Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Frv. um bann við verkfalli og verkbanni á ms. Herjólfi felur það í sér að við gildistöku laganna verður verkfall Stýrimannafélags Íslands á ms. Herjólfi bannað, svo og verkbönn, verkföll og aðrar aðgerðir sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála en lögin ákveða. Í 2. gr. frv. er kveðið á um að samningsaðilar skuli hafa svigrúm til 1. júní nk. til þess að ná samkomulagi um vinnutilhögun og launakjör, en ef það tekst ekki skuli Hæstiréttur tilnefna þrjá menn í gerðardóm sem skuli ákveða vinnutilhögun, kaup og kjör skipverja á Herjólfi fyrir 1. ágúst nk. Jafnframt skal Hæstiréttur kveða á um það hver hinna þriggja gerðardómsmanna skuli vera formaður dómsins. Gerðardómurinn skal setja sér starfsreglur, afla nauðsynlegra gagna og segir að honum sé rétt að krefjast skýrslna, munnlegra og skriflegra, af einstökum mönnum, opinberum aðilum og fyrirsvarsmönnum Herjólfs og eftirtalinna stéttarfélaga sem eru samningsaðilar að þeim kjarasamningum sem ná til starfsmanna Herjólfs, þ.e. Skipstjórafélags Íslands, Stýrimannafélags Íslands, Vélstjórafélags Íslands, Brytafélags Íslands og Sjómannafélagsins Jötuns í Vestmannaeyjum. Gerðardómurinn skuli við ákvörðun vinnutilhögunar, kaups og kjara samkvæmt lögunum hafa hljóðsjón af gildandi kjarasamningum á kaupskipum og hafa hliðsjón af almennri launaþróun í landinu. Hann skal vera bindandi við báða málsaðila. Frv. þetta er flutt í samræmi við svohljóðandi ályktun sem bæjarstjórn Vestmannaeyja samþykkti samhljóða á fundi sínum 16. mars sl., með leyfi hæstv. forseta: ,,Bæjarstjórn Vestmannaeyja samþykkir að óska eftir við ríkisstjórn Íslands að flutt verði frv. til laga á Alþingi til að binda enda á kjaradeilur, verkfall og verkbann, á ms. Herjólfi. Bæjarstjórn Vestmannaeyja áréttar að óhjákvæmilegt er að í lögunum verði tekið á kjarasamningum allra stéttarfélaga sem aðild eiga að deilunni og málið þannig leyst í heild sinni. Það er orðið mjög brýnt fyrir Vestmannaeyinga að þessari deilu ljúki sem fyrst því að skipið er helsta samgöngutæki Eyjanna og hefur verið úr rekstri í sex vikur nú þegar og ekki er útlit fyrir að lausn finnist í deilunni.`` Þetta var ályktun bæjarstjórnar Vestmannaeyja sem samþykkt var samhljóða. Verkfall stýrimanna á Herjólfi hófst 3. febr. og hefur skipið legið bundið við bryggju í Vestmannaeyjum frá þeim degi. Á Herjólfi eru tvö stöðugildi stýrimanna. Sáttatilraunir bæði hjá ríkissáttasemjara og milli deiluaðila sjálfra hafa verið árangurslausar og eru engar líkur á lausn deilunnar í bráð. Stjórn Herjólfs hf. ákvað 16. mars með samþykki framkvæmdastjórnar Vinnuveitendasambands Íslands að leggja verkbann á alla skipverja og ætti það verkbann að öðru óbreyttu að taka gildi á morgun. Það er ljóst að vinnustöðvun stýrimanna hefur þegar haft áhrif á atvinnuöryggi annarra skipverja auk þess sem atvinnuöryggi þeirra sem með beinum eða óbeinum hætti hafa atvinnu af rekstri og þjónustu skipsins er teflt í tvísýnu. Ekki þarf að fara mörgum orðum um hvaða þýðingu rekstur Herjólfs hefur fyrir íbúa Vestmannaeyja en honum er ætlað að halda uppi daglegum áætlunarferðum milli lands og eyja. Verkfallið hefur þegar valdið margvíslegri röskun og tjóni, vöruskorts er farið að gæta og aðdrættir allir dýrari en ella. Brýna nauðsyn ber því til að binda enda