Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Hv. þm. Illugi Gunnarsson hefur lýst því yfir að sér hafi verið misboðið vegna mótmæla minna sem áttu sér stað undir ræðu hans hér fyrr í kvöld. Sá gjörningur beindist á engan hátt gegn hv. þingmanni né neinum öðrum þingmanni persónulega. Mér er ljúft og skylt að biðja hv. þingmann og þingheim afsökunar og ég vænti þess að þingstörf geti gengið eðlilega fyrir sig eins og ósk okkar allra er.

Virðulegur forseti. Ég er kominn hingað upp til að ítreka fyrir mína hönd þá afsökunarbeiðni sem hv. þm. Lúðvík Geirsson flutti áðan og undirstrika það sem þar kom fram, að sá gjörningur sem hér átti sér stað fyrr í kvöld undir ræðu hv. þm. Illuga Gunnarssonar beindist ekki gegn nokkrum þingmanni persónulega, hvorki honum né öðrum. Ég vonast til að sú afsökunarbeiðni verði tekin gild og að þingstörf geti þá haldið hér áfram með eðlilegum hætti.

Virðulegi forseti. Ég tek þessa afsökunarbeiðni til greina. Ég vil þó segja að það mál allt saman er heldur verra fyrir Alþingi Íslendinga. Ég er í engri stöðu til að tjá mig fyrir hönd þingsins en tek við afsökunarbeiðninni eins og ég hef áður sagt.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta? - Óskað er eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta og mun hún fara fram síðar í dag.

Forseti. Í þessum fámenna þingsal tel ég þó við hæfi að fagna úrslitum atkvæðagreiðslunnar í gær í New York; 2/3 aðildarríkja Sameinuðu þjóðanna greiddu atkvæði með tillögunni um að Palestína fái stöðu ríkis án aðildar í þeim alþjóðasamtökum, sömu stöðu og Vatíkanið. Í því felst viðurkenning á Palestínu sem ríki. Palestínumenn hafa eftir atkvæðagreiðsluna aðgang að öllum stofnunum Sameinuðu þjóðanna og geta m.a. sótt mál fyrir stríðsglæpadómstólnum, sem kann að breyta samskiptum þeirra við Ísraelsher. Aðeins níu ríki voru á móti. Það er fróðlegt að skoða þann lista. Það eru auðvitað Ísrael og Bandaríkin og svo Kanada, en eina Evrópuríkið er Tékkland undir forustu Vaclavs Klaus. Hin ríkin eru Marshalleyjar, Míkrónesía, Nárú, Pala og Panama og þarf ekki að hafa mörg orð um það nema að vegur hinna mikilfenglegu Bandaríkja Vesturheims hefur oft verið meiri um heimsbyggðina. Það er gott því að niðurstaða gærdagsins er fyrst og fremst lexía fyrir Bandaríkin, hinn fjárhagslega, pólitíska og hernaðarlega bakhjarl Ísraelsmanna. Sagan frá fyrri heimsstyrjöldum í gegnum kalda stríðið er auðvitað baksvið afstöðu þeirra og þekking á bandarískum stjórnmálum getur vissulega skýrt afstöðu Bandaríkjastjórnar hvort sem þar eru við völd repúblikanar eða demókratar. En að skilja er ekki það sama og að fyrirgefa. Eftir þá viðburði sem nú hafa orðið í mánuðinum og sérstaklega eftir hinn mikla utanríkispólitíska sigur Palestínumanna á allsherjarþinginu í gær, hljóta bandamenn Bandaríkjanna að kalla eftir skýrri sýn þeirra til málefna Miðausturlanda almennt og sérstaklega vandans í Palestínu og Ísrael. Ég fer fram á að hæstv. utanríkisráðherra geri það. En ég vil líka hrósa hæstv. utanríkisráðherra. Maður var stoltur Íslendingur fyrir ári þegar við í þessum sal samþykktum að viðurkenna Palestínuríki 

Frú forseti. Ég kem hingað upp undir liðnum störf þingsins til að ræða um störf þingsins og vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar. Við lesum um það í blöðum í dag og heyrðum um það í fjölmiðlum í gær að ríkisstjórnarþingflokkarnir hafa fengið til umfjöllunar enn eitt frumvarpið til laga um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Fyrirsögn Fréttablaðsins í dag er: „VG hlynnt en Samfó efins.“ Þetta er sem sagt frumvarp um breytingar á stjórn fiskveiða, taka fjögur. Hvað er að gerast? Jú, stjórnarflokkarnir hafa ekkert lært. Ekkert samráð hefur verið haft við stjórnarandstöðuna frekar en fyrri daginn, ekkert samráð hefur verið haft við hagsmunaaðila frekar en fyrri daginn, ekkert samráð hefur verið haft við sérfræðinga frekar en fyrri daginn. En samkvæmt Fréttablaðinu herma heimildir að frumvarpið sé í grundvallaratriðum óbreytt frá því frumvarpi sem lagt var fram og ekki náðist að afgreiða, það hlaut ekki stuðning á síðasta þingi. Verið er að bítast um það í stjórnarflokkunum. Ég verð að segja að það eru skammarleg vinnubrögð. Eina ferðina enn á að viðhafa slík vinnubrögð. Ef þetta væri nú eina málið sem svo er ástatt um, en það er svo sannarlega ekki þannig. Þetta er nákvæmlega það sama og gerðist með rammaáætlunina. Þingflokkar stjórnarflokkanna og einstakir þingmenn sömdu sín á milli þannig að ekkert svigrúm var til að breyta neinu eða taka neinum rökum þegar málið er komið hingað inn. Það sama er að gerast með stjórnarskrá lýðveldisins. Þar er verið að þröngva málinu í gegnum þingið, sýna stjórnarskrá lýðveldisins þá mestu óvirðingu sem hægt er að hugsa sér með því að veita nefndum þingsins frest til 10. desember til að koma með athugasemdir um einstaka kafla, 

Hæstv. forseti. Ég ætla að nokkru leyti að fjalla um sama efni og hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir. Ég rak reyndar augun í það þegar ég var á leiðinni hingað í pontuna að nú hefur forsætisráðherra lagt fram skýrslu sem heitir Skýrsla forsætisráðherra um vandaða lagasetningu, áhrif laga um opinberar eftirlitsreglur og störf ráðgjafarnefndar 2006–2011. Ég vona að þau sjónarmið sem þar koma fram um vandaða lagasetningu verði höfð í heiðri við meðferð mála á þinginu. Á það hefur töluvert skort að undanförnu og á það skortir töluvert varðandi mörg þau mál sem hér eru til umfjöllunar eins og hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir vakti athygli á. Ég nefni sérstaklega í því sambandi meðferð stjórnarskrárfrumvarpsins. Við umfjöllun um málið í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrir þremur dögum bókuðum við hv. þm. Ólöf Nordal mótmæli við tilteknum atriðum varðandi vinnubrögð nefndarinnar í þessu máli. Til að upplýsa hæstv. forseta og hv. þingmenn um efni þeirrar bókunar ætla ég, með leyfi forseta, að lesa hana við þetta tækifæri: „Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mótmæla harðlega málsmeðferð meiri hluta nefndarinnar vegna breytinga á stjórnarskrá. Sú hugmynd að senda til Feneyjanefndarinnar aðeins hluta úr greinargerð frumvarps til stjórnskipunarlaga án nokkurra frekari gagna er alveg ófullnægjandi. Þá er alveg óskiljanlegt að þetta frumvarp verði ekki sent formlega til umsagnar eins og venja er með lagafrumvörp heldur láta auglýsingu eftir umsögnum duga. Eina rétta er að leitað verði eftir formlegum umsögnum og rúmur frestur sé gefinn til þess þegar um slíkt grundvallarmál er að ræða. Það er fráleitt að í auglýsingu eftir umsögnum sé aðeins veittur 14 daga frestur. Ófært er að skila inn viðamiklum umsögnum á svo stuttum tíma. Sjálfstæðismenn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafna þessum vinnubrögðum meiri hluta nefndarinnar algerlega.“

Virðulegi forseti. Ég vil minna hv. þingmenn á þá staðreynd að brottfall úr framhaldsskólum er allt of mikið hér á landi. Fjögur af hverjum tíu ungmennum hafa ekki lokið framhaldsskólanámi við 24 ára aldur. Það er alvarlegt mál fyrir þjóð sem tryggja vill hagvöxt til framtíðar. Margar rannsóknir sérfræðinga á sviði menntunarfræða og hagfræði hafa sýnt að hvert ár í framhaldsskóla eykur þann hagvöxt sem einstaklingur skilar til samfélagsins umtalsvert. Það er því í mörgum skilningi nauðsynlegt að taka myndarlega á þessum vanda. Vandamálið er ekki nýtt hér á landi en árangurinn af glímunni við brottfallið hefur látið á sér standa. Við þurfum að taka mið af þeim greiningum og rannsóknum sem gerðar hafa verið og skoða hvað er ólíkt í skipulagi á náms- og framhaldsskólastigi hér á landi því sem gerist í nágrannalöndunum. Eitt atriði hrópar á athygli, það er lengd námsins. Staðreyndin er sú að Ísland er eina ríkið á Evrópska efnahagssvæðinu sem skipuleggur nám til stúdentsprófs þannig að miðað er við að nemendur ljúki því 20 ára gamlir. Reyndar er meðalnámstími til stúdentsprófs lengri en fjögur ár og meðalaldurinn hærri en 20 ár hér á landi. Að þeirri staðreynd eigum við að beina sjónum okkar þegar fjallað er um brottfall úr framhaldsskólum og einnig þegar fjallað er um þann hagvöxt sem hver einstaklingur skilar til samfélagsins. Uppeldisaðferðir, stuðningur foreldra, agi og raunhæfar kröfur skipta máli og aðgengi að námi spilar auðvitað stórt hlutverk. En lengd námstímans á framhaldsskólastigi þarf að stytta svo íslensk ungmenni standi jafnfætis jafnöldrum sínum í nágrannalöndunum og séu samkeppnishæf við þá. Það er einnig mikilvægt að skoða skipulag námsins þegar við veltum fyrir okkur 

Frú forseti. Í gær, 29. nóvember, var stór dagur í sögu palestínsku þjóðarinnar þegar allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna samþykkti með yfirgnæfandi meiri hluta að palestínska þjóðin skyldi fá fasta áheyrnaraðild í Sameinuðu þjóðunum. Það er baráttumál sem við Íslendingar og Alþingi Íslendinga hefur látið sig varða um langt skeið. Eins og kunnugt er samþykkti Alþingi mótatkvæðalaust fyrir ári síðan að viðurkenna Palestínu sem sjálfstætt og fullvalda ríki. Þetta eru mikil gleðitíðindi í sögu palestínsku þjóðarinnar og við hljótum að deila þeirri gleði með Palestínumönnum. Það er hins vegar umhugsunarefni að nokkrar þjóðir á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, m.a. bandalagsþjóðir okkar Íslendinga, kusu að greiða atkvæði gegn þeirri ályktun sem þar var samþykkt. Ég tek undir með hv. þm. Merði Árnasyni að það er ástæða fyrir okkur Íslendinga að brýna bandalagsþjóðir okkar, og þá ekki síst Bandaríkin sem við vitum öll að ráða auðvitað mestu og því sem þau vilja ráða um framgang mála í Miðausturlöndum, að snúa nú við blaðinu og beita sér af alefli fyrir tveggja ríkja lausninni, því að eins og fram kom í máli Abbasar, forseta Palestínu, á allsherjarþinginu í gær er hætt við að sú leið sé að verða ófær eftir því sem Ísraelsmenn mylja undir sig sífellt meira land. Þess vegna er mjög brýnt að ganga nú hratt til verks og beita Ísraelsmenn þrýstingi í þessu efni. En það er líka áhyggjuefni að margar vinaþjóðir okkar í Austur-Evrópu, m.a. Eystrasaltsþjóðirnar sem voru til skamms tíma undirokaðar þjóðir og þurftu að berjast fyrir eigin sjálfstæði, skyldu ekki treysta sér til að styðja sjálfstæðisbaráttu Palestínumanna. Það er líka umhugsunarefni og nokkuð sem mér finnst að við Íslendingar eigum að ræða við þessar vinaþjóðir okkar. 
            

Virðulegi forseti. Það er mjög vinsælt þessa dagana að ræða stöðu Íbúðalánasjóðs, bæði af stjórnmálamönnum og öðrum í samfélaginu. Ég held að það sé ágætt fyrir menn að rifja upp að ástæðan fyrir því að farið var í að breyta Íbúðalánasjóði árið 2004 var að húsbréfakerfi Jóhönnu Sigurðardóttur var komið að fótum fram. Það gekk ekki. Einstaklingar töpuðu hundruðum þúsunda og jafnvel milljónum á því að vera að taka upp og skipta með þau húsbréf sem þá voru í gildi. Menn hafa gagnrýnt hvaða leið var farin árið 2004 og látið eins og það hafi bara komið af himnum ofan að menn skyldu fara í þær breytingar sem gerðar voru. Það var að sjálfsögðu ekki þannig. Bæði erlendir og innlendir ráðgjafar ráðlögðu að farin yrði sú leið að fara með óuppgreiðanleg bréf þannig að betri kjör fengjust á lánum sem Íbúðalánasjóður gæti lánað út. En menn gleyma því hins vegar að bankarnir komu á sama tíma inn á markaðinn af fullum krafti. Bankarnir sáu þar færi og ætluðu sér að knésetja Íbúðalánasjóð, eins og allir vita. Á fyrstu þremur mánuðunum eftir breytingarnar árið 2004 voru lán úr Íbúðalánasjóði greidd upp fyrir 100 milljarða. Þegar upp var staðið voru 300 milljarðar greiddir upp. Í dag sýnist mér að það sé að endurtaka sig. Bankarnir lána nú óverðtryggð lán en Íbúðalánasjóður gerir það ekki. En á sama tíma á Íbúðalánasjóður 50–60 milljarða kr. í lausu fé sem geymt er í Seðlabankanum í raun með neikvæðum vöxtum. Við verðum að átta okkur á því, kæru þingmenn og virðulegi forseti, að vandi Íbúðalánasjóðs er búinn til af einhverjum öðrum en sjóðnum sjálfum með því umhverfi sem hann er í. Við vitum að bankarnir hafa enn þá mikla þörf fyrir allt það fé sem er á markaði og vilja gjarnan lána út öll húsnæðislán sem hægt er að lána. En ég get fullvissað hæstv. forseta um að það er í það minnsta ekki á stefnuskrá framsóknarmanna að leyfa bönkunum að ráða húsnæðislánamarkaðnum.

Virðulegi forseti. Ég ætla, með leyfi yðar, að vitna í orð Bjargar Thorarensen sem hún lætur falla vegna umsagnarferlis um fyrirhugaðar breytingar á stjórnarskránni. Hún segir, með leyfi, í bréfi sem hún sendir til þingnefnda: „Ég spyr, er í alvöru ætlast til þess að hægt sé að vinna vandaðar umsagnir til þingnefnda á þessum fordæmalaust stutta fresti við meðferð Alþingis á frumvarpi til nýrrar stjórnarskrár, fresti sem á sér tæpast hliðstæður í meðferð venjulegra lagafrumvarpa jafnvel um smámál? Þótt ég kasti öllum öðrum verkefnum frá efast ég um að mér tækist að útbúa ásættanlega greiningu á þessum atriðum.“ Þetta skrifar Björg Thorarensen, lagaprófessor við Háskóla Íslands, í bréfi til þingnefnda sem óskuðu eftir umsögn. Virðulegi forseti. Það er ástæða til að veita þessum orðum lagaprófessorsins athygli og bregðast við þeim. Besta leiðin til að gera það er auðvitað sú að lengja umsagnarfrestinn og vinna þetta mál eins og þingmenn Sjálfstæðisflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafa lagt til með bókun; leitað sé með eðlilegum hætti umsagna og málið unnið eins og það á skilið. Þetta sleifarlag og þessi handarbakavinnubrögð sem lagt er upp með eru þinginu ekki til sóma. Ég vona að þeir hv. þingmenn sem hafa stjórn á þessu máli hlusti á það sem fram kemur hjá lagaprófessornum og bregðist ekki við slíkum athugasemdum öðruvísi 

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka undir með þeim þingmönnum sem hér hafa fagnað þeim áfanga sem náðist í gær í sögu Palestínu og hrósa sérstaklega vaskri framgöngu hæstv. utanríkisráðherra í þessu málefni sem og þingsins. Ég er komin hingað upp til að lýsa áhyggjum mínum sem ég hef áður lýst á fundum þingnefnda og innan þingflokks á því hversu skammur tími er gefinn fyrir okkur til að fara yfir frumvarp til stjórnarskipunarlaga, stjórnarskrá lýðveldisins. Ég held að það sé málinu öllu mjög til góðs og heilla að gefa mun meiri tíma, að við höfum fram í janúar til að fara yfir þetta mál. Öll viljum við vanda okkur. Öll viljum við sýna þessu máli yfirvegun og kostgæfni þannig að við getum öll með góðri samvisku sagt að við höfum sýnt stjórnarskrá lýðveldisins þá virðingu sem hún á skilið. Ég tel ekki að það skemmi fyrir málinu heldur þvert á móti að það geri gagn. Það er ekki bara til góðs fyrir þingheim heldur líka alla þá ólíku aðila í samfélaginu sem hafa margt fram að færa í þessum efnum og vilja koma að því en geta það ekki með svo stuttum fyrirvara sem raun ber vitni. Þess vegna held ég að við eigum að sameinast um að lengja þessa fresti þannig að við getum öll unað við.

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Oddnýju Harðardóttur að brottfall í framhaldsskólum er vá fyrir framtíð Íslands. Þarna er verið að brjóta niður ungt fólk, oft og tíðum karlmenn, að ég held, og þeir fara ekki í háskóla. Þetta er mjög hættulegt og ég held að þingmenn ættu allir að taka höndum saman um að greina vandann og leysa hann sem fyrst. Mig langar til að tala um þá 38 daga sem eru eftir af þinginu og þau verkefni sem standa fyrir dyrum. Við eigum eftir að fara í þrjár umræður um eignarhald á kvótanum og því sem því fylgir. Við eigum eftir að fara í tvær umræður um stjórnarskrána og ég ætla að vona að tími gefist til þess. Við eigum eftir að klára fjárlögin og fara í 3. umr. um þau. Það verður mjög erfitt vegna þess að ríkisstjórnin er með minni hluta og það getur komið út þannig að hún þurfi að kaupa atkvæði stjórnarliða með því að samþykkja fjárveitingar hingað og þangað. Þetta var rætt í gær varðandi Hólaskóla. Þetta getur orðið mjög skaðlegt fyrir ríkissjóð og fjárlögin í heild. Síðan eigum við algerlega eftir að ræða tekjufrumvarpið við þrjár umræður og rammaáætlun. Ég velti fyrir mér hvort við þurfum ekki að breyta dagskrá þingsins, breyta skipulagi funda þannig að við störfum meira í janúar. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort ekki sé ástæða til að breyta skipulaginu þannig að við ráðum við allt þetta magn af málum. Svo gleymdi ég að nefna eldhúsdaginn. Þann dag er ekki rætt um önnur mál þannig að þetta er orðið ansi knappt. Margt af þessu hefur beðið lengi, eins og stjórnarskráin sem er búin að liggja inni í þinginu í eitt og hálft ár. Það er ekki góð verkstjórn.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal, eins og margt sem hann segir, að stjórnarskrártillögur hafa legið í þinginu allan fyrravetur. Þær voru sendar út til umsagnar. Ég man ekki nákvæmlega hve margar bárust en þær eru á fjórða tug. Vinna stjórnlaganefndar liggur fyrir og fyllir að ég held tvö bindi. Við erum með mjög mikinn fróðleik í hillunum hjá okkur um þessi efni. Við höfum nú síðast fengið frá ýmsum fræðimönnum fylgiskjölin með frumvarpinu sem hefur verið lagt fram. Ég hef hvatt skrifstofuna eða nefndasviðið til að fara í gegnum þessi gögn og afhenda nefndunum hverri fyrir sig þannig að auðveldlega megi ganga að þeim og ræða þessi mál eins og þarf. Ég hef líka sagt og við höfum sagt það í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að ef einhverjir þurfa lengri tíma erum við auðvitað til viðræðu um það. Við hlustum og við bregðumst líka við sem er svolítið ólíkt sumu fólki sem hlustar en bregst svo aldrei við. Ef einhver getur ekki skilað fyrr en í byrjun janúar þá kemur það í byrjun janúar. Við skulum líka átta okkur á því að þetta er verk sem við ætlum að klára fyrir kosningar og það hefst ekki ef við fáum ekki umsagnir fyrr en í lok janúar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur að við eigum að gefa okkur þann tíma sem þarf til að vinna málin vel, alveg sama hversu stór eða smá þau eru. Ég held að ágætt sé líka að rifja upp það sem hefur komið í ljós á undanförnum vikum að það hefði betur verið gert í sumum málum sem hafa verið afgreidd héðan. Ég nefni til að mynda lög sem snúa að gengislánadómum. Það hefði verið betra að gefa sér betri tíma til að afgreiða þau. Ég kem hingað upp undir þessum lið fyrst og fremst til að ræða þá alvarlegu stöðu sem er á heilsugæslustöðinni í Snæfellsbæ. Nú ræðum við í 2. umr. fjárlaga um árangur og árangursleysi ríkisstjórnarinnar og sitt sýnist hverjum, en staðreyndirnar blasa hins vegar við á sumum stöðum á landinu. Nú er því þannig komið að þessari heilsugæslustöð er lokað aðra hvora helgi. Það sparast ekki stórar tölur við það en þetta segir okkur auðvitað hversu hart hefur verið gengið í niðurskurði gagnvart heilbrigðisstofnunum Vesturlands. Það þarf að aka um 30 kílómetra leið til Grundarfjarðar til að sækja heilsugæsluþjónustu aðra hverja helgi. Því miður er oft illviðrasamt á þessum árstíma og ófært á milli þessara tveggja byggðarlaga. Það blasir við það viðhorf stjórnvalda til þessa fólks sem býr þarna að þau líta á það sem einhvers konar vinnudýr fyrir ríkissjóð. Það á að taka nokkur hundruð milljónir í auðlindagjaldi út úr þessu sveitarfélagi en á sama tíma fær það ekki þá grunnþjónustu sem það á að fá og íbúarnir spyrja sig þessarar spurningar: Ef við þurfum ekki grunnþjónustu í heilbrigðismálum, hvaða þjónustu þurfum við þá yfir höfuð? Ég held að þetta sé umhugsunarvert fyrir hv. þingmenn þegar menn eru að tala um árangur eða árangusleysi eða að minnsta kosti breytta forgangsröðun. Það er mikilvægt að allir íbúar landsins hafi aðgang að grunnþjónustu en um það er ekki að ræða þarna.

Frú forseti. Ég vil eins og aðrir fagna niðurstöðu á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í gær og óska okkur og Palestínumönnum og öllum í heiminum til hamingju með hana. Nú er vika liðin frá því að við lukum 1. umr. af þremur um frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Ég lýsti rækilega í ræðustól og kynnti þá hugmynd sem fram hafði komið í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd um að virkja sem flesta þingmenn til vinnu í meðferð málsins og helst alla þingmenn. Ég rakti hvar og hvernig við mundum skipta þessum greinum upp á milli nefnda og allir sem viku að því í umræðunni tóku því fagnandi og enginn gerði neinar neikvæðar athugasemdir við það sem betur fer. Það er dapurleg staðreynd að allan þann tíma sem frumvarp stjórnlagaráðs hefur verið í meðförum Alþingis frá því síðastliðið haust, það er meira en ár síðan, hefur stjórnarandstaðan alltaf hengt sig í málsmeðferð, aldrei verið tilbúin til að ræða efnislegt innihald. Málsmeðferðin hefur alltaf verið efst á blaði og menn hafa fundið henni allt til foráttu. Það er dapurlegt að núna þegar kallað er eftir efnislegri umfjöllun fagnefnda skuli enn vera talað um málsmeðferð og menn hengja sig í það og mótmæla því hástöfum að nefndir þingsins hafi fengið 15 daga til að skila inn umsögn um tiltekna þætti í frumvarpinu. Það er mikið nýnæmi í störfum Alþingis að viðhafa þessa aðferð og ég hefði haldið að menn mundu fagna því. Það er ástæðulaust að gera lítið úr því að mismikið álag er í nefndunum og nefndirnar fá líka mismargar greinar til umfjöllunar. Auðvitað taka menn sér þann tíma sem þeir þurfa til að fjalla um mál. Það hafa menn hingað til gert. Skemmst er að minnast rammans 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði að svona væri lífið hér í þingsölum. Eigum við þá ekki að gera áætlanir í þingsölum sem eru raunhæfar og geta staðist? Eigum við þá ekki að gefa tímafresti sem geta staðist? Eigum við þá ekki að hafa eðlilega fresti fyrir nefndirnar til að skila vönduðum umsögnum en ekki hálfan mánuð á þeim tíma sem er annasamastur í störfum flestra nefnda þingsins nema kannski velferðarnefnd? Ég hef heyrt velferðarnefnd nefnda sem dæmi um nefnd sem ekki hefur mörg verkefni í augnablikinu. Allar aðrar nefndir eru á bólakafi. Við hv. þm. Álfheiður Ingadóttir þekkjum það í umhverfis- og samgöngunefnd að við erum með fjöldann allan af stórum málum. Við þekkjum það úr efnahags- og viðskiptanefnd að þar er fjöldinn allur af stórum málum og mörg mál ekki komin. Í atvinnuveganefnd eru stærstu mál þingsins ekki komin, fiskveiðistjórnarfrumvörpin. Eitt þeirra kom í gær. Önnur eru ekki komin. Þetta eru risavaxin mál fyrir utan auðvitað fjárlagamálin og allt sem þeim tengist. Auðvitað er fullkomlega óraunhæft að gefa þingnefndunum jafnstuttan tíma og raun ber vitni. Það er líka fráleitt að gefa umsagnaraðilum úti í bæ jafnstuttan tíma og raun ber vitni, hálfan mánuð. Það er algerlega fráleitt og þeim mótmælum hefur verið komið fram á vettvangi nefndarinnar, en að sjálfsögðu var ekkert á það hlustað frekar en þær athugasemdir sem komið hafa fram af hálfu minni hlutans í þeirri nefnd hingað til. Svo eru menn hissa á því að gagnrýnin færist hingað inn í þingsali. Menn geta gefið sér það að þessum vinnubrögðum verður mótmælt eins og fjöldamörgum fráleitum vinnubrögðum af hálfu meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í þinginu í sambandi við þetta mál á undanförnum missirum, fráleitum vinnubrögðum sem eru fyrir neðan allar hellur og hafa sætt harðri gagnrýni allra sem um það hafa fjallað í fræðasamfélaginu - allra. 

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að heyra hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, formann stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, lýsa því yfir að hún hlusti ekki bara heldur bregðist við því sem hún heyrir, ólíkt öðrum eins og hún orðaði það. Það er gott vegna þess að hér hefur margt verið sagt í dag sem ég vona að hv. þingmaður bæði hlusti á og bregðist við. Hún olli mér hins vegar áhyggjum lokasetning þingmannsins í stuttri ræðu hér áðan. Hv. þingmaður sagði: Þetta er verk sem við ætlum að klára fyrir kosningar. Þess vegna verður tímafresturinn að vera svona stuttur. Þá hugsa ég: Hún er kannski ekki að hlusta, hún er alla vega ekki tilbúin til að bregðast við. Það er nefnilega ekki tímasetningin á þessu sem á að skipta öllu máli heldur afurðin sem við þurfum að koma okkur saman um og vanda okkur við. Nú ætla ég því að biðja hv. þingmann að hlusta og vonandi að bregðast við: Er möguleiki að hv. þingmaður íhugi - þegar nefndir þingsins hafa farið yfir þessar greinar, ég er í tveimur nefndum og við höfum ekki hafið þessa vinnu, það eru þá tíu dagar sem við eigum að hafa til að gera þetta og ég sé engar líkur á því að við getum klárað þetta verkefni - hvort kannski væri skynsamlegt að áfangaskipta þessu verkefni?

Nei.

Áfangaskipta verkefninu? Nei, segir þingmaðurinn. Þá er svarið komið. Þetta er verk sem á að klára fyrir kosningar alveg sama hvað út úr því kemur. Ég held að þetta sé mesta óvirðing við stjórnarskrá Íslands sem hægt er að hugsa sér.

Forseti. Ég hóf þessa umræðu með því að fagna atkvæðagreiðslunni í New York í gær og hrósa hæstv. utanríkisráðherra fyrir frammistöðuna um leið og ég beindi því til hans að þrýsta á Bandaríkjastjórn að leggja fram að minnsta kosti sýn sína á það sem næst eigi að gerast í Miðausturlöndum og í þessu máli. Við vorum svo heppin í gær að verða ekki einungis vitni að þessari atkvæðagreiðslu í gegnum fréttastofur og tölvur heldur líka að hafa hér meðal okkar Mustafa Barghouti, þingmann og lækni og baráttumann frá Palestínu, sem meðal annars ræddi við nokkra úr utanríkismálanefnd í gær. Það var merkilegt að heyra hann lýsa því um báða þá viðburði sem orðið hafa í mánuðinum, annars vegar atkvæðagreiðsluna í gær og hins vegar árásina á Gaza - að báða þá atburði skynja Palestínumenn sem einhvers konar sigur þrátt fyrir mannfallið, þrátt fyrir hörmungarnar. Það eru þeir sem hafa unnið þennan sigur en það er líka alþjóðasamfélagið sem hefur unnið þennan sigur í bæði skiptin. Vopnahléið komst á í Gaza fyrir tilstilli alþjóðasamfélagsins og það er síðan alþjóðasamfélagið, við sem tilheyrum því, við sem höfum þrýst á og reynt að hafa áhrif, sem viðurkennum Palestínumenn með þessari atkvæðagreiðslu í gær. Það sýnir að alþjóðasamfélagið getur náð árangri, að baráttan fyrir réttlæti og skynsamlegum lausnum fyrir Miðausturlönd getur haft í för með sér árangur þó að síðar verði en sumir kysu. Það er mikilvægt að hjálpa Bandaríkjamönnum til að hjálpa sér sjálfum. Þeir standa einir uppi. Þeir stóðu uppi nánast á nærfötunum í New York í gær með nokkur fylgiríki, nánast í ömurlegri stöðu. Það er einmitt núna sem á að segja þeim að tími sé kominn til að skipta um til að reyna að ná 

Nú fer fram atkvæðagreiðsla um tillögu forseta um lengd þingfundar.

Frú forseti. Eins og fram kom áðan í umræðu um störf þingsins erum við komin í mikinn vanda með verkefni vegna þess skipulagsleysis sem verið hefur á störfum hæstv. ríkisstjórnar. Ég tel mjög miður að á föstudegi ætli menn að hafa þingfund langt fram eftir kvöldi eða nóttu. Mér finnst það ekki fært og þá alveg sérstaklega með tilliti til þeirra þingmanna sem eiga börn og hafa heimili sem þeir þurfa að sinna, svo ég tali nú ekki um þingmenn sem búa úti á landi og þurfa að fara þangað til að kíkja á börnin sín öðru hverju. Ég segi nei. 
            

Virðulegi forseti. Umræðu um fjárlög miðar ágætlega. Ég er þeirrar skoðunar að ekki sé ástæða til að halda hér kvöldfund á föstudegi. Þegar er horft er til dagskrár þingsins má augljóst vera að tími er til þess að komast í gegnum þessa umræðu þannig að við náum að ljúka á skikkanlegum tíma umræðu og atkvæðagreiðslu um fjárlögin. Desembermánuður er enn ekki hafinn og 2. umr. er komin vel á veg þannig að ég sé ekki að það sé nauðsynlegt vegna þessarar umræðu að hafa kvöldfund hér. Ég geri mér auðvitað grein fyrir því að vegna þess hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á málum eru að hrúgast inn mál sem fyrir löngu hefðu átt að vera komin fram. En það er ekki hægt, virðulegi forseti, að riðla allri dagskrá þingsins, halda kvöldfund á föstudegi, bara vegna þess að ríkisstjórnin hefur komið sínum málum fyrir sem raun ber vitni.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að leggjast gegn því að afbrigði verði veitt fyrir þeim málum sem hér um ræðir. Ég vek hins vegar athygli á því að löngum hefur verið talað um að bæta ætti vinnubrögð í sambandi við framlagningu mála hér á þingi. Löngum hefur verið talað um að bæta ætti framlagningu stjórnarfrumvarpa sérstaklega og þar hafa verið nefnd frumvörp sem snúast um tekjuhlið fjárlaga eins og mál nr. 3 og 4 á dagskránni eru til dæmis. Í dag er 30. nóvember. Þessum málum var dreift í gærkvöldi. Fjárlagafrumvarpið kom fram snemma í september og við höfum beðið eftir þessum frumvörpum allan þann tíma. Gert var ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að tekjur fengjust vegna þeirra aðgerða sem hér eru boðaðar þannig að það er algjörlega óskiljanlegt að það hafi tekið ríkisstjórnina allan þennan tíma að koma frá sér þessum frumvörpum. En ég leggst ekki gegn því að þetta komist hér á dagskrá.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Birgis Ármannssonar er ástæða til að gera athugasemd við þessa málsmeðferð alla. Við munum greiða atkvæði með því að þessi mál nái fram að ganga, komist hér til umræðu. Virðulegi forseti. Það hefur verið um það rætt hér í þinginu alloft að betur þurfi að vanda vinnubrögð og það verður að segjast eins og er að þetta er ekki traustvekjandi, vinnulagið á þinginu, hvorki í kringum þau mál sem verið var að nefna varðandi tekjuhluta þann sem við þurfum að ræða vegna fjárlaganna né heldur, eins og hér var nefnt áðan, varðandi meðferðina á stjórnarskrármálunum. Virðulegi forseti. Það er ástæða til að vekja athygli á þessu en um leið segi ég já við því að veita afbrigði til að reyna að liðka þannig fyrir störfum í þinginu.

Frú forseti. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram um fjárlögin og tekjuhlið þeirra. Það er með ólíkindum að þetta skuli vera að koma fram núna, það er verið að ræða fjárlögin í 2. umr. En ég vil sérstaklega taka fram greiðslu kostnaðar vegna opinbers eftirlits með fjármálastarfsemi - hvernig stendur á því að þetta kemur svona seint fram? Af hverju þarf afbrigði fyrir þetta? Ég bara skil það ekki. Frú forseti. Þetta er léleg verkstjórn en ég ætla að samþykkja það samt. 
            

Frú forseti. Við ræðum fjárlög næsta árs. Eins og sjá má eru þessi fjárlög áframhaldandi barátta vegna hrunsins eins og önnur fjárlög sem við höfum rætt og orðið vör við í þingsal alveg frá 2009. Ég hef ætíð látið þess getið í umræðu minni um fjárlögin að hlutverk fjármálaráðherra og meiri hluta fjárlaganefndar undanfarin ár hafi alls ekki verið öfundsvert, það hafi verið erfitt, snúið. Það beri að hrósa því, sérstaklega núna í ár, hversu vel vinnan hefur gengið og hversu snemma fjárlagafrumvarpið var lagt fram. Sjálfur er ég nú áheyrnarfulltrúi í fjárlaganefnd en ég var fastur fulltrúi þar í tvö þing. Ég hef ekki sótt alla fundi nefndarinnar og mun því ekki tjá mig í miklum smáatriðum um þau mál sem hér um ræðir. Það er ýmislegt gott í fjárlagafrumvarpinu að venju. Þar langar mig sérstaklega að nefna þá viðleitni sem sést í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar þar sem ýta á af stað uppbyggingarverkefnum um allt land. Það er kominn tími til og þó að sumir tali um það sem kosningamál og óljóst sé hvaðan fjármunirnir eiga að koma í það er það engu að síður skipuleg viðleitni til að snúa við blaðinu frá þeim mikla niðurskurði sem verið hefur á fjárlögum undanfarin ár. Hins vegar er það svo í þessum fjárlögum sem í öðrum fjárlögum á kjörtímabilinu að við í Hreyfingunni teljum að aðferðafræðin þar sé ekki rétt, að augljóst hafi verið frá upphafi að skuldsetning ríkissjóðs hafi verið allt of mikil og að skuldastaða ríkissjóðs sé ekki sjálfbær. Skuldir ríkissjóðs, sveitarfélaga, heimilanna og þjóðarbúsins alls eru allt of miklar. Hrunið var það stórt að við stöndum ekki undir því án þess að afskrifa skuldir í stórum stíl. Það á við um skuldir ríkissjóðs sem og annarra í samfélaginu, eins og ég nefndi áðan, sveitarfélaga og heimila. Verið er að afskrifa skuldir fyrirtækja í stórum stíl. Það er viðtekin venja þegar menn ráða ekki við skuldir og vilja reisa við efnahagsstarfsemi viðkomandi aftur að skuldir eru afskrifaðar. Hið sama á við ríkissjóði, á hverju einasta ári einhvers staðar í heiminum eru skuldir ríkissjóða afskrifaðar. Það á að sjálfsögðu líka að gera í þessu tilfelli. Nærri því 90 milljarðar fara eingöngu í vaxtagreiðslur af skuldum ríkissjóðs á sama tíma og skorið er niður og búið er að skera niður úti um allt í samfélaginu. Búið er að valda skaða á heilbrigðiskerfinu og í menntamálum og samgöngumálum. Það vantar lækna, það vantar hjúkrunarfræðinga, það vantar tæki, það vantar húsnæði og launin þurfa að hækka. Það vantar vegi, það þarf að halda við vegum, það vantar fleiri lögreglumenn og þeir þurfa hærri laun. Það hefur allt saman setið á hakanum vegna þess að forgangsraðað hefur verið í þágu þeirra sem eiga skuldir ríkissjóðs, þ.e. fjármagnseigenda. Það er sú aðferðafræði sem við höfum gagnrýnt og það er sú aðferðafræði sem ég held áfram að gagnrýna. Á meðan hún er notuð getum við ekki samþykkt fjárlög, ekki nú frekar en endranær. Ég held að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hafi gert mistök frá upphafi með því að láta fjármagnið ráða ferðinni, nærri 90 milljarðar fara eingöngu í vaxtagjöld. Þess má geta að reiknað er með að allur tekjuskattur einstaklinga og staðgreiðsla á næsta ári verði um 107 milljarðar. Það er örlítið meira en það sem fer eingöngu í greiðslu af vöxtum. Ég held að ríkisstjórnin hefði átt að taka slaginn strax og viðurkenna stöðuna og fara af stað með kröfu á þá sem eiga skuldir ríkissjóðs því að undir þeim verður ekki staðið öðruvísi en að hluti af þeim sé afskrifaður. Það er þekkt leið úti um allan heim. Stundum er það gert með öðrum hætti, stundum lækkar seðlabanki viðkomandi ríkis vexti og hleypir af stað verðbólgu sem étur upp skuldir ríkissjóðs þess lands. Það hefur verið efnahagsstefna bandarísku ríkisstjórnarinnar og stefna bandaríska seðlabankans undanfarin þrjú ár. Það er opinber stefna og þykir það engum tiltökumál, það verður einfaldlega að gera þetta. Hér rembast menn hins vegar eins og rjúpan við staurinn einhverra hluta vegna við að greiða niður skuldir og greiða vexti af skuldum þrátt fyrir að það valdi samfélaginu stórtjóni. Ég ræð ekki ferðinni í þessu máli en ég tala hér sem þingmaður og ég tel að ranglega sé farið í hlutina og ég gagnrýni það. Við munum leggja fram eina breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið sem snýr að því að hluta af niðurskurði í heilbrigðisþjónustu verði snúið við. Við leggjum til að vaxtakostnaður ríkissjóðs á næsta ári verði lækkaður um 10%, annaðhvort með samningum við fjármagnseigendur um frestun á þeim vaxtakostnaði eða með samningum við þá um að hann verði afskrifaður. Það eru 10% af vöxtum sem fjármagnseigendur eiga að fá, það eru ekki 10% af skuldum þeirra, það eru um 8,8 milljarðar kr. miðað við fjárlagafrumvarpið eins og það var upphaflega. Það eru fjármunir sem við viljum forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins í staðinn. Við viljum reyna að minnka álagið á Landspítalanum og við viljum auka framlög til þriggja sjúkrastofnana á landsbyggðinni sem gætu þá tekið að sér fleiri verkefni og gert betur við sitt fólk. Við leggjum til að framlög til Heilbrigðisstofnunar Vestfjarða verði hækkuð um 20% og að þeir fjármunir renni til sjúkrahússins á Ísafirði. Við leggjum til að framlög til Sjúkrahússins á Akureyri verði hækkuð um 20%. Við leggjum til að framlög til Heilbrigðisstofnunar Austurlands verði líka hækkuð um 20% og að þeir fjármunir renni til sjúkrahússins í Neskaupstað og að afgangurinn renni svo til Landspítalans, sem verða um 7 milljarðar kr. Það mun gera þessum mikilvægustu stofnunum sem eru úti á landi kleift að sinna hlutverki sínu betur, taka að sér fleiri verkefni, gera betur við starfsfólkið sem er að gefast upp á álaginu og létta álaginu samhliða af Landspítalanum, sem er alveg gríðarlegt. Það vill þannig til að nú í haust hefur einn kunningi minn átt við alvarleg hjartaveikindi að stríða og ég hef fengið að fylgjast með vegferð hans í gegnum heilbrigðiskerfið. Það hefur verið hálfgerð sorgarsaga, hann er heppinn að vera lifandi og það er eingöngu vegna þess að starfsfólk Landspítalans gerir allt sem það getur, en það er samt of mikið álag á stofnuninni og starfsfólkinu. Hér berum við ábyrgð og hér ber stjórnarmeirihlutinn ábyrgð og ég vona svo sannarlega að við gerum betur áður en fjárlögin verða endanlega afgreidd. Ég veit ekki hvaða viðtökur breytingartillaga okkar mun fá en við munum halda henni á lofti og hvetja eindregið meiri hluta fjárlaganefndar og stjórnarmeirihlutann til að leggjast yfir hana og skoða hana rækilega. Uppi eru mikil áform um nýjan Landspítala. Sjálfur hef ég setið fundi í fjárlaganefnd þar sem farið var rækilega yfir þá framkvæmd og sýnt fram á með hvaða hætti hún mundi greiða sig upp sjálf. Það eru útreikningar sem ég hef ekki forsendur til að hrekja nema út frá þeirri reynslu að opinberar framkvæmdir hafa alltaf farið langt fram úr áætlunum. Það er ekkert sem tryggir að þessi framkvæmd geri það ekki líka. Ef hún gerir það mun hún ekki greiða sig upp sjálf. Hér er við vanda að etja og ég held að það væri farsælt fyrir Alþingi og framkvæmdarvaldið að fara frekar af stað í að efla þá starfsemi í heilbrigðisþjónustu sem til staðar er, a.m.k. á næsta ári, og fara sér hægt í byggingu nýs Landspítala þangað til hægt verður, ef það verður einhvern tímann mögulegt, að staðfesta að sú framkvæmd fari ekki fram úr áætlunum. Þetta er gríðarleg framkvæmd og hvert prósentustig sem hún fer fram úr áætlun mun verða mjög dýrt. Ég er stuðningsmaður framkvæmdanna og tel að nýr spítali sé bráðnauðsynlegur og að hann yrði á endanum til mikilla bóta fyrir heilbrigðiskerfið. En sagan sýnir að opinberar framkvæmdir hafa farið úr böndunum, um það höfum við dæmi úti um allt, bæði á höfuðborgarsvæðinu og úti á landi, og þess vegna þurfa menn að fara varlega af stað. Ég varð var við það í ræðum þingmanna í gær að það eru kosningar í vor og ef til vill er eðlilegt að menn tali með öðrum hætti á kosningaári. Við því er svo sem ekkert að segja, menn vilja láta kjósa sig út á þá fjármuni sem þeir útdeila til kjósenda með einhverjum hætti eða hafa hönd í bagga með að útdeilt sé til kjósenda. Mér þótti dapurlegt að heyra í nokkrum þingmönnum sem vildu endurvekja úthlutun fjárlaganefndar á svokölluðum safnliðum á þeim forsendum að fjárlaganefnd hafi fjárlagavaldið og að við eigum að útdeila þessu fé. Þegar safnliðafyrirkomulaginu var breytt kom í ljós að slíkt fyrirkomulag er óþekkt í öllum nágrannaríkjum. Fjármunum sem útdeilt er með þeim hætti er útdeilt á faglegum nótum af sérfræðingum í stjórnkerfinu, umsóknir eru bornar saman og metnar. Sumar fá fjármuni, aðrar ekki og síðan er eftirfylgni með því hvað gert er við fjármunina. Hér var hins vegar gríðarleg brotalöm hvað safnliðina varðar. Sjálfur sat ég fundi fjárlaganefndar og ég þreytist aldrei á að segja söguna af því þegar þar kom kona með bein í skjóðum og dreifði til fjárlaganefndarmanna og sagðist vera spákona og vildi fá fjármuni frá skattborgurum til að byggja sér spákonuhof. Svo fór hún. Mér fannst þetta svolítið sérkennileg uppákoma en maður verður vitni að mörgu skrýtnu í lífinu. Mér brá hins vegar þegar ég varð þess var að fjárlaganefndarmenn tóku undir ósk konunnar og úthlutuðu fé í verkefnið. Eftir því sem safnliðirnir voru skoðaðir betur kom náttúrlega í ljós að miklar brotalamir voru á þeim úthlutunum. Hlutir sem kallaðir voru húsafriðun og uppbygging sögufrægra húsa voru í raun breytingar á vöruskemmum til að einhver í viðkomandi kjördæmi gæti sett þar upp vínveitingahús eða veitingahús. Það hafði ekkert með húsafriðun að gera. Menn gumuðu af því að framlög til húsafriðunar væru stóraukin en þetta voru ekki framlög sem úthlutað var af hálfu fagaðila í húsafriðunarnefnd, heldur var þeim úthlutað af þingmönnum og þá til þeirra kjördæma sem þeir tilheyrðu. Vissulega vilja þingmenn gera vel við kjósendur sína og kjördæmi, það er ekkert við því að segja, en svona eiga vinnubrögðin ekki að vera. Í rauninni voru úthlutanirnar komnar á svo fáránlegt stig að meiri hluti myndaðist fyrir því í þinginu að afnema svokallaða safnliðaúthlutun og breyta fyrirkomulaginu. Er það vel og vona ég svo sannarlega að menn fari ekki í þá vegferð aftur. Virðing þingsins og þeirra þingmanna sem tóku þátt í því var ekki mikil. Eins og ég sagði áðan hef ég setið sem áheyrnarfulltrúi í fjárlaganefnd og ekki beitt mér mikið fyrir því á þingi að útdeila peningum eða reyna að hafa áhrif á úthlutun fjármagns eitt eða annað, allra síst í mitt eigið kjördæmi sem er Suðvesturkjördæmi. Hér leggjum við til breytingu á frumvarpinu í þágu veikra samborgara okkar sem við teljum að eigi að fá betri þjónustu og búa við betra öryggi, ekki síst á þeim stöðum úti á landi þar sem langt er til Reykjavíkur og oft erfitt að komast um að vetri til. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um fjárlagafrumvarpið. Fjárlaganefnd hefur unnið ákveðið þrekvirki í því að koma saman fjárlögum, eins og oft áður vegna hrunsins, en hrunið olli hér gríðarlegum skaða. Það ber að virða og ber að hrósa því að fjárlaganefndarmönnum hefur tekist ágætlega upp við fjárlagagerðina innan þess ramma sem nefndin hefur, en það er ramminn sjálfur sem við gerum athugasemdir við. Eins og ég sagði áðan teljum við að aðferðafræðin sé röng nú sem endranær og hvetjum til þess að í framtíðinni, fyrr en síðar, hugleiði menn það af fullri alvöru að fara aðra leið í þessum efnum áður en þeir verða búnir að blóðmjólka alla innviði samfélagsins til að greiða fjármagnseigendum vexti.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna þar sem hann dró fram alvarlega skuldastöðu ríkissjóðs og þá fjármuni sem fara í vaxtagreiðslur og auðvitað er vaxtajöfnuðurinn líka að aukast á milli ára. Hv. þingmaður hefur margoft haft orð á því að hann vilji endurskoða skuldastýringu ríkissjóðs, hann hefur margoft talað um það í mín eyru, og mig langar að spyrja hann um það sem gerðist í fyrra þegar við fórum í þessa tilraunastarfsemi með útgáfu á 1 milljarðs dollara skuldabréfi. Þá var tekin ákvörðun um það í lok ársins 2011 að draga á Norðurlandalánin, eins og við vitum, síðan var farið að greiða upp sambærilegar upphæðir inn á árið 2012 og því næst gefið út 1 milljarðs dollara skuldabréf með mun meiri vaxtagreiðslum og ekki bara það heldur voru greidd niður skuldabréf sem voru með hagstæðari gjalddaga og vexti, 

Herra forseti. Ég tel að þar hafi einfaldlega verið um mistök að ræða. Íslendingar þóttust einhverra hluta vegna þurfa að sanna sig á alþjóðlegum fjármagnsmörkuðum og fóru til Ameríku og tóku 1 milljarð dollara að láni á 6% vöxtum - íslenska ríkið tók lán á 6% vöxtum. Á sama tíma gat íbúðareigandi í sömu borg, New York, labbað inn í bankann sinn og tekið óverðtryggt lán á 3,25% vöxtum. Þetta eru kjörin sem íslenska ríkinu buðust og þetta eru kjörin sem íslenska ríkið kaus einhverra hluta vegna að greiða erlendum fjármagnseigendum, mun verri kjör en voru á lánunum sem það var að greiða upp. Þetta er í rauninni óskiljanlegt og ábyrgðarlaus meðferð á fé skattborgaranna, eins og ég sé það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég heyri að við erum algjörlega sammála um þessa hluti. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann og biðja hann að koma inn á það í seinna andsvari sínu, þ.e. það sem hann hefur oft vakið athygli á og ég kom að í fyrra andsvari mínu, hvernig staðið er að skuldastýringu ríkissjóðs í heild sinni. Það ferli sem við vorum að ræða er held ég öllum óskiljanlegt sem eitthvað hafa skoðað það. Menn ákveða að draga á Norðurlandalánin í lok árs, það lá ekki fyrir við fjárlagagerðina í lok desember heldur var bara tekin ákvörðun að því er virtist á gamlársdag, síðan er farið í skuldabréfaútboð fimm mánuðum seinna og greiddur upp til viðbótar hluti af Norðurlandaláninu með miklu hagstæðari vöxtum og gjalddögum 2016, 2017 og 2018. Þetta er ofboðslega dýr tilraunastarfsemi og rétt eins og hv. þingmaður benti á í ræðu sinni bitnar þannig á okkur að skera þarf niður og þar meðal í velferðarþjónustu.

Herra forseti. Það er engin launung að skuldastýring ríkissjóðs Íslands er ekki í faglegum farvegi eins og menn tala um að séu bestu farvegirnir, t.d. hjá OECD. Ísland er í flokki með Danmörku og hefur skuldastýringu ríkissjóðs í seðlabanka eitt ríkja OECD, en þar er Danmörk tekin sem dæmi um hvernig skuldastýringu ríkissjóðs eigi ekki að vera hagað. Ég hef talað við alla formenn fjárlaganefndar og tvo fjármálaráðherra um það að fagstofnunin Lánasýsla ríkisins verði sett á stofn aftur. Skuldastýring ríkissjóða er fyrst og fremst fag þar sem hver prósenta í vaxtakostnaði skiptir milljörðum eða tugum milljarða yfir líftíma lána og það skiptir því gríðarlega miklu máli að faglega sé haldið utan um þá hluti en ekki pólitískt vegna þess að þær pólitísku sjónhverfingar sem verið hafa í gangi með þessar lántökur og uppgreiðslur lána eru óskiljanlegar. Í rauninni hefði enginn viti borinn maður 

Forseti. Ég ætla ekki að elta ólar við hv. þm. Þór Saari varðandi umræðuna um safnliði. Ég er ekki viss um að hann hafi skilið almennilega þær athugasemdir sem komu fram í umræðunni í gær. Þær lutu einfaldlega að því að það er ekki staðið að þeim úthlutunum samkvæmt því frumvarpi sem hér liggur fyrir eins og var áður en menn ætluðu að gera þessa breytingu. Það er ekki stóra málið. Stóra málið lýtur að þeirri tillögu sem hv. þingmaður flytur um uppbyggingu sjúkrastofnana sem allir styðja í grunninn. Ég hef hins vegar töluverða fyrirvara um fjármögnun á þeirri tillögu sem lýtur að 12 milljörðum kr. Ég vil inna hv. þingmann eftir því með hvaða hætti hann sér það geta gengið fyrir sig í tíma að íslenska ríkið nái samningum við kröfuhafa, lánardrottna sína, til að ná fram 12 milljarða vaxtalækkun.

Herra forseti. Aðeins varðandi safnliðina þá er ég sammála því að bæta þarf framkvæmdina á þeim úthlutunum og ég styð fyllilega að það verði gert, hún má ekki vera handahófskennd. Hvað varðar fjármögnun á breytingartillögu okkar snýst hún um 10% af vaxtakostnaði ríkissjóðs, þ.e. 8,8 milljarða, og að einfaldlega verði sagt við þá sem eiga þessar krónur - það má dreifa því á stóran hóp fólks - að ríkissjóður sé í þeirri stöðu að við getum ekki borgað lengur alla þessa vexti nema vega alvarlega að stoðkerfum samfélagsins og að við krefjumst þess af fjármagnseigendum að þeir gangi til samninga um að þessum vaxtagreiðslum verði frestað um nokkur ár, kannski fimm ár, eða að þær verði einfaldlega afskrifaðar. Þetta eru 10% af vaxtagreiðslum, umtalsverð upphæð í ljósi heildarupphæðarinnar 

Forseti. Fyrirvari minn að þessari tillögu lýtur að því að ég hefði álitið að það tæki lengri tíma en svo að ná þessu fram. Það kann vel að vera að það séu leiðir til þess og væri þá tími til að ræða það á milli umræðna væntanlega hvort og hvernig það væri mögulegt. Það er enginn pólitískur ágreiningur um að styrkja þá grunnstoð sem heilbrigðisþjónustan er, það er bara spurningin um leiðirnar að því. Ég hjó hins vegar eftir því í ræðu hv. þingmanns hér áðan, þegar hann ræddi möguleg byggingaráform við Landspítala – háskólasjúkrahús, að það var kominn ákveðinn fyrirvari á það verk. Ég hefði viljað inna hv. þingmann nánar eftir því hvort hann væri búinn að skipta um skoðun á framgangi þess máls í ljósi þeirrar styrkingar sem óhjákvæmilega þarf að eiga sér stað á innviðum íslenskrar heilbrigðisþjónustu áður en við tökum næsta skref sem er bygging þessa gríðarlega mikla og mikilvæga 

Herra forseti. Hvað varðar frestunina á þessum vaxtagreiðslum mundi fjárlaganefnd og þingið einfaldlega fela fjármálaráðuneytinu að ganga í málið og vinna að því. Hvað varðar Landspítalann hef ég ekki skipt um skoðun um nauðsyn þess að byggja hér nýjan spítala, en miðað við það sem hefur verið að gerast hér í heilbrigðisþjónustunni undanfarin fjögur ár þá mundi ég vilja sjá rekstur þeirra stofnana sem nú eru til staðar betur tryggðan og kjör og aðbúnað starfsfólks og sjúklinga betur tryggð, helst áður en farið er af stað. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan mundi ég líka vilja sjá hvaða tryggingar menn hafa fyrir því að byggingarkostnaðurinn fari ekki úr böndunum. Ég veit ekki af einni einustu opinberu framkvæmd á Íslandi sem ekki hefur farið úr böndunum, og ef það gerist með þessa byggingu 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þór Saari fyrir ágæta ræðu. Mig langar að spyrja hvort hann sem hagfræðingur þekki kenningu um samband skattlagningar og skattstofna, þ.e. þegar skattlagningin fer yfir ákveðið mark kunni tekjur ríkissjóðs af viðkomandi skattstofni að minnka, kennd við hagfræðinginn Laffer, og hvort hann fallist á hana og hvort sú stefna ríkisstjórnarinnar að skattleggja atvinnulífið sé ekki röng og sérstaklega að skera svo niður í miklu atvinnuleysi að fólk fari af launaskrá hjá ríkinu yfir á atvinnuleysisbætur sem ríkið kostar líka, hvort það sé ekki röng stefna og hvort það hafi verið mistök af Hreyfingunni að styðja ríkisstjórnina undanfarið. Eins og nú kemur fram í ræðu hv. þingmanns er hann ekki sáttur við fjárlögin og allan þann vaxtakostnað sem hefur fallið til. Var stuðningur Hreyfingarinnar við ríkisstjórnina mistök?

Herra forseti. Við höfum stutt góð mál og greitt atkvæði gegn vondum málum en við höfum aldrei stutt fjárlög þannig að það er ekki rétt að við höfum stutt ríkisstjórnina. Hvað varðar skattlagningu og skattstofna þá hljómar Laffer-kúrfan og sú kenning í kringum hana ágætlega. Hún er auðseld og margir hafa látið glepjast af henni. Staðreyndin er hins vegar sú að það er ekki fyrr en skattar ná mjög háum hæðum að kenningin fer að sanna sig. Menn hafa tekið sem dæmi kannanir á vinnumarkaði sem hafa verið gerðar og það er ekki fyrr en skattar eru í einhverjum tilvikum komnir upp undir 70% að menn fara að minnka við sig vinnu. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að skattar á atvinnulífið eigi að vera miklu einfaldari en þeir eru í dag. Við erum að vinna að tillögum núna á vettvangi Dögunar, þar sem ég er að koma mér fyrir í pólitík, um róttæka uppstokkun og breytingu á skattumhverfi fyrirtækja 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Hann kannast við Laffer-kúrfuna en telur að skattlagningin sé ekki nægilega há á Íslandi til að hún sé farin að virka. Nú hefur komið í ljós að tekjurnar af vissum gjöldum, eins og áfengisgjaldi o.fl., hafa raunverulega minnkað. Mig langar til að spyrja hv. þingmann frekar. Hann sagði að það þyrfti að fresta vaxtakostnaði. Breytir það yfirleitt nokkrum sköpuðum hlut? Er það ekki ný lántaka? Er það ekki bara að breyta vöxtunum yfir í nýtt lán sem breytir engu? Síðan vil ég spyrja um fjárlögin: Það vantar inn í þau stóra liði eins og hv. þingmaður veit, A-deild LSR, 47 milljarða skuldbinding sem ekki fer, Íbúðalánasjóð o.s.frv. Er hann sammála mér um það að fjárlögin séu eins konar pótemkintjöld sem sýna fallega nýmálaða hlið en á bak við sé eitthvað mjög rotið?

Herra forseti. Ég segi kannski já við ýmsu sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi. Það vantar þarna inn LSR, það vantar þarna inn Íbúðalánasjóð og að því leytinu til gefa þessi fjárlög ekki raunhæfa mynd af skuldastöðunni, hún er miklu verri og hærri en þetta. Hvað varðar að fresta vaxtagreiðslum má vissulega líta á það sem einhvers konar nýtt lán, en menn gera það þá með þeim væntingum að hagkerfið fari að taka við sér og tekjustofnar ríkisins aukist og það verði hugsanlega til meiri peningar eftir einhver ár ef vöxtum er frestað. Mín ósk er einfaldlega sú að 10% af vaxtagreiðslum verði afskrifuð og að eigendur þeirra krafna taki þátt í uppbyggingu samfélagsins með þeim hætti að þeir samþykki að afskrifa þetta. Ég sagði aldrei að skattar væru ekki nógu háir, skattar eru alveg nægilega háir, en hvað Laffer-kúrfuna varðar hafa 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Þór Saari fyrir hans ágæta innlegg í fjárlagaumræðuna. Hann kom inn á mörg atriði og ég get tekið undir eitthvað af orðum hans, þar á meðal um mikilvægi þess að breyta vöxtum í velferð eins og hann leggur til með breytingartillögu sinni sem hann hefur lagt fram við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013. Mig langar í fyrra andsvari mínu að dvelja aðeins við tillögu hans sem ég held að við getum flest tekið undir efnislega. Hefur hv. þingmaður hugleitt það hvort þessi tillaga geti haft áhrif á lánshæfismat íslenska ríkisins og þá í annan stað hvort einhver fordæmi séu fyrir henni af einhverju tagi á meðal þjóða sem eru álíka þróaðar og Ísland, ef svo má segja?

Herra forseti. Það er viðbúið að svo einhliða aðgerð af hálfu ríkisins mundi hafa áhrif á lánshæfismatið, en við því er ekkert að segja. Við erum á þeim stað, að mínu mati, að það skiptir meira máli að meiri fjármunir verði veittir til heilbrigðiskerfisins en til fjármagnseigenda. Mér finnst menn á Alþingi hafa verið óþarflega hræddir við þá umræðu að afskrifa skuldir ríkissjóðs. Það er einfaldlega viðtekin venja að afskrifa skuldir þegar menn standa ekki undir þeim og það er ekkert nýmæli að það sé gert með skuldir ríkissjóða frekar en skuldir annarra. Allt það mas sem var hér á tímabili um að Ísland færi í Parísarklúbbinn er náttúrlega tómt kjaftæði og ber bara vitni um það að menn vita ekkert um hvað þeir eru að tala, menn vita ekki einu sinni hvað Parísarklúbburinn er. Jú, hugsanlega hefði vaxtaniðurfærsla áhrif á lánshæfismat ríkisins en 

Herra forseti. Ljóst er að við þurfum að reikna þetta dæmi til enda ef lánshæfismatið er í uppnámi. Mig langar að koma inn á annað atriði vegna þess að fjárlagaumræðan hefur farið um víðan völl og beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort hann telji að stjórnvöld hefðu getað unnið sig út úr efnahagshruninu og gengishruninu með öðrum hætti en gert var, þ.e. aðallega með auknum aðhaldsaðgerðum, beinum niðurskurði og tekjuöflun. Sumir hafa sagt í þessum ræðustóli að það hefði einfaldlega verið hægt að lækka skatta umtalsvert, jafnvel gífurlega til að koma hjólum atvinnulífsins aftur af stað. Ég tel svo ekki vera vegna þess að fyrirtæki voru fórnarlömb oflánastefnunnar og gátu ekki komið sér í gang strax eftir hrun og því varð að grípa til aðhaldsaðgerða og aukinnar tekjuöflunar. 

Herra forseti. Ég er ekki þeirrar skoðunar að hægt hefði verið að laga ástandið með því að lækka skatta. Ég held að það sé alveg einboðið að að einhverju leyti varð að fara þessa blönduðu leið, þ.e. að hækka skatta og skera niður. Víða hefur náðst mjög mikil hagræðing en hún er orðin það mikil að hún er farin að valda skaða. Ég held að það hefði verið farsælla ef menn hefðu einhent sér í það strax frá byrjun að viðurkenna vandann algjörlega og skorinort og farið í það að vinna að almennri niðurfellingu og lækkun á skuldum heimilanna. Það hefði hleypt miklum gangi í efnahagslífið. Ef menn hefðu líka farið í það að afskrifa skuldir ríkissjóðs hefði staða ríkissjóðs náttúrlega batnað til muna og allir verið stöndugri á eftir. Á þeim tíma var fullur skilningur á því í alþjóðasamfélaginu að Ísland væri í mjög vondum málum og mundi ekki standa undir þessu svo vel væri. 

Forseti. Ég var mjög hugsi yfir umræðum hér í gær um fjárlög íslenska ríkisins. - Forseti, með leyfi að spyrja: Hef ég ekki 30 mínútur í þessa ræðu?

