Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og kemur fram í framlögðu nál. hefur n. fjallað um frv. Hún kvaddi á sinn fund Magnús E. Guðjónsson framkvæmdastjóra Lánasjóðs sveitarfélaga sem gaf n. margs háttar upplýsingar og svaraði ýmsum fsp. sem þar komu fram. Það skal tekið fram að ætla má að framlag til sjóðsins árið 1975 frá Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og ríkissjóði verði sem hér segir: Frá Jöfnunarsjóðnum 89 millj. 150 þús. kr. og frá ríkissjóði 44 millj. 575 þús. kr., og eru þá lagðar til grundvallar tölur í frv. til fjárl. fyrir árið 1975 og gildandi lagaákvæði um tekjur Jöfnunarsjóðs. Það er rétt til að skýra, hvernig þessar tölur eru fengnar, að vísa til frv. til fjárl. fyrir 1975, en þar segir, ef menn vilja bera þetta saman, á bls. 7, tekjuliður 1 15 01, að gert sé ráð fyrir aðflutningsgjöldum upp á 10 milljarða, en samkvæmt lagaákvæðum eiga 5% af þessum aðflutningsgjöldum að renna í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og það eru 500 millj. Auk þess er samkvæmt sama frv. á bls. 8 liður 1 17 01, söluskattur, 8% af þessum stofni eiga að renna í Jöfnunarsjóðinn af upphæðinni 16 milljarðar 877 millj. kr., sem gerði þá tekjulið fyrir jöfnunarsjóðinn upp á 1033 millj. Auk þess er tekjustofn fyrir sjóðinn landsútsvör, þau eru framreiknuð til þeirrar áætlunar sem ætla má að þau verði árið 1975, að upphæð 250 þús. kr. Tekjur Jöfnunarsjóðs í heild ættu þá að verða 1783 millj. kr., en skv. frv., sem hér er verið að fjalla um, ættu 5% af þessari upphæð að renna í Lánasjóð sveitarfélaga, sem yrðu þá 89 millj. 150 þús. kr. Helmingurinn af þessari upphæð ætti síðan að vera beint framlag ríkissjóðs, eða eins og segir í grg. 44 millj. 575 þúsund. Það hefur verið dálítið um það rætt og kom fram í umr., ef ég man rétt, að bað væri æskilegt og eðlilegt að hlutur ríkissjóðs í beinu framlagi til Lánasjóðsins yrði hinn sami og hlutur Jöfnunarsjóðsins til Lánasjóðsina. Var svo ráð fyrir gert upphaflega í l. að þetta yrði jöfn greiðsla af beggja hálfu, en í framkvæmd varð það aldrei. Sem dæmi má taka að á árunum 1967–1971, að báðum árum meðtöldum, var beint framlag frá ríkissjóði aðeins 30% af hluta Jöfnunarsjóðs. En á næstu árum jókst nokkuð, en þó breytilega hlutur ríkissjóðs og var árið 1972 46.7%, árið 1973 var hann 39,7% og árið 1974 53,3%. Ef frv. verður samþ., þar sem gert er ráð fyrir hlutdeild ríkissjóðs 50% af hluta Jöfnunarsjóðs, þá yrðu þessi hlutföll lögfest nokkuð í þá átt eins og er ætlað að þau verði árið 1974. Það hefur einnig komið dálítið fram að með þessum breytingum að hækka framlag Jöfnunarsjóðsins til Lánasjóðs sveitarfélaga verði tekinn spónn úr aski þeirra sveitarfélaga sem njóta hins beina framlags Jöfnunarsjóðsins. Ef við lítum ofurlítið á hvernig þessar hreyfingar hafa orðið frá því að Lánasjóður sveitarfélaga tók til starfa, þá voru heildartekjur Jöfnunarsjóðsins á fyrsta starfsári, 1967, um 258,8 millj. kr., en þá var framlagið til Lánasjóðs sveitarfélaga um 5.8% af heildartekjunum. Ef við lítum svo á árið 1971, þá eru tekjur Jöfnunarsjóðsins, þegar ég tek frá leiðréttingar, um 582,5 millj., en framlag Jöfnunarsjóðsins til Lánasjóðsins er þá ekki nema u.