Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér með fylgi ég úr hlaði frv. til l. um veitingu ríkisborgararéttar. Þetta frv. er sama efnis og frv. þau sem að venju eru lögð fram á hverju reglulegu Alþingi. Það hefur að geyma nöfn 17 erlendra ríkisborgara sem óska eftir því að öðlast íslenskan ríkisborgararétt. Ég tel ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um frv. á þessu stigi, en leyfi mér að óska þess að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Undanfarin misseri hefur það gerst hér, sem gerst hefur einnig víðast hvar í löndunum í kringum okkur, að orðið hefur svokölluð vídeó-sprenging eða vídeó-bylting. Fyrirtæki, sem leigja út kvikmyndir og ýmiss konar efni á myndböndum, hafa sprottið upp eins og gorkúlur - ekki aðeins hér á þéttbýlissvæðum höfuðborgarinnar, heldur og hvarvetna, að ég hygg, í þéttbýli út um allt land. Þessi fyrirtæki hafa á boðstólum kvikmyndir af ýmsu tagi, upp og ofan eins og gengur og gerist, góðar myndir, slakar myndir og allt þar á milli og raunar niður í það að hafa hér á boðstólum myndir sem engum manni eru boðlegar. Um þetta hefur margt verið rætt og ritað og raunar mun það liggja fyrir að nokkur hluti þeirra myndbanda, sem hér eru á markaði í slíkum leigum, er ekki fenginn með eðlilegum hætti. Þá á ég við það, að ekki hafa verið greidd af þeim tilskilin gjöld og þau hafa ekki verið flutt inn löglega. Nú býst ég við að mikill meiri hluti þeirra manna sem reka slík fyrirtæki sé með allt sitt á hreinu og hafi farið að lögum. En hins eru örugglega dæmi, og um það hefur verið fjallað í blöðum nýlega, að hér er töluvert af efni sem er, svo sagt sé hreint út, stolið, og er auðvitað miður að slíkt skuli látið óátalið. Annar þáttur þessa máls er sá, að töluvert af því efni, hluti þess efnis sem hér er á boðstólum, er ofbeldismyndir og klámmyndir - ofbeldismyndir sem engum manni geta gert gott og sem sumar hverjar eru bannaðar í löndunum hér í kringum okkur. Skemmst er þess að minnast í þessum mánuði þegar einn af blaðamönnum Þjóðviljans - og ég hélt að ég ætti ekki eftir að upptifa það að þakka blaðamanni Þjóðviljans, en hann á vissulega þakkir skilið fyrir það frumkvæði, - hafði upp á kvikmyndinni Cannibal Holocaust, sem hvarvetna erlendis hefur verið gerð upptæk á myndbandaleigum þar sem talið er að þar hafi raunverulegt morð verið framið fyrir framan myndavélina. Þetta mál hefur nú verið kært og gengur sína eðlilegu leið fyrir dómstóla landsins. Þeir sem að þessu stóðu eiga vissulega þakkir skilið. En ég fullyrði að það eru fleiri myndir hér á myndbandaleigum sem bannaðar hafa verið á Norðurlöndum, og kem ég betur að því seinna. Það er auðvitað óviðunandi ástand að hér skuli starfandi kvikmyndaeftirlit, sem skoðar allar myndir sem sýndar eru í kvikmyndahúsunum, en síðan skuli tugir fyrirtækja, sem leigja út efni á myndböndum sem streymir inn á heimilin í landinu, vera óháðir og undanskildir öllu eftirliti. Það eru sem sagt engar reglur í gildi um það, hvernig með slíkt efni skuli fara. Það er engum takmörkunum háð og þar eru allar gáttir opnar. Og það verður að segjast eins og er, að hæstv. menntmrh. og hans virðulega rn. hafa ekki verið sérlega framsækin eða fljót að taka við sér í þessum efnum. Ég leyfi mér að flytja hér ásamt hv. 2. þm. Reykn. frv. til l. til breyt. á lögum um vernd barna og ungmenna, en í lögum þessum eru ákvæði um sýningar kvikmynda og kvikmyndaeftirlit. Sú breyting sem við leggjum til að verði gerð á lögunum um vernd barna og ungmenna er í þá veru, að sú stefna verði mörkuð í lögum að ekki megi sýna börnum innan 16 ára kvikmyndir er ætla má að haft geti skaðleg áhrif á sálarlíf þeirra eða