Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er ekki stórvægilegt. Það er búið að fara gegnum Nd., en efni þess er að hækka ákvæði í lögum úr 1000 kr. í 3000 kr. varðandi hámark þess tjóns, sem hin sérstaka ákæruregla í 2. málsgr. 256 gr. hegningarlaganna miðast við, en hún er í því fólgin, að ef tjónið af broti nemur ekki yfir tiltekinni upphæð, í þessu tilfelli 3000 kr., og engin sérstök atvik auka saknæmi þess og sökunautur hefur ekki áður reynzt sekur um auðgunarbrot, þá skal því aðeins höfðað opinbert mál, að sá krefjist, sem misgert er við. Eins og fram kemur í grg., var þetta hámark hækkað 1950 seinast úr 50 kr. í 1000 kr., og er nú lagt til að hækka það úr 1000 kr. í 3000 kr., en þessi hækkunartillaga er borin fram í samráði við hegningarlaganefnd, og saksóknara ríkisins, og miðast við breyttar aðstæður verðlags og annars, frá því að hámarkið var ákveðið 1950. Ég leyfi mér að leggja til, að málinu verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Frv. til l. um búfjárrækt hefur verið samið af n., sem Búnaðarfélag Íslands skipaði í samráði við landbrn. Í n. áttu sæti Sigurður Snorrason bóndi, Gísli Magnússon bóndi og Einar Gestsson bóndi á Hæli. Sigurður Snorrason var formaður n. Frv. þetta er heildarendurskoðun á núgildandi búfjárræktarlögum, og er gildandi búfjárræktarlögum alveg umsteypt með þessu frv., og er öruggt, að það er til mikilla bóta og framfara frá því, sem gildandi lög eru. Frv. fer fram á allmikla hækkun á styrkjum til búfjárræktar frá því, sem gilt hefur í lögum frá 1957. Frv. er flutt að mestu leyti óbreytt frá því, sem n. skilaði því af sér. Hins vegar gerði búnaðarþing nokkrar breyt. á frv. til hækkunar á því framlagi, sem n. lagði til. Ráðuneytið tók þá afstöðu að halda sig í aðalatriðum við frv. n., og verður að telja, að það hljóti að vera forsvaranlegt, þar sem það er samið af n., sem Búnaðarfélagið hefur skipað, og með tilliti til þess, hverjir skipuðu n. Tillögur búnaðarþings til breyt. á frv. n. voru ekki efnislegar að öðru leyti en því, að búnaðarþing lagði til, að styrkirnir yrðu hækkaðir nokkru meira en n. lagði til. En að litlu leyti er þó frv. ekki alveg eins og n, skilaði því af sér, og tel ég rétt að greina frá því, að hverju leyti frv. hefur verið breytt frá því, sem n. skilaði því af sér. Í 4. gr. og 54. gr. frv., eins og n. skilaði því af sér, var gert ráð fyrir, að héraðsráðunautar og sérfræðingar í búfjársæðingu tækju laun samkvæmt tilgreindum launaflokkum í núgildandi launakerfi ríkisstarfsmanna. Launakerfi þetta er tímabundið og breytingum háð og því óhagkvæmt að binda laun þessara starfsmanna í lögum, eins og téð ákvæði gera ráð fyrir. Í þess stað er ákveðið, að landbrh. ákveði launin að fengnum till. Búnaðarfélags Íslands, og ætti þá að vera fyrir því séð, að laun þessara manna verði í samræmi við það, sem gildir um aðra opinbera starfsmenn í launakerfi ríkisins. Þá er breytt út af reglu gildandi búfjárræktarlaga og launin greiðist 65% úr ríkissjóði og 35%, af hlutaðeigandi búnaðarsambandi, en áður var hér um helmingaskipti að ræða. Þá er ekki gert ráð fyrir, að sú regla verði upp tekin, að ríkissjóður taki þátt í skrifstofukostnaði og ferðakostnaði héraðsráðunautanna beinlínis samkv. þessu frv., en það skal bent á, að búnaðarsamböndunum, er ætlaður á fjárl. 1964 og einnig á frv. til fjárl. 1965 850 þús. kr. styrkur, og virðist eðlilegast, að við ákvörðun þessa styrks sé tekið tillit til útgjalda búnaðarsambandanna, þ. á m. þessa kostnaðar, og er þá eðlilegra að hækka þessa upphæð með tilliti til þess, að búnaðarsambóndunum verði veittur styrkur fyrir skrifstofuhaldi og ferðakostnaði ráðunautanna, heldur en að ákveða það beinlínis í l., að nokkur hluti þessa kostnaðar sé greiddur. Það er heppilegra. Og ég vil segja það, að ég vil heldur beita mér fyrir því, að þessi upphæð á fjárl. í heild verði hækkuð, og það mun vera praktískara og eðlilegra til þess að halda ferðakostnaðinum niðri heldur en annars væri. Og ef búnaðarsamböndunum er þannig úthlutað af Búnaðarfélagi Íslands í tiltölu við kostnað af heildarfjárhæð, sem er í fjárlögum, þá kemur það auðvitað búnaðarsamböndunum að alveg eins miklu gagni. 