Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

„Forseti Íslands gjörir kunnugt: Ég hefi ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda þriðjudaginn 20. janúar 2009 kl. 13.30. Gjört á Bessastöðum, 20. janúar 2009. Ólafur Ragnar Grímsson. Geir H. Haarde. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.“

Ég óska alþingismönnum og starfsmönnum Alþingis gleðilegs árs. Jafnframt sendi ég landsmönnum öllum mínar bestu nýársóskir. Á fundi forsætisnefndar í byrjun þessa árs var fjallað um starfsáætlun Alþingis. Niðurstaðan var sú að vinna áfram samkvæmt þeirri starfsáætlun sem mörkuð var við upphaf haustþings nema hvað varðar minni háttar breytingar sem þingmönnum hefur þegar verið greint frá. Forsætisnefnd hefur einnig fjallað um útfærslu á sparnaðaraðgerðum sem Alþingi hefur ákveðið að grípa til í rekstri sínum í samræmi við samþykkt fjárlaga. Útgjöld Alþingis lækka verulega frá því sem verið hefur. Það mun óhjákvæmilega hafa ýmis áhrif á störf þingmanna og vænti ég þess að þingmenn hafi góðan skilning á þeirri framkvæmd sem fjárlög gera ráð fyrir. Ég vil nota þetta tækifæri og senda héðan úr Alþingi nýkjörnum formanni Framsóknarflokksins, Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, hamingjuóskir með kjörið á landsfundi flokksins um síðustu helgi. Sömuleiðis óska ég þingmönnunum Birki J. Jónssyni og Eygló Harðardóttur til hamingju með kjör þeirra til forustu í Framsóknarflokknum. Þá vil ég þakka fráfarandi formanni, Valgerði Sverrisdóttur, fyrir gott samstarf á vettvangi þingsins þann tíma sem hún gegndi formennsku í Framsóknarflokknum. Ég óska hv. alþingismönnum öllum velfarnaðar í störfum þeirra á þessu vetrarþingi.

Borist hefur bréf frá 1. varaþingmanni Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi, Guðmundi Steingrímssyni, dagsett 8. janúar sl., þar sem hann segir af sér sem varaþingmaður Samfylkingarinnar í kjördæminu. Samkvæmt þessari tilkynningu færist Tryggvi Harðarson sveitarstjóri upp um eitt sæti og verður 1. varaþingmaður Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi.

Herra forseti. Ég vil spyrja forseta hverju sæti sú dagskrá sem lögð er fyrir Alþingi þegar það kemur saman til funda eftir þinghlé um jól og áramót. Það vekur sérstaka athygli að hér skuli ekki í upphafi þings vera rætt um ástandið í samfélaginu og að ríkisstjórnin skuli til að mynda ekki sjá ástæðu til að gera Alþingi grein fyrir stöðu mála eftir að það hefur ekki verið að störfum eða til funda um sinn. Ég vil spyrja hæstv. forseta: Barst engin ósk um það frá ríkisstjórninni að því yrði þannig hagað að við upphaf þingfunda yrði gefið svigrúm til að fara yfir stöðu mála og ræða hvernig hlutirnir standa nú í byrjun árs? Það vekur mikla furðu t.d. að 4. mál á dagskrá þessa fundar, fyrsta mál á eftir tveimur stjórnarfrumvörpum, skuli vera frumvarp um brennivín í búðir. Hverju sætir að flutningsmenn þessa máls skuli ekki sjá sóma sinn í að kalla það til baka? Hverju sætir að forseti hefur það í sérstökum forgangi? Ég held að þjóðin hljóti að spyrja sig: Hvað er forseti Alþingis og hvað er ríkisstjórnin að hugsa? Og ég verð að segja, forseti, að mér finnst þetta snautlegt upphaf á þingstörfunum með hliðsjón af aðstæðum í þjóðfélaginu eins og við heyrum líka hér utan við þinghúsið.

Vegna athugasemdar hv. þingmanns er þess að geta að forseti setur á dagskrá þau mál sem liggja fyrir sem þingmál og ekkert óeðlilegt við það. Þau raðast að jafnaði inn í þeirri númeraröð sem þau berast til þingsins. Nú verður gengið til dagskrár og er fyrsta dagskrármálið óundirbúinn fyrirspurnatími þar sem gefst færi fyrir þingmenn að bera upp fyrirspurnir um þau mál sem þeir telja brýnust.

Forseti. Forseti Alþingis raðar niður á dagskrá þingsins. Í því er fólgið ákveðið mat, ákveðin forgangsröðun, og ég hlýt að spyrja nú þegar 106 dagar eru liðnir frá því að neyðarlögin voru sett: Hverju sætir það að forseti hefur ekki enn séð ástæðu til að taka á dagskrá þingsins frumvarp til laga um breytingu á neyðarlögunum til að tryggja kyrrsetningu eigna auðmanna, þannig að ef og þegar eitthvað verður farið að rannsaka og gera í þessum málum, sem ég á ekki von á meðan þessi ríkisstjórn situr, verði ekki búið að flytja þetta allt úr landi? Og ég spyr forseta: Hverju sætir sú forgangsröðun að brennivín í búðum komi á undan kyrrsetningu eigna auðmanna?

Forseti hafði ekki ætlað á þessum degi að eiga í orðræðu við hvern einasta þingmann sem hér kemur upp en sér engu að síður ástæðu til þess, vegna orða hv. þingmanns, að nefna að fundir með formönnum þingflokka og fundir í forsætisnefnd eru til þess að eiga samráð, m.a. um dagskrá fundanna. Fyrir liggur dagskrá sem fjallað var um bæði á fundi forsætisnefndar og fundi með formönnum þingflokka þar sem engin athugasemd var sérstaklega gerð við dagskrána eins og hún liggur fyrir og er áætluð þessa viku. Að sjálfsögðu munum við taka upp, ef fram koma óskir á vettvangi forsætisnefndar og samstarfsvettvangi með formönnum þingflokka, þau mál sem þingmenn bera sérstaklega fyrir brjósti, en gert er ráð fyrir utandagskrárumræðum m.a. á morgun og fimmtudaginn.

Herra forseti. Þetta eru engir venjulegir tímar sem við lifum. Óundirbúnar fyrirspurnir eru að sjálfsögðu á sínum stað og það er góðra gjalda vert að einn þingmaður geti rætt við einn ráðherra í tvær mínútur og eina mínútu. En það dregur skammt þegar um er að ræða þá ógnaratburði sem hér eru í samfélaginu og allt í kringum okkur. Ég tek svar forseta þannig að engin ósk hafi borist um það frá ríkisstjórn að gera með neinum sérstökum hætti grein fyrir stöðu mála við upphaf þingsins, að ríkisstjórnin ætli að vera frumkvæðislaus og aðgerðalaus og sofandi í þessum efnum eins og öðrum og þá er það auðvitað bara niðurstaðan. En það vantar ekki umræðuefnin, að líður ekki svo dagur að ekki reki á fjörur þjóðarinnar ný hneykslis- og vandræðamál. Það hefði t.d. verið tilvalið að ræða áformaðar handtökuaðgerðir sýslumannsins á Selfossi við dómsmálaráðherra en það stóð til að fara að handtaka upp undir 400 Sunnlendinga og hneppa þá í skuldafangelsi af miklum fantaskap.

Fylgist þingmaður ekki með?

Mér er alveg sama, hæstv. dómsmálaráðherra, þó að þú sért búinn að bakka eitthvað með þetta. En ég segi það, virðulegi forseti, mér finnst þetta heldur snautleg byrjun á þinghaldinu með vísan til ástandsins í þjóðfélaginu.

Hæstv. forseti. Örstutt athugasemd vegna ummæla hæstv. forseta. Á nýafstöðnum fundi forseta með formönnum þingflokka lýsti ég undrun á dagskránni, vísaði m.a. í það þingmál sem hér hefur verið gert að umræðuefni, um áfengismál, að koma áfengi í matvöruverslanir, að það skuli vera forgangsmál þingsins núna. Ég lýsti jafnframt yfir undrun minni á því að ríkisstjórnin skyldi ekki í upphafi þessa þingfundar, þegar Alþingi kemur saman eftir alllangt hlé, koma með skýrslu um stöðu mála og efna til almennrar umræðu um þau alvarlegu mál sem uppi eru í þjóðfélaginu. Hæstv. forseti. Vegna ummæla hæstv. forseta sé ég ástæðu til að gera grein fyrir þessu.

Virðulegi forseti. Ég spyr þar sem verið er að ræða dagskrá þingsins, hvernig stendur á því að við höfum ekki enn séð frumvarp um greiðsluaðlögun sett á dagskrá þingsins. Frá því að núverandi ríkisstjórn tók við völdum hefur hún lofað að setja lög um greiðsluaðlögun og það er kallað sterklega eftir því frá almenningi. Þessi greiðsluaðlögun þýðir að skuldarar verði aðstoðaðir við að komast út úr mesta svartnættinu og hvað er það annað en að fólk er að óska eftir að ríkisstjórnin geri eitthvað fyrir fólkið í landinu? Það er sorglegt að segja frá því að það síðasta sem heyrðist frá ríkisstjórninni um þetta mikilvæga mál var einmitt viðtal við hæstv. félagsmálaráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, á Stöð 2, þar sem hún lýsti því yfir að hún hefði allt í einu uppgötvað það eftir allan sinn tíma á þingi hversu gríðarlega erfitt það er að leggja fram mál þar sem tekið er á því að afskrifa skuldir einstaklinga. 

Herra forseti. Eins og ég gat um rétt fyrir þinglok áður en þingið fór í jólaleyfi yrði frumvarp um greiðsluaðlögun eða skuldaaðlögun lagt fram í upphafi þessa árs. Það frumvarp var til meðferðar í ríkisstjórninni í morgun og sent þingflokkum ríkisstjórnarinnar í dag og þeim mun fyrr sem þeir ljúka meðferð sinni á málinu því fyrr kemur það hingað í þingsalinn.

Hæstv. forseti. Um landið allt er nú að magnast krafan um að efnt verði til alþingiskosninga þegar í stað. Þúsundir landsmanna mæta til fjöldafunda og fylkja sér undir þessa kröfu. Innan þings hefur hún einnig verið reist. Vantrausti er lýst á ríkisstjórnina og þess krafist að hún fari frá. Þessu hefur meiri hlutinn hafnað og því er staðfest að ríkisstjórnin sem nú situr er á ábyrgð þingmanna Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins og aðeins þeirra. Oddvitar ríkisstjórnarflokkanna hafa haft uppi tal sem í senn er hrokafullt og veruleikafirrt. Hæstv. forsætisráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, talar í óræðum myndlíkingum. Lýsti því í blaðaviðtali fyrir fáeinum dögum að hann væri hulinn reykskýi en teldi sig vera farinn að sjá í gegnum reykinn. Hæstv. utanríkisráðherra, formaður Samfylkingarinnar, kom fram í sjónvarpi, sagði ríkisstjórnina vera í miðjum björgunarleiðangri sem ekki mætti trufla með kosningum. Hún og forsætisráðherrann væru að moka skafl og fólk yrði að treysta þeim til þess verks. Hæstv. forseti. Það gerir þjóðin ekki. Þetta er umboðslaust fólk sem hefur týnt sjálfu sér og er í forsvari fyrir trausti rúna ríkisstjórn. Ríkisstjórnin heykist á að sækja rétt okkar gagnvart ríkjum sem beita okkur kúgunarvaldi. Icesave-reikningarnir og aðrar erlendir skuldbindingar að kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eru svo risavaxnar að ómögulegt er að við fáum undir þeim risið. Samt koma ráðherrar fram fyrir þjóðina og segja allt í himnalagi. Slíkt aulatal misbýður hugsandi fólki. Þessari ríkisstjórn er ekki treystandi til að semja við erlenda lánardrottna. Gagnvart þeim kiknar hún á sama tíma og hún fyrirskipar kinnroðalaust að skera niður við þurfandi fólk í landinu. Þjóðin fær nánast ekkert að vita um hvað verið er að sýsla í gamla bankakerfinu. Þar er allt sveipað leyndarhjúpi. 

Virðulegi forseti. Hv. stjórnarandstaða bar fram tillögu um vantraust á ríkisstjórnina fyrir nokkrum vikum á Alþingi. Sú tillaga var felld. Það þýðir með öðrum orðum að þessi ríkisstjórn hefur meiri hluta þingsins á bak við sig eins og krafist er í þingræðisskipulagi eins og okkar.

En ekki þjóðina.

Þingið sagði sína skoðun í þeirri atkvæðagreiðslu sem þá fór fram. Ríkisstjórnin er auðvitað önnum kafin við að greiða úr ýmsum þeim málum sem hv. þingmaður vék að þó að hann hafi nú grautað þeim öllum saman heldur óhönduglega. Upplýsingar um skuldir ríkisins og þjóðarinnar liggja fyrir. Það liggur líka fyrir að endanlegar tölur í þeim efnum eru ekki tilbúnar vegna þess að enn er ekki ljóst hve mikið fæst upp í þessar skuldir t.d. af eignum Landsbankans. Það er heldur ekki ljóst hversu mikið verður notað af þeim lánum sem við höfum tryggt okkur bæði frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og hjá vinveittum þjóðum hér í nágrenninu. Þess vegna er auðvitað mjög mikilvægt að ríkisstjórnin fái vinnufrið til þess að koma í veg fyrir að þurfa að draga á þessi lán, að við þurfum ekki að nota alla þessa peninga. Til þess að það sé hægt þarf auðvitað að gera hér ýmsar ráðstafanir innan lands og þær geta verið misjafnlega vinsælar. Ég hélt satt að segja að við hv. þingmenn, Ögmundur Jónasson, ég og aðrir hér, hefðum það sameiginlega markmið að draga úr þörfinni fyrir þær lántökur sem við höfum samið um við aðrar þjóðir og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og ætluðum ekki að nýta okkur þá peninga nema í harðbakkann slægi. En það er nauðsynlegt að hafa aðgang að þessu fjármagni. Hefur hv. þingmaður ekki fylgst með því sem er að gerast í nálægum löndum? Hefur hann ekki heyrt flokksbræður sína í nálægum löndum t.d. í breska Verkamannaflokknum tala um hvernig ástandið er þar í landi? Var ekki hv. þingmaður á flokksþingi einhvers staðar hjá Verkamannaflokknum 

Heyrir forsætisráðherra ekki í þjóðinni?

Hæstv. forseti. Að það sé nauðsynlegt að draga úr þörfinni fyrir erlent lánsfjármagn - það er okkar krafa. Það er krafa fólksins sem er að mótmæla ekki bara hér við Alþingishúsið heldur um allt land. Gera menn sér grein fyrir því að eitt prósentustig til eða frá af Icesave-lánunum sem ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra er að makka um á bak við tjöldin jafngildir þeim niðurskurði sem nú bitnar á heilbrigðiskerfinu í landinu, jafngildir rekstrarkostnaði Háskóla Íslands á heilu ári? Og þetta er ríkisstjórnin að makka um á bak við tjöldin. Staðreyndin er sú að hún þorir ekki að standa á rétti þjóðarinnar gagnvart erlendu kúgunarvaldi. Hæstv. forseti. Það sem þarf að gera er: 1. Það þarf að hreinsa út úr valdastofnunum landsins. 
             2. Það þarf að opna á upplýsingar - allt undan leyndarhjúpi. 3. Það þarf að kalla til aðstoðar erlenda sérfræðinga eins og  4. Það þarf að koma tafarlaust til liðs við fólk sem er að missa eignir sínar í þessum töluðu orðum. 5. Framar öllu öðru þarf það fólk að fara frá  
             Þessi ríkisstjórn hefur sýnt 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að fara að þingsköpum.