þ.b. 2,5% af tekjum sjóðsins. Árið 1973 hefur þessi hreyfing orðið á þann veg að þá er framlag Jöfnunarsjóðsins til Lánasjóðsins aðeins um 1,5% af heildartekjum sjóðsins, sem þá eru komnar í 988 millj. kr. Enda þótt við lögfestum þetta ákvæði núna um aukna hlutdeild Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga í Lánasjóðnum erum við samt sem áður með u.þ.b. sama hlutfall og við vorum með á fyrsta starfsári sjóðsins, aðeins lægra þó. Það sést líka ef við skoðum umsvif sjóðsins og hvert hefur orðið hlutfallslegt framlag Jöfnunarsjóðs og ríkissjóðs til Lánasjóðsins í heild, að þá hefur þessi hlutdeild farið síminnkandi. T.d. á fyrsta starfsári er þessi hlutur um 80%, þ.e.a.s. framlag Jöfnunarsjóðs og ríkissjóðs, en hefur farið sífellt minnkandi, er kominn t.d. árið 1971, svo að ég taki sama ár og áðan, niður í 26,7% og 1973 er þessi hlutdeild komin niður í 13.6%. Varðandi vaxandi umsvif sjóðsins er rétt að taka það fram að á liðnu ári voru lánsumsóknir til sjóðsins upp á 600 millj. kr. Þessar beiðnir skiptust þannig að það var sótt um til gatnagerðarframkvæmda lán að upphæð 300 millj. kr., til vatnsveitna 130 millj. kr., til skóla og íþróttamannvirkja í dreifbýli 95 millj. kr., til hitaveituframkvæmda 45 millj. kr. og til ýmissa annarra framkvæmda um 30 millj. kr., samtals 600 millj. kr. En það er aðeins hægt að sinna þessu þannig að lán verða væntanlega um 180 millj. kr. á því ári sem nú fer að kveðja. Menn geta séð á þskj. 3 hvernig útborguð lán hafa verið og hver eru helstu verkefni sem sjóðurinn hefur sinnt á undanförum árum. Ef við lítum á þetta sjáum við að hingað til hafa vatnsveitur og hitaveitur verið í hæsta flokki, en nú sjáum við að gatnagerðarframkvæmdirnar hafa skotist þar upp fyrir. Ég sagði áðan að lánveitingar á þessu ári væru um 180 millj. kr. En ég vil þá í leiðinni geta þess að ef þetta frv. verður gert að lögum, þá ætti ráðstöfunarfé sjóðsins á næsta ári að vera um 300 millj. kr. ef ekki verður rýrnun að krónutölu á þeim lánum sem lánasjóðurinn hefur fengið hjá Framkvæmdasjóði Íslands. Það er kannske rétt, áður en ég fer úr ræðustólnum, að geta þess að það eru um 20% af heildarlánveitingum sjóðsins sem eru vísitölutryggð eða gengistryggð lán, þriðji hluti af þeim lánum, sem koma frá Framkvæmdasjóði, eru gengistryggð lán, þriðji hlutinn eru vísitölutryggð lán og svo er þriðji hlutinn óverðtryggð lán. Ég vil svo að lokum, herra forseti, vænta þess að hv. þm. greiði leið þessa frv. gegnum Alþ. Það er rétt að taka það fram í lokin að n. var sammála um að mæla með samþykkt frv. óbreyttu, þótt einstakir nm. áskilji sér rétt til að fylgja brtt., og ég vona að þetta frv. megi verða að lögum áður en þingið tekur jólafrí svo að sveitarstjórnarmenn, sem lögum samkvæmt eiga í þessum mánuði að vinna að fjárhagsáætlunum fyrir sín sveitarfélög, geti tekið eitthvert mið af því sem Alþ. kann að ákvarða í þessu efni.



