Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á l. um ráðstafanir til að bæta fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins hefur verið samþ. í hv. Nd. og verið til athugunar að undanförnu í iðnn. þessarar hv. d. Á þskj. 388 hefur iðnn. gefið út nál., þar sem shlj. er mælt með samþykkt frv. Frv. þetta er flutt til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út 23. júní 1969. Gert er ráð fyrir 42 kr. hækkun aflgjalds pr. kw og 2 aura hækkun á orkugjald hverrar kwst. Hækkun verðjöfnunargjaldsins, sem hér um ræðir, nemur 35 millj. kr. á ársgrundvelli, en samkv. rekstraráætlun fyrir 1970 er áætlað, að rekstur Rafmagnsveitna ríkisins verði í jafnvægi með þessari hækkun. Áætlað er, að rafmagnshækkun sú, sem frv. þetta gerir ráð fyrir til neytenda, nemi um 4–5%. 6. gr. l. kveður á um skipun þriggja manna stjórnarnefndar Rafmagnsveitna ríkisins, og þarf undirskrift tveggja stjórnenda til að skuldbinda Rafmagnsveiturnar. Hv. Nd. gerði þá breytingu á frv., að þessi stjórnarnefnd yrði skipuð til fjögurra ára. Stjórnarnefndin mun þegar hafa tekið til starfa, eftir að brbl. voru gefin út, en í henni eru Bjarni Bragi Jónsson, formaður, Jóhann Indriðason verkfræðingur, tilnefndur af Sambandi ísl. rafveitna, og Kjartan Jóhannsson verkfræðingur. N. mun hafa haldið um eða yfir 20 fundi. Ekki er vitað, hvað þessi n. hefur áorkað til bætts skipulags stofnunarinnar, enda skammur tími, sem hún hefur starfað. Eflaust lætur hæstv. orkumálaráðh. Alþ. síðar í té vitneskju um störf stjórnarnefndarinnar, og gefst þá væntanlega einnig tækifæri til að ræða skýrslu, sem hv. alþm. hefur verið send, skýrslu svokallaðrar rafveitunefndar til raforkumrh., dags. í nóv. 1969. Þessi skýrsla, sem er í tveimur bindum, er hið fróðlegasta plagg, og af henni má ráða það, að margt mætti betur fara í rekstri rafveitna, og kemur það heim við almennt álit, eftir því sem ég persónulega tel, en um það skal ekki fjallað hér nú. Það er einnig mín persónulega skoðun, að ógerlegt sé að halda áfram hækkun raforkuverðs, t.d. til iðnrekstrar eða þar sem útflutningsatvinnuvegirnir eiga í hlut, heldur verði bætt skipulag á þessum málum og hagkvæmari lán að vega upp á móti þeim hækkunum, sem kynnu að verða á rekstrinum. Iðnn. mælir, eins og fyrr er sagt, með frv. því, sem hér um ræðir, og enda er ekki að vænta, að jafnvægi í rekstri fyrri ára og nú náist á annan og hagkvæmari hátt



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, fjallar um skipan opinberra framkvæmda, eins og þær eru nánar skilgreindar í 1. gr. frv. Eru það raunar einvörðungu framkvæmdir á vegum ríkisins eða kostaðar af því, sem frv. fjallar um, og væri að mínu áliti raunar rétt að breyta fyrirsögn frv. í samræmi við það, því að auðvitað eru til fleiri opinberir aðilar en ríkið, svo sem sveitarfélög, bankar o. fl., en til framkvæmda þessara aðila taka ákvæði frv. ekki, nema ríkið taki þátt í kostnaði við þær. N. flytur að vísu ekki brtt. í þessa átt, en mér finnst þetta athugunarefni milli 2. og 3. umr. Meginákvæði frv. eru þess efnis, að settar eru ákveðnar reglur um undirbúning slíkra framkvæmda- og áætlunargerða. Það má e. t. v. segja, að það sé að bera í bakkafullan lækinn að setja lög um áætlunargerð, þegar áætlanirnar, eins og þjóðkunnur gáfumaður komst að orði í útvarpinu í gærkvöld í þættinum Um daginn og veginn, flæða eins og holskefla yfir þjóðina úr ýmsum áttum. Víst er og um það að mínu áliti, að reynslan er í vaxandi mæli að kenna mönnum það, að áætlunarbúskapur er ekki sú allsherjarlausn mannlegra vandamála sem ætlað var, áður en víðtæk reynsla í því efni kom til sögunnar. En nauðsynlegt er í því efni að gera sér ljósan mun þann, sem er á áætlunarbúskap og áætlunargerð. Um nauðsyn hins síðarnefnda er í rauninni ekki ágreiningur, því að það leiðir af tækniþróuninni, að dýrar og varanlegar stórframkvæmdir eru í miklu ríkari mæli en áður var orðnar mikilvægur þáttur allrar framleiðslustarfsemi. Þarf því í senn að vanda meir til undirbúnings þeirra en var, þegar framkvæmdirnar voru minni háttar, og gera sér betri grein fyrir framvindunni, þannig að komið verði í veg fyrir sóun fjármuna. Ágreiningurinn er því í rauninni ekki um nauðsyn áætlunargerða, heldur hitt, hver skuli hafa þær með höndum, hvort allt skuli þar falið forsjá ríkisvaldsins eða hvort dreifa skuli ákvörðunarvaldinu. Ekki ræði ég þó þá hlið málsins nánar hér. En hvað sem henni líður, er fjhn. sammála um það, að settar séu með löggjöf fastar reglur í þessu efni um framkvæmdir á vegum ríkisins. Við leyfum okkur þó á þskj. 383 að flytja tvær brtt. Önnur er við 1. mgr. 14. gr., og í henni felst, að reikningshald og greiðslur vegna verka flytjast frá framkvæmdadeild Innkaupastofnunarinnar, eins og frv. gerir ráð fyrir, til Innkaupastofnunarinnar. Þetta var gert samkv. ábendingu frá Innkaupastofnuninni og með meðmælum hagsýslustjóra, Gísla Blöndals. Hin brtt. n. er við 23. gr. og er í því fólgin, að orðin „undir stjórn sérstaks forstjóra“ í 1. mgr. falli burt. Það kann að vera að sumu leyti andkannalegt, svo sem í frv. felst, að gera ráð fyrir tveimur forstjórum við sömu stofnun, en það þýðir auðvitað ekki, að framkvæmdadeildinni verði ekki að velja forstöðu á einn eða annan hátt, en við töldum þá eftir atvikum rétt, að það yrði reglugerðarákvæði, þannig að þetta félli burt úr frv. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessa framsögu lengri, m. a. með tilliti til þess, að hæstv. fjmrh. hefur tvívegis skýrt frv. ítarlega í framsögu fyrir því hér í hv. d., og treysti ég mér ekki til þess að bæta þar neitt um, að því er snertir hina tæknilegu hlið. Það fer auðvitað ekki hjá því, að það verður fyrst og fremst reynslan, sem sker úr um nytsemi þeirra nýmæla, sem í frv. felast, en auðvitað verður það svo með þessa löggjöf eins og aðra, að henni má þá breyta með tilliti til fenginnar reynslu. Herra forseti. Að svo mæltu legg ég til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 3. umr. með þeim tveimur brtt., sem n. leggur til.



