Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. tók aftur eftir beiðni hæstv. ríkisstj. brtt. við frv. þetta á þskj. 150 til 3. umr. Fyrir þessari brtt. hefur hv. frsm. n. áður gert nokkra grein. En hún var á þá lund, að ríkisstj. væri heimilt, að fengnum till. lánveitinganefndar, að ákveða, að fé það, sem veitt yrði með þessum lögum, yrði veitt sem óendurkræfur styrkur, og jafnframt væri ríkisstj. heimilað að gefa eftir lán, sem veitt voru til útgerðarinnar vegna aflabrests á sumarsíldveiðunum 1945 og 1947, ef í ljós kæmi, að slíkt greiddi fyrir hlutaðeigandi vélbátaeigendum um að halda rekstri sínum áfram. Nú er það svo, að sú rannsókn, sem gerð hefur verið á hag vélbátaútvegsins, sýnir að hann er ákaflega bágborinn. Eins og hv. þm. er kunnugt, aflar vélbátaflotinn um það bil 3/4 af því hráefni, sem fer til þeirra vara, sem útfluttar eru úr landinu á ári hverju. Það er þess vegna þjóðarnauðsyn, að þessi útvegur sé rekinn á heilbrigðum grundvelli og að hann sé fullnýttur til framleiðslunnar. Á þessu er orðinn mikill misbrestur. Bæði er það, að fjarri fer því, að þau tæki, sem flutt hafa verið til landsins fyrir vélbátaflotann, séu fullnýtt, og eins hitt, að svo er komið um hag vélabátaútvegsins, að hann er miklu verri, en hagur flestra annarra atvinnuvega í landinu. Og ég hygg reyndar, að enginn annar atvinnuvegur standi eins höllum fæti eins og vélbátaútvegurinn. Þær skýrslur, sem nefnd sú, sem ríkisstj. skipaði á síðasta hausti til þess að rannsaka hag vélbátaútvegsins, hefur aflað, sýna það, að 140 vélbátar, sem reikninga sendu, skulda um 79 millj. kr., og er þá sleppt að telja til skuldar hlutafé og stofnfé þessara fyrirtækja, sem nemur 10,5 millj. kr. Af þessum skuldum, þessum 79 millj. kr., eru samningsbundin lán hjá lánsstofnunum um 59 millj. kr., en aðrar skuldir um 20 millj. kr. Það má gera ráð fyrir, að veðskuldir og víxilskuldir þessara fyrirtækja séu um 59 millj. kr., en samningsbundnar skuldir um 20 millj. kr., og er þá búið að afskrifa allt hlutafé og stofnfé, sem til þessara fyrirtækja hefur verið lagt, eða um 10 millj. kr. Þetta samsvarar því, að þessi 140 skip skuldi til uppjafnaðar rúmlega 550.000 kr. En vaxtabyrði af þessum skuldum á ári mun nema um 30 þús. kr. Og sjá allir, sem eitthvert vit hafa á útgerð, í hvert óefni hér er stefnt. - Eftir þeim skýrslum, sem fyrir liggja, eru skuldir þessara fyrirtækja umfram eignir um 25 millj. kr., þegar hlutafé og stofnfé er talið til eigna, en um 15 millj. kr., þegar það er talið tapað. Nú er það svo, að þessi skip eru mjög misjafnt metin. Sum þeirra er búið að afskrifa mjög mikið, en önnur eru skráð með því nær fullu kaupverði og því dýra kaupverði, sem þau voru keypt á, á stríðsárunum. Ég skal ekki rekja þá sögu lengri. - En sjútvn. var alveg ljóst, að til þess að þessi atvinnuvegur geti haldið áfram, þarf að gera mjög miklar umbætur, og þá nægir vitanlega ekki að bjóða vélbátaútveginum þær sex millj. kr., sem áætlun var um upphaflega frá hæstv. ríkisstj., sem lán, meðfram vegna þess, að allflest þessara fyrirtækja hafa bókstaflega engan rétt til þess að fá fé lánað vegna gjaldþrotalaganna, þar sem þau eiga ekki fyrir skuldum. Fyrir því flutti sjútvn. þessa brtt., sem ég gat um áðan, á þskj. 150. - Hæstv. sjútvmrh. hefur nú mætt á fundi hjá sjútvn. og óskað eftir því, að n. tæki þessa brtt. aftur, ekki til þess að hún félli niður, heldur af þeirri ástæðu, að ríkisstj. mun hafa með höndum frv. um aðstoð við vélbátaútveginn, og mundi þá taka till. þess efnis, sem ég hef getið hér um, upp í það frv. Í því trausti, að þetta frv. komi fram nú allra næstu daga og væntanlega verði afgr. áður en þm. fara í jólafrí, hefur sjútvn. heitið hæstv. sjútvmrh. því að taka þessa brtt. aftur, og væntir þess, að hann gefi yfirlýsingu. um þetta mál nú á þessum fundi. - Ég vildi svo geta þess, að hæstv. sjútvmrh. fór fram á það við sjútvn., að hún flytti brtt. við þetta frv., við 5. gr., þannig, að í staðinn fyrir „þriggja manna nefnd“ kæmi: fimm manna nefnd - þ.e. til þess að hafa á hendi þau störf, sem ákveðin verða í lögunum samkv. þeirri gr. Meiri hl. sjútvn., eða fjórir nm., hafa fallizt á að flytja þessa brtt., og er hún þess efnis, að fyrir „þriggja manna nefnd“ í 5. gr. komi: fimm manna nefnd. Vil ég leyfa mér að leggja þessa brtt. fyrir hæstv. forseta. Hv. þm. Siglf. hefur nokkra sérstöðu í þessu máli. Hefur hann fallizt á það með okkur hinum í n. að taka aftur brtt., sem ég gat um, í sambandi við yfirlýsingu, sem hæstv. ríkisstj. hefur gefið n. og væntanlega flytur hér í hv. þd.. En að öðru leyti hefur hv. þm. Siglf. sérstöðu, og ég held út af tveimur eða þremur gr. í þessu frv., sem hann mun gera nánari grein fyrir.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. sjútvn. fyrir að hafa fallizt á þau tilmæli mín að taka endanlega aftur, hvað þetta frv. snertir, brtt. á þskj. 150, sem frestað var til þessarar umr. Og í tilefni af því og með hliðsjón af ræðu hv. þm. Ísaf. vil ég segja, að ríkisstj. hefur ákveðið að leggja fram á næstunni vegna vandamála bátaútvegsins frv. og taka inn í það frv. heimild til þess að gefa eftir fé það, sem lagt kann að verða fram samkvæmt þessu frv., og lán þau, er veitt voru vegna aflabrests á síldveiðum sumarið 1945 og 1947. - Þá vil ég líka þakka hv. meiri hl. n. fyrir að hafa tekið til greina tilmæli mín um það að hafa nefndina, sem gert er ráð fyrir í 5. gr. frv., skipaða fimm mönnum í stað þriggja, eins og nú stendur í frv. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa hér um mörg fleiri orð. Mér er það ljóst og ríkisstj., á svipaðan hátt og hv. sjútvn., að vandræði útvegsins eru mikil og að neyta verður allra bragða til þess að fá eitthvað úr þeim rétt. Það verður nú ekki hægt að ætla sér þá dul, að öll þau vandræði megi í einu vetfangi leyst verða. En þó er það einlægur ásetningur okkar að reyna á þessu þingi að stíga spor til þess, að réttur megi verða nokkuð hagur útvegsins. En að því er snertir efni þeirrar brtt., sem nú hefur verið tekin aftur af hv. sjútvn., og þetta frv. sjálft, þá er um það í raun og veru ekki skoðanamunur að efni til, sem hefur valdið því, að inn í þetta frv. yrðu ekki felld þau ákvæði, er um ræðir í brtt. á þskj. 150, heldur miklu fremur, að það þykir hentara að hafa þau í sambandi við aðrar tilraunir til lausnar sömu vandamála. En sjálfu frv., sem felur í sér greiðslufrest á vissum skuldum, þarf af þeirri ástæðu, þótt ekki væru aðrar ástæður fyrir hendi, að hraða gegnum þingið, til þess að menn hlaupi ekki til um að krefja inn þessar skuldir, áður en frv. er orðið að lögum, skuldir, sem annars yrðu að biða samkvæmt því, ef það væri orðið að lögum. Og þess vegna vil ég vænta þess, að þetta sérstaka mál fái nú greiðan gang gegnum þessa hv. d. og áfram í hv. Ed.

