Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrir hönd hv. iðnn. vil ég hér með munnlega ítreka það, sem undirskrifað er á þskj. 780, en þar er sagt, að n. leggi - til, að frv. verði samþ. óbreytt. Ég tel ekki þörf fyrir mig að bæta hér neinu öðru við, en n. var mjög einhuga um, að þetta stórmerka mál fengi sem fljótasta og greiðasta afgreiðslu í gegnum þessa hv. deild.



Herra forseti. Mér þykir réttara að fylgja þessu máli úr hlaði með örfáum orðum, og mun það verða með svipuðum hætti og ég gerði í Nd., en þar var það til umr. á laugardaginn. Það munu vera liðin um 17 ár frá því, að sjómannastéttin kjöri sér sérstakan dag til þess að minna á sína miklu þýðingu í þjóðfélaginu og jafnframt til þess, að sjómenn gætu þá, eftir því sem kringumstæður leyfðu, komið saman, átt sér frídag og fagnað sameiginlega. Það kom brátt í ljós, eftir að stofnað hafði verið til þessa dags, - það voru ýmsar skemmtanir haldnar í sambandi við hann, - að nokkur tekjuafgangur varð af þessum skemmtunum, og vaknaði þá eðlilega sú spurning, hvernig bæri að verja þeim tekjum. Forustumenn sjómanna komust skjótt að niðurstöðu um það, að æskilegast væri, að þeim yrði varið til þess að koma upp dvalarheimili fyrir aldraða sjómenn, og geri ég nú ráð fyrir, að þeir, sem hafa haft lengri tíma til að athuga hvað réttast og eðlilegast mundi vera í þeim efnum, mundu nú samsinna því, að þetta væri skynsamleg ákvörðun. Skömmu eftir að þessi ákvörðun var tekin, var svo kosin nefnd til þess að hafa með höndum almenna fjársöfnun, því að það þótti sýnt, þrátt fyrir nokkurn tekjuafgang af þessum degi, að langt mundi verða að biða framkvæmda, ef sá tekjuafgangur einn ætti að standa undir þeim fyrirætlunum, sem þá þegar voru í frammi hafðar um byggingu dvalarheimilisins. Þessari nefnd varð vel til fjár. Ýmis fyrirtæki og þá helzt þau, sem útgerð stunda, gáfu riflegar fjárfúlgur til þessa heimilis, og auk þess hefur þetta ágæta mál notið samúðar og stuðnings almennings í landinu, og af þeim ástæðum hefur, eins og ég segi, þegar safnazt nokkur fjárfúlga. En þegar hér var komið málum, þá urðu örðugleikar á vegi forustumanna þessa máls og þá fyrst og fremst þeir, að ekki auðnaðist að fá leyfi til fjárfestingar í þessu skyni. Þau stjórnarvöld, sem höfðu með slík mál að gera, vildu ekki fallast á, að hafizt væri handa um byggingu þessa heimilis. Það leiddi m.a. til þess, að sjóðirnir, sem fyrir hendi voru, rýrnuðu í verði og höfðu minna gildi til framkvæmda eins og aðrir sjóðir eða aðrir peningar í landinu. Þó kom þar á s.l. vori, að leyft var að hefjast handa í þessum efnum, og það var fyrir atbeina ríkisstj. Bæjarstjórn Reykjavíkur hafði þá úthlutað mikilli og góðri lóð undir þetta dvalarheimili á Laugarási svo nefndum. Þar er viðsýni mikið, og ég hygg, að þó að sjómenn hafi raunar heldur kosið annan stað í öndverðu, þá uni nú allir vel því, sem orðið er hvað þetta áhrærir. Um þetta hæli er að öðru leyti það að segja, að ætlað er, að það verði byggt í tveimur áföngum. Hinn fyrri er ætlað að muni kosta 8 millj. kr. og rúma um 180 vistmenn. Síðari hlutinn er ætlað að muni kosta 3 millj. kr. og rúma einnig sömu tölu vistmanna, þannig að alls yrði þá heimilið fyrir tæpa 360 vistmenn. Munurinn, sem kemur fram í þessum tölum, annars vegar 8 millj. og hins vegar 3 millj., þó að vistmannatalan sé ætluð hin sama fyrir báða þessa hluta byggingarinnar, stafar auðvitað af því, að þegar fyrri hlutanum er lokið, er búið að reisa ýmislegt af því, sem verður til sameiginlegra afnota allra vistmanna, og skal ég ekki fara lengra út í það. Eins og sakir standa, er verið að reisa þetta hæli, og það er búizt við, að lokið verði við helming af fyrri hluta framkvæmdanna nú hinn 1. júní n.k. Sá helmingur kostar 4 millj. og hefur ekki farið neitt fram úr áætlun, en þá er líka á þrotum fé það, sem forustumenn sjómannanna hafa til umráða. Þeim er þess vegna ljóst, að ef nauðsynlegar framkvæmdir eiga ekki að dragast úr hófi fram, ber nauðsyn til að leggja inn á aðrar og nýjar brautir um fjáröflun, og hafa í því skyni snúið sér til ríkisstj. með beiðni um að mega stofna til happdrættis. Ríkisstj. tók því máli mjög vel, og þrátt fyrir takmarkaðan tíma, svo að ég segi nú ekki meira, þá er þó málið komið það langt áleiðis nú, að ríkisstj. hefur flutt um það frv., sem hv. Nd. er búin að afgreiða og nú er hér til umr. Í því frv. er - eins og menn sjá - gert ráð fyrir, að stofnað verði happdrætti til tekjuöflunar fyrir dvalarheimili aldraðra sjómanna. Ráðherra ákveður að fengnum tillögum stjórnar dvalarheimilisins verð á happdrættismiðunum. Dráttur á að fara fram einu sinni í mánuði, og þessi heimild á að gilda í 10 ár, en ágóða öllum varið til byggingar dvalarheimills aldraðra sjómanna. Loks er ákvæði um, að vinningar í happdrættinu skuli undanþegnir opinberum gjöldum öðrum en eignarskatti á því ári, sem þeir falla til. Ég vil svo aðeins geta þess, að sjálfur treysti ég mér ekki til að fullyrða um, að hvað miklu liði fyrirmæli þessa frv., ef staðfest verða og að lögum verða, koma þessu ágæta málefni, en hins vegar trúa forustumenn málsins því, að þeim sé hinn mesti fengur að slíkri heimild sem frv. þetta mælir fyrir um. Ég vil taka það fram, að ríkisstj. spurðist fyrir um það hjá þeim, sem þetta mál færðu í tal við hana, hvort þeir hefðu haft um það samráð við S.Í.B.S., og upplýstu þeir, að þeir hefðu einmitt fengið sínar leiðbeiningar frá forustumönnum berklasjúklinganna, sem í þessum efnum hafa mikla reynslu. Ég leyfði mér í hv. Nd. að mælast til þess og þó því aðeins; að engum þætti hér um varhugaverðan hlut að ræða, að málið fengi að ganga nefndarlaust í gegnum d., og d. féllst á það og jafnvel þannig, að enginn taldi ástæðu til að kveðja sér hljóðs. Ég leyfi mér að bera fram slík tilmæli einnig hér og hygg, að ef hv. dm. eru á einu máli um, að þetta frv. eigi að ná fram að ganga, mundu kannske hentugust vinnubrögð, ef hæstv. forseti telur ekki neitt því til fyrirstöðu, að afgreiða þetta á þremur fundum, sem settir yrðu hver að öðrum loknum, og ljúka málinu í dag. En ég sætti mig að sjálfsögðu við, að það fari til n., ef álit gæti komið á morgun og málinu þá orðið lokið á morgun. En sem sagt, ég leyfi mér að endurtaka það, að hv. Nd. taldi, að hér væri um það augljóst hagsmunamál góðs fyrirtækis að ræða, að það var ekki talin ástæða til þess að láta málið sæta meðferð í nefnd.