Herra forseti. Þetta er í rauninni stórt mál, sem hér er á ferðinni, sem hefur hlotið mjög mikinn og vandaðan undirbúning. Engu að síður eru það örfá atriði í þessu frv., sem ég vildi leyfa mér að gera aths. við og flytja brtt. í sambandi við þau. Hv. formaður fjhn., sem hafði þetta mál til athugunar, hefur hér gert grein fyrir þeim tveim brtt., sem n. flytur, og er ég þeim báðum sammála. Önnur brtt. er á þá lund, að það falli niður úr 23. gr. orðin „undir stjórn sérstaks forstjóra.“ En í 22. gr. frv. eru settar reglur um svonefnda samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir, og þar er sagt, að einn af þeim, sem á að sitja í þeirri n., sé forstjóri framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar ríkisins. Ég leyfi mér að benda hér á þetta, ekki fyrir það, að ég ætli að flytja neina brtt. um þetta atriði, en þetta mun vera athugunarleysi hjá n. að hafa ekki fellt niður forstjóratitilinn þarna í 22. gr. einnig. Mér virðist þó vera samræmi í því. En ég flyt hér aðeins tvær brtt. við þetta frv., og er nú ekki hægt að kalla þær stórvægilegar. Það er því miður ekki búið að útbýta þeim. Ég afhenti þær ekki fyrr en núna um hádegið, en ég skal gera hv. þd. grein fyrir þessum till. Af því að ég var nú farinn að tala svolítið um 22. gr., þá er rétt að ég víki fyrst að brtt., sem ég flyt við hana. En þar segir um þessa samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir, í 2. mgr. 22. gr., að hún hafi það hlutverk að leiða saman sjónarmið eignaraðila opinberrar framkvæmdar á undirbúningsstigi og rannsaka frumatriði úr áætlunargerð, sem er undanfari verklegrar framkvæmdar. Ég tel, að þetta sé ekki alveg fullnægjandi. Brtt. mín er á þá lund, að í staðinn fyrir „undirbúningsstigi“ komi: undirbúnings- og framkvæmdastigi, vegna þess að iðulega geta risið einhverjar greinar með eignaraðilum opinberrar framkvæmdar, meðan hún er á framkvæmdastiginu. Maður tekur t. d. það, ef gera þarf breytingar á verkinu, taka þyrfti ákvörðun, hvort ætti að skipta verksamningi og sitthvað fleira, þannig að ég tel rétt, að þessi n. leiði saman sjónarmið aðilanna frá því, að undirbúningur hefst, og þangað til framkvæmd lýkur. En hlutverk hennar falli ekki niður, þegar undirbúningsstiginu er lokið. Þarna held ég, að geti verið mjög æskilegt að hafa aðila, sem sameinar sjónarmið eignaraðila, sem í mörgum tilfellum geta verið margir eða a. m. k. tveir eða fleiri. Hin brtt. er við 17. gr. frv., sem fjallar aðallega um ráðningu umsjónarmanna eða eftirlitsmanna með verklegum framkvæmdum. Í þessu frv. segir, ég held á tveimur stöðum, bæði í 21. gr. og líka í 23. gr., að framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins fari með yfirstjórn verklegrar framkvæmdar. Og samkv. frv. á þessi yfirstjórn með verklegri framkvæmd að hefjast, þegar verk er boðið út. Til þess að hafa þessa yfirstjórn á hendi þá annast framkvæmdadeildin undirbúning að verksamningsgerð, og hún sér um það, að samningar séu gerðir við verktaka, þó að eignaraðilarnir að sjálfsögðu undirriti þá samninga. Síðan fylgir hún verkinu eftir eða sér um, að það sé framkvæmt af þeim, sem hafa gerzt verktakar eða tekið að sér verkefni eða selja þangað efni og annað slíkt, og síðan hlýtur hún að sjá um úttektina. Einnig sér Innkaupastofnunin um allt reikningshald og greiðslur vegna verksins, á meðan það er á framkvæmdastigi. Einn af þeim þáttum, sem ég tel, að sé nauðsynlegt, að sé á hendi framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar ríkisins, til þess að hún bókstaflega geti farið með yfirstjórn verklegra framkvæmda, er það, að hún stjórni eftirliti með verkinu og eftirlitsmennirnir, sem eiga að fylgja verkinu eftir og sjá um, að verksamningar séu efndir og réttilega framkvæmdir, verða að vera starfsmenn framkvæmdadeildarinnar og undir hennar húsbóndavaldi og hlíta hennar fyrirmælum. En þannig er þessu ekki varið samkv. ákvæðum 17. gr. frv. En í þessari 17. gr. segir, eins og hún er núna, að við hvert verk skuli eignaraðili eða eignaraðilar sameiginlega tilnefna sérfróðan umsjónarmann með framkvæmd verksins samkv. 16. gr. Framkvæmdadeildin skal samþykkja umsjónarmanninn. Hann skal hafa fullt umboð til að koma fram fyrir hönd eignaraðila gagnvart verktaka og öðrum um allt, er varðar framkvæmd verksins. Svo kemur enn fremur, að frávik frá áætlun og verksamningi og verklýsingu gerðum samkv. henni má eigi gera, þótt nauðsynleg séu, nema með samþykki umsjónarmanns. Síðan er talað um sérstakt erindisbréf um valdsvið umsjónarmanns og störf og að umsjónarmaður skuli gefa skýrslur um verk samkv. ákvæðum í erindisbréfi sínu og fyrirmælum framkvæmdadeildar. Ég tel það eðlilegt, þegar þessi framkvæmdadeild er komin á stofn og farin að sjá um framkvæmd margra verka fyrir ríki og sveitarfélög sameiginlega, að hún hafi auðvitað á sínum vegum nokkurn hóp byggingaeftirlitsmanna, sem sjá um eftirlitið, og það er reyndar gert ráð fyrir því hér í þessu frv., beinlínis tekið fram í 23. gr., að framkvæmdadeildin eigi að taka við starfsemi byggingadeildar menntmrn. og byggingaeftirlitsins við embætti húsameistara, þannig að þeir byggingaeftirlitsmenn, sem hafa starfað við þessi embætti, fara væntanlega yfir til framkvæmdadeildarinnar og verða byggingaeftirlitsmenn á hennar vegum. Og það er, þegar ein slík deild, eins og framkvæmdadeild Innkaupastofnunar kemur til með að verða, hefur umsjón með mörgum verkum samtímis, þá er auðvitað hægt að nýta mjög vel starfskrafta þessara manna, þannig að það geta auðvitað við sömu framkvæmdirnar verið 2–3 eftirlitsmenn, eða eftirlitsmaður með trésmíði eða uppsteypu, annar eftirlitsmaður með raflögn o. s. frv., o. s. frv., og það er hægt að skipuleggja og hafa þetta á haganlegan hátt. En ég tel, að þessir eftirlitsmenn eigi tvímælalaust að vera starfsmenn framkvæmdadeildarinnar og vinna á hennar ábyrgð, enda eðlilegt, þegar sama stofnunin hefur reyndar reikningshald og greiðslur með höndum, að þetta sé allt á sama stað. Hitt er annað mál, að framkvæmdadeildin getur auðvitað, meðan á verki stendur, þurft að hafa samband við eignaraðilann. Það getur verið viðkomandi rn., ef þetta er ríkið, sem er eignaraðili, og það geta verið sveitarfélag, bæjarstjóri eða eitthvað slíkt, en að ætla eftirlitsmönnunum að vera sérstakir fulltrúar eignaraðilanna, það held ég að sé kerfi, sem varla muni ganga. Þetta mundi ekki kosta aukið mannahald, þó að þessu yrði breytt, eins og ég legg nú til, því að vitanlega þurfa þetta ekki alltaf að vera fastir eftirlitsmenn, þó að þeir séu ráðnir hjá framkvæmdadeildinni og starfi þar. Það geta auðvitað verið lausráðnir menn, sem aðeins starfa þar, meðan eitt verk er framkvæmt, og hætta svo, þó að sennilega verði almennast, að það verði þessir föstu eftirlitsmenn. Till. mín um 17. gr. er á þessa leið, ég ætla að leyfa mér að lesa hana. Ég legg til, að gr. hljóði svo: „Við hvert verk skal framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins ráða einn eða fleiri sérfróða eftirlitsmenn eftir þörfum, er hafi eftirlit með framkvæmd verksamnings. Eftirlitsmenn skulu samþykktir af eignaraðila eða eignaraðilum sameiginlega, ef um fleiri er að ræða. Í sérstöku erindisbréfi skal kveða á um störf og valdsvið eftirlitsmanna. Skýrslur eftirlitsmanna ber að senda öllum aðilum að framkvæmdum og ríkisendurskoðun. Framkvæmdadeildin ber ábyrgð á störfum eftirlitsmanna gagnvart eignaraðilum. Framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins er heimilt upp á sitt eindæmi að gera minni háttar frávik frá áætlun samkv. 9. gr. og verklýsingum og verksamningum gerðum samkv. henni, en meiri háttar frávik, þótt nauðsynleg séu, má eigi gera nema með samþykki eignaraðila.“ Ég lít svo á, að þegar framkvæmdadeildin tekur að sér yfirstjórn einhverra tiltekinna, verklegra framkvæmda samkv. þessu frv., ef það verður að lögum, þá eigi framkvæmdadeildin vissulega að bera ábyrgð á þeirri þjónustu eða því verkefni, sem hún þar með tekur að sér. Til þess að hún geti gert það og eigi að gera það, verður hún auðvitað að ráða þá starfsmenn og hafa húsbóndavald yfir þeim mönnum, sem eiga að taka þátt í þessu verki, og með þessu á réttur eignaraðilanna ekkert að vera skertur að minni hyggju. Ég vil þá, þar sem þessum brtt. hefur ekki verið útbýtt, afhenda hæstv. forseta þær með tilmælum um að leita afbrigða.



