Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Í morgun tók peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands ákvörðun um að halda stýrivöxtum óbreyttum, 12%. Nú er það svo, frú forseti, að stýrivextir virka á svokölluð veðlán sem einu sinni hétu endurhverf lán og í þeim flokki voru 140 milljarðar um áramót en eru einungis um 8 milljarðar núna þannig að þessir stýrivextir eru hættir að virka yfirleitt. Það sem virkar í dag eru innlánsreikningar Seðlabankans sem eru með 9,5% vöxtum og þar inni eru núna yfir 100 milljarðar. Millibankavextir eru um 9% og til eins árs eru þeir meira að segja 6%. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvað það eigi að þýða að Seðlabankinn, þar sem hún skipaði alfarið bæði bankastjóra og peningastefnunefndina, haldi uppi stýrivöxtum sem í rauninni hafa ekkert að segja, sem stýra engu, hvort þetta sé bara eitthvert merki til útlanda eða hvað svona leikrit eigi eiginlega að þýða og hvers vegna menn horfist ekki í augu við veruleikann. Það er mikill sparnaður í bönkunum, gífurlegur sparnaður og hann fær ekki útrás vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki staðið við það að koma bönkunum í gang. Hún talar alltaf um hvað þetta sé erfitt og hvað þetta sé þungbært o.s.frv., hún talar um vandamál en þetta er verkefni, frú forseti, sem hæstv. ríkisstjórn á að vinna að og klára.

Virðulegi forseti. Það eru mér eins og öðrum mikil vonbrigði að stýrivextirnir skuli ekki lækka hraðar en raun ber vitni. Þeir hafa þó lækkað úr 18% í 12% á tiltölulega stuttum tíma og ég hygg að skýringarnar séu m.a. þær að krónan þurfi að styrkjast meira. Það hefur verið misbrestur á því að gjaldeyririnn hafi skilað sér inn í landið eins og bera ber og á því hafa Seðlabankinn og Fjármálaeftirlitið verið að taka. Ég tel að skoða þurfi miklu betur að þeir fjármunir sem eru erlendis skili sér betur inn í landið, á því hefur verið misbrestur m.a. hvað varðar álfyrirtækin. Ég veit að Seðlabankinn er að taka á því þessa dagana enda hefur krónan lítillega styrkst síðustu tvo daga. Það veldur vissulega vonbrigðum að stöðugleikasáttmálinn sem gerður var og ríkisfjármálin sem hafa verið kynnt á þinginu og skýrsla þar að lútandi hafi ekki haft þau áhrif að stýrivextir lækki en ég hef fulla trú á að þau markmið sem sett eru t.d. í stöðugleikasáttmálanum um að stýrivextir verði komnir niður í eins stafs tölu með haustinu muni standa. Ég tel allar forsendur fyrir því. Það er líka mikil óvissa uppi m.a. að því er varðar Icesave-samningana svo þeir séu nefndir, að allt þetta til samans, veik króna, gjaldeyrir sem skilar sér ekki til landsins, þetta tvennt og svo ýmsir óvissuþættir bæði varðandi bankana og Icesave-samningana séu þess valdandi að peningastefnunefnd hefur ekki treyst sér til að lækka stýrivextina á þessum degi.

Frú forseti. Mikil var mæðan hjá hæstv. forsætisráðherra og allt mjög erfitt og þungbært o.s.frv. En, frú forseti, þetta er verkefni sem menn eiga að vinna að, menn eiga að klára þetta. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra að því hvort þessi stýrivaxtaákvörðun hefði eitthvað að segja þegar einungis 8 milljarðar eða 7,7 milljarðar nákvæmlega eru undir þessum stýrivöxtum en voru 140 um áramótin, 140 milljarðar niður í 8. Þessir stýrivextir eru hættir að bíta. Þetta er eitthvert leikrit sem verið er að leika. Mér finnst mjög ámælisvert að ríkisstjórnin skuli ekki skapa þær forsendur að peningastefnunefnd geti lækkað þessa sýndarstýrivexti sína og áttað sig á að það eru í rauninni innlánsvextir og millibankavextir sem stýra flæði gjaldeyris til og frá landinu. Það er fráleitt að halda stýrivöxtum uppi þegar enginn fær þá stýrivexti, sparifjáreigendur fá ekki þessa stýrivexti.

Virðulegi forseti. Það er alveg hægt að taka undir það með hv. þingmanni að það eru fyrst og fremst innlánsvextirnir og millibankavextirnir sem skipta máli nú um stundir. En hv. þingmaður verður að hafa í það huga að ríkisstjórnin ákveður ekki vextina, það er peningastefnunefnd. Ríkisstjórnin skapar einungis forsendur fyrir því að hægt sé að lækka vextina og það hefur verið verkefni hennar undanfarnar vikur og mánuði að skapa forsendur til þess í þeirri erfiðu stöðu sem við erum í, öll þjóðin. Það hefur ekki verið létt verk að fara í ýmis þau stóru viðfangsefni sem við núverandi ríkisstjórn blasa sem er ekki síst að kenna þeim viðskilnaði sem var hjá Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum og hvernig þeir fóru í verkefnin. 

Virðulegi forseti. Nú hafa Landsvirkjun og ríkið gert með sér viðbúnaðarsamning sem kveður á um það að hafi Landsvirkjun ekki nægilegt fjármagn til að mæta vaxtagreiðslum eða afborgunum lána muni Seðlabankinn afhenda fyrirtækinu erlendan gjaldeyri og Landsvirkjun afhenda bankanum krónur eða skuldabréf í staðinn. Landsvirkjun hefur verið metin til lánshæfis af erlendum matsfyrirtækjum síðan 1998 í því skyni að auðvelda fyrirtækinu aðgang að lánsfé en fyrirtækið hefur frá stofnun fjármagnað virkjunarframkvæmdir sínar að mestu leyti á erlendum markaði. Matsfyrirtækin hafa frá upphafi gefið Landsvirkjun sömu lánshæfiseinkunn og íslenska ríkinu. Nú hefur matsfyrirtækið Standard & Poor's breytt lánshæfismati sínu á Landsvirkjun úr BB-mínus í neikvæðar horfur í BB og er Landsvirkjun því komið niður í matið „Junk bonds“ eða rusl eins og það heitir á viðskiptamáli. Viðbúnaðarsamningurinn tryggir það að ef Landsvirkjun hefur ekki nægjanlegt fjármagn til að mæta vaxtagreiðslum eða afborgunum lána mun Seðlabankinn afhenda fyrirtækinu erlendan gjaldeyri og Landsvirkjun afhenda þá bankanum krónur eða skuldabréf í staðinn. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Ef allt fer á versta veg standa þá eignir Landsvirkjunar til fullnustu skulda hennar ef fyrirtækið getur ekki greitt af lánunum og ríkissjóður getur ekki hlaupið undir bagga, sérstaklega í ljósi þess að afborganir lána Landsvirkjunar árið 2011 og 2012 eru afar þungar og erfiðar? Er gert ráð fyrir skuldum Landsvirkjunar í reikningum ríkissjóðs til skuldahækkunar þar sem íslenska ríkið rekur Landsvirkjun tæknilega í dag og eru þessar skuldir uppgefnar í þeim reikningum sem nú liggja fyrir varðandi allar þær erlendu lántökur sem íslenska ríkið stendur nú að og fyrir?

Hæstv. forseti. Það skal ekkert undan því dregið að staða Landsvirkjunar er afar erfið miðað við þær skuldir sem fram undan eru og þær afborganir sem hún þarf að standa undir. Við því hefur verið brugðist með ákveðnum hætti sem hv. þingmaður lýsti að Seðlabankinn mun koma inn í málið með baktryggingu ef nauðsyn krefur. Auðvitað er miður að lánshæfismat Landsvirkjunar skuli hafa verið lækkað tímabundið en við skulum vona að það sé bara tímabundið og að þær aðgerðir sem ríkisstjórnin og Seðlabankinn hafa gripið til sem bakhjarl ef í óefni stefnir dugi. Ég held að það sé alveg óþarfi að mála skrattann á vegginn í því efni, ég hygg að þær aðgerðir sem gripið hefur verið til muni duga.

Virðulegi forseti. Mig langar til að biðja hæstv. forsætisráðherra um að svara þeirri spurningu sem ég lagði fram. Ég spurði að því hvort eignir Landsvirkjunar standi til fullnustu skulda hennar ef fyrirtækið getur ekki greitt af lánunum og ríkissjóður getur ekki hlaupið undir bagga, sérstaklega í ljósi þess að afborganir lána Landsvirkjunar 2011 og 2012 eru afar þungar og erfiðar og á sama tíma á ríkissjóður í afar erfiðum greiðslum af erlendum lántökum og stendur þar frammi fyrir sama vandamáli. Er gert ráð fyrir skuldum Landsvirkjunar í reikningum ríkissjóðs eins og málin standa núna þar sem ríkissjóður rekur tæknilega Landsvirkjun? Ég óska eftir að fá svör við þessum spurningum en ekki einhverjar útskýringar með vonum um það sem hugsanlega gæti gerst. Ég er að spyrja um það ef allt fer hér á versta veg miðað við það ástand sem við lifum við í dag og forsendur bresti af ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Framsóknarflokkurinn dregur aldrei neitt undan í ræðustól við að mála þá mynd sem við stöndum frammi fyrir eins dökka og svarta og erfiða og nokkur kostur er. Það er þeirra siður og hefð í ræðustól og það er út af fyrir sig ekkert skrýtið vegna þess að ef hv. þingmenn framsóknarmanna hafa haft fyrir því … 

Nú er ekki tími fyrir skotgrafir.

Ég ætla að ráða því, hv. þingmaður, hvernig ég haga orðum mínum í ræðustól. Ég tel mig hafa svarað að fullu þeim spurningum sem til mín var beint varðandi Landsvirkjun. Staðan er erfið varðandi Landsvirkjun og það hefur verið gripið til aðgerða 

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. samgönguráðherra um þau áform sem nú eru uppi í vegamálum. Um árabil hefur tvöföldun Suðurlandsvegar verið forgangsverkefni með fullum rökum vegna mikils umferðarþunga, margra hættulegra staða, margra slysa og þar á meðal dauðaslysa. Komið var að því að ganga til verka. Fyrsti áfangi af þeim fjórum sem um er að ræða í tvöföldun vegarins frá Reykjavík til Selfoss var tilbúinn og þá slær í bakseglin eftir því sem skilja má hæstv. samgönguráðherra. Það er eitthvert los á málinu og því er ástæða til að biðja hæstv. ráðherra að skerpa á því hvað er í vændum, hvaða tímasetningar um er að ræða og hvaða rök fyrir eru fyrir einhverju öðru ef breyting er ætluð í þessum efnum. Það þýðir ekkert að skjóta sér á bak við vinnu embættismanna eða starfsmanna, ráðherra hefur það í hendi sér að stýra þessu eins og skipstjóri á að gera á skútunni og þess vegna verður að krefjast þess af hinum mæta samgönguráðherra og skelegga þingmanni til margra ára að svara nú hispurslaust.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir að taka þetta upp og fyrir ánægjulegan fund sem við áttum í gær í samgönguráðuneytinu með fulltrúum Sambands sunnlenskra sveitarfélaga og þeim þingmönnum úr kjördæminu sem þar komu. Þar var farið yfir mál varðandi Suðurlandsveginn. Það er hárrétt sem hv. þingmaður sagði, fyrsti kaflinn, sem átti að vera frá eins og það heitir Draugahlíðarbrekku að Fossvöllum, átti að fara í útboð á árinu 2009, 6–7 km kafli sem er tilbúinn til útboðs eða var að verða tilbúinn til útboðs skulum við segja, þegar það kom upp að framlög til vegamála á þessu ári eru skorin niður um 3,5 milljarða vegna ástands í ríkisfjármálum sem ekki þarf að rifja upp í þessum ræðustól. Það breytti auðvitað mjög miklu þeim útboðsáformum sem voru hjá Vegagerðinni en ekki hefur verið hætt við nokkurn skapaðan hlut heldur kemur bil núna um hásumarið þar sem ekki verða útboð. Hvenær útboð hefjast á ný getum við ekki sagt til um, það fer eftir því hvernig málum vindur fram við þau verk sem eru í gangi þannig að Vegagerðin eigi peninga fyrir þeim verkum sem eru í gangi núna og þær skuldbindingar sem hún hefur tekist á hendur. Hitt atriðið varðandi þau einkaframkvæmdarverk sem mikið hefur verið rætt um þá er í minnisblaði sem fylgdi stöðugleikasáttmálanum rætt um nokkur verk sem hægt væri að fara í einkaframkvæmd með eins og það heitir þar. Þar er talað um sjúkrahús, Hvalfjarðargöng, Vaðlaheiðargöng, Suðurlandsveg, bæði fyrsta og annan áfanga, Sundabraut, fyrsta og annan áfanga, Vesturlandsveg, tvöföldun á Kjalarnesi, og ýmis fleiri verkefni. Eins og kom fram á fundi í gær hefur hæstv. fjármálaráðherra skipað nefnd sem á að fara í gegnum þetta. Nefndin er skipuð fulltrúum ýmissa ráðuneyta og Samtökum atvinnulífsins. Ég hef sagt það, virðulegi forseti, og skal endurtaka það hér að ég vona svo innilega að lífeyrissjóðirnir komi með peninga til samgönguframkvæmda til að gefa í á móti því sem skera þarf niður af hefðbundinni 

Virðulegi forseti. Það er ekki nóg, hæstv. samgönguráðherra, að tala um Suðurlandsveg sem eitt af forgangsverkefnunum. Það var ákveðið í fyrri ríkisstjórn að tvöföldun Suðurlandsvegur yrði forgangsverkefni og yrði einkaframkvæmd. Þar opnaðist fyrst umræða um það að stórar framkvæmdir í almennum vegamálum yrðu einkaframkvæmd. Síðan leggur núverandi hæstv. samgönguráðherra það til að fyrsti áfanginn verði hefðbundin framkvæmd á vegum Vegagerðarinnar en ekki einkaframkvæmd. Það er út af fyrir sig ekki óeðlilegt miðað við það að reyna að flýta gangi verka af því að Vegagerðin hefur ekki verið liprust allra stofnana við að flýta fyrir gangi mála nema síður sé og þess vegna er það skýr og eindregin krafa að þetta mál verði sett í eðlilegan forgang. 

Virðulegi forseti. Það átti öllum að vera ljóst í mars þegar ákveðið var hvernig standa skyldi að breikkun vegarins frá Reykjavík til Selfoss að talað var um að setja fyrsta kaflann á Hólmsár – Hveragerðiskaflanum í hefðbundið ríkisframkvæmdarútboð til að vinna tíma. Við fórum yfir í gær allan þann tíma sem þarf að vinna enn í skipulagsmálum varðandi Selfoss – Hveragerði, sem hefði sannarlega verið best að komast í fyrst vegna þess að þar er meiri umferð, en tefst vegna skipulagsmála og þá var talað um það sem mjög góðan einkaframkvæmdarvalkost. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ef nú er svo að skapast að lífeyrissjóðirnir vilja koma með meiri peninga í verklegar framkvæmdir, þar með talið vegaframkvæmdir að þá sé hægt að taka allan kaflann með því þá fagna ég því mjög og ítreka það sem ég hef áður sagt, þetta er þýðingarmesti kaflinn til að fara í hvað varðar tvöföldun út af umferðarþunga og umferðaröryggismálum.

Frú forseti. Um tæplega þriggja áratuga skeið hefur félagið Íslensk ættleiðing eitt haft löggildingu og milligöngu um ættleiðingar erlendra barna til Íslands en nú varð sá gleðilegi atburður í júní að nýtt félag, Alþjóðleg ættleiðing, fékk löggildingu ráðuneytis og það er vel. Eins og mönnum kann að vera kunnugt um eru mörg hjón, mörg pör á biðlista og hafa verið lengi. Mér skilst að u.þ.b. 120 hjón hafi beðið í u.þ.b. fjögur ár frá því að forsamþykki var veitt eftir því að geta eignast barn. Þessi tími hefur verið að dragast úr hömlu, hann var u.þ.b. tvö ár í byrjun þessa áratugar, hann er að verða 4–5 ár. Fyrir því eru auðvitað margvíslegar ástæður, bæði hérlendis og erlendis, og ekki tími til að fara ofan í þær í svona stuttri fyrirspurn. En mig langar til að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort hún telji ekki þörf til þess, í ljósi þess hve biðtíminn hefur lengst og hversu margir væntanlegir foreldrar þurfa að bíða nú missirum og árum saman eftir börnunum sínum, að hnika til þeim aldurstakmörkum sem sett hafa verið og ég hygg að séu í reglugerð sem ráðherra setur, þannig að eftir þessa löngu bið lendi fólk þá ekki líka í þeirri sorg að geta ekki eignast barnið sitt vegna þess að það er komið yfir 45 ára aldurinn, kannski um einhverja mánuði eða ár, þar sem ég held þegar á allt er litið, gæfu barnanna og foreldranna, að skipti mestu máli að þau nái saman en ekki eitthvert árabil eða mánaðabil 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina og tækifærið til að ræða þessi mál í sölum Alþingis. Það er svo að samkvæmt reglugerð er aldurstakmark til að sækja um ættleiðingu 45 ár. Þetta miðast í sjálfu sér við barneignaraldur eftir því sem næst verður komist þegar skoðaðar eru forsendur þess að þetta árabil er valið. Þannig stendur á að forsamþykki til ættleiðingar getur gilt í allt að fjögur ár þannig að þeir sem sækja um ættleiðingu geta þá verið allt að 49 ára þegar ættleiðing gengur í gildi. Ég hef sagt að ég hafi verið frekar treg til að endurskoða þetta 45 ára aldurstakmark. Hins vegar finnst mér ástæða til að skoða hvort það séu einhverjar leiðir til að athuga gildistíma forsamþykkis vegna þeirra sem sækja um ættleiðingu og eru svo óheppnir að forsamþykkið rennur út rétt eftir að þeir verða 45 ára en svo eru aðrir sem geta sótt um forsamþykki rétt áður en þeir verða 45 ára. Þetta finnst mér vera atriði sem má skoða betur, hvort hægt sé að breyta gildistíma forsamþykkis.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir skýr svör. Það gleður mig ef hún er að hugleiða að forsamþykki hafi lengri líftíma en nú er. Það mundi breyta miklu í þessari vegferð fyrir fjölda verðandi foreldra hér á landi. Ég held að í ljósi aðstæðna sé full ástæða til að gera það og full ástæða fyrir ríkisvaldið til að liðka til og sýna sveigjanleika og skilning á þeim aðstæðum sem uppi eru. Svo má auðvitað ræða það í löngu máli hvað sé heppilegur barneignaraldur. Það er nefnilega þannig að karlar eru flestir á barneignaraldri þangað til þeir detta í gröfina 

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins bæta hér við vegna þess að við erum að tala um börn sem eru ættleidd frá sínu heimalandi og það sem skiptir auðvitað mestu máli er hvað barninu er fyrir bestu, að því séu búnar svipaðar aðstæður og gildir um börn almennt hér á landi. Auðvitað má deila um árafjölda í þessu tilliti en ég vil benda á að á Íslandi getur fólk verið allt að 49 ára þegar það ættleiðir sem eru mun hærri aldursmörk en gerist og gengur á Norðurlöndunum.

Virðulegi forseti. Eins og alþjóð veit er hæstv. heilbrigðisráðherra annálaður lýðræðissinni en nú vill svo til að bæði Framsóknarflokkurinn og Borgarahreyfingin hafa lagt fram þingsályktunartillögu sem leggur til að Icesave-skuldbindingarnar eða ríkisábyrgðin fari í þjóðaratkvæði. Bæði hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra hafa komið fram og sagt að það mál sé of snúið fyrir þjóðina. Mig langar til að beina þeim spurningum til hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann taki undir með Framsóknarflokknum og Borgarahreyfingunni um að Icesave-málið sé það stórt í sniðum að það eigi að fara í þjóðaratkvæði og hvort það falli undir skilgreiningu í þeim lögum sem ríkisstjórnin var að leggja fram fyrir ekki svo löngu síðan. Mig langar líka til að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann sé sammála hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra um að þjóðin geti ekki tekið þessa ákvörðun vegna þess að málið sé of snúið. Kannski mætti bæta þeirri spurningu við hvort hann telur þá ekki um leið að ESB-málið sé of snúið fyrir þjóðina. Ég vona að við fáum skýr svör frá hæstv. heilbrigðisráðherra - hann hefur gefið sig út fyrir að vera lýðræðissinni - og að við förum ekki út í einhverja útúrsnúninga eins og við höfum heyrt hér fyrr í dag.

Hæstv. forseti. Ég skal svara þessu afdráttarlaust. Mér finnst engin mál of snúin fyrir þjóðina, engin mál. Það á við um þau mál sem hér voru nefnd eins og öll önnur.

Virðulegi forseti. Þetta var mjög skýrt. Reyndar var þetta bara svar við annarri af tveimur spurningum sem ég bar upp. Mig langar til að endurtaka spurningu mína varðandi Icesave, hvort hæstv. ráðherra telji að það mál eigi að fara í þjóðaratkvæði og hvort hann muni greiða því atkvæði. Mig langar líka að benda á að nú er komin upp deila og rimma innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, flokkurinn virðist vera klofinn. En Steingrímur J. Sigfússon, hæstv. fjármálaráðherra, minnir óneitanlega á Göran Persson, þáverandi forsætisráðherra Svía, sem vildi ekki leggja stjórnarskrá Evrópusambandsins í þjóðaratkvæði einmitt á þeim forsendum að málið væri of flókið. En ég bíð eftir svari frá hæstv. heilbrigðisráðherra varðandi Icesave-samningana, hvort við eigum ekki að leggja þá í þjóðaratkvæði.

Hæstv. forseti. Varðandi Icesave fer fram umræða um það málefni í dag. Ég mun kveðja mér hljóðs og gera grein fyrir afstöðu minni, hvaða augum ég lít þetta mál eins og það stendur núna. Ég hef almennt verið fylgjandi þjóðaratkvæðagreiðslum og gæti mjög vel sætt mig við að þessu máli væri skotið til þjóðarinnar sem og öðrum stórmálum sem varða þjóðarhag. Ég get fullvissað hv. þingmann um að ég mun gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls við umræðuna í dag.

Virðulegi forseti. Ég vil beina því til forseta Alþingis að hlutast til um að þeir hæstv. ráðherrar sem gefa kost á sér undir dagskrárliðnum Óundirbúinn fyrirspurnatími svari þeim spurningum sem fyrir þá eru lagðar en komi ekki upp í ræðustól Alþingis og tali um veðrið eða snúi á annan hátt út úr því sem fyrir þá er lagt. Ef ekki verður breyting á þessum dagskrárlið á Alþingi nær hann ekki markmiði sínu og er algerlega gagnslaus og óþarfur. Ég beini því á ný þeim tilmælum til forseta Alþingis að þessum tilmælum verði komið til skila.

Forseti ræður ekki orðum hæstv. ráðherra í ræðustól Alþingis. 
            

Frú forseti. Ég vil gera athugasemd við þann dagskrárlið sem næstur er á dagskrá. Þó að þingsköpin segi að það skuli líða tveir sólarhringar frá því að mál er lagt fram og þar til það er rætt er þetta mál þvílíkt að vöxtum að ég efast um og fullyrði að enginn þingmaður hafi lesið öll þau fylgiskjöl sem fylgja þessu máli, hvað þá að þeir hafi skilið þau. Margt af því er á erlendum tungum og menn þurfa líka að átta sig á breskri dómaframkvæmd og breskri löggjöf varðandi þessi mál. Ég skora á hæstv. forseta að taka málið af dagskrá og fresta því fram í næstu viku.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag, þ.e. þar til umræðum um dagskrármálin er lokið.

Virðulegi forseti. Við erum að greiða atkvæði um mjög stórt mál sem snýr að sparisjóðunum í landinu. Í örstuttu máli hefur málið lagast í meðförum nefndarinnar. Minni hlutinn hefur lagt á það áherslu að hjálpa við að ganga þannig frá málum að mögulegt sé að framkvæma þann þátt neyðarlaganna sem snýr að aðstoð við sparisjóðina sem fyrst. Minni hlutinn hefur hins vegar hafnað því að vinna á þessum gríðarlega hraða við almenna löggjöf eða heildarlöggjöf um sparisjóðina enda er sú löggjöf sem komin er fram mjög vanbúin og allar líkur á því að við fáum málið mjög fljótt aftur til umfjöllunar. Virðulegi forseti. Það hefur líka komið fram og kom einnig fram í umræðum í gær hver raunveruleg stefna ríkisstjórnarflokkanna er í þessu máli. Hún er sú að ríkisvæða sparisjóðina og halda ríkinu þar inni. Ríkisvæddir sparisjóðir eru ekki sparisjóðir eins og við þekkjum þá og það kom hreint og klárt fram í umræðum í gær að það er ætlun ríkisstjórnarflokkanna. Við munum greiða atkvæði gegn 7. gr. frumvarpsins vegna þess.

Frú forseti. Ég lít svo á að það frumvarp sem við erum að ganga til atkvæðagreiðslu um í dag sé mikilvægur liður í því að koma sparisjóðum landsins til björgunar. Allar þær breytingar sem gerðar eru á frumvarpinu í dag eru liður í því björgunarstarfi. Það er ljóst að í þeim tilvikum þar sem sparisjóðirnir eru komnir með neikvætt eigið fé, þ.e. neikvæða varasjóði, eru stofnfjáreigendur nú þegar búnir að tapa því sem nemur hinum neikvæða mismun. Ef ekki kemur til björgunaraðgerða eru slíkir sjóðir komnir í tæknilegt þrot. En það er líka ljóst að stofnfjáraukning sparisjóðanna verður að fylgja almennum jafnræðisreglum og útfærslan á niðurskrift stofnfjár í frumvarpinu er til að laga stofnfjáraukningu að almennum jafnræðisreglum, enda væri tillegg hins opinbera á öðrum forsendum afar hæpið, ef ekki beinlínis andstætt stjórnarskrá. Þess vegna segi ég já og hafna algerlega þeim hugmyndum um að við séum að ríkisvæða sparisjóðina. Við erum að koma þeim til bjargar núna til að 

Frú forseti. Ástæðan fyrir því að ég legg fram þessa breytingartillögu er að í núverandi lögum eru ákvæði um að starfandi sparisjóðum sé heimilt að vera með stofnfé að lágmarki 1 millj. evra og gildir þessi undanþága aðeins fyrir þá sparisjóði sem nú eru starfandi. Ég tel að þegar við tölum um jafnræði skipti máli að við hugsum til framtíðar. Ef einhverjir mundu vilja stofna nýja sparisjóði gildir það sama um þá eins og starfandi sparisjóði og að hægt er að stofna þá miðað við jafnvirði 1 millj. evra í stofnfé. 4. liður í breytingartillögu minni tengist þessu þar sem raunverulega er verið að leggja til að undanþáguákvæðið varðandi starfandi sparisjóði falli út. Því segi ég já.

Frú forseti. Ég hef alltaf talið að styrkur sparisjóðanna hafi legið í góðum tengslum við heimasvæði þeirra og það er erfitt að sjá fyrir sér sparisjóð án aðkomu heimamanna. Með þeim aðgerðum sem verið er að leggja til og með aðkomu ríkissjóðs gætum við staðið frammi fyrri því að vera með ríkissparisjóði hringinn í kringum landið og að ríkið muni skipa alla stjórnarmenn í sparisjóðina miðað við það sem lagt er til. Því legg ég til ákveðna breytingu á því hvernig stjórn sparisjóðanna skuli skipuð, þar sitji fulltrúar stofnfjáreigenda, hlutaðeigandi sveitarstjórna eða héraðsnefnda og innstæðueigendur. Í stjórn sparisjóðs með fleiri en 15 starfsmenn skulu starfsmenn kjósa einn fulltrúa í stjórn sjóðsins, sem er nokkuð sem ég mundi halda að ætti að hugnast vinstri grænum og jafnaðarmönnum vel. Ég veit ekki betur en þetta ákvæði sé alla vega í samþykktum landsfundar Vinstri grænna og ég veit að jafnaðarmenn t.d. í Svíþjóð hafa verið mjög fylgjandi því að starfsmenn hafi fulltrúa í stjórn. Ég hvet því fulltrúa 

Frú forseti. Við erum að greiða atkvæði um lykilgreinina í þessu frumvarpi. Ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin leggur þetta mál fram - og það gengur út á að það sé nú heimilt að lækka stofnfé í sparisjóðum. Með þessu sé ég ekki fram á annað en verið sé að ríkisvæða sparisjóðakerfið. Ég segi því nei við þessari hugmyndafræði en ég segi já við minni eigin breytingartillögu.

Virðulegi forseti. Yfirlýstur tilgangur frumvarpsins er sá að styrkja sparisjóðina. Megingalli við frumvarpið er hins vegar sá að það vinnur gegn þeim markmiðum. Þetta á sérstaklega við um 7. gr. þessa frumvarps sem mun skaða sveitarfélögin í landinu, mun stórskaða þúsundir stofnfjáreigenda í landinu og mun vinna gegn því að fá stofnfjáreigendur, á landsbyggðinni sérstaklega, til að taka þátt í þeirri mikilvægu endurreisn sem þarf að eiga sér stað í sparisjóðakerfinu. Því miður virðist allt benda til þess að þetta verði raunin, það kom líka fram í umræðum í gær að þessu ákvæði verður beitt af mikilli hörku og það er alveg ljóst mál að verði þetta niðurstaða þingsins þá mun það gerast að stofnfé verður fært niður í miklum mæli í mörgum sparisjóðum sem mun síðan leiða til þess að endurreisn þeirra verði erfiðari en ella. Þetta er undarlegt frumvarp sem hefur þann tilgang að styrkja sparisjóðina en vinnur gegn sínum eigin markmiðum.

Frú forseti. Það er rangt og mjög mikill misskilningur að hér sé gerð atlaga að sparisjóðakerfinu. Þessi 7. gr. er þvert á móti nauðsynleg forsenda þess að sparisjóðirnir geti fengið nýtt stofnfé sem er þeim lífsnauðsyn ef þeir eiga að geta haldið starfsemi sinni áfram. Nýtt stofnfé, segi ég, ekki aðeins frá ríkinu á forsendum 2. gr. neyðarlaganna heldur vonandi einnig frá öðrum sem vilja styðja sparisjóðakerfið eins og við sem greiðum atkvæði gegn þessari tillögu hér um. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram hjá hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni og hv. þm. Eygló Harðardóttur. Hér er um það að ræða, og það hefur komið sérstaklega vel fram í umræðum í þinginu, að þessi grein er hugsuð af þingmeirihlutanum til að ríkisvæða sparisjóðina og það hefur margoft komið fram að það eru engar áætlanir um það hvernig ríkið ætli að koma sér út úr þessum rekstri. Þvert á móti kom það skýrt fram, og ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir hreinskilnina, að það er ekki verkefni þessarar ríkisstjórnar að koma ríkinu út úr fjármálastofnunum, ekki verkefni þeirra. Það vita það allir sem þekkja til sparisjóðanna að ríkisvæddir sparisjóðir eru ekki sá hornsteinn í héraði eða þær styrku fjármálastofnanir sem við viljum sjá.

Hæstv. forseti. Hér tökum við til endanlegrar afgreiðslu 7. gr. sem réttilega hefur verið sögð ein aðalgreinin í þessum breytingum og er tilefni til þess að hér er verið að setja lög til bjargar sparisjóðunum. Ég vil um leið og ég geri grein fyrir atkvæði mínu vekja athygli á því að ég hef allt aðra túlkun bæði af umræðum í gær og tilgangi laganna en hér hefur komið fram. Hér er ekki verið að tala um að ríkisvæða sparisjóðina. Þvert á móti er ríkið að koma inn til að reyna að tryggja að sparisjóðirnir lifi áfram. Vitandi það að sparisjóðirnir búa við afar ólík skilyrði og það hefur ekki tekist að finna neina eina lausn fyrir alla sparisjóðina þá fellst ég á þessa grein og tel að það sé mikilvægt að menn fari varlega í niðurfærslu á stofnfé eða lækkun stofnfjár. Það verði gert með ólíkum hætti og ég vil vekja athygli á að við erum að samþykkja tillögu stjórnar sparisjóðs sem getur boðað til fundar stofnfjáreigenda. Það er það sem við erum að samþykkja og það er á forsendum þeirra sem eiga í sparisjóðnum. Þess vegna segi ég já.

Frú forseti. Það er þyngra en tárum taki hvernig hluti sparisjóðakerfisins, stór hluti þess reyndar, er á sig kominn eftir þátttöku í hrunadansi undanfarinna ára með fáeinum virðingarverðum undantekningum þó, fyrst og fremst þeim sem kunnu fótum sínum forráð og fóru ekki út í þær vitleysur sem hafa að mestu leyti fellt fjármálakerfið á Íslandi. Það er mikilvægt að hafa það í huga að aðstoð ríkisins verður ekki neytt upp á einn eða neinn en hún mun standa til boða þeim sem óska eftir stuðningi ríkisins til að endurreisa sína sparisjóði, vonandi í samstarfi við fleiri aðila sem vilja styðja sparisjóðakerfið, endurreisa það og tryggja framtíð þess. 9. gr., sem hér er fjallað um, er sömuleiðis mjög mikilvæg til að heimila sparisjóðunum það samstarf sín í milli sem þeim mun verða nauðsynlegt ef þeir eiga að geta starfað sem sjálfstæð eining á eigin forsendum innan fjármálakerfis okkar. Málflutningur af því tagi sem uppi hefur verið á köflum, um að ríkið sé af einhverri óvild að taka völdin í sparisjóðakerfinu, er með öllu óskiljanlegur í ljósi eðlis þessa máls. Það er verið að búa til lagaumgjörð um stuðning sem sparisjóðum að uppfylltum skilyrðum mun standa til boða ef þeir sjálfir svo óska.

Frú forseti. Í þessari atkvæðagreiðslu hef ég tekið ákvörðun um að sitja hjá um mína eigin tillögu. Ástæðan fyrir því er sú að hún tengist fyrri breytingartillögu sem ég var með, um að allir sparisjóðir, hvort sem þeir eru nýir eða starfandi gætu verið með annað stofnfé að jafnvirði 1 millj. evra að lágmarki. Ég hef því engan áhuga á því lengur, þar sem er búið að fella þá tillögu, að taka þessa heimild frá starfandi sparisjóðum, þ.e. að vera með stofnfé að lágmarki 1 millj. evra. Þess vegna sit ég hjá varðandi mína eigin tillögu.

Hæstv. forseti. Ég tek til máls um fundarstjórn forseta til þess fyrst og fremst að minna á að hæstv. forseti hefur ekki svarað fyrirspurn sem kom frá hv. þm. Pétri H. Blöndal áðan. Hv. þingmaður kom með vel rökstudda og málefnalega spurningu til hæstv. forseta sem varðaði það hvort taka ætti þetta mál á dagskrá. Ég hef ekki orðið þess var að hæstv. forseti hafi svarað fyrirspurninni.

Forseti hyggst standa við áður kynnta og auglýsta dagskrá.

Frú forseti. Ég gat um það áðan að þingskjalið sjálft er upp á 70 síður, 69 nákvæmlega og þau fylgirit sem er að finna á island.is eru ég veit ekki hve margar síður á mismunandi tungumálum og varða enskan rétt o.s.frv. og svo eru einhver leyndarskjöl sem þingmenn hafa fengið að sjá og ég hef ekki komist í enn þá og ætla að fara á eftir og kynna mér … 

Forseti hvetur þingmenn til að kynna sér gögnin. Þetta er 1. umr. og vonast forseti til að flestir séu búnir að renna yfir þau en nú hefst umræðan.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um heimild til handa fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðutryggingar hjá Landsbanka Íslands hf. Forsaga þessa máls er sú, ef við byrjum þar sem tilskipunin var innleidd í íslenskan rétt með lögum nr. 98/1999, þá innleiddum við tilskipun um innlánstryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta í landsrétt okkar. Á grundvelli laganna varð til nýr tryggingarsjóður, Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta sem starfað hefur síðan. Þegar farið er yfir umræður um það mál á Alþingi í desembermánuði þessa árs lá það þegar fyrir og mátti öllum vera ljóst að lágmarksupphæðir sem tryggðar væru þá 1,7 millj. í íslenskum krónum skyldu greiddar hlutfallslega inn á kröfur. Þessi fjárhæð var tengd við evru 5. janúar 1999 og þannig varð til hin margfræga upphæð 20.887 evrur. Í forsendum málsins var ljóst að ef upp kæmi sú staða að sjóðurinn réði ekki við af eigin burðum að ábyrgjast lágmarksinnstæðurnar væri honum heimilt að taka lán til að greiða kröfuhöfum. Í framsöguræðu þáverandi viðskiptaráðherra Finns Ingólfssonar var enn frekar hnykkt á þeim skilningi að sjóðnum bæri að bæta upp tjón sparifjáreigenda að lágmarki 1,7 millj. kr. hvort sem eignir hans dygðu til þess eða ekki. Sem sagt, þessi nefnda upphæð hefur legið fyrir æ síðan, að sjóðurinn væri skuldbundinn til að tryggja innstæður á öllum innlánsreikningum sem íslenska innlánstryggingakerfið tæki til upp að þessum upphæðum. Það er þá næst til að taka að Landsbanki Íslands var einkavæddur árið 2002 eða endanlega einkavæddur það ár. Ef ég man rétt var söluandvirði Landsbankans 11 milljarðar króna. Honum tókst engu að síður fáeinum árum síðar að skulda yfir 3.000 milljarða. Hann fór í þrot í haust, eins og kunnugt er, með ómældu tjóni fyrir íslenskt þjóðarbú. Ómældum tjóni fyrir fjölmarga sem átt höfðu viðskipti við hann eða lánað honum fé, ómældu tjóni fyrir íslenska ríkið í þeim skilningi að nú þarf að endurreisa bankann og endurfjármagna hann og síðast en ekki síst með hrikalegu tjóni vegna þess að bankinn hafði safnað inn á reikninga í útibúum sínum í tveimur grannlöndum gríðarlegum fjárhæðum. Þetta hafði íslenskur banki gert á grundvelli íslenskra starfsleyfa og undir eftirliti íslenskra eftirlitsstofnana. Svo seint sem í maí 2008, nokkrum mánuðum fyrir hrunið, löngu eftir að áhyggjur höfðu farið vaxandi bæði innan lands og erlendis af því að íslenska bankakerfið stæði veikum fótum hóf Landsbankinn að safna inn á Icesave-reikninga í Hollandi og tókst á ótrúlega skömmum tíma að hlaða upp á þá reikninga aldeilis ótrúlegum fjárhæðum eða 1 milljarði 674 millj. 285 þús. 671 evru. Þetta voru dýrkeyptir mánuðir fyrir íslenskt þjóðarbú og bættust við þær miklu upphæðir sem áður höfðu safnast inn á sambærilega reikninga í Bretlandi en þar voru þegar mest lét 4 milljarðar 526 millj. 988 þús. 847 pund. Þetta gerir á núverandi verðlagi um 1.244 milljarða íslenskra króna sem safnast höfðu á innlánsreikninga íslensks banka í útibúum hans sem á grundvelli hins evrópska réttar og tilskipunarinnar eru nákvæmlega eins hvort sem þau eru í London eða Breiðholtinu. Þetta er upphaf þessa máls í stuttum máli rakið, eins og það var í haust þegar bankahrunið varð. Í aðdraganda þess höfðu að sjálfsögðu átt sér stað ýmis samskipti bæði íslenskra, breskra og hollenskra yfirvalda. 2006 lentu íslensku bankarnir í talsverðum erfiðleikum og gripu til ýmissa ráðstafana sem litu út fyrir að hafa lagað stöðu þeirra og gert þeim kleift að takast betur á við framhaldið. Engu að síður er ljóst að sú aðvörun sem menn fengu þá dugði ekki, bæði bankarnir sjálfir og stjórnvöld, til að menn kynnu fótum sínum forráð í framhaldinu. Þvert á móti gripu menn til ráða til að halda rekstri sínum gangandi sem nú eru að reynast íslensku þjóðarbúi ofboðslega dýrkeypt. Þegar aðgangur bankanna að lausafé á almennum markaði gerðist æ erfiðari gripu þeir og sérstaklega í þessu tilfelli Landsbankinn til óyndisúrræðis. Þeir hófu að safna innlánum frá almenningi í stórum stíl í nágrannalöndunum í útibúum í þessu tilviki, ekki dótturfélögum, á ábyrgð innlenda innlánstryggingakerfisins. Landsbankinn átti dótturfélag í Bretlandi en kaus að nota það ekki eins og aðrir bankar gerðu, sérstaklega Kaupþing. Það eitt og sér hefði gjörbreytt þessu máli ef Landsbankinn hefði látið sér nægja að hefja slíka starfsemi ekki í útibúi heldur í dótturfélagi. Áhyggjur í þessum löndum fóru vaxandi og það voru samskipti við íslensk stjórnvöld en skemmst er frá því að segja að bankarnir sjálfir, m.a. með auglýsingum sínum þar sem þeir kynntu vöruna fullvissuðu viðskiptavinina um að ekkert væri að óttast og íslensk stjórnvöld gerðu slíkt hið sama. Það gerðu þau með bréfaskriftum, það gerðu þau með kynningarfundum og það gerðu þau með margvíslegum hætti þar sem fullyrt var að ekkert væri að óttast. Það má örugglega fullyrða, virðulegur forseti, að milljarðarnir 11 sem fengust fyrir Landsbankann 2002 séu dýrustu milljarðar Íslandssögunnar. Sennilega hefur aldrei átt sér stað mislukkaðri sala á nokkrum hlut í eigu ríkisins en þar varð. Við getum hugleitt það ef menn hefðu borið gæfu til þess á þeim tíma að láta sér nægja að einkavæða annan bankann, Búnaðarbankann, og haldið stærsta banka landsins og elsta áfram í eigu ríkisins sem vonandi hefði nægt til þess að menn hefðu aldrei lent í ógöngum af þessu tagi. Eftir hrun bankanna bönkuðu stjórnvöld viðkomandi ríkja upp á og spurðu hvernig Íslendingar hygðust standa við skuldbindingar sínar á grundvelli innlánstryggingakerfisins. Íslensk stjórnvöld reyndu að bera fyrir sig lagaóvissu um umfang ábyrgðarinnar eða innlánstryggingarinnar en það er skemmst frá því að segja að á það var ekki hlustað. Íslensk stjórnvöld einangruðust algerlega á örfáum dögum með það sjónarmið sitt að eitthvað annað kæmi til greina en að íslenska ríkið ábyrgðist og stæði á bak við innlánstryggingasjóðinn og tryggði lágmarksinnstæðurnar. Það bætti ekki úr skák og gerði málsástæður íslenskra stjórnvalda ekki auðveldari að setning neyðarlaganna var auðvitað mjög tortryggð og sú mismunun sem þar var meint af gagnaðilum okkar að upp væri komin milli innlendra viðskiptavina bankakerfisins og erlendra. Enda fór það svo á undraskömmum tíma og til að gera langt mál stutt tímans vegna, að allar tilraunir Íslendinga til að komast undan því að axla fulla ábyrgð á innlánstryggingunni upp að þessum upphæðum urðu árangurslausar og menn játuðu sig sigraða í áföngum í október og nóvember í þeim efnum. Tilraunir til að koma málinu fyrir dómstóla reyndust ófærar og í því eina tilviki sem einhver slíkur farvegur var í boði, sem var gerðardómur í framhaldi af ECOFIN-fundinum í byrjun nóvember, kusu íslensk stjórnvöld sjálf að draga málið út úr gerðardómnum og hlíta ekki þeirri niðurstöðu. Ég gagnrýni ekki þá ákvörðun í sjálfu sér, enda voru málsástæður eins og þær voru þar upplagðar óaðgengilegar fyrir okkur. Hitt er kannski umhugsunarefni hvort það hafi beinlínis bætt stöðuna að í þessu eina tilviki sem boðið var upp á einhvers konar gerðardómsmeðferð í málinu var það Ísland sem dró sig út úr henni. Það er rækilega farið yfir það í greinargerð með frumvarpinu hvernig tilraunir og skoðun á því að koma máli fyrir dómstóla báru ekki árangur og það má segja að síðustu sundin hafi lokast í þeim efnum 7. janúar þegar sá afmarkaði þáttur málsins sem hefði komið til skoðunar a.m.k. ef íslensk stjórnvöld hefðu ákveðið að kæra aðgerðir breskra stjórnvalda, rann út 7. janúar 2009. Þannig er það, virðulegur forseti, að af margvíslegum ástæðum eins og gögn málsins bera með sér var það þegar orðin niðurstaðan af hálfu íslenskra stjórnvalda i nóvembermánuði sl. að aðeins samningaleið eða pólitísk lausn á þessu máli kæmi til greina, annað væri ekki í boði. Þetta geta menn sannreynt með því að lesa og bera saman gögn bæði í greinargerð frumvarpsins og þeim þykku fylgiskjalamöppum sem hér eru málinu til stuðnings. Það má velta því fyrir sér hversu litlu munaði í raun að gengið væri frá málinu endanlega í desember eða janúarmánuði eins og stefnt var að og reyndar heitið að gera í samstarfsyfirlýsingunni við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn síðla í nóvembermánuði en þá var eins og kunnugt er bætt inn „letter of intent“ í samstarfsyfirlýsinguna, sérstöku ákvæði til að hnykkja á ábyrgð Íslands í þessum efnum eins og þar segir, með leyfi forseta, á bls. 13 í greinargerðinni: „Ísland hefur heitið því að virða skuldbindingar á grundvelli innstæðutryggingakerfisins gagnvart öllum tryggðum innlánshöfum. Þetta byggist á þeim skilningi að unnt verði að forfjármagna þessar kröfur fyrir tilstyrk viðkomandi erlendra ríkja og að jafnt Ísland sem þessi ríki séu staðráðin í að efna til viðræðna á næstu dögum með það að markmiði að ná samkomulagi um nánari skilmála vegna þessarar forfjármögnunar.“ Þarna er í raun og veru verið að segja og síðan undirritað af seðlabankastjóra og fjármálaráðherra, að það eina sem er eftir í málinu sé að semja um lánsskilmálana, lánsskilmálana á lánunum sem Bretar og Hollendingar höfðu boðist til að veita okkur í kjölfar þess að þeir gerðu upp innstæðurnar og eignuðust kröfu á okkur í staðinn. Áður höfðu Íslendingar undirritað minnisblað með Hollendingum þar sem lofað var að ganga frá málinu á þessa leið og fá til þess lán til 10 ára á 6,7% vöxtum, afborgunarlaust fyrstu þrjú árin, og vaxtagreiðslur hefðu þá hafist á þessu ári. Hefði verið gengið frá málinu með sambærilegum hætti við Breta sem í undirbúningi var, samanber fréttatilkynningar og yfirlýsingar m.a. forsætisráðherra á þessum tíma, held ég að menn geti velt því aðeins fyrir sér hver staðan væri, með lán til þetta skamms tíma á þetta háum vöxtum og aðeins með þriggja ára afborgunarleysi. Alþingi afgreiddi svo þingsályktunartillögu 5. desember sl. þar sem það fól framkvæmdarvaldinu að leiða málið til lykta með samningum og þar sem það er rækilega rökstutt bæði í greinargerð þingsályktunartillögunnar, í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar og í framsöguræðu þáverandi formanns utanríkismálanefndar, hv. þm. Bjarna Benediktssonar, að það séu ótvíræðir kostir við það í stöðunni að fara samningaleiðina og annað sé ekki í boði. Svona var staða málsins við stjórnarskipti í febrúarbyrjun. Þá var ný samninganefnd skipuð og þeim sem hér stendur falið að bera ábyrgð á samningagerðinni. Sá árangur náðist frá þeirri stöðu sem þarna var uppi að í fyrsta lagi náðist lán til mun lengri tíma og á mun hagstæðari kjörum. Í öðru lagi, með sjö ára vaxta- og afborgunarleysi hvað varðar ríkissjóð Íslands. Í þriðja lagi þannig að eignir Landsbankans ganga jafnóðum inn á höfuðstólinn og lækka hann og íslenska ríkið er í vari fyrir útgjöldum af þessum sökum í sjö ár. Þetta skapar jafnframt tíma til þess að hámarka eignir Landsbankans og dregur úr hættunni á því að menn lendi í þeirri stöðu að þurfa að selja eignir á óhagstæðum tíma fyrir lægra verð en von er til að innheimtist af þeim síðar. Þessa þætti málsins verða menn held ég alla að hafa í huga ef þeir vilja láta þá niðurstöðu sem hér liggur fyrir njóta sannmælis í ljósi aðstæðna eins og þær voru þegar ný samninganefnd tók við málinu. Ég vil fá að segja það, frú forseti, að ég er ekki að kvarta eða kveina undan einu eða neinu sem hefur verið sagt í þessu máli og snýr að mér. En ég mótmæli því og mér finnst ómaklegt að gera því góða fólki sem vann þarna að erfiðu verkefni fyrir hönd Íslands og lagði sál sína og krafta í það, það að tortryggja það, þ.e. þá krafta sem skipuðu samninganefndina og þá sérfræðinga sem með henni unnu. Ég tel að þar hafi verið unnið gott starf við ótrúlega erfiðar aðstæður og menn hafa þar sannarlega landað mun betri niðurstöðu  
             Það er enginn vafi á því að það er gríðarlega mikilvægt fyrir Ísland að fá fram lyktir þessa máls. Það er engu okkar neitt gleðiefni að það skuli þurfa að verða svo að á íslenskan þjóðarbúskap lenda miklar byrðar út af þessu máli. En sá valkostur að komast með einhverjum hætti undan því er ekki í boði. Það held ég að öllum hljóti að vera ljóst, því miður, að við eigum engan annan kost en að takast á við þetta sem hluta af þeim heildaráföllum sem óráðsía, hagstjórnarmistök og glæframennska í fjármálum hafa leitt yfir okkur sem þjóð. Þetta er hluti af því. Þetta er hluti af herkostnaðinum sem við sitjum uppi með vegna þess hvernig menn stóðu að málum á löngu árabili. Og það er ömurlegt til þess að vita að menn höfðu jafnmörg tækifæri og á jafnlöngum tíma og raun ber vitni til að taka í taumana, til að afstýra þessum slysum en það var ekki gert.  Það skiptir miklu máli að velta því síðan fyrir sér og það er eðlilegt að hv. þingmenn spyrji bæði um kjör og um þennan samning og hvort mögulegt sé að ná þar fram einhverri betri lausn. Það er út af fyrir sig hægt að hafa uppi tvenns konar sjónarmið í þessum efnum. Annars vegar það sem stundum heyrist að við eigum alls ekki að borga þetta, við eigum bara að neita því, setja undir okkur hausinn og segja: Þetta kemur okkur ekki við. Það stenst ekki mikla skoðun að Ísland eigi slíka leið út úr málinu. Þá er í öðru lagi hægt að velta því fyrir sér, er þetta nógu góður samningur? Voru aðstæður í málinu til að ná þar betra fram? Borga þetta að einhverjum hluta, fá lægri vexti eða hvað menn hefðu annað kunnað að vilja? Það er auðvelt að tína fram rökin fyrir því að það sé ósanngjarnt, óréttlátt og skítt að við Íslendingar skulum þurfa að sitja uppi með þetta. Það er fárra mínútna verk að gera það. En það verður líka að horfa á hina hlið mála. Það verður, held ég, að horfa þar alveg sérstaklega á tvenns konar rök, þau sem snúa að stöðu okkar og ábyrgð okkar í því hvernig þetta mál þróaðist, aðgerða- og andvaraleysi okkar sem leiddi þessar aðstæður sumpart yfir okkur. Þær staðreyndir málsins hverfa ekki frekar en aðrar. Og verðum við svo ekki líka, eins og jafnan, að bera saman við málið og niðurstöðuna sem hér er lögð fram þann valkost að hafna henni og velta þá fyrir okkur afleiðingum þess. Komum við málinu út úr heiminum með því? Nei. Það verður bara þarna áfram óleyst. Hvaða afleiðingar hefur það? Það strandar öllu aðgerðaplaninu sem nú er unnið eftir og snýr endurreisn íslensks efnahagslífs, það strandar því öllu. Það liggur fyrir, rækilega skjalfest, að samstarfsáætlunin við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og afgreiðsla gjaldeyrislána þaðan strandar.  Varðandi gjaldeyrislánin frá hinum Norðurlöndunum er það einfaldlega þannig að þau bíða afgreidd og undirrituð, greiðast í fjórum jöfnum afborgunum eftir því sem samstarfsáætlunin við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn reiðir fram og það lá líka fyrir af hálfu Norðurlandanna að ein forsenda þeirrar fyrirgreiðslu væri að farsæl lausn fyndist á óútkljáðum málum okkar varðandi innlánstryggingar við önnur lönd.  Ég tel að lánskjörin sem hér hefur samist um séu um það bil eins hagstæð og Ísland gat fengið. Menn hafa hrópað nokkuð um að 5,5% fastir nafnvextir á óverðtryggðu láni séu háir og bera það þá gjarnan saman við breytilega vexti á lánum til skamms tíma í augnablikinu. Menn sjá það líka ef þeir skoða lánskjörin frá hinum Norðurlöndunum að þar eru lægri vextir á ferð í bili. Það er vegna þess að viðmiðunin í augnablikinu eru sögulega mjög lágir vextir. En það er athyglisvert fyrir menn að velta því fyrir sér og bera það saman við lánskjörin hér og höfum í huga að vaxtaálagið á Íslandi er einhvers staðar á milli 650 og 700 punktar, 6,5–7% ofan á grunnvexti ef við fengjum einhvers staðar lán á þeim kjörum í dag. Norðurlandalánin eru með 275 punkta álagi ofan á rétt rúmlega 1% viðmiðunarvexti í dag, gerir 3,8% liðlega. Ef þessir vextir á Norðurlandalánunum eru með viðurkenndum aðferðum umreiknaðir yfir í fasta vexti á 12 ára láni eins og þarna er um að ræða með 275 punkta álagi þá gerir það 6,57% vexti.  Það er líka umhugsunarefni að vaxtaálagið á Icesave-samningunum, 125 punktar, er lægra en það vaxtaálag sem notað er þegar þjóðir sem komist hafa í greiðsluþrot fá fyrirgreiðslu í farvegi svonefnds Parísarklúbbs en þá er yfirleitt notað 150 punkta álag. Þeir föstu vextir sem festir voru á þessu vaxtaálagi á dögunum hafa nú þegar hækkað um 13 punkta þannig að það er ástæða til að ætla að vegna þess hvernig þetta stóð af sér í tíma þá hafi þar verið festir mögulega einhverjir lægstu vextir sem við eigum eftir að sjá á áratugaskeiði í þessum efnum. Þetta eru lægstu vextir langra lána til þess tíma sem sést hafa í 50 ár og gætu vel átt eftir að reynast það til frambúðar. Enn fremur er það þannig að í lánasamningnum er kostnaðarlaust uppgreiðsluákvæði. Við getum hvenær sem er greitt samninginn niður inn á höfuðstólinn eða greitt hann upp ef okkur skyldi einhvern tíma bjóðast hagstæðari fjármögnun annars staðar. Þá er spurning um það, ræður íslenska þjóðarbúið við þessar skuldbindingar á árabilinu 2016–2024 eða árunum sem þá fara í hönd? Það er vissulega stór spurning. En það reynir á það eftir sjö ár og þau sjö ár eru okkur mjög mikilvæg. Eitt vitum við fyrir víst, hv. þingmenn, að ef við komumst aldrei með þjóðarbú okkar til 2016 þá þurfum við ekki að hafa áhyggjur af því. Við þurfum fyrst að komast í gegnum þá erfiðleika sem núna standa yfir og blasa við okkur næstu missirin, koma þjóðarbúinu á kjöl, eða vilja menn gefast upp strax? Er það ekki það sem valkosturinn snýst um? Ég segi það, það er sannfæring mín eftir að hafa skoðað þessa hluti, það eru ekki þessi mál sem eru okkur alvarlegasta áhyggjuefnið í augnablikinu. Það er glíman við að komast í gegnum erfiðleikana næstu missirin og ráða við þá þungu greiðslubyrði sem við fáum á okkur núna og við þurfum að kljást við næstu árin. Fyrst þurfum við að komast í gegnum þá erfiðleika til að geta farið að hafa áhyggjur af því hvar við stöndum árið 2016. Ef við komumst í gegnum þá komum við efnahagslífi okkar á góðan rekspöl, rekum þjóðarbúið með þeim afgangi í viðskiptum við útlönd sem nú er reiknað með að verði, t.d. ef við fáum marga mánuði eins og júnímánuð þar sem afgangur af vöruskiptum við útlönd var 8,7 milljarðar kr. þá erum við á réttri leið. Ef við komum ríkisfjármálunum á réttan kjöl samkvæmt þeirri áætlun sem nú er unnið eftir þannig að hagnaður verði orðinn af rekstri ríkissjóðs árið 2013, þá erum við á réttri leið. Fyrst þurfum við að gera allt þetta, að komast í gegnum alla þessa erfiðleika og þá erum við í góðum færum til að ráða við framhaldið, annars ekki. Þess vegna er það sem við þurfum að velta því mjög vel fyrir okkur, ætlum við að láta þetta stranda hér og nú? Hvað gerist ef Icesave fellur? Þá kemur október aftur. 

Uppgjafartónn.

Ég vona að hún rætist aldrei og ég trúi því að þetta sé leið sem gefi okkur færi á að berjast áfram við erfiðleikana. Það verður erfitt. Það er okkur öllum mjög erfitt að þurfa að sætta okkur við þessa niðurstöðu en hún er óumflýjanleg með einum eða öðrum hætti. Við komumst ekki undan þessu máli, það yfirgefur okkur ekki. Það verður þarna hvort sem niðurstaða Alþingis verður að leysa það á þennan hátt eða einhvern annan. Ég bjó ekki þetta vandamál til. Ég fékk hins vegar það hlutskipti að reyna að greiða úr herfilegri stöðu sem málið var komið í. Ég hef lagt mig allan fram um að reyna að gera það ásamt með góðu fólki og ég hef góða samvisku gagnvart mínum þætti í þessu máli. Ég trúi því að við séum að gera rétt fyrir Ísland, að við séum að skapa okkur vígstöðu til að kljást áfram við erfiðleikana og við eigum að sigrast á þeim. Það er markmiðið. Það er það sem öllu máli skiptir að Ísland komist í gegnum þetta. Virðulegi forseti. Ég legg svo til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. fjárlaganefndar.

Virðulegi forseti. Það er sorglegt að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra: Ég bjó ekki til vandann. Það eru Vinstri grænir og Samfylkingin sem ætla að samþykkja Icesave-skuldbindingarnar og hver leyfir sér að koma fram með yfirlæti, talandi niður til þingmanna sem leyfa sér að gagnrýna og mótmæla órökstuddum fullyrðingum annar en hæstv. fjármálaráðherra sem í gegnum árum hefur hoppað í ræðustól Alþingis algerlega brjálaður. Voru það ekki Vinstri grænir sem töluðu um það fyrir kosningar að þeir ætluðu ekki að samþykkja Icesave? Ég ætla ekki að svara í þessari stuttu fyrirspurn öllum fullyrðingum. Þeim hefur þegar verið mætt, öllum fullyrðingum hefur verið mætt. En ég vil fá úr því skorið hér og nú, eru einhver gögn sem á eftir að leggja fram, álit frá erlendum lögmannsstofum sem eiga eftir að koma fram?

Frú forseti. Það er misskilningur að ég gagnrýni það að hv. þingmenn Framsóknarflokksins séu með órökstuddar fullyrðingar eða eitthvað annað í þeim dúr. Ég vil bara að þeir geri það í sínum eigin ræðutíma, ekki mínum. Framsóknarmönnum er alveg gersamlega frjálst og meinlaust af minni hálfu að haga málflutningi sínum eins og þeir vilja en helst vil ég að þeir geri það í sínum eigin ræðutíma en ekki mínum. Það var það sem ég var að fara fram á. Það er misskilningur að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafi gengið til kosninga með það baráttumál að það ætti alls ekki að útkljá Icesave-deiluna. Það hefði ekki verið gæfulegt fyrir flokk hvers formaður bar þá ábyrgð á samningaviðræðum um málið. Það lá algerlega fyrir og er búið að vera opinbert síðan í febrúar að málið var í samningafarvegi þannig að það liggur fyrir. Varðandi spurninguna um gögn er svarið nei. Mér er ekki kunnugt um, ég hef aldrei séð neitt skjalfest í þessu máli, eða skjallegt, sem ekki liggur í möppunum tveimur, annars vegar þeirri stóru með 68 skjölum sem er öllum aðgengileg, hins vegar þessari minni með rúmlega 20 skjölum sem þingmenn hafa aðgang að.

Virðulegi forseti. Það er eins gott að það séu ekki einhver gögn sem liggja óséð. Það væri í hæsta máta vandræðalegt fyrir ríkisstjórn sem hefur talað fyrir því upp á síðkastið að allt sé uppi á borðum en þó virðist sem allt sé undir borðum og leynd og blekking eru einmitt orðin sem einkenna þessa ríkisstjórn. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra að því, ef hann telur að þetta séu bestu hugsanlegu kjör sem við getum fengið á erlendum lánum, getur þá ekki verið að ef okkur standa ekki til boða annað en verri kjör í framtíðinni, er það þá ekki þannig að Icesave-samningarnir kveða einmitt á um það að vextirnir á þeim samningi hækka og verða mun hærri en þessi rómuðu 5,55% vextir? Mér þætti gaman ef hann mundi svara þeirri spurningu.

Frú forseti. Varðandi gögn þá leyfi ég mér að fullyrða að aldrei nokkurn tíma hafa verið gerð aðgengileg og opinber gögn í flóknum samningum af þessu tagi neitt í líkingu við það sem hér er gert. Þetta hefur verið opnað með alveg sögulega óvenjulegum hætti, leyfi ég mér að fullyrða. Þar á meðal hlutir sem almennt eru ekki aðgengilegir neinum fyrr en eftir 50 ár, þegar aðgangur kann að opnast að þeim í Þjóðskjalasafni Íslands, gögn sem núna liggja opin í möppum þingmanna. Persónulegir tölvupóstar og trúnaðarbréf, minnisblöð embættismanna á fundum og aðrir slíkir hlutir, mér er ekki kunnugt um að það hafi nokkurn tíma áður í málum verið gert aðgengilegt með þessum hætti og ég tel því að stjórnvöld hafi gert vel í því, eins vel og kostur er. Varðandi lánskjörin er það einfaldlega þannig að ef við berum þau t.d. saman við kjörin á MoU-inu frá því í október, hvernig varð það til? 

Virðulegi forseti. Þetta var mjög athyglisverð ræða hjá hæstv. fjármálaráðherra og af því sést hvernig hann gekk í skrokk á samstarfsflokknum en ég ætla ekki að hafa áhyggjur af því. Það vakti athygli mína í þessari yfirgripsmiklu ræðu hverju hæstv. fjármálaráðherra, sá aðili sem gætir hagsmuna okkar, sleppti. Hann ræddi ekkert um galla regluverks innlánstrygginga sem gerir ekki ráð fyrir katastrófu eins og varð. Hann talaði ekkert um samningsviðmiðin sem við náðum fram sem gerðu ráð fyrir að efnahagslegra hagsmuna Íslendinga yrði gætt og ekki talaði hann um breytingartillögu vinstri manna um innlánstryggingakerfið sem hefði kostað 400 milljarða kr. í viðbót. Látum það liggja á milli hluta. Hér kemur hæstv. fjármálaráðherra og segir að við fáum ekki lánafyrirgreiðslu nema gengið sé frá þessum samningi. Hvað eftir annað var þessi hæstv. ráðherra spurður fyrir kosningar af hverju við fengjum ekki lánafyrirgreiðslu. Af hverju upplýsti hann það ekki þá? Og nú bið ég hæstv. ráðherra að gera nokkuð sem hann gerir sjaldan, svara spurningunni.

