Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þess skal getið að í upphafi næsta fundar, að loknum þessum fundi, mun fara fram utandagskrárumræða sem standa má í hálftíma. Hún fer fram að beiðni hv. 8. þm. Reykn., Ólafs Ragnars Grímssonar, og er um sjávarútvegssamning við Evrópubandalagið.

Hæstv. forseti. Á sl. sumri fóru fólki að berast allharkalegir reikningar frá Húsnæðisstofnun ríkisins ef greiðslur af húsnæðislánum höfðu ekki borist innan þriggja mánaða. Þá barst greiðsluáskorun sem ekki var annað en beiðni um að menn greiddu afborgun sína, en sú greiðsluáskorun kostaði 4.500 kr., með virðisaukaskatti 5.603 kr. Engu skipti hvort skuldin var há eða lág. Við þetta bættust að sjálfsögðu aukavextir. Svo dæmi sé tekið var afborgun að upphæð 10.801,50 kr. með gjalddaga 1. maí sem greidd var 1. sept. orðin 17.389,00 kr. og greiðandi sem greiddi þá af þremur slíkum bréfum varð því að greiða um 22 þús. kr. í sekt. Eftirstöðvar allra bréfanna í þessu tilviki náðu ekki 1 millj. kr. Vissulega ber fólki að greiða skuldir sínar á gjalddaga. En hrjáðir íbúðakaupendur létu í þessu tilviki bankaskuldir ganga fyrir. Það hefur þó vísast verið óráðlegt því að hér er um að ræða mun harðari sektir en bankar leyfa sér að leggja á fólk. Ég leitaði upplýsinga hjá stofnuninni og sýndi raunar hæstv. félmrh. eina slíka greiðsluáskorun og stuttu seinna eða 19. okt. sl. birtist frétt í Dagblaðinu þar sem tilkynnt er að þessu hafi verið breytt að hluta. Þar segir m.a.: ,,Á stjórnarfundi Húsnæðisstofnunar á fimmtudag voru tilkynntar breytingar á gjaldi vegna greiðsluáskorana frá stofnuninni. Verður gjaldendum 1. maí gjalddagans aðeins gert að greiða fyrir greiðsluáskorun af tveimur bréfum en ekki fleirum.`` Og hér segir áfram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Að sögn Sigurðar E. Guðmundssonar, forstjóra Húsnæðisstofnunar, kemur þessi breyting þeim til góða sem hafa fleiri en tvö skuldabréf frá stofnuninni á sínum eignum. Hann sagði að ekki væri óalgengt að húseignir hefðu allt að fimm til sex skuldabréf frá Húsnæðisstofnun á einni eign. Staða þeirra sem hafa tvö bréf á eign verður óbreytt. Greiðsluáskorunargjald er sett á þremur mánuðum eftir gjalddaga.`` Eins og ástandið er nú í þjóðfélaginu má búast við að æ erfiðara reynist að standa í skilum við stofnunina en þau hafa raunar verið ótrúlega góð. Þessar innheimtuaðgerðir hjóta að vekja spurningar um eftir hvaða reglum sé farið við ákvarðanir um þær og því hef ég leyft mér að bera fram fsp. um það á þskj. 173 sem hjóðar svo, með leyfi hæstv. forseta, og ég bið hæstv. félmrh. að svara þeim: ,,1. Hvenær var ákveðið að leggja sérstakt gjald á skuldara fyrir greiðsluáskorun? Hver tók þá ákvörðun og hvenær tók ákvörðunin gildi? 2. Hvers vegna var síðan tekin ný ákvörðun um að gjaldið legðist aðeins á tvö bréf? Hver tók þá ákvörðun og hvenær tók hún gildi? 3. Er það skilyrði að bréfin séu greidd á sama gjalddaga eða er miðað við ársgreiðslur?``

