Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gunnar Bragi Sveinsson kallar aftur fyrirspurn sína á þskj. 389, mál 328, útgjöld til hjúkrunarrýma hjá Heilbrigðisstofnuninni Sauðárkróki.

Til svara eru: Fjármálaráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðar- og efnahags- og viðskiptaráðherra og umhverfisráðherra.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að bjóða hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, efnahags- og viðskipta- og verðandi iðnaðarráðherra sem enn situr í stóli hæstv. fjármálaráðherra velkominn til Íslands eftir frægðarför til Brussel. Jafnframt velti ég fyrir mér hvaða móttökur hæstv. ráðherra hafi fengið þar í borg. Við sjáum að minnsta kosti núna hvers vegna heimsókn hv. þm. Jóns Bjarnasonar, fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, til Brussel var afþökkuð. Menn hafa væntanlega fengið að vita af því að von væri á öðrum ráðherra í hans stað sem þægilegra væri að ræða við. Jafnframt hafa nokkrir liðsmenn Samfylkingarinnar lýst því í fjölmiðlum að þrátt fyrir að Samfylkingin hafi þurft að gefa töluvert eftir í þessu stjórnarsamstarfi geti menn að minnsta kosti glaðst yfir því að stóra hindrunin í viðræðum við Evrópusambandið, hv. þm. Jón Bjarnason, væri nú úr vegi. Þá liggur beinast við að spyrja núverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra: Á hvaða hátt mun ráðherrann liðka til eða að minnsta kosti ekki þvælast fyrir í viðræðum við Evrópusambandið á sama hátt og samfylkingarmenn töldu að Jón Bjarnason hefði gert? Á hvaða hátt verður þægilegra fyrir Evrópusambandið að eiga við hæstv. ráðherra Steingrím J. Sigfússon en hv. núverandi þm. Jón Bjarnason, fyrrverandi ráðherra? Það er ljóst að samskiptin við Evrópusambandið fóru aftur á fullan skrið og hæstv. ráðherra var tekið með kostum og kynjum, en hver er munurinn á stefnunni sem núverandi hæstv. ráðherra rekur og fyrirrennari hans?

Því er fljótsvarað, frú forseti: Hann er enginn. Það best ég veit erum við sammála í grundvallaratriðum um afstöðu til aðildar að Evrópusambandinu, við hv. þm. Jón Bjarnason, og höfum lengi verið. Varðandi þá heimsókn til Brussel sem ég fór í er rétt að taka fram að hún hafði verið undirbúin af forvera mínum. Það er misskilningur sem fram kom í máli fyrirspyrjanda að ráðherraskiptin sem urðu um áramótin hafi haft nokkur áhrif þar á, þ.e. sú tímasetning fundanna sem varð ofan á lá þegar fyrir og hafði verið gengið frá í tíð forvera míns, að í staðinn fyrir að fara fyrir jól yrði fundurinn í janúarmánuði. Það var þegar búið að ákveða og tímasetja tvo af fjórum eða fimm fundum sem ég átti í Brussel, þ.e. með stækkunarstjóranum og með þeim framkvæmdastjóra sem fer með landbúnaðarmál. Reyndar bættust svo við fundir með þeim framkvæmdastjóra sem fer með sjávarútvegsmál, Damanaki, kannski ekki síst af ákveðnu tilefni sem ég hygg að hv. þingmenn þekki. Það standa yfir nokkrar deilur um skiptingu makrílkvóta og það var nokkur áhugi á að ræða það mál á þeim fundi og reyndar fleirum. Að öðru leyti hyggst ég standa þannig að málum í þessum efnum, eins og einboðið er, að standa fast á hagsmunum okkar Íslendinga og fara þar eftir leiðsögn meirihlutaálits utanríkismálanefndar Alþingis. Í öðru lagi hef ég áhuga á að reyna að fá sem fyrst í gang eiginlegar samningaviðræður um þessa stóru grundvallarhagsmuni okkar þannig að þar geti farið að reyna á í eiginlegum viðræðum og við komumst af því undirbúningsstigi sem hefur verið í gangi í þeim efnum. Það hefur að sjálfsögðu ekkert með það að gera að annað standi til en að standa fast á grundvallarhagsmunum Íslands, en á það reynir ekki fyrr en menn komast í eiginlegar samningaviðræður þannig að menn fái eitthvað 

Virðulegur forseti. Ég efast ekkert um að menn hafi vitað dagsetningu þessara funda með nokkrum fyrirvara, enda virðist hafa legið fyrir með nokkrum fyrirvara hvenær hv. þm. Jón Bjarnasyni yrði farinn úr embætti ráðherra og nýr kominn í staðinn. Ég velti fyrir mér þeim grundvallaratriðum sem fyrrverandi ráðherra taldi sig þurfa að standa vörð um og oft hafa mætt töluverðum mótbyr í þeirri varðstöðu, til að mynda varðandi innflutning á hráu kjöti. Er hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sammála fyrirrennara sínum hvað það varðar? Eða um styrki til Matíss eða varnarlínur Bændasamtakanna sem svo eru kallaðar, til að mynda varðandi tollvernd, er hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sammála fyrirrennara sínum í því? Er afstaða fyrrverandi og núverandi ráðherra jafnframt sú sama í samningaviðræðum um makríl?

Frú forseti. Æfingar hv. þingmanns til að reyna að gera þessa fundaferð til Brussel tortryggilega eru dæmalausar sem og að því hafi verið eitthvað sérstaklega hagrætt eða að Evrópusambandinu borist njósn af því að það kynnu að verða breytingar á ríkisstjórn og þess vegna sett upp einhverjar aðrar dagsetningar fyrir fundina. Allt er þetta þvæla og það er hægt að sýna fram á það með skjölum ef hv. þingmaður vill, væntanlega í samskiptum milli ráðuneytisins og sendiráðsins í Brussel og Evrópusambandsins, að öðruvísi var í pottinn búið. Hið rétta í málinu er, ef hv. þingmaður og fyrirspyrjandi Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur áhuga á að heyra það, að fljótlega eftir að ég kom í ráðuneytið, í janúarbyrjun, var ég spurður hvort ég hygðist halda við þá heimsókn til Brussel sem forveri minn hafði ákveðið, gengið frá og sett upp dagsetningar fyrir og þegar gengið frá tveimur fundum. Ég sagði: Já, við skulum bara láta það standa. Forveri minn hefur talið mikilvægt að fara í þessa ferð og við látum það þá standa. Þannig er þetta vaxið, hv. þingmaður. Mér þykir miður 

Virðulegur forseti. Nú hefur verið upplýst í fjölmiðlum að nokkrir hv. þingmenn Samfylkingarinnar ætla að fara fram með þingmál um rannsókn á atburðum sem urðu fyrir tíu árum við einkavæðingu þriggja banka. Fagna ég því og hvet menn til að skoða til dæmis greinar Björns Jóns Bragasonar um það efni á Pressunni, ritgerð úr tímaritinu Sögu og líka hvaða áhrif það hafði að hætta við að fara í dreifða eignaraðild. Það er hið besta mál. Hins vegar bliknar einkavæðing bankanna 2002 í samanburði við aðgerðir núverandi ríkisstjórnar í þágu fjármálafyrirtækja. Munurinn er sá að í einkavæðingunni 2002 var ferlið gallað og ónógt eftirlit en nú er ekkert ferli og ekkert eftirlit. Bara svo menn setji þessa hluti í samhengi var núvirt söluverð um 40 milljarðar á þessum tíma en eigið fé bankanna er núna 487 milljarðar. Bara lánið til VBS og Sögu er hærri upphæð en söluverðið þegar Landsbankinn og Búnaðarbankinn voru einkavæddir. Tapið á SpKef virðist vera um 30 milljarðar sem er nærri jafnmikið og allt söluverðið á Landsbankanum og Búnaðarbankanum. Virðulegur forseti. Nú erum við búin að reyna hvað eftir annað að fá einhverjar upplýsingar um þessa hluti. Hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra gerði allt, eins og hæstv. forsætisráðherra, sem hann gat til að halda þessum upplýsingum frá almenningi og þinginu, en nú er kominn nýr hæstv. fjármálaráðherra. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort hann muni ekki beita sér fyrir því að þær upplýsingar sem við erum búin að biðja um, sem eiga að vera sjálfsagðar, t.d. hluthafasamkomulag og fylgigögn út af þessari risaeinkavæðingu, komi upp á borðið þannig við þurfum ekki að fara í sérstaka rannsókn út af þessum málum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hann talar eins og endurreisn bankakerfisins og kostnaður við hana og þá úrlausn sem þar var sé einkavæðing. Því er ég ósammála, þarna var verið að endurreisa banka sem höfðu áður verið einkavæddir og hv. þingmaður vísaði einmitt í það hvernig það ferli var allt saman. 
             Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, fyrrverandi fjármálaráðherra, gaf út ágætisskýrslu um endurreisn bankakerfisins þar sem dregnar eru fram upplýsingar er varða þá endurreisn. Nú má vera að hv. þingmaður sakni einhvers þar og ég heiti því þá að setja mig inn í það mál og athuga hvort ekki sé hægt að koma með upplýsingar um það. En hvað varðar endurreisn bankakerfisins hef ég þá trú að þar sé ekkert sem ekki þoli skoðun og mér finnst sjálfsagt og eðlilegt, ef þar ríkir einhver tortryggni, að það ferli verði allt saman skoðað aftur á bak og áfram. 
            

Virðulegi forseti. Hér erum við að upplifa mestu stefnubreytingu hjá þessari ríkisstjórn. Hér kemur hæstv. ráðherra og segist ætla að upplýsa, hann ætlar að upplýsa.  (Efnah.- og viðskrh.: Ekki láta líða yfir þig.) Virðulegi forseti. Nú hefur fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra miklar áhyggjur. Hann hefur meira að segja áhyggjur af að það líði yfir mig  Hér erum við að sjá algjörlega nýja tíma. Ég hlakka til 

Virðulegi forseti. Mér fundust gleðilæti hv. þingmanns heldur mikil.  Hv. þingmaður talaði um rannsókn á einkavæðingu bankanna. Ég fagna henni og ég mun einnig fagna rannsókn á því hvernig bankakerfið var reist eftir stórkostlegt hrun. 
            

Frú forseti. Við hæstv. menntamálaráðherra og fleiri þingmenn, eins og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, sátum glæsilegt afmælishóf, 100 ára afmæli ÍSÍ, á laugardaginn. Við sátum meðal annars undir ræðu hæstv. ráðherra, sem var skrambi góð, þar sem hún kom inn á það að toppurinn á ísjakanum væri afreksfólkið okkar en undir niðri skipti náttúrlega sjálfboðaliðastarfið og grasrótarstarfið öllu máli. Við erum komin inn í ólympíuár og núna stendur afreksfólkið okkar í ströngu við að reyna að ná ákveðnu lágmarki, komast á Ólympíuleikana og er þetta ekki í fyrsta og ekki eina sinn sem fólkið okkar stendur frammi fyrir erfiðleikum hvað varðar að fá fjármagn í slíka hluti. Nú er Evrópumeistaramótið í handbolta búið. Stelpurnar okkar stóðu sig vel úti í Brasilíu. En alltaf komum við að sama efni, þ.e. þegar mótin eru búin hættum við að ræða hvernig við getum stutt afreksfólkið okkar. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvernig hún sjái fyrir sér að beita sér fyrir því að stuðningur við afreksfólkið okkar verði sýndur í verki, ekki bara á þessu ári heldur að við mörkum mjög skýra og róttæka stefnu í afreksmálum til ársins 2016, þ.e. fram til Ólympíuleikanna í Brasilíu 2016. Sem betur fer hefur hæstv. ráðherra reynt að gæta að ákveðnum samningum sem hafa verið gerðir við ÍSÍ, sem stuðla einmitt að því að styrkja grasrótina, styrkja sérsamböndin. Þeim samningum hefur verið viðhaldið þótt þeir hafi verið skertir að einhverju leyti. Hið sama má segja um ferðasjóð íþróttafélaga sem tryggir jafnræði alls fólks á landinu, ekki síst landsbyggðarfólks, til að sækja íþróttir. Núna er einfaldlega komið að afreksfólkinu okkar. Það verður að marka skýra stefnu í þessum málum. Það er ólympíuár á þessu ári. Segjum það og sýnum í verki, við hér á þingi, hvernig við getum stutt 

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda. Það er gott að við ræðum þessi mál hér á þingi. Það verða Ólympíuleikar í London í ár og meðal annars þess vegna var samþykkt aukning á framlögum til afrekssjóðs, úr 24,7 milljónum í 34,7. Líka var samþykkt framlag til Ólympíuleika sem á raunar að mínu viti ekki að vera tímabundið framlag heldur varanlegt framlag því að Ólympíuleikar eru haldnir á tveggja ára fresti fyrir utan ýmis önnur ólympísk verkefni. Ég held að það sé nokkuð sem þurfi sérstaklega að skoða við fjárlagagerð. Hv. þingmaður spyr um stefnu til lengri tíma. Það er rétt að afreksfólk verður ekki til á einni nóttu eða á einum degi og þess vegna þarf að hafa stefnu. Ég vil nefna hér að nýlega var gefin út íþróttastefna mennta- og menningarmálaráðuneytis sem var unnin í samvinnu við aðila í íþróttahreyfingunni. Í þeirri stefnu er einn liður keppnis- og afreksíþróttir. Þar er nefnt, fyrir utan ýmislegt annað sem tengist umgjörðinni, sem dæmi að skólakerfið styðji við afreksíþróttir og að líka verði horft til þess að hvetja atvinnulífið til að styðja við íþróttir. Þá er horft á þessa þrjá stólpa sem hv. þingmaður nefndi. Það er ferðasjóðurinn því að afreksíþróttafólk verður auðvitað til vegna þess að börn og ungmenni alast upp í íþróttastarfi og keppa og því er hann nefndur þar, ef mig misminnir ekki. Það er afrekssjóðurinn sem þarf að efla, ég er algjörlega sammála því, og þótt hann hafi verið hækkaður um 10 milljónir eru 34,7 milljónir ekkert tiltakanlega há fjárhæð í þetta. Síðan sjá auðvitað sérsamböndin um að standa að þátttöku Íslands á alþjóðavettvangi og þar held ég líka að við þurfum að horfa sérstaklega til allra þessara þriggja þátta sem eru nefndir og snúa að keppnis- og afreksíþróttum. Ég held að það sé mjög mikilvægt, og ég hyggst gera það einhvern tímann á næstunni, að kynna stöðu þessara mála í ríkisstjórninni og fara yfir það hvernig við getum unnið að því að þessi íþróttastefna nái fram að ganga 

Frú forseti. Um leið og ég fagna þeirri íþróttastefnu sem var lögð fram vil ég líka draga það fram hér að í henni voru ekki afmörkuð skýr atriði eða stuðningur við afreksstefnuna sem slíka. Það er kominn tími til að við tökum næsta skref eftir að hafa verið með sérsamningana varðandi ferðasjóðinn, að við tökum ákveðið skref. Vilji stjórnvalda verður að vera mjög skýr í þeim efnum, að við ætlum að koma okkur áfram, ekki bara á þessu ólympíuári heldur til lengri tíma. Því fagna ég sérstaklega þeim tóni sem kemur frá hæstv. mennta- og íþróttamálaráðherra. Hún hefur að mínu mati vilja til að taka þessi mál fastari tökum þannig að íþróttafólkið okkar þurfi ekki alltaf að koma til okkar eftir á og líka fyrirtækjanna í landinu með betlistaf í hendi til að reyna að halda áfram að ná þeim afrekum sem við óskum svo mjög að það nái. Ég fagna þessum vilja og hvet hæstv. ráðherra áfram 

Frú forseti. Ég get ekki annað sagt en að mér finnst mikilvægt að við ræðum það fyrir fjárlagagerð næsta árs hvernig við ætlum að fylgja íþróttastefnunni eftir. Ég tek það líka fram að öllum er ljóst að hart er í búi hjá ríkissjóði, ef svo má segja, þannig að eðlilegt er að við horfum á það með þeim augum en við verðum líka að setja þetta í alþjóðlegt samhengi. Ef við berum okkur saman við til að mynda aðrar Norðurlandaþjóðir hlutfallslega má sjá að ríkið getur staðið sig betur í þessum málum þegar kemur að því að standa að þátttöku okkar í alþjóðlegum keppnum. Ég held að við verðum að horfast í augu við það.

Frú forseti. Mig langar að eiga orðastað við nýjan hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um grein sem Þórólfur Matthíasson hagfræðiprófessor ritaði í Fréttablaðið nýverið, á föstudag að ég held, en þar fjallar hann um ríkisfjármögnun Bændasamtaka Íslands. Ég hnaut um nokkrar setningar í ágætri grein Þórólfs. Prófessorinn talar meðal annars um að reikningarnir frá Bændasamtökunum beri ekki með sér að virtur sé sá skýri aðskilnaður ríkissjóðstekna og ríkissjóðsverkefna á einn veg, ráðgjafarþjónustu á annan veg og almennrar félagsstarfsemi Bændasamtakanna á þriðja veg sem áskilinn er í samningi og samþykktum. Hér er um 350 milljónir að tefla frá ríkinu til Bændasamtakanna. Sá sem hér stendur hyggur að önnur samtök njóti ekki álíka fyrirgreiðslna, en vakin er athygli á því sérstaklega að ráðgjafarþjónusta Bændasamtakanna virðist niðurgreidd um ríflega 100 millj. kr. Ég vitna hér í greinina orðrétt, með leyfi forseta: „Hluti þeirrar ráðgjafar sem samtökin veita er hefðbundin rekstrarráðgjöf sem aðrir rekstraraðilar en bændur þurfa að kaupa fullu verði af endurskoðunarstofum eða öðrum sérhæfðum aðilum. Önnur fyrirtæki en þau sem rekin eru af bændum þurfa að greiða forritun og tölvuvinnslu fullu verði.“ Síðan segir orðrétt: „Reyndar má spyrja hvort slík ráðstöfun stangist ekki á við ákvæði samkeppnislaga.“ Frú forseti. Ég hlýt að spyrja nýjan hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að því hvort Bændasamtökin lúti öðrum lögmálum en önnur hagsmunasamtök hér á landi þegar kemur að fjármunum úr ríkissjóði. Er skýr greinarmunur gerður á milli samkeppnisrekstrar sem fjöldi fyrirtækja sinnir á almennum markaði og þeirrar opinberu ráðgjafar sem Bændasamtökin sinna? Er þetta niðurgreitt til einnar atvinnugreinar en ekki til annarra atvinnugreina, svo sem iðnaðar eða sjávarútvegs? Almennt segir hagfræðiprófessorinn: „Megnið af umsvifum 

Frú forseti. Ég þekki kannski þessi mál betur frá þeirri hlið sem snýr að samningum ríkisins við Bændasamtökin þegar þeir eru gerðir. Það get ég fullyrt að þá er mjög rækilega farið yfir það til hvaða kostnaðarþátta ríkið leggur fé í gegnum svonefndan búnaðarlagasamning. Ef eitthvað vantar upp á að aðgreining þeirra verkefna í bókhaldi og uppgjöri Bændasamtakanna sé nægjanlega skýrt er það hlutur sem þarf að sjálfsögðu að fara yfir. Ég held að ég geti fullyrt vegna þess að ég hef komið að þessum málum oftar en einu sinni frá hinni hliðinni, fyrir hönd hagsmuna ríkisins í samningagerðinni, að þá er það nákvæmlega sundurgreint og sundurliðað sem ríkið leggur fjármuni til, sem fyrst og fremst tengist leiðbeiningarþjónustu í landbúnaði, tengist uppgjöri á gömlum lífeyrisskuldbindingum, stuðningi til jarðræktarbóta og kynbóta og annarra slíkra þátta. Það er algjörlega á hreinu að í þeim samningum er hvergi að finna neitt sem mundi flokkast sem rekstur Bændasamtakanna sjálfra eða annað í þeim dúr. Hinn flöturinn sem hér er dreginn upp er hvort innan þess ramma sé starfsemi sem ætti að vera á markaði ef aðilar ættu að geta boðið í. Ekki skal ég sverja fyrir það að af sögulegum ástæðum hafi hluti þessarar uppbyggingar, enda dálítið sérhæfður, verið reistur á félagslegum grunni, t.d. skýrsluhaldið og kynbótabókhaldið og fleira í þeim dúr sem auðvitað er aðlagað þörfum þessarar atvinnugreinar. Annað á sér kannski meira sögulegar rætur í því hvernig þessi grein byggðist upp og þróaðist og þeirri staðreynd að Bændasamtökin, áður Búnaðarfélagið og Stéttasamband bænda, hafa í gegnum tíðina farið með visst stjórnsýsluhlutverk að kalla má í umboði stjórnvalda hvað varðar til dæmis að annast framleiðslustýringu og greiða stuðninginn 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæt svör. Ég hlýt engu að síður að spyrja hæstv. ráðherra hvort honum finnist eðlilegt að hagsmunasamtök af þessu tagi, og nú hef ég klárlega ekkert á móti Bændasamtökum Íslands, sinni slíkri starfsemi, hvort hún eigi ekki heima á frjálsum markaði, frjálsum samkeppnismarkaði. Er eðlilegt í dag að hagsmunasamtök sjái sjálf um liðveislu, ráðgjöf af þessu tagi, til fyrirtækja sem bændur eru í vissum skilningi? Mig langar einnig að koma að öðru sem prófessorinn nefndi í grein sinni í Fréttablaðinu sem ég gat um í fyrri ræðu minni: Er það svo að ríkið reki í reynd Bændablaðið? Nú má ráða af bókhaldi Bændasamtakanna að þar fari saman félagsstarf og ráðgjöf af ýmsu tagi og menn spyrja sig: Er það svo að ríkið gefi út Bændablaðið á Íslandi?

Frú forseti. Nei, það held ég ekki. Fróður maður sagði mér að Bændablaðið væri rekið með hagnaði enda hið besta  Varðandi hefðbundna starfsemi búnaðarsambandanna, búnaðarfélaganna, hefur leiðbeiningarþjónustan og sú starfsemi lengi verið mjög samofin. Að hluta til voru þetta starfsmenn ríkisins áður fyrr, samanber það að ríkið á þarna óuppgerðar lífeyrisskuldbindingar að hluta. Því hefur að sjálfsögðu verið breytt en ríkið leggur til þessarar þjónustu og um það er búið í sérstökum samningi, búnaðarlagasamningi. Það stendur nú svo vel á að hann kemur til endurskoðunar á þessu ári og er sjálfsagt mál að fara yfir þessa þætti. Ég geri ekki lítið úr því þegar gagnrýni af þessum toga er sett fram, þá er rétt og skylt að fara yfir hana og það hef ég einmitt hugsað mér að gera, auk þess sem ég minni náttúrlega á að hinn endi málsins sætir endurskoðun Ríkisendurskoðunar, 

Virðulegur forseti. Við hæstv. menntamálaráðherra vorum á mjög ánægjulegum aðalfundi Ríkisútvarpsins ohf. í morgun. Þar kom fram að þrátt fyrir mjög mikla hagræðingu og sparnað á síðustu árum í rekstri RÚV standi sú stofnun gríðarlega traustum fótum. Það kom fram að í könnun MMR í lok síðasta árs hafi traust til RÚV verið 60%. Einungis lögreglan, með 80%, og Háskóli Íslands, með 70%, nutu meira trausts og fréttastofa RÚV nýtur mests trausts allra fréttamiðla á landinu, 72%. Það kom líka fram að það er meira áhorf á RÚV en á sambærilegar stöðvar á Norðurlöndunum þannig að RÚV stendur gríðarlega traustum fótum. Því kom það verulega á óvart að hæstv. menntamálaráðherra kom því á framfæri í morgun að það stæði til að leggja fram nýtt frumvarp um RÚV og það verður sýnt líklega í næstu viku. Í DV segir að Vinstri grænir vilji breyta lögum um RÚV og vilji meira eftirlit með RÚV, eins og það heitir. Í þeim miðli er kvartað undan því að hæstv. menntamálaráðherra geti ekki beitt neinu eigandavaldi til að hafa áhrif á starfsemi RÚV. Af þessu tilefni vara ég alveg sérstaklega við því ef við hér á Íslandi hefjum núna átök enn á ný um RÚV. Er ekki tími til kominn að þessi stofnun fái frið til að sinna því góða starfi sem hún hefur verið að sinna upp á síðkastið? Ég vil líka segja að ef löggjöf á Norðurlöndunum er skoðuð er ekki verið að auka pólitísk afskipti af fjölmiðlum þar. Þar er ákveðin fjarlægð á milli ríkisins og ríkisfjölmiðils. Ef við ætlum núna að fara að taka upp þetta gamla úrelta Ísland, gamla útvarpsráðið sem var með puttana í fréttaflutningi o.s.frv., segi ég nei takk. Ég vara hæstv. ráðherra eindregið við því að fara þá leið að fara sérstaklega 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég sá þessa frétt í Dagblaðinu og sá líka mynd af mér með henni en hins vegar áttaði ég mig alls ekki af innihaldi greinarinnar á því nákvæmlega hvernig þetta eftirlit ætti að fara fram en myndin af mér sem birtist með var hins vegar mjög ógnvekjandi. Hvað varðar þetta lagafrumvarp, sem verður kynnt hér vonandi í næstu viku, snýst það meðal annars um að efla sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Þá vitna ég í það sem kom fram hjá mér á aðalfundinum í morgun, að tekjum Ríkisútvarpsins sem með lögum 2007 var áætlað að væru markaðar frá útvarpsgjaldi var breytt haustið 2008, að ætlunin er að leggja það til hér, a.m.k. til umfjöllunar þingsins, að þetta verði á ný markaður tekjustofn sem geri það þá að verkum að Ríkisútvarpið ohf. verði ekki á fjárlögum eins og er núna í raun. Þetta er eitt af því sem hefur verið gagnrýnt, m.a. af forsvarsmönnum Ríkisútvarpsins. Við höfum líka fengið ábendingar, m.a. frá öðrum Norðurlöndum sem hv. þingmaður nefndi hér sérstaklega. Það er rétt að ætlunin er til að mynda að skýra betur í þessu frumvarpi hlutverk stjórnar. Það þarf ekki að koma á óvart því að það hefur mjög oft verið rætt í þessum sal, m.a. í fyrirspurnum til mín, hvert er nákvæmlega hlutverk og ábyrgðarsvið stjórnar er og hvert er nákvæmlega hlutverk og ábyrgðarsvið ráðherra. Stjórn Ríkisútvarpsins setti sér starfsreglur sjálf í ár til að skýra betur sitt eigið verksvið af því að hún taldi það ekki nægilega skýrt. Ætlunin með frumvarpinu er að skýra það verksvið. Það er ekki farið í neinar grundvallarbreytingar á til að mynda því formi sem þarna er til skoðunar, þ.e. ohf.-forminu, en ætlunin er að skýra betur þá hluti sem meðal annars hafa verið til umræðu í þessum sal, tryggja þetta fjárhagslega sjálfstæði ef það verður lendingin hér á Alþingi og fleira sem mun koma inn. Hvað varðar stjórnarfyrirkomulag eru uppi hugmyndir sem við drögum meðal annars frá Noregi um að þingið skipi ekki beint í stjórn RÚV heldur tilnefni sérstaka valnefnd sem velji í stjórnina 

