Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hv. alþingismenn. Áður en við göngum til dagskrár vil ég við þetta tækifæri lýsa sérstakri ánægju með þátt Alþingis í hátíðahöldunum þjóðhátíðardaginn og 75 ára afmæli lýðveldisins í gær. Í þingsalnum var haldinn þingfundur ungs fólks sem tókst í alla staði framúrskarandi vel. Ungmennin voru glæsileg og okkur til mikils sóma og að sjálfsögðu munum við í forystu þingsins efna þau heit að fjalla um ályktanir þær sem samþykktar voru á fundinum. Það má vera okkur mikið gleðiefni að við keflinu af okkur taki fólk sem svo mikil efni eru í eins og við sáum í gær. Reyndar leitaði sú hugsun ákaft á forseta hvort ekki væri ráð að fela þessu unga fólki að sjá um þinglokin að þessu sinni. Síðdegis í gær var opið hús hér í Alþingi. Alls á fjórða þúsund gestir komu til að skoða þinghúsið. Á þessum þingvetri, þ.e. fullveldisdaginn 1. desember, þegar sömuleiðis var opið hús og nú á þjóðhátíðardaginn, 17. júní, hafa samtals komið í Alþingishúsið um 6.000 gestir. Það var sérlega ánægjulegt að taka á móti gestunum og mæta því jákvæða viðhorfi sem þetta hús hefur í hugum landsmanna svo og verða vitni að þeirri prúðmennsku sem allir sýndu. Ég þakka þeim alþingismönnum sem gátu komið í þinghúsið í gær, hlýtt á þing ungmennanna og síðan tekið á móti gestum og leiðbeint þeim um húsið. Alveg sérstaklega vil ég færa starfsfólki Alþingis þakkir fyrir undirbúninginn sem það hefur annast svo og gæslu og leiðbeiningarstörf þess í gær. Nokkuð á sjötta tug starfsmanna var hér við vinnu og hefði það fólk þó annars við aðrar aðstæður átt vel skilið að fá og eiga kærkominn hvíldardag. Það er ástæða til að gleðjast fyrir hönd Alþingis yfir sínum hlut í þessum hátíðahöldum á 75 ára afmæli lýðveldisins.

Borist hafa bréf frá eftirfarandi ráðherrum þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum, frá utanríkisráðherra vegna fyrirspurna á þskj. 1087, um nefndir, starfshópa, faghópa og ráð á vegum ráðuneytisins, frá Ingu Sæland, og á þskj. 1571, um útgjöld og notkun á almennum og sérsmíðuðum hugbúnaði hjá ráðuneytinu og sendiráðum, frá Birni Leví Gunnarssyni. Frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra vegna fyrirspurna á þskj. 1564, um útgjöld og notkun á almennum og sérsmíðuðum hugbúnaði hjá ráðuneytinu og undirstofnunum þess, frá Birni Leví Gunnarssyni. Loks hafa borist sex bréf frá mennta- og menningarmálaráðherra vegna fyrirspurna á þskj. 1536, um réttindi barna dvalarleyfisumsækjenda og barna umsækjenda um alþjóðlega vernd til náms, frá Jóni Þór Ólafssyni á þskj. 1355, um hlutverk fjölmiðlanefndar, frá Kolbeini Óttarssyni Proppé; á þskj. 1321, um húsaleigukostnað framhaldsskóla, frá Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur; á þskj. 1455, um skrifstofur og skrifstofustjóra í ráðuneytinu, frá Birni Leví Gunnarssyni; á þskj. 1566, um útgjöld og notkun á almennum og sérsmíðuðum hugbúnaði hjá ráðuneytinu og undirstofnunum þess, frá Birni Leví Gunnarssyni, og á þskj. 1600, um greiðslu iðgjalda í lífeyrissjóð af námslánum, frá Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur.

Borist hefur bréf frá varaformanni þingflokks Miðflokksins um að 6. þm. Suðvest., Gunnar Bragi Sveinsson, geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Því er óskað eftir að í dag taki Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir sæti á Alþingi en hún er 3. varamaður á lista Miðflokksins í kjördæminu. Varamenn ofar á lista hafa boðað forföll. Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Nönnu Margréti Gunnlaugsdóttur. Jafnframt hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fundað til þess að fjalla um kjörbréfið.

Herra forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. forseta hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd komið saman til að fara yfir kjörbréf Nönnu Margrétar Gunnlaugsdóttur, 3. varaþingmanns Miðflokksins í Suðvesturkjördæmi, frá landskjörstjórn. Varð það samhljóða niðurstaða nefndarinnar að gera ekki athugasemd við kjörbréfið.



Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mælir einróma með samþykkt kjörbréfsins og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Forseti gerir þá tillögu að Sigríður Þorgeirsdóttir, lögfræðingur og framkvæmdastjóri, verði þegar á þessum fundi kosin tímabundið aðalmaður í nefndina vegna vanhæfis aðal- og varamanns til að fjalla um dómarastöðu við Héraðsdóm Reykjaness og Landsrétt sem eru til umfjöllunar í nefndinni núna, fram til þess að kosning hennar sem varanlegur varamaður tekur gildi 21. júlí 2019.

Herra forseti. Ég skil málið þannig, verði það samþykkt, að það sé undirbúningur að lagafrumvarpi um dánaraðstoð. Hugsanlega sé því aðeins tímaspursmál þar til umræður um að lögfesta rýmri rétt til að deyja verði teknar fyrir á Alþingi og það hugnast mér ekki vegna þess að álitamálin eru mjög flókin, eiga sér siðferðislegar, faglegar, lagalegar og trúarlegar hliðar. Siðfræðingar hér á landi efast um að Alþingi ætti að samþykkja dánaraðstoð. Bæði heilbrigðisstarfsfólk og sjúklingar geta verið settir í mjög erfiðar aðstæður verði dánaraðstoð heimiluð. Embætti landlæknis telur að það væri misráðið ef Íslendingar færðu umræðu um dánaraðstoð inn á Alþingi. Landlæknir segir umræðuna um þetta mál á hinum Norðurlöndunum fara fram á samnorrænum vettvangi, utan þings og án þrýstings. Ég greiði ekki atkvæði.

Virðulegur forseti. Við greiðum ekki atkvæði um það hvort leyfa eigi dánaraðstoð og lögleiða það í íslenskan rétt. Við erum hér að greiða atkvæði um skýrslubeiðni, um að taka saman upplýsingar um hvernig þessum málum er háttað í nágrannalöndum og öðrum löndum sem við berum okkur saman við, auk þess sem verið er að fara fram á skoðanakönnun sem gerð yrði meðal heilbrigðisstarfsmanna um viðhorf þeirra til dánaraðstoðar. Ég sé á töflunni að það lítur út fyrir að þetta sé samþykkt og ég fagna því mjög og er þingheimi þakklát fyrir það. Á sama tíma verð ég að lýsa furðu minni á að ákveðnir aðilar séu mótfallnir því að teknar séu saman upplýsingar með þessum hætti. Ef upplýsingarnar eru á þá leið að hér inni ákveði einhverjir þingmenn að koma seinna með frumvarp sem myndi leyfa dánaraðstoð verður örugglega gefið nægt rými í slíka umræðu, umsagnir og annað þess háttar. Ég fagna þessari afstöðu þings, að leyfa þessa upplýsingaöflun og skýrslugjöf, og hlakka til að fá skýrslu frá hæstv. heilbrigðisráðherra í hendurnar.

Herra forseti. Hér er lagt til að við nýtum það tækifæri sem nú gefst til að jafna stöðu löggjafarvalds og framkvæmdarvalds með því að draga úr þeim mikla launamun sem er á kjörum alþingismanna annars vegar og ráðherra hins vegar. Með þessari tillögu er enn þá talsverður munur á launum alþingismanna og ráðherra, enda er gert ráð fyrir að taka þetta í hóflegum skrefum. Í tillögunni er gert ráð fyrir því að laun ráðherra verði 30% umfram laun þingmanna, eða þingfararkaup, þ.e. tvöföldu því hámarksálagi sem þingmenn geta haft á þingfararkaupið, en að forsætisráðherra sé með 45% álag, þ.e. þrefalt hámarksálag sem þingmenn geta haft á þingfararkaup. Með þessu er vonandi hægt ekki aðeins að jafna stöðu löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins heldur einnig að draga úr líkunum á því að einhverjir flokkar gefi eftir stefnu sína, grundvallarsjónarmið, kosningaloforð, til þess eins að ná í fáeina ráðherrastóla. Ég lít svo á að verði þetta samþykkt sé eðlilegt í framhaldinu að skoða reglur um þingfararkaup, m.a. með tilliti til álagsgreiðslna til formanna flokka. Þetta er ekki stórt skref en þó til þess fallið að ná því markmiði sem m.a. er lýst í heiti stjórnarsáttmálans um að jafna stöðu löggjafans og framkvæmdarvaldsins.

Herra forseti. Það frumvarp sem hér liggur fyrir um fyrirkomulag launa æðstu embættismanna er afrakstur verulegrar vinnu þar sem stjórnvöld kölluðu í fyrsta sinn til aðila vinnumarkaðarins til samráðs og stefnumótunar um laun æðstu embættismanna vegna þess að þessi tilteknu laun hafa verið stöðugur ásteytingarsteinn og deiluefni í samfélaginu, ekki bara undanfarin ár heldur áratugi. Niðurstaða þeirrar stefnumótunar sem unnin var í samráði þriggja ráðuneyta, fulltrúa opinbera og almenna vinnumarkaðarins og fulltrúa atvinnurekenda, með formanni sem báðir aðilar gátu sæst á, var að rétt væri að færa þetta fyrirkomulag til þess sem tíðkast annars staðar á Norðurlöndum og draga þannig úr deilum um úrskurði kjararáðs, sem oft komu með löngu millibili og fólu í sér hækkanir yfir langt árabil. Ég tel að þetta frumvarp, eins og það lítur út, verði mikið framfaraskref til að koma á auknum stöðugleika á vinnumarkaði og skapa um leið eðlilegt samtal um það hver launaþróun í landinu eigi að vera. Niðurstaðan var líka sú að hrófla ekki við þeirri launauppbyggingu sem lögð var til í þessu frumvarpi, m.a. vegna þess að horft var til kjararáðshópsins, tekið meðaltal launaþróunar þar og borið að launaþróun á hinum almenna markaði. Þannig að þessar tölur eru ekki gripnar úr tóminu. Á bak við þær liggur veruleg vinna og ég verð að segja að ég gef lítið fyrir breytingartillögu sem hér er lögð fram, fyrst og fremst í þágu mælskulistar, til að varpa rýrð á þá sem sitja sem ráðherrar og gefa í skyn að heilindi þeirra séu ekki næg í starfinu, allt snúist þetta um launatölur. Ég gef bara ekkert fyrir það. Ég held að þingmenn ættu frekar að horfa til þeirrar vinnu sem liggur að baki þeirrar skýrslu sem hér hefur verið lögð fram, þeirrar vinnu sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur í kjölfarið lagt í málið, samþykkja þetta mál og reyna að stíga eitt framfaraskref til aukinnar sáttar á vinnumarkaði án þess að gera þetta enn og aftur að ásteytingarsteini að óþörfu. Ég legg til að frumvarpið verði samþykkt og þessari breytingartillögu hafnað, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég verð að taka aðeins til máls vegna þeirrar tillögu sem fram er komin og snýr að því að jafna launakjör framkvæmdarvaldsins við það sem almennt gerist á þinginu. Út af fyrir sig má alveg velta fyrir sér hvaða viðmið eigi að gilda varðandi innbyrðis samræmi kjara þeirra sem eru í efstu lögum þrískiptingarinnar en fram til þessa hefur verið horft til þess að forsætisráðherra væri því sem næst jafnsettur æðstu handhöfum dómsvalds í landinu. Þá hefur sömuleiðis verið litið til forseta, að aðrir ráðherrar væru þar skör neðar. Einhverjum kann að þykja, eins og hv. flutningsmanni greinilega, að þar sé of mikið bil myndað milli löggjafarþingsins og viðkomandi fagráðherra. Þá er til þess að líta að þingið gerði fyrir nokkrum árum breytingu á þessu hvað snertir þá formenn flokka sem eru í stjórnarandstöðu og setti 50% álag á greiðslur til þeirra svo þeir mættu vera álíka settir og ráðherrar. Það er þess vegna stórundarlegt að hlusta hér á umræðu um að það sé slíkur launamunur hjá ráðherrum og hinum sem eru í þinginu að það sé sérstakur hvati í því fólginn til að kasta frá sér stefnumálum sínum og mynda ríkisstjórn til að tryggja sér betri kjör. Með þessum rökum væri alveg eins hægt að segja að álagsgreiðslan til formanna sé sérstakur hvati til að stofna nýjan stjórnmálaflokk, gerast í honum formaður og ná sér þannig í greiðsluna. 

Forseti. Ég ætlaði ekki að taka þátt í umræðunni en hún er orðin svolítið spennandi. Ef við setjum hlutina í samhengi mætti að sjálfsögðu lækka laun ráðamanna. Ég og við Píratar höfum lagt ítrekað til að laun þingmanna og ráðherra yrðu lækkuð þar sem þau fóru umfram almenna launaþróun þegar kjararáð hækkaði þau. Það hefur ekki verið vilji hjá þeim sem leggja fram þetta frumvarp til að gera það, svo við séum bara heiðarleg með hvað raunverulega er í spilunum. Jafnframt er ég búinn að reikna að það er upp að tveimur milljónum sem við þingmenn fengum í vasann umfram almenna launaþróun - þangað til núna þegar laun okkar hafa ekki hækkað frá kjararáðshækkuninni. Þannig að launaþróun landsmanna hefur verið að ná okkur. Þetta er svona upp að tveimur milljónum. Ef menn ætla að tala af heiðarleika og heilindum í samræmi við peningana væri ágætt að heyra hvað þeir þingmenn sem leggja fram þessa tillögu hafa gert við þessar tvær milljónir sem hafa farið í þeirra vasa. Ég notaði 1,5 millj. kr. beint úr mínum vasa til að borga fyrir að kæra kjararáð fyrir þessa hækkun sem átti sér stað á sínum tíma. Nákvæmlega þetta mál sem hér er til umræðu er svona kjararáðsklúður, að það sé tekin geðþóttaákvörðun, myndi ég segja. Þess vegna kærðum við þetta. Það er í trássi við lög að hækka laun æðstu ráðamanna langt umfram almenna launaþróun og búa þar af leiðandi til einhvers konar tvíþætt kerfi, annars vegar ráðamenn og hins vegar almenning, sem skapaði gríðarlega óvild. Það eina góða sem kom út úr því var í rauninni að óvildin skilaði sér raunverulega í því að öflug verkalýðsforysta fæddist í landinu, náði að stíga inn, náði að fá stjórnvöld að borðinu, og það gerði hæstv. forsætisráðherra Katrín Jakobsdóttir vissulega, aftur og aftur, fékk þau að borðinu og tókst að landa lífskjarasamningunum, sem við bjuggumst ekki við. Það hefði náttúrlega verið best fyrir mig pólitískt að geta staðið hérna uppi, hafandi ekki snert alla kjararáðspeningana, og sagt: Heyrðu, hingað og ekki lengra, þið eruð ekki að fara að setja lög á verkföll. Það hefði verið pólitískt mjög gott fyrir mig af því að ég snerti ekki þessa kjararáðspeninga. En það að koma fram á síðustu mínútu og leggja til svona tillögu eftir að hafa tekið alla peningana í sinn vasa finnst mér ekki sérstaklega málefnalegt. Það er verið að landa þessu kjararáðsmáli eins og verkalýðsforystan vildi, fyrir utan að við áttum ekki að taka þessa peninga í okkar vasa. Núna eru þingmenn að ná almennri launaþróun þannig að það eina sem situr eftir, eftir að þessi breyting hefur verið gerð og búið er að festa í lög að við förum ekki umfram almenna launaþróun, að við fylgjum almennri launaþróun - eftir á. Fyrst hækkar almenningur, svo hækka þingmenn, eins og átti alltaf að vera, eins og kjararáð átti að taka ákvarðanirnar um. Þannig að þetta er gott mál. Það er verið að landa þessu á góðum forsendum. Það eina sem stendur út af í þessu máli er ef þingmenn ákveða í fjárlögum að hækka sig umfram það sem lögin segja. Það gætu þeir gert. Það er það eina sem ég myndi í rauninni segja að væri varhugavert í þessu máli; rétt eins og eftir hrunið var sagt að enda þótt það væri í lögum um öryrkja og eldri borgara að þeir ættu að hækka samkvæmt almennri launaþróun skyldi ákveðið í fjárlagafrumvarpinu, sem eru líka lög, að þeir skyldu ekki hækka. Þetta væru harðir tímar o.s.frv. Það er hægt að gera þetta. En ég myndi segja þetta væri það eina sem stæði út af í þessu máli, ef við ætlum að vera málefnaleg, það eina sem veldur hættu á að við förum aftur eitthvað umfram almenna launaþróun. Ef við tökum þetta saman er loksins verið að landa kjararáðsmálinu og ég vil bara í lokin þakka kjararáði fyrir þetta allt saman af því að í rauninni mætti segja að Vor í verkó og öflug verkalýðshreyfing og lífskjarasamningarnir séu skilgetið afkvæmi ákvörðunar kjararáðs.

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra virðist hafa misst af ræðu minni, e.t.v. verið eitthvað utan við sig, kannski í símanum. Það er allt í lagi, slíkt getur hent. En ég nefndi einmitt sérstaklega í ræðu minni að mér þætti eðlilegt að ef þetta yrði niðurstaðan yrðu í framhaldinu hlutir eins og formannsálag skoðaðir sérstaklega, en formannsálag heyrir ekki undir þessi lög sem verið er að ræða hér. Hér er fyrst og fremst um að ræða að við sýnum að störf þingmanna séu metin ekki miklu síður en störf ráðherra, jöfnum með öðrum orðum örlítið stöðu löggjafans og framkvæmdarvaldsins, sérstaklega ráðherra. Ef hæstv. fjármálaráðherra hefur áhyggjur af því að eins og fyrirkomulagið er núna geti það leitt til þess að menn stofni hugsanlega nýja flokka myndi ég segja að þær áhyggjur væru óþarfar - ef þeir flokkar eru til þess fallnir að standa við þau fyrirheit sem þeir gefa. Það kann að vera að stjórnmálaflokkar lendi í þeirri stöðu, á gamals aldri, að hætta að sinna málefnum sem þeir standa fyrir, hætta að standa við kosningaloforðin, hætta að líta til afstöðu grasrótar sinnar, og þá getur alveg verið tilefni til þess að stofna nýja flokka og engin ástæða til að setja hindranir í veginn hvað það varðar. Varðandi hins vegar málflutning hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar vil ég eingöngu undirstrika að hér er ekki um að ræða eitthvert mat á því hver sé hin rétta krónutala allra starfsmanna sem undir þessi lög heyra. Hér er fyrst og fremst um það að ræða að draga úr þeim mikla mun sem hefur verið á kjörum ráðherra annars vegar og alþingismanna hins vegar og þar af leiðandi senda þau skilaboð að það sé ekki eins mikill munur og verið hefur á því hvaða virðingu þessi störf hljóta.

Forseti. Mjög stutt: Ef þetta snýst um að peningar hafi áhrif í þá veru að menn fórni stefnu sinni fyrir bitlinga eða eitthvað svoleiðis get ég bent hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni á að Píratar hafa alla tíð ekki þegið formannsálagið þannig að það eru fordæmi fyrir því. Ef þingmaðurinn vill ganga fram með góðu fordæmi hvað þetta varðar getur hann afsalað sér formannsálagi sínu. Jafnframt höfum við gert það þannig að aðstoðarmaðurinn sem fylgir formanni Pírata nýtist öllum þingflokknum í sínu starfi. Aftur er það eitthvað sem gæti nýst þingmanninum til að sýna gott fordæmi. Ég vil bara nefna þetta í ljósi markmiðsins sem þessi tillaga er sett fram til að ná.

Herra forseti. Ég þakka ábendingarnar, þótt þær varði ekki megintilgang tillögunnar. Það er alltaf gott að fá leiðsögn frá hv. þingmönnum Pírata, sem virðast vita meira um hlutina en flestir aðrir hér á þinginu.

Virðulegi forseti. Mér finnst svolítið sérstakt að leggja fram tillögu sem varðar einhvern veginn annan hluta af launafyrirkomulaginu en þann sem varðar hv. þingmann sjálfan. Þess vegna greiði ég atkvæði gegn tillögunni. Ég myndi endurskoði þá stöðu ef tillagan fjallaði einnig um hv. þingmann sjálfan, sér í lagi formannsstöðuna og fleira sem mætti endurskoða. En í ljósi þess að breytingartillagan fjallar einungis um ráðherrastöður greiði ég atkvæði gegn henni.

