Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Alveg burtséð frá því hvað mönnum sýnist um efnisatriði þessa máls tel ég eðlilegt að það fái þinglega meðferð hér í deildinni og til þess sé tekin afstaða. Því segi ég já.



Frú forseti. Alþingi Íslendinga er ekkert stundarfyrirbæri í íslensku þjóðlífi. Ég tel að það sé langt fyrir neðan þess virðingu að vera að eltast við mál af þessu tagi og tel að réttast væri að forða þeirri hneisu með því að taka þetta mál ekki hér á dagskrá. Því segi ég nei.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um lausn vinnudeilu Mjólkurfræðingafélags Íslands annars vegar, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna hins vegar. Í síðasta mánuði voru gerðir almennir kjarasamningar milli Alþýðusambands Íslands annars vegar og Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna hins vegar. Þessir samningar hafa verið samþykktir af flestum stéttarfélögum sem áttu aðild að þeim. Mjólkurfræðingafélag Íslands felldi þá hins vegar og boðaði verkfall frá og með deginum í dag. Ríkissáttasemjari hefur haldið nokkra fundi með deiluaðilum, en þeir ekki borið árangur. Ég ræddi við ríkissáttasemjara í morgun þegar verkfall var skollið á og kvað hann fundinn, sem stóð fram yfir miðnætti s.l., ekki hafa borið neinn árangur og taldi vonlaust að frekari viðræður gerðu það. Ég kvaddi þá fulltrúa mjólkurfræðinga á minn fund til að ræða þá stöðu sem þar væri komin upp og miðað við aðdraganda samninganna og þá aðild, sem ríkisstj. hefði átt að þeim þar sem reynt var að ná ákveðnum markmiðum, þá mundi vera útilokað annað en að grípa inn í slíkar deilur þegar samkomulag var ekki talið í sjónmáli. Í þeim viðræðum töldu þeir rétt að boðað yrði til nýs samningafundar og ræddi ég þá við sáttasemjara um það, sem hann gerði. Á þessum fundi með fulltrúum Mjólkurfræðingafélags Íslands kom fram að þeir teldu að hið almenna samkomulag nægði ekki. Þá voru það tvær kröfur sem þeir settu fram, en á fundi með sáttasemjara síðdegis féllu þeir frá annarri þeirra. Eftir stóð krafa um fæðis og flutningsgjald sem í viðræðu við ríkissáttasemjara kom fram að næmi sem svaraði 4-5% launahækkun. Ekki náðist samkomulag milli deiluaðila um þetta atriði og þá var tekin ákvörðun um að flytja þetta frv. sem hér liggur fyrir. Í hinu almenna samkomulagi er kveðið á um það að nákvæm úttekt skuli fara fram á kjörum einstakra stétta aðildarfélaganna. Undirbúningur að því er þegar hafinn og að sjálfsögðu mun það einnig ná til Mjólkurfræðingafélags Íslands þó þetta lagafrv. nái fram að ganga. Þar munu að sjálfsögðu allar sanngjarnar kröfur verða teknar til skoðunar, en, eins og ég sagði, vegna aðdraganda og stöðu þessara samningamála er það erfitt ef einstök félög fara að gera kröfur um viðbætur við hina almennu kjarasamninga. Og það kom einnig fram hjá fulltrúum verkalýðsfélaga í umræðum í hv. Nd. áðan. Ég vænti þess að hv. deild geti hraðað meðferð þessa máls þar sem hv. landbn. beggja deilda hafa unnið saman að athugun þess. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Virðulegi forseti. Það er óneitanlega harla sérkennilegt mál sem hér er á ferðinni. Það á svo að heita að í landi okkar ríki félagafrelsi og frelsi stéttarsamtaka til að semja um launakjör sín. Sem betur fer er það afar sjaldgæft að stéttarfélög séu svipt samningsrétti sínum þótt óneitanlega hafi það gerst oftar í tíð þessarar ríkisstjórnar en í tíð nokkurrar annarrar ríkisstjórnar um langt skeið. Þegar það hefur gerst að stéttarfélög eru svipt samningsrétti sínum hefur það verið rökstutt með því að þjóðarhagsmunir krefðust þess að svo væri gert vegna þess að einhver mikil hætta steðjaði að ef verkfallsaðgerðir yrðu ekki stöðvaðar. Þekktasta og helsta dæmi þessa er auðvitað þegar hætta hefur verið talin á því að samgöngur við önnur lönd legðust niður. Þá