Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég ætla hér að ræða við hæstv. sjútvrh. Það ríkir mikil óvissa í málefnum sjávarútvegsins um þessar mundir. Fiskvinnslan er rekin með tapi og útgerðin með tapi. Tap bátaflotans stefnir í 9,5%, tap togara stefnir í 9%, en hagnaður frystitogara er 9%. Þegar ríkisstjórn í einu landi lætur það viðgangast að undirstöðuatvinnuvegur landsmanna er í taprekstri ár eftir ár hljótum við að vera á leið í þjóðargjaldþrot eða alla vega allsherjarstöðvun í þjóðfélaginu. En meðan þessu vindur fram og hæstv. sjútvrh. unir kratastefnunni vel eru útgerðarmenn að stela sjávarþorpunum og setja kvóta fiskvinnsluhúsanna yfir á frystitogara. Nú eru frystitogarar orðnir 43. Árið 1985 var þessi þróun vart hafin. Þá var aflaverðmæti þeirra af botnfiskaflanum 6%. Nú er talið að í ár verði hann 26%. Eitt sjávarþorp er flutt um borð í frystitogara annan hvern mánuð. Í morgun birtist heil mynd í Morgunblaðinu af einum slíkum nýjum sem skartar í búnaði, þar er fiskimjölsverksmiðja hvað þá annað um borð og aflið er 3400 hestöfl. Sjávarútvegurinn er að reyna að bregðast við stefnuleysi ríkisstjórnarinnar. En hver nýr frystitogari eykur skuldir og fjármagnskostnað sjávarútvegsins í heild fyrir utan hitt að í frystitogurunum er ekki verið að fullvinna fiskinn eins og allir vita. Nú vil ég spyrja hæstv. sjútvrh.: Hver er skoðun hæstv. sjútvrh. á þessari þróun? Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að bregðast við þeim ógnvænlega hallarekstri í veiðum og vinnslu sem fer sífellt vaxandi? Hyggst hæstv. sjútvrh. með einhverjum aðgerðum reyna að stöðva frystitogaraævintýrið?

Frú forseti. Hér er verið að efna til almennari umræðu en almennt er litið á að eigi að gera í fyrirspurnatíma af þessu tagi. Nauðsynlegt væri í tilefni af þessari fsp. að gera mjög ítarlega grein fyrir þeim umfangsmiklu ráðstöfunum sem gerðar hafa verið á síðasta ári til þess að rétta við stöðu útflutningsgreinanna og sjávarútvegisins sem alþjóð er kunnugt um, en greinilega hafa farið fram hjá hv. 5. þm. Suðurl. Varðandi frystitogarana og sölu á aflaheimildum til þeirra þá fara þær fram á grundvelli laga sem hv. 1. þm. Austurl. beitti sér fyrir sem sjútvrh. og hv. 5. þm. Suðurl. samþykki í lok síðasta kjörtímabils. Á þeim grundvelli fara sölur á aflaheimildum fram og þar á meðal til frystitogara. Núv. ríkisstjórn beitti sér fyrir því að Alþingi setti á þessu kjörtímabili nýja löggjöf til þess að takmarka á ýmsan hátt þá miklu aukningu sem var í augsýn á fjölgun frystitogara. Það var fyrst gert eftir að núv. ríkisstjórn kom til valda. Eins og alkunna er flutti sjútvn. brtt. á þessum lögum til þess að auðvelda kaupfélagi vestur á fjörðum að koma nýjum frystitogara í starfrækslu. Ég held að að hafi verið eðlileg ráðstöfun og nauðsynleg miðað við allar aðstæður. En þessi skip hafa sannarlega skilað góðum árangri og menn mega ekki gleyma því að þau hafa verið ein aðalforsenda fyrir því að við höfum verið að auka sókn okkar í vannýttar tegundir. Við höfum verið að stækka þá auðlind sem við getum veitt úr með því að beina þeim á úthafið og á úthafsveiðar. Afli íslenskra skipa og tekjur þjóðarbúsins væru mun minni ef þessi skip hefðu ekki verið fyrir hendi og getað nýtt þá möguleika og þá útrás sem sjávarútvegurinn hefur hafið í þessu efni.

Hæstv. forseti. Hæstv. sjútvrh. fer eins og fyrr að það er eins og hann sé sjútvrh. fortíðarinnar. En ég hefði haldið að hann þyrfti að sitja í þessum stól sem skipstjóri til að mæta þeirri þróun sem er að eiga sér stað í dag. Það er enginn vafi á því að útgerðarmenn eru á flótta frá bátaútgerð og togaraútgerð yfir í frystitogaraævintýri vegna þess að ríkisstjórnin mótar ekki framtíðarstefnu fyrir sjávarútveginn. Mér er ljóst að á meðan hv. þm. Halldór Ásgrímsson var sjútvrh. þá reyndi hann að mæta hverjum tíma með nýjum aðferðum og móta stefnu í heild sinni með aðilum sjávarútvegsins. Þetta finnst mér á vanta. Ég get tekið undir það með hæstv. sjútvrh. að hér er mikilvægt að taka upp almenna umræðu um sjávarútvegsmálin og hafa til þess lengri tíma. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé tilbúinn að beita sér fyrir því nú fyrir jólin.

Frú forseti. Ég veit auðvitað ekki hvað vakir fyrir hv. þm. Vill hann banna starfrækslu þessara togara? Hvaða reglur ætlar hann að láta setja um þrengri kost þessara skipa en frá því sem nú er? Hann hældi réttilega fyrrv. sjútvrh. sem á heiður skilið fyrir það hvernig hann stóð að verki í ráðuneytinu. Eigi að síður var það svo að um þessi skip hafði ekki verið sett nein löggjöf þegar núv. ríkisstjórn kom að völdum. Það var þess vegna nauðsynlegt, eitt af fyrstu verkum hennar, að setja almenna löggjöf um þessi skip, gera almennar kröfur um það hvernig ætti að vinna afla um borð í þeim, setja gæðakröfur og sambærilegri kröfur en gerðar höfðu verið áður um jafnari aðstöðu milli vinnslu úti á sjó og í landi. Að þessu hafði ekki verið hugað fram að þeim tíma. Fram hjá þessu horfir auðvitað hv. þm., nema hann hafi einfaldlega ekki tekið eftir því hvað Alþingi hefur verið að gera á þessu kjörtímabili og það er kannski líklegasta skýringin á orðræðum hans hér í dag.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki betur en flest mál sjávarútvegsins séu í frosti hjá þessari ríkisstjórn, þannig að ég hef ekki séð að mikið væri verið að gera fyrir sjávarútveginn í landinu. En hæstv. sjútvrh. snýst jafnan svona til varnar og svarar lítt spurningum. Er hæstv. sjútvrh. að segja það hér í dag að það sé eðlilegt að frystitogararnir séu orðnir 43 og þeim fjölgi um einn með hverjum mánuði sem líður? Að þeir hafi 1985 haft 6% af botnfiskaflanum, séu núna komnir upp í 26%. Er þetta eðlileg þróun? Við sjáum sjávarþorpin um allt land, fólkið þar er að missa atvinnu sína. Það er verið að fara með vinnuna á haf út. Þess vegna er ég að spyrja eftir því og spurði eftir því hér í upphafsræðu minni, hvort sjútvrh. hefði leitt hugann að þessari þróun. En því miður virðist það ekki vera.

Frú forseti. Það er í sjálfu sér tilgangslaust að vera að tyggja ofan í hv. þm. það sem gert hefur verið. Það hafa verið samþykkt alveg ný lög sem takmarka umsvif þessara skipa og gera miklu meiri kröfur til þeirra en áður hefur verið gert. En hv. þm. þarf auðvitað að svara því hvort þessi nýsamþykktu lög eru að hans dómi ófullnægjandi og ef svo er, hvað vill hv. þm. þá gera? Vill hann banna fjölgun þessara togara? Vill hann banna starfrækslu þeirra togara sem eru fyrir hendi í dag? Vill hann breyta þeim lögum um framsal aflaheimilda sem hann sjálfur samþykkti fyrir rúmlega tveimur árum síðan? Hann þarf að upplýsa um þessa afstöðu sína áður en hann sendir skeyti af því tagi sem hann hefur verið með hér í dag.

Hæstv. forseti. Í fjarveru hæstv. forsrh. hygg ég að ég geti beint fsp. minni til hæstv. dómsmrh. Í febrúar á sl. ári sagði hæstv. forsrh. hér í þingsal að samningar um kaup á björgunarþyrlu fyrir Landhelgisgæsluna mundu hefjast innan fárra vikna. Nú vil ég spyrja hæstv. dómsmrh.: Hvaða mat hefur hæstv. ríkisstjórn á því hvað eru fáeinar vikur? Ekki hafa borist enn þá fréttir af því að samningaviðræður séu hafnar og því vil ég beina þeirri fsp. til hæstv. ráðherra: Eru þessir samningar í gangi og ef ekki, hvenær má þá vænta þess að samningaviðræður hefjist?

Frú forseti. Samningaumleitanir hófust strax sl. vor. Frá því í haust hefur legið fyrir samningsuppkast á borði ríkisstjórnarinnar og ég vænti þess að endanleg ákvörðun verði tekin mjög fljótlega í því efni.

Hæstv. forseti. Nú á síðustu dögum gerði hv. 5. þm. Reykv., Ingi Björn Albertsson, athugasemd við sérkennilegt svar sem honum barst við skriflegri fsp. til forsrh. um þyrlukaupin. Í því svari var ekkert að finna nema sögulegt yfirlit yfir einar fjórar nefndir sem settar höfðu verið í málið, en af svarinu var ekki hægt að greina hvort samningaviðræður væru hafnar. Þess vegna gleður þetta svar hæstv. dómsmrh. meira en það svar og ég vil ítreka að ég skil það svo að samningaviðræður séu hafnar, en hlýt að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað á hann við þegar hann talar um að innan tíðar muni ákvörðun verða tekin? Ákvörðunin hlýtur að vera tekin ef samningaviðræður eru hafnar eða hef ég misskilið þetta, hæstv. ráðherra?

Frú forseti. Ríkisstjórnin samþykkti að fela dómsmrh. og fjmrh. að leita samninga. Þegar endanlegir samningar liggja á borðinu af hálfu þeirra þarf ríkisstjórnin að taka hina endanlegu ákvörun á þeim grundvelli sem þessir tveir ráðherrar leggja fyrir hana. Það er það mat sem nú liggur fyrir ríkisstjórninni og verður vonandi tekin ákvörðun um innan tíðar.

Virðulegi forseti. Þau válegu tíðindi bárust vestan um haf fyrir svo sem tveimur dögum að Bandaríkjamenn og Rússar hyggist breyta stöðu langdrægra kjarnorkueldflauga sinna og beina þeim út á Norður-Atlantshaf í stað skotmarka á landi þessara fornu fjenda. Þessar hugmyndir lýsa auðvitað hrikalegu hugarfari til norðurhafa og þess lífs sem þar þrífst. Í Morgunblaðinu í morgun kemur fram að hæstv. utanrrh. hefur sett könnun af stað á þessu máli og ég vil spyrja hann af því tilefni hvort hann hafi fengið einhverjar skýringar á því hvað hér er á ferð, hversu langt þessar hugmyndir eru komnar og er það rétt að bæði Bandaríkjamenn og Rússar séu að huga að þessu? Í öðru lagi, hvernig hyggst hann halda á þessu máli næstu vikur? Og í þriðja lagi, hvernig og hvar ætlar ríkisstjórn Íslands að mótmæla þessum áformum kjarnorkuveldanna tveggja?

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í blaðafrétt í dag þá voru viðbrögð okkar þau, um leið og við höfðum fengið vitneskju um þessa frétt eða þessa fréttaskýringu sem birtist í New York Times, að sendiherra Íslands í Washington var falið að hafa þegar í stað samband við utanríkisráðuneyti Bandaríkjanna og krefjast skýringa á málinu. Viðbrögð bandarískra stjórnvalda voru þau að yfirmaður Evrópudeildar bandaríska utanríkisráðuneytisins gaf þá skýringu að engin ákvörðun hefði verið tekin af hálfu bandarískra stjórnvalda í þessu máli. Ég endurtek: Engin ákvörðun hefði verið tekin. Með öðrum orðum, það var synjað um staðfestingu á fréttinni. Í framhaldi af því hefur sendiherranum verið falið að leita aftur til bandarískra stjórnvalda eftir skýringum á málinu í heild. Ákvörðun um það hvernig við verður brugðist fer eftir því hverjar þær skýringar endanlega verða. Það skal tekið fram að engin krafa hefur verið sett fram um að þessum eldflaugum verði beint aftur að fyrri skotmörkum.

Virðulegi forseti. Það kom fram í svari hæstv. utanrrh. að fyrirspurn hefði verið beint til Bandaríkjamanna, en samkvæmt þessum fréttum eiga Rússar líka hlut að máli og ég spyr: Ætlar hæstv. utanrrh. ekki að kanna hvaða áform eru uppi í Moskvu? Og ég vil ítreka það að mér finnst mjög mikilvægt að við fylgjumst grannt með þessum málum vegna þess að það sjá það auðvitað allir að þarna er um lífshagsmunamál okkar að ræða. Þó að það sé heldur ólíklegt að menn fari að skjóta kjarnorkueldflaugum á haf út, þá er kannski það alvarlega í þessu það hugarfar sem liggur að baki þessara áforma. Það er mjög alvarlegt að menn skuli yfirleitt láta sér detta það til hugar að beina kjarnorkueldflaugum á haf út á þennan hátt.

Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir því að eðlilegt sé að taka þetta mál einnig upp við rússnesk stjórnvöld, þ.e. að krefja þau líka skýringa. Það var hins vegar ekki gert á þessum tíma af þeirri einföldu ástæðu að fréttin gaf ekki tilefni til þess, vegna þess að það var skýrt tekið fram samkvæmt henni að Rússar hefðu fyrir sitt leyti ekki breytt skotmörkunum. Ég tek undir það með hv. þm. að það er undarlegt að heyra það haft eftir nafngreindum bandarískum herforingja að annaðhvort hafi verið tekin ákvörðun eða standi til að taka ákvörðun um að beina eldflaugum að skotmörkum á norðurhöfum, þar sem sagt er beinlínis að slíkt muni væntanlega ekki koma að sök, þar sem þeir muni í besta falli hitta höfuðskeljarnar á nokkrum hvölum. Og að þetta komi frá stjórnvöldum sem hafa talið þær höfuðskepnur úthafanna vegna greindarstigs og þroska, verðar þess að vera verndaðar um aldur og ævi, og hóta öðrum þjóðum viðskiptastríði af því tilefni, þá er þetta dálítið sérkennileg yfirlýsing.

Virðulegi forseti. Í umræðum hér á Alþingi fyrir þrem vikum síðan sagði hæstv. landbrh. að fyrir nóvemberlok þyrfti að vera búið að breyta búvörulögunum í þá veru sem frv. lá fyrir um og hafði náðst samstaða um í landbn. á síðasta vori. Nú liggur fyrir dómur sem segir út af fyrir sig ótvírætt að meðan lögum er ekki breytt, þá skuli búvörulög gilda og þau ráði gagnvart innflutningi á búvörum. Það er hins vegar að mínu mati versta staða sem uppi getur verið fyrir íslenska bændur og íslenskan landbúnað sú óvissa sem nú er og það misræmi sem er á milli alþjóðasamninga sem við erum þátttakendur að og íslenskra laga. Og það hanaat sem kemur með reglulegu millibili upp milli ráðherra ríkisstjórnarinnar meðan ekki er búið að gera hér breytingar á, er afar skaðlegt fyrir hagsmuni íslensks landbúnaðar, en forsvarsmenn hans hafa sagt að þeir vilji horfast í augu við og takast á við þá samninga sem við gerumst aðilar að en gera aftur á móti þá skýlausu kröfu til íslenskra stjórnvalda að þau standi á rétti okkar eins og við höfum leyfi til. Því miður er framganga núv. ríkisstjórnar ekki á þann veg. Og ég vil nú spyrja hæstv. landbrh.: Hverju sætir það að við höfum ekki enn séð frv. í þessa veru á Alþingi í vetur?

Hæstv. forseti. Ég tek undir ummæli hv. þm. að það væri auðvitað æskilegt ef tekist hefði að leggja frv. um þessi efni fram hér á Alþingi. Það er unnið að gerð slíks frv. og ég vona að það geti legið fyrir mjög fljótlega.

Virðulegur forseti. Þetta voru mjög hliðstæð svör og við fengum frá hæstv. ráðherra fyrir þrem vikum síðan nema á endanum var hægt að særa það svar upp úr ráðherranum að það væri mjög brýnt að í þetta yrði gengið strax og að það yrði gengið frá málinu fyrir lok nóvembermánaðar. Ég hlýt nú að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað kom í veg fyrir að hægt væri að gera það? Nú lá fyrir á vordögum skýlaus vilji meiri hluta Alþingis að ganga í málið. Ég spyr hæstv. ráðherra: Stendur þannig á þessu að málið strandi í þingflokki Alþfl. og það sé hæstv. utanrrh., fjandvinur hans, sem þarna sé sá þrándur í götu að málið komist ekki fram?

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst láta í ljósi undrun mína á notkun orðsins fjandvinur. Við utanrrh. erum gamlir vinir úr skóla, uppeldisvinir, og ég þekki ekki orðið í þeirri merkingu. Ég vil í annan stað segja að mjög fast og ákveðið er unnið að gerð frv. og eins og ég sagði þá vonast ég til að það verði lagt fyrir nú á allra næstu dögum.

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra svarar engu og ég hlýt að vekja athygli á því að hæstv. landbrh. virðist engu máli koma fram. Ég bendi á að hv. landbn. er með eitt mál til umfjöllunar á haustþingi núna og ég vil benda hv. landbrh. á að það tekst ekki einu sinni að koma fram einfaldri lagabreytingu á búvörulögum þannig að hægt sé að vinna eftir, gagnvart skipulagi mjólkurframleiðslu, og koma þar við frekari hagræðingu. Þessi staða er orðin afar skaðleg fyrir hagsmuni íslensks landbúnaðar, að hæstv. ráðherra virðist ekki koma nokkru máli í gegnum ríkisstjórnina þannig að það komist hér inn í þingsalinn.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað laukrétt hjá hv. þm. að þann búvörusamning sem nú liggur fyrir bar að endurskoða á þessu hausti. Viðræður við bændur eru hafnar um það og verið að reyna að leita leiða til þess að bæta stöðu þeirra og veitir ekki af eins mikill og samdrátturinn hefur verið í sauðfjárframleiðslunni og eins verður að líta til mjólkurframleiðslunnar til lengri tíma litið. Ég vil taka fram að það er fullt samráð milli mín og forustumanna bænda um þau frumvörp sem lögð hafa verið fram og hefur ekki komið ágreiningur upp um það.

Hæstv. forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. viðskrh. og vil eiga við hann orðastað um vaxtamál og viðskipti með húsbréf. Hæstv. ráðherra fór mikinn, samkvæmt endursögn fjölmiðla, á kratafundi í gærkvöldi og skaut þar á báðar hendur í sambandi við vaxtamál, milli þess sem hann ræddi um stefnumörkun Alþb. sem er þeim alþýðuflokksmönnum eins og kunnugt er hugleikin og er það vel að þeir kynni sér slík gagnmerk rit. En ég saknaði þess að í þessari endursögn af málflutningi viðskrh. var ekkert minnst á stöðu vaxtamálanna hvað húsnæðismálin snertir, hvorki fjármögnun byggingarsjóðanna sem virðist stefna í hreint óefni, samanber það að í tveimur tilraunum hefur byggingarsjóðunum ekki tekist að afla sér fjármagns á innlendum markaði undir því vaxtaþaki sem ríkisstjórnin hefur sett sér. Hitt er svo mikið umhugsunarefni sem gerst hefur í viðskiptum með húsbréf og ég vil spyrja hæstv. viðskrh. sérstaklega um það. Fer vel á því að hæstv. félmrh., sem sór og sárt við lagði hér á árum áður að aldrei mundu verða afföll af húsbréfum, sitji á vinstri hönd hæstv. viðskrh., en afföll af húsbréfum fóru eins og kunnugt er upp undir 25% þegar best lét fyrir nokkru síðan. Nú hefur sú tilhögun verið tekin upp að húsbréf eru skilgreind hjá bönkunum sem laust fé og koma þess vegna bönkunum að sömu notum í þeim efnum í raun eins og peningalegar innstæður, húsbréfaeign banka. Samt gerist það að bankarnir kaupa nú ný húsbréf með afföllum og þau munu vera um 6%. Ég spyr hæstv. viðskrh.: Eru það eðlilegir viðskiptahættir að bankarnir sem mega nota húsbréfin eins og laust fé skuli samt sem áður kaupa þau með þessum afföllum? Telur hæstv. viðskrh. þetta eðlilega viðskiptahætti? Er hann tilbúinn til að beita sér í þessu máli af ekki minni krafti heldur en hann talaði á kratafundinum í gærkvöldi?