Virðulegur forseti. Hér kom hæstv. menntamálaráðherra því á framfæri, sem er jákvætt, að það á að taka á þessu með tekjustofnana, ég styð það. Það er mjög eftirtektarvert að þjónustutekjur RÚV hafa minnkað að raungildi um 900 milljónir síðan 2009. Þetta er ótrúlegur árangur sem er að nást í rekstri á þessari stofnun og enn þá stendur hún svona traust. Við berum sérstaklega traust til fréttastofunnar sem rís upp úr með 72%, en stofnunin í heild með 60%, þannig að þetta er gríðarlega mikilvægt hlutverk sem RÚV hefur bæði í menningu og varðandi almannahlutverkið og fréttaflutning. Hins vegar sagði hæstv. ráðherra að breyta eigi hlutverki stjórnar RÚV og þar stendur hnífurinn í kúnni. Núna eru í stjórn RÚV fulltrúar frá flokkunum og ég held að þeir standi sig bara ágætlega, en ég tel að almenningur á Íslandi og stjórnmálamenn almennt vilji ekki breyta hlutverki stjórnar RÚV, alla vega ekki þannig að meiri 

Virðulegi forseti. Ætlunin er ekki að dagskrárvald færist til stjórnar RÚV heldur að það verði áfram í höndum útvarpsstjóra þannig að það sé skýrt. Hins vegar er í gildandi lögum, ef ég man rétt, hlutverk stjórnar RÚV fyrst og fremst að fylgjast með meiri háttar ákvörðunum sem hafa áhrif á rekstur eða eitthvað slíkt orðalag. Þetta er tíundað aðeins nánar þannig að í raun og veru sé hlutverk stjórnar sambærilegt við almennt hlutverk stjórna í félögum eins og RÚV er. Hvað varðar niðurskurð um 900 milljónir finnst mér nauðsynlegt að koma því á framfæri, því að þetta kemur fram í ársskýrslu Ríkisútvarpsins. Þar er hins vegar ekki miðað við rekstrarframlag til Ríkisútvarpsins þegar þessi tala er tekin upp heldur rekstrarframlag og það viðbótarframlag sem sett var inn í Ríkisútvarpið árið 2009 til að bæta eiginfjárstöðu þess og má ekki líta á sem rekstrarframlag, og það að tala um 900 millj. kr. niðurskurð finnst mér ansi hæpin tölfræði. Ég held að því verði að halda til haga að árið 2009 voru settar inn 600 milljónir eingöngu til að leiðrétta eiginfjárstöðu félagsins, 

Frú forseti. Fyrir um tveimur árum ákvað norska utanríkisráðuneytið með Jonas Gahr Störe utanríkisráðherra Norðmanna í broddi fylkingar að fara í umfangsmestu vinnu á mati á EES-samningnum síðan Norðmenn sögðu nei við ESB á árinu 1994. Fengnir voru til þess starfs helstu sérfræðingar Norðmanna á sviði Evrópuréttar og vísindamenn bæði fylgjendur ESB og andstæðingar. Fundað var vítt og breitt um Noreg á þessum tveimur árum. Fredrik nokkur Sejerstad var formaður nefndarinnar og sá sem fylgdi þessu verki úr hlaði en þetta er mikill doðrantur upp á 900 blaðsíður. Það kemur skýrt fram í þessari skýrslu að EES-samningurinn er ekki bara mikilvægur í evrópsku tilliti, hann er líka einn mikilvægasti norræni samningurinn sem undirritaður hefur verið á milli Norðurlandanna og samningurinn sem slíkur er mun umfangsmeiri en menn sáu fyrir árið 1992 og snertir í rauninni flest svið samfélagsins. Evrópusambandið grípur samkvæmt þessari norsku skýrslu meira inn í hversdagslífið en menn almennt gera sér grein fyrir og talað hefur verið um. Menn benda meðal annars á að á sviði umhverfismála sé það í þéttu samstarfi við ESB til dæmis um mengunarkvótana, varðandi vinnu, velferð, rannsóknir, innflytjendur, lögreglusamvinnu, heilsu, mat á sveitarstjórnarstiginu og það má tína fleira til. Sejerstad og norska nefndin undirstrika að miklir hagsmunir séu fólgnir í EES-samningnum fyrir Norðmenn, þeir benda meðal annars á að þrátt fyrir þessi þrjú litlu EFTA-lönd, sem Noregur, Liechtenstein og Sviss eru, sé Noregur engu að síður fimmta stærsta viðskiptaland gagnvart ESB. 70% af norskum viðskiptum eru við ESB-löndin og það er langmikilvægasta viðskiptasvæðið eins og fyrir okkur, þrátt fyrir allt tal um Kína og Indland. Samningurinn hefur varað lengur en samningamenn samningsins gerðu ráð fyrir upphaflega og hafa sagt í viðtölum, en hann hefur virkað mjög vel í öllum meginatriðum. Síðan samningurinn öðlaðist gildi hefur aðlögun og ákvarðanir á grunni samningsins og regluverks ESB verið teknar algjörlega óháð ríkisstjórnum. Og þegar menn skoða það að sex ríkisstjórnir hafa verið í Noregi, bæði vinstri og hægri stjórnir, þá hafa þær framfylgt samningnum algjörlega óháð þeirra pólitík. Það sama á við hér, það er alveg sama stefna. Enginn flokkur hefur haft það á stefnuskrá sinni, þrátt fyrir ýmsar raddir þar um, að segja sig frá EES-samningnum. Það er meðal annars dregið fram að ekki er mikið um uppákomur eða verulegar deilur milli Noregs og ESB vegna EES-samningsins. Um 6 þúsund nýjar tilskipanir og regluverk hafa verið sett inn í löggjöfina á þessum tíma, en eingöngu er um að ræða 17 tilvik í Noregi þar sem rætt hefur verið um hvort beita eigi neitunarvaldi. Við könnumst við pósttilskipunina, mig minnir að það hafi verið í tengslum við áfengisauglýsingar o.fl. sem Norðmenn hugsuðu um það. En við verðum að horfast í augu við lýðræðishallann. Hann var til staðar árið 1994 og menn skulu ekki halda að gengið hafi verið alveg blint til verksins. Við skulum vera meðvituð um þennan lýðræðishalla og alveg eins og norska Stórþingið var upplýst um slíkan lýðræðishalla gilti það sama um Alþingi Íslendinga. Hitt er svo annað mál hvort sú vitneskja hafi verið almenningi nægilega kunn á sínum tíma og eining hvort hallinn sé meiri núna en menn reiknuðu með upphaflega. Ef við látum okkur EES-samninginn nægja verðum við, þ.e. löggjafarvaldið sem og aðrir þættir ríkisvaldsins, að fara í markvissari hagsmunagæslu, m.a. í Brussel líkt og Norðmenn hafa gert. Störe segir meðal annars að þeir hafi náð eyrum ákveðins hluta Evrópusambandsins þótt það sé ekki sambærilegt við það að vera meðlimur. Þegar litið er til niðurstaðna norsku skýrslunnar sem heimfæra má að sjálfsögðu hér á Íslandi vil ég segja að þeir sem afbera yfir höfuð ekki neitt tal um fullveldisafsal landsins í allri rökræðu ættu að mínu mati að vera samkvæmir sjálfum sér og krefjast þá annaðhvort uppsagnar samningsins eða að fara hina leiðina að gerast meðlimir að ESB og hafa þannig vald og áhrif á það hvernig tilskipanir okkur tengdar líta á endanum út. Ef við ætlum að búa við EES-samninginn skulum við segja það hreint út að við munum búa áfram við lýðræðishalla gegn því að fá verulega hagsmuni á móti. Þetta er hlutur sem á að vera öllum ljós. Í öðru lagi - og ég tel það vel viðunandi að halda áfram með EES-samninginn, þ.e. ef aðildarviðræðurnar ganga ekki eftir - er það alveg klárt af minni hálfu að við getum haldið áfram með EES-samninginn en við verðum að gera almenningi ljóst að það verður lýðræðishalli gegn miklum hagsmunum. 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að hafa tekið þetta mikilvæga mál upp á Alþingi Íslendinga. Þessi skýrsla, eins og hv. þingmaður segir, er mikil að vöxtum, 900 blaðsíður, og það er handleggur að fara í gegnum hana. Ég ætla mér ekki þá dul að hafa gert það að öllu leyti. Ég hef þó kynnt mér meginniðurstöðurnar. Ég verð að segja að ég er eiginlega sammála þeim meginniðurstöðum sem hv. þingmaður kemst að í sínu máli. Hún bendir á að fyrir Norðmenn sé niðurstaðan sú að um sé að ræða einhvern mikilvægasta viðskiptasamning sem gerður hefur verið og það sama gildi um Ísland. Þessi skýrsla grípur á þessum þætti en líka mörgum öðrum. Hv. þingmaður veltir því meðal annar fyrir sér hvernig samningurinn stenst okkar lýðræðiskröfur, hvernig hann stenst stjórnarskrána og fyrir okkur varðar það mjög miklu. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að í samningnum felst stöðugt, varanlegt og vaxandi fullveldisframsal. Við getum hins vegar ekki búið í sama varlega návíginu við okkar stjórnarskrá og Norðmenn. Ástæðan er sú að Norðmenn hafa ákvæði í sinni stjórnarskrá sem heimilar framsal á valdi. Við höfum það hins vegar alls ekki. Það verður að draga það fram líka að þó að Norðmenn hafi hugsanlega sinnt af bestu getu eftirliti með framkvæmd EES-samningsins kemur það eigi að síður fram í þessari skýrslu að norska þingið hefur átt ákaflega erfitt með að fylgjast með framkvæmd samningsins. Þannig segir bókstaflega í skýrslunni að síðan 1994–2011 hafi norska eftirlitsnefndin nánast ekki rannsakað eitt einasta mál. Það sem Sejerstad kemst að og dregur saman nokkuð vel í grein sem hann birti fyrir skömmu í norsku dagblaði og segir að jafnvel nefndarmönnum í Evrópunefndinni norsku sem skýrsluna gerðu hafi ekki verið kunnugt, er að Evrópuvæðingin nær til mun fleiri sviða en menn gerðu ráð fyrir. Þetta dró hv. þingmaður alveg réttilega fram. Hann bendir á að Evrópusambandið nær til sérhvers ríkisborgara, sérhvers fyrirtækis, embættismanna og reyndar, til að undirstrika skoðun sína á þessu nefnir hann það sérstaklega, líka til norskra hænsna og grísa. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að menn gerðu sér grein fyrir þessu í upphafi. Hv. þingmaður kvartar undan því að þessu hafi ekki verið komið nægilega á framfæri. Ég sat á Alþingi Íslendinga á þessum tíma, um fátt annað var meira rifist á köflum í þeirri umræðu en einmitt þetta. Ýmsir vildu setja málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Einn af þeim sem ekki var þá kominn á þing, hæstv. innanríkisráðherra, krafðist þess og eftir á að hyggja kann vel að vera að það hefði verið rétt. Áhöldin sem voru uppi um þetta vörðuðu það hvort þarna væri verið að framselja of mikið vald. Eins og hv. þingmaður man leiddu þessar deilur til þess að sett var á laggir nefnd fjögurra mætra lögspekinga sem komust að þeirri niðurstöðu að vegna þess að Íslendingar höfðu möguleika á því að móta reglur framkvæmdastjórnar á þeim tíma mundi þetta standast stjórnarskrána. Þetta væri hins vegar á gráu svæði. Þá strax, árið 1994, og í þremur skýrslum síðan hafa lögspekingar bent á að með þróun samningsins geti verið að við séum að færast út af þessu gráa svæði. Hlutirnir eru gjörbreyttir síðan 1994. Evrópuþingið hefur til dæmis núna full völd til þess að gerbreyta þeim reglum og tillögum sem koma frá framkvæmdastjórninni. Það hafði engin slík völd 1994. Fjórir nýir samningar hafa komið til sögunnar. Mikil völd hafa verið færð til framkvæmdastjórnar og Evrópusambandsins varðandi dóms- og öryggismál. Ég minni bara á mjög umdeilda tilskipun sem ég færði hér inn í þingið sem flutti í reynd úr landi sektarvald í tilteknum öryggismálum og ég benti þinginu á að ég væri ekki viss um að þetta stæðist stjórnarskrána. Þá fengum við álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar sem kannski grípur á kjarna málsins. Hann komst að þeirri niðurstöðu að þetta tiltekna mál stæðist stjórnarskrána ef það væri skoðað eitt og sér. En hann var ekki viss um ef skoðaðar væru allar breytingarnar sem gerðar hefðu verið að sú væri reyndin. Mín niðurstaða, meginniðurstaða - þær eru reyndar tvær - af þessari skýrslu er í fyrsta lagi að ég tel að vegna munarins á stjórnarskrá okkar og Norðmanna eigum við núna að beita okkur fyrir því að breyta stjórnarskránni þannig að við fáum Alþingi fullar heimildir til þess að framselja vald eins og við erum nánast að gera hér í hverri viku. Í öðru lagi er ég þeirrar skoðunar að skýrslan sýni að við erum þegar búin að framselja mikið vald og við höfum lítil sem engin áhrif og þess vegna sé okkur betur komið innan 

Frú forseti. Þessi norska skýrsla er um margt merkileg. Við skulum byrja á því að velta fyrir okkur aðstæðum í Noregi og Íslandi sem eru mjög svipaðar. Andstaðan við Evrópusambandsaðild er mjög mikil í Noregi, hún er yfir 80%, en 60–70% á Íslandi. Í þessari skýrslu er gagnrýnt mjög harkalega það mikla fullveldisafsal sem orðið hefur með EES-samningnum. Hver verður niðurstaðan í Noregi af þessari skýrslu? Við Íslendingar skulum fylgjast með því, það er mjög mikið atriði. Það að draga ályktanir út frá þessari skýrslu til að undirbyggja eigin málstað eins og hæstv. utanríkisráðherra hefur gert, að þjóðinni sé best borgið innan ESB, er ekki boðlegt. Nær væri að taka á því sem gagnrýnt er í skýrslunni sem er að fullveldisafsalið fer vaxandi. Það er verið að gagnrýna það í Noregi og það er ekki ósennilegt að niðurstaðan af umræðunum í Noregi verði einmitt sú að EES-samningurinn verði að einhverju leyti endurskoðaður og dregið úr fullveldisafsalinu. Noregur er ekki að fara að ganga í ESB. Noregur held ég að sé ekki heldur að fara að segja upp EES-samningnum, en fullveldisafsalið er áhyggjuefni og það væri óskandi að við ættum utanríkisráðherra sem hefði núna samband við kollega sína í Noregi og óskaði eftir samstarfi í því að endurskoða EES-samninginn. Staðreyndin er sú að ef Norðmenn færu fram með þá kröfu að endurskoða EES-samninginn mundi Evrópusambandið hlusta. Vegna hvers? Vegna þess að Noregur er gríðarlega stórt og öflugt ríki og Evrópusambandið sjálft á mikla hagsmuni undir því að eiga góð viðskipti við Noreg. Það er ekki bara öfugt. Þess vegna eigum við að taka umræðu um hvað muni gerast í Noregi. Hvernig á að koma í veg fyrir þetta fullveldisafsal? 

Forseti. Það eru engar nýjar fréttir að það felist fullveldisafsal og lýðræðishalli í EES-samningnum. Við þessu vöruðu margir á þingi þegar EES-samningurinn var ræddur og hann leiddur hingað inn. Það sem hefur gerst er einfaldlega staðfesting á aðvörunarorðum þeirra og eins og fram hefur komið hefur í raun verið farið enn lengra í þá átt. Spurningin er hins vegar: Hvernig tökum við á þeim lýðræðishalla og því fullveldisafsali sem felst í EES-samningnum? Sumir segja í reynd að það sé með því að afsala okkar enn frekar fullveldinu, enn frekar sjálfstæðinu, enn frekar lýðræðinu, dýpka enn frekar lýðræðishallann. Að mínu mati gerum við það einmitt með því að ganga í Evrópusambandið. Skert lýðræði hefur einkennt Evrópusambandið frá upphafi og orðið æ meira áberandi eftir því sem aðildarríkjum hefur fjölgað og framkvæmdastjórnin í Brussel náð undir sig fleiri málasviðum. Stjórnskipuð 27 manna framkvæmdastjórn í Brussel hefur ein rétt til að leggja fram lagafrumvörp sem ráðherrar á ESB-Evrópuþingi þurfa síðan að samþykkja eftir flóknum reglum, m.a. um atkvæðavægi. Áhugi á kosningum til Evrópuþingsins hefur verið mjög takmarkaður. Í síðustu kosningum var þátttakan næstum 43% og fór niður í 20% í sumum aðildarríkjum. Á Evrópuþinginu fengi Ísland í mesta lagi sex fulltrúa en nú eru fulltrúar þar 736 alls. Í ráðherraráðinu yrði hlutur Íslands langt innan við 1% atkvæða af um 350 alls. Svo má lengi áfram telja. Villuljósið í þessari umræðu er sú niðurstaða að lýðræðishallinn sé einhvern veginn leiðréttur með því að ganga í Evrópusambandið sem alþekkt er fyrir mjög djúpan, langvarandi 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk. Ræðutíminn er tvær mínútur.

Frú forseti. Ég fagna þessari umræðu og þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir að koma henni á dagskrá. Þetta er mjög mikilvæg umræða, en sú umræða sem fer hér fram í dag um þetta mál er hins vegar alls ekki nægjanleg. Hér er um að ræða norska skýrslu, skrifaða á norsku, um þúsund blaðsíður. Það þarf að sjálfsögðu að þýða hana og ræða hana sem skýrslu á vettvangi Alþingis en ekki á hálftíma þar sem almennir þingmenn hafa tvær mínútur til að ræða málið. Það er ekki boðlegt að þingið afgreiði svona mál með þessum hætti. Það þarf að ræða þessa skýrslu á vettvangi stjórnmálaflokkanna, á vettvangi atvinnulífsins, fræðasamfélagsins og í almenni umræðu. Sú afgreiðsla sem fer fram í dag er alls ekki nægjanleg og það er í raun sérkennilegt ef Alþingi lætur hér staðar numið miðað við mikilvægi málsins. Það er brýnt að ljúka aðildarviðræðum að Evrópusambandinu, en þar sem ekki er útlit fyrir að svo stöddu að þjóðin vilji aðild er einmitt mjög brýnt að allir möguleikar um stöðu Íslands í alþjóðasamfélaginu séu skoðaðir og það í tíma, þar á meðal EES-samningurinn. Það er ekki hægt að ræða EES-samninginn með sömu formerkjum og gert er í dag, og framtíð hans, ekki frekar en hægt er að ræða aðild að Evrópusambandinu áður en aðildarumsóknin er kláruð. Það þarf að vanda betur til þessara verka og hér ber Alþingi sjálft höfuðábyrgð á að það sé gert. 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir umræðu um þessa skýrslu sem mér finnst þó fara út um víðan völl. Í rauninni finnst mér af lestri skýrslunnar eða niðurstaðnanna - ég er ekki búin að fara í gegnum allar 900 síðurnar frekar en hæstv. ráðherra - ekkert nýtt á ferðinni. Því er ekki haldið fram í norsku skýrslunni. Þetta er ekki ósvipuð skýrsla og gefin var hér út árið 2007 eftir vinnu nefndar allra flokka þar sem hæstv. utanríkisráðherra var annar fulltrúi Samfylkingarinnar. Í skýrslunni kemur fram að EES-samningurinn hafi reynst Norðmönnum vel en að þeir hafi ekki sama aðgang að ákvarðanatöku ESB og ESB-ríkin enda eru Norðmenn ekki aðilar að ESB frekar en við. Þeir ætla ekki í ESB í kjölfar skýrslunnar. Í fyrrnefndri Evrópuskýrslu sem var gefin út hér á landi árið 2007 kom fram í niðurstöðum og tillögum að nefndin teldi að samningurinn um EES hefði staðist tímans tönn, að hann væri sá grundvöllur sem samskipti Íslands og ESB byggðust á og að rétt væri að þróa áfram. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að framkvæmd bæði EES-samningsins og Schengen-samninganna hefði almennt gengið vel. Það kemur líka fram í sameiginlegri niðurstöðu fulltrúa allra flokka að það standi upp á íslensk stjórnvöld að nýta betur þau tækifæri til áhrifa sem felast í EES-samningnum, einkum með því að taka aukinn þátt í þeim 418 nefndum og sérfræðingahópum sem eru að störfum. Það kemur fram að við höfum bara tekið þátt í tæplega 200 nefndum. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur eitthvað verið gert með tillögur þessarar nefndar og athugasemdir sem þarna komu fram? Vegna orða hæstv. ráðherra um áhyggjur hans af stjórnarskránni og því hvernig EES-samstarfið hefur þróast verð ég að vísa 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörkin þó að tvær mínútur séu einhverjum of stuttur tími.

Forseti. Skýrslan sem hér um ræðir er mikil að vöxtum eins og komið hefur fram hjá fyrri ræðumönnum í dag. Ég þakka sérstaklega hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir hvað henni tókst þó að gefa gott yfirlit yfir það sem fram kemur í skýrslunni og stikla á helstu stóru atriðunum á þeim stutta tíma sem gafst. Mér finnst við þurfa að hafa í huga að þessi skýrsla er ekki um það hvernig Norðmenn eiga að haga samstarfi sínu við Evrópusambandið eða vera í Evrópusamstarfinu í framtíðinni, hún er öll í baksýnisspeglinum. Það er bent á að þrátt fyrir að samstarfið við Evrópu verði sífellt nánara vegna samvinnunnar í EES hafi umræða um samstarf Noregs og Evrópu ekki aukist að sama marki, heldur kannski þvert á móti. Það virðist einhvern veginn eins og menn forðist að tala mikið um að samtvinnunin verði sífellt meiri. Eins og sagt var í fréttum er niðurstaða skýrsluhöfunda sú að lýðræðishallinn sé mikill. Það þarf svo sem ekki að koma neinum á óvart. Eins og komið hefur fram hefur það verið okkur ljóst að við erum ekki í herberginu þegar ákvarðanir eru teknar innan Evrópusambandsins um lög og reglur sem hafa áhrif, eins og kemur fram í skýrslunni í Noregi, sífellt meira og meira. Það gerist náttúrlega hér á landi. Menn segja að Norðmenn muni krefjast þess að EES-samningurinn verði endurskoðaður og að við eigum að fylgja í kjölfarið. Það kemur væntanlega engum á óvart að ég er ósammála því, ég tel að við séum alveg á réttri vegferð að sækjast eftir aðild að Evrópusambandinu og ég trúi því að 

Virðulegi forseti. Alveg er það dæmalaust að verið sé að ræða EES-samninginn og þá hugmynd að sé hann ekki nógu góður eigum við að ganga í Evrópusambandið. Evrópusinnar nota tækifærið til að tala fyrir því að við Íslendingar eigum að ganga í Evrópusambandið. Það eru eldgamlar fréttir að hér sé um eitthvert fullveldisafsal að ræða varðandi EES-samninginn. Alþingi logaði í deilum 1994 einmitt um hvort um fullveldisafsal væri að ræða eða ekki. Það eru ekki nýjar fréttir. Það eru heldur ekki nýjar fréttir að andstæðingar Evrópusambandsins fullyrði að t.d. Schengen-samningurinn sé afsal á fullveldi þó að Evrópusambandssinnar haldi hinu gagnstæða fram. Hér er um milliríkjasamning að ræða sem nær yfir fullveldið. Ég hef alltaf verið meðvituð um að um fullveldisafsal sé að ræða þó að því sé af og til stungið undir stól. Árið 1994 þegar Alþingi samþykkti naumlega EES-samninginn var Alþingi ekki styrkt í kjölfarið, hvorki faglega né fjárhagslega, og þannig er það enn. Alþingi hefur hvorki verið styrkt faglega né fjárhagslega þrátt fyrir að þegar við gengum í það samstarf sem EES-samningurinn snýst um hafi bæst við alveg gríðarleg vinna fyrir alþingismenn við að taka við reglugerðum og tilskipunum frá Evrópusambandinu. Ég hef orðið vitni að því hvernig þessi mál eru afgreidd í gegnum þingið. Á nefndasviði er sagt: Æ, þetta er EES-tilskipun, við skulum láta hana rúlla í gegn. Því hef ég mótmælt. Ég hef verið talsmaður þess að styrkja þingið, að vinnan sé betur unnin og undirbyggð þannig að við byggjum löggjöf okkar á almennilegum reglugerðum og tilskipunum. Ég minni jafnframt á, frú forseti, að við höfum neitunarvald gagnvart 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir að vekja athygli á þessari viðamiklu norsku skýrslu sem er úttekt sérfræðinganefndar, eins og hér hefur komið fram. Ég tel að hún geti nýst okkur Íslendingum mjög vel. Við höfum ætlað nokkrum sinnum að gera slíka úttekt en ekki gert það. Það sem mér finnst vera áhugavert og kemur fram í skýrslunni er hversu stór hluti löggjafar Noregs er sniðinn að Evrópusambandstilskipunum. Ég er ekki viss um að allir hafi gert sér grein fyrir því hversu stór hluti löggjafar Íslands og Noregs er sniðinn að þessum tilskipunum, bara til að átta sig á umfanginu, hvað þær tilskipanir sem koma frá Evrópusambandinu hafa mikil áhrif á utanríkismálastefnu okkar og hvað þær hafa mikil áhrif á nær allt samfélagið og alla löggjöf hér á landi. Í skýrslunni kemur líka fram og er nefnt sem mikill ókostur, að ljóst var þegar við gengum í EES árið 1994 að lýðræðishallinn yrði mikill, um er að ræða fullveldisafsal sem aukist hefur ár frá ári með breytingum og þróun í Evrópusambandinu. Fullveldisafsalið hefur aukist frá því að EES-samningurinn var gerður með þeirri þróun sem þar hefur verið. Ég tel að við eigum að viðurkenna það og athuga vandlega hvað við getum gert í því núna. Við gerum það upp þegar við göngum til þjóðaratkvæðagreiðslu um umsóknina að Evrópusambandinu hvernig sem sá samningur eða niðurstaða liggur fyrir. Ég er enn sömu skoðunar og ég hef alltaf verið, að okkur sé betur borgið utan Evrópusambandsins. Sú markaðsvæðing sem orðið hefur og samkeppnishugsunin sem er í tilskipunum 

Forseti. Ég vil taka undir þá gagnrýni sem kom fram hjá hv. þm. Þór Saari. Ég trúi því hreinlega ekki að forseti þingsins ætli ekki að stuðla að því að um þessa skýrslu verði fjallað á miklu ítarlegri og dýpri hátt. Mér skilst að á fundi þingflokksformanna hafi komið fram að það sé í verkahring utanríkismálanefndar að láta þýða skýrsluna. Ég beini þeirri fyrirspurn til utanríkismálanefndar, ef einhver úr utanríkismálanefnd er í salnum, hvort það standi þá ekki til. Það er líka mjög mikilvægt í þessu umræðum að fram komi hvernig við ætlum að nýta okkur skýrsluna. Mér finnst upphafið ekki lofa góðu, að afgreiða skýrsluna með tveggja mínútna ræðuhöldum á hvern þingmann. Ég prentaði að gamni út hluta úr skýrslunni. Það vill svo til að ég skil norsku ágætlega, ég bjó einu sinni í Noregi, en ef ég ætti að fara að lesa upp úr henni fyrir ykkur yrði það ansi mikið hrognamál því að ég hef búið í Danmörku, Svíþjóð og Noregi. Mér finnst í raun ekki boðlegt að 900 blaðsíðna skýrsla, sem er mikilvæg við þessar kringumstæður þar sem við erum í aðildarviðræðum, fái ekki ítarlegri og betri umfjöllun hjá þinginu, því að við viljum með sanni hafa meira vald. Sýnum það þá í verki.