Virðulegi forseti. Forsaga þessa máls er sú að fyrri hluta árs 1990 tók Húsnæðisstofnun sjálf að annast innheimtu vanskilalána. Áður hafði veðdeild Landsbanka Íslands annast þetta fyrir stofnunina. Gjaldskrá stofnunarinnar tók mið af því að jafna niður á skuldara sérstökum kostnaði vanskila, t.d. vegna búsetu. Áður var verulegt ósamræmi í greiðslum eftir búsetu. Skuldarar af landsbyggðinni báru lögfræðikostnað og útlagðan ferðakostnað vegna uppboðsmeðferðar en skuldarar á höfuðborgarsvæðinu ekki ef skil voru gerð fyrir þriðja uppboð. Í maí sl. tilkynnti umboðsmaður Alþingis í bréfi að stofnuninni væri ekki stætt á að haga gjaldtöku við vanskilainnheimtu þannig að taka mið af gjaldskrá Lögmannafélags Íslands og jafna niður kostnaði vegna vanskila í einstökum tilfellum. Fram kemur í áliti umboðsmanns Alþingis að Húsnæðisstofnun hafi heimild til að fá endurgoldinn þann kostnað sem stafar af eðlilegum og réttmætum ráðstöfunum stofnunarinnar við innheimtu lána sem eru í vanskilum við sjóði sem undir stofnunina heyra. Sá lagagrundvöllur sem stofnunin hefur til innheimtu gjalda í þessu sambandi er sú almenna réttarregla að kröfuhafi geti krafið skuldara um þann kostnað sem stafar af réttmætum aðgerðum til innheimtu kröfu vegna vanskila þannig að kröfuhafi verði skaðlaus. Lagastofnun Háskóla Íslands skilaði einnig í júní sl. álitsgerð fyrir Húsnæðisstofnun ríkisins og taldi að Húsnæðisstofnunin gæti látið semja gjaldskrá vegna innheimtu vanskilaskulda og eðlilegt sé að miða við að stofnunin verði í meginatriðum skaðlaus. Álit umboðsmanns leiddi til þess að fram fór gagnger endurskoðun á innheimtumálum stofnunarinnar. Leiddi hún til þess að framkvæmdastjóri hennar tók ákvörðun um gjaldskrá stofnunarinnar með hliðsjón af áliti umboðsmanns Alþingis. Auglýsing um gjaldskrá vegna vanskilainnheimtu var síðan birt í Lögbirtingablaðinu hinn 31. júlí 1992 og tók þegar gildi. Var þar m.a. kveðið á um greiðslu fyrir sendingu greiðsluáskorunar sem send er fyrir sérhvert skuldabréf í vanskilum. Var ekki talið fært að hafa annan hátt á. Stafaði það m.a. af því að í framangreindu bréfi umboðsmanns er það talið grundvallaratriði að hver og einn beri sinn kostnað af vanskilum og eigi sé heimilt að jafna honum út á aðra, þar með t.d. að sá sem er í litlum vanskilum verði látinn bera kostnað fyrir þann sem er í meiri vanskilum, né heldur að sá sem býr í þéttbýli sé látinn taka á sig kostnað vegna ferða lögmanna til þess sem býr víðs fjarri í dreifbýli. Spurt er hvers vegna hafi verið tekin ný ákvörðun um að gjaldið legðist einungis á tvö bréf. Ástæðan er sú að fram kom mikil óánægja hjá þeim sem voru með mörg skuldabréf í vanskilum. Lán úr Byggingarsjóði ríkisins voru oft greidd út í tveimur til þremur hlutum og því geta verið tvö eða fleiri skuldabréf sem þarf að greiða á gjalddaga en tilheyra í raun sama láninu. Eins og áður hefur verið vikið að er það álit umboðsmanns að grundvallaratriði sé að hver og einn beri sinn kostnað af vanskilum og ekki sé hægt að jafna honum út á aðra. Af þessum sökum töldu stjórnendur Húsnæðisstofnunar ekki fært annað en að leita leiða til að leysa málið. Niðurstaðan varð sú að miða skyldi við tvö skuldabréf þar sem útreikningar sýna að rétt rúmlega tvö skuldabréfalán frá stofnuninni hvíla að meðaltali á hverri íbúð sem veðsett er fyrir lánum frá henni. Ákvörðun þessa tók framkvæmdastjóri stofnunarinnar og tilkynnti hana á fundi húsnæðismálastjórnar hinn 15. okt. sl. Fyrir liggur að vegna þess verður stofnunin fyrir tekjutapi er nemur 10,9 millj. kr. Ákvörðunin er afturvirk frá gildistöku gjaldskrárinnar hinn 31. júlí sl. Rétt er að vekja athygli á því að hún varðar eingöngu þann lið gjaldskrárinnar sem fjallar um sendingu greiðsluáskorunar. Eftir sem áður verður skuldari að greiða allan kostnað vegna vanskilainnheimtu eftir atvikum, svo sem til ríkissjóðs. Í þriðja lagi er spurt: Er það skilyrði að bréfin séu greidd á sama gjalddaga eða er miðað við ársgreiðslur? Gjaldtaka fyrir sendingu greiðsluáskorunar miðast að hámarki við tvö skuldabréf á hverjum gjalddaga. Þetta fyrirkomulag miðast þannig við fjölda skuldabréfa í vanskilum á hverjum gjalddaga þannig að ef viðkomandi er með fjögur skuldabréf í vanskilum sem eru með mismunandi gjalddaga þarf að greiða gjald fyrir greiðsluáskorun vegna þeirra allra. Ég vænti þess, herra forseti, að ég hafi með þessu svarað öllum atriðum fsp.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir þetta svar. En mér þykir það satt að segja með hreinum ólíkindum því að þessar greiðsluáskoranir sem ég er að tala um bera svo sem engan kostnað í sér, póstgjald í hæsta lagi. Hér er um að ræða prentuð bréf sem einhverjar tölur eru fylltar inn í. Sá sem sendir bréfið er þegar búinn að skrifa undir það, það er sem sagt fjölritað svo að hér er ekki um neinn kostnað að ræða. Þetta er auðvitað bara tekjustofn fyrir stofnunina. Og leyfi mér að spyrja hæstv. ráðherra sem talar nú um tekjutap. Var þetta gróðafyrirtæki innan stofnunarinnar? Hagnaðist stofnunin á vanskilum? Auðvitað borga allir sem skulda vexti af skuldum sínum og það mótmælir því ekki nokkur maður. En það er ansi hátt gjald fyrir eitt lítið bréf til að minna menn á að þeir megi nú fara að borga bréf þegar dálítill tími er liðinn frá gjalddaga, að greiða fyrir það 5.600 kr. án tillits til hver skuldin er. Í þessu tilviki var hér um mjög lágar skuldir að ræða, enda lág lán upphaflega. Nú vitum við það að við öll sem erum með húsnæðisstofnunarlán að þau færast upp og framreiknast þannig að stofnunin er ekki að tapa neinu á okkur nema síður sé. Var það virkilega ætlunin að græða á fátækum íbúðakaupendum og húsbyggjendum með því að finna tekjustofn innan stofnunarinnar? Ég lýsi furðu minni yfir þessu. Ég var ekki að spyrja um þá sem komnir eru að lögfræðikostnaði og ferðalögum lögfræðinga út á land né nauðungarsölu. Það gilda aðrar reglur um það sem einnig er sagt frá í þessari umræddu grein að þar verða menn að greiða þúsundir kr. En áður en að því var komið, þá var farið að skattleggja fólk á þennan hátt og ég vil nú spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki væri eðlilegra að stofnunin næði jafnvægi í lánum og í greiðslum og innheimtu og skuldum með eðlilegum vöxtum heldur en vera að búa til einkatekjustofn innan stofnunarinnar. Ég á enn þá eftir að fá skýringu á af hverju nú er skattur af tveimur bréfum en þá ekki þremur ef þau eru þrjú. Og hvers konar geðþóttaákvarðanir eru þetta innan stofnunarinnar? Ráðherra talar eins og hún hefði hvergi komið nálægt þessu. Og ég spyr: Var hún ekki spurð?

Virðulegi forseti. Nei, ráðherra var ekki spurður um hvernig staðið skyldi að þessari innheimtu. Húsnæðisstofnun taldi það vera í sínum verkahring að ákveða það. Hv. fyrirspyrjandi lætur að því liggja að hér sé um tekjustofn fyrir stofnun að ræða og að hér sé einhver gróðalind á ferðinni. Hér er einungis um það að ræða að tekið er gjald til að standa undir greiðslum vegna vanskilanna. Og þar sem hv. þm. hélt því fram fyrr í þessari umræðu að hér sé um harðari sektir að ræða heldur en ef um væri að ræða skuldir í bönkum, þá vil ég leyfa mér að efa það. Þessar greiðsluáskoranir eru sendar þremur mánuðum eftir að skuldin fellur í gjalddaga og ég er hrædd um það að í bönkunum sé gripið fyrr til aðgerða. Ég hef einmitt látið taka saman fyrir mig mismun á þessum kostnaði annars vegar vegna vanskila hjá Húsnæðisstofnun og hins vegar vegna vanskila í bönkum sem þá er greidd samkvæmt gjaldskrá Lögmannafélagsins. Það kemur í ljós að ef við tökum t.d. 100 þús kr. sem eru í vanskilum og um er að ræða tvö lán, þá er kostnaður 11.200 kr. hjá Húsnæðisstofnun en 21 þúsund ef um er að ræða innheimtu samkvæmt gjaldskrá Lögmannafélagsins. Ég held því að það sé nú of mikið að fullyrða að það séu harðari sektir ef um er að ræða vanskil hjá Húsnæðisstofnun en hjá bönkum.