48. gr. í frv. n. og búnaðarþings gerir ráð fyrir, að tvö hrossaræktarbú sé rekin á vegum ríkisins. Undanfarin ár hefur verið rekið hrossaræktarbú við bændaskólann á Hólum og hrossaræktarbú á Kirkjubæ á Rangárvöllum, sem nýtur styrks úr ríkissjóði. Þá hef ég talið eðlilegra, að frvgr. sé í heimildarformi, að það sé heimilt að hafa tvö hrossaræktarbú, heldur en það sé beinlínis ákveðið í lögum. Sektarákvæði 76. gr. frv. n. er breytt í samræmi við till. búnaðarþings. Að öðru leyti er frv. eins og n. gekk frá því. Ég tel ekki nauðsynlegt að fara að rekja efni þessa lagabálks, sem hefur verið útbýtt meðal hv. þm., og einnig eru hér allýtarlegar athugasemdir prentaðar með frv., sem skýra frvgr. og þær breyt., sem frv. felur í sér frá gildandi lögum. Það er ekki nauðsynlegt að fara að rekja þetta lið fyrir lið, þar sem það liggur alveg fyrir, en frv. er miklu ýtarlegra en gildandi lög. Það fer yfirleitt í hverri grein fram á nokkra hækkun frá gildandi lögum, og er að álíti n., eins og segir í grg., sem fylgir frá n., mjög til bóta og til þess að ýta undir bata í búfjárræktinni, eins og það er orðað. Framlög ríkisins samkv. gildandi lögum um búfjárrækt nema, miðað við áætlaða greiðslu 1964, 3 012 453 kr. Búnaðarfélag Íslands hefur reiknað út, að útgjaldaaukning ríkisins samkv. frv. n. og með framangreindum breyt ráðuneytisins muni nema 1 millj. 470 þús. kr. eða 47%. Ég læt svo nægja við þessa umr., að svo stöddu a. m. k., að vísa til grg. og athugasemda, sem frv. fylgja, en legg til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Ásgeir Bjarnason Hæstv. landbrh. hefur gert grein fyrir þýðingarmiklu máli, sem fyrst og fremst varðar búfjárræktina í landinu. Búfjárræktarlögin hafa löngum verið talin önnur sú löggjöf, sem er þýðingarmest fyrir íslenzkan landbúnað, en hin löggjöfin var löngum talin þýðingarmest og var líka nokkru eldri, það voru jarðræktarlögin. En lög um búfjárrækt voru fyrst sett árið 1931 og hafa síðan verið endurskoðuð 1948 og 1957, og enn fremur liggur nú fyrir endurskoðun á þessari löggjöf, og sérstaklega, eins og hæstv. ráðh, gat um, með tilliti til þeirra verðbreytinga, sem orðið hafa, frá því að síðasta löggjöf var samþykkt, og einnig með tilliti til nýrrar tækni, sem tekin hefur verið í þjónustu búfjárræktarinnar. En það er vert að athuga, um leið og maður hugleiðir þessi mál, hvað búfjárræktin skapar þjóðarbúinu miklar tekjur. En mér skilst, að eftir þeirri áætlun, sem gerð er í verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða fyrir yfirstandandi verðlagsár, 1964-65, sé áætlað verðmæti landbúnaðarins í heild af búfjárræktinni eða búfénaðinum sem næst 1 milljarður 737 millj. 426 þús. kr. Þar af að sjálfsögðu gera stærstu upphæðina tekjur af nautpeningi, um 961 millj. 872 þús. kr., og sauðfjárræktin nokkru minni með 696 millj. 126 þús. kr. Tekjur af hrossum og aukabúgreinum, - á ég þar við alifugla og svínarækt, - samtals rúmar 70 millj. kr. Hér sjá því allir, að nauðsynlegt er, að vel sé á málum haldið, og ekki sízt þegar tillit er tekið til þess, hver var grundvallarhugsunin, sem lá að baki endurskoðun þessara laga. En það var till. búnaðarþings, sem grundvallaðist á því, að heyforði væri of lítill fyrir þann búpening, sem landsmenn hafa. Þetta var uppistaðan í þessari till., sem fyrst var flútt á búnaðarþingi af þeim Sigurði Snorrasyni og Gunnari Guðbjartssyni, en eftir nánari athugun á búnaðarþingi var samþ. till. um nefndarskipun til þess að endurskoða löggjöfina í heild. En þessi lagabálkur fjallar, jafnframt því að vera um ræktun búfjárins, um ásetninginn í landinu, þ.e.a.s. hvernig fóðra skal búfé og hvernig fara skal með þau mál, þegar eitthvað þykir á skorta í þeim efnum. Og það er athyglisvert, eins og ræktunarmálum hefur fleygt fram í landinu, að það skuli samt sem áður vera til, að of litið fóður er til handa búfénaðinum, ef illa kann að ára. Og bændum er ekkert láandi í þessum efnum, því að þeir þurfa á miklum tekjum að halda. Samhliða því, sem þeir hafa ræktað, hafa þeir aukið bústofninn til þess að afla sér nýrra tekna til að rísa undir þeim útgjöldum, sem þeir verða nauðsynlega að inna af hendi hverju sinni. Þessi endurskoðun, eins og hæstv. ráðh. gat um, hefur verið gerð af nefnd, sem var skipuð fyrir tilstilli Búnaðarfélags Íslands og búnaðarþings í samráði við hæstv. ríkisstj., og það er búið að vinna mikið í þessu máli. Þetta frv. er ávöxtur þeirrar iðju, að bæði sérfræðingar í landbúnaðarvísindum og menn með mikla reynslu hafa lagt fram sína þekkingu til þess að leysa þetta verkefni eins vel af hendi og auðið er. Við Íslendingar getum ekki nema að nokkru leyti stuðzt við búfjárræktarlög erlendra þjóða, enda er