Herra forseti. Eins og kunnugt er felur þetta frv. í sér að efla Lánasjóð sveitarfélaga og gera það á þann veg að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga leggi fram árlega 5% af tekjum sínum og helmingsframlag komi á móti þeirri fjárhæð úr ríkissjóði. Í grg. frv. er getið um hverjar hefðu orðið tekjur sjóðsins af þessu á árinu 1974 hefði frv. þá verið í gildi og er það greint á bls. 2. Tekjur af þessu hefðu orðið 71 millj. kr. Nú hefur verið reiknað út, eins og kemur fram í áliti hv. n., að á næsta ári mundu þessar tekjur nema um 133 millj. 725 þús. kr. miðað við áætlun fjárlfrv. eins og það liggur fyrir. Sú fjárhæð, sem sjóðurinn fær á þessu ári, er 15 millj. úr Jöfnunarsjóði og 8 millj. frá ríkissjóði, samtals 23 millj. Með samþykkt þessa frv. er því ljóst að hér væri um að ræða mjög verulega eflingu sjóðsins, í stað þess að framlögin úr jöfnunarsjóði og ríkissjóði eru í ár 23 millj. yrðu þau a.m.k. 133–134 millj. á næsta ári. Ég tel að hér sé um mjög mikilvægt mál að ræða fyrir sveitarfélögin til eflingar þeirra fjárhag og framkvæmdum. Ég vil þakka félmn. og form. hennar og frsm., hv. 4. þm. Vestf., fyrir góða afgreiðslu á málinu, þar sem hún mælir með því að frv. verði samþ. óbreytt og vænti þess, eins og hv. frsm. tók fram, að þetta mál fái greiða för í gegnum þingið og verði lögfest fyrir jól þannig að það geti tekið gildi, eins og gert er ráð fyrir í 3. gr., i. jan. 1975.



Frv. þetta er um breyt. á lögum um dýralækna. Það var svo þegar þessi lög voru sett að dýralæknar voru ekki starfandi nálægt því á öllum stöðum í landinu. T.d. var þá enginn dýralæknir starfandi á Patreksfirði og ekki fyrr en rétt um það bil að til starfa tók dýralæknir á Ísafirði sem hafði ekki notið neinnar slíkrar þjónustu um langt árabil. Á s.l. sumri var hins vegar ráðinn til þessarar þjónustu dýralæknir á Patreksfirði. En þá hrukku menn upp við það að umdæmaskiptingin braut harla mikið í bága við hugsanlega þjónustu á þessu svæði. Ég vil nefna það sem dæmi að byggðir Önundarfjarðar eiga samkvæmt núgildandi l. að sækja dýralæknisþjónustu til Patreksfjarðar, en ekki til Ísafjarðar. Dýralæknirinn á Ísafirði hefur hingað til þjónað ekki aðeins við Ísafjarðardjúp og í grannsveitum Ísafjarðar heldur og Önundarfirði og Dýrafirði. Þarna eru landfræðilegar aðstæður þannig að það er nánast óhugsandi fyrir mann, sem búsettur er á Patreksfirði, að sinna, sérstaklega að vetrinum, þjónustu sem þarf að inna af hendi í Dýrafirði t.d. Þess vegna hef ég að ósk heimamanna flutt þetta frv. Og ég vil taka það fram að ég hef haft samband við dýralæknana á þessum stöðum báðum sem og í Stykkishólmi, en í 1. gr. er gert ráð fyrir því að Flateyjarhreppur falli undir Snæfellsnesumdæmi, vegna þess að greiðari leiðir liggja með flóabátnum frá Stykkishólmi norður til Flateyjarhrepps og svo þaðan suður um aftur heldur en ofan frá landi í Barðastrandasýslu. Þetta frv. er eingöngu flutt til þess að leiðrétta landfræðilegan misskilning, ef svo má segja, vegna þess að höfðatala á búpeningi getur þarna ekki verið ákvarðandi um þjónustuumdæmi frekar en höfðatala mannfólksins sem þarf að njóta þjónustu á ákveðnum svæðum.