             Hv. þm. er nú þegar búin að tala tvisvar og ekki er gert ráð fyrir . . .

Má ég þá bera af mér sakir? Vegna þess að ég þarf að leiðrétta misskilning ráðherrans á því sem ég sagði.

Hv. 14. þm. Reykv. óskar að bera af sér sakir, þó að forseti skilji nú ekki hvað það er.

Hæstv. forseti. Ég hlýt að fá leyfi til að segja hæstv. ráðherra að bankarnir eru einfaldlega ekkert farnir að senda neinar greiðsluáskoranir innan þriggja mánaða vegna almennra skuldabréfa. Bankarnir eru satt að segja miklu mildari í innheimtu heldur en Húsnæðisstofnun ríkisins og lögmannakostnaður kemur ekki á bankabréf fyrr en eftir 6 eða 12 mánuði hjá almennum viðskiptavinum sem ekki hafa verið uppvísir að meiri háttar fjársvikum þannig að eftir stendur að það eru þyngri kvaðir settar af hálfu Húsnæðisstofnunar heldur en bankanna.

Hæstv. forseti. Árið 1990 féll út í húsnæðislánakerfinu lánaflokkur um útrýmingu á heilsuspillandi húsnæði. Síðan það gerðist er hópur fólks utan við alla lánsmöguleika í húsnæðislánakerfinu. Hér er átt við fólk sem býr á lögbýlum í sveitum, hefur ekki nægar tekjur til að komast inn í húsbréfakerfið og lögum samkvæmt er ekki hægt að byggja félagslegt húsnæði á lögbýli. Ég veit nokkuð mörg dæmi um barnmargar fjölskyldur í sveit sem búa í ónýtu, heilsuspillandi húsnæði, þurfa að byggja en eru utangarðsmenn samkvæmt lögum og reglum Húsnæðisstofnunar. Ég spyr því hæstv félmrh.: Hvernig hyggst hún opna þessu fólki leið inn í húsnæðislánakerfið? Hyggst hún tryggja rétt eigenda eða ábúenda lögbýla í sveitum til félagslega húsnæðislánakerfisins eða verður á ný opnaður sérstakur lánaflokkur á kjörum félagslega kerfisins til útrýmingar á heilsuspillandi húsnæði í sveitum?

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég nefna að þeir sem geta sótt um lán til félagslegra íbúða eru sveitarfélög eða félagasamtök. Framkvæmdaraðilar hafa kaupskyldu og síðan forkaupsrétt þegar íbúðir koma til endursölu. Endursöluíbúðum skal síðan ráðstafa til þeirra í sveitarfélaginu sem mesta þörf hafa fyrir aðstoð í húsnæðismálum. Í sumar kom á mitt borð erindi frá sveitarfélagi sem vildi aðstoða bónda á lögbýli sem býr við mjög lélegar húsnæðisaðstæður með því að byggja félagslega íbúð á jörðinni á vegum sveitarfélagsins. Við athugun á umsókninni kom í ljós að óframkvæmanlegt er að veita félagsleg íbúðarlán vegna lögbýla þar sem jörðin fylgir með. Reglur félagslega húsnæðislánakerfisins um t.d. innlausn og endursölu komu í veg fyrir að hægt sé að byggja félagslegar íbúðir á eignarjörðum eða bújörðum vegna samhengis íbúðar og atvinnustarfsemi á bújörðum og skyldu til að hýsa jörð samkvæmt ábúðarlögum. Í sumar fól ég nefnd á vegum félmrn. sem falið var að meta reynsluna af lögum nr. 70/1990, um félagslegar íbúðir, að taka til athugunar möguleika á því að veita félagsleg íbúðarlán til fólks á lögbýlum. Nefndin mun skila mér tillögum á næstunni. Flest bendir til að breyta þurfi lögunum og hugsanlega gera undanþágu varðandi kaupskyldu sveitarfélags í þessu sambandi. Ég mun þegar tillögur nefndarinnar liggja fyrir taka ákvörðun um frekari aðgerðir í þessu efni og ég vil láta það koma fram að ég tel mikilvægt að fólk í sveitum sitji við sama borð og þéttbýlisfólkið hvað varðar möguleika í húsnæðiskerfinu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. bæði það viðhorf sem kom fram í ræðu hennar og þá vinnu sem þegar er komin í gang og vil hvetja til þess að þeirri vinnu ljúki sem fyrst því að það er auðvitað óþolandi óréttlæti að einhver hópur sé utan við alla lánsmöguleika hjá Húsnæðisstofnun ríkisins.

