Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði í minni fyrri ræðu við þessa umr. óskað álits hæstv. menntmrh. á ákveðnum atriðum frv. Ég skal ekki að svo stöddu fara fleiri orðum um það atriði, sem varðar mat á efnahag foreldra eða fósturforeldra námsmanna, þegar um er að ræða A- eða B-lán, en það var varðandi vaxtahæð, vexti af B-lánum, sem ég hafði spurt hæstv. ráðh. um, hvaða rök lægju til þess mismunar, sem þarna væri um að ræða. Það er fjarri mér sannarlega að vilja auka greiðslubyrði námsmanna af námslánunum, en ég get hins vegar ekki fundið rökin fyrir þessum mismun á vöxtum af A-lánum og B-lánum. Og í ræðu hæstv. ráðh. gat ég ekki fundið, að kæmu fram rök fyrir honum. Nú er að vísu í grg. með frv., bls. 12, í niðurlagi 1. mgr. þar, sagt: „Er talið rétt að stilla vöxtum af B-lánum í hóf til þess að draga ekki um of úr þeim jöfnuði, sem á að felast í þessum málum.“ Þessi skipting í A- og B-lán er, eins og öllum er ljóst, hugsuð sem jöfnun á aðstöðu manna, meðan á náminu stendur. Þegar námi er lokið, þá fæ ég ekki betur séð en samkv. frv. séu leiðir til þess að jafna aðstöðumun manna til að greiða lánin, - leiðir, sem felast í því að dreifa greiðslum, afborgunum af lánunum á mismunandi langan tíma. Ég hef sem sé ekki fundið fullnægjandi rök fyrir þessum vaxtamismun. En ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta eða um önnur atriði frv., vegna þess, eins og ég áður sagði, að ég mun hafa aðstöðu til þess að skoða það nánar og ítarlegar í n. og kynna mér viðhorf þeirra, sem þar yrði talin ástæða til að fá umsagnir hjá um efni frv.

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Ég skal ekki furða mig á því, þótt hv. 6. þm. Reykv. gengi illa að finna í ræðu minni í fyrradag svar við spurningu sinni, því að í ljós kemur, að ég hef misskilið spurningu hv. þm. hrapallega, og bið ég afsökunar á því. Ég tók spurninguna þannig, að hv. þm. spyrði að því, hvort ekki væri unnt að losna við vaxtamismuninn með því að hafa breytilegan greiðslutíma eftir breytilegri greiðslubyrði af lánunum, og ég þóttist vera að svara því. En sjálfsagt er að greiða úr því máli, sem hv. þm. spyr um, eftir því sem mér er unnt að skýra það í stuttu máli. Meginrökin fyrir mismunandi vöxtum af A-lánum og B-lánum eru þau, að A-lánin eru hin almennu lán, sem veitt eru eftir mati á fjárhag og og aðstæðum námsmannsins eins. B-lánin koma til viðbótar, eru veitt með hliðsjón af þeim fjárhagsstuðningi, sem talið er eðlilegt, að foreldrar geti veitt námsmanni. í raun og veru eru B-lánin því beinlínis hugsuð til þeirra, sem lakar eru efnum búnir, og ætluð til þess að uppfylla að fullu margumrædda umframfjárþörf þeirra, sem lakar teljast settir. Þeir, sem hljóta B-lán, verða því að námi loknu að öðru jöfnu með mun hærri greiðslubyrði af námsskuldum heldur en þeir, sem aðeins hafa þurft A-lána með á sínum námsferli. Af þessum sökum er talið, að þar sem strangara aðstöðumat fer fram, áður en B-lán eru veitt, þá séu rök fyrir því að hafa vexti af þeim lægri. En eins og ég tók fram við fyrri umr., er þar að auki gert ráð fyrir því, að sjóðsstjórn semji við námsmenn að námi loknu um greiðslutímann og hann verði miðaður við, hversu námsskuldin er há og greiðslubyrðin þar af leiðandi þung fyrir hvern námsmann.

