Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur svohljóðandi bréf, dags. 10. nóv 1986: „Ragnar Arnalds, 3. þm. Norðurl. v., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda til að sitja þing Sameinuðu þjóðanna og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður Alþb. í Norðurlandskjördæmi vestra, Þórður Skúlason sveitarstjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Salome Þorkelsdóttir, forseti efri deildar.“ Þórður Skúlason hefur áður setið á Alþingi á þessu kjörtímabili og er hann boðinn velkominn til starfa. Þá hefur borist svohljóðandi bréf, dags. 10. nóv. 1986: „Birgir Ísl. Gunnarsson, 4. þm. Reykv., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að vegna forfalla 1. varamanns og þingsetu 2. varamanns taki 3. varamaður Sjálfstfl. í Reykjavík, Jón Magnússon lögfræðingur, sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta tilkynnist yður, herra forseti. Ingvar Gíslason, forseti neðri deildar.“ Þessu bréfi fylgir yfirlýsing um forföll 1. varamanns Sjálfstfl. í Reykjavík. Jón Magnússon hefur áður setið á Alþingi á þessu kjörtímabili og er hann boðinn velkominn til starfa. Þá hefur borist svohljóðandi bréf: „Eggert Haukdal, 7. þm. Suðurl., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég vegna anna heima fyrir get ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður Sjálfstfl. í Suðurlandskjördæmi, Siggeir Björnsson bóndi, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Ingvar Gíslason, forseti neðri deildar.“ Siggeir Björnsson hefur áður tekið sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili og er nú boðinn velkominn til starfa. Þá hefur borist svohljóðandi bréf, dags. 10. nóv. 1986: „Jón Kristjánsson 4. þm. Austurl., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að vegna forfalla 1. varamanns taki 2. varamaður Framsfl. í Austurlandskjördæmi, Þórdís Bergsdóttir húsmóðir, Seyðisfirði, sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að fram fari í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns.“ Bréfi þessu fylgja yfirlýsingar um forföll 1. og 2. varamanns. Kjörbréfið þarf að rannsaka. En áður en horfið verður að því verður haldið áfram að gera grein fyrir bréfum sem borist hafa. Hér er enn eitt bréf, dags. 10. nóv. 1986: „Guðrún Agnarsdóttir 3. landsk. þm., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum á allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis og þar sem 1. og 2. varamaður landskjörinna þm. Kvennalistans hafa tjáð mér að þeir geti ekki tekið sæti á Alþingi að óska þess að 3. varamaður landskjörinna þm. Kvennalistans, Kristín Ástgeirsdóttir, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að fram fari í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanna. Ingvar Gíslason, forseti neðri deildar.“ Þessu bréfi fylgja yfirlýsingar um forföll varamanna ásamt kjörbréfi. Enn hefur borist svohljóðandi bréf, dags. 10. nóv. 1986: „Halldór Blöndal, varaformaður þingflokks Sjálfstfl., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem Ragnhildur Helgadóttir, 10. þm. Reykv., dvelst nú erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér samkvæmt beiðni hennar og með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að vegna forfalla 1. varamanns, þingsetu 2. og 3. varamanns og forfalla 4. varamanns taki 5. varamaður Sjálfstfl. í Reykv., Bessí Jóhannsdóttir cand. mag., sæti á Alþingi í fjarveru hennar.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að fram fari í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Ingvar Gíslason, forseti neðri deildar.“ Bréfi þessu fylgir kjörbréf og yfirlýsingar um forföll. Enn hefur borist svohljóðandi bréf, dags. 10. nóv. 1986: „Eyjólfur Konráð Jónsson, 4. þm. Norðurl. v., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda til að sitja þing Sameinuðu þjóðanna og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að vegna forfalla 1. varamanns taki 2. varamaður Sjálfstfl. í Norðurlandskjördæmi vestra, Ólafur B. Óskarsson bóndi, sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að fram fari í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Salome Þorkelsdóttir, forseti efri deildar.“ Þessu bréfi fylgir kjörbréf og yfirlýsing um forföll.



Með því að Þórdís Bergsdóttir og Bessí Jóhannsdóttir hafa ekki áður átt sæti á Alþingi vinna þær núna drengskaparheit að stjórnarskránni. Þórdís Bergsdóttir, 1. þm. Austurl., og Bessí Jóhannsdóttir, 10. þm. Reykv., undirrituðu drengskaparheit um að halda stjórnarskrána.



Þórdís Bergsdóttir og Bessí Jóhannsdóttir hafa báðar unnið drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðnar velkomnar til starfa á Alþingi.



Kjörbréfanefnd fékk í hendur fjögur kjörbréf en láðist að taka eitt kjörbréfið til meðferðar og undan því verður ekki komist. Nefndin er beðin að taka það til meðferðar. Fundinum er frestað í tvær mínútur. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur athugað kjörbréf Kristínar Ástgeirsdóttur. Hún er 3. varamaður landskjörinna þm. Kvennalistans, en 1. og 2. varamaður hafa tjáð forseta að þær geti ekki tekið sæti á þingi að þessu sinni. Kristín Ástgeirsdóttir hefur áður setið á þessu þingi og þá sem varamaður hv. 11. þm. Reykv., en nú er hún sem sagt 3. landskjörinn varaþm. Nefndin mælir með að kjörbréfið verði samþykkt.



Kristín Ástgeirsdóttir hefur setið áður á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa nú.



Herra forseti. Sú fsp. sem hér er lögð fyrir hæstv. iðnrh. og snýst um málefni Sjóefnavinnslunnar er þríþætt. Fyrirspyrjandi vill vekja athygli ráðherrans og Alþingis á afleiðingum laga um umrætt fyrirtæki frá 1981. Um leið og það hlýtur að vera einkennilegt að á sama tíma og ráðherrar hafa staðið blóðugir til axla að skera og selja hlut ríkisins í hverju stórfyrirtækinu á fætur öðru verja þeir hundruðum milljóna kr. í þetta hugarfóstur og skeyta engu um þó lífsstarf og lífsbarátta einstaklinga sé að velli lögð. Sjóefnavinnslan mun nú vera að standsetja hliðargrein, kolsýruverksmiðju með afkastagetu upp á 1560 tonna framleiðslu á ári, og hefur ríkið lagt tugi milljóna í þetta verkefni. Veit iðnrh. að s.l. 20 ár hefur þessi framleiðsla verið í höndum einstaklinga sem hafa varið þetta þjóðlífssvið og haldið því í landinu? Árið 1984 flutti verksmiðjan Eimur sf. austur í Þorlákshöfn og byggði þar upp starfsemi sína. Verð á kolsýru hefur síðan farið lækkandi og mundi lækka verulega yrði verksmiðjan stækkuð, en ársnotkun er nú rúin 500 tonn í landinu. Einstaklingar hafa enn fremur stofnað fyrirtæki, Kolsýruvinnsluna hf., sem reisa mun verksmiðju við borholu að Hæðarenda í Grímsnesi og mun ætla að selja sína framleiðslu til garðyrkjubænda, en sá markaður er hvað stærstur í huga Sjóefnavinnslunnar. Ég vek athygli ráðherrans á því að stærstu notendur, gosdrykkjagerðirnar, munu fyrst og fremst spyrja eftir gæðum vörunnar. Kolsýran til blöndunar í gosdrykki verður að vera hrein og ómenguð. Margt bendir til að Sjóefnavinnslan ráði ekki við ýmis tæknileg atriði á því sviði svo að öruggt sé. Þau 16 ár sem Eimur hefur starfað hefur það aldrei komið fyrir að óhrein kolsýra hafi farið til viðskiptavina. Ég vil að lokum enn og aftur minna hæstv. iðnrh. á að ríkið er að leggja tugi ef ekki hundruð milljóna af peningum almennings til að knésetja fyrirtæki í eigu einstaklinga, fer í skjóli laga í að stofna til rekstrar á sviði sem er fyrir í landinu. Hæstv. fyrrv. iðnrh. mun hafa ætlað að stöðva a.m.k. þennan þátt Sjóefnavinnslunnar.



