Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Iðnn. hefur athugað frv. til laga um virkjun Lagarfoss. Í nál. 263 kemur fram, að nm. eru sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og það kemur með viðbót fram á þskj. 256. Að svo mæltu legg ég til, að frv. verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Þetta mál er komið frá hv. Nd., þar sem það var samþ. með shlj. atkv., án þess að því væri vísað til n. Efni málsins er mjög einfalt. Síðan gildandi lagaákvæði um núv. skipan verðlagsnefndar gengu í gildi og voru fyrst samþ., hafa þau ávallt verið sett til eins árs í senn. Að óbreyttum lögum mundi því umboð verðlagsnefndar falla niður 31. des. n. k. Er vonandi enginn ágreiningur um, að eðlilegt sé, að n. haldi umboði sínu á næsta ári - á árinu 1971, og er það efni þess frv., að svo skuli vera - annað ekki. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. Ég sé ekki ástæðu til að vísa málinu til n. vegna þess, hversu einfalt málið er í eðli sínu.



Herra forseti. Frv. þetta hafa hv. alþm. haft nokkuð lengi undir höndum. Fengu það sem trúnaðarmál fyrir u. þ. b. tveimur vikum, áður en málinu var útbýtt, svo að málið er hv. alþm. mjög kunnugt. Þegar verðstöðvunarlögin voru til umr. hér í hv. deild, þá var frá því sagt, að von væri á till. um hækkun á benzíni og þungaskatti til þess að auka tekjur Vegasjóðs. Um leið og þetta frv. felur það í sér að auka tekjur Vegasjóðs, þá eru ofursmávægilegar brtt. við vegalögin, sem talið er nauðsynlegt að fá fram vegna þeirrar reynslu, sem fengin er. 1. gr. frv. er breyt. á 10. gr. laganna, þ. e. að þegar vegáætlun hefur gilt í tvö ár, skuli samin ný vegáætlun til fjögurra næstu ára, þannig að ávallt sé fyrir hendi gildandi áætlun fyrir a. m. k. tvö ár. Það hefur verið svo, að síðasta áætlunarárið liggur ekkert fyrir um það, hvað við tekur næsta ár. Þetta hefur valdið nokkrum erfiðleikum, sem þessari breytingu er ætlað að bæta úr. Þá er það 2. gr. frv., sem felur í sér breytingu á 14. gr. laganna, þ. e. að leggja skal fyrir sameinað Alþingi till, til þál. um vegáætlun, samkv. 10. gr., svo fljótt eftir þingsetningu sem auðið er. Eins og lögin eru núna, þá er gert ráð fyrir því, að hún skuli fortakslaust lögð fram, um leið og þing kemur saman. Þetta hefur ekki verið framkvæmanlegt og er leiðinlegt að hafa lögin þannig, að það sé ekki unnt að fylgja þeim bókstaflega fram. 3. gr. frv. fjallar um breytingu á 15. gr. l., og þar er lagt til að leggja fyrir hvert reglulegt Alþ. skýrslu um framkvæmd vegáætlunar. En eins og þetta er nú, þá er ákveðið, að það skuli leggja þessa skýrslu fram í upphafi hvers reglulegs Alþ. Þetta hefur stangazt nokkuð á. Vegaframkvæmdum er ekki lokið svo snemma hausts, þegar þing kemur venjulega saman, og því alls ekki hægt að leggja fram nákvæma skýrslu um framkvæmdir á árinu. Það er ekki unnt að gera það fyrr en undir áramót, þegar framkvæmdum er lokið, og þykir því eðlilegt að breyta lögunum í samræmi við þetta. 5. gr. frv. er um breyt. á 23. gr. l., þar sem gert er ráð fyrir að breyta vegaskattinum vegna nýs fasteignamats, sem undir flestum kringumstæðum hefur hækkað um nærri 20%. Og er þá gert ráð fyrir því í frv., að vegaskattur skuli nema 0.3 af þúsundi af fasteignamatsverði landa og lóða. Ætti þetta að verða nokkuð í samræmi við það, sem var, áður en nýja fasteignamatið kom til. 6. gr. er um breyt. á 85. gr. laganna, og er gert ráð fyrir því að greiða innflutningsgjald af benzíni, sem nemur kr. 7.87 af hverjum lítra í staðinn fyrir kr. 5.67, þ. e. hækkun um kr. 2.10 á lítra. 7. gr. er um þungaskattinn, þar sem gert er ráð fyrir, að hann hækki um 50%. Fyrir bifreiðar, sem nota annað eldsneyti en benzín og eru allt að 2000 kg að eigin þunga, greiðast 22 þús. kr. Fyrir þyngri bifreiðar greiðast auk þess kr. 750 fyrir hver full 100 kg umfram 2000 kg. Af bifreiðum, sem nota benzín að eldsneyti, skal greiða 108 kr. af hverjum 100 kg af eigin þunga þeirra í staðinn fyrir kr. 72. Og 7. gr. er einnig um mælagjald og skatt af bifhjólum, eins og fram kemur. Í ákvæðum til bráðabirgða segir svo: „Svo fljótt sem auðið er eftir gildistöku l. þessara, skal leggja fyrir Alþ. till. til vegáætlunar, er gildi fyrir árið 1971, og till. til bráðabirgðavegáætlunar fyrir árið 1972. Fyrir reglulegt Alþ. haustið 1971 skal leggja till. til vegáætlunar samkv. III. kafla vegalaga, sbr. 1. gr. laga þessara, og nái áætlunin yfir árin 1972–1975.“ Er þetta í samræmi við þá breytingu, sem lagt er til að gera samkv. 1. gr. frv. Og enn fremur segir í bráðabirgðaákvæðunum: „Framkvæmdaáætlanir fyrir sýsluvegi 1972–1975 skulu gerðar fyrir 1. október 1971.“ Þetta eru nú aðalatriði frv., en með því að hækka benzín og þungaskatt, eins og hér er lagt til, aukast tekjur Vegasjóðs af benzíngjaldi um 171.4 millj. kr. 1971 og af þungaskatti um 65.9 millj. kr. - samtals 237.3 millj. kr. En þá er einnig gert ráð fyrir því, að framlag ríkissjóðs verði 47 millj. kr., þannig að tekjuaukningin nemi 284.3 millj. kr. En það er talið nauðsynlegt að auka tekjur Vegasjóðs sem þessu nemur á næsta ári. Tekjur Vegasjóðs eða tekjuþörf Vegasjóðs á árinu 1972 er aftur á móti nokkru minni, vegna þess að hallinn á árinu 1969, sem nú verður að borga, var 25 millj. kr. og tekjuáætlunin hafði verið 29 millj. kr. minni en áætlað var. Nú er það leiðrétt og gert ráð fyrir, að með þessari tekjuaukningu verði byggt á réttri vegáætlun og að hallinn frá fyrra ári verði greiddur. Nú má það vera, að það verði einhver halli á árinu 1970. Það liggur ekki ljóst fyrir enn. En það standa vonir til, að tekjurnar standist betur á þessu ári en 1969, vegna þess að nú hefur verið mikill bifreiðainnflutningur og þess vegna meiri benzíneyðsla. Það hafa sennilega orðið meiri tekjur af gúmmígjaldi, og tekjuáætlun Vegasjóðs ætti að standast betur á árinu 1970 en 1969. Meginástæðan fyrir því, að tekjuáætlun Vegasjóðs stóðst ekki á árinu 1969, var það, hversu bifreiðainnflutningur var lítill. Verði einhver halli á árinu 1970, sem ekki er gert ráð fyrir að brúa með þessu frv., þá er ekki um annað að ræða en ýta því á undan sér og nota þann varasjóð, sem verður til á árinu 1972 til þess að borga þann halla, ef einhver verður. Til þess að jafna tekjuáætlunina með sem nemur 29 millj. kr., borga halla frá árinu 1969, sem nemur 25 millj. kr., og hækka framlag til vegalagninga þjóðvega, til landsbrauta og þjóðbrauta og til vegaviðhalds og brúa bil vegna aukins tilkostnaðar, þarf 128.8 millj. kr. Þessi hækkun er nauðsynleg til þess, að hægt sé að halda fast við þá vegáætlun, sem nú er í gildi, og það er vegna þess, að verðbreytingar hafa orðið miklar, kaup hefur hækkað og kostnaður við framkvæmdirnar aukizt. Þess vegna er ekki við því að búast, að það hafi verið hægt að standa við gildandi vegáætlun nema með því að auka tekjurnar. Tekjur Vegasjóðs uxu ekki í samræmi við það, sem reiknað var með, og miklu minna en kauphækkanir og tilkostnaður við allar framkvæmdirnar. Þess vegna er nauðsynlegt að fá 128.8 millj. kr. til þess að brúa þetta bil og til að borga hallann frá fyrra ári. Auk þess hefur Vegasjóður tekið á sig skuldbindingar, sem nema 76.3 millj. kr. vegna hraðbrauta, og ákveðið hefur verið að taka lán til hraðbrautagerða samkv. heimild í vegáætlun, sem gefin var á Alþ. fyrir rúmlega ári síðan. Þá er það skuldbinding vegna Vestfjarðaáætlunarinnar, sem nemur 2.6 millj. kr., vegna Skeiða- og Þjórsárdalsvegar 1.9 millj. kr. og vegna Landvegar 1.8 millj. kr. Skeiða- og Þjórsárdalsvegur var endurbyggður, áður en byrjað var að virkja við Búrfell, og borgaði Landsvirkjun helminginn af kostnaði, en Vegasjóður tók að láni helminginn. Eru þetta vextir og afborganir af því láni. Landvegur eyðilagðist á s. l. vori, þegar Hekla gaus og umferðin varð 50- eða jafnvel 100-föld á við það, sem venjulegt var. Þetta var, áður en klakinn fór úr jörðu, og varð því að ráðast í að endurbyggja hluta vegarins. Var tekið lán til þess til tveggja ára, sem verður að endurgreiða á árinu 1971 og 1972. Þetta eru 82.6 millj. kr. Þá er