Virðulegi forseti. Hv. fyrirspyrjandi ruglar hér saman tvennu: annars vegar húsbréfum og hins vegar húsnæðisbréfum. Útboðið sem fram fór í gær og fyrir hálfum mánuði síðan var útboð á húsnæðisbréfum. Húsnæðisbréfin eru eldri bréfin í kerfinu. Þeim er ætlað að fjármagna hið félagslega íbúðakerfi. Það kom í ljós í tilboðum lífeyrissjóðanna bæði fyrir hálfum mánuði og svo aftur í gær að þeir vilja hærri ávöxtun á fjármögnun hins félagslega húsnæðiskerfis en þeir hafa þegar fallist á að veita ríkissjóði beint. Ástæðuna fyrir því virðast þeir telja að það sé verri ríkisábyrgð á bréfum sem Húsnæðisstofnun ríkisins gefur út en á bréfum sem ríkissjóður sjálfur gefur út og þess vegna sé réttlætanlegt að krefjast hærri ávöxtunar af bréfum sem ætluð eru til að fjármagna hið félagslega húsnæðiskerfi heldur en af bréfum sem ætluð eru til að fjármagna rekstur ríkissjóðs. Þetta er að sjálfsögðu gersamlega úr lausu lofti gripið. Það eru engin rök fyrir því að það sé eitthvað verri ríkisábyrgð á húsnæðisbréfum heldur en á skuldabréfum ríkissjóðs og þessi röksemd þeirra er því út í hött. Þetta er eingöngu tilraun til þess að reyna að brjóta vaxtamúrinn upp á við og koma í veg fyrir að það náist sá árangur til vaxtalækkunar sem nú þegar er fram kominn. Ég tel mig vera í fullum rétti þegar ég gagnrýni þessa afstöðu lífeyrissjóðanna og ég mun ekki láta af þeirri gagnrýni. Ég mun krefjast þess að þessir sjóðir sem eru í forsjá aðila vinnumarkaðarins en í eigu landsmanna allra, standi ekki gegn þeirri vaxtalækkun sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir í samráði við Alþýðusambandið og Vinnuveitendasamtökin.

Hæstv. forseti. Fyrirspyrjandi er ekki að rugla neinu saman. Mér er fullkunnugt um það á hvaða grundvelli útboð Húsnæðisstofnunar fara fram og um þessar tvær gerðir af bréfum sem eru í gangi, annars vegar hjá stofnuninni þegar hún leitar frumfjármögnunar og hins vegar húsbréfin sjálf sem eru í höndum einstaklinganna og eru að ganga kaupum og sölum. Ég spurði um viðskiptahætti bankanna gagnvart hinu síðarnefnda, þ.e. þeim viðskiptaháttum bankanna að halda áfram að kaupa húsbréf með afföllum eftir að skilgreiningunni hefur verið breytt og bankarnir mega nú telja húsbréfaeign sína sem lausafé. Hæstv. ráðherra svaraði því ekki einu orði, en notaði þetta tækifæri til að halda áfram ómaklegum árásum sínum á lífeyrissjóðina, ómaklegum árásum. Ég held að hæstv. ráðherra ætti að velja sér heppilegri óvini heldur en þá. Það hefur þegar komið fram að ein ástæðan fyrir því að lífeyrissjóðirnir hafa keypt minna fé nú er einfaldlega útgjaldabyrði lífeyrissjóðanna á þessum árstíma sem er mikil og þar á meðal t.d. tvöfaldar útgreiðslur í desember. Þetta þyrfti nú helst hæstv. viðskrh. þjóðarinnar að vita. En ég bið um svör varðandi þessa viðskiptahætti bankanna. Þar getur hæstv. viðskrh. haft áhrif með beinum hætti í staðinn fyrir að vera að skamma aðra að ósekju.

Virðulegi forseti. Það var mjög eðlilegt að ég teldi að einhvers misskilnings gætti í máli hæstv. fyrirspyrjanda því hann kallaði bæði þessi bréf húsnæðisbréf og húsbréf, kallaði hvort tveggja húsbréf. Það hlaut að vera misskilningur hans ellegar þá þráfaldlegt mismæli, en það hlýtur þó að vera hið síðara fyrst það hefur komið fram að hér er ekki um misskilning að ræða. Húsbréf hafa verið á yfirgengi þannig að dæmi eru um það að húsbréf hafi verið keypt á yfirgengi og bankarnir gerðu það. Það er alveg rétt að það var liðkað til þannig að bankarnir geta með ákveðnum takmörkunum þó talið húsbréf með lausafé sínu. Þarna er um að ræða viðskipti sem eru frjáls. Það er hverjum heimilt að kaupa og hverjum heimilt að selja. Þetta eru þau gildi sem eru á markaði með húsbréf í dag. Þau eru seld með þessum kjörum og þau eru keypt með þessum kjörum. Við því er fátt að segja. En ég ítreka það sem ég sagði áðan að það kemur mér á óvart ef lífeyrissjóðirnir ætla að verða fyrstir til þess að reyna að brjóta niður ákvörðun ríkisstjórnarinnar um vaxtalækkun.

Hæstv. forseti. Þetta er auðvitað yfirgengilegt hvernig hæstv. viðskrh. notar hér tækifæri trekk í trekk til að ráðast með þessum hætti að lífeyrissjóðunum og bera þá sökum sem eiga sér enga stoð í veruleikanum, enga stoð. Getur verið að það sem er að gerast hér sé það að ríkisstjórnin er að átta sig á því að vaxtakraftaverkið mikla er að koðna niður í höndunum á henni? Hún þarf að finna sér sökudólg og leitar þá að lífeyrissjóðunum sem hafa um langa hríð m.a. gengið á undan með því fordæmi að hafa lægri útlánsvexti til sinna félaga heldur en ýmsir aðrir. Þannig að það er með öllu ómaklegt að ráðast svona á lífeyrissjóðina, ég tala nú ekki um þegar þeir eru ekki á staðnum til þess að svara fyrir sig. Hitt er svo greinilegt að hæstv. viðskrh. veit ekki hvað er að gerast í viðskiptaháttum bankanna gagnvart nýjum húsbréfum. Ég er að tala um viðskiptakjörin á nýjum húsbréfum. Þau ganga nú kaupum og sölum eða bankarnir kaupa þau með afföllum, þrátt fyrir að þeir megi telja þau til lausafjár. Það eru óeðlilegir viðskiptahættir og ég held að viðskrh. væri nær að snúa sér að því að reyna að hafa áhrif á hluti sem hann getur haft áhrif á eins og óeðlilega viðskiptahætti viðskiptabankanna að þessu leyti, en hætti að skamma lífeyrissjóðina og reyni að finna þar blóraböggul fyrir því sem úrskeiðis fer hjá ríkisstjórninni.

Virðulegi forseti. Ég tel að það séu engir óeðlilegir viðskiptahættir sem hér er beitt. Ég veit ekki betur en húsbréf hafi frá upphafi verið seld með afföllum, en ég vék að því í ræðu minni áðan að sá tími kom eftir vaxtalækkunaraðgerðir ríkisstjórnarinnar að þau voru seld á yfirgengi. En ég get ekki látið hjá líða að neita því að það séu einhverjar árásir á lífeyrissjóðina þó að vakin sé athygli á því að þeir fari fram með kröfu um hækkun vaxta eða réttara sagt að hærri vextir skuli greiddir af bréfum sem ætlað er að fjármagna hið félagslega íbúðarhúsakerfi á Íslandi með heldur en þeir fallast á að greiða vegna fjármögnunar ríkissjóðs. Ég vil bara leyfa mér að lýsa því yfir að ég er ekki einn þeirrar skoðunar. Ég vitna í ummæli formanns Verkamannafélagsins Dagsbrúnar, fyrrv. formanns Verkamannasambands Íslands, í DV í dag. Hv. fyrirspyrjandi ætti að kynna sér álit þess merka og mæta verkalýðsleiðtoga.

Virðulegi forseti. Í umræðum hér í gærkvöldi sagði hv. 8. þm. Reykn. að Hæstiréttur hefði tekið sér laun 50% umfram það sem eðlilegt geti talist og vitnaði þar í útreikninga Ríkisendurskoðunar. Hér er um að ræða mjög alvarleg mistök í útreikningi sem ég vil að verði leiðrétt og sérstaklega vegna þess að fjölmiðlar hafa haft þetta eftir. Sannleikurinn er sá að inn í útreikningana vantar um 12,7 millj. kr. því að aðeins er tekinn einn mánuður í yfirvinnu í stað þess að taka tólf þótt allir dagvinnumánuðurnir séu reiknaðir. Þetta þarf að leiðrétta og vænti ég þess að það verði gert eftir að þessi skýring hefur komið fram. Efnislegar umræður fóru fram um málið í 1., 2. og 3. umr. þess. Vísa ég til hennar og mælist til þess að þessi tillaga ferði felld.

Virðulegi forseti. Vegna þessarar athugasemdar hæstv. fjmrh. vil ég taka fram að ég hef ekki verið í aðstöðu til þess að meta það reikningsdæmi sem hér var gert að umtalsefni og vil þar af leiðandi ekki fullyrða neitt um það að ekki kunni að vera einhver misskilningur á ferð í þessu dæmi. En eins og hann upplýsti þá eru tölurnar fengnar frá starfsmanni Ríkisendurskoðunar og ef einhver misskilningur er í þessu dæmi, þá kemur sá misskilningur þaðan. Að öðru leyti get ég ekki tjáð mig um þessa reikninga vegna þess að ég hef ekki haft aðstöðu til þess að meta þá. En þeir breyta að sjálfsögðu engu um þá brtt. sem hér er. Hún er flutt vegna þess að hæstaréttardómarar sömdu við forsrh. um ákveðna launahækkun í gegnum yfirvinnugreiðslur. Við töldum það ótilhlýðileg vinnubrögð að slíkt ætti sér stað og stöndum við það. Þess vegna viljum við að þessi tillaga sé samþykkt. Við teljum að ef menn ætla að samþykkja núna greiðslur til hæstaréttardómara vegna kjaradóms, þá verði að sjálfsögðu að reikna dæmið upp á nýtt því það er ekki um þessa sömu tölu að ræða eins og hún var lögð fram á sínum tíma. Það er röng tala sem er í frv. og þar af leiðandi á hún að falla niður og það verður að endurskoða málið.

Virðulegur forseti. Við þingmenn Framsfl. teljum að það hafi verið ranglega og óeðlilega staðið að þessu máli. Við erum þeirrar skoðunar að Hæstiréttur hefði ekki átt að taka þá ákvörðun að hækka laun hæstaréttardómara með þessum hætti og ríkisstjórnin hefði ekki átt að samþykkja þessa skipan mála, heldur hefði Kjaradómur átt að fjalla um þetta mál eins og önnur lögum samkvæmt. Við teljum jafnframt að mistökin eigi sér rót í þeim fálmkenndu vinnubrögðum sem áttu sér stað þegar bráðabirgðalögin um Kjaradóm voru sett á af hæstv. ríkisstjórn. Við lýsum því ábyrgð í þessu máli á hendur ríkisstjórninni og munum sitja hjá við tillögu þessa.

Virðulegi forseti. Við kvennalistakonur teljum það mjög ámælisvert þegar ein stétt í þjóðfélaginu getur ákvarðað sér laun sjálf og ríkisstjórnin styður það með því að leggja fram tillögu um aukafjárveitingu sem þegar er raunar farið að greiða. Hins vegar hefur úrskurður Kjaradóms nú nýlega tekið að nokkru undir þessa ákvörðun hæstaréttardómaranna og þá hefur kjaranefnd einnig kveðið upp úrskurð um launamál presta fyrir nokkru síðan sem gengur í sömu átt. Með tilliti til þess sem gerst hefur síðan þessi brtt. sem hér liggur til afgreiðslu var lögð fram, þá munum við sitja hjá við afgreiðslu þessa máls.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða viðbótarframlag í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga til að gera Innheimtustofnun sveitarfélaga kleift að standa undir vanskilum á barnsmeðlögum. Stjórnarandstæðingar bentu á það fyrir ári í umræðum um frv. til fjárlaga að hér væri ein af vanáætlunum og vitleysum ríkisstjórnarinnar á ferðinni og þörf væri á þessum fjármunum. Því munum við þingmenn Framsfl. samþykkja þessa brtt.

Virðulegi forseti. Í desembermánuði í fyrra tókst hæstv. heilbrrh. að telja hæstv. fjmrh. trú um að í tillögum sem hann var með um breytingar á barnalífeyri o.fl. væri fólginn hagnaður og ávinningur fyrir ríkissjóð upp á 260 millj. kr. Þá bentum við stjórnarandstæðingar á að það væri rangt, það væri við því að búast að hér væri ekki um neinn eða mjög lítinn ávinning að ræða. Niðurstaðan er núna sú að hæstv. fjmrh. viðurkennir þetta og að hann hefur verið plataður af heilbrrh. meira en nokkur dæmi eru um í samanlagðri sögu samskipta fagráðherra og fjmrh. Ég óska hæstv. fjmrh. til hamingju með þetta met og ég segi já.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram í umræðum í gærkvöldi um þessa tillögu þá ætlaði ríkisstjórn að ná hér 260 millj. kr. sparnaði. Þegar upp er staðið verður munurinn ekki nema 10 millj. þarna á milli því nú kemur fram tillaga um að leggja fram 250 millj. kr. vegna þess að meðlög innheimtist ekki. Ég tel að ríkisstjórnin eigi sjálf að bera ábyrgð á þeirri hringavitleysu sem fram kemur í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár og því greiði ég ekki atkvæði.