á deilurnar sem stöðva siglingu Herjólfs milli lands og eyja. Þessu til viðbótar vil ég taka það fram að ég hef nú eftir að þessi ályktun var samþykkt haft samband við forustumenn Vestmannaeyinga, við formann Stýrimannafélagsins, sáttasemjara og vinnuveitendur og það eru ekki horfur á að samningar geti tekist og þess vegna er það mat mitt að óhjákvæmilegt sé að flytja þetta frv. Ég vil taka það fram að sáttasemjari hafði samband við fulltrúa í stjórn Herjólfs, Vinnuveitendasambands, stýrimanna og Sjómannafélagsins Jötuns í morgun og það er hið sama að segja og áður að þeir óskuðu ekki eftir því að sáttasemjari boðaði til fundar eða hefði afskipti af málinu þar sem þeir sáu ekki fram á að neinar líkur væru til þess að slíkt mundi bera árangur. Í samræmi við ósk bæjarstjórnar Vestmannaeyja hefur ríkisstjórnin að höfðu samráði við formenn stjórnarandstöðuflokka ákveðið að leggja þetta frv. fram. Það hefur orðið að samkomulagi að frv. gangi í gegnum þrjár umræður nú. Að lokinni 1. umr. legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og samgn. en hlé verði gert á fundum þingsins meðan hún hittist og síðan verði fundum haldið áfram og málinu lokið.

Virðulegi forseti. Ég hygg að ekki sé sagt neinum ofsögum af því að í Vestmannaeyjum hefur skapast mjög erfitt ástand vegna þess verkfalls á Herjólfi sem frv. þetta fjallar um. Viðræður hafa staðið yfir um langt skeið til að leysa þetta mál en þær hafa ekki skilað árangri. Satt best að segja gerðu menn sér um skeið von um að menn næðu saman í þessu máli og umræðugrundvöllur væri að skapast sem mundi leiða til lausnar en ég held að það verði að koma hér fram að það er álit þeirra sem gerst þekkja að um leið og kröfur komu fram um að deila þessi yrði leyst með lögum þá urðu þær vonir að engu. Það er almennt mjög óheppilegt að ríkisvaldið hafi afskipti af kjaramálum með lagasetningu og það verður ekki réttlætt nema alveg sérstaklega standi á og mjög fáir eigi í hlut og aðstæður séu mjög óvenjulegar. Við alþýðubandalagsmenn getum vel fallist á að þessi rök geti átt við í þessu sérstaka tilviki og teljum að úr því sem komið er sé þetta mál bersýnilega komið í slíkan hnút að það sé ekki útlit fyrir að neyð Vestmannaeyinga verði leyst öðruvísi en hlutast sé til um af hálfu ríkisvaldsins að henni sé aflétt. Hins vegar þykir okkur það verulegur ágalli á því frv. sem hér hefur verið lagt fram að það beinist ekki eingöngu að þeim aðilanum sem gert hefur verkfall og stöðvað rekstur skipsins heldur nær það til allrar áhafnarinnar á skipinu. Það liggur fyrir að undirmenn hafa lýst því yfir að þeir séu ekki með kröfur um launahækkun. Þeir hafa einnig lýst því yfir að þeir séu reiðubúnir að vinna að heildarlausn að þessu máli á komandi mánuðum. Það er því óneitanlega dálítið sérkennilegt að Alþingi eigi að ákveða að grípa inn í kjaramál þeirra með lagasetningu, með ákvörðun um að gerðardómur skuli ákvarða kaup þeirra og kjör, geti bæði hækkað og lækkað kaup þeirra eftir atvikum, og bundið þá síðan við þá niðurstöðu til ársloka. Reyndar var í frumvarpsdrögunum, sem við þingmenn Alþb. fengum í morgun, gert ráð fyrir því að lögin giltu til ársloka nema nýir samningar hefðu áður verið gerðir milli aðila. En í frv. sem var svo aftur dreift á borð hv. þm. fyrir nokkrum mínútum kemur í ljós að þessi setning hefur verið felld niður og