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Frv. á þskj. 276 fjallar um eina einfalda breytingu á l. nr. 6 frá 1971, um Hótel- og veitingaskóla Íslands. Breytingin er á þá leið, að inn í skólanefnd er bætt fulltrúa völdum af nemendum skólans. Eins og hv. þm. er kunnugt, hefur það verið mörkuð stefna a. m. k. á síðari árum, að nemendahópar í skólum skuli annaðhvort eiga aðild að skólanefnd eða skólastjórn, eftir því sem háttar til í hverjum skóla. Ósk kom fram frá Félagi matreiðslu- og framreiðslunema, þeirra nemenda, sem stunda nám í Hótel- og veitingaskólanum, að þeir fái aðild að skólanefndinni. Sjálfsagt þótti að verða við þessari ósk, og því er þetta frv. fram komið. Ég legg til, að því verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Hingað til hefur menntun starfsmanna við verslun og skylda starfsemi hér á landi næstum eingöngu farið fram við einkaskóla. Þessir skólar eru tveir, Verslunarskóli Íslands, sem rekinn er á vegum einkaverslunarinnar, og Samvinnuskólinn, sem samvinnuhreyfingin rekur. Síðan hafa á síðari áratugum bæst við verslunardeildir við ýmsa gagnfræðaskóla, en sú menntun, sem þar er veitt, getur naumast talist sérhæfð viðskiptamenntun. Það hefur lengi ljóst verið, að það fyrirkomulag, að þessum þætti menntunar og starfsþjálfunar sé eingöngu sinnt af einkaskólum, fær vart staðist til frambúðar. Þörfin fyrir sérmenntað fólk í verslun og skrifstofustörfum fer mjög vaxandi með breyttum atvinnuháttum, og jafnframt vex nauðsyn á því, að svo sé búið um hnútana, að sú menntun og þjálfun, sem þetta fólk fær, sé sem staðbest. Á því eru hins vegar ýmsir hængir, að þessum kröfum sé hægt að fullnægja eins og æskilegt væri í einkaskólum. Kostnaður við skólahaldið eykst, eftir því sem kröfurnar vaxa, og þá er ekki um annað að ræða til þess að auka tekjur skólanna, eins og starfsþörfin krefur, en að hækka skólagjöld, sem falla á nemendur. En það er undantekning í íslensku skólakerfi, að nemendur, sem ætla sér störf í mjög fjölmennri starfsgrein, fái ekki aflað sér undirbúningsmenntunar nema í skólum, sem krefjast skólagjalda; reglan er sú, að sérskólar eru ríkisskólar, þar sem skólagjöld þekkjast ekki. Þar við bætist, að skólahald í skólunum, sem viðskiptamenn veita, hefur ekki getað farið fram án ríkisstyrks um langt árabil. Þessi ríkisstyrkur hefur farið all mjög vaxandi. Þegar þannig er um hnúta búið, er ekki auðvelt með málin að fara, með ákvörðun rekstrarstyrkjanna til þessara einkaskóla, þar sem ekki er við neinar lagareglur að styðjast. Af þessum ástæðum varð það að ráði, að sett var n. til að semja lagafrv. um framtíðarskipun verslunarmenntunar í landinu. Sú n. hefur skilað því frv., sem hér er lagt fram óbreytt. Þar er kveðið á um verslunarmenntun á vegum ríkisins annars vegar og hins vegar gert ráð fyrir áframhaldi starfsemi einkaskólanna: Verslunarskóla og Samvinnuskóla, en skiptum þeirra og fjárveitingavalds ríkisins er skipað með lagareglum. Gert er ráð fyrir, að viðskiptamenntun á vegum ríkisins geti farið fram í mismunandi skólastofnunum, eins og segir í 6. gr. Er bæði gert ráð fyrir viðskiptanámsbrautum á