hafa ríkisstjórnir stundum gripið til þess ráðs að fá Alþingi til að grípa inn í viðkomandi kjaradeilu. En það er sérstaklega eftirtektarvert í þessu máli að nú er lagt bann við aðgerðum löglegs verkalýðsfélags, sem leitast við að ná rétti sínum með fullkomlega eðlilegum og löglegum hætti, án þess að það sé rökstutt með því að einhver sérstök hætta sé á ferðum eða svo gífurlegir hagsmunir séu í húfi að undan þessu verði ekki vikist. Bann við verkfalli Mjólkurfræðingafélags Íslands og það frv. til laga um lausn á vinnudeilu Mjólkurfræðingafélagsins, sem hér er til umræðu, er alls ekki rökstutt fyrst og fremst með því að svo miklir hagsmunir séu í húfi að verðmæti gætu eyðilagst, þó vissulega eigi það við í þessu tilviki að einhverju marki. Þeir sem hlustuðu t.d. á framsöguræðu hæstv. landbrh. hér áðan munu vafalaust hafa tekið eftir því að hann rökstuddi mál sitt á allt, allt annan hátt. Hver voru hans aðalrök? Þau voru nefnilega ekki að hella þyrfti niður mjólk sunnlenskra bænda, sem maður gæti nú kannske ímyndað sér að væri honum efst í huga. Nei, aðalrök hans voru ósköp einfaldlega þau að ef Mjólkurfræðingafélag Íslands fengi eitthvað það út úr þeim samningaviðræðum, sem félagið stendur í, eitthvað meira en verkalýðsfélögin fengu flest út úr nýfrágengnum kjarasamningum, ja, þá væri bara hætta á því að jafnvel fleiri verkalýðsfélög fylgdu í kjölfarið. Þetta er hættan sem er sögð við blasa. Þess vegna hlýtur maður að spyrja sjálfan sig að því: Af hverju gengur ekki ríkisstj. hreint til verks í þessu máli úr því að þetta eru aðalrökin? Af hverju gengur ekki ríkisstj. hreint til verks og flytur hér frv. um löggildingu nýgerðra kjarasamninga þar sem væntanlega væri þá eitt samningsákvæði sem bannaði öllum verkalýðsfélögum í landinu, sem ekki væru aðilar að þessum samningum, að semja um nokkuð annað en það sem þar samdist um? Því það er einmitt það sem verið er að gera með þessu frv., með þessari lagasetningu. Hæstv. ráðh. kemur hér í ræðustól og segir þetta bara skýrt og ákveðið þannig að allir hlutu að skilja. Aðalástæðan fyrir því að ríkisstj. velur þessa leið er sú að það er verið að koma í veg fyrir það að eitt verkalýðsfélag geti náð nokkrum öðrum árangri í kjaradeilu en þeim sem Alþýðusamband Íslands samdi um nú fyrir skemmstu. Er það þá ekki bara nákvæmlega það sama og að setja hér lög um það að allir aðrir kjarasamningar en þeir, sem voru gerðir nú á dögunum, séu forboðnir að viðlögðum refsingum? Jú, auðvitað er það niðurstaðan af þessari frumvarpssmíð. Við vitum að ákveðnir hagsmunir eru í húfi þegar verkfall er gert. Það er alltaf hætta á eyðileggingu verðmæta. Og ég viðurkenni fúslega að það ástand sem skapast við verkfall mjólkurfræðinga er ekkert þægilegt fyrir heimilin í landinu og heldur ekkert þægilegt fyrir bændur sem hugsanlega yrðu fyrir tjóni. En við verðum hins vegar að gera okkur grein fyrir því að þessi óþægindi og þetta tjón er svo sem ekkert öðruvísi en gengur og gerist í kjaradeilum almennt. Það er ákaflega sjaldan að kjaradeila veldur ekki einhverjum óþægindum fyrir fólkið í landinu og fyrir þá aðila sem þar eiga hlut að máli. Launamennirnir, sem í deilunni standa, verða fyrir stórfelldum tekjumissi sem getur komið sér mjög illa fyrir þá, valdið þeim stórkostlegum vanda. Atvinnurekendur verða fyrir miklum tekjumissi líka. Og stundum eru verðmæti í hættu. Það á við í þessari kjaradeilu eins og öðrum. En það hafa hins vegar ekki verið færð nein rök að því að hagsmunirnir, sem eru í húfi nú, séu neitt meiri og voðalegri en gengur og gerist þegar kjaradeilur almennt standa. Það staðfestir það, sem maður hafði augljóslega grun um, að tilgangur þessa frv. væri ekki sá að forða verðmætum frá eyðileggingu heldur ósköp einfaldlega að koma í veg fyrir það að eitt ákveðið stéttarfélag næði örlítið skárri árangri