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér til 1. umr., gerði ég nokkrar aths. við það. Ég lýsti fylgi mínu við frv. eða meginstefnu þá, sem er í þessu frv. fólgin, og ég er að sjálfsögðu sama sinnis um það. En ég benti á nokkur atriði, sem mér sýndist vera ástæða til að taka til frekari athugunar, og geri ég ráð fyrir því, að hv. n., sem hefur fjallað um frv., hafi íhugað þau atriði, en hún hefur ekki séð ástæðu til að flytja brtt. nema um eitt atriði, að vísu atriði, sem ég benti þá á, þ. e. a. s. að hún hefur fallið frá því að stofna til sérstaks embættis forstjóra framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar ríkisins. En að öðru leyti hefur ekki verið tekið tillit til ábendinga minna. Nú skal ég ekki fara að endurtaka það, sem ég þá sagði, en vil aðeins nefna hér tvö eða þrjú atriði, sem mér sýnist enn þá vera dálítið vafasöm og jafnvel óljós. Það er í fyrsta lagi þetta, sem hv. frsm. n. vék að, um nafngift frv. Segja má, að hún orki mjög tvímælis miðað við það, sem hann taldi, að l. væri ætlað að taka til. Nú er það svo, að hér í 3. mgr. 1, gr. er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. geti ákveðið, að l. taki til ríkisstofnana, sem hefðu sérskilinn fjárhag. Ég fyrir mitt leyti teldi, að það væri ástæða til þess að láta þessi lög beinlínis taka til slíkra ríkisstofnana, þó að þær hafi aðskilinn fjárhag. Ég held, að það sé í raun og veru æskilegt og nauðsynlegt, til þess að sá tilgangur náist, sem ég held, að hljóti að búa að baki þessa frv. En ýmsar þýðingarmiklar ríkisstofnanir, sem standa utan fjárl., standa að framkvæmdum ekki síður en aðrir opinberir aðilar. Má t. d. nefna þar alla ríkisbankana, fyrirtæki eins og Sementsverksmiðju ríkisins, Áburðarverksmiðju ríkisins o. fl. Þó að þessar stofnanir séu ekki teknar upp á fjárl., þ. e. þær hafi sjálfstæðan fjárhag, þá finnst mér full ástæða til, að þær hlíti því skipulagi, sem sett er upp með þessum lögum, og skal ég ekki fara fleiri orðum um það. Ég bendi á þetta, en ég hef ekki, a. m. k. á þessu stigi gert neina brtt. um þetta atriði. Í annan stað gat hv. frsm. þess, að þessu frv. eða þessum lögum væri ekki ætlað að taka til framkvæmda á vegum sveitarfélaga, og það virðist nú augljóst eftir því, hvernig þetta frv. er orðað. En nú er það svo, að ákaflega mörg mál eru orðin sameiginleg mál hjá sveitarstjórnum og ríkinu og þar á meðal, að ég held, mikilvæg framkvæmdamálefni. Hvernig er þá litið á slík mál? Heyra slíkar framkvæmdir undir þessi lög eða ekki? Það er ekki alveg ljóst í mínum huga, t. d. hafnarmál, hafnarframkvæmdir. Ég held, að það væri ástæða til að hafa þetta nokkuð skýrara. Þá vil ég benda á 3. mgr. í 21. gr., þar sem segir: „Heimilt er að fela einstökum ríkisstofnunum umsjón nánar skilgreindra flokka opinberra framkvæmda, enda hafi þessar stofnanir aðstöðu til að annast þetta verkefni. “Ég geri ráð fyrir, að þarna séu hafðar í huga framkvæmdir eins og vegaframkvæmdir og því um líkt. Það má vel vera, að það sé ástæða til þess að undanskilja þær. Ég fellst á það út af fyrir sig. En mér finnst samt vanta nokkru nánari skilgreiningu á því, hvers konar ríkisstofnanir þetta séu og hvers konar framkvæmdir þarna sé um að tefla. Þetta er talsvert opið, eins og þetta er, og æði víðtæk heimild. Svo tek ég undir það og ætlaði að benda á það, sem hv. síðasti ræðumaður benti á, að það hljóti aðeins að vera gleymska hjá hv. n., að hún hefur ekki breytt 22. gr. í samræmi við þá brtt., sem hún flytur við 23. gr. Ég geri ráð fyrir því, að það sé ekki vafi á því, að hún ætlist til þess, að 22. gr. breytist í samræmi við það, og það sé ekki gert ráð fyrir forstjóra framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar ríkisins, sem sitji í þessari samstarfsnefnd. Þá er spurningin, hver eigi að koma þar í staðinn. Ég held, að ég hafi bent á það við 1. umr. málsins, að mér þætti á skorta um samsetningu þessarar n. Það, sem mér þykir á skorta, er, að það er a. m. k. engin trygging fyrir því, að neinn af þessum nm. hafi sérstaka verkkunnáttu, verkfræðilega kunnáttu eða verkfræðilega menntun. En mér sýnist, að það væri einmitt mikil ástæða til þess, að maður með slíkri kunnáttu ætti sæti í þessari n. Og ég veit ekki, hvort það væri hægt að koma því við einmitt í sambandi við þá breytingu, sem hlýtur að verða á þessu ákvæði, þegar forstjóri framkvæmdadeildarinnar er felldur niður. En þó að formaður fjvn. og hagsýslustjóri séu fróðir menn um fjármál og hagsýslu, þá hygg ég, að þegar um slíkar framkvæmdir er að tefla, þá saki ekki að hafa mann, sem hefði einmitt sérstaka framkvæmdaþekkingu eða kunnáttu, ef svo má segja. Á þetta vildi ég benda aðeins, en ætla mér ekki að fara nánar út í þetta að öðru leyti og ekki rifja það upp, sem ég áður sagði um þetta. En ég teldi æskilegt, að n. tæki þetta þó eitthvað enn til yfirvegunar á milli 2. og 3. umr. Að lokum vil ég aðeins víkja að annarri þeirri brtt., sem hv. 3. landsk. bar hér fram, þ. e. a. s. þeirri brtt., sem lýtur að 17. gr. Ég er þeirri brtt., sem hann mælti fyrir þar, algerlega andvígur. Ég held einmitt, að það sé meginatriði, að það séu þeir, sem verkið er unnið fyrir, sem hér eru kallaðir eignaraðilar, sem fá aðstöðu til þess að fylgjast alveg sérstaklega með, hvernig þetta verk er unnið, hvernig að því er staðið og hvernig m. a. er að því staðið af framkvæmdadeild Innkaupastofnunarinnar. Ég held, að þetta eftirlit næði ekki fullkomlega tilgangi sínum, ef það væri framkvæmdadeildin sjálf, sem ætti að hafa það með höndum. Ég held, að þessir eftirlitsmenn hljóti að vera einmitt sérstakir trúnaðarmenn þessara eignaraðila, sem kallaðir eru, sem þarna koma við sögu, og ég get þess vegna ekki greitt þeirri brtt. atkv. Það er nú svo, að þetta frv. er sjálfsagt nýsmíð á þessu sviði, og þrátt fyrir það, þó að það hafi nú verið rækilega undirbúið, að sagt er, þá sýnist mér, að ýmislegt sé í því, sem ekki er fyllilega ljóst, og getur e. t. v. orðið tilefni til einhvers misskilnings eða a. m. k. þess, að menn líti mismunandi augum á það eða leggi mismunandi skilning í þessi ákvæði. En ég ætla ekki að fara nánar út í það á þessu stigi, en endurtek það, að ég er sammála þeirri stefnu, sem felst í þessu frv., en teldi, að sú stefna þyrfti að ná til fleiri framkvæmda en opinberra og frv. þyrfti í raun og veru að vera víðtækara. En þó að það sé takmarkað við þessar opinberu framkvæmdir eða réttara sagt, þær greinar opinberra framkvæmda, sem því er ætlað að fjalla um, þá tel ég, að það geti verið bót að því á því sviði. Ég er ekki í efa um, að það er skynsamlegt að gera ráðstafanir í þessa átt.



Herra forseti. Þetta mál er mjög yfirgripsmikið, og mætti að sjálfsögðu tala um það langt mál, en það er ekki ætlun mín að gera það og ekki a. m. k. að svo stöddu að mæla fyrir sérstakri brtt., heldur aðeins með fáum orðum að leyfa mér að benda aðallega á eitt atriði, sem ég vænti, að hv. n., sem fjallar um þetta frv., taki til athugunar milli umr. Frv. um þetta efni hafa legið fyrir þessari hv. d. á einu eða tveimur þingum áður a. m. k., og ég tel, að við meðferð málsins á undirbúningsstigi hafi þetta frv. tekið breyt. til bóta frá því, að málið var upphaflega sýnt hér á hv. Alþ. Mér skilst, að meginstefnan í þessu frv. sé sú að taka skipulega á þeim verkefnum, sem ríkið leggur fram fé til og hefur á sínum vegum með það fyrir augum, að það fjármagn, sem varið er til þeirra verka, nýtist sem bezt. Þetta er vitanlega jákvætt og eðlileg og góð viðleitni. Á hinn bóginn virðist mér, að sum ákvæði þessa frv. séu svo víðtæk og að ýmsu leyti óljós, að það muni verða reynslan, sem sker úr því, hvernig til tekst á þessu sviði. Og ég tel, að í þessu frv. megi finna ákvæði, sem jafnvel verði erfitt fyrir rn. að standa við eða gera ákvörðun um, svo að bindandi sé. Nefni ég þar t. d. 3. tölul. 12. gr. Þar segir í upphafi gr., að verklega framkvæmd, sem greiða skal eingöngu af ríkisfé, sé óheimilt að hefja, fyrr en fyrir liggur það, sem talið er í greininni, 3. tölul., þ. e. „staðfesting fjmrn. á því, að fjármagn verði handbært í samræmi við greiðsluáætlun samkv. 7. gr.“ Nú vil ég víkja að því, að fjárveitingavaldið er hjá Alþ., og á því verður vitanlega ekki röskun eða breyting með þeirri lagasetningu, sem hér er fjallað um. Og þess vegna leiðir það af eðli málsins, að Alþ. hlýtur hverju sinni að endurskoða áætlanir, sem fyrir liggja, og ákveða fjárveitingar til þeirra verkefna, sem unnið er að. Nú er gert ráð fyrir, að tímaáætlun um framkvæmd geti tekið til nokkurra ára, við skulum segja þriggja, fjögurra eða fimm ára, og á því tímabili geta orðið alþingiskosningar, komið nýir þm. og meira að segja ný ríkisstj., þannig að ég tel hæpið, að fjmrh. geti á einum tíma bundið það, að allt áætlunartímabil framkvæmdarinnar skuli fé vera handbært í samræmi við greiðsluáætlun. Fjárlög eru fyrirmæli Alþ. um það, að verja skuli tiltekinni fjárhæð í ákveðnu skyni, og ef það er ekki gert á fjárlagaárinu, þá er það fé, sem til þess er ætlað, lagt til hliðar. En í fjárl. er að jafnaði ein grein, sem kölluð er heimildagrein, og hún hefur annað gildi að því leyti, að þar er það lagt á vald ríkisstj., hvort það fé, sem þar er tiltekið, er greitt eða sú framkvæmd, sem þar er ráðgerð, skuli koma til framkvæmda eða ekki. Þá kem ég að því, sem ég vildi sérstaklega vekja athygli á, að í 12. gr. frv. segir berum orðum, að verklega framkvæmd, sem greiða skal eingöngu af ríkisfé, er óheimilt að hefja fyrr en fyrir liggur heimild í fjárl. Ég tel, að þetta sé ekki í samræmi við málvenju hér á þingi, og ekki í samræmi við hið raunverulega gildi, sem fjárl. hafa, því að þau eru fyrirmæli af hálfu Alþ. til ríkisstj. eins og önnur lög og fela í sér fyrirmæli til ríkisstj. og þegnanna. Ég vil því benda hv. n. á, hvort hún telur ekki ástæðu til að breyta þessu orðalagi þannig, að í staðinn fyrir heimild í fjárl. komi: fjárveiting. Það er hið venjulega og eðlilega orð yfir þetta. Þá kæmi til samræmis við þetta í 2.,tölul., þar sem stendur: „ákvörðun hlutaðeigandi rn. um að nota þá heimild“, einungis: ákvörðun hlutaðeigandi rn. um, að verkið skuli hafið. Ég hef ekki í hyggju að bera fram, a. m. k. við þessa umr., brtt. við frv., en ég vek máls á þessu n. til athugunar, og ég endurtek það, ég tel betur fara, að þessi orðalagsbreyting verði gerð. Ég tel það vera bæði í samræmi við málvenju hér á þingi og segja betur til um það gildi, sem fjárl. hverju sinni hafa, en það orðalag, sem í frv. er.



Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst þakka hv. n., sem hefur unnið að þessu máli og lagt í það mikla vinnu, að hún skuli hafa gengið frá afgreiðslu málsins, og sérstaklega lýsa ánægju minni yfir því, að n. hefur í meginefnum orðið sammála. Það er alveg rétt, sem hér var vikið að af hv. 1. þm. Norðurl. v., að hér er um nýmæli að ræða, sem vitanlega reynslan ein fær skorið úr um í ýmsum tilfellum, hvernig til tekst með, en eins og ég hef áður sagt, engu að síður nýmæli, sem er þess eðlis og svo mikilvægt, að ég tel það engum efa bundið, að það sé mikils um vert að reyna að festa í l. reglur um það efni, sem hér er gert ráð fyrir. Það hefur ekki verið við að styðjast löggjöf um þessi mál frá öðrum löndum, vegna þess að þar mun þessu ekki hafa verið komið í eins skipulegt horf og lagt er til, að gert verði hér með þessu frv. Það hefur þó verið reynt að afla, eins og ég sagði í frumræðu um málið, margvíslegra álitsgerða um það, m. a. frá sérfræðingum Alþjóðabankans, og það hafa hvarvetna komið fram þær skoðanir, að hér væri um mjög merkilegt mál að ræða, og mætti telja, ef vel tækist til, að af hálfu okkar Íslendinga hefði verið lagður hér í rauninni nýr grundvöllur að því að skipuleggja með kerfisbundnum hætti opinberar framkvæmdir. Þess vegna finnst mér það gleðilegt, að allir, sem um þetta mál hafa talað, hafa tekið undir það, enda þótt þeir teldu, að ýmis atriði kynnu að orka tvímælis, aðallega á þann hátt, hvernig þau yrðu skilin í framkvæmd, þá hefur náðst um það samstaða, sem ég vonast til, að verði almenn hér í hv. d., að rétt sé að lögfesta þetta frv. og gera þá tilraun um að skipuleggja opinberar framkvæmdir, sem þar er gert ráð fyrir. Ég skal aðeins fara nokkrum orðum um þær aths., sem hér hafa komið fram hjá einstökum hv. þm. Það var í fyrsta lagi hjá frsm. n. vikið að því, að e. t. v. væri rétt að breyta fyrirsögn frv. Ég skal ekki láta í ljós neina sérstaka skoðun á því. Orðalag hennar er mjög víðtækt, skipan opinberra framkvæmda. Það nær tvímælalaust yfir allt það, sem frv. fjallar um, en spurningin verður þá sú, hvort það sé nægilega takmarkað. Það er rétt, að það nær ekki, nema a. m. k. sérstakar ákvarðanir verði um það teknar, til allra ríkisframkvæmda, en það nær til hluta af framkvæmdum sveitarfélaga, og tel ég, að það sé nokkurn veginn ljóst í frv. sjálfu. Ég vík þá að annarri aths., sem fram kom um málið, þ. e. að hve miklu leyti þetta frv. snerti framkvæmdir sveitarfélaganna, en það er ætlunin, að það nái til allra þeirra framkvæmda sveitarfélaga, sem ríkið leggur fé til að sínu leyti. Og þá mundi það t. d. að svo miklu leyti, sem við á, ná til hafnargerða. Það nær tvímælalaust til skólabygginga, sem sveitarfélögin leggja líka framlög til, og annarra þeirra framkvæmda, sem kostaðar eru sameiginlega af ríki og sveitarfélagi. Þetta tel ég nokkurn veginn augljóst mál, þannig að það geti ekki á því leikið nokkur vafi. Á það var bent, að ég hygg af hv. 1. þm. Norðurl. v., hvort ekki væri ástæða til beinlínis að lögfesta það, að þetta skyldi ná til allra framkvæmda ríkisstofnana, en ekki hafa það með þeim hætti, sem segir í 1. gr., að ríkisstj. sé heimilt að ákveða það, að lögin taki til framkvæmda á vegum ríkisstofnana. Þetta getur orkað tvímælis, en ástæðan til þess, að það er ekki beinlínis tekin um það ákvörðun, er sú, að það þykir rétt að prófa sig áfram með málið. Fyrst og fremst var ætlunin að setja fastar reglur um allar hinar beinu ríkisframkvæmdir, sem Alþ. hefur með að gera hverju sinni. Það var fyrsta hugsunin með þessu frv., og það getur verið erfitt að samrýma öll atriði þess, sérstaklega um þá valdaaðila, sem þarna eiga hlut að máli, einstökum ríkisstofnunum, sem eru mjög sjálfstæðar. Það er því, að ég hygg, dálítið vafasamt að festa það með beinum fyrirmælum nema þá um leið að gera sér grein fyrir því, hvaða valdaaðilar ættu þá að koma til í sambandi við undirbúning þessara verka á vegum slíkra stofnana. Þetta felur ekki í sér á nokkurn hátt andmæli mín gegn þeirri skoðun, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. lagði fram. Ég álít, að það eigi hiklaust að stefna að því, að allar framkvæmdir á vegum ríkisaðila falli undir þessi lög og gerð verði krafa um, að undirbúningur þeirra verði með sama hætti, hvort sem það eru fjárlagastofnanir eða aðrar stofnanir. Þetta tel ég tvímælalaust mark, sem beri að stefna að, þó að þetta sé orðað með þessum hætti af þeim orsökum, sem ég gat um, að ekki er algerlega lögákveðið, að þetta skuli gilda í öllum tilfellum nema eftir því, sem í ljós kemur, að sé hægt og auðvelt að fella undir lögin. Tel ég þar vel geta komið til greina bankastofnanir sem önnur þau fyrirtæki, sem ríkið er einkaeigandi að. Varðandi það, sem hv. síðasti ræðumaður, hv. 2. þm. Austf., sagði um 12. gr. frv., er það nú nánast orðalagsatriði, sem þar er um að ræða, en ekki, eins og ég hygg, að hann hafi getið um, beint efnisbreyting, sem hann talar um. Notkunin á hugtakinu heimild í fjárl. í staðinn fyrir fjárveitingu byggist á því, að það sé gert ráð fyrir því, að fjárlög feli í sér heimild til framkvæmda, og þess vegna er þetta orðalag notað. Það má auðvitað eins hugsa sér, að fjárveiting stæði þarna í staðinn, vegna þess að heimildin felst í fjárveitingu, það er rétt, en gera ráð fyrir því, að fjárveiting sé ekki tekin inn í fjárl. nema því aðeins, að ætlunin sé að hefjast handa um framkvæmdir og fyrir liggi sú áætlunargerð, sem frv. gerir ráð fyrir. Þetta er einmitt meginatriði málsins, og við þekkjum hér á Alþ., að það hefur verið stigið skref í þessa átt, að koma á kerfisbundnum framkvæmdum verka með þessum hætti, þar sem fjárveitingin ein hefur ekki verið látin ráða, en það er í sambandi við skólabyggingar, þar sem fjárveitingar eru flokkaðar eftir því, hvort ætlazt er til, að ráðizt verði í framkvæmd eða hvort aðeins er um undirbúningsfjárveitingar að ræða, eins og einnig er gert ráð fyrir í þessu frv. Það getur því hér verið um að ræða fjárveitingu, þó að hún feli ekki í sér framkvæmdaákvörðun. Að því leyti mundi ég því telja hæpið að breyta þessu orðalagi, sem gr. getur um, vegna þess að það er gerður greinarmunur á tvenns konar fjárveitingum, svo sem er um skólabyggingarnar núna, og það mundi verða varðandi þessar framkvæmdir, að annars vegar gæti orðið um að ræða á fyrsta stigi einmitt fjárveitingu til undirbúnings, sem fæli ekki í sér heimild til þess að byrja verk, og aftur á móti síðan fjárveitingu, sem væri jafnframt heimild til að hefjast handa um verkið. En það er gert ráð fyrir því í 10. gr., eins og hv. þdm. sjá, að sérstök vinnubrögð séu í þessu sambandi. Það er beinlínis gert ráð fyrir því, að í fjárlagafrv., þegar það er lagt fram, felist í rauninni ákvörðun um framhaldandi fjárveitingar, vegna þess að gert er ráð fyrir því, að þar komi fram einnig þær fjárskuldbindingar, sem falli á seinni fjárlagaár. Að því leyti er það í rauninni fjárveitingavaldið, sem tekur þegar í upphafi ákvörðun um það, að haldið skuli áfram verkinu með eðlilegum hætti. Það er rétt hjá hv. þm., að það geti verið vafasamt út af fyrir sig, að ráðh. gefi slík fyrirmæli mörg ár fram í tímann, en ef Alþ. sjálft tekur slíka ákvörðun, þá hefur ráðh. auðvitað fulla ástæðu til þess að gefa yfirlýsingu um, að það muni verða við það staðið, og Alþ. verður að sjálfsögðu, og engin ástæða til þess að halda annað, að haga störfum sínum í samræmi við lög, sem sett hafa verið, enda ótvírætt, að almenn lög eru fjárlögum æðri, þannig að það verður að beygja sig fyrir þeim. Að þessu leyti álít ég, að ekki sé svo ákaflega erfitt að gera sér grein fyrir þessu, vegna þess að þarna er geri ráð fyrir beinlínis samvinnu milli fjmrn. og fjárlagavaldsins eða Alþ., eins og segir í 10. gr., því að vitanlega mundi fjárveiting ekki verða samþ. og áætlanir um seinni fjárveitingar, nema því aðeins að í því fælist viljayfirlýsing Alþ. um það, að staðið yrði að baki ákvörðun rn. um að framkvæmdin yrði unnin á tilskilinn