Virðulegur forseti. Þessi ræða fyrirspyrjanda kom mér nokkuð á óvart. Miðað við fsp. á þskj. 139 til iðnrh. um Sjóefnavinnsluna og þær spurningar sem þar koma fram er ekki ástæða til að ætla að umræður um samkeppni Sjóefnavinnslunnar við innflutta erlenda framleiðslu né heldur um samkeppni milli einstaklinga og Sjóefnavinnslunnar fari fram. Ég ætla að halda mig við þær fyrirspurnir sem hv. þm. hefur borið fram á þskj. 139 og svara þeim. Sú fyrsta er: 1. Hversu stóran hlut á ríkið í Sjóefnavinnslunni á Reykjanesi? Og svarið er: Samkvæmt síðasta ársreikningi var innborgað hlutafé í Sjóefnavinnsluna hf. á verðlagi 31. des. 1985 117,8 millj. kr. Af þeirri upphæð er hlutur ríkissjóðs 99,06 millj. kr. eða 84% og hafa þá hlutafjárgreiðslur frá fyrri árum verið uppfærðar skv. lánskjaravísitölu. 16% hlutafjár skiptist á 500 hluthafa, en sveitarfélögin á Suðurnesjum eiga þar langstærstan hlut. 2. Hversu miklir peningar hafa verið lagðir í verksmiðjuna af hálfu ríkisins? Og svar mitt er: Samkvæmt ársreikningi Sjóefnavinnslunnar hf. fyrir árið 1985 nam bókfært verð stofnframkvæmda í árslok 1985 um 434 millj. kr. og er það sem fyrr byggt á framreikningi upphaflegs stofnverðs. Alls námu skuldir og eigið fé Sjóefnavinnslunnar í árslok 1985 um 484 millj. kr. Skuldir fyrirtækisins voru þá samtals 366,4 millj. kr. og þar af voru langtímaskuldir með ríkisábyrgð 353 millj. kr. rúmar eða rúm 96% af skuldum. 3. Stangast ekki þátttaka ríkisins í þessu fyrirtæki á við stefnu ríkisstjórnarinnar um að selja ríkisfyrirtæki og draga úr ríkisumsvifum? Svar mitt er: Á s.l. ári fór fram á vegum iðnrh. ítarleg úttekt á Sjóefnavinnslunni og framtíðarmöguleikum fyrirtækisins. Blasti þá við annars vegar stöðvun framkvæmda og lokun fyrirtækisins eða áframhaldandi uppbygging á grundvelli nýrrar stefnu og endurskoðaðrar áætlunar. Að vandlega athuguðu máli ákváðu fulltrúar ríkissjóðs og aðrir hluthafar að velja seinni kostinn sem miðar að því að gera endanlegt átak til að koma af stað arðbærum rekstri. Ljóst var þá að óbreytt stefna í málefnum fyrirtækisins lofaði ekki góðu og mundi kalla stöðugt á viðbótarrekstrarfé frá ríkissjóði. Með stöðvun og lokun fyrirtækisins hefði hins vegar að engu verið gert áratuga þróunarstarf og uppbygging á athafnasvæði Sjóefnavinnslunnar sem ekki hefði verið ráðist upphaflega í nema með tilstyrk ríkissjóðs. Ný rekstraráætlun miðar að því að framleiða árlega 6–8 þús. tonn af salti ásamt 1850 tonnum af kolsýru og þurrís og verulegu magni af kísl. Allt bendir til að með því móti fáist viðunandi arður af nýfjárfestingu og einnig eitthvað upp í fyrri uppbyggingar- og þróunarkostnað. Þar með verður bundinn endir á árlegt fjárframlag ríkisins til rekstrar tilraunaverksmiðjunnar og hagkvæmri rekstrareiningu komið á fót með lágmarkstilkostnaði. Fyrirtækið Sjóefnavinnslan hf. er í raun rammi utan um umfangsmiklar rannsóknir á þróunarstarfsemi. Sjóefnavinnslan hf. er eitt af fáum fyrirtækjum í landinu sem býr yfir þekkingu og tækni til að beisla háhitagufu, en fyrirtækið er hið eina hérlendis sem vinnur efni úr gufu og heitum jarðsjó. Ný rekstraráætlun miðar ekki einungis við saltframleiðslu heldur nýtingu jarðvarma til iðnaðar á sem breiðustum grundvelli. Í því efni hefur þróunin snúist á sveif með Sjóefnavinnslunni á síðustu misserum. Í fiskverkun eru nú gerðar meiri kröfur til hreinleika saltsins, svo sem við verkun tandurfisks og í síldarsöltun þar sem Reykjanessaltið hefur unnið sér fastan sess. Þá hefur áhugi bæði innlendra og erlendra fyrirtækja á framleiðslu Sjóefnavinnslunnar hf. farið vaxandi, mjög vaxandi upp á síðkastið. Viðskiptasamningar hafa t.d. þegar verið gerðir við nokkur innlend og erlend fyrirtæki. Mikill áhugi ríkir hjá erlendum fyrirtækjum á heilsuvörum frá fyrirtækinu, svo sem heilsusalti og kísl sem húðáburði. Uppbygging Sjóefnavinnslunnar hf. er í fullu samræmi við markmið núverandi og fyrrverandi ríkisstjórna um áframhaldandi uppbyggingu orkufreks iðnaðar hérlendis. Sú þekking og reynsla sem fæst við rekstur Sjóefnavinnslunnar hf. er nauðsynleg ef nýta á jarðhita í auknum mæli til iðnaðar og mun nýtast hvar sem er á landinu. Líta verður á þátttöku ríkissjóðs í Sjóefnavinnslunni í þessu ljósi. Enn hafa ekki komið fram einkaaðilar sem sækjast eftir að leysa ríkissjóð af hólmi í félaginu og halda áfram því mikilvæga þróunarstarfi sem þar er unnið. Kæmu þeir aðilar fram sem byðust til þess að losa ríkissjóð út úr Sjóefnavinnslunni hf. með viðunandi hætti væri ekkert því til fyrirstöðu að kanna þann möguleika að semja við þá sömu aðila um áframhaldandi framleiðslu til að auka möguleika á að fullvinna þá vöru sem þar er unnin, í fullri alvöru. Virðulegi forseti. Vegna þess að nýtt umræðuefni kom upp í framsögu fyrirspyrjanda tek ég fram að það er ærið efni í umræðu út af fyrir sig hvernig Sjóefnavinnslan hefur reynt að ná samkomulagi við umrætt fyrirtæki, kolsýruverksmiðjuna Eim hf., og hvernig þær umræður hafa farið fram og þeim hefur lokið með því að annað íslenskt fyrirtæki tók í staðinn umboð fyrir kolsýru sem framleidd er af Sjóefnavinnslunni og er talin mjög góð vara.