Forseti (GíslJ): Út af ummælum hæstv. forsrh. get ég aðeins lofað því, að málið skal fá endanlega afgreiðslu hér, áður en hætt verður störfum í þessari hv. d. Og hvort sem málið fer nú í nefnd eða ekki, þá hygg ég, að það sé ekki í neinni hættu, því að ég geri nú ráð fyrir, að ef það fer í n., þá ætti það að fara í heilbr.- og félmn., og þá hygg ég, að hv. form. mundi ljúka því í dag, annars ræður d. því náttúrlega.



Herra forseti. Þegar ég sá fyrst þetta frv., þá kom í huga minn nokkur vafi um það, hversu mikill fengur væri að frv. Það, sem ég óttaðist, var það, að þegar litið er til þess, að nú eru tvö stór, föst happdrætti starfandi lögum samkvæmt hér í landinu, happdrætti Háskóla Íslands og happdrætti Sambands ísl. berklasjúklinga, þá óttaðist ég, að það að setja á stofn þriðja fasta happdrættið með lögum, auk ýmissa smærri, eins og allir vita, mundi nánast vera að gefa ávísun á litla innstæðu, ef kalla mætti það svo, og sérstaklega óttaðist ég, að það mundi rísa urgur hjá aðstandendum happdrættis S.Í.B.S., þannig að þeir mundu telja frá sér tekið, ef þetta frv. yrði samþykkt. Nú hefur hæstv. ráðh. skýrt frá því, sem ég tel vel farið, að hann hafi rætt um þetta við framkvæmdamenn S.Í.B.S. og að þeir hafi tjáð sér, að þeir sæju ekki neina ástæðu til þess að hafa á móti því, að þetta frv. yrði lagt fram. Ég er að sjálfsögðu því mjög hlynntur, að Alþ. greiði fyrir byggingu sjómannahælisins hvern þann veg, sem því ber, og þar sem þetta frv. er spor í þá átt, sem væntanlega léttir eitthvað verulega fyrir í þessum efnum, þá tel ég sjálfsagt að samþ. frv., og eftir þær upplýsingar, sem fyrir liggja frá hæstv. forsrh., ber ég enga ósk fram um það, að það fari til n., get fullkomlega sætt mig við, að það verði afgreitt nefndarlaust í deildinni.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér liggur fyrir á þskj. 657, er um breyt. á l. um skipun prestakalla. Frv. er um það, að prestssetrið í Höskuldsstaðaprestakalli skuli flytjast frá Höskuldsstöðum Höfðakaupstað. Frv. er flutt af hv. þm. A-Húnv. (JPálm), að beiðni viðkomandi prests. Þarna hagar svo til, að presturinn situr á Höskuldsstöðum, sem eru næstum á enda prestakallsins, en nálega 2/3 af meðlimum prestakallsins eða fólksfjöldanum er í Höfðakaupstað. Af þessu leiðir, að ferðakostnaður prestsins verður miklu meiri við að sitja á Höskuldsstöðum, því að þar sem fólksfjöldinn er mestur saman kominn, er vitanlega mest fyrir prestinn að gera. Hann hefur því farið fram á það, að prestssetrið yrði flutt í Höfðakaupstað, og því er þetta frv. hér komið fram. Það liggja fyrir umsagnir um þessa tilfærslu frá viðkomandi sóknarnefndum og einnig frá prófasti, og leitað hefur verið álits biskups, og allir þessir aðilar hafa tjáð sig samþykka þessu ásamt hæstv. kirkjumrh., og er frv. einnig flutt í samráði við hann. Frv. tók smávægilegum breytingum í hv. Nd., og segir t. d. í 2. gr.: „Lög þessi koma til framkvæmda, þegar notuð hefur verið heimild sú, og felst í bráðabirgðaákvæði laganna um prestsseturshús í Höfðakaupstað.“ En í bráðabirgðaákvæðinu segir, með leyfi hæstv. forseta: „Kirkjumálaráðherra er heimilt að láta reisa eða kaupa prestsseturshús í Höfðakaupstað, enda fylgi því a. m. k. 5 ha. ræktunarland, og að því loknu að leigja eða selja jörðina Höskuldsstaði.“ - Með þessu er gert ráð fyrir, að flutningur prestsins fari ekki fram fyrr en þetta hvort tveggja er fyrir hendi, bæði með leigu eða sölu á Höskuldsstöðum og einnig að hús hafi verið fengið fyrir prestinn í Höfðakaupstað ásamt minnst 5 ha. ræktunarlandi, eins og stendur í bráðabirgðaákvæðinu. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta; þetta virðist liggja nokkuð beint fyrir. Frv. er komið fram vegna beiðni sóknarfólks í þessum þremur sóknum; einnig er það vilji prestsins; sömuleiðis hefur verið leitað álits og umsagnar þeirra aðila, sem lögum samkvæmt hafa með þessi mál að gera.



Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt, er ég einn í þeim hópi, sem álítur, að það hafi verið misráðið, að við gengum á sínum tíma í Bernarsambandið. Ég álít, að við hefðum átt að semja við þau lönd, sem við viljum hafa menningarsamband við, hvert um sig, um gagnkvæma vernd höfundaréttar og þá um leið um, hvernig gagnkvæmum greiðslum fyrir hann verði fyrir komið. Í frv. þessu er farið fram á, að við göngum til viðbótar í alþjóðasamtök um sama efni, og þó standa enn ýmis ríki fyrir utan bæði samtökin og það stórveldi eins og t. d. Ráðstjórnarríkin. Fyrsti árangurinn af þátttöku okkar í Bernarsambandinu er hinn alþekkti félagsskapur STEF. Í sambandi við fsp., sem ég bar fram í Sþ., upplýsti hæstv. menntmrh., að frá því að við gengum í Bernarsambandið og til síðustu áramóta hefði ríkisútvarpið eitt greitt STEFI 859 þús. kr. fyrir leyfi til flutnings hljómlistar og þjóðleikhúsið greitt á sama tíma fyrir flutning erlendra leikrita og hljómlistar kr. 251749.60. Hins vegar voru gjaldeyristekjur okkar af sams konar réttindum frá útlöndum svo sáralitlar, að ekki þótti vert að setja þær í sérstakan dálk, og var því ekki hægt að upplýsa upphæðina. STEF mun hafa fengið löggildingu sem fulltrúi eigenda flutningsréttar tónsmiða. Í sambandi við þá löggildingu hljóta að hafa verið sett einhver ákvæði um eftirlit með starfsemi þess félagsskapar. Ég vil nú leyfa mér að spyrja hæstv. menntmrh., hve mikið af þeim tekjum, sem þetta félag hefur fengið, og upphæðir þær, sem ég nefndi áðan, frá útvarpinu og þjóðleikhúsinu, eru aðeins hluti af tekjum félagsins, hafi raunverulega runnið til eigenda flutningsréttarins og hversu mikill hluti af þeim hafi farið í rekstrarkostnað félagsins, þar með talin málfærslulaun og ferðakostnaður. Um þetta hljóta að vera fyrir hendi upplýsingar frá þessum hálfopinbera félagsskap, sem rn. hefur aðgang að. Nú er sagt, að STEF geri kröfur til þess, að útvarpið greiði til viðbótar 50 kr. á mínútu af öllu efni, sem flutt er af stálþræði í útvarpinu, t. d. ef tekin er upp ræða manns, sem er fjarverandi á flutningstímanum. Annað skal ég ekki fjölyrða um þetta. Tónlistin er alþjóðamál, nóturnar alþjóðastafróf, og þar stöndum við jafnt settir erlendum þjóðum að því leyti. Það, sem um er að ræða í þessu máli, er rithöfundarétturinn eða réttara sagt ein grein hans, þýðingarrétturinn á erlend mál, og það er einmitt þar, sem mismunurinn á aðstöðu okkar og annarra þjóða okkur til óhags kemur greinilegast í ljós. Við Íslendingar erum svo fámenn þjóð, að það er í raun og veru furðulegt, að við skulum framkvæma þá fífldjörfu hugsun að halda hér uppi menningarlífi. Af þessu fámenni leiðir, að bækur og tímarit hjá okkur hljóta að koma út í svo litlu upplagi, þrátt fyrir fróðleiks- og lestrarfýsn þjóðarinnar, að mesta sala á bók hjá okkur svarar til lítils upplags af 1. útgáfu erlendis, og ekki mundi gerð tilraun erlendis til að gefa út tímarit í jafnsmáu upplagi og þau íslenzku tímarit koma út í, sem víðlesnust eru. Jafnframt þessu er dýrtíð hér mikil, sem kemur fram bæði í prentunarkostnaði og bókbandi. Við þetta bætist, að þýðingarlaun hér til sæmilegra þýðenda, sem venjulega eru skáldin og rithöfundarnir okkar, eru mun hærri en höfundar fá erlendis sem ritlaun fyrir 1. útgáfu. Það er hér, sem erfiðleikarnir koma verulega í ljós, og hér er aðstaða okkar allt önnur og verri en aðstaða nokkurrar annarrar þjóðar. Af þessum sökum töldum við okkur lengi vel ekki hafa ráð á að ganga í Bernarsambandið og sögðum við aðrar þjóðir, þegar við loks gengum í það 1947 - illu heilli með þeim fyrirvara, sem við gerðum: Vegna sérstöðu okkar og fámennis treystum við okkur ekki til þess að tryggja rithöfundum ykkar eina grein rithöfundaréttar þeirra, sem sé þýðingarréttinn, í meira en 10 ár frá útkomudegi ritsins, enda munuð þið ekki hafa reiknað með miklum ritlaunum frá okkur. Í stað þess er ykkur svo aftur á móti heimilt að þýða íslenzk rit með sömu skilmálum. Og m. a. til þess að bæta íslenzkum rithöfundum þetta, þá veitum við þeim sérstaka upphæð á fjárlögum árlega til skipta milli sín. Þó að þessu væri þannig farið, þá veit ég engin dæmi þess, ef um bók hefur verið að ræða, að ekki hafi verið leitað til erlendra höfunda um leyfi á þýðingarrétti, og það þótt ekki væri skylda, og ég veit engin dæmi þess, að komið hafi út erlendis þýðing á bók íslenzks höfundar án leyfis hans. Hins vegar er hér gefinn út mikill fjöldi blaða og tímarita, og upp í þau eru, að ég hygg, teknar og þýddar greinar og smásögur eftir erlenda höfunda, án þess að leitað sé leyfis, enda væri það algerlega óframkvæmanlegt, teknískt og fjárhagslega, ef leita ætti leyfis fyrir hverri smásögu eða smágrein, þó að ekki sé tekið tillit til afstöðu gjaldeyrisyfirvaldanna, sem ég síðar vík að. Við erum því miður ekki settir eins og Saturday Evening Post í Ameríku, sem getur boðið 100 dollara fyrir smellna smásögu, ef hún er ekki meira en 300 orð. Af bréfi Bóksalafélagsins, sem prentað er sem viðauki við nál. mitt, sést, að síðan við gerðumst aðilar að Bernarsáttmálanum hafa aðrar og þyngri fjárhagslegar kröfur verið gerðar á hendur okkur um greiðslu fyrir þýðingar en áður var. Áður snerum við okkur beint til höfundanna og fengum þýðingarrétt beztu bóka ýmist gefins eða fyrir 5–15 sterlingspund. Nú er krafizt af okkur jafnvel meira gjalds fyrir að fá að þýða bók en okkar rithöfundum er greitt fyrir þýðingarrétt í löndum eins og Ítalíu, Spáni og Suður-Ameríku, miðað við 1. útgáfu, en við annað getum við ekki miðað sökum upplagsstærðar hjá okkur. Hvers vegna er þetta? Það er vegna þess, að svona alþjóðasamningar leiða til þess, að framtakssamir menn mynda félög