Forseta hefur borist svohljóðandi bréf frá þingflokki Samtaka um kvennalista: ,,Hér með er óskað eftir að ræðutími í umræðum um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum árið 1994, 263. mál, verði tvöfaldaður sbr. 3. mgr. 55. gr. þingskapa. Frv. er mjög viðamikið og tekur til breytinga á fjölmörgum lagabálkum.`` Forseti hefur ákveðið að verða við þessari beiðni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum árið 1994. Til þess að unnt verði að standa við áform ríkisstjórnarinnar hvað snertir útgjöld ríkissjóðs á næsta ári er nauðsynlegt að breyta nokkrum lögum. Rétt þótti að safna þeim breytingum saman í eitt frv. til þess að leggja á það áherslu að öll tengjast þau stefnu ríkisstjórnarinnar um lækkun ríkisútgjalda og viðleitni hennar til þess að draga úr halla í ríkisbúskapnum. Frv. þetta nær þó ekki til allra þeirra laga sem breyta þarf til að markmið fjárlagafrv. nái fram að ganga. Lengst af þeim tíma sem núv. ríkisstjórn hefur setið hefur hún þurft að glíma við samdrátt í þjóðarbúskapnum og erfiðar efnahagsaðstæður. Meginverkefni efnahagsstjórnarinnar hafa verið að milda áhrifin af samdrættinum á atvinnulíf og heimili, tryggja stöðugleika í efnahagslífinu og búa í haginn fyrir hagvöxt og bætt lífskjör þegar fram í sækir. Vegna mikilla skuldasafnana ríkisins mörg undanfarin ár hefur svigrúm til aðgerða hins vegar verið þrengra en ella. Markmið stefnunnar í ríkisfjármálum er skýrt. Þrátt fyrir erfiðar efnahagsaðstæður verður að draga úr hallarekstri ríkissjóðs án þess að hækka skatta. Þess vegna verður að lækka ríkisútgjöld. Þegar ríkisstjórnin tók við völdum fyrir rúmum tveimur árum setti hún sér það markmið að koma ríkisfjármálunum í viðunandi horf. Tvennt hefur raskað þessu áformi. Annars vegar reyndist vandinn mun meiri en gert var ráð fyrir m.a. vegna ýmissa skuldbindinga sem ríkisstjórnin fékk í arf frá fyrri tíð. Hins vegar hafa versnandi efnahagsaðstæður innan lands og utan leitt mikinn samdrátt yfir þjóðarbúið sem hefur enn aukið hallarekstur ríkissjóðs. Eigi að síður hefur ríkisstjórninni tekist að stöðva útgjaldavöxt hjá ríkinu og hamla þannig gegn halla á ríkissjóði án þess að grípa til skattahækkana. Ef ekki hefði komið til samdráttar í efnahagslífinu hefði upphaflegt markmið um hallalaus fjárlög nú verið innan seilingar. Efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar á sl. ári og á þessu ári eru grundvöllur þess að kjarasamningar voru á þessu ári gerðir til lengri tíma en oftast áður, en friður á vinnumarkaði er mikilvægur þáttur í því að tryggja stöðugleika í efnahagsmálunum. Þrátt fyrir lækkun á gengi krónunnar hefur verðbólga ekki farið úr böndum og verður á næsta ári minni en að meðaltali í Evrópuríkjunum. Viðskiptahalli hefur farið minnkandi eins og að var stefnt með aðgerðum ríkisstjórnarinnar í fyrrahaust og í júní sl. og skuldir þjóðarbúsins aukast ekki lengur að raungildi. Efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar hefur skilað þeim árangri sem til var ætlast við þær erfiðu aðstæður sem nú ríkja. Þessari stefnu verður einnig fylgt á næsta ári. Verkefnið er að halda halla á ríkissjóði í skefjum og sporna gegn vaxandi atvinnuleysi án þess að fórna því sem áunnist hefur í hjöðnun verðbólgu og minnkandi viðskiptahalla. Í kjarasamningum þeim sem gerðir voru á almennum vinnumarkaði í vor var kveðið svo á um að forsendur samninganna skyldu endurmetnar fyrir 10. nóv. Á fundi launanefndar Alþýðusambands Íslands og vinnuveitenda með formönnum ríkisstjórnarflokkanna 14. okt. sl. var rætt um forsendur kjarasamninga í ljósi þjóðhagsáætlunar og fjárlagafrv. fyrir árið 1994. Þar lýstu nefndarmenn áhyggjum sínum vegna atvinnumála og töldu þeir m.a. ekki nægilega hafa verið beitt þeim tækjum sem stjórnvöld höfðu yfir að ráða til að lækka vexti. Í framhaldi af þessum fundi fjallaði ríkisstjórnin um þau mál sem þar voru nefnd og ekki síst vaxtamál. Niðurstaða þeirrar umfjöllunar var sú yfirlýsing um samræmdar aðgerðir til lækkunar vaxta sem ríkisstjórnin samþykkti hinn 29. okt. sl. Með þeim aðgerðum hugðist ríkisstjórnin ná því markmiði að lækka vexti verulega. Stefnt var að því að vextir á verðtryggðum ríkisskuldabréfum lækkuðu í 5%. Þetta hefur nú þegar gengið eftir og vextir af verðtryggðum fjárskuldbindingum banka og lánasjóða hafa lækkað til samræmis. Með samstilltu átaki allra aðila tókst að ná fram verulegri vaxtalækkun vegna þess að ríkisstjórnin hafði með efnahagsstefnu sinni skapað þær forsendur sem nauðsynlegar voru til þess að árangur næðist. Hvarvetna í nágrannalöndum hafa stjórnvöld lagt mesta áherslu á vaxtalækkun til að stöðva samdrátt og efla hagvöxt og hér á landi ríkir einnig víðtæk samstaða um það að veruleg lækkun vaxta sé mikilvægasta aðgerðin til að örva atvinnulífið og sporna gegn atvinnuleysi. Til þess að árangur af vaxtalækkuninni verði varanlegur er afar mikilvægt að stöðugleiki ríki í efnahagslífinu á næstunni. Það má ekki raska þeim forsendum sem vaxtalækkunin byggir á. Þar skiptir staða ríkisfjármála og lánsfjárþörf ríkisins afar miklu máli. Aðgerðirnar í vaxtamálum voru reistar á þeirri forsendu að halli á ríkissjóði á næsta ári verði alls ekki meiri en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Viðbótarútgjöld án frekari tekjuöflunar hvort sem er til rekstrar eða fjárfestingar mundu raska þessari forsendu og stefna vaxtalækkun í tvísýnu. Aðgerðirnar í vaxtamálum og þær ákvarðanir sem ríkisstjórnin tók í tengslum við endurmat kjarasamninga og lýst er í bréfi til launanefndar 5. nóv. sl. voru teknar í trausti þess að ekki kæmi til uppsagna kjarasamninga Alþýðusambands Íslands og vinnuveitenda, enda taldi ríkisstjórnin að með þessum ákvörðunum hefði hún uppfyllt þær forsendur samningsins er lúta að yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem gefin var út þegar samningurinn var gerður í maí sl. Jafnframt ítrekaði ríkisstjórnin mikilvægi þess að eyða óvissu í kjaramálum, tryggja frið á vinnumarkaði og treysta þannig stöðugleika í efnahagsmálum. Eins og kunnugt er varð niðurstaða launanefndar einróma sú að ekki væri tilefni til uppsagnar kjarasamnings og samningar mundu því gilda óbreyttir út næsta ár. Friður á vinnumarkaði og lækkun vaxta munu búa í haginn fyrir framfarir og bætt lífskjör þegar þjóðhagsleg skilyrði batna. Það þarf að stilla saman ákvarðanir í ríkisfjármálum og á peningamarkaðnum þannig að lækkun raunvaxta verði varanleg. Hæstv. forseti. Ég mun fara nokkrum orðum um helstu efnisatriði þess frv. sem hér er til umræðu. Í 1. og 2. gr. er lagt til að enn verði frestað að hrinda í framkvæmd nokkrum útgjaldaskapandi nýmælum sem fest voru í ný heildarlög um grunnskóla vorið 1991 án þess að þeim væru tryggðir tekjustofnar, en ógerlegt er að segja til um hversu mikill kostnaður mundi leggjast á sveitarfélögin af þessum sökum. Að þessu sinni er því lagt til að ákvæðum um skólamáltíðir, lengingu kennslutíma, fækkun nemenda í bekkjum og skólaathvarf verði enn frestað um eitt ár. Í 3. og 4. gr. er lagt til að lagaákvæði um Tækniskóla Íslands verði færð til samræmis við önnur lög um sambærilega skóla á framhaldsskólastigi þannig að eðlilegt jafnræði sé með nemendum á þessu skólastigi. Fjárveiting til skólans verði eftir sem áður ákveðin í fjárlögum. Í 5. og 6. gr. er enn lagt til að heimildir til gjaldtöku fyrir skólavist verði samræmdar á öllu framhaldsskólastiginu. Ákvæði þessi eiga við um Bændaskólann á Hvanneyri, Bændaskólann á Hólum í Hjaltadal og Garðyrkjuskóla ríkisins að Reykjum í Ölfusi. Ákvæði 7. gr. er í samræmi við þá stefnu ríkisstjórnarinnar að atvinnuvegirnir standi að hluta sjálfir undir kostnaði af opinberri þjónustu í þeirra þágu. Hér er lagt til að söluaðilar búvéla standi að mestu leyti sjálfir undir kostnaði við rannsóknir, tilraunir og prófanir á búvélum með því að heimilt verði að leggja sérstakt gjald á kaupverð þeirra. Reyndar er hér aðeins um nánari útfærslu á núverandi gjaldtökukerfi að ræða með því að þeim söluaðilum sem látið hafa vélar til prófunar hjá bútæknideild er þegar gert að greiða fyrir þá þjónustu sérstaklega. Framkvæmd ríkisábyrgðar á launum og ríkisábyrgðar á orlofi hefur að undanförnu verið á sömu hendi. Ábyrgðasjóður launa hefur fjármagnað launagreiðslur vegna gjaldþrota en tekjustofn sjóðsins er sérstakt ábyrgðagjald af greiddum vinnulaunum, þóknun og reiknuðu endurgjaldi sem skattskylt er samkvæmt lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Ríkissjóður hefur hins vegar greitt kostnað vegna ríkisábyrgðar á orlofi. Í athugasemd sem Ríkisendurskoðun gerði snemma á þessu ári við ríkisábyrgð á orlofi er lagt til að athugað verði hvort ekki sé eðlilegt að ábyrgðasjóður launa yfirtaki ábyrgð á orlofsgreiðslum vegna greiðsluerfiðleika líkt og með aðrar launagreiðslur vegna gjaldþrota. Í því sambandi bendir Ríkisendurskoðun á að verulegur hluti þeirra launagreiðenda sem er í greiðsluerfiðleikum og geta ekki greitt orlofslaunakröfur fara síðan í gjaldþrot. Með hliðsjón af þessu er lagt til í 8. gr. að ábyrgðasjóði launa verði falið að ábyrgjast greiðslur á orlofi vegna greiðsluerfiðleika launagreiðenda. Ekki er lagt til að ábyrgðagjaldið hækki frá því sem nú er. Á undanförnum árum hefur átt sér stað mikil uppbygging þjónustustofnana fyrir fatlaða. Framkvæmdasjóður fatlaðra markaði á sínum tíma tímamót í þessu efni. Kostnaður við rekstur og þjónustu í þágu fatlaðra hefur vaxið ár frá ári í takt við uppbyggingu þjónustustofnana. Í lögum um málefni fatlaðra, sem tóku gildi á sl. ári, er lögð áhersla á að auka hvers konar stoðþjónustu í þágu fatlaðra. Með tilvísun til þessa þykir nú rétt, þrátt fyrir ákvæði laga um málefni fatlaðra um hlutverk Framkvæmdasjóðs fatlaðra, að leggja til í 9. gr. að á árinu 1994 verði heimilt að verja allt að 15% af ráðstöfunarfé sjóðsins til tiltekinna rekstrarverkefna en það er einkum til liðveislu, skv. 25. gr. laganna, og félagslegrar endurhæfingar, skv. 27. gr. laganna. Gert er ráð fyrir tvenns konar breytingum á lögum almannatryggingar. Annars vegar er lagt til að sett verði heimild í 19. gr. laganna um að tekjutengja greiðslu ekkjulífeyris. Greiðsla ekkjulífeyris er nú óháð tekjum. Ákvæði almannatryggingalaga um ekkjulífeyri eru barn síns tíma og sett í lögin er atvinnuþátttaka kvenna var verulega minni en nú er. Athugasemdir hafa verið gerðar við þetta ákvæði út frá jafnréttissjónarmiðum því sambærileg heimild um bætur gagnvart ekklum er ekki fyrir hendi. Nágrannaríki okkar, sem flest höfðu ákvæði um ekkjulífeyri í sinni löggjöf, hafa flest fellt þennan bótaþátt niður en ekki þykir ástæða til að ganga svo langt að sinni. Hin breytingin er að lagt er til að sett verði heimild í 41. gr. laganna um að setja megi reglugerð ákvæði um að sjúkratryggður taki þátt í kostnaði vegna dvalar á stofnun en sjúktatryggingar greiða fyrir. Fyrirhugað er á árinu 1994 að hefja innheimtu hlutdeildar sjúkratryggðs í kostnaði vegna dvalar á áfengis- og meðferðarstofnunum. Í fjárlagafrv. er greint frá því að gert verði ráð fyrir því að útgjöld til atvinnuleysisbóta verði lækkuð um 250 millj. kr. með auknu eftirliti, fræðslu og samræmingum á störfum úthlutunarnefnda auk þess sem áformað er að úthlutunarreglum verði breytt. Í tengslum við endurmat kjarasamninga á almennum vinnumarkaði í byrjun nóvember sl. lýsti ríkisstjórnin því yfir að breytingar á úthlutunarreglum atvinnuleysisbóta til launþega verði kannaðar í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Undirbúningur að slíkri könnun er hafinn og hefur ríkisstjórnin ákveðið að sett verði á fót samstarfshópur, starfshópur, skipaður fulltrúum forsrn., fjmrn., heilbr.- og trmrn. og félmrn. til þess að ræða við aðila vinnumarkaðarins um breytingar á löggjöf og framvkæmd atvinnuleysistrygginga. Niðurstöður skulu liggja fyrir í lok janúar þannig að breytingar komist til framkvæmda sem fyrst á næsta ári. Í ljósi fenginnar reynslu af framkvæmd laga um atvinnuleysistryggingar er líka lagt til að þegar verði gerðar á þeim eftirtaldar breytingar: Í fyrsta lagi er þess að geta að í frv. til laga um breytingar í skattamálum er gert ráð fyrir að hlutur Atvinnuleysistryggingasjóðs í tekjum af tryggingagjaldi verði aukinn í 0,5%. Í gildandi lögum um atvinnuleysistryggingar er mælt svo fyrir að framlag ríkissjóðs skuli nema þrefalt hærri fjárhæð en tekjur sjóðsins af tryggingagjaldi. Með auknum tekjum af tryggingagjaldinu er því lagt til að framlag ríkissjóðs verði jafnhátt framlagi atvinnurekenda. Þrátt fyrir þessa breytingu mun framlag ríkissjóðs á árinu 1994 hækka um sem nemur 0,45% af stofni til tryggingagjalds í 0,5%. Jafnframt er rétt að taka fram að ríkissjóði verður eftir sem áður skylt að leggja fram fé til að bæta úr fjárþörf sjóðsins ef til þess kemur að hann geti ekki staðið við skuldbindingar sínar með þessum tekjum. Í öðru lagi að sett verði ákvæði sem taki af öll tvímæli um að grunnlífeyrir elli- og örorkulífeyrisþega og örorkustyrkur skerði atvinnuleysisbætur í hlutfalli við rétt til atvinnuleysisbóta. Nýmæli þess efnis að þessar bætur skerði atvinnuleysisbætur voru sett í lögin sl. vor. Í ljós hefur komið að það ákvæði er ekki nægilega skýrt að því leyti að atvinnuleysisbætur ber aldrei að skerða að fullu um greiddan elli- eða örorkulífeyri eða örorkustyrk nema bótaþegi fái fullar atvinnuleysisbætur. Af þessu mun leiða nokkurn kostnaðarauka fyrir Atvinnuleysistryggingasjóð. Í þriðja lagi er lagt til að felld verði niður heimild til að greiða atvinnuleysisbætur vegna samdráttar í starfsemi fyrirtækis en þá hefur starfsmaður átt rétt til atvinnuleysisbóta sem svarar til skerðingar dagvinnutíma af þessum sökum. Í ljós hefur komið misnotkun þessa ákvæðis og því lagt til að heimildin falli brott. Í fjórða lagi er lagt til að ákvæði um úthlutunarnefndir atvinnuleysisbóta verði breytt þannig að unnt verði að sameina úthlutunarnefndir tveggja eða fleiri félaga eða félagasambanda með reglugerð. Úthlutunarnefndir eru nú 150 talsins. Nauðsynlegt þykir að fækka nefndunum og því er mikilvægt að afla til þess reglugerðarheimildar. Jafnframt er lagt til að ákvörðun um þóknun vegna nefndarstarfanna svo og hver fari með umsýslu með greiðslu bótanna verði færð í hendur ráðherra í stað stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs. Talið er að ná megi fram verulegum sparnaði með fækkun nefndanna, bættri fræðslu til þeirra og auknu eftirliti með starfsemi þeirra. Í fimmta lagi er lagt til að 34. gr. laganna falli brott enda þykir ekki ástæða til að lána úr Atvinnuleysistryggingasjóði til stéttarfélaga og félaga atvinnurekenda til að koma upp húsnæði fyrir félagsstarfsemi eða til orlofsheimila launþega. Þá er gert ráð fyrir að sveitarfélögin styrki Atvinnuleysistryggingasjóð með framlagi til atvinnuskapandi verkefna í sveitarfélögunum á árinu 1994 með sama hætti og árið 1993. Í 20. gr. er lagt til að samþykkt þessi verði fest í lög og er þá gert ráð fyrir að framlagið hækki úr 500 millj. kr. á þessu ári í 600 á því næsta. Sveitarfélög með 300 íbúa eða fleiri greiða þá kr. 2.312 á hvern íbúa en greiddu kr. 1.950 á þessu ári. Sveitarfélög með færri en 300 íbúa greiða kr. 1.387 fyrir hvern þeirra en greiddu 1.170 á þessu ári. Þessum fjárhæðum hefur verið slegið saman við prentun þess frumvarps sem dreift var hér í fyrrakvöld þannig að virtist sem framlag í fjölmennari sveitarfélagi mundi hækka úr 1.170 í 2.312. Misritun þessi hefur nú verið leiðrétt með endurprentun frumvarpsins sem dreift var í gær og ítrekast hér með. Loks er lagt til að gerðar verði nokkrar minni háttar breytingar á lögunum í því skyni að gera framkvæmdina liprari og túlkun þeirra skýrari. Í 21.--37. gr. er lögð til skerðing á sjálfvirkum framlögum til ýmissa aðila sem bundin eru í sérlögum í samræmi við markmið fjárlagafrv. Slíkur kafli hefur venjulega verið í frumvarpi til lánsfjárlaga en samræmis vegna þykir eðlilegra að flytja hann í þessu frumvarpi. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu þáttum frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1994 og legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegur forseti. Eftir þessa ræðu hæstv. forsrh. er nú ærin ástæða til þess að ræða nokkuð um efnhagsmál almennt en ég skal nú hins vegar stilla mig um það að þessu sinni og reyna eftir fremsta mætti að halda mig við helstu efnisatriði frv. en síðar munu aðrir hv. þm. Framsfl. koma inn á einstök efnisatriði þessa máls með ítarlegri hætti. Hæstv. forsrh. lét þess getið að ef ekki hefði átt sér stað samdráttur í efnahagslífinu þá væri líklegt að það hefði náðst fram að fjárlög væru nokkurn veginn hallalaus. Ég skal ekki hafa uppi neinar efasemdir um þessi orð hans en aðalatriðið er hins vegar það að samdrátturinn er mikill og hann er af ýmsum toga. Það er alveg rétt hjá hæstv. forsrh. að við höfum orðið fyrir miklum búsifjum vegna aflasamdráttar og verðfalls í efnahagslífinu. En ég vil hins vegar minna á það að ýmsar aðgerðir hafa átt sér stað sem hafa dregið úr umfanginu í efnahagslífinu og má þar fyrst og fremst nefna það að ríkisstjórnin hefur verið afar svifasein í vaxtamálum og þar tók hún allt of seint við sér sem varð til þess að mikið tjón hefur hlotist af. Það er líka nauðsynlegt að vera ekki allt of fljótur að lýsa yfir fullum sigri í því máli og þótt þar hafi náðst árangur, sem að sjálfsögðu er rétt að viðurkenna, þá verður að halda því til haga að þessi árangur næst m.a. með því að tæplega 9 milljörðum kr. er veitt út í efnahagslífið með lægri bindiskyldu, með breyttu lausafjárhlutfalli og ýmsum öðrum aðgerðum á peningamarkaði. Þessar aðgerðir skila allmiklum árangri í upphafi, ekki skal borið á móti því. En aðeins getur þessi árangur orðið varanlegur ef því er fast fylgt eftir og ég er sammála hæstv. ráðherra í þeim efnum að hluti af því er að hafa sem minnstan halla á ríkissjóði. Það vekur hins vegar athygli að vextir bankanna á óverðtryggðum lánum hafa lækkað sáralítið nú að undanförnu og t.d. eru vextir á yfirdráttarlánum yfir 15% og algengir vextir á veðskuldabréfum og víxlum eru 14%. Þar að auki þekkjast mun hærri vextir í bankakerfinu. Hæstv. viðskrh. hefur brugðist þannig við að hann skammar bankana á fundi í Alþýðuflokknum og ætlar sér greinilega að glíma við þá með þeim hætti. Þessi ræðuhöld viðskiptaráðherrans eru síðan spiluð í fjölmiðlum þar sem hann lýsir því hvernig hann ætlar að taka í hnakkadrambið á þessum mönnum, jafnt bankastjórum, verkalýðsleiðtogum, forsvarsmönnum Vinnuveitendasambandsins og öðrum þeim sem að málinu koma. Það má vel vera að ríkisstjórnin telji að slíkar aðfarir í vaxtamálum séu til framdráttar, en ég leyfi mér að efast mjög um það að þessi ræðuhöld viðskiptaráðherrans muni skila miklum árangri. Ég hafði haldið það að hæstv. ríkisstjórn hefði ákveðið að taka upp samvinnu við alla aðila á peningamarkaði sem fælist í því að náið samráð væri haft frá degi til dags þar sem allir væru sammála um að það bæri að ná árangri í þessum málum. En að það gerist með þeim hætti að hæstv. viðskrh. tilkynni það fyrir fram í fjölmiðlum að hann hafi hugsað sér að kalla á þessa menn og síðan tilgreinir hann spurningarnar í fjölmiðlunum jafnframt, hvernig fundirnir munu fara fram í viðskrn.

Og leikur báða.

Já, og leikur kannski báða. Það eru alveg ný vinnubrögð í sambandi við samvinnuaðila hvort sem það er á vinnumarkaði eða fjármagnsmarkaði og væri fróðlegt að spyrja hæstv. forsrh. hvort að hann telji þetta árangursríkar aðferðir. Það hefur mjög verið um það talað hvaða aðferðum beri að beita til þess að ná niður vöxtunum og mest hefur nú verið talað um handafl í því sambandi. En ég lýsi yfir undrun minni á þeim samskiptaháttum sem þarna virðast hafa verið teknir upp. Ekki það að ég sé að öllu leyti ósammála hæstv. viðskrh. En ég er hins vegar ósammála slíkum vinnubrögðum af hálfu ríkisstjórnar og tel að það muni fremur spilla fyrir heldur en greiða fyrir málum, á sama hátt og ég held nú að í viðkvæmum málum geti það líka spillt fyrir að skamma ríkisstjórnina um of þótt að hún verði að sætta sig við það að til hennar sé beint ýmsum spjótum í sambandi við framkvæmd hinna margvíslegu mála. Ég vil jafnframt vekja athygli á því að ríkisstjórnin hefur ekki hlíft ýmsum greinum atvinnulífsins við skattahækkunum, þ.e. þeim greinum atvinnulífsins sem mestar vonir eru bundnar við. Ég vil í því sambandi sérstaklega nefna ferðaþjónustuna sem er sú atvinnugrein sem getur skapað hvað mesta atvinnu hér á landi á næstunni. Það hefur líka komið í ljós nú að undanförnu að þar hefur náðst mikill árangur en sá árangur er í mikilli hættu vegna skattastefnu ríkisstjórnarinnar. Það er góðra gjalda vert að hafa það markmið að minnka halla á ríkissjóði en það stoðar lítið að gera það með þeim hætti að það er augljóst að verðmætasköpunin í samfélaginu minnkar. Þetta hefur svo sem oft verið rætt hér á Alþingi áður, m.a. af þeim sem hér stendur, og ég skal ekki gera það að frekara umtalsefni hér. En ríkisstjórn sem vill auka umsvifin í þjóðfélaginu og kraftinn í atvinnulífinu grípur ekki til slíkra ráðstafana nema þá að þar sé um alvarleg mistök að ræða. Það er enn tími til að bæta þarna um og væri fróðlegt að heyra frá hæstv. forsrh. hvort að hann telji ekki rétt í ljósi þess hvernig ástand er í atvinnumálum að framkvæma endurskoðun á þessum fyrirætlunum. Ég vil segja almennt um þær fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar að draga úr útgjöldum í fjárlagafrumvarpinu að ég er sammála því að það sé reynt eftir því sem nokkur kostur er. Ég get tekið undir það að við eigum við verulegan útgjaldavanda að glíma í fjárlögunum og það verður ekki undan því vikist að minnka fjárlagahallann eftir því sem nokkur kostur er, án þess að þar sé gripið til mjög óréttmætra aðgerða eða þá að gripið sé til slíkra óyndisúrræða að draga úr umsvifunum í þjóðfélaginu. Og það er helsta gagnrýnisatriði mitt í sambandi við þetta mál. Ég ætla ekki að fara út í einstaka liði þess, það munu aðrir gera frá mínum flokki, en ég vil nefna sem dæmi í þessu sambandi að þótt nauðsynlegt sé að draga úr útgjöldum í almannatrygginga- og heilbrigðiskerfinu þá má ekki gera það með þeim hætti að það sé gripinn þessi hópurinn í dag og hinn á morgun. Sem dæmi má nefna að samkvæmt 10. gr. á að draga úr kostnaði almannatrygginga vegna greiðslu ekkjulífeyris, en það er lagt til að það verði heimilt að tekjutengja greiðslu þessara einstöku bóta. Mér finnst með öllu óeðlilegt að það sé farið út í það að tekjutengja sérstaklega þessa tegund bóta. Ég tel það fyllilega koma til greina að tekjutengja fleiri greiðslur úr almannatryggingakerfinu og það er mál sem lengi hefur verið unnið að. Í því sambandi verður líka að nefna að tekjuhugtakið er ekki nægilega vel útfært til þess að slík tekjutenging geti skilað góðum árangri. Og á ég þá sérstaklega við þá staðreynd að vaxtatekjur koma ekki inn í tekjuhugtakið, hvorki í skilningi þessara laga né skilningi skattalaga. Nú er það í sjálfu sér ekkert nýtt en það hefði verið mun réttlátara að tekjutengja lífeyri almannatrygginga ef menn hefðu gengið fram í því máli á rösklegri hátt. Ég vil líka nefna það sem dæmi að hér er gert ráð fyrir því að taka upp greiðsluhlutdeild sjúklinga vegna áfengismeðferðar og þar er vitnað til þess að greiðsluhlutdeild sú sem þar er fyrirhuguð sé af svipuðum toga og tíðkast hjá heilsustofnun Náttúrulækningafélags Íslands. Ég tel að hér sé um algjörlega ósambærileg mál að ræða. Þeir aðilar sem dvelja á þessari stofnun sem þarna er tilgreind í Hveragerði eru margir hverjir einstaklingar sem leita þangað sér til hressingar og heilsubótar, jafnvel á ári hverju, þótt það sé með mjög mismunandi hætti. En eitt er þó víst að þeir aðilar búa við allt aðrar aðstæður en áfengissjúklingar yfirleitt. Þetta er dæmi um ósamræmi og flumbrugang sem viðgengst í þessum niðurskurðarmálum. Það er einn hópur valinn í dag og annar á morgun og það sem er ákveðið að morgni er hætt við að kvöldi. Þetta eru hlutir sem ekki eiga að viðgangast og það verður að fara yfir útgjaldahliðina á mun heilsteyptari hátt. Það er líka mjög gagnrýnisvert og styður þá gagnrýni sem ég set hér fram að þetta frv. sem við nú erum að byrja að fjalla um er lagt fram hér á Alþingi 6. eða 7. des. og á að afgreiðast u.þ.b. 10 dögum síðar. Þetta sýnir ljóslega að undirbúningi er afar ábótavant. Og jafnvel þótt allur þessi tími hafi verið notaður í það að undirbúa frumvarpið þá er ýmislegt í því sem ekki hefur fengið mjög nákvæma skoðun. Þetta gerist ár eftir ár jafnvel þó að hér sé verið að leggja til gamla kunningja að miklu leyti sem hafa komið til umræðu áður. Það er t.d. ekkert alveg nýtt þær skerðingar sem eru lagðar fram að því er varðar grunnskóla og menntakerfið, þetta eru mál sem áður hafa verið rædd á Alþingi og fóru í gegnum umræðu á síðasta ári og mig minnir að hæstv. ríkisstjórn hafi þá fullyrt að þetta yrði þá aðeins gert í það eina skipti. Það er hins vegar, svo réttlætis sé nú gætt, ekki einsdæmi í sambandi við skerðingu á útgjöldum fjárlaga því hér er í II. kafla upptalning á ýmsum sjóðum og útgjöldum sem skert eru til eins árs í senn, sem hefur verið fastur liður og venjulega fylgt frv. til laga um lánsfjárlög mjög svo lengi. Ætli það sé ekki komið töluvert á annan áratug með mörg þessara mála. Núv. hæstv. ríkisstjórn verður ekki ein dregin til ábyrgðar í því máli. En það hlýtur að vera verkefni okkar hér á Alþingi að fara í gegnum það hvort ekki sé ástæða til þess að taka ákvarðanir um varanlega breytingu á þessum lögum að einhverju leyti. Hér er um að ræða breytingar sem hafa gengið í gegn margar hverjar á annan áratug og ætti það að vera nægileg ástæða til þess að þarna yrði gerð annars konar breyting á. Þetta mál mun koma til umfjöllunar í hæstv. efh.-og viðskn. þar sem ég á sæti og þess vegna ætla ég ekki að eyða miklum tíma í að fjalla um málið hér við 1. umr. Það er líka ljóst að það mun þurfa að koma til rækilegrar umfjöllunar í ýmsum fagnefndum þingsins því að flest þessara mála sem hér er getið um heyra undir verksvið þeirra og það hefur verið venjan að um þau sé fjallað sérstaklega í þeim nefndum þingsins sem sérstaklega fjalla um þau mál eins og t.d. hæstv. menntmn. og heilbr.- og trn. og félmn. Þetta eru málefni sem þeir þingmenn sem í þessum nefndum sitja þekkja sérstaklega og betur en aðrir þingmenn sem sitja í öðrum nefndum og því er mjög eðlilegt að þeir muni fá þau til umfjöllunar. Virðulegur forseti. Ég vildi aðeins að þessi sjónarmið kæmu hér fram við upphaf þessarar umræðu. En að lokum vil ég sérstaklega harma að þetta mál skuli þurfa að koma svona seint fram því að það má segja að stefnan í þessum málum öllum hafi verið mörkuð þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram og því hefði ekkert átt að vera til fyrirstöðu að leggja það frumvarp sem hér er til umræðu fram samhliða fjárlagafrumvarpinu. Þótt ég sé ekki að gera kröfur um að það kæmi nákvæmlega sama daginn þá er með öllu óeðlilegt að það komi fram rúmum tveimur mánuðum eftir að fjárlagafrumvarpið kemur fram og fráleitt að gera um það kröfur að það sé afgreitt hér á Alþingi á aðeins tíu dögum.