gert ráð fyrir að verja 39.2 millj. kr. til nýbygginga landsbrauta og þjóðbrauta, og hækkun á þéttbýlisframlagi verður 5.7 millj. kr., en þéttbýlisframlagið verður þá samtals, ef þetta frv. verður samþ., 21 millj. kr. Verði þetta lögfest, þá verða til ráðstöfunar hjá Vegasjóði á árinu 1971 auk þeirra lána, sem Vegasjóður tekur á árinu 883.8 millj. kr. Má því búast við, að vegaframkvæmdir gætu orðið allmiklar á næsta ári í hraðbrautum. Það verði þá staðið við gildandi vegáætlun, og auk þess verði nokkurt fé til nýrra framkvæmda, sem mikil þörf er á. Með þessu frv. eru nokkrar töflur, sem sýna spá um tekjur Vegasjóðs á næstu árum og bifreiðaeign landsmanna eins og áætlað er, að hún verði nokkuð fram í tímann. Það er gert ráð fyrir því, að í árslok 1970 verði bifreiðar samtals rúmlega 45 þús., en í árslok 1972 rúmlega 52 þús. Með auknum bifreiðafjölda aukast tekjur Vegasjóðs, með því að það þarf meira benzín, það þarf meira gúmmí og þungaskattur verður meiri. Það má nú kannske ætla það, að sumum finnist hér nokkuð langt gengið í sambandi við hækkun á benzíni og þungaskatti, og vissulega er hér nokkuð stórt spor stigið. En tekjur Vegasjóðs aukast verulega með þessu, og það verður þá hægara en áður að halda í horfi og auka framkvæmdir. Hvað hraðbrautaframkvæmdir snertir, er ákveðið að ljúka hraðbrautargerð upp í Kollafjörð á árinu 1972 og einnig austur að Selfossi á því sama ári. Hraðbrautaframkvæmdir eru ákveðnar eftir því, hversu umferðin er mikil. Umferðin á Vesturlandsvegi við Kollafjörð er um 3000 bifreiðar á dag, a. m. k. yfir sumarmánuðina. Og í Svínahrauni hefur umferðin verið mæld 1780 bifreiðar á dag. Þetta eru langfjölförnustu þjóðvegirnir, og er þess vegna fyrst lagt í það að gera hraðbrautir á þessum vegum. Þegar komið er fram hjá Kollafirði, þá snarminnkar umferðin, þannig að hún verður 1100–1200 bílar á dag. En það er vissulega það mikil umferð, að nauðsyn ber til sem fyrst að hraða betri vegagerð á þeim vegi, Vesturlandsveginum, og liggur það vitanlega fyrir, þegar þeim áföngum er lokið, sem nú eru hafnir. Þá er hægt að gera sér grein fyrir því, að þjóðbrautir og landsbrautir víða um land þurfa lagfæringar við og endurbyggingar, og er hér nokkurt fé til ráðstöfunar í því skyni. Eins og getið er um í frv., þá er gert ráð fyrir því að gera áætlun fyrir árið 1971 og bráðabirgðaáætlun fyrir árið 1972. En haustið 1971 verði hins vegar gerð áætlun fyrir árið 1972 til 1975, og hef ég lýst því, hvers vegna talið er eðlilegt að breyta þessu í lögunum frá því, sem verið hefur. Frv. þetta var samþ. í hv. Nd. í gær með 24 atkv. gegn einu, og kom það fram, að alþm. voru yfirleitt fylgjandi því að auka tekjur Vegasjóðs með þeim hætti, sem hér er lagt til. Benzínverð eftir þessa hækkun verður hátt á 16. kr. Það er nú kr. 13.30. Það hækkaði á s. l. sumri um 80 aura lítrinn vegna hækkana á flutningsgjöldum og innkaupsverði erlendis. Það er auðvitað engu hægt að spá um það, hvort innkaupsverð lækkar á benzíni eða flutningsgjöld lækka á næstunni, en vissulega getur maður vonað það. Það kom á óvart þessi mikla hækkun, og kæmi það þá til góða. En eins og ég sagði, þá má segja, að benzínið verði hátt á 16. kr. - 15 kr. og 60–70–80 aura. Það er vitanlega nokkuð hátt, en þess má geta, að í Noregi er benzínverðið nú kr. 1.50 norskar, sem gerir kr. 1 18.45 íslenzkar. Það má einnig geta þess, að benzínverð í Svíþjóð mun vera nú sem svarar um 19 kr. íslenzkum, og benzínverðið í nágrannalöndunum er víðast hvar hærra en hérna. Þungaskattur er einnig mjög hár í flestum nágrannalöndunum, en hagast er að bera sig saman við Noreg, sem hefur gjaldmæla í dísilbifreiðum eins og við. Og í fréttum heyrðum við það, að það varð nokkur úlfaþytur í stjórnarliðinu út af þungaskattinum. En þungaskatturinn í Noregi er allmiklu hærri nú fyrir þá hækkun, sem er fyrirhuguð hjá þeim, en hann verður hér, þó að þetta frv. verði lögfest. En menn geta sagt sem svo: Það þýðir ekkert að vera að bera þetta saman, hvorki benzínverð né þungaskatt, m. a. vegna þess að greiðslugeta er hærri þar en hér. Þetta geta menn sagt, en jafnvel þótt launatekjur undir vissum kringumstæðum séu hærri erlendis en hér, þá er ekki þar með sagt, að kaupmáttur launanna þar sé mun betri en hér eða að það sé hægara að lifa af laununum þar en hér. En þegar tillit er tekið til alls, svo sem trygginga, verðs á nauðsynjum - brýnustu nauðsynjum, húsnæði og því um líku - og skatta, kemur í ljós, að það er mjög vafasamt, að þótt menn í nágrannalöndunum fái sums staðar nokkru hærra mánaðarkaup, verði launin nokkuð drýgri hjá þeim eða lífskjörin betri hjá þeim en okkur. En það, sem máli skiptir, er það, að þegar þungaskattur og benzín er hækkað í Noregi og nágrannalöndunum, þá eru rökin fyrir þeirri hækkun nákvæmlega þau sömu og hér. Ég las það í norsku blaði fyrir stuttu, að þeir þyrftu að nota þessa hækkun til þess að endurbyggja vegina, gera burðarþol þeirra meira og gera vegina betri til aksturs víða um Noreg en þeir nú eru. Og það er nákvæmlega þetta, sem við ætlum að gera. Við notum þessa tekjuaukningu til þess að bæta vegina. Og við erum sannfærðir um það, að þegar til lengdar lætur, þá er það betra fyrir bifreiðaeigendur og fyrir vegfarendur að borga nokkuð meira fyrir benzínið og meira í þungaskatt til þess að fá betri vegi til þess að aka eftir. Með því verður slitið minna á ökutækinu og minna brennsluefni þarf til en ef við búum áfram við lágt benzínverð, lágan þungaskatt en lélega vegi. Þetta veit ég, að hv. alþm. í Ed. vita allt saman. Ég veit einnig, að þeir hafa kynnt sér nákvæmlega þetta frv., og það er þess vegna ekki þörf á því að hafa fleiri orð að sinni um málið til skýringar því, sem er ætlunin með þessu frv. Ég vænti þess, að það verði samstaða í þessari hv. d. eins og í hv. Nd. um málið og við getum afgr. það og gert það að lögum nú fyrir jólin. Ég legg til, herra forseti, að að aflokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Ég skal ekki þreyta hv. þdm. með langri ræðu um þetta mál. Mig langar aðeins til þess að gera grein fyrir atkv. mínu með örfáum orðum. Það ber talsvert á þeirri skoðun, að það sé sjálfsagt, að stjórnarandstæðingar séu yfirleitt á móti málum, sem frá stjórninni koma, og greiði atkv. gegn þeim. Það er kannske afsakanlegt, að þetta er talsvert útbreidd skoðun, vegna þess að málsgögn stjórnarinnar og stjórnarsinnar eða talsmenn þeirra hafa verið ákaflega iðnir við það á undanförnum árum að halda því fram, að stjórnarandstaðan væri ábyrgðarlaus og að hún væri bara alltaf á móti. Allir þeir, sem hér sitja, vita, að þetta er rangt. Við höfum margoft greitt atkv. með málum, sem stjórnin hefur flutt, og í þessu sambandi er þess skemmst að minnast, að þegar vegalögin voru sett 1963, þá var samstaða um þau og stjórnarandstæðingar greiddu atkv. með þeim. Og með þeim átti miklum áfanga að vera náð, og Vegasjóður var stofnaður. En Vegasjóður hefur því miður annað slagið síðan orðið tómur eða tómahljóð nokkurt verið í honum, og þá hefur komið til kasta þm. á nýjan leik að fylla í þær eyður. Og þm. hafa brugðizt ákaflega vel við málaleitun í því efni, verð ég að segja. Og það er ekki lengra síðan en 1968, að tómahljóð var í Vegasjóði, og það varð samkomulag um það að auka þá þær tekjur, sem Vegasjóði eru ætlaðar og það mjög verulega. Ég er ekki þeirrar skoðunar, að sú kenning sé rétt, að stjórnarandstaða hljóti alltaf og eigi yfirleitt að vera á móti því, sem frá stjórn kemur. Ég mun fyrir mitt leyti ekki fylgja þeirri aðferð, heldur mun ég meta þau mál, sem frá ríkisstj. koma hverju sinni, og fylgja þeim, sem mér þykja horfa til heilla og gagns, og eins fylgja þeim ráðstöfunum, sem ég tel nauðsynlegar til þess að leysa úr brýnum vanda eða úr þjóðfélagslegri þörf. Það frv., sem hér liggur fyrir, er að vísu ekkert álitlegt eitt út af fyrir sig, og það má sannarlega segja, að það sé ekkert fagnaðarefni. En ég mun samt fylgja þessu frv. Ég geri það að vísu ekki með neitt glöðu geði, heldur af illri nauðsyn. Ég tel það neyðarúrræði að þurfa að