Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta til 1. um búfjárrækt var flutt í Ed. og fékk jákvæða afgreiðslu þar, en nokkrar breytingar voru þó samþykktar, sem eru ekki veigamiklar, heldur aðeins til frekari skýringar og fyllingar á málinu. Frv. þetta er samið af nefnd, sem valin var af Búnaðarfélagi Íslands í samráði við landbrn. Var n. skipuð 1964 og lauk hún störfum einnig á því ári. Þetta frv. er flutt eins og það kom frá n. að undanteknu því, að nokkur breyting var gerð á 4. gr. frv. og 54. gr. Þar var gert ráð fyrir, að héraðsráðunautar og sérfræðingar í búfjársæðingu tækju laun samkv. tilgreindum launaflokki í núgildandi launakerfi starfsmanna ríkisins. Launakerfi þetta er tímabundið og breytingum háð, og þótti því eðlilegra, að laun ráðunauta væru ákveðin af landbrh. að fengnum till. Búnaðarfélags Íslands. Þá var breytt út af þeirri reglu, sem gilt hefur um laun ráðunauta, að nú eru laun þeirra greidd að 65% úr ríkissjóði í stað 50% áður. Hins vegar lagði n. til, að það yrðu sömu hlutföll í ferðakostnaði ráðunautanna, en á það hefur ekki verið fallizt. Hins vegar þótti eðlilegt að benda á sérstakan lið í fjárl., sem Búnaðarfélag Íslands hefur árlega til meðferðar, þ.e. 850 þús. kr. núna á gildandi fjárl., og það þykir eðlilegra, að sá liður verði hækkaður og notaður eins og verið hefur til þess að skipta á milli búnaðarsambandanna til að mæta sérstökum kostnaði, m.a. ferðakostnaði ráðunautanna. Það þykir eðlilegt, að þetta sé hverju sinni eftir því, sem veitt er á fjárl., frekar en að binda það í lögum. Að öðru leyti er frv. eins og n. skilaði því af sér. Í nefndinni áttu sæti Einar Gestsson bóndi á Hæli, Gísli Magnússon bóndi og Sigurður Snorrason bóndi, og var Sigurður Snorrason formaður nefndarinnar. Þetta frv. er, eins og sjá má, í 9 köflum og allviðamikið. Lög um búfjárrækt eru frá 1931 og voru endurskoðuð 1957, og þótt ekki sé lengra liðið en síðan 1957, þótti ástæða til að endurskoða lögin á ný. Það er ekki um veigamiklar breytingar að ræða í þessu frv. frá gildandi lögum, ekki um neinar veigamiklar breytingar eða stefnubreytingar að ræða. Það, sem í þessu frv. felst, er aðallega að færa til hækkunar nokkuð marga liði, sem búfjárræktin er bundin við, og er það vitanlega ekki meira en hægt er að segja, að til samræmis sé við aukinn tilkostnað frá því, sem var 1957. Þá er tekið inn í þetta frv., eins og jarðræktarlagafrv., eftir að vísitalan er tekin að verka aftur á kaup, þá er það eitt tekið inn í þetta frv., að greiðslur séu samkv. sérstakri vísitölu, sem hagstofan reiknar út. Hv. Ed. gerði nokkrar breytingar á frv., eins og áður er sagt. Sú fyrsta var gerð við 10. gr. frv. á þskj. 275 og við 12. gr. á sama þskj., 17. gr., 18. gr., 64 gr., 65. gr., 66. gr., 72. gr. og 73. gr., allt á þskj. 275, og geta hv. þm. kynnt sér það. Einnig var gerð breyting á 48. gr., sem er á þskj. 295, þ.e. að veita hrossaræktarfélögum heimild til þess að fá nokkurn styrk til stofnræktar hrossa, ef ráðunautur Búnaðarfélags Íslands og stjórn hrossaræktarsambandanna eða búnaðarsambanda þeirra, sem sett hafa sér búfjárræktarsamþykkt, mæla með því. Það er ekki talið, að það geti verið veigamikil útgjöld í sambandi við það, og í trausti þess var þetta nú samþ., enda þótt um það væri samið, þegar þetta frv. var flutt, hversu langt það skyldi ganga í útgjöldum, og var í samræmi við það, sem mþn. búnaðarþings hafði lagt til. Ég sé ekki ástæðu til að vera að fara nánar út í frv., það liggur fyrir og ljóst, hvað í því felst, og er því ekki ástæða til þess að rekja það nánar. Ég vil, herra forseti, leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Ástandið í heilbrigðismálum margra héraða hefur undanfarin ár verið hið bágbornasta. Læknar hafa árum saman ekki fengizt til þess að gegna starfi í mörgum fámennustu læknishéruðunum. Hefur af því leitt margvíslegt öryggisleysi og óhagræði, auk þess sem læknaskorturinn hefur haft í för með sér stórkostleg útgjöld fyrir almenning. Af hálfu heilbrigðisyfirvalda hefur vafalaust verið fyrir hendi einlægur vilji til þess að bæta úr þessu ófremdarástandi, en læknarnir hafa ekki fengizt til þess að fara út í hin fámennustu héruð og við það hefur setið. Þetta er miklu alvarlegri staðreynd en margir gera sér ljóst. Skapleg heilbrigðisþjónusta er frumskilyrði þess, að fólk geti haldizt við í heimkynnum sínum og notið þess lágmarksöryggis, sem krefjast verður í nútímaþjóðfélagi. Hver yðar, hv. þm., mundi t.d. vilja búa þar til langframa, þar sem ekki verður með skaplegum hætti náð til læknis dögum saman? Mér er kunnugt um, að einmitt læknisleysið hefur verið ein af aðalástæðum þess, að heil byggðarlög hafa farið í eyði, enda þótt þar væri lífvænlegt að öðru leyti, Í Noregi gerðist það fyrir skömmu, að byggðarlag, þar sem reist hafði verið nýtízku sjúkrahús, fékk ekki lækni til þess að starfa þar. Var þetta í Gravdal í Norður-Noregi. Horfur voru á, að hið nýja sjúkrahús yrði ekki tekið í notkun. Þetta mál vakti alþjóðarathygli í Noregi. Þjóðin spurði: Er það virkilega þannig, að svo sé komið í landi voru á þessari öld menntunar og vísinda, að norska þjóðin verði að horfa upp á það, að hluti hennar eigi ekki kost læknishjálpar og nauðsynlegustu heilbrigðisþjónustu? Norsku blöðin kröfðust þess einum rómi, að sjúkrahúsinu í Gravdal og fólki byggðarlagsins yrði tafarlaust útvegaður læknir. Í Stórþinginu kvöddu 118 þm. af 150 sér hljóðs, til þess að ræða þetta vandamál og krefjast þess, að það yrði leyst án tafar. Og það var gert. Gravdal fékk lækni og mögulegt reyndist að taka sjúkrahús byggðarlagsins, sem miklar vonir voru tengdar við, í notkun. Ég hef leyft mér að segja þessa sögu hér vegna þess, að hún sýnir glögglega, hvernig nálægar menningarþjóðir líta á þessi mál. Þær telja það beinlínis ósæmilegt, að nokkrum landshluta, hversu fámennur og strjálbýll sem hann kann að vera, sé ætlað að búa við enga eða ófullkomna læknisþjónustu. Frv. það, sem hér liggur fyrir, markar að mínu viti verulegt spor í þá átt að fá lækna til þess að taka við héraðslæknisembættum í fámennum læknishéruðum. Kom það og greinilega fram í framsöguræðu hæstv. heilbrmrh., að sá er einn höfuðtilgangur þess. Launakjör héraðslækna í fámennustu læknishéruðunum eru samkv. frv. bætt að miklum mun. Jafnframt eru þeim veitt stórfelld hlunnindi með eins árs orlofi á fullum launum eftir hver 3 ár, er þeir hafa gegnt hlutaðeigandi héruðum, til framhaldsnáms hér á landi eða erlendis. Það er einnig þýðingarmikið nýmæli, að lagt er til, að heimilað verði að veita læknastúdentum ríkislán til náms gegn skuldbindingu um, að þeir gegni héraðslæknisembætti að námi loknu. Stofnun bifreiðalánasjóðs lækna er einnig skynsamleg og merk nýjung. Ýmis fleiri ákvæði eru í þessu frv., sem stefna að umbótum í læknamálum strjálbýlisins: Þau stórbættu launakjör héraðslækna í fámennum héruðum og fríðindi, sem þeim eru heitin, hljóta að hvetja lækna til þess að sækja um þessi héruð. Þrátt fyrir það, að ég tel þetta frv. fela í sér mikla umbóta möguleika, eru þó atriði í því, sem ég er andvígur. Í því er t.d. lagt til, að Suðureyrarlæknishérað í Vestur-Ísafjarðarsýslu verði sameinað aftur Flateyrarhéraði. Suðureyri var gerð að sérstöku læknishéraði árið 1958. Læknir var settur til að þjóna héraðinu 1. janúar það ár. Hinn 4. ágúst 1959 var læknir skipaður þar og þjónaði hann héraðinu þar til 4. okt. 1963. Var að því mikið hagræði og aukið öryggi fyrir fólkið á staðnum. Súgfirðingar beittu sér fyrir því, að byggður var myndarlegur læknisbústaður með nokkrum sjúkrarúmum á Suðureyri. Hafði almenningur þar mikinn áhuga á að búa sem bezt að lækni sínum og tryggja sér læknisþjónustu til frambúðar. Suðureyri er eitt af þróttmestu framleiðslubyggðarlögum landsins. Þar er mikil útgerð og fiskiðnaður og íbúum þar fer fjölgandi. Akvegasamband við kauptúnið er aðeins opið yfir sumarmánuðina. Ef læknir Súgfirðinga væri búsettur á Flateyri, yrðu þeir að sækja hann á sjó 6–7 mánuði ársins. Sjúkraflugvöllur er enginn í Súgandafirði og héraðið því ákaflega einangrað að vetrarlagi. Á s.l. ári var settur læknir á Suðureyri í tæpa 3 mánuði. Síðan 15. júní s.l. hefur héraðinu verið þjónað af Flateyrarlækni. Ég tel nær fullvíst, að læknir mundi fást í Suðureyrarlæknishérað, þótt fámennt sé, aðeins um 500 manns, eftir að þær stórfelldu umbætur hafa verið gerðar á kjörum og aðstöðu héraðslækna, sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Ég leyfi mér því að beina þeim tilmælum til hv. heilbr.