Forsætisráðherra (Davíð Oddsson) (andsvar) : Hæstv. forseti. Á þessu stigi máls vil ég aðeins fá að svara einni beinni spurningu hv. þm. varðandi aðgerðir í vaxtamálum. Ég tel að aðilar vinnumarkaðarins hafi stuðlað að lækkun vaxta með því að gangast með ábyrgum hætti til kjarasamninga í maí sl. og með þeirri niðurstöðu sinni að þá samninga bæri að framlengja. Ég er ekki í vafa um það að lækkun vaxta miðað við óvissu í kjaramálum hefði ekki gengið fram. Á hinn bóginn get ég líka sagt að ég tel að lífeyrissjóðirnir mættu vera virkari og sýna meiri trú á vaxtalækkunaraðgerðirnar en má segja að þeir hafi gert og ég vænti þess að það muni þeir gera í framtíðinni.

Virðulegur forseti. Ég er alveg sammála hæstv. forsrh. að auðvitað skiptir friður á vinnumarkaði sköpum í sambandi við lækkun vaxta. Ég hefði hins vegar talið að gott samband og samstarf ríkisstjórnar við banka, lífeyrissjóði og aðila vinnumarkaðarins í þessum málum væri jafnframt forsenda þess að það væri hægt að ná betri árangri og halda utan um hann. Mér finnst að ræðuhöld hæstv. viðskrh. þessa dagana bendi ekki til þess að samstarfið um þessi mál sé mjög gott. Þvert á móti benda hans ræðuhöld og fyrirhugaðir fundir, sem hann hyggst eiga við þessa aðila fyrir hönd ríkisstjórnarinnar --- að vísu hefur hann haldið því fram að ríkisstjórnin öll muni eiga þessa fundi með aðilunum --- það bendir til þess að þarna sé vont samband á milli. Og ég vildi spyrja hæstv. forsrh. um það: Telur hann að ríkisstjórnin muni ná árangri með þessum hætti? Telur hann ekki líklegra að ríkisstjórnin muni ná árangri með hljóðlátu samstarfi við þessa aðila í stað þess að vera í háværum orðræðum í fjölmiðlum dag eftir dag?

Forsætisráðherra (Davíð Oddsson) (andsvar) : Hæstv. forseti. Ég tel mikilvægt að eiga gott samstarf við alla þessa aðila og í tengslum við lækkun vaxta eða aðgerðir ríkisstjórnarinnar í því sambandi voru haldnir fundir með forráðamönnum lífeyrissjóða, með forráðamönnum í atvinnulífinu og ítarlegir fundir með bankakerfinu, viðskiptabönkum, sparisjóðum og slíkum aðilum. Og það voru mjög mikilvægir fundir einmitt til að skapa traust á þeim aðgerðum sem gripið hefur verið til. Ég tel líka að menn megi ekki um of leggja þunga merkingu í það þó að vextir á óverðtryggðum bréfum hafi ekki lækkað enn um sinn að sama skapi og aðrir vextir hafa lækkað. Ég tel að eftir áramótin, þegar ekki eru lengur bundnir þeir reikningar sem bankarnir voru bundnir með þegar til vaxtalækkunaraðgerðanna var gripið þá muni skapast skilyrði til þess að lækka óverðtryggða vexti og þá muni þeir lækka. Ég tel jafnframt að þegar líður fram á næsta ár að þá muni það gerast að greiðslubyrði skuldenda, greiðslubyrði almennings muni lækka verulega, menn tala um jafnvel 4--5% þegar líður fram á árið, og það muni verða til þess að styrkja stöðu bankakerfisins og bankarnir muni fylgja eftir vaxtalækkun því að hún er þeim sjálfum til framdráttar. Og ég tek undir með hv. þm. að það er mjög mikilvægt að eiga gott samstarf við þessa aðila um allar þessar aðgerðir og ég vænti þess að þeir sem ábyrgir aðilar í þessu þjóðfélagi muni fylgja þessum mikilvægu hagsmunum fast eftir. Það er mikilvægt fyrir þessa aðila sjálfa, fyrir umbjóðendur þeirra sem og fyrir atvinnulífið í landinu og ríkisstjórn og þing og alla þá sem að málum koma.

Virðulegu forseti, aðeins örstutt af þessu tilefni. Ég býst við því að aðilar vinnumarkaðarins telji sig hafa lagt mjög mikið af mörkum í sambandi við vaxtalækkunina. Hins vegar skil ég þá þannig að þeir telji að enn þá hafi ekki náðst sá árangur í ríkisfjármálum sem sé nauðsynlegur til þess að tryggja þessa vaxtalækkun. Hæstv. forseti. Það er mjög óþægilegt að vera í þessum sporum þegar hæstv. fjmrh. er ýmist að tala í símann svo hátt úti í hliðarherbergi eða þá hér inni í sal að hann veldur mikilli ókyrrð hér í salnum. En það er kannski bara svo mikil ókyrrð í ríkisstjórninni. En það sem ég vildi sérstaklega spyrja hæstv. forsrh. um er: Hvernig er samstarfinu við aðila vinnumarkaðarins og lánastofnanir varið, hvernig er það skipulagt? Eru reglulegir fundir? Hvaða ráðherrar bera ábyrgð á þessu samstarfi til þess að tryggja árangur? Ég tel að það sé alveg grundvallaratriði að þarna sé skipulag á. En mér finnst ræðuhöld hæstv. viðskrh. benda til þess að það sé ekkert skipulag á þessu samstarfi. Og þess vegna tel ég það nauðsynlegt til þess að menn fái betri trú á því sem þarna er að gerast að fá það upplýst hvernig ríkisstjórnin hyggst halda á þessum málum á næstunni og hvernig hún hyggst halda á samstarfi við þessa aðila nú á næstu vikum.

Virðulegi forseti. Hér er kominn á dagskrá gamall kunningi undir nafninu Ráðstafanir í ríkisfjármálum. Og þótt margt nýtt sé í honum að finna þá eru líka á ferð gamalkunnug mál sem ýmist hafa verið í frumvarpi af þessu tagi eða verið bornir fram sem sérstök þingmál. Ég tek undir það með síðasta ræðumanni að þetta frumvarp er seint fram komið, ekki síst vegna þess hversu mörg mál er í því að finna, mörg mál og alvarleg. En það vakna auðvitað spurningar um vinnubrögð bæði ríkisstjórnarinnar og Alþingis í þessum málum. Við höfum rekið okkur á að það er auðvitað um ákveðinn tvíverknað að ræða þegar verið er að senda mál á milli nefnda og við erum einmitt í hv. efh.- og viðskn. með dæmi um það þar sem er frv. um tekjustofna sveitarfélaga, þar sem hv. félmn. er búin að fara í gegnum málið og kalla til alla aðila og það er auðvitað spurning hvernig efh.- og viðskn. eigi síðan að standa að umsögn um málið. Og það sama gildir auðvitað um þetta frv. hér, hvort tveggja er að efh.- og viðskn. þarf að fara í gegnum öll þessi mál en jafnframt viðkomandi fagnefndir. Og þetta er bara eitt af þessum málum sem þingmenn og þingnefndir þurfa að ræða sín á milli í ljósi breytinga á þingsköpum. Því að það er auðvitað óþarfi að menn séu með tvíverknað af þessu tagi. En það sem ég les fyrst og fremst út úr þessu frv., sem hér er á ferð, er að þessi ríkisstjórn er auðvitað gjörsamlega strand í sinni efnhagsstefnu. Aumingjaskapurinn er svo algjör að það er engu lagi líkt. Þetta frv. er svona seint fram komið vegna þess að ráðherrar eru endalaust búnir að vera að rífast um efni þess og þegar hér er komið sögu er búið að taka út nánast allt það sem ágreiningi olli. Það hefur verið farin sú leið að sleppa deilumálunum og auka halla ríkissjóðs að sama skapi. Ég verð að segja það að þó að ég hafi verið mjög ósammála mörgum þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur gripið til í sínum niðurskurðaráformum og í þeirri viðleitni að halda hallanum á ríkissjóði í skefjum þá er það auðvitað mjög mikið áhyggjuefni hve hallinn á ríkissjóði vex ár frá ári. Það er mikið áhyggjuefni og það er verið að vísa vandamálunum til framtíðarinnar, það er ekkert annað sem verið er að gera. Og ríkisstjórn sem gefst upp á hverju málinu á fætur öðru er auðvitað ekki starfi sínu vaxin, það hlýtur að vera ljóst. Þegar við horfum aðeins á þau sparnaðaráform sem áttu að vera í þessu frv. en eru horfin, þá ber þar hæst heilbrigðismálin þar sem hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur orðið að hætta við nánast hvert einasta áform sem hann hafði uppi, hversu vond eða góð sem þau annars voru. Það var hætt við sjúklingaskatt upp á 400 milljónir, það var hætt við að leggja niður barnaheimili spítalanna eða koma þeim yfir á sveitarfélögin og það var hætt við sölu á Þvottahúsi Ríkisspítalanna. Og dómsmrh. gafst upp við að sameina sýslumannsembættin og eftir því sem ég best veit þá verður ekkert úr því að tveir eða þrír ráðherrar setjist niður við að leggja fram enn frekari sparnaðaráform. Þetta er allt gufað upp. Og eins og ég sagði, þó að þarna sé að mörgu leyti um vond áform að ræða, þá lýsir þetta því að ríkisstjórnin hefur gefist upp. Hún hefur gefist upp við þau áform sín að ná einhverjum tökum á ríkisfjármálunum. Og ég spyr: Hver er hallinn á þessari stundu? Geta ráðherrar ríkisstjórnarinnar upplýst mig um það, hver er staða ríkissjóðs á þessari stundu áður en við komum að 2. umr. um fjárlögin? Hvað stefnir í að niðurstöðutalan verði? Þetta er vissulega mikið áhyggjuefni og við höfum orðið vitni að örvæntingarfullri leit ráðþrota ráðherra að sparnaðarleiðum en niðurstaðan er þessi: Að hætta við allt sem er erfitt og óvinsælt og ávísa á framtíðina. Og ástæðurnar eru annars vegar það ósamkomulag sem hefur einkennt þessa ríkisstjórn og birst hér í umræðum og einkum þó í fjölmiðlum. En það er líka önnur ástæða. Hún er sú að það eru kosningar fram undan. Sjálfstæðisflokknum er mjög í mun að styrkja stöðu íhaldsins í Reykjavík og stöðu formannsins sem er fyrrverandi borgarstjóri í Reykjavík. Ég tel að það sé einmitt það sem ríkisstjórnin er að gera, hún er að fresta öllum óvinsælum aðgerðum fyrst og fremst til þess að bjarga íhaldinu í Reykjavík. Ég held að það sé engin önnur skýring á þessu vegna þess að auðvitað eru sparnaðarleiðirnar margar, þær eru margar. En þær felast ekki síst í því að menn takist á við það sem ég kalla strúktúrbreytingar, bæði sameiningu ríkisstofnana, að leggja niður stofnanir sem ríkið á ekki að vera að reka og að hefja breytingar einkum í heilbrigðis- og tryggingakerfinu sem horfa til þess að ná niður kostnaði í framtíðinni. Nú las ég það í blöðunum í morgun að hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur sett á laggirnar samstarfsnefnd heilbrigðisráðuneytisins og BSRB, að því er mér skilst. Ég skil nú ekki af hverju aðrir koma ekki þar að málum, hann getur kannski upplýst okkur um það. En það er vissulega ástæða til þess að setjast niður og marka hér framtíðarstefnu í heilbrigðis- og tryggingamálum, ekki síst í því skyni að ná niður kostnaði sem auðvitað þarf að gera. Það þarf auðvitað að ná niður kostnaði í þessu kerfi, koma í veg fyrir ýmiss konar sjálftöku og stöðugan vöxt, vegna þess að það er hægt. Það er hægt fyrst og fremst með því að bæta heilsu þjóðarinnar, eins og ég hef svo margoft sagt í þessum ræðustóli. En sú spurning sem vaknar einmitt út frá þessu frumvarpi hér er: Hver er stefnan? Hver er stefnan í heilbrigðis- og tryggingamálum? Hver er stefnan í menntamálum, hæstv. menntmrh., sem ég ætla að beina orðum mínum að hér á eftir?

Ágæt.