Herra forseti. Ræða fyrirspyrjanda hefði ekki átt að koma hæstv. iðnrh. á óvart. Ég tel að hér hafi verið vakin athygli á máli sem miklu skiptir að fái farsæla úrlausn. Ég vil minna hæstv. ráðherra og Alþingi á hvernig til þessa máls var stofnað og að alþm. kynni sér í hvaða áttir málin hafa þróast. Ég hefði haldið að lífsskoðanir hæstv. iðnrh. og stefna flokks hans um atvinnurekstur skuli vera í höndum einkarekstrarmanna gerðu það að verkum að hann stöðvaði þessar áætlanir Sjóefnavinnslunnar um að knésetja þessi tvö fyrirtæki sem fyrirspyrjandi hefur nefnt hér. Hitt er svo annað mál að miðað við þann mikla kostnað sem Sjóefnavinnslan hefur lagt í undirbúning kolsýruframleiðslunnar og að sá kostnaður komi fram í verðinu en verði ekki felldur niður eða falinn er ótrúlegt að Sjóefnavinnslan geti boðið verðlækkun á kolsýru. Hér er því að mati fyrirspyrjanda verið að leika gráan leik og spurning hvort í skjóli ríkisins sé með þessum hætti leyfilegt að skaða íslenskt einkaframtak. Að hinu má einnig spyrja hvort Alþingi finnist eðlilegt að þeir menn sem gegna lykilhlutverkum í að þróa og skapa nýjum iðnaði farveg í landinu séu stjórnarmenn í Sjóefnavinnslunni, menn frá Iðntæknistofnun og Byggðastofnun. Ein meginforsendan fyrir því að menn gefi sig að stjórnmálum er að vernda og verja hagsmuni umbjóðenda sinna, fólksins í landinu. Allar áætlanir Sjóefnavinnslunnar benda til að með áætlunum um kolsýruframleiðslu sé vegið hart að framtaki einstaklinga og sá litli markaður sem í landinu er verði fljótt yfirfullur. Leikur kattarins að músinni er ljótur leikur. Sá sem sækir í sína samkeppni hnefafylli í sjóði fólksins eftir þörfum þarf sjálfsagt ekki að spyrja að leikslokum. En fari svo sem að er stefnt verður skarð fyrir skildi austur í Þorlákshöfn, tíu fjölskyldur tapa starfi sínu og lífsstarf athafnamanns er að engu gert. Það mundi heyrast hljóð úr horni ef ríkið legði drög að því að loka verksmiðju á Akureyri þar sem 120 manns störfuðu eða í Reykjavík verksmiðju þar sem 700–800 manns störfuðu. Ég treysti því að hæstv. iðnrh. hugleiði þessi mál í heild sinni.



Virðulegur forseti. Þetta er að snúast upp í furðulegar umræður. Ég sem borgarráðsmaður og þá forseti borgarstjórnar var með málflutning fyrir þetta fyrirtæki til að verja það meðan það var búsett í Reykjavík og áður en Sjóefnavinnslan fór að bjóða sína framleiðslu íslenskum fyrirtækjum. Fyrsta fyrirtækið sem átti kost á því að vera umboðsaðili fyrir Sjóefnavinnsluna á þessu sviði var einmitt kolsýruverksmiðjan Eimir eftir að hún flutti þangað sem hún er núna en samningar náðust ekki. Það var ekki Sjóefnavinnslunni að kenna heldur fyrirtækinu sjálfu sem ekkert vildi hafa með samninga við Sjóefnavinnsluna að gera. Og þar af leiðandi var samið við annað fyrirtæki sem er enn þá eldra og heitir Ísaga og eru þeir umboðsmenn fyrir Sjóefnavinnsluna núna á þessu sviði. Sjóefnavinnslan er eina rannsóknarverksmiðjan sem okkar þjóðfélag rekur og þar fara fram rannsóknir á mörgum sviðum og tilgangurinn er einmitt að skapa einstaklingum verkefni. Hann er ekki sá að reka fyrirtækin sjálf heldur að skapa einstaklingum verkefni og það er það sem Sjóefnavinnslan er að gera. Það er búið að semja við Ísaga, það er íslenskt fyrirtæki líka. Það er ekki með innflutta kolsýru á þessu sviði. Síðan er það framleiðsla og dreifing á kísl sem er að fara yfir í sérfyrirtæki þar sem Sjóefnavinnslan verður líklega hluthafi með innlendum og erlendum aðilum og markaðssetur kísl sem útflutningsafurð á heimsmarkaði. Sama má segja um saltið. Saltið er það eina sem ég þekki til, eina saltið sem ég hef fengið upplýsingar um sem er gerlafrítt. Það salt sem hefur verið notað hingað til hefur verið talað um að banna vegna þess hversu mikið magn af gerlum er í því og það er sama hvaðan það kemur. Sjóefnavinnslan er því stórmerkilegt fyrirtæki. Það er á fleiri sviðum sem Sjóefnavinnslan er með tilraunastarfsemi sem ekki er tímabært að ræða því að það er ekki komið á það stig að hægt sé að sjá fyrir markaðssetningu. Ef íslenska ríkið og íslenska þjóðfélagið ætlar að ganga fram hjá rannsóknarverksmiðjum af þessu tagi og byggja eingöngu á því sem kemur erlendis frá held ég að bæði það fólk sem fyrirspyrjandi ber fyrir brjósti og aðrir eigi í framtíðinni eftir að hða meira en hefur verið gefið í skyn að það líði nú undan því oki sem ríkisstjórnin með Sjóefnavinnslunni setur á þetta eina fyrirtæki sem átti þó sjálft kost á því að verða umboðsaðili fyrir Sjóefnavinnsluna en hafnaði samstarfi. Virðulegur forseti. Ég hef lokið máli mínu en mér þætti vænt um í framtíðinni - ég hef enga ástæðu til þess að segja þetta því að það hefur aldrei komið fyrir áður - að fyrirspyrjendur haldi sig að spurningum og haldi sig að þeim málflutningi sem þær kalla á en komi ekki með nýjar spurningar og ný mál á dagskrá undir þeim dagskrárlið sem þeir nota til fyrirspurnar.



Herra forseti. Hæstv. iðnrh. Ég tel málflutning minn hafa verið í samræmi við það sem hefur verið að gerast í þessu máli. Það er rétt, Eimi sf. var boðin dreifing, sagt: Þú getur fengið dreifinguna ef þú vilt. Það varð ekki samkomulag. Það eitt sýnir að ríkið er staðráðið í að knésetja einkaframtakið hvort heldur er Eimur sf. eða Kolsýruvinnslan að Hæðarenda á þessu sviði.



Herra forseti. Á þskj. 45 hef ég leyft mér að bera fram svofellda fsp. til hæstv. félmrh. um fjölda umsókna um húsnæðislán. Fsp. er svohljóðandi: „Hve margar umsóknir hafa borist til Húsnæðisstofnunar ríkisins um ný húsnæðislán vegna nýbygginga og kaupa á eldra húsnæði, samtals og flokkað eftir kjördæmum?“ Fsp. skýrir sig sjálf. Hún er fram borin til að fá upplýsingar um það hvert horfir í sambandi við umsóknir um lán skv. hinu nýja húsnæðiskerfi og það er í raun ekki seinna vænna að fá þessar upplýsingar hér fram. Fsp. er borin fram fyrir alllöngu og ég vænti þess að við fáum skilmerkilegar upplýsingar frá hæstv. ráðherra um þetta efni.