landbúnaður okkar að mörgu leyti ólíkur landbúnaði annarra þjóða, ekki sízt þegar við tökum tillit til þess, að aðalkjarninn í okkar landbúnaðarframleiðslu er sú matvælaframleiðsla, sem búfénaðurinn gefur okkur. En aðrar þjóðir geta hæglega aflað sér matvæla á annan hátt, þ.e.a.s. með þeim gróðri, sem tekinn er beint frá jörðinni. Þeir hafa kornyrkju, og þeir geta ræktað líka alls konar baunir og mattegundir, sem eru það efnainnihaldsríkar, að það þarf ekki nauðsynlega að bæta þær upp með kjarna, sem búfjárafurðirnar fela í sér. Þess vegna skilur nokkuð á milli í landhúnaðarframleiðslu okkar og annarra þjóða. Og grundvöllurinn að okkar landbúnaðarframleiðslu liggur í grasræktinni, enda þótt við kunnum að geta ræktað nokkuð af matvælum og á þann hátt sparað okkur innflutning á þeim matvælum, sem aðrar þjóðir rækta í stórum stíl, eins og mjöltegundirnar. En það hefur komið fram, að það mundi vera hagkvæmt fyrir Íslendinga að hafa hvorki kýr né kindur og hugsa ekki um graslendið, en hafa svín og hænsni. Það held ég, að mundi aldrei verða framtíðarlandbúnaður hér, því að hverri þjóð mun hollast að búa sem mest að sínu, og þess vegna er það, að við þurfum að nota víðlendi landsins, þar sem það er gróðri vaxið, samhliða því sem við endurbætum gróðurinn með því að taka fyrir stór landflæmi árlega til framræslu og víðtækari ræktunar. Búfjárræktarlögin eru undirstaða þess, að bændum gefist kostur á að vinna sameiginlega að sínum ræktunarmálum í búfénaðinum, og þetta frv. miðar meira að því en löggjöfin hefur áður verið við miðuð, að bændur geti unnið stórátök á félagslegum grundvelli í búfjárræktinni. Framlögin, sem nú hækka, eru hækkuð tiltölulega meira á því sviði, sem snýr að félagslegum málefnum búfjárræktarinnar, heldur en það, sem varðar bændurna hvern og einn út af fyrir sig, og þetta tel ég alveg rétt, að það sé reynt að styrkja félagslega aðstöðu bændastéttarinnar sem bezt á þessu sviði, og þar af leiðandi tel ég, að þetta frv. miði í rétta átt. En það er ýmislegt í þessum málum, sem nánari athugunar þarf með heldur en þegar hefur verið gert. Þetta frv. er í 9 köflum, og hljóðar hver kafli út af fyrir sig um vissan þátt í búfjárræktinni og vissan þátt í félagsstarfseminni. Hæstv. ráðh. gat um það, að við nánari athugun hefur ekki verið hægt að fallast á till. milliþn. og búnaðarþings að því er varðar launakjör ráðunauta. Ég skal ekki við hann deila um það, hvor þátturinn er betri, að miða við sérstakan flokk út frá þeim kjarasamningum, sem gerðir hafa verið fyrir opinbera starfsmenn, eða fara hverju sinni eftir till. Búnaðarfélags Íslands, og ég tel, að þessum málum sé vel fyrir komið, ef sá háttur yrði á hafður, að jafnan væri hægt að fylgja þeim till., sem Búnaðarfélag Íslands gerir í þessum efnum. Hitt er svo annað mál, að í sambandi við leiðbeiningaþjónustuna er mjög mikill kostnaður, og mörg búnaðarsambönd landsins hafa á mörgum undanförnum árum, eftir því sem rekstur hefur orðið dýrari á bifreiðum, þá hafa þau átt fullt í fangi með að rísa fjárhagslega undir slíkum rekstri. Og því var það, að háværar raddir hafa komið fram um það, að ríkið ætti að taka jafnmikinn þátt í ferðakostnaði og launum ráðunautanna, og ég tel það mjög æskilegt, ef slíkt væri hægt. En hinu ber að sjálfsögðu að fagna, ef hæstv. ráðh. beitir sér fyrir því, eins og hann lét orð að falla áðan, að taka upp hærri fjárveitingu til búnaðarsambandanna en nú er. 850 þús. kr. eru ekki ýkjahá upphæð til að rísa undir kostnaði við bílarekstur hjá fjöldamörgum ráðunautum. Þetta er orðið það dýrt, að það þarf stórupphæðir til. Og því ber að sjálfsögðu að fagna, ef veruleg hækkun kann að fást á þessum lið fjárl., og það getur orðið til þess að létta undir með búnaðarsamböndunum að öðru leyti varðandi rekstur sambandsins og leiðbeiningaþjónustu, sem veita skal samkv. þessum lögum. Þá gat ráðh. þess, að töluverð hækkun ætti sér stað samkv. þessu frv., ef að lögum yrði, töluverð útgjaldahækkun fyrir ríkið samanborið við það, sem áður var, eða 47% frá því, sem verið hefur. En öllum er kunnugt, hvernig þessum málum hefur verið háttað að undanförnu, bæði að því er varðar jarðræktarlög og búfjárræktarlög, að þá var hinni svokölluðu vísitölu, sem áður gilti, kippt úr sambandi árið 1960 með þeirri efnahagslöggjöf, sem þá var lögfest. Og afleiðingarnar hafa verið þær, að enda þótt dýrtíð hafi vaxið hröðum skrefum síðan, þá hafa hin opinberu framlög, bæði samkv. jarðræktarlögum