Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um frádrátt frá skattskyldum tekjum manna vegna fjárfestingar í atvinnurekstri á þskj. 231. Frv. það sem hér er til umr. er fylgifrv. með frv. til l. um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt sem ég mælti fyrir s.l. miðvikudag. Eins og ég þá gat um er í tekjuskattsfrv. lagt til að framlög manna til fjárfestingar í atvinnurekstri séu frádráttarbær frá skattskyldum tekjum innan vissra marka, þ.e. 20 þús. kr. hjá einstaklingi og 40 þús. kr. hjá hjónum. Í frv. þessu er að finna nánari skilyrði fyrir frádráttarbærni slíkrar fjárfestingar og má því segja að það sé aðeins tæknileg útfærsla á þeim meginákvæðum sem er að finna í framangreindu frv. Frv. þetta er eins og tekjuskattsfrv. undirbúið af nefnd þeirri sem ég skipaði 14. júlí s.l. Í framsögu minni með tekjuskattsfrv. fjallaði ég um nauðsyn eflingar atvinnulífs og þann tilgang skattalagabreytingar að renna styrkari stoðum undir atvinnurekstur landsmanna. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það nú og mun því að mestu halda mig við að ræða efnisatriði þessa frv. Ýmsar ástæður liggja til þess að nauðsynlegt er að lögfesta reglur um nánari skilyrði fyrir frádráttarbærni framlaga manna til atvinnurekstrar. Er þar fyrst að nefna að æskilegt er að beina þessari fjárfestingu inn á ákveðnari brautir svo að hér á landi myndist fastmótaðar leiðir til fjárfestingar í atvinnurekstri, en það mun auðvelda almenningi mjög slíka fjárfestingu í framtíðinni. Þá verður að telja nauðsynlegt að veita þeim sem hyggjast festa sparifé sitt í áhættufjármagni í atvinnurekstri vissa lágmarkstryggingu fyrir því að þetta fé fari til fjárfestingar sem líkleg er til að gefa nokkurn arð og nokkra tryggingu fyrir því að ekki sé misfarið með fé þetta. Loks er nauðsynlegt að tryggja það að frádrátturinn nái einungis til raunverulegrar aukningar á framlögum manna til atvinnurekstrar, þannig að komið sé í veg fyrir misnotkun á frádráttarheimildinni. Í I og VI. kafla frv. er að finna ýmis sameiginleg ákvæði sem eiga við allar þær fjárfestingarleiðir sem heimilaðar eru skv. frv. Í II.-V. kafla er hins vegar að finna ákvæðin um þær fjármagnsleiðir til fjárfestingar sem heimilt verður að velja á milli og er sérstakur kafli um hverja þessara leiða. Í fyrsta lagi er um að ræða svonefnda stofnfjárreikninga sem II. kafli frv. fjallar um. Þessir reikningar eru ætlaðir þeim einstaklingum sem hyggjast leggja út í nýjan atvinnurekstur í formi einkafyrirtækis. Í langflestum tilvikum yrði um að ræða menn sem stunda launuð störf er til reikningsins er stofnað. Þeir sem hyggjast hefja einstaklingsrekstur geta fengið fjárhæðir frádregnar innan framangreindra marka frá tekjum gegn því að leggja hina frádráttarbæru upphæð í heild inn á sérstakan bundinn reikning í banka eða sparisjóði fyrir lok tekjuársins. Þessar innstæður eru hugsaðar sem stofnfé í væntanlegum atvinnurekstri og verða þær bundnar á reikningnum í sex mánuði frá lokum tekjuárs og eru verðtryggðar skv. lánskjaravísitölu. Innstæðurnar verða notaðar til kaupa á varanlegum rekstrarfjármunum í hinu nýja atvinnufyrirtæki og það verður að ráðstafa þeim innan sex ára frá lokum innborgunarársins. Þeir sem hyggjast stofna til nýs atvinnurekstrar geta því safnað stofnfé inn á þessa reikninga í allt að sex ár áður en reksturinn hefst. Þegar reksturinn er síðan hafinn og tekið er út af hinum bundnu reikningum teljast 2/3 hlutar úttektarinnar til skattskyldra tekna, en þennan skattskylda hluta er heimilt að nota á sama ári til sérstakra flýtifyrninga á fyrnanlegum eignum eða sérstakra fyrirframfyrninga á eignum sem enn hafa ekki verið teknar í notkun. Með þessu móti kemur enginn hluti fjárfestingarreikningsins til skattlagningar við upphaf rekstrar, en skattlagningu er hins vegar einungis frestað og mun þessi flýtifyrning fyrr eða síðar leiða til þess að reglulegar fyrningar takmarkist eða hafi áhrif á útreikning söluhagnaðar. Fyrirmyndar að þessum stofnfjárreikningum er að leita í dönskum skattalögum, en þar hafa reglur um etableringskonto verið í gildi í þó nokkur ár og gefið góða raun. Einn þeirra möguleika til frádráttarbærra framlaga til eigin einkarekstrar sem í frv. er að finna er fjárfesting í hlutabréfum. Fjárfesting í hlutabréfum hinna stærstu hlutafélaga yrði frádráttarbær við bein og milliliðalaus kaup einstaklinga á bréfum í þessum félögum. Skilyrði fyrir því að slík bein og milliliðalaus kaup séu frádráttarbær eru að hlutafé viðkomandi hlutafélags sé a.m.k. 10 millj. kr., að hluthafar séu eigi færri en 100 og að engar hömlur séu lagðar á viðskipti með hlutabréf félagsins. Þá er þess krafist að ársreikningur félagsins sé öllum aðgengilegur. Sums staðar erlendis, þar sem hliðstæðar frádráttarheimildir eru við lýði, er frádrátturinn bundinn því skilyrði að fjárfest sé í félögum sem skráð eru á opinberu kaupþingi. Slíku er ekki til að dreifa hér. Er því nauðsynlegt að setja sérstök skilyrði um þau félög sem heimilt er að kaupa hlutabréf af beint og milliliðalaust með þeim skattfríðindum sem um er að ræða. Eru í frv. gerðar allstrangar kröfur til þessara félaga, þannig að ljóst er að við núverandi aðstæður eru tiltölulega fá félög hér á landi sem fullnægja þeim skilyrðum. Auðvitað er það alltaf þó nokkurt matsatriði hvaða skilyrði eigi nákvæmlega að setja. Hvort eigi að gera kröfur til að hluthafar séu 100 eða einungis 75, hvort eigi að miða við 8 eða 10 millj. kr. hlutafé. Eðlilegt virðist þó að allstrangar kröfur séu gerðar í þessum efnum til að koma í veg fyrir misnotkun heimildarinnar. Til fjárfestingar með frádráttarbærni í minni félögum verða menn að fara aðrar leiðir en bein og milliliðalaus kaup hlutabréfa í viðkomandi félagi. Er um tvær leiðir að velja skv. frv., annars vegar svonefnda starfsmannasjóði og hins vegar svonefnda fjárfestingarsjóði. Í IV. kafla frv. er fjallað um starfsmannasjóði. Starfsmannasjóðir eru hugsaðir sem sameignarfélög, sem starfa í tengslum við tiltekin hlutafélög, og eru eingöngu myndaðir af starfsmönnum viðkomandi hlutafélags. Skal eina markmið starfsmannasjóðanna vera að kaupa hlutabréf í viðkomandi félagi. Þessir starfsmannasjóðir eru opnir öllum starfsmönnum viðkomandi hlutafélags og þeim einum. Þeir eru eins konar fjárfestingarklúbbur starfsmanna og er að sjálfsögðu hvorki gert ráð fyrir skylduaðild launþega að sjóðnum né skyldu hlutafélags til að selja slíkum sjóðum hlutabréf. Með starfsmannasjóðnum gefst starfsmönnum kostur á sérstökum frádrætti með því að leggja fé til hlutabréfakaupa í viðkomandi félagi og eru ekki gerðar jafnstrangar kröfur til félaga í þessum efnum og þeirra félaga sem heimilt er að kaupa beint og milliliðalaust af og ég ræddi um áðan, hvorki að því er varðar heildarfjárhæð hlutafjár né fjölda hluthafa. Hins vegar eru gerðar ákveðnar kröfur um fjölda starfsmanna félagsins. Þeir verða að vera a.m.k. 30 til þess að starfsmannasjóður verði stofnsettur og þarf félagssamningur að vera undirritaður af þriðjungi starfsmanna félagsins, eða a.m.k. 30 starfsmönnum ef fjöldi starfsmanna fer yfir 90. Aðilar að starfsmannasjóðum mundu sjálfir fara með atkvæði á hluthafafundum í hlutfalli við aðild sína að sjóðnum en lagt er til að enginn