Það væri skemmtileg tilbreyting að hv. þingmaður brygði þeim vana sínum að fara ekki að reglum þingsins um ræðutíma en látum það nú vera. En ég hafna því sem hv. þingmaður hélt fram að ríkisstjórnin væri í einhverju leynimakki hvað varðar samninga við erlend lönd, hvað varðar Icesave-reikninga og þess háttar 

Hlustaðu á rödd þjóðarinnar.

Það er ekki hægt að eiga orðastað við þennan þingmann, hæstv. forseti. Hann stendur hér og gargar  
            

… leyfa fólki að tala …


             
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að gæta hófs í framgöngu sinni hér í þingsalnum og virða þær reglur sem hér gilda.

Þetta er umboðslaust fólk.

Virðulegi forseti. Hér skal tekið undir að það skiptir ...  Þann 6. október, fyrir rúmum hundrað dögum, voru sett hér neyðarlög. Í framhaldi af því eða þann 8. október settu Bretar sérstök hryðjuverkalög á Ísland og Landsbanka Íslands. Það hefur ekki fengist fullnægjandi skýring eða skilgreining á því hvað olli því að Bretar beittu þessum aðferðum. Hver var ástæða þess að breska ríkisstjórnin beitti hryðjuverkalögunum í þessu sambandi? Hér er um grundvallarspurningu að ræða. Aðeins einn forustumaður í íslensku þjóðlífi segist vita það en það er Davíð Oddsson seðlabankastjóri. Aðrir hafa ekki gert þjóðinni grein fyrir vitneskju sinni með einum eða neinum hætti. Þess vegna hlýt ég að spyrja og tel mjög mikilvægt að þjóðin verði upplýst um það hvað varð þess valdandi að bresk stjórnvöld beittu Ísland og Landsbanka Íslands hryðjuverkalögum þann 8. október síðastliðinn. Hefur verið leitað svara við þeim spurningum við bresk stjórnvöld? Og sé svo, hverjir gerðu það? Hvaða spurninga var spurt?

Herra forseti. Þetta mál er að sjálfsögðu margrætt hér í þingsal og innan ríkisstjórnar og víðar. Við vitum ekki svarið við þessari spurningu, af hverju þessum lögum var beitt. Hins vegar eru í þeim mjög víðtækar valdbeitingarheimildir til breskra stjórnvalda til þess að gera það sem þeir kalla „að gæta hagsmuna sinna“. Við töldum og teljum að beiting þessara lagaákvæða hafi verið svívirðileg og höfum ekki skipt um skoðun í því efni þó að við höfum ekki fundið flöt á að höfða mál fyrir breskum dómstólum á þeirri forsendu. Hvað Kaupþing varðar var þessum lögum ekki beitt gegn því. Það voru aðrar ráðstafanir gerðar gegn Kaupþingi og á þær er núna verið að láta reyna fyrir breskum dómstólum með stuðningi ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra. Ég hlýt að spyrja að því hvort leitað hafi verið eftir svörum frá breskum stjórnvöldum um hvers vegna þessum hryðjuverkalögum var beitt. Það er það sem er inntakið í spurningu minni: Hvað varð þess valdandi að hryðjuverkalögunum var beitt? Ég tek undir það með hæstv. forsætisráðherra að að sjálfsögðu var það svívirðileg aðgerð sem Bretar beittu okkur. Og þess vegna hljótum við að gera kröfu um að fá allar upplýsingar um málið sem allra fyrst. Hvað varð þess valdandi að bresk stjórnvöld sáu sig tilknúin að beita hryðjuverkalögum? Hver hafa viðbrögð ríkisstjórnarinnar verið? Þau hafa nánast engin verið og hún ætlar ekki að höfða mál á þeim grundvelli, telur það sjálfsagt vonlaust. Ég þekki það mál ekki en ég spyr: Hefur ekki verið spurt um þetta atriði? Hafa íslensk stjórnvöld ekki spurt um hvernig á því stendur að bresk stjórnvöld beittu okkur hryðjuverkalögunum? Ef það hefur ekki verið gert tel ég að íslensk stjórnvöld hafi gjörsamlega brugðist skyldum sínum við íslensku þjóðina. 

Herra forseti. Það er athyglisvert að hv. þingmaður sé að spyrja um þetta núna rúmlega hundrað dögum eftir þessa atburði. Auðvitað var leitað skýringa en skýringarnar voru ekki aðrar en þær sem komu fram opinberlega af hálfu breskra yfirvalda. Við höfum ekki fengið neina almennilega skýringu á þessari framkomu. Það hafa ekki verið veittar fullnægjandi skýringar á þessari svívirðilegu framkomu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að senda formanni Samfylkingarinnar baráttukveðjur á Karólínska sjúkrahúsið í Stokkhólmi, með ósk um skjótan bata. Það veitir ekkert af öllum vinnandi höndum hér heima. Hæstv. forsætisráðherra talaði um það áðan að menn spyrðu hér um ýmis mál og grautuðu öllu saman. Ég ætla að reyna að hafa þetta óskaplega skýrt, eins skýrt og ég get og horfa eingöngu mánuð aftur í tímann. Ég óska eftir því sem þingmaður að fá að vita hvað ríkisstjórnin hefur verið að undirbúa síðan þingið fór í jólaleyfi 22. desember. Brot af því sem hefur komið fram í fjölmiðlum um ríkisstjórnina er þetta: Hæstv. iðnaðarráðherra kepptist við að búa til hégómafulla titla á sjálfan sig og orðið á götunni segir að hann sé í fýlu yfir því að fá ekki nógu mikla athygli vegna þess. Hæstv. heilbrigðisráðherra kynnir gerræðislegar hugmyndir sínar um heilbrigðiskerfið þar sem vissir auðmenn virðast eiga að gegna stóru hlutverki. Á sama tíma og ísraelsk stjórnvöld sprengja upp saklausa borgara á Gaza-svæðinu, þar með talin smábörn, snýst ríkisstjórnin í kringum sjálfa sig í sjálfhverfunni og kemur sér ekki saman um að fordæma framferði þeirra. Virðulegi forseti. Ég vil því spyrja forsætisráðherra hvað ríkisstjórnin hafi í hyggju á komandi dögum og vikum því að tími til aðgerða styttist á degi hverjum. Að sama skapi stækkar sá hópur sem þarf nauðsynlega á aðstoð og aðgerðum að halda. Spurningarnar eru þessar: Hvernig hyggst ríkisstjórnin verja hag heimilanna? Hvernig á að gera fólki kleift að halda í þak yfir höfuðið á fjölskyldum sínum? Hvað hyggst ríkisstjórnin skapa mörg störf á næstu mánuðum og hvernig? Og að lokum: Hvaða fyrirtæki eiga að lifa og hvaða fyrirtæki eiga að deyja? Verður hugsanlega spurt um flokksskírteini þegar kemur að því vali eða aðild að einhverjum öðrum klúbbum?

Herra forseti. Hv. þingmaður spyr hér margra spurninga um ástandið og það er gott að Framsóknarflokkurinn hefur áhuga á því að fylgjast með hvað er í gangi og jafnvel að leggja eitthvað af mörkum til að leysa málin. Það mátti skilja á hinum nýja formanni Framsóknarflokksins að hann vildi taka þátt í því og ég vona að það eigi við um alla aðra þingmenn flokksins. Við kynntum í ríkisstjórninni skömmu fyrir jól aðgerðaáætlanir sem lúta bæði að fyrirtækjum og heimilum. Þau atriði sem þar voru tilkynnt eru smám saman að koma til framkvæmda. Sumt af því hefur þurft að leysa með lagasetningu og var gert fyrir jólin og er smám saman að sjá dagsins ljós. Eitt atriði kom fram í máli hæstv. dómsmálaráðherra áðan, frumvarp um greiðsluaðlögun, og margt fleira er í pípunum. Auðvitað gerast þessir hlutir ekki á einni nóttu og ríkisstjórnin hefur ekki setið auðum höndum í jólaleyfi þingsins heldur hefur hún þvert á móti undirbúið fjölmörg mál eins og koma mun í ljós.

Virðulegi forseti. Helvítis lyddugangur er þetta. Hvað á fólk að standa lengi í mótmælastöðu úti á Austurvelli eða annars staðar í borginni? Þolinmæðin er á þrotum og ég held að við heyrum það í dag. Að lokum vil ég fá að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hver ber ábyrgð á því ef eitthvað gerist hér úti núna? Sem valdalaus þingmaður hér innan dyra vil ég fá að vita hver ber ábyrgð á því vegna þess að ég vil ekki gera það.

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að gæta orða sinna og orðavals í þingsalnum. 
            

Virðulegi forseti. Allir bera ábyrgð á sjálfum sér og allir verða að virða það þó að þeir séu að mótmæla að fara ekki yfir strikið í þeim mótmælum og huga að rétti náungans og gæta að sóma og virðingu Alþingis. Að öðru leyti treysti ég því að bæði mótmælendur og lögreglan komi fram af fyllstu sanngirni og skynsemi.

Herra forseti. Fyrir rúmlega ári tók hæstv. fjármálaráðherra að sér að gerast setudómsmálaráðherra til að skipa fyrir um aðstoðarmann dómsmálaráðherra í embætti dómara við Héraðsdóm Norðurlands eystra. Af öllum málatilbúnaði er ljóst að aldrei stóð annað til af hálfu ráðherra Sjálfstæðisflokksins en að ráðstafa þessu embætti á forsendum flokksins en ekki með hliðsjón af faglegum kröfum og hæfni. Það kemur reyndar ekki á óvart úr ranni Sjálfstæðisflokksins sem umgengst stjórnsýsluna eins og hann eigi hana og lætur sér í léttu rúmi liggja þótt stjórnsýslulög séu brotin. Nú liggur fyrir álit umboðsmanns Alþingis þar sem m.a. er sagt að miklir annmarkar hafi verið á undirbúningi og málsmeðferð hæstv. fjármálaráðherra. Þannig staðfestir umboðsmaður Alþingis það sem sagt var um málið í umræðum hér á Alþingi á síðasta þingi í kjölfar þessa dæmalausa ráðslags ráðherrans. Stjórnsýsla ráðherrans fær falleinkunn og til þessa hefur hann bara yppt öxlum og látið eins og ekkert hafi í skorist. Það er bara engin þolinmæði í samfélaginu gagnvart svona stjórnsýslusubbuskap ráðamanna, ekki lengur. Í viðtali við Stöð 2 fyrir ellefu dögum sagðist ráðherrann ekki enn hafa mótað sér endanlega afstöðu til álitsins en hann muni skoða það og sjá svo til með framhaldið. Nú liggur fyrir að ráðherrann hefur farið á svig við stjórnsýslulög og misboðið réttlætiskennd almennings. Ég vil því krefja hæstv. fjármálaráðherra svara um hvort hann hafi ákveðið hvernig hann hyggst axla ábyrgð, hvort hann telji ráðherrum heimilt að fara á svig við stjórnsýslulög, hvort hann telji að dómara eigi almennt að skipa á pólitískum forsendum og hvort hann hyggist segja af sér vegna embættisafglapa.

Herra forseti. Ég hef farið yfir þær athugasemdir sem umboðsmaður Alþingis gerir við málsmeðferð í þessu tiltekna máli. Þetta eru umhugsunarverðir hlutir sem hann nefnir, þetta eru álitamál sem þurfti að taka á þegar verið var að vinna málið. Í stjórnsýslurétti er unnið eftir almennum reglum en ekki eftir nákvæmum reglum og því þarf oft að kveða upp úr um hvernig eigi að gera hlutina og oft er ekki hægt að segja alveg fyrir um það fyrir fram hvernig nákvæmlega hefði átt að fara að. Embætti umboðsmanns Alþingis hefur það hlutverk að hafa eftirlit með embættisfærslum í stjórnsýslunni og ef hann gerir athugasemdir við þær þá tökum við tillit til þess í embættisfærslum okkar í framtíðinni. Í þessu máli sér hann annmarka en hann hefur hins vegar ekki kveðið upp úr um embættisfærsluna sjálfa eða niðurstöðuna. Og ég segi það, og ég hef gert það undantekningalaust, að þegar athugasemdir hafa borist frá umboðsmanni Alþingis hef ég leitast við það í framhaldinu að fara eftir þeim og haga embættisfærslunum í þá veru eins og hann túlkar stjórnsýslulögin sem þar er um að ræða. 
            

Herra forseti. Hæstv. ráðherra segir að hér sé um álitamál að ræða en ég segi: Nei, hér er ekki um neitt álitamál að ræða. Hér er alveg augljóst að ráðherrann hefur farið á svig við stjórnsýslulög og þetta er ekki fyrsta og áreiðanlega ekki síðasta ofanígjöf sem ráðherrar Sjálfstæðisflokksins fá frá umboðsmanni Alþingis ef þeir eiga eftir að sitja lengur við völd, sem vonandi verður ekki. Hæstv. forsætisráðherra fékk ofanígjöf frá sama umboðsmanni Alþingis fyrir stuttu vegna skorts á auglýsingu starfa. Ég tel að það sé ótrúleg ósvífni hjá hæstv. fjármálaráðherra að svara með þeim hætti sem hann gerir. Hann skeytir hvorki um skömm né heiður en langlundargeð þjóðarinnar er hins vegar algerlega þrotið. Það hefur kannski farið fram hjá ráðamönnum þjóðarinnar. Ég tel að þetta sé enn eitt dæmið um að Sjálfstæðisflokkurinn umgengst umboð sitt og vald og stjórnsýsluna eins og hann eigi hana sjálfur en það er misskilningur og ráðherrann á að sjá sóma sinn í því að axla pólitíska ábyrgð á þessum embættisafglöpum. Það lá ljóst fyrir alveg frá upphafi hvernig hann hugðist haga stjórnsýslunni, 

Herra forseti. Það var út af fyrir sig nægur tími til þess að vinna málið en eins og hv. þingmaður sjálfsagt veit taldi umboðsmaður Alþingis að þeir annmarkar sem hann talar um á málinu væru ekki þess eðlis að þeir leiddu til ógildingar á embættisverkinu, sem út af fyrir sig segir sína sögu. Ég endurtek það sem ég sagði áðan, að þegar verið er að skipa menn í embætti þarf alltaf að taka afstöðu til ákveðinna hluta og það þarf ráðherrann sem skipar í embættið að gera og ég gerði það. Það lá ekki í augum uppi að athugasemdir gætu verið gerðar við þá hluti sem þar var um að ræða. Þegar athugasemdir umboðsmannsins 

Herra forseti. Óveður ríkir í íslensku efnahagslífi. Það er neyðarástand á þúsundum heimila í landinu og gjaldþrot blasir við mörgum. Atvinnulausir eru orðnir yfir tíu þúsund og enn fleiri ráða ekki við greiðslubyrði sína. Fjöldi fyrirtækja á í miklum greiðsluerfiðleikum og það var sláandi að sjá spá Creditinfo Ísland um það að á fjórða þúsund fyrirtækja yrðu gjaldþrota á næstunni. Viðbrögð stjórnvalda við ástandinu hafa verið að hækka skatta, auka álögur í formi þjónustugjalda, kjaraskerðing, uppsagnir opinberra starfsmanna og nú síðast handstökuskipanir á hendur einstaklingum sem virðast hafa gert það eitt af sér að skulda ekki nógu mikið. Til að koma í veg fyrir þá flóðbylgju gjaldþrota sem blasir við og leggja mun líf þúsunda fjölskyldna í rúst verður að grípa til aðgerða strax og aðstoða fólk úr öngstrætinu. Hæstv. dómsmálaráðherra sagði að ríkisstjórnin hafi loksins hreyft sig eftir tveggja ára bið og ákveðið að leggja fram frumvarp um greiðsluaðlögun. En hvað svo? Mun málið stöðvast í þingflokkum ríkisstjórnarflokkanna? Og hvað með aðrar aðgerðir til aðstoðar fólki og fyrirtækjum í landinu? Verður t.d. stuðningur við Ráðgjafarstofu heimilanna aukinn og verður kannski sett á stofn ráðgjafarstofa fyrir fyrirtækin þannig að þau hafi eitthvert að leita? Því spyr ég hæstv. viðskiptaráðherra hvort hann og ríkisstjórnin ætli að sofa áfram þyrnirósarsvefni gagnvart þeim geysilega greiðsluvanda sem blasir við einstaklingum og fyrirtækjum í landinu eða hyggst hann grípa til aðgerða og tryggja að fólk hafi möguleika á því að lifa hérna áfram?