Hæstv. forseti. Íslendingar gengu í fararbroddi fyrir öðrum þjóðum í stuðningi við sjálfstæðisbaráttu Eystrasaltslandanna og var sá stuðningur tvímælalaust mikilsverður. Á vettvangi Norðurlandaráðs var fylgst vel með málefnum þessara þriggja þjóða við botn Eystrasaltsins þó að skoðanir væru nokkuð skiptar um atburðarás aðgerða. Þegar þessum þjóðum hafði tekist að losa sig undan yfirstjórn fyrrum Sovétríkjanna ríkti einhugur um að styðja þau í hvívetna, jafnvel var talað um aðild þeirra að Norðurlandasamstarfi. Fulltrúum var boðið til þinga Norðurlandaráðs og sendiráð opnuð í þessum löndum. Allt var þetta gott og rétt þó að segja megi að nokkurs offars hafi gætt á stundum. En enginn deildi um rétt þessara þjóða til sjálfsstjórnar. Ljóst er að mörg vandamál eru til staðar í þessum löndum, ekki síst vegna flutninga fólks af rússnesku þjóðerni til þeirra í lok heimsstyrjaldarinnar. Sú sambúð hefur verið öllum erfið eins og ævinlega er þegar sigurvegarar styrjalda skipta með sér löndum og þjóðum. Og nú eru liðin nær 50 ár svo væntanlega gera allir kröfu til að búa áfram þar sem þeir hafa alið aldur sinn. Nú hafa borist fréttir um óbilgjarna meðferð þessara innflytjenda sem hvorki kusu sjálfir að flytjast til þessara landa endur fyrir löngu, né geta farið aftur. Brottflutningur herja er annað vandamál en hermenn og fjölskyldur þeirra hafa búið í löndunum í áratugi og eru fjölmargir þeirra komnir á eftirlaun og hafa ekki annað að hverfa. Mál þessi eru vitanlega bæði efnahagsleg og tilfinningaleg vandamál sem auðvelt er að skilja, en ljóst er að alvarleg vandkvæði eru á borgaralegum réttindum þessa fólks eftir að ríkin urðu sjálfstæð. Eflaust er freistandi að svara því til að borgaraleg réttindi þeirra sem lönd þessi byggðu fyrir stríð hafi verið virt að vettugi en það leysir ekki vandann 50 árum seinna. Sendinefnd Alþingis, sem nýlega sat þing Sameinuðu þjóðanna, efndi til fundar með fulltrúum þessara landa og sátu hann fulltrúi frá Eistlandi og Lettlandi. Skýrðu þeir stöðu mála í löndum sínum en óneitanlega kom fram mikill munur á afstöðu þessara einstaklinga til borgaralegra réttinda. Var ljóst að Eistlendingar eru lengra komnir í mótun afstöðu til þessara óvelkomnu samborgara en Lettar. Við lögðum á það áherslu að Íslendingar hlytu að vænta þess að friðsamleg lausn fyndist sem samboðin væri frjálsu samfélagi og bentum á uggvænlegt ástand í öðrum löndum Evrópu. Ástæðan fyrir fsp. minni er sú að það leynist engum að svo erfiðar tilfinningar eru þarna á ferðinni að illa gæti farið. Norðurlandaþjóðir hafa með beinum afskiptum og aðstoð við þessi ríki tekið á sig nokkra ábyrgð á framvindu mála í ríkjunum og ég tel það skyldu okkar allra að gera allt sem í okkar valdi stendur til að koma í veg fyrir að hörmungar á borð við það sem áður hefur gerst endurtaki sig. Fsp. sem er til samstarfsráðherra norrænna málefna um mannréttindi í Eystrasaltsríkjunum er á þskj. 195 og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,1. Hefur norræna ráðherranefndin vakið athygli yfirvalda í Eystrasaltsríkjunum á ólíkum viðhorfum Norðurlandaþjóða annars vegar og í Eystrasaltsríkjunum hins vegar til borgaralegra réttinda íbúanna, t.d. réttinda til þátttöku í almennum kosningum? 2. Telur ráðherranefndin ástæðu til að kynna sér þessi mál með tilliti til fyrirhugaðrar samvinnu Norðurlandaþjóða og Eystrasaltsríkjanna og verulegra fjárframlaga sem Norðurlandaþjóðir hyggjast leggja fram til að styrkja tvíhliða samvinnu?``

Virðulegi forseti. Norræna ráðherranefndin veitir reglulega styrki til ýmissa samstarfsverkefna sem hafa það að markmiði að efla og þróa lýðræðiskerfi í Eystrasaltsríkjunum og Austur-Evrópu enda er hér um að ræða forgangsmál í verkefnaáætlun ráðherranefndarinnar. Á árinu 1991 var m.a. veittur styrkur til námsstefnu vísindamanna sem bar heitið ,,Democracy in Theory and Practice``. Þessi ráðstefna var í umsjá norrænu nefndarinnar um þjóðfélagsrannsóknir. Enn fremur hlaut mannréttindanefnd sem kennd er við Helsingfors styrk til að halda námsstefnu um mannréttindi með þátttöku fulltrúa frá norrænum ríkjum og Eystrasaltsríkjum. Norræna blaðamannamiðstöðin í Árósum hefur fengið fjárstuðning frá ráðherranefndinni til að halda námskeið fyrir blaðamenn í öllum Eystrasaltsríkjum til þess að styðja þar lýðræðisviðleitni með aðstoð fjölmiðla. Í verkefnaáætlun norrænu ráðherranefndarinnar fyrir Eystrasaltsríkin og Austur-Evrópu sem var endurskoðuð 1992 var hálfri milljón danskra króna ráðstafað sérstaklega til samvinnu þjóðþinga og gagnkvæmra þingmannaheimsókna milli Eystrasaltsríkja og Norðurlanda, m.a. til þess að miðla norrænni reynslu af lýðræðisstarfi til kjörinna fulltrúa í þessum ríkjum. Í því styrkjakerfi sem nýverið hefur verið eflt og gefur embættismönnum í Eystrasaltslöndum kost á að starfa um skeið á Norðurlöndunum hefur þörfin á samvinnu um ýmiss konar lögfræðileg efni þótt vera einna brýnust. Ekki síst að því er varðar alþjóðarétt. Svarið við þessari spurningu er því að með beinum hætti hefur norræna ráðherranefndin ekki formlega vakið athygli yfirvalda, enda væri það kannski túlkað sem óeðlileg afskipti af innanlandsmálum þeirra, þó að í samtölum við einstaka fulltrúa þessara ríkja hafi þessi mál að sjálfsögðu borið á góma. Varðandi seinni lið fsp. eru raunar ekki efni til þess af hálfu ráðherranefndarinnar að leggja mat á það hvernig staðið er að því tvíhliðasamstarfi sem tekist hefur og er í gangi milli einstakra Norðurlanda og einstakra Eystrasaltsríkja eða allra sameiginlega þannig að um það er af hálfu ráðherranefndarinnar ekki meira að segja.

Virðulegi forseti. Þessi fsp. snertir málefni sem er til meðferðar á þingi Evrópuráðsins þar sem ýmsir þingmenn sitja af hálfu Alþingis og fjalla um þessi mál, mannréttindamál í Eystrasaltsríkjunum og m.a. þessa spurningu um borgararéttindi. Ég get ekki tekið undir það með hv. fyrirspyrjanda að það sé um óbilgjarna meðferð á þeim málum að ræða í þessum ríkjum, Eistlandi og Lettlandi. Þvert á móti finnst mér að þar sé verið að leita leiða með skynsamlegum hætti til þess að leysa mjög viðkvæmt og vandmeðfarið mál með því að þessi nýfrjálsu ríki þurfa að veita hundruð þúsunda manna borgaraleg réttindi, manna sem komu inn í löndin án þess að það væri með eðlilegum hætti. Mér finnst að þarna sé ekki um neina óbilgirni að ræða, þvert á móti tilraunir til þess að leysa með viðunandi hætti þetta mikla vandamál. Það er alveg ljóst að á vettvangi Evrópuráðsins getur Ísland látið þetta mál til sín taka.

