Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef til þessa lýst litlu fylgi við það frv., sem hér liggur fyrir, en ekki hefur það fylgi aukizt við þær breytingar, sem orðið hafa á frv. í þessari hv. deild. Þegar frv. kom fyrst til umr. í Ed., þá lýsti ég þar minni afstöðu að nokkru, en hún er sú, að ég teldi heldur lítið ráðlegt að veita ríkisábyrgð til lítilla bæjarfélaga til þess að kaupa þessi dýru og stórvirku framleiðslutæki. Ég get vel skilið það, að bæjarfélög vilji gjarnan auka atvinnuskilyrði sín. En þau verða þá að aukast á þann hátt, sem viðkomandi bæjarfélög fá við ráðið. Ég tel, að það sé í allt of mikið ráðizt fyrir lítil bæjarfélög, eins og t. d. Húsavík og Ólafsfjörð, að taka að sér rekstur á slíkum atvinnutækjum sem togararnir eru, vegna þess að það er hverjum manni ljóst, sem nokkuð þekkir til þessa atvinnurekstrar, að áhættan er svo mikil, að einn eða tveir veiðitúrar geta gert þessi bæjarfélög gjaldþrota. Við vitum það, að það hefur komið fyrir, að togarar hafa tapað 200–300 þús. kr. í einum túr eða á 3–4 vikum. Og það, sem einu sinni hefur komið fyrir í því efni, getur komið fyrir aftur. En það mælir ekki með þessu að mínu áliti, ef þessi bæjarfélög, sem ætla að fá þessi tæki til þess að auka atvinnu á staðnum, gera það með það í huga, að ef illa fer, þá eigi ríkið að hlaupa undir bagga. Það er ekki hægt fyrir Alþ. að viðurkenna þennan hugsunarhátt. En því miður hefur þetta viljað brenna við. Þetta var sagt fyrir, þegar ýmis bæjarfélög keyptu togara hér áður, og það er komið á daginn, að þeir spádómar reyndust réttir. Ég er ekki að segja, að það eigi ekki að hjálpa þessum bæjarfélögum til þess að auka atvinnuskilyrði sín. En það má ekki gera það á þann hátt, að fjárhag þeirra sé stefnt í beinan voða, eða með þeim hætti, að ef illa fer og bæjarfélagið getur ekki staðið undir því, þá eigi ríkið að taka við. Það er það sama sem gerzt hefur með nokkur bæjarfélög, sem nú eru í vandræðum með að standa í skilum með skuldir af sinni togaraútgerð. Ég skal ekki fara neitt frekar út í það hér, þingmönnum er öllum kunnugt, hvernig það stendur. En það er svo erfitt að ráða fram úr því öngþveiti, að ég hygg, að það sé ekki enn fundinn grundvöllur fyrir því að reisa það við, þannig að skipin geti verið á þeim stöðum, sem þau hafa verið gerð út frá hingað til, þó að það sé fullur vilji til þess hjá ríkisstj. og öðrum, sem hlut eiga að máli, að skipin megi halda áfram að vera á þessum stöðum og veita þar atvinnu. En það er líka athyglisvert, að eitt af þessum skipum tapar, ef ég man rétt, um 800 þús. kr. á einu árl. Því verður ekki neitað, að þeir togarar, sem eru nú í eigu bæjarfélaga, hafa flestir verið verr reknir, en þeir togarar, sem eru í eigu einstakra manna eða félaga. Þetta er skiljanlegt. Þetta er sú gamla reynsla, sem við höfum af ríkisrekstri, að það er ekki sama þekking, sama reynsla og sama hugsun, sem þar liggur til grundvallar fyrir rekstrinum. Og það, sem er eitrið við rótina í þessu öllu saman, er það, að það er alltaf gert ráð fyrir því í sambandi við þessi skip, að ef hallast á, þá er það ríkið, sem hleypur undir baggann. Til þess að leiðrétta lítils háttar þá breytingu, sem gerð hefur verið í hv. d. á frv., ætla ég að leyfa mér að bera hér fram brtt., sem ég verð að bera fram skriflega, og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp þessa brtt.: „Aftan við 1. gr. bætist svo hljóðandi málsgr.: Ef óskað er eftir ábyrgð skv. 1. gr. til þess að kaupa skip, sem gert hefur verið út frá öðrum stað innanlands, skal ábyrgðar synjað, ef sveitarfélag það, sem skipið hefur, færir rök að því, að nauðsynlegt sé vegna atvinnuskilyrða, að skipið sé kyrrt á staðnum.