Herra forseti. Þetta frumvarp, sem heitir frumvarp til laga um kynrænt sjálfræði, er frábært mál að flestu leyti, frumvarp sem mun, þegar það verður að lögum, hafa í för með sér gríðarlega mikilvægar réttarbætur hvað varðar rétt einstaklinga til að skilgreina eigið kyn. Þetta mun standa vörð um rétt einstaklinga til líkamlegrar friðhelgi og réttarbæturnar gerast eiginlega ekki miklu meiri. Jafnframt mun þetta skipa Íslandi í fremstu röð í þessum málaflokki, málaflokki hinsegin fólks, og það er kominn tími til að við verðum þar í fremstu röð hvað varðar lagalega stöðu samhliða því sem við erum þar hvað varðar samfélagslega og félagslega stöðu að mörgu leyti. Þessi gleðilega staða er ekki síst að þakka einstaklingum úr samtökunum Trans Ísland, Intersex Ísland og Samtökunum '78 sem hafa verið óþreytandi í því að tala fyrir nýjum, breyttum og bættum viðhorfum í málefnum hinsegin fólks. Það er eiginlega magnað hvaða árangur hefur náðst en það er líka magnað hve margt er óunnið enn. Ég naut þess í gær að sitja hér við þinghald ungmenna þar sem fríður flokkur ungs fólks ræddi sérstaklega þrjú málefni, heilbrigðismál, jafnréttismál og umhverfismál. Í jafnréttismálunum var m.a. rætt um málefni hinsegin fólks og ræðurnar voru skemmtilega unnar, og e.t.v. mættum við læra af þeim, í samvinnu allra sem að málum koma. Það sem hópurinn hafði til málanna að leggja þar var m.a. lítil saga af ungum dreng, 13 ára gömlum, sem kemur til aðstandenda og segist vera skotinn í öðrum dreng. Viðbrögðin sem hann fær eru: Þú ert allt of ungur til að velta þessu fyrir sér, til að hugsa um svona hluti. Litla fimm ára stúlkan sem kemur til aðstandenda og segist vera skotin í strák fær önnur viðbrögð: Það er svo sætt. Þetta sýnir bara hvað við erum samofin þessum gömlu viðhorfum og hvað það er tímabært að berja svolítið í grunnstoðirnar, og það er verið að gera það, á þessum gömlu rótgrónu viðhorfum, m.a. með þessu frumvarpi. Það er ómetanlegt í réttindabaráttu og fyrir minnihlutahópa almennt að hafa svona öflug samtök og öfluga málsvara á bak við sig og það er ekki bara fyrir þessa minnihlutahópa heldur fyrir samfélagið allt, okkur öll sem viljum búa í opnu, frjálslyndu, víðsýnu samfélagi, af því að við teljum að líf okkar, ekki bara þeirra sem málið varðar beint, sé líka betra með þessu. Ég fagna þessu frumvarpi. Mig langar hins vegar aðeins að nefna ákveðin vonbrigði með að ekki var tekið undir breytingartillögu minni hlutans í allsherjar- og menntamálanefnd varðandi það að taka út ákvæði til bráðabirgða í frumvarpinu um að í staðinn fyrir að við færum beint í að rétta hag barna sem fæðast með ódæmigerð kyneinkenni yrði skipaður starfshópur til að skoða þau mál enn frekar. Ég tel þau mál hreinlega vera fullskoðuð. Það þarf bara að taka ákvörðun um þetta. Að sama skapi var heldur ekki tekið undir tillögur minni hlutans um að gera læknum og heilbrigðisstarfsfólki skylt að halda skrá yfir slík inngrip. Ég mun styðja málið vegna þess að það er að öðru leyti mjög gott og ég treysti því að þessu ákvæði verði fylgt eftir af okkur, af löggjafanum og öðrum sem málið snertir, að það verði ekki svæft í þessum starfshópi. Við eigum ekki síst að gæta réttinda þessa hóps vegna þess að þessi ónauðsynlegu inngrip eru fyrst og fremst framkvæmd á börnum, það að láta þau sitja eftir segir bara hálfa söguna. Ég ætla að taka viljann fyrir verkið og trúa því að þessi starfshópur fari aftur í gegnum málið, vinni hratt og vel og skili tillögum til nauðsynlegra úrbóta fyrir þennan hóp líka.

Forseti. Í stuttu máli stenst málið ekki stefnu Pírata. Þegar ég kom seint inn í nefndina sem varamaður til að vinna var mjög auðvelt að fara bara yfir það. Við viljum að öll fiskveiðiauðlindin verði boðin upp á markaði og það er hægt að gera það hægt og rólega án þess að brjóta eignarréttindaákvæði stjórnarskrár eins og var vel unnið að í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur þar sem átti að taka 5% ári til baka og setja á uppboð. Á 20 árum væri fiskveiðiauðlindin þannig raunverulega leigð út af hinu opinbera, ríkinu, til lengri tíma. Það væri hægt að gera þetta líka til lengri tíma og tryggja þá meiri fyrirsjáanleika í greininni án þess að halda áfram að skapa þá hættulegu stöðu að menn geti farið að líta á þetta sem einhver séreignarréttindi. Við erum þannig ekki hlynnt því að makríll sé settur inn í gamla fiskveiðistjórnarkerfið. Jafnframt langar mig að benda á að við vinnslu í nefndinni kom í ljós að aðilar sem áttu fyrst að fá úthlutað en fengu ekki úthlutað samkvæmt lögunum og eru búnir að vinna mál í Hæstarétti eru með þá hugmynd að þeir eigi þessi réttindi og að ef ríkið ætli að úthluta þeim öðruvísi en hefði átt að gera 2010 sé verið að ganga á eignarréttindi þeirra. Eignarréttindin eru varin í stjórnarskrá þannig að ef farin verður sú leið sem er verið að fara núna yrði ég ekki hissa á því að þeir myndu kæra úthlutun sem ráðstafar heimildum til annarra aðila sem þeir hefðu fengið 2010. Sú leið sem er farin núna get ég ekki lesið öðruvísi, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið í nefndinni, en að standist ekki stjórnarskrána. Á þeim forsendum get ég ekki heldur stutt málið. Ég skil hvers vegna farið er í þetta svona. Það er gríðarlega erfið staða sem allir eru í með fiskveiðistjórnarkerfið okkar. Það ætti bara að breyta því. Niðurstaðan í leiðinni sem stendur til að fara er að fara bil beggja. Hvenær var raunverulega hægt að fara að afla sér veiðireynslu? Sumir gátu ekki gert það 2010 eða fyrir þann tíma. Menn eru einhvern veginn að reyna að gera það þannig að allir fái eitthvað en allir verða samt sem áður óánægðir með það sem þeir fá. Eins og ég segi stenst þetta ekki stefnu Pírata og ég mun að sjálfsögðu greiða atkvæði út frá henni. Ég er líka hlynntur þeirri stefnu, að auðlindin skuli tekin aftur til þjóðarinnar og leigð á markaði til lengri tíma. Þá loksins erum við komin með sjálfbærnivinkilinn. Við getum fengið einhvers konar þjóðarsátt um að landsmenn fái raunverulega eitthvað fyrir þá auðlind sem aðrir nýta, það virði sem hún er, þ.e. það sem menn eru tilbúnir að borga fyrir að leigja hana. Svo bendi ég aftur á að ég get ekki séð að þessi leið rúmist innan stjórnarskrárinnar.

Herra forseti. Það hefur verið ágreiningur um skiptingu veiðiheimilda á makríl og hann hefur staðið yfir undanfarin ár. Nú lítur út fyrir að hæstv. sjávarútvegsráðherra og stórútgerðin telji að úr þeim ágreiningi hafi verið leyst að nokkru með tveimur dómum Hæstaréttar Íslands frá 6. desember 2018 þar sem fallist er á kröfu áfrýjenda, tveggja útgerðarfélaga, um að viðurkennt yrði að íslenska ríkið bæri skaðabótaábyrgð á því fjártjóni sem þau kynnu að hafa beðið af því að fiskiskipum í þeirra eigu hafi verið úthlutað minni aflaheimildum á árunum 2011–2014 en skylt hefði verið samkvæmt lögum um veiðar utan lögsögu Íslands, úthafsveiðilögum nr. 151/1996, eins og segir í greinargerð með frumvarpinu sem við ræðum hér. Í framhaldi af dómum Hæstaréttar ákvað hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að skipa starfshóp sem skyldi fara yfir þýðingu dómanna og veita ráð um þær ákvarðanir sem taka þyrfti í kjölfarið. Hópinn skipuðu þau Arnór Snæbjörnsson, yfirlögfræðingur hjá ráðuneytinu, og lögmennirnir Hulda Árnadóttir og Jóhannes Karl Sveinsson. Brynhildur Benediktsdóttir, hagfræðingur hjá ráðuneytinu, starfaði með hópnum. Álit starfshópsins var að væri gefin út reglugerð vegna veiða á árinu 2019 sem miðaði við veiðireynslu á árunum 2013–2018 væri líklegt að sú úthlutun myndi skapa ríkinu áframhaldandi skaðabótaábyrgð. Ráðherra myndi líka halda áfram að baka þeim tjón sem fengju minna úthlutað en þeir hefðu fengið á grundvelli veiðireynslu á árunum fyrir 2011. Slík reglugerð væri þannig byggð á formlega fullnægjandi lagastoð en myndi hins vegar efnislega viðhalda ólögmætu ástandi. Því væri ráðherra rétt að beita sér fyrir því að Alþingi veitti honum valdheimildir sem kæmu í veg fyrir að áfram yrðu gefnar út reglugerðir sem bökuðu ríkinu bótaábyrgð. Forseti. Um hvaða fjárhæðir er verið að ræða? Uppsjávarútgerðir fara fram á marga milljarða króna og krafa um það liggur hjá ríkislögmanni. Mjög miklir hagsmunir eru í húfi, ekki bara fyrir ríkið heldur einnig fyrir þær útgerðir sem samkvæmt frumvarpinu ættu að taka á sig 45% skerðingar á úthlutun afla. Atvinnuveganefnd krukkaði þó í þetta og býr til potta og girðingar. Eftir að frumvarpið kom fram hefur verið birt niðurstaða Mannréttindadómstóls Evrópu út af Al Thani málinu svokallaða. Þar er hæstaréttardómarinn Árni Kolbeinsson talinn vanhæfur til að dæma í því máli vegna fjölskyldutengsla sinna. Sonur hans, Kolbeinn Árnason, var starfsmaður í lögfræðideild Kaupþings fyrir hrun og vann fyrir skilanefnd bankans eftir hrun. Einn af dómurunum í makrílmálinu var Árni Kolbeinsson. Samkvæmt nýföllnum dómi Mannréttindadómstóls Evrópu þarf að mínu mati að huga að hæfi Árni Kolbeinssonar varðandi makrílkvótann þar sem sonur hans, Kolbeinn Árnason, var framkvæmdastjóri LÍÚ og hafði ríka aðkomu að kröfugerðum á hendur ríkinu í tengslum við makrílhagsmuni aðila innan LÍÚ, en tveir þeirra höfðuðu síðan dómsmál á hendur ríkinu sem faðir hans dæmdi í. Þessu til viðbótar var Árni Kolbeinsson ráðuneytisstjóri í sjávarútvegsráðuneytinu á árunum 1985–1998 og sem slíkur hafði hann ríka aðkomu að gerð úthafsveiðilaganna frá árinu 1996 sem dómurinn snýst allur um. Eins og ég sagði áðan eru miklir hagsmunir í húfi eftir dóm Hæstaréttar frá 6. desember í fyrra sem sneri við dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í sama máli. Héraðsdómur Reykjavíkur komst að þeirri niðurstöðu að ríkið yrði sýknað af kröfu útgerðanna og að málskostnaður milli aðila félli niður. Eftir samtal við hv. þingmenn sem sitja í hv. atvinnuveganefnd skilst mér að niðurstaða Mannréttindadómstóls Evrópu um vanhæfi Árni Kolbeinssonar, fyrrverandi hæstaréttardómara, sem fenginn var sérstaklega til liðs til að dæma í makrílmálinu og hugsanleg áhrif á dóm Hæstaréttar hafi ekki verið rædd á fundum nefndarinnar. Það finnst mér með ólíkindum, herra forseti, og undarleg hagsmunagæsla fyrir hönd fólksins í landinu þegar sýslað er með þjóðareign. Ég leyfi mér hér með að fara fram á að hv. atvinnuveganefnd fjalli um málið á milli umræðna. Annað væri stórkostleg handvömm. Við erum nefnilega hér til að gæta að hag almennings - eða er það ekki annars? Stundum efast ég um að það eigi við um okkur öll, einkum þegar kemur að málum sem tengjast fiskveiðiauðlindinni okkar. Ef möguleiki er á því að í þessum dómi leiki einhver vafi á hæfi dómara sem dæmdi í þessu máli eigum við auðvitað að kanna þá stöðu vandlega áður en gengið er frá þessu máli. Ég treysti því að hv. atvinnuveganefnd fari yfir það mál á milli umræðna. Hitt er svo annað mál að fiskveiðikerfinu þarf að breyta í heild sinni og hægt er að taka strax skref í rétta átt með því að samþykkja breytingartillögu við frumvarpið þar sem gert er ráð fyrir útboði á makrílkvótanum. Hvers vegna ættum við að hugleiða útboð á fiskveiðiheimildum? Markmiðið með útboðsleið er í meginatriðum þríþætt, að auka jafnræði við úthlutun á sameign þjóðarinnar, lækka þröskulda fyrir nýliða og láta greinina sjálfa ákveða hvað hún vill og getur greitt fyrir heimildirnar í stað þess að stjórnmálamenn geri það eins og nú er. Ég minni á að í 1. málslið 1. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, er svo fyrir mælt að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar. Þá er kveðið svo á um í 3. málslið að úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum myndi ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum. Þegar íslenska ríkið semur um veiðiheimildir á fjarlægum miðum er verið að gera það fyrir íslensku þjóðina en ekki útgerðina í landinu. Ég lít svo á að það sama eigi þá við um þann kvóta. Jafnframt hafa fallið hæstaréttardómar þar sem réttur löggjafans til að breyta um úthlutunaraðferð á kvóta er áréttaður. Í dómi vegna máls Vinnslustöðvarinnar hf. gegn íslenska ríkinu frá mars 2017 segir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Jafnframt er því slegið föstu í síðari dóminum að löggjafinn geti ákveðið að úthlutaðar veiðiheimildir skuli innkallaðar á hæfilegum aðlögunartíma og þeim eftir atvikum endurúthlutað, svo og kveðið nánar á um réttinn til fiskveiða, bundið hann skilyrðum eða innheimt fyrir hann fégjald vegna breyttra sjónarmiða um ráðstöfun nytjastofnanna.“ Við höfum algjörlega í hendi okkar hvernig við gerum þetta, enda gerum við það þannig að ekki er allur kvóti tekinn og boðinn út í einu heldur í ákveðnum skrefum. Fulltrúi Samfylkingarinnar í atvinnuveganefnd leggur fram breytingartillögu um þetta mál þar sem þetta er útskýrt og lagt til að í fyrsta skrefi verði einn þriðji makrílkvótans boðinn út. Síðan er fjallað um hvernig úthluta eigi hinum tveimur þriðju hlutunum og að hluti gjaldsins sem fengist fyrir útboðið myndi renna til sjávarútvegsbyggða, enda er réttlátt að þetta renni í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga sem síðan myndi deila út tekjunum. Það er sanngjarnt. Þetta er það sem ég vildi segja, forseti, í þessari umræðu hér. Ég ítreka að það eru ýmsar spurningar sem þarf að svara áður en við göngum frá þessu máli. Ég er ekki í hv. atvinnuveganefnd en ég vona að nefndarmenn séu sammála því að það þurfi að leggjast yfir þetta mál með einhverjum hætti og að löglærðir menn í salnum séu sammála mér um það og leggi lið þegar kemur að slíkum málum.

Hæstv. forseti. Ég þarf svo sem ekki að halda langa ræðu um það að ég er efnislega ósammála öllu sem hv. þingmaður sagði hér og er líka að vandræðast með formið sem var rætt um í ræðunni um hæfi dómara í dómnum sem sneri við dómi héraðsdóms. Spurningin er: Hvað á þingið nú að gera í því? Dómarar meta hæfi sitt sjálfir. Ég velti mjög mikið fyrir mér hvernig þessi ákveðni dómari getur verið vanhæfur af því að hann hafi unnið í sjávarútvegsráðuneytinu á árum áður og að á árum áður hafi niðji hans starfað fyrir hönd LÍÚ. Mér finnst það afar langsótt. Hér er deilt á milli þeirra sem stunda sjávarútveg. Þar togast á hagsmunir og hefði dómurinn farið á hinn veginn hefðu einhverjir aðrir sagt að dómarinn hefði verið vanhæfur. Við getum endalaust rætt um hæfi og vanhæfi en ég velti fyrir mér hvernig þingið eigi að bregðast við því. Ég sé engin ráð fyrir þingið til að bregðast við einhverju slíku með hæfi eða vanhæfi dómara í svona máli.

Herra forseti. Finnst hv. þingmanni ekki ástæða til að setjast niður og að nefndin sem fjallar um málin velti aðeins fyrir sér stöðunni eftir að niðurstaða Mannréttindadómstóls Evrópu kom fram í öðru máli þar sem niðurstaðan er sú að Árni Kolbeinsson hafi verið vanhæfur vegna tengsla við Kolbein, son sinn, í því máli sem þar er fjallað um? Þetta vekur upp spurningar sem mér finnst að við þurfum a.m.k. að velta fyrir okkur í þessari stöðu, að nefndin kalli til sín ráðgjafa og fari yfir stöðuna. Ég er ekki löglærð. Það er hv. þm. Brynjar Níelsson og kann auðvitað meira í þessu máli en ég. Hins vegar þarf ég að taka afstöðu líkt og hv. þingmaður og það þarf að undirbyggja þá afstöðu. Mér finnst fullkomlega óábyrgt af hv. atvinnuveganefnd að leggjast ekki aðeins yfir málið þó að það sé ekki nema í 30 mínútur með sérfræðingum. Það er óverjandi að steinþegja um málið, eins og það séu engar spurningar sem þurfi að svara hvað þetta varðar. Undir eru milljarðar úr ríkissjóði. Það þarf að verja hag almennings með öllum ráðum. Hugsanlega verður þessi hæstaréttardómur ógildur vegna hæfis eins dómarans og þá stendur væntanlega niðurstaða Héraðsdóms Reykjavíkur. Hæstiréttur sneri sýknudómi þar við.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé ekki rétt að við þingmenn séum að ræða hér lögfræðileg atriði. Auðvitað má nefndin skoða þetta og alltaf má skoða hæfisreglur og hvort við þurfum að breyta einkamálalögunum og dómstólalögunum varðandi hæfi. Vanhæfi dómara kallar á alveg sérumræðu. Ég get aðeins bætt við þetta. Mannréttindadómstóllinn í Strassborg ógildir enga dóma. Við getum velt fyrir okkur hvernig eigi að bregðast við einstökum dómum, hvort við eigum að lagfæra eitthvert ástand og breyta því, en þetta er allt búið og gert í mínum huga eins og svo margt annað. Við verðum að hætta að hugsa um að við séum með einhvern æðri dómstól úti í Evrópu. Við erum ekki með slíkan dómstól. Við verðum að taka tillit til þeirrar niðurstöðu þess dómstóls, hvort við þurfum að breyta einhverju í okkar fari og breyta lögum. Það kann vel að vera ástæða til að breyta einhverju í lögum, ég er samt ekki viss um það, en ég held að það sé mjög varhugavert að Alþingi eða atvinnuveganefnd fari eitthvað sérstaklega að velta fyrir sér hæfi í þessu einstaka máli. Menn geta bara velt fyrir sér almennt um hæfi og vanhæfi dómara, þeirra sem úrskurða í stjórnsýslunni o.s.frv. Það er alltaf ákveðinn vafi og við getum deilt um það endalaust, en í þessu máli held ég að það sé mjög langt gengið að tala um vanhæfi dómarans.

Herra forseti. Það má vel vera að hv. þingmanni finnist það mjög langt gengið, en ég krefst þess að þetta verði skoðað því að þarna er verið að tala um nákvæmlega sömu menn og voru undir þegar niðurstaða Mannréttindadómstóls Evrópu kom fram í Al Thani málinu. Ég tel það vera skyldu okkar að fara yfir það mál og fá sérfræðinga til að ræða stöðuna. Ég veit að hv. þingmaður kemst ekki hingað til að svara mér aftur af því að við getum ekki endalaust staðið hér í samtali, en skildi ég hv. þingmann rétt að hann teldi niðurstöðu Mannréttindadómstóls Evrópu vegna Al Thani málsins hafa engin áhrif á það mál? Þá myndi vanhæfi svo sem að sama skapi ekki hafa nein áhrif á þessa niðurstöðu Hæstaréttar. Þetta þarf nefndin að skoða og fara vandlega yfir og ég vona að hún geri það.