Virðulegi forseti. Hér er hreyft mjög flóknu máli og vandmeðförnu sem varðar framtíðarskipan ríkjanna við Eystrasalt, hinna nýfrjálsu ríkja þar. Það er augljóst mál, eins og fram kom í máli hv. 3. þm. Reykv., að það er ákaflega erfitt og engan veginn auðhlaupið að því að skipa þessum málum með skynsamlegum hætti. Það sem blasir við er það einfaldlega að til þessara ríkja voru fluttir hópar fólks af ólíku þjóðerni sem vissulega skapaði ákveðna --- ekki vil ég segja ógnun, en skapaði auðvitað mikla óvissu fyrir framtíð þessara nýfrjálsu ríkja. Ég vil í þessu sambandi, af því að hér var sérstaklega nefndur þáttur Eistlands, benda á að Eistland hafði mjög frjálslynda innflytjendalöggjöf. Þjóðir hafa kosið að skipa þessum málum með lagasetningu og ég tel að það sé mjög ofmælt að segja sem svo að það hafi ríkt óbilgirni í garð þessara þjóða og þjóðabrota sem hafa sest að í þessum ríkjum. Ég held það sé mjög margt sem bendir fremur til þess að þjóðir Eystrasalts hafi sýnt þeim þjóðum og því fólki sem hefur flust til landa þeirra býsna mikið umburðarlyndi.

Virðulegur forseti. Þau mál sem hér eru rædd voru til umræðu í efnahagsnefnd Norðurlandaráðs sem hélt fund í Riga í Lettlandi í lok septembermánaðar. Þar áttum við fund með sendiherrum Norðurlanda í Riga og fulltrúum þeirra og þar kom fram að þeir fylgdust náið með þessum málum og hefðu af þeim verulegar áhyggjur hvernig staðan væri og þannig hefur þetta verið til umræðu á vettvangi Norðurlandaráðs, þingmannahluta þess. Hér er, eins og fram hefur komið, um afar viðkvæmt mál að ræða sem eðlilegt er og eflaust vandmeðfarið. Við hljótum að hafa fullan skilning á sjónarmiðum Eystrasaltsríkjanna sem búa við þau ókjör að þangað hafi verið flutt hundruð þúsunda fólks frá Sovétríkjunum, Rússlandi sérstaklega, á þeim tíma sem þessi lönd voru hernumin. Það er yfirgnæfandi meiri hluti Rússar á sumum svæðum, t.d. í Eistlandi, og skapar þetta auðvitað mikla ólgu og mikil vandamál. Þetta vandamál er ekki síður spurning um það hvernig Eystrasaltsríkjunum tekst að tryggja sig og sjálfstæði sitt í sessi í reynd með því að vinna sig út úr þessu og Íslendingar eiga auðvitað að leggjast á sveif með að þetta fái sem farsælasta lausn.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu mál sem er flókið og vandmeðfarið og erfitt að gera grein fyrir í mjög stuttu máli en ég vil þó láta það koma fram vegna þess að hv. fyrirspyrjandi gat um fund sem þingmenn á þingi Sameinuðu þjóðanna áttu með fulltrúum Eistlendinga og Letta, að í þeim gögnum sem þar voru lögð fram, sem voru ítarleg og voru lögð fram af hálfu Eistlendinga, þá kom ekki fram að þar væri um að ræða neina óbilgjarna meðferð á innflytjendum eða mönnum sem ekki nytu fullra ríkisborgararéttinda í Eistlandi, heldur var þar mjög skilmerkilega skýrt út hvernig meiningin væri samkvæmt þargildandi lögum að ganga í það að veita mönnum ríkisborgararéttindi og hvað menn þyrftu að gera og á hvaða grundvelli það sem gera þyrfti til að öðlast ríkisborgararéttindin. Það var einnig getið um það áðan að ósamræmi væri í afstöðu Letta annars vegar og Eistlendinga hins vegar til þessa máls. Það er kannski fullmikið sagt. Það sem rétt er í þessu máli er það að Eistlendingar hafa þegar gengist fyrir lagasetningu í þessum efnum en löggjöf er í undirbúningi af hálfu Letta og mun hún fara, að því er þeir tjáðu okkur, inn á sömu brautir þó þar verði e.t.v. um annan frest að ræða heldur en gildir í lögum hjá Eistlendingum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. samstarfsráðherra um norræna samvinnu fyrir svör hans og þeim hv. þm. sem tekið hafa til máls og bætt við upplýsingum í þessu máli. Það er fagnaðarefni að Evrópuráðið lætur þetta mál til sín taka. Við fylgjumst daglega með ótíðindum frá Evrópu. Við höfum horft upp á ósköpin í júgóslavnesku ríkjunum eða ríkjum fyrrverandi Júgóslavíu og við höfum verulegar áhyggjur af ástandinu í Þýskalandi þessa dagana. Það er því full ástæða til fyrir þjóðþing Evrópuþjóða að fylgjast grannt með þróun mála því það eru ekki gleðitíðindi sem berast af meginlandi Evrópu þessa dagana. Þeir nágrannar okkar í Eystrasaltslöndunum hafa vissulega átt stríða daga síðustu áratugi og eins og ég gat um áðan er auðvitað ekkert skrýtið þó að þar séu á ferðinni miklar tilfinningar við það að ríkin verða frjáls. Ég vil þakka hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni fyrir að upplýsa að sendiherrar Norðurlandanna í þessum ríkjum hafa áhyggjur. Það sannfærir mig um að áhyggjur mínar hafa við rök að styðjast. Ég vil biðja menn lengstra orða að gera mér ekki upp einhverjar skoðanir á þeim málum. Mér er fullljóst að þarna er um mjög vandmeðfarin og erfið mál að ræða, en það tekur ekki frá okkur ábyrgðina á því að reyna að gera allt það sem við getum til þess að þarna megi fara farsællega. Hv. 5. þm. Norðurl. e. sem var á umræddum fundi upplýsti hér réttilega að Eistlendingar eru lengra komnir í setningu löggjafar og ég held að við getum verið sammála um að það hefur verið talsverður blæbrigðamunur á málflutningi a.m.k. þessara tveggja fulltrúa Eistlands og Lettlands. Tími minn er útrunninn og ég hefði viljað segja miklu meira um þetta mál, en ég vil þakka hv. þingmönnum fyrir að taka þátt í þessari umræðu og tel mig ekki hafa farið erindisleysu ef þessi fsp. má verða til þess að við fylgjumst grannt með þróun þessara mála í Eystrasaltsríkjunum hvarvetna þar sem við eigum aðgang að.