Hver er stefnan? Ég fæ ekki betur séð en að stefnuleysið sé algjört í hverjum málaflokknum á fætur öðrum. Ég ætla þá að víkja að frumvarpinu sjálfu og því sem í því er að finna en þar eru auðvitað ótal mörg atriði sem vekja spurningar og vekja til umhugsunar, ekki síst um það hver stefnan er. Þar er fyrst að nefna að þriðja árið í röð á að framlengja niðurskurð til grunnskólakerfisins sem við stjórnarandstæðingar höfum gagnrýnt mjög harðlega. Það á enn einu sinni að fresta því að fækka í bekkjum, það á að framlengja niðurskurð á kennslustundum í skólum og í þriðja lagi á að koma í veg fyrir að komið verði á máltíðum í skólum. Þetta undarlega fyrirbæri sem hefur fylgt þessum hluta laganna ár eftir ár vegna þess að það á fyrst og fremst við um sveitarfélögin, það er á kostnað sveitarfélaganna að koma á máltíðum í skólum. Og ég spyr í þriðja skipti, þriðja árið í röð: Hvers vegna í ósköpunum er ríkisvaldið að skipta sér af þessu? Af hverju mega ekki sveitarfélögin koma á máltíðum í skólum eftir því sem þau vilja í samstarfi við kennara og foreldra? Þetta er það sem þarf að gerast í íslensku skólakerfi að börnum verði tryggð næring, þetta er til skammar. Ég get auðvitað ekki látið hjá líða að minna á það að þegar ríkisstjórnin gengur hér fram með þessi niðurskurðaráform þá eiga þau að ganga fram á ári fjölskyldunnar, árið 1994. Sameinuðu þjóðirnar hafa útnefnt árið 1994 sem ár fjölskyldunnar og ríkisstjórnin sýnir hugarfar sitt til þess árs hér í verki með því að skera niður til skólakerfisins þriðja árið í röð. Og það er sama sagan á ríkisstjórnarheimilinu að vinstri höndin veit ekki hvað sú hægri gjörir. Á meðan menntmrh. undirbýr niðurskurðinn þriðja árið í röð, þetta sem átti að verða tímabundin aðgerð en er auðvitað orðin varanleg aðgerð, það verður erfitt að snúa til baka þegar kennsla hefur verið skorin niður þrjú ár í röð með öllum þeim afleiðingum sem það hefur, það tekur tíma að vinna það upp. Á meðan hann er að undirbúa þennan niðurskurð þá situr nefnd á vegum félmrh. og undirbýr ár fjölskyldunnar, hvernig Íslendingar ætla að efla og bæta hag fjölskyldunnar á árinu 1994. Í gögnum þeirrar nefndar, sem fram hafa komið, er að sjálfsögðu vikið að skólunum. Að sjálfsögðu, vegna þess að skólarnir koma að miklu leyti inn í líf nánast hverrar einustu fjölskyldu í landinu. Í plöggum frá þessari nefnd félmrh. segir um verkefni fjölskyldunnar á árinu 1994, Verkefni fyrir alla: ,,Skólarnir. Stefnið að samfelldum skóladegi. Virkið heimilin til þátttöku í skólastarfi. Komið á fjölskylduráðum. Undirbúið nemendur undir heimilislíf og gagnkvæma ábyrgð á fjölskyldunni. Haldið þemaviku um heimilin og fjölskyldulíf. Standið fyrir samkeppni þar sem heimilin eru í brennidepli.`` Og þetta kostar auðvitað allt peninga. Það kostar peninga að koma þessu í framkvæmd, ekki síst að komið verði á samfelldum skóladegi í öllum skólum. Þar hefur að vísu sem betur fer töluvert áunnist, ekki síst hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem að loksins, loksins hefur eitthvað verið gert í þeim efnum þó að reyndar megi gagnrýna hvernig þar hefur verið að málum staðið. En það kostar peninga að koma á samfelldum skóladegi og það kostar einhverja fjármuni að bæta og efla samskipti heimilanna og skólanna í landinu sem, ef ég man rétt, hefur nú verið sérstakt áhugaefni Sjálfstæðisflokksins. Og ef við horfum á það að beina sjónum nemenda að því hver þýðing fjölskyldunnar er og hvað felst í því að eiga börn og reka heimili þá kostar það auðvitað peninga. Við erum að tala um kennslu, við erum að tala um námskeið, þetta kostar allt saman peninga. Þemavikur og samkeppni, þetta kostar allt saman peninga þannig að um leið og við höldum inn í þetta ár fjölskyldunnar að þá er áframhaldandi skorið niður til skólanna og ég spyr nú hæstv. félmrh.: Ætlar hún að útvega peninga í þetta? Ætlar hæstv. félmrh. að útvega peninga til þess að Íslendingar geti staðið með einhverjum sóma að ári fjölskyldunnar? Sannleikurinn er nefnilega sá að því miður er sótt að fjölskyldunni úr öllum áttum og margar þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til í skattamálum og á fleiri sviðum, launamálum, beinast gegn fjölskyldunni, þær koma niður á fjölskyldum þessa lands. Þar er ekki síst mjög alvarlegur sá niðurskurður sem átt hefur sér stað í kennslu á landinu og mun auðvitað koma út í verri menntun. Fyrir nokkru lagði ég fyrirspurn til hæstv. fjmrh. vegna atvinnuleysis opinberra starfsmanna. Og það kemur fram í þeim gögnum að atvinnuleysi meðal kennara sem eru félagar í Kennarasambandi Íslands er verulegt, það er ótrúlega mikið. Það kemur fram í þessu svari að á árinu 1992 voru 79 félagsmenn í Kennarasambandi Íslands atvinnulausir, 79 manns. Og skyldi nú ekki þetta atvinnuleysi vera afleiðing af þessum niðurskurði til skólanna í landinu? Það held ég gefi auga leið því að kennslustundum hefur verið fækkað og það hefur verið fjölgað í bekkjum þannig að hægt væri að fækka kennurum og það kemur auðvitað fram í þessum tölum. Sá sparnaður sem ríkisstjórnin ætlar sér að ná með þessum niðurskurði til kennslumála er eins og í fyrra rúmlega 100 milljónir. Ég hef nú ekki reiknað út hvað þetta er í rauninni mikill niðurskurður, það kemur fram í greinargerðinni að ef lögum væri fylgt þá ættu kennslustundir að vera 314 en fara í 287 stundir. Nú veit ég ekki við hvað er miðað hér, hvort þetta er 314 stundir á nemanda eða hvað þetta er, við þurfum að kanna það í hv. menntmn. En þessi niðurskurður á að skila sparnaði upp á 110 millj. kr. á haustönninni 1994 og 130 millj. kr. á vorönn 1995, eftir því sem kemur hér fram. Þessi sparnaður er að sjálfsögðu miðaður við skólaárið, öðruvísi er ekki hægt að gera þetta. Og fjölgunin í bekkjardeildum á að spara 50 millj. kr. á haustönn 1994, 60 millj. kr. á vorönninni 1995, þannig að þar eru 110 millj. kr. á ferð. Þannig að þetta er allnokkur sparnaður sem menntmrn. nær fram með þessum hætti en þetta er dýrt spaug, hæstv. menntmrh. Þessi niðurskurður er dýrt spaug og hann kemur niður á börnum þessa lands og framtíð þessarar þjóðar. Og ég verð að segja það að mér finnst sú stefna sem lesa má út úr þessu, þegar maður horfir upp á það hvernig ríkisstjórnin hefur gefist upp á öðrum sparnaðarráðstöfunum, hversu réttmætar sem þær voru, þá er auðvitað nöturlegt upp á það að horfa að það skuli vera börn og ekkjur sem ríkisstjórnin er að ráðast á í sínum sparnaðaráformum. Það er nú ekki verið að ráðast á garðinn þar sem hann er hæstur. Það er búið að fresta fjármagnstekjuskatti, það er ekki verið að hækka hátekjuskattinn. Nei, það eru börn og það eru ekkjur og það eru áfengissjúklingar sem eiga að spara fyrir ríkið. Þetta er stórmennskan, þetta er stefna þessarar ríkisstjórnar. Þetta er ömurlegt, þetta er hreinlega ömurlegt upp á að horfa. Minni hlutinn í menntmn. lagði fram fyrirspurn fyrr á þessu ári um niðurskurðinn á kennslustundum. Og þar kom auðvitað fram í því svari að hann er verulegur. Niðurskurðurinn er verulegur og það kom fram í gögnum frá fræðslustjórum og skólatjórum, sem við kölluðum á okkar fund í byrjun þessa árs, að eins og við vorum búin að segja til um þá kom niðurskurðurinn auðvitað niður á íslenskukennslu, þó að það hafi átt að verja hana. Það verður auðvitað að skera niður þar sem hægt er að skera. Þannig að það er alveg ljóst að þessi niðurskurður og svokallaður sparnaður kemur niður á framtíðinni. Þetta er vond pólitík, hæstv. menntmrh. Í vor dagaði uppi í menntmn. frv. um Tækniskóla Íslands þar sem leitað var heimilda til þess að koma á skólagjöldum í Tækniskólanum. En það vill nú svo til að í þessu máli eins og mörgum öðrum eru vinnubrögðin vægast sagt furðuleg, því að þrjú ár í röð hefur verið gert ráð fyrir því í fjárlögum að Tækniskólinn aflaði sér sértekna með skólagjöldum. Hann hefur ekki haft til þess lagaheimild og ríkisstjórninni hefur ekki hingað til tekist að afla þeirrar heimldar, m.a. vegna mikillar andstöðu í menntmn. og víðar. Og það er auðvitað alveg makalaust að horfa upp á svona vinnubrögð. Nú er farin sú leið að skella þessu máli inn í þetta frumvarp, skólagjöld Tækniskólans upp á 7 millj. kr., ég veit ekki hversu mikið það er á nemanda, mér hefur ekki gefist tækifæri til þess að kanna það, en ég er þessu algjörlega andvíg. Það þarf að afnema þessi skólagjöld. Þegar þeim var komið á af þeirri ríkisstjórn sem nú situr þá var það brot á reglu sem ríkt hefur hér um áratuga skeið í okkar skólakerfi og hefur gengið út á það að skólinn sé fyrir alla og að það sé hlutverk ríkisvaldsins að reka skólakerfið og bjóða upp á almenna menntun og framhaldsmenntun. En þessi ríkisstjórn hefur brotið þá reglu og hún hefur verið að reyna að koma skólagjöldum á í nánast öllum skólum á landinu fyrir ofan grunnskólastigið, þ.e. fyrir ofan skólaskylduna, og ég er því andvíg. Og sama gildir um búnaðarskólana og Garðyrkjuskóla ríkisins, frumvarp um það að koma á skólagjöldum dagaði líka uppi í landbn., m.a. vegna mikillar andstöðu. Það er ekki um háar upphæðir að ræða í bændaskólunum og í Garðyrkjuskólanum. Ég vil af því tilefni benda á það að það er villa í frumvarpinu, Bændaskólinn á Hvanneyri er tvítekinn, en ég reikna með að það sé átt við Bændaskólann á Hólum, en Bændaskólanum á Hvanneyri er ætlað að innheimta 800 þúsund kr. í skólagjöld, Hólum 600 þúsund kr. og Garðyrkjuskólanum einnig 600 þúsund kr. Þarna er ekki um háar upphæðir að ræða á nemendur en það er fyrst og fremst prinsippið eða reglan í þessu sem er aðalmálið. Og ekki síst það að þegar einu sinni er búið að koma á skólagjöldum í sveltu skólakerfi er ákaflega freistandi að hækka hlut nemenda og auka álögurnar á þá. Það hlýtur að verða ákaflega freistandi fyrir viðkomandi skóla þegar sífellt er verið að skera niður til skólanna. En ég ítreka það að ég er algjörlega andvíg þessari stefnu. Víkur þá sögunni að almannatryggingunum og ég get ekki annað en mótmælt því sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan um það að ekkjubæturnar væru barn síns tíma. Það er sjálfsagt að skoða þann bótaflokk eins og alla aðra. En að fara allt í einu að tekjutengja þennan flokk fremur öðrum, ég á mjög erfitt með að skilja þá röksemd. Það er 75 millj. kr. sparnaður sem á að nást með því að tekjutengja ekkjubætur þannig að þarna er um verulegan hóp að ræða, fyrst og fremst kvenna, og ég er nú ekki aldeilis tilbúin til þess að samþykkja niðurskurð til ekkna án þess að það mál hafi verið rækilega kannað hvaða hópur hér á í hlut. Ég get að mörgu leyti skilið það sjónarmið að auðvitað eru til konur --- það eru miklu fleiri konur í þessum hópi en karlar og tengist nú ástandinu í okkar þjóðfélagi og ýmsum líffræðilegum þáttum, en það eru auðvitað til vel efnaðar konur sem eru fyllilega færar um að sjá fyrir sér og sínum þó að þær missi maka sinn. En þetta þarfnast að sjálfsögðu náinnar skoðunar og þarf að horfa á þetta í samhengi við aðra þætti tryggingamála. Ég mótmæli því að þessi þáttur sé tekinn hérna út úr með þessum hætti. Mér þykir það merkilegt að í þeirri umræðu sem orðið hefur um fjárlög ríkisins hefur ekki borið mikið á mótmælum við þessum þætti. Það er verið að mótmæla hækkun á tekjuskatti, eins og eðlilegt er, og því hefur verið mótmælt af hálfu Alþýðusambandsins að það skuli ekki staðið við framlög til atvinnumála, en það er ekki mikið verið að horfa á þessar ekkjur sem hér eiga í hlut. Og það kemur auðvitað inn á það sem ég hef margoft nefnt hér að því miður eru karlasjónarmiðin allsráðandi í þeim samtökum eins og í ýmsum öðrum og menn ættu nú að vera meira vakandi fyrir a.m.k. helmingi sinna félagsmanna. Það þarf ekki að segja mér það að það séu ekki margar ekkjur í röðum félagsmanna ASÍ og fleiri samtaka launafólks. Þá kemur að því máli sem varðar áfengisjúklinga sem eiga nú að fara að borga hluta af þeirri meðferð sem þeir þurfa að ganga í gegnum. Og við munum það að hæstv. fyrrverandi heilbrrh. taldi að margir þessara sjúklinga væru að frílista sig á Vogi, færu þangað aftur og aftur til að njóta lífsins, að því er manni skildist. En ég vil benda á að þeir læknar sem fást við meðferð þessara sjúklinga hafa mótmælt þessum áformum mjög ákaft og benda á að þarna sé um hóp að ræða sem eigi mjög erfitt með að greiða og það tengist þeirra andlega og líkamlega ástandi. Þegar menn eru orðnir illa farnir af drykkjusýki þá eru þeir vart vinnufærir og hafa varla úr miklum tekjum að spila. Og ég vil sérstaklega minna á það að Tómas Helgason, yfirlæknir á Landspítalanum, skrifaði grein í Morgunblaðið um síðustu helgi þar sem hann var að benda á þessar staðreyndir og að spyrja þeirrar spurningar sem ég kom með hér áðan: Hver er stefnan? Hver er stefnan í þessum málum? Á þessi hópur sjúklinga að fara að borga fyrir meðferð en aðrir ekki? Og hver er ástæðan fyrir því, hver eru rökin fyrir því? Það er ekki eingöngu um það að ræða að það sé sjálfseignarstofnunin á Vogi sem sinnir áfengissjúklingum, það er líka stór deild á Landspítalanum og í tengslum við Landspítalann sem sinnir þessum sjúklingum. Þannig að spurningin er hver er stefnan og hvaða rök eru fyrir því að taka þennan hóp sjúklinga út úr. Það verður að rökstyðja það. Ég tel að hér sé ekki aldeilis um fyrirbyggjandi aðgerð að ræða, ef eitthvað er þá mun þetta auka á vandann ef menn hafa ekki einu sinni efni á því að fara í meðferð. En þetta mál þarf að skoða mjög rækilega. Það kann að vera að einhverjir séu aflögufærir eins og auðvitað gerist og gengur en þarna er auðvitað enn einu sinni um það að ræða að spyrja sig: Hver á reglan að vera? Út frá hverju göngum við í okkar heilbrigðiskerfi? Annað hvort förum við að taka gjöld af öllum alls staðar, sem ég er auðvitað andvíg, eða ekki. Það er ekki réttlætanlegt að taka einn hóp sjúklinga út úr með þessum hætti. Ég ætla þá aðeins að nefna hér það sem kemur upp varðandi rannsóknir í þágu atvinnuveganna. Það er líka gamall kunningi sem var til meðhöndlunar í landbn. í fyrra. Þessi liður gengur út á að það verði heimilt að leggja sérstakt gjald á seldar búvélar og veita þá peninga til Rannsóknarstofnunar landbúnaðarins. Hér er um 8 millj. kr. gjald að ræða. Þessari gjaldtöku var mótmælt harðlega af hálfu bænda í vor og þarna er um það að ræða hvaða skatt er verið að leggja á með þessum hætti. Þarna er frjálshyggjustefnan í algleymingi. Þetta minnir mann á það sem verið var að gera varðandi sjávarútveginn og fleiri atvinnugreinar en ég vil minna á að við erum búin að sjá mörg dæmi um að það fjármagn sem hefur átt að renna til rannsókna skilar sér ekki. Það átti að fjármagna rannsóknir og rannsóknasjóði með fjárframlögum frá sölu ríkiseigna og þetta hefur ekki skilað sér. Og ég veit ekki hvaða ástæða er til að ætla það í þeim mikla samdrætti sem íslenskur landbúnaður hefur gengið í gegnum og stendur enn frammi fyrir því miður að þá muni skila sér 8 millj. kr. gjald til Rannsóknastofnunar landbúnaðarins. Ég er því miður hrædd um að hér sé enn ein vitleysan á ferðinni. Hér munu aðrir þingmenn Kvennalistans fjalla um þau málefni sem snúa að félmn., atvinnuleysistryggingunum, orlofi og málefnum fatlaðra. Hér er um ýmiss konar breytingar að ræða og því er haldið fram í greinargerðinni að tekjuöflun komi á móti niðurskurði, en það atriði sem hér er lögfest að sveitarfélögin eigi að leggja fram 600 millj. kr. til atvinnusköpunar vil ég sérstaklega gera að umræðuefni, ekki síst í ljósi þess hvernig samskiptum ríkisstjórnarinnar og sveitarfélaganna í landinu hefur verið háttað. Því vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. félmrh. hvort þetta sé gert í samráði við sveitarfélögin. Er þetta gert í samráði við sveitarfélögin? Því var haldið fram í fyrra og hittiðfyrra að ýmsar ákvarðanir væru í samráði við sveitarfélögin en Samband ísl. sveitarfélaga kannaðist ekkert við að um slíkt væri að ræða. Og ég verð að segja það svona almennt séð að það er býsna sérkennilegt að vera að binda sveitarfélögin með lögum til þess að leggja fram fé til ákveðins málefnis. Mér þykir þetta vera býsna sérkennileg vinnubrögð. Virðulegi forseti. Ég er þá komin að hinum svokölluðu ,,þrátt-fyrir``-ákvæðum og ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þau atriði. Hér er um endurtekningu að ræða frá fyrri árum en hún er jafnvond fyrir því og af því tilefni vil ég taka undir það sem síðasti ræðumaður sagði að þetta eru auðvitað alveg furðuleg vinnubrögð og gilda ekki bara um þessa ríkisstjórn heldur fleiri að vera með þessi ákvæði ár eftir ár eftir ár, taka af stofnunum þeirra tekjustofna í heilu í lagi í stað þess að breyta lögunum. Við eigum bara að taka okkur til að breyta lögunum ef það er vilji til þess að taka þessa tekjustofna af. Ég vil sérstaklega nefna hér Framkvæmdasjóð Ríkisútvarpsins sem er tekinn í heilu lagi enn eitt árið og þýðir það auðvitað að ýmsar framkvæmdir á vegum Ríkisútvarpsins dragast. Ég vil af því tilefni beina þeirri spurningu til hæstv. menntmrh. hvaða áform eru uppi varðandi Ríkisútvarpið. Það hefur dregist mjög að sjónvarpið flytji sínar höfuðstöðvar í nýja útvarpshúsið og ég vil spyrja hann hvort hætt er við þau áform og ef svo er, hvernig á þá að nýta þetta mikla hús? Það hljóta að vakna spurningar um það. Ég vil líka nefna varðandi húsfriðunarsjóðinn sem einnig heyrir undir hæstv. menntmrh. Hann er skorinn niður um hvorki meira né minna en 25,5 millj. kr. þrátt fyrir það að ljóst er að það eru mjög mikil verkefni sem bíða úrlausnar varðandi viðgerðir á húsum Þjóðminjasafnsins og það liggi fyrir skýrslur og áætlanir um það sem þarf að gera. Þetta skerta fjármagn sem húsfriðunarsjóðurinn fær ár eftir ár þrátt fyrir lög gerir erfitt um vik að standa við þau áform og ég minni hér enn á torfbæina og það ástand sem þeir eru í og minni á að þar er um ákaflega viðkvæm hús að ræða sem þarfnast stöðugs viðhalds. Ég veit að það hefur eitthvað verið gert, m.a. í Glaumbæ í Skagafirði til viðgerða á því húsi, en það gengur auðvitað ekki að auka stöðugt verkefni Þjóðminjasafnsins og bæta verkefnum þar á en veita svo ekki það fjármagn sem til þarf. Ég vil líka vekja athygli á því að lögbundið fjármagn er skorið niður til Vegagerðar ríkisins um 370 millj. kr. og það er vægast sagt afar sérkennilegt að ríkisstjórnin geri samkomulag við verkalýðshreyfinguna um aukið fé til framkvæmda, m.a. til vegagerðar en sker svo niður með hinni hendinni lögbundið fé til þeirra framkvæmda. Að lokum vil ég nefna Ferðamálaráð og Ferðamálasjóð, sem er skorinn niður um 134 millj. kr., hvorki meira né minna. Það er auðvitað afar slæmt að annars vegar er verið að leggja virðisaukaskatt á ferðaþjónustu í landinu þó að það kunni að vera fram undan einhverjar breytingar í þeim málum og hins vegar er fé til Ferðamálaráðs og Ferðamálasjóðs skorið niður um 134 millj. og menn horfa til ferðaþjónustunnar sem mikilvægs vaxtarbrodds í okkar atvinnumálum. Þar liggja miklir möguleikar en fjármagnið er skorið niður. Hvernig á þetta að koma heim og saman? Virðulegi forseti. Eins og ég hef hér rakið, þá eru mjög mörg mál á ferð í þessu frv. misjafnlega stór og misjafnlega alvarleg, en ég ítreka það sem ég sagði í upphafi máls míns að þetta frv. speglar fyrst og fremst uppgjöf ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálunum og dregur fram þær ömurlegu áherslur að það eru skólabörnin, það eru heimilin, það eru fjölskyldurnar, það eru ekkjurnar, það eru áfengissjúklingarnir sem eiga að borga brúsann.

Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður beindi til mín þeirri fyrirspurn hvort sú fjármögnun sem lögð er til í þessu frv. varðandi Atvinnuleysistryggingasjóð og snýr að sveitarfélögunum hafi verið gerð í samráði við sveitarfélögin. Því er til að svara að það liggja fyrir drög að yfirlýsingu milli Sambands ísl. sveitarfélaga, fjmrh. og félmrh. um þetta mál sem væntanlega verður undirrituð á næstu dögum og hún felur í sér að Samband ísl. sveitarfélaga mælir með því við sveitarfélögin að þau leggi fram á árinu 1994 600 millj. kr. fjárframlag í Atvinnuleysistryggingasjóð. Og eins og kemur fram í þessum drögum eru aðilar sammála um að unnið verði að beytingum á reglum um úthlutun styrkja úr Atvinnuleysistryggingasjóði frá 27. jan. 1993 þannig að sveitarfélögum verði auðvelduð nýting þess fjár sem ætluð er til eflingar atvinnulífi á vegum sveitarfélaga, m.a. með samstarfi við atvinnufyrirtækin. Og við það er miðað í þessum reglum að þetta gerist með þeim hætti að þegar fjármagn er veitt til sveitarfélaganna í atvinnuskyni þá nýtist það þeim sem eru á atvinnuleysisskrá og fækki að sama skapi þeim sem þar eru.