“ Í þessari till. felst í raun og veru ekkert annað en sú stefna, sem ríkisstj. og Alþ. fylgir í dag, og það er að reyna til hins ýtrasta að halda skipunum á þeim stöðum, sem þau eru núna, en færa þau ekki úr stað, til þess að rýra ekki atvinnu þess staðar, sem skipin eru á. Hér er því ekki um neina nýlundu að ræða, heldur gert til þess að koma í veg fyrir, að þessi regla sé brotin, áður en hún hefur verið brotin á þeim stöðum, sem nú hafa skip, sem liggja undir hamrinum. Það er öllum ljóst, að hér er verið með þessari till. og þeirri till., sem sett var inn í Ed. af hæstv. dómsmrh., að koma í veg fyrir það, að skipin séu öll tekin úr Reykjavík og færð á staði úti á landi með því að gefa ríkisábyrgð þeim stöðum, sem vilja taka skipin frá Reykjavík. Hér er um þrjá togara að ræða, sem gert er ráð fyrir að hjálpa stöðum úti á landi til að kaupa. Það er vitanlegt, að þessir togarar verða ekki keyptir annars staðar en þá í Reykjavík og Hafnarfirði, og þá kannske sérstaklega í Reykjavík. Fjórði togarinn, sem hér er á frv., var í Reykjavík. Eigendur þessa togara höfðu fengið hann með því skilyrði, að hann yrði ekki seldur úr bænum. En togarinn siglir út úr Reykjavík með fölsku flaggi, og hann er færður yfir á annan stað undir fölsku yfirskini. Ég skal taka það fram, að mér er ákaflega vel við þann stað, sem togarinn fór á, því að það er minn fæðingarstaður. En þrátt fyrir það tel ég, að þetta hafi verið mjög rangt að farið gagnvart Reykjavík. Og nú er komið til Alþingis og óskað eftir því, að það taki ábyrgð á þessum togara, til þess að Akranes geti haldið honum eftir að vera búið að flytja hann til sín undir fölsku yfirskini.  Eins og ég sagði áðan, þá er það ekkert leyndarmál, að þeir togarar, sem á þessa staði mundu fara, mundu verða keyptir frá Reykjavík. Þingið væri þá með þessum ábyrgðarheimildum beinlínis að gera tilraun til þess að rýra afkomuskilyrði Reykjavíkur. Það er ekki nokkur heil brú í því að halda því fram, að það eigi að örva atvinnuskilyrði á einum stað með því að draga þau niður á öðrum. Þó að Reykjavík sé stærsti staðurinn, þá þarf hún líka að standa undir stærstu böggunum. Og ég verð að segja það, að það er hlálegt, að á sama tíma sem verið er að gera stórt fjárhagslegt átak til þess að halda togurum á stöðum úti á landi, - togurum, sem hafa verið reknir með stórtapi og ríkissjóður verður að hlaupa undir bagga og borga fé til þess að halda þeim á staðnum, hvort sem það verður talið sem atvinnubótafé, lán eða á annan hátt, - það er hlálegt, að á sama tíma skuli Alþ. vera að samþykkja frv., sem beinlínis stefnir að því að draga togara frá einu bæjarfélagi á landinu til þess að rýra atvinnuskilyrði þar. Þetta er óþolandi ósamræmi í stefnu þingsins, ef svona ætti að fara að, því að það þýddi, að það yrðu látin önnur lög gilda um Reykjavík í þessu efni, en aðra staði á landinu. Svo að ég víki aftur að till., þá fjallar hún um það, að ábyrgðar verði synjað, ef skipið er tekið af öðrum stað og það sveitarfélag, sem togarann hefur haft, telur, að það rýri sín afkomuskilyrði. Ég tel, að einmitt þetta sé rétta leiðin til þess að sporna gegn því, að framið verði fullkomið ranglæti með þessum ríkisábyrgðum, sem hér er um að ræða. Ég vænti þess vegna, að hv. deild geti fallizt á þessi rök og samþykkt þá till., sem ég ætla að leyfa mér að afhenda hæstv. forseta.

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt fram komna brtt. frá hæstv. viðskmrh. Hún er skrifleg og of seint fram komin og þarf tvöfaldra afbrigða við, sem ég leita hér með. Einnig þarf afbrigði um brtt. á þskj. 794, sem útbýtt var nú á fundinum.



