Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Sigurður Kristjánsson) : Ég get að mestu látið nægja að vísa til grg. þeirrar, er fylgir frv. Það er kunnugt, að félög þau, sem starfa eftir lögum þeim, sem hér er gert ráð fyrir að breyta, hafa þegar starfað um tveggja ára skeið. Það var þegar í upphafi gert ráð fyrir, að óhjákvæmilegt mundi að breyta l. þessum áður langt liði, eftir því sem reynslan benti til. Á þeim stutta tíma, sem l. hafa gilt, hafa verið gerðar á þeim tvær smábreyt., báðar eftir ósk skipaeigenda, en hins vegar hafa vátryggjendur ekki talið rétt að gera breytingar á l., fyrr en full reynsla væri fengin fyrir þeim, og þeir hafa ekki talið, að reynslutíminn mætti vera styttri en þetta, og hafa því ekki óskað þess fyrr en nú, að lagfæringar væru gerðar á þeim ágöllum, sem fram hafa komið. Það, sem komið hefur fram, að helzt þyrfti að breyta, eru ákvæði, sem valdið hafa misskilningi og þrætu. Breyt, þær, sem í frv. felast, eru því gerðar til þess að komast hjá þessum agnúum. Vegna hins óvenjulega ástands, sem nú ríkir, þykir rétt að gera dálítið auknar kröfur til skipaeigenda. Hér er því gert ráð fyrir, að skipaeigendur beri helming kostnaðar við dráttarhjálp. Eins og kunnugt er, þá eru vélar skipanna ekki tryggðar sérstaklega, en hins vegar hefur komið í ljós, að á árunum 1939 og 1940 var nálega þriðji hluti allra bótaskyldra tjóna hjá félögunum dráttarhjálp vegna vélabilunar. Og reynslan hefur sýnt annað, og það er, að allverulegur hluti þessara tjóna er sjálfskaparvíti, sem stafar af því, að skipstjórarnir fá oft stór skip til þess að draga sig, og það oft skip, sem eru jafnvel að veiðum. Þetta gera skipstjórar á hátum, sem hafa talstöðvar, og geta því látið eigendur eða útgerðarmennina vita um sig, og geta því í mörgum tilfellum verið möguleikar á að fá ódýra hjálp handa þeim. Við þetta geta vátryggingarfélögin ekkert ráðið. Það eru aðeins skipaeigendurnir, sem hafa möguleika á að draga úr þessum kostnaði, og því er lagt til, að þeir beri helming bótaskyldra tjóna vegna dráttarhjálpar. Að umr. lokinni óska ég frv. vísað til 2. umr. og sjútvn.



Ég skal ekki tefja mál þetta mikið hér í hv. d., enda óþarft fyrir mig, þar sem því mun verða vísað til n., sem ég á sæti í. Ég held, að hv. flm. hafi sagt fullmikið, er hann minntist á tjónið vegna dráttarhjálpar. Það má vel vera, að stundum sé lagt fullmikið í dráttarhjálp, en að það sé eins mikið og hv. flm. vildi vera láta, held ég tæplega, að geti verið rétt. Annars er það oft erfitt fyrir skipstjórana að meta og vega á milli hættunnar, sem skip þeirra er í, og kostnaðarins af hjálpinni. En hitt er ekki nema eðlilegt, að dráttarhjálpin hafi stigið, þar sem verðmæti skipanna og aflans hefur aukizt svo mjög sem nú er orðið. Ég mun ekki fara út í það að ræða einstök atriði frv., en aðeins benda á, að nú er komin ný hætta fyrir sjófarendur hér við land, en það er tundurduflahættan. Eins og kunnugt er, þá er það skylda eigenda fiskiskipa þeirra, sem hér ræðir um, að tryggja skip sín hjá þessum vátryggingarfélögum, en nú er það svo, að þau tryggja ekki fyrir tjóni vegna ófriðar. Hins vegar eru staðhættir þeir h já okkur, að fjöldi hinna minni veiðiskipa er einmitt á þeim slóð um, þar sem tundurduflahættan er mest. Það liggur því í hlutarins eðli, að gera verður ráðstafanir til þess að tryggja þessi skip vegna hinnar nýju hættu. Fyrir nokkru sendi útgerðarmannafélagið á Ísafirði atvmrh. erindi um þetta, en hann hefur ekki svarað neinu ennþá. Um þetta og fleira viðvíkjandi hinu nýja viðhorfi í þessum málum mun ég ræða í sjútvn., og ég vænti þess fastlega, að sú n. taki tillit til vandræða þeirra, sem útgerðar- og fiskimenn á Vestfjörðum eiga við að búa.