í kjaradeilum en fékkst hér á dögunum í samningum Alþýðusambandsins við Vinnuveitendasamband Íslands. Og ég vek sem sagt athygli á því að þetta var staðfest hér áðan í ræðu hæstv. ráðh. og liggur nú fyrir sem meginástæða þessa máls. Ég held að allur aðdragandi að þessari lagasetningu sé líka þess eðlis að við hljótum að staldra við. Það leið ekki nema ein klst. frá því að deiluaðilar fjölluðu um tilboð Mjólkurfræðingafélags Íslands og því var hafnað þangað til málið var lagt hér fyrir Alþingi til endanlegrar úrlausnar. Það var ekki mikið verið að kanna það rækilega í frekari viðræðum aðila hvort ekki væri þarna samningsflötur á málinu. Og það var ekki mikið verið að ræða það í ríkisstj. hvort þetta tilboð mjólkurfræðinga skapaði ekki nýjar aðstæður í málinu, breytti eðli þess, þannig að ástæða væri til að doka við með flutnings þessa frv., því allir þeir, sem til þekkja í þessu máli, vita að kringumstæður voru allt aðrar seinni part dagsins í þessu máli en þær höfðu verið í morgun. Þá lágu fyrir miklu meiri, fleiri og stærri kröfur af hálfu mjólkurfræðinga en aftur á móti lágu fyrir í eftirmiðdaginn. Því það hefur upplýst, það hefur verið staðfest að það stóð ekki eftir nema ein krafa, sem um var deilt, og það var krafa mjólkurfræðinga um fæðis- og flutningskostnað til samræmis við það sem ýmsir aðrir starfsmenn í mjólkurbúum hafa og flestir starfsmenn á vinnumarkaðnum hafa. Við erum að setja hér lög sem grípa inn í kjaradeilu í þeim eina tilgangi að koma í veg fyrir það að mjólkurfræðingar fái réttindi sem meginþorri starfsmanna á vinnumarkaðnum hefur fengið fyrir löngu. Og er þá ekki nokkuð langt gengið? Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tefja framgang þessa máls. Það virðist vera vonlaust mál, það er búið að ákveða að það skuli ná fram að ganga. Það er ástæðulaust að hafa þessa umræðu allt of langa, auk þess sem þetta er 1. umr. og frekara tækifæri gefst til að ræða málið við 2. og 3. umr. En ég vil sem sagt mjög alvarlega vara við þessu máli, ekki einungis vegna efnis frv., heldur vegna þess hroðalega fordæmis sem það skapar. Ég sé ekki betur en að ríkisstj. hljóti að teljast tilneydd, ef hún skapar sjálfri sér þetta fordæmi, að koma með frv. af þessu tagi í hverju einasta deilumáli sem upp kemur á vinnumarkaðnum á næstu vikum og mánuðum, ef hún á að vera sjálfri sér samkvæm. Það eru ýmsar kjaradeilur í uppsiglingu eins og við þekkjum, m.a. hjá starfsfólki veitingahúsa, svo eitt dæmi sé nefnt, og hjá ýmsum öðrum aðilum. Er það virkilega ætlun núverandi ríkisstj. að grípa inn í hverja einustu kjaradeilu af þessu tagi áframhaldandi, einungis vegna þess að þar er hugsanlega fjallað um einhver þau réttindamál, sem ekki var samið um í kjaradeilunni stóru, sem lauk nú fyrir skemmstu með samningi Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins? Þessi afgreiðsla málsins er ekki aðeins fordæmi fyrir núverandi ríkisstj. Ég leyfi mér að fullyrða að hér er verið að opna dyr til íhlutunar um málefni aðila vinnumarkaðarins sem hafa verið lokaðar fram til þessa. Menn hafa ekki leyft sér að koma hér fram á Alþingi og rökstyðja íhlutun um málefni vinnumarkaðarins með því einu að verið sé að fjalla þar um samningsatriði sem einhverjir aðrir aðilar á vinnumarkaðnum höfðu ekki komið sér saman um - og er þó reyndar í þessu tilviki um að ræða réttindamál sem mjög margir starfsmenn á vinnumarkaðnum hafa þegar fengið, líklega allur þorri launamanna. Þess vegna ítreka ég það sem í þessum orðum mínum felst. Þetta er mjög alvarlegt fordæmi sem hér er verið að skapa. Þetta er alvarleg aðför að samningsrétti launamanna í þessu landi og félagafrelsi, að ætla sér að svipta verkalýðsfélag samningsrétti með svo hæpnum rökstuðningi. Við Alþýðubandalagsmenn erum algjörlega andvígir þessu frv. og munum greiða atkvæði gegn því.