Forseti (SB): Leita þarf afbrigða fyrir skrifl. brtt., sem forseta hefur borizt frá hv. meiri hl. sjútvn., en hv. þm. Ísaf. lýsti áðan.



Herra forseti. Ég féllst á það með öðrum hv. nm. í sjútvn., að dregin sé til baka brtt. á þskj. 150 á grundvelli yfirlýsingar, sem hæstv. fjmrh. hefur gefið hér í hv. þd., sem ég skoða þannig, að hann muni, áður en þingið hættir störfum fyrir jól, leggja fram þessa till. í öðru frv., því að ég er ásamt öðrum nm. á þeirri skoðun, að það beri að taka á málunum á þann hátt, sem í brtt. greinir. Ég vil í samræmi við það, sem ég kom að í ræðum mínum við 2. umr. málsins, flytja nokkrar brtt. Í fyrsta lagi tel ég ástæðulaust, að ríkisstj. leysi til sín sjóveðin, ef hún ætlast til, að sjóveðin verði ekki til fyrirstöðu um, að bátarnir verði gerðir út. Þetta, að leysa til ríkisins sjóveðin, en láta þau samt sem áður hvíla á útgerðinni, mundi verða til erfiðleika við allan rekstur bátanna, sem sjóveðin hvíla á, vegna þess að þeir, sem einhverra hagsmuna hafa að gæta í sambandi við útgerðina, verða órólegri við það, að bátarnir starfi áfram með sjóveðum áhvílandi, vitandi það líka gagnvart þeim, sem veð hefðu í skipunum, að það getur komið viðbótarsjóveð á bátana vegna Hvalfjarðarútgerðar eða annars, sem líka kemur með forgang móti hinum veðunum, enda er ákvæði í frv. þessu um að gefa almennan greiðslufrest. Það verður því vafasamur gróði - og það verður hæstv. ríkisstj. að gera sér ljóst -, þó að leyst séu til ríkisins sjóveðin á bátunum, vegna þess óróa, sem það skapar að framlengja sjóveðin. Sjóveðin eru yfirleitt til eins árs. Og það er liðið á þann tíma nú þegar, frá því munstrað var af skipunum, þ.e. frá því í september s.l., það eru liðnir sem sagt þrír mánuðir. En með þessum lögum, ef þetta ákvæði verður samþ., verða sjóveðin framlengd um eitt ár, frá því að ríkisstj. leysir þetta inn, sem getur orðið í janúar eða febrúar n.k. - Ég hef ekki enn séð tilgang í því að fara þannig að um sjóveðin eins og ætlað er af hæstv. ríkisstj., vegna þess að hæstv. ríkisstj. ætlar sér, eftir því sem ráðið verður af frv., sem fyrir liggur og sjútvn. flutti samkv. beiðni ríkisstj., að veita lán, sem ekki verða betur tryggð en það, að fyrir þeim verða tekin veð hjá útgerðinni á eftir þeim veðum, sem búið er að setja á skipin. Nú er vitanlegt, að í langflestum tilfellum er þetta engin trygging, heldur munu þessi lán verða lánuð út á væntanlega betri afkomu en verið hefur hjá útveginum. En þá kemur þessi bráðabirgðaráðstöfun, sem er gerð með svona harðhentum aðferðum, að ríkisstj. vill leysa inn til sín sjóveðsréttinn, til þess að hafa forgang fyrir öllum samningsbundnum veðum á skipunum, til þess að halda þessum rétti nokkurn tíma og gefa hann svo eftir, þegar gengið er endanlega frá þessum lánum. Ég sé engan tilgang í svona starfsaðferðum. En það er alveg augljóst, að þetta kemur til með að valda útgerðinni miklum óþægindum og spilla fyrir henni í mörgum tilfellum. Þess vegna flyt ég brtt. um, að í staðinn fyrir ákvæðin um innlausnina á veðunum komi svo hljóðandi breyt. á 2. gr. frv. „Í stað 1. og 2. mgr. kemur: Ríkisstjórninni er heimilt f. h. ríkissjóðs að lána útgerðarmönnum og útgerðarfyrirtækjum, sem síldveiðar stunduðu sumarið 1948, upphæð, sem nægi til þess, að þeir geti leyst af skipunum allar lögveðs- og sjóveðskröfur, hvort sem lögveð eða sjóveð hefur verið á lagt eða skipunum verið forðað frá því með bráðabirgðalánum, sem útgerðarmenn eða útgerðarfyrirtæki hafa tekið, og þeim ella væri kleift að halda áfram rekstri vegna aflabrests á síldarvertíðinni 1948.“ - Og í samræmi við þessa brtt. er till. um, að 3. gr. frv., eins og það er nú, verði felld niður. Þá flytur meiri hl. hv. sjútvn., þ.e. 4 nm., brtt. um það, að í stað þriggja manna komi fimm manna nefnd, sem í 5. gr. frv. er talað um. Ég vildi ekki vera með í flutningi þeirrar brtt. vegna þeirrar grg., sem þessari brtt. fylgdi frá hæstv. ráðh. Mér skilst, að það sé meining hans að skipa í n. fulltrúa frá Landsbankanum og Útvegsbankanum til viðbótar hinum fyrri þremur mönnum, sem í n. eiga samkv. frv. að vera. Þó að þessi n. ætti að hafa samráð við bankana, tel ég, að ekki verði við það unað á nokkurn hátt, að bankarnir hafi beinlínis fulltrúa í n., og að það verði ekki til þess að bæta starfsemi n. Og ég hygg, að þetta verði ekki til neins gagns, að bæta þessum fulltrúum í n. Bankarnir eru búnir að hafa fulltrúa í n., sem hefur verið að rannsaka þessi mál, og hafa aflað sér upplýsinga á þann hátt. Þeir hafa þess vegna fulla aðstöðu til þess að fylgjast nákvæmlega með og gera aths. um það. Ef þeir teldu fjárhag útgerðarinnar lakari, en rök standa til, þá hafa þeir þegar aðstöðu til að fylgjast með öllum gögnum, sem fram eru lögð, og gera sínar aths. Hins vegar er ég með því að auka fjölda nefndarmanna í fimm og að þeir séu kosnir af þinginu. Það er mikill smásálarskapur að útiloka stjórnarandstöðuna. Hæstv. ráðh. leitar uppi allar mögulegar nefndir, sem hann getur látið skipa í nefndina, og segir síðan, að hann hafi aðeins útilokað ábyrgðarlausa gasprara. Ég fór fram á það við hæstv. fjmrh., að hann skipaði einn mann frá Sósfl., en mér skildist, að hann gæti það ekki, hann má það kannske ekki. Það er óskaplegur taugaskjálfti í sambandi við þetta. Ég vil leggja þessar tillögur fram til að lofa þm. að skera úr um það, hvort þeir vilji, að stjórnarandstaðan sé útilokuð úr öllum nefndum. Ég veit ekki til, að þessi hæstv. ríkisstj. hafi nokkru sinni skipað mann úr stjórnarandstöðunni í nokkra nefnd eða stjórn, nema í stjórn fiskimálasjóðs, en nú er verið að drepa það fyrirtæki, og sennilega kemur nú bráðum till. um að fella hann niður. Það er gott og blessað að fá úr því skorið, hvort stjórnarandstaðan eigi að vera útilokuð, gott að fá úr því skorið, hvort þingræðislegt sé að hafa þetta svona, og þetta skapar fordæmi og kvartar þá varla neinn yfir því, þó að þetta verði svo hjá næstu ríkisstj., því að varla verður þessi stjórn eilíf í landinu. Ég tel þetta brot á þingræði, brot á lýðræði og smánarlegan smásálarskap og öfuguggahátt. Þess vegna vil ég gefa Alþ. tækifæri til að marka stefnuna í þessu efni. Ég flyt till. við 6. gr., að 1. málsl. eða orðin: „Lánveitinganefnd skal sannprófa eins og unnt er, hvort skjöl þau séu rétt, sem hún fær frá útgerðarmönnum og útgerðarfyrirtækjum“ falli brott. Í greininni næst á undan, 5. gr., eru ákvæði um það, að nefndin geti aflað sér allra nauðsynlegra skýrslna, og ef hún fær þær ekki, getur hún útilokað viðkomandi útgerðarmann frá lántökunni. Og ætti það að vera ærið nóg til að knýja fram skýrslu. Og síðan á að sannprófa, hvort skýrslur þessar séu réttar. Ef þetta ákvæði er ekki bara sett út í loftið, er helzt að skilja, að hvert plagg verði að rannsaka vandlega til að ganga úr skugga um, hvort það sé ekki falsað. Með þessu eru útgerðarmenn settir á sérstakan bekk sem menn, sem hæpið sé að treysta, og er þetta smán við þá, og vil ég leggja til, að þessi setning falli burt. - Og loks í 7. gr., að innlausn sjóveða falli burt í samræmi við 1. till. - Þannig eru mínar brtt., og mun ég ekki fjölyrða frekar um þær.