- og félmn., sem fá mun þetta frv. til meðferðar að lokinni þessari umr., að hún geri þá brtt. við það, að Suðureyrarhérað skuli áfram vera sjálfstætt læknishérað. Ég tel einnig sjálfsagt, að hið fámenna Flateyjarhérað eigi ekki aðeins rétt á læknisþjónustu frá Stykkishólmi, heldur einnig frá Reykhólum, sem liggja miklu nær eyjabyggðinni. Síðan árið 1943 hafa skipaðir héraðslæknar aðeins dvalið í Flateyjarhéraði frá 5. nóv. 1953 til 1. marz og frá 1. júlí 1956 til 1. okt. 1960. Öðru hverju hafa þjónað þar settir læknar og kandídatar. Síðan 10. okt. 1960 hefur héraðinu verið þjónað frá Reykhólum. Í Árneslæknishéraði í Strandasýslu hefur aldrei setið skipaður héraðslæknir síðan árið 1944 eða rúm 20 ár. Héraðinu hefur ýmist verið þjónað af settum kandídötum eða læknastúdentum, sem dvalizt hafa í héraðinu nokkra mánuði á ári, eða frá Hólmavik. Síðan 28. júli árið 1960 eða samfleytt s.1. 5 ár, hefur Hólmavíkurlæknir einn þjónað Árneshéraði. Þegar á þessar staðreyndir er litið, virðist lítt hugsandi, að héraðslæknar fáist til búsetu í þessi tvö örfámennu héruð, en vitanlega þarfnast fólk þar ekki síður læknisþjónustu en aðrir íslendingar. Bættar samgöngur um Breiðafjörð með tveimur nýjum flóabátum, sem nú eru að hefja þar ferðir, ættu t.d. að skapa fólki í eyjabyggðum Flateyjarlæknishéraðs töluvert betri aðstöðu til þess að leita læknis, en áður. Með sköpun akvegasambands milli Hólmavíkur og Árneshrepps í Strandasýslu verður aðstaða fólks þar einnig miklum mun betri, en væntanlega opnast slíkt vegasamband innan skamms tíma. Á eflingu læknisvitjanasjóðs verður einnig að leggja áherzlu. Mætti með því draga úr hinum óhóflegu útgjöldum fólks í fámennustu læknishéruðunum vegna læknisvitjana. Lög um læknisvitjanasjóði eru löngu úrelt orðin og þarfnast endurskoðunar hið bráðasta. Jafnhliða setningu nýrra læknisskipunarlaga þarf svo að stuðla að því eftir fremsta megni, að aðsókn að læknadeild háskólans aukist. Sannleikurinn er sá, að jafnvel all fjölmenn kaupstaðar læknishéruð hafa undanfarin ár átt erfitt mjög með að fá héraðslækna. Þess má einnig geta, að örfáir sérfræðingar, svo sem augnlæknar, tannlæknar, háls-, nef- og eyrnalæknar, eru búsettir úti á landi. Veldur það almenningi að sjálfsögðu miklu óhagræði og fjárútlátum. Kjarni málsins er, að einskis má láta ófreistað til þess að bæta heilbrigðisþjónustu og heilsugæzlu í landinu. Ástandið í þessum efnum er í dag víða hið hörmulegasta. Vonandi verður það frv., sem hér liggur fyrir, til þess að bæta úr því, ef að lögum verður, sem fullvíst má telja.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð. Það hefur þegar verið nokkuð rætt um þetta frv. og hæstv. heilbrmrh. er fjarverandi og væri því e.t.v. eðlilegast, að við létum orðræður um það falla niður að sinni, þar til á seinni stigum málsins hér í þinginu, en mig langar þó til þess að segja aðeins örfá orð. Þegar mál þetta var hér til umr, á fimmtudaginn var, tóku hér til máls tveir af hv. þm. Vestfjarðakjördæmis og virtist mér þeim báðum vera allmikið niðri fyrir. Ég varð satt að segja dálítið undrandi á ræðum þessara tveggja hv. þm. Ég veit, að þeir eru báðir miklir velunnarar strjálbýlisins, vilja hlut þess sem mestan í hvívetna. Þess vegna varð ég hissa á því, hvernig þeir tóku þessu frv. til læknaskipunarlaga, sem ég tel eitt hið merkasta mál, sem hefur verið lagt fyrir þetta þing. Með þessu frv. er miðað að því að bæta úr einu mesta vandkvæði, sem fólk í einstökum hlutum strjálbýlisins hefur átt víð að búa. Það er illt að vera vegalaus, það er erfitt að skorta rafmagn, en hvað er það hjá því að vera læknislaus. Og mig undrar það stórlega, að í þeim byggðum, þar sem fólkið er búið að vera árum saman, jafnvel áratugum saman, læknislaust, að þar skuli nokkur mannssál vera enn þá búandi. En það var ekki sérstaklega vegna þessara tveggja ræðna, sem ég kvaddi mér hljóðs, því að hvorug þeirra er umtalsverð, heldur var það ræða hv. 11. þm. Reykv., sem gaf mér tilefni til þess að segja hér nokkur orð. Þessi hv. þm. fagnaði frv., mér virtist þó ekki fyrst og fremst vegna þess, að það miði að því að bæta læknaþjónustuna í landinu, heldur af hinu, að það miði að því að bæta kjör héraðslæknanna og ég er honum sammála um, að kjör þeirra þurfi að bæta. En ég er honum algerlega ósammála um það, að þetta frv. gefi nokkurt fordæmi fyrir því, að aðrir opinþerir starfsmenn úti á landinu heimti sömu kjör og þetta frv. miðar að til handa héraðslæknunum. Héraðslæknastarfið er alls ekki sambærilegt við starf t.d. okkar prestanna eða kennaranna. Þetta kemur mjög skýrlega fram í grg. frv. og ég leyfi mér að lesa með leyfi hæstv. forseta - það, sem segir hér í hinni almennu grg., það er 3. töluliður, þar stendur svo: „Vaktskylda, vinnutími og vinnuskilyrði. Héraðslækni er skylt að sinna kalli jafnt að nóttu sem degi. Fyrir fram á hann sér aldrei vísa hvíldarstund og hann tekur ekki á sig náðir án þess að mega eiga von á, að ró hans verði raskað. Starfið er erilsamt og krefst oft mikils líkamlegs og andlegs þreks og ósjaldan verður læknirinn að tefla á tæpasta vað í ferðalögum. Vinnutími hans er óreglulegur og fer ekki aðeins eftir heilsufari í héraði, heldur einnig iðulega eftir geðþótta héraðsbúa. Svo látlausrar vaktskyldu mun ekki krafizt af öðrum þegnum þjóðfélagsins.“ Ég tek mjög undir þessi orð og þess vegna finnst mér það skylt, af því að ég er einn af hinum fáu opinberu starfsmönnum úti á landsbyggðinni, sem á sæti hér á Alþingi, að taka fram, að ég lít svo á., að þetta frv. gefi okkur ekkert fordæmi til þess að fara fram á sömu hlunnindi og hér er ætlazt til að héraðslæknum séu veitt. Það er gott að gera kröfur. En því má hv. formaður bandalags okkar starfsmanna ríkis og bæja gá að, að það er rétt að vera hófsamur í slíku sem öðru.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv, heilbrmrh. fyrir að hafa lagt þetta mál fyrir þingíð, því að í frv. felast margháttaðar tillögur, sem líklegar eru til þess að geta bætt úr læknaskortinum. Ég varð þess vegna, eins og hv. síðasti ræðumaður, undrandi á því, hvernig frv. var tekið við 1. umr., þótt í því séu atriði, sem e.t.v. getur verið ágreiningur um, eins og það, hvort leggja skuli niður Suðureyri sem sérstakt læknisumdæmi. Ég álít, að með þeirri till., sem felst í frv., að gerð skuli tilraun til að ráða lækni til Suðureyrar á þann hátt að auglýsa héraðið þrisvar sinnum laust til umsóknar með þeim hlunnindum, sem boðin eru samkv. 6. gr. frv., ættu að geta verið mjög miklar líkur á því, að þangað fengist læknir. A.m.k. verða líkurnar meiri, en verið hefur með því að auglýsa héraðið hvað eftir annað með venjulegum læknislaunum. Þetta finnst mér vera aðalatriðið gagnvart Suðureyri. Það má náttúrlega segja, að ef þessi tilraun dugir ekki, - en hún mun taka allt að því ár í framkvæmd, því að mér skilst, að allt að því eitt ár þurfi til að auglýsa embættið þrisvar sinnum í röð, - ef slík tilraun ber ekki árangur, þá sé það nokkurn veginn sjálfgert að leggja héraðið undir næsta læknishérað. En þetta má vitanlega ræða betur og verður væntanlega um það fjallað í heilbr.- og félmn., hvaða háttur verður á þessu hafður. Ég vil benda á, að í frv. er mjög víðtæk heimild til að sameina læknishéruð, og sú heimild er auðvitað sett inn vegna þess, að menn hafa talið, að undanfarið væri ein ástæða til þess, að ekki fengjust læknar út í héruðin, sú, að þau væru of litil. Er talið, að fyrir menn með allt að 8–10 ára læknisnám að baki sér sé það of lítið starf að sitja yfir 300–400 manns í einu héraði. Hvað þetta snertir er Suðureyri ekkert einsdæmi. Þetta er eins með læknaskipunina, prestaköllin og hreppsfélögin. Gamla skipunin á þessum málum er orðin úrelt, miðað við núverandi þjóðfélagsaðstæður og við þurfum að taka upp breyttar starfsaðferðir hvað það snertir að skipuleggja þessi mál. Því miður er það samt svo, þótt margir játi í orði kveðnu, að það þurfi að sameina slík umdæmi, að þegar til kastanna kemur, rekur sú stefna sig á allharða mótspyrnu. Ég er ekki hissa á þessu hvað snertir læknisumdæmið Suðureyri, því að eins og hér var tekið fram í umr. s.1. fimmtudag, hagar þar þannig til, að samgöngur eru mjög erfiðar, einkum að vetrarlagi. Þess vegna er eðlilegt, að það sjónarmið sé uppi, að þar eigi að vera sérstakt læknisumdæmi, sé þess nokkur kostur, enda er búið að búa þar mjög vel í haginn fyrir héraðslækni með byggingu ágætrar íbúðar og góðs sjúkraskýlis. En þrátt fyrir þetta getur svo farið, að við ráðum ekki við þetta, þótt aðstaða sé góð fyrir lækninn og þótt boðin verði góð kjör. Fámennið getur hindrað það, að læknir fáist til Suðureyrar og þá þýðir ekki annað, en horfast í augu við þá staðreynd. Ég skal ekki ræða frekar um þetta atriði. Það kemur vafalaust til nánari athugunar í heilbr.