einn aðili geti farið með meira en 5% af heildaratkvæðamagni hlutafélags vegna aðildar sinnar að starfsmannasjóðnum. Loks er í V. kafla fjallað um svonefnd fjárfestingarfélög. Hér er um að ræða hlutafélög sem sérstaklega yrðu mynduð til fjárfestingar í áhættufé atvinnufyrirtækja, skuldabréfum þeirra og annarri hliðstæðri fjármögnun. Það má t.d. nefna fjármögnun með kaupleigusamningum. Kaup einstaklinga á hlutabréfum í þessum fjárfestingarfélögum eru frádráttarbær innan þeirra almennu marka sem um slíkan frádrátt gilda. Eru gerðar strangar kröfur til þessara félaga varðandi ráðstöfun á fjármagni til fjárfestingar í atvinnurekstri. Þannig er þess krafist að 90% heildarfjármagns félaganna sé varið til fjárfestingar í atvinnufyrirtækjum og a.m.k. helmingur þeirra fjármuna fari ávallt í fjárfestingar í áhættufjármagni. Í ákvæði til bráðabirgða er reyndar gert ráð fyrir vissum aðlögunartíma til að þessum skilyrðum verði fullnægt og sérstök ákvæði eru um fjárfestingu í skuldabréfum samvinnufélaga. Þá eru gerðar þær kröfur að samanlögð fjárfesting fjárfestingarfélags í hlutabréfum, skuldabréfum og annarri fjármögnun eins og sama aðila fari aldrei umfram 10% af heildarfjármagni fjárfestingarfélagsins. Er þetta gert til að dreifa áhættu félagsins. Þá eru gerðar þær kröfur að hlutafé fjárfestingarfélags skuli a.m.k. vera 5 millj. kr. og enginn einn hluthafi geti farið með meira atkvæðamagn í félaginu á hluthafafundi en sem nemur 5%. Engar hömlur má leggja á viðskipti með hlutabréf slíks félags og ársreikningar þess skulu vera öllum aðgengilegir. Þá er gert ráð fyrir því að bankaeftirlit Seðlabanka Íslands hafi eftirlit með starfsemi fjárfestingarfélaganna og um það gildi sömu reglur og gilda um eftirlit með bönkum og sparisjóðum, eftir því sem við getur átt. Í frv. er gert ráð fyrir því að það komi til framkvæmda við álagningu tekjuskatts á árinu 1985 og gildi þannig vegna skattlagningar tekna ársins 1984, þannig að fjárfesting í atvinnufyrirtækjum eftir samþykkt þessa frv. á þessu ári yrði frádráttarbær við skattlagningu næsta árs. Hins vegar mun þetta ekki hafa áhrif á skattheimtu nú í sumar. Virðulegi forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að atvinnufyrirtæki á Íslandi hefur löngum skort eigið fé til rekstrarins. Hefur lítið kveðið að því hér á landi að atmenningur legði fé til slíks rekstrar. Má segja að fram að þessu hafi skattalög gert þennan kost lítt fýsilegan. Tilgangur þeirra tveggja frv. um skattamál sem ég hef mælt fyrir er að breyta þessu ástandi og örva eiginfjármyndun og fjárfestingu í atvinnulífinu. Þannig yrði stuðlað að traustu og þróttmiklu atvinnulífi hér á landi sem er eina forsendan undir efnahagslegri velsæld almennings og auknum kaupmætti í framtíðinni. Að loknum þessum umr., virðulegi forseti, legg ég til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Ég lét þess getið við 1. umr. um frv. til l. um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt á þskj. 230 að tekjuskattsumræðan hér í þinginu væri óneitanlega nokkuð flókin þar sem borist hefðu fimm stjfrv. á þessum vetri frá ríkisstj. um tekju- og eignarskatt auk þeirra mála um sama efni sem stjórnarandstöðumenn hafa flutt, og raunar ekki aðeins stjórnarandstöðuþm. heldur einnig stjórnarþm. Og það er ekki til að gera þessa flækju einfaldari að hér eru á ferðinni tvö frv. um sama málið, þ.e. þetta frv. á þskj. 231, sem nú er til umr., er angi af sama málinu sem var hér á dagskrá s.l. miðvikudag. Það frv. fór þá til nefndar. Satt best að segja er þetta mjög óvenjulegur málatilbúnaður, að ekki sé nú meira sagt, vegna þess að breytingin sem fólgin er í 1. gr. þess frv. sem hér er nú verið að ræða virðist vera nákvæmlega sama breytingin og felst í frv. sem rætt var í seinustu viku, þó þannig að í þessu seinna frv. er vísað í 4. tölul. B-liðs 1. mgr. 30. gr., en ef flett er upp í núgildandi tekjuskattslögum þá er sá liður alls ekki til. Það er greinilegt að hér er í frv. verið að vísa til lagagreinar sem alls ekki er til. Skýringin á því er auðvitað sú, að menn gera sér vonir um að hún verði til vegna ákvæða í einhverju öðru frv. En það er auðvitað ekki mjög skýr og einföld málsmeðferð. Auk þess má segja að það sé nokkuð óvenjulegt að samþykktar séu tvær lagagreinar sín í hvoru frv. um nákvæmlega sama efnið. Ef einhver munur kynni að reynast á þessum tveimur greinum vegna mismunandi orðalags og upp kæmi lögfræðilegur ágreiningur um hvernig túlka ætti þetta orðalag, þá kynni nú að vandast málið, hvor lagatextinn væri í gildi, sá sem samþykktur hefði verið skv. þskj. 230 eða sá lagatexti sem samþykktur hefði verið skv. þskj. 231. Yfirleitt er reynt að forðast svona tvíverknað með því einfaldlega að hafa textann um sama efnið einungis einn, en að frekari útskýringar séu þá gefnar í meðfylgjandi greinum í sama frv., eða þá í reglugerð eins og oftast mundi vera, ellegar þá í frv. sem alls ekki fjallaði um nákvæmlega sama mál eða í öllu falli ekki um sama efnisatriði. Ég veit ekki hvort hv. þm. gera sér fullkomlega grein fyrir hvað ég er hér að fara nema þeir kynni sér þennan texta. En ég vek hér athygli á því að þetta er mjög óvenjulegur og í raun og veru einkennilegur málatilbúnaður að vera á ferðinni með tvö frv. um sama málið. Og ekki nóg með það, heldur líka lagatexta um sama efnisatriðið í báðum frumvörpunum, án þess að hann sé nákvæmlega eins orðaður í þeim báðum. Um þetta mál var fjallað hér ítarlega á seinasta fundi deildarinnar og ræddi ég þá málið í heild. Ég einskorðaði mig ekki við efnisatriði frv. á þskj. 230, heldur fjallaði um málið í heild þannig að ég hef þar ekki miklu við að bæta. Ég held að fyrra frv. sé nú það sem liggur meira á að afgreiða vegna þess að það varðar að öllu leyti skattálagningu þá sem nú á að eiga sér stað á næstu vikum og mánuðum, en frv. sem við erum núna að tala um er hins vegar ekki þess eðlis að því liggi mikið á. Það á ekki að koma til framkvæmda fyrr en á næsta ári og er því nóg að afgreiða það einhvern tíma fyrir þinglok ef það á að taka gildi. En frá afgreiðslu þessara mála er það helst að segja að á fundi fjh.- og viðskn. í morgun komu fulltrúar frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og Alþýðusambandi Íslands og þeir voru þar beðnir um umsögn um málið. Ég lagði tvær spurningar fyrir fulltrúa þessara samtaka. Í fyrsta lagi: ef ríkisstj. telur sig hafa efni á að eyða verulegum fjármunum til lækkunar á tekjuskatti, hvort telja beri þá að þessi lækkun tekjuskatts í þágu fyrirtækja í landinu sé sú brýnasta, sjálfsagðasta og sanngjarnasta, eða hvort ekki kynni að vera að einhverjar lækkanir skatta væru töluvert miklu brýnni að dómi þessara samtaka. Þetta er kjarni málsins og á því vek ég enn athygli. Hin spurningin sem ég lagði fyrir var sú, hvort þessi samtök teldu ekki eðlilegra, ef út í það væri farið að gefa mönnum kost á að draga frá tekjum sínum fjármuni sem lagðir væru til fjárfestingar í fyrirtækjum eða til fjármunamyndunar, að allt fé sem lagt væri inn í bankakerfið væri frádráttarbært við álagningu tekjuskatts, hvort það væri ekki sanngjarnara gagnvart launafólki í landinu. Ég á von á að svör við þessum spurningum fáist innan tíðar þegar umsagnaraðilar skila áliti sínu.



Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. er eitt og annað í sambandi við þetta frv. sem enn þá þyrfti að athuga. Af skiljanlegum ástæðum er kannske ekki mjög mikið um tölulegar upplýsingar sem hægt er að skoða til að kanna áhrif frv. og þar af leiðandi eru áhrif þess nánast ókunn þeim sem um fjalla. Verður þá aðallega uppi spurning um tilgang. Tilgangurinn virðist í stuttu máli vera sá að reyna að auka ávöxtun einstaklinga á fjármunum sínum í atvinnurekstri. Kannske að maður reyndi þá að spyrja einhverra spurninga til þess að reyna að draga hringinn utan um þetta mál örlítið þrengri svo að maður eigi hægara með að skoða það. Það væri í fyrsta lagi: Hvert væntir ríkisstj. að þetta fé renni, þ.e. þegar fólk fer að ávaxta sparifé sitt sem það annars hefur ávaxtað í bönkum, ef menn kjósa nú frekar að ávaxta það í atvinnurekstri? Í hvaða atvinnurekstur er vænst að þetta fé renni eða eru uppi einhverjar skoðanir á því hvað sé æskilegast? Ekki verður nefnilega séð af öðrum athöfnum ríkisstj. að hún hafi uppi nein áform um að gera neinn atvinnurekstur í þessu landi girnilegri öðrum til fjárfestingar. Maður með einhverja fjármuni milli handanna í dag aðspurður um það í hvaða atvinnugrein hann vildi fjárfesta mundi trúlega setja sína peninga í sjávarútveg. Því að þó að margyfirlýst sé að það sé rekstur á fallandi fæti er það allavega eini atvinnureksturinn í dag þar sem nokkurn veginn er algerlega tryggt að þú tapar ekki þínum peningum því að endanlega getur þú átt von á annaðhvort að þurfa ekki að borga þær skuldir sem þú hefur stofnað til eða einfaldlega að þær verða strikaðar út og þurrkaðar burt með öllu. Hafa menn hugmyndir um hvað mikið fé verður losað til atvinnuveganna með þessum hætti? Það er í raun og veru til lítils að vera að setja lög um hreyfingu fjármuna sem hér um ræðir án þess að menn hafi einhverjar vonir um að þau skili árangri og þá væntanlega vonir um einhvern mældan árangur. Síðast en ekki síst: Hafa menn gert sér grein fyrir því hvaða áhrif ætla má að þetta hafi á kjör þeirra sem til greina koma? Við gerum okkur ljóst að ekki eru allir sem raunverulega eiga kost á því að njóta þessara kjara. Aftur á móti má hugsa sér að fólk sem getur lagt eitthvað af mörkum með þessum hætti geti átt von á tekjuaukningu í gegnum þetta, annars vegar vegna þess frádráttar sem það nýtur og svo hins vegar vegna þess að gegnum þessa ávöxtun hlýtur að skila sér fé til þessa fólks. Í nágrannalöndum okkar virðast menn gera sér nokkuð góða grein fyrir því hvaða fjármuni getur verið um að ræða í efnahagslífi. Ég þekki það t.d. frá Þýskalandi að þar hafa menn, má segja, mjög haldgóðar upplýsingar um það hversu margir hafa efni á því að leggja fé til atvinnuveganna með þessum hætti, þ.e. að fjárfesta í hlutabréfum. Skattfrádráttur miðast þar nokkurn veginn við það að skapa ákveðinni tekjustétt fólks skilyrði sem síðan eru tekin til greina við ákvörðun á kjörum þess. Ég er að tala um að fólk sem hefur efni á því að ávaxta fé sitt og njóta tekna af því þurfi ekki á sambærilegum launum að halda í hlutfalli við eyðslu eins og það fólk sem ekki hefur tekjur sem gefa því kost á ávöxtun. Í fjórða lagi er afleiðing af þessu einhver minnkun á skatttekjum ríkisins a.m.k. um einhvern tíma. Aftur á móti vænta menn þess að kjör atvinnuvega batni með þessum hætti. Það væri út af fyrir sig vel því að einhvern tíma í ósköpunum hlýtur að fara að koma að því að þessir atvinnuvegir hafi þau kjör að þeir geti farið að greiða því fólki sem þeir hafa á launum mannsæmandi kaup. Endanlegur árangur eru væntingar um eflingu atvinnulífs sem þá að lokum mundi skila aftur vegna aukinnar veltu auknum tekjum til ríkissjóðs. Hérna eru á ferðinni og búnir að vera, eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. tilgreindi áðan, þó nokkuð margir félagsmálapakkar til atvinnuvega allt frá brbl. frægu frá í vor og síðan í gegnum tillögur og hugmyndir í svipuðum dúr og þær sem hér eru fyrir hendi. Í sjálfu sér er hvað hugsunarhátt snertir ekkert nema gott um það að segja. En menn verða þó líka að fara að gera sér og öðrum grein fyrir því hvenær þeir ætlast til að þessir hlutir fara að skila launamanninum, þ.e. þeim sem á líf sitt undir þessum atvinnuvegum, einhverjum árangri. Og það þýðir að þessir hlutir verða að tengjast einhvers konar heildarmarkmiðasetningu þar sem menn gera sér sjálfum og öðrum grein fyrir því hver niðurstaðan og árangurinn á að vera og þá hvenær.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta frv. mjög mörg orð. Það er rétt sem hér hefur komið fram að þessar skattalagabreytingar eru orðnar mikill frumskógur og hreint ekki fyrir hvern sem er að átta sig á því án mikillar sérhæfingar, ef svo má að orði komast. Ég hef hins vegar miklar efasemdir um að þetta sé það sem nú sé brýnast í skattamálum. Ég held að þar geti ýmislegt annað komið til greina og minni þar á tillögur sem við Alþfl.-menn höfum flutt um neikvæðan tekjuskatt handa þeim sem minnst bera úr býtum. Satt best að segja held ég að menn séu gersamlega að renna blint í sjóinn hér. Menn vita nákvæmlega ekkert hvaða afleiðingar þær ráðstafanir sem hér er gert ráð fyrir muni hafa. En eitt sýnist mér þó ljóst, að þetta frv. er enn ein staðfestingin á því að það er skattastefna þessarar ríkisstj. að gera hina ríku ríkari og hina fátæku fátækari, að þetta er ríkisstj. fyrirtækjanna fyrst og fremst, ekki fólksins, vegna þess að stöðugt er gengið lengra í að leggja byrðar á einstaklingana samhliða því sem mildandi aðgerðir ýmiss konar koma fyrirtækjum og atvinnurekstri til góða. Það eru auðvitað ýmis ákvæði í þessu sem eru athyglisverð, t.d. eins og með starfsmannasjóði, en ég held að það mál þurfi mjög ítarlegrar athugunar við og mætti hugsa sér ýmislegt annað fyrirkomulag í því sambandi en hér er gert ráð fyrir og ég held að því verði ekki frekar en öðrum atriðum hespað af á skömmum tíma. Ég hygg að sú nefnd sem fær þetta mál til athugunar þurfi að gefa sér mjög góðan tíma til að fjalla um þessi mál.



Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það með hv. 3. þm. Norðurl. v. að að sjálfsögðu skýrist bæði þetta frv. og eins það frv. sem flutt var hér um skattamál s.l. miðvikudag við nánari skoðun í þingnefnd. Ég vona að mitt mál hér verði ekki til að lengja þessar umr. eða draga þær út af þeirri braut sem þær eru nú á og ég tel vera málefnalegar. Ég vil aðeins lesa hér smáfyrirsögn á því blaði sem ég var með. Þetta frv. til l. er um frádrátt frá skattskyldum tekjum manna, þ.e. einstaklinga, vegna fjárfestingar í atvinnurekstri. Fyrri spurningin til ASÍ á fundi fjh.- og viðskn. í morgun á því ekki rétt á sér í sambandi við þetta fylgifrv. vegna þess að hér er ekki verið að tala um skattskyldar tekjur fyrirtækjanna. Það er verið að tala um skattskyldar tekjur einstaklinga sem leggja fé í fyrirtæki. Og það er líka rangt að tala um að það væri eðlilegra að leyfa að það fé sem lagt er í bankakerfið almennt verði frádráttarbært en það fé sem lagt er í fyrirtæki. Ég held að það sé allt annað mál, peningar sem almennt eru lagðir inn í banka. Almennt hlýtur að ná yfir alla þá möguleika sem til eru við að leggja peninga inn í banka. Það nái þá yfir fyrirtæki á hlaupareikningum og alls konar viðskiptareikningum. En það er ekki til umræðu hér og hefur ekki verið gerð till. um það. Hér er bara verið að tala um að opna möguleika fyrir einstaklinga að taka þátt í atvinnurekstrinum. En varðandi það sem hv. 8. þm. Reykv. sagði, þá er það alveg rétt að tilgangurinn er að auka ávöxtun fjármagns einstaklinga í atvinnurekstri. Þetta þýðir einfaldlega það að hér er verið að reyna að styrkja vinnumarkaðinn betur en kannske hægt er að gera á annan hátt og stórauka atvinnutækifæri. Hér er ekki verið að tala um að atvinnurekandinn, sem er vondur maður að mér skilst, auðgist á þessu, heldur þveröfugt. Hér er verið að tala um að styrkja atvinnufyrirtæki og auka atvinnutækifæri. Fé rennur sem sagt í hringrás til fólksins. Gleggsta dæmið um það sem hér er verið að gera er t.d. stofnun og síðan rekstur á Eimskipafélagi Íslands, sem er almenningshlutafélag þar sem fátækir sem ríkir tóku höndum saman og lögðu misjafnlega mikið fé til stofnunar Eimskipafélagsins sem nú veitir um 1000 manns hér í Reykjavík atvinnu. Það er einmitt þessi möguleiki sem við erum að reyna að fylgja eftir. Ríkisstj. hefur ekki sem slík ætlað sér að stýra fé inn á einn ákveðinn farveg eða atvinnugreinar. Fótkið sjálft verður að velja hvar það telur sínum peningum best fyrir komið, hvar áhættan er minnst og ágóðinn kannske mestur. Hvaða áhrif þetta hefur á kjör þeirra sem þess njóta að geta lagt í hlutafélag get ég ekki sagt á þessari stundu. Fé hefur verið lagt í fyrirtæki, sem alls ekki hafa gefið neitt af sér í langan tíma, þannig að þetta er áhættufé. Þar af leiðandi njóta þeir sem leggja í þessa áhættu betri kjara að því leyti en menn gera almennt þegar þeir leggja fé í banka. Þar er féð geymt í ákveðinn tíma og þegar fólk óskar eftir, ef féð er ekki bundið sérstaklega með samkomulagi við bankann, getur það tekið sína peninga út, hvenær sem það þarf á þeim að halda. Aftur á móti er áhættan í þessu tilfelli sú, að fólk getur kannske ekki selt þessi hlutabréf fyrirvaralítið eða þarf jafnvel að selja þau með afföllum þegar og ef það þarf skyndilega á þeim fjármunum að halda til annarrar notkunar. En sem sagt, þetta er bara ein leið til viðbótar. Það er ekki verið að taka frá fólki neina þá ávöxtunarleið sem nú er fyrir hendi til að fá arð af peningum sem það kann að eiga afgangs. Það er bara verið að bæta við möguleika. Fólkið hefur þar með meira valfrelsi og það getur ekki skemmt nokkurn mann. Það er held ég rangt að gera það tortryggilegt með málflutningi í þá veru. En sem sagt, ég vona að sú leið sem hér er um rætt í því frv. sem hér er á dagskrá verði til þess að auka tekjumöguleika fólksins á sama tíma sem það styrkir atvinnureksturinn í landinu. Og að sjálfsögðu er sú hringrás sem hv. 8. þm. Reykv. gat um áðan mjög sterkt inni í myndinni, en það er að um leið og atvinnurekstrargrundvöllur er styrktur og atvinnutækifæri aukin og fleira fólk hefur atvinnu, þá aukast tekjur ríkissjóðs að sama skapi og verða þá vonandi jafnframt hærri tekjur sem einstaklingar fá með þessum hætti. Hvenær framlag skilar ágóða í atvinnurekstri er erfitt að spá um. Ef maður sem fer út í atvinnurekstur hefði ákveðna hugmynd um það, þá væri lífið auðvelt, því að margir, kannske fleiri en menn grunar, fá aldrei nokkurn skapaðan hlut út úr atvinnurekstri og jafnvel missa allt sitt. Það er ómögulegt að segja hvernig fyrirtækjum reiðir af þegar til þeirra er stofnað. Niðurstaða og árangur verður að fara eftir hugkvæmni og dugnaði þeirra sem að því standa. Ég skal ekki segja hvort ég hef nokkurt svar við því sem kom fram hjá hv. 5. landsk. þm., Eiði Guðnasyni, sem hefur efasemdir um að þetta frv. sé það brýnasta í skattamálum. Ég held að það verði aldrei samkomulag um það meðal þm. hvað er brýnast eða hvað er ekki brýnast í nokkru máli. Þau 20 ár sem ég er búinn að sitja á þingi man ég ekki til að þingheimur hafi orðið sammála um slíkt. Og það getur vel verið að það sé ekki fráleitt að leggja áherslu á till. Alþfl. um neikvæðan tekjuskatt. En það er bara ekki það sem hér er um að ræða. Það er allt annars eðlis. Hér er verið að tala um að opna möguleika einstaklinga til fjárfestingar í fyrirtækjum. Ég held að menn megi til með að átta sig á því að hér er ekki verið að gera þá ríku ríkari og fátæku fátækari. Það getur vel verið að það sé verið að gera þá ríku fátæka. Það getur vel verið að á sama tíma sé verið að gera þá fátæku ríkari. Þetta dæmi er svo óendanlega óljóst, þegar farið er út í fyrirtæki, að það er ómögulegt að segja fyrir fram hverjir verða fátækir og hverjir verða ríkir eða hvort allir halda hlutfallslega sínu. Ég efast um að það sé rétt hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni að hér sé gengið lengra í að leggja byrðar á almenning en nokkru sinni fyrr eða þessi ríkisstj. stefni sí og æ í þá átt. Það er alveg þveröfugt. Ég held að það sé verið að létta hér á fólki með því að gefa því viðbótarmöguleika. Það er ekki verið að taka neina möguleika af fólki heldur að auka möguleika fólks til þess að ávaxta sitt fé.