siðferði. Í öðru lagi að slá því föstu svo að ekki verði um villst, að kvikmyndir á myndböndum og myndplötum skuli háðar kvikmyndaeftirliti eins og allar aðrar kvikmyndir sem almenningi eru ætlaðar. Og í þriðja lagi að kveða skýrt á um að óheimilt sé að leigja eða sýna börnum innan 16 ára myndefni sem þeim er talið skaðlegt. Við leggjum til að upphaf VI. kafla laga um vernd barna og ungmenna breytist og verði svohljóðandi, með leyfi forseta - ég les aðeins fyrri hluta þessa kafla laganna, sem breytist: „Enga kvikmynd má sýna börnum innan 16 ára aldurs, sem ætta má að geti haft skaðleg áhrif á siðferði eða sálarlíf barna eða á annan hátt. Ráðh. tilnefnir að fengnum tillögum barnaverndarráðs sérstaklega þar til hæfa menn til 5 ára í senn til að annast skoðun kvikmynda, sem sýndar eru í kvikmyndahúsum, og úrskurða um sýningarhæfni kvikmynda, sem seldar eru eða leigðar á myndböndum eða myndplötum. Skoðunarmenn skulu meta, hvort mynd sé óhæf til sýningar börnum innan 16 ára aldurs eða á tilteknum aldursskeiðum innan þess aldurs, áður en sýningar á henni hefjast fyrir almenning í kvikmyndahúsum eða hún er tekin til sölu eða útleigu á myndböndum eða myndplötum. Eigendur kvikmyndahúsa skulu kveðja skoðunarmenn til þess að skoða kvikmyndir áður en þeir hyggjast taka þær til sýningar. Seljendum eða leigjendum kvikmynda á myndböndum eða myndplötum er óheimilt að leigja börnum innan 16 ára aldurs myndefni, sem haft getur skaðleg áhrif á börn samkv. framanskráðu. Jafnframt er óheimilt að selja eða leigja slíkt myndefni til fullorðinna, nema þeir undirriti yfirlýsingu um að þeir ábyrgist að myndefnið verði ekki til sýningar fyrir börn. Sé myndefni þannig flokkað erlendis, að það teljist þar varhugavert til sýningar börnum eða svo má ætla af öðrum ástæðum, er seljendum eða leigjendum myndbanda og myndplatna skylt að fá fyrir fram úrskurð skoðunarmanna kvikmynda um sýningarhæfni myndefnis gagnvart börnum. Ríkisútvarpið annast skoðun kvikmynda, sem það sjónvarpar.“ Nú gerðist það nokkru eftir að við höfðum flutt þetta frv. til breytinga á lögum um vernd barna og ungmenna að fram kom stjfrv. til laga um bann við ofbeldiskvikmyndum. Það frv. er, að ég hygg, á dagskrá Nd. í dag, hvort sem það kemur þar til umr. eða ekki. Vissulega ber að fagna því, að þetta stjfrv. skuli fram komið. Ég held að þessi tvö frv., sem fjalla um svo skyld efni, ættu nefndir þær sem fá þessi mál til umfjöllunar að fjalla um í sameiningu. Það má vera að frv. ríkisstj. gangi nokkru lengra en frv. okkar 2. þm. Reykn., en hins vegar eru í okkar frv. ýmis fyllri ákvæði að því er varðar vernd barna og ungmenna, þannig að ég held að það væri ekki úr vegi að um þetta væri fjallað af væntanlega allsherjarnefndum beggja deilda í sameiningu. Mergurinn málsins er auðvitað ekki sá, hver flytur málið, heldur að efnisatriði þess nái fram að ganga og það verði tryggt að börn og ungmenni njóti verndar gagnvart þeim ofbeldisóhroða sem veður uppi í þessu þjóðfélagi. Ég mundi því hvetja til þess að um þetta yrði fjallað þannig að bæði málin væru skoðuð í senn. Ég get þess hér, að í frv. ríkisstj. er sem fskj. listi yfir kvikmyndir sem bannaðar eru í Noregi og Svíþjóð. Ég fullyrði það hér og nú, að þó nokkrar af þessum myndum, sem þar eru bannaðar, eru til leigu hér í höfuðborginni. Ég fullyrði ekki meira hér en ég treysti mér til að standa við og nefni þess vegna aðeins þrjár myndir, sem ég veit með fullri vissu um, að því tilskildu að ekki sé um að ræða aðrar myndir með nákvæmlega sömu nöfnum. Það er í fyrsta lagi myndin Cruising frá 1980, sem hér er á boðstólum. Í öðru lagi kvikmynd frá sama ári, sem heitir því aðlaðandi nafni Terror, ógn. Og