Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Jeg skal að eins leyfa mjer að geta þess, að fjárhagsnefndin hefir gengið inn á þá breytingu, sem háttv.Ed. hefir gert á frv., sem sje að hækka um 5 aura gjaldið af hverri smálest í skipum, sem taka höfn hjer við land, öðrum en skemtiskipum, og leggur því til, að frv. sje samþ. eins og það liggur nú fyrir.

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Frv. þetta hefir tekið miklum breytingum frá því að það lá hjer fyrir hv. deild. Eru þær mest sprotnar af því, að síðan hafa komið fram frv. um símamál, sem vísað hefir verið til nefndarinnar, bæði frá háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.), þm. Mýra. (P. Þ.) og símastjóra. Auk þess höfðu nefndinni borist ýms álitsskjöl þessu viðvíkjandi. Nefndin vildi láta allar breytingar, sem gerðar væru á þessu þingi á símalögunum, koma fram í einu frv. Innihald laga nr. 52, 3. nóv. 1915, er að ýmsu leyti orðið óþarft, og þótti því nefndinni rjett að taka það, sem eftir stendur af þeim, upp í frv. sitt. Öll lagaákvæði um símamál verða því að finna í símalögum frá 1913 og, í þeim breytingum, sem þetta þing gerir á þeim. Fyrsta brtt. nefndarinnar er við 2. gr. símalaganna frá 1913. Nefndin vill bæta við tveim nýjum línum, annari milli Hjarðarfells og Borgarness, en hinni milli Víkur í Mýrdal og Hornafjarðar. Hvortveggja till. er gerð með eindregnum meðmælum símastjóra. Línan milli Borgarness og Hjarðarfells mun liggja um fjölmennar sveitir, og er nauðsynleg vegna sambandsins við Vesturland. Hvað snertir hina línuna, þá hefir hún lengi verið fyrirhuguð og er nauðsynleg til þess, að sambandið milli Suður- og Austurlandsins verði örugt og gott. Þessi lína verður dýr, og talsvert af henni liggur um óbygðir, en eftir áliti símastjórans er ekki meiri hætta á símaslitum þar en annarsstaðar. Þá er brtt. við 4. gr. símalaganna. Þar er frv. á þgskj. 194 tekið upp. Í staðinn fyrir: »Borgarfjarðar um Sandaskörð«, eins og stendur í lögum frá 1915, á að koma: Unaóss og Borgarfjarðar austur. Þá mun línan liggja lengur um bygð og yfir skemri fjallveg. Línan er öruggari, en kostnaðarauki verður þó mjög lítill. Það er eindreginn vilji nefndarinnar, að þessi breyting verði gerð. Það hefir þegar verið veitt heimild í fjáraukalögum til að veita fje til línunnar frá Borgarnesi til Svignaskarðs. Það er álit símastjóra, eftir því sem nefndinni var tjáð, að þessa línu eigi að leggja á landssjóðskostnað. Hún er nauðsynleg fyrir ferðamenn, sem fara á milli Norður- og Suðurlandsins. Þeir þurfa að vita, hvað bátsferðum líður á milli Borgarness og Reykjavíkur. Væri ferðamönnum gott að geta beðið uppi í sveitinni, þar til að þeir þyrftu að fara niður í Borgarnes, til að komast með bátnum, því að í Borgarnesi er oft svo þröngt í kringum bátsferðir, að menn geta ekki fengið gistingu. Það heyrist nú á símastjóra, að það hafi aldrei verið tilætlunin, að landssjóður kostaði alveg þessa línu. Verður það því að vera samningsmál á milli sveitarstjórnar og símastjóra. Sú breyting var gerð í Ed., að á eftir Súgandafirði - Reykjarfirði komi Trjekyllisvík. Nefndin vill ekki leggja til, að línunni verði haldið áfram til Ingólfsfjarðar, þó að búast megi við því, að þar komi upp síldveiðistöð, því að búast má við, að Norðmenn, sem hefja síldveiði þaðan, leggi sjálfir þangað síma. 3. gr. í frv. nefndarinnar er breyting á 5. gr. símalaganna. Inn í gr. bætist: og gera aðrar nauðsynlegar ráðstafanir. Nefndin vill, að það komi greinilega fram í lögunum, að stjórninni sje heimilt að gera ýmislegt, sem nauðsynlegt er til þess, að starfræksla símans sje í góðu lagi. T. d. má nefna kaup á varasæsíma og símamótorskipi. Það hefir komið í ljós fyrir skömmu, að hvorttveggja er nauðsynlegt. 4. gr. er brtt. við 6. gr. símalaganna. Þar er heimilað að reisa litlar þráðlausar firðviðskiftastöðvar. Getur það verið nauðsynlegt til að koma ýmsum landshlutum í samband við símakerfi landsins, eða til þess, að hægt sje að ná sambandi við skip á sjó. Það var álit nefndarinnar, að hina fyrstu slíkra stöðva ætti að reisa í Flatey á Breiðafirði. Þá er 5. brtt. Á eftir orðunum »samkvæmt 5. gr.« í 7. gr. símalaganna komi: (að undanskildum 8. og 9. lið 2. greinar). Það á við nýju liðina, sem bætt var við fyrsta flokks símalínurnar. Ætlast er til, að þær línur verði lagðar fyrir lánsfje. Þessar línur geta því ekki dregið úr 2. og 3. flokks samböndum, sem lögð eru fyrir afgangsfje starfrækslu símans. Landssímastjórinn hafði ýmislegt við frv. á þgskj. 357, eins og það var samþykt í Nd., að athuga. T. d. það, að felt er burt úr 9. gr. ákvæði um ábyrgð sveitarstjórna á starfrækslu símastöðva. En auðvitað verður þetta ákvæði að standa meðan það er í lögum, að hreppar kosti starfræksluna að einhverju leyti. Landssímastjóri vildi ekki, að sett væri ákveðin regla um, að landssíminn skuli altaf greiða hálfan rekstrarkostnað 3. flokks stöðva. Ef þetta ákvæði væri sett, og því fylgt bókstaflega, þá myndu sumar sveitir verða að greiða hálfan rekstrarkostnað af þeim stöðvum, sem landssjóður kostar nú að öllu leyti, og aftur eru aðrar, sem sama sem engar tekjur gefa. Þetta taldi nefndin betra að jafna, og mætti ekki taka algerlega fram fyrir hendurnar á stjórninni um það. Rekstrarkostnað stöðva, sem settar eru eingöngu til eftirlits með símanum, taldi hann að landssjóður ætti að greiða allan. Nefndin fjellst á þessar till. hans, og hefir tekið þær upp í frv. sitt, enda er stefnunni ekki haggað frá því sem áður var. Það hefir komið fram í umræðunum um þetta mál, að forgangssamtölin, sem farin eru að tíðkast, væru eingöngu komin á fyrir einræði landssímastjóra. Jeg vil geta þess, að hann ber á móti því, að þetta sje rjett hermt í sinn garð. Stjórnin hefir samþykt, að svo skuli það vera. Líklegt er, að þetta sje rjett hermt, en áherslu verður að leggja á það, að þetta sje ekki misbrúkað, svo að neinum verði skaði að. Allar brtt. eru samkvæmt einróma áliti samvinnunefndar samgöngumála, og væntir hún þess, að þeim verði vel tekið.