og búfjárræktarlögum, staðið í stað, nema þar sem sérstakt hlutfall hefur ríkt í lögunum eða hluti greiddur af kostnaðinum, eins og t.d. varðandi skurðgröft og einnig að því er varðar laun ráðunauta, en að öðru leyti hafa framlögin algerlega staðið í stað og eru því orðin mjög úrelt, og bændur hafa beðið stórfellt tjón vegna þess hin síðari ár. Það ber því að fagna því, að nú skuli tekinn upp nýr háttur í þessum málum og nú skuli eiga að reikna út árlega þá vísitölu, sem greiða skal framlögin eftir, því að sannast sagna hefur hitt orðið algerlega ótækt og hefur orðið til þess að torvelda bæði félagslega uppbyggingu landbúnaðarins og einnig orðið til þess að torvelda bændum að standa í miklum framkvæmdum miðað við það, sem áður var. Ég fagna því, að það skuli vera tekinn upp nýr háttur í þessum efnum og að það skuli greidd hærri framlög til þessarar starfsemi hér á eftir en verið hefur nú um skeið. Ég fagna því, að Búnaðarfélagi Íslands og Stéttarsambandi bænda hefur orðið það mikið ágengt í þessum málum, að það kom til, að þessi mál voru bundin í samningum hjá Stéttarsambandinu á s.l. hausti, og það er m.a. orsök í því, að þetta frv. hefur hlotið þá afgreiðslu af hálfu stjórnarvaldanna, sem raun ber vitni um. Við framsóknarmenn munum að sjálfsögðu fylgja þessu frv., enda þótt við kunnum að flytja við það einhverjar brtt. og sömuleiðis að fylgja öðrum brtt., sem fram kunna að koma. Ég sé ekki ástæðu til að raeða mikið um þetta mál nú, ekki sízt vegna þess, að ég á sæti í þeirri n., sem mun fjalla um þessi mál. En mér þótti rétt, að við 1. umr. málsins kæmi það fram, sem ég hef nú getið hér um.



Herra forseti. Það er í rauninni engin ástæða fyrir mig að tala nokkuð meira í þessu máli, vegna þess að hv. síðasti ræðumaður fór lofsamlegum orðum um frv. og gagnrýndi það lítið, sem tæplega var við að búast, þar sem þetta er frv. þeirrar n., sem Búnaðarfélagið skipaði í samráði við ráðuneytið, með örlitlum undantekningum, sem ég las hér áðan og spilla frv. lítið eða ekki neitt. Og þótt búnaðarþing hafi séð ástæðu til að fara fram á hærri styrki og ríkisstj. hafi ekki séð ástæðu til að fallast á það, þá hygg ég, að hv. Alþingi að athuguðu máli telji vel gert að þessu sinni með því að flytja frv. eins og n. gekk frá því. Hv. þm. fagnaði því, að Búnaðarfélagi Íslands og Stéttarsambandi bænda hefði orðið það mikið ágengt að fá ríkisstj. til að flytja þetta mál. Það er auðvitað algert aukaatriði, og það er ekki það, sem bændur spyrja um, hverjum sé það að þakka, að þetta frv. er flutt og búfjárræktarlögin endurskoðuð. Það er algert aukaatriði, enda var ég ekkert að draga það fram hér áðan. En ég vil af þessu tilefni geta þess, að n., sem samdi frv., kom með það til mín í þinglokin s.l. vor og ræddi þetta mál við mig þá. Og ég tók n. þannig þá, þegar hún kom til mín, að ég hét að beita mér fyrir því, að þetta frv. yrði flutt. Ég sé svo ekki, að það geri neitt til, þó að þessu frv. sé blandað inn í samningana í haust, ef það þykir henta, skiptir mig ekki nokkru máli, en ég get aðeins getið þess, að ég átti samtal við n., sem samdi frv., á s.l. vori, og ég er ekki í nokkrum vafa um það, að nefndarmennirnir muna það, hvað okkur fór þá á milli. Það er rétt, að jarðræktarstyrkur var ekki greiddur með vísitölu eftir 1960, einfaldlega vegna þess, að það var ekki heimilt. Eins og jarðræktarlögin eru nú, þá er svo ákveðið, að jarðræktarstyrkur skuli greiddur miðað við kaupgjaldsvísitölu, og þegar kaupgjaldsvísitalan var tekin úr sambandi, þá var ekki heimild til að greiða jarðræktarstyrkinn samkv. vísitölu eftir það, og vitanlega hafa bændur beðið tjón af þessu. En um það er ekki að sakast. Það má hins vegar ef til vill segja, að það tjón hafi að nokkru leyti verið bætt upp með því, að vísitalan var ekki í sambandi og kaupgjaldið þá ekki eins hátt á þessu tímabili, þannig að ef út í rökræður væri farið og reynt væri að draga fram plúsa og mínusa, þá er ég ekki í nokkrum vafa um, að það eru ekki eingöngu mínusar, sem við mundum skrifa á blaðið, heldur einnig einhverjir plúsar, sem kannske mundu vega minna en mínusarnir. En nú er ekki lengur því til að dreifa, og það er ekki alveg rétt heldur, að það hafi engin uppbót komið, því að nú síðustu árin var jarðræktarstyrkurinn greiddur með 15% uppbót, og var það nokkur sárabót samkv. útreikningum hagstofunnar. Ég hef ekki spurt að því, hvernig þau 15% voru fundin. Ég geri ráð