Herra forseti. Ég held það sé nú ekki tími til almennra umr. um þetta mál. Vafalaust hafa flestallir þm. gert sér ljóst, að atvinnulífi úti um land á fjöldanum öllum af stöðum er stofnað í voða, ef ekki er hægt að fjölga þar togurum og veiðiskipum. Og möguleikinn fyrir Íslendinga á því að afla sér fleiri togara til landsins er tvímælalaust fyrir hendi, og möguleikinn til þess að reka þá er líka til, svo framarlega sem ríkisstj. lætur það afskiptalaust, að menn fái að framleiða í friði og selja út úr landinu og kaupa inn aftur í staðinn. Það er þess vegna bæði möguleiki til þess að fjölga togurum hingað til Íslands og eins að tryggja það, að fleiri togarar geti komizt út um land, eins og þörf er fyrir staðina þar, og það þó að samtímis sé fjölgað togurum hérna í Reykjavík. Það, sem liggur fyrir okkur í sambandi við þetta mál núna, er, hvort við ætlum að koma þessu máli í gegn eða ekki. Ég kvartaði yfir því við 2. umr. þessa máls, hvað málið hefði legið lengi í fjhn. og að n. hefði ekki staðið í stöðu sinni með að afgr. þetta mál þannig, að það væri starfhæfur meiri hl., sem stæði á bak við það. Og það er slæmur verknaður gagnvart fátækum stöðum úti um allt land, sem eru að berjast fyrir því að fá togara, að leggjast þannig á málin í þinginu eins og þar var gert. Ég veit, að þetta kom til af því, að Framsfl. vildi ekki afgr. þetta mál með okkur sósíalistum í þinginu, sem var hægt. Þess vegna hefur nú verið gerð tilraun til þess að afgr. þetta mál með því að samþykkja við 2. umr. till., sem þm. og fjhn.-fulltrúar Sjálfstfl. hafa flutt. Ég álít, að það hvíli sú siðferðislega skylda á þeim, sem samþ. till. við 2. umr., að halda málinu áfram og koma því í gegn. - Nú hef ég heyrt, að Ed. hafi lokað. Ég álít, að það geti ekki gengið, að svo framarlega sem mál er samþ. hér nú við 3. umr. í síðari deild, þá sé neitað að taka það til einnar umr. í Ed. Hins vegar álít ég nauðsynlegt, að við, sem viljum reyna að koma þessu máli í gegn þannig, að það mætti verða að einhverju gagni, reynum að búa málið þannig í hendur Ed., að hún geti samþ. það. Þess vegna hef ég leyft mér að flytja brtt., sem er á þskj. 794. Ég flutti brtt. við þetta mál við 2. umr. Sú brtt. mín kom ekki til atkv., vegna þess að önnur till. var samþykkt. Ég er hins vegar ákaflega hræddur um, eftir undirtektum Ed. undir málið þegar það var þar til umr., að eins og það liggur nú fyrir, þá séu lítil líkindi til þess, að Ed. samþykki það óbreytt. Ég veit hins vegar, að það er engin von til þess, að þetta mál gangi í gegn, svo framarlega sem á að flækja því fyrst milli deilda og síðan í Sþ. Ég vil þess vegna gera tilraun til þess, í samræmi við það, sem ég hef reynt frá upphafi í sambandi við að koma þessu máli í gegnum þingið, flytja hér brtt., sem mér þykir ákaflega líklegt að Ed. geti gengið inn á. Hún gengur ekki eins langt og sú till., sem Ed. samþykkti, en hún gengur þó nokkuð í áttina við það, þannig að þetta ætti að geta skoðazt sem sanngjörn málamiðlun, ef menn vilja reyna að koma málinu í höfn. Ég vil þess vegna leyfa mér að skora á hv. þdm. að samþykkja þessa brtt. mína og mælast til þess við hæstv. forseta, að hann beiti sínum áhrifum til þess, að Ed. taki málið til einnar umr. og afgr. það. Ég hef ástæðu til þess að ætla, að með samþykkt minnar till. væri líklegt, að Ed. samþ. málið. Og ég álít það vera ákaflega illa farið og illa gert, þegar búið er að tefja mál svona lengi eins og þetta, að tefja það nú við umr. þannig, að það komist ekki til Ed., ef hægt er að knýja fram, að hún sé opnuð. Þess vegna vil ég eindregið mælast til þess, að brtt. mín á þskj. 794 verði samþ. og hæstv. forseti beiti áhrifum sínum til þess að fá Ed. opnaða, þannig að hún taki málið til einnar umr., ef okkur tekst að afgr. það nú þegar.