Virðulegi forseti. Ég fagna því ef þarna eru samkomulagsdrög á ferð. Ég ítreka það sem ég sagði að mér þykir mjög sérkennilegt að vera að lögbinda þetta framlag sveitarfélaganna og í rauninni held ég að hér sé bara um bókhaldskúnstir að ræða af hálfu ríkisstjórnarinnar til að geta sýnt fram á einhvern sparnað því að hér í lokaniðurstöðum frv. eru þessar 600 millj. taldar til tekna þannig að ríkisstjórnin telur sig vera að ná inn meiri peningum, en auðvitað er þetta óskylt mál. Þarna er um framlag sveitarfélaganna að ræða en það er mjög sérkennilegt að vera að lögbinda það með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Hér er kominn á dagskrá enn einn bandormurinn frá hæstv. ríkisstjórn og ekki sá minnsti. Hér á í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1994, eins og það heitir, að breyta ákvæðum um 26 gildandi laga. Það er býsna drjúgur hluti af lagasafninu sem hérna er verið að krukka í með þessum bandormi. Það eru efnisbreytingar hér á níu mismunandi lagaákvæðum í I. kafla frv., sem auðvitað hafa veruleg áhrif á stefnuna í þeim málaflokkum sem þar eiga undir svo sem skólamál, tryggingamál og annað því um líkt. Síðan eru hér í 17 tilvikum skert framlög eða afnumin með öllu til ýmissa verkefna í svonefndum ,,þrátt-fyrir``-kafla og þar er að vísu um margan gamlan kunningjann að ræða. Ég ætla aðallega að renna í gegnum ákvæði fyrri kaflans sem lúta að meiri háttar áherslubreytingum eða áherslum eins og þær birtast í gegnum framlög hæstv. ríkisstjórnar eins og þau verða ef ákvæði þessa frv. ná fram að ganga. Það er reyndar ástæða til að fara aðeins yfir það fyrst því vegna þess að þetta er að verða árlegur viðburður hér að það sé ekki hægt að loka fjárlögum, það sé ekki hægt að afgreiða hlutina með venjulegum hætti í gegnum fjárlagafrv. og þá með breytingum á einstökum lögum heldur þurfi sífellt að grípa til þess að flytja einhver sérstök fylgifrv. um ráðstafanir, víðtækar ráðstafanir sem grípa inn í framkvæmd hinna einstöku málaflokka svo sem málefni grunnskólans, framhaldsskólanna, Tryggingastofnunar o.s.frv. Auðvitað er það að verða þannig, hæstv. forseti, að maður spyr sig æ oftar að því hvað það hefur eiginlega upp á sig að vera að setja hér lög og vinna faglega að því í nefndum þingsins að móta áherslu t.d. eins og um málefni grunnskólans og það skuli stefnt að ákveðnum úrbótum. Síðan koma menn hér með sérstakan bandorm, gjarnan um miðjan desember, þannig að það sé örugglega enginn tími eftir til að fara yfir hvað þar er á ferðinni og svo er honum sullað hérna í gegnum þingið, menn rétta upp hendurnar og búmm! Þar fór það. Þar með er bara út af borðinu með hugmyndir um skólamáltíðir, lengingu skóladagsins, kennslu hér eða úrbætur þar. Þetta er auðvitað ekki mjög fagleg vinnubrögð svo ekki sé nú fastar að orði kveðið og verður held ég að takast til nokkurrar skoðunar eins og þetta hefur gerst á undanförnum árum að í raun og veru eru hinar faglegu og efnislegu áherslur ekki lengur mótaðar þegar heildarendurskoðun einstakra lagaflokka fer fram. Eða þegar fagnefndir þingsins sitja við það vikum saman að vanda sig við að leggja línur fyrir málefni einstakra sviða í þjóðfélaginu. Nei, það er ekki þar sem þessar ákvarðanir eða áherslur eru í reynd mótaðar vegna þess að þær eru jafnharðan gerðar ómerkar með niðurskurðarfári og bandormasmíð af þessu tagi. Þetta hefur auðvitað alveg keyrt um þverbak í tíð þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Ég leyfi mér að fullyrða það að annað eins hefur ekki tíðkast. Hér eiga nánast allir fagráðherrarnir við það að búa í þessum bandormi að einhverjar af áherslum eða stefnumótandi samþykktum sem gerðar hafa verið í þeirra málaflokkum á undanförnum árum eru gerðar fullkomlega ómerkar, gerðar bara upptækar með tillögum í þessum bandormi. Þannig er auðvitað með grunnskólalögin og þau ákvæði þar, sem full samstaða varð um á Alþingi á árinu 1991 að setja, að hér er enn eina ferðina lagt til að gera þá stefnumörkun í raun og veru að engu og fresta flestu því sem til úrbóta horfði og framfara í málefnum grunnskólans með því frv. Við verðum auðvitað að spyrja okkur að því, ekki bara samþykkja þetta svona með einni handauppréttingu af því að það sé hart í ári eins og sagt er gjarnan og notað sem allsherjarréttlæting fyrir hverju sem er þegar verið er að sulla þessu hér í gegn. Er svo hart í ári á Íslandi að við höfum ekki efni á því að hrinda í framkvæmd neinu af þeim umbótum í grunnskólunum sem stefnt var að með heildarendurskoðun laganna árið 1991? Þetta snýr ekkert í mínum huga að spurningu um stjórn eða stjórnarandstöðu. Það vill svo til að allir flokkar á Alþingi samþykktu þessi lög þá. Það voru gerðar á þeim sérstakar breytingar ef ég man rétt m.a. til að auðvelda þingflokki Sjálfstfl. sem þá var í stjórnarandstöðu að standa að afgreiðslu laganna. Þannig að þetta er í raun og veru ekki mál sem á að draga niður í þær skotgrafir að þetta snúist bara um metnað stjórnar eða stjórnarandstöðu, þetta er spurningin um það hvort það sé einhver alvara að baki ákvörðunum af þessu tagi og það snýr að okkur öllum sem hér á Alþingi störfum. Mér finnst það óskaplega dapurlegt svo ekki sé meira sagt, hæstv. forseti, að sjá þarna þessi ákvæði að engu gerð eina ferðina enn. Það þarf ekki að fara yfir það, það verður sjálfsagt gert vandlegar af öðrum sem betur eru til þess færir, sem þarna er á ferðinni en í grófum dráttum er það það að með því að fresta gildistöku 3. mgr. 4. gr. þá detta skólamáltíðirnar upp fyrir eina ferðina enn. Með 1. og 6. mgr. 46. gr. er lengingu skólatímans frestað og að komið verði upp skólaathvarfi, og svo í 2. gr. er fækkun í bekkjardeildum frestað. Það á sem sagt enn þá að hrúga saman 28 nemendum eða hvað það nú er í hverri einstakri bekkjardeild. Þetta er allt saman harla dapurlegt og ekki í miklu samræmi við það að síðan halda menn á sunnudögum fallegar ræður um það að framtíðin liggi í menntuninni, mestu verðmæti hverrar þjóðar sé mannauðurinn, vel menntuð og upplitsdjörf ung kynslóð sem gangi á vit nýrrar aldar og allt það. Það er satt best að segja spurning hvort ráðamenn þjóðarinnar hafi mikil efni á slíkum ræðuhöldum á hátíðisdögum eins og að þessu hefur verið staðið núna undanfarin ár. Þá kem ég að sérskólunum eða framhaldsskólastiginu sem hér er lítillega vikið að og þar er nú að mínu mati um öllu verri málafylgju að ræða því að þar er ríkisstjórnin að reyna að festa í sessi og geirnegla alveg inn í skólakerfið eins og það leggur sig kostnaðarþátttökustefnu sína, gjaldtökuna, skólagjöldin, þ.e. að menntunin hætti að vera greidd úr sameiginlegum sjóðum og þeim hefur fundist það auðvitað stílbrjótur og beinlínis ósmekklegt að það fyndust einhverjir skólar í landinu þar sem ekki væri hægt að leggja á skólagjöld og það hefur verið farið í það að leita hér hvort enn væru einhverjir sem slyppu undan þessu. Jú, það hafa fundist nokkrir aðilar, Tækniskólinn, búnaðarskólarnir og Garðyrkjuskólinn og að er auðvitað stórhneyksli að það skuli ekki vera lögð á skólagjöld í Garðyrkjuskólanum og því skal snarlega breyta. Þetta er auðvitað afar ógeðfelld þróun svo að ekki sé meira sagt en eins og þegar hefur verið bent á hér þá er þetta ekki bara spurningin um þær upphæðir sem hér eru settar á í fyrstu umferð heldur um þá pólitísku stefnumörkun sem að baki liggur. Hún er stórháskaleg og hefur reynst alveg skelfilega illa hjá þeim þjóðum sem hafa asnast út á þessa braut því að það er auðvitað segin saga að í næstu umferð munu menn hækka þessi gjöld með vísan til þess að það sé erfitt í ári, það sé enn tómur kassinn hjá hæstv. fjmrh. og nauðsynlegt að afla meiri tekna í ríkissjóð og það er ákaflega auðvelt og freistandi fyrir gíruga fjmrh. og ístöðulitla menntmrh. sem eru með lina hnjáliði að bogna gagnvart kröfum um að þessi gjöld verði hækkuð í næstu umferð. Og hvar eru menn svo staddir áður en þeir vita af því? Þeir eru staddir þar að það er búið að auka þannig þessa gjaldtöku að hún er farin að mismuna nemendunum stórkostlega eftir efnahag. Auðvitað endar það þannig og það má segja að hver einasta króna sem tekin er með þessum hætti endi þannig. Og til þess hafa menn almenna fjáröflun ríkisins, til þess hafa menn skattkerfi, persónufrádrætti og annað því um líkt að jafna aðstöðu manna og afla teknanna eftir almennum leiðum og þær á að nota til að fjármagna þann almenna rekstur og þá samneyslu sem menn eru sammála um að hafa í þjóðfélaginu. Auðvitað er það eins og hreinasta rugl sem oft hefur verið tuggið á að það sé nauðsynlegt að hafa svona gjaldtöku, að hún þjóni einhverjum ákveðnum tilgangi, auki kostnaðarvitund og hvað að nú er sem kratarnir fundu upp á árunum þegar þeir voru að réttlæta það og reyna að selja mönnum þessa nýju stefnu. Sú níðstöng verður lengi uppi yfir Alþfl. að hafa átt forustu um það hér að innleiða þessa gjaldtöku og þessa sjúklingaskatta, skólagjöld og allt það dót. Það er auðvitað alveg til reginskammar fyrir þann flokk sem kennir sig við alþýðu manna og montast af því að hann hafi innleitt hér á árum áður eða átt þátt í því að innleiða ýmsa þætti velferðarkerfisins. Það er það. Og þessi fyrirmynd, það er náttúrlega þekkt hvaðan hún er sótt. Hún er sótt í frjálshyggjusýkina sem gekk yfir og smitaði fleiri en bara hægri flokka á Vesturlöndum, náð langt inn í raðir til að mynda sósíaldemókratískra flokka í Evrópu, Nýja-Sjálandi og víðar. Hver er svo uppskeran af þessu brölti? Hún er víðast hvar sú að skynsamari menn á þessum kanti eru alls staðar að hverfa frá þessu nema hér. Þá vaknar náttúrlega sú spurning: Eru það þá skynsamir menn sem t.d. ráða ferðinni í Alþfl. í dag? Að berjast áfram fyrir þessari stefnu hér uppi á Íslandi þegar menn eru að hverfa frá henni í öðrum löndum? Það er alla vega ljóst að ráðandi öfl í Alþfl. eru rígföst í þessu hjólfari enn þá eins og sést í þessu frv. því að það hefur væntanlega ekki verið flutt í andstöðu við Alþfl. að halda hér áfram og lengra inn á þessa braut sem sést á skólagjaldtökunni núna þar sem er verið að tína upp síðustu skólana í landinu og afla heimilda til þess að leggja þar á skólagjöld, þar sem er verið að leita að aðilum eins og áfengissjúklingum til þess að leggja á þá sérstaka skatta og dugar þá ekki lengur að nota samheitið sjúklingaskattar. Það verður væntanlega að búa út þarna undirflokk sem heitir áfengissjúklingaskattar og fer nú vel á því að það skuli koma í hlut hæstv. ráðherra Alþfl. að leggja það hér til. Það er ekki hátt risið á öllu hér eins og t.d. í 7. gr. frv. þar sem farið er út í það að innheimta sérstakt gjald af tilraunum með búvélar og prófanir hjá bútæknideild Rannsóknastofnunar landbúnaðarins. Það eru ekki stór mál að mínu mati og hefur ekki velt miklu um í þessu þjóðfélagi þó að það fyrirkomulag yrði við lýði áfram, en þar er samt skattstofn sem ríkisstjórnin fann, það er skattstofn. Það væri hægt að nurla einhverju inn af því að leggja þarna gjald á innflutning á tækjum til landbúnaðarins eins og hann er nú í stakk búinn til þess að mæta því einmitt núna búandi við þann tekjusamdrátt og þá váboða alla sem við honum blasa við sjóndeildarhringinn. En það er sennilega sáluhjálparatriði hjá hæstv. ríkisstjórn og samræmingaratriði og fagurfræðilegt atriði að landbúnaðurinn skuli ekki sleppa þarna frekar en aðrir. Þá kem ég að 8. gr. Þar er fjallað um orlof og hér er lögð til sú breyting á lögum um orlof að ábyrgðin á vangreiddu orlofi og kostnaður af þeim málaflokki skuli færast yfir á ábyrgðasjóð launa, þann sem ríkisstjórnin stofnaði fyrir einum tveimur árum síðan og lagði yfir á herðar atvinnulífsins að fjármagna eins og hann leggur sig. Þar var einni byrðinni enn velt yfir af útgjöldum sem áður höfðu verið úr sameiginlegum sjóðum og hér er verið að færa orlofsgreiðslurnar, vangreidda orlofið yfir á þennan sjóð. Hvað tilhögun snertir má vel vera að það sé ekki óvitlaus aðferð og ekki verri en sú sem við lýði er að Tryggingastofnun annist þetta en það er rétt að vekja athygli á því að þar með er kostnaðinum velt yfir á þennan sama aðila. Þetta er ekki eingöngu framkvæmdalegt atriði þó svo að hér sé sagt að ekki verði um að ræða hækkun á ábyrgðagjaldinu sjálfu. Ég hef ekki farið ofan í saumana á því hvernig fjárhagsstaðan þar er og getur vel verið að þetta sleppi til. Þó þykir mér það nú mesta furða ef svo er að ábyrgðasjóður launa vegna gjaldþrota sé svo vel staddur einmitt nú í ljósi gjaldþrotahrinunnar að hann geti tekið við þessum byrðum, en það kemur þá í ljós. Þá er lögð til í 9. gr. sú breyting á málefnum fatlaðra að allt að fjórðungur af ráðstöfunarfé þess sjóðs megi renna til að fjármagna rekstur í þessum málaflokki, fjármagna reksturinn, hrein rekstrarútgjöld eins og síðan eru skilgreind þarna í stafliðum a, b og c. Ég veit ekki hvað menn vilja segja um þessa þróun almennt. Það geta auðvitað skapast þær aðstæður tímabundið að það sé skynsamlegt eða réttlætanlegt að draga úr uppbyggingu og þá þurfi og sé jafnvel meiri þörf fyrir fjármunina með öðrum hætti til rekstrar, en menn skulu ekki láta sér detta það í hug eitt einasta augnablik að það verði auðvelt að snúa til baka af þeirri braut ef búið er að binda ráðstöfunartekjur sjóðsins í verulegum mæli í það að fjármagna reksturinn. Ég læt mér ekki detta það í hug eitt augnablik að það beri að taka minnsta mark á því þó að hlutunum sé stillt upp svo að þarna sé um tímabundna ráðstöfun að ræða. Þetta er sett upp sem ,,þrátt-fyrir``-ákvæði gagnvart árinu 1994, en ég hefði gaman af því að fá þá a.m.k. heyra loforð frá hæstv. ráðherra um að þetta yrði aldrei gert aftur og fá þau hér inn í þingtíðindin. Ekki það að ég mundi taka mjög mikið mark á þeim, reynslunni ríkari af því hvernig slíkt hefur haldið, en það væri þá a.m.k. tilraunarinnar virði að kalla slíkt fram. Hvað segir t.d. hæstv. félmrh.? Hefur hann eitthvert samkomulag á bak við sig í ríkisstjórn um það að þetta verði ekki að viðvarandi fyrirkomulagi? Og er það þá eitthvað sem er ásættanlegt? Ég reyndar efast um það. Mér er ekki kunnugt um annað en þrátt fyrir allt séu gífurleg verkefni óunnin í þessu þjóðfélagi á sviði uppbyggingar í málefnum fatlaðra. Þá kem ég að breytingum á lögum um almannatryggingar sem fjallað er um í 10. og 11. gr. Þar er í fyrri greininni um að ræða heimild til að tekjutengja ekkjulífeyri og þar hefur ríkisstjórnin fundið enn eitt smekksatriðið og það er auðvitað alveg lífsnauðsynlegt að koma í þennan volduga tekjustofn, ekkjulífeyrinn og krukka aðeins í hann og er nú mikill skaði að því að hv. varaþm. Sjálfstfl. sem mest talaði um ekkjuskatt hér á árunum skuli ekki sitja á þinginu einmitt um þessar mundir því að það væri fróðlegt að eiga orðastað við hv. varaþm. Þuríði nokkra Pálsdóttur. Eins og kunnugt er stóð hún í mikilli herferð hér á árunum út af ekkjuskatti og hún taldi sérstakan níðingsskap af þáv. hæstv. fjmrh. að leggja á ekkjuskatt og voru um það mikil fundahöld og mikill lúðrablástur í Sjálfstfl. að þarna væri þessum fjöndum rétt lýst og fyndu akkúrat matarholuna þar sem væri eyrir ekkjunnar. En hvað er svo að gerast hér undir forustu hæstv. forsrh. sjálfs sem flytur þetta frv.? Jú, það er alveg sérstaklega búið að finna tekjustofn í ekkjunum. Og segi menn svo að eitthvað sé nýtt undir sólinni. Þar eru breiðu bökin og hvar er hv. forkólfur sjálfstæðismanna sem stóð fyrir herferðinni um ekkjuskattinn? Ég tel það alveg bráðnauðsynlegt að Sjálfstfl. hagi þannig til að henni gefist kostur á að komast inn á þing áður en það fer í jólaleyfi og ræða svolítið um þetta við okkur, útskýra muninn á þessum ekkjuskatti og hinum sem var lagður á fyrr á öldinni. Það er alveg nauðsynlegt. En svo kemur að öllu snyrtilegra atriði í 11. gr. og það er áfengissjúklingaskatturinn. Það er búið að finna upp sérstakan flokk sjúklinga í þjóðfélaginu sem ber að skattleggja umfram aðra og það eru áfengissjúklingar. Þetta er alveg lýsandi fyrir viðhorf ríkisstjórnarinnar eins og það hefur verið mótað af Alþfl. sérstaklega, samanber ummæli hæstv. fyrrv. heilbrrh. og studd af núv. hæstv. heilbrrh. með þessari málafylgju, að áfengissjúklingarnir séu alveg sérstakur markhópur sem þurfi að þjarma að. Annars vegar beri náttúrlega að koma í veg fyrir þá ósvinnu að þeir séu að frílista sig á meðferðarheimilunum sem var sett upp sem mikið hneyksli af hæstv. fyrrv. heilbrrh. og nú ríður arftaki hans í slóðina með því að leggja til að sérstök skattlagning verði á áfengissjúklinga sem eru þó að reyna að ná tökum á vandamálinu og leita sér meðferðar eins og ástatt er nú yfirleitt hjá þeim mönnum sem þannig er komið fyrir að þeir sjá sig knúna til að leita sér læknismeðferðar út af þessum sjúkdómi. Og ég vil spyrja hæstv. heilbrrh. að því, liggur á bak við þetta einhver fagleg röksemd af hálfu heilbrrn.? Er búið að taka upp þá stefnu í heilbrrn. Íslendinga að áfengissýki sé eitthvað öðruvísi en aðrir sjúkdómar, það sé einhvers konar annars flokks sjúkdómur eða annars flokks menn sem eiga við þá erfiðleika að stríða? Þess vegna sé réttlætanlegt að skattleggja þá og þeirra meðferð, þeirra lækningu alveg sérstaklega umfram aðra. Og ég spyr: Hvers eiga þeir að gjalda? Eru þá bara ekki fleiri slíkir sjúkdómar sem ástæða er til að . . . Hæstv. forseti, ég spyr. Er tíma mínum lokið? Var ekki lengdur ræðutími?

Hann er hálfnaður.