Það verður kannað að beiðni hv. þingmanns en 20 mínútur eru engu að síður drjúgur tími [Hlátur í þingsal.] en líklega hefur þingmaðurinn rétt fyrir sér að hann eigi 30 mínútur og það verður þá leiðrétt.


             en líklega hefur þingmaðurinn rétt fyrir sér að hann eigi 30 mínútur og það verður þá leiðrétt.) Ég þakka forseta leiðréttinguna en spurningin varðandi tímasetninguna - tími er afstæður og í lífi þessarar ríkisstjórnar þykja mér 20 mínútur langur tími en  Varðandi það mál sem við ræðum þá vakti það mig mjög til umhugsunar í gær, þegar frumvarp til fjárlaga næsta árs var til umræðu, hvernig viðbrögðin við því voru af hálfu stjórnarliða og einnig stjórnarandstöðunnar. Og svo heldur sú umræða eflaust áfram hér í dag. Maður heyrir, til dæmis í þeim andsvörum sem hafa komið nú þegar, í hvað stefnir með umræðu dagsins. Ég held að meginspurningin sem við þurfum öll að spyrja okkur sé sú hvort þessi fjárlög fyrir árið 2013 séu marklaust plagg. Svarið við þeirri spurningu, ef við kippum því upp úr pólitískum hjólförum, þarf ekki endilega að vera já eða nei heldur ættum við þá að spyrja um hvað verið sé að spyrja. Er verið að spyrja hvort fjárlögin séu marklaus gagnvart þeim megináformum sem þar eru sett fram um að reyna að ná heildarjöfnuði í ríkisfjármálum? Eða erum við að fara inn í frumvarpið og taka út einstök dæmi þar um fjárveitingar til tiltekinna verkefna? Ef við byrjum á fjárveitingum til einstakra verkefna getum við alveg fullyrt að þeim fjármunum sem þar eru merktir verður eytt. Að því leyti til eru fjárlög næsta árs ekki marklaus. Ef við horfum hins vegar til stóru myndarinnar og meginmarkmiðsins með fjárlögum, um að ná heildarjöfnuði sem mestum, verður spurningin dálítið flóknari og sennilega fyrst og fremst vegna þess að við höfum enn ekki fengið í hendur þær fjárhagsstærðir sem gera okkur kleift að leggja mat á hvort fjárlögin 2013 séu marklaust plagg. Ég hallast hins vegar að þeirri skoðun að svo sé, ekki síst í ljósi orða þáverandi fjármálaráðherra, Oddnýjar Harðardóttur, við framlagningu þessa frumvarps í september. Hún vænti þess að hagvaxtarspá Hagstofu Íslands, sem gefin yrði út í nóvember, gæfi tilefni til nokkurrar bjartsýni um að hægt yrði að hækka tekjur í fjárlagafrumvarpinu og ná þar af leiðandi betri stöðu. Veruleikinn varð annar. Hagvaxtarspá Hagstofunnar, Þjóðhagsspáin sjálf, sem er grunnur fjárlagafrumvarpsins, lækkaði um 0,2% þannig að þær væntingar fóru út um gluggann. Sömuleiðis viðhafði fjármálaráðherra við framlagningu frumvarpsins þau orð að um það ríkti nokkur óvissa, sérstaklega að því leytinu til sem lýtur að Íbúðalánasjóði og væntanlegum niðurstöðum í málarekstri út af Icesave-málinu. Þetta eru stór mál og þó ekki væri nema í ljósi þessara orða held ég að við verðum að hafa nokkurn fyrirvara á því hversu mikið mark er takandi á því plaggi sem við ræðum hér. Ég verð líka að játa að sporin hræða. Við höfum séð hvernig gripið hefur verið til ýmissa fjárráðstafana á yfirstandandi fjárhagsári sem birtast síðan ekki fyrr en í ríkisreikningi einu til einu og hálfu ári síðar. Matið sem lagt verður á það frumvarp sem við ræðum hér, er verður að fjárlögum fyrir næsta ár, mun ekki fara fram fyrr en á árinu 2014, vonandi - seint að hausti að öllum líkindum, en væri æskilegt ef hægt væri að gera það í maí þegar ríkisreikningur fyrir árið 2013 kemur fram. Þá fyrst getum við fellt endanlegan dóm. Ég sagði: Sporin hræða. Ef við horfum á mismun á fjárlögum hvers árs og ríkisreikningi viðkomandi árs sjáum við að á árinu 2010 var mismunur á milli fjárlaga þess árs og ríkisreiknings, hinnar raunverulegu útkomu, 43 milljarðar króna. Uppgjörið á árinu 2011 var þannig að fjárlögin voru 53 milljörðum lægri en raunveruleg niðurstaða varð. Bara á þessum tveimur árum sjáum við útgjöld umfram gildandi fjárlög upp á rétt um 100 milljarða kr. Það er í sjálfu sér ekkert skrýtið, og að mínu mati í fyllsta máta eðlilegt, að hv. þingmenn, eftir þessa reynslu undangenginna tveggja ára, hafi ríkan fyrirvara á því hversu mikið mark skuli taka á því fjárlagafrumvarpi sem hér er lagt fram. Í ljósi umræðna sem áttu sér stað hér í gær þykir mér málsvörn stjórnarliða, fyrir þeim tillögum sem þeir standa fyrir hér, ekki burðug. Það eru miklir veikleikar í henni, sérstaklega í því sem lýtur að því stóra markmiði að ná áfanga í heildarjöfnuði í ríkisfjármálum. Eins og kom fram í máli mínu er markmiðið að heildarjöfnuður í fjárlagafrumvarpinu, þegar það kom fyrst fram, verði 2,8 milljarðar í mínus. Það er ljóst, eftir þessar tillögur við 2. umr., að hann ætti samkvæmt þeim að lækka. En sömuleiðis er ljóst að margir útgjaldaliðir eiga eftir að falla inn í fjárlögin sem koma til með að raska þessu meginmarkmiði. Hvernig svo sem menn munu reyna að verja það eða fela, skjóta því fram hjá, er alveg ljóst að þegar gert verður upp á árinu 2014, því fjárhagsári sem senn fer í hönd, verður hallinn á ríkisreikningi alveg örugglega ekki neikvæður um 2,8 milljarða heldur töluvert hærri fjárhæð. Hvað veldur þessu? Það er ekki gott að segja en ég leyfi mér samt sem áður að fullyrða að það eru ákveðin lausatök, ákveðið los, það er skortur á aga og festu í ýmsu því sem lýtur að fjárhagsmálefnum ríkisins. Það er ekki bara úti í stofnunum heldur fyrst og fremst, að mínu mati, í yfirstjórn þessara mála. Ég hef ekki verið lengi á þingi, að minnsta kosti ekki eins lengi og sá ágæti hv. þingmaður sem hér gengur fram hjá, Pétur H. Blöndal.  Hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon, þáverandi fjármálaráðherra, lagði frumvarp að fjárlögum ársins 2012 fram haustið 2011, fylgdi því eftir allt fram að áramótum. Þá tók hv. þm. Oddný Harðardóttir við ráðuneyti fjármála og annaðist um framkvæmd fjárlaga ársins 2012 í tíu mánuði. Þá tók núverandi hæstv. fjármálaráðherra, Katrín Júlíusdóttir, við embætti fjármálaráðherra og hennar hlutverk og hennar skylda við fjárlögin fyrir árið 2012 sem fjármálaráðherra varir í tvo mánuði. Að minni hyggju er ekki nægilega vel utan um hlutina haldið og þetta býður upp á að upplýsingar, áform og annað fari á skjön og ákveðin lausatök verði í því hvernig viðkomandi ráðherra er ábyrgur og skuldbundinn því verki að halda ríkisrekstrinum innan þess ramma sem Alþingi samþykkti í lögum fyrir það ár. Að þessu leyti til ber ég ákveðinn ótta í brjósti gagnvart því að útkoman í ríkisreikningi fyrir árið 2012 verði töluvert frábrugðin þeim áformum sem í frumvarpinu eða lögunum fyrir fjárlögin á því herrans ári gáfu tilefni til að ætla. Það er meðal annars í því ljósi sem réttmætar efasemdir eru uppi um frumvarpið sem við nú ræðum, fjárlögin fyrir næsta ár. Til viðbótar lausatökum í yfirstjórninni, í fjármálaráðuneytinu og í fjárlaganefnd og samskiptum þar á milli, þá er ekki síst í því ljósi ástæða til að hafa ákveðinn ótta af því að utanumhaldið sé ekki nægilega traust. Og þegar við bætist óvissa af ýmsum þáttum sem er boðað að komi inn fyrir 3. umr., lokaafgreiðslu fjárlagafrumvarpsins, sjá allir að það er fullkomlega eðlilegt að alþingismenn hafi fullan fyrirvara á því frumvarpi sem fyrir liggur. Hver eru þessi stóru mál? Stærstur er sennilega Íbúðalánasjóður. Því miður sýnist mér stefna í að stjórnarmeirihlutinn ætli að afgreiða hann með sama hætti og gert var við 33 milljarða kr. framlagið sem sett var inn í sjóðinn á árinu 2011. Það var tekið inn í ríkisreikning á árinu 2010. Nú stefnir í að meiri hluti þingsins ætli að setja 13 milljarða kr. af skattfé almennings inn í þennan sama sjóð, sleppa því að taka þetta inn í fjáraukalögin fyrir árið 2012 til að sleppa því að sýna raunverulega stöðu á ríkissjóði á árinu 2012 heldur skjóta þessu inn í fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2013, væntanlega rétt fyrir lokaumræðu þess. Hvernig mun það fara? Ég spái því að það fari eins með það framlag, að restin af því verði tekin inn í fjáraukalög á árinu 2013 og síðan verði þessir 13 milljarðar gjaldfærðir inn í ríkisreikninginn 2012. Þetta er illt og til viðbótar fullyrði ég að ef þetta gengur eftir - nú er sá fyrirvari á þessari athugasemd minni að við höfum ekki enn séð tillögu ríkisstjórnarinnar né heldur þá útfærslu sem hún ætlar að hafa á þessu, en ég spái því að þetta verði svo. Þó ekki væri nema í því ljósi að Alþingi hefur ekki enn barið augum tillögu upp á að minnsta kosti 13 milljarða kr. á föstudegi, þegar starfsáætlun þingsins gerir ráð fyrir því að lokaumræða um fjárlögin hefjist á miðvikudegi, þá spyr maður sig hvers lags vinnubrögð þetta séu. Þetta eru ekki boðleg vinnubrögð. Það er ekki boðlegt að vinna með svona stórar stærðir án þess að Alþingi fái tíma til að ræða og rýna þær. Þó fullyrði ég að utanumhald fjárlaganefndar um Íbúðalánasjóðinn, að svo miklu leyti sem það snýr að henni, hefur hingað til verið ágætt, allt þar til nú að við höfum ekki fengið að sjá þá útfærslu sem ætlunin er að setja inn í þetta. En okkur hefur gefist ágætisfæri á að rýna þá skýrslu og greinargerð sem til grundvallar liggur og það skal undirstrikað og sagt hér. Það eru fleiri þættir í þessu. Í andsvörum áðan var verið að ræða um Landspítala – háskólasjúkrahús. Dettur mönnum virkilega í hug að halda því máli til streitu með þeim hætti að taka þetta inn til afgreiðslu á miðvikudaginn kemur, framkvæmd upp á marga tugi milljarða, að lágmarki 55 milljarða kr., þegar gert var samkomulag um það í þinginu, þegar frumvarp um byggingu Landspítalans var gert, að áður en ákvörðun um framhald þess verks yrði tekin kæmi málið til fjárlaganefndar, það yrði unnið þar og rýnt og á upplýstum grunni yrði tekin ákvörðun um hvort og hvernig haldið yrði áfram með verkið. Við höfum ekki séð stafkrók um þessi áform í tengslum við það frumvarp sem hér er til umræðu um fjárlög til næsta árs. Við höfum ekki séð stafkrók um byggingu Landspítala – háskólasjúkrahúss í tengslum við frumvarp til fjárlaga fyrir næsta ár. Að auki má nefna annað mál sem hefur ekki verið nefnt hingað til í þessari umræðu en það er Lánasjóður íslenskra námsmanna. Hvernig ætla menn að fara með hann? Það liggur fyrir að útlánaheimildir þar hafa verið rýmkaðar. Það liggur sömuleiðis fyrir að veðin sem lánasjóðurinn hefur haft fyrir útlánum sínum hafa verið rýrð. Það liggur líka fyrir að hæstv. menntamálaráðherra gengur með hugmyndir um einhverjar breytingar á lánasjóðnum. Ekkert af þessum málum liggur hér inni. Ekkert af þessum málum er komið inn í frumvarpið eins og það birtist okkur. Ekki er gerð ein einasta tilraun til að meta áhættuna af þessum þætti í ríkisreikningunum, vegna lánasjóðsins, sem vissulega má fullyrða að geti lent í svipaðri stöðu og Íbúðalánasjóður er lentur í. Hafa ber fullan fyrirvara á fjárhagslegri stöðu Lánasjóðs íslenskra námsmanna, sambærilegar áhyggjur og svipaðar og af Íbúðalánasjóði. Þegar stjórnarandstaðan hefur verið að rækja sitt lögbundna hlutverk, að gagnrýna og veita ríkisstjórnarflokkunum aðhald við fjárlagagerðina - það er fyrst og fremst hlutverk okkar að gagnrýna þær tillögur sem koma fram - er nauðvörn stjórnarliða oftar en ekki fólgin í því að kalla á stjórnarandstöðu og skora á hana að koma með tillögur. Hverjar eru ykkar tillögur? Þegar okkur hefur gefist tími og ráðrúm til hefur ekki staðið á því að stjórnarandstaðan hafi sett fram tillögur. En þó svo að tími og ráðrúm sé fyrir hendi skortir í það minnsta einn þátt enn til að tillögugerð sé sett fram af einhverju skynsamlegu viti, og það eru upplýsingar. Nú háttar svo til að ég hef gert ítrekaðar tilraunir til þess í fjárlaganefnd að afla mér upplýsinga um raunverulega stöðu fjárlagaliða á árinu 2012. Þá ber svo við að meiri hluti fjárlaganefndar hafnar óskum um aðgang að upplýsingum. Fjármálaráðuneytið hafnaði á fundi með fjárlaganefnd óskum um aðgang að upplýsingum. Þó að þingsköpum hafi verið beitt, til að reyna að fá fram þessar upplýsingar, hafa stjórnarliðar í nefndinni ekki orðið við þeirri ósk og nefndin hefur ekki verið virt viðlits af fjármálaráðuneytinu, hefur ekki fengið fram nauðsynlegar upplýsingar til að geta sett fram skynsamlegar, vel ígrundaðar tillögur í tengslum við fjárlagagerð ársins 2013. Þetta gerist þrátt fyrir að í fjárlaganefnd sitji einstaklingar, ágætir einstaklingar og félagar manns, sem hafa þá reynslu að baki að hafa starfað við fjölmiðla í landinu. Þetta eru þeir einstaklingar sem eiga að hafa hvað bestan og mestan skilning á því hversu upplýsingar eru nauðsynlegar í lýðræðissamfélagi ef menn eiga að geta unnið og rækt skyldur sínar. Um blaðamann eða fjölmiðlamann eða þingmann í leit að upplýsingum gilda nákvæmlega sömu lögmál. Það er ömurlegt að vita til þess að einn hv. þingmaður í fjárlaganefnd er fyrrverandi formaður Blaðamannafélags Íslands og hann gengur fram með þeim hætti að fella óskir þingmanna um að fá aðgang að upplýsingum. Sá sem ég ræði um hér er hv. þm. Lúðvík Geirsson. Ég hefði aldrei trúað því að menn gengju fram með þeim hætti að koma í veg fyrir það beinlínis að þingmenn gætu rækt hlutverk sitt. Þingmenn hafa verið kjörnir til ákveðinna starfa en þó er kannski sá stigsmunur á þingmönnum og fjölmiðlamönnum að fjölmiðlamenn hafa þá ákveðið frelsi um það hvort þeir sinni því starfi eða ekki, þeir eru ekki kjörnir til skyldustarfa. Að óreyndu hefði ég ekki trúað þessari framgöngu. En svo lengi lærir sem lifir og það getur stundum verið sárt að þurfa að horfa upp á hluti af þessu tagi. En ég hefði að óreyndu, og vil ítreka það, aldrei trúað því að ég ætti eftir að upplifa það að þingnefnd virði ekki þau ákvæði þingskapa sem kveða á um upplýsingagjöf. Það er einfaldlega sárt að þurfa að viðurkenna það. Þegar verið er að gagnrýna aðhaldsmarkmið og annað, hvernig útfærslu þeirra er háttað, er oft bent á eðlilega þætti sem stjórnarliðar telja sér til bóta. Það er bara gangur lífsins að menn reyni að verja sig og ekkert við það að athuga. Þar er nefnt sérstaklega að bætur skuli hækkaðar til barnafólks í formi barnabóta og vaxtabóta og miðað er við ástandið eins og það er gott. Ég hef þó haft þá skoðun og þann fyrirvara á þeim greiðslum að það sé illt að vera að ráðstafa fjármunum til þessara hluta ef taka þarf þá að láni. Ég fullyrði hins vegar að aðrar ráðstafanir í fjárlagafrumvarpinu kalla yfir þessar sömu fjölskyldur, þá sem munu fá og njóta þessara bótaflokka, allt aðrar og meiri fjárhagslegar þrengingar vegna áhrifa þeirra breytinga á gjöldum og sköttum sem boðaðar eru í frumvarpinu. Áhrif þeirra á vísitöluna munu hækka framfærslukostnað heimila og fjölskyldna í landinu í formi hærri lyfjakostnaðar og í formi hærri afborgana eða húsnæðisskulda. Þar er um að ræða miklu hærri fjárhæðir nokkurn tímann en í formi þeirra bótaflokka - og ef ég man rétt þá er að minnsta kosti annar þeirra takmarkaður í tíma. Forseti. Af því ég dvaldi hér við aðgang þingsins og þingmanna að upplýsingum þá gleymdi ég að minnast á að í hópi þeirra þingmanna sem standa gegn því að stjórnarandstaðan í fjárlaganefnd fái upplýsingar eru að minnsta kosti tveir hv. þingmenn flutningsmenn að frumvarpi til laga um miðlun upplýsinga. Að vísu er það líka um vernd uppljóstrara. En maður spyr: Hvar er samræmið á milli gerða þessara þingmanna í nefndinni, að vísu á lokuðum fundi, og hér í þingsal, undir opnum umræðum, við framlagningu frumvarps? Ég kem ekki auga á það samræmi og það færi betur að það væri meira. Ég hvet hv. þingmenn til að standa vörð um það sem þeir vilja, alla vega í þessu skjali hér, standa vörð um. Ef við horfum á forgangsmálin fyrir okkur í tengslum við fjárlagagerðina held ég að allir séu sammála um hver sá grunnur sé, þ.e. hvert sé forgangsverkefni þingsins við fjárlagagerðina. Það er að koma böndum á skuldir og vaxtakostnað ríkissjóðs. Ef við erum sammála um að þetta sé stærsta málið sem við þurfum að vinna að, hvað veldur því þá að forgangsröðunin í verkefnum þingsins er allt önnur. Ég fullyrði að forgangsröðun bróðurparts þingmanna er sú að þeir láta aðra um þetta verkefni, þ.e. fjárlaganefndina og einhverja örfáa sérvitringa sem hafa mikinn áhuga á þessum hlutum eins og sérvitringarnir sem sitja í nefndinni. Þetta er grundvallaratriði í því sem við erum að gera - með orðinu sérvitringar er ég ekki að gera lítið úr þeim sem hafa áhuga og getu til að stunda þetta, langur vegur frá, af því að mér var gefið, forseti, merki hér utan úr sal af mjög góðum manni. Þetta er spurning um forgangsröðun um verkefni þingsins. Ég fullyrði, með virðingu fyrir öðrum verkefnum sem þingið vinnur að, að þetta er stærsta einstaka verkefni sem Alþingi ber að fást við og þarf að fást við, það eru þessar tvær stærðir, tvær breytur. Skuldahluti ríkisreikningsins og vaxtakostnaður ríkissjóðs. Í mínum huga þarf allt annað að víkja fyrir þessu máli. Gildir þá einu hvort við ræðum breytingar á lagaumhverfi, hvort heldur það heitir stjórnarskrá eða það stóra vandamál, að dómi sumra, að Ísland sé ekki í ESB o.s.frv. Þetta er algjört forgangsmál í mínum huga og það er dapurt til þess að vita að umræðan sé þannig og vinnan að þingið viti í raun ekki sitt rjúkandi ráð um það hver meðferð þessara skuldahluta er. Við upplifum það að milli jóla og nýárs, hálfum mánuði eftir að fjárlög ársins 2012 eru samþykkt, að gripið er til ráðstafana um að greiða upp tiltekin lán hraðar en ætlunin var, taka síðan ný lán í mars til þess að geta annast um þessa uppgreiðslu. Þarna er sveifla í lántökuhluta fjárlaganna upp á yfir 100 milljarða kr. og hvað kemur svo í framhaldinu á þessu? Hverjir keyptu skuldabréf ríkisins í skuldabréfaútboðinu í vor, 1 milljarð bandaríkjadala? Umræðan er í þá veru að þar á meðal séu hinir svokölluðu vogunarsjóðir sem hafi tekið þátt í þessu útboði. Maður spyr sig þá: Á hvaða vegferð er íslenski ríkissjóðurinn þegar svo er komið? Ég held að brýn nauðsyn sé á því að spyrja sig, fara yfir það af skynsemi og gaumgæfni, hverjum íslenski ríkissjóðurinn skuldar, hverjir eru eigendur þeirra skulda sem hvíla á íslenska ríkissjóðnum. Meðan menn hafa ekki áhyggjur af þessum þáttum þá er eitthvað mikið að og ástand mála ekki nægilega gott. Ég hvet menn til að hugleiða það 

Virðulegi forseti. Þegar ég var að undirbúa ræðu mína sem ég ætla að flytja síðar í dag rak ég augun í akkúrat þær áherslur sem hv. þingmaður nefndi sem líklega þær veigamestu. Ég rak augun í þær í nefndaráliti hv. þingmanns og félaga hans í fjárlaganefnd og það er varðandi vaxtakostnað ríkissjóðs og tekjur ríkissjóðs. Samkvæmt upplýsingum í nefndarálitinu er ljóst að vaxtagjöldin eru í rauninni að aukast og tekjurnar, ef ég skil það rétt, að dragast saman. Ég velti fyrir mér hvaða lausnir við höfum á þeim mikla vanda sem augljóslega blasir við. Það er ekki nóg með að staðan virðist vera slæm miðað við upplýsingarnar sem þarna koma fram, og er það að sjálfsögðu, heldur sýnist manni líka að verið sé að velta töluvert miklum vanda á undan sér. Það er ekki verið að taka á stórum vandamálum sem allir sjá og allir hafa vitað af í mjög langan tíma. Ég nefni nú bara lífeyrisskuldbindingar, vöntun á fé inn í ákveðna sjóði og annað, því er í rauninni ýtt á undan sér. Því hljótum við að spyrja: Hvenær mun það skella á okkur af fullum þunga, öll þau vandamál sem er núna frestað eða reynt að ýta inn í framtíðina? Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig hann sér fyrir sér að við leysum það. Sú leið sem hefur verið farin fram að þessu er hækkun skatta eða niðurskurður á útgjöldum. Ég hygg að í sumum tilfellum sé ekki hægt að skera mikið meira niður, alla vega í einhverjum málaflokkum. Eflaust er hægt að hagræða einhvers staðar eða stöðva í það minnsta útþenslu einstakra stofnana og málaflokka. Ég hygg að það verði erfitt að hækka skatta frekar án þess að það fari að virka miklu meira í öfuga átt en það gerir í dag. Mig langar að spyrja þingmanninn út í það fyrst og fremst.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er ekkert einfalt svar við því, við náum ekkert og komum ekki böndum á þá þróun sem lýst er í nefndaráliti okkar með því að veita safnliði eða loka hjúkrunardeild á Akranesi. Málið er miklu stærra og viðameira en svo að við getum leyft okkur að vinna það þannig að klípa þetta svona hist og her. Ég er þeirrar skoðunar, sem ég byggi á upplýsingum sem koma fram í nefndaráliti okkar, að við erum dottin með ríkissjóðinn ofan í ákveðinn spíral þar sem skuldir ríkisins, á því þriggja ára tímabili sem ég sæki upplýsingarnar í ríkisreikninginn, vaxa um 150 milljarða og nettóvaxtakostnaðurinn eykst um 23 milljarða. Í árslok 2013, samkvæmt því frumvarpi sem hér liggur fyrir, mun hann nema hátt í öllum tekjuskatti einstaklinga á Íslandi eða 88 milljörðum, brúttóvaxtakostnaðurinn, en tekjuskatturinn losar rétt rúmlega 100 milljarða. Viðfangsefnið er að mínu mati orðið það stórt að það verður ekkert unnið í einhverjum pólitískum hanaslag á Alþingi. Það er orðið þannig verkefni að menn verða að setjast saman yfir það, hvar svo sem þeir standa í flokki á Alþingi og hvar svo sem þeir standa í fylkingu úti í þjóðfélaginu. Meðan það er ekki gert verðum við í þeim veruleika sem við erum núna þegar allir - það eru allir - að gera kröfu á ríkissjóðsgarminn. Það er gefið til kynna að hann standi það vel að hann ráði alveg við það. Þar af leiðandi gera allir kröfu til þess 

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt að allir geri kröfu á ríkissjóð þegar ástandið í samfélaginu er eins og það er. Það er litið til ríkissjóðs þegar á bjátar eða þegar vantar fjármuni inn í verkefni sem annaðhvort eru áhugaverð, geta á endanum skilað arði inn í samfélagið, eða einhverju öðru. Það er vitanlega mikið áhyggjuefni og óeðlilegt þegar gefið er í skyn að staða ríkissjóðs sé þannig að hægt sé að verða við öllum þeim óskum. Ég tala nú ekki um að hún fari svo hratt batnandi að það sé hægt að uppfylla kraftaverk nánast á næsta ári eða þarnæsta ári, þegar tölurnar tala allt öðru máli. Það hlýtur því að vera forgangsverkefni þeirra sem ráða för í samfélaginu og stýra þjóðarskútunni, ef ég má orða það þannig, að finna leiðir til að auka tekjur ríkissjóðs til að standa við skuldbindingar sínar og standa undir væntingum í framtíðinni. Það ferli sem nú er hafið er 

Forseti. Nei, það er alveg rétt. Eins og það er unnið, og kom fram í minni ræðu, er verið að vinna verkefnið að einhverjum hluta utan þingsins og utan nefndarinnar. Eðlilega vinnur meiri hluti með sínar tillögur og ég geri í sjálfu sér engar athugasemdir við það meðan þetta er svona. Ég er að reyna að draga hérna fram, hvoru tveggja í nefndarálitinu og í þeim ræðum sem ég hef flutt í þeim efnum í gær og í dag, að það verklag gengur ekki lengur upp. Reynsla síðustu þriggja ára sýnir okkur það alveg svart á hvítu og ég hef spáð því að ríkisreikningurinn fyrir árið 2012, og ekki síður fyrir árið 2013, muni staðfesta það enn frekar. Ég legg til að við reynum að setjast saman yfir það að forða því að sú staða komi upp og haldi áfram. Meðan annað er gefið til kynna, með óréttmætum hætti að stórum hluta að mínu mati, og dregin upp einhver fegruð mynd munu kröfurnar sýknt og heilagt 

Virðulegi forseti. Það er sannarlega mikilvægt að rökræða við umræðu um fjárlög lýðveldisins um stöðu og horfur í ríkisfjármálum. Það er alveg rétt að margt hefur þurft að víkja vegna skuldastöðu ríkissjóðs til að draga úr vaxtakostnaði og ná jafnvægi í ríkisfjármálin sem hefur að mörgu leyti tekist vel. Auðvitað eru um leið mörg mál sem er brýnt að veita fjármagn til. Kröfurnar á ríkissjóð, eins og hv. þingmaður nefndi, eru óhemju miklar, sérstaklega í málum sem snúa að innviðum samfélagsins, velferðarmálum, menntunarmálum, samgöngumálum og löggæslumálum, eins og við þekkjum úr yfirferðinni í fjárlaganefnd, sérstaklega eftir fundina með sveitarfélögunum hringinn í kringum landið. Örfá dæmi sem ég vildi nefna og við getum rökrætt um þau: Er borð fyrir báru til að fara til dæmis í byggingu á Húsi íslenskra fræða upp á hálfan milljarð? Er borð fyrir báru til að fara í tækjakaup á Landspítalanum fyrir 600 millj., Sjúkrahúsið á Akureyri fyrir 50 milljónir? Svona má tína fjöldamargt til úr öllum þeim tillögufjölda sem hér liggur fyrir. Ég held að langflestar tillögurnar séu mjög brýnar. Við erum að tala um að halda samneyslunni í jafnvægi, stigi velferðarþjónustunnar viðunandi. Það er verið að gefa aðeins í aftur í menntunarmálum, sérstaklega er varðar framhaldsskólastigið þar sem brottfallið hefur drottnað yfir skólastiginu með allt of neikvæðum hætti í ár og áratugi og lítið sem ekki neitt áunnist í þeim efnum. Það eru allt mál sem við getum rökrætt um hvort geti beðið lengur, hvort við eigum að vera að reka það allt í raun og veru á lánum, eins og við erum að gera að hluta. Ég held samt að það sé forsvaranlegt að fara í flest þeirra verkefna og vildi nefna sérstaklega mál sem við vorum að ræða í gær og sem bíður enn 3. umr. og snýr að löggæslumálum. Ég veit að þau mál snerta mjög kjördæmi þingmannsins þar sem stór landsvæði eru undir lítilli löggæslu. 

Forseti. Ég tel að það sé alveg borð fyrir báru til að vinna ýmis þörf og góð verkefni sem ekki eru inni í fjárlagafrumvarpinu eins og það liggur fyrir hér. Ég tel hins vegar að við þurfum að forgangsraða öðruvísi en við höfum gert. Það þýðir að til að hafa borð fyrir báru þurfum við að henda út einhverjum tilteknum verkefnum sem við segjum um: Það er engin þjóðarvá þótt þau bíði í eitt, tvö, þrjú, fjögur ár. Ekki nokkur. Það sem dregur best fram hversu fátæklega allt er unnið hjá okkur kristallast ágætlega í umræðunni um t.d. ný áform um skattlagningu á ferðaþjónustuna, bæði bílaleigur og gistingu. Það er í mínum huga ekki boðlegt að stjórn, stjórnarandstaða og hagsmunaaðilar þurfi í rauninni að rífast um það og nái ekki samkomulagi um hver hin raunverulegu áhrif af þeirri fyrirhuguðu gjaldtöku séu. Hvað veldur því að íslenskt þjóðfélag, sem telur sig þokkalega menntað, vel upplýst og framsækið, getur ekki haft sama skilning á því hver áhrifin af einni tiltekinni skattbreytingu verða á tiltekna atvinnugrein og þar með hver áhrif þess verða á ríkissjóð. Það er eitthvað að í systeminu hjá okkur þegar við vinnum það þannig. Ég fullyrði að því þurfum við að breyta. Út af síðustu spurningu hv. þingmanns, sem ég þakka andsvarið, vil ég leggja áherslu á að löggæslumálin eru eitt af þeim verkefnum sem hafa setið allt of mikið á hakanum en ég tel fullfært að grípa til ráðstafana til að bæta úr því.

Virðulegi forseti. Ég tek eindregið undir flest það sem þingmaðurinn segir, við höfum auðvitað verið að draga lærdóm ár frá ári og reynt að bæta verklag í ríkisfjármálum, samfellu, yfirsýn og öðru sem snýr að heppilegri fjárlagagerð. Ég held að margt hafi áunnist í því og verklagið hafi batnað. Svo koma upp tilvik eins og rakin voru áðan sem sannarlega eru dæmi sem við þurfum að læra af. Þegar maður flettir í gegnum þetta mikla skjal hérna er auðvitað er hægt að komast að niðurstöðu um að langflest málin geti trauðla beðið: Heilbrigðisstofnanir, öldrunarmál, menntunarmál o.fl. Svo eru nokkur stór mál sem hefði sjálfsagt mátt ræða betur og fara ígrundað í hvort gætu beðið lengur. Ég vil ítreka aftur það sem ég spurði um áðan, löggæslumálin eru eitt af þeim merku málum sem þurfa að koma auknir fjármunir í vegna löggæslunnar úti á landi sem er komin niður fyrir þolmörk og öryggismörk. Bara til að halda í horfinu þarf að koma til ákveðin fjárhæð sem við höfum verið að ræða um og velta á milli okkar. Ég vil undirstrika 

Já, það er rétt, það er þverpólitísk samstaða um að standa sem mest …  Forseti. Það er þverpólitísk samstaða um að standa vörð um heilbrigðismál, menntamál og löggæslu. Ég fullyrði þó engu að síður að það er örugglega hægt að finna einhverja hluta inni í til dæmis menntamálum sem væri hægt að fjármagna og framkvæma öðruvísi. Ég tel ekki svigrúm til að þenja út útgjaldarammann og auka halla ríkissjóðs til að fjármagna einhverja af þeim þáttum. Ég tel að við verðum, séum neydd til þess, að fara inn í útgjaldatillögurnar eins og þær liggja fyrir til að mæta breytingum sem menn kunna og vilja gera á milli umræðna. Það er verkefnið. Ef það á að vinna það þannig að við tökum lokaumræðu fjárlaga á miðvikudaginn segi ég: Þá er ekkert að breytast, þá er þetta allt í sama harða hnútnum.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu, en það vantaði í hana nokkur atriði. Hann sagði að upplýsingar um tekjur og gjöld skiptu verulegu máli og það er rétt. En það sem ég tel að skipti meira máli er að menn fari að stjórnarskrá. Í 41. gr. stjórnarskrárinnar stendur, með leyfi herra forseta: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Nú kemur í ljós að ríkisreikningur, sem kemur ári seinna eða svo, er oft mikið hærri í gjöldum en fjáraukalögin. Þá hefur einhver greitt peninga úr ríkissjóði án heimildar, og það brýtur ekki bara fjárreiðulögin, það brýtur stjórnarskrána sjálfa. Þetta ákvæði er ekki út í bláinn í stjórnarskránni. Ákvæðið er óbreytt í hugmyndum að nýrri stjórnarskrá, það er til þess að halda uppi aga í ríkisrekstrinum. Nú er mönnum í lófa lagið að flytja fjáraukalög hvenær sem er og gætu flutt fjáraukalög síðasta dag ársins og sagt: Hér vantar fyrir Sparisjóð Keflavíkur eða eitthvað slíkt, ákveðnar upphæðir. En það munar óskaplega miklu. Ég er búinn að spyrja nokkrum sinnum að því og vil biðja hv. þingmann, sem er í nefndinni, að óska eftir lista yfir það hvernig fjáraukalög skilgreindu gjöld og tekjur, og hvernig ríkisreikningur skilgreindi gjöld og tekjur, og hvað það munar miklu þarna á, frá árinu 2000. Ef það munar eitthvað á gjöldunum hefur einhver brotið þessa reglu og ekki nóg með það heldur hefur hann brotið 49. gr. fjárreiðulaganna: „Forstöðumenn og stjórnir ríkisaðila bera ábyrgð á því að fjárhagsráðstafanir þeirra séu í samræmi við heimildir.“ Ég vil spyrja hv. þingmann hvort þetta hafi verið rætt í nefndinni.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það kann vel að vera að það hafi vantað töluvert í mína ræðu en tíminn var knappur. Þó svo að forseti hafi lengt ræðutímann um tíu mínútur, þá dugði það ekki til. Ég kom hins vegar inn á þennan hallarekstur og umframakstur milli fjárlaga hvers árs og ríkisreikningsins. Þessar upplýsingar sem hv. þingmaður kallar eftir eru til. Við höfum getið um þær í framsögu okkar og umræðum hér, a.m.k. fulltrúar stjórnarandstöðunnar. Ef ég man rétt kváðu t.d. fjárlög eftir fjáraukalög ársins 2011 á um það að hallinn yrði 70 milljarðar. Ríkisreikningurinn fyrir það ár hljóðar upp á 123 milljarða, það er mismunur upp á 53 milljarða. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að þetta stenst ekki þau ákvæði sem hann vitnar til í lögum. Við getum verið alveg sammála um að það hefur verið farið mjög frjálslega með. Þetta er nokkuð í þeim „kúltúr“ í umgengni um fjárlög íslenska ríkisins sem verður að breyta. Með öðrum orðum, ég deili alveg nákvæmlega sömu skoðunum í þessum efnum og hv. þingmaður. Ég ætla að minna á eitt dæmi sem er yfir höfðum okkar núna og væri ágætt að heyra álit hv. þingmanns á, hvort hann telji ríkisábyrgð á Íbúðalánasjóði og skuldbindingum hans. Ég er sannfærður um að þær eiga eftir að detta yfir ríkissjóðinn, en mér vitanlega hefur Alþingi Íslendinga ekki samþykkt sjálfskuldarábyrgð á skuldbindingum Íbúðalánasjóðs.

Herra forseti. Ég hef nú ekki kannað þetta, en ég spurði hv. þingmann hvort ekki væri hægt að fá þessar upplýsingar eða hvort ég þyrfti að setjast niður og kíkja á fjáraukalög og ríkisreikninga síðustu tíu ára til að fá þær. Það er aðallega kostnaðurinn sem ég hef áhuga á. Nú er það þannig að tekjurnar vaxa oft vegna þess að menn vanreikna verðbólgu og annað slíkt, en það eru gjöldin sem skipta öllu máli og það þarf að stórauka aga á gjöldunum. Ég spurði að þessu með ríkisábyrgð á Íbúðalánasjóði um daginn og þá svaraði hæstv. fjármálaráðherra að það væri ríkisábyrgð í fjárlögum, að upphæðin sem þar er um að ræða hefði komið fram í fjárlögum. En það er verra með LSR, þar vantar 47 milljarða og spurningin er sú: Er ríkisábyrgð á því? Það er svo aftur önnur saga.

Forseti. Þessar upplýsingar eru tiltækar og ég skal sjá svo um að þeim verði komið til hv. þingmanns, ég var að reyna að segja það. Ég held að ég geti fullyrt að heimildir til útgreiðslu og gjaldfærslu inn í LSR séu með álíka hætti og á Íbúðalánasjóði. Ég held því einfaldlega fram að skilningur manna á stofnunum eins og LSR, Íbúðalánasjóði og fleiri opinberum stofnunum sé að ríkissjóður sé í ábyrgð fyrir þeim öllum. Það kann að vera hinn sameiginlegi skilningur og hinn rétti skilningur. En það eru einhver atriði þessu tengd sem kalla á að við förum í gegnum þann haug allan saman. Ég hef sjálfur efasemdir um að það sé bókað með þeim hætti að það sé fullkomin sjálfskuldarábyrgð ríkissjóðs á þessum stofnunum báðum.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013, 2. umr. um þetta mikilvæga mál, mikilvægasta mál á hverju þingi, mikilvægasta mál hverrar ríkisstjórnar vegna þess að þar kemur forgangsröðun hverrar ríkisstjórnar - forgangsröðun verkefna, í pólitík og á mikilvægi mála - hvergi betur í ljós. Hér hafa bæði stjórnarliðar talað og við í stjórnarandstöðunni og eins og oft áður eru menn ekki alveg sammála um stöðuna. Það sem mér hefur þótt eftirtektarvert í umræðunni er að mér finnst ábyrgðarmenn og talsmenn þessa frumvarps ekki vera sammála um hvort staðan sé góð og fari batnandi. Erum við að komast yfir vandann og sjá fram á jöfnuð í ríkisfjármálum eða erum við enn að glíma við afleiðingar hrunsins, 18 ára valdatíðina sem hv. formaður fjárlaganefndar sem hér er í salnum þreytist ekki á að ræða, og getum ekki uppfyllt alla grunnþjónustu vegna þess að við eigum ekki fyrir því? Hér varð stórfellt efnahagshrun, er jafnan viðkvæðið. Ég er ekki alveg viss hvort staðan sé þannig að við horfum fram á bjartari tíma eða hvort við séum enn þá í vandanum miðjum. Ég vona að hv. þm. Björn Valur Gíslason nái að skýra þetta út fyrir mér. Eins og þetta blasir við mér finnst mér þetta reyndar mjög skýrt. Eins og ég les tölurnar, eins og ég les það sem er í frumvarpinu og það sem er ekki í því, finnst mér einsýnt að við horfum fram á gríðarlegan vanda. Hér er sópað undir teppið gríðarlegum upphæðum, gríðarlegum vandamálum sem á að takast á við einhvern tímann seinna, einhvern tímann eftir kosningar. Núna er allt kapp lagt á að fegra stöðuna, leyna stöðunni. Ég skrifaði grein einhvern tímann þegar fjárlagafrumvarpið kom fram og kallaði það fegrunaraðgerð fjármálaráðherra. Við getum tekið dæmi um Íbúðalánasjóð. Sama dag og 2. umr. hófst ákveður ríkisstjórnin að setja 13 milljarða kr. inn í Íbúðalánasjóð eins og allir vita. Af hverju ekki fyrr en núna? Þessi tala var nefnd í þingsal, í fjölmiðlum og opinberlega í apríl og talað um að Íbúðalánasjóð kynni að vanta 12–14 milljarða kr. Af hverju kom þetta ekki fram í fyrsta lagi í fjárlagafrumvarpinu þegar það var lagt fram í september og í öðru lagi, af hverju kemur þetta ekki inn í tillögur sem hv. þm. Björn Valur Gíslason ber ábyrgð á sem formaður fjárlaganefndar við 2. umr? Af hverju á þetta að koma inn við 3. umr. sem er miklu styttri en 2. umr.? Er það kannski vegna þess að stjórnarmeirihlutinn þorir ekki að taka þá umræðu? Það eru fleiri hlutir sem ekki eru tíndir til í frumvarpinu en munu kosta mikla peninga. Það er rakið ágætlega í prýðilegu áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar sem sjálfstæðismennirnir hv. þingmenn Kristján Þór Júlíusson, Ásbjörn Óttarsson og Ragnheiður Ríkharðsdóttir skrifa undir og ég tek að sjálfsögðu undir hvert orð. Þau nefna að mörg kostnaðarsöm verkefni bíða úrlausnar; nýr Landspítali, Íbúðalánasjóður, Harpa, löggæslumálin sem við þekkjum og ég vík að síðar, strandsiglingar og margt annað sem stjórnarmeirihlutinn segir að við megum vænta á útgjaldahlið. Af hverju í ósköpunum eru þessar tölur ekki inni í frumvarpinu? Hvernig í ósköpunum getur þetta fólk í stjórnarmeirihlutanum talað um að verið sé að ná utan um vandann og við séum að horfa upp á nánast hallalausan ríkissjóð? Keisarinn er ekki í neinum fötum, það er bara þannig.  Svo er það næsta mál sem við þurfum að ræða. Ég nefndi í upphafi að fjárlagafrumvarp snýst um forgangsröðun. Lítum aðeins á forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin segir að hér sé allt í góðu lagi. Við erum með fjárfestingaráætlun sem stjórnarliðar skilja ekkert í að við föllum ekki í stafi yfir af því að við sjálfstæðismenn erum nú alltaf að kalla eftir fjárfestingu, en við erum ekki að kalla eftir fjárfestingu sem er byggð á sandi. Ríkisstjórnin trúir ekki einu sinni sjálf að þessi áform í fjárfestingaráætlun muni ganga eftir, vegna þess að í öllum tillögunum, öllum fallegu verkefnunum, grænu skrefunum og grænu fjárfestingunum og grænkun íslenskra fyrirtækja, er þessi fyrirvari, með leyfi forseta: „Þar sem þessi tekjuöflun felur í sér nokkra óvissu, svo sem um afkomu sjávarútvegsfyrirtækja og fjármálafyrirtækja, er gert ráð fyrir að framlögin geti tekið breytingum við endurskoðun fyrir fjárlög hvers árs.“ Þetta þýðir með öðrum orðum: Við ætlum núna að vera, og það er við hæfi á þessum árstíma, eins og jólasveinninn. Við ætlum að gefa í skóinn út um allt, en svo verða það bara Grýla og Leppalúði sem taka við eftir kosningar sem munu þurfa að taka nammið úr skónum og passa upp á að þetta verði ekki að veruleika. Það er augljóst að fjármögnun fjárfestingaráætlunarinnar er hvergi í hendi. Það er talað um aukna skattheimtu á sjávarútveginn. Við ræddum hana í löngu máli þegar sú óheillalöggjöf var til umræðu og samþykkt á fyrra þingi. Við höfum ekki séð hverjar tölurnar verða á endanum af hækkun veiðigjaldsins. Við erum hvergi nærri búin að sjá afleiðingarnar af þeirri löggjöf. Við sáum reyndar dæmi um afleiðingar í síðustu viku þegar 35 manns var sagt upp á Siglufirði, en tvö fyrirtæki boðuðu uppsagnir beinlínis vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar og vegna veiðigjaldanna. Þetta er að gerast í kjördæmi hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, hann hlýtur að vera ánægður með það. Þessi fjárfestingaráætlun er því ekki í hendi. En segjum sem svo að fjármögnun hennar væri í hendi, tökum umræðuna eins og hún væri það og við værum bara nokkuð örugg um að ná þessum tekjum. Þá komum við nefnilega að forgangsröðuninni sem ég nefndi áðan. Í hvaða forgangsröð raðar ríkisstjórnin? Ég get nefnt lítið dæmi úr minni heimabyggð. Fjölbrautaskóli Suðurnesja komst í fréttir fyrr í haust. Vegna skorts á framlögum í fjárlagafrumvarpinu stefndi í að fara þyrfti í stórfelldar uppsagnir og neita nemendum um skólavist. Málið snerist um 70 milljónir sem skólinn taldi sig þurfa. Síðan var farið ofan í tölurnar og ég er ekki alveg klár á því hvaða upphæð menn komu sér saman um á endanum að þyrfti til, en hún er ekki fjarri 70 milljónum. Í tillögum ríkisstjórnarinnar og meiri hluta fjárlaganefndar er safnliður þar sem eru framlög til framhaldsskóla og gerð grein fyrir skiptingunni í sérstöku yfirliti. Þar er Fjölbrautaskóli Suðurnesja með 14,6 milljónir. Menntamálaráðherra hefur sagt að vandi framhaldsskólanna sé að sönnu mikill, en við þurfum að taka tillit til að ekki eru til endalausir peningar. Þarna vantar kannski 30, 40 milljónir til reksturs skólans til að hann geti haldið óbreyttri starfsemi. Þessar fjárveitingar eru ekki síst til þess fallnar að vinna bug á brottfalli sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir gerði að umtalsefni, hún er reyndar fyrrverandi skólastjóri þessa skóla og fyrrverandi formaður fjárlaganefndar og fyrrverandi fjármálaráðherra sem lagði fram þessar tillögur í upphafi. Hún gerði brottfallið að umtalsefni og ég deili þeirri skoðun hennar að það er sannarlega mikið vandamál. Hún sagði að við þyrftum að taka höndum saman um að vinna bug á því. Á sama tíma styður hún væntanlega tillögur meiri hlutans um að vinna ekki bug á brottfalli í þessum ágæta skóla, vegna þess að framlagið er 14,6 milljónir sem dugar ekki til og mun kalla á uppsagnir kennara í skólanum eða starfsliðs og fækkun námsbrauta eða skerta þjónustu við nemendur. Gefum okkur það að við værum með þessa fjármuni í hendi. Á sama tíma telur stjórnarmeirihlutinn algjörlega rétt að verja 280 millj. kr. í grænkun íslenskra fyrirtækja. Það er vafalaust ágætisverkefni en það er bara eitthvað sem við eigum ekki pening fyrir í augnablikinu. Ég leyfi mér að fullyrða að það má bíða. Við höfum ekki farið í grænkun íslenskra fyrirtækja hingað til og ég leyfi mér að fullyrða að það er ekki stærsta vandamál íslensks atvinnulífs í dag. En þetta er forgangsröðunin. Við getum nefnt fleiri dæmi. Við getum nefnt sjúkraflutninga í mínum heimabæ. Ég hitti slökkviliðsstjórann í Reykjanesbæ, slökkviliðsstjóra Brunavarna Suðurnesja. Það vantar rétt innan við 20 milljónir í sjúkraflutninga á Suðurnesjum sem hafa margfaldast vegna skertrar þjónustu við Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Þetta er ekkert einsdæmi á landinu, þetta á við um velflestar heilbrigðisstofnanir úti á landsbyggðinni. Nálægð Keflavíkur við höfuðborgarsvæðið veldur því að gríðarleg aukning hefur orðið í sjúkraflutningum frá Reykjanesbæ til Reykjavíkur. Það er afar kostnaðarsamt. Reksturinn hefur verið tekinn í gegn og er algjörlega til fyrirmyndar. Það sem vantar upp á núna er að verðlagsbæta í raun framlögin og bæta stofnanasamninga sem gerðir hafa verið og eru staðreynd. Það verður farið að borga eftir þeim í upphafi nýs árs en þeir eru ekki bættir. Það eru innan við 20 milljónir sem duga til að hægt sé að tryggja þessa mikilvægu þjónustu. Þetta fæst ekki í gegn vegna þess að ekki eru til fjármunir. Hér varð efnahagshrun, er viðkvæðið. Á sama tíma eru settar 280 milljónir í grænkun íslenskra fyrirtækja. 150 milljónir í græn skref og vistvæn innkaup ríkisstofnana, 50 milljónir í grænar fjárfestingar, 500 milljónir í sýningu fyrir náttúrugripasafn og svo mætti lengi telja í fjárfestingaráætlun sem í þokkabót er byggð á sandi. Þetta er forgangsröðunin. Á sama tíma og löggæslumenn í Árnessýslu þurfa að keyra fram hjá slysum, keyra fram hjá vettvangi þar sem orðið hefur slys vegna þess að það er annað alvarlegra slys einhvers staðar annars staðar, vegna þess að það er ekki hægt að halda úti mannskap á þessu gríðarlega stóra landsvæði sem umdæmið er, má setja 280 milljónir í grænkun íslenskra fyrirtækja. Þetta er skammarleg forgangsröðun, herra forseti. Þetta eru gæluverkefni sem eru fjármögnuð af ófjármagnaðri fjárfestingaráætlun sem byggð er á sandi og byggð á vondri löggjöf um veiðigjöld sem eiga eftir að stórskaða hagsmuni íslensks sjávarútvegs. Svo er það nýjasta. Til þess að bæta í á tekjuhliðinni á milli umræðna er komið nýtt „fiff“ hjá ríkisstjórninni; að taka auknar arðgreiðslur út úr ríkisfyrirtækjum. Taka meiri pening út úr Landsvirkjun, út úr Rarik, út úr bönkunum, það er leiðin til aukinnar tekjuöflunar. En vitið þið hvað? Þetta hljómar ótrúlega mikið 2007. Hvað gerðist í aðdraganda hrunsins? Hvað höfum við verið að gagnrýna? Er það ekki að tekinn hafi verið út arður úr fyrirtækjum og þau mergsogin? Telur ríkisstjórnin þetta stönduga tekjuöflun? Ég held ekki. Þetta mun ekki hafa góð áhrif á þessi ríkisfyrirtæki. Þessi fjármögnun aukinna útgjalda á milli umræðna er ekkert annað en ófjármögnuð og illa ígrunduð tekjuöflun byggð á sandi. Það er engin verðmætasköpun. Það er engin aukin verðmætasköpun neins staðar í frumvarpinu eða í stefnu ríkisstjórnarinnar, þvert á móti er komið í veg fyrir verðmætasköpun. Það er verið að draga úr henni. Þar er hægt að nefna orkugeirann sérstaklega, ferðaþjónustugeirann og það má nefna sjávarútveginn. Mig langar aðeins að koma að tekjuöfluninni vegna þess að nú loksins … 
            

Forseti vill kanna hvort hann megi bjóða hv. þingmanni að gera hlé á ræðu sinni þegar hér er komið.

Ræðumaður er alla vega ekki búinn með ræðu sína, þannig að ef forseti hyggst gera hlé mun ég þiggja að gera hlé á ræðu minni.

Forseti hyggst gera 30 mínútna fundarhlé núna. Forseta þótti við hæfi að gera það á þessum tímapunkti.

Þar sem ákveðin kaflaskil voru að verða í ræðu minni …

Nákvæmlega.

… kann ég forseta miklar þakkir.

Þá verður gert 30 mínútna hlé á þessum fundi. Fundi er frestað til kl. 13.30.

Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns, vegna þess að hv. þm. Illugi Gunnarsson gat ekki komist að til að ræða fundarstjórn forseta þar sem forseti gerði hlé á ræðu minni vegna matarhlés, gera þá athugasemd sem ég tel að hv. þingmaður hafi ætlað að gera, en hún er sú að á sama tíma og þessi umræða fer fram er þingflokksfundur hjá öðrum stjórnarflokknum. Ég óska eftir því að hæstv. fjármálaráðherra verði við þessa umræðu, frú forseti, vegna þess að ég var komin þangað í minni ræðu að fjalla um tekjuhlið frumvarpsins.

Forseti vill upplýsa hv. þingmann um að forseti hefur sent þau boð til hæstv. ráðherra að óskað sé nærveru hans í salnum.

Kærar þakkir, frú forseti. Ég held þá áfram. Hér gengur hæstv. fjármálaráðherra í salinn, kann ég henni þakkir fyrir. Ég ætla að ræða aðeins tekjuhlið fjárlaganna, jafnvel þótt ég geri mér grein fyrir því að við munum koma til með að ræða einstakar skattbreytingar þegar þau frumvörp verða til meðferðar. Það er samt þannig að áform ríkisstjórnarinnar um skattahækkanir og breytingar í þeim efnum voru kynnt í fjárlagafrumvarpinu og teljast að sjálfsögðu til þessarar umræðu. Ég vil byrja á skatti sem ég vil nefna Oddnýjarskattinn. Hæstv. núverandi fjármálaráðherra er í sjálfu sér ákveðin vorkunn að þurfa að taka við þeim sköttum sem voru ákvarðaðir af forvera hennar í starfi, en það eru skattar og skattahækkanir sem snúa í fyrsta lagi að ferðaþjónustunni. Í fjárlagafrumvarpinu var boðað að virðisaukaskattur á ferðaþjónustu færi úr 7% skattþrepi upp í 25,5%. Þetta átti að gerast fyrirvaralaust, taka gildi um áramót. Að sjálfsögðu heyrðust mikil mótmæli úr greininni og þessi vinnubrögð voru harðlega gagnrýnd. Við getum alveg tekið þá umræðu hvort ferðaþjónustan og ferðaþjónustufyrirtækin, hvort sem það eru bílaleigur eða hótel, eigi að vera í lægra skattþrepi. Við getum rætt það. Sjálfri finnst mér að við ættum að stefna að því að fara til baka og vera með eitt skattþrep. Ég mundi vilja sjá það lægra en til dæmis þegar við vorum með eitt skattþrep hér áður. Ég tel að það ætti að fara í þá vinnu að kanna hvort ekki sé hægt að einfalda þetta og koma virðisaukaskattinum niður í prósentutölu sem letji ekki fólk til að borga skattinn og hafi ekki þau áhrif á hegðun fólks og fyrirtækja sem flókið og margþrepaskattkerfi hefur í för með sér. Hver er lausn ríkisstjórnarinnar? Ég verð að gefa hæstv. fjármálaráðherra það kredit að hún reyndi að vinda ofan af Oddnýjarskattinum, en verð samt að gagnrýna hvernig það var gert. Það er algjörlega ómöguleg leið sem hæstv. fjármálaráðherra hefur valið, að bæta við aukaþrepi og setja gistinguna í nýtt 14% þrep og að það taki gildi nú um áramót, vegna þess að skaðinn er skeður. Það að hækka þennan ágæta skatt um 7% mun verða til þess að þau fyrirtæki sem eru búin að semja um verð langt fram í tímann munu sjálf þurfa að taka á sig þessar hækkanir, vegna þess að það er að sjálfsögðu ekki hægt að brjóta samninga - nema maður sé ríkisstjórn Íslands, hún gerir dálítið af því. Ferðaþjónustufyrirtækin verða sjálf að taka þessa hækkun á sig. Það er algjörlega óboðlegt að svona hækkun komi með svo skömmum fyrirvara. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort þetta liggi fyrir. Ég verð að viðurkenna að mér hefur ekki gefist tími til að fara vandlega í gegnum bandorminn sem kemur til umræðu síðar og það getur verið að þetta komi fram í kostnaðarmati, ég bið forláts á því ef ég er að spyrja um hluti sem liggja fyrir. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvað aukaþrepið kosti. Hvað kostar það með tilliti til kerfa? Þarf ekki að fara í alls kyns breytingar á tölvukerfum hjá skattinum, hvað kostar það hið opinbera? Gera menn sér grein fyrir hvað það kostar fyrirtækin að þurfa að breyta tölvukerfum sínum og innheimtuaðferðum þegar þetta nýja þrep verður sett á? Getur hæstv. fjármálaráðherra svarað því? Ég gagnrýni þetta harðlega. Það eina rétta í málinu hefði verið að setjast niður með þessum fyrirtækjum sem lýstu sig reiðubúin til að vinna með ríkisstjórninni í því að finna aðrar leiðir til að auka tekjur af ferðaþjónustunni. Mér þykir mjög miður að þessi leið skuli vera farin vegna þess að eins og við vitum eru þessi fyrirtæki og hótel á Íslandi ekki bara í innbyrðis samkeppni heldur er Ísland að keppa við önnur lönd. Ferðamarkaðurinn er svo kvikur að um leið og þessi áform ríkisstjórnarinnar spurðust út heyrði ég af forstjóra erlends flugfélags sem er farið að fljúga hingað og ætlar sér að vera hér á markaðnum til margra ára, komið hingað til að vera, sem hringdi í sendiherra sinn á Íslandi og spurði hvort þetta væru nú ekki örugglega rangar fréttir sem hann væri að heyra frá Íslandi, það gæti ekki verið að nokkur ríkisstjórn færi þá leið að hækka skatta svona. Viðkomandi forstjóra leist engan veginn á þetta vegna þess að það er ekki nóg að geta boðið upp á lág flugfargjöld hingað til lands ef fólk hefur svo ekki efni á því að gista. Þetta hangir allt saman. Við viljum aukna samkeppni. Við viljum ferðamenn hingað til lands. Það er það sem ríkisstjórnin segir í öðru orðinu en í hinu segir hún: Nei takk, við þurfum að kreista meiri skatt út úr þessu. Hún gerir sér ekki grein fyrir því að það breytir hegðun ferðamanna. Annað dæmi er ákvörðunin um afnám undanþágu vegna vörugjalda fyrir bílaleigur. Við getum tekið þá umræðu líka og held að við ættum að gera það við annað tilefni hvort bílaleigur eigi yfir höfuð að vera undanþegnar vörugjöldum. Hins vegar er staðan þannig nú og hefur verið það síðan árið 2000. Af hverju voru vörugjöldin lækkuð? Jú, þau voru lækkuð vegna þess að það voru vandkvæði í atvinnugreininni. Það var erfitt að endurnýja bílaflotann, bílaleigur hér voru ekki samkeppnisfærar. Fjármagnskostnaður var hár. Verðlag var mjög hátt á bílaleigubílum fyrir ferðamenn. Ég minnist þess þegar ég vann með námi í nokkur sumur í afgreiðslu Flugleiða í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Ég man eftir því þegar ferðamenn komu í innritun á flug nánast grænir í framan, skjálfandi á beinunum, vegna þess að þeir höfðu verið að ganga frá bílaleigureikningnum sínum áður en þeir komu í tékkið, eins og menn gera. Það var borgað kílómetragjald þannig að menn borguðu eftir því hvað þeir óku mikið og upphæðirnar gátu verið háar. Þetta var árið 1990 eða 1991. Ég minnist þess að fjölskylda sem hafði verið hér í viku og keyrt hringinn hafði fengið 500 þús. kr. reikning - ég veit ekki hvað 500 þús. kr. árið 1990 eru á verðlagi þessa árs. Fjölskyldufaðirinn var algjörlega grænn í framan og skildi ekkert í þessu. Ætlum við að fara aftur í þennan fasa? Bílaleigurnar hafa fært fyrir því afar góð rök að þetta muni auka kostnað, fækka bílum og bílaflotinn muni eldast og draga muni úr því að ferðamenn ferðist um á eigin vegum. Það hefur þær afleiðingar að litlu hótelin úti á landi, sem taka kannski ekki á móti heilu rútunum en stíla inn á þennan markað, munu lenda í vandræðum. Afleiðingarnar af þessu öllu saman eru að á endanum munum við öll tapa. Það eru afleiðingarnar. Þessi ágæta ríkisstjórn getur ekki skilið að skattstofn er ekki einhver fasti. Þegar sköttum er breytt breytir fólk um hegðun, fólk leitar þangað sem það fær betri kjör. Það mun gerast í þessu tilfelli. Þetta hefur ekki bara áhrif á ferðamennskuna. Þetta hefur miklu víðtækari áhrif vegna þess að bílaleigurnar þurfa að kaupa bíla. Hverjir selja bíla? Bílaumboðin selja bíla og flytja inn bíla. Þessi atvinnugrein, bílgreinin, hrundi algjörlega þegar bankakerfið hrundi og hefur átt í erfiðleikum síðan. Það sem hefur haldið greininni gangandi eru bílaleigurnar vegna þess að þær hafa þurft að kaupa bíla og endurnýja. Þetta mun hafa áhrif á bílgreinina, áhrif sem talsmenn bílaleiganna hafa sýnt fram á með góðum rökum og talnaupplýsingum. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. fjármálaráðherra taki þær upplýsingar til greina vegna þess að sú breyting sem hún leggur til núna mun ekki laga þetta, aðeins fresta því. Höggið kemur samt sem áður á næsta ári, það er ekki fyrr en árið á eftir sem afslátturinn kemur að einhverju leyti til baka, en þá er búið að slátra mjólkurkúnni. Ég bið því hæstv. fjármálaráðherra um að endurskoða þessi áform, setjast niður með greininni og hagsmunaaðilum í ferðaþjónustu og athuga hvort ekki sé hægt að komast að betri niðurstöðu sem tryggi aukna fjármuni til ríkissjóðs. Ég veit að lagðar hafa verið fram ýmsar hugmyndir. Ég hvet hæstv. fjármálaráðherra til að skoða þetta vegna þess að afleiddu áhrifin á ferðaþjónustuna, á bílgreinina, á íslenskt samfélag eru allt of mikil. Á endanum munum við öll tapa á þessu. Síðan eru það fleiri skattbreytingar. Í þeim frumvörpum sem hæstv. fjármálaráðherra var að leggja fram held ég að það eigi bara að hækka öll gjöld sem fyrirfinnast. Það er tóbak, áfengi, neftóbak, vörugjöld og sykurskattar. Heldur einhver að fólk megrist með skattahækkunum? Ef svo er ætti sú sem hér stendur að standa hér algjörlega tággrönn vegna þess að ríkisstjórnin er búin að hækka alla skatta sem hægt er að hækka. Það sést að það gengur ekki upp. Við ráðum ekki bót á offitu með skattahækkunum. Ég verð að hryggja hæstv. fjármálaráðherra og hv. formann fjárlaganefndar, sem skemmta sér ákaflega yfir þessu, með því. Þetta er ekki leiðin. Og ég held að menn viti það innst inni. Þetta er bara afsökun fyrir því að seilast dýpra og dýpra og dýpra í vasa skattborgarans. Það er nóg komið. Ef það er eitthvað sem ég mun beita mér fyrir á komandi mánuðum og reyna að hafa áhrif á stefnu þess flokks sem ég býð mig fram fyrir er það að lofa íslenskum kjósendum og íslenskum skattgreiðendum því að loknu kjörtímabili, ef við fáum til þess völd sem við öll hér inni vonum auðvitað, að ríkið taki minna og skattborgarinn haldi meiru eftir. Það er það sem íslensk heimili og fyrirtæki eru að öskra á. Ég vil líka spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort búið sé að reikna út hvað allar þessar skattbreytingar á endalausar vörutegundir og allt það sem ég hef nefnt hér og er alls ekki tæmandi listi muni kosta. Hvaða áhrif hefur þetta á skuldir heimilanna og á vísitölu? Hvað hækka skuldir heimilanna mikið vegna skattbreytinga sem hæstv. fjármálaráðherra leggur fram núna í tengslum við fjárlagafrumvarpið? Það eru upplýsingar sem verða að liggja fyrir fyrir þá umræðu ef þær liggja ekki fyrir akkúrat á þessari stundu. Og fyrst við erum að tala um atvinnulífið þá er náttúrlega með ólíkindum að verða vitni að því hvernig ríkisstjórnin svíkur gerða samninga, t.d. við raforkufyrirtækin með framlengingu á raforkuskatti sem átti að vera tímabundinn. Og gætið að því að raforkufyrirtækin, stóriðjufyrirtækin, gerðu samkomulag við þáverandi ríkisstjórn. Ég held að hæstv. fjármálaráðherra, þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra, hafi eflaust verið einn af þeim ráðherrum sem skrifuðu undir samkomulagið um tímabundinn raforkuskatt. Í október svaraði hæstv. forsætisráðherra formanni Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarna Benediktssyni, aðspurð um af hverju væri verið að svíkja þetta samkomulag. Hann var með bréf í höndunum þar sem sagt var að ekki væru áform um að skatturinn yrði áfram, hann væri til bráðabirgða. Þá sagði hæstv. forsætisráðherra: Það er ekki verið að svíkja eitt eða neitt, þessi skattur rann út. Við erum bara að taka nýja ákvörðun. Lesist: Ríkisstjórnin er að framlengja skatt sem hún var búin að lofa að yrði tímabundinn. Á sama tíma buðust þessi fyrirtæki til að borga tekjuskatt fyrir fram vegna þess að þau vildi leggja sitt af mörkum árið 2009 þegar ríkið var sannarlega að glíma við erfiða stöðu í ríkisfjármálunum. Þetta var allt undirritað og gengið frá þessu. Hvað gerist nú? Nú kemur fram í fjárlagafrumvarpinu að þessi skattur verður áfram, honum verður haldið. Hvað vill hæstv. fjármálaráðherra segja um það? Eru þetta ekki hrein og klár svik? Ég trúi ekki fyrr en ég tek á því að þetta verði látið viðgangast. Það er algjörlega með ólíkindum. Nú hef ég rakið hér nokkur atriði hvað varðar tekjuhlið frumvarpsins. Það er ýmislegt fleira sem má segja um útgjaldahliðina. Eitt atriði sem ég hef ekkert nefnt hér er Evrópusambandið. Eins og fram hefur komið í umræðunni eru hér allnokkrar tillögur við 2. umr. til útgjaldaauka vegna aðildarumsóknarinnar. Mig langar að spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvort einhvers staðar sé verið að vinna úttekt á því hver raunverulegi kostnaðurinn er fyrir öll ráðuneytin. Hér er til dæmis tillaga um 40 millj. kr. aukningu. Það segir í skýringum, með leyfi forseta: „Gerð er tillaga um 40 millj. kr. tímabundna fjárveitingu í eitt ár til að standa straum af kostnaði við aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið. Þetta er viðbót við þær 50 millj. kr. sem lagðar voru til í fjárlagafrumvarpinu og er því samtals gerð tillaga um 90 millj. kr. fjárveitingu til viðræðnanna. Nýjustu áætlanir gera ráð fyrir að heildarfjárþörf vegna viðræðnanna á næsta ári verði um 140 millj. kr. en gert er ráð fyrir að um 50 millj. kr. afgangur af þessum lið á árinu 2012 verði fluttur á milli ára.“ Síðan eru rakin tímabundin framlög sem fara á milli. Síðan segir hér að lokum: „Um er að ræða kostnað vegna samninganefnda, ferðalaga og sérfræðiþjónustu.“ Eru þetta samninganefndir, ferðalög og sérfræðiþjónusta í öllum ráðuneytum? Eru þetta samninganefndir, sérfræðingar og ferðalög allrar stjórnsýslunnar? Er Alþingi hluti af því? Við erum nýkomin frá Evrópuþinginu í Strassborg, sjö manna sendinefnd, þar sem þingmannanefnd Íslands ræddi við þingmannanefnd Evrópuþingsins um stöðuna í aðildarviðræðunum. Er sú ferð bókuð á ESB-liðinn, eða er sú ferð bókuð sem ferðakostnaður Alþingis? Ég hef reynt að spyrja að þessu með reglulegu millibili frá því þetta ævintýri hófst allt saman en hef ekki fengið skýr svör. Ég spyr því hv. þingmann hvort hann geti upplýst mig um þetta. Erum við einhvers staðar með lið í bókhaldskerfi ríkisins, í reikningum ríkisins, þar sem allt er bókað sem við kemur aðildarviðræðunum við Evrópusambandið? Það er afar nauðsynlegt að hafa það þannig vegna þess að við höfum gagnrýnt hversu mikill kostnaður er lagður í þetta. Við getum aftur komið að því sem ég gat um í upphafi míns máls. Við getum ekki bætt við 20 millj. kr. í sjúkraflutninga á Suðurnesjum eða fjármunum inn í mennta- og heilbrigðiskerfið, vegna þess að hér varð efnahagshrun og fjármunir eru takmarkaðir. En á sama tíma getum við hent fleiri hundruð milljónum inn í þessa umsókn. Hún er ekki til umræðu í dag og við höfum skiptar skoðanir á henni, en ég vil að minnsta kosti fá að vita alla söguna. Er sú ferð sem þingmannanefndin fór um daginn bókuð undir liðnum aðildarviðræður, eða er hún bókuð undir liðnum ferðakostnaður Alþingis? Síðan eru þýðingarnar. Þýðingamiðstöðin fær hér 128 millj. kr. fjárveitingu. Hæstv. utanríkisráðherra nefnir þýðingarnar gjarnan sem dæmi um verkefni sem ESB leggur okkur til fjármuni fyrir í gegnum IPA-styrkina og mikið hefur verið gert úr því. Við þurfum að greiða þetta mótframlag. Mótframlag okkar er þá væntanlega 180 milljónir frá 2010 plús 128 milljónir núna. Hver verður þessi tala á endanum? Þetta finnst mér vanta. Það er kannski ástæða til að fara sérstaklega yfir heildarkostnaðinn við umsóknina. Það er kannski ástæða til að biðja sérstaklega um skýrslu um þetta frá ráðherra, annaðhvort hæstv. fjármálaráðherra eða hæstv. utanríkisráðherra sem ber ábyrgð á þessu öllu saman, það er tilefni til þess. Ég er hér með langan lista af hlutum sem ég á eftir að ræða en tími minn er að renna út. En til að súmmera þetta upp er algjörlega kristaltært að staða ríkissjóðs er allt annað en björt og stöndug. Þvert á móti eru hér fjölmörg mál sem ég rakti í fyrri hluta ræðu minnar og núna í síðari hluta hennar sem búið er að sópa undir teppið og verður ekki tekið á fyrr en á seinni stigum. Það sýnir kristaltært að við stöndum enn þá frammi fyrir gríðarlegum vanda í ríkisfjármálunum og honum er hvergi nærri lokið, því miður, og mun ekki leysast nema með auknum skatttekjum vegna 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Það eru fáir þingmenn í þessum sal úr stjórnarandstöðunni jafnviljugir að berja á stjórnarliðum og verja sinn ágæta flokk og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir hefur gert hér í dag og oft áður. Hv. þingmaður hóf ræðu sína á því að hún væri í vafa um það hver staðan væri, hvort hún væri að batna, hvort hún væri að versna eða hvort hún væri jafnvond og áður. Henni fannst skilaboðin sem við stjórnarliðar sendum hvað þetta varðar og umræðan hér ekki vera skýr. Það er háttur hv. þingmanns og fleiri reyndar að tala um að viðbáran sé hrunið, eins og það sé einhver afsökun og menn skjóti sér á bak við það. Nú skulum við láta sem svo að það hafi ekki orðið neitt hrun, ímynda okkur að ekkert hrun hafi orðið haustið 2008, það hafi einfaldlega verið hrikalega slæm efnahagsstjórn sem skilaði ríkissjóði með 216 milljarða kr. halla, 600 millj. kr. hallarekstur hvern einasta dag ársins. Einhverri þjóð datt í hug að setja hryðjuverkalög á okkur og við vorum einangruð á alþjóðavettvangi. Við vorum undir sérstakri meðferð hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og nutum liðsinnis vinaþjóða til að koma okkur áfram frá degi til dags. Okkur var skammtaður gjaldeyrir til að kaupa lyf, mat, eldsneyti og nauðsynjavörur inn í landið. Það var ekki hruninu að kenna heldur bara vondri efnahagsstjórn, við skulum ímynda okkur það. Þarna vorum við árið 2009 með þennan gríðarlega halla. Á yfirstandandi ári verður hallinn um 10% af því sem hann var 2009. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu verður hann um það bil 1,5% af því sem hann var árið 2009. Nú spyr ég hv. þingmann, því að þetta eru staðreyndir sem blasa við, burt séð frá ástæðunum, við skulum ekkert tala um það hverjar ástæðurnar eru: Getum við verið sammála um það, ég og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir, sem ég tek mikið mark á í þessum málum, að við séum ekki nálægt þeim stað sem við lögðum upp frá vorið 2009 og að staðan sé betri en hún var þá og jafnvel miklu betri?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur aðeins misskilið mig. Ég var alls ekki að gera lítið úr því að hér hafi orðið hrun, alls ekki. Það sem ég var að vekja máls á var að á annan veginn koma stjórnarliðar og segja: Hér er allt að verða gott. Við höfum náð gríðarlegum árangri, okkur hefur tekist að snúa stöðunni við, við erum að fara inn í bjarta tíma. Þess vegna ætlum við að auka barnabætur, vera með grænkun íslenskra fyrirtækja og slík gæluverkefni. Síðan þegar við tökum umræðuna um skort á lögreglumönnum, um niðurskurð í heilbrigðiskerfinu, um brottfall í framhaldsskólum, um hin og þessi mál sem ég held að við séum innst inni öll sammála um að þurfi að setja í forgang, þá er sagt: Hér varð hrun, við höfum ekki pening. Ég var að gagnrýna forgangsröðunina. Auðvitað er staðan betri núna, hv. þingmaður, en fyrir fjórum árum þegar við vorum í miðju hruni, en ekki hvað? Ég leyfi mér að fullyrða að ef það hefðu verið teknar ákvarðanir á þessum fjórum árum sem hefðu leitt til aukinnar verðmætasköpunar, við hefðum virkjað hér orkuna í neðri hluta Þjórsár, komið Helguvík af stað, látið sjávarútveginn í friði og gert fullt af hlutum sem voru á okkar valdi að gera þá væri staðan hér miklu betri. Ég fagna því að fjárlagahallinn árið 2012 sé minni en hann var í miðju hruni 2008 og 2009, að sjálfsögðu. En að sama skapi er ömurlegt að horfa upp á vannýtt tækifæri og sóun á tækifærum og fjármunum sem hefðu getað komið okkur á miklu betri stað á 

Forseti. Þá erum við sammála um það - við erum ekki oft sammála í þingsal, ég og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir - að sá halli sem ríkið verður rekið á í ár sé 10% af því sem var 2009 og að það sé verulegur árangur. Það er talað um að brottfall í framhaldsskóla sé ríkisstjórninni að kenna.

Nei.

Ég er ekki alveg búinn að átta mig á þeirri tengingu því að ef eitthvað hefur verið hefur heldur verið bætt við í framhaldsskólum, m.a. í fjárlagafrumvarpinu. Skólum hefur verið fjölgað, það hefur verið gripið til ýmissa ráðstafana bæði í samstarfi aðila vinnumarkaðarins og fleiri til að koma krökkum inn í skóla. Ég átta mig því ekki alveg á þeirri tengingu hvernig í ósköpunum sé hægt að rekja brottfall í framhaldsskólum til núverandi ríkisstjórnar. Að öðrum málum. Hv. þingmaður nefndi það hér áðan og sagði nánast berum orðum að fengi hún einhverju um það ráðið eða hennar flokkur yrði fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar afturkölluð. Í formi Grýlu og Leppalúða yrði það þeirra hlutverk sem tækju við að hætta við þessa vitlausu áætlun. Mig langar að fá þetta staðfest hjá þingmanninum. Mér fannst þetta pínu glannaleg yfirlýsing upp á framtíðina. Í fyrsta lagi má þingmaðurinn hafa sína skoðun á fjárfestingaráætluninni, en að segja það nánast berum orðum hér að hún verði öllsömul afturkölluð, hún sé meira og minna tóm della, það ætti að gera eitthvað annað við peningana, finnst mér pínu glannaleg yfirlýsing og vil fá hana staðfesta eða leiðrétta því að ég held að það sé mikilvægt að slík skilaboð sem fara héðan frá okkur séu rétt. Hv. þingmaður nefndi sömuleiðis virðisaukaskattinn, að nauðsynlegt væri að finna einhverja tölu á hann þannig að hann færi ekki að leka, menn færu ekki að svíkja undan skatti. Ég vil gjarnan fá að heyra töluna hjá hv. þingmanni, hver hún telur að talan þurfi að vera. Ég held að hún þurfi að vera núll vegna þess að skattsvikin eru mest þar sem skattprósentan er lægst, eða hvað? Er ekki verið að svíkja undan skatti þar sem virðisaukaskattur er 7%? Hvað þarf hann að vera? 3%? 5%? 

Virðulegur forseti. Ég ætla að biðja forseta um að setja mig aftur á mælendaskrá vegna þess að mér duga ekki þessar 2 mínútur heldur þarf ég 20 til að svara þeim spurningum sem hv. þingmaður beinir til mín. Fyrst út af fjárfestingaráætluninni. Það er ekki ég sem er að fella hana úr gildi. Það sem ég benti á er að ríkisstjórnin og hv. þingmaður hafa ekki meiri trú á þessari fjárfestingaráætlun en svo að settar eru inn tillögur, allar þessar góðu, grænu tillögur, með fyrirvara um að framlegðin geti tekið breytingum við endurskoðun fyrir fjárlög hvers árs. Já, hv. þingmaður, ef ég fæ einhverju ráðið eftir kosningar og stend frammi fyrir grafalvarlegri stöðu ríkissjóðs, eins og ég er búin að fara yfir hér, og velti fyrir mér hvort ég ætli að setja 280 milljónir í grænkun íslenskra fyrirtækja eða í löggæslumál þá mun ég fella niður fyrrnefnt framlag, svo sannarlega, vegna þess að þetta snýst um forgangsröðun, eins og ég fór í gegnum í allri ræðu minni. Við þurfum að forgangsraða hér og nú vegna þess að við erum með takmörkuð fjárútlát til menntamála, velferðarmála, löggæslu og til að koma hér hjólum atvinnulífsins í gang. Gæluverkefnin verða því miður að bíða, það er bara þannig. Hver á talan að vera í virðisaukaskattinum? Ég get ekki nefnt töfratölu. Ég er hins vegar algjörlega ósammála þingmanninum um það að mest sé svikið undan skatti þar sem hann er lægstur, alls ekki.  Það var margt annað sem ég átti eftir að svara og ég ítreka beiðni mína um að vera sett aftur á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Þegar hv. þingmaður fór yfir framlög út af aðildarumsókn að Evrópusambandinu kviknaði þörf hjá mér að blanda mér aðeins inn í þessa umræðu. Ég vil þó byrja á því að koma aðeins inn á það sem var rætt áðan varðandi skólana. Jú, það er örugglega rétt að það eru allir skólar fullir af fólki sem er að mennta sig, sem betur fer, en hvað á svo að gera þegar þetta ágæta fólk kemur út úr skólunum? Hvernig sér þingmaðurinn að það verði leyst? Því ég fæ ekki séð að í fjárlagafrumvarpinu sé settur sérstaklega mikill metnaður í það að fjölga störfum eða setja fjármuni í atvinnuskapandi verkefni. Þó að í fjárfestingaráætluninni sé að finna ágætis mál eins og einhverja sjóði, bókmenntasjóði og eitthvað svoleiðis, fæ ég ekki séð að þeir fjölgi endilega störfum eða geti tekið við fólkinu sem kemur út úr skólunum. Varðandi aðildarumsóknina að Evrópusambandinu held ég að flestum sé nú ljóst að sú umsókn er í andarslitrunum, ef það má orða það þannig, eða við það að syngja sitt síðasta. Þess vegna hljótum við að spyrja hvort það sé eðlilegt að halda áfram á þessari braut og ausa fjármunum inn í þetta vonlausa ferli, sem meira að segja viðsemjendur okkar úti í Evrópu eru farnir að sjá að er algjörlega galið. Það sjáum við og höfum heyrt af samtölum okkar og fundum á erlendri grundu sem og hér heima. Því fyrr sem fleiri góðir þingmenn átta sig á því að þetta er búið því betra. Ég velti því fyrir mér hvort það sé virkilega þannig að það eigi að halda áfram inn í fyrstu mánuði nýs árs að eyða þessum miklu fjármunum, henda þeim út um gluggann í staðinn fyrir að nota þá í einhver uppbyggileg verkefni hér heima fyrir. Það er þess vegna sem mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála mér um það að þessum fjármunum sé illa varið, vegna þeirra upplýsinga sem við og aðrir hafa fengið á ferðum sínum og viðtölum 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessum tveimur atriðum sem eru bæði mjög mikilvæg. Það eru annars vegar skólarnir og ég tek undir með hv. þingmanni að það er alveg rétt, það hefur fjölgað í skólunum, en hvað svo? Þetta dregur umræðuna að því sem ég var að ræða um áðan, að það verður enginn vöxtur hérna, við náum ekki árangri fyrr en við höfum náð að skapa verðmæti og koma hjólum atvinnulífsins í gang. Atvinnuleysið hefur nefnilega minnkað og það er eitt af því sem ríkisstjórnin hefur verið að guma sér af, að atvinnuleysi, þrátt fyrir að vera í kringum eða á milli 5% og 7% eftir því við hvern þú talar, hefur lækkað mikið og það er rétt. En það gleymist alltaf að það hefur fækkað svo mikið á vinnumarkaði. Vinnumarkaðurinn hefur dregist saman vegna þess að fólk er að fara í auknum mæli inn í skólana. Og það eru engin störf að verða til fyrir þetta fólk þegar það kemur út úr skólunum. Það hafa tapast í kringum 20 þúsund störf á árunum eftir hrun, á þessum fjórum árum, og þetta er vandamál sem ég hef gríðarlega miklar áhyggjur af, hvað verður um unga fólkið okkar. Það mun halda áfram að flytja til útlanda í leit að betri tækifærum ef svo fer fram sem horfir. Varðandi Evrópusambandsumsóknina tek ég undir allt sem hv. þingmaður sagði. Það er hreint grátlegt þegar maður sér - alltaf kemur að þessari umræðu um forgangsröðun - að fjármunum ríkisins er forgangsraðað með þessum hætti. Okkur vantar peninga í verkefni sem við verðum að sinna, löggæslu, menntun, velferðarmálin, heilbrigðismálin. Okkur vantar peninga í það og þá eigum við að taka þá peninga frá þeim verkefnum sem okkur langar til að sinna en verðum ekki að sinna. Evrópusambandsumsóknin er besta dæmið um það.