hátt. Ég er í svolitlum vafa um brtt. hv. 3. landsk. þm. varðandi 17. gr. og mundi a. m. k. vilja fara fram á það, að hann tæki hana aftur til nánari athugunar og n. ræddi það við hagsýslustjóra milli umr., vegna þess eins og ég hef gert grein fyrir og frv. ber með sér, að það er samið í samvinnu milli Sambands ísl. sveitarfélaga og rn., og reyndar hefur Efnahagsstofnunin þar komið við sögu sem ráðgefandi, en hér er um að ræða sameiginlegar framkvæmdir, sem ég er ekki alveg viss um, að sveitarfélögin mundu sætta sig við, að ríkisaðilinn ákvarðaði fyrir sitt leyti einhliða, að starfsmaður sinn skyldi hafa með þessu eftirlit. Ég held, að það sé kannske þarna nokkur misskilningur á ferðinni. Það er að vísu alveg hárrétt, sem hv. þm. sagði, að það er gert ráð fyrir, að Innkaupastofnunin hafi eftirlitsmenn, alveg eins og nú á sér stað, með skólabyggingum og öðrum framkvæmdum. En þessir menn eru almennir eftirlitsmenn og fylgjast ekki með verkum á öllum framkvæmdastigum, enda geta þeir átt erfitt með það, vegna þess að hér er um að ræða framkvæmdir, sem dreifast um allt land. Þeir fara hins vegar á milli öðru hverju og fylgjast með því og taka skýrslur m.a. af þessum umsjónarmönnum um það, hvernig verkið er unnið. En nú er það svo og það jafnvel hér í Reykjavík, að það eru ráðnir sérstakir umsjónarmenn til þess að annast ýmis meiri háttar verk, og það eru daglegir umsjónarmenn, sem fylgjast alveg með því, hvernig verkið er unnið. Þeir geta að vísu haft fleiri en eina framkvæmd með höndum, en það eru aðrir starfsmenn en fastir starfsmenn byggingadeildarinnar. Ég er þess vegna í dálitlum vafa um þetta. A. m. k. vildi ég óska eftir því, að n. íhugaði þetta örlítið nánar. Hins vegar held ég líka, að það sé að vissu leyti misskilningur í því, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði, að það væri ástæða til þess, að þessir umsjónarmenn væru á vegum aðilanna, eins og hann orðaði það, til þess nánast að hafa eftirlit með því, að framkvæmdadeildin hefði staðið rétt að verkinu. Það er ekki ætlunin, að framkvæmdadeildin hafi með neinar framkvæmdir að gera, heldur það, að verkin séu boðin út, og það eru allt aðrir aðilar, sem þarf að hafa eftirlit með, heldur en framkvæmdadeildin, þannig að það er ekki ástæða til að óttast brtt. hv. 3. landsk. þm. að því leyti til. En ég álít, að það ætti að athuga það með hliðsjón af því, að hér eru tveir aðilar, sem koma við sögu, ríkið annars vegar og sveitarfélag hins vegar, hvort Samband ísl. sveitarfélaga væri andvígt því, að sú tilhögun væri tekin upp, sem hv. þm. lagði hér til. Ég mundi telja það mjög óæskilegt, að það væri knúið fram, vegna þess að um þetta hefur verið mjög náin og góð samvinna með öllum aðilum, hvernig að þessu væri staðið. Hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði, að í 22. gr. sýndist sér vanta nokkra skilgreiningu á, hvaða ríkisstofnanir það væru, sem ætlunin væri að fela skilgreinda flokka opinberra framkvæmda. Það er alveg rétt, að það er ekki tiltekið, en hann nefndi réttilega, að það mundi vera átt við framkvæmdastofnanir ríkisins, hinar stærstu, svo sem vegagerð og vitamálaskrifstofu a. m. k. og væntanlega einnig Raforkumálastofnunina varðandi minni háttar framkvæmdir. En auðvitað verða með meiri háttar framkvæmdir eins og undirbúning orkuvera og annað þess konar að koma til hinar fullkomnu reglur, sem hér gilda. Ef það væri ætlunin að láta þessi lög gilda algerlega um þessar stofnanir, mundu þær falla undir framkvæmdadeild Innkaupastofnunarinnar, og ég held, að allir muni komast að raun um það, að út úr því mundi verða svo viðamikið bákn, að það væri ekkert vit í því. Auk þess hafa þessar stofnanir á sínum vegum margvíslega sérfræðiþekkingu, sem er nauðsynlegt að hagnýta sér, og nauðsynlegt er að gæta þess að vera ekki að setja upp tvöfalt „apparat“, svo að ég noti nú lélegt mál, til þess að annast þessar framkvæmdir og undirbúning þeirra. En ég vil taka það fram, að enda þótt gert sé ráð fyrir, að þessar stofnanir haldi áfram, þá er gert ráð fyrir því hins vegar, að þær fylgi sömu meginsjónarmiðum, eins og gert er ráð fyrir í lögum almennt, um þær framkvæmdir, sem þær ráðast í. Fyrri stig framkvæmdanna séu undirbúin með nákvæmlega sama hætti. Hvort sem það er framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins, sem að lokum á að annast eftirlit með framkvæmdunum, eða þessar einstöku ríkisstofnanir, þá verði eins að málum unnið. Þetta tel ég nauðsynlegt, að komi fram. Ég hef ekkert við það að athuga, að það sé felldur niður sérstakur forstjóri framkvæmdadeildar, svo sem n. leggur til, að gert verði varðandi 23. gr. Ég vil hins vegar, að það komi skýrt fram, að það er ómögulegt að fullyrða á þessu stigi, hvort það kann að vera nauðsynlegt að setja þar sérstakan forstjóra eða ekki. Úr því verður reynslan að skera. Þetta er mjög viðamikið starf, og Innkaupastofnun ríkisins hefur nú þegar mjög viðamikið verkefni, og ég álít nauðsynlegt að efla hana til þeirra starfa, sem hún hefur með höndum. M. a. er nýbúið að fela henni viðamikið mál í sambandi við bílamál ríkisins, og í mjög vaxandi mæli hefur hún með höndum öll innkaup verka. Hún mun og í vaxandi mæli annast útboð verka, þannig að verkefnin þar eru mjög mikil, og þegar þetta kemur til, þá er auðvitað alveg ljóst, að það verður að vera einhver forstöðumaður fyrir þessari byggingadeild, og einmitt með hliðsjón af því, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði um nauðsyn þess að hafa sérfróðan mann í ráðgjafanefndinni eða sambandsnefndinni, þá tel ég öruggt, að það verði tryggt, vegna þess að það sé sjálfsagt, að þar sitji forstöðumaður byggingaeftirlitsdeildarinnar. Sá maður hlýtur að verða að vera annaðhvort verkfræðingur eða tæknifræðingur eða maður með hliðstæða menntun, þannig að með þessu móti er þetta tryggt. Hvort á að breyta þessu orðalagi, sem þarna er, skal ég ekki um segja, það skiptir ekki öllu máli. Það má gjarnan gera það, ef mönnum sýnist það skynsamlegra, en ég tel hins vegar nauðsynlegt, að það komi fram, að það verði þannig frá breytingunni gengið, að það sé ljóst, að það sé forstöðumaður þessarar deildar, sem þarna sitji í ráðgjafanefndinni, vegna þess að forstjóri stofnunarinnar sjálfrar í rauninni þarf allt aðra menntun en þessi maður, sem á að stjórna byggingaeftirlitsdeildinni, þannig að það er alls ekki víst, að það fari saman. Hins vegar sýnist mér ekki endilega nauðsynlegt að breyta þessu, en það yrði þá eðlilegt að breyta því í forstöðumaður eða eitthvað slíkt, hvað sem menn vilja um það segja, vegna þess að yfir þessari deild verður auðvitað að vera einhver maður. Hvort sem hann heyrir undir núv. eða framtíðarforstjóra stofnunarinnar eða ekki, þá verður að vera einhver yfirmaður yfir þessari deild, sem verður mjög umfangsmikil, svo sem lögin leiða í ljós. Auk þess á að leggja niður tvær eftirlitsgreinar, sem nú eru starfandi, bæði byggingaeftirlit menntmrn. og einnig byggingaeftirlit húsameistara ríkisins. En ég held sem sagt, að það eigi að vera fullkomlega tryggt, eins og hv. 1, þm. Norðurl. v. sagði, og ég er honum alveg sammála um, að það verði verkfræðilega menntaður maður, sem þarna kemur einnig til, auk hagsýslustjóra ríkisins, sem má gera ráð fyrir, að hafi jafnan hagfræðimenntun eða hliðstæða menntun, og síðan sá umboðsmaður Alþingis, sem er eðlilegast í þessu tilfelli að sé formaður fjvn. hverju sinni. Varðandi seinni till. hv. 3. landsk. þm. hef ég ekkert við hana að athuga. Það má gjarnan samþykkja hana. Ástæðan til þess, að það er talað um undirbúningsstigið, en ekki framkvæmdastigið, er fyrst og fremst sú, að gert er ráð fyrir, að það sé búið að ljúka öllum slíkum samskiptum og samningagerðum, þegar kemur að framkvæmdastiginu. En það sakar á engan hátt, að þessu orði sé bætt við. Ég hef ekkert við það að athuga. En ég mundi sem sagt vilja óska eftir því, að hv. flm. þessara till. tæki aftur til 3. umr. hina brtt., til þess að athugað yrði það, sem ég áðan gat um.