Frú forseti. Í greinargerð frumvarpsins er farið rækilega yfir þau atriði sem hv. þingmaður nefndi. Það er rakið hvernig Ísland reyndi að bera fyrir sig óvissu um umfang ábyrgðanna, galla regluverksins og annað í þeim dúr. Það er allt saman rækilega rakið í greinargerðinni. Það var metið þannig, rétt eins og var í nóvember þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn tók fyrir upphaflegu samstarfsáætlunina og afgreiddi fyrsta hluta lánsins, að væru samningaviðræður á útmánuðum í góðri trú og í eðlilegum framgangi þá mundi það ekki á grundvelli fyrri yfirlýsinga hindra fyrirtekt nr. 2. En samhengi málsins hefur legið ljóst fyrir. Það var þegar opinbert í nóvember og desember. Ég bendi hv. þingmanni t.d. á að lesa greinargerð þingsályktunartillögu sinnar eigin ríkisstjórnar sem þá var, í desember, eða lesa framsöguræðu hv. þm. Bjarna Benediktssonar, þar kom þetta allt fram. Það sem ég sagði um þetta mál í aðdraganda kosningabaráttunnar 

Virðulegi forseti. Hér kemur hæstv. fjármálaráðherra og reynir að tala sig út úr því að hann minntist aldrei einu einasta orði á að ástæðan fyrir því að við fengjum ekki lánafyrirgreiðslu væri sú að ekki væri búið að ganga frá Icesave. Ekki einu einasta. Og það er nákvæmlega sama hversu mörgum plöggum hæstv. ráðherra dreifir fyrir þingmenn. Það er kominn tími á það að hann segi satt og rétt frá. Af hverju er það svo að núna er þetta orðin helsta röksemdin fyrir Icesave-málinu? Fyrir nokkrum vikum, í aðdraganda kosninga, þegar við spurðum hæstv. ráðherra hvað eftir annað út í það af hverju við fengjum ekki þessa lánafyrirgreiðslu, þá var aldrei, ekki einu orði minnst á það, ekki einu orði. Annaðhvort hefur hæstv. ráðherra ekki verið að sinna starfi sínu þá og ekki vitað betur sem er mjög alvarlegt eða hér er hæstv. ráðherra að bera fyrir sig rök sem eiga sér enga stoð í raunveruleikanum.

Frú forseti. Staðreyndin er sú að það var ekki óútkljáð Icesave-mál sem tafði fyrirtekt Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í lok mars eða apríl. Það var það ekki. Það var unnið að því máli þannig að sú fyrirtekt að öðrum skilyrðum uppfylltum gæti farið fram að því tilskildu að viðræður um Icesave-málið væru áfram í gangi og í góðri trú. Þetta er hægt að sýna hv. þingmanni ef hann hefur áhuga á staðreyndum málsins, m.a. sanna það skjallega. Og það var margfarið yfir það hér hvað leiddi til þess að endurskoðunin tafðist. Það voru að koma nýjar upplýsingar um skuldastöðu þjóðarbúsins. Sendinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins kom mun seinna en til stóð, m.a. vegna stjórnarskipta. Janúarmánuður fór allur forgörðum í að undirbúa framhaldið. Sendinefndin dvaldi hér lengur en ætlað var í upphafi og skýrði sjálf hvers vegna málinu hefði seinkað. Það var og er staðreynd málsins að á þeim tímapunkti var það ekki Icesave-málið sem tafði fyrir.

Frú forseti. Það kristallast í þessu máli að Samfylkingin og Vinstri hreyfingin – grænt framboð eru einfaldlega ekki í stakk búin til að stýra þessu landi. Af hverju segi ég það? Þegar við tölum um ábyrgð í fjármálum þá hef ég aldrei vitað að fulltrúar ríkisstjórnarinnar skrifuðu undir eina þá stærstu skuldbindingu sem verið er að skuldbinda íslenska þjóð, skrifuðu undir Icesave-samkomulagið án þess að greiðsluáætlun eða greiðslumat íslensks almennings lægi fyrir. Það á bara að skoða hlutina eftir sjö ár. Hvers lags ábyrgðarleysi er það hjá hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. ríkisstjórn fyrir hönd íslensks almennings að skrifa undir slíkt án þess að greiðsluáætlun liggi fyrir? Greiðsluáætlun sem aðstoðarmaður hæstv. ráðherra sagði okkur í þingflokki framsóknarmanna að lægi ekki fyrir eftir að búið var að skrifa undir þessa samninga. Ég fordæmi þessi vinnubrögð hjá hæstv. ríkisstjórn og þetta ber ekki merki um það að hér sé á ferðinni stjórn sem hefur tök á málum.

Frú forseti. Það hlýtur að eiga að skilja orð hv. þingmanns þannig að hann telji að Framsóknarflokkurinn sé hins vegar í góðum færum til að stjórna landinu.

Já.

Já. Ekki tókst það vel hjá Framsóknarflokknum á árunum 2002–2007. Ætli Framsóknarflokkurinn sé alveg saklaus í þessu máli?

Hver er að segja það?

Ætli hann beri ekki líka einhverja ábyrgð og við öll? Þetta er dálítið undarlegur málflutningur hjá hv. þingmanni sem þá var þegar kominn hér á vettvang, þó að sum flokkssystkini hans geti hegðað sér eins og hreinir og syndlausir englar þá á það ekki endilega við um alla sem voru sjálfir á vettvangi á þessum tíma, þar áður aðstoðarmenn ráðherra í Framsóknarflokknum, sem sváfu í viðskiptaráðuneytinu, eins og kunnugt er á árunum 2002–2007. Varðandi greiðslubyrðina og greiðslumatið af þessu þá er hægt að setja það í ýmislegt samhengi hvort sem við setjum það í hlutfall af vergri landsframleiðslu eða hlutfall af áætluðum þjóðartekjum. Eitt er ljóst og það er að tvennt 

Frú forseti. Ég er alveg viss um að hæstv. ráðherrar, Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon, munu tala mikið um fortíðina í þessu máli. En það sem ég vil ræða hér er framtíðin og að þessir ráðherrar eru að skuldbinda íslenskan almenning um hundruð milljarða með kolómögulegum samningi. Ég býð ekki í það, frú forseti, eftir að hafa hlustað á hæstv. fjármálaráðherra sem sagði að ef alþingismenn mundu voga sér að fella þennan samning, þá væri samningsstaða Íslands engin og hæstv. ráðherra dró upp spádómskúlu sína og sagði að eftir nokkra mánuði mundu íslenskir ráðamenn fara á hnjánum til Breta og Hollendinga og biðja um að fá þennan samning aftur. Þvílíkt ábyrgðarleysi af hálfu ráðherrans í málflutningi hér. Hæstv. ráðherra er ekki að gæta hagsmuna íslensks almennings með því að eyðileggja samningsstöðu okkar héðan úr ræðustól Alþingis. Ég fordæmi þessi ummæli hæstv. ráðherra og ég vona að hann dragi þau til baka.

Frú forseti. Samningsstaða Íslands markast af öðrum hlutum og var þegar orðin eins og raun ber vitni og því verður ekki svo léttilega breytt.  Hv. þingmaður talar eins og Alþingi standi frammi fyrir frjálsu vali, að við séum bara af einhverri meinbægni að leggja til hundruð milljarða skuldbindingar sem menn geti bara komist undan með því að hafna þessu máli. Stöndum við frammi fyrir einhverju frjálsu vali í þessum efnum? Svarið er nei. Málið er þarna og það hverfur ekki. 

Uppgjöf.

Þeir eru ekki í boði. 
            

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir ágæta ræðu svo langt sem hún nær. Ég lít þannig á að við þurfum alltaf að ganga út frá stöðunni eins og hún er á hverjum tíma. Það er búið að skrifa undir þennan samning, því miður. Það er mjög ábyrgðarlaust en sú er staðan og ég held að allir hv. þingmenn, bæði stjórn og stjórnarandstaða ættu að reyna að vinna úr núverandi stöðu eins vel og mögulegt er. Nú byggir þessi samningur á áhættusömu mati á eignum Landsbankans og Íslendingar taka áhættuna af því mati. Það getur farið vel, að eftir 20 ár sjáum við kannski að allt greiddist. Eftir 20 ár sjáum við kannski, það greiddust aðeins 75% sem þeir reiknuðu með en það getur líka verið að það greiðist miklu minna og þá erum við í mjög slæmum málum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort það kæmi til greina að við settum hámark á þessa ríkisábyrgð sem hlutfall af þjóðarframleiðslu. Ég er búinn að benda á þetta í allan vetur. Það er nefnilega hagur þjóðanna þriggja, Hollendinga, Breta og Íslendinga sem láta skattgreiðendur sína greiða þessar byrðar að Ísland geti borgað. Það er hagur þessara þjóða allra.

Herra forseti. Það er alveg rétt að ein áhættan í þessu máli er að sjálfsögðu sú sem allir kröfuhafar í gamla Landsbankann taka, forgangskröfuhafarnir auðvitað fyrst og fremst, það er spurningin um endurheimtu eigna og ríkið að sínum hlut tekur auðvitað þátt í þeirri áhættu. Það er alveg ljóst. Það liggur allt fyrir og hefur verið reynt að gera grein fyrir því með eins aðgengilegum hætti og kostur er og það er farið varfærið í mat í forsendum samninganna þar sem gert er ráð fyrir þó nokkuð lægra endurheimtuhlutfalli en t.d. skilanefnd Landsbankans sjálfs eða endurskoðunarstofnanir hafa metið. Varðandi það að skilyrða með einhverjum hætti sérstaklega greiðslur okkar inn í þetta þá er öryggisákvæði samninganna hugsað nákvæmlega þannig að reynist greiðslubyrðin af þessu þyngri og staða Íslands til mikilla muna verri en áætlað var í nóvembermánuði sl. þá opnast upp endurskoðunarákvæði. Ég held að það sé eiginlega svarið við þeirri spurningu sem hv. þingmaður bar upp.

Frú forseti. Ákvæði 15. og 16. gr. samningsins hefur ekkert gildi. Þetta er bara venjulegt ákvæði þegar skuldari getur ekki greitt. Þá verður enn og aftur reynt að semja upp á nýtt. Það er ekki hægt annað. Ef hann getur ekki greitt þá getur hann ekki greitt. Þetta þekkja allir. 

Frú forseti. Það er auðvitað hagur allra sem lána peninga að fá þá til baka. Það gildir ekki bara um þennan lánasamning við Hollendinga og Breta. Það gildir um lánasamningana við hin Norðurlöndin. Það gildir líka um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Meira að segja hann vill fá sína peninga til baka og er bara nokkuð þekktur fyrir það að vilja rukka þá inn. Það er ekki ætlunin með því endurreisnarprógrammi sem nú er með alþjóðlegri samvinnu í gangi gagnvart Íslandi að knésetja Ísland. Ætlunin er hin gagnstæða og þetta mál er hluti af því. Auðvitað geta menn búið sér til þá heimsmynd að allir séu vondir við aumingja litla Ísland og þetta sé allt af einhverri óvild gert eða lymskulegum áformum til að koma okkur á kné. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég held að Norðurlöndin séu t.d. ekki að lána okkur miklar fjárhæðir í einhverjum annarlegum tilgangi heldur séu þau þvert á móti að taka stöðu með Íslandi og þau leggja undir með Íslandi og þau vilja að Ísland komist í gegnum erfiðleikana og komist á lappirnar. Hvernig væri að hugsa þetta þá stundum þannig? 

Virðulegi forseti. Hér er rætt um heimild til handa fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands hf. Án ábyrgðar ríkissjóðs fengi innstæðutryggingarsjóðurinn ekki þau erlendu lán sem hér búa að baki og gæti ekki staðið í skilum með skuldbindingar sínar. Stóra spurningin í þessu máli er: Hvers vegna ætti íslenska ríkið að ábyrgjast lán innstæðutryggingarsjóðsins?  Ríkisstjórnin byrjaði á því að lýsa vantrausti á þá embættismenn sem leitt höfðu samningaviðræðurnar fyrir hönd fyrri ríkisstjórnar. Viku þeim til hliðar, sendu þá í frí og skipaðir voru nýir í þeirra stað. Formaður var skipaður Svavar Gestsson en auk hans tók Indriði Þorláksson, núverandi aðstoðarmaður fjármálaráðherra, sæti í nefndinni. Með því að nefna þessa menn er ekki verið að lýsa því yfir að þeir hafi ekki staðið sig heldur er bara verið að vekja athygli á þeirri staðreynd að ríkisstjórnin vildi taka þetta mál sínum eigin tökum. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í viðtali við blaðamann Morgunblaðsins, með leyfi forseta: „Ég treysti Svavari Gestssyni. Ég veit að hann er að gera góða hluti og ég lofa þér því að það er í sjónmáli að hann landi - og hans fólk - glæsilegri niðurstöðu fyrir okkur.“ Hann dró í land með þessa yfirlýsingu að hluta til en það dylst engum að niðurstaðan átti að vera „þessarar ríkisstjórnar“. Þeirra menn áttu að landa góðri niðurstöðu sem þessi ríkisstjórn ætlaði að eigna sér. Nú er ríkisstjórnin á harðahlaupum frá þessu plani. Svo mikil hafa umskiptin orðið að greinargerðin með þessu frumvarpi er á löngum köflum eins og samantekt á málflutningi viðsemjenda okkar í þessu máli. Málflutningur þeirra er að stórum hluta til nú orðinn málflutningur og meginrök ríkisstjórnarinnar. 
             Og hvernig er þeirri grundvallarspurningu sem ég bar upp áðan svarað í þingmálum? Hvers vegna ætti íslenska ríkið að fallast á að ábyrgjast lántökur innstæðutryggingarsjóðsins?

Þið voruð búnir að lofa því í október, nóvember …

Þið voruð búnir að lofa því, kallar hæstv. fjármálaráðherra fram í. Við skulum fara aðeins yfir rökin.  „Í tilskipuninni segir að innstæðutryggingarkerfin skuli fjármögnuð af innlánsfyrirtækjunum – sem sagt ekki ríkinu. Þá er sagt að tryggingakerfin megi ekki leggja þá bagga á innlánsfyrirtækin að það íþyngi bankastarfseminni. Því er augljóst að miklar takmarkanir eru á því hve langt má ganga við ákvörðun um framlög innlánsfyrirtækjanna. Í þessu samhengi er rétt að spyrja hvernig íslenska löggjöfin hefði þurft að vera úr garði gerð til að tryggja lágmarksgreiðslu til allra, samkvæmt tilskipuninni miðað við þær aðstæður sem sköpuðust á tiltölulega skömmum tíma fyrir bankahrunið. Svarið er að greiða hefði þurft hátt í 50% af öllum innstæðum inn í tryggingakerfið.“ Það er augljóst og það er óumdeilt og það kemur fram í inngangi þeirrar reglugerðar sem íslenska lagasetningin byggir á. Það hefur komið fram í skýrslum sem framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur sjálf gefið út. Það hefur komið fram í álitum frá seðlabanka Frakklands og það hefur komið fram í fjölmörgum íslenskum lögfræðiálitum í þessu máli að þetta kerfi er ekki smíðað til að taka við hruni bankakerfis.  Vegna þess að þessi rök eru ekki til staðar þá hefur hæstv. fjármálaráðherra ákveðið að grípa til þess ráðs að segja: Það var búið að semja um þetta. Þannig er toppnum í rökstuðningnum náð á bls. 17 í greinargerðinni þar sem segir að heildarfjárhæð skuldbindinganna var því ekki samningsatriði heldur var verkefnið að semja um sem hagstæðasta skilmála. Sem sagt, það var búið að semja um þetta fyrir löngu síðan hvort eð er. Við höfum hlaupið frá því að eiga okkar eigin samningamenn og við höfum hlaupið frá því að reyna að ná glæsilegri niðurstöðu. Í raun vorum við bara að semja um vexti og kjör. Í þessari umræðu er gjarnan vísað til nefndarálits og framsöguræðu minnar sem formanns utanríkismálanefndar og nefndarálits meiri hlutans og ég ætla að gera það líka. Ég ætla ekki að taka valda kafla sem þjóna málflutningi ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Ég ætla að taka þá kafla sem skipta máli í því nefndaráliti þar sem segir, með leyfi forseta: „Frumforsenda þess að leitað væri pólitískrar lausnar á málinu var að tryggt yrði að tekið yrði tillit til hinna erfiðu aðstæðna sem nú eru uppi á Íslandi. Þau umsömdu viðmið sem þingsályktunartillagan fjallar um fela í sér viðunandi forsendur fyrir lausn að áliti meiri hlutans. Ekki er fallið frá þeim lagarökum sem Ísland hefur sett fram, en fallist á að leita samninga á grundvelli sameiginlegra viðmiða. Þau eru annars vegar að tilskipunin gildi með sama hætti hér á landi og annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu og hins vegar að samningar um lausn taki mið af sérstakri og fordæmislausri stöðu Íslands. Hvorugar þessara forsendna geta talist íþyngjandi fyrir Ísland eða íslenska hagsmuni.“ Annars staðar í nefndarálitinu segir svo: „Leiði samningar ekki til ásættanlegrar niðurstöðu fyrir Ísland“ - og ég endurtek: - „Leiði samningar ekki til ásættanlegrar niðurstöðu fyrir Ísland er það sjálfstætt úrlausnarefni hvernig stjórnvöld og Alþingi vinna úr þeirri stöðu.“ Þetta er það sem skiptir máli í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar. Það er sjálfstætt úrlausnarefni hvernig við leysum úr þeirri stöðu. Það var ekki gefinn opinn víxill. Í framsöguræðu minni með álitinu og í umræðum um málið á þinginu tók ég fram að ég taldi skynsamlegt að leita pólitískrar lausnar á þessu máli vegna þess að á það átti að reyna á grundvelli sameiginlegu viðmiðanna hvernig viðsemjendur okkar væru tilbúnir til að axla með okkur ábyrgð á því að regluverk Evrópusambandsins brást. Það var ekki smíðað fyrir það áfall sem hér hafði dunið yfir. Ég taldi það betri kost en þann að láta þvinga fram dómsniðurstöðu um lagalega stöðu okkar vegna þess að þá værum við í reynd að taka áhættuna af því að tapa málinu með húð og hári. En hver er svo samningsniðurstaðan sem fyrir okkur er borin? Hún er sambærileg við það að við hefðum tapað málinu með öllu. Öllum okkar dómkröfum hefði verið vísað til hliðar og fallist á dómkröfur viðsemjenda okkar vegna þess að ríkið er að taka fulla ábyrgð á öllum skuldbindingum innstæðutryggingarsjóðsins. Menn vísa í greiðsluhlé, menn vísa í að lánstíminn sé langur og menn vísa í að vextirnir séu ásættanlegir. En það er ekkert sem breytir því að ríkissjóður er ábyrgur fyrir allri fjárhæðinni og tölurnar sem við erum að fjalla um eru ótrúlegar. Þær eru svimandi háar og þær eru meira að segja langt umfram þær tölur sem kynntar voru utanríkismálanefnd og lesa má um í áliti meiri hluta nefndarinnar frá því fyrir áramót. Maður hlýtur því að spyrja sig, úr því að niðurstaðan varð þessi, úr því að ríkisstjórninni var ljóst að það var ekki um neitt að semja og viðsemjendur okkar ætluðu ekki að taka neitt tillit til okkar, hvort ekki væri meiri skynsemi - hvernig má það þá vera að það sé betra fyrir okkur að fallast á niðurstöðu í málinu sem er sambærileg við það að hafa tapað málið að fullu fyrir dómstólum? Jú, þeir segja við okkur að ella verðum við tekin aftur til október. Að ella verði Ísland Kúba norðursins og ella verðum við einangruð og afskekkt. Við fáum ekki lánafyrirgreiðslu á Norðurlöndunum, við fáum ekki fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ég segi við þá sem eru með þennan málflutning: Það er hneisa fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn ef lánsbeiðni frá okkur í þeirri aðstöðu sem við erum er tekin í gíslingu vegna óskyldra mála. Og það er meira áfall fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, tilvist hans og forsendur fyrir því sameiginlega átaki sem hann er. Forsendurnar eru allar í uppnámi ef stjórnarmenn í sjóðnum geta hagað sér með þessum hætti. Og ég segi líka að það er fullkomin hneisa fyrir Breta og Hollendinga ef þeir ætla að knýja fram með hótunum um að aftengja einstaka kafla EES-samstarfsins með því að beita okkur viðskiptaþvingunum, hryðjuverkalögum eða einangrun af þeim toga sem hæstv. viðskiptaráðherra telur að þeir munu gera eða hæstv. fjármálaráðherra segir að okkur verði stefnt í. Það er fullkomin hneisa vegna þess að málflutningur okkar byggir einfaldlega á því að við viljum standa við alþjóðlegar skuldbindingar okkar. Það er það eina sem við förum fram á, að úr því verði skorið hverjar þær eru í reynd. Er farið fram á mikið við viðsemjendur okkar að þetta sé fengið á hreint? Hverjar eru kröfurnar sem Bretar og Hollendingar eiga? Gleymum því ekki. Þetta eru ekki kröfur bresku þjóðarinnar á íslensku þjóðina. Nei. Krafan er að stofni til krafa innstæðueigenda á Landsbankann sem breska ríkið ákvað að taka yfir. Breska ríkið öðlast ekki betri stöðu heldur bara nákvæmlega sömu stöðu og innstæðueigandinn átti á innstæðutryggingarsjóðinn á Íslandi. Hvar er varnarþing hans? Það er á Íslandi. Rísi upp ágreiningur um það hvernig eigi að fara með þetta mál þá liggur alveg fyrir hvar varnarþingið er. Það er það sama og hefur alltaf verið, hjá Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjármagnshafa, eða hvað það heitir, það er á Íslandi. Þangað geta menn sótt sinn rétt. Það sem við höfum hins vegar verið að gera er að við höfum verið að opna viðræður við þessa aðila um að dómsmálin verði rekin annars staðar. Ég hef ekki tíma til að fara ofan í öll efnisatriði samningsins en það eru svo fjölmörg atriði í samningnum sjálfum sem eru fyrir utan þessa gagnrýni mína og væru tilefni til sérstakrar ræðu. Ég er t.d. með dæmigert svokallað „immunity-ákvæði“ úr svokölluðu MTN-prógrammi, sem er dæmigerður lánasamningur sem Seðlabankinn gerir. Þar er sérstaklega tilgreint að menn undanskilja eignir íslenska ríkisins, allar eignir utanríkisþjónustunnar og allar þær eignir sem eru nauðsynlegar fyrir rekstur íslenska ríkisins í þeim lánasamningi. Það var látið undir höfuð leggjast í þessu máli. Alvarlegast af öllu er þó það að ekki skuli hafa verið tryggt að menn ættu mögulegan bótarétt innstæðueigendanna vegna þess að innstæðutryggingarkerfið brást. Það er ömurlegt að horfa á talsmenn ríkisstjórnarinnar í þessu máli koma hingað upp og verja allan málstað viðsemjenda okkar og eyðileggja þannig 

Virðulegur forseti. Er þetta sami hv. Bjarni Benediktsson og sat með mér í stjórnarmeirihluta í desembermánuði sl. og hafði m.a. forustu um það að tillaga frá hans eigin flokksmanni, Pétri H. Blöndal, um að samningurinn ætti að koma inn á Alþingi aftur til atkvæðagreiðslu, var felld og samninganefndinni og framkvæmdarvaldinu veitt það mikla umboð að ganga frá samningum um þær skuldbindingar sem hér um ræðir? Ég hlýt að spyrja hv. fyrrverandi formann utanríkismálanefndar Alþingis hvort hann finni ekki til ábyrgðar sinnar í því að hafa sett af stað þennan leiðangur með svo afgerandi hætti í eigin persónu og ætla svo hér þegar hinn vondi samningur - og auðvitað er það vondur samningur að þurfa að takast á við allar þessar fjárhæðir - kemur til kasta þingsins til að veita ábyrgð á að hlaupast þá frá þeim leiðangri sem hann sjálfur hefur sett af stað. Er það með þeim hætti 

Virðulegi forseti. Ég las áðan úr áliti meiri hluta utanríkismálanefndar þar sem það var alveg skýrt í fyrsta lagi að krafa af hálfu þingsins væri að ríkt tillit yrði tekið til þeirra óvenjulegu aðstæðna sem væru komnar upp á Íslandi í samningunum. Það hefur ekki verið gert og það er mitt mat. Menn geta verið ósammála því mati en það er mitt mat, það er langt frá því. Í öðru lagi kemur skýrt fram í sama nefndaráliti að þegar kæmi til þess að afla fjárheimildanna kæmi málið til umræðu á þinginu. Tillaga hv. þm. Péturs Blöndals í þessu efni var að því leytinu til óþörf. Þetta er líka sami þingmaðurinn - fyrst að því er spurt - og sat í þingflokki sjálfstæðismanna þar sem engin ákvörðun var tekin um eitt einasta skref í þessu máli án þess að þingflokkurinn væri um það einhuga. Það var af þeirri ástæðu og vegna þess að það voru mínir ráðherrar sem sátu í ríkisstjórninni 

Virðulegur forseti. Ég er nokkuð hugsi eftir þetta andsvar hv. þingmanns því að þeir ráðherrar hans flokks sem hann vísar til gáfu auðvitað út yfirlýsingar og létu undirrita skuldbindingar fyrir hönd íslensku þjóðarinnar á alþjóðavettvangi sem óhjákvæmilega hafa haft áhrif á stöðu þessa máls. Sú staða er auðvitað slæm. Þessi ákvörðun verður mjög erfið. En Sjálfstæðisflokkurinn átti með okkur öllum hinum ríkulegan þátt í því að skapa hana og ég undrast það að flokkurinn hlaupist svo frá ábyrgð sinni sem hann gerir nú, einkum og sér í lagi vegna þess að hv. þm. Bjarni Benediktsson veit að þegar hann var formaður utanríkismálanefndar Alþingis var hann ekki í neinum færum um að landa skárri samningi en hér liggur fyrir. Í desember var fjallað um að tjónið gæti orðið 2,8 milljarðar evra eins og við erum nú að horfast í augu við. Það sem hann ekki sjálfur gat gert í desember 

Virðulegi forseti. Það er alveg ótrúlegt að hlusta á málflutning stjórnarliðanna í þessu máli. Í stað þess að fordæma þá stöðu sem okkur er hótað að komi hér upp, í stað þess að fordæma það að lánsbeiðni okkar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sé tekin í gíslingu af stjórninni, í stað þess að fordæma það að Bretar láti í það skína að við verðum einangraðir í viðskiptalegu samhengi af fjármálamiðstöð heimsins, í stað þess að fordæma það að Hollendingar neita að taka þátt í afleiðingum þess að reglugerðarverk Evrópusambandsins hrundi koma menn hér upp og reyna að skella skuldinni af þessu öllu saman á Sjálfstæðisflokkinn og einkavæðingu bankanna. Þessi málflutningur hv. þingmanns er af sama meiði og hæstv. fjármálaráðherra sem sallarólegur stendur hér upp og segir: Þar sem Sjálfstæðisflokkurinn ber ábyrgð á þessu öllu saman og ég hef hreina samvisku er í góðu lagi að Alþingi samþykki samninginn.

Virðulegur forseti. Við höfum oft rætt um svokallað minnisblað sem var gert við Hollendinga um lánakjör á láni sem hæstv. utanríkisráðherra hefur síðan sagt að hann hafi verið á harðahlaupum frá. Það er ekki góður samningur. Þetta var samningur eða minnisblað sem þáverandi hæstv. fjármálaráðherra Árni M. Mathiesen kynnti ásamt fjármálaráðherra Hollendinga á fundi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins 11. október. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, fyrrverandi ráðherra, segir í umræðum í júní, núna fyrir stuttu, að 11. október hafi okkur verið stillt upp við vegg og svo segir hv. þingmaður: „Þá var allt að því hótað að loka á olíuflutninga og matvælaflutninga til landsins og samkomulagið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn var í algjöru uppnámi.“ Virðulegur forseti. Þetta eru afar alvarlegar ávirðingar sem koma frá fyrrverandi ráðherra í ríkisstjórn Íslands á þessum tíma, og á þessum tíma var hv. þm. Bjarni Benediktsson 

Virðulegi forseti. Ég get bara gert mér í hugarlund hvað hv. þingmaður átti við með þessum orðum. Ég get mér til um það að þarna hafi verið vísað til þess mikla gjaldeyrisskorts sem var að verða í landinu. Það var vísað til þess að heildsalar um alla Evrópu höfðu sagt upp innkaupatryggingum við íslenska innflytjendur. Það var vísað til þess að íslenskir innflytjendur þurftu að sæta þeim skilmálum um alla Evrópu að staðgreiða allar sínar vörur. Gjaldeyrisskortur og viðskiptahöft af þessum toga voru farin að hafa alvarlegar afleiðingar, stefndu olíubirgðum Íslands í ákveðna hættu og ákveðið uppnám og meira að segja þurfti Seðlabankinn þar að grípa inn í vegna þess að íslensku viðskiptabankarnir voru orðnir vanhæfir til að stunda eðlilega greiðslumiðlun með gjaldeyri. Allt þetta gat leitt til þess að vöruskortur kæmi upp 

Virðulegur forseti. Mér finnst mjög mikilvægt að heyra hvað þáverandi formaður utanríkismálanefndar hefur um þetta að segja. Það er alveg geysilega alvarlegt ef átt var við að eitthvert land væri að hóta okkur. Ég skil svar hv. þingmanns að svo hafi ekki verið, það hafi ekki verið neinar upplýsingar um að eitthvert land, t.d. Holland, hefði hótað að senda ekki olíu eða mat til Íslands, stoppa fyrir það eða beita sér eitthvað í því sambandi, þetta hafi verið meira þannig að ef hér yrði mikill gjaldeyrisskortur mundu einstakir aðilar sem eru í viðskiptum við Ísland ekki treysta sér til að vera í viðskiptum við okkur, þetta hafi ekki verið land sem hafi hótað heldur að þetta hafi þá verið meira einstakir innflutnings- og útflutningsaðilar sem hafi þarna átt í erfiðum samskiptum.

Virðulegi forseti. Það er kannski um þetta að segja til viðbótar við það sem ég tók fram áðan að auðvitað höfðu Bretar gripið til alveg sérstaklega harkalegra aðgerða. Í reynd stöðva þeir bankaviðskipti við Ísland. Staðan var orðin sú að það þorði enginn banki í Bretlandi að eiga nokkur einustu viðskipti við Ísland af ótta við að gerast brotlegur við hryðjuverkalögin og smám saman greip jafnframt um sig sá ótti um alla Evrópu, að það væri ekki óhætt að senda neina peninga til Íslands vegna þess að þeir mundu lenda inni í þrotabúum gömlu bankanna og ekki komast til sinna réttu eigenda. Í þessu sambandi var það meira að segja sérstakt vandamál að menn notuðust við nöfn gömlu bankanna með því að bæta við fyrir framan nafn þeirra heitunum Nýi Landsbankinn, Nýi Glitnir o.s.frv., ef ég man rétt. Er það ekki merkilegt að í stað þess að fordæma þessar aðgerðir, einangrun landsins, þá koma stjórnarliðarnir upp og fara að rifja upp einkavæðingarferli bankanna og skrifa allt það sem nú á að fara að gera á reikning fyrri stjórnvalda?

Frú forseta. Ræða hv. þingmanns var eitthvert aumlegasta yfirklór sem ég hef heyrt af hálfu nokkurs íslensks flokksleiðtoga. Hv. þingmaður setti örugglega Íslandsmet í hröðum flótta frá sínum eigin orðum og sinni eigin ábyrgð í þessu máli. Það var hv. þingmaður sem færði sterkust rök í ræðu sem hann flutti 5. desember fyrir því af hverju ætti að fara samningaleiðina. Hv. þingmaður getur ekki komið hingað og sproksett hæstv. fjármálaráðherra fyrir að hafa hlaupið frá sínum yfirlýsingum þegar það liggur fyrir að hv. þingmaður er að reyna að fela sína eigin slóð í málinu. Það vill svo til að flokkur hv. þingmanns lagði fram samningastefnu. Hún var um miklu verri samning. Hún var um 10 ára lán, þriggja ára greiðslufrest, vexti upp á 6,7%. Það var hans fjármálaráðherra sem ritaði nafn sitt undir það, það var aldrei borið t.d. undir þáverandi sitjandi utanríkisráðherra enda setti starfsmaður utanríkisráðuneytisins ekki sína stafi undir þetta. 

Virðulegi forseti. Það mætti kannski reyna að endursegja ræðu hæstv. utanríkisráðherra með því að segja: Það var mín ömurlega ríkisstjórn sem ber ábyrgð á þessu klúðri og ég fékk ekkert að vita. Það voru hinir ráðherrarnir, Sjálfstæðisflokksráðherrarnir en ekki ég sem klúðruðu þessu öllu saman þrátt fyrir að mitt ráðuneyti hafi farið með ráðuneyti Fjármálaeftirlitsins allan tímann og Sjálfstæðisflokkurinn hafi ekki borið ábyrgð á rekstri þeirrar stofnunar frá árinu 1991, aldrei einn einasta mánuð. 

Frú forseti. Sjálfstæðismenn í salnum eru slíkar skræfur að þeir þola ekki að rifjað sé upp hver er þeirra aðkoma að þessu máli. Rökin sem hv. þingmaður bað um flutti hann sjálfur í ræðu sinni 5. desember. Varðandi það mál sem hér er um að ræða þá var það fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins sem lagði drög að samningi sem var miklu verri en sá sem gerður var og sem elti samningamennina nánast fram á síðasta dag.

En þú?

Það var sömuleiðis sami fjármálaráðherra sem gaf út fréttatilkynningu um að sams konar samningur væri í burðarliðnum varðandi Breta. Það var komið í veg fyrir það. Það var jafnframt sami fjármálaráðherra sem féllst á það með samþykki þáverandi formanns Sjálfstæðisflokksins, að fallast á bindandi gerðardóm án þess að bera það undir nokkurn mann í ríkisstjórninni. Þannig starfaði Sjálfstæðisflokkurinn á þessum tíma og læt ég þá liggja á milli hluta ábyrgð hans 18 árin þar á undan.

Virðulegi forseti. Þessi málflutningur er eins og einn samfelldur brandari, þessi ræða hæstv. utanríkisráðherra. Það var Árni Mathiesen sem gerði þetta, það var Geir Haarde sem gerði þetta. Ég sat í ríkisstjórn, ég vissi ekki neitt, þetta hljómar eins og þú hafir verið að æfa lögreglukórinn, eins og sagt var í laginu.

Eins og með gerðardóminn, …

Ég ber ekki neina ábyrgð þrátt fyrir að hafa setið í ríkisstjórninni, en hvar eru öll rökin?  
            

Frú forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson minntist á sinnaskipti fjármálaráðherra í ræðu sinni. Framsóknarflokkurinn hefur að einhverju leyti tekið svipaðan pól í hæðina og minnst á eldri þingræður frá fyrra þingi þar sem hæstv. fjármálaráðherra fer í gegnum skoðun sína á Icesave-málinu. Mér finnst þetta athyglisverð nálgun vegna þess að ég tel að sinnaskipti fjármálaráðherra séu einhver albestu rökin með því að þessi samningur sé sá illskásti sem við höfum. 
             Ef einn harðasti andstæðingur samningsins á sínum tíma hefur núna algerlega skipt um skoðun og að einhverju leyti lagt sína pólitísku framtíð að veði við að verja og sýna ábyrgðartilfinningu þá eru það einhver albestu rökin með því að þetta sé illskásti samningurinn sem við höfum í hendi.  
            

Virðulegi forseti. Ég vildi trúa því fyrir fram að allir þingflokkar á Alþingi væru sammála um eitt: Að við mundum aldrei samþykkja þessa ríkisábyrgð, taka á okkar þær miklu byrðar sem hér væri um að ræða nema að baki lægi skýr skylda, skýr lagaleg rök eða eftir atvikum einhverjar pólitískar ástæður sem við gætum ekki hlaupist frá. Niðurstaða samningsins sem nú er verið að biðja um ríkisábyrgð fyrir er þess eðlis að við eigum frekar að láta reyna á rétt okkar en að gangast undir það að taka á okkur allar byrðarnar og ríkið getur ekki annað en haldið uppi þeim sjálfsagða rétti sínum að láta reyna á lagalega stöðu sína þegar viðsemjendur okkar sýna okkur jafnmikla óbilgirni og gert hefur verið í þessu máli.

Frú forseti. Ég vil vekja á því athygli að á umræddum fundi í Iðnó sem ég vitnaði til, var áðurnefndur hópur, Indefence, sem hefur verið harðlega gagnrýninn og mjög málefnalega á Icesave-málið í heild, á þeirri skoðun að við ættum að fara samningaleiðina í þessu máli. Þess vegna vildi ég draga það fram í þessari umræðu að fyrst fjármálaráðherra sjálfur hefur skipt um skoðun og telur að þetta sé illskásti samningurinn þá eru það meðmæli með þeim samningi sem við erum að taka afstöðu til.

Virðulegi forseti. Það sem ég vil einfaldlega benda á í tilefni af þessu er það að við erum öll í sama bátnum. Við höfum öll sameiginlega hagsmuni af því að fá góða niðurstöðu í þetta mál. Ég hef aldrei haldið því fram að núverandi ríkisstjórn eða hæstv. fjármálaráðherra væri í auðveldri stöðu. Við erum öll með sömu og sameiginlega hagsmuni í þessu. Það sem okkar málflutningur gengur út á og minn sérstaklega er þetta: Göngumst ekki undir afarkosti þessara tveggja ríkja. Látum ekki kúga okkur til niðurstöðu sem við erum ósátt við og þaðan af síður, látum ekki segja okkur að við eigum einir að axla allar byrðarnar af því að regluverkið brást. Um þetta getum við öll mjög vel staðið saman. Ef hæstv. fjármálaráðherra hefði ekki skipt um skoðun þá gætu einfaldlega allir flokkar staðið saman um þetta og sameiginlega borið ábyrgðina af afleiðingum þess ef þessar þjóðir kjósa að beita okkur viðskiptalegum þvingunum eða pólitískri einangrun.

Frú forseti. Ég fer fram á að hæstv. forsætisráðherra verði viðstaddur þessa umræðu, enda er þetta líklega eitthvert mesta hagsmunamál í sögu þjóðarinnar og þegar hefur komið á daginn að hæstv. forsætisráðherra hvorki þekkir málið né skilur, svoleiðis að ég held að ráðherranum veiti ekki af því að vera við þessa umræðu til að setja sig þá inn í málið. Að sjálfsögðu fer ég einnig fram á að hæstv. fjármálaráðherra komi í salinn áður en umræður hefjast á ný.

Frú forseti. Ég fer fram á það að hæstv. forseti fresti þessum fundi þangað til hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra verða komnir hér í þennan sal og sýni þessari mikilvægu umræðu þá lágmarksvirðingu að vera við hana og geti þannig svarað þeim spurningum sem við þingmenn munum leggja hér fram. Ég beini því til frú forseta að gera hlé á þessum fundi í á að giska 10 mínútur þangað til hæstv. ráðherrar komast til umræðunnar. Annars er hún að vissu leyti nokkuð tilgangslaus ef þeir sem flytja málið eru ekki viðstaddir og svara ekki þeim spurningum sem við reiðum fram í umræðunni.

Forseti hefur gert ráðstafanir til að kalla umbeðna hæstv. ráðherra til þingfundar.

Frú forseti. Ég tel afar mikilvægt og brýnt að þessar ráðstafanir verði hraðvirkar. Við erum að tala um stórt og mikið mál sem þarf að ræða til hins ýtrasta. Ég vil líka geta þess að hv. þingmaður og formaður Framsóknarflokksins hefur haft sig mikið í frammi og sett fram mjög málefnaleg rök fyrir máli sínu og það er eðlilegt að hann fái líka svör við þeim fyrirspurnum sem hann mun eflaust setja fram í ræðu sinni. Þetta snertir virðingu þingsins í svona stóru og mikilvægu máli og ég treysti frú forseta til að taka á því þannig að við frestum þingfundi um eins og 10 mínútur til að ráðherrarnir hafi tækifæri til að koma í þinghúsið. Ekki veitir þeim af að hlusta á ræður þingmanna í þessu máli. Við munum a.m.k. ekki fá svör við þeim spurningum sem fram verða lagðar frá hæstv. heilbrigðisráðherra sem hér er í húsi, það er ljóst.

Virðulegi forseti. Ég er komin upp eins og aðrir hv. þingmenn sem hafa talað hér til að segja að það er ófært að halda þessum fundi áfram ef hæstv. ráðherrar koma ekki í salinn. Ég skora á forseta þingsins að fresta fundinum þar til hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra hafa gengið hér inn til að hlusta á umræður. Hér er mælendaskrá langt fram á nótt svo að fólk átti sig á því. Það er langur dagur fram undan þannig að það er eins gott að viðkomandi ráðherrar vakni af hádegisblundi sínum og mæti hér áður en fundi er fram haldið.

Frú forseti. Ég fagna því að hæstv. fjármálaráðherra er kominn í salinn en við bíðum eftir hæstv. forsætisráðherra. Mér finnst að frú forseti, sem er m.a. kjörin af okkur þingmönnum stjórnarandstöðunnar, eigi að sýna þingmönnum virðingu þegar við óskum eftir því að hæstv. ráðherrar séu viðstaddir þessa umræðu, og þá kannski sérlega forustumönnum stjórnarandstöðunnar, þar á meðal hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, formanni Framsóknarflokksins, sem hefur haft sig mjög í frammi í þessu máli. Það að hæstv. ráðherrar séu ekki viðstaddir til að svara hv. þingmanni ber vott um algjört virðingarleysi gagnvart þingmanninum og Alþingi Íslendinga. Ég tel að frú forseti eigi í þessu máli að gæta að virðingu þingsins og ég trúi ekki öðru en að frú forseti hlýði á þá beiðni okkar að fresta þessum fundi um einar 10 mínútur þannig að formaður Framsóknarflokksins geti lagt hér fram fyrirspurnir, m.a. til hæstv. forsætisráðherra, þannig að við hlúum og hugum að virðingu Alþingis. Það veitir svo sannarlega ekki af á þessum tímum.

Virðulegur forseti. Ég tek undir þá ósk sem hefur komið hérna fram. Mér finnst hún málefnaleg og réttmæt og það er vegna þess að þetta mál er mjög stórt í sniðum, mikilvægt og mjög umdeilt. Hæstv. fjármálaráðherra flytur málið og er staddur hér, sem betur fer, en mér finnst ekki óeðlilegt að það sé líka beðið um að hæstv. forsætisráðherra sitji undir umræðunni, sérstaklega þegar forustumenn stjórnmálaflokkanna í landinu eru að fara með sína fyrstu ræðu. Þetta er tveggja flokka ríkisstjórn og mér finnst ekki óeðlilegt að forustumenn beggja stjórnarflokkanna sitji undir þeim ræðum sem haldnar eru þegar forustumenn annarra stjórnmálaflokka tala.

Frú forseti. Ég er í rauninni mjög dapur yfir því að við skulum vera hér að ræða þetta mál því að ég taldi raunverulega eftir að þessir samningar, sem áttu að vera leynisamningar, voru gerðir opinberir að það þyrfti ekkert að ræða þetta, að ríkisstjórnin væri komin í þá stöðu að hún hlyti að draga þetta til baka vegna þess að hver sá sem les þá samninga sem hér um ræðir getur ekki með nokkru móti velt því fyrir sér að styðja samningagerðina. Það þarf ekki annað en einfalda útreikninga til að sjá að þetta stefnir þjóðinni í verulega hættu, getur hreinlega stefnt þjóðinni í þrot og ógnað sjálfstæði hennar. Það hvernig þetta mál allt saman hefur verið meðhöndlað er líka með stökustu ólíkindum. Það stóð ekki til að Alþingi fengi að sjá þessa samninga sem við erum nú að ræða, en engu að síður átti Alþingi að samþykkja þá. Það er svo sem skiljanlegt eftir að þessir ætluðu leynisamningar voru birtir að ríkisstjórnin hafi ekki viljað að þingið sæi þá, en nú þegar þeir hafa verið birtir sjáum við hversu óaðgengilegir þeir eru. Engu að síður heldur stjórnin því til streitu að reyna að þvinga þetta mál hér í gegn og beitir til þess alveg ótrúlegum málflutningi, málflutningi sem ég hef ekki séð í íslenskum stjórnmálum svo lengi sem ég hef fylgst með þeim og ef maður flettir í sögunni held ég að það þurfi að fara býsna langt aftur til að finna ráðherra sem tjá sig með þeim hætti sem ráðherrar hafa gert í þessu máli. Í rauninni geng ég svo langt - frú forseti, væri hægt að hafa einn fund í salnum?  
            

Forseti tekur undir þau orð og biður þingmenn að hafa einn fund í salnum.

Já, ég held einmitt að þeir sem hér voru á rökstólum ættu öðrum fremur að hlusta á það sem ég ætla að segja því að þessi samningur er þess eðlis að ekki er hægt að fallast á hann. Þar af leiðandi er undarleg staða að þurfa að standa hér og færa rök fyrir einhverju jafnaugljósu og því að þessir fráleitu samningar eru óásættanlegir. Frá því að málið var fyrst kynnt hefur þessi sýndarmennska ríkisstjórnarinnar og blekkingarleikur haldið áfram. Nú þegar hefur komið í ljós að ekki eitt einasta atriði af þeim sem voru nefnd upprunalega sem rökstuðningur fyrir því að samþykkja samningana, sem þá áttu að vera leynilegir, hefur staðist, ekki lagalegt, ekki efnahagslegt, ekkert sem stjórnin kynnti í upphafi hefur staðist. Það var talað um að hugsanlega gætu um 30 milljarðar, ef sæmilega vel gengi, fallið á ríkið. Nú er komið í ljós að bara vaxtagreiðslurnar sem óumflýjanlega lenda á ríkinu verða líklega í kringum 300 milljarðar. Þetta vissi forsætisráðherra ekki fyrir nokkrum dögum þegar ráðherrann var spurður um þetta í þinginu. Svarið var: Það verður bara að koma í ljós. 300 milljarðar til eða frá, það virðist engu breyta um afstöðu ráðherra. Ekkert sem komið hefur fram um málið breytir afstöðu ráðherranna sem halda áfram að reyna að þvinga þingmenn sína til að styðja samning sem þeir vita í raun í hjarta sínu að er stórhættulegur fyrir þjóðina. Af hverju erum við í þessari stöðu? Það er vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra er búinn að grafa sig svo langt ofan í holu að hann kemst ekki upp, heldur þess vegna áfram að grafa og hefur þar af leiðandi ekki annað fram að færa nú - eftir að vera orðinn rökþrota með allt sem hann sagði í upphafi svo ekki sé minnst á það sem hann sagði áður en hann varð ráðherra - en rökstuðning mótaðila okkar, andstæðinganna í þessu máli. Hér kemur hæstv. fjármálaráðherra Íslands og hefði allt eins getað verið fjármálaráðherra Bretlands miðað við málflutninginn. Hann hélt einfaldlega fram málflutningi andstæðinganna og reyndi ekki með nokkru móti að verja málstað Íslands. Maður verður dapur að horfa upp á ráðherra landsins tala með þessum hætti og ég sá ekki betur en að það færðist dálítill depurðarsvipur yfir manninn á málverkinu þarna á meðan hæstv. fjármálaráðherra talaði. Þessi málflutningur er alveg ótrúlegur. Ég velti fyrir mér hvernig gengnum Íslendingum sem börðust fyrir sjálfstæði þjóðarinnar, oft við mjög erfiðar aðstæður, og þraukuðu hér væri innan brjósts ef þeir hefðu fylgst einhvers staðar með ræðu hæstv. fjármálaráðherra. Ég held að þeir hljóti að vera a.m.k. jafnsvekktir og ég, mér verður hreinlega orða vant eftir að hafa upplifað þetta. Svo kemur hér hæstv. utanríkisráðherra og fer með tómt fleipur sem er í rauninni alveg í samræmi við það hvernig þessi umræða hefur öll verið. Ég hef fylgst með málinu alveg frá upphafi og í raun má segja að það hafi verið upphaf þess að ég fór að skipta mér af stjórnmálum. Ég var í samskiptum við stjórnmálamenn alveg frá því um mánaðamótin september/október á síðasta ári. Og þó að það sé ekki hlutverk mitt að verja Sjálfstæðisflokkinn verð ég að segja að ósvífni Samfylkingarinnar í þessu máli er að ná nýjum hæðum hér í dag. Eins og ég segi fylgdist ég með gangi málsins allan tímann og það fór ekkert á milli mála að Samfylkingin var drifkrafturinn í þessu máli, vildi keyra það í gegn, vildi ekki einu sinni heyra lagaleg rök málsins. Það var ekki það að hún teldi þau ekki nógu góð, hún vildi hreinlega ekki heyra þau, það var ekki hægt að þvinga Samfylkinguna til að hlusta á lagaleg rök í málinu. Ég var ekki ánægður með frammistöðu Sjálfstæðisflokksins í málinu, en það fór ekkert á milli mála að það var Samfylkingin sem var leiðandi í þessu undir forustu utanríkisráðuneytisins og svo viðskiptaráðuneytisins. Sú ósvífni sem hér er sýnd af hálfu þessa flokks er algjörlega ólíðandi. Eins og ég nefndi hafa efnahagsleg rök ekki staðist. Fullyrðingar sem settar voru fram í upphafi hafa reynst rangar og engir útreikningar verið settir fram til að styðja þá fullyrðingu að Ísland geti borið þessar skuldir nema ef vera skyldu tilgátur hæstv. viðskiptaráðherra í blaðagrein í Morgunblaðinu sem nánast allar voru úr lausu lofti gripnar, rangar, meira að segja reiknuð þjóðarframleiðsla út frá gengi evru eins og gengið var fyrir tveimur árum og sú þjóðarframleiðsla borin saman við stærðir nú. Þannig tókst ráðherranum að tvöfalda þjóðarframleiðslu Íslands, það var ein af mörgum reginvitleysum. Ég ætla nú að reyna að útskýra þetta mál fyrir stjórninni með einfaldri dæmisögu. Við skulum bara ímynda okkur íslenska fjölskyldu einhvers staðar í bæ úti á landi, það má vera á Raufarhöfn. Í þessari fjölskyldu eru hjón, þau eiga nokkur börn og á heimilinu búa amman og afinn og líka einn frændi sem hefur átt erfitt uppdráttar í lífinu og þetta fólk er allt á framfæri fjölskyldunnar. Börnin vinna með foreldrunum, faðirinn er trillusjómaður, hann veiðir fisk og selur og móðirin rekur lítið gistiheimili. Þetta er, hafi menn ekki gert sér grein fyrir því, samlíking við íslensku þjóðina. Á þessu heimili hefur myndast sá siður að menn skiptast á greiðum fyrir gjaldmiðil og nota til þess matadorpeninga. Samlíkingin er íslenska krónan. Menn skiptast á um að gera greiða, einhverjir á heimilinu sjá um að rækta grænmeti og menn skiptast á hinum ýmsu greiðum, lesa upp úr bókum fyrir ömmu gömlu, fótanudd, hvað sem er á heimilinu er borgað með þessum matadorpeningum. Það er svona innra hagkerfi í þessari fjölskyldu. Svo er hið ytra hagkerfi. Þessi fjölskylda þarf að afla tekna í íslenskum krónum, sem í þessu tilviki er hin erlenda mynt. Það gerir fjölskyldan með því að selja ferðamönnum gistingu og selja þann fisk sem veiðist. Það er alveg ljóst að sama hversu mikið fætur eru nuddaðir á heimilinu eða hversu mikið grænmeti þarf til þess að skiptast á innan veggja heimilisins, það breytir engu um þann fjölda íslenskra króna sem heimilið aflar. Heimilið þarf þessar íslensku krónur því að það þarf að kaupa hluti að utan. Nú gerist það að þetta heimili er orðið verulega skuldsett. Það var keyptur nýr bátur, það var ráðist í mikið viðhald á gistiheimilinu og fjölskyldan er töluvert skuldsett en er með töluverðar tekjur af sölu fisksins og af heimilinu. Þessi skuldsetning er orðin slík að það er ekki mikið svigrúm. Jú, eitthvað af því sem er afgangs þarf að fara í að kaupa olíu á skipið svo að hægt sé að halda áfram að veiða og eitthvað af því sem er afgangs þarf að fara í þvottaefni til að þvo af rúmunum á gistiheimilinu svo að það sé hægt að fá ferðamenn. Þegar allt kemur saman er mjög lítið afgangs sem þessi fjölskylda hefur til að fara út í búð og kaupa mjólk eða aðrar nauðsynjavörur. Hvað gerist svo ef bætist á þessa skuldsetningu vegna þess að einhver fantur kemur og segir: Borgaðu mér pening? Og spurt er: Af hverju? Ja, bara, ég er að innheimta verndargjald til að það fari ekki allt til fjandans á heimilinu þínu, ég get alveg séð til þess. Og heimilisfaðirinn tekur þann pól í hæðina að segja: Ja, verð ég ekki bara að borga, hvað annað get ég gert? Hann ákveður að borga og skuldin bætist á heimilið. Hver er þá staðan? Hvernig ætlar þetta heimili að verða sér úti um fleiri íslenskrar krónur? Það er sama hvað verður gert með matadorpeningana, þeir munu ekki duga til að bjarga fjölskyldunni úr þessu ástandi. Fjölskyldan er lent í skuldafangelsi eins og þessi ríkisstjórn er núna að setja þjóðina í. Þess vegna skiptir þessi málflutningur ríkisstjórnarinnar um hagvöxt og hlutfall af landsframleiðslu engu máli. Fjölmörg ríki í heiminum hafa lent í þeirri stöðu að skuldsetja sig um of í erlendri mynt en samt með blússandi hagvöxt og næga landsframleiðslu. Það hefur ekkert að segja með þetta. Afríkuríki, mörg hver, sem tónleikar eru haldnir fyrir til að hvetja stjórnvöld til að beita sér fyrir skuldaniðurfellingu fyrir, skulda kannski 20–25% af þjóðarframleiðslu en Japan skuldar 170%. Skuld Japana er hins vegar í þeirra eigin mynt, þeir geta prentað peningana sjálfir. Afríkuríkjunum, sem skulda hlutfallslega miklu minna, þó að þeirra hagkerfi séu miklu minni, eru allar bjargir bannaðar. Í þessa stöðu er nú verið að setja Ísland. Þá held ég að mönnum væri hollt að líta til þess sem ég nefndi í upphafi, þeirrar baráttu sem Íslendingar hafa háð og rifja upp til að mynda það sem Halldór Laxness sagði í ræðu fullveldisdaginn 1. desember 1955, með leyfi forseta: „Það er ekki óalgengt viðkvæði hér á landi nú á dögum þegar talið berst að nauðsyn þess að marka stefnu Íslands sem sjálfstæðs og fullvalda ríkis í einhverju máli að menn segja svo: Ég er þessu máli fylgjandi í hjarta mínu og ég skal reyna að styðja það svo lítið beri á, en ég vil ekki láta bendla mig við það opinberlega því að þá getur verið að ég fái ekki stöðuna sem ég er að hugsa um ellegar missi þá stöðu sem ég hef eða að mér verði synjað um lán.“ Halldór Laxness heldur áfram: „Það eru heimildir fyrir því að barátta Jóns Sigurðssonar og samherja hans hafi ekki í fyrsta lagi verið háð við hina erlendu nýlendustjórn, heldur einkum og sér í lagi við þá menn hér heima á Íslandi sem hugsuðu og töluðu eins og þeir sem nú vitnað er til. Menn af þessu tagi eru höfuðóvinir sjálfstæðis og fullveldis þjóðar sinnar. Ekki vegna þess að þeir eigi beinan þátt í að ráða landið undir útlendinga, það gera venjulega aðrir sem standa þeim enn þá ofar í mannvirðingum, heldur af því að þeir eru hræddir við að fylgja því sem þeir vita rétt. Það er hörmulegt þegar menn fara að líta á embætti sín, stöður eða lánstraust sem gýligjafir sér til handa fyrir að fylgja fram því sem þeir vita að er rangt. Þegar einhver álitlegur hópur manna í framáliði þjóðarinnar hefur þannig misst hið innra sjálfstæði, glatað hugmyndinni um manngildi, þá er ekki góðs að vænta. Sjálfstæði þjóðar hefst ekki á fullveldi á pappírnum né í skálarræðum og húrrahrópum, heldur á því að trúnaðarmenn almennings, öngu síður en almenningur sjálfur, þori að vera menn, þori að standa uppi í hárinu á hvaða útlendum erkibiskupi sem er og staðfesta að maður sé Íslendingur eftir þeirri siðferðiskröfu sem í orðinu Íslendingur felst.“ Dugi ekki orð Halldórs Laxness, Nóbelsskáldsins, mætti kannski hæstv. fjármálaráðherra hugsa um orð forsætisráðherra höfuðandstæðinga Íslendinga í þessari deilu, Breta, hér áður fyrr, Winstons Churchills, sem stóð frammi fyrir miklu stærri ógn en Íslendingar núna. Hann hafði ekki áhyggjur af lánstrausti eða lánalínum frá öðrum löndum, hann stóð frammi fyrir þeirri hættu að ríki hans yrði eytt. Hann sagði þá: „Við munum standa á okkar, við munum verja okkar þjóð. Þeir hinir, þeir gera þá sitt versta, við gerum okkar besta.“

Frú forseti. Það er aðeins eitt atriði sem ég vil leiðrétta. Hv. þingmaður sagði að það hefði aldrei staðið til, eða það hefði staðið til öllu heldur, að alþingismenn fengju ekki að sjá þennan samning. Þessu er akkúrat og algerlega öfugt farið.

Þú fullyrtir það.

Því var öfugt farið. Strax eftir að niðurstaðan lá fyrir lýsti ég því í fyrsta lagi opinberlega yfir, bæði á blaðamannafundum og hér í ræðustóli Alþingis, að við værum í samskiptum við gagnaðila okkar um að fá að gera samninginn opinberan og í öllu falli tryggja aðgengi alþingismanna að honum. Það lá fyrir löngu áður en drög að ófrágengnum samningi bárust til fjölmiðla með einhverjum hætti og til hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Þetta er til skjalfest ef menn trúa ekki yfirlýsingum um það. Að sjálfsögðu var aldrei ætlunin annað en alþingismenn hefðu öll þau gögn sem tiltæk væru til að kynna sér í þessu máli. Og sá viðamiklu skjalapakki sem hér fylgir með, ég fullyrði að hann á sér ekki hliðstæður því þó að málið sé vissulega stórt og einstætt á margan hátt í sögu okkar þá held ég þó að oft áður hafi niðurstöður flókinna samninga komið á borð alþingismanna með fátæklegri fylgigögnum en nú er þar sem hefur verið létt trúnaði af skjölum sem ekki hefur verið venjan að sýna fyrr en að áratugum liðnum þegar gögn úr ráðuneytum eru orðin aðgengileg í Þjóðskjalasafni Íslands. Ég held að hv. þingmenn hljóti að viðurkenna það þegar þeir skoða fylgigögn málsins að það hafi verið allt reynt sem hægt er til að auðvelda mönnum að kynna sér það ofan í kjölinn og taka upplýsta ákvörðun.

Frú forseti. Það er líklega við hæfi að hæstv. fjármálaráðherra fari með rangt mál nú því þannig hófst umræða hans við mig um þetta mál á Alþingi þegar hæstv. ráðherra fullyrti að því færi fjarri að von væri á samningum í Icesave-málinu. Það væru ekki hafnar formlegar viðræður. Skömmu síðar, innan við tveimur sólarhringum síðar var samningurinn kynntur eða að til stæði að undirrita hann. Síðan hefur hæstv. ráðherra reyndar haldið því fram sem rökum nú nýlega að það væri ekki um annað að ræða en fallast á þennan samning vegna þess að það hafi farið svo mikil vinna í samninginn, svo margir samningafundir, samningaviðræður búnar að standa svo lengi. Þessir tæpu tveir sólarhringar þykir mér ekki sérstaklega langur tími, hafi ráðherrann farið með rétt mál. En það er eins og ég segi hreinlega rangt að til hafi staðið að kynna þinginu þennan samning. Það kom fram bæði í viðskiptanefnd og efnahags- og skattanefnd að þingið ætti ekki að fá að sjá samninginn. Það kom jafnframt fram að hugsanlega gæti Ríkisendurskoðun séð um að túlka samninginn fyrir þingmenn. Hæstv. fjármálaráðherra upplýsti það meira að segja í hv. utanríkismálanefnd að það ætti ekki einu sinni að opinbera vextina á samningnum. Það var ekki fyrr en samningurinn var kominn í fjölmiðla og ríkisstjórnin átti engra annarra kosta völ en hún ákvað að birta hann. Svoleiðis hefur þetta mál allt saman verið. Það hefur ekki eitt einasta atriði staðist og eigum við að trúa ríkisstjórninni nú þegar hún heldur því fram að þetta verði allt í lagi, þetta sé ekki svo mikið vandamál, þjóðin muni geta staðið undir þessu þrátt fyrir að málsmetandi menn um allt, bæði hér á landi og erlendis hafi sýnt fram á hið gagnstæða? Hvenær ætlar þessi ríkisstjórn að hætta að blekkja þingheim og þjóðina?

Frú forseti. Ég tek það fram að ég er að koma þessum athugasemdum á framfæri fyrir þingtíðindin og aðra hv. þingmenn. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson gerir það að sjálfsögðu upp við sig hvort hann kýs að trúa því sem fullyrt er og því sem hægt er að sanna með skjölum. Hann má auðvitað halda áfram að halda því fram að það sé rangt en veruleikinn er sá að ég tel að það hafi verið gerð nákvæmlega grein fyrir því hvernig þetta mál er vaxið frá byrjun. Það er þannig vaxið og það er það sem var upplýst í þingnefndum að samningsaðilar okkar, gagnaðilar okkar voru því andvígir að samningurinn yrði gerður opinber, sem og er hefðin í tilvikum sem þessum. Í öðru lagi voru þeir meira að segja andvígir því í byrjun að vaxtakjörin yrðu upplýst og það upplýstum við en við fengum þá til að fallast á það strax í byrjun, enda urðu þau ljós um leið og samningurinn lá fyrir. Það var síðan unnið að því alveg frá því dagana eftir 5. júní að fá þá til að fallast á að við gætum gert samninginn aðgengilegan. Við sögðum þá strax að við vildum helst gera hann opinberan, a.m.k. óopinbera þýðingu á honum og við öfluðum síðan samþykkis í fyrsta lagi fyrir því að samningurinn fengi að ganga til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til mats á ákvæðum hans þar og í öðru lagi að hann gæti orðið alþingismönnum aðgengilegri. Þetta liggur allt saman fyrir og eru staðreyndir málsins. Svo gerir hv. þingmaður það upp við sig hvort hann telur að umræðan hér verði málefnalegri og uppbyggilegri með því að neita staðreyndum.

Frú forseti. Þetta er að verða svolítið erfitt fyrir hæstv. fjármálaráðherra sem eltur er af fyrri yfirlýsingum sínum í þessu máli og öðrum, yfirlýsingum sem ganga þvert á allan málflutning hans nú en samt leyfir hann sér enn og endalaust að halda því fram að hann sé samkvæmur sjálfum sér og fari með rétt mál, þrátt fyrir að vera beinlínis staðinn að því að greina þinginu ekki rétt frá. Ég held að það hljóti að vera að hæstv. ráðherra sé farinn að blekkja, ekki bara þingið og almenning í þessu máli heldur sjálfan sig líka. Þetta er það sem gerist þegar menn eru orðnir rökþrota en búnir að ganga of langt, búnir að grafa sig of langt ofan í holuna, þá lenda þeir í þessari stöðu, eins og pörupiltur sem gerir prakkarastrik og byrjar svo að reyna að færa í stílinn, segja ekki alveg rétt frá til að fela prakkarastrikið en smátt og smátt vindur sagan upp á sig og það verður erfiðara og erfiðara fyrir hann að halda sögunni áfram og vandræðalegra upp á að horfa. Þannig er staðan orðin hjá þessari ríkisstjórn. Hún er komin í þvílíka andstöðu við sjálfa sig og ekki hvað síst hæstv. ráðherra í þessu máli eins og öðrum að það er orðið vandræðalegt að horfa upp á það.