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt hjá þeim hv. þm. sem tekið hafa þátt í þessari stuttu umræðu að hér er um viðkvæmt og vandmeðfarið mál að ræða, en ég vil aðeins ítreka að með margvíslegum hætti og óbeinum hætti hefur Norðurlandaráð gert ráðstafanir og gerir ráðstafanir til þess að efla, styðja og styrkja lýðræðisþróunina í þessum löndum án þess að ráðherranefndin eða Norðurlandaráð hafi með formlegum eða beinum hætti gert þar athugasemdir við enda held ég að það skipti ekki höfuðmáli, heldur sé miklu mikilvægari sá óbeini og mikli stuðningur sem veittur er.

Virðulegur forseti. Þann 2. maí 1988 fór fram í sameinuð þingi umræða utan dagskrár um plútonflutninga frá Evrópu til Japans, loftleiðis. Þar sameinaðist Alþingi í mótmælum við fyrirætlanir um þessa ráðgerðu flutninga, loftleiðina frá Frakklandi eða Bretlandi til Japans á árunum upp úr 1990 og utanrmn. Alþingis ályktaði um málið. Það komu mótmæli víðar að á þeim tíma. Í framhaldi af þessu lögðu japönsk stjórnvöld niður áform um að flytja endurunnið plúton loftleiðis en fór að beina sjónum að sjóflutningum með þennan varning, þetta hágeislavirka efni. Nú er svo langt komið að þessir flutningar eru hafnir sjóleiðina frá Frakklandi til Japans. Þann 7. nóv. sl. lagði úr höfn 3.800 tonna skip með 1,7 tonn af plútoni innan borðs út á Atlantshaf og er nú statt einhvers staðar vestur af Angóla og líkur á því að það leggi í hafið suður af Góðrarvonarhöfða í Suður-Afríku núna um næstu helgi. Leynd hvílir yfir ferð og ferðaleið þessa skips og mótmæli hafa verið borin fram víða úr löndum sem næst liggja þessari sjóleið og alþjóðasamtök, bæði á vegum Sameinuðu þjóðanna, Alþjóðasjóferðastofnunarinnar, IMO, og fleiri aðila hafa lýst þungum áhyggjum vegna þessa máls. Kröfur hafa komið fram um það að stöðva þennan flutning og bíða ráðgerðs fundar IMO sem halda á fyrstu vikuna í desember, ég held 7.--10. des., þar sem á að fjalla um nýjar kröfur til öryggis vegna flutninga á geislavirkum efnum sjóðleiðina og öðrum hættulegum efnum. Ég hef á þskj. 311 borið fram fsp. í tveimur liðum til utanrrh. og umhvrh. vegna þessa máls. Í fyrsta lagi til hæstv. utanrrh.: ,,Hefur ríkisstjórnin mótmælt á alþjóðavettvangi flutningum sem nú standa yfir á hágeislavirku plútoni sjóleiðis frá Frakklandi til Japans?`` Í öðru lagi til hæstv. umhvrh.: ,,Mun umhvrh. beita sér fyrir samræmdum viðbrögðum Norðurlanda vegna þessara flutninga?`` Ég vil geta þess að á þingi Norðurlandaráðs þann 11. nóv. sl. skoraði ég á utanríkisráðherra Norðurlanda í umræðum um utanríkismál að beita sér í þessu máli.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) : Virðulegi forseti. Hv. þm. spyr hvort ríkisstjórnin hafi komið á framfæri mótmælum á alþjóðavettvangi vegna flutninga á hágeislavirku plútoni frá Frakklandi til Japans sem nú standa yfir. Málið á sér langan aðdraganda, allt frá árinu 1988 eins og fram kom í inngangsorðum hv. fyrirspyrjanda. Á sínum tíma var um það fjallað af utanrmn. og ályktað gegn þessu og þeim mótmælaorðsendingum komið á framfæri. Ríkisstjórnin hefur, eins og staða þessa máls er nú, komið á framfæri orðsendingu við ríkisstjórn Japans og fól sendiherra Íslands í Noregi að koma því á framfæri við sendiherra Japans gagnvart Íslandi sem hefur aðsetur í Ósló og var það gert 23. nóv. sl. Fréttatilkynning um það hefur þegar verið birt. Tekið var fram í minnisblaðinu að varúðarreglan í umhverfismálum ætti við um flutninga á geislavirku efni. Með varúðarreglunni er átt við að ef vafi ríkir um öryggi ákveðinna aðgerða skuli hann túlkaður umhverfinu í hag. Lögð var áhersla á að samfélag þjóðanna yrði að taka ákvörðun um nauðsyn flutninga með geislavirk efni og jafnframt öll öryggisatriði sem snúa að þeim. Á meðan ekki hafa verið samdar alþjóðlegar reglur á þessu sviði séu íslensk stjórnvöld algerlega mótfallin þessum flutningum. Umhvrn. hefur haft samráð um þetta mál við utanrrn. og hefur það verið rætt á fundi umhverfisráðuneyta Norðurlandanna eins og hæstv. umhvrh. og samstarfsráðherra Norðurlanda mun gera nánari grein fyrir.