Hann er hálfnaður nefnilega, það er heppilegt því að ég er ekki alveg búinn. Nei, þetta er auðvitað alveg makalaust og ég tel að það eigi ekki að sleppa hæstv. ríkisstjórn og allra síst hæstv. heilbrrh. við það að koma hér og standa fyrir máli sínu hvað þetta varðar. Hver eru faglegu rökin á bak við það að skattleggja sérstaklega meðferð áfengissjúklinga? Liggja þau í einhverjum félagssfræðilegum eða læknisfræðilegum aðstæðum í þessum málum sem mæla sérstaklega með því að það sé minni ástæða til þess að þessir sjúklingar njóti ókeypis heilbrigðisþjónustu en aðrir? Er það minna nauðsynlegt að reyna að ráðast að rótum þess vanda sem áfengissýkin er í þjóðfélaginu og draga úr því að hvetja til þess að menn leiti sér meðferðar? Er það þjóðhagslega skynsamlegt? Er það efnahagslega gáfulegt að hvetja þannig beinlínis ekki til þess eða hvernig sem menn eiga nú að snúa því, draga úr því sem full ástæða er til að óttast að verði að menn leiti sér þá meðferðar. Nú held ég að flestir séu sammála um það að áfengisvandamálin eru einhver allra dýrustu og erfiðustu heilbrigðisvandamál sem vestrænar þjóðir eiga við að glíma. Ég veit ekki betur en fyrir liggi áætlun bæði Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar og heilbrigðisáætlun Íslendinga um að að setja sér sérstök markmið um að draga úr áfengisneyslu um tiltekinn hundraðshluta á nokkurra ára bili. Er þetta innlegg í það mál að leggja hér sérstaka skatta á áfengismeðferð? Og þegar maður svo horfir til þess að á sama tíma er verið að skera mjög harkalega niður fjárveitingar til velferðarstofnananna þannig að það verður e.t.v. að loka fleiri en einni og fleiri en tveimur stofnunum á næsta ári, þá spyr ég mig nú eiginlega bara að því, hvar eru menn staddir? Og liggja þó fyrir nýjar tölur um það að áfengisvandamálið er á hraðri uppleið hér á Íslandi. M.a. hefur drykkjan færst niður í aldurshópum ískyggilega frá því og með því að hér var innleiddur áfengur bjór hvort sem það er eina orsökin eða samverkandi með öðru. Mönnum væri nær að snúa sér að því að reyna að móta einhverja stefnu og glíma við þau vaxandi vandamál heldur en hitt. Og maður spyr sig líka að því hvort það sé að verða svo að sú viðleitni sem t.d. norrænar þjóðir hafa sýnt í þessum efnum og hefur nú verið fordæmi þeirra þjóða í heiminum sem eitthvað hafa viljað glíma við þetta vandamál sé í raun og veru verið að gera hana að engu a.m.k. hér uppi á Íslandi. Nú liggur fyrir að Evrópubandalagið hefur áhuga á því að brjóta niður áfengiseinkasölukerfi Norðurlandanna og menn óttast að Norðurlandaþjóðirnar munu tapa því í málaferlum innan EES og missa þannig úr höndum sér það stýritæki sem einkasala ríkisins hefur verið í þessum efnum. Allt ber því þarna að sama brunni. Það á að skattleggja sérstaklega meðferð áfengissjúklinga. Það eru skorin niður mjög harkalega framlög til meðferðarheimila og til heilbrigðisstofnana sem eru að sinna þessu vandamáli í þjóðfélaginu. Það liggja fyrir tölulegar upplýsingar um að vandamálið er að aukast, drykkja m.a. að færast niður í aldurshópum og svo er jafnvel ógnað því stýrikerfi eða skipulagi sem norrænar þjóðir hafa haft á í gegnum einkasölu sína á áfengi og þar með viss takmörk á aðgengi manna að þessri vöru þannig að ég sé fátt jákvætt í þróuninni eins og hún er. Við þær aðstæður finnst mér það alveg sérlega aumingjalegt, satt best að segja, alveg sérlega aumingjalegt að velja svo þennan markhóp, áfengissjúklingana, til sérstakrar gjaldtöku. Ég ætla ekki að segja meira um þetta, hæstv. forseti. Maður talar hér sjálfsagt yfir daufum eyrum og þessi hæstv. ríkisstjórn Íslands hefur e.t.v minni áhuga á því en ýmsar aðrar að glíma við áfengisvandamálið, um það veit ég ekki neitt. Ég hef ekki annað til að ganga út frá í mati mínu á því heldur en verk hennar og þau tala sínu máli. Þá kem ég að 12.--20. gr. frv. sem fjalla um atvinnuleysistryggingarnar og það sem þar er á ferðinni. Þar er frá því að segja að hæstv. ríkisstjórn er þarna að gera ýmsar breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar sem mér virðast sumar hverjar ekki mjög vel ígrundaðar eða í miklu samhengi við það sem er að gerast í þjóðfélaginu. Nú er ég ekki að mæla á móti því að þörf sé einhverrar endurskoðunar á framkvæmd þessara hluta og til að mynda virðist næsta sjálfsagt að gera þá lagfæringu sem 15. gr. frv. gerir ráð fyrir því það er auðvitað hárrétt að það má ekki vera nein óvissa um það með hvaða hætti atvinnuleysisbætur skuli skerðast vegna annarra tekna eða annarra bóta og sama má segja í sjálfu sér um 14. gr. að hún sé eðlileg lagfæringargrein. Um 12. gr. á í sjálfu sér það sama við að þar er verið að breyta þeirri viðmiðun sem fjárveitingar til Atvinnuleysistryggingasjóðs taka nú mið af, þ.e. tryggingagjaldið í staðinn fyrir fjárveitingarhlutföll ríkis og annarra aðila en ég vil hins vegar spyrja um og fá skýringar á ákvæðum 13. og 16. gr. sérstaklega, hvaða tekjur og tekjuígildi er þarna verið að tala um þegar skerða á hámarksbætur atvinnuleysistrygginga, hvað er þarna á ferðinni í formi útgjalda. Mér finnst sá rökstuðningur sem fylgir hér í greinargerð afar götóttur. Það er til að mynda ekki gefin upp nein tala hvað varðar áhrif 16. gr. en þar er lagt til að 5. mgr. 24. gr. laganna falli brott. Rökstuðningurinn er vægast sagt einfaldur eins og hann kom fram í máli hæstv. fosrh. og reyndar líka í greinargerð með frv. að þetta ákvæði hafi verið misnotað og því sé lagt til að að falli brott. Nú er það þannig t.d. með ýmislegt í skattkerfinu að það er talið að það sé misnotað. En það er samt ekki lagt til að það falli brott, t.d. þó að menn svíki eitthvað undan tekjuskatti, þá er ekki lagt til að hann sé felldur niður. Nei. Það er vegna þess að það er kannski talið að þrátt fyrir vissa misnotkun geti verið ástæða til að meta hið góða sem fyrirkomulagið hefur í för með sér og ég spyr hvað þessi ákvæði 16. gr. þýði. E.t.v. getur hæstv. heilbr.- og trmrh. svarað þessu. Og í hve miklum mæli hafa menn nýtt sér þennan möguleika að greiða að hluta til atvinnuleysisbætur á móti þeirri vinnu sem menn þó hafa í fyrirtækjum eftir að til að mynda hráefni hefur dregist saman í fiskvinnslu og þar er orðið um hlutavinnu að ræða? Er það endilega skynsamlegt að henda þessu fyrirkomulagi? Ég spyr. Er ekki til að mynda viss hætta á því að þetta geti haft þau áhrif að fyrirtækin segi upp fólki sem þau sjá sér ella fært að hafa í vinnu ef fólkið getur haft atvinnuleysisbætur á móti hlutastörfum sem eftir eru þó í viðkomandi starfsemi? Ég ímynda mér að þetta geti átt við ekki síst um fiskvinnsluna og spyr að því: Er búið að ræða það og skoða hvaða áhrif þessi breyting geti haft? Mér finnt þetta afar fljótfærnislegt eins og þetta er lagt hér fram án nokkurs rökstuðnings, án þess að nokkrar tölulegar upplýsingar séu færðar fram og ég vona að annaðhvort hæstv. heilbrrh. eða hæstv. forsrh. geti gefið um þetta upplýsingar. Málið er í raun og veru ekki frambærilegt eins og það er hér lagt fyrir af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Mér dugar ekki svona billeg röksemdafærsla að þetta hafi verið misnotað og þar með skuli þetta falla brott. Síðan eru hér í 17. og 18. gr. laganna allsérkennilegar breytingar á stjórnsýslulegri meðferð þessara mála og þær ganga ósköp einfaldlega út á eitt og aðeins eitt: Að fela ráðherra stóraukin völd í þessum efnum. Ráðherra geti til að mynda með reglugerð ákveðið að sameina úthlutunarnefndir. Ber að skilja það svo að það skuli vera bara per se, ráðherrann geti það bara ef honum sýnist eða hvað? Þarf ekkert samkomulag að liggja að baki t.d. hjá viðkomandi úthlutunarnefndum eða samkomlag við stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs svo að dæmi sé tekið? Hvaða vald er ráðherra með þessum breytingum að fá í hendur? Telja menn það eðlilegt að galopið reglugerðarákvæði af þessu tagi sé sett í lögin með þessum hætti? Ráðherra á að fá verkefni og völd sem áður voru hjá stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs. Enn undarlegri eru þó ákvæði 18. gr. en þau ganga út á það að 1. mgr. 30. gr. laganna um atvinnuleysistryggingar skuli orðast svo: ,,Úthlutunarnefndir annast greiðslu bóta til einstakra bótaþega nema ráðherra ákveði annað.`` Hvers konar stjórnkerfi er það? Með öðrum orðum, ráðherra getur gert það sem honum sýnist. Ef hann ákveður eittvað annað en það að úthlutunarnefndirnar annist útborgun, þá gildir það. Og ég sé ekki annað en ráðherra gæti með þessu ákveðið að annast sjálfur útborgun allra atvinnuleysisbóta í landinu. Í raun og veru þýðir þetta ákvæði það. Hann hefði nóg að gera þá, hæstv. heilbrrh. Nei, ég tel afar sérkennilega um þetta búið hér í þessum frumvarpsdrögum og ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvað vakir hér fyrir mönnum? Er samkomulag um þetta við verkalýðshreyfinguna? Mér er ekki kunnugt um að það samráð sem átti að fara í gang og tengjast endurskoðun á þessum málum sé svo langt komið að það sé líklegt að þetta liggi nú þegar fyrir sem samkomulag, það eru þá nýjar fréttir fyrir mig. Og ég spyr hæstv. ráðherra að því, á hvaða grundvelli er þetta ákvæði flutt svo og hvaða völd hefur hæstv. ráðherra í hyggju að fá sér í hendur eða nota sér á grundvelli þessa ákvæðis? Og þá að lokum um 20. gr. Þar er verið að festa í sessi það sem upphaflega hóf göngu sína hér á Alþingi undir nafninu lögguskatturinn en þá ákvað ríkisstjórnin einhliða að leggja 600 millj. kr. nefskatt sveitarfélögin í landinu og datt það snjallræði í hug að merkja hann útgjöldum vegna löggæslu. Það væri óeðlilegt að sveitarfélögin bæru ekki einhvern kostnað af löggæslunni í landinu og þess vegna væri rétt að þau borguðu svona eins og 600 millj. í ríkissjóð vegna löggæslu. Þessu var breytt og eftir dálítið japl, jaml og fuður var fundið á þetta nýtt nafn og síðan látið ganga í næstu umferð inn í Atvinnuleysistryggingasjóð og hér er þetta einfaldlega að festast í sessi sem viðbótargreiðsla sveitarfélaga inn í þetta samhengi og það má í raun og veru einu gilda hvort þetta er tengt Atvinnuleysistryggingasjóði, löggæslunni eða bara hverju sem er. Það mætti alveg eins tengja þetta Landhelgisgæslunni og bara hverju sem er, það skiptir ekki nokkru máli. Það sem hér er á ferðinni er ósköp einfaldlega það að ríkisstjórnin er smátt og smátt að komast upp með þetta ofbeldi gagnvart sveitarfélögum í landinu. Það er ekkert annað og ég verð að segja það alveg eins og er, hæstv. forseti, að það hefur oft undrað mig hversu mikið langlundargeð sveitarstjórnarmanna í landinu er gagnvart þessari ríkisstjórn að þola það ár eftir ár að samskipti þessara stjórnsýslustiga sé af þessu tagi. Hér eru þverbrotin öll ákvæði laga um óhæði þessara stjórnsýslustiga hvort gagnvart öðru, þverbrotinn Evrópusáttmálinn um sjálfstæði sveitarfélaga sem hér er búið að lögfesta, þverbrotið samráðsákvæði sveitarstjórnarlaganna milli ríkisstjórnar og sveitarfélaga o.s.frv. og það er alveg með ólíkindum satt best að segja að sveitarfélögin og sveitarstjórnarmenn skuli ekki vera búnir að afsegja hæstv. félmrh. eftir þessa framkomu trekk í trekk og ár eftir ár og verður sú saga væntanlega einhvern tíma skrifuð hvernig samskipti þessara stjórnsýslustiga hafa verið í valdatíð hæstv. félmrh. en eins og kunnugt er, þá er hæstv. félmrh. búinn að sitja í því embætti síðan 1987 og er að verða með eldri ráðherrum í embætti þó að hæstv. ráðherra beiti gjarnan þeirri aðferð að tala eins og hún hafi hvergi nærri neinu komið, a.m.k. ekki verið á Íslandi undanfarin 6--7 ár, þegar fátækt ber á góma, erfiðleika í húsnæðismálum, vaxtamál, greiðsluerfiðleika og svo því um líkt, þá kemur hæstv. félmrh. engilhreinn utan úr tóminu, ber ekki nokkra ábyrgð á nokkrum hlut, er með blæðandi hjarta gagnvart öllum þessum erfiðleikum og fátækt og erfiðleikum hjá almenningi og láglaunafólkinu í landinu. Það er ekki að heyra að þar fari ráðherra sem hefur í 7 ár nærfellt axlað ábyrgð af því að fara með tiltekin mál í Stjórnarráði Íslands. Nei. Það eru einhverjir aðrir vondir sem þar hafa um vélað þegar svo er talað. Og svo ekki sé nú spurt að því hversu jákvæður hæstv. félmrh. hefur verið í garð sveitarfélaganna alla tíð og annt um samráð við þau o.s.frv. Hér er ávöxtur af þeim samskiptum, þessi 600 millj. kr. lögguskattur sem að vísu á að renna til Atvinnuleysistryggingasjóðs á næsta ári. Kem ég þá, hæstv. forseti, að ,,þrátt-fyrir``- ákvæðunum sem hér eru í II. kafla. Þar eru nú margt gamlir kunningjar og ætla ég ekki að hafa um þau mörg orð. Þó eru þar sumir hlutir verri en aðrir, sumir nýir og ég vil þá sérstaklega nefna skerðingu á mörkuðum tekjum Vegasjóðs sem er auðvitað ákaflega bagaleg, ekki síst í ljósi þess að það er búið að skerða ráðstöfunartekjur Vegagerðarinnar með öðrum hætti, þ.e. um 530 millj. kr. til að mynda á næsta ári með því að láta öll útgjöld af rekstri ferja og flóabáta lenda yfir á Vegagerðinni bótalaust til hennar, þ.e. útgjöld sem áður voru greidd úr ríkissjóði eru færð yfir á Vegasjóð og honum ætlað að axla þau án þess að vera það í nokkru bætt og svo til viðbótar missir hann af mörkuðum tekjum sínum 370 millj. kr. inn í ríkissjóð þannig að þetta tvennt eru 900 millj., sem þarna eru í raun teknar af vegafé til annarra verkefna og skerðir að sjálfsögðu framkvæmdagetu Vegagerðarinnar sem þessu nemur. Enda er hún allt of lítil, nær tæplega að halda í horfinu og er þó haldið uppi að stórum hluta til með lántökum. Þannig verður það að ef hæstv. samgrh. auðnast að sitja út kjörtímabilið þá mun hann skilja þannig við vegamálin að Vegasjóður skuldi ríkinu á fjórða milljarð kr., að Vegasjóður hafi misst í mörkuðum tekjum til annarra verkefna inn í ríkissjóð eða í rekstur ferja og flóabáta líklega um 2 milljarða kr. og þetta verður staðan. Svo slá stjórnarliðar sér gjarnan á brjóst og tala um miklar framkvæmdir í samgöngumálum. Það er afar holt undir þeim málflutningi þegar staðreyndir málsins eru skoðaðar og munu auðvitað verða mönnum ljósar og ég er alveg sannfærður um að það verður leitun að því að a.m.k. nokkur samgrh. í lýðveldissögunni hafi tekið við verra búi heldur en sá sem fær það erfiða hlutskipti að taka við af hæstv. núv. samgrh. Þá aðeins um 34. gr. sem fjallar um skerðingu á framlögum til ferðamála og Ferðamálasjóðs. Þar á að leggja til þriðja árið í röð, ef ég man rétt, óbreytta krónutölu til þeirra verkefna, landkynningarverkefna og umhverfisverkefna á vegum Ferðamálaráðs og það er afar dapurlegt að hæstv. núv. ríkisstjórn skuli ekki hafa sýnt lit á því að leggja aukið fé til uppbyggingar í þessum málaflokki sem er þó einn af þeim fáu sem menn binda verulegar vonir við sem vaxtarbrodd í okkar atvinnumálum og er það nú um stundir. Í tíð fyrri ríkisstjórnar var þetta framlag hækkað á hverju einasta ári. Ætli það hafi ekki verið innan við 30 millj. þegar sú stjórn tók við en var hækkað úr um 30 millj. í 68 millj. í þremur áföngum en síðan hefur það staðið þar óbreytt í krónutölu þó að tekjustofninn, þ.e. sölutekjur fríhafnarinnar hafi aukist verulega á þessu árabili þannig að skerðingin er náttúrlega alltaf að vaxa með þessari frammistöðu hæstv. ríkisstjórnar. Og læt ég hér ónefnd þau ósköp og þær hremmingar sem ríkisstjórnin er að leggja á ferðaþjónustuna að öðru leyti með virðisaukaskatti og öðru slíku. Hér er svo, hæstv. forseti, að lokum ein kostuleg lagagrein, 37. gr. með breytingu á ákvæðum laga um eyðingu refa og minka. Mætti margt segja um þann óskapnað sem þar er á orðinn. Þannig er t.d. ákveðið að það skuli gilda sérstakar reglur um þessa eyðingu eftir því hvort íbúar í sveitarfélagi eru 1.999 eða 2.000 og veit ég ekki hvað það kemur refnum við hvort færri eða fleiri manns búa á einhverju landsvæði. Sömuleiðis er sú stórspeki sett hér fram að ríkissjóður muni ekki taka þátt í kostnaði við leit að áður óþekktum tófugrenjum. Þetta tel ég alveg tímamótaupplýsingar sem hér koma fram og ríkisstjórninni alveg sérstaklega til hróss að hún skuli hafa uppgötvað þessi sannindi að það sé ekki ástæða til, hæstv. forsrh., ég gratúlera, að það sé ekki ástæða til að ríkissjóður taki þátt í kostnaði við leit að áður óþekktum tófugrenjum.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsrh. flutti í upphafi sinnar ræðu ræðustúf um efnahagsmálin og aðgerðir ríkisstjórnarinnar og að vanda eyddi hæstv. forsrh. nokkrum orðum að fortíðarvandanum sem núv. ríkisstjórn væri að glíma við. Ég mun, virðulegur forseti, fyrst og fremst í minni ræðu ræða um þennan kafla í ræðu hæstv. forsrh. en það verða aðrir þingmenn til þess að taka hina einstöku faglegu þætti sem eru í þessum bandormi. Og það er alveg kapítuli út af fyrir sig gagnvart vinnubrögðum þingsins ef það á að gerast ár eftir ár að allar breytingar sem á að gera og tengjast fjárlögum eigi að bera fram í formi bandorms sem sé síðan vísað til einnar nefndar, í þessu tilfelli efh.- og viðskn., sem síðan þarf að senda málið út og suður í þinginu til fagnefndanna. Sum þessara mála eru mál sem hæstv. ríkisstjórn gafst upp við að koma fram á síðasta þingi á hinn hefðbundna hátt og nú á að koma þeim fram með því að stinga þeim inn í bandorm. Virðulegi forseti. Hæstv. forsrh. ræddi um vextina. Og víst er það að ríkisstjórnin greip til ákveðinna aðgerða í vaxtamálum en hverjar voru þær aðgerðir? Þær fólust í því einu að ákveða að taka erlend lán ef ríkissjóður nyti ekki þeirra kjara hér innan lands sem hann taldi eðlileg. Annað gerðist ekki. Engar aðrar forsendur breyttust. Nú er það svo að vissulega hefur í kjölfarið fylgt ákveðin vaxtalækkun en hverjir hafa notið þeirrar vaxtalækkunar enn sem komið er? Fyrst og fremst ríkið, enda sýnist mér að þegar hæstv. núv. ríkisstjórn og hæstv. núv. forsrh. talar um vaxtalækkun og hugsar um vaxtalækkun, þá nái sú hugsun ekki út fyrir þá fjármuni sem ríkið þarf að taka að láni. Ég hef í dag verið að ræða við nokkra aðila sem standa í atvinnurekstri. Hvað hefur gerst þar? Þeir hafa ekki fundið fyrir vaxtalækkuninni, hæstv. forsrh. Hún hefur ekki náð þangað. Og því miður veit ég ekki hvort ráðherrar í núv. hæstv. ríkisstjórn hafa svo miklar áhyggjur af því og ef við lítum yfir ráðherrahópinn og spyrjum svo þeirrar spurningar, hverjir sitji þar sem hafi einhverja reynslu og einhverja tilfinningu fyrir því að reka fyrirtæki á almennum markaði hér á Íslandi, atvinnufyrirtæki í grunnatvinnuvegunum eða útflutningi. Ég vil biðja þann hæstv. ráðherra að gefa sig fram. Það sitja að vísu fáir hér núna en ég sé aðeins fleiri ráðherra ef ég lít hér í hliðarsali, en því miður held ég að íslenskt atvinnulíf sé farið að líða fyrir það og það kemur fram hér í umræðunni um vaxtamálin að innan ríkisstjórnarinnar er sáralítill skilningur á þessum málum. Staðreyndin er sú að íslenskt atvinnulíf í dag er að mjög miklu leyti fjármagnað með skammtímalánum, með óverðtryggðum skammtímalánum og þar eru eins og margsinnis hefur komið fram á síðustu dögum vextirnir 14--16%, hæstv. forsrh. Það hefur ekkert breyst þannig að íslenskt atvinnulíf býr í dag við vaxtastig sem er líklegast eitthvað um það bil að vera helmingi hærra en samkeppnisfyrirtækin sem við erum síðan að slást við í okkar nágrannalöndum. Ég ætla að nefna annað atriði í þessu sambandi. Vissulega var losað um bindiskyldu sem jók það fjármagn sem bankarnir hafa til umráða. En hverra kosta völ eiga bankarnir varðandi þessa fjármuni? Þeir eiga engra annarra kosta völ heldur en að kaupa fyrir það ríkispappíra og ríkið er ánægt því að það lækkar vextina þar. Vegna þeirra reglna sem eru í gildi um áhættumat þá mega bankarnir ekki lána þetta til atvinnulífsins því að þá verða þeir að reikna með 100% áhættu og taka til hliðar í áhættusjóð sömu upphæð. Þetta er því miður staðan í vaxtamálum í dag. Efh.- og viðskn. hefur bæði rætt við fulltrúa bankanna og við Seðlabankann um stöðuna í vaxtamálum. Samdóma álit þessara aðila er það að ef ríkissjóðshallinn verði eins og í stefnir núna þá ráði menn ekki við þetta dæmi. Og eins og fjárlagagerð er háttað núna þá sé ég engin teikn á lofti að ríkissjóðshallinn muni lækka, þvert á móti og við erum farin að heyra nú þegar utan að okkur að þegar brtt. fjárln. komi fram þá séu einstakir þingmenn stjórnarliðsins þar búnir að pína út æðimargar milljónir til viðbótar við útgjöld ríkisins. En ríkið finnur leiðir til þess að spara á móti og þar er enn höggvið í sama knérunninn og menn heykjast á því enn að standa við ákvæði grunnskólalaga. Hvað er það sem mundi skila fjármunum betur í dag en að búa vel að yngstu þegnum þessa þjóðfélags? Við fáum því miður í fréttum, nánast á hverjum degi, dæmi um það að stórlega er ábótavant í þessum málum hér á landi og að við búum ekki nógu vel að okkar yngstu kynslóð. En þar sér ríkisstjórnin leiðina til þess að spara. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda hér langa ræðu. En ég ætla að leyfa mér að fara með hæstv. forsrh. aðeins yfir fortíðarvandann. Það er nefnilega að springa framan í hæstv. ríkisstjórn núna annar angi af fortíðarvandanum. Ég vil minna hæstv. forsrh. á það að á þeim árum sem ráðherrann hefur sakað fyrrverandi stjórnvöld hvað mest um óráðsíu, um eyðslu umfram efni, þá var ýmislegt annað að gerast í okkar þjóðfélagi. Á þeim árum hafði Reykjavíkurborg yfirburðastöðu, yfirburðastöðu yfir öll önnur sveitarfélög varðandi tekjuöflun. Þannig að þegar maður var að fletta í ársskýrslum sveitarfélaga þá sá maður iðulega að þegar menn töluðu um skatttekjur Reykjavíkurborgar á hvern íbúa upp á 100 þá urðu önnur sveitarfélög að láta sér nægja einhvers staðar á bilinu 80--90 og komust þó af. Maður skyldi þá ætla að nú þegar allir þurfa að taka á, þá væri nú Reykjavíkurborg vel stæð, í stakk búin til þess að takast á vandanum, takast á við vandann með ríkisstjórn og öðrum aðilum. En hver er staðan? Á þessum velmektarárum Reykjavíkurborgar safnaði hún skuldum. Meðan ríkisstjórnin á þeim tíma var að berjast við að reyna að halda atvinnulífinu gangandi þá notaði Reykjavíkurborg skatttekjur, sem hún hafði langt umfram það sem flestir hefðu talið eðlilegt, til þess að byggja ráðhús, perlur, viðeyjarstofur og skemmtigarða. Getur nú ekki verið, hæstv. forsrh., að þetta hafi nú eitthvað komið við efnahaginn í landinu? Höfðum við ráð á þessu á þeim tíma? Hæstv. forsrh. talar um að þá hafi verið safnað erlendum skuldum í milljarðavís. En hvar var innstæðan fyrir Ráðhúsi, fyrir Perlu, fyrir Viðeyjarstofu og skemmtigörðum? Var hún í verðmætasköpun í þjóðfélaginu? Hæstv. forsrh., þessi atriði hljóta að vera undir nákvæmlega sömu sök seld. Hvar endaði þessi fjárfesting? Hún endaði í erlendri lántöku. Það þýðir ekkert að skjóta sér undan þessu með því að Reykjavíkurborg hafi haft á þessum tíma óeðlilega aðstöðu til þess að taka sér stóran hluta af þjóðarkökunni. Það er einu sinni þannig, virðulegur forseti, að menn skyldu tala af svolítilli varfærni þegar rætt er um fortíðarvanda. Það er afar athyglisvert að lesa bréf borgarstjórans í Reykjavík um stöðuna í dag, þar sem borgarstjórinn bendir á að ef Reykjavíkurborg á að brúa tekjulækkun sína af niðurfellingu aðstöðugjaldsins með því að hækka útsvarið þá þurfi hún að hækka það um 1,8--2 prósentustig. Og þá kemur nú í ljós, þá afhjúpast, hvernig á því stóð að Reykjavíkurborg gat leyft sér að vera með lægra útsvar en almennt gengur og gerist á síðustu árum. Það var einfaldlega vegna þess að Reykjavíkurborg hafði algjöra yfirburðastöðu í skattlagningu á atvinnulífinu. Þannig að ráðhúsin, perlurnar og allt hitt var byggt með því að mergsjúga atvinnulífið. Nú hristir hæstv. forsrh. höfuðið.  Virðulegur forseti. Ég nefndi 1. gr. frv. sem hér liggur fyrir þar sem rætt er um á hvern hátt á að skerða kost okkar yngstu kynslóðar. Það er margt sérkennilegt í þessu frumvarpi. Ég ætla að nefna eitt atriði sem sýnir kannski frekar dæmi um vinnubrögð heldur en að það sé stórt atriði efnilsega. Í 7. gr., um breytingar á lögum um rannsóknir í þágu atvinnuveganna, er rætt um að taka gjald sem á að standa straum af kostnaði við vinnu og verktakarannsóknir og tilraunir með búvélar. Þetta er nú góðra gjalda vert og ég ætla ekki að taka efnislega afstöðu til þess hér. Það kemur svo fram í samantekt aftast í frumvarpinu að með þessu á að spara 8 millj. kr. Lítum síðan í greinargerðina um 7. gr. Þar stendur: Þeir söluaðilar sem hafa látið vélar til prófunar hjá bútæknideild hafa þurft að greiða fyrir þá þjónustu sérstaklega. Hér er því um að ræða nánari útfærslu á núverandi gjaldtökukerfi. Ákvæði þessarar greinar er í samræmi við þá stefnu ríkisstjórnar að atvinnuvegirnir kosti sjálfir hluta --- hluta af þeirri þjónustu sem þeir njóta. Hvað þýðir þetta? Þarna er sagt að það sé bara verið að lögfesta óbreytt ástand, en samt á að spara með því 8 millj. Og ef það sem stendur á bak við þetta er allt í þessu skötulíki þá get ég ekki gefið mjög mikið fyrir þetta plagg.