Pjetur Ottesen Jeg skal ekki vera langorður; jeg vildi að eins segja nokkur orð viðvíkjandi símalínunni milli Borgarness og Svignaskarðs. Háttv. framsm. (Þór. J.) hefir drepið vel og rjettilega á það, hve bráðnauðsynleg þessi lína er orðin. Leið manna frá Vestur- og Norðurlandinu hingað til Reykjavíkur liggur um Borgarnes, og auk þess streymir nú orðið mjög mikið af fólki úr Reykjavík upp í Borgarfjörð á sumrin. Að vestan er engin stöð á þeirri leið nær Borgarnesi en Búðardalur, og að norðan engin nær en Sveinatunga. Nú hefi jeg jafnvel heyrt, að í ráði sje að leggja stöðina í Sveinatungu niður. En hvað sem um það er, þá væri stöð í Svignaskarði enn gagnlegri ferðamönnum. Símastjóri hefir og lagt eindregið með, að sú stöð verði reist sem fyrst, og það þegar á þessu hausti. Vegalengdin er 10 km. Stöðin yrði mikið notuð. Símastjóri segir, að nógur efnisafgangur sje til að koma upp línunni. Kostnaðurinn er áætlaður 9 þús. kr., en sú áætlun er miðuð við nýtt efni. En þar sem til er gamalt efni, verður efniskostnaðurinn því ef til vill helmingi minni. Símastjóri hefir lofað því, að þessi spotti verði lagður eingöngu á landssjóðs kostnað, því að þegar línan frá Grund til Borgarness var lögð, var lagt meira til hennar af hjeraðinu en venja hefir verið til um slíkar línur, Enda verða notin af símastöð í Svignaskarði miklu meiri fyrir landsmenn yfir höfuð en fyrir hjeraðsbúa eina út af fyrir sig. Þess vegna mælir öll sanngirni með, að landssjóður beri einn kostnaðinn.