í þriðja lagi mynd frá sama ári, sem heitir The Warriors eða stríðsmennirnir. Allar þessar þrjár myndir fullyrði ég að eru hér á boðstólum, og hef raunar grun um að þær séu töluvert fleiri þó að ég treysti mér ekki til að fullyrða um það. Aðeins til marks um hvert magn af myndum nú stendur almenningi til boða á myndböndum skal þess getið um Myndbandaleigu kvikmyndahúsanna eina, sem hefur margar ágætar myndir og hefur lagt sig fram um að hafa íslenskt efni, þó í allt of litlum mæli sé, á boðstólum líka, að ég sé ekki betur við lauslega samantekt en það fyrirtæki eitt sé með hátt á 5. hundrað kvikmyndir á boðstólum. Þær eru auðvitað misjafnar eins og gengur og gerist. Margt eru þekktar úrvalsmyndir, en sumt er líka rusl sem bannað er á Norðurlöndunum.a.m.k. tvær af þeim myndum sem bannaðar eru og taldar eru upp í fskj. við frv. ríkisstj. eru til leigu á þessari myndbandaleigu og víðar er áreiðanlega að finna slíkt efni. Nú velta menn því kannske fyrir sér: Hvers vegna er verið að hafa á móti þessu? Hvers vegna er verið að gera hér aths.? Jú, ég held að það sé alveg tvímælalaust að við eigum að vinna gegn því að myndir þar sem ofbeldi er lofað og dásamað skuli eiga greiða leið inn á heimili. Það hafa margar rannsóknir verið gerðar á áhrifum ofbeldis í sjónvarpi og kvikmyndum á börn og unglinga. Í febrúarhefti bandaríska tímaritsins Reader's Digest, sem er, þó ekki sé það kannske vísindarit, áreiðanlegt rit a.m.k., er fjallað um þetta í grein og þar eru vægast sagt ýmis atriði sem eru ógnvekjandi. Sagt er frá því þar, að táningur, grunnskólanemi, horfði á leikgerð frægrar morðsögu og réði síðan meginhluta fjölskyldu sinnar bana. Kvikmyndin Deer Hunter, sem hér hefur verið sýnd, hefur orðið þess valdandi að fleiri en eitt ungmenni hafa leikið þann leik, sem kallaður hefur verið rússnesk rúlletta, að setja eitt skot í marghleypu og snúa síðan skothylkjahólfinu og taka í gikkinn. Fleiri en eitt ungmenni hafa gert það. Sagt er frá 12 ára gamalli stúlku sem tók of stóran skammt af svefnlyfjum vegna þess að foreldrar hennar höfðu bannað henni að gera það sem hún vildi gera. Hún sagði: Ég sá stúlku gera þetta í sjónvarpinu. Henni batnaði og þá tóku foreldrar hennar hana í sátt. Fyrir 10 árum, eftir töluvert ítarlegar rannsóknir, gaf landlæknisembætti Bandaríkjanna út skýrslu þar sem fram kom að samhengi milli ofbeldis í sjónvarpi og andfélagslegrar hegðunar væri nægilega vel sannað til þess að þegar í stað ætti að grípa til aðgerða. Samt hefur ekkert verið gert. Talið er að ofbeldisverk gerist í bandarísku sjónvarpi a.m.k. sex sinnum á hverri klukkustund á þeim tíma sem flestir horfa. Þeir þættir sem ætlaðir eru börnum um helgar, á sunnudagsmorgnum og laugardagsmorgnum aðallega, eru taldir ennþá verri. Rannsókn sem gerð hefur verið, þar sem rúmlega 100 þús. einstaklingar hafa komið við sögu, bendir eindregið til þess að bein tengsl séu milli þess í hve ríkum mæli menn horfa á ofbeldi í sjónvarpi og þess ofbeldis sem þeir gera sig seka um. Talið er að venjuleg bandarísk fjölskylda eyði um það bil 491/2 klukkustund fyrir framan sjónvarpstækið á viku. Unglingur sem er að brautskrást úr grunnskóla hefur að öllum líkindum eytt tvöfalt meiri tíma fyrir framan sjónvarpstækið heima hjá sér en hann hefur eytt í skólanum. Sá tími sem slíkur unglingur hefur varið til að horfa á sjónvarp er í kringum 10 ár, ef miðað er við 40 stunda vinnuviku, og þá er talið að hann hafi orðið vitni að a.m.k. 150 þús. ofbeldisverkum, þar af sennilega 22 þús. morðum. Þær kannanir, sem vísindamenn hafa gert á þessu sviði, benda eindregið til þess að ofbeldi í sjónvarpi og kvikmyndum hafi varanleg og alvarleg áhrif í fyrsta lagi. Í öðru lagi er bent á það, að ofbeldiskvikmyndir og þættir í sjónvarpi af slíku tagi losi um hömlur þannig að ef slík hneigð er fyrir hendi hafi slíkir þættir veruleg áhrif til að lækka varnargarðana, til að losa um hömlurnar. Ennfremur er bent á það, að bara það óheyrilega magn sjónvarpsefnis sem unglingar horfa á og þeim stendur til boða hafi afar neikvæð áhrif, - ekki aðeins á hegðan og framkomu, heldur einnig á námsárangur í skóla. Ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu fleiri. Ég vil aðeins benda á þá hættu, sem ég held að þetta mikla framboð af ofbeldisefni hafi í för með sér, og hve brýn og rík nauðsyn er að stemma stigu við því að rusl og óþverri af þessu tagi eigi greiðan aðgang að börnum og unglingum. Einhver kann að telja að hér sé um einhvers konar ritskoðunartilhneigingar að ræða, en því neita ég alfarið. Þarna er fyrst og fremst um hreinsun að ræða. Ég minnist þess, að í Svíþjóð var fyrir nokkrum vikum eða mánuðum gert átak til að hreinsa út af markaðinum þetta rusl. Það gerðist fyrst eftir að sjónvarpsmenn höfðu boðið menntmrh. landsins í sjónvarpið og sýnt honum svart á hvítu - eða öllu heldur í eðlilegum litum - sýnishorn af þeim óþverra sem mönnum stóð til boða að fá leigðan. Þá var gripið til ráðstafana. Ég held að þetta sé mjög brýnt, að á þessu verði tekið, og ég fagna því að af hálfu ríkisstj. skuli fram komið frv. sem stefnir í sömu átt. En ég vil líka á það benda að á þessu máli eru ýmsar fleiri hliðar, eins og t.d. þau sjálfstæðu sjónvarpskerfi sem upp hafa risið og þar sem eftirlit er með ákaflega mismunandi hætti með því efni sem sýnt er. Fyrir utan þau skaðlegu áhrif sem lélegt efni kann að hafa í þessum myndbandakerfum hafa þau því miður líka haft þau áhrif í ýmsum byggðarlögum úti á landi, að þau kvikmyndahús, sem þar hafa verið starfrækt, eru að gefast upp. Það held ég að sé þróun sem er af hinu slæma. Auðvitað er þetta þáttur stærra máls, en ég held að við þurfum að setja hér niður nefnd, svo sem gert hefur verið víða annars staðar, til þess að fjalla um hvaða stefnu við ætlum að fylgja í þessum málum öllum að því er varðar þessa nýju fjölmiðlunartækni. Það hefur bara ekkert verið um það talað, því miður. Stundum hefur það hvarflað að manni að yfirvöld hér fylgdu sömu stefnu og bandarískir eigendur kvikmyndahúsa gerðu þegar sjónvarpið hófst þar í landi. Þeir vonuðu bara að sjónvarpið mundi fara, þetta væri eitthvað sem hyrfi, þetta væri einhver dægurfluga. En svo einfalt er málið hreint ekki. Þetta er hlutur sem er kominn og þetta er hlutur sem verður. Og við eigum ekki að láta þessa þróun gerast stjórnlaust. Við eigum að hafa stjórn á henni til góðs. Við eigum að hafa áhrif á hvað gerist. Við eigum að nýta kosti þessarar nýju tækni, bæði við fræðslu, kennslu og ekki síður sem dægradvöl og skemmtan. En við eigum ekki að láta þetta vaða yfir okkur stjórnlaust og eftirlitslaust. Það er engum til góðs. Það er öllum til skaða. Ég legg til, herra forseti, að þessu frv. verði vísað til allshn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég vildi aðeins leyfa mér að taka undir þá skoðun, sem fram kom hjá hv. flm. og fram kemur í þessu frv., að það sé nauðsynlegt að setja reglur um það efni sem þar er fjallað um. Ég ætla mér ekki að lengja mikið umr. hér, en ég taldi ekki við hæfi að þessu frv. væri sýnt það tómlæti að þögn væri alveg látin ríkja í sambandi við flutning þess. Það þarf ekki miklu að bæta við það sem hv. fyrri flm. hefur sagt um þá hættu sem stafað getur af ofbeldiskvikmyndum og klámkvikmyndum og öðrum slíkum óhroða sem um er að tefla. Það er auðvitað hægt að nefna einstök dæmi, þar sem þetta hefur haft þessi og þessi áhrif, eins og hv. flm. gerði. Ég hygg þó að það sé ekki svo auðvelt að festa hendur á slíkum einstökum dæmum, heldur er hitt miklu hættulegra, hvernig þetta síast í raun og veru inn í almannavitund og án þess að menn geri sér grein fyrir. Og auðvitað eru börn og ungmenni næmust fyrir áhrifum og þess vegna er þetta sjálfsagt skaðlegast fyrir þau, þó að það sé tæpast nokkur heilsubót fyrir nokkurn. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um þá bylgju, liggur mér við að segja, sem fer um löndin nú af svokölluðum terrorisma eða ofbeldi og sem birtist í ýmsum myndum og öllum ógeðslegum. Þó að það sé reynt að réttlæta slíkt með einhverjum fallegum markmiðum er ómögulegt að fallast á að það sé leyfilegt að beita slíkum aðferðum til að vinna málstað fylgi. Og þó að það liggi kannske ekki í augum uppi að samband sé beint á milli þess, sem hér er um að tefla, sýningar svona kvikmynda, og svo þeirrar ofbeldisbylgju sem yfir gengur, þá er a.m.k. ekki of mikið sagt að telja að það sé líklegt að eitthvert samhengi sé þarna á milli. Menn vita hver áhrif það hefur á börn og ungmenni ef maður er gerður að einhverri hetju í kvikmynd - maður sem er óspar á að beita líkamlegu ofbeldi. Þess vegna óeld ég að það sé full ástæða til að bregðast hart við í þessu efni. Eins og kom fram hjá hv. þm., sem mælti fyrir frv., hefur ríkisstj. nú flutt frv. um þetta efni, sem gengur a.m.k. í mjög svipaða átt og þetta frv., sem hér er um að tefla. - Mér sýnist það í raun og veru skynsamleg till., sem hann setti fram, að það væri fjallað um þessi frv. af allshn. þannig að hún gæti þá tekið það úr hvoru frv. sem betur er talið hæfa. Og eins og hann gat um er engin ástæða til í máli eins og þessu að metast um hver hafi átt frumkvæðið. En það er eitt atriði sem ég vildi drepa á í þessu sambandi. Það er, að ég er ákaflega lítill talsmaður boða og banna yfirleitt, en stundum verður að grípa til þeirra. En þá er þó þetta, að það er ákaflega mikilsvert hvaða reglur þeir skoðunarmenn, sem eiga að hafa það ákvörðunarvald sem hér er um að ræða, hafa við að styðjast og hvernig þeir líta á málið. Eins og fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni hefur hent að það hefur verið litið öðruvísi á kvikmynd hér en t.d. annars staðar. Þarna verður sem sagt að framkvæma mat, en það er ákaflega æskilegt að það sé einhver samkvæmni í því mati og það sé í nokkurri samhljómun við það sem annars staðar er litið á. Þó vil ég segja að kannske væri betra að það væri heldur á undan hér en á eftir. En smekkur manna í þessu efni er auðvitað alltaf misjafn og það er ekki hægt að girða fyrir að þeir sem skoða myndirnar, skoðunarmennirnir, líti eitthvað öðruvísi augum á þetta en flestir aðrir mundu gera. En það er nauðsynlegt að það séu einhverjar reglur sem geta verið þeim til leiðbeiningar um þetta. Það er sjálfsagt erfitt að setja slíkar reglur. Það er laukrétt, sem flm. benti á, að það er komið upp nýtt viðfangsefni eða vandamál þar sem er hin nýja fjölmiðlatækni. Það verður vart komist hjá því að taka einhverja afstöðu til þess og athuga það. Í þessu sambandi langar mig líka til þess að minna á að kannske hefur ekkert tæki hér meiri áhrif en einmitt sjónvarpið. Eins og kom fram í máli flm. hefur það sýnt sig einmitt viðvíkjandi sjónvarpskvikmyndum erlendis að þær hafa verið ekki hvað minnst áhrifaríkar í þessu efni. Nú horfi ég ekki það mikið á sjónvarp hér að ég treysti mér til að fella neinn dóm um það sem hér er sýnt. En þó er ég hræddur um að þar sé stundum farið á jaðarmörk, og séð hefur maður þess merki að ekki hafi verið spöruð kjaftshögg og jafnvel byssuskot og menn