fyrir, að það hafi verið einhverjar rökréttar forsendur fyrir því, þrátt fyrir lagaákvæðið, þannig að þar fengu bændur þó nokkra uppbót á jarðræktarstyrk. En aðalatriðið er það, að með þessu frv. og með frv. til nýrra jarðræktarlaga, sem lagt verður fram innan skamms, er gert ráð fyrir að taka upp nýja jarðræktarvísitölu, sem er miðuð við framkvæmdakostnað og hagstofan reiknar út í samráði við Búnaðarfélag Íslands og landnámsstjóra. Og ég held, að hv. síðasti ræðumaður hljóti að verða sammála mér um það, að þegar þetta búfjárræktarfrv. er orðið að lögum og þegar nýju jarðræktarlögin verða sett á þessu þingi til viðbótar þeim leiðréttingum, sem gerðar voru í fyrra, þá hafi verið stigið betur í ístaðið í þessum málum bændastéttinni til handa en áður. En ekki er ástæða til að metast um það heldur hér í hv. Alþingi. Reynslan mun skera úr því. En ég hygg, að bændur kunni að meta það, sem nú hefur verið gert og ráðgert er að gera í þessu efni. Og ég skal alveg láta það hlutlaust, þótt það sé sett að einhverju leyti í samband við samningana um afurðaverðið í haust, að svo langt er gengið í þessum málum sem raun ber vitni, og látum það alveg liggja milli hluta. En aðalatriðið er það, að hér eru góð mál á ferðinni og miklar leiðréttingar, sem landbúnaðurinn þurfti að fá, því að það er enginn vafi á því, að það er þjóðinni hollt og þjóðnýtt starf að auka ræktunina og bæta búfjárræktina, eins og þetta frv. miðar að, og jarðræktarlögin stuðla að aukinni ræktun. Ég sé svo ekki ástæðu til að segja meira um þetta af þessu tilefni.



Herra forseti. Það var alls ekki meining mín að gera lítið úr hæstv. landbrh. eða lítið úr hæstv. ríkisstj., enda þótt ég minnti á það í ræðu minni, að það væri þýðingarmikið fyrir bændastétt landsins að hafa öflugan félagsskap, hafa öflugt leiðbeiningakerfi, eins og starfar á vegum Búnaðarfélags Íslands, og hafa öflugt Stéttarsamband bænda, sem jafnan er vakandi yfir málefnum landbúnaðarins. Ég held, að sá maðurinn, sem mest mætti fagna því, að til eru slíkar stofnanir í landinu eins og Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda, sé fyrst og fremst landbrh., því að ef hann leitar vel innan þeirra samtaka, getur hann jafnan fundið styrk og stoð, ef hann vill berjast fyrir málefnum landbúnaðarins, sem ég efast ekki um.



Herra forseti. Með samningi 12. júlí 1957 gerðu Finnland, Noregur og Svíþjóð samning um afnám vegabréfaskoðunar við sameiginleg landamerki ríkjanna. Í 14. gr. samningsins er gert ráð fyrir, að ríkisstj. Íslands geti gerzt aðili að samningnum. Samningur þessi er þáttur í þeirri viðleitni að greiða fyrir samgöngum og samskiptum milli Norðurlandanna. Upphaf þeirrar samvinnu var samningur, sem gerður var milli Norðurlandanna, annarra en Íslands, í júlímánuði 1952 að tilhlutun norrænu þingmannanefndarinnar. Samkv. þeim samningi voru ríkisborgarar aðildarríkjanna leystir undan skyldu til að hafa vegabréf og sækja um dvalarleyfi við komu til annars norræns ríkis, en heimalandsins. Næsti áfanginn í þessum málum er nýr samningur 1. júlí 1954 milli Norðurlandanna fjögurra, þar sem ríkisborgarar samningsríkjanna eru algerlega leystir frá vegabréfaskyldu við komu til þeirra landa svo og skyldu til að sækja um dvalarleyfi. Ísland gerðist aðili að þeim samningi 1955, sbr. auglýsingu nr. 76 það ár. Norðurlandasamningurinn um afnám vegabréfaskoðunar frá 12. júlí 1957, gengur þeim mun lengra, en vegabréfasamningurinn frá 1952 og 1954, að hann heimilar útlendingum, einnig þeim, sem ekki eru norrænir ríkisborgarar, að ferðast frá einu samningsríki til annars um ákveðna löggilta staði án þess að gangast þar undir vegabréfaskoðun. Hvað snertir vegabréfaeftirlit hafa samningsríkin aðeins ytri landamæri, ef svo mætti segja, en það var einmitt talið af norrænu þingmannanefndinni 1952 æskilegt lokatakmark í samvinnu Norðurlandanna á sviði útlendingaeftirlits. Ísland hefur enn ekki gerzt aðili Norðurlandasamningsins 1957, enda þarf að samræma íslenzka löggjöf um eftirlit með útlendingum, löggjöf hinna Norðurlandanna um það efni, áður en til þess kemur. Á 8. þingi Norðurlandaráðs, sem haldið var í Reykjavík 1960, var einróma samþykkt ályktun þess efnis, að Ísland gerðist aðili Norðurlandasamningsins. Varð sú samþykkt m.a. til þess; að hafizt var handa um endurskoðun laga nr. 59 23. júní 1936, um eftirlit með útlendingum, svo og reglugerð um það efni. Áður höfðu farið fram viðræður á sameiginlegum fundi