Taka þær báðar aftur til 3. umr.?

Já, hvort sem heldur er, en eins og ég var að útskýra áðan, hvernig þetta er samansett allt saman, er þetta dálítið viðamikið yfirleitt. Ég vil ekki eiga á hættu, að það komi upp einhver misklíð út af málum, sem búið er að koma sér saman um, hvernig verði háttað á milli þessara framkvæmdaaðila. Ég held ekki, herra forseti, að ég hafi ástæðu til þess að ræða frekar um þetta. En ég get tekið undir það, sem hv. þm. hafa ýmsir sagt, að það má vel búast við því, að það þurfi að gera einhverjar breyt. á þessum lögum og það kannske fyrr en seinna. Þetta er, eins og ég í upphafi sagði, alger nýsmíð, ekki aðeins hér á landi, heldur víðar, þannig að auðvitað væri það í rauninni alveg vonlaust að hugsa sér það, þó að við séum búin að hafa þetta til meðferðar nú á þremur þingum, að ég hygg, að það sé hægt að ganga þannig frá þessari löggjöf, að það geti ekki verið ýmis atriði, sem kannske þróast með öðrum hætti en gert er ráð fyrir og þurfi því að skoða betur síðar. En kjarni málsins er sá, að ég tel, að þetta sé mjög þýðingarmikið og mikilvægt mál, og gleðilegt, að allir þeir, sem um þetta mál hafa talað hér, hafa látið í ljós jákvæða afstöðu til þess, að við eigum að gera a. m. k. tilraun til þess að koma hinum verklegu framkvæmdum í skipulegra horf, sem gert er ráð fyrir í þessu frv.

Flm. (Karl Guðjónsson) : Herra forseti. Þetta mál er flutt af okkur Kristjáni Thorlaciusi, sem hér sat á þingi um skeið sem 11. þm. Reykv., og Birni Jónssyni, hv. 4. þm. Norðurl. e. Kristján Thorlacius, sem jafnframt er formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, er raunar 1. flm. frv., en með því að hann er nú horfinn af þingi, mæli ég hér fyrir því að mestu með hans orðum. Frv. þetta er um afnám l. nr. 33 frá 1915, um verkfall opinberra starfsmanna. Þessi lög leggja bann við verkföllum opinberra starfsmanna að viðlagðri refsingu, sektum eða fangelsisvist. Eins og nú er komið málum, er það algert misrétti að leggja bann við verkföllum opinberra starfsmanna. Þau lög, sem hér er lagt til að felld verði úr gildi, voru sett við allt aðrar þjóðfélagsaðstæður en nú eru, og síðan er hugsunarháttur manna í þessum efnum einnig gerbreyttur. Vissulega ber að beita verkföllum með varúð og gætni, og það er næsta lítil hætta á, að opinberir starfsmenn beiti sér fyrir harkalegum verkföllum öðrum mönnum fremur, þótt þeir fái verkfallsrétt. Við flm. frv. teljum það eðlilegt, að ef frv. verður að lögum, verði jafnframt lögfest sérstök ákvæði í samráði við samtök opinberra starfsmanna um samningsrétt þeirra, er starfa við öryggisþjónustu í víðri merkingu þess orðs, og er þetta í samræmi við yfirlýsta stefnu samtaka opinberra starfsmanna. Aðdragandinn að setningu 1. frá 1915, er banna verkföll opinberra starfsmanna, var sá, að starfsmenn Landsímans áttu í kjaradeilu við stjórnarvöldin. Var þá gripið til þess að setja lög, sem bönnuðu verkfall opinberra starfsmanna. Síðan þessi lög voru sett, hefur margt í okkar þjóðfélagi þróazt til annarrar áttar en þá var fyrir séð. Verkalýðsbaráttan var á þeim tíma í mótun, og hörð andstaða var gegn verkföllum almennt. Eins og vel er kunnugt, voru hörðustu átök verkalýðsfélaganna við vinnuveitendur einmitt um sjálfan verkfallsréttinn. Nú er komið á 4. tug ára, síðan lög um stéttarfélög og vinnudeilur voru sett, þar sem verkfallsréttur verkalýðsfélaga var viðurkenndur og settar ákveðnar reglur til að fara eftir í kjaradeilum og verkföllum. Það er ekki æskilegt, að sú þróun eigi sér stað, að ýmsir hópar opinberra starfsmanna, sem nógu sterkir eru stéttarlega til þess, taki sér verkfallsrétt, án þess að lagareglur gildi um meðferð hans. Slík þróun er þó raunverulega hafin, þar sem segja má, að t. d. læknastéttin hafi í reynd tekið sér verkfallsrétt, og svipuðu máli gegnir í fleiri starfsgreinum. Síðan Bandalag starfsmanna ríkis og bæja var stofnað 1942,hefur það barizt fyrir því, að opinberum starfsmönnum verði veittur samningsréttur og verkfallsréttur til jafns við aðrar launastéttir í landinu. Segja má, að þegar eftir stofnun bandalagsins hafi það verið viðurkennt sem viðræðuaðili fyrir hönd opinberra starfsmanna um kjaramál. Í launalögum frá 1945 var svofellt ákvæði: „Við samning reglugerða samkv. l. þessum, svo og endurskoðun þeirra, skal gefa Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja kost á að fylgjast með og fjalla fyrir hönd félaga sinna um ágreiningsatriði þau, sem upp kunna að koma.“ Næsta skrefið, sem ríkisvaldið steig í þessum málum, var svo það, að sett var á laggirnar nefnd á árinu 1958, skipuð fulltrúum ríkisins og BSRB. Nefnd þessi skyldi fylgjast með launabreytingum hjá starfsmönnum á frjálsa vinnumarkaðinum og gera till. um breytingar á kjörum opinberra starfsmanna, þegar henni sýndist ástæða til. En þrátt fyrir miklar úrbætur frá því, að opinberir starfsmenn höfðu engin heildarsamtök til að berjast fyrir sínum kjörum, varð reyndin sú, að kjör þeirra voru í ósamræmi við launakjör á frjálsa vinnumarkaðinum, þar sem fullur samningsréttur gilti. Á árinu 1962 var ástandið orðið svo slæmt í þessum efnum, að segja mátti, að það væri orðið óviðunandi fyrir báða aðila, bæði fyrir starfsmennina og ríki og sveitarfélög. Á þessum tíma var misræmið orðið svo mikið á kjörum opinberra starfsmanna annars vegar og annarra stétta hins vegar, að flótti var hafinn úr opinberum störfum. Nefnd hafði verið skipuð á árinu 1959, til þess að athuga um samningsrétt opinberra starfsmanna. Þessi nefnd skilaði áliti í nóvember 1961, en varð ekki sammála. Fulltrúar Bandalags starfsmanna ríkis og bæja í n. lögðu til, að opinberir starfsmenn fengju verkfallsrétt með svipuðum hætti og ákveðið var í Noregi með l. frá 1958. En fulltrúar ríkisins í n. vildu ekki samþykkja verkfallsrétt í neinni mynd. Snemma árs 1962 höfðu kennarar við barnaskóla og gagnfræðaskóla sagt upp störfum sínum, aðallega til þess að herða á kröfunum um bætt kjör, en hugðust ella taka upp önnur störf, ef ekki næðist árangur eða ef ekki næðust fram betri kjör. Munu hafa legið fyrir skriflegar uppsagnir frá um 90% allra kennaranna. Varð þetta til þess að herða á því, að eitthvað raunhæft væri gert til þess að bæta úr því ófremdarástandi, sem skapazt hafði vegna úreltra kjara opinberra starfsmanna, sem voru í engu samræmi við kjör annarra stétta í þjóðfélaginu. Upp úr þessu komu lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna, og gilda þau enn. Kjarasamningal. frá 1962 veittu opinberum starfsmönnum, bæði ríkisstarfsmönnum og starfsmönnum hjá bæjarfélögum, samningsrétt án verkfallsréttar, og enn er þessum starfsmönnum bannað að gera verkfall að viðlagðri refsingu. Samkv. l. frá 1962 er samningstímabilið 2 ár, en ef almennar og verulegar breytingar verða á launakjörum annarra stétta á samningstímabilinu, getur hvor aðili um sig, samtökin eða ríkið og bæjarfélögin, óskað endurskoðunar á samningi. Ákveðin er sáttameðferð í kjaradeilum á sama hátt og hjá öðrum stéttarfélögum, og ákvæði er um, að félagsdómur gildi einnig um úrskurð í ágreiningsmálum um skilning á samningi og brot á lögum eða samningi. Opinberir starfsmenn hafa ekkert við þetta að athuga og telja það eðlilegt. En ef samningar ekki takast, skal gerðardómur skera úr ágreiningi, og það er einmitt þetta ákvæði ásamt verkfallsbanninu, sem hefur verið opinberum starfsmönnum þungt í skauti, og fullyrða má, að það sé ekki heldur heppilegt að skipa kjörum opinberra starfsmanna með þessum hætti. Áður en frv. um kjarasamninga opinberra starfsmanna var lagt fyrir Alþ. á árinu 1962, var leitað álits stjórnar Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Það var álit stjórnarinnar, að slík lagasetning væri skref fram á við og væri þess verð að reyna þetta fyrirkomulag. Samþykkti bandalagsstjórnin svofellda ályktun um málið, þegar verið var að leggja síðustu hönd á samningu frv. um kjarasamninga opinberra starfsmanna: „Enda þótt ríkisstj. hafi ekki fallizt á, að opinberir starfsmenn fái fullan samningsrétt til jafns við aðra launþega, eins og bandalagsstjórnin hefur barizt fyrir í samræmi við stefnu bandalagsins, telur stjórnin, að bandalagið hafi með frv. þessu náð svo mikilsverðum áfanga, að fulltrúum þess beri að samþykkja það, þó að hún viðurkenni ekki réttmæti þess, að kjör launþega séu ákveðin með lögskipuðum gerðardómi. Jafnframt telur stjórn BSRB sjálfsagt, að unnið verði áfram að því lokamarki, að opinberir starfsmenn njóti sama samningsréttar og aðrir launþegar búa við.