Virðulegi forseti. Það er leitt að heyra að umræða okkar höfðar ekki til allra þingmanna í salnum en  Virðulegi forseti. Mig langar að halda áfram með skólamálin og velta þeim fyrir mér. Nú er það vonandi þannig að út úr skólunum kemur vel menntað og kraftmikið fólk sem er til í að leggja hönd á plóg við að stofna fyrirtæki og fjölga störfum og skapa hagvöxt og allt það. Ég velti fyrir mér hvaða umhverfi bíður þessa ágæta fólks sem er að klára nám sitt. Er það vinsamlegt umhverfi sem þessi ríkisstjórn hefur byggt upp? Er það vinsamlegt skattumhverfi? Er andrúmsloftið og viðhorf til þeirra sem vilja leggja hönd á plóginn vinsamlegt? Í umræðunni áðan kom upp ágætt dæmi varðandi skattlagningu t.d. á ferðaþjónustu. Ég velti fyrir mér hvernig það lítur út fyrir ungt fólk sem vill hasla sér völl t.d. á þeim vettvangi þegar óvissan er sem hún er. Við getum nefnt fólk sem er að vinna og mennta sig í tæknigeiranum og á von um að fá vinnu við iðnaðarverkefni eða eitthvað slíkt, hvort sem við köllum það stóriðju eða smáiðju eða hvað það kallast. Hvernig er umhverfið þar? Það er ekki staðið við gerða samninga. Hvers konar umhverfi erum við að bjóða fólkinu sem er þó að mennta sig? Ég hygg að núna á næstu mánuðum eða á næsta ári komi töluvert af fólki út úr skólunum sem fór inn þegar hrunið skall á og í upphafi hrunsins, og þá hljótum við að velta því fyrir okkur hvað bíði þessa fólks. Er það virkilega þannig að við séum að standa okkur vel hér á Íslandi við að mennta fólk þannig að það geti farið til Noregs eða eitthvert erlendis og unnið fyrir sér? Er það þá ekki þannig að við séum að missa út úr samfélagi okkar mikilvæga þátttakendur í því samfélagi? Ég hef miklar áhyggjur af þessu, að það sé eingöngu horft á aðra hliðina. Það er gripið til aðgerða þannig að fólk fari í skólana frekar en að lenda á atvinnuleysisskrá, nóg er nú samt þar og búið að vera, en svo tekur ekkert við þegar 

Frú forseti. Þetta er stóra áhyggjuefnið og þetta er það sem við hér inni og við sem þjóð eigum að fara að taka höndum saman um að breyta. Það var þetta sem allir óttuðust þegar hrunið skall á okkur, að við mundum missa kynslóðir frá okkur líkt og gerðist m.a. í Færeyjum þegar þeir lentu í sinni kreppu hér á árum áður. Að einhverju leyti hefur þetta þegar gerst, því miður. Við sjáum nú þegar brottflutning fólks í leit að tækifærum annars staðar, til Norðurlandanna og til annarra landa. Aftur segi ég: Á sama tíma gumar ríkisstjórnin af því að atvinnuleysi fari lækkandi. Ég get tekið dæmi um þessa atvinnuleysistölu. Um áramótin detta í kringum 300 manns út af atvinnuleysisskrá á Suðurnesjum. Við það mun atvinnuleysi á Suðurnesjum lækka, það er gríðarlegt fagnaðarefni, en hvað er að gerast? Þetta fólk er ekkert að fá vinnu, þetta fólk er ekkert að komast í þá stöðu að það sé orðið þátttakendur á vinnumarkaði. Þetta fólk er að detta út vegna þess að bótaréttur þeirra er runninn út og það fer á sveitarfélögin. Þetta er talnaleikur. Þarna er verið að setja fötuna undir leka þakið en við höfum ekki enn þá, á þessum fjórum árum, ráðist í það að laga þakið. Það er það sem við eigum að vera að gera, skapa verðmætin sem verða til þess að fólk komist í vinnu og unga fólkið okkar sjái tækifærin í því að búa hér áfram vegna þess að heimurinn er orðinn svo lítill. Við missum þetta fólk því miður frá okkur á örskotsstundu ef okkur tekst ekki að skapa hér, ekki bara samkeppnishæft samfélag, heldur betra. Vegna þess að við erum á eyju langt fjarri öðrum löndum, 

Frú forseti. Við höldum hér áfram 2. umr. fjárlaga fyrir árið 2013. Fjárlögin eru að mínu viti langpólitískasta plagg sem getur komið frá ríkisstjórn hverju sinni. Fjárlögin bera, og eiga að bera, þess merki hvernig ríkisstjórn hvers tíma ætlar að takast á við þau viðfangsefni sem blasa við. Hvaða áherslur ríkisstjórnin leggur hverju sinni í skattamálum, atvinnumálum, menntamálum, heilbrigðismálum o.s.frv. Það sorglega við að líta á, skoða og fara yfir fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2013 er metnaðarleysið sem ríður röftum í frumvarpinu. Ekki bara metnaðarleysi heldur stóru eyðurnar sem eru skildar eftir í frumvarpinu. Það er sök sér og við getum tekið pólitíska umræðu um hvort það eigi að vera háir skattar eða lágir. Ég er talsmaður þeirrar stefnu að það ríki sem mest frelsi á öllum sviðum. Það verði lágir skattar þannig að við höfum öflugt atvinnulíf sem fólkið okkar - það var verið að tala um menntamál áðan og ég kem inn á þau á eftir - sem hefur farið í háskóla og menntað sig til að sinna ákveðnum störfum hafi tækifæri til að sinna þeim þegar það kemur úr skóla. Allt eru það þær pólitísku átakalínur sem við stöndum frammi fyrir hverju sinni. Það er gott að geta tekið þær en það er harla erfitt, eiginlega bara mjög erfitt, þegar við höfum ekki einu sinni heildarmyndina. Tekjuhlið frumvarpsins var dreift í gær og ég greini að mikið eða ákveðið stress er í gangi. Við sem erum hér og leyfum okkur að fara yfir þetta pólitískasta plagg þingsins hverju sinni og gefum okkur tíma í það, og við höfum ávallt gefið okkur tíma í það, það er verið að þrýsta á okkur að klára þá umræðu til að koma að umræðunni um tekjuhliðina. Gott og vel. Við getum þá gert hlé á þeirri umræðu og rætt tekjuhliðina. Það vonda í því öllu saman er, fyrir utan þær stórfelldu hækkanir sem tekjuhliðin og bandormurinn um tekjurnar fela í sér, að stóra myndin til lengri tíma litið er algjörlega óljós. Af hverju segi ég það? Jú, einfaldlega út af því að í frumvarpinu er ekki snert á því, og það er engan veginn skýr mynd um það, hvernig við ætlum að leysa úr viðfangsefnum nýs Landspítala. Svo ég tali nú ekki um Íbúðalánasjóð sem sumir vilja helst ekki ræða þessa dagana en vandi hans er gríðarlegur. Hann er enginn 13 milljarðar, þetta eru miklu hærri fjárhæðir. Við erum að tala um fjármagn til strandsiglinga, er það skýrt? Nei, það er ekkert skýrt. Við fáum ekki að sjá hverjar eru óbókfærðar lífeyrisskuldbindingar A-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Það er hægt að tala um Hörpu og það er hægt að tala um svo mörg fleiri mál sem eru algjörlega óafgreidd af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það kann að vera út af miklum ágreiningi, það er engin nýlunda í þeim herbúðum, við að leysa úr þeim málum. Að mínu viti er sorglegt að horfa upp á ríkisstjórn sem kennir sig við félagshyggju, á útlendu máli sósíalisma, fara í atvinnulífið trekk í trekk. Enn og aftur upplifum við að ríkisstjórnin skynji ekki að hún þarf að vinna með atvinnulífinu. Hún getur ekki farið í það að vera alltaf að vinna gegn atvinnulífinu. Svo ég fari ekki út í þá sálma sem undirskriftir ráðherra þýða á kjarasamningum, á stöðugleikasáttmála. Það er eins og undirritanirnar skipti ráðherra í ríkisstjórn engu máli. Þau eru að kaupa sér friðinn hverju sinni, að efna samninga er ekki til í þeirra orðabók. Ekki þegar kemur að atvinnulífinu. Ég talaði um að ríkisstjórnin vinni gegn atvinnulífinu, ég tel það í sumum tilfellum beinlínis vera árásir, stanslausar árásir á atvinnulífið. Við erum með þrjár grunnundirstöður atvinnuvega í landinu. Hverjar eru þær? Sjávarútvegurinn. Við vitum alveg hvernig hefur verið staðið að þeim málum og þessa tímana og stundirnar er verið að taka út frumvarpið um sjávarútvegsmálið með töngum af því það er bullandi ágreiningur innan ríkisstjórnarflokkanna. Svo ég tali nú ekki um þá andstöðu sem vissulega hefur verið meðal okkar í stjórnarandstöðunni gagnvart stórfelldum álögum á sjávarútveginn. Álögum sem hafa það í för með sér að sjávarútvegurinn á í erfiðleikum með að fjárfesta og takast á við þau gríðarlega flóknu verkefni sem blasa nú líka við á erlendum mörkuðum varðandi íslenskar sjávarafurðir. Til hvers er ég að vísa þar? Ég er að vísa til þess að markaðir eru að verða þyngri fyrir okkur. Við erum til að mynda að sjá aukið framboð af þorski frá Barentshafi af hálfu Rússa og fleiri landa sem stuðlar að því að við þurfum að halda enn betur á okkar spöðum. Við þurfum að treysta enn betur á að okkar gríðarlega sterka og mikla fagfólk í sjávarútvegi standi sína vakt og plikt þegar kemur að markaðssetningu íslenskra sjávarafurða. Það ansi hart. Frú forseti. Það er ansi hart þegar ríkisstjórnin er búin að mjólka allt sem hægt er að mjólka út úr íslenskum sjávarútvegi til að setja inn í gæluverkefnin sitt, sem margoft hefur verið bent á, gæluverkefni sem heitir fjárfestingaráætlun. Gott og vel, því verkefni er ekkert endilega hægt að mótmæla en við þurfum að forgangsraða. Ég held að gríðarlega mikilvægt sé að við pössum upp á að við sjálf hérna heima fyrir séum ekki að veikja grunnundirstöðuatvinnuvegina eins og við erum búin að gera. Ég talaði um stanslausar árásir ríkisstjórnarinnar á atvinnulífið. Ég er búin að tala um sjávarútveginn og get gert það hér á eftir og mun gera það. Það kann að hafa gríðarleg áhrif á sjávarútveginn, ekki bara til skemmri tíma heldur til lengri tíma, á þróun hans og framvindu innan lands en ekki síst varðandi sölu hans til útlanda og það að fá tekjur hingað heim. Ég er að tala um áhrif meðal annars á stóriðjuna, á iðnaðinn almennt. Tölum fyrst um stóriðjuna. Við sjálfstæðismenn í fjárlaganefnd, fulltrúar okkar hafa meðal annars dregið fram svik, enn og aftur svik, af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég vil sérstaklega benda á það sem segir í nefndaráliti okkar varðandi sérstakan skatt af seldri raforku. Þar segir meðal annars: „Norðurál hefur komið á framfæri athugasemdum við fjárlaganefnd vegna framlengingar sérstaks raforkuskatts sem lagður var á tímabundið í fjárlögum 2010 og falla átti úr gildi í árslok 2012. Telur fyrirtækið að verði áformin um framlengingu skattsins að veruleika verði gengið þvert á skýrar samningsskuldbindingar ríkisstjórnar Íslands við Norðurál og fleiri stórnotendur raforku. Forsvarsmenn fyrirtækisins telja að skattlagning raforku samkvæmt lögum nr. 129/2009 feli í sér mismunun, þ.e. feli ekki í sér skattlagningu á öll fyrirtæki landsins og hafi mjög neikvæð áhrif á starfsemi Norðuráls.“ Þetta er eitt dæmi um árás ríkisstjórnarinnar á atvinnulífið, á stóriðjuna, og ég mun á eftir meðal annars koma inn á annan iðnað í landinu og þá ekki síst matvælaiðnaðinn. Þriðja árásin sem hægt er að tala um í samhengi við grunnatvinnuvegina, sjóinn, sjávarútveginn, iðnaðinn, er auðvitað ferðaþjónustan. Það er grátlegt að horfa upp á hvernig menn eru að reyna að lappa upp á svonefndan Oddnýjarskatt og draga úr þeim skattálögum sem það hefur á ferðaþjónustuna. Það er grafalvarlegt hvernig menn hafa verið að leika sér að því að mínu viti, því það er ekkert annað en leikur. Frú forseti. Við upplifum hann aftur og aftur. Við upplifðum það í fyrra og í hittiðfyrra að ríkisstjórnin fer fram með offorsi í málum og á þeim sviðum þar sem hún ætlar sér að skattleggja almenning og fyrirtæki í landinu alveg hreint til hins ýtrasta af því hún veit að hún er hvött til að draga til baka. Þá gefur hún aðeins eftir en eftir standa stórfelldar skattahækkanir í samfélaginu sem hafa gríðarleg áhrif á heimilin, fyrirtæki í landinu og tækifæri fyrirtækja til þess að vaxa og dafna, skapa ný störf og taka þannig frekar fólk af atvinnuleysisskrá en að láta það hanga þar inni. Í því pólitíska plaggi sem fjárlagafrumvarpið er skín enn og aftur í það sjónarmið og markmið ríkisstjórnarinnar að ráðast gegn grunnatvinnulífinu í samfélaginu. Það kann að vera og ég veit að sumum stjórnarþingmönnum finnst erfitt að heyra það og hafa verið frekar súrir þegar ég og fleiri höfum verið að draga það fram en þannig er það bara. Þegar við lítum á tölurnar í fjárlagafrumvarpinu sjáum við fram á stórfelldar hækkanir og álögur á fyrirtækin í landinu. Hvenær ætlar þessi ríkisstjórn að skilja að það er ekki hægt að leggja endalausar álögur á atvinnulífið, á meðan hafa fyrirtækin ekki tækifæri til svigrúms, til að stækka, eflast og dafna. Þannig er það. Við skulum tala um enn eina árásina á, að mínu mati, fjórðu grunnstoðina í atvinnulífi landsmanna og það er verslun. Verslunin hefur gríðarlega mikla þýðingu hér á landi fyrir utan allt fólkið sem starfar í greininni. Ríkisstjórnin hefur meðal annars stuðlað að því, og við sjáum það, að verslun er í enn ríkara mæli, því miður, að flytjast út. Alla vega á ákveðnum svæðum. Við sjáum erfiðleika á sviði fataverslunar svo ég tali nú ekki um á sviði barnafatnaðar. Af hverju er ekki hægt að flytja verslunina meira inn í landið? Með minni álögum fáum við aukna verslun innan lands svo ég tali nú ekki um fjölgun starfa sem því fylgir. Ég talaði um og vil benda á svonefndan sykurskatt sem kemur í ljós meðal annars með tekjuhlið frumvarpsins og á að reyna að lappa upp á fjárlagagatið, 800 millj. hið minnsta. Við erum að tala um ríkisstjórn sem hefur algjörlega mistekist að leysa skuldavanda heimilanna. Það vita allir sem fylgjast með að henni hefur mistekist. Reyndar, og það má segja henni það til tekna, hefur hún reynt að koma fram með tillögur. Það hefur bara ekki dugað. Hún hefur reynt að sýna viðleitni á ákveðnum sviðum en það hefur ekki dugað. Menn verða að horfast í augu við það. En hvað gerir ríkisstjórnin núna? Hún bætir um betur. Hún leggur þennan svonefnda sykurskatt á og reynir að skýla sér á bak við, ekki bara til að brúa fjárlagagatið, forræðishyggju að mínu viti. Það ætti að takast á um það, það er pólitík. Ég tel að einstaklingarnir geti séð um það sjálfir að velja sín matvæli, hvað er hollt og hvað ekki. Við eigum að lifa í upplýstu samfélagi. Við eigum að vita hvað er hollt og hvað ekki. Við eigum að reyna að búa þannig um í samfélaginu að fólk hafi tækifæri til að velja. En ríkisstjórnin ætlar setja þennan sykurskatt á og það er bara eitthvað slump. Það er algjörlega vanhugsað því hvað þýða álögur á matvæli? Það þýða stórfelldar skattahækkanir, gjaldahækkanir hjá heimilum í landinu. Ríkisstjórnin, sem hefur algjörlega mistekist að takast á við skuldavanda heimilanna, gerir sem sagt gott betur: Hún hækkar greiðslubyrði heimilanna. Af hverju segi ég það? Jú, að setja á þennan sykurskatt hefur beinar afleiðingar til hækkunar á verðlagi úti í samfélaginu. Beinar afleiðingar, ekki bara óbeinar. Við erum líka að tala um að með því að setja á þennan sykurskatt munu fyrirtæki þurfa að gera stórfelldar breytingar, t.d. á tollkerfum. Það hefur mikinn kostnað í för með sér og við vitum alveg hvar sá kostnaður mun lenda. Hann mun lenda á heimilunum í landinu, hann fer út í verðlagið. Fyrir utan að það að skattleggja ákveðnar vörur umfram aðrar út af sykurmagni, og það er sykur í mjög mörgum vörum, mun þýða auknar álögur á íslenskar iðnaðarvörur og íslensk störf hér heima. Ég er ekki eingöngu að tala um sælgætið heldur meira og minna alla iðnaðarvöru sem er í tengslum við matvælin. Hæstv. ráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, forustumaður félagshyggjustjórnar Íslands, forustumaður sósíalistastjórnar Íslands, beitir sér fyrir því að hækka gjöld á matvælum í ljósi sykurskatts. Það þýðir, og hún verður að tala hreint út í því máli, auknar álögur á heimilin í landinu. Líka fyrirtækin en ekki síst heimilin. Það er kaldhæðnislegt að á meðan menn eru að berjast bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, atvinnulífinu og fleiri stöðum við að reyna að koma til móts við og lækka og leysa skuldavanda heimilanna er þau, hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir og þeir hæstv. ráðherrar sem sitja í ríkisstjórninni, með svona ákvörðunum að auka greiðslubyrði heimilanna og stuðla að miklum gjaldahækkunum sem fara að sjálfsögðu beinustu leið inn í verðtrygginguna. Menn eru heldur ekkert endilega búnir að leysa það hvernig þeir ætla að bjóða upp á valkosti varðandi verðtrygginguna af því að þeir þora það ekki. Það er nú hlutur sem hefur ekki beint mátt ræða hér. Þannig að verðbólga mun aukast við tillögur ríkisstjórnarinnar sem mun stuðla að því að skuldir heimilanna munu ekki minnka, eins og ég hefði nú alla jafna ætlað að ríkisstjórn Íslands ætti að vinna að, heldur hækka við þessa leið ríkisstjórnarinnar. Svo er sárt að sjá ýmsar tölur, svo ég víki að öðrum þætti sem er gríðarlega mikilvægur. Að sjá hagvaxtarspár okkar helstu stofnana varðandi 2011, 2012 og 2013. Það er sama hvort við lesum Seðlabankann eða Hagstofuna, við sjáum spár um breytingar á vægri landsframleiðslu í þá veruna að hún er alls staðar að minnka. Hagvöxtur er sem sagt alls staðar að dragast saman og af hverju er það? Það er einmitt það sem fleiri ræðumenn hafa komið inn á, m.a. hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir. Það er út af þeim glötuðu tækifærum sem hafa siglt hjá meðan ríkisstjórnin hefur verið að gera eitthvað allt annað. Ég ætla ekki að koma hingað og segja að allt sem ríkisstjórnin hafi gert sé alveg kolrangt. Ég ætla ekki að segja það. Mér hefur þótt sárast að sjá tækifæri fara forgörðum, að ákvarðanir voru ekki teknar strax í hruninu, í tengslum við hrunið og strax eftir hrunið eins og ríkisstjórninni í rauninni bar skylda til að gera. Það er svolítið kaldhæðnislegt að sjá, talandi um fundi í útlöndum og á fleiri stöðum, að þegar verið er að benda á góðan og þokkalegan árangur Íslands við að takast á við efnahagsmálin,  Það má svo sannarlega gagnrýna okkur sjálfstæðismenn fyrir að hafa stuðlað að auknum útgjöldum. Við fáum óspart gagnrýni, og eigum að fá gagnrýni m.a. frá okkar flokksfólki, í þá veru að við höfum kannski staðið að of miklum útgjöldum á sviði velferðarmála, t.d. á árunum 1999–2009. 80% aukning á sviði velferðarmála er að mínu viti fjármunir sem er vel varið. Það má samt gagnrýna að við höfum farið út í of mikla útgjaldaeyðslu á þeim uppgangstíma sem um ræðir. Mér segir svo hugur, og menn hafa talað um það, að þetta hafi verið algjört heimsmet í aukningu á svona skömmum tíma til velferðarmála. Svo leyfir formaður fjárlaganefndar sér að koma hingað upp í pontu og segja að meðal annars hafi framhaldsskólarnir og háskólarnir verið skornir niður á þeim uppgangstímum.  Ég vil líka benda á að það voru gerðir gríðarlega miklir rannsóknarsamningar, bæði við Háskóla Íslands og síðan við samkeppnissjóðina, við Rannís. Hvað var það fyrsta sem ríkisstjórn Íslands gerði, félagshyggju- sósíalistastjórnin? Það var að skera niður meðal annars samninginn við Háskóla Íslands og ýmsa rannsóknarsjóði. Þótt hún reyndi að halda ákveðinni verndarhendi yfir hluta af þeim var það bara ekki nóg. Þar var pólitísk forgangsröðun skýr. Mjög skýr. Önnur mjög skýr forgangsröðun ríkisstjórnar Íslands varðandi menntamálin var - og það er kaldhæðnislegt og í rauninni sárgrætilegt að horfa upp á að í dag koma fram skýrslur sem virðast vera til að þjóna einhverjum pólitískum metnaði hjá ákveðnum þingmönnum, sem er bara fínt. Skýrslurnar segja að það eigi að stytta námstíma til stúdentsprófs og efla iðn- og starfsnám. Ég held að frú forseti hafi nú heyrt þær setningar áður. Það var nákvæmlega það sem allur þingheimur stóð fyrir í mörg ár: Að vinna að og samþykkja heildstæða skólalöggjöf leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Svo ég tali nú ekki um háskólana eða að sameina háskóla til að efla kennaramenntun, til að efla samfelluna. Fyrst og fremst var farið í þær breytingar á sínum tíma, og klárað af hálfu allra stjórnmálaflokka 2008, til að vinna að þremur markmiðum. Það er eins og „groundhog day“ að hlusta á að efla þurfi iðn- og starfsnám og stytta námstímann þegar liggur fyrir að þingið vildi gera það. Það var samþykkti hér fyrir fimm árum og breytingarnar á skólalöggjöfinni áttu að fela í sér þrennt: Að vinna gegn brottfalli í framhaldsskólunum af því það er langmest á Íslandi. Allir voru mjög meðvitaðir um það og var unnið mjög samviskusamlega að því í mörg ár. Ég get nefnt, og hef áður nefnt, frábæra skólamenn sem voru í þinginu, Hjálmar Árnason og Einar Már Sigurðarson komu að þessu og aðrir sem stuðluðu að því að fara í verkefnið með ýmsum fleirum og koma í veg fyrir brottfall, efla iðn- og starfsnám og ekki síst að stytta námstíma til stúdentsprófs. Gera kerfið skilvirkara. Við samþykktum það öll en hvert er fyrsta verkefni ríkisstjórnar Íslands í menntamálum þegar hún kemur að þeim? Ég vil ekki áfellast hæstv. menntamálaráðherra eingöngu fyrir þetta. Hún fékk einfaldlega ekki pólitískan stuðning samstarfsflokksins til þess að keyra í gegn og segja: Við ætlum að forgangsraða í þágu menntunar. Við ætlum að forgangsraða í þágu rannsókna og vísinda. Það þýðir ekkert að koma fólkinu bara inn í háskóla. Það þarf að hugsa um grunninn og við gerðum það í fimm ár. Við byggðum upp þessa skólalöggjöf einmitt til að gera okkur samkeppnishæfari og nýta fjármagnið betur, koma í veg fyrir brottfall og stuðla að því að efla iðn- og starfsnám. Hvað gerir ríkisstjórnin? Hún frestar gildistöku nákvæmlega þeirra ákvæða í skólalöggjöfinni sem stuðla að því að efla iðn- og starfsnám, að því að við getum komið í veg fyrir þetta mikla brottfall og sem koma að því að byggja upp tækifæri til að stytta námstíma til stúdentsprófs. Því frestaði ríkisstjórn Íslands til 1. ágúst 2015 af því að það kostaði. Það kostaði í byrjun. Hluti af þeim kostnaði er kominn inn núna af því að þeim lögum fylgdi Vinnustaðanámssjóður. Hann kom ekki inn á fyrstu árum þeirrar ríkisstjórnar. Hann var að komast á núna, væntanlega af því að það eru kosningar á næsta vori. Það átti allt að gera strax. Það var kostnaður í upphafi og við áttum að fara strax í að setja fjármagn inn í framhaldsskólana eins og við vorum búin að tala um í mörg ár. Það var ekki gert af því að vinstri stjórnin forgangsraðaði vitlaust. Menntamálaráðherrann hafði ekki nægan stuðning til að fara í þær mikilvægu breytingar. Ég sé líka að menn hafa eitthvað verið hræddir við að fara í breytingarnar af því að framhaldsskólakennarar yrðu ekki hressir með það. Fyrirgefið, þetta var búið að samþykkja á þingi. Það var búið að fara í stórfellt samstarf og samráð við kennarasamtökin og átti bara að keyra það í gegn. Við hefðum þá staðið frammi fyrir mikilli hagræðingu í skólakerfinu og ég segi: Ríkisstjórn Íslands frestaði því að taka á vandanum varðandi brottfallið. Ríkisstjórn Íslands frestaði því að byggja upp iðn- og starfsnám. Það liggur allt fyrir, öll tækin eru til staðar. Hún forgangsraðaði ekki í þágu menntamála. Þess vegna er hlægilegt og beinlínis ömurlegt að hlusta á meðal annars forustumenn ríkisstjórnarflokkanna með formann fjárlaganefndar í broddi fylkingar koma upp og segja að skorið hafi verið niður til framhaldsskóla á sínum tíma. Það er rangt. Menn fóru í stórfellda uppbyggingu í samstarfi allra flokka og síðan var ekki staðið við það samstarf. Það kalla ég dæmi um ranga forgangsröðun hjá ríkisstjórn sem gerði í rauninni ekkert annað í þeim málum en að pissa í skóinn sinn. Við værum komin þremur árum á undan því sem við erum núna en ríkisstjórnin frestaði því um fimm ár. Við erum að ýta vandanum varðandi brottfall og iðn- og starfsnám enn og aftur fram í tímann. Skólarnir fengu tækifæri með nýju lögunum til að móta námsbrautir, m.a. til að koma til móts við ólíkar þarfir nemenda og ólíkar þarfir viðskiptalífsins og atvinnulífsins. Við sáum fram á mismunandi og ólík stúdentspróf til að koma til móts við ólíkar þarfir og mismunandi hæfileika einstaklinga. Við vissum að það kostaði en við vissum líka að það mundi skila sér í sterkari einstaklingum, hæfara og samkeppnishæfara skólakerfi til lengri tíma og ekki síst í hinu alþjóðlega samhengi, að við getum farið að útskrifa nemendur á sambærilegum tíma og aðrar þjóðir. Nei, svo kemur ríkisstjórnin núna, eða einhverjir hv. þingmenn hennar, og kynna mjög göfugar og fínar, nýjar tillögur. Fyrirgefið, þingið er búið að taka afstöðu til þessa máls og þingið sagði 2008: Við eigum að keyra á að forgangsraða í þágu framhaldsskólans, í þágu iðn- og starfsmenntunar og í þágu þess að geta barist gegn brottfalli. Þessi ríkisstjórn stoppaði það þannig að ég segi að það sé sárt að sjá svona áherslur í því pólitíska plaggi sem fjárlögin eru. Þá segja menn: Bíddu, hvar á að fá peninginn? Á ég að þurfa að tala um Vaðlaheiðargöng? Á ég að fara að minnast á þau? Það er mýgrútur af málum. Menn hafa meðal annars talað um ferli, sem ég er algjörlega sannfærð um að við eigum að vera í af því að það er til lengri tíma, framtíðarmál, en það er hægt að tala um aðrar stofnanir. Ég vil til dæmis benda á Ríkisútvarpið. Ég tel að núna eftir mikla umfjöllun, og ég vil sérstaklega draga fram að vinnan innan allsherjar- og menntamálanefndar hefur verið mjög góð, hafi allir nefndarmenn skilning á því að það þurfi að skerpa enn frekar á hlutverki Ríkisútvarpsins. Það þarf að vinna ákveðna hluti betur. Ég verð að viðurkenna, eftir að hafa komið töluvert að þeim málum, að það hefur ekkert endilega verið farið nákvæmlega þær leiðir sem maður hefði helst kosið. Ég leyni því ekki og hef alltaf sagt, m.a. í ræðustóli, að það hefði átt að takmarka Ríkisútvarpið á auglýsingamarkaði. Ég er enn þeirrar skoðunar, sérstaklega í ljósi þess að núna spretta upp fjölmiðlar, ekki síst á vefmiðlunum, sem þurfa að hafa tækifæri til að lifa og þeir gera það ekki öðruvísi en að hafa auglýsingar. Ég hefði viljað sjá miklu meiri og skarpari áherslur af hálfu Ríkisútvarpsins. Það er ekki verið að gera með þessu. Ég tel að Ríkisútvarpið geti rekið sig með mun markvissari hætti. Ég er ekki að segja það, og ég vil benda á að Ríkisútvarpið er rekið hagstæðara í dag en hefur verið gert áður í langri sögu þess, en ég tel að það þurfi ekki á svona miklum fjármunum að halda. Þeir fjármunir sem Ríkisútvarpið þarf, og á að fá á, eiga að beinast fyrst og fremst að því halda uppi þeirri öflugu fréttastofu sem þar er, sinna fréttaþjónustuhlutverkinu, fréttamiðlun og síðan eigum við að sjá öflugt heimildarefni, efni frá sjálfstæðum framleiðendum. Við eigum að forgangsraða í það innan Ríkisútvarpsins og þá verður einfaldlega að skera annað niður. Þar er hægt að benda á hluti. Ég vil líka benda á af því að við erum núna í miðri umræðu um stjórnarskrána, og ég ætla ekki að fara út í langar stjórnarskrárumræður hér, að allt það ferli hefur ekki bara kostað einhverja tugi millj. kr. heldur meira en milljarð, á annað þúsund milljónir kr. Ég er sannfærð um að ef verið hefði pólitísk forusta í landinu værum við að ræða ákveðnar efnisbreytingar á stjórnarskránni sem hugsanlega hefðu getað tekið gildi í vor. Það hefði ekki kostað neinar þúsund milljónir eða tvö þúsund milljónir. Aldrei, en það vantaði þá pólitísku forustu. Út af því að við stöndum frammi fyrir því pólitíska forustuleysi kostar það þjóðarbúið gríðarlega fjármuni í verklagi, að mínu mati í ákveðinni stefnu sem lýsir sér í þeim árásum á atvinnulífið sem ég gat um í upphafi ræðu minnar. Ég vil ekki alveg hætta að tala um menntakerfið af því að allt þetta kjörtímabil hefur það legið ljóst af hálfu okkar sjálfstæðismanna að við vildum forgangsraða í þágu menntunar og rannsókna af því að við vitum að fjárfestingin mun síðan skila okkur. Það er fjárfestingin í því að reyna að efla hagvöxt að nýju. Ríkisstjórnin er ekki beinlínis að gera það með sinni stefnu varðandi atvinnulífið sem slíkt. Síðan horfum við upp á ákveðnar pólitískar kreddur innan vinstri stjórnarinnar varðandi háskólana á Íslandi. Við höfum náttúrlega gríðarlega sterkan háskóla sem er Háskóli Íslands og það er alveg ótrúlega merkilegt og gaman að fylgjast með því að hann hefur tvö ár í röð náð inn á lista yfir 300 bestu háskóla í heimi. Það sem vekur mann hins vegar til umhugsunar, af því að forgangsröðunin hefur ekki verið í þágu háskóla og rannsókna, eru birtingar á vísindagreinum. Þær hafa stuðlað að því að við höfum komist inn á listana og meðal annars hækkað núna á þessu ári, komist ofar á listana. Birtingar á vísindagreinum eru, frú forseti, eins og við þekkjum, meðal annars lykillinn að því að við getum skorað hátt á svona listum. Fjárfesting í rannsóknum skiptir okkur því gríðarlega miklu máli og við erum að tala um að þær birtingar voru á árunum 2008–2009. Eftir það hefur verið skorið niður og þess vegna er ég hrædd um árangur sem við höfum náð á hinum ýmsu sviðum innan háskólanna. Ég get nefnt heilbrigðisvísindasvið sem dæmi. Þar liggur alveg ljóst fyrir að við höfum náð gríðarlegum árangri og ég minnist þess að hafa séð viðtal við Björn Zoëga þar sem hann lýsir yfir miklum áhyggjum af þróuninni sem á sér stað varðandi framlög til rannsókna og vísinda. Þarna finnst mér einfaldlega vanta skýra framtíðarsýn og skilning í þá veru að umbótastjórnun skili sér ekkert endilega strax en hún skili sér til lengri tíma litið. Við höfum þurft að fara í gegnum ákveðið umbótatímabil. Við gerðum það með því að reyna að fara í uppstokkun á menntakerfinu. Við vissum að það mundi kosta til að byrja með en mundi síðan skila sér. Þess vegna er ég oft að draga það fram að mér finnist sárt að sjá að eftir alla þá vinnu og allan þennan þverpólitíska skilning á því að fara í þessa umbótastjórnun, breytingastjórnun á menntakerfinu sem kostaði í upphafi, skuli því einfaldlega vera kastað fyrir róða, alla vega fram til ársins 2015. Við hefðum getað farið að sjá fram á hagvöxt mun fyrr ef við hefðum farið strax í þetta. Ég talaði um pólitískar kreddur og ég er búin að tala um Háskóla Íslands sem hefur að sjálfsögðu staðið sig gríðarlega vel. Það er ótrúlega gaman að sjá hann undir forustu Kristínar Ingólfsdóttur háskólarektors sem hefur farið fyrir því mikla skipi af gríðarlega hæfileikaríku fólki. Ég vil líka benda á aðra skóla eins og Háskólann í Reykjavík sem var og hefur sérstaklega verið að sinna tæknigreinum, hlutfallslega umfram aðra háskóla. Þar er verið að skera hlutfallslega mest niður. Ef það er þannig að vinstri stjórnin vilji ekki einkaskóla - og það kemur ekkert á óvart af því að ég hef átt svo mörg samtöl við þau sem sátu í ríkisstjórninni á fyrri árum sem vildu einfaldlega ekki einkaskóla og þau sitja núna í ríkisstjórn - er einfaldlega hreinna að segja það beint út í staðinn fyrir að draga úr þeim kraftinn á löngum tíma eins og virðist vera í tilfelli Háskólans í Reykjavík. Að segja bara: Heyrðu, við erum ekki sammála því að reka skóla á einkarekstrarlegum grunni og þess vegna ætlum við að skera niður á því sviði. Mér þætti það einfaldlega hreinlegra og það kæmi mér ekkert á óvart komandi úr ranni þessa fólks sem situr í ríkisstjórn. Ef menn ætla hins vegar að halda áfram að styðja þá skóla sem eru merkilegir fyrir margra hluta sakir, ekki bara Háskólinn í Reykjavík heldur getum við talað um Háskólann á Bifröst og Listaháskóla Íslands, verðum við einfaldlega að styðja við þá og taka pólitískar ákvarðanir, erfiðar að mínu mati, um enn frekara samstarf og hugsanlega sameiningar. Það þýðir ekki að fara þá leið til dæmis í tilfelli Háskólans í Reykjavík þar sem verið er að draga kraftinn úr skólanum sem hefur verið að sinna verk- og tæknimenntun, hlutfallslega meira en aðrir skólar. Það skýtur svolítið skökku við að á sama tíma og skýrslur koma út um að efla iðn- og starfsnám er verið að draga tennurnar úr skólanum sem er þó að reyna að byggja þetta upp. Það rekur sig hvað á annars horn í þeim tillögum sem liggja fyrir um fjárlögin. Ég vil í lok ræðu minnar, og ég vil biðja um að ég verði sett á mælendaskrá aftur, sérstaklega geta um einn þátt sem mér hefur þótt mjög sérstakt að upplifa. Það eru breytingarnar sem hafa orðið á úthlutunum varðandi safnliðina. Þegar ég var í fjárlaganefndinni í hittiðfyrra fórum við í gagngerar breytingar á úthlutunum varðandi safnliðina. Það var ágætissamhljómur en hann var ekki alger, það er best að draga það fram. Það voru ekki allir þingmenn sammála því og vildu halda því áfram innan fjárlaganefndar. Við vorum nokkur í starfshópi sem fórum með það áfram. Við reyndum að setja það inn í farveg, sem má kalla faglegan, til að reyna að gera þetta skýrara og gegnsærra svo það væri ekki háð duttlungum, vil ég segja, ýmissa eftir því hvernig kjördæmin eru mönnuð í fjárlaganefndinni hverju sinni, að úthlutunin yrði þá ekki í samræmi við það. Það tókst þar til núna. Af hverju fellur sú tilraun um sjálfa sig? Af því að ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir sjálfir koma með beinar tillögur inn í safnliðina sem stuðla að því að þeir eyðileggja það ferli sem við vorum þó að reyna, greinilega af veikum mætti, að byggja upp. Kerfi sem hafði verið gagnrýnt árum saman en þingmenn vilja engu að síður ekki breyta. Við náðum því samt, við komum með tillögur og vissum að það var ekki fullkomið kerfi. Það þyrfti að fylgja því eftir, gæta að því að ráðuneytin fylgdu því eftir sem vilji þingsins stóð til að setja inn í það ákveðna, skýra ferli. Ég get sem dæmi tekið safn á Austurlandi sem ríkisstjórnin ákveður að styrkja sérstaklega. Ég er ekkert á móti því að styrkja Ríkharðssafnið en hefði ekki verið betra að setja það bara beint inn í menningarsamninginn? Hefði ekki verið skynsamlegri leið, ef menn ákveða að auka fjármagn til þeirra verkefna, að setja það beint inn í menningarsamninginn? Eða er þetta sem sagt þannig, og það væri ágætt að fá það skýrt síðar í umræðunni, að við erum komin aftur á það stig að fjárlaganefndin sérstaklega ætlar að fara í að úthluta verkefnum eftir því sem henni hentar og menn hafa tengsl inn í nefndina? Mér finnst það miður, mér finnst það gamaldagsvinnubrögð. Ég hef heyrt í þeirri nefnd sem ég er í að menn eru ekkert allt of sáttir með þá þróun. Þess vegna er grautfúlt að sjá að ríkisstjórnarflokkarnir sjálfir, og það væri forvitnilegt að heyra viðhorf fyrrverandi fjármálaráðherra, hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur um það, hafa kollvarpað tilraun okkar til að gera það gegnsærra og auka jafnræði allra landsmanna í þeim efnum. Að öðru leyti er margt sem þarf að ræða og fara betur yfir. Það eru ýmis mál sem tengjast mínu kjördæmi en ekki síður þeirri stóru mynd sem við okkur blasir varðandi fjárlögin. Ég held að það sé glapræði fyrir alla stjórnmálaflokka að tala um að næstu fjögur ár verði einhver gósentíð. Það er ekki þannig. Öll teikn á lofti bera þess merki að það verði áfram miklir erfiðleikar fyrir íslenskt efnahagslíf. Það þarf að sýna aðhaldssama fjármálastjórnun, aðhaldssemi sem við sjáum ekki í fjárlagafrumvarpinu. Af hverju ekki? Jú, af því að myndin er algjörlega óljós. Það er 

Virðulegur forseti. Ég hrökk nú aðeins við þegar hv. þingmaður talaði um Ríkisútvarpið. Ég er reyndar sammála þingmanninum um að það sé í lagi að kafa betur ofan í rekstur Ríkisútvarpsins og athuga hvort hann sé of umfangsmikill að einhverju leyti. Ég held hins vegar að það megi ekki ganga þannig að stofnuninni að hún geti ekki gegnt því meginhlutverki sem hún hefur. Mig langar að spyrja hv. þingmann um vangavelturnar um að RÚV eigi að fara af auglýsingamarkaði, því ég fæ ekki betur séð en að ef tekjur eru teknar af stofnuninni þá þurfi að bæta í einhvers staðar annars staðar frá eða skera niður sem því nemur og mér hugnast það ekki alveg. Hitt er að ég kann ekki við að skilja nánast einn aðila eftir á auglýsingamarkaði í fjölmiðlum, sem er alveg augljóst að verður, nái þetta fram að ganga. Þá munu 365 miðlarnir, einkavinir Samfylkingarinnar, sitja einir að auglýsingamarkaði í ljósvakamiðlum og jafnvel í prentmiðlum - það er nú reyndar ekki rétt hjá mér um prentmiðla því Morgunblaðið er enn þá þarna einhvers staðar á sveimi, en alla vega í ljósvakamiðlum. Ríkisútvarpið auglýsir í dag ekki á vefsvæði sínu, það eru engar auglýsingar þar þannig að ekki er um samkeppni að ræða á þeim vettvangi. Ég veit líka að margir menn sem vinna að markaðsmálum óttast það mjög ef Ríkisútvarpið fer af auglýsingamarkaðnum því það er nú einu sinni þannig að Ríkisútvarpið nær, enn þá í það minnsta, til fleiri aðila en einkaaðilarnir. Það kann vel að vera að það þurfi einhvern veginn að jafna þetta, jafna samkeppnina eða hvernig á að orða það, að RÚV hafi eitthvert forskot, ég kann það ekki alveg. Mig langar bara að hv. þingmaður lýsi því aðeins fyrir mér hvort það geti talist eðlilegt að um leið og það eigi mögulega að skera niður Ríkisútvarpið að einhverju leyti, þá eigi að veita einum aðila forskot á auglýsingar á markaði.

Frú forseti. Ríkisútvarpið er ekki undanskilið því að hagræða í sínum rekstri frekar en aðrar stofnanir eða önnur félög, engan veginn, og það er ekki þannig að verið sé að afhenda einhverjum einum þennan markað. Það hefur margoft komið fram af hálfu þeirra sem eru forsvarsmenn hjá Skjá 1, meðal annars á fundum allsherjar- og menntamálanefndar - það er líka hægt að tala um Útvarp Sögu - að það er viðhorf þessara aðila að takmarka þurfi Ríkisútvarpið á auglýsingamarkaði. Ég hef meðal annars bent á þær leiðir sem þýska sjónvarpið hefur farið, það er ARD og ZDF, sem takmarka sínar auglýsingar m.a. milli kl. 6 og 8. Ríkisútvarpið hefur algjöra sérstöðu í samanburði við alla aðra norræna miðla. Ríkisútvarpið er eina ríkisrekna norræna stöðin sem leyfir auglýsingar og ekki er hægt að tala um að auglýsingamarkaðurinn sem RÚV er á snerti ekki vefmiðlana. Þetta er bara einn auglýsingapottur, menn hafa ákveðið tæki sem auglýsendur geta leitað í og Ríkisútvarpið, hvort sem það er á hljóði eða í sjónvarpi, er að sjálfsögðu í samkeppni við vefmiðla eins og alla aðra fjölmiðla á markaði. Að sjálfsögðu. Líka prentmiðlana. Prentmiðlarnir hafa margoft sagt við okkur: Meðan Ríkisútvarpið er svona umfangsmikið á markaði - og ég vil geta þess sérstaklega að Blaðamannafélag Íslands margítrekaði að það væri ekki verið að taka á þessu umfangi Ríkisútvarpsins á fundum nefndarinnar. Þannig að ég hef margoft talað um það og bent á þýsku leiðina varðandi takmarkanirnar en það er líka rétt að halda því til haga sem vel er gert, verið er að reyna að takmarka auglýsingar Ríkisútvarpsins. Það er bara ekki nóg, að mínu viti, og þá vil ég sérstaklega tala um að þetta eru í rauninni ekki neinar takmarkanir í sjónvarpi sem er verið að leggja til í málinu. 

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi þá lít ég þannig á og held að það sé hægt að færa rök fyrir því að samkeppnislegur samanburður við Þýskaland eða önnur Norðurlönd sé ekki réttur, vegna þess hversu fáir aðilar eru á þessum markaði hér á Íslandi. En vissulega er það rétt, auðvitað eru fleiri aðilar en 365 sem ég nefndi hér áðan. Það er vitanlega Skjár 1 og Útvarp Saga eins og hv. þingmaður nefndi, og fleiri. Ég held hins vegar að það væru mikil mistök upp á aðgang eða dreifingu á auglýsingum að taka Ríkisútvarpið alveg út af markaðnum. Það kann að vera að það sé rétt að takmarka það að einhverju leyti, eins og til dæmis að prófa þessa þýsku leið sem hv. þingmaður nefndi. Ég verð að viðurkenna að ég þekki hana ekki og hef ekki kynnt mér hana, en ég vil halda því til haga að mér hugnast alls ekki að Ríkisútvarpið fari algjörlega af auglýsingamarkaði. Það kann þó að vera að þar þurfi að beita meira aðhaldi. Það var annað sem hv. þingmaður nefndi í sinni ræðu, hún fór mikið yfir málefni skólanna sem er ósköp eðlilegt þar sem hv. þingmaður var menntamálaráðherra hér um skeið. Ég velti fyrir mér, þegar við heyrum hv. þingmann flytja þessa tölu og færa rök fyrir því að verið sé að ýta á undan sér ákveðnum málum þegar kemur að menntamálum líka, hvort það sé þá enn og aftur þannig að þegar á hólminn er komið þá sé verið að ýta of miklu á undan sér. Mér sýnist ekki verið að taka á fjármálunum, það er ekki verið að auka tekjurnar. Þetta virðist vera lína sem er gefin, að reyna að fresta eins mörgum vandamálum og hægt er. Ég held hins vegar að það hafi verið mikið og þarft verk að tryggja að sem flestir gætu farið í nám í hruninu til þess að fækka þeim sem voru á atvinnuleysisbótum eða hefðu lent á atvinnuleysisbótum annars. Það var mjög gott verk og við eigum að sjálfsögðu að þakka fyrir það, en við þurfum líka að vera klár á 

Herra forseti. Já, það er nú einmitt málið, að á meðan ríkisstjórnin, og ég er ekki að tala gegn því, setti fólk í skólana þá var hún ekki á sama tíma að vinna heimavinnuna sína varðandi það að fjölga tækifærum eða stuðla að því að byggja upp tækifæri. Atvinnutækifæri fyrir fólkið þegar það kemur síðan út úr skólunum stendur alveg eftir, þar er enn ein eyðan, þar er enn eitt auða blaðið hjá ríkisstjórninni. Allt í lagi að setja fólkið í skóla, fínt, en hvað bíður þess þegar það kemur út? Ríkisstjórnin hefur einfaldlega ekki staðið sig varðandi fjölgun og fjölbreytni í atvinnumálum. Herra forseti. Já, það er líka rétt að ríkisstjórnin hefur ýtt þessum vandamálum sem við erum sífellt að tala um á undan sér, og ég fór held ég svona þokkalega vel yfir það í ræðu minni. Ég er að tala um brottfallið, ég er að tala um eflingu iðn- og starfsnáms, þessu frestaði ríkisstjórnin að taka á fram til 1. ágúst 2015 af því að hún frestaði þeim lykiltækjum sem einmitt stuðla að því að efla iðn- og starfsnám, koma í veg fyrir brottfallið og svo ég tali nú ekki um styttingu námstíma til stúdentsprófs. Hún frestaði þessu öllu fram til 2015 með því að fresta námsbrautagerðunum fyrir framhaldsskólana. Þetta eru ákvæði sem allir flokkar, ríkisstjórnarflokkarnir sem og okkar flokkar hv. þingmanns Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn, stóðu að í góðri sátt. Þess vegna er sárt að sjá það að ríkisstjórnin hefur ýtt þessum vandamálum á undan sér af því að það er hugsanlega pólitískt erfitt fyrir ríkisstjórnarflokkana að taka á þessum málum. Hugsanlega út af því að ýmsir innan kennaraforustunnar og -sambandsins í gegnum tíðina hafa ekki verið sáttir við áformin sem hafa verið samþykkt hér á þingi, eða hvað veit ég? Alla vega: Ríkisstjórnin tók ekki á þessu máli strax í upphafi, hún forgangsraðaði ekki í þágu menntamála og hún forgangsraðaði ekki í þágu rannsókna.

Virðulegur forseti. Ég verð að segja að það er hálfömurlegt að hlusta á fyrrverandi menntamálaráðherra landsins draga kjarkinn úr ungu fólki til að fara í nám vegna þess að ekkert bíður nema svartnætti þegar það kemur út aftur. Það finnst mér ekki vel gert af hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur og þeim sem voru í andsvari áðan og tóku undir með henni hvað þetta varðar. Mér finnst það ekki vera að tala kjarkinn í þjóðina, hvað þá kjarkinn í unga fólkið, að segja að það taki því varla að setjast í nám vegna þess að ekkert bíður þess nema hyldýpið eitt þegar það kemur út aftur. Má ég biðja þingmenn um að vera á aðeins jákvæðari nótum þó að þeir vilji berja á þessari ríkisstjórn, við getum alveg tekið á því, en látum unga fólkið í friði. Virðulegur forseti. Það er nú svo að framhaldsskólarnir í landinu voru ansi illa leiknir eftir 18 ára valdatíð Sjálfstæðisflokksins í menntamálaráðuneytinu þar sem hv. þingmaður eyddi síðustu árum sínum þar í stjórnarliðinu, í sjálfu menntamálaráðuneytinu. Nú hefur verið snúið við af þeirri braut. Á fjáraukalögum sem samþykkt voru á þingi núna fyrir nokkrum dögum var samþykkt að setja 140 millj. kr., ef ég man rétt, til reksturs framhaldsskóla og tillaga er um það hjá meiri hluta fjárlaganefndar að leggja 325 millj. kr. til viðbótar til reksturs framhaldsskólanna. Má ég treysta því að hv. þingmaður muni styðja þá tillögu sem lögð er fram? Mig langar til að spyrja um það. Get ég reitt mig á stuðning hv. þm. Þorgerðar K. Gunnarsdóttur við það að framhaldsskólarnir í landinu fái þá fjármuni sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að þeir fái samkvæmt fjárlagafrumvarpinu upp á 325 millj. kr.?

Herra forseti. Ég var í Háskólanum í Reykjavík í gær og hitti þar ungan verkfræðistúdent sem er að klára verkfræðina. Hann var búinn að fara á margar verkfræðistofur, arkitektastofur og byggingarfyrirtæki síðasta hálfa árið til að undirbúa útskrift sína næsta vor. Þar voru engin loforð, engin fyrirheit, það var ekkert hægt að gera af því að ekkert er að gerast á þeim markaði í dag, meðal annars út af ákvörðunarleysi ríkisstjórnarinnar hvort sem það snertir rammaáætlun eða annað varðandi virkjunarkosti í samfélaginu. Þetta ákvörðunarleysi ríkisstjórnarinnar hefur áhrif á möguleika unga fólksins þegar það kemur út úr háskólum. Það skiptir máli að við höldum áfram sérþekkingunni í orkuiðnaði, að við höldum áfram að vera með uppbyggingu á sviði orkuöflunar en setjum ekki lokið á og heyrum síðan í fjölmiðlum frá þingmönnum, samþingmönnum hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, sem segja: Það var samkomulag um að ekki mætti gera neitt. Slíkt samkomulag hefur einmitt áhrif á möguleika og tækifæri unga fólksins og þá er bara eins gott að segja hlutina eins og þeir eru. Ég vil halda fólkinu hér heima, ég vil fá fólkið okkar heim aftur. Og þrátt fyrir okkar 18 ára stjórnartíð í menntamálaráðuneytinu var Ísland eina landið innan OECD sem leið ekki fyrir svonefnda spekileka. Spekilekinn á sér stað núna af því að enga vinnu er að fá fyrir sérfræðinga. Af hverju er hjúkrunarfólkið að fara úr landi enn þann dag í dag? Af hverju? Ég mun styðja allar tillögur sem stuðla að því að menn taki á brottnámi, taki á iðn- og starfsnámi innan framhaldsskólanna. Ég mun styðja slíkar tillögur og ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður muni styðja tillögu mína um að flýta gildistöku laganna fram til næsta árs, til 1. ágúst 2013.

Virðulegur forseti. Ég lýsi mig sigraðan yfir því að auka á bjartsýni hv. þingmanns á framtíðina, sérstaklega framtíð ungs fólks í landinu. Hún verður að glíma við það myrkur ein og án minnar aðstoðar. Rætt var um háskólana áðan af hálfu hv. þingmanns og framlög til þeirra. Þau hafa vissulega verið skert, til Háskóla Íslands, til Háskóla Reykjavíkur, til Hóla, til Bifrastar og allra þeirra skóla sem lentu í efnahagshruninu eins og allir aðrir. Get ég reiknað með því að ef ég kæmi nú hingað, sem ég veit ekki hvort ég geri, með tillögu um að auka framlög til Háskóla Íslands eða Háskólans í Reykjavík, get ég reitt mig á stuðning hv. þingmanns hvað það varðar? Ég fékk ekki svar við fyrri spurningunni áðan varðandi framhaldsskólana. Get ég treyst því að hv. þingmaður muni styðja meiri hluta þingsins varðandi framhaldsskólana? Og ef tillaga kæmi um að auka útgjöld til háskólasamfélagsins sömuleiðis, getum við þá treyst á stuðning hv. þingmanns hvað það varðar? Í öðru lagi, það voru ágætar spurningar sem hv. þingmaður kom með áðan um það hvers vegna ástandið væri eins og það er. Já, hvers vegna er það eins og það er? Hvers vegna, ef hv. þingmaður gæti nefnt bara bestu fimm atriðin, ættum við að treysta aftur þeim ráðum sem brugðust algjörlega og leiddu til efnahagshrunsins, meðal annars undir stjórn hv. þingmanns sem ráðherra í ríkisstjórn? Hvers vegna ættu efnahagstillögur, efnahagsráð og ráðgjöf Sjálfstæðisflokksins að duga í dag fyrst það dugði ekki fyrir þremur árum?

Herra forseti. Það er merkilegt að hlusta á hv. þingmann. Hann getur ekki einu sinni í tveggja mínútna andsvari rætt um og klárað umræðuna um menntamál. Í svari mínu og ræðu áðan benti ég á það sem ríkisstjórnin hefði ekki sinnt. Hún sinnti því ekki, sama hvað menn segja, að setja menntamálin í forgang. Ég var ekki sérstaklega að áfellast hæstv. menntamálaráðherra varðandi það heldur það að hún hafi ekki fengið nægjanlegan pólitískan stuðning í það að setja menntun, rannsóknir og skólamál í forgang.

Rangt.

Bíddu, hvað gerist svo? Hvað gerist? Eitt fyrsta verkefni ríkisstjórnarinnar er að fresta gildistöku laga sem koma í veg fyrir brottfall, efla iðn- og starfsnám og stytta námstíma til stúdentsprófs, stuðla að því að hér verði hagkvæmt, rekstrarlegt umhverfi fyrir skólana, fyrir sveitarfélögin í landinu og fyrir ríkisvaldið. Þetta stendur bara svart á hvítu. Það er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar sem talar núna, hugsanlega út af því að kosningar eru í nánd, um að efla þurfi iðn- og starfsnám.  Ég hef ávallt stutt allar tillögur um - sem eru ekki bara einhverjar popúlistískar hugmyndir - að efla bæði háskólana og rannsóknastofnanirnar. 

Herra forseti. Við ræðum hér þrjú nefndarálit hv. fjárlaganefndar, meiri hluta og 1. og 2. minni hluta, og síðan breytingartillögur sem er að finna á sex þingskjölum. Þetta eru nefndarálit um fjárlög íslenska ríkisins. Samkvæmt nýsamþykktum lögum, sem reyndar eru með undantekningu, á að flytja tekjufrumvörpin með fjárlagafrumvarpinu þannig að menn geti rætt málið í einni heild með vitrænum hætti. Það var veitt undantekning í fyrsta skiptið og þá átti ég von á því að tekjufrumvörpin kæmu viku eða tveim vikum seinna. Nei, herra forseti, þeim var dreift í gær. Ég hef ekki almennilega haft tíma til að lesa tekjufrumvörpin og mér finnst alveg fráleitt að ræða um fjárlög íslenska ríkisins án þess að tekjurnar liggi fyrir, bara svo það sé á hreinu, vegna þess að gjöldin sem við erum að ræða hérna byggja á tekjunum. Án tekna eru engin gjöld nema menn ætli að fara út í gífurlegan hallarekstur. Ég ætla að leyfa mér rétt aðeins að renna í gegnum tekjurnar, herra forseti, þó að ekki sé búið að setja þau frumvörp á dagskrá. Þar er gert ráð fyrir því að bæta við nýju þrepi í virðisaukaskattinn, 14%. Hvað höfum við þá margar tegundir af virðisaukaskatti? Hæsta þrepið er 25,5%, heimsmet, annað þrepið 14%, fyrir ferðaþjónustuna, og svo er 7% þrep, það eru sem sagt komin þrjú þrep. Svo er 0% skattur á landbúnaðarvörur o.fl. og svo er heilmikið af virkni þjóðfélagsins undanskilið virðisaukaskatti. Þar er öll heilbrigðisþjónustan, bæði einkaheilbrigðisþjónusta og ríkisrekin, sem og allt menntakerfið. Við erum í raun með fimm þrep í virðisaukaskatti og hefur þessari ríkisstjórn tekist ágætlega að flækja þetta skattkerfi eins og flestöll önnur skattkerfi. Það er með ólíkindum hvað menn hafa dundað við að flækja skattkerfin í staðinn fyrir að hækka einfaldlega skatta. Einkenni á þessum tekjufrumvörpum er í fyrsta lagi veiðigjaldið, sem var samþykkt í haust, og síðan atlagan að ferðaþjónustunni, bæði varðandi virðisaukaskattinn og gistináttagjaldið, og síðan vörugjald af bílaleigubifreiðum. Ég hef margoft bent á að ferðaþjónustan nýtur styrkja í gegnum þessa skatta. Hún nýtur styrks frá ríkinu og menn geta virkilega spurt sig hvort það sé eðlilegt að svona stór grein njóti styrks, eins og með bílaleigubílana. Bílaleigur borga miklu lægri vörugjöld en einstaklingar. En þá kemur upp spurningin hvort þessi grein geti yfirleitt borgað skatta, hvort hún sé ekki það veikburða að hún geti í rauninni ekki borgað skatta. Hvergi í heiminum eru borguð há laun eða mikill hagnaður af því að elda mat og búa um rúm þannig að þetta er að minnsta kosti ekki hátekjugrein, ekki nema viss hluti af henni sem er flugþjónustan. Ég ætla ekki að dvelja meira við tekjufrumvörpin en þar gefst tilefni til mikillar umræðu um vaxandi skattlagningu og aukið flækjustig. Það sem ég ætlaði að ræða fyrst er hlutverk fjárlaga. Ríkissjóður er óskaplega stór í atvinnulífinu, hann er yfirgnæfandi stærri en öll stærstu fyrirtæki landsins og þess vegna skiptir verulegu máli hvernig tekst til með rekstur hans. Víðast um heim fer hann vaxandi og hér á landi er það engin undantekning, ríkissjóður hefur vaxið óhemjumikið. Ég held að það hafi verið ein mestu mistök Sjálfstæðisflokksins svo ég fari nú að ræða um mistök - og nú væri ágætt ef hv. þm. Björn Valur Gíslason væri viðstaddur því að hann hefur svo gaman af að tala um mistök Sjálfstæðisflokksins. Hann ætti að vera hérna sem formaður fjárlaganefndar. Herra forseti. Ég bið um að hann sé viðstaddur svo hann geti nú hlustað á þessa ádeilu mína á Sjálfstæðisflokkinn. Velferðarkerfið óx óskaplega undir stjórn Sjálfstæðisflokksins sem margir hafa sagt að hafi verið einn við völd, þ.e. margir hafa talað eins og hann hafi einn verið við völd og borið ábyrgð á öllu. Þá finnst mér að hann eigi líka að bera ábyrgð á því að velferðarkerfið hafi vaxið svona mikið. Ég minni sérstaklega á stöðu fatlaðra sem batnaði feiknarlega undir stjórn Sjálfstæðisflokksins. Fatlaðir voru í mjög slæmri stöðu. Ég ætla ekki að dvelja mikið við það, en ég tel að mál fatlaðra séu mjög vel sett eftir þessa stjórn Sjálfstæðisflokksins. Ég tel að velferðarkerfið hafi vaxið um of og að það hafi verið mistök hjá Sjálfstæðisflokknum að láta það viðgangast, en hann var þá við stjórnvölinn. Ég ætla ekki að segja meira um tekjufrumvörpin en hlutverk fjárlaga er einmitt að búa til jafnvægi í öllu atvinnulífinu. Ef ríkissjóður er rekinn hallalaus er það merki til atvinnulífsins um að nú sé aðhald, það sé tekið meira út úr atvinnulífinu en er sett inn í það. Það er sem sagt aðhald sem boðar minni verðbólgu eða stöðvun verðbólgu o.s.frv. Alls staðar í heiminum horfa menn mjög mikið til þess hvort ríkissjóður sé hallalaus eða ekki. Ríkissjóður keppir við atvinnulífið um vinnuafl og fjármagn og þess vegna er þetta mjög mikilvægt. Fjárlög eru alltaf spá og það þurfa menn að hafa í huga. Það er verið að spá fyrir um hvað muni gerast á næsta ári. Velflest liggur nokkurn veginn fyrir á grundvelli gildandi laga o.s.frv. en annað liggur ekki fyrir. Inn í þetta kemur til dæmis áætlun um hagnað fyrirtækja þannig að fjárlögin eru alltaf spá. Síðan koma fjáraukalög og ég skil ekki, herra forseti, af hverju þau eru ekki látin koma oftar. Ef samþykkt eru ný lög, t.d. um fæðingarorlofið, verða oft og tíðum aukin útgjöld eða minnkandi útgjöld og þá ættu fjáraukalög strax að koma í kjölfarið eða samhliða. Svo gerist eitthvað óvænt, eldgos eða eitthvað sem menn áttu ekki von á, og makríllinn kemur til dæmis og þegar það liggur fyrir ætti að semja og samþykkja fjáraukalög. Ég skil ekki af hverju þau eru ekki fleiri á ári hverju en bara ein. Mér finnst að síðasta dag ársins ættu að liggja fyrir fjáraukalög um allt það sem menn telja enn óleyst þannig að öll útgjöld ríkisins á viðkomandi ári séu annaðhvort í fjárlögum fyrir árið eða í fjáraukalögum. Þá kem ég að aga í fjármálum sem ég hef verið talsvert upptekinn af. Mér finnst hann ekki nógu mikill. 41. gr. stjórnarskrárinnar hljóðar svo, með leyfi herra forseta: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Ekki í lokafjárlögum eða einhverju slíku, heldur í fjárlögum eða fjáraukalögum. Ég hef hamrað á þessari mikilvægu setningu. Hún hvetur til aga í ríkisfjármálunum. Það þýðir að ef ekki er getið um ákveðna greiðslu eða fjárheimild í fjárlögum eða fjáraukalögum má bara ekki greiða hana. Þá má ekki semja um hana eða gera nokkurn skapaðan hlut með hana. Það má til dæmis ekki borga hana með skuldabréfi eða eitthvað slíkt, það bara má ekki, það er algjörlega bannað. Það er ekki bara bannað með lögum, það er bannað í stjórnarskrá. Það er stjórnarskrárbrot. Þeir sem það gera hafa framið stjórnarskrárbrot. Mér finnst eiga að taka það mjög alvarlega, ef það er ekki meiningin að halda þetta ákvæði ættu menn að taka það út úr stjórnarskránni. Í fjárreiðulögum stendur í 49. gr., með leyfi herra forseta: „Forstöðumenn og stjórnir ríkisaðila bera ábyrgð á því að fjárhagsráðstafanir þeirra séu í samræmi við heimildir. Þessir aðilar bera jafnframt ábyrgð á því að ársreikningar séu gerðir í samræmi við lög þessi“ o.s.frv. Hvað segir þetta manni? Að ef einhver forstöðumaður fer ekki að heimildum, fer umfram heimildir, er hann að brjóta fjárreiðulög fyrir utan að hann er að brjóta stjórnarskrána líka. Í 2. mgr. er kveðið á um að brot á ákvæðum laga þessara varði skyldur opinberra starfsmanna samkvæmt lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Það er ekkert annað. Þarna er verið að búa til aga og það væri kannski ágætt að spyrja hv. formann fjárlaganefndar, Björn Val Gíslason, hvort honum sé kunnugt um að forstöðumenn stofnana hafi verið látnir víkja, þeim verið sagt upp, vegna þess að þeir hafi ekki farið að fjárlögum. Hefur hv. fjárlaganefnd tekið menn á teppið og spurt þá, þegar í ljós kemur við ríkisreikning að þeir hafi ekki haldið sig innan fjárlaga, hvort það sé rétt skilið að þeir séu að hætta, að þeir séu búnir að segja upp. Mér finnst það vera það sama. Ég spyr sem sagt hv. formann nefndarinnar sem kemur væntanlega og svarar í lok umræðunnar í kvöld eða eftir helgi, eða kemur í andsvar og svarar þessu, hvort þessi agi hafi verið haldinn sem er í stjórnarskránni og fjárreiðulögum. Hvers vegna er svona mikilvægt að hafa aga þarna? Vegna þess að eftir höfðinu dansa limirnir. Ef ekki er agi hjá ríkinu, af hverju skyldi þá vera agi hjá sveitarfélögunum? Og af hverju skyldi þá vera agi yfirleitt í atvinnulífinu varðandi skattgreiðslur og annað slíkt? Ef ríkið leyfir sér að fara fram hjá fjárreiðulögum, stjórnarskránni o.s.frv., af hverju skyldu fyrirtæki borga skatta yfirleitt? Þetta er nefnilega stórhættulegt, herra forseti. Árið 2010 var áætlaður 70 milljarða halli á ríkissjóði. Hann varð 123 milljarðar. Í fjáraukalögum stóð 70 milljarða halli en í ríkisreikningi og lokafjárlögum 123 milljarðar. Það eru 53 milljarðar sem láku út úr ríkissjóði í ósamræmi við fjáraukalög. Hvað segir þetta mér? Stjórnarskráin var brotin, herra forseti. Ég er búinn að biðja um lista yfir þetta, en hef ekki enn fengið, helst tíu ár aftur í tímann. Þetta hlýtur að liggja fyrir og vera auðvelt að rekja, brotið niður á ýmsar stofnanir og aðgerðir. Ég minni á að í tilfelli Sparisjóðs Keflavíkur, sem er frægt dæmi, var talað um 23 milljarða, minnir mig. Það er ekki lág tala, herra forseti. Við erum að skera niður hérna, það vantar lækningatæki þarna og lögguna vantar peninga o.s.frv. Á sama tíma láta menn 23 milljarða leka út úr ríkissjóði án heimildar í fjáraukalögum. Ég spyr: Hver gerði það? Hver skrifaði undir lánasamning eða hvað það nú var sem leysti þennan 23 milljarða vanda sem er hjá Sparisjóði Keflavíkur? Það er kannski spurningin um að hæstv. fjármálaráðherra sé við umræðuna af þessu tilefni. Ég er líka með annað mál sem ég ætlaði að spyrja hann um út af milljarðs dollara láninu í Bandaríkjunum. Þetta er sem sagt um agann og mér finnst að menn þurfi að taka sig á. Svo má nefna áætlun AGS og ríkisstjórnarinnar sem gerð var eftir hrun. Mér leist nokkuð vel á hana og hafði trú á að þarna væri ríkisstjórnin að gera rétta hluti. Ó, nei, hún hefur bara ekki farið að þessari áætlun. Árið 2013 - það eru einmitt fjárlögin sem við erum ræða núna - átti ríkissjóður að vera orðinn hallalaus. Hann er það ekki og það sem verra er, hann er götóttur, fjárlögin eru götótt. Það eru risagöt á þeim sem ég kem að á eftir. Ég vona að tíminn endist til þess. Ég ætla að tala um götin á flíkinni, götin á þessari mynd sem við erum búin að byggja upp. Þar er fyrst að nefna A-deild LSR. Það stóð til, herra forseti, að A-deild LSR yrði sjálfbær, hún var stofnuð til þess, og það var ákvæði í lögunum um að ef stjórn sjóðsins, Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, A-deildar, sæi að það vantaði peninga samkvæmt tryggingafræðilegri úttekt ætti hún að hækka iðgjald iðgjaldsgreiðandans, launagreiðanda, þ.e. ríkisins. Hún gerði það ekki. Það er ekki bara þessi ríkisstjórn heldur ríkisstjórnir á undan, þetta hefur verið að safnast upp. Það eru komnir 47 milljarðar þarna, og ef menn halda að þeir 47 milljarðar labbi bara burt og hverfi hafa þeir rangt fyrir sér. Það er ekki venjan, þeir munu sitja þarna og einhvern tímann munu þeir koma í bakið á okkur, nákvæmlega eins og Íbúðalánasjóður. Það vill svo til, herra forseti, að 1997 benti ég á þennan vanda, ekki bara í A-deildinni, mér datt hún ekki einu sinni í hug, ég benti á vandann í B-deildinni. Þar eru 300–400 milljarðar ógreiddir og ófærðir, eru hvorki á fjárlögum né fjáraukalögum. Ég benti á það þá og barðist eindregið gegn því, flutti hér breytingartillögur og ég veit ekki hvað. Það var allt kolfellt fyrir mér, allar breytingartillögur um að laga stöðu B-deildarinnar. Það var alveg hægt að bjóða opinberum starfsmönnum að fá annaðhvort há laun og venjuleg lífeyrisréttindi eða lág laun og góð lífeyrisréttindi. Þeir áttu bara að velja. En þá voru líka launin greinilega miklu lægri en á almennum markaði hjá þeim sem það völdu. Nei, það var allt kolfellt, enda hagsmunirnir miklir. Kannski er það sérhagsmunagæslan sem fer verst með fjárlög íslenska ríkisins. Ég benti líka á það 2004 að það yrði mikill vandi hjá Íbúðalánasjóði ef vextir lækkuðu. Ég benti á þetta í ræðu á Alþingi í tvígang, bæði í byrjun ársins og lok. Menn hlustuðu ekki mikið á það og sögðu: Það getur ekki verið að vextirnir lækki á Íslandi, það gerist aldrei. Auðvitað gerðist það og nú sitjum við uppi með 2% vexti á markaði. Það er gaman að heyra í þeim sem sögðu að 3,5% vaxtaviðmið lífeyrissjóðanna væri ávöxtunarkrafa sem héldi uppi vöxtum. Ja, þeir sjá nú árangurinn. Það hefur ekki haldið uppi neinum vöxtum. Vextirnir eru komnir í 2% raunvexti og Íbúðalánasjóður er í miklum vanda og vaxandi. Það er enn eitt gatið í þessari mynd ríkissjóðs þannig að þau eru ýmis, götin. Einu sinni var Rússi sem hét Pótemkin. Hann átti von á fínum gestum og þeir fóru í gegnum eitthvert þorp sem var afskaplega óhrjálegt, subbulegt og fullt af gömlum kofum. Hvað gerði maðurinn? Hann tók sig til og málaði framhliðina. Það heita síðan pótemkintjöld og eru notuð til að sýna eitthvað sem er rotið og skítugt en með fallega framhlið. Svo var líka þekkt undir lok síðari heimsstyrjaldarinnar í Þýskalandi fyrirbæri sem á þýsku heitir Zweckoptimismus, þ.e. bjartsýni sem er ætlað að búa til bjartsýni. Það getur ekki verið svona, sögðu menn, þetta hlýtur að vera í lagi. Hv. þm. Lúðvík Geirsson, sem er 2. varaformaður fjárlaganefndar, flutti ræðu þar sem hann sagði: Það er stöðug sigling í rétta átt og þetta gengur ljómandi vel. Fleiri voru með þannig ræður í gær. Að mínu mati, herra forseti, er þetta „Zweckoptimismus“. Þá er ég búinn að tala um götin á flíkinni og allt það. Ég leyfi mér að segja að vinstri menn hafa dálítið þrönga hagfræðilega sýn. Hvað gerir maður, herra forseti, þegar það er halli á ríkissjóði? Maður hækkar skatta. Og hvað gerir maður annað, herra forseti? Maður sker niður. Vinstri menn halda að þetta sé lausnin. En þegar maður hækkar skatta minnkar skattstofninn, hann dregst saman. Frumkvæðið dettur niður, allt fer í frost og tekjur ríkissjóðs verða ekki eins miklar og menn ætluðu. Þetta eru áhrif sem kallast Laffer-kúrfa og er almennt viðurkennt að þegar tekjur ríkissjóðs af ákveðnum skattstofni eru komnar yfir ákveðin mörk - ég er ekki að segja að ef maður lækkaði tekjur ríkissjóðs endalaust mundu tekjurnar stöðugt aukast, það er ekki þannig - hættir skattstofninn að gefa þær tekjur sem hann gaf áður og ríkissjóður tapar á skattahækkuninni. Ég er ansi hræddur um að margt af því sem menn eru að gera núna sé einmitt þetta. Svo er annað, hvað ætli menn skeri fyrst niður þegar þeir ætla að skera niður ríkisútgjöld, herra forseti? Að sjálfsögðu laun vegna þess að 70% af útgjöldum ríkisins eru laun. Það sem eftir situr er yfirleitt svo nauðsynlegt að það er ekki hægt að skera það niður. Hvað gera menn þá? Menn segja upp opinberum starfsmönnum, aðallega konum, herra forseti, hjá þessari hæstv. ríkisstjórn, meira að segja lágtekjukonum. Hvað verður um þetta fólk sem er sagt upp hjá ríkinu í þessari stöðu, þegar enga atvinnu er að hafa annars staðar? Það fer á atvinnuleysisbætur. Hver skyldi borga atvinnuleysisbæturnar, herra forseti? Nú, það er ríkissjóður. Fólkið fer af launaskrá yfir á atvinnuleysisbætur innan ríkissjóðs, reyndar á lægri bætur, það skal tekið fram. Hvort tveggja, hækkun skatta og niðurskurður í þessari stöðu, er ógæfulegt, það er röng stefna. Hvað eiga menn að gera í svona stöðu? Reyna að stækka kökuna, hvetja til fjárfestingar og lækka skatta þannig að það sé meiri dugnaður í þjóðfélaginu þannig að kakan stækki. Þá fær ríkissjóður meiri tekjur, ja, það er að minnsta kosti kenningin, og þegar það er komin næg atvinna getur maður farið að skera niður. Þá fær fólkið sem er sagt upp ný störf. Þessi leið trúi ég að sé lausnin en ekki sú helstefna eða ég veit ekki hvað á að kalla hana, ég má kannski ekki kalla það helstefnu en frystistefnu, að skatta og skera niður. Það sem er kannski verst, herra forseti, og var í rauninni alveg óþarfi er flækjustig skattkerfanna. Það var óþarfi en það kemur til viðbótar. Svo hafa menn verið með alls konar gæluverkefni. Forgangsröðunin hjá hinu háa Alþingi á að vera vandi heimilanna. Og hver er vandi heimilanna? Hann er tvíþættur. Það er annars vegar tekjuvandi, fólk hefur ekki sömu tekjur og áður vegna þess að margir voru í tveim störfum og annað starfið hefur dottið upp fyrir. Margir hafa misst yfirvinnuna, margir hafa verið skertir í launum o.s.frv. Sumir hafa haldið laununum sínum og þeir eru ekki í greiðsluvanda þannig séð, en margir hafa misst vinnuna og hafa miklu minni tekjur og geta þar af leiðandi ekki borgað af lánunum sínum eða framfærslunni. Og það er jafngilt, það þarf áfram að kaupa mjólk, brauð og annað slíkt þó að allt sé orðið dýrara og launin lægri. Þetta er framfærsluvandinn, greiðsluvandi heimilanna, en svo er líka skuldavandi sem hefur komið niður á ekkert voðalega stórum hluta, um 10% heimilanna, og felst í því að það varð eignabóla og síðan lækkaði fasteignaverð mikið og þeir sem keyptu einmitt á toppi bólunnar lenda margir í því að hafa tapað miklu eigin fé og skulda meira en þeir eiga. Það er ekki búið að leysa þennan vanda nema með sértækum aðgerðum, það er ekki búið að leysa hann almennt. Kannski er það ekki hægt en ég hef reyndar ákveðnar hugmyndir um hvernig væri hægt að gera það, ekki að fullu en mér finnst þurfa að koma til móts við þennan hóp fólks eða fjölskyldna. Það er ekki í þessu frumvarpi. Í nefndaráliti meiri hlutans stendur, með leyfi herra forseta: „Á gjaldahlið munar mestu um fjárfestingaráætlun sem boðuð var í frumvarpinu og kynnt 8. nóvember sl. Gjaldaheimildir hækka um 5,6 milljarða kr. vegna áætlunarinnar, auk heimildar til þess að veita 500 millj. kr. stofnframlag til stofnunar græns fjárfestingarsjóðs.“ Ja, mikið er nú gaman að lifa. Bíddu við, eru ekki kosningar, herra forseti? Þetta skyldi þó ekki hanga saman, menn skyldu þó ekki vera að fiska atkvæði með þessu? Og hvað stendur undir þessu, herra forseti?  Hvað skyldi gerast, herra forseti, ef það gerist eitthvað í Evrópu? Ég hef heyrt óljóst að það séu einhver vandræði í Evrópu, það séu jafnvel einhver vandræði með evruna, skuldavandi þar líka. Ég nefni Grikkland sem stikkorð. Hvað gerist ef íbúar í Evrópu telja sig ekki hafa efni á að kaupa dýran íslenskan fisk? Hann er nefnilega mjög dýr. Það er afrakstur af frábærri markaðssetningu sjávarútvegsins, hún er nefnilega alveg frábær, að hafa tekist að selja íslenska fiskinn sem er með dýrari matvöru í Evrópu. Og hvað gerist ef Evrópubúinn hefur ekki lengur efni á að kaupa íslenskan fisk og menn neyðast til að lækka verðið á honum? Var ekki búið að setja eitthvert veiðigjald á útgerðina? Á ekki útgerðin að borga það alveg óháð tekjum núsins? Hún var rukkuð um veiðigjald miðað við tekjur fortíðarinnar, eins eða tveggja ára gamlar upplýsingar. Hvað gerist ef það verður mikið verðfall á næstu tveim, þrem mánuðum? Það gæti gerst, ég er ekki að spá því en það vill svo til að margt sem ég hef sagt hefur ræst. Það yrði skelfilegt. Hvað mundu menn þá þurfa að gera með veiðigjaldið, herra forseti? Ég geri ráð fyrir að það yrði rokið upp til handa og fóta og það lækkað, a.m.k. á vissum fisktegundum sem mundu lenda illa í því. En bíddu við, það var búið að lofa að gera þetta og hitt í einhverri fjárfestingaráætlun og menn meira að segja búnir að fá atkvæði út á að hafa lofað því að gera hitt og þetta fallegt. Þetta er ekki nógu gott, herra forseti. Núverandi ríkisstjórn er minnihlutastjórn, hún er ekki með meiri hluta á Alþingi. Í gær hélt hv. þm. Jón Bjarnason ágætisræðu um það sem koma skal. Hann sagði að hann ætlaði ekki að samþykkja fjárlagafrumvarpið nema það yrðu tryggðar fjárveitingar til Hólaskóla, sem honum er mjög umhugað um. Eflaust eru margir kjósendur hans mjög ánægðir með frammistöðu hans gagnvart Hólaskóla, þ.e. hann fær atkvæði út á það. Hann sagði að það ætti að reka Hólaskóla með reisn, það á ekki að vera neinn fátæktarbragur þar. Þar á ekki að skera niður eins og hjá löggunni, nei. Þar á ekki að skera niður eins og í tækjum á spítölunum o.s.frv., nei, nei, nei. Þar á sem sagt að reka Hólaskóla með reisn. Nú kann að vera, herra forseti, að fleiri stjórnarliðar komi í þennan ræðustól eða annað og segi: Heyrði, ég styð ekki fjárlagafrumvarpið nema það verði bætt í hér og þar. Þetta er alveg stórhættulegt, herra forseti, fyrir utan hvað það býr til mikla innri spennu í kerfinu þegar sumir fá og aðrir ekki, bara af því að einhver þingmaður ber umhyggju fyrir viðkomandi stofnun eða stað. Svo er þetta veiðigjald, hvað gerir það eiginlega, herra forseti? Það leggur álögur á eina grein, sjávarútveginn sem er orðinn ansi hvekktur. Maður sér það á öllum viðbrögðum þar. Og þannig eru tekjurnar teknar frá sjávarútveginum. Það er meiningin, einhverjir fara á hausinn, það er fyrirséð og var þekkt. Reyndar skilst mér að kvótafrumvarpið sem átti að koma innan þriggja vikna hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra sé til umræðu í þingflokkum stjórnarliða í augnablikinu. Þeir eru sennilega nýbúnir að ræða það. Ráðherrann ætlaði að klára það á þrem vikum en þetta eru orðnar ansi langar þrjár vikur. Það var í janúar sem hann sagði þetta. Ég dreifði hins vegar kvótafrumvarpi mínu um eignarhald á kvótanum fyrir tveim mánuðum. Það er svo sem ágætt að ræða það líka. 