Virðulegi forseti. Í sjálfu sér er ekki ástæða til þess fyrir mig að lengja þessa umr. Ég vildi þó ekki láta hjá líða að mæla nokkur orð. Það má segja að aðalatriðið í þessu sé frv. sem mælt var fyrir á miðvikudaginn í liðinni viku og varðar nær eingöngu breytingu á hinum eiginlegu skattalögum. Frv. sem hér er til umr. nú er nánari útfærsla á því með hvaða hætti er heimilt að fara með þann frádrátt sem þegar var búið að mæla fyrir í hinu frv. og hugsanlega verður að lögum ef allt gengur að óskum í fjh.- og viðskn. En það sem mér finnst að á skorti að hafi komið fram við þessar umr. er einmitt eitt af þeim atriðum sem sú nefnd sem um þetta fjallaði hafði að leiðarljósi, þ.e. með hvaða hætti er hægt að mynda áhugatengsl almennings við atvinnureksturinn í landinu og þá á þeim forsendum og miðað við það erindisbréf sem viðkomandi nefnd lagði til grundvallar í sínu starfi, þ.e. gegnum skattalög. Í þessu sambandi hljótum við mjög fljótlega að koma að fjármunum og taka tillit til þeirra. Það er mín skoðun að lengi vel og það hafi jafnvel farið vaxandi í okkar þjóðfélagi hafi almenningur fremur haft horn í síðu atvinnurekstrar en hitt. Ég skal ekkert um það segja af hverju það getur verið til komið. Hugsanlega er það vegna atferlis einstakra manna í atvinnurekendastétt. Mönnum verða mislagðar hendur innan þeirrar stéttar eins og annars staðar. Það eru auðvitað til skúrkar í sumum hornum. En ég ætla ekkert að fjalla frekar um það. Ég held að okkur sé brýn nauðsyn á að efla áhuga atmennings á atvinnurekstri í landinu. Þá er spurningin hvernig við eigum að fara að því. Mér finnst sú leið sem hér er gerð tilraun til að fara alls ekki vitlaus, þ.e. reyna með ýmsu að gefa í skyn örlítinn fjármunalegan ábata í tengslum við að taka þátt með óbeinum hætti í atvinnurekstri, m.a. með hlutabréfakaupum. Sannleikurinn er sá, að flestöll íslensk fyrirtæki og hlutafélög, ekki síst hlutafélög, eru lokuð í dag. Hér eru gefnir möguleikar til ávöxtunar fjár sem sett er í atvinnurekstur. Hér er gert ráð fyrir, og það er raunar skilyrði, að félögin séu opin og með þeim hætti virkt eftirlit almennings á grundvelli fjármunalegrar þátttöku hans í fyrirtækjunum. Ég held að þetta geti ekki leitt af sér neitt annað en gott. Það er mín skoðun a.m.k. Hér var vikið áðan að því og hugrenningar um það, hvaða fjármunafærslur þessi frumvörp gætu leitt af sér. Það skal viðurkennt að mjög örðugt er að gera sér grein fyrir því í þessu sambandi hvaða tekjubreytingar verða hugsanlega, mjög erfitt að ráða í hve ríkum mæli frádráttarheimildir verða notaðar. Auðvitað gætu menn reynt að setja upp eitthvert módel, ef ég má svo að orði komast, í því sambandi, en ég er ekki viss um að neitt vitrænt hefðist út úr því þótt ekki sakaði að reyna. Ég geri ráð fyrir að í fjh.- og viðskn. leiti menn eftir því og reyni með einhverjum hætti að gera sér grein fyrir því hvaða tekjubreytingar verða þarna hugsanlega á. Þau orð féllu hér að með flutningi þessara frumvarpa, ef að lögum verða, sé verið að stuðla að enn frekari efnaskiptingu í þessu landi. Ég held að svo sé ekki. A.m.k. var það tilgangur með störfum nefndarinnar, og ég veit ekki annað en að þar hafi allir verið á einu máli um það, að hér væri verið að gera tilraun til að beina fjármagni frá eyðslu, og ég ætla ekkert að fara að skilgreina það nánar, í arðbær fyrirbæri, í atvinnurekstur. En um leið er það auðvitað lagt í vald einstakra manna, sem vonandi hafa með höndum eitthvert fé, hafa fé aflögu til að leggja fram með þessum hætti, í hvers konar rekstur féð yrði lagt. Ég skal játa að gaman væri að geta haft í slíku frv. einhvers staðar neðanmáls klausu á þessa leið: enda verði fjármagnið lagt í þjóðnýta framleiðsluiðju, eitthvað slíkt, sem yki þjóðarverðmæti.

Hver á að ákveða það?

Nei, það er ekki hægt. Það er útilokað að hafa slíka klausu eða gefa slíkt til kynna. Menn verða að velja og hafna í þessu tilliti. - Ef ég hef skilið hv. 8. þm. Reykv. rétt fannst mér ég heyra á milli línanna eitthvað á þá leið að sú ósk blundaði í hans brjósti að menn legðu fyrst og fremst fjármagn í þá iðju sem skilaði þjóðarbúinu arði, en miklu síður í ýmiss konar þjónustu. Virðulegi forseti. Ég sagði í upphafi máls míns að ég ætlaði ekki að fara að lengja þessa umr. og ekki væri ástæða til þess. Málið er í umfjöllun hjá fjh.- og viðskn. Ég vil taka undir þau orð sem hér hafa fallið þess efnis hversu bagalegt það er að um skattamál er oftast verið að fjalla hér í þinginu á síðustu stundu. Þetta er afskaplega bagalegt. Skattamál eru nokkuð flókin meðferðar. Þau þurfa í sannleika sagt mjög rækilegrar umfjöllunar við og ekki síst þar þurfa menn, eftir því sem föng eru á, að vanda til verka. Ég vil því taka undir að mjög bagalegt er, og eins og ég þóttist hafa vikið að áður er það ekki í eina skiptið nú, þegar þau eru nokkuð seint á ferðinni. Það er miður. En ég ætla að vona að fjh.- og viðskn. - og veit það raunar-muni leggja töluverða vinnu í þessi mál, enda er það óhjákvæmilegt. Ég ætla satt að segja að vona að henni takist að afgreiða þessi mál og sjái menn einhverjar glufur eða smugur, eins og einn ágætur hv. alþm. komst að orði hér á dögunum, ætla ég að vona áð það takist að loka þeim glufum og smugum. Það er a.m.k. mín ósk að það takist, séu slíkir varnaglar ekki nú þegar fyrir í þessum frumvörpum.