Virðulegi forseti. Það mætti hafa langt mál um það sem hefur verið unnið á síðustu vikum og mánuðum í því að mæta því alvarlega ástandi sem núna er og við gætum líka deilt um það lengi hvað veldur því af hverju svo margir húsnæðiskaupendur hafa lent í vanda, ef til vill vegna 90% húsnæðislána sem komið var á fyrir nokkrum árum sem eru ekkert annað en alvarlegur fingurbrjótur í húsnæðiskerfinu öllu eftir á séð og hafa haft mikið að segja um þá fasteignabólu sem hér myndaðist. Það má nefna margt af því sem hefur verið gert núna um leið og unnið er eftir samkomulagi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um endurreisn íslensks efnahagslífs. Það má nefna hækkun á persónuafslætti sem gerir það að verkum að þeir sem hafa 500 þús. kr. og minna í tekjur borga lægri tekjuskatt en áður. Við erum stödd á mesta framkvæmdaári Íslandssögunnar í samgönguframkvæmdum og ýmsu öðru þrátt fyrir niðurskurð eða afturköllun á fyrirhuguðum hækkunum á fjárlögum síðasta árs og svo mætti lengi til telja. Þingmaðurinn nefndi stórt mál sem við höfum unnið að vel og lengi enda er málið komið fram ákaflega vandað. Dómsmálaráðherra kynnti í ríkisstjórn í morgun frumvarp til laga um skuldaaðlögun eða greiðsluaðlögun og það mun væntanlega verða lagt fyrir þingið á allra næstu dögum og skiptir mjög miklu máli. Hvað varðar stöðu bæði einstaklinga og fyrirtækja er það náttúrlega stærsta verkefni bankanna. Ég fundaði með bankastjórum eða stjórn Samtaka fjármálafyrirtækja í gær þar sem við fórum yfir þessi mál. Fjármálafyrirtækin miða allt sitt starf að því að mæta hverjum einstaklingi og hverju fyrirtæki á einstaklingsgrunni út frá því hvernig hver og einn er staddur til að koma í veg fyrir að fyrirtæki og einstaklingar verði gjaldþrota og einnig til að greiðsluaðlaga fólk og fyrirtæki á þeim erfiðu tímum sem fram undan eru. Þar verður mjög margt gert til þess að koma í veg fyrir að gjaldþrotahrina skapist á næstu vikum og mánuðum og bankarnir hafa nú þegar 

Herra forseti. Það virðist vera mjög algengt að vilja kenna framsóknarmönnum um allt mögulegt sem hefur farið úrskeiðis í landinu en ég held að menn þurfi að fara að axla sína ábyrgð, svona í eitt skipti. Framsóknarmenn hafa axlað sína ábyrgð, það er kominn tími til að ríkisstjórnarflokkarnir geri það líka. 
             Það er nefnilega staðreynd að það er talað um að fyrirtækin muni geta leitað til bankanna. En hvaða traust er til staðar gagnvart bönkunum? Það er nákvæmlega ekki neitt. Því held ég að það sé ástæða til þess að ríkisstjórnarflokkarnir fari að íhuga það að koma til móts við og auka traust í samfélaginu þannig að við fáum kannski einhvern vinnufrið hér á þinginu. Þeir sem hafa staðið í fyrirtækjarekstri hafa átt í óskaplega fá hús að venda þegar fyrirtækin hafa lent í greiðsluerfiðleikum. Hins vegar var það þannig að fyrrverandi félagsmálaráðherra, Páll Pétursson, kom á stofn ráðgjafarstofu fyrir einstaklinga og þangað hafa fleiri þúsund manns leitað, meira að segja þegar mikið hagvaxtarskeið hefur verið. Við getum því rétt ímyndað okkur hvers konar álag verður á Ráðgjafarstofu heimilanna á næstu dögum og vikum. 
             Ég vil líka benda á að það er ýmislegt fleira sem hægt er að gera, annað en bara að benda á Framsóknarflokkinn, það er tiltölulega auðveld lausn.

Virðulegi forseti. Burt séð frá öllum skætingi um hvað sé hvers í þessu þá er unnið að mjög umfangsmiklum aðgerðum. Kynntar hafa verið aðgerðir í þágu heimila og fyrirtækja. Á þeim atriðalistum mun fjölga allverulega og unnið er að mörgum úrræðum, en stærsta úrræðið snýr að tímabundnum vanda húsnæðiskaupenda, sérstaklega þeirra sem keyptu á háþenslutímanum. Á meðan gengi krónunnar er lágt og liggur niðri þá er þessi vandi viðvarandi og við þurfum að leita allra leiða til að fleyta fyrirtækjum og fólki í gegnum hann, en 80% af skuldum fyrirtækja eru í erlendum gjaldmiðlum. Það skapar vandann sem við stöndum frammi fyrir núna. Um leið og krónan styrkist dregur sjálfkrafa úr vandanum. Í bönkunum og öllum fjármálafyrirtækjum okkar, þeim sem ríkið á, sparisjóðum og öðrum er unnið hörðum höndum að því dag og nótt að mæta þeim vanda og honum verður mætt, það er engin spurning. Til þess eru margar leiðir og það er best gert á einstaklingsgrunni. Svo er gripið til almennra aðgerða eins og frumvarps og laga félagsmálaráðherra um sérstaka greiðslujöfnun verðtryggðra lána.

Herra forseti. Ég hef tekið eftir því að alvarlegar athugasemdir hafa verið gerðar við dagskrána sem liggur fyrir fundinum og þá kannski sérstaklega við mál nr. 4 á dagskránni, frumvarp sem ég flyt ásamt 14 öðrum þingmönnum á hinu háa Alþingi og varðar sölu áfengis og tóbaks. Kvartað hefur verið yfir því að óeðlilegt sé að þetta mál sé rætt miðað við aðstæðurnar sem uppi eru. Þetta mál var lagt fram á fyrsta degi þingsins, áður en fjármálakerfið hrundi. Ég get fallist á að það er ekki brýnasta viðfangsefni stjórnmálanna í dag, ekki frekar en ýmis önnur mál sem eru á dagskránni, eins og mál nr. 7 um tóbaksvarnir eða mál nr. 10 um skipafriðunarsjóð. Ég viðurkenni það og hygg að aðrir hv. þingmenn sem flytja málið með mér telji að hér þurfi að ræða önnur og brýnni viðfangsefni og ég get lýst því yfir sem 1. flutningsmaður málsins að mér finnst sjálfsagt að fresta umræðu um þingmálið og taka það fyrir síðar. Ef það verður til að greiða fyrir þingstörfum og skapa ekki úlfúð á þinginu, 

Hæstv. forseti. Ég tel hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson vera mann að meiri að hafa komið í ræðustól Alþingis og óskað eftir því sjálfur að þetta fáránlega mál, vil ég segja, sem hér um ræðir verði tekið af dagskrá. Ég vil segja við hæstv. forseta að umræðan það sem af er fundinum færir mér heim sanninn um það að hæstv. forseti geri það eitt rétt í málinu, eins og ástandið er nú fyrir utan húsið og inni í því, að fresta fundinum í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra hefur gefið yfirlýsingu um að ríkisstjórnin hafi nýtt jólaleyfið vel og undirbúið fjölmörg mál. Ég tel að Alþingi og þjóðinni yrði sýndur sómi og virðing, eins og hæstv. forsætisráðherra bað um að yrði gert, með því að fresta fundinum og taka fyrir þau brýnu mál sem þjóðin vill að verði rædd þegar og ef þetta Alþingi kemur saman aftur. Eða forseti setjist niður með ríkisstjórninni og leiði henni fyrir sjónir 

Vegna orða hv. þingmanns ítrekar forseti að haft var samráð í dag um dagskrána og ekki liggur annað fyrir en að við höldum áfram fundi í dag. 
            

Virðulegi forseti. Ítrekað hafa þingmenn talað um að mál þeirra fáist ekki rædd. Hér er ég með eitt mál á dagskrá um tóbaksvarnir ríkisins og get tekið undir með hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að ég tel að brýnna sé að ræða ýmis önnur mál en það eða málið sem hann er 1. flutningsmaður að þannig að mér væri að meinalausu þó að önnur mál kæmu frekar í forgang. En það er einu sinni þannig að gengið er frá dagskrá Alþingis með ákveðnum fyrirvara og málefni þingmanna eiga líka rétt á því að fást rædd. Ekki er hægt að halda því fram eins og Vinstri grænir hafa gert að mál frá ríkisstjórninni eigi að hafa forgang. Hvers konar þingræði erum við að tala um? Að sjálfsögðu verða þingmenn að fá að ræða mál sín hversu mikilvæg 

Forseti. Í upphafi þingfundar kom fram að dagskrá fundarins sem við ræðum nú var kynnt á fundi með formönnum þingflokka kl. 13 en eins og menn vita hófst þingfundur kl. 13.30. Þetta er samráðið sem verið er að ræða og á þeim fundi gerði þingflokksformaður Vinstri grænna að sjálfsögðu athugasemdir við þessa fáránlegu dagskrá og það hefur komið fram  
            

Hæstv. forseti. Hæstv. forseta er það auðvitað alveg jafnljóst og okkur hinum sem sitjum í þessum sal að hvorki er vinnufriður né andrúmsloft til að vinna í húsinu í dag. Ég óska eftir því að hæstv. forseti sýni þjóðinni sem stendur fyrir utan húsið og ber bumbur þann skilning að fresta fundinum hér og nú. Þetta er vanhæf ríkisstjórn sem fólkið úti mótmælir. Við eigum að sýna fólkinu, sem þarna stendur og er íslenska þjóðin, skilning og virðingu. Við erum kosin af því og við getum alveg sest niður yfir það hvort við setjum ekki betri dagskrá þar sem rædd verða brýnni málefni en þau sem hér á að ræða. Hæstv. forseti. Ég tel vinnufriðinn vera úti í dag. Ég verð að segja fyrir sjálfa mig að ég hef ekki lyst á að sitja hér mikið lengur í dag. Ástandið er með þeim hætti, bæði fyrir utan húsið og inni í því, að ég tel það sanngjarna ósk að hæstv. forseti fresti fundinum.

Herra forseti. Ég held að við hljótum að geta orðið sammála um að heldur óskemmtilegar aðstæður eru til að halda fram fundi. Hörð mótmæli þúsunda eru allt í kringum Alþingishúsið, táragasi hefur verið beitt og fólk hefur verið handtekið og hér heyrist varla mannsins mál þannig að ég held að forseti ætti að íhuga mjög vel hvort ekki væri hyggilegt að taka af dagskrá fundarins þau mál sem þar eru enn og standa öðruvísi að upphafi funda í framhaldinu. Ég vil hrósa hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir að draga mál sitt af dagskrá og hef velt fyrir mér hvort hann eða einhverjir af flutningsmönnum málsins hafi velt fyrir sér að afturkalla stuðning sinn við málið í ljósi aðstæðna í þjóðfélaginu. Því miður er ærin ástæða til að hafa áhyggjur af því hvernig ástandið í þjóðfélaginu kemur til með að verka bæði félagslega og andlega. Eitt af því sem mjög margir hafa áhyggjur af er hætta á auknu heimilisofbeldi og hlutum af því tagi sem varla stendur til 

Hæstv. forseti. Mig langar að spyrja hæstv. forseta hvað fellur undir liðinn Fundarstjórn forseta. Hér hafa menn komið og beðið um að mál verði tekin af dagskrá og ég þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir að hafa forgöngu um að taka 4. mál af dagskrá og styð það heils hugar en ég spyr hæstv. forseta hvort ekki sé tímabært að við ræðum hvað eigi að ræða undir Fundarstjórn forseta því algerlega kýrskýrt er að það sem hér hefur verið rætt á ekkert skylt við fundarstjórn forseta. 
            