samþykkja jafnstórfelldar álögur, eins og hér er um að tefla, því að vitaskuld er þetta mjög tilfinnanlegur skattur, sem þarna er ráðgert að leggja á ökutæki og ekki sízt, þegar þess er gætt, að hér er vegið í sama knérunn, ef svo má segja. Það er ekki lengra síðan en 1968, að þessi gjöld voru hækkuð mjög verulega, þungaskatturinn t. d. hækkaður um 100%, ef ég man rétt. Það liggur í augum uppi, að ef þeir aðilar, sem þessi skattur er á lagður, eiga að bera hann án þess að geta komið honum yfir á aðra að einhverju leyti, þá er hann og verður hann þeim verulega tilfinnanlegur. En hitt finnst mér ekki ósennilegra, að þessar álögur komist með einhverjum hætti út í verðlagið og það óðar en varir. Og þá er það náttúrlega ekki ánægjuleg staðreynd að þurfa að samþykkja slíkar álögur sem þessar, rétt eftir að búið er að samþykkja verðstöðvun. En á hinn bóginn er á það að líta, að þörf fyrir vegagerð er mjög mikil. Þörfin kallar á nýja vegi, bæði að því er snertir landsbrautir og þjóðbrautir. Því miður búa margir enn í þessu landi við algerlega ófullnægjandi vegi og nánast vegleysur. Það þarf að gera brýr, og við þurfum auðvitað að fara að vinna að því og erum byrjaðir að vinna að því - og það tel ég rétta stefnu - að gera hér varanlega vegi. Þessi þörf er því mjög mikil, og það þarf auðvitað ekki að vera að eyða orðum að því hér, hver nauðsyn góðir vegir eru og hvílík skilyrði þeir eru fyrir öðrum framförum og velferðarlífi í landinu. Ég verð þess vegna að segja um þetta mál, að mér finnst vera um tvo kosti að velja og hvorugur kosturinn er góður. Annars vegar að láta ástand í vegamálum fara versnandi, en á það má sízt bæta, vegna þess að viðhaldi vega er, eins og flestir þekkja til, mjög ábótavant viða, og þörfin fyrir nýja vegi er, eins og ég sagði áðan, víða brýn og aðkallandi, þannig að ef ekki væri að gert og ekki væri hægt að standa við þá vegáætlun, sem síðast var gerð, þá mundi að mínum dómi ástandið í þessum efnum verða mjög óviðunandi. Hinn kosturinn er sá að auka tekjur Vegasjóðs, svo sem hér er ráð fyrir gert og með þeim hætti, sem þar er um að tefla. Og eins og ég hef lítillega vikið að, þá er sá kostur engan veginn góður, en hann er þó að mínum dómi skárri, og af tveimur slæmum vei ég skárri kostinn og mun þess vegna, eins og ég sagði, fylgja þessu frv. Við framsóknarmenn höfum yfirleitt að undanförnu - og ég held alltaf, þegar þessi mál hefur borið á góma og þau hafa komið til kasta þingsins - fylgt því fram að veita meiri tekjum til Vegasjóðs. Og það er raunar margyfirlýst stefna okkar, sem hefur verið undirstrikuð með þingmálum æ ofan í æ, að tekjur af umferðinni á landi ættu að sem mestu leyti að ganga til veganna. Það sjónarmið hefur ekki náð fram að ganga, þó að segja megi, að nokkuð hafi þokazt í þá átt. Hinu geta menn svo velt fyrir sér, af hverju þessi fjárþörf Vegasjóðs sé nú fyrir hendi og hvers vegna það skorti mjög mikið upp á, að tekjur hans hrökkvi til þess að standa við þá vegáætlun, sem gerð var fyrir tveimur árum síðan. Og þá geta menn auðvitað sagt eins og hæstv. ráðh.: Kostnaður hefur aukizt, og kaup hefur hækkað. Og vissulega er það rétt. Hvers vegna hefur kaup hækkað? Og hvers vegna hefur kostnaður vaxið á þessum tveimur árum? Skyldi ekki framfærslukostnaður hafa hækkað? Og skyldu menn ekki hafa haft þörf fyrir hærra kaup? Jú. Og hvers vegna hefur verðlag hækkað? Ég held án þess að fara frekar út í það að sinni, að rótin verði ekki vandfundin til þeirrar stórkostlegu verðbólgusveiflu, sem átt hefur sér stað á s. l. tveimur árum. Það eru gengisfellingarnar - gengisbreytingarnar 1967 og 1968. Þetta er mjög einfalt mál, og það skilur hver maður, þegar um er talað á venjulegan hátt, og fram hjá þeirri staðreynd verður ekki komizt, hvernig sem menn reyna að vefja umbúðir utan um. En það er staðreynd, sem verður að horfast í augu við nú, að svona er komið, hver svo sem orsökin er til þess, og verður náttúrlega að haga sér í samræmi við það í þessu sambandi. En eigi að síður er auðvitað rétt að gera sér grein fyrir rótinni í þessum efnum. En eins og þetta frv. ber með sér, fer einmitt verulegur hluti af þessum auknu tekjum, sem hér er um að ræða og Vegasjóði eru ætlaðar, til þess að standa undir því, sem þarf til þess að halda í horfi með þá vegáætlun, sem gerð var fyrir tveimur árum síðan, og til þess að standa undir halla, sem í því efni varð á s. i. ári. Um leið hefur þó nokkuð fengizt til nýrra framkvæmda, eins og gerð er grein fyrir í þessu frv. og hæstv. ráðh. vék að. Það tel ég ávinning, og það er ein ástæðan fyrir því, að ég fylgi nú þessu frv. þrátt fyrir það, að ég sjái þarna ýmsa annmarka á. Og það er náttúrlega satt að segja ekki ánægjuleg tilhugsun að eiga kannske von á því að þurfa alltaf á tveggja eða þriggja ára fresti - eða hvað sem það nú er - að vera að samþykkja nýjar og nýjar álögur til þess að fylla í tómarúm í þessum sjóði. En sagan að undanförnu hefur eiginlega verið á þá lund -því miður. Og þó að nú sé verið að gera hér fallega áætlun um framtíðartekjuástand í þessum efnum, hver er þá kominn til með að segja, að sagan muni ekki endurtaka sig? Hún endurtekur sig, ef sagan á öðrum sviðum verður látin endurtaka sig hér, ef það er t. d. grípið til nýrra gengisfellinga, því að það gefur auga leið, hvernig slíkt fer með aðstöðu Vegasjóðs - ekki aðeins vegna þess að auðvitað hækkar tilkostnaður og kaup, eins og hæstv. ráðh. sagði, heldur er það líka svo, að við höfum verið - sem ég tel réttmætt út af fyrir sig - að framkvæma fyrir lánsfé, og það lánsfé er fengið erlendis frá, og það liggur í augum uppi, hver áhrif það hefur á afborganir og greiðslur í sambandi við slík lán, ef þannig breytingar verða. Ég skal ekki fara lengra út í það, og ég er þegar búinn að gera grein fyrir mínu atkv., svo sem ég ætlaði að gera. Ég mun fylgja málinu, enda þótt mér sé satt að segja um og ó í því efni, og ég held, að við verðum að átta okkur á því, að það verður að eiga sér stað breyting í þessu efni. Ég held, að það verði að athuga, hvort það þarf ekki að festa meira af tekjum af umferðinni handa Vegasjóði í framtíðinni. Ég hef ekki raunverulega trú á því, að við komumst frá þessum stóru og miklu málum, sem vegamálin eru, nema með þeim hætti. Ég skal ekki neita því, að mér hefði þótt æskilegt, að það hefði verið hægt að hafa þessar álögur á ökutækin allmiklu lægri, en ríkissjóður hefði í þess stað komið til móts við þörfina og lagt meira af mörkum en hann gerir. En um það tjóar ekki að tala. Um það hefur ekki náðst samkomulag, og allir vitum við það, að á ríkissjóð hafa þegar verið lagðir nokkuð þungir baggar, og má vera, að nokkuð sé óvíst, hvort hann stendur undir þeim þyngri. Þó hygg ég, að tekjuöflun hjá ríkissjóði hljóti að verða svo mikil, að hann hefði með góðum vilja getað lagt eitthvað meira af mörkum í Vegasjóð. Og ég held, að það þyrfti í öllu falli að marka alveg þá stefnu, að ríkissjóður tæki að sér afborganir og vaxtagreiðslur af eldri lánunum, því að hann gerir það að verulegu leyti núna. En það verður náttúrlega líka að hafa framtíðina í huga í þessu efni, og sé haldið áfram að taka lán, erlend lán, og svo skellur kannske á mjög svipað eins og áður, þ. e. gengisbreytingar, sem ég vil ekki spá og er ekki að spá, þá verður Vegasjóður alltaf magnlítill, ef honum er ætlað að standa undir slíku. Ég skal ekkert fara út í það að ræða það, sem hæstv. ráðh. vék að í þessu sambandi, því að hann svaraði sér þar í raun og veru alveg sjálfur, þegar hann taldi það fram sem rök fyrir og réttlætingu á þessari hækkun á benzín- og þungaskatti, að þetta væri nú hærra erlendis. En eins og hann sjálfur réttilega tók fram, þá er allur slíkur samanburður út í bláinn, því að það eru svo margar óþekktar stærðir, sem er um að tefla, og mörg atriði, sem yrði að taka inn í þann samanburð, ef hann ætti að gefa rétta niðurstöðu, þannig að hann segir eiginlega ekki neitt. En hitt er vitað mál líka, sem verður að taka með í reikninginn í því sambandi, að vegirnir eru nú víðast hvar í útlöndum mun betri en hér. Þess vegna verður úthald bílanna betra en hér, kostnaður af þeim sökum minni við þá en hér og líka hygg ég - t. d. í sambandi við þungaskattinn - að þeir geti flutt þar þyngra hlass en hér. En hæstv. ráðh. vék að því, að upp úr þessu væri ekki mikið leggjandi, svo að ég skal ekki tefja tímann á því frekar. Um einstök atriði í þessu frv. skal ég svo ekki ræða nema 2. gr., sem ég felli mig ekki við. En þar er það lagt til, að því ákvæði, sem nú er í l., um, að vegáætlun skuli lögð fram samtímis fjárlagafrv. eða hún skuli verða samferða því, verði breytt á þá lund sem segir í 2. gr., að leggja skuli fyrir sameinað Alþ. till. til þál. um vegáætlun svo fljótt eftir þingsetningu sem auðið er. Það eru í aths. færðar fram ástæður fyrir þessu, en um þær ástæður verð ég að segja, að mér þykja þær ekki sannfærandi. Þar segir, með leyfi forseta: „Í framkvæmd hefur þetta reynzt miklum erfiðleikum bundið og ekki talið æskilegt að tengja þetta tvennt jafnfortakslaust saman.