Virðulegi forseti. Við Íslendingar, og ekki bara þeir sem sitja í þessum sal, stöndum núna frammi fyrir afleiðingum af því sem úrskeiðis fór á undanförnum árum. Ekki þarf að orðlengja að afleiðingarnar eru um margt slæmar og einn flötur á því er þetta Icesave-mál sem við ræðum í dag. Það er auðvitað bara einn flötur af mörgum. Það væri hægt að rekja í löngu máli það sem fór úrskeiðis í íslenska efnahagslífinu, og sérstaklega fjármálakerfinu á undanförnum árum, en ég ætla að hlífa mönnum við því nema hvað ekki verður komist hjá því að fjalla aðeins um það hvers konar glannaskapur þessir Icesave-reikningar voru, tvímælalaust mesti glannaskapur Íslandssögunnar. Þetta var íslenskur glannaskapur, þetta var íslenskur banki sem var stjórnað af Íslendingum, í eigu Íslendinga undir íslensku eftirliti sem starfaði samkvæmt íslenskum lögum. Það voru íslenskar eftirlitsstofnanir sem áttu að fylgjast með honum og hvort sem það voru eftirlitsstofnanirnar, stjórnendurnir eða stjórnmálamennirnir sem brugðust liggur alveg fyrir að þeir sem brugðust voru Íslendingar. Það komu engir aðrir við sögu við stjórn þessarar óheillaferðar Landsbankans til Bretlands og Hollands. Og nú súpum við seyðið af því. Því hefur verið haldið fram að afleiðingarnar séu ríki og þjóð ofviða. Það er sem betur fer ekki þannig. Þetta er auðvitað ekki ánægjuefni, þetta er eiginlega eins fjarri því að vera ánægjulegt og nokkurt mál getur verið, en sem betur fer er það samt ekki óviðráðanlegt, hvorki fyrir ríkissjóð né þjóðina. Reyndar er rétt að hafa í huga í því samhengi að við stöndum ekki bara frammi fyrir afleiðingunum af þessu, heldur einnig afleiðingunum af verulegri neyslu umfram framleiðslu, þ.e. viðskiptahalla á mörgum árum sem skilað hefur sér í verulegri skuldasöfnun, fyrst og fremst reyndar einkaaðila en að einhverju leyti ríkissjóðs, sem við verðum að vinda ofan af á næstu árum, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Icesave-reikningurinn er hluti af því öllu saman en reyndar ekki nema tiltölulega lítill hluti. Hvað þurfum við að gera til að vinda ofan af þessu? Það er í raun og veru mjög einfalt. Við verðum að hætta að eyða um efni fram og fara að reka þjóðarbúið með talsverðum afgangi. Við þurfum sem sagt að flytja meira út en við flytjum inn til að búa til gjaldeyri til að standa í skilum með allt það sem við höfum safnað upp í skuldum, jafnvel þótt við reynum ekki að greiða skuldir hinna föllnu banka sem ekki eru á ábyrgð þjóðarinnar eða ríkissjóðs. Megnið af þeim skuldum mun falla án þess að Íslendingar greiði nema lítið brot af því. Það verður einfaldlega greitt það sem kemur út úr þrotabúum hinna föllnu banka og ekki meir. Lítill hluti af þeim heildarreikningi fellur á þennan innstæðutryggingarsjóð vegna þess hlutar sem hann gegndi í að tryggja innstæður íslenskra banka í útlöndum. Hvað þarf þá þjóðarbúið að gera og hvað hefur það til ráðstöfunar? Við getum byrjað á því að skoða útflutningstekjur landsmanna. Þær hafa vaxið örar held ég en flesta grunar á undanförnum árum. Mælt í evrum hafa útflutningstekjur landsmanna vaxið um rúm 8% á ári síðustu 15 árin, en 15 ár eru einmitt líftími Icesave-samningsins. Það gerir u.þ.b. þreföldun. Undir lok þess tímabils sem við erum að skoða, 2007 og 2008, voru tekjurnar vel rúmir 5 milljarðar evra bæði árin. Reyndar er ekki útlit fyrir annað en að þær verði einnig umfram 5 milljarða í ár. Þetta er auðvitað talsvert fé en engu að síður vorum við með viðskiptahalla flest undangengin ár, einfaldlega vegna þess að innflutningurinn var enn meiri. Því er ekki nema von að spurt sé: Er hægt að snúa þessu við þannig að þjóðarbúið afli talsvert meira en það eyðir og geti þar með staðið í skilum, ekki bara með þennan Icesave-reikning heldur alla hina reikningana sem á okkur falla og tengjast fæstir föllnu bönkunum sérstaklega? Svarið er já, og það er augljóslega já. Það sem þarf einfaldlega að gera er að halda útflutningsatvinnuvegunum gangandi. Það er ekkert sem bendir til annars en að það takist, þeir hafa reyndar haldið sjó ansi vel undanfarna mánuði í ljósi þess hve illa árar almennt á alþjóðamörkuðum og útflutningur Íslendinga dregist mun minna saman en t.d. iðnþjóða í Vestur-Evrópu. Ekkert af þeim mannauði og þeim náttúruauðlindum sem búa að baki þessum útflutningi hefur orðið fyrir beinu tjóni vegna samdráttarins. En sóknin er í útflutningnum, vörnin verður í innflutningnum. Við þurfum að draga innflutninginn talsvert saman. Góðu fréttirnar eru þær að við höfum þegar gert það. Það er þegar komið, og allt frá hruni bankakerfisins í fyrrahaust hefur verið þokkalegur afgangur af viðskiptajöfnuði landsmanna.  Horfum þá aftur til áranna 2001–2003 áður en allt fór hér á annan endann vegna ofvaxtar í bankakerfinu og reyndar einnig vegna mikillar fjárfestingar í orkufrekum iðnaði. Á þessum ágætu árum - sem ég held að enginn minnist sem neinna sérstakra kreppuára þar sem ekki var hægt að fá erlendar vörur - fluttum við inn vörur, og reyndar hluta af því fjárfestingarvörur, fyrir milli 3 og 4 milljarða evra á ári, u.þ.b. 3,5 milljarða evra að meðaltali. Ef okkur tekst að halda útflutningnum í nokkurn veginn því horfi sem hann hefur verið í ár og undanfarin tvö ár  Ef vöxtur verður á útflutningi, jafnvel þótt hann verði ekki nema helmingurinn af því sem hann hefur verið undanfarin ár, mundum við búa til á næstu 15 árum meira en 100 milljarða evra í útflutningstekjum sem væri miklu meira en nóg til að standa undir ekki bara eðlilegum innflutningi, það væri líka nóg til að greiða niður allar erlendar skuldir landsmanna, þar á meðan þennan Icesave-reikning sem er þó reyndar ekki nema lítill hluti heildarinnar. Þegar fólk kemur í ræðustól eða einhvers staðar annars staðar og heldur því fram að Ísland sé á vonarvöl, að við eigum enga von, við eigum ekki fyrir skuldum, við séum gjaldþrota þjóð eða gjaldþrota ríki og erlendir aðilar eigi að gefa okkur upp skuldir okkar vegna þess, fara menn einfaldlega með fleipur. Það er einfaldlega þannig að við erum ein ríkasta þjóð í heimi og það er ekkert útlit fyrir annað en að við verðum það áfram ef við höldum þokkalega á spöðunum. Ef við semjum um okkar mál, siglum út úr þessum vandamálum í þokkalegri samvinnu við nágrannaþjóðir okkar og reyndar með ágætum stuðningi þeirra getum við haft áfram einhver albestu lífskjör í heimi. Við búum enn að öllum okkar raunauði. Við búum að einhverri best menntuðu þjóð í Evrópu. Við búum að náttúruauðlindum sem nánast allar aðrar þjóðir heims geta öfundað okkur af.  Við getum kannski rifjað upp líka hvað gekk á þegar lætin voru hvað mest, hvað það var sem bjó til þennan óskaplega viðskiptahalla, þennan svakalega innflutning sem skilaði sér í öllum þessum skuldum. Það má taka lítil dæmi sem auðvitað vega ekki þungt en eru bara táknræn, eins og um íslenska bankann sem fór með tvær - eða voru það þrjár - þotur fullar af Íslendingum til Mílanó, m.a. til að borða þar gull. Við getum rifjað upp að Íslendingar fluttu inn fleiri glæsijeppa en samtals var gert annars staðar á Norðurlöndunum. Við getum rifjað upp poppstjörnurnar sem fluttar voru inn frá útlöndum. Ekkert af þessu þurfum við að endurtaka. Við þurfum ekki að eyða gjaldeyri í þetta framar þannig að sparnaðurinn verður líklega að mestu leyti fólginn í því að við skrúfum niður ruglið, endurtökum ekki gullátið. Við hlustum á Elton John af plötum eða sleppum því alveg að hlusta á hann frekar en að flytja hann inn fyrir tugi milljóna króna og svo mætti lengi telja. En við þurfum ekki að spara við okkur matvæli, lyf eða fatnað. Við þurfum ekki að neita að standa við skuldbindingar okkar vegna þess að við eigum ekki fyrir þeim. Það er einfaldlega rangt. Sumir hafa lagt til að við förum einhvers konar Argentínuleið, bara neitum að borga. Hversu ábyrgt er það? Hefur einhver kynnt sér sögu Argentínu sem eru mestu vonbrigði 20. aldarinnar í hagsögunni? Þetta var eitt ríkasta land í heimi framan af 20. öldinni, miklu ríkara en Ísland. Það var ríkara en fyrrverandi nýlenduþjóðin Spánn. En þeim hefur haldist svo illa á sínum málum að þeir hafa rambað á barmi gjaldþrots árum saman með lífskjör sem eru farin að nálgast lífskjör þriðja heims ríkja, orðnir miklu fátækari en löndin sem þeir báru sig saman við í upphafi 20. aldarinnar og framan af henni. Ef þetta á að verða fordæmið, ef Ísland á að verða Argentína 21. aldarinnar höfum við tekið rangar ákvarðanir.  Virðulegi forseti. Spurningin sem við stöndum frammi fyrir snýst öðrum þræði um það hvort við ætlum að komast frá þessu hruni íslenska fjármálakerfisins með fullri reisn í samvinnu við nágrannaþjóðir okkar, fara með friði, standa við skuldbindingar okkar, virða eignarréttinn, virða lögin og halda uppi, áfram sem hingað til, lífsgæðum sem eru slík að afgangur heimsins öfundar okkur af þeim eða hvort við ætlum að svíkjast undan, standa ekki í skilum og bera við fátækt sem er einfaldlega röng. Við förum fram með röngum rökum um að við getum ekki borgað þegar við getum borgað án þess að íþyngja þegnunum eða ríkinu umfram greiðslugetu. Þetta er í raun og veru einfalt val.

Frú forseti. Mínúta dugar mér ekki til að leiðrétta allar rangfærslur hæstv. ráðherra. Ráðherrann byrjaði á því að halda því fram fyrir nokkrum dögum að Ísland hefði um það bil 5 milljarða evra í útflutningstekjur og þar sem 5 milljarðar evra væri miklu hærri upphæð en þyrfti að borga af Icesave væri þetta ekki vandamál. Nú gerir hæstv. ráðherra þó sér grein fyrir að eitthvað af þessu fer aftur úr landi en gleymir grundvallaratriðinu, gleymir skuldsetningunni, gleymir því að mjög stór hluti af þeim erlendu tekjum sem koma hingað inn í landið fer beint út aftur í afborganir og vexti af lánum. Hann gleymir fjármagnsliðnum, gleymir áhrifum of mikillar lántöku á liðnum árum. Hvar höfum við séð þetta áður? Hvar höfum við séð einhverja flaska á því að gleyma áhrifunum af of mikilli skuldsetningu? Var það ekki það sem fór með íslenska bankakerfið? Er ekki kaldhæðnin sú að íslenska ríkisstjórnin er nú að gera það sama með þjóðina og varð bankakerfinu að falli?

Virðulegi forseti. Þetta var svo undarleg fullyrðing að ég átta mig ekki alveg á hvernig ég á að svara henni. Ég talaði ekki um neitt annað en skuldsetningu Íslendinga og hv. þingmaður fullyrðir að ég hafi horft fram hjá henni. Ég tók m.a. fram hvernig hægt væri, ef vilji manna stæði til, að greiða upp allar skuldir Íslendinga - náttúrlega ekki skuldir hinna föllnu banka, þær verða aldrei greiddar, en allar aðrar venjulegar skuldir, þar á meðal skuldir ríkisins - á næstu árum ef við bara sættum okkur við að innflutningurinn verði u.þ.b. eins og hann var fyrir 5–6 árum og höldum sjó í útflutningnum.

Frú forseti. Það sem hæstv. ráðherra virðist ekki skilja er m.a. það að sú mikla neysla sem hér var á undanförnum árum, Range Roverarnir og allt þetta sem ráðherrann nefndi, var ekki fjármögnuð með því að taka fé af einhverjum útflutningstekjum sem við áttum. Þetta var fjármagnað með lánum. Við vorum að skuldsetja okkur til viðbótar. Nú sitjum við uppi með þessi lán að miklu leyti svo að þetta er ekki kostur í stöðunni. Þetta er galli. Þetta eltir okkur núna og hefur orðið til þess að það er ekki afgangur. Hvernig stendur á því að hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn hafa ekki sýnt fram á að það sé til staðar eða verði þessi afgangur? Megnið af útflutningstekjunum, eins og ég nefndi áðan, fer í afborganir og vexti af lánum, stór hluti fer í nauðsynlegar innflutningsvörur, vörur sem við þurfum til að geta haldið áfram að flytja út. Og þá er mjög lítið eftir, líklega ekki neitt.

Frú forseti. Þessi orð þingmannsins bjóða eiginlega bara upp á það að ég segi í þriðja sinn það sem ég er þegar búinn að segja tvisvar, en ég ætla að hlífa þingheimi við því. Málið snýst einfaldlega um það að við erum raunar þegar hætt innflutningi á gulli til átu eða lúxusjeppum.

Sýndu útreikninga.

Það skal ég gera með glöðu geði. Þetta getur reyndar hver sem er reiknað sjálfur því að frumgögnin eru opinber, þetta er á vef Hagstofunnar, 

Frú forseti. Það var mjög alvarleg yfirlýsing frá hæstv. viðskiptaráðherra um að Íslendingar einir bæru ábyrgð á Icesave. Það voru nefnilega hollenska ríkisstjórnin og breska ríkisstjórnin sem ákváðu að bæta sparifjáreigendum upp það tap sem þeir höfðu orðið fyrir til að viðhalda trausti sparifjáreigenda í þessum löndum og um alla Evrópu og um allan heim á þeirri reglugerð sem Evrópusambandið hefur sett til að tryggja innstæður. Þær ríkisstjórnir tóku ákvörðun um að nota fé skattgreiðenda í stað þess að nota fé innlánsstofnana til að bæta upp eina tryggingatjónið sem upp hefur komið. Við Íslendingar getum ekki bara sisona sagt að þeir beri enga ábyrgð með því að taka þessa ákvörðun, að tryggja innstæðurnar. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort gert hafi verið 15 ára plan um hvernig þetta verður greitt, raunverulegt, með besta tilfelli, versta tilfelli o.s.frv. Það vantar alveg að gerð sé áhættugreining á eignum Landsbankans sem við erum að tryggja.

Virðulegi forseti. Sjálfsagt verður hægt að deila mjög lengi um galla og kosti hinna ýmsu tilskipana Evrópusambandsins sem tengjast þessu máli. Ég rakti það reyndar í upphafi máls míns að hvað svo sem mönnum finnst um þær tilskipanir er alveg ljóst að Landsbankinn og eftirlit með honum var í höndum og á forræði Íslendinga þannig að ábyrgðin af því og mistökin sem voru framin þar hljóta alltaf á endanum að vera fyrst og fremst íslensk. Það er kannski sárgrætilegast í þessu að þessi banki lagði af stað, lekt skip, nánast komið að því að sökkva vorið 2008 með öllum leyfum frá Íslendingum til að sópa inn milljörðum evra á reikningum í Hollandi. Ef menn telja að Hollendingar beri ábyrgð á því er rétt að rifja upp þau mótmæli sem Hollendingar höfðu uppi vegna þess og hafa nú verið gerð opinber.

Frú forseti. Það var ákvörðun breskra og hollenskra stjórnvalda að nota fé skattgreiðenda í þeim löndum til að tryggja það sem Evrópusambandið reiknaði með að innlánsstofnanir ættu að tryggja. Það eru innlánsstofnanir sem eiga að borga inn í þetta tryggingakerfi. En mig langar til að skerpa á þeirri hugsun sem ég spurði áðan: Hvað telur ráðherrann miklar líkur á því að eignir Landsbankans dugi ekki fyrir 30% af innstæðunum? Hvað gerist þá og hvað eru miklar líkur á því að Ísland nánast verði gjaldþrota? Mér sýnist að hæstv. ráðherra gangi út frá meðaltali, nákvæmlega eins og FL Group gerði þegar það keypti í amerísku flugfélagi og sagðist hafa gert ítarlega rannsókn á því að áhættumatið stæðist. Það eru meðaltölin sem gilda í slíkum útreikningum en það sem við sem þingmenn þurfum að skoða eru einmitt frávikin þegar eitthvað gerist sem enginn reiknaði með, eins og t.d. það að þrír bankar færu á hausinn á Íslandi, eins og t.d. það að eitthvað gangi ekki eftir, eignin sé miklu minna virði en reiknað var með.

Frú forseti. Ég er raunar að sumu leyti sammála hv. þingmanni um að það er auðvitað veruleg óvissa, ekki bara í þessu máli heldur ýmsum öðrum sem tengjast hruninu. Þó að við horfum fram hjá Landsbankanum liggur auðvitað heldur ekki nákvæmlega fyrir hvað kemur t.d. út úr búum Kaupþings og Glitnis og annarra banka sem fallið hafa, þar á meðal hversu mikils virði eignasöfnin verða sem hafa verið flutt af gömlu bönkunum til hinna nýju. Það er mikil óvissa um margt og m.a. eignasafn Landsbankans en það hefur samt verið skoðað betur en flest. Í Icesave-samkomulaginu er gert ráð fyrir því - og það er talið mjög varfærið mat - að eignir Landsbankans dugi fyrir þremur fjórðu af forgangskröfum. Skilanefnd Landsbankans hefur gefið út mat sem er talsvert hærra, þ.e. um 82–83% þannig að í samanburði við það er þessi 75% tala tiltölulega hógvær. Ég ætla ekki að lofa því að við náum a.m.k. 75% en tel það þó mun líklegra en ekki.

Virðulegi forseti. Hæstv. viðskiptaráðherra komst akkúrat að kjarna málsins í síðasta andsvari er hann segir að það sé alveg óskapleg óvissa um alla hluti málsins, m.a. hvað fæst upp í eignir og annað, og ræða hans byggðist m.a. á mjög mörgum ef-um. Þetta er allt ef, ef, ef, þetta er spádómur um framtíðina og þetta var ekki góður hagfræðitími sem ég sat hér í undir ræðu hæstv. viðskiptaráðherra. Að bera saman tekjur síðustu 15 ára og væntar tekjur næstu 15 ára er tóm blekking 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, hv. þingmaður skildi það alveg rétt, að það er talsverð óvissa um marga þætti og ekki bara hversu mikið kemur út úr þrotabúi Landsbankans. Hitt get ég samt alveg fullyrt að það eru engar líkur á því að okkur takist ekki að ná slíkum tökum á okkar málum að eftir 15 ár verði staðan ekki orðin talsvert betri en hún er núna. Þess eru nánast engin dæmi úr veraldarsögunni að lýðræðisríki klúðri svo málum sínum að þau nái ekki slíkum árangri. 

Frú forseti. Þessi loforð eru ekki tekin gild þar sem nú er ríkisstjórnin að fresta vandamálinu um að borga þessar gríðarmiklu Icesave-skuldbindingar þar til eftir sjö ár. Ríkisstjórnin sjálf er að búa til sjö ára hefðbundna kreppu með því að fresta byrjun afborgana þar til eftir sjö ár. Að standa í pontu Alþingis og lofa því að við verðum komin á lappirnar eftir 15 ár er fullkomið ábyrgðarleysi og raunverulega skil ég ekki hvað hæstv. viðskiptaráðherra er að fara, 

Frú forseti. Úr þessu deilumáli fæst bara skorið með einum hætti. Hann er sá - og ég skal bjóðast til þess núna að árið 2024, þennan dag í upphafi júlímánaðar, skal ég hitta hv. þingmann og við skulum fara yfir það 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þá bjartsýni sem fólst í ræðu hans um möguleika okkar til að vinna okkur út úr þeirri skuldastöðu sem upp er komin. Fyrir mér skiptir þó mestu þegar ráðherrar í ríkisstjórn mæla fyrir þessu máli að þeir geri grein fyrir því hvers vegna íslenska eigi ríkið að taka á sig ábyrgð á innstæðutryggingarsjóðnum. Hæstv. ráðherra tefldi fram ákveðnum rökum. Hann nefndi það að hér hefðu komið við sögu íslenskir bankar, íslenskir eigendur þeirra og íslenskt eftirlit. En það bara dugar ekki eitt og sér og við hljótum að taka með í reikninginn þær væntingar sem reglugerð Evrópusambandsins um innstæðutryggingar gaf innstæðueigendum sem treystu útibúi Landsbankans fyrir innstæðum sínum á grundvelli þeirrar reglugerðar. Þegar hún bregst getum við ekki lengur sagt að hér hafi bara íslenskir kraftar verið að verki. Það komu fleiri að því máli.

Virðulegi forseti. Mér er jafn vel kunnugt og öðrum um að ýmsir ágætir íslenskir lögfræðingar hafa haldið því fram að það sé einhver lagalegur vafi á því hverjar skuldbindingar íslenska ríkisins eru vegna þessara innstæðutrygginga. Það liggur hins vegar einnig fyrir að enginn málsmetandi maður utan lands og engin af vinaþjóðum okkar, ekki einu sinni Norðmenn sem þó hafa sýnt okkur mikið vinarþel í þessum vandræðum öllum, hefur tekið undir þann málflutning. Reynt hefur verið til hins ýtrasta að koma þessum sjónarmiðum á framfæri en enginn hefur tekið undir þau. Við getum haldið áfram að gala þangað til við erum hás en það breytir því ekki að enginn hefur tekið undir þetta og enginn virðist ætla að taka undir þetta. Sú leið er því einfaldlega ekki fær.

Hún er fær.

Virðulegi forseti. Staðan er þessi: Bretar og Hollendingar eiga kröfur sem þeir leystu til sín frá innstæðueigendum. Þeir eiga kröfu á íslenska innstæðutryggingarsjóðinn, þeir geta sótt hann hérna á Íslandi. Það liggur alveg fyrir hvar þeir geta leyst úr hinum lagalega ágreiningi. Það sem hæstv. ráðherra hefur sagt í þessu máli, kom svo sem ekki inn á í ræðu sinni núna, er að þessar þjóðir hyggist beita okkur þvingunum til að ná sinni hlið málsins fram. Það er fyrir þessum þvingunum sem ég segi að við eigum ekki að beygja okkur. Ég segi: Við eigum ekki að samþykkja samninga sem við erum ósáttir við. Við eigum ekki að taka á okkur allar byrðarnar á því að regluverk Evrópusambandsins brást jafnvel þótt hæstv. ráðherra geti komið hingað upp og fært fyrir því rök að við getum risið undir greiðslunum inn í framtíðina vegna þess að það að við getum borgað er ekki nægjanlegt sem rök. Við þurfum að finna fyrir því réttlætingu sem stenst skoðun hvers vegna 

Virðulegi forseti. Ég endurtek að það liggur fyrir að einhverjir hafa haldið því fram að innstæðutryggingareglukerfið hafi með einhverjum hætti verið meingallað. Það má sjálfsagt takast á um það árum saman. En hvað gerðist? Jú, banki fór á hausinn og innstæðurnar voru tryggðar eins og til var ætlast þannig að ég fæ ekki alveg séð hvað brást. Ég get hins vegar sagt ykkur hvað brást í hinu evrópska regluverki. Það var að þegar íslenskur banki sigldi til Hollands á vormánuðum 2008 með vonlausan efnahag í miklum lausafjárvandræðum og í raun að hruni kominn þá tókst Hollendingum ekki að stöðva hann þrátt fyrir að vilji þeirra stæði til þess. Það er galli í hinu evrópska regluverki.

Virðulegi forseti. Það eru erfiðir tímar og má vera ögurstund í íslenskum stjórnmálum, ögurstund í sögu Íslands, ögurstund. Hér er til umræðu samningur sem er ekki aðeins umdeildur heldur samningur sem felur í sér mögulega örlög þessarar þjóðar. Það hefur margoft komið fram í ræðu og riti að það er allri þjóðinni þvert um geð að samþykkja þennan nauðasamning sem gömlu nýlenduherrarnir úti í Evrópu hafa svínbeygt okkur til að undirrita. Það er líka á allra vitorði hérlendis sem erlendis að íslenska þjóðin hefur ekkert gert af sér sem réttlætir það að skrifað sé upp á bevís um að gera Íslendinga að þrælum í eigin landi. Það er ekkert sem réttlætir það að Íslendingar séu settir í nauðungarvinnu við að þrífa upp eftir gegndarlausa óráðsíu, ævintýramennsku og viðskiptadólgsskap sem fáeinir bankamenn og bisnessmenn, blindaðir af græðgi, hafa komist upp með. En það er víst ekkert annað í stöðunni en að semja, leysa vandann með samningum. Við verðum að standa við það sem við segjum. Við verðum að standa við þær alþjóðlegu samþykktir sem við sem þjóð erum aðilar að. En þjóðin skrifaði ekki upp á þessa ábyrgð í upphafi. Ef mig misminnir ekki sagði fyrrum iðnaðar- og viðskiptaráðherra í ríkisstjórn Framsóknar og Sjálfstæðisflokks á borgarafundi á Nasa orðrétt, með leyfi forseta: „Ég seldi bankana.“ Ég vek athygli á orðalaginu. „Ég seldi bankana.“ Bankarnir voru seldir og komust þar með í einkaeign þannig að það var banki í einkaeign sem fór á hausinn en á bak við stóð ríkisábyrgð. Ríkið ábyrgist og þegar menn tala um ríkið þá vita flestir við hvað er átt. Það erum við. Það er almenningur í þessu landi og nú skal ríkið ábyrgjast greiðslur af þeim lánum sem það neyðist nú til að taka og við borgum brúsann eins og venjulega. Það vissu allir málsmetandi menn og konur í hvað stefndi löngu fyrir hrun en samt gekk maður undir manns hönd við að fegra ástandið og blekkja almenning og umheiminn með því að allt væri í stakasta lagi og svo fór sem fór og þá sögu ætla ég ekki að endurtaka. Hún er harmleikur sem aldrei má endurtaka sig. Nú ber svo við að við stöndum helmingi verr að vígi en þegar lagt var af stað í einkavinavæðinguna á sínum tíma. Skuldir ríkissjóðs stefna í að verða 3.000 milljarðar og vaxtagreiðslur upp á rúmlega 130 milljarða. Þetta lítur ekki vel út. Ekki hjálpar okkur hin alþjóðlega kreppa sem er farin að gera vart við sig þessa daga og það merkilega er að við sáum sömu teikn á lofti fyrir þá kreppu sem skall á okkur, sömu teikn og voru á lofti fyrir kreppuna miklu 1930 og jafnvel blaðafyrirsagnir frá þeim tíma eru lygilega samhljóma þeim fyrirsögnum og upphrópunum sem við höfum lesið, séð og heyrt í fjölmiðlum síðustu missiri. Höfum við þá ekkert lært? Nú hafa bæði kommúnisminn og nýfrjálshyggjan hrunið og við vitum að hið kapítalíska samfélag sem þróaðist frá iðnbyltingunni hefur ávallt leitt af sér hrun, kreppu, atvinnuleysi og att þjóðum að lokum út í styrjaldir. Það er eins og ófrávíkjanlegt lögmál, eins og lögmálin meðal dýranna, þegar of margir koma að vatnsbólinu. Þá þrengir að og þeir sem ekki komast að lindunum verða öfundsjúkir, fyllast réttlætiskennd og það sem þeir ekki fá taka þeir með valdi ef ekki vill betur og hinir verjast með kjafti og klóm. Og þá verður aftur hagvöxtur. Miðar okkur ekkert áfram? 10% jarðarbúa eiga 90% af auði jarðar. Segir það kannski ekki alla söguna? Hvar er réttlætið? Réttlætið er sjaldnast nokkuð sem hægt er að ganga að sem gefnu. Réttlætið hefur mjög undarlega tilhneigingu til að standa ekki með þeim sem þurfa á því að halda. Hinn smái hefur alltaf þurft að berjast fyrir réttlætinu með sínu blóði, svita og tárum. Frú forseti. Það setur að mér hroll. Það setur að mér beyg. Ég bauð mig fram til setu á hinu háa Alþingi fyrir síðustu kosningar vegna þess að mér blöskraði svo gjörsamlega hvernig komið var fyrir þjóðinni. Mér var öllum lokið yfir því misrétti og þeirri framkomu sem almenningi í þessu landi hefur verið sýndur á undanförnum árum. Mig langaði einfaldlega til að gera gagn. Mig langaði til að verða meðbræðrum mínum að gagni. Mig langaði að gera þjóðinni gagn. Er það ekki hlutverk þjóðkjörinna fulltrúa að vinna þjóðinni gagn í umboði kjósenda sinna? Ég lít svo á. Ég lít að minnsta kosti svo á að það sé mitt hlutverk hér. Ég er bundinn af sannfæringu minni þegar ég tek upplýsta ákvörðun um mál sem snerta þjóðina, sannfæringu minni. Ég reyni að hafa dómgreind sjálfs mín að leiðbeinanda en ekki flokksins. Hollusta mín og sannfæring er hjá sjálfum mér og gagnvart þjóðinni og það er sá eiðstafur sem ég kvittaði fyrir þegar ég hóf hér störf. Þessi samningur sem kenndur er við Icesave er á góðri leið með að kljúfa þjóðina í herðar niður og sýnist sitt hverjum um hvort við eigum að láta möglunarlaust troða honum ofan um kokið á okkur eða hvort við eigum að malda í móinn og freista þess að fá nýjan samning, hugsanlega eitthvað betri þótt ekki væri nema sýnt þyki að verði hægt að standa við hann. Ég vil leyfa mér, frú forseti, að halda því fram að þessi samningur sé innihaldslega og frá lögfræðilegum sjónarhóli ekkert ýkja frábrugðinn venjulegum samningum eins og aðilar gera í viðskiptum sín á milli. Það blandast engum hugur um að hér er um samning að ræða þar sem hallar meira á annan aðilann heldur en hinn. Fyrir kemur að þeir sem standa í slíkum samningum semji af sér. Það er mannlegt að gera slík mistök. En þessi samningur snýst ekki bara um þær fjárskuldbindingar sem hann tekur til. Nei, hann er annað og meira. Hann er táknrænn. Hann er táknrænn í þeim skilningi að með samþykkt eða synjun mun eitthvað losna úr læðingi vegna þess að hann snertir þá framtíð sem landstjórinn, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, hefur mótað handa Íslendingum. Við erum föst í greip landstjórans og hann herðir að smátt og smátt þar til mátturinn þverr og þar með þrekið, baráttuviljinn, lífsþorstinn og við tekur slen og óminni sem gerir okkur sinnulaus og sljó. Þegar þjóð er hneppt í ánauð glatar hún vilja sínum til að vinna verkin vel og hún gerir það vegna þess að hún er pískuð áfram til þess. Hún verður. Hún hefur ekki val. Okkur hefur verið tjáð að erfiðir tímar séu fram undan. Það veit hver maður. Það á að hækka skatta á almenning. Það á að hækka skatta á fyrirtæki, troða á öryrkjum og ellilífeyrisþegum og svo heldur niðurskurðarhnífurinn áfram og þetta verður kallað nauðsynlegur sparnaður í ríkisrekstrinum. Heilbrigðisþjónustan versnar. Menntakerfið laskast. Þetta eru alþekktar aðferðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og það er slóðin eftir hann. Saga Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er ekki áferðarfalleg. En þeir segja að nú sé allt breytt, að Ísland sé vestrænt velferðarríki og við fáum annars konar meðferð. Hvað er að gerast í okkar ágæta landi? Virðulegi forseti. Mögulegar skuldir ríkissjóðs og þjóðarbúsins í heild stefna okkur hraðbyri í átt að gjaldþroti og það er bara það sem gerist þegar skuldirnar verða of miklar til að hægt sé að greiða þær. Fyrirtækin stefna í gjaldþrot eitt af öðru. Heimilin stefna í gjaldþrot eitt af öðru og hvernig dettur mönnum í hug að það sé hægt lækna allt með þessum endalausu lántökum? Er Ísland að verða eins og fíkill sem vill bara fá fixið sitt til að geta haldið áfram á sömu braut? Að rétta fíklinum pening tryggir það að hann haldi neyslunni áfram. Eina von hans er að gefast upp vegna þess að hann er andlega, líkamlega og fjárhagslega gjaldþrota. En í því er nefnilega sigurinn fólginn. Það er engin skömm að því að gefast upp í vanmættinum. Þar liggur fyrsta skrefið í átt að lausninni og það er ekki einu sinni flótti frá vandamálinu. Gamalt enskt máltæki hljóðar svo: Sá sem flýr getur barist síðar. Það ber vott um góða hernaðarlist að í stað þess að flýja er gripið til þess sem kallað er skipulegt undanhald. Kannski er farsæl lausn fyrir Ísland að fara í skipulegt gjaldþrotaundanhald. Hver veit. Það sér hver maður að skuldirnar eru að verða okkur ofviða. Eins og ástandið er og miðað við framtíðarhorfur með Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í landstjóraembættinu, þrælapískinn frá Bretum og Hollendingum yfir okkur og flestar þjóðir innan ESB, þar með talið frændur okkar á Norðurlöndunum - þeir eru á því að það sé bara best að rétta okkur snæri til að lengja í hengingarólinni og setja okkur í þannig yfirgengilegar skuldir að við ráðum engan veginn við þær og þá kemur Evrópusambandið og bjargar okkur. Og hver verður þá díllinn? Verða þá 3.000 milljarðarnir skiptimyntin í samningaviðræðum Íslands og ESB? Ætla þeir þá að skera okkur niður úr snörunni í skiptum fyrir fjöllin og firnindin, fallvötnin, fiskinn í sjónum, réttindin til olíuborunar á Drekasvæðinu, nýtingu á siglingaleiðinni hérna norður fyrir? Heldur einhver að þeir sem hafa stjórnað heimsveldum í áranna rás og rekið nýlendur hinum megin á jarðarkringlunni séu að tjalda til einnar nætur? Eitt verð ég að segja þér áður en ég dey, enda skalt þú börnum þínum kenna fræði mín, sögðu mér það álfarnir í Suðurey, sögðu mér það dvergarnir í Norðurey, sögðu mér það gullinmura og gleymmérey og gleymdu því ei: að hefnist þeim er svíkur sína huldumey, honum verður erfiður dauðinn. Ég veit að ég er ekki með neinar bjartsýnisspár hérna. En stundum þarf maður að standa sannleikanum reikningsskil. Okkur hefur verið sagt að ef ekki verði gengið að afarkostum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og allra hinna þá verðum við Kúba norðursins, jafnvel Norður-Kórea norðursins. Hvílík ógn og skelfing. Það er kannski bara betra að vera Kúba norðursins og vera þá frjáls en að vera nýlenda og þurfa að éta úr lófa lénsherranna úti í Evrópu. Á meðan við erum frjáls eru enn líkur á því að við höldum auðlindunum í okkar eigu og þá getum við hafið sókn í átt til sjálfbærni og nýtt þau tækifæri sem hér eru til staðar fyrir okkur sjálf. Sjálfsagt hugsa margir að við hljómum eins og dæmigerð stjórnarandstaða, að við séum bara á móti öllu og komum ekki með neitt í staðinn. Það skal tekið fram að við í Borgarahreyfingunni erum ekki í liði með neinum. Við erum ekkert sérstaklega einhver stjórnarandstaða. Við styðjum margt sem stjórnin gerir og það er margt gott sem hinir flokkarnir hafa lagt til. En við stöndum fyrst og síðast okkur sjálfum reikningsskil, okkur og sannfæringu okkar. Borgarahreyfingin hyggst á næstu dögum, þegar Icesave-málið fer fyrir nefndir þingsins, róa að því öllum árum að koma með einhvers konar útlínur að plani B. Við ætlum að leggja fram ítarlegar hugmyndir um hvernig við komum okkur út úr þeim vanda sem við erum í. En til þess þurfum við að vera tilbúin til að hlusta á óvenjulegar hugmyndir, frumlegar lausnir því Ísland hefur aldrei áður staðið frammi fyrir svona aðstæðum áður, aðstæðum sem hvaða þjóð sem er yrði nánast ofviða ef erfiðleikarnir sem steðjuðu að væru í viðlíka hlutfalli við okkar. Það skal einnig tekið fram að Borgarahreyfingin er ekki á nokkurn hátt að leggja það til að við semjum ekki um skuldir okkar. En um leið viljum við leggja allt kapp á að þeir verði dregnir til ábyrgðar sem eiga sök á því hvernig fór. Við viljum láta skerpa á rannsókninni. Þess má geta í framhjáhlaupi að til er stofnun í Englandi sem heitir Serious Fraud Office sem tekur á stórum svika- og glæpamálum. Í fyrradag tilkynnti þessi stofnun að hún hefði fryst 100 milljónir bandaríkjadala á ýmsum bankareikningum sem tengdust auðmanni sem sakaður er um að hafa dregið að sér sem svarar 900 milljörðum kr. Það liðu fimm klukkustundir frá því að stofnunin fékk beiðni frá bandarískum yfirvöldum þar til hún hafði fryst þá fjármuni sem vitað var að tengdust þessum manni. Það eru liðnir átta mánuðir frá hruninu hér og engir fjármunir hafa verið frystir. Hvernig væri að hringja eitt símtal í Serious Fraud Office í Englandi? Það er með hreinum ólíkindum hvað gunguhátturinn virðist mikill gagnvart þessari rannsókn. Ríkisstjórnin skuldar þjóðinni það að láta rannsaka allt sem viðkemur hruninu og rannsóknin þarf helst að fara fram fyrir opnum tjöldum. Þeir sem komu okkur á kaldan klaka með ábyrgðarlausu framferði sínu eiga að borga reikninginn, ekki almenningur. Það verður að vera á hreinu. Ef meiningin er að láta þetta lönd og leið, láta bara almenning blæða og vonast til að allt reddist þegar við förum inn í ESB þá eru menn á villigötum. Þjóðin þarf sannleikann upp á borð. Icesave er bara byrjunin. Nú þurfa þingmenn að sýna kjark. Nú þurfa þingmenn að leggjast undir feld á eintal við eigin samvisku. Nöfn þeirra sem vilja selja landið og miðin munu verða meitluð í stein á meðan eitthvað dregur lífsanda í þessu landi. Þennan samning verður að fella.

Virðulegi forseti. Ég er að fara að halda mína ræðu sem fyrsti talsmaður míns flokks í þessari umræðu. Sama var að gera hv. þm. Valgeir Skagfjörð. Ég sakna formanns Sjálfstæðisflokksins í salnum undir ræðum okkar beggja. Hér komu fram fulltrúar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks áðan með miklum lúðrablæstri og kölluðu eftir því að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna væru staddir í þingsalnum þegar verið væri að ræða þessi mál. Ég vil fá að bíða með að flytja ræðu mína þangað til formaður Sjálfstæðisflokksins kemur í salinn.

Forseti hefur gert ráðstafanir til þess að kallað verði eftir þeim hv. þingmanni sem óskað er eftir en hvetur nú til þess að hæstv. ráðherra taki til máls þar sem að honum er komið á mælendaskrá. Þakka ég honum fyrir að verða við því.

Virðulegi forseti. Þannig er að eitt skal yfir alla ganga og ef gerð er ósk um að hér sé rætt með þeim hætti að forustumenn flokka séu viðstaddir í salnum þegar talsmenn flokka tala þá er ágætt að menn sýni öðrum talsmönnum flokka sömu virðingu og það á jafnt við um hv. þm. Valgeir Skagfjörð og þann sem hér er að fara að tala núna. Virðulegi forseti. Það mál sem við stöndum frammi fyrir nú er afleiðing margra vondra ákvarðana. Margt sem aflaga hefur farið leiðir til þeirrar stöðu sem við erum í núna. Um það er fjallað ágætlega í langri og ítarlegri greinargerð með því frumvarpi sem hér er til umræðu. Sú útrás sem ráðist var í með nokkuð vanhugsuðum hætti, eins og komið hefur fram í umræðunni, leiddi til þeirrar stöðu sem við stöndum nú í. Það er líka ljóst að af hálfu Fjármálaeftirlitsins var unnið að því á árinu 2008 að reyna að stemma þessa á að ósi, koma þessari starfsemi fyrir í dótturfélögum til að draga úr áhættu íslensks almennings vegna þessara skuldbindinga, vegna þess að það var á almanna vitorði að Tryggingarsjóður innstæðueigenda starfaði ekki í lagalegu tómarúmi heldur væri hluti af hinu opinbera kerfi og ætti að tryggja innstæður. Þess vegna var lögð áhersla á að koma þessum skuldbindingum fyrir í dótturfélögum. Og auðvitað verður aldrei undan því vikist að leggja höfuðábyrgð af þessu máli á hendur þeim forsvarsmönnum Landsbankans sem kusu að leggja í þessa sjóferð vitandi það - ágæt líking hæstv. viðskiptaráðherra áðan af hripleku skipi - vitandi það að efnahagur bankanna var í mjög löku standi, vitandi að af hálfu íslenskra stjórnvalda, af hálfu Fjármálaeftirlitsins var lögð gríðarleg áhersla á að þessum eignum yrði komið fyrir í dótturfélögum og það var verið að vinna að því að koma þeim almennt í dótturfélög á þessum sama tíma, á fyrri hluta ársins 2008, að þá skulu menn samt sem áður ákveða að þenja frekar út skuldbindingarnar með því að stofna til nýrra skuldbindinga í Hollandi. Það er auðvitað með ólíkindum. Það hlýtur að þurfa að ítreka enn og aftur að ábyrgð forustumanna og forsvarsmanna Landsbankans er gríðarleg í þessu máli. Í grunninn má kannski líkja þessu máli sem við stöndum frammi fyrir núna við að hér hafi verið í förum milli Íslands og Bretlands ferja sem flutti farþega og hún hafi getað tekið þúsund farþega. Um borð hafi hins vegar þegar kom að erfiðleikum einungis verið 200 björgunarbátar. Fyrir liggur haffærisskírteini. Um það er nokkuð deilt hvort björgunarbátarnir voru um borð þegar haffærisskírteinið var gefið út eða ekki en í öllu falli ef þeir voru um borð í upphafi þá hafi útgerðin kastað þeim á land áður en lagt var til sjós. Ábyrgðin er auðvitað fyrst og fremst þess skipherra sem ákveður að leggja á hafið við þessar aðstæður. En það er þá líka alveg ljóst að það er ekki í boði fyrir íslensk stjórnvöld að senda Landhelgisgæsluna á vettvang og ætla bara að bjarga Íslendingum úr þessum skipsskaða. Það hlýtur að vera þannig að eitt þurfi yfir alla að ganga og það er sá vandi sem við stöndum frammi fyrir að við getum ekki skotið okkur undan því að axla þá ábyrgð sem af því regluverki leiðir sem við höfum undirgengist,  Virðulegi forseti. Í þessu máli hafa verið settar fram margar vangaveltur um leiðir til að komast hjá því að borga. Fyrst áttum við ekki að borga bara af því að við áttum ekki að borga. Svo var því haldið fram hér að við ættum ekki að borga vegna þess að fyrir því væru engin rök, engin lögfræðileg rök. Lögfræðilegu rökin leiða auðvitað af skuldbindingu okkar að þjóðarétti um að innleiða innstæðutryggingarnar.  Svo er hér spurt: Af hverju er verið að semja? Af hverju er verið að samþykkja ríkisábyrgð í þessu máli? Hvers vegna? Svarið leiðir auðvitað af því að óháð öllum lögfræðirökum sem menn geta reynt að finna eftir á þá hafa íslensk stjórnvöld árum og missirum saman talað þannig að enginn vafi leiki á því að íslensk stjórnvöld beri ábyrgð á þessu máli. Ég nefni til sögunnar ágæta umfjöllun að þessu leyti fyrrverandi formanns Framsóknarflokksins, Jóns Sigurðssonar, í Pressunni nú nýverið og væri satt að segja mannsbragur að því ef málflutningur Framsóknarflokksins í þingsölum í dag bæri meiri keim af þeirri yfirvegun og þeirri málefnalegu framsetningu sem þar er að finna.  
            

Ró í salinn.

komnir í það í frammíköllum í sal að gera lítið úr hv. fyrrverandi formanni Framsóknarflokksins, Jóni Sigurðssyni?

Nei, það var líka ...

Ég held að það sé full ástæða til þess að framsóknarmenn staldri aðeins við þegar þetta er farið að verða málflutningur Framsóknarflokksins á hinu háa Alþingi. Virðulegi forseti. Í þessari ágætu umfjöllun rekur hæstv. fyrrverandi viðskiptaráðherra þá ábyrgð sem íslensk stjórnvöld hafa borið í þessu máli undanfarin ár og auðvitað er það þannig að hægt er að rekja hver gögnin á fætur öðrum. Þar er hægt að rekja og auðvitað verður ekki samningsstaða Íslands til í einhverju tómarúmi sem hægt er síðan að endurskapa eftir á með lögfræðilegum loftfimleikum. Samningsstaða Íslands skapast af þeim málflutningi sem Ísland hefur fram haldið og hann er alveg skýr. Hæstv. þáverandi forsætisráðherra Geir H. Haarde sagði skýrt að staðið yrði við innstæðutryggingarsjóðinn og tryggt að hann gæti tekið lán til að standa við skuldbindingarnar. Þetta sagði hann 8. október. Og hinn mikli efnahagsgúrú Sjálfstæðisflokksins í dag, Tryggvi Þór Herbertsson, bætti nú um betur í umboði ríkisstjórnarinnar 4. október og sagði þá skýrt að innstæðueigendur í Bretlandi sem hefðu sett peninga í  ( (Forseti (ÁI): Forseti biður hæstv. ráðherra að leita leyfis forseta áður en lesnar eru tilvitnanir.) Með leyfi forseta, ég var ekki kominn að tilvitnuninni. En með leyfi hæstv. forseta þá sagði hv. núverandi þingmaður Tryggvi Þór Herbertsson að innstæðueigendum í Bretlandi sem hefðu sett peninga sína í íslenska banka hefði verið tjáð að innstæður þeirra væru öruggar og að íslenska ríkisstjórnin mundi gangast undir þá skuldbindingu að tryggja þær ef bankarnir lentu í vanda. Það eru auðvitað þessar yfirlýsingar sem skapa samningsrúmið okkar og það eru þær sem skapa auðvitað forsendur 

Þetta er rangt hjá þér.

Virðulegi forseti. Síðan geta menn komið með aðrar hugmyndir eins þær að við fáum að borga með íslenskum krónum og þá hlýtur maður að spyrja líka út frá líkingu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar: Af hverju fáum við þá ekki bara að borga þetta með matadorpeningum? Það hljóta að vera takmörk fyrir því hversu ótrúlegar hugmyndir menn halda að hægt sé að leggja á borð fyrir viðsemjendur okkar og samt ná samningi í alþjóðlegum samningum. Auðvitað erum við komin á endastöð í þessu máli. Við höfum náð miklum árangri frá þeim samningi sem Sjálfstæðisflokkurinn var tilbúinn til að kvitta upp á 

Það er of langt.

Það er mikill munur á því. Virðulegi forseti. Það sem skiptir máli líka er að ljúka þessu, að leggja grunn að því að hér geti hafist efnahagsleg endurreisn. Á undanförnum vikum í þessari umræðu þar sem hefur gætt mikillar reiði yfir þessu ástandi og yfir þessum erfiðu örlögum, mjög skiljanlegrar reiði, hefur mér stundum verið hugsað til Egils Skallagrímssonar. Mér hefur verið hugsað til þess í Eglu þegar hann horfist í augu við að hafa misst syni sína. Hann horfist í augu við það og eftir missi sonar síns Böðvars sem drukknar fyllist hann djúpum harmi og eiginlega algerri lömun. Hann fyllist hrikalegri reiði og reiðin er ekki síst vegna þess að hann fær ekki hefnt sonar síns. Hann fær ekki hefnt hans og hann viðurkennir að ef hann fyndi einhvern sem hann gæti látið reiði sína bitna á þá væri það betra. En það var ekki hægt vegna þess að það var sjórinn sem tók soninn. Ef það væri einhver maður sem hefði drepið soninn hefði hann getað farið í þann mann og drepið hann og þannig svalað reiðinni. Hann fyllist þessari djúpu erfiðu reiði og hann grætur og hann lokar sig af í rekkju sinni. Dóttir hans kemur og sannfærir hann um það að leiðin sé ekki að æðrast yfir erfiðleikunum heldur að snúa harminum til ljóðs, skapa eitthvað nýtt, gera eitthvað gott. Ég held að í þessu Icesave-máli séum við líka komin að endastöð hvað þetta varðar. Við höfum ólmast. Við höfum reynt allt sem við mögulega getum. Við höfum sótt fram alls staðar. Við reyndum öll þessi lögfræðirök. Við komumst ekki lengra. Nú er kominn tími til að sættast við þá niðurstöðu. Hún er ekki fullkomin. Auðvitað angrar þetta okkur. En það sem mestu skiptir núna er að fara að snúa harmi okkar til ljóðs, að skapa eitthvað nýtt, skapa verðmæti, snúa okkur að því að byggja eitthvað jákvætt upp þannig að við getum lagt þann grunn sem gerir okkur kleift að standa undir þessum skuldbindingum til lengri tíma litið.

Frú forseti. Þetta eru hreinlega að verða súrrealískar umræður þegar hér kemur upp hæstv. félagsmálaráðherra Árni Páll Árnason og vísar í þessu máli á alla aðra en sjálfan sig. Ég held að mér sé óhætt að segja að enginn hafi verið jafnötull talsmaður Evrópusambandsins í þessu máli frá upphafi og hæstv. ráðherra. Það má í rauninni segja að hann hafi verið drifkrafturinn í þeirri niðurstöðu sem nú liggur fyrir. Að halda því fram að margumrætt minnisblað sé skuldbindandi samningur af hálfu íslenska ríkisins, hvað segir það um viðhorf hæstv. ráðherra til þingsins? Hvert álítur hæstv. ráðherra vera hlutverk Alþingis? Er það bara að ýta á takka fyrir ríkisstjórnina? Það eru margar fráleitar fullyrðingar í málflutningi ráðherrans. Ein var sú að hann sýndi hér mynd sem átti að sýna hlutfall af útflutningi Íslendinga - þetta er hlutfall af landsframleiðslu - þessari reginfirru sem er verið að reyna að halda fram og ég útskýrði áðan hversu vitlaus væri.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður verður að gera greinarmun á því hvort um sé að ræða samninga sem þurfi að leggja fyrir Alþingi eða ekki. Það er einfaldlega grundvallarregla þjóðaréttar að þeir menn sem hafa stöðuumboð, og það eru þeir menn sem koma fram fyrir hönd ríkisins, hvort sem þeir eru á vegum utanríkisþjónustu eða með öðrum hætti tilnefndir í samninganefnd ríkisins, hafa umboð til að gera samninga. Ég hef sjálfur sem starfsmaður utanríkisþjónustunnar oft skrifað undir Memorandum of Understanding og það hefur aldrei gerst að það hafi ekki verið virt af Íslands hálfu. Eru menn þá að halda því fram að ráðuneytisstjórinn Baldur Guðlaugsson hafi verið að fara út fyrir umboð sitt? Það er það sem verið er að segja. Er það þess vegna sem það á ekki að virða þennan samning? Auðvitað er það þannig og það er grundvallarregla þjóðaréttar að þeir menn sem koma fram fyrir hönd ríkis á alþjóðavettvangi og skrifa undir plögg hafa til þess heimildir að undirrita plögg. Síðan kann eftir atvikum staðfesting samninga að vera háð samþykki þinga en það er þá venjulega undirritað með stjórnskipulegum fyrirvara af hálfu þess sem undirritar þannig að hann undirritar þá með fyrirvara þings.

Hæstv. félagsmálaráðherra heldur því fram að þetta minnisblað sem honum er svo tíðrætt um sé samningur. Þetta er minnisblað. Þetta er hugmynd um það hvernig mætti leysa málið og það er fjallað um það að það eigi að koma til móts við Íslendinga sérstaklega í því umboði sem Alþingi svo veitti ríkisstjórninni. Það var ekki gert og nú liggur hér fyrir samningur. Þetta er allt annar samningur en lagt var upp með, heldur en menn sættust á að veita ríkisstjórninni umboð til. Þar af leiðandi hefur þetta margumrædda minnisblað hér ekkert að segja eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur svo oft gert svo ítarlega og svo vel grein fyrir í málflutningi sínum þar til hann lenti í því að verða ráðherra.

Virðulegi forseti. Mig grunar að hv. þingmaður sé að rugla saman tvennu, að hann sé að rugla saman sameiginlegu viðmiðununum og minnisblaðinu sem ráðuneytisstjórinn í fjármálaráðuneytinu skrifaði undir. Ráðuneytisstjórinn í fjármálaráðuneytinu skrifaði undir Memorandum of Understanding sem er algengt form af milliríkjasamningum og hann skrifar undir það algjörlega án fyrirvara. Það er ekkert vikið þar að …  
            

Frú forseti. Mig langar fyrst til að spyrja hæstv. ráðherra: Þegar ákvörðun var tekin um að heimila hæstv. fjármálaráðherra að rita undir samninginn var sú ákvörðun tekin í þingflokki hans að veita þetta umboð til ráðherra og síðan í ríkisstjórn og svo skrifar hæstv. fjármálaráðherra undir þessi ósköp og er þá búinn að búa til nýja stöðu fyrir íslenska þjóð. Vissi hæstv. félagsmálaráðherra um samninginn, allar afleiðingar hans og var hann búinn að kynna sér öll fylgiskjöl? Var hann búinn að kynna sér út í hörgul samninginn sjálfan? Var hann búinn að lesa samninginn og fá á honum fullan skilning? Þetta er fyrsta spurning. Önnur spurning: Hæstv. ráðherra heldur því hérna fram að okkur beri skylda til að greiða þetta. Hefur hæstv. ráðherra ekki lesið tilskipunina? Þar stendur að komið skuli upp innlánstryggingarkerfi sem innlánsstofnanir greiði til og eigi að standa undir því ef innlán bregðast. Það er innlánsstofnanirnar sjálfar 

Virðulegi forseti. Fyrst af öllu ætlaði ég að hrósa hv. þingmanni fyrir staðfestuna því að hann hefur alltaf verið andvígur því að greiða nokkuð vegna þessara skuldbindinga og að samið yrði um þær með nokkrum hætti alveg frá því í haust og er ólíku saman að jafna afstöðu hans og flautaþyrilshættinum í afganginum af Sjálfstæðisflokknum sem hleypur hér frá verkum sínum svo hratt að auga vart festir á. Það verður að segjast alveg eins og er að sá skilningur sem hv. þingmaður leggur í innstæðutryggingarkerfið stenst ekki alfarið því að þetta er tryggingakerfi sem á að tryggja innstæður þannig að fólk geti vitað af því að það geti gengið að innstæðutryggingunni óháð inngreiðslum. Hins vegar segir í tilskipuninni að það eigi að fjármagna það með inngreiðslum úr bönkum. Þar af leiðir að ábyrgðin á því að nægilegt fé sé í tryggingarsjóðnum hlýtur alltaf að vera ríkisstjórnarinnar sem innleiðir kerfið. Ef menn samþykktu að farið yrði í þessa sjóræningjastarfsemi í öðrum löndum þá sjáum við eftir á að hyggja að auðvitað hefði þingheimur átt að kalla eftir breytingum á löggjöfinni og auðvitað hefði þá átt að auka greiðsluskylduna þannig að það væri þá greidd önnur 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra er einmitt að lýsa því sem brást í tilskipunum Evrópusambandsins, þessa fyrirheitna lands hæstv. ráðherra. Það brást nefnilega að gera ráð fyrir því ef það yrði hrun. Það var ekkert gert ráð fyrir því þannig að innlánstryggingarsjóðurinn er bara galtómur. Hann getur borgað 3% af innlánunum. Það eru öll ósköpin. Þessi tilskipun Evrópusambandsins brást og ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Ber þá ekki Evrópusambandið sem slíkt ábyrgð á því þegar svona bregst sem við tökum yfir? Svo vil ég minna á að við vorum að sjálfsögðu neydd til þess að taka þetta yfir af vinum hans í Evrópusambandinu, hinum miklu vinum hans, sem ég kalla svokallaða vini. Meira að segja Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn stóð líka að því að kúga Íslendinga, ríkisstjórnina og hv. þingmann. En það þurfti nú ekki mikið til að kúga hv. þingmann því að hann er búinn að vera innilega sammála gagnaðilum okkar í því að við áttum að borga þetta alla tíð.

Virðulegi forseti. Þegar ég gagnrýni það hér úr ræðustól Alþingis, eins og ég hef stundum gert, að við ráðum litlu um örlög okkar þegar við erum aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu vegna þess að við fáum forfabríkeraða löggjöf til landsins og verðum að innleiða hana þá gagnrýnir hv. þingmaður mig gjarnan fyrir að þetta sé ekki rétt því að Alþingi hafi vissulega réttinn til að hafna eða synja löggjöfinni. Í þessu tilviki varðandi tryggingarsjóðinn var það ákvörðun Alþingis hvernig hann var búinn út. Ef það var ekki nægt fé í tryggingarsjóðnum fyrir því sem gerðist þá var það auðvitað á ábyrgð Alþingis, sem hafði fullar heimildir til þess að leggja ríkari greiðsluskyldu á bankana. Það er nú ekki flóknara en það að tilskipunin bannar ekkert að bankar borgi almennilega inn í þennan sjóð þannig að það sé nægt fé til að bregðast við útrásargleði þeirra. Það er ekki eins og það sé neitt í tilskipuninni sem banni að hemill sé settur við útrásargleðinni. Nei, nei, þvert á móti var bara ákveðið að efna til strandhöggs. Það var ákveðið að fjármagna upp í skuldbindingarnar.

Virðulegi forseti. Okkur þarf ekkert að koma á óvart málflutningur hæstv. félagsmálaráðherra þar sem hann er líka væntanlega sérstakur talsmaður Evrópusambandsins hér á þingi. Ég vil hins vegar benda hæstv. ráðherra á nokkuð. Ef ég man rétt þá var í þessu Memorandum of Understanding sem hann veifar hér og sem þingmenn, að mér skilst, megi nú ekki taka út af skrifstofum þingflokka sinna - en ég lít svo á, frú forseti, að það sé búið að afnema það og við megum fara með þessi gögn hérna inn í þingið fyrst ráðherrann gerir það - þá kemur fram að ef aðilar eru síðar meir ekki sáttir við það sem fram kemur í þessu minnisblaði þá sé hægt að endurskoða það ef báðir aðilar samþykkja það, eitthvað slíkt. Það hefur komið fram og kemur fram í þeim leynigögnum sem ég skil ekki af hverju eru leynigögn en ég náði aðeins að kynna mér í morgun, að gerðar voru athugasemdir síðar við þetta minnisblað, annars vegar vegna ágreinings um lagamál og hins vegar vegna þess að efnahagshrunið varð miklu verra. Þess vegna er þetta ekki bindandi samningur. Svo væri ágætt að fá að vita hvers vegna hann nefnir ekki að 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að í þessu ágæta minnisblaði er endurskoðunarákvæði. Það endurskoðunarákvæði er nú heldur veikara satt að segja en það endurskoðunarákvæði sem flokksbræður og flokkssystur hv. þingmanns hafa gagnrýnt í þeim samningi sem hér liggur fyrir nú. Það stendur einfaldlega að þessum samningi megi breyta með samþykki beggja, með öðrum orðum að það megi bæta við samninginn. Það leiðir af sjálfu sér. Þetta er veikara endurskoðunarákvæði en það marggagnrýnda endurskoðunarákvæði sem er í þeim samningi sem hér hefur verið gerður  
            

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega alveg óttalegt dæmalaust sérstakt rugl í hæstv. ráðherra að halda því fram að þetta minnisblað sé löggiltur samningur. Ég skil þá ekki hvers vegna menn voru yfirleitt þá að gera einhvern flóknari og stærri samning ef þetta er hið eina og sanna plagg. Það er mjög sérstakt. Það kemur fram líka í þessum ágætu leynigögnum sem við fáum að kynna okkur nánast í dulkóðuðu herbergi að stjórnvöld - eða það var bent á það að í ljósi þessa mikla hruns sem hér varð þá getum við ekki staðið við það sem áður var sagt, þá geta Íslendingar ekki staðið við það sem sagt var í byrjun október. Það kemur fram í þessum gögnum sem við megum ekki fara með út úr þessu herbergi. Ég mótmæli því hér með að við megum ekki birta þetta. Ég skil það ekki. Það er eitt sem ég vil spyrja hæstv. ráðherra um: Finnst honum engu skipta þau orð franska seðlabankans um þessa tilskipun Evrópusambandsins að hún eigi ekki við í kerfishruni? Skiptir það engu máli?

Virðulegi forseti. Það er einfaldlega þannig að fulltrúar ríkisins á alþjóðavettvangi hafa heimild, almennt stöðuumboð til að skrifa undir samninga. Þeir þurfa svo eftir atvikum staðfestingu þings í sumum tilvikum. En það er ekki þannig að þetta sé plagg sem sé að engu hafandi að þjóðarétti. Það er einfaldlega grundvallaratriði þjóðaréttar að undirrituð skjöl af fulltrúum ríkja  
            

Frú forseti. Ég ætla ekkert að tala um þátt Samfylkingarinnar í þessu öllu saman enda veit ég að það er bannað. Hins vegar ætla ég aðeins að fá að spyrja um stöðuna í dag. Ég vona að minni hæstv. ráðherra sé aðeins betra en varðandi stjórnarþátttökuna í fyrri ríkisstjórn. Nú kom fram í fréttum í gær að erlendar skuldir Íslands séu mun hærri en upphaflega var gert ráð fyrir í nóvember síðastliðnum og hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn staðfest það og er talað um allt að 250% af landsframleiðslu. Í skýrslu AGS frá því í nóvember kom fram að ef skuldastaðan færi upp í 240% þá væri hún augljóslega óviðráðanleg. Er þá kannski ekki orðin spurning um það að við þurfum að óska eftir að öryggisákvæði komi í gildi á samningunum og við þurfum að setjast aftur niður með Bretum og Hollendingum og semja upp á nýtt? Það er alveg augljóst, alla vega miðað við skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að staða íslenska þjóðarbúsins er mun verri en gert var ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Þarna er drepið á athyglisverðan þátt. Vissulega er í þessu endurskoðunarákvæði og í þessu viðmiði stoð. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um það. Þetta endurskoðunarákvæði í samningnum er ekki þýðingarlaust og það er mjög mikilvægt. Í frumvarpinu eru sérstaklega tekin fram tengsl þessa endurskoðunarákvæðis og viðmiðunar við gjaldþolsútreikninga Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og hinna pólitísku viðmiða sem samþykkt voru af hálfu Evrópusambandsins áður en lagt var af stað í þessa vegferð sem vísuðu til fordæmislausrar stöðu Íslands. Þetta samhengi allt er mjög mikilvægt og ég held að það sé einmitt ein góð ástæðan fyrir því að ganga frá þessum samningi nú og koma honum í gegn í þinginu og þeim heimildum sem hér er óskað eftir til þess að geta akkúrat farið að reiða sig á þessi samningsákvæði. 

Frú forseti. Ég get alveg skilið þessi rök hæstv. ráðherra. Það er hins vegar svolítið einkennilegt að við eigum að fara að skrifa undir samning sem liggur fyrir að við getum ekki borgað til þess að við getum gripið til öryggisákvæðisins. Væri kannski ekki ástæða til að óska strax eftir frekari viðræðum við þá sem ætla að veita okkur þetta lán á þessum forsendum og útskýra fyrir þeim að staðan sé svona í dag og það liggi algerlega fyrir að við getum ekki borgað það sem verið er að fara fram á að við borgum?

Frú forseti. Ég hef ósköp litlu við það að bæta sem hér er búið að útskýra mjög vel. Það eru varnaglar í þessum samningi til að tryggja ákveðin tengsl við greiðsluþolið. Ef þessi greiðsluþolsútreikningur verður þannig þegar að honum kemur 

Hæstv. forseti. Við erum að ræða þingmál sem er harla óvenjulegt, skuldbindingar ríkisins til að gangast í ábyrgð fyrir greiðslu á risastórri upphæð sem um síðustu áramót stóð í 630 milljörðum. Núna vegna breytinga á genginu og vöxtum sem tikkað hafa frá áramótum er upphæðin komin í 720 milljarða. Hvernig því reiðir af í þinginu veltur á ýmsu, hvort þingið sannfærist um að þetta sé illskásti kosturinn í stöðunni, um að við höfum getu til að standa við þessar skuldbindingar og - þar ætla ég að tala fyrir sjálfan mig - hvernig þingið í stjórn og stjórnarandstöðu kemur að þessu máli. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að á þetta mál eigi að líta á annan hátt en önnur mál sem koma fyrir þingið. Það má ekki hafna í hefðbundnum hjólförum flokkastjórnmála. Þetta er mál sem við eigum öll að sameinast um að taka á sem Íslendingar óháð flokkslínum. Ég tel að við eigum að forðast persónulegt hnútukast. Það hafa verið gerð mjög mikil mistök á Íslandi á undanförnum árum og þar hafa margir komið að málum. Ég hef um árabil átt sæti í stjórn stærsta lífeyrissjóðs landsins. Ég hef verið þar stjórnarformaður. Ég hef átt þátt í að taka ákvarðanir sem hafa verið afdrifaríkar. Ég hef verið í hópi þeirra sem iðulega hafa haft efasemdir og það hafa fleiri í stjórninni en við reyndum að sannfæra hvert annað með því að leita ráða hjá besta fagfólki, hjá þeim sem við töldum búa yfir mestri þekkingu. Við spurðum út í krosseignatengslin, spurðum út í hversu traustar fjárfestingarnar væru líklegar í bönkunum, í fjármálafyrirtækjunum, í íslensku atvinnulífi sem við vildum öll gera allt sem við gætum til að styrkja. Þessi ráð dugðu skammt. Ég hef heitið því gagnvart sjálfum mér að taka ekki afdrifaríkar ákvarðanir sem skuldbinda annað fólk án þess að skilja hvað ég er að gera og án þess að þekkja alla málavöxtu. Það ætla ég að reyna að gera í þessu máli líka. Ég ætla líka að fylgjast með því hvernig stjórnarandstaðan kemur að þessum málum sem Íslendingar, við sameiginlega, til að finna bestu lausnina fyrir okkar þjóð, eða hvort við látum pólitíska stundarhagsmuni ráða för, hvort verið geti að menn reyni að finna leiðir til þess eins að fella þá ríkisstjórn sem nú situr, ganga síðan til samninga á nákvæmlega sömu nótum og hér liggja fyrir. Gæti verið að það sé nokkuð sem vakir fyrir mönnum?