Þetta er fasistafrumvarp.

Nei, það er kommúnistafrumvarp eða ráðstjórnar-eitthvað. Ég ætla ekki endilega að gefa því nafn. Meiningin með þessu veiðigjaldi er að taka tekjur af einni atvinnugrein og búa til ákveðið atvinnuleysi þar. Mörg fyrirtæki munu fara á hausinn, það liggur í hlutarins eðli. Tekjur sjómanna verða lækkaðar sem og tekjur fólks í þessum greinum sem hefur verið með mjög há laun og þær fluttar yfir í aðrar greinar, nýjar greinar á nýjum stöðum þar sem er þessi fjárfestingaráætlun. Það myndast engin ný atvinna við þetta, herra forseti. Hagfræðingar segja okkur að það skapist engin atvinna við að taka peninga af einum atvinnuvegi og setja í annan þannig að ég sé ekki að þetta skapi neina atvinnu. Það getur vel vaxið atvinnuleysi á einum stað, Siglufirði, og atvinna skapast á öðrum stað þar sem vantar fólk. Svo eru menn góðir líka. Í dag var verið að kynna fæðingarorlof, það á að lengja það upp í 12 mánuði. Það er nú aldeilis fínt, það er aldeilis gæskan. En bíddu við, það á að taka gildi í tíð næsta fjármálaráðherra, eftir kosningar. Það verður vandamál næsta fjármálaráðherra, nú er lofað og það á að borga seinna. Svo var gert samkomulag í nefnd, sem ég sat í, um almannatryggingar. Þar var svokölluð framfærsluuppbót sett inn í lífeyrinn og hún á að hverfa á fjórum árum. Það eru gífurleg útgjöld - en ekki strax. Það gerist líka 2014, 2015 og 2016. Næsti fjármálaráðherra þarf að glíma við það, herra forseti. Svona er stöðugt verið að lofa og lofa. Bíddu við, minnir þetta ekki dálítið á Grikkland? Þetta minnir mig að minnsta kosti á Grikkland, þar var verið að falsa og lofa. Á þessari mynd eru stór göt. Á meðan erum við með löggæsluna svelta o.s.frv. og það er verið að lofa á öðrum sviðum. Það eru greinilega að koma kosningar þannig að menn séu með það á hreinu. Ég vona að kjósendur átti sig á því að það eru að koma kosningar og að þeir verði látnir borga þetta allt saman eftir kosningar. Allir landsmenn eru skattgreiðendur, meira að segja litlu börnin. Þegar þau fara út í búð og kaupa nammi í poka fyrir hundraðkall borga þau rúmlega 20 krónur í virðisaukaskatt þannig að öll erum við skattgreiðendur og öll munum við borga þau ævintýri sem hér er verið að ræða um. Nú er það spurningin, herra forseti, hvort hæstv. fjármálaráðherra sé við. Ég óskaði eftir því alveg sérstaklega að hann yrði viðstaddur. Hann reyndar gerði það ekki sjálfur en mig langar 

Forseti getur upplýst að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er í húsi en það verður kannað hvort ráðherrann er einhvers staðar ínáanlegur eða er að hlýða á ræðu og mál hv. þingmanns.

Ég man þá tíð, af því að ég er búinn að vera allt of lengi á þingi, að menn kröfðust þess um miðjar nætur, akkúrat þeir sem nú eru ráðherrar, að ráðherrar í ýmsum greinum mættu við alls konar umræður og þar á meðal fjárlagaumræðuna. Ráðherrar komu hlýðnir og sátu undir umræðunni. Þetta er siður sem hefur verið lagður af en það er kannski ágætt fyrst hæstv. ráðherra er í húsi og við erum að ræða um fjárlagafrumvarpið að hann mæti í þingsal og hlýði á mál mitt eða að ég geti spurt hann spurninga. Það sem ekki sést í þessu fjárlagafrumvarpi er stefnumörkun. Ég ætla ekki að fara yfir það hve mörgum hv. stjórnarliðum er í nöp við þá sem eru fjármagnseigendur. Það er að mati þeirra ljótt fólk og það þarf endilega að ná í þessa fjármagnseigendur sem eiga fjármagn og hafa belti og axlabönd og ég veit ekki hvað. En hverjir skyldu vera fjármagnseigendur, herra forseti? Heimilin í landinu. Enginn annar er fjármagnseigandi. Það er bara sparifjáreigandinn vegna þess að fyrirtæki spara ekki, þau taka lán. Fyrirtæki eru ekki með sparnað. Sveitarfélögin spara ekki, ríkissjóður sparar alls ekki. Eigendur sparifjár í landinu eru alltaf heimilin, þau eru hinn ljóti fjármagnseigandi. Reyndar spara þau á tvennan hátt, annars vegar með frjálsum sparnaði sem rýrnar núna mjög hratt og veglega, þökk sé þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar gagnvart fjármagnseigendum sem þeir kalla svo, þ.e. sparifjáreigendum, að skattleggja neikvæða vexti. Það er algjör óskundi. Það er verið að ráðast gegn þeirri dyggð að sýna ráðdeild og spara. Það er verið að segja við fólk: Þú átt ekki að sýna ráðdeild og spara. Það er mjög slæmt. Síðan er líka ráðist gegn fjárfestingum á allan máta alls staðar. Það er verið að setja í byggingarreglugerð að íbúðir verði svo dýrar að ungt fólk geti ekki keypt. Það þýðir að það verður ekki byggt, það verður ekki fjárfest. Ég veit reyndar ekki hvernig það endar þegar unga fólkið fær hvergi húsnæði. Það hlýtur að enda með mjög hárri leigu eða mjög háu íbúðaverði. Það vantar fjárfestingu. Bíddu við, er ekki allt í lagi að hafa litla fjárfestingu og hún er víst í sögulegu lágmarki, er það ekki allt í lagi? Nei, herra forseti, vegna þess að eina leiðin til að skapa atvinnu er fjárfesting. Þessi hæstv. ríkisstjórn hefur ítrekað ráðist gegn fjárfestingu, sparnaði og ráðdeild, kallað sparifjáreigendur fjármagnseigendur og tvöfaldað skattinn á vextina, tvöfaldað hann úr 10% í 20%. Það vill svo til að raunvextir eru yfirleitt neikvæðir. Svo eiga heimilin í landinu sparifé sem er þvingaður sparnaður í lífeyrissjóðunum. Og hvað hefur þessi hæstv. ríkisstjórn gert, herra forseti? Hún hefur skattlagt lífeyrissjóðina líka og þá bara þá sem eru á almennum markaði, ég er búinn að benda á þetta aftur og aftur, því að ríkislífeyrissjóðurinn LSR hefur tryggð réttindi. Þau skulu greidd úr ríkissjóði. Og hverjir skyldu standa undir ríkissjóði? Einmitt sjóðfélagar almennu sjóðanna sem hafa bæði skert réttindi og eru látnir borga réttindi opinberra starfsmanna. Þetta gengur ekki upp, herra forseti. Nú er tími minn að verða búinn, hæstv. fjármálaráðherra ekki mættur og ég ætlaði að spyrja hann um 1 milljarðs dollara lánið í Bandaríkjunum sem hann tók með 6% vöxtum, hærri vöxtum en voru á Icesave. Og til hvers í ósköpunum var hann að þessu? Til að auka lánstraust Íslands. Bíddu, lánstraust lands sem er í gjaldeyrishöftum? Til hvers? Hvert fóru þessir peningar, hvað var gert við þá? Ég hef grun um að þeir hafi verið lagðir inn á bankareikning, ætli það sé ekki Citibank eða Bank of England, einhvern öruggan banka með kannski 0,3% eða 0,4% vöxtum. Og við borgum 6% vexti, þ.e. 6 milljónir dollara, það eru eitthvað um 200 milljónir kr., algjörlega að óþörfu. Og þetta er það sem mig langaði til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um en hann er bara ekki á staðnum, herra forseti. Ég vona að hann komi og taki þátt í umræðunni og útskýri fyrir okkur af hverju í ósköpunum hann eða forveri hans tók 1 milljarðs dollara lán þegar landið er í gjaldeyrishöftum og borgar fyrir það 6% vexti. Það var bent á það fyrr í umræðunum að íbúðarkaupandi í New York borgar 3,5% fasta vexti af jafnlöngu dollaraláni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og sér í lagi fyrri hluta ræðunnar sem var málefnaleg og vel fær til rökræðu, sá hluti þar sem hann fjallaði um stofnanir utan heimilda, ábyrgð forstöðumanna og slíkt sem ég held að ég og hv. þingmaður séum hjartanlega sammála um. Árin 2008 og 2009 voru svona um það bil 100 stofnanir sem fóru umfram fjárlög ríkisins á hverju ári samkvæmt skýrslu sem þinginu barst þar um. Árið 2011 voru þær komnar niður í 20, þeim hafði fækkað verulega með ýmsum aðgerðum. Einhverjir forstöðumenn fengu yfirfrakka á sig, þ.e. tilsjónarmenn voru settir með rekstri stofnana. Reynt var að gera það í fleiri tilfellum. Alþingi mótmælti hástöfum að það yrði gert og meðal annarra flokksmenn og flokkssystkini hv. þm. Péturs H. Blöndals, þegar það var reynt. Það hefur því með ýmsum hætti verið reynt að koma böndum á rekstur stofnana og taka á þeim og með ásættanlegum árangri að því er ég held. En það má ganga miklu lengra í því, ég er algjörlega sammála hv. þingmanni hvað það varðar. Við erum einnig sammála um agann sem þarf að vera á ríkisfjármálunum. Það var náttúrlega ekki síst agaleysi og stjórnleysi sem kostaði okkur þá stóru bita og beisku sem við erum að reyna að kyngja núna. Áætlanagerð fyrr var skelfileg, um það þarf ekkert að deila, gögn liggja fyrir um það. Áætlanagerð nú er miklu betri en hún hefur áður verið, miklu betri. Það kemur fram í fjáraukalögum, það kemur fram í fjárlagagerðinni og það kemur fram í allri útgjaldastýringu ríkisins. Hún má vera betri og þarf að vera betri, ég er algjörlega sammála því. Er hv. þingmaður sammála mér í því að árangur hafi náðst á þessu 

Herra forseti. Það vill svo til, ef hv. þingmaður hefur hlýtt á ræður mínar um fjáraukalögin, að ég lofaði þetta, þakkaði fyrir það og hvatti menn jafnframt til að bæta um betur. Mér skilst að stórfyrirtæki eins og Microsoft og IBM séu komin með ársreikninginn - sem spannar allan heiminn - um 15.– 20. janúar ár hvert fyrir síðasta ár, og það er eitthvað sem við eigum að stefna að. Ríkisreikningur á að liggja fyrir í byrjun febrúar, segjum það bara. Það er metnaður, það er markmið sem við eigum að setja okkur og gæti verið mjög jákvætt. En ég var að benda á þessi stóru göt sem eru falin eins og Sparisjóður Keflavíkur, eins og Íbúðalánasjóður núna. Talað er um að 13 milljarðar, að mig minnir, eigi að fara inn í hann, en það er greinilegt, herra forseti, og það vita allir, að sú tala verður miklu hærri. Af hverju er verið að fela svona? Fyrir hverjum? Ég vil gjarnan að menn horfi nánar á þetta. Ég er mjög ánægður að heyra að 100 forstjórar hafi fengið tilsjónarmenn, en er það virkilega nóg, herra forseti? Menn halda laununum sínum og halda stöðunni og öllu og ekkert gerist. Mér finnst að þetta fólk eigi að hætta og leita sér að annarri vinnu. Það getur farið að skúra einhvers staðar.

Virðulegi forseti. Það getur verið skoðun þingmannsins að það eigi þá bara að reka menn en sú leið hefur ekki verið farin enn þá. Árangur hefur náðst með öðrum aðferðum en hann þarf að vera betri, við erum algjörlega sammála um það. Íbúðalánasjóður - þar er ekki verið að fela nokkurn skapaðan hlut. Það var ekkert hægt að fela þá 33 milljarða sem settir voru inn í hann 2010 og til hvers í ósköpunum hefði átt að gera það? Hvaða ástæðu hef ég til að reyna að fela það að verið sé að setja fjármuni inn í Íbúðalánasjóð? Mér dettur bara engin ástæða í hug. Hvaða ástæða gæti verið fyrir því að því ætti að leyna að Íbúðalánasjóður er svo illa staddur að fyrsta kastið þurfi að setja inn í hann 13 milljarða, á næsta fjárlagaári? Það blasir algjörlega við að það þarf að vera meira. Það er enginn að tala um að leyna því. 13 milljarðar á næsta ári er lágmarkstala vegna þeirra björgunaraðgerða sem þarf að fara í til að halda Íbúðalánasjóði á floti. Þetta er opinber tala, um þetta hefur verið rætt. Ég reikna með að fjárlaganefnd muni gera tillögu um þetta við 3. umr. Það er enginn feluleikur í gangi heldur er þvert á móti lögð mikil vinna í að greina stöðu Íbúðalánasjóðs til að komast að því hver vandinn er, hvernig þarf að bregðast við honum og hvað hann kostar. Þetta er að verða ein af langstærstu afleiðingum hrunsins, það er Íbúðalánasjóður. Hann er þegar búinn að kosta okkur um 50 milljarða. Við erum að tala um að setja - það er kannski óábyrgt að nefna einhverja tölu í viðbót en það kæmi mér ekki á óvart þó að Íbúðalánasjóður ætti eftir að kosta okkur skattgreiðendur 70–80 milljarða þegar upp verður staðið. Þetta er óábyrg tala en það kæmi mér ekki á óvart að þannig færi. Það er ekki verið að fela nokkurn skapaðan hlut í því. Hefur hv. þingmaður einhverjar aðrar tillögur um það hvernig bregðast eigi við stöðu Íbúðalánasjóðs? Er hægt að bregðast við vandanum á annan hátt en rætt hefur verið um að undanförnu?

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi tel ég að Íbúðalánasjóður eigi strax að gefa út skuldabréf sem eru uppsegjanleg eða dregin út eða einhvern veginn þannig að þeir sem kaupa viti að þeir séu ekki með  
             Vissulega var bent á vandann sem myndast þegar raunvextir lækka, vextir fóru niður fyrir þá vexti sem Íbúðalánasjóður er að lofa. Þessi ríkisbanki, stærsti ríkisbankinn, fór á hausinn ekkert síður en einkabankarnir. Það er ekkert einkenni á einkabönkum að fara á hausinn. Byggðastofnun, sem líka er ríkisbanki, er einnig í verulegum vandræðum. Ég gat um 47 milljarða hjá A-deild LSR. Af hverju í ósköpunum er það ekki leyst? Ég get svarað því, herra forseti: Þá þarf að hækka iðgjald ríkisins og það kostar 4 milljarða á ári, og það vilja menn ekki láta sjást. Það er verið að fela vandann, sópa honum undir teppið, geyma hann og sjá hvort næsti fjármálaráðherra muni ekki að leysa hann.

Virðulegi forseti. Það er kannski ágætt að taka bara upp þráðinn frá því að hv. þingmenn tókust á áðan, um Íbúðalánasjóð. Vonandi berum við gæfu til að læra af því sem þar er á ferðinni. Það hefur verið algjört tabú fram til þessa að gagnrýna fyrirkomulagið á húsnæðislánamarkaði og Íbúðalánasjóð. Allir þeir aðilar sem hafa gert það, sem eru ekki margir, og vöruðu til dæmis við því að það væri of geyst farið þegar menn fóru í 90% lánin hafa aldeilis fengið að heyra að þeir væru hið versta fólk. Ég veit ekki hvaða samlíkingu maður á að nota en það er alltént sérstakt þegar spunameistarar ríkisstjórnarinnar reyna núna að koma þessu máli alfarið yfir á alla aðra en þá sem eru nú við stjórnvölinn. Það er enginn vafi að það var miklu verra að fara í 90% lánin en þeir spáðu sem þó vöruðu við því 2004. Þetta hafði miklu stærri og verri áhrif en menn ætluðu þá. Það voru mistök hjá ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks að fara þá leið og uppfylla kosningaloforð Framsóknarflokksins um 90% lánin, en hv. þingmenn bæði Samfylkingar og Vinstri grænna vildu ganga miklu lengra. Hver sem gerir svo lítið sem að kynna sér umræðurnar í þinginu, umræður í nefndinni voru eðli máls samkvæmt ekki bókfærðar en hér voru umræður í þinginu, getur séð að hv. þáverandi þingmaður, núverandi hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, gagnrýndi það harðlega að ekki væri gengið lengra í að hækka hámarkslánin. Hæstv. forsætisráðherra, þá hv. stjórnarandstöðuþingmaður Jóhanna Sigurðardóttir, gagnrýndi það harðlega að ekki væri gengið lengra í að hækka hámarkslánin. Hið sama gerðu hv. þingmenn Vinstri grænna. Þeir vildu hækka hámarkslánin meira og þá er ég ekki að vísa í að 90% færu í 100%, heldur snerist þetta líka um það hversu mikið átti að lána fyrir hverri íbúð. Frá þessum orðum, gjörðum og stefnu geta Samfylkingin og Vinstri grænir ekki hlaupið nú. Á sama hátt geta vinstri flokkarnir ekki hlaupið frá þessari skuldastefnu sem hefur haft gríðarlega alvarlegar afleiðingar, þeirri stefnu sem hefur verið í gangi um að hvetja fólk til skuldsetningar við íbúðakaup. Stjórnvöld hafa gengið á undan bæði með því að hækka hámarkslánin og með því að leggja áherslu á vaxtabætur sem leið til að hjálpa fólki við að eignast húsnæði. Þessar tvær leiðir eru stærstu einstöku ástæðurnar fyrir því að íslensk heimili eru jafnskuldug og raun ber vitni. Ég tók þessa umræðu fyrst árið 1995, ég hef að minnsta kosti ekki fundið eldri heimildir, og var þá kallaður öllum illum nöfnum af þáverandi hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég fann umfjöllun í DV á netinu. Þegar við sem vorum þá í Sambandi ungra sjálfstæðismanna bentum á  Vandinn er sá að við höfum nýtt fjármunina, og það eru ekki litlir fjármunir, til að hvetja til skuldsetningar því að vaxtabætur greiðast bara á vexti sem eru greiddir. Einhver gæti sagt: Hefði ekki verið skynsamlegra að styrkja fólk til að eignast húsnæði? Þegar farið var í 90% lánin var fólk sömuleiðis hvatt til að taka hærra hlutfall að láni. Þetta hefur án nokkurs vafa ýtt undir hækkun á húsnæðisverði. Ég varaði við því í umræðum þegar þetta mál var flutt á þeim tíma og sagði að menn gætu ekki gert ráð fyrir því að húsnæðisverð hækkaði endalaust. Kerfið gengur bara upp ef húsnæðisverð hækkar endalaust. Ef það gerist hins vegar eins og gerðist hjá okkur, að það verði stöðvun í hækkuninni, lendir fólk í vandræðum. Ég vona að menn fari þá leið að skoða hvað var gert, hvaða afleiðingar það hafði og enn fremur umræðuna. Þessi gagnrýnislausa og slagorðakennda umræða gekk einhvern veginn út á að Íbúðalánasjóður og afskipti ríkisvaldsins væru með þeim hætti að húsnæðismarkaðurinn væri eingöngu af hinu góða og án galla og að þeir sem bentu á aðrar leiðir væru öfgafrjálshyggjumenn. Ég var kallaður ýmsum nöfnum. Þegar ég skoðaði þessar umræður á sínum tíma hvöttum við í þáverandi hv. félagsmálanefnd til þess í nefndaráliti að sett yrðu lög um að Íbúðalánasjóður yrði undir eftirliti Fjármálaeftirlitsins. Það varð ekki samstaða um það. Það þótti ekki gott. Af hverju ekki veit ég ekki, en eftir því sem ég kemst næst var mjög lítið eftirlit af hálfu Fjármálaeftirlitsins með Íbúðalánasjóði og ég veit ekki til þess að það hafi verið sett í lög að hafa eftirlit með Íbúðalánasjóði. Ef svo er hefur það farið fullkomlega fram hjá mér. Það var ekki fyrr en á árinu 2008 sem Fjármálaeftirlitið skoðaði Íbúðalánasjóð. Ef við erum sammála um eitthvað ætti það að vera að það átti að hafa eftirlit með þessum ríkisbanka eins og öðrum bönkum. Allt þetta kjörtímabil hef ég spurst fyrir um Íbúðalánasjóð og það hefur ekki verið auðvelt að kalla eftir upplýsingum. Það segir manni að hlutirnir eru ekki eins og þeir eiga að vera. Ég vek líka athygli á því, af því að ég er að fara yfir pólitíkina í þessu, að hæstv. forsætisráðherra var hæstv. félagsmálaráðherra í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar 2007–2009. Af hálfu hv. þingmanna Samfylkingarinnar var hún alltaf kölluð ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokksins þangað til í október 2008, þá breyttist það skyndilega og um tíma þurfti maður að kalla eftir opinberri rannsókn á því hverjir voru með Sjálfstæðisflokknum í þeirri ríkisstjórn. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar könnuðust eitthvað lítið við það en ég hef fyrir því áreiðanlegar heimildir að Samfylkingin var í umræddri ríkisstjórn. Ég hef líka áreiðanlegar heimildir fyrir því að hæstv. þáverandi félagsmálaráðherra heitir Jóhanna Sigurðardóttir og er núna hæstv. forsætisráðherra. Einhverra hluta vegna var sett útlánamet hjá Íbúðalánasjóði í júlí 2008. Útlánin voru nærri 7 milljarðar kr. og er það hæsti mánuðurinn alveg frá janúar 2007. Ég hef skoðað það aftur og held að þetta sé meira að segja toppurinn þótt aftar sé farið í tímann. Það er þó ekki aðalatriðið, aðalatriðið er að á þessum tíma var komið kul á lánamarkaðinn út af þeim óveðursskýjum sem hrönnuðust upp og þá var sett útlánamet hjá Íbúðalánasjóði. Það fólk sem tók lán hjá Íbúðalánasjóði í júlí 2008 er í mjög miklum erfiðleikum núna. Það er það fólk sem hefur farið verst út úr skuldamálunum, fengið harðasta skellinn. Það er áhugavert að skoða þetta. Stjórnmálamenn eins og hæstv. forsætisráðherra sem hafa tilhneigingu til þess að lofa öllum því sem þeir vilja fá á tilteknum tímapunkti en huga ekki að afleiðingunum geta reynst fólkinu verst þegar allt er komið upp á yfirborðið og afleiðingar viðkomandi gjörða koma í ljós. Þetta er fortíðin, þetta er sagan í mjög stuttu máli. Ég er búinn að vera að rifja upp og skoða hvernig umræðan hefur verið um Íbúðalánasjóð á þessu kjörtímabili og ég held að ég sé sá þingmaður sem oftast hefur tekið málið upp með fyrirspurnum, utandagskrárumræðum og sérstökum umræðum. Ástæðan fyrir því að ég hef lagt áherslu á þetta er sú að ég hef haft af þessu áhyggjur og mér hefur fundist vera mikill sofandaháttur hjá hæstv. ríkisstjórn. Því miður hef ég haft rétt fyrir mér. Af þessu tilefni vil ég rifja upp umræðu sem ég var með á 43. fundi á 139. löggjafarþingi þar sem ég spurði þáverandi hæstv. félagsmálaráðherra, núverandi hæstv. velferðarráðherra, út í þessi mál. Það verður að segjast eins og er að hæstv. velferðarráðherra svaraði spurningunum. Þá var ég með skriflegar spurningar eins og á að vera í sérstakri umræðu og hann svaraði þeim. Það hefur verið undantekning frekar en regla, ekki hjá viðkomandi hæstv. ráðherra Guðbjarti Hannessyni heldur öðrum ráðherrum. Mér finnst rétt að hrósa hæstv. ráðherra sérstaklega fyrir það. Ég spurði um mat ráðherra á fjárþörf Íbúðalánasjóðs á næstu árum og hæstv. ráðherra svaraði með því að vísa í greinargerðina sem birt hafði verið í félags- og tryggingamálanefnd og fjárlaganefnd föstudaginn fyrir þessa umræðu. Þar segir hann orðrétt, með leyfi forseta: „Þar kemur meðal annars fram að leggja þurfi Íbúðalánasjóði til 22 milljarða kr. fyrir árslok 2010 til að eiginfjárhlutfall sjóðsins verði ekki undir 5% í lok árs 2011. Þá þarf líka að leggja til til viðbótar 2,2 milljarða kr. fyrir árslok 2011 til að það markmið náist að weiginfjárhlutfallið fari ekki undir 5% fram til ársins 2013.“ Virðulegi forseti. Þarna segir hann að það þurfi 24,2 milljarða. Staðreyndin er sú að það voru ekki settir í Íbúðalánasjóð 22 milljarðar heldur 33 milljarðar og síðan þarf ekki að setja 2,2 milljarða til viðbótar heldur 48 milljarða. Það þarf ekki 24,2 milljarða heldur 81 milljarð. Það munar nærri 60 milljörðum kr., virðulegi forseti, og við hljótum að spyrja: Hvað er í gangi? Hvernig getur munað svona gríðarlega miklu á þessum áætlunum? Ég er með stóran bunka af fyrirspurnum út af Íbúðalánasjóði og þótt hæstv. ríkisstjórn hafi verið fullkomlega sofandi getur enginn haldið því fram að hér hafi ekki verið veitt aðhald og menn ekki bent á þetta. Svo sannarlega gerði ég það svikalaust, virðulegi forseti, allt kjörtímabilið en samt sem áður sjáum við að núna, korteri fyrir kosningar, hlaupa menn til og segja frá því að hér þurfi jafnvel meira en 48 milljarða kr. Þetta tengist fjárlögunum mjög mikið, þetta eru risaupphæðir. Ef menn hefðu gert grein fyrir stöðunni, sem menn hefðu átt að gera vegna þess að þetta hefur verið í umræðunni og til skoðunar, getur maður spurt hvort við hefðum getað komist af með minni fjármuni. Almenna reglan er sú að ef maður tekur á vandanum strax er það betra og ódýrara. Ef maður seinkar vandanum, frestar honum, ýtir honum á undan sér verður kostnaðurinn meiri og afleiðingarnar alvarlegri. Hér er svo sannarlega um slíkt dæmi að ræða, menn hafa ýtt vandanum á undan sér og gert lítið úr honum þegar spurt hefur verið. Ég held að það sé ekki hægt að halda öðru fram en að hér hafi verið gert lítið úr vandanum. Að minnsta kosti sjáum við hér gríðarstóra upphæð sem farið er fram á og samt er lítið búið að ræða hana. Þetta er bara rétt komið í umræðuna. Eftir því sem ég best veit ætla menn að klára fjárlögin á miðvikudaginn. Og hér hreykja menn sér af bættum vinnubrögðum. Ef við tökum samþykkt frumvörp 2010 og 2011 og berum saman við endanlega niðurstöðu munar 100 milljörðum. Menn geta sagt, benda örugglega á og halda því fram, að hér sé fyrst og fremst um einhvers konar einskiptiskostnað að ræða en það var samt sem áður kostnaður, m.a. út af Byr og SpKef, málum sem hefur verið afskaplega erfitt að fá niðurstöðu í. Þá er ég að vísa í niðurstöðu um upplýsingar. Ég hef það fyrir reglu núna að biðja á hverjum fundi hv. efnahags- og viðskiptanefndar um svör við spurningum sem ég er margoft búinn að bera fram og nú síðast senda formlega beiðni, enn og aftur, vegna þess að ég fékk ekki svör við þeim 31. október á þessu ári. Það er fullkomlega óskiljanlegt í ljósi allrar umræðu um að það hafi verið fyrirhyggjuleysi fyrir bankahrun o.s.frv. Það er enginn vafi að gerð voru mistök í fortíðinni, menn voru ekki nógu forsjálir, ekki nógu gagnrýnir og ýmislegt var að en ekkert bendir til þess að hlutirnir séu að lagast, þvert á móti. Það hefur komið í ljós á þeim fjórum árum sem þessi tæra vinstri stjórn hefur verið við stjórn að menn hafa verið í því að ýta vandanum á undan sér, verið að fresta honum. Það liggur alveg fyrir að hlutverk nýrrar ríkisstjórnar verður að takast á við þann mikla vanda sem hefur verið frestað og ýtt áfram í fjögur ár. Ég skil ekki af hverju menn hafa ýtt vanda Íbúðalánasjóðs á undan sér. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að samkvæmt mínum bestu heimildum barst fjárlaganefnd bréf frá stjórn og forstjóra sjóðsins í júlí á þessu ári þar sem sagt var að það yrði að gera eitthvað í hlutunum strax. Samt sem áður bíða menn með þessi mál alveg þangað til núna, til mánaðamóta nóvember/desember, og vilja að við klárum þetta á nokkrum dögum. Virðulegi forseti. Ég spyr: Af hverju? Vonast menn til þess að það verði minni umræða um þetta, að þetta fari inn í jólin eins og stundum er sagt, að fólk fylgist ekki með því sem er í gangi vegna þess að það sé of mikið að gera við jólaundirbúning? Er það ástæðan fyrir frestuninni? Það getur ekki verið nein málefnaleg ástæða fyrir henni. Það er ekkert sem mælir með því að ekki verði strax unnið vel úr þeirri stöðu sem er hjá Íbúðalánasjóði. Maður hlýtur að spyrja: Hvaða aðrar ástæður liggja að baki? Hverjar sem ástæðurnar eru er niðurstaðan alltaf sú sama, þessi vinnubrögð koma beint niður á skattgreiðendum þessa lands. Það er fullkomlega útilokað að hlutirnir verði betur unnir, kostnaðurinn minni og í þessu tilfelli að menn vinni betur úr þeirri stöðu sem er í sjóðnum með því að vinna það á elleftu stundu á miklum hraða. Það er útilokað. Ég hef allt kjörtímabilið vakið athygli á stöðu Íbúðalánasjóðs og það liggur alveg fyrir að það hefur þurft að skilgreina betur hlutverk hans. Það hefði þurft að gera fyrir löngu. Ég vek athygli á því að þetta er séríslenskt fyrirkomulag. Þegar ég skoðaði þetta á sínum tíma þegar ég sat í hv. félagsmálanefnd man ég að markaðshlutdeild sambærilegra sjóða á Norðurlöndunum var 10–20%. 10–12% var algengt á Norðurlöndunum en stefnan þar er nákvæmlega sú sama og á Íslandi, þ.e. að hjálpa fólki að eignast húsnæði og líka að gæta jafnræðis milli hinna dreifðu byggða miðað við þéttbýlin. Við hefðum getað og getum enn náð þeim markmiðum án þess að vera í þeirri miklu bankastarfsemi sem Íbúðalánasjóður er í. Hins vegar var ekki betur unnið í þessum málum á sínum tíma sem er miður. Allir flokkar bera ábyrgð á því. Ef menn vísa í ríkisstjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokksins var sannarlega engin pressa frá vinstri flokkunum að gera það, þvert á móti. Það er alveg ljóst að menn vildu að Íbúðalánasjóður gerði meira, lánaði meira, hærri upphæðir, hærra lánshlutfall, með öðrum orðum kæmi sjálfum sér og lántakendum í meiri vanda. Það var stefna vinstri flokkanna. Hver sem vill getur skoðað það alveg sérstaklega. Sá þingmaður sem gekk fremst í því var hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Hún hafði mikla þekkingu á þessum málaflokki, að menn töldu. Það var örugglega rétt þar sem hún var fyrrverandi hæstv. félagsmálaráðherra. Við erum enn ekki komin með fyrirkomulag sem hjálpar fólki við að eignast húsnæði. Í rauninni er vonlítið fyrir ungt fólk að kaupa sína fyrstu íbúð. Ég hef verið þeirrar skoðunar, í ein 20 ár fer ég að geta sagt, að við ættum að beina aðstoðinni í að hjálpa fólki að eignast frekar en að hvetja það til að skulda. Ég er enn þeirrar skoðunar. Ég tel að við getum farið margar leiðir til þess. Við gætum veitt skattafslátt sem mundi nýtast til inngreiðslu á íbúð. Við gætum sömuleiðis farið í nýtt viðbótarlífeyrissparnaðarkerfi og hef ég lagt það til. Þá gætu menn notað það kannski til 30 eða 35 ára aldurs, greitt inn í það og fengið mótframlag frá atvinnurekandanum sem útborgun í fyrstu íbúð. Ef það væri gert mundum við án nokkurs vafa ýta undir að fólk nýtti það í ríkara mæli en nú er. Örugglega má gera ýmislegt annað en aðalatriðið er að við verðum að hjálpa fólki til að eignast og eiga íbúðina þannig að menn geti tekist á við áföllin þegar þau verða. Þau verða alltaf og þá eiga menn ekki að þurfa að sitja í þeirri stöðu sem blasir núna við. Virðulegi forseti. Við verðum að hverfa frá þeirri stefnu sem hefur verið á Íslandi og svo sem á öllum Vesturlöndum. Ég held að það skipti ekki máli hvorum megin Atlantsála við erum, það má færa rök fyrir því að það hafi verið stefna á Vesturlöndum alveg frá lokum seinni heimsstyrjaldar að hvetja fólk til þess að taka lán sem ýta undir skuldsetningu hjá einstaklingum og svo sem fyrirtækjum líka. Það er bara einn galli við lán og hann er sá að það kemur að skuldadögum. Og það kom svo sannarlega að skuldadögum hjá okkur Íslendingum. Þá hefði verið æskilegt að menn hefðu nýtt tímann eftir að við fengum svo harkalega lendingu til að vinna okkur út úr þessu og skapa grunn að öðruvísi samfélagi þar sem ekki væri ýtt undir skuldsetningu eins og við þekkjum. Það hefur ekki verið gert, a.m.k. ekki fram til þessa. Stærsti einstaki vandinn núna í skuldamálum þjóðarinnar er ríkisábyrgðin á Íbúðalánasjóði. Það er hætt við því að leiðréttingar á lánum þar séu í rauninni tilflutningur á milli vasa hjá sömu einstaklingunum. Það þýðir aukin útgjöld hjá ríkissjóði að öllu óbreyttu. Þetta er afskaplega alvarlegt mál. Mér finnst alltaf áhugavert að sjá hvernig spunameistarar vinstri flokkanna spinna úr hverju máli fyrir sig. Núna er verið að reyna að finna einhvern blóraböggul í þessu. Ég sé í einhverjum fjölmiðlum að menn hafa fundið hann í hæstv. fyrrverandi félagsmálaráðherra, Árna Magnússyni, en við skulum bara þakka fyrir það, virðulegi forseti, að sá hæstv. ráðherra skyldi ekki hlusta á stjórnarandstöðuna á þeim tíma, a.m.k. ekki að öllu leyti. Ef það hefði verið gert væri vandinn enn þá stærri núna. Hins vegar er óskiljanlegt af hverju ekki var farið í ákveðnar aðgerðir, eins og til dæmis að auka eftirlit með sjóðnum þar sem menn eru með Fjármálaeftirlit hér í landi og það hefði verið fullbúið til að taka á þeim málum. Virðulegi forseti. Við erum að tala um Íbúðalánasjóð og hvernig við erum að vinna með hann á elleftu stundu í staðinn fyrir að gera eins og við ættum að gera. Svo er annað mál sem við eigum alveg eftir að ræða, nýr Landspítali. Það er eitt af því sem er fullkomlega óskiljanlegt, stefnuleysið hjá hæstv. ríkisstjórn hvað það mál varðar. Mér sýnist að með stefnuleysinu og vandræðaganginum sé ríkisstjórnin að gera þetta þarfa og skynsamlega verkefni að einu óvinsælasta verkefninu á Íslandi í dag. Það er óskiljanlegt af hverju þetta er unnið svona og ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki á því hvað menn ætla að gera með það mál í þinginu. Á morgun er 1. desember og enn er ekkert komið um málið inn í þingið, ekki gert ráð fyrir útgjöldum eða neinu slíku og ekki kynntar neinar áætlanir um verkið. Það er afskaplega mikilvægt verkefni, ekki bara að kynna það í þinginu heldur fyrir þjóðinni. Það er mikilvægt að fólk sé meðvitað um hvað þetta þýðir. Ég hef farið víða og heyri mjög miklar áhyggjur af þessu. Ýmsir róa svo sem undir því, telja að hér verði einhverjar grundvallarbreytingar í heilbrigðisþjónustunni og að heilbrigðisþjónusta um allt land flytjist á einn stað, til Reykjavíkur. Því fer auðvitað fjarri nema menn hafi breytt um skoðun og stefnu í þeim málaflokki. Það eru ýmsar sérkennilegar hugmyndir í gangi. Þetta er bara til komið vegna þess að þeir sem eru í pólitískri forustu hafa ekki sinnt hlutverki sínu. Þetta er ekkert flóknara. Það er alveg ömurlegt að sjá hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur haldið á þessu máli. Það eru tvær forsendur fyrir því að hér séum við með heilbrigðisþjónustu eins og við viljum hafa hana, með því allra besta sem gerist í heiminum, annars vegar hæft starfsfólk og hins vegar aðstaða. Að öllu óbreyttu er hætt við því að við séum á hraðri leið þangað að aðstaðan verði ekki fullnægjandi. Við þurfum að bæta úr því. Ef einhvern tímann hefði verið hagkvæmt að fara í fjárfestingu eins og þessa er það væntanlega þegar minnst er að gera í byggingargeiranum. Þá eru mestar líkur til að við gætum fengið gott verð. Við vitum að á þenslutímum kosta hlutirnir miklu meira. Nú gengur fólk um atvinnulaust og er sumt farið til annarra landa vegna þess að það vantar verkefni og þá ekki síst iðnaðarmenn, að vísu heilbrigðisstarfsfólk líka. Það er að hluta til út af stefnuleysi í þessum málaflokki. Það er dýrt að missa fólk úr landi, ekki bara að það þýði fórnarkostnað vegna þess að menn fái þá ekki skatttekjur heldur eru miklar líkur á að það komi sér fyrir annars staðar, skjóti þar rótum og komi ekki til baka. Við þekkjum það hjá vinum vorum Færeyingum, sem eru vinir í raun, að þeir misstu í kjölfar svipaðs áfalls og við lentum í kynslóðirnar úr landi og þær komu ekki til baka. Hér voru áðan orðaskipti um að nú væri komið meira aðhald, meiri agi og regla í rekstur stofnana. Ég vek athygli á því að í dag var dreift frumvarpi um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Það snýr að Fjármálaeftirlitinu. Það er áhugavert að lesa fylgigögn með því frumvarpi. Þar segir til dæmis: „Samkvæmt ríkisreikningi fyrir árið 2007 var velta Fjármálaeftirlitsins um 600 millj. kr. og er því útlit fyrir að þau hafi hækkað um nálægt 1.470 millj. kr. eða um hátt í 350% gangi rekstraráætlun ársins 2013 eftir.“ Við afgreiðslu sambærilegs máls fyrir ári kom fram að íslenska bankakerfið er 3% af danska bankakerfinu. Íslenska fjármálaeftirlitið er hins vegar 43% af danska fjármálaeftirlitinu. Menn gætu ætlað að þá þyrftum við ekki að gera neinar athugasemdir við það, en við erum að horfa á það núna - við fáum að vísu Fjármálaeftirlitið á fund efnahags- og viðskiptanefndar á mánudaginn og vonandi kemur það þá með upplýsingar um hvað er í gangi hjá slitastjórnunum sem því ber lögum samkvæmt að hafa eftirlit með. Fjármálaeftirlitið hefur fengið hundruð milljóna til að hafa eftirlit með þeim eða þannig má í það minnsta ráða í orð þáverandi hæstvirts ráðherra. Ráðherrarnir hafa verið nokkrir en í máli þessa ráðherra kom fram gagnrýni á það hversu mikil aukning varð á útgjöldum til Fjármálaeftirlitsins og hann sagði að hefði orðið til að hafa sérstaklega eftirlit með slitastjórnunum sem er lagaskylda. Það hefur komið fram að ekki hefur verið neitt eftirlit með launagreiðslum til þeirra eða viðskiptum þeirra við eigin félög. Það er mjög stórt mál og það hefur verið upplýst vegna þess að lífeyrissjóður fór fram á upplýsingar um greiðslurnar hjá einni slitastjórn en ekki í neinu öðru. Við þekkjum það að almenna reglan, og ég held að það sé sama hvaða opinbera stofnun á í hlut, er sparsemi. Menn telja að of litlum fjármunum sé varið til rekstursins. Þess vegna er áhugavert að sjá ýmsar tölur og ég leyfi mér að vísa í nefndarálit frá minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar á síðasta ári. Þar segir á bls. 5, með leyfi forseta: „Húsnæðiskostnaðurinn er um 88 millj. kr. á ári, eignakaup, svo sem húsgagnakaup eru 54 millj. kr., það eru um 400 þús. kr. á hvern einasta starfsmann að því gefnu að þeim fjölgi, og sérfræðikostnaður hækkar verulega. Hann er nú kominn í 155 millj. kr. Rekstur tölvubúnaðar kostar 109 millj. kr. á árinu 2012. Hækkunin á þessum lið er 12% á milli ára. Gjafir og risna fyrir starfsfólk er áætluð 7 millj. kr. eða sem nemur um 55 þús. kr. á hvern starfsmann. Þegar skoðuð eru laun til stjórnarmanna sem eru ekki í föstu starfi heldur sinna hlutverki sem stjórnarformenn og stjórnarmenn kemur eftirfarandi meðal annars fram: Fyrrverandi ráðherra hækkaði greiðslu til stjórnarformanns um næstum 175%, úr 220 þús. kr. á mánuði í 600 þús. kr. á mánuði. Núna eru stjórnarlaunin fyrir stjórnarformann 600 þús. kr. á mánuði, 200 þús. kr. fyrir aðalmann og 200 þús. kr. fyrir varamann. Minni hlutinn hefur leitað eftir skýringum á því hvers vegna fyrrverandi ráðherra hækkaði launin svona mikið og hvort einhverjar sambærilegar greiðslur tíðkist hjá opinberum fyrirtækjum þar sem stjórnir eru. Minni hlutinn er hins vegar þeirrar skoðunar að sjálfsagt og eðlilegt sé að greiða fólki fyrir að sinna hlutverkum sem þessum. Þá skipti máli að samræmi sé milli ríkisstofnana sem telja má sambærilegar. Það er ábyrgðarhluti að þingmenn fari gaumgæfilega yfir kostnaðartölur sem liggja til grundvallar í þessu máli og sambærilegum málum.“ Hér sjáum við alveg gríðarlega aukningu hjá opinberri stofnun. Samt sem áður hefur að mínu áliti ekki verið sinnt risamálum sem skyldi. Ég nefni gengislán, sem ég hef ekki tíma til að fara yfir núna en er búinn að gera oft áður, og neytendavernd sem mér hefur fundist vera í skötulíki og er samt sem áður að hluta til hjá Fjármálaeftirlitinu. Þetta eru ekki stórar tölur, rúmlega 2 milljarðar kr. á síðasta ári, en þegar ég sé þessar tölur þó að það séu litlu tölurnar eins og 55 þús. kr. í risnu á hvern starfsmann koma þær flatt upp á mig. Ég hef aldrei séð þetta neins staðar hjá hinu opinbera. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alveg hvernig mönnum hefur dottið þetta í hug. Þarna orkar fleira tvímælis en meðan verið er að þrengja að heilbrigðisstarfsfólki og opinberum starfsmönnum almennt er mjög sérstakt að sjá svona hjá einni opinberri stofnun, sérstaklega í ljósi þess að ýmislegt hefur verið gagnrýnisvert þarna. Ég hef ekkert farið í eftirlit FME á Byr og SpKef en þar voru brotin lög um eiginfjárhlutföll og ekki hafa enn fengist svör við því þótt ítrekað hafi verið farið fram á það hvers vegna Fjármálaeftirlitið lét það viðgangast. Slitastjórnir áttu að vera undir sama eftirliti og bankaráð samkvæmt lögum, það voru sett sérstök lög til að tryggja að haft yrði eftirlit með því af hálfu stofnunarinnar, en það hefur ekki verið gert. Við þurfum að fara sérstaklega yfir þetta ásamt ýmsu öðru í þessu fjárlagafrumvarpi.

Virðulegi forseti. Þegar ég var að velta því fyrir mér hvar ég ætti að byrja í þessari umræðu um fjárlögin kom gamalt kosningaslagorð Framsóknarflokksins upp í hugann. Það var: „Vinna, vöxtur, velferð.“ Á mjög góðri ráðstefnu sem var haldin í Hörpu fyrir nokkru, þar sem verið var að fjalla um samstarfið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, átti ég samtal við nokkra starfsmenn sjóðsins. Þar kom fram að það hefði komið þeim á óvart, þegar þeir komu hingað til lands, hversu mikil samstaða var í stjórnmálunum og í samfélaginu almennt um mikilvægi þess að standa vörð um velferðarkerfið. Þetta virtist vera eitthvað sem þeir töldu frekar einstakt fyrir Ísland, eitt af einkennum Íslands, þessi samstaða og samhugur um mikilvægi þess að vera með gott velferðarkerfi, að ákveðið net sé til staðar til að styðja við þá sem minna mega sín. Ég hef því ekki að öllu leyti getað tekið undir þá gagnrýni sem hefur beinst að núverandi ríkisstjórn þess efnis að ríkisstjórn sem vilji kenna sig við norræna velferð sé að skera niður í velferðarkerfinu af því að henni sé svo illa við velferðarkerfið. Við stóðum frammi fyrir miklum erfiðleikum eftir hrunið þar sem stór hluti þeirra tekna sem ríkið hafði fengið fyrir hrun hvarf. Ríkið hefur síðan þurft að taka á sig miklar skuldbindingar sem hefur orðið til þess að nauðsynlegt hefur reynst að hagræða. Við hefðum vissulega getað gert ýmislegt öðruvísi en gert hefur verið en það er alveg sama hverjir hefðu verið í ríkisstjórn, taka hefði þurft erfiðar og stórar ákvarðanir. Ástæðan fyrir því að ég nefni sérstaklega þetta gamla slagorð sem ég tel að eigi enn mjög vel við er sú að hugsunin er svo mikilvæg þegar við nálgumst velferðina og hvernig við rekum ríkið. Við þurfum nefnilega að byrja á réttum enda. Vinna, vöxtur, velferð - við verðum að skapa vinnu, tryggja að hér sé öflugt atvinnulíf, til að vöxtur verði og til að við getum borgað fyrir velferðina. Það gerum við ekki með því að hækka skatta. Það gerum við heldur ekki með því að auka bætur eða leggja enn frekar í það að fjölga stofnunum eða jafnvel fækka. Við gerum það fyrst og fremst með því að efla atvinnulífið. Í þessari umræðu vil ég sérstaklega koma inn á sjálfa fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Í nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar er tafla þar sem farið er í gegnum hvernig ætlunin sé að ráðstafa 5,6 milljörðum í hinni svokölluðu fjárfestingaráætlun stjórnvalda. Þar eru nokkur atriði sem ég get tekið undir. Ég er sammála því að mikilvægt sé að efla grænar fjárfestingar. Ég tel mikilvægt að stuðla að því að íslensk fyrirtæki séu sem mest umhverfisvæn í starfssemi sinni, að það muni skila okkur aukinni sjálfbærni og draga úr notkun á gjaldeyri þegar kemur að kaupum á erlendri orku, bensíni eða olíu. En ég stoppa hins vegar við áhersluna sem kemur fram á uppbyggingu á ýmissi menningartengdri starfsemi sem, eins og 2. minni hluti nefnir hér sérstaklega, mun leiða til aukins rekstrarkostnaðar í framtíðinni fyrir ríkið. Það er erfitt að sjá hvar tekjurnar munu koma inn til að geta staðið undir velferðinni sem, eins og ég nefndi hér áðan, við erum öll sammála um að er mikilvæg. Í tiltölulega nýlegri skýrslu frá ráðgjafarfyrirtækinu McKinsey eru nefndar ýmsar leiðir sem hægt væri að fara til að styrkja og efla íslenskt atvinnulíf. Mér finnst vanta í þessa tillögu og áherslurnar hvað það varðar að rætt sé um hvernig við getum einfaldað kerfið. Lítil og meðalstór fyrirtæki - sem langflest íslensk fyrirtæki eru, fyrirtæki sem skapa störf, borga fólki laun og gera það að verkum að ríkissjóður fær tekjur - standa frammi fyrir því að skattkerfið hefur orðið æ flóknara. Það er svo sem ekki nýtt, það skal alveg viðurkennast, en það hefur hins vegar, sérstaklega ef við horfum á lagaumhverfi lítilla og meðalstórra fyrirtækja hér á Íslandi, orðið æ flóknara. Ég hefði talið rétt að hluti af fjárfestingaráætlun stjórnvalda hefði farið í átak í því hvernig hægt væri að einfalda kerfið gagnvart þessum litlu fyrirtækjum. Að það þurfi ekki að vera þannig að fyrirtæki sem er með 10 starfsmenn að hámarki þurfi að hafa einn starfsmann í engu öðru en því að halda utan um nauðsynlega upplýsingaöflun, samantekt og skil á sköttum og fylgjast með þeim skattbreytingum sem venjulega detta inn korteri fyrir áramót. Þetta er kostnaður. Einnig má einfalda félagaréttinn. Ég held að á sínum tíma hafi verið gengið of hart fram í því að hvetja einstaklinga til að færa sig yfir í einkahlutafélagaformið. Það hefur aukið flækjustigið við rekstur viðkomandi fyrirtækja. Það ætti að geta aukið arðsemina, og um leið skatttekjur ríkissjóðs, að fara skipulega í gegnum félagaréttinn og í gegnum skattkerfið með það í huga hvernig við getum einfaldað það þó að það skili okkur sambærilegum tekjum. Í skýrslu McKinseys er líka talað um það - og ég tel líka skorta mjög á það í fjárfestingaráætluninni - hvernig hægt sé að hvetja fólk til að fara út í nýsköpun, fara út í að stofna fyrirtæki. Ef stofnað er fyrirtæki og búið til eitt starf er í raun hægt að margfalda það með þremur. Hvert nýtt starf á hugsanlega að geta skapað þrjú störf. Í McKinsey-skýrslunni er einmitt sérstaklega talað um að mikilvægt sé að fyrirtækin hafi aðgang að fjármagni, að hægt sé að fá fjármagn í áhættufjárfestingar því að það er alltaf áhætta að skapa ný störf, að skapa nýtt fyrirtæki. Fólk er oft að leggja allt sitt undir, heimili sitt, lífsviðurværi sitt og fjölskyldu sinnar. Því sé mjög mikilvægt að til staðar sé stuðningur og kerfi til að tryggja að allt samfélagið taki þátt í fjárfestingunni. Í skýrslunni er bent á að eina spariféð sem verið hefur til staðar í íslensku samfélagi er í gegnum lífeyrissjóðina og þeir hafa að mjög litlu leyti verið að koma inn í áhættufjárfestingar og nýsköpun. Horfa þyrfti til þess hvort að einhverju leyti væri nauðsynlegt að breyta lagaumhverfi lífeyrissjóðanna til að tryggja að þeir hafi möguleika á þessu. Ég hefði líka gjarnan viljað sjá hjá núverandi stjórnvöldum sambærilegt verkefni og breska ríkisstjórnin hefur farið út í. Þeir hafa kallað það verkefni Merlin eftir goðsagnapersónunni og galdramanninum Merlin. Gerður var samningur við fjögur af stærstu fjármálafyrirtækjunum í Bretlandi, þau sem fengu mesta ríkisaðstoðina 2008, um að leggja ákveðna upphæð sérstaklega í að lána fyrirtækjum. Talað var um 190 milljarða punda og þar af ættu um 76 milljarðar að fara til lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Það er ekki nóg að benda bara á það sem maður telur að hefði átt að gera heldur þyrfti maður þá líka að geta þess hvernig hægt hefði verið að fjármagna hlutina. Í nefndaráliti 2. minni hluta er talað um að ætlunin sé að hækka gjald af lánastofnunum til umboðsmanns skuldara úr 0,03% upp í 0,0343%. Það mundi þá skila 2 milljörðum kr. í tekjur. Gera má ráð fyrir því að smátt og smátt dragi úr umsvifum umboðsmanns skuldara og þá er spurning hvort hægt væri að komast að einhvers konar samkomulagi við fjármálafyrirtækin um að þetta fjármagn kæmi þarna inn. Það má líka nefna óhreyfðar innstæður. Það svar fékkst við fyrirspurn í þinginu að svokallaðar óhreyfðar innstæður, sem hafa legið óhreyfðar í 15 eða 16 ár, að mig minnir mig, séu um 1,5 milljarðar. Það er spurning hvort mögulegt væri að nýta þá fjármuni ásamt því að lífeyrissjóðirnir kæmu inn í dæmið til að fjármagna nýsköpun í atvinnulífinu. Ég hef líka saknað mjög stefnumörkunar hjá stjórnvöldum um það hvernig hægt sé að lækka vextina, sem er náttúrlega aðalatriðið hvort sem við erum að tala um heimili eða fyrirtæki. Í frumvarpi okkar framsóknarmanna er tillaga um endurskoðun á ávöxtunarkröfum lífeyrissjóðanna. Ýmsir hafa bent á að þeir telji að samspil sé þar á milli, að þessi ávöxtunarkrafa upp á 3,5% geti að einhverju leyti leitt til þess að vextirnir hér eru þetta háir. Vaxtakjörin, eins og doktorsneminn Ólafur Margeirsson hefur sýnt fram á, hafa raunar gert það að verkum að framlegðin, hagnaðurinn af íslenskum fyrirtækjum, hefur nánast ekki verið nein, hefur verið mjög lítil ef horft er til þess hve fyrirtækin hafa verið að borga háa vexti. Fyrirtækin þurfa þar af leiðandi að skila mikilli arðsemi til að geta staðið undir þessu. Ég hefði því gjarnan viljað sjá einhvers konar sambærileg verkefni og ég nefni í Bretlandi með samkomulagi við fjármálafyrirtækin um að þau taki höndum saman um að efla atvinnulífið og stofna ný fyrirtæki á Íslandi. Einnig þarf að horfa til þess að mikil samstaða var í þinginu um mikilvægi þess að byggja upp grænt atvinnulíf og fókusinn gæti að hluta til verið þar. Ég hef líka bent á skýrslu þriggja vitringa, útlendinga, sem þáverandi menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, fékk til að fara í gegnum menntakerfið og velta fyrir sér hvað við ættum að leggja áherslu á, hvernig við gætum endurskipulagt menntakerfi okkar, til að við gætum farið að byggja okkur upp á nýjan leik. Þeir sáu hvað mest tækifæri fyrir Íslendinga, þar sem við gætum náð afburðaárangri á heimsvísu, á þrem sviðum. Það voru heilbrigðisvísindin. Við erum mjög stolt af heilbrigðiskerfi okkar og heilbrigðisstarfsmönnum. Hér eru fyrirtæki sem hafa verið að þróa ýmsa tækni sem ættu þá að vera hentug til útflutnings á sviði heilbrigðisvísinda. Við erum með vísindamenn, fræðimenn við Háskóla Íslands, sem hafa verið að skila af sér greinum á heimsmælikvarða. Þeir töluðu um að þarna lægju mikil tækifæri. Fyrirkomulag eins og ég nefndi varðandi auðveldari aðgang að áhættufé gæti þá orðið til að auðvelda millifærsluna á þekkingu úr fræðasamfélaginu yfir í vöru eða þjónustu sem hægt væri að selja úr landi. Í öðru lagi nefndu þeir það sem þeir kölluðu, að mig minnir, náttúruvísindi eða það sem tengist jarðhitanum og náttúru Íslands. Þar höfum við séð að sprotafyrirtæki hafa verið að ná árangri og þar teljum við líka þau öflugu orkufyrirtæki sem við eigum. Sú nýsköpun sem verið hefur á sviði þróunar í jarðvarmavirkjunum ætti að vera dæmi um það sem við eigum að horfa til og styðja við. Við eigum að styðja við vísindastarf og í framhaldinu sköpun á nýrri þekkingu og nýjum vörum og þjónustu sem hægt væri að selja úr landi til að afla gjaldeyristekna. Þriðji liðurinn, sem ég held að mikil samstaða sé um innan þingsins, lýtur að því að mikilvægt sé að breyta viðhorfinu innan þings og utan, í samfélaginu, um það að skapandi greinar eru og geta verið mikill vaxtarsproti fyrir íslenskt samfélag. Það er eitthvað sem við getum boðið upp á sem er öðruvísi, sem er sérstakt. Ekki er endilega hægt að segja að við séum betri en aðrir en þarna eru hins vegar möguleikar á að þróa vöru og þjónustu sem hægt er að koma á framfæri með samspili við tæknigeirann eins og varðandi tölvuleikina. Við höfum séð hvernig kvikmyndaiðnaðurinn hefur blómstrað með nýjum verkefnum sem hafa komið utan frá. Þar getum við vísað til þess að undirstaðan hafi einmitt verið sú framsýni sem fólst í því að koma á sérstökum skattaívilnunum gagnvart kvikmyndagerð. Ég hef nýlega lagt fram frumvarp um að við komum á sambærilegu fyrirkomulagi hvað varðar tónlistariðnaðinn. Ég held að þar stöndum við á góðum grunni í gegnum það fjölbreytta tónlistarnám sem er til staðar í landinu, tónlistarmenningu okkar. Ég held að varla sé til það bæjarfélag hringinn í kringum landið þar sem ekki finnst öflugur kór og mikill áhugi almennt á tónlist. Mér finnst svolítið fyndið að ég skuli vera að tala sérstaklega um þetta vegna þess að ég er alræmd í minni fjölskyldu fyrir að geta ekki haldið lagi, fæ varla að syngja í baðherberginu hvað þá annars staðar. En ég tel hins vegar að mikill möguleiki sé á því, með sambærilegu fyrirkomulagi, að laða hingað erlenda tónlistarmenn sem væru tilbúnir að koma hingað og taka upp tónlist, bæði upptökurnar sjálfar á tónlistarmyndbönd. Líka væri hægt að íhuga sambærilega ívilnun gagnvart tónlistarhátíðum. MTV-hátíðin var á tímabili að velta fyrir sér að koma hingað og hátíðir af þeirri stærðargráðu gætu skilað gífurlegum fjármunum inn í íslenskt samfélag. Ég bendi á Airwaves sem dæmi en tölur þeirra sýna fram á að Airwaves-hátíðin kemur með milljarð inn í samfélagið á þeim tíma sem minnst er að gera í ferðaþjónustunni. Það er alveg frábært framtak. Nefna má fleiri tónlistarhátíðir hringinn í kringum landið. Þetta eru svona dæmi um það hvar möguleikarnir liggja. Ég nefni líka rithöfundana okkar. Þeirra starf fellur að sjálfsögðu undir skapandi greinar. Við byggjum á langri sagnahefð, Íslendingar, og þarna er einmitt möguleiki á því að búa til vöru, bók, sem hægt væri að selja úr landi, markaðssetja í öðrum löndum. Það skilar síðan tekjum og þá störfum hingað til Íslands. Grunnurinn að þeim hugmyndum sem komu fram í skýrslunni sem unnin var fyrir þáverandi menntamálaráðherra er náttúrlega menntakerfið sjálft. Þegar við ræðum um það hvernig við getum búið til nýjar tekjur eigum við líka að velta því fyrir okkur, og að sjálfsögðu hafa allir stjórnmálamenn á þingi gert það, hvernig hægt sé að nýta betur þá peninga sem við þó höfum. Innan menntakerfisins eru mikil tækifæri til að fá meiri hagnað, meiri arðsemi, meiri árangur af þeim fjármunum sem við setjum í það. Í samanburðarrannsóknum við nágrannalönd okkur kemur í ljós að við setjum töluvert hærri upphæðir í grunn- og framhaldsskólana en aftur á móti lægri upphæðir þegar kemur að háskólanámi og því sem snýr að vísindastarfi. Miðað við meðaltal Norðurlandanna er hærra hlutfall af Íslendingum í aldurshópnum frá 25–49 ára eingöngu með grunnskólamenntun, eða um 25%, og skýrar ábendingar eru um að sú tala mun væntanlega hækka, þ.e. þeim sem einungis eru með grunnskólamenntun mun fjölga. Það er líka, eins og ég hef nefnt töluvert oft í ræðustól, algerlega óásættanlegt hversu hátt brottfallið er í framhaldsskólunum. Það leiðir til þess að við erum meðal þeirra þjóða sem eru með minnstan árangur hvað varðar það hlutfall sem ekki er með framhaldsskólapróf. Reyndin hefur líka verið sú að færra fólk hefur verið að fara í starfs- og verknám og hætta er á því að þetta geti versnað enn frekar. Við tökum að auki lengri tíma í að klára námið og það á líka við þegar við á annað borð erum komin upp í háskóla. Þetta hefur með það að gera hvernig við höfum sett kerfið okkar upp. Þeim mun lengri tíma sem nemendur eru að ljúka námi þeim mun meiri peninga setjum við í það. Nemendur eru þá seinni út á vinnumarkaðinn þar sem þeir geta skapað verðmæti fyrir samfélagið. Ég hef lagt mikla áherslu á mikilvægi þess að fara að taka raunverulegar ákvarðanir um það hvernig við getum aukið gæðin og framleiðnina, afköstin, í menntakerfinu. Þess hef ég saknað í tillögum og aðgerðum stjórnvalda á þessu kjörtímabili. Það virðist heldur ekki hafa verið forgangsatriði hjá stjórnvöldum hvað varðar heilbrigðiskerfið okkar hvernig við getum nýtt þá peninga sem við setjum inn í kerfið til að ná betri árangri, til að auka gæði þeirrar þjónustu sem veitt er og raunar stýra flæðinu betur inn í kerfið. Við framsóknarmenn höfum ályktað sérstaklega um mikilvægi þess að innleiða valfrjálst tilvísanakerfi sambærilegt og þekkist í Danmörku. Þar getur sjúklingur valið hvort hann vill hefja ferð sína í gegnum heilbrigðiskerfið með tilvísun frá heimilislækni til sérfræðilæknis, og fær þá fulla greiðsluþátttöku frá hinu opinbera, eða hvort hann vill fara beint til sérfræðilæknisins án þess að fá tilvísun og ráðgjöf og borga þá sjálfur. Þetta er hluti af hugmyndafræði sem kölluð hefur verið „gate-keeping“ og er ein af þeim hugmyndum sem ég veit að menn hafa rætt innan velferðarráðuneytisins og eru vonandi á fullu við að innleiða, hefur einfaldlega með það að gera að bjóða upp á eitt símanúmer sem fólk getur hringt í og fengið upplýsingar um hvert það eigi að leita. Við erum ekki að tala um neyðarnúmer heldur bara að leiðbeina fólki á réttan stað innan kerfisins. Annað dæmi sem ég vil nefna sérstaklega, og ég veit að mikla áhersla hefur verið lögð á það í Svíþjóð, er það hvernig við getum aukið rafræna þáttinn í heilbrigðiskerfinu þannig að það sé kannski ekki einstaklingur sem tekur við tímapöntunum heldur geti sjúklingar sjálfir bókað tíma á netinu. Einnig er verið að stíga mjög stór skref í þróun á fjarlækningum sem ættu líka að stuðla að betri nýtingu á því starfsfólki og þeim fjárfestingum sem við höfum í kerfinu. Ég get nefnt sjálfa mig sem dæmi um fjarlækningar. Þegar ég brotnaði voru myndir af úlnliðnum á mér sendar frá Sauðárkróki til Akureyrar og bæklunarskurðlæknir þar skoðaði þær og greindi og ráðlagði lækninum á Sauðárkróki hvað best væri að gera. Ég veit að Svíar hafa líka verið frumkvöðlar í að bjóða upp á ráðgjöf, sálfræði- og geðlæknaþjónustu, í gegnum tölvur. Hefur það gefið góða raun hvað varðar meðferð á ýmsum kvíðaröskunum að veita þá ráðgjöf og meðferð í gegnum tölvur. Þetta eru dæmi um það sem ég hefði talið eðlilegt að kæmi fram í fjárfestingaráætlun og mundi falla undir það hvernig við gætum nýtt fjármuni okkar betur. Ég hef saknað þess sárlega að stjórnvöld fylgi ekki eftir ályktunum og samþykktum stjórnarflokkanna um mikilvægi þriðja geirans í samfélaginu. Eftir hrun urðu ýmis frjáls félagasamtök fyrir margföldu áfalli. Í fyrsta lagi þurftu skjólstæðingar þeirra enn meira á þeim að halda í framhaldi af því áfalli sem þeir voru að upplifa. Einnig var fjármagn frá ríkinu til frjálsra félagasamtaka skorið mjög niður og styrkir sem áður höfðu fengist frá fyrirtækjum hurfu. Eitt af þeim lykilverkefnum sem breska ríkisstjórnin, íhalds- og framsóknarflokkurinn, hefur staðið fyrir er svokallað Big Society, stórt samfélag eða betra samfélag. Þar hefur svokallaður samfélagsbanki verið settur upp en hann er hugsaður til að styðja við starf frjálsra félagasamtaka. Þessi frjálsu félagasamtök hafa til dæmis tekið að sér að aðstoða ungt atvinnulaust fólk við að koma sér aftur inn á vinnumarkaðinn. Sú þjónusta sem hingað til hefur verið á vegum hins opinbera hefur þá getað farið yfir til þessara frjálsu félagasamtaka og áhersla hefur verið lögð á að ekki er verið að tala um hagnað af þeirri starfsemi heldur einungis bætta þjónusta. Sá hagnaður sem hugsanlega gæti orðið við þessar breytingar mundi þá fyrst og fremst skila sér til þeirra sem nýta þjónustuna. Óhreyfðu innstæðurnar, sem ég nefndi hér áðan, hafa einmitt verið nýttar í þetta. Þeir fjármunir hafa verið settir inn í þennan banka og verið undirstaðan að því að hægt er að fjármagna þessa starfsemi og nýsköpun á þessu sviði. Í McKinsey-skýrslunni eru ýmsar hugmyndir og ýmsir punktar nefndir; ég hef til dæmis talað mikið um mikilvægi nýsköpunar. Íslenska þjóðin er dugleg. Við höfum náð gífurlega langt á síðustu 100 árum, við höfum gjörbylt lífskjörum íslensks almennings. En í skýrslunni er verið að benda á að við getum gert betur. Við getum bæði nýtt fólkið okkar betur þannig að það þurfi ekki að vinna jafnlangan vinnutíma og það vinnur í dag og geti fengið mannsæmandi laun fyrir 8 klukkustunda vinnu á dag. Það gerum við með því að auka framleiðnina í hverju starfi fyrir sig og huga að því hvernig við nýtum fjármagnið okkar. Þetta verðum við að leggja áherslu á þegar við nálgumst hlutina út frá hugmyndafræðinni: Vinna, vöxtur, velferð. Byrjum á vinnunni, búum til vöxtinn og þannig fjármögnum við velferðina. Það er mjög mikilvægt að við veltum því fyrir okkur hvernig við getum betur komist til móts við kjarnafjölskylduna, barnafjölskyldurnar. Allar rannsóknir á vegum stjórnvalda hafa sýnt fram á að þær fjölskyldur eiga í hvað mestum erfiðleikum í íslensku samfélagi. Þar þarf að íhuga þætti eins og þá hvort hægt sé að veita skattaívilnanir út af leikskólagjöldum, hvernig við getum tryggt fólki ódýrara húsnæði, hvernig við getum tryggt fólki lægri vexti, það skiptir máli fyrir okkur öll. Þá erum við að vissu leyti komin að því sem við höfum rætt hér varðandi áhyggjur okkar allra af Íbúðalánasjóði en við erum í raun ekki að taka á vandanum sjálfum, hvernig við ætlum að leysa úr þessari skekkju, þessum halla í fjármögnun sjóðsins. Ég vil hins vegar nefna eina hugmynd - kannski hv. formaður fjárlaganefndar gæti svarað því líka, hann hefur verið hér í salnum. Ég velti því fyrir mér hvort eitthvað hafi verið rætt um möguleikann á því að Íbúðalánasjóður fari út á markað og nýti það fjármagn sem hann hefur og kaupi upp sín eigin bréf. Ég hef verulegar efasemdir - og tel að lífeyrissjóðirnir mundu mótmæla því mjög harðlega ef miðað er við hvernig þeir hafa hingað til staðið vörð um eignarrétt sjóðfélaga - um að mögulegt sé að breyta skilmálum afturvirkt á þeim skuldabréfum sem eru til staðar. En ég get ekki séð að neitt komi í veg fyrir að Íbúðalánasjóður nýti þá tugi milljarða sem nú liggja kyrrir og vinna enga vinnu til að kaupa upp sín eigin bréf á markaði. Ef formaður fjárlaganefndar getur ekki svarað þessu er mikilvægt að fjárlaganefnd velti þessu alla vega upp. Ég velti því fyrir mér hvort Íbúðalánasjóður geti nýtt þá fjármuni sem hann situr uppi með til þess að kaupa upp sín eigin bréf í staðinn fyrir að ríkissjóður sé að taka enn frekari vexti. Það er eitt dæmi. Við þurfum síðan virkilega að fara í endurskoðun á því hvernig við ætlum að reka íbúðalánakerfið okkar til framtíðar. Þar sem búið er að setja mjög skýrar takmarkanir af hendi ESA um það hvað Íbúðalánasjóður getur gert er hugsanlegt að í framtíðinni sæjum við frekar að ríkisvaldið mundi veita ríkisábyrgðir til þeirra sem kaupa húsnæði í fyrsta skipti frekar en að lána því fólki. Það setur almennan ramma varðandi þau fjármálafyrirtæki sem hafa í hyggju að lána til húsnæðiskaupa og undir það ættu lífeyrissjóðirnir að sjálfsögðu að falla þannig að skýrt væri hvaða skilyrði þeir þurfa að uppfylla til að lána fólki. Veita ætti sambærilegar ábyrgðir gagnvart uppbyggingu á félagslegu húsnæði, hvort sem er til eignar eða leigu- eða búseturéttar. Þetta voru þau helstu atriði sem ég vildi nefna hér og þá fyrst og fremst mikilvægi þess að nálgast hlutina rétt þegar kemur að fjárlögunum. Þar eru þau þrjú orð sem ég nefndi grundvallaratriði: Vinna, vöxtur, velferð. Byrjum á vinnunni, búum til vöxtinn. Ég held við getum síðan öll verið sammála um hvernig við ráðstöfum peningunum í velferðina.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og tek undir hið augljósa að það er mikilvægast að efla atvinnulífið til að skapa vinnu, fá vexti og þar af leiðandi velferð, öðruvísi getur það ekki gengið upp. Hv. þingmaður kom inn á það í upphafi ræðu sinnar að utanaðkomandi aðilar hefðu skynjað samstöðuna um að hlífa velferðarþjónustunni þvert á flokka enda hefur það svo sem komið í ljós í þessari umræðu og auðvitað verið vitað í mjög langan tíma. Það hefðu orðið fleiri sóknarfæri til að ná mun meiri samstöðu í einstaka málum ef öll mál hefðu ekki alltaf verið lögð fram í miklum ágreiningi. Hv. þingmaður kom einmitt inn á það hversu mikilvægt það er að skapa ný störf. Við vitum að ríkisstjórnin er búin að vera í stríði við allt atvinnulífið, alveg sama hvort það er ferðaþjónustan, bara það nýjasta, sjávarútvegurinn eða stóriðjan. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún geti ekki tekið undir það að við hefðum getað náð meiri árangri hefðum við sýnt meiri samstöðu og tekið meira tillit hvert til sjónarmiða annars. Síðan fannst mér mjög athyglisverður kafli í ræðu hv. þingmanns þar sem hún ræddi um möguleikana á að breikka atvinnustigið og fara út í nýsköpun og þar fram eftir götunum. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns til þess hvort við séum í raun og veru að nýta menntakerfið í þá veru því að reiknilíkanið hjá framhaldsskólunum er þannig að yfirleitt er skorið af starfs- og verknámi, einmitt það fólk sem við þurfum að fá inn í þær greinar sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni og töluverð og mikil sóknarfæri eru í. Maður skynjar það mjög fljótt að ekki er gert ráð fyrir því í menntakerfinu. Það er frekar haldið áfram með bóknámið. Ég vil heyra álit hv. þingmanns á þessum hlutum.