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um vátryggingastarfsemi. Frumvarpið er á þingskjali 304 og er 225. mál þingsins. Frumvarp þetta er samið af nefnd sem viðskiptaráðherra skipaði þann 18. september 2007 til þess að semja frumvarp til innleiðingar á tilskipun um endurtryggingar. Þótt skipunarbréf nefndarinnar hafi afmarkað verkefnið við innleiðinguna á sínum tíma varð fljótlega ljóst að innleiðingin kallaði á slíkar breytingar á lögum um vátryggingastarfsemi að ekki yrði hjá því komist að endurskoða þau lög í heild sinni. Meginástæða þess er að frá því núgildandi lög um vátryggingastarfsemi komu til framkvæmda hefur þeim verið breytt fjölmörgum sinnum, en samþykkt þeirra á sínum tíma var hluti af aðlögun innlends réttar að löggjöf Evrópusambandsins. Þá hafa heilu kaflar laganna verið felldir brott - eða breytt að verulegu leyti - bæði vegna sérlaga um vátryggingamiðlun og eins vegna samþykktar á nýjum vátryggingarsamningalögum árið 2004. Upphaflegu lögin innleiddu þær gerðir ESB á vátryggingasviði sem þá voru í gildi. Frá gildistöku þeirra hafa verið innleiddar þær gerðir á vátryggingasviði sem skylt hefur verið að innleiða samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Í athugasemdum við einstaka greinar frumvarpsins er sérstaklega tilgreint hvort verið sé að innleiða ákvæði endurtryggingatilskipunarinnar, gera tillögur til breytinga á gildandi ákvæðum, án þess að það tengist sérstaklega innleiðingunni, eða hvort viðkomandi grein eigi sér samsvörun í gildandi lögum. Til skýringa skal þess getið að á mörgum sviðum eru ákvæði endurtryggingatilskipunarinnar spegilmynd ákvæða tilskipana um skaða- og líftryggingar. Í þeim tilvikum hafa ákvæðin í allflestum tilvikum þegar verið innleidd og því var eðlilegt að innleiðing endurtryggingatilskipunarinnar yrði gerð samhliða heildarendurskoðun á lögum um vátryggingastarfsemi. Þar sem tilefni frumvarps þessa er innleiðing endurtryggingatilskipunarinnar er rétt að fara nokkrum orðum um helstu ákvæði hennar og starfsemi innlendra endurtryggingafélaga. Lög nr. 60/1994 fjalla um vátryggingastarfsemi, bæði um frum- og endurtryggingastarfsemi. Með hugtakinu vátryggingafélag er í lögunum átt við félög sem stunda bæði frum- og endurtryggingastarfsemi. Af vátryggingafélögum með starfsleyfi í dag hefur Íslensk endurtrygging hf. ávallt starfað eingöngu í endurtryggingastarfsemi. Að auki hefur Trygging hf. hin seinni ár eingöngu unnið að uppgjöri eldri endurtryggingaskuldbindinga eftir flutning frumtryggingastofns félagsins til Tryggingamiðstöðvarinnar hf. Í gildandi lögum er kveðið á um að enginn megi í atvinnuskyni stuðla að því að innlend vátryggingaráhætta sé frumtryggð annars staðar en hjá vátryggingafélögum sem hér hafa starfsleyfi. Hins vegar eru í gildandi lögum engin takmörk á því hvar vátryggingaráhætta er endurtryggð. Í 1. tilskipun ESB, eins og henni hefur verið breytt, er að finna ákvæði um starfsemi félaga sem sérhæfa sig í frumtryggingum. Á Evrópska efnahagssvæðinu var á sama hátt ekki að finna sameiginleg ákvæði um starfsemi sérhæfðra endurtryggingafélaga fyrr en með tilkomu tilskipunarinnar. Markmiðið með tilskipun um endurtryggingar er því að samræma eftirlit með endurtryggingastarfsemi og styrkja innri markaðinn hvað varðar vátryggingastarfsemi. Tilskipunin er í samræmi við alþjóðlega staðla um eftirlit með endurtryggingastarfsemi sem unnir hafa verið af alþjóðasamtökum eftirlitsstjórnvalda á vátryggingasviði Á sama hátt og í frumtryggingastarfsemi veitir starfsleyfi í endurtryggingum í einu aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins möguleika til að starfa á öllu svæðinu. Til að vernda hagsmuni neytenda og vegna ólíkra ákvæða laga um vátryggingarsamninga á Evrópska efnahagssvæðinu þurfa frumtryggingafélög að tilkynna heimaeftirlitsstjórnvöldum sínum um fyrirætlanir um að hefja starfsemi í öðrum ríkjum svæðisins. Eftirlitsstjórnvöld heimaríkis tilkynna eftirlitsstjórnvöldum gistiríkis um starfsemina og votta að vátryggingafélagið uppfylli kröfur um lágmarksgjaldþol. Slík skilyrði eru hins vegar ekki í endurtryggingatilskipuninni. Flest ákvæði endurtryggingatilskipunarinnar eru þó efnislega samhljóða sambærilegum ákvæðum tilskipana um skaðatryggingar og líftryggingar og felur innleiðing þeirra því í sér takmörkuð áhrif á innleiðingarákvæði gildandi laga um vátryggingastarfsemi. Helstu frávik frá ákvæðum skaða- og líftryggingatilskipana lúta að því að starfsemi með endurtryggingar er í reynd alþjóðleg. Frumvarpið gerir nokkrar tillögur til breytinga sem hvorki tengjast innleiðingu endurtryggingatilskipunarinnar né eru umritun gildandi ákvæða, þ.e. eru hrein nýmæli. Er rétt að geta helstu nýmælanna og verður grein gerð fyrir þeim í þeirri röð sem þau eru í frumvarpinu. Frumvarpið leggur til að íslensk vátryggingafélög skuli rekin í hlutafélagaformi. Gildandi lög gera bæði ráð fyrir hlutafélagaformi sem og því að unnt sé að reka vátryggingafélag sem gagnkvæmt félag, en þegar gildandi lög komu til framkvæmda voru starfandi allnokkur slík. Í dag eru engin gagnkvæm vátryggingafélög með starfsemi. Þetta félagaform er hins vegar þekkt á öðrum Norðurlöndum og munu nokkur gagnkvæm félög enn starfandi þar. Í Danmörku er nokkur fjöldi smárra - á danskan mælikvarða - gagnkvæmra vátryggingafélaga sem veita þjónustu á afmörkuðum sviðum. Í nokkrum EES-ríkjum, m.a. flestum hinna nýrri, er hins vegar ekki heimilt að stofna vátryggingafélög með öðru formi en sem hlutafélög. Svo virðist sem gagnkvæma formið dugi vart á markaði þar sem virk samkeppni er. Gagnkvæm félög eiga oft í erfiðleikum ef þau þurfa að bæta fjárhagsstöðu sína. Þau geta ekki líkt og hlutafélög aukið eigið fé félagsins með útgáfu nýrra hlutabréfa. Gagnkvæma formið virðist einkum henta þegar um sérhæfðar vátryggingar er að ræða í takmörkuðum rekstri. Þá erfiðleika sem gagnkvæmu vátryggingafélögin lentu í hér á landi má fyrst og fremst rekja til vandræða þeirra við að hlúa að fjárhagslegum styrk sínum á markaði. Lög um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi voru samþykkt eftir gildistöku gildandi laga og lagabreytingar sem urðu á ákvæðum um réttarsamband vátryggingartaka og vátryggingafélags við gildistöku nýrra laga um vátryggingarsamninga gera það nauðsynlegt að afmarka betur en gildandi lög hvenær Fjármálaeftirlitið getur gripið til aðgerða og viðurlaga séu hagsmunir neytenda ekki hafðir til hliðsjónar. Í samræmi við þetta leggur frumvarpið til að Fjármálaeftirlitið hafi heimild til að grípa til ráðstafana ef það telur að starfsemi vátryggingafélags sé ekki í samræmi við góða viðskiptahætti eða venjur. Fjármálaeftirlitinu ber að meta það hverju sinni hvort tilefni er til ráðstafana á grundvelli þeirra heimilda sem eftirlitið hefur. Hefur Fjármálaeftirlitið um árabil starfrækt upplýsinga- og leiðbeiningaþjónustu fyrir viðskiptavini eftirlitsskyldra aðila. Þeir geta beint fyrirspurnum til eftirlitsins, ýmist almenns eðlis varðandi starfshætti eftirlitsskyldra aðila eða í tengslum við tiltekin mál. Fjármálaeftirlitið hefur hins vegar ekki úrskurðarvald í einstökum ágreiningsmálum eða sker úr um réttindi og skyldur aðila að einkarétti eða ágreiningi um sönnun málsatvika. Þau úrræði sem einstaklingum og lögaðilum standa til boða til að leita réttar síns vegna einstakra viðskipta við vátryggingafélög eru úrskurðarnefnd í vátryggingamálum, eftir atvikum gerðardómar, og almennir dómstólar. Frumvarpið leggur til töluverðar breytingar á ákvæðum um stofnun og starfsleyfi vátryggingafélags. Taka þær mið af lögum um fjármálafyrirtæki eftir því sem unnt þykir og lögum um hlutafélög. Er lagt til að Fjármálaeftirlitið veiti starfsleyfi vátryggingafélags en samkvæmt gildandi lögum er það viðskiptaráðherra sem veitir starfsleyfið. Er breyting þessi lögð til til samræmis við það sem gildir um önnur fjármálafyrirtæki. Af þessu leiðir að komi til starfsleyfissviptingar er það Fjármálaeftirlitið en ekki ráðherra sem tekur ákvörðun um leyfissviptingu. Frumvarpið leggur til breytingar á ákvæðum um meðferð virks eignarhlutar. Leggur það til að atkvæðisréttur aðila sem eignast eða eykur við virkan eignarhlut þrátt fyrir að Fjármálaeftirlitið hafi komist að þeirri niðurstöðu að hann sé ekki bær til þess að fara með hlutinn fari niður fyrir lágmark virks eignarhlutar og takmarkist við 9,99%. Í ljósi alvarleika þess að aðili brýtur af ásetningi gegn rökstuddri niðurstöðu eftirlitsaðila þykir rétt að takmarka enn frekar athafnir slíkra aðila með tilliti til fjármálamarkaðarins og trúverðugleika hans. Fjármálaeftirlitið fer gaumgæfilega yfir tilkynningar aðila um að þeir hyggist eignast eða auka við virkan eignarhlut. Við þá yfirferð leitar eftirlitið staðfestingar á hæfi aðila til að fara með hlutinn og rökstyður niðurstöðu sína, komist það að þeirri niðurstöðu að aðilinn sé ekki hæfur til að fara með hann. Frumvarpið leggur til þrengingu á heimildum til setu í stjórn vátryggingafélags. Bæði er fjölgað upptalningu þeirra laga sem væntanlegir stjórnarmenn mega ekki hafa gerst brotlegir við og eins eru þrengd skilyrði fyrir því að aðilar í hagsmunasambandi eða aðilar í hagsmunasambandi við samkeppnisaðila viðkomandi félags geti tekið sæti í stjórn. Ástæða þess að frumvarpið leggur til þessa þrengingu er gagnrýni á þröngt eignarhald á innlendum fjármálamarkaði. Er talin full ástæða til þess að stjórnvöld bregðist við slíkri gagnrýni enda skiptir trúverðugleiki fjármálamarkaðarins verulegu máli um framgang og möguleika aðila á markaði til að þróast frekar. Með frumvarpinu eru lögð til ný ákvæði um gagnsæi í störfum Fjármálaeftirlitsins. Til þess að taka af allan vafa um að Fjármálaeftirlitinu sé heimilt að birta opinberlega niðurstöður í málum eða athugunum er talið nauðsynlegt að jákvætt ákvæði í þá veru sé að finna í þessum lögum. Eins og áður segir var upphaflegi tilgangurinn með frumvarpinu að innleiða þessa tilteknu tilskipun. Við nánari skoðun á lögunum þótti rétt að fara mjög vandlega yfir gildandi lög með tilliti til breytinga sem gerðar höfðu verið á þeim í gegnum tíðina. Jafnframt þessu hafði Eftirlitsstofnun EFTA bent á nokkur ákvæði eldri tilskipana sem stofnunin taldi að ekki hefðu verið innleidd með fullnægjandi hætti. Þá var tilefnið einnig nýtt til þess að aðlaga ákvæði um virkan eignarhlut ákvæðum tilskipunarinnar. Eins og ég gerði grein fyrir í upphafinu er í athugasemdum um einstaka greinar skilmerkilega fjallað um það hvort viðkomandi grein sé til innleiðingar á endurtryggingatilskipuninni, öðrum tilskipunum eða hvort um sé að ræða séríslensk ákvæði. Að lokinni þessari umræðu er lagt til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um greiðslu til líffæragjafa. Í nóvember 2007 skipaði ég ásamt heilbrigðisráðherra vinnuhóp til að kanna stöðu lifandi líffæragjafa og þá einkum með tilliti til greiðslna vegna tímabundinnar óvinnufærni eftir líffæragjöf. Í vinnuhópnum áttu sæti fulltrúar samtaka aðila vinnumarkaðarins auk fulltrúa stjórnvalda. Skilaði hópurinn skýrslu til ráðherranna í apríl síðastliðið vor. Frumvarp þetta er byggt á tillögum vinnuhópsins sem fram kom í skýrslu hópsins. Hópurinn taldi m.a. að yfirstjórn greiðslna til líffæragjafa á vinnumarkaði ætti undir málefnasvið félags- og tryggingamálaráðherra enda um að ræða réttindi til greiðslna vegna tímabundinnar fjarveru fólks af vinnumarkaði sem fjármagnaðar væru úr ríkissjóði. Vinnuhópurinn kynnti sér líffæraígræðslur hér á landi en í skýrslu hans kemur meðal annars fram að alvarleg bilun lífsnauðsynlegra líffæra, svo sem hjarta, lifrar, lungna og nýrna, hefur verið vaxandi heilbrigðisvandamál á Vesturlöndum á síðustu árum. Ígræðsla líffæris er þá í mörgum tilvikum besta meðferðarúrræðið sem völ er á. Líffærin fást aðallega frá látnum líffæragjöfum en einnig getur lifandi og heilbrigt fólk gefið nýra og hluta lifrar. Lifandi nýrnagjöfum hefur víða fjölgað mikið síðustu ár vegna skorts á nýrum frá látnum gjöfum en áhættan sem fylgir slíkri aðgerð er mjög lítil. Nýru eru þau líffæri sem oftast eru grædd í sjúklinga hérlendis en árlega hefja um tuttugu einstaklingar meðferð við lokastigsnýrnabilun hér á landi. Tvenns konar meðferð er í boði vegna nýrnabilunar. Annars vegar er um að ræða blóðhreinsun, sem kallast skilun, og hins vegar ígræðsla nýra, sem er kjörmeðferð en hentar þó ekki öllum sjúklingum. Nýrnaígræðslur frá lifandi gjöfum hafa verið framkvæmdar hér á landi á Landspítala frá árinu 2003. Fram til ársins 2005 voru að meðaltali gerðar fimm nýrnaígræðslur árlega í sjúklinga sem sjúkratryggðir eru hér á landi en síðustu ár hefur þeim fjölgað nokkuð. Gera má ráð fyrir að sjúklingum sem þarfnast ígræðslu nýra fjölgi enn frekar á næstu árum og til marks um það bendir vinnuhópurinn á að í ársbyrjun 2008 hafi um þrjátíu einstaklingar verið á ýmsum stigum undirbúnings fyrir ígræðslu. Líffæragjafi sem er á lífi verður í flestum tilvikum óvinnufær í tengslum við líffæragjöf og þarf því að leggja tímabundið niður störf sé hann virkur þátttakandi á vinnumarkaði. Þó hefur ekki verið talið að þessi tilvik falli undir réttindi launafólks til launa í veikindaforföllum samkvæmt kjarasamningum, enda ekki um eiginleg sjúkdómstilvik eða -tilfelli að ræða. Sjúkra- og styrktarsjóðir stéttarfélaganna hafa í einhverjum tilvikum veitt félagsmönnum sínum fjárhagslegan stuðning eða greitt dagpeninga á grundvelli sérstakra heimilda vegna ólaunaðrar fjarveru frá vinnu í tengslum við líffæragjöf enda þótt ekki sé kveðið beint á um slík tilfelli í reglum þeirra. Eðlilegra þykir að líffæragjöfum sé tryggð tímabundin fjárhagsaðstoð með þeim hætti sem lagt er til með frumvarpi þessu. Virðulegi forseti. Með frumvarpinu er því lagt til að líffæragjafar sem eru launamenn eða sjálfstætt starfandi einstaklingar á innlendum vinnumarkaði og verða óvinnufærir vegna líffæragjafar geti átt rétt á sem nemur 80% að meðaltali heildarlauna í allt að þrjá mánuði enda hafi þeir verið virkir þátttakendur á vinnumarkaði samfellt í að minnsta kosti sex mánuði fyrir þann tíma. Við útreikning á tekjutengdu greiðslunum skal miða við tekjuárið á undan því ári sem líffæragjafi leggur niður störf vegna líffæragjafar. Mánaðarlegar greiðslur til líffæragjafa geta þó aldrei verið hærri en sem nemur 535.700 kr. og ekki lægri en 134.300 kr. Lagt er til að sérfræðilæknir sem hefur umsjón með undirbúningi líffæragjafar, aðgerðinni sjálfri sem og eftirmeðferðinni, votti um hvenær líffæragjafi verður óvinnufær og hve lengi hann er óvinnufær vegna líffæragjafarinnar. Jafnframt er gert að skilyrði að líffæragjafi hafi lögheimili hér á landi þegar hann verður óvinnufær vegna líffæragjafar og þann tíma sem greiðslur standa yfir. Síðan er miðað við að það komi í hlut Tryggingastofnunar ríkisins, sem ég ætla að fari með framkvæmdina, að meta aðstæður líffæragjafa heildstætt og þá í hversu langan tíma hann geti átt rétt á greiðslum. Gert er ráð fyrir að greiðslur reiknist frá og með þeim degi er vinnuveitandi hættir að greiða starfsmanni sínum full laun í forföllum hans í tengslum við líffæragjöfina. Í skýrslu vinnuhópsins kemur fram að í langflestum tilvikum séu líffæragjafar komnir til starfa á ný eftir sex vikur en ástæða þykir til að gera ráð fyrir að fjarvistir frá vinnu geti staðið yfir í allt að þrjá mánuði enda geta tilvikin verið nokkuð misjöfn. Enn fremur er mælt fyrir um í frumvarpi þessu að til þátttöku á vinnumarkaði teljist einnig sá tími sem líffæragjafi fær greiddar atvinnuleysisbætur, er á biðtíma eftir slíkum bótum eða hefði átt rétt á þeim hefði hann skráð sig án atvinnu samkvæmt gildandi lögum um atvinnuleysistryggingar. Hið sama á við þann tíma er líffæragjafi er í orlofi eða leyfi samkvæmt lögum, kjarasamningi eða ráðningarsamningi eða hefur fengið greidda sjúkra- og slysadagpeninga. Nýtur bóta frá tryggingafélagi sem komi í stað launa vegna tímabundins atvinnutjóns af völdum slyss og fær tekjutengdar greiðslur samkvæmt lögum um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlegra fatlaða barna. Við útreikning á tekjutengdum greiðslum samkvæmt frumvarpi þessu er gert ráð fyrir að miðað verði við þær greiðslur sem líffæragjafi hafði á þessum tíma eða eftir því sem við getur átt þær viðmiðunartekjur sem þær greiðslur voru miðaðar við. Fyrrnefndur vinnuhópur fjallaði einungis um rétt líffæragjafa sem eru virkir þátttakendur á innlendum vinnumarkaði en lagði í skýrslu sinni áherslu á að skoðuð yrði sérstaklega staða þeirra líffæragjafa sem eru námsmenn. Við nánari athugun þótti ástæða til að veita þeim ákveðin réttindi enda getur líffæragjöf falið í sér fjárhagslegt óhagræði fyrir námsmenn í tilvikum þegar líffæragjöfin hefur veruleg áhrif á námsframvindu þeirra. Í slíkum tilvikum eiga námsmenn á hættu að eiga ekki rétt á námslánum en réttur til slíkra lána byggist yfirleitt á að námsmaður fullnægi þeim skilyrðum sem viðkomandi skóli setur um eðlilega námsframvindu. Enn fremur getur líffæragjöfin haft áhrif á getu líffæragjafans til að stunda vinnu samhliða náminu sem ætluð var honum til framfærslu. Í frumvarpinu er því lagt til að líffæragjafi sem þarf að gera hlé á námi vegna líffæragjafar samkvæmt vottorði sérfræðilæknis sem annast líffæragjöfina geti átt rétt á 134.300 kr. á mánuði í allt að þrjá mánuði samkvæmt mati Tryggingastofnunar ríkisins sem annast framkvæmdina. Miðað er við að líffæragjafi hafi verið námsmaður í fullu námi í skilningi frumvarpsins í að minnsta kosti sex mánuði á síðustu tólf mánuðum áður en hann verður að gera hlé á námi sínu vegna líffæragjafar. Enn fremur er gert ráð fyrir að líffæragjafinn geti ekki stundað nám sitt vegna líffæragjafarinnar. Ekki er gert ráð fyrir að greiðsla geti komið til fyrr en líffæragjöfin hefur haft veruleg áhrif á námsframvindu líffæragjafans og þar með leitt til þess að hann hafi ekki getað aflað sér lífsviðurværis með þeim hætti sem áætlað var þegar ákvörðun um nám var tekin. Er því miðað við að hann hafi þurft að gera hlé á námi sínu í að minnsta kosti eina önn í viðkomandi skóla. Ástæðan er sú að umræddum greiðslum er ætlað að bæta framfærslumissi líffæragjafans sem námsmanns en ekki ætlað að vera styrkur vegna líffæragjafarinnar. Virðulegi forseti. Með þessum breytingum verði frumvarp þetta að lögum höfum við fært aðstæður líffæragjafa hér á landi til samræmis við það sem tíðkast hjá nágrannaþjóðum okkar. En víða, svo sem á Norðurlöndum og Bretlandi, hefur verið miðað við að líffæragjafar verði ekki verr settir fjárhagslega eftir líffæragjöf enda þótt reglurnar séu misjafnar milli ríkja. Er ætlað að árlegur kostnaður vegna frumvarps þessa nemi um 21,5 millj. kr. en þar var áætlað að samtals gefi um 25 einstaklingar líffæri á ári og var miðað við meðalheildarlaun á mánuði árið 2007 hjá fullvinnandi launafólki á verðlagi ársins 2008. Var þá jafnframt miðað við að um 60% líffæragjafa hefji störf að sex viknum liðnum en 40% líffæragjafa verði frá vinnu í fulla þrjá mánuði. Eins og ég rakti hér í upphafi verður í ljósi mikilvægis þessara aðgerða að telja tímabært að setja reglur um greiðslur sem þessar enda verður kostnaðurinn að teljast óverulegur þegar litið er til þess ávinnings sem það er fyrir samfélagið að fólk sé reiðubúið að gefa líffæri til bjargar mannslífum. Þar verðum við að koma í veg fyrir að fólk treysti sér ekki til að gefa líffæri eingöngu af fjárhagslegum ástæðum með því að tryggja fólki þá fjárhagsaðstoð sem mælt er fyrir um í frumvarpi þessu. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. félags- og tryggingamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir framlagningu þessa máls. Þingflokksformaður framsóknarmanna, Siv Friðleifsdóttir, vakti athygli á því fyrr í vetur en það verður að segjast eins og er að líkurnar aukast óneitanlega verulega við það að hæstv. félagsmálaráðherra leggur það fram. Ég ætla ekki að fara efnislega yfir málið, félagsmálaráðherra gerði það ágætlega, en ég vil lýsa yfir ánægju minni með þá stefnu sem fram kemur í frumvarpinu að fjárhagsstaða fólks ráði ekki úrslitum um líf þess og heilsu. Mig langar að lauma því að hæstv. félagsmálaráðherra að heilbrigðisráðherra hefði líklega gott af leiðsögn hennar enda margt sem bendir til þess að skilningur hans sé annar.