Virðulegur forseti. Ég kem hingað sem nefndarmaður í atvinnuveganefnd og óska eftir því að málið verði tekið inn milli 2. og 3. umr. til að ræða þær spurningar sem hv. þm. Oddný Harðardóttir gerði vel grein fyrir í ræðu áðan. Annars ætla ég ekki að lengja umræðuna og læt þetta duga.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, þ.e. stjórn veiða á makríl. Við stöndum hér með frumvarp þar sem lagt er til að tekin verði upp aflamarksstjórn við veiðar á makríl en til þessa hefur stjórn veiða á stofninum lotið reglugerðum sjávarútvegsráðherra og leyfum frá Fiskistofu til eins árs í senn. Í greinargerð með frumvarpinu stendur, með leyfi forseta: „Það er tímabært að taka upp slíkt skipulag …“ Ég leyfi mér hins vegar að fullyrða að hér sé á ferðinni sóun á sögulegu tækifæri. Lengi hafa ríkt deilur í sjávarútvegsmálum og óánægja landsmanna orðið sífellt meira áberandi. Nú er uppi kjörið tækifæri til að láta reyna á nýjar leiðir í þessum málum. Engu að síður ákveða stjórnvöld að stinga höfðinu í sandinn þegar kemur að því að ræða breytingar og ekkert gert til að koma til móts við óskir og kröfur um breytingar hér á og ekkert gert til að tryggja að úthlutun aflaheimilda fari fram með réttlátari og stöðugri hætti en tíðkast hefur. Það er ekki þar með sagt að þeir sem vilja breytingar geri kröfur um að kollvarpa ríkjandi fiskveiðistjórn eða leggja niður kvótakerfið með öllu. Gagnrýnin snýr fyrst og fremst að því að stjórnvöld ákveði hér með að láta ekki einu sinni reyna á tímabundna samninga. Þau taka alfarið afstöðu gegn tímabundinni aflahlutdeild í þessum efnum og því skýtur skökku við að meðal talsmanna frumvarpsins sé að finna þá stjórnmálamenn sem hafa áður talað fyrir breytingum og til stuðnings þeim vísað í auðlindina sem eign þjóðarinnar á sama tíma og bent hefur verið á að með sterkum rökum að þetta frumvarp muni koma sérstaklega illa við smábátaveiðar og smærri útgerðir. Hér virðist því hafa orðið nokkur kúvending eins og ýmsir hafa bent á í umræðu um þetta mál ef marka má fyrirliggjandi tillögur því að tímabundnar aflaheimildir eru einmitt forsendur þess að um raunverulega þjóðareign sé að ræða. Þær tillögur sem við ræðum taka ekki tillit til þess. Það er erfitt að sjá hvernig sjónarmiðin sem hér eru lögð til grundvallar samræmist þeirri hugmyndafræði sem Vinstri grænir hafa lengi kennt sig við í sjávarútvegsmálum. Hér blasir ekki við hugsjón réttlátra breytinga heldur er þvert á móti verið að festa gamalt kerfi í sessi. Sérfræðingar hafa enn fremur varað við því að réttarstaða ótímabundinna aflaheimilda styrkist eftir því sem tíminn líður. Afgerandi afstaða stjórnvalda gegn tímabundinni aflahlutdeild er svo til eingöngu til þess fallin að skapa enn frekari óvissu með ákvæði um þjóðareign auðlindarinnar. Þessu andmælum við í Viðreisn. Þess í stað höfum við lagt til að uppboð eigi sér stað á tímabundnum aflaheimildum eins og sjá má nánar í breytingartillögu okkar sem þingmaður Viðreisnar, áheyrnarfulltrúi í atvinnuveganefnd, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, lagði fram og mælti fyrir. Fyrr á árinu lögðum við í Viðreisn líka fram frumvarp í þessum efnum ásamt þingmönnum Pírata og Samfylkingarinnar, en þar var lagt til að bjóða upp 5% aflaheimildanna og binda til 20 ára. Slíkt er að mati okkar fallið til þess að tryggja réttlátari útfærslu og undirstrika þjóðareignina með hæfilegri tímalengd aflahlutdeildarinnar ásamt því að tryggja frekari fyrirsjáanleika og stöðugleika í sjávarútvegi. Þá var jafnframt lagt til að veiðigjaldið sem fengist fyrir tímabundna aflahlutdeild í makríl á frjálsum markaði og samkvæmt úthlutun rynni í fyrirhugaðan uppbyggingarsjóð landsbyggðarinnar. Allt þetta hefði verið hægt að gera núna, allt þetta hefði verið einfalt að gera núna og allt þetta hefði verið rétt að gera núna. Þess í stað liggur fyrir frumvarp ríkisstjórnarinnar undir formerkjum varðstöðu og stöðnunar. Það er hægt að vera vonsvikinn þó að maður sé hættur að vera undrandi.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, um stjórn veiða á makríl. Ég vildi bara í þessari umræðu aðeins koma hingað upp og fara frekar yfir þá erfiðleika sem nefndin átti í í þessu máli. Það var erfitt að koma til móts við þau sjónarmið sem köstuðust á í þessu erfiða máli, annars vegar þeirra sem höfðu fyrstu og lengstu reynsluna og hins vegar þeirra sem styttra voru á veg komnir, eins og smábátarnir. Megininntakið í vinnu nefndarinnar var að reyna að ná einhverri sátt um þetta mál þar sem allar leiðir voru skoðaðar. Ég verð að viðurkenna að ég trúði því kannski í barnslegri trú að þeir sem við vorum að vinna fyrir létu niðurstöðu nefndarinnar duga og sættu sig við hana þó að við hefðum vissulega gert okkur grein fyrir því að við yrðum að teygja okkur nokkuð langt í allar áttir til að ná þeirri sátt að allir væru ánægðir, sem lá fyrir að yrði ekki. Þess vegna kemur mér mjög á óvart að nú þegar hafa útgerðarflokkar hótað málsókn í þessu máli. Það veldur mér miklum áhyggjum og miklum heilabrotum um það hvernig ég geti afgreitt þetta mál frá þinginu. Það er búið að ganga mjög langt, búið að taka út 4.000 tonn í potta fyrir smábáta til að veiða. Það tryggir að þeir sem hafa veitt makríl á undanförnum árum geta haldið því áfram. Það varð vissulega niðurskurður hjá þeim sem höfðu aflamark í þeim hópi. Það var líka reynt að tryggja þeirra hagsmuni en það var auðvitað ekki hægt að gera með því að taka úr þessum potti og færa yfir til þeirra persónulega þrátt fyrir beiðni um það og að maður sitji undir ásökunum um að hafa ekki neinn skilning á málunum með því að vilja ekki færa nánast endalausar aflaheimildir yfir á bátana. Það var auðvitað ekki hægt. Hér er verið að flytja milljarðaverðmæti yfir á útgerðirnar og ég spyr: Fá menn aldrei nóg? Við höfum verið í erfiðleikum með þetta mál og það þarf kannski að endurskoða það allt saman. Ég velti fyrir mér hvort það hefði verið rétt að fresta afgreiðslu þessa máls um tíma og sjá hvort hægt væri að ná sátt í því þannig að ríkið væri þá ekki að samþykkja lög sem kallaði yfir það lögsókn af hendi þeirra sem fá afhentar aflaheimildir fyrir milljarðatugi. Það er líka annað mál sem tengist þessu, stimpilgjaldið sem er sett á notuð skip sem hefur hamlað því að fiskiskipum er flaggað út og þau geta farið að veiða í landhelgi annarra landa. Það er sorglegt ef okkur tekst ekki fyrir þinglok að koma því máli inn í þingið og klára það. Í haust var flutt mál hérna sem hefur ekki náð að koma fram en getur skipt miklu máli, ekki aðeins fyrir útgerðirnar heldur sjómennina sem misstu af loðnuvertíðinni og hafa glatað stórum hluta árstekna sinna. Það skiptir máli að koma þessum mönnum og skipum á sjó á erlend mið, vinna okkur inn aflareynslu og skapa tekjur sem verða margfalt á við það sem þetta stimpilgjald er þó að það sé auðvitað mjög íþyngjandi fyrir þær útgerðir sem þarna hafa verið að veiða. Ég mátti til með að segja hug minn í þessu máli. Mér finnst vont að þrátt fyrir góðan vilja nefndarinnar, okkar allra, til að fara þá leið sem kæmi öllum kannski jafn illa, fór það reyndar einum hóp verst sem ber nú harm sinn í hljóði og segir neitt og það eru þeir sem höfðu leigt frá sér heimildirnar og þeir sem leigðu fá aflahlutdeildina. Ég verð að viðurkenna að á lokametrum umræðu um þetta mál er ég bara mjög óánægður með þá meðferð sem nefndin fær út af því.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni einlæga ræðu. Ég hjó eftir að hv. þingmaður var með vangaveltur um hvort rétt væri að fresta málinu og vinna það frekar. Við höfum fleiri talað fyrir því og eitt af því sem hefur verið notað til að ýta málinu áfram er að það sé eiginlega komið allt að því neyðarástand vegna einhverrar óvissu sem ríkir þannig að ég kalla eftir vangaveltum hv. þingmanns, sem situr í nefndinni og þekkir þessi mál býsna vel í gegnum árin, um hvort staðreyndin sé sú að við séum hér, þingheimur, komin upp að vegg við að afgreiða þetta mál núna, mál sem er annars vegar mikilvægt og hins vegar ekki í sátt. Væri eitthvað til þess vinnandi að nota tímann í sumar til að skoða þetta og vinna frekar? Mér þætti vænt um að fá að heyra aðeins vangaveltur þingmanns um það.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Ég verð bara að segja eins og er að það er enginn tími eftir. Við erum búin að tapa honum. Það verður að setja einhver lög um þessar veiðar. Það er það sem við vorum að reyna að gera, við teygðum okkur eins langt og við gátum á alla kanta eins og ég sagði. Því miður fór sá góði vilji nefndarinnar einhvern veginn öfugt ofan í mjög marga og sérstaklega þá sem fá úthlutað aflaheimildum. Ég hélt að þeir aðilar myndu sýna einhverja sanngirni. Ég veit að miklir hagsmunir eru í húfi og þess vegna er það líka krafa mín og annarra að á þeirri stundu sem þessum aflaheimildum er úthlutað standi maður ekki í pusi fyrir það að þeir fái ekki nóg. Aftur á móti held ég að tíminn sé að hlaupa frá okkur. Veiðar byrja innan skamms og það er mikilvægt að klára málið. Ég ætla ekkert að hlaupast undan því en mér fannst ég samt þurfa að segja það sem mér býr í brjósti. Þetta er ekki stefna Sjálfstæðisflokksins eða eins eða neins, þetta er bara mín hugsun og mínar áhyggjur yfir því að þegar við í þinginu vinnum að jafn viðkvæmum hlutum og að úthluta aflaheimildum finnist kannski engum það nóg í öllum þeim verðmætum sem þau eru að skapa. Það er það sem ég er fyrst og fremst að segja hérna og lýsa yfir óánægju minni með þær móttökur sem við fáum fyrir það, en auðvitað ekki frá þjóðinni.

Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst þakka Alþingi fyrir að taka svo skýra afstöðu í þessu réttindamáli fólks sem lengi hefur mátt bíða eftir þeim sjálfsögðu réttindum að geta sjálft tekið ákvarðanir um eigið kyn. Ég er mjög þakklát hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir þá vinnu sem hún hefur lagt í málið til að skapa um það aukna sátt og samstöðu. Ég veit líka að með þessu frumvarpi er ekki öllum spurningum svarað en eigi að síður er þetta mjög stórt skref fram á við til að tryggja réttindi, kannski ekki fjölmenns hóps en mikilvægs hóps, því að öll erum við fólk og öll eigum við að njóta þessara réttinda. Ég segi já.

Herra forseti. Það er með mikilli gleði sem ég greiði hér atkvæði með frumvarpi til laga um kynrænt sjálfræði. Þetta er gríðarlega mikilvægt réttindamál. Þetta er gífurlega mikilvægt mannréttindamál. Það er gríðarlega mikilvægt að einstaklingar geti skilgreint kyn sitt. Umræðan um þessi málefni á eftir að halda áfram í samfélaginu. Starfshópar verða starfandi samkvæmt þessu frumvarpi og ég bind mjög miklar vonir við að við náum enn lengra í þessum málum með þeirri vinnu. Það er mikið fagnaðarefni að við séum núna að samþykkja þessi lög og ég segi það aftur: Það er með mikilli gleði sem ég er hér á já-takkanum.

Virðulegur forseti. Ég tek undir að það er ánægjulegt að fá að standa hér og taka þátt í atkvæðagreiðslu um þetta stóra og mikilvæga réttindamál. Sjálfstæðisflokkurinn ályktaði á síðasta landsfundi sínum um mikilvægi þess að Ísland væri áfram leiðandi í málefnum hinsegin fólks og að við ættum að vera í fremstu röð með metnaðarfulla löggjöf um kynrænt sjálfræði. Í þeim lögum yrði kveðið á um að einstaklingar megi sjálfir ákveða kyn sitt og það er það sem við samþykkjum hér í dag. Ég fagna því að sjá hversu mörg græn ljós eru á töflunni.

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp til laga um breytingu á lögum um félagslega aðstoð og lögum um almannatryggingar (framfærsluuppbót og meðferð atvinnutekna). Til að gera langa sögu stutta er að mínu mati og þingflokks Viðreisnar um að ræða gott mál sem hefur engu að síður þann annmarka að eftir mikla jóðsótt er að fæðast lítil mús. En mýs eru góðar í þessu tilfelli og við munum greiða atkvæði með frumvarpinu, þó að við hefðum viljað sjá lengra gengið og gerum enn fremur eilitlar athugasemdir við það hvernig þetta mál er unnið, á hvaða tímabili það kemur inn og hversu lítið var hlustað á síðustu stigum á hagsmunasamtök öryrkja sem höfðu ýmislegt fram að færa við vinnslu þessa máls. Ég vil líka gera athugasemd við þá tilraun sem ráðherra gerði til þess að reyna að lauma inn í málið þeim liðum sem lúta að búsetuskerðingum á sérstakri framfærsluuppbót og því að bæta slysabótum inn í skerðingar 

Virðulegur forseti. Hér erum við að stíga skref til að draga úr krónu á móti krónu skerðingum sem verið hafa í kerfinu gagnvart örorkulífeyrisþegum. Ég fagna því sérstaklega að þetta skref sé stigið. Þessi hópur var því miður skilinn eftir árið 2016 og hefur beðið allt of lengi. Ég tek undir með þeim sem hafa sagt það hér. Hins vegar er búið að marka ákveðna stefnu núna, stefnu sem miðar að því að innleiða nýtt og breytt og einfaldara almannatryggingakerfi. Þessar breytingar eru liður í því og ég fagna því sérstaklega. Hér erum við að ráðstafa þeim fjármunum sem er ráðstafað til málaflokksins í fjárlögum yfirstandandi árs. Ég vil líka þakka hv. velferðarnefnd fyrir hversu hratt hún vann þetta mál og ítreka að þetta mál komi seint inn vegna þess hve lengi skil drógust hjá þessari nefnd. Það hefði þurft að fá betri umfjöllun og fór m.a. ekki í gegnum samráðsgátt. Ég taldi mikilvægt að þetta mál færi inn til þingsins og gæti orðið að lögum, sem er að gerast núna, og það er m.a. fyrir 

Virðulegi forseti. Hér er stigið eitt örlítið skref. Mig langar að minna á það sem við urðum vitni að í gær þegar unga fólkið okkar var með þingfund í þingsalnum. Hér kom ungur drengur fram og var að tala um nákvæmlega það sem við erum að fjalla um hér í dag, 65 aura á móti krónu, og sagði að félagsmálaráðherra væri í rauninni búinn að éta pítsusneiðina en skildi skorpuna eftir. Enn og aftur erum við að glíma við krónu á móti krónu skerðingu. Hér er í rauninni haldið áfram að hamla þessum ákveðna hópi hvatningar út á vinnumarkaðinn. Þetta er skárra en ekkert, illskárra en ekkert, þannig að auðvitað segjum við já, en þetta er búið að vera við lýði síðan með reglugerð haustið 2008, eini þjóðfélagshópurinn, sennilega í heiminum, sem býr við slíka skerðingu. Þessi skerðing var afnumin af eldri borgurum 1. janúar 2017 og ég vona 

Virðulegi forseti. Hér er verið að stíga mikilvægt skref þó að auðvitað megi alltaf segja að það gæti verið stærra. Það er verið að auka greiðslur til öryrkja um sem nemur tæpum 3 milljörðum á þessu ári og 4 milljörðum á ársgrundvelli, til lengri tíma litið. Málið batnaði í meðförum hv. velferðarnefndar en það er mikilvægt að halda áfram að bæta kjör þeirra sem lakast standa. Á þeirri vegferð eru núverandi stjórnvöld í landinu. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Við erum að minnka krónu á móti krónu niður í 65 aura á móti krónu. Sú hungurlús dugir hvergi til. Það var hægt að gera þetta með einu pennastriki fyrir eldri borgara - og það sem er eiginlega verra við þetta mál er að þessar skerðingar eru gerðar fyrir skatta. Þannig að þetta er vont mál. Það er ömurlegt til þess að vita að við skulum alltaf skammta öryrkjum minnst og síðast. Enn einu sinni á að gera og það sem ég óttast mest er að það eigi aldrei að taka krónu á móti krónu algjörlega út heldur bara að festa í sessi einn þriðja, vegna þess að það er ekki gert ráð fyrir meira en 4 milljörðum á næsta ári í þetta. Þar af leiðandi er það bara einn þriðji sem á að lögfesta. Það er ömurlegt til þess að vita en það verður að segja já við þessu vegna þess að öryrkjar geta ekki beðið. Þeir verða að fá allt sem þeir geta fengið en það er ömurlegt. Ég vona samt heitt og innilega að það verði gengið þannig frá þessu að króna á móti krónu hverfi.

Virðulegur forseti. Það er spurning um forgang, siðferði og gildismat að rétta hlut öryrkja. Ríkisstjórnin hefur málað sig út í horn í samskiptum við þennan hóp og sáldrar nú út dúsu í örþrifum, þó eftir að hafa skorið u.þ.b. fjórðung af því sem fyrirhugað var, ríflega 1 milljarð, sem hefði sennilega þó dugað til að draga úr skerðingum í 50 aura af hverri krónu. Vandinn er ekki mestur hjá þeim sem skerðast vegna tekna. Hann er alvarlegastur hjá þeim sem hafa engar tekjur sem hægt er að skerða, sem lifa undir atvinnuleysisbótum og hafa ekki möguleika og munu ekki hafa möguleika til atvinnuþátttöku. Krafan er hækkun grunnlífeyris þegar í stað og einföldun kerfisins. Virðulegur forseti. Þetta er snautlegt viðbragð. Aumt er það og nálgast það að vera hrein niðurlæging. Ég er hugsi yfir þessu verklagi en segi þó já.

Herra forseti. Ekki hefur farið fram nákvæmt mat á hæfilegri stærð Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Samfylkingin telur að í ljósi efnahagshrunsins 2008 sé varhugavert að lækka iðgjöld aðildarfélaga þegar ekki liggur fyrir festa í því regluverki sem ætlunin er að framkvæma og tekur þar undir álit Neytendasamtakanna um málið. Hv. þingmenn eru ekki sammála okkur og því þurfum við, neytendur, viðskiptavinir bankanna, að sjá til þess að svigrúmið sem skapast verði til hagsbóta fyrir innstæðueigendur og það er ekkert annað en eftirlit okkar neytenda sem getur passað upp á það. Fer svigrúmið til að auka arð fjármálafyrirtækjanna eða leggst það með neytendum? Þessu þurfum við að fylgjast með.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, nr. 151/1996 (stjórn veiða á makríl). Hér eru m.a. greidd atkvæði um breytingartillögu mína sem er í samræmi við stefnu okkar Samfylkingarfólks um að einn þriðji makrílkvótans verði boðinn út samkvæmt ferli sem ráðherra myndi ákveða með reglugerð. Þar leggjum við áherslu á að við útboðið líti ráðherra til reynslu Færeyinga af útboði á makrílkvóta en fyrirkomulag þeirra hefur gefið góða raun. Þá leggjum við jafnframt til að helmingur þeirra tekna sem verði til við uppboðið renni til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sem annist skiptingu teknanna. Þetta er í huga okkar Samfylkingarfólks sérstaklega mikilvægt enda ljóst að lagabreytingar ásamt tækniframförum síðustu ára hafa leitt til mikillar hagræðingar í sjávarútvegi með tilheyrandi fækkun starfa og röskun á búsetuforsendum í sjávarbyggðum víða um land. Herra forseti. Ég hvet hv. þingheim til að samþykkja breytingartillögur okkar í Samfylkingunni.

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um stjórn fiskveiða á makríl. Vissulega eru deildar meiningar um hvernig stjórn veiða á makríl er best fyrir komið en við stöndum frammi fyrir hæstaréttardómi og þar kemur m.a. fram að það er ekki löglegt að stjórna veiðunum með reglugerð eins og verið hefur undanfarin sirka 11 ár. Hér er lagaumgjörð og hlutdeildarsetning á makríl og við Vinstri græn gerðum athugasemd við málið eins og það lá fyrir. Við í meiri hlutanum höfum náð góðri samstöðu um að bæta málið, höfum skipt kerfinu upp í tvo flokka, eftir veiðarfærum, þeir sem eru með handfæri og línu eru í öðrum flokknum og þeir sem eru með önnur veiðarfæri í hinum. Við höfum sett girðingu þarna á milli og sett leigupott 4.000 tonn fyrir minni flokkinn, handfæri og línu. Ég tel að ágætlega hafi verið búið um málið svo að það náist meira jafnræði á milli þeirra sem veiða á línu og króka og á úthafsmiðum.