Forseti (SB): Hv. þm. Siglf. hefur nú lýst skrifl. brtt., sem hann ber fram, og vil ég leita afbrigða um þær allar í senn.



Herra forseti. Mál þetta hefur legið alllengi hér í þinginu, var látið bíða í nefnd og litið sinnt þar til nú, að það er allt í einu tekið fyrir á aukafundi, og verða þm. að hafa sig alla við, ef þeir eiga að vita af fundum, og má telja slíkt undarlegt með svo mikilvægt mál. Ég hef fylgzt með málinu, en vissi ekki af fundinum í gær, þegar málið var til 2. umr., fékk enga tilkynningu um það og má teljast heppinn að missa ekki líka af 3. umr. með þessum aðferðum. Málið er nú hér til 3. umr., en þar eð ég missti af 2. umr., mun ég nú ræða það í fyrstu almennt. - Mál þetta er þess eðlis, að það varðar alla landsmenn, og hefur verið beðið lengi eftir lausn á því. Sú till., sem kom í upphafi fram, að ráðstafa 6 millj. kr. á svipuðum grundvelli og áður, er frambærilegri en þetta, sem nú virðist ofan á í brtt., sem var hespuð í gegn. Þessar brtt. eru með öllu óviðunandi fyrir þá, sem þetta varðar, og ég skil ekki, að þeir, sem að þessu stóðu, hafi ráðfært sig við þá, sem vit hafa á þessum málum. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir, að sjóveðs- og lögveðskröfur verði yfirteknar af ríkinu. Síðan er gert ráð fyrir, að ríkið hafi sjóveðin, og svo á að reka útgerðina undir áhvílandi sjóveði ríkissjóðs. Hvernig verður þá með áframhaldandi sjókröfurétt skipverja á bátunum? Nú geta komið nýjar sjóveðskröfur, og fá þeir þá sjókröfur fyrir sínu kaupi næst á eftir ríkissjóði? Ég geri ráð fyrir, að sjómenn verði hræddir við að ráða sig á slík skip. Þetta atriði er algerlega vanhugsað og getur ei svo verið og bjargar engu. Þetta er líka tilgangslaust vegna þess, að margir hv. þm. hafa látið í ljós, að vonlaust verði að innheimta þennan stuðning og því óþarfi að yfirtaka kröfurnar og halda þeim, heldur verði að gefa þær upp. Er þetta þá bara gert til þess, að menn þori ekki að ráða sig á skipin? Ég geri ráð fyrir, að því verði haldið fram, að kaupþegi haldi áfram sjóveðskröfurétti, þó að búið sé að leggja eitt sjóveð á áður og það gangi fyrir. En svo er annað atriði öllu fráleitara, en það mælir svo fyrir, að ákveða skuli gjaldfrest á öllum öðrum skuldum útgerðarinnar til 1. júlí n.k. Ef ætti að framkvæma þetta, yrðu alger vandræði í öllum útgerðarbæjum. Til hægðarauka skal ég lýsa ástandinu á Norðfirði, þar sem ég er kunnugastur, en ég gæti einnig nefnt aðra staði þar sem eins er ástatt. Þar hafa útvegsmenn stofnað samvinnufélag og reka verkstæði og dráttarbraut. Hver bátur skuldar nú slippnum 20–50 þús. kr., og er nú beðið eftir stuðningsláni. Slippurinn skuldar vinnulaun og efni og færi á hausinn, ef lög þessi kæmu til framkvæmda. Slippurinn mundi því ekki setja neitt skip á flot, fyrr en hann fengi skuldir sínar greiddar. Skipin yrðu svo að dúsa þarna þangað til í júlí næsta sumar. Slippurinn er í samningsbundinni skuld við stofnlánadeild sjávarútvegsins og verður að greiða þangað 1% á mánuði eða 12% á ári og mundi þá komast í vanskil með þetta vegna aðgerða Alþ. Þetta fyrirtæki er ekkert sérstætt, svona er því háttað með slippa og vélaverkstæði annars staðar, þau geta ekki þolað þetta. Bankinn neitar að lána og heldur, að hann geti snúið sig út úr erfiðleikunum með því að láta bláfátæk fyrirtæki lána í sinn stað. Á Norðfirði var einnig myndað olíusamlag, og kaupa útgerðarmenn alla olíu sína í gegnum það, og skulda útgerðarmenn því nú 20–30 þús. kr. og fái útgerðarmenn nú gjaldfrest til næsta sumars, verður það sennilega að hætta störfum. Og það sama verður upp á teningnum, ef aðrar aðstæður eru athugaðar. Útgerðin skuldar verzlunum fyrir kost, og á Norðfirði er samvinnufélag um veiðarfæraverzlun. Það á ekki heldur að fá neitt greitt. Þetta er allt óframkvæmanlegt og helber vitleysa. Bátarnir skulda fátækum frystihúsum beitu og þurfa ekki að greiða hana fyrr en í júlí n.k., og kemur það mjög í bága við samninga frystihúsanna við sína lánardrottna. Þetta er að stinga höfðinu í sandinn. Ég veit, að hæstv. fjmrh. hefur einungis farið út í þetta af því, að bankarnir hafa neitað að lána nægilegt fjármagn til útgerðarinnar. En eðlilegast væri að fá lán hjá þeim, en þeir þrjózkast við, og það er verkefni Alþ. að fá þá til að veita þetta lán. En hitt, að láta einhvern fátækling standa undir þessu með því að fá ekkert kaup, er að víkja sér undan erfiðleikunum. Eina lausnin á þessu er sú, að enginn fari eftir þessu og bátarnir fái rekstrarlán og borgi skuldir sínar og geti haldið áfram útgerðinni, en ég býst við, að bankarnir segi, að þeir þurfi ekki að borga skuldir sínar, því að þeir hafi gjaldfrest á þessum skuldum. En ef þetta er afsakað með því, að það sé ekki framkvæmanlegt, þá er þetta allt saman helber vitleysa og leysir ekkert. - Svo er hitt, hvernig það fer með útgerðarmenn og útgerð þeirra. Útgerðin verður álitin vandræðarekstur, sem bezt sé að hafa engin afskipti af, því að allt verður ef til vill gefið upp einhvern daginn. Ef þeir skipta við aðra, fá þeir greiðslu þegar í stað, en ef þeir skipta við útgerðina, fá þeir ef til vill hvítt plagg, sem hvergi gildir. Það er ekki álitlegt að eiga von á slíku. En hvað er að segja um bæina, sem byggja allt á útgerðinni? Hvaða þýðingu hefði það fyrir Vestmannaeyjar, Norðfjörð, Ísafjörð o.fl., ef þetta kæmi til framkvæmda? Það mundi þýða dauðadóm, fjöldi fyrirtækja settur á höfuðið og atvinnulífið hneppt í fjötra. Þessi atvinnurekstur verður að greiða sín gjöld til bæjanna, en hann gerir það eðlilega ekki fyrr en í júlí næsta ár, ef þetta nær fram að ganga, og þá er komið að því að greiða nýtt útsvar. Allt þetta hlýtur að stuðla að vandræðum fyrir alla þá, sem hlut eiga að máli. Þeir, sem lifa á verzlun og fá embættislaun, taka gróða eftir öðrum leiðum og hafa það gott eftir sem áður. Það, sem gera átti og hæstv. fjmrh. vissi, þó að strandaði á bankanum, var að samþ. lánveitingu og útvega lán til að létta á skuldum þeim, sem hvíla á útgerðinni, og auk þess viðbótarlán til að greiða brýnustu útgjöld, og um leið að semja um, að fastaskuldir og vextir og afborganir af þeim mættu bíða fyrst um sinn. Þá gat komið til greina að fresta vaxtagreiðslum til lánsstofnana stofnlánadeildarinnar, en hjá öðrum viðskiptastofnunum er það áhugsandi. Ég geri ráð fyrir, að olíufélögin muni segja við báta, sem skulda 15–20 þús.: „Við seljum bara ekki olíu, þegar svona lög eru samþ., og við getum alltaf átt von á slíku“ - og þá verða útgerðarmenn annaðhvort að greiða skuldina eða stöðva útgerðina. Svo er hitt atriðið, sem óupplýst er, að nú er allt þetta bundið því