“ Hver segir þetta? Og sjónarmið hvers er þetta? Það má segja, að hæstv. ráðh. hafi gert það að sínu með því að leggja þetta frv. fram. En ég lít nokkuð öðruvísi á þetta. Ég lít svo á, að vegáætlunin sé ekkert annað en þáttur fjárl. og það veigamikill þáttur fjárl., og ég álít það í alla staði eðlilegt, að þetta tvennt fylgist að, og ég álít, að á þessu eigi ekkert að slaka. Ég veit, að framkvæmdin hefur ekki verið alveg í samræmi við þetta. En ég trúi því ekki, að það séu nein veruleg vandkvæði á því að fylgja þessu fram í framkvæmd, eins og nú er lögboðið, þ. e. að vegáætlunin fylgi fjárlagafrv. Skýrslan um vegáætlunina og framkvæmdin á henni eru sitt hvað. Það er eðlilegt, að ekki sé hægt að leggja hana fram alveg í upphafi þings. Ég hef ekkert við það ákvæði að athuga. Ekki ætla ég að fara að gera þetta að neinu stóru atriði, en skýt því svona til n., sem fær þetta til meðferðar, hvort hún ætti ekki að taka þetta til yfirvegunar og hvort það sé ekki rétt að halda sig við það, sem í I. er ákveðið. Ég get ekki sætt mig við það, sem mér virðist allt of mikið bera á, að það er um sinn ekki farið eftir l. í framkvæmd, og svo kemur framkvæmdavaldið og fer þess á leit, að l. sé bara breytt í samræmi við sleifarlag, sem hefur verið. Ég held, að þetta sé ekki góður háttur. Ég held, að handhafar framkvæmdavaldsins, ríkisstofnanir - í þessu tilfelli vegamálaskrifstofan - verði að laga sig eftir l. að þessu leyti, og ég held, að það eigi ekki að vera nein veruleg vandkvæði á því. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Það er ekki ástæða til þess, þar sem það er svo, eins og hæstv. ráðh. gerði grein fyrir, að við höfum séð þetta áður og um það er samkomulag í meginatriðum. En ég taldi rétt að gera þessa stuttu grein fyrir mínum sjónarmiðum í þessu máli.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að segja hér nokkur orð nú þegar við 1. umr. þessa máls, áður en það frv. til l. um breyt. á vegalögum, sem hér liggur fyrir, fer til n. í þessari hv. d. Það er kunnara en þurfi að rekja í löngu máli, að í sambandi við þau vegalög, sem Alþ. hefur samþ. á undanförnum tíma allt frá því, að tekinn var upp sá háttur að ganga frá sérstökum vegalögum og sérstakri fjárveitingu utan fjárl. til veganna, hefur alltaf innan skamms rekið að því með vaxandi dýrtíð og vaxandi verðbólgu, að sú löggjöf og sá rammi, sem Alþ. hefur sett í sambandi við vegaframkvæmdir, var sprunginn fyrr en varði. Verðbólgan hafði séð fyrir því. Það er þess vegna ekkert nýtt, að Alþ. verði að standa frammi fyrir því að afla nýrra og stóraukinna tekna í Vegasjóð, ef ekki ætti að verða um stórfelldan samdrátt að ræða í sambandi við vegalagningu í landinu, en allir eru sammála um, að þar þurfi að gera stórátak á tiltölulega skömmum tíma. Nú er enn einu sinni að því komið, að fjáröflun til vegaframkvæmda í landinu er gersamlega komin í þrot, og það var raunar vitað fyrir nokkru, að svo mundi vera, og þess vegna biðu menn eftir því með nokkurri eftirvæntingu, til hvaða ráða hæstv. ríkisstj. ætlaði nú að grípa til að fjármagna þær vegaframkvæmdir, sem ýmist er þegar búið að samþykkja í vegáætlun eða stendur fyrir dyrum, að verði samþykktar þar á næstunni. Það er í rauninni svo, að þessi rammi utan um vegaframkvæmdir, þ. e. vegáætlun, sem gildir til fjögurra ára, hefur að undanförnu verið lítið nema nafnið, þ. e. það hefur ekki tekizt að ganga þannig frá þessum hlutum, að þeir hafi getað staðið nema í mesta lagi eitt eða tvö ár í senn. Eftir það hefur orðið að afla nýrra, stórfelldra tekna og gera ýmsar breytingar á vegáætlun, til þess að hægt væri að fjármagna hinar samþykktu og ákvörðuðu framkvæmdir. Ég fæ ekki betur séð en með þessu frv. sé a. m. k. að nokkru leyti verið að játa þá staðreynd, að í verðbólguþjóðfélagi, sem við búum við, er í rauninni ekki hægt að gera áætlanir af viti um hluti eins og vegaframkvæmdir til fjögurra ára. Það kemur í rauninni þegar fram hér í 1. gr. frv., að það er verið að breyta þessu. Að vísu verð ég að segja, að mér finnst breytingin gerð með dálítið einkennilegu og grautarlegu orðalagi, þar sem segir svo í 1. gr., með leyfi hæstv. forseta, að aftan við 10. gr. l. eigi að koma ný mgr., svo hljóðandi: „Er vegáætlun hefur gilt í tvö ár, skal samin ný áætlun fyrir fjögur næstu ár, þannig að ávallt sé fyrir hendi gildandi áætlun fyrir a. m.k. tvö ár.“ Með þessu er í rauninni verið að breyta þessari fjögurra ára áætlun í tveggja ára áætlun, ef ég skil þetta rétt. Það er það, sem í raun er að gerast með þessari breytingu. Þegar það kom svo í ljós, til hvaða ráða hæstv. ríkisstj. hygðist grípa nú í sambandi við fjáröflun til vegaframkvæmda, þá kom upp úr kafinu það, sem hún hefur alveg sérstaklega í huga í því efni, og er í rauninni ekkert nýtt og þó er það að nokkru nýtt. Ætlunin er að taka mjög stórt erlent lán til vegaframkvæmda. Óneitanlega hlýtur maður að staldra dálítið við sérstaklega með tilliti til fenginnar reynslu m. a. af Keflavíkurveginum, þegar ætlunin er að taka stórfelld lán erlendis til vegaframkvæmda. Og ég get ekki látið hjá líða að nefna það hér eða spyrja að því, hvort bæði hæstv. ríkisstj. og hv. alþm. telji sig ekki þurfa að hugsa sig tvisvar um, áður en þeir taka slík stórfelld erlend lán, og hvort það hefði ekki verið þess vert að reyna að afla lánsfjár innanlands til þeirra vegaframkvæmda, sem ætlunin er að fjármagna að verulegu leyti með erlendum lántökum. Ég spyr að þessu vegna þess, að í því verðbólguþjóðfélagi, sem við búum við, þarf ekki mikla spádómsgáfu til þess að láta sér detta í hug, að ekki líði langur tími, þangað til enn verði gengisfelling hér á landi, og þá er ég hræddur um, að nokkuð erfitt verði fyrir Vegasjóð að eiga að standa straum af mjög stórfelldum, erlendum lánum. Þetta vildi ég nefna til umhugsunar um þessi mál í heild, að það er vissulega verið að fara þarna út á braut, sem er engan veginn áhættulaus. En það, sem er þó sérstaklega til umr. nú í sambandi við þetta frv., er sú fjáröflun, sem það gerir ráð fyrir til vegaframkvæmda eða til Vegasjóðs. Eftir að hæstv. ríkisstj. hafði mannað sig upp í það í haust að setja hér á tímabundna verðstöðvun, sem á að standa nokkuð fram yfir næstu alþingiskosningar, þá gerðu ýmsir ráð fyrir því, að sú leið að hækka stórlega þær álögur, sem lagðar eru á benzínið, og hækka aðra þá skatta af umferðinni, svo sem áður hefur margsinnis verið gert, væri nánast útilokuð, a. m. k. væri útilokað að fara hana í stórum stíl. En þetta frv. sýnir að hæstv. ríkisstj. hikar ekki við það að fara enn hina gömlu leið þrátt fyrir sína verðstöðvun - þ. e. að hækka verulega benzínverðið og hækka þungaskattinn um hvorki meira né minna en 50%. Hv. síðasti ræðumaður, hv. 1. þm. Norðurl. v., er búinn að gera hér grein fyrir atkv. sínu og segist fylgja þessu frv. og þar með þeirri fjáröflunaraðferð, sem þar er lögð til. Hann sagði að vísu - ég skrifaði það orðrétt upp eftir honum - að hér væri enn með þessum hækkunum vegið í sama knérunn og áður. Þetta er hárrétt, því að þessi aðferð hefur verið notuð hvað eftir annað, þegar Vegasjóð hefur skort fé. Hv. 1. þm. Norðurl. v. var raunar í öðru orðinu nokkuð lukkulegur yfir því að vera nú samherji hæstv. samgrh. í þessu efni, enda þótt hann viðurkenndi, að hér væri enn vegið í sama knérunn og fyrr. Hann sló að vísu dálítið úr og í og sagði, að sér væri um og ó í þessu efni og gerði það nú allhreystilega, enda býst ég við, að hann væri tæplega orðinn form. Framsfl., ef hann kynni ekki þá list svona heldur í betra lagi. En ég er satt að segja dálítið hissa á því, að hv. form. Framsfl. skuli fagna því, að enn skuli vegið í sama knérunn í þessu efni og ætlunin skuli vera sú ofan á allar þær hækkanir . . .  