Herra forseti. Við stöndum frammi fyrir einstöku tækifæri. Í frumvarpi um skiptingu veiðiheimilda á makríl gefst okkur nú kostur á að leiðrétta það óréttlæti sem ríkt hefur í skiptingu veiðiheimilda, óréttlæti sem í dag er innbyggt í fiskveiðistjórnarkerfið. Við eigum þess kost að taka í þessu máli lítið en mikilvægt skref í átt að auknu réttlæti, verðmætasköpun og sjálfbærni. Þótt skrefið sé lítið felur það í sér stóra yfirlýsingu um vilja stjórnvalda og þingsins til langþráðra sátta um nýtingu auðlindarinnar. Breytingartillagan sem þingið greiðir hér atkvæði um tryggir sanngjarna úthlutun veiðiheimilda, veldur ekki ólíkum aðilum greinarinnar fjárhagslegu tjóni og staðfestir rétt þjóðarinnar yfir auðlindum sínum. Tímabinding aflaheimilda og uppboð á hluta þeirra þar sem markaðurinn ræður för en ekki geðþóttaákvörðun stjórnmálamanna er óumdeilanlega til þess fallin  Þingmaðurinn segi já.

Herra forseti. Þetta var hárrétt athugasemd frá forseta um gildi greinarinnar. Þingið hefur nú látið sér úr greipum ganga tækifæri til að hefja, þótt í smáu væri, sanngjarna gjaldtöku fyrir veiðar en að sjálfsögðu er greinin, eins og hún er núna þar sem er búið að fella allt sem heitir gjaldtaka út úr frumvarpinu, í raun óþörf og svo sem óþarfi annað en að sitja hjá við þá atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Öll starfsemi sem fer fram í náttúru snýst um náttúruna og er þar af leiðandi spurning um náttúruvernd. Náttúruvernd er ekki andstæða nýtingarstefnu heldur á hún að vera grundvöllur allrar nýtingarstefnu. Náttúruvernd er nýtingarstefna og andstæða nýtingarstefnu er eyðingarstefna sem gengur út á að tæma auðlindir fyrir stundargróða. Sú stefna hefur allt of lengi verið ráðandi hér á landi í umgengni okkar við landið, hvort sem um er að ræða landbúnaðinn, sem hefur einkennst af frámunalegri ofbeit, eða stóriðjustefnuna. Náttúran er ekki til fyrir okkur og vegna okkar, heldur hefur náttúran gildi í sjálfri sér. Gjafir náttúrunnar eru ómælanlega og mannlegt hugvit líka þegar kemur að því að nýta þessar gjafir og njóta þeirra. Fiskeldi er umhverfismál og það ber að nálgast þannig en ekki á forsendum atvinnuuppbyggingar. Að vísu varðar það um leið mannlegt umhverfi, samfélagslegt umhverfi, lífskjörin á þeim stöðum þar sem uppbygging á sér stað og er fyrirhuguð, en um leið er í húfi lífríki landsins sem við, íbúar landsins, höfum tilteknar skyldur við sem okkur ber að uppfylla. Við megum ekki raska um of því vistkerfi sem við athöfnum okkur í eða stuðla að óafturkræfum skaða, svo sem fábreytileika eða jafnvel útdauða tegunda. Í því sambandi má minna á skuldbindingar Íslendinga samkvæmt þjóðarétti við samning Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni frá árinu 1992 sem er oft kenndur við Ríó. Þetta er ekki hægt að leiða hjá sér í lagasetningu þegar þessari atvinnugrein er sett umgjörð heldur verður það að vera leiðarljós löggjafans. Fiskeldi er vissulega mikilvæg grein og matvælaframleiðsla verður æ mikilvægari á tímum síaukinnar meðvitundar um sjálfbærni en þá verður sú matvælaframleiðsla jafnframt að standast allar kröfur um sjálfbærni. Fiskeldi hefur þegar verið mikil lyftistöng fyrir byggðir sem eiga undir högg að sækja út af fábreyttu atvinnulífi en lagaumgjörðin getur aldrei orðið á þeim forsendum einum. Þar hljóta umhverfissjónarmið, varúðarreglan, ævinlega að vera í 1. sæti. Hér er viðkvæmt jafnvægi í náttúrunni. Hér má ekki taka áhættu. Þetta er líka stefna ríkisstjórnarinnar eins og ég skil hana, en í stjórnarsáttmála segir beinlínis, með leyfi forseta: „Fiskeldi er vaxandi atvinnugrein sem felur í sér tækifæri til atvinnuuppbyggingar en þarf að byggja upp með ýtrustu varúð í samræmi við ráðgjöf vísindamanna þannig að líffræðilegri fjölbreytni verði ekki ógnað.“ Þetta er alveg skýrt. Hv. atvinnuveganefnd hefur að mörgu leyti unnið gott starf og bætt þetta frumvarp um margt. Hún hefur tekið meira mið af náttúruverndarsjónarmiðum en áður gætti í frumvarpinu en svo hrapallega tókst til að hæstv. umhverfisráðherra hafði enga aðkomu að gerð frumvarpsins á sínum tíma. Breytingartillögur nefndarinnar fara í þá átt að auka varúðina. Má þar sérstaklega nefna lögfestingu áhættumats erfðablöndunar. Lagt er til að Hafrannsóknastofnun verði gert skylt að vinna áhættumat erfðablöndunar þar sem fram komi það magn frjórra laxa sem leyfilegt er að ala í sjókvíum hverju sinni. Samkvæmt gildandi lögum ræðst heildarframleiðsla á hverju svæði af útgefnu burðarþolsmati og því framleiðslumagni sem kveðið er á um í einstökum rekstrarleyfum. Markmiðið með áhættumatinu er að koma í veg fyrir hugsanleg spjöll á villtum nytjastofnum og gerir áhættumatið samkvæmt því ráð fyrir að óafturkræfum skaða sé valdið eða að sjálfbærri nýtingu villtra stofna sé stefnt í hættu fari fjöldi eldislaxa í veiðivatni yfir tiltekin viðmiðunarmörk. Í nefndaráliti meiri hlutans segir, með leyfi forseta: „Fyrir nefndinni komu fram ýmsar athugasemdir við áhættumat erfðablöndunar. Lýstu gestir yfir miklum áhyggjum af áhrifum erfðablöndunar eldislax við villta nytjastofna og bentu á að rannsóknir hafi sýnt að slík erfðablöndun hafi neikvæð áhrif á lífsferil og möguleika villtra stofna til að bregðast við breytingum í umhverfi til lengri tíma litið vegna erfðabreytinga. Komu jafnframt fram sjónarmið um að áhyggjur af erfðablöndun væru óþarfar vegna skertrar hæfni eldisfiska til að tímga sig í náttúrunni, auk þess sem fullyrðingar um áhrif erfðablöndunar væru ofmetin að einhverju leyti.“ Herra forseti. Hér hefði mátt kveða skýrar að orði, taka eindregnari afstöðu í þessu álitamáli. Nefndin vísar á að áhættumat erfðablöndunar verði stórbætt og haft á vegum óháðs aðila, að rekstrarleyfishafar skuli nota ljósastýringu til að reyna að hamla því að fiskar sleppi og nota stærri seiði sem miði að því að seinka kynþroska. Það er talað um stjórnvaldssektir líka og bætt eftirlit á vegum Matvælastofnunar. Þetta breytir samt ekki því grundvallaratriði að hér er um að ræða frjóan, norskan laxastofn sem er framandi tegund í íslensku lífríki. Dæmin sanna að fiskar sleppa alltaf í einhverjum mæli út í náttúruna og geta borist í ár þar sem þeir geta blandast villtum stofnum sem hér hafa þróast og þroskast á þúsundum ára og hafa tiltekna eiginleika sem hætt er við að spillist við blöndun. Nokkuð hefur verið rætt um samráðsnefndina sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Hún er skipuð til fjögurra ára í senn og þá fulltrúum hagsmunaaðila, vísindamanna og stjórnmálamanna í héraði og skipar svo ráðherra oddamann eftir sínu höfði. Þetta er þannig pólitísk nefnd þar sem auðvelt er að mynda meiri hluta gegn sjónarmiðum vísindalegrar varfærni og náttúruverndar. Hlutverk nefndarinnar er m.a. að leggja mat á forsendur og úrvinnslu þeirra gagna sem áhættumat erfðablöndunar byggist á, þ.e. að hagsmunaaðilar og pólitískt skipaðir fulltrúar eiga að fá vettvang til að krukka í niðurstöður og hræra í forsendum. Það er mjög hættulegt að hagsmunaaðilar fái slíkan vettvang til að hafa áhrif á störf vísindamanna og til þess fallið að draga úr sjálfstæði þeirra. Með þessum hætti geta hagsmunaaðilar grafið undan niðurstöðum vísindamanna séu þær óhentugar. Samkvæmt íslenskum hefðum getur verið mjög hætt við að svona samráðsnefnd verði afskiptasöm og frek og að menn taki þar að líta á sig sem nokkurs konar fiskeldisráð sem hafi yfir vísindamönnum að segja. Þó að Hafrannsóknastofnun eigi síðasta orðið samkvæmt frumvarpinu og eigi að taka rökstudda afstöðu til álitsins og gera breytingar á tillögu sinni, þyki henni ástæða til, fer ekki á milli mála að hér er hægt að skapa verulegan þrýsting og hlutast til um störf vísindamanna. Meiri hluti hv. atvinnuveganefndar fellst á að óeðlilegt sé að ekki sé fulltrúi náttúruverndarsjónarmiða í þessari samráðsnefnd en í stað þess að stinga upp á að fulltrúi óháðra náttúruverndarsamtaka hafi þar fulltrúa er lagt til að umhverfis- og auðlindaráðuneytið tilnefni fulltrúa. Það er eins og meiri hluti hv. atvinnuveganefndar standi í þeirri trú að Guðmundur Ingi Guðbrandsson verði umhverfisráðherra um aldur og ævi eða annar slíkur maður sem við vitum öll að lítur á það sem hlutverk sitt að gæta hagsmuna náttúruverndar og umhverfis. En það er alls ekki fjarlægur möguleiki að í stól umhverfisráðherra setjist einhvern tímann stjórnmálamaður sem t.d. vill ganga erinda fiskeldisfyrirtækja og þá væri viðkomandi vís til að haga skipun sinni í samráðsnefndina samkvæmt því. Ég mæli eindregið með því að þingheimur samþykki tillögu minni hluta atvinnuveganefndar þar sem talað er um að tryggja verði vísindafólki og Hafrannsóknastofnun nauðsynlegt svigrúm til að byggja upp faglegt áhættumat, enda sé trúverðugleiki greinarinnar í húfi. Leggur minni hlutinn til að áhættumat erfðablöndunar verði sérstaklega undanskilið ráðgjöf stjórnvalda, auk þess sem fulltrúi óháðra náttúruverndarsamtaka verði í nefndinni frekar en fulltrúi umhverfisráðherra. Minni hlutinn ræðir líka nokkuð í sínu vandaða áliti um að Hafrannsóknastofnun þurfi vissulega á vísindalegu aðhaldi að halda og að aðferðafræði hennar sæti faglegri rýni. Leggur minni hlutinn því til að skipuð verði nefnd óháðra vísindamanna á sviði fiskifræði, stofnerfðafræði og/eða erfðafræði til að rýna aðferðafræði Hafrannsóknastofnunar við mat á burðarþoli og gerð áhættumats. Sú nefnd skili áliti sínu og tillögum til ráðherra fyrir 1. maí 2020 og ráðherra skili Alþingi í kjölfarið skýrslu um niðurstöður nefndarinnar og viðbrögð við þeim. Þessi tillaga er nánast samhljóða tillögu meiri hlutans en minni hlutinn telur mikilvægt að nefndin verði skipuð erlendum, óháðum aðilum og leggur því til framangreinda breytingu. Þetta finnst mér skynsamleg tillaga. Hv. atvinnuveganefnd hefur sem sé unnið ágætt starf að mörgu leyti en það breytir engu um það, eftir sem áður, að það stendur til að vera með stórfellt fiskeldi í opnum sjókvíum. Í breytingartillögum minni hlutans er að finna hvata til að hraða því að skipt verði yfir í lokaðar kvíar, enda hefur átt sér stað hröð þróun og aukin nýsköpun á þessu sviði, ekki síst í Noregi. Mikill kraftur hefur líka verið í rannsóknum á framleiðslu geldfisks og hefjast tilraunir með slíkt eldi í sjó á Austfjörðum fljótlega. Til að ýta undir þessa þróun leggur minni hlutinn til að einnig verði gjöld vegna umhverfissjóðs sjókvíaeldis hækkuð fyrir opnar kvíar. Herra forseti. Náttúruvernd er nýtingarstefna og öll önnur nýtingarstefna þarf að hafa náttúruvernd að leiðarljósi. Hagsmunir náttúruverndar og samfélagsins fara saman, líka hér í þessu máli, því að það varðar miklu fyrir samfélagið að stöðugleiki og sjálfbærni ríki í fiskeldinu. Sá stöðugleiki fæst með því að setja hagsmuni náttúrunnar í öndvegi. Sé gengið á umhverfið er gengið á fiskeldið sem hefur svo áhrif á samfélagið. Það er brýnt að vakandi auga sé haft með því að stórfellt fiskeldi á norskum, frjóum laxi hafi ekki áhrif á villta stofna hér við land og að úrgangur frá starfseminni hafi ekki áhrif á lífríki sjávar. Í því sambandi er rétt að minna á að ein gjöfulustu fiskimið heims eru skammt undan fyrir vestan þó að gróðinn af nýtingu þeirra hafi ekki nýst samfélögunum þar vestra sem sýnir hversu viskulega okkur hefur tekist að haga málum í fiskveiðistjórn okkar.

Herra forseti. Í öllum atvinnurekstri sem tengja má einhvers konar frumvöruframleiðslu vegast á náttúrunytjar og náttúruvernd. Þannig er að nefndarumsögn hv. umhverfis- og samgöngunefndar um svokallað fiskeldisfrumvarp, sem hér er til umræðu, er mér hugleikið vegna þess að ég tók þátt í að semja það. Þessi umsögn fjallar fyrst og fremst um umhverfismál eins og það átti að snúa við nefndinni. Ég ætla að leggja út af umsögninni, ekki að lesa hana alla, og gera grein fyrir meginhluta innihaldsins. Við fengum átta gesti fyrir nefndina og hlustuðum gaumgæfilega á það sem þeir höfðu að segja. Í búgrein á borð við fiskeldi er megináskorun fólgin í því að finna og ástunda jafnvægið, sem ég minntist á, milli náttúrunytja og náttúruverndar. Fiskeldi í opnum sjókvíum er háð mörgum umhverfisþáttum og veldur álagi á þá, bæði nær og fjær. Að mati nefndarinnar er eðlilegt að gera kröfu um að slíkt fiskeldi sé sem sjálfbærast, að það þróist jafnt og þétt til fullkomlega rekjanlegrar sjálfbærni og með sem allra minnstum umhverfisáhrifum. Þau verða alltaf einhver, sama hvernig fiskeldið er, hvort sem það er á landi eða í sjó, í lokuðum eða opnuðum kvíum. Líkt og kom fram á fundi nefndarinnar hafa margvísleg álitamál vaknað við uppbyggingu fiskeldis á Íslandi og vísindamenn jafnt sem hagaðilar, þ.e. talsmenn fiskeldisfyrirtækja og laxveiði, rétthafa og náttúruverndarsamtaka, eru í grunninn mjög ósammála um efnisatriði, sum þeirra, ekki öll, sem miklu varðar um þróun þessa atvinnuvegar. Það er ekki óalgengt í stjórnmálum á Íslandi að þar sé nánast stál í stál og því er mjög erfitt og vandasamt fyrir fagnefnd þingsins að fóta sig í raun og veru. Nefndin telur engu að síður brýnt að umhverfisvernd verði leiðandi við uppbyggingu fiskeldis til jafns við félagsleg sjónarmið. Um það eru aðilar í sjálfu sér sammála, en þegar kemur að ýmsum þáttum eru menn gríðarlega ósammála, það má orða það þannig. Varkárni við uppbyggingu eldisstöðva og tillit til skoðana og krafna sem miða að sem skilvirkastri náttúruvernd verður að vera haft að leiðarljósi um allar ákvarðanir um rekstur og þróun. Það á við um öflugt innra eftirlit eldisstöðva, jafnt sem skilvirkt og sterkt eftirlit opinberra aðila. Hvort tveggja er lykilatriði. Nefndin leggur í sinni umsögn áherslu á nokkur atriði sem hún telur mikilvægust í þessu tilliti. Í umsögninni eru þrír kaflar sem lúta að þeim, sá fyrsti er um áhættumat erfðablöndunar og vöktun og mótvægisaðgerðir þess vegna. Þá er það skýrt að nefndin telur sig ekki vera þess umkomna að leggja mat á gæði þess áhættumats eða gagnrýni vísindamanna á það. Það er meira að segja þannig að í þessum efnum eru vísindamenn ekki einu sinni sammála. Sú vísindalega þekking sem er til staðar í hv. umhverfis- og samgöngunefnd er ekki þessleg að nefndin geti farið að taka þar mjög ákveðna afstöðu nema þá þannig að hún minni bara á þá þætti sem geta haft þarna áhrif til góðs, hvernig sem menn vilja svo umgangast þetta áhættumat sem vísindamenn. Þá er það lykilatriði að sólarhringsvöktun í rauntíma með bestu fáanlegum tækjum á að vera skylda fiskeldisfyrirtækja með opnar sjókvíar. Þótt unnið sé með spálíkön, eins og í þessu tilviki, eins og áhættumat er venjulega í upphafi þegar fiskeldi er að þróast, er mikilvægt þegar til lengri tíma er litið að þetta áhættumat verði byggt á rannsóknum og stöðugri vöktun. Við lítum svo á að það áhættumat sem núna er til staðar, áhættumat erfðablöndunar, eigi eftir að þróast, og batna skulum við segja, með tímanum. Styrkja verður eftirlit með sleppingum, jafnt eftirlit fyrirtækjanna sjálfra sem opinberra stofnana. Sleppi fiskur úr kvíum er þörf á mjög skýrum og árangursríkum mótvægisaðgerðum. Þá bendir nefndin einkum á reynslu frá Noregi. Þar er, eins og menn vita kannski, fiskeldi sem er núna 1,3 milljónir tonna á ári. Við erum með okkar 12.000–14.000 tonn á ári. Það merkir að það þarf að leita að strokulöxum og reynslan ber þess vitni að fiskarnir leita langoftast í nálægar ár þótt þeirra geti orðið vart í fjarlægum ám. Það eru til aðferðir við að leita uppi og fjarlægja þess konar aðkomufiska. Myndavélakerfi, sums staðar jafnvel ákveðnar tegundir af lokunum, beina fiskinum inn á eina rás og ef vart veður við fiska er gerður út mannskapur. Við getum kallað þá kafara, af því að þeir eru venjulega í blautbúningum, sem leita þessa fiska uppi og fjarlægja þá úr ánum. Þetta er gert með góðum árangri í löndum eins og Noregi. Slíkar mótvægisaðgerðir ber að þróa hér á landi að mati nefndarinnar og kosta m.a. með fé úr atvinnugreininni sjálfri. Þegar kemur að vöktun á burðarþoli leggur nefndin áherslu á sem öflugasta vöktun á því ætlaða burðarþoli eldisstaða og eldissvæða sem er einn hornsteinn allra leyfisveitinga og reksturs. Rétt eins og með áhættumatið telur nefndin ekki að hún geti metið á raunhæfan hátt að hvaða marki burðarþolsmælingar og burðarþolsákvarðanir eru hafnar yfir vafa eða gagnrýni af sömu ástæðum og fyrr er getið. Það hefur einnig reynst erfitt að fá uppgefnar áreiðanlegar tölur um magn úrgangs frá helstu stærðum opinna sjókvía, jafn undarlegt og það hljómar. Engu að síður hvetur nefndin til þess að farið sé stranglega eftir fyrirliggjandi burðarþolsmati á hverju fiskeldissvæði og það endurskoðað og uppfært eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Herra forseti. Nefndin áréttar mikilvægi þess að fylgst sé vandlega með uppsöfnun úrgangs á eldissvæðum með eins tíðum mælingum og unnt er og að ávallt verði gripið til ráðstafana þegar mörkum ásættanlegs úrgangs er náð. Tilfærsla kvía og álagshvíld botns undir þeim eftir tiltekinn notkunartíma er aðalaðferðin við að hamla gegn umhverfisspjöllum á sjávarbotni vegna fiskeldis. Strangt eftirlit og vöktun í sem næst rauntíma þar er líka lykill að því að aðferðin beri árangur. Þar kemur til að auknar rannsóknir, aukin gögn sem styrkja burðarþolsmatið og mótvægisaðgerðirnar, séu raunverulega nýttar. Nefndin hvetur til árvekni við víðtækt mat á umhverfisáhrifum reksturs allra fiskeldisstöðva og leggur áherslu á að með því móti sé mætt, með vísindalegum aðgerðum, þeim áhrifum sem af þessum rekstri verða. Það verði leitast við að lágmarka umhverfisáhrifin, t.d. líka á aðra atvinnustarfsemi eins og ferðaþjónustu og aðra matvælaframleiðslu á svæðinu. Við nefndum aðeins laxalús og önnur sníkjudýr og má nefna þar að nefndin fagnar aukinni áherslu á innra eftirlit rekstraraðila með mánaðarlegri skýrslugjöf um ástand og heilsu og lúsina sem eflir mótvægisaðgerðir gegn sníkjudýrum og sjúkdómum og enn fremur nýjum reglugerðarheimildum sem settar verði í lög um varnir gegn fisksjúkdómum. Þá áréttar nefndin einnig að varnaraðgerðir gegn laxalús og öðrum sníkjudýrum séu umhverfisvænar, ekki sé verið að nota svokallað eitur heldur annaðhvort aðferðir sem eru byggðar á einhverjum umhverfisvænum efnum eða eins og menn hafa reynt fyrir sér með öðrum fiskum sem éta lýsnar af laxinum. Í niðurlagi umsagnarinnar fagnar nefndin ákvæðum og hvötum í frumvarpinu og í framlögðu frumvarpi einnig um gjaldtöku í fiskeldi sem ýta undir umskipti úr hefðbundnu eldi í opnun kvíum yfir í eldi með geldfisk eða eldi í lokuðum kvíum í sjó því að þangað eigum við að sjálfsögðu að stefna. Umhverfissjóður sjókvíaeldis er efldur samkvæmt frumvarpinu og nefndin lýsir sérstakri ánægju með þá ráðstöfun. Loks fagnar nefndin samráðsnefnd um fiskeldi sem sett verður á fót. Við gerum þar með ekki eða a.m.k. get ég sagt persónulega að ég geri ekki ráð fyrir því að fyrir fram sé hægt að gera ráð fyrir að þótt slík nefnd sé skipuð bæði vísindamönnum og hagaðilum muni hagaðilar hunsa vísindin. Við skulum bíða eftir reynslunni af því áður en við fullyrðum það. Með frumvarpinu eru einnig lögð til hert viðurlög við brotum gegn lögum um fiskeldi með það fyrir augum að auka varnaðaráhrif þeirra. Það telur nefndin til bóta og til þess fallið að ýta undir bættan rekstur í heild sinni, til góða fyrir atvinnugreinina en ekki síður umhverfið. Það er rétt að geta þess í lokin að allir fastir fulltrúar í hv. umhverfis- og samgöngunefnd skrifuðu undir álitið og enn fremur er Björn Leví Gunnarsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, samþykkur þessari umsögn. Að lokum, herra forseti, langar mig að geta þess að umfjöllun um þessa umsögn var ákaflega lítil utan þings. Sjónarmið veiðiréttarhafa heyrðust a.m.k. einu sinni svo ég viti en ekki nefndarinnar. Það var ekki talað við neinn fulltrúa úr henni né yfir höfuð gripið ofan í umsögnina sjálfa. Ég legg áherslu á varúðina sem þessi umsögn byggir á og raunhæfar mótvægisaðgerðir, sem sagt eftirlit, hvort sem eru myndavélar eða leit, og að fiskur sem kann að fara í árnar sé fjarlægður þannig að áhættumatið, ásamt þessum aðgerðum, komi í veg fyrir þá erfðablöndun sem við viljum alls ekki sjá. Þetta eru aðferðir, eins og ég segi, sem hafa sannað árangur sinn í a.m.k. einu landi sem mér er kunnugt um. Ég minni líka á greinaskrif fiskifræðinga sem minna á að með ræktun fisks, þ.e. laxfiska á Íslandi, úr tilteknum ám sem dreift er í aðrar ár þar sem eru laxar fyrir, eða jafnvel engir laxar, er líka ákveðin erfðamengun hugsanleg sem við megum ekki gleyma þegar við erum að fjalla um ástand villtra laxastofna á Íslandi.