skilyrði, að tryggður sé áframhaldandi rekstur útgerðarinnar í vetur. En hvað segja bankarnir um þetta? Ég veit ekki betur, en að þeir hafi gefið upp, að þótt útgerðin fengi þessar 6 millj. kr., eða sem því nemur að greiða sjóveðs- og lögveðskröfur, þá mundi t.d. Landsbankinn ekki halda áfram að veita rekstrarlán til nema um það bil helmings þeirra báta, sem við hann skipta. Hefur nokkuð verið úr þessu bætt? Veitir bankinn rekstrarlán þrátt fyrir þessi lög? Nú neitar hann öllum um rekstrarlán til áframhaldandi útgerðar. Sé það ekki tryggt, að Landsbankinn ætli að lána áfram, svo að flestallir útgerðarmenn geti haldið áfram, þá leysir þetta frv. engan vanda. Það skiptir mestu máli, hvort bankarnir ætla að veita riflegri rekstrarlán en áður eða hvort þeir ætla að draga úr rekstrarlánum frá því, sem verið hefur. Það getur vel verið, að bankarnir geti sagt, að þeir hafi þegar lánað svo mikið, að þeir eigi erfitt með að lána það, sem hér þyrfti að koma til. En þá er líka útilokað, að einstaklingar eða einstök fyrirtæki geti lánað, og ég held þá, að Alþ. verði að glíma við að hækka þessa upphæð úr 6 milljónum í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna. Og það er hægt, það verður að skera niður önnur útgjöld, þegar forgangsnauðsyn krefur, þegar aðalatvinnuvegur þjóðarinnar er í húfi. Ég vildi nú heyra frá hæstv. sjútvmrh., hvað hann segði við þessu, sem ég hef verið að tala um, og sérstaklega leikur mér hugur á að vita! hvort hann gæti gefið nokkrar upplýsingar um það, hvort Landsbankinn heldur áfram að lána svipað eða meira en áður, eða hann hættir að veita um helmingi þeirra báta, sem við hann skipta, rekstrarlán. Ef bankinn lánar ekki áfram, er gersamlega þýðingarlaust að samþykkja þetta frv.



Herra forseti. Hv. 2. þm. S–M. kvartaði undan því, að hann hefði ekki getað verið hér við 2. umr. þessa máls, og það liggur við, að ég sjái líka eftir því, að svo var ekki, vegna þess að flest af því, sem hann hefur nú sagt, er talsvert þrautrætt á milli mín og tveggja flokksbræðra hans við 2. umr., og ég sé ekki ástæðu til að tefja málið með því að endurtaka neitt af því. Ég vil aðeins benda á það, að jafnskýr maður og hv. þm. S–M. veit vel og skilur, að eftir því sem þessi kreppuhjálp endurtekur sig oftar, til viðbótar því, að fjármálaástand ríkisins er stórum breytt frá því, að þessi hjálp var fyrst veitt, þá er ýmislegt, sem verður að taka tillit til af illri nauðsyn. Þá var fleira, sem menn gátu farið léttara yfir, en nú er unnt. Við 1. umr. vorum við hv. þm. Siglf. og fleiri, ég held öll sjútvn., sammála um það, að þessi hjálp, sem miðuð er við ríkjandi vandræðaástand, væri ekki nema partur af því, sem þarf að gera, og að hún væri samt sem áður jafnvel tilgangslaus, ef ekki væri um leið reynt að sjá fyrir því, að þeir, sem hjálpina eiga að fá, fengju jafnframt rekstrarfé til áframhaldandi útgerðar á næstu vertíð. Og í þeim anda hef ég einmitt reynt að starfa að þessum málum ásamt kreppunefndinni gagnvart bönkunum, í viðtölum við útgerðarmenn, o.s.frv. Og það hefur margt komið til greina. M.a. var það talin nauðsyn af hálfu þjóðbankans, og því var mjög haldið fram, að friða þyrfti bátana um takmarkaðan tíma fyrir öðrum kröfum en þeim, sem um getur í frv. Ég þarf ekki að fara um þetta miklu fleiri orðum, en vil þó benda á, að oft hafa fyrirsvarsmenn útgerðarinnar minnzt á kröfur annarra en ríkis og banka, talið t.d. viðgerðarkostnað of háan o.s.frv. Og þar sem mér virðist, að búast megi við, að aðrar og frekari aðgerðir í skuldamálum útvegsins þyrfti e.t.v. að gera á næstunni, t.d. með niðurfærslu skulda, virðist mér ekki óframbærilegt að hafa um nokkurt skeið friðun á þessu sviði. Ég veit og skal viðurkenna það, að þetta getur valdið einhverjum óþægindum undir vissum kringumstæðum, en þó ekki eins og hv. 2. þm. S-M. vildi vera láta. Ég skal þó taka varlega upp í mig um það, því að vandræði útvegsins hafa verið svo ótrúlega mikil og fjölþætt í haust og í vetur, - því hef ég kynnzt af ótal viðtölum við útgerðarmenn, - að mér hefur oft nálega fallið allur ketill í eld yfir þeim kröfum, sem þeir segjast þurfa að gera um hjálp og aðstoð. Ég er ekki að segja, að þessar kröfur séu ekki að einhverju leyti á rökum reistar, og ég er heldur ekki að segja, að þeir, sem verst eru settir, mikli nokkuð erfiðleika sina. En hins vegar gefur auga leið, að ríkið og bankarnir eiga því erfiðara um vik að hjálpa, þegar farið er að margendurtaka hjálpina. Hv. þm. Siglf. talaði hér allmikið, og skal ég ekki fara langt út í ræðu hans. En hann brýndi sérstaklega raustina þegar hann kom að upphafi 6. gr., þar sem segir, að lánveitinganefnd eða skilanefnd skuli sannprófa eins og unnt er, hvort skjöl þau séu rétt, sem hún fær hjá útgerðarmönnum. Nú vita allir, að þessi skjöl fjalla um fjárhagsástand viðkomandi útgerðar. Hv. þm. taldi þetta ákvæði og orðalag smán gagnvart útgerðarmönnum. Hann spurði, hvort það væri meiningin að láta þá ganga undir réttarrannsókn, og virtist ekki eiga nógu sterk orð til að lýsa því, hvílíka lítilsvirðingu ríkisstj. eða ég sýndi útvegsmönnum með þessu og hvernig þeir væru settir skör lægra, en aðrir þegnar þjóðfélagsins með þessum orðum. Ég vildi nú benda hv. þm. Siglf. á, að ég hef hér lög um aðstoðarlán til síldarútvegsins fyrir árið 1945. Þau lög voru borin fram og samþykkt að tilhlutan hans sjálfs, meðan hann var ráðherra sjávarútvegsmála, og í þeim lögum, 4. gr., standa þessi orð, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar lánveitinganefnd hefur fengið tilskilin skjöl í hendur, skal hún sannprófa, eins og unnt er, hvort þau eru rétt.“ Hvernig stendur nú á því, að það, sem hv. þm. Siglf. leyfði sér að fá lögfest 1945 og taldi þá víst ekki meiðandi fyrir útgerðarmenn, að hann hellir sér nú yfir sama orðalag í þessu frv. og fer um það öllum þeim orðum og gefur þær ófögru lýsingar, sem hann gerði í síðustu ræðu sinni og raunar líka í gær? Það er alveg óþarfi að ræða þennan óskapagang, það liggur skjallega fyrir, að hann hefur sjálfur staðið fyrir því að láta lögfesta nákvæmlega sama orðalag. Ég er ekki að átelja, að þetta var sett í lögin 1945, þetta orðalag var sjálfsagt þá, eins og það er sjálfsagt nú. Annars teldi ég, að heppilegast væri að reyna nú að koma þessu máli í gegn, til þess, ef unnt væri, að koma í kring þeirri hjálp, sem hugsað er að reyna að veita.