Herra forseti. Sem svar við þessari fsp. á þskj. 45 vil ég upplýsa að frá 1. sept. s.l. til októberloka hafa borist um 3100 nýjar umsóknir til Húsnæðisstofnunarinnar, þar af um 2400 umsóknir um lán til kaupa á eldra húsnæði. Umsóknir frá þeim sem óskuðu eftir flutningi úr gamla kerfinu í nýja kerfið eru ekki taldar með. Því miður er ekki búið að slá nema tæplega 80% af þessum umsóknum inn í tölvu stofnunarinnar og er eftirfarandi skipting milli kjördæma samkvæmt því. Skiptingin miðast við lögheimili umsækjenda: Reykjavík 1091 umsókn, þ.e. 45,3% af umsóknum, Reykjanes 387 umsóknir, 16,1%, Vesturland 197 umsóknir, 8,2%, Vestfirðir 130 umsóknir, 5,4%, Norðurland vestra 76 umsóknir, 3,1%, Norðurland eystra 296 umsóknir, 12,3%, Austurland 93 umsóknir, 3,8% og Suðurland 141 umsókn, 5,8%, þ.e. samtals 2411 sem búið er að slá inn og þetta er hlutfallið. Að sjálfsögðu segja þessar upplýsingar ekkert um hvort allar þessar umsóknir hafa lánsrétt, en það mun líða ca. vika eftir upplýsingum frá stofnuninni þangað til allar þessar umsóknir hafa verið tölvusettar og jafnhliða er unnið að upplýsingum um lánsrétt þessara umsókna.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Þær upplýsingar sem hann kemur með varða, ef ég hef skilið það rétt, kaup á eldra húsnæði og nýju en ekki kom fram í svari ráðherrans flokkun á því hvort um væri að ræða lánsumsóknir vegna nýbygginga eða kaupa á eldra húsnæði. Ég náði því ekki, þar sem ráðherrann kom með aðeins eina tölu varðandi umsóknir fyrir hin einstöku svæði, en í fsp. er beðið um flokkun á lánum vegna nýbygginga og vegna kaupa á eldra húsnæði. Ósk mín var um það að þetta yrði greint sundur í svari. En kannske hefur það misskilist þannig að hér er aðeins dregin fram ein tala varðandi umsóknir og, eins og hæstv. ráðherra orðaði það, miðað við lögheimili umsækjenda. Þessar tölur, eins og þær liggja fyrir frá hæstv. ráðherra, segja nokkra sögu ef litið er til hvernig þessar umsóknir flokkast. En ég vek sérstaka athygli á því að þar er miðað við lögheimili umsækjenda. Æskilegt hefði verið og ég hafði talið að Húsnæðisstofnun flokkaði umsóknir miðað við staðsetningu byggingar sem óskað væri eftir láni til. Það kemur ekki fram í þessum svörum ráðherrans heldur eingöngu hvaðan umsóknirnar eru ættaðar. Þegar litið er á þetta miðað við íbúafjölda í einstökum kjördæmum kemur í ljós að t.d. í höfuðborginni er umsóknafjöldinn, 1091 umsókn, verulega umfram íbúatölu höfuðborgarinnar sem hlutfall af landinu í heild, en hins vegar í Reykjaneskjördæmi liggur þetta nokkuð undir. Ef ég er með réttar tölur um íbúafjölda á Reykjanesi t.d. er það 23,3% eða þar um bil af landsmönnum öllum, en af þessum 80% umsókna sem flokkaðar hafa verið eru það 16,1%. Síðan eru það önnur kjördæmi. Það er hlutfallslega meira í Vesturlandskjördæmi eftir því sem ég les út úr þessum tölum. Á Vestfjörðum liggur þetta heldur yfir hlutfalli íbúa, á Norðurlandi vestra hins vegar talsvert undir eins og sjá má, aðeins 3,1% umsókna, en íbúafjöldi þar um 4,5% af íbúum landsins. Á Norðurlandi eystra er þetta heldur yfir íbúahlut þess kjördæmis, á Austurlandi mjög verulega undir. Austurland er með 5,5% landsmanna en umsóknir sem flokkaðar hafa verið eru 3,8%. Sama gildir um Suðurland. Þessi fjöldi umsókna þar er verulega undir íbúahlutfalli þess kjördæmis miðað við landið allt. Og síðan hygg ég, og hæstv. ráðherra víkur kannske að því hér á eftir, að þetta segi ekki nema hálfa sögu. Nú er það svo að skv. nýju húsnæðislögunum geta menn sótt um lán án þess að hafa tryggt sér lóðir fyrir byggingar og önnur réttindi eins og áður var, að ég hygg, þannig að þetta segir ekki hvernig menn hyggjast nota rétt sinn varðandi nýbyggingar. Ég læt þetta nægja sem ábendingar og athugasemdir af minni hálfu og þakka virðulegum forseta þolinmæðina.



Herra forseti. Vegna athugasemda hv. fyrirspyrjanda þóttist ég skilgreina það að samtals voru 3100 umsóknir sem bárust stofnuninni. Þar af voru umsóknir um kaup á notuðu húsnæði 2400 sem þýðir að umsóknir um nýbyggingar eru 700 talsins. Í sambandi við þetta mál tók ég fram að að sjálfsögðu segja þessar upplýsingar ekki allt um það sem verið er að vinna úr. Það er fyrst og fremst verið að koma þessu inn á nýtt tölvukerfi í stofnuninni sem tekur sinn tíma og það verður að sjálfsögðu hægt að greina frekar frá hvernig þessar umsóknir koma til með að verða meðhöndlaðar, þ.e. hvernig lánsréttur er o.s.frv., strax þegar þessari tölvusetningu er lokið og það skal ekki standa á ráðherra að gefa þær upplýsingar hingað inn á Alþingi um leið og stofnunin er fær um að láta þær frá sér. Ég vil benda hv. alþm. á það að hér er alveg um nýtt form að ræða og það hlýtur að vera eðlilegt að það taki nokkurn tíma hjá stofnuninni að vinna úr því þannig að það sé hægt að gefa tæmandi upplýsingar og þær lágu alls ekki fyrir þegar fsp. var borin fram en úr því verður örugglega bætt.



Herra forseti. Ég vil í tilefni af þessari fsp. og svari hæstv. ráðherra spyrja að því hvenær þess er að vænta að þeir umsækjendur um húsnæðislán, 3100 talsins, sem lögðu inn umsóknir í september og október fái afgreiðslu sinna mála. En skv. nýjum húsnæðislögum eru skýr ákvæði um það að fólk á að fá svör innan tiltekins frests og afgreiðslu innan tiltekins frests og ef það ekki stenst væri það auðvitað brot á lögunum sem ég er viss um að menn munu reyna að forðast þar sem hér er um að ræða nýja og mikilvæga löggjöf. Mér fyndist æskilegt ef hæstv. ráðherra gæti svarað þessari fsp.



Það skal tekið fram og hv. þm. eru beðnir að hafa það í huga að ráðherra hefur ekki leyfi til þess að tala nema tvisvar og fyrirspyrjandi ekki nema tvívegis. Ráðherra hefur nú talað tvisvar. Það er heimild fyrir forseta að leyfa mönnum að gera stutta athugasemd en það er gert í trausti þess að menn stofni ekki til umræðna og spyrji ekki þá aðila spurninga sem ekki hafa heimild til þess að svara.



Herra forseti. Í sambandi við fsp. hv. 3. þm. Reykv. er ljóst að ég hef ekki í höndum neitt svar við þessari spurningu hans. Ég geri ráð fyrir því að menn verði að treysta því að það verði reynt að framfylgja þeim lögum sem við höfum sett um húsnæðismálin og það verður fljótlega hægt að greina frá því hér á hv. Alþingi. Komi fram sérstök fsp. um að flýta því svari mun ég að sjálfsögðu verða við því.