Frsm. (Einar Arnórsson) Hjer í deildinni hafa komið fram tvö frv. um líkt efni, annað um lokunartíma sölubúða. hjer í Reykjavík, hitt um lokunartíma sölubúða í öðrum kaupstöðum landsins. Í síðara frv. er heimilað að gera samþyktir um lokunartímann, en í Reykjavík skyldi lokunartími sölubúða vera beinlínis lögbundinn. Nú þótti nefndinni Reykjavík vel geta við sömu kjör unað og aðrir kaupstaðir landsins, og því mun hún ekki afgreiða fyrra frv. fyr en sjeð er fyrir örlög hins síðara. En ef nokkur krefst þess, þá er nefndin fús á að koma fram með álit sitt um Reykjavíkurfrv., og mun þá hiklaust leggja til, að það verði felt. En frv. á þgskj. 213 álítur nefndin að muni vera meinlaust, og leggur því til, að því verði ljeð samþykki, með nokkrum breytingum. Nefndinni finst nóg, að bæjarstjórn og stjórnarráð fjalli um samþyktirnar, og vill sleppa borgarafundarbákninu, sem um getur í 3. gr. frv. Af þeirri brtt. leiða ýmsar aðrar breytingar á frv. Við það eru brtt. nefndarinnar miðaðar. Ef frv. nær fram að ganga með brtt. nefndarinnar, þá nær það líka til Reykjavíkur, og verður þá óþarft að setja sjerstök lög viðvíkjandi lokunartíma hjer í bænum. Eins og jeg hefi sagt álítur nefndin frv. meinlaust og leggur til, að það nái fram að ganga.

Matthías Ólafsson Það mun naumast vera hægt að bregða háttv. allsherjarnefnd um fljótfærni. Hún hefir nú þurft 5 vikur til að athuga frv., sem enginn hefir fundið neitt við að athuga. Og nú hefir hún ekki einu sinni skilað skurninu. Hún fer að eins og hæna, sem fargar eggi sínu. En þegar nú nefndin leggur til, að frv. kæmi ekki til athugunar, þá hefði verið eðlilegast, að hún hefði fundið því eitthvað til foráttu um leið. En það er ekki einu sinni því að fagna. Þó hefir nefndin verið mun lengri tíma að ráða fram úr þessu máli en Molbúarnir fram úr vandræðunum með úrið. Þeir þurftu ekki nema örstutta stund, en nú hefir nefndin tekið það ráð að leggja kollhúfurnar yfir frv. í 5 vikur. Þetta virðist þó vera nokkuð einsætt mál. Til sanninda get jeg nefnt það, að allan þennan tíma hefir enginn komið til mín, til að kvarta yfir frv., af öllum kaupmönnum og verslunarþjónum bæjarins, nema einn tóbakssali. Hann vildi fá undanþágu fyrir tóbakssala. Það sje þó fjarri mjer að vilja undantaka tóbaks- eða sælgætissala. Þeir selja reyndar mest að kvöldi til, en jeg held, að það ríði ekki á miklu fyrir almenning, þótt þeir væru skyldaðir til að loka búðum sínum á sama tíma og aðrir. Annars skal jeg nú reyna að gera mig ánægðan með það horf, sem málið er komið í. Annað frumvarpið verður þó samþykt, ef háttv. deild metur að nokkru hina nákvæmu yfirvegun nefndarinnar. Ef kaupmannastjettinni hjer í Reykjavík hefir verið hitt frv. áhugamál, þá ætti það að vera vinnandi vegur fyrir hana að fá bæjarstjórnina á sitt mál. Þannig gæti alt komið í sama stað niður. Samþyktirnar verða eins bindandi og lög. Auðvitað mega þær ekki vera eins alstaðar. Það hagar ekki eins til alstaðar á landi hjer. Meðal annars er skammdegið lengra norðanlands en hjer sunnanlands. Sumstaðar þarf líka að halda búðum lengi opnum um lestirnar. Þess vegna er hentugast, að hvert sýslu- eða bæjarfjelag geri samþykt út af fyrir sig, miðaða við staðhætti. Jeg vona því, að þetta frv. nái fram að ganga, og er betri hálfur skaði en allur.