ekki er lengur um það að ræða að ákvarðanir gerðardóms falli niður þótt gerðir séu nýir samningar milli aðila. Þessi breyting er ekki til hins betra og kemur mér dálítið á óvart að okkur í stjórnarandstöðunni skuli ekki hafa verið kynnt málið með réttum hætti eða það skuli hafa tekið breytingum frá því í morgun án þess að okkur væri frá því skýrt. Ég sé líka að önnur breyting hefur verið gerð á frv. Nú er það ekki aðeins ætlunin að gerðardómur fjalli um kaup og kjör allra skipverja á ms. Herjólfi heldur hefur orðinu ,,vinnutilhögun`` verið skotið inn í á tveimur stöðum í frv., þ.e. í 2. og 3. gr. Gerðardómurinn á nú auk þess að ákveða kaup og kjör að ákveða vinnutilhögun. Ég veit ekki hvort þetta er beinlínis til bóta og þetta var ekki í frv. sem við fengum afhent í morgun. Það er skemmst frá að segja um afstöðu okkar til þessa máls að við teljum nægilegt og fullnægjandi til lausnar á þessu máli að verkfall stýrimanna sé gert óheimilt og bannað með lögum og þar með auðvitað þau verkbönn sem líka liggja fyrir og að ekki eigi að hlutast til um kjaramál þess fólks sem alls ekki er í verkfalli og á ekki sök á þessari deilu. Þess vegna er það áform þingflokks Alþb. að flytja brtt. við frv. þessa efnis og mun hún væntanlega koma fram innan þeirrar nefndar sem frv. fær til meðferðar. Ég vil að lokum láta þess getið að í grg. frv. er vísað til samþykktar bæjarstjórnar Vestmannaeyja og þar sagt að sú samþykkt hafi verið gerð samhljóða á fundi bæjarstjórnar Vestmannaeyja hinn 16. mars sl. Það mun út af fyrir sig rétt vera en hins vegar hefði verið eðlilegra að gera grein fyrir því að fulltrúi Alþb. í bæjarstjórn Vestmannaeyja hafði samt fyrirvara þegar hann fjallaði um þessa samþykkt og afstaða hans var mjög í sama anda og ég er hér að lýsa að er meginsjónarmið okkar í þingflokki Alþb. Hann taldi að aðgerðir ríkisvaldsins ættu fyrst og fremst að beinast að verkfalli stýrimanna en ekki að kjarasamningum allra áhafnarmeðlima.

Virðulegi forseti. Þessi deila í Herjólfsmálinu hefur nú staðið vikum saman. Hún hófst að frumkvæði tveggja stýrimanna vegna samanburðar á launakjörum meðal áhafnarinnar. Það leiddi síðan til verkfalls stýrimanna og þar með þess að skipið hefur ekki getað sinnt reglubundnum ferðum sínum. Það hefur vissulega verið mörgum undrunarefni í fréttum af þessari vinnudeilu hvernig stjórn Herjólfs hefur haldið á málum. Það læðist óneitanlega að manni sá grunur að allan tímann hafi stjórn Herjólfs ætlað að láta leysa deiluna með lagasetningu. Það er nú einu sinni réttur launþega, sem bundinn er í vinnulöggjöfinni, sem hér er líka verið að ræða um, réttur til þess að fara í verkfall. Verkalýðshreyfingin hefur ekki ljáð máls á því að taka á því í þeirri lagasetningu að slík dæmi eigi ekki rétt á sér að fámennur hópur hafi það á valdi sínu að stöðva nauðsynlega starfsemi, jafnvel einn eða tveir menn. Auðvitað er það fráleitt að slíkt skuli geta gerst. En það hefur líka komið fyrir oft áður. Flugmenn hafa getað stöðvað allt áætlunarflug um landið og það hefur staðið lengur en einn dag og lengur en daga og lengur en vikur og oft leitt til mikils ófremdarástands. Mjólkurfræðingar hafa stöðvað framleiðslu og dreifingu mjólkur. Það veldur líka ófremdarástandi. Það var talað um neyðarástand þegar kennarar fóru í verkfall. Verkföll valda ævinlega óviðunandi ástandi en