Virðulegi forseti. Ég vildi endilega reyna að lengja þessa umr., vegna þess að ég tel nauðsynlegt að við ræðum þessa hluti þó að kannske vantaði vissar upplýsingar sem við gjarnan vildum sjá. Ég gleymdi víst að taka það fram áðan að mín afstaða til þessara tveggja frumvarpa, sem ég er að ræða samhangandi þó að annað sé farið frá deildinni til nefndar í augnablikinu, er alls ekki að fullu mótuð. Ég er að reyna að ræða þetta út frá þeim málsatriðum sem fyrir liggja og nánast að fiska eftir þeim hugmyndum sem gætu gert betur mögulegt að taka endanlega afstöðu til þessa máls. Það er náttúrlega augljós staðreynd að eins og kom fram í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. um afstöðu fulltrúa launþegahreyfingarinnar sem fram kom í morgun -það var reyndar afstaða einstaklinga en ekki formleg afstaða hreyfingarinnar sem slíkrar - litu þeir á þetta mál beint út frá hagsmunum sinna umbjóðenda og töldu þarna að verið væri að bæta möguleika aðila sem þeir töldu standa fyrir utan þann hóp. Þess vegna sáu þeir ekkert sérstaklega jákvætt eða gott við þetta frv. Að öðru óreyndu mundi ég samt sem áður vilja reyna að nálgast þetta mál með þeim hætti að gera enn þá ráð fyrir að þarna séu heilbrigð markmið á ferðinni. Hæstv. fjmrh. tók undir þá túlkun sem ég reyndi að leggja í þetta frv., að þarna væri verið að reyna að hvetja fólk til að ávaxta sparifé sitt eða umframfjármuni í atvinnuvegum. Hann vildi nú reyndar meina það að atvinnurekandinn þyrfti ekkert að hagnast á því. Hæstv. fjmrh. gerði sig reyndar tvisvar í máli sínu sekan um það sem hann taldi öðrum mönnum til ávirðingar. Hann er dálítið feiminn við að ætla mönnum að hagnast á einhverju. Það er eins og menn hafi enn þá einhverja meðfædda fælni við slíku. Hann valdi það óheppilega dæmi um blómlegt almenningshlutafélag sem kallast Eimskip. Ég veit að þar talar hann kannske að ýmsu leyti þvert um hug sér þó að ég vilji ekki fara að gera honum upp neinar skoðanir. Eimskipafélag Íslands er að vísu almenningshlutafélag. Aftur á móti vitum við að þar eiga ýmsir aðilar mjög stóra hluti og hafa kannske töglin og hagldirnar í því fyrir þær sakir, þó að sumir eigenda séu náttúrlega þjóðþrifafyrirtæki, eins og Háskólinn. Aftur á móti hefur Eimskipafélag Íslands, vegna þeirrar undarlegu aðstöðu að vera óskabarn þjóðarinnar, öðlast mjög einkennilega aðstöðu í íslensku atvinnulífi. Þessi aðstaða, sem hefur verið á sumum sviðum einokunaraðstaða, hefur oft og tíðum gert keppinautum þess mjög erfitt fyrir og ekki bara keppinautum þess. Við vitum að þessi einokunaraðstaða hjá Eimskip hefur haft mjög óheillavænlegar afleiðingar á kjör manna í þessu landi. Eimskip hefur t.d. setið eitt að flutningum á ýmsum nauðsynjavörum og þar af leiðandi verið mjög ráðandi um verðmyndun viðkomandi varnings. Hér er verið að tala um áhættufé, möguleika manna til að leggja fé sitt í fyrirtæki og taka áhættu. Það gerir enginn maður upp á grín að taka áhættu með sína peninga, þannig að eftir stendur það sem ég minntist aðeins á í máli mínu áðan - ég hef kannske ekki orðað það nógu greinilega-að menn hljóti að hafa einhverjar væntingar um hvert þetta fé rennur. Spyrji menn sig þeirrar spurningar: Hvar vildi ég leggja mitt áhættufé í dag? Ég geri mér þá grein fyrir að það getur alltaf eitthvað komið upp á þannig að ég get tapað mínu fé. Ég reyni þó að ávaxta það þar sem það er tryggast, ef það er ekki í banka. Og horfi menn þá til vinnumarkaðarins, til atvinnuvega í þessu landi, og spyrji sig: Hvar er líklegast að ávöxtun þessara fjármuna sé mest? Ef maður undanþiggur verslunina sem slíka, því að þar mundi freistingin e.t.v. vera hvað mest að ávaxta féð, þá er spurningin: Hvar er það næstum því gulltryggt að ég tapa ekki fé mínu algerlega? Ég nefndi áðan ákveðinn atvinnuveg þar sem slík trygging er í raun og veru fyrir hendi. Það sem ég átti við áðan er að við höfum atvinnuvegi hérna sem margyfirlýst er að þurfi að efla, eins og t.d. iðnað, nýiðnað og ýmsar nýjar atvinnugreinar. Ég held að það hlyti að verða að koma fram samhliða svona áformum einhvers konar afstaða í yfirlýsingum eða hreint og beint í málflutningi af hálfu ríkisstj. þar sem fram kæmi að hún vildi beina þessu nýja fjármagni, sem hún væntir að losa, í það sem kemur þjóðinni best, eins og hv. 5. þm. Vesturl. lét sig dreyma um með mér. Í samræmi við að hingað til höfum við gagnrýnt fjárfestingarstefnu í þessu landi í mjög langan tíma hljótum við að verða að gera fólki ljósa grein fyrir því hvernig rétt fjárfestingarstefna lítur út. Og þar sem þetta kemur nú allt saman að ofan frá ríkisvaldi hlýtur þetta tvennt að verða á einhvern hátt samstiga, þ.e. annars vegar væntingar ríkisstj. í peningamálunum sem slíkum og hins vegar væntingar hennar um hver árangurinn á að verða af þeim áformum. Árangurinn af þessu verður harla lítill ef fólk ávaxtar sparifé sitt bara í verslun. Árangurinn verður líka harla lítill ef fólk ávaxtar sparifé sitt í sjávarútvegi, þar sem skuldastaðan er enn þá það slæm að ekki er þess að vænta að það skili miklu í þjóðarbúið. Ég var ekki að reyna á neinn hátt að gera þetta frv. tortryggilegt. Ég lýsti því strax í inngangi mínum að tortryggnin er á vissan hátt fyrir hendi og alls ekki hægt að horfa fram hjá henni. Það kemur að því að fólk fer að spyrja sig, sem ekki á kost á þessum kjörum: Hvenær kemur röðin að mér? Hvenær fæ ég svipaða afgreiðslu af hálfu þessarar ríkisstj. og það fólk sem hér um ræðir? Það var talað um möguleika á módeli. Við höfum ákveðna möguleika á að gera okkur grein fyrir því hvaða fjármuni geti þarna verið um að ræða. Við höfum skattframtöl. Við vitum að þau eru nánast eins og sjóslys vegna þess að þau hafa orðið með árunum sífellt tortryggilegri plögg. Samt sem áður er hægt þó með nokkurri vissu að gera sér grein fyrir heimilistekjum. Það er t.d. til fyrirtæki hér í bæ sem heitir Lánastofnun ísi. námsmanna, sem hefur reynt að gera sér grein fyrir framfærslukostnaði einstaklinga og setja þar fram alveg ákveðnar tölur. Það kann að ríkja ákveðinn vafi á réttmæti þess útreiknings, en þar er t.d. áætlað að sex manna fjölskylda þurfi um 40 þús. kr. á mánuði til þess að komast af nokkuð sómasamlega. Þá má náttúrlega spá í hve margar sex manna fjölskyldur á landinu hafa tekjur umfram 40 þús. og ættu þá samkvæmt þessu að eiga möguleika á að nýta sér þennan skattafrádrátt. Þetta má leika eftir við mismunandi fjölskyldustærðir og þannig reyna á einhvern hátt að gera sér einhverja mynd af því hvað þarna er hugsanlega á ferðinni í krónum og aurum. Hv. 5. þm. Vesturl. áttaði sig einhverra hluta vegna ekki á því í ræðustól hvernig sú undarlega afstaða sem hæstv. fjmrh. gerði sig líka sekan um til atvinnurekstrar og atvinnurekenda væri til komin. En ástæðan er sú, að viðskiptahættir á Íslandi hafa þangað til á þessari öld nánast verið með þeim hætti að Íslendingar litu þá aðila hornauga sem að þeim málum komu, einfaldlega vegna þess að þeir tengdust erlendum yfirráðum og ósjálfstæði þessa lands. Það hefur tekið fólk langan tíma, og er kannske ekki fullunnið enn, að átta sig á því að innlendir atvinnurekendur vinni raunverulega að hagsmunum þessa lands, en ekki eingöngu sínum eigin. Ég ætla ekki að gera þessi orð mín miklu fleiri. Ég á, a.m.k. með vissum hætti, sæti í þeirri nefnd sem fjallar um þetta og vona þá að við getum kannske á einhvern hátt reynt örlítið að átta okkur betur á því hvað þarna er á ferðinni í fjárupphæðum. Það er ekki eingöngu um að ræða að upplýsa okkur, heldur náttúrlega alla aðra. Þetta frv. hefur enn meira gildi ef hægt er að gera fólki grein fyrir því hverra möguleika það má vænta af ráðstöfun fjárins með þessum hætti.