fulltrúa frá öllum Norðurlöndunum um nokkur framkvæmdaatriði, sem athuga þyrfti, ef til aðildar Íslands að samningnum kæmi. Norðurlandasamningurinn um afnám vegabréfaskoðunar snertir aðeins útlendinga, sem eru ekki ríkisborgarar í einhverju samningsríkjanna. Norrænir ríkisborgarar hafa hins vegar, eins og áður segir, öðlazt víðtækt ferðafrelsi á Norðurlöndum með samningnum 1954, ,bæði milli landanna og innan þeirra. Meginstefna samningsins frá 1957 er sú, að allir útlendingar geti, þegar þeir eru komnir inn fyrir landamæri eins af Norðurlöndunum, ferðazt frjálst milli hinna landanna án þess að gangast undir vegabréfsskoðun. Að vísu er hverju samningsríki fyrir sig heimilt að prófa við og við á sameiginlegum landamærum, hvort tilskilinn útlendingur hafi tilskilið leyfi, með því að krefja hann um vegabréf og önnur skilríki, en sú heimild mun lítt hafa verið notuð. Sameining Norðurlanda í eitt vegabréfaeftirlitssvæði hefur eðlilega haft í för með sér ýmsar skuldbindingar þeirra á milli, svo og nána samvinnu um framkvæmd útlendinga eftirlits. Skal hér getið nokkurra atriða í þeim efnum. Meginreglur um vegabréfaskoðun eru í 2. gr. samningsins. Er þar gert ráð fyrir, að hvert aðildarríki framkvæmi vegabréfaskoðun við hin norrænu útmörk sín. Með norrænum útmörkum er í samningnum átt við landamærin milli norræns ríkis og ríkis utan Norðurlanda, svo og flugvelli og hafnir í norrænu ríki, sem hefur reglulegar eða óreglulegar flug- eða skipasamgöngur við ríki utan Norðurlandanna. Í 2. gr. samningsins er enn fremur ráð fyrir því gert, að öll aðildarríkin noti sams konar skráningarspjöld við eftirlit með því, að útlendingar, sem þurfa staðfestingaráritun, fari frá Norðurlöndum í lok hins leyfða dvalartíma. Sams konar skráningarspjöld skal einnig nota gagnvart þeim útlendingum, sem vísað hefur verið úr einhverju landanna, en mega koma til eins eða fleiri af hinum löndunum. Samningsríkjunum er skylt að tilkynna hvert öðru um breytingar á samkomulagi um áritunarskyldu, sem þau kunna að gera við önnur ríki, sbr. 4. gr. samningsins. Áður en Norðurlandasamningurinn frá 1957 var gerður, máttu útlendingar, sem ekki þurftu staðfestingaráritun í vegabréf, dvelja í þriggja mánaða tíma í hverju Norðurlandanna fyrir sig án þess að fá til þess sérstakt leyfi. Samkv. 5. gr. samningsins er hins vegar ákveðið, að þriggja mánaða tímabilið skuli reiknað sameiginlega fyrir öll löndin. Útlendingur, sem kemur t.d. frá Englandi til Noregs og dvelur þar í tvo mánuði, getur einungis dvalizt í einhverju hinna Norðurlandanna í einn mánuð í viðbót án sérstaks leyfis. Hann getur ekki farið til einhvers hinna Norðurlandanna og byrjað þar nýtt þriggja mánaða tímabil. Útlendingur, sem kominn er í eitt Norðurlandanna, getur ferðazt til hinna án þess að vera háður vegabréfaeftirliti þar. Vegabréfaeftirlitsmenn í hverju landanna verða því að gæta hagsmuna allra samningsríkjanna í senn samkv. 6. gr. samningsins og meina útlendingi t.d. landgöngu, ef hann fullnægir ekki reglum þess lands, sem hann ætlar til. Synja ber t.d. útlendingi landgöngu í Danmörku, enda þótt hann ætli ekki að dveljast þar, heldur halda beina leið til Svíþjóðar, svo fremi sem ætla má, að hann hafi ekki nægileg fjárráð til framfæris þar í landi. Gildir einu, þótt viðkomandi sýni hinum danska eftirlítsmanni fram á, að hann hafi farmiða til Svíþjóðar og muni hvergi stanza í Danmörku. Af þessum ástæðum er nauðsynlegt að samræma lagareglur í samningsríkjunum um það, hvenær meina beri útlendingi landgöngu samkv 6.. gr. samningsins. Vanræki eitthvert samningsríki skyldur sínar gagnvart hinum samningsríkjunum og lætur hjá líða að synja útlendingi um landgöngu, þar sem það á við, getur það ríki, sem brotið er gegn, sent útlendinginn aftur til þess ríkis, sem veitti honum inngöngu í Norðurlöndin. Ekkert aðildarríkjanna má leyfa útlendingi landgöngu, ef honum hefur verið vísað úr landi af öðru aðildarríki, nema útlendingurinn hafi fengið til þess sérstakt leyfi. Eftirlitsmenn allra ríkjanna verða því að hafa heildarskrá yfir þá, sem vísað hefur verið úr landi í einhverju þeirra. Enda þótt aðildarríki Norðurlandasamningsins frá 1957 séu ein heild hvað vegabréfaeftirlitið snertir, eru þau það þó ekki á öllum sviðum útlendingaeftirlits. Dvalar- og atvinnuleyfi, sem hvert land gefur út fyrir sig, gilda þannig eingöngu gagnvart því sjálfu. Afleiðing þessa er t.d. sú, að útlendingi, sem ætlar til Svíþjóðar