Ég mun ekki fara út í einstök atriði þessa máls, en vil aðeins leggja áherzlu á það og vænta þess, að sú hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, athugi vel sinn gang og athugi, hvort ekki sé nú með því að vega enn í hinn sama knérunn, þ. e. með því að hækka enn benzínverð mjög verulega og þungaskattinn enn fremur, verið að ganga einum of langt í þessu efni, hvort ekki séu möguleikar á því að afla fjár til þessara framkvæmda, sem allir viðurkenna, að séu þarfar og nauðsynlegar, með öðrum hætti og þá alveg sérstaklega, hvort ríkissjóður í því góðæri, sem nú er óneitanlega, væri ekki fær um það að sjá af nokkru meira til Vegasjóðs en hann gerir af þeim tekjum, sem hann hefur al umferðinni. Sú hækkun, sem hér er ráðgerð, þ. e. að hækka benzínlítrann úr 13.30 kr. í 15.50 kr. eða um 2.20 kr. ofan á benzínhækkun, sem varð fyrr á þessu ári af erlendum rótum runnin, þýðir enn mjög verulega aukna skattlagningu - ekki aðeins á alla þá, sem eiga og nota bíla, heldur á alla, sem nota bíla með ýmsu móti, því að það gefur auga leið, að þessi hækkun er það mikil, að hún verður áreiðanlega talin næg forsenda fyrir einhverjum hækkunum í sambandi við bílanotkun. Reynslan hefur verið, að slíkar hækkanir eru leyfðar, þegar rök eru talin fyrir þeim, jafnvel á verðstöðvunartímum, sem svo eru kallaðir. Ég ætla aðeins að nefna hér nokkrar tölur í sambandi við það, hvað þessi aukna skattlagning þýðir, og kem þá fyrst að benzínverðinu. Mér er tjáð, að það sé ekki óeðlilegt að gera ráð fyrir, að bíll af venjulegu tagi, sem til að mynda iðnaðarmaður notar til sinna þarfa, fari með 2000 benzínlítra á ári, og er þá gert ráð fyrir 15–18 þús. km akstri. Og sé reiknað með þessari benzínnotkun á ári, sem ekki mun teljast mikið, þá er hér um að ræða nýjan skatt ofan á það, sem fyrir er, sem nemur 4–5 þús. kr. á venjulegan smábíl á ári. En á stóra bíla og eyðslufreka eins og jeppa þá munar þetta að sjálfsögðu miklu meira. Þá er um hærri upphæðir að ræða. Þetta kemur, eins og ég sagði, ofan á það, að allur rekstrarkostnaður bíla hefur hækkað verulega á þessu ári. Samkv. því, sem Fél. ísl. bifreiðaeigenda hefur gefið upp, þá hefur rekstrarkostnaður sparneytins smábíls frá 1. október 1969 til 1. október 1970 hækkað um 13 þús. kr. Það er vitað mál, að hér eru þeir margir - og hefur farið fjölgandi á undanförnum árum - sem þurfa að nota bíl við vinnu sína, og þetta eru engan veginn eingöngu efnaðir menn. Þetta eru menn, sem hafa miðlungstekjur, og þá munar vissulega um það að verða enn að bæta við skatti, sem nemur 4–5 þús. kr. á ári í hækkuðu benzínverði. Að því er snertir þungaskattinn, þá skilst mér, að þar sé um allmiklu meiri hækkun að ræða en á benzínverðinu. Og þó að ég sé ekki e. t. v. nægilega vel kunnugur þeim málum, þá skilst mér, að þarna muni vera um 50% hækkun að ræða - eða geta verið það. Mér er tjáð, að þungaskattur af bíl, sem er talinn meðalbíll - meðalvörubíll, sem brennir dísilolíu, muni vera um 1.30 kr. á ekinn km. Og ef reiknað er með meðalnotkun slíks meðalbíls, þá borgar hann, að því er mér er tjáð, nú um 42 þús. kr. í þennan þungaskatt, en sú greiðsla yrði eftir hækkunina, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, um 63 þús. kr. Þetta er svo verulega mikið hærra af stórum vörubílum, því að þar getur gjaldið komizt upp í 2.05 kr. á hvern ekinn km, og mér er tjáð, að hækkunin ein, sem frv. gerir ráð fyrir, geti numið um 30 þús. kr. á bíl á ári. Hæstv. samgrh. hefur bæði nú og áður vikið að því og fært fram sem rök fyrir benzínhækkunum og hækkunum á þungaskatti, að hér sé benzínverð - og verði jafnvel ekki eftir þessar hækkanir - ekki hærra og jafnvel lægra en sums staðar í nálægum löndum. Eins og þegar hefur verið bent á, þá er nú erfitt um samanburð í þessu efni milli landa, þar sem kaupgjald og kaupgeta er mismunandi. Það er einnig annað, sem kemur þarna til greina svo sem styrkleiki benzíns, en ég hygg, að það sé ekki öruggt, að það sé um sömu tegund eða sama styrkleika benzíns að ræða, þ. e. að sums staðar, þar sem verðið kann að vera eins hátt eða hærra en hér, kunni oktantala benzínsins að vera hærri en hér. Þetta er mér að vísu ekki fullkunnugt um. Ég veit, að þessi styrkleiki var allmiklu lægri hér á landi fyrir nokkrum árum en í nálægum löndum. Það mun hafa verið hækkað eitthvað, en ég efa þó, að oktantalan eða styrkleikinn sé hinn sami hér og í nágrannalöndunum, sem nota annars konar benzín. En loks er það, sem ég tel ástæðu til að leggja áherzlu á og hafa í huga, þegar er enn á ný einmitt verið að auka skatta á bifreiðar hér á landi, og það er, að bíllinn gegnir í raun og veru stærra hlutverki hér en í flestum nálægum löndum - og ég vil segja í flestum eða öllum Evrópulöndum. Þar er um ýmis önnur flutningatæki að ræða svo sem járnbrautir og sporvagna og ýmis rafknúin farartæki, en hér í þessu stóra og strjálbýla landi er óhætt að fullyrða, að bíllinn sé alls ekki lúxus lengur, heldur nauðsynlegt farartæki, og á ég þá í rauninni ekkert síður við sendiferðabíla og fólksbíla af venjulegri og hæfilegri stærð og gerð en vörubíla. Í rauninni er bíllinn hér á landi orðinn það, sem hesturinn var fyrir Íslendinga hér áður fyrr, og sem betur fer, þá hafa margir með meðaltekjur og jafnvel minna en meðaltekjur komizt yfir slíkt farartæki og telja það ekki aðeins gagnlegt, heldur jafnvel nauðsynlegt í sumum tilfellum fyrir sína vinnu. Það hljóta að vera takmörk fyrir því, hvað hægt er að leggja mikla skatta á þá menn, sem nota bíla þannig í rauninni í þágu atvinnu sinnar að meira eða minna leyti - fyrir utan önnur þau lífsþægindi, sem bílarnir geta veitt og veita mönnum. Hér hafa orðið miklar hækkanir á undanförnum árum bæði fyrir tilverknað hins opinbera, Alþ. og ríkisvalds, og fyrir utanaðkomandi áhrif vegna vaxandi tilkostnaðar á mörgum sviðum. Og ég spyr, hvort nú sé ekki e. t. v. of langt gengið í þessum efnum og hvort það sé ekki alveg sérstaklega varhugavert og slæmt fordæmi af ríkisvaldsins hálfu að láta lögfesta slíkar hækkanir sem þessar á verðstöðvunartímum. Hver er þá alvara hæstv. ríkisstj, með verðstöðvun sinni, ef ríkisvaldið sjálft gengur þannig á undan með heldur slæmu fordæmi og leyfir sér að hækka verð á nauðsynlegum hlutum, en bannar öðrum slíkt? Annaðhvort er þá um það að ræða, að ríkisvaldið ætli sér hér annan og betri hlut en öðrum - að það megi hækka verð, þó að það banni öðrum slíkt, eða þá hitt, að þetta sé vottur um það, að þessari verðstöðvun verði ekki framfylgt svo út í æsar, að ekki verði um ýmis frávik að ræða bæði hjá ríkisvaldinu og öðrum. Ég vil að lokum leggja á það áherzlu, að sú n., samgmn., sem fær þetta mál til athugunar, kanni það rækilega, hversu háar upphæðir það eru, sem ríkisvaldið tekur enn einu sinni af umferðinni og af bifreiðaeigninni og notar til annarra hluta en vegaframkvæmda, og hvernig og hvort ekki séu möguleikar á því að ná hluta af því í Vegasjóð og hvort ríkissjóður sé ekki fær um það einmitt nú að sjá þar af meira fé en hann hefur áður gert í þessar vegaframkvæmdir og láta meiri hluta og helzt allt, sem af umferðinni er tekið, ganga til Vegasjóðs eða vegaframkvæmda. Enginn neitar því, að hér er þörf á verulegu átaki í sambandi við vegamálin, en hitt er, held ég, verulegt umhugsunarefni, hvort hægt er, eins og hv. 1. þm. Norðurl. v. orðaði það réttilega, sí og æ að vega í sama knérunn. Ég hygg, að það hljóti að vera einhver takmörk fyrir því, hve miklu er hægt að hlaða á umferðina bæði með hækkuðu benzínverði og hækkuðum þungaskatti. Ég tel svo að lokum, herra forseti, ástæðu til þess að kynna hér stutta ályktun, sem Landssamband vörubifreiðastjóra hefur gert í sambandi við þetta mál. Það kann nú að vísu að vera, að alþm. kippi sér ekki upp við það, þó að þeir, sem þessi mál mæða einna mest á eins og bifreiðarstjórar, mótmæli, en ég tel þó, að í þeirri ályktun, sem ég hef hér fyrir framan mig frá Landssambandi vörubifreiðastjóra, sé um að ræða nokkrar upplýsingar, sem ástæða væri til, að hv. alþm. hefðu í huga í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Ályktunin er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Landssamband vörubifreiðastjóra leyfir sér hér með að mótmæla harðlega frv. því um breytingar á vegalögum, sem ríkisstj. hefur nú lagt fram á Alþ. og felur í sér nýjar og auknar álögur á eigendur ökutækja í landinu og stórfellda árás sérstaklega á lífskjör þeirra, sem hafa akstur eigin vörubifreiða að atvinnu sinni. Er þetta þriðja stórhækkunin á útgjöldum þessarar atvinnustéttar á rúmlega tveggja ára tímabili. Með l. nr. 7 frá 1968 var þungaskattur bifreiða hækkaður um rúmlega 100% frá því, sem hann hafði verið áður, en jafnframt var heimilað í sömu lögum að setja ökumæla í bifreiðir yfir 5 tonn, en með þeirri innheimtuaðferð átti að greiða þungaskatt miðað við hvern ekinn km. Var reglugerðin um ökumæla sett 1970 og byrjað að reikna þungaskattinn eftir ökumælum hinn 1. ágúst 1970. Var í það látið skína, að hér væri aðeins um breytta innheimtuaðferð þungaskattsins að ræða, sem ekki ætti að hafa í för með sér heildarhækkun skattsins, heldur mundi skattinum með henni, þeirri skattahækkun, sem ákveðin var í lögunum frá 1968, verða jafnað niður réttlátlega á eigendur vörubifreiða eftir notkun þeirra og nýtingu. Það hefur hins vegar sýnt sig þann tíma, sem ökumælarnir hafa verið í notkun, að innheimtuaðferðin sjálf, þ. e. þeir taxtar, sem eftir er farið, virðist hafa í för með sér verulega hækkun þungaskattsins ofan á hækkunina, sem ákveðin var með lögunum nr. 7 frá 1968. Er því harðlega mótmælt sem lögleysu, að hægt sé að hækka með reglugerðarákvæðum einum saman opinber gjöld, sem ákveðin hafa verið með lögum og eiga að ákveðast með lögum. En þrátt fyrir þessar staðreyndir á nú enn einu sinni að hækka þungaskattinn um 50% með því lagafrv., sem nú hefur verið lagt fram, og er þá miðað við, að sú hækkun komi ofan á þungaskattinn, eins og hann er nú orðinn eftir hækkunina 1968 og eftir hina breyttu innheimtuaðferð með ökumælum. Er augljóst, að með þessum gegndarlausu stórfelldu hækkunum á útgjöldum atvinnubifreiðastjóra á tímabili almennrar verðstöðvunar er verið að kippa heilbrigðum rekstrargrundvelli undan rekstri vörubifreiða í landinu. Leyfir Landssamband vörubifreiðastjóra sér að skora á hæstv. ríkisstj., að hún taki tillit til þessara mótmæla og breyti frv. sínu um hækkun þungaskattsins í samræmi við þau.“ Vörubílstjórafélagið Þróttur í Reykjavík hefur einnig gert samþykkt um þetta mál, og fer hún mjög í sömu átt, án þess að ég sjái ástæðu til þess að lesa hana hér. Ég vil að lokum leggja á það áherzlu, að ég tel, að hv. n., sem kemur til með að fjalla um þetta mál, eigi að leggja á það áherzlu að athuga, hvort ekki er gengið helzt til langt í álögum í þessu frv. og hvort ekki gæti verið um að ræða, að einmitt nú, þegar heldur vel horfir hjá ríkissjóði, væru tök á því, að hann skilaði því eða hluta af því, sem til hans rennur af umferðinni, eins og hún er nú.



Herra forseti. Það var rétt hjá hæstv. samgrh., að þm. hefðu fengið að sjá þetta frv. nokkru áður en það kom fram. Það var rætt í mínum þingflokki, og ég gerði þá þegar í stað aths. við þá hækkun, að þungaskattur ætti að hækka um 50% - taldi hér alltof stórt stökk á ferðinni og varla réttlætanlegt. Þess vegna vildi ég gera fsp. um það til hæstv. ráðh., hvort ekki væru tök á því með einhverju móti að skoða hlutföllin hér á milli benzínskattsins og þungaskattsins í þeim tilgangi, að benzínið færi þá upp í heila krónu og stæði ekki á aurum, eins og hæstv. ráðh. nefndi, en þungaskatturinn lækkaði. Það er augljóst mál, að hér bitnar þungaskatturinn á vissum bílategundum - bílategundum, sem eru í framleiðslu landsmanna, landbúnaði og sjávarútvegi fyrst og fremst og einnig að verulegu leyti í vöruflutningum. Þessi þungaskattur mun koma inn í verðlagið. Og ég spyr hæstv. ráðh.: Hefur það verið reiknað út, hversu mikið vöruverð hækkar vegna þessara hækkana? Um hversu margar krónur? Hvernig kemur þetta fram á verði á mjólkurlítranum? Hvaða áhrif hefur þetta á flutning á vörum til Akureyrar eða Austfjarða með langferðabílum? Þetta skiptir verulegu máli. Einnig er það mjög óeðlilegt, að ein stétt manna, sem eru vörubílstjórar - þótt þeir vinni með mismunandi hætti að flutningum - taki á sig á svo stuttum tíma jafnstórkostlega hækkun og fram kom í ályktun þeirri - en ég hafði nú ekki heyrt hana áður - sem lesin var hér upp af síðasta ræðumanni, og er það næsta undarlegt að elta eina stétt manna með svo snöggum hækkunum á svo skömmum tíma. Það hygg ég einsdæmi, og væri gott ef hæstv. ráðh. gæti nefnt mér dæmi um aðra hliðstæðu. Það má segja, að eftirspurn hjá þessum mönnum er nokkuð teygin, og hækki þeirra taxtar mjög ört, þá leitast mjög mörg fyrirtæki við að eiga sína eigin bíla og reyna að draga úr notkun vörubíla eftir beztu getu. Það eru eðlileg viðbrögð við slíkri skyndihækkun. Það kynni því að koma fram bókstaflegt atvinnuleysi hjá þessari stétt manna, ef svo snögglega er ráðizt í hækkun. Það er mín skoðun. Hins vegar vil ég láta það í ljósi, að ég er tilbúinn að standa að því, að benzín hækki. Ég vorkenni ekkert því fólki, 20–30 þús. manns, sem fer út úr Reykjavík um verzlunarmannahelgina og eyðir fleiri þúsundum króna í benzín og aðra vitleysu um þessa einu helgi, en ég hef samúð með þeim mönnum, sem búa við stopula atvinnu og verða að treysta á, að landbúnaður og sjávarútvegur og aðrir vöruflutningar séu eðlilegir hér á landi. Ég bið hæstv. samgmn. að athuga þetta gaumgæfilega, og það væri æskilegt, ef hæstv. ráðh. vildi tjá sig eitthvað í þessu efni. E. t. v. hefur þetta verið unnið svo hávísindalega, að ekki sé nokkur leið að hnika þessu til. En ég vil þá spyrja: Hvaða aðilar unnu það? Ef það er Vegagerð ríkisins eingöngu, þá treysti ég henni ekki, þar sem ég bý í Kópavogi og hef séð jafnátakanlega vitleysu og þar hefur átt sér stað. Ef þeir hafa unnið það einir, þá trúi ég þeim varlega. Einnig mætti spyrja: Hvernig verður háttað endurgreiðslum vegna jeppabifreiða í landbúnaði? Mér er tjáð, að þar séu allveruleg brögð í tafli í sambandi við þungaskatt og jalnvel eignaraðild að bílunum. Allt þetta þarf að koma fram, þegar við erum að meta og vega tekjumöguleika, og eins og kemur fram i frv., gera rn. eða Vegagerð ríkisins ákveðnar áætlanir um tekjur, en svo stendur hér, að brúttórauntekjur séu yfirleitt lægri, og er hér reiknað með í frv. 23% alföllum, eins og segir í aths. Það er kannske erfitt að koma því við, að menn misnoti ekki rétt sinn til að fá endurgreiðslu, en e. t. v. væri það athugandi að fella hana alveg niður. Það er líka viðkvæmt mál, en fyrst við erum með stórauknar álögur, sem nema tugum milljóna á ákveðna stétt manna, mætti þá ekki athuga, að sumir hefðu ekki möguleika á að hagnast á því ólöglega. Það finnst mér a. m. k. lágmarkið. Að öðru leyti vil ég taka undir það, sem sagt hefur verið hér af ræðumönnum, að við þurfum auðvitað að tryggja Vegasjóði nægilegar tekjur, og ég vil standa að því, og ég vona, að menn misskilji mig ekki þannig, þó að ég ætlist til, að tekjuöflun eigi að vera með eilítið öðrum hætti. Þeir, sem eyða miklu benzíni hugleiða það yfirleitt mjög lítið. Menn fara hér ákaflega mikið í bifreiðum á morgnana í vinnu, heim í mat og svo á bíó, og þeir hugsa yfirleitt lítið um þessi rekstrarútgjöld. Hins vegar er það mjög viðkvæmt mál, þegar þungaskattur