framhaldsskólastigi, hvort heldur er í fjölbrautaskólum, menntaskólum eða framhaldsdeildum grunnskóla, og hins vegar sérskólum, sem alfarið eru stofnaðir til þess að mennta menn til starfa í viðskiptalífi. Svo er kveðið á í 7. gr., að hinn fyrsti sérskóli á ríkisins vegum til viðskiptamenntunar skuli stofnaður á Akureyri, og þykir það að athuguðu máli sjálfsagt, þar sem hinir viðskiptaskólarnir eru í landshlutum fjarlægum Norðurlandi og á Vesturlandi. Í lagafrv. eru ákvæði um námsefni í viðskiptamenntun, þar sem kveðið er á um greiningu námsefnis í kjarna annars vegar og kjörsvið hins vegar. Í kjarna skulu vera þær námsgreinar, sem taldar eru sameiginleg undirstaða almennrar menntunar og viðskiptamenntunar sér í lagi, sem sé íslenska, stærðfræði, eitt Norðurlandamál, enska, vélritun, bókfærsla og hagfræði. Síðan skal gefinn kostur á kjörsviðum, eftir því sem ákveðið verður um námsbrautir í viðskiptamenntuninni. Við það er miðað, að nánari ákvæði um námseiningar og sérgreint nám verði settar í reglugerð. Kveðið er á í 5. gr., hvaða helstu námsbrautir skuli standa til boða í viðskiptamenntunarskólum. Þar er um að ræða almenn skrifstofustörf, störf við bókhald, afgreiðslu- og deildarstjórnarstörf í verslunum, svo og almenn stjórnarstörf. Þar að auki er ráð fyrir því gert í sömu grein, að nemendur skuli með viðbótarnámi geta búið sig undir stúdentspróf auk hins sérhæfða náms í viðskiptagreinum. Í samræmi við þetta er gert ráð fyrir, að námið geti verið mismunandi langt eftir því, um hvaða námsbrautir er að ræða, þ. e. a. s. það geti tekið frá einu ári upp í fjögur ár. Í 9. gr. eru svo ákvæði um stuðning ríkisins við rekstur Samvinnuskólans og Verslunarskóla Íslands, sem hefur eins og ég áðan sagði, átt sér stað um árabil, en án nokkurra skýrra fyrirmæla um, hvernig honum skuli háttað. Í 9. gr. er svo fyrir mælt, að rekstrarkostnað skólanna skuli greiða að fullu af ríkisfé, nema rekstrarkostnað heimavistar, þar sem hennar er þörf, en rekstur heimavistar skuli styrkja sem nemur 80% af kostnaði. Settur er einnig sá varnagli, að ríkisframlag megi að hámarki miða við kostnað í ríkisskólum á sama fræðslustigi. Síðan er ákvæði um framlag ríkisins til stofnkostnaðar kennsluhúsnæðis, sem byggt verður við þessa einkaskóla, eftir að lögin taka gildi, og er ráð fyrir því gert, að það sé að 80% greitt af ríkisfé. Sama á að gilda um heimavistarhúsnæði, þar sem ákveðið verður, að þess sé þörf. Svo er búið um hnúta, að styrkveitingar eru því háðar, að menntmrn. hafi samþykkt árlega áætlun um rekstrarkostnað þessara skóla og fé sé veitt á fjárl. fyrir stofnkostnaði. Loks er ákvæði um það í 9. gr., að framlög ríkisins skuli við það miðuð, að einkaskólar þessir starfi í samræmi við þá stefnu um viðskiptamenntun, sem fram er sett í frv. og þeim reglugerðum, sem settar kunna að verða samkv. því. Ég vil taka fram, að alger samstaða var um þetta frv. í n., sem það samdi, en hana skipuðu bæði fulltrúar ríkisins og fulltrúar þeirra aðila, sem rekið hafa Verslunarskólann og Samvinnuskólann. Legg ég svo til, herra forseti, að frv. verði eftir þessa umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Það