Nei.

Ég mun fylgjast mjög vel með umræðunni vegna þess að það get ég alveg sagt mönnum og þingmönnum úr öllum flokkum að ég hef fyrir því mjög sterka sannfæringu að þörf sé á félagslega sinnaðri stjórn á Íslandi við þær aðstæður sem við búum við nú. En ég fylgist með málflutningi ýmissa úr stjórnarandstöðunni sem mér sýnist vilja áfram feta eftir „gömlu góðu leiðinni“, inn í heim markaðsvæðingarinnar með velferðarþjónustuna, með spítalana okkar, með skólana okkar. Þá segði ég við sjálfan mig: Það var verr af stað farið en heima setið. Þetta er það samhengi sem ég mun horfa til þegar ég mynda mér afstöðu til þessa máls. Ég held að það sé sameiginlegur vilji okkar allra Íslendinga að standa við skuldbindingar okkar út á við og inn á við. Við skulum ekki dramatísera um of þegar við stöndum frammi fyrir því að tryggja rétt fólks sem taldi það varið að eiga allt að 3 milljónir á innstæðureikningi í íslenskum banka í útlöndum. Það eru fimm mánaða laun þingmanns. Ég græt það ekki óskaplega þó menn tapi þessum upphæðum. Ég græt það hins vegar miklu fleiri tárum ef við ætlum að láta íslenska láglaunamanninn, ef við ætlum að láta öryrkjann íslenska, ef við ætlum að láta framtíðarkynslóðir standa straum af tilkostnaði sem þær ráða ekki við. Skuldbindingarnar snúa nefnilega ekki bara út á við. Þær snúa líka inn á við. Ég hef ekki sannfæringu fyrir því, þótt ég sé þeirrar skoðunar að við eigum að greiða lágmarksinnstæðutrygginguna eins og kostur er, þá held ég að sé ekkert svart/hvítt í því efni. Ég spyr: Ef innstæðutryggingarnar hefðu verið 5 milljónir talsins en ekki 300 þúsund eða þar fyrir innan hefðu þá ekki allir séð absúrdítetið - svo ég sletti á útlensku máli - að krefja 300 þúsund manna þjóð að standa skil á slíkri skuldbindingu? Það sæju allir menn. Hvar liggur þá greinarmunurinn á milli 100 þúsund innstæðureikninga og 5 milljóna slíkra reikninga? Hvar liggur munurinn á því að búa til sjóð sem á að verja eina eða tvær fjármálastofnanir og síðan heila þjóð sem liggur á hliðinni? Á þetta vildum við mörg láta reyna, og ég vil það enn, fyrir dómstólum hverjar væru í raun þjóðréttarlegar og lagalegar skuldbindingar Íslands. Þessu hafa Evrópusambandsríkin sem hýsa lánardrottna okkar neitað okkur um og fengið til liðsinnis við sig heimslögreglu kapítalismans í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem er að færa skrúfurnar upp eftir þumlinum á þjóðinni. Hvers vegna má ekki láta reyna á réttarstöðu okkar? Ég held að það sé vegna þess að minnsti vafi sem vaknar um fjármálakerfi heimsins er illur. Hann ógnar tilvist kerfisins. Hvers vegna má ekki láta á þetta reyna? Sú held ég að sé ástæðan.

Nákvæmlega.

Mér finnst það dapurlegt hlutskipti svokallaðra vinaþjóða okkar að hafa tekið þátt í þessum dansi og þar horfi ég til Norðurlandaþjóðanna að undanskildum Færeyingum. Íslendingar hafa uppgötvað hið afstæða í tilverunni. Þeir hafa uppgötvað að í smæsta ríki getur orðið til banki sem býr til þriðja stærsta gjaldþrot í bankaheiminum síðan í kreppunni 1930. Kaupþing gerði það. Það er nefnilega ekkert samhengi á milli þess hve lítill þú ert og hve heimskur þú ert eða hve lítill þú ert og hve gráðugur og ósvífinn þú ert. Ég man eftir bankastjóra sem kom fram í íslenskum fjölmiðli og sagði okkur að sinn banki væri ekki lengur íslenskur banki, hann væri bara banki. Nú höfum við fengið að kynnast því að hann var þegar allt kom til alls íslenskur banki. Það er á þessum vanda sem við þurfum nú að taka sameiginlega. Það er ágætt að rifja upp söguna. Það er ágætt. Það sem mér stendur efst í huga er hættan sem skapast af hjarðhugsun, að ánetjast tískusveiflum í stjórnmálum. Þær eru nefnilega alveg eins og í fataheiminum. Við munum eftir támjóu skónum og þykku sólunum.  Varðandi bankana vil ég segja þetta: Þeir reyndu ekki aðeins að endurskapa íslenskt þjóðfélag. Það var alveg rétt hjá bankastjóranum að í vissum skilningi var hann ekki í forsvari fyrir íslenskan banka. Eignarhaldið var fyrir löngu komið úr landi. En það sem meira er, þeir höfðu líka stolið öllum peningunum og skotið þeim undan. Ég held að við fáum aldrei niðurstöðu í þessi mál, ég held að þjóðin verði með siðferðilega timburmenn í 300 ár ef okkur tekst ekki að leiða hið sanna og rétta í ljós hvað hér gerðist í bankahruninu, að finna peninga sem skotið var undan, færa þá heim til að verja stöðu íslenska velferðarkerfisins, launamannsins, öryrkjans og borga innstæðueigandanum í Hollandi og í Bretlandi sem við viljum svo gjarnan greiða. Það er þetta sem við eigum að gera. Við eigum að fara út í heim og segja við þessar þjóðir: Íslendingar vilja standa við sínar skuldbindingar en ekki meira, 

Góð ræða.


            

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrigðisráðherra kærlega fyrir ræðuna. Það er á svona stundum sem maður verður stoltur af því að vera alþingismaður og raunverulega flutti hæstv. heilbrigðisráðherra þá ræðu sem við eigum öll að flytja hér í dag. Skynsemi og sannleikur í fyrirrúmi. Þakka þér kærlega fyrir. 
             Eins og hæstv. ráðherra kom inn á þá snýst Icesave-málið nefnilega ekki um ríkisstjórn Íslands. Það snýst ekki um höfuð fjármálaráðherra eins og hæstv. fjármálaráðherra talar sjálfur fyrir. Icesave-deilan snýst um þjóðarheill. Hún snýst um fullveldi okkar. Hún snýst um sjálfsákvörðunarrétt þjóðarinnar. Hún snýst um fjölskyldurnar og hún snýst um auðlindirnar okkar. Er ekki hæstv. heilbrigðisráðherra tilbúinn til að feta þessa braut með okkur framsóknarmönnum og ganga alla leið í þessu máli og koma fylktu liði á þing og fella þennan samning? 
            

Frú forseti. Það er ágætt að fá að vita þegar maður kemur upp í púlt að hæstv. heilbrigðisráðherra ætlar ekki að svara okkar spurningum í andsvörum. En ég verð líka eins og fyrirspyrjandi hér áðan að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir þessa ræðu. En um leið undirstrikar hún það svo rækilega að ríkisstjórnin er ekki fjölskipað stjórnvald. Við erum búin að hlusta á ræður ráðherra í dag, til að mynda hæstv. viðskiptaráðherra sem einmitt undirstrikaði það góða í íslensku samfélagi. Við erum með gott félagslegt kerfi. Við erum með vel menntaða þjóð eins og hann orðaði það. Við erum með gott heilbrigðiskerfi þannig að það hafa ýmsir góðir hlutir á tíma nýfrjálshyggjunnar verið gerðir og framkvæmdir. En síðan eru aðrir sem hafa farið miður og ofan af því verðum við að vinda. Ég vil því ítreka og spyrja: Mun ekki hæstv. heilbrigðisráðherra styðja okkur í því að semja upp á nýtt?

Hæstv. forseti. Ég vil svara báðum þessum andsvörum sem hér hafa verið borin fram og þakka góð orð. Ég ætla að láta mína afstöðu ráðast af framvindu málsins í þingi. Ég á mér þá ósk heitasta að okkur tækist að sameinast um lausn og niðurstöðu, okkur tækist það öllum, þinginu öllu.

Virðulegi forseti. Ég stend upp til að þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæta ræðu. Auðvitað get ég ekki tekið undir allt það sem þar kom fram. En ég sé mig knúinn til að bregðast við vegna þess að hann horfir mjög til stjórnarandstöðunnar. Skilaboðin til hæstv. ráðherra eru mjög skýr: Verði þessi samningur felldur, verði ekki fallist á að veita ríkisábyrgðina vegna þess samnings sem fyrir liggur þá munu menn að sjálfsögðu snúa bökum saman og taka á því máli eins og til þarf. Verði afleiðingarnar þær sem mestu svartsýnismenn spá hér á þinginu, að Ísland verði Kúba norðursins, að við verðum beitt þvingunum og ósanngirni bæði af einstökum Evrópuríkjum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þá tökum við sameiginlega á því. En við munum alltaf halda þeirri kröfu okkar á lofti að fá skorið úr um réttarstöðu okkar áður 

Hæstv. forseti. Ég mun fylgjast með framgangi þessa máls í nefndum og í meðförum þingsins. Ég ætla að reyna að taka á þessu máli af raunsæi. Ég mun skoða málið líka á pólitískum forsendum og meta það. Það sem ég á við þar er að ég mun reyna að meta hvað vakir fyrir stjórnarandstöðunni í reynd. Við skulum ekki gleyma því að Sjálfstæðisflokkurinn, síðasta ríkisstjórn, var búin að semja eða gefa yfirlýsingu um að við ættum að ganga frá þessum málum á tíu árum, ekki á 5,5% vöxtum, á 6,7% vöxtum. Þetta er staðreyndin. Ég þarf að sannfærast um það í mínu hjarta að það sem vaki fyrir stjórnarandstöðunni og þá ekki síst Sjálfstæðisflokknum 

Virðulegi forseti. Hvað er hæstv. ráðherra hér eiginlega að segja? Í fyrsta lagi er þetta: Ef ríkisstjórnin fellur þá verður hæstv. ráðherra að gera sér grein fyrir því að það verður ekki fyrir tilstuðlan stjórnarandstöðunnar heldur vegna innanmeina ríkisstjórnarinnar og innan stjórnarliðsins sjálfs vegna þess að ríkisstjórnarflokkarnir tveir eru með meiri hluta. Ef hæstv. ráðherra meinar eitthvað með því sem hann er að segja í sinni framsögu um að hann vonist til þess að hér geti tekist sátt um að gera eitthvað annað en ríkisstjórnin er að leggja til og meinar eitthvað með því að það sé óásættanlegt að leggja þær klyfjar sem felast í samkomulaginu á komandi kynslóðir án þess að skýr lagalegur grundvöllur sé til staðar þá getur hann ekki á sama tíma komið hingað upp og sagt: „Kannski er það svo að vinstri stjórnin sem ég sit í núna er 600–900 milljarða virði.“

Hæstv. forseti. Mér þótti þetta nú ekki sérstaklega merkileg ræða, því miður. Við skulum ekki gleyma því og í fullri alvöru að ég á hér í orðaskiptum við formann stjórnmálaflokks sem gekk frá þessum skuldbindingum upp á 6,7%. 

Þetta er rangt.

Það er Sjálfstæðisflokkurinn  
            

Forseti áminnir þingmenn um að hafa hljóð í salnum. Einnig vill forseti áminna hv. þingmenn og hæstv. ráðherra um að halda tímamörk.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra byrjaði mjög vel í ræðu sinni og hún var ágæt. En í andsvörunum fer honum aftur og ég ætla ekki að taka upp þann þráð. Ég vil nefnilega að þingmenn standi allir saman að því að vinna að þessu máli. Þetta er miklu meira mál en svo að það skipti einhverju máli hverjir séu í ríkisstjórn og séu ekki í ríkisstjórn. Það skiptir bara akkúrat engu máli. Það skiptir miklu meira máli að við náum einhverri sátt saman. Ég til dæmis tel að ríkisstjórnarskipti núna yrðu afskaplega slæm. Þau yrðu virkilega slæm til að bæta ofan á allt hitt, óöryggið. Ég skora því á hæstv. ráðherra að vinna með okkur að einhverri lausn sem er þannig að áhætta Íslands sé takmörkuð. Ég held að það sé númer eitt, tvö og þrjú að þessar þrjár þjóðir, Íslendingar, Hollendingar og Bretar komi sér saman um að leggja þær byrðar á íslenska þjóð sem hún getur staðið undir en ekkert umfram það því þá tapa þær allar þrjár. Allar þrjár þjóðirnar tapa ef Íslendingar geta ekki borgað og það er þetta sem við þingmenn eigum allir saman og öll saman að vinna að. 
            

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal. Hann er samur við sig. Hann hefur alltaf verið raunsær í þessu máli og ég tel að við eigum að taka í þessa útréttu hönd og ekki gefa okkur neitt um niðurstöðuna.

Frú forseti. Hér hafa átt sér stað mjög athyglisverðar umræður og nú síðast í andsvörum. Ég vil sérstaklega leyfa mér að byrja á því að taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal þar sem hann undirstrikar mikilvægi þess að við verðum að ná samstöðu í þessu máli. Hér er mál þetta rekið þannig að það er annaðhvort eða, þ.e. stjórn eða stjórnarandstaða. Það er eins og menn megi ekki hafa ákveðnar skoðanir á þessu máli öllu og það er eins og menn vilji ekki kannast við söguna. Það er svolítið nöturlegt að hlusta á þingmenn Samfylkingarinnar og sérstaklega ráðherra sem hafa líklega einir talað í dag. Þeir láta eins og þeir séu í leiknum frúin í Hamborg. Í staðinn fyrir að ekki megi segja nei eða já, hvítt eða svart, þá má ekki nefna Samfylkinguna á nafn, hvað þá síðustu ríkisstjórn og þátttöku hennar í síðustu ríkisstjórn,  Þegar við fórum í þessa vegferð alla í haust, stóðum frammi fyrir gríðarlega miklu og erfiðu verkefni þá var staðan allt önnur en hún er bæði í samfélaginu í dag en ekki síður í umheiminum öllum. Þá þurfti að taka margar ákvarðanir, ákvarðanir sem sagan mun hugsanlega leiða í ljós að sumar hverjar voru réttar og aðrar rangar. Þannig er það. Ríkisstjórnin þá - og það vita líka samfylkingarþingmenn og þeir sem tóku þátt í ríkisstjórninni - við stóðum frammi fyrir því þá að það væru hugsanlega svo miklar gjaldeyrishömlur og fleira að við gætum ekki keypt olíu á skipin, flugvélar yrðu hugsanlega fastar á erlendum flugvöllum, við ættum erfitt með að borga fyrir matvæli og svo framvegis. Embættismaður í utanríkisráðuneytinu sagði réttilega: „Grunnforsendan hjá ríkinu núna er að halda bankarekstrinum gangandi til þess að koma gjaldeyri til og frá landinu til þess að við getum greitt fyrir okkar nauðsynjar þannig að við getum haldið uppi eðlilegum samskiptum.“ Frammi fyrir þessu stóð ríkisstjórnin. Síðan eru menn, meira að segja reyndir menn eins og hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra í utanríkisþjónustunni - hann kemur hingað upp og leyfir sér að halda því fram að MoU eða Memorandum of Understanding sé bindandi samkomulag, að þetta minnisblað sé bindandi samkomulag þegar öllum mönnum var ljóst og allir vissu að þetta var ekki bindandi. Hollendingunum var strax gerð grein fyrir þessu af okkar hálfu, af hálfu okkar forsætisráðherra fyrrverandi. Hann talaði við sinn kollega. Það vissu það allir að þetta var ekki minnisblað sem við ætluðum að byggja okkar samninga á og við gætum einfaldlega ekki staðið við. Af hverju vilja menn ekki kannast við þessa sögu? Þeir væru menn að meiri ef þeir gerðu það. Það finnst mér til að mynda hæstv. fjármálaráðherra gera. Hvað gerist síðan? Ég skal segja eitt dæmi sem undirstrikar það að þetta var ekki bindandi. Á ECOFIN-fundinum 4. nóvember, fundi fjármálaráðherra Evrópuríkjanna kom skýrt fram - Þjóðverjar voru að beita okkur ákveðnum þvingunum og þrýstingi - en það kom líka skýrt fram í máli fjármálaráðherrans hollenska, Bos, að samræður væru í gangi á milli Hollendinga og Íslendinga og þær gengju bara vel. Það var alveg ljóst af hans hálfu - og þess vegna héldu Hollendingar áfram að tala við okkur - að það var aldrei búið að skrifa undir neitt samkomulag. Það var aldrei búið að binda alla hnúta og alla enda og það er ekki hægt að segja að þetta sé það sem við eigum að miða við því þá um leið erum við að segja að við ætlum ekki að fara að ráðum - sem meðal annars kom fram hjá hv. utanríkismálanefnd á sínum tíma - að fara eftir þeim viðmiðunum sem við settum okkur hér, þingið sjálft. Sá samningur sem við erum að tala um í dag fylgir ekki þeim viðmiðunum að okkar mati. Það er ekki flokkshagsmunamat, það er ekki hjólfarapólitík sem við erum að stunda hér heldur okkar kalda hagsmunamat að sá samningur sem við erum að ræða um sé ekki boðlegur. Við getum ekki skrifað undir af því að of miklir hagsmunir eru í húfi. Þess vegna segjum við sjálfstæðismenn: Við viljum semja aftur. Við viljum láta á það reyna. Við viljum láta á það reyna hjá okkar vinaþjóðum. Um leið og við hugsum aftur söguna þá voru aðstæður allar aðrar. Menn voru að fara á taugum, stóru fjármálaþjóðirnar eins og Englendingar, líka okkar vinaþjóðir - það er rétt sem kom fram hjá heilbrigðisráðherra - okkar vinaþjóðir nema Færeyingar. Allir vildu tryggja þetta þannig að ekkert færi úr böndum. En það fór svo sannarlega úr böndum. En í dag er alþjóðakerfið að laga sig betur. Það er vonandi að rétta úr kútnum. Þjóðverjar sem voru æfir þá vita það í dag að þeir fá allar sínar innstæður greiddar. Þeir eru mun rólegri þannig að það er að losna úr þessu öllu saman. Samningsaðstaða okkar á að vera mun betri. Ég ætla ekki að fara að fjargviðrast út í það hvort samninganefndin sé rétt skipuð eða ekki. Ég tel hana hins vegar ekki hafa náð eins góðum samningi og allar forsendur voru til að ætla að mínu mati. Þess vegna er ekki hægt að koma hingað upp og veifa þessu minnisblaði sem var gert á sínum tíma: Málin hafa þróast á allt annan veg. Við skulum hafa þau atriði á hreinu. Viðmiðin eru okkar leiðarljós. Það er ekki verið að fara eftir þeim. Ég komst reyndar ekki að í óundirbúnum fyrirspurnum í morgun þegar ég ætlaði að ræða við forsætisráðherra um þessar þversagnir alltaf í málflutningi stjórnarliða. Við vitum að lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum dregst núna. Það átti að koma í júní. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að það kæmi örugglega í júlí, á milli 18. og 20. júlí. Við gerðum okkur grein fyrir því að það þyrfti að ná stöðugleikasáttmálanum sem var vel. En enn og aftur dregst málið á langinn. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir að það sé út af tæknilegum forsendum. Reyndar eru það risatæknilegar forsendur því það er hvorki meira né minna en endurreisn bankanna sem hefur tafist von úr viti síðan nýja verkstjórnin tókst á við viðfangsefnin. Það þarf að koma með almennileg ríkisfjármál og það þarf að gera miklu fleira, athuga vaxtapólitíkina og fleira. Þetta allt hefur beðið frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum og við sjáum ekki fram á annað en aukið atvinnuleysi, því miður vaxandi verðbólgu á ný sem leiðir til þess að vextirnir standa algjörlega í stað. Því miður var morguninn þannig að vextirnir lækkuðu ekki eins og við vonuðumst til og bæði forsætisráðherra og fjármálaráðherra gáfu von um að það yrði rausnarleg vaxtalækkun í dag. Svo varð ekki. Það er meðal annars út af því að ekki er haldið nægilega vel á þessum tæknilegum hliðum sem tefja lánið. Eða getur verið að Icesave-samningurinn sé það sem tefur málið? Við erum búin að fá svör við því í dag. Bæði fjármálaráðherra og heilbrigðisráðherra hafa, í staðinn fyrir það sem þeir hafa gert og aðrir stjórnarliðar á undanförnum dögum og vikum, sagt það hér í dag skýrt og skorinort að við verðum að klára þennan Icesave-samning út af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, að við verðum að gera það. Og það er þvert reyndar á það sem Franek Rozwadowski, talsmaður Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hér á landi, segir þannig að þetta er mjög athyglisvert og það væri gott að fá það á hreint. Stundum er haldið í Icesave-samninginn, sagt að hann sé algert lykilatriði, að við verðum að koma okkur áfram út af honum, fá lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, og stundum ekki. Það fer allt eftir því hvað hentar hverju sinni hvaða málflutningur er viðhafður. Menn hafa líka spurt sig réttilega: Allt í lagi, ef við ætlum að fella samninginn, hvað þá? Hvað ætlum við að gera ef við fellum samninginn? Ég tel allar forsendur vera til þess, eins og ég gat um áðan, í ljósi þeirrar þróunar, ekki bara varðandi vexti í heiminum heldur varðandi aðra þróun á alþjóðamörkuðum að við gætum náð betri samningi en þessum. Alla vega er ljóst að það þarf að laga hann umtalsvert og ég vonast til þess að þær nefndir sem fá hann til umfjöllunar muni leita allra leiða til að ná sem skynsamlegastri niðurstöðu fyrir land og þjóð. Um daginn heimsóttu okkur utanríkisráðherrar Norðurlandanna, þar á meðal Carl Bildt, utanríkisráðherra Svía. Það hefur verið dregið margoft fram að það sé mikilvægt atriði að sækja um aðild og ríkisstjórnin með forsætisráðherra og fjármálaráðherra í broddi fylkingar ætla sér að sækja um aðild að Evrópusambandinu vegna þess að Svíar eru í forustu. Það má skilja það svo sem. En á móti hafa Evrópusambandsþjóðir dregið fram hvað Ísland hafi fram að færa fyrir Evrópusambandið. Þá er eðlilega dregin fram okkar þekking á auðlindum lands og sjávar, orkuþekkingin okkar. Síðan er alltaf sagt að það sé svo rík lýðræðishefð á Íslandi. Það er lýðræðishefð og þekking sem er mikil á Íslandi umfram önnur lönd og þarna er starfandi elsta þjóðþing í heimi og það er alveg rétt. Því spyr ég: Hví ættu Evrópusambandsþjóðirnar og þjóðir sem alla jafna eiga að vera okkar vinaþjóðir að standa í vegi fyrir því að elsta þjóðþing í heimi nýti þennan lýðræðislega rétt sinn í þingmáli eins og snertir Icesave-samninginn og segi einfaldlega: Við getum ekki fallist á þær forsendur sem eru gefnar? Við ætlum að fella þennan samning en við viljum semja á ný. Við viljum að tekið sé aukið tillit til okkar hagsmuna, ríkara heldur en áður hefur verið og að það verði gert. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra að tveimur atriðum sem ég tel mikilvægt að fá svar við. Ella verður það einfaldlega gert í nefndinni. Við vitum að íslenskar lögmannsstofur og lögmenn hafa sett fram mjög gild lögfræðiálit hvað varðar rétt okkar til að fara með málið fyrir dómstóla, líka hvort ríkisábyrgð sé á innstæðunum í tryggingarsjóðunum eða ekki, hvort við ættum að tryggja ríkisábyrgð á öllu því sem umfram er í tryggingarsjóðunum. Íslenskir lögmenn hafa mjög efast um þetta og sett fram mjög gild rök fyrir því að ekki sé ríkisábyrgð á þessu. Ég spyr: Leitaði samninganefndin með Svavar Gestsson í broddi fylkingar eftir því við virtar erlendar stofur ráðgjafa, meðal annars lögfræðistofuna erlendu - ensku held ég að hún hafi verið - leitaði samninganefndin eftir því að útbúa slíkt álit, afgerandi álit um það hvort Ísland í raun þyrfti að setja fram ríkisábyrgð í þessu máli, að bak við allt þetta mál væri ríkisábyrgð? Komu erlendir sérfræðingar að því? Leitaði samninganefndin eftir þessu áliti og ef svo er, hvar er þá það álit? Og ég spyr: Ef það var ekki gert, af hverju var það þá ekki gert? Af hverju var ekki leitað eftir því hjá erlendu sérfræðingunum hvort það væri í raun og sann ríkisábyrgð á þessu því við sjáum það, og um það eru vísbendingar af hálfu til að mynda Frakka, að þeir sætta sig ekkert við að ríkisábyrgð sé á öllu heila klabbinu þegar það snertir þá. Af hverju gildir þá ekki það sama um okkur? Var leitað eftir - eins og það er oft kallað - faglegum sérfræðingum þegar kemur að þessu atriði? Ég vil líka spyrja hæstv. fjármálaráðherra um Heritable bankann breska sem Landsbankinn tók yfir og keypti á sínum tíma. Bankinn sá var sterkur banki, Heritable bankinn, og mun endurgreiða nokkurn veginn allar sínar kröfur. Því vakti það samkvæmt mínum upplýsingum miklar spurnir meðal sérfræðinga af hverju því var ekki haldið á lofti að við mundum fara í málaferli vegna þessa, þ.e. að við höfum enn þá þrátt fyrir hryðjuverkalögin tækifæri til að fara í sterka málsókn gagnvart fjármálaeftirlitinu breska vegna yfirtöku Breta á Heritable bankanum. Hefði það ekki getað bætt okkar samningsstöðu ef Bretarnir sæju fram á að við mundum halda fast á okkar rétti þegar kemur að þeim banka, að við mundum reyna að verja hagsmuni tengda honum, því ef svo er og ef svo hefði verið þá hefðu hugsanlega þeir fjármunir og þær eignir sem eru í Heritable bankanum getað gengið mjög langt upp í Icesave-skuldina? Ég vil fá að vita hvort litið hafi verið gaumgæfilega yfir alla þætti málsins sem hefðu getað styrkt okkar stöðu í samningunum. Ég efast ekki um að fjármálaráðherra mun koma hingað upp og segja: Já, það var gert. En mér er til efs um að svo hafi verið. Ég ítreka að ég tel að miklir hagsmunir hefðu verið fólgnir í því fyrir okkur Íslendinga að ná samningum í þessu máli og gefa aldrei eftir í að leita eftir rétti okkar samkvæmt lögformlegum leiðum. Það skiptir okkur miklu máli. Það skiptir líka máli að það verði dregið hér fram að það eru ekki hagsmunir eða kappsmál okkar sjálfstæðismanna að fella þessa ríkisstjórn þó það væri óskandi. Ég er sammála Pétri H. Blöndal. Það væri ekki óskandi eins og staðan er núna að fara enn og aftur í stjórnskipulega ringulreið. Það mál hefur allt tafið bataferlið um hálft ár að við skiptum um ríkisstjórn. Vextirnir hafa lækkað hægar og svo framvegis. Við ætlum að taka efnislega afstöðu til þessa máls, málefnalega afstöðu. Við munum fara vel og gaumgæfilega yfir alla þætti málsins í þeim nefndum þar sem málið kemur til umfjöllunar. Við verðum ekki í þessari hjólfarapólitík sem sumir hafa verið að kalla eftir. Við munum taka efnislega afstöðu til þessa máls og eins og málið er útbúið af hálfu ríkisstjórnarinnar sem ber alla ábyrgð á því - við skulum muna að það var þessi ríkisstjórn sem skipti um samninganefnd, sem breytti verklaginu, tók verkstjórnina í sínar hendur. Hún ber ábyrgð á þessu máli eins og það liggur fyrir. Við munum fara málefnalega yfir það, efnislega í nefndum og gera hvað við getum til að koma Íslandi aftur á réttan kjöl.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður vakti máls á því hér áðan að svo virtist sem Samfylkingin vildi ekki kannast við verk sín í síðustu ríkisstjórn  Ég held líka að ef  Það var líka rætt hér um ósamkvæmni í málflutningi. Samfylkingin hefur alltaf verið fullkomlega samkvæm sjálfri sér í málflutningi í þessu máli. Við höfum alltaf talið það óraunsætt að halda að við hefðum það sterka stöðu lagalega að við gætum farið með þetta mál fyrir dómstóla enda sáum við aldrei hvaða dómstóll það ætti að vera. Við höfum alltaf talið rétt að það yrði samið um málið. Hitt þykir mér fróðlegt að heyra hér frá hv. þingmanni að hún segir hér að forsætisráðherra hafi dregið til baka það skjal sem Baldur Guðlaugsson ráðuneytisstjóri skrifaði undir og heitir Memorandum of Understanding, með öðrum orðum segir hún að ráðuneytisstjórinn í fjármálaráðuneytinu hafi farið út fyrir umboð sitt þegar hann gerði skjalið. Það eru athyglisverðar upplýsingar.

Frú forseti. Ég segi það enn og aftur að mér finnst pínulítið aumkunarvert að heyra hvernig Samfylkingin er að fría sig af öllum verkum í fyrri ríkisstjórn. Það var margt gott sem sú ríkisstjórn gerði. En henni urðu á líka mistök, bæði Sjálfstæðisflokknum og Samfylkingunni og reynið nú að viðurkenna það. Ég nenni ekki að vera hérna í einhverri pissukeppni  (Fél.- og trmrh.: Hvaða mistök?)  því að tæknilega mun hæstv. ráðherra sigra þá pissukeppni mjög auðveldlega. Þetta er bara einfaldlega þannig að það var hér ríkisstjórn sem gerði ákveðna hluti á undan þessari ríkisstjórn. Margir hlutir voru góðir. Margir hlutir hefðu mátt vera betur gerðir. En það er alveg ljóst að Memorandum of Understanding eða minnisblaðið sem sagt var gert undir forustu utanríkisráðuneytisins. Báðir flokkarnir vissu af þessu. Bæði forsætisráðherra og utanríkisráðherra vissu af þessu. Utanríkisráðuneytið vissi líka af samtali forsætisráðherra við hollenska forsætisráðherrann. Það þýðir ekki að vera hér að tipla á tánum og þykjast ekki kannast við neitt. Við eigum að reyna að koma okkur út úr vanda. Við erum ósammála um það hvort þessi samningur sé góður eða slæmur. Ég tel að samningurinn sem við erum að tala um í dag sé óásættanlegur. Ég tel hæstv. ráðherra og ríkisstjórnina ekki til að mynda vera að fylgja eftir þeim viðmiðum sem meðal annars hæstv. ráðherra fylgdi úr hlaði sem varaformaður utanríkismálanefndar á sínum tíma. Ég tel ekki ríkisstjórnina vera að fara eins langt og hægt er til þess að ná fram bættum hagsmunum fyrir Íslendinga. Það er mín skoðun. Ég ætla ekki að vera að fjargviðrast um það hvort Samfylkingin hafi verið heilög af öllu. Hún er það ekki. Við vorum bæði í ríkisstjórninni síðustu og við skulum bara einfaldlega viðurkenna það.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður rekur hér ýmsa þætti. Það sem mestu máli skiptir er auðvitað að þetta skjal, þetta minnisblað sem var undirritað af formanni samninganefndarinnar, ráðuneytisstjóranum í fjármálaráðuneytinu, Baldri Guðlaugssyni, það er ekki minna skuldbindandi en svo að það var rekið upp í nasirnar á samninganefndarmönnum Íslands núna degi fyrir undirritun þegar þeir kölluðu eftir því að sérstaklega yrði vísað 

Forseti áminnir hv. þingmenn og hæstv. ráðherra um að halda tímamörk.

Frú forseti. Af hverju er þetta þá ekki - minnisblaðið - af hverju erum við þá ekki að tala um þann samning? Af hverju var hollenski fjármálaráðherrann á fjármálaráðherrafundinum að segja að samræður væru í gangi á milli Íslendinga og Hollendinga? Af hverju? Jú, af því að það var enginn samningur kominn á.  Málið er að við þurfum að komast í gegnum þessar Icesave-skuldbindingar. Við þurfum helst að gera það saman. Hlustið á okkur. Reynið að vinna málið með okkur. Reynum að semja málið upp á nýtt. Þetta er ekki góður samningur sem við erum að ræða hér um. 
            

Frú forseti. Stór hluti af þessari umræðu snýst svolítið um hver sagði hvað, hvenær og hvers vegna og það er eiginlega sorglegt að hlusta á það. Mér finnst umræðan of mikið snúast um slíkt. Ég tók ekki þátt í þessum ákvörðunum eða gjörðum frá þessum tíma. Ég er að reyna að koma að málinu með því að safna saman upplýsingum og taka upplýsta ákvörðun. Mig langar að velta fyrir mér þeim orðum þingmannsins sem sagði: „Ég vil láta á það reyna hvort við fáum betri samning.“ Þá langar mig að velta því fyrir mér: Hvað heldur þingmaðurinn að gerist ef við höfnum þessum samningi? Þá þætti mér vænt um ef við mundum setja okkur í spor viðsemjenda okkar. Er hagkerfi þeirra ekki í verri stöðu nú en það var í október? Hafa til dæmis ekki umræður á hollenska þinginu snúist um að það sé ósanngjarnt að Hollendingar séu að taka á sig hlut skuldanna? Má ekki …  
             Þess vegna segi ég: Lykilatriði fyrir okkur er að horfa fram á við og taka upplýsta ákvörðun um stöðu mála í dag út frá þeim upplýsingum sem við okkur og ekki velta okkur allt of mikið upp úr fortíðinni, hver sagði hvað, hvenær og hvers vegna.  Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þingmann: Telur hún í raun og veru ef við höfnum þessum samningi núna að við munum vera í betri samningsaðstöðu? Ég held að staða viðsemjenda okkar sé verri og ég held að við munum ekki hljóta miklar þakkir fyrir ef við setjum allt samningsferlið upp í loft aftur bæði hvað varðar okkar eigin efnahagsstöðu og svo af því að fram undan verður reiptog um kjör upp á nýtt og það kemur til með að taka langan tíma.

Frú forseti. Ég fagna því sérstaklega að hér er kominn þingmaður frá Samfylkingunni sem horfir til framtíðar og kemur fram hér með málefnalega fyrirspurn að mínu mati. Ég þakka sérstaklega fyrir það þó að sagan í þessu samhengi skipti miklu máli til þess að átta sig á af hverju við erum að deila um samninginn með þessum hætti eins og raun ber vitni. Allt í lagi, setjum okkur í stöðu Hollendinga og Breta, setjum okkur í stöðu Evrópusambandslandanna sem þrýstu mikið á okkur á sínum tíma. Ég ræddi það áðan í minni ræðu. Það er allt önnur aðstaða hjá Þjóðverjum í dag en var þá. Þeir vita að þeir fá sínar innstæður greiddar. Það verður ekki eins mikill pólitískur þrýstingur í Þýskalandi og var og hefur verið annars staðar. En setjum okkur í stöðu Hollendinga og Breta. Ég held að þeir mundu segja sem viti bornar þjóðir, sem meðlimir í Evrópusambandinu, að þeir muni líta þessarar gömlu lýðræðisþjóðar og segja sem svo: „Þarna er elsta þjóðþing í heimi að taka lýðræðislega ákvörðun. Þingmenn eru að taka ákvörðun og greiða atkvæði eftir sinni bestu samvisku. Við ætlum að virða það. Þar fyrir utan viljum við ekki sökkva þessari þjóð í peningalegt glapræði og festa þjóðina í skuldir um aldur og ævi.“

Frú forseti. Ég óttast að ef við setjum samninginn í uppnám að nýju verið hér fram undan tímabil óvissu og við munum setja alla okkar endurreisnarpólitík, okkar endurreisnarstarf í uppnám  Ég er hérna í málefnalegri umræðu við hv. þingmann og vil halda henni áfram. Ég óttast að það komi til með að kosta okkur meiri pening ef við setjum málið á „hold“.

Af því að við vorum að tala um svart/hvítt þá held ég að við FH-ingar getum átt í góðum samræðum og málefnalegum umræðum við KR-inga. Ég held að það sé nokkuð ljóst. Mér finnst engu að síður gæta hér ákveðinnar tortryggni. Hér hefur verið rekin svona tortryggnispólitík, óvissupólitík, hræðslupólitík sérstaklega af hálfu hæstv. fjármálaráðherra í þessu máli öllu og við þurfum að draga það fram. Ég er sannfærð um að heimurinn muni ekki hrynja yfir okkur og það verði lok, lok og læs þó að við höfnum þessum samningi. Ég held að við eigum að fara mjög vel yfir þetta í nefndunum, skoða hvað hægt sé að gera til þess að breyta þeim samningsforsendum sem eru til staðar. Ef það er ekki hægt þá er ekkert annað eftir en að fella þennan samning því að hann er ólíðandi eins og hann er lagður fyrir.

Frú forseti. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir biður stjórnarflokkana að hlusta á Sjálfstæðisflokkinn og vinna með honum. Ég sat í ríkisstjórn Geirs H. Haarde með Sjálfstæðisflokknum í tæp tvö ár og hef nokkra reynslu af því að hlusta á Sjálfstæðisflokkinn og vinna með honum. Sú reynsla færði okkur meðal annars þá stöðu sem Íslendingar eru í núna að hluta til. Hér hefur verið hlustað, hér hefur verið unnið með, hér hafa auðvitað, eins og hv. þingmaður benti á, ýmis mistök verið gerð í gegnum tíðina, ekki bara í þau tæpu tvö ár sem Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn stjórnuðu saman landinu heldur líka í mörg ár þar á undan og í öll þau ár var Sjálfstæðisflokkurinn í ríkisstjórn. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um nokkuð vegna þess að hún fullyrðir hér að við getum samið aftur við Hollendinga og Breta. Vera kann að þetta sé tilfinning eða grunur um afstöðu. En mig langar til að spyrja hv. þingmann hvað hún í raun hafi fyrir sér í því að Bretar og/eða Hollendingar í fyrsta lagi mundu ganga aftur að samningaborði og hvað hún hafi þá fyrir sér í því og hverjar heimildir hennar séu um að það sé hægt og að það mundi nást betri samningur. Það er auðvitað ekkert hægt að ræða þetta hér í svona fullyrðingatóni um að ef til vill og kannski væri hægt að gera eitthvað annað seinna. Hv. þingmaður, varaformaður Sjálfstæðisflokksins, hlýtur þá að hafa rannsakað málið og hafa einhverjar heimildir um það.

Það er rétt að Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið og var við stjórnvölinn í 18 ár, hlustaði oft, stundum ekki nógu mikið. Ég viðurkenni það alveg. En ég vil líka draga það fram að á fjögra ára fresti fór flokkurinn eins og allir aðrir stjórnmálaflokkar út og háði sína kosningabaráttu og sótti umboð sitt til þjóðarinnar. Á fjögra ára fresti fórum við til þjóðarinnar og við fengum stuðning, 1995, 1999. Þá unnum við stórsigur. 2003 gaf aðeins á bátinn og við unnum aftur stórsigur 2007. Það er ekki eins og við höfum farið bara út í samfélagið og tekið völdin án þess að hafa talað við kóng né prest. Við fórum til þjóðarinnar, við töluðum við hana og við fengum stuðning og fórum síðan í þá samvinnu sem í raun kosningarnar hverju sinni gáfu til kynna. Ég tel að fullt tilefni sé til þess að átta sig á að við getum fengið betri samning og yfir það munum við fara í nefndum, til að mynda hvað það þýði að við höfum ekki skoðað nægilega okkar hagsmuni sem gætu falist í því að verja þá í tengslum við Heritable bankann. Þar liggja ríkir hagsmunir Breta. Erum við að rugga bátnum? Ef við færum af stað værum við þá að rugga bátnum að mati Breta þannig að þeir vilji hugsanlega þá koma í veg fyrir að við sækjum eða verjum okkar hugsanlegu hagsmuni á þeim vígstöðvum? Ég vil líka gefa það til kynna að ég tel að það hafi ekki verið nægilega athugað, og það ekki bara af hálfu íslenskra lögfræðinga heldur líka erlendra lögfræðinga, hvort ríkisábyrgð væri á málinu öllu. Ég spyr: Ef Evrópusambandið og Hollendingar og Bretar segja að ríkisábyrgð sé á öllum þessum skuldbindingum, af hverju erum við þá að fjalla um það hér í þinginu, þ.e. ef þessi ríkisábyrgð er hvort sem er?

Forseti. Það hvarflar ekki að mér að draga í efa niðurstöðu alþingiskosninga, hvorki þeirra sem fóru fram 25. apríl  Það er ábyrgðarhluti að halda því fram að það sé hægt í raun að fella samninginn, fara út og semja betur og selja þjóðinni þá afstöðu. En þá vil ég líka vita hvað hv. þingmaður hafi fyrir sér í því að það sé hægt, gerlegt 

Frú forseti. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa veifað minnisblaðinu frá því í október. Síðan batnaði það með samningagerðinni. Ég tel að hægt sé að ná betri samningum með tilliti til þess og tilvísun í það að þróun á heimsvísu er okkur hagfelld í dag. Menn hafa skilning á því hvað gerðist í haust. Það var einfaldlega panikástand ríkjandi hér heima og gagnvart okkar viðsemjendum og viðbrögðin voru eftir því, vanhugsuð viðbrögð erlendra ríkisstjórna. Ég segi einfaldlega: Það á að vera hægt að gera það og ég tel vísbendingar í þá veru að ef Evrópusambandið meinar eitthvað með því að vera lýðræðislegt þá skoðar það þá stöðu að það er þjóðþing Íslendinga sem tekur málefnalega afstöðu til þessa máls. Er þingmaðurinn einfaldlega að segja að við höfum ekkert um málið að segja, að ekki sé hægt að gera neitt annað, að við eigum bara að ýta á græna takkann hvað sem tautar og raular, að við höfum ekki okkar rétt 

Frú forseti. Ég er næstur á mælendaskrá og ætlaði að beina nokkrum fyrirspurnum til forustumanns ríkisstjórnarinnar. Mér er tjáð að hún sé ekki í húsi og óska ég eftir því að frú forseti geri hæstv. forsætisráðherra að minnsta kosti viðvart þannig að ég geti haldið mína ræðu með góðri samvisku fyrir auðum bekk því ég ætla mér að tala í minni ræðu eilítið um stjórnarfarið hér á landi og forustu hennar í ríkisstjórn Íslands.

Forseti vill upplýsa hv. þingmann um að hæstv. forsætisráðherra er staddur á fundi utan húss og kemur í hús um leið og þeim fundi lýkur.  
            

Frú forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar þakka fundarstjórn frú forseta. Það er ekki oft sem við höfum gert það hér á þessu sumarþingi. En ég þakka fyrir það hvernig hæstv. forseti vill haga þingstörfum. Í ljósi þess að hér er um 1. umr. að ræða og við eigum eftir að eiga einar þrjár umræður um þetta mikilvæga mál mun ég sætta mig við það jafnvel að síðar í minni ræðu eða kveðja mér aftur hljóðs og spyrja hæstv. ráðherra ítrekað út úr því mér finnst í raun í umræðu sem þessari nauðsynlegt að forustumaður ríkisstjórnarinnar sé viðstaddur umræðu. Mér finnst það í raun hálfdapurlegt að hæstv. forsætisráðherra skyldi ekki hafa verið talsmaður Samfylkingarinnar í þessari umræðu sem fjallar um stærstu skuldbindingar sem íslenskur almenningur mun taka ábyrgð á ef af verður og við munum vonandi koma í veg fyrir á vettvangi Alþingis. Ég vil segja það upphaflega að ég átta mig alveg á því að staða hæstv. fjármálaráðherra er síst af öllu öfundsverð og að hans flokkur hefur ekki farið með stjórnartaumana í landinu á undangengnum árum. Hins vegar er sá gjörningur sem við ræðum mjög stór ákvörðun og hæstv. ráðherra getur með engu móti fríað sig þeirri ábyrgð hvernig við ljúkum þessu máli. Ég vil líka í upphafsorðum ræðu minnar hvetja til þess að við náum samstöðu á Alþingi um það hvernig við ætlum að vinna þessi mál áfram óháð stjórn og stjórnarandstöðu og vitna ég þar til mjög góðrar ræðu sem hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmundur Jónasson hélt. Frú forseti. Í morgun svaraði hæstv. forsætisráðherra fyrirspurn Vigdísar Hauksdóttur. Hv. þingmaður spurði hæstv. forsætisráðherra út í stöðu Landsvirkjunar og stöðu ríkissjóðs í því samhengi. Efnislega svaraði hæstv. forsætisráðherra þingmanninum ekki neinu sem er fáheyrt og sagði efnislega að Samfylkingin væri nú að moka flórinn eftir framsóknarmenn. Það var mjög efnisríkt svar hjá hæstv. forsætisráðherra  Þegar reikningunum í Hollandi var lokað voru innlánin um 1.600 milljónir evra. Þessi gríðarlegi vöxtur átti sér stað í stjórnartíð Samfylkingarinnar sem fór með ráðuneyti viðskiptamála. Það er í besta falli hlægilegt að fylgjast með hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum Samfylkingarinnar ætla að reyna að fría sig ábyrgð í þessu máli. Hæstv. fjármálaráðherra á alla mína samúð í þessu því að mér sýnist að Samfylkingin ætli að láta Vinstri hreyfinguna – grænt framboð sitja uppi með þetta mál. Eins og einhver nefndi hér áðan þá má ekki nefna Samfylkinguna á nafn í þessari umræðu. Hún þykist ekki bera neina ábyrgð. Ja, sei, sei. Þannig er það ekki og staðreyndirnar tala sínu máli. Ég hef tekið harðar snerrur á vettvangi þingsins við hæstv. fjármálaráðherra. Mig langar að spyrja hann nokkurra efnislegra spurninga og fá endanlega staðfest hvort það hafi virkilega verið svo að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar eða fulltrúar þeirra hafi skrifað undir þetta Icesave-samkomulag án þess að hafa gert fullnægjandi áætlanir um það hvernig íslenskur almenningur - því íslenskur almenningur mun borga þennan reikning á endanum - hvort íslensk þjóð og almenningur gætu staðið undir því vegna þess að aðstoðarmaður hæstv. ráðherra sagði á þingflokksfundi okkar framsóknarmanna að núna væri verið að vinna að þessari greiðsluáætlun og það var eftir að búið var að skrifa undir. Ef það er rétt þá er um slíkt ábyrgðarleysi að ræða fyrir hönd íslensku þjóðarinnar að við það verður ekki unað. Við krefjumst skýringa á því hvernig standi á því að íslensk stjórnvöld skyldu ekki hafa verið búin að gera þessar áætlanir þannig að þau hefðu getað komið fram fyrir sína viðsemjendur og sagt: „Ja, þetta er það sem við getum staðið undir. Þetta er sú greiðslubyrði sem íslenskur almenningur mun geta staðið undir á næstu árum.“ Ég tel og fer ekkert í launkofa með að það hefði verið hægt að haga þessum viðræðum með allt öðrum hætti og þá hefðu menn þurft að gera sér grein fyrir því undir hverju við getum staðið til næstu ára. Af því að við erum að tala hér um skuldir almennings sem íslenska þjóðin mun þurfa að borga þá vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra að því hvort skuldir sveitarfélaga hafi verið teknar með þegar greiðslugeta samfélagsins í heild sinni er reiknuð. Nú eru skuldir íslenskra sveitarfélaga 500 milljarðar kr. Mörg sveitarfélög stefna í mjög alvarleg vandræði og það er alveg óljóst að að öllu óbreyttu mun ríkisvaldið þurfa að aðstoða sveitarfélögin ef fram heldur sem horfir. Það mun þýða auknar skuldbindingar fyrir íslenskan ríkissjóð. Ég hefði haldið í ljósi þess að við erum að tala um hitt stjórnsýslustigið hér, sveitarfélögin, að hæstv. ráðherra og hans ráðuneyti séu búin að gera áætlanir um það hvort við stöndum undir öllum þessum heildarskuldbindingum því hér er fjallað um skuldir ríkissjóðs upp á 1.500 milljarða. Það eru nokkur hundruð milljarðar að láni inni í Seðlabankanum. Það eru 500 milljarðar sem almenningur skuldar í gegnum íslensk sveitarfélög. Mér finnst eins og hæstv. ríkisstjórn hafi í raun enga heildarmynd af stöðu mála og hver greiðslugeta íslensks almennings, hins vinnandi Íslendings, sé í raun til lengri tíma litið. Ég velti því líka fyrir mér í ljósi þess hversu einörð ríkisstjórnin er í því að greiða þessa himinháu vexti vegna Icesave-samkomulagsins. Reyndar heldur ríkisstjórnin því fram í hinu orðinu að þetta séu glæsileg kjör. Það eru þau glæsilegu kjör að á fyrsta ári munum við greiða 42 þúsund milljónir í vexti, bara í vexti. Og hvert var fyrsta verk velferðarstjórnar hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur á sumarþingi? Jú, það var að skera kjör lífeyrisþega niður um 3.600 milljónir og skera kjör námsmanna við háskóla landsins um 1.300 milljónir. Þetta gerir heilar 5.000 milljónir. Ef við setjum vaxtagreiðslurnar í þetta samhengi þá eru þær 42 þús. milljónir kr. bara fyrsta árið. Maður veltir því fyrir sér hver forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar sé í þessum efnum. Ekki var að heyra á hæstv. fjármálaráðherra í aðdraganda síðustu kosninga að staðan væri svo slæm og við framsóknarmenn vorum sakaðir um að mála skrattann á vegginn. En nú er bara komið á daginn að staðan er grafalvarleg og grípa þarf til margra erfiðra aðgerða. Maður veltir því fyrir sér hvað breyttist hjá íslenskum ríkissjóði og hjá ríkisstjórninni á þessum örfáu vikum sem liðnar eru frá kosningum. Hvers vegna er málflutningurinn allur annar í dag? Var ekki sagt: „Við ætlum að standa vörð um velferðina. Við ætlum að slá skjaldborg um aldraða og öryrkja og þá sem minna mega sín“? En eitt af fyrstu verkum hér er að leggja þetta mál fram ásamt skerðingum til þeirra sem síst skyldi. Frú forseti. Það sem ég hef áhyggjur af í íslensku samfélagi í dag er algert forustuleysi. Hvar er baráttuandinn í forustu ríkisstjórnarinnar? Ég sagði frá því áðan að hæstv. forsætisráðherra hefur ekki enn kvatt sér hljóðs í þessari umræðu. Hún var ekki einu sinni talsmaður eigin flokks þegar við erum að ræða um mestu ábyrgðir sem verið er að undirgangast í sögu lýðveldisins. Þjóðin þarf á stjórnvöldum að halda sem þora að standa vörð um efnahagslegt sjálfstæði landsins. Ég auglýsi eftir einhverjum eldmóði. Ég auglýsi eftir einhverjum baráttukrafti sem við finnum úti í salnum frá forustumönnum ríkisstjórnarinnar sem reyndar hæstv. forsætisráðherra hefur ekki enn tekið þátt í í þessari mikilvægu umræðu. Við hljótum að auglýsa eftir því. Ég vil segja það að lokum, frú forseti, að ég tek hlutverk mitt á Alþingi Íslendinga mjög alvarlega og ég kæri mig ekki um að vera sakaður um að vera í einhverju hjólfari stjórnar eða stjórnarandstöðu. Við framsóknarmenn höfum talað mjög einarðlega í þessu máli á undangengnum vikum og það hefur ekki alltaf verið til vinsælda fallið eins og frægt er. Ég hvet hæstv. fjármálaráðherra sem ég vona að hafi hlýtt með athygli á ræðu hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmundar Jónassonar þar sem hann hvatti til þess að við stöndum saman á vettvangi Alþingis, sama í hvaða flokki við erum - við erum að tala um skuldbindingar til áratuga og samkvæmt þeim útreikningum sem við framsóknarmenn höfum fyrir framan okkur þá er þetta reikningsdæmi einfaldlega ekki að ganga upp. Við þurfum að horfast í augu við það frekar en skrifa blindandi undir þetta samkomulag hér og ætla síðan að fara að semja aftur að sjö árum liðnum. Hvaða tryggingu höfum við fyrir því að okkur verði eitthvað betur tekið þá? Trúlega munu menn vilja semja við okkur. En þeir samningar verða ekki í formi þess að fella niður neinar skuldir að mínu viti. Nei, það verður lengt í ólinni. Lánin verða lengd og lífskjör halda áfram að skerðast á Íslandi. Þess vegna kem ég hér upp og bið einlæglega hæstv. fjármálaráðherra að reyna að kynna sér sjónarmið þeirra sérfræðinga sem segja einfaldlega að við stöndum ekki undir þessum skuldbindingum öllum. Við eigum að fara til okkar viðsemjenda á grundvelli slíkra útreikninga sem ekki var gert í tilfelli þessarar ríkisstjórnar og segja að þetta sé það sem við getum reitt fram, í staðinn fyrir að skrifa undir einhverjar gríðarlega háar skuldbindingar og ætla að reikna sig eftir á niður á einhverjar niðurstöðu um að þetta verði bara vel framkvæmanlegt. Þess vegna ítreka ég spurningu mína til hæstv. ráðherra: Hefur hæstv. fjármálaráðherra tekið inn í reikninginn alvarlega stöðu sveitarfélaganna í landinu sem eru skuldir íslensks almennings líka með tilliti til þessara skuldbindinga sem við ræðum hér? Ég vona að við fáum að fara mjög ítarlega yfir þetta mál á vettvangi þingsins. Nú mun reyna á þingræðið. Ég á von á því að þær nefndir sem munu fjalla um þessi mál muni kalla eftir því að Alþingi láti fara fram óháða úttekt á öllum þessum skuldbindingum og hvað þær þýði fyrir íslenskt samfélag. Þá meina ég óháða úttekt. Það mun hugsanlega kosta einhverjar milljónir króna eða hundrað þúsund kalla. En við erum að tala um stærstu skuldbindingar í sögu lýðveldisins. Alþingi Íslendinga þarf að fara yfir þessi mál með mjög vel ígrunduðum hætti. Mér er í raun nokkur léttir í því að hafa hlustað á ræðu hæstv. ráðherra Ögmundar Jónassonar í þessari umræðu því ég hélt að forustumenn þessarar ríkisstjórnar væru búnir að geirnegla sína þingmenn í þessum efnum. Ég vona heitt og innilega að við getum komist að sameiginlegri niðurstöðu á vettvangi þingsins um að samþykkja ekki það samkomulag sem liggur hér fyrir. Við skulum semja upp á nýtt og við skulum gera það saman. Við skulum gera það sem þjóð. Við skulum ekki gera það sem stjórn eða stjórnarandstaða. Við skulum koma fram og ganga út úr þessum sal sem einn maður og við skulum vera full þjóðarstolts fyrir hönd þjóðarinnar og sýna það að við getum komið okkur upp úr þeim skotgröfum sem þessi umræða hefur því niður verið í. Ég vil benda hæstv. ráðherrum á að fjölmargir af flokksmönnum þeirra eru efnislega sammála því sem hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson hefur sagt hér, sem ýmsir framsóknarmenn, sjálfstæðismenn eða þingmenn Borgarahreyfingarinnar hafa sagt hér. Ef við komum okkur upp úr þeim hjólförum sem við erum í þá getum við staðið saman. Við getum náð betra samkomulagi og þannig getum við stuðlað áfram að góðum lífskjörum hér á landi fyrir komandi kynslóðir því ég tel mjög varasamt - og ég hafna því algerlega - að skrifa undir þetta samkomulag eins og það kemur mér fyrir sjónir hér.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir afar góða ræðu, en tel þó rétt að hnykkja á því sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson nefndi að hæstv. fjármálaráðherra hafi það hugfast í framgöngu sinni hér að þegar fram líða stundir verður mikil ábyrgð fólgin í þeim ákvörðunum sem nú eru teknar og hæstv. ráðherra getur ekki átt von á nokkrum einasta stuðningi frá samstarfsflokknum, Samfylkingunni, sem er ekki lengi að hlaupa frá öllum verkum sínum eins og við höfum séð í dag. Þessi flokkur virðist endurfæðast á hverjum degi sem nýr flokkur og allt sem gert hefur verið fram að því þurrkast út. Ég vona því að hæstv. fjármálaráðherra geri sér grein fyrir því að ekki sé mikils stuðnings að vænta þaðan. Einnig af því að hv. þm. Birkir Jón Jónsson nefndi að ekki hefði farið fram mat á greiðslugetu ríkisins áður en samningarnir eru undirritaðir þá má taka það fram í því samhengi að líklega var slíkt mat framkvæmt. Það var framkvæmt í Bretlandi, í breska fjármálaráðuneytinu og upplýst um það, eins og lesa má í þeim gögnum sem ríkisstjórnin hefur lagt hér fram, að Bretar töldu Íslendinga ekki geta staðið undir ríkisábyrgð á innstæðutryggingarsjóðnum og af þeim sökum var hryðjuverkalögum beitt meðal annars til að þeir gætu þó gripið eitthvað af eignum vegna þess að íslenska ríkið gæti ekki staðið undir þessu. Þetta voru Bretarnir búnir að meta mörgum mánuðum áður en menn fóru að spá í þetta hér enda lýsti breski forsætisráðherrann Gordon Brown því yfir í heimsfjölmiðlum að Ísland væri gjaldþrota. Hvernig stendur á því að Bretar eru að lána Íslendingum gríðarlegar upphæðir ef þeir telja ríkið í raun gjaldþrota? Getur það ekki haft eitthvað með að gera þau ákvæði samningsins sem segja að þeir geti gengið að eignum íslenska ríkisins?

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að það hvílir mikil ábyrgð á herðum þingmanna í þessu máli. Það er stórt. En sú ábyrgð er í báðar áttir. Það er líka mikil ábyrgð sem mun hvíla á herðum þeirra sem ætla að hafna þessu samkomulagi.

Við öxlum hana.

Það gera að sjálfsögðu þeir sem þá afstöðu taka. En það skal enginn maður reyna að halda því fram að ábyrgðin sé bara á aðra hliðina. 
             Mat á þjóðhagslegum áhrifum í þessu máli hefur fyrst og fremst verið á hendi Seðlabankans og fjármálaráðuneytisins og nú er það svo að unnið hefur verið að slíku mati í samstarfi meðal annars við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í allan vetur. Það hefur verið eitt helsta viðfangsefnið að reyna að kortleggja skuldastöðu þjóðarbúsins og þróunina í þeim efnum, greiðslugetu þjóðarbúsins og ekki síst dreifingu byrðanna. Sú vinna leiddi meðal annars til þess að lögð var mikil áhersla á það í samningaviðræðunum að fá langt lán og að fá afborgunarleysi í mörg ár. Hv. þingmenn þurfa ekki annað en skoða fylgigögn hér til að sjá af hverju. Það eru að skella á okkur í ár, árið 2011, árið 2012 og árið 2013 mjög þungar afborganir vegna þegar tekinna erlendra lána. Það er í þessu samhengi sem þetta mál er sett upp. Þetta mat hefur staðið yfir í allan vetur og gögnum um versnandi horfur um skuldastöðu þjóðarbúsins var komið inn í samningaviðræðurnar til að nota sem rök fyrir því að við þyrftum að fá svona frágang á málinu, hagstæð lánskjör og afborgunarleysi í mörg ár. Skuldir sveitarfélaganna eru vissulega miklar. Þær eru að uppistöðu til, þær erlendu að minnsta kosti, vegna dótturfélaga og sameignarfélaga sveitarfélaganna einkum orkufyrirtækjanna og að sjálfsögðu eru þær hafðar með þegar skuldastaða hins opinbera búskapar í heild er metin eins og meðal annars er gert aftur í áætluninni með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Loks verð ég að segja að hv. þingmaður hefur verið í einhverri annarri kosningabaráttu en ég ef hann telur 

Frú forseti. Málflutningur okkar framsóknarmanna í aðdraganda kosninga var sá að þessi ríkisstjórn gerði sér í raun og veru ekki grein fyrir því hversu alvarlegur vandinn var og viðkvæði ríkisstjórnarinnar sem við studdum þá vantrausti reyndar um nokkurra mánaða skeið var að þetta væri allt tómur misskilningur hjá okkur framsóknarmönnum og að við værum að mála skrattann á vegginn. Nú hefur komið í ljós að svo var ekki. Ég vil minna á að í frægum þætti sem við hæstv. ráðherra sátum í Ríkissjónvarpinu í aðdraganda kosninga tilkynnti hæstv. samgönguráðherra þjóðinni að botninum væri náð frá og með þeim degi. Ég held að hlutirnir hafi farið eitthvað niður á við í kjölfarið þannig að sú bjartsýnisspá hæstv. ráðherra  Ég átta mig ekki alveg á því af svörum hæstv. ráðherra hvort ríkisstjórnin sé búin að gera einhverja greiningu á því hver staða sveitarfélaganna sé því að að öllu óbreyttu tel ég að ríkið þurfi möguleika að koma með einhverjum hætti að gríðarlegri skuldsetningu sveitarfélaganna í landinu. Mörg sveitarfélög glíma við gríðarlega erfiðleika nú um þessar mundir. Það er alveg ljóst að eitthvað verður að gera til að koma til móts við þann mikla vanda sem við blasir. Auk þess er ljóst að í ríkisfjármálum næstu ár munu jafnvel framlög til sveitarfélaganna minnka eitthvað. Það má alla vega búast við því þannig að myndin verður ekki bjartari við það. Ef hæstv. ráðherra telur það léttvægt - af því að ég get ekki séð að tekið sé mikið tillit til skulda sveitarfélaganna í þessu plaggi sem hæstv. ráðherra er með hér og hefur dreift, sem er upp á 500 milljarða kr. - ef honum finnst það léttvægar upphæðir þá get ég vel skilið að hann sé ánægður með þetta Icesave-samkomulag eða upphæðirnar sem við erum að greiða í vexti þar, sem hann hefur lýst að séu mjög vel ásættanlegar.

Frú forseti. Það er ekki svo að mig vanti gögn um stærðargráðu vandans þó ég þiggi auðvitað réttar og hlutlægar upplýsingar hvaðan sem þær koma. Það líður varla sá dagur að ég fái ekki einhver gögn inn á mitt borð um það sem við er að eiga í þessum efnum þannig að ég held að ég sé alveg sæmilega haldinn hvað varðar það að hafa efnivið til að átta mig á stöðu mála eftir því sem þeir hlutir eru að skýrast og það eru þeir að gera. Ég geri ráð fyrir meðal annars að hv. þingmenn hafi tekið eftir, því miður, heldur döprum fréttum um í hvað stefni með heildar erlenda skuldabyrði þjóðarbúsins. Ríki og sveitarfélög ætla sér að stórauka sitt samstarf á sviði áætlanagerðar og efnahagsmála. Það hefði mátt betur gera í þeim efnum fyrr. En nú sjá menn að við þetta verður að glíma sem eitt stórt sameiginlegt viðfangsefni. Þessir hagsmunir skarast og liggja víða saman. Aðgerðir hjá öðru stjórnsýslustiginu hafa áhrif á hitt og svo framvegis auk þess sem það liggur í hlutarins eðli að við aðstæður eins og þær sem núna eru uppi þá verða menn að stilla saman strengina í þessum efnum. Það er heildarmyndin, það er heildarstaðan, það er það hvernig okkur vegnar sameiginlega og í heild sem öllu máli skiptir þannig að stjórnsýslustigin verða að styðja hvert annað og vinna saman. Inni í þeim stöðugleikasáttmála sem nú hefur verið gerður - að honum standa sveitarfélögin - og í honum eru meðal annars ákvæði um þetta, að ríki og sveitarfélög ætla nú að auka sitt samstarf á ýmsum sviðum sem tengjast afkomu, tekjum, skuldamálum, hagræðingaraðgerðum og öðru slíku.