Herra forseti. Ég hef ekki tekið þátt í umr. um þetta mál enn, þótt það sé búið að vera lengi fyrir Alþingi og miklar umr. hafi farið fram um það. Ég mun heldur ekki nú fara að ræða þetta mál almennt, þótt að ýmsu leyti gæti verið ástæða til þess. Ég lít nú þannig á, að hvort tveggja sé jafnvitlaust, að álíta, að hægt sé að leysa öll vandræði flestra byggðarlaga hér á landi með því, að þangað komi togari á einn eða annan hátt, eins og hitt, sem að vísu engum manni dettur í hug heldur, að hægt sé að reka hér útgerð án þess, að um mikla togaraútgerð sé að ræða. Og segi ég þetta einkum út af því, sem m. a. hv. 2. þm. Reykv. hefur oft látið í ljós í þessum umr., að það virðist svo sem menn álíti, að allt verði ágætt og atvinnulíf staða, sem við erfiðleika eiga að búa, blómstri og blómgist, aðeins ef hægt er að fá þangað togara. Þetta er að mínum dómi hinn mesti misskilningur. Togaraútgerð er þannig, að það þarf margt að vera þar samhliða, til þess að unnt sé að reka togara þannig, að til virkilegs hagræðis verði fyrir þau byggðarlög. Í þessu frv., sem liggur nú hér fyrir hv. Nd., er búið að veita ríkisstj. heimild til að ábyrgjast lán fyrir allmarga staði úti á landi. Ég ætla ekki að fara að ræða það eða dæma þar í milli frá mínu sjónarmiði, hverjir af þessum stöðum hafi mesta þörf fyrir togara og hverjir minni. Það er ekki tími til þess og ekki ástæða til þess heldur. En það er alveg víst, að ef á að veita ábyrgð fyrir alla þá staði, sem hér eru nefndir í þessu frv., þá verður að veita fleiri byggðarlögum sömu hlunnindi og sömu möguleika, og vil ég í því sambandi nefna Sauðárkrókskaupstað. Hann hefur leitað til okkar þm. um það, að við leituðumst eftir því við Alþingi, að ríkisstj. fengi heimild til þess að ábyrgjast lán, ef Sauðárkrókur eignaðist togara. Ég er alveg sannfærður um það, að Sauðárkrókur hefur meiri rétt til þess að ná í slíkt atvinnutæki heldur en margir þeir staðir, sem hér eru taldir. Hann er fólksfleiri en margir þeir staðir, sem hér hafa fengið slíka ábyrgð í því frv., sem nú liggur fyrir. Og atvinnuskilyrðin eru þannig á Sauðárkróki og útgerðaraðstaða, að erfitt er að sækja sjó þar nema nokkuð langt og ýmsir erfiðleikar í því sambandi. Unnið hefur verið að hafnargerð á Sauðárkróki um langan tíma, sem því miður ýmis mistök hafa orðið með og tafið mjög fyrir því, að höfnin yrði þar til eins mikilla nota, bæði fyrir kaupskip og eins fyrir fiskiskip, eins og vænzt var og eins og þarf að verða. Nú eygir mjög í það, að þessi vandi leysist, væntanlega á þessu ári, með nýjum aðgerðum á höfninni, þannig að nú megi nokkuð treysta því, að innan skamms verði þar komin ágæt höfn fyrir fiskiskip af togarastærð, sem hefðu útgerð þaðan. Allt þetta gerir það að verkum, að þegar við þm. Skagf. sjáum, að farið er að hrúga inn slíkum ábyrgðarheimildum eins og hér er gert fyrir marga staði hér á þessu landi, þá er alls ekki stætt fyrir okkur að gera ekki kröfu til þess, að Sauðárkrókskaupstaður fái þar jafnrétti, út frá því, sem ég hef hér nefnt um aðstöðu hans að ýmsu leyti, sem gerir það að verkum að okkar dómi, að við lítum svo á, að hann hafi þar forgang fram yfir ýmsa aðra staði. Það er af þessum ástæðum, að við leyfum okkur að bera fram skriflega brtt. við frv. eins og það liggur nú fyrir. Vildi ég, með leyfi hæstv. forseta, fá að lesa hana hér upp, en till. er þannig, að á eftir 4. tölulið, sem fjallar um heimild til að ábyrgjast lán fyrir hreppsnefnd Stykkishólms eða fyrir samtök, sem hún gengst fyrir og á hlut í, til kaupa á einum togara, komi nýr liður, 5. töluliður, sem hljóðar þannig: „Fyrir bæjarstjórn Sauðárkrókskaupstaðar - eða fyrir samtök, sem bæjarstjórnin gengst fyrir að verði stofnuð og á hlut í - til kaupa á einum togara.“ Ég tel ekki nokkurn minnsta vafa á því, að sé virkilegur þingvilji fyrir að afgr. þetta mál í því formi, sem það nú hefur, að taka upp jafnmarga staði, jafnmörg byggðarlög, stór og smá, sem fái slíka heimild eins og hér er um að ræða, þá sjái hv. þd., að það er alls ekki unnt og kemur ekki til mála að neita þessari till. okkar þingmanna Skagf. Það getur ekki komið til mála. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að mæla frekar fyrir till. Ég bjóst sannast að segja tæplega við því, að þetta mál kæmi hér fyrir nú, eða vissi það ekki með vissu. Virtust litlar líkur til, að það yrði afgr. hér á hinu háa Alþingi. En þar sem umr. er nú haldið áfram um frv., þá viljum við þm. Skagf. ekki láta hjá líða að koma þessari brtt. nú á framfæri. Verð ég því að óska eftir því, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir henni á þinglegan hátt, þar sem við verðum að leggja hana fram skriflega.