“ Fyrstu heildarsamningar samkv. hinum nýju lögum áttu að taka gildi 1. júlí 1963. Samningar tókust í fyrsta skipti að nokkru, þ. e. a. s. um skipun starfsmanna í launaflokka, en kjaradómur úrskurðaði um launaupphæðir og vinnutímaákvæði, yfirvinnukaup o. fl. Þegar á heildina er litið, þótti fyrsta framkvæmd kjarasamningalaganna takast allvel og lofa góðu um það fyrirkomulag, sem hér var tekið upp. En framkvæmdin eftir það hefur orðið til mikilla vonbrigða fyrir opinbera starfsmenn og samtök þeirra, þannig að meiri samstaða ríkir nú en nokkru sinni meðal opinberra starfsmanna um að berjast fyrir fullum samningsrétti til handa samtökunum, þ. e. sama samningsrétti og önnur stéttarfélög hafa samkv. l. um stéttarfélög og vinnudeilur frá árinu 1938. En eins og fyrr er sagt, hefur það verið stefna samtaka opinberra starfsmanna frá stofnun bandalagsins að vinna að því, að opinberir starfsmenn fengju verkfallsrétt. Um þetta hafa verið samþykktar ályktanir á mörgum þingum samtakanna, og nú hefur áhuginn fyrir þessu máli margfaldazt. Það er margyfirlýst stefna samtaka opinberra starfsmanna, að þess verði gætt með sérstökum ákvæðum, að verkfallsréttur, sem þeim verði veittur, stofni ekki öryggisþjónustu þjóðfélagsins í hættu. Um þetta er einnig rætt í grg. fyrir því frv., sem hér er til umr. Það hefur sýnt sig við framkvæmd kjarasamningalaganna, að höfuðókosturinn við ríkjandi fyrirkomulag er tilhneiging ríkisvaldsins og forsvarsmanna sveitarfélaga til að vilja fremur skjóta ágreiningsmálum til dómstóla í stað þess að semja um þau. Ég hygg, að þetta eigi ekki bara við um ágreining í kjaramálum, heldur ágreining um fjárkröfur á hendur ríki og sveitarfélögum yfirleitt. Af þessum ástæðum verður að telja, að kjarasamningalögin verði aldrei mikið annað í framkvæmd en réttur til viðræðna við stjórnvöldin um kjaramál og réttur til málflutnings fyrir gerðardómi. Slíkt fyrirkomulag telja samtök opinberra starfsmanna ófullnægjandi. Þau voru frá byrjun uggandi vegna gerðardómslaganna, eins og fram kemur í ályktun stjórnar Bandalags starfsmanna ríkis og bæja frá 1962, sem áður hefur komið fram hér í þessari framsöguræðu. Mikið af íslenzkri löggjöf hefur mótazt af löggjöf annarra Norðurlandaþjóða, og það sýnist eðlilegt, að litið sé til þeirrar þróunar, sem átt hefur sér stað hjá frændþjóðum okkar um samningsrétt opinberra starfsmanna. Árið 1933 voru í Noregi fyrst sett lög um samningsrétt opinberra starfsmanna. Með þeim lögum var viðurkenndum samtökum opinberra starfsmanna veittur réttur til þess að krefjast þess,að upp væru teknir samningar að nýju um kaup og kjör. Ekki var þó hér um verulega gagnkvæma kjarasamninga að ræða. Ríkisvaldið ákvað eftir sem áður einhliða launakjörin. Virðist hér um svipaða aðstöðu að ræða og opinberir starfsmann fengu hér á landi 1945, eins og greint var frá hér áðan. Var talið í Noregi, meðan lög þessi giltu, að ríkisstarfsmenn hefðu möguleika á hópuppsögnum á störfum sínum með löglegum fyrirvara, en gætu ekki gert verkfall. Árið 1958 voru sett ný lög í Noregi um samningsrétt opinberra starfsmanna. Samkv. þeim l. bar ríkisvaldinu og samtökum ríkisstarfsmanna gagnkvæm skylda til þess að taka upp samninga um kaup og kjör samkv. kröfum frá hvorum aðilanum. Með þessum l. var ríkisstarfsmönnum í Noregi veittur verkfallsréttur, þó með undantekningum um öryggisþjónustu og tiltekna embættismenn. Einnig er sá fyrirvari um verkfallsréttinn, að heimilt er að skylda starfsmenn til að gegna störfum sínum í 3 mánuði, ef talið er, að brottför þeirra úr starfi stafni í hættu mikilvægum þáttum þjóðarhagsmunanna. Í Svíþjóð var opinberum starfsmönnum veittur verkfallsréttur með l. um ríkisstarfsmenn, er tóku gildi 1966, og l. um starfsmenn sveitarfélaga og fleira, er tóku gildi sama ár. Í l. um ríkisstarfsmenn segir, að þau taki ekki til ráðh., hæstaréttardómara né þeirra, sem setu eiga í stjórnardómi. Þau taka ekki heldur til þeirra, er gegna prestsembættum. Þá segir, að um starfskjör í þeim stöðum, sem lögin taka til, fari eftir ákvæðum samninga, og í l. segir, að ef vinnudeila rísi um ráðningar eða starfskjör ríkisstarfsmanns, sem ákveða má í samningi, sé heimilt að láta koma til verkfalls eða verkbanns, en að því er verkföll varðar, eru þau einungis leyfð á vegum hlutaðeigandi sveitarfélaga. Sams konar ákvæði um samningsrétt og verkfallsrétt og hér hefur verið lýst, eru í l. um starfsmenn sveitarfélaga o. fl. Í Finnlandi munu engin lög vera um verkföll opinberra starfsmanna, en samtök starfsmanna líta svo á, að þau séu heimil. Á síðustu árum hafa opinberir starfsmenn þar í landi gert verkföll, og má þar nefna verkfall, er hjúkrunarkonur efndu til, en þær munu flestar vera í þjónustu sveitarfélaga í Finnlandi. Í Danmörku eru ekki heldur nein lög um verkföll opinberra starfsmanna. Samtök starfsmannanna telja sig þó hafa þennan rétt. Þar kom á s. l. sumri til verkfalls háskólamenntaðra manna, m. a. háttsettra manna í rn. Samningar tókust í þessari kjaradeilu, og engar ákærur urðu. Síðan l. um bann við verkföllum opinberra starfsmanna voru sett hér 1915, hafa orðið í landinu stórfelldar breytingar. Á þeim tíma voru örfáir starfsmenn í þjónustu ríkis og bæja. Nú starfa hjá ríki og bæjarfélögum 8–9 þús. starfsmenn. Af þessum hópi eru nálægt 7 þús. í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Um flesta þessa starfsmenn gildir það, að engin ástæða er frá þjóðhagslegu sjónarmiði, að þeir búi við annan og minni rétt en almennir launþegar að því, er tekur til samningsréttar og verkfallsréttar. Um hina, sem gegna öryggisþjónustu, telja samtök opinberra starfsmanna rétt að setja sérstök ákvæði, er tryggi, að öryggisþjónustan sé ekki sett í hættu. Við flm. lítum á frv. þetta sem stefnumarkandi mál um það, hvort starfsmenn hins opinbera eigi að hafa samningsrétt með svipuðum hætti og aðrir launþegar í landinu eða ekki. Okkur er það ljóst, að samhliða samþykkt þessa frv. yrði að taka afstöðu til ýmissa annarra hluta, svo sem að ákveða nánar, hvaða störf skuli teljast til öryggisþjónustu, og fleira. En ástæðulaust virðist að finna þau atriði sérstaklega út, fyrr en sýnt verður, hverjar undirtektir mál þetta fær hér á Alþingi. Herra forseti. Ég leyfi mér að lokum að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2, umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Frv. þetta á sér alllangan aðdraganda, eins og hv. þdm. er eflaust kunnugt, en frv. er samið af n., sem skipuð var samkv. þál., sem samþ. var á Alþ. 31. marz 1965, en þál. var svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa 7 manna n. til að endurskoða lög nr. 77 frá 28. apríl 1962, um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, og gera till. til breytinga eftir því, sem henni þykir ástæða til. Formaður skal skipaður án tilnefningar, en aðrir nm. samkv. tilnefningu Fiskifélags Íslands, Alþýðusambands Íslands, Sjómannasambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Landssambands ísl. útvegsmanna og Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda, einn frá hverjum aðila. N. skal sérstaklega gera sér far um að kynna sér skoðanir útvegsmanna og sjómanna í einstökum landshlutum varðandi málið og reynslu þeirra af starfsemi Hlutatryggingasjóðs og Aflatryggingasjóðs.