Virðulegi forseti. Í tilefni af orðum síðasta ræðumanns, hv. 3. þm. Norðurl. v., þá held ég að nauðsynlegt sé að það verði upplýst í nefndarstörfum um þetta mál hvort rétt er, sem hann sagði, að hér sé um að ræða réttindakröfu sem næstum allir launþegar, meginþorri starfsmanna á vinnumarkaðnum hafi nú þegar. Það kom ekki fram þegar fjallað var um þetta mál á sameiginlegum fundi landbn. nú milli kl. 18 og 19 í kvöld. Mér finnst það skipta máli í þessu sambandi hvort það atriði sem þessir samningar strönduðu á, fæðis- og ferðapeningar, er kjarabót sem allir launþegar eða því sem næst njóti. Það upplýsist þegar nefndin fjallar um þetta. Ég hef grun um að svo sé ekki, að það sé ekki allur þorri launþega sem njóti þeirra hagsbóta sem hér um ræðir. Hér hafa menn viðhaft býsna stór orð og látið svo sem þetta kæmi allt mjög á óvart. Ég hygg að það þurfi engum hv. þm. að koma á óvart, með tilliti til þeirra samninga sem gerðir voru og komu til umræðu hér á þingi, og til staðfestingar með nokkrum hætti, að ekki skuli ráð fyrir því gert að samið skuli um kjarabætur sem fara langt fram úr þeim. Ég held að menn þurfi ekkert að vera hissa á því þó að gengið sé út frá því að þeir samningar séu viðmiðun, og ef í samningum við einstaka hópa eða einstök stéttarfélög er farið langt fram úr þeim samningum þá kunni það kannske ekki góðri lukku að stýra. Mér finnst það einkennilegt þegar menn láta sem þetta komi þeim mjög á óvart. Á þeim fundi, sem ég vitnaði til hér áðan, kom fram að þessi krafa um sérstaka fæðis- og ferðapeninga væri metin á 4-5%, þ.e. tvöföld fyrsta launahækkunin í ASÍ-samningunum, eða jafnhá fyrstu launahækkuninni í ASÍ-samningunum. Þessu hefur ekki verið mótmælt. Hins vegar er það deginum ljósara, og um það er enginn ágreiningur, að það er engum að skapi að flytja frv. um gerðardóm í vinnudeilum. Það hafa þó allir flokkar látið sig hafa, þegar svo hefur borið undir, ekki síður flokkur hv. 3. þm. Norðurl. v., Ragnars Arnalds, en aðrir flokkar. Hreint ekki síður. Þess má finna mörg dæmi. Það hefur minn flokkur einnig gert. Það hafa allir flokkarnir gert þegar svo hefur borið undir og ill nauðsyn hefur að bestu manna yfirsýn gert það að verkum að menn hafa talið sig nauðbeygða til þess. Hins vegar horfir nú kannske svolítið öðruvísi við vegna þess að hér hafa atburðir gerst nokkuð hratt. Ég held að ljóst sé að þegar fyrir lá í morgun að þetta frv. var tilbúið og prentað setti það deiluna í verri hnút en efni stóðu til. Ég fullyrði það ekki, en það er ýmislegt sem til þess bendir að ekki hafi verið fullreynt hvort ekki mætti ná samkomulagi og hvort ekki hefði verið ástæða til að doka aðeins lengur við með þessa löggjöf og freista þess að ná samkomulagi um þá einu kröfu sem eftir var. Á fundi þeim sem ég hef hér áður vitnað til var af hálfu okkar Alþýðuflokksmanna gerð athugasemd við 2. gr. þessa frv. þar sem segir, með leyfi forseta: "Kjaradómurinn skal við ákvörðun kaups og kjara mjólkurfræðinga leggja til grundvallar síðast gildandi kjarasamning Mjólkurfræðingafélags Íslands og vinnuveitenda og þær launa- og kjarabreytingar sem almennt hefur um samist á vinnumarkaði frá því kjarasamningar urðu lausir hinn 1. janúar 1986." Við orðuðum hugsanlega brtt. við þetta þannig að ekki væri aðeins ákveðið, eins og hér er nú, að þetta fari í kjaradóm og það er ákveðið hver skuli vera niðurstaða dómsins, þannig að þetta væri a.m.k. aðeins opnara í lögunum. En á því var ekki léð máls. Við vildum að kjaradómurinn hefði svigrúm til að meta þessi launakjör með hliðsjón af þeim kjörum sem um hefur samist hjá öðrum hliðstæðum starfsstéttum í þjóðfélaginu. Því var hafnað á þessum fundi. Það er skoðun okkar Alþýðuflokksmanna að úr því sem komið er sé eðlilegast og réttast að ríkisstj. ein beri ábyrgð á þeirri lagasetningu sem hér um ræðir. Við munum þess vegna ekki greiða atkvæði þegar þetta mál kemur hér til atkvæða, en sjáum ekki ástæðu til að tefja fyrir framgangi málsins. Við munum sem sagt sitja hjá við atkvæðagreiðsluna.