eins og STEF og ná í sínar hendur þýðingarrétti höfunda og fleyta rjómann af gjaldinu fyrir hann. Til þess að höfundurinn fái þau 15 sterlingspund, sem hann fékk áður beint frá íslenzku útgefendunum, þarf íslenzki útgefandinn nú að greiða 35–50 sterlingspund. Mismunurinn gengur til þess að bera uppi kostnaðinn við íslenzku og erlendu STEFIN, sem að þessu standa og honum er nú sagt að snúa sér til. Ef við höldum áfram að vera í Bernarsambandinu og ef sviðið verður útvíkkað með því að ganga í hin nýju allsherjarsamtök, sé ég ekki annað en að óhjákvæmileg afleiðing verði sú, að stofnuð verði opinber skrifstofa, sem hafi einkarétt til milligöngu um þessi mál, og er ég þó ekki almennt hrifinn af ríkisrekstri. En þetta er ekki það versta. Það versta í þessu máli er, að þegar maður er búinn að fá leyfi til að láta þýða bók og gefa hana út, fæst venjulega ekki leyfi gjaldeyrisyfirvaldanna til þess að greiða erlendis þær greiðslur, sem samið hefur verið um. Ég hef orðið fyrir því að semja um 100 dollara fyrir þýðingarrétt og fá neitun - að mig minnir þrisvar sinnum - fyrir yfirfærslu á upphæðinni. Ameríska firmað, sem ég samdi við, sagði berum orðum, að þetta væri þjóðarskömm. Það sagði eitthvað á þessa leið: Þið eruð svo fámenn þjóð, að það segir enginn neitt við því, þó að þið þýðið bók frá okkur án leyfis og gefið hana út, en að ómaka okkur til að semja við ykkur um 100 dollara og fá svo ekki leyfi yfirvaldanna til að greiða þetta smáræði er til skammar fyrir alla íslenzku þjóðina. - Í svörum sínum við fsp. mínum í Sþ. skýrði hæstv. menntmrh. frá því, að s. l. 2 ár hafi verið neitað 13 beiðnum um yfirfærslu á gjaldeyri fyrir þýðingarrétt. Því miður nefndi hann ekki upphæðirnar, en ganga má út frá því, að það hafi verið beiðnirnar um hærri upphæðirnar, setri neitað hefur verið um. Af sömu svörum sést, að leyfi hefur verið veitt til yfirfærslu svo sem nú segir: 1948 kr. 3150, 1949 kr. 3750, 1950 kr. 1350, 1951 kr. 15179, 1952 kr. 17103 og 1953 kr. 52661. Þessar tölur tala sínu máli. Þær sýna, að þó að bókaútgáfa hafi s. l. 2 ár stórdregizt saman, þá hefur erlenda gjaldið þó þrefaldazt frá. árinu 1952 til 1953, þrátt fyrir synjanirnar, vegna þess að nú eru erlendu STEFIN farin að taka eftir því, að við erum til. Ég hef lent í því, að eftir margar rukkanir var það aðeins fyrir góðvild norska sendiherrans, að mér var leyft að greiða honum í íslenzkum peningum 1000 norskar kr. fyrir leyfi til þýðingar á bók Sigurðar Hoel, Á örlagastundu, sem margsinnis var búið að synja mér um yfirfærslu á. Upphæð sú, 52661 kr., sem leyft var að yfirfæra fyrir þýðingarrétt 1953, er í sjálfu sér ekki stórvægileg, þó að ekkert komi á móti erlendis frá. En þegar STEF okkar útvíkkar sig eða nýtt systurfélag þess verður stofnað til þess að krefja inn gjald fyrir þýðingarrétt á hverri erlendri blaðagrein, tímaritsgrein eða smásögu, sem birt verður í íslenzkum dagblöðum, vikublöðum og mánaðarritum, og hverja ljósmynd, sem þar birtist og tekin er úr erlendum ritum, er lítill vafi á, að upphæð þess margfaldast mörgum sinnum, án þess að sjáanlegt sé, að nokkuð komi á móti. Og ef haldið er áfram á þessari braut, er opnuð leið til stórfellds „black mail“ möguleika. Ég hef síður en svo á móti því, að við viðurkennum eignarrétt á hugverkum, með þeim afleiðingum, sem af því leiðir. En við verðum sjálfir að setja þau takmörk á þessu eignarréttarhugtaki eins og öðrum hugtökum um eignarrétt, sem hæfa okkur vegna okkar hagsmuna. Hugverk, sem ekki eru síður merkileg en t. d. rithöfundaréttur, eru uppfinningar. Þær eru almennt verndaðar og líka eftir íslenzkum lögum, en sú vernd er miðuð við í fyrsta lagi, að þau séu skrásett til verndar, og í öðru lagi er sú vernd bundin við 15 ár og það í þremur áföngum. Mér skilst, að í Ameríku þurfi að skrásetja rit, til þess að þau njóti verndar, og helzt hún aðeins um vissan tíma án nýrrar skrásetningar. Væri það nú úr vegi, að við settum það skilyrði hér, ef erlendir höfundar óska að áskilja sér íslenzkan þýðingarrétt á bókum sínum eða ritsmíðum, að þeir skrásetji þær? Þá vissu íslenzkir útgefendur, hvert þeir ættu að snúa sér viðvíkjandi höfundarétti þeirra höfunda, sem ekki væri sama, þó að Íslendingar þýddu rit þeirra, af því að þeir óskuðu gjalds fyrir þýðingarréttinn, eða af öðrum ástæðum. Ég skýt þessu aðeins fram sem ábendingu, jafnframt því að ég bendi á, að spurninguna um vernd hugverka almennt verður að taka upp til alhliða rannsóknar í íslenzkri löggjöf og miða svörin við okkar þarfir og getu, en ekki fara að taka upp löggjöf annarra þjóða, þar sem allt öðruvísi stendur á um, þýða hana og gera hana athugunarlaust eða athugunarlítið að okkar löggjöf. Í því sambandi þarf líka að athuga margar aðrar spurningar, t. d. hvort vernd rithöfundaréttar sé ekki allt of löng eftir íslenzkum lögum. Eftir því sem ráða má af athugasemdunum við lagafrv., er verndin í Bandaríkjunum miðuð við tvisvar sinnum 28 ár frá útkomu eða skrásetningu, en hér getur hún farið upp í 110 ár eða meira. Er það sanngjarnt að veita 110 ára vernd á rithöfundarétti og ljósmynd óskrásett, en ekki nema 15 ára á þýðingarmestu uppfinningum eftir endurteknar skrásetningar, sem tekið er gjald fyrir? Á höfundur að eiga rétt til að banna að endurprenta bók eða grein, sem út hefur komið, hversu þýðingarmikil sem hún kann að vera fyrir þjóðina? Átti til dæmis Wennerberg gamli að hafa rétt til að eyðileggja Glúntana og banna útgáfu þeirra, eins og hann hafði mesta löngun til, eftir að hann var orðinn kirkjumrh.? Á ekkert að hugsa um að vernda þjóðlögin okkar fyrir misþyrmingu hávaðasamra manna, sem telja sig tónskáld? Er það sanngjarnt t. d., að blaðagrein sé vernduð