og hefur fengið staðfestingaráritun um dvalarleyfi þar, er óheimil för um Danmörku til að komast til Svíþjóðar nema með leyfi danskra yfirvalda. Ég hef nú gert nokkra grein fyrir samningnum frá 1957, sem gerður hefur verið, eins og ég sagði, milli Norðurlandanna, annarra en Íslands, ef við teljum það í þeirra hópi. Og það er í framhaldi af þessari norrænu samvinnu, sem ástæða þótti til að endurskoða lögin um eftirlit með útlendingum og þess vegna lagt fram frv. það, sem hér er til umr. Á s.l. ári í ágústmánuði var Sigurjóni Sigurðssyni lögreglustjóra, Elíasi Elíassyni deildarstjóra í dómsmrn. og Jóni Sigurpálssyni fulltrúa falin endurskoðun laganna um eftirlit með útlendingum, nr. 59 frá 1936 og þeir hafa einnig starfað að endurskoðun reglugerðarinnar þar um, og það allt sérstaklega með tilliti til fyrirhugaðrar aðildar Íslands að samningi hinna Norðurlandanna um afnám vegabréfseftirlits við landamæri milli Norðurlandanna frá 12. júlí 1957. Samningurinn er prentaður í íslenzkri þýðingu sem fylgiskjal með frv. Þessi n. samdi það lagafrv., sem hér liggur nú fyrir og skal ég gera grein fyrir helztu atriðum þess. Það er nokkru efnismeira, en gildandi lög um eftirlit með útlendingum eða 22 gr. í stað 15 áður. Það verður þó ekki sagt, að það í sjálfu sér geri ráð fyrir stórvægilegum breytingum frá því, sem nú er, ef undan er skilin fyrirhuguð aðild Íslands að Norðurlandasamningunum frá 12. júlí 1957 um afnám vegabréfaskoðunar við landamæri milli Norðurlandanna. Fyrirferð frv. stafar sumpart af því, að það gerir ráð fyrir, að lögfestar verði reglur, sem farið hefur verið eftir í framkvæmd eða áður hafa verið í reglugerð eða fyrirmæli um framkvæmd útlendingaeftirlitsins og sumpart vegna þess, að nauðsynlegt er að gera breytingar á gildandi lögum um útlendingaeftirlit, ef Ísland gerist aðili að áðurnefndum Norðurlandasamningi. Norðurlandasamningurinn áskilur, að útlendingalöggjöf aðildarríkjanna sé samræmd, að því er varðar reglur um komu til landsins og brottför, dvöl þar, synjun landgönguleyfis og brottvísun. Hefur þessa verið gætt í ákvæðum 2., 5., 10.–12. og 17. gr. þessa frv. Samkvæmt gildandi reglum ber hverjum þeim, sem kemur til landsins, að gefa sig fram hjá viðkomandi eftirlitsmanni vegabréfa eða hjá lögreglunni, þar sem hann fyrst kemur á land. Aðild að Norðurlandasamningnum felur það í sér, að farþegar, sem koma hingað beint frá hinum Norðurlöndunum, eru ekki háðir vegabréfseftirlitsskyldu. Rétt þykir því að lögfesta heimild fyrir ráðh. til að setja reglur um það, hvenær þeir, sem til landsins koma, skuli gefa sig fram við vegabréfaeftirlitið. Í íslenzkri löggjöf er ekkert ákvæði, er mæli fyrir um, hversu lengi útlendingur, sem leystur hefur verið undan skyldu, megi dveljast hér á landi án þess að sækja um dvalarleyfi. Um það atriði hefur verið samið við einstök ríki og þá að jafnaði um 3 mánaða dvalartíma. Í 5. gr. frv. þessa er lagt til, að lögfest verði regla sú, sem áður getur um 3 mánaða dvalartíma, ef miðað er við Norðurlöndin í heild. Enn fremur er þar að finna nánari reglur um útreikning í sambandi við 3 mánaða regluna, þ.e. þegar útlendingur hefur dvalizt í einhverju samningslandanna siðasta missirið. Ákvæðin um synjun landgönguleyfis, sbr. 1. málsgr. 10. gr. frv., eru í samræmi við ákvæði 6. gr. samningsins. Meginbreytingin frá gildandi reglum er sú, að við mat á því, hvort synja skuli útlendingi landgöngu, ræður ekki eingöngu tillitið til íslenzkra hagsmuna, heldur einnig hagsmuna hinna Norðurlandanna. Í 11. gr. frv. er ráðh. veitt heimild til að vísa útlendingi úr landi, ef þær ástæður eru fyrir hendi, sem raktar eru í 1. málsgr. 10. gr. Ákvæði 12. gr. frv. um heimild lögreglustjóra til að vísa útlendingum úr landi eru í samræmi við lagaákvæði í hinum Norðurlöndunum, sbr. 9. gr. samningsins. Ákvæði 4. og 5. tölul. 2. málsgr. 17. gr. frv. leggja refsingu við tilteknum brotum frömdum í einhverju samningsríkjanna. Byggjast ákvæðin á því, að litið er á Norðurlöndin sem eitt vegabréfseftirlitssvæði. Í frv. eru nokkur ný ákvæði, sem ekki eru í gildandi lögum. Rétt hefur t.d. þótt að setja ákvæði um útgáfu ferðaskilríkja til útlendinga, sem hafa ekki getað aflað sér slikra skilríkja með öðrum hætti, sbr. 3. málsgr. 