Virðulegi forseti. Út af síðustu orðum hv. þingmanns, að skilningur hæstv. heilbrigðisráðherra sé annar en þeirrar sem hér stendur á því frumvarpi sem hér er lagt fram, þá vil ég vekja athygli á því að í upphafi þegar lögð voru drög að þessari frumvarpssmíð var skipuð nefnd bæði á vegum mín og hæstv. heilbrigðisráðherra til að vinna að framgangi þessa máls og það varð sameiginleg niðurstaða í þessari skýrslu hvernig að því skyldi unnið og með það farið. Sú nefnd sem vann þetta mál síðan áfram var með aðild heilbrigðisráðherra og var enginn ágreiningur í þeirri nefnd. Ég vil koma því á framfæri. Að öðru leyti þakka ég hv. þingmanni fyrir undirtektir við málið.

Virðulegi forseti. Það var kannski ekki eingöngu í þessu máli sem ég átti við að hæstv. heilbrigðisráðherra hefði hugsanlega annan skilning á málum heldur ekki síður vegna þeirra gerræðislegu vinnubragða sem sýnd voru eftir áramótin þegar hann kynnti hugmyndir sínar, algerlega án samráðs við alla aðra þar sem auðmönnum virðist vera ætlað hlutverk í heilbrigðisþjónustunni með tilheyrandi einkavæðingu og greiðsluþátttöku almennings. Ég er fyrst og fremst að lýsa ánægju með þá stefnu að fjárhagsstaða fólks ráði ekki úrslitum um líf og heilsu þess og fyrir það vildi ég þakka.

Frú forseti. Ég vísa til umræðna sem urðu fyrr á þessum fundi þar sem við lögðum til við virðulegan forseta að dagskrá fundarins yrði einfaldlega tæmd, þ.e. þau mál tekin út af dagskrá sem ekki ber brýna nauðsyn til að ræða í dag vegna aðstæðna við upphaf þingfundar og óánægju með þá dagskrá sem upp var sett eins og fram hefur komið. Þó að þau mál sem eftir eru á dagskránni séu góðra gjalda verð, þar á meðal það sem forseti ætlar að taka næst fyrir, 6. dagskrármálið, þá óska ég eftir því að það verði tekið út af dagskrá og rætt síðar, sett á dagskrá á næsta fundi þar sem þingmannamál verða til umfjöllunar. Nú hafa verið rædd þau tvö stjórnarfrumvörp sem voru fremst á dagskrá fundarins og þeim vísað til nefndar. Með fullri virðingu leyfi ég mér að segja að ég held að öll þau mál sem þar eru á eftir séu ekki þannig tímabundin eða brýn að miklu máli skipti að þau séu endilega rædd í dag við þessar óvenjulegu aðstæður. Ég held að það væri skynsamlegt og betri svipur á því að láta hér staðar numið og taka þessi mál fyrir síðar við skemmtilegri aðstæður en eru til fundahalda á Alþingi Íslendinga í dag.

Forseti mun verða við þessari ósk hv. þingmanns og tekur 6. dagskrármálið út af dagskránni og frestar því til síðari fundar. Nú mun verða gert hlé á þessum fundi í 20 mínútur vegna fundar forseta með formönnum þingflokka.