- og félmn. og við áframhaldandi meðferð frv. hér á þinginu. En með frv. í heild er stefnt að því að bæta úr læknaskorti í dreifbýlinu, að svo miklu leyti sem það er unnt, með því að bjóða héraðslæknum launabætur og með því að endurskoða skiptingu landsins í læknisumdæmi. Læknaskorturinn hefur lengi verið mikið vandamál og á sér svo margþættar orsakir, að jafnvel þótt launakjör læknanna verði bætt og nokkuð verði dregið úr þeim annmörkum, sem eru á núgildandi skiptingu landsins í læknishéruð, þá er samt óvíst, að þessi úrræði dugi, til þess að frv. nái tilgangi sínum. Þetta hygg ég, að öllum verði Ijóst, sem lesa hina ýtarlegu grg., sem frv. fylgir, og þá einkum almennu grg.: Um orsakir læknaskorts í dreifbýli, en þar er bent á margar orsakir aðrar en launakjör, sem valdi því, að læknar vilja helzt ekki starfa í dreifbýli. Samt sem áður er hér um svo merkilega tilraun að ræða til að ráða bót á miklum vanda, að hana verður að framkvæma, þótt óvíst sé um árangurinn og þrátt fyrir það að deila megi um einstaka atriði í frv. Í þessu sambandi vil ég fyrir mitt Ieyti taka fram, að ég lít ekki á þær launabætur og þau fríðindi, sem bjóða á læknum samkv. frv., sem beinharðar kaupgreiðslur til læknanna sjálfra, heldur sem kostnað við björgunarstarf, sem óhjákvæmilegt er að inna af hendi vegna fólksins; sem býr við læknaskort. Það gildir allt annað í þessu tilliti hvað læknana snertir heldur, en aðra opinbera starfsmenn og þetta finnst mér nauðsynlegt að komi fram þegar við þessa umr., vegna þess að hv. 11. þm. Reykv., formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, sem um stundarsakir á sæti hér á Alþingi, fann sig knúinn til þess s.1. fimmtudag að lýsa hér kröfum um sams konar kjarabætur og bjóða á læknum samkv. frv. til handa öllum öðrum opinberum starfsmönnum úti um landið. Læknisþjónustan er neyðarþjónusta, sem veita verður, jafnvel þótt fara verði út fyrir ramma þeirra reglna, sem almennt gilda um kaupgreiðslur til opinberra starfsmanna, en slík úrræði eiga að mínum dómi ekki að skapa nein fordæmi fyrir opinbera starfsmenn almennt. Þetta sama sjónarmið undirstrikaði hæstv. heilbr.- og dómsmrh. rækilega í framsöguræðu sinni fyrir frv. og vil ég eindregið taka undir þau orð hans, að ekki komi til mála að veita t.d. prestum, sýslumönnum eða kennurum sams konar hlunnindi og frv. gerir ráð fyrir að læknum verði boðin. Ég vara eindregið við slíkri túlkun, einnig alla þá hv. alþm., sem ég veit að hafa áhuga fyrir framgangi frv. og ég vona, að margir flokksbræður hv. 11. þm. Reykv. séu í þeirra hópi. Þetta mundi horfa öðruvísi við, ef læknisleysið úti um land stafaði eingöngu af því, að læknar væru vanhaldnir í launum. Svo er ekki, eins og ég gat um áðan, sbr. grg. frv., og þess vegna á ekki að nota þetta mál til framdráttar launakröfum fyrir aðra starfshópa í þjónustu þess opinbera, eins og hv. 11. þm. Reykv. gerði fyrr við þessa umr. Með þessu er ekki sagt, að opinberir starfsmenn almennt geti ekki gert réttmætt tilkall til kjarabóta eins og aðrir. Það geta þeir vissulega, þótt þeir beri sig ekki saman við læknana í þessu sérstaka tilfelli.



Herra forseti. Mig langar til þess að segja örfá orð aðeins í tilefni af ummælum, sem féllu við fyrri hluta þessarar umr, um læknadeild háskólans af hálfu hv. 3. þm. Reykv. (EOl), en þar hafði hann uppi allmikla gagnrýni á læknadeild háskólans, taldi hana vera of þunga, þ.e.a.s. taldi, að óeðlilega margir læknanemendur féllu við próf í læknadeildinni og ætti þetta verulegan þátt í þeim læknaskorti, sem hér er aðal umræðuefni og aðal áhyggjuefni manna. Þessi ummæli byggjast að mínu viti á nokkrum misskilningi á aðstæðum í læknadeildinni, og vildi ég láta það, sem ég tel vera sannast og réttast um þetta efni, koma hér fram í örfáum orðum. Ég vildi fyrst leyfa mér að vekja athygli á því, að engar takmarkanir eru á innritun stúdenta til læknanáms við Háskóla Íslands og er það þó algengt annars staðar, að aðgangur að læknanámi sé takmarkaður. Undanfarin ár hafa um 30–40 innritazt til læknanáms á hverju hausti, en því er ekki að leyna og ekkert sérstakt um læknadeildina hér, heldur sameiginlegt læknanámi og læknakennslu hvarvetna, að það nám er erfitt, með því erfiðasta, sem yfirleitt er stundað við háskóla. Þetta veldur því, að talsverður hluti stúdentanna heltist úr lestinni tiltölulega fljótlega á námsferlinum og má segja, að um það bil þriðjungur þeirra, sem hefja nám í læknadeildinni, heltist tiltölulega mjög fljótlega úr lestinni eða hverfi frá námi til annars náms eða hverfi algerlega frá námi. En þetta hlutfall er síður, en svo óeðlilegt eða í neinu ósamræmi við það, sem á sér stað annars staðar, þar sem frjáls aðgangur er að læknanámi. Þetta er jafnvel ekki óeðlilegt borið saman við ýmsar aðrar deildir í háskólanum hér, því að það er kunnara, en frá þurfi að segja, að miklu fleiri hefja hér nám við háskólann, en ljúka kandídatsprófi í hinum ýmsu deildum hans, og er ástæðan m.a. auðvitað sú, að við háskólann eru engin skólagjöld, mjög lágt inntökugjald og öllum, sem hafa lokið stúdentsprófi, er þannig heimilt ,sér svo að segja að kostnaðarlausu að hefja nám í háskólanum. En á undanförnum árum hafa um það bil 15–20 læknakandidatar útskrifazt frá læknadeild Háskóla Íslands árlega og verður ekki annað sagt, en það sé mjög sómasamleg viðkoma í læknastéttinni og í öllu falli svo mikil, að af þeim sökum einum ætti ekki að þurfa að vera hér læknaskortur. Ef við berum saman við ástandið í þessum efnum í Noregi, sem oft er eðlilegt og skynsamlegt að taka samanburð við fyrir okkur Íslendinga, er þess að geta, að í Noregi er aðgangur stranglega takmarkaður að læknanámi. Á undanförnum árum hafa ekki fleiri, en hundrað stúdentar í Noregi komizt til læknanáms, en það svarar til þess, að hér væru bara teknir 2–3 stúdentar í læknadeildina á hverju hausti, og takmörkun í Noregi er framkvæmd þannig, að miðað er við einkunnir. Það eru teknir þeir, sem hæstar hafa einkunnir við stúdentspróf og takmörkun hefur í reynd verið svo alvarleg í Noregi, að í raun og veru hafa þeir einir komizt til læknanáms í Noregi, sem hafa haft ágætiseinkunn eða því sem næst á stúdentsprófi. Önnur nágrannaþjóð okkar velur nú mjög stranglega til læknanámsins, þ. e. Bretar og fer ekki aðeins eftir námseinkunnum, heldur einnig eftir athugun á því, hvort hlutaðeigandi nemendur séu vel til þess fallnir að gegna læknastörfum. Í Danmörku og Svíþjóð og Finnlandi er hins vegar ekki takmarkaður aðgangur að læknadeildunum, en læknanámið er mjög svipað því, sem það er hérna og það er alveg sömu sögu að segja og hér, að talsverður hluti þeirra nemenda, sem hefja læknanámið, heltist úr lestinni á 1., 2. eða 3. ári. Ég vildi láta þetta koma fram til þess að undirstrika, að skipulag eða kennsluhættir læknadeildarinnar verða ekki taldir eiga neina sök á læknaskortinum, sem hér er og er mönnum eðlilega nokkurt áhyggjuefni, þ.e.a.s. sérstaklega héraðslæknaskortinum. Raunar er þar alls ekki um að kenna fyrst og fremst skorti á læknismenntuðum mönnum, vegna þess að ég veit ekki betur, en um það bil 80 íslenzkir læknar séu við framhaldsnám eða læknisstörf erlendis og þar af langflestir í Svíþjóð. Og auk þessara 80 lækna, manna með fullgilt læknapróf, eru upp undir 70 læknakandídatar við einhvers konar nám eða bráðabirgðastörf, sumpart hér eða erlendis. Það er m. ö. o. um að ræða 150 íslenzka lækna og læknakandidata, sem eru við nám eða störf, ýmist erlendis eða hérlendis, sem við ættum að geta notið læknistarfa hjá í þágu okkar sjálfra. Bæði hinn tiltölulega mikli fjöldi læknakandidata, sem útskrifast árlega úr læknadeildinni, miðað við íbúatölu landsmanna og hinn mikli fjöldi lækna, sem er við framhaldsnám eða störf erlendis, virðist eindregið benda til þess, að héraðslæknaskorturinn stafi ekki af skorti á læknum í sjálfu sér, heldur sé hér um að ræða annars konar vandamál, sem hv. þm. einmitt í ræðum sinum hafa vikið rækilega að og raunar hæstv. heilbrmrh. undirstrikaði mjög rækilega og mjög réttilega í framsöguræðu sinni fyrir þessu frv. Þessum upplýsingum vildi ég þó gjarnan koma á framfæri við hv. alþm., til þess að læknadeildinni og skipulagi hennar væri ekki ranglega kenndur sá skortur á héraðslæknum, sem nú á sér stað og vissulega er vandamál, sem brýna nauðsyn ber til að bæta úr.



Herra forseti. Það er orðið margra ára ískyggilegt vandamál að fá hið opinbera til að hlutast til um, að íbúar læknishéraðanna í dreifbýlinu búi við slík kjör, að þeir geti talið viðunandi. Slikt hefur dregizt úr hömlu ár frá ári og því ætíð, eftir því sem árin hafa liðið, sigið meir og meir á ógæfuhlið í þessu efni. Það mun hafa verið árið 1960, að samþykkt var á Alþingi áskorun til hæstv. ríkisstj. að leggja fram till. til úrbóta í þessu efni. 1961 lagði ríkisstj. fram till. um breytingu á læknaskipunarlögunum frá 1955, sem gekk í þá átt að bæta kjör héraðslækna í sambandi við greiðslur vegna læknisstarfa, en um hækkun á embættislaunum þeirra var ekki að ræða. Þessu frv. hæstv. ríkisstj. fylgdi svo álitsgerð og till. landlæknis varðandi málið. Lagði landlæknir þar til m.a., að greiddar yrðu launabætur til héraðslækna í nokkrum héruðum, sem næst 50% í þeim héruðum, þar sem íbúar voru færri en 600, en um 331/3 % til lækna í þeim héruðum, þar sem íbúar væru frá 600–800. Hafði landlæknir ætlazt til og gert till. um, að héraðslæknar í 16 læknishéruðum nytu á þennan hátt nokkurra launabóta og þá fyrst og fremst ætlazt til þess, að hæstu launabæturnar féllu til þeirra héraðslækna, sem þjónuðu erfiðustu og fámennustu læknishéruðunum. Þá lagði landlæknir einnig til, að auk þessa skyldi einu sinni fyrir allt lagt til ríkisframlag til að koma upp í fámennustu læknahéruðunum nokkrum lyfjabirgðum og lækningatækjum og einfaldasta útbúnaði í lækningastofu og í íbúðir. Ekkert af þessum till. landlæknis fann þó náð fyrir augum hv. Alþ. Og mátti þó ætla, að þaðan kæmu till., sem eitthvað væri upp úr leggjandi, að þar væri um að ræða mann, þ.e. landlækninn, sem þekkti bezt, hvar skórinn kreppti og væri líklegur til að koma með till. um einhverjar úrbætur, sem við væri litið af héraðslæknunum. Þegar svona var komið, að þessar till. landlæknis höfðu ekki verið teknar upp í þær till., sem heilbrigðismálastjórnin lagði fyrir Alþingi, lögðum við hv. 3. þm. Norðurl. e. fram brtt. við frv. ríkisstj., þar sem tekin voru upp aðalatriðin í umbótatill. landlæknis. Var þar fyrst á blaði 50% staðaruppbót eða launabót til lækna í fámennustu læknishéruðunum og enn fremur, að betur yrði búið að héraðslæknunum í sambandi við ýmis hlunnindi eða fríðindi, eins og um lyfjaforða og annað það, sem landlæknir hafði hreyft að æskilegt væri, að tekið væri til greina vegna læknishéraðanna. Eftir verulegt þóf hér á hv. Alþingi um málið fékkst nokkur leiðrétting í sambandi við lækningatæki og umbúnað í lækningastofum, en engin launabót eða önnur fríðindi til handa héraðslæknunum. Það er fjarri mér að halda því fram, þótt till. okkar hv. 3 þm. Norðurl. e. hefðu verið samþykktar óbreyttar, að þá hefðu þær ráðið öruggum úrslitum í sambandi við það vandamál, sem við var að stríða. En þó hefði með samþykkt þeirra komið í ljós nokkur veruleg viljayfirlýsing frá því opinbera að reyna að gera meira en frv. hæstv. ríkisstj. bar með sér til þess að mæta þeim kröfum og þörfum, sem öllum var ljóst, að væru fyrir hendi í þessu máli, því að sú afgreiðsla, sem varð í málinu, hlaut í raun og veru að auka trúleysi á, að það opinbera vildi nokkru teljandi fórna til hagsmuna fyrir erfiðustu læknishéruð dreifbýlisins. Af fyrrgreindri álítsgerð landlæknis má ætla, að hann hafi ekki alls kostar verið ánægður með meðferð þessa læknamáls á þingi 1961– 62 og kemur það fram, ef maður lítur á grg. þessa frv. Hefur landlæknir snemma á árinu 1964 skrifað hæstv. heilbrmrh. bréf og lagt fast þar að, að þetta læknavandamál yrði tekið upp að nýju og nefnd skipuð í málið til að rannsaka það betur. Og það frv. um læknaskipunarlög, sem hér liggur nú fyrir, er árangur starfa þeirrar n., sem hæstv. ráðh. skipaði í málið. Í þessu frv. koma m.a. fram till. landlæknis frá 1961 um launabætur til dreifbýlislæknanna, svo og ýmsar aðrar réttarbætur, t.d. varðandi afleysingu í orlofi lækna, aðstoðarlán til læknastúdenta, sem vilja taka að sér héraðslæknisstörf, aðstoðarlán vegna bílakaupa héraðslækna, utanfararstyrki o. fl. Þá má nefna till. um framlag ríkisins til að greiða ákveðinni tölu hjúkrunarkvenna 2/3 launa, ef þær starfa í dreifbýlislæknishéruðunum. Það má hiklaust segja, að allar þessar till. séu út af fyrir sig mjög þakkarverðar, svo langt sem þær ná, en hefðu þurft að vera nokkru meiri í vissum tilfellum og gjarnan mátt koma fyrr fram. En þessu frv. og þeim fríðindum, sem þar eru tekin upp, fylgir böggull. Um leið og hæstv. ríkisstj. leggur til umræddar réttarbætur til handa héraðslæknum dreifbýlisins, vill hún afnema með lögum fimm verst settu útkjálka læknishéruðin og að hlutaðeigandi sveitarfélög séu færð undir nágrannalæknishéruðin. Heilbrigðisstjórnin með hæstv. ráðh. í fararbroddi virðist hafa gefizt upp á að leysa læknavandamálið, a.m.k. erfiðustu læknishéraðanna, og hyggst því höggva á hnútinn með því að losna framvegis við formlegar kröfur fólksins um, að það opinbera leggi til lækna eins og nú er gert ráð fyrir og það virðist svo því miður, að okkar ágæti landlæknir hafi gefizt upp í þessu stríði og fallizt á það, að umrædd fimm læknishéruð verði lögð niður. Það má vel vera, að það sé að vonum, að þessi ágæti maður hafi að vissu marki lagt árar í bát í þessu efni, þegar þess er minnzt, að hann fékk ekki fyrir nokkrum árum fram þær óskir, sem hann taldi nauðsynlegar til þess að bæta þá aðstöðu, sem hann hafði við að stríða í sambandi við að útvega dreifbýlinu héraðslækna. Skv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, er eins og ég sagði, gert ráð fyrir að leggja niður fimm erfiðustu útkjálka læknishéruðin og það lítur ekki út fyrir, að það eigi að hafa neinn hægagang á því. Það er að vísu gert ráð fyrir skv. frv., að þessi læknishéruð, sem falla þá niður, séu auglýst þrisvar sinnum, áður en þetta lagaákvæði tekur endanlegt gildi. Mér skilst, að löglegt sé að auglýsa embætti, t.d. læknishéruð, með mánaðar millibili og ef það er rétt, þá mætti svo fara, að þessi fimm læknishéruð yrðu lögð niður einhvern tíma eftír mitt þetta ár. Og með því telur heilbrigðismálastjórnin málið „leyst“, ef maður má nota það orð, sem verður þá að vera innan gæsalappa. En fólkið í þessum héruðum situr eftir vonlaust um að fá lækni, situr eftir í vonleysi og með sárt ennið. Ég tel, að ef svo illa fer, að fækkun læknishéraðanna verði samþykkt, þá mætti vænta þess, að svona yrði ekki haft hratt á um að lögfesta læknishéraðafækkunina og mætti ekki minna vera, en að þau fríðindi, sem nú eru loks boðin fram í þessu efni, fengju að sýna sig einhver ár, áður en úrskurðað væri, að vonlaust gæti talizt, að þau kæmu að notum í hlutaðeigandi læknishéraði. Ég fyrir mitt leyti fordæmi alveg þessa till. um fækkun læknishéraðanna og það sjónarmið, sem á bak við býr. Í stað þess tel ég, að það hefði verið skylt að auka laun og fríðindi til þessara læknishéraða, sem erfiðasta aðstöðu eiga, t.d. að staðaruppbót lækna í umræddum fimm læknishéruðum væri boðin fram sem 100% af þeim lögboðnu almennu launum lækna og að varðandi lyfjaforða, læknisáhöld og annað slíkt, sem gæti auðveldað búsetu læknis á hlutaðeigandi stöðum, þá væri einu sinni fyrir allt a.m.k. lagt fram sem svaraði 100% af nauðsynlegum hlutum í því efni. Og ef slík till. væri lögfest, að launin væru helmingi hærri, en í almennari og auðveldari læknishéruðum og annað fleira gert til þess að laða lækni að og ef slík tilraun bæri ekki árangur eftir einhver ár, mætti segja, að það væri frekar réttlætandi að koma þá með till. um að leggja eitthvað af þessum útkjálka læknishéruðum niður. Það mætti segja, að það opinbera hefði þá sýnt nokkra og raunar verulega