1. gr. Samkvæmt heimild í nefndu ákvæði væri t.d. hægt að gefa út sérstök ferðaskilríki til handa ríkisfangslausum manni, sem hér dveldist, en nyti ekki góðs af alþjóðasamningi um stöðu flóttamanna. Þá hefur einnig verið talið eðlilegt að taka upp í frv. almennt heimildarákvæði um, að semja megi við önnur ríki um gagnkvæmar undanþágur frá reglum um dvalarleyfi, sbr. 7. gr. Ísland er aðili að einum slíkum samningi, þ.e. samkomulagi hinna Norðurlandanna frá 22. maí 1954, sbr. auglýsingu nr. 76 1955. Einnig þótti rétt að kveða á um það í frv., hvernig með skyldi fara, ef útlendingurinn, sem leitaði hér hælis, bæri fyrir sig, að hann væri pólitískur flóttamaður, sbr. 4. málsgr. 10. gr., enda hefur reynt á þetta atriði hér, en um slíkt skort lagafyrirmæli. Refsiheimildin í frv, er víkkuð frá því sem er í gildandi l. og er látin ná til nokkurra tilvika, sem líklegt væri, að helzt reyndi á í sambandi við eftirlit með útlendingum, sbr. 17. gr. frv. Yfirlýsingar, sem útlendingar kynnu að gefa opinberum aðilum í sambandi við framkvæmd laganna, geta falið í sér upplýsingar um trúnaðarmál. Því þótti rétt til verndar hagsmunum útlendingsins að reisa skorður við því, að almenningur ætti aðgang að þeim upplýsingum, sbr. 19. gr. Samkv. þessu hlýtur það að vera háð mati þeirra, sem um þessi mál fjalla, hverjar upplýsingar verða veittar í einstökum tilfellum. Við samningu frv. þótti eigi ástæða til að taka upp nokkur ákvæði gildandi l., sem úrelt þykja orðin. Skal þeirra stuttlega getið hér. Skilgreining hugtaksins útlendingur í 1. gr. l. nr. 59 1963 þótti óheppilega orðuð með tilliti til Norðurlandasamningsins um afnám vegabréfaskoðunar, en þar segir: „Í lögum þessum er maður talinn útlendingur eða útlendur, ef ekki er skylt að leyfa honum landvist á Íslandi samkv. landslögum eða þjóðréttarreglum.“ Það þótti ekki sérstök ástæða til að skilgreina hugtakið í sambandi við lög um eftirlit með útlendingum og er því ákvæðið hér fellt niður. Í 1. málsgr. 4. gr. l. nr. 59 1936 eru ákvæði um farþegaskrár. Flestar þjóðir hafa fallið frá kröfu um farþegaskrá í því formi, sem áður tíðkaðist og umrætt ákvæði gerir ráð fyrir. Hér á landi hefur um nokkurt skeið verið látið nægja að óska eftir einfaldri nafnaskrá, einkum í sambandi við flug. Er þessi tilslökun, sem ekki hefur þótt koma að sök, í því skyni að greiða fyrir farþegaflutningum í lofti. Með tilliti til þessa er ekki lagt til, að framangreint ákvæði 4. gr. l. nr. 59 1936 sé fellt niður, en nánari reglur um þessi atriði settar í reglugerð. Í 1. og 2. málsgr. 5. gr. l. nr. 59 1936 eru ákvæði um tilkynningarskyldu útlendinga, sem ekki eiga hér fast heimilisfang, en koma hingað í atvinnuskyni eða til þess að taka hér fasta búsetu. Ekki þykir ástæða til að hafa reglur um þessi efni í lögunum. Hins vegar er lagt til í frv., að ráðh. fái heimild til að setja reglugerð um tilkynningarskyldu útlendinga, sem dveljast hér á landi, sbr. 9. gr. frv. Í 2. tölul. 1. málsgr. 6. gr. l. nr. 59 1936 er ákvæði um heimild til að meina útlendingi landgöngu, enda telji landlæknir ástæðu til að synja honum um landvist, þótt ekki sé skylt að beita sóttvörnum. Ekki þykir ástæða til að hafa frekari heimild í þessum efnum en greint er í sóttvarnarlögunum, nr. 34 frá 1954 og er því lagt til í frv., að þetta ákvæði verði fellt niður hér. Í 1. tölul. 1. málsgr. 7. gr. l. nr. 59 1936 er ákvæði um skyldu til að vísa útlendum manni, sem setzt hefur að hér og verður framfærsluþurfi, úr landi. Í 2, tölul. 1. málsgr. 10. gr. er hins vegar gert ráð fyrir, að útlendingi sé meinuð landganga, ef ætla má, að hann hafi ekki nægileg fjárráð sér til framfærslu hér á landi eða eftir atvikum á hinum Norðurlöndunum. Ekki þótti ástæða til að hafa frekari heimildir í þessum efnum, enda má telja það ósanngjarnt að vísa útlendingi úr landi, ef til vill eftir margra ára vammlausa dvöl hér, þótt hann yrði fjárvana t.d. um stundarsakir. Hins vegar mætti nota heimild 4. tölul. 1. málsgr. 11. gr. frv., ef dvöl útlendingsins þætti sérstaklega óæskileg vegna fjármálaóreiðu hans. Framangreindu ákvæði 7. gr. l, nr. 59 1936 mun aldrei hafa verið beitt. Loks er svo fellt niður ákvæði 1. málsgr. 9. gr. l. nr. 59 1936 varðandi skyldu manns, sem meinuð er landvist, til þess að flytja skuldalið sitt úr landinu. Ákvæðið getur komið niður á einstaklingum, sem ekkert hafa til saka unnið og hefur auk þess ekki raunhæft gildi nú á dögum. Með þessu held ég, að sé gerð nægjanleg grein fyrir þessu frv. auk þeirra skýringa, sem í grg. felast og grg. við einstakar gr. þess og vil ég því mega leggja til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.