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt fram komna brtt. frá hæstv. forsrh. og hv. 2. þm. Skagf. Hún er skrifleg og of seint fram komin og þarf tvöfaldra afbrigða við, sem ég leita hér með.



Það voru aðeins örfá orð í tilefni af þeim umr., sem hér hafa farið fram. Ég vil aðeins nota tækifærið til þess að segja það, að það er að vísu mjög nauðsynlegt, eins og fram hefur komið, að þeir staðir, sem teknir hafa verið inn í þetta frv., fái aðstoð til þess að kaupa togara og jafnvel önnur skip, svo sem gert hefur verið ráð fyrir. En mér virðist málið vera komið á þann grundvöll með æ nýjum till., sem inn í það koma um ábyrgðarheimildir, að mjög sé tvísýnt um úrslit þess og eiginlega meira en tvísýnt, vegna þess að það virðist svo málum háttað, að það verði ekki tekið fyrir í hv. Ed., þótt það verði afgr. hér út úr deildinni. Ég vil láta það koma fram hér í þessari hv. d. varðandi Ólafsfjörð, sem var tekinn inn í þetta frv. í meðferð þess í Ed. að, að minni hyggju stendur nokkuð sérstaklega á um hann. Ef til vill er hv. þm. það kunnugt, að þegar 10 togararnir síðustu voru keyptir til landsins, þá var mjög fast sótt af Ólafsfirðingum í félagsskap við Dalvíkinga að fá einn togara og það svo mjög, að þeir höfðu þegar safnað loforðum heima fyrir um nægilegt fjármagn til þess að standa undir þeirri útborgun, sem átti að vera, þ. e. a. s. 800 þús. kr., sem gert var ráð fyrir að yrði fyrsta afborgun af skipinu. Þeim var hins vegar þá synjað um að fá togara. Í stað þess voru togarar seldir nokkrum öðrum stöðum með miklu vægari kjörum, þannig að þeir þurftu ekki að borga nema lítinn hluta þessarar upphæðar, og var það þá varið á þeim grundvelli, að það væri meiri þörf, að þessir staðir fengju atvinnutæki, heldur en Ólafsfjörður og Dalvík. Ég þykist vita, að öllum hv. þm. sé kunnugt um það, að aðstaða þeirra, sérstaklega Ólafsfirðinga, er þannig, að það er algert sjávarpláss, þannig að kaupstaðurinn og íbúar hans verða að öllu leyti að byggja atvinnumöguleika sína á útgerð. Af þeirri sök er það þeim lífsnauðsyn að halda uppi sem öflugastri útgerð í bænum, sem geti verið þess umkomin að veita öllum bæjarbúum atvinnu. Það er því tvímælalaust, að það eru fáir staðir, sem til þessa hafa ekki fengið togara, sem hafa hans meiri þörf heldur en Ólafsfjörður. Af þeim sökum hefði mér fundizt eðlilegt, ef hefði verið hægt að sameinast um það hér á hinu háa Alþingi að afgr. þessar heimildir til Húsavíkur og Ólafsfjarðar, en bæta þar ekki inn í svo mörgum heimildum sem gert hefur verið og virðast, eins og ég sagði, ætla að hafa þær afleiðingar, að frv. nái ekki fram að ganga. Ég vildi aðeins láta þessa skoðun mína koma fram hér. Ég hef hins vegar ekki viljað greiða atkv. gegn þeim heimildartill. öðrum, sem fram hafa komið, vegna þess að mér hefur virzt hugur þm. vera þannig, að það mundi fremur tefja fyrir framgangi málsins hér í þessari hv. d. heldur en greiða fyrir því, ef þær heimildir hefðu verið felldar. Ég vil svo að lokum segja það, að þótt um það sé talað hér og t. d. af hæstv. viðskmrh., að það sé í mjög mikið ráðizt af litlum bæjarfélögum að kaupa togara, þá er það að vísu alveg rétt. En ég vil jafnframt vekja athygli á því, að sú stefna, sem upp hefur verið tekin hér á Alþingi og af hæstv. ríkisstj., - sem ég er út af fyrir sig alls ekki að lasta að gert hefur verið, en hefur þó sínar afleiðingar, - að halda áfram aðstoð við bæjarfélögin, sem fengið hafa togarana, til að tryggja