Virðulegi forseti. Hér er ekki mörgu við að bæta, en ég stend upp fyrst og fremst til að leiðrétta misskilning sem fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. Ég hafði gert það hér að umtalsefni í minni ræðu, bæði í dag og á miðvikudaginn var, að sú hlið sem helst væri jákvæð á þessu máli væri sú að hér væri verið að reyna að stuðla að innlendum sparnaði, þ.e. að hvetja menn til að leggja fram fé til fjárfestingar í atvinnuvegum og væntanlega stuðla þannig að auknum þjóðartekjum. Þetta er sú hlið málsins sem helst getur talist jákvæð, en neikvæða hliðin svo aftur á móti að það er verið að gefa þeim best settu í þjóðfélaginu skattalækkanir, gjafir úr ríkissjóði, til að stuðla að þeim markmiðum sem ég nefndi áðan. Ég vakti máls á því þegar á miðvikudag, að ef væri verið að verðlauna menn fyrir að taka þátt í innlendum sparnaði og auka fjárfestingu og fjármunamyndun væri kannske eðlilegast að allir sætu þar við sama borð og innlegg á bankareikninga nytu þá sams konar skattalegrar meðferðar og þessi framlög. Hæstv. fjmrh. misskildi hins vegar orð mín allhrapallega. Væntanlega var það ekki vísvitandi, heldur af því að hann hafði ekki áttað sig á í hverju mínar hugmyndir fólust. Hann sagði að hér væri greinilega átt við hvers konar innlegg í banka, hvort heldur sem væri á hlaupareikning, ávísanareikning, sparireikning eða hvað sem er. Að sjálfsögðu hefur hvorki mér né neinum öðrum dottið í hug að sérhver inngreiðsla í banka gæfi mönnum skattundanþágu. Slíkt er auðvitað fjarri öllu lagi og gæti aldrei komið til greina, enda er ég hræddur um að það kæmi ansi lítið í kassann hjá hæstv. fjmrh. ef sú regla væri upp tekin. Það sem mér og kannske mörgum öðrum hefur dottið í hug er að upp séu teknir sparireikningar, sem væntanlega væru þá bundnir til allmargra ára, kannske fimm ára, kannske tíu ára, og að inngreiðslur á þessa reikninga væru með einhverjum hætti verðlaunaðar með lækkun skatta. Vafalaust er hæstv. fjmrh. kunnugt um að í umr. um innlendan sparnað á undanförnum tveimur árum hafa komið fram hugmyndir af þessu tagi, m.a. frá þeim seðlabankamönnum hygg ég vera, og ég veit að hæstv. fjmrh. hefur verið að ræða slíkar hugmyndir í fjmrn. og vafalaust hefur ríkisstj. eitthvað á þær minnst. Menn þurfa því ekki að láta eins og þeir komi gersamlega af fjöllum eða þeir geti ekki skilið svona einfalda hluti. Mátið snýst auðvitað um hvort það gæti komið til greina að verðlauna fólk almennt fyrir að taka þátt í því að draga úr erlendum lántökum með því að gefa því einhverja skattaívilnun ef það leggur fé inn á bundna sparireikninga, sem að sjálfsögðu þyrftu þá að vera bundnir til alllangs tíma. Hér hefur verið rætt hvort það sé þjóðhagslega hagkvæmt að veita mönnum hlunnindi af því tagi sem þetta frv. felur í sér. Það hefur verið talað um hvort það væri öruggt að hér væri ævinlega um að ræða þjóðhagslega arðbær fyrirtæki. Auðvitað þarf ekki að rökræða það frekar. Það verður auðvitað allur gangur á því. Sum þau fyrirtæki sem menn leggja fé í og fá út á það skattalækkanir munu auðvitað aldrei geta talist nein sérstök þjóðþrifafyrirtæki, enn síður að þau séu þjóðhagslega hagkvæm. Önnur eru það vafalaust, kannske framleiðslufyrirtæki eða mikilvæg þjónustufyrirtæki. Það verður alltaf allur gangur á því. En fé sem lagt er í banka ellegar notað til að kaupa spariskírteini ríkissjóðs sem bundin væru til fimm eða tíu ára mætti tryggja að gengi til þjóðhagslega arðbærra fyrirtækja og til fjárfestinga sem þjóðin þarf virkilega að leggja áherslu á, til þess líka um leið að draga úr erlendum lántökum.  Ég vil taka fram að ég hef verið dálítið hikandi við að styðja hugmyndir um að menn geti lækkað skatta sína með einberum sparifjárinnlögum. Ég held að það séu vissulega tvær hliðar líka á því máli. T.d. held ég að ekki komi til greina að öll upphæðin, sem menn legðu inn á svona reikning, væri frádráttarbær frá skatti. Þá teldi ég mjög gróft í hlutina farið og þá gæti varla komið til greina annað en að fyrir hverjar 100 þús. kr., sem menn legðu inn á svona sparireikninga, fengju menn kannske 10, kannske 20, kannske 30 þús. kr. frádrátt. Það yrði að vera einhver lítill hluti af upphæðinni sem menn legðu inn sem stuðlaði að skattalækkun hjá mönnum. Hvatningin þyrfti ekki heldur að vera miklu meiri en það. Í dag njóta sparifjáreigendur þess að vextir af sparifé eru sem almenn regla skattfrjálsir, a.m.k. ef ekki er um vaxtaútgjöld að ræða hjá viðkomandi einstaklingi, og ég teldi það of í lagt að auk þess skattfrelsis sem menn fá og menn njóta í dag af vaxtatekjum fengju menn upphæðina alla dregna frá tekjum sínum. En það er einmitt það sem verið er að gera hér varðandi þá sem leggja fé í atvinnureksturinn. Öll upphæð að ákveðnu marki verður frádráttarbær við skattálagningu. Það er auðvitað það fráleita í þessu máli, auk þess sem ég tel blátt áfram ósiðlegt að þeir einir fái þessar skattalækkanir sem eiga þess kost að leggja fé í fyrirtæki sem þeir vita fyrir fram að eru það örugg að þar er ekki verið að kasta fénu fyrir borð. Vissulega á ekki hver sem er kost á því að leggja fram fé í áhættulaus fyrirtæki. Hinn venjulegi maður, sem hvergi hefur nærri atvinnurekstri komið og þekkir ekkert inn á þá hluti, væri að taka þarna miklu stærri áhættu en fjármálamaðurinn, en iðnrekandinn, sem hefur mikla reynslu á þessu sviði, eða hver annar atvinnurekandi. Hinn venjulegi maður ber ekki mikið skynbragð á þessa hluti og kann ekki að fjárfesta sitt fé svo að ekki verði þar um mikla áhættu að ræða, en sá sem hefur ekki gert neitt annað allt sitt líf en að fást við slíka hluti getur notað sína skattalækkun og sína fjárfestingu á þann hátt að áhættan sé heldur takmörkuð. Það er einmitt þessi þátturinn sem er ósiðlegur í þessu, að hinn venjulegi launamaður, sem ekki þekkir inn á þessa hluti, á ekki kost á að afla sér sambærilegrar skattalækkunar með þeim einfalda hætti að leggja sitt fé inn á bankareikning og láta þá annaðhvort ríkisvaldið eða þá hina ágætu bankastjóra sjá um hina hliðina í hvaða tegund fjárfestingar féð fer. Ég þarf ekki að orðlengja þetta frekar. Mér fannst bara nauðsynlegt, af því að ég vil gjarnan ræða þetta mál á málefnalegan hátt og skoða allar hliðar þess, að leiðrétta þann misskilning, sem hér kom fram hjá hæstv. fjmrh., að mér dytti í hug að allar greiðslur inn á reikninga í banka ættu að vera frádráttarbærar frá skatti. Þar yrði einungis um að ræða innistæður sem stæðu í tiltölulega langan tíma, sennilega þyrftu þær 5– 10 ára bindingu, og í öðru lagi gæti ekki verið um að ræða nema hluta af greiðslunni sem væri frádráttarbær til skatts.