viðleitni til þess að bæta úr í þessu efni. Þetta læknafrv. gerir m.a. ráð fyrir að leggja fram nokkurt fé til að hjálpa dreifbýlis læknishéruðunum til að halda hjúkrunarkonur. Um leið og ég vil ákveðið leggja til, að atriðin um að fella niður viss læknishéruð verði numin úr frv., þá vil ég leggja það til, að t.d. þessi fimm erfiðustu læknishéruð fái framlag að fullu frá ríkinu til þess að launa hjúkrunarkonu á tilteknum stöðum í læknishéruðunum, meðan enginn héraðslæknir hefur fengizt. Það hafa undir þessum umr. komið fram harðvítug mótmæli gegn niðurskurði á læknishéruðunum, t.d. mótmæli frá tveimur hv. þm. Vestfjarðakjördæmis og þeir bentu á þau vandkvæði, sem væru til staðar á þeim landssvæðum, sem hlutaðeigandi læknishéruð eru. Ég vil bæta við umsögn um eitt af þessum fimm læknishéruðum, þar sem ég er vel kunnugur, það er Bakkagerði í Norður-Múlasýslu. Það er lagt til, að það verði eitt af þeim læknishéruðum, sem á að leggja niður með þeim hætti, sem frv. ber með sér. En þar eru aðstæður þannig, að í venjulegu árferði er bílleiðin opin 4–5 mánuði ársins, þaðan að Egilsstöðum, sem íbúar Borgarfjarðarhrepps eiga að sækja lækni til. Aðra árstíma má gera ráð fyrir, að læknar komist ekki yfir fjöllin af Fljótsdalshéraði til Borgarfjarðar nema fótgangandi og þá er í snjóum stundum lífshætta vegna snjóflóða að fara um skriður, sem leiðin liggur um. Sjóleiðin kemur þá ekki heldur til greina og ekki heldur sú litla aðstaða, sem um er að ræða í Borgarfirði í sambandi við sjúkraflug. Ég mótmæli því ákveðið og algerlega fyrir hönd íbúa Borgarfjarðarlæknishéraðs, að það hérað sé nú afnumið með lögum. Það eru mörg ár síðan það læknishérað ásamt öðrum slíkum í dreifbýlinu var stofnað og þá viðurkennd sú mikla nauðsyn, að læknir væri þar til staðar. Slík nauðsyn hefur auðvitað aukizt og margfaldazt með tilkomu vélvæðingar undanfarinna ára, vélvæðingar, sem jafnvel hefur náð til útkjálka héraðanna, svo sem til Borgarfjarðar, því að þar er nú bæði frystihús og síldarmjölsverksmiðja, og af slíkri starfsemi stafar auðvitað stórhætta á lífi og limum og í fásinninu þar hafa slík slys orðið eins og víða annars staðar og öryggísleysið í þeim tilfellum hefur aukið ótta fólksins að búa við þær aðstæður að hafa ekki til læknis að leita, hvað sem út af ber, nema eftir langri og torsóttri leið. Er afsakanlegt að afnema nú með lögum alla von fólksins um, að þjóðfélagið vilji gera eitthvað til þess að bæta úr þessu ástandi? Ég segi nei. Þetta máli gæti gefið tilefni til að tala um áhuga og vilja stjórnarvaldanna að vinna að jafnvægi í byggð landsins og að afstýra því, að fleira fólk í dreifbýlinu, en orðið er gefist upp á að lífa áfram og starfa í sínum heimabyggðum. Inn á þau mál skal ég þó ekki fara. En ég leyfi mér að benda hæstv. ríkisstj. á, að í viðbót við allar heilbrigðar og eðlilegar kröfur dreifbýlisfólksins um tryggari lífsafkomu, en nú á sér stað, er þó frumkrafa hvers manns sú, að þeir búi við viðunandi lífsöryggi, ekki síður í dreifbýlinu, en annars staðar.



Herra forseti. Ég ræddi nokkuð um frv. það til læknaskipunarlaga, sem hér er til umr., við upphaf umr. og gerði það á þann hátt, að ég viðurkenndi fyllilega hæfni þeirra manna, sem hæstv. ráðh. hefði til þess valið að endurskoða þessa löggjöf. Ég viðurkenndi einnig, að ýmis ákvæði væru í þessu frv., sem væru til bóta. Þó að það kunni að hafa farið fram hjá einhverjum hv. þm., gerði ég það nú samt. En hins vegar gagnrýndi ég harðlega þau ákvæði þessa frv., sem miða þvert ofan í það, sem sagður er tilgangur með þessu frv., að bæta læknisþjónustu í dreifbýlinu. Það var sagður tilgangurinn. En þau atriði gagnrýndi ég, sem eru um það að leggja niður fimm læknishéruð, sem hafa verið ákveðin í gildandi lögum, leggja þau niður með lögum, þ.e.a.s. Flateyjarhérað á Breiðafirði, Suðureyrarhérað í Súgandafirði, Djúpavíkurhérað, þ.e.a.s. í Árneshreppi og Raufarhafnarhérað og Bakkagerðishérað. Þetta eru héruðin, sem eiga að leggjast niður með lögum. Þetta getur á engan hátt þjónað tilgangi frv., að bæta læknisþjónustuna í dreifbýlinu. Eða hver getur bent á það, að læknisþjónustunni sé betur borgið með því að leggja þessi læknishéruð niður? Það hafa komið fyrir tímar, þegar ekki hafa fengizt læknar í þessi héruð, en stundum aftur fengizt þangað læknar og þá hefur þjónustunni verið hagað þannig, að nágrannalæknir skyldi þjóna þessu læknislausa héraði. Læknisþjónustan verður vitanlega engu betri, þó að það sé embættisskylda læknisins í nágrannahéraðinu að gegna hinu læknislausa héraði, sem þá er orðinn hluti af héraði. Það situr nákvæmlega við það sama. Og þá þarf vitanlega að gæta að því, hvort landfræðilegar aðstæður eru þannig, að hægt sé að koma forsvaranlegri læknisþjónustu við frá nágrannahéraði. Það var það, sem ég undirstrikaði sérstaklega, að væri torvelt í öllum þessum tilfellum, að því er snertir hin þrjú læknishéruð, sem leggja á niður í Vestfjarðakjördæmi. Það er Flateyjarhreppur á Breiðafirði, hann hefur ekki góðar samgöngur við land,og þess vegna er full ástæða til þess, að það sé lögheimilað læknishérað, jafnvel fyrir það fáa fólk, sem þar býr, vegna þess að það býr við erfið samgönguskilyrði. Það er meira að segja tekinn af þessu fólki sá lagalegi réttur, sem það hefur til þessa haft til að fá þjónustu frá Reykhólahéraði. Það á ekki að eiga þess kost. Það á bara að verða að sækja suður yfir allan Breiðafjörð til Stykkishólmslæknis. Þannig er gagnstætt tilgangi frv. verið að rýra núgildandi lagalegan rétt fólksins í Flateyjarhreppi. Að því er Djúpavíkurhérað snertir eða áður Árneshérað, held ég, að það lægi ekki svo mikið á að leggja það læknishérað niður með l., að það mætti ekki bíða eftir því, að Árneshreppur kæmist í akvegasamband við Hólmavík, en frá Hólmavík á að þjóna þessu læknishéraði. Það mætti a.m.k. bíða að leggja læknishéraðið niður, þangað til akvegasamband væri komið milli Árneshrepps og Hólmavíkur, hvað ekki er enn þá. Og Suðureyrarhérað, um það vita nú allir a.m.k. nema hv. 2. þm. Norðurl, v., Gunnar Gíslason, hann virðist ekki hafa neina hugmynd enn þá, þrátt fyrir þær umr., sem hér hafa átt sér stað, um það, hvernig landfræðileg staða Súgandafjarðar sé. En hún er þannig, að staðurinn er umluktur fjöllum. Þar eru mjög ógreiðar samgöngur yfir þann fjallgarð frá Flateyri til Suðureyrar að vetrarlagi, vetrarmánuðina og sjóleiðin oft og tíðum ekki greiðfær, þótt þarna sé aðeins á milli nágrannafjarða. Ég vík að því síðar. Um Bakkagerðishérað hefur verið rætt af staðkunnugum manni, hv. 2. þm. Austf., Halldóri .