Herra forseti. Ég vildi koma því skýrt til hæstv. ráðherra sem hann raunar tók fram í sínu máli, lofaði að hér kæmu inn á Alþingi hið fyrsta glöggar upplýsingar um þessi efni, skiptingu á lánsumsóknum milli kjördæma, annars vegar til nýbygginga og hins vegar vegna kaupa á eldra húsnæði. Það er mjög nauðsynlegt að þessar upplýsingar liggi fyrir og hvert þær umsóknir beinast af hálfu viðkomandi, ekki aðeins flokkað eftir núverandi lögheimili umsækjanda heldur hvar viðkomandi ætlar að ráðstafa fjármagni sem hann fengi frá Húsnæðisstofnun.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja fsp. á þskj. 56 til félmrh. um lánveitingar Húsnæðisstofnunar ríkisins. Spurt er um fjölda lánveitinga úr Byggingarsjóði verkamanna og Byggingarsjóði ríkisins á árunum 1985, 1986 og 1987, í fyrsta lagi vegna nýrra samninga og í öðru lagi vegna endursöluíbúða og vegna eldri íbúða. Spurt er einnig um hve margar umsóknir liggi fyrir um íbúðir í verkamannabústöðum og um umsóknir um lán úr Byggingarsjóði ríkisins. Einnig er spurt um áætlun um þörf fyrir leiguhúsnæði. Ég vænti þess að hæstv. félmrh. gefi skýr svör við þessum fsp. sem liggja fyrir á þskj. 56.



Herra forseti. Ég verð að byrja á því að segja að þessi fsp. er í 7 liðum sem þýðir um 14 svör þannig að ég er ekki viss um að mér takist á 5 mínútum að telja það upp sem ég hefði talið æskilegt að láta koma fram. En við fyrstu spurningu sem er í tveimur liðum í sambandi við til hve margra íbúða voru veitt lán úr Byggingarsjóði verkamanna á árinu 1985 og hve margar þær verði á þessu ári. Vegna nýrra samninga um endursölu þá var svarið: a. Vegna nýrra samninga 1985 voru íbúðirnar 166 og 1986, þ.e. í ár, 250. b. Vegna endursöluíbúða 198 íbúðir 1985 og á þessu ári 200 íbúðir. Önnur spurningin er: Til hve margra íbúða má áætla að hægt sé að veita lán í verkamannabústöðum á næsta ári vegna nýrra samninga og endursöluíbúða? Svarið er: a. Húsnæðisstjórn hefur þegar heimilað mörgum stjórnum verkamannabústaða að hefja undirbúning og framkvæmdir við um 160 íbúðir og verða samningar um þær væntanlega gerðir upp um n.k. áramót. Einnig hefur stjórnin samþykkt áætlun um byggingu eða kaup á 360 íbúðum á árinu 1987, þar af eru 160 íbúðir vegna c-liðar 33. gr. laga nr. 60 1984. Þessi áætlun verður að sjálfsögðu endurskoðuð í samræmi við afgreiðslu lánsfjárlaga. b. Endursöluíbúðirnar eru 250. 3. spurning: Hvað liggja fyrir margar umsóknir um íbúðir í verkamannabústöðum? Hjá stofnuninni liggja umsóknir um byggingu eða kaup á um 520 íbúðum sem enga afgreiðslu hafa hlotið og þar af eru 230 íbúðir vegna c-liðar 233. gr. laga nr. 60/1984. Eins og fram kemur í svari við a-lið annarrar spurningar hefur húsnæðisstjórn gert áætlun um 360 íbúðir. 4. spurning. Hefur verið gerð áætlun um þörf á leiguhúsnæði? Ef svo er, hver er þörfin, skipt eftir kjördæmum? Í samræmi við 5. lið samkomulags aðila vinnumarkaðarins um húsnæðismál hinn 26. febr. 1986 ritaði Húsnæðisstofnun ríkisins hinn 21. apríl öllum sveitarfélögum landsins bréf með fyrirspurn um þörf fyrir leiguhúsnæði í viðkomandi byggðarlagi. Einnig var sex almannasamtökum ritað slíkt bréf þann 22. júlí s.l. Alls bárust svör frá 39 sveitarfélögum og fimm félagasamtökum. Í þeim 39 sveitarfélögum er svöruðu dreifibréfi Húsnæðisstofnunar bjuggu samtals 193 738 manns þann 1. des. 1985. Það svarar til 88,2% af öllum íbúum í þéttbýli á Íslandi. Endanleg skýrsla um niðurstöður mun birtast í þessum mánuði. Unnt er þó að birta niðurstöðutölur um þörf fyrir leiguíbúðir skv. þessum upplýsingum í einstökum kjördæmum með þeim fyrirvara að lokaskýrslan liggur ekki endanlega fyrir. Niðurstöður um leiguíbúðaþörf eftir kjördæmum eru sem hér segir, og ég vil taka fram að mörg eða flest af þessum sveitarfélögum svöruðu þannig að þetta er áætlun upp á tvö til fimm ár og er allosaraleg með köflum: Reykjavík áætlar 750–850 íbúðir, Reykjanes 190–245, Suðurnes 40–45, Vesturland 60–75, Vestfirðir 180–200, Norðurland vestra 95–110, Norðurland eystra 220–230, Austurland 115–120 og Suðurland 140–150 eða samtals 1750–2000 íbúðir á næstu 2–5 árum með mörgum fyrirvörum þó sem voru í þessum skýrslum. Að auki svöruðu fern almannasamtök, Sjálfsbjörg - Landssamband fatlaðra, Félagsstofnun stúdenta, Bandalag sérskólanema og Leigjendasamtökin fyrirspurn Húsnæðisstofnunar. Samanlögð þörf þeirra fyrir leiguíbúðir virðist vera á sama árabili 800–1000 íbúðir. Fimmti liður: Til hve margra íbúða voru veitt lán úr Byggingarsjóði ríkisins á árinu 1985 og hvað er áætlað að þær verði margar á yfirstandandi ári vegna byggingar og eldri íbúða? Nýbyggingar 1985 voru 1450, nýbyggingar á árinu 1986 áætlaðar að verði um 1100–1200. Eldri íbúðir 1985: 1956, 1986: 2100. Íbúðir sem framkvæmdalán var veitt til og konverteruð eru á árinu 1985 eru utan við þessar upplýsingar. Sjötti liður: Hve mörg lán má áætla að hægt verði að veita úr Byggingarsjóði ríkisins á næsta ári vegna nýbygginga og eldri íbúða? Húsnæðisstjórn hefur ekki enn skipt því fjármagni milli lánaflokka sem Byggingarsjóður ríkisins hefur til ráðstöfunar í útlán á árinu 1987, en það mun verða fljótlega. Sjöundi liður: Hvað liggja nú fyrir margar umsóknir um lán úr Byggingarsjóði ríkisins vegna nýbygginga og eldri íbúða? a. Frá 1. sept. s.l. til októberloka hafa um 700 umsóknir um lán til nýbygginga borist til stofnunarinnar. Að auki liggja fyrir um 450 umsóknir sem höfðu borist fyrir 1. sept. s.l. og fá enga lánaafgreiðslu fyrir næstkomandi áramót. Af þessum 450 umsækjendum óskuðu um 200 eftir að fara úr gamla kerfinu yfir í nýja kerfið. Samtals eru þetta um 1150 umsóknir. b. Frá 1. sept. s.l. til októberloka hafa um 2400 umsóknir um lán til eldri íbúða borist til stofnunarinnar og að auki liggja fyrir um 200 umsóknir sem fá enga lánafyrirgreiðslu fyrir n.k. áramót. Þessar umsóknir bárust fyrir 1. sept. s.l., en óskað var eftir flutningi úr gamla kerfinu yfir í nýja kerfið. Samtals eru þetta um 2600 umsóknir og fram til n.k. áramóta verða afgreidd lán í tveimur hlutum vegna um 330 eldri íbúða þar sem óskað var eftir flutningi úr gamla kerfinu yfir í nýja kerfið. Seinni hluti þessara lána kemur til greiðslu á árinu 1987.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans. Þau voru um margt athyglisverð. Sérstaklega hvað varðar félagslegar íbúðabyggingar og um þörf á leiguhúsnæði. Það er ljóst af þessum upplýsingum, sem fram koma, að þörfin fyrir leiguhúsnæði eingöngu er 1750–2000 íbúðir næstu 2–5 árin og ef tekið er mið af þörf sem félagssamtök hafa lagt fram, öryrkjar o.fl., eru þar til viðbótar 800–1000 íbúðir þannig að hér nálgast að vera þörf fyrir um 3000 leiguíbúðir á næstu árum. Þetta eru mjög athyglisverðar tölur og því til viðbótar kemur fram að það liggja fyrir umsóknir um 520 íbúðir í verkamannabústöðum. Einnig, ef ég hef náð þessu rétt hjá ráðherra, kemur fram að hægt er að veita lán í verkamannabústöðum á næsta ári vegna aðeins 360 íbúða. Ég held að þetta sýni svo skýrt sem verða má að það verður að leggja kapp á að efla félagslegar íbúðabyggingar. Það er einmitt það sem ég hef haft áhyggjur af að ekki hafi verið gert á undanförnum árum. Við erum auðvitað langt á eftir því að uppfylla það markmið, sem er í lögunum, að 1/3 af árlegri íbúðaþörf eigi að vera félagslegar íbúðabyggingar. Ég hef af því verulegar áhyggjur að það hafi dregið úr fjármagni til félagslegra íbúðabygginga og ef tekið er mið af því fjármagni sem ráðstafa á á næsta ári til húsnæðismála eru það eingöngu 15–17% af því fjármagni sem ráðstafa á til félagslegra íbúðabygginga. Þetta segir okkur að það er brýnt að sú milliþinganefnd, sem er að fjalla um húsnæðismál í samræmi við nál. sem kom frá félmn. á síðasta þingi og fjallaði um ýmis atriði er snerta félagslegar íbúðabyggingar, skili fljótlega af sér niðurstöðum þar sem sérstaklega verði tekið á þessu máli. Ég spyr hæstv. ráðh. að því: Finnst honum ekki ástæða til, miðað við þær upplýsingar sem nú liggja fyrir um þörfina á félagslegum íbúðum, að það verði gerðar sérstakar ráðstafanir til þess nú við afgreiðslu fjárlaga og lánsfjárlaga að auka verulega fjármagn til Byggingarsjóðs verkamanna þannig að hægt verði að koma til móts við þá þörf sem svo sannarlega er fyrir hendi, en það er aðeins hægt að litlum hluta miðað við það fjármagn sem ráð er fyrir gert á næsta ári? Herra forseti. Ég spyr hæstv. ráðh. að því í tilefni starfa milliþinganefndarinnar hvort það liggi fyrir ályktun eða áskorun frá stórum láglaunaverkalýðsfélögum á landinu þar sem einmitt er skorað á ráðherra að beita sér fyrir því að það komist til framkvæmda kaupleiguíbúðir og lagt verði fram frv. hér á Alþingi að því er þær varðar og hvernig ráðherra hyggist bregðast við þeirri áskorun sem þar liggur fyrir.