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umræður mjög, en ég get ekki látið 3. umr. málsins fara svo fram hjá, að ég vari ekki við að ganga inn á þá braut, sem hér er verið að marka. Það er ekki hægt að segja með sanni, að stjórnarandstaðan hafi verið sérlega andstæð stjórninni, þegar hún hefur viljað láta afgreiða fjárveitingar, við höfum yfirleitt afgreitt þau mál fljótt og vel með stjórninni. En ég vil benda hæstv. ríkisstj. á, hvert verið er nú að stefna. Fyrir nokkru afgreiddum við lög um 15 millj. kr. happdrættislán á einum degi. Við tókum ekki afstöðu á móti því máli, þó að við vöruðum við því að ýmsu leyti. Ég vil leggja áherzlu á, hvernig það lán er til komið. Það er runnið undan rifjum Landsbankans, tekið til að minnka skuldirnar við hann. Fólk tekur sparifé sitt út úr öllum sparisjóðum, og síðan eru skuldir við Landsbankann borgaðar með þessu fé, þ.e.a.s. það fer allt til hans. Stjórnin hefur þarna gengið erinda Landsbankans og ráðizt á aðrar lánsstofnanir um land allt til þess að soga peningana frá þeim til Landsbankans, svo að hann hafi betri aðstöðu til að einoka alla lánsfjárstarfsemi í landinu. Því næst gerist það, að Landsbankinn segir við fjmrh., að hann skuli fara í aðrar lánsstofnanir, t.d. Tryggingastofnun ríkisins, og síðan er róið í þeim dag eftir dag til þess að næla í nokkrar milljónir frá þeim. Við sósíalistar höfum ekkert sérstaklega amazt við þessu hér. En nú er mælirinn fullur. Nú vill Landsbankinn halda öllum sínum fríðindum gagnvart útveginum, reyta af honum allan gjaldeyrinn, en leggja ekkert rekstrarfé fram til að halda þessum aðalatvinnuvegi okkar gangandi. Og Landsbankinn segir stjórninni að fara til Alþ. og láta það skuldbinda alla, sem treyst hafa útgerðarmönnum og lánað þeim í því trausti, til að lána þeim áfram, þótt þessum aðilum sé lífsnauðsynlegt að fá greitt það, sem þeir eiga inni hjá útvegsmönnum. Það er m.ö.o. verið að reyna að koma á algeru einræði Landsbankans um alla lánsfjárstarfsemi, ganga á stofnanir og einstaklinga, sem lánað hafa útvegsmönnum, til þess að hlífa Landsbankanum við að láta af hendi það fé, sem helzt ætti að verja til hjálpar útveginum. Það er verið að hlífa þeirri stofnun, sem hefur grætt mest af öllum stofnunum þjóðfélagsins og grætt á útveginum. Það er verið að binda um úlnliðinn, svo að blóðrásin stoppist. Það er til skammar, þegar ríkisstj. og Alþ. ætla að láta nota sig eins og sendisveina fyrir eina stofnun til þess að hún fái einokunaraðstöðu varðandi lánsfjárstarfsemina, það er verið að koma á fjármálaeinræði nokkurra manna með þessum aðferðum. En ýmsum stofnunum og einstaklingum hér á landi, sem hafa verið að leitast við að halda útveginum gangandi og lánað honum, þeim er refsað fyrir stuðning sinn við þennan atvinnuveg. Hjá Landsbankanum hefur útgerðin hins vegar mætt nálega fjandskap og því meiri fjandskap sem meira hefur verið reynt að gera. Hæstv. núverandi fjmrh. ætti að kannast manna bezt við þann fjandskap frá þeim tíma, er hann stóð fremstur í flokki við að gera það mesta átak til eflingar útgerðinni og atvinnulífinu yfirleitt, sem gert hefur verið hér á landi. Hvort er hann minnugur hins nálega algera skilningsleysis Landsbankans í sambandi við það átak? Þá bar Alþ. gæfu til að segja þessum herrum í Landsbankanum og sýna þeim, að þeirra húsbóndi sæti við Austurvöll. Þjóðin þakkaði Alþ. þá, er það tók ráðin af þessum fjármáladrottnum, og þeirrar röggsemi nýtur hún nú á svo mörgum sviðum þjóðlífsins. En svo skeður það, að þessir herrar í Landsbankanum senda ráðh. til að tæma allar lánsfjárstofnanir að lánsfé nema Landsbankann, svo að þetta fjandsamlegasta vald útgerðinni hafi öll ráð hennar í hendi sér. Ég vil ekki vera með í þessum leik, láta nota mig þannig, og því er ég á móti þessu frv., og er þó örðugt að vera á móti því af þeirri ástæðu, að 1. gr. frv. er nauðsyn. Ég tel það ekki vansalaust fyrir Alþ. að láta hafa sig þannig, og ég veit, að ýmsa þingmenn, eins og hæstv. fjmrh., mun svíða undan að fylgja þessu fram, eins og það er, og ganga erinda Landsbankans. Einhvern tíma verður Alþ. að segja stopp við herrana þar, það hefur borið gæfu til þess áður, og nú er kominn tími til þess öðru sinni, áður en blóðrásin stöðvast alveg í þjóðarlíkamanum. Það væri hægt að skilja þessa yfirdrottnun Landsbankans, ef hann væri í einkaeign. En meðan Landsbankinn er til vegna laga frá þessu þingi, meðan ráðherra hefur heimild til að setja bankastjóra frá hvenær sem er, þá er þessi undirlægjuháttur við Landsbankann óskiljanlegur. Við skulum hugsa okkur, að við lifðum á því að flytja út saltkjöt til Noregs, SÍS flytti út allt saltkjöt og það væru l., sem skylduðu SÍS til að afhenda allan gjaldeyri til Landsbankans og þessi gjaldeyrir færi til heildsalanna í Reykjavík frá Landsbankanum. Við skulum hugsa okkur, að Jón Árnason væri fjmrh., sem hefði valdið yfir bönkunum. Við getum verið alveg vissir um, hvað svoleiðis maður mundi gera, ef Landsbankinn ætlaði að fara að haga sér eins og hann gerir nú gagnvart útgerðinni. Ég er hræddur um, að Jón Árnason sem ráðh. setti hnefann í borðið og segði: Þið fáið ekki mikinn gjaldeyri til Landsbankans, ef þið ætlið að haga ykkur svona, - og ég er hræddur um, að það yrði gugnað fyrir þeim hnefa. Það er sannarlega engin ástæða fyrir Alþ. eða sjávarútveginn að fara eftir því, hvað einhver embættismaður segir. Þetta vildi ég aðeins segja í sambandi við það, sem hæstv. fjmrh. minntist á, vandræði útvegsins. Ég held, að mestu vandræðin séu jafnvel sú skammsýna og fjandsamlega stjórn, sem ræður yfir aðalbankastofnun landsins og hefur einokunarvald í fjármálum landsins. Það er þetta vald, sem er að drepa atvinnuvegi landsins, svo framarlega sem þetta heldur svona áfram. Það er margt, sem ég vildi ræða frekar, en vegna þess að þetta er aðalatriðið í brtt., sem þarf að höggva á, ef við ætlum ekki að láta þetta allt fara í vitleysu, þá vil ég leggja aðaláhersluna á þetta í umr.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég tel, þrátt fyrir það að það sé rétt hjá hv. 2. þm. Reykv., að mínar skoðanir og skoðanir Landsbankans falli ekki alltaf saman, í fyrsta lagi, að það þurfi að vera nokkur takmörk fyrir því, hvað stofnanir og einstakir starfsmenn þjóðfélagsins eru dregnir inn í umr. á Alþ. á þennan hátt. Í öðru lagi vildi ég segja það, og tel ég mér það skylt vegna þess, að ég gegni þessum störfum, störfum fjmrh., að ég veit það með vissu, að sú mikla fjárþörf ríkissjóðs, t.d. á þessu ári, sem nú er að líða, og þær miklu skuldir, sem ríkissjóður hefur komizt í við Landsbankann, hafa óneitanlega bakað þessari lánsstofnun, Landsbankanum, mikil vandræði, og það verður maður að hafa í huga, þegar maður athugar afstöðu bankans til hinna ýmsu krafna, sem bæði ríkisstj. og Alþ. gera til hans og til bankanna yfirleitt. - Fundarhlé.