þannig, að höfundur hafi rétt alla ævi sína og síðan bú hans 50 ár eftir andlát hans, en að t. d. við, sem höldum þingræður, höfum engan rétt yfir því eða þeir, sem tala á opinberum fundum? Þessar og fjöldi annarra og merkari spurningar rísa upp, þegar rætt er um þetta mál. Málið hefur ekki fengið neina alhliða rannsókn hér á landi til þessa. Af nál. um frv. sést, að fyrrv. menntmrh. hefur skipað þrjá ágæta lögfræðinga til að athuga þetta mál, en þetta er aðeins lögfræðihliðin fræðilega, sem þeir hafa athugað, ekki nein alhliða rannsókn. Betra hefði verið, að hann hefði skipað einn lögfræðing og svo menn úr hópi rithöfunda, tónskálda og bókaútgefenda, sem þekktu málið frá praktísku hlið þess. Það, sem ég fer fram á að nú sé gert, er það, sem gera hefði þurft, áður en við gengum í Bernarsambandið, sem sé að rannsakað sé alhliða, hvað rétt sé að gera í þessu máli, áður en stigið er nýtt skref, sem bindur hendur okkar enn meir en gert hefur verið. Ég hef því leyft mér að fara fram á, að málið verði að þessu sinni afgr. með rökstuddri dagskrá. Til þess að betur komi fram hugsun mín, hef ég leyft mér að umorða dagskrártill. nokkuð frá því, sem hún er á þskj. 798, og skal nú, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mér að lesa hana upp umorðaða: „Í því trausti, að ríkisstj. láti þegar rannsaka til hlítar, hvernig reynzt hefur í framkvæmd innganga Íslands í Bernarsambandið, enn fremur hvernig svo fámenn þjóð sem Íslendingar geti bezt og hagkvæmast skipað gagnkvæmri vernd höfundaréttar, og leggi niðurstöður sínar fyrir næsta þing, svo og geri þær ráðstafanir, sem hún telur að ekki þoli bið, til þess að tryggja rétt íslenzkra höfunda í Bandaríkjunum, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Út af síðustu setningu dagskrártill. skal ég taka þetta fram: Ég vil ekki verða til þess að eyðileggja fyrir íslenzkum höfundum aðstöðu þeirra í Bandaríkjunum í Ameríku. En ég vil ekki heldur kaupa þeim sérstöðu, sem reynast kann þjóðinni allt of dýr. Ég veit líka, að Bandaríkin eru ríki, sem við hljótum að vilja eiga menningartengsl við og verðum því að gera samning við í einu formi eða öðru. Ég álít, að það nægi að tilkynna Bandaríkjamönnum, að við óskum að gera við þá samning um þetta efni og óskum að sá samningur, sem gerður verði, gildi t. d. frá síðustu áramótum. Ég er ekki í vafa um, að þeir verða fúsir til þess, og ég hef góðar heimildir fyrir því, að sams konar samningur, sem þeir gerðu við Finna, hafi verið látinn verka mörg ár aftur í tímann. En áður en sá samningur væri endanlega undirritaður, verður að taka allt málið um vernd hugverka upp til alhliða rannsóknar af nefnd, sem skipuð er hæfum lögfræðingum og fulltrúum þeirra stétta, sem mestra hagsmuna eiga að gæta í sambandi við þetta. Um varatill. mína skal ég vera fáorður. Ef hv. Ed. - mót von minni - ætlar að taka mál þetta sömu hugsunarlausu lausatökunum og hv. Nd. tók það að ráðum háværra grenjaskyttna, finnst mér þó, að það minnsta, sem krefjast verði, meðan verið er að athuga, hvaða afstöðu löggjafinn á að taka til hugverka yfirleitt, sé, að sem minnst sé gert til að binda hendur hans fyrir fram. Lögfræðinganefndin, sem aðeins hefur rannsakað málið frá fræðilegu lögfræðilegu sjónarmiði, segir, að til þess að komast í alþjóðasamtökin nægi að lengja verndartímabilið fyrir þýðingarréttinn upp í 25 ár í stað 10 ára, eins og nú er. Ef ekki er hægt að fá d. til þess að fresta málinu um nokkra mánuði, sem áreiðanlega er hægt að gera að skaðlausu fyrir íslenzka höfunda, ætti þó að sjálfsögðu ekki að gera meiri breytingar á gildandi lögum en nauðsynlegar eru til þess, að tilgangur frv. náist, meðan málið í heild er með öllu órannsakað. Ég bið hv. dm. að afsaka, hve ég hef verið langorður um þetta mál, en ég held, að verið sé hér að fara fram á, að við stígum óhappaspor, sem getur orðið þjóðinni dýrkeypt í framtíðinni, ef það er stigið. Ég skal svo leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa dagskrártillögu.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, er flutt af hálfu stjórnarinnar, menntmrn., snemma á þinginu, en hefur tafizt nokkuð og blandazt inn í það, sem von er, víðtækari bollaleggingar um alla afstöðu okkar varðandi það, sem nú er kallað vernd hugverka, og þar með starfræksla félagsins STEFS. Út af fyrir sig er það þó sérstakt málefni, hvort menn treysta sér til og vilja veita þá auknu vernd á ritverkum, sem þetta frv. fjallar um og einungis er um aukna vernd á þýðingum frá því, sem verið hefur. Það er atriði út af fyrir sig. Hins vegar er sú aukna vernd forsenda þess, að því er fróðir menn hafa talið, að við getum gerzt aðilar að samningi við Bandaríkin um almenna vernd hugverka. En svo kynni að vera, að menn treystu sér alls ekki til þess að veita þessa auknu vernd rithöfundaréttarins, sem farið er fram á í frv., en óskuðu þó eftir því, að almennur samningur væri gerður við Bandaríkin. Á sama veg kann að vera, að menn telji rétt að veita þá auknu vernd, sem í lögunum segir, en vilji þó láta athuga betur, hvort gera eigi þennan samning við Bandaríkin. Um það er að vísu búið að samþ. sérstaka þál. í Sþ., en hugsanlegt væri, að ríkisstj. teldi, að áður en þeirri heimild værí beitt og þó að það frv. væri samþ., sem hér liggur fyrir, þá væri þetta mál enn allt í heild of óljóst til þess, að tímabært væri að gera samninginn við Bandaríkin, áður en frekari athugun ætti sér stað. Loks er það hugsanlegt, að menn telji rétt vera að samþ. þetta frv. og beita heimildinni um það að gera samninginn við Bandaríkin, sem þetta frv. er forsenda fyrir, að því er mér hefur verið tjáð, en telji þó rétt að rannsaka starfsemi félagsins STEFS