Herra forseti. Hinn 20. mars s.l. barst landbn. Nd. bréf frá Búnaðarfélagi Íslands sem hljóðaði þannig, með leyfi forseta: „Á fundi stjórnar Búnaðarfélags Íslands hinn 19. mars 1974 var gerð eftirfarandi bókun: Í samræmi við samþykkt Búnaðarþings 1972 um nýja tilraun til innflutnings gauðnauta hefur stjórn Búnaðarfélags Íslands látið semja hjálagt uppkast að lagafrv. um það efni. Er það ósk félagsins að hv. landbn. Nd. taki við málinu og flytji það á Alþingi. Virðingarfyllst, Halldór Pálsson.“ Landbn. varð við þessari beiðni og flutti þetta frv. á síðasta þingi, en þar sem mjög var þá líðið á þingtímann komst málið aðeins til n. og er því endurflutt nú. Þetta er ekki nýtt mál. Það voru samþ. lög hér á Alþ. 1929 um þetta efni og þá voru gerðar tvær tilraunir um innflutning á sauðnautum. Í ágústmánuði 1929 komu hingað til lands 7 sauðnautskálfar sem voru fluttir frá Austur-Grænlandi. Svo illa tókst til að 6 af þeim drápust skömmu eftir að þeir komu hingað. Hannes Jónsson dýralæknir taldi að það hefði verið bráðapest sem varð þessum kálfum að fjörtjóni. Einn kálfurinn lifði fram á veturinn,en drapst þá, að talið var úr sullaveiki. Árið eftir, í nóvembermánuði 1930, voru fluttir inn 7 sauðnautskálfar frá Noregi. 5 af þeim voru á vegum hins opinbera, en 2 voru keyptir af einstaklingum. 5 kálfarnir voru fluttir, eins og hinir fyrri, að Gunnarsholti, en hinir tveir að Litlu-Drageyri í Skorradal. Annar kálfurinn, sem þangað fór, fórst af slysförum, en hinn var þá fluttur til hinna kálfanna að Gunnarsholti og þar drápust allir kálfarnir sumarið eftir, sumarið 1931. Ekki liggur ljóst fyrir hvað varð þessum kálfum að fjörtjóni því að þeir voru allir bólusettir við bráðapest enda kom í ljós að það var annað sem olli þessum hörmulegu endalokum á þessari tilraun að gera dýralíf í landi okkar ögn fjölbreyttara. Dýralæknar telja að það hafi verið einhvers konar ormaveiki sem kálfarnir veiktust af og olli dauða þeirra, og telja þeir að nú muni vera hægt að koma í veg fyrir slíka sjúkdóma ef innflutningur á sauðnautum væri framkvæmdur nú. Á undanförnum árum hafa margir áhugamenn á þessu sviði þrýst á stjórnvöld og Búnaðarþing að gera enn eina tilraun til að flytja sauðnaut hingað til lands. Sumir hafa t.d. bent á að í Norður-Ísafjarðarsýslu væri nú kjörið land fyrir sauðnautshjarðir, aðrir hafa bent á önnur landssvæði. Ef sleppa ætti þessum skepnum lausum yrðu litlar nytjar af þeim. En það hlýtur að vera ein meginröksemdin fyrir innflutningi á nýjum dýrastofni til landsins að í framtíðinni séu líkur fyrir að hann muni skila einhverjum arði, jafnframt sem við með þeim innflutningi gerum dýralífið ögn fjölbreyttara. Ég held líka að það væri ekki hyggilegt að sleppa hendinni af þessum dýrum, a.m.k. ekki fyrstu árin. Það þarf að fylgjast með því, hvort þessi dýr smitast af einhverjum búfjársjúkdómum frá okkar húsdýrum, og veita þeim læknishjálp eftir þörfum. Ekki verður það gert ef þessi dýr ganga hér villt. Það vill líka svo til að það er komin veruleg reynsla á það í öðrum löndum að hafa sauðnaut í girðingum svo að hægt sé að fylgjast með þeim og hafa af þeim nytjar. Þetta er t.d. gert í Kanada, í Bandaríkjunum, í Alaska og Norður-Noregi. Nytjar af þessum dýrum er fyrst og fremst ullin sem er mjög verðmæt. Það er sagt í þeim gögnum, sem mér hafa verið send, að í Noregi fáist um 700 kr. norskar