Frú forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra vilji hafa aukið samráð við sveitarfélögin. Hann orðar það þannig að það samstarf verði á milli ríkis og sveitarfélaga. Nú átta ég mig ekki á því hvað felst í orðinu ríki, hvort hann eigi einungis við um stjórnarmeirihlutann eða þá aðila sem eiga að veita stjórninni aðhald hér í þinginu því að samstarf á milli stjórnarmeirihlutans og minni hlutans á þessu sumarþingi hefur því miður verið mjög takmarkað. Ég hef þá trú miðað við stöðu mála á landinu í dag að þetta verkefni, þessi endurreisn sé einfaldlega þessum tveimur flokkum, Samfylkingunni og Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, ofviða. Ég hefði haldið að þeir þyrftu að fá alla þá aðstoð sem völ er á í þessu erfiða verkefni - því þeim er mjög tíðrætt um það hversu erfitt þetta er - frá stjórnmálamönnum úr öllum flokkum. Því miður verð ég að játa það hér að ég þekki ekki alveg þann hæstv. ráðherra Steingrím J. Sigfússon í dag fyrir þann hv. þm. Steingrím J. Sigfússon sem ég þekkti fyrir hálfu ári síðan eða átta mánuðum. Mér finnst vanta eldmóðinn. Mér finnst vanta kraftinn. Ef við höfum einhvern tíma þurft á ríkisstjórn að halda sem býr yfir eldmóði og býr yfir krafti þá er það á tímum sem þessum. Ég vitnaði til þess áðan að hæstv. forsætisráðherra hefur ekki einu sinni sett sig á mælendaskrá og fór ekki í andsvar þrátt fyrir að ég beindi ýmsu í hennar átt. Því er mjög dapurlegt að ræða þessi mál hér sérstaklega við hæstv. forsætisráðherra. Hún varð uppvís að því í morgun að svara hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur engu þegar hún innti hana eftir upplýsingum um grafalvarlega stöðu Landsvirkjunar og ríkissjóðs og hvernig þau mál tengdust en fékk engin svör. Ég held að við hæstv. ráðherra séum sammála um að það sé ekki samboðið hæstv. ráðherra í ríkisstjórn Íslands að koma fram með þeim hætti því við erum að kalla hér eftir upplýsingum á hverjum degi. Ég vona að þessi ríkisstjórn fari að leita víðar eftir samstarfi 

Frú forseti. Síðasta mánudag var haldinn opinn borgarafundur í Iðnó þar sem fjallað var um Icesave-samninginn út frá mörgum hliðum. Þar var hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon einn frummælenda. Á fundinum sagði hann, með leyfi forseta, að það yrðu ekki Icesave-samningarnir sem mundu knésetja Ísland ef svo illa færi. „Það eru aðrir nærtækari hlutir sem eru okkur hættulegri,“ sagði hæstv. ráðherra. Ég held að það sé ýmislegt til í þessu. Í gegnum tíðina höfum við Íslendingar verið lagnir við að vera á spenanum hjá umheiminum. Við vorum fátæk nýlenda öldum saman og höfðum takmarkað vald. Svo kom hernámið, Marshall-aðstoðin og herstöðin. Við fengum álver sem átti öllu að redda og þannig koll af kolli. Íslenska útrásin, efnahagsundrið mikla, var af þessari sort. Loftbólugróði byggður á sparifé Evrópubúa og okkur ekki til góðs. Lönd sem hafa verið nýlendur eiga ýmislegt sameiginlegt. Í byrjun 20. aldar nutu áður undirokaðar þjóðir ekki sannmælis á alþjóðlegum vettvangi þrátt fyrir fögur fyrirheit fyrrverandi nýlenduherra, til dæmis Breta og Hollendinga. Nýlendurnar höfðu verið blóðmjólkaðar og svo voru þjóðirnar skildar eftir bláfátækar og umkomulausar í eigin landi. Mér finnst óhugnanlegt að sjá þessa kenningu eftirlendufræðanna birtast á Íslendingum í byrjun 21. aldar þó með öfugum formerkjum sé. Danir voru sennilega skástu nýlenduherrar sem hægt var að hafa. Við fengum meira að segja handritin aftur. Nú steðjar að okkur hætta frá öðrum nýlenduherrum. Hér starfar landstjóri á vegum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem tók það sérstaklega fram í dag að hann ætlaði að halda vöxtunum háum áfram. Hverra hagur er það? Nýlenduherrarnir í Bretlandi, Hollandi og Evrópusambandinu eru ekkert betri. Icesave er ef til vill ekki það versta en Icesave er dropinn sem fyllti mælinn. Icesave-skuldirnar eru skuldirnar sem gera út af við greiðsluþol þjóðarinnar. Icesave-skuldirnar eru tilkomnar vegna þeirra sem rændu okkur ærunni, sjálfsvirðingunni og lífsgæðum komandi kynslóða Íslendinga. Þeir voru kenndir við víkingana sem fóru rænandi og ruplandi um Evrópu fyrir 1000 árum síðan. Þeir voru kallaðir útrásarvíkingar og lifðu sig svo inn í ímyndina að þeir arðrændu Evrópubúa í stórum stíl og nú er komið að okkur að borga á meðan þeir sóla sig á Tortola. Í Icesave-málinu kristallast hrunið. Nokkrir menn lögðu þjóðfélagið í rúst. Regluverkið var gallað því svona lagað á ekki að geta gerst. Íslensk stjórnvöld brugðust. Seðlabankinn brást og Fjármálaeftirlitið brást og við sitjum í súpunni. Málið þarf að leysa. Ég hef lesið þau skjöl sem lögð hafa verið fyrir þjóðina og leyniskjölin sem alþingismenn einir fá að lesa. Mér er ljóst að samningsstaða Íslands var og er hörmuleg en við getum ekki borgað þetta. Það er svo einfalt. Icesave mun keyra landið í þrot. Ef mér bæri siðferðisleg skylda af einhverjum orsökum að synda til Færeyja, ætti ég þá að reyna? Ég er ágætur sundmaður og kæmist sennilega eitthvað áleiðis. Ég kæmist samt aldrei alla leið og mundi drukkna á leiðinni. Væri þá siðferðislega rangt að fara ekki í sjóinn? Kannski. En það væri óðs manns æði að reyna. Það sama á við um skuldir Íslands. Við getum ekki borgað. Við verðum að semja um heildarpakkann við lánardrottna okkar og við verðum að fara með stjórn okkar ríkisfjármála sjálf. Það gengur ekki að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn stjórni ríkisfjármálum okkar Íslendinga. Það er okkar hlutverk. Ég er hér með bréf sem ég fékk áframsent í fyrradag. Það er frá hollenskum Icesave-innstæðueiganda sem fer fyrir hópi innstæðueigenda sem átti yfir 100 þúsund evrur og tapar því peningum. Þessi hópur hefur leitað eftir fundi hjá hollenska fjármálaráðuneytinu og hollensku samninganefndinni því hollenskum innstæðueigendum finnst samningurinn ekki ásættanlegur fyrir Ísland. Með leyfi forseta, langar mig að vitna í bréfið: „Just like you, we are wondering if the terms, that are discussed between Iceland and the Netherlands, are fair. Furthermore we think that a deal …“ 

Forseti vill áminna hv. þingmann um að lesa á íslensku, þýða þetta eða snara þessu.

Ég snara þessu þá. Hér segir sem sagt að hollenskir innstæðueigendur velti fyrir sér alveg eins og við að samningarnir milli Íslands og Hollands séu ekki sanngjarnir og að leysa þurfi málið á öðrum nótum. Þeir telja að hægt sé að finna lausn á þessu sem sé ásættanleg fyrir Ísland og alla innstæðueigendur í Hollandi. Við eigum okkur bandamenn í Evrópu eftir allt saman. Hér á Alþingi hef ég orðið vör við undarlegt hjarðeðli þar sem fólk tekur ákvarðanir um mikilvæg mál út frá flokkslínum en ekki eigin sannfæringu. Ég held jafnvel að margir treysti á félaga sína til að taka ákvörðun jafnvel í mikilvægum málum. Nú fjöllum við um eitt stærsta mál Íslandssögunnar og mig langar, frú forseti, að hvetja hv. þingmenn allra flokka til að kynna sér málin á eigin forsendum en gleypa ekki við fullyrðingum og hræðsluáróðri embættismanna, hæstv. ráðherra eða samflokksmanna sinna án þess að skoða málin ofan í kjölinn á eigin spýtur. Okkur þingmönnum ber ávallt skylda til að taka upplýsta ákvörðun á eigin forsendum. Í vor tóku sæti á Alþingi 27 nýir hv. þingmenn. Mig langar að biðja þá að skoða hug sinn gaumgæfilega og spyrja sig að því hvort landið okkar og þjóðin eigi ekki betra skilið en þennan þrælasamning.

Virðulegi forseti. Þessa dagana byrja ræður gjarnan á því að flytjanda sé lítil gleði í þeim boðskap sem hann eða hún hefur að flytja. Mér er eins farið. Ekkert okkar hefði kosið að þurfa að taka þær ákvarðanir sem við gerum þessa dagana. Þegar við buðum okkur fram til opinberra starfa í vor vissum við hins vegar að okkar biði síður en svo létt verkefni þannig að nú er ekki um annað að ræða en að standa í lappirnar og gera það sem við teljum réttast og best í afleitri stöðu. Ég frábið mér það að þó ég taki aðra ákvörðun en aðrir hv. þingmenn í þingsalnum þá geri ég það af hjarðeðli eða einhverjum slíkum einkennilegum hvötum. Ég tek þær ákvarðanir sem ég tek hér eftir minni bestu samvisku. Líklegast er Icesave-málið það ömurlegasta af öllum þeim ömurleika sem fylgt hefur bankahruninu. Hins vegar eigum við ekki annars úrkosta en horfast í augu við það. Staðan er einfaldlega sú að umheimurinn krefst þess að staðin verði skil á lágmarkstryggingu sparifjáreigenda. Við erum ekki að tala um áhættufé. Við erum ekki að tala um einhverja stóra fjárfesta. Við erum að tala um sparifjáreigendur. Það eru 20.887 evrur á innlánsreikning. Meira en 340 þúsund innlánsreikningar höfðu verið stofnaðir í Hollandi og Bretlandi þegar í ljós kom að þeir voru svívirðileg aðferð óprúttinna manna sem kölluðu sig bankamenn til að afla fjár. Enginn vildi lána þeim þá fjármuni sem þurfti til að halda svikamyllunni áfram og þá fundu þeir þessa leið. Það er engin spurning að allt heiðarlegt fólk hefur megnustu skömm á þessum vinnubrögðum. Við þetta bættist svo að opinberar stofnanir sem áttu að hafa eftirlit og koma í veg fyrir að svona hlutir gerðust stóðu sig ekki í stykkinu. Virðulegi forseti. Kannski hefur viljaleysi til að horfast í augu við staðreyndir verið okkur dýrkeypt undanfarið. Í ljós hefur komið að strax snemma árs árið 2008 var ráðamönnum kunnugt um að í óefni stefndi. Þeir gerðu hins vegar ekkert róttækt til að sporna gegn því  Af greinargerð sem fylgir frumvarpi þessu um ríkisábyrgð er ljóst að allar leiðir hafa verið reyndar í viðræðum við umheiminn til að losa íslenska skattgreiðendur undan þessum skuldbindingum. Þessar leiðir hafa hins vegar allar reynst ófærar og við eigum ekki annars úrkosta en að horfast í augu við það. Við verðum að horfast í augu við að bankastarfsemi á að fylgja ákveðnum reglum og það er ríkisvaldsins að sjá til þess að starfað sé samkvæmt þeim reglum. Þess vegna ber ríkisvaldið hina endanlegu ábyrgð gagnvart sparifjáreigendum ef illa fer. Í þessu sambandi breytir engu hvort starfsemin er í einkaeigu eða eigu ríkisins. Landlæknir ber ábyrgð á gæðum heilbrigðisþjónustu hvort heldur hún er rekin á einkastofum eða á stofnunum ríkisins. Hið sama á við um Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann. Þessar stofnanir bera ábyrgð á að bankar fari að þeim reglum sem starfseminni eru settar hvort heldur bankarnir eru í einkaeigu eða eigu ríkisins. Þann 5. desember síðastliðinn var eftirfarandi samþykkt á Alþingi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leiða til lykta samninga við viðeigandi stjórnvöld vegna innstæðna í útibúum íslenskra viðskiptabanka á Evrópska efnahagssvæðinu á grundvelli þeirra sameiginlegu viðmiða sem aðilar hafa komið sér saman um.“ Hver voru þessi viðmið? Í fyrsta lagi þau að Íslendingar ábyrgðust lágmarkstrygginguna og í öðru lagi að í slíkum samningum yrði tekið tillit til, með leyfi forseta, „hinna erfiðu og fordæmislausu aðstæðna sem Ísland er í og knýjandi nauðsynjar þess að ákveða ráðstafanir sem gera Íslandi kleift að endurreisa fjármála- og efnahagskerfi sitt“. Þetta eru hin sameiginlegu viðmið. Það var á þessu sem samninganefndin fór og kom heim með þann samning sem við nú stöndum frammi fyrir. Það er tvennt í þeim samningi sem ég horfi fyrst og fremst til. Í fyrsta lagi er svo að það gefast grið í sjö ár til að reyna að vinna að þessu erfiða verkefni  Virðulegi forseti. Í Morgunblaðinu á sunnudaginn var, 28. júní, skrifaði Vésteinn Ólason fyrrverandi forstöðumaður Árnastofnunar grein undir fyrirsögninni Íslands óhamingja. Þar orðaði hann hugsanir mínar mjög vel. Ég ætla ekki að lesa greinina alla en leyfi mér að vitna í hana, með leyfi forseta: „Við þurfum á stuðningi og velvild að halda, samvinnu við aðrar þjóðir. … Hörmulegt er til þess að vita ef þingmenn í stjórnarandstöðu, sem hefðu hiklaust greitt atkvæði með þessum samningi ef þeir hefðu verið í stjórn, ætla nú að snúast gegn honum af pólitískum þvergirðingshætti. Rétt eins og það er hörmulegt ef einhverjir þingmenn Vinstri grænna sitja svo fastir í einangrunarhyggju sinni að þeir geti ekki greitt atkvæði með Icesave-samningunum.“ Virðulegi forseti. Að lokum vil ég óska þess að rannsókn á þeim atburðum sem leiddu til þess að þessi ósköp dundu yfir okkur muni leiða til þess að þeir sem ábyrgir eru fyrir þeim fái makleg málagjöld.

Frú forseti. Allt ber þetta að sama brunni hjá stjórnarliðum að reyna að koma af sér ábyrgð í málinu og eru þar ýmsir tíndir til. En ábyrgðin á þeirri ákvörðun sem hér verður tekin liggur hjá þinginu og hjá hverjum og einum þingmanni. Það þýðir ekkert að skjóta sér undan því með því að vísa stöðugt í eitthvað sem gerst hefur áður, eins og þetta margumrædda umboð þingsins til ríkisstjórnarinnar. Það umboð hefur ekki verið uppfyllt svo þingið er svo sannarlega ekki skuldbundið til að greiða atkvæði út frá því. Ég varaði mjög við veitingu þess umboðs á sínum tíma en fékk iðulega þau svör, sérstaklega hjá samfylkingarfólki, að þetta væri ekki áhyggjuefni. Það væri bara verið að veita umboð til þess að fara í samningaviðræður og ef þær skiluðu ekki ásættanlegri niðurstöðu mundi þingið einfaldlega fella samninginn og á þeim stað erum við núna, svo að vísa sýknt og heilagt í þetta umboð hefur ekkert upp á sig þegar um er að ræða algerlega óaðgengilegan samning. Hv. þingmaður nefndi tvær ástæður öðrum fremur fyrir því að samningurinn væri ásættanlegur. Í fyrsta lagi, þessi margumræddu 7 ára grið sem búið er að gera ítarlega grein fyrir að lítið hald sé í vegna þess að sú ráðstöfun hefði strax áhrif. Mistök íslensku bankanna voru þau að telja að með því að skuldsetja sig alveg gríðarlega og þurfa ekki að borga það fyrr en eftir nokkur ár, endurfjármagna sig seinna, þá væri þetta allt í lagi, þá hefðu menn grið á meðan. Það verða ekki til grið með skuldsetningu. Hitt er að samninginn megi endurskoða komi í ljós að við höfum ekki greiðsluþol til. Ekkert ákvæði er um það að endurskoða samningana ef við höfum ekki greiðsluþol. Það er ákvæði um það að setjast niður og ræða málið. Telur hv. þingmaður virkilega í ljósi frammistöðu ríkisstjórnarinnar í þessu máli nú að ef sest yrði niður og málið rætt 

Virðulegi forseti. Hvað varðar þingsályktunartillöguna sem samþykkt var 5. desember, held ég að það hafi verið, árið 2008 þá var það um samningsumboð, það setti engin skilyrði á þingið. Ég veit það vel. Það sem þinginu er ætlað að gera núna er að veita ríkisábyrgð á þessum samningi. Ég veit það líka vel, hv. þingmaður þarf ekki að taka mig í kennslustund um það. Það eru 7 ár þar til fyrst þarf að greiða af þessu láni og ég leyfi mér að kalla það grið. Við gætum kannski líka kallað það frið. Mér er alveg sama hvað hv. þingmaður vill kalla það. Í mínum huga skiptir það máli að ekki þarf að greiða af þessu láni í 7 ár, það er mjög einfalt. Síðan sannast að segja man ég ekki hvert þriðja atriðið var en ég mun svara því í næsta andsvari.

Frú forseti. Það er mjög einfalt að skuldsetji einhver sig, fyrirtæki eða ríki, svo gríðarlega að allir mega sjá að það muni leiða til töluverðra vandræða og líklega verða ríkinu eða þeim sem tekur lánið ofviða þá hefur það strax áhrif. Það hefur strax áhrif rétt eins og ég nefndi áðan að bankarnir lentu í vandræðum þrátt fyrir að þeir ættu strangt til tekið ekki að þurfa að endurfjármagna sig fyrr en síðar. Það mætti líkja þessu við það að íslenska hagkerfið væri verksmiðja sem samanstæði af mörgum byggingum. Hefði það ekki áhrif á verðmæti verksmiðjunnar ef sú kvöð fylgdi að að 7 árum liðnum ætti að byrja að rífa hana, kannski eitt hús á ári eða svo? Hefði það ekki áhrif á verðmæti verksmiðjunnar? Ég tala nú ekki um þegar verksmiðjan er í þeirri stöðu að það þarf að fjárfesta í henni. Það þarf ný tæki, það þarf að koma henni aftur í gang. En af því að það eru 7 ár í að farið verði að brjóta niður verksmiðjuna þá skiptir það ekki máli. Þetta er algerlega fráleitur málflutningur en engu að síður í samræmi við alla stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum, þá trú að hægt sé að fresta vandanum og með því að fresta vandanum þá verði hugsanlega allt í lagi einhvern tíma síðar því að hlutirnir muni lagast það mikið af sjálfu sér að þegar fram líða stundir verði allt svo miklu betra og þá getum við staðið undir því sem frestað var og vöxtunum af því. Þannig virkar þetta ekki. Það ættum við að hafa lært af bankahruninu. Við skulum ekki láta þjóðina fara sömu leið og bankana.

Virðulegi forseti. Ég mundi svo hvert var þriðja atriðið sem hv. þingmaður hafði tekið upp áðan. Ég heyrði hann ekki koma að því aftur núna en það var um það að geta tekið upp samninginn. Það er siðaðra manna háttur að standa við orð sín og tala saman. Eins og í þessum samningi er það grundvöllurinn fyrir honum, það er þetta seinna pólitíska viðmið og það gerist þannig í milliríkjaviðskiptum að það næst pólitísk niðurstaða, hún er bókuð 

Og af hverju …?

Ég tel hins vegar, hv. þingmaður, og þingmaðurinn getur haft þá skoðun á því sem hann vill, það er mín niðurstaða í þessu máli að óvissan við þennan samning sé minni heldur en óvissan við að gera hann ekki.

Það er engin óvissa ef menn eru dauðir.

Ég hef skýrt frá minni niðurstöðu og þingmaðurinn getur haft sína.

Virðulegi forseti. Umræðan sem hefur átt sér stað í dag hefur á margan hátt verið mjög merkileg. Hér er verið að ræða, eins og hefur komið fram í máli margra hv. þingmanna, gríðarlega stóra fjárhagslega skuldbindingu sem kann að falla á þegna þessa lands, mörg hundruð milljarðar kr. og ef maður dregur umræðuna saman í eins fáum orðum og maður mögulega getur snýst hún að stærstum hluta, samkvæmt þeim sem leggja málið fram, um það að við höfum ekkert val, Íslendingar hafi ekkert val. Engu að síður held ég að í dag hafi ég hvorki heyrt einn einasta hv. þingmann né hæstv. ráðherra halda því fram að hann hefði viljað fjalla um þetta mál í dag, þ.e. vera með þetta samkomulag í höndum. Því er haldið fram að enginn vilji gera þennan samning, menn geti bara ekki annað, Ísland hafi ekkert val. Út frá þeirri hugsun minni og þessari samantekt kemst ég að þeirri niðurstöðu að ekki sé um neitt samkomulag að ræða í málinu. Ef staðan er með þeim hætti að enginn sem tekur til máls kærir sig yfir höfuð um að gera þennan samning þá getur þetta ekki verið samkomulag, þá er það ánauð, þá er verið að hneppa þjóðina í fjötra og við erum neydd til og neyðumst til að gera þetta. Ef þetta verður með þeim hætti að stjórnarmeirihlutinn eða ríkisstjórnin eða hæstv. fjármálaráðherra sem leggur þetta fram hefur það í gegnum Alþingi þá kemur það í hlut Alþingis að leggja þessa ánauð, þessa kvöð á alla Íslendinga og komandi kynslóðir að standa undir því dæmi sem hér er uppi á borðum. En það gerist þá ekki fyrr en Alþingi - það er alveg sama hvað núverandi ríkisstjórn eða fyrrverandi hefur sagt eða gert í þessu máli, ríkisábyrgðin er mál, sem þarf staðfestingar Alþingis við. Við munum þá leiða yfir hinn almenna borgara byrðar vegna ófara einhverra einstaklinga eða einkafyrirtækis á erlendri grundu, en því hefur hins vegar ekki verið svarað enn þá með nægilega sterkum rökum að mínu mati við þessa umræðu hvaða lögfræðilegu röksemdir liggi til grundvallar þeim niðurstöðum sem samninganefndin komst að og ríkisstjórnin hefur kosið að gera að sínum. Ég er ekki með þessum orðum mínum á neinn hátt að gera lítið úr starfi samninganefndarinnar. Ég dreg ekki í efa að allir í henni hafi viljað gera og leggja allt sitt af mörkum til að þetta næði fram að ganga. Ekki hefur verið gerð viðhlítandi grein fyrir því hvers vegna málum er ekki stillt þannig upp að Bretum og Hollendingum sé gert að sækja rétt sinn til greiðslu frá Íslendingum fyrir dómstólum. Það er ekki eins og Íslendingar eigi að krefjast þess fyrir dómstólum að fá að greiða þessum þjóðum eitthvað, ef þær telja sig eiga kröfu á Íslendinga eiga þær að fara með mál sín fyrir dóm. Á meðan þessu er ósvarað eru þingmenn í jafnmikilli óvissu og aðrir landsmenn hvernig og á hverju við eigum að byggja afstöðu okkar á meðan þessar röksemdir koma ekki fram. Það er ekkert óeðlilegt við það þó að almennir launamenn hér á landi reki upp ramakvein og spyrji hvers vegna í ósköpunum þeir eigi að taka á sig byrðar af skuldum fólks, örfárra einstaklinga sem almennir launþegar hafa ekki séð nema á myndum, aldrei umgengist. Þetta fólk hefur að auki, eins og komið hefur fram í umræðum, verið svo smekklaust að það lét taka af sér myndir við að slafra í sig gullhúðað grænmeti og hænur. Er einhver furða þó að almennur launþegi í þessu landi sem stendur frammi fyrir því að þurfa að taka á sig skuldbindingar vegna þessa reki upp ramakvein? Ég tel að almenningur eigi skýra kröfu á því að vita hvers vegna í ósköpunum var ekki og er ekki látið reyna á það af fullri hörku hvort þessar svokölluðu eignir, sem sumir kalla drasl Landsbankans í Bretlandi og Hollandi, séu einhvers virði með því að láta Breta og Hollendinga hirða þetta. Nei, þess í stað er veðjað á eilífan uppgang í nánustu framtíð. Sumir hafa nefnt 15 ár í það minnsta en það er nákvæmlega sami háttur og við höfðum á sl. 6 ár og dreif áfram loftbóluna og loftbelginn sennilega. Þetta er orðið stærra heldur en bóla íslensku skuldakónganna. Í báðum tilfellunum á síðan að fara í vasa þess almennings sem hér um ræðir og stendur eftir með stór augu. Jafnframt sú firra sem hér hefur verið nefnd, hvers vegna í ósköpunum ekki sé unnt að láta reyna á dómstólana og réttlætið í þessum heimi. Hvers vegna er það allt í einu orðið svo að vinstri menn af öllum mönnum vilja ekki láta á það reyna? Hvaðan kemur þetta háttalag? Og þegar maður ber þessi sjónarmið fram í umræðunni, þá er viðkvæðið frá stjórnarliðunum, sérstaklega tilteknum hv. þingmönnum frá Samfylkingunni, að sjálfstæðismenn séu að hlaupa frá verkum sínum. Hæstu ásakanirnar í þeim efnum hafa komið frá tveimur hæstv. ráðherrum, hæstv. utanríkisráðherra og félagsmálaráðherra, í umræðunni fyrr í dag. Þegar slíkar ásakanir eru bornar fram verðum við að hafa í huga - og það er rík ástæða til að minna á það - að ríkisábyrgð dettur ekki niður úr loftinu. Hún verður ekki til úr engu. Til að hún verði til þarf afdráttarlausa lagaheimild sem ekki er fyrir hendi í dag vegna innstæðu sjóðsins. Það er ómálefnalegt að halda því fram að alþingismenn hvar svo sem í flokki þeir standa hafi á fyrri stigum þessa máls gefið fyrirheit um stuðning sinn við ríkisábyrgð og undirgengist hana án þess að vita hvað í slíkri ábyrgð fælist. Minnt hefur verið á samþykkt þingsályktunartillögu á Alþingi þann 5. desember í vetur og sá sem hér stendur ljáði þeirri afgreiðslu samþykki sitt. Með þeirri samþykkt - og það vil ég undirstrika mjög skýrt - heimilaði ég ekki ríkisstjórn Íslands að semja um hvað sem var. Ég áskildi mér fullan rétt til þess að taka sjálfstæða ákvörðun á hinu háa Alþingi þegar málið kæmi fyrir í samningi og mynda mér mína eigin skoðun á því og tel mig ekki á neinn hátt vera að hlaupast undan merkjum með þeim hætti að hafa ekki bundið mig á þann klafa í desemberbyrjun á síðasta ári að skuldbinda mig gagnvart afgreiðslu á máli sem kæmi fram einhvern tíma síðar á árinu. Ég vil undirstrika það líka í þessari umræðu að ég tel Sjálfstæðisflokkinn að sjálfsögðu bera mikla ábyrgð í þessu máli og það er ekki á nokkurn hátt hægt að undanskilja hann þeirri ábyrgð í þeirri umræðu sem á sér stað um þessi mál. En flokkurinn tekur ekki af mér ábyrgð mína, skyldu eða rétt til þess að mynda mér sjálfstæða skoðun. Því miður hefur þessi umræða farið töluvert í þessar skotgrafir og eitthvert besta innleggið sem ég hef heyrt í þessari umræðu í dag kom frá hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmundi Jónassyni þar sem hann varaði við því að málið færi í þann farveg, sem honum greinilega heyrðist hæstv. ráðherrar Samfylkingarinnar vera að reka það, í hefðbundinn pólitískan skotgrafarhernað. Ég tek heils hugar undir þau orð hæstv. heilbrigðisráðherra þar sem hann lagði til að menn reyndu að forðast sem mest þeir gætu persónulegt hnútukast en engu að síður vakti hann athygli á því að hér er tiltölulega knappur meiri hluti sem hefur talað með þessu máli og ég er þeirrar skoðunar að það sé ábyrgðarleysi af Alþingi Íslendinga að samþykkja mál sem þetta með einhverjum naumum þingmeirihluta. Það sitja 63 þingmenn á hinu háa Alþingi og ég teldi það firru og mikið glapræði að leggja þær byrðar á þjóðina sem til stendur að gera með samþykki 32 einstaklinga af þeim hópi sem hér er og þess vegna tek ég heils hugar undir þá áskorun sem kom fram hjá hæstv. heilbrigðisráðherra og er tilbúinn til að leggja mitt af mörkum til að skapa breiða samstöðu um afgreiðslu á málinu. Því miður hefur umræðan lítið beinst að því hver hin raunverulega staða er. Það hefur verið talað um að mikil óvissa taki við ef samningurinn er ekki staðfestur. Eini þingmaðurinn sem hefur játað að telja það meiri óvissu að fella samninginn heldur en ekki er hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir sem talaði síðast og viðurkenndi það, en óvissan er að mínu mati meiri við það að staðfesta þennan samning heldur en fella hann, einfaldlega vegna þeirra mála sem við stöndum frammi fyrir og ef maður leggur þetta niður fyrir sér og horfir til þess með hvaða hætti efnahagsmálum er komið í dag og að fjárhagsstaða ríkisins er með þeim hætti að ekki er leggjandi á nokkurn mann að taka endanlega afstöðu til málsins öðruvísi en að fara mjög ítarlega í gegnum það. Því til stuðnings vil ég nefna það að erlendar skuldir annarra en bankanna hér á landi, sem stundum eru kallaðar gleymdu skuldirnar, gleymdu erlendu lánin sem lítið er rætt um voru í árslok ársins 2008 tæpir 2.300 milljarðar, höfðu þá aukist frá árinu 2004 úr 443, aukist um tæpa 2.000 milljarða kr. Um þessar skuldir er sjaldan eða lítið rætt. Hvers vegna er ég að nefna þetta? Það er vegna þess að við verðum að greiða bæði vexti og afborganir af þeim skuldum og þessar skuldir eiga: Seðlabankinn sjálfur 371 milljarð, ríki og sveitarfélög 530–540 milljarða, aðrir geirar tæpa 1.140 milljarða og bein fjárfesting er nefnd tæpir 250 milljarðar. Þessar tölur eru á heimasíðu Seðlabankans. Samtals eru þetta, eins og ég sagði, rúmir 2.000 milljarðar kr. Ef við reiknum með að vextir af þessu væru svona 3,5% þá eru vextir af þessum skuldum gríðarlega háar fjárhæðir og svo háar að mann sundlar þegar maður horfir til þess, en stabbinn sem við höfum til að greiða þetta niður með eru útflutningstekjur þjóðarinnar. Á árinu 2008 voru útflutningstekjur þjóðarinnar 467 milljarðar kr. Þeir ættu að duga mjög vel fyrir vöxtum og afborgunum af þessu ef þær væru ekki nýttar í annað, en innflutningur tók til sín af þessum útflutningstekjum 472 milljarða, þ.e. innflutningurinn var 5 milljörðum hærri. Við greiddum ekki krónu hvorki í vexti né afborganir. Við höfum aukið erlendar skuldir okkar á undanförnum árum. Þessir 2.300 milljarðar kr. eru hins vegar stærð sem mun vaxa við lántökuna hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem verður 650 milljarðar að lágmarki og vegna Icesave um aðra 650 milljarða, þ.e. þarna koma 1.300 milljarðar nýir inn og þá erum við komin með erlendar skuldir upp á 3.500 milljarða kr. sem við komumst ekki hjá því að greiða. Bara vextir af þeim nema um 100 milljörðum kr. Við verðum þá að bíta af þeim takmarkaða gjaldeyrisforða sem við eigum eftir þegar við höfum tekið fyrir innflutningnum við aðra sem þurfa að greiða af sínum erlendu skuldum. Svo halda menn því fram að gengið á krónunni eigi eftir að styrkjast á næstu árum. Allir eru að keppa um það litla sem eftir verður. Þetta eru stærðir sem menn verða að leggja niður fyrir sér og fara mjög ítarlega í gegnum áður en við tökum afstöðu til samningsins sem hér liggur fyrir og þetta snýst um það sem hér hefur komið fram í morgun og umræðunum í dag um að við þurfum að gera okkur grein fyrir því hver greiðslubyrði ríkissjóðs og þjóðfélagsins alls er og hver greiðslugetan er. Þetta eru stærðir sem verður að leiða fram áður en við getum gefið endanlegt svar við þessu. Það sem ég vil segja að lokum, virðulegi forseti, er það að eins og þetta samkomulag, sem ég vil kalla ánauð, liggur fyrir og er kynnt, þá er það ígildi 7 ára kúluláns, þ.e. það er afborgunarlaust í 7 ár. Við skulum hafa það í huga að sú stofnun sem tekur í gikkinn fyrir þessa kúlu er Alþingi Íslendinga. Þeir sem mæta þessari kúlu eftir 7 ár er almenningur á Íslandi og það er lágmarkskrafa að við gerum þeim sama almenningi fullkomlega grein fyrir því, eins vel og við getum, 

Virðulegi forseti. Það er mjög líklegt að ég hafi misskilið eitthvað í orðum hv. þingmanns en mér fannst hann segja að af því að við segðum hér mörg hver, og ég gerði það sjálf, að okkur væri ekki ljúft að mæla fyrir þessum samningi og þess vegna ættum við ekki að gera það eða að vera í þessari stöðu þá á ég ekki við það. Mér er alveg ljúft að mæla fyrir þessum samningi í þeirri stöðu sem við erum í. En ég held að hv. þingmaður sé sammála mér í því að engu okkar er ljúft að vera í þeirri stöðu sem þjóðarbúið er í núna, bara svo að það sé alveg ljóst. Þetta er sú lausn sem ég sé núna besta á því hvernig við komumst út úr þeim þrautum sem þetta þjóðarbú er í. Ég vil líka segja að ég hef heldur ekki sagt - þegar ég vitnaði til samningsumboðsins sem gefið var 5. desember þá dettur mér ekki í hug að það hafi verið að skylda neina þingmenn til að samþykkja ríkisábyrgð. Þeir voru að gefa heimild til þess að ganga til samninga. Núna er umræðan um ríkisábyrgðina og þá hljóta þingmenn að taka ákvörðun um það. Í þriðja lagi langar mig að segja að hv. þingmaður vitnaði til þess að ég hefði viðurkennt að ég teldi óvissuna við að gera samninginn ekki meiri - það er ekkert að viðurkenna. Það er bara niðurstaða mín. Þá vil ég benda hv. þingmanni á það líka að það er óvissa eða áhætta. Í krossgátu væri hægt að nota orðin þannig. Ég segi: Áhættan við að stoppa hér öll gjaldeyrisviðskipti í marga mánuði í viðbót, þ.e. ég tel hana meiri en þá að gera samninginn sem yrði til þess vonandi að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta innlegg. Ég skal verða fyrstur manna til að viðurkenna það ef ég hef lagt eitthvað rangt út af orðum hennar í hennar ágætu ræðu. Það var ekki meining mín, alls ekki, langur vegur frá. Það sem ég átti við þegar ég tala um þetta sem nauðasamninga og ánauð, þá er það bara í ljósi þeirra orða sem þeir hæstv. ráðherrar sem mæla fyrir þessu máli hér viðhafa. Það stendur út úr þeim bunan af sárindum yfir því að þurfa að leggja þetta svokallaða samkomulag fram. Ég held því fram að þegar annar samningsaðilinn kemur fram með slíka gjörð og mælir þannig fyrir henni þá sé þetta ekki samkomulag heldur sé þetta neyðaraðgerð. Það er það sem ég átti við. Ég get alveg deilt skoðunum með hv. þingmanni í því efni að það er ekkert gamanmál að þurfa að standa í þessu eða ánægjuefni. Þetta er ekki æskilegasta viðfangsefnið í dag. En ég tek þetta ekki þannig að það þurfi að verða neitt leiðinlegra eða erfiðara viðfangs - ég er ekki þeirrar skoðunar - að staðfesta ekki samkomulagið eins og það liggur fyrir og leita samninga að nýju. Ég tel að það verði ekki jafnerfitt og viðfangsefnið verður ef við ætlum að staðfesta það og glíma við þann stabba sem kemur. Ég tel að þetta sjö ára kúlulán, í ljósi þeirra upplýsinga sem ég var að reyna að gera þingheimi grein fyrir áðan, verði af þeirri stærðargráðu að við munum ekki ráða við það. Það óttast ég. Þess vegna undrast ég að einstaka þingmenn skuli geta verið búnir að gera það upp við sig nú þegar að við séum reiðubúin og höfum fjárhagslega getu til þess að takast á við þessa skuld eftir sjö ár, vegna þess að ég hef ekki enn þá fengið þær upplýsingar í hendur. Sit ég þó í fjárlaganefnd Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég er næstur á mælendaskrá. Ég vil bara vekja athygli á því að hæstv. forsætisráðherra er ekki hér í salnum. Ég óska eftir því að hún verði kölluð í salinn. Ég ætlaði að beina að henni spurningum. Ég held að það sé mjög mikilvægt í ljósi stærðargráðu þess máls sem við erum hér að fjalla um að hún sé hér. Einnig óska ég eftir því að hæstv. utanríkisráðherra komi og verði viðstaddur umræðuna í framhaldinu. Hann fer með utanríkismálin og að honum munu þessir samningar snúa í framtíðinni.

Forseti getur upplýst að rétt í þessu var hæstv. forsætisráðherra að koma í hús og í húsi er hæstv. utanríkisráðherra þó að hann sé ekki hér í sal. Gerðar hafa verið ráðstafanir til þess að koma beiðni til hæstv. forsætisráðherra um að mæta í salinn.

Virðulegi forseti. Ég þakka svörin og vona að hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra séu að fylgjast með. Það er gott að hæstv. forsætisráðherra sé aftur komin í þinghúsið. Mig langar til þess að velta upp nokkrum spurningum og um leið reyna að svara þeim fjölmörgu fullyrðingum sem á okkur hafa dunið í þessari umræðu. Ég held að það sé rétt, eins og margir þingmenn hafa komið inn á hér í sínu máli, að við verðum að komast upp úr skotgröfunum. Ég skal líka vera fyrsti maður til þess að viðurkenna að óneitanlega hleypur manni kapp í kinn þegar menn svara í útúrsnúningum eða með endurteknum rökum, jafnvel þó að búið sé að sýna fram á og sanna að þau eiga ekki við í þessu máli. Í fyrsta lagi: Getur verið að almenningur beri ábyrgð á Icesave-reikningnum? Getur það verið að í allri þessari útrás hafi það verið þannig að íslenskur almenningur beri ábyrgð á einkafyrirtækjum vegna þess og eins og hefur komið fram í umræðunni þá voru ríkisbankarnir einkavæddir? En það er ekki þannig, hvorki úti í heimi né hér á Íslandi, að almenningur beri neins konar ábyrgð ef þau fyrirtæki fara á hausinn. Hins vegar er deilt um hvort þessi innstæðutryggingatilskipun Evrópusambandsins leiði af sér að almenningur var sem ábyrgðarmaður í þessum Icesave-pakka öllum saman. Um það er deilt. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég mun aldrei nokkurn tíma verða sammála því eða sætta mig við þá staðreynd að við fáum ekki að fara dómstólaleiðina í þessu máli. Því hefur verið haldið fram að hinn aðilinn hafi einfaldlega hafnað því. Ég held að ef Íslendingar hefðu bara einu sinni í öllum þessum viðræðum sett hnefann í borið og sagt: „Ef þið samþykkið ekki að fara dómstólaleiðina þá munum við ekki borga.“ Þá hefði kannski hinn aðilinn séð sig knúinn til þess að fara fyrir dómstóla til þess að fá fullnustað kröfu sinni. Það er nú einmitt meginregla laga, íslenskra laga, laga allra vestrænna þjóða, að sá sem telur sig eiga kröfu á hendur öðrum aðila, að það er hann sem á að sækja þá kröfu fyrir rétti. Ég get heldur ekki sætt mig við að hér stígi íslensk stjórnvöld fram og segi: „Það var einmitt bara sett á okkur þumalskrúfan og svo var snúið upp á.“ Er það þannig og er þannig komið fyrir íslensku þjóðinni að hún sé farin að sætta sig við yfirgang annarra þjóða? Þá er gott að rifja upp hvernig staðan var hér í þorskastríðinu. Við ákváðum að færa fiskveiðilögsöguna út í 50 mílur. Það var mjög umdeilanlegt og við fengum ágjöf frá öðrum þjóðum. Við settumst hins vegar niður með Bretum og Bretar samþykktu að ef svo færi að Íslendingar mundu færa hana út í 200 mílur mundi slíkt fara beint fyrir dómstóla og við samþykktum það. Hins vegar ákváðu Íslendingar að færa fiskveiðilögsöguna út í 200 mílur og hvað gerðist svo í kjölfarið? Við höfnuðum því þvert gegn samningum að fara dómstólaleiðina og ef við lítum á söguna eru þetta einhver stærstu afrek íslenskra ráðamanna. Þetta gerði það að verkum að hér á landi hefur verið gott að búa, lífsskilyrði hafa verið með allra, allra besta móti og sambærileg ef ekki betri en hjá öðrum vestrænum þjóðum. Af því að hæstv. heilbrigðisráðherra minntist hér á að heilbrigðiskerfið okkar væri undanþegið og það væri einmitt það sem við þyrftum að passa upp á að vernda þá vil ég einmitt benda á niðurstöðu OECD þar sem það komst að því að heilbrigðiskerfi okkar Íslendinga væri lofsvert, það væri í fyrsta flokki og við þyrftum að standa vörð um það. Það er kannski út frá þessum ástæðum sem ég get ekki sætt mig við það að við tökum á okkur skuldbindingar sem við erum ekki lagalega skuldbundin til þess að greiða. Um það snýst þetta mál. Ég ætla ekki að fara út í umræðu um það hverjum sé um að kenna. Hæstv. fjármálaráðherra kemur hér ótt og títt fram og segir að þetta hafi verið orðinn hlutur, bendir á Sjálfstæðisflokkinn - gleymir Samfylkingunni vegna þess að þau eru nú í ríkisstjórn saman - en segir að þarna hafi verið komist að samkomulagi um að íslensk stjórnvöld yrðu að greiða þessa samninga. Það er ekki þannig. Það getur bara ekki verið ef maður hugsar um þetta bara út frá rökrænum sjónarmiðum. Einstakir ráðamenn geta ekki skuldbundið þjóðina þannig að hún beri ábyrgð á skuldbindingunum. Í fyrsta lagi geta þessar yfirlýsingar ekki fellt úr gildi einmitt tilskipunina um innstæðutryggingakerfið. Þær trompa ekki þá tilskipun. Í öðru lagi trompa þessar yfirlýsingar heldur ekki EES-samninginn, hvað þá ákvæði í stjórnarskránni okkar sem segir að allar ákvarðanir varðandi fjárskuldbindingar þurfi að vera samþykktar af Alþingi. Það er líka þess vegna sem við erum hér í dag að ræða þetta mál. Menn sjá það bara í hendi sér að ef það hefði verið búið að samþykkja þetta og ef við værum lagalega skuldbundin þá værum við ekki hér í dag að fjalla um málið og taka ákvörðun um það hvort við eigum að samþykkja ríkisábyrgðina á skuldbindingunni. Hæstv. félagsmálaráðherra fullyrti hér áðan að svokallað Memorandum of Understanding gerði það að verkum að við værum lagalega skuldbundin. Hann talaði um stöðuumboð og þá meginreglu í þjóðarétti að ef ráðherrar lýstu yfir skoðun sinni þá væri það skuldbindandi fyrir þjóðina. Það er ekki meginregla í þjóðarétti. Ég ætla bara að leiðrétta þá villu hér og nú. Hins vegar er rétt að í einstaka tilviki - ég get nefnt hið svokallaða Grænlandsmál þegar deilt var um túlkun á því hvort norskur ráðherra hefði skuldbundið þjóð sína að þá var talið að hann hefði gert svo. En svo er ekki um fjárskuldbindingar vegna þess að fjárskuldbindingar þurfa að fara fyrir Alþingi. Það er Alþingi eitt og sér sem þarf að samþykkja samninginn. Það var heldur ekki þannig þegar þingheimur ákvað að veita umboð til þess að kanna mögulega hver staðan væri 4. desember síðastliðinn að við værum þá líka að veita fullt og ótakmarkað umboð til þess að skrifa undir samninga. Það var ekki þannig. Enginn þingmaður leit þannig á. Að sjálfsögðu var eðlilegt að við mundum kanna málið og hefja viðræður við Hollendinga og Breta, reyna að ná einhverri vitrænni niðurstöðu. En Alþingi var ekki að gefa frá sér vald sitt. Um það snýst kannski málið. Við erum fullvalda þjóð. Fullvalda þjóð á rétt á því í alþjóðasamstarfi að láta reyna á rétt sinn. Það eru bara þær þjóðir sem eru undir þeirri ánauð að vera ofurseldar valdi annars ríkis sem hafa ekki þennan rétt. Ef við gefum þennan rétt frá okkur, hvað er þá eftir? Kannski snýst þetta mál um það hvort við ætlum að vera sjálfstæð þjóð, hvort við ætlum að standa fast í lappirnar og segja: Ef við fáum ekki að láta reyna á þann stjórnarskrárbundna rétt okkar sem fullvalda ríki að fara fyrir dómstóla þá munum við ekki samþykkja þessa nauðasamninga. Í dag spurði ég hæstv. fjármálaráðherra hvort það gæti verið að einhver gögn ætti eftir að leggja fram í málinu. Í mínum huga er það stórkostlegt vanræksluatriði ef svo er. Nú hef ég heyrt og fengið upplýsingar um það að hæstv. utanríkisráðherra hafi fengið álitsgerð frá breskri lögmannsstofu sem virðist af einhverjum ástæðum hafa verið stungið undir stól og er ekki í gögnum málsins. Ég óska eftir því og spyr hæstv. forsætisráðherra, vegna þess að hún er komin hér í salinn, eða hæstv. fjármálaráðherra hvort það geti verið að álitsgerð sem kom frá virtri breskri lögmannsstofu um réttarstöðu Íslands skuli hafa verið stungið undir stól. Ég hef nefnilega heyrt að í því áliti komi mjög skýrt fram að Íslendingar hafi ekki skuldbundið sig hér á haustmánuðum til að greiða Icesave-skuldbindingarnar. Það er kannski líka hægt að benda á þá staðreynd að þetta samkomulag var gert við Hollendinga. Samkomulag við Hollendinga getur ekki bundið Íslendinga gagnvart Bretum. Þetta var ekki einu sinni samkomulag. Ef menn telja að svo hafi verið mun þá það aldrei skuldbinda okkur gagnvart Bretum. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í ræðu sinni hér áðan að ef dómstólaleiðin hefði verið fær þá hafi hún ekki verið það eftir 7. janúar. Þetta er mikill misskilningur. Það rann út frestur til þess að höfða mál gegn Bretum út af hryðjuverkalögunum 7. desember. Ég hef reyndar fengið upplýsingar um að þessi breska lögmannsstofa telji að fresturinn sé einmitt kannski ekki útrunninn, að hugsanlega sé enn þá hægt að höfða mál, að það sé líka hægt að höfða mál út af Heritable Bank sem var yfirtekinn og að þar liggi einhverjir 100 milljarðar. Getur verið að við séum búin í samningnum að samþykkja að fara ekki í mál? Getur verið að við höfum lagst svo lágt? Hins vegar get ég ekki séð að það að tíminn út af hryðjuverkalögunum rann út hafi nokkuð með þetta mál að gera, réttarstöðu okkar í þessu máli. Þetta er svona ein af þessum fullyrðingum sem er bara hent út til þjóðarinnar og sagt: „Svona er þetta bara, 7. janúar rann út tíminn.“ En það var varðandi hryðjuverkalögin, ekki varðandi lagalega stöðu okkar út af innstæðutryggingakerfinu eða hvað þá að við eigum að samþykkja Icesave-samningana. Ég spurði líka hvort staðan væri þannig - af því að hæstv. fjármálaráðherra minntist á að við værum að fá bestu fáanlegu vexti - hvort það þýddi ekki að ef við þyrftum að leita nýrra lána þá værum við alltaf að fá verri vexti en þessa 5,55 og hvort það væri ekki rétt hjá mér að þá mundu þeir vextir hækka um leið. En ég fékk því miður engin svör. Ég á lítinn tíma eftir. Ég ætla samt á þessum stutta tíma aðeins að segja að hér hefur verið haldið uppi þeim hræðsluáróðri að við munum ekki fá lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, hvað þá frá hinum Norðurlöndunum ef við samþykkjum ekki þennan samning. Það hefur verið staðfest hér að Norðurlandaþjóðirnar muni lána okkur. Það er búið að skrifa undir þá samninga. 

Frú forseti. Ég byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Þó fannst mér gæta ákveðinnar mótsagnar í ræðunni því að hann dásamar framgöngu Íslendinga í 200 mílna deilunni og þar fórum við einmitt ekki að alþjóðalögum og vildum ekki leggja málið undir dóm. Hv. þingmaður nefndi það einmitt. Svo kvartar hann undan því núna að Bretar vilji ekki fara að alþjóðalögum og vilji ekki leggja málið undir dóm. Í því felst dálítil mótsögn. Ég ætlaði að fá svör við því. En ég ætlaði eiginlega að benda hv. þingmanni á nokkuð og spyrja hann hvort hann hafi ekki orðið var við það í haust að hér var eiginlega stríðsástand. Það voru stöðvaðar greiðslur frá útlöndum til Íslands. Maður sem átti evrur inni á reikningi á Ítalíu, útflytjandi, hann gat ekki náð í þær evrur. Þær komust bara ekki til Íslands. Ýmist var það að menn þorðu ekki að millifæra þær af ótta við að þær yrðu gerðar upptækar á verðbréfamarkaðnum í London eða þá að þær stöðvuðust í London. Auk þess var á sama tíma þess krafist að staðgreitt yrði fyrir innflutning. Ég ætla að spyrja hv. þingmann: Vissi hann ekki af því að áhyggjur höfðu jafnvel vaknað um hvort menn gætu keypt lyf og olíu og annað slíkt sem er þó lífsnauðsynlegt, alla vega lyfin, og olían fyrir rekstur fiskiskipaflotans og svo framvegis. Þetta var því ákveðið stríð og í stríði gerist það, þ.e. þegar menn tapa stríði, eins og Íslendingar að sjálfsögðu gerðu - og ég sagði í ræðu á sínum tíma í haust að við ættum bara að lyfta út hvíta fánanum og krefjast friðarsamninga - það sem gerist í stríði er að þá hjala menn ekkert um lög eða rétt.

Virðulegi forseti. Ég kom inn á það að þegar þorskastríðið var stóðu Íslendingar í lappirnar gagnvart stórþjóð - það má alveg lýsa því þannig að það hafi verið visst stríðsástand. Fyrirsögn Morgunblaðsins í gær var einhvern veginn á þann veg að Bretar hefðu allan tímann beitt Íslendinga harðræði í samningaferlinu. Hún hefði líka getað verið: Íslendingar sýndu allan tímann linkind í samningaviðræðunum. Það er málið. Ég átta mig vel á því að Bretar eru að gera það sama og við gerðum í þorskastríðinu, en ég hlýt þá um leið að gagnrýna mjög hvernig haldið er á þessu máli miðað við það hvernig var haldið á því máli. Þá stóðu Íslendingar í lappirnar og það var til hagsbóta fyrir íslenskan almenning. Þingmaðurinn spurði mig líka hvort ég hefði ekki áttað mig á því í haust að hér hefði verið mjög erfitt ástand, og líkti því við stríðsástand. Ég varð fullkomlega var við það. Ég tók þátt í því ásamt öðrum þingmönnum að samþykkja hér neyðarlög. Við gerðum það á sex tímum og þá þurfti maður stundum, og ég viðurkenni það fúslega, að treysta á ráðleggingar þeirra sem höfðu farið betur ofan í það mál. Það hefur hins vegar ekkert með það að gera að við eigum að samþykkja Icesave-skuldbindingarnar. Það er alveg rétt að hér lokuðust leiðir og við þurftum að fara út í það að setja takmarkanir á gjaldeyrisflæðið, og það er enn þá, ekki er búið að aflétta því. Við eigum ekki þrátt fyrir það 

Frú forseti. Í þorskastríðunum höfðum við eitt vopn á hendi sem var hernaðarlegt mikilvægi Íslands. Það var mjög beitt vopn í því stríði og fyrir því gáfust Bretar upp. Það var hernaðarlegt mikilvægi Íslands á þeim tíma sem síðan hefur rýrnað mjög mikið. Í þessu stríði í haust stóðu Íslendingar frammi fyrir Bretum og Hollendingum en síðan öllu Evrópusambandinu eins og það lagði sig, vegna þess að Evrópusambandið - þeir menn voru ekki að gera þetta að gamni sínu, þeir óttuðust að trú og traust sparifjáreigenda í bankakerfinu mundi rústast. Það var óttinn sem dreif Breta og Hollendinga í það að vera svona harðir við Íslendinga. Menn óttuðust að það kæmi í ljós - sem er komið í ljós - að það er galli í tilskipunum Evrópusambandsins, þær virka bara í rólegu umhverfi. Þegar allt er rólegt þegar einn banki fer á hausinn á sjö ára fresti af hverjum hundrað, þá gengur þetta upp, þá virkar þetta kerfi. En þegar stór hluti fjármálakerfisins í einhverju landi, hvort sem það er Holland, Ísland, Bretland eða hvaða land sem er, fer á hausinn þá virkar kerfið ekki. Það sem menn óttuðust var að sparifjáreigendur í Hollandi og Bretlandi sæju þetta og yrðu skelfingu lostnir og rifu út peningana sína og sá ótti hefði svo dreifst eins og eldur í sinu um alla Evrópu. Meira að segja fjármálaráðherra Japans - ég efast um að hann viti hvar Ísland er - fór allt í einu að hafa áhyggjur af Íslandi. Þetta er nefnilega angi af miklu stærra máli og mér finnst að hæstv. ráðherra og samninganefndin hefðu átt að segja við þessa samningsaðila okkar úti: Við erum að taka þátt í því að byggja upp traust sparifjáreigenda um alla Evrópu á bankakerfinu þar og við eigum að fá aðstoð við það.

Virðulegi forseti. Í máli þingmannsins komu fram fullyrðingar sem ég er einfaldlega ekki sammála. Ég tel mikilvægi Íslands á alþjóðamælikvarða mjög mikið núna hvað varðar þær auðlindir sem við búum yfir og stöðu okkar á hnettinum. Líta þjóðir heims ekki einmitt til norðursins varðandi vatn, varðandi hugsanlegar siglingar fyrir norðan Rússland og Síberíu? Er þetta ekki framtíðin? Eru ekki öll lönd að horfa einmitt á þjóðir sem eiga auðlindir eins og Ísland? Þingmaðurinn hélt því fram að öll Evrópusambandsríki hefðu verið á móti okkur. Það er einfaldlega rangt. Það sem gerðist hins vegar var það að Bretar fóru -  Hvað hafa Frakkar gert í þessu máli? Þeir hafa lýst því yfir að ekki sé ríkisábyrgð á bak við innstæðutryggingakerfið sitt. Þeir eru með öðrum orðum sammála túlkun Íslendinga, svo ekki sé minnst á túlkun sérfræðinga í sænska seðlabankanum sem segir ósanngjarnt að Íslendingar taki einir á sig gloppur í innstæðutryggingakerfinu. Svo er það ekki rétt, sem hæstv. þingmaður kom inn á, að það hefði verið gert áhlaup á banka í Evrópu. Var gert áhlaup á franska banka þegar hann lýsti því yfir að það væri ekki ríkisábyrgð, varð áhlaup á franska seðlabankann, banka í Frakklandi.? 

Frú forseti. Af því að hv. þingmaður nefndi frestinn sem rann út 7. janúar og taldi ekki skýrt að hverju hann sneri þá er það einfaldlega þannig að bresk stjórnvöld gripu til aðgerða 8. október. Þær voru tvíþættar, það var annars vegar frysting allra eigna Landsbankans og tengdra eigna íslenska ríkisins á grundvelli hryðjuverkalaga og hins vegar tóku þeir yfir með valdi dótturfélag Kaupþings, breska bankann Singer & Friedlander, og samkvæmt breskum rétti er það þannig að menn hafa þrjá mánuði til að kæra slíkar stjórnvaldsaðgerðir til breskra dómstóla. Í tilviki Landsbankans rann sá frestur út án þess að mál væri höfðað. Hvorki íslenska ríkið né Landsbankinn gamli, sem hvor um sig hefði getað höfðað mál, gerði það. Í þriðja tilvikinu höfðaði hins vegar gamla Kaupþing, eða þrotabú Kaupþings, mál sem nú er fyrir dómstólum með stuðningi íslenska ríkisins hvað varðar yfirtöku bankans Singer & Friedlander. Aðrar stjórnvaldsákvarðanir þessu tengdar, eins og yfirtakan á Heritable Bank, eru sama marki brenndar hvað þetta varðar, að menn hafa tiltekinn frest til þess að kæra stjórnvaldsákvarðanir af þessu tagi, þá eru það þær sem eru kærðar en um leið koma auðvitað efnisatriði málsins til dómstóla. Varðandi það sem hv. þingmaður heldur hér enn fram, að ekki sé samhengi milli lausnar þessa máls og samstarfsáætlunar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eða gjaldeyrislánanna frá Norðurlöndunum - þá þrýtur mig bara alveg úrræði til þess að sannfæra hv. þingmann, ef ítrekuð skjalfest gögn duga ekki til, t.d. það sem stendur hér í greinargerð frumvarpsins um breytingarnar sem gerðar voru á „Letter of intent“ í nóvember þar sem það er algerlega í gadda slegið að lausn Icesave-deilunnar sé hluti af því að samstarfið haldi áfram, eða fréttatilkynningu frá því í gær þar sem talað er um niðurstöðuna í samningaviðræðum um norrænu lánin 

Virðulegi forseti. Það sem ég get ekki sætt mig við í þessu máli er það að íslensk stjórnvöld geti ekki látið reyna á það hvort innstæðutryggingakerfi Evrópu standist og hvort túlka eigi það þannig, eins og Stefán Már og Lárus Blöndal, lögmenn og prófessorar - já, hæstaréttarlögmenn, hafa haldið fram. Ég get ekki sætt mig við það. Ég get heldur ekki fallist á það - eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði hér í dag og ég gat ekki skilið hann öðruvísi en að frestur til þess að höfða mál á þessum forsendum hefði runnið út. Það er alveg hárrétt að þessi þriggja mánaða frestur varðandi beitingu hryðjuverkalaganna rann út 7. janúar. Um það snýst málið ekki. En fresturinn til þess að láta reyna á hitt er ekki runninn út í mínum huga. Það sem ég er að reyna í þessu er að reyna að fá niðurstöðu og rök fyrir því að við eigum að borga þetta. Ég hef ekki fengið þau rök. Hæstv. ráðherra veifar hér einhvers konar skjali um að samþykkt hafi verið einhvers konar tenging við lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og við lánin frá Norðurlöndum. Nú hafa einstakir ráðherrar Norðurlandanna stigið fram og fullyrt að það sé engin tenging. Hverju á maður að trúa? Eigum við þá ekki í besta falli að samþykkja að óvissa sé um þetta atriði? Við getum ekki hengt okkur á það ef það er óvissa um þetta atriði, við getum ekki bara sagt: Við eigum að borga það af því að við vorum búin að segja það og það er tenging þarna á milli. Hvernig getur þá verið að við séum nú þegar búin að skrifa undir lán við Norðurlöndin en ekki undir Icesave, ef tenging er þar á milli? Ég get ekki séð þetta og bendi enn á ný á 

Frú forseti. Ég held að við séum öll sammála um að okkur hefði fundist rétt og skylt og eðlilegt að við hefðum fengið einhvern réttarfarslegan dómstólafarveg til úrlausnar óvissu í þessu máli. Um það var engin deila hér á Íslandi. Það vildu bæði fyrrverandi og núverandi stjórnvöld en sú leið lokaðist. Menn sættu sig við það og kyngdu því svo snemma sem í nóvember að dómstólaleiðin væri ekki fær, að engin tæk úrræði væru til þess að knýja fram dómsúrskurð nema gagnaðilarnir féllust á að veita einhverjum dómstóli lögsögu, þetta er vandinn í hnotskurn. Þegar Íslendingar sjálfir drógu málið út úr þeirri gerð sem til stóð að reyna á vettvangi Evrópusambandsins í nóvember og eftir ECOFIN-fundinn þá varð það ekki til að styrkja okkar málsástæður. Síðan hvet ég hv. þingmann til að kynna sér fylgiskjölin, t.d. fskj. 17, 18, 19 og 20. Strax í nóvembermánuði voru unnar ýmsar lögfræðilegar álitsgerðir um stöðu Íslands í þessum efnum, þar á meðal fskj. 19 þar sem Stefán Geir Þórisson hæstaréttarlögmaður vann álit fyrir þáverandi ríkisstjórn og hver er meginniðurstaða hans? Jú, hana er hér að finna. Sagt er, með leyfi forseta: „Það er því skoðun mín að ef tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta eiga ekki fé til að greiða samanlögð innlán hvers innstæðueiganda Icesave-reikninganna í Bretlandi og Hollandi upp að lágmarkinu í 1. mgr. 7. gr. tilskipunarinnar, þ.e. rúmar 20 þúsund evrur, og til hvers og eins, sé íslenska ríkið skaðabótaskylt gagnvart hverjum og einum þeirra þannig að íslenska ríkið þurfi að standa skil á því sem upp á vantar að lágmarkinu verði náð.“ Þetta lögfræðiálit var fyrrverandi ríkisstjórn með í höndunum strax í nóvember og mörg önnur. Það verður því að segja það eins og er, án þess að ég vilji með tilvitnunum veikja þó það sem eftir kann að standa af einhverri mögulegri málsástæðu okkar að lögum í þessu, að það eru líka gögn hér sem styrkja ekki stöðu okkur. 