alveg sérstaklega. Og því er ekki að neita, að það er óheppilegt fyrir þetta mál í heild og fyrir skilning á því, hversu mjög félagið STEF hefur dregizt inn í þessar umræður og hvern bægslagang að minnsta kosti sumir forustumenn þess hafa haft í frammi við þetta mál og gefið upplýsingar, sem vægast sagt eru sízt til þess lagaðar að gera mönnum grein fyrir, um hvað er að ræða. Varðandi nauðsyn þess að gera þennan samning við Bandaríkin, - og samkvæmt því, sem fullyrt er, þá er samþykkt þessa frv. forsenda þess, að hann verði gerður, - þá er á það að líta, hvort við höfum tapað fé eða líklegt sé, að við töpum fé í náinni framtíð af því að hafa ekki gert þennan sérstaka samning við Bandaríkin. Hv. þm. Seyðf. gat þess, að hann vissi engin dæmi þess, að íslenzk ritverk hefðu verið þýdd á erlenda tungu að höfundi forspurðum og án þess að fengið væri leyfi til þess. Og það er kunnara en frá þurfi að segja, að fyrir nokkrum árum var þýtt ritverk eftir Halldór Kiljan Laxness á ensku og birt í Bandaríkjunum, og þó að við hefðum engan rithöfundasamning þá gert við Bandaríkin, fékk Halldór Kiljan Laxness greidd ritlaun - mjög rífleg ritlaun eftir okkar hugmyndum, þó að nú sé komið fram, eða því sé haldið fram a. m. k., að verulegur hluti þeirra hafi gengið til ýmiss konar umboðsmanna. En þetta dæmi virðist benda til þess, að okkur sé minni nauðsyn á því að gera þennan samning við Bandaríkin heldur en sumir vilja álíta.  „Forstjóri tónlistardeildar The Ameriean Scandinavian Foundation, New York, Mr. David Hall, hefur í bréfi til mín skýrt mér frá því, að tónverk eftir mig hafi verið leikið í útvarp frá Boston og endurvarpað af 60–80 stöðvum í Bandaríkjunum. Fyrir þetta eina verk, sem er alllangt, mundi ég hafa fengið allálitlega fjárhæð, ef verkið hefði notið verndar í Bandaríkjunum. Heyrt hef ég nefnda upphæð, sem svari 30–40 þús. kr., og var um það skrifað í eitt af dagblöðum bæjarins, en um þetta get ég þó ekkert fullyrt. Nú er mér tjáð, að verk, sem leikið hefur verið þar í landi 6 mánuðum áður en verndarsamningar eru gerðir eða fyrr, verði þaðan í frá réttlaust með öllu í Bandaríkjunum. En nákvæmar upplýsingar um þetta hefur mér reynzt erfitt að fá.“ Þetta les ég úr bréfi þess ágæta tónskálds, sem hér á hlut að máli. Og ég verð að segja, að ef þær upplýsingar, sem hér eru gefnar, eru réttar, þá eru þar færð mjög veruleg og athyglisverð gögn fyrir því, að við eigum sem fyrst að gera þennan samning við Bandaríkin. En málið er þó ekki svona einfalt, vegna þess að ég hef með höndum gögn frá STEFI, sem ekki verða skilin á annan veg en þann, að eftir þeim samningum, sem STEF hafi gert, muni ekki neitt af þessum tekjum hafa runnið til hlutaðeigandi tónskálds, heldur hafa runnið til ameríska STEFS, þannig að það, sem hér væri um að ræða, mundi þess vegna verða vernd, sem kæmi að gagni því ameríska STEFI, en ekki hinu íslenzka tónskáldi. Á reikning STEFS, sem er dags. 17. apríl 1953, er skrifað með hendi framkv.stj. þess félags, Jóns Leifs: „Þar sem gerðir voru samningar um jafnvirðisskipti við erlend sambandsfélög, var hætt greiðslum til STEFS frá útlöndum frá árinu 1952.“ Samkvæmt þessari yfirlýsingu, sem kemur heim við önnur gögn málsins, virðist vera ótvírætt, að STEF heldur þeim tekjum, sem það fær af allri tónlist leikinni hér í landi, en fær ekkert fyrir þá íslenzku tónlist, sem er leikin erlendis, meðan þeir samningar eru í gildi. Ég lét þess vegna spyrja STEF um það í morgun, hvort það væri rétt, að hlutaðeigandi íslenzkt tónskáld, sem ég vitnaði í áðan, mundi hafa fengið þetta fé frá Bandaríkjunum, eins og því hefur auðsjáanlega verið tjáð, og þá var byrjað með því að fullyrða, að svo mundi vera, að þetta fé mundi hafa runnið til hins íslenzka tónskálds. Ég gat því miður ekki sjálfur talað við þá menn, sem þessar upplýsingar gáfu, en þegar ég fékk þær upplýsingar, þá benti ég þeim fulltrúa mínum, sem annaðist upplýsingaöflunina fyrir mína hönd, á, að þetta kæmi í bága við þá yfirlýsingu STEFS, sem ég gat um hér áðan, og önnur gögn málsins og lét spyrja aftur, og þá fengust ákaflega loðin svör, nánast þau, að því er fulltrúa mínum skildist, að íslenzka STEF mundi hafa borgað þetta fé, en ameríska STEF væri alls ekki skyldugt til þess að endurgreiða hinu íslenzka STEFI þessa fjárhæð. Virtist þá svo sem þetta ætti að borgast af því fé, sem innheimt er hér innanlands, en mundi alls ekki koma utanlands frá, enda kemur það alveg heim við allar yfirlýsingar STEFS, því að það tjáir ekki að segja, að um jafnvirðisskipti sé að ræða og jafnvirðissamningar hafi verið gerðir og að við ættum svo engu að síður að heimta fé erlendis frá, ef eitthvað fé kemur þar inn. Þetta er þó því miður allt ákaflega óljóst og erfitt að gera sér grein fyrir, fyrir hvern er verið að vinna í þessu, a. m. k. í bili. Segja má að vísu sem svo, að varðandi langa framtíð hljóti að vera ljóst, að ef íslenzkir rétthafar njóti ekki verndar erlendis, þá sé ekki hægt að halda við þeim jafnvirðissamningum, sem gerðir hafi verið. En eins og þetta horfir í bili, þá á þessi röksemd ekki við, ef hinar almennu upplýsingar eru réttar, sem STEF hefur gefið. Enn fremur hlýtur sú spurning að vakna, hvort íslenzkir rithöfundar gætu ekki alveg á sama hátt og bandarískir rithöfundar og listamenn njóta nú þegar verndar á Íslandi, af því að þeir hafa skráð verk sín í löndum, sem nú þegar hafa samninga við Ísland, notið verndar í Bandaríkjunum með því að láta skrá verk sín í einhverju þessara samningslanda. Mundi þá ekki það sama gilda gagnvart Bandaríkjunum, að það nægði að láta skrá verkin í þeim löndum, sem nú þegar eru búin að fá þessi réttindi í Bandaríkjunum? Þetta get ég ekki