Frú forseti. Menn vissu það árið 1992 að þarna væri ákveðinn lýðræðishalli. Það áttuðu sig allir á því. Það sem hefur hins vegar gerst, og það er rétt sem fram kom hjá hæstv. utanríkisráðherra, er að sambandið hefur þróast og eins kemur fram í skýrslunni að áhrif EES-samningsins á löggjöf er meiri en menn ætluðu. Hvers vegna? Það er meðal annars vegna þróunar Evrópusambandsins. Lýðræðishallinn hefur aukist frá því sem upphaflega var áætlað. Þess vegna er nauðsynlegt fyrir okkur að huga að þessu stjórnarskrárákvæði af því það er annað landslag í dag en þegar við samþykktum EES-samninginn. Ég tek undir með hæstv. utanríkisráðherra í þessu máli. Ég vil líka draga það fram að við verðum að hafa alla valkosti uppi á borðinu. Við verðum að gæta að öllum valkostum í þessu máli. Ég er eindreginn talsmaður þess að við eigum að ljúka aðildarviðræðum þjóðarinnar við ESB og leyfa þjóðinni síðan að taka ákvörðun. En um leið verðum við að halda öllum valkostum opnum. Einn valkosturinn fyrir þjóðina er að halda áfram með EES-samninginn. Þess vegna verðum við að líta til þeirra skýrslna sem gerðar hafa verið, líta til þess hvernig Alþingi getur styrkt stöðu sína og gætt hagsmuna Íslands m.a. í Brussel þegar verið er að setja saman tilskipanir. Við sjáum Evrópu ganga í gegnum mikla erfiðleika og breytingar. Þær breytingar munu hafa áhrif á okkur Íslendinga alveg eins og Noreg, hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Því er brýnt að menn átti sig á hver hin raunverulegu tengsl Íslands eru við Evrópusambandið, okkar mikilvægu nágranna og viðskiptaaðila, þannig að grunnur og tilefni sé til umræðu sem byggð er á þekkingu, staðreyndum og raunsæi en ekki á upphrópunum eða slagorðum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir þá málefnalegu umræðu sem átt hefur sér stað. Mér þótti athyglisvert að heyra ýmsa hv. þingmenn segja: Það eru engar nýjar fréttir og þarf ekki norska skýrslu til þess að segja okkur að fullveldisframsal felist í EES-samningnum. Það vissu menn árið 1994. Menn eru enn þá að berja höfðinu við stein ef þeir neita bláköldum staðreyndum, ef þeir horfa ekki á það að síðan þá er landslagið gjörbreytt. Á sínum tíma var talið af hálfu okkar bestu fræðimanna að hægt væri að verja EES-samninginn gagnvart stjórnarskránni eins og hún er núna vegna þess að þá höfðum við tækifæri til að móta reglur framkvæmdastjórnarinnar. Síðan hefur það gerst að innan Evrópusambandsins að til þess að vega upp lýðræðishallann innan þess hefur Evrópuþingið fengið mikil völd, meðal annars völd til að gerbreyta þeim reglum og tilskipunum sem frá framkvæmdastjórninni koma. Þess vegna hefur lýðræðishallinn aukist verulega gagnvart okkur og Norðmönnum. Það skiptir máli. Miðað við það að þingið hefur ekki eytt meiri tíma í að ræða nokkurt mál ef frá er talið Icesave og fjárlög, nema stjórnarskrána, finnst mér að menn umgangist hana af nokkru kæruleysi þegar svo virðist sem ekki nokkur þingmaður, að frátöldum tveimur, meðal annars hv. málshefjanda, veltir því fyrir sér hvort viðeigandi sé að nálgast stjórnarskrána með þessum hætti. Hvort sem við erum með eða á móti ESB, á meðan við erum innan EES hljóta menn að minnsta kosti að geta orðið sammála um að við þurfum þá að breyta stjórnarskránni þannig að hún veiti Alþingi heimildir til þess sem það er að gera í hverri viku, að framselja vald, án þess að nokkrar skráðar reglur sé að finna um það í stjórnarskránni.

Virðulegi forseti. Mér er til efs að nokkurt sveitarfélag í landinu búi við jafnhraklega vetrarþjónustu á vegum og Árneshreppur á Ströndum. Þar er staðan sú að þar er í gildi svokölluð G-regla varðandi snjómokstur, sem þýðir það að Vegagerðin hættir að ryðja veginn 6. janúar ár hvert, 

Einn fund í salnum, takk.

Það er auðvitað óviðunandi. Það er ekki mönnum bjóðandi. Því verður að breyta. Samgönguaðstæður í Árneshreppi eru, eins og flestir vita, mjög bágbornar. Vegurinn norður krefst mikilla úrbóta, það vitum við. Þegar þannig háttar til yfir háveturinn að ekki er heimilt að moka hafa íbúarnir og aðrir sem þangað vilja fara eingöngu möguleika á að ferðast til og frá sveitarfélaginu með flugi. Það er hins vegar ferðamáti sem ekki hentar öllum, auk þess sem allir vita að það er mjög dýrt. Í um þrjá mánuði á ári má segja að vetrarsamgöngur séu engar á landvegi norður í Árneshrepp. Því verður að breyta. Því er þá svarað þannig að það sé ekki hægt vegna þess að vegakerfið bjóði í raun ekki upp á eðlilega vetrarþjónustu, vegirnir séu ekki nægilega uppbyggðir. Við vitum um erfiða kafla, t.d. yfir Veiðileysuhálsinn, líka um Kjörvogshlíðina. Þegar við skoðum svo samgönguáætlanir þær sem hæstv. innanríkisráðherra mælti fyrir fyrir stuttu síðan, sjáum við að þar er gert ráð fyrir því að eingöngu verði farið í vegaframkvæmdir norður í Árneshreppi á síðasta vegáætlunartímabili, 2019–2022. Ég ætla að fullyrða eitt: Ef það er niðurstaðan og að engu verði breytt varðandi snjómoksturinn norður í Árneshrepp, verður það stórháskalegt fyrir byggðina í Árneshreppi. Ekkert okkar vill að sú aðstaða komi upp að slík hætta skapist fyrir byggðina norður í Árneshreppi. Hún er veik eins og við vitum, en hins vegar hefur margoft komið fram mikill vilji meðal þingmanna til að styðja við þessa byggð.  Þær fyrirspurnir sem ég hef lagt fyrir hæstv. innanríkisráðherra lúta þessu: Í fyrsta lagi, hvaða sveitarfélög búa núna við svokallaða G-reglu um snjómokstur sem felur í sér að ekki er mokað yfir vetrarmánuðina? Í annan stað: Er ætlunin að endurskoða regluna hvað varðar snjómokstur í Árneshreppi á Ströndum?

Hæstv. forseti. Þær leiðir sem falla undir svokallaða G-reglu eru Dynjandisheiði, Hrafnseyrarheiði, Strandavegur að Gjögri, Hellisheiði eystri og Jökulsárhlíð, Mjóafjarðarvegur, Skriðdalur, Öxi og Breiðdalsheiði. Hv. þingmaður spyr einnig hvor ætlunin sé að endurskoða regluna hvað varðar snjómokstur í Árneshreppi á Ströndum. Því er til að svara að ekki hefur verið tekin ákvörðun um að endurskoða þá reglu varðandi snjómokstur í Árneshreppi. Þarna er um að ræða um 90 km langa leið sem liggur meðal annars um snjóþungan óuppbyggðan fjallveg, Veiðileysuháls, svo og varasamt snjóflóðasvæði, Kjörvogshlíð, sem hv. þingmaður vék að í tali sínu áðan. Kostnaður við vetrarþjónustu á árinu 2011 í Árneshreppi var eftirfarandi samkvæmt upplýsingum Vegagerðarinnar: Drangsnes – Kjörvogur, 6,3 milljónir, Gjögur – Norðurfjörður, 2,1 milljón. Helmingakostnaður 0,4 millj. kr., eða samtals 8,8 millj. kr. Rétt er að benda á að takmarkað fé til þjónustu vega hefur leitt til þess að ekki er einu sinni unnt að veita sumum sveitarfélögum eða hlutum sveitarfélaga þjónustu samkvæmt G-reglu, þau fá enga þjónustu nema helmingamokstur þar sem viðkomandi sveitarfélag ber helming kostnaðar. Eins og fram kom í sundurgreiningu Vegagerðarinnar er í því sambandi verið að tala um 0,4 milljónir hvað Árneshrepp varðar. Hvað þetta snertir má telja hér Mýrar, Fellsströnd, Skarðsströnd, Heggstaðanes, Vatnsdal, Víðidal, Vatnsnes, Svartárdal, Skaga, Melrakkasléttu, Langanes, Jökuldal og fleiri byggðarlög. Það er því víða sem menn eiga í erfiðleikum. Síðan er því við að bæta að í því árferði sem við búum við núna, óvenju snjóþungan vetur um land allt, er álagið á Vegagerðina og þar með snjómoksturinn nú miklum mun meiri verið hefur á undangengnum snjóléttum vetrum. Það er staðreynd. Ég er að láta taka saman fyrir mig hvert álagið er á pyngju Vegagerðarinnar hvað þetta snertir. Að sjálfsögðu vildum við verða við þeim óskum sem fram hafa komið, úr Árneshreppi en einnig þeim byggðum sem ég taldi upp áðan og telja sig ekki búa við viðunandi stöðu hvað þetta snertir. En Vegagerðin reynir að gera sitt besta þótt hún búi við þrönga fjárhag.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að taka þetta mál upp. Það er algjörlega óboðlegt hvernig ástandið er í Árneshreppi á Ströndum og rakti hv. þm. Einari K. Guðfinnsson það vel hér áðan. Það er ekki hægt að bjóða nokkru byggðarlagi upp á það að engar samgöngur séu stóran hluta af árinu og enginn snjómokstur sé tryggður stóran hluta af árinu. Við ræðum samgönguáætlun og það er ekki fyrr en í lok þeirrar áætlunar sem gert er ráð fyrir einhverjum vegaframkvæmdum á þessu svæði. Íbúar í þessu sveitarfélagi mega búa við það, ef fram fer sem horfir, að þetta ástand verði viðvarandi allt til ársins 2022. Það er algjörlega óboðlegt og á því verður að taka með pólitískri ákvörðun. Það þarf að taka ákvörðun um að íbúar í þessu sveitarfélagi njóti lágmarksmannréttinda 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni fyrir að taka þetta mál upp. Þetta var rætt hér fyrir um tveimur árum og þá hélt ég að menn hefðu verið sammála um að þessar snjómokstursreglur væru úreltar. Þann 6. janúar taka menn ákvörðun um að hætta að moka snjó í 75 daga, og skiptir þá engu máli hvernig viðrar, hvort mögulegt er að moka án mikillar fyrirhafnar. Ég fullyrði að fólkið sem býr á þessu svæði gerir ekki kröfur um það að þegar illmögulegt er að moka, og fyrirséð að fljótlega muni fenna í aftur, sé það gert. Þetta fólk fær engan afslátt á skattgreiðslum eða neitt annað sem lýtur að því að búa á þessu svæði. Ég vil líka minna á að það fólk sem býr á þessu svæði þarf að sækja læknisþjónustu til Hólmavíkur og það er mjög mikilvægt að ræða þessa hluti í því samhengi. Ég hvet hæstv. ráðherra til að endurskoða þessar snjómokstursreglur, að ekki sé sett stopp í 75 daga þegar hægt er að moka, það er löngu úrelt regla.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað. Það sveitarfélag sem við ræðum hér, Árneshreppur á Ströndum, hefur mjög mikla landfræðilega sérstöðu og með einhverjum hætti verður að taka tillit til þess. Mér finnst að við séum komin í ákveðinn vítahring. Það er sagt: Það er ekki hægt að stunda þennan snjómokstur yfir háveturinn vegna þess að vegakerfið er svo lélegt. Nánast á sömu vikum er síðan verið að leggja fram samgönguáætlanir sem gera ráð fyrir því að ekki verði ráðist í úrbætur á þessum slóðum fyrr en árin 2019–2022. Skilaboðin frá ríkisvaldinu til þess fólks sem býr norður í Árneshreppi eru þá þessi: Þið verðið þá að bíða í tíu ár eftir því að þessum snjómokstursreglum verði breytt vegna þess að forsendan fyrir því er að farið verði í uppbyggingu á vegum og við ætlum ekki að fara í þessa uppbyggingu fyrr en eftir tíu ár. Ég held að við hljótum að geta sameinast um að þetta geti ekki verið svona. Það er að mörgu að hyggja á stóru búi, ég skil það vel. En við skulum þá ekki gleyma því heldur að það fólk sem býr norður í Árneshreppi hefur ekki verið mikið kröfugerðarfólk þegar kemur að fjármunum ríkisins. Þær kröfur sem uppi eru þar eru mjög sanngjarnar um að einhvern veginn verði reynt að tryggja eðlilegar samgöngur frá Árneshreppi til annarra landshluta. Flugsamgöngurnar eru mjög góðar, þær skipta miklu máli. En eins og ég sagði hér áðan henta þær alls ekki öllum og eru ekki fullnægjandi. Við hljótum því að óska eftir því mjög afgerandi við hæstv. innanríkisráðherra að farið verði í að endurskoða þessa reglu hvað varðar Árneshrepp vegna þeirrar miklu sérstöðu sem það sveitarfélag býr við. Helmingamokstur er ekki mikil hjálp fyrir þetta litla sveitarfélag þar sem búa rétt rúmlega 50 manns. Það er mjög kostnaðarsamt fyrir pyngju sveitarsjóðs þó að það sé kannski ekki mjög kostnaðarsamt fyrir pyngju ríkissjóðs. En engu að síður er það þannig að helmingaskiptareglan, 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu og ég virði fullkomlega þá umhyggju sem fram kemur í máli málshefjanda og annarra þingmanna sem kvatt hafa sér hljóðs gagnvart Árneshreppi og íbúum þar. Ég ber fulla virðingu fyrir þessum sjónarmiðum en bendi á þau þröngu fjárhagsskilyrði sem við búum við núna. Mér finnst sjálfsagt að verða við óskum sem hér hafa komið fram, um endurskoðun eða yfirferð á þessum reglum, og hvort ástæða er til að breyta þeim að einhverju leyti almennt og með tilliti til einstakra byggðarlaga. Ég gat um það í fyrri ræðu minni að ég hefði óskað eftir því að fá greinargerð í hendur frá Vegagerðinni og ráðuneytinu þar sem fram komi hve kostnaður hefur aukist vegna árferðisins. Það er miklu meira fjármagn sem við þurfum að verja til snjómoksturs á þessum vetri en við höfum þurft að gera á undangengnum vetrum. Ég vil gjarnan verða við þeim óskum að við fáum yfirferð yfir þessar reglur almennt og með tilliti til einstakra byggðarlaga

Virðulegi forseti. Ólympíumót fatlaðra er stærsta íþróttakeppni fatlaðra og er haldið strax í kjölfarið á Ólympíuleikunum sjálfum þar sem sömu keppnisstaðir, ólympíuþorp og umgjörð er nýtt. Ólympíumótið 2012 fer fram 29. ágúst til 9. september og er þannig hluti af tveggja mánaða samfelldri íþróttahátíð í London sem hefst með Ólympíuleikunum og lýkur með Ólympíuleikum fatlaðra. Beinn kostnaður vegna þessarar þátttöku er áætlaður um 3,5 millj. kr. og eru þá undanskilin öll undirbúningsmót, æfingabúðir og annað sem afreksfólk ÍF tekur þátt í með það að markmiði að ná tilskildum lágmörkum á móti. Auk framlags ríkisins til reksturs Íþróttafélags fatlaðra fékk sambandið í um 20 ár aukafjárveitingu vegna undirbúnings og þátttöku fatlaðs íþróttafólks á Ólympíuleikunum. Þessi aukafjárveiting var meðal annars vegna undirbúnings við þátttöku Íslands á þeim leikum. Á ólympíuárum var þessi upphæð hækkuð um helming, var til að mynda 1,5 millj. kr. 2007 og 3 millj. kr. á ólympíuárinu 2008. Í fjárlögum ársins 2012, á ólympíuári, fékk sambandið úthlutað 21,5 millj. kr. Á árinu 2008 nam sú upphæð 22,6 millj. kr. auk 3 millj. kr. aukafjárveitingar vegna þátttöku Íslands á Ólympíuleikunum það ár. Samtals hefur Íþróttasamband fatlaðra verið skorið niður um 16% á milli ólympíuára. Engin aukafjárveiting vegna ólympíuverkefna hefur verið árin 2009, 2010 og 2011. Í því sambandi ber að geta þess að Íþróttasamband fatlaðra tengist ekki fjárhagslega Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands eins og önnur sérsambönd heldur er með sjálfstæðan fjárhag. ÍF hefur verið sérliður í fjárlögum íslenska ríkisins sem hefur reynst grundvallarþáttur í öllum rekstri. Íþróttasamband fatlaðra er ekki ólympískt samband og sér ÍF því alfarið um fjármögnun varðandi allan undirbúning og kostnað við þátttöku í Evrópu-, heims- og Ólympíuleikum fatlaðra. Vert er að geta þess að samvinna og samstarf við Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands hefur alltaf verið með miklum ágætum og fatlaðir íþróttamenn notið ýmissa fríðinda hjá ÍSÍ, sem sagt aðgangs að afreksmannasjóði ÍSÍ, stoðteymum o.fl. Virðulegi forseti. Ég vek athygli á þessari stöðu íþróttasambandsins og þeirri staðreynd að Ólympíuleikar eru fram undan þar sem við ætlum svo sannarlega að standa okkur vel. Fatlaðir einstaklingar frá Íslandi unnu ekki til verðlauna á síðustu Ólympíuleikum en hafa unnið til fjölmargra verðlauna á öðrum Ólympíuleikum frá árinu 1980. Ég spyr því 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir þessa fyrirspurn. Ég ætla að byrja á því að ræða fjármögnunina, sem hv. þingmaður lauk máli sínu á að ræða sérstaklega, en það er rétt að framlag til Íþróttasambands fatlaðra er 21,5 millj. kr. fyrir árið 2012. Eins og hv. þingmaður benti réttilega á kom þar ekki inn sérstakt framlag vegna Ólympíuleika, en ég hef hins vegar ákveðið að veita 3 millj. kr. af svokölluðum safnliðum mennta- og menningarmálaráðuneytis í þetta verkefni. Ég átti fund með forsvarsmönnum Íþróttasambands fatlaðra á dögunum, þar sem þeir gerðu mér grein fyrir sinni stöðu, þannig að sambandið fær þá 3 millj. kr. líkt og var á árinu 2009. Eins og hv. þingmaður nefndi er undirbúningur vegna Ólympíumótsins fyrst og fremst fjármagnaður af rekstrarfé Íþróttasambands fatlaðra. Sá undirbúningur lýtur að umgjörð fyrir íþróttafólkið í aðdraganda leikanna og kostnaði við sjálfa leikana. Í niðurskurði undanfarinna ára hefur rekstrarframlagið verið skorið niður en framlag til Íþróttasambands fatlaðra var þó skorið minna niður en aðrir liðir. Hins vegar er ekki lengur sérliður á fjárlögum sem er ætlaður í þetta ólympíska verkefni og því tel ég mjög mikilvægt verkefni fyrir undirbúning fjárlaga næsta árs að þetta verði skoðað samhliða. Af því að við hv. þingmaður ræddum hér fyrir tveimur vikum almennt um Ólympíuleika og undirbúning tel ég mjög mikilvægt að við ræðum hvernig við viljum haga þeim undirbúningi og hvort ekki sé æskilegt að um verði að ræða varanlega sérmerkta liði á fjárlögum því þessi liður var í raun alfarið skorinn niður í niðurskurði efnahagskreppunnar. Eins og kunnugt er einskorðast kostnaður við undirbúning ekki við ólympíuárið sjálft. Ég nefni sem dæmi að í frjálsum íþróttum og borðtennis þarf íþróttafólk að sækja mót erlendis til að vinna sér þátttökurétt þar sem mót hérlendis eru ekki nægilega sterk til að gefa stig á heimslistum í þeim greinum. Sérsamböndin geta svo sótt um styrk í afrekssjóð vegna verkefna og undirbúnings fyrir sitt íþróttafólk. Fjórir íþróttamenn úr röðum fatlaðra eru á svokölluðum C-styrk afreksmannasjóðs en veittir eru A-, B- og C-styrkir vegna verkefna einstakra íþróttamanna. Þau verkefni eru fjármögnuð, eins og hv. þingmaður þekkir, með framlagi ríkisins og ÍSÍ til afrekssjóðs. Kostnaður við þátttöku og undirbúnings hvers fatlaðs íþróttamanns er oft mun meiri en hjá ófötluðum. Sá kostnaður getur legið í því að aðstoðarfólk er fleira en að jafnaði þarf einn og jafnvel fleiri aðstoðarmenn fyrir hvern íþróttamann allt eftir því hvernig fötlun er um að ræða. Ég tel mikilvægt að við horfum á þetta líka þá í samhengi við afrekssjóðinn. Sérsamböndin eru 28 hér og að auki eru átta íþróttanefndir sem hver um sig veitir einni íþróttagrein forustu og ég held að það væri mjög gott að við ræddum þetta heildstætt. Við hv. þingmaður gátum því miður ekki lokið fyrirspurnum okkar á dögunum þegar við vorum að fara yfir þessi mál því að það skiptir máli að við ræðum heildstætt hvernig fjármagna megi þátttöku í Ólympíuleikunum til framtíðar. Á að veita aukið fjármagn til afrekssjóðsins og sérsambandanna, Íþróttasambands fatlaðra þá í þessu tilviki, eða eigum við að hafa þessa sérmerktu liði sem tengjast beinlínis hinum ólympísku verkefnum? Ég held að það sé úrlausnarefni hvernig við viljum sjá þetta. Ég vil síðan nefna að það er Íþróttasamband fatlaðra - af því að hv. þingmaður spyr líka almennt um undirbúning og þátttöku Íslendinga - sem sér um undirbúning og þátttöku á Ólympíumóti fatlaðra. Það hefur þá sérstöðu, getum við sagt, að hýsa allar íþróttagreinar fatlaðra sem stundaðar eru innan íþróttahreyfingarinnar og því má segja að það virki eins og Íþrótta- og Ólympíusambandið fyrir ófatlaða. Það standa til þess væntingar að fimm til sjö keppendur nái að vinna sér þátttökurétt á Ólympíumótinu en lokafrestur er 20. maí á þessu ári. Þær greinar sem Íslendingar eiga möguleika á þátttöku í eru sund, frjálsar íþróttir og borðtennis en tveir íþróttamenn hafa nú þegar náð lágmörkum í sundi. Alls munu 4.200 íþróttamenn frá heiminum öllum komast inn á Ólympíumótið, 1.100 keppendur í frjálsum íþróttum, 276 í borðtennis og 600 í sundi. Einmitt út af því að þátttökufjöldinn á leikunum er föst tala er ekki öruggt að allir sem náð hafa tilskildu lágmarki komist á leikana, til að mynda hafa 700 sundmenn á heimsvísu náð lágmarki og því ná þeir 600 sem eru með besta tímann þátttökuréttinum þó að 700 hafi uppfyllt lágmarkið. Mig langar að lokum að nefna, af því að tími minn flýgur hér, að á síðasta vetrarólympíumóti fatlaðra í Vancouver í hittiðfyrra tók í fyrsta sinn þátt fatlaður íþróttamaður frá Íslandi og ég veit að væntingar eru um að við munum taka þátt í vetrarólympíumóti fatlaðra í Rússlandi árið 2014.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir góða fyrirspurn og um leið vil ég líka þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og í raun þann skilning sem hún sýnir ótrúlega merkilegu starfi hjá Íþróttasambandi fatlaðra. Hún dró réttilega fram þá möguleika sem við eigum á því sviði, meðal annars til að komast inn á Ólympíuleikana, þar nefndi hún sund, frjálsar íþróttir og borðtennis. Það verður að segjast eins og er að á þessu sviði verðum við líka að gera ráð fyrir því að við munum sækja fram. Við höfum átt í gegnum tíðina mikið afreksfólk á þessu sviði en við sjáum það líka að betri aðstaða, bætt aðstaða víðs vegar um landið, til að mynda innilaug Laugardalslaugarinnar, er til mikilla bóta, ekki síst fyrir fatlaða sundmenn og það sama má segja um laugina heima í Hafnarfirði, Ásvallalaug sem hefur bætt aðstöðu fatlaðra til muna. Við megum og við eigum að gera ráð fyrir því að við munum sækja fram á þessu sviði. Þess vegna fagna ég 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra svör hennar sem og hv. þingmanni Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir innlegg hennar. Ég fagna því að menntamálaráðherra ætli að setja um 3 millj. kr. af safnliðum í einmitt þetta verkefni, Ólympíuleikana. Ég tek undir að það er rétt, eins og hæstv. menntamálaráðherra benti á, að það er mun kostnaðarsamara fyrir Íþróttasamband fatlaðra að halda úti afreksstarfi þar sem alla jafna þarf einn aðstoðarmann fyrir hverja tvo keppendur þegar um er að ræða þátttöku fatlaðra íþróttamanna á erlendri grundu. Við verðum samt að hafa í huga að það var ekkert aukafjárframlag vegna Ólympíuleika á árunum 2009, 2010 og 2011. Árangur Íslands á Ólympíuleikum fatlaðra frá árinu 1980 hefur einfaldlega verið glæsilegur. Þar hafa fatlaðir íþróttamenn unnið til 97 verðlauna og af þessum 97 verðlaunum eru 36 gullverðlaun. Af því að hæstv. menntamálaráðherra minntist á afrekssjóðinn sem tekur jú til allra íþróttamanna, fatlaðra og ófatlaðra, er það staðreynd, eins og við ræddum um daginn í svipuðum fyrirspurnatíma, að Ísland stendur öðrum þjóðum, og þá sérstaklega öðrum Norðurlandaþjóðum, langt að baki þegar kemur að fjárframlögum ríkisins til íþróttatengdrar starfsemi. Engu að síður gerum við miklar kröfur á þessu sviði og höfum miklar væntingar vegna þess að við vitum um forvarnagildið, við vitum hversu miklar fyrirmyndir þessir íþróttamenn eru, sérstaklega hjá fötluðum. Ég held að við verðum einfaldlega að gera betur en við höfum gert undanfarin ár. Ég veit að vilji hæstv. menntamálaráðherra stendur til þess þannig að ég kvíði því ekki og vona að hún haldi merkjum fatlaðra 

Virðulegi forseti. Fyrst og fremst vil ég segja að það er hárrétt hjá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni að það var ekkert aukaframlag á þessum tíma. Ég held að við eigum núna að horfa til framtíðar. Það þarf að koma til árlegt framlag, burt séð frá því hversu hátt það nákvæmlega er, sem tryggir í raun og veru að staðið sé að undirbúningi fyrir Ólympíuleika. Eins og komið hefur fram hér í öllum þessum umræðum um íþróttamál þá verða afreksmenn ekki til á einum degi og miklu skiptir að uppbyggingarstarf sé stöðugt þannig að ég get tekið undir það með hv. þingmanni. Ég vil minna á íþróttastefnuna sem ég hef nefnt aðeins hér. Í henni er ekki sérstaklega rætt um íþróttir fatlaðra því að hugmyndin er einmitt sú að stefnan eigi að gilda jafnt um fatlaða sem ófatlaða. Hins vegar þarf að hafa í huga eins og hér hefur verið nefnt að hugsanlegu eru aðrar þarfir til staðar í íþróttum fatlaðra og afreksstarfið kostar kannski meira að þessu leyti, til að mynda hvað varðar þátttökuna. Ég held hins vegar að við eigum mikla möguleika og Íþróttasamband fatlaðra hefur sýnt í verki að það hefur mikinn metnað í þessum málum. Sá mikli metnaður sem sambandið hefur sýnt er nokkuð sem ég held að við getum öll verið þakklát fyrir. Ég held því að það séu líka miklir möguleikar og tækifæri fram undan.