Virðulegi forseti. Ég þakka málefnaleg svör frá hæstv. fjármálaráðherra. Hann telur að dómstólaleiðin hafi lokast. Ef ég man rétt fullyrti hæstv. fjármálaráðherra hér fyrr í dag að við hefðum þegar verið búin að skrifa undir samningana í haust. Ég er búinn að fara yfir það með rökum að það standist ekki, það stenst einfaldlega ekki hvernig sem við reynum að snúa málinu við. Ég er líka ósammála því að dómstólaleiðin sé ekki fær. Ég er ósammála því. Að sjálfsögðu hljótum við enn þá að eiga þann rétt fullvalda ríkis að láta reyna á. Lögfræðingar eru ósammála um hvernig eigi að túlka tilskipunina um innstæðureikningana. Gott og vel, en er þá einmitt ekki tilefni til þess að fá úr því skorið hver staðan er? Þegar maður semur við einhvern aðila sem krefst þess að maður borgi, bara venjulegur kröfuréttur sem er mjög sambærilegur í öllum vestrænum ríkjum, er það aðilans sem vill fá kröfuna, vill að maður greiði, að fara dómstólaleiðina. Ég hafna því algjörlega að við getum ekki farið dómstólaleiðina af því að Bretar hafa sagt nei. Ef Bretar vilja ekki fara dómstólaleiðina segjum við bara á móti: Þá viljum við ekki borga þar sem við teljum okkur ekki bera að borga. Þannig er staðan. Ég hef kynnt mér öll fylgiskjölin i þessu lokaða herbergi og mér finnst það grafalvarlegt mál ef ríkisstjórnin heldur leyndum einhverjum gögnum sem koma þeim illa í þessari umræðu, 

Frú forseti. Sá vandi sem við Íslendingar stöndum frammi fyrir vegna hinna svokölluðu Icesave-reikninga er ákveðin birtingarmynd af þeim vanda sem vestræn fjármálakerfi standa frammi fyrir, sá vandi að sökum þess hversu óstöðug fjármálakerfi hafa reynst í sögunni, þ.e. sú hætta að bankastofnanir verði fyrir lausafjárvanda þrátt fyrir að viðkomandi stofnanir séu með traustan og öruggan rekstur, að tímabundinn lausafjárvandi valdi því að bankastofnun fari á hausinn, með skelfilegum afleiðingum auðvitað fyrir stofnunina sjálfa en þó ekki síður þá sem lagt höfðu þar inn fé eða reiddu sig með öðrum hætti á áframhaldandi starfsemi. Til að mæta þessu hefur verið farin sú leið að ríkið rekur seðlabanka og hefur þá grunnhugsun að hægt sé að mæta með prentun seðla eða lánum slíkum vanda sem kæmi upp vegna lausafjárskorts. Þessi hugsun hefur síðan í raun gengið lengra og ríkisvaldið hefur með einum eða öðrum hætti gengist í ábyrgðir fyrir fjármálastofnanir. Það veldur auðvitað eitt og sér heilmiklum vanda, þeim vanda að gróðinn liggur þá hjá þeim sem eru hluthafarnir en það er búið að koma málum þannig fyrir að fari illa er það hið opinbera sem kemur á móti. Innstæðukerfin eru í eðli sínu einmitt komin til vegna þessa, að ríkisvaldið telur það mikla hagsmuni undir að fá fólk til þess að leggja peninga inn í banka að það sé nauðsynlegt að það sé einhvers konar trygging þar að baki. Það verður þó að segjast eins og er að hvað varðar hið evrópska tryggingakerfi finnst mér blasa við að það eru gallar á því kerfi. Og hver er gallinn? Jú, augljóslega að úr því að gert er ráð fyrir því að það sé ríkisvald að baki innstæðunum er náttúrlega þar með verið að segja að bankarnir séu að nokkrum hluta ríkisreknir, með ríkisábyrgð. Það eitt og sér gengur gegn þeirri meginhugsun sem er um frjálsa samkeppni á markaði, að það sé óeðlilegt að ríkið komi með þessum hætti að en hitt er kannski enn þá meira gegn allri þeirri hugsun sem er um Evrópska efnahagssvæðið, innri markað Evrópu, að ef það er virkilega svo að bankarnir njóti ríkisábyrgðar á innstæðum felur það auðvitað í sér þá staðreynd að bankar frá litlum löndum, smáum ríkjum, fámennum ríkjum eins og okkar, geta ekkert starfað á þeim markaði með sama hætti og bankar frá stærri löndum. Það er bara ómöguleiki fólginn í því vegna þess að stóru bankarnir geta þá starfað í skjóli þeirrar ríkistryggingar sem fylgir stórum ríkjum, rekið útibú í öllum löndum, safnað innstæðum og styrkt sig með þeim hætti en bankar frá minni ríkjum geta þá væntanlega ekki gert það. Þetta er auðvitað eitt af þessum grundvallaratriðum sem segir manni að það er eitthvað meiri háttar að þessu kerfi, svona hafa menn auðvitað ekki hugsað þetta. Á sama tíma er alveg ljóst að það eru gríðarlegir hagsmunir undir hjá helstu þjóðum Evrópu að ekki sé verið að draga í efa það innstæðukerfi og þær tryggingar sem eru að baki innstæðunum í evrópskum bönkum. Gott og vel, og við Íslendingar erum fórnarlömb þeirrar stöðu. Það er allt rétt sem hér hefur verið sagt, að gáleysislega hafi verið farið með, að þannig hafi verið haldið á málum hvað varðar Icesave-reikningana að ámælisvert er. Það breytir ekki því að kerfið er gallað. Mér finnst, og ég held að allir hljóti að geta verið sammála um það, óréttlátt að við Íslendingar einir berum af því hallann. Það hefur komið fram, m.a. hjá sérfræðingum í sænska seðlabankanum, í bréfum sem hafa verið send þar til yfirmanna bankans, að það sé óeðlilegt að Ísland beri allan þungann af þessu máli, það sé eðlilegt að gistiríkin deili því með okkur Íslendingum að það falli ekki með öllu allt saman á okkur. Það sem ég hef kannski einna helst við þennan samning að athuga sem hér hefur verið lagður fram er að með engum hætti er tekið tillit til þessara sjónarmiða, með öðrum orðum er ekki komið til móts við okkur Íslendinga með að dreifa áhættunni af málinu. Við sitjum alfarið uppi með hana. Í raun má segja að niðurstaða þessa samnings sé nokkurn veginn sú sama og hefði fengist ef Ísland hefði fengið þetta mál inn í dómstóla, niðurstaða dómstólsins hefði verið sú að Íslandi bæri að bera þetta allt og síðan í kjölfar þess, á grundvelli þeirrar niðurstöðu, hefðu menn sest niður og búið til samning svipaðan þessum af því að í grunninn - og það er aðalatriðið - segir þessi samningur: Ísland ber ábyrgð á þessu öllu óskipt. Það er það sem ég held að sitji í mörgum hvað varðar þetta samkomulag. Það er ekki þar með sagt að við Íslendingar þurfum ekki að borga, en ég kem að því aðeins síðar. Ég vil rétt nefna meðan ég hef tíma til að mér finnst hlutverk Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í þessu máli ekki stórmannlegt eða glæsilegt. Það er eiginlega óþolandi að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn skuli setja sig í þá stöðu að vera einhvers konar innheimtumenn fyrir Breta og Hollendinga. Það er eiginlega allt að því óskiljanlegt og ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa sagt hér í dag að það væri hneisa fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Hann á auðvitað að nálgast okkar mál á grundvelli þess að við erum aðilar að sjóðnum og höfum verið það allt frá stofnun, ef ég man rétt, og með engum hætti ætti að tengja okkar mál við Breta og Hollendinga, við það prógramm sem stillt hefur verið upp með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Jafnframt verð ég að segja að aðgerðir bresku ríkisstjórnarinnar gegn okkur Íslendingum, beiting hryðjuverkalaga gegn okkur, eru auðvitað einkar ógeðfelldar. Það mætti segja að það væri eðlilegt í ljósi þess að til slíks var gripið að þess ætti að sjá nokkurn stað í því samkomulagi sem skrifað var undir. Það er svo augljóst að beiting hryðjuverkalaganna olli okkur Íslendingum alveg gríðarlegum búsifjum. Það ættu þess vegna að hafa átt að vera sérstök rök fyrir því í málinu, bæði gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og gagnvart samningsaðilum okkar, að sökum þess hvernig fram var komið ætti að reyna að finna leiðir til að dreifa áhættunni á milli landanna. Það sem ég á við með að dreifa áhættu er að nálgast málið þannig að segja: Það sem eftir stendur eftir sjö ár og er ógreitt erum við tilbúin til að greiða á sjö árum en þó þannig að við greiðum ekki á hverju ári meira en nemur ákveðinni upphæð sem hlutfalli af þjóðarframleiðslu. Hvað varðar síðan lögmætið veltir maður því auðvitað fyrir sér hvort við höfum staðið nægjanlega fast í ístaðinu þegar kemur að því hvernig við bárum okkur að. Á fyrstu mánuðunum eftir hrunið vorum við Íslendingar ekki í nokkurri stöðu. Það var erfitt að koma peningum til og frá landinu og það má segja að menn hafi verið í sannkallaðri kastþröng og átt völ fárra úrkosta. En það er merkileg frétt sem ég rakst á í Viðskiptablaðinu, frétt sem var tekin upp úr Lundúnablaðinu Times, þar sem segir frá því að Evrópudómstóllinn hafi hnekkt fyrr í þessum mánuði ákvörðun breskra stjórnvalda um að frysta eignir manns sem heitir Abu Qatada en sá maður er múslimskur harðlínuklerkur sem lýst hefur verið sem andlegum sendiherra Osama bin Ladens í Evrópu. Með öðrum orðum, Evrópudómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu að meira að segja gegn þessum Abu Qatada, sem er sérstakur andlegur sendiherra bin Ladens, stóðst ekki að beita þessum hryðjuverkalögum gegn honum. Þá getur maður auðvitað velt fyrir sér hversu góð rök það voru sem stóðu að baki því að beita slíkum lögum gegn okkur Íslendingum. Reyndar er annað slíkt mál sem er rakið í þessari frétt sem snýr að ágætum manni sem kallaður er Yasin Kahdi, sádí-arabískum athafnamanni sem er á lista Sameinuðu þjóðanna yfir menn með tengsl við al Kaída og er talinn einn af hættulegri mönnum veraldarinnar, meira að segja hann vann málið þegar sambærilegum lögum var beitt gegn honum. Það skilur eftir óbragð í munninum þó að ég svo sem skilji vanda sem ríkisstjórnir hafa staðið frammi fyrir í þessu máli vegna þeirrar þröngu stöðu sem við vorum komin í, en það er einhvern veginn alveg ömurlegt að vinaþjóð okkar, Bretar, skuli hafa komist upp með það að beita okkur þessu harðræði með þessum ósanngjarna hætti og að á sama tíma skuli málið eiga að enda í því að við berum alla ábyrgð á upphæðinni. Það er hvergi komið til móts við það að þetta er ekki bara vandi Íslands, þetta er vandi hins evrópska innstæðutryggingakerfis og þess vegna á auðvitað að bregðast við því með þeim hættinum. Fram undan er að við tökum þetta mál fyrir í fjárlaganefnd. Það er von mín að þar skýrist öll þessi mál. Það eru þættir sem ég hef ásamt mörgum öðrum rekið augun í, t.d. hvað varðar ákvæði sem byggja á því að hægt sé að endurskoða samninginn komi til þess að greiðslugeta Íslands sé skert. Þá skiptir máli orðalag og skilningur, hvað sé átt við með skuldaþoli og um leið hversu mikið frávik frá því skuldaþoli sem talað er um í samningnum er áður en menn geta sagt: Hér er nóg komið, lengra verður ekki gengið. Eins er talað um það í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Íslensk stjórnvöld líta svo á að verði endurskoðunarákvæði samninganna virkt vegna verulegrar breytingar á skuldaþoli Íslands séu Bretar og Hollendingar, á grundvelli umsömdu viðmiðanna sem samþykkt voru í Brussel í nóvember 2008, skuldbundnir til þess að taka fullt tillit til hinna erfiðu og fordæmislausu aðstæðna sem Ísland er í …“ Þetta er okkar skoðun og maður veltir því fyrir sér, og væntanlega kemur það fram í meðförum hv. fjárlaganefndar, hvort það sé alveg örugglega líka skilningur viðsemjenda okkar að það sé alveg á hreinu hvað þarna sé átt við, hvernig verði með málið farið komi þessi staða upp, og hvað átt er við nákvæmlega með því að það hafi orðið verulegt frávik frá skuldaþolinu. Þá má ekki gleyma því að við erum þrátt fyrir hrunið ein af ríkustu þjóðum Evrópu. Það kann vel að vera að þeir sem við erum að semja við og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, sem hefur séð margt erfitt í þessum heimi, segi sem svo: Þið Íslendingar eruð ekki of góðir til að halda áfram að borga. Þið eruð þrátt fyrir þessar greiðslur enn í hópi ríkustu þjóða Evrópu. Þeir gætu t.d. haldið því fram að það væri allt í lagi þó að þjóðarframleiðsla á mann hér dytti niður eða það sem væri afrakstur hagkerfisins að Icesave-reikningunum greiddum væri svipað og þjóðarframleiðslan á mann í Portúgal og segðu: Ykkur er ekki að vanbúnaði að búa við sömu kjör og eru t.d. í Suður-Evrópu. Svo bara vinnið þið ykkur út úr þessu seinna meir. Ég átta mig á því að í textanum er talað um frávik frá því skuldaþoli sem var metið hér á síðasta ári en ég hef áhuga á því að skilja og vonast til að það komi fram við næstu umræðu hvað átt er við með því, hvort það sé sameiginlegur skilningur á því nákvæmlega hvað gerist ef til þeirrar ógæfu kemur að það mundi reyna á slíkt, að Ísland væri svo illa statt að það mundi kalla fram það mat. Að öðru leyti verð ég að segja að það er fullur skilningur á því af hálfu okkar sjálfstæðismanna hversu erfitt málið er. Við tókum þátt í því að veita ríkisstjórn heimild til að ganga til samninga. Það að veita heimild til að ganga til samninga er ekki hið sama og að þingið hafi skuldbundið sig til þess að skrifa undir hvaða samninga sem er. Það má ekki leggja það að jöfnu að með því að menn hafi verið reiðubúnir til að hefja þetta ferðalag væru menn tilbúnir til að segja já við hverju sem er. Það er eðlilegt að Alþingi taki á svona máli, það er einmitt eðlilegt að löggjafarvaldið, vegna þessa mikilvæga fjárveitingavalds sem hér er inni, hafi skoðun á þessum samningi, að við leggjum á það sjálfstætt mat, einmitt í ljósi þess umboðs sem við veittum, hvort þessi samningur sé þannig úr garði gerður að það sé hægt fyrir Alþingi að samþykkja hann.

Frú forseti. Ég ætla að þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu, ég ætla nú ekki að segja óvenjulega málefnalega, en hún er a.m.k. með þeim bestu sem ég hef heyrt hér í dag. Ég tek undir með hv. þingmanni um hugleiðingar hans um hráskinnaleikinn, sem ég leyfi mér að kalla svo. Bakábyrgð ríkissjóða á einkareknu bankakerfi er auðvitað mikið umhugsunarefni. Við sjáum að einstakar Evrópuþjóðir hafa farið mismunandi leiðir í þessum efnum, allt frá því að gera eins og Írar, að lofa bara fullri ábyrgð á öllu saman, í paník að vísu eins og hún var uppi í haust, og síðan þær hræringar sem orðið hafa í framhaldinu, m.a. af því sem varð með því að Ísland var þvingað með þeim hætti sem raun ber vitni til að fallast á sína ábyrgð. Þetta er auðvitað pilsfaldakapítalismi, þetta er ekkert annað, og hann er illa útfærður, hann er óskýr og falinn og þetta er ekki gott fyrirkomulag. Í öðru lagi tek ég undir það að hér er um að ræða meingallað regluverk og í raun og veru einhverja hugmyndafræði um að búa til einn risastóran sameiginlegan markað þjóðríkja þar sem þeir litlu eru settir undir sömu reglur og þeir stóru. Úr því verður auðvitað vitleysa sem ekki gengur upp. Reyndar er þetta ekki óþekkt fyrirbæri, samanber t.d. hið gríðarlega stóra bankakerfi í Sviss sem almennt hefur verið viðurkennt að væri á óbeina bakábyrgð alþjóðafjármálakerfisins, Bandaríkjamanna og fleiri, því að ella gengi það ekki upp. Í sambandi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, já, við Íslendingar höfum auðvitað alltaf mótmælt því, eðlilega, að hann léti taka eðlilega samstarfsáætlun við eitt aðildarríki í gíslingu vegna óskyldra deilumála. Og það ber okkur að gera. Ég ætla ekki að fara að bera í bætifláka fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, auðvitað viðurkenna þeir ekki sjálfir að þannig sé það en tengsl þessara mála eru öllum ljós. Beiting hryðjuverkalaganna var dapurlegur atburður sem á örugglega eftir að draga dilk á eftir sér í mannréttindasamhengi í Evrópu. Þar er þróunin farin að snúast við, eins og hv. þingmaður réttilega nefndi, þegar svartlistaðir menn sem beittir voru hryðjuverkalögum og hverra eignir voru kyrrsettar hafa nú loksins náð rétti sínum fyrir dómstólum. Hvers konar einstaklingar sem það svo eru sem þar eiga í hlut er annað mál. 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir athugasemdirnar og vil taka aðeins áfram þessa umræðu um stöðu smáþjóða í þessu kerfi. Mér þykir alveg einsýnt að hafi hugsunin allan tímann verið sú að það væri ríkisábyrgð á bak við ábyrgðarsjóðina innihéldi það fullkomna og algjöra samkeppnishindrun fyrir fjármálastofnanir sem eru í smáríkjum. Það er bara eðli málsins samkvæmt. Það eitt og sér ætti að vera mönnum til umhugsunar og hitt líka hvernig í ósköpunum það mætti vera. Ég held að það hafi verið hæstv. heilbrigðisráðherra sem benti á það hér í ræðu hvernig það mætti vera ef þetta hefði gerst nokkrum árum síðar og þessir reikningar hefðu verið komnir inn í hvert einasta Evrópuland. Eða var það þannig að það var ekki möguleiki fyrir - við skulum segja að það hafi verið heilbrigður og góður rekstur að baki bankanum en síðan bara kemur eitthvað hræðilegt fyrir nokkrum árum seinna, allt saman hrynur og það væru komnar þannig skuldbindingar vegna þessara innstæðureikninga að það væri algjörlega og fullkomlega útilokað að Íslendingar, þ.e. smáþjóð, gætu staðið undir slíkum skuldbindingum. Það er sama hvernig maður horfir á þetta mál, maður sér alltaf að það er greinilegt að þetta kerfi er gallað, það hefur ekki verið hugsað til þess að mæta kerfishruni. Það verður kerfishrun á Íslandi og það er alveg ferlegt að Bretar og Hollendingar, sem voru gistiríki þessara Icesave-reikninga og útibúa frá Landsbankanum, hafi ekki verið tilbúnir til að viðurkenna þetta og horfast í augu við þetta og verja þá saman og sameiginlega með okkur Íslendingum og öðrum hið evrópska fjármálakerfi, en ekki bara segja: Við getum beitt ykkur Íslendinga ofbeldi, af því að þið eruð svo lítil og fá og þurfið á okkur að halda ætlum við bara að láta ykkur sitja uppi með þetta allt saman. Það er óréttlátt og það er rangt og það býr til skelfilegar aðstæður fyrir þjóðfélag okkar sem gerir það að verkum að okkur finnst það öllum, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, hvar sem við erum 

Frú forseti. Hér erum við, ég og hv. þingmaður, enn sammála. Það er óréttlátt og ósanngjarnt að þetta skuli þurfa að fara svona. Við skulum heldur ekki nálgast þetta eins og að við berum enga ábyrgð á því. Veruleikinn er nefnilega sá að gallað regluverk fríar ekki stjórnvöld og eftirlitsaðila ábyrgð. Menn áttu að geta séð að það var að skapast mjög hættuleg staða og menn höfðu ærinn tíma til að bregðast þar við en gerðu það ekki, því miður. Þar hvílir mikil ábyrgð á okkur sjálfum, stjórnvöldum okkar og eftirlitsstofnunum. Hv. þingmaður nefndi í fyrra máli sínu Evrópudómstólinn og ég hef sagt það fyrr hér í dag að kannski sé það eini réttarfarslegi farvegurinn sem að einhverju leyti standi enn eftir opinn í þessu máli. Það mun væntanlega fela í sér mjög takmarkaða möguleika á því að sækja bætur eða ná rétti okkar í efnahagslegum skilningi, en það gæti auðvitað orðið liður í því að endurreisa orðstír okkar og fá viðurkenningu á því hversu harkalega var farið með okkur. Eini staðurinn þar sem mál Íslands hefur enn komist af stað í skoðun er á vettvangi Evrópuráðsþingsins fyrir tilstyrk Íslandsdeildarinnar þar á haustmánuðum. Það verður sama marki brennt, við fáum þar skýrslu, mögulega í framhaldinu einhverja ályktun sem verður eingöngu gagnleg í þeim skilningi að við fáum að einhverju leyti rétt hlut okkar hvað orðstír og málstað snertir. Að lokum nefndi hv. þingmaður endurskoðunarákvæði samningsins. Það er mikilvægt, það er hárrétt, að rýna í samhengi þess og gott að hv. fjárlaganefnd fari rækilega ofan í það. Það er skilningur okkar eins og fram kemur að það sé í beinum tengslum við hin sameiginlegu viðmið, bæði þau sem tala um hið mikla áfall Íslands og að taka skuli tillit til þess og það sem segir einnig þar, að markmið þessara aðgerða sé að endurreisa Ísland og koma því á kjöl í efnahagslegu tilliti á nýjan leik. Ekki gleyma því ákvæði heldur. 

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé eitthvert það stærsta mál sem hefur komið inn til þingsins um árabil. Þó að ég sé ekki búinn að vera lengi á þingi hefur maður fylgst með og þekkir svolítið söguna, og þetta er væntanlega eitt það stærsta mál sem hefur komið inn á okkar borð og þá tel ég með samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Ég vil í upphafi máls míns ítreka það sem formaður Framsóknarflokksins sagði í fjölmiðlum í gær, það er ekki markmið Framsóknarflokksins að koma þessari ríkisstjórn frá vegna þessa máls, þ.e. það er ekki markmið okkar að beita þessu máli til að hrekja ríkisstjórnina frá eða búa til sundrungu í liði hennar. Þetta mál er einfaldlega allt of stórt og allt of viðamikið til að menn geti leyft sér slíkt. Það er hægt að fara í alls konar slíka leiki með önnur mál og minna afgerandi eða sem hafa minni áhrif til framtíðar þannig að ég vil bara ítreka að það er ekki markmiðið, heldur þvert á móti. Ef við náum samstöðu um að skoða þetta mál betur veit ég að þingflokkur Framsóknarflokksins mun styðja við ríkisstjórnina í því verkefni. Ég segi alveg hreint út að mér finnst mjög sérstakt að fjármálaráðherra skuli nánast einn bera hitann og þungann af þessu stóra máli þegar öllum er ljóst að samstarfsflokkurinn í núverandi ríkisstjórn ber gríðarlega ábyrgð á þeim tíma sem hann var í ríkisstjórn. Aðrir flokkar, þar á meðal Framsóknarflokkurinn, bera vitanlega ábyrgð líka á því umhverfi sem var hér áður. Ég undrast þess vegna að hæstv. fjármálaráðherra skuli ekki fá meiri stuðning frá samstjórnarflokki sínum í þessu máli en það eru kannski ákveðnar skýringar á því. Þær skýringar koma að miklu leyti fram þegar við þingmenn rýnum í þau gögn sem hafa nú verið gerð opinber, ekki síst þau leynigögn sem ég leyfi mér að kalla, að á mörgum þeim blöðum kemur fram og kemur í ljós að það er undir forustu Samfylkingarinnar sem þetta mál var leitt, af hálfu utanríkis- og viðskiptaráðherra. Vitanlega á samstarfsflokkurinn á þeim tíma, Sjálfstæðisflokkurinn, líka hlut að máli, en ég fæ ekki betur séð eftir að hafa kynnt mér þessi gögn en að utanríkisráðuneytið hafi verið í forustu varðandi þetta mál. Það kemur líka fram í þessum gögnum sem við höfum nú fengið aðgang að að pólitíkin hefur ekki skipt minna máli en viðskiptaleg sjónarmið því að beinlínis má lesa út úr þessum gögnum að breski Verkamannaflokkurinn hafi lagt mjög hart að systurflokki sínum á Íslandi að klára þetta mál með ákveðnum hætti. Það má beinlínis lesa það út úr þessum gögnum. Mér finnst samt enn þá að það vanti gögn til þess að við getum fjallað um þetta mál í fullri sátt. Það eru upplýsingar er varða greiðsluáætlun út af þessum skuldum sem við þurfum að taka á okkur og eins varðandi eignasafn eða lánasafn Landsbankans eða hvað menn kjósa að kalla það, eignasafn Landsbankans. Ég hef kynnt mér þau gögn sem liggja fyrir, ég viðurkenni að ég hef ekki náð að kynna mér þau alveg ofan í kjölinn en ég hef náð að fara yfir bæði þessi svokölluðu trúnaðargögn eða leynigögn og þau gögn sem eru opinber, og það er ekkert í þeim sem breytir þeirri skoðun minni að þessi samningur sé afar vondur. Hins vegar varpa þau ákveðnu ljósi á söguna, þau varpa ljósi á það hvað gekk á hér, við hvað stjórnvöld voru að fást, bæði þá ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna og svo núverandi ríkisstjórn. Það er ekkert í þessum gögnum að mínu viti, ekki a.m.k. sem ég hef enn þá séð, sem breytir þeirri skoðun minni að þessi samningur sé afar vondur. Tilkoma hans er mjög ógeðfelld. Hún er í rauninni þannig, eins og kom fram held ég hjá hæstv. fjármálaráðherra, að við erum þvinguð eða nánast kúguð til að gera þennan samning, af þjóðum sem á einhverjum tíma voru kallaðar frændþjóðir okkar og vinaþjóðir. Það er mjög ógeðfellt að fara í gegnum þetta og átta sig á því hvernig þessar þjóðir hafa komið fram við okkur og ég vil að það komi hér fram að ég tel þeim til háborinnar skammar hvernig þær hafa komið fram við okkur. Það kom fram hjá einum ræðumanni hér í dag, hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, að ráðamenn hafi brugðist í upphafi árs 2008. Mér þótti vænt um að hún skyldi segja þetta því að þetta er líklega í fyrsta sinn sem ég man eftir að samfylkingarþingmaður hafi viðurkennt hinn stóra þátt þess flokks í þessari atburðarás allri. Hv. þingmaður minntist einnig á hin sameiginlegu viðmið og að mínu viti - ekkert bara að mínu viti, það kemur fram m.a. í þessum göngum, þessum trúnaðargögnum, leynigögnum - var sú túlkun uppi að þetta samkomulag eða það sem var verið að bjóða okkur og það sem við erum með hér stangast á við hin sameiginlegu viðmið. Með leyfi forseta stendur hér: „Þessar samningaviðræður skulu fara fram með samhæfðum og samræmdum hætti og skal þar“ - og nú skulu menn hlusta - „tekið tillit til hinna erfiðu og fordæmislausu aðstæðna sem Ísland er í og knýjandi nauðsynjar þess að ákveða ráðstafanir sem gera Íslandi kleift að endurreisa fjármála- og efnahagskerfi sitt.“ Ég tek undir það sem kemur fram í þessum gögnum, þessum skilyrðum er ekki fullnægt, langt frá því. Mikið hefur verið rætt um bréf sem er að finna í þessum gögnum, bréf sem kallast Letter of Understanding eða eitthvað slíkt,  Þegar þetta bréf er lesið er eitt ákvæði í þessu minnisblaði sem kveður á um að aðilar geti óskað eftir því að endurskoða þetta og slíkt, sem er vitanlega mjög mikilvægt. Síðan kemur fram í öðrum gögnum að í desember 2008 hafi Íslendingar bent á að þetta gæti ekki átt við lengur og rökstutt það með tvennu móti. Í fyrsta lagi að mikill ágreiningur væri uppi um lagaleg atriði og í öðru lagi að efnahagshrunið sem varð væri miklu stærra en menn óraði fyrir í byrjun október þegar minnisblaðið var gert. Ég ítreka orðið „minnisblað“ því að þetta er ekki bindandi samningur. Til rökstuðnings því má líka segja að Hollendingar hafa væntanlega ekki gefið það eftir ef þeir hafa haft tök á að fá þessa vexti greidda og annað. En fyrst og fremst var það klárlega sameiginlegur skilningur að menn ætluðu að horfa á það á þessum nótum, en síðan bara gerast hlutirnir miklu stærri og miklu alvarlegri þannig að upp kemur sú staða að það þarf að horfa á málið með öðrum hætti. Það kemur líka fram í þessum gögnum og það kemur fram þarna í minnisblaði og undirstrikar það sem ég sagði áðan varðandi hin sameiginlegu viðmið sem samþykkt voru 2008, að þau voru ekki innantóm orð heldur skilyrði af hálfu Íslands. Ef þessar þjóðir sem við vorum að semja við hafa samþykkt þessi sameiginlegu viðmið hljótum við að geta látið reyna á þessi skilyrði en ég fæ ekki séð að þau séu virt í þessum samningsdrögum. Í desember 2008 kemur fram að Íslendingar óskuðu eftir því við þessa ágætu aðila, þessar ágætu þjóðir, að okkur yrði veitt lán til 25 ára með 3% vöxtum og greiðslufresti í sjö ár. Þessu var hafnað af hálfu viðsemjenda okkar eftir stutta skoðun. Ég upplýsi þetta hér vegna þess að þetta er eftir að þetta svokallaða Letter of Understanding var ritað og því er alveg ljóst að menn voru enn þá að ræða kjör og útfærslu á samningi og öllu slíku þannig að þetta undirstrikar að mínu viti það að ekki ber að gera of mikið úr þessu Letter of Understanding eða hvað þetta heitir.  Frú forseti. Það sem ég vil kannski segja hér, tíminn fer að styttast, er að sagan skiptir máli en hún skiptir kannski ekki alveg meginmáli varðandi þennan samning því að hún gerir hann hvorki betri né verri en hann er. Staðreyndin er einfaldlega sú að þessi samningur er óásættanlegur fyrir okkur sem þjóð. Hann er óásættanlegur að mörgu leyti. Í fyrsta lagi er að sjálfsögðu óásættanlegt að við séum þvinguð til að fara í þessa vegferð sem við erum í og það er óásættanlegt að við skulum hafa gefið eftir - ég vil ekki meina endanlega - a.m.k. tímabundið, rétt okkar til þess að láta á þetta reyna fyrir dómi. Löglærðir aðilar hafa bent á og núna síðast prófessor, held ég að hún sé, við Háskóla Íslands sem talaði á borgarafundi í Iðnó fyrir skömmu. Hún segir beinlínis í áliti sínu, Elvira Méndez Pinedo, með leyfi forseta: „Evrópudómstóllinn ætti í krafti valdheimilda sinna að skera úr um hvernig túlka eigi tilskipun Evrópusambandsins um innlánatryggingakerfi nr. 94/19/EB.“ Evrópudómstóllinn er samkvæmt þessu sá dómstóll sem á að fjalla um þetta. Og ég var mjög ánægður með að heyra að hæstv. fjármálaráðherra útilokaði ekki að með einhverjum hætti yrði það skoðað hvort þessi dómstóll færi í málið. Flestir málsmetandi hagfræðingar sem hafa tjáð sig um þetta óttast að þessi samningur muni reynast okkur mjög dýr og að við munum varla ráða við hann. Nú síðast í dag var frétt í Ríkisútvarpinu þar sem rætt var við hagfræðimenntaðan þingmann þar sem hún lýsir því yfir að hún óttist að við munum ekki þola þessar skuldir. Hv. þm. Illugi Gunnarsson kom hér inn á athyglisvert bréf sem var sagt frá í Morgunblaðinu 26. júní og það er í raun staðfesting á því að aðilar innan Evrópusambandsins voru búnir að átta sig á því að þetta kerfi var komið að fótum fram og hrunið. Kannski áttu menn, og þar á meðal hefur hæstv. fjármálaráðherra réttilega bent á það, að átta sig á þessu fyrir löngu. Maður veltir fyrir sér hvort enginn hafi tekið eftir því á sínum tíma þegar franski seðlabankinn sendi frá sér í skýrslu að hann teldi að hið evrópska innstæðutryggingakerfi ætti ekki við í kerfishruni. Allar þessar upplýsingar og öll þessi gögn sem við lesum núna og sjáum benda í sömu átt. Það er verið að kúga okkur til þess að borga, til þess að verja kerfi Evrópusambandsins, og það er vitanlega óásættanlegt að við séum sett í þá stöðu. Að mínu viti eigum við leið út úr þessu og ég held að sú leið væri mjög farsæl fyrir ríkisstjórnina, fyrir Alþingi og ekki síst fyrir þjóðina, að þessi samningur fengi ekki brautargengi á Alþingi. Það þarf að óska eftir því að honum verði breytt í ljósi breytinga sem orðið hafa í Evrópu, á Íslandi. Þá tel ég persónulega mikilvægast að breyta hlutum til tryggingar þessum samningi, varðandi lánakjör, lánstíma og fleira slíkt. Samninginn má ekki samþykkja óbreyttan, það er alveg kristaltært að þessi samningur eins og hann lítur út er allt of dýru verði keyptur fyrir Ísland. Og hvað ef eitthvað annað hangir á spýtunni sem þessar stóru og miklu þjóðir hafa látið í veðri vaka við okkur eða sett okkur upp við vegg með? Þá megum við ekki láta það kúga okkur  Gleymum því ekki - fyrirgefðu, frú forseti - að þeir vilja þessa peninga.

Frú forseti. Það er alveg rétt að að sjálfsögðu reyndu íslensk stjórnvöld fljótlega að bakka frá minnisblaði sem undirritað var 11. október, það kemur fram í þessum gögnum og er enginn dulur dreginn á það. En tilvist þess var æ síðan staðreynd og hún var rifjuð upp og dregin fram og létti ekki íslenskum samninganefndarmönnum lífið alveg fram á síðustu stundu. Það er líka fróðlegt að rifja það upp, þó að það skipti kannski ekki miklu máli úr því sem komið er, hvernig íslensk stjórnvöld sjálf litu á það minnisblað. Í fréttatilkynningu frá forsætisráðuneytinu 11. október er þessu samkomulagi fagnað. Þar er orðrétt sagt, með leyfi forseta: „Ráðherrarnir fagna því að lausn hafi fundist á málinu. Wouter J. Bos kvaðst einkum ánægður með að staða hollenskra innstæðueigenda væri nú skýr. Árni M. Mathiesen bætti við að aðalatriðið væri að málið væri nú leyst.“ Þarna litu menn svo á að niðurstaða væri fengin og lausn komin í málið. Síðan sáu menn, sem betur fer, að þetta var óaðgengilegt fyrir okkur, aðstæður breyttust, versnuðu, og málið komst smátt og smátt upp úr þessum farvegi en engu að síður var það svo allan tímann, eins og gögn sýna líka, að allt fram á síðustu daga samskipta ríkjanna gekk þessi draugur aftur og létti mönnum ekki lífið. Það er hvorki ætlan mín né er það hugsunin með því hvernig mál eru hér fram reidd, á hlutlægan hátt að ég tel í öllum tilvikum, að gera þessu blaði hærra eða lægra undir höfði en bara söguleg staða þess er í þessu samhengi. Hún er svona. Þegar menn fara í gegnum það kemur auðvitað í ljós að það var okkur ekki til framdráttar að búið var að setja stafi á blað með þessu óhagstæða innihaldi.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að biðjast afsökunar á því að vera bindislaus í ræðustól, mér finnst þetta algjör óhæfa, ég bara gleymdi því. Það er rétt sem hæstv. fjármálaráðherra segir, tilvist þessa bréfs hefur örugglega verið mjög erfið og mjög vond, og ég er sammála honum með að það hefur verið mjög óheppilegt að hafa þetta bréf hangandi yfir sér. Bréfið er hins vegar vitanlega ekki aðalmálið og ég lít svo á að það hafi ekki bundið hendur okkar til að gera þennan samning frekar en einhvern annan samning. Það er eitt sem við verðum líka að hafa í huga. Við höfum gjarnan rætt hér um erfiða samningsstöðu okkar vegna þess að okkur vanti fjármuni, sem er alveg rétt, en hverjir vilja fá þessa peninga okkar? Samningsstaða okkar er mjög sterk líka vegna þess að Hollendingar og Bretar vilja vitanlega fá þessi hundruð milljarða. Við erum búnir að lýsa því yfir og búnir að tala hér, margir þingmenn, um að reynist það vera þannig að við eigum að borga þetta borgum við þetta að sjálfsögðu, en við eigum ekki að borga það með einhverjum afarkjörum. Samningsstaða okkar í þessu máli er þar af leiðandi mjög sterk því að þó að þetta séu stórar þjóðir munar þær um 600–700 milljarða. Við eigum ekki að vera í þeirri stöðu að þurfa að sætta okkur við þann samning sem hér er og þau kjör sem á honum eru og þá afarkosti sem í honum eru vegna þess að við höfum alltaf þetta tromp að þeir vilja fjármuni okkar, þeir vilja peningana okkar. Okkur hér á Alþingi ber núna skylda til þess að reyna að koma því í þann farveg að við getum gert þennan samning betri en hann er - því að ég tel hann óásættanlegan.

Frú forseti. Auðvitað getum við alltaf óskað okkur að veruleikinn væri einhvern veginn öðruvísi en hann er. En staðreyndin er sú að því hefur margoft verið lýst yfir - bréflega, munnlega, í fréttatilkynningum, á fundum - að Ísland fallist á að borga lágmarksinnstæðutrygginguna, það er bara þannig, það liggur fyrir ítrekað og aftur og er skjalfest. Það er sömuleiðis búið að viðurkenna þetta sem staðreynd inni í samskiptum við aðra aðila undir hverjum við eigum mikið. Þetta er allt veruleikinn. Þá er kannski eftir þessi spurning - já, og mér heyrist reyndar líka að umræðan hafi almennt þroskast að því leyti að við eigum ekki undankomu undan málinu - um það hversu hagstæð kjör og skilmála við getum þá vænst að fá út úr þeirri þröngu stöðu sem við erum í. Þá verð ég að segja það sem mitt mat að ég sé fátt sem bendir til þess að við ættum von á betri kjörum eða hagstæðari frágangi á málinu en þrátt fyrir allt tókst að landa með þessum samningi, sem er til langs tíma, sem er með löngu afborgunarleysi, sem er með lágum vöxtum. Hv. þingmaður ætti að skoða hvað mörg önnur lönd þurfa að taka á sig í vaxtakjörum núna, sem er til muna óhagstæðara en það sem Ísland er að fá. Vaxtaálagið á lánum frændþjóða okkar á hinum Norðurlöndunum eru 275 punktar. Hollendingar eru með lántökukostnað sem gerir það að verkum að þegar upp er staðið mega þeir kallast góðir, að þeir telja sjálfir, að sleppa frá málinu án þess að tapa á því, þannig er nú það. Ungverjar eru að fá á sig upp undir 10% vexti, Írar 6,7%. Norðurlandalánin og lánskjörin þar, umreiknuð yfir í fasta vexti til tólf ára, eru meira en heilu prósentustigi hærri en þetta. Þegar upp er staðið held ég að því verði ekki á móti mælt að að þessu leyti a.m.k. er niðurstaðan hagstæð 

Virðulegi forseti. Við erum ósammála um a.m.k. tvennt, ég og hæstv. fjármálaráðherra, og það er að það sé endilega fullreynt að við eigum að borga þetta. Ef það er hins vegar þannig að við þurfum að borga þetta þá eru þessi kjör að mínu viti - í ljósi efnahagsmála þjóðarinnar, í ljósi þeirra tekna sem við höfum, í ljósi annarra skulda sem við höfum - slæm kjör og við getum ekki greitt þetta. Ef ég hef tekið rétt eftir eru lánveitendur okkar að taka vaxtamun á þessum lánum, þá eru þeir að taka eitt komma eitthvað prósent í einhvers konar þóknun eða til sín af þessum kjörum. Mér finnst það mjög óeðlilegt. Ég er enginn sérfræðingur í milliríkjaviðskiptum eða einhverju slíku en það er mjög óeðlilegt þegar ríki er að lána ríki, innan einhvers sviga sem telst björgunarpakki eða hjálparpakki, að mögulega sé verið að græða á því. Ég veit ekki betur en vinir okkar Færeyingar hafi lánað okkur að vísu miklu lægri upphæð með engum vöxtum þannig að ég fæ ekki séð og ég get ekki skilið hvernig menn geta talið að þetta séu svona góð kjör í ljósi þess sem við sjáum líka annars staðar þó svo að hæstv. ráðherra bendi á þetta. Sé það þannig að við þurfum að borga þetta, sem ég tel ekki fullreynt, ber okkur að semja betur. Ég ítreka að þetta eru 600 til 700 milljarðar - menn deila um hvað það er nákvæmlega sem við þurfum að borga - jafnvel um þúsund milljarðar með vöxtum, þessir aðilar vilja fá þessa fjármuni okkar og þeir eru tilbúnir til þess að gera ýmislegt til þess að fá að komast í þá.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér stórmál á alla mælikvarða stórmála. Umræðan hér í dag hefur verið ágæt, hún hefur verið upplýsandi og hún hefur farið um víðan völl. Þetta er stórt mál og hægt er að líta til fortíðar og til framtíðar og það þurfum við að gera til þess að geta tekið afstöðu til þessa máls. Við verðum að skoða það frá öllum hliðum þess. Eins og hér hefur komið fram, og ég endurtek það, er hæstv. fjármálaráðherra ekki öfundsverður af þessu verkefni, við getum öll verið sammála um það. Það væri eflaust best ef við gætum öll verið sammála um hvernig við eigum að lenda málinu en það er ekki þannig. Við erum heldur ekki sammála um hver lagalegu rökin eru og hv. þm. Bjarni Benediktsson fór vel yfir það hér í ræðu sinni hvaða spurninga við eigum að spyrja. Við eigum að spyrja: Af hverju eigum við að veita þessa ríkisábyrgð? Hver er lagalega skuldbindingin? Er hún fullreynd? Það er það sem við erum hér í ágreiningi um, hvort þetta sé besta niðurstaðan sem við mögulega getum fengið. Ég ætla svo sem ekkert að endurtaka þau rök en vil segja, og að því leytinu endurtaka það sem hv. þm. Bjarni Benediktsson sagði - að við stjórnarskiptin í febrúar var gömlu samninganefndinni skipt út fyrir nýja samninganefnd, nýjar leiðir voru tilkynntar. Hæstv. fjármálaráðherra talaði um glæsilega niðurstöðu, sem hann dró svo til baka. Glæsilega niðurstaðan varð þá bærileg og svo varð hún, held ég, eina mögulega niðurstaðan og nú er þetta: Þessi niðurstaða er eina mögulega niðurstaðan vegna þess að þið sjálfstæðismenn voruð búnir að lofa þessu. Og ég segi „þið sjálfstæðismenn“ vegna þess að það er hreint með ólíkindum hvernig Samfylkingin hefur talað hér í umræðunni og mér þykir svolítið vont að það er enginn samfylkingarmaður hérna, ég treysti því að þeir sitji og hlusti á þessa umræðu úti á skrifstofum hjá sér. Ég vil taka undir með hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, ósvífni Samfylkingarinnar í þessu máli er hreint með ólíkindum. Ég er þá að vísa til hins margrædda minnisblaðs sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson talaði um hér áðan. Hann átti orðaskipti við hæstv. fjármálaráðherra og ég get tekið undir það sem fram kom hjá þingmanninum - rökin þar sem hann rakti að það væri ekki rétt að þetta væri ígildi samnings, og hann fór vel yfir það af hverju ekki hefði verið hægt að halda því til streitu. Ég tek líka undir með hæstv. fjármálaráðherra og dreg enga dul á það að þetta minnisblað hefur eflaust ekki hjálpað til í þessum samningaviðræðum og þetta minnisblað, sem gert var 11. október, undir óbærilegum þrýstingi, eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir fór vel yfir í ræðu sinni, hefur ekki hjálpað samninganefndinni mikið í samningunum. En það sem mig langar að gera hér að umtalsefni, sem ég vísaði til hér áðan, er að þetta væri niðurstaða sem við sjálfstæðismenn höfum komið okkur í eins og samfylkingarmenn hafa haldið hér fram. Hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, hefur ítrekað haldið því fram hér í ræðustól að þetta margumrædda minnisblað, MoU, við Hollendinga frá því 11. október sé minnisblað um samningsstefnu sem Sjálfstæðisflokkurinn stóð fyrir gagnvart Hollendingum. Hann kallaði það ólukkuminnisblað og tók það sérstaklega fram að hann, sem þá var starfandi utanríkisráðherra, hafi ekki vitað neitt um málið. Hann kom hérna aftur í dag í andsvari og hann var eins og ég veit ekki hvað. Hann sagði: Ég veit ekki neitt, ég vissi ekki neitt, ég gat ekki neitt, ég sá ekki neitt, enginn sagði mér neitt um þetta ágæta minnisblað. Ég veit ekki, virðulegur forseti, af hverju manninum var ekki sagt neitt. Það er eitthvert innanbúðarvandamál í Samfylkingunni sem ég get ekki leyst hér, en ég veit að báðir flokkar vissu af þessu minnisblaði, báðir flokkarnir í ríkisstjórn, og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagði það einmitt hér í dag. Ég skil ekki af hverju Samfylkingin hefur ekki manndóm í sér til að gangast við því vegna þess að mér finnst það hreint með ólíkindum. Hæstv. utanríkisráðherra talaði um Íslandsmet, að Sjálfstæðisflokkurinn ætti Íslandsmet í því að hlaupast undan ábyrgð. Ég segi bara: Hann hlýtur að þekkja það met svakalega vel og örugglega vera Evrópumethafi í þeim keppnisflokki vegna þess að hraðara hlaup hef ég ekki séð. Hæstv. félagsmálaráðherra hélt þessu sama fram hérna í dag. En eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir benti hér á voru tveir flokkar í ríkisstjórn á þessum tíma og hún sagði að bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra hefðu vitað af þessu máli og þá geri ég ráð fyrir að hún hafi verið að vísa til þess að utanríkisráðherrann, ekki starfandi utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hafi vitað af því að til stæði að skrifa undir þetta minnisblað. Ég leyfi mér að fullyrða, þó að ég hafi ekki spurt Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur eða aðra þá sem komu að þessu máli, að svo sé. Ég leyfi mér að fullyrða það að í mestu milliríkjakrísu sem upp hefur komið í Íslandssögunni - það stóð til að skrifa undir minnisblað sem hefði afdrifaríkar afleiðingar í för með sér hugsanlega, að annar flokkurinn í ríkisstjórn gerði það og tæki einn ábyrgð á því, það er óhugsandi að slík ríkisstjórn hefði þar að auki starfað áfram. Auðvitað vissu báðir flokkarnir af þessu. Ég hvet hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttir, sem nú er horfin af vettvangi stjórnmálanna, til að koma fram í dagsljósið og skera úr um þetta. Ég veit t.d. að fundurinn í Fjármálaeftirlitinu, undirstofnun viðskiptaráðuneytisins - viðskiptaráðuneytið, ef fólk er búið að gleyma því, var á forræði Samfylkingarinnar. Ég veit að á þeim fundi, kvöldið fyrir undirritun, þetta var áritað þarna um nóttina, var fulltrúi utanríkisráðuneytisins og eftir að hafa unnið í stjórnsýslunni í mörg ár sem aðstoðarmaður ráðherra fullyrði ég það að embættismaður í utanríkisráðuneytinu hafi látið sinn ráðherra vita og jafnvel fengið umboð - alla vega að hann hafi látið ráðherra sinn vita og hafi haft samráð við hann vegna þessa máls. Mér finnst þetta ótrúverðugt og raunar til skammar fyrir hæstv. ráðherra, Össur Skarphéðinsson, að halda þessu fram hér og ætlast til þess að við trúum því, það er hreint til skammar. Ég leyfi mér líka að halda því fram að hæstv. fyrrverandi viðskiptaráðherra hafi í það minnsta átt að vita af þessari undirritun. Fundurinn var haldinn, eins og ég sagði, í Fjármálaeftirlitinu, undirstofnun ráðuneytisins. Samningurinn er áritaður af formanni stjórnar tryggingarsjóðsins og sá einstaklingur er reyndar líka starfsmaður viðskiptaráðuneytisins. Ráðherrann fyrrverandi hafði að sjálfsögðu, í krafti síns embættis, verið innblandaður í þessi mál og hafði m.a. farið til Bretlands í septembermánuði og hitt fjármálaráðherrann út af áhyggjum út af þessu. Við sjáum í greinargerðinni með frumvarpinu á bls. 5 að í ágúst hafði hann staðið í bréfaskriftum við breska fjármálaráðherrann út af þessu máli þar sem hann róar bresk stjórnvöld og fullvissar þau um að íslenska ríkisstjórnin muni bregðast við eins og allar aðrar ríkisstjórnir mundu gera, eins og segir. Aftur í október, fimm dögum fyrir þennan örlagaríka dag, 11. október, er hann að skrifast á við breska fjármálaráðuneytið. Ég spurði hv. þingmann, hæstv. fyrrverandi ráðherra, að þessu hér í þingsal um daginn en hann kaus að svara mér ekki en gerði það reyndar á mjög ósmekklegan hátt síðar í gegnum vefsíðu úti í bæ sem hafði tekið eftir þessari fyrirspurn minni og tekið eftir því að henni var ekki svarað. Hann svarar þar, á vefsíðunni amx.is, að honum finnist kærkomið að fá þarna tækifæri til að svara mér. Það hljómar frekar undarlega í mínum eyrum, ég hefði frekar viljað heyra það í þingsal. Hann segir á vefsíðunni, með leyfi forseta: „Tilefni til að svara Ragnheiði er hins vegar kærkomið og það nota ég hér. Nei, ég vissi ekki um að það ætti að undirrita þetta samkomulag. Formaður stjórnarinnar segir mér að hún hafi látið stjórn tryggingarsjóðsins vita af því fyrir fram en henni bar ekki með neinum hætti að tilkynna mér um það enda gerði hún það ekki þar sem það var undirritað um miðja nótt. Síðan var samkomulagið kynnt daginn eftir og undirritað af fjármálaráðherrum landanna tveggja. Vona ég að svarið upplýsi bæði Ragnheiði og AMX um málið.“ Hann segir sem sagt í þessu svari á vefsíðunni að þrátt fyrir að hann hafi verið að vinna í þessu sem ráðherra bankamála, þrátt fyrir að hann hafi farið ítrekað til Bretlands út af þessu máli, þrátt fyrir að hann hafi verið að skrifa breskum stjórnvöldum sex dögum fyrir þetta, hafi ekki þótt ástæða til þess að vekja ráðherrann um miðja nótt til að segja honum frá því að það stæði kannski til að lenda þessu máli. Hver ætlast til þess að við trúum því? Ég vil sérstaklega taka það hér fram að með þessu er ég á engan hátt að kasta rýrð á þá embættismenn sem ég er að vitna til og ég er ekki að áfellast þá fyrir eða saka þá um að gera eitt eða neitt. Ég er þvert á móti að halda því fram að Samfylkingin - að hæstv. núverandi utanríkisráðherra, hæstv. fyrrverandi bankamálaráðherra, viðskiptaráðherra, séu með frekar lúalegum hætti að skýla sér á bak við dygga og trausta embættismenn í stað þess að standa hér og taka pólitíska ábyrgð. Mér finnst hreint út sagt ömurlegt að verða vitni að því. Ég leyfi mér líka að segja það að ég sakna þess að sjá ekki hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hér við umræðuna í dag. Hann er ekki viðstaddur umræðuna og það sem meira er, hann er ekki á mælendaskrá. Ég hefði talið það ósköp eðlilegt að maðurinn sem er beinn þátttakandi í þessari atburðarás og hefur þannig tækifæri til að skýra ýmsa þætti málsins af eigin reynslu - að hann kjósi að vera ekki viðstaddur umræðuna eða að vera ekki á mælendaskrá, hann er alla vega ekki kominn á þá mælendaskrá enn þá, þó ekki væri nema til að skýra og fara yfir sinn þátt og skýra sína sýn á atburðarásinni. Ég hefði haldið að hann mundi fagna því tækifæri. Fyrst við erum að minnast á mælendaskrána, virðulegur forseti, er hún mjög athyglisverð og ég hef verið að fylgjast með henni hérna í dag. Hún vakti athygli mína fyrir það að í fyrsta lagi eru mjög fáir stjórnarliðar á henni. Gott og vel. Hæstv. félagsmálaráðherra kynnti sig hér sem talsmann síns flokks í þessu máli, sem mér finnst mjög skrýtið. Þetta er stórt mál á alla mælikvarða og fimm stjórnarliðar hafa verið hér á mælendaskrá og það er enginn eftir miðað við það sem ég sé á mælendaskrá sem ég prentaði út klukkan rúmlega sex. Við tökum líka eftir því að það hafa tveir talað frá Vinstri grænum, hæstv. fjármálaráðherra, sem mælir með þessu og mælir fyrir frumvarpinu, og hæstv. heilbrigðisráðherra, Ögmundur Jónasson, sem ætlar að skoða málið og flutti reyndar hér mjög fína ræðu. Hann hefur verið gagnrýninn á þetta og engin vissa um hvar hann er í þessu. Ég tók líka eftir því að rétt fyrir klukkan tólf prentaði ég út mælendaskrá og sá þá að hv. þm. Lilja Mósesdóttir, sem hefur kannski haft sig mest í frammi og mest gagnrýnt þennan samning, var á mælendaskrá og skömmu síðar er hún farin og hún hefur ekki sést hérna síðan. Hvar er þingmaðurinn sem hefur haft miklar skoðanir og menn halda að muni ekki greiða atkvæði með samningnum? Hvar er þingflokksformaður, hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, sem ætlar ekki að skila auðu í þessu máli? Hvar er hún? Af hverju koma þessir stjórnarliðar ekki og gera grein fyrir afstöðu sinni, afstöðu sem fram hefur komið í fjölmiðlum að er ekki eftir flokkslínunni, svo að ég leyfi mér að alhæfa það? Ég held að þetta sé út af því að nú er ríkisstjórnin - sem ég hef leyft mér að kalla „með og á móti“–ríkisstjórnina - orðin hrædd. Hún er orðin hrædd um það að við stjórnarandstæðingar munum öll sem eitt greiða atkvæði gegn þessum samningi, og mér sýnist ekkert annað vera í boði miðað við þau gögn sem ég hef séð. „Með og á móti“–ríkisstjórnin er hrædd við þetta. Hún er hrædd við það að hún ein þurfi að bera ábyrgð á þessu, hún er hrædd við það vegna þess að hingað til hefur hún komist upp með að gera það ekki. Hún gat verið með og á móti Helguvík, hún getur verið með og á móti ESB væntanlega. En í þessu máli krefjumst við þess að hún sýni ábyrgð eða a.m.k. að þessi ríkisstjórn tryggi það að sjónarmið þeirra allra komi hér fram. Mér finnst þetta með ólíkindum og ég ætla að spá, ég ætla að setja hérna fram spádóm. Ég spái því að ríkisstjórnin muni staðfesta þessa ríkisábyrgð. Þeim mun ekki líka það en þau munu gera með einu atkvæði. Einhverjir þrír hv. þingmenn eða hæstv. ráðherrar fá að vera á móti og það er aðallega til að friða þá vinstri græna sem eru 

Frú forseti. Umræðurnar í dag hafa um margt verið athyglisverðar, bæði fyrir það sem hér hefur verið sagt sem og fyrir það sem ekki hefur verið sagt. Þær hafa verið athyglisverðar fyrir þær sakir hverjir hafa tekið til máls og hverjir ekki. Þær hafa þó enn ekki orðið til að breyta afstöðu minni í þessu máli. Ég er enn þeirrar skoðunar að ekki sé hægt að samþykkja frumvarpið sem hæstv. fjármálaráðherra hefur talað fyrir. Þau gögn sem við höfum fengið að sjá í málinu hafa ekki gert það heldur að því leyti sem ég hef náð að kynna mér þau né heldur þeir fundir sem ég hef setið með embættismönnum og nú síðast fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins vegna málsins. Ég er þeirrar skoðunar að enn eigi eftir að láta reyna á það til fulls hvort okkur beri að veita tryggingarsjóði ríkisábyrgð. Sé það svo að við höfum ekki annan kost ber okkur skylda til að tryggja að við getum staðið við þær skuldbindingar sem við göngumst undir. Ef ég skil málið rétt telja stjórnarliðar að ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks hafi í raun gefið spilið fyrir hrun í fyrra. Hæstv. viðskiptaráðherra sagði áðan að aðgerðaleysi forvera hans í starfi, hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar, vorið 2008, þegar fjárplógsstarfsemi Landsbankans reis sem hæst, eigi stóran þátt í þeim vanda sem við erum í. Hann talaði meira að segja um mesta glannaskap Íslandssögunnar. Undir það tekur hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, Árni Páll Árnason, sem vitnaði í ekki ómerkari mann en Jón Sigurðsson, fyrrverandi formann Framsóknarflokksins, máli sínu til stuðnings. Hann óskaði þess áðan að þingmenn Framsóknarflokksins tileinkuðu sér málflutning Jóns Sigurðssonar og tilgreindi sérstaklega nýleg skrif hans á Pressunni. Þar sem hæstv. ráðherra var greinilega umhugað að rifja upp orð Jóns Sigurðssonar tel ég rétt að gera það hér. Í greininni segir, með leyfi forseta: „Aðalatriði Icesave-málsins er að skuldbindingar þrefölduðust á árinu 2008. Fjármálaeftirlitið fylgdist með og tók þátt í kynningarbæklingi Icesave vorið 2008. Tilhögun málsins kom fyrst til kasta viðskiptaráðuneytisins í desember 2006. Þá barst erindi frá Landsbankanum um breytingar á reglum um greiðslur til innstæðutrygginga en sumir innstæðueigendur áttu ekki rétt á tryggingum. Niðurstaðan varð að þetta gæti ekki orðið án lagabreytingar. Samþykkt var að nefnd tæki málið til skoðunar og kom þetta í hlut nýs ráðherra að loknum kosningum 2007. Athugun viðskiptaráðuneytisins um áramót 2006–2007 leiddi í ljós að allt var innan hæfilegra marka þá. Sagt var að starfsreglur Landsbankans gerðu alls ekki ráð fyrir að fé yrði flutt frá Bretlandi. Ljóst þótti að Fjármálaeftirlitið hefði alla burði, ráðrúm og tækifæri til aðgerða ef ofvöxtur hlypi í þetta miðað við hugsanlegar kröfur varðandi innstæðutryggingar.“ Það er athyglisvert að ráðherra Samfylkingarinnar skuli þannig, í gegnum fyrrverandi formann Framsóknarflokksins, varpa ábyrgð á Icesave-málinu af svo miklum þunga á samflokksmann sinn og formann þingflokksins, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson. Það hefur verið upplýst að títtnefndur fyrrverandi viðskiptaráðherra ritaði a.m.k. tvö bréf til breska fjármálaráðuneytisins þar sem hann lofaði því að íslenska ríkið stæði við bakið á bönkunum. Þau bréf voru þannig þau fyrstu sem grófu undan stöðu okkar í samningunum við Breta og Hollendinga eftir hrun. Á grundvelli þeirra og minnisblaðs embættismanna í kjölfarið er því svo haldið fram að lagaleg staða okkar sé engin þó að á það hafi ekki verið látið reyna til fullnustu. Það vekur reyndar athygli að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson skuli ekki hafa kvatt sér hljóðs í þessari umræðu því að vafalítið gæti hann varpað ljósi á atburðarás síðustu 14 mánaða fyrir hrun þegar hann sat sem ráðherra bankamála og Fjármálaeftirlits. Það er þó ágætt að við skulum hafa svo greitt aðgengi að sjálfskipuðum erindreka Evrópusambandsins á Alþingi, hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, því að í orðum hans í andsvörum áðan kristallaðist einmitt það ofríki Evrópusambandsins sem skín í gegn í þessu máli öllu. Ég benti ráðherranum á að staða okkar væri nú þegar sú að Ísland getur ekki staðið undir þeim skuldbindingum sem reyna á að leggja á þjóðina með þessum samningi. Í áætlunum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í fyrrahaust kom fram að færu heildarskuldir okkar upp fyrir 240% réðum við ekki við að greiða þær. Sjóðurinn virðist að vísu hafa hækkað þau viðmið nú, svo að það passi kannski betur inn í módelið, eftir að í ljós hefur komið að skuldir okkar eru umtalsvert hærri eða einhvers staðar á bilinu 200–300% af landsframleiðslu. Það er því alveg ljóst að forsendur Icesave-samkomulagsins eru brostnar jafnvel áður en samningurinn er undirritaður. Ef marka má orð hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, um að Bretum og Hollendingum sé umhugað um að við getum greitt skuldir okkar, ætti því að vera hægðarleikur að fá þá aftur að samningaborðinu með fulltingi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Nei, hæstv. félagsmálaráðherra segir að til þess þurfi að samþykkja samninginn fyrst og hæstv. fjármálaráðherra bætir um betur og segir að ekki verði við okkur rætt yfir höfuð. Ef raunverulegur vilji er til að standa við eitthvert endurskoðunarákvæði í samningnum ætti að vera vilji til að setjast að samningaborðinu þegar nú er ljóst að forsendubrestur er orðinn. Orð hæstvirtra ráðherra gefa því miður ekki mikla von um að svo sé. Það er reyndar svo að þegar horft er til þess hversu gríðarlegt kapp þingmenn Samfylkingarinnar leggja á að samþykkja þetta frumvarp læðist að manni sá grunur að þeir geri sér alveg grein fyrir hvert stefni. Þeir sjá fram á að þar með opnist leið til að þröngva Evrópusambandsaðild upp á þjóðina hvað sem tautar og raular því að þá höfum við engan annan kost. Skuldastaða ríkissjóðs er reyndar mun alvarlegri en svo að Icesave-samningurinn einn sé undir og skil ég vel áhyggjur hæstv. fjármálaráðherra hvað það varðar. Hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra hafa lýst því yfir að staðan væri hins vegar ekki svo slæm. Þannig eru skuldir japanska ríkisins einnig mjög háar, og jafnvel töluvert hærri en okkar í augnablikinu, og enginn efast um getu þeirra til að borga. Það gleymist hins vegar alltaf í þeirri umræðu og þeim ábendingum að þær skuldir eru reyndar að mestu leyti í innlendri mynt og Japanir vel þekktir um allan heim fyrir það hversu duglegir þeir eru að spara pening og lána síðan öðrum sem eru minna duglegir að spara. Þar liggur einmitt hundurinn grafinn. Væri skuldin í íslenskum krónum eins og heimild er fyrir í lögum um innstæðutryggingarsjóð, 9. gr., ef einhver hérna skyldi ekki hafa kynnt sér hana, væri staðan strax betri. Almennt er talið að smá og minna þróuð hagkerfi standi ekki undir meiri erlendum skuldum en á bilinu um 40–60% af vergri landsframleiðslu. Það er innan við fjórðungur af skuldum okkar. Samt hafa hæstv. fjármála- og viðskiptaráðherra litlar áhyggjur af því að skrifa upp á 600–900 milljarða vegna Icesave og hafa talað um að við framsóknarmenn, sem höfum andmælt þessu, séum allt of svartsýn í ábendingum okkar. Ég vil líka benda á það að ég sakna þess mjög að með greinargerð frumvarpsins skuli ekki fylgja greiðsluáætlun, eða greiðsluprófíll, sem er annað orð yfir þetta, yfir það hvernig við hyggjumst borga árlega afborganir og vexti fram til ársins 2023, eða jafnvel bara næstu 7 árin ef það er of erfitt að reikna okkur fram næstu 15 árin vegna mikillar óvissu. Með því mundum við gera okkur betur grein fyrir hvað við erum að leggja á þjóðina að 7 árum liðnum. Það eina sem kemur fram, í þeim gögnum sem ég hef kynnt mér um greiðsluáætlun, eru setningar eins og, með leyfi forseta, á bls. 23: „Engu að síður má reikna með að óhjákvæmilegt verði að endurfjármagna þessi lán að hluta“ - og þar er greinilega átt við erlend lán á gjalddaga og þar á meðal mjög stór lán sem eru á gjalddaga 2011. Einnig er bætt við að ekki sé reiknað með að greiða þurfi niður innlendar skuldir. Ekki er gert ráð fyrir því að greiða niður innlendar skuldir enda skilst mér, og það var útskýrt fyrir mér í dag, að enska hugtakið sustainability of debt, eða það að ráða við skuldir sínar, er að mati Alþjóðagjaldeyrissjóðsins ekkert endilega að borga niður skuldir sínar, aðeins að þær hækki ekki. Því mundi ég gjarnan vilja heyra frá hæstv. fjármálaráðherra, sem situr hér í hliðarsal, hvort almennt sé reiknað með að greiða niður skuldir eða höfuðstól þeirra lána sem við erum að tala um. Er gert ráð fyrir að greiða niður höfuðstól þeirra lána sem við höfum þegar tekið og þeirra lána sem við erum að fjalla hér um eða gerum við líka ráð fyrir því að endurfjármagna þetta. The Economist bendir reyndar á að sú leið sem flestar þjóðir séu að fara í kreppunni sé að prenta peninga til að dæla inn í hagkerfið en ekki að skera velferðarkerfið niður við trog og hækka skatta ofan á allar aðrar byrðar almennings eins og íslensk stjórnvöld ætla að gera. Þá hafa vextir verið keyrðir niður í nágrannalöndum okkar til að reyna að koma hjólum atvinnulífsins aftur á hreyfingu. Í stað þess hafa komið lagasetningar hér á landi og áætlanir um að draga saman seglin einhvern tíma seinna. Hvernig hyggst hæstv. ráðherra byggja upp hagvöxt hér á landi eða bara efla útflutning þannig að við fáum eitthvað af þessum gjaldeyristekjum sem við þurfum á að halda til að borga þessar skuldir? Það má því í raun segja að ríkisstjórn Íslands sé að gera allt öfugt við það sem önnur vestræn ríki eru að gera og þar með talið að skrifa upp á skuldbindingar sem óvíst er að við berum ábyrgð á og getum í öllu falli ekki staðið við. Í dag hafa þegar, að mig minnir, tveir þingmenn Vinstri grænna lýst áhyggjum sínum yfir að þjóðin sé á leið í greiðsluþrot með samþykki þessara samninga. Annar lýsti áhyggjum sínum í ræðustól og hinn í morgunútvarpi á Bylgjunni í morgun. Hæstv. heilbrigðisráðherra lýsti yfir, að ég held, þessum áhyggjum þó að hann mætti gjarnan orða þær yfirlýsingar sínar skýrar. Ég náði því einfaldlega ekki hvort hann var að biðla til stjórnarandstöðunnar um gott veður fyrir stjórnina felli hann samninginn, eða hreinlega bjóða henni til samstarfs í nýrri velferðar- og félagshyggjustjórn. En ég vil alla vega segja fyrir mína parta að hvort tveggja gæti hugnast mér svo framarlega sem hann fellir þetta frumvarp.