Virðulegur forseti. Allir vilja gera vel en þegar á hólminn er komið eru sumir sem gera það ekki eða geta það ekki af ýmsum ástæðum, hverjar svo sem þær eru. Það er dálítið okkar hlutverk á þingi að tryggja að eftirlit og umgjörð, t.d. um svona atvinnustarfsemi sem getur vissulega valdið skaða, sé nægilega góð til að koma í veg fyrir að slíkur skaði hljótist yfirleitt af. Við eigum ekki að laga skemmdirnar eftir á heldur reyna að koma í veg fyrir að þær verði. Það er hægt að gera allt rétt með opið eldi í sjó en það er líka hægt að klúðra því, viljandi eða óviljandi. Það hefur komið vel fram í umsögnum hjá t.d. vísindamönnum að eina leiðin til að tryggja að þetta gerist allt rétt er virkt rauntímaeftirlit, eins og kom fram í áliti umhverfis- og samgöngunefndar sem ég tek heils hugar undir. Það þurfa að vera burðir til mótvægisaðgerða og skýr ábyrgð. Hvort frumvarpið og breytingartillögur meiri hlutans nái öllum þeim markmiðum er ekki alveg svarað að því er ég tel en það kemur í ljós í framkvæmdinni eins og gerist yfirleitt alltaf. Þó eru nokkur atriði sem eru ekki endilega augljós í frumvarpinu eins og er, hvort það sé nægilega skilvirkt þegar á hólminn er komið. Eins og ég sagði áðan vilja allir gera vel en þegar á hólminn er komið tekst það ekki alltaf, alls ekki endilega af því að fólk ætli sér það. Það er bent á ýmislegt, eins og hefur komið fram í umræðunni, um að áhættumatið sé mögulega ekki nákvæmt en það er nokkuð sem kæmi einmitt í ljós í virku rauntímaeftirliti. Það hafa komið umsagnir um að eftirlitsaðilar séu staðsettir allt of langt frá þeim eftirlitsstöðvum sem þeir þurfa að fylgjast með. Það er augljós óhagkvæmni í því. Ég legg áherslu á að það er hægt að gera þetta rétt án þess að það valdi umhverfislegum skaða. Það er okkar að tryggja að sú verði raunin og að þegar eitthvað klúðrast séu skýrar mótvægisaðgerðir og ábyrgð sem grípi inn í. Við vitum að slys geta orðið af ýmsum ástæðum en við viljum minnka möguleikana á slysum eins mikið og hægt er og að þegar þau uppgötvast, af því að gæðaeftirlitið sé nægilega mikið, verði t.d. strax vart við göt á netum sem verði þá ekki opin í einhverja daga og allt sleppi í gegn. Að sjálfsögðu vilja ræktendur ekki að slíkt gerist. Það sem er kannski mikilvægt í þessari umræðu sem hefur verið um fiskeldi á undanförnum árum er að við heyrum aldrei um góðu dæmin. Það eru aðilar sem gera þetta mjög vel og við heyrum ekkert um þá af því að það eru engin vandamál. Við heyrum um vandamálin og að sjálfsögðu viljum við koma í veg fyrir þau. Mig langar til að tala um tvö atriði sem tengjast þessu máli óbeint, en skipta samt mjög miklu máli í samhengi þessarar atvinnugreinar. Það eru til að byrja með samgöngur, það hafa komið upp atvik þar sem samgöngukerfið okkar er einfaldlega ekki hannað til að bera þann þunga sem verður af þessum iðnaði, t.d. á Vestfjörðum. Þar voru vandamál með flutninga síðasta vetur eða í fyrravor. Það er að sjálfsögðu mjög óheppilegt og er nokkuð sem þarf að spila saman. Samgöngur eru grunnhluti þess að atvinnustarfsemi geti verið blómleg úti um allt land. Hinn hlutinn er smáframtíðarfræði sem mig langar til að fjalla um í örfáum orðum og tengist þingsályktunartillögu sem ég hef lagt fram. Mögulega verður eftir ekkert svo rosalega mörg ár miklu minni þörf á svona dýrarækt sem fiskeldi er. Það er til tækni til að rækta kjötið án þess rækta allt dýrið. Á næstu árum og áratugum, alls ekki svo mörgum, reiknar fólk með að sú aðferð til kjötframleiðslu að útvega fisk eða annars konar kjöt geti orðið ráðandi og komið í stað þessarar verksmiðjuframleiðslu á dýrum. Mig langar til að hvetja þingið til að huga aðeins að nákvæmlega þessum tækniframförum því að þær munu gerast hraðar en við gerum okkur grein fyrir. Árið 2005 bjóst enginn við snjallsímum árið 2007. Ég held að ég fari rétt með ártölin. Á aðeins einu ári voru snjallsímar komnir um allt. Þegar tækniframfarir nú til dags eru orðnar framleiðsluvænar verða þær almennar á örskotsstundu. Ég gæti jafnvel tekið svo stórt til orða í þessu að ef núverandi styrktarkerfi fjöldaframleiðslu á dýrum væri í sama mæli til kjötræktar værum við þegar komin á þann stað að þurfa ekki fjöldaframleiðslu á dýrum til að standa undir manneldi og að kjötrækt væri þá samkeppnishæf á þeim markaði. Það myndi bæta óhugnanlega mikið náttúrusjónarmiðin því að áhrif fjöldaframleiðslu á dýrum á náttúruna eru rosalega mikil, ekki bara þau augljósu um landnýtingu heldur líka notkun á lyfjum og ónæmi sem verður af þeim í orkuframleiðslu, ýmissi vatnsnotkun og því um líku. Þetta er ekki enn komið nógu langt. Samt eru til veitingastaðir sem bjóða bara upp á ræktað kjöt, ekki kjöt af dýri sem þurfti að slátra. Það að ímynda sér heim þar sem við þurfum ekki að rækta dýr, þar sem við þurfum ekki að fara út á sjó til að veiða - við getum það og það verður tvímælalaust gert en ekki á sama umhverfisskaðandi hátt og er gert núna. Öll umræða um skaðleg umhverfisáhrif af t.d. fiskeldi verður tilgangslaus af því að það verður ekki þörf á að standa í eldi á þann hátt. Ég hvet þingið og vonandi getur það afgreitt þessa þingsályktunartillögu á næsta þingi. Nú hef ég lagt hana fram á nokkrum þingum en ég hef orðið var við að fólk sé aðeins farið að kveikja á perunni, að þetta sé kannski ekki svo fjarlæg framtíð og að það sé kannski farið að verða dálítið gáfulegt að undirbúa mögulegar tækniframfarir og skoða hvaða áhrif þær hafa á íslenskt hagkerfi eða íslenska matvælaframleiðslu þannig að við séum tilbúin fyrir breytingarnar en að þær gangi ekki yfir okkur án þess að við vitum hvernig á að bregðast við.

Herra forseti. Mig langaði að leggja nokkur orð í púkkið varðandi þessa umræðu um fiskeldi áður en málið gengur til nefndar á milli 2. og 3. umr. Það er þannig með fiskeldi, eins og auðvitað öllum sem hafa fylgst með því er ljóst, að þarna er í rauninni um alveg magnaðan vaxtarsprota að ræða, sérstaklega á svæðum sem hafa verið veik um langt árabil og jafnvel áratugaskeið. Það þarf enginn að velkjast í vafa um þau miklu áhrif sem uppbyggingin sem nú þegar hefur orðið hefur haft á til að mynda sunnanverða Vestfirði, Vesturbyggð og Tálknafjörð, og væntingar eru um að vel gangi á norðanverðum Vestfjörðum síðar. Fyrir austan er mikil uppbygging í gangi og svæðin þar treysta á að vel takist til með þessa lagasetningu, þessa framtíðaruppbyggingu, eins og reikna má með að sé raunhæft að verði. Ég ætla að leyfa mér að láta þessa ræðu mína hverfast dálítið um 8. gr. sem er í rauninni lögskilin á milli gamla kerfisins og nýja kerfisins. Við erum ekki í neinu lögfræðilegu tómarúmi í dag. Það eru til lög um fiskeldi sem er starfað eftir og sú uppbygging sem þegar hefur átt sér stað hefur átt sér stað innan þess ramma sem þar er markaður. Ég hef verið þeirrar skoðunar að á meðan sérstaklega þessi 8. greinar mál hafa verið jafn umdeild og verið hefur væri skynsamlegt að stíga til baka, gefa sér tíma fram á haustið, hvort sem það væri fram á hið svokallaða síðsumarsþing eða fram á nýtt þing, því að það hastar ekki svo að réttlætanlegt sé að kasta til hendinni hvað þessa hluti varðar. Miðað við þær tvær línur sem nefndin hefur horft til sem skurðpunkts hvað það varðar að þegar til komnar umsóknir lifi, samanborið við að þær falli niður og þurfi þá að byrja upp á nýtt í nýju kerfi, hefur sá skurðpunktur gríðarleg áhrif. Ég hef gagnrýnt það mikið utan þingsalarins að nefndarmönnum séu ekki að fullu ljós þau áhrif sem sá skurðpunktur hefur á bæði svæði og síðan fyrirtæki því að það skiptir líka máli fyrir byggðirnar. Þannig er fyrst hægt að lesa í það hvaða áhrif hver skurðpunktur hefur fyrir til að mynda Vesturbyggð, Tálknafjörð, Ísafjarðarsvæðið, Bolungarvík og byggðirnar fyrir austan. Það er lágmarkskrafa, og ég vil bara leyfa mér að segja kurteisi, að þessar upplýsingar séu almennilega sundurliðaðar. Það sem þó hefur fengist fram undirstrikar hversu margt er matskennt í því sem verið er að horfa til sem skurðpunkta. Þá verða skilin eftir matskennd viðmið fyrir Skipulagsstofnun að úrskurða um hvorum megin hryggjar falli. Ég er þeirrar skoðunar að við í þessum sal eigum að taka svona ákvarðanir með galopin augun, vitandi hver áhrifin eru á hvert svæði og hverja byggð fyrir sig. Annað er ekki boðlegt. Ég er þess vegna sem betur fer nokkuð bjartsýnn í dag eftir að hafa heyrt orð sem ég treysti á að bendi til þess að menn ætli sér að reyna að ná meiri sátt milli sjónarmiða í þessum efnum milli 2. og 3. umr. Ég held að menn þurfi að horfa til þess að skurðpunkturinn verði færður til og þá vil ég leggja til að miðað verði við að tillaga að matsáætlun til Skipulagsstofnunar, samkvæmt 8. gr. laga nr. 106/2000, verði viðmiðið. Hún er ekki eins matskennd og þeir tveir skurðpunktar sem mest hafa verið til umræðu í nefndinni. Ef ekki næst sátt um þessa skurðlínu verði horft til þess að setja inn sólarlagsákvæði þannig að þau fyrirtæki sem eru búin að vera að undirbúa og hafa verið með umsóknir í vinnslu um jafnvel árabil, tvö, fjögur og upp í sex ár ef ég skil það rétt, hafi t.d. 24 mánuði til að klára þau leyfismál sem eru í ferli og að þau falli þá undir gamla kerfið. Við megum ekki gleyma einu, að fyrir þá og okkur sem leggjum áherslu á að umhverfismálin í þessum efnum séu traust og að hægt sé að gera kröfur til þess að iðnaðurinn byggist upp á sem bestan máta hvað náttúruna varðar skiptir máli að fyrirtækin sem starfa í þessum iðnaði séu sterk, öflug og hafi fjárhagslegan styrk til að takast á við þær kröfur sem gerðar eru. Það gerir engum gott að fjöldi fyrirtækja í eldinu verði mjög mikill. Ég held að ég muni tölurnar rétt þegar ég segi að í Chile þar sem menn lentu í miklum vandræðum fyrir einhverjum árum stunduðu 140 aðilar eldi eftir þeirri löngu strandlengju. Í dag eru þeir annaðhvort 60 eða 80, það hefur sem sagt orðið veruleg fækkun. Og ástandið er miklum mun betra, fyrirtækin öflugri og það er hægt að gera kröfur til aðila sem hafa fjárhagslegan styrk. Ég held að menn hafi gleymt þessu dálítið í umræðunni. Það getur spilað saman að fyrirtækin séu öflugri og að mál sem snúa að náttúrunni og vernd hennar séu betur búin. Ég held að enginn þurfi að velkjast í vafa um að ef iðnaðurinn sem slíkur eða fyrirtæki sem stunda þessa starfsemi í dag verða fyrir umtalsverðu höggi vegna þess hvar skurðpunkturinn verður mun það breyta áætlunum þeirra um uppbyggingu. Ef ég horfi yfir þá sem eru núna í salnum sýnist mér vera samansafn áhugamanna um skógrækt og þar vita menn að það þarf að undirbúa framtíðaráform með góðum fyrirvara. Sá fyrirvari er miklum mun lengri í fiskeldinu þar sem þarf að byggja upp seiðaeldisstöðvar, tryggja búnað, framkvæma rannsóknir og þar fram eftir götunum. Fyrirtækin verða að hafa góðan fyrirsjáanleika og okkur ber að stefna að honum. Ég held að menn hafi kannski ekki áttað sig á því að 8. gr. stangast í engu á við það að ganga hart og ákveðið fram hvað það varðar að tryggja umhverfisverndina. Ef eitthvað er styður það að vilja ganga tiltölulega langt við fyrirsjáanleika byggðanna. Ef einhver taldi það andstæð sjónarmið að hafa skurðpunktinn framar í tímalínunni hvað leyfisveitingarnar varðar, ef einhver hér inni taldi það vinna gegn markmiðum um öfluga vörn um íslenska náttúru og íslenska villta laxastofninn, er það misskilningur. Ég held nefnilega að það sé einmitt öfugt. Því framar sem við drögum línuna hvað lögskilin varðar í tíma, þeim mun betri sending er það fyrir vörn hins íslenska villta laxastofns og þau náttúruverndarsjónarmið önnur sem við eiga í þessum efnum. Ég vil brýna menn til að skoða þetta vandlega, að annaðhvort verði horft til þess að hafa skurðpunktinn við tillögu um matsáætlun til Skipulagsstofnunar, samkvæmt 8. gr. laga nr. 106/2000, eða setja inn sólarlagsákvæði sem gefur fyrirtækjum tíma til að klára að vinna úr þeim umsóknum sem þegar eru í kerfinu og hafa útheimt mikinn kostnað og vinnu, jafnvel árum saman. Ég ítreka von mína um að vinnan í atvinnuveganefnd milli 2. og 3. umr. verði til góðs og óska nefndarmönnum alls hins besta.

Herra forseti. Ég ætla ekki að nýta ræðutíma minn til hins ýtrasta en tel þó nauðsynlegt að koma í ræðustól þingsins til að halda á lofti nokkrum sjónarmiðum. Það er ljóst að með því frumvarpi sem komið er fram og er rætt hér er verið að uppfæra gildandi löggjöf um fiskeldi sem er löngu tímabært. Því er það bót á lagaumhverfi fiskeldis að fá loksins fram þetta frumvarp, enda er megintilgangur þess að styrkja stjórnsýslu og lagaumgjörð fiskeldismála. Þrátt fyrir að því beri að fagna að loks sé verið að festa í lög áhættumat erfðablöndunar á laxi eru líka í frumvarpinu nokkur atriði sem þarf að betrumbæta og gera breytingar á. Það er gott að sjá að meiri hluti atvinnuveganefndar gerir nokkrar nauðsynlegar breytingar á frumvarpinu en að mínu mati hefði þurft að ganga lengra með önnur atriði. Eins og við vitum er fiskeldi vaxandi atvinnugrein og mun vaxa gríðarlega mikið á komandi árum ef að líkum lætur. Ísland er ekki undanþegið þessari þróun en eldi á frjóum laxi í opnum sjókvíum við strendur Íslands hefur aukist gríðarlega á undanförnum árum. Í því eldi er notast við norskan lax sem er framandi tegund í íslenskri náttúru. Líkt og í öllum atvinnugreinum verðum við að gera skýrari kröfur til þeirra þegar þær eru vaxandi eins og þessi atvinnugrein sem við ræðum hér og nú. Ekki síst verðum við að gera skýrari og meiri kröfur til atvinnugreina sem nánast einvörðungu hverfast um náttúru og umhverfissjónarmið að mínu mati. Á þann hátt og nánast eingöngu með skýrum kröfum getur fiskeldi á Íslandi skapað sér þá sérstöðu sem er bráðnauðsynleg þegar kemur að því að bjóða upp á gæðavöru sem er vottuð af helstu umhverfisverndarsjónarmiðum við framleiðslu og tekur þá tillit til allra ríkustu krafna þegar kemur að sjálfbærni og náttúruvernd. Margir hafa lýst miklum áhyggjum af áhrifum erfðablöndunar eldislax við villta nytjastofna og rannsóknir hafa sýnt að slík erfðablöndun hefur neikvæð áhrif á lífsmöguleika villtra laxastofna til að bregðast við breytingum í umhverfinu vegna erfðabreytingar. Ég tek heils hugar undir þær áhyggjur. Og þær áhyggjur eru líka meginþráðurinn í umsögnum náttúru- og umhverfisverndarsamtaka við málið allt. Okkur á þingi ber að hlusta á þessar áhyggjur og taka tillit til þeirra. Við afgreiðslu atvinnuveganefndar á frumvarpinu hefur meiri hluti nefndarinnar komið sér saman um að bæta frumvarpið, að mínu mati, með bráðnauðsynlegum breytingum sem þurfti að gera. Ég fagna því að meiri hluti atvinnuveganefndar leggi til að skerpa enn frekar skyldur rekstrarleyfishafa um að bregðast við stroki á frjóum laxi úr opnum sjókvíum ásamt því að efla eftirlit og heimildir Matvælastofnunar. Þessar tillögur meiri hluta atvinnuveganefndar eru af hinu góða. Það er einnig gott að sjá að meiri hluti atvinnuveganefndar leggi til hvata fyrir rekstraraðila til að stunda lokað sjókvíaeldi þó að þeir hvatar hefðu mátt vera mun meiri og sterkari. Það er líka gott að nefndarmeirihlutinn bendi á nauðsyn þess að tryggja stofnunum málaflokksins nægt fjármagn og að lögin eigi að ganga í takt við öra framþróun greinarinnar og vera í stöðugri endurskoðun. Ég fagna því líka sem fram kemur í minnihlutaáliti atvinnuveganefndar, að sterk náttúruverndarsjónarmið þurfi að vera fyrir hendi þegar kemur að fiskeldi. Þar fagna ég sérstaklega breytingartillögu minni hlutans um fiskeldi á verndarsvæðum á borð við Jökulfirðina, en markmiðið verður að vera skýrt og kannski skýrara en raun ber vitni í góðum og afar nauðsynlegum breytingartillögum frá atvinnuveganefnd, hvort sem um er að ræða frá meiri eða minni hlutanum. Til að koma í veg fyrir sleppingar á frjóum eldislaxi út í náttúruna sem ógnar líffræðilegum fjölbreytileika þegar kemur að fiskeldi verðum við ekki bara að stefna að því að ala frjóan fisk í lokuðum eða hálflokuðum kvíum heldur einfaldlega að stöðva fiskeldi á frjóum fiski í sjókvíum. Landeldi er málið. Þangað eigum við sannarlega að stefna. Áhættan er of mikil og óvissan of stór fyrir annað. Að því sögðu tel ég þetta frumvarp, og þó sérstaklega breytingartillögur meiri hluta atvinnuveganefndar, til þess fallið að styrkja lagaumgjörðina og koma náttúruverndarsjónarmiðum á framfæri og því mun ég styðja það og breytingartillögurnar en legg um leið mikla áherslu á hvert við eigum að stefna og hvert lokatakmarkið á að vera.