Ásgrímssyni. Skal ég engu við það bæta. En auðséð er, að þar stendur mjög svipað á og um Súgandafjörð og sízt betur, ef það rétt, að akvegasambandið til Egilsstaða, sem á nú að verða miðstöð læknisins, sem þar á að þjóna, er ekki nema 4 mánuði á ári og svo sjóleiðin torveld oft og tíðum. Raufarhafnarhérað ber ég nokkur kennsl á, hvernig aðstaðan er þar, en það á nú að leggja niður. Það var stofnað fyrir nokkrum árum, þegar auðsætt var, að Raufarhöfn var í örum vexti og gífurlegt fjölmenni þar saman komið við all áhættusaman atvinnurekstur á sumrin. Þar er búið að byggja upp læknisbústað og sjúkraskýli, en nú á að leggja það niður. Þetta kalla ég hálfgerðan hringlandahátt. En mér er nú sagt, að íbúðum Raufarhafnar hafi orðið all mikið um, rétt eins og þeim Súgfirðingum, þegar þeir fréttu af því stjórnarfrv., sem færi fram á að leggja þarna læknishéraðið niður. Það má kannske segja, að það sé ekki torveldur fjallgarður milli Kópaskers og Raufarhafnar, en það er 55 km vegalengd. Síminn er opinn 6 klst. á sólarhring milli þessara staða. Og mér er tjáð, að í þremur stórslysum, sem hafi átt sér stað núna á síðustu árum, hafi ekki náðst í lækni frá Kópaskeri gegnum síma, og það varð því að fara, þrátt fyrir að illviðrasamt væri og vegur torfær, þá varð að fara eftir lækninum til Kópaskers. Það er 110 km vegalengd fram og aftur, eins og menn sjá, og í tveimur tilfellum kom læknirinn nógu snemma, en í þriðja tilfellinu var um banaslys að ræða, maðurinn var dáinn, þegar læknirinn kom. Ég undrast það, ef nokkur hv. þm. getur verið algerlega skilningslaus á aðstöðu þessa fólks og undrast ekki að það heyrist óánægjuraddir úr öllum þessum héruðum, að það eigi að leggja þau niður með lögum. Hv. 2. þm. Norðurl. v., séra Gunnar Gíslason, sagðist vera alveg hissa á ræðum okkar hv. 3. þm. Vestf. við upphaf umr. Hvað gerðum við? Við viðurkenndum það, sem til bóta er í frv., en andmæltum mjög ákveðið þessum ákvæðum um að leggja læknishéruðin niður. Hann sagði þó, hv. þm., að illt sé að vera vegalaus, verra að vera læknislaus. Það var nú einmitt það, sem við snerumst öndverðir gegn. En hvað segir hann um þau héruð, sem eru bæði vegalaus og læknislaus? Það hygg ég, að við yrðum þá sammála um, að verst væri að vera bæði læknislaus og vegalaus. Það eru þeir í Flateyjarhreppi á Breiðafirði að heita má. Það eru þeir hálft árið í Súgandafirði. Það eru þeir einnig í Bakkagerðishéraði. Og það eru ærnar torfærur á milli Kópaskers og Raufarhafnar, það hefur reynslan sýnt. Og samt getur hann verið hissa á ræðum okkar um þetta mál. Ég held, að það sé óverjandi með öllu að leggja þessi læknishéruð niður, jafnvel Flateyjarlæknishérað. Það á ekki að leggja það niður með lögum. Hvað vinnst við það? Er það fjárhagslegur ávinningur? Nei, ekki einu sinni það. Þó að væri nú verið að líta á krónurnar og tilgangurinn að spara þær, er það ekki. í 6. gr. frv. segir nefnilega, að Reykhólahérað, Hólmavíkurhérað, Flateyrarhérað og Kópaskershérað eigi öll að vera með hálfum öðrum læknislaunum. Eftir breytinguna verður þess vegna greitt nákvæmlega sama fé fyrir þjónustu í þessum tveimur héruðum og nú er gert að óbreyttum lögum. Nú eru greidd hálf önnur læknislaun, þegar nágrannahéraði er þjónað. Það er ekki einu sinni fjárhagslegur ávinningur að þessu. Það er ekkert verið að spara fé ríkisins með þessu? Og hverju er þá verið að þjóna? Engin betri læknisþjónusta er tryggð, það sér hver heilvita maður, með því að leggja læknishéruðin niður. Það var þessi gagnrýni, sem ég og hv. 3. þm. Vestf. höfðum hér uppi við upphaf þessarar umr., og brá þá svo við, að hæstv. heilbrmrh. þaut upp ofsareiður, vildi ekki hafa svona undirtektir undir þetta merka mál og missti stjórn á sér, jós yfir okkur fúkyrðum, sérstaklega mig. Ég kveinka mér ekki við slíkt. En hitt þótti mér miður sæmandi, að hann jós niðrandi orðum og fúkyrðum yfir hreppstjórann í Suðureyrarhreppi, Sturlu Jónsson, alsaklausan, sem aðeins hafði látið þau boð berast hingað, að honum og íbúum Suðureyrarþorps litist ekki á blikuna við það, að leggja ætti læknishéraðið þeirra niður. Ég skal nú ekki fara fleiri orðum um þetta. Það er gleymt af minni hendi a.m.k., og hæstv. heilbrmrh. þar að auki fjarrverandi í dag. Súgfirðingar höfðu um áratugi búið við það, að Suðureyri væri hluti af Flateyrarlæknishéraði. Og þeir höfðu fengið læknisþjónustu þaðan, eins og unnt var að veita hana og það var þeim löngu ljóst, að það var alls ófullnægjandi. Þeir sóttu það mjög fast, að Suðureyri yrði gerð að læknishéraði, og það var gert 1958. Meðan þeir voru hluti af Flateyrarhéraði, voru þeir svo heppnir um áratugi, að það var einstæð kona í Suðureyrarþorpi, sem var vel að sér í ýmiss konar læknisfræðilegum efnum og var hún trúnaðarmaður Flateyrarlæknis og hafði umboð frá honum til þess að veita margs konar minni háttar læknisaðstoð á Suðureyri. Þetta var Súgfirðingum til mikils öryggis. En svo féll hún frá og þá versnaði þeirra aðstaða verulega. Þegar heiðarnar voru lokaðar, urðu Súgfirðingar, hinir vösku sjómenn Súgandafjarðar, að sækja lækni á sjó. Það gekk oft slysalaust og vel. En hreppstjórinn á Suðureyri, hreppstjóri Súgandafjarðar, Sturla Jónsson, minnist þess líka, að Súgfirðingar urðu tvívegis að sjá á bak þeim mönnum, sem fóru upp á líf og dauða til að sækja lækni til Flateyrar eða Ísafjarðar og hér fær hann svo glósur um það, að þessi hreppstjóri ætti að hugsa betur viðvíkjandi þessu máli og það frá hæstv. ráðh. Nei, Súgfirðingar vita vel, hvers virði þeim er að hafa lækni í þorpinu. Þeir fengu þegar í stað lækni, þegar læknishéraðið hafði verið stofnað, góðan lækni, sem féll þeim vel í geð og undi þar vel í ein 5 ár. Þeir sýndu ekkí tómlæti sinum lækni. Þeir sáu honum þegar í stað fyrir fyrsta flokks íbúð, rýmdu ágæta íbúð í kauptúninu, en áður en ár var liðið, voru þeir búnir að koma upp fullkomnasta og bezta læknisbústað og sjúkraskýli, sem er til á Vestfjörðum. Og svo ætti nú að svara þeim með því að leggja læknishéraðið niður. Ég held, að það væri algerlega rangt og a.m.k. algerlega ómaklegt, þegar héraðsbúar hafa snúizt svo við sem Súgfirðingar hafa gert. Menn segja, að það séu ekki fyrst og fremst launamálin, sem hér sé um að ræða, sem valdi læknaleysinu í dreifbýlinu. Ég held, að launamálin séu þar mjög ríkur þáttur í. Þess vegna er ég síður en svo andvígur ákvæðunum um þessar staðaruppbætur, sem hér er lagt til að upp verði teknar í nokkrum læknishéruðum í þessu frv. Ég tel það vera fullkominnar tilraunar vert, hvort það ráði ekki bót á og undirstrika það enn, að ég sé enga ástæðu til þess að leggja læknishéraðið niður með lögum, fyrr en reynsla er fengin af því, hvernig gefast þær ráðstafanir, sem í þessu frv. eru og miða að því að reyna að tryggja lækna í héruðin. Ég sé ekki, að það liggi neitt á að leggja þau niður með lögum, fyrr en reynslan er fengin. Af hverju er það, að 80–90 íslenzkir læknar eru í Svíþjóð við framhaldsnám eða störf? Það er í mörgum tilfellum af því, að launakjör lækna á Íslandi eru ekki sambærileg við laun lækna í Svíþjóð, alveg óefað. Og ég held, hvort sem okkur er það ljúft eða leitt, að íslenzk stjórnarvöld verði að gera sér það ljóst, að vissar sérfræðingastéttir a.m.k., - tilnefni ég þar sérstaklega lækna og verkfræðinga, - eru á heimsmarkaðnum. Það er sótt eftir þeim hvaðanæva að úr heiminum. Og þess vegna eigum við einskis annars úrkosta, ef við ætlum að halda læknunum hér hjá okkur að störfum, en að sníða laun þessara stétta á þann veg, að þau séu sambærileg við laun stéttarbræðra þeirra í nágrannalöndunum. Meðan við gerum það ekki, annaðhvort segjum, að við höfum ekki efni á því eða viljum það ekki, þá höldum við þeim ekki, þá eru þeir úti í löndum. Það má hver sem vill álasa þeim fyrir það að þjóna ekki heldur sínum landsmönnum fyrir eitthvað minni laun, en ég geri það ekki, ég tek ekki undir með þeim kór. Ég veit ekkert nema við sjálfir mundum haga okkur alveg eins, ef við værum í þeirra sporum. Það er líka auðséð á þeim mætu mönnum, sem stóðu að endurskoðun löggjafarinnar og eru höfundar þessa frv., að þeir telja, að staðaruppbæturnar séu reynandi til þess að fá lækna í þessi héruð og þar með viðurkenna þeir, að það sé tvímælalaust launaspursmálið, sem hafi þýðingu að því er það varðar, hvernig okkur auðnast að leysa þessi mál. Ég álit, að misstig þeirra sé það að hafa farið af stað með till. um að leggja læknishéruðin niður, fyrr en reynsla væri fengin af því, hvort þessi bættu kjör dreifbýlislæknanna orkuðu ekki í þá átt, að þeir fengjust út í dreifbýlið. Og ég á nú eftir að sjá það, að þm. almennt fallist ekki á að fresta þessum ákvæðum, um að leggja fimm læknishéruð niður. Fólkið hefur þegar sagt til sín og mun enn þá ákveðnar