Virðulegi forseti. Ég held að vel sé við hæfi að halda áfram umræðum um íþróttir fatlaðra, nú ekki í tengslum við Ólympíuleikana sem eru fram undan á þessu ári heldur um það hvernig staðið verður að íþróttum fatlaðra og aðkomu ríkisins til að við getum gert þetta eins vel úr garði og við viljum. Líkt og í öðrum íþróttagreinum er afreksfólk fatlaðra öðrum fötluðum fyrirmyndir og eru þeim án nokkurs vafa hvatning til aukinnar hreyfingar og heilbrigðs lífernis. Samfélagslega hefur aukin hreyfing fatlaðra í för með sér lægri lyfjakostnað auk þess sem líkamlegt atgervi þeirra og sjálfstraust eykst. Af því að við ræddum um Ólympíuleikana þá hefur Íþróttasamband fatlaðra eytt háum fjárhæðum til að tryggja að íþróttamenn þess í hinum ýmsu íþróttagreinum nái tilskildum lágmörkum til að öðlast þátttökurétt á leikunum. Vegna þessa og lækkandi fjárframlaga frá ríki og fyrirtækjum sem og vegna utanaðkomandi aðstæðna hefur halli á rekstri sambandsins 2010 og 2011 numið 6–7 millj. kr. hvort ár. Í þessu sambandi verður að líta til þess að uppbygging og hlutverk Íþróttasambands fatlaðra hefur ákveðna sérstöðu með tilliti til sérsambanda innan Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands. Umfang starfsins líkist frekar heildarsamtökum margra íþróttagreina en sérsamböndum sem sjá aðeins um eina ákveðna íþróttagrein enda er oft talað um Íþróttasamband fatlaðra sem litla ÍSÍ. Innan Íþróttasambandsins eru stundaðar nánast allar greinar íþrótta sem stundaðar eru hér á landi auk sérgreina, svo sem bogfimi, boccia og hokký. Þess vegna spyr ég hæstv. menntamálaráðherra: Er hún ekki sammála mér um að vel þurfi að standa að þessum málum til framtíðar? Við þurfum að fylgja eftir þessu fjárframlagi vegna Ólympíuleikana, sem ég fagna sérstaklega. Við þurfum ekki að fjölyrða um mikilvægi þess að staðið verði vel að þessum málum. Við sjáum að ríkið verður að koma þar að með einum eða öðrum hætti. Það er í sjálfu sér sárt að líta til þess að þessi liður skuli hafa orðið fyrir svo miklum niðurskurði þegar hægt væri að benda á aðra liði sem maður hefði ætlað að skera hefði mátt niður í staðinn.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Af því þingmaðurinn spyr um hvernig megi fjölga tækifærum fatlaðra til að stunda íþróttir og efla íþróttaiðkun fatlaðra vil ég fyrst segja að Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands er auðvitað æðsti aðili hinnar frjálsu íþróttastarfsemi í landinu. Sérsamböndin eru síðan regnhlífasambönd þeirra íþróttagreina sem eru aðilar að ÍSÍ og sjá um skipulagningu móta í öllum greinum í samvinnu við íþróttafélögin og héraðssambönd hvers svæðis. Íþróttafélögin bjóða síðan upp á íþróttastarf í sveitarfélögum og sveitarfélög styðja flest íþróttastarfið í nærumhverfi sínu þannig að flestir geti stundað íþróttir við sitt hæfi. Þetta vitum við og þannig er íþróttastarfið skipulagt á landsvísu. Eins og hv. þingmaður segir réttilega hefur Íþróttasamband fatlaðra hingað til haft umsjón með fleiri greinum en sérsambönd almennt vegna sérstöðu sinnar. Sambandið hefur hins vegar líkt og önnur sérsambönd samstarf um mótahald við þau íþróttafélög sem hafa aðild að sambandinu og íþróttafélög sem bjóða upp á íþróttir fatlaðra eru líka í samstarfi við héraðssamband sitt eins og önnur íþróttafélög. Það sama gildir um samstarf við sveitarfélögin í nærumhverfi hvers íþróttafélags. Þetta er því í sjálfu sér byggt upp á sama hátt og hin hefðbundna íþróttastarfsemi undir hatti hinna frjálsu félagasamtaka. Það ræðst kannski að sumu leyti talsvert af áhuga á hverjum tíma hvaða greinar eru mest stundaðar og annað slíkt innan þeirra. Eins og hv. þingmaður nefndi er aðkoma ríkisins fyrst og fremst stuðningur við Íþróttasamband fatlaðra og við fórum yfir þær tölur, 21,5 millj. kr. á þessum fjárlögum. Framlagið hefur auðvitað verið skorið niður eins og aðrir liðir en ég vil þó minna á að einmitt vegna þessarar sérstöðu hefur það verið skorið minna en flestir aðrir liðir. Heildarniðurskurður hefur verið 3,9 millj. kr. frá árinu 2009 þannig að þar höfum við reynt að ganga varlega fram. Ég er hins vegar sammála hv. þingmanni að við þurfum að horfa til lengri tíma. Við ræðum hér oft um afreksstarf og um þátttöku á Ólympíuleikum. Hún verður að sjálfsögðu ekki að veruleika nema undirstaðan sé í lagi, að börn og ungmenni eigi aðgang að íþróttastarfi og að þau geti sinnt íþróttum sínum í heimabyggð. Eins og ég lýsi því er frjálsa félagastarfið ekki beinlínis skipulagt af stjórnvöldum. Áhuginn kemur í gegnum grasrótarstarfið, þarfnast samvinnu við aðila í nærumhverfinu með aðstöðu og oftast kemur það til kasta héraðssambanda og sveitarfélaga þegar áhugi á nýjum greinum vaknar í viðkomandi héraði, af því að hv. þingmaður nefndi fjölbreytni greina. Í nýrri stefnumótun í íþróttamálum sem ráðuneytið hefur gefið út eru nokkur markmið sem snúa að þessu, að efla fræðslu, útbreiðslu og framboð íþróttagreina til að efla fjölbreytni. Umræða um það hvernig fari best á því að styrkja stoðir þessa kerfis þannig að framboð aukist og þar af leiðandi að tækifærum til íþróttaiðkunar fjölgi þarf hins vegar að fara fram á milli ráðuneytis, íþróttahreyfingarinnar og sveitarfélaga. Og af því að hv. þingmaður nefndi framlög ríkisins, sem við ræddum fyrir tveimur vikum hvernig þau væru samanborið við annars staðar á Norðurlöndum, kemur í ljós að sveitarfélögin hér á landi leggja að sjálfsögðu talsvert fram til íþróttastarfsemi, bæði til íþróttafélaga í héraði og til héraðssambanda en líka með uppbyggingu á mannvirkjum. Þetta held ég að sé mikilvægt að við skoðum og greinum nánar. Besta leiðin fyrir ríkið og stjórnvöld er að styðja við Íþróttasambandið sem er í raun og veru yfirhreyfingin þannig að hún geti síðan stutt íþróttafélög fatlaðra sem sinna íþróttastarfi í nærumhverfi sínu. Þannig held ég að markmiðum um fjölbreytni og fleiri tækifæri til íþróttaiðkana verði best náð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir skýr svör. Ég lagði fram þessar fyrirspurnir, ekki bara tengdar íþróttum fatlaðra heldur fjölmargar fyrirspurnir varðandi íþróttastarf almennt, afrekssjóðinn okkar, aðra sjóði og samninga um íþróttastarf sem eru meira og minna lausir núna. Frá þeim tíma hefur menntamálaráðherra lagt fram íþróttastefnu, það hafa komið fram aukaframlög, en fyrir þann tíma var þessum málaflokki ekki sinnt nægilega vel að mínu mati. Ég held að það sé ljóst að nú þarf að fylgja þessu vel eftir. Það liggur ekki fyrir varðandi íþróttastefnuna hvað fylgja henni miklir fjármunir. Það á eftir að fara í gegnum það í fjárlögum ríkisins. Ég tel engu að síður að núna þegar það er ólympíuár þurfum við að gera íþróttum verulega vel undir höfði. Við ætlum að standa okkur vel, við gerum þær kröfur jafnvel þótt við séum fámenn þjóð úti í miðju Atlantshafi. Við viljum að íþróttamenn fatlaðra nái glæsilegum árangri eins og þeir hafa gert hingað til. Það er rétt að Íþróttasamband fatlaðra sér um sín málefni sjálft, ég ætlast ekki til að ríkisstjórnin fari að hafa afskipti af þeirra málum, en allt kostar þetta fjármuni og það þarf að taka þá umræðu á Alþingi eins og úti í samfélaginu. Ég ítreka að ég þakka greinargóð svör hæstv. menntamálaráðherra og auðsýndan áhuga á málefninu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu hér á þingi. Ég held í sjálfu sér að ekki sé vanþörf á. Ég vil samt ítreka það að þó að við sjáum kannski fyrst núna ákveðin merki, ákveðinn afrakstur af vinnu, merkir það ekki að áhuginn hafi ekki verið fyrir hendi. Íþróttastefnan var að sjálfsögðu unnin og tók verulegan tíma að vinna hana því að hún var í unnin í góðu samráði við aðila í hreyfingunni. Sama má segja um þau auknu framlög sem hv. þingmaður vísar í. Það er vissulega rétt að fram að því hafði verið skorið niður, en það á við um nánast allt annað í ríkisrekstrinum. Ég vil að minnsta kosti ekki kenna áhugaleysi um heldur brýnni nauðsyn. Að öðru leyti þakka ég hv. þingmanni kærlega fyrir fyrirspurnir hans, bæði í dag og fyrir tveimur vikum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við ræðum þetta. Ég tek undir með hv. þingmanni að nú tekur í raun og veru við að vinna að íþróttastefnunni, hvernig megi best innleiða hana og líka að skoða hvaða fjárframlög við getum látið fylgja henni.

Virðulegi forseti. Ég og hæstv. menntamálaráðherra höfum nokkrum sinnum rætt hér um fjar- og dreifnám. Ég vil gjarnan halda því samtali áfram. Ekki hefur verið mótuð nein sérstök opinber menntastefna um fjar- og dreifnám. Fagleg ábyrgð hefur verið hjá hverjum skóla og samstarf á milli skóla hefur verið takmarkað. Hæstv. menntamálaráðherra hefur þó reynt að koma á einhvers konar samstarfi, en ég held að við getum enn skilgreint það á þann veg að ekki sé nein opinber menntastefna um fjar- og dreifnám og samstarfið er takmarkað samkvæmt flestum leiðum sem skilgreina það. Í apríl 2010 var skipaður starfshópur á vegum menntamálaráðuneytis um fjar- og dreifnám sem var falið að vinna að hugmyndum að breytingu á því í framhaldsskólum. Markmið hópsins var samkvæmt skýrslu að leita leiða til að auka framboð á fjar- og dreifnámi, gera það aðgengilegra, ýta undir samstarf á milli framhaldsskóla og þróa leiðir til að tryggja að gæði fjar- og dreifnáms yrði ekki síðra en í dagskólanámi. Ég held að á margan máta sé alveg hægt að yfirfæra þessi markmið líka á háskóla, að þar eigi að vera sambærileg markmið. Hópurinn skilaði af sér skýrslu í september 2010. Í tillögum hópsins var lagt til að stutt yrði við þróun fjar- og dreifnáms með stefnumörkun í aðalnámskrá framhaldsskóla, miðlægri yfirsýn, samstarfi framhaldsskóla, gæðamálum og þjónustu við nemendur í framhaldsskólum, að dreif- og fjarnám yrði gert að aðgengilegri möguleika við hlið dagskólanáms og að boðið yrði upp á fjölbreyttara námsframboð í fjar- og dreifnámi, þ.e. að sú tegund af námi skyldi ná til þeirra sem ekki eiga þess kost að stunda dagskólanám í framhaldsskóla og að fjar- og dreifnám gæti áfram verið brú á milli skólastiga til að auðvelda fólki að halda áfram námi. Líka var talað um að mikilvægt væri að efla rannsóknir og þróun á fjar- og dreifnámi, auka framboð á símenntun fyrir kennara og efla faglegan stuðning við þá í starfi. Síðast en alls ekki síst - raunar held ég að sá þáttur sé alveg gífurlega mikilvægur - yrði gengið frá því í kjarasamningum milli Kennarasambands Íslands og fjármálaráðuneytisins hvernig ætti að skilgreina mat á vinnu kennara í fjar- og dreifkennslu. Því vil ég gjarnan spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvernig unnið hefur verið úr niðurstöðum starfshópsins á vegum ráðuneytisins.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir að vera mjög öflug við að halda þessari umræðu á lofti í sölum Alþingis, ekki er vanþörf á. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir niðurstöður starfshópsins um fjar- og dreifnám þannig að ég ætla ekki að eyða mínum tíma og annarra í að fara aftur yfir þær. Það sem var gert í kjölfarið, svo að ég komi beint að málinu, var að mennta- og menningarmálaráðuneytið bauð öllum framhaldsskólum að eiga aðild að samstarfshópi um eflingu fjarnáms til að fylgja eftir tillögum skýrslunnar sem starfshópurinn skilaði af sér haustið 2010. Tólf skólar þekktust það boð að koma inn í þetta samstarf. Það eru allt skólar sem hafa nýtt sér fjar- og dreifnám að verulegu leyti og tilnefndu þeir tengiliði í hópinn. Samstarfshópurinn fundaði svo reglulega árið 2011 og tók þátt í svokallaðri SVÓT-greiningu, þ.e. þar sem unnið er við að greina styrkleika, veikleika, ógnanir og tækifæri um fjar- og dreifnám og mótun framtíðarsýnar fyrir það kennsluform. Stofnuð var vefsíða fyrir verkefni þessara skóla þar sem allir höfðu aðgang að þeim gögnum sem tengdust stefnumótuninni og gátu skipst á skoðunum. Fljótlega kom í ljós að sjónarmið framhaldsskóla voru allólík hvað varðaði mikilvægi stefnumiðunar. Í raun voru allir nema þrír stærstu fjarnámsskólarnir sammála um að stofna ætti formlegt samstarfsnet um fjarnám þar sem námsframboð væri samhæft og áfangar betur nýttir. Samhliða því skyldi stofnuð sameiginleg upplýsingaveita um fjar- og dreifnám þar sem skráning í áfanga yrði miðlæg, nemendur gætu tekið áfanga á milli skóla án sérstakrar greiðslu og þjónusta við þá yrði bætt. Þeir skólar sem eru stærstir á þessu sviði og bjóða flesta áfanga í fjarkennslu lögðust hins vegar gegn slíkri samhæfingu. Í framhaldinu kusu nokkrir framhaldsskólar úr hópnum haustið 2011 að efna til óformlegs samstarfs um fjarnám. Skólarnir miðluðu upplýsingum sín á milli um þá fjarnámsáfanga sem þeir bjóða, þann fjölda nemenda sem óskaði eftir fjarkennslu og sömdu um að nemendur mundu greiða einungis eitt innritunargjald þó að þeir stunduðu nám í fleiri en einum skóla. Þá hófu fjórir framhaldsskólar á landsbyggðinni samstarf um að móta nýja braut í umhverfis- og auðlindafræðum sem þeir hafa hug á að kenna sameiginlega í fjar- og dreifnámi næsta haust. Að mínu viti hefur þetta samstarf skilað nokkrum árangri og auðveldað nemendum að stunda fjarnám. Samvinnu lítilla skóla á landsbyggðinni um þróun sameiginlegra námsbrauta tel ég mjög vænlega. Hins vegar tel ég að stíga þurfi frekari skref í að bæta framboð og þjónustu vegna fjarnáms og finna leiðir til að auka hagkvæmni fjarkennslu, m.a. í ljósi skerðinga á fjárveitingum undanfarin ár. Efling fjarnáms er líka mjög mikilvæg leið, eins og hv. þingmaður nefndi í máli sínu, til að stuðla að auknum gæðum og námsframboði fyrir nemendur á landsbyggðinni og til að skapa fámennum skólum tækifæri til að þróa nýjar námsbrautir í fjarkennslu sem um leið verða í boði á landsvísu. Þetta er líka mjög mikilvægur þáttur til að mynda þegar við ræðum um að stofna framhaldsdeildir til að nemendur geti verið sem lengst í sinni heimabyggð eða til 18 ára aldurs og stundað þar framhaldsskólanám, þá er þetta grundvöllur slíkra deilda. Því hefur starfshópi innan ráðuneytisins verið falið að ljúka við heildstæða stefnumótun fyrir fjar- og dreifnám í framhaldsskólum, sem mun meðal annars taka til þessara þátta, og er ætlunin að ljúka þeirri vinnu á þessu vori. Samhliða stefnumótuninni verður áfram unnið að því að fylgja eftir þeim tillögum sem fyrir liggja í skýrslu starfshópsins og lúta að upplýsingaveitu framhaldsskólanna um fjar- og dreifnám. Ég er sammála hv. þingmanni um það, af því hún nefndi aðeins háskólastigið, að á þessu grundvallast samstarfsnet hinna opinberu háskóla sem eru eiginlega þegar komnir í þann fasa að samnýta áfanga sín á milli með fjar- og dreifnámi. Ég held að við getum gengið lengra og þó að samstarfið sé komið nokkuð á veg milli hinna smærri skóla held ég að lykilatriðið sé að allir taki þátt í því.

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera örstutta athugasemd en þó góða og þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir að taka þetta brýna mál upp, sem og menntamálaráðherra fyrir svör hennar. Í mínu kjördæmi, Norðausturkjördæmi, hefur reynt á þetta á Þórshöfn þar sem samstarf hefur verið á milli Þórshafnarskóla og Menntaskólans á Laugum. Það samstarf hefur gengið gríðarlega vel. Þetta þýðir að krakkar sem annars hefðu þurft að flytja í burtu og fara í heimavistarskóla hafa getað búið heima hjá sér nokkur ár í viðbót. Fyrir lítil þorp, þaðan sem fólk flytur gjarnan og kemur þá ekki aftur, skiptir þetta gríðarlega miklu máli. Ég hvet því hæstv. menntamálaráðherra að halda áfram á þessari braut því að ég veit að þetta hefur virkað vel annars staðar líka - sem og hæstv. fyrirspyrjanda að halda þessu málefni 

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir svör hæstv. menntamálaráðherra og einnig fyrir jákvæða athugasemd frá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni. Ég mundi vilja fá að bregðast við því sem kom fram í máli ráðherrans um að starfshópur hefði unnið að mótun ákveðinnar stefnu varðandi fjar- og dreifnám. Ég hvet ráðherrann til að koma með þingsályktunartillögu inn í þingið, þess vegna um fjar- og dreifnám á bæði framhaldsskólastigi og háskólastigi, þar sem Alþingi gæti tekið afstöðu til opinberrar menntastefnu og ályktað sérstaklega um málið. Ég tel að það sé mjög brýnt að við höldum vel utan um þessa tegund af námi. Það sem hefur verið að gerast og er mjög áhugavert að sjá í kreppu þegar minni fjármunir hafa verið innan skólanna og kom fram á fundi með menntavísindasviði Háskóla Íslands er að þróunin hefur verið sú að við það að þurfa að draga saman raunar allt nám er ekki lengur boðið upp á staðbundið nám þar heldur er allt nám meira eða minna fjar- og dreifnám. Menntavísindasviðið hefur verið geysilega framarlega í þróun á fjar- og dreifnámi. Þaðan fara menn síðan inn í grunnskólana og svo framhaldsskólana þar sem þeir koma þessari þekkingu á framfæri. Ég held að það sé líka mjög mikilvægt að við skoðum í tengslum við opinbera menntastefnu um fjar- og dreifnám hvernig við nýtum fjármuni til að hvetja skóla til samstarfs. Ef framhaldsskólar sjá sér ekki hag í því, eins og var tekið hér fram, að þrír stærstu skólarnir hefðu ekki haft áhuga á slíku samstarfi, verðum við einfaldlega að búa til hvata sem gerir það að verkum að þeir verða tilbúnir að taka þátt. Það er það mikilvægt.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég held að það sé hárrétt hjá hv. fyrirspyrjanda að skapa þarf hvata í kerfinu sem stuðlar að samstarfi. Nýting á opinberum fjármunum okkar yrði auðvitað langbest ef skólarnir störfuðu saman og kæmu sér saman um hlutina. Ég tek undir það sjónarmið. Ég lít svo á að hún hafi sett fram áskorun um að mótuð verði opinber stefna um fjar- og dreifnám. Ég mun íhuga það mjög vandlega. Ég held að æskilegt geti verið að gera það í góðu samráði við hv. allsherjar- og menntamálanefnd, þar sem ég þykist vita að hv. þingmaður sitji 

Virðulegi forseti. Í fyrra kom upp hið svokallaða díoxínmál í Skutulsfirði. Í sjálfu sér þarf ekki að rekja það mál sérstaklega. Það fannst díoxínmengun í mjólk frá bænum Engidal í Skutulsfirði í desember 2010 sem var rakin til sorpbrennslustöðvarinnar Funa. Í framhaldi af því var gripið til margs konar aðgerða eins og kunnugt er. Meðal annars var ákveðið að fram færu mælingar á kjötinu sem framleitt var af bændum í Skutulsfirði og þær skoðaðar. Enn fremur var tekin um það ákvörðun af Matvælastofnun að skikka bóndann í Engidal til að slátra fé sínu. Þetta gerðist án þess að fyrir lægju þessar mælingar. Núna eru málin hins vegar að skýrast, eftir því sem mér skilst liggja fyrir niðurstöður um mælingar á dilkakjötinu sem framleitt var af bændunum í Skutulsfirði. Af því tilefni hef ég lagt fram á Alþingi fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um hverjar hafi verið niðurstöðurnar af mælingunum á dilkakjötinu sem framleitt var af bændum í Skutulsfirði. Ég spyr sérstaklega hvort þær hafi verið yfir viðmiðunarmörkum. Enn fremur spyr ég hvort þessar niðurstöður hafi gefið tilefni til þess að slátra fénu úr Engidal. Það má kannski segja að það sé nokkuð seint í rassinn gripið því að bóndanum var gert, eins og ég sagði, að fara með fé sitt í sláturhús. Nú er bóndinn í mikilli óvissu. Í viðtali við Steingrím Jónsson, bónda í Efri-Engidal í Skutulsfirði, í síðasta Bændablaði fjallar hann um þetta og segir svo, með leyfi virðulegs forseta: „MAST“ - þ.e. Matvælastofnun - „opnar á beit búfjár og öflun fóðurs en bréfinu til mín fylgdu engin söluleyfi. Nú eru mín mál bara í höndum lögfræðings.“ Þetta finnst mér ekki góð staða. Bóndanum er gert að slátra fénu sínu. Honum er ekki ljóst hvert framhaldið verður. Eins og allir vita er ekki auðvelt að hefja uppbyggingu búskapar að nýju í ljósi þessarar óvissu og í ljósi þess að af þessu hefur þegar hlotist fjárhagslegt tjón. Ég hef af þessum ástæðum enn fremur spurt hæstv. ráðherra hvort bændum á svæðinu verði greiddar bætur vegna þess að þeim var gert að slátra fénu. Loks spyr ég um niðurstöður beitarrannsókna sem framkvæmdar voru í fyrrasumar á þessum slóðum.