Virðulegur forseti. Á fundi umhverfisráðherra Norðurlanda sl. þriðjudag í Kaupmannahöfn gerði ég grein fyrir því að sendiherra Íslands í Noregi hefði afhent sendiherra Japans á Íslandi, sem hefur búsetu í Ósló, orðsendingu þá sem hæstv. utanrrh. hefur gert grein fyrir. Um málið var rætt á fundinum. Niðurstaðan varð sú að umhvrh. Íslands var falið að gera drög að bréfi til umhverfisráðherra Japans sem norrænu umhverfisráðherrarnir munu væntanlega senda í næstu viku.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherrum fyrir svör þeirra þar sem fram kemur að þegar hafi verið ákveðið að senda orðsendingu til ríkisstjórnar Japans af hálfu íslensku ríkisstjórnarinnar til að mótmæla þessum flutningum og að í ráði sé að umhverfisráðherrar Norðurlanda standi að sameiginlegu erindi til umhverfisráðherra Japans til að mótmæla af sama tilefni. Þetta er gott svo langt sem það nær og ber að þakka það. Ég vil hins vegar benda á að það koma fleiri aðilar en Japan að þessu máli. Það eru þeir aðilar sem endurvinna þetta geislavirka plúton fyrir Japani, þ.e. í þessu tilfelli Frakkar. Mér er að vísu ekki kunnugt um hvort Bretar leggja þar einnig til frá endurvinnslustöð í Sellafield en þar er alla vega ráðgert að endurvinna hluta af því mikla magni af geislavirku plútoni sem Japanir vilja fá endurunnið í Evrópu. Ég skora á hæstv. ráðherra að taka þetta mál einnig upp við ríkisstjórnir í Vestur-Evrópu sem hlut eiga að máli bæði frönsku ríkisstjórnina og e.t.v. þá bresku og einnig gagnvart Evrópubandalaginu sem auðvitað er óbeinn aðili að þessu máli. Ég tel að Ísland eigi að beita sér mjög hart í þessu efni. Þó að ekki sé farið alveg við bæjardyrnar hjá okkur með þetta efni tengist þetta baráttu sem Íslendingar eru samhuga um, að koma í veg fyrir stórfellda mengun sjávar og önnur óhöpp sem stafa af geislavirkum efnum. Ég minni á að fyrrv. hæstv. forsrh., nú sjútvrh. Íslands, tók þetta mál upp við Ronald Reagan, ef ég man rétt, sumarið 1988 í opinberri heimsókn til Bandaríkjanna. Það ber að fylgja þessum málum eftir af fyllstu einbeitni af Íslands hálfu. Það stendur til að vinna upp 30 tonn á þessum áratug. Það er ekki bara þessi farmur heldur 30 tonn af plútoni sem ráðgert er að flytja með þessum hætti frá Evrópu til Japans. Hér er aðeins upphafið á löngum ferli sem auðvitað getur leitt til verulegrar hættu. Geigvænleg slysahætta stafar af þessu. Ég skora því á ríkisstjórnina að beita sér harðar í þessu máli en fram hefur komið.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að bera fram eftirfarandi fsp. til dómsmrh.: ,,1. Hefur ráðherra beitt sér fyrir auknu eftirliti með fyrirboðum gjaldþrota í fyrirtækjarekstri með vísan til 2. mgr. 64. gr. gjaldþrotalaganna og 113. gr. hlutafélagalaga? 2. Mun ráðherra láta starfsmenn ráðuneytis síns vinna að fyrirbyggjandi aðgerðum áður en í óefni er komið og stórtöp margra aðila hafa orðið?`` Með leyfi forseta, ætla ég að vitna í gjaldþrotalögin. Þar segir í 64. gr., 2. mgr.: ,,Skuldara, sem er bókhaldsskyldur, er skylt að gefa bú sitt upp til gjaldþrotaskipta þegar svo er orðið ástatt fyrir honum sem segir í 1. mgr.`` En í 1. mgr. segir: ,,Skuldari getur krafist að bú sitt verði tekið til gjaldþrotaskipta ef hann getur ekki staðið í fullum skilum við lánardrottna sína þegar kröfur þeirra falla í gjalddaga og ekki verður talið sennilegt að greiðsluörðugleikar hans muni líða hjá innan skamms tíma.`` Einnig vil ég vitna í hlutafjárlögin, með leyfi forseta, en þar segir í 113. gr.: ,,Félagsstjórn er skylt að afhenda bú félags til gjaldþrotaskipta samkvæmt ákvæðum 14. gr. gjaldþrotalaga.`` Það er greinilegt að lögin kveða á um að eigendur fyrirtækja og stjórnum hlutafélaga er skylt að gefa bú sitt upp til gjaldþrotaskipta þegar eiginfjárstaða er svo slæm að ekki er hægt lengur að standa í fullum skilum við lánardrottna þegar kröfur þeirra falla í gjalddaga. Sú raunasaga þekkist vel á Íslandi að fyrirtæki verða stundum mjög skuldsett. Ef ekki er gripið í taumana fljótt með aðhaldi og sparnaði í rekstri halda skuldirnar áfram að aukast og fyrirtækið sekkur dýpra í skuldafenið. Reynt er að bjarga fyrir næsta horn með veltu og auknum lánum á meðan lánstraust varir eða undirbjóða sífellt. Fyrirtækið hættir að geta greitt þjónustuaðilum fyrir veitta þjónustu og hættir að geta greitt ýmis gjöld, t.d. virðisaukaskatt og afborganir af dýrum lánum ef það getur þá greitt nokkurn skapaðan hlut.  Því vil ég spyrja dómsmrh.: Er hægt að fylgjast með fyrirboðum gjaldþrota, t.d. fyrirtækjum sem lenda í vanskilum með virðisaukaskatt og grípa til fyrirbyggjandi aðgerða eða með ráðgjöf og leiðbeiningum um aðhald í rekstrinum? 

Frú forseti. Eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda eru ákvæði um það í gjaldþrotaskiptalögum að bókhaldsskyldir einstaklingar verða að gefa sig upp til gjaldþrotaskipta ef þeir eiga ekki fyrir skuldum og ekki er fyrirsjáanlegt að greiðsluerfiðleikum ljúki innan tiltekins tíma. Sambærileg ákvæði eru í hlutafélagalögum að því er varðar stjórnir hlutafélaga. Þær verða, samkvæmt nánari skilgreiningu í lögunum, að segja félögin til gjaldþrota ef þær aðstæður eru fyrir hendi. Hér er um að ræða ákveðna lagaskyldu sem hvílir á þeim aðilum sem eiga hlut að máli. Þeir bera ábyrgð á því að uppfylla þessi lagaákvæði en ekki stjórnvöld. Það kemur hins vegar fyrst til kasta stjórnvalda í þessu efni ef þessir aðilar hafa ekki fullnægt þeim lagaskilyrðum sem þarna er vitnað til. Á herðum dómsmálayfirvalda hvílir engin skylda til eftirlits og staðreyndin er sú að aðstaðan er ekki einasta sú heldur væri það beinlínis óheimilt að dómsmrn. færi að taka upp eftirlit með fjárhag og bókhaldi einstakra fyrirtækja. Fyrir því eru engar heimildir. Ef menn ætluðu að leita slíkra lagaheimilda væru menn á einni nóttu að breyta Íslandi í eitthvert mesta lögregluríki sögunnar. Að því leyti er þessi fsp. algerlega út í hött. Hitt er annað mál að það álitaefni sem hv. 5. þm. Austurl. gerði að umræðuefni í framhaldi af fsp. sinni er vissulega þannig vaxið að það er full ástæða til að gefa því gaum og kemur að mínu mati fyllilega til athugunar að kanna hvort ástæða er til þess að bregðast með einum eða öðrum hætti við á sviði viðskiptalöggjafar. Ef viðskrn. hefði hug á að taka þau mál upp til skoðunar væri dómsmrn. vissulega reiðubúið til að leggja þeirri vinnu lið að því er varðar viðurlagahlið slíkra almennra viðskiptareglna sem hugsanlega yrðu settar af þessu tilefni.