Herra forseti. Það eru nú harla fáir mættir, og er e.t.v. ætlunin að halda fund með mér einum og hæstv. forseta. Að minnsta kosti er lítið af hæstv. ríkisstj. sjáanlegt. E.t.v. á að afgreiða málið svo, að venjulegur grundvöllur málsmeðferðar fáist eigi, og e.t.v. á að komast hjá umr. um málið. Fyrst og fremst er það tekið fyrir á aukafundi og síðan séð um, að enginn sé mættur í fundarbyrjun. Ég hef gert aths. við frv., eins og það er nú, og hef bent á galla þess. Ég sýndi með dæmum, að frv. þetta væri gallagripur og stefndi vandamálum útvegsins í voða. Ég beindi og fsp. til hæstv. sjútvmrh., en hann svaraði henni engu. Ég bað um upplýsingar í málinu, en fékk þær ekki heldur. En eitt kom fram, sem er svo merkilegt, að ég vil undirstrika það, því að það sýnir, hversu unnið hefur verið að málinu, en það er það, að eina afsökunin fyrir því að veita gjaldfrest á öllum skuldum útvegsins fram á mitt næsta sumar, er sú, að til standi, eins og margar raddir hafa heyrzt um, að gera víðtækar ráðstafanir með allsherjar niðurfærslum á skuldunum og rétt sé því að festa nú þegar og láta núverandi skuldir bíða uppgjörs. Þetta er nú heldur en eigi uppbyggilegt. Sett eru ákvæði um, að skuldirnar eigi ekki að falla í eindaga fyrr en á næsta sumri, en tilkynnt er um leið, að til standi að strika útgerðarskuldirnar út í ríkum mæli. Hins vegar bólar lítið á slíkum aðgerðum á öðrum sviðum, þegar minnzt er á, að draga þurfi svolítið úr kostnaðinum við ríkisbáknið. Þá koma háværar raddir fram, svo að allt ætlar um koll að keyra, og þykir sjálfsagt að eyða og spenna til ríkisrekstrarins. Hitt er litið á sem eðlilegan hlut að setja félagssamtök umsvifalaust á höfuðið. Einn hæstv. ráðh. er nú í hv. d. Vegna þess að ég veit, að þessi hæstv. ráðh. hefur þótt standa framarlega í sínum flokki í sjávarútvegsmálum og hefur skrifað um félagssamtök útgerðarinnar og viljað greiða götu þeirra, þá vil ég spyrja hann að því sem stuðningsmann aðgerðanna, hvort hann hafi, þegar yfirlýstrar stefnu hans er gætt, þá verið orðinn þátttakandi í setningu þessara l. til að steypa fyrrgreindum samtökum á höfuðið. Það þarf eigi að villast um afleiðingarnar af því, þegar félagssamtök útgerðarinnar hafa komið sér upp fyrirtækjum, t.d. bátaslipp, síðan koma skyndileg lagaákvæði um, að bátarnir þurfi ekki að borga um tiltekinn tíma, en fyrirtækin sjálf hins vegar skylduð til að standa í skilum um rekstrarkostnað, bæði vinnulaun og efni. Verður ómögulegt að bjarga þessu við, ef byrjað hefur verið á annað borð. Ég spyr hæstv. ráðh., hvort hann er af frjálsum vilja með þessu. Eða hvernig er það með olíusamlög útgerðarmanna? Er það ætlunin að koma þeim á höfuðið, þegar þau eru rétt að byrja? Það er vitað mál, að án aðstoðar bankanna geta þau eigi staðizt. Eða hvernig fer með þau félög, sem kaupa eiga veiðarfæri til útgerðarinnar? Óar hæstv. ráðh. ekki við þessum afleiðingum? Ég veit um marga útgerðarbæi, þar sem þessi verzlun og stofnanir í þágu útvegsins eru reknar með takmörkuðu fjármagni og fá eigi nauðsynlegar greiðslur. Er ætlunin að frysta hina réttmætu eign þeirra og segja, að fyrirhuguð sé ein allsherjar niðurfærsla? En hver verður svo afleiðingin fyrir bátaútveginn sjálfan? Hver þorir að skipta við útvegsmenn, þegar vitað er um niðurskurð á þessum skuldum skv. frv., eiga yfirleitt nokkur skipti við þá? Hvert eiga útgerðarmenn að fara? Ég býst við, að allir mundu kippa að sér höndum - með þeim afleiðingum fyrir rekstur bátaútgerðarinnar, sem allir vita. Því verður eigi á móti mælt, að þetta ákvæði, er mælir fyrir um gjaldfrest varðandi allar vörur til útgerðarinnar, stefnir henni, ef framkvæma á það að öllu leyti, út í algert öngþveiti. Ég býst við, að reynt verði að halda því fram, að bankarnir muni veita svo rífleg lán, að bátarnir geti greitt olíuskuldir sínar, viðgerðarkostnað o. fl. og þurfi því eigi að grípa til ákvæða frv. En vegna þess að ég hef engar upplýsingar fengið, álykta ég af reynslunni, að bankarnir muni halda í rekstrarlánin og segja sem svo: Þið hafið heimild til að fá gjaldfrest á upphæðunum, og við veitum ykkur ekki lán. Og reynslan er sú með bankana, þó að þeir veiti svo sem 50 –70 þús. kr. lán, að þá heimta þeir háar tryggingar. Þeir hafa látið veðsetja sér 60% af aflanum. Þessa veðsetningu taka bankarnir þvert ofan í allar reglur og ganga með því freklega á hlut þeirra, er á bátunum eru. Þetta lánsfé er því tryggt í afla skipshafnarinnar, en vegna hrunsins á veiðunum hefur þessi trygging eigi hrokkið til. Um 50 þús. kr. voru veittar til vetrarvertíðarinnar. og bankinn hefur fengið mikið inn af þeirri upphæð. Ef upphæðirnar minnkuðu enn, þá er ekki hægt að búast við, að útgerðarmenn geti borgað skuldir útgerðarinnar, og er hún þar með bundin. - Mér hefur ekkert svar borizt um, hvernig málið er hugsað, þegar sagt er, að ríkið leysi til sin sjóveðskröfurnar í skipum. Það er augljóst mál, að skipshöfnin mun eigi geta haft sjóveðsrétt fyrr, en á eftir 1. sjóveðsrétti, þegar ríkissjóður hefur þessar kröfur. Ákvæðin munu verka svo, að menn munu dauðhræddir við að ráða sig á þau skip, sem sjóveðskröfur hvíla á.  Þá er það eitt atriði enn, sem hefur ekki verið minnzt á, en dellur hafa staðið um, þær er stöðva kunna allan síldveiðireksturinn í vetur, en það er það, hvert verð eigi að vera á veiðinni. Álít ég, til þess að tryggt megi telja, að bátarnir geti haldið áfram, að þá beri nauðsyn til að auglýsa fast lágmarksverð á síld, og þarf að bæta við í frv. ákvæði um fast verð á síldinni. Og um þetta þarf ekki að halda áfram togstreitu. Sumarverðið á síld var s.l. vertíð bundið með l., og það hefur ævinlega verið gert áður í reyndinni af ráðh. Annað aflaverð er einnig bundið með l. Þar eð enn hagar svo til í vetur, þá er rétt að bæta þessu ákvæði við til að losa um bátaútgerðina. En nú getur hver einkaverksmiðja ákveðið verðið sjálf, og eigendur bátanna eru óánægðir með það oftsinnis. Er því eigi ástæða til annars en ákveða fast verð. Ég flyt því skrifl. till., að bætt verði við nýrri grein um þetta ákvæði, svo hljóðandi: Á eftir 10. gr. komi ný gr. (11. gr.), svo hljóðandi: Ríkisstjórnin skal nú þegar auglýsa fast lágmarksverð á vetrarsíld, sem nemi 40 kr. fyrir hvert síldarmál (135 kg), miðað við afhendingu síldarinnar á Faxaflóahöfnum. Ég veit, að verðlagsráð bátanna fór fram á 42 kr. á málið. En verksmiðjurnar vilja lægra verð, og ein þeirra hefur auglýst 35 kr. á málið, en það verð vilja útgerðarmenn með engu móti sætta sig við. Tel ég því eðlilegt, að verðið sé 40 kr., svo að allt lendi eigi í öngþveiti. Og þar eð eigi hefur náðst samkomulag um meginatriði rekstrarins, þá vil ég leggja fram þessa till. og mun afhenda hana hæstv. forseta. - Ég vil loks óska þess, að hæstv. ráðh. gefi upplýsingar um þessi atriði, er ég hef nefnt: um sjóveðskröfurnar og gjaldfrestinn, hvernig búast megi við þessu í framkvæmd varðandi bátaútvegsmenn, sem hljóta að verða hart úti.