Í fyrsta lagi, frú forseti, varðandi niðurstöður mælinga á dilkakjöti sem var framleitt af bændum í Skutulsfirði er því til að svara að ekki voru gerðar mælingar á kjöti sem framleitt var á síðasta ári þar sem því fé var öllu slátrað eða fargað á viðkomandi býli vorið 2011. Það voru ekki til afurðir af því búfé sem slátrað var í sláturhúsum haustið 2010. Hins vegar lögðu bændur fram sýni af eigin birgðum sem voru mæld og síðan var mæld mjólk, bæði frá Engidal og nálægum fjörðum með hliðsjón af díoxínmengun. Matvælastofnun annaðist rannsóknirnar og skipaði einnig sérfræðihóp til að meta áhrif díoxínmengunar á framtíð búskapar í Engidal. Þær niðurstöður liggja fyrir opinberlega, birtust í áfangaskýrslu sem menn geta nálgast á heimasíðu Matvælastofnunar og ber heitið „Áhrif díoxínmengunar á framtíð búskapar í Engidal í Skutulsfirði“. Helstu niðurstöður þessara mælinga voru þær að mæligildi voru við eða yfir leyfilegum hámarksmörkum eins og þau eru sett í reglugerð um aðskotaefni í matvæli og fóðri. Hins vegar lá og fyrir að afurðastöðvar mundu ekki taka við sláturdýrum að hausti og til marks um það er bréf frá Landssamtökum sláturleyfishafa. Þá er svar við næstu spurningu, um hvort þessar niðurstöður hafi gefið tilefni til þess að slátra fé úr Engidal. Ugglaust hefur þessi grunur um mengun haft þar sín áhrif sem og líklegast að þegar fyrir lá sú afstaða afurðastöðva að taka ekki við afurðum frá búunum hafi það leitt til þess að þeir ákváðu að farga fé sínu. Verða bændum á svæðinu greiddar bætur vegna þess að þeim var gert að slátra fé sínu? eins og fyrirspyrjandi orðar það. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið telur ríkið ekki bótaskylt í þessu máli heldur hljóti bótakröfum eftir atvikum að verða beint að meintum mengunarvaldi. Það skal tekið fram að búfjáreigendum á svæðinu var ekki fyrirskipað að farga bústofni sínum með beinum hætti, en ljóst að þegar bann var lagt á sölu dýraafurða og nýtingu fóðurs sem aflað yrði á umræddu svæði mundi það ásamt með þeirri afstöðu sem ég áður vitnaði til frá sláturleyfishöfum væntanlega leiða til þess að búskapur var ekki raunhæfur. Þetta bann í tilviki Efri-Engidals náði til afurða og fóðurs á lögbýlinu, auk afurða og fóðurs nokkurra annarra tómstundabænda. Það er rétt að geta þess að þó hefur ýmislegt verið gert til að reyna að koma til móts við vanda þessara framleiðenda, þar á meðal beitti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið sér fyrir breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, þannig að heimilt væri að greiða bændum á lögbýlum þar sem afurðasala væri bönnuð af ástæðum sem hlutaðeigandi framleiðandi gæti ekki haft áhrif á sjálfur áframhaldandi beingreiðslur og eftir atvikum gæðastýringargreiðslur. Þessi breyting á lögum var samþykkt á Alþingi 10. júní 2011 og fyrrnefnd heimild til áframhaldandi beingreiðslna samkvæmt þessum breytingum á búvörulögum hefur verið nýtt fyrir áðurnefnt lögbýli, auk þess sem heimild til greiðslu gæðastýringarálags hefur verið nýtt hjá framleiðanda á svæðinu sem aðild að gæðastýrðri sauðfjárframleiðslu. Banni þessu við sölu afurða og nýtingu fóðurs sem hér hefur verið upplýst um hefur nú verið aflétt og getur búskapur því af þeim ástæðum hafist í Engidal. Sala afurða mundi þó eingöngu ná til framleiðslu sem hefst eftir að banninu var aflétt og hið sama mundi gilda um nýtingu fóðurs. Loks er spurt um niðurstöður beitarrannsókna í fyrrasumar í Engidal í Skutulsfirði. Svarið er að Matvælastofnun skipaði sérfræðihóp í ársbyrjun 2011 til að meta áhrif díoxínmengunar á framtíð búskapar í Skutulsfirði og í framhaldinu stóð stofnunin ásamt Landssamtökum sauðfjárbænda að beitartilraun. Það má sömuleiðis finna niðurstöður þeirra tilrauna á heimasíðu stofnunarinnar. Þar koma fram hin tölulegu gildi. Helstu niðurstöður eru þær að ekki virðist tilefni til að ætla að sauðfé taki lengur upp mikið magn díoxíns í gegnum beit á svæðinu þó að mengun sé enn til staðar. Rannsóknaniðurstöður sýna nú ekki mengun yfir aðgerðamörkum eða hámarksgildum og telst svæðið nú henta aftur til fjárbúskapar og annars búfjárhalds, en tekið er sérstaklega fram að vakta þurfi afurðir í fyrstu ef búskapur yrði tekinn upp að nýju og þetta á einkum við um kýr og hross sökum þess að þar liggur lengri beitartími að baki áður en afurðir eru nýttar. Það skal svo upplýst að kostnaður við þessar rannsóknir er þónokkur. Til dæmis kostar greining á hverju díoxínsýni 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Aldrei ræðum við of oft um eftirlitsiðnaðinn sem var lögleiddur hér um leið og EES-samningurinn samkvæmt uppskrift Evrópusambandsins og hefur brugðist okkur Íslendingum í einu og öllu. Það kom fram í máli hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að ríkið væri ekki bótaskylt vegna þeirrar mengunar sem átti sér stað þarna fyrir vestan. Ég verð að viðurkenna að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra virðist ekki vera vel að sér í skaðabótareglum íslenska ríkisins, hvorki í þessu máli né öðru, vegna þess að Umhverfisstofnun átti að hafa eftirlit með sorpbrennslunni og var þar að auki búin að veita undanþáguákvæði á brennsluna til að starfa. Ríkisstofnunin Umhverfisstofnun sem starfar samkvæmt lögum frá Alþingi ber að sjálfsögðu þarna ábyrgð. Ég kalla eftir því að einhverjir einstaklingar innan stofnunarinnar verði annaðhvort færðir til í starfi eða þeim hreinlega gert að víkja 

Frú forseti. Ég þakka jafnframt fyrir þessa fyrirspurn um þarft málefni sem nauðsynlegt er að ræða, bæði hvernig það varð til og síðan hvernig á því var haldið. Ég undrast orð hæstv. ráðherra sjávarútvegs- og landbúnaðarmála um bótaskyldu ríkisvaldsins og langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki að þær aðgerðir sem Matvælastofnun greip til hafi kannski verið í óhófi, hafi gengið of langt. Það er vísað til þess að sýni hafi legið um og/eða yfir mörkum. Þá spyr ég ráðherrann hvort þar sé tekið tillit til vikmarka sem ég held að sé ekki og hvort þær aðgerðir sem gripið var til með tilkynningaskyldu og síðan banni við búfjárrækt á þessu svæði hafi ekki verið gerðar á afar veikum grunni svo ekki sé meira sagt.

Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að taka þetta mál hér upp. Ég er á sömu nótum og þeir sem talað hafa á undan, bæði varðandi Umhverfisstofnun og ábyrgð hennar á leyfisveitingum til Funa og síðan Matvælastofnun, tel hana hafa gengið óhóflega fram þegar bönn voru sett þarna. Ég furða mig á því ef niðurstaðan verður sú að ríkisvaldið telji sig ekki með nokkrum hætti bera ábyrgð á þessu. Ég kalla eftir því að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra endurskoði þá ákvörðun sína ef hún hefur verið tekin og að skoðað verði með jákvæðu hugarfari í ljósi forsögu málsins, bæði hvað varðar Umhverfisstofnun og Matvælastofnun, að ríkið komi að þessu með einhverjum hætti í framhaldinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessi svör og þá umræðu sem hér hefur farið fram. Þetta mál er nokkuð snúið. Staðan virðist hafa verið sú að þegar gerðar eru mælingar annars vegar á díoxíninnihaldinu í kjötinu hafi þær verið fyrir ofan viðmiðunarmörk. Við þurfum að velta dálítið fyrir okkur hversu há og hversu hættulegt það er, en staðan virðist vera sú að þessi mörk hafi annaðhvort verið við eða heldur fyrir ofan þau gildi sem eru lögð til grundvallar þegar við metum þessa hluti. Á þessum grundvelli, vegna þeirra viðbragða að ekki yrði tekið við afurðum af þessu fé og vegna þess að ekki er heimilað að nýta fóðrið úr Engidal, stóðu bændur frammi fyrir afarkostum. Þess vegna neyddist bóndinn í Efri-Engidal til þess að fara með fé sitt í sláturhús og skera niður allan sinn stofn. Nú kemur hins vegar fram í máli hæstv. ráðherra að beitarrannsóknirnar sýni fram á að þetta svæði henti til fjárbúskapar og annars búfjárhalds og þess vegna hafi verið tekin ákvörðun um að aflétta banni á nýtingu fóðurs frá svæðinu. Þá er eiginlega komin upp skrýtin staða. Bóndinn hefur fellt stofninn sinn, það kostar mikið að hefja búreksturinn að nýju og nú segir hæstv. ráðherra að ríkið sé ekki skaðabótaskylt. Ég þekki þá löggjöf um beingreiðslurnar sem hæstv. ráðherra vék að, ég kom sjálfur að samningu hennar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Engu að síður er staðan þessi og mér finnst þetta harkaleg viðbrögð þegar maður skoðar málið í þessu ljósi. Bóndinn er eftir sem áður í afleitri stöðu og á ekki annarra kosta völ en að leita réttar síns í gegnum dómstóla.

Frú forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir staðnæmdist sem oftar við Evrópusambandið og hinn skaðlega eftirlitsiðnað sem þaðan væri sprottinn, en ég vil líta á þetta mál af öðrum sjónarhóli og segja einfaldlega að við Íslendingar ætlumst væntanlega til þess, og viljum, að svona hlutir séu í lagi hjá okkur og komi ekki upp. Þó að hið háa Evrópusamband hefði jafnvel aldrei verið fundið upp vildum við væntanlega ekki frekar en ella taka áhættu í sambandi við það að menguð matvæli bærust á okkar borð. Varðandi það sem hér er rætt um skaðabótaskyldu endurtek ég það sem mér finnst liggja í hlutarins eðli, mengunarvaldurinn er auðvitað gerandinn og frumorsakavaldurinn hér. Það hlýtur að vera eðlileg nálgun að beina bótakröfum í fyrstu umferð að honum. Ég hef hina mestu samúð með þessum bónda, hvern ég þekki ekkert, en hef fylgst með málinu, og fleirum sem þarna hafa orðið fyrir áhrifum. Samúð sem maður getur haft með svona aðstæðum réttlætir hins vegar ekki að gangast við og viðurkenna fyrir fram og að óathuguðu máli bótaskyldu ríkisins. Til þess hef ég ekkert leyfi frekar en aðrir menn við svona aðstæður. Það verður þá að reyna á það eftir öðrum leiðum nema hún liggi fyrir, sé augljós og heimilt að bregðast við í samræmi við það. Það hefur verið reynt að sýna sanngirni hér, m.a. í gegnum það sem áður kom fram um að heimila beingreiðslur þrátt fyrir þessar aðstæður. Það má líta á það sem ákveðinn vilja stjórnvalda til þess fyrir sitt leyti að gera gott úr málum. Ég tek heldur ekki undir að þarna hafi yfirvöld farið offari. Mér finnst liggja í hlutarins eðli að þegar meint alvarleg atvik af þessu tagi koma upp hljóti menn að taka þau alvarlega. Það væri miklu frekar gagnrýnisvert ef menn gerðu það ekki. Svo má margt segja um aðdraganda málsins og þær undanþágur sem Íslendingar grétu út í þessum efnum og er kannski ekkert til að vera sérstaklega stoltur af.

Virðulegi forseti. Nú eru komnar á dagskrá nokkrar fyrirspurnir sem ég lagði fram síðasta haust sem snúa að lýðheilsu barna og unglinga. Ég tel að mjög mikilvægt sé að ræða þessi málefni. Þau hafa ekki verið ofarlega á baugi í sölum Alþingis en eru engu að síður gríðarlega mikilvæg og snerta framtíð barna okkar og þjóðarinnar. Fyrsta fyrirspurnin lýtur að þróun þyngdar hjá börnum og hvernig fylgst hefur verið með henni. Töluvert hefur verið ritað og rætt um offitu barna, stundum koma stórar fyrirsagnir um að við séum þar fremst í flokki en kannski ekki með jákvæðum formerkjum. Við eigum til tölur um þróun þyngdar hjá níu ára íslenskum skólabörnum á 20. öld sem Brynhildur Briem tók saman. Þær sýna því miður svo ekki verður um villst að offita barna hefur farið hratt vaxandi frá því á 8. áratugnum. Samkvæmt upplýsingum Lýðheilsustöðvar frá árinu 2009 mældust 21,3% íslenskra barna 5–15 ára barna of þung og rúmur fjórðungur þeirra, eða 5,5% barna, of feit. Þetta hlutfall hefur farið hratt hækkandi á síðustu áratugunum. Þegar hlutfallið var umreiknað á því ári kom í ljós að um 2.650 börn á Íslandi voru of feit. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef hafa þessar tölur staðið í stað að undanförnu þannig að við erum líklega á réttri leið, jafnvel þó að okkur hafi ekki tekist að snúa þessari þróun við. Þegar ég fór yfir gögn fyrir þessa umræðu rakst ég á grein sem birtist í Morgunblaðinu á sunnudaginn eftir Sigrúnu Daníelsdóttur sem ber heitið „Í herför gegn fitufordómum“. Hún bendir á að við séum ekki næstfeitasta þjóð í heimi heldur erum við í 6. sæti líkt og árið á undan, en þær upplýsingar hafi komið seint og illa í fjölmiðla. Ég spyr því hæstv. heilbrigðisráðherra hvort 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hefur beint til mín tveimur spurningum varðandi þróun þyngdar hjá börnum og unglingum. Í fyrsta lagi er spurt hvernig fylgst hefur verið með þróun þyngdar hjá börnum og unglingum á undanförnum árum. Í öðru lagi er spurt hvað gert hefur verið til að koma í veg fyrir óeðlilega þyngdaraukningu hjá börnum og unglingum. Fyrst er að nefna að til fjölda ára hafa skólahjúkrunarfræðingar vigtað og hæðarmælt öll börn í 1., 4., 7. og 9. bekk grunnskóla. Frá vetrinum 2002–2003 hefur þessum upplýsingum frá höfuðborgarsvæðinu verið safnað rafrænt með hugbúnaði sem nefnist Ískrá. Embætti landlæknis, áður Lýðheilsustöð, ásamt heilsugæslunni hefur birst skýrslur með niðurstöðum þessara mælinga, nú síðast í maí 2011. Sambærileg skýrsla um börn af landsbyggðinni hefur ekki verið unnin. Niðurstöður fyrir skólaárið 2009–2010 sýna að um 20% grunnskólabarna á höfuðborgarsvæðinu eru yfir kjörþyngd, þ.e. annaðhvort of þung eða of feit, þar eru 4,4% of feit. Frá árinu 2005–2010 hefur hlutfall stúlkna og pilta sem eru yfir kjörþyngd lækkað nokkuð, eins og kom fram hjá hv. þingmanni. Á þessu tímabili lækkaði hlutfalls stúlkna yfir kjörþyngd úr 21,7% í 19,7%, en hlutfall pilta yfir kjörþyngd lækkaði úr 21,1% í 18,3%. Á þessu sama tímabili lækkaði hlutfall pilta og stúlkna sem teljast of feit lítillega, eða úr 4,7% í 4,4%. Þróunin virðist því vera að snúast við eða vera á réttri leið eins og hv. þingmaður orðaði það. Kannanir á þróun þeirra þátta sem tengjast ofþyngd barna hvað helst, til að mynda hreyfingu og næringu, hafa verið gerðar reglulega hér á landi undanfarin ár. Sem dæmi má nefna rannsóknina „Ungt fólk“, sem Rannsóknir og greining gerir, og alþjóðlegu HBSC-rannsóknina, Health Behavior of School Children, sem er unnin í samstarfi Háskólans á Akureyri og embættis landlæknis. Loks má nefna að nú er nýlokið norrænni rannsókn sem Ísland tók þátt í um mataræði, hreyfivenjur og holdafar 7–12 ára og 18–65 ára einstaklinga, er niðurstaðna að vænta síðar. Niðurstöður slíkrar rannsóknar eru nýttar á ýmsa vegu, meðal annars til að móta stefnu, bregðast við o.s.frv. Ef ég sný mér að annarri spurningunni um hvað gert hefur verið til að koma í veg fyrir óeðlilega þyngdaraukningu hjá börnum og unglingum vil ég fyrst benda á að margir þættir í samfélaginu hafa áhrif á heilsufar einstaklinga og hópa. Þannig skiptir til dæmis miklu máli að aðstæður í nánasta umhverfi fólks sé með þeim hætti að þær stuðli að daglegri hreyfingu, góðri næringu sem og andlegri vellíðan. Hvatning og fræðsla til almennings til daglegrar hreyfingar og til að neyta hollrar fæðu hefur frá upphafi verið stór þáttur í starfsemi Lýðheilsustöðvar, nú embættis landlæknis. Í því skyni hafa meðal annars verið gefnir út bæklingar eins og ráðleggingar um mataræði og næringarefni, ráðleggingar um hreyfingu, auk handbóka fyrir skólamötuneyti. Það er mjög mikilvægur þáttur í næringaruppeldi barna að skólamötuneyti virki vel. Síðast var gefin út handbók um hreyfingu fyrir grunnskóla. Embætti landlæknis vinnur nú að heilsueflingu í grunn- og framhaldsskólum í samstarfi við skóla, mennta- og menningarmálaráðuneytið og velferðarráðuneytið, Samband íslenska sveitarfélaga og fleiri með yfirgripsmiklum verkefnum, eins og um heilsueflandi grunnskóla og heilsueflandi framhaldsskóla. Framhaldsskólarnir eru komnir mjög vel af stað og grunnskólarnir líka og núna er rætt um að bæta leikskólunum við líka. Í tengslum við þessi verkefni býðst skólum meðal annars að fá ýmiss konar stuðningsefni og námskeið til að vinna heildrænt að heilsueflingu nemenda og starfsfólks, ekki síst aukinni hreyfingu og hollu mataræði. Heilsugæslan hefur einnig unnið öflugt forvarna- og heilsueflingarstarf í ung- og smábarnavernd og mæðravernd. Hefur meðal annars verið lögð áhersla á brjóstagjöf eingöngu fyrstu sex mánuði í ævi barns, en það er talin vera forvörn gegn ofþyngd og offitu síðar á ævinni. Þar er einnig veitt fræðsla til verðandi foreldra og foreldra ungra barna um heilsusamlega lifnaðarhætti, meðal annars mikilvægi holls mataræðis og hreyfingar. Þá um skólaheilsugæsluna. Þar hefur verið unnið mikið starf innan veggja grunnskólanna sem miðar að fræðslu og lífsstílsumbótum og hefur skólaheilsugæslan meðal annars, í samvinnu við embætti landlæknis, gefið út fræðsluefni fyrir grunnskólanema um heilsusamlega lífshætti, þar með talið hreyfingu og næringu. Kallast efnið 6H heilsunnar, og er þar átt við hollustu, hreyfingu, hamingju, hreinlæti, hugrekki, hvíld og kynþroska. Ég kem kannski betur að ýmsum öðrum þáttum í síðara svari mínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svör hans. Ég veit að hann náði kannski ekki alveg að klára, en það sem upp á vantaði kemur væntanlega á eftir. Ég vil taka sérstaklega fram að þessi fyrirspurn mín er ekki sett fram undir neikvæðum formerkjum. Hún er frekar sett fram til að við breytum því viðhorfi sem hefur verið hér gagnvart lýðheilsumálum, að við leggjum meiri áherslu á heilbrigt líferni. Ég hef lagt fram fyrirspurnir sem tengjast íþróttum, afreksíþróttum og íþróttum fatlaðra í tengslum við Ólympíuleikana á þessu ári. Eins og kemur fram í ágætri grein Sigrúnar Daníelsdóttur sem ég vísaði í áðan eru óheilbrigðar lífsvenjur vandamálið en ekki kannski offitan sem slík. Auðvitað eru margar og flóknar ástæður fyrir því af hverju þyngd barna hefur þróast með þessum hætti. Við tölum um breytta lífshætti, mataræði og hreyfing, aukið sjónvarpsáhorf, tölvunotkun og bílaeign - allt þetta hefur áhrif á hreyfingu. Ýmislegt hegðunarmynstur sem börn og aðrir temja sér getur haft áhrif á holdafar og næsta fyrirspurn mín snýr að svokölluðum sykurvenjum eða neyslu á sykri hjá Íslendingum.  Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. 

Hæstv. forseti. Ég gleymdi að þakka hv. þingmanni fyrir þessa umræðu, ég held að það sé alveg rétt sem kom fram í máli hans að hún er afar mikilvæg og á alls ekki að vera á neikvæðum nótum, heldur eigum við að leita að lausnum og skoða sjálf okkur og hvað er æskilegt og nauðsynlegt til að ná árangri varðandi jákvæðan lífsstíl öllum til handa. Það sem ég náði ekki að klára áðan er að ýmsir aðilar gegna þar auðvitað mjög miklu hlutverki og á hverjum degi, eins og einmitt þeir sem hv. þingmaður var að spyrja um fyrr í dag. Það er hlutverk og sameiginlegt markmið íþróttahreyfingarinnar, félagasamtaka og alls kyns hagsmunahópa að auka lífsgæði ungs fólks. Það er ljóst að til að árangur náist í baráttunni við ofþyngd Íslendinga, bæði hjá börnum og fullorðnum, þurfa allir - stjórnvöld, stofnanir, fyrirtæki, félagasamtök og einstaklingar - að leggjast á árarnar til að ná settum markmiðum. Í skýrslu sem unnin var fyrir velferðarráðuneytið af ráðgjafahópi þar sem meðal annars kom að erlendur ráðgjafi, Boston Consulting Group, var einmitt sérstaklega bent á þetta viðfangsefni, ofþyngd, sem ákveðinn áhættuþátt í heilbrigðiskerfinu. Innan heilbrigðiskerfisins fer nú fram vinna til að fylgja þessu eftir. Ég tek undir það sem hefur komið fram í umræðunni að það er mjög mikilvægt að við séum ekki með fordóma í garð þeirra sem teljast vera of þungir. Ég held að við eigum að nálgast þetta bara sem sameiginlegt viðfangsefni án þess að flokka fólk í sundur eftir útliti. Það er alla vega mjög hættulegt. Það er líka rétt sem hefur komið fram að í þeim skjölum sem við sendum út fyrir áramótin vorum við sett mjög ofarlega yfir feitustu þjóðir og sagt að við værum næstfeitasta þjóð í heimi þá hefur gleymst að skoða það í samhengi við hvaða þjóðir voru undir í þeirri upptalningu og þar vantaði inn þjóðir. Þegar um stúlkur 5–17 ára er að ræða erum við í 10. efsta sæti 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem fram kom í máli hæstv. velferðarráðherra, við erum á réttri leið varðandi þyngd barna. Það er gott, við eigum að nálgast það á jákvæðan hátt. Við eigum samt langt í land varðandi þann þátt sem mig langar að spyrja út í í þessari fyrirspurn, það er sykurneysla barna og unglinga. Árið 2009 skýrði Fréttablaðið frá því að Íslendingar ættu hvorki meira né minna en Norðurlandamet í sykurneyslu, við neyttum allra Norðurlandaþjóða mest af sykri á ári. Vegur þar þyngst drykkja sykraðra gosdrykkja, sem er tæp 40% af allri sykurneyslunni. Það er í samræmi við tölur sem komu fram árið 2004, þar bentu Neytendasamtökin á að vaxandi sykurneysla ungs fólks væri sérstakt áhyggjuefni. Ég hef fylgst svolítið með þessari umræðu og ekki bara á Íslandi, hinn frægi sjónvarpskokkur, Jamie Oliver, hefur tekið þetta mál upp á sína arma og bent á óhóflega sykurneyslu barna og unglinga, sér í lagi í Bandaríkjunum. Hann sagði að oft og tíðum væri sykurinn falinn í matnum og að foreldrar stæðu gjarnan í þeirri trú að börnin þeirra fengju hollan mat í skólum en það væri alls ekki alltaf svo. Stundum innihéldu mjólkurdrykkir jafnvel meira sykurmagn en kók. Frétt á pressan.is vakti sérstaka athygli mína í tengslum við þessa umræðu, en hún bar fyrirsögnina „Leyndarmál hverjir flytja inn sykur til Íslands: upplýsingar sem eiga ekki erindi við þriðja aðila“. Það vakti furðu mína. Ég vonast til þess að hæstv. velferðarráðherra geti svarað því. Samkvæmt þeirri frétt er ekki hægt að fá upplýsingar um innflytjendur sykurs. Vísað er í 10. gr. laga um Hagstofu Íslands þar sem þagnarskylda ríki um allar upplýsingar sem Hagstofan safnar til hagskýrslugerðar og snerta tilgreinda einstaklinga og lögaðila. Þessi gögn teljast því  Það er afar erfitt að skilja af hverju sú þagnarskylda á við. Ég bendi á að Lýðheilsustöð hefur ítrekað varað við of mikilli sykurneyslu þjóðarinnar, ekki síst sykurneyslu barna.