segja til sín og láta í ljós andúð sína úr því, að það væri gert og það verða þá að koma fram einhver sterk rök, sem enn eru ekki komin fram, sem réttlæti það að, að því sé flanað einmitt nú að leggja læknishéruðin niður, 3 á Vestfjörðum og 2 á Norðausturlandi. Hv. 2. þm. Vestf., Sigurður Bjarnason, lýsti sig eindregið andvígan þessu áðan, eins og við aðrir Vestfjarðaþm., að læknishéruðin, sem hér um ræðir, sérstaklega Suðureyrarhérað, yrðu lögð niður. Og hv. 2. landsk. þm., Birgir Finnsson, vék að því líka, að hann felldi sig illa við, að Suðureyrarhérað yrði lagt niður. En þó heyrðist mér á honum, að hann teldi það nægilegt að auglýsa læknishéraðið þrisvar og svo mætti það fara, svo mætti leggja það niður. Ég bendi nú til þess, sem er upplýst í grg. frv., að það eru ein 16 læknishéruð, sem hafa verið auglýst hvað eftir annað og gengið mjög illa að fá í þau lækna, þó að þau séu mann fleiri en þessi, sem hér er um að ræða. Ég held því, að það að ákveða með lögum, að það sé heimilt að leggja þau niður, þegar búið sé að auglýsa þau þrisvar, sé nokkurs konar Pílatusarþvottur og hefði ekki mikla þýðingu aðra en þá, að því yrði frestað að leggja þau niður, þangað til búið væri að auglýsa í þriðja sinn. En ég held, að það sé miklu alvarlegri hlutur, sem hefur gerzt með því að leggja læknishérað niður með lögum, heldur en það, að það eigi að afgerast með þremur auglýsingum, þegar menn vita, að læknaskortur er svo mikill, að litlar líkur eru til, að þessar þrjár auglýsingar beri árangur. Ég tel, að það eigi raunar ekki að leggja neitt af þessum læknishéruðum niður og sízt af öllu Suðureyrarlæknishérað, bæði sökum aðstöðu staðarins, þess að plássið er í örum vexti, þar eru um 600 manns að staðaldri að vetrinum, einmitt þegar plássið er hvað mest einangrað og Súgfirðingar hafa sýnt það í verki, að þeir hafa gert allt, sem þeim var skylt og mun meira til þess að búa vel að lækni og þannig undirstrikað það, að þeir telja sig ekki án læknis mega vera. Skal ég svo ekki hafa fleiri orð um þetta. En ég vil, að það sé skýrt, að ég tel það tilræði við hin fámennu læknishéruð að leggja þau niður með lögum og það sé algerlega ótímabært nú. Hverjum sem vill má finnast þetta undarleg afstaða, en þetta er mín afstaða. Hinu mótmæli ég, að ég hafi haft nokkur óþingleg ummæli um hæstv. ráðh. í minni fyrri ræðu, og tel því, að hann hafi rokið upp á nef sér að tilefnislausu.



Herra forseti. Sökum þess að hæstv. dóms– og heilbrmrh. er fjarverandi að embættisstörfum, þykir mér hlýða að segja nokkur orð, ekki sízt vegna ummæla hv. 2. þm. Austf. En ég vil taka það fram út af ummælum hv. síðasta ræðumanns, hv. 5. þm. Vestf., að við, sem hlýddum á umr. hér á dögunum, erum honum kannske ekki alveg sammála um, hver það hafi verið, sem fyrstur hljóp upp á nef sér í þessu máli. Út af fyrir sig hygg ég, að menn séu ekki svo mjög ósammála rökum hv. 5. þm. Vestf. í þessu máli, einkanlega varðandi læknissetur á Suðureyri, heldur hafi það frekar verið sá háttur, sem hann setti aths. sínar fram með og raunar einnig hv. 3. þm. Vestf., sem gerði það, að mönnum geðjaðist ekki fyllilega að þeirra málflutningi. En ég hef ekki heyrt neinn halda því fram hér, að þau rök, sem þeir hafa flutt fyrir því, að varhugavert sé að leggja niður læknissetur á Suðureyri, fái út af fyrir sig ekki staðizt. En það er aðalatriðið í þessum málflutningi. Hitt er í raun og veru, að því er mér hefur skilizt, aukaatriði. En hv. 2, þm. Austf., sem hér talaði, gaf fyllilega í skyn, að það væri af hálfu heilbrigðisstjórnarinnar, ráðh. eða landlæknis eða þeirra í milli og milli þeirrar nefndar, sem samið hefur þetta frv., meiri og minni klofningur. Hv. þm. sagði þetta ekki berum orðum, en það var erfitt að skilja ummæli hans á annan veg. Og eins gerði hann mjög mikið úr því, að vandræði hefðu aukizt, af því að menn hefðu ekki orðið við till. landlæknis, sem hann og hv. 3. þm. Norðurl. e. hefðu tekið upp á þinginu 1961 og 1962. Af því tilefni vil ég taka fram, að það hafa orðið æðimiklar sveiflur á læknisskortinum á þessu tímabili. Ég gegndi embætti heilbrmrh. árið 1962 og lengst af árið 1963 og á því tímabili var um stund svo ástatt, að það varð að stytta læknisskyldu kandidata, af því að ekki var hægt að benda þeim á viðhlítandi héruð úti á landi til þess að leysa þessa skyldu af hendi. Ég hef nú ekki staðreynt það á ný, en ég hygg, að það hafi að vísu ekki þótt fært að skipa þeim að fara í allra fámennustu héruðin, eins og Flateyjarhérað og héraðið norður á Ströndum, þau héruð, sem menn höfðu ekki fengizt í áratugum saman. En þar fyrir utan og í heild var ástandið á þessu tímabili lengst af svo, að það var ekki almennur læknaskortur úti á landi. Það kann að hafa verið erfitt að fá menn til þess að gegna embættunum til frambúðar, en það var hægt að fá menn til þess að gegna embættunum með því að halda fast við kandidatsskylduna og það var ekki hægt að sjá þeim fyrir störfum, og þess vegna varð að stytta þessa starfsskyldu. Hins vegar hefur ástandið svo versnað á ný og þess vegna er þessi löggjöf fram komin. Og til þess að leiðrétta allan misskilning, sem auðvelt var að leiða af orðum hv. 2. þm. Austf., þótt ég hyggi, að hann hafi ekki berum orðum sagt það, er rétt, að það sé alveg ljóst, að frv., eins og það nú er með till. um læknafækkun, er frá n. í heild, en sá böggull er ekki sérstaklega ofan á lagður af ríkisstj. eða heilbrigðisstjórninni, enda kom það alveg glögglega fram hjá hv. 5. þm. Vestf., að hann gerði sér þetta ljóst. Nú finnst mér, að menn geri allt of mikið úr þessu atriði varðandi læknafækkunina. Það er að vísu svo, að því er mér skilst, - þeir leiðrétti, sem betur vita, ef ég misskil, - að tvö héruð á til fulls að leggja niður samkv. þessu frv., en það eru einungis tvö, en þrjú eru aðeins lögð niður með fyrirvara. Það eru Suðureyrarhérað, Raufarhafnarhérað og Bakkagerðishérað og þau á ekki að leggja niður, fyrr en þau hafa verið auglýst laus til umsóknar þrisvar í röð með sömu kjörum og læknar njóta í læknishéruðum þeim, sem ræðir um í 6. gr., þ.e.a.s. með 11/2 launum, að því er mér skilst, og það er algerlega heimildarlaust að álykta eins og 2. þm. Austf. gerði, að þessum auglýsingum yrði hraðað svo, að það yrði auglýst þegar í stað, þannig að öll héruðin yrðu lögð niður upp úr miðju þessu ári, ef þetta frv. fengi sæmilega greiðan framgang. Hitt er miklu nær sanni og mundi undir öllum kringumstæðum verða lágmark þess tíma, sem hér kemur til greina, sem hv. 2. landsk. þm. sagði, þegar hann miðaði við heilt ár í þessu sambandi. Og vitanlega mundi verða hafður meiri hægagangur á, ef menn hefðu nokkra trú á því, að þessar auglýsingar bæru árangur vegna þeirra bættu kjara, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Það verður með þetta lagaákvæði eins og önnur að gera ráð fyrir því, að það séu góðir og skynsamir menn, hvað sem pólitískum ágreiningi líður, sem með valdið fari menn, sem vilja leysa þann vanda, sem vissulega er verið að reyna að leysa með þessu frv. og þeir, sem andmælum hafa haldið hér uppi, játa, að meginstefna frv. sé einmitt að reyna að leysa. Það er því með öllu ástæðulaust og verður að mótmæla því eindregið, að þessu ákvæði yrði framfylgt með þeim hætti, að það yrði í raun og veru einskis virði. Hitt get ég svo ósköp vel fallizt á, að með hliðsjón af þessu og öðrum ákvæðum, sem ég mun minnast á hér á eftir, sé það í raun og veru algert aukaatriði í þessu frv., hvort þessi læknishéruð verði nú þegar með ákvæðum þessa frv. með öllum þeim skilyrðum, sem sett eru, lögð niður eða heimilt að halda þeim um óákveðinn tíma. Ég sé ekki, að það skipti efnislega í raun og veru nokkru, og þess vegna finnst mér hér að langsamlega mestu leyti deilt um keisarans skegg. Og ég vil minna á, að í 7. gr. frv. er berum orðum tekið fram og það er full ástæða til að benda á það vegna ummæla bæði hv. 5. þm. Vestf. og hv: 2. þm. Austf., - það er berum orðum tekið fram í 7. gr., auk mjög víðtækrar heimildar, sem þar er veitt til þess að ráða 7 aðstoðarlækna héraðslækna og það mundi einnig koma þessum héruðum til góðs, með leyfi hæstv. forseta: „Auk þess skal heimílt að ráða aðstoðarlækni skemmri eða lengri tíma á tímabilinu frá 1. okt. til 31. maí á ári hverju í Flateyrarhéraði til að sitja á Suðureyri og í Norður- Egilsstaðahéraði til að sitja á Bakkagerði, enn fremur er heimilt að ráða aðstoðarlækni 4 mánuði á ári í Kópaskershéraði til þess að sitja á Raufarhöfn, enda hafi þessi héruð ekki verið skipuð samkv. 