Virðulegi forseti. Ég flyt frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, á þskj. 58. Frumvarpið tekur á ákveðnum þáttum stjórnarskrárinnar sem ég tel nauðsynlegt að breytt verði til að hrinda í framkvæmd skiptingu ríkisvaldsins milli löggjafarþings og ríkisstjórnar á þann hátt sem ég tel að stjórnarskráin mæli fyrir um. Ég leyni því ekki að ég er á þeirri skoðun að áhrif og völd framkvæmdarvaldsins séu miklu meiri en efni standa til, miklu meiri en stjórnarskráin í raun mælir fyrir um. Ég flyt því þetta frumvarp til að styrkja stöðu Alþingis og færa hana til þess horfs sem ég tel að mælt sé skýrt fyrir um í stjórnarskrá lýðveldisins. Frumvarpið var áður lagt fram á Alþingi á 133. og 135. löggjafarþingi en varð ekki útrætt í hvorugt skiptið og er flutt því í þriðja sinn. Í þessu frumvarpi eru lagðar til þrjár breytingar á stjórnarskránni. Í fyrsta lagi er felld brott heimild til þess að setja bráðabirgðalög og í öðru lagi er skilið á milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds með því að meina ráðherrum setu á Alþingi en í þriðja lagi er gert ráð fyrir að breytingar á stjórnarskránni verði bornar undir þjóðina. Heimild til setningar bráðabirgðalaga, sem er heimild til einstakra ráðherra framkvæmdarvaldsins til að setja lög, hefur lengi verið umdeild og var lengi beitt í umtalsverðum mæli. Frá 1874 hefur heimildinni verið beitt líklega 448 sinnum og þar af liðlega 100 sinnum á áttunda og níunda tug síðustu aldar. Hafa ber í huga að þegar stjórnarskráin er sett 1874 voru aðstæður í íslensku þjóðfélagi allt aðrar en nú eru. Þá kom Alþingi saman annað hvert ár og stóð almennt ekki lengur en átta vikur í senn, samgönguerfiðleikar voru miklir og fjarskipti stirð. Heimildin fyrir setningu bráðabirgðalaga sem studdist við þessi rök á ekki lengur við og rökstuðningurinn fyrir löngu síðan úr gildi fallinn. Við stjórnarskrárbreytinguna fyrir sextán árum, þegar deildaskipting Alþingis var afnumin, var ákveðið að þrengja heimild ríkisstjórnarinnar til þess að setja lög með þessum hætti og var miðað við að heimildin yrði aðeins notuð í undantekningartilvikum. Ætlunin var að meginreglan yrði sú að kalla Alþingi saman og starfsreglum þess var breytt þannig að það starfar allt árið og getur komið saman til funda hvenær sem er með litlum fyrirvara. Ekki verður séð að sú staða geti komið upp að ókleift verði að kalla Alþingi saman en á sama tíma geti einstök ráðuneyti, ríkisstjórnin og embætti forseta Íslands staðið að því að setja nauðsynlega löggjöf. Í kjölfar breytinganna hefur dregið verulega úr lagasetningu með bráðabirgðalögum. Setning bráðabirgðalaga um breytingu á lögum um lax- og silungsveiði og fleiri lögum sumarið 2003 og bráðabirgðalaga í júlí 2007 um notkun raflagna og raffanga í núverandi ástandi á íbúðar- og skólasvæði fyrrum varnarsvæðis á Keflavíkurflugvelli auk bráðabirgðalaga í sumar vegna Suðurlandsskjálftans, þar sem ákvæðum um sjálfsábyrgð vátryggjenda var breytt lítils háttar, sýna og benda til þess að aftur sækir í sama farið af hálfu ríkisstjórnarinnar á hverjum tíma. Í fyrstnefnda málinu kom fram í áliti meiri hluta landbúnaðarnefndar Alþingis um frumvarpið til staðfestingar bráðabirgðalögunum að leitað hafi verið álits Ragnhildar Helgadóttur, lektors í Háskólanum í Reykjavík, og Eiríks Tómassonar prófessors. Niðurstaða Ragnhildar var að með bráðabirgðalögunum þá, þ.e. árið 2003, hafi verið gengið nær 28. gr. stjórnarskrárinnar en dæmi eru um frá stjórnarskrárbreytingunni 1991. Hún taldi hins vegar ólíklegt að dómstólar kæmust að þeirri niðurstöðu að bráðabirgðalöggjafinn teldist hafa farið út fyrir valdsvið sitt þó að sú niðurstaða væri að hennar mati ekki vafalaus. Eiríkur Tómasson taldi setningu bráðabirgðalaganna þá takmarkatilvik. Það sem fyrst og fremst þótti vafasamt er hvort brýna nauðsyn hafi borið til að beita heimildinni og setja bráðabirgðalög fremur en að leggja málið fyrir Alþingi, sem fer með löggjafarvaldið samkvæmt stjórnarskránni. Reyndar gengur Ragnhildur svo langt í áliti sínu að segjast vera þeirrar skoðunar að of nærri hafi verið gengið skilyrðum 28. gr. um brýna nauðsyn, eins og greinin verði skýrð með hliðsjón af þeim ummælum sem féllu á Alþingi við breytingu stjórnarskrárinnar 1991, með því að setja bráðabirgðalög án þess að reyna að leggja málið fyrir Alþingi. Sumarið 2007 voru aðstæður þær sömu og fyrir fimm árum og því nokkuð ljóst að skilyrði fyrir notkun bráðabirgðalagaheimildarinnar eru ekki ríkari en var þá. Bráðabirgðalögin síðasta sumar, 2008, verður að telja á þann veg að enn minni rök hafi verið fyrir því að brýna ástæðu hafi borið til að ráðherrar tækju sér löggjafarvaldið í hendur þegar atvik málsins eru skoðuð. Það verður að telja hafið yfir allan vafa í þessum tilvikum öllum þremur að unnt var að kveðja Alþingi saman og leggja málið fyrir það á þeim tíma sem til ráðstöfunar var og viðurkennt var af hálfu hæstv. viðskiptaráðherra við 1. umr. um staðfestingarfrumvarpið, bráðabirgðalögin sumarið 2007 að ríkisstjórninni fannst ekki ástæða til þess. Með öðrum orðum, ráðherrann rökstuddi þá setningu bráðabirgðalaganna með þeim rökum að ekki hefði verið nægilega brýnt tilefni til að kveðja Alþingi saman. Með öðrum orðum, ráðherra sneri algerlega við ákvæðum stjórnarskrárinnar um að beita megi bráðabirgðalagaheimildinni ef brýna ástæðu beri til. Það er býsna langt gengið, virðulegi forseti, þegar einstakir ráðherrar eru farnir að umgangast heimildina til að setja bráðabirgðalög á þann veg að hún sé notuð án þess að þeirra mati að brýn ástæða sé fyrir því og málið sem er undir er ekki það stórt í sniðum að þeirra mati að taki því að ónáða Alþingi með því að kalla það til fundar. Þá þykir mér vera farið að kasta tólfunum í ásælni einstakra ráðherra ríkisstjórnarinnar inn í verksvið löggjafarvaldsins. Það er kannski tímanna tákn og talandi dæmi um veika stöðu Alþingis að ráðherrar skuli komast upp með þetta, ekki bara sumarið 2007 heldur er það endurtekið sumarið 2008 án þess að meiri hluti þingmanna geri athugasemdir við og geri ráðherra ljóst að það sé gengið lengra en þeir geti sætt sig við. Í þessu ljósi tel ég einboðið að fella algerlega niður heimild ráðherra til að setja bráðabirgðalög með þeim rökum að ráðherrarnir misnota heimildina. Það endar ávallt á þann veg að ráðherrar framkvæmdarvaldsins munu misnota heimildina í stjórnarskránni til að setja bráðabirgðalög. Það liggur fyrir staðfest dæmi um það og það þrjú frekar en eitt. Ef þingið ætlar að láta taka mark á sér og það sem er kannski meira um vert, ef þingið ætlar að fara að stjórnarskránni á það að taka fyrir þennan möguleika. Það er eina leiðin til að þingið sinni því hlutverki sem stjórnarskráin felur því að sinna, þ.e. að fara með löggjafarvaldið. Ég er algerlega sannfærður um það að fenginni reynslu að það er ekki við þetta búandi og ráðherrum er ekki treystandi til að fara með þetta vald. Og það sem verra er, það er svo um það búið að ráðherrarnir meta sjálfir hvort brýna ástæðu ber til og það er kannski höfuðgallinn í málinu að sá sem hefur heimildina metur líka hvenær á að beita henni. Þetta er auðvitað algerlega fráleitt. Telji Alþingi að það eigi að vera einhver heimild í stjórnarskránni til að fela öðrum tiltekið vald sitt verður það að vera afmarkað og skýrt þannig að sá sem fær heimild til að beita því valdi geri það innan þess ramma sem fyrir er lagt en móti ekki sjálfur rammann. Það er algerlega út í hött. Þetta minnir dálítið á löggjöf sem fer í gegnum Alþingi í vaxandi mæli sem er á þá lund að Alþingi veitir ráðherrum heimild til að gera ákveðna hluti sem eru mjög rúmir og lítt afmarkaðir þannig að ráðherra hefur meira og minna frjálsar hendur um það hvort hann beitir heimildinni, hvernig hann túlkar hana og yfir hvað heimildin nær. Mörg löggjöfin á undanförnum árum er þessu marki brennd og ráðherrar vilja í vaxandi mæli hafa löggjöfina þannig að þeir séu í raun með löggjafarvaldið. Dæmi um slíkt er nýja heilbrigðislöggjöfin frá 2007. Það er auðvitað margt ágætt í henni en megingallinn er sá að Alþingi felur ráðherranum í of ríkum mæli að marka stefnuna og móta hana og beita heimildum sem honum eru fengnar án nokkurrar leiðsagnar eða afmörkunar í lögunum sjálfum. Og satt að segja þó að ég hafi ekki látið athuga það eða viti til að það hafi verið kannað, þá held ég að það sé álitamál og kannski ástæða til að láta skoða það hvort löggjöf sem svo er um búið, svona rúm heimildarlöggjöf, standist ákvæði stjórnarskrárinnar, vegna þess að með svona rúmum lagaákvæðum er í raun búið að færa of mikið af lagasetningarvaldinu til framkvæmdarvaldsins undir þessu yfirskini. Í öðru lagi, virðulegi forseti, er hér lagt til að seta ráðherra á Alþingi verði bönnuð. Seta ráðherra á Alþingi hefur lengi þótt umdeilanleg í ljósi þess sjónarmiðs að rétt sé að aðskilja framkvæmdarvald og löggjafarvald með sama hætti og dómsvald er aðgreint frá öðrum þáttum ríkisvaldsins. Nefna má að á 123. löggjafarþingi var flutt frumvarp sem kvað á um að ráðherrar sætu ekki á Alþingi þann tíma sem þeir gegndu ráðherradómi. Slíkt fyrirkomulag er talið heppilegt til að auka skilin á milli framkvæmdar- og löggjafarvalds og er í samræmi við meginregluna um þrígreiningu ríkisvaldsins. Undanfarna áratugi hefur greinilega verið sú þróun í löggjöf að þáttur alþingismanna innan framkvæmdarvaldsins hefur farið mjög minnkandi og hlutur og áhrif ráðherra vaxið að sama skapi. Nú er meginreglan að ráðherrar skipa stjórnir og ráð sem falla undir ráðuneyti þeirra eða stofnanir sem heyra undir ráðuneytið. Enn fremur hafa veigamiklar ákvarðanir verið fluttar frá Alþingi til ráðherra og má þar nefna sem dæmi að virkjanaleyfi eru nú í höndum iðnaðarráðherra en áður veitti Alþingi sjálft þau flest með sérstökum lögum hverju sinni. Breytingar á lögum um ríkisstofnanir og um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins hafa styrkt stöðu framkvæmdastjóra ríkisstofnana. Stjórnir einstakra stofnana hafa ýmist verið lagðar niður eða heyra að öllu leyti beint undir ráðherra og hlutverki þeirra verið breytt. Þessi skýra stefna um aðskilnað löggjafarvalds frá framkvæmdarvaldi er studd mörgum veigamiklum rökum og hefur eflt framkvæmdarvaldið. Eðlilegast er að framfylgja þessari stefnu með sama hætti innan löggjafarvaldsins og taka fyrir setu ráðherra á Alþingi. Er hér lagt til að ráðherra verði að afsala sér þingmennsku og eigi því ekki afturkvæmt til setu á Alþingi fyrr en við næstu alþingiskosningar. Þessi leið tryggir aðskilnað löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Önnur leið er að ráðherra verði að láta tímabundið af þingmennsku meðan hann gegnir ráðherrastarfi. Hún kemur einnig til greina og er til bóta en er þó síðri en sú sem lögð er til í frumvarpinu. Virðulegi forseti. Ég hef ákveðið að flytja frumvarpið með þessum hætti til að skilin verði skýr og full að þingmaður sem verður ráðherra verði að kveðja Alþingi algerlega. Ég hef styrkst í þeirri skoðun minni eftir því sem tímar líða fram og verð æ meira fráhverfur hinni hugmyndinni sem hefur verið hreyft á Alþingi að ráðherra afsali sér þingmennsku um stundarsakir vegna þess að það slítur ekki skilin og ráðherrann er enn þá með sitt umboð sem þingmaður og hefur áhrif sem slíkur innan þingflokksins. Ég held að í þessu gildi ekkert nema annaðhvort eða. Þingið verður að draga skilin algerlega skýrt og þeir sem hugsa sér að gegna ráðherradómi verða að gera sér grein fyrir því að hann kostar það að þá láti þeir af þingmennsku. Það styrkir þingið að eiga ekkert undir ráðherranum. Menn þekkja það hér á landi, þar sem við búum við tiltölulega fámennt þing og fjöldi ráðherra í þingflokki er tiltölulega hár þannig að áhrif þeirra eru mikil, að haldi ráðherra þingsæti sínu þó að hann sé í leyfi þá hefur hann áhrif, reynslan er sú, og getur meira og minna stjórnað löggjöfinni á sínu málasviði í krafti þess valds. Það er þetta sem verður að taka fyrir til að þingið sinni hlutverki sínu í að vera sjálfstæður aðili að löggjöfinni og láti ekki ráðherrana segja sér fyrir verkum í stóru og smáu hvað þeir samþykki að þingið samþykki. Það er hinn praktíski veruleiki, virðulegi forseti. Og þótt eðlilegt sé að ráðherrar leggi fram frumvörp um málaflokka sem undir þá heyra og lýsi því hvernig þeir vilji breyta einstakri löggjöf þá er ekki eðlilegt að ráðherra hafi slík heljartök á því að ekkert annað nái fram að ganga en það sem viðkomandi ráðherra sættir sig við. Ráðherra á ekki að hafa neitunarvald um breytingar á löggjöf sem undir hann heyrir en þannig er það í reynd í dag og því þarf að breyta. Við sjáum alveg í hvaða stöðu þingið er komið og hve versnandi hún fer, að kjör alþingismanna sem að formi til eru ákvörðuð í þingsalnum eru í reynd ákvörðuð á ríkisstjórnarfundum, ég tala nú ekki um hópa í þjóðfélaginu. Það hefur alltaf verið svo að hagsmunahópar og aðrir hrópa og reyna að hafa áhrif á löggjöf en að þessu sinni, á þessum þingvetri, var það ríkisstjórnin sem ákvað á sínum vettvangi að breyta kjörum alþingismanna. Það er algerlega óviðunandi, virðulegi forseti, að framkvæmdarvaldið ákveði á sínum fundum kaup og kjör löggjafarvaldsins. Það er ekki hægt að sætta sig við það. Menn geta haft skoðun á því hver þau eigi að vera, laun og kjör sem þingmenn búa við, en þingmennirnir verða að taka afstöðu til þess hver þau eigi að vera eða hver eigi að ákveða það ef þeir vilja ekki ákveða það sjálfir. Framkvæmdarvaldið á ekki að setja þingmönnum stólinn fyrir dyrnar í þessum efnum. Það gengur ekki, virðulegi forseti, þá er þingið orðið algerlega undir fótum framkvæmdarvaldsins. Ég leyni því ekki að ég er mjög ósáttur við að núverandi ríkisstjórn skyldi ganga þennan veg, sem aðrar ríkisstjórnir hafa ekki gert á undan henni, að mæla fyrir um stöðu alþingismanna að þessu leyti. En það er kannski lýsandi fyrir það hvernig ráðherrarnir líta á stöðu sína. Það er kannski skýrasta dæmið um hversu langt menn eru komnir inn á þá braut að líta svo á að í stóli ráðherra séu menn kóngar í ríki sínu og Alþingi sé ekki ríki heldur hirð sem á að bugta sig og beygja eftir því sem kóngurinn í ríki sínu mælir fyrir um eða lætur sína þegna sína vita hvað honum sé þóknanlegt. Þessi staða algerlega óviðunandi. Við eigum að hafa á þingi fólk sem leyfir sér að tala fyrir skoðunum sínum, flytja sitt mál og tillögur, jafnvel þótt það sé í blóra við vilja einstakra ráðherra eða forustumanna einstakra stjórnmálaflokka. Þingmenn eiga óhægt um vik með þetta í dag ef þeir ætla sér einhvern frama innan stjórnmálaflokkanna. Við skulum bara tala um hlutina eins og þeir eru. Þetta er vandamál okkar og það er okkar að koma okkur út úr því vandamáli. Ég er með tillögu sem ég held að hjálpi til í þeim efnum: Setjum ráðherrana út fyrir vegginn. Þeir komi ekki hér inn nema sem ráðherrar að mæla fyrir sínum málum eða svara fyrirspurnum. Þeir séu ekki hluti af þinginu, þeir greiði ekki atkvæði. Þeir hafi ekki afskipti af því hvaða mál eru á dagskrá. Þeir hafi ekki afskipti af því hvað nefndir ákveða að afgreiða eða hvernig. Þeir geri það sem þingið segir þeim að gera en ekki öfugt. Þessu þurfum við að breyta, virðulegi forseti. Það má auðvitað segja að þegar fólk fer að íhuga hvernig það gat gerst að við lentum í þeim ógöngum sem við höfum lent í, þá fari menn að velta fyrir sér m.a. stjórnkerfinu og hvort leikreglurnar sem við höfum sett séu endilega þær bestu og hvort þær séu það gallaðar að þær leiði að einhverju leyti til þessarar niðurstöðu. Ég held, virðulegi forseti, að það sé margt sem skýri aðdragandann að efnahagshruninu hér á landi en ég er alveg sannfærður um að einn þátturinn er einmitt leikreglurnar á pólitíska sviðinu og að hluti af þeim breytingum sem við þurfum að ráðast í, hvort sem það verður þetta þing, næsta þing eða hvernig það gerist, sé að breyta hlutunum í samræmi við það sem ég er að leggja hér til, að afnema heimild ráðherra til að setja lög, að afnema heimild ráðherra til að sitja á Alþingi og svo að sjálfsögðu að samþykkja frumvarp sem ég er með um fjárreiður ríkisins um að afnema heimild fjármálaráðherra til að stofna til útgjalda og greiða út fé án heimildar í fjárlögum. Í stjórnarskránni er líka ákvæði um að Alþingi hafi fjárveitingavaldið en menn hafa þróað þá reglu hér og settu í lög um fjárreiður ríkisins heimildir til að borga út peninga og sækja um heimild til Alþingis eftir á. Það er heimild til að styrkja framkvæmdarvaldið í sessi. Við þurfum að loka öllum þessum leiðum og gera framkvæmdarvaldinu ljóst að það á að fara eftir ákveðnum reglum og halda sig innan þeirra. Virðulegur forseti. Loks gerir þriðja breytingartillagan ráð fyrir að breytingar á stjórnarskránni verði bornar undir þjóðina og öðlist ekki gildi nema með samþykki í almennri og leynilegri atkvæðagreiðslu. Þykir ekki eðlilegt að Alþingi sjálft bæði leggi fram tillögur til breytinga á stjórnarskránni og samþykki þær, einkum í ljósi þess að stjórnarskráin er upphaflega sett af þjóðinni og hefur að geyma fyrirmæli um starfssvið Alþingis. Rétt þykir að sá sem setti stjórnarskrána í upphafi, þ.e. þjóðin sjálf, staðfesti framvegis breytingar á henni. Að sama skapi verður að telja það til bóta að Alþingi ákvarði ekki sjálft eigin stöðu í stjórnskipuninni. Ég tel að þetta sé ákaflega mikilvæg breyting því að ég er á þeirri skoðun að Alþingi og stjórnmálaflokkarnir hafi misnotað freklega þetta ákvæði stjórnarskrárinnar og geta breytt stjórnarskránni í veigamiklum atriðum og í raun og veru komist hjá umræðu um breytinguna vegna þess að almennar alþingiskosningar þurfa að fara fram á milli og þær snúast ævinlega um eitthvað annað en stjórnarskrána, yfirleitt um efnahags- og þjóðfélagsmál sem hæst ber á hverjum tíma. Stjórnarskrárbreyting fær því tiltölulega litla umfjöllun og um hana er yfirleitt aldrei greitt atkvæði. Kjósandi sem mætir á kjörstað og vill láta í ljós skoðun sína á tiltekinni breytingu á stjórnarskránni sem á að staðfesta að afloknum alþingiskosningum fær aldrei tækifæri til að segja skoðun sína á þessum tillögum vegna þess að hann fær bara kjörseðil með nöfnum stjórnmálamanna sem bjóða sig fram til setu sem alþingismenn. Menn geta haft ákveðna skoðun á því hverjir eigi að sitja á þingi og það þarf ekki að vera neitt samhengi á milli þess og þeirra skoðana sem kjósandi hefur á því hvernig stjórnarskráin eigi að vera hverju sinni. Þess vegna er nauðsynlegt að taka breytingar á stjórnarskránni út úr alþingiskosningum og út úr vali á þingmönnum og ráðherrum yfir í beina kosningu sem fer ekki fram öðruvísi en með þjóðaratkvæðagreiðslu og er þá sama fyrirkomulag og var þegar við settum stjórnarskrána. Þjóðin setti stjórnarskrána og það er auðvitað þjóðin ein sem á að geta breytt henni með beinum og skýrum hætti. Virðulegi forseti. Ég hef lokið við að mæla fyrir þessu frumvarpi til stjórnarskipunarlaga og þeim breytingum sem í því eru sem ég tel að eigi mjög vel við sem hluti af þeim ráðstöfunum sem nauðsynlegt er að grípa til í kjölfar þess efnahagshruns og að sumu leyti stjórnmálahruns í þjóðfélaginu sem orðið hefur á undanförnum mánuðum.