Hæstv. forseti. Það er vel við hæfi, þótt fyrirspurninni sé seint svarað vegna þess að við höfum ekki náð saman, fyrirspyrjandi og sá sem hér stendur, að fagna þessari umræðu vegna þess að það stendur einmitt yfir tannverndarvika núna. Þar er þegar hafin umræða um að eitt sinn var stungið upp á einum sælgætisdegi í viku, sem átti að hafa tannverndandi áhrif þar sem allir hinir dagarnir væru þá sælgætislausir. Það hefur nú þróast í að vera algert sælgætissvall á laugardögum hjá fjölskyldum þessa lands, sem er dapurlegt í sjálfu sér. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson beindi til mín spurningu varðandi sykurneyslu barna og unglinga. Hann spurði hvort gerð hefði verið rannsókn eða úttekt á sykurneyslu barna og unglinga. Ef ekki hvort til stæði að láta gera slíka rannsókn eða úttekt. Þó nokkrar kannanir hafa verið gerðar á Íslandi á undanförnum árum sem gefa upplýsingar um sykurneyslu barna og unglinga. Má þar fyrst nefna rannsóknarstofu Landspítala og Háskóla Íslands í næringarfræði sem staðið hefur fyrir fjölda rannsókna á næringu ungbarna, barna og unglinga. Dæmi um rannsóknir á þeirra vegum er rannsókn á mataræði þriggja og fimm ára barna frá árinu 2007 og rannsókn á mataræði níu og 15 ára barna á árunum 2003–2004. Í rannsókninni frá árinu 2007 kemur fram að þriggja ára börn fengu að meðaltali 7% orkunnar úr viðbættum sykri og fimm ára börn um 9% orkunnar. Í rannsókninni frá 2003–2004 kom fram að níu ára börn fá um 13% orkunnar úr viðbættum sykri og 15 ára börn um 16%. Þess má geta að ráðlagt er að viðbættur sykur sé að hámarki 10% orkunnar að meðaltali á dag og eru ráðleggingarnar svipaðar í flestum Evrópulöndum. Þegar skoðað er hvaðan börn og unglingar fá mestan viðbættan sykur, þ.e. úr hvaða fæðuflokkum eða fæðutegundum, sést að níu og 15 ára börn fá viðbættan sykur úr sykruðum gos- og svaladrykkjum, eins og fram kom í máli hv. þingmanns og málshefjanda, og úr sælgæti og ís. Fimm ára börn fá mestan viðbættan sykur úr kexi og kökum og þriggja ára börn úr mjólkurvörum. Á vegum Rannsóknarstofu í næringarfræði stendur nú yfir könnun á mataræði sex ára barna. Er reiknað með að niðurstöður könnunarinnar liggi fyrir næsta vor. Auk rannsókna á vegum Rannsóknarstofu í næringarfræði hafa verið gerðar nokkrar aðrar rannsóknir á neyslu ákveðinna fæðutegunda eins og gosdrykkja og sælgæti, sem gefa vísbendingar um þróun neyslunnar. Má þar nefna rannsóknina Ungt fólk sem Rannsóknir og greining stendur fyrir sem áður var nefnd í svari og HBSC-rannsóknin frá árunum 2006 og 2010 sem Háskólinn á Akureyri stendur fyrir í samstarfi við landlæknisembættið. Í þeirri rannsókn kemur fram að dregið hefur úr neyslu sykraðra gosdrykkja og sælgætis meðal nemenda í 10. bekk á milli áranna 2006 og 2010, en slík könnun verður næst gerð árið 2014. Því ber að fagna að sú umræða sem átt hefur sér stað innan grunn- og framhaldsskólanna er strax farin að hafa áhrif og skilar sér í bættri matarmenningu, ef svo má segja, með minni neyslu sykurs. Þá skal einnig nefnd könnun á vegum norrænu ráðherranefndarinnar um mataræði, hreyfivenjur og holdafar sjö til tólf ára og 18–65 ára, sem gerð var á þessu ári og fyrirhugað er að endurtaka annað hvert ár. Þar sem könnuninni er nýlokið hafa niðurstöður ekki verið birtar en þær munu án efa gefa okkur gagnlegar upplýsingar um stöðu og þróun þessara mála. Varðandi fyrirspurn hv. þingmanns um hvers vegna ekki er gefið upp hverjir flytja inn sykur verð ég að viðurkenna að ég er ekki undirbúinn fyrir þá spurningu og hef ekki heyrt af þeirri umræðu, en það er full ástæða til þess að kanna það. Ég veit ekki hvort maður á að segja það í hálfkæringi, en það kom fram hjá ágætum framsóknarmanni í óformlegri umræðu að líklega væri MS, Mjólkursamsalan, stærsti innflytjandi á sykri. Það er afar mikilvægt að við fáum þessar upplýsingar vegna þess að það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni að margar af mjólkurvörum okkar eru ansi mikið sykraðar og meira en nauðsynlegt er, þótt ég geri mér fulla grein fyrir að Mjólkursamsalan og aðrir söluaðilar hafa reynt að bjóða upp á mismunandi vörur þar sem um er að ræða bæði sykraðar og ósykraðar vörur. Maður hefur annars þá mynd af mjólkurvörum að þær séu betur varðar en margar aðrar vörur, en það er full ástæða til að fylgjast mjög vel með þessu. Það er líka algengt að menn merki vörur og segi að þær séu fitusnauðar - þá á ég við aðrar vörur - en geti þess ekki í leiðinni að þær eru þrælsykraðar og þess vegna óhollar. Ég vona að ég hafi náð að svara fyrirspurnunum að mestu. Ég hef þá tækifæri til að svara frekari spurningum ef 

Virðulegur forseti. Mig langar aðeins að koma inn í þá umræðu sem hér fer fram og gera athugasemd við umfjöllun um þyngd barna og unglinga. Við þurfum að gæta okkar þegar við ræðum það mál af því að þyngd og offita er ekki sami hluturinn. Oft eru þeir sem eru þéttvaxnir ekki síður vel á sig komnir líkamlega en þeir sem grannir eru. Við þurfum að gæta okkar í allri þeirri umræðu. Frú forseti. Venjulega gleymist í umræðunni allri að forvarnir byrja heima. Þar er rík ábyrgð okkar foreldra og eins afa og ömmu, við berum ábyrgð á því sem er á boðstólum hverju sinni fyrir börn og unglinga. Þó svo að fleiri komi að forvörnum barna þá byrja þær heima. Helsta hvatning mín til hæstv. velferðarráðherra er að velferðarráðuneytið og landbúnaðarráðuneytið taki sig saman með einum eða öðrum hætti um að skora á matvælaframleiðendur að 

Virðulegi forseti. Ég þakka bæði hæstv. velferðarráðherra og hv. þingmanni fyrir svörin og innleggið. Ég ítreka að umræðan verður að taka á jákvæðum nótum og með jákvæðum formerkjum. Það kom mjög skýrt fram bæði í máli mínu áðan og hæstv. velferðarráðherra að svo ætti að vera. Varðandi sykurneysluna er alveg sláandi að Íslendingar innbyrða 6.000 tonn af sælgæti á ári. Af því að ég nefndi að upplýsingar um innflytjendur sykurs lægju ekki á borðinu er það ekki sagt til að vekja tortryggni í garð þeirra sérstaklega. Það vakti hins vegar furðu mína að þessar upplýsingar liggja ekki fyrir. Ég held að ef við ætlum okkur að ná einhverjum árangri, og ég held að við hljótum að vera sammála um það, þurfum við Íslendingar að minnka sykurneysluna. Við sjáum hvert sumar aðrar þjóðir hafa stefnt og við viljum alls ekki fara í þau spor. Við erum stöndum öðrum Norðurlandaþjóðum langt að baki. Það er nokkuð sem við viljum ekki láta spyrjast um okkur. Ég vil líka benda á umræðu og þær aðgerðir sem lagt var af stað með innan Alþingis varðandi transfitusýru. Við höfum náð gríðarlega góðum árangri í þeim efnum, matvælaframleiðendur fengu góðan aðlögunartíma til þess að bregðast við. Frá því á síðasta ári hefur transfitusýrumagn verið minnkað stórlega í matvælum hér innan lands. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir  Þetta er gríðarlega mikilvægt mál. Ég veit að hæstv. velferðarráðherra mun fylgjast vel með. 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu og innkomu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur í hana. Það er alveg rétt sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir bendir á, við þurfum að gera mun á ofþyngd og offitu. Það er hluti af þeim misskilningi sem varð um hvernig ástandið væri og hvar okkur var raðað niður á lista þjóða, að menn gerðu ekki greinarmun á því tvennu. Ég tek líka undir með hv. þingmanni að forvarnir byrja heima og við megum aldrei reikna með því að aðrir geti gert hlutina fyrir okkur. Ég hef oft nefnt það sjálfur, af því að það tengist hreyfingu og öðru, að við getum breytt umhverfinu þannig að auðveldara sé að hafa hlutina í lagi, t.d. í skólanum, að bjóða upp á hollan mat, vera ekki með sykurdrykki, hvort sem er á skemmtunum eða á öðrum viðburðum og passa upp á hvaða verslanir eru í nágrenninu. Það er hægt að hafa áhrif á verslunina, til dæmis á uppröðun í búðum og annað slíkt þar sem menn komast hjá því að lenda í slag við barnið sitt við kassann þar sem sælgætinu er yfirleitt stillt upp. Ég held að það skipti máli. Við getum gert mun betur hvað þetta varðar. Ég tek undir með hv. málshefjanda og fyrirspyrjanda, hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, að við eigum að fjalla um málið á jákvæðan og leiðbeinandi hátt. Við eigum að leita að lausnum. Við eigum að reyna að finna út hvernig getum við gert betur með hagsmuni barna og unglinga og þjóðarinnar allrar að leiðarljósi. Við eigum að reyna að hafa upplýsta umræðu, ekki til þess að finna einhverja sökudólga heldur miklu frekar til að geta brugðist við með skynsamlegum hætti. Náðst hefur árangur á mjög mörgum sviðum. Við höfum séð það í tóbaksvörnum og einnig voru transfitusýrur nefndar. Við getum gert margt með sameiginlegu átaki ef við erum vakandi fyrir því sem gera þarf.

Virðulegi forseti. Fyrirspurnir mínar tengjast allar hver annarri. Eins og kom fram í máli hæstv. heilbrigðisráðherra stendur tannverndarvika yfir núna frá 29. janúar til 4. febrúar næstkomandi og þar er sjónum beint að sælgætisneyslu og ógn hennar við tannheilsu landsmanna. Við ætlum vissulega að ræða þetta allt á jákvæðu nótunum en nú erum við kannski komin að því neikvæða sem eru þær beinu afleiðingar sem sjá má af hinni óhóflegu neyslu og enn á ný erum við Norðurlandameistarar í þessum málum. Tannskemmdir eru algengari hjá börnum og unglingum hér á landi en annars staðar á Norðurlöndum. 12 ára börn eru að meðaltali með rúmlega tvær skemmdar eða viðgerðar fullorðinstennur og 15 ára unglingar að meðaltali með rúmlega fjórar. Ég held að það sé rétt sem er yfirskrift tannverndarvikunnar að það verði einfaldlega að efla vitund landsmanna um tannheilbrigði og góðar neysluvenjur. Þá er svo sannarlega komið að ábyrgð foreldra, það er foreldra að stjórna slíku, en nýuppkomnar tennur hjá ungum börnum eru sérstaklega viðkvæmar fyrir sætindum og slæmri tannhirðu. Því miður er það svo að við skerum okkur úr öðrum Norðurlöndum. Ísland er eina landið sem greiðir ekki fyrir tannheilsugæslu barna að fullu. Sá hluti sem foreldrar greiða úr eigin vasa hefur hækkað sem leiðir til þess að efnaminni fjölskyldur fara ekki með börnin til tannlæknis. Þetta sparar ekkert fyrir þjóðina og ríkiskassann vegna þess að þetta mun einfaldlega leiða til meiri kostnaðar síðar meir. Við höfum áður lyft grettistaki í þessum efnum og ég held að nú sé komið að því að við þurfum að fara í annað slíkt átak. Það þarf að breyta hugarfarinu hvað þetta varðar. Við þurfum að skoða hvernig tannverndarfræðslan fer fram. Við náum síður til drengja en stúlkna. Skólatannlækningar voru lagðar af, því miður. Þær kosta að sjálfsögðu 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson kemur hér með fyrirspurn um einn veikasta hlekk heilbrigðiskerfisins að ég tel, þ.e. um tannheilsu og hvernig okkur hefur tekist að halda á þeim málum á undanförnum árum. Nánast öll tannlæknaþjónusta á Íslandi er einkavædd, hún er rekin af tannlæknum sjálfum, og þar hafa menn verið án samnings í kringum 11 ár. Lagt var af stað með það í upphafi að kostnaður sem greiddur yrði fyrir hlutdeild, af því að við ræðum hér börn og unglinga og spurt er um hvort tannskemmdir hafi aukist hjá börnum og unglingum á umliðnum árum, lagt var af stað með það að endurgreiddur kostnaður væri um það bil 75% af raunkostnaði fyrir viðkomandi börn og foreldra þeirra þar með. Þetta hefur sigið niður á undanförnum árum smátt og smátt vegna þess að gjaldskrár tannlækna hafa hækkað en hlutdeild ríkisins hefur ekki aukist að sama skapi þannig að þetta er í kringum 45% í dag. Annað vandamál sem tengist þessu er að okkar vantar að koma á samningi og við þurfum að finna lausnir á því með hvaða hætti á að skipuleggja þetta. Ég bind enn þá vonir við að við náum því á þessu ári. Bætt var aftur inn í fjárlögin peningum, það var búið að skera niður vegna þess að fjármagnið var ekki nýtt að fullu, 300 millj. kr. voru skornar niður en 150 var skilað til baka til að reyna áfram að koma þessu eitthvað áleiðis. Samt er verið að eyða hátt á annan milljarð í tannheilsu vegna greiðslu til tannlækna. Hinn þátturinn sem er afar veikur er upplýsingagjöfin, þ.e. öflun upplýsinga um hvernig ástandið er. Það sem við tölum oft um þegar við berum okkur saman við aðra, og gerðum m.a. í skýrslu sem ég nefndi áðan sem var um ástandið í heilbrigðismálum, er að ekki vantar tannlækna á Íslandi. Þeir eru fleiri hér en víðast annars staðar fyrir hverja þúsund íbúa. Aftur á móti er ástandið lakara en þá erum við að vísu oft að vitna í landsrannsókn á tannheilsu barna og unglinga á Íslandi sem var gerð skólaárið 2004–2005 og er orðin býsna gömul, sex ára gömul. Þetta var svokölluð MUNNÍS-rannsókn. Hún var gerð að frumkvæði heilbrigðisráðuneytisins á þeim tíma. Þá var skoðað stórt slembiúrtak allra sex, tólf og fimmtán ára barna á Íslandi. Jafnt hlutfall barna var af höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðinni í þessu úrtaki og rannsóknin var óháð því hvort börn sóttu tannlæknisþjónustu eður ei. Í rannsókninni kom í ljós á þessum tíma að tannátustuðull eða fjöldi skemmdra, tapaðra eða fylltra fullorðinstanna tólf ára barna var að meðaltali 2,1. Þetta var hærra en búist hafði verið við því að tannátustuðullinn hafði lækkað hratt í þremur undangengnum landsrannsóknum þar á undan sem sýndu tannátustuðul 1,5 árið 1996, 3,4 árið 1991 og 6,6 árið 1986 að meðaltali hjá tólf ára börnum. Það er mjög brýnt að endurtaka þessa rannsókn og fá nýjustu upplýsingar hvað þetta varðar. Eini samningurinn sem hefur verið í gangi en féll út núna um áramótin var forvarnasamningurinn þar sem boðið var upp á ókeypis forvarnir fyrir ákveðna aldurshópar. Sá samningur er í gildi áfram en nokkrir þeirra sem unnu samkvæmt honum fyrir heilbrigðisyfirvöld hafa sagt sig af þeim samningi en ég vona að sá hópur sem eftir er geti annað því verkefni. Samið var við tannlækna um samræmda skráningu tannheilsu í tengslum við forvarnaeftirlitið fyrir þriggja og tólf ára börn 1. júní 2007 og í samantekt á greiningu 228 tannlækna á tannheilsu tólf ára barna á tólf mánaða tímabili frá 2007–2008 kom í ljós mikill breytileiki milli tannlækna og landsvæða. Að meðaltali var tannátustuðullinn 1,6 en í meðaltali landsvæða var hann á milli þess að vera 1,1 upp í 3,2. Það er augljóst að við þurfum að gera miklu betur og ég tel mikilvægt að þessi rannsókn, MUNNÍS-rannsókn, verði framkvæmd að nýju. Eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda er auðvitað mjög mikilvægt líka að menn líti á þetta sem samfélagslegt viðfangsefni, að við lítum ekki bara á tannlækningar sem slíkar heldur skoðum þær sem forvarnir líka, því að hugmyndin er ekki bara sú að bæta viðgerðir heldur að reyna að forðast það að tennur skemmist og þær endist þannig út ævina. Þar er ábyrgð foreldra og umhverfis afar mikil og tengist auðvitað þeirri sykurumræðu sem við tókum áðan af öðru tilefni. Ég vona að þetta svari spurningunum að einhverju leyti en ég undirstrika að hér er verk að vinna. Vonandi getum við sem alþingismenn fundið lausnir og þrýst á að hér verði bætt úr þannig að tannheilsa barna og unglinga og raunar fleiri verði betri og þjónustan verði bætt á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég spurði hæstv. ráðherra á síðasta löggjafarþingi í skriflegri fyrirspurn um stefnu ráðherra varðandi tannheilsu barna og markmið í þeim efnum. Í svarinu kom kannski það sama fram og ráðherra staðfesti núna, að það væri vilji til að gera eitthvað en ekki endilega unnið að neinu sérstöku. Ég ætla að taka undir það, og þakka fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál upp, að þessi málaflokkur er í miklu óefni. Það kom fram í svarinu að ef við ætluðum að hafa tannheilsuna ókeypis fyrir fólk eins og hverja aðra þætti í heilbrigðisgeiranum og mundum þannig tryggja jafnræði allra þyrfti að hækka skatta um 0,85% til að standa undir þeim u.þ.b. 7 milljarða útgjöldum. En minna má nú gagn gera. Ég hvet ráðherra til að koma fram með stefnu um það hvernig við bætum tannheilsu barna 

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því að ég kallaði hæstv. velferðarráðherra hæstv. heilbrigðisráðherra. Það er nú sami hluturinn og ég veit að það kemur ekki að sök en rétt skal vera rétt. Ég þakka þau svör sem ég fékk frá hæstv. ráðherra og einnig það innlegg sem kom frá hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni. Það þarf að gera mikinn skurk í þessum málaflokki og mér þótti vænt um að heyra að hæstv. velferðarráðherra gengst við því að þarna sé kannski eitthvað sem við þyrftum hvað helst að laga í okkar annars ágæta heilbrigðiskerfi. Það þarf ekki bara að taka upp samningana og klára þá og leysa þær deilur sem hafa verið milli lækna og Tryggingastofnunar í mörg ár, það þarf líka að efla upplýsingamiðlunina. Við þurfum að fara í átak, hvorki meira né minna, sem gerir það að verkum að við stöndum framar öðrum Norðurlandaþjóðum en ekki að baki eins og hvað þetta varðar. Ég ræddi um ábyrgð foreldra, hún er mikil, en þetta er ekki síður ábyrgð samfélagsins alls sem þarf að taka á þessu, stjórnendur íþróttamannvirkja, skóla, kvikmyndahúsa, allir eru hvattir til að leggja sitt af mörkum. Ég ítreka þakkir fyrir þessa umræðu. Hún er mikilvæg. Við framsóknarmenn munum halda henni á lofti og þrýsta á að hæstv. velferðarráðherra komi 

Hæstv. forseti. Ég þakka aftur fyrir þessa umræðu og þá hvatningu sem ég fæ til að unnið verði að stefnu og markmiðum um tannheilsu. Það er full ástæða til að taka undir það. Ég held að það sé mikilvægt eins og ég kom að áðan að kanna ástandið, en við þurfum líka að marka stefnu í gegnum heilbrigðisáætlun sem er núna í undirbúningi en fyrst og fremst þurfum við að reyna að ná einhverjum takti. Spurningin er: Ætlum við að hafa tannlækningar sem einkarekstur í landinu til langs tíma eða verðum við að taka upp skólatannlækningar? Ég hef sjálfur horft til þess að ekki þyrfti endilega að breyta til baka yfir í það að vera með skólatannlækningar, heldur þyrfti miklu betra eftirlit með því hverjir fara og hvernig fylgst er með hverjum einstaklingi. En þá þurfa tannlæknar, heilbrigðisyfirvöld og samfélagið í heild að ná sáttum um það með hvaða hætti slíkt verður gert. Ég ætla svo sem ekki að blanda mér meira inn í þá umræðu og vandamálin sem hafa verið varðandi það að við höfum gengið í gegnum kreppu og ekki verið með það sem forgangsmál að auka útgjöldin. Menn hafa gert kröfu um að gjaldskráin sem borgað er eftir og nú dugir fyrir u.þ.b. 45% þurfi að hækka um allt að 115%, segja tannlæknar. Þeim hefur verið boðið að hún verði hækkuð upp um 75% með ákveðnum reikningsaðferðum til að reyna að finna út sanngjarna hækkun á þeirri gjaldskrá. Það mundi duga til að ná 75% greiðsluþátttöku fyrir börn frá 0–18 ára. Þessari vinnu er alls ekki lokið. Verkefnið er stórt og við skulum vona að við finnum réttar leiðir og ég þakka fyrir allt liðsinni sem hægt er að fá í þeirri baráttu.

Virðulegi forseti. Allt tengist þetta, eins og áður hefur komið fram. Jafnvel þó að verkefnið varðandi tannskemmdir sé erfitt er það einfaldlega komið í þann farveg að nauðsynlegt er að leysa það. Það er í raun enginn annar en ráðherra sjálfur sem það getur gert. Jafnvel þó að þetta sé erfiður málaflokkur og deilurnar hafi staðið í langan tíma þá eru tannskemmdir einfaldlega orðnar það stórt vandamál innan heilbrigðiskerfisins að við það verður ekki lengur unað. Hér er til umræðu annað ekki síður mikilvægt mál tengt neyslu á orkudrykkjum og þá hjá börnum og unglingum. Margt bendir til þess að neysla orkudrykkja sé hættuleg börnum og unglingum. Í skýrslu, sem birtist í læknatímaritinu Pediatrics, segir að því miður séu ekki til nægilega margar rannsóknir um áhrif orkudrykkja og því hafi orkudrykkjaframleiðendur engin viðmið og hafi nokkurn veginn frjálsar hendur. En í þessari grein, sem er um margt merkilegt og fjallað er um á dv.is, segir að neysla slíkra drykkja geti meðal annars valdið tíðari hjartslætti og jafnvel er gengið svo langt að tala um skyndidauða. Vinsældir þessara drykkja hafa aukist gríðarlega á síðustu 20 árum og vitnað er í rannsókn þar sem fram kemur að þriðjungur bandarískra unglinga neyti orkudrykkja reglulega. Nú skilst mér að ekki sé til nein sérstök úttekt á þessari neyslu hérlendis en í neyslukönnun manneldisráðs frá árinu 2002 - að því marki sem ég komst yfir að kynna mér, kannski hefur mér yfirsést eitthvað - kemur fram að neysla orkudrykkja er nokkuð mikil, sérstaklega hjá unglingum á aldrinum 15–19 ára. Það kemur líka fram að börn og unglingar eru sérstaklega viðkvæm fyrir áhrifum koffíns og það er heldur mikið af koffíni í orkudrykkjum og langt umfram það sem telst eðlilegt fyrir börn og unglinga að neyta. Ég spyr, hæstv. forseti: Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að slík rannsókn verði gerð og áhrif þessarar neyslu á börn og unglinga könnuð?

Hæstv. forseti. Við höldum áfram að ræða heilsufarsmálin og færum okkur úr tannheilsunni yfir í orkudrykkina. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hefur beint til mín spurningum um neyslu barna og unglinga á svokölluðum orkudrykkjum. Í fyrsta lagi er spurt hvort eitthvað sé vitað um neyslu barna og unglinga á slíkum drykkjum. Í öðru lagi er spurt hvaða ráð séu helst til að takmarka slíka neyslu. Eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda þá liggja ekki fyrir upplýsingar um neyslu orkudrykkja hjá börnum og unglingum. Slík vara er tiltölulega nýkomin á markað og í könnunum sem gerðar hafa verið hefur athygli ekki verið beint sérstaklega að þessari vörutegund. Ástæða þess að neysla barna á svokölluðum orkudrykkjum er umhugsunarverð er að í flestum slíkum drykkjum er mikið magn af koffíni auk fleiri efna, svo sem táríns og sykurs, sem gera það að verkum að þeir geta verið varhugaverðir fyrir börn og unglinga. Í norrænni skýrslu frá árinu 2008, sem byggði á gögnum frá árinu 2002, um áhættumat tengt koffíni hjá börnum og ungmennum á Norðurlöndum, kom í ljós að meðalkoffínneysla 15–19 ára íslenskra ungmenna var þá 60 milligrömm á dag en ekki er mælt með að neysla fari umfram 2,5 milligrömm á kg líkamsþyngdar á dag. Ákveðinn hluti þátttakenda fór því yfir þau mörk á þeim tíma, sem sett höfðu verið sem efri mörk neyslu, en í skýrslunni var eingöngu talið með koffín sem kemur úr gosdrykkjum, þ.e. cola-drykkjum, því að koffíndrykkir og orkudrykkir komu ekki á markað hér á landi fyrr en árið 2009. Hæstv. forseti. Varðandi þá spurningu hv. þingmanns hvaða ráð séu helst til að takmarka slíka neyslu má segja að það sé, eins og fram hefur komið, aðallega koffínmagn þessara drykkja sem er varhugavert og því árangursríkast að skoða hvort mögulegt er með reglugerðarbreytingu að setja ákvæði um varúðarmerkingar hvað varðar neyslu barna og unglinga, barnshafandi kvenna og kvenna með barn á brjósti á koffíni og eins um hámarksmagn koffíns í orkudrykkjum. Slíkar tillögur eru nú til skoðunar í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu en þar er unnið að reglugerðarbreytingum innan þeirra marka sem EES-löggjöfin heimilar. Einnig væri vert að skoða hvort setja ætti reglur um að ekki megi selja börnum undir ákveðnum aldri, t.d. yngri en 15 eða 18 ára, orkudrykki með koffíni. Þar sem koffín er vanabindandi efni og börn og unglingar eru sérstaklega viðkvæm fyrir áhrifum þess þarf að fræða börn og unglinga, foreldra þeirra, skólayfirvöld og starfsfólk íþróttafélaga, svo að dæmi séu tekin, um orkudrykki og koffíninnihald þeirra og áhrif þess á heilsu. Árið 2009 gaf Matvælastofnun út fræðslubækling um koffín og gert hefur verið fræðsluefni um koffín sem skólahjúkrunarfræðingar geta nýtt í fræðslu sinni í grunnskólum landsins. Þá er fræðsluefni um koffín á ýmsum vefsíðum, svo sem hjá embætti landlæknis. Ég vona að þetta svari fyrirspurn hv. þingmanns um neyslu barna og unglinga á svokölluðum orkudrykkjum og hvaða möguleikar eru til að sporna við þeirri neyslu. Þessir orkudrykkir eru eitt af einkennum sölumennskunnar þar sem verið er að leita í skyndilausnir í sambandi við að leysa ákveðin mál, fá aukna orku til skamms tíma, byggja sig hraðar upp í líkamsrækt o.s.frv. Almennt held ég að maður verði að vara við slíkum skyndilausnum sem eiga að bjarga öllu á skömmum tíma án þess að viðkomandi þurfi að leggja sig nokkuð fram sjálfur til að ná þeim árangri sem stefnt er að.

Virðulegur forseti. Hugsanlegar leiðir til að takmarka neyslu barna og unglinga á orkudrykkjum eru í gegnum samvinnu foreldra og skólayfirvalda í sambandi við skólareglur, þ.e. að neysla slíkra drykkja væri óheimil í skóla. Einnig þyrfti að koma til samvinna skólanna, fræðsluyfirvalda á hverjum stað og íþróttafélaganna og þeirra sem reka íþróttahús um að slíkir drykkir séu ekki til sölu í íþróttahúsum. Fullorðna fólkið sem vill neyta slíkra drykkja getur einfaldlega komið með þá sjálft eða náð sér í þá eftir æfingar eða eftir líkamsrækt. Það er ein leið til að draga úr neyslu að takmarka aðgengi barna og unglinga á þeim stöðum þar sem þau stunda sínar íþróttir og eru hvað mest saman. En fræðsla er forsenda forvarna og þannig náum við kannski bestum árangri.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu, hún er mjög brýn. Ég veit að Danir hafa tekið sig til og eru farnir að vara við neyslu barna og unglinga á þessum orkudrykkjum. Austurríki hefur skilgreint innihaldsefni og hámark þeirra í orkudrykkjum en eftir því sem ég best veit eru hvorki til samræmdar reglur um hvaða efni þessir drykkir megi innihalda né í hvaða magni. Samkvæmt þessari skýrslu, sem dv.is benti á, er ástæða til að ætla að við þurfum að vara börnin okkar við orkudrykkjum af þessu tagi. Ég held að við höfum tækifæri til að vera ekki neðst á blaði í samanburði við hinar Norðurlandaþjóðirnar. Við getum verið þarna fremst í flokki og ég held að við höfum tæki og tól til að rannsaka hvaða áhrif þessir drykkir hafa á heilsu barna og unglinga, og skoða þær skýrslur sem hafa verið gefnar út. Höfundar skýrslunnar í læknatímaritinu Pediatrics vara börn og unglinga við því að drekka of mikið af þessum orkudrykkjum. Ég fagna því að nú er þessi umræða komin af stað. Mér skilst að þetta sé í fyrsta skipti sem þessi umræða sé tekin í sölum Alþingis og vonast til að velferðarráðherra fylgi henni vel eftir.

Hæstv. forseti. Þegar eru komnar fram ágætisábendingar og hugmyndir um það hvernig taka megi á málum. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir benti á samvinnu skólayfirvalda um skólareglur, að menn hefðu þessar vörur ekki á boðstólum í skólunum. Það er kannski það sem við vorum að tala um áðan í sambandi við ýmislegt annað að hægt er að ráða vöruúrvali í skólum og þar hafa orðið miklar breytingar, sætindavörur hafa verið fjarlægðar og hollustudrykkir í boði, en þá þarf einmitt að gæta þess að slíkir orkudrykkir komi ekki í staðinn. Sama gildir um íþróttahús og annað slíkt. Það er rétt, sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir sagði, að takmörkun á aðgengi og fræðsla eru mikilvæg í þessu samhengi. Málshefjandi, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, bendir einnig á að við þurfum að fylgjast með og reyna að rannsaka áhrifin, ekki síður en að rannsaka neysluna. Kannski er hugsanlegt að bæta inn í þá árlegu könnun sem Ráðgjöf og greining vinnur fyrir yfirvöld um hagi ungs fólks - gríðarlega mikilvægar kannanir sem eru orðnar langtímakannanir - að farið verði að kanna neyslu á orkudrykkjum þar undir. Þá er hægt að skoða betur hvert umfangið er. Um leið má kanna innan heilbrigðiskerfisins hvort komið hafa upp mörg tilfelli af þeim toga sem var til umfjöllunar í fjölmiðlum, þar sem unglingur hafði leitað til heilbrigðisstofnunar út af vanlíðun vegna neyslu slíkra drykkja. Það er mjög gott að þetta kemur til umræðu og við munum beina því til landlæknisembættisins að fylgjast vel með þróun þessara mála.

Virðulegi forseti. Þetta er síðasta fyrirspurn mín að þessu sinni varðandi lýðheilsu og velferð barna og unglinga. Hún snýr að áfengis- og fíkniefnaneyslu. Það vakti athygli mína núna í fjárlagagerðinni að Hagstofan, sem hefur birt árlega tölur um sölu og neyslu áfengis, hefur hætt að safna upplýsingum um áfengissölu sökum niðurskurðar á útgjöldum. Ég veit að velferðarráðherra hefur óskað eftir því að fá upplýsingar frá Hagstofunni um umfang þeirrar upplýsingasöfnunar sem hún hefur staðið að varðandi sölu og neyslu áfengis. Hann svaraði líka fyrirspurn hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur um sölu og neyslu áfengis og sagðist mundi skoða með þar til bærum yfirvöldum hvort koma mætti upplýsingasöfnuninni aftur á eða hvort koma mætti henni við annars staðar í stjórnkerfinu. Þingflokkur Framsóknarflokksins lagði til að settir yrðu fjármunir í að halda þessari könnun áfram. Ég held að það sé mjög mikilvægt að fylgjast gaumgæfilega með þróun og neyslu unglinga og barna á fíkniefnum og áfengi. Þetta er okkar mesta áhyggjuefni. Þetta er nokkuð sem við viljum sannarlega útrýma. Ég veit að það er hægara sagt en gert, en hvet samt ríkisstjórnina í heild sinni til að fylgjast vel með. Ég verð að segja fyrir mína parta að það var ekki jákvætt að þessari upplýsingaöflun skyldi vera hætt. Mér fannst menn gera hálfpartinn lítið úr mikilvægi þess að halda henni til streitu. Ég held að sé ágætt að fá svör við því hjá hæstv. velferðarráðherra hvernig staðan sé og hvort megi koma þessari upplýsingasöfnun fyrir einhvers staðar annars staðar, hvort einhver önnur stofnun geti komið þar að. Fyrirspurnin lýtur reyndar að þessari neyslu almennt. Ég veit að hæstv. heilbrigðisráðherra mun svara mér hér á eftir.

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi tölur frá Hagstofunni. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar að ég hef óskað eftir því að halda þessari talnasöfnun áfram. Ástæðan fyrir því að þeir hjá Hagstofunni voru með tillögur um að taka þetta út sem verkefni er hagræðingarkrafa á Hagstofuna en þetta er ekki lögbundið verkefni. Við skulum átta okkur á því að eingöngu er verið að tala um að halda utan um heildarsölu og heildarmagn innflutts áfengis og hvernig það skiptist á tegundir, hver þróunin er, hve margra alkóhóllítra er neytt á Íslandi o.s.frv. Hins vegar eru kannanir sem snúa miklu meira að því hvernig ungmenni nota áfengi og fíkniefni. Sú könnun sem ég hef nefnt hér ítrekað frá Ráðgjöf og greiningu þar sem menntamálaráðuneytið hefur staðið að því að vinna árlegar kannanir. Það er fjármagnað af opinberum aðilum. Þar hefur verið hægt að fylgjast vel með þróuninni yfir langan tíma á því hvernig neysla hefur breyst. Það verður að segjast eins og er og það er það jákvæða að neyslan hefur minnkað almennt, sérstaklega barna á grunnskólaaldri, og ástandið hvað varðar börn og unglinga er þrátt fyrir allt mun betra en það var fyrir nokkrum árum. Það þýðir ekki að við getum hallað okkur aftur og sagt að þetta sé í fínu lagi, langt í frá. Þetta er þannig að það kemur alltaf nýr og nýr hópur, það koma ný og ný verkefni og þess vegna er þetta eilífðarverkefni sem allir verða að standa þétt saman um. Það hefur komið fram í rannsóknum á umliðnum árum að heildstæð nálgun á sviði forvarna hefur skilað mestum árangri. Er þá átt við að unnið sé á mörgum sviðum heilsueflingar og forvarna, svo sem til að styrkja sjálfsímynd, efla félagsfærni, auka hreyfingu og stuðla að hollu mataræði svo eitthvað sé nefnt. Það tengist allri þeirri umræðu sem við höfum átt í dag um heilsuþættina. Einnig hafa aðilar í nærsamfélagi ungmenna tekið höndum saman, t.d. foreldrar, skólar og frjáls félagasamtök. Það varð bylting þegar foreldrasamtök fóru að stunda svokallað foreldrarölt, fylgjast betur með á kvöldin, virða betur útivistartíma o.s.frv. Á grundvelli slíkrar hugmyndafræði var haustið 2010 undirritað nýtt samkomulag um heilsueflingu og forvarnir í framhaldsskólum, en slíkt samkomulag var fyrst gert árið 2007. Að samkomulaginu nú standa velferðarráðuneyti, mennta- og menningarmálaráðuneyti, embætti landlæknis, félög framhaldsskólanema, Félag íslenskra framhaldsskóla og ráðgjafarnefnd um æskulýðsrannsóknir. Meginmarkmið verkefnisins næstu þrjú árin, þ.e. frá 2010, er að skapa öflugt og samhæft þjónustuumhverfi fyrir nemendur á sem flestum sviðum sem snerta velferð þeirra. Í verkefninu starfa faghópar og fjallar einn þeirra um ávana- og fíkniefnaforvarnir. Í honum skulu sitja fulltrúar frá embætti landlæknis, umboðsmanni barna, ríkislögreglustjóra, Félagsráðagjafafélagi Íslands, SÁÁ, Hinu húsinu, lögreglunni í Reykjavík, FRÆ, sem er skammstöfun fyrir Fræðslu og forvarnir, Rannsóknarsetri í forvörnum við Háskólann á Akureyri og fleiri. Auðvitað væntum við mikils af þessu víðtæka samstarfi og samkomulaginu um heilsueflingu og forvarnir í framhaldsskólum, oft nefnt HOFF–verkefnið, sem hefur farið afar vel af stað. Auk þess eru á grundvelli sömu hugmyndafræði unnin ýmis verkefni á vegum embættis landlæknis sem fela í sér fræðslu um áfengi og ólögleg vímuefni, oft í samstarfi við skóla eða heilsugæslu. Meðal annars er um að ræða verkefnið sem ég nefndi áður og er kallað 6H heilsunnar sem vísar til hollustu, hreyfingar, hamingju, hugrekkis, hreinlætis, hvíldar og kynþroska. Þarna á sem sagt að taka heildstætt á málunum og nálgast verkefnið frá mörgum hliðum. Skólahjúkrunarfræðingar hafa umsjón með heilbrigðisfræðslu grunnskólabarna og verkefninu Heilsueflandi grunnskólar og Heilsueflandi framhaldsskólar þar sem skólar og nærsamfélög eru hvött til að móta sér stefnu og aðgerðir á sviði heilsueflingar og forvarna. Þarna er sem sagt verið að reyna að virkja samfélagið í heild í kringum skólana og hefur það skilað sýnilegum árangri á undanförnum árum. Við þurfum auðvitað að halda því vel áfram. Eins og ég sagði áður er markmiðið að efla heilsu ungmenna almennt og draga úr áhættuhegðun, þar á meðal neyslu áfengis- og vímuefna. Þess má geta að þrátt fyrir að aðeins séu örfá ár síðan verkefnið Heilsueflandi framhaldsskólar hóf göngu sína hafa þegar skráð sig til þátttöku 31 af 32 framhaldsskólum í landinu. Sú reynsla sem hefur fengist lofar góðu eins og ég sagði og gegna nemendur sjálfir þar veigamiklu hlutverki. Ljóst er að á vettvangi forvarna gegna félagasamtök einnig veigamiklu hlutverki. Þar eru öflug samtök eins og Foreldrahús, Vímulaus æska, SÁÁ, Samstarfsráð um forvarnir, Samhjálp o.s.frv. Öflugri herferð er t.d. nýlokið með samstarfsverkefninu Vika 43 eða vímuvarnaviku sem velferðarráðuneytið stóð vel að. Í gangi hefur verið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. velferðarráðherra svör hans og tek undir með honum, þetta er því miður eilífðarverkefni. Eins og kom fram í máli hans hefur okkur tekist ágætlega. Okkur hefur tekist ágætlega að undanförnu vegna þess að við höfum hvergi slakað á klónni - hvergi nokkurs staðar. Við höfum haldið öllum upplýsingum til haga. Háskólinn á Akureyri og Lýðheilsustöð hafa unnið að miklum rannsóknum. Háskólinn á Akureyri hefur meira að segja verið með alþjóðlegar rannsóknir á þessu sviði sem hann hefur verið lofaður fyrir. Ég hvet því hæstv. velferðarráðherra til að slaka hvergi á klónni. Ég vil að lokum þakka fyrir alla þá umræðu sem hefur farið fram um lýðheilsumál og þá helst það er snertir börn okkar og unglinga. Það þarf að taka til í nokkrum málaflokkum, sérstaklega hvað varðar tannskemmdir. Ég held að sykurneyslan sé þar stærsti áhrifavaldurinn. Við eigum að ræða það opinskátt áður en vandamálið verður jafnstórt og það er orðið, veit ég, í Bandaríkjunum. Bretar hafa tekið þetta mál og rætt það mikið. Þetta mál snýr að börnunum okkar, eins og áður hefur komið fram, og svo sem ekki miklu við það að bæta. Ég þakka þeim sem tóku þátt í umræðunni og vonandi getum við rætt þessi mál öll saman og þá væntanlega á jákvæðari nótum en í dag.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu í heild sem við endum á fíkniefna- og áfengisneyslu. Ég sagði að árangurinn hefði verið umtalsverður með sameiginlegu átaki. Þótt ég hafi sagt það er ég sammála hv. málshefjanda og þingmanni um að við megum hvergi slaka á klónni. Við þurfum að halda þessari vinnu áfram. Við verðum líka að vera vakandi fyrir því að á sama tíma og ástandið batnar kannski í heildina á ákveðinn jaðarhópur í vaxandi erfiðleikum. Við þurfum að reyna með öllum tiltækum ráðum að forða hverjum einasta einstaklingi frá því að lenda í ógöngum vegna fíkniefnaneyslu eða ofneyslu áfengis. Það er ærið verkefni sem allir verða að hjálpast að við að leysa. Eitt af því sem hefur verið rætt í velferðarráðuneyti og ég hef verið að vinna að er að láta hefja undirbúning og vinnu við heildstæða stefnumótun í ávana- og fíkniefnamálum um tæki til forvarna og meðferðar og fleira sem fjölmargir aðilar þurfa að koma að. Þetta átaksverkefni verður ekki gert á nokkrum dögum eða vikum heldur þarf það sífellt að vera í gangi. Leiða þarf saman alla þá aðila sem hafa unnið gríðarlega öflugt starf, þ.e. félagasamtök, íþróttahreyfingin, við getum nefnt þær stofnanir sem hafa vinnu af þessu og sinna þessu verkefni, til að koma að verkefninu og auðvitað þarf að halda utan um söfnun upplýsinga. Þar gegna skólar, eins og Háskólinn á Akureyri, og ýmis fyrirtæki sem ég nefndi að ynnu að þessum málum mjög miklu hlutverki. Verkefnið er ærið. Ég held að við eigum að nálgast það með jákvæðum hætti en við verðum um leið að vita að verkefnið er stöðugt og sífellt.

Virðulegi forseti. Málefni heimilanna hafa mikið verið rædd á Alþingi. Í upphafi síðasta árs var gert samkomulag milli fjármálastofnana og ríkisvaldsins um tiltekna meðferð á skuldugum heimilum sem var að hluta til leidd í lög og hefur oft verið kennd við hina svokölluðu 110%-leið. Í fyrra ákvað Landsbanki Íslands sem er að langmestu leyti í eigu ríkisins að fara að nokkru leyti sínar eigin leiðir. Bankinn stóð vitaskuld að þessu samkomulagi ríkisvaldsins við fjármálafyrirtækin en kynnti hins vegar sérstaka leið sem oft hefur verið kölluð landsbankaleiðin og felur í sér aðferð sem er sannarlega ívilnandi fyrir þá sem skulda íbúðalán í þeim banka. Meginatriði leiðar Landsbankans er að miða við fasteignamat þegar verið er að verðmeta viðkomandi eign en almenna reglan hefur hins vegar verið að miða við markaðsverð. Þetta út af fyrir sig gerir það að verkum, sé leið Landsbankans farin, að stærri hluti lánanna almennt talað verður afskrifaður. Síðan lagði Landsbankinn enn fremur upp með að veita sérstakan vaxtaafslátt, 20% lækkun vaxta, af þeim vöxtum sem greiddir hafa verið á tímabilinu 31. desember 2008 til aprílloka 2011. Hvernig sem á málin er litið er þessi leið Landsbankans betri fyrir þann sem skuldar en kostnaðarsamari fyrir bankann. Núna fyrir helgi kynnti Arion banki sömuleiðis nýjar leiðir þar sem gert var ráð fyrir að veita skilvísum greiðendum afslátt sem þýðir að að meðaltali mun greiðsla vegna íbúðalána nema 125 þús. kr. og greiðsla vegna yfirdráttarlána 13 þús. kr. 33 þús. viðskiptavinir bankans fengu greitt til baka á föstudaginn var og fengu þeir til baka 2,5 milljarða kr. Allt þetta varpar kastljósi á þá stöðu sem Íbúðalánasjóður er í. Hann hefur ekki þessar heimildir. Þá vaknar auðvitað sú spurning hvort eitthvert réttlæti sé í því að ríkisbankinn Landsbanki fari fram með einum hætti og Íbúðalánasjóður með öðrum. Þetta skapar ójafnræði milli einstakra skuldara og getur valdið ójafnræði milli byggðarlaga þar sem Íbúðalánasjóður er til dæmis hlutfallslega miklu stærri lánveitandi, að ég hygg, á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Þegar þessi mál voru rædd á sínum tíma, ég tók þau upp í þinginu, kom til dæmis fram hjá formanni efnahags- og viðskiptanefndar að hann teldi að það væri sjálfsagður hlutur að ríkið sem 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson beindi til mín þeirri munnlegu fyrirspurn hver kostnaður Íbúðalánasjóðs yrði - þannig fékk ég fyrirspurnina fyrir umræðuna - ef sjóðurinn færi sömu leið og Landsbankinn við lækkun fasteignaskulda og með endurgreiðslu 20% vaxta og hvort ég hyggist beita mér fyrir því að lántakendur hjá Íbúðalánasjóði verði jafnsettir þeim sem tóku lán til fasteignakaupa hjá ríkisbankanum Landsbankanum. Í fyrsta lagi er mjög mikilvægt að taka fram að Landsbankinn er sjálfstæð stofnun í meirihlutaeigu ríkisins. Íbúðalánasjóður er aftur á móti ríkisstofnun. Á þessu er veigamikill munur. Vandamál Íbúðalánasjóðs er því vandamál skattgreiðenda og það verður að hafa í huga þegar afskriftir Íbúðalánasjóðs eru skoðaðar. Það er líka ástæða til að vekja athygli á því með hvaða hætti málum var hagað varðandi Landsbankann þegar menn stofnuðu Bankasýsluna, skipuðu þar til verka o.s.frv. Ríkið leggur ekki Landsbankanum til neinn pening í því umhverfi sem hann býr sér til. Aftur á móti verður hver einasta króna sem fer úr Íbúðalánasjóði að greiðast af skattgreiðendum nema ef hægt er að ná samkomulagi við helstu lánveitendur sem eru lífeyrissjóðirnir. Það er rétt sem hv. þingmaður rakti hér. Það var í desember 2010 sem samkomulag var gert milli fjármálastofnana um að fara svokallaða 110%-leið. Til að rifja það upp þá átti hún að vera frá 1. janúar 2011 þegar fasteignamat lækkaði einmitt um um það bil 10%. Það mál fór í gegnum þingið samkvæmt reglum sem þar voru settar og reglur þingsins voru afar skýrar. Rætt var um hvort miða ætti beint við fasteignamat og niðurstaðan varð sú að taka fasteignamat eða matsverð, eftir því hvort væri hærra. Ég verð að viðurkenna að það kom mér mjög á óvart að niðurstaðan úr þeirri úttekt á vegum Íbúðalánasjóðs leiddi til þess með alla vega útreikningum og krossathugunum og hvernig sem það var gert, það var gríðarlega vönduð vinna á bak við það, að matsverðið var að meðaltali 10% hærra en fasteignaverðið. Varðandi hvað það mundi kosta að fara landsbankaleiðina þá hafði Íbúðalánasjóður nýlega samþykkt 2.824 umsóknir vegna 110%-leiðarinnar og nema afskriftir sjóðsins þar að lútandi rúmum 7,2 milljörðum kr. Meðalafskrift á hverja samþykkta umsókn er um 2,4 millj. kr. Íbúðalánasjóður hefur þar með afgreitt allar þær umsóknir sem borist hafa sjóðnum og hafði reyndar gert það í lok nóvember sl. fyrir utan þær umsóknir sem ekki er unnt að afgreiða sökum skorts á upplýsingum. Þær umsóknir eru um það bil 140 talsins. Þegar afgreiðslu umsókna lýkur má gera ráð fyrir að heildarkostnaður Íbúðalánasjóðs vegna 110%-leiðarinnar verði um 7,5 milljarðar kr. Ef miðað er við fasteignamat í stað verðmats við úrvinnslu umsókna hækkar heildarkostnaður Íbúðalánasjóðs úr 7,5 milljörðum kr. í tæplega 19 milljarða. Hér er reiknað með upphaflegum umsóknafjölda og óbreyttum forsendum varðandi frádrátt aðfararhæfra eigna en það var líka eitt af því sem var öðruvísi hjá Landsbankanum. Ef farið yrði í þessa forsendubreytingu tel ég ljóst að líta þyrfti á úrræðið sem nýtt og stæði þá nýtt úrræði öllum lántakendum Íbúðalánasjóðs til boða. Það þyrfti sem sagt að hefja hringrásina að nýju því að margir af þeim sem ekki sóttu um hefðu gert það ef það hefði verið miðað við annað verð. Taka þarf því tillit til þeirra sem ekki sóttu um úrræði undir upphaflegum forsendum en 3.950 heimili sóttu ekki um afskriftir þrátt fyrir að vera gjaldgeng sökum skuldastöðu. Ef reiknað er með að þessi heimili sæki um má gera ráð fyrir niðurfærslu lána upp á 8,8 milljarða kr. Þá er reiknað með að um 70% þessara heimila fái niðurgreiðslur um að meðaltali 3,3 millj. kr. Afskriftir Íbúðalánasjóðs vegna 110%-leiðar gætu farið úr því að vera 7,5 milljarðar kr. í 27,7 milljarða kr. Menn verða að hafa í huga að það yrði væntanlega að greiðast úr ríkissjóði. Við þessar tölur bætist endurgreiðsla 20% vaxta skilvísra viðskiptavina sjóðsins og gæti sú fjárhæð legið á bilinu 8–9 milljarðar kr. fyrir umræddan tíma. Við útreikninginn var horft til einstaklinga sem ekki hafa farið yfir 90 daga vanskil á tímabilinu líkt og Landsbankinn gerði. Því er ljóst, hæstv. forseti, að heildarkostnaður Íbúðalánasjóðs vegna þessara aðgerða gæti numið rúmum 35 milljörðum kr. Þetta eru gríðarlegir fjármunir og þótt þeir fjármunir fari í niðurfærslu lána hjá einstaklingum er ljóst að þeir þurfa að koma annars staðar frá, annaðhvort eins og ég sagði frá skattgreiðendum eða beint í gegnum ríkissjóð. Sem sjálfstæðu fyrirtæki er Landsbankanum í sjálfsvald sett að ganga lengra en samkomulag lánveitenda á íbúðalánamarkaði sagði til um. Íbúðalánasjóður er aftur á móti bundinn þeim lögum sem Alþingi setur honum og fékk það mál góða umfjöllun á Alþingi í fyrravetur, m.a. í hv. félags- og tryggingamálanefnd, og varð niðurstaða nefndarmanna sú að fara þá leið sem lög segja til um og Íbúðalánasjóður hefur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir mjög greinargóð svör. Auðvitað gerði ég mér grein fyrir því í upphafi að talsverður kostnaður hlytist af þessu fyrir Íbúðalánasjóð. En snúum þá málinu við. Með því að þessi kostnaður er upp á 35 milljarða kr., síðan þarf auðvitað að draga það frá sem þegar er búið að afskrifa, erum við líka að segja að ef þessir lántakendur sem sóttu sín lán til Íbúðalánasjóðs á sínum tíma hefðu verið svo gæfusamir að hafa sótt um þessi lán hjá Landsbanka Íslands sem að 85% eru í eigu ríkisins væru þeir 35 milljörðum betur settir. Það er sú staðreynd sem er svo himinhrópandi að það er algjörlega óhjákvæmilegt að takast með einhverjum hætti á við þetta mál. Það var mikið talað um þegar menn voru að fara þessa 110%-leið að hugsunin væri sú að reyna að búa til eitthvert almennt umhverfi sem menn færu inn í og ef það gengi eftir yrði ekki mikið ósamræmi milli lánastofnana. Nú þekkjum við mörg dæmi þar sem menn hafa sagt að mikið ósamræmi sé þar á milli. Eins og þetta mál er núna að þróast, þar sem annars vegar ríkisbankinn Landsbanki Íslands, sem sannarlega fær ekki peninga út úr ríkissjóði en er engu að síður 85% í eigu ríkisins, býður kjör sem mundu þýða 35 milljörðum betri afkomu eða stöðu hjá lántakendum Íbúðalánasjóðs og Arion banki sem er að búa til sitt prógramm upp á 2,5 milljarða kr., er staðan orðin sú að það er verst af öllu fyrir skuldugt fólk að skulda Íbúðalánasjóði. Þá spyr ég sömu spurninganna og hv. þm. Helgi Hjörvar og hæstv. fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, Árni Páll Árnason: Hvar er réttlætingin fyrir Íbúðalánasjóði? Við trúðum því að Íbúðalánasjóður væri í þeirri stöðu að geta alltaf boðið best, hann væri skjól fyrir þá sem tækju þar lán. Núna kemur allt í einu á daginn að það er langverst að vera skuldari hjá Íbúðalánasjóði. 

Hæstv. forseti. Maður getur sett þetta fram með ólíkum hætti. Hv. þingmaður segir að menn hafi misst af þessum peningum en það verður að taka fram að tveir þriðju íbúðalána eru hjá Íbúðalánasjóði og þess vegna fara miklu hærri upphæðir einmitt í gegnum Íbúðalánasjóð, auk þess sem bankarnir sem hafa boðið ákveðin kjör hafa líka verið að hreinsa til í lánasöfnum sínum, eins og Landsbanki Íslands, sem er ekki hægt er að gera hjá Íbúðalánasjóði því að hann er ekki með nein önnur lán. Það er líka athyglisvert að skoða samsetningu, sem er verið að fara yfir núna, þess hóps sem hugsanlega fengi þarna fyrirgreiðslu því að áfram verður jaðarhópur sem á í miklum erfiðleikum með greiðslu og fellur ekki undir þessa 110%-leið. Hafandi sagt það held ég að það sé alveg rétt að við þurfum að fara yfir þetta en það er Alþingis og fjárveitingavaldsins að ákveða hvort við erum tilbúin að leggja þessa peninga fram. Það þarf að fara yfir það hvort við náum utan um það þannig að við séum ekki að byrja enn einu sinni. Ég hef stundum sagt sem búsettur úti á landi og orðið að búa við þetta á Vestfjörðum þar sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson þekkir manna best til. Þar eru húseignir dottnar niður í það að vera með 25% af upprunalegu verðmæti eignanna og hafa menn aldrei fengið bætur fyrir það, sem er gríðarlega alvarlegt mál. Strax og farið er upp á Akranes eða aðeins lengra í burtu, t.d. í Borgarbyggð, veit sá sem byggir hús þar að það fellur um 20% á fyrsta ári í verðmæti. Í Reykjavík gerðist þetta þannig að verðmæti á eignum jókst um 50% á þremur árum, á árunum 2004–2006. Aftur á móti varð holskefla 2006–2008 og við þurfum að fara yfir með hvaða hætti við getum leiðrétt það. Það er mjög dýrt ef við ætlum að leiðrétta alla Vestfirðina og alla landsbyggðina aftur í tímann sem væri mikið sanngirnismál, einmitt með þeim rökum sem hér hafa komið fram um ójafnræði á milli byggðarlaga. Áfram er þetta í skoðun og við munum að sjálfsögðu reyna að meta með hv. Alþingi með hvaða hætti hægt er að koma til móts við vandann. Það hefur verið hvað ósanngjarnast að þeir sem hafa verið með lánsveð umfram 110% hafa ekki fengið niðurfellingu og 

Virðulegi forseti. Fyrr í dag ræddi ég við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um hið svokallaða díoxínmál sem kom upp í Skutulsfirði í ársbyrjun síðasta árs og var þá mjög mikið til umræðu. Í framhaldi af því var ákveðið að grípa til margs konar mælinga, m.a. voru gerðar mælingar á díoxíninnihaldi í kjöti af skepnum sem höfðu gengið um hagana í Skutulsfirði, farið í mælingar á jarðvegi, tekin jarðvegssýni og loks var ákveðið að fara í sérstakar athuganir á heilsufari íbúa Skutulsfjarðar og starfsmanna sorpbrennslustöðvarinnar Funa sem kom mjög við sögu í sambandi við þetta díoxínmál. Þetta gerðist ekki síst í framhaldi af því að ýmsir höfðu látið í ljósi áhyggjur af díoxínmenguninni sem sannarlega var þarna til staðar þó að það hafi komið í ljós að hún var minni en menn ætluðu í upphafi, t.d. kom fram í máli hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að nú væri búið að aflétta öllum hömlum á búrekstri í Skutulsfirði. Engu að síður var ákveðið að fara í þessar heilsufarsmælingar. Það hafði komið fram í opinberri umræðu hjá ábyrgum aðilum að mögulega hefði lífi, heilsu og velferð íbúa í næsta nágrenni við sorpbrennslustöðina verið teflt í ákveðna tvísýnu vegna þess að menn höfðu áhyggjur af rekstrarleyfi og fjárhagslegri stöðu sorpbrennslustöðvarinnar og bæjarfélagsins sem slíks og að sá þáttur hefði fengið svo mikla athygli og þess vegna hefðu menn veitt því minni athygli að mögulega væri einhver heilsufarsleg hætta til staðar hjá íbúum Skutulsfjarðar. Það var sem sagt ákveðið að fara í þessar heilsufarsmælingar á íbúum Skutulsfjarðar og starfsmönnum sorpbrennslustöðvarinnar Funa vegna ætlaðrar mengunar frá þessari umræddu stöð. Því hef ég leyft mér að spyrja hæstv. velferðarráðherra hver hafi orðið niðurstaðan af þessum mælingum, annars vegar á íbúum Skutulsfjarðar almennt í samræmi við þær rannsóknar sem gerðar voru og hins vegar hjá starfsmönnum sorpbrennslustöðvarinnar Funa vegna ætlaðrar mengunar frá stöðinni.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur beint til mín spurningu um hvaða niðurstaða hafi orðið úr þessum heilsufarsmælingum á íbúum Skutulsfjarðar og starfsmanna sorpbrennslustöðvarinnar Funa vegna ætlaðrar mengunar frá stöðinni. Það má segja um þetta mál í heild, sem kom fram fyrr í umræðunni, að sem betur fer virðist sem betur hafi farið þar en menn óttuðust eða á horfðist um tíma. Í desember árið 2010 mældist díoxín yfir leyfilegum mörkum í kúamjólkursýni frá bænum Engidal í Skutulsfirði eins og kunnugt er. Frekari rannsóknir á mjólk, kjöti og heyi frá Engidal og einnig mjólk frá mjólkurbýlum í aðliggjandi fjörðum leiddi í ljós að tvö sýni frá býlinu í Engidal, annað þeirra úr mjólk og hitt úr kjöti, voru yfir leyfilegum viðmiðunarmörkum. Díoxínefni geta myndast í iðnaði en einnig af náttúrulegum ástæðum, svo sem við eldgos og skógarbruna. Brennsluofnar fyrir sorp sem brenna við ónógt hitastig geta stuðlað að umtalsverðri díoxínmengun. Díoxín er helst að finna í jarðvegi, mjólkurafurðum, kjöti, fiski og skelfiski. Lítið er af efninu í plöntum, vatni og andrúmslofti því að efnið binst einkum í fituvef. Á Íslandi hafa fjórir brennsluofnar mælst með há gildi díoxíns í útblæstri, brennsluofninn Funi í Skutulsfirði og ofnar í Vestmannaeyjum, á Kirkjubæjarklaustri og í Svínafelli í Öræfasveit. Brennsluofnarnir í Skutulsfirði og Öræfum hafa verið lagðir niður. Þrátt fyrir að um tiltölulega væga hækkun hafi verið að ræða á díoxíni í afurðum frá skepnum frá einum bæ hér á landi ákvað sóttvarnalæknir í samvinnu við vísindamenn frá Háskóla Íslands að gangast fyrir könnun á því áreiti sem fólk kann að hafa orðið fyrir af völdum díoxíns. Áður var lítið vitað um díoxínmagn í mönnum hér á landi og í mars 2011 var safnað blóðsýnum frá íbúum á Ísafirði, Skutulsfirði, Reykjavík, Vestmannaeyjum og Kirkjubæjarklaustri til mælinga á díoxíni. Einnig voru tekin brjóstamjólkursýni frá einum íbúa í Skutulsfirði. Þá voru tekin hár- og naglasýni til mælinga á blýmagni til að meta hugsanlega mengun frá umhverfi, en blýmagn er talið gefa óbeina vísbendingu um díoxínmengun og mengun almennt. Rannsakað var díoxínmagn í blóði frá tíu einstaklingum frá Ísafirði og tíu frá Reykjavík. Niðurstöður þessara blóðmælinga voru til viðmiðunar fyrir þá sem sérstaklega voru útsettir fyrir reyk frá brennsluofnunum. Notast var við viðmiðunargildi frá Norðurlöndunum. Um litla hækkun díoxíns reyndist að ræða hjá nokkrum starfsmönnum brennsluofnanna og hjá einum einstaklingi sem búið hafði nálægt brennsluofninum í Skutulsfirði. Öll gildi reyndust hins vegar vel undir þeim mörkum sem ætla má að geti haft heilsufarsleg áhrif. Sýni úr brjóstamjólkinni var lágt og var einnig vel undir þeim mörkum sem ætla má að geti haft heilsufarsleg áhrif. Blýmælingar í hári og nöglum íbúa á Ísafirði, Reykjavík, Vestmannaeyjum og Kirkjubæjarklaustri sem mæld voru vorið 2011 reyndust allar innan þeirra marka sem eðlileg geta talist. Smávægileg hækkun var meðal starfsmanna við brennsluofna en ekki meðal þeirra sem bjuggu í námunda við þá. Tveir einstaklingar í viðmiðunarhópnum, annar frá Ísafirði og hinn frá Reykjavík, sem ekki tengdust brennsluofnum voru með hækkað gildi sem kunna að eiga sér aðrar skýringar en mengun frá ofnunum. Hæstv. forseti. Meginniðurstaða þessara kannana er að starfsmenn við brennsluofna eru með vísbendingu um vægt aukið mengunarálag sem er þó vel innan þeirra marka sem ætla má að geti valdið heilsutjóni. Þeir sem starfa við slíka ofna ættu því að nota öndunargrímur og hlífðarföt við störf sín og auðvitað þarf að gæta ýtrustu varkárni, en eins og ég sagði í upphafi virðist sem hér hafi farið betur en menn höfðu óttast og á horfðist.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir góð og skilmerkileg svör. Það er auðvitað mjög gott að það var ákveðið að fara í þessa rannsókn á sínum tíma vegna þess að sá ótti var uppi og hann hafði verið orðaður í opinberri umræðu að sú díoxínmengun sem sannarlega mældist frá þessari sorpbrennslustöð kynni að hafa heilsufarslegar afleiðingar. Nú liggur það fyrir, og það er aðalatriði málsins, að þær mælingar sem gerðar hafa verið með samanburði við meðal annars viðmiðunarhópa annars staðar á landinu sem ekki hafa þá væntanlega komist í námunda við andrúmsloftið frá Funa, ekki að jafnaði að minnsta kosti, sýna að öll gildi eru undir þeim mörkum sem ætlað er að hafi heilsufarsleg áhrif. Þá vitum við það. Sá ótti sem uppi var og var orðaður opinberlega reyndist sem betur fer ástæðulaus. Það er aðalatriðið, það er það sem við eigum að fagna. Svo er athyglisvert, sem fram kemur í svari hæstv. ráðherra, að það kunni líka að vera aðrar skýringar. Það kemur fram að einstaklingur utan Ísafjarðarsvæðisins hafði mælst með eitthvað hækkað gildi þó að það væri líka langt innan heilsufarslegra marka sem gefur til kynna að það sé ekki alveg augljóst að einhver hækkun á díoxíngildum hjá fólki eigi allar rætur sínar að rekja til þessarar sorpbrennslustöðvar. Það kunna að vera aðrar ástæður fyrir því. Aðalatriðið er að þessi rannsókn fór fram og að hún leiddi það í ljós að það eru engar þær afleiðingar af brunanum í Funa sem gerðu það að verkum að ástæða væri til að hafa áhyggjur af heilsufari almennings. Síðan vil ég bæta því við sem skiptir miklu máli að áður en þetta mál kom upp hafði verið tekin um það ákvörðun af 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé ágætt að hafa farið í gegnum þessa umræðu og einmitt vakið athygli á því að þarna urðu ekki neinar alvarlegar afleiðingar þótt þetta sé auðvitað alvarleg áminning um að það þurfi að fylgjast með mörgum þeirra lausna sem við grípum til. Hvort sem verið er að brenna sorp eða gera eitthvað annað er brýnt að við fylgjumst með árangrinum af þeim breytingum sem við gerum á hverjum tíma. Menn hafa oft og tíðum horft til ákveðinna patentlausna og sagt að það yrði að leysa þetta með einhverjum ákveðnum hætti en ekki gætt að því hvaða aðrar afleiðingar kæmu þar í staðinn. Það er ástæða til að þakka frumkvæði sóttvarnalæknis og Háskóla Íslands við vinnu þessarar rannsóknar. Það er til fyrirmyndar því að almennt þurfum við einmitt að vinna fleiri rannsóknir og fylgjast betur með afleiðingum ýmissa þeirra inngripa sem við erum að gera í okkar náttúru eða umhverfi þannig að við getum fjallað um þessi mál með góðum upplýsingum og góðum rannsóknum. Það er það sem skiptir mestu máli. Það er erfitt að fá á sig mál eins og hafa komið ítrekað upp undanfarið þegar við fáum í bakið hluti þar sem menn hafa brugðist, kannski framkvæmdinni fyrst og fremst vegna þess að þar er ábyrgðin númer eitt, tvö og þrjú, og síðan hjá eftirlitsstofnunum okkar sem ekki hafa staðið vaktina til þess að bjarga málum. Ég vona að þetta leiði allt saman til þess að við stöndum okkur betur í þessum málaflokkum og þá er vel. Eins og ég segi hefur í þessu máli sem betur fer skaðinn ekki orðið eins alvarlegur og menn óttuðust á tímabili.

Virðulegi forseti. Í apríl 2011 skilaði samráðshópur um húsnæðisstefnu velferðarráðherra skýrslu um tillögur um aðgerðir á sviði húsnæðismála. Ég sat í þeim hópi sem fulltrúi þingflokks framsóknarmanna. Í skýrslunni sem ég stóð að hvað varðar meirihlutaálitið - ég skilaði ekki sérstöku áliti - voru markmið húsnæðisstefnu skilgreind og lagðar fram margvíslegar tillögur um hvernig stjórnvöld gætu náð þeim. Það var einnig skilgreint hverjir ættu að bera ábyrgð á útfærslu og framkvæmd tillagna, við hverja ætti að eiga samráð og hvenær þær ættu að koma til framkvæmda. Þar var lagt til að stjórnvöld mörkuðu sér húsnæðisstefnu, breytingar yrðu gerðar á vaxta- og húsaleigubótakerfinu. Á móti yrði sérstök húsnæðisáætlun, hlutverk ríkisins á húsnæðislánamarkaði yrði skilgreint upp á nýtt, framboð á leigu- og búseturéttaríbúðum aukið sem og upplýsingaöflun og miðlun almennt um húsnæðismál. Eins og kemur fram má sjá að megintillögur samráðshópsins voru annars vegar breytingar á húsnæðisbótakerfinu og fjölgun búsetuforma. Ég vil því gjarnan spyrja hæstv. velferðarráðherra um hvernig unnið hafi verið úr niðurstöðum og tillögum starfshópsins, sérstaklega hvað varðar fjölgun búseturéttaríbúða og leiguíbúða og breytingar á húsnæðisbótakerfinu sem voru helstu tillögur hópsins. Hópurinn lagði til að í staðinn fyrir vaxtabætur á vegum ríkisins og húsaleigubætur á vegum sveitarfélaga mundi ríkið greiða almennan húsnæðisstuðning óháðan búsetuformi og sveitarfélögin mundu einbeita sér frekar að sérstökum húsnæðisstuðningi vegna erfiðra félagslegra aðstæðna. Í skýrslu hópsins var líka bent á að stuðningur hins opinbera hefði verið mun meiri við fólk í eigin húsnæði en við fólk sem er á leigumarkaði eða í búsetukerfinu. Því vil ég bæta við spurningu mína: Er vinna í gangi varðandi útfærslu á þessu? Hyggst ráðherrann eða ríkisstjórnin leggja fram frumvarp um breytingar á vaxtabótakerfinu? Hefur verið haft samráð við sveitarfélögin um breytingarnar og þá hvers konar samráð? Við lögðum einnig til að opinberir aðilar mundu vinna að því að efla almennan markað með leigu- og búseturéttaríbúðum. Hlutfall heimila í langtímaleiguhúsnæði og búseturéttaríbúðum er lægra en víðast í Evrópu og Norðurlöndunum. Íslensk heimili eru að sama skapi mun skuldsettari en heimili í nágrannalöndum okkar. Til að fjölga búsetuformum var nefnt að bæta þyrfti starfsumhverfið fyrir þessa tegund af starfsemi. Því ætti að skoða þinglýstar ívilnanir sveitarfélaga til húsnæðisfélaga, stofnstyrki og tímabundinn opinberan stuðning til að treysta rekstrargrundvöll félaganna. Einnig þyrfti að gera breytingar á lögum um rekstrar- og skattumhverfi rekstraraðila og fjarfestingarsjóða sem sérhæfa sig í fjárfestingum á fasteignamarkaði og gera breytingar á lögum og lánveitingum 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir að vekja máls á þessu máli. Ég tel afar mikilvægt að fá tækifæri til að fara yfir hver staðan er á þessari vinnu. Það var þarna hópur sem lauk vinnu í apríl á síðasta ári, eins og fram kom hjá fyrirspyrjanda, og í beinu framhaldi af þeirri skýrslu hefur síðan verið mjög skipuleg vinna í fimm hópum þar undir. Ég skal fara yfir þetta í svari mínu. Það er rétt sem hv. þingmaður gerði grein fyrir: Í skýrslunni eru markmið húsnæðisstefnu skilgreind og lagðar fram tillögur um hvernig stjórnvöld geti náð þeim. Helstu tillögurnar voru einmitt upptaka sérstakra húsnæðisbóta og að hið opinbera stuðli að auknu framboði á leigu- og búseturéttaríbúðum og að ríkisstjórnin innleiði húsnæðisáætlun með fjölbreytni að leiðarljósi til að mæta þörfum ólíkra hópa. Samráðshópurinn lagði sérstaka áherslu á að forsendan fyrir farsælli stefnumótun í húsnæðismálum væru greinargóðar upplýsingar um stöðu og horfur í húsnæðismálum landsmanna þannig að ekki færi af stað samkeppni líkt og gerðist fyrir hrun þar sem menn voru að byggja óhóflega á ákveðnum svæðum á sama tíma og húsnæði vantaði annars staðar. Aðgerðir sem farið er í á grundvelli húsnæðisstefnu þurfa að hafa skýr markmið og meta þarf áhrif þeirra í víðu samhengi. Réttar upplýsingar eru forsenda þess að hægt sé að taka faglegar ákvarðanir. Í skýrslunni er lögð sérstök áhersla á að skilgreina betur upplýsingaþörfina, safna upplýsingum, greina þær og birta opinberlega. Mikilvægt er að góð greining á húsnæðismarkaði liggi fyrir á hverjum tíma. Þetta var það sem kom út úr þessum hópi í apríl sl., hópi sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir leiddi. Í kjölfar skýrslu samráðshópsins hófst undirbúningur í velferðarráðuneytinu að úrvinnslu á tillögum um verkefnahópa og verklag. Á haustmánuðum voru skipaðir fimm vinnuhópar í samræmi við tillögur samráðshópsins um verkþætti um mótun nýrrar húsnæðisstefnu. Starf vinnuhópanna gengur vel og liggur fyrir tímasett verkáætlun. Á vegum vinnuhópanna fer fram víðtækt samráð og samstarf við aðila sem vinna að húsnæðismálum með einum eða öðrum hætti. Hæstv. forseti. Ég mun gera stutta grein fyrir stöðu þessara verkefna. Vinnuhópur sem fékk það hlutverk að efla og samræma öflun og miðlun upplýsinga um húsnæðismál mun skila skýrslu með tillögum sínum á næstu dögum. Í samræmi við hlutverk sitt hefur vinnuhópurinn haft samráð við opinberar stofnanir og samtök hagsmunaaðila á húsnæðismarkaði um skilgreiningu á nauðsynlegum gögnum og upplýsingum sem stjórnvöld eiga að afla reglubundið og birta opinberlega. Vinnuhópnum var meðal annars ætlað að gera tillögur um samræmda verkaskiptingu opinberra stofnana við upplýsingaöflun og greiningu á húsnæðismarkaðnum. Ég hef kynnt mér störf þessara hópa og fékk tækifæri til að heyra stöðuúttekt hjá þeim nýlega og fá upplýsingar um helstu niðurstöður þeirra. Í þeim felst meðal annars að mikið sé fyrirliggjandi af upplýsingum um húsnæðismál en helst skorti úrvinnslu þeirra gagna sem eru fyrir hendi og samræmingu og birtingu á þeim. Það var einnig mat vinnuhópsins að núverandi umgjörð um opinbera upplýsingaöflun á húsnæðismarkaði geti skilað viðunandi niðurstöðum, það sé mikilvæg forsenda til að geta unnið áfram með málið. Þá er einkum átt við gerð manntals á vegum Hagstofunnar, gagnagrunns um skipulagsáætlanir sveitarfélaga á vegum Skipulagsstofnunar, gagnasafn Mannvirkjastofnunar um mannvirki og mannvirkjagerð, gagnagrunn um skulda- og eignastöðu heimilanna sem nú hefur verið ákveðið að setja undir Hagstofu Íslands. Ein af megintillögum vinnuhópsins er að Íbúðalánasjóði verði falið að gera þessar greiningar á húsnæðismarkaðnum að minnsta kosti einu sinni á ári og að sú greining, ásamt öðrum mikilvægum upplýsingum um húsnæðismál, verði birt opinberlega á aðgengilegan hátt. Vinnuhópur sem skipaður var til að endurskoða rekstrar- og skattumhverfi húsnæðis- og leigufélaga mun skila tillögum 1. mars næstkomandi. Vinnuhópnum er ætlað að endurskoða rekstrar- og skattumhverfi húsnæðisfélaga og húsnæðissamvinnufélaga, fasteignasjóða og einstaklinga sem vilja leigja út íbúðir og gera tillögur um breytingar ef ástæða þykir til. Meðal þess sem hópnum er ætlað að skoða sérstaklega er hver aðkoma hins opinbera að húsnæðisfélögum geti verið án beinnar aðkomu, svo sem með niðurgreiðslum á vöxtum. Gert er ráð fyrir að í þessu starfi sé tekið mið af vinnu velferðarráðuneytisins við endurskoðun húsaleigulaga sem verið hefur í gangi. Rætt hefur verið við fjölmarga hagsmunaaðila, forsvarsmenn húsnæðis- og leigufélaga, sveitarfélög, félagasamtök leigumiðlara, landssamband lífeyrissjóða og fleiri aðila sem hafa sérþekkingu á málefninu. Vinnuhópi sem ætlað var að vinna að undirbúningi þess að taka upp húsnæðisbætur í stað vaxtabóta og húsaleigubóta mun skila tillögum 30. apríl næstkomandi en í skipunarbréfinu kemur fram að í samræmdri skýrslu samráðshópsins skuli miða við að markmið húsnæðisbóta verði að jafna húsnæðisstuðning hins opinbera milli ólíkra búsetuforma og stuðla að því að heimilin eigi val á milli leigu, búseturéttar og eignaríbúða. Sú vinna hefur gengið mjög vel og er í fullum gangi. Miðað er við að slíkt kerfi, ef samstaða næst um það, taki gildi um næstu áramót með lagabreytingum á haustþingi. Þessu verkefni hefur vinnuhópurinn þegar skilað af sér og voru skerðingarmörk húsnæðisbóta - við fylgdumst með því, við hækkuðum þau í fjárlögum, það var ein af athugasemdunum í tengslum við þessa vinnu að ástæða væri til að hækka viðmiðunarmörkin varðandi húsaleigubætur og það var gert um áramótin um 10%. En ég kem inn á fleiri atriði í síðari hluta svars míns.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að heyra hversu skipulega velferðarráðuneytið og ráðherra hefur tekið á framhaldsvinnu varðandi tillögur samráðshópsins. Það er sérstaklega ánægjulegt að heyra að komnar séu dagsetningar um það hvenær viðkomandi framhaldshópar munu skila af sér formlegum tillögum og útfærslum. Ég hef lagt mjög mikla áherslu á það í vinnu samráðshópsins og líka innan Framsóknarflokksins að við þurfum að fjölga búsetuformum, að við þurfum að tryggja að þeir sem leigja, hvort sem þeir greiða mánaðarleigu í gegnum húsnæðissamvinnufélög eða hjá leigufélögum, og þeir sem borga af húsnæði sem flokkast sem séreign fái sambærilegan stuðning; að það sé sambærilegur stuðningur við þessi búsetuform. Við þurfum að sjá til þess að ungt fólk sem er að koma úr námi, kaupa sína fyrstu eign eða koma sér upp sínu fyrsta heimili - maður er orðinn svo vanur því að tala um eign að maður festist nánast í því orðalagi, sýnir kannski hve sterk þessi séreignarstefna hefur verið hér á Íslandi - hafi í framtíðinni raunverulegt val um öruggt húsnæði. Það er lykilatriði, ekki hvort það er séreign, leiga eða búseturéttur. Ég fagna því virkilega að komnar eru fram ákveðnar dagsetningar, ég hlakka til að sjá þessar tillögur. Þó að ég sé búinn með tíma minn vil ég ítreka það sem ég spurði um varðandi 

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi þetta með aðkomu sveitarfélaganna, það er kannski ekki síst varðandi leigufélög sem horft var til þeirra. Horft hefur verið til Íbúðalánasjóðs sem hefur látið kanna lagalega möguleika á því að þeir breyttu þeim eignum sem nú þegar eru í leigu yfir í leigufélag. Þar hafa sveitarfélögin komið að í sambandi við Reykjavíkurborg sérstaklega. Það er í gangi vinna við leiguhúsnæði á vegum Félagsstofnunar stúdenta og búsetafélagið á höfuðborgarsvæðinu er í undirbúningi líka. Allir þessir aðilar hafa verið að vinna að þessu, að ógleymdum lífeyrissjóðunum sem hafa tekið mjög gott frumkvæði og átt gríðarlega mikla og góða vinnu í sambandi við það að bera saman lausnirnar sem hugsanlega kæmu til greina á Íslandi varðandi leigufélög og leiguhúsnæði borið saman við Danmörku. Ég var búinn að nefna þrjá af þeim fimm hópum sem ég sagði að væru í gangi. Því til viðbótar var það þessi vinnuhópur um gerð húsnæðisáætlunar sem fékk það hlutverk að koma með tillögur um víðtækt samráð húsnæðis- og skipulagsyfirvalda við gerð landsskipulagsstefnu og þar eru sveitarfélögin að sjálfsögðu inni. Þar eiga tillögur að liggja fyrir einmitt í apríl næstkomandi. Síðan er það fimmti hópurinn sem er verkefni vinnuhóps um framtíðarhlutverk Íbúðalánasjóðs sem er gríðarlega stórt verkefni og tengist umræðu margra ára í sambandi við ESA. Sá hópur er í fullum gangi og hefur verið í samskiptum við ESA um þær breytingar. Ég hef áður gert grein fyrir því í þinginu. Við höfum farið þar mjög varlega og reiknað með því að Íbúðalánasjóður haldi sínu félagslega hlutverki sem hann hefur haldið hingað til. Það eru sem sagt á fjórða tug einstaklinga sem hafa tekið átt í þessu starfi í vinnuhópunum, og samsetningin hefur verið önnur. En ég get upplýst hv. þingmann, sem lagði til gríðarlega góða vinnu og hefur gert það á öllum sviðum í sambandi við umræðu um húsnæðismál, um að fljótlega mun verða kallaður saman gamli hópurinn til að upplýsa um stöðuna og hvað hefur gerst frá því að skýrslunni var skilað. Það er sjálfsögð virðing við alla þá sem lögðu fram gríðarlega mikla vinnu. Þetta er stórt verkefni, við þurfum að vanda okkur, þetta gerist ekki á einni viku eða tveimur en þetta er vonandi í góðum farvegi og vonandi verður niðurstaðan sú að við fáum fjölþættari búsetuúrræði, betri möguleika fyrir fólk til að eiga gott val um öruggt varanlegt húsnæði.