hækkar upp í 40–60 þús. kr. eða jafnvel enn meir. Það kemur hér fram, að yfir 1000 bílar samkv. skrá á bls. 8 eru yfir 6 tonna þunga, og þetta sýnist mér vera veruleg og tilfinnanleg skattahækkun, sem þessir bílar verða að taka á sig - mjög veruleg - og nemur fljótlega alls nokkuð yfir 40 millj. kr. og hækkunin þá samtals mikið á 3. tug milljóna. Þetta er veruleg skattaálagning og kemur skyndilega. Okkur er öllum ljóst, að betra skipulag þarf að vera á framkvæmd vegáætlunar. Ég veit ekki, hvort það er rétt áætlað, en verði vegaframkvæmdin ekki með meiri hraða en á henni var hér upp úr Reykjavík, þá virðist mér, að það muni taka hátt í 100 ár að komast bara til Akureyrar. Auðvitað er slíkur hraði óhugsandi, og það fagna allir því að eiga góða vegi, og ég vil taka undir það, að það er mikill ávinningur að góðum vegum. Það dregur úr eldsneytisnotkuninni, og það dregur geysilega úr viðhaldi bifreiða, sem er líka fé fyrir bíleigendur bæði meiri háttar og minni háttar. Að öðru leyti skal ég ekki lengja þessar umr., en ég vildi vonast til þess, að það væri tekið til mjög vinsamlegrar athugunar, hvort ekki eru einhver tök á því að færa þungaskattinn niður á við frá því, sem frv. gerir ráð fyrir, og athuga um eilitla hækkun á benzíngjaldi á móti.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð hér um. Vitanlega er það eðlilegt, að hv. þm. taki til máls og ræði um þetta mál, og ekkert óeðlilegt, þótt sitt sýnist hverjum í þessu máli. Hér er um stórmál að ræða. Hér er um það að ræða að afla Vegasjóði tekna. Allir þeir, sem tekið hafa til máls, eru sammála um það, að þess þyrfti. Það hefur verið á það minnzt, að æskilegt væri, að ríkissjóður legði meira fram og hægt væri að lækka þungaskattinn og benzínið jafnmikið. Ég er þessu algjörlega sammála. En nú er verið að afgreiða fjárlög, og ég held, að hæstv. fjmrh. og fjvn. séu sammála um það, að það sé óvarlega farið að auka útgjöld ríkissjóðs að þessu sinni meira en fjvn. hefur lagt til - eða a. m. k. meiri hluti hennar. Og það er alveg áreiðanlegt, að bæði ríkisstj. og þm. eru sammála um það, að það væri æskilegt, að ríkissjóður stæði þannig, að hann gæti lagt meira fjármagn til veganna, til þess að þungaskattur og benzínverð gæti verið lægra, en það eru margar kröfur á ríkissjóð, og það er talið alveg sjálfsagt og nauðsynlegt að afgreiða fjárlög greiðsluhallalaus. Það hefur komið fram í þessum umr. hjá fleirum en mér, að ríkissjóður hefur í seinni tíð aukið framlög sín til veganna. Ríkissjóður greiðir á árinu 1970 82 millj. kr. til veganna í vexti og afborganir og hefur þannig tekið að sér meginhluta af þeim þunga, sem af lánunum stafar. Vegasjóður hefur hins vegar greitt á þessu ári aðeins 14 millj. kr. í þessu skyni. Þótt vextirnir vitanlega lækki vegna afborgana, sem hafa farið fram á þessu ári, má gera ráð fyrir, að með því viðbótarframlagi, sem lagt er til, að ríkissjóður leggi fram, þá verði ríkissjóðsframlagið á næsta ári 125 millj. kr. Þetta viðurkenna nú allir, að er framför og er spor í rétta átt, en það er sannleikurinn í málinu, að það þótti ekki fært að láta ríkissjóð að þessu sinni leggja meira fram en þær 47 millj. kr., sem í frv. eru. Hv. 1. þm. Norðurl. v. gerði aths. við 2. gr. frv. og taldi eðlilegt að athuga það mál frekar og ákveða það, hvort ekki væri eðlilegt, að vegáætlun væri lögð fram um leið og fjárlagafrv. En þetta hefur ekki verið talið fært, og vegamálastjóri og rn. eru sammála um það. Ég tel ekki eðlilegt að tala um sleifarlag í þessu efni, þótt þetta hafi ekki verið talið fært, og ég tel eðlilegt, að í lögunum verði þetta orðað eins og í frv. er lagt til, að þetta verði gert, svo fljótt eftir þingsetningu sem auðið er. Það geta vitanlega mörg atvik til þess legið, að það sé ekki fært að gera þetta fortakslaust samtímis og fjárl. eru lögð fram en eins og hv. 1, þm. Norðurl. v. sagði, að hann teldi ekki ástæðu til að gera þetta að neinu stórmáli, þá gildir það sama um mig, þ. e. ef hv. alþm. að athuguðu máli sýnist sjálfsagt að breyta þessu, verður það ekki heldur neitt stórmál hjá mér. Hv. 5. þm. Reykn., Gils Guðmundsson, taldi mjög óeðlilegt að leggja þetta frv. fram og bera fram svona miklar hækkunartillögur á verðstöðvunartíma. Það má segja, að þetta hefði verið óeðlilegt, ef ekki hefði verið ráð fyrir þessu gert, um leið og verðstöðvunarlögin voru rædd og hv. alþm. gert það ljóst, að það væri von á tillögum um hækkun á benzíni og þungaskatti. Og það var gert ráð fyrir því í öllum útreikningum, að þetta gæti valdið hækkun á vísitölunni, og það er allt með í dæminu. Þess vegna er það ekkert óeðlilegt, að það kemur mönnum ekkert á óvart í þessu sambandi. Það má vera, að hv. þm. hafi ekki verið hér á Alþ., þegar verðstöðvunarlögin voru rædd. Ég held, að það hafi ekki verið og þess vegna sé honum þetta ekki eins ljóst og öðrum hv. þm., og má það eðlilegt teljast, þar sem hann var fjarverandi. Hv. landsk. þm., Jón Árm. Héðinsson, gerði aths. við þungaskattinn og fannst hann vera of hár og ekki rétt hlutfall á milli hækkunar þungaskattsins og benzínverðsins. Hv. þm. telur eðlilegt að hækka benzínið meira, en lækka þungaskatt að sama skapi. En það er nú svo, að það hafa verið gerðir nákvæmir útreikningar í þessu sambandi. Það hefur verið gert hjá Vegagerðinni, þótt hv. þm. trúi henni misjafnlega, það hefur verið gert í Efnahagsstofnuninni og það hefur verið gert í samgrn., og það er talið eðlilegt hlutfall milli þungaskattsins og benzínverðsins, eins og lagt er til í frv. Þótt þungaskatturinn verði nú hækkaður um 50%, þá er hann ekki sérstaklega stór hluti af útgerðarkostnaði bílsins. Í samningum við Vegagerðina er gert ráð fyrir því, að þetta vegi 5% af útgerðarkostnaði eins og þungaskatturinn er nú og yrði þá væntanlega 7.5% eftir hækkunina. Af þessu leiðir, að þetta er ekki stór hluti af útgerðarkostnaðinum. Það er rétt, að þungaskatturinn hefur hækkað nokkuð mikið hjá mörgum á þessu ári, eftir að gjaldmælarnir komu í bílana, en það er vegna þess, að atvinna hefur verið meiri hjá vörubílum seinni hluta þessa árs en var t. d. í fyrra. Og ég hef rætt við forystumenn vörubifreiðastjóra um þetta, og þeir viðurkenndu það, að það hefði verið meiri atvinna seinni hluta þessa árs en oft áður. Það leiðir til þess, að það er meiri akstur, það er greitt eftir gjaldmæli og það veldur hærri skatti. En það verður ekki til þess að gera gjaldgetu þessara manna minni, þótt þeir greiði hærri skatt eftir gjaldmæli, vegna þess að skatturinn hækkar aðeins vegna þess, að það er meira ekið. Nú var það svo, að það var gefin út reglugerð á s. l. vori, áður en gjaldmælarnir voru settir í, og þá var miðað við, að með sama akstri greiddi bifreiðarstjórinn sama gjald og áður. Það var miðað við 30 þús. km, og með því að aka 30 þús. km, þá átti hann að greiða jafnmikinn skatt og hann hafði greitt áður en gjaldið var tekið samkv. gjaldmæli. Og með því að setja gjaldmæla í bifreiðarnar leiðir það til þess, að margir borga hærra vegna þess, að gjaldmælirinn er í bílnum, en þeir munu verða fleiri, sem borga minna, af því að þeir aka lítið. Og þar vil ég nefna þá, sem aka í sjávarþorpum. Þeir borga minna, eftir að gjaldmælirinn er kominn í bifreiðina en áður. Það hafa margir talað við mig og sagt: Ja, bifreiðin mín, henni er aðeins ekið niður á bryggju og upp í frystihús, og þetta eru kannske 10 þús. km á ári. En áður en gjaldmælirinn kom, þá var þessi bifreiðarstjóri látinn greiða samkv. 30 þús. km taxtanum, og það var óréttlátt. Þess vegna voru gjaldmælarnir upp teknir. Og ég fullyrði það, að það verður meiri hluti vörubifreiðastjóra, sem greiða lægra gjald eftir þessa hækkun en þeir greiddu áður, á meðan þungaskatturinn var miklu lægri, áður en gjaldmælirinn kom. Það mun sannast og sýna sig. Og það er vitanlega réttlátt að borga þungaskatt samkv. gjaldmæli á þessum þungu bílum eftir því, hvað þeir nota vegina og hvað þeir aka mikið, eins og það er réttlátt að taka benzínskatt. Þeir, sem aka mikið á benzínbifreiðum, aka um vegina og slíta þeim, en þeir borga líka miklu meiri benzínskatt en hinir, sem aka lítið. Þannig er þetta hvort tveggja eðlilegt, þ. e. að það sé gjaldmælir í dísilbílnum og að það sé skattur á benzíninu, og að athuguðu máli hefur þetta hlutfall verið talið eðlilegt. Það hefur stundum verið talað um, að það væri ekki nægilega gott skipulag hjá Vegagerðinni, þ. e. að framkvæmdirnar þar gengju ekki nógu vel, og það hefur þá stundum verið vitnað í það, hvað langan tíma hefur tekið að gera veginn hér út úr Reykjavík, sem nú er loksins búinn. En menn hafa ekki tekið það með í reikninginn, að þessi vegur er miklu breiðari en venjulegur þjóðvegur, þótt hraðbraut sé, og þarna hefur orðið að sprengja og brjótast í gegnum klappir, þannig að það er sem betur fer ekkert sambærilegt. Menn geta talað um 100 ár sér til gamans, en ég vil þá minna á það, að það er gert ráð fyrir því, að hraðbraut verði lokið upp í Kollafjörð á árinu 1971–1972 og austur að Selfossi á sama tíma, og það hlýtur þó að vera talinn eðlilegur hraði í vegaframkvæmdum hér á landi. Það er talað um endurgreiðslur vegna benzíns á jeppabifreiðar. Það er gert ráð fyrir þessum endurgreiðslum, sem eru, að mig minnir, 21 millj. kr., þ. e. að endurgreiða benzín, sem notað er á dráttarvélar. Dráttarvélum, sem nota benzín, fer nú fækkandi, en eru þó allmargar til í landinu, og ég hygg, að menn séu sammála um, að það sé ekki sanngjarnt að láta greiða benzínskatt af dráttarvélum, sem aldrei fara út á vegi - skatt, sem er ætlaður til þess að byggja upp vegina. Það eru endurgreiðslur vegna benzíns á jeppa líka, dísiljeppa, landbúnaðarjeppa, og það er ekki gert ráð fyrir því að breyta því fyrirkomulagi. Það á að haldast. En ég er sammála hv. síðasta ræðumanni um það, að það er nauðsynlegt að tryggja það, að þessar endurgreiðslur séu ekki misnotaðar. Fjmrn. hefur gefið út reglugerð í þessu efni. Það hefur verið sagt stundum, að þetta fyrirkomulag hafi verið misnotað, en ég held, að það hafi aldrei verið sannað. Og ég trúi því, að hreppstjórar og sýslumenn gæti þess, að þessi reglu erð sé ekki brotin, og haldi sig innan þess ramma. E~g trúi því. Og ég veit ekki til þess, að það hafi komið fram sem staðreynd, að þetta hafi verið misnotað. En vitanlega er það sjálfsagt að tryggja það, að það verði ekki. Hv. samgmn. tekur þetta mál fyrir. Form. hv. n. sagði mér, að vegamálastjóri kæmi til fundar í n., og tel ég það mjög gott, að hann sé kallaður fyrir n. til þess að gefa upplýsingar í málinu, sem n. kynni að óska eftir, en hv. alþm. hafa ekki enn fengið.



Herra forseti. Ég má til með að leiðrétta þann meinlega misskilning, sem kom fram hjá hv. 5. þm. Reykn., þegar hann lét að því liggja, að í minni ræðu hefði það falizt, að ég fagnaði þessu frv. Það er nú alveg þveröfugt. Ég sagði í mínu máli einmitt, að þetta frv. væri sannarlega ekki fagnaðarefni. Ég sagðist að vísu mundu fylgja þessu frv. af illri nauðsyn. Ég sagði, að hvorugur þeirra kosta, sem fyrir hendi væru, væri góður, og margt fleira sagði ég í þeim dúr. Þess vegna er mér alveg ráðgáta, hvernig hann hefur fengið þann skilning út úr mínu máli. Ég vona, að það stafi af því, að hann hefur eitthvað truflazt af hávaða, sem kom annars staðar frá, á meðan ég var að tala hér í þessari hv. d., því að mér dettur ekki í hug að væna hann um það að hafa viljað fara skakkt með þetta, enda vitnaði hann orðrétt í önnur ummæli mín, sem hann hafði skrifað niður, þar sem mitt sjónarmið í þessu máli kom nokkuð glögglega fram. Hann hneykslaðist á því, hv. ræðumaður, að ég hafði sagt, að mér væri um og ó í þessu sambandi, en ég verð nú að segja eftir að hafa hlýtt á þá ágætu ræðu, sem hv. 5. þm. Reykn. flutti hér áðan, þá mundi ég segja frá henni á þá lund, að honum hefði verið um og ó. Ég heyrði hann aldrei lýsa því yfir, hvort hann væri með málinu eða á móti, hvort hann mundi greiða atkv. með þessu eða á móti. Nei, það er sannleikurinn, að það er hvorugur kosturinn góður í þessu máli. Út af því, sem hv. 5. landsk. þm. sagði, þá álít ég rétt og vil taka undir það með honum, að það, sem hann setti hér fram, verði athugað í samgmn., og ég tel eðlilegt, að samgmn. fái auk vegamálastjóra til viðtals við sig fyrirsvarsmenn vöruflutningabifreiða, sem hafa sérstaklega sett fram kvörtun einmitt í sambandi við þá nýju innheimtuaðferð, sem tekin hefur verið upp á þessu gjaldi. Ég álít sjálfsagt að skoða þetta mál þannig, því að þó að það hafi verið samkomulag um að fylgja þessu máli í megindráttum, þá er það vitaskuld ekki á þann veg, að það megi ekki athuga ýmsar breytingar á þessu, ef unnt er að færa það til betri vegar. Hitt er svo annað mál, að þegar hæstv. ríkisstj. kemur til stjórnarandstöðu og leitar samkomulags og samstöðu um eitthvert mál, þá gerum við gjarnan ráð fyrir því, án þess að það sé orðað sérstaklega, að stjórnarflokkamenn standi þar allir að, því að það gæti náttúrlega haft sína þýðingu fyrir framvindu mála, ef stjórnarflokkamenn fengju að leika lausum hala í málum eins og þessum. En ég vil segja það, að ég er alls ekki að halda því fram, að hæstv. samgrh. hafi neitt sagt um það, að allir stjórnarflokkamenn væru sammála um þetta mál - alls ekki, en ég gekk út frá því. Og ég vil segja það, að það verður maður náttúrlega að gera, þegar við mann er þannig talað, en ég geri ekki ráð fyrir því, að það hafi átt að skilja hv. 5. landsk. þm. þannig, að hann væri á móti málinu.  En að lokum vil ég aðeins drepa á það, sem kom fram hjá hæstv. samgrh. og er náttúrlega stærsta atriðið í öllum þessum málum og við þurfum að athuga og ræða, og það er framkvæmdin í vegamálum og allt skipulagið á þeim málum. Það kann allt að vera í góðu lagi. Ég vil ekki dæma um það, en það er mjög mikil ástæða til þess að fylgjast með í þeim efnum. Og við höfum heyrt það, að það er ekki langt síðan, að hingað kom maður frá Ameríku og taldi sig geta gert vegina með allt öðrum og fljótari hætti en hér hefur verið gert. Ekki veit ég, hvort slíkt hefur við rök að styðjast. En það, sem ég vil undirstrika, er það, að við verðum að vera opnir í þessum efnum og læra af öðrum.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, 1. þm. Norðurl. v., sagði út af þeim fáu orðum, sem ég lét falla í hans garð eftir þá ræðu, sem hann hélt hér fyrr í dag, að ég hefði víst eitthvað truflazt í sambandi við hávaðann í flokksbróður hans í Nd. hér áðan. En það var held ég ekki. Mér fannst hins vegar ástæða til þess að vekja aðeins athygli á þeim einkennum ræðu hv. þm., hversu hann sveiflaði sér lipurlega fram og til baka ýmist yfir að hæstv. samgrh. til að vera fylgjandi málinu eða út á hinn kantinn til að vera svona næstum því á móti málinu, þannig að ég dáðist að þessum léttleika hans - hvernig hann sveiflaði sér þannig fram og til baka eins og Íslandsmeistari í stórsvigi.



Herra forseti. Þetta frv. var flutt í hv. Nd. til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út í september s. l. Efni brbl. var það að taka inn í háskólalög ákvæði um nám í almennum þjóðfélagsfræðum. Háskólinn hafði ekki óskað eftir því, að sérstök háskóladeild væri stofnuð í sambandi við þetta nýja nám í almennum þjóðfélagsfræðum, heldur eftir því, að stofnað yrði til sérstakrar námsbrautar og skyldi námið stundað í nokkrum af deildum Háskólans og yrði það undir sérstakri stjórn. Féllst ríkisstj. á þetta sjónarmið Háskólans, og voru brbl. sett í samræmi við óskir stofnunarinnar. Hv. menntmn. hefur aukið við frv. nokkuð í samráði við mig og Háskólann. Aðalbreytingin er fólgin í því, að nú skuli heimilað að stofna sérstaka deild, sérstaka þjóðfélagsfræðadeild, í Háskólanum að fengnum till. háskólaráðs og umsögn rektors og háskólaritara. Það var andstaða gegn því á s. l. sumri í Háskólanum, að slík deild yrði stofnuð. Nú virðist svo sem sú andstaða sé orðin minni. Ég mun ekki stofna sérstaka deild, nema Háskólinn geri till. um það. Málið var afgr. shlj. í hv. Nd. samkv. einróma meðmælum hv. menntmn. Ég vona, að eins fari hér, að ekki verði ágreiningur um málið. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.