Frú forseti. Þegar hugmyndin um þjóðarsátt og lífskjarasamning fór að skjóta upp kollinum á síðasta ári æ oftar lét ég þá skoðun mína í ljós bæði í ræðu og riti að af þessari hugmynd stafaði ákveðin hætta. Ég gekk svo langt að kalla þessa hugmynd, eins og hún var fram sett, alvarlega aðför að lýðræði. Ég held að við séum að nokkru leyti að uppskera afrakstur þessarar þjóðarsáttar um lífskjarasamning og við séum einmitt að uppskera þann ávöxt hennar sem hvað greinilegast ber vott um aðför að lýðræðinu. Ég er hérna með lítil lög í hendinni sem heita "Lög um stéttarfélög og vinnudeilur og lög um sáttastörf í vinnudeilum". Þetta eru lög sem gilda í þessu landi og elsti hluti þeirra er frá 11. júní 1938. Ég tel að að því gengnu sem nú hefur átt sér stað, þjóðarsáttinni sem samþykkt var á þingi um daginn, megi ganga í það að ógilda þessi lög því að það er alveg greinilegt að menn virðast vera búnir að gera upp hug sinn um að kjaradeilur skuli leystar þannig í framtíðinni að ASÍ, VSÍ og ríkið semji sín á milli um laun og kjör fólks í landinu og setji síðan lög á þá sem hlaupa út undan sér í því samkomulagi. Þeir setja lög á þá vegna þess að ríkið er aðili að samningnum og ríkið er aðili að samningnum kannske ekki hvað síst til þess að setja lög á þá sem samkomulagið brjóta. Mér er spurn í þessari stöðu: Hvað héldu Alþfl. og Alþb. að þeir væru að gera þegar þeir samþykktu lögin hérna um daginn á þingi? Datt þeim í hug að önnur niðurstaða gæti orðið en sú sem nú er komin upp? Ef svo fer fram sem horfir í þessum málum tel ég að við stöndum frammi fyrir mjög alvarlegum hlutum. Við búum við lýðræði og lýðræðið grundvallast á réttarríki. Með lögum skal land byggja, segja menn, og lög skulu ráða en ekki menn. Þá eru menn að tala um svona lög, þ.e. lög um stéttarfélög og vinnudeilur og lög um sáttastörf í vinnudeilum, lög sem hafa almennt gildi fyrir alla þegna þessa lands. Þá erum við ekki að tala um lög eins og þessu frv. er ætlað að verða, þ.e. lög sem eru sértæk lagaúrræði ætluð til að bæla niður einstaklinga eða hópa einstaklinga í þjóðfélaginu. Þá er manni spurn: Til hvers brutust menn á sínum tíma undan því oki sem fólst í því þegar löggjafarvald, framkvæmdavald og dómsvald var á hendi eins manns? Hér eru menn að ganga ekki bara eitt skref heldur mörg skref aftur á bak, því að hér er ríkisvaldið, hér er löggjafarvaldið gjörsamlega farið að gegna sama hlutverki og þetta eina sameinaða vald gegndi á sínum tíma þar sem löggjafinn ákvað eftir hentisemi hverju sinni hver lögin væru, framkvæmdi þau og dæmdi að geðþótta. Hér eru menn að tala um að víkja af þeim vegi að almenn lög skuli gilda um hegðan almennings í landinu. Ég veit að þetta er ekki í fyrsta skipti sem við upplifum slíkt, en það kann að vera vegna þess að lög um stéttarfélög og vinnudeilur og sáttastörf í vinnudeilum eru ekki fullkomin, þau eru með göllum. Þá er það okkar hlutverk að laga þá galla, ekki að leysa þann vanda með því að gera ríkið einfaldlega að lögreglu í samningum, sem hlaupi til hverju sinni þegar bjátar á til að grípa inn í, fyrst með lögum og síðan með dómsvaldi ef menn ekki hlýða lögum. Þegar menn samþykkja þessi lög hér á þingi eru þeir um leið að búa til tæki í hendurnar á dómurum landsins og lögregluvaldi til að handtaka þá menn og dæma sem ekki fara að þessum lögum. Lög eru ekki bara til að stöðva menn í verkum sínum einhvers staðar þar sem þeir eru staddir á miðri leið. Lög eru tæki til að refsa mönnum og dæma þegar með þarf. Sú leið, sem hér er farin, er tvímælalaust geðþóttaleið. Frv. er þess eðlis að þau stéttarfélög, ef einhver eru, sem eiga eftir að greiða atkvæði um þá samninga sem gerðir voru og samþykktir sem lög hér á Alþingi nánast, geta algjörlega hætt að greiða atkvæði. Það er þýðingarlaust að vera að greiða atkvæði um þessa samninga, hvort maður samþykkir þá eða fellir. Í 2. gr. þessa frv. segir einfaldlega, með leyfi frú