Virðulegi forseti. Hvað varðar samstöðuna þá vitum við öll að ef reynt er að ná einhvers konar samstöðu og báðir aðilar finna fyrir vilja til þess er yfirleitt auðveldara að leysa verkefnið í framhaldinu. Það tekur oft lengri tíma. Það þýðir að við þurfum að setjast niður, tala saman og gera málamiðlanir, allir þurfa að gera málamiðlanir. En það þýðir líka að þá verður miklu auðveldara í framhaldinu að innleiða og gera það sem við ætlum okkur að gera. Það er verulegt áhyggjuefni að mínu mati hvað óánægjan er mikil, ekki bara hjá aðilum atvinnulífsins heldur öllum aðilum vinnumarkaðarins, hvað þeir eru orðnir ósáttir við ríkisstjórnina og hafa gagnrýnt hana mjög harkalega, sérstaklega að undanförnu og jafnvel hótað málsóknum. Ég ætla að snúa þessu við og spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér. Það eru mér alltaf ákveðin vonbrigði þegar ég heyri fólk tala eins og við séum búin að fullnýta til dæmis grundvallaratvinnugrein okkar sem er sjávarútvegurinn. Við höfum staðið hér dögum, vikum og jafnvel mánuðum saman og tekist á um kerfið sjálft, fiskveiðistjórnarkerfið, en ég hef saknað þess að ekki skuli hafa verið meiri umræður um tillögur eins og koma fram í svokallaðri McKinsey-skýrslu, sem ég nefndi hér áðan, um hvernig við getum aukið enn frekar verðmætasköpunina í greininni. Eitt dæmið sem nefnt er er að markaðssetja betur afurðir okkar þannig að við búum til ákveðið vörumerki og fáum þar með hærri verð. Við fáum góð verð fyrir vörurnar okkar, þær þykja vera mjög góðar, en við gætum hugsanlega gengið enn lengra með því að búa til og markaðssetja þær undir ákveðnum vörumerkjum. Ég tel líka að tækifæri til að nýta auðlindina enn betur séu mikil og þá komum við nákvæmlega að því sem hv. þingmaður nefndi varðandi menntunina, hvað hún skiptir miklu máli. Þegar búa á til úrvalsvöru þarf að sjálfsögðu að hafa mjög vel menntað starfsfólk til að gera það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég er algerlega sammála henni um að við höfum fullt af sóknarfærum í því að nýta afurðirnar betur, sérstaklega þau sem snúa að markaðsátaki í sambandi við sjávarútveginn. Við höfum náð gríðarlegum árangri á örfáum árum í sambandi við nýtinguna, hvernig við vinnum úr aukaafurðum og öðru sem var hent áður og skapar núna milljarðatekjur í þjóðarbúið. Það er nefnilega út af þessu stríði sem stjórnvöld hafa verið í við sjávarútveginn, alveg sama hvaða skoðun við höfum á kerfinu sem slíku, að þrótturinn til að fara í frekari markaðssetningu hefur verið dreginn úr fyrirtækjunum. Í Noregi nota menn til að mynda ákveðna prósentu af veltu sjávarútvegsins í markaðsátak. Það er mjög mikilvægt að við nýtum þá möguleika sem þar eru, en við gerum það auðvitað ekki með þeim skilaboðum frá stjórnvöldum að vera alltaf í stríði við greinina. Það væri nær að stjórnvöld og greinin ynnu saman að því að markaðssetja vöruna því að þannig sköpum við auðvitað meiri tekjur. Ég var algerlega sammála hv. þingmanni um það.

Virðulegur forseti. Þegar rennt er í gegnum fjárfestingaráætlunina, af því að hún er að hluta til fjármögnuð með veiðigjaldinu sem sjávarútvegurinn á að borga, þá saknar maður þess einmitt sárlega að ekki skuli vera einn liður í henni sem væri þá sambærilegur markaðssjóðnum sem var stofnaður í markaðsátaki fyrir ferðaþjónustuna. Ef það munar 1 kr. eða 10 kr. á kílói af þorski eða annarri tegund sem við seljum úr landi er það aukagjaldeyrir inn í landið, þá erum við að skila meiri arði af viðkomandi grein og hún gæti þar af leiðandi borgað hærra veiðigjald.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta og yfirgripsmikla ræðu þar sem farið var yfir ýmsar hugmyndir. Ég vil ræða við hana um tvennt. Annars vegar valfrjálst tilvísanakerfi sem hv. þingmaður nefndi. Tilvísanakerfi getur verið prýðishugmynd og er í rauninni praktíseruð alla jafna á landsbyggðinni, ekki af því að menn hafi ákveðið það heldur er það bara þannig. Vandinn er hins vegar sá að við erum með allt of fáa heimilislækna og þeir eru allt of gamlir, ekki það að við ætlum ekki að gera neitt í því heldur er ég bara að vísa til þess að það hefur ekki verið næg endurnýjun. Á höfuðborgarsvæðinu er ástandið ekki ásættanlegt og það er allt of löng bið eftir þjónustu. Ég skil ekki af hverju menn tala með þessum hætti í umræðunni vegna þess að það þarf að gera mjög margt í heilsugæslunni til að bæta hana en það er ekki möguleiki að bæta við verkefnum núna. Mér finnst ekki að við eigum að búa til væntingar þar um. Hins vegar ætla ég að ræða við hv. þingmann um lífeyrissjóðina, um auknar heimildir þeirra til að fjárfesta. Ég er alveg sammála því sem snýr að ávöxtunarkröfu lífeyrissjóðanna og markmiði um að lækka vexti, en ég hef áhyggjur af því. Hlutverk lífeyrissjóðanna er fyrst og fremst að ávaxta peningana til að fólk geti fengið lífeyri en nú eru lífeyrissjóðirnir, t.d. bara Framtakssjóðurinn þó að hann sé mjög lítið hlutfall af fjármunum lífeyrissjóðanna, eins og fíll í postulínsbúð á okkar litla markaði. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að ef við stígum frekari skref í þá átt aukum við ójafnræði á milli aðila og þessi risi komi inn á markaðinn og ryðji út litlum fyrirtækjum sem eru að reyna að hasla sér völl við erfiðar aðstæður?

Virðulegi forseti. Ég veit að ein helstu rökin fyrir því að ekki sé hægt að innleiða valfrjálst tilvísanakerfi hafa einmitt verið skortur á heimilislæknum og það hversu gamlir þeir eru orðnir. Það má alveg taka undir að allt of seint var brugðist við því og byrjað að hvetja nemendur til að fara í heimilislækningar. Ég hef líka bent á að við megum heldur ekki festa okkur of mikið í formsatriði og segja að þetta sé tómt vandamál og taki allt of langan tíma og þess vegna getum við ekki skoðað þetta fyrr en í fyrsta lagi eftir 10–20 ár þegar við erum búin að mennta alla þessa heimilislækna. Þetta vandamál er ekki bara viðvarandi á Íslandi heldur líka í nágrannalöndum okkar og í Bandaríkjunum og Kanada, þar sem ég hef verið að kynna mér það. Dæmi um það sem væri hægt að gera fyrir utan það sem hæstv. velferðarráðherra hefur þó verið að gera, sem er einmitt að fjölga námstöðum fyrir heimilislækna, væri að taka út aldursmörkin sem var verið að setja í lög varðandi heilbrigðisstarfsmenn. Það hafa Svíar gert. Í Svíþjóð er ekki lengur reynt að þvinga lækna sem eru hraustir og hafa fulla starfsgetu til að hætta. Ég lagði fram breytingartillögu við lög um heilbrigðisstarfsmenn þess efnis að eftir ákveðinn aldur gætu þeir fengið framlengingu á starfsleyfinu í eitt ár í senn og þá yrði metið upp á nýtt hversu góða heilsu viðkomandi hefði til að sinna starfinu. Teymisvinna er annað. Við eigum ekki að vera svona föst í því að það séu bara læknar sem geti sinnt þessari vinnu en ekki aðrir. Nýleg rannsókn sýndi fram á að þriðjungur þeirra sem leita til heilsugæslustöðva gera það vegna undirliggjandi andlegrar vanlíðanar. Sálfræðingar gætu til dæmis komið til móts við og þjónustað þá sjúklinga. Ég hef líka bent á hjúkrunarfræðinga, að þeim væri að einhverju leyti hægt að fela fleiri verkefni sem læknar sinna nú.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni þegar kemur að aldursreglum. Það er engin ástæða til að ýta fólki af vinnumarkaði ef það getur unnið. Það er óréttlátt og í rauninni ósiðlegt. Hins vegar þegar við erum að tala um heimilislækna og förum aðeins í söguskoðun, sem skiptir engu máli, þá kom Sighvatur Björgvinsson tilvísanakerfinu á en Framsóknarflokkurinn afnam það. Það var bara gert á sínum tíma og við getum verið þeirrar skoðunar að það hafi verið mistök, en starfsumhverfi heimilislækna hefur ekki verið nógu spennandi. Kannanir og annað slíkt hafa leitt það í ljós. Við erum með ágætismódel, eins og í Salahverfinu og annars staðar, sem væri skynsamlegt að þróa og nefnd á vegum Guðjóns Magnússonar vann tillögur sem ég átti eftir að framkvæma, mér var hent út úr ráðuneytinu áður en mér tókst að koma því áleiðis, og við þurfum að líta til þeirra. Þetta er fín umræða en mér finnst ekki rétt að tala um tilvísanakerfi þegar við vitum að við getum ekki komið því á því að það er fullkomlega ómögulegt eins og staðan er núna. 
             Síðan varðandi lífeyrissjóðina, hv. þingmaður fer kannski aðeins yfir það mál á eftir.

Virðulegi forseti. Ég get einfaldlega ekki tekið undir það með hv. þingmanni að ómögulegt sé að koma tilvísanakerfi á. Þetta er fyrst og fremst spurning um að taka ákvörðun um að koma því á og byrja síðan að vinna að því að taka þau skref sem nauðsynleg eru til að innleiða það. Eins og ég nefndi er svo mikilvægt að við séum ekki föst í formsatriðum, að þessi stétt megi bara gera þetta og hin stéttin megi bara gera hitt. Við í velferðarnefnd, þ.e. þegar ég sat þar og sit núna sem varamaður, höfum líka lagt áherslu á mikilvægi þess að horfa bæði á líkamlega og andlega heilsu. Innan heilsugæslustöðvanna ætti fjölbreytt teymi af heilbrigðisstarfsmönnum að mæta sjúklingum til að taka á þeirra málum og vísa þeim síðan áfram til sérfræðilækna ef það þykir nauðsynlegt. Varðandi lífeyrissjóðina þá er ég ekki að tala um Framtakssjóðinn. Framtakssjóðurinn er að fjárfesta í stórum öflugum fyrirtækjum. Það er engin nýsköpun þar. Það sem nefnt er í McKinsey-skýrslunni 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir ágæta ræðu. Hún kom víða við. Hún nefndi eitt atriði sem var rætt fyrr í dag undir liðnum störf þingsins af hv. þm. Oddnýju Harðardóttur, sem er brottfall í framhaldsskólum. Ég tel þetta vera verulega alvarlegt vandamál vegna þess að menntun er uppbygging á mannauði og mannauður er meira virði fyrir þjóðina en allar auðlindir því að án mannauðs er engin auðlind. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvar sér hún vandann? Er hann bara í framhaldsskólunum eða getur verið að hann liggi alveg niður í grunnskóla og jafnvel í leikskóla? Þetta eru yfirleitt drengir. Er þörfum þeirra á einhvern hátt verr mætt í grunnskólum, leikskólum og í framhaldsskólum? Er þetta spurningin um fjármagn, þar sem við erum að ræða fjárlagafrumvarp, eða er þetta spurning um lagasetningu og viðhorf? Í háskólunum er nú yfirgnæfandi fjöldi nemenda konur. Ég tel að sérhvert misrétti eða misskipting sé vannýting á mannauði. Þetta þýðir að ekki fara allir í nám þannig að þjóðin er að vannýta þá karlmenn sem hefðu að öllu jöfnu farið í háskóla. Ég tel þetta vera mjög stórt vandamál fyrir þjóðina. Hún er í rauninni að minnka þann mannauð sem hún gæti haft. Ég spyr hv. þingmann út af þessu: Er þetta spurning um fjárveitingar? Er þetta spurning um menntun kennara? Er þetta spurning um viðhorf kennara eða uppbyggingu skólakerfisins? Hvar liggur eiginlega vandinn?

Virðulegi forseti. Þetta er stór spurning. Hvar má finna ástæðu þess að við erum með svona mikið brottfall úr framhaldsskólum? Ég held að svarið við mörgum þeim spurningum sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi sé já. Þetta er margþætt. Eitt af því sem maður hefði gjarnan viljað sjá, jafnvel í fjárfestingaráætluninni, væri verkefni eða úrræði tengd því hvernig ætti til dæmis að taka á viðhorfum samfélagsins til menntunar. Ég las í morgun lítið viðtal, mjög sætt, við unga 23 ára konu sem var að hefja störf á Fiskmarkaðnum hér í bænum sem matreiðslunemi. Hún sagði að þegar hún var 16 ára hefði það verið hennar helsta áhugamál og ástríða að læra að elda mat, hún lá í matreiðslubókum uppi í rúmi og þegar hún varð 16 ára og búin í grunnskóla vildi hún fara í þetta nám, en foreldrar hennar lögðust gegn því og hvöttu hana til að fara í bóknám í framhaldsskóla sem hún kláraði síðan ekki og er núna að gera það sem hana hefur alltaf dreymt um. Ég hef heyrt fleiri svona sögur þar sem þeir sem hafa námsgetu eiga að fara í bóknám. Síðan erum við með rannsóknir sem benda til þess að drengjum líði verr í grunnskólum en stúlkum. Það kemur skýrt fram að vanlíðan þeirra er meiri. Þar af leiðandi er námsleiði þeirra orðinn mun meiri þegar kemur upp í framhaldsskóla. Þar getur eitthvað ákveðið tengst kerfinu. Ég átti nýlega mjög gott spjall við einn af stjórnendum sveitarfélags í Suðvesturkjördæmi þar sem hann benti einmitt á að kannski kæmi vandinn upp í framhaldsskóla en lausnina væri að einhverju leyti að finna í þeim strúktúr eða því fyrirkomulagi sem við erum með í grunnskólanum og jafnvel í leikskólanum og þá þyrfti náttúrlega að taka á því. En þetta er vandinn sem við verðum að taka á.

Frú forseti. Þetta er mjög áhugaverð umræða og þörf. Ég veit ekki hvort menn hafi ímyndað sér hvað gerist í lífi karls eða konu þegar viðkomandi fellur úr skóla. Það gerist nefnilega heilmikið. Í fyrsta lagi bregst viðkomandi vonum foreldra sinna og ættingja og sjálfs sín með því að hætta. Hann verður fyrir sálfræðilegu áfalli, geri ég ráð fyrir. Ég reikna með því að hann verði á einhvern hátt niður brotinn og þannig fer hann út í lífið. Hann fer kannski að vinna einhvers staðar eða á aðra námsbraut, tekst að rífa sig upp eða ekki. Ég tel að þetta sé óskaplega mikil sóun á mannauði hjá einni þjóð. Við höfum ekki efni á þessu.

Virðulegi forseti. Lengdin á náminu skiptir líka máli og framhaldsskólanám upp að framhaldsskólaprófi er langt miðað við samanburðarlöndin. Við sjáum líka að fólk tekur lengri tíma til að klára háskólanám en í nágrannalöndunum. Við höfum líka á undanförnum árum og áratugum verið að lengja nám í grunnskóla um allt að tvö ár. Við höfum lagt mikla peninga í menntakerfið okkar og má spyrja sig hvort við séum að sama skapi að fá til baka þá fjárfestingu sem við erum að leggja í kerfið. Hv. þingmaður nefndi einnig áhrifin og áfallið fyrir einstakling að taka þá ákvörðun að hætta og svo hversu stór ákvörðun það getur verið að koma seinna aftur inn í skólakerfið og hefja nám á nýjan leik. Þetta er eitthvað sem við erum öll sammála um að við þurfum að taka á. Eitt af því sem ég hef velt fyrir mér er hvort það þurfi að breyta skilunum á milli ólíkra skólastiga þannig að sveitarfélögin 

Virðulegi forseti. Ég er komin hingað aftur til að ræða um fjárlagafrumvarpið og ætla að halda áfram með þau atriði sem ég náði ekki að tæpa á í fyrri ræðu minni. Ég vil í upphafi gera samskipti ríkisstjórnarinnar við atvinnulífið að sérstöku umtalsefni og hvernig sá ómögulegi farvegur sem samskipti atvinnulífsins og ríkisstjórnarinnar er í, og hefur verið allt þetta kjörtímabil, birtist m.a. í þessu fjárlagafrumvarpi. Það þarf ekki að hafa um það langt mál. Það eru endalaus átök, við þekkjum það, um stöðugleikasáttmálann og alla samninga sem hafa verið gerðir. Það er alveg sama hvort það eru atvinnurekendur eða launþegar, allir hafa sömu sögu að segja um þessa ríkisstjórn, um svik í samningum og loforð sem hafa ekki verið efnd. Mér finnst ótrúlega sorglegt að við horfum upp á í fjárlagafrumvarpinu, og ég var að ræða hugmyndir um skattlagningar í fyrri ræðu minni, hreina aðför að ferðaþjónustunni með skatti sem ég vil nefna Oddnýjarskattinn. Þar er virðisaukaskattur á hótelgistingu hækkaður upp úr öllu valdi og núverandi hæstv. fjármálaráðherra er aðeins að reyna að draga í land með það, en þó með þeirri óheppilegu aðferð að um leið er verið að flækja skattkerfið og bæta við einu þrepi til viðbótar. Það er annað sem ég nefndi stuttlega í fyrri ræðu minni sem ég ætla að fara betur í, það eru svik ríkisstjórnarinnar gagnvart orkufyrirtækjunum. Það hefur verið rætt um þau í fjölmiðlum á undanförnum dögum og varð tilefni þess að forstjóri Norðuráls, Ragnar Guðmundsson, sendi fjárlaganefnd, efnahags- og viðskiptanefnd og atvinnuveganefnd mjög harðorða umsögn þann 20. nóvember um fjárlagafrumvarpið, um fyrirhugaða framlengingu sérstaks skatts af seldri raforku. Ég var einmitt að lesa bandorminn svokallaða, sem var loksins lagður fram, um breytingar á tekjuhliðinni og þar er staðfest að þessi áform eru að verða að veruleika. Það er þannig að tímabundinn skattur sem ríkisstjórnin setti á raforku og átti að renna út árið 2012 hefur nú verið framlengdur og það, ásamt öðrum atriðum, eru tilefni forstjóra Norðuráls til að setjast við skriftir og skrifa níu blaðsíðna umsögn með níu fylgiskjölum. Samtals eru yfir 100 síður af efni í þessari umsögn. Forstjórinn segir í niðurlagi, með leyfi forseta: „Ljóst þykir að komi áform í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2013 um álagningu raforkuskatts til framkvæmda, mun það fela í sér brot á samningsskuldbindingum ríkisstjórnar Íslands samkvæmt sameiginlegri yfirlýsingu dags. 7. desember 2009, sem og skuldbindingum ríkisstjórnarinnar sem felast í fjárfestingarsamningum við Norðurál.“ Hann rekur í löngu máli í umsögninni hvernig samkomulag sem gert hefur verið við fyrirtækið og önnur fyrirtæki, fjárfestingarsamningar, orkusamningar og annað hefur verið þverbrotið með þessum gjörningi og því var velt upp í fjölmiðlum í gær hvort þetta muni jafnvel skapa ríkinu skaðabótaskyldu. Þetta snertir m.a. álverið í Helguvík, sem er því miður búið að vera bitbein í íslenskum stjórnmálum allt of lengi. Það er hreint út sagt sárgrætilegt að nú fjórum árum síðar - nú ætla ég að spóla til baka í síðustu kosningabaráttu og hafa þann formála á að fyrir fjórum árum þegar ég og m.a. hæstv. forseti vorum í kosningabaráttu í Suðurkjördæmi þá var einn liður í þeirri kosningabaráttu að við frambjóðendur Sjálfstæðisflokksins slógum skjaldborg um Helguvík og við hétum því að við mundum berjast fyrir þeirri framkvæmd fengjum við til þess umboð. Það var engin slík skjaldborg á loforðalista ríkisstjórnarinnar, en hins vegar var í stöðugleikasáttmálanum, í yfirlýsingum í tengslum við kjarasamninga og jafnvel í stjórnarsáttmálanum sjálfum talað um að greiða götu þessa verkefnis. Við vitum öll hvernig sú sorgarsaga er. Fjórum árum síðar, þegar við erum að hefja kosningabaráttu innan skamms, þá held ég að ég og hæstv. forseti getum því miður endurtekið þá skjaldborg sem við slógum um þetta ágæta verkefni. Ég sé að hv. 1. þm. Norðvest. er mættur í salinn og ég heiti á hann að koma með okkur í skjaldborg um Helguvík vegna þess að auðvitað er þetta - ríkisstjórnin hefur sagt: Það er ekki okkur að kenna að framkvæmdir hafi tafist í Helguvík. Það vantar fjármögnun, það eru orkusamningar. Jú jú, orkusamningar hafa tafist en ég er þó orðin mjög vongóð um að þeim fari að ljúka á næstu vikum. Með ákvörðun bæjarstjórnar Voga eru línumálin komin í höfn. Það sem hefur áhrif á fjármögnun og vilja fjárfesta til að koma með fé og hætta sínu eigin fé í framkvæmdir er að sjálfsögðu sú vitneskja að farið sé eftir ákveðnum reglum. Það sé stuðningur, að menn breyti ekki reglum í miðjum leik og að menn hafi jákvætt viðhorf til fjárfestinga. Framkoma ríkisstjórnar Íslands í þessu verkefni og almennt gagnvart atvinnulífinu er ekki skilaboð sem falla fjárfestum vel í geð, hvort sem þeir eru erlendir eða innlendir. Ég ætla að vitna í leiðara Morgunblaðsins í dag sem bar yfirskriftina Dýrkeypt svik. Þar er þetta mál rakið mjög vel. Það er farið vel yfir þau svik sem ég hef verið að rekja hér. Hvaða afleiðingar hafa þau? Nú segir ríkisstjórnin á tyllidögum að hún vilji efla hér fjárfestingar og laða að fjármagn og allt hljómar þetta óskaplega vel. Það segir í leiðara Morgunblaðsins , með leyfi forseta: „Síendurtekin svik á öllum sviðum, ekki síst svo bein og augljós svik við samninga sem gerðir eru við einstök fyrirtæki, eru mikill álitshnekkir fyrir Ísland. Þau verða til þess að svokölluð pólitísk áhætta fjárfesta stóreykst, en sem kunnugt er forðast fjárfestar alla áhættu sem heitan eldinn nema þeir fái hana ríkulega bætta.“ Þá er það spurningin hvort þessi svik, eins og rakið er í Morgunblaðinu í fréttaskýringu í gær, kunni að skapa ríkinu bótaskyldu. Í umsögn Norðuráls kemur m.a. fram, með leyfi forseta: „Skattlagningin sjálf er því í ósamræmi við ákvæði fjárfestingarsamninga ríkisstjórnar Íslands við Norðurál eins og rakið hefur verið (auk e.t.v. fleiri fjárfestingarsamninga við fjárfesta sem ríkisstjórnin mun hafa gert). Þannig hefði hún ekki getað átt sér stað með löglegum hætti, og án þess að skapa ríkinu skaðabótaskyldu, fyrir árin 2010–2012 nema með samkomulagi við m.a. Norðurál.“ Það segir í fréttaskýringunni: „Fram kemur að álögð gjöld álfyrirtækisins hafa hækkað verulega á seinustu árum. „Hér má nefna sem dæmi verulega hækkun tryggingagjalds á árunum 2008–2011 sem nam alls 3,31 prósentustigi. […] Þessi hækkun ein og sér hefur þegar leitt til kostnaðarauka fyrir Norðurál sem nam til dæmis um 152 millj. kr. á árinu 2011.““ Þetta er algerlega stórmál. Ofan á þetta bætist við önnur ákvörðun fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra Oddnýjar G. Harðardóttur, kannski annar Oddnýjarskattur. Við höfum heyrt af fyrirhuguðum breytingum á verðskrá Landsnets, þau áhrif sem þær munu hafa eru gríðarleg. Þetta hefur verið rakið í fréttum og í fjölmiðlum. Ég heyrði skýringar forstjóra Landsnets í gær, að það væri verið að færa vísitölu, verðbæta verðskrárnar og annað og þetta er óskaplega flókið mál, en stutta skýringin er sú að í tíð Oddnýjar Harðardóttur gaf hún út reglugerð sem hefur þær afleiðingar að Landsnet finnur sig knúið til að hækka gjaldskrá sína. Ef við höldum okkur við Helguvík þá mun þessi hækkun hafa í för með sér milljarðs kr. skattahækkun á álverið þar, það verkefni eitt og sér. Þetta var ráðherranum fullkunnugt um en samt gaf hún út þessa reglugerð. Ég vék áðan að samskiptum þessarar ríkisstjórnar við atvinnulífið sem eru hreint út sagt til skammar. Í fyrri ræðu minni fór ég aðeins yfir sjávarútvegsmálin. Við getum gripið niður í umsagnir samtaka á vinnumarkaði, t.d. Samtaka iðnaðarins, sem fjölluðu um fjárlagafrumvarpið þegar það kom fram á stjórnarfundi. Yfirskriftin var: „Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2013 veldur vonbrigðum.“ Þau gagnrýna það sem er í anda þess sem ég nefndi um samráðið og svikin sífellu og ég vil rekja að stjórnvöld og aðilar vinnumarkaðarins hafa verið í ágætu samstarfi um vinnumarkaðsmál, baráttuna við atvinnuleysi. Eitt af þeim atriðum sem var í yfirlýsingu ríkisstjórnar frá því í maí 2011 í tengslum við kjarasamninga var að þá átti að lækka atvinnuleysistryggingagjaldið um 0,3%. Eins og kemur fram í yfirlýsingu Samtaka iðnaðarins verður ekki annað séð en að ríkisstjórnin sé að ganga á bak orða sinna með það. Það sem ég rakti hér áðan í fyrri ræðu minni varðandi alla skattana sem verið er að koma á með endalausum skýringum - og maður verður kannski að hrósa hæstv. ríkisstjórn fyrir frumlegheit í skýringum á skattahækkunum. Í fyrsta lagi heita skattahækkanir ekki lengur skattahækkanir hjá henni, þær eru breytingar á tekjuhlið, mjög frumlegt. Til að krækja í einhverja milljarða auka í tekjur, þá leggur hún núna aukavörugjald á sykraðar og óhollar vörur og segir að það sé í nafni lýðheilsu. Eins og ég benti á áður þá hef ég ekki heyrt um neinn sem fer í megrun með því að hækka skatta. Ég held að sú neyslustýring sé algerlega óásættanleg. Vörugjöldin á matvæli eiga að taka mið af magni að viðbættum sykri eða sætuefnum í vöru. Samtals er gert ráð fyrir að þessi endurskoðun á lögum um almennt vörugjald skili ríkissjóði 0,8 milljörðum kr. Nú á einhver embættismaður að fara að reikna út sykurmagn í vörum og leggja vörugjald á það. Þetta er náttúrlega atvinnuskapandi, hv. þm. Pétur H. Blöndal, við getum kannski hrósað þeim fyrir það. Nei, ég held að þetta hljóti að vera eitt það vitlausasta sem maður hefur heyrt í þessum málum. Ég gef syni mínum skyr. Mér er sagt að skyr sé hollt. Jú, ég hef kvartað við aðila innan Mjólkursamsölunnar yfir því að mjólkurvörur eru upp til hópa of sætar, en þetta hlýtur að verða til þess að verð á skyri hækkar upp úr öllu valdi. Þar með hækkar matarreikningur fjölskyldnanna í landinu og, ég leyfi mér að fullyrða, barnafjölskyldnanna í landinu vegna þess að skyr er vinsælt meðal barna. Á endanum verður þetta til þess að lánin okkar hækka líka og fer út í verðlag og verðbólgu með öllum þeim afleiðingum. Ég er komin í bandorminn, þó við séum að vísu að ræða fjárlögin, en það er einfaldlega þannig að auðvitað verður þetta að ræðast saman. Þetta er tekjugrunnurinn. Ég er búin að gagnrýna fjárfestingaráætlunina sem er meira að segja með fyrirvara frá ríkisstjórninni sjálfri. Hún trúir ekki einu sinni að þetta muni standast þannig að fyrirvarinn hjá henni er að þetta verði allt saman endurskoðað. Hér eru 500–600 millj. kr. sem vantar til að ballansera reikninginn og þá kemur mjög skemmtilegur liður sem ég man eftir úr mínu fyrra lífi sem aðstoðarmaður fjármálaráðherra. Hann var gjarnan fjármögnunarleið Jóhönnu Sigurðardóttur, þáverandi þingmanns, þegar hún kom með útgjaldatillögur og það er liðurinn Bætt skattskil. Hann á nefnilega að gefa 500–600 millj. kr. í viðbótartekjur á næsta ári og það er, með leyfi forseta: „Í áttunda lagi hafa stjórnvöld uppi áform um að bæta skattskil, jafnt einstaklinga sem fyrirtækja, sem kostur er með hertum aðgerðum skattyfirvalda og innheimtumanna ríkissjóðs á komandi mánuðum og árum. Telja má að þessar aðgerðir skili ríkissjóði 500–600 millj. kr. í viðbótartekjum á næsta ári.“ Þetta er froðufé og ég veit að hv. þm. Pétur H. Blöndal er mér sammála um það.  Svo er mjög fróðlegt að lesa þetta plagg. Það á að hækka, eins og hér hefur komið fram, áfengi, tóbak, sykur, raforku, kolefnisgjaldið og tryggingagjaldið. Svo sé ég hérna í bandorminum að það á meira að segja að hækka gjald á útgáfu vegabréfa. Það er kannski liðurinn í því að draga úr brottflutningi ungs fólks, skattleggja vegabréfin og hækka kostnað við vegabréfin 

Virðulegi forseti. Mig langar aðallega að velta upp einu atriði sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni og það eru þær vísbendingar sem er að finna í fjárlagafrumvarpinu um tekjuöflunaraðgerðir. Meðal annars er talað um arð af raforkugeiranum og lagt til að Rarik og Orkubú Vestfjarða, og reyndar Landsvirkjun líka, greiði ákveðinn arð til ríkisins. Hv. þingmaður nefndi áðan að ákveðnar aðgerðir sem ríkisstjórnin virðist ætla að grípa til muni leiða sjálfkrafa til aukinnar verðbólgu og þar með hækkunar á lánum okkar sem skuldum verðtryggð húsnæðislán. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem þessi ríkisstjórn - ég ætlaði að segja „blessaða“ en hætti við - grípur til slíkra aðgerða sem hafa þannig bein áhrif á kjör landsmanna. Er það ekki einfaldlega þannig að ef þessi fyrirtæki eiga að standa undir því að greiða þann arð sem þeim er gert að greiða verða þau annaðhvort að hagræða með einhverjum hætti, sem mun þá væntanlega leiða til uppsagna á starfsfólki eða eitthvað slíkt, eða að hækka gjaldskrá sína, sem mun fara beint út í verðlagið og bitna á notendum vegna þess að kostnaður heimilanna við orkukaup eykst? Ég vek athygli á því að þetta á sérstaklega við viðskiptavini þessara tveggja fyrirtækja ef þetta nær fram að ganga og ef ég skil þetta rétt. Þar af leiðandi má fullyrða að með þessu séu ríkisstjórnarflokkarnir að leggja til ákveðna aukna skattheimtu á hluta landsmanna með því að gera kröfu um arð á þessi tvö fyrirtæki, Rarik og Orkubú Vestfjarða.

Virðulegi forseti. Þetta minnir mig á hund sem eltir skottið sitt. Hér er gefin út reglugerð sem verður til þess að Landsnet þarf að hækka gjaldskrá sína, það verður til þess að fyrirtækin þurfa að kaupa raforkuna á dýrara verði sem verður til þess að þau verða að setja hækkunina út í verðlagið, þannig eru heimilin skattlögð meira. Af hverju er þetta gert? Ég heyrði í forstjóra Landsnets í gær og þetta var gert til að auka eigið fé Landsnets. Það er, eftir því sem mér best skilst, í kringum 10 milljarðar í dag og á að auka það til að geta mætt fyrirhuguðum framkvæmdum á næstu árum. Á sama tíma ætlar ríkisstjórnin svo að taka út úr þessum ríkisfyrirtækjum meiri arð með hinni hendinni. Þetta er hundurinn sem alltaf eltir skottið á sér. Það á að taka meiri arð út úr þessum sömu fyrirtækjum og er verið að auka eigið fé og bæta stöðuna hjá með því að skattleggja og hækka gjöldin á íbúana. Þetta gengur einfaldlega ekki upp. Ég sagði áðan í fyrri ræðu minni að þetta hljómar mjög 2007 þegar verið var að belgja út efnahagsreikninga og reikninga fyrirtækja fyrir hrun og taka út úr þeim mikinn arð þannig að á endanum stóð skelin ein og svo hrundi náttúrlega skelin og ekkert innvols var eftir. Mér finnst ríkisstjórnin vera í nákvæmlega sama fari.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni að lenskan virðist vera sú að fara í tekjuöflun sem lendir með einum eða öðrum hætti á almenningi. Þó að tekjuöflunarfrumvörpin séu ekki til umræðu hér vil ég nefna að það er sérstaklega augljóst á þeim hvað á að gera. Ég hef reynt að spyrja þá örfáu stjórnarþingmenn sem hér hafa talað og ég hef náð að komast í tæri við um eitt atriði í fjárlagafrumvarpinu og það er að Seðlabanki Íslands á að greiða arð til ríkisins upp á 2,6 milljarða. Það kann að vera ósanngjarnt að spyrja hv. þingmann þessarar spurningar en þar sem mér gengur illa að fá svör hjá þingmönnum stjórnarflokkanna vil ég grennslast fyrir um það hjá hv. þingmanni hvort hún geti upplýst mig um það hvernig þessi hagnaður verði til hjá Seðlabankanum. Hvar fær Seðlabankinn þann hagnað sem á að greiða til ríkisins? Ég hygg að svarleysið fram að þessu stafi af því að hv. þingmenn stjórnarflokkanna hafi ekki hugmynd um það hvernig Seðlabankinn græjar þessa 2,6 milljarða, en það er forvitnilegt að heyra ef einhverjir aðrir eru betur að sér í því. Þetta var um arð frá Seðlabankanum. Annað er að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins er gert að greiða 1,2 milljarða í arð. Hvernig mun Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins ná slíkum arði? Væntanlega með því að hækka álögur á áfengi og tóbak og kannski sérstaklega neftóbak. Maður veltir fyrir sér hvaða afleiðingar það hefur á lán landsmanna því að eins og vísitalan er nú skynsamlega byggð upp, eða þannig, hefur hækkun á tóbaki áhrif til hækkunar húsnæðislána.

Virðulegur forseti. Nei, ég get því miður ekki frætt hv. þingmann um það hvernig þessi arður í Seðlabankanum á að koma til og ég spyr: Eru seðlabankar almennt látnir skila arði? Eru þeir almennt reknir með það fyrir augum að þeir skili arði? Ég hélt ekki. Ég hélt að seðlabankar hefðu allt annað hlutverk. Þetta er álíka gáfulegt og ef við ætluðum að taka arð út úr Íbúðalánasjóði, sem er kannski ekki besta dæmið sem ég gæti nefnt. En það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði að til að ÁTVR geti skilað arði og auknum tekjum í ríkissjóð þarf fyrirtækið að fá þær tekjur einhvers staðar annars staðar frá. Þá þarf að hækka brennivínið og tóbakið sem kemur svo inn í vísitöluna. Þess vegna spurði ég hæstv. fjármálaráðherra áðan, ég krafðist þess að hún yrði við umræðuna og hún var það, um verðlagsáhrif. Ég lagði þá spurningu fyrir hana meðal annars vegna þess að ég get ekki séð í kostnaðarmatinu með bandorminum, sem ég var að renna yfir, að þar sé gerð nein tilraun til að meta verðlagsáhrifin af öllum þessum hækkunum. Þetta er enginn smáfjöldi af hlutum sem verið er að hækka gjöldin á, allt frá vegabréfum, eldsneyti, sykruðum og óhollum mat að mati einhverra, tóbaki, áfengi o.s.frv. Allt kemur þetta við okkar buddu. Talað er um að verið sé að færa þetta upp til verðlags. Gott og vel. Þá spyr ég um aðrar verðlagsforsendur í frumvarpinu. Ég veit til dæmis að kjarasamningar við Brunavarnir Suðurnesja sem eiga að taka gildi voru ekki verðlagsbættir. 

Virðulegi forseti. Áður en ég fer efnislega í það sem ég ætla að ræða sérstaklega í ræðu minni, um óréttlæti og einelti að mínu mati í uppbyggingu þjóðgarða á Íslandi sem endurspeglast í fjárlagafrumvarpinu, ætla ég að fara aðeins yfir stóru myndina í nokkrum orðum. Það er umhugsunarvert að enn skuli ekki vera búið að mæla fyrir tekjuhluta fjárlagafrumvarpsins. Það kom fram í fjárlaganefnd í morgun að stefnt væri að því að 3. umr. yrði næstkomandi miðvikudag. Ég veit ekki hvort ég á að taka því sem gríni eða alvöru. Ég taldi einsýnt að ekki kæmi aftur upp sú staða sem var hér sl. haust að þegar tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins fékk ekki umsögn í efnahags- og skattanefnd, vegna þess að einhver kýtingur var á milli einstakra hv. þingmanna um hvernig ætti að vinna þá hluti. Eftir þær umræður sem þá áttu sér stað hélt ég að þetta gæti ekki komið upp aftur. En þetta segir allt um vinnubrögðin í kringum þetta mál. Það er gersamlega óþolandi og ólíðandi að ekki skuli vera búið að mæla fyrir tekjuhluta frumvarpsins. Það þarf í raun ekki að segja meira um það. Þetta eru gersamlega galin vinnubrögð. Það er ágætt að rifja upp, vegna orðaskipti hv. þingmanna sem hér töluðu, mikilvægi þess að menn fari ekki að taka út úr öllum þeim matarholum sem til eru, öllum þeim fyrirtækjum sem ríkið á, heldur fari að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Það blasir við. Það er gríðarlega mikið áhyggjuefni að skuldsetning ríkissjóðs með skuldbindingum hans sé um 1.900 milljarðar kr., meira að segja rúmir, og vaxtagjöld á næsta ári eru 84 milljarðar þrátt fyrir að við séum að fjármagna ríkissjóð í skjóli gjaldeyrishafta og að vextir á erlendum mörkuðum séu mjög lágir. Ég hef verið að velta þessu fyrir mér og maður verður eiginlega algerlega mát, sérstaklega þegar horft er til skuldastýringar ríkissjóðs. Til að útskýra það aðeins var það þannig að síðastliðið haust fyrir tæpu ári þegar fjárlögin fyrir árið 2012 voru afgreidd lá ekki fyrir hvort dregið yrði á svokallaðar lánalínur hjá Norðurlandaþjóðunum. Þess vegna voru vaxtagjöldin af þeim lánum ekki inni í frumvarpinu 2012. Síðan er tekin ákvörðun á gamlársdag um að draga á þessi lán, tekin ákvörðun um það á síðustu dögum ársins. Í framhaldi af því er í mars á þessu ári byrjað að greiða niður 40 milljarða af Norðurlandalánunum. Síðan fer ríkissjóður í skuldabréfaútboð á bandarískum markaði upp á 1 milljarð bandaríkjadala, sem voru á þeim tíma 124 milljarðar kr., til að sýna fram á að hægt sé að fara í fjármögnun á ríkissjóði á erlendum mörkuðum. En það skuldabréf ber 6% vexti, mun hærri vexti en Norðurlandalánin. Í kjölfar þess voru greiddir niður 80 milljarðar af Norðurlandalánunum sem voru með hagstæðari vaxtakjör og ekki bara það heldur voru þau með gjalddögum 2016, 2017 og 2018. Maður er því mjög hugsi yfir því hvernig að þessum málum er staðið. Það kemur skýrt fram í nefndaráliti okkar í 1. minni hluta með fjáraukalögunum að það hafi verið afskaplega dýr tilraun hjá ríkissjóði að fara þessa leið. Síðan er mikið áhyggjuefni hversu mikið vaxtajöfnuðurinn er að aukast. Hann er að aukast töluvert mikið. Hann fer á næsta ári úr 56 milljörðum í rúma 63 milljarða. Það sjá auðvitað allir og ég held að það séu allir sammála um mikilvægi þess að fara að greiða niður vexti, en vaxtagjöld eru orðin þriðji stærsti útgjaldaliður ríkissjóðs. Á næsta ári eru það 84 milljarðar sem þarf að greiða í vexti og gert er ráð fyrir því að á næstu fjórum árum muni þurfa að greiða upp undir 400 milljarða bara í vexti. Samt er afskaplega lítil umræða um það að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Það er með ólíkindum. Síðan er umhugsunarefni sá duldi halli sem er í fjárlögunum. Skýrasta dæmið sem blasir auðvitað við um það sem er að gerast er að skuldbindingar ríkissjóðs í B-deildinni eru núna upp undir 400 milljarðar kr. Hvað var gert þegar við lokuðum B-deildinni á sínum tíma? Þá var stofnuð A-deild, einmitt til þess að koma í veg fyrir að svona hlutir mundu gerast, þ.e. staðið yrði við skuldbindingar jöfnum höndum. En nú þegar er A-deildin með neikvæða stöðu um 50 milljarða. Það segir okkur að bráðnauðsynlegt er að hækka iðgjöldin í A-deildinni til að koma í veg fyrir meiri halla og auðvitað var það tilgangurinn þegar hún var sett á laggirnar. Þegar við rekum ríkissjóð án þess að standa full skil á lífeyrisskuldbindingum erum við með duldan halla inni í rekstrinum og setjum þar með mjög þungar byrðar á komandi kynslóðir. Það er umhugsunarefni. Mér finnst persónulega allt of fáir hv. þingmenn stjórnarliðsins tala um að greiða niður skuldir, frekar vilja menn fegra hlutina með því að fara í einhverjar fjárfestingaráætlanir sem eru hálfgerð vitleysa að langstærstum hluta en ég mun taka sérstaka ræðu um það seinna. Þá ætla ég að koma að því sem ég kalla óréttlæti og í raun og veru einelti, og sést best í fjárfestingaráætlun hæstv. ríkisstjórnar og í fjárlögunum. Þá er ég að tala um hvernig staðið er að uppbyggingu á þeim þremur þjóðgörðum sem eru hér á landi; þjóðgarðinum á Þingvöllum, Vatnajökulsþjóðgarði og síðan Þjóðgarðinum Snæfellsjökli sem var stofnaður 2001. Hann hefur aldrei fengið stofnframlag, aldrei. Hver eru skilaboðin núna? Settir eru fjármunir í að byggja upp viðkvæma ferðamannastaði og þeir eru meðal annars innan þessara þjóðgarða að sjálfsögðu og á fleiri svæðum. Ég er ekki að setja út á það en ég set út á hvernig þessu er skipt. Það er til skammar hvernig að þessu er staðið. Ég hefði helst viljað að hæstv. umhverfisráðherra væri hér til að eiga við mig orðastað. Við getum rifjað upp það sem gerðist fyrir örfáum dögum þegar í fjáraukalögum voru settar 90 milljónir til viðbótar til Vatnajökulsþjóðgarðs. Ég lét þau orð falla þá og ég stend við þau að með því er í raun og veru verið að senda þau skilaboð að það eigi að verðlauna skussana. Af hverju segi ég þetta? Jú, sá ágæti þjóðgarður er með 180 millj. kr. negatífa stöðu við ríkissjóð vegna þess að farið var fram úr framkvæmdum. Þess vegna segi ég þetta. Ég er ekki á móti uppbyggingu Vatnajökulsþjóðgarðs, alls ekki, en þetta er algerlega óþolandi. Síðan kemur þessi merka fjárfestingaráætlun. Það er í sjálfu sér dálítið merkilegt hvernig skiptingin er á svokölluðum gistináttaskatti, þ.e. af 750 milljónum fara 500 milljónir í nýtt atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti en 250 milljónir fara í gegnum umhverfisráðuneytið. Hvernig er því síðan skipt? Við skulum fara aðeins yfir það, virðulegi forseti. Settar eru beinar fjárveitingar inn í tvo þjóðgarða - tvo, ekki þrjá. Annars vegar eru settar 59,5 millj. inn í þjóðgarðinn á Þingvöllum og hins vegar eru fjárveitingar til Vatnajökulsþjóðgarðs. Hvernig skyldu þær vera? Í fyrsta lagi eru settar 30 millj. kr. í eflingu á rekstri, 57 millj. kr. í byggingu innviða og síðan fær garðurinn 290 millj. kr. til viðbótar. Á sama tíma er ekki sett króna inn í Þjóðgarðinn Snæfellsjökul, ekki ein, í þessum tillögum. Og ekki bara það. Þessi 290 millj. kr. fjárveiting sem er hugsuð til að byggja nýja gestastofu við þekkingarsetur er í raun 1/3 af því sem þarf til að fara í þá uppbyggingu því heildarkostnaður við framkvæmdina er tæpar 900 millj. kr. Til viðbótar þessu, þegar maður les þau gögn sem fylgja með þeim 500 millj. sem eiga að fara inn í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið, er meira að segja settur inn pósitífur texti um þau verkefni sem koma til greina að fá úthlutun. Og það er þess vegna sem ég kalla þetta einelti og óréttlæti, því verkefnin eru talin upp og þar segir, með leyfi forseta: „Þar getur verið um að ræða ferðamannastaði í þjóðgörðum eins og á Þingvöllum eða í Vatnajökulsþjóðgarði …“ Tveir þjóðgarðar taldir upp en ekki sá þriðji. Þess vegna segi ég að fjárfestingaráætlunin og fjárlögin eru í raun algerlega ólíðandi og óþolandi hvað varðar óréttlæti og einelti. Það er auðvitað umhugsunarvert að farið skuli í uppbyggingu á tveimur þjóðgörðum en aldrei á þeim þriðja. Þannig hefur það verið á undanförnum árum, síðustu þremur fjárlagaárum, og hefur í raun gengið fram af hv. fjárlaganefnd, held ég að ég geti sagt, nánast öllum hv. þingmönnum sem sitja í henni. Hv. fjárlaganefnd hefur á þessum þingum lagt til beinar fjárveitingar til Þjóðgarðsins Snæfellsjökuls, lágar upphæðir en hún hefur þó sýnt þann virðingarvott að setja eitthvað þar inn. Það er umhugsunarefni hvernig á þessu stendur. Ef maður ber saman rekstrarkostnað þessara þriggja þjóðgarða er Snæfellsjökulsþjóðgarður sennilega með um 10% af rekstrarframlagi. Það er því ekki hægt að kalla þetta annað en einelti, virðulegi forseti. Í ljósi þess er ágætt að rifja upp að þegar þorskafli var skorinn niður árið 2007 var þjóðgarðurinn einmitt eitt af þeim verkefnum sem átti að mæta niðurskurðinum á þeim svæðum þar sem hann kom harðast niður á, en langstærsti hluti af þeim sjávarafla sem unninn er á Snæfellsnesi tengist þorskveiðum og vinnslu, þetta er sérstakt þorskveiðisvæði. En nei, ekki skal staðið við það þannig að þessi framkoma er hreint með ólíkindum. Síðan er haldið áfram og maður veltir fyrir sér hvort engin takmörk séu fyrir því sem verið er að gera. Mig langar að fjalla örstutt um svokallaðar 6. gr. heimildir. Eigum við að fara yfir 6. gr. heimildirnar í frumvarpinu og þann lið sem snýr til að mynda að þjóðgarðinum á Þingvöllum? Hvernig skyldi hann nú vera? Í 6. gr. heimild kemur pósitíft ákvæði í lið 6.11 þar sem segir: „Að kaupa sumarbústaði í þjóðgarðinum á Þingvöllum og jarðir í næsta nágrenni hans.“ Kaupa heilu jarðirnar í næsta nágrenni hans. Hver skyldi hugsunin vera? Jú, auðvitað að reyna að komast yfir eignir ef það er skynsamlegt að gera það, ég ætla svo sem ekki að fjalla sérstaklega um það í þessari ræðu, en þarna er pósitíft ákvæði sem sýnir stefnu stjórnvalda um hvað skuli gera. En svo eru gerðar breytingar og fluttar nýjar 6. gr. heimildir núna af hálfu meiri hlutans og ríkisstjórnarinnar. Hverjar skyldu þær vera? Það er lagt til að selja eignirnar sem ríkið á í þjóðgarðinum á Snæfellsnesi og það eru einungis eignirnar á Gufuskálum. Það eru engar aðrar eignir þar sem ríkið á sjálft. Það er lagt til að þær verði seldar. Það er auðvitað mjög mikið umhugsunarefni hvernig að þessu er staðið. Ég hef ekki fengið neinar skýringar þótt ég hafi kallað eftir þeim. Ég veit ekki hvort þetta eru bara skýr skilaboð. Það er í raun og veru farið að tala um það í fullri alvöru, og reyndar hefur verið beðið um það af hálfu bæjaryfirvalda í Snæfellsbæ, að þessari skipan verði breytt og sett ein stjórn yfir alla þjóðgarðana. Förum aðeins yfir það hvernig þessar stjórnir eru skipaðar. Ef við tökum þjóðgarðinn á Þingvöllum hafa yfirleitt ráðherrar og þingmenn haldið utan um þetta og hafa gert í gegnum tíðina. Vatnajökulsþjóðgarður, við getum orðað það svo að þar sitji margir helstu trúnaðarmenn stjórnsýslunnar. En Þjóðgarðurinn Snæfellsjökull? Nei, það er bara eins og hann sé ekki til. Bæjaryfirvöld á Snæfellsnesi hafa beðið formlega um að sett verði ein stjórn yfir þjóðgarðana. Svo það komi alveg skýrt fram þá er ég ekki á móti uppbyggingu í þjóðgörðunum. Það eina sem ég er að kalla eftir er réttlæti, engu öðru. En það er alveg sama hversu oft er kallað eða þetta mál rætt hér, réttlætið sést aldrei. Þau sjást fingraförin hjá hæstv. ríkisstjórn. Þessi norræna vonlausa velferðarstjórn sem kallar sig svo státar sig af því að vera umhverfisvæn og allt sem því fylgir. Þá er ágætt að taka það upp að sveitarfélögin á Snæfellsnesi undir forustu sjálfstæðismanna í öllum þeim sveitarfélögum voru brautryðjendur í sjálfbærni. Við munum eftir staðardagskránni sem kennd var við svokallaða Ólafsvíkuryfirlýsingu, hún var samþykkt þar. En auðvitað hvíldi sú vinna að mestu á herðum tveggja frumkvöðla þar og áttu mestan heiðurinn af henni, þau Guðrún Bergmann og Guðlaugur heitinn Bergmann. En sveitarfélögin voru á bak við þau og þarna var farið í fyrirmyndarátak, allir sem að því komu. En hver eru þá skilaboðin til þessa svæðis? Jú, þarna á ekkert að byggja upp. Og ekki bara það heldur er líka búið að taka út svokallað Earth Check verkefni sem hefur verið öðrum sveitarfélögum fyrirmynd. Til að mynda hafa sveitarfélög á Vestfjörðum unnið að því að taka upp sömu stefnu sjálfbærni og á Snæfellsnesinu. En það er skorið í burtu. Hins vegar er nóg af fjármunum til að setja í alls konar vitleysu, þannig að það er annað gert en sagt er. Og það mun auðvitað elta uppi stjórnarflokkana og stjórnarmeirihlutann þó að þeir tali hér hver upp í annan um eigið ágæti og eigin verk. Íbúarnir og fólkið úti í kjördæmunum skynjar þetta á allt annan hátt, það gefur augaleið. Þetta mun elta þá uppi, það segir sig sjálft. Virðulegi forseti. Þetta er algerlega óþolandi. Það er ekki hægt að kalla þetta annað en einelti, sem er ljótt orð en það er ekki hægt að túlka það með öðrum hætti þegar það er alltaf sá sami sem skilinn er út undan.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir skelegga og góða ræðu þar sem farið er ágætlega yfir þá mismunun sem augljóslega er að finna hér af hálfu stjórnarflokkanna þegar kemur að ýmsum málefnum. Í rauninni er þó aðallega fjallað um eitt mál sem er þjóðgarðurinn á Snæfellsnesi. Við þekkjum það svo sem frá fyrri umræðum um fjárlagafrumvörp að það hefur gengið erfiðlega að opna augu ríkisstjórnarflokkanna fyrir mikilvægi þess að byggja upp þarna líkt og annars staðar. Það er farið fögrum orðum um að þjóðgarðar séu svo mikilvægir, vitanlega til að vernda fallega náttúru, draga að ferðamenn o.s.frv. Það virðist vera sérstakt áhugamál, eins og fram kom hjá hv. þingmanni, að einbeita sér að einhverjum tveimur stöðum á landinu. Ég velti fyrir mér hvort það geti verið að það sé meðvitað. Hvort stjórnarflokkarnir líti svo á að eðlilegt sé að halda áfram uppbyggingunni á sérstökum stöðum sem eru þeim hvað hugleiknastir. Við sjáum að það eru ýmis mál, frumvörp, sem hafa verið lögð fram er lúta að friðun nánast alls Íslands, frá þjóðgarðinum á Þingvöllum austur að Vatnajökulsþjóðgarði. Það virðist vera vilji þeirra stjórnarflokkanna að hreyfa hvorki við grjóti né þúfu. Ég velti því fyrir mér í framhaldinu hvort þingmenn stjórnarflokka til dæmis í Norðvesturkjördæmi munu styðja fjárlagafrumvarp sem er svo óréttlátt, eins og hv. þingmaður benti hér réttilega á. Munu þeir þingmenn geta stutt að tveir af þessum þremur þjóðgörðum fái sérstaka meðhöndlun meðan einn þjóðgarður í þeirra kjördæmi verður skilinn eftir? Það er ekki kjördæmapot að standa og verja slíkt. Það má velta fyrir sér hvort það sé eitthvert kjördæmapot á bak við þær fjárveitingar sem 

Virðulegi forseti. Ég tek auðvitað undir það með hv. þingmanni að athyglisvert verður að sjá hvort hv. þingmenn stjórnarliðsins í Norðvesturkjördæmi styðji þá mismunun. Ég hef svo sem verið að sæta færi að reyna að fá þau hugsanlega í andsvör við mig en hv. þingmaður sér að maður er að tala fyrir tómum sal. Það mun auðvitað reyna á og það verður kallað eftir afstöðu þeirra þegar að því kemur af því að, eins og ég fór skýrt yfir í ræðu minni, við vorum ekki að gera einhverjar kröfur umfram aðrar. Við erum að kalla eftir réttlæti, engu öðru. Það snýst nú um það. Ég átta mig bara ekki á því af hverju það er unnið svona. Ég er margbúinn að kalla eftir skýringu. Ég átti hér hörð orðaskipti við hæstv. umhverfisráðherra þegar var mælt fyrir fjárlagafrumvarpinu og gerði alvarlegar athugasemdir við þessa hluti. Maður var auðvitað með von í brjósti af því að það lá fyrir að farið yrði í verkefni eins og þá voru boðuð án þess að búið væri að útfæra þau. Það var sagt: Þegar það liggur fyrir hversu mikið fjármagn verður sett í þetta verður farið í að útfæra það nánar. Ég hélt í raun og veru þegar ég fór yfir tillögurnar að það hefði gleymst blað. Ég fór meira að segja að tékka á blaðsíðunúmerunum, hvort það gæti verið eftir þær alvarlegu athugasemdir sem gerðar voru að það skuli vera svona. Það er auðvitað umhugsunarvert að ekki skuli hafa verið gerðar athugasemdir við þetta í stjórnarflokkunum þegar málið er lagt fram. Það verða hv. þingmenn auðvitað að svara fyrir. Eins og ég sagði áðan, þegar menn segja eitt og gera annað verða hv. stjórnarliðar auðvitað rukkaðir þegar þeir koma út í kjördæmið um það hvernig á því standi og hvernig þeir geti varið það. Þannig að ég tek undir með hv. þingmanni, það verður spennandi að sjá hvort þeir styðji það.

Virðulegi forseti. Ég áttaði mig á því þegar hv. þingmaður nefndi hér tóman sal að eftir því sem mér skilst standa yfir þingflokksfundir í það minnsta í öðrum stjórnarflokknum. Ég hlýt að gera athugasemd við að hér sé þingfundur meðan þingflokkar eru að funda. Ég fer því fram á það við hæstv. forseta að gert verði hlé áður en næsti maður fer í sína ræðu og á meðan þingflokkurinn klárar sinn fund. Það er í það minnsta óhefðbundið að halda áfram umræðu meðan slíkt er. Það er annað mál sem mig langar að nefna sem hv. þingmaður kom inn á í sinni ræðu og er hallinn á ríkissjóði. Hv. þingmaður nefndi réttilega að hallinn er vel á níunda tug milljarða samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Við sjáum, og það kemur fram í nefndaráliti hv. þingmanns, að vöruskiptajöfnuðurinn er um 49 milljarðar sem er 40% samdráttur frá árinu 2011. Það kemur fram í nefndarálitinu að jöklabréfin séu líklega í kringum 1.200 milljarðar eða 75% af þjóðarframleiðslu. Margir telja að það sé meira, 100% þjóðarframleiðsla jafnvel. Áfram mætti halda. Ég spyr því hvernig hv. stjórnarþingmenn geta staðið hér og haldið því fram að allt sé í lukkunnar velstandi og framtíðin brosi á móti okkur þar sem allt muni fara batnandi, þegar tölurnar eru svona. Þegar við sjáum af samanburði og línuritum úr nefndaráliti hv. þingmanna að vaxtakostnaður stóreykst milli ára. Svo virðist sem sá kostnaður sé eingöngu á uppleið. Hvernig eigum við að fara að því að standa undir öllum væntingunum sem gerðar eru í fjárlagafrumvarpinu? Hvernig eigum við að standa undir öllum skuldbindingunum, sem við svo sannarlega berum, ef við höldum áfram að safna skuldum og fáum ekki tekjur til að greiða niður kostnað sem hlýst af skuldunum? Og hvað þá að geta staðið undir öllum loforðunum sem er að finna í þessu undarlega frumvarpi.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað hárrétt hjá hv. þingmanni, eins og kemur fram í nefndaráliti 1. minni hluta, skuldsetning ríkissjóðs er gríðarleg og háar vaxtagreiðslur úr ríkissjóði nema á næsta ári um 84 milljörðum. Það er auðvitað umhugsunarvert. Ég sagði í ræðu minni í gær að ég áttaði mig ekki á því, en hefði samt áhyggjur af því, hvernig hv. stjórnarliðar margir hverjir, ekki margir, þeir hafa ekki það margir talað, tala einmitt eins og hv. þingmaður benti á, hér væri viðspyrnan hafin og niðurskurðartímabilinu lokið. Það var nú bara þannig. Það væru ákveðnar væntingar. Hvað varðar fjárfestingaráætlunina er það náttúrlega bara einskært lýðskrum þegar menn setja fram einhverja áætlun og ætla svo að vera við skóflustungurnar í vor og láta mynda sig fyrir kosningarnar. Svo eiga aðrir að sjá um að framkvæma hana, það er annað þing sem tekur við og á að framkvæma áætlunina en hinir stæra sig af henni. Það er eins og keisarinn sem er án fata. Það gefur augaleið að það er svoleiðis, bara píp og vitleysa. Það er líka svo mikilvægt að gera sér grein fyrir því að við verðum að fara að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Það er lífsspursmál af því við erum núna í skjóli, ef við notum það orð, gjaldeyrishafta, alla vega þegar við erum að tala um að fjármagna ríkissjóð. Hvað vaxtastigið varðar hefur smábreyting á vöxtum í för með sér milljarða, og jafnvel tugi milljarða, halla á ríkissjóði. Hvað ætla menn að gera þá? Svo segja menn: Niðurskurðartímanum er lokið. Það er þannig, eins og hv. þingmaður þekkir, að í Snæfellsbæ er búið að loka heilsugæslustöðinni aðra hverja helgi. Hvernig er starfsemin á heilsugæslustöðinni í Snæfellsbæ? Það er einn læknir á bakvakt. Það er ekki eins og það séu fleiri manns í vinnu, nei, það er einn læknir á bakvakt. Viðspyrnan er það mikil hjá hv. stjórnarliðum. Það gefur auðvitað augaleið að það er bara píp og lýðskrum þar sem menn eru að fara í einhvern kosningaham.

Virðulegi forseti. Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra sé einhvers staðar hér í húsi. Ég hefði hug á að heyra afstöðu ráðherrans til ákveðinna atriða sem valda mér í það minnsta …

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að ráðherrann verði viðstaddur umræðuna og svari þeim spurningum sem þingmaðurinn mun beina til hennar. Forseti hefur gert ráðstafanir til þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka það kærlega. Fyrst vil ég segja að þeirri stöðu sem við erum í er kannski best lýst þannig: Það er of skuldsettur ríkissjóður, það eru of skuldsett fyrirtæki og það er of skuldsettur almenningur. Þetta er sú staða sem íslenskt þjóðarbú er í. Það er við þær aðstæður sem lagt hefur verið fram frumvarp til fjárlaga sem við ræðum nú. Spurningin sem hlýtur að brenna á okkur öllum er þessi: Hvernig hjálpar og styður frumvarpið við efnahagsaðgerðir til að leysa þann vanda sem ég lýsti, þ.e. of skuldsettur ríkissjóður, of skuldsett fyrirtæki og of skuldsettur almenningur. Það er rétt að líta til nokkurra þátta, því að þetta er hin stóra mynd sem rammar inn stöðuna, en auðvitað eru fjölmörg önnur atriði sem lúta að hagstjórninni sem skipta máli. Ég ætla fyrst að taka það til og benda á að í Skýrslu um efnahagsstefnu. Þjóðhagsáætlun 2013, sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lagði fram 13. september 2012 segir, með leyfi forseta: „Slík heildarumgjörð“ - þ.e. heildarumgjörð um hagstjórnina - „þarf að byggjast á samþættingu þeirra hagstjórnartækja sem beita á þar sem verkaskipting er skýr og hver eining er nægilega burðug til þess að hún geti tekist á við þau mörgu og flóknu álitaefni sem lítið, opið og sveiflukennt hagkerfi, líkt og það íslenska, stendur frammi fyrir. Með þetta að leiðarljósi voru hagstjórnarverkefni efnahags- og viðskiptaráðuneytisins flutt í nýtt ráðuneyti fjármála og efnahagsmála 1. september 2012. Þessi skipulagsbreyting mun styrkja þá vinnu sem nú stendur yfir um mótun nýrra heildstæðra fjárreiðulaga sem mynda eiga umgjörð fyrir enn betri stjórnun ríkisfjármála. Auk þess gefst tækifæri til þess að styrkja beitingu ríkisfjármálanna sem hagstjórnartækis, en alþjóðlega fjármálakreppan hefur sýnt svo ekki verður um villst að ríkisfjármálin hafa mikilvægu hlutverki að gegna, bæði í aðdraganda og kjölfar efnahagsáfalla.“ Svo mörg voru þau orð, virðulegi forseti. Þá er rétt að líta til þess sem Seðlabankinn hefur látið frá sér fara um frumvarpið. Ég vitna til nefndarálits 1. minni hluta fjárlaganefndar. Þar er rætt meðal annars um varnaðarorð Seðlabanka Íslands en þar segir, með leyfi forseta: „Bankinn telur að nokkur óvissa sé um forsendur fjárlaga og hætt sé við að verr gangi að ná jöfnuði í rekstri hins opinbera en þar sé gert ráð fyrir, sérstaklega þar sem stjórnvöld hafi ekki innleitt formlegar fjármálareglur.“ Einnig er rætt um áhyggjur bankans um tekjuliði og að útgjöld vaxi á kosningaári o.s.frv. Ástæðan fyrir því, virðulegi forseti, að ég tek þetta saman, þessi ágætu orð sem birtust í Skýrslu um efnahagsstefnu frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu og síðan tilvitnuð orð frá Seðlabankanum, er auðvitað sú að það er hárrétt sem sagt er að rekja megi stóran hluta af þeim vandamálum viðskiptabankanna sem við var að etja á árunum fyrir hrun til þess að ekki var nægilegt samræmi á milli ríkisfjármálanna og reyndar hinna opinberu fjármála, þ.e. sveitarfélaganna einnig, og þess sem Seðlabankinn var að gera. Seðlabankinn var með öðrum orðum með það verkefni samkvæmt lögum að reyna að koma í veg fyrir verðbólgu, hafði eitt markmið, og hafði til þess það tæki að hækka eða lækka vexti eftir því sem þurfa þætti. Fundið hefur verið að því með réttu að stefnan í ríkisfjármálum hafi ekki verið í samræmi við það sem Seðlabankinn lagði upp með. Virðulegi forseti. Augljóst er þegar litið er til frumvarpsins og til þeirra athugasemda sem Seðlabankinn hefur látið frá sér fara að mikið vantar upp á að þetta samræmi sé, að þessi umgjörð sé um hagstjórnina þar sem tryggt er að einstakir þættir hennar verki saman. Mikið vantar upp á að svo sé. Fjárlagafrumvarpið er ekki til þess fallið að draga úr verðbólguþrýstingi. Það er því ekki til þess fallið að auðvelda Seðlabankanum verkefni sitt. Þegar við horfum á stóru myndina er það kannski eitt af því sem er alvarlegt - af því að oft hefur í þessum ræðustól verið rætt um mikilvægi þess að læra af hruni viðskiptabankanna, þeirrar atburðarásar sem leiddi til þess, og að hagstjórn á Íslandi þurfi að vera markvissari en hún var. Við hljótum því að spyrja í þinginu, hv. þingmenn, hverju það sæti að Seðlabankinn skuli setja frá sér slíkar yfirlýsingar sem hann hefur gert. Og er rétt að hafa það í huga þegar menn lesa yfirlýsingar Seðlabankans að þar á bæ gæta menn mjög orða sinna, fara mjög varlega og ber að lesa svolítið á milli línanna þegar Seðlabankinn tjáir sig og lýsir yfir áhyggjum sínum. Þetta var það sem ég vildi fyrst nefna, virðulegi forseti. Ég þakka virðulegum forseta fyrir að hafa hvatt hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hingað til okkar í þingsalinn því að það sem ég vildi reyna að sjá er hvort hæstv. ráðherra gæti aðstoðað mig við að glöggva mig á einu atriði, ég hreint út sagt átta mig ekki á ákveðnum þætti málsins. Ég horfi á kaflann Stefna og horfur í fjárlagafrumvarpinu. Á bls. 54 stendur, með leyfi forseta: „Í þessari áætlun er gert ráð fyrir að verðbólga fari lækkandi frá árinu 2012 en að innlendir sem og erlendir vextir hækki og að gengi krónunnar muni veikjast frá fyrra ári.“ Ég er að reyna að koma þessu saman og hafði velt því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra gæti aðstoðað mig við það. Gert er ráð fyrir að verðbólgan fari lækkandi en á sama tíma muni Seðlabankinn hækka stýrivexti sína og að gengið fari lækkandi. Þetta er ein af forsendunum sem eru gefnar fyrir þróun vaxtagreiðslna ríkisins. Ég játa það, virðulegi forseti, og getur vel verið að mér yfirsjáist eitthvað í þessu, en ég skil þetta ekki alveg. Hér stendur og ég ætla bara að endurtaka það: „Í þessari áætlun er gert ráð fyrir að verðbólga fari lækkandi frá árinu 2012 en að innlendir sem og erlendir vextir hækki og að gengi krónunnar muni veikjast frá fyrra ári.“ Ég velti fyrir mér hvernig þessi atburðarás á sér stað, hvort einhverjar breytingar hafi orðið hjá Seðlabankanum sem gera það að verkum að þegar verðbólgan lækki muni hann hækka vextina.