það, að þau geti haldið þeim, hlýtur að sjálfsögðu að verka þannig á þau bæjarfélög, sem ella hefðu haft nokkra vantrú á getu sinni til þess að eignast slík framleiðslutæki, að þau hugsi sem svo: Ja, úr því að hinum aðilunum, sem hafa fengið tækin, er hjálpað til að halda þeim áfram, þá á það ekki að vera áhætta fyrir okkur að ráðast í slíkar framkvæmdir. - Nú er ég ekki með þessu að segja, að þetta sé heilbrigður hugsunarháttur, en engu að síður er hann til staðar. Og ég vildi nú að lokum leyfa mér að varpa fram þeirri hugmynd til athugunar fyrir hæstv. ríkisstj., ef þetta frv. nær ekki fram að ganga, hvort ekki eru möguleikar til, að það verði tekið til athugunar í sambandi við þá aðstoð, sem samþykkt hefur verið hér á Alþingi til nokkurra bæjarfélaga í sambandi við togaraútgerð þeirra, að það verði sett að skilyrði fyrir þeirri aðstoð, að togarar þessir leggi að einhverju leyti upp afla sinn á fleiri stöðum til þess að fullnægja atvinnuþörf íbúa þar einnig. Að minni hyggju hefur verið nokkuð misjafnlega skipt þeim togurum, sem til landsins hafa komið, á milli kaupstaðanna. Og mér finnst ekki nema eðlilegt, að þetta atriði væri mjög tekið til athugunar. - Ég vildi aðeins varpa fram þessari hugmynd og tilmælum til hæstv. ríkisstj., en ætla ekki að öðru leyti að lengja umræðurnar.



Herra forseti. Þetta mál er eiginlega dreifbýlismál, eins og mörg mál, sem koma fyrir Alþingi, eru kölluð. Ég vil geta þess, að þegar ákveðið var að byggja seinni togarana, þessa 10, þá sótti Þingeyrarhreppur um einn þeirra. Hann fékk litla áheyrn hjá ríkisstj. og enga að endingu. Það skal játað, að við vorum ekki tilbúnir með fullkomin fjárframlög á þeim tíma, sem endanlega var ákveðið um þau. Það má segja, að við höfum þess vegna orðið af nýsköpunartogara. Þannig er nú háttað um Vestfirði, eins og hv. þdm. er kunnugt, að bátaútgerð er útilokuð eins og nú er komið. Þess vegna höfum við horfið að því að leita á náðir ríkisstj. og Alþingis, og við gerðum það sérstaklega árin 1950 og 1951 að leita á náðir þeirra um hjálp til kaupa á gömlum togurum. Flateyringar og Þingeyringar hafa rekið þessa tvo togara nú í tæpt ár. og það hefur reynzt erfitt. Ef um það væri að ræða að hverfa að því ráði að fá nýrri togara eða nýsköpunartogara, eins og einn hv. þm. gat um áðan og kom fram með sem sína hugmynd, þá væri það nauðsyn fyrir þessi þorp. Ég vil þess vegna flytja hér fyrir þorpin í Vestur-Ísafjarðarsýslu, öll þrjú, till. um það, að á eftir 3. tölulið 1. málsgr. 1. gr. frv. bætist nýr töluliður, svo hljóðandi: „Fyrir Þingeyrar-, Flateyrar- og Suðureyrarhreppa til kaupa á einum nýsköpunartogara.“ Ég tel, að ef einhverjir ættu að fá togara af nýrri gerð, þá væru engir betur komnir að þeim togurum en einmitt Vestfjarðaþorpin. Það er vitanlegt mál, að mestur hluti togaraaflans fæst út af Vestfjörðum, á svo kölluðum Halamiðum. Það sagði einn þekktur útgerðarmaður fyrir nokkrum árum, að enda þótt Landsbankinn væri tómur, þá væri bankinn suður af Reykjanesi alltaf auðugur. Það má til sanns vegar færa, að bankinn hérna fyrir sunnan hefur alltaf verið auðugur. Ég tel, að við Vestfirðingar eigum annan slíkan banka, sem alltaf hefur reynzt auðugur af verðmætum til hagsbóta fyrir land og lýð. Ég tel og hef alltaf talið, að það hafi verið misráðið, að fram hjá Vestfjörðunum var gengið þegar nýsköpunartogurunum var útdeilt um landið, og m. a. af þeim ástæðum, sem ég hef getið um, að fiskimið togaranna eru fyrst og fremst