Það, sem. hv. Þm. Ísaf. sagði um hættuna vegna tundurduflanna, er alveg rétt, hún er ekki lítil. En það mun nú venjulega verða sú raunin á, að ef skip rekast á tundurdufl, þá týnist þau með öllu, og mun því í flestum tilfellum fara svo, að hinn almenni „assurance“ verði að borga þau. Að stríðstryggingar eru ekki teknar með upp í þessi lög, er sökum þess, að ekki er hægt að samrýma þær þessum tryggingum. Um þetta hefur verið rætt í Samábyrgðinni, en ekki virzt vera hægt að fá lausn á því á þennan hátt, því að stríðstryggingarnar eru svo dýrar, að skipaeigendur mundu alls ekki rísa undir þeim. Þær fást ekki nema í Englandi, og það alls ekki með hægu móti, því að Englendingar eru mjög tregir til þess að taka skip í slíkar tryggingar, vegna hinnar gífurlegu stríðshættu. Það kemur náttúrlega ekki til mála, að félögin geti tryggt þetta. Slys af þessum ástæðum mundu langlíklegast verða við loftárásir á bátahafnir, þar sem farizt gætu tugir skipa í einu. Ekkert íslenzkt félag hefur fjárstyrk til að taka á sig slíka áhættu, nema að örfáum hundraðshlutum. Tryggingin yrði því að vera hjá ríkinu eða erlendum stofnunum, en þar munu slíkar tryggingar nú vera svo dýrar, að flestir mundu veigra sér við að kaupa þær. Mér þykir furða, að lánsstofnanir landsins skuli ekki hafa hreyft málinu. Áhætta þeirra er e. t. v. meiri en nokkurs annars aðila. Engin rödd hefur þó heyrzt úr þeirri átt. Það, sem hv. þm. Ísaf. sagði um kostnað félaganna af dráttarhjálp, hlýtur að vera hugboð eitt hjá honum, hann getur ekkert ákveðið um það vitað. En þegar manni berast í hendur skýrslur, sem sýna svart á hvítu, að allt að 1/3 útlagðs kostnaðar er fyrir dráttarhjálp, verður þetta ekkert smámál. Ef hv. þm. fengi daglega 5–10 þús. kr. reikninga fyrir verk sem hann hefði sjálfur getað látið vinna fyrir 300–500 kr., skipti hann kannske um skoðun. Þetta hefur komið fyrir dag eftir dag, að skip eða bátar, sem hafa talstöðvar og gætu náð til útgerðarmanns síns, hafa fengið togara eða önnur skip, sem kosta 500–1000 kr. á klst., til að draga sig í land, og það jafnvel til þess eins að geta komizt sem fyrst út á miðin aftur. Þeim dettur ekki í hug að leita þá fyrst til útgerðarmanns eða tryggingarfélagsins. Slíkt þarf að koma í veg fyrir. Það er ekki von, að hv. þm. Ísaf. sé kunnugt um þetta, en okkur er það kunnugt.



Ég hef ekki orðið var við þetta frv, fyrr en nú og ekki getað kynnt mér það. En í 6, gr. þess er farið fram á að breyta 1. þannig, að útgerðarmaður greiði hér eftir helming þess björgunarkostnaðar, sem þar ræðir um. Þetta á að vera til þess að spara björgunarlaun. En enginn vafi er á, að ef það yrði að 1., mundu margir skipstjórar og formenn hliðra sér hjá að leita aðstoðar. Þeir eru oftast mjög háðir útgerðarmönnunum, eiga atvinnu sína undir þeim og mundu oft freistast til að leita ekki hjálpar fyrr en um seinan. Ég er sannfærður um, að öryggi sjómanna yrði tilfinnanlega skert með þessu ákvæði í framkvæmd. Ef skipstjóri gerir sér hins vegar leik að því að fá hjálp, e. t. v. aðallega til að geta komizt sem fyrst út á miðin aftur, eins og hv. þm. sagði, ætti að vera hægt að koma ábyrgð á hendur þeim manni á annan hátt. Ég mun verða á móti því, að útgerðarmenn taki nokkurn aukinn þátt í tryggingum skipa.

Flm. (Jón Pálmason) : L. um hafnargerð á Skagaströnd eru bráðum orðin 12 ára. Þegar þau voru sett, voru ákveðin þau fjárframlög, sem nægileg töldust til að ljúka verkinu. Síðan hafa orðið breyt. á gildi peninga og verðlagi, og hefur verkið eigi komizt svo langt áleiðis sem til var ætlazt, enda gengið frekar treglega að fá hið nauðsynlega fé til framkvæmdanna. Í þessu frv. er því farið fram á það að hækka bæði heimildina til fjárveitinga af hálfu ríkisins og ábyrgðarheimildina. Ég skal ekki. fara mörgum orðum um málið, meðan ekki eru gefin sérstök tilefni til, en vonast til, að n. taki nauðsyn þess til íhugunar. Ég legg til, að málinu verði, að lokinni umr., vísað til 2. umr. og sjútvn.



Eins og nál. á þskj. 44 ber með sér, hefur allshn. athugað frv. og leggur til, að það verði samþ. óbreytt. Um þetta mál er það að segja, að það hefði farið betur á því að fella ákvæði þessi inn í sóttvarnarlögin, en sakir þess að víða í reglugerðum o. fl. er vísað til gr. í 1. þessum, þá leit allshn. svo á, að slíkt gæti orðið til þess að valda ruglingi og vildi því ekki hverfa að því ráði.

Frsm. (Vilmundur Jónsson) : Um frv. þetta er það eitt að segja, að allshn. hefur athugað það og leggur til, að það verði samþ. óbreytt.