Frú forseti. Eftir fall bankanna í haust hefur orðið mikil gerjun í þjóðfélaginu, mótmælafundir iðulega og mikil pólitísk umræða. Ég tel það mjög jákvætt, frú forseti. Ég held að við eigum að nýta okkur það sem kemur út úr þeirri umræðu og þess vegna finnst mér þetta frumvarp og umræða um það í dag alveg sérstaklega vel til fallið vegna þess að það fjallar um samskipti löggjafarvaldsins, þess hluta ríkisvaldsins sem almenningur kýs, og framkvæmdarvaldsins, þess hluta ríkisins sem framkvæmir en er ekki kosinn en situr í skjóli Alþingis. Ég tel mjög mikilvægt að við ræðum einmitt þetta. Varðandi fyrsta atriðið sem hv. þingmaður nefndi og kemur fram í frumvarpinu um að heimild til bráðabirgðalaga verði felld niður þá vara ég við því vegna þess, frú forseti, að upp geta komið aðstæður, og það ættum við að hafa séð núna í haust, það geta komið upp aðstæður sem krefjast mjög snöggra viðbragða. Ég nefni til dæmis eitthvert svona hrun eða fall. Ég nefni jarðskjálfta, eldgos, hernað, hryðjuverk eða eitthvað slíkt sem gerir það að verkum að Alþingi getur ekki komið saman nægilega fljótt til þess að bregðast við. Hins vegar er ég alveg sammála hv. þingmanni um að það þarf að þrengja þetta enn frekar. Ég sting upp á því að menn skoði þá hugsun að í staðinn fyrir að segja: Ekki mega þau þó, þ.e. bráðabirgðalögin, brjóta í bága við stjórnarskrána. Ætíð skulu þau lögð fyrir Alþingi þegar það er saman komið á ný, þ.e. að í stað þessarar síðustu setningar standi: Ætíð skulu þau lögð fyrir Alþingi sem koma skal saman eins fljótt og unnt er. Það mundi þýða að ef unnt er að kveðja Alþingi saman þannig að það geti fjallað um málið þá þarf ekki að gefa út bráðabirgðalög. Ef hins vegar er ekki unnt að kveðja Alþingi saman þá skuli gefa út bráðabirgðalög en þá skuli Alþingi kallað saman eins fljótt og hægt er. Ég held að þetta mundi mæta þeirri þörf sem ég tel að sé fyrir bráðabirgðalög í algjörum undantekningartilfellum, frú forseti. Varðandi það að að ráðherra sé ekki þingmaður þá tel ég það vera mjög jákvætt og ég hef svo sem stutt það áður og flutt frumvarp með hv. þm. Siv Friðleifsdóttur einmitt um það atriði. Það sem vantar inn í þessa tillögu er að þingmönnum fækki úr 63 niður í 51. Ég tel það vera eðlilega afleiðingu af þessari tillögu. Þá mundi ekkert breytast, ekki sætaskipun hér í þingsalnum, nefndaskipunin ekki því að ráðherrar taka ekki þátt í nefndum. Utanríkisstarf þingsins mundi ekki breytast og kostnaður mundi ekki aukast. Það eina sem mundi breytast er að varaþingmenn stjórnarflokkanna kæmu inn á þing en hlutföllin mundu haldast óbreytt í atkvæðagreiðslu. En ráðherra mundi ekki greiða atkvæði. Svo er hægt að ræða, og það mætti kannski gera í þessari nefnd sem hefur verið sett á laggirnar, stjórnskipunarnefnd, hvort ráðherrar eigi að hverfa alveg af þingi eða tímabundið. Ég hallast frekar að því að menn fari tímabundið þann tíma sem þeir sitja sem ráðherrar en þá hafi þeir ekki réttindi þingmanna, ekki heldur til að sitja í þingflokkum, þannig að þeir hverfi þannig séð alveg af þingi. Ef þeir hins vegar þurfa að segja af sér eða stjórnin fellur eða eitthvað slíkt þá komi þeir aftur sjálfkrafa inn sem þingmenn. Ég tel það vera eðlilegt. Varðandi síðasta atriðið í frumvarpinu þá er ég er sammála hv. þingmanni um það að þjóðin eigi að greiða atkvæði um þetta en það er ekki sama hvernig. Til dæmis ef 20% greiða atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu og 11% samþykkja þá finnst mér það ekki fullnægjandi og ekki sannfærandi. Það finnst mér ekki vera sannfærandi stuðningur við stjórnarskrárbreytingu. Ég held að stjórnarskrárbreyting þurfi miklu meiri þátttöku til samþykktar. Ég mundi gera kröfu til þess að alla vega helmingur þjóðarinnar, þ.e. atkvæðisbærra manna, tæki þátt í atkvæðagreiðslunni og jafnvel að setja það til viðbótar að tveir þriðju þeirra sem greiða atkvæði greiði því atkvæði. Ég tel að breytingar á stjórnarskránni séu svo mikilvægar að það þurfi að vera aukinn meiri hluti fyrir því og alla vega að einhver lítill minni hluti þjóðarinnar geti ekki samþykkt breytingu á stjórnarskrá. Að öðru leyti tek ég undir þessar breytingar. Ég tel mikilvægt að staða Alþingis sé styrkt. Ég hef margoft nefnt til dæmis það að flestöll lög sem Alþingi samþykkir, þ.e. að frumvörp að þeim eru samin annars staðar en á Alþingi. Það er regla og það er mjög miður því að sá sem setur upphaflega saman lagatexta ræður hvernig endanlegur rammi er. Allir aðrir sem koma að því, hvort sem það er ríkisstjórn, hvort sem það eru þingflokkarnir, hvort sem það er Alþingi eða nefnd Alþingis, þurfa að koma með breytingartillögur við þessar tillögur og þeir þurfa að rökstyðja þær. Sá sem semur textann í upphafi þarf ekki að rökstyðja neitt. Endanleg lagasetning verður eins og hann vill hafa það nema eitthvað annað sé rökstutt. Ef nefndir Alþingis mundu almennt séð semja frumvörp, sem ég tel mjög æskilegt og jákvætt og ætti í raun að stefna að - og það þyrfti engu að breyta til þess, frú forseti. Það þyrfti engu að breyta hvorki í lögum né stjórnarskrá. Þetta er bara vinnuregla - ef vinnureglan væri sú að ráðuneytin ásamt félagasamtökum, einstaklingum og samtökum og svo framvegis gætu komið með tillögur til viðkomandi nefnda um að nauðsynlegt sé að breyta þessu og hinu. Síðan tæki nefndin ákvörðun um að semja um það frumvarp og nefndin mundi sjálf semja það frumvarp. Þá þurfum við að sjálfsögðu að styrkja nefndasviðið allverulega með því sama fólki væntanlega sem er að vinna uppi í ráðuneytunum. Það mætti gera það, flytja það til nefndasviðs. Það yrði sami kostnaðurinn fyrir ríkið. Þetta er bara vinnulag. Það þyrfti ekki að breyta í rauninni neinu nema skipulagi vinnunnar. Þá gætu líka ráðuneytin verið uppteknari af því að sinna framkvæmdinni í staðinn fyrir að semja lög þannig að ég held að þetta yrði mjög jákvætt. Það er sitthvað fleira. Til dæmis finnst mér að fjárlög þar sem Alþingi er að grípa inn á svið framkvæmdarvaldsins ættu að vera miklu meira á því formi að það séu settir rammar, til dæmis almennt séð söfn, þetta miklir fjármunir í söfn, og það sé jafnframt sagt að menn vilji að það sé gætt jafnræðis á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis og svo framvegis. En það er á ábyrgð ráðherrans hvernig hann framkvæmir það svo, í staðinn fyrir að Alþingi sé að segja að það eigi að setja svo og svo mikla peninga í þetta safnið eða hitt safnið. Það finnst mér vera mjög óeðlilegt og þar er Alþingi að grípa inn í framkvæmdir og þá getur enginn borið ábyrgð á þeirri framkvæmd því að Alþingi getur ekki kvartað undan sjálfu sér. En Alþingi á að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Ég er því mjög hlynntur þessu og mér finnst þetta frumvarp til stjórnarskipunarlaga eiga mjög vel við í núverandi stöðu og í ljósi þeirra mótmæla og þeirrar gerjunar sem er í þjóðfélaginu sem ég held að þingmenn ættu virkilega að hlusta á og nýta sér það sem út úr því kemur vegna þess að það er að mínu mati alltaf jákvætt þegar fólk sýnir pólitískan áhuga.