hafi fallið fyrir þeim og að slíkum verknaði hafi staðið sá sem var aðalhetja í myndinni. Ég held að hvað sem öllum kvikmyndahúsum líður sé sjónvarpið enn þá varhugaverðara að þessu leyti til, af því að það kemur og er í flestum tilfellum velkomið inn á hvert heimili. Það er náttúrlega hægara sagt en gert þegar þannig er í pottinn búið að ætla að greina á milli heimilisfólks og banna þeim sem eru yngri en innan við tiltekinn aldur að horfa á það, en leyfa hinum. Þetta getur því verið nokkrum vandkvæðum bundið. Þó að menn geti sagt sem svo: Mönnum er það í sjálfsvald sett hvort þeir horfa á það eða ekki, geta skrúfað fyrir, þá er það nú í reyndinni ekki svo einfalt. En það sem hér hlýtur að koma upp í hugann er það, hvort þá sé nægilega tryggilega frá gengið í þessu sambandi varðandi sjónvarpskvikmyndir. Hér er gert ráð fyrir að það sé Ríkisútvarpið sem ákveður og ber ábyrgð á hvað það hefur sýnt. Þetta er dálítið óákveðið svona, en ætti það verði ekki að álíta að það sé þá útvarpsráð, hvort sem það gerir það í eigin persónu eða felur einhverjum starfsmönnum að framkvæma eftirlit með því hvort kvikmynd skuli sýnd eða ekki. Mér finnst það ekkert fjarlæg spurning, þó að hér sé um ríkisfyrirtæki að ræða þar sem menn bera ábyrgð að vísu, þeir sem eru í störfum þar, að spyrja hvort það sé ekki eðlilegt að sömu reglur gildi um það sem þar er tekið til sýningar og í kvikmyndahúsum og hvort það ættu ekki sömu skoðunarmenn að skoða hvort tveggja. Þannig held ég að það væri þá best tryggð samkvæmni í þessum efnum. Eins og ég sagði áðan er ég lítið fyrir að prédika boð og bönn, og ég veit að sumum kann að þykja nokkuð hart að setja fyrirtæki sem þetta undir slíkar reglur, og það er fjarri mér að halda því fram að ég geti sagt að þar hafi verið eða sé um nokkra misnotkun að ræða, en þó vil ég endurtaka það, sem ég sagði, að þetta er í rauninni enn viðkvæmara en jafnvel kvikmyndahúsin og það getur verið réttlætanlegt að grípa til einhvers eftirlits í þessum efnum. En höfuðatriðið er að þessi mál þarf að skoða og það gefst tækifæri til þess í sambandi við þetta frv. og eins það frv. sem ríkisstj. hefur samið, og það er sjálfsagt að setja þær reglur sem æskilegastar eru taldar um þetta efni. Auðvitað er aldrei hægt að tryggja neitt með slíkum reglum, heldur veltur hér á framkvæmdinni, en hana þarf líka að festa þá í sessi og tryggja að það sé haldið á þessum málum af verulegri festu.



Herra forseti. Ég ætla að segja hér aðeins örfá orð. Það er rétt, eins og fram kom hjá hæstv. utanrrh., að hér er um mjög þarft mál að ræða - mál sem má ekki vera þögn um. Oft vill það verða svo, þegar góð mál eru á ferðinni og þeim fylgir góð framsaga og menn koma aðalatriði málsins til skila, að mönnum þykir kannske ekki þörf á því að fara mjög náið út í málið að öðru leyti, en vilja gjarnan styðja það engu að síður. Auðvitað er þetta mál í heild víðtækt. Það er miklu víðtækara en svo að það sé í stuttu máli hægt að gera grein fyrir því, enda hefur það þegar verið gert af hv. fyrra flm. Vídeóæðið, sem gengur yfir og er í raun og veru tilefni þessa frv., hefur auðvitað verið óheillavænlegt og á eftir að hafa ómæld áhrif. Inn í allt það mál blandast vitanlega hin ógeðfelldu gróðasjónarmið, sem hafa orðið þar alls ráðandi og valda auðvitað mestu um að það er gripið til hverra þeirra ráða sem geta verið í þágu þessa alræmda sjónarmiðs, sem öllu á að ráða og maður heyrir stundum að eigi að ráða allri þjóðfélagsgerðinni, þ.e. arðsemissjónarmiðið, gróðasjónarmiðið. Það þarf auðvitað ekki að fara mörgum orðum um það, hvaða áhrif þær myndir hafa, sem hér hafa verið umræddar, á börn og unglinga. Nóg er samt af alls