“ N. tók til starfa sumarið 1965, og er starfi hennar vel lýst í aths. um frv. og óþarfi að rekja það nánar. N. skilaði áliti í desember s. l. Frv. er shlj. frv., er n. afhenti með áliti sínu, með þeirri breytingu þó, að lagt er til, að framlag ríkissjóðs verði fjórðungur á móti útflutningsgjaldi í stað jafnra tekna af útflutningsgjaldi, eins og n. sjálf lagði til. Samkv. gildandi l. er framlagið helmingur á móti útflutningsgjaldi. Frv. hefur ekki að geyma neinar stórvægilegar breytingar á skipulagi þessara mála. Mörg ákvæði frv. eru einnig aðeins staðfesting á framkvæmd undanfarinna ára, en tiltölulega lítillar óánægju hefur orðið vart með gildandi lög frá þeim aðilum, sem mestra hagmuna hafa að gæta. Reynslan hefur sýnt, að nauðsynlegt er að hafa ákvæði l. rúm, þ. e. að þau skilgreini ekki í smáatriðum hin einstöku framkvæmdaatriði. Ekki má gleyma því, að reglugerðir um hinar ýmsu deildir sjóðsins kveða nánar á um framkvæmd l. í einstökum atriðum. Ekki er heldur ástæða til að fara ítarlega út í einstök ákvæði frv., en nefna má þó, að lagt er til, að báðar deildir bátaflotans verði sameinaðir í eina deild. Sjóðsstjórninni er gefin heimild til að meta úthald og skerða bætur eða bæta við, ef um frávik er að ræða frá eðlilegu, almennu úthaldi eða meðalúthaldi. Enn fremur skal höfð hliðsjón af útgerðarkostnaði, a. m. k. að hluta, við ákvörðun svonefnds meðalveiðimagns, sem bætur reiknast út frá. Þá er sjóðsstjórn heimilað að hækka bætur frá haustúthaldi við sérstakar aðstæður, sem hún verður að meta, til að stuðla að því, að útgerð leggist ekki niður á haustin. Lagt er til, að hámarksupphæð bóta verið takmörkuð nokkuð. Er hér um að ræða staðfestingu á þeirri hámarksupphæð bóta, sem sjóðsstjórnin hefur í starfi sínu að undanförnu markað og telur eðlilegar. Ákvæði eru um bætur vegna skerðingar á veiðiréttindum, þegar tiltekin takmörkuð veiðisvæði eru friðuð vegna hrygningar nytjafiska. Er hér um að ræða nýmæli, sem á tvímælalaust rétt á sér eftir setningu landhelgisl. frá í fyrravor. Með l. voru botnvörpuheimildir auknar til muna, m. a. verið opnuð svæði, sem nauðsynlegt getur reynzt síðar meir að friða vegna hrygningar nytjafiska. Það getur borið við, að skyndilega þurfi að friða tiltekin svæði um afmarkaðan tíma af þessum sökum. Geta svona ráðstafanir í einstökum tilfellum valdið takmörkuðum hópi báta fjárhagstjóni, þar sem svo hagar til, og með tilliti til þess, að slíkar ráðstafanir eru yfirleitt gerðar í þágu heildarhagsmuna, þá hygg ég rétt, að hér sé opnuð leið til að bæta að vissu marki það fjárhagstjón, sem af slíku hlýzt. Er hér lagt til að veita sjóðsstjórninni heimild til að greiða bætur, en ekki leggja henni beinlínis þær skyldur á herðar. Í II. kafla frv. þessa eru felld inn ákvæði l. nr. 77 frá 28. maí 1969, um greiðslu fæðiskostnaðar bátasjómanna, en þau voru sett í framhaldi af kjarasamningum útvegsmanna og bátasjómanna í fyrravetur. Er gerð till. um þá breytingu í 18. gr., að greiðslur úr deildinni verði bundnar við tryggingartímann. Þetta er gert til hagræðis fyrir útvegsmenn, vegna þess að í lok tryggingartímabila gera þeir upp fæðiskostnað samkvæmt fæðisdagafjölda og eiga þá auðveldara með að gefa skýrslur um hann til Aflatryggingasjóðs. Þessi breyting leiðir ekki til neinna tafa á greiðslu fæðispeninga hjá sjóðnum. Við umrædda kjarasamninga kom fram skrifleg ósk samningsaðila um að láta fæðispeningagjald þetta fylgja vísitölu, en vegna þess, hve veikur fjárhagsgrundvöllur er undir þeirri tekjuöflun, sem í sjóðinn fer, hefur hingað til ekki þótt fært að verða við þessum óskum, en væntanlega tekur sú n., sem málið fær til meðferðar, þetta atriði til athugunar. Skal þá aðeins vikið að þeirri breytingu, sem gerð var á frv. nefndarinnar. Það er lækkun ríkissjóðsframlagsins. Með l. nr. 5 frá 1968 um ráðstafanir til lækkunar ríkisútgjalda, var ákveðið, að framlag ríkissjóðs skyldi vera þriðjungur á móti útflutningsgjaldi þess árs í stað helmings. Með l. nr. 74 frá 1969 var mótframlag ríkissjóðs lækkað í fjórðung útflutningsgjalds, og tók það ákvæði til ársins 1969. Ríkissjóðsframlagið hefur þannig verið lækkað hlutfallslega tvö undanfarin ár. Í fjárl. ársins 1970 er miðað við, að mótframlag ríkissjóðs verði áfram 1/4 hluti útflutningsgjaldsins, eins og frv.þetta gerir ráð fyrir. Það er því með afgreiðslu fjárl. fyrir jól, sem í raun var tekin ákvörðun um þessa lækkun á framlagi ríkissjóðs. Er frv. því í samræmi við þá stefnu, sem undanfarin ár og í fjárlagafrv. s. l. haust virðist ákveðið hafa verið tekin í þessum efnum. Gengisbreytingin í nóvember 1968 olli verulegri hækkun á útflutningsgjaldi, sem er mikilvægur tekjustofn sjóðsins. Tekjur Aflatryggingasjóðs af útflutningsgjaldi jukust um 36 millj. kr. á s. l. ári miðað við árið á undan. Er útlit fyrir, að eignaaukning sjóðsins árið 1969 verði um eða yfir 40 millj. kr. Af þessum sökum hefur verið talið rétt að lækka beina fjárveitingu úr ríkissjóði til Aflatryggingasjóðs. Er sú ráðstöfun gerð í því trausti, að Aflatryggingasjóður muni að öllu leyti þrátt fyrir það geta staðið við fjárhagsskuldbindingar sínar í framtíðinni, þrátt fyrir þessa lækkun ríkissjóðsframlagsins. Sé miðað við tekjur sjóðsins s. l. ár, er lækkun sú á ríkissjóðsframlagi, sem frv. gerir ráð fyrir, í raun töluvert innan við fimmtungur heildartekna sjóðsins. Þótt rétt sé í góðæri að safna í sjóði til mögru áranna, hefur ekki verið talið rétt, að sú söfnun væri framkvæmd með framlögum úr ríkissjóði, heldur með tekjum af hinu aukna framleiðsluverðmæti góðu áranna. Ég sé svo ekki, herra forseti, ástæðu til þess að fara fleiri orðum um frv. á þessu stigi málsins, en legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Það er efni þessa frv. um breyt. á l. um dýralækna, að íbúar Breiðdalshrepps eiga samkv. frv. að njóta dýralæknisþjónustu frá Egilsstöðum, en umdæmi Hornafjarðardýralæknisins skerðist að sama skapi. Þetta er lagt til í frv., vegna þess að reynslan sýnir, að auðveldara er fyrir íbúa Breiðdalshrepps að njóta þjónustu dýralæknis frá Egilsstöðum heldur en Hornafirði, einkum þegar samgöngur eru torveldar að vetrarlagi. Landbn. hefur haft þetta frv. til athugunar og sendi það til umsagnar til yfirdýralæknis. Og n. hefur borizt umsögn frá yfirdýralækni, sem ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp. Hún er svo hljóðandi, dags. 9. febr. 1970: „Mér hefur borizt bréf hv. landbn. Ed. Alþ. frá 29. f.m., þar sem óskað er eftir umsögn minni um brtt. Páls Þorsteinssonar alþm. við lög um dýralækna, 148. mál. Til mín hafa borizt bæði munnleg og skrifleg tilmæli frá bændum í Breiðdal um, að skipan dýralæknisumdæma verði breytt eins og gert er ráð fyrir í áðurnefndri till. Einnig hef ég rætt málið við viðkomandi héraðsdýralækna. Ég vil því mæla með því, að breyting sú, sem till. gerir ráð fyrir, verði felld inn í frv. til l. um dýralækna, sem nú liggur fyrir Alþ.“ Landbn. gerði sér það ljóst, þegar hún fjallaði um þetta mál og hún hafði fengið þá umsögn, sem ég hef nú kynnt, að lagt hefur verið fram í Nd. frv. um heildarendurskoðun á dýralæknalögum. Og verði sú löggjöf afgreidd á þessu þingi, er það eðlileg málsmeðferð að fella þetta ákvæði, sem hér um ræðir, inn í þá heildarlöggjöf. Hins vegar er landbn. þessarar hv. d. ekki kunnugt um, hvort tími vinnst til eða reynist kleift að afgreiða þessa heildarlöggjöf um dýralækna á þessu þingi. Það er því niðurstaða n. að mæla með því, að þetta frv. verði samþ. og afgr. frá þessari hv. d. til Nd. Þá fer það væntanlega til landbn. þeirrar d., og hún getur þá gert hvort sem hún vill, tekið ákvæði þessi upp og fellt þau inn í heildarlöggjöfina, ef keppt verður að því að afgreiða það mál, eða afgreitt þetta sem sérstakt frv., svo að sú breyting, sem hér er farið fram á, öðlist lagagildi á þessu þingi. Ég endurtek, að það er álit landbn. að mæla með