Herra forseti. Eins og fram kemur hér í svörum hefur Húsnæðisstofnun þegar afgreitt bindandi loforð upp á 160 íbúðir til ýmissa stjórna verkamannabústaða á næsta ári. Því til viðbótar eru til meðferðar 360 íbúðir þannig að 520 íbúðir eru í meðferðinni upp á næsta ár. Hins vegar tók ég fram að til þess að standa við þetta muni þurfa að skoða vel þá afgreiðslu sem verður væntanlega gerð hér á lánsfjárlögum. Um þetta er ég með sérstakar aðgerðir í huga sem munu koma fram mjög fljótlega í ríkisstjórn. Ég vænti þess að það verði almennur stuðningur fyrir því að reyna að standa við að styrkja þetta félagslega svið. Ég held að við séum öll sammála um að þessi þáttur hefur dregist aftur úr. Hins vegar vil ég segja það í sambandi við félagslegar íbúðir að auðvitað eru menn ekki allir sammála um hvernig með skal fara. Það verður að segjast eins og er í sambandi við þessar svokölluðu kaupleiguíbúðir, sem oft hefur verið rætt um, að auðvitað erum við með þær í verkamannabústaðakerfinu. Það eru í raun og veru kaupleiguíbúðir þó að þær gangi kannske lengra en sumir vilja vera láta að eigi að vera. Hitt er annað mál að við eigum við það að glíma í okkar þjóðfélagi að sveitarfélögin fyrst og fremst, sem hafa séð um byggingu leiguíbúða, eru mótfallin því að taka á sig meiri skyldur í samræmi við þetta íbúðaform og hafa reynt, um leið og sveitarfélögin hafa byggt slíkar íbúðir, að losa sig snarlega við þær ef þess er kostur með því að setja þær í sölu. Við þurfum því að athuga þetta mál vandlega. Ég vil taka fram að þetta er eitt af því sem hin svokallaða milliþinganefnd, sem skipuð er fulltrúum allra stjórnmálaflokka, hefur verið að ræða um og ég vænti svo sannarlega að sú ágæta nefnd verði það gæfusöm að móta ákveðna stefnu í þessum málum. Það væri aldeilis fengur fyrir hv. Alþingi ef sá dagur kæmi að allir stjórnmálaflokkar næðu saman um skynsamlega stefnu í þessum málum og eftir því bíð ég. Ekki skal standa á mér að framfylgja því þegar að því kemur. Að því er varðar bréf frá þrennum samtökum í launþegastétt, sem óskuðu eftir sérstaklega að það yrði aukinn möguleiki á byggingu leiguíbúða með kaupleigurétti, þá er það til athugunar. Ég sendi það bréf snarlega til þessarar hv. milliþinganefndar og það mál verður skoðað og væntanlega verður hægt að ræða það síðar á þinginu.



Herra forseti. Ég vil einungis að það komi fram að ég er ekki sammála ráðherra um að í verkamannabústaðakerfinu finnum við kosti kaupleigukerfisins vegna þess að í kaupleigufyrirkomulagi getur fólk valið um kaup og leigu á íbúðum. Það virðist vera mjög brýn þörf á því eins og fram kemur í svörum ráðherra þegar þörfin er upp undir 3000 íbúðir á næstu árum fyrir leiguhúsnæði. Sveitarfélögin verða heldur betur að taka sig á og þá í samvinnu við ríkisvald í þessu efni vegna þess að á s.l. 5–6 árum hafa verið byggðar á vegum sveitarfélaganna eingöngu 67 íbúðir. Á árinu 1983 voru það eingöngu þrjár íbúðir, á árinu 1984 átta íbúðir og á árinu 1985 ein íbúð. Ég vek athygli á þessum tölum þegar upplýsingar liggja fyrir um að nauðsyn er á að sveitarfélög og ríkisvaldið taki sig á í þessu efni.