Forseti vill leyfa sér að benda hv. þm. á að samkvæmt 58. gr. þingskapalaga þá skal eigi, nema með leyfi forseta, lesa upp úr prentuðu máli.

Virðulegur forseti. Ég vil benda á að ég var mér að fullu meðvitaður um þetta, en ræðumaður las ekki orðrétt upp úr plagginu. Hann vitnaði í það án þess að lesa upp úr því. Virðulegur forseti. Ég læt hér lokið ræðu minni. Efh.- og viðskn. þarf að fjalla um þetta mál og senda það til nefnda og það er vægt til orða tekið afar ólíklegt að sú vinna takist á þeim fáu dögum sem ætlaðir eru til þinghaldsins. Mér sýnist á öllu að þó oft hafi hlutirnir legið seint fyrir fyrir jólin að þá hafi það aldrei verið eins og nú. Stórir málaflokkar sem tengjast ríkisfjármálunum, eins og skattamálin, eru vegna tímaskorts algjörlega óunnir enn þá. Þar er um afar umdeilda hluti að ræða og þær umsagnir sem við höfum verið að fá frá hagsmunaaðilum eru þess efnis að það hlýtur að kalla á mikla vinnu ef hér á ekki að verða stórslys varðandi lagasetningu í skattamálum á jólaföstu.

Virðulegi forseti. Þeir ræðumenn úr stjórnarandstöðuflokkunum sem þegar hafa talað hafa gert allítarlega grein fyrir almennum viðhorfum til frumvarpsins sem hér liggur fyrir og heitir frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, en ætti auðvitað að heita frumvarp til laga um að breyta velferðarkerfinu. Því þegar frumvarpið er skoðað þá kemur í ljós að það er auðvitað fyrst og fremst velferðarkerfinu sem hér er verið að breyta. Það eru lög um skóla, lög um orlof, lög um málefni fatlaðra, lög um almannatryggingar, lög um atvinnuleysistryggingar, þetta eru stofnlög velferðarkerfisins sem hér á að fara að breyta. Það er auðvitað rétt, sem hér hefur komið fram áður, að það er býsna athyglisvert að atlagan að þessu kerfi er engu mýkri þegar Alþfl. á sæti í ríkisstjórn heldur en ella og hlýtur að vera nokkurt umhugsunarefni þeim sem hafa litið til Alþfl. sem vonarneista í baráttunni fyrir jöfnuði í þjóðfélaginu. Varðandi frumvarpið í einstökum atriðum mætti svo sem ýmislegt um það segja. Ég ætla að víkja fyrst lauslega að þáttunum sem lúta að skólamálum, síðan aðeins að ákvæðunum um almannatryggingar og loks um atvinnuleysistryggingar. Fyrst um skólamálin. Staðreyndin er sú að sú frestun sem á sér stað hér á grunnskólalögunum er ekki aðeins fráleit frá uppeldislegu sjónarmiði, hún er líka fráleit frá efnahagslegu sjónarmiði. Íslendingar verja minni fjármunum til skólamála en nokkur önnur þjóð í Norður-Evrópu. Þegar við skoðum framlög til skólamála á hvern mann á Íslandi og berum það saman við það sem gerist innan OECD þá eru Íslendingar á svipuðu róli og gerist í Tyrklandi, Grikklandi og á Spáni. Ef við berum saman framlög til skólamála sem hlutfall af vergri landsframleiðslu þá erum við með hlutfall hér á landi sem er um helmingur af því sem það er í Danmörku. Þannig að ef menn ætluðu sér að verja svipuðum fjármunum til skólamála á Íslandi og gert er í Danmörku þá mundu menn auka þar við mjög verulega frá því sem gert er ráð fyrir í dag. Með því að skera niður framlög til skólamála eru menn að mínu mati að dæma sig til verri lífskjara í framtíðinni, það er hinn alvarlegi veruleiki þessa máls. Vegna þess að þjóð sem ekki sinnir sínum menntunarmálum betur en við er að dæma sig til lakari lífskjara þegar fram í sækir og þannig eru menntunarmálin orðin grunnþáttur í efnahagsframförum í raun og veru. Þeir sem ætla sér að byggja upp framtíðarþjóðfélag, framtíðarþjóðfélag fyrir börn okkar og barnabörn í þessu landi, eiga þess vegna að láta skólamálin hafa forgang. Það er stundum sagt að skólamálin og heilbrigðismálin gleypi í raun og veru öll ríkisútgjöldin og skólamálin og heilbrigðismálin eru sett á sama bás. Því vísa ég á bug. Staðreyndin er sú að þegar útgjöld til heilbrigðismála á mann eru skoðuð þá erum við á svipuðu róli og gerist með grannþjóðum okkar í röðinni innan OECD. Ef við aftur á móti berum skólamálin saman þá erum við á allt öðrum slóðum. Það er því tvímælalaust þannig að í heilbrigðismálunum höfum við út af fyrir sig haldið í að því er þetta varðar, sérstaklega ef við tökum tillit til þjónustunnar við aldraða líka, sem er þó sums staðar reiknuð sem partur af félagsþjónustunni. Ef við tökum hins vegar menntamálin þá erum við langt á eftir öðrum þjóðum með svipuð lífskjör. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að það eigi að krefja stjórnmálaflokkana og stjórnmálamennina um svör við því: Vilja þeir verja menntamálin frekar en aðra málaflokka á samdráttar- og niðurskurðartímum? Vilja þeir auka við menntamálin, jafnvel þó að skorið sé niður til annarra málaflokka á kreppu og samdráttartímum? Fyrir utan það að í 1. gr. þessa frv. felst auðvitað storkun við framtíðina, storkun við börnin og framtíð þeirra í landinu, þá er efni frumvarpsins og textans svo vitlaust að það tekur engu tali. Skoðum hér a-lið 1. gr., hvað stendur þar? Það stendur þar að ákvæði 3. mgr. 4. gr. grunnskólalaganna eigi ekki að koma til framkvæmda --- skulu ekki koma til framkvæmda á árinu 1994--1995. Hvaða ákvæði eru það? Það eru ákvæðin um skólamáltíðir. Hverjir borga þær? Sveitarfélögin. Er ákvæðið þannig að það sé skylt að koma á skólamáltíðum? Nei. Ákvæðið er þannig að það er heimilt að gera það í áföngum og sveitarfélögin borga. Þetta er svo inni í frumvarpi um ráðstafanir í ríkisfjármálum, það á ekkert erindi þar inn. Það er vitleysa. Sérstaklega er þetta auðvitað hrópandi í himininn á árinu 1993--1994 þegar borgarstjórnaríhaldið í Reykjavík er að velta sér upp úr því og hæla sér af því og senda skrautbæklinga inn á hvert einasta heimili þar sem börn eru í Reykjavík, að hér sé verið að taka upp það sem kallað er heilsdagsskóli, sem er ágæt hugmynd að öllu öðru leyti en því að það er hvorki heilsdags né skóli. Að öðru leyti er hugmyndin fín. Það er ekki heilsdags vegna þess að það nær ekki yfir allan daginn fyrir öll börn, og það er ekki skóli vegna þess að þetta er yfirleitt gæsla eða geymsla frekar en uppeldisúrræði. En þarna er þó snarl eða matur í mörgum tilvikum, sem börnin borga fyrir. Samkvæmt orðanna hljóðan í þessu frumvarpi er þetta bannað. Árni Sigfússon er bannaður hér í þessu stjórnarfrumvarpi, bara bannaður. Það stendur hérna ,,skulu ekki koma til framkvæmda á árinu 1993--1994``. Þannig að hæstv. menntmrh. vill greinilega stoppa heilsdagsskólann eftir þessu að dæma. Af hverju er menn að setja hér inn svona vitleysu endalaust? Til hvers eru menn að því? Ég veit auðvitað að núverandi ríkisstjórn hefur vanið sig á það og núverandi ráðherrar hlusta alls ekki á neitt sem kemur frá stjórnarandstöðunni, ekki neitt. En væri nú ekki ráð að brjóta kannski aðeins odd af oflæti sínu, þegar það kostar nú einu sinni ekki krónu, og viðurkenna að það er endileysa að hafa þetta ákvæði hérna inni eins og það lítur út? Ég minni á að sparnaðurinn sem á svo að nást með b-lið 1. gr. er 160 millj. kr. í fjárlögum ársins 1994, 160 millj. kr. Það er ekki stór upphæð. Mig minnir að grunnskólinn sé milli 5 og 6 milljarðar króna, allur grunnskólinn. Hérna er í raun og veru ekki verið að gera neitt annað en það að hinir ráðherrarnir í ríkisstjórninni eru að segja við menntmrh.: Þú verður að gera eins og við hinir. Jafnvel þó að það séu í raun og veru engin rök fyrir því önnur, engin rök fyrir því. Ég bendi á að á síðasta þingi flutti ég, ásamt fleiri þingmönnum, tillögu um það að fella niður framlag til þessa ótrúlega Hæstaréttarhúss, sem á að fara að byggja uppi á bílastæðinu fyrir aftan Landsbókasafnið. Það var nokkurn veginn alveg sama upphæð sem átti að fara í það og hefði sparast á þessu ári við að skera niður grunnskólann með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Ég held að það þurfi, virðulegi forseti, líka að tala nokkuð skýrt út með það, hvað ætla flokkarnir að gera varðandi þetta ákvæði framvegis? Ætla flokkarnir t.d. þegar kemur að kosningunum 1994 og 1995, að standa að því að framkvæma niðurskurðinn á grunnskólanum áfram? Verður þetta liður í kosningastefnuskrá Sjálfstfl., að halda áfram niðurskurði í grunnskólanum? Það verður auðvitað gengið mjög rækilega eftir því í kosningabaráttunni 1994 og 1995 hvort Sjálfstfl. ætlar að ganga áfram með þetta flagg. Hið sama er auðvitað að segja hér, virðulegur forseti, um Tækniskólann. Það er 3. og 4. gr. þessa frv. Tækniskólafrv. kom inn í þingið í fyrra, fyrr á þessu ári, og urðu miklar umræður um það. Það frv. var stoppað. Það var óeining um það í stjórnarflokkunum. Össur Skarphéðinsson, hæstv. umhvrh. núna, hefur verið forframaður ef svo mætti segja, þó það sé nú vafamál að svo sé því formennska í þingflokki er eins og kunnugt er virðulegt starf, eins og hæstv. menntmrh. þekkir. En hæstv. umhvrh. barðist um á hæl og hnakka á móti því að það yrðu tekin upp skólagjöld í Tækniskólanum. Ég hefði gjarnan viljað kanna það, virðulegi forseti, hvort hugsanlegt er að hæstv. umhvrh. sé hér í húsinu, til að það mætti spyrja hann að því hvort hann standi að því núna að leggja á skólagjöld í Tækniskólanum.

Hæstv. umhvrh. er í húsinu.

Mundi hæstv. forseti vilja vera svo vænn að kanna hvort ráðherrann vildi sýna okkur þann sóma að vera hér nærstaddur þessa umræðu.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess.

Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að fram komi upplýsingar um það hvort hæstv. umhvrh. er hlynntur þessu ákvæði miðað við það sem fram kom hér í hans máli í fyrra. Því þetta mál stöðvaðist hjá krötum í fyrra, þetta Tækniskólamál, það gerði það alveg örugglega. Og ég vil inna eftir því hvort þar hafi orðið á skoðanabreyting. Við skulum aðeins fara yfir skólagjaldamálið. Það var haustið 1991 sem umræða hófst um þessi skólagjöld. Við sögðum þá, stjórnarandstæðingar, það er ekki heimilt að leggja á skólagjald samkvæmt framhaldsskólalögum. Við töldum það ekki vera heimilt að leggja á skólagjald eftir framhaldsskólalögum eins og þau hljóða. Ég er í raun og veru þeirrar skoðunar að það sé alveg ótvírætt þannig að það sé ekki heimilt, vegna þess að í framhaldsskólalögum stendur að ríkið eigi að borga rekstrarkostnað framhaldsskólans alveg 100%. Engu að síður hefur núv. ríkisstjórn ákveðið að innheimta sérstök skólagjöld í framhaldsskólunum, en hún hefur ekki breytt lögum í því skyni, þ.e. ekki framhaldsskólalögunum. Framhaldsskólalögunum hefur ekki verið breytt. Mér er kunnugt um það að Alþfl. stóð þar fastur fyrir, var á móti því að taka upp skólagjöld í framhaldsskólunum, Alþfl. var svo góður við framhaldsskólanemendur þá. Nú er það hins vegar svo að allt í einu er flutt hér stjfrv. þar sem smyglað er inn ákvæði um skólagjöld í Tækniskólanum, smyglað inn í þetta frv. Og það er óhjákvæmilegt að inna nánar eftir því hvernig á því stendur. Þau ákvæði sem lúta að Tækniskólanum eru í raun og veru tvær greinar. Í fyrri greininni segir: ,,Síðasta málsgrein 1. gr. laganna [nr. 66/1972] falli brott.`` Hvað stendur nú þar, með leyfi forseta? Í síðustu málsgrein stendur: ,,Kostnaður við stofnun og rekstur skólans greiðist úr ríkissjóði.`` Kostnaður við stofnun og rekstur skólans greiðist úr ríkissjóði. Þessa setningu á að fella alveg niður um leið og skólagjöldin eru tekin upp. Það er auðvitað mjög athyglisvert að á sama tíma og í 4. gr. er gerð tillaga um að taka upp skólagjöld, þá er sett inn ákvæði um að fella niður skyldur ríkisins til að kosta rekstur og stofnkostnað Tækniskóla Íslands. Þýðir með öðrum það að fræðilega séð, teorískt séð, er hugsanlegt að fjármagna allan rekstur Tækniskólans með skólagjöldum.

Þetta er algert rugl, algert rugl.

Hæstv. ráðherra getur væntanlega beðið um orðið hér er það ekki? 

Það er búið að fara í gegnum þetta allt áður.

Nei, ekki fyrir hæstv. umhvrh. sem nú er kominn í salinn og er boðinn sérstaklega . . .

Það er búið að fara í gegnum þetta allt áður.

Nei, það er misskilningur. Þetta frv. hefur aldrei verið rætt hér á Alþingi áður, hæstv. ráðherra, aldrei nokkurn tímann.

Ég er nú hræddur um það.

Nei, þetta frv. hefur aldrei verið rætt hér. 

Sömu ákvæðin.

Ja, ekki þetta frv.

Það er hv. 9. þm. Reykv. sem hefur orðið.

Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir því, hæstv. forseti, að fella niður þessi orð úr lögunum um Tækniskólann, hæstv. umhvrh.: ,,Kostnaður við stofnun og rekstur skólans . . .

Forseta þykir leitt að þurfa að tilkynna að nú er kl. orðin fimm og það hafði verið ákveðið að nú hæfust þingflokksfundir.

Spurningin er, hæstv. forseti, hvort ég mætti ljúka spurningu minni til hæstv. umhvrh., þannig að hann mætti hugsa um hana í skjóli náttmyrkurs einhvers staðar annars staðar í bænum og svara svo síðar?

Ef það tekur mjög stuttan tíma þá er hv. þm. heimilt að bera upp spurninguna.

Það tekur hálfa mínútu. Það eru felld niður þessi orð: ,,Kostnaður við stofnun og rekstur skólans greiðist úr ríkissjóði.`` Sem þýðir það að í raun og veru væri hægt að kosta allan reksturinn og stofnkostnað Tækniskólans með skólagjöldum. Hæstv. umhvrh. var á móti þessari ósvinnu í fyrra. Og ég spyr: Hefur honum snúist hugur? Ef svo er, af hverju? Þetta var spurningin, hæstv. forseti, og ég þakka þolinmæðina og mun þá halda ræðu minni áfram í fyllingu tímans.