er vissulega ástæða til að fagna því, að þetta frv. skuli fram komið, þar sem gert er ráð fyrir því, að stofnaður skuli sérstakur verslunarskóli eða skóli í viðskiptafræði á Norðurlandi. Þetta er gamalt baráttumál Norðlendinga. Hafa m. a. ungir sjálfstæðismenn mjög beitt sér fyrir þessu máli og gert um það ályktanir, og víða hefur komið fram áhugi á því. Eins og kunnugt er, er Akureyri mikill verslunar- og iðnaðarbær og mikil þörf fyrir starfsfólk einmitt með viðskiptamenntun þar við hin margvíslegustu fyrirtæki, svo að þörf fyrir skóla af þessu tagi hefur verið mjög brýn. Í aths. með frv. er tekið fram, að n. vænti þess, - væntanlega sú n., sem samdi þetta frv., að skóli af þessu tagi rísi á Akureyri innan tíðar. Mig langaði af þessu tilefni að spyrja hæstv. menntmrh., við hvað sé átt með þessu orðalagi, mér virðist það nokkuð rúmt. Mér skilst, að í fjárl. yfirstandandi árs sé ekki gert ráð fyrir, að skóli af þessu tagi geti tekið til starfa á næsta hausti, og ég vænti þess, að hæstv. ráðh. beiti sér fyrir því, að í fjárl. fyrir næsta ár verði tekið framlag til skóla af þessu tagi. Ég álít, að þörfin fyrir slíkan skóla á Akureyri sé svo brýn, að það megi ekki lengur dragast. Eins og fram kemur í aths. með frv., hefur einnig komið fram mikill áhugi á Húsavík fyrir því, að þar risi verslunarskóli. Húsavík er mjög vaxandi kaupstaður. Hitaveitan, sem þar er, og Kísilgúrverksmiðjan við Mývatn hafa að mínu viti gerbreytt vaxtarskilyrðum kaupstaðarins, og þar ríkir nú mikill stórhugur, m. a. í skólamálum. Skoðun mín er sú, að hiklaust eigi að stefna að því, að á Húsavík megi verða skólamiðstöð fyrir Þingeyjarsýslur. Þar er nú öflugt sjúkrahús, og þar er hægt að fá háskólamenntaða menn af margvíslegu tagi til þess að kenna valgreinar við skóla á framhaldsstigi. Ég álít því, að það eigi að leggja áherslu á að efla þar skólastarf og reyna með þeim hætti og á annan hátt að efla vöxt kaupstaðarins eins og hægt er. Í þessu sambandi sé ég ástæðu til þess að minna á ýmis önnur baráttumál Norðlendinga í skólamálum. Ég minni t. d. á baráttuna fyrir fullkomnum tækniskóla og jafnvel tækniháskóla á Akureyri, en á því ríkir mjög mikill áhugi hjá heimamönnum.

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Ekki treysti ég mér til að greina hv. 2. þm. Norðurl. e. frá því, hvað vakað hefur fyrir n., sem frv. samdi, með orðalaginu „innan tíðar“, sem viðhaft mun í grg. um stofnun viðskiptaskóla á Akureyri. Hins vegar get ég skýrt hv. þm. frá, hverjar mínar hugmyndir eru um það mál. Forsenda þess, að unnt sé að hefjast handa að vinna að stofnun slíks skóla, er að sjálfsögðu jákvæð afgreiðsla Alþ. á því frv., sem hér er lagt fyrir, og ég fulltreysti, að hún eigi sér stað á þessu þingi. Að frv. samþykktu tel ég, að matið á hraða við stofnun viðskiptaskóla á Akureyri verði að fara eftir því, hve þörfin á skólastofnunum á Norðurlandi sé talin brýn. Álit mitt er, að þörfin sé það brýn, að sjálfsagt sé, að í fjárl. næsta árs, fjárl. þess árs, sem við tekur að þessu frv. samþykktu, verði fjárveiting til að koma viðskiptaskóla á stofn á Akureyri.