Hækka raunvexti.

Svo hitt líka að gengi krónunnar fari lækkandi  Gert er ráð fyrir að erlendir vextir hækki. Ef ég man rétt hefur bandaríski seðlabankinn lýst því yfir að vextirnir muni ekki hækka fyrr en árið 2015, það er yfirlýsing þess banka um að svo verði ekki. Ég held að það sé nú varla nokkur maður sem líti svo á og meti stöðuna svo á evrusvæðinu að fram undan sé tímabil vaxtahækkana hjá Evrópska seðlabankanum.

Ekki á þýskum ríkisskuldabréfum.

Nei, hér kallar hv. þm. Pétur H. Blöndal fram í: Ekki á þýskum ríkisskuldabréfum. Ég held að það sé alveg rétt.  Virðulegi forseti. Ég reikna með að ábyrgðarmaður þessa skjals, hæstv. fjármálaráðherra, geti gefið okkur einhverja skýringu á þeirri nálgun og þessari hugsun. Enn og aftur, það getur vel verið að mér yfirsjáist eitthvað í þessu. Það er rétt sem hv. þm. Pétur H. Blöndal bendir á að ef verðbólgan fer lækkandi og vextirnir standa í stað hefur það auðvitað áhrif á raunvaxtastigið o.s.frv. En það að erlendir vextir hækki og krónan veikist og verðbólgan lækki, það væri í það minnsta einnar messu virði að fá það fram frá hæstv. ráðherra hvernig þetta er hugsað. Í það minnsta á ég pínulítið erfitt með að átta mig á því. Af hverju skiptir þetta máli? Jú, virðulegi forseti, þetta skiptir máli vegna þess að einn af aðalútgjaldaliðum ríkissjóðs, einn helsti útgjaldaliður ríkissjóðs, er einmitt vaxtagreiðslurnar. Þær hafa verið að aukast og eru núna orðnar á eftir heilbrigðismálum og velferðarmálum einn helsti útgjaldaliðurinn. Ef ég man rétt er nettógreiðslan einhvers staðar í kringum 60 milljarðar,  Þá kem ég að næsta þætti sem snýr að mati okkar á því hvort þetta frumvarp til fjárlaga sé rétt smíðað og heppilegt. Við vitum að fjármögnunarkostnaður ríkissjóðs er lágur vegna þess að hér eru höft. Menn komast ekki út úr landinu til að fjárfesta annars staðar sem þýðir að aðgengi ríkissjóðs að fjármagni er betra sem því nemur, þar af leiðandi vaxtakjörin í kjölfarið. Við þurfum og verðum að afnema gjaldeyrishöftin, það verður að gerast. Þess vegna skiptir svo miklu máli að vaxtakostnaðurinn fari hratt niður, að jöfnuður verði sem fyrst í rekstri ríkissjóðs og að hann greiði niður skuldir. Af því að þegar höftunum verður lyft er augljóst hvað mun gerast. Fjármagnskostnaður ríkissjóðs mun hækka. Ekki má mikið út af bera í því, virðulegi forseti, til að það fari að hafa verulegar og alvarlegar afleiðingar fyrir stöðu ríkissjóðs, nóg er nú samt. Ég get ekki séð að fjárlagafrumvarpið sé hugsað sem liður í því að afnema höftin. Það sem skiptir máli að mínu mati er, rétt eins og svo ágætlega er talað um í Skýrslu um efnahagsstefnu. Þjóðhagsáætlun 2013, lögð fram af fjármála- og efnahagsráðherra, að samhengi sé í efnahagsstefnunni milli ríkisfjármálanna og peningamálanna og stjórn peningamála þannig að við náum settum markmiðum. Væntanlega er eitt af þeim markmiðum, og sennilega eitt það mikilvægasta, að skapa aðstæður til að við getum lyft höftunum. Það hlýtur að vera sameiginlegt markmið allra, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Virðulegi forseti. Ég get ekki séð og ekki er hægt að fullyrða það að frumvarpið skapi eða auki á líkurnar á því eða geri það auðveldara að afnema höftin. Okkur liggur svo á að gera það. Það skiptir svo miklu máli að komast í að lyfta höftunum því að skaðinn sem þau valda okkur vex dag frá degi. Hann verður meiri og meiri og verst er að við sjáum það ekki alltaf. Það getur verið erfitt að koma auga á skaðann en hann er vissulega til staðar. Ekki þarf að líða langur tími í lífi einnar þjóðar sem býr við slík höft þar til stórsér á efnahagslegri afkomu hennar. Virðulegi forseti. Það mun þýða þegar fram í sækir að við munum ekki geta boðið íbúum landsins sömu lífskjör og best bjóðast í löndunum í kring. Það er kapphlaupið sem við erum í. Þess vegna verða fjárlög íslenska ríkisins meðal annars að miða að því að auðvelda okkur og undirbúa sem best afnám haftanna. Hvernig gerum við það? Jú, fyrst og síðast með því að draga úr vaxtakostnaðinum, draga úr fjármagnskostnaðinum. Það er stóra málið. Það skiptir langmestu. Mér sýnist þær breytingar sem hafa orðið í meðförum nefndarinnar, sem hafa verið til aukinna útgjalda, ekki til þess fallnar. Á það hefur verið bent í umræðunni að enn eru fjölmargir ótaldir liðir sem munu hafa áhrif til aukinna útgjalda. Ef á að mæta þessu öllu saman, ef menn gefa sér að útgjöldin verði þessi, þarf að auka tekjurnar á móti. Og það er ekki gert nema með sköttum og gjöldum. Ég hef ekki trú á því að frumvarpið hjálpi okkur hvað varðar afnám haftanna. En hvað með aðra þætti? Fram undan eru kjarasamningar. Það skiptir verulega miklu hvernig búið er um fjárlög þegar kemur að kjarasamningum og umhverfi þeirra, hvort fjárlögin séu til þess fallin að liðka fyrir kjarasamningum, gera þá auðveldari og tryggja að hægt sé að ná þar fram settum markmiðum. Virðulegi forseti. Það kemur hér fram mat forseta Alþýðusambands Íslands og framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins á fjárlagafrumvarpinu og hvernig það snýr að verkefnum þeirra, þ.e. að ná kjarasamningum. Virðulegi forseti. Ég ætla, með leyfi forseta, að vitna í forseta Alþýðusambandsins þar sem hann segir í viðtali: „… að ljóst sé að skattahækkanirnar, þar með talið ýmsar krónutöluhækkanir, munu ýta undir verðbólgu. Það er ljóst að verðbólga hefur verið of mikil á gildistíma kjarasamninganna. Nokkrum vikum áður en við setjumst niður með atvinnurekendum tæmir ríkissjóður svigrúm fyrirtækjanna til launahækkana.“ - Tæmir ríkissjóður svigrúm fyrirtækjanna til launahækkana. Þetta er mat forseta Alþýðusambandsins. Forseti Alþýðusambandsins veit að samhengi er á milli greiðslugetu og afkomu fyrirtækjanna og möguleika þeirra til að greiða félagsmönnum hans góð laun. Fjárlagafrumvarpið hefði þurft að vera þannig úr garði gert að það hefði aukið svigrúm atvinnulífsins til að standa undir launagreiðslum og gera kjarasamninga. Það hefði þurft að auka svigrúmið, ekki taka það í burtu. Það er það sem er að gerast. Það er vandinn við frumvarpið að það eykur ekki getu og möguleika atvinnulífsins til að greiða laun. Setur með öðrum orðum kjarasamninga í uppnám. Hæstv. fjármálaráðherra sem ber ábyrgð á frumvarpinu hlýtur að velta fyrir sér þeirri ábyrgð sem því fylgir að leggja fyrir þingið frumvarp sem er svona vaxið. Ráðherra hefur kallað á þessi viðbrögð frá forseta Alþýðusambandsins. Það er ekkert gamanmál, virðulegi forseti, ef kjarasamningar fara upp í loft við þær aðstæður sem við búum við nú. Virðulegi forseti. Má ég minna á að stór hluti af hagvextinum hefur komið til vegna aukinnar einkaneyslu sem meðal annars á sér rót í kjarasamningum þar sem samið var um töluvert miklar kauphækkanir á grundvelli þess loforðs og trausts á ríkisstjórnina að hún mundi standa við yfirlýsingar sínar sem áttu að vera til þess fallnar að auka hagvöxt þannig að hann stæði undir kjarabótum. Það hefur ekki verið gert. Ég þarf ekki að endurtaka yfirlýsingar forustumanna Alþýðusambandsins eða Samtaka atvinnulífsins um þann málatilbúnað. En þetta er nýtt. Þetta er staða sem upp er komin þegar menn sjá framan í fjárlagafrumvarpið eins og það lítur út eftir að fjárlaganefnd hefur farið höndum um það og búið að taka inn hækkunina og þegar menn sjá framan í tekjutillögur ríkisstjórnarinnar, að búið sé í raun að tæma svigrúm fyrirtækjanna til launahækkana. Þetta eru skilaboðin frá ríkisstjórninni til launamanna á Íslandi, að hún með frumvarpi sínu hefur tæmt svigrúm fyrirtækjanna. Virðulegi forseti. Sá sem hér stendur leggur ekki þetta mat fram. Það er ekki stjórnarandstaðan sem leggur þetta mat fram. Það er forseti Alþýðusambands Íslands. Þetta er mat hans og vitnisburður um hina norrænu velferðarstjórn sem tæmir svigrúm fyrirtækjanna til að borga hærri laun. Það hlýtur að vera alvarlegt mál. Virðulegi forseti. Aftur að verðbólguþætti málsins og samþættingu ríkisfjármálanna við stefnu Seðlabankans. Þær hækkanir sem verið er að leggja upp með eru til þess fallnar að valda hækkun á verðbólgu; krónutöluhækkanir og skattahækkanir. Þær munu líka hækka lán heimilanna og gera þeim erfiðara fyrir að standa við skuldbindingar sínar á sama tíma og þau skilaboð koma að ekki verði hægt að hækka launin. Með öðrum orðum, hækkun á verðbólgu, meiri verðbólga og ekki svigrúm til launahækkana. Hvað þýðir það, virðulegi forseti? Það þýðir bara eitt, skert lífskjör, ekkert annað. Þetta þýðir skert lífskjör. Það sem frumvarpið hefði þurft að gera, ef svo má að orði komast, virðulegi forseti, var að tryggja samræmi á milli stefnu Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Kallað hefur verið eftir því að komið sé á einhvers konar formlegri fjármálareglu sem reglubindi með einhverjum hætti samþættingu ríkisfjármála og stjórnar peningamála. Ég vil nota tækifærið, virðulegi forseti, og benda á tillögur sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson hefur lagt fram á þinginu um það hvernig slík regla gæti litið út, með hvaða hætti hún ætti að vera byggð upp, hvernig hún ætti að vera hugsuð. Ég tel að það yrði mjög til bóta að skoða það hvernig fjárlagafrumvarpið liti út ef slíkri reglu yrði beitt og hvernig það þá mundi spila saman við stefnu Seðlabankans. Það hefur nefnilega farið svo, virðulegi forseti, að sá forni fjandi, víxlverkan launa og verðlags, hefur látið á sér kræla aftur. Forustumenn Alþýðusambandsins og Samtaka atvinnulífsins hafa varað við þessu ítrekað og eindregið og sagt: Þið eruð að fara út af, þið eruð að fara út af með þetta. Þið eru að lenda aftur í sömu stöðu og við vorum í fyrir daga þjóðarsáttarinnar. Þegar laun hækka vegna þess að verðlagið hækkar, sem kallar aftur á verðlagshækkanir, sem kallar aftur á launahækkanir. Og eftir stöndum við án þess að bæta kaupmáttinn nokkurn skapaðan hlut. Það er hættan. Og þetta er það sem hefur verið að gerast og við því þarf að bregðast. Frumvarpið bregst ekki við því. Það bregst ekki við þeirri hættu. Þvert á móti magnar það hana upp, það magnar hættuna upp. Auðvitað verður það krafa af hálfu Alþýðusambandsins í kjarasamningum að menn bæti upp verðlagsþróunina, það er óumflýjanleg krafa. Ef á að fara aftur þá leið eða á að vera mögulegt að rifja upp gamla tíð og segja sem svo: Við þekkjum þessa þróun, við þekkjum þá sögu, við megum ekki fara þarna niður, við megum ekki gera þetta svona, við megum ekki fara að hækka launin til að keppa við verðbólguna, þá verður að liggja fyrir, til að það verði trúverðugur málflutningur, efnahagsstefna sem byggir á allt öðru en því sem við höfum fyrir framan okkur. Það verður að vera til staðar efnahagsstefna, eins og sú sem kallað var eftir af hálfu atvinnulífsins og af hálfu Alþýðusambandsins, sem átti að vera grundvöllur undir þeim launahækkunum sem um var samið síðast. Það þarf að vera. Eitthvað í þá áttina hefði það þurft að vera þannig að hagvöxtur hefði verið borinn uppi af fjárfestingum á síðustu árum sem nú væru farnar að skila sér í auknum kaupmætti. Fjárfestingar á árinu 2010, 2011 og 2012, þegar fjárfestingar voru algjörlega í fullkomnu frostmarki, þegar var tækifæri, því að þau voru til staðar, til að keyra upp fjárfestingarnar á þeim tímapunkti. Það var tækifæri sem við Íslendingar áttum umfram flestar aðrar þjóðir sem fást við afleiðingar af efnahagsáföllum og bankakreppum nú um mundir, vegna þess að ríkissjóðurinn var skuldlítill, nærri því skuldlaus þegar áfallið reið yfir. Hér er sterkt lífeyrissjóðakerfi en það sem skiptir mestu máli eru miklar náttúruauðlindir sem voru til þess fallnar að geta veitt innspýtingu inn í hagkerfið þegar mest á reið. Það tækifæri var ekki nýtt. Þess vegna stöndum við frammi fyrir þessum vanda núna. Virðulegi forseti. Launahækkanir verða að eiga sér stoð og grundvallast á aukinni framleiðni. Það er algjört lykilatriði. Launahækkanir sem byggja á því að bregðast við verðlagshækkunum skapa engan kaupmátt og í raun og veru grafa þær undan efnahagslegri velmegun. Þá sögu þekkjum við allt of vel. Ég trúi því ekki að hún sé að falla í gleymsku. Ég trúi því ekki. Fjárlagafrumvarpið styður ekki við afnám haftanna. Það styður ekki við peningamálastefnu Seðlabankans. Það styður ekki við að ná saman kjarasamningum og auðveldar ekki gerð þeirra. En styður frumvarpið við hagvöxt? Mun það ýta undir hagvöxt? Mun það hjálpa okkur að vaxa? Svarið er því miður nei. Ég hlýt að staðnæmast, virðulegi forseti, við fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Ég hlýt að staðnæmast við hana þar sem gert er ráð fyrir 5,6 milljörðum, sem er til að reyna, eins og talað er um, að ýta undir efnahagsstarfsemina og koma hjólum atvinnulífsins betur af stað. Virðulegi forseti. Orðalagið eitt og sér, fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar, ætti að vekja menn til umhugsunar. Fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar byggir á því að taka fjármuni úr efnahagsstarfseminni, færa þá fjármuni inn í ríkissjóð og fjárfesta þá. Valkosturinn er hinn, að þessir sömu fjármunir séu inni í efnahagsstarfseminni og þeir sem þar starfa setji þá til verka, fjárfesti eða greiði niður skuldir. Ríkisstjórnin virðist haldin þeirri villu að hún sé betur til þess fallin að ákveða hvernig eigi að ráðstafa 5,6 milljörðum í atvinnustarfsemi en fólkið í landinu sem starfar í atvinnulífinu. Það er alveg sérstakt umhugsunarefni hvernig hægt er að komast að slíkri niðurstöðu, hvernig í ósköpunum það getur gerst að ríkisstjórnin hafi fengið þá flugu í höfuðið að hún sé best til þess fallin. Vegna þess að ef svo er, virðulegi forseti, hljótum við að spyrja okkur hvers vegna í ósköpunum láta menn staðar numið við 5,6 milljarða? Af hverju ekki 10 milljarða? 20 eða 50 milljarða? Ég minnist orða hæstv. fjármálaráðherra sem sagði að þeir fjármunir mundu skila sér margfalt til baka í ríkissjóðinn. Þá hlýtur maður að velta því fyrir sér hvort það sé ekki ábyrgðarleysi af hálfu ríkisstjórnarinnar að takmarka sig einungis við 5,6 milljarða úr því að trú ríkisstjórnarinnar er sú að það skili sér margfalt, úr því að gróðatækifærin eru svona augljós. Virðulegi forseti. Það hefur reynst Íslendingum og öðrum þjóðum betur að láta þá sem starfa í atvinnulífinu meta það hvernig best er að fjárfesta. Þar liggur þekkingin. Þar er líka hvatinn réttur og það er skynsamlegra að gera það þannig. Það eru mörg vítin að varast og mörg dæmin sem hægt er að nefna um fjárfestingaráætlanir ríkisstjórnarinnar. Ég ætla ekki að rifja upp, þótt freistandi sé, áætlanir um fjárfestingar í refabúum, laxeldi og öðru slíku í gegnum tíðina. Augljóst má vera, virðulegi forseti, að sú áhersla, þessi nálgun, stenst enga skoðun og er ekki til þess fallin að efla hagvöxt í landinu. Af því að þessir peningar koma einhvers staðar frá, virðulegi forseti. Það er svo nauðsynlegt að skilja það að þeir eru teknir einhvers staðar frá. Þeir sem höfðu þá áður í sínum höndum og veltu fyrir sér að fjárfesta þá eða greiða niður skuldir gera það þá ekki og í staðinn ætla ráðherrar í ríkisstjórninni að setjast niður og finna arðbær verkefni fyrir þessar sömu fjárhæðir. Enn og aftur, hvers vegna í ósköpunum á þá ekki að auka þessa upphæð úr því það er hægt? Af hverju að staðnæmast við 5,6 milljarða? Virðulegi forseti. Þegar horft er til lengri tíma og við ræðum hagvöxt er það svo að mikilvægasta fjárfestingin sem við getum ráðist í, sú langmikilvægasta, er menntun. Það er engin ein fjárfesting að mínu mati sem skilar samfélaginu meiru en menntun einstaklinga, menntun fólksins, menntun sem flestra. Menntun, menntun og aftur menntun. Hvers vegna? Öll efnahagsstarfsemin nú byggir á þekkingu, vísindum og menntun. Þess vegna skiptir svo miklu fyrir okkur að reyna hvað við getum að tryggja það að við séum samkeppnishæf við aðrar þjóðir hvað þetta varðar. Bent hefur verið á, virðulegi forseti, að það er vandamál hjá okkur og það vandamál felst í því að við erum ekki að fjárfesta nægilega vel í háskólastiginu. Mikið vantar upp á það. Nú er það svo, virðulegi forseti, og það er alveg rétt sem oft hefur verið sagt úr þessum ræðustól, að það eru erfiðir tímar fyrir ríkissjóð. En hér hafa líka verið rakin fjölmörg verkefni sem auðvitað má setja spurningarmerki við. Ég ætla ekki að gera það nema að því leytinu til að ég stenst ekki þá freistingu að rifja það upp þegar tekin var ákvörðun á síðasta þingi að taka langleiðina í 10 milljarða út úr ríkissjóði, sem var rekinn með halla og átti þá peninga ekki til, og taka verkefni sem var ekki á samgönguáætlun í forgangi. Ég er að tala um Vaðlaheiðargöngin, virðulegi forseti, taka það verkefni út fyrir samgönguáætlun, taka það fram fyrir til dæmis Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng, á þeirri forsendu að fjárfestingin mundi skila sér til baka til ríkissjóðs á nokkrum árum og áratugum jafnvel. Um það voru áhöld og stór hvort yfir höfuð slíkir útreikningar ættu rétt á sér, hvort þessir peningar kæmu nokkurn tímann aftur til baka inn í ríkissjóð. Látum það nú vera, virðulegi forseti. Ég er ekki á móti framkvæmdinni, ég vil ekki að það misskiljist, það er ágætisframkvæmd að gera göng undir Vaðlaheiði, en þá á bara að gera það í þeirri röð sem lagt er upp með í samgönguáætlun. En af því framgangur málsins var sá að það verkefni var tekið út fyrir samgönguáætlun vegna þess að um var að ræða fjárfestingu sem mundi skila sér í ríkissjóð, ásamt auðvitað því að um er að ræða samgöngubætur, þá er spurningin þessi: Hver er forgangsröðunin? Hver er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar þegar kemur að fjárfestingum? Við þurfum að byggja vegi. Þess vegna höfum við vegáætlun. En við þurfum að mennta þjóðina. Það vantar fjármuni inn á háskólastigið. Virðulegi forseti. Ég hefði talið að ef á annað borð var búið að taka ákvörðun um að taka langleiðina í 10 milljarða til að setja í fjárfestingu sem ætti að skila sér til baka til ríkissjóðs hefði verið miklu skynsamlegra að taka þá fjármuni og leggja inn á háskólastigið, auka framlög til háskólanna til næstu ára þannig að við værum í það minnsta að styrkja okkur í samkeppni við aðrar þjóðir og að ungt fólk á Íslandi fengi sömu tækifæri til mennta og ungt fólk í öðrum löndum í kringum okkur. Það hefði verið betra að setja þá fjármuni í menntakerfið, miklu, miklu betra, og hefði skilað sér betur til baka. Ég er sannfærður um það. Það er nefnilega þannig að ef okkur tekst ekki að veita ungu fólki á Íslandi sömu menntun og ungu fólki í öðrum löndum þá mun það fara svo að lífskjör á Íslandi munu ekki vera sambærileg við það sem best gerist í kringum okkur. Það er samhengi á milli menntastigsins og efnahagslegrar velmegunar. Virðulegi forseti. Það líður að lokum ræðutíma míns. Ég hef farið yfir það og reynt að leggja eitthvert mat á þetta frumvarp til fjárlaga, og um er að ræða samþættingu við Seðlabankann og peningamálastjórn, hvort það sé til þess fallið að liðka fyrir kjarasamningum, draga úr verðbólgu eða auðvelda okkur í framtíðinni að afnema höftin, þá er niðurstaðan sú sama. Frumvarpið einkennist, því miður, fremur af kosningum sem verða næsta vor og undirbúningi ríkisstjórnarflokkanna fyrir þær. Þeir þættir sem ég lýsti áðan hafa verið settir til hliðar og það er ekki ábyrgt af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að halda þannig á málum. Það er ekki ábyrgt að leggja fram fjárlagafrumvarp með þeim hætti þegar staðreyndin er sú að ríkissjóður er of skuldugur, fyrirtækin í landinu er of skuldug og heimilin í landinu er of skuldug. Við þurfum á að halda öflugum hagvexti, 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir ágæta og yfirgripsmikla ræðu. Mér fannst hún hins vegar neikvæð. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé ekkert jákvætt í fjárlagafrumvarpinu.

Virðulegi forseti. Þetta var góð spurning hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal.

Stutt var hún.

Hún var stutt og hnitmiðuð. Ég var að lýsa því sem ég tel vera mikilvægustu verkefnin fram undan. Mikilvægustu verkefnin eru að gera allt sem við getum til að stuðla að afnámi haftanna og til að ná tökum á verðbólguþróuninni. Ég minni á yfirlýsingar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og spár hans um verðbólguþróunina sem eru svartsýnni heldur en til dæmis spá Seðlabankans. Ég hlýt líka að spyrja að því hversu vel frumvarpið sé til þess fallið að auka líkur á að hér náist kjarasamningar o.s.frv. Ég fór yfir það í ræðu minni. Hvað varðar hina ljósu þætti sem hv. þingmaður spyr um er það þannig að ég hef hlýtt á ræður stjórnarliðanna. Þeir hafa auðvitað dregið upp allt aðra mynd en þá sem ég hef dregið upp hér. Þeir eru þeirrar skoðunar að það hafi náðst gríðarlegur árangur. Það blasir við að skuldirnar eru enn að aukast og þær forsendur sem menn gefa sér fyrir því að það muni draga úr þeim tel ég hæpnar. Þær efnahagslegu forsendur sem menn gefa sér fyrir því að skuldirnar fari niður á næstu árum tel hæpnar. Það að leggja fram fjárlagafrumvarp eins og hér er gert tel ég að hafi dregið úr líkunum á því að við náum árangri í þá átt að draga úr skuldsetningu ríkissjóðsins. Það hefði þurft breytingar á því í allt aðra átt en þær sem gerðar voru á milli 1. og 2. umr. Ég bendi til dæmis á, virðulegi forseti, að það að ekki eigi að taka tillit til athugasemda 

Frú forseti. Ég er að reyna að skilja svar hv. þingmanns. Er hann að segja að í rauninni sé ekkert bjart við frumvarpið? Nú er það þannig að menn hafa náð ákveðnum tökum á því að færa fjárlagafrumvarpið nær nútímanum, sérstaklega fjáraukalögin og ríkisreikning og annað slíkt. Það hefur verið að mjakast í rétta átt að því leyti, svona tæknilega séð. Ég vildi spyrja hv. þingmann aftur: Er þá í rauninni ekkert jákvætt í fjárlagafrumvarpinu og þeim breytingum sem hv. fjárlaganefnd gerir við það, að mati hv. þingmanns? Til dæmis þær breytingar sem fjárlaganefnd gerir á ýmsum liðum hér og þar, hækkar barnabætur o.s.frv. Er ekkert jákvætt við það?

Virðulegi forseti. Ríkissjóður sem er jafnskuldsettur og sá sem við ræðum um er því miður í engum færum til að auka útgjöld sín, hvort sem það heitir barnabætur eða eitthvað annað. Auðvitað viljum við öll hækka, breikka og bæta í. Við viljum hafa velferðarkerfið okkar þannig að þeir sem þurfa á því að halda líði ekki skort. Auðvitað er það svo en til að það sé hægt þarf að vera hagvöxtur og framleiðniaukning. Það má ekki vera verðbólga og það mega ekki vera gjaldeyrishöft. Fjárlagafrumvarpið verður að hjálpa til og vera þáttur í því að leysa vandamálin sem uppi eru. Óskalistar um að gera einhvern veginn allt fyrir alla, ég tala nú ekki um á kosningaári, munu ekki ganga upp. Við heyrum hvað menn segja á vinnumarkaði. Við heyrum hvað forseti Alþýðusambandsins segir. Við heyrum hvað framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins segir. Eiga menn ekki að hlusta á það? Vissulega hafa menn verið að reyna að bæta úr tæknilegum frágangi frumvarpsins á þinginu en tæknilegur frágangur hjálpar ekki fólkinu í landinu. Það gerir mönnum ekki auðveldara með að borga skuldirnar sínar og borga reikningana en það getur auðvitað hjálpað okkur þingmönnum að fást við það. Ég verð þó að segja úr því hv. þingmaður nefnir til dæmis afgreiðslu á fjáraukalögum að við höfum verið að ræða dæmi eins og Sparisjóð Keflavíkur, Íbúðalánasjóð og aðra þætti sem augljóslega hafa fallið til á viðkomandi fjárlagaári og hefði átt að taka inn í fjáraukalög. Í það minnsta hluta þar sem lá fyrir, eins og til dæmis í tilfelli Sparisjóðs Keflavíkur, að það ætti að gera en var ekki gert til að láta fjáraukalögin líta betur út. Síðan er því skellt inn í ríkisreikning eftir á. 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér það sem alla jafna er kallað aðalmál eða stærsta mál hvers þings, þ.e. fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Mikilvægt er að hafa í huga að þetta er fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar þannig að enginn velkist í vafa um að stjórnarandstaðan eða einhverjir aðrir standa ekki að baki þessu þingmáli, ekki enn sem komið er alla vega. Umræðan fram að þessu hefur verið mjög góð að mínu viti. Þingmenn eru búnir að fara í gegnum einstaka liði frumvarpsins, eðlilega, og gagnrýna sumt en verja annað. Eins og venjulega þegar kemur að fjárlagafrumvarpi sýnist sitt hverjum um gæði frumvarpsins. Það er mjög eðlilegt að umræða um þetta frumvarp sé ítarleg þar sem þetta er vonandi síðasta fjárlagafrumvarp núverandi ríkisstjórnar. Þetta er fjárlagafrumvarp fyrir kosningar og ber þess klárlega merki að vera slíkt. Því er ekki óeðlilegt að tekinn sé sá tími sem gefinn er í þingsköpum til að ræða málið. Ég sakna þess svolítið, frú forseti, að heyra ekki fleiri þingmenn taka til máls enn sem komið er, vitanlega er enn hægt að setja sig á mælendaskrá til að fjalla um þetta stóra og veigamikla mál. Það hefði verið gott að geta spurt þingmenn, sérstaklega þingmenn stjórnarflokkanna sem koma væntanlega til með að styðja málið, út í margt í frumvarpinu eins og mál sem snerta ýmsa þætti samfélagsins. Ljóst er að leita þarf svara við ýmsu. Áður en lengra er haldið ætla ég að velta hér upp einu sem ég hef furðað mig á frá því að ég settist á þing 2009, en það er af hverju Alþingi tekur við ramma frá framkvæmdarvaldinu þegar komið er að fjárlagagerðinni. Ég tel að Alþingi eigi sjálft að setja sér ramma frá upphafi til enda, en ekki að taka við skipunum eða skilaboðum frá framkvæmdarvaldinu. Eðlilega þarf Alþingi að taka mið af því umhverfi sem notað er við gerð fjárlaga og allt það, en ég held að mikilvægt sé að þingið vinni mál frá grunni til að tryggja sjálfstæði og stöðu þingsins. Mér hefur fundist við þingmenn og þeir sem stjórna þinginu, þar fer að sjálfsögðu forseti fremstur í flokki og aðrir forsetar í forsætisnefnd, eyða of miklu púðri í að verja sjálfstæði Alþingis þegar kemur að framkvæmdarvaldinu. Við þingmenn hljótum því að gera allt sem við getum til að auka sjálfstæði og veg og virðingu Alþingis. Það gerum við ekki síst með því að tryggja að Alþingi fái þá fjármuni sem þarf til að starfa eðlilega. Það er óeðlilegt að Alþingi skuli vera skammtað fé úr hendi framkvæmdarvaldsins. Nóg um þetta. Það hefur komið fram í þingræðum, m.a. hjá fulltrúum stjórnarflokkanna, að niðurskurðarstefnu sé lokið, nú þurfi ekki meira að skera niður, búið sé að skera niður allt sem þarf og allt sem hægt er að skera niður, ekki verði meira gert af því. Ég get tekið undir það að víða er búið að skera inn að beini. Eftir liggja mögulega heilbrigðisstofnanir sem vart eru starfandi vegna niðurskurðar og þeirra krafna sem hafa verið gerðar. Auðvitað verður ekki meira skorið niður á slíkum stöðum. Þarf í rauninni að velta því upp hvernig menn fara að því að tryggja áfram þá þjónustu sem þar er veitt. Annars staðar hefur verið bætt í. Mér sýnist að áfram eigi að bæta í á sumum stöðum. Mér sýnist til dæmis að stofnanir eins og Umhverfisstofnun, Náttúrufræðistofnun og fleiri fái enn og aftur aukið fé sem þær hafa fengið mjög oft eða nánast öll undanfarin ár ríkisstjórnarinnar. Eflaust kunna að vera ákveðnar skýringar á þeirri fjárþörf vegna áherslna ríkisstjórnarinnar, en ég vil vekja athygli á því að þarna hafa fjármunir aukist mjög að mér sýnist. Þá vaknar spurningin: Er hægt að hagræða? Einn hv. þingmaður stjórnarflokkanna nefndi það hér í dag eða í gær, man ekki hvort það var, að víða væri hægt að hagræða þó að ekki væri hægt að skera meira niður. Ég hugsa að ég geti tekið undir það með þeim hv. þingmanni að hagræðing hlýtur að þurfa að eiga sér stað ef ekki er hægt að skera meira niður. Fáar hugmyndir virðast vera uppi hjá þingmönnum stjórnarflokkanna, ekki kemur fram í þessu frumvarpi í það minnsta eða breytingartillögum hvernig hægt er að auka tekjur ríkissjóðs til að standa undir öllum þeim væntingum sem gefnar eru í frumvarpinu og í ræðum stjórnarþingmanna. Hvernig er hægt að standa undir þeim væntingum þegar skuldir aukast, vaxtakostnaður eykst, en tekjurnar eru ekki í sama hlutfalli? Þar af leiðandi finnst mér þetta ekki ganga upp hjá þeim þingmönnum sem segja að niðurskurðarstefnunni sé lokið og eingöngu sé hagræðing eftir ef ekki er komið með haldbærar hugmyndir um það hvernig á að bæta við tekjum. Enn og aftur sýnist mér að í þessu frumvarpi sé leitað leiða við að fresta vandanum, ýta vandanum á undan þannig að ekki þurfi að taka á honum núna. Það er engum greiði gerður með því. Í rauninni er það skiljanlegt því að ég tel að fjögur ár hafi farið til spillis í því að koma hér af stað kröftugu og öflugu atvinnulífi á ný. Þegar verið var að huga að því hvernig við gætum endurreist efnahagslíf okkar var farið í hugmyndafræðilegar breytingar sem komu að mínu viti í veg fyrir að hægt væri að spýta í. Í stað þess að nota tækifærið, eins og oft hefur verið nefnt í þessum ræðustól, þegar þurfti að létta á skuldum og afskrifa og láta einfaldlega erlenda kröfuhafa, sem vissulega tóku verulega mikið á sig, taka meira á sig því að það voru þeir sem lánuðu hingað til verkefna, lánuðu til framkvæmda eða fjárfestinga sem engin glóra var í. Hvers vegna eiga þeir ekki að taka enn meira á sig við enn meira tap? Þetta var því miður ekki gert, ríkisstjórnin ákvað að fara aðrar leiðir, og þar af leiðandi erum við langt á eftir í endurreisninni en við hefðum þurft að vera. Mér fannst svolítið sérstakt að heyra forustumenn ríkisstjórnarinnar lýsa því yfir fyrir nokkru að kreppunni væri lokið. Ég er ekki viss um að allir finni það á eigin skinni að kreppunni sé lokið enda sagði einn þingmaður stjórnarflokkanna í viðtalsþætti í Ríkisútvarpinu að kreppunni væri alls ekkert lokið, það hlytu allir að sjá. Nú veltir maður fyrir sér hvort þessir ágætu forustumenn ríkisstjórnarflokkanna og þingmenn séu á sömu blaðsíðunni þegar kemur að því að meta hvort bjart sé fram undan eður ei. Hér hefur verið gagnrýnt, og ég tek undir það, að miklu sé lofað og jafnvel því sem maður hefði haldið að ætti að bíða vegna þess að ekki væri æskilegt að fara af stað með verkefni sem eru fyrst og fremst ávísun á kostnað en ekki tekjur. Ég hef verulegar áhyggjur af því að lenskan í þessu frumvarpi virðist vera að auka útgjöld í staðinn fyrir að leita leiða til að auka tekjur. Ég velti því líka fyrir mér hvort það sé ábyrgt að setja fram slíkar væntingar þegar við sjáum að það eru blikur á lofti varðandi helstu útflutningsgreinar okkar og tekjur af þeim. Það var reyndar jákvætt að sjá í fréttum að álverð fer aftur hækkandi. Við munum vonandi áfram fá þann fjölda af ferðamönnum sem við höfum fengið, en það er alls ekki víst því að ríkisstjórnin hefur ákveðið að leggja hærri álögur á þá atvinnugrein og að auki er víða kreppa úti í heimi sem hefur að sjálfsögðu áhrif á getu íbúa þar til að ferðast og eyða fjármunum sínum í ferðalög og þjónustu á Íslandi sem og annars staðar. Nægir þar að nefna Evrópu sem er í gríðarlegum vandræðum og virðist ekki unnt að ná nokkrum tökum á þeim vanda sem herjar á lönd Evrópusambandsins. Ég fer nánar yfir það á eftir. Ég átti eftir að nefna sjávarútveginn, okkar helstu útflutningsgrein, okkar helstu atvinnugrein. Í sjávarútvegi starfa tugþúsundir manna þegar litið er til allra hliðargreina og afleiddra starfa af sjávarútveginum í litlum og stórum fyrirtækjum. Samdráttur í útflutningi og á söluafurðum í sjávarútvegi mun hafa áhrif á öll þessi fyrirtæki þegar upp er staðið. Við fáum nú fregnir af því að mikill þrýstingur sé á að lækka verð á íslenskum afurðum á mörkuðum erlendis á sama tíma og helstu samkeppnisþjóðir okkar, Norðmenn og Rússar, eru að auka veiðar sínar og framleiðslu í skjóli ríkisstuðnings sem ekki er á íslenskum sjávarútvegi. Stundum virðist það vera vilji núverandi stjórnvalda að ýta sjávarútveginum í það horf að þurfa að fá ríkisstyrki. Þá veltir maður fyrir sér hvort mundi ekki heyrast einhvers staðar hljóð úr horni ef við þyrftum að setja milljarða á milljarða ofan í íslenskan sjávarútveg í formi styrkja. Því er jafnvel spáð að lækkunarkrafan á afurðum á gömlum rótgrónum mörkuðum okkar á Spáni, Portúgal, Grikklandi og víðar geti numið allt að 25–30% og þá sjá allir að það mun síga verulega í. Framlegð þeirra fyrirtækja sem selja sjávarafurðir mun minnka og væntanlega hafa þau áhrif að leita þarf hagræðingar sem gæti leitt til samþjöppunar, nokkuð sem við viljum forðast. Á sama tíma ákveður ríkisstjórn landsins og stjórnarflokkarnir að leggja stórauknar álögur á þessa atvinnugrein, þegar öllum er ljóst að meginþorri þeirra sem starfa í greininni getur illa eða ekki staðið undir álögunum, ekki síst vegna þeirra atriða sem ég nefndi varðandi erfiða stöðu á mörkuðum. Það eru til fyrirtæki sem geta staðið undir mjög hárri skattlagningu eins og hér verður farið af stað með af hálfu ríkisstjórnarinnar, en þau eru mjög fá. Það er spurning hvert þau munu leita með starfsemi sína og rekstur. Það breytir því ekki hvort fyrirtæki eru stór og skuldlétt eða lítil og skuldsett eða öfugt að eðli hvers rekstrar er að reyna að hámarka afraksturinn. Sem betur fer eru nokkur fyrirtæki sem ganga ágætlega, vitanlega þarf það að vera þannig. Ég hef líka áhyggjur af því að þær auknu álögur sem eru lagðar á atvinnulífið og koma berlega í ljós í því frumvarpi sem við fjöllum um og að sjálfsögðu í tekjufrumvörpunum muni áfram leiða til samdráttar, ekki vaxtar, þar sem við þurfum svo á fjárfestingum að halda í atvinnulífinu. Við vitum að mörg flottustu nýsköpunarfyrirtæki okkar og þau fyrirtæki þar sem hugmyndaauðgi ræður ríkjum eru sprottin upp úr helstu atvinnugreinum okkar, sjávarútvegi og iðnaði. Nægir þar að nefna fyrirtæki eins og Marel og fleiri sem hafa unnið mjög vel með þeim atvinnugreinum. Ég nefndi hér áðan að mér fyndust undarlegar þær ákvarðanir eða tillögur sem lagðar eru hér fram í ljósi aðstæðna. Það sjá allir að blikur eru á lofti í atvinnulífinu og tekjuöflun okkar. Þegar ég les fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sem fylgir með þessu fjárlagafrumvarpi og sé í hvað á að setja fjármunina verð ég að játa það, frú forseti, að ég skil ekki alveg að áherslan skuli vera á ákveðna hluti í áætluninni í ljósi aðstæðna. Þar með er ég ekki að segja að þessi verkefni séu slæm eða eigi ekki rétt á sér. Það er hins vegar miklu mikilvægara að nota þá milljarða sem eiga að fara í þessi verkefni til að efla enn frekar og fjölga störfum eða greiða niður skuldir. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að ef við getum fjölgað þeim sem borga skatta hraðar en við aukum útgjöldin muni það á endanum skila sér með góðum hætti. Ég ætla, frú forseti, að telja upp það sem ég held að geti verið jákvætt í þessum fjárfestingaráætlunum, byrja á einhverju jákvæðu. Öryggisfangelsi á Hólmsheiði mun að sjálfsögðu skapa störf meðan verið er að byggja fangelsið og létta á lista þeirra sem bíða eftir að fá að afplána. Auðvitað eru það í rauninni mannréttindi þeirra sem hafa fengið dóm að geta afplánað hann og snúið sér síðan að betra lífi, vonandi. Af hverju þarf að byggja hús íslenskra fræða? Ég geri ekki lítið úr þörf á því en ég held að það sé ekki hægt núna. Mér finnst gott að settir verði meiri fjármunir í kvikmyndagerð. Það skilar okkur umtalsverðum fjármunum í landkynningu og hreinlega beinum sköttum af öllum þeim flottu verkefnum sem er verið að vinna hér á landi, auk þess að vera gríðarlega mikilvægt fyrir okkur menningarlega. Ég get haldið áfram. Ég skil ekki hvað grænkun íslenskra fyrirtækja á að gera fyrir okkur á þessum tímapunkti eða að netríkið Ísland skuli vera svona mikilvægt akkúrat núna. Svo eru einhver græn skref og vistvæn innkaup ríkisstofnana. Hér er einnig talað um hönnunarsjóð og myndlistarsjóð. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að styrkja menningu okkar, en er þetta það sem við þurfum að gera núna? Eigum við að eyða peningum í þetta núna? Ég held ekki. Annað er að mörg þessara verkefna kalla á frekari útgjöld. Ég held að þegar upp er staðið verði í rauninni ekkert hægt að fara í mörg þessara verkefna því að þær tekjur sem eru áætlaðar í þau muni ekki skila sér á endanum. Svo að ég nefni aftur veiðigjaldið þá mun aldrei verða hægt að innheimta það eins og ríkisstjórnin ætlar sér vegna þeirrar stöðu sem sjávarútvegurinn er að lenda í. Mér finnst þessi fjárfestingaráætlun ósköp ómerkilegt plagg. Í þessu fjárlagafrumvarpi er lagt til að ákveðnar ríkisstofnanir skili arði til ríkissjóðs. Ég er mjög hugsi yfir því að hægt sé að fara í svona hókus pókus-æfingar milli umræðna og segja bara: Við skulum láta Landsbankann greiða okkur 9,6 milljarða í arð og við skulum taka 2,6 milljarða úr Seðlabankanum í arð. Ég hef ekki enn fengið svar við því hvernig og hvaðan sá arður kemur. Líklega er það bara einhver meinloka í mér en ég hef ekki fengið svör við því hvernig sá arður á að verða til. Ég hef áhyggjur af því að Orkubú Vestfjarða og Rafmagnsveitur ríkisins eigi að skila samtals 370 millj. kr. arði til ríkisins. Eins og ég kann á þessa rafmagnsreikninga alla saman verður það notandinn sem borgar þennan arð á endanum. Ég fæ dæmið ekki til að ganga upp öðruvísi. Ég ímynda mér í það minnsta að ekki verði hægt að ná þessum arði með hagræðingu eða breytingum innan þessara fyrirtækja, þannig að á endanum munu notendur orkunnar frá Orkubúi Vestfjarða og Rafmagnsveitum ríkisins greiða arðinn. Að vísu held ég að ég fari með rétt mál þegar ég segi að Orkubú Vestfjarða standi býsna vel. Það kann að vera að það geti greitt þennan arð, en mér hefur sýnst undanfarin ár að í því fyrirtæki eins og öðrum sé frekar vilji til að velta kostnaði yfir á þá sem nota orkuna. Þetta eru fyrst og fremst álögur sem á að leggja á landsbyggðina sem notar orku frá þessum fyrirtækjum. Enn og aftur ætlar ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna að leggja sérstakar álögur á landsbyggðina. Veiðigjaldið, sem við nefnum annað slagið, er að sjálfsögðu fyrst og fremst landsbyggðarskattur þó að það komi vissulega hart niður á höfuðborgarsvæðinu líka. Það er fyrst og fremst landsbyggðarskattur þar sem 80–90% af öllum aflaheimildum eru úti á landi og mörg fyrirtæki munu illa eða ekki geta staðið undir þeim greiðslum. Við sjáum svo sem í fréttum að það er þegar byrjað að hafa áhrif. Hér er sem sagt um að ræða að þessi fyrirtæki eiga að greiða arð sem mun á endanum koma frá íbúum úti á landi. Það er ágætt að viðhorf Samfylkingar og Vinstri grænna til landsbyggðarinnar komi skýrt fram. Það er mjög freistandi, frú forseti, að tengja hér við þau frumvörp sem nú er búið að leggja fram á þinginu um tekjuöflun vegna þess að í þeim er að finna enn meiri álögur sem munu á endanum eins og margt annað lenda í vísitölunni og hækka lánin okkar og gera okkur erfiðara fyrir að standa í skilum og þrengja að heimilunum. Það er svo sem ekki nýtt frá þessari ríkisstjórn að ráðast í slíkar aðgerðir. Ég ritaði á blað hjá mér minnispunkta upp úr fjárlagafrumvarpinu og þessum ágætu nefndarálitum til að tala um hér. Þar hef ég skrifað að tekjuhliðina vanti. Nú er tekjuhliðin komin fram, þ.e. hvernig ríkisstjórnin ætlar sér að afla tekna. Það er eiginlega hægt að segja í einu orði: Skattahækkanir. Það á að hækka skatta, hækka skatta og hækka skatta. Það er það sem mönnum dettur í hug, ekkert annað virðist vera hægt að gera. Annað sem er athyglisvert og hefur loðað við þessa vinstri stjórn Vinstri grænna og Samfylkingar er að standa ekki við þá samninga sem gerðir eru. Ég nefni eitt sem kemur fram í einu nefndarálitinu, það er að áfram eigi að innheimta skatt á raforku til stóriðjunnar, eða álfyrirtækjanna, sem var lofað að mundi falla niður. Maður veltir fyrir sér hvers konar ráðstafanir það eru að standa ekki við gefin orð eða gerða samninga. Það er umhugsunarefni og bætir að sjálfsögðu ekki ímynd Íslands út á við eða eykur líkur á að þeir sem geta fjárfest vilji gera það hér á landi, því miður. Ég hef mjög miklar áhyggjur af því að orðspor okkar sé skaðað út af óvissu sem stafar af ríkisvaldinu. Mér finnst nánast liggja fyrir, eftir að þetta frumvarp var lagt fram, að verið sé að auka óvissuna. Annað sem mér sýnist ekki vera tekið á og er svo sem ekkert nýtt er uppsafnaður vandi hjá fjölmörgum stofnunum. Hjá mörgum þessara stofnana er búið að viðurkenna vandann og þann grunn sem þær þurfa. Það er því óheppilegt að velta því alltaf á undan sér að taka á því. Ég ætla að leyfa mér að nefna Háskólann á Hólum sem er fyrir löngu búinn að fá staðfest hversu mikið fé skólinn þarf til rekstrar miðað við þær greinar sem skólinn er með í dag. Það er vitanlega hægt að draga saman og kenna bara eitt fag eða eitthvað slíkt, en það er held ég ekki vel gert ef við förum þá leið. Þessu ýtir ríkisstjórnin enn og aftur á undan sér. Það kemur í hlut einhverra í framtíðinni að taka á því. Þetta mun á endanum koma okkur í koll. Enn eitt sem ég vil nefna sem mér sýnist ekki heldur hafa verið tekið á - ég tek það aftur fram að það er ekkert nýtt í sjálfu sér - eru hinar háu lífeyrisskuldbindingar sem hvíla á ríkissjóði. Í nefndaráliti 2. minni hluta, hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, er farið vítt og breitt yfir þessi mál. Það kemur svo sem fram í nefndaráliti 1. minni hluta líka að farið hefur verið í gegnum þetta frá A til Ö. Eitt sem vekur athygli mína er að þetta fjárlagafrumvarp virðist ekki frekar en önnur hafa verið metið út frá þeim áhrifum sem það hefur á byggðir landsins, það er ekki búið að meta það út frá byggðasjónarmiðum. Það er svolítið undarlegt að vera með byggðaáætlun, áætlun 20:20 eða hvað allt þetta heitir, með fínum og fallegum fyrirheitum ef þau passa svo ekki við fjárlagafrumvarpið og þær heimildir sem eru gefnar til næstu 12 mánaða. Þetta hefur verið gagnrýnt og tek ég undir það. Ég hef grun um að frumvarpið hefði ekki fengið góða einkunn, hefði þetta verið gert, þegar horft væri á áhrif þess á landsbyggðina. Nægir þar að nefna það sem ég nefndi áðan varðandi raforkumálin. Að vísu er í breytingartillögum stjórnarmeirihlutans lagt til, að mig minnir, 175 millj. kr. í auknar niðurgreiðslur húshitunar. Þegar þörfin er 0,5 milljarðar, að mig minnir, í þann flokk sem talað var um þá er þetta bara dropi í hafið. Það er samt allt í lagi að þakka fyrir jákvætt viðhorf. Okkur sýnist að reiknað sé með stóriðjuframkvæmdum sem eigi að skapa ákveðnar tekjur, en erum við ekki búin að hlusta á það allt þetta kjörtímabil að þær séu alveg að fara af stað, hvort sem það eru framkvæmdir á Bakka eða einhvers staðar annars staðar? Það hefur eiginlega verið í tísku hér að segja að þetta sé alveg að koma, þetta sé alveg að fara að gerast, framkvæmdir og þar af leiðandi tekjur í framhaldinu, en það sést að minnsta kosti ekki enn þá. Við hljótum að auglýsa eftir því að þetta fari að skila sér inn. Það er að sjálfsögðu gagnrýnt í nefndarálitunum að tekjugrunnurinn sé ekki lagður fram um leið og frumvarpið. Nú er hann hins vegar kominn og hægt að lesa þetta saman. Það var í rauninni bagalegt að byrja þessa umræðu án þess að hann lægi fyrir því að þetta þarf að fylgjast að. Það mun sem betur fer, samkvæmt breytingum á þingsköpum, verða tryggt að gerist næsta haust, ef ég man rétt. Ég nefndi hér áðan tekjur frá Seðlabankanum sem væri ágætt að fá skýringar á ef einhver hefur. Töluvert hefur verið rætt hér um safnliði. Auðvitað eru skiptar skoðanir um þá, ég hef skilning á því. Ég held hins vegar að það hafi verið vond breyting og í raun mistök að breyta safnliðum á þá leið að koma þeim inn í ráðuneytin eða einhverja sjóði sem áttu að vera svo faglegir og fínir. Það er ekki endilega svo að það sé alltaf best. Það kann líka að vera að yfirsýn og framtíðarsýn á einstök verkefni sé betur fyrir komið hjá alþingismönnum eða jafnvel heima í héraði. Það er spurning hvort eigi að skoða að setja safnliðina þangað sem þeir hafa runnið, hvort sem það hefur verið hingað á höfuðborgarsvæðið eða út á land, en það að ætla að fara að deila þeim út frá framkvæmdarvaldinu finnst mér algjör óþarfi og tómt bull. Ég tel að þeir eigi að fara í það form sem þeir voru í áður þangað til menn hafa fundið einhverja heilbrigða og skynsamlega leið til að breyta þeim aftur því að breytingin mistókst algjörlega. Hver segir að þingmenn séu ekki betur til þess eða jafn vel til þess fallnir að hafa skoðanir á þessu og embættismenn í ráðuneytum eða einhverjir sem eru kjörnir í að deila út úr einhverjum sjóðum? Ég kaupi það alla vega ekki og gerði aldrei, fyrir utan það að Alþingi er náttúrlega með þessu að gefa frá sér vald enn og aftur, það er að sumu leyti verið að veikja Alþingi. Ég held að færa megi fyrir því rök. Í nefndarálitum, m.a. 1. minni hluta, er lýst miklum áhyggjum af hallarekstri ríkissjóðs. Það hefur komið fram í ræðum þingmanna, eins og þegar mælt var fyrir nefndaráliti 1. minni hluta, hv. þingmanna Kristjáns Þórs Júlíussonar, Ásbjörns Óttarssonar og Ragnheiðar Ríkharðsdóttur. Þar er farið yfir reksturinn, eins og í nefndaráliti 2. minni hluta. Fram hefur komið að miklar áhyggjur eru af jöklabréfunum svokölluðu og snjóhengjunni eða hvað menn kalla þetta allt saman. Áhyggjurnar eru vitanlega þær að þetta eru háar fjárhæðir, af sumum er talið að þær séu vanmetnar að einhverju leyti og þar af leiðandi gæti vandinn verið meiri en hér er talað um. Það er athyglisverð tafla á bls. 3 í nefndaráliti 1. minni hluta yfir vaxtagjöld ríkissjóðs. Miðað við frumvarpið og ef við tökum frumvarp fyrir 2013 og 2010, sem er besta árið af fimm í töflunni, þá er vaxtajöfnuðurinn, þ.e. vaxtatekjur og vaxtagjöld, neikvæður um 63 milljarða en var 38 milljarðar árið 2010. Þetta er áhyggjuefni. Það er áhyggjuefni að bilið sé að aukast á svo neikvæðan hátt. Þetta segi ég meðal annars vegna þess að mér sýnist að ekki hafi verið lagðar fram tillögur eða í það minnsta lítill metnaður lagður í það að búa til tekjur til að greiða niður skuldir og reyna að grynnka um leið á þeim gríðarlega vaxtakostnaði sem þarna er. Ég óttast það, frú forseti, að afrakstur ríkisstjórnarinnar verði að lengja mjög í kreppunni eða nauðsynlegu aðhaldi í samfélaginu. Ég held að það sé verið að lengja vandræðatímann til muna vegna aðgerðaleysis varðandi tekjuöflun ríkissjóðs og annarra. Ég hef ekkert rætt þróun atvinnuleysis eða brottflutning fólks og falið atvinnuleysi, það hafa aðrir gert og þarf ekki að rifja upp. En það er áhyggjuefni að ekki virðist vera gripið til aðgerða til að ná niður þessum mikla vaxtakostnaði ríkissjóðs. Annað sem er áhyggjuefni er hversu lengi hagvöxturinn getur verið drifinn áfram af einkaneyslu. Hversu lengi geta einstaklingar gengið á sparifé sitt eða tekjur og haldið uppi hagvextinum þegar fjárfestingar virðast ekki gera það? Þessu þarf að breyta. Það þarf nýja hugsun á bak við hvernig við öflum okkur tekna og höldum uppi hagvexti. Það eru blikur á lofti varðandi fjárlagatillöguna. Við vitum að það á eftir að taka á mörgum stórum verkefnum sem kalla á mikil útgjöld. Ég nefni bara vanda Hörpu, tónlistarhússins, sem er glæsileg bygging og að sjálfsögðu komin til að vera en er náttúrlega dæmi um eitt stórt kjördæmapot sem tókst vel, alla vega er húsið risið. Síðan vitum við að löggæslan þarf á verulega miklum fjármunum að halda. Það er Landspítalinn. Við lásum í fjölmiðlum í dag að horfið hefur verið frá því að byggja hann með svokallaðri leiguleið, heldur verði hann ríkisframkvæmd. Hvaða áhrif hefur það á fjárlögin næstu ár ef farið verður í þá byggingu? Ég held að við þurfum að setjast yfir það, það kann að vera að ekki sé hægt að snúa frá því en ég vil alla vega að menn skoði það. Svo eru það strandsiglingarnar sem margir kalla eftir en aðrir hafa efasemdir um. Ég held að það sé verkefni sem verður bara að gera tilraun með. Það eru blikur á lofti varðandi kjarasamninga og hver þáttur ríkissjóðs eða ríkisins verður í þeim. Ég held að einsýnt sé að einhver krafa mun koma á ríkisvaldið þegar kemur að því og að við lendum í vandræðum með kjarasamningana. Ég fæ ekki séð, það kann að vera að ég hafi ekki tekið eftir því, að eitthvað sérstaklega sé horft til þess í frumvarpinu. Til að vera sanngjarn er kannski erfitt að áætla eitthvað þar um en það hefði kannski verið skynsamlegt að líta til reynslunnar og velta því upp hvort ekki þyrftu að vera einhverjir fjármunir þarna til ráðstöfunar. Við höfum fengið hér upplýsingar um hvernig vöruskiptajöfnuðurinn hefur þróast. Það er áhyggjuefni og vísar enn og aftur í það hvernig okkur gengur að afla okkur tekna eða hvort við eyðum of miklu. Frú forseti. Ég tel að við hljótum að þurfa að horfa til þess eða gera okkur í það minnsta grein fyrir því að þau fjárlög sem hér er verið að leggja fram eru útgjaldafjárlög að því leytinu til að það er verið að lofa fjármunum í verkefni sem ég tel að munu kalla á enn frekari útgjöld. Það eru að koma kosningar. Það kann að skýra þetta að einhverju leyti. Gerðar hafa verið ýmsar breytingartillögur milli umræðna. Ég get tekið undir að sumar þeirra að séu mikilvægar til að örva atvinnulífið, eins og auknir fjármunir í Kvikmyndasjóð. Ég skil hins vegar ekkert í því af hverju þarf að auka fjármuni um 81 milljón til Þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins. Það er hægt að spara þá fjármuni með því að hætta þessu Evrópusambandsrugli öllu saman. Það sjá það flestir Íslendingar og mjög margir Evrópusambandssinnar nú orðið að þetta verður aldrei. Ég ætla að geyma mér það, frú forseti, að fara yfir þessar breytingartillögur þangað til síðar. Eins og ég segi eru þarna mörg spurningarmerki, en það eru líka jákvæðir hlutir. Það er í raun jákvætt að setja þurfi meiri fjármuni í endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar. Það sýnir að mikill áhugi er því að nota Ísland sem vettvang fyrir kvikmyndir og það kostar eitthvað að halda okkar striki. Ég held að þegar upp er staðið hafi það jákvæð áhrif á samfélag okkar og efnahag. Það er í það minnsta mín trú. Ég hef ekki farið neitt yfir þau nefndarálit og einstakar breytingartillögur sem ég nefndi áðan. Ég ætla að geyma það aðeins. Það er í sjálfu sér ekki óeðlilegt, svo að því sé haldið til haga, að töluverðar breytingar verði á frumvarpi til fjárlaga milli umræðna. Ég hygg að oftar en ekki hafi þær leitt til útgjaldaaukningar, en tekjuöflun á móti þarf þá að vera raunhæf, hún þarf að vera þannig að við efumst ekki um að þær tekjur skili sér. Mér sýnist því miður að í ljósi þess hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á málum þegar kemur að öflun tekna sé það fjarlægur draumur að þessar tekjur skili sér. Það er vitanlega bara hægt að skattpína einstaklinga og fyrirtæki að ákveðnu marki. Að mínu viti er nú komið allnærri þolmörkum þar. Þegar skattahækkanir eru farnar að leiða til samdráttar, uppsagna eða þess að fyrirtæki geti ekki vaxið eins og þau þyrftu og vildu þá er það að sjálfsögðu neikvætt og hefur neikvæð áhrif. Frú forseti. Eins og ég sagði ætla ég að bíða með breytingartillögurnar sem ég ætlaði að renna hér í gegnum og fara yfir út frá því sem ég nefndi áðan. Ég bið forseta að setja mig á mælendaskrá til að ég geti gert það. Eins og ég segi þá líst mér ekki vel á heildarmyndina. Það er eitt og eitt sem er ágætt en heildarmyndin er ekki góð.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ágætisræðu. Hægt er að taka undir mest allt þótt ég muni fara inn á ákveðin atriði í ræðu minni á eftir sem ég var til að mynda ekki sammála. Ég ætla að eyða í það nokkrum orðum. Það sem vakti athygli mína er að mér fannst þingmaðurinn gera það sem margir þingmenn gera einmitt ekki hér, fara nákvæmlega yfir hvar megi forgangsraða. Hann var í rauninni að draga fram að þegar upp er staðið verður að forgangsraða fjárlögum, eins og við vitum að þarf alla jafna að gera. Ég held að við séum sammála um að ríkisstjórnarflokkarnir séu ekki að gera það, alla vega finnst mér þeir forgangsraða á röngum stað. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér um að ef við stæðum frammi fyrir breytingum á þessari svokölluðu nýju fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar þá væri kannski betra að forgangsraða meðal annars í þágu lögreglunnar. Ég er í allsherjar- og menntamálanefnd þar sem hver gesturinn á fætur öðrum kemur og ítrekar að ekki sé lengur hægt að skera niður. Það er ekki síst ráðuneytið sjálft sem er þar í broddi fylkingar fyrir utan lögregluna sjálfa. Er hann mér ekki sammála í því að tryggja þurfi að lögreglan geti haldið uppi þeirri þjónustu sem henni ber lögum samkvæmt að sinna? Er það nú ekki eðlilegra verkefni heldur en mörg af gæluverkefnum ríkisstjórnarinnar? Mín stóra spurning er, af því nú hefur þingmaðurinn farið vel yfir frumvarpið, hverjar hans ráðleggingar eru til okkar, og kannski ekki síst ríkisstjórnarinnar, varðandi sóknarfæri í fjárfestingu þannig að við getum farið að laða frekar að erlent fjármagn og erlenda fjárfesta til að vera með okkur í því að byggja upp íslenskt atvinnulíf.

Virðulegi forseti. Við þurfum svo sannarlega að forgangsraða í þeim rekstri eins og öllum öðrum rekstri. Ég hugsa að á flestum heimilum í landinu hafi fólk þurft að setjast niður og forgangsraða hvernig það ætlar að eyða þeim fjármunum sem það hefur. Þegar það sem menn hafa milli handanna minnkar vegna hárra skulda, forsendubrests, hækkunar, verðbólgu og margföldunar á lánum, þarf að forgangsraða. Ég er sammála því, og hef talað um það hér áður, að við þurfum að fara yfir stöðu lögreglunnar, - ég hef nú reyndar farið fram á utandagskrárumræðu eða sérstaka umræðu um akkúrat það mál - í hvaða stöðu lögreglan á Íslandi er komin. Það er að sjálfsögðu óásættanlegt að við séum komin það langt inn að beini hjá lögreglunni að lögreglumenn telji sig jafnvel varla geta sinnt þeim skyldum sem á þá eru lagðar með lögum. Ég verð nú að viðurkenna að maður er mikið á ferðinni og það er mjög sérstakt að sjá varla lögreglubíl þegar maður er að keyra til dæmis úti á landi eða heyra af lögregluþjónum í alls konar erfiðum aðstæðum. Frú forseti. Ég er líka þeirrar skoðunar, þannig að það liggi fyrir, að auka þurfi tæki og tól lögreglunnar til að sinna sínum verkefnum varðandi rannsóknarheimildir og annað, öfugt við það sem mér sýnist að hæstv. innanríkisráðherra ætli sér að leggja hér fram. Ráðleggingar til sóknar: Ég held að fyrsta vers hljóti að vera að reyna að auka trúverðugleika. Að segja við fjárfesta og þá sem vilja fjölga störfum, stækka sín fyrirtæki eða koma með nýjar hugmyndir, að hér sé stöðugleiki, svona verði umhverfið næstu árin. Við erum ekki að fara að rugga þeim bát meira en hefur verið gert. Við þurfum að hafa þannig umhverfi að menn geti horft fram á við og fram í tímann og séu ekki í eilífri óvissu.

Frú forseti. Ég held að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hafi einmitt hitt naglann á höfuðið hvað varðar hinar erlendu fjárfestingar. Maður les og flettir upp gömlum og nýjum fréttum um fjárfesta, til að mynda um forsvarsmann eins af gagnaverunum sem var að hugsa um að koma sér upp bækistöðvum á Íslandi. Hann fór síðan til Svíþjóðar og sagði að eitt og annað hefði spilað inn í, ekki síst hversu andsnúin ríkisstjórnin var eða óljós í öllum sínum viðbrögðum, hvernig hún tók á móti hugmyndum um fjárfestingar. Fjárfestar virtust oft á tíðum vera gerðir afturreka með sínar fjárfestingar vegna afturvirkni laga og afturvirkni ákvarðana þannig að ekkert gegnsæi var í ákvörðunum. Ég held að hv. þingmaður hafi komist réttilega að orði, það þarf að auka trúverðugleika fjárfestingarstefnu okkar Íslendingar þegar kemur að samskiptum við útlendinga og því að reyna að laða að erlent fjármagn. Það skiptir öllu máli. Þótt við séum landfræðilegt eyland erum við ekki eyland í hinum alþjóðlegu viðskiptum. Menn líta á umhverfið hverju sinni, hvernig það er. Ef það er þannig að menn hringla með þetta eftir því hvernig andinn er á stjórnarheimilinu hverju sinni mun okkur ekkert miða áfram með fjárfestingar. Ég vil hins vegar taka undir með hv. þingmanni varðandi lögregluna og löggæsluna. Hv. þingmaður var einmitt forustumaður þingsályktunartillögu um löggæsluáætlun fyrir Ísland sem við samþykktum og beittum okkur fyrir að fá í gegn, m.a. í allsherjar- og menntamálanefnd. Sú áætlun á að vera í fullum gangi núna og það á að skila á næsta ári. Það er hvorki gert ráð fyrir því að áætlunin kosti eitthvað eða fyrir því hvernig við getum byggt upp lögregluna og hlúð að henni. Það er hvergi komið inn á það í fjárlagafrumvarpinu sem við erum að tala um. Mér finnst vert að vekja athygli á því.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á því sem mér sýnist í rauninni vera metnaðarleysi stjórnarflokkanna þegar kemur að öryggi borgaranna. Við fengum því framgengt hér að samþykkt var að fara í gerð löggæsluáætlunarinnar, sem metur mannaflaþörf, fjármagnsstörf og hitt og þetta, til að bæta úr nákvæmlega því sem við teljum fulla þörf á varðandi lögregluna og öryggi borgaranna, þ.e. að vera með stefnu og sýn um hvernig við ætlum að vinna. Því er það sem hv. þingmaður benti á mjög athyglisvert. Það voru ekki settir neinir fjármunir í það að bregðast við tillögunum sem þar koma fram. Mjög undarlegt verð ég að segja. Hv. þingmaður nefndi réttilega og talaði aftur um hvað við getum gert til að efla fjárfestingar og annað. Ég sagði áðan að það væri mikilvægt að auka stöðugleika eða efla trú manna á Íslandi. Þá kom mér til hugar að fyrir nokkru síðan var hér erlendur fjárfestir á ráðstefnu. Hann var spurður að því hverju Íslendingar þyrftu helst að breyta til að erlendir fjárfestar kæmu hingað. Hann sagði, með leyfi forseta: Íslendingar verða að vera vingjarnlegri eða „more welcoming“, eins og hann orðaði það á ensku. Helsta vandamálið væri að fjárfestum fyndust þeir óvelkomnir á Íslandi. Dettur einhverjum í hug að sá erlendi fjárfestir hafi farið til síns heima og ekki sagt frá sinni tilfinningu? Eru einhverjar líkur á því að enginn viti að maðurinn hafi sagt það hér á landi? Ég man ekki einu sinni í hverju náunginn vildi fjárfesta en ef þetta er sú tilfinning sem menn hafa þegar þeir koma til Íslands, að við séum ekki vinsamleg þegar menn vilja koma með fjármuni, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Út af orðaskiptum hv. þingmanna á undan þegar þeir töluðu um hvernig erlendir fjárfestar, eða yfir höfuð allir fjárfestar, eru boðnir velkomnir, er ágætt að rifja upp þegar hæstv. forsætisráðherra stóð á tröppum Stjórnarráðsins og sagði að þótt þau fyrirtæki sem væru að fjárfesta hérna færu eftir íslenskum lögum kæmi auðvitað vel til greina að þjóðnýta þau. Það segir kannski allt um viðhorf stjórnvalda og skilningsleysi þeirra á því að umgangast fólk og fjárfesta með þeirri virðingu sem þarf. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Hann kom ágætlega inn á það í ræðu sinni sem snýr að því að margir hv. stjórnarliðar töluðu um að nú væru viðreisnin og viðspyrnan hafin og árangur færi að sjást. Í okkar kjördæmi í Snæfellsbæ er verið að loka heilsugæslustöðinni aðra hverja helgi. Það er ekki eins og hún sé full af fólki um helgar heldur er einungis læknir á bakvakt og ugglaust sjúkraflutningamennirnir og þar fram eftir götunum. Íbúunum í sveitarfélaginu, sem eru tæplega 1.800, er gert að sækja heilsugæsluþjónustu til Grundarfjarðar. Hún er mjög fín en því miður eru veður oft válynd og ófært á milli staða. Það eru skilaboðin og þannig upplifa stjórnarþingmenn væntanlega viðreisnina eða viðspyrnuna. Þetta er gert í samráði við velferðarráðuneytið sem auðvitað segir manni hvers konar skilningsleysi er á hlutunum. Er hv. þingmaður sammála mér um að þegar svona er komið fram við fólk sem vinnur á svæðunum og búið er að taka af því grunnþjónustuna líti það auðvitað á sig sem vinnudýr fyrir ríkissjóð? Það er ekkert öðruvísi. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er hann sammála mér um það að þegar búið er að taka sjálfa heilsugæsluna af fólkinu þarf yfir höfuð ekkert að veita neina þjónustu á svæðinu?

Virðulegi forseti. Ég er að hugsa um að gera það að tillögu minni að Snæfellsbær, íbúar Snæfellsbæjar, fái að skipta á milli sín skatttekjunum sem verða til í bænum áður en aurinn er sendur í höfuðborgina. Þá sjáum við til hvort nægur peningur er til að reka heilsugæslu og annað sem þarf að reka. Ég hef grun um að það sé mikill afgangur sem hægt er að senda til að reka ráðuneyti og annað á höfuðborgarsvæðinu. Ég tek að sjálfsögðu heils hugar undir athugasemdina sem hv. þingmaður kemur með. Við höfum séð það úti um allt land að verið er að skera inn að beini. Það er búið að hagræða svo mikið að menn geta varla rekið þessar stofnanir. Dæmið um heilsugæslu í Snæfellsbæ sem hv. þingmaður nefnir er í rauninni merkilegt. Það er lokað aðra hverja helgi og þá helgi sem er opið er einn læknir á bakvakt, ef ég hef skilið það rétt. Skilaboðin eru hver? Jú, eins og hv. þingmaður sagði: Vinnið, vinnið og skapið tekjur en þið fáið ekki alveg allt til baka. Í rauninni allt of lítið til baka. Við verðum lítið varir við viðspyrnuna sem talað er um, alla vega í okkar kjördæmi og sjálfsagt ekki annars staðar á landinu heldur. Við sjáum í dag að í landsbyggðarkjördæmi þar sem undirstaðan er til dæmis sjávarútvegur eða landbúnaður, sérstaklega sjávarútvegur núna, eru menn jafnvel að falbjóða fyrirtæki sín, lítil og meðalstór, til stærri fyrirtækja út af auknum kostnaði við rekstur fyrirtækjanna. Myndin er ekkert sérstaklega björt. Það var nefnt hér fyrir nokkru síðan, og ágætt að nefna í þessu samhengi, að einn þriðji af öllum útflutningstekjum Íslands yrði til á einu landsvæði á landinu, þ.e. á norðausturhorni landsins. Það er svolítið merkilegt ef við horfum á það í því samhengi að þar er iðnaður, sjávarútvegur. Þar er vitanlega álverið og öll stóru 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég heyri að við erum auðvitað algjörlega sammála um það hvers konar skilaboð það eru til samfélags eins og Snæfellsbæjar að loka þurfi heilsugæslustöðinni aðra hverja helgi. Það er auðvitað algjörlega óþolandi og ólíðandi. Á sama tíma státar stjórnarmeirihlutinn sig af því að nú sé verið að fara í miklar uppbyggingar, byggja hús íslenskra fræða fyrir 3,5 milljarða eða svo, en það er ekki hægt að standa að grunnþjónustunni í þessum samfélögum. Það er auðvitað mjög dapurlegt eins og í því tilfelli þar sem þetta er nú svokölluð H2 heilsugæslustöð og þar eiga að vera tveir starfandi læknar. Það er að sjálfsögðu eitthvað sem allir skynsamir menn skilja ekki. Það er nú uppbyggingin og viðspyrnan sem stjórnvöld eru að boða. Það segir okkur auðvitað að þegar búið er að skera niður eins og í tilfelli Heilbrigðisstofnunar Vesturlands, því það eru mjög, mjög, mjög lágar upphæðir, hlýtur að vera búið að leita í öllum skúffum og öllum skúmaskotum áður en menn þurfa fara í svona aðgerðir. Það er auðvitað gersamlega óþolandi og ólíðandi og það er ekki hægt að túlka öðruvísi en svo að fólk fari að líta á sig sem ákveðin vinnudýr. Mig langar að spyrja hv. þingmann um það sem hann kom reyndar ágætlega inn á í ræðu sinni, að það þurfi að forgangsraða betur inni í fjárlögunum. Auðvitað er það með þau fjárlög eins og önnur, það er ekkert allt slæmt í þeim eða allt gott, við getum deilt um það. Það er mikilvægt að menn geri sér grein fyrir vandanum og séu meðvitaðir um þær aðgerðir sem þarf að fara í en státi sig ekki af því að vera að fara að byggja einhverja loftkastala þar sem auðvitað á eftir að taka tillit til kostnaðar við reksturinn. Það sýnir skilningsleysi stjórnvalda gagnvart íbúum landsbyggðarinnar, sérstaklega á þeim svæðum þar sem svona harkalega er gengið fram. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki algjörlega sammála mér um að auðvitað þurfi að breyta forgangsröðun og tryggja grunnþjónustuna? Því ef ekki er grunnþjónusta í þessum samfélögum þurfa þau enga þjónustu.