fullyrt um og veit ekkert um það, en ákaflega er eðlilegt, að menn hljóti að velta slíkri spurningu fyrir sér. En aðalgallinn er sá, að það hefur auðsjáanlega alls ekki verið sagt a. m. k. til hlítar frá því hér eða stjórnarvöldum eða almenningi gerð grein fyrir öllum þeim réttarreglum og samningum, sem eiga sér stað um þessi efni, þannig að menn hafa algerlega rangar hugmyndir um það, hvað í öllu þessu felst, og þrátt fyrir þær umr., sem orðið hafa, og upplýsingar, sem ég hef reynt að afla mér, þá get ég ekki gert mér grein fyrir á þessu stigi, hvort við munum bíða tjón af því, ef þessari löggjöf verður nú frestað, eða ekki. Þegar ég bar frv. fram í haust, var ég sannfærður um, að það væri nauðsynlegt, eftir þeim upplýsingum, sem þá lágu fyrir, en samkvæmt þeim viðbótarupplýsingum, sem ég hef síðan fengið, og þeim ófullnægjandi greinargerðum, sem STEF hefur látið frá sér fara, þá skortir mig því miður í dag alla sannfæringu í þessu efni, en vil þó benda á, að það kann vel að vera, að í einstökum tilfellum kunnum við að missa einhvern rétt, ef þessi samningur er ekki gerður hið allra bráðasta. Þess vegna mundi ég telja það aukið öryggi, ef löggjöfin væri nú sett, þó því aðeins að menn treystu sér þá að standa við það að láta þýðingarnar fá þá mjög auknu vernd, sem með þessari löggjöf á að veita, vegna þess að í því felst auðvitað nýtt álag á íslenzka lesendur, - því er ekki að neita, - íslenzka bókakaupendur og jafnvel bókaútgefendur og blaðaútgefendur. Í því felst viss ný byrði, sem þessir aðilar taka á sig. Og eru menn þá reiðubúnir til þess að taka á sig þá byrði til þess að firra þeirri hættu, sem kynni að sannast að vera við það að láta nú málið enn dragast til frekari upplýsinga? Þetta hef ég að segja um sjálft efni málsins, eins og það nú liggur fyrir. Varðandi hins vegar starfrækslu STEFS, sem - eins og ég segi - illu heilli, en þó kannske eðlilega, hefur mjög dregizt inn í þetta mál, þá vil ég fara um það efni nokkrum orðum vegna fyrirspurna hv. þm. Seyðf. til mín, fyrirspurna, sem ég er á engan veg undirbúinn að svara í dag, vegna þess að ég vissi ekki um, að þær lægju fyrir. En af því tilefni vil ég taka fram, að það er nokkur erfiðleiki á því að eiga skipti við STEF. Félagið er skyldugt innan vissra tímamarka að senda reikninga sína til menntmrn. Þau tímamörk varðandi reikninga fyrir síðasta ár eru nú fyrir alllöngu liðin, en sá reikningur er enn ekki kominn. Ég lét ganga eftir honum fyrir helgina og óskaði eftir, að hann lægi fyrir nú í dag, þegar ég vissi að þetta mál mundi verða til umr., og því var algerlega neitað og sagt, að hann væri alls ekki fyrir hendi. Ég hafði einnig fyrir nokkru óskað eftir því að fá að sjá, ekki til almennrar birtingar, heldur til þess að rn. gæti betur áttað sig á, um hvað er að ræða, þá úthlutun til íslenzkra tónskálda, sem STEF hefur ekki alls fyrir löngu látið fram fara. Mér var algerlega neitað um að fá þessa úthlutun og sagt, að hún mundi ekki verða látin í té. Ég vil lýsa því hér, að ég tel, að þetta sé með öllu óviðunandi, og ef STEF stendur við það að neita rn. að kynna sér slík gögn, þá efast ég mjög um, að það sé verjanlegt vegna almennra hagsmuna að láta STEF halda þeirri löggildingu, sem félagið hefur haft, vegna þess að það er auðvitað forsenda fyrir þeirri löggildingu, að þeir, sem á henni bera ábyrgð, eigi þess kost að sjá, hversu miklar fjárhæðir hér er um að ræða og hvernig þeim sé varið. En þess er þá einnig að geta, að jafnvel þeir reikningar, sem fyrir liggja frá þessu fyrirtæki, eru ákaflega ófullnægjandi. Það eru þó í þeim vissar eftirtektarverðar upplýsingar, eins og t. d. að 1949 - og þá voru tekjurnar alls samkvæmt reikningnum rúmlega 128 þús. - voru tekjur af flutningi erlendis þó ekki meiri en 1273 kr. Það var áður en þessi jafnvirðissamningur var gerður. 1950 voru tekjur af flutningi erlendis um 2510 kr., en tekjur félagsins alls rúmar 132 þús. kr. 1951 eru tekjur félagsins alls tæpar 150 þús., en tekjur af flutningi erlendis 1940 kr. Árið 1952 voru tekjur af flutningi erlendis 381 kr., en tekjur félagsins alls 416 þús. kr., en á því ári kemur þessi jafnvirðissamningur til greina, og eftir að hann kemur til greina, þá eiga Íslendingar ekki að fá neitt erlendis frá, svo að það er von, að sú fjárhæð á því ári væri lítil. Við sjáum, að tekjur félagsins stóraukast á árinu 1952, en það er ákaflega erfitt að átta sig á, hvaðan tekjurnar koma, vegna þess að þar stendur „tekjur frá 1950 og 1951“ án nokkurrar nánari greinargerðar, og þær eru 184 þús. Tekjur af útvarpsflutningi o. fl. 1952 eru 231 þús. rösklega, vextir 201 kr. og svo þessi smáræðisupphæð erlendis frá. Slík reikningsgerð er nánast sagt einskis virði, þannig að menn standa þarna í raun og veru frammi fyrir því, að það er komin hér stofnun, sem fær mikið fé í hendur í skjóli löggjafans og sérstakrar löggildingar, án þess að hún geri nokkra grein fyrir því, hvaðan peningarnir eru komnir. Á þessu ári, 1952, þegar tekjurnar eru þessar, sem ég segi, þá virðist mér, að úthlutað hafi verið til íslenzkra rétthafa 36 þús. kr. rösklega. En hins vegar er óráðstafað í árslok rúmlega 222 þús. kr., sem þá hefur sennilega verið úthlutað á árinu 1953. Þeir reikningar eru ekki komnir fram enn þá, og þó að hinn lögorðsbundni dagur sé fyrir alllöngu liðinn, hefur menntmrn. beinlínis verið neitað um greinargerð fyrir, hvernig þeirri úthlutun hafi verið varið. Á því ári, 1952, þegar allar tekjurnar eru 416 þús., - þar af eru 184 þús. frá árunum 1950 og 1951, - er kostnaðurinn við reksturinn 193 þús. kr., þannig að ef um væri að ræða einungis taldar tekjur af árinu 1952, þá mundi það ekki gera miklu meira en standa