fyrir hvert kg af ull af þessum dýrum, eða um 14000 kr. íslenskar. Og í Bandaríkjunum er talið að ullarkg kosti þar um 100 dollara, eða tæplega 12000 kr. íslenskar. Talið er að af fullorðnum törfum fáist allt að 3 kg af ull á ári, en að meðaltali um 2.7 kg, eitthvað minna af kúm og yngri dýrum. Kjötið er talið mjög líkt og nautgripakjöt. Á undanförnum áratugum hefur verið vaxandi áhugi fyrir þessum dýrum. Norðmenn hafa sleppt sauðnautum lausum í Dofrafjöll rétt sunnan við Þrándheim. Sú tilraun virðist hafa heppnast vel. Er talið að dýrin líti vel út og tímgist þar með eðlilegum hætti. Árið 1969 var settur búgarður um 70 km norðan við Narvík í Norður-Noregi. Byrjað var þar með 10 nautkálfa og 15 kvígur og hefur þessi tilraun gengið að óskum. Enn fremur hafa verið flutt sauðnaut frá Austur-Grænlandi til Vestur-Grænlands í námunda við Straumsfjörð. Þar hafa þessi dýr dafnað mjög vel og eru stærri en í Norðaustur-Grænlandi. Sýnir það að skilyrðin fyrir þau í hinum nýju heimkynnum eru betri, og til marks um það er að kýrnar þar eiga frekar tvo kálfa en norður frá. Í Alaska, þar sem frostið er 35–40 stig á Celcius svo að vikum skiptir, dafna dýrin vel. Mikil votviðri virðast ekki heldur standa þeim fyrir þrifum. Hins vegar munu sauðnaut þola verr mikla hita því að þessi dýr hafa mjög litla svitakirtla og gengur því seint að kæla sig ef þau hitna mikið. Þegar Nixon fyrrv. forseti Bandaríkjanna fór til Kína hafði hann í vasanum gjafabréf upp á tvö sauðnaut, enda hefur það lengi verið siður stórhöfðingja að gefa gjafir í slíkum heimsóknum og slíkar gjafir voru þá sjaldan valdar á annan veg en þann að til gersema mætti teljast. Í staðinn fékk Nixon hjá kínverjum í líkum mæli tvö pandadýr sem eru meðal allra sjaldgæfustu spendýra. Þessir dýrgripir eru eflaust nú í dýragörðum í Peking og Washington. Ég vil vekja athygli á því að hér er aðeins um að ræða heimildarlög þar sem hæstv. landbrh. er gefin heimild til að veita Búnaðarfélagi Íslands leyfi til að flytja sauðnaut til landsins með þeim skilyrðum sem eru sett í lögum þessum. Þó að frv. yrði samþ. þarf að fá leyfi íslenskra og danskra yfirvalda og einnig leyfi frá yfirdýralækni hér áður en hafist yrði handa. Ef tilskilin leyfi fengjust til að flytja inn sauðnaut, t.d. frá Austur-Grænlandi, þá er mér tjáð að áhugamannahópur sé tilbúinn að leggja fram fjármagn til að gera slíka tilraun mögulega. Hugmyndir munu vera uppi um það að vænlegast til árangurs muni vera að setja dýrin fyrst í stað a.m.k. í ey, t.d. Flatey á Skjálfanda eða Grímsey, meðan verið er að rannsaka hvort einhverjir sjúkdómar séu í dýrunum, enn fremur að setja þau þar með íslensku búfé til þess að kanna hvort þessi dýr muni smitast af þeim eða öfugt. Fleiri staðir hafa verið nefndir sem til greina kæmu til að hafa þessi dýr á fyrst í stað, en um það verða sérfræðingar á þessu sviði og yfirdýralæknir að fjalla ef Alþ. verður við beiðni stjórnar Búnaðarfélags Íslands og við áskorun Búnaðarþings um að samþ. þessi heimildarlög. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta mál frekar við þessa umr., en þegar hæstv. landbn. varð við þeirri beiðni að flytja þetta frv. nú var þess óskað að n. fengi frv. aftur til meðferðar, enda fram tekið að einstakir nm. væru óbundnir um afstöðu til frv. Ég óska því eftir því að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.