Virðulegi forseti. Grunnþjónustan er að sjálfsögðu eitt af því sem flestir líta til þegar þeir ákveða að setja sig niður einhvers staðar, hvort sem það er nú í Snæfellsbæ eða Grundarfirði. Fólk lítur til þess hvernig heilbrigðisþjónustan er, skólakerfið og atvinnustigið. Það eru svona hlutir sem fólk veltir eðlilega fyrir sér. Ég er alveg sammála hv. þingmanni, mér finnst forgangsröðunin svolítið sérkennileg. Af því ég veit að hv. þingmaður var að minnsta kosti í eina tíð mjög áhugasamur um laun listamanna, velti ég því fyrir mér hvort það sé rétt forgangsröðun að hækka þau um 38,5 millj. fyrir næsta ár, úr 43,4 í 81,9 eða nærri því um helming. Við getum haft alls konar skoðanir á listamannalaunum og allt það en þetta er dæmi um forgangsröðun. Ég velti fyrir mér hvað væri hægt að gera á Heilbrigðisstofnun Snæfellsbæjar fyrir 38,5 milljónir. Væri hægt að hafa opið allar helgar? Það eru svona hlutir sem eðlilegt er að setja í samhengi. Það má líka spyrja sig hvernig það liti út í Reykjavík ef heilsugæslan væri lokuð aðra hverja helgi? Menn geta verið fúlir yfir svona samanburði, ég skil það svo sem vel, en þegar við horfum á það sem mestu skiptir er það nákvæmlega það sem hv. þingmaður nefndi, grunnþjónustan er það sem flestir horfa á þegar þeir velja sér samfélag til að búa í. Á endanum mun það leiða til þess, þegar þjónustan er skorin niður hvort sem það er nú af ríkinu eða sveitarfélögum eða hvernig það er, að íbúum mun að sjálfsögðu fækka og þeir flytja sig á endanum á stað sem uppfyllir þær kröfur og þjónustu sem þeir óska eftir. Það er ágætt að koma því að að lokum að það er enn á lofti einhver misskilningur um að úti um allt land séu rekin mikil og stór sjúkrahús sem geta sinnt flóknum aðgerðum. Það er vitanlega ekki þannig. Það er fyrst og fremst grunnþjónusta 

Frú forseti. Við höldum áfram með 2. umr. um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar sem hefur tekið einhverjum breytingum á milli umræðna, sumum ágætum, öðrum vondum. Það sem vekur náttúrlega mesta athygli er að það er búið að leggja fram tekjuhlið frumvarpsins, hæstv. fjármálaráðherra hefur gert það en það er ekki enn þá búið að mæla fyrir því. Ég vil byrja ræðu mína á að tala um þau vinnubrögð sem eru í kringum öll fjárlögin. Það er eins og það sé sama hvaða athugasemdir bæði stjórnarandstaðan og hinir faglegu aðilar, til dæmis Ríkisendurskoðun, hafa lagt fram varðandi vinnubrögðin í tengslum við fjárlög, það er eins og ekki sé á þær hlustað. Það má reyndar ekki hlusta á Ríkisendurskoðun, einhverra hluta vegna, það sem frá henni kemur virðist vera afar viðkvæmt. Þó að það séu nú ýmsir sem hafi orðið fyrir gagnrýni, þar á meðal undirrituð og fleiri, frá Ríkisendurskoðun, þá er það nokkuð sem við eigum frekar að læra af og reyna að byggja upp og vinna með, en ekki hjóla í starfsfólkið sem þar vinnur og gegnir sínu starfi með sóma. Vinnubrögðin eru bara hluti af því sem ég vildi koma inn á í annarri ræðu minni. Það er algjörlega ófært að við skulum vera að ræða hér, við 2. umr. fjárlaga, þróunina og hvernig við ætlum að útdeila fjármunum almennings, ríkissjóðs, þegar ekki liggur fyrir nákvæmlega hvernig við ætlum að afla þessara tekna. Þá segi ég líka: Það liggja ekki fyrir stóru atriðin sem ég kom inn á meðal annars í fyrri ræðu minni, varðandi Hörpu, varðandi strandsiglingar, varðandi Íbúðalánasjóð, þar sem er náttúrlega um gríðarlegar fjárhæðir að ræða. Ég heyrði í fréttum áðan að hæstv. fjármálaráðherra sagði að það væri nú bara rétt byrjunin að setja inn 13 milljarða kr. í eigið fé, það væri ekki verið að uppfylla 5% kröfuna. Þannig að við eigum þá væntanlega von á því að sjá fleiri tillögur varðandi Íbúðalánasjóð. Þetta allt sýnir okkur fram á að við fáum tækifæri hér á þingi, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, til þess að ræða heildarmyndina sem blasir við okkur fyrir árið 2013. Varðandi tekjuhliðina þá er ljóst að það er verið að fara leið grímulausra skattahækkana. Ég hef sagt og ítreka það enn og aftur að það er alveg ótrúlegt að fletta í gegnum plaggið sem þar er sett fram. Ekki bara að enn og aftur sé verið að ráðast að undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar eins og ferðaþjónustunni - þar sem er verið að leggja til verulega hækkun á virðisaukaskatti. Mér er alveg sama þó það sé búið að draga að einhverju leyti úr þessu. Það er verið að koma í bakið á ferðaþjónustunni, sem er búin að kynna áætlun sína, fara út í heim til að laða ferðamenn til landsins á þeim grunni sem við búum við núna, ekki sem verður væntanlega samþykktur af stjórnarmeirihlutanum, Samfylkingunni og Vinstri hreyfingunni - grænu framboði. Ég vil líka benda á, sem ég hef komið inn á áður, að það er alveg með ólíkindum hvernig ríkisstjórnin ætlar að hækka skatta, til dæmis með sykurskattinum svokallaða. Að reyna að neyslustýra fólki og hafa ekki meiri trú á einstaklingunum en svo að það þurfi að ná í peninga í gegnum sykurskattinn er náttúrlega ekkert annað en fyrirsláttur. Á sama tíma og ríkisstjórn Íslands hefur ekki leyst skuldavanda heimilanna, ekki með einum eða neinum hætti, er hún að boða stórfelldar skattahækkanir. Hækkanir sem hafa bæði bein og óbein áhrif á verðlagið, sem þýðir það að við sjáum fram á hækkanir á ákveðnum nauðsynjum, á ákveðnum tegundum, hvort sem það eru mjólkurvörur eða kex. Við erum að tala um margs konar iðnaðarvöru á sviði matvæla sem mun hafa þau áhrif að verðlag mun hækka, sem mun síðan hafa áhrif á það að lán heimilanna munu hækka. Þetta er lausn ríkisstjórnar hæstv. ráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur til þess að leysa skuldavanda heimilanna, að fara með bæði beinum og óbeinum hætti inn í verðlagið til þess að reyna að afla tekna fyrir ríkissjóð. Það er mjög umhugsunarvert hvaða leiðir hún er að fara í þessum efnum. Talandi um vinnubrögðin þá er af mörgu að taka. Ég er í allsherjar- og menntamálanefnd og það kemur þangað inn kostnaðarfrumvarp sem við vitum öll að muni kosta eitthvað - við vorum síðast í gær að afgreiða lítið frumvarp sem skiptir máli um skuldbindingar Íslands varðandi vímuefnaneyslu, ólöglega lyfjanotkun í íþróttum. Við vitum að slíkar skuldbindingar kosta og hvað er sagt í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins? Þar er sagt: Jú, þetta mun væntanlega kosta eitthvað en ráðuneytið verður að forgangsraða innan síns ramma. Svona kemur hvert frumvarpið á fætur öðru. Hvort sem það er af hálfu hæstv. innanríkisráðherra varðandi löggæslumálin - og nú er verið að plana að Happdrættisstofa eigi að vera sett á laggirnar og hvaðan á að taka það? Jú, þeim sem stunda happdrættisrekstur eins og Háskóla Íslands og Íslenskri getspá, sem styður bæði Öryrkjabandalagið og íþróttahreyfinguna. Þessar stofnanir eiga að greiða fyrir þessa nýju ríkisstofnun sem er alveg með endemum. Á sama tíma og við erum að ræða við 2. umr. fjárlaga um hvernig við ætlum að brúa bilið þá er ráðherra í ríkisstjórn Íslands að leggja fram hugmyndir um nýja ríkisstofnun; Happdrættisstofu Íslands, ekkert minna, ekkert meira. Það er alveg með ólíkindum að ríkisstjórnin skuli hleypa svona málum í gegn og er bara dæmi um þessi vinnubrögð. Ég talaði áðan um ábendingu fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Hægt er að taka sem dæmi eitt risastórt mál sem við erum með til umfjöllunar sem tengist Ríkisútvarpinu. Þar er bullandi ágreiningur milli fjármálaráðuneytisins og menntamálaráðuneytisins um hvernig eigi að skilgreina útgjöldin í tengslum við Ríkisútvarpið og enn og aftur sagt að viðkomandi ráðuneyti, í þessu tilviki menntamálaráðuneytið, eigi að huga að þessu innan síns ramma. Hvað þýðir það? Það þýðir að ráðherrar eru að koma með sín óskaplögg, vekja upp falskar væntingar og falskar vonir, af því að það er ekki til fjármagn. Hér koma ráðherrar ekki upp og segja: Ég er með rosalega gott mál hérna, ég hef engan pening í það en ég ætla samt að setja það fram. Það mundi þýða að menn næðu ekki að fylgja slíkum málum eftir og þess vegna er verið að byggja upp falskar vonir og væntingar sem eru ekki í takti við það sem er til, meðal annars í ríkiskassanum. Þetta eru dæmi um þessi vondu vinnubrögð sem við erum enn og aftur að takast á við af hálfu ríkisstjórnarinnar, alla daga, allt árið um kring. Ég minntist á það áðan að það er hver erlendi fjárfestirinn á fætur öðrum sem kemur hingað til landsins - hvort sem þeir eru á ráðstefnum eða að segja fjölmiðlum frá samskiptum sínum varðandi það hvernig ríkisstjórnin hefur tekið á málum þeirra á sviði orkumála, við getum einnig talað um gagnaverin eins og ég hef bent á. Forustumenn slíkra fyrirtækja segja að ýmsar ástæður hafi orðið til þess að þeir hafi ekki komið með fjárfestingar sínar hingað til landsins, einfaldlega af því að margt af því sem ríkisstjórnin segir stenst ekki eða menn eru gerðir afturreka með ákvarðanir sem var búið að taka. Við erum búin að upplifa þetta aftur og aftur, hvort sem við getum bent á umhverfisráðherra eða fjármálaráðherra hvað þá forsætisráðherra. Það er einfaldlega ekki verið að byggja upp trúverðugleika Íslendinga þegar kemur að fjárfestingum hér innan lands. Við erum ekki að byggja upp þann trúverðugleika sem við þurfum á að halda, í þeirri miklu samkeppni sem við erum í við önnur lönd, til þess að laða að erlenda fjárfesta. Það er ansi blóðugt að sjá að ef við hefðum verið nægilega vel undirbúin, verið búin að gera okkar heimavinnu til dæmis á sviði orkusölu og klára rammaáætlun með sóma, þá hefðum við getað séð fram á að hér hefðu verið byggð öflug gagnaver sem eru risastór á heimsmælikvarða. Þau hafa farið til Svíþjóðar af því að Svíþjóð lagði sig fram um að laða til sín erlenda fjárfesta og byggja þannig upp störf. Ekki veitir nú af, ekki síst hér innan lands. Það er ýmislegt sem má velta fyrir sér og ég ætla að halda áfram að tala um vinnubrögðin. Ég er ekki sammála því sem hefur komið fram varðandi safnliðina, bæði af hálfu sumra stjórnarþingmanna en líka stjórnarandstæðinga. Ég er algjörlega á því að það fyrirkomulag sem viðgekkst hér var algjörlega ónothæft. Það hefur ekkert með það að gera að menn treysti ekki að þingmenn séu allt eins góðir og embættismenn ráðuneyta eða ráðherra til þess að útdeila fjármunum, enda eru þingmenn það. Þeir útdeila fjármunum með stóru myndinni, með þeim áherslum sem þeir leggja í fjárlögum hverju sinni, en fyrirkomulagið er ekki boðlegt eins og það var. Allt frá því að ég hóf störf hér á þingi 1999 hefur verið sagt að þingmenn geti dreift niður á safnliði og þá eingöngu þeir þingmenn sem eru í fjárlaganefnd. Þeir sem eru með mestu tengingarnar inn í fjárlaganefnd á þeim tíma fá sitt í gegn. Aðrir sem eru í öðrum nefndum ekki. Er það sanngjarnt? Er það gegnsæi? Nei, mér finnst það ekki. Þess vegna fagnaði ég sérstaklega þeirri vinnu, hún var ekkert fullkomin, ég tek alveg undir það, en hún var viðleitni í þá átt að sýna fram á ný vinnubrögð af hálfu þingsins. Þess vegna finnst mér miður - og það voru allir, bæði stjórn og stjórnarandstaða, sem komu að þessu, það var þokkalegur samhljómur í verkefninu en ekki alger. Það er rétt að draga það fram að Framsóknarflokkurinn vildi ekki taka þátt í þessu verkefni. Sumir þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingar voru ósáttir við það líka, en þetta var engu að síður viðleitni til þess að gera hlutina gegnsærri, gera stóru myndina skarpari og auka jafnræði meðal allra landsmanna í því að sækja um fjármuni inn í ríkissjóð, en ekki þannig að það væri háð því hver væri best tengdur hvaða þingmanni. Þess vegna var reynt að fara þessa leið og ég hef bent á að það er ekki þannig að það sé verið að ýta öllu inn í ráðuneytin. Það er verið að ýta þessu inn í ákveðinn farveg sem meðal annars þingið kemur að. Sem dæmi: Menningarsamningar. Menningarsamningarnir eru mjög vel skilgreint verkefni sem er almenn ánægja með og ég held að það sé eitt mikilvægasta byggðaverkefni sem við höfum staðið fyrir á síðustu árum. Ég trúi ekki öðru en að menn taki undir það. Innan þess eru verkefni sem hafa verið byggð sérstaklega upp á landsbyggðinni og auknum fjármunum varið í menningarsamninga. Ef menn ætla að segja af hálfu þingsins: Já, við viljum styrkja þetta safn á Austfjörðum, þetta safn fyrir vestan, þá vesgú, þá einfaldlega auka menn fjármunina til menningarsamninganna. Af því að hverjir eru það sem eiga aðild að menningarsamningunum? Það eru sveitarfélögin, það eru heimamenn fyrst og fremst, í samvinnu við menntamálaráðuneytið og síðan hefur Alþingi eftirlit með þessu. Þetta kallar maður að hafa heimamenn með sér inn í útdeilingu verkefna til þess að gera þetta gegnsærra og það eru mjög skýrar verklagsreglur sem fylgt er eftir í menningarsamningunum. Þess vegna finnst mér algjörlega miður og í rauninni óþolandi að upplifa það að ríkisstjórnin sjálf kemur með beinar tillögur, þegar við förum yfir það, og gefur fyrrverandi fjármálaráðherra Íslands Oddnýju Harðardóttur þar með langt nef í þeirri vinnu sem hún leiddi varðandi breyttu vinnubrögðin innan fjárlaganefndar. Það er ríkisstjórnin sjálf sem er að kollvarpa þessu nýja fyrirkomulagi, þessari viðleitni okkar til þess að breyta vinnubrögðum á þingi. Það er hún sem ber fyrst og fremst ábyrgð á þessu en ekki aðrir og mér finnst það miður. Þetta er dæmi um það sem ég er að segja um vonlaus vinnubrögð af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Svo er náttúrlega hlálegt að hér komi menn og tali um: Já, það er verið að auka um þrjúhundruð og eitthvað milljónir til framhaldsskólanna. Fínt, frábært. Þegar maður les síðan tillögurnar, 325 millj. kr. inn í framhaldsskólana, þá hefði maður haldið að þær væru meðal annars til þess að koma til móts við það sem er samþykkt í lögum og menn eru sammála um að gera, efla iðn- og starfsnám, reyna að koma í veg fyrir brottfall og stytta námstíma til stúdentsprófs. Þetta plagg sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa talað um á umliðnum árum. Nei, alls ekki, það er engin stefnumótun sem liggur fyrir á bak við þessar 325 millj. kr. sem er verið að leggja í framhaldsskólana. Bara engin. Það er beinlínis hallærislegt að menn ætli sér að tala í eina röndina um að það þurfi að efla iðn- og starfsnám þegar við sjáum í hina röndina að ríkisstjórnin er að skera niður til framhaldsskólanna á sviði iðn- og starfsnáms, þegar kemur að reiknilíkaninu. Ríkisstjórnin heldur öllu sínu í reiknilíkaninu varðandi bóknámið en ekki varðandi iðn- og starfsnám. Hún reynir síðan á milli umræðna að bjarga andlitinu, bæði á ráðherrunum og ríkisstjórninni sjálfri. Alls staðar þar sem borið er niður eru þversagnir í því sem ríkisstjórnarflokkarnir segja varðandi uppbyggingu menntamála. Með leyfi forseta, það er meðal annars hægt að vitna í það sem Jón Már Héðinsson, rektor Menntaskólans á Akureyri, einn af okkar allra fremstu skólamönnum, sagði varðandi þann niðurskurð sem blasti við framhaldsskólanum þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram. Jón Már sagði, með leyfi forseta: Þegar skorið er niður í menntun þarf ráðherra að fá meiri skilning fyrir því í samfélaginu að það er ekki farsæl leið. Niðurskurðurinn mun ekki bíta okkur strax, heldur mun hann koma í ljós að nokkrum árum liðnum. Þarna er ég innilega sammála þessum góða rektor hjá Menntaskólanum á Akureyri, ráðherra menntamála þarf að fá meiri skilning af hálfu þeirra ráðherra sem sitja í ríkisstjórn og þeirra stuðningsmanna sem hún hefur hér innan þingsins. Það er ekki boðlegt að skilja ráðherra menntamála einan eftir í þeirri baráttu að efla menntakerfið, efla rannsóknir og vísindi. Þess vegna segi ég fullum fetum að það vantar skilning á meðal ríkisstjórnarráðherranna til að forgangsraða raunverulega í þágu menntunar. Umbótastjórnun, hvort sem hún er á sviði menntamála eða annarra, tekur tíma og oftar en ekki kostar hún ákveðnar fjárhæðir í byrjun, en hún skilar okkur síðan miklu. Ekki síst í formi hagvaxtar eftir nokkur ár og því er það þolinmæðin sem skiptir máli í þessu. Ef stefnumótunin og markmiðssetningin er skýr þá eigum við að stíga þessi skref fastar og ákveðnar en við höfum verið að gera á umliðnum árum. Mér finnst sorglegt að sjá fjárlagafrumvarpið bera þess merki að ekki er verið að taka menntamálin og rannsóknirnar fastari tökum en raun ber vitni. Ég ítreka það að ég er ekki að gagnrýna eingöngu hæstv. ráðherra menntamála í þessu, ég hefði viljað sjá hana fá miklu meiri stuðning af hálfu samráðherra sinna í ríkisstjórn, en þekkjandi suma sem ég hef setið með í ríkisstjórn innan þeirrar sem nú er þá er ekki mikils skilnings að vænta varðandi menntun og rannsóknir af þeirra hálfu. Það er líka hægt að spyrja um hagræðingu. Í allsherjar- og menntamálanefnd erum við að fjalla um ýmis mál, eins og ég gat um, Bókmenntasjóð og fleiri. Um þau skilar fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins enn og aftur frá sér umsögn. Umsögnin felur í sér að þetta muni væntanlega hafa áhrif, ef menn ætli að auka fjármagn til sjóðsins þá þurfi ráðuneytið að gera það innan síns fjárlagaramma. Hvern er verið að blekkja hér? Síðan koma tillögur núna milli 1. og 2. umr. um að auka fjármagn í Bókmenntasjóð. Gott og vel. Ég hefði hins vegar viljað sjá markvissar og skarpar stigið niður varðandi sameiningu og hagræðingu sjóða á sviði menningarmála. Við erum með öfluga starfsemi á sviði kvikmyndamála sem hefur skilað okkur miklum fjármunum. Við erum með góða reynslu af því hvernig það fyrirkomulag hefur skilað okkur bæði auknum tekjum og auknum umsvifum hér innan lands og af hverju þá ekki að líta til þess ef við getum nýtt það inn í aðrar menningargreinar? Ég hefði viljað sjá eina regnhlíf strax, þá ákvörðun tekna, og ég veit ekki betur en að slík stefnumótun til framtíðar liggi fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar. Af hverju er það þá ekki gert núna? Reynt að hagræða, sameina sjóðina, sameina yfirstjórnina á öllum þessum sjóðum; Bókmenntasjóði, Kvikmyndasjóði, Sviðslistasjóði, Tónlistarsjóði og þeim sjóðum sem fyrir eru til þess að reyna að ná fram sem mestu út úr hverri krónu. Af hverju er það skref ekki stigið? Af hverju ekki? Er verið að rugga einhverjum bát þar? Ég veit að það er mjög erfitt, en menn ætluðu sér að sjálfsögðu í að klára slíka hagræðingu til þess að nýta fjármagn og skattfé almennings sem allra, allra best. Ég hef minnst á það - og ég á reyndar eftir stóran part sem tengist lögreglunni og ég sé að tíminn sem eftir er er ekki nægur fyrir það þannig að ég bið hæstv. forseta að setja mig nú þegar á mælendaskrá. Ég vil aftur koma að rannsóknum og því hvað það er alvarlegt fyrir okkur að hafa ekki fjárfest betur og forgangsraðað betur í þágu rannsókna og vísinda. Í viðtali við Morgunblaðið bendir Björn Zoëga meðal annars á þær gríðarlega miklu rannsóknir sem við höfum staðið fyrir á sviði heilbrigðisvísinda. Ef miðað er við stór háskólasjúkrahús á Norðurlöndum kom Landspítalinn út best allra samkvæmt skýrslu Norrænu ráðherranefndarinnar fyrir árið 2011 en þá voru sérstaklega árin 2000–2008 skoðuð. Endaði Landspítalinn meðal annars hærra en Háskólasjúkrahúsið í Kaupmannahöfn og Karolinska háskólasjúkrahúsið í Svíþjóð. Samkvæmt Birni hefur birtum greinum síðan 2008 fram til 2009 fjölgað aðeins en síðan má sjá raunverulegan samdrátt varðandi umsóknir 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Ég held að við þurfum ekki endilega að ná saman um safnliðina, en ég vil þó koma því á framfæri að ég er ekki viss um að meira jafnræði sé meðal allra landsmanna þó að þetta sé komið í það form sem menn ætluðu að koma því. Það er ekki sjálfgefið að starfsmenn sjóða eða ráðuneyta séu óhlutdrægari, ef ég má orða það þannig, en þingmenn, það er alls ekki sjálfgefið. Það er alltaf spurning hvaða mælikvarðar eru notaðir þegar verið er að útdeila þessu. En þetta er kannski ekki stærsta málið sem við þurfum að glíma við núna á Íslandi. Í breytingartillögum sem fylgja með fjárlagafrumvarpinu kennir margra grasa, svo vægt sé til orða tekið. Meðal annars er talað um netríkið Ísland sem ég ætla nú ekki að spyrja út í, það er svolítið sérstakt, en það vakti bæði kátínu hjá mér og gleði að sjá hér 10 millj. kr. framlag til að styrkja rekstrargrundvöll Jafnréttisstofu. Það er vel til fundið hjá ríkisstjórn sem hefur líklega sett met í að brjóta jafnréttislög að efla Jafnréttisstofu og tryggja að stofan geti starfað og gætt að því að ríkisstjórnin fari að lögum það sem eftir lifir kjörtímabils og að sjálfsögðu líka komandi ríkisstjórn. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort ekki sé full ástæða til að ríkisstjórnin fari á einhvers konar námskeið í jafnréttismálum fyrst búið er að auka fjárveitingar til Jafnréttisstofu. Ég hygg, og vona að ég fari með rétt mál, að sjaldan hafi jafnoft verið bent á jafnréttismál og hjá þessari ríkisstjórn.

Frú forseti. Örstutt um safnliðina við minn góða vin, hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson. Ég ætla ekki að orðlengja það mikið nema að ég hefði gjarnan viljað sjá þessa tilraun verða að veruleika, að við hefðum haft úthald og unnið þetta betur en ekki bakkað strax á fyrsta ári af því að menn verða eitthvað taugaveiklaðir, hvort sem það er heima í héraði eða á suðvesturhorninu. Mér leiðist þessi aðgreining í höfuðborg, suðvesturhornið og landsbyggðina. Ég hef margoft dregið fram hversu mikið hallar á höfuðborgarsvæðið varðandi samgöngur, en ég hef hins vegar mikinn skilning á því að það er mikil þörf á samgöngubótum á landsbyggðinni, þó að ég vilji líka að tekið sé tillit til þeirrar þarfar sem er á suðvesturhorninu. Þetta eru allt sameiginlegir hagsmunir. Það eru mínir hagsmunir að það séu til dæmis sterkar og góðar tengingar við Vestmannaeyjar, að þar sé öflug ferja og gott hafnarlægi til þess að geta komist þangað, á sama hátt og ég vil komast vestur á firði á sæmilegum vegum. Það eru mínir hagsmunir alveg eins og hagsmunir þeirra sem búa á landsbyggðinni. Aðeins um Jafnréttisstofu. Mér finnst þetta ágætur punktur, 10 millj. kr. til Jafnréttisstofu. Ég held að þetta sé kannski fyrsta merkið um raunsæi af hálfu ríkisstjórnarinnar í þessum málum því að hún veit - ég ætla alls ekki að segja að hún sé síbrotamaður á sviði jafnréttismála en það er engu að síður þannig að þessi ríkisstjórn hefur brotið ekki bara einu sinni heldur margoft jafnréttislög. Það er kannski þess vegna sem Jafnréttisstofa fær þessa fjármuni, til að byrgja brunninn. Það er því ekkert óeðlilegt að sjá þessa fjármuni hér í ljósi þess hvernig ríkisstjórn Íslands hagar sér. Ég hefði hins vegar viljað sjá þessum fjármunum varið til raunverulegrar útrýmingar á kynbundnum launamun hjá ríkinu. Það er merkilegt að sjá að forsætisráðherra, sem hefur haft áhuga á jafnréttismálum og haft metnað í þeim málum í gegnum árin, ég ætla ekki að taka það frá henni, og segir að það sé afar erfitt að útrýma launamun innan stjórnsýslunnar. Við erum með dæmi suður með sjó í Reykjanesbæ þar sem Árni Sigfússon bæjarstjóri hefur markvisst ásamt öllum öðrum sem vinna í stjórnkerfinu þar dregið úr launamun þannig að í dag er enginn kynbundinn launamunur. Ég hefði gjarnan viljað sjá þessum 10 millj. kr. varið í það, en það þarf væntanlega að halda ráðherrunum við efnið og til þess þarf Jafnréttisstofa að sjálfsögðu fjármuni.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir svar hennar. Það er ýmislegt fleira sem má finna í þeim breytingartillögum sem lagðar eru fram. Það er einn málaflokkur sem ég hef frá hruni haft töluverðar áhyggjur af og held að hafi kannski ekki verið gefinn nægur gaumur og það eru íþrótta- og æskulýðsmál. Sá málaflokkur er mjög mikilvægur þegar kemur að forvörnum og því að tryggja heilsu og hreyfingu ungmenna, lærdóm þeirra og líf að mörgu leyti. Mér sýnist að verið sé að gera tilraun til að bæta aðeins úr í þessum efnum í frumvarpinu en auðvitað eru þessar útgjaldatillögur sama marki brenndar og aðrar; það er allt of lítið á bak við þær sem er trúverðugt, allt of lítið sem tryggir að hægt sé að standa við þær. Við skulum segja að það sé ljós í myrkrinu að þarna eigi að horfa eitthvað fram á við, en ég held að það sé mikilvægt að Alþingi eigi gott samráð og samstarf við þá sem starfa í íþrótta- og æskulýðsmálum og reyni að marka stefnu til langs tíma, til langframa, um það hvernig þessir aðilar geta sameinast um að bæta hag og heilsu æsku landsins, svo ég orði það nú þannig. Við höfum séð það í gegnum tíðina hversu miklu skiptir að þeir sem vinna að æskulýðs- og íþróttastarfi fái gott umhverfi til þess. Ég ætla að leyfa mér að nefna að líklega eru unglingalandsmótin sem Ungmennafélag Íslands stendur fyrir eitt það skemmtilegasta sem tekist hefur í seinni tíð, það er hreint stórkostlegt að mæta þar og sjá börn taka þátt og börn og fullorðna skemmta sér. Ég held að við hljótum að þurfa að búa til einhverja framtíðarsýn fyrir þennan hóp og mér finnst hana vanta hjá þessari ríkisstjórn, mér finnst að ríkisstjórnin hafi látið þetta liggja á hakanum. 

Frú forseti. Ég vil þakka sérstaklega hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á íþrótta- og æskulýðsmálunum og ég vil taka undir með honum að þetta eru málaflokkar sem skipta okkur gríðarlega miklu máli. Það er verið að auka núna fjárframlög til íþrótta- og æskulýðsmála, þetta eru útgjöld til viðbótar. Mér finnst það verra þegar ríkisstjórnin gerir þetta með því að sjúga allan kraft eða mjög mikið af þeim krafti sem er í sjávarútveginum með því að skattleggja hann alveg út í hið endalausa. Þar er ríkisstjórnin að lofa upp í ermina á sér með því að ganga að sjávarútveginum, að ferðaþjónustunni, stóriðjunni og iðnaðinum almennt. Það er ósköp auðvelt að lofa útgjöldum þegar menn herja á grunnatvinnuvegina með þessum hætti. Ég held að þetta sé röng aðferðafræði. Hins vegar verðum við að sýna íþrótta- og æskulýðsmálum skilning. Ég tek undir með hv. þingmanni að ungmennamótin hjá UMFÍ á hverju ári, m.a. í tengslum við verslunarmannahelgina, eru hreint stórkostleg. Ég held líka, svo að það sé sagt, að við verðum að forgangsraða fjármunum í þessum efnum. Ég held að ríkisvaldið geti ekki kostað uppbyggingu mannvirkja úti um allt, ég held að sveitarfélögin og UMFÍ verði líka í samvinnu að forgangsraða. Það má kannski gera þetta á svipaðan hátt og Landssamband hestamannafélaga hefur reynt að gera. Ég hefði helst kosið að mótin væru aðallega á Suðurlandi og fyrir norðan í Skagafirði, en það verður að segjast eins og er að mótið í Reykjavík heppnaðist vel. En það er ekki hægt að dreifa landsmótum, hvort sem það er á sviði hesta eða ungmenna eða annarra, um allt. Við verðum hins vegar að byggja þau upp þannig að þau verði jafnöflug og þau eru núna af því að það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að æska landsins hafi aðgengi að svona viðburðum, að keppni 

Frú forseti. Við ræðum hér fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar í 2. umr. og nefndarálit sem fylgt hafa. Þegar maður skoðar þetta er verið að tala um 100 millj. kr. inn á þennan og hinn liðinn, og þykir gott. En svo koma allt í einu stóru tölurnar. Það er Íbúðalánasjóður, 13 milljarða þarf þar minnst, áður voru settir inn 33 milljarðar. Það eru alvörutölurnar, frú forseti, og bliknar þá allt hitt, bara eins og snjóbráð, við hliðina á. Ég minni á að Sjóvá - ríkisábyrgð þar eða ímynduð ríkisábyrgð - kostaði 5 milljarða. Sparisjóður Keflavíkur 20 milljarða; ein ákvörðun og ekki einu sinni í fjárlögum eða fjáraukalögum. Það er ekki talað um það, bara borgað. Gaman að sjá hvernig það fer saman við stjórnarskrána. Ég ræddi það hér fyrr í kvöld, ég ætla ekki að fara dýpra ofan í það. Lánasjóður landbúnaðarins, þar eru 27 milljarðar. Þarna eru safaríku stóru tölurnar. Svo er það Íbúðalánasjóður, eins og ég gat um, 13 milljarðar en þarf sennilega að fara upp í 48 milljarða eftir því hvernig landið liggur. Það er svo athyglisvert, frú forseti, að árið 2004 hélt ég ræðu og varaði við því að vextir gætu lækkað. Ég veit ekki hvort hægt er að kalla það skemmtilegt en ég nefndi einmitt 2%, að raunvextir gætu farið niður í 2%. Það vill svo til að þeir eru einmitt þar núna. Árið 1997 var verið að ræða um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og aðlögunarsamninga ríkisstarfsmanna, að þeir væru með mjög lág dagvinnulaun og stór hluti af launum þeirra væri ekki tryggður - en það sem var tryggt var vel tryggt. Þá var stofnuð B-deild og þá var stofnuð A-deild, og ég varaði eindregið við því líka. Ég flutti breytingartillögu, rökstuddi hana og ræddi hana og barðist fyrir henni í þingflokknum og úti um allt og mér var kerfisbundið haldið utan við það, frú forseti. Þá sagði ég þingflokknum, ég minnist þess, að þetta mundi kosta 40 milljarða, sem var óskaplega há tala þá. Því miður gerði ég stór mistök vegna þess að í dag stendur þessi skuldbinding í 400 milljörðum, skuldbinding Lífeyrissjóðs ríkisins vegna B-deildar LSR. Svo er náttúrlega svona smotterí hér við hliðina á eins og Lífeyrissjóður hjúkrunarfræðinga, þar eru það 57 milljarðar. Og svo er það A-deildin, frú forseti, sem á í raun að vera sjálfbær og var sett upp þannig, þar eru komnir 57 milljarðar. Ég hef verið með gamlar tölur þegar ég hef verið að ræða þetta, var með 47 milljarða, það munar nú ekki nema 10 milljörðum en það er talan frá því í fyrra. Hún hefur sem sagt hækkað um 10 milljarða þessi skuldbinding á einu ári. Þarna eru stóru tölurnar, frú forseti. Það er ríkisábyrgðin og við þurfum að fara að passa okkur á ríkisábyrgð. Við þurfum bara að segja: Við veitum ekki ríkisábyrgð. Hvar eru ríkisábyrgðir í dag? Menn hafa talað um að einhvers konar ábyrgð sé á innstæðum, þær eru reyndar 2.000 milljarðar, en ég hef nú fengið út úr fyrrverandi fjármálaráðherra, Steingrími J. Sigfússyni, að það væri ekki raunveruleg ríkisábyrgð heldur bara yfirlýsing ráðherra sem þeir ætla væntanlega að borga sjálfir, ég veit það ekki. En samkvæmt stjórnarskránni má ekki skuldbinda nema í fjárlögum eða fjáraukalögum. Þess vegna er ekki ríkisábyrgð á innstæðum. Þá er líka spurning hvort yfirleitt sé ríkisábyrgð á B-deildinni, það er nefnilega spurning. Hvar víðar er ríkisábyrgð? Það er það sem ég ætla að nota lungann úr ræðu minni í, það er hjá Landsvirkjun, frú forseti. Nú er ég ekki með tölurnar allar á hreinu, ég náði ekki að vinna þau gögn. Ég held að eigið fé Landsvirkjunar sé um 200 milljarðar, skuldirnar séu um 400 með ríkisábyrgð. Þarna eru sem sagt 600 milljarðar undir sem geta farið illa. Ég ætla bara að nefna það hér, svo að ég geti vitnað í sjálfan mig eftir tíu ár, þegar Landsvirkjun verður farin á hausinn, vegna þess að allur rekstur er með áhættu. Það getur vel verið að það finnist einhver ný flott leið til að einangra ál út úr álmelmi, ál er þriðja algengasta frumefnið á jarðskorpunni, og ef það tækist að finna aðra leið en rafgreiningu, sem er ódýrari, væru öll þessi álver úrelt, öll í heiminum um leið. Öll raforkan sem hefur verið framleidd til þess að framleiða ál, hún yrði illseljanleg, frú forseti, það er bara þannig. Á þessu öllu er ríkisábyrgð og það má ekki einu sinni nefna það, það má ekki einu sinni nefna það að selja Landsvirkjun. Það má ekki nefna það vegna þess að það er eitthvað heilagt, eitthvað auðlind eitthvað, eitthvað svoleiðis. Ég er nú eiginlega sammála því að ég vil ekki selja orkuna, ekki varanlega, en ég ætla að fara í gegnum það hvernig við getum selt hana án þess að selja hana varanlega, frú forseti. Ég hef nefnt það hér áður en ég ætla að fara í gegnum það enn einu sinni vegna þess að ég held að það sé mjög athyglisverð hugmynd sem menn ættu að skoða einmitt til þess að losna við þessa ríkisábyrgð á álframleiðslunni eða raforkuframleiðslunni til álframleiðslu, til rafgreiningar á áli, sem stóriðjan er aðallega á Íslandi. Það er reyndar pínulítið meira sem er til viðbótar en aðalnotkunin á raforku á Íslandi er vegna rafgreiningar á áli. Ég ætla að nefna að stofnað verði hlutafélag, Kárahnjúkavirkjun 01 ehf. Ríkið mundi stofna það, það yrði bara svona venjulegt hlutafélag, og þetta félag fengi afnot af Jöklu í 40 ár, þ.e. af auðlindinni, fengi að nota hana í 40 ár. Það fengi jarðgöngin og virkjunina, stífluna og raflínurnar, samningana við álverið á Reyðarfirði, tæki yfir allar skuldir og ríkisábyrgð. Þarna stæði þá félag sem mætti nota þetta í 40 ár en yrði þá að skila öllu eins og það var, jarðgöngunum og öllu saman, skila því í sama ásigkomulagi. Hvað gerum við svo, frú forseti? Við seljum Kárahnjúkavirkjun 01, við seljum það. Til hvers eiginlega? Til þess að flytja allan væntanlegan hagnað af þessari virkjun, af þessari framkvæmd, af auðlindinni, til dagsins í dag, við núvirðum hana í reynd. Og við gerum meira, við afléttum ríkisábyrgð á lánunum af því að sá sem kaupir tekur það yfir. Ef ekki semst um að aflétta ríkisábyrgðinni yrði borgað ríkisábyrgðargjald sem yrði nægilega mikið til þess að menn mundu leita leiða til að losna við hana, fara út úr því. Síðan mundi þetta fyrirtæki starfa eins og einkafyrirtæki. Af hverju í 40 ár, frú forseti? Í ævi manns, einstaklings, fyrirtækis, eru 10 ár langur tími, mjög langur tími, 20 ár enn lengri tími og 40 ár eru nánast eilífð. Þeir sem keyptu þetta fyrirtæki mundu hugsa: Aha, ég get haft þetta fyrirtæki nánast um alla eilífð - frá þeirra sjónarhorni. En frá sjónarhorni þjóðarinnar eru 40 ár ósköp lítið miðað við þau þúsund ár sem við höfum búið á Íslandi, þessi þjóð, þannig að það yrði stuttur tími. Hvað gerist svo, frú forseti? Svo líður tíminn og allt í einu kemur að lokum og þá þurfa menn að fara að gera upp öll tækin og tólin þannig að þessu verði skilað í sama ásigkomulagi og þá stofnum við Kárahnjúkavirkjun 02 ehf. Þá stofnum við næsta fyrirtæki sem gerir nákvæmlega það sama, tekur yfir Jöklu í 40 ár, tekur yfir samninga og stíflu og jarðgöng og allt þetta og virkjunina og línurnar og má hafa þetta allt í 40 ár, engar skuldir þá væntanlega því að þær eru farnar, og svo verður það selt aftur, það fyrirtæki yrði selt aftur. Og eftir 80 ár verður það selt í þriðja sinn o.s.frv. og aftur og aftur. Þeir sem hafa áhyggjur af því að þjóðin missi auðlindina sjá eins og skot að þjóðin missir ekki auðlindina þarna vegna þess að hún yrði seld aftur og aftur, þ.e. afnotin af henni. Sama yrði gert með Þjórsárvirkjanir, sem ég mundi kalla Þjórsárvirkjanir 01 ehf. og það yrðu þá allar virkjanirnar í Þjórsá og þær yrðu seldar sem ein eining, væntanlega með höfuðstöðvar á Hellu eða eitthvað svoleiðis, er það er ekki þægilegt? Kárahnjúkavirkjun hefði að sjálfsögðu höfuðstöðvar fyrir austan, í Héraði. Það sama yrði gert, leigt til 40 ára og afnotin af auðlindinni, taka yfir allar virkjanir og alla samninga og allar skuldir og ríkisábyrgðina og svo yrði það fyrirtæki selt til 40 ára og aftur eftir 40 ár aftur og aftur. Svo erum við með restina af Landsvirkjun, sem er þá væntanlega Sogsvirkjanirnar og sitthvað fleira hingað og þangað, og það yrði sett í eitt fyrirtæki sem mundi heita Sogsvirkjanir með höfuðstöðvar á Selfossi og það yrði þá selt sem rest. Svipað mundum við gera við Rarik og svipað mundum við gera við Orkubú Vestfjarða. Þá hefur það nefnilega gerst að það eigið fé sem er í þessum fyrirtækjum, sem eru um það bil 250 milljarðar, rynni til ríkissjóðs. Hann fengi að minnsta kosti eigið féð. Og hann fengi meira. Hann fengi sennilega tvöfalt eigið fé vegna þess að ég hef grun um að hún sé töluvert mikils virði, þessi auðlind okkar. Þeir sem keyptu þetta mundu vera að borga fyrir afnotin af auðlindinni í 40 ár með allri þeirri áhættu sem því fylgir en líka hagnaðarmöguleikum. Ég minni til dæmis á kolefnismarkaðinn sem ég held að muni hækka verð á raforku á Íslandi gífurlega, sennilega 30–40%, hækka tekjurnar. þ.e. raforkan, ef kolefnislosun kemst á um allan heim. Þá mundi raforkuverð á Íslandi hækka, reyndar ekki gildandi samningar en í nýjum samningum. Þetta mundu menn taka inn í verðið á þessum fyrirtækjum. Svo mundu menn að sjálfsögðu, frú forseti, huga að sæstreng og ekkert vera að dunda við það og vera að rífast við einhverja stjórnmálamenn um það hvort það sé skynsamlegt eða ekki, þeir mundu gera það strax. Þeir mundu gera það bara strax af því að ég held að sæstrengur sé mjög hagkvæmur og þá kannski aðallega vegna þess að hann mundi auka nýtingu á uppistöðulónum. Þegar þú mátt tæma lónið, þegar þú getur tekið áhættu af því að tæma lónið, t.d. af Kárahnjúkavirkjun, þá þarftu ekki að hafa yfirfall, þá þarftu ekki að láta fossinn Hverfanda, stærsta foss á Íslandi og gott ef ekki í heiminum, gervifoss sem myndast þar sem orkan steypist niður strax í september og er þannig í einhverjar vikur eða mánuði - algjör sorg að horfa á eftir orkunni þarna niður, algjör sorg. Það mætti því víkka göngin eða byggja göng við hliðina á og það mætti nýta yfirfallslónin miklu betur. Af hverju? Þegar stefnir í að þau séu að tæmast þá flytjum við nefnilega orku til baka í gegnum strenginn. Það er nefnilega málið. Fyrir utan að við getum notað alls konar dægursveiflur og annað slíkt á mörkuðum í Evrópu, á raforkumörkuðum, dægursveiflur og árssveiflur. Það er nefnilega miklu meiri notkun á veturna en á sumrin. Þetta gætum við notað í gegnum strenginn. Ég hugsa að strengurinn mundi borga sig upp á óskaplega stuttum tíma, kannski á einu eða tveimur árum. Það sem mundi aðallega vinnast við þetta, frú forseti, er það að við losnum við ríkisábyrgðina og fengjum heilmikið fé í kassann. Og ef við erum skynsöm og erum ekki haldin einhverjum ótta eða fælni, útlendingafælni, mundum við að sjálfsögðu selja þetta til útlendinga til 40 ára. Þá kæmi inn góður og safaríkur gjaldeyrir til að bæta stöðu Íslands varðandi snjóhengjuna. Ég held að menn ættu virkilega að leyfa sér að hugsa þessa hugsun, ekki segja nei alveg eins og skot út af einhverri fælni, leyfa sér að hugsa þessa hugsun. Þarna gæti verið von til þess að minnka ríkisábyrgð, bæta 400 milljörðum inn í ríkissjóð til að borga niður skuldir og minnka skuldsetningu ríkissjóðs. Ef vel tekst til með að vinna úr snjóhengjunni, sem ég bind vonir við að allur þingheimur standi að og þarf að gera, og ef þetta kæmi til viðbótar, verður Ísland minnst skuldsetta ríkisvaldið í Vestur-Evrópu, vegna þess að það munar um 400 milljarða og það munar um ríkisábyrgðirnar. Nú er ræðutími minn að verða búinn og við eigum eftir að ræða um Íbúðalánasjóð og ég hef ekki séð neinar lausnir á því sviði. Það verða að koma lausnir, það bara er þannig, við verðum að leysa það og ég er með ákveðnar lausnir í huga. Þær eru kannski ekkert voðalega þægilegar en einhvern veginn verðum við að taka á vandanum vegna þess að mér sýnist að vextir haldi áfram að lækka. Það er vegna þess að það vantar framkvæmdir á Íslandi, það vantar framkvæmdir á Íslandi til að halda uppi vaxtastiginu. Ef mikið er af gullnum tækifærum í framkvæmdum í auðlindum okkar, sjávarútvegi og orkunni þá hækka vextir, þá þarf nefnilega meira fjármagn. Þá hækka vextir og þá lagast staða Íbúðalánasjóðs af sjálfu sér, ekki staða heimilanna endilega en heimilin búa nefnilega, merkilegt nokk, við mjög háa vexti, ég var að kíkja á það í dag, búa enn við 3,9% vexti hjá sjóðsfélagalánum lífeyrissjóðanna, þeir sem eru með fasta vexti. Lífeyrissjóður verslunarmanna er með 2,8% breytilega vexti, en Íbúðalánasjóður er enn með 4,9% sem eru óskaplega háir vextir. Ef hér færi allt í gang, ef það tækist, ef til dæmis kæmi ný ríkisstjórn sem Sjálfstæðisflokkurinn ætti hlut að eftir næstu kosningar og menn hefðu kjark til að fara í breytingar af þessu tagi og breytingar á skattkerfinu og laga stefnu í efnahagsmálum sem ég vil gjarnan vinna að, þá getur komið hugur í menn og menn fara að framkvæma. Þá hækka raunvextirnir kannski aftur upp í 3% eða 4% og lífeyrissjóðirnir standast aftur skuldbindingar sínar, fá sína viðmiðunarvexti. Vandi Íbúðalánasjóðs hverfur, af því að vandi Íbúðalánasjóðs er vegna lækkandi vaxta á markaði. Og við fengjum framkvæmdir um allar koppagrundir, eitthvað sem þjóðin þarf, mikla vinnu, nóg að gera og allir geta borgað bleiur á börnin sín, brauð handa börnunum og mjólk og borgað af lánunum sínum. Vandi íslenskra heimila er aðallega greiðsluvandi og hann stafar af því að menn hafa bara ekki nóga vinnu, hafa ekki nógu miklar tekjur. Til þess að fá tekjur verðum við að auka fjárfestingar og eitt af því gæti verið að einkavæða Landsvirkjun í pörtum eða tímabundið, ég veit ekki hvað á að kalla þetta, því að um leið og einkaaðilar eru komnir að þessum fyrirtækjum í orkugeiranum fer hugmyndaflugið í gang og menn sjá alls konar leiðir, vindmyllur eða hvað það nú er, og framkvæma strax. Það vill svo til að einkaaðilar eru miklu hraðari í ákvörðunartöku og þurfa ekki að taka tillit til alls konar pólitískra sjónarmiða eins og þess að byggingarreglugerð sé breytt þannig að ekki er hægt að byggja íbúðir handa fólki, þær eru orðnar svo dýrar. Eða þá að ekki má virkja út af þessu og hinu, einhverjum pólitískum sjónarmiðum. Og einhver einn þingmaður segir: Ég styð ekki ríkisstjórnina nema hætt verði við að virkja neðri hluta Þjórsár. Og þar með bara situr það, ein hagkvæmasta virkjun sem til er, af því að verið er að nýta jöfnunina alla leiðina niður Þjórsá. Þarna er sko ekki um ósnortin víðerni að ræða, þarna eru gróin tún og vegir og svoleiðis, þannig að það er aldeilis búið að snerta þá náttúru sem þar er, hún er mikið snert og spurning hvort það séu ekki líka náttúruspjöll. Nú er ræðutíma mínum lokið og ég ætla þá að koma aftur, frú forseti, og ræða um vanda Íbúðalánasjóðs, hvað hægt er að gera þar ef ekki tekst að hækka vexti í landinu þannig að hann þoli vaxtalækkunina eða að hún gangi til baka. Hvað við getum gert ef það er ekki hægt. En ég vil endilega að menn fari að huga að því á öllum sviðum: Ekki ríkisábyrgð, bara ekki ríkisábyrgð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég er afar ósammála honum um hluta af því sem þar kom fram og verð að segja að það risu á mér hárin þegar hann nefndi einkavæðingu Landsvirkjunar. Ég held að sá dagur muni aldrei koma að við verðum sammála um að fara þá leið. Úr því að hv. þingmaður fór út á þá braut að ræða einkavæðingu Landsvirkjunar langar mig að spyrja hann hvaða augum hann líti það að lífeyrissjóðirnir fjárfesti í orkuframkvæmdum. Hvað finnst hv. þingmanni t.d. um ef við stofnum fyrirtæki um ákveðna framkvæmd, ákveðna virkjun, að lífeyrissjóðirnir eigi 30–40% í því og Landsvirkjun þá restina eða eitthvað þess háttar? Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns til þeirrar hugmyndar. Hv. þingmaður nefndi áðan að það væri greiðsluvandi hjá íslenskum heimilum. Ég held að það sé rétt, en þar er líka skuldavandi, í það minnsta hafa skuldirnar hækkað það mikið hjá mörgum að tekjurnar duga ekki fyrir þeim. Það kann þá að vera að það þurfi bara að hækka tekjurnar til að greiða hærri skuldir. Er þá ekki einhvers konar hringrás komin af stað? Ég hugsa að það sé jafnvel erfiðara að auka tekjurnar en ef menn hefðu nú gripið tækifærið, sem var hér fyrir nokkrum árum síðan, til að lækka skuldirnar. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að menn geti aukið tekjurnar? Ég hugsa að flestir séu nú að vinna myrkranna á milli í dag þannig að þeir geta illa bætt mörgum tímum við sólarhringinn, en hugsanlega mætti skapa verðmætari störf sem eru betur launuð, með því að koma hjólum atvinnulífsins af stað. Síðan hlakka ég mikið til að heyra ræðu hv. þingmanns á eftir um Íbúðalánasjóð.

Frú forseti. Ég vissi að það mundi ganga gegn skoðunum ýmissa hér inni að leyfa sér að hugsa þá hugsun að selja Landsvirkjun, en ég minni á það sem ég sagði: Hún verður seld aftur og aftur á 40 ára fresti þannig að þjóðin missir ekki neitt. Allt batteríið yrði leigt til 40 ára og þá er fyrirtækið bara búið. Þá tekur næsta fyrirtæki við og verður selt aftur og aftur. Ég er því að tala um að einkavæða Landsvirkjun í bitum, í 40 ára tímabitum. Ef menn leyfa sér að hugsa þá hugsun til enda sjá þeir að þjóðin missir þá ekki auðlindina, hún missir ekki Landsvirkjun. Af hverju í ósköpunum skyldi ríkið standa í orkuframleiðslu? Er hún eitthvað svipað og heilbrigðisþjónusta eða hvað? Hvaða rök eru fyrir því að taka áhættuna á að standa í orkuframleiðslu, eins og ég nefndi, ef ný aðferð fyndist til að greina ál úr jarðskorpunni, annað en rafgreining? Þá er allt þetta dæmi bara fallið og þá fengjum við að sjá stórar tölur í ríkisábyrgðum, risatölur hjá Landsvirkjun. Af hverju skyldi ríkið vera að taka þessa áhættu? Bara nákvæmlega eins og með Íbúðalánasjóð. Af hverju er ríkið að standa í útlánastarfsemi og taka áhættu af því og borga núna tugmilljarða eftir tug? Þá bara blikna allar hinar tölurnar, hjartatæki og alls konar tæki í heilbrigðisþjónustunni, lögreglan og ég veit ekki hvað og hvað, vegna þess að menn eru að borga þessar risatölur vegna ríkisábyrgðar. Ég held að menn ættu að leyfa sér að hugsa pínulítið út fyrir rammann og leyfa sér að hugsa þessa hugsun til enda og sjá að hugmyndin er bara ansi góð af því að hægt er að selja fyrirtækið aftur og aftur.

Virðulegi forseti. Ég verð að játa að ég þarf kannski aðeins lengri tíma til að átta mig á bitasöluhugsuninni, en það er eitt að hugsa um það og annað að hrinda hugmyndinni í framkvæmd. Það væri líka ágætt að heyra hver ætti þá að kaupa fyrirtækið Landsvirkjun ef það yrði selt og hverjir mundu þá reka fyrirtækið o.s.frv. Ég lít hins vegar svo á, þannig að því sé haldið til haga, að Landsvirkjun sé ein af grunnstoðum samfélagsins, ekkert ólíkt heilbrigðiskerfinu. Ég er ekki sáttur við að setja allt raforkukerfið í hendur á einkaaðilum ef það er hugmyndin, það líst mér ekki á. Við gerðum mikil mistök þegar við einkavæddum grunnnet Símans, það voru hrikaleg mistök, við áttum aldrei að gera það og við eigum að reyna að ná því aftur til ríkisins ef mögulegt er. Varðandi Íbúðalánasjóð ætlar þingmaðurinn væntanlega að fara yfir það mál í ræðu síðar í kvöld og verður áhugavert að hlýða á það. Ég var búinn að spyrja hv. þingmann um lífeyrissjóðina og fjárfestingar í virkjunum og hann getur þá geymt að svara spurningunni varðandi Íbúðalánasjóð sem ég ætla að bera fram núna. Við höfum reynslu af því að einkaaðilar á íbúðalánamarkaði lána helst ekki út á land nema kannski á einn, tvo staði. Hvernig sér þá hv. þingmaður fyrir sér að byggingar á Hofsósi eða Sauðárkróki yrðu fjármagnaðar ef Íbúðalánasjóðs nyti ekki við eða eitthvað slíkt? Værum við þá samt sem áður með einhvers konar apparat sem tæki að sér að fjármagna slíkar byggingar? Hv. þingmaður má geyma að svara ef hann kýs svo þangað til hann er búinn með Íbúðalánasjóðsræðu sína, en mig langar að heyra aðeins meira um lífeyrissjóðina og bitasölu Landsvirkjunar.

Frú forseti. Í mörgum trúarbrögðum eru tabú, þ.e. ekki má nefna vissa hluti. Ég man eftir því að í sveitinni í gamla daga var þjóðtrú þar sem ekki mátti ganga á vissa bletti og ekki mátti hafa hátt sums staðar af því að þá mundu álfarnir truflast eða eitthvað svoleiðis. Ég hef nú samt sem áður leyft mér að hugsa þá hugsun að selja Landsvirkjun. Ég held nefnilega að ef menn fara að hugleiða hana til enda fullnægi hún því skilyrði að auðlindin haldist í eigu þjóðarinnar, miklu frekar en að selja Landsvirkjun varanlega til lífeyrissjóðanna. Rökin fyrir því að selja Landsvirkjun voru þau að minnka áhættu ríkissjóðs af ábyrgðunum. Þá legg ég að sjálfsögðu ekki til að lífeyrissjóðirnir kaupi þar hlut því að ekki vil ég fá áhættu þangað inn - kannski einhvern lítinn hluta, en ég mundi ekki vilja sjá það að lífeyrissjóðirnir ættu fyrirtækið að fullu. Hv. þingmaður spurði hverjir mundu kaupa. Það er skemmtileg pæling. Stór alþjóðleg álfyrirtæki reka verksmiðjurnar á Reyðarfirði og í nágrenni Reykjavíkur, hvort sínum megin við Reykjavík. Það kynni nú að vera að þau hefðu áhuga á að kaupa uppsprettu orkunnar. Það kynni nú að vera að samkeppnisaðilar hefðu áhuga á því að kaupa uppsprettu orkunnar hjá þeim. Ég hugsa því að það gæti vel verið að stórir erlendir aðilar mundu kaupa þarna til 40 ára, kæmu inn með gjaldeyri, fjárfestu, sem mundi gera okkur léttara að borga erlendar skuldir.

Hverjum gætu þeir selt?

Þeir selja álverum sem eru þarna og þeir samningar eru til, enda hækka þeir verðið. Svo koma kolefnislosunarsamningarnir í Evrópu sem eiga eftir að hækka orkuverð á Íslandi sennilega um 20–30%. Það er svo merkilegt að meira að segja Kínverjar og Indverjar eru farnir að tala um kolefnislosunarkvótann.

Virðulegur forseti. Þetta var áhugaverð ræða hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal og spjall á milli okkar. Ég vil taka fram strax að mér finnst gott þegar menn hugsa út fyrir boxið. Við verðum ekki endilega sammála þótt við hugsum út fyrir boxið eða inni í því, það er annað mál, en hv. þingmaður er ófeiminn við að koma fram með hugmyndir að lausnum og eigum við að sjálfsögðu að þakka fyrir það hvort sem við föllumst á þær eða ekki. Ég ætla mér í þessari ræðu að fara örlítið í gegnum breytingartillögur við frumvarpið. Ég hef reynt að gera það áður, að mig minnir, við umræðu fjárlaga, að koma inn á nokkrar af tillögunum. Þær eru margar og af ýmsum toga, millifærslur og hitt og þetta, og óþarfi að tína allt til. Ég vil þó byrja á að nefna það sem kom fram í dag í ræðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar varðandi þjóðgarðana. Það er vitanlega óásættanlegt þegar þjóðgörðum okkar er mismunað svo herfilega eins og verið að gera og búið er að gera þetta kjörtímabil. Það virðist sem þjóðgarðurinn á Snæfellsnesi sé einhvers konar afgangsstærð í þessum efnum. Auðvitað þarf tekjur til að standa undir útgjöldum þar eins og annars staðar, en fyrst menn útdeila fjármunum í þjóðgarðana er spurning hvort ekki eigi að gera þeim jafnhátt undir höfði. Í breytingartillögum er einmitt tillaga um tímabundið nærri 60 millj. kr. framlag til þjóðgarðsins á Þingvöllum. Ég vil taka fram, frú forseti, að það er eflaust full þörf á þessum fjármunum, en ég gagnrýni að ekki sé jafnt gefið. Hér eru settir töluverðir fjármunir milli umræðna til Háskóla Íslands. Ég efast ekki um að þörf sé á því. Hér er til dæmis veitt fjármagn til Rannsóknamiðstöðvar HÍ sem ég held að sé full þörf á að setja fjármuni í. Svo eru byggingarframkvæmdir sem eru inni í fjárfestingaráætluninni, 800 milljónir í hús íslenskra fræða. Ég held að það sé eitt þessara verkefna sem hefði þurft að bíða lengur, svo það sé sagt. En þetta er ákvörðun sem meiri hlutinn ætlar greinilega að taka. Háskólinn í Reykjavík fær hér auknar fjárveitingar. Það er greinilegt að það á að bæta í skólastofnanir sem ég held að sé mjög gott, ef til þess eru fundnir fjármunir. Allar þessar tillögur eiga þó sammerkt að erfitt er að finna því stað í frumvarpinu hvað á að gera fyrir allt þetta ágæta fólk sem kemur út úr skólunum. Auðvitað munu sumir stofna eigin fyrirtæki og hefja rekstur og starfsemi sem er frábært, en ég hef áhyggjur af því að töluvert margir muni eiga erfitt með að finna sér vinnu og leiti því út fyrir landsteinana, því miður. Hér er meðal annars veitt aukið fé til Kvikmyndaskóla Íslands og fjallað um hann. Ég veit að það er áhugi á því að kenna kvikmyndanám á framhaldsskólastigi í öðrum skólum. Vona ég svo sannarlega að menntamálaráðuneytið geti ýtt því úr vör eins og ráðherra svo sannarlega vill. Ég veit að ráðherra vill það og ég vona að það takist. Það er verið að setja fjármuni í ýmsar framhaldsdeildir og annað sem er að sjálfsögðu gott ef þær tekjur eru til. Það var ein tillaga, frú forseti, sem ég ætlaði að nefna sérstaklega sem ég finn reyndar ekki akkúrat núna. Hún hlýtur að skila sér. Ég vil nefna Íslandsstofu. Hér er tillaga um 50 millj. kr. framlag til að auka fjárveitingar vegna greiningar og markaðskynningar á grænum erlendum fjárfestingum hér á landi. Grænar erlendar fjárfestingar á Íslandi. Ég held að fyrsta skrefið hljóti að vera að auka almennt trú fjárfesta á Íslandi áður en farið er að mála verkefni græn, rauð eða gul. Auðvitað viljum við að sem flest og öll fjárfestingarverkefni hér geti talist græn og umhverfisvæn og séu til þess að auka hag og orðspor Íslands en gangi ekki gegn náttúrunni eða gæðum landsins. Ég held að engum þingmanni detti í hug eða öðrum að það sé ákjósanlegt að liðka fyrir öðru en því. Ég held að almennt þurfi að auka trúverðugleika fjárfestinga á Íslandi. Hér er tillaga um netríkið Ísland, eitt af verkefnum í fjárfestingaráætluninni. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alveg hvers vegna á að fara í þetta núna. Það eru 200 millj. kr. sem eiga að fara í sérstakt átak. Um það stendur hér, með leyfi forseta: „Gerð er tillaga um 200 millj. kr. framlag til sérstaks átaks í því skyni að efla rafræna stjórnsýslu, þjónustu og lýðræði. Það felur í sér stofnfjárfestingu í nýjum tölvukerfum í samstarfi stofnana ríkis og sveitarfélaga. Um er að ræða eitt af verkefnum í fjárfestingaráætlun fyrir Ísland 2013–2015 sem ríkisstjórnin hefur kynnt.“ Svo kemur klausa, eins og í flestum þessara tillagna sem bornar eru hér á borð fyrir okkur, um að óvissa sé um fjármögnun. Þá spyr maður: Er ekki betra að sleppa verkefnum eins og þessu þar sem algjör óvissa er um fjármögnun og hefur í sjálfu sér ekki mikla þýðingu til að bæta stöðu ríkissjóðs, að mér sýnist. Ég verð að viðurkenna að ég þekki ekki nógu vel þetta verkefni, en mér finnst eins og þetta sé bara kostnaðarliður sem hefði mátt bíða þangað til betur árar. Ef þetta snýst um að koma einhverjum úr reiknistokkum yfir í tölvur má kannski hafa skilning á því. Það er eitt mál hér sem ég ætla að leyfa mér að fagna mjög þó að það sé útgjaldaaukandi. Ég vona hægt verði að standa undir því og ekki þurfi að fresta því, það eru auknir fjármunir í tannlækningar. Lagt er til að framlag til tannlækninga verði aukið um 100 milljónir í því skyni að bæta tannheilbrigði barna og fyrirkomulag á tannlæknaþjónustu við börn. Hér er verið að fylgja úr hlaði áætlun sem byggir á tillögum starfshóps sem skipaður var af velferðarráðherra í maí 2012. Ég held að þarna sé loksins verið að sýna lit í því að efla tannheilsu barna. Ég átti þess kost að funda með tveim fulltrúum tannlækna fyrir nokkru síðan og fá yfirlit yfir það hvernig þróunin hefur verið. Ég verð að segja að hún hefur verið alveg skelfileg frá því skólatannlækningar lögðust af. Ég held að mikilvægt sé að halda því ferli áfram að gera átak í tannheilsu barna. Svo er komið að tillögu sem ég vakti athygli á áðan í andsvari við hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur. Það er 10 millj. kr. framlag til Jafnréttisstofu. Ég fagna því að styrkja eigi rekstrargrundvöll stofnunarinnar. Ég held að ekki sé vanþörf á því. Við höfum séð í fréttum og annars staðar að ekki má slá slöku við þegar kemur að jafnrétti og því að eyða launamun kynjanna. Það er rétt sem hér kom fram að það hefur tekist ágætlega suður með sjó í Reykjanesbæ og vonandi er hægt að læra af því hvernig það var gert. Það er algjörlega óásættanlegt að fólki sé mismunað eftir kyni eða öðru þegar það gegnir sömu störfum. Það er eitthvað sem við eigum að sjálfsögðu ekki að líða. Það er í raun merkilegt að ekki hafi tekist betur til þegar kemur að jafnrétti kynjanna og launamisrétti hjá ríkisstjórn sem leggur svo mikið upp úr baráttu fyrir kvenfrelsi og slær sig til riddara í þessum efnum, ég tala nú ekki um þær ákúrur og kærur sem ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa fengið á sig fyrir brot á jafnréttislögum. Það er athyglisvert að sjá hversu illa ríkisstjórninni hefur tekist upp í jafnréttismálum. Umboðsmaður skuldara fær hér aukið fjármagn. Það er orðin mikil stofnun sem reynir að vinna úr skuldum heimila og hjálpa fólki, en því miður verður að segjast eins og er að það úrræði sem best hefði verið var slegið út af borðinu vegna pólitíkur, að ég held, ekki vegna þess að hugmyndin hafi verið vond heldur vegna þess að stjórnarflokkunum hugnaðist ekki að tillagan kom frá stjórnarandstöðuflokki. Þá á ég við hina almennu leiðréttingu á lánum heimilanna sem átti að sjálfsögðu að fara í strax vorið 2009 áður en bankarnir voru einkavæddir af núverandi ríkisstjórn. Þá einkavæðingu þarf að fara mjög alvarlega í gegnum. Ég held að mikil mistök hafi verið gerð þar. Hér er verið að færa til og laga aðeins til hjá heilbrigðisstofnununum og ég fagna því, því að þar sem ég þekki til er algjörlega útilokað að skera meira niður og hagræða meira en gert hefur verið. Það er ekki hægt að leggja það á þessar stofnanir nema að taka hreinlega ákvörðun um að loka þeim eða loka einstökum deildum eða sviðum. Hér hefur til dæmis komið fram hvernig ástandið er orðið í heilsugæslunni í Snæfellsbæ, en á meðan er hægt að hækka laun eða setja pening í annað. Hér er athyglisvert verkefni sem ég verð að viðurkenna að kemur mér svolítið spánskt fyrir sjónir; græn skref og vistvæn innkaup ríkisstofnana. Þetta er eflaust hið besta mál. Um það segir, með leyfi forseta: „Gerð er tillaga um 150 millj. kr. fjárheimild til að standa undir verkefnum í tengslum við græn skref og vistvæn innkaup ríkisstofnana. Þar af verði 85 millj. kr. varið til að endurgreiða opinberum stofnunum allt að 20% af kostnaðarverði vöru og þjónustu sem sannanlega uppfyllir nánar tilgreind skilyrði umhverfisvottunar. Þá er gert ráð fyrir að 15 millj. kr. renni til eflingar vistvænum innkaupum og 25 millj. kr. til þess að stuðla að því að Alþingi, ráðuneyti og stofnanir taki græn skref sem feli í sér markvisst umhverfisstarf …“. Hér kemur hv. þingmaður og tekur græn skref inn í fundarsalinn og er ánægjulegt að sjá formann fjárlaganefndar hér.  Hér er tillaga sem ég nefndi aðeins áðan og er að mínu viti ánægjuleg, ég veit að ekki eru allir sammála mér, um að auka fjármuni vegna endurgreiðslna á framleiðslukostnaði við kvikmyndagerð á Íslandi. Það sýnir bara og er staðfesting á því hversu mögnuð, mikilvæg og frábær þessi grein er orðin á Íslandi að hér skuli hver stórmyndin á fætur annarri vera tekin upp. Við fáum gríðarlega landkynningu í gegnum þessi verkefni öll, fyrir utan auglýsingar og annað sem er líka tekið upp hér. Ég fagna þessu mjög og tel að við eigum áfram að hasla okkur völl á þessu sviði. En að sjálfsögðu þurfa að vera til fjármunir til að standa við þá samninga sem eru gerðir. Styrkir til kvikmyndagerðar verða að sjálfsögðu líka að vera nægir því þetta eru verkefni sem við megum ekki missa niður. Síðan er hér athyglisverð tillaga sem ég veit að gleður marga, ekki síst í mínum flokki, en það er 30 millj. kr. tímabundið framlag til endurgreiðslna til sveitarfélaga vegna refaveiða. Það er ákveðin forsenda gefin fyrir framlaginu og sjálfsagt að sveitarfélögin uppfylli hana, en það er mjög mikilvægt að ríkið komi að því að greiða fyrir að eyða þessum vargi, ref og mink. Þetta eru, eins og við vitum og höfum séð myndir af, skaðræðisskepnur í íslenskri náttúru. Það voru í raun herfileg mistök þegar á sínum tíma var ákveðið að búa til friðland fyrir blessaðan refinn eins og hann mundi virða það þegjandi og hljóðalaust - kannski hljóðalaust því að þeir segja mér sem ganga um friðlandið í dag að þar heyrist varla tíst lengur í fugli, vegna vargsins. Ég fagna því þessu, og við skulum reyna að drepa eins mikið af þessum kvikindum og við getum, held ég. Ég er að verða búinn að fara í gegnum þær tillögur sem ég hafði merkt við. Hér eru tillögur vegna þjóðgarðanna, ég ætla ekki að endurtaka það. Það væri freistandi, ég geri það kannski síðar, að fara í gegnum alla styrkina, IPA-styrkina, út af þessu Evrópusambandsdóti. Þegar maður fer í gegnum þetta minna ákveðnir hlutir mann alltaf á Evrópusambandið og það er ástæða til að skoða þetta. Frú forseti. Það eru margar aðrar breytingartillögur í frumvarpinu. Eflaust má segja að flestar ef ekki allar séu ágætistillögur og ekkert athugavert við að þær séu lagðar fram og menn vilji setja fjármuni í þessi verkefni. Ég gagnrýni hins vegar þá forgangsröðun sem er augljóslega í þessu, ekki síst í fjárfestingaráætluninni. Mér finnst að verið sé að setja fé í verkefni sem mörg hver muni ekki gera neitt annað en að auka kostnað okkar þegar fram líður en ekki tekjur. Það eru að koma kosningar. Við verðum að taka mark á því að áherslur stjórnarflokkanna, áherslur vinstri stjórnarinnar - gleymum því ekki að þetta er vinstri stjórn - liggja eðlilega í þeim verkefnum sem lagt er til að fái aukna fjármuni. Frú forseti. Ég nefndi í fyrri ræðu minni að ég hefði áhyggjur af því hvernig menn ætluðu að standa undir öllum þeim skuldbindingum sem hér eru sjáanlegar og mikil óvissa um. Við erum ekki enn þá búin að sjá hvernig á að afgreiða stórmál eins og Landspítalann, löggæsluna og ýmislegt annað sem á að afgreiða milli 2. og 3. umr. og hvaða áhrif þau hafa. Það er líka ljóst að skiptar skoðanir eru um það hvort yfirlýsingar um að allt sé bjart fram undan standist. Ég held þær standist ekki vegna þeirrar stöðu sem við sjáum í reikningum ríkisins. Skuldirnar eru gríðarlegar. Miklir peningar fara í vexti og það er ekki verið að reyna að höggva í það. Ef fram fer sem horfir finnst manni að skuldirnar muni vaxa frekar en hitt. Þar af leiðir, frú forseti, verða menn að fara varlega í yfirlýsingar eins og þær að kreppunni sé lokið eða að niðurskurðarferlinu sé lokið og eingöngu hagræðing eftir. Hagræðing getur líka verið ósköp fínt orð yfir niðurskurð. Það getur verið að það teljist hagræðing að sameina tvær stofnanir, loka þá annarri stofnuninni, en það er ekkert annað en niðurskurður um leið. Það gæti einhver hagræðing hlotist af. Ég leyfi mér að setja mikinn fyrirvara við það sem hér er verið að gera. Frú forseti. Mig langar að biðja forseta að setja mig aftur á mælendaskrá því ég ætla að nota næstu ræðu í að ræða um veiðigjald og þá tekjustofna sem lagðir eru til grundvallar frumvarpinu því ég held að þar sé víða pottur brotinn. Ég hef grun um að menn séu að ofáætla tekjur og full ástæða er til að fara í gegnum það. Ég vil líka segja, frú forseti, að ég sakna þess að sjá ekki fleiri þingmenn taka þátt í þessari umræðu. Þetta eru fjárlög ríkisins og skipta miklu máli því hér er að sjálfsögðu verið að leggja grunninn að næstu árum. Því er eðlilegt að ætlast til þess að þingmenn taki þátt í umræðunni. Ég sakna þess sérstaklega að sjá ekki fleiri kollega mína af landsbyggðinni fara í gegnum tillögurnar því mér sýnist að í mörgum þeirra sé verið að auka mjög álögur á landsbyggðina.