Herra forseti. Ég ætlaði nú ekki að tala við þessa umr. málsins, en úr því að hv. 2. þm. S–M. hefur gert mér þann greiða að varpa fram spurningum til mín, þá vil ég gera honum það til geðs að segja hér nokkur orð. Það má segja um þá flokksbræður hv. þm., þingmenn Sósfl., að þeir hafa tileinkað sér eiginleika kamelljónsins og umhverfast allir í málflutningi sínum. Ekki reka þeir giftusamlega mál sitt hér, og er sumt svo fáránlegt, að slíkt hefur ekki heyrzt í langan tíma hér í þessum sölum. -- Ég ætla aðeins að svara því, er hv. þm. beindi til mín. Þingmenn sósíalista eru óánægðir með það tvennt, að gjaldfrestur skuli veittur til útgerðarinnar og að einhverjir lánardrottnar útgerðarinnar slaki til. Út af þessu ætla þeir alveg að ærast, og 2. þm. S-M. telur það skyldu sína að hamast hér yfir því, að gjaldfrestur skuli vera veittur og lánardrottnar slaki til á skuldum, sem annars mundu tapaðar. - Með þessu er hins vegar gerð tilraun til að leysa málið, en ef farið yrði að vilja sósíalista, þá blasir ekkert við nema öngþveiti. En með því að fara þá leið, sem hér er valin, þá er ríkisstj. fengið nokkurt vald og getur hagrætt málinu svo, að útgerðin hafi þess sem mest not. Þetta hlýtur hver heilvita maður að koma auga á. En nú hefur það orðið hlutskipti 2. þm. S-M. að deila á menn fyrir að ganga í skrokk á útgerðarmönnum. - Hann talar um, að Landsbankinn eigi að borga töp útgerðarinnar, en svo er hann með írafár yfir því, ef aðrir aðilar kynnu að taka þátt í töpum hennar, og ætlar þá alveg að ærast. Út af því, að samvinnufyrirtæki væru lánardrottnar, vil ég spyrja: Er hann alveg viss um, að úrslitin yrðu betri, ef öðruvísi væri að farið? Er hann alveg viss um, að þessir lánardrottnar væru fúsir að leggja 6 millj. fram. Og ætli útkoman yrði ekki verri, ef þannig væri farið að, heldur en eftir tillögum ríkisstj.? Ég held, að 2. þm. S-M. ætti að endurskoða afstöðu sína til þessa máls, áður en hann tekur endanlega ákvörðun.



Það var svo að skilja á orðum hæstv. menntmrh., að þessi gjaldfrestur væri fyrsta skref til þess að reyna að bjarga útgerðinni, og mér skildist á orðum hans, að hann óskaði, að einmitt þeir menn, sem kröfu eiga á hendur henni, væru tilvaldir til þess að rétta hana við. - Ég verð að segja, að þetta er á allan máta mjög óheppilegt, því að þá lenda kvaðirnar á aðilum, sem eru alls ekki færir um þær, og óhyggilegt, að þeir geri það einir, en þeir, sem langsamlega mestar skyldur hafa að bera gagnvart útgerðarmönnunum, þeir sleppa alveg. Þá er það sýnilegt af ræðu ráðh., að tillagan um innlausn sjóveða er fálm út í loftið. Það er sýnilegt, að þeir menn, sem að henni standa, eru ekki búnir að hugsa dæmið, og því til sönnunar eru orð menntmrh., þar sem hann sagði, að með þessu væri gerð tilraun til þess að leysa málið. Ég held að ríkisstj. ætti að gera tilraun til þess að skilja málið, en af ræðu ráðh. má vel sjá það, að hann skilur ekki málið. Ég hef nú þrisvar sinnum spurt hæstv. fjmrh., hvers vegna stjórnin er að innleysa sjóveð? Ég hef ekkert svar fengið við þeirri spurningu og er þess fullviss, að hann veit það ekki sjálfur. Þeir hafa heyrt talað um sjóveð og finnst það sjálfsagt, að stjórnin hafi þá líka sjóveð. En þetta er hrópandi rangsleitni við útveginn, að stjórnin taki lögveð, og hrein misnotkun sjóveðsréttar að fara þessa braut. Hér er um alvarlegt mál að ræða. Það er verið að setja útveginn í klípu, sem erfitt verður að komast úr, er þeir eru að gera tilraun til þess að ráða við málið. En ég get fullvissað ríkisstj. um, að hér fer allt á annan veg, en hún ætlast fyrir um, og það er verið að gera málið erfiðara og margfalt erfiðara. Hæstv. menntmrh. ætti að vita að ýmis samvinnufélög útgerðarmanna standa uppi algerlega fjármagnslaus, þegar inneignir þeirra eru allt í einu frystar inni í hálft ár. Það getur sett þau alveg á höfuðið. Þessi greiðslufrestur er bjarnargreiði við útgerðina, og það ber vott um það hyldýpis öngþveiti, sem útgerðin er komin í, ef hún verður að taka við þessum gjaldfresti. - En sem sagt, þessi setning menntmrh., að með þessu sé gerð tilraun til þess að ráða við málið, lýsir vel allri stefnu stjórnarinnar og hvernig henni hefur farizt í flestum málum. Hún lagði hundrað milljón króna skatt á íbúana, lækkaði kaupið, ætlaði að lækka dýrtíðina í landinu, lækkar kaupvísitöluna og lögfestir í 300 stigum. Hún er búin að sökkva þessum 100 milljónum í hafið, en er alveg jafnlangt frá takmarkinu. Hún er að gera tilraun til að ráða við málið. Það á fólkið að sætta sig við. Hæstv. fjmrh. hefur sneitt fram hjá þeim fyrirspurnum, sem ég hef borið fram bæði í gær og í dag um, hvers vegna halda beri í sjóveð. Ég hef heyrt, að þetta væri ráð til þess að fá Landsbankann til þess að taka að sér lánin. Fjmrh: sækir fast á að vita, hverjir eiga fé. Honum er sagt, að tryggingastofnunin geti ráðið við þetta. Hún vísar á Landsbankann og Landsbankinn aftur á Hverfisgötuna. - Því var hvíslað í eyra mér af stuðningsmanni stjórnarinnar, að sjóveðið væri töfrabragð á Landsbankann. Það getur verið rétt, en það er þá svo djúpt hugsað, að venjulegir menn geta ekki áttað sig á því. Þetta eru skrýtin vinnubrögð. Ég er ekki að álasa fjmrh., en mér finnst það furðulegt, að ríkisstj. skuli ekki koma saman og athuga lánshorfur bankanna og þörf útvegsins með tilliti til ástæðna bankanna. Ef sú leið ekki tekst, þá er að koma til þingsins, og þá ætti að vera möguleiki á að fá bankana til að veita lán. Það er vitanlega til mestu háðungar að vera með þessi hlaup fram og til baka, og eru ekki nein dæmi um slíkt fálm.