Frsm. (Einar Arnórsson) Hún er virðingarverð ræktin, sem háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) leggur við þetta fóstur sitt, sem allsherjarnefnd hefir legið á alllanga hríð, og mun líklega ekki skila frá sjer að sinni. Allsherjarnefnd hefir haft mjög mikið að gera, eins og háttv. deild er kunnugt, og áleit satt að segja þetta mál einna minst nauðsynjamál af þeim, sem hún hefir haft með höndum. Nefndin taldi það sjálfsagt, að þau mál, sem fram skyldu ganga, væru látin sitja í fyrirrúmi fyrir hinum. En er um fór að hægjast fyrir henni, tók hún þetta mál til meðferðar, því að í þeirri mynd, sem nefndin ætlast til að það verði, mun það ekki að meini verða, en má vera, að verslunarstjettin geti haft einhvern hag af því. Að við vildum ekki ákveða með lögum lokunartíma búða í Reykjavík kom af því, að okkur fanst það óheppilegt, töldum það ofumsvifamikið og óþarft að þurfa að gera lagabreytingar til þess að mega breyta um opnunar- og lokunartíma búðanna, enda gæti verið óhagræði að þurfa að bíða eftir þeirri lagasmíð, þar sem þingið kemur ekki saman nema annaðhvort ár, því að varla má gera ráð fyrir, að það yrði að gefa út bráðabirgðalög um það. Hins vegar má sjálfsagt treysta bæjarstjórn, engu síður en þinginu, til að kveða á um hentugasta opnunar- og lokunartíma búða, og brotaminna er að breyta samþykt en lögum. Það er satt, sem háttv.þm. (M. Ó.) gat til, að okkur þótti fullumstangsmikið, og auk þess tvísýnt, hvort til bóta væri, að kallaður væri saman borgarafundur, er samþykt skyldi gera eða samþykt breyta. Meðal annars er þess að gæta, að það eru ekki bæjarmenn einir, sem það snertir, hve nær búðum er lokað; það kemur líka við þeim sveitamönnum, sem verslun reka í kaupstöðunum, og þá má gera ráð fyrir, að bæjarstjórn og stjórnarráð taki öllu fremur rjett tillit til hagsmuna bæði bæjarbúa og sveitamanna en borgarafundur. Jeg býst við, að málið fái að ganga í gegnum þingið í þeirri mynd, sem nefndin leggur til, og þá hefir háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) fengið meiri hlutann af því, sem hann óskaði.

Frsm. (Þorleifur Jónsson) Jeg hefi engu við að bæta það, sem jeg tók fram við fyrri umræðuna. En jeg læt þess getið, að meiri hluti samgöngumálanefndar finnur ekki ástæðu til að setja sig á móti brtt. á þgskj. 824, og hún álítur ekkert á móti því, að stjórnin taki mál það til athugunar, er þm Árnesinga og Rangvellinga bera þar fram.

Forseti: Jeg skal leyfa mjer að tilkynna háttv. deild, að jeg hefi meðtekið tilkynningu frá hæstv. forsætisráðherra um það, að þar sem nú er sá tími útrunninn, sem Alþingi mátti eiga setu, og störfum er ekki enn lokið, þá er þingið framlengt til 15. þ. m., að þeim degi meðtöldum.