forseta: "Kjaradómurinn skal við ákvörðun kaups og kjara mjólkurfræðinga leggja til grundvallar síðast gildandi kjarasamning Mjólkurfræðingafélags Íslands og vinnuveitenda og þær launa- og kjarabreytingar sem almennt hefur um samist á vinnumarkaði frá því kjarasamningar urðu lausir hinn 1. janúar 1986." Ekkert meira og ekkert minna, þ.e. kjaradómi er gert að dæma það að menn skuli hlíta samningunum og búið. Í lögum um stéttarfélög og vinnudeilur höfðu menn þó nokkuð fyrir því að setja reglur um hvernig skuli samið, hvernig og hvenær menn skuli boða til vinnustöðvunar eða verkfalla. Rétturinn er jafn á báðar hendur. Rétturinn er tvímælalaust fyrir hendi og skyldan líka. En hér er búið að leysa þetta í eitt skipti fyrir öll. Ég tel að þau stéttarfélög sem enn eiga eftir að greiða atkvæði um þessa samninga geti einfaldlega látið það vera því að það skiptir engu máli hvort þau samþykkja samningana eða fella þá, með þetta fordæmi í höndunum. Óðagotið á mönnum er líka svo mikið að menn semja lög um það að lög skuli gilda í þessu landi. 5. gr. frv. tiltekur að meðan lög þessi eru í gildi er Mjólkursamsölunni og öðrum mjólkurvinnslustöðvum óheimilt að segja mjólkurfræðingum þeim sem lögin taka til upp starfi nema þeir uppfylli ekki lengur lágmarkskröfur sem gerðar eru til hæfni þeirra eða hafi gerst sekir um brot í starfi. Nú þykir vafi leika á um réttmæti uppsagna skv. 1. málsgr. og sker þá félagsdómur úr ágreiningnum. Á 8. síðu í lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur, í 44. gr., er tilgreint hvert er verkefni félagsdóms. Þar fer ekkert á milli mála að það er félagsdóms að taka á málum sem þessu. Ég ætla að vona að lög þessi séu þó í gildi enn þá um skamma hríð. Frú forseti. Ég tel, eins og ég sagði áðan við atkvæðagreiðslu um að veita afbrigði fyrir því að taka þetta mál á dagskrá, að Alþingi sé hneisa búin af því að hlaupa til með þeim hætti sem það gerir núna og grípa inn í fullkomlega lögmæta gerninga aðila vinnumarkaðarins, gerninga þar sem menn takast á í samningum um að skipta því sem til skiptanna er eins og þeim er gert samkvæmt gildandi lögum. Ég tel að frv. þetta, verði það að lögum, sé ekki fyrsta skrefið því að fyrsta skrefið var stigið þegar ríkisstj. gerðist aðili að heildarkjarasamningunum með þeim hætti sem hún gerði núna um daginn. Fyrsta skrefið frá lýðræðinu er þegar stigið og þetta er annað skrefið. Það er ekki síður alvarlegt og það lýsir enn frekar e.t.v. en menn gerðu sér grein fyrir í upphafi hvert stefnt er í því að gera ríkisvaldið að lögreglu í samningamálum hér á landi. Ég tel að þetta sé, eins og ég sagði fyrst í máli mínu, ekki stórt skref. Þetta eru mörg stór skref aftur á bak frá lýðræðinu.



Virðulegi forseti. Enn þá einu sinni stöndum við hér um miðja nótt í hv. Ed. önnum kafin við að sinna þeim óskemmtilegu störfum að ræða frv. til laga um verkfallsbann, í þetta skipti verkfallsbann á mjólkurfræðinga. Þann 24. okt. á s.l. hausti, fyrir réttum fimm mánuðum upp á dag, stóðum við í þessari sömu hv. deild og ræddum um miðja nótt um verkfallsbann á flugfreyjur. Á þessum fimm mánuðum hefur afstaða mín til slíkrar lagasetningar ekki breyst eina spönn. Ég er alfarið á móti því að menn séu sviptir þeim sjálfsögðu mannréttindum, þeim sjálfsögðu lýðréttindum sem felast í því að eiga rétt á að semja sjálfir um kaup sitt og sín kjör og ef það ekki tekst að hafa þá verkfallsrétt upp á að hlaupa. Í því máli sem hér liggur nú fyrir hefur ekkert komið fram sem réttlætir svo alvarlega aðgerð og eins og einn ræðumaður sem hér hefur talað á undan mér, hv. 3. þm. Norðurl. v. ef ég man rétt, benti á kunna eftirmál þessa máls og þess máls sem ég minntist á áðan, þegar verkfallsbann var sett á flugfreyjur, að verða býsna mikil því að viðbúið er að fleiri stéttir komi í kjölfarið og að beita verði lagasetningu til að halda því striki sem hæstv, ríkisstj. hefur tekið með þessu frv. Eins og fram kom