Herra forseti. Við ræðum málefni dýrasjúkdóma sem í daglegu tali kallast hvort leyfa skuli innflutning á ófrosnu kjöti. Það er kjarnaatriðið í málinu. Það hefur velkst um lengi, á sér langa forsögu og hagsmunirnir eru miklir, en kjarninn í því er sá að hér vilja menn reyna með öllum ráðum að tryggja að hinn heilnæmi og svo til lyfjalausi landbúnaður sem við höfum átt að venjast á Íslandi verði varinn með öllum færum leiðum. Hér ræðum við í samhengi þetta lagafrumvarp og þingsályktunartillögu um mótvægisaðgerðir sem koma til framkvæmda á næstu vikum og mánuðum og í því samhengi höfum við í Miðflokknum verið tilbúnir að ganga býsna langt og teljum að þessar mótvægisaðgerðir séu allar af hinu góða og ættu í sjálfu sér margar hverjar að vera til komnar fyrir löngu. Við verðum að horfa til þess að enn er engin reynsla komin á mjög marga þætti þessarar mótvægisaðgerðar. Sumir þættir eru ekki einu sinni byrjaðir í innleiðingu. Á þeim grundvelli höfum við í Miðflokknum talað fyrir því að það verði að fá fram frestun. Óskastaða okkar væri að lagasetningunni yrði frestað að fullu og málinu vísað frá, en það er ekki hægt að ganga skemmra en að fresta gildistökuákvæðinu um allnokkurn tíma. Það er hlutur sem ég treysti á að verði ræddur í nefnd milli 2. og 3. umr. Hæstv. forseti. Er búið að óska eftir því að málið gangi til nefndar á milli umræðna?

Forseta er ekki kunnugt um það.

Nei. Það dugar væntanlega ekki að ég óski eftir því þar sem ég er ekki í nefndinni en mig grunar að einhver nefndarmanna muni óska eftir því ef sú ósk hefur ekki komið fram nú þegar. Eins og ég sagði áðan er hvað varnirnar varðar þessi 18 atriða aðgerðaáætlun góð eins langt og hún nær en við viljum sjá koma reynslu á þær mótvægisaðgerðir. Hagsmunirnir sem eru undir eru einfaldlega slíkir að það verður ekki svo snúið aftur ef okkur verður á í messunni. Það kæmi mér á óvart ef hingað kæmu fulltrúar stjórnarflokkanna hver á fætur öðrum sannfærðir um að búið væri að ramma þetta þannig inn að það gæti ekki klikkað. Ég er hræddur um að við séum ekki á þeim stað. Ég gef mér að einhver nefndarmanna muni óska eftir því að málið gangi til nefndar í ræðu á eftir mér og þess vegna vona ég að við berum gæfu til að annaðhvort fresta málinu eða fresta gildistökuákvæðinu þannig að tími vinnist til að sjá þessa aðgerðaáætlun virka og síðan aftur að tryggja að einhver leið finnist til þess að bakka alveg með málin hafi menn kjark til að fara þá leið. Ég ætla ekki að segja fleira í bili en gæti komið upp aftur í þessari umræðu með nokkur atriði til viðbótar.

Ástkær forseti, boðberi vonar. Það er tilefni til að ræða heilmikið um þetta gríðarlega stóra hagsmunamál sem nú er komið á dagskrá við lok þingstarfa. Ég hafði séð fyrir mér að það kallaði á umræðu upp á a.m.k. tugi klukkustunda, hugsanlega eitthvað á annað hundraðið, en eins og hæstv. forseti veit er ég allur af vilja gerður að greiða fyrir þingstörfum. Nú liggur fyrir samkomulag um hvernig þingstörfum verði háttað þar sem þetta mál kemur við sögu og gert ráð fyrir að frestun verði á gildistöku og tíminn nýttur til að meta annars vegar hvort þær mótvægisaðgerðir sem boðaðar hafa verið geti skilað tilætluðum árangri en einnig, eins og hv. þm. Bergþór Ólason nefndi í ræðu á undan mér, að meta hvort aðrar leiðir kunni að vera færar, sem ég er sannfærður um að sé raunin. Þetta er búið að vera mikið vandræðamál hjá ríkisstjórninni en hún hefur stillt því þannig upp að í rauninni sé ekki annað í stöðunni en að samþykkja það vegna þess að með því sé verið að bregðast við dómum sem a.m.k. Stefán Már Stefánsson lögmaður hefur lýst sem röngum, þ.e. að menn hafi komist að rangri niðurstöðu um þetta mál, enda hafi landbúnaðar- og sjávarútvegsmál átt að vera utan EES-samningsins þegar hann var gerður. Við Íslendingar töldum okkur hafa skýra fyrirvara hvað þessi tilteknu mál varðar, þ.e. innflutning á hráu, ófrosnu kjöti og ógerilsneyddum matvælum. Í rauninni er ekki hægt annað, herra forseti, en að setja þetta í samhengi við umræðuna um þriðja orkupakkann í ljósi þess hversu mikil áhersla hefur verið lögð á það af hálfu ríkisstjórnarinnar að fyrirvararnir, séu þeir einhvers staðar til, séu til þess fallnir að draga úr áhyggjum af samþykkt þess máls, enda sjáum við í því máli sem við ræðum núna hversu varhugavert það getur verið fyrir stjórnvöld að telja sig hafa fyrirvara gagnvart Evrópusambandinu, gagnvart ESA, án þess að það liggi með þeim mun skýrari hætti. Í þessu máli þar sem það var afstaða íslenskra stjórnvalda að ekki aðeins væru fyrirvararnir skýrir heldur væru þessi mál utan gildissviðs EES-samningsins er okkur nú sagt að við verðum að samþykkja það vegna þess að Evrópusambandið og ESA ætlist til þess. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að sú sé ekki raunin. Nú gefst tækifæri og aukið svigrúm til að skoða möguleika okkar í því sambandi. Ég vona að stjórnvöld muni nýta tímann vel og gæta samráðs við hagsmunaaðila. Þeir hagsmunaaðilar eru auðvitað íslenskir matvælaframleiðendur, ein af undirstöðuatvinnugreinum landsins frá landnámi. Það er oft og tíðum mjög undarlegt að fylgjast með því hvernig menn leyfa sér að tala um íslenskan landbúnað og þau lög og þær reglur sem gilda til að tryggja annars vegar heilnæmi íslenskrar matvælaframleiðslu og gæði og hins vegar atvinnugreinina sem slíka sem stendur ekki aðeins undir sjálfri sér heldur er undirstaða byggðar hringinn í kringum landið. Þegar svo mikið er undir skyldi maður ætla að menn leituðu allra ráða til að verja greinina. Hins vegar hefur allt of mikið borið á því að menn hafa beinlínis sett út á það að gerðar væru tilraunir til að standa vörð um íslenska matvælaframleiðslu og talið það á einhvern hátt óeðlilegt eða í andstöðu við réttindi neytenda sem mun vera ein algengasta línan frá þeim sem eru helst mótdrægir íslenskum landbúnaði. Auðvitað er því ekki þannig háttað, auðvitað er stuðningur við íslenska matvælaframleiðslu um leið stuðningur við neytendur. Mér er til efs að nokkur þjóð, a.m.k. nokkur siðmenntuð þjóð, nokkur vestræn þjóð, telji óþarft að standa sérstaklega vörð um matvælaframleiðslu sína. Og þetta er alveg sérstaklega mikilvægt á Íslandi í ljósi þeirrar sérstöðu sem landið hefur sem og matvælaframleiðsla okkar eftir að hafa þróast hér í meira en 1100 ár án tengingar við ýmsa þá sjúkdóma og aðra óværu sem herjar á landbúnað víða um lönd og eftir að hafa varðveitt það fyrirkomulag sem hefur ríkt í íslenskum landbúnaði frá upphafi, þ.e. fjölskyldubúin. Það að ætlast til þess að íslensk fjölskyldubú uppfylli allar ströngustu kröfur sem menn geta látið sér til hugar koma varðandi framleiðslu en keppi um leið við verksmiðjubú í útlöndum sem uppfylla ekki sömu kröfur, eru með verkafólk við vinnu á kjörum sem þættu óboðleg hér á Íslandi, er óforsvaranlegt, herra forseti. Við getum ekki ætlast til þess af þessari grein, einni greina, að hún keppi við niðurgreiddan landbúnað erlendis, landbúnað sem í mörgum tilvikum starfar eftir allt öðrum reglum og við allt aðrar aðstæður en við teljum boðlegar hér á Íslandi. Þá bera menn fyrir sig dóma og afstöðu ESA og Evrópusambandsins og það að íslensk stjórnvöld skuli hafa verið dæmd til að greiða yfir 3 milljarða kr. í bætur til heildsala vegna tækifæranna sem þeir hafi misst af vegna þess að við höfum ekki opnað á óheftan innflutning þeirra matvæla sem hér eru undir. Þá bendi ég á það að ef tjón þeirra nemur a.m.k. 3 milljörðum segir það okkur einfaldlega að þetta er það sem ætlast var til að tekið yrði af íslenskum bændum, íslenskum matvælaframleiðendum, á því tímabili sem um ræðir. Þetta er það sem EES-samningurinn, eins og ESA og Evrópusambandið kjósa að túlka hann, átti að hafa tekið af íslenskum bændum á ekki lengri tíma en raun ber vitni. Það hlýtur að vera til þess fallið að vekja spurningar og leiða hugann að því hvað verið er að innleiða hér og um leið mikilvægi þess að standa vörð um þessa atvinnugrein en láta ekki viðgangast að milljarðar á milljarða ofan til framtíðar, ár eftir ár, verði teknir af þeim sem vinna við matvælaframleiðslu á Íslandi og færðir til innflutningsaðila eða annarra sem selja innflutt matvæli. Þessi dómur og þessar skaðabætur eru fyrst og fremst áminning um að við megum ekki gefa eftir þá hagsmuni sem samfélagið allt hefur af því að standa vörð um íslenskan landbúnað. Þetta setur hlutina í ákveðið samhengi, sýnir okkur að þetta eru raunverulegar stærðir og raunverulegt fjármagn. Þetta er spurning um afkomu fjölskyldnanna sem hafa atvinnu af því að framleiða matvæli hringinn í kringum landið, en ekki bara það heldur auðvitað spurning um afkomu byggðanna þar sem landbúnaður er undirstaða byggðar um allt land. Því ítreka ég þá ósk mína, herra forseti, að þótt við fáum ekki mikinn tíma til að ræða þetta mál núna verði tíminn sem gefst nýttur til að styrkja varnir okkar gagnvart ásælni Evrópusambandsins, ESA og heildsalanna gagnvart undirstöðuatvinnugrein landsins og ég vona að sem flestir flokkar á þingi muni forgangsraða málum og taka afstöðu þannig að þeir styðji íslenska matvælaframleiðendur, íslenska bændur, og um leið þá auðvitað íslenska neytendur, byggðirnar í landinu og samfélagið allt. Það er ekki hægt að tala um undirstöðuatvinnugreinar ef landbúnaður telst ekki til undirstöðuatvinnugreina á Íslandi. Þá eru þær ekki til. Ég læt þetta nægja í bili, herra forseti. Ég var búinn að lofa að tala ekki of lengi. Ég hefði gjarnan viljað ræða þessi mál miklu lengur og fara tæknilegar ofan í þau en tími gefst til núna en ég ætla að enda mál mitt á því að ítreka hvatningu mína til þingheims um að tíminn sem nú gefst verði nýttur til að styrkja varnirnar og standa með íslenskum landbúnaði.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka síðasta ræðumanni, hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, fyrir afar góða ræðu og þá hvatningu til þingheims að standa með íslenskum landbúnaði. Það veitir svo sannarlega ekki af vegna þess að það hefur verið sótt að íslenskum landbúnaði sem aldrei fyrr í tíð þessarar ríkisstjórnar sem er ákaflega dapurlegt í ljósi þess að sú atvinnugrein er gríðarlega mikilvæg í okkar samfélagi, mikilvæg matvælaöryggi í landinu og þeim fjölmörgu fjölskyldum sem starfa við landbúnað og framleiða þessa frábæru, hreinu vöru. Eins og hefur komið fram ræðum við frumvarp sem er viðbragð stjórnvalda við dómi EFTA-dómstólsins og Hæstaréttar Íslands þess efnis að íslenska leyfisveitingakerfið fyrir innflutning á hrárri og unninni kjötvöru, eggjum og mjólk samrýmist ekki ákvæðum EES-samningsins. Þetta er stórmál, herra forseti. Verði það að lögum, sem allt stefnir í er það náttúrlega sorgardagur í sögu íslensks landbúnaðar og getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir búfjárstofna okkar og þar með okkar hreina landbúnað, auk þess sem málið varðar lýðheilsu landsmanna eins og komið hefur fram. Forsaga málsins lýtur að matvælalöggjöf Evrópusambandsins sem var tekin upp í EES-samninginn árið 2007. Eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson nefndi var aldrei lagt upp með það að landbúnaðarmál yrði inni í EES-samningnum en það er nú orðin raunin sem sýnir hversu miklum breytingum þessi samningur hefur tekið á þeim 25 árum sem hann hefur verið við lýði. Ég tel, herra forseti, að í aðdraganda þessa máls hafi stjórnvöld sofið á verðinum. Þau hefðu átt að halda sérstöðu okkar kröftuglega á lofti. Bændasamtökin hafa ályktað á þann veg að frumvarpið sé fullkomin uppgjöf af hálfu ríkisstjórnarinnar og skal tekið undir það hér. Ég legg áherslu á að við hefðum átt að halda uppi betri hagsmunagæslu. Ríkisstjórnin hefði átt að halda uppi öflugri hagsmunagæslu fyrir íslenskan landbúnað á fyrri stigum þessa máls. Ég spurði hæstv. utanríkisráðherra hvort hann hefði beitt sér pólitískt í málinu á vettvangi Evrópusambandsins og svar hans var á þann veg að hann hefði hringt í utanríkismálastjóra Evrópusambandsins. Ég verð að segja, herra forseti, að fyrir litla eyþjóð eins og Ísland eru hagsmunir málsins miklu stærri en svo að eitt símtal dugi til og hlýt ég að telja það fremur slaka hagsmunagæslu. Einnig spurði ég ráðherra hvort málið hefði verið tekið upp í sameiginlegu EES-nefndinni en þar skal ræða deilumál sem geta komið upp við framkvæmd samningsins. Ráðherrann svaraði spurningunni ekki enda veit hann sem er að málið hefur ekki verið rætt á vettvangi nefndarinnar og verður það að teljast einkennilegt. Af hálfu Evrópusambandsins er málið rekið af öflugustu hagsmunaklíkunni innan Evrópusambandsins, embættismönnum landbúnaðarmála Evrópusambandsins. Ríkisstjórnin verður að og hefði átt að setja allt sitt pólitíska vægi í málið og auðvitað hefði forsætisráðherra, Katrín Jakobsdóttir, átt að funda strax í upphafi með Jean-Claude Juncker, framkvæmdastjóra Evrópusambandsins, og óska eftir því að sérstaða Íslands yrði viðurkennd. Annað er uppgjöf. Ég vek athygli á því að í skýrslu utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál sem rædd var fyrr á þessu þingi ræðir ráðherra um hagsmunagæsluna á vettvangi EES og hann getur þess að það hafi verið eitt af forgangsmálum hans í utanríkisráðuneytinu sem er svo sem ágætt. Svo segir á bls. 7, með leyfi forseta: „Í þessu sambandi er mikilvægt að hafa hugfast að þessi mikli ávinningur hefur fengist án þess að Ísland hafi þurft að fórna sínum hagsmunum svo nokkru nemi.“ Herra forseti. Ég ætla að mótmæla þessari setningu í skýrslu utanríkisráðherra. Við sjáum að íslenskur landbúnaður fórnar gríðarlegum hagsmunum með þessum lögum ef frumvarpið verður að lögum þannig að ég er mjög hissa á að þessi klausa skuli hafa verið sett inn í skýrsluna. Í raun er verið að gera lítið úr íslenskum landbúnaði hvað þetta varðar. Ég held að það sé rétt að halda þessu til haga, herra forseti, og ég árétta hér sérstaklega. Það var rætt um að við mættum ekki tala lengi hér, það er víst eitthvert samkomulag sem hangir á spýtunni hvað önnur málefni varðar, þannig að ég vil bara að lokum gera samanburð á þessu máli og landhelgisdeilunni við Breta á sínum tíma. Þar lögðum við fram veigamikil gögn sem studdu okkar málstað, gögn eins og skýrslu Hafrannsóknastofnunar um ofveiði. Rökin voru okkar megin og við náðum að lokum sigri gegn heimsveldi. Hið sama á við í þessu máli. Sérstaða okkar er ótvíræð, íslenskir búfjárstofnar hafa verið einangraðir um aldir og hafa aldrei komist í snertingu við smitefni margra búfjárstofna sem eru landlægir í Evrópu og víðar. Rökin eru okkar megin, herra forseti. Hagnýting náttúruauðlinda í landbúnaði byggist á þekkingu, rétt eins og hagnýting náttúruauðlinda í sjávarútvegi. Ólafur heitinn Jóhannesson, fyrrverandi forsætisráðherra, sagði í landhelgismálinu að samkomulag væri útilokað nema litið yrði með fyllstu sanngirni á aðstæður okkar. Þessi orð eiga svo sannarlega við í þessu máli, herra forseti. Það hefði átt að líta af fyllstu sanngirni á okkar sérstöðu hvað íslenskan landbúnað varðar og þar hafa stjórnvöld því miður brugðist í að koma þessari sérstöðu okkar á framfæri með veigamiklum hætti. Það hefði átt að gerast og það var því miður ekki gert. Þess vegna erum við komin í vegferð sem veldur miklum áhyggjum um þróunina. Ég vil árétta í lokin að ég spurði hæstv. landbúnaðarráðherra hver bæri ábyrgðina ef hingað bærust búfjárstofnar sem geta valdið ómældu tjóni. Svar hæstv. landbúnaðarráðherra var á þann veg að þá væri ríkissjóður skaðabótaskyldur. Það er rétt að það komi fram úr þessum ræðustól. Við vonum að sjálfsögðu að svo verði ekki en ég hef miklar áhyggjur af þessu máli.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við frumvarp til laga um breytingu á lögum um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, lögum um matvæli og lögum um eftirlit með fóðri, áburði og sáðvöru, þ.e. innflutningi búfjárafurða. Ég ætla aðeins að stikla á stóru um þetta ágæta mál en láta vera að fara í þingsályktunartillöguna sem er næst á dagskrá, þær mótvægisaðgerðir sem fara á í. Til að byrja með ætla ég að fara í smásöguskýringar. Árið 2002 tók ný matvælalöggjöf Evrópusambandsins gildi. Árið 2005 var samþykkt að hefja viðræður um mögulega upptöku á matvælalöggjöf ESB. Árið 2006 samþykkti ríkisstjórnin drög að samkomulagi um upptöku á matvælalöggjöfinni. Sumarið 2007 náðist endanlegt samkomulag um að matvælalöggjöfin yrði tekin upp í EES-samninginn og Ísland fékk 18 mánaða frest til að afnema leyfisveitingakerfið. Um það fjallar þessi blessaði dómur sem hér um ræðir. Árið 2008 lagði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fram frumvörp um innleiðingu á matvælalöggjöf sem á að afnema þannig leyfisveitingakerfið en þau urðu ekki að lögum. Árið 2007 sömdu menn um að heimila ekki innflutning á lifandi dýrum til landsins vegna sérstöðu landsins en fóru þá leið sem við erum að fjalla um núna, þ.e. að koma á frystiskyldu. Nú hafa bæði EFTA-dómstóllinn og Hæstiréttur Íslands dæmt að hún sé ólögleg. Árið 2011 kvörtuðu Samtök verslunar og þjónustu til Eftirlitsstofnunar EFTA vegna þessa leyfisveitingakerfis. EFTA-dómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu í nóvember 2017 að íslenska leyfisveitingakerfið væri ekki í samræmi við þær skuldbindingar sem Ísland hefði gert samkvæmt EES-samningnum. Árið 2018 ætti flestum að vera kunnugt um hvað gerðist. Hæstiréttur dæmdi í október að leyfisveitingakerfið væri ekki í samræmi við skuldbindingar Íslands samkvæmt EES-samningi og dæmdi íslenska ríkið bótaskylt sem stöðvaði innflutning á ófrosnu kjöti. Vitanlega þurfa menn að bregðast við og þótt fyrr hefði verið. Það er verið að gera nú með því frumvarpi sem við fjöllum hér um og á eftir komum við til með að fjalla um þingsályktunartillögu þar sem farið er yfir mótvægisaðgerðir. Það hefur komið fram í ræðum um þetta mál að vissulega snertir það grunnatvinnugrein landsins sem er íslenskur landbúnaður, þ.e. íslenska matvælaframleiðslu, en við verðum líka að hafa í huga að þótt við séum eyja getum við ekki alltaf bara lokað á allt. Við tökum þátt í alþjóðlegum viðskiptum og verðum þá að spila eftir þeim leikreglum sem þar eru settar. Þar á ég við EES-samninginn. Það er frekar ódýrt að koma hingað upp og tala um að menn eigi bara að skella í lás og þess háttar. Ég hugsa að menn hafi haft tækifæri til þess hér fyrir töluvert mörgum árum þegar menn sömdu um að banna innflutning á t.d. lifandi dýrum. Ég held að ráðamönnum þá hafi bara ekki dottið í hug að fólki dytti yfir höfuð í hug að flytja hrátt kjöt til Íslands en tímarnir breytast og menn sjá ekki allt fyrir. Með þessu frumvarpi eru menn að mæta því. Það skal tekið fram að sá sem hér stendur er einn af þeim sem tilheyra íslenskum landbúnaði. Ég er bóndi og hef fylgst nokkuð vel með þessu máli í gegnum tíðina. Einnig er óhætt að segja að þetta mál stóð ansi þvert í þingflokki Framsóknarflokksins og þegar það var samþykkt frá flokknum var það samþykkt með fyrirvara. Menn gerðu ákveðnar kröfur til þess hvað væri í þeirri þingsályktunartillögu sem við ræðum á eftir og hvernig við myndum mæta þeim áskorunum sem íslenskur landbúnaður stæði frammi fyrir þegar búið væri að afnema frystiskyldu. Í bókun sem við gerðum í þingflokki Framsóknarflokksins kemur fram krafa um að sömu gæðakröfur verði gerðar til innfluttra matvæla frá Evrópska efnahagssvæðinu og gerðar eru til íslenskrar matvælaframleiðslu, enda er það markmið EES-samningsins að tryggja sambærileg samkeppnisskilyrði, og að tryggt verði að lýðheilsa beri ekki skaða af innflutningi vegna sýktra matvæla, enda er það ekki markmið EES-samningsins að staðan hér versni við innflutninginn. Síðan er fjöreggið okkar, búfjárstofnarnir. Við verðum að verja þá eins og við mögulega getum, það verður að lágmarka þá áhættu sem af þessum innflutningi getur orðið. Þegar við tökum ófyrirséð og ný skref inn í framtíðina hræðast margir. Einfaldasta leiðin er oft að segja: Nei, nei, við gerum ekkert heldur lokum okkur af. Ég tel að í þessu máli hafi bændaforystan sýnt ákveðið frumkvæði með þeim skilaboðum sem bændur hafa komið á framfæri, þ.e. að menn eru tiltölulega óhræddir við innflutning ef fyllstu varúðar er gætt og innflutningurinn á samkeppnisgrunni við þann landbúnað sem hér er. Við þekkjum það öll að í þessu landi er stundaður fjölskyldubúskapur og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson kom inn á það áðan að við erum ekki samkeppnishæf í verði þegar við keppum við verksmiðjubú. Þróun íslensks landbúnaðar hefur í gegnum tíðina verið á þann veg að það hefur verið töluverð samþjöppun en menn hafa alltaf haft eitt að leiðarljósi og það er að varðveita gæðin í framleiðslunni. Þá skulum við horfa sérstaklega til alifugla- og svínaræktar. Þar hefur orðið gríðarleg samþjöppun, gríðarlega stór bú á okkar mælikvarða, en þar hafa menn líka náð alveg ótvíræðum árangri í baráttunni við kampýlóbakter og salmonellu. Ég leyfi mér að fullyrða að engin önnur þjóð í heimi getur státað sig af því að dreifa innlendri vöru, þ.e. alifuglum og svínakjöti, sem inniheldur ekki kampýlóbakter eða salmonellu. Menn hafa tekið stórar og miklar ákvarðanir í því máli. Það hefur kostað greinina gríðarlega mikið. Menn hafa slegið af heilu uppeldishópana sem þessi óværa hefur greinst í, þ.e. kampýlóbakter og salmonella, og henni er bara eytt. Þar sem menn þekkja vel til erlendis eru sérstakir sjóðir sem bæta mönnum svona tjón. Þá höfum við ekki hér á landi og til þess þurfum við að horfa í framtíðinni, með þeim breyttu aðstæðum sem eru að verða hér á landi með innflutningi búfjárafurða. Við þurfum ákveðinn innstæðutryggingarsjóð og við þurfum líka að horfa til þess hvernig við ætlum að verja búfjárstofnana okkar sem eru mjög viðkvæmir. Þeir sem hafa komið til Grænlands vita að fáir í heiminum eru jafn harðir í að verja bústofninn sinn og Grænlendingar. Þar er algjörlega óheimilt að flytja nokkuð inn. Þetta þekkjum við frá því að við fluttum þangað hrútasæði til kynbóta á þeirra sauðfé. Og af hverju er það? Það er vegna sérstöðu búfjárstofnanna, þeir eru svo viðkvæmir fyrir öllu utanaðkomandi. Við þekkjum það einnig mjög vel hér. Sagan segir okkur að það er aldrei of varlega farið, en við tökum samt líka þátt í alþjóðlegu umhverfi og þeim leikreglum sem okkur eru skapaðar. Nú sé ég að forseti þingsins er farinn að setja í brúnirnar til merkis um að ég sé búinn að tala of lengi. Nóg er eftir að segja þegar við fjöllum um þingsályktunartillöguna. Ég vil bara minna á að það sem verið er að gera í þessu frumvarpi sem við fjöllum um núna er fyrst og fremst að mæta dómum EFTA-dómstólsins og Hæstaréttar Íslands. Hverjir eru það sem fóru í mál við okkur? Samtök verslunar og þjónustu. Það voru Íslendingar. Það var ekki vondi kallinn í Evrópusambandinu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um aðgerðaáætlun um matvælaöryggi og vernd búfjárstofna. Atvinnuveganefnd flytur þingsályktunartillöguna og var hún sammála um að tillagan myndi styrkja mjög það mál sem var rætt hér á undan. Þingsályktunartillagan er í 17 liðum og ég ætla að renna aðeins yfir þá: 1. Innleiddar verði viðbótartryggingar gagnvart innfluttu kalkúnakjöti, kjúklingakjöti og eggjum. 2. Óskað verði eftir viðbótartryggingum vegna innflutts svínakjöts og nautakjöts. 3. Bönnuð verði dreifing alifuglakjöts nema sýnt sé fram á að ekki hafi greinst kampýlóbakter í því. 4. Sett verði á fót áhættumatsnefnd. 5. Átak verði gert til að draga úr útbreiðslu sýklalyfjaónæmra baktería á Íslandi. 6. Tryggð verði skjótari innleiðing reglugerða Evrópusambandsins þegar stöðva þarf innflutning á tilteknum vörum með skömmum fyrirvara. 7. Innleidd verði reglugerð um innflutning dýraafurða til einkaneyslu. 8. Opinberum eftirlitsaðilum verði tryggð heimild til að leggja stjórnvaldssektir á matvælafyrirtæki sem brjóta gegn banni við dreifingu á alifuglakjöti án sönnunar fyrir því að ekki hafi greinst í því kampýlóbakter. 9. Tryggð verði aukin fræðsla til ferðamanna um innflutning afurða úr dýraríkinu. 10. Settur verði á fót sjóður með áherslu á eflingu nýsköpunar í innlendri matvælaframleiðslu. 11. Innleidd verði innkaupastefna opinberra aðila á matvælum. 12. Mótuð verði matvælastefna fyrir Ísland. 13. Ráðist verði í átak um betri merkingar á matvælum. 14. Könnuð verði þróun tollverndar og greind staða íslensks landbúnaðar gagnvart breytingum í alþjóðlegu viðskiptaumhverfi. 15. Tekið verði til skoðunar að setja á fót sérstakan tryggingarsjóð vegna tjóns sem framleiðendur geta orðið fyrir vegna búfjársjúkdóma. 16. Tollskrá fyrir landbúnaðarvörur verði endurskoðuð. 17. Ráðist verði í átak um aukið eftirlit í kjölfar afnáms leyfisveitingakerfisins. Ráðherra flytji Alþingi skýrslu um framgang áætlunarinnar fyrir 1. nóvember 2019 og kynni hana atvinnuveganefnd. Atvinnuveganefnd bætir við tveimur aðgerðum frá því sem var í aðgerðaáætlun hæstv. ráðherra. Önnur varðar 5. lið, aðgerðaáætlun sem fjallar um að ráðist verði í átak til að draga úr útbreiðslu sýklalyfjaónæmra baktería á Íslandi. Á síðari árum hefur ónæmi gegn sýklalyfjum farið vaxandi í heiminum. Slíkt gerir meðferð ýmissa hættulegra sýkinga erfiðari og kostnaðarsamari og í sumum tilvikum ómögulega. Sýklalyfjaónæmi á Íslandi hefur verið umtalsvert minna vandamál en í nálægum löndum. Við viljum vera þar í fararbroddi til að draga úr útbreiðslu sýklalyfjaónæmis. Einnig er í þessari þingsályktunartillögu fjallað um mikilvægi þess að efla nýsköpun í innlendri matvælaframleiðslu. Það er lagt til að setja á fót sjóð með sameiningu Framleiðnisjóðs landbúnaðarins og AVS-rannsóknasjóðs í sjávarútvegi. Með því að sameina þessa sjóði má efla nýsköpunarumhverfi atvinnugreinanna og til að ná því markmiði verður sett aukið fjármagn í slíkan sjóð. Jafnframt þarf að tryggja að hlutfallsleg skipting fjármagnsins til atvinnugreinanna verði með sambærilegum hætti og nú er. Þá leggur nefndin til að bæta við tveim aðgerðum umfram þær 15 sem fyrir voru. Þær snúa að því að endurskoða tollskrá fyrir landbúnaðarvörur sem ég tel mjög mikilvægt og að ráðist verði í sérstakt átak um aukið eftirlit í fjóra mánuði í kjölfar afnáms leyfisveitingakerfisins. Ég tel að með samþykkt þessarar þingsályktunartillögu skjótum við traustari stoðum undir innlenda framleiðslu og lýðheilsu landsmanna og tryggjum hana eftir bestu getu. Eins og fram hefur komið er þessi aðgerðaáætlun mjög fjölbreytt og flestar aðgerðanna ættu að vera tilbúnar þegar frumvarpið tekur gildi, en aðrar eru viðvarandi verkefni líkt og þær sem snúa að samkeppnishæfni innlendrar matvælaframleiðslu. Því verkefni lýkur aldrei eins og við vitum, en samkeppnishæfni íslensks landbúnaðar verður að sjálfsögðu best tryggð með því að gæði hans sé sem best, og betri en innfluttra matvæla. Ég tel mjög mikilvægt fyrir íslenskan landbúnað að þessari þingsályktunartillögu verði hrundið hratt og vel í framkvæmd og mikilvægt að ráðherra skili Alþingi skýrslu um framgang hennar, kynni hana fyrir atvinnuveganefnd og tryggi nægt fjármagn til að fylgja þessari aðgerðaáætlun eftir. Ég er bjartsýn fyrir hönd íslensks landbúnaðar eins og sá hv. þingmaður sem talaði hér á undan mér og er bóndi og bústólpi.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að mæra hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, formann atvinnuveganefndar, og atvinnuveganefndina fyrir hennar góða starf að þessu máli. Ég ætla ekki að vera langorður en í stuttu máli sé ég þetta þannig fyrir mér að sú umgjörð sem hér er verið að skapa varðandi íslenska matvælaframleiðslu og þær kröfur sem við erum að gera séu algjörlega einstakar á heimsvísu. Lykillinn að þessu öllu saman og því sem við ræddum á undan er sá að við segjum: Gjörið svo vel, komið erlendis frá með ykkar vörur, en segjum jafnframt: Þið þurfi að standast þær kröfur sem við setjum hér um okkar framleiðslu. Það er lykilatriðið í þessu. Þegar þessar mótvægisaðgerðir verða komnar til framkvæmda óttast ég ekki um afdrif íslenskrar matvælaframleiðslu vegna þess að þegar kemur að gæðum, dýravelferð og aðbúnaði starfsfólks sem vinnur við matvælaframleiðslu eru fáir sem geta tengst við tillögurnar. Þegar við fjöllum um íslenska matvælaframleiðslu þurfum við að hafa gæði og aftur gæði í huga. Það er það sem neytendur vilja þegar við fjöllum um matvælaöryggi, lýðheilsu landsins og vernd búfjárstofna. Það er svona eins og falleg sinfónía.