út af Vestfjörðum. Þess vegna tel ég, að ef hefja ætti nýjar framkvæmdir í byggingu togara nú á næstunni eða dreifa togurunum frá þeim stöðum, sem þeir nú eru á, þá væru engir staðir betur fallnir til þess að taka við þeim, en einmitt Vestfirðirnir, og ég vil beina því eindregið til hv. Alþingis, að það hlynni fyrst og fremst að þeim stöðum, sem næstir eru beztu togaramiðum landsins. Ef ætlunin er að hefjast að nýju handa í þessu efni, sem ég tel að væri eðlilegt, þ. e. að byggðir væru nokkrir nýsköpunartogarar með dieselvélum, sem ég tel vera einu skipin, sem til mála getur komið að byggja í framtíðinni, þá ættu Vestfirðingar fyrstir að fá þá. Ég skal játa, að ég tel jafnhliða, að það væri eðlilegt, að á næsta þingi, því að þessu þingi er að verða lokið, yrði athugað, hvort Alþingi sæi sig ekki knúið til að hefja ríkisútgerð á togurum úti um land, vegna þess að fjármagn er ekki til í hinum smærri þorpum til þess að halda útgerð þar gangandi. Og ekki hefur enn þá verið séð fyrir því í bönkum landsins, að þeir hjálpuðu sem skyldi togaraútgerð í smærri þorpum. Ef ekki er séð fyrir þessu í bönkunum, þá er það knýjandi nauðsyn, að ríkisvaldið sjál þessum þorpum farborða einmitt með ríkisútgerð togara.

Forseti (SB): Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að ef frekari umr. verða um þetta mál, þá mun ekki vinnast tími til þess að láta atkvgr. fara fram um það, þar sem aðeins eru fimm mínútur eftir af fundartímanum, þar til fundur á að hefjast í sameinuðu Alþingi. - Mér hefur borizt brtt. frá hv. þm. V-Ísf. Hún er skrifleg og of seint fram komin og þarf tvöfaldra afbrigða við, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, var í öndverðu flutt í Ed. af hv. þm. S-Þ. og var þá um heimild fyrir ríkisstj. til þess að ábyrgjast fyrir Húsavík lán til kaupa á togara. Þessu máli var í hv. Ed. vísað til fjhn. og var þar til meðferðar. Fjhn. Ed. leitaði um það umsagnar atvinnumálanefndar ríkisins. Í áliti sínu hefur fjhn. birt umsögn atvinnumálanefndar eða hluta úr henni. Þar segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Telja má upplýst, að vélbátaútgerð frá Húsavík yfir vetrarmánuðina sé lítt framkvæmanleg, svo að nokkru nemi, nema mjög skipti um til hins betra um aflabrögð, enda hafa hinir stærri bátar Húsvíkinga flutt sig á Suðurlandsmið undanfarnar vetrarvertíðir. Afleiðingin er atvinnuleysi á Húsavík yfir þennan tíma, nema unnt reynist að fyrirbyggja það, annaðhvort með öflun hráefna úr sjónum eða með stofnun einhvers konar iðnfyrirtækja, sem fólkið gæti haft atvinnu við, meðan stærri vélbátarnir eru fjarri heimamiðum.“ Svo heldur atvinnumálanefnd áfram: „Eins og sakir standa, er eigi unnt að benda á iðnaðarmöguleika til þess að fylla þetta stóra skarð í atvinnu Húsvíkinga. Virðist þá eigi annað úrræði fyrir hendi en að Húsvíkingar eignist umráð yfir veiðiskipi, sem sótt geti afla á fjarlægari mið og flutt hann til Húsavíkur, þótt að vetrarlagi sé, og verður að telja, að togari uppfylli bezt það hlutverk. Það er því skoðun n., að togari, sem legði afla sinn á land í Húsavík, sé líklegasta úrræðið til þess að draga úr árstíðabundnu atvinnuleysi þar.“ Af því að hér er nú skammur tími til umr., þá skal ég ekki lesa hér upp allt álit atvinnumálanefndarinnar. En ég skal nefna það, að hún kemst að þeirri niðurstöðu, að Húsvíkingar mundu eigi að siður eiga nokkuð erfitt með að nýta til frystingar afla úr togara að fullu. Og þess vegna bendir hún á það úrræði ....

Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að fundartíminn er liðinn, þannig að ef hann vill koma fram brtt., þá verður hann að flytja hana.

- Ég skal þá mjög stytta mál mitt. - En atvinnumálanefnd benti á það úrræði, að annar kaupstaður á Norðurlandi yrði hér í félagi við Húsavík um togarann, og er þar sérstaklega bent á Ólafsfjörð og Dalvík. Niðurstaða þessa varð svo sú, að Ed. gekk þannig frá frv., að í því fólst ábyrgðarheimild fyrir Húsavík og fyrir Ólafsfjörð. Og ég er að skýra frá þessu áliti atvinnumálanefndar vegna þess, að á því virðist frv. vera byggt eða meginefni þess elns og það var afgr. í hv. Ed. Nú hefur málið verið hér um stund til meðferðar í þessari hv. d., og fjhn. d. hefur haft það til meðferðar. Mér er ekki kunnugt um, að sú n. hafi rætt neitt við atvinnumálanefnd ríkisins um þetta mál. Hins vegar hafa komið fram hér í d. brtt. frá ýmsum þm. þess efnis að taka inn ábyrgð á togurum fyrir ýmsa aðra staði. Mér virðist, að þær till. hafi ekki verið á sama hátt rökstuddar eins og þær till., sem samþ. voru í Ed., þar sem ég hef þegar gert grein fyrir því, að það byggðist beinlinis á áliti atvinnumálanefndar ríkisins, sem þar var samþ. Þess vegna hef ég nú leyft mér, ásamt hv. þm. V-Húnv., að flytja hér skriflega brtt. við frv. sem er á þá leið í stuttu máli, að það verði fært í það horf aftur, að ábyrgðin verði eingöngu til togarakaupa fyrir Húsavík og Ólafsfjörð. Ég vildi mega vænta þess, að ef þessi brtt. yrði samþ., þá yrði frv. frekar framgangs auðið heldur en í þeim búningi, sehi það nú er. Ég leyfi mér að afhenda hæstv. forseta þessa brtt.

Forsets (SB): Eins og hv. þm. sjá, þá er nú fundartíminn liðinn. Fyrir liggja sex brtt. við frv., og á mælendaskrá eru tveir hv. þm. Því miður er því ókleift að ljúka afgreiðslu þessa máls. Verður umr. um það því frestað.

forseti (SB): Þá er dagskrá þessa fundar þrotin. Þar sem þetta verður síðasti fundur hv. þd. á þessu þingi, vil ég nota tækifærið til þess að flytja hv. dm. þakkir mínar fyrir ágætt og ánægjulegt samstarf við mig sem forseta á því kjörtímabili, sem nú er á enda. Því er stundum haldið fram af þeim, sem lítið þekkja til vinnubragða hér á þingi, að störf þingmanna mótist fyrst og fremst af illdeilum og persónulegu níði, en þessi skoðun á sér, að mínu viti, enga stoð í raunveruleikanum. Þrátt fyrir eðlilegan skoðanamun og andstæð sjónarmið í þjóðmálum er hér starfað saman af góðvild og einlægum vilja til þess að efla þjóðarheill. Þetta er oss sjálfum rétt og skylt að viðurkenna, og þetta á þjóðin að vita. Þegar við skiljum nú, árna ég utanbæjarþingmönnum góðrar heimferðar og heimkomu og öllum hv. þdm. persónulegs velfarnaðar og heilla.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér - og ég veit ég mæli þar fyrir munn allra hv. þdm. - að þakka hæstv. forseta fyrir góð orð og óskir í okkar garð. Ég vil enn fremur leyfa mér fyrir hönd þdm. að þakka honum röggsama og réttláta fundarstjórn og gott samstarf við okkur þm. Ég vil svo óska honum alls velfarnaðar og biðja hv. þm. um að rísa úr sætum til að taka undir óskir mínar til hæstv. forseta. - Deildarmenn risu úr sætum.

Forseti (SB): Ég þakka hv. 2. þm. Reykv. fyrir hlýleg orð í minn garð og öllum hv. þm. fyrir að hafa tekið undir þær, endurtek svo árnaðaróskir mínar til hv. þdm. og segi fundinum slitið.