Herra forseti. Ég vil aðeins undirstrika það, sem ég kom lauslega inn á áðan í sambandi við þessa könnun, að ég vara við því að það sé fullyrt of mikið um að hún sé raunhæf. Það mun koma fram í þeirri skýrslu sem ég boðaði hvernig þetta er útfært, en ég vara alvarlega við því að það sé farið með þessar umsagnir, sem eru gefnar, eins og þær koma fyrir, óskoðaðar, og því sé slegið föstu að hér sé um raunhæfar tölur að ræða.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 58 að bera fram fsp. til forsrh. um reglur um notkun almannafjár til tækifærisgjafa. Það var 18. apríl 1985 sem samþykkt var hér á Alþingi þál. sem orðaðist svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að setja reglur sem kveða á um að takmarka notkun almannafjár til tækifærisgjafa hjá stofnunum í eigu ríkisins.“ Þar sem nú er liðið um það bil eitt og hálft ár síðan Alþingi samþykkti þessa ályktun og mér er ekki kunnugt um að slíkar reglur hafi verið settar er nú spurt: „Hafa verið settar reglur um notkun almannafjár til tækifærisgjafa, sbr. ályktun Alþingis frá 18. apríl 1985?“



Herra forseti. Já, slíkar reglur hafa verið settar. Eftir að umrædd ályktun var samþykkt ritaði ég ríkisendurskoðanda og óskaði eftir því að hann gerði tillögur um reglur. Þær bárust í nóvember 1985 og þær voru samþykktar í ríkisstjórninni 26. nóv. 1985, kynntar ráðuneytisstjórum og ríkisendurskoðanda falið að fylgjast með því að þeim yrði framfylgt. Reglurnar eru þannig: „1. gr. Óheimilt er að verja fé ríkisins til tækifærisgjafa nema í þeim tilfellum sem um ræðir í 2. og 3. gr. 2. gr. Í sambandi við opinberar og óopinberar heimsóknir er heimilt að gefa gjafir í samræmi við venjur er myndast hafa. 3. gr. Ráðherra getur í sérstökum tilfellum heimilað gjafir sem viðurkenningu fyrir gott starf í þágu ríkisins, enda sé verði þeirra í hóf stillt.“ Ég kynnti mér hvað við væri átt með 2. gr. og var fullvissaður um að það væru mjög fastar venjur sem hafa skapast um opinberar heimsóknir og yfirleitt væri um mjög hóflegar gjafir að ræða, bækur og þess háttar hluti eða íslenska muni sem ekki væru dýrir. Jafnframt er ekki heimilt að gefa starfsmönnum gjafir nema með samþykki ráðherra og þá í því einstaka tilfelli að um sérstaka viðurkenningu sé að ræða og verði sé stillt í hóf.



Herra forseti. Ef ég hef skilið svörin rétt hafa verið settar reglur sem kveða á um að opinberar stofnanir til að mynda, ef ég hef tekið rétt eftir, hafa ekki heimild til að nota almannafé til tækifærisgjafa nema með samþykki ráðherra. Ég bið ráðherrann að leiðrétta mig ef það er ekki rétt. Mér skilst að reglurnar kveði á um að hafa þetta í samræmi við venjur sem myndast hafa. Nú höfum við fyrir okkur dæmi, hæstv. ráðh., um mjög óeðlilega notkun á almannafé til tækifærisgjafa þannig að það verður að leyfa sér að vænta að slík viðmiðun verði ekki höfð að leiðarljósi. Víða erlendis hafa verið settar slíkar reglur, t.d. í Noregi og Danmörku, og þar eru tækifærisgjöfum settar mjög þröngar skorður og má segja að slíkar gjafir séu að jafnaði ekki meira en 1–5 þús. kr. virði. Þar er miðað við fasta fjárhæð. En sú leið hefur ekki verið valin í þessu tilfelli. Þess ber þó að vænta að þessar reglur, sem settar hafa verið, veiti ákveðið aðhald í þessu efni. Það þekkist líka víða erlendis að settar eru reglur sem banna embættismönnum og stjórnmálamönnum að þiggja gjafir frá viðskipta- og hagsmunaaðilum í tengslum við störf sín. Það hefur komið fram í umræðum um þessi mál og menn hafa velt því fyrir sér hvort nauðsynlegt væri að setja slíkar reglur eða lög hér á landi. Að vísu var ekki um það beðið í þessari ályktun frá Alþingi, en ég held að það væri fróðlegt í tengslum við þessa umræðu að fá fram afstöðu hæstv. forsrh. til þess hvort hann telur rétt að setja slík lög og reglur að því er það ákvæði varðar hér á landi einnig.



Herra forseti. Það var rétt skilið hjá hv. fyrirspyrjanda að ekki er heimilt að gefa starfsmönnum gjafir nema með samþykki ráðherra. 2. gr. á eingöngu við um heimsóknir erlendis frá. Þar er reglan sú að gjöfin verður að vera í samræmi við þær venjur sem myndast hafa. Það skilst mér að séu fastar venjur þó að ég sé persónulega ekki vel kunnugur þeim. Ég verð að viðurkenna að ég missti af síðustu orðum fyrirspyrjanda. Var viðbótarspurning? ef ég má leyfa mér að spyrja úr ræðustól.  Ég vil jafnframt upplýsa að til undirbúnings þessari fsp. kynnti ríkisendurskoðandi sér reglur sem gilda á Norðurlöndum. Þær reglur sem hér voru samþykktar eru mjög í samræmi við það. Að vísu eru sums staðar á Norðurlöndum ákveðnar hámarksupphæðir. T.d. í Noregi. Þar má gjöf, sem gefin er starfsmanni, ekki kosta meira en 1200 norskar kr. Í Svíþjóð þarf starfsmaður að hafa starfað 30 ár. En um opinberar heimsóknir fer eins og hér er orðað, samkvæmt venju.



Herra forseti. Á síðasta þingi flutti ég frv. um breytingu á lögum um húsnæðissparnaðarreikninga sem tryggja átti húsnæðissamvinnufélaginu Búseta aðild að húsnæðissparnaðarreikningum. Við afgreiðslu málsins úr nefnd, en það var fjh.- og viðskn. sem fjallaði um málið, komu fram tvö nál. Í nál. 2. minni hl., sem skipuðu hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson og Svavar Gestsson, var lögð til breyting á því frv. sem ég flutti þess efnis að brtt. sem félmrn. lagði til og fram kom í nefndinni yrði tekin upp í frv. og frv. þannig samþykkt sem lög. Í annan stað kom fram nál. frá 1. minni hl. fjh.- og viðskn., en 1. minni hl. skipaði Páll Pétursson, og ég vil, með leyfi forseta, lesa upp kafla úr því nál. en þar stendur: „Túlkun félmrn. og fjmrn. á lögum um húsnæðissparnaðarreikninga er ósamhljóða og meðan svo er eru lögin óvirk. Bankarnir benda á að samkvæmt lögunum sé binditími of langur til þess að húsnæðissparnaðarreikningar séu aðlaðandi fyrir innleggjendur. 1. minni hl. telur óhjákvæmilegt að lögunum um húsnæðissparnaðarreikninga verði breytt og viðkomandi ráðuneyti komi sér saman um túlkun laganna. Því telur 1. minni'hl. rétt að málið hljóti viðeigandi undirbúning í sumar og leggur til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.“ Við atkvæðagreiðslu var þessi tillaga 1. minni hl. samþykkt og málinu vísað til ríkisstjórnarinnar með þeim rökstuðningi sem fram kom í nál. á þskj. 998. Því er nú spurt á þskj. 59: „Hafa félmrn. og fjmrn. komist að sameiginlegri niðurstöðu um rétt félagsmanna í húsnæðissamvinnufélaginu Búseta til að stofna húsnæðissparnaðarreikninga samkvæmt ákvæðum laga nr. 49 1985?“