Virðulegi forseti. Mig langar að staldra fyrst og fremst við eitt atriði sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni, þ.e. endurgreiðsla til kvikmyndagerðar. Ég fagna því að um 500 milljónum verði bætt í þann pott á næsta ári og þá væri það um einn milljarður. Svo það fari ekki á milli mála er ég hlynntur því að menn séu með skattaívilnanir til atvinnurekstrar eins og kvikmyndagerðar. En fyrirkomulagið eins og það er núna er að mínu viti algjörlega galið að því leyti til að í raun og veru er búið að taka fjárstjórnarvaldið af Alþingi, það má eiginlega segja það, þ.e. þetta er í raun og veru opinn tékki og það er nánast engin stjórn á því hvað gerist af því að skuldbindingin er með þessum hætti. Farið er með þetta með þeim hætti að sérlögin um niðurgreiðsluna eða endurgreiðsluna ganga framar fjárlögunum þó svo að skuldbindingin - það er hægt að fresta fjárveitingunum, ég geri mér fulla grein fyrir því. En þetta er að mínu viti algjörlega galið. Skynsamlegra væri að gera það á þann hátt, eins og ég benti á í þeirri umræðu sem átti sér stað fyrir um ári, að þeir sem væru til dæmis í þessum atvinnurekstri, kvikmyndagerð, þyrftu þá ekki að standa skil á til dæmis tryggingagjaldi, svo ég nefni eitthvert dæmi, þ.e. að skattaívilnanir væru þá með þeim hætti að eftir því sem umsvifin væru meiri þyrftu menn ekki að standa skil á skattgreiðslunum, þannig að ekki væri þessi óvissuliður inni í fjárlögum. Að mínu viti er þetta ekki nógu gott fyrirkomulag og staðfestir það kannski að skattumhverfi þessara fyrirtækja er ekki hagstætt. Það væri mun skynsamlegra að menn, eins og ég nefndi, þyrftu til dæmis ekki að greiða tryggingagjald í staðinn fyrir að vera með opinn tékka fyrir því hvernig staðið er að endurgreiðslu á kostnaði. Ég vil spyrja hv. þingmann 

Virðulegi forseti. Eins og ég lýsti yfir áðan fagna ég í rauninni að þarna þurfti að auka fjármuni vegna þess að það sýndi ákveðna grósku og að verið væri að framleiða hér kvikmyndir og skapa mikla veltu í kringum þær í samfélaginu. Ég get svo sem tekið undir með hv. þingmanni að ef til er einhver betri aðferð á hreinlega að skoða hana. En ég er ekki til í að kaupa þessa skattafsláttaraðferð einn, tveir og þrír, því að ég mundi vilja aðeins reyna að átta mig betur á henni. Ég tek þó undir það að vissulega er mikil óvissa sem fylgir því að hafa það svona óklárt hve mikla fjármuni þarf, en ég held alla vega að mikilvægt sé að þessi ívilnun sé með einhverjum hætti áfram. En eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði áðan þarf stundum að hugsa út fyrir boxið og ég er alveg til í að hugsa út fyrir boxið í þessu ef hægt er að finna betri leiðir til að gera þetta. Ég held að menn verði líka að velta því fyrir sér þegar við ræðum þessa styrki til kvikmyndagerðar hversu mikið við fáum af beinum og óbeinum tekjum af þessu. Ég held að þær umfjallanir sem Ísland fær erlendis séu ómetanlegar þegar kemur í ljós hvar þessar kvikmyndir eru framleiddar. Við sjáum nýlegt dæmi, reyndar frá Nýja-Sjálandi, þar er verið að frumsýna stóra og mikla mynd og hreinlega er eitthvert æði þar í gangi í heimsálfunni, ég er ekki viss um að við gætum endilega komið einhverju slíku af stað og kannski ekki þörf á því. Mér finnst að við þurfum að vera með opinn huga fyrir því ef til er betri leið, þá skoðum við hana. En ég held að við séum sammála um að þetta verði að vera til staðar með einhverjum hætti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin og að hann sé tilbúinn að fara aðrar leiðir en nú er gert. Svo það komi alveg skýrt fram, svo það misskiljist ekki þá geri ég mér fulla grein fyrir þeim umsvifum sem fylgja þeim verkefnum þegar menn fara í þessar framkvæmdir eða framleiðslu á kvikmyndum. Það kallar á fullt af fólki til vinnu og kallar á þjónustukaup og þannig mætti lengi telja. Það sem ég hef gagnrýnt í þessu er að þetta er í raun og veru opinn tékki sem gerir það að verkum að ekki er hægt að stjórna útflæðinu úr ríkissjóði. Það er mikilvægt. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um eitt, hann kom inn á það í ræðu sinni, þ.e. skuldsetningin á ríkissjóði. Nú er skuldsetningin á ríkissjóði gríðarlega há og við greiðum mikla vexti. Það eru engar pólitískar deilur um það að menn vilja auðvitað ná niður vaxtagreiðslum til að geta byggt upp velferðarkerfið og svo margt annað sem vantar fjármuni í. Svo verðum við líka að huga að því að við erum í skjóli gjaldeyrishafta og vextir á erlendum mörkuðum eru mjög lágir, þó svo að kannski hafi verið heldur háir vextir á því skuldabréfi sem var boðið út í bandaríkjadölum á þessu ári. Bara örlítil breyting á vaxtaprósentu hefur gríðarleg áhrif á stöðu ríkissjóðs og getur hlaupið mjög snögglega á milljörðum og jafnvel tugum milljarða. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann telji skynsamlegt að fara í fjárfestingaráætlanir eins og þær, ef við nefnum til dæmis hús íslenskra fræða upp á 3,5 milljarða, 3,4 eða 3,7 milljarða, hvort ekki væri nær að stíga aðeins mildilegar til jarðar og nota frekar þá peninga til að fara í frekari fjárfestingar sem mundu styðja við hagvöxtinn, eða þá að greiða niður skuldir til að draga úr vaxtakostnaði.

Virðulegi forseti. Ég geri mér grein fyrir því og ég er sammála hv. þingmanni um það, og ég held að við öll hérna inni séum sammála um það að skuldirnar eru of miklar og vextirnir of háir sem við erum að borga. Það eru líka mikil verkefni fram undan varðandi það hvernig og hvenær við afléttum höftunum, hvað við gerum við þær miklu eignir erlendra aðila sem eru hér lokaðar inni o.s.frv. Ég er í grunninn sammála því að ef við erum að taka áhættu og eyða fjármunum með þessum hætti, ég segi taka áhættu vegna þess að það er rétt að ef vextirnir hreyfast örlítið getur það haft gríðarleg áhrif, þá held ég að skynsamlegra hefði verið að nota þá til að reyna að skapa meiri tekjur. Ég held að við komumst ekki hjá því. Þó svo að við þurfum að sjálfsögðu að greiða niður skuldir okkar verðum við líka að setja einhverja fjármuni eða alla vega stuðla að því að tekjur vaxi og þar af leiðandi aukist hagvöxtur. Ég get ekki séð að tekjur aukist eða hagvöxtur með því að ráðast í margar af þeim framkvæmdum sem eru í fjárfestingaráætlun eins og hv. þingmaður nefndi. En ég veit að við erum sammála um að það segir ekkert til um hvort verkefnin eru góð eða slæm, þetta er bara spurning um hvort við höfum efni á að fara í þau núna eða ekki, og það á við svo margt að sjálfsögðu. Það kann vel að vera að eitthvað muni gerast á næsta ári sem geri það að verkum að hægt verði að standa við þetta allt saman, ég veit það ekki, ég sé það ekki, ég sé ekki að þær forsendur séu fyrir hendi, en ef svo er þá er það bara vel.

Virðulegi forseti. Við höldum áfram að ræða frumvarp til fjárlaga í 2. umr., nefndarálit og breytingartillögur sem því fylgja. Ég hyggst fara yfir svokallaða fjárfestingaráætlun, hluta af henni að minnsta kosti, í breytingartillögum meiri hlutans sem koma frá ríkisstjórninni. Í nefndaráliti okkar í 1. minni hluta köllum við þær fjárfestingar sem á að fara í núna á kosningavori skóflustungur kosningaloforða. Það á að taka skóflustungurnar og síðan á að fela öðrum að taka við og klára verkefnin. Það er reyndar gætt varúðar í þessari fjárfestingaráætlun og þar inni er fullt af verkefnum sem ekki er hægt að kalla fjárfestingar í raun og veru, það er að minnsta kosti hægt að setja mjög stór spurningarmerki við það. Ég vil ræða þetta út frá stöðu ríkissjóðs í heild og þeim gríðarlega miklu skuldum sem hvíla á ríkissjóði og háu vaxtagjöldum sem við erum að greiða. Þau nema 84 milljörðum á næsta ári og á næstu fjórum árum er gert ráð fyrir að við greiðum upp undir 400 milljarða í vexti. Í ljósi þess spyr ég mig að því, virðulegi forseti, hversu skynsamlegt verkefni eins og hús íslenskra fræða er. Það getur vel verið að það sé verðugt og gott verkefni, ég ætla ekki að leggja mat á það, en mín skoðun er, skýrt og skorinort, að á þessum tímapunkti sé mjög óskynsamlegt að fara í svona fjárfestingar. Kostnaður til þriggja ára er 3,4 milljarðar, en 2,4 milljarðar koma úr ríkissjóði og 1 milljarður úr Happdrætti Háskóla Íslands sem má segja kannski að sé sami vasinn. Þetta er reyndar ekki alveg á hreinu vegna þess að bæst gæti við upphæðina. Það kom fram á fundi hv. fjárlaganefndar með fulltrúum fjármálaráðuneytis að upphæðin yrði sennilega 3,7 milljarðar kr. af því að það ætti eftir að reikna með um 300 milljónum í hönnunarkostnað við húsið. Af hverju dreg ég þetta fram? Vegna þess að hér er búið að fara í ákveðna fjárbindingu og menn búnir að skuldbinda sig til að klára þetta á næstu þremur árum og mér finnst mjög óeðlilegt að hægt sé að taka svona ákvarðanir. Það hafa engar upplýsingar komið fram við afgreiðslu málsins núna um hvað það muni kosta að reka húsið. Þegar svona tillögur eru settar fram ætti auðvitað að liggja fyrir hver kostnaðurinn verður, þar sem þetta eykur á útgjöld ríkissjóðs. Það ætti að vera skylda að þær tölur lægju fyrir. Ég fullyrði að þessi framkvæmd er ekki það brýn að hún megi ekki bíða í að minnsta kosti eitt ár, ef ekki tvö eða þrjú ár. Það er fjöldi mikilvægra verkefna sem skynsamlegra væri að fara í við þessi skilyrði. Þegar hér er rætt um fjárlög, fjáraukalög eða lokafjárlög taka yfirleitt fáir hv. þingmenn þátt í þeirri umræðu. En það er dálítið merkilegt að á sama tíma og fyrir liggja tillögur um að auka útgjöld til Hörpu, vegna þess að rekstraráætlanir og þær forsendur sem menn settu sér hafa ekki gengið eftir, er samt haldið áfram á sömu braut. Væri ekki ágætt að staldra aðeins við? Staldra við í staðinn fyrir að fara í þessar fjárfestingar? Að mínu viti væri hægt að fara í brýnni fjárfestingar. Ég nefni sérstaklega þær fjárfestingar í innviðum sem þarf að fara í í Norðurþingi upp á 2,6 milljarða til að hægt sé að fara í atvinnuuppbyggingu á Bakka, standi það til. Það er auðvitað ein af forsendum hagvaxtarspárinnar. Það kom fram í umræðunni í gær hjá hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni, varaformanni fjárlaganefndar, að til stæði að það framlag kæmi inn milli 2. og 3. umr. Ég get ekki fullyrt að það komi inn fyrr en ég sé þær tillögur og að staðið verði við þetta. Það kom mjög skýrt fram af hálfu fulltrúa sveitarfélagsins að sveitarfélagið mundi ekki skrifa undir öðruvísi en að þessir fjármunir til uppbyggingar innviða væru tryggðir, til hafnargerðar annars vegar og vegagerðar hins vegar, sem nauðsynlegir eru til að fara í þessa framkvæmd. Það stendur til að skrifað verði undir samning í apríl en það verður ekki gert nema fjármunirnir komi inn. En guð láti gott á vita, eins og stundum er sagt, og kannski munu þeir koma inn milli 2. og 3. umr. og hús íslenskra fræða verði tekið út. Það teldi ég auðvitað miklu skynsamlegra, að byggja undir atvinnuuppbyggingu og það sem þarf að standa undir hagvexti. Síðan getum við tekið fyrir verkefni eins og sýningu á vegum Náttúruminjasafns Íslands. Það eru ekki nema 500 milljónir sem fara í að setja upp eina sýningu. En það liggja ekki fyrir neinar upplýsingar um hana eða neitt samkomulag. Það kom fram í umræðunni í gær að ekki liggur fyrir hvernig þetta skiptist á milli Reykjavíkurborgar og ríkisins. Það er eðlileg krafa frá hv. þingmönnum að fá að sjá þær upplýsingar áður en ákvörðun er tekin svo þeir geti gert sér grein fyrir hvað þetta þýðir. Síðan segir bara í skýringum með tillögunni að aðgangseyrir muni standa undir rekstrinum. Ég á eftir að sjá það. Við erum nefnilega alltaf að brenna okkur á sömu hlutunum. Við hliðina á þessum tillögum eru svo frekari fjárveitingar í frumvarpinu, tæplega hálfur milljarður, til Hörpu af því að rekstraráætlun hússins gengur ekki upp. Það er reyndar svo komið að forsvarsmenn hússins eru að fara í mál við Reykjavíkurborg til að reyna að fá fasteignagjöldin lækkuð. Til viðbótar þessu er verið að setja aukna fjármuni í Sinfóníuhljómsveitina og til fleiri aðila sem þarna eru inni til að hækka húsaleiguna hjá þeim félögum, til þess einmitt að standa undir þeim greiðslum sem þarf til að reka húsið. Samt höldum við áfram á sömu braut. Virðulegi forseti. Þetta er ekki forsvaranlegt meðan staða ríkissjóðs er eins og sem hún er. Það mun ekkert gerast þó að hús íslenskra fræða verði byggt einum, tveimur árum seinna. Það mun ekki hafa nein áhrif. Það væri nær að styðja við ákveðna uppbyggingu á heilbrigðisstofnunum sem nemur auðvitað miklu lægri tölum en þetta. Það þarf að forgangsraða. Við getum líka tekið þessa byggingu sem á að tilheyra þekkingarsetri á Kirkjubæjarklaustri, þ.e. gestastofu Vatnajökulsþjóðgarðs. Gerð er tillaga um 290 milljóna framlag til að setja verkefnið af stað en áætlaður heildarkostnaður er 900 milljónir. Þetta er þriggja ára verkefni og það er í raun og veru búið að binda hendur næsta þings mjög mikið. Þess vegna er ég sannfærður um mikilvægi þess að við setjum okkur ákveðnar fjármálareglur. Við þurfum að setja okkur reglur um hvernig við hyggjumst greiða niður skuldir ríkissjóðs og hvað þurfi að vera í afgang á hverjum tíma til að ná tökum á ríkisfjármálum. Þetta á ekkert endilega bara við núverandi stjórnarmeirihluta. Það er mikilvægt að setja þessar reglur fyrir framtíðina, á sama hátt og við setjum sveitarfélögunum reglur. Af hverju skyldum við ekki gera sömu kröfur til okkar og við gerum til sveitarstjórnarmanna? Það er jafnmikið barið á sveitarstjórnarmönnum og hv. þingmönnum. Það er nóg af krefjandi verkefnum varðandi grunnþjónustuna hjá þeim. Þar verða sveitarstjórnarmennirnir að raða inn í ákveðinn ramma, annars fá þeir áminningu frá ríkisvaldinu og eftirlitsnefnd sveitarfélaga. Af hverju gerum við ekki sömu kröfur til okkar? Það er mjög mikilvægt að við gerum það. Við eigum að ná samkomulagi um þetta og síðan geta menn, þegar hagurinn batnar, haft einhver vikmörk í því hver afgangurinn má vera. En á meðan við erum að koma skuldastöðu ríkissjóðs niður fyrir ákveðna prósentu er mikilvægt að gera þetta. Það eru mikilvægustu verkefnin í ríkisfjármálum fram undan.

Virðulegi forseti. Ein grunnstærð og ein forsenda fjárlagafrumvarpsins er áætlaður hagvöxtur, spá manna um það hvernig hagkerfinu reiðir af á næsta ári. Ég vek athygli þingheims á ummælum sem birtust nýverið í Peningamálum Seðlabankans þar sem vakin var athygli á því að heildarfjöldi vinnustunda hafði ekki vaxið sem neinu næmi. Það vekur auðvitað athygli. Á sama tíma mælum við hagvöxt og þá er uppi spurningin: Hvernig kemur hann til? Ef það er engin marktæk fjölgun unninna vinnustunda þýðir það að ef það er hagvöxtur hlýtur hann að vera vegna aukinnar framleiðni í hagkerfinu, að framleiðnin hafi tekið kipp. Í Peningamálum Seðlabankans er því velt upp hvort það geti verið að framleiðniaukningin sé þetta mikil eða hvort við séum að ofmeta og ofmæla hagvöxtinn. Í þessu samhengi er rétt að benda á að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn dró í sinni spá heldur úr væntingum manna um hagvöxt á næstu árum. Endurskoðaðar spár undanfarið hjá þeim sem um þessi mál véla hafa meira og minna verið allar á einn veg, að lækka spárnar. Þar hefur áhrif staða efnahagsmála í Evrópu almennt og við því að búast að þess sjái stað. Á sama tíma getum við ekki horft fram hjá þeirri staðreynd að ýmsar þær framkvæmdir og aðgerðir sem reiknað var með að gripið yrði til hafa ekki gengið fram, hafa ekki orðið að veruleika, og því hafa væntingar manna um hagvöxt færst niður á við. Fyrir okkur er þetta alvarlegt mál vegna þess að það var mjög nauðsynlegt að íslenska hagkerfið yxi hratt eftir hið mikla fall í kjölfar hruns viðskiptabankanna. Það skipti miklu máli að hagvöxturinn yrði umtalsvert mikill vegna þess að þannig og bara þannig var hægt að draga hratt úr atvinnuleysinu og auka tekjur ríkissjóðs, mæta tekjufallinu. Samtök atvinnulífsins og Alþýðusambandið gerðu sína kjarasamninga á þeim forsendum að hagvöxturinn yrði hér á því róli sem til dæmis Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafði talið mögulegt. Við skulum hafa það í huga, virðulegi forseti, að aldurssamsetning þjóðarinnar er blessunarlega þannig að fjölgun inn á vinnumarkaðinn, þ.e. fjöldi þeirra sem koma nýir inn á vinnumarkað, gerir það að verkum að það eru tækifæri fyrir okkur til að vaxa hraðar en til dæmis margar nágrannaþjóðir okkar sem búa við allt öðruvísi samsetningu þjóðfélagsins hvað varðar aldursdreifingu. Með öðrum orðum er enn að fjölga inn á vinnumarkaðinn. Það þarf sennilega upp undir 1% hagvöxt bara til að taka við þeim sem koma nýir inn á vinnumarkaðinn umfram þá sem fara af vinnumarkaði, langleiðina í 1% bara út af því. Til að vinna á atvinnuleysinu þarf hagvöxt, það gerist ekki öðruvísi, nema auðvitað menn grípi til alls konar reiknikúnsta, færi fólk af atvinnuleysisskrám, láti það detta út af eða skrái það með einhverjum öðrum hætti, ekki sem atvinnulaust. Auðvitað er það allt saman þekkt umræða. Þessi ábending Seðlabankans varðandi hagvöxtinn og fjölda vinnustunda er mjög til umhugsunar. Það hefur auðvitað mikið að gera með og skiptir miklu máli fyrir - [Tveir þingmenn ganga hjá ræðupúlti með A4-blað sem á stendur MÁLÞÓF.] Virðulegi forseti.  
            

Forseti er ekki alveg með það á hreinu hvað hv. þingmaður á við.

Þá mun ég halda áfram ræðu minni. Það verður þó að segjast eins og er að ég átti svo sem von á svona framkomu og hegðan hjá öðrum þeim þingmanna sem hér gekk fyrir pontuna, en ég verð að játa að ég átti ekki von á því hjá báðum þeim, en báðir hafa orðið sér til minnkunar. Virðulegi forseti. Hagvaxtarspárnar sem eru grunngagn og skipta öllu um það hvernig gengur að ná þeim markmiðum sem við höfum sett okkur varðandi ríkissjóð eru grundvallaratriði vegna þess að ef okkur tekst ekki að draga úr lánsfjárþörf ríkissjóðs verður okkur ekki kleift og það verður ómögulegt að ætla sér að reyna að lyfta gjaldeyrishöftunum. Gjaldeyrishöftin eru að verða einhver mesti dragbítur á alla efnahagsstarfsemina í landinu. Allar okkar aðgerðir og öll okkar efnahagsstjórn verður að miða að því að tryggja að það sé hægt að létta höftunum. Nú kann að vera, virðulegi forseti, að ýmsum hv. þingmönnum þyki litlu skipta hvernig að þessu er staðið og hafi það jafnvel í flimtingum. Það kemur mér ekki á óvart, virðulegi forseti, og skýrir ýmislegt af því sem hér hefur verið í hagstjórn og almennt auðvitað í stjórnmálalífi okkar, að í jafnalvarlegu máli og afgreiðslu á fjárlögum íslenska ríkisins skuli hv. þingmenn nálgast þá umræðu sem vit þeirra og þekking nær til eins og ég varð vitni að hér áðan. Virðulegi forseti. Ég ætla mér að taka dæmi um aðgerð sem hefði skipt verulega miklu máli til að auka atvinnu og þar með hagvöxt. Tryggingagjaldið sem leggst ofan á launakostnaðinn beint er mjög til þess fallið að draga úr og minnka atvinnu. Í hvert skipti sem launagreiðandi ræður mann í vinnu leggst þessi kostnaður ofan á launin. Ein af þeim forsendum sem lágu til grundvallar síðustu kjarasamningum var að tryggingagjaldið yrði lækkað þannig að hægt væri að ráða fleira fólk í vinnu. Það var forsenda fyrir kjarasamningum. Og enn á ný vitna ég til orða forseta Alþýðusambandsins sem gaf álit sitt á því fjárlagafrumvarpi sem við erum að ræða hér. Hann sagði að með þessu fjárlagafrumvarpi, ef það verður að lögum, sé verið að éta upp og eyða því svigrúmi sem fyrirtækin hafa til að hækka launin. Samtök atvinnulífsins minna á það loforð sem gefið var sem var forsenda þess að kjarasamningar náðust, að staðið yrði við það að lækka þetta gjald. Af hverju skiptir það máli, virðulegi forseti? Jú, vegna þess að atvinnuleysið er enn þá of mikið. Það er það sem skiptir svo miklu máli þegar kemur enn og aftur að fjárlagafrumvarpinu, spurningin: Er það til þess fallið, þegar kemur að samspili í efnahagsstjórninni, að auka atvinnu í landinu? Og er það til þess fallið að draga úr verðbólgu og verðbólguvæntingum? Afstaða Seðlabankans hefur komið fram, áhyggjur hans af stöðu mála, og þeirra sem fara með mál á vinnumarkaði, þeirra sem þurfa að standa frammi fyrir því að ná samningum um kaup og kjör. Þeir sjá að þetta frumvarp er til þess fallið að auka verðbólguna. Við höfum enn þá tíma, virðulegi forseti, til að gera breytingar á þessu fjárlagafrumvarpi. Ég játa að ég geri mér ekki neinar sérstakar vonir um að hv. þingmenn af þeirri gerð, þeirri stærð og sem hafa til að bera þá alvöru sem ég varð vitni að áðan hafi neitt fram að færa um það hvernig á að taka á þeim stóru málum sem við okkur blasa. En við hin, aðrir hv. þingmenn, berum ábyrgð, m.a. á því að bregðast við ummælum og athugasemdum frá forustumönnum Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambandsins. Ef þetta frumvarp er bæði verðbólguhvetjandi og dregur úr og eyðir jafnvel möguleikum fyrirtækja til að standa undir launasamningunum, og ég efa það ekki, hljótum við að bregðast við. Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að hagvaxtarspárnar skipta svo miklu máli verður ljós þegar menn velta fyrir sér hver staða okkar væri ef þær spár hefðu gengið eftir sem voru gerðar af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og fleirum á árunum eftir hrun viðskiptabankanna. Það er mat þeirra sem hafa skoðað þetta mál að þegar menn bera saman annars vegar þann hagvöxt sem stefnir í á þessu ári og út næsta og síðan þær hagvaxtarspár sem lágu fyrir muni um það bil 100 milljörðum á stærð hagkerfisins. Hvað þýðir það fyrir ríkissjóð? Það þýðir upp undir 30 milljarða í tekjur á ári. Ef hagvaxtarspárnar hefðu gengið eftir hefðu þær skilað því að íslenska hagkerfið hefði við árslok 2014 verið 100 milljörðum stærra en raun bar vitni. Virðulegi forseti. 30 milljarðar eru umtalsvert há upphæð. Setjum hana í samhengi við stærðir sem við þekkjum, t.d. reksturinn á Landspítalanum sem er einhvers staðar um og yfir 40 milljarðar á ári. Þar liggur fyrir að það þarf nauðsynlega að bregðast myndarlega við til að hægt sé að fjárfesta í þeim tækjum sem nauðsynleg eru til reksturs slíks spítala. Skyldi ekki muna um það ef tekjur ríkisins væru 30 milljörðum hærri á ári? Gefum okkur að þetta hefði ekki gengið eftir að fullu og bara 10 milljarðar hefðu skilað sér umfram tekjurnar og þá án þess að skattarnir væru hækkaðir, með öðrum orðum að einungis þriðjungurinn af muninum hefði gengið eftir, þá hefðu samt 10 milljarðar í auknar tekjur án skattahækkana skipt gríðarlega miklu máli fyrir ríkissjóð. Þess vegna, virðulegi forseti, hljótum við að horfa til þess þegar kemur að mati okkar á þessu frumvarpi, hvort það sé til þess fallið að auka hér hagvöxt. Aukinn hagvöxtur þýðir að við getum betur rekið skólana og sjúkrahúsin, að við getum betur veitt þá þjónustu sem samstaða er um að veita. Ég hef séð það meðan ég hef verið að flytja ræðu mína og þegar þeir gengu fram fyrir pontuna, hv. þingmenn Lúðvík Geirsson og Björn Valur Gíslason, að það er kannski ekki ástæða til að ætlast til þess að það fari fram vitræn umræða um fjárlög við þá hv. þingmenn. Þroski þeirra og vit kom berlega fram þannig að ég geri mér ekki neinar sérstakar væntingar þar um. En ég veit að í stjórnarliðinu er alvarlega þenkjandi fólk. Ég veit að þar eru innan búðar einstaklingar sem bæði hafa vit á efnahagsmálum og sannfæringu fyrir því að það sem við erum að gera á þingi skipti máli. Það skiptir engu máli þó að framkoma þeirra hv. tveggja þingmanna, sem virðist hafa farið fram hjá forseta, hafi verið eins og hún var. Það skiptir engu máli fyrir fólkið í landinu og það skiptir engu máli fyrir það verkefni sem við erum að fást við. Hún er auðvitað meiðandi og slæm fyrir þá hv. þingmenn sjálfa, en ég trúi því og vona að þeir sem í stjórnarliðinu eru alvarlega þenkjandi um þessi mál setjist aðeins yfir þetta fjárlagafrumvarp, taki tillit til þeirra varnaðarorða sem hafa komið fram, einkum og sér í lagi af hálfu þeirra sem eru á vinnumarkaðnum, þurfa að semja um kaup og kjör almennings í landinu og hafa lýst yfir áhyggjum sínum og vonbrigðum og sagt: Þetta er til þess fallið að gera okkur erfiðara um vik að ná kjarasamningum. Það er tími til þess, virðulegi forseti, við eigum eftir nokkrar vikur í desember til að fara yfir þessi mál. Nefndin hefur nægan tíma, Alþingi Íslendinga hefur nægan tíma til að bregðast við þessu. Það er ekki hægt að hafa það þannig, virðulegi forseti, sama hvað stjórnarmeirihlutanum að öðru leyti liggur á að losna við umræðu um fjárlög til að komast í einhver önnur mál að við tökum ekki verkefni okkar alvarlega. Þeir hv. tveir þingmenn sem hér gengu áðan fram fyrir pontu taka verkefni sitt þeim tökum sem við sáum. Af því að stundum er haft á orði að virðing Alþingis mætti vera meiri sem og traust manna á Alþingi hlýt ég að lýsa þeirri von minni að ekki hafi margir fylgst með þessari útsendingu og að blaðamenn sérstaklega fari mjúkum höndum um þessa ágætu menn og sleppi því að birta af þeim myndir. Virðing Alþingis er mun mikilvægari en orðspor þessara hv. þingmanna og það skiptir okkur öll máli að þjóðin hafi trú á því að við sinnum verkefni okkar hér af alvöru og trúmennsku, og alveg sérstaklega þegar við erum að ræða um fjárlög íslenska ríkisins, hvernig farið verður með stóran hluta af þjóðarframleiðslunni og henni ráðstafað. Það skiptir gríðarlegu máli fyrir þjóðina alla að við vinnum verk okkar af trúmennsku hvað þetta varðar.

Forseti hefur kannað hvaða atvik það var sem hv. þm. Illugi Gunnarsson gerði athugasemd við fyrr í ræðu sinni og fór fram hjá forseta. Af hálfu forseta vil ég láta það koma fram að ég tel það atvik ekki við hæfi. 

Virðulegi forseti. Það var nú svolítið sérstakt að verða vitni að þeim aulagangi sem átti sér stað áðan, ef hægt er að kalla það það. Einhverjum kann að finnast það fyndið en þetta er nú kannski ástæðan fyrir því að umræðan um Alþingi er eins og hún er, en við förum nánar yfir það síðar. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afar góða ræðu og greiningu á því frumvarpi sem við fjöllum um. Hann fjallaði um frumvarpið út frá sérþekkingu sinni sem hagfræðings. Ég verð að segja að það setur að manni töluverðan ótta við þær lýsingar og þann rökstuðning sem hv. þingmaður hafði hér uppi um að væntanlega er þetta frumvarp gæti verið verðbólguhvetjandi, ef ég hef tekið rétt eftir. Ég var nú reyndar svolítið annars hugar um tíma. Þá veltir maður fyrir sér: Á hverjum mun það bitna ef fjárlagafrumvarpið verður til þess að auka verðbólguna enn meira en orðið er? Stjórnarflokkarnir hafa engu skeytt um verðbólgu eða verðtryggingu. Ég veit að það eru skiptar skoðanir um hvort hægt sé og hvort það sé yfirleitt kostur að afnema verðtrygginguna. Við höfum lagt áherslu á það, þingmenn Framsóknarflokksins, að reynt sé að takmarka áhrif hennar í ákveðnum skrefum, setja þak á verðbólgu og annað. En það er áhyggjuefni sem hv. þingmaður lýsir og færir fyrir því rök að hér sé á ferðinni fjárlagafrumvarp sem líklega muni koma einna verst niður á heimilum og íbúum landsins. Ég leyfi mér að spyrja hv. þingmann hvort lýsa megi frumvarpinu sem einhvers konar hagstjórnarslysi eða einhverju slíku. Er verið að fara af stað með mál sem hvorki er fugl né fiskur og ekki á vetur setjandi?

Virðulegi forseti. Það er einmitt vandinn. Þær krónutöluhækkanir sem rætt er um og aðrar hækkanir fara út í verðlagið. Þær valda hækkun á verðbólgu. Þar með hækka lán almennings í beinu hlutfalli við það og kaupmátturinn skerðist. Það er vandinn við frumvarpið. Hugsunin í frumvarpinu markast að mínu mati allt of mikið af kosningum sem standa fyrir dyrum en ekki af því sem gera þarf í fjármálum ríkisins. Það sem þarf að gera er að samrýma peningamálastefnuna og ríkisfjármálastefnuna. Létta þarf á verðbólguþrýstingnum vegna þess að verðbólgan hækkar lánin okkar og dregur úr kaupmætti. Það er mat forustumanna Alþýðusambandsins og Samtaka atvinnulífsins að ekki sé möguleiki fyrir fyrirtækin að mæta kröfum um kauphækkanir sem augljóslega munu rísa vegna verðbólguþróunar vegna þess hvernig fjárlagafrumvarpið er sett upp. Þar er m.a. bent á hvernig svikið hefur verið að lækka tryggingagjaldið, sem var ein af forsendum þess að síðustu kjarasamningar voru með þeim hætti sem þeir voru. Þess vegna segi ég: Ég vona að í þingliði meiri hlutans séu alvörugefnir hv. þingmenn sem hlusta á það sem sagt er og bent hefur verið á og noti tímann núna 

Virðulegi forseti. Það hlýtur að vekja upp spurningar þegar dregin er upp svo skýr mynd af ósamræminu milli peningamálastefnu og ríkisfjármálastefnu, eins og hv. þingmaður gerði. Maður veltir því fyrir sér hvernig á því geti staðið að sambandið á milli hæstv. forsætisráðherra og yfirmanns seðlabanka landsins, sem handvalinn var og ráðinn af forsætisráðherra, sé jafnlélegt og það virðist vera. Ég held þó reyndar að sambandið sé miklu meira en menn vilja vera láta. Ég hef að sjálfsögðu tekið eftir áhyggjum aðila vinnumarkaðarins líkt og aðrir sem eru augljóslega áhyggjufullir yfir því að hér muni allt fara á hliðina líkt og hv. þingmaður nefndi. Það hlýtur þá að vera ákall til þeirra þingmanna í stjórnarliðinu sem sjá hlutina með sömu augum, að reyna að sporna við og berjast á móti þessu. Ekki er á það bætandi ef fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar er verðbólguhvetjandi og ljóst er af þeim aðgerðum sem við sjáum í tillögum þeirra að ekki á að standa við stóru orðin varðandi tryggingagjald eða annað heldur á þvert á móti að bæta í, sýnist mér. Þær krónutöluhækkanir sem þingmaðurinn nefndi réttilega munu að sjálfsögðu fara út í verðlagið. Hvort sem það er nú brennivín eða olíugjald eða annað mun það á endanum koma við lánin okkar. Það er áhyggjuefni að ríkisstjórn sem setið hefur í fjögur ár skuli vera jafnhugmyndasnauð og raun ber vitni þegar kemur að því að auka tekjur ríkissjóðs, hún hækkar nær eingöngu skatta. Ekki er reynt að breikka skattstofninn eða fjölga þeim sem greiða skatta heldur er hoggið áfram í sama knérunn. Þeir sem borga skatt í dag eiga einfaldlega að borga meira og þar með talið heimilin og kannski ekki síst þau. Þetta eru þeir flokkar sem kenndu sig við velferð einhvern tíma en það er algjört öfugmæli þegar kemur að þessari ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Ég er sammála greiningu hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar hvað þetta varðar. Við stöndum frammi fyrir því að fjárlögin, sem eru helsta hagstjórnartæki Alþingis og ríkisstjórnarinnar, eru þannig að þau valda vanda á vinnumarkaði. Þau gera kjarasamningana erfiðari. Það hlýtur að vera umhugsunarefni í það minnsta fyrir þá hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans sem gefa sig að svona málum af einhverri alvöru. Eins hlýtur það að vera umhugsunarefni þegar þróun ríkisfjármálanna er skoðuð, sem ég gerði að umræðuefni í fyrri ræðu minni. Er verið að gera allt sem nauðsynlegt og mögulegt er til að auðvelda okkur að afnema gjaldeyrishöftin? Því miður er alveg augljóst þegar menn skoða frumvarpið að svo er ekki. Það er ekki hægt að halda því fram að allt kapp sé lagt á að stilla málin þannig af að afgangur myndist svo hægt sé að byrja að greiða niður skuldir. Við vitum að um leið og við lyftum gjaldeyrishöftunum mun það gerast að fjármagnskostnaðurinn vex og hann getur vaxið umtalsvert. Fjárlögin munu gera okkur það erfiðara og seinka því að við getum afnumið gjaldeyrishöftin. Þetta frumvarp er því miður til vandræða bæði hvað varðar vinnumarkaðinn, 

Virðulegi forseti. Ég sat niðri í þingflokksherbergi áðan og var að hlusta á ræðu hv. þingmanns þegar ég sá hvar hv. þm Lúðvík Geirsson gekk fyrir myndavélina með blað sem á stóð MÁLÞÓF. Ég veit að hv. þm Illugi Gunnarsson var í sinni annarri ræðu og í því ljósi fannst mér þetta mjög sérkennilegt, ekki síst af því að maður hefði haldið að þingmönnum Samfylkingarinnar væri annt um orðspor Alþingis. En þingmaðurinn gerði sig afar lítinn mann með þessu framferði sínu og ætti að sjálfsögðu að koma hingað og biðja hv. þm. Illuga Gunnarsson afsökunar á framferði sínu og biðja okkur samþingmenn sína líka afsökunar. 

Virðulegi forseti. Mér er sannarlega annt um virðingu Alþingis og mér er annt um að það samkomulag standi sem menn gera um störf þingsins. Fjárlaganefnd komst að samkomulagi um það að 2. umr. yrði lokið í dag með atkvæðagreiðslu sem færi fram upp úr hádegi. Það var fullt samkomulag um það eftir að búið var að fresta þessari umræðu í heila viku. Þetta samkomulag var tilkynnt á fundi formanna þingflokkanna. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Lúðvík Geirsson hefur ekki verið lengi á þingi en honum ætti samt að vera ljóst að einstakar þingnefndir gera ekki samkomulag um það hvernig haldið er hér á málum. Það er gert á fundi formanna þingflokka ásamt forseta. Ég vona að þingmanninum sé nú orðið þetta ljóst, að hann átti sig á því hvernig þetta virkar. Ekkert samkomulag lá fyrir um hvenær þessari umræðu yrði lokið eða hvenær gengið til atkvæða. Ég ætla að spara mér það að lýsa skoðun minni frekar á framferði hv. þingmanns, hvað mér finnst um þetta. Þetta minnir mig þó á þegar ég var í menntaskóla, í málfundastarfinu, 

Hv. þm. Lúðvík Geirsson verður örugglega ekki lengi á þingi. 
             Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á þessu. Hv. þm. Lúðvík Geirsson verður örugglega ekki lengi á þingi. Það er kannski samt tími til að læra hvernig hlutirnir ganga fyrir sig. Það er rétt sem hv. þm. Illugi Gunnarsson kom að, eitthvert samkomulag í fjárlaganefnd er ekki samkomulag sem þingflokksformenn gera sín á milli. Um þennan dag hefur ekkert samkomulag verið gert milli þingflokksformanna. Ég veit ekki í hvaða heimi þeir eru, þeir þingflokksformenn sem telja sig hafa fengið slíkt samkomulag einhvers staðar. Það er að minnsta kosti ekki við þann er hér stendur, það er alveg ljóst, það hefur þá verið á einhverjum öðrum þingflokksformannafundi. Það breytir þó engu um það að framkoma þingmannsins er jafnömurleg. En hann verður að eiga það við sjálfan sig, að sjálfsögðu. En það kemur hér sýknt og heilagt í ljós að þingmenn stjórnarflokkanna bera enga virðingu fyrir Alþingi og enga virðingu fyrir 

Hæstv. forseti. Þegar maður er hérna í þingsalnum verður maður stundum afskaplega dapur að sjá framkomu sumra þingmanna eins og gerðist áðan hjá hv. þm. Lúðvíki Geirssyni. Ef hv. þingmaður telur eitthvert samkomulag hér í gildi og að einhverjir séu að brjóta það er hægt að biðja um orðið, koma svo í ræðustól og tjá sig um þau mál. Maður gerir þetta ekki með þessum hætti. Þetta er niðurlægjandi fyrir okkur öll og hv. þingmanni til mikillar minnkunar. Þetta leiðir hugann að því að ég hef bent á að þeir sem starfa í því að reyna að endurskoða þingsköpin þurfa að færa forseta vald í hendur til að taka á háttsemi þingmanna sem ekki standa í ræðustól heldur eru með óspektir eða háttsemi utan ræðustóls sem ekki er við hæfi. Það eina sem forseti getur gert miðað við núverandi þingsköp er að fresta fundi.

Virðulegi forseti. Ég hef tekið þátt í stjórnmálum mun lengur en hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson. 

En fundarstjórn?

Ég var viðstaddur þann fund í fjárlaganefnd þegar þetta samkomulag var gert sem ég vísa til. Á þeim fundi var sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins einn af forsetum þingsins sem starfaði þá hér sem aðalforseti og hún bar þetta samkomulag inn á fund þingflokksformanna eftir að það hafði verið gert  
             Um þetta var gert samkomulag og það er dapurlegt að horfa upp á að menn séu ekki tilbúnir að standa við þau loforð sem gefin eru. 
            

Herra forseti. Ég vona að við getum haldið áfram þeirri uppbyggilegu umræðu sem hér hefur verið í allan dag og í gær og verður vonandi langt fram eftir nóttu. 
             Hér gerði hv. þm. Illugi Gunnarsson þá athugasemd að það væru ekki nefndir þingsins sem réðu dagskrá. Það er mikið rétt. Fjárlagaumræðan í vetur er undantekning þar á. Og ég er komin í þennan ræðustól til að minna hv. þingmann á að þegar við hófum 1. umr. fjárlaga hér í haust var það með gerbreyttu sniði. Hvers vegna var það? Það var vegna þess að þessi umræða hefur oft og tíðum ekki verið nægilega upplýsandi eða góð. Og hvaðan kom það frumkvæði? Það kom frá hv. fjárlaganefnd sem var sammála og einróma og lagði til hvernig umræðunni skyldi háttað. Það var farið eftir því við 1. umr. Það kom tillaga frá nefndinni um 

Virðulegi forseti. Þetta ætti að vera á hreinu. Það getur vel verið að það sé gert alls konar samkomulag en það tekur ekki gildi fyrr en þingflokksformenn ásamt forseta hafa tekið ákvörðun þar um. Það var gert um meðferð málsins við 1. umr. en ekkert samkomulag hefur legið fyrir um það hvenær þessari umræðu lyki. Ég vildi segja hitt, svo ég ljúki varðandi um hv. þm. Lúðvík Geirsson, að ég verð að segja eins og er að þetta er hálfdapurlegur endir á ferli hans í þinginu. Ég hafði heilmiklar væntingar til þingmannsins um hvernig hann mundi standa hér að málum. En svo bregðast krosstré sem önnur tré 

Hæstv. forseti. Maður sem hefur starfað jafnlengi í stjórnmálum og hv. þm. Lúðvík Geirsson á að vita hvenær maður gengur aðeins of langt og hafa vit á því að koma hér og biðja okkur öll sem hér vorum í salnum, og Alþingi allt, afsökunar. Það er ekki of seint að gera það og ég hvet hv. þingmann til að kveðja sér hljóðs og gera það. Ef hv. þingmaður og aðrir hv. þingmenn vilja ræða um hvernig nefndarstörfum var háttað og hvort eitthvert samkomulag hafi verið í gildi eða ekki er hægt að gera það úr ræðustól í ræðu eða biðja um fund með þingflokksformönnum. Þegar menn ganga svona langt og brjóta á almennum vinnubrögðum í þingsal, brjóta þingsköpin og brjóta gegn almennum hátternisreglum okkar allra það mjög að manni misbýður fullkomlega eiga menn að hafa vit á því að biðjast afsökunar.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram, það voru allir einhuga um það í fjárlaganefnd að óska eftir frestun á 2. umr. fjárlaga um eina viku, þ.e. að hún færi fram á sömu dögum og hafði staðið í starfsáætlun en viku síðar og lyki þannig. Þannig var gengið frá því í fjárlaganefnd og með þau skilaboð fór starfandi forseti og fjárlaganefndarmaður, fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, út af fundinum. Við það samkomulag hefur ekki verið staðið, það liggur alveg ljóst fyrir. Nú er komið fram undir miðnætti á síðari deginum sem átti að vera atkvæðagreiðsludagur áður en málið færi til 3. umr. samkvæmt því samkomulagi. Við það hefur ekki verið staðið. Stjórnarandstaðan hefur enn og aftur allt kjörtímabilið hagað sér svona, dregið hin ýmsu mál af ýmsum stærðum og gerðum niður í svaðið, lítilsvirt þingið með málflutningi sínum og háttalagi og þau ætla að halda áfram  
            

Hæstv. forseti. Það gengur margt á suma daga í þinginu og sérstaklega þegar dregur nær því að fyrir verði teknar atkvæðagreiðslur í stórum málum líkt og hér er um að ræða, fjárlagafrumvarp fyrir árið 2013. Ég verð að segja, herra forseti, að á þeim stutta tíma sem ég hef setið á þingi hefur margt gengið á en háttsemi hv. þm. Lúðvíks Geirssonar hér áðan er að því er ég tel það versta sem ég hef séð, sérstaklega þegar menn eru að reyna að ræða málefnalega um þetta stóra mál. Ég beini enn og aftur þeirri hvatningu til þess hv. þingmanns að biðjast hér afsökunar. Það er fullt frelsi til að gera efnislegar athugasemdir um einhverja nefndafundi í fjárlaganefnd en það verður að gerast í ræðustól, ekki með einhverjum handskrifuðum mótmælaskiltum sem borin eru um þingsalinn til að reyna að ná athygli fjölmiðla. Þetta er ekki sniðugt, þetta er niðurlægjandi fyrir okkur öll og ég er afskaplega döpur yfir því að sjá þetta hér. Herra forseti. Við erum að ræða um fjárlagafrumvarpið 2013 og hér fer fram 2. umr. Mér reyndari þingmenn hafa sagt mér að það sé til siðs að tala við 2. umr. en halda sig til hlés í 1. umr. Þess vegna er ég hér nú að halda mína fyrstu ræðu um þetta mikilvæga mál og tel afskaplega eðlilegt að þannig sé framgangur málsins. Það er margt sem hægt er að tala um og erfitt að afmarka sig þegar öll fjárlög ríkisins eru undir. Engu að síður ætla ég að byrja á stóru dráttunum, fara svo aðeins yfir í málefni lögreglunnar og fara þannig í gegnum þann tíma sem ég hef hér til umráða. Í nefndaráliti 1. minni hluta með þessu máli er mikil gagnrýni á að ekki hafi tekist að koma böndum á ríkisútgjöldin. Enginn hefur verið öfundsverður af því hlutverki að þurfa að skipuleggja ríkisfjármálin undanfarin ár í kjölfar falls íslensku bankanna en engu að síður verða menn að sýna vönduð vinnubrögð og fara í verkefnin með opin augu og með öll spilin á borðum. Enn er hallarekstur ríkissjóðs of mikill. Áætlanir hafa ekki staðist og hér erum við með í höndunum viðamiklar breytingartillögur á frumvarpinu sem upphaflega var lagt fram í haust. Að sjálfsögðu er um mörg góð mál að ræða en það vekur spurningar hvers vegna, ef þetta hefur allt legið fyrir, þetta var ekki í frumvarpinu þegar það var lagt fram og hvort það sé eðlilegt að hér séu, eins og lítur út fyrir að vera, samþykktar beint allar útgjaldatillögur ríkisstjórnarinnar. Útgjaldatillögur Alþingis eru hins vegar settar í einhverja biðstöðu. Á undanförnum árum höfum við séð mikinn niðurskurð á fjárlögum sem er í sjálfu sér eðlilegt þegar staða ríkissjóðs er jafnslæm og hún hefur verið undanfarin ár, en þess vegna er skrýtið að sjá núna frumvarp með tillögum um mikil aukin útgjöld. Ég held að það hafi verið þáverandi fjármálaráðherra sem sagði það þegar frumvarpið var kynnt, hv. þingmaður og þáverandi hæstv. ráðherra, Oddný Harðardóttir, að þetta væri vissulega kosningafrumvarp. Það er rétt, hér er verið að setja fé í verkefni sem á að hefja fyrir kosningar en næstkomandi þing og þing næstu ára mun þurfa að leita fjármagns til að fjármagna og klára þær framkvæmdir sem ætlunin er að byrja á samkvæmt þessu frumvarpi. Miðað við stöðu ríkissjóðs held ég að hér sé of bratt farið í málin. Ég held að við þurfum að setjast aðeins betur yfir þetta. Það er full ástæða til að ræða þetta aðeins betur í þingsalnum. Það eru ýmis verkefni sem ekki hefur tekist að útskýra fullnægjandi hvernig á að fara í. Eitt dæmið er Íbúðalánasjóður, annað er nýi landspítalinn sem til stendur að byggja, málefni Hörpu, löggæslan og margt fleira. Ég ætla að staldra aðallega við málefni löggæslunnar og fara síðan í málefni Íbúðalánasjóðs ef tími gefst til. Á tímum niðurskurðar verður maður að forgangsraða og það mikilvægasta sem maður þarf að líta til að mínu viti er að það sé alveg ljóst að farið sé eftir einhverri almennri stefnu varðandi niðurskurð og að menn sjái ljóslega fram á það hvenær niðurskurðartímabili ljúki þegar lagt er af stað, þ.e. að það sé eitthvert ljós við enda ganganna. Ég held að það hafi ekki verið lagt þannig af stað í þennan leiðangur og ég tel að við verðum að læra af því og gera betur ef við þurfum að halda áfram að skera niður í rekstri ríkissjóðs á næstu árum sem ég tel nauðsynlegt. Eitt atriði sem verður að vera til staðar til að samfélagið virki er öryggi borgaranna. Þar horfum við á sterka lögreglu sem við þurfum að byggja upp og gæta að því að ekki sé gengið of nærri lögregluembættunum. Það eru nokkur embætti þar sem ég þekki betur til en annars staðar, t.d. hjá lögreglustjóranum á Ísafirði og síðan í mínu kjördæmi. Lögreglustjórinn á Suðurnesjum hefur náð gríðarlegum árangri í því að snúa við rekstri þess embættis og hafa miklar umbyltingar átt sér stað varðandi yfirstjórn og skipulag embættisins. Er algjörlega til fyrirmyndar hvernig haldið hefur verið á spilunum þar. Það embætti er sérstakt að mörgu leyti vegna þess að lögreglustjórinn á Suðurnesjum sér ekki eingöngu um umdæmið sjálft, þ.e. íbúana á Suðurnesjum sem eru rúmlega 20 þús. talsins, heldur einnig um alþjóðaflugvöll þar sem farþegum hefur fjölgað gríðarlega eins og við sjáum á tölfræði sem lögð er fram. Þegar flugumferð eykst og farþegum fjölgar mjög mikið á Keflavíkurflugvelli er ljóst að verkefni lögreglunnar í tengslum við einstaklinga sem fara um á röngum skilríkjum aukast og stórum fíkniefnamálum fjölgar. Þá þarf að bæta í. Sú staðreynd að farþegum um Flugstöð Leifs Eiríkssonar fjölgar má ekki valda því að öryggi og þjónusta við borgarana á Suðurnesjum minnki. Við verðum að horfa á þetta með opnum augum. Samkvæmt farþegaspá er gert ráð fyrir áframhaldandi auknum farþegafjölda og viðbót frá löndum sem getur hækkað vástig á flugvellinum með auknum kröfum og kostnaði lögreglunnar. Árið 2012 var frekari aukning um 4,4% um ytri landamæri og 11,8% um innri landamæri. Þetta verðum við að hafa í huga ef við erum að skoða með hvaða hætti við ætlum að veita fé til þessa embættis. Ef við ætlum að fjölga eggjum í körfunni og gera ferðaþjónustu að atvinnugrein sem verður ein af undirstöðunum hér á landi verða þessir hlutir líka að vera í lagi. Sum flugfélög gera út á það að Ísland sé millilendingarstaður milli heimsálfa enda liggur landið þannig landfræðilega að það er eðlilegt að við getum markað okkur stóran sess á þessum markaði. Þá er lykilatriði að stoppið taki sem skemmstan tíma. Skilvirk þjónusta er forsenda þess að hægt sé að standa við þennan 35 mínútna tengitíma sem er skilgreindur fyrir Keflavíkurflugvöll og er forsenda leiðakerfis stærsta notanda flugvallarins. Við þurfum að horfa á þetta og átta okkur á að þetta er forsenda fyrir því að þessi verkefni hverfi ekki af landi brott. Mannaflaþörf miðað við farþegaspár Isavia fyrir Keflavíkurflugvöll er áætluð 29 ársverk fyrir árið 2013 en áætluð ársverk fyrir yfirstandandi ár eru 25. Áætluð þörf fyrir fjölgun starfsmanna í flugstöðvardeild er því 2–2,7 ársverk. Verkefni flugstöðvardeildar lögreglustjórans á Suðurnesjum eru mjög mörg, t.d. landamæraeftirlit, greining og rannsóknir á ferðaskilríkjum, farþegagreining, umsjón og eftirlit vegna farþegalistakerfis, sértækt lögreglueftirlit, almenn löggæsluverkefni, stuðningur við flugvernd, verkefni tengd Almannavörnum, verkefni tengd IBM og verkefni tengd komu og brottför þjóðhöfðingja sem og erlent samstarf. Þetta eru viðamikil verkefni og ef við ætlum okkur að marka okkur sess á þessum stóra markaði þurfum við, eins og ég segi, að leggja það fé fram sem gerir okkur kleift að nýta flugvöllinn og afla tekna af þeirri fjárfestingu sem lagt hefur verið í. Það vantar aðstöðu til að hýsa fólk sem er til skoðunar á landamærum. Þar færi fram flokkun í áhættuhópa, heilbrigðisskoðun og þar væru fjölbreyttari vistunarúrræði en eru núna á Fit. Það er þörf á endurnýjun á tækjakosti skjalarannsakara. Þetta er staðan varðandi lögreglustjórann á Suðurnesjum en það hefur verið mikil umræða í nefndum þingsins um stöðu lögreglunnar og með hvaða hætti við sjáum hana fyrir okkur í framtíðinni. Á síðasta þingi var samþykkt þingsályktunartillaga frá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni um gerð löggæsluáætlunar og á grunni hennar verður hægt að meta mannaflaþörfina út frá því hver verkefnin eiga að vera. Verkefnin verða skilgreind og þá er hægt að meta fjárþörfina. Við þingmenn höfum jafnframt fengið orðsendingu frá Lögreglufélagi Suðurlands en þar innan borðs eru lögreglumenn í Árnessýslu, Rangárvallasýslu og Vestur-Skaftafellssýslu. Það er alveg ljóst að gerðar hafa verið miklar hagræðingar- og sparnaðarkröfur á þessi embætti. Við þekkjum öll hér umræðuna um að það er ekki lengur lögregluþjónn í Vík. Hafa heimamenn þar bent á þá staðreynd og óskað eftir því að úr því verði bætt. Ég taldi í fyrra að fram kæmi tillaga frá innanríkisráðherra um að úr þessu yrði bætt. Það eru nokkur ár síðan byrjað var að laga þetta. Bæði í Árnessýslu og Rangárvallasýslu er íbúafjöldinn ekki það eina sem telur. Það er gríðarlega mikil sumarhúsabyggð á þessum svæðum og á sumarhelgum tvöfaldast fjöldi fólks í umdæminu. Að sjálfsögðu eykst þjónustuþörfin að sama skapi og útköllin miða við það. Sú staðreynd að þessi mannfjöldi dreifist um gríðarlega mikið landflæmi veldur því að það þarf mikinn akstur og miklu meiri mannskap. Ef það er útkall á sama tíma í Þorlákshöfn og uppi í Bláskógabyggð og síðan eitt enn á Rangárvöllum um nótt eða síðla kvölds er deginum ljósara að mikill tími fer í það eitt að koma sér á staðinn og til baka. Flestallir ferðamenn sem koma til landsins fara hinn svokallaða Gullhring og það hefur færst í vöxt á undanförnum árum, frá því að ég var starfandi í ferðaþjónustunni, að ferðamenn eru meira á bílaleigubílum sem þýðir miklu meiri umferð og þá er augljós þörf á frekara umferðareftirliti og þjónustu við þá sem eru til dæmis ekki vanir að keyra í vegakerfinu okkar. Upphaflega hélt ég að það kæmi einhver heildstæð mynd í fjárlagafrumvarpinu sjálfu en síðan hélt ég að við 2. umr. kæmu einhverjar tillögur um það hvernig ætti að taka á málefnum lögreglunnar. Nú er mér ljóst að svo er ekki. Ég hef ekki heyrt í umræðunni neinar skýringar á því hvers vegna svo er ekki. Hafi tillögurnar farið fram hjá mér óska ég eftir því að einhver komi hér upp og fari yfir það hvenær og hvernig meiri hlutinn ætlar að taka á málefnum lögreglunnar. Hér var ágæt sérstök umræða um málefni löggæslunnar fyrir um það bil hálfum mánuði og ég gat ekki heyrt betur, herra forseti, en að fulltrúar allra flokka væru sammála um að það þyrfti að taka á í þessum málum og að ekki gengi það mikla álag sem er á þá starfsmenn sem sinna þessum mikilvægu störfum fyrir okkar hönd. Herra forseti. Í þessu frumvarpi er ekki gert ráð fyrir útgjöldum vegna nýs landspítala og í raun er algjörlega óljóst hvort til standi að byggja hann eða ekki. Ég hef að minnsta kosti ekki heyrt hér innan dyra neinar boðaðar fjárlagatillögur út af því máli. Fyrst umræðan virðist vera komin svona langt í fjölmiðlum skil ég ekki alveg hvers vegna þess sér ekki stað í frumvarpinu. Annað mál sem ég ætlaði að fara yfir í stuttu máli er staða Íbúðalánasjóðs. Við áttum hér í vor ágætisumræður um framtíðarskipulag og hugmyndir flokkanna um það með hvaða hætti Íbúðalánasjóður yrði rekinn í framtíðinni. Samkvæmt lögunum á Íbúðalánasjóður að vera félagslegur sjóður til að aðstoða þá sem þurfa að koma sér upp húsnæði en geta af einhverjum sökum ekki fjármagnað það öðruvísi en með aðstoð hins opinbera. Hins vegar hefur Íbúðalánasjóður ekki verið þannig sjóður, hann hefur verið í samkeppni við einkaaðila og var um langan tíma ráðandi á þeim markaði. Sú staðreynd að ríkisábyrgð er á þeim lánum og skuldbindingum sjóðsins gerir það að verkum að þegar jafnstór hluti húsnæðiskaupenda er í viðskiptum við þann sjóð hefur þetta fyrirkomulag áhrif á efnahag þjóðarinnar. Viljum við hafa þetta svona til framtíðar? Ég tel að við þurfum að breyta sjóðnum og ég tel að við þurfum að fara í umfangsmiklar breytingar. Eftirlitsaðilar hafa bent á það að þetta fyrirkomulag sé ekki í lagi, það sé ekki í lagi að Íbúðalánasjóður starfi á samkeppnismarkaði. Frumvarpið sem varð að lögum með breytingum á húsnæðislögunum í vor sneri að því að reyna að koma lítillega til móts við þessar athugasemdir. Ég gerði athugasemd við það að það væri allt of skammt gengið, við ættum frekar að setjast yfir það hvernig við vildum sjá starfsemi sjóðsins til framtíðar en að fara í einhverjar minni háttar lagfæringar. Ég geri ráð fyrir að þessir sömu eftirlitsaðilar geri fyrr en seinna athugasemdir við þetta fyrirkomulag. Við ættum að ræða það hvers vegna þessi sjóður sem upphaflega átti að vera félagslegur sjóður sinnir núna allt öðru hlutverki. Ef hann á yfirleitt að vera til tel ég að hann eigi að vera félagslegur og ekki að sinna öðru hlutverki. Hvernig sjá menn hlutina fyrir sér til framtíðar? Í umræðunni í vor kom fram að menn vildu setjast yfir þetta en þeir voru ekki tilbúnir að fara að taka ákvarðanir. En hvenær eru menn tilbúnir að taka einhverjar ákvarðanir? Það verður erfitt, það er erfitt að taka stórar ákvarðanir. Það er erfitt að breyta Íbúðalánasjóði. Það er erfitt að standa á móti þeim, t.d. á landsbyggðinni, sem munu segja að það verði erfitt fyrir landsbyggðina að fara í gegnum einhverjar breytingar á Íbúðalánasjóði. Þegar við lítum til heildarhagsmuna, af því að það fyrirkomulag að Íbúðalánasjóður sé starfræktur með þessum hætti er slæmt fyrir alla Íslendinga og hefur áhrif á efnahag allrar þjóðarinnar, hljótum við að ætla að taka okkur á og endurskoða þessa starfsemi. Það hlýtur að vera. Ég kalla eftir því að menn fari að tala um það hér hvernig þeir sjá þessa starfsemi fyrir sér í framtíðinni. Það er ekki eftir neinu að bíða. Auðvitað er alveg ljóst að þeir 13 milljarðar sem á að bæta inn í sjóðinn núna eru brot af því sem þarf. Það er ekki búið að skrúfa fyrir þennan leka, það verður framhald í því efni á næstu árum og þeim mun lengur sem menn draga það að horfast í augu við vandann sem blasir við og fara að taka á honum til framtíðar, þeim mun verra verður málið. Ég hvet því menn til dáða, af því að menn sögðu það í umræðunni um húsnæðismálin í fyrra að þeir ætluðu eitthvað að breyta þessu, og bið þá þess lengstra orða að fara að drífa sig í það. Herra forseti. Í hinu ágæta nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar er lítillega fjallað um Íbúðalánasjóð og þar er talað um þá 13 milljarða sem lagðir eru til hér. Daginn eftir að fjárlagafrumvarpið var tekið út úr fjárlaganefnd ákvað ríkisstjórnin að leggja þessa 13 milljarða í Íbúðalánasjóð. Umræða um fjárlög fer fram í þinginu og þess vegna er athyglivert að ekki hafi verið reynt að vinna þetta þannig að breytingin kæmi inn í frumvarpið fyrir 2. umr. Árið 2010 voru settir 33 milljarðar inn í sjóðinn og það er algjörlega ljóst af þeim tölum sem menn eru að reyna að sjá út úr þeim upplýsingum sem liggja fyrir að þessi nýjasta tillaga frá ríkisstjórninni dugar hvergi til og það verður að fara í aðgerðir til að taka á þessu til lengri tíma litið. Félagar mínir í fjárlaganefnd fara jafnframt yfir málefni Hörpu sem er eitt málið þar sem ekki liggur fyrir með hvaða hætti á að taka á stóru verkefni og stórum vanda. Ég skil ekki vinnubrögðin í nefndinni. Ef afstaðan og hugarfarið er eitthvað líkt hegðun þingmanna hér í salnum í kvöld skil ég kannski betur af hverju menn horfast ekki að í augu við vandamálin heldur eru með einhvers konar - ég veit ekki hvað ég á að kalla það, ég vil eiginlega ekki kalla þetta barnaskólaleiki vegna þess að þetta er eiginlega á miklu lægra plani. Ég ætla bara rétt að vona, herra forseti, að þetta sé hvorki hugarfarið í fjárlaganefnd né vinnubrögðin almennt í þeirri mikilvægu nefnd við vinnslu á þessu mikilvæga máli. Herra forseti. Það kemur fram í nefndaráliti minni hlutans að það markmið sem stjórnvöld settu sér, sem var ágætt markmið, að við yrðum með hallalausan ríkissjóð árið 2014, næst ekki. Það hefur skort á festu og aga í ríkisfjármálunum. Hvernig hefðum við séð fyrir okkur þetta fjárlagafrumvarp ef menn hefðu haldið sig við það plan sem þessi ríkisstjórn hefur fylgt undanfarin þrjú ár í staðinn fyrir að hlaupa til á kosningavetri og bæta í og hefja framkvæmdir á fjölda verkefna með loforðum upp á stóraukin ríkisútgjöld til næstkomandi ára til að klára þau verkefni sem var byrjað á rétt fyrir kosningar? Hvernig væru þessi fjárlög þá? Sæjum við þá fram á að ná markmiði um hallalausan ríkissjóð 2014? Nei, ég held að við hefðum varla náð því, en það hefði þó verið örlítið meiri festa og agi í slíkum fjárlögum. Miðað við þetta frumvarp og sérstaklega þær fjölmörgu viðbætur sem koma fram hérna við 2. umr. er búið að gerbreyta um stefnu. Hér er ekki reynt að fylgja einhverri festu heldur er verið að auka útgjöld ríkissjóðs. Þetta eru ekki slæm verkefni en við getum tekið dæmi af húsi íslenskra fræða sem mun kosta 3,4 milljarða á þremur árum. Þar er verið að taka ákvörðun ekki bara fyrir næsta ár heldur næstu tvö ár. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson fór ágætlega yfir það í sinni ræðu að ekki hafa verið lagðar fram neinar upplýsingar um hvað muni svo kosta að reka húsið. Hvað mun það kosta? Hefði ekki verið ágætt að læra svolítið af reynslunni með Hörpu? Þar gleymdu menn aðeins að reikna út hvað kostaði að reka húsið, að því er mér skilst miðað við umræður í fjölmiðlum á undanförnum vikum og mánuðum. Það er einhvern veginn eins og menn hafi ekki lært neitt af reynslunni. Það er alveg sérstaklega undarlegt. Jafnframt vekur athygli í þessu fjárlagafrumvarpi að ekki á að standa við þá forsendu kjarasamninga að lækka tryggingagjaldið. Stjórnarliðar voru stóryrtir rétt áðan og sögðu að menn ættu að virða gildandi samninga en það eru áhöld um hvort það hafi verið eitthvert samkomulag í hv. fjárlaganefnd um einhvern ræðutíma. Menn eru eitthvað ósammála um það, gott og vel, en hér erum við með undirritaða kjarasamninga, m.a. af fulltrúum þeirra sömu aðila og töluðu hér um að menn ættu standa við samninga. Þá spyr ég bara beint á móti: Hvers vegna standa ríkisstjórnarflokkarnir ekki við þá forsendu kjarasamninga að lækka tryggingagjaldið? Hvar er nú hv. þm. Lúðvík Geirsson? Ætlar hann að taka þátt í málefnalegri umræðu og svara þessari spurningu minni, þingmaðurinn sem telur að menn eigi að standa við gerða samninga? Hvert er svarið við þessari spurningu? Ég held að það væri betra að eyða tíma okkar í að tala um það en að dreifa einhverjum skiltum eða miðum um þingsalinn. Herra forseti. Í nefndaráliti 1. minni hluta er vitnað til afstöðu Alþýðusambands Íslands út af óvissu í hagvaxtarspá. Þar kemur fram að Alþýðusambandið telur efnahagsbatann brothættan og að ekki sjái fyrir endann á þeim vanda sem umheimurinn glímir við í efnahagsmálum. Alþýðusamband Íslands telur að ef efnahagsmálin þróist á verri veg en spár gera ráð fyrir erlendis muni það koma sér illa fyrir okkur. Þetta er rétt og af þessu eigum við öll að hafa áhyggjur. Jafnframt lýsir Alþýðusambandið enn einu sinni yfir áhyggjum af því að stór fjárfestingaráform, eins og álver í Helguvík, séu ekki komin í höfn þó að það sé reiknað með því verkefni í spánni og hafi verið reiknað með því undanfarin ár í þessari spá. Ef álver í Helguvík fer ekki af stað dregur úr hagvexti og það mun hafa áhrif á þessa niðurstöðu. Verðmætasköpun okkar verður ekki jafnmikil og gert er ráð fyrir í þessari spá. Það gengur ekki að við veðjum alltaf á það að hagvöxtur verði endalaust drifinn áfram af aukinni einkaneyslu. Það verða að koma til fjárfestingar og aukin framleiðni. Þegar við erum að tala um það er svo sorglegt að hugsa til þess að við höfum ekki haft vit á því í þessum sal að reyna að koma þeim tækjum og tólum í virkni sem geta hjálpað okkur til þess að fá upp aukinn hagvöxt. Hér er ég sérstaklega að tala um þær auðlindir sem við eigum sem hljóta að vera þau vopn og sá grundvöllur sem við ætlum að byggja á til framtíðar. Við eigum miklar auðlindir, við erum rík þjóð. Við eigum mikil tækifæri í virkjun vatnsafls sem og jarðvarma en sú staðreynd að ekki hefur tekist að klára rammaáætlun á faglegum forsendum hefur gert það að verkum að verkefni tengd orkunni eru ekki komin af stað. Það tekur tíma að byggja þau upp, það tekur tíma að virkja, það tekur tíma að klára umhverfismat o.s.frv. Ef við drögum lappirnar hér - og við höfum verið að því, málið var fast í þingflokkum stjórnarflokkanna í nokkra mánuði í fyrravetur - hefur það slæm áhrif. Síðan eigum við fleiri auðlindir, m.a. fiskinn í sjónum. Við Íslendingar erum mikil fiskveiðiþjóð og eigum eitt best fiskveiðistjórnarkerfi í heimi, ef ekki það besta, þar sem ekki þurfa að koma til ríkisstyrkir. Við erum stolt af því. Við hefðum getað byggt enn frekar undir þessa öflugu undirstöðuatvinnugrein okkar Íslendinga á þessum mikilvæga tíma sem felur í sér fullt af tækifærum. Þó að ástandið hafi verið erfitt á þessu kjörtímabili er fullt af tækifærum sem lágu fyrir okkur og hefðum við getað staðið saman um að byggja upp sjávarútveginn, standa með honum í stað þess að umbylta því kerfi sem hefur gefist okkur vel, skapað okkur mikil verðmæti og þjóðarbúinu öllu gríðarlegar tekjur, værum við kannski í sterkari stöðu en við erum í í dag. Ég tel það algjörlega ljóst. Hefðum við staðið okkur í þessum tveim mikilvægu málum værum við í miklu betri stöðu en við erum í í dag. Það þýðir ekki að væla yfir því, eins og maðurinn sagði, það er of seint að grípa í þann spotta. Við verðum að horfa á stöðuna eins og hún er í dag og reyna að vinna út frá henni. Þá voru menn að tala um ferðaþjónustuna, að hún ætti að vera framtíðin, þar ætti að byggja upp og þar mættu menn aldeilis að halda áfram. Þá kemur til hin mikla boðaða hækkun á virðisaukaskatti sem hv. þm. Oddný Harðardóttir, þáverandi fjármálaráðherra, boðaði í ágúst. Við sáum öll sem heyrðum í þeim ferðaþjónustuaðilum sem þá þegar voru búnir að gefa út verð á þjónustu sinni fyrir næstu ár hversu mikil og ömurlega slæm áhrif þessar yfirlýsingar og þessi áform ríkisstjórnarinnar höfðu á þann iðnað. Öll þessi hækkun hefði lent á þeim sem reka ferðaþjónustufyrirtæki vegna þess að menn voru einfaldlega búnir að gefa út verðskrá og selja ferðir fyrir næsta ár og sumir hverjir fyrir næstu tvö ár. Maður hefði getað haldið að ríkisstjórn sem ætlaði sér, eftir því sem mér skilst, að veðja á að aukin ferðaþjónusta mundi skila auknum hagvexti fyrir landið hefði hugsað um það áður en áform sem þessi voru sett af stað og áætla hvaða áhrif slík breyting mundi hafa á fjölda ferðamanna og stöðu greinarinnar í heild, að menn hefðu reynt að átta sig á þessu fyrir fram. Svo var ekki og ég hef skellt því fram að menn hafi í þessu máli hent fram hinni sígildu skattahækkunaraðferð þessarar ríkisstjórnar, þ.e. að setja fram brjálaðar skattahækkunarhugmyndir, taka svo upp eitthvert samráð eftir á og lækka tillögurnar um á að giska helming og láta þetta allt saman koma út sem gríðarlegar skattalækkanir. Þetta er aðferðafræðin, maður hefur séð hana margoft hérna, a.m.k. árlega síðan ég kom inn á þing. Niðurstaðan virðist verða sú að aftur verði tekið upp milliskattþrep, sérstaklega fyrir ferðaþjónustuna, og mig langar að upplýsa hér og nú að þegar þetta mál kom fyrst fram í fjölmiðlum, að það ætti að hækka virðisaukaskattinn á ferðaþjónustuna upp í hærra þrepið, átti ég samtöl við mjög áhyggjufulla og í rauninni skelfingu lostna ferðaþjónustuaðila sem hringdu í mig þann dag og ég sagði: Já, vittu til, það verður tekið upp aftur hérna 14%-þrepið, þetta er aðferðafræðin. Þetta var allt saman frekar fyrirsjáanlegt. Herra forseti. Það er eitt mál sem mig langar að leyfa mér að fjalla aðeins um, málefni Íslenskrar ættleiðingar. Ég hef lagt fram í þinginu nokkrar fyrirspurnir og reynt að fá fram upplýsingar um með hvaða hætti staðið er að þessu máli af hálfu innanríkisráðuneytisins og hef svo sem fengið ágætissvör frá hæstv. ráðherra Ögmundi Jónassyni um að ætlunin sé að reyna að koma á blað og skrifa undir samning við félagið Íslenska ættleiðingu þannig að það verði einhver festa í þeim mikilvægu málum er varða fjölda Íslendinga sem eiga enga æðri ósk en þá að verða foreldrar, að það sé þannig haldið utan um þessi mál að menn viti frá ári til árs að félagið sé starfhæft og menn viti að það séu til fjárveitingar til að sinna bæði því starfi sem þarf að vinna áður en ættleiðing á sér stað og einnig eftirfylgninni. Félagið ber skyldur samkvæmt lögum. Það þarf að ganga frá samningi á milli ríkisins og Íslenskrar ættleiðingar. Ég átta mig alveg á því að það er fullur vilji til þess hjá hæstv. ráðherra að gera slíkan samning, ég get ekki skilið svör ráðherrans og samræður mína við hann hér öðruvísi en að það standi til og ég sé að það stendur meira að segja í breytingartillögunni þar sem gert er ráð fyrir auknu fé í þennan málaflokk. Það er reyndar ekki nægjanlegt til að standa undir þeim hugmyndum sem félagið hefur um það hvernig starfseminni á að vera háttað þannig að það sé hægt að sinna þeim lagaskyldum sem á félagið eru lagðar. Þetta hefur tekið afskaplega langan tíma. Drög að samningi liggja fyrir og mig langar enn og aftur að hvetja ráðherrann til að taka málið fyrir bara strax á morgun, eða kannski á mánudaginn, gefum honum frí á morgun af því að það er 1. desember, og klára þetta mál.