konar lesmáli og öðru slíku, sem þau hafa tiltölulega greiðan aðgang að og gefur þeim í senn ranga mynd af lífinu annars vegar og er hins vegar með hrikalegar lýsingar af voðaatburðum, ofbeldi og öðru því um líku. Auðvitað eru menn allt of seinir að taka við sér í þessum efnum. Ég hlýt þó að lýsa yfir því, að til viðbótar stuðningi við þetta frv., meginefni þess og markmið, hlýt ég að fagna því að fram er komið stjfrv. um þetta mál. Það er að vísu rétt að það er heldur seint fram komið, miðað við þá þróun sem verið hefur í gangi, og ber vissulega að harma hvað menn hafa verið seinir að taka við sér í þessum efnum. Sjónvarpið okkar er auðvitað sérkapítuli, og vissulega er það rétt hjá hæstv. utanrrh. Ég veit ekki hvor okkar horfir meira á sjónvarp - kannske ég öllu meira, miðað við þær lýsingar sem hann gaf á sinni sjónvarpsnotkun. En þá sé ég oft á síðkvöldum að gjarnan mætti þar vera um öllu heppilegra efni að ræða og viðkunnanlegra, og stundum kemur fyrir að fram af manni gengur. Ekki eru allir íslensku þættirnir þar til fyrirmyndar. Er þá skemmst að minnast þeirra frægu félagsheimilisþátta, sem manni sýndist fyrst og fremst að ættu að sýna hinn eina sanna landsvísuidjót eða ættu a.m.k. að sýna hvað fólk úti á landi væri yfirleitt framúrskarandi illa gert til allra hluta og aðalmarkmið þess í lífinu væru eitthvað sem snerti klám og brennivín. Það er auðvitað sérkapítali og skal ekki farið út í hér. En það er auðvitað hörmulegt, að þegar sjónvarpið getur örugglega fengið hæfa menn, hæfa rithöfunda og hæfa menn, til þess að stjórna þáttum af þessu tagi og koma þeim til skila, menningarlegum þáttum, skuli vera farið út í þau ósköp sem t.d. félagsheimilisþættirnir urðu. Ég þykist vita að það hefur aldrei verið markmið útvarpsráðs að svo færi. Ég hef rætt þetta við formann þess ráðs, sem hefur svo sannarlega, að því er hann segir, oft svitnað allhrikalega við það að horfa á þá þætti og jafnvel óskað eftir því að þurfa ekki að bera neina ábyrgð á neinum þeirra, þó að auðvitað væru þeir misjafnir. Þeir voru ekki allir jafnbölvaðir, satt er það. Ég skal ekki fara mikið út í þetta mál, en því miður verður ekki hjá því komist, af því að um fjölmiðla er talað almennt, að veita því eftirtekt hvað fjölmiðlar okkar, ríkisfjölmiðlar og ég tala nú ekki um dagblöð, eru farnir hreinlega að velta sér upp úr hörmulegum atburðum, hvort sem það eru slys, mannslát, morð eða annað því um líkt. Ég get ekki stillt mig um að koma þessu að hér í framhaldi af þessari umr., því að hér er vægast sagt um óhugnanlegt mál að ræða. Og auðvitað er þessi stefna fjölmiðlanna, og m.a. blaðanna sem velta sér upp úr þessum hörmungum með þessum gífurlega ítarlegu frásögnum, sem eiga að þjóna lesendunum svona vel, að því er þeir segja sem að þessu standa, í þá veru að auðvitað eru það gróðasjónarmiðin ein sem þarna ráða. Það er til þess að blaðið seljist betur. Það munar sennilega töluverðu á því að nefna ósköp venjulega frétt, sem hrópuð er hér úti í Austurstræti, eða ef hægt er að vera með jafnkrassandi upphrópun fyrir blaðinu í dag eins og Morð í gær! eða eitthvað því um líkt. Ég vildi aðeins taka undir meginmál það sem hér hefur komið fram hjá hv. flm. og áhuga hans á þessu máli. Hann er vissulega lofs verður, enda kemur hann nálægt þessum málum á öðrum vettvangi eða þeim vettvangi, sem kannske er viðkvæmastur, þar sem er sjónvarpsvettvangurinn. Einnig tek ég undir með hæstv. utanrrh. varðandi það, að menn gái sérstaklega að sér varðandi þann ríkisfjölmiðil sem er í stofunni hjá okkur öllum og við nýtum misjafnlega mikið, en þó börn og unglingar kannske allra mest, að við séum þar sérstaklega vel á verði.