Herra forseti. Varðandi þessa fsp. verð ég því miður að segja að það hefði verið frekar ástæða fyrir hv. þm. að bera hana fram við hæstv. fjmrh. þar sem hann ber ábyrgð á þessum lögum, en þau voru flutt og samin af fjmrh. á sínum tíma. Þar hefði kannske fengist svar við því sem ég get ekki svarað hér. Þetta mál hefur verið til umræðu milli ráðuneytanna og sérfræðinga þeirra og ekki náðst enn þá samkomulag. Enn er ekki lokið meðferð málsins. Það er enn í umræðu. Mín afstaða er óbreytt, eins og kemur fram í afstöðu ráðuneytisins til hv. félmn. á síðasta þingi þegar þetta var til meðferðar. Mín persónulega afstaða er einnig alveg skýr. Ég tel að túlkun fjmrn., eins og hún hefur komið fram í opinberum skjölum, sé of þröng túlkun. Ég tel einnig að sú túlkun sé í andstöðu við tilgang laganna um að auka sparnað fólks, ekki síst unga fólksins, til öflunar húsnæðis. Mín skoðun er sú að ég tel sjálfsagt að öllum sé heimilt að notfæra sér þetta sparnaðarform, enda sé úttekt sparnaðarins miðuð við það eignarform sem sparandi velur sér og fari ekki fram úr því sem hann greiðir fyrir íbúð eða eignarhluta í íbúð né verði hærri en nemur því framlagi sem hlutaðeigandi þarf að greiða til tryggingar afnotaréttar íbúðar. Þetta er það sjónarmið sem starfsmenn í félmrn. hafa í viðræðum við starfsmenn fjmrn., en því miður liggur þetta ekki endanlega fyrir í dag. Ég hefði kosið að það hefði tekist, en hæstv. fjmrh. er erlendis. Ég hefði gjarnan viljað í tilefni þessarar fsp. að afstaðan hefði legið skýr fyrir þegar þessari fsp. var svarað, en sennilega hefði verið hyggilegra fyrir hv. fyrirspyrjanda að spyrja fjmrh. beint. Hins vegar get ég ekki látið hjá líða að segja að það hefur valdið mér miklum vonbrigðum og mörgum öðrum hvað þetta hagstæða sparnaðarform fyrir fólk, sem hefur inni að halda skattafslátt sem nemur hluta af innleggi innan þeirra marka sem lögin gera ráð fyrir og gefur aukinn rétt til húsnæðis, hefur verið lítið notað. Ég kenni að hluta til bankakerfinu um hvað bankarnir hafa gert lítið í því að auglýsa þetta sparnaðarform miðað við allar þær auglýsingar sem þeir láta frá sér fara í fjölmiðlum. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég fékk í lok októbermánaðar mun í viðskiptabankakerfinu ekki vera um að ræða sparnað í samræmi við þessi lög yfir 15 millj. kr., einhvers staðar á milli 150 og 180 aðilar. Svo kemur að vísu til viðbótar fé í sparisjóðunum sem við höfum ekki nákvæmar upplýsingar um, en sjálfsagt er ekki varlegt að áætla þá upphæð yfir 1012 millj. Hér er því um vannýtt sparnaðarform að ræða sem hefur gífurlega mikið gildi fyrir ungt fólk í landinu. Ég er ekki enn þá búinn að átta mig á því hvernig stendur á því að bankakerfið vill ekki gera meira í að auglýsa þetta en raun ber vitni. Í framhaldi af þessu vil ég segja að það er áfram unnið að því að reyna að ná samkomulagi við fjmrn. um túlkun eða breytingu á þessum lögum sem er í mínum huga ósköp einföld. Það þarf ekki að gera nema smábreytingu á þessu þannig að það tryggi að það sé ekki endilega miðað við 100% eign á húsnæði þegar sparnaðurinn er tekinn upp. Mér finnst þetta svo einfalt mál. Fleira get ég ekki sagt um þetta sem svar við þessari fsp., en það er áfram unnið að málinu.



Herra forseti. Miðað við þau svör sem ráðherra hefur gefið tel ég rétt, með leyfi forseta, að vitna í ummæli hæstv. félmrh. á Alþingi 22. apríl 1986 þegar frv. um húsnæðissparnaðarreikninga var til umræðu, en þá sagði hæstv. ráðh.: „Ég efast ekkert um að fjmrn. og félmrn. eða lögfræðingar þessara ráðuneyta muni koma sér saman um annaðhvort túlkun eða breytingu á þessum lögum ef með þarf og þess vegna styð ég það að þessu sé vísað til ríkisstjórnarinnar.“ Hæstv. ráðh. studdi sem sagt að málinu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar en studdi ekki þá tillögu að lagabreytingu sem fram kom hjá félmrn. Hann treysti sem sagt á að sjálfstæðismenn mundu fallast á þá túlkun sem hann hefur lagt áherslu á í þessu máli. Ég tel að það sé alveg ljóst, hæstv. ráðh., að það er mjög varlegt að treysta sjálfstæðismönnum í þessu efni. Hæstv. ráðh. hefur áður brennt sig á því og þá er ég að vitna til þess að félmrh. hefur ekki viljað styðja það frv., sem stjórnarandstaðan hefur a.m.k. tvívegis flutt hér á Alþingi, sem tryggja átti lagalega stöðu Búseta í félagslega íbúðakerfinu. Hæstv. ráðh. virðist ekki enn hafa náð samkomulagi við sjálfstæðismenn í því efni og ekki heldur virðist honum takast að ná samstöðu við Sjálfstfl. um túlkun á þessum húsnæðissparnaðarlögum. Félmrh. hefur aftur og aftur hér a Alþingi látið sjálfstæðismenn beygja sig í þessu efni og er það í raun furðulegt. Í nál. kom fram, og það var rökstuðningurinn fyrir því að málinu var vísað til ríkisstjórnarinnar, að þetta mál mundi fá undirbúning í sumar og þá mundi liggja fyrir túlkun félmrn. og fjmrn. Ég fæ ekki skilið af orðum ráðherra að það sé að vænta neinnar sameiginlegrar niðurstöðu í þessu máli. Því leyfi ég mér að endurflytja frv. um húsnæðissparnaðarreikninga hér á Alþingi þar sem ég mun auðvitað taka tillit til þeirra sjónarmiða sem fram komu hjá félmrn. í þessu efni á síðasta þingi. Ég vænti þess að fá stuðning hæstv. ráðh. við þessu frv. og vil í raun spyrja hann að því hér hvort ég megi ekki vænta þess að ég hafi stuðning hans nú í þessu máli þegar fyrir liggur að hann mun ekki ná samstöðu við sjálfstæðismenn í þessu máli.



Herra forseti. Ég finn að því að þetta mál skuli tekið fyrir án þess að hæstv. fjmrh. sé viðstaddur og jafnframt finn ég að því að þessari fsp. skuli beint til hæstv. félmrh. en ekki hæstv. fjmrh. Húsnæðissparnaðarreikningarnir heyra undir fjmrn. og það frv. sem hér um ræðir var á sínum tíma flutt af hæstv. fjmrh. Ég biðst afsökunar á því að hafa ekki veitt þessu athygli fyrr, en það er enginn vafi á því að sú meðferð sem þessi fsp. fær er ekki í samræmi við þær venjur, sem mótast hafa, að hv. þm. beini fsp. sínum til þess ráðherra sem fer með þann málaflokk sem varðar fsp. hverju sinni. Það er að vísu svo að þessi hv. þm. hefur verið frjálslegur í þessum efnum. Þess vegna er rétt eftirleiðis, herra forseti, að hafa gát á því til hvaða ráðherra hv. þm. beinir fsp. sínum. Ég vil jafnframt segja það, herra forseti, að efnislega er hæpið að þessi fsp. sé þingleg þar sem efni hennar er í stuttu máli að beina því til hæstv. félmrh. hvort hann og hæstv. fjmrh. hafi komið sér saman um að hafa annan hátt á um framkvæmd laga um húsnæðissparnaðarreikninga en kveðið er á um efnislega í lögunum sjálfum. Það er alveg ljóst og ