Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Pálmason) Hæstv. forseti. Þetta frv. til nýrra erfðalaga, sem hér liggur fyrir, er stjórnarfrv. og samið af tveimur mönnum, sem til þess voru valdir, þeim Ármanni Snævarr háskólarektor og Þórði Eyjólfssyni hæstaréttardómara. Þetta frv. hefur gengið í gegnum hv. Ed. ágreiningslaust, og í hv. allshn. þessarar deildar var samþ. að mæla með því, að frv. yrði samþykkt eins og það liggur fyrir. Í þessu frv. eru nokkrar breytingar frá eldri erfðalögum og mörg ákvæði, sem gerð eru skýrari en var, en meginbreytingarnar eru tvær, eins og tekið var fram af hæstv. ráðh. við 1. umr. málsins. Önnur breytingin er sú, að samkv. þessu frv. er ákveðið, að óskilgetin börn hafi erfðarétt eftir föður sinn eins og skilgetin börn hafa. Það má telja, að þetta sé mikil sanngirni, og þó að oft hafi þetta verið framkvæmt þannig, þá hefur það kostað nokkra vafninga og umsóknir og örðugleika haft í för með sér, sem ekki þurfa að verða, ef þetta frv. verður samþykkt. Það, sem einna gleggst mælir kannske með þessari breytingu, er, að það hefur miklu meira en fyrr tíðkazt á undanförnum síðustu áratugum, að trúlofað fólk býr saman eins og hjón að öllu leyti án þess að láta vígja sig í hjónaband. Og ein helzta orsökin til þess mun vera skattalögin, vegna þess að það hefur verið svo á undanförnum árum, að skattur hefur verið miklu hærri á hjónum en persónum, sem telja fram sitt í hvoru lagi, og að það komi að nokkru leyti fram á börnunum, er náttúrlega algerlega ósanngjarnt. Þessi breyting er þess vegna framför. Hin aðalbreytingin er sú, að það er aukinn nokkuð réttur þess hjóna, sem lifir hitt, þannig að samkvæmt gildandi ákvæðum, sem lengi hafa verið í gildi, erfir eftirlifandi maki ¼ af eignum hins dána, en samkv. þessu frv. 1/3 Þetta kemur þannig út, ef við tækjum t.d. 100 þús. kr. eign, að þá væru það samkvæmt eldri ákvæðum 25 þús. kr., sem eftirlifandi maki fær, en samkv. þessu frv. rúml. 33 þús. kr. Þetta er í sjálfu sér líka sanngjarnt, vegna þess að þegar eftirlifandi maki verður annars vegar að annast uppeldi barnanna, hins vegar að halda áfram sinum atvinnurekstri, þá er það eðlilegt og sanngjarnt, að þessi erfðahlutur sé aukinn. Ég skal taka það fram, að eftir að allshn. hafði skilað sínu áliti, sem var útbýtt hér í gær, barst öllum nefndarmönnum langt bréf og nokkrar brtt. frá Kvenréttindafélagi Íslands, og þær brtt. snerta aðallega framkvæmd á því, þegar eftirlifandi maka er leyft að sitja í óskiptu búi. Ég skal ekki ræða þessar brtt., en tel sjálfsagt, að þær verði teknar til athugunar, og er í því efni um það tvennt að ræða, hvort þessari umr. verði frestað nú vegna þessara brtt. ellegar málið látið ganga til 3. umr. og nefndin taki tillögurnar til meðferðar á milli umræðna og fengi þá að sjálfsögðu umsögn dómsmrn. um þær. Hvort heldur verði, læt ég hæstv. forseta eftir að ákveða, hvort heldur skuli fresta þessari umr, vegna þessara brtt. eða þá geyma meðferð þeirra til 3. umr. Að öðru leyti sé ég ekki - fyrir hönd allshn. - ástæðu til þess að fjölyrða á þessu stigi meira um þetta mál.

Frsm. (Alfreð Gíslason bæjarstjóri) Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til, að mörg orð séu höfð um þetta frv., enda var því fylgt úr hlaði með ræðu hæstv. dómsmrh., og hef ég þar engu við að bæta. Að athugun allshn. lokinni var hún ágreiningslaust sammála um að leggja til, að frv. þetta verði samþykkt óbreytt.

Skúli Guðmundsson Hæstv. forseti. Eitt af þeim málum, sem liggja fyrir þinginu, er frv. til laga um breytingu á lausaskuldum bænda í föst lán. Þetta er stjórnarfrv., lagt fram skömmu eftir að þing var sett í haust, til staðfestingar á brbl., er út voru gefin 15. júlí næstliðið ár. Frv. fór til fjhn. í þessari deild, nefndin skilaði álitum um það í nóvembermánuði, og tveir nefndarmenn lögðu fram brtt. við frv. En þó að svona langt sé liðið, síðan nál. komu fram, hefur málið ekki enn verið tekið til 2. umr. Það hefur að vísu nokkrum sinnum verið sett á dagskrá í þingdeildinni, þrisvar sinnum í nóvember, eftir að nefndarálit komu fram, þrisvar í desember og tvisvar í febrúar, en aldrei verið tekið fyrir til umr. Síðast var málið fyrst á dagskrá deildarinnar í gær, en þó ekki tekið fyrir, heldur önnur mál. Og það er ekki á dagskrá þingdeildarinnar í dag. Nokkru eftir að þessi brbl. voru gefin út í næstliðnum júlímánuði, var auglýst eftir umsóknum um lán samkvæmt þeim, og var fram tekið, að lánaumsóknir skyldu berast fyrir 1. okt. Það munu eitthvað yfir 1000 menn hafa sótt um lán samkv. brbl., og í upphafi munu ýmsir hafa gert sér vonir um það, að afgreiðsla á lánum fengist fyrir áramótin síðustu. Svo varð þó ekki. Enn mun ekki vera farið að veita nein lán samkv. þessum brbl. Þetta hefur komið sér illa fyrir ýmsa umsækjendur, þessi dráttur, og menn spyrja margir, sem hlut eiga að máli, sem eðlilegt er, hvað þessu valdi, að allt situr fast, engin lán afgreidd og málinu miðar ekkert áfram í þingi. Það er enn í fyrri deildinni og meðferð þess eins og ég hér hef lýst. Nú er það mjög óvenjulegt, held ég, að mér sé óhætt að fullyrða, að það sé svo lengi dregið að taka mál til 2. umr., eftir að nefnd hefur skilað áliti. Þetta er því orðinn óeðlilegur dráttur, sem kemur sér illa fyrir marga. Ég vil leyfa mér að beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að málið verði nú tekið fyrir hið allra fyrsta hér í hv. deild og það dragist ekki lengi, að það fái hér einhverja afgreiðslu.

Landbrh. (Ingólfur Jónsson) Hæstv. forseti. Það er rétt, þetta mál hefur verið nokkrum sinnum hér á dagskrá og ekki tekið til umr., en það hefur sínar eðlilegu orsakir. Umsóknarfrestur var til 1. okt. og bárust 1200–1300 umsóknir, og Búnaðarbankanum var falið að vinna úr þessum umsóknum. Það hefur alltaf verið ætlun ríkisstj. að semja við bankana um það, að þeir tækju bréfin á nafnverði, en samninga var ekki unnt að taka upp við bankana, fyrr en það lá fyrir, hversu há upphæðin var, sem semja skyldi um. Það var ekki fyrr en um miðjan janúarmánuð, sem þetta lá fyrir. Ég get upplýst það, að samningum er nú lokið við bankana, og n.k. fimmtudag er ekkert því til fyrirstöðu að taka málið á dagskrá og til meðferðar hér í hv. Alþingi. Um það, að það hafi verið bagalegt, að ekki voru veitt lán fyrir áramót, þá er rétt að upplýsa það, að starfsfólk Búnaðarbankans var önnum kafið í nóvember- og desembermánuði við útreikninga á öðrum lánum, eins og hv. þm. ætti að vera kunnugt um. Það var þess vegna enginn tæknilegur möguleiki á því að afgreiða þessi lán fyrir áramót. Ég hygg, að það sé aðalatriðið, að þetta mál verði leyst farsællega hér í þinginu, eins og alltaf hefur staðið til, og að hitt sé aukaatriði, hvort það er mánuðinum fyrr eða seinna.