Herra forseti. Ég vildi þakka hæstv. utanrrh. og hv. þm. Helga Seljan, 2. þm. Austurl., þær góðu undirtektir sem frá þeim hafa hér heyrst við þetta frv. Ég hef í rauninni ákaflega litlu við það að bæta sem þegar er komið fram, en vegna þess að hér hefur sjónvarpið verið nokkuð gert að umtalsefni og með hverjum hætti skoðun kvikmynda, sem sýndar eru í sjónvarpi, fer fram, þá vildi ég bara að það kæmi fram að hér er ekki gert ráð fyrir neinni breytingu frá því sem verið hefur. Þetta ákvæði hefur verið svona frá því að íslenskt sjónvarp tók til starfa, að það hefur sjálft annast skoðun kvikmynda og efnis sem þar er sýnt, og ég hygg að þetta sé til samræmis því sem er á Norðurlöndunum annars staðar. En auðvitað má um þetta deila. Fyrst og fremst hygg ég að þetta hafi verið sett til einföldunar. Það er ærið verk fyrir þá sem skipa þetta svokallaða kvikmyndaeftirlit að skoða þær myndir sem sýndar eru hér í kvikmyndahúsunum þótt ekki bættist við nær allt efni sem sýnt er í sjónvarpinu líka, sem er kannske 2–3 klukkustundir á dag. Að vísu má segja að það þyrfti ekki að skoða allt, sem sýnt er, frá upphafi til enda. En það er auðvitað alveg rétt, að í sjónvarpi er sýnt töluvert af ofbeldi. Oft er það þannig, að það er ofbeldi í þágu hins góða málstaðar, sem er kannske alhættulegast, eins og hæstv. utanrrh. gat hér um. En framhjá þessu er sjálfsagt erfitt að komast. Það ofbeldi, sem sýnt er í sjónvarpsmyndum og sjónvarpsþáttum, er þó kannske ekki endilega sömu gerðar og sá óhroði sem er í þeim ruslmyndum sem hafa ofbeldi, líkamameiðingar, klám og óþverra að innihaldi einu saman, þar sem er nánast ekkert annað. En í sjónvarpi er þess gætt, og það er mjög eindreginn vilji útvarpsráðs og hefur margoft komið fram, hvað varðar myndir sem ekki eru ætlaðar börnum, þar sem talin eru atriði sem ekki eru við hæfi barna, að þess sé sérstaklega og rækilega getið og þær séu seint á dagskrá, þær séu eins seint á dagskrá og mögulegt er. Það hefur oftlega verið gagnrýnt í útvarpsráði þegar bæði föstudag og laugardag eru myndir sem ekki eru við hæfi barna. Það er vond dagskrárgerð. Það hefur líka verið gagnrýnt þegar slíkt efni er snemma kvölds og það hefur líka verið gagnrýnt þegar slíkt efni hefur verið sýnt án þess að við því hafi verið varað. Það hefur því miður komið fyrir, og þó að viðleitni sé uppi af hálfu sjónvarpsins til að slíkt gerist ekki gerast slík óhöpp engu að síður á stundum, sjaldan sem betur fer. En ég hygg að seint verði ofbeldi upprætt úr dagskrá sjónvarpsins. Ég held að slíkt sé raunar ekki mögulegt, en auðvitað ber að kappkosta að við því sé þá varað, það sé á þeim tíma sem ætla má að börn séu hvað síst að horfa. En þetta er auðvitað mál sem ákaflega erfitt er að komast framhjá. Ofbeldi er ekki eingöngu í myndum sjónvarps og í kvikmyndahúsum. Það er, eins og hér hefur réttilega verið sagt, líka á bókum. Það er kannski ekki hvað síst í þeim bókum sem við metum hvað mest. Þegar talað er um að ofbeldisleikir barna og unglinga nú á dögum eigi sér rætur í sjónvarpi og kvikmyndum er það auðvitað ekki rétt. Það þarf ekki annað en lesa t.d. ævisögu Þórbergs Þórðarsonar, Steinarnir tala, þegar hann var að alast upp í Suðursveit hér upp úr aldamótum. Þar eru mjög glöggar lýsingar á þeim leikjum, sem þar voru leiknir, og voru þar háðar grimmilegar orrustur með dátum og vopnum af ýmsu tagi. Við getum því ekki kennt sjónvarpi og myndum um þetta allt, en vissulega hefur það þúsundfaldað þennan vanda. Ég tek undir það sem hæstv. forseti þessarar deildar, hv. 2. þm. Austurl., sagði um þá þætti sjónvarpsins sem kallaðir voru „Þættir úr félagsheimili“. Það var léleg dagskrárgerð og misheppnuð, því miður. Þeim peningum var að langmestu leyti á glæ kastað og hefði verið betur varið á annan hátt, að mínum dómi. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa þessi orð fleiri. Ég þakka þær undirtektir, sem þetta mál hefur hlotið, og vona að það eigi ásamt með frv. ríkisstj. efnislega greiðan gang í gegnum þingið. Þótt ég kysi mjög gjarnan að allshn. fjallaði um þetta mál hefur mér verið á það bent að eðlilegra muni að því sé vísað til menntmn.