Frú forseti. Við ræðum sennilega eitt stærsta mál sem þetta þing og mörg önnur hafa rætt og mér þykir nokkuð miður að mælendalistinn er dálítið einsleitur. Það er mikið af stjórnarandstæðingum en lítið af stjórnarliðum og ég sakna sérstaklega, eins og fleiri, hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar sem var hæstv. viðskiptaráðherra þegar þeir atburðir gerðust sem við fjöllum um. Hann hefði getað upplýst ansi margt í þessari umræðu sem hefði komið þingmönnum að gagni. Svo hefði verið áhugavert að heyra í fleiri stjórnarliðum, sérstaklega Vinstri grænna vegna þess að þeir eru ekki alveg eins flokkshollir og stjórnarliðar hjá Samfylkingunni sem þurfa ekkert annað en trúarjátninguna til að lesa yfir. Ég hefði viljað heyra í mótmælendum hjá Vinstri grænum. Við erum búin að heyra í hæstv. ráðherra heilbrigðismála, Ögmundi Jónassyni. Það var mjög góð ræða og væri betra að fleiri tjáðu hug sinn um þetta mál. Mér finnst þetta vera svo stórt mál að hver einasti þingmaður ætti að tjá sig því að hann þarf að taka ákvörðun í samræmi við sína samvisku. Hvað gerðist, frú forseti? Ef ég fer rétt aðeins í gegnum það þá dældust inn peningar til Íslands vegna þess að bæði voru peningar um allan heim á lágu verði, lágir vextir, mikið framboð, og á sama tíma mættu þessum peningastraumi ákaflega áhættuglaðir einstaklingar og bankar og fyrirtæki sem vildu fjárfesta út um allt og höfðu ekki lært mikið í líkindareikningi. Hér dældust inn svo miklir peningar að það er með ólíkindum. Það voru 40 milljónir á hvern Íslending. Hver fjögurra manna fjölskylda skuldaði 160 millj. þannig séð. Maður spyr sig: Hvað voru lánveitendur þessara peninga að hugsa? Hvað voru bankaráðin í þessum bönkum að spekúlera? Hvað voru stjórnir útrásarfyrirtækjanna að hugsa þegar þau keyptu fyrirtæki út og suður um alla Evrópu? Menn voru svo uppteknir af eigin snilld að þeir sáu ekki að þeir tóku gífurlegar áhættur. Ég minntist nokkru sinni á það þegar FL-Group keypti í amerísku flugfélagi var það óskaplega mikil áhætta fyrir íslenskt atvinnulíf, svo maður tali ekki um þegar þeir keyptu í þýskum banka sem heitir Commerzbank, einn stærsti banki Þýskalands. Þeir keyptu hvorki meira né minna en 3% í þeim banka og í tilkynningu til Kauphallar var tekið fram að ákvörðun um kaupin hafi verið tekin eftir ítarlega greiningu, frú forseti. Það segir að búið var að gefa jafnítarlega greiningu og á eignum Landsbankans núna sem við tölum um að veita ríkisábyrgð á. Ég kem að því seinna. Svo hækkuðu vextirnir, áhættufælnin jókst og eignir lækkuðu í verði um allan heim. Þá varð stórtap og það er rangt sem margir halda fram að hægt sé að ná í þessa peninga. Það getur vel verið að einn og einn útrásaraðili hafi bjargað sínu fyrir horn en flestir eru þeir væntanlega gjaldþrota. Það er enga peninga að ná í vegna þess að peningarnir hurfu þar sem eignirnar lækkuðu í verði en lánin hækkuðu. Draumurinn um að ná í einhverja peninga til að borga þessara reikninga er bara draumur, held ég. Þegar þetta gerðist datt mönnum snjallræði í hug og má segja að þessir menn séu ekki alslæmir, þeir duttu niður á Icesave. Fyrst þeir fengu ekki lán um allan heim með ótrúlegum kjörum náðu þeir í innlán, reyndar með háum vöxtum en það var betra en ekki neitt því að allt er hey í harðindum og það bætti lausafjárstöðuna. Þetta þótti mikil snilld og hækkuðu matsfyrirtæki meira að segja matið á þeim sem þetta gerðu vegna þess að þetta var svo mikil snilld. Velgengni þessara reikninga varð alveg yfirgengileg í Bretlandi og alveg sérstaklega í Hollandi. Ég veit ekki hvort menn hafa áttað sig á því að hollenskir reikningar voru ekki opnir nema í þrjá mánuði og þeir náðu yfir 100 þúsund aðilum til að leggja inn. Þeir voru reyndar með yfir 7% vexti á evrur sem þykir óskaplega gott, ég veit ekki hvort það var hærra en útlánsvextir í Hollandi en nálægt því. Þeir höluðu inn óhemjufé á örstuttum tíma og löguðu hjá sér lausafjárstöðuna þótt það dygði kannski skammt. Eftirlitsstofnanir, Alþingi, fjölmiðlar, Fjármálaeftirlitið og matsfyrirtæki sváfu yfir þessari ógn og voru full aðdáunar á þessari miklu snilld og spurðu einskis. Matsfyrirtækin mátu bankana sífellt betur og betur. Innlánskerfi Evrópusambandsins er þess eðlis að þar er meiningin - ég hef lesið tilskipunina - að innlánsfyrirtækin sjálf, bankarnir sjálfir, borgi innlánstrygginguna. Það er grundvallarhugsunin og átti að mynda innlánstryggingarsjóð og það gerðu Íslendingar sem betur fer með „bravör“, algerlega eftir reglunum. Bretarnir voru víst ekki alveg búnir að gera það en það voru Íslendingar og var borgað inn 0,15% af innlánum. Hafði myndast sjóður upp á 18 milljarða en hann var til að tryggja miklu stærri upphæðir. Bara þessir Icesave-reikningar eru upp á 1.100 milljarða eða jafnvel meira þannig að innlánstryggingarsjóður getur dugað fyrir 3% af tjóninu. Áður en ég held lengra ætla ég að leggja til að við Íslendingar lærum af þessu. Við þurfum að læra af þessu, t.d. það að þegar maður kastar upp tening kemur sexan alltaf öðru hverju upp. Það er bara þannig og menn þurfa að læra að taka ekki áhættu, hætta að segja: Þetta reddast. Það þarf að útrýma því orðasambandi úr íslensku: Þetta reddast. Það reddast nefnilega ekki nema einstaka sinnum ef maður getur bætt við sig meiri vinnu eða eitthvað slíkt og tekjurnar aukast og allt svoleiðis. En yfirleitt þegar menn segja „þetta reddast“ er það vegna þess að þeir eru komnir í ómögulega stöðu. Mér sýnist að útrásarfyrirtæki, bankarnir, fjármálafyrirtæki, Fjármálaeftirlitið og allir hafi haft þetta að leiðarljósi, „þetta reddast“, og mér sýnist að samningurinn sem við ræðum í dag hafi það líka að leiðarljósi, því miður. Svo hrynur kerfið á Íslandi. Þá gerist það um leið að bresk og hollensk stjórnvöld bregðast strax við. Það má segja gott um þau að þau brugðust strax við og sögðu: Þetta má ekki fréttast vegna þess að þetta er galli í regluverki Evrópusambandsins. Þegar heilt kerfi hrynur getur innlánstryggingakerfið ekki greitt það hvort sem það mundi gerast í Hollandi, Bretlandi, á Íslandi eða annars staðar. Innlánstryggingakerfið gæti ekki borgað það, alls ekki í Hollandi og síst af öllu í Bretlandi þannig að til þess að hinn venjulegi sparigreiðandi um alla Evrópu frétti þetta ekki ákváðu stjórnvöld í Bretlandi og Hollandi að láta skattgreiðendur greiða þetta og takið eftir: Það var tekin ákvörðun um það af breskum og hollenskum yfirvöldum að láta skattgreiðendur greiða þetta í staðinn fyrir innlánsstofnanirnar. Það er stefnubreyting sem hefði átt að valda því að félög skattgreiðenda um alla Evrópu rísa upp á afturlappirnar. Ég talaði meira að segja við formann Félags þýskra skattgreiðenda en hann kveikti aldeilis ekki á þessu. Þarna var gerð stefnubreyting og það er ákvörðun sem við glímum við í dag. Ótti ráðamanna í Hollandi og Bretlandi um „run“ á bankana veldur hörku þeirra gagnvart Íslandi. Þetta er engin mannvonska. Þetta er ótti þeirra og skelfing. Þeir verða að sýna að Ísland borgi eins og þeir. Það eru fjórir flokkar af innlánseigendum: Í fyrsta lagi þeir sem eru undir 20.887 evrum. Þá tryggir íslenski innlánstryggingarsjóðurinn með sínum 18 milljörðum. Svo eru það þeir sem eru yfir þessum mörkum í Hollandi með allt að 90 þúsund evrur. Það tryggja hollenskir skattgreiðendur með ákvörðun hollensku ríkisstjórnarinnar. Allt í Bretlandi er tryggt nema þar sem fagfjárfestar eru, sveitarfélög og aðrir slíkir. Breskir skattgreiðendur tryggja þá sem ekki eru fagfjárfestar og eru yfir mörkunum, 20.887 evrum. Þeir sem eru yfir mörkunum í Hollandi og fagfjárfestar í Bretlandi sækja sinn rétt sjálfir, þeir eru ekki tryggðir nema að því er varðar 20.887 evrurnar sem Íslendingar tryggja. Þetta eru þeir fjórir hópar sem hafa greitt fyrir þetta og um það stendur deilan. Sá samningur sem við ræðum hér er í fyrsta lagi svokölluð Landsbankaleið. Menn héldu að það væri sniðugt að láta Landsbankann taka lán og síðan eftir 7 ár kæmi ríkisábyrgðin til. Auðvitað er ríkisábyrgð á þessu öllu saman alveg frá byrjun vegna þess að ef einhver greiðsla klikkar núna hækka skuldirnar bara sem því nemur í lok sjö ára tímabilsins ásamt vöxtum. Það er þá ríkisábyrgð á því eins og á öllum heila pakkanum. Svo er talað fjálglega um einhverja Landsbankaleið - ég vil ekki kalla það heimsku en allt að því. Svo eru notaðir Cirr-vextir. Cirr-vextir eru vextir til útflutningsfyrirtækja í viðkomandi löndum sem er eðlilegt ef Landsbankinn skuldar einhverjum að veita einkafyrirtæki svona vexti en það er fráleitt að ríkið borgi svoleiðis vexti. Ef þeir eru notaðir ættu breska og hollenska ríkið að borga íslenska ríkinu ríkisábyrgðargjald fyrir að veita ríkisábyrgð á allan pakkann. Þá ætti í rauninni hollenska og breska ríkisstjórnin að borga Íslendingum ríkisábyrgðargjald upp á 2–3%. Ég veit ekki til að það hafi verið rætt því að íslenska ríkið - við erum að taka ákvörðun um að veita ábyrgð á allan pakkann. Svo er þetta kúlulán. Það er talað um sjö ára tímabil. Þar er sama hugsunin: Þetta reddast. Ef ég kaupi bíl með láni sem ég borga eftir tíu ár breytir það engu. Ég þarf að borga það hvort sem er. Þetta er svo furðuleg hugsun að ég næ henni ekki. Svo vil ég geta um eitt: Í fylgiskjali með þessu er dálítið merkilegt frá hollenska ríkinu, við eigum að borga 7 millj. evra fyrir kostnað þeirra af þessu tagi. Niðurlægingin er þvílík að þeir láta okkur borga 7 millj. evra fyrir að standa í þessu bixi og veseni. Hvað skyldu þeir borga okkur fyrir að standa í okkar bixi og veseni sem er miklu meira? Ekki krónu. Þetta sýnir afstöðu og skilninginn. Það eru þeir sem tóku ákvörðun um að láta skattgreiðendur greiða þetta. Svo er það spurningin um mat á eignum Landsbankans og það er aðalmálið. Því miður er tími minn að verða búinn, frú forseti, þannig að ég verð að setja mig aftur á mælendaskrá til að ræða um matið á eignum Landsbankans. Það er aðalmálið. Hér talar hæstv. viðskiptaráðherra eins og meðaltalið sé sú greiðsla sem hann fær. Það er ekki aldeilis svo. Meðaltalið af því þegar maður hendir upp tening er 3,5. Prófið það. Gerið það nógu oft. Þið munuð enda á því meðaltali, 3,5. Stærðfræðin segir það, líkindafræðin segir það en stundum kemur upp 6 og stundum kemur upp 1 og hér er verið að kasta upp á það. Kannski fáum við einn og kannski fáum við 6 og allt er greitt. Auðvitað verða þingmenn sem taka ákvörðun um svona peningaspil að vita hvað miklar líkur eru á því að ekki greiðist nema 30%. Það ætla ég að koma inn á í seinni ræðu minni. En svo þarf líka að vita: Hefur þetta áhrif á lánshæfismatið. Menn hafa fullyrt að samningurinn hafi engin áhrif á lánshæfismatið af því að menn hafi vitað að það ætti eftir að semja. Bíðum nú við, skiptir það engu máli hvernig menn sömdu? Ef menn hefðu samið um hámark á greiðsluna ætli lánsfjárfyrirtækin hefðu ekki verið kátari en þegar samið er um nánast fullar kröfur Hollendinga og Breta? Þannig var samningurinn. Við hefðu getað skrifað undir þennan samning strax í haust. Vextirnir hafa reyndar lækkað en það hafa þeir líka gert á heimsmarkaði. Auðvitað skiptir máli fyrir matsfyrirtæki hvernig samið var og hámark á greiðslunum mundu aldeilis gleðja þau og gefa Íslendingum hærra mat en því miður er tími minn búinn.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða ræðu eins og þær hafa margar verið hér í þessari mikilvægu umræðu í dag og ég tek undir með hv. þingmanni að ég sakna þess að hv. þingmenn stjórnarliðsins taki ekki þátt hér í þessari umræðu. Fjórir stjórnarliðar hafa haldið ræður í þessu máli sem fjallar um mikilvægustu skuldbindingar og ábyrgðir sem verið er að hella yfir íslenskt samfélag - fjórir. Ef við tökum lið stjórnarandstöðunnar hafa um 34 stjórnarandstæðingar, að meðtöldum þeim sem eiga eftir að tala hér í kvöld, tekið til máls en aðeins fjórir stjórnarliðar. Þetta mál er borið fram af stjórnarflokkunum og ég hefði haldið að það væri lágmarksvirðing að stjórnarliðar og kannski ekki síst hinir nýju og fersku þingmenn stjórnarflokkanna blönduðu sér í umræðuna. Það er alveg fáheyrt að nær enginn fjárlaganefndarmaður er staddur hér við þessa umræðu fyrir utan einn, hv. þm. Árna Þór Sigurðsson, en fjárlaganefnd á eftir að fjalla um þetta mál. Við erum greinilega að taka mikla áhættu. Stjórnarflokkarnir vita greinilega mjög takmarkað því að þeir treysta sér ekki í umræðuna um efnisákvæði þessa samnings. Ég vil því spyrja hv. þingmann, sem er reyndur sem formaður í efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis, hvort honum finnist það við hæfi að við afgreiðum þessar skuldbindingar héðan án þess að vita hver heildarskuldastaða íslensks þjóðarbús er í erlendri mynt. Það hefur komið fram í umfjöllun í fjölmiðlum að Seðlabankinn vill ekki gefa upplýsingar um hverjar erlendar skuldir þjóðarbúsins eru. Við erum að tala um auka þær ábyrgðir og skuldbindingar til verulegra muna. Er ekki nauðsynlegt að það liggi fyrir áður en við tökum efnislega afstöðu til þessa máls?

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að menn viti efnahagslegar afleiðingar þessarar ríkisábyrgðar því að þær eru gífurlegar. Í þessu frumvarpi, á síðu 25 í greinargerðinni, er gert ráð fyrir því að hagvöxtur muni vaxa svo og svo mikið næsta ár. Gert er ráð fyrir því neðst á síðu 25 að við eigum að borga svona 150 milljarða á ári í erlendum gjaldeyri. Vita menn yfirleitt hvað það er mikið? Það er allur sjávarútvegur Íslands, allur útflutningur af sjávarútvegi, og þá á eftir að kaupa olíu og net. Sjómennirnir fá náttúrlega ekki neitt. Það er allur sjávarútvegurinn, allur nettóútflutningur af sjávarafurðum sem þessi samningur tekur í 13 ár. Á hverju á þjóðin að lifa?

Frú forseti. Það er eðlilegt að spurt sé: Á hverju á þjóðin að lifa? Sérstaklega þegar ég fæ mjög takmörkuð svör við þeim spurningum sem ég hef lagt fram í þessari umræðu. Að stjórnarliðar láti þessa umræðu næstum fram hjá sér fara - þeir sitja ekki hér í þingsal nema annað slagið - er algjörlega til skammar í ljósi umfangs þessa máls, í ljósi þeirrar kröfu sem er úti í samfélaginu um að Alþingi vandi hér til verka. Hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi það hér að íslenska sendinefndin eða hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon hefði samþykkt að við ættum að borga kostnað Hollendinga vegna þessara viðræðna, ef ég skildi hv. þingmann rétt. Nú hljómar það ekki sem há upphæð, sjö milljónir evra, sem litla Ísland þarf þá að borga fyrir tilkostnað Hollendinganna en miðað við núverandi gengi erum við að ræða þar um 1.300–1.400 milljónir króna, 1,3–1,4 milljarða. Maður veltir því fyrir sér þegar við tölum um sams konar upphæð og verið er að skerða íslenska námsmenn um á þessu sumarþingi, um 1.300 milljónir, hvar harka íslenskra stjórnvalda er. Hvar er sjálfsvirðingin? Með hvað var lagt af stað í þessar viðræður? Það er ósköp eðlilegt að spurt sé og að sumir hverjir verði jafnvel lúpulegir undir þessari umræðu. Mér finnst það algjörlega ótækt, um leið og ég ítreka þessa spurningu hvort ég hafi skilið hv. þingmann rétt, að stjórnarliðar skuli ekki sitja hér í salnum undir þessari umræðu, kveðja sér hljóðs og reyna að rökstyðja af hverju þeir vilja að við skrifum undir þetta samkomulag. Það er algjörlega ótækt í ljósi þess að ríkisstjórnin ætlar sér að láta Íslendinga, íslenskan almenning, greiða þennan Icesave-samning, þessa óhæfu sem búið er að skrifa undir, sem við munum vonandi fella hér á vettvangi þingsins. En það verður ekki mörgum stjórnarliðum að þakka í ljósi umræðunnar hér, 

Frú forseti. Þetta fann ég á island.is í skjölum sem fylgja þar með á ensku og er bréf „from the State of The Netherlands“, þ.e. frá hollenska ríkinu. Þar stendur í lið 3b að borga eigi 7 milljónir evra fyrir kostnaði. Það bætast við 1.322 milljónir, þ.e. þessi gífurlega tala hefur ekki áhrif nema á fjórða aukastaf. Það segir okkur hvað skuldbindingin er ofboðslega stór, að þetta skuli ekki hafa áhrif fyrr en á fjórða aukastaf, einn og hálfur milljarður. Ég hugsa að Hollendingum finnist þetta ekki sérstaklega merkileg eða stór upphæð en fyrir Íslendinga er þetta náttúrlega mjög stór tala. Og það sem er kannski verst í þessari tölu, þessum 7 milljónum sem við munum borga fyrir þennan kostnað, er niðurlægingin sem felst í því að íslensk sendinefnd fellst á það að borga Hollendingum fyrir ómakið, að leggja á okkur þessar kvaðir. Hæstv. utanríkisráðherra sagði einhvern tíma í haust að hann þyrfti að kyssa á vöndinn hjá kvalaranum eða einhvern veginn þannig. Hér kyssa menn virkilega á vöndinn, það er bara þannig. Það er virkilega verið að niðurlægja okkur Íslendinga með því að láta okkur borga 7 milljónir evra, þó að það sé á þriðja aukastaf, fyrir umstangið sem Hollendingar verða fyrir. Þeir velta ekkert fyrir sér hvílíku óskapaumstangi það veldur á Íslandi og hvað þetta á eftir að kosta íslenska þjóð um alla framtíð í fátækt og armæðu og barlómi. Hver skyldi kostnaður Íslendinga vera? Það er ekki horft á það. Nei, Íslendingar eiga að borga 7 milljónir evra fyrir þá ákvörðun hollenskra yfirvalda að viðhalda trausti manna á hollenska banka.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir góða ræðu og það er rétt sem hann segir, það stefnir hér í fullkomna niðurlægingu ef stjórnin fær sitt fram. Það er líka rétt sem hv. þingmaður bendir á að illu heilli virðist þessi stjórn vera farin að apa eftir margt af því sem varð til þess að við lentum í þessum vandræðum upphaflega. Það skortir skilning á ýmsum grundvallaratriðum, til að mynda á áhrifum umframlánsfjár og eins skilning á gjaldmiðilsáhættu. Það er rétt sem þingmaðurinn benti á áðan, þetta er allur sjávarútvegurinn, bara vextirnir af Icesave eru eins og allur þorskútflutningur okkar en vel að merkja jafngildir það því að þorskurinn hyrfi en menn væru samt með fólk í vinnu og sigldu skipunum út og köstuðu netunum í sjóinn og hefðu allan kostnaðinn en það kæmi ekkert á móti. Þetta eru áhrifin af þessum samningum. Það er nú margt skrýtið í þessu en í samhengi við gengið er eitt alveg sérstaklega galið, þetta er rökstutt með þeim hætti að við verðum að taka á okkur þessar skuldbindingar vegna þess að ella eigum við á hættu að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn láni okkur ekki pening. Hvað ætlum við að gera við þessa peninga frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Jú, það á að nota þá til þess að halda uppi gengi íslensku krónunnar, verja gengi krónunnar. Á meðan er deginum ljósara að þessar gríðarlegu skuldbindingar umfram það sem við ráðum við með Icesave-láninu mun fella gengi krónunnar og halda því veiku í 15 eða 20 ár. Það væri fróðlegt að heyra hv. þingmann útskýra, ef hann treystir sér til, hvernig þessi rökstuðningur stjórnarinnar birtist honum og hver hann telur að áhrifin af þessu öllu saman verði til lengri tíma litið á gengi gjaldmiðilsins sem skiptir svo miklum máli fyrir íslensk fyrirtæki og íslensk heimili og að sjálfsögðu íslenska ríkið.

Frú forseti. Menn hafa verið að bera saman skuldsetningu Íslands og annarra þjóða, Japans og Bretlands o.s.frv. en gleyma í því sambandi að þær þjóðir skulda yfirleitt sínum eigin þegnum og geta prentað peninga og geta hreint út sagt búið þannig til verðbólgu í sínu landi. Við erum hins vegar með þessum samningi að taka á okkur erlenda mynt sem þýðir að við ráðstöfum þar með hluta af útflutningi okkar til mikils fjölda ára. Ég nefndi hérna áðan að með öðrum skuldum ríkissjóðs fari hver einasti fiskur í það að borga næstu 13 árin þó að við séum með ál og þó að við séum með ferðamannaiðnað til viðbótar. Fjármálamarkaðurinn er hruninn, við getum ekki lifað bara á því tvennu. Mér finnst að efnahagslega séð þurfi menn að stíga mjög létt og varlega til jarðar og ég skil ekki að menn skuli ekki hafa sagt Hollendingum og Bretum að þessar þrjár þjóðir hafi lent í sama pyttinum hvað varðar það að innlánstryggingakerfi Evrópusambandsins hafi brugðist. Nú skulum við öll saman, allar þessar þrjár þjóðir, taka höndum saman um að leiðrétta þetta og halda uppi trausti erlendra sparifjáreigenda á bönkum í þeim löndum en þó þannig að Íslendingar geti borgað. Það er nefnilega ekki hagur Hollendinga eða Breta að Íslendingar geti ekki borgað. Það er alveg furðulegt að þeir skuli setja okkur í þessa stöðu. Ég hugsa að hollenska sendinefndin sem fjallaði um þetta hafi ekki áttað sig á því hvað Íslendingar eru fáir, hvað efnahagslífið er lítið í samanburði við efnahagslíf Hollands og Bretlands. Hún hefur bara ekkert áttað sig á þessu.

Frú forseti. Jú, ég get tekið undir það sem hv. þingmaður sagði en eitt mundi ég vilja spyrja hann nánar út í og það tengist því sem hæstv. viðskiptaráðherra hefur átt í dálitlu basli með síðustu daga. Ég hef margsinnis reynt að útskýra fyrir hæstv. viðskiptaráðherra að allar þær tekjur sem við höfum af útflutningi séu ekki til ráðstöfunar vegna þess að við þurfum jú að kaupa ýmsar afurðir frá útlöndum og margt af því er nauðsynlegt bara til að halda þjóðfélaginu gangandi og til þess að skapa þessar útflutningstekjur. Jafnframt erum við búin að skuldsetja okkur svo gríðarlega, sveitarfélög, ríkið og fyrirtæki, og að miklu leyti í erlendri mynt. Mikið af þessum útflutningstekjum rennur strax til baka í vaxtagreiðslur og afborganir af erlendum lánum. Svigrúmið er því mjög lítið, kannski er það ekki neitt, ég hugsa reyndar því miður að það sé neikvætt. En gefum okkur að svigrúmið sé lítið, þá má ekkert út af bera og þegar við ráðstöfum svona gríðarlega miklum gjaldeyri og fáum ekkert í staðinn tel ég það óhjákvæmilegt að það veiki gengið. Ég spyr því hv. þm. Pétur H. Blöndal: Treystir þingmaðurinn sér til þess að aðstoða mig við það sem mér hefur ekki tekist síðustu daga, að útskýra fyrir hæstv. viðskiptaráðherra og ríkisstjórninni hvers vegna áhrifin eru þessi, hvers vegna það þýðir ekki að líta bara á útflutningstekjurnar?

Það er hárrétt, frú forseti, og ég ætlaði að nefna það í seinni ræðu minni, það er alls konar áhætta sem tengist þessu. Það er áhætta á því að pundið falli gagnvart evru, evran falli gagnvart pundinu o.s.frv., verð á fiski og áli. Hvernig þróast það í framtíðinni? Það er líka áhætta. Það sem ég var að kalla eftir og hef verið að kalla eftir er áhættugreining á öllum pakkanum. Hvað eru miklar líkur á því að allt greiðist fyrir eignir Landsbankans? Í júlí árið 2029 munum við vita það, þá er búið að kasta teningnum, þá vitum við hvað greiddist. Fram að þeim tíma vitum við það ekki. Núna vitum við það ekki, nú er ákveðin áhættudreifing á þessu. Það eru ákveðnar líkur á því að allt greiðist, það eru ákveðnar líkur á því að 75% greiðist, það eru ákveðnar líkur á því að minna en 30% greiðist og þá eru Íslendingar í vondum málum. Það er það sem ég vil útiloka með því að Alþingi skoði að flytja breytingartillögu um að sett sé hámark á lánveitingarnar, á ríkisábyrgðina þannig að við lendum ekki í þeirri stöðu, sem eru kannski ekki miklar líkur á - kannski eru bara 6% líkur á því eða eitthvað slíkt - en sú staða má ekki koma upp. Ég vil ekki þurfa að beita neyðarákvæði samningsins um að þjóðirnar eigi að tala við okkur því að það er ekki einu sinni sagt í því ákvæði að þeir eigi að semja. Þeir eiga bara að spjalla við okkur um hvort þeir vilji semja. Þegar það spjall hefst byrjar það svona: Heyrðu, skoska togarasjómenn langar mikið til að fiska á Íslandi. Eða: Þetta enska orkufyrirtæki langar til að kaupa hlut í Landsvirkjun o.s.frv. Menn geta þá ímyndað sér hvernig framhaldið verður.

Virðulegi forseti. Þau minnisblöð sem vitnað er til frá liðnu hausti og eru af sumum túlkuð sem forveri þess samkomulags sem ríkisstjórnin hefur gert og er til umræðu á hv. Alþingi voru minnisblöð. Þau voru engin skuldbinding. Það er rangt að túlka það svo. Þau voru minnisblöð þar sem aðalatriðið var það að Ísland réði við það sem þyrfti að semja um. Það var varnaglinn sem öll viðmiðunin var. Þessi minnisblöð voru gerð undir því álagi þegar verið var að stöðva innflutning á matvælum til Íslands, olíu til Íslands og ýmsum öðrum nauðsynjum. Því veikara var minnisblaðið sem aðstæðurnar voru erfiðari. Og minnisblað er eitt. Samningar eru annað. Við ræðum, virðulegi forseti, um samning sem er óbrúklegur. Hann ögrar sjálfstæði Íslands. Hann ögrar eðlilegu lífi á Íslandi inn í framtíðina og þess vegna verður að sporna við fótum. Árið 1262 töpuðu Íslendingar sjálfstæði sínu þegar þeir gengust undir skattáþján erlendra konunga. Það tók okkur Íslendinga tæp 700 ár að vinna aftur til sjálfstæðis. Síðan eru aðeins liðin 65 ár og það ótrúlega er, virðulegi forseti, að það eru menn, það eru þingmenn á hv. Alþingi sem eru að tapa buxunum í þessari baráttu, tapa strengnum, tapa áttum, tapa metnaði, tapa vakt og vörn fyrir íslenskt sjálfstæði, fyrir íslenskt fólk. Íslendingar ætla aldrei að verða kotþorp í Evrópu. Til þess hefur ekki verið barist í 1000 ár og gott betur. Margir Íslendingar munu heldur vilja standa á jöklinum einir eftir heldur en lúta þeim lögum, þeim samningum sem hér er verið að ræða, að ég tali ekki um inngöngu í Evrópubandalagið. En allt virðist þetta, virðulegi forseti, því miður fléttast hryllilega saman. Það lyktar af sumu. Það lyktar af gróandanum á vorin og hann er góður. En það lyktar af undirlægjuhætti í þessum samningum, undirlægjuhætti sem Íslendingar eiga ekkert að láta bjóða sér og eiga ekki skilið. Íslendingar hafa ekki mikla vigt í Evrópu og hafa aldrei haft. En Íslendingar hafa haft sjálfstæða hugsun, þor og þrek, tekið áhættu enda byggt á veiðimannasamfélagi við erfiðar aðstæður, við öflun auðlinda í hafi, ræktun lands og á dugmiklu fólki. Það er rétt sem margir lærðustu menn landsins hafa sagt, til að mynda úr Háskóla Íslands, að það eru engin orð til um þá skuldbindingu sem reynt er að troða upp á Íslendinga í þessum samningum. Það eru engin orð til um það í Evrópubandalagsreglum að svo langt eigi að ganga.  Það lyktar af því að sá undirlægjuháttur sem hér er fjallað um sé eins konar farseðill Íslands inn í Evrópubandalagið. Það er dýr farseðill ef hann kostar sjálfstæði þjóðarinnar. Það er örugglega rétt sem hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að þetta mál er feikilega erfitt. En það samkomulag sem búið er að leggja á borðið gengur …  Brotalamirnar í reglum Evrópubandalagsins, í flæði banka um allt Evrópubandalagið eru náttúrlega slíkar að Íslendingar geta ekki borið ábyrgð á þeim. Það er engin tilviljun þegar upp er staðið frá hausti að Evrópubandalagið vilji breyta þessum reglum. En það á að hengja þann minnsta í snöruna svo þeir geti glaðst yfir því að það ruggast ekki báturinn hjá þeim. Um þetta verðum við að hugsa og við þessu verðum við að bregðast. Að hafa ekkert þak á greiðslum í þessum samningi gengur ekki. Óútfyllt ávísun öll á ábyrgð Íslands gengur ekki. Vextirnir eru of háir. Það er engin spurning og þegar talað er um að 75–95% af eignum Landsbankans eigi að borga Icesave-skuldirnar, af hverju buðu þá ekki þessir háu herrar, virðulegi forseti, að það yrði samið um einhverja ákveðna tölu, farin millileið sem var dýrkeyptari fyrir Ísland í áhættu heldur en Evrópuþjóðirnar, farin einhver 85% leið, samningaleið um ákveðna tölu. Nei, nei, það stóð bara ekkert til. Þeir halda áfram í hlutverki kengúrunnar. Við getum ekki samþykkt nauðgun á Íslandi. Það komu glaðbeittar stúlkur á þjóðhátíðina í Eyjum fyrir nokkrum árum, hressar og galvaskar með kaldhæðinn húmor eins og Íslendingum er lagið. Þær voru í bolum með prentaða áletrun: „Berjumst á móti nauðgunum. Segjum bara já.“ Auðvitað meintu þær ekki það sem þær settu á bolina. Við getum ekki sagt bara já við Evrópuþjóðirnar þegar þær eru að keyra yfir íslenska þjóð, íslenska framtíð, íslenskt sjálfstæði sem skiptir öllu máli, íslenskt fullveldi og íslenskt sjálfstæði. Það er engin spurning að þegar búið verður að fella þennan samning sem við erum nú að ræða þá munu menn auðvitað halda áfram viðræðum. Það eru engin fordæmi fyrir öðru í alþjóðlegum samskiptum. Það er algerlega út úr kortinu að hóta því að málið sé búið og dautt. Þetta er bara ekki svo einfalt mál eins og það er vaxið. Við þurfum harðskeytta og þjálfaða samningamenn, erlenda samningamenn. Það væri til að mynda hægt að nefna mörg nöfn harðskeyttra breskra sérfræðinga í alþjóðasamningum sem gætu tekið þetta hlutverk að sér fyrir okkur. Við sveitamennirnir brugðumst í þessum samningum. Við vorum of saklausir, allt hið mætasta fólk með góðan vilja en það vantaði harðsvíraða afstöðu, óprúttna afstöðu eins og kaupin ganga fyrir sig á eyrinni í alþjóðlegum samningum. Virðulegi forseti. Við erum að véla um fjöregg Íslands í þessari umræðu. Við erum að véla um það að íslensk æska, íslenskt fólk sem þarf að horfa til framtíðar með von og gleði hafi vilja til að rísa undir því. Það er ekkert sjálfsagt. Það hefur reyndar aldrei verið sjálfsagt að við héldum sjálfstæði okkar. En nú reynir á það í fyrsta skipti í sögu lýðveldisins. Við stöndum í hörðustu sjálfstæðisbaráttu í sögu íslenska lýðveldisins. Hún stendur núna yfir, tvíþætt, Icesave-samningarnir og Evrópubandalagið, ljónið sjálft. Valdbeiting Evrópubandalagsríkjanna gagnvart Íslandi er höfuðskömm. Hún er einstæð í hinum vestræna heimi. Það eru engin dæmi til um slíkan yfirgang. Gamla setningin, virðulegi forseti, „kære venner og brødre“ um Norðurlöndin er farin til fjandans. Hún er dauð og ómerk. Yfirlýsing í gær frá Norðurlöndunum ásamt Íslandi um að fallast á þann vilja Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Evrópubandalagsins að taka Ísland í gíslingu er meira en skömm. Hún er svo skítug að það er með ólíkindum. Við eigum ekkert að láta bjóða okkur þetta. Þá er nú betra að deyja standandi en liggjandi á hnjánum í þeirri stöðu og auðvitað spjörum við okkur í því. Öll Norðurlöndin brugðust okkur í þessari stöðu, með dýrum lánum, með drætti á hlutum, með hótunum þar sem þeir eru undirlægjur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Evrópubandalagsins, herranna í Evrópu sem hafa aldrei hugsað um neitt nema rassinn á sjálfum sér, aldrei neitt annað og stendur ekki annað til. 
            

Forseti hvetur hv. ræðumann til að gæta hófs í orðavali.

Virðulegi forseti. Ég hef lagt áherslu á það að gæta einstaklega mikils hófs í orðalagi mínu og vil ljúka máli mínu með því að segja að við Íslendingar eigum ekki að líða afskiptasemi 

Forseti hvetur hv. ræðumenn til þess að hafa slökkt á farsímum þegar þeir ganga til ræðustóls.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir margt af því sem kom fram í ræðu hv. þm. Árna Johnsens þar sem hann vék að sjálfstæði þjóðarinnar og þeirri trú sem við höfum öll, að íslenskt samfélag sé eitt það besta í heimi og að við viljum byggja það áfram. Mig langar líka að koma inn á frétt sem er nú á visir.is og var að mér skilst á Stöð 2 í kvöld. Hún lýsir í rauninni hvers konar hræðsla hefur gripið um sig hjá Samfylkingunni. Hér stendur, með leyfi forseta: „Líf ríkisstjórnarinnar ræðst af Icesave.“ Sérstakur hirðfréttaritari Samfylkingarinnar, Heimir Már Pétursson, skrifar svo: „Ríkisstjórnin er sprungin og stjórnarkreppa blasir við verði Icesave-frumvarpið fellt á Alþingi.“ Spunavélin er byrjuð, frú forseti. Nú á að setja þrýsting á Vinstri græna til að þeir samþykki þetta frumvarp svo stjórnin falli ekki. Það vill nú svo skemmtilega til að a.m.k. Framsóknarflokkurinn og ef ekki fleiri flokkar í stjórnarandstöðu hafa lýst því yfir að þeir hafi engan áhuga á að fella ríkisstjórnina út af þessu máli, það snýst ekki um það. Samfylkingin verður að eiga það við sjálfa sig ef hún vill slíta þessu stjórnarsamstarfi,  Svo skrifar þessi sérstaki hirðfréttaritari Samfylkingarinnar, Heimir Már Pétursson: „Áhrifamaður innan Vinstri grænna segir að ef þingmenn flokksins verði til þess að fella Icesave-samkomulagið sé ríkisstjórnin sprungin og spurning hvort flokkurinn sé búinn að vera pólitískt.“ Hugsið ykkur, og það er samfylkingarfréttamaður sem skrifar þetta og reynir að stilla samstarfsstjórnarflokknum upp við vegg með þessum hætti. Ég treysti því að virðulegir þingmenn og hv. þingmenn Vinstri grænna láti ekki fara svona með sig.

Virðulegi forseti. Hvort er betra að Ísland springi í loft upp eða ríkisstjórnin? Ríkisstjórnir koma og fara en Ísland á að vera og Ísland verður. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það. Það er alveg klárt, virðulegi forseti, að þó að þessi samningur verði felldur er ekki þar með sagt að ríkisstjórn Íslands sé fallin, það er bara ekki svo klárt eða í gadda slegið.  Það er erfitt fyrir okkur sem erum byltingarmenn að upplagi og höfum oft dáðst að Vinstri grænum fyrir þjóðerniskennd þeirra, sjálfstæði og metnað, hugsun til landsins, hugsun til fólksins - stundum er erfitt að greina hvort þeir elska meira landið eða fólkið. Þarna þarf að taka af skarið.  Við eigum ekki að rugla saman óskyldum málum eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, Norðurlöndin, öll nema Færeyingar, og Evrópulöndin öll sameinast um að keyra á okkur 

Frú forseti. Hv. þm. Árni Johnsen nefndi hér Færeyinga. Færeyingar lánuðu okkur peninga. Hverjir voru vextirnir á því láni, voru þeir ekki núll prósent? Svo leyfir ríkisstjórnin sér að halda því fram að 5,6% vextir á nauðungarláninu frá Bretum og Hollendingum séu eðlilegir vextir vegna þess að á markaði væri erfitt að fá hagstæðari vexti á þessa tegund láns á meðan Færeyingar lána okkur á 0% vöxtum. Hvað finnst þingmanninum um þann samanburð ríkisstjórnarinnar að telja einhverja markaðsvexti forsvaranlega á þessum nauðungarsamningum? Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, ég held að Evrópusambandsáhugi Samfylkingarinnar hafi mikið með afstöðu þeirra að gera í þessu máli. En það er rétt að geta þess að margir mjög harðir Evrópusinnar eru eindregnir andstæðingar Icesave-samkomulagsins vegna þess að þeir hafa reiknað dæmið til enda og sjá að það er ekkert betra fyrir okkur að ætla að reyna að komast inn í Evrópusambandið sem gjaldþrota þjóð. Það er ekkert betra að fara þar inn í þeirri stöðu að geta ekki í rauninni verið virkir þátttakendur þar, að geta ekki einu sinni tekið upp evruna, eins og virðast vera helstu rök flestra sem tala fyrir því að það liggi á Evrópusambandsaðild. Mjög margir hafa því áttað sig á því, meðal annarra talsmaður sammala.is, Eiríkur Bergmann Einarsson, einn helsti Evrópusambandsfræðingur þjóðarinnar, Herdís Þorgeirsdóttir. Mjög margir af þeim Íslendingum sem hvað fróðastir eru um Evrópusambandið hafa einmitt bent á hættuna við að samþykkja Icesave-samkomulagið þannig að bæði andstæðingar og fylgjendur Evrópusambandsins ættu að hafna þessu.

Virðulegi forseti. Þau atriði sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson leggur áherslu á eru öll kórrétt. Það er einmitt út frá þeim þáttum sem við verðum að vinna þetta mál áfram. Það er alveg klárt, virðulegi forseti, að fjármálaráðherra er ekki öfundsverður í því hlutverki sem hann er. Hann nýtur mikillar reynslu af baráttu, sækinni baráttugleði. En það fer heldur ekki fram hjá manni þegar maður hefur unnið með hæstv. fjármálaráðherra áratugum saman að það er ekki glampi í augum hans, það er enginn glampi í augum hans. Hann er að vinna óþurftarverk og auðvitað skilur hann það. Hann hefur sagt það þó að hann reyni að standa í þeim sporum sem hann er. Hann hefur samúð mína. Það réttlætir ekki að sigla í strand. Það skiptir öllu máli þegar um er að ræða að skútan er í brimgarði og komin út að láta hana ekki hrekjast upp í klettana. Það er hluti af því að rækta þjóðernisþáttinn, metnaðinn fyrir hönd Íslands en að vera ekki núll og nix í Evrópu. Hvað Evrópusambandið varðar, af því að það hefur komist til tals í þessari umræðu og þessi atriði eru samtvinnuð, vill það kokgleypa íslenskt sjálfstæði og þeir munu ekki einu sinni skyrpa beininu, þeir kokgleypa það ef þeir fá tækifæri til þess. Þeir munu láta beinið gossa líka og hafa engar áhyggjur af einhverjum smámunum eins og að slátra einni þjóð. Svo erum við að gagnrýna gamaldags þjóðir í Afríku sem sigla niður heilu þjóðirnar. Hvað er verið að gera hér á norðurhveli? Það er verið að 

Frú forseti. Í ljósi þess sem hv. þm. Árni Johnsen segir um Evrópusambandið þætti mér mjög fróðlegt að heyra hvað hv. þingmanni þótti um málflutning sendiherra Evrópusambandsins hér á þingi, hæstv. félagsmálaráðherra, fyrr í dag þar sem hæstv. félagsmálaráðherra hélt nánast eingöngu fram rökum Hollendinga og Breta, þeirra sem hafa verið að beita okkur svo miklu ofbeldi hér í dag. Meira að segja gekk hæstv. sendiherra Evrópusambandsins, sem ég tel reyndar að ætti að vera á launum hjá Evrópusambandinu mun frekar en íslenska ríkinu, svo langt að segja að rök okkar Íslendinga í málinu væru afskaplega veik lagaleg rök. Hann gerði lítið úr þeim fræðimönnum, íslenskum og erlendum, sem hafa haldið þeim fram á meðan hann lofaði í hástert einhvern starfsmann Evrópusambandsins í Brussel sem hafði hallmælt þessum rökum og haft eitthvað annað fram að færa. Hvað finnst hv. þingmanni um svona málflutning á Alþingi Íslendinga? Er þetta eitthvað sem við eigum bara að sætta okkur við, að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands komi fram með þessum hætti, tali máli þeirra sem hafa verið að kúga okkur Íslendinga og geri lítið úr stöðu íslensku þjóðarinnar og Íslendingum?

Virðulegi forseti. Yfirlýsingar nokkurra íslenskra hæstv. ráðherra í þessum efnum eru með ólíkindum af því að þeir eru ekki málsvarar Íslands þar eins og hv. þingmaður vék að í andsvari sínu. Þeir eru ekki málsvarar Íslendinga, þeir eru málsvarar hagsmuna sem eru sprottnir frá stórveldunum Frakklandi, Hollandi, Bretlandi, Þýskalandi og fleiri Evrópuríkjum sem hafa alla tíð fyrst og fremst hugsað um sjálfa sig. Að mörgu leyti mundi ég treysta Rússum betur í samningum en þessum þjóðum. Maður veit þó hvar maður hefur þá en það er ekki í þessum efnum. Það er skelfilegt og til skammar fyrir Íslendinga að þurfa að hlusta á annars ágæta hæstv. ráðherra falla svona á hnén og lúta í mold. Íslendingar eru vanastir því að vera huggulegir diplómatar - kurteisir og huggulegir, eins og Danirnir orða það - penir. Það á bara ekki við þegar það snýr að sjálfstæði Íslands. Það eru mörg mál á alþjóðavettvangi sem eru meira og minna tengd við hégóma og sýndarmennsku. Þetta er dauðans alvörumál sem skiptir öllu máli fyrir íslenska þjóð. Það er munurinn. Menn geta farið í partý og úr partýi og svo er það búið. Það skilur svo sem ekkert eftir en þetta er ekki partý, þetta er sláturhús og þar þurfum við að stoppa.

Frú forseti. Ég vil beina því til hæstv. forseta - í ljósi þess að annar stjórnarflokkurinn, Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur ágæta viðveru í þessum sal - að hún hlutist til um að fulltrúar Samfylkingarinnar verði hér við þessa umræðu og boði a.m.k. formann fjárlaganefndar hingað eða hæstv. forsætisráðherra sem er oddviti þessarar ríkisstjórnar í máli sem er ein stærsta skuldbinding á hendur íslenskum almenningi í sögu lýðveldisins. - Að Samfylkingin skuli ekki sjá sóma sinn í því að vera viðstödd þessa umræðu í kvöld. Ég hvet þig, frú forseti, til þess að gera öllum þingmönnum Samfylkingarinnar grein fyrir því að hér fari fram umræða um mál sem ríkisstjórn undir þeirra forustu hefur lagt fram og það er lágmarksvirðing af hálfu Samfylkingarinnar að hún sé viðstödd þessa umræðu. Annað er skömm fyrir viðkomandi flokk.

Forseti treystir því að hv. þingmenn, þeir sem ekki eru hér í sal, séu að fylgjast með þessari umræðu og þar með hvatningu hv. þingmanns.

Frú forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar. Slæleg viðvera þingmanna Samfylkingarinnar vekur furðu og þá sérstaklega hv. þingflokksformanns sem var viðskiptaráðherra í stjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar þegar þau ósköp dundu yfir sem við ræðum nú afleiðingu af. Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um ríkisábyrgð vegna Icesave-samninganna. Við ræðum um mál sem verður sjálfsagt íslenskri þjóð eitt það erfiðasta um langan tíma ef ekki um ókomna tíð. Það byggir á tilskipun frá EES sem leidd var í lög frá 1999, það byggir á því að árið 2002 voru tveir ríkisbankar einkavæddir og það byggir á því að íslenskar eftirlitsstofnanir sinntu ekki hlutverki sínu. Menn geta verið vitrir í dag og sagt að standa hefði átt að einkavæðingu bankanna með öðrum hætti. Menn hefðu átt að standa við dreifða eignaraðild en ekki svokallaða kjölfestufjárfesta. Menn gerðu það ekki og sitja nú uppi með Icesave-samninginn vegna þess að í bönkunum voru áhættusæknir einstaklingar sem fóru langt fram úr sér og sínum. Þeir fóru langt fram úr íslenskri þjóð og drógu hana með í það fen sem við erum núna stödd í. Eftirlitsstofnanirnar brugðust líka. Fjármálaeftirlitið á að veita starfsleyfi og hefur almennt eftirlit með því að bankastofnanir uppfylli þau skilyrði sem eru fyrir rekstri. Seðlabankinn hefur vald til að setja reglur um lausafjárstöðu lánastofnana, bindiskyldu og reglur um umfangsmikla lántöku í erlendri mynt. Var það gert, frú forseti? Stóðu þessar stofnanir sig í því eftirlitshlutverki sem þeim bar, í því umhverfi sem hér ríkti frá 2003–2007/2008? Mér er til efs að svo hafi verið. En það voru ekki eingöngu eftirlitsstofnanir á Íslandi sem brugðust á þessum tímum: Eftirlitsstofnanir og eftirlitsverkið, regluverk Evrópusambandsins og Evrópu allrar brugðust. Alþingi Íslendinga situr nú með þessa samninga í fanginu vegna þess að reglugerðarverk Evrópu allrar brást. Stóru sterku þjóðirnar í Evrópu eða litlu þjóðirnar í Evrópu ætla að láta íslenska þjóð gjalda þess til fullnustu. Það er óásættanlegt. Það er ekki við íslenska samninganefnd eina og sér að sakast, heldur við hinar stóru þjóðir í Evrópu sem ætla að knésetja Ísland í þeim ólgusjó sem hér varð þegar bankarnir hrundu í október og menn í Evrópu allri óttuðust að fjármálakerfi þar riðaði til falls. Þeir knésettu íslenska ríkisstjórn til að gangast við tryggingarskuldbindingum sínum - vegna hvers? Jú, vegna þess að hinar stóru og sterku þjóðir í Evrópu óttuðust að vantrú skapaðist á það bankakerfi sem þar væri, áhlaup yrði gert á bankana með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Þess vegna þótti þessum ágætu þjóðum réttlætanlegt að knésetja íslenska þjóð. En það er ekki, verður ekki og mun aldrei verða fólgið réttlæti í því að íslensk þjóð þurfi að una þeim nauðungarsamningum sem nú blasa við vegna þess að Evrópuþjóðir voru ekki tilbúnar til að horfast í augu við þann vanda sem við blasti og axla ábyrgð á því sem þeim ber. Hér hefur verið rætt um hvort lagaleg rök séu fyrir ríkisábyrgð. Mér vitanlega hefur ekkert komið fram í þessu máli hvort t.d. erlend lögfræðiálit liggi fyrir um að ríkisábyrgð eigi að vera til staðar. Íslenskar lögfræðistofur hafa hins vegar gefið álit sem segja að engin slík lagaleg rök séu fyrir ríkisábyrgð. Það hefur líka heyrst að þekkt lögfræðistofa í Bretlandi hafi boðið að koma fram með sérfræðiálit sem styddi þá skoðun að lögfræðileg rök lægju ekki fyrir ríkisábyrgð. Ef eitthvað af þessu er rétt og satt veltir maður fyrir sér hver stóð og hver stendur í vegi fyrir að slíkt álit verði fengið? Við Íslendingar, við alþingismenn á Alþingi Íslendinga hljótum að krefjast þess að lagalegur réttur okkar sé staðfestur númer eitt, tvö og þrjú. Ber okkur skylda til að bera þá ábyrgð sem á okkur er sett? Ber þessari þjóð skylda til þess einni og sér? Frú forseti. Ég tel að svo sé ekki. Þegar breska fjármálaeftirlitið yfirtók Heritable Bank gerði það sjálfu sér líklega stóran og mikinn grikk vegna þess að í ljós kemur nú að bankinn mun líklegast endurgreiða með þeim allar þær kröfur sem að honum steðja. Við það hafa vaknað margar sértækar spurningar sérfræðinga í Bretlandi. Ef það reynist rétt, hvað ætlar íslensk ríkisstjórn þá að gera? Íslenska ríkið er eigandi Landsbankans í dag. Ætlar íslenska ríkið að stefna breska fjármálaeftirlitinu? Hvaða áhrif hefði það í Bretlandi ef slíkt kæmi upp á yfirborðið? Hvaða áhrif hefði það í Bretlandi ef í ljós kæmi að breska fjármálaráðuneytið skerti möguleika Breta sjálfra á því að eiga upp í kröfur með yfirtöku þessa ákveðna banka? Það væri fróðlegt að verða vitni að því sem þá kæmi í ljós. Tilskipun Evrópusambandsins kann að ná til innstæðusjóða þegar flest leikur í lyndi. Hún getur vart náð yfir það hamfaratímabil sem íslensk þjóð gengur nú í gegnum og stendur frammi fyrir. Ég verð að láta í ljós aðdáun mína á hæstv. fjármálaráðherra fyrir af hve mikilli festu og trúmennsku hann sinnir því starfi sem honum hefur verið falið í þessu verki þótt ég sé honum algerlega ósammála. Framganga hans í því verki er engu að síður honum til sóma en ég ítreka að ég er honum ekki sammála. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Veit hann til þess að í tilfelli Frakka hafi þeir við sambærilega löggjöf sérstaklega tekið fram að ríkisábyrgð væri ekki fyrir hendi undir kringumstæðum eins sem og Ísland stendur frammi fyrir í dag? Virðulegur forseti. Forustumenn ríkisstjórnarinnar ræða um samninginn sem hér liggur fyrir og kalla á forgangskröfu upp að 700 milljörðum, að við eigum forgangskröfu, en það er ekki rétt. Það eru margir aðrir aðilar sem eiga forgangskröfu og Icesave-reikningarnir og skuldbinding vegna þeirra ganga ekki fyrir. Hverjar eru eignir Landsbankans í Bretlandi? Hverjar verða eignir Landsbankans í Bretlandi þegar kemur að því að við þurfum að borga? Það veit enginn. Þetta er eins og hv. þingmenn hafa sagt: Við erum með óútfylltan tékka í erlendum gjaldeyri sem við höfum ekki undir nokkrum kringumstæðum möguleika á að greiða og við getum ekki samvisku okkar vegna lagt það á þjóðina, sem við alþingismenn tilheyrum, að hún axli þá ábyrgð. Ég ítreka hér að ég ætla ekki undir nokkrum kringumstæðum að afsaka ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar eða þann flokk sem ég sit fyrir á þingi fyrir það umhverfi sem hann skóp sem er orsök þess sem við stöndum nú frammi fyrir. Ég ætla ekki að axla ábyrgð á gjörðum þeirra manna sem fengu bankana í hendur og fóru með þá eins og þeir gerðu. En ég ber pólitíska ábyrgð á því sem átt hefur sér stað frá því að ég kom á þing 12. maí 2007. Ég hefði eins og margur annar þingmaður getað verið betur vakandi yfir því sem var að gerast og hvernig Alþingi sem ein af eftirlitsstofnunum hefði átt að bregðast við og skoða frekar lög sem voru í gildi og virðast ekki hafa dugað. Ég ber pólitíska ábyrgð á því og ég axla hana. En ég axla ekki ábyrgð á eigendum Kaupþings, Landsbankans og Glitnis og þeirri óreiðu og óráðsíu sem þar átti sér stað og ég frábið mér að sem þingmaður Sjálfstæðisflokksins skuli ég borin þeim sökum að bera ábyrgð á því. En á umhverfinu sem flokkur minn skóp tek ég fulla ábyrgð, ekki aðgerðum annarra. Ríkisstjórnin skuldbatt sig til á sínum tíma að ganga til viðræðna um Icesave. Við það hefur verið staðið en samningurinn sem fyrir liggur er óásættanlegur. Við munum ekki hafa nægan gjaldeyri til að greiða þá skuldbindingu sem fellur á ríkið vegna Icesave. Við gætum hugsanlega staðið við hana ef hún væri í íslenskum krónum en við munum ekki geta greitt þá skuldbindingu sem fellur á ríkið vegna Icesave í erlendum gjaldeyri. Við, hin íslenska þjóð, eigum ekki ein að axla þessa ábyrgð. Bretar og Hollendingar þurfa að axla sína ábyrgð. Það geta þær þjóðir gert þegar þær standa frammi fyrir því að Alþingi Íslendinga mun líklegast ekki samþykkja ríkisábyrgð á Icesave-reikningum. Þá geta þessar þjóðir staðið keikar, verið stórar í eiginlegri og óeiginlegri merkingu þess orðs og fallist á að endurgreiðslur okkar verði hlutfall af þjóðarframleiðslu. Við það getum við Íslendingar staðið. Við erum ekki að koma okkur undan því að axla ábyrgð en við ætlum ekki og við getum ekki staðið við þann samning sem hér liggur fyrir. Ég treysti því að fjárlaganefndarmenn fari þeim höndum um þennan samning að honum verði breytt í þá veru að við getum við unað. Samninga er alltaf hægt að taka upp vegna þess að ef sagt verður nei verður ekki pattstaða, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hv. þingmaður á sæti í forsætisnefnd Alþingis og að lokinni þessari umræðu er málið komið í þinglega meðferð. Það er þá komið úr höndum hæstv. fjármálaráðherra og munu 63 þingmenn ákvarða um lyktir þessa máls sem betur fer. Nú er ljóst að trúlega mun minni hluti nefndarinnar í fjárlaganefnd óska eftir því að við fáum álit sérfræðinga á sviði fjármála, sérfræðinga á sviði lögfræði á þessum gjörningi, hvort hún muni í störfum sínum innan forsætisnefndar reyna að leggja á það áherslu að Alþingi fái fjárhagslegt svigrúm til að leita til okkar færustu sérfræðinga til að meta þennan samning. Eins og ég sagði áðan, nú er málið komið til þingsins. Við höfum mjög litaða greinargerð frá hæstv. ríkisstjórn um þennan „glæsta“ samning og þann „glæsta“ árangur sem ríkisstjórnin náði. Nú er málið komið í hendur Alþingis Íslendinga og ég spyr hv. þingmann sem á sæti í forsætisnefndinni hvort hún muni beita sér sem einn nefndarmaður í forsætisnefnd fyrir því að forsætisnefnd leggi til fjármuni við fjárlaganefnd að við getum farið í mjög ítarlega vinnu við skoðun á þessum samningi. Hér er um stærstu skuldbindingar í lýðveldissögunni að ræða og okkur þingmönnum ber skylda til að fara ítarlega yfir samninginn. Því er sjálfsagt að nefndir þingsins, fjárlaganefnd í þessu tilviki, fái mjög mikið svigrúm til að skoða málið frá öllum hliðum. Því spyr ég hv. þingmann að þessu.

Frú forseti. Mín persónulega skoðun er sú að fjárlaganefndin verði að hafa alla þá kosti sem um getur til að fara yfir þennan samning. Ef það kallar á útgjöld af hálfu fjárlaganefndar sem leita þarf til forsætisnefndar eða einhverra annarra nefnda tel ég sjálfsagt, hv. þingmaður, að við því verði orðið. Þetta er mál af þeirri stærðargráðu að milljón til eða frá getur ekki staðið í vegi fyrir því að þingmenn geti óskað eftir að færustu sérfræðingar fari yfir og meti þennan samning innan fjárlaganefndar.

Frú forseti. Ég fagna þeirri skoðun sem hv. þingmaður hefur á þessu máli því að 1 milljón til eða frá skiptir ekki miklu máli þegar við setjum hlutina í það niðurlægjandi samhengi að við Íslendingar höfum skuldbundið okkur til að greiða 7 millj. evra vegna þess kostnaðar sem hlaust gagnvart Hollendingum við það að reka mál sitt. Það er litla Ísland sem mun borga 1,4 eða 1,5 milljarða kr. við útgjöld hollenska ríkisins vegna málarekstrarins gagnvart okkur. Niðurlægingin er algjör, frú forseti, og ég bendi enn og aftur á að þó að frú forseti sé meðlimur í Samfylkingunni getur hún ekki beitt sér í þessari umræðu og enn bólar ekkert á fulltrúum Samfylkingarinnar í þessa umræðu. 

Frú forseti. Það kom ýmislegt fróðlegt fram í ræðu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur. Til að mynda voru vangaveltur þingmannsins um Heritable-bankann og áhrifin af því sem þar er að koma í ljós mjög áhugaverð. Þess vegna er synd að hæstv. fjármálaráðherra skuli hafa ákveðið að hverfa frá því að svara því sem spurt var um, til að mynda varðandi beitingu hryðjuverkalaganna og hvers vegna ekki var tekið tillit til þess gríðarlega skaða sem Íslendingar urðu fyrir af þeirra völdum. Það hefði verið fróðlegt að heyra hæstv. fjármálaráðherra velta aðeins fyrir sér þeirri spurningu. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir nefndi dugnað hæstv. fjármálaráðherra. Ég hef því áhuga á að spyrja hv. þingmann hvort hún gæti ekki tekið undir það með mér, ekki hvað síst í framhaldi af þeim ótrúlega spuna sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson upplýsti okkur um áðan að hefði farið fram í fréttum í kvöld, að verði Icesave-samkomulaginu hafnað falli ríkisstjórnin þar með og boðað verði til kosninga og ég veit ekki hvað og hvað. Getur hv. þingmaður ekki tekið undir það með mér að falli Icesave-samkomulagið muni stjórnarandstaðan veita þessum duglega hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórninni stuðning í því sem í hönd fer? Að hún muni aðstoða þessa ríkisstjórn miklu frekar en hitt við að taka á þeirri stöðu sem þá verður upp komin, halda áfram viðræðum, kynna málstað Íslendinga o.s.frv., að áhyggjur og áróður eins og sá sem birtist í fréttum Stöðvar 2 í kvöld sé fullkomlega ástæðulaus?

Virðulegi forseti. Það er ekki mitt keppikefli að ríkisstjórnin falli á þessu máli. Það er mitt keppikefli, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, að ríkisstjórnin haldi velli en að Icesave-samningurinn verði felldur og annað komi í staðinn sem íslensk þjóð getur unað við. Lýðræðislegar kosningar 25. apríl fóru með þeim hætti að þessir tveir flokkar mynda ríkisstjórn og þeir gera það þar til þeir ákveða sjálfir að slíta. Við sem erum í stjórnarandstöðu höfum sagt og munum vonandi áfram segja að við erum tilbúin í því ástandi sem íslensk þjóð stendur frammi fyrir að veita henni brautargengi og styðja við þau mál sem teljast til heilla fyrir þjóðina. En við áskiljum okkur rétt til að hafa skoðanir á því sem okkur líkar miður. Í pólitík geta menn verið sammála um markmið en menn greinir á um leiðir. Mínar skoðanir fara sjaldnast saman við skoðanir Vinstri grænna en ég afsegi ekki á einu augabragði að þaðan geti ekkert gott komið þannig að ég geti stutt það. Ég hældi hæstv. fjármálaráðherra og hv. þingmaður talaði um dugnað. Ég held að ég kalli það frekar einurð í því starfi sem hann sinnir og hvernig hann stendur að baki því máli sem hann flytur. Hann er ekki í óskastöðu, ég er honum gersamlega ósammála en hann er einarður í því verkefni sem hann er að vinna.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir kom inn á lykilatriði í málflutningi sínum áðan, þ.e. hvort gert hafi verið ráð fyrir að tryggingarsjóðurinn og tryggingalöggjöfin gerðu ráð fyrir slíku hruni og varð. Ég held að það sé orðið býsna ljóst að þeir sem færastir eru í því að meta þessa hluti telja að svo hafi ekki verið. Það kemur heim og saman við það sem ég vitnaði í í málflutningi mínum fyrr í kvöld að í skýrslu sem mig minnir að hafi komið frá franska Seðlabankanum sé fyrirvari um að verði slíkt hrun sem hér varð gildi þetta ekki. Það er lykilatriði. Álit Elviru Méndez Pinedo, doktors í Evrópurétti sem ég vitnaði líka í og talaði á borgarafundi um daginn, er að löggjöf Evrópusambandsins mæli ekki fyrir um tilvik sem þessi um slíkt hrun. Það er því alveg ljóst að þarna er brotalöm í kerfinu og við gjöldum fyrir það, við eigum að gjalda fyrir lélega löggjöf hjá Evrópusambandinu. Ég vona hins vegar að við getum treyst því að mál þetta verði ekki keyrt í gegnum þingið af neinu offorsi. Því er mjög mikilvægt að við fáum að vita að þingið fái þann tíma og þá fjármuni, eins og fram kom í spurningu frá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, sem þarf til að mynda sér skoðun og rannsaka þetta mál því að það mun kosta fullt af peningum, það er alveg ljóst. Að endingu vil ég koma því á framfæri að það hlýtur að skipta máli í stóru myndinni ef það er rétt sem fram kom fyrr í kvöld að heildarskuldir 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessar athugasemdir. Ég held að það hljóti að hafa verið tilgangur þeirrar tilskipunar sem hér var innleidd 1999 og þess regluverks Evrópusambandsins að þess væri gætt á venjulegum tímum að það væri ekki hægt að beita henni með þessum þætti þegar um slíkar hamfarir er að ræða. Það er algerlega ljóst í mínum huga og þeirri umræðu sem á sér stað innan Evrópusambandsins og í Evrópu allri að menn eru einmitt að íhuga þessa tilskipun sem við innleiddum 1999, hvert og hvernig eigi að haga henni, hvort gistiríki eigi að bera ábyrgð eða heimaríki eða hvort þessi tryggingarsjóður innstæðu eigi að vera til staðar og þá hvernig. Það er þess vegna algerlega óásættanlegt að íslensk þjóð eigi að ganga til þessara samninga og samþykkja ýtrustu kröfur í þessa veru og axla þá ábyrgð ein. Í ljósi þess, frú forseti, skora ég enn og aftur á hv. fjárlaganefnd að fara vel yfir þessa samninga með tilliti til þess sem á sér stað í Evrópu varðandi þessa tryggingarsjóði til að það verði ekki ein þjóð sem fari út úr hruninu eins og blasir við okkar íslensku þjóð.