Herra forseti. Þegar skoðuð eru gögn frumvarpsins er augljóst að mikil og góð vinna hefur farið fram. Það eru þó nokkur atriði sem mig langar að minnast á. Fyrst og fremst þyrfti að vera skýrara í frumvarpinu hvernig á að meðhöndla hagsmunaárekstra. Þegar Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn eru komin á eina hönd er augljóst að markmið fara ekki alltaf saman. Ég nefni dæmi: Hlutverk Seðlabankans við stjórnun peningastefnu með markmið um stöðugt verðlag fer ekki endilega saman við eftirlit með fjárhagslegum styrk fjármálastofnana, og eftirlit með fjárhagslegum styrk fjármálafyrirtækja fer ekki endilega saman við eftirlit viðskipta almennings við fjármálastofnanir sem er hluti af neytendavernd. Markmið þurfa ekki að fara saman og nú er verið að fjölga hlutverkum og markmiðum Seðlabankans með því að fella allt fjármálaeftirlit undir hann. Þetta eykur pólitískt vægi Seðlabankans og þar með ásókn stjórnmálamanna í að hafa áhrif á aðgerðir Seðlabankans. Jafnframt eykur þetta á embættismannavæðinguna þar sem embættismenn í Seðlabankanum hafa aukin pólitísk völd. Í öðru lagi hefur hið opinbera oft verið gagnrýnt fyrir að vera heilt yfir ekki eins skilvirkt og einkageirinn. Í því frumvarpi sem hér um ræðir tel ég að skýrt dæmi um það komi fram. Ef skoðuð eru markmið frumvarpsins eru þau góð og gild en ég sakna þess að sjá ekki að hluti af markmiðunum sé að ná fram hagræðingu. Þá má segja að það sé nánast metnaðarlaust að sameina stofnanir án þess að ætla sér að ná fram hagræðingu því að eðli málsins samkvæmt ætti að vera hægt að ná fram hagræðingu á stoðsviðum án þess að það bitnaði á gæðum eftirlitsins. Ef við nýtum ekki tækifærin við aðstæður eins og þegar fyrirtæki á vegum hins opinbera eru sameinuð, hvernig er von til að báknið minnki nokkurn tímann? Það hefur verið sýnt fram á að í meiri hluta tilfella þegar fyrirtæki eru sameinuð nást ekki fram þau markmið sem stefnt var að þannig að um vandasamt verk er að ræða sem þarf að hafa skýra stefnu og sýn til að vel til takist. Í umsögn Samtaka atvinnulífsins kemur einmitt fram að sagan hafi sýnt að útgjöld ríkisins hafa tilhneigingu til að aukast við sameiningu stofnana, já, aukast, ekki einu sinni standa í stað. Í öðrum umsögnum, samanber umsögn frá Samtökum fjármálafyrirtækja, sést að skýrleika í gjaldtöku er ábótavant. Í frumvarpinu kemur fram að gjaldtaka Seðlabankans skuli miðuð við að hún standi undir kostnaði við þá þjónustu sem veitt er og þar er minnst á ýmsa skýra og afmarkaða þjónustuþætti, en í lok upptalningarinnar kemur liður sem kallaður er rekstur fjármálainnviða. Ég velti fyrir mér hvort einhver viti hvað falli þar undir. Það hefði þurft að skilgreina betur í greinargerð með frumvarpinu hvað fellur þar undir því að óbreytt er þetta nánast opinn tékki fyrir hina sameinuðu stofnun og fyrirsjáanleikinn þar af leiðandi mjög takmarkaður fyrir viðskiptavininn. Fjármálastofnanir borga, eins og önnur fyrirtæki í landinu, gríðarlega skatta og gjöld en til viðbótar borga þau yfir 2.300 milljónir í eftirlit. Það er eðlilegt að það lendi á fjármálafyrirtækjunum sjálfum að borga eftirlitið og að eftirlitið sé eins og best verður á kosið, en fyrirtæki sem eru í samskiptum við ríkið verða að geta haft einhvern fyrirsjáanleika til að geta gert ráðstafanir í rekstri sínum. Ef fyrirtæki í landinu vita reglurnar og gjaldskrá ríkisins aukast líkurnar á að hér verði eðlilegra samband milli opinbera og einkageirans neytendum til hagsbóta. Ef skýr stefna væri að með sameiningunni ætti að ná fram hagræðingu gætum við gefið okkur að markmiðið yrði ekki undir 10%, þ.e. rúmar 230 milljónir. Fyrir þann pening mætti gera gríðarlega margt gott og er þetta upphæð sem gæti munað öllu fyrir mörg verðug málefni og skilað sér margfalt til baka til þjóðfélagsins eða hreinlega þar sem virðist gleymast of oft að nýta tækifærið til lækkunar skatta. Við vitum að það eru mörg verðug málefni sem við sem samfélag viljum hafa í lagi og að peningarnir eru af skornum skammti. Þess þá heldur þegar um sameiningar og breytingar hjá hinu opinbera er að ræða ætti, miðað við núverandi stærð kerfisins, rauði þráðurinn að vera að ná fram hagræðingu, bæði í formi skilvirkni og fjárhags, og þannig náum við að minnka báknið, lækka skatta og byggja upp blómlegt atvinnulíf sem skilar sér til hagsbóta fyrir land og þjóð.

Herra forseti. Ég átti eftir að mæla fyrir minnihlutaáliti efnahags- og viðskiptanefndar í þessu máli. Þó að ég hafi litlu við prýðisgóða ræðu hv. þm. Nönnu Margrétar Gunnlaugsdóttur að bæta vil ég fara yfir þetta minnihlutaálit. Það er ekki langt, herra forseti, en það hljóðar svo: „Annar minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar telur verkefnisstjórn um endurskoðun lagaumgjarðar um Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlit eiga hrós skilið fyrir vönduð og fagmannleg vinnubrögð við smíði þeirra frumvarpa sem hér eru til umfjöllunar. Þá telur 2. minni hluti vinnu efnahags- og viðskiptanefndar um málin hafa verið góða og breytingartillögur meiri hlutans við frumvarpið vera til bóta. Hins vegar telur 2. minni hluti að skynsamlegt sé að fresta samþykkt frumvarpanna um sinn svo að ráðrúm gefist til að huga nánar að ýmsum álitamálum sem enn er ósvarað, ekki síst vegna ábendinga úr mörgum áttum þar sem varað er við því að viðskiptaháttaeftirlit verði á hendi hinnar sameinuðu stofnunar Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins.“ Undir þetta ritar Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Þetta álit er stutt vegna þess að ég vildi fyrst og fremst koma á framfæri annars vegar skilaboðum um að vinnan hefði vissulega verið um margt til fyrirmyndar en hins vegar hefur það staðið upp úr í umræðu nefndarinnar og komið fram í ábendingum fjölmargra gesta nefndarinnar að málið sé ekki fullbúið og að þar séu enn þá ýmis álitamál. Þegar um er að ræða sameiningu ríkisstofnana sem almennt ættu að teljast jákvæð tíðindi hefði maður viljað sjá meiri samlegðaráhrif, eins og fram kom í ræðu hv. þingmanns hér á undan, en einnig er óhjákvæmilegt að velta fyrir sér í þessu tilviki hversu mikið vald er samkvæmt þessu komið á hönd einnar stofnunar og nánast löggæsluvald. Þetta verður að setja í samhengi við atburðarás undanfarinna ára og raunar áratugar og þau mál sem upp hafa komið vegna til að mynda gjaldeyriseftirlits Seðlabankans. Ég hvet til að þetta verði skoðað betur, auk ýmissa annarra álitamála sem upp hafa komið í umræðum í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Loks vil ég geta þess, herra forseti, að nú hefur komið í ljós að við umfjöllun um umsóknir um stöðu seðlabankastjóra hafa umsækjendur fengið þau skilaboð að þeir væru að sækja um starfið eins og það lítur út núna en ekki starf seðlabankastjóra í nýrri sameinaðri stofnun. Það hlýtur þá að þýða að þegar þessi lög hafa tekið gildi verði að nýju auglýst staða seðlabankastjóra og þá seðlabankastjóra sem sé best til þess fallinn að uppfylla hlutverkið sem hinni nýju stofnun er ætlað að sinna.