við getum ekki leyft okkur að leysa verkföll með því að setja með lagasetningu bann á verkföll. Því verður alltaf haldið fram að nú sé algert neyðarástand. Og með lagasetningu sem þessari er verið að skapa fordæmi sem ég tel ekki rétt. Það má einnig nefna að í 2. gr. frv. er komið inn á fleiri félög en stýrimannafélagið sem valdið hefur þessari deilu. Þar er einnig tekið með Vélstjórafélag Íslands, Brytafélag Íslands og Sjómannafélagið Jötunn sem ekki hafa staðið í deilu við stjórn Herjólfs. Nú á að setja gerðardóm á alla þessa starfsmenn. Það hefur líka komið á daginn að ríkissjóður hefur orðið að greiða stórar fjárupphæðir vegna þess að það hefur gripið inn í vinnudeilur með þessum hætti og íslenskir ráðamenn hafa fengið áminningu frá alþjóðlegum stofnunum vegna slíkra mála. Ég tel að með því að stöðva verkföll og vinnudeilur með lögum og setningu gerðardóms til að ákveða kaup og kjör sé Alþingi að fara inn á hættulega braut. Það á ekki að vera á valdi tveggja manna, sem eru í verkfalli, að knýja Alþingi til lagasetningar. Hins vegar hef ég fulla samúð með Vestmannaeyingum og í raun enga samúð með þeim tveim mönnum. sem standa í vinnudeilu, en ég tel þó að þessa deilu verði að leysa á annan hátt en hér er lagt til.

Hæstv. forseti. Þegar að því var ýjað á Alþingi þegar deilan hafði staðið í um það bil þrjár vikur að það bæri að setja lög þá taldi ég, og ég held að þingheimur hafi verið sammála því, að mikilvægt væri að fullreynt væri hvort málsaðilar næðu að semja í frjálsum samningum. Á þetta hefur nú reynt. Ríkissáttasemjari fór til Vestmannaeyja og var þar dag og nótt við störf. Nú eru líklega 10 dagar liðnir frá því að hann kom úr þeirri för og sagði þá að deilan væri enn á byrjunarreit og það segir okkur hversu alvarlegt málið er. Þarna hafa menn ekki náð saman og litlar líkur eru á því að það gerist með frjálsum hætti. Deilan hefur núna staðið í sjö vikur. Heilt 5.000 manna byggðarlag er einangrað að hluta til og ég er sannfærður um að eitthvað væri gert í málinu ef veghefilsstjóri hefði stöðvað alla umferð í sjö vikur yfir Holtavörðuheiði. Þá deilu væri búið að leysa. Þess vegna tel ég að allar leiðir hafi verið reyndar í málinu og að á þennan hnút verði að höggva um sinn af Alþingi með lagasetningu. Svo má aftur ræða um hvernig stjórn Herjólfs hefur staðið að málinu. Það er kapítuli út af fyrir sig. Þar hefur klaufalega verið staðið að verki. Ég er sannfærður um að það sem menn bundu vonir við á Alþingi þegar málið var rætt fyrir þremur vikum var að bæjarstjórnin kæmi í ríkari mæli inn í málið, en það hefur brugðist einnig. Við framsóknarmenn ræddum málið á þingflokksfundi í gær og þar skynjuðu menn hversu brýnt væri, bæði fyrir fólkið og fyrirtækin í Vestmannaeyjum, að deilu ljúki nú þegar. Þess vegna féllst Framsfl. á það að með hraði gengi frv. um þetta efni í gegnum þingið. En ég vil lýsa því yfir að í huga okkar skapar þessi lausn, þessi lagasetning, ekki fordæmi. Herjólfsdeilan er svo einstætt og sérstakt mál að hana verður að leysa á þennan hátt og skapar engin önnur fordæmi. Ég get svo tekið undir að það eru kannski ýmis atriði í þessu frv. sem ég vildi sjá með svolítið öðrum hætti en ég mun ræða það í samgn. en þangað býst ég við að málið fari á eftir. ATKVÆÐAGREIÐSLA. Frv. vísað til 2. umr. með 39 shlj. atkv. og samgn. með 42 shlj. atkv.