Virðulegi forseti. Er það út í hött, virðulegi dómsmrh., að mælast til þess að gripið verði til fyrirbyggjandi aðgerða með ráðgjöf og leiðbeiningum um aðhald í rekstri fyrirtækja og að hvetja til þess að reynt verði með einhverjum ráðum að skapa þann móral sem stuðlað gæti að fækkun gjaldþrota? Ég vil ítreka mína spurningu til dómsmrh.: Hefur hann fullan vilja til þess að hafa frumkvæði í því að sinna þessum málum með því eftirliti sem ég hef hér hvatt til?

Frú forseti. Það er algerlega út í hött að dómsmálayfirvöld komi af stað allsherjareftirliti með fjárhag og bókhaldi allra fyrirtækja í landinu til þess að gefa um það leiðbeiningar ef fjárhagurinn er að fara til verri vegar að mati dómálayfirvalda. Það er ekki hlutverk dómsmálayfirvalda og lagaákvæði sem sett yrðu um það efni og sem betur fer eru ekki fyrir hendi í dag myndu breyta Íslandi í lögregluríki. Ég tók það hins vegar fram í mínu svari í framhaldi af almennri hugleiðingu hv. þm. að ég teldi mjög eðlilegt að yfirvöld viðskiptamála legðu hugsun í þetta viðfangsefni sem er alvarlegt. Ég lít svo á og hef átt viðtal við fjölmarga aðila í viðskiptum sem hafa sagt mjög alvarlegar sögur af því hvernig keðjuverkanir gjaldþrota geta haft áhrif á fyrirtæki og einstaklinga. Þess vegna tel ég fullkomlega eðlilegt að viðskiptayfirvöld huguðu að þessu og lýsi því yfir fyrir hönd dómsmrn. að það er reiðubúið að leggja slíkri vinnu lið með viðskiptayfirvöldum. En það getur aldrei verið með sama hætti og talað er um í fyrirspurnum sem liggja fyrir frá hv. þm. á prentuðum þingskjölum, þ.e. með eftirliti dómsmálayfirvalda eða lögreglunnar með fjárhag allra fyrirtækja í landinu og leiðbeiningu dómsmálayfirvalda um fjármálasýslu fyrirtækja. Það getur aldrei gerst með þeim hætti.

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að beina fsp. til hæstv. umhvrh. sem hljóðar svo: ,,Hefur komið til álita að flytja Veiðimálastofnunina út á landsbyggðina? Ef svo er, telur ráðherra koma til greina að stofnunin verði flutt til Austurlands?`` Ríkisstjórnin hefur lýst vilja sínum til að flytja þær ríkisstofnanir út á landsbyggðina sem til þess þykja henta og styrkja þannig byggðina og e.t.v. færa viðkomandi starfssvið nær þeim aðstæðum sem verið er að fjalla um. Tengsl veiðistjóraembættisins við veiðieftirlit með hreindýraveiðum er náið og gæti bent til þess að hentugt væri að flytja embættið austur á land ef ráðherra og ríkisstjórn telja það heppilega ráðstöfun. Embætti veiðistjóra er ekki mannfrekt og umfangsmikið svo telja verður að það henti vel til flutnings. Einnig mætti færa rök fyrir því að um hugsanlegan sparnað gæti verið að ræða. Ef við lítum aðeins á frv. til laga um vernd, friðun og veiðar á viltum fuglum og viltum spendýrum er auðvelt að sína fram á tengsl veiðistjóraembættisins við hreindýraráð og starfsemi þess. Ef við skoðum aðeins 4. gr. fyrst, með leyfi forseta: ,,Umhvrh. skipar veiðistjóra að fengnum tillögum dýranefndar. Veiðistjóri skal vera líffræðingur með sérþekkingu er nýtist honum í starfi. Veiðistjóraembættið hefur umsjón með og stjórnar þeim aðgerðum af opinberri hálfu sem ætlað er að hafa áhrif á stofnstærð og útbreiðslu villtra dýra eða tjón af þeirra völdum . . . `` Ef við lítum síðan á 14. gr., með leyfi forseta: ,,Telji veiðistjóraembættið að hreindýrastofninn þoli veiði og æskilegt sé að veiða úr honum getur umhvrh. sett reglugerð um veiðar á hreindýrum. Í reglugerðinni verði kveðið á um tilhögun og framkvæmd veiðanna og gjald fyrir veiðiheimildir. Skal hluti arðs af hreindýraveiðum renna til rannsókna á hreindýrum en hluti til sveitarfélaga þar sem hreindýr ganga. Ráðherra ákveður árlega fjölda, kyn og aldur þeirra dýra sem fella má úr hverri hjörð í samræmi við tillögur veiðistjóraembættisins.`` Umhvrh. hefur sett reglur um stjórn hreindýraveiða og þar segir að stofna skuli sérstakt hreindýraráð. Í það eru skipaðir menn m.a. frá Búnaðarsambandi Austurlands og Sambandi sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi. Hreindýraráði er heimilt að semja við tiltekna aðila um skrifstofuhald fyrir ráðið þar sem sala veiðileyfa og önnur starfsemi á vegum ráðsins geti farið fram. Ef hentugra þykir getur ráðið sjálft starfrækt slíka skrifstofu. Í 10. gr. segir: ,,Hreindýraráð sér um árlegt uppgjör tekna og gjalda vegna reksturs, sölu veiðileyfa og hreindýraafurða og vegna leyfisgjalda . . . Umhvrh. ákveður árlega, að fengnum tillögum veiðistjóraembættis og hreindýraráðs, hve stórum hluta arðs skuli varið til rannsókna á hreindýrastofninum, sbr. 5. gr. og greiðir hreindýraráð þá upphæð inn á reikning veiðistjóraembættisins.`` Framangreint sýnir fram á tengsl veiðistjóraembættisins og hreindýraráðs og ætti starfsemin þess vegna að geta sameinast og veiðistjóraembættið flust austur á land.

Virðulegi forseti. Á vegum forsrn. starfar nefnd sem fjallar um flutning ríkisstofnana út á land. Sú nefnd hefur ekki lokið störfum að mér er best kunnugt. Hér er spurt hvort til álita hafi komið að flytja embætti veiðistjóra út á landsbyggðina. Svarið við því er nei. Það hefur ekki verið til umræðu. Hvað síðar verður skal ég ekki um segja. Síðan er spurt: ,,Ef svo er, telur ráðherra koma til greina að stofnunin verði flutt til Austurlands?`` Verði embættið flutt frá Reykjavík munu auðvitað allir landshlutar koma til greina, Austurland ekki síður en Vesturland, Norðurland eða Suðurland.

Virðulegi forseti. Ég þakka umhvrh. fyrir hans svar og beini því vinsamlega til hans að hann hafi það sterklega í huga að það færi mjög vel á því að þetta embætti yrði flutt til Austurlands.