Virðulegi forseti. Mig langar að leggja nokkur orð í belg varðandi þá umræðu sem hér fer fram, umræðu um stjórnarskrána og stjórnarskipunarlög sem fer kannski of sjaldan fram á hinu háa Alþingi. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson á heiður skilinn fyrir að taka þessa umræðu upp og leggja fram ákveðnar hugmyndir til breytingar á stjórnarskránni. Ég ætla líka að leyfa mér að nota þann tíma sem ég hef til þess kannski að tala líka almennt um stjórnarskrána og stjórnarskrárbreytingar og hvernig umræðan hefur þróast hér um nokkuð langt skeið. Ég held, virðulegi forseti, að kominn sé tími til þess að við á hinu háa Alþingi hugleiðum það mjög vandlega og skoðum stöðu Alþingis í víðara samhengi en við höfum gert hingað til. Við búum við það fyrirkomulag að hér er blandað kerfi, þ.e. framkvæmdarvald og löggjafarvald eru þannig nátengd í þeim skilningi í gegnum þingræðisregluna sem felur það í sér að engin ríkisstjórn getur setið nema Alþingi að minnsta kosti veiti henni hlutleysi eða þá að minnsta kosti að meiri hlutinn styðji viðkomandi ríkisstjórn. Þetta fyrirkomulag hefur oft og tíðum verið gagnrýnt og kannski meira nú undanfarið en oft áður og þá einkum sú staðreynd að langsamlega stærsti hluti þeirra laga sem fara hér í gegn og eru afgreidd á hinu háa Alþingi, þ.e. frumvörp sem eru afgreidd á hinu háa Alþingi koma frá ráðherrum ríkisstjórnar hverju sinni. Er ég þá ekki að gera upp á milli ríkisstjórna á nokkurn hátt heldur hefur þetta fyrirkomulag tíðkast um mjög langt skeið og ég held að það sé orðið tímabært að við hugleiðum þá möguleika og þær hugmyndir sem hafa komið fram í þessu efni. Í því frumvarpi sem hér liggur fyrir er staldrað við þrjú ákvæði og lagðar til breytingar á þeim. En ég held að full ástæða sé til þess að skoða þetta í stærra samhengi og skoða þetta þá þannig hvort ástæða sé til þess að skilja betur að framkvæmdarvald og löggjafarvald en nú er. Hér er lagt til meðal annars að ráðherra sitji ekki sem alþingismaður og má segja sem svo að það sé góðra gjalda vert. En það má einnig víkja til þess sem hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á hér áðan, að þá koma inn varaþingmenn í stað þeirra sem taka sæti sem ráðherrar þannig að segja má sem svo að þetta fyrirkomulag styrki heldur en veiki meiri hlutann hverju sinni sem er á þinginu. Ég er ekki endilega viss um að það sé sú hugmynd sem hér býr undir. Hins vegar er prinsippið eða grundvallaratriðið sem ég tel að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sé að benda á raunverulega að greina betur en nú er gert milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Ég vil segja það sem mína skoðun í þessu máli að ég tek ekki endilega undir þær hugmyndir og sjónarmið sem hafa verið sett fram. Ég held jafnvel að það væri skynsamlegra að við mundum reyna að skoða breytingar á stjórnarskrá í stærra samhengi og víðara samhengi en kannski hér er lagt til en um leið, eins og ég nefndi áðan, fagna ég því að þessi umræða fari af stað. Virðulegi forseti. Ég gæti vel séð það fyrir mér að þarna yrði um algera aðgreiningu að ræða milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds og þá jafnvel þannig að þingmönnum yrði fækkað eitthvað en á móti kæmi að aðstaða þeirra og umbúnaður yrði þannig gerður að það hlutfall sem nú ríkir og hefur orðið að veruleika, þ.e. að flest lagafrumvörp koma á einn eða annan hátt frá ráðuneytunum, að þau verði unnin í miklu meira mæli hér á þinginu og afgreidd en nú er. Ég held að það megi hugsa þetta margvíslega. Við höfum fyrirmyndir víða úr heiminum og einmitt í dag er nýkjörinn forseti Bandaríkjanna, Barak Obama, að taka við embætti og þar er einmitt dæmi um þessa aðgreiningu valdþáttanna þriggja, framkvæmdarvalds, löggjafarvalds og dómsvalds. Um leið og ég nefni dómsvaldið þá tel ég að það eigi að skoða mjög vandlega að breyta reglum varðandi skipun dómara, sérstaklega hæstaréttardómara og eins héraðsdómara, sem gerir það þá að verkum að Alþingi komi í mun ríkara mæli að þeirri ákvörðun. Alþingi er eðli málsins samkvæmt æðst handhafanna þriggja, þ.e. æðst valdhafanna. Alþingi hefur umboð þjóðarinnar. Þangað er valdið sótt og í gegnum alþingiskosningar hverju sinni veitir þjóðin þingmönnum umboð sitt, að minnsta kosti tímabundið. Eðli málsins samkvæmt er Alþingi því æðst þessara handhafa þó að það megi segja sem svo að Alþingi hafi að sumu leyti afsalað sér hluta af valdi sínu til framkvæmdarvaldsins. En ég held einmitt varðandi það umhverfi og þá umræðu sem hér hefur þróast í nokkuð langan tíma - þá má jafnvel benda alveg aftur til þess tíma er Vilmundur Gylfason heitinn og fleiri fjölluðu um þessa þætti og lögðu fram ákveðnar hugmyndir sem mér hafa alltaf þótt skynsamlegar - til dagsins í dag að þá held ég að það sé einmitt mikilvægt að umræðan um formið, um umgjörðina, um stjórnskipunina sjálfa fari fram af meiri þunga en verið hefur. Ég tel að við eigum að skoða þessa hluti í stærra samhengi en við höfum gert hingað til og gera á þeim ákveðnar breytingar. Ég vildi leggja þetta, virðulegi forseti, inn í þessa umræðu um leið og ég fagna frumkvæði hv. þingmanns um að taka hér upp umræðu um stjórnarskrána sem kannski allt of lítið er gert af á þinginu og ræða það form sem við vinnum innan því að það form skiptir miklu máli um hvernig lýðræðið gengur fram og hvernig við náum að framkvæma það lýðræði sem við reynum að halda í heiðri. Ég tel mjög mikilvægt að Alþingi taki meira vald til sín en verið hefur. Það hefur það vald sem það vill. En það hefur afhent framkvæmdarvaldinu talsvert af því í þeim skilningi. Við sjáum hvernig frumvörp eru afgreidd og hvaða frumvörp eru afgreidd. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt og ég held að það sé afar mikilvægt að við reynum að skoða þessi mál í mun stærra samhengi en við höfum gert og ein þeirra hugmynda sem hefur verið vakin upp er meðal annars að setja á fót stjórnlagaþing. Ég man að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir flutti frumvarp ítrekað um slík mál. Ég held að full ástæða sé til þess í ljósi þess umróts sem nú er, í ljósi þeirrar umræðu sem átt hefur sér stað í nokkra áratugi, að skoða vandlega slíkar hugmyndir og skoða það að breyta stjórnarskránni jafnvel í ríkara mæli en hér er lagt til.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur verið um frumvarpið og þær undirtektir sem það hefur fengið hjá hv. ræðumönnum. Ég tek undir þau sjónarmið sem fram hafa komið að nauðsynlegt sé að fitja meira upp á umræðu um þessi mál, sérstaklega í ljósi þess sem gerst hefur í haust og síðan sem svar við því, að hluta til a.m.k., hvaða breytingar menn telja nauðsynlegt að gera til þess að bæta þá stjórnskipan sem við búum við. Færa má fyrir því nokkur rök að a.m.k. megi velta því fyrir sér hvort fyrirkomulagið eins og það er feli í sér galla sem eru þess eðlis að þeir hafi átt sinn þátt í að leiða til þess sem varð og þá - ef menn telja að svo geti verið - hvernig beri að bæta úr þannig að menn dragi úr líkunum á því að sömu atburðir endurtaki sig. Ég held reyndar að þessar breytingar sem ég mæli fyrir séu lagðar fram óháð því sem gerðist í haust enda frumvarpið samið löngu fyrir þann tíma, en þar er um að ræða atriði sem greinilega eiga erindi inn í umræðu núna um það hvernig bregðast eigi við því sem orðið er. Ég er sannfærður um að þessi atriði og e.t.v. fleiri sem er rétt að taka til umræðu, eins og þeir hafa bent hér á hv. þingmenn Pétur Blöndal og Lúðvík Bergvinsson, eru þess eðlis að við eigum að íhuga það alvarlega og leitast við að ná samkomulagi um breytingar á stjórnarskránni. Það er alla vega nauðsynlegt, ef menn telja að nauðsynlegt sé að breyta henni til að bæta úr, að menn ræði það á þessu vorþingi og nái pólitísku samkomulagi um það til að geta hrint því í framkvæmd svo fljótt sem verða má á næstunni. Ég sakna þess - í ljósi þess að í upphafi þingfundar var gerð athugasemd við dagskrá á þann veg að hún svaraði ekki þeirri umræðu sem uppi væri eða ástandi og menn væru ekki að takast á við vandann sem við er að etja og fundið að því að tiltekin mál væru á dagskrá - að þeir sem höfðu þessa skoðun hafi ekki sýnt sig hér í þingsölum og tekið þátt í umræðu um þetta þingmál. Ég spyr sjálfan mig: Finnst þeim hinum sömu sem fannst dagskráin ekki endurspegla viðfangsefni Alþingis að þetta mál sé ekki þess virði að líta á það eða eru menn of uppteknir við aðra þætti í störfum sínum en að líta til þess sem þeir ættu kannski öðru fremur að sinna á þessum degi, að skoða löggjöfina sem undir er? Ég hefði kosið að menn - sérstaklega þeir sem eru gagnrýnir á stöðuna í dag - sýndu þessu meiri áhuga þannig að við vissum meira um hug þeirra til þessara atriða og þeirra breytinga sem menn teldu að þyrfti að gera. Þingmenn ráða því sjálfir hvort þeir taki þátt í umræðu eða sýni sig hér í þingsal á öðrum stundum en þeim sem kastljós fjölmiðlanna er á þingsalnum. Varðandi þær hugmyndir sem komu fram í máli hv. þingmanna voru þær allar á þá lund að mæta þeim sjónarmiðum sem ég legg fram í frumvarpinu þannig að ég get tekið undir þær að því leyti að þær bæta núverandi ástand ef þeim yrði hrundið í framkvæmd. Varðandi þá tillögu hv. þm. Péturs Blöndals um að hafa áfram heimild til bráðabirgðalagasetningar en setja ákvæði um að kveðja skuli saman Alþingi svo fljótt sem verða má í kjölfarið má segja að það væri framför frá því sem nú er, alveg ótvírætt. Að vísu mundi það svolítið ráðast af því hversu fljótt þingið yrði kallað saman. Hver ætti að meta það? Ég held t.d. að þá mundi ég leggja til, ef sú leið yrði farin, að það væri forseti Alþingis sem kallaði til þingfundar. Hann hefði það mat með höndum, hvenær hann gæti gert það eða hversu skjótt, af því að ég treysti því að hans mat væri frekar á þá lund að gera það fyrr en seinna. Ef það væri hins vegar oddviti ríkisstjórnarinnar sem beitir bráðabirgðalagavaldinu sem ætti að kveðja þingið saman finnst mér líklegra að hann mundi líta á hlutina á hinn veginn, að kveðja það saman síðar en fyrr, þannig að ég mundi leggja til að menn kæmu sér saman um að það yrði forseti Alþingis. Ég hugsa hins vegar að ef við færum þessa leið yrði niðurstaðan sú að þing yrði kallað saman nánast örugglega innan viku. Ég hugsa að það gætu verið svona að jafnaði tveir, þrír dagar því að það er alltaf í viðbragðsstöðu og það er ekki nema í mestu sumarleyfum á þeim tíma árs sem það gæti kannski verið svifaseinna til fundar. En að öllu jöfnu held ég að hægt væri að kveðja þingfund saman frá útgáfu bráðabirgðalaga á þremur dögum eða jafnvel innan þeirra til þess að leggja löggjöfina þar fyrir og afgreiða hana. Þá erum við eiginlega komin að þeirri niðurstöðu, sem ég hugsa nú að hafi vakað fyrir hv. þingmanni, að þá er ekkert unnið með því að setja bráðaðbirgðalög, þá á bara að leggja frumvarp fyrir þingið. Ef menn geta kallað þingið saman með mjög skömmum fyrirvara til að staðfesta bráðabirgðalög geta menn líka gert það sama til að leggja frumvarpið þar fram upphaflega og sleppa bráðabirgðalagaútgáfunni. Þá hugsa ég, virðulegi forseti, að ef menn vilja halda í möguleikann á útgáfu bráðabirgðalaga verði til viðbótar því sem hér hefur komið fram að þrengja möguleikann á útgáfu bráðabirgðalaga, setja nánari ákvæði í stjórnarskrána um það hvenær heimilt væri að beita þeim ákvæðum og taka það mat úr höndum ráðherranna þannig að þeir hafi ekki frjálst mat um það hvenær heimildin er virt. Það verður ekki gert öðruvísi en að tilgreina í texta afmörkunina á heimildarnotkuninni. Í öðru lagi varðandi það að ráðherra haldi þingsætinu en komi ekki að þingstörfum að öðru leyti er það líka til bóta frá núverandi ástandi og sérstaklega ef þannig verður um hnútana búið að þingmaðurinn sem er í leyfi vegna þess að hann situr sem ráðherra komi ekki einu sinni inn á þingflokksfundi, það held ég að mundi skipta máli, ég tel það mundi skipta verulegu máli. Hugsanlegt er að menn komist það langt með þessari leið að hægt sé að fallast á að þingmaður haldi sæti sínu þann tíma sem hann er ráðherra. Ég vil alls ekki útiloka að menn geti náð saman um útfærslu á þeirri leið, sem ég dreg þó enga dul á að ég tel lakari og eins og ég sagði í framsöguræðunni hef ég styrkst í þeirri skoðun minni að það verði að vera annaðhvort eða. En ég er alltaf tilbúinn að hlusta á önnur sjónarmið í málinu og leitast við að ná samkomulagi um það. Varðandi þriðja atriðið, um þjóðaratkvæðagreiðsluna, get ég tekið undir að það er ankannalegt að breytingar á stjórnarskránni yrðu samþykktar með mjög lítilli þátttöku og líka með mjög lágu hlutfalli þeirra sem taka þátt í atkvæðagreiðslunni eða lágu hlutfalli þeirra sem eru á kjörskrá. Ég er því alls ekki fráhverfur að menn setji sér einhverjar skorður í þeim efnum en samt held ég að þær megi ekki verða svo háar sem hv. þingmaður nefndi. Stjórnarskráin er ekki hið endanlega plagg þannig að mér finnst ekki rétt að gera breytingar á stjórnarskránni erfiðari en að setja hana í upphafi þegar er verið að reyna að verja hana, þannig að gildandi fyrirkomulag er ekki það rétthátt að það hafi meiri rétt til að standa en nýtt ákvæði sem kemur inn. Það gerist ef við setjum skilyrðin svo stíf eins og t.d. fyrir tvo þriðju hluta atkvæða, þá er ákvæði inni í stjórnarskrá sem er samþykkt í upphafi með einföldum meiri hluta, þá heldur það gildi sínu jafnvel þótt allt að tveir þriðju séu á móti. Mér finnst það liggi ekki fyrir nein rök sem staðfesta að það sé svo rétthátt að minni hluti þjóðarinnar geti séð til þess að það breytist ekki og komið í veg fyrir að nýtt ákvæði taki gildi jafnvel þó að það hafi meirihlutastuðning. Ég held að menn verði að miða við meiri hlutann, hvort tölurnar eigi að vera 50% kjörsókn eða að 50% þeirra sem eru á kjörskrá styðji mál til þess að það hljóti gildi og 2/3 þeirra sem kjósa segi já, mér finnst það fullstíft. Ég get fallist á að hafa þátttökulágmark en ég held að ég mundi mæla með því, að því skilyrði uppfylltu, að lágmarkstöku sé náð, að þá gildi meirihlutavilji þeirra sem á annað borð hafa tekið þátt í atkvæðagreiðslunni, af því að fyrra ákvæðið um lágmarksþátttöku á að duga til þess að tryggja að á bak við breytingar sé þó einhver lágmarksstuðningur. Fleira vil ég ekki segja um málið eða undirtektir þingmanna að þessu sinni að öðru leyti en því að ég þakka þeim fyrir framlag þeirra til umræðunnar.

Herra forseti. Varðandi bráðabirgðalagaheimildina vildi ég hafa hana mjög þrönga - ef hv. frummælandi gæti hlýtt á mál mitt - og ég nefndi jarðskjálfta, eldgos, eitthvert hrun eða skæruliðaárásir eða stríð. Ég vildi hafa hana svo þrönga að ég er ekki að tala um vikur, ég er að tala um daga eða klukkutíma, þ.e. eins og ég gat um: „Ætíð skulu þau lögð fyrir Alþingi, sem koma skal saman svo fljótt sem auðið er.“ Það er að mínu mati innan einhverra klukkutíma, innan sólarhrings alla vega, og það er þá hægt að boða varamenn ef mikið er um sumarleyfi, ég sé enga ástæðu til annars. Fyrir mér er þetta eitthvað sem yrðu eiginlega aldrei notað því að sjálfsögðu ef hægt er að kalla Alþingi saman með þessum fyrirvara og ekki liggur meira á málinu þá verður það bara lagt fyrir Alþingi þannig að þá þarf ekki bráðabirgðaákvæði til. Það er eingöngu ef menn lenda í þeirri stöðu að þeir neyðast til að setja einhver lög og ekki er af einhverjum ástæðum hægt að kalla Alþingi saman þá verður að vera heimild til bráðabirgðalaga. Þegar stjórnarskráin var sett í upphafi var mikill áhugi á málinu og vitað að það yrði mikil kjörsókn. Menn hefðu örugglega hugsað sig um ef þeir hefðu þurft að óttast að ekki yrði nema 20% kjörsókn og 11% mundu samþykkja.

Virðulegi forseti. Ég segi nú eftir þessar útskýringar hv. þingmanns á hugmynd sinni um útgáfu bráðabirgðalaga að það er styttra á milli hugmynda okkar en ég hélt því að þær leiða raunverulega til þess að tekið er fyrir útgáfu bráðabirgðalaga og þá er ekki mikið bil á milli sjónarmiða okkar og ég fagna því. Það má alveg hugsa sér að hafa opna heimild sem er einhvers konar viðurlagaheimild ef á þarf að halda. Ég er hins vegar á þeirri skoðun að þess þurfi ekki en ég get alveg hugsað mér að ræða það við aðra þingmenn og sjá hvort menn nái saman um útfærslu á því. Ef menn telja nauðsynlegt að hafa viðurlagaákvæði er sjálfsagt að skoða það, en þá yrði það að vera ákvæði sem takmarkaði innihald laganna við einhverjar aðgerðir sem nauðsynlegt væri talið að grípa til með svo skjótum hætti. Ég tel t.d. að útgáfa bráðabirgðalaganna síðasta sumar, í kjölfar jarðskjálftans á Suðurlandi, hafi alls ekki fullnægt neinum mælikvörðum um nauðsyn fyrir útgáfu bráðabirgðalaga vegna þess að það fjallaði ekkert um að bregðast við vanda fólks í sárri nauð eða öðru slíku heldur að lækka sjálfsábyrgð fólks í innbústjóni um nokkra tugi þúsunda króna. Það mál, þó að það geti verið eðlilegt að ræða það á Alþingi og breyta löggjöf, átti ekkert erindi inn í bráðabirgðalög.