Hv. þm. gaf sjálfur út ávísanir á ríkissjóð, þegar hann var ráðherra

. Ég gaf ekki út ávísanir nema þær, sem greiddar voru, 4 millj. kr. lánið útvegaði Pétur heitinn Magnússon. Hann var sjálfur á móti því, þegar það var til umræðu, en hann útvegaði það lán samt. - Þá talar fjmrh. um ósamræmi hjá mér, þar sem ég vilji nú fella niður ákvæðið um sannprófun, en ég vil benda á, að ég samdi ekki það ákvæði í l., og þingið fór sínar götur.

Var það ekki á ábyrgð ráðherra?

Ég viðurkenni það, að ég samþykkti það til þess að hraða því í gegnum þingið, - en það hafði verið þar í meðförum frá því í október og fram undir jól, - þar sem ég vildi ekki eiga frekari frest á hættu. En ekki yrði afstaða mín önnur, þó að þessi setning væri látin standa. - Ég beindi einnig þeirri spurningu til fjmrh., hvort hann sæi sér ekki fært að verða við þeirri eðlilegu kröfu um, að fulltrúi sósíalista taki sæti í þessari nefnd, og finnst mér ekki ósanngjarnt, að svo sé. Hæstv. fjmrh. hefur látið í það skína, að hann sé að undirbúa almenn lög og hann hafi ákveðnar tillögur til ráðstöfunar útveginum, en ég vildi sérstaklega spyrja hann, hvort hann hyggist að setja ákveðið fast verð fyrir síldina og ákveðið fiskverð og ákveða fiskábyrgð fyrir næsta ár. - Annars er erfitt að standa í orðakasti við ráðh„ hann virðist vera okkur sammála, en er þó ekki. Þessi till. er engin lausn, varla skref og tæpast tilraun. Ég hef ekki komið auga á nema eina hugsun hjá ráðh., það er tvöfalt gengi, en það er engin lausn á gengi sjávarútvegsins, þó að gjaldfrestur fáist fram yfir síldarvertíð. Ef farið verður á þessa braut, þá verður haldið áfram að framlengja gjaldfrestinn að verulegu leyti. Ég vil þá loks spyrja hæstv. ráðh., hvort taka eigi tvöfalt gengi og hvort tillögur verði bornar í þá átt.



Út af fyrirspurn hv. þm. Siglf. varðandi nefndarskipunina vil ég taka það fram, að nefndin er ekki pólitísk og ekki kosin af þingi, heldur skipuð af ráðh. Þetta er gert á ábyrgð ráðh., sem fyrir því gengst. Ekki er það nema eðlilegt, að hann verði látinn ráða. Ætla ég að þetta sé nægilegt svar við spurningunni. Um síldarprísa og fiskiprísa ætla ég, að sé óþarft að ræða við afgreiðslu þessa máls. Hef ég látið álit mitt í ljós við útvegsmenn sjálfa. Álít ég hentugt, að kaupendur og seljendur komi sér saman, en verksmiðjurnar eru allar einkafabrikkur, en ekki eign ríkisins. Ég býst ekki við, að það hafi neina þýðingu að fara að ræða hér um ábyrgðarverð á fiski og m.fl., sem hv. þm. hefur verið að spyrjast fyrir um, nema það væri tilgangur hans, sem virðist vera, að hv. þm. sé að reyna að tefja fyrir því, að þetta frv. fái afgreiðslu út úr hv. d. í kvöld. En ég vil á engan hátt hjálpa honum til þess að tefja þannig fyrir frv.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja nokkur orð í tilefni af því, sem hæstv. menntmrh. sagði. Hann er nú ekki sjáanlegur hér í d. Ég hefði frekar óskað eftir því, að hæstv. forseti gerði tilraun til þess, að hæstv. ráðh. mætti vera hér innan veggja. Það hefur komið glöggt í ljós við þessar umr., að hæstv. menntmrh. er ekki umhugað að vera við þessar umr. hér um þetta mál.  Þá heldur hæstv. ráðh. því fram, að ég sé á móti því, að útgerðin fái gjaldfrest. Ég er ekki á móti því, að hún geti fengið raunverulegan gjaldfrest, og ég vildi gjarnan fara þá leið, að henni yrði hjálpað, eins og stundum áður þegar illa hefur tekizt til með veiði, til þess að fá lán til þess að létta af sér nokkrum af þeim þús. kr., sem nú hvíla svo þungt á henni. En það er með öllu þýðingarlaust að ætla að snúa staðreyndunum svona við og reyna að vinda sig út úr þessu alvarlega máli með því að segja, að ég sé á móti því, að útgerðinni sé veittur gjaldfrestur, þegar hún þarf á að halda. En ég held því fram, að slíkar ráðstafanir þurfi að vera á annan veg, til þess að þær komi að raunverulegum notum og eyðileggi ekki þá uppbyggingu, sem hún hefur haft með höndum í sambandi við sína framleiðslu. Svo stendur hæstv. menntmrh. upp og segir, að við sósíalistar viljum aðeins leysa inn þetta lögveð og láta svo allt eiga sig. Hver hefur heyrt þetta frá okkur? Við höfum sagt þvert á móti, að það muni þurfa meira en 6 millj. kr. til þess að leysa þessar lögveðskröfur. Og ég sagði, að ef þessi upphæð dygði ekki, yrði hæstv. Alþ. að horfast í augu við það, að hafa þessa fjárveitingu nokkru rýmri. Ég hef áður bent á, að það er auðvelt að lækka ýmsan kostnað í rekstri útgerðarinnar, sem útgerðinni er mjög nauðsynlegt, að verði gert. Mér er það fullkomlega ljóst, að það þarf að rétta útgerðinni hjálparhönd fram yfir það að leysa lögveðin, en hitt er síður en svo til bóta. Þá sagði hæstv. menntmrh., að þeir vildu fyrirbyggja, að hver og einn gæti gengið að útgerðinni og gert hana upp. Ég er nú líka alveg fullviss um það, að hæstv. ráðh. þekkir það mikið til þessara mála, að hann veit, að hér er um hreina vitleysu að ræða. Heldur kannske hæstv. ráðh., að þeir, sem eiga hjá útgerðinni olíuskuldir, veiðarfæraskuldir og viðgerðarskuldir af bátum, að þeir mundu láta leggja sér út bátana til greiðslu á veðum, sem hvíla á bátunum? Nei, þeir eru fáir. Hitt væri auðvelt að setja ákvæði um, að heimilað væri til 1. júlí næsta sumar, að ganga megi ekki að nokkrum bát og gera hann upp án þess að setja gjaldfrest gagnvart þeim aðilum, sem ég hef gert að umtalsefni. - Þó að hæstv. ráðh. talaði um, að þessar till. væru tilraun til þess að ráða við málið, þá ráða þeir í raun og veru ekkert við það. Ég vil að lokum undirstrika það, að ég beindi þeirri einföldu spurningu til ráðh., hvort hann hefði gert sér grein fyrir þeirri hættu, sem steðjaði að samtökum útvegsmanna og öllum þeim félögum og rekstri, sem eiga viðskipti við útgerðina, ef þetta frv. yrði að l. Ráðh. svaraði henni á þá leið, sem ég hef lýst, og svo geta menn gert upp við sig, hvort þetta svar var fullnægjandi hjá hæstv. ráðh.