undir kostnaðinum við reksturinn. Ég skal ekki ræða um þetta frekar. Ég get ekki svarað í einstökum atriðum þeim spurningum, sem fram voru lagðar, vegna þess að ég átti ekki von á því, að þær kæmu hér fram, og vegna þess að það verður að segja þá sögu eins og hún er, að STEF hefur neitað að láta mér í té nægileg gögn, til þess að ég geti með nokkru móti skynsamlega áttað mig á þessu máli eða gert í því nokkrar rökstuddar till. til Alþ. á þessu stigi málsins. Það tjáir auðvitað ekki fyrir stofnun, sem slík hlunnindi hefur eins og STEF, að ætla að neita stjórnarvöldum um þá samvinnu, sem STEF hefur nú neitað menntmrn. um, og í stað þess einungis með skömmum og yfirlýsingum í blöðum að reyna að hræða menn til þess að fylgja máli, sem í raun og veru enginn áttar sig á, hvers eðlis er. Það er auðvitað alveg rétt og nauðsynlegt, að hugverk íslenzkra listamanna, rithöfunda og tónskálda eiga að fá fulla vernd, en við verðum að átta okkur á, hvers eðlis sú vernd er. Og enn þá hefur þessi vernd ekki orðið til þess, eins og talið var, sérstaklega að greiða fyrir „útflutningi íslenzkra andlegra afurða,“ eins og einhver komst svo smekklega að orði, heldur til þess, að erlendar „andlegar afurðir,“ sem menn áður tóku sér hér kannske á meira og minna rangfenginn hátt til notkunar innanlands án þess að greiða mikið fyrir, eru nú fullu verði greiddar. Að vísu fá ekki hinir erlendu rétthafar þessar greiðslur enn þá til sín nema að mjög litlu leyti, heldur er það tiltekin stofnun íslenzk, sem tekur tekjurnar til sín og ráðstafar þeim á þann veg, að hún neitar að láta íslenzk stjórnarvöld fylgjast með því til nokkurrar hlítar, hvernig það er gert. Ég tel þess vegna, og það er það eina, sem ég get sagt í þessu, að það sé brýn nauðsyn af hálfu þess opinbera, að grandskoðuð sé starfsemi STEFS. Ég held því ekki fram, að þar eigi sér stað neitt ólögmætt eða allra sízt nokkuð „kriminelt“, - ég vil taka það alveg skýrt fram, að í því, sem ég segi, felst ekki nokkur aðdróttun um það, - en það er ljóst, að hér er undir opinberri vernd verið að reka þá starfrækslu, sem er alveg nauðsynlegt að hið opinbera fái betri kost á að fylgjast með heldur en því nú er veittur, og ef STEF fæst ekki til gagnkvæmrar samvinnu við ríkisvaldið um þetta, þá verður ríkisvaldið að segja upp samvinnunni af sinni hálfu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir hans greinagóðu ræðu og þær upplýsingar, sem hann gaf í sambandi við fyrirspurnir mínar um STEF, sem þó gátu ekki verið fullkomin svör, vegna þess að það fáheyrða fyrirbrigði skeður, að félag, sem er löggilt af ríkisvaldinu, neitar um sjálfsagðar upplýsingar. Af ræðu hæstv. dómsmrh. fannst mér mega ráða það, að jafnvel hann væri ekki búinn að gera upp við sig, hvað rétt væri að gera í þessu máli. Ég get ekki skilið það öðruvísi en sem meðmæli með því, að rökstudda dagskráin, sem ég leyfði mér að bera fram, verði samþ. Í sambandi við það vil ég taka fram, að hún var einmitt umorðuð þannig, þegar ég kom fram með þessa nýju till., að stjórnin gæti að athuguðu máli, ef hún teldi þörf til þess að tryggja íslenzka höfunda í Ameríku, gefið sjálf út bráðabirgðalög, til þess að svo gæti orðið. Hitt virðist mér liggja í augum uppi, að á meðan allt er þannig á huldu með málið, fari d. ekki að óþörfu að gera blaðaútgefendum, bókaútgefendum og tímaritaútgefendum þann stóraukna kostnað, sem hlýtur að leiða af samþykkt frv. eins og það liggur fyrir, vegna þess að um leið og það er samþ. sem l. og þau staðfest, þá eru þau búin að fá gildi gagnvart öllum þjóðum, sem eru í Bernarsambandinu, en einmitt núna höfum við fyrirvara um þetta efni. Ég verð því mjög að endurtaka tilmæli mín til d. um, að hún samþ. þá rökstuddu dagskrá, sem ég hef borið fram, og ég fullvissa um, að rétt okkar ágæta tónskálds, Páls Ísólfssonar, og annarra er vandalaust að tryggja með því að fara fram á það við Bandaríkjastjórn, að sá samningur, sem gerður verði, verði látinn taka gildi frá fyrri tíma heldur en hann verður endanlega undirritaður. Ég skal svo ekki tefja tímann með því að fjölyrða um þetta.



Ég hefði haldið, að það væri nauðsynlegt, að þessi löggjöf yrði samþ. til tryggingar hugverkum, en með tilvísun til þeirra upplýsinga, sem fram hafa komið, sérstaklega frá hæstv. ráðh., segi ég já við dagskránni.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., en vil aðeins leyfa mér að bera fram brtt. Ég gat þess við 2. umr., að ef frv. á annað borð ætti að ná fram að ganga, þá væri með öllu meiningarlaust að láta það ekki taka til allra sveitarfélaga, þannig að hvarvetna þar sem húsnæðisskortur væri, væri mögulegt að beita heimildum frv. eða þeim köflum, sem eru heimildarkaflar. Ég skal ekki ræða það frekar, það liggur í augum uppi að mínu viti, að þetta er réttlætismál, og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, bera fram brtt. við 48. gr., að 1. málsgr. orðins svo: „Þegar mikil húsnæðisekla er í sveitarfélagi, getur sveitarstjórn ákveðið með sérstakri samþykkt, að koma skuli til framkvæmda í sveitarfélaginu að einhverju eða öllu leyti ákvæði þessa kafla“; við 49. gr., að orðið „bæjarfélagi“ í 4. málsgr. verði „sveitarfélagi“ og orðin „kaupstöðum og kauptúnum“ í 5. málsgr. verði „sveitarfélögum“; og við 70. gr., að orðin „kaupstað eða kauptúni með 500 íbúa eða fleiri“ verði „sveitarfélagi“.



Herra forseti. Ég veit ekki til, að í sveitum landsins séu til húsnæðisvandræði í sama skilningi eins og í bæjum. Það eru vandræði að fá jarðir til ábúðar og annað slíkt, og hús á sumum jörðum eru léleg, en leiguhúsnæði í sveitum vantar tæplega. Mér virðist því þessar till. e. t. v. meinlausar, er þýðingarlausar, og ég segi nei.