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. Frv. þetta var lagt fram á síðasta Alþingi og þá samþykkt, en er nú endurflutt til staðfestingar eins og stjórnarskrá lýðveldisins gerir ráð fyrir. Frv. var á síðasta þingi flutt af formönnum þeirra fjögurra stjórnmálaflokka sem fulltrúa áttu á Alþingi, en talið var eðlilegt að forsrh. flytti málið nú til staðfestingar. Um þetta mál var allítarlega rætt á síðasta þingi, m.a. í framsöguræðum formanna flokkanna, þótt segja megi að þá hafi verið fjallað meira um þær kosningalagabreytingar sem á þessu byggjast, en jafnframt var frv. reifað allítarlega í framsöguræðu formanns þeirrar nefndar sem með málið fór. Ég skal því ekki hafa um þetta mörg orð en rekja nokkur meginatriði. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir því að á Alþingi eigi sæti 63 þjóðkjörnir þm. og er þeim þar með fjölgað um þrjá. Þetta er ein meginforsenda fyrir þeirri kosningalagabreytingu sem liggur nú fyrir hv. Nd. Fjölgun þm. hefur iðulega verið deiluefni. Margir hafa viljað komast hjá fjölgun og talið æskilegt að halda þeirri tölu sem nú er, en jafnframt hafa verið uppi hugmyndir um verulega meiri fjölgun en hér er gert ráð fyrir. Allt hefur þetta markast af þeirri viðleitni að ná meiri jöfnuði milli atkvæða, óháð því hvar á landinu er, og sömuleiðis meira jafnvægi á milli þingflokka. Eftir mjög ítarlega yfirferð og athuganir varð niðurstaðan sú að fjölga þm. um þrjá. Tel ég fyrir mitt leyti að ekki hafi verið unnt, ef ná átti þeim markmiðum sem samkomulag varð um og ég nefndi áðan, að hafa fjölgun þm. minni en hér er gert ráð fyrir. Í þessari 1. gr. eru jafnframt talin upp kjördæmin og engin breyting þar á gerð, en jafnframt eru í a-lið talin upp þau þingsæti sem hverju kjördæmi ber að hafa og þau þannig ákveðin í stjórnarskrá lýðveldisins. Þar er nokkur breyting frá því sem nú er. Nú eru 11 uppbótarsæti eins og hv. þm. þekkja en 49 þingsæti bundin við kjördæmi. Þessu er fjölgað hér þannig að 54 þingsæti eru bundin við kjördæmi. Þannig eigi Reykjavíkurkjördæmi a.m.k. 14 þingsæti, Reykjaneskjördæmi 8 þingsæti, Vesturlandskjördæmi 5, Vestfjarðakjördæmi 5, Norðurlandskjördæmi vestra 5, Norðurlandskjördæmi eystra 6, Austurlandskjördæmi 5 og Suðurlandskjördæmi 6. Þeim þingsætum sem bundin eru við ákveðin kjördæmi er því fjölgað. Jafnframt segir í þessari grein: „A.m.k. 8 þingsætum skal ráðstafa til kjördæma fyrir hverjar kosningar skv. ákvæðum í kosningalögum.“ Þessi þingsæti bætast að sjálfsögðu við þessi 54. Og í c-lið segir: „Heimilt er að ráðstafa einu þingsæti til kjördæmis að loknum hverjum kosningum skv. ákvæðum í kosningalögum.“ Þessi nýju þingsæti sem við bætast eru því fyrstu jöfnunarsæti en jafnframt er ákveðið, eins og nánar er greint frá í kosningalögum, að nokkrum af þeim þingsætum sem bundin eru ákveðnum kjördæmum megi ráðstafa á milli flokka innan viðkomandi kjördæma til að ná þeim jöfnuði sem að er stefnt á milli flokka á Alþingi. Hér er þá aðeins um að ræða síðasta þingsætið í kjördæmum sem eru með undir 8 þingsætum. Á 33. gr. stjórnarskrárinnar er gerð nokkur breyting með 2. gr. þessa frv. Mér þykir rétt að ég lesi 33. gr. eins og hún er nú í stjórnarskránni. Þar segir, með leyfi forseta: „Kosningarrétt við kosningar til Alþingis hafa allir, karlar sem konur, sem eru 20 ára eða eldri þegar kosning fer fram, hafa íslenskan ríkisborgararétt og eiga lögheimili hér á landi. Þó getur enginn átt kosningarrétt nema hann hafi óflekkað mannorð og sé eigi sviptur lögræði. Kosningalög setja að öðru leyti nánari reglur um alþingiskosningar.“ Í frv. er þessi gr. þannig orðuð: „Kosningarrétt við kosningar til Alþingis hafa allir sem eru 18 ára eða eldri, þegar kosning fer fram, og hafa íslenskan ríkisborgararétt. Lögheimili á Íslandi, þegar kosning fer fram, er einnig skilyrði kosningarréttar nema undantekningar frá þeirri reglu verði ákveðnar í lögum um kosningar til Alþingis.“ Hér er því í fyrsta lagi gert ráð fyrir því að kosningarréttur lækki úr 20 ára aldri í 18 ára aldur. Í öðru lagi er ákvæðið um ríkisborgararétt fortakslausara í gildandi lögum en hér er. Eins og ég las áðan segir þar: „Og eiga lögheimili hér á landi.“ Í 2. gr. frv. nú er fyrirvari um undantekningar frá þeirri reglu skv. ákvæðum laga um kosningar til Alþingis. Þessi undantekning er mikilvæg, alveg sérstaklega með tilliti til námsmanna erlendis, sem hafa eðlilega, ekki síst þeir sem eru á Norðurlöndum, sótt fast að eiga hér kosningarrétt þótt lögheimili sé af einhverjum ástæðum í því landi þar sem þeir eru við nám eða starfa tímabundið að námi loknu. Í þessari gr., eins og hún er nú orðuð, er þetta opnað miklu betur en nú er. Þannig skapast möguleikar til að ráða þessum málum til lykta í lögum um kosningar til Alþingis. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Ég legg til að að þessari umr. lokinni verði frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Virðulegi forseti. Aðeins örstutt til að lýsa afstöðu minni í heild til þessa frv. Ég geri mér náttúrlega sjálfur grein fyrir því að afstaða mín til núverandi stjórnarskipunar litar kannske að einhverju leyti skoðanir mínar í þessu máli. Ég verð að játa það að ég hef eftir þessa stuttu setu mína á þingi orðið, ef svo má segja, enn ákveðnari í andstöðu minni við þingbundið stjórnarfar eins og við búum við í dag. Það er í sjálfu sér kannske annar handleggur. En vitanlega lætur það mann ekki alveg lausan. Burtséð frá þessari afstöðu minni er ég alls ekki sammála um nauðsyn þess að fjölga þm. þar sem greinilegt er að þessi fjölgun þjónar flokkunum en ekki fólkinu. Það er afskaplega lítill munur á því fyrir Íslending að vera þriðjungur úr atkvæði eða 40% úr atkvæði, á meðan sýnt er að atkvæði hans vegur ekki jafnt og annarra. Það er hætt við því að íbúar Seláss og Breiðholts hér í Reykjavík yrðu dálítið kringlóttir í framan ef þeim væri tjáð að atkvæði þeirra hefði tvöfalt meira vægi en íbúa á svæðinu frá Snorrabraut að Garðastræti. Mín afstaða til þessa máls mótast sem sé af því að ekki er hægt að sannfæra einn eða neinn um það, að þarna hafi fólkinu verið þjónað með einum eða öðrum hætti. Ég hef aftur á móti tvær spurningar til ríkisstj. og þá hæstv. formælanda. Spurningarnar eru þessar: Er það ætlun ríkisstj. að afgreiða þetta mál á þessu þingi? Ef svo er, hversu lengi ætlar ríkisstj. sú sem nú situr að sitja eftir að frv. þetta hefur verið samþykkt?



Virðulegi forseti. Ríkisstj. gerir ráð fyrir því að þetta frv. verði samþykkt á þessu þingi. Hins vegar hefur ríkisstj. ekki tekið nema ákvörðun um það að kosið verði eftir nýjum kosningalögum fyrr en kjörtímabilinu er lokið.



Aðeins örstutt vegna greinargóðra svara hæstv. forsrh. En þá tel ég líka augljóst mál að núv. ríkisstj. leggur í raun og veru ekki mikið upp úr því hvorum megin hryggjar þetta mál liggur, þar sem hún telur sér, að því er ég fæ best séð af svörum hæstv. forsrh., fært að sitja eftir að búið er að samþykkja annars konar grundvöll að skipan þessarar ríkisstj. heldur en nú er.