1. tölulið ákvæða laga þessara til bráðabirgða.“ Samkv. þessu ákvæði er í raun og veru ætlazt til þess, að það verði sérstakur læknir að vetrarlagi eftir sem áður, ef hann með nokkru móti fæst, á Suðureyri og í Bakkafirði og að sumarlagi, þegar mest er um að vera, á Raufarhöfn. Og ég verð að spyrja, eins og ég sé á hv. 5. þm. Vestf. að hann ætlar: Því er þá verið að gera ráðstafanir til þess að leggja héruðin niður? Ég tek undir það, að mér sýnist, að menn séu hér að deila algerlega um keisarans skegg.  „Flateyjarhérað, Djúpavíkurhérað og Bakkagerðishérað eru nú orðin svo fámenn, að ekki er til þess að hugsa, að læknir fáist þangað framar og hefur þeim undanfarin ár verið gegnt gegn hálfum launum af læknum þeirra héraða, sem nú er lagt til, að þau verði sameinuð.“ Svo vek ég sérstaklega athygli á næstu setningu: „Við skiptingu Kópaskershéraðs í Kópaskers- og Raufarhafnarhérað urðu bæði héruðin óútgengileg, enda hefur enginn læknir fengizt til að gegna þeim undanfarin ár nema báðum í senn og hafa læknarnir ekki talið vandkvæði á þeirri þjónustu. Ekki virðast heldur líkur til, að læknir fáist til að sitja á Suðureyri, sem hefur verið læknislaus um hríð. Hins vegar geta samgöngur við Flateyri verið örðugar í óveðrum á vetrum, þegar aðeins verður komizt á sjó, þó að sjóleið sé stutt. Rétt þykir, að þremur þessara staða, þ.e. Suðureyri, Raufarhöfn og Bakkagerði, verði veitt heimild fyrir sérstakri læknisþjónustu um tíma á ári hverju, bæði vegna aukins mannfjölda á vertíð og einangrunar staðanna (Suðureyrar og Bakkagerðis).“ Þarna er tekið tillit til og rætt um þau atriði, sem menn hafa hér sérstaklega verið að deila á og það er ekki hægt að neita því, að það eru vissar röksemdir, sem þarna eru fram færðar, ef það er rétt, sem þessir lærðu menn, sem um þessi mál hafa fjallað sökum embættis og þekkingar, fullyrða, að í hin smáu læknishéruð hafi menn ekki fengizt, eftir að þau voru gerð smá, en menn fáist í eitt stórt hérað. Þeir, sem vilja fólkinu í strjálbýlinu vel, í þessum smáu héruðum, þeir eiga að einbeita sér að því að hnekkja þessari fullyrðingu, þessari röksemd, sem þarna er sett fram, frekar en að vera með skens til stjórnarinnar, eins og sérstaklega hv. 2. þm. Austf, var með eða fullyrðingar að öðru leyti um það, að menn hafi ekki munað eftir því, að þessi héruð væru innilokuð, eins og báðir hv. þm. Vestf., sem töluðu hér s.1. fimmtudag, lögðu einkanlega ríka áherzlu á. Út af því, sem hv. 2. þm. Vestf. sagði hér áðan, þegar hann vitnaði til þess, sem gerzt hefði í Noregi, þá vil ég, - ég geri ekki lítið úr því fordæmi og það er vissulega mikilsvert fordæmi, - en þá er nauðsynlegt fyrir okkur til lærdóms, að við áttum okkur á því, hvað við getum af því lært, að heyra, hvað voru margir menn í þessu héraði í Noregi, sem reyndist svo erfitt að fá lækni til. Sagan er í raun og veru alveg gagnslaus, ef þetta fylgir ekki með. En hún er þó lærdómsrík fyrir okkur, vegna þess að hún sýnir, að það er ekki nóg að beina aðfinningum eða ádeilum að ríkisstj., heilbrigðisstjórn eða Alþingi í þessum sökum. Það verður líka að vekja almenningsálitið, að láta það leggja sinn þunga á læknana, að gera þeim ljóst, að þeir hafi skyldum að gegna í þessu efni og það er einmitt það, sem mér skilst að hafi verið gert í Noregi, ef ég skildi sögu hv. 2, þm. Vestf. rétt. Ég vil ekki fallast á það með hv. 5, þm. Vestf., að við eigum að segja skilyrðislaust, að við séum samþykkir afstöðu lækna, sem neita að starfa hér, vegna þess að þeir fái hærra kaup í Svíþjóð, en á Íslandi. Við skulum í fyrsta lagi muna það, að þetta læknisleysi er auðvitað ekki eingöngu á Íslandi. Skyldi það ekki vera svo, að íslenzku læknarnir fái störf vel launuð í Svíþjóð vegna þess, að þar sé læknisleysi líka á hinum afskekktari stöðum a.m.k.? Hitt veit ég með vissu og það var vitnað í það hér áðan, að í Stóra-Bretlandi er ástandið þannig, að þar er mjög erfitt að fá lækna víðs vegar í landinu og læknar þar sækja einkanlega vegna framhaldsnáms til Bandaríkjanna, og síðan ílendast þeir í Bandaríkjunum vegna læknaskorts þar, en Stóra–Bretland bjargast að mestu vegna þess, að ýmsir koma úr samveldinu til náms um skemmri eða lengri tíma og ílendast eitthvað í Bretlandi, áður en þeir hverfa heim til sín, sumir e.t.v. ílendast þar fyrir fullt og allt, þá sennilega líka vegna þess, að eins og Bandaríkjamenn borga Bretum, betur en Bretar, þá borga Bretar, betur en samveldislöndin. Svíar í sínum læknaskorti borga betur en við. En þegar talað er um þau laun, sem menn fá, þá verður að miða við það þjóðfélag, sem mennirnir lífa í og hvort þeir fá í raun og veru betri afkomu, svo að við tölum ekki um lífshamingju, með því að hverfa í annarlegt þjóðfélag, þar sem allt aðrar kröfur eru gerðar og kostnaður margvíslega meiri og með öðrum hætti en við þekkjum til. Þetta er í raun og veru með öllu ósýnt og ósannað. Áður en við förum að segja: Við mundum í sporum verkfræðinga og lækna hegða okkur eins og þeir og heimta í krónutölu sambærileg laun við það, sem þeir a.m.k. í einstökum tilfellum geta fengið í öðrum stærri og auðugri löndum, - verðum við þá ekki að fara að heimta gjöld af þessum mönnum fyrir þeirra menntun? Í Bandaríkjunum a.m.k., þangað sem sumir þeirra hafa farið og dansa í kringum gullkálfinn, er það þannig, að menntunin, þ. á m. háskólamenntunin, er ekki ókeypis eins og á Íslandi og þessir menn koma með stórkostlegar skuldir á bakinu eða stórkostlegar kvaðir á sínu foreldri og ættingjum að loknu háskólanámi, sem menn á Íslandi yfirleitt nú á dögum þurfa ekki að gera. Má vissulega líta á það ekki síður en hitt. Og við erum vissulega ekki svo efnaðir, að við höfum ástæður til þess að halda hér uppi læknaskóla fyrir menn í 7–8 ár með ókeypis kennslu eða láta verkfræðingum í té í nokkur ár ókeypis kennslu og láta þá síðan hlaupa úr landi eða setja okkur stólinn fyrir dyrnar, án þess að segja fyrst við þá ungu pilta: Viljið þið skuldbinda ykkur eða taka á ykkur þær almennu þjóðfélagskvaðir, sem því fylgja, að þjóðfélagið hér heldur uppi ókeypis háskólanámi ykkur til handa, veitir ykkur ekki aðeins ókeypis kennslu, heldur stórkostlega námsstyrki, ykkur til hjálpar og heldur uppi þannig þjóðfélagi, að þið samfara ykkar námi getið kostað ykkur að mestu? Eins og ég segi, koma langflestir nú á dögum skuldlausir eða skuldlitlir frá námi, ef þeir eru einhleypir alla sína skólatíð. Að þessu leyti er Ísland nú á dögum nálega einstætt í heiminu, og þeir ungu menn, sem vilja flytjast úr landi og setjast að annars staðar, ættu vissulega að taka þetta með í reikninginn, áður en þeir ofan á þessa þeirra miklu fyrirgreiðslu, sem hefur gert þeim mögulegt að fá sitt nám, heimta af okkur ósambærileg kjör við það, sem við getum veitt öðrum okkar þjóðfélagsþegnum.