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir þessi orð hv. þingmanns og með leyfi forseta vil ég vitna í grein sem var í Morgunblaðinu 30. júní þar sem Jón Daníelsson skrifar: „En ábyrgðin er ekki einvörðungu okkar. Veruleg brotalöm var á eftirlitskerfi Evrópusambandsins og fjármálaeftirlit Bretlands og hollenski seðlabankinn sinntu eftirlitshlutverki sínu ekki sem skyldi. Virðast raunar hafa þagað gegn betri vitund. Bretar og Hollendingar hafa beitt gífurlegri hörku við að knýja fram fyllstu ábyrgð Íslendinga á Icesave-skuldbindingunum. Framan af nutu þeir til þess óskoraðs stuðnings annarra Evrópuríkja, sem stafaði af einkar vályndri stöðu evrópskra fjármálamarkaða sl. haust, en þær aðstæður hafa nú breyst.“ Þegar íslensku bankarnir hrundu í október var mikil óvissa um fjármálastöðugleika í Evrópu. Stórir bankar riðuðu til falls og annað var óhugsandi fyrir Evrópuþjóðir en að láta Íslendinga gangast við tryggingarskuldbindingum sínum, ella hefði almenn vantrú getað skapast á tryggingarleik evrópskra bankainnstæðna og bankaáhlaup siglt í kjölfarið. 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þá gagnrýni sem komið hefur fram á hv. þingmenn og hæstv. ráðherra Samfylkingarinnar. Það er alveg með ólíkindum hvað þeir sýna þinginu enn og aftur mikla vanvirðingu með fjarveru sinni úr þingsal og vil ég af því tilefni rifja upp ummæli hæstv. félagsmálaráðherra sem hann viðhafði í ræðustóli í dag. Honum dugði ekkert minna, þeim ágæta manni, en að hér væru mættir allir forustumenn stjórnmálaflokkanna. Við hin, aumir, óbreyttir þingmenn látum okkur duga að það mæti einhverjir hv. þingmenn Samfylkingarinnar til að taka þátt í þessari umræðu og gera grein fyrir afstöðu flokksins á þessum vettvangi. Það er alveg ljóst að við erum að fjalla um mál sem er til komið fyrst og fremst vegna meingallaðs regluverks Evrópusambandsins sem við innleiddum 1999 og kemur í ljós núna að það stenst ekki skoðun. Það getur ekki verið á ábyrgð einnar þjóðar að taka á sig slík áföll sem hér hafa orðið vegna slíkra galla. Hafa verið fluttar margar ágætar ræður og mörg rök fyrir því í dag að það kerfi sem innleitt var tekur ekki á því kerfishruni sem hér varð heldur var það ætlað til að taka á slæmri stöðu einstakra bankastofnana. Við ræðum síðan þann samning sem verið er að leggja fyrir þingið, niðurstöðu samningaviðræðna sem staðið hafa undanfarna mánuði. Það er kannski fyrst og fremst samningaferlið og allt samráðið sem vekur það vantraust sem umræðan endurspeglar hér í dag. Það hefur ekkert samráð verið, það hafa engar upplýsingar komið og er eðlilegt við slíkar aðstæður að margar spurningar vakni þegar svo mikið og mikilvægt málefni er til umræðu og skoðunar. Upplýsingar frá samninganefndinni komu alls ekki til okkar hv. alþingismanna í samningaferlinu og þegar við sjálfstæðismenn fengum kynningu á samningnum frá aðalmanni samninganefndarinnar, Svavari Gestssyni, var okkur sagt að hann hefði um það bil 20 mínútur til að funda með okkur. Og þegar hann var spurður tæknilegra spurninga varðandi þennan samning voru svörin þau að hann hefði ekki svör við þeim, það væru aðrir sem væru sérfræðingar á því sviði. Svo var þessum upplýsingum dreift í gær og í dag, nú fáum við upplýsingar um viðræðurnar, um allt sem fram hefur komið. Fram undan hlýtur þá að vera miklu tímafrekari skoðun þingsins. Það veit ekki á gott þegar við ræðum þennan samning og heyrum síðan málflutning sérstaklega hæstv. ráðherra Samfylkingarinnar sem talar eins og hæstv. félagsmálaráðherra gerði í dag, að það skín í gegn svo ríkur vilji til að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið að það yfirtekur allt annað í þessu ferli. Það skín svo í gegn að ástæðan og viljinn til að ganga að þessum samningi eigi rætur sínar að rekja í áhuga þess flokks og kannski sérstaklega þess hæstv. ráðherra á að komast í aðildarviðræður og undir sæng Evrópusambandsins. Ég trúi því ekki þegar upp verður staðið að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar Vinstri grænna muni beygja svo frá í stefnu sinni í þeim málum að þeir láti teyma sig alla leið eins og virðist vera að gerast í þessum viðræðum. Vitnað er til minnisblaðs, Memorandum of Understanding, sem hafi verið þungt í skauti í þessum samningaviðræðum. Það er síðan ítrekað hrakið og bent á fullyrðingar og yfirlýsingar þar að lútandi sem hrekja hreinlega þá staðreynd og það kemur alveg klárlega fram í ákveðinni yfirlýsingu í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar frá því seint á síðasta ári. Komið hefur fram að þá væri nær að reyna að fara dómstólaleiðina, fara þá leið sem eðlileg er þegar svo djúpstæður ágreiningur er á milli samningsaðila að fá dómstóla til að fjalla um hver raunveruleg staða okkar er, fá fullvissu um stöðu okkar í slíkum viðræðum. Það er mjög sérstakt þegar viðbrögð samningaþjóða okkar eru á þann veg að slík leið komi ekki til greina. Það gefur því auðvitað byr undir báða vængi, virðulegi forseti, að það sé óhreint mjöl í pokahorninu, að þar sé eitthvað sem menn vilji ekki draga upp og einnig hræðslan við kerfiskarlana, að þetta muni leiða til enn frekari vandræða í bankastarfsemi Evrópu og jafnvel víða um heim og þess vegna séum við ein látin bera ábyrgð. Niðurstaða samningsins er eins og við hefðum algerlega tapað öllum málflutningi gagnvart dómstólum og þurfum ein að bera ábyrgðina. Við hefðum ekki getað fengið verri niðurstöðu úr dómstólaleiðinni. Áhættan er öll okkar.  Það verður hneisa fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn ef það kæmi í ljós að þessar Evrópusambandsþjóðir gætu beitt þeim þrýstingi innan stjórnar hans að það drægi eitthvað úr aðstoð við okkur í þessum hremmingum. Ég hef enga trú á að það verði. Við verðum að fá á borðið samning sem þjóðin getur staðið við. Það er mikill munur á okkur og t.d. Bretum í þessu sambandi í þeim hremmingum sem við förum í gegnum. Þeir geta gert upp skuldir sínar í sínum gjaldmiðlum. Þeir geta sett prentvélarnar í gang í sínu heimalandi og prentað sinn gjaldmiðil með þeim einu afleiðingum að það verður tímabundin verðbólga á þeim bæ. Hjá okkur er seðlaprentun framleiðsla. Hjá okkur er seðlaprentunin fólgin í því að við veiðum meiri fisk, að við veiðum meiri hval, að við stundum meiri stóriðju og ferðaþjónustu, með öðrum orðum að við nýtum náttúruauðlindir okkar. Þar komum við að merg málsins í þessu sem setur okkur í mikinn vanda þegar kemur að hæstv. ríkisstjórn. Hæstv. viðskiptaráðherra sagði í dag að það væru auðlindir okkar sem mundu vinna okkur út úr þessum vandamálum. Hann tekur þar undir með sérfræðingum OECD frá því í síðustu viku þegar þeir sögðu að það væri stóriðja sem mundi hjálpa þessu landi á lappirnar aftur. Það væri bjart yfir þessu landi vegna þess hversu ríkt það væri af náttúruauðlindum. En sérfræðingum OECD og hæstv. viðskiptaráðherra er greinilega ekki kunnugt um þá stefnu sem núverandi ríkisstjórn rekur í þeim málum eða það stefnuleysi. Við horfum fram á glötuð tækifæri á þessum vettvangi. Hæstv. fjármálaráðherra reyndi í umræðu fyrr í vikunni að gera lítið úr málflutningi mínum á þessum vettvangi og fór að tala um álverssinnana eins og andstæðingar öflugs iðnaðar grípa gjarnan til þegar stóriðju ber á góma. En við horfum fram á glötuð tækifæri sem eru á miklu fleiri sviðum en í álversiðnaði, eins ágætur og hann er og það hefur verið rakið áður. Við horfum fram á að þessi ríkisstjórn hefur hreinlega þá stefnu að gera öllum þessum atvinnurekstri erfiðara undir fæti. Hún ætlar að gefa eftir þann árangur sem við náðum í Kyoto-viðræðunum varðandi loftslagsmál, hún ætlar að boða aukið auðlindagjald á þau fyrirtæki sem nýta náttúruauðlindir í landinu upp á milljarða á ári. Hvaða skilaboð eru fólgin í því til þeirra fyrirtækja sem okkur er nú lífsnauðsyn að horfi til þessa lands. Við ættum að gera öflugan hóp sölumanna út af örkinni til að laða þau til okkar með skattaívilnunum og boðum um náttúruvæna orku til þeirrar starfsemi. Hæstv. ráðherra sagði í dag að ef við fengjum marga mánuði eins og júní værum við á réttri leið. Það er alveg rétt. En hvernig ætlum við að ná þessum mörgu mánuðum eins og júní nema með því að auka útflutningsverðmæti þjóðarinnar? Hvernig í ósköpunum? Með rekstri lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Þau spretta af þeim stærri og þjónustu við þau.

Þetta er rugl.

Nei, þetta er ekki rugl, hæstv. ráðherra. Þetta er grundvallaratriði og það eru allir sérfræðingar í kringum þig sammála um að það er á þeim grunni sem þessi þjóð getur byggt sig upp aftur. Við getum ekki miðað við júní eins og hann er í dag þegar nánast enginn innflutningur nema bráðnauðsynlegur er til landsins. Við getum ekki búið við það. Samt er jöfnuðurinn ekki hagstæðari en raun ber vitni.  Sá hræðsluáróður sem talað var um og stundaður var í fjölmiðlunum í kvöld er ekki sá áróður sem þessi þjóð þarf á að halda núna. Hún þarf á miklu uppbyggilegri umræðu að halda. Ég vil taka undir með hæstv. heilbrigðisráðherra þegar hann talaði í dag, til að byrja með varðandi ræðu hans þar sem hann sagðist vilja skoða hvort við sjálfstæðismenn værum mögulega að nota þessa umræðu og þetta mál til að fella ríkisstjórnina. Nei, virðulegi forseti. Sjálfstæðismenn hafa það ekki að markmiði að fella ríkisstjórnina í þessu máli. Sjálfstæðismenn hafa það ekki að markmiði að nota sömu meðul og hæstv. ríkisstjórn notaði til að komast til valda, nefnilega að selja þjóðinni eitthvert lýðskrum sem hún hefur alls ekki ætlað sér að standa við og getur ekki staðið við. Við ætlum ekki að gera það en við erum tilbúin til samvinnu. Við erum tilbúin til að taka nú til hendinni, vinna út frá þessum drögum, en það er alveg ljóst að hæstv. fjármálaráðherra verður að gera samningsaðilum grein fyrir því að þingið þarf langan tíma til að setja sig inn í þetta mál. Það verður ekki afgreitt á örfáum dögum eða vikum. Við þurfum langan tíma og við þurfum að fara fram á endurupptöku þeirra viðræðna sem átt hafa sér stað til að ná ásættanlegri niðurstöðu í þær viðræður og fyrir þessa þjóð.

Frú forseti. Það hefði verið ágætt að geta átt andsvar við einhvern samfylkingarmann á þessu kvöldi en það er því miður ekki hægt vegna þess að sá stóri flokkur hefur ekki haft fyrir því að mæta í umræðuna upp úr kvöldmat. 
             Hæstv. forsætisráðherra sagði að í þessu máli væri hún að moka framsóknarflórinn. Hæstv. forsætisráðherra, þáverandi hæstv. félagsmálaráðherra, hafði verið í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum í tvö ár. Staðreyndin er sú að á þessum tveimur árum, þ.e. frá miðju ári 2007, áttfaldaðist heildarupphæð Icesave í Bretlandi plús að í maí árið 2008, á meðan íslenska fjármálaeftirlitið og breska fjármálaeftirlitið voru að tala um hversu óhugnanlega Icesave-reikningarnir stækkuðu í Bretlandi, fékk Landsbankinn heimild til þess að fara í útrás til Hollands. Gríðarlegar upphæðir söfnuðust þar á meðan ráðherrar í þeirri ríkisstjórn voru að ræða sín á milli, og þar á meðal hæstv. núverandi forsætisráðherra, um hvað þetta væri allt saman ógnvænlegt. Þá velti ég því fyrir mér: Hver ber ábyrgð á þessari hækkun? Hefði Fjármálaeftirlitið átt að sinna þessu eftirliti betur? Hver fór með þann málaflokk? Mér hefur fundist í umræðunni hér að Samfylkingin beri í raun og veru enga ábyrgð á stöðu mála og það sé verið að hreinsa upp eftir langa valdatíð Sjálfstæðisflokksins. Það hefur ekki mátt minnast á ábyrgð Samfylkingarinnar í þessari umræðu enda er Samfylkingin ekki í salnum. Hún er ekki til andsvara enda hefur hún að eigin sögn ekki komið neitt nálægt hlutunum. 
             Nú væri því ágætt að fá það fram hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni hvort hann telji að Samfylkingin, þ.e. stjórnmálaflokkurinn, beri einhverja ábyrgð í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þær ábendingar sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson kemur fram með. Það er alveg ömurlegt að fylgjast með flótta samfylkingarmanna undan þessu máli og undan ábyrgð sinni í því. Við sjálfstæðismenn höfum sagt að við öxlum okkar ábyrgð. Það bera margir ábyrgð í þessu ferli og það er alls ekki við einhvern einn flokk að sakast, það er alls ekki við einhverja einstaka að sakast. Það eru margir hér sem hefðu viljað gera hlutina betur og við hefðum viljað sjá fara öðruvísi. Grundvöllurinn er meingallað regluverk en vinnubrögð Samfylkingarinnar munu dæma sig sjálf. Ég held að þjóðin sjái orðið vel í gegnum hvaða vinnubrögð eru stunduð. Sinnuleysi þeirra og virðingarleysi hæstv. ráðherra Samfylkingarinnar, hv. þingmanna þeirra, kemur berlega í ljós við þessa umræðu þegar enginn þeirra er á svæðinu og þeir sem talað hafa í dag hafa verið í Evrópusambandshjali. Það læðist að mér mjög sterkur grunur um að Samfylkingin hafi það eitt að markmiði í þessu að ná einhvers konar samningum, að Samfylkingunni sé almennt alveg sama um hvernig þessi samningur er vegna þess að hún og þingmenn hennar hafi það eitt að markmiði í þessu að greiða fyrir aðild okkar og aðildarviðræðum okkar við Evrópusambandið. Það sé það eitt sem hangir á spýtunni hjá þeim. Það er ekki hægt að lesa neitt annað í þau skilaboð sem þeir hafa sent frá sér við þessa umræðu.

Frú forseti. Ég vil lýsa yfir verulegum áhyggjum af því viðveruleysi stjórnmálaflokksins Samfylkingarinnar. Ég trúi ekki öðru en að hér hljóti að fara að birtast einhver kunnugleg andlit úr þeim flokki til þess að mæta til þessarar umræðu. Það var alveg sama hversu oft ég innti hæstv. forsætisráðherra í dag eftir svörum varðandi 3.600 millj. kr. niðurskurð hjá eldri borgurum og öryrkjum, sem var eitt fyrsta verkefni þessarar stjórnar, 1.300 millj. kr. niðurskurður til nema við Háskóla Íslands. - Bíddu, voru þetta ekki hóparnir sem Samfylkingin ætlaði að standa vörð um í aðdraganda síðustu kosninga? Hvað breyttist á örfáum vikum? Ég verð að segja það, frú forseti, að ég hef áhyggjur af því að það er enginn baráttuandi sem einkennir forustu þessarar ríkisstjórnar. Hvar er sá eldmóður, hvar er sá baráttuandi sem ætti að einkenna forustumenn ríkisstjórnarinnar á tímum sem þessum? Og horfi ég nú hér á hæstv. fjármálaráðherra sem ég veit að á eftir að halda eina snjalla ræðu hér í lokin til þess að reyna að verja þann ósóma sem við höfum verið að ræða hér. Ég hef áhyggjur af því. Við þurfum núna á stjórnmálamönnum að halda sem þora í umræðuna. Hæstv. forsætisráðherra hefur ekki kvatt sér hljóðs í þessari umræðu þegar verið er að leggja einar stærstu byrðar á hendur íslenskri þjóð sem nokkurn tímann hafa verið lagðar. Hvar er nú leiðtogi ríkisstjórnarinnar? Hvar er sú sem ætlaði að láta verkin tala? 

Hæstv. forseti. Rétt áðan áttu sér stað athyglisverð orðaskipti milli hv. þm. Jóns Gunnarssonar og Birkis Jóns Jónssonar sem vörðuðu fjarvist þingmanna Samfylkingarinnar frá þessari umræðu. Það er rétt að geta þess að hæstv. núverandi forseti er úr Samfylkingunni en er hér í hlutverki forseta og getur því ekki verið til svara fyrir sinn flokk. Ég er að velta fyrir mér hvort hæstv. forseti getur upplýst um hvort almennt hafi verið einhver misbrestur á því að þingmönnum og ráðherrum Samfylkingarinnar væri kunnugt um að þessi umræða færi fram í kvöld, að hér yrði rætt fram eftir kvöldi um þetta risastóra mál sem jafnvel er fullyrt í fjölmiðlum að geti haft áhrif á stöðu ríkisstjórnarinnar. Getur verið að skilaboðum hafi ekki verið komið með nægilega skýrum hætti til ráðherra og þingmanna Samfylkingarinnar um að þessi umræða fari nú fram?

Frú forseti. Mig langar að spyrja hæstv. forseta út í fundarstjórn, hvort skilaboðum hafi verið komið til þingmanna og hæstv. ráðherra Samfylkingarinnar. Mér er nær að halda að það sé einhver árshátíð hjá Samfylkingunni í kvöld og þá votta ég hæstv. forseta samúð mína fyrir að geta ekki verið með félögum sínum því að hingað hefur enginn komið í allt kvöld, eða er eitthvert ógnarástand innan Samfylkingarinnar? Hvernig stendur á því að enginn þingmaður Samfylkingarinnar eða hæstv. ráðherra er viðstaddur þessa umræðu sem við í stjórnarandstöðunni höfum reynt að ná samningum við stjórnarliða um að ljúka fyrir tiltekinn tíma? Þá skyldi maður ætla að Samfylkingin ætti að sýna okkur þá virðingu að vera í það minnsta viðstödd þessa umræðu. Ég spyr því hæstv. forseta hvort einhverjir á skrifstofu þingsins hafi lyft tóli og reynt að ná símasambandi við einhverja af þingmönnum eða hæstv. ráðherrum Samfylkingarinnar.

Frú forseti. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem talað hafa hér á undan mér. Það skýtur skökku við að Samfylkingin skuli ekki taka þátt í þessum umræðum og raunar hefur það verið þannig alveg frá upphafi, frá því að þessir samningar voru kynntir hefur samfylkingarfólk látið lítið fyrir sér fara. Maður sér þau stöku sinnum gægjast fyrir horn þegar verið er að ræða Icesave en þátttaka í umræðu og röksemdafærsla, ég tala ekki um útskýringar á því sem gekk á í fyrstu stjórninni sem Samfylkingin átti sæti í - það hefur farið lítið fyrir því. Ég tel því rétt að þessum fundi verði frestað a.m.k. þar til hæstv. forsætisráðherra getur verið með í umræðunni því að eins og ég nefndi hér fyrr í dag held ég að hæstv. forsætisráðherra veiti ekkert af því að hlusta á þessa umræðu. Það er mjög ósanngjarnt gagnvart Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að Samfylkingin skuli skilja þann flokk einan eftir með þetta mál.

Forseti vill upplýsa hv. þingmenn um það að í umræðu á Alþingi Íslendinga í dag hafa fulltrúar allra flokka tekið til máls. Á fundi forseta með formönnum þingflokka fyrr í dag var gert samkomulag um fyrirkomulag umræðna, að umræða færi hér fram til klukkan tíu í kvöld og héldi síðan áfram í fyrramálið.

Frú forseti. Á Alþingi starfa menn sem einstakir þingmenn en ekki sem flokkar. Hver þingmaður hlýðir bara sinni sannfæringu, frú forseti, ég ætla bara að benda á það. Mér virtist af ummælum hæstv. forseta að það sé nóg að einn maður tali fyrir sannfæringu fjölda hv. þingmanna. Það er bara ekki nóg. Það er ekki nóg að hv. samfylkingarþingmenn geti skýlt sér á bak við einn fulltrúa Evrópusambandsins á hinu háa Alþingi. Þeir hljóta að hafa sína sannfæringu og meiningu hver um sig, sjálfstæðan vilja og sjálfstæðan heila til að hugsa með. Ég ætla að biðja hæstv. forseta að endurskoða þá afstöðu sína að það sé nóg að einstakir flokkar og fulltrúar þeirra tali hérna og síðan þurfi engin umræða að eiga sér stað. Er þá ekki bara best að senda allt þingið heim og láta 

Frú forseti. Hér hafa verið ýmsar kenningar um hvað hafi orðið um Samfylkinguna, það hafa ekki fengist svör við því enn þá. Ég velti því fyrir mér hvort þingflokkur Samfylkingarinnar sé e.t.v. upptekinn við það sem þykir yfirleitt einkenna þann flokk, í spunaverinu ýmist að blogga eða að leka einhverju í fréttamenn sína eins og ótrúleg frétt Stöðvar 2 í kvöld bar vitni um. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Áhrifamaður innan Vinstri grænna segir að ef þingmenn flokksins verði til þess að fella Icesave-samkomulagið sé ríkisstjórnin sprungin og spurning hvort flokkurinn sé búinn að vera pólitískt.“ Hvers lags endemis vitleysa er þetta, hæstv. forseti? Ég mundi miklu frekar telja að flokkurinn væri búinn að vera pólitískt ef hann staðfesti Icesave-samkomulagið þannig að sá spuni sem Samfylkingin virðist einbeita sér að í kvöld og þá væntanlega líka næstu daga er algjörlega ólíðandi. Ég held að þeir ættu frekar að láta sjá sig hér í þingsal og ræða málið.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að undir liðnum Um fundarstjórn er ætlast til þess að menn ræði fundarstjórn forseta en ekki allt önnur atriði sem eru efnislega óskyld því.

Frú forseti. Ég var alveg kominn að því að kveðja mér hljóðs undir fundarstjórn forseta til þess að komast hér að og halda síðan ræðuna því að ég skil ekki hvað framsóknarmennirnir sakna Samfylkingarinnar mikið. En þangað leitar klárinn sem hann er kvaldastur. Ég verð að segja það alveg eins og er. Að öllu gamni slepptu þá tek ég heils hugar undir það að það er alveg með ólíkindum að þingmenn hennar skuli ekki vera viðstaddir hér og hæstv. ráðherrar þessa umræðu. Frú forseti. Ég sagði í jómfrúrræðu minni þegar þingið var sett í vor að nú værum við í öldudal og við erum það svo sannarlega. Ég tel mjög mikilvægt að við allir alþingismenn Íslendinga og íslenska þjóðin í heild sinni standi saman. Það þarf svo sem ekki að rekja þessa sögu sem varð þess valdandi að við erum jafnilla stödd sem nú. Eins og hefur komið hér fram bæði hjá hæstv. fjármálaráðherra og hv. þm. Pétri Blöndal þá er skaðinn skeður. Hann er skeður vegna þess að misvitrir útrásarvíkingar fengu að leika lausum hala. Í þessum sporum stöndum við í dag og erum að reyna að þrífa upp eftir þá. Það eru staðreyndir málsins. Við getum hins vegar deilt lengi um það og munum gera það eflaust hvernig við hefðum átt að gera hlutina öðruvísi. Eins og komið hefur fram þá er alltaf gott að vera vitur eftir á og ætla ég engum manni það að hafa ekki gripið til úrræða eða ykkur hér á hinu hv. Alþingi að haft grun um í hvert stefndi en grípa ekki inn í þá atburðarás. Frú forseti. Allir stjórnmálaflokkar bera hér ábyrgð á þessu ástandi, mismikið reyndar, en allir gera það. Hins vegar hefur margoft komið fram hjá þingmönnum að ákveðinn stjórnmálaflokkur virðist vera hlaupinn hér á brott eða alla vega fer mjög lítið fyrir og vill nú ekki kannast við sinn hlut í þessu bankahruni. Því vil ég segja, frú forseti, að hæstv. viðskiptaráðherra gaf ekki hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni, fyrrverandi bankamálaráðherra, háa einkunn í ræðu sinni hér í dag og langar mig því að lesa upp úr grein sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson skrifaði aðeins tveimur mánuðum áður en bankarnir hrundu. Þá skrifar hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson um útrás og árangur bankanna. Ég vek athygli á því að þetta er einungis tveimur mánuðum áður en bankarnir hrundu til grunna, með leyfi forseta: „Þegar KB banki opnaði útibú í Lúxemborg fyrir nokkrum árum óraði líklega engan fyrir því hve vel íslensku fjármálafyrirtækjunum ætti eftir að ganga við að hasla sér völl á erlendri grundu. Ævintýralega vel er kannski rétta orðið yfir það. Kjarkur, þor og góð þekking íslensku útrásarmannanna skilaði meiri árangri hraðar við fjárfestingar erlendis en hægt var að sjá fyrir og víkingurinn hefur vakið athygli á alþjóðavísu. Ekki síst þegar lagt er saman við aðra útrás Íslendinga erlendis í verslun, iðnaði og þjónustu ýmiss konar. Auðvitað skortir ekki úrtölur eða þá sem telja sig knúna til að tala útrás og fjárfestingarævintýri Íslendinga erlendis niður. Þannig eru nú hlutirnir einu sinni og því er það mikilvægt nú þegar hægir tímabundið á útrásinni vegna þrenginga á erlendum mörkuðum að halda frábærum árangri þessara flaggskipa atvinnulífsins okkar ríkulega til haga.“ Ég ætla að lesa þetta aftur, frú forseti: „að halda frábærum árangri þessara flaggskipa atvinnulífsins okkar ríkulega til haga. Þetta eru okkar voldugustu fyrirtæki og nokkrar af helstu undirstöðum efnahagskerfis okkar til lengri tíma. Athygli vekur þó að háværasta gagnrýnin kemur frá samkeppnisaðilum bankanna á erlendum vettvangi. Löngum hafa sérfræðingar Danske bank haft horni síðu íslensku bankanna en fyrir skemmstu bættust finnskir bankamenn í „grátkórinn“. Aðstoðarmaður Nordea í Finnlandi, Markku Pohojla, gefur til dæmis opinberlega í skyn að íslensku bankarnir munu fljótlega lenda í miklum vandræðum. Hann gengur jafnvel svo langt að gera því skóna að íslensku bankarnir verði ekki til staðar eftir nokkra mánuði. Þessi stóru orð finnska bankamannsins byggja ekki á neinni greiningu á íslensku bönkunum.“ Áfram held ég, með leyfi forseta: „Ásakanir þessar eru alvarlegar þar sem þær beinast einnig að íslenskum eftirlitsaðilum, sérstaklega Fjármálaeftirlitinu en einnig að hluta Seðlabankanum. Ítarleg greining þessara tveggja lykilstofnana gefa ekkert annað til kynna en að íslenska bankakerfið sé mjög stöndugt. Í ofanálag eru innlán Finna í íslenskum bönkum tryggð með innstæðutryggingum. Að því leyti til sem finnskar reglur þar að lútandi veita betri réttindi en íslenskar mundu bankar bæta tjón sparifjáreigenda ef svo ólíklega vildi til að einhverjir bankar kæmust í lausafjárskort. Því er rétt að halda því til haga sem rétt er þegar reynt er að kasta rýrð á fjármálastofnanir okkar þegar kreppir að.“ Frú forseti. Er það kannski vegna þessa sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson er ekki hér og hefur ekki tekið þátt í umræðunni því að hann býr yfir mikilli vitneskju um þetta sem fyrrverandi bankamálaráðherra þjóðarinnar? Frú forseti. Mig langar til að fara aðeins yfir hvernig þetta mál bar að hér í þinginu, hvernig málið var kynnt fyrir þingmönnum. Það var gert með þeim hætti að það var boðaður fundur hér á föstudegi með hálftíma fyrirvara þar sem formaður samninganefndarinnar, Svavar Gestsson, mætti og fór yfir stöðu mála með þingflokkunum. Hann stoppaði í þingflokki Sjálfstæðisflokksins í um það bil 20 mínútur og það sjá allir að ekki gat átt sér stað nein umræða þar af neinu viti. Ég velti því fyrir mér hvort sú kynning hafi verið eins hjá öllum þingflokkunum líka hjá stjórnarflokkunum. Mér býður svo í grun að það hafi verið með þeim hætti. Því velti ég fyrir mér þegar hæstv. forsætisráðherra segir hér fullum fetum, margoft í fjölmiðlum, að hún sé að sjálfsögðu ekki með neitt plan B ef þessi samningur yrði hugsanlega ekki samþykktur hér á hinu háa Alþingi. Hún er ekki með neitt plan B. Hversu skynsamlegt er það yfir höfuð að vera ekki með það, því að það er líka skítastaða ef hann verður felldur? Þá velti ég því fyrir mér, þ.e. ef kynningin sem þingflokkur Samfylkingarinnar fékk er eitthvað í líkingu við þá sem þingflokkur Sjálfstæðisflokksins fékk, hvernig hæstv. ráðherra hafi getað skrifað undir þennan samning án þess að hafa fulla vitneskju fyrir því að hann fengi hér afgreiðslu í þinginu. Frú forseti. Ég hef hins vegar orðið var við það hér á undanförnum dögum og það hefur komið fram í fréttum að einn helsti spunameistari Samfylkingarinnar er kominn í forsætisráðuneytið. Skyldi það vera tilviljun? Það held ég ekki því að nú á að kokka þetta ofan í þjóðina hvort sem henni líkar það betur eða verr. Grundvallaratriði þessa máls, frú forseti, er að við skerum úr um það á lögfræðilegan og þjóðréttarlegan hátt hverjar skyldur þjóðarinnar séu vegna Icesave-skuldbindinganna. Það er mjög mikilvægt vegna þess að þjóðin stofnaði ekki til þessara skuldbindinga. Það voru útrásarvíkingarnir sem stofnuðu til þeirra. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að menn geri það og fullvissi sig um það hvernig og hver í raun skylda þjóðarinnar sé. Það hafa komið fram mörg sjónarmið um það, frú forseti, og margar efasemdir um það hjá hálærðum lögfróðum mönnum að við berum ekki þessar skuldbindingar, eigum ekki að bera þær og eigum að leita betur okkar lögfræðilegu og þjóðréttarlegu stöðu. Það hefur líka komið fram í umræðunum í dag að frönsk stjórnvöld hafa ekki ábyrgst innstæður hjá sér, hjá frönskum innstæðueigendum og eins hefur það komið fram í fjölmiðlum að sænskum sérfræðingi finnst íslensk þjóð vera beitt miklu óréttlæti. Ég hef það á tilfinningunni, frú forseti, að við séum kúguð þjóð. Það er aumkunarvert að hlusta hér á hæstv. ráðherra færa rök fyrir því að þeir séu bundnir af minnisblaði. Ég velti því fyrir mér hvort það sé skynsamlegt fyrir okkur að láta semja um slíkar skuldbindingar sem þessar Icesave-skuldbindingar eru af aðilum sem gera ekki greinarmun á minnisblaði og samningi. Ég tel ekki skynsamlegt, frú forseti, að gera það með þeim hætti. Síðan komum við kannski að kjarna málsins og hann er þessi: Getum við yfir höfuð borgað þær skuldbindingar sem Icesave-samningurinn felur í sér? Ég stórefast um það, frú forseti. Ég bara stórefast um það. Í dag berast fréttir af því að heildarskuldir þjóðarbúsins séu um 200–240% af landsframleiðslu. Ef mig misminnir ekki þá hefur komið fram hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að 160% skuldir af landsframleiðslu séu ákveðin þolmörk þjóðarinnar. Það er líka mikilvægt að það komi hér fram, frú forseti, að svokallaður InDefence-hópur hefur bent á að eftir þessi sjö ár sem við erum í frystingu, þurfum ekki að greiða af láninu,  Síðan vil ég líka benda á það þegar menn meta stöðuna eins og hún er núna að þá hafði eignasafn Landsbankans þegar það var metið síðast fallið um 100 milljarða á milli mata. Hvað erum við í raun að gera?

Á nokkrum vikum.

Á nokkrum vikum. Ég held að besta lýsingin á þessu sé sú sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur bent á, þ.e. að við erum að kasta upp teningi. Það er bara þannig. Síðan langar mig að vekja athygli hér á einu, frú forseti. Á fundi með fulltrúum InDefence-hópsins sem ég sat um daginn kom fram að þeir hefðu fengið meiri tíma hjá enskum stjórnvöldum en íslenskum til þess að kynna sjónarmið sín. Er þetta eðlilegt? Er þetta boðlegt? Nei. Frú forseti. Ég vil fyrir hönd íslensku þjóðarinnar þakka þeim einstaklingum sem standa að InDefence-hópnum fyrir þær varnir sem hann hefur haldið uppi fyrir þjóðina og það er ekki hægt að segja um alla. Frú forseti. Ég velti fyrir mér hvert sé hlutverk Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hér á landi? Er hann hér til að hjálpa okkur út úr þessu efnahagshruni eða er hann hér til þess að kúga okkur?  Síðan vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. fjármálaráðherra hvort íslensk stjórnvöld hafi einhvern tíma verið - eða hvort Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi kvartað yfir því við íslensk stjórnvöld hvernig Bretar og Hollendingar hafi misnotað aðstöðu sína í sjóðnum. Mér hefur borist til eyrna að þeir hafi gert það og það er mikilvægt að það komi fram hvort þeir séu að beita þar óeðlilegum þrýstingi sem þeir eiga ekki að gera því að þeir eru jú hér til að hjálpa okkur til þess að endurreisa efnahagskerfið en ekki til þess að kúga okkur fyrir hönd Breta og Hollendinga. Frú forseti. Það hefur komið fram hér í umræðunum í kvöld að líf ríkisstjórnarinnar velti á þessu máli. Ég lít ekki svo á. Ég verð að segja það, frú forseti, að ég tek undir með þeim þingmönnum sem finnst mjög óheppilegt ef svo yrði. Þó ég vilji losna við hana sem fyrst þá á þetta mál ekki að fella ríkisstjórnina. Frú forseti. Við getum ekki látið gallaða löggjöf Evrópusambandsins kljúfa þjóðina í herðar niður með því að samþykkja þennan samning. Allra síst sættir þjóðin sig við að leggja á sig auknar byrðar  Frú forseti. Við eigum að treysta þjóðinni og bera samninginn undir hana því að 

Frú forseti. Það var ýmislegt áhugavert í ræðu hv. þingmanns. Sérstaklega vil ég nefna athugasemdir varðandi Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ég get ekki annað en tekið undir áhyggjur hv. þingmanns af því hvernig aðkoma Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á Íslandi virðist vera að þróast. Þar tek ég í rauninni líka undir með hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmundi Jónassyni, sem hefur lýst töluverðum áhyggjum af aðkomu sjóðsins. Það er líka, ef menn skoða sögu þessarar stofnunar, full ástæða til þess að hafa áhyggjur. Að ýmsu leyti virðumst við vera að sigla inn í nákvæmlega sama ferli og svo mörg ríki hafa gert nánast undir stjórn sjóðsins og eitt af því sem einkennir það er óhófleg bjartsýni Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á möguleika ríkja til þess að standa undir skuldum, þ.e. aðkoma þessarar stofnunar hefur oftar en ekki leitt til þess að ríki hafa tekið á sig skuldir sem þau standa svo ekki undir og leiðir það til langvarandi hnignunar. Ég hef áhuga á því að heyra hv. þingmann lýsa fyrir mér - af því að nú veit ég að þingmaðurinn þekkir vel til í rekstri bæði fyrirtækja og sveitarstjórna - hvernig hann hefði brugðist við hefði hann fengið til umsagnar í öðru starfi, í fyrirtæki eða í sveitarstjórn til dæmis, mál sem væri unnið með svipuðum hætti og það sem hér er verið að bera fyrir þingið, þar sem eru ekki til staðar neinir útreikningar sem eiga að sýna fram á hvernig eigi að standa undir þessari gríðarlegu skuldbindingu. Látum vera ef þetta væri einhver smávægileg lántaka. En þetta er lántaka sem getur í rauninni sett íslenska ríkið í þrot svoleiðis að það væri áhugavert að heyra hv. þingmann velta því fyrir sér hvernig menn í atvinnulífinu mundu bregðast við ef þeir fengju mál sem væri reifað með þessum hætti.

Frú forseti. Ég hef sagt það á fundum fjárlaganefndar að ég er mjög hugsi yfir því hvernig við vinnum þessi mál. Ég hef líka sagt að ég teldi í raun og veru ekki eitt einasta smáfyrirtæki vera rekið með þeim hætti eins og við vinnum hér. Það eru engin greiðsluplön, það er engin heildarsýn yfir það sem við erum að gera sem er annars gríðarlega mikilvægt í þessum málum í dag. Þú spyrð hvað ég hefði gert ef þetta hefði komið fyrir í sveitarstjórninni. Því er fljótsvarað: Ég hefði rekið bæjarstjórann vegna þess að þessi vinnubrögð eru ekki í lagi. Hv. þingmaður velti fyrir sér aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég er mjög hugsi yfir því af því að ég stóð í þeirri meiningu að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn væri kominn til að hjálpa íslenskri þjóð upp úr efnahagshruninu, þessari litlu fámennu þjóð. Ég velti því hins vegar alvarlega fyrir mér hvort reyndin sé önnur, hvort Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sé hér á vegum Breta og Hollendinga til að komast yfir auðlindir okkar. Ég er mjög hugsi yfir því. Eins og þetta lítur út fyrir mér er þetta þvílíkt fen sem við erum að fara út í að ég held að við komumst ekki upp úr því. Það hræðist ég mjög. Hins vegar ítreka ég að ég vona svo sannarlega, ef sú hörmulega niðurstaða yrði á Alþingi að samningurinn yrði samþykktur, að ég hafi rangt fyrir mér um þetta. Svo velti ég fyrir mér hugsunarleysi Samfylkingarinnar. Er þetta það sem er í kaupunum? Er þetta aðgöngumiði inn í Evrópusambandið? Ég er líka mjög hugsi yfir því. Á að sætta sig við allt til að við komumst þangað inn? Ég er mjög hugsi yfir því líka.

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að ávarpa hver annan í 3. persónu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Ég get tekið undir nánast allt í ræðu hans og sérstaklega áhyggjur hans varðandi upplýsingar um heildarskuldir þjóðarbúsins. Ég vitnaði í fyrstu ræðu minni í kvöld í frétt í Ríkisútvarpinu þar sem vitnað er í einn hagfræðing sem setið hefur á þingi fyrir annan stjórnarflokkinn. Þar kemur fram að þessi ágæti hagfræðingur telur að ef heildarskuldir þjóðarbúsins séu um 150–170% séum við komin að hættumörkum. Svo segir þessi ágæti hagfræðingur, með leyfi forseta: „Þjóðir sem hafa svona hátt skuldahlutfall eru mjög líklegar til að lenda í greiðslufalli eða greiðsluþroti.“ Þar er verið að tala um 150–170%. Ef það er rétt eins og allt bendir til að þessar skuldir séu komnar yfir 200%, hvar erum við stödd þá? Þá fer maður að velta fyrir sér framhaldinu: Hvar er sú mikla hjálp sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn á að veita okkur? Hvar er sú mikla ráðgjöf sem hann veitir hér? Hefur það engin áhrif? Ég hélt í upphafi þegar fréttir komu af því að þessi ágæti sjóður ætlaði að aðstoða okkur að hann væri til að hjálpa okkur og ég hafði fulla trú á því. Ég rökstuddi það við að til þess væri hann. En því miður virðist margt benda til þess að hann sé hér á einhverjum öðrum forsendum. Í þessum leyniplöggum eða plöggum sem ekki má birta opinberlega koma undarlega oft fram tengsl samningaviðræðnanna, erlendu samningaaðilanna við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ég hvet þingmenn til að lúslesa 

Frú forseti. Það er alveg rétt sem kemur fram hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, maður veltir fyrir sér og er mjög hugsi yfir Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ég er líka mjög hugsi yfir því að í raun og veru eru einu vinir okkar í þessum darraðardansi Færeyingar. Þeir eru þeir einu sem komu sannarlega til hjálpar og ég er líka hugsi yfir því hvort það geti verið að stórríkin vilji eingöngu ásælast auðlindir okkar. Eins og allir vita gengur mjög hratt á auðlindir heimsins en við Íslendingar eigum sem betur fer mikið af auðlindum. Þær eru það sem mun hjálpa okkur í gegnum þetta. Það er rétt sem kemur hér fram um áhyggjur manna af skuldastöðu ríkisins. Ég hef gríðarlega miklar áhyggjur af því að við séum að keyra ofan í mikið skuldafen og ekki bara það, við erum með allar þessar skuldir í erlendum gjaldeyri og við vitum hvað krónan er kvik. Ef hún fellur um lítilræði hækka skuldirnar mjög hratt. Það er því gríðarleg óvissa í sambandi við þetta og jafnframt gríðarleg óvissa um þær eignir sem eiga að ganga upp í þessar skuldbindingar. Mörgu er því ósvarað í sambandi við þetta mál, það er nánast eins og ágiskun. Síðan segja margir að menn geti reiknað með þessu eða hinu. Ég tel, frú forseti, eins og hv. þm. Pétur Blöndal hefur bent á, að við þyrftum að vera með einhvern líkindareikning: Hvað ef við fáum miklu minna en við reiknuðum með, 

Forseti vill taka fram vegna umræðu um fundarstjórn forseta fyrr í kvöld að gert er ráð fyrir að fundi ljúki kl. 11 en ekki kl. 10.

Hæstv. forseti. Ég ætla að spyrja hæstv. forseta um einmitt þetta atriði en samkvæmt upplýsingum sem ég fékk fyrr í kvöld frá þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins hafði verið gengið frá því að hætt yrði um kl. 10. Þær upplýsingar sem hæstv. forseti tilkynnir koma mér því verulega á óvart. Ég verð að játa að þó að vissulega sé hægt að halda þessum umræðum áfram held ég að það færi betur á því að halda umræðunni áfram á morgun og nýta tækifærið í millitíðinni til að gefa ráðherrum og hv. þingmönnum, einkum úr Samfylkingunni, tækifæri til að koma hingað og vera viðstaddir og taka þátt í þessari umræðu því að þeir eru greinilega forfallaðir í kvöld.

Frú forseti. Búið var að tilkynna þingflokki Framsóknarflokksins að ákveðið hefði verið að umræðum lyki kl. 10 í kvöld og menn hafa gert ráðstafanir í samræmi við það. Það er því að mínu mati ekki um það að ræða að breyta þessari ákvörðun aftur og lengja fundinn til kl. 11. Það eru engar forsendur til þess. Ég vildi benda hæstv. forseta á að ljúka fundi núna eins og samið hefur verið um.

Forseti vill benda hv. þingmönnum á að forseta urðu á mistök fyrr í kvöld þegar forseti gat þess að samkomulag hefði orðið um að ljúka fundi kl. 10. Samkomulagið var um að ljúka fundi kl. 11 enda var sendur út tölvupóstur um það þar að lútandi fyrr í kvöld til formanna allra þingflokka og starfsmanna þingsins.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar ítreka það sem ég sagði áður að mér finnst eðlilegt að þegar þessi umræða fer fram komi til salarins þeir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar sem málin varða með ýmsum hætti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur setið hér í dag og tekið þátt í umræðum af og til og er ástæða til að geta þess vegna þess að hann hefur verið sá eini frá ríkisstjórnarborðinu sem það hefur gert. Aðrir ráðherrar, hæstv. heilbrigðisráðherra, hæstv. félagsmálaráðherra og hæstv. utanríkisráðherra, komu örstutt í upphafi umræðunnar og komu með innlegg í umræðuna en hurfu síðan á braut vegna þess að þeir voru greinilega komnir til að tala en ekki til að hlusta. En störf okkar þingmanna felast ekki bara í að tala heldur líka í að hlusta og ef umræður í þinginu eiga að þjóna einhverjum tilgangi er auðvitað nauðsynlegt að við getum átt skoðanaskipti. Ég vil gjarnan eiga ákveðin orðaskipti við hæstv. fjármálaráðherra og fagna því auðvitað að hann er hér til svara. En ég sakna þess hins vegar að hvorki hæstv. forsætisráðherra né hæstv. utanríkisráðherra - en þessi mál tengjast vissulega þeirra verksviðum og ekki síst hlutverki þeirra sem forustumanna í ríkisstjórn - séu staddir við þessa umræðu þannig að hægt sé að eiga við þá orðaskipti og eftir atvikum að spyrja þá spurninga. Mér er illa við að spyrja spurninga út í loftið ef þeir sem spurningarnar eiga erindi til eru ekki til svara. Það er hálftilgangslaus iðja að varpa fram spurningum í einhverjum „retorískum“ tilgangi ef maður væntir ekki svara. Þess vegna var athugasemd mín áðan til þess ætluð að kalla eftir því að þessi umræða færðist fram á morgundaginn þannig að hæstv. ráðherrar og þeir hv. þingmenn sem vissulega eiga erindi í þessa umræðu fengju færi á að koma ef þeir geta ekki verið viðstaddir umræðuna hér í kvöld. Þetta er ekki út í bláinn að nefna þessa hæstv. ráðherra. Hæstv. forsætisráðherra er auðvitað ráðherra efnahagsmála. Þetta er gríðarlega mikilvægt efnahagsmál, sennilega eitthvert stærsta ef ekki stærsta efnahagsmál sem við höfum tekið til umræðu í þinginu. Hæstv. utanríkisráðherra ber ábyrgð á samningum Íslands við erlend ríki. Hvað erum við með í höndunum? Erum við ekki að fjalla um ríkisábyrgð vegna samninga við erlend ríki? Hæstv. utanríkisráðherra hefur líka gefið í skyn í umræðunum að hann hafi haft einhver afskipti af þessum málum á fyrri stigum sem ekki hafi verið opinberuð og ekki koma fram í gögnum. Það er mikilvægt að spyrja hæstv. utanríkisráðherra út í hver þau afskipti voru, hvort hann hafi gefið embættismönnum utanríkisráðuneytisins einhver fyrirmæli um að undirrita ekki minnisblöð eða eitthvað þess háttar, bara svo dæmi sé tekið. Hann hefur gefið það í skyn. Hann er ekki hér til að svara því en hann verður spurður um það síðar, það er alveg ljóst. Það er frekar ómerkilegur leikur að koma fram og varpa einhverjum hálfkveðnum vísum í umræðuna af því tagi og vera síðan ekki til svara þegar menn hyggjast ganga eftir því. Eins og áður hefur komið fram í þessari umræðu er líka staðreynd að í einhverju stærsta máli sem varðar fjárhag og afkomu Íslendinga til næstu ára skuli annar stjórnarflokkurinn nánast ekkert sýna sig. Hæstv. ráðherrar komu vissulega í upphafi umræðunnar. Utanríkisráðherra tjáði sig í andsvari, hæstv. félagsmálaráðherra talaði og jafnframt hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir. En frá kl. 4 í dag, hygg ég, hefur varla þingmaður Samfylkingarinnar sést í salnum og hefur þó umræðan farið fram allan þann tíma að hálftíma undanskildum sem var gefinn fyrir kvöldmatarhlé. Ég undanskil auðvitað hv. þingmenn Samfylkingarinnar sem gegna störfum forseta vegna þess að þeir eru ekki til svara fyrir sinn flokk þegar þeir eru í því hlutverki heldur í hlutverki forseta. Allt er þetta sérstakt og einkennilegt. Ég nefndi að það væru nokkur atriði sem kölluðu á sérstaka umfjöllun á þessu stigi málsins. Staða málsins sú að málið er til 1. umr. og á eftir að fá meðferð í nefndum þingsins og þar á eftir að kalla eftir nánari upplýsingum um ýmsa þætti. Ég vil nefna nokkur atriði sem er sérstaklega mikilvægt að kallað verði eftir með vönduðum hætti í nefndarstörfum: Í fyrsta lagi er mikilvægt að það komi fram í þeim nefndum þingsins sem um þetta mál fjalla að þær kalli eftir upplýsingum og gögnum sem þegar virðast ekki hafa verið lögð fram. Ég tel víst að fjárlaganefnd muni fjalla um þetta og hugsanlega aðrar nefndir eins og efnahags- og skattanefnd og utanríkismálanefnd, það er eðlilegt að þær fái þetta líka til umfjöllunar a.m.k. að hluta til. Ég velti fyrir mér þeirri spurningu, og hæstv. fjármálaráðherra getur hugsanlega svarað því á eftir ef hann kýs að koma í andsvar, hvort öll skjalleg gögn sem varða þetta mál hafi verið lögð fram. Við höfum allmörg gögn sem við getum nálgast á netinu á slóðinni island.is. Vísað er í 68 skjöl þar, ef ég man rétt, ég þori ekki að fullyrða það. Í möppu sem geymd er í læstum skáp á nefndasviði Alþingis geta þingmenn nálgast 24 skjöl eða pappíra sem varða þetta mál. En ég velti fyrir mér og væri þakklátur hæstv. fjármálaráðherra ef hann gæti svarað mér, hvort allt sé nú fram komið, öll skjalleg gögn sem skipta máli í þessu sambandi og varða málið. Ég veiti því t.d. athygli að það er eins og embættismenn og samningamenn Íslands hafi hætt að gera minnisblöð þegar ný samninganefnd tók við í febrúar. Ég ætla ekki að ljóstra upp um innihald minnisblaða samningamanna og embættismanna Íslendinga sem hægt er að nálgast í 24 skýrslna-möppunni en þar eru minnisblöð um samningaviðræður og um fundi sem þeir hafa átt við fulltrúa erlendra stjórnvalda. Það er eins og engin slík minnisblöð hafi verið gerð eftir að ný ríkisstjórn og ný samninganefnd tóku við í febrúar. Ég velti fyrir mér hvort það séu einhver ný vinnubrögð að festa ekki neitt slíkt á pappír eða hvort þau gögn eigi enn eftir að koma fram. Ég er ekki að ásaka einn eða neinn um neitt, ég vildi bara gjarnan að hæstv. fjármálaráðherra upplýsti og eyddi þeim hugsanlega vafa sem kann að leika á því hvort öll gögn hafi komið fram í málinu, þ.e. öll skjalleg gögn, allt sem til er á pappír um þetta, ef við orðum það þannig. Ef ekki er allt komið fram tel ég mjög mikilvægt að viðkomandi nefndir fái þá þau gögn í hendur þegar málið fer til nefndar. Annað atriði sem er mjög mikilvægt að farið verði gaumgæfilega yfir í störfum nefndar eru hinar fjárhagslegu forsendur. Það er mikilvægt að lagst sé yfir þær forsendur sem koma fram í greinargerð með frumvarpinu og að fengið sé á það gagnrýnið mat hvernig það lítur út, að aflað sé sérfræðiálita á því hvort þær forsendur sem þar er gengið út frá standist. Eins held ég að það sé mjög mikilvægt, eins og hv. þm. Pétur Blöndal nefndi í þessari umræðu, að reynt sé að teikna upp bestu og verstu atburðarásina eða ferlið, hvernig hlutirnir líta út miðað við jákvæðar forsendur og hvernig þeir líta út miðað við neikvæðar forsendur. Að betur sé reynt að leggja mat en gert hefur verið á áhættuna sem fylgir samningnum á þeim forsendum sem hann er gerður. Í þriðja lagi vil ég nefna að mér finnst afar mikilvægt að farið sé vandlega og gaumgæfilega yfir lagalegu forsendurnar og skuldbindingarnar sem gengið er út frá í þessu frumvarpi. Að farið sé með gagnrýnum hætti á vettvangi nefndar yfir hvort þar séu fullyrðingar um lagalega skyldu Íslands til að taka á sig þær byrðar sem þarna er talað um, hvort þær séu raunverulegar. Við vitum að uppi er ágreiningur meðal lögfræðinga og fræðimanna á sviði lögfræði um þessi atriði og það er auðvitað mjög mikilvægt að farið sé gaumgæfilega yfir það í nefndunum. Síðan er líka nauðsynlegt að við leggjum mat á það með öðrum hætti en bara að fullyrða eins og gert er í greinargerð með frumvarpinu, það sé farið yfir það með einhverjum vitrænum hætti hvaða stöðu við gætum átt von á ef Alþingi hafnar þessu samkomulagi eða ef Alþingi leggur fram tillögu að nýju samkomulagi eða eitthvað þess háttar. Það er svo mikið fullyrt í þessum málum. Fullyrt er um lagalegar skuldbindingar. Fullyrt er um að minnisblað frá því í október hafi gert það að verkum að við höfum ekki haft neina samningsstöðu. Fullyrt er að við einangrumst í samfélagi þjóðanna ef við samþykkjum ekki þennan samning nákvæmlega eins og hann er. Það er svo margt fullyrt í þessu og það er nauðsynlegt í nefndarstarfinu að farið sé ofan í þetta til að átta sig á því hvort allar þessar fullyrðingar standist. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt fyrir þessa umræðu að við veltum við hverjum steini af því að ekki er um að ræða neinn venjulegan samning. Það er ekki um að ræða einhverja venjulega lántöku af hálfu ríkisins. Þetta eru, eins og hv. þm. Atli Gíslason nefndi í þingræðum í desember sl., nauðungarsamningar sem er verið að neyða upp á okkur og þær aðstæður sem við erum í gera það að verkum að við þurfum að fara yfir þessi mál öll með allt öðrum, betri og gaumgæfilegri hætti en við gerum yfirleitt. Það á ekki síst rætur að rekja til þess um hve mikla fjárhagslega hagsmuni okkar er að ræða, og ekki bara okkar heldur líka komandi kynslóða, því að hættan er sú að verði skuldastaðan óviðráðanleg, m.a. sem afleiðing af þessum samningi, verði það fleiri en ein kynslóð og fleiri en tvær sem þurfa að glíma við þann vanda.

Frú forseti. Ég ætla að svara spurningu hv. þingmanns um gögnin. Hér eru þær möppur sem hv. þingmanni er kunnugt um. Hér er mappa með 68 fylgiskjölum og hér er mappa með 24. Þetta er þannig unnið að þeir sem að þessu hafa komið, embættismenn í ráðuneytum og stofnunum, hafa farið í gegnum skjalabunkana og reynt að taka út úr þeim allt sem þeir telja að máli skipti og sé upplýsandi eða hafi gildi fyrir þessa umræðu. Meðferð skjalanna hefur verið unnin þannig að í samráði við rannsóknarnefnd Alþingis og reyndar forseta Alþingis hefur verið útbúið þetta fyrirkomulag, að greina á milli þeirra gagna sem íslensk stjórnvöld hafa ekki heimildir til að birta af eigin frumkvæði, þeir þurfa til þess samþykki gagnaðilanna. Það eru fyrst og fremst minnisblöð frá pólitískum fundum sem ekki er venja í milliríkjasamskiptum að gera opinber. Það er af ástæðum sem ég þykist vita að hv. þingmaður þekki til sem eru m.a. þær að menn telja að fundir verði með öðrum hætti ef slíkt er venjan. Ég held að verkið hafi verið unnið af mikilli samviskusemi og reynt að tryggja að menn hefðu aðgang að öllum þeim gögnum sem málið varða og máli skipta. En auðvitað er skjalabunkinn í heild sinni gríðarstór sem getur haft einhverja skírskotun í þessu máli. Hér er t.d. ekki valið að vera með þykk bréf sem mér er kunnugt um af því að þau komu til mín frá breska fjármálaráðuneytinu og vörðuðu eingöngu frystinguna og málefni hennar. Utanríkismálanefnd hefur hins vegar verið upplýst um þau bréf og fengið afrit af þeim, að ég held. Auðvitað má lengi ræða hversu þykkur bunkinn hefði átt að vera en þetta er besta svarið sem ég get gefið, að þeir sem að málinu komu hafi af samviskusemi reynt að tína til þessi gögn þannig að þingmenn fengju sem haldbestar upplýsingar.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að rengja það að þeir sem að þessu koma hafi unnið sitt starf eftir bestu vitund. Ég hef ekki forsendur til að halda einhverju öðru fram, alls ekki. Ég velti því bara fyrir mér hvort það sé fullnægjandi fyrir þingið og fyrir þær nefndir þingsins sem eiga eftir að fjalla um þessi mál að embættismenn í ráðuneytunum skammti ofan í þau gögn sem eiga að skipta máli. En það er nákvæmlega það sem mér heyrðist hæstv. fjármálaráðherra segja, að valin hefðu verið þau gögn sem þeir sem að málinu komu, sem eru væntanlega þeir embættismenn sem sátu í samninganefndinni eða komu að þessu með öðrum hætti, ákváðu að sýna þinginu og þjóðinni. Ég velti fyrir mér hvort það sé ekki heppilegra, þó að ég viðurkenni og virði að það kann að vera þörf á trúnaði varðandi ákveðin gögn, að það sé þá látið í hendur þingmanna eða eftir atvikum viðkomandi þingnefndar að meta hvort slík gögn eigi að vera bundin trúnaði eða ekki. Það sé ekki frjálst mat þeirra embættismanna sem að málinu koma hvaða mál koma fyrir þingið. Ég velti því fyrir mér, svo ég hugsi upphátt, hvort það sé almennt þannig að það samræmist eftirlitsskyldu þingsins að taka þegjandi og hljóðalaust við þeim upplýsingum sem embættismennirnir, sem á að hafa eftirlit með, ákveða að sýna þinginu. Ég geri mér auðvitað grein fyrir því að í ákveðnum 

Frú forseti. Það er ekki öðrum til að dreifa til að reiða fram upplýsingarnar en þeim sem hafa þær undir höndum, þ.e. þeim trúnaðarmönnum ríkisvaldsins sem unnið hafa viðkomandi vinnu og hafa bókað gögnin. Eitt get ég t.d. fullvissað hv. þingmann um að hvert einasta snifsi sem farið hefur um fjármálaráðuneytið í þessu máli síðan ég kom þangað hefur verið bókað inn í skjalakerfi ráðuneytisins. Í öðru lagi held ég að hv. þingmaður geti verið óvenjurólegur í þessum efnum að þessu sinni vegna þess að frá sama tíma, og reyndar aftur í tímann eins og við höfðum gögn til, hefur allt verið sent til rannsóknarnefndar Alþingis. Þar er það í skoðun. Þar af leiðandi hefur líka þurft að gæta þess í samskiptunum að engir rannsóknarhagsmunir spilltust, að rannsóknarnefnd Alþingis hefði aðgang að öllum þessum gögnum og gæti haft hönd í bagga með því hvenær þau kæmu fyrir almenningssjónir. Flokkunin á efninu, sú meðferð gagna sem hér hefur verið valin, er þar af leiðandi byggð á samstarfi við rannsóknarnefndina og samþykkt af henni. Ég leyfi mér því að treysta því og vona að hv. þingmaður geti treyst því að hér hafi verið reynt að vanda vinnubrögðin mjög vel. Eitt er alveg ljóst, það eru fá ef ekki nokkur dæmi til í sögunni um að jafnmikil gögn af þessu tagi hafi verið gerð opinber í þingmeðferð máls. Stærstur hluti þessara gagna væri samkvæmt venjum geymdur í skjalagögnum viðkomandi ráðuneyta og kæmi ekki fyrir almenningssjónir fyrr en eftir 50 ár þegar þau eru aðgengileg á Þjóðskjalasafni Íslands. Hér er því brotið í blað í þeim efnum að opna þetta með algerlega sögulegum hætti og það tel ég alveg sjálfsagt og eðlilegt vegna stærðar málsins og þess hvernig það er allt saman vaxið.

Hæstv. forseti. Hæstv. forseti þarf ekki að óttast að ég ætli að fara að ræða við hæstv. fjármálaráðherra um efnisatriði málsins. En ég vildi beina því til hæstv. forseta að viðkomandi þingmenn fái afrit eða aðkomu að þeim skjalalistum sem hæstv. fjármálaráðherra vísaði til sem eiga að sýna tilvist þeirra gagna sem skráð hafa verið um viðkomandi mál þannig að þingmenn geti þá alla vega kallað eftir upplýsingum eftir þeim forsendum til viðbótar þeim sem þegar hafa verið lögð fram.

Frú forseti. Ég náði ekki að klára öll atriði ræðu minnar áðan og ætla að halda áfram. Ég legg til að hv. fjárlaganefnd sem fær þetta mál til afgreiðslu vísi því til annarrar nefndar þingsins, efnahags- og skattanefndar, þar sem ég á sæti þannig að ég geti fjallað þar um efnahagsleg áhrif þessa frumvarps  Ég legg mikla áherslu á að menn læri af hruninu, að rannsóknarnefndin starfi hratt og vel og fái upplýsingar eins og mögulegt er. Eins legg ég áherslu á að við getum refsað þeim sem brutu lög fyrir hrun og jafnvel eftir hrun, ekki vegna einhverrar refsigleði heldur vegna þess að það er svo mikilvægt að búa til nýtt traust og nýjan aga í þessu kerfi okkar. Ljóst var að það var ákveðin valdbeiting í haust. Fyrstu tvo mánuði eftir hrun var greinilega valdbeiting á sviði gjaldeyrismála og ég hef hugleitt hvernig hægt er að fá upp á yfirborðið hvað hafi gerst þegar útflytjendur áttu innstæður á Ítalíu og um alla Evrópu en fengu ekki gjaldeyrinn heim. Svo var beðið um staðgreiðslu á útflutningi þannig að Seðlabankinn lenti í þeirri skelfilegri stöðu að eiga varla fyrir lyfjum, olíu og öðrum lífsnauðsynjum fyrir þjóðina. Menn trúa því ekki erlendis. Svo hefur verið rætt um lagalegar skyldur. Ég fór í gegnum það að samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins voru það innlánsstofnanir sem eiga að borga þetta en Bretar og Hollendingar ákváðu að víkja frá því vegna þess að þeir vildu halda uppi trausti manna á innlánsreikninga. Ef ég kaupi hús og fer í greiðslumat gengur það ágætlega upp. Greiðslumatið segir að ég geti keypt húsið. Síðan kaupi ég jeppa og mér er sagt að það sé allt í lagi að kaupa jeppa miðað við tekjur og annað sem ég hef. Svo kaupi ég annan jeppa. Aftur er mér sagt að það sé allt í lagi. Svo kaupi ég sumarbústað, fer í utanlandsferð og aftur er mér sagt að þetta gangi ágætlega. En samanlagt gengur þetta alls ekki upp og það er það sem mér finnst menn vera að gera aftur og aftur. Þeir gera nákvæmlega sömu mistökin og einstaklingar gerðu en gagnvart miklu stærri hagsmunum. Menn eiga að taka allt dæmið eins og það leggur sig og boða til friðarráðstefnu, tala við kröfuhafana, bankana. Bankarnir gera sér líka væntingar um að fá peninga, tala við Icesave, tala við einhverja út af jöklabréfunum og taka allt í einn pakka. Við megum ekki kaupa hús, síðan jeppa, svo annan jeppa og svo sumarbústað o.s.frv. Ég ætlaði að koma inn á mat á eignum Landsbankans. Það er hægt að meta einstaka eignarpósta. Þarna eru innstæður. Þær eru nokkuð öruggar. Þarna eru skuldabréf, þau eru óöruggari, þarna eru hlutabréf, þarna er krafa á nýja Landsbankann. Það er líka heilmikil áhætta fólgin í því. Þarna er mat á gengisáhættu íslensku krónunnar og pundið á móti evrunni o.s.frv. Við þurfum líka að meta hvernig útflutningsverð þróast, hver er verðbólga í myntunum, pundum og evrum. Ef það væri verðhjöðnun í þessum löndum bið ég guð að hjálpa okkur. En ef það væri myndarleg verðbólga í pundi væri það fínt, þá hækkar verðið á fiskinum í pundum og þá eigum við auðveldara með að borga. Þetta er áhættan sem við erum að taka. Og neyðarlögin, halda þau, frú forseti? Það er líka gífurleg áhætta sem við þurfum líka að meta. Ég legg til að við Íslendingar og allir þingmenn vinnum öll saman að þessu máli, að hreinlega hver og einn þingmaður vinni að því. Þess vegna sakna ég svo mikið þeirra þingmanna stjórnarliða sem ekki hafa mætt í dag, ekki einu sinni til að að hlusta á umræðuna. Ég sakna þess mikið að fá ekki að heyra sjónarmið þeirra í þessu máli þannig að við getum unnið saman að því að finna á þessu lausn. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þingmenn ræði saman um þetta því að við erum að taka ákvörðun um ríkisábyrgð og hún er annars eðlis en venjulegar ríkisábyrgðir. Venjulega eru veittar ábyrgðir fyrir 10 milljónir og svo er það búið. Þá veit maður hver ríkisábyrgðin er. En hér er verið að veita ríkisábyrgð fyrir einhverju sveiflukenndu með ákveðnum líkum. Þar vinnum við allt öðruvísi. Svo vil ég taka fram varðandi stjórnarskipti að ég teldi það, eins og ég sagði fyrr í dag, vera mjög slæmt ef við skiptum um stjórn núna. Þótt ég sé ekki hlynntur þessari ríkisstjórn held ég að það væri mjög slæmt fyrir íslenska þjóð að fara að skipta um ríkisstjórn núna.