Forseti hyggst haga atkvæðagreiðslunni þannig að greidd verða atkvæði eftir skjölum og fyrst verða bornar upp breytingartillögur minni hluta atvinnuveganefndar.

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um breytingu á ýmsum lagaákvæðum sem tengjast fiskeldi. Eins og fram hefur komið í umræðunni er þetta margslungið mál en númer eitt, tvö og þrjú er mikilvægi þess að við búum til löggjöf fyrir þessa vaxandi atvinnugrein sem byggir á sjálfbærni, efnahagslega, umhverfislega og ekki síst samfélagslega. Hér fara einmitt allir þessir hagsmunir í raun saman en það er mikilvægt fyrir samfélagið að það ríki stöðugleiki í fiskeldi og til að hann sé til staðar verður að tryggja hagsmuni náttúrunnar. Ef gengið er á umhverfið er gengið á fiskeldið sem svo hefur áhrif á samfélagið. Það er mín trú að hér séu stigin skref í rétta átt, sérstaklega með þeim breytingartillögum sem minni hluti atvinnuveganefndar leggur til og ég hvet auðvitað þingheim til að samþykkja allar. Ég vil að lokum nýta tækifærið til að brýna hv. fjárlaganefnd til að tryggja að þær stofnanir sem fjalla um málefni fiskeldisins hafi nægjanlegt fjármagn til að sinna sínu hlutverki sómasamlega, enda mikil ábyrgð sem á þeim hvílir, bæði hvað varðar málsmeðferð og eftirlit. 
            

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um breytingartillögu minni hluta um að óheimilt verði að heimila nýtingu Jökulfjarða í Ísafjarðardjúpi undir fiskeldi. Jökulfirðirnir eru að hluta friðland, og hafa verið það í áratugi, og var það mjög framsýnt fólk fyrir vestan sem lagði þá friðlýsingu til á sínum tíma. Ég tel, og það er skoðun minni hluta, að það sé viðeigandi að við samþykkjum að ekki sé stunduð atvinnustarfsemi á þessu svæði þar sem hvorki er rafmagn, vegir né aðrir innviðir og það sama ætti að eiga við um fiskeldið. Þingmaðurinn segir já.

Forseti. Óháð afstöðu minni til umrædds svæðis verð ég að segja að ég var pínulítið hissa þegar ég sá þessa breytingartillögu. Við höfum hér dásamað samvinnu þvert á meiri hluta og minni hluta í vinnu allrar þessarar nefndar, en fyrst heyrði ég um hugmyndir um þetta þegar verið var að kynna álit minni hluta. Það er mjög þarft verk að setjast heildstætt yfir það að ákveða að einhver sérstök svæði hafi verndargildi, meira að segja svæði sem nú er verið að skoða verndun á sem eru burðarþolsmetin. Ef raunverulegur vilji hefði verið til að ná saman um þetta hefði átt að ræða þau mál þannig við vinnu alls málsins. Því miður var það ekki gert. Algjörlega óháð afstöðu til þessa svæðis get ég ekki tekið út eitt svæði af þeim mörgu sem ég væri til í að skoða hvort sérreglur ættu að gilda um. Því segi ég nei.

Virðulegi forseti. Ég vil minna á það tæki sem við höfum til að skipuleggja haf- og strandsvæði. Við samþykktum hér lög fyrir rúmu ári um skipulag haf- og strandsvæða og þar höfum við aðferðir til að komast að niðurstöðu um hvaða svæði við nýtum og hvaða svæði við verndum. Ég segi nei.

Herra forseti. Minni hluti atvinnuveganefndar leggur til hækkun á gjaldi í umhverfissjóð um 5 kr. Hugsunin þar er fyrst og fremst að auka hvata til að fara í annars konar fiskeldi, þ.e. í lokuðum kvíum eða með geldlax. Þó að tillögur meiri hlutans hvað þetta varðar, þ.e. að lækka gjaldið gagnvart þeim aðilum sem nota lokaðar kvíar og geldfisk, séu mjög góðar - við fögnum þeim einmitt í nefndarálitinu - teljum við að ganga megi lengra í hvata til slíks fiskeldis og leggjum því þessa breytingartillögu til. Þingmaðurinn segir já.

Herra forseti. Hér er að ljúka atkvæðagreiðslu um tillögu minni hluta varðandi hvernig eigi að fara með umsóknir um rekstrarleyfi á sjókvíaeldi á svæðum sem hafa verið metin til burðarþols. Ég veit ekki hvort þingheimur gerir sér almennt grein fyrir því að þau svæði sem hafa verið metin til burðarþols eru í raun meiri hluti, alla vega stór hluti, svæða á landinu. Það á eftir að ræða þetta ítarlegar þar sem meiri hlutinn hefur dregið sína tillögu til baka hvað þetta varðar. En ég held að sú leið sem við leggjum til í minni hlutanum sé góð og hvet þingheim til að skipta um skoðun og styðja hana.

Forseti. Ég játa á mig þá handvömm að ég hélt að ég kæmist hér aftur í umræðu þegar við færum í seinna skjalið en þá er fínt að tala bara um allar þær tillögur sem hér koma á eftir. Ég vildi segja frá því að eins og kom fram varðandi tillögur minni hlutans hafa tillögur verið dregnar til baka þaðan. Það hefur einnig verið gert af hálfu meiri hlutans með einstakar breytingartillögur og hugsunin er að nefndin vinni saman að því að sameina þær tillögur á milli 2. og 3. umr. og að þær verði lagðar fram breyttar eftir þá vinnu hér við 3. umr.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um breytingartillögu meiri hluta varðandi svokallaða samráðsnefnd um fiskeldi sem er að mörgu leyti frábær hugmynd, að til staðar sé nefnd sem sé ráðherra til skrafs og ráðagerða. Nei, það er eitthvað aðeins alvarlegra en það, en alla vega til umræðu um stöðu fiskeldis í landinu sem er mjög gott og mikilvægt mál. Hins vegar teljum við í minni hlutanum mikilvægt að þessi nefnd fjalli ekki um hið svokallaða áhættumat erfðablöndunar, enda eru þar inni hagsmunaaðilar en ekki sérfróðir aðilar hvað varðar erfðablöndun laxfiska. Þar af leiðandi getum við ekki stutt þessa tillögu.

Forseti. Ég vek athygli á því að breytingartillaga meiri hlutans, sem við greiðum atkvæði um, snýr í raun að því að bæta við fulltrúa í umrædda nefnd, að þar verði fulltrúi umhverfis- og auðlindaráðherra. Mér finnst það að mörgu leyti spennandi nýjung, sem kannski mætti skoða víðar í stjórnkerfinu, að hafa samráðsnefnd sem sest yfir umdeild mál, nóg er af þeim í okkar ágæta samfélagi, og skoðar þau og hvaðeina sem viðkemur í hverjum málaflokki fyrir sig. Ég ítreka að það er síðan Hafrannsóknastofnun sem gefur út áhættumat. Ráðherra getur annaðhvort hafnað eða staðfest en ekkert annað þannig að óháð þessari nefnd er álit Hafrannsóknastofnunar bindandi.

Herra forseti. Mig langaði bara að koma hingað upp til að taka undir með hv. framsögumanni málsins, Kolbeini Óttarssyni Proppé, sem sagði áðan að samtalið og samvinnan í nefndinni hefði verið mjög góð eins og fram hefur komið áður. Við teljum þessar breytingartillögur, aðrar en þær sem hefur verið fjallað um sérstaklega hér á undan, málinu til bóta og styðjum þær þess vegna.

Herra forseti. Við í minni hluta atvinnuveganefndar teljum eðlilegt að hluti af innheimtum gjöldum renni til sveitarfélaganna enda verða sveitarfélögin fyrir umtalsverðum kostnaði, beinum og óbeinum, vegna uppbyggingar atvinnugreinarinnar. Við leggjum því til að það verði sérstök deild innan Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sem úthluti þeim fjármunum og að fjármunirnir renni beint til sveitarfélaganna í stað þess að fara í gegnum einhvers konar sjóð þar sem sveitarfélögin a.m.k. upplifa það þannig að þau þurfi að fara bónleið til ríkis. Ég hvet því þingheim til að samþykkja þessa breytingartillögu.

Forseti. Hér er rætt um að eðlilegt sé að hluti teknanna fari til sveitarfélaga. Það er einmitt það sem þessi grein gerir ráð fyrir í frumvarpinu. Síðan getur fólk haft skoðun á því hvernig best sé að koma því fyrir. Ég vil hins vegar segja, forseti, að það að ákveða núna eða marka í raun hluta þessara tekna þannig að það renni til sveitarfélaga - ég ætla að segja að það sé nánast ógerlegt eins og staðan er í dag. Það þarf að fara í mun meiri skoðun á því hvernig hægt væri að gera þetta samkvæmt lögum um markaðar tekjur o.s.frv. Hér er verið að finna leið til þess, þrátt fyrir lagaumhverfið, að koma hluta teknanna til sveitarfélaganna. Ég hvet okkur öll til að vera saman á þeirri leið, að allar þær leiðir sem við leggjum til standist. Síðan, eins og kemur fram síðar, leggjum við í meiri hlutanum til endurskoðun á öllu heila klabbinu.

Forseti. Tillaga okkar er sú að það sé nýtt að kerfi sem þegar er til staðar að lágmarki, þegar verið er að taka auðlindagjald af nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar okkar, sé þá tekið upp þarna og sér í lagi ef minna fæst fyrir það gjald sem verið er að taka upp í frumvarpinu. Ef einhver hvalreki verður eða eitthvað ófyrirséð gerist, eins og þar stendur, þá skili það sér í meira mæli en gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi til landsmanna og þá til helmings beint til nærsamfélagsins sem hýsir umrædda starfsemi. Okkur finnst bara mjög eðlilegt að lágmarki að það sé gert þannig.

Herra forseti. Mitt erindi hingað upp er að kalla til baka 6. tölulið breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar. Sú breytingartillaga varðar gildistöku frumvarpsins og hér með boða ég breytingartillögu eftir að málið verður tekið út milli 2. og 3. umr. um annan gildistökutíma málsins.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um hið svokallaða ferska kjöt eða innflutning búvara. Eins og hefur komið fram mjög skýrt í umræðunni og allri umfjöllun er þetta mjög umdeilt mál. Það sem er þó svo áhugavert við þetta mál er að þarna fara, ótrúlegt en satt, að miklu leyti saman hagsmunir þeirra sem hafa áhyggjur af smitsjúkdómum og neytenda, enda er það hagur neytenda, eins og kemur t.d. mjög skýrt fram í áliti Neytendasamtakanna, að sú vara sem er í boði hér á landi sé heilnæm og að það sé tryggt. Hins vegar var ég með á málinu með fyrirvara vegna þess að mér finnst mjög mikilvægt að með þessu sé ekki verið að setja einhverja tollvernd eða annað slíkt af því að það eru líka hagsmunir neytenda að hafa aðgengi að fjölbreyttri og ódýrri vöru.

Herra forseti. Það eru tveir stórir gallar á þessu frumvarpi. Í fyrsta lagi er það orðsporsáhætta þegar Seðlabankinn fer í eins konar lögregluhlutverk með Fjármálaeftirliti gagnvart fyrirtækjum. Í öðru lagi er það hættan á pólitískum ráðningum seðlabankastjóra og þremur varaseðlabankastjórum. Seðlabankinn þarf að njóta trausts og ramminn sem við setjum um starfsemina þarf að vera skýr. Fjármálaeftirlitið þarf að vera heildstætt og öflugt. Lögin mega ekki bjóða upp á pólitísk áhrif eða hagsmunagæslu flokka og fjármálafyrirtækja eins og stjórnarmeirihlutinn leggur til. Við í Samfylkingunni erum á móti málinu en við leggjumst ekki gegn breytingartillögu meiri hlutans. Breytingartillögur minni hlutans eru hins vegar kallaðar aftur.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um sameiningu Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitsins sem er eðlilegt skref í þeirri þróun sem átt hefur sér stað síðustu tíu árin. Við eigum að fagna því að við höfum burði til þess að stíga þau skref. Seðlabankanum ber að stuðla að stöðugu verðlagi, fjármálastöðugleika og traustum og öruggum fjármálamarkaði. Stofnanaleg uppbygging endurspeglar þessi þrjú meginmarkmið um leið og byggt er undir gagnsæi og valddreifingu innan bankans og m.a. eru breytingartillögur meiri hlutans í þá átt að auka valddreifinguna og auka gagnsæið enn frekar en gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Hér liggja líka fyrir breytingartillögur minni hlutans sem ég lýsi ánægju minni með og munum við sjálfsagt fjalla um þær við 3. umr., ekki síst tillögu um að reglulega fari fram úttekt á starfsemi Seðlabankans 

Herra forseti. Þetta mál er vel undirbúið og byggir á ráðgjöf innlendra og erlendra sérfræðinga þar sem verið er að sameina í eina stofnun tvær stofnanir á sviði peningastefnu, fjármálastöðugleika og fjármálaeftirlits. Við skipan seðlabankastjóra og varaseðlabankastjóra gilda sömu reglur og nú gilda, þ.e. um hæfisnefndir sem skipaðar eru og háskólamenntun á því sviði. Þetta eru sömu ákvæði og eru í gildandi lögum um Seðlabankann sem voru samþykkt á Alþingi 2009 í frumvarpi fluttu af Jóhönnu Sigurðardóttur, ef ég man rétt. Mér finnst með hreinum ólíkindum að hlusta á hv. þingmenn Samfylkingarinnar koma aftur og aftur upp í þennan ræðustól og halda fram þeim rakalausa málflutningi að verið sé að ýta undir pólitískar skipanir. Ég vísa því á bug. Þetta er rakalaus málflutningur og hv. þingmönnum Samfylkingarinnar svo sannarlega ekki sæmandi.

Hæstv. forseti. Um leið og ég lýsi stuðningi við þetta frumvarp og það fyrirkomulag sem hér er lagt til vil ég taka undir það sem hæstv. forsætisráðherra sagði áðan: Dylgjur ákveðinna talsmanna Samfylkingarinnar, bæði í þingsal og eins í blaðaskrifum, um að fyrirkomulag það sem gert er ráð fyrir að sett verði á fót varðandi skipun seðlabankastjóra og varabankastjóra eigi að búa í haginn fyrir einhvers konar pólitíska skiptingu eða pólitískar skipanir, eiga sér enga stoð í veruleikanum. Það er fráleitt og eins og hæstv. forsætisráðherra orðaði það er það þeim sem hafa haft þann málflutning uppi ekki til sóma og ekki til sóma að endurtaka það hvað eftir annað án þess að færa fyrir því nokkur rök.

Herra forseti. Þetta mál er þess eðlis að það þarf að ríkja mikil sátt um það og að svo stöddu ríkir sú sátt ekki. Það er alltaf ákveðin hætta, þegar verið er að sameina svona mikilvægar stofnanir, að það sé gert á ófullkominn hátt. Við höfum séð það gerast áður og að svo stöddu get hvorki ég né aðrir í Pírötum samþykkt þetta mál, hreinlega vegna þess að hættan er svo mikil, svo sem orðsporsáhætta og hættan af því að ákveðnir hagsmunaárekstrar verði til staðar innan þessarar nýju stofnunar sem hefur af ýmsum verið lýst sem ríki innan ríkisins, þannig að við munum ekki styðja málið. Engu að síður komu nokkrar góðar breytingartillögur frá minni hlutanum og þær munu gera málið eitthvað skárra. Svo býst ég við því að umræðu um framtíð og skipulag Seðlabankans sé ekki lokið. Það kemur alltaf aftur til umræðu.

Herra forseti. Ég heyri að málflutningur Samfylkingarinnar er viðkvæmur stjórnarmeirihlutanum. Ég vísa þeirri gagnrýni sem fram hefur verið sett af hæstv. forsætisráðherra og fleiri hv. stjórnarþingmönnum til föðurhúsanna. Ég hef áhyggjur af því að með frumvarpinu sé verið að veikja þá mikilvægu stofnun sem Seðlabanki Íslands er. Við í minni hlutanum höfum lagt fram breytingartillögu til að bæta málið og setja í það öryggisventil. Það er ekki bara Samfylkingin sem hefur áhyggjur af því að þegar Seðlabankinn verður orðinn svo valdamikill og með slíkt umfang undir sé hætta á pólitískum afskiptum. Bæði innlendir og erlendir sérfræðingar hafa haft uppi þau varnaðarorð og við ættum auðvitað að hlusta á þau og bæta málið þannig að við lendum ekki í þessum vanda. Það er það sem við í Samfylkingunni viljum að þingheimur íhugi fyrir 3. umr. þessa máls.

Forseti. Ég er stundum hugsi yfir því sem við leyfum okkur að segja í stjórnmálum í dag, hvort sem er hér inni eða ekki. Það að saka hæstv. forsætisráðherra, sem verið er að gera, um að leggja fram frumvarp til að undirbúa jarðveginn til að hægt sé að skipta pólitískt einhverju hnossi sem séu seðlabankastjórar - ég hef af og til hugsað um það, þá sjaldan ég hugsa í þessum þingsal, þegar ég hlusta á þennan málflutning, hvort við séum kannski aðeins búin að gleyma okkur í pólitíska atinu, hvort við hugsum alltaf til enda það sem við segjum, hvort í dægurkarpinu skipti meira máli hvað við segjum hverju sinni en hvaða afleiðingar það hefur eða hvað við erum í raun og veru að gefa í skyn.

Herra forseti. Ég mótmæli því fullkomlega að sjónarmið Samfylkingarinnar séu ómálefnaleg eða byggist á dylgjum eða órökstuddum áhyggjum. Það er einu sinni þannig í lífinu, hv. þingmaður, að maður dregur lærdóm af sögunni og nógu oft höfum við upplifað slík helmingaskipti að við hljótum að reyna að setja fram frumvörp sem koma í veg fyrir að það sé mögulegt.

Herra forseti. Mér þykir miður að umræðan þróast með þeim hætti sem hún hefur gert hér þegar við greiðum atkvæði. Það er auðvitað þannig, og það vita hv. þingmenn, að það verður staðið og hefur verið staðið faglega að ráðningu seðlabankastjóra og varaseðlabankastjóra og það verður gert samkvæmt því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Að gera því skóna að einhver annarleg sjónarmið liggi að baki er eingöngu tilraun til að grafa undan þeim trúverðugleika sem við öll hér inni verðum að sameinast um að ríki gagnvart Seðlabanka Íslands. Það er fullkomlega óábyrgt að tala með þeim hætti sem hér er gert, að gefa í skyn að verið sé að búa til einhvern farveg fyrir pólitískar ráðningar þegar allir hér inni vita að það er rangt. Það er rangt og það er verið að gera lítið úr væntanlegum seðlabankastjóra sem tekur við nýju starfi í ágúst. Það er verið að gera lítið úr þeim sem taka við stöðu varaseðlabankastjóra og  
            

Virðulegur forseti. Hér áðan var kallað eftir því að atkvæðagreiðsla yrði endurtekin og virðulegur forseti átaldi þingmenn fyrir að fylgjast ekki með. Ég vildi bara að það kæmi hér fram að ég heyrði úr sæti mínu kallað úr þessum hluta salarins að kallað væri eftir atkvæðagreiðslu. Ég var að fylgjast með, hv. þingmaður sem kallaði eftir atkvæðagreiðslunni, hv. þingmaður sem kallaði eftir endurtekningunni var að fylgjast með og gerði það á réttum tíma. Það komst greinilega ekki til virðulegs forseta sem getur vel gerst. Ég aðstoðaði hv. þingmann með því að kalla eftir þessari endurtekningu. Ég vildi bara koma þessu til skila vegna þess að satt best að segja þreytir það mig svolítið að heyra virðulegan forseta tala við þingheim eins og um einhver óþæg börn sé að ræða, eins og þeir séu ekki að fylgjast með. Það var ekki tilfellið í þetta sinn. Ég vildi bara að það kæmi hér fram.

Forseti þakkar alveg kærlega fyrir þessar upplýsingar. Niðurstaðan er sú að það hefur þá verið forseti sem ekki var að fylgjast nógu vel með og þá bara tekur forseti það á sig.