í umræðum í Nd. fyrr í kvöld mun það hafa komið fram á fundi landbn. beggja deilda um kvöldmatarleytið að alls ekki hafði verið reynt til þrautar að semja í þessu máli. Á síðasta samningafundi hafði gengið talsvert saman á milli deiluaðila og voru mjólkurfræðingar, eftir því sem mér er tjáð, reiðubúnir til áframhaldandi viðræðna. En hver voru viðbrögð hæstv. ríkisstj. í þessari stöðu? Hún hafði tilbúið frv. til laga um verkfallsbann. Það var þegar komið í prentvélarnar uppi í Gutenberg. Það er augljóst að sú aðgerð ríkisstj. að láta semja lagafrv. áður en fullreynt var um sættir í málinu og á meðan enn var eftir sáttafundur hefur gert illt verra og er án nokkurs vafa hið mesta frumhlaup í þessu máli. Enn fremur kom fram í umræðunum í Nd. að ekki hafði verið leitað ráða annars viðsemjandans í þeim kjarasamningum sem nú eru nýgerðir, en til þeirra er jafnan vísað sem helstu réttlætingar fyrir þessu frv., þ e. ekki hafði verið leitað ráða hjá Alþýðusambandi Íslands og hefur forseti Alþýðusambandsins lýst því yfir að hann telji þetta ótímabæra aðgerð. Það má því ljóst vera að hér hefur verið flanað og gengið þjösnalega fram í viðkvæmu máli og gengið á einn grundvallarrétt frjálsra manna, verkfallsréttinn, án þess að til þess hnígi nokkur frambærileg rök til réttlætingar. Hér verða á eftir greidd atkvæði um mannréttindi og í þeirri atkvæðagreiðslu mun mitt atkvæði falla mannréttindamegin. Ég mun greiða atkvæði gegn þessu frv.



Virðulegi forseti. Í ræðu minni áðan lét ég þess getið að þegar ríkisstj. snaraði fram í dag þessu frv., sem bannar mjólkurfræðingum að heyja sína kjarabaráttu með löglegum hætti, hefði aðeins eitt atriði staðið eftir óleyst í deilu samningsaðila, en það var sú krafa mjólkurfræðinga að fá greiddan fæðis- og flutningskostnað til samræmis við það sem ýmsir aðrir starfsmenn í mjólkurbúum hafa. Ég nefndi að það væru ekki aðeins starfsmenn í mjólkurbúum sem hefðu þennan rétt heldur væri um að ræða hliðstæð réttindi hjá stórum hluta launamanna við svipaðar aðstæður. Nú er ég ekki sérfræðingur í þessum samningsákvæðum, ég hef ekki séð þau á pappír og get því ekki farið með þau hér, en hitt kom mér mjög á óvart að einn af nefndarmönnum landbn., hv. þm. Eiður Guðnason, virtist koma gjörsamlega af fjöllum í þessu máli og dró í efa að það væri rétt að aðrir nytu þessa réttar. Ég er ansi hræddur um að hann hafi tekið heldur illa eftir á nefndarfundinum, sem haldinn var í dag, þar sem þessi mál komu m.a. til umræðu, að því er aðrir nefndarmenn hafa tjáð mér, því að ég sat ekki þann fund sjálfur. Hann hefði líka gjarnan mátt hlusta á umræður sem fram fóru í Nd. fyrr í kvöld þar sem þetta var upplýst og kom mjög greinilega fram m.a. í ræðu hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar. Það mun vera staðreynd að t.d. málmsmiðir, rafiðnaðarmenn, byggingariðnaðarmenn almennt, bifvélavirkjar, allir þessir aðilar njóta þessara réttinda. Hins vegar verður sjálfsagt að taka það með í reikninginn að þarna er um að ræða ákvæði sem kannske á fyrst og fremst við í Reykjavík. Ég þekki ekki alveg nákvæmlega að hve miklu leyti það á við úti á landi og vil ekkert um það fullyrða, en hef óljósan grun um að þetta ákvæði sé alveg sérstaklega tengt aðstæðum í Reykjavík og þá um leið þeirri staðreynd að Mjólkurstöðin er að flytja sig á Bitruháls fyrir austan Elliðaár. Það hafa lengi verið ákvæði í kjarasamningum verkalýðsfélaga um sérstök hlunnindi ef menn þurfa að fara langan veg að vinnustað. Á tímabili var þessi lína dregin við Fúlalæk, að því er ég held, en seinna var hún flutt inn að Elliðaám. Þó að hér sé kannske ekki um að ræða nákvæmlega sömu reglu og gildir í samningum almennu verkalýðsfélaganna hygg ég að þetta sé á margan hátt náskylt ákvæði, að ekki sé meira sagt. En hitt er alveg ljóst að stór hluti starfsmanna mjólkurstöðva, þar á meðal iðnaðarmenn sem ég nefndi áðan, njóta þessa réttar. Þetta kom mjög greinilega fram á nefndarfundinum í kvöld, að því er aðrir hafa tjáð mér. Ég er ansi hræddur um að hv. þm. hafi látið hugann reika eitthvað út um gluggann á Þórshamri þegar þetta bar þar á góma. Mér er líka sagt að það hafi verið upplýst á þessum fundi að ýmsir þeir sem njóta þessara réttinda séu í hærri launaflokkum en mjólkurfræðingar. Þetta vildi ég að kæmi hér skýrt fram vegna þess að auðvitað kom það mér mjög á óvart að hv. þm. skyldi leyfa sér að mótmæla því sem ég sagði áðan. Ég er ekki að halda því fram að hann hafi verið að segja vísvitandi ósatt, en hann stóð greinilega í rangri trú og hélt að hér stæði deilan um eitthvert það atriði sem enginn annar hefði fengið en mjólkurfræðingar. Það er bara alls ekki svo.  Út af orðum hv. þm. Stefáns Benediktssonar áðan, þegar hann sagði að Alþýðuflokksmenn og Alþýðubandalagsmenn á þingi hefðu átt að gera sér grein fyrir því að meðferð frv. um ráðstafanir í efnahagsmálum, sem var til meðferðar hér á dögunum, hlyti að leiða af sér frumvarpssmíð af þessu tagi eins og hér er núna til umræðu, vil ég segja það eitt að slíkt er fjarstæða. Þetta eru alveg óskyld mál. Það sem við vorum að fjalla um hér á dögunum voru ekki kjarasamningarnir á milli Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins. Það er hinn mesti misskilningur að við höfum þar verið að greiða atkvæði um þá kjarasamninga. Auðvitað var ýmislegt að athuga við þá kjarasamninga og þeir voru svo sannarlega ekki fullnægjandi fyrir launafólk í landinu. Það kom mjög greinilega fram í orðum mínum við þá umræðu að ég teldi þá samninga alls ekki fullnægjandi og að kaupmáttur launa yrði bersýnilega allt of lágur áframhaldandi. En við vorum beðin um að segja af eða á um hvort það ætti að samþykkja ákveðinn félagsmálapakka sem fylgdi þessum samningum. Við áttum um það að velja hvort við vildum samþykkja t.d. ákveðnar ráðstafanir í húsnæðismálum eða ekki. Við féllumst á það, mikill meiri hluti þingmanna, að láta þennan félagsmálapakka ganga fram. En auðvitað fylgdi því ekki að frjáls verkalýðsfélög í landinu mættu ekki gera kjarasamning af öðru tagi. Ég held að engum hafi dottið í hug að túlka samningsgerðina þá á þann veg að verið væri að meina mönnum frjálsan samningsrétt héðan í frá á þessu samningstímabili Alþýðusambands og Vinnuveitendasambands.



Virðulegi forseti. Ég þarf ekki hv. 3. þm. Norðurl. v. til að segja mér hvað gerðist á sameiginlegum fundum landbn. milli kl. 18 og 19 í kvöld. Ég var þar. Hann var þar ekki. Og ég veit alveg nákvæmlega hvað gerðist þar. Ég dró í efa að það væri rétt, sem þessi hv. þm. sagði, að "allur þorri launþega", og það er orðrétt tilvitnun, nyti þessara ferða- og fæðispeninga. Ég dró það í efa.

Í Reykjavík.

Ég held að hann hafi ekki skilyrt það með þeim hætti í fyrri ræðu sinni hér. Staðreyndin er sú, eins og hann rakti áðan, að stórir hópar iðnaðarmanna og sjálfsagt velflestir njóta þessara réttinda. Félagar í almennu verkalýðsfélögunum njóta ekki þessara réttinda. Ég gekk úr skugga um það með símtali nú þegar klukkuna vantaði 15 mínútur í 12 eða svo við einn af forvígismönnum Alþýðusambandsins sem veit þetta gjörla og þess vegna segi ég þetta. Mér kom á óvart þegar hv. þm. sagði að allur þorri launþega nyti þessara réttinda vegna þess að það kom ekki fram á þessum fundi landbn. Það kom einmitt fram hjá flokksbróður hv. 3. þm. Norðurl. v., ég skildi alla vega orð hans svo, að hér væri krafa sem hin almennu verkalýðsfélög væru að berjast fyrir en aðrir hefðu náð fram. En ég held að það sé ástæðulaust, virðulegi forseti, að gera langt mál úr þessu. Ég er búinn að lýsa því sem ég veit réttast í þessu máli. Hv. 3. þm. Norðurl. v. telur annað réttast. Nú er bara að ganga úr skugga um hvor hefur rétt fyrir sér. Ég fulltreysti orðum þess fulltrúa Alþýðusambands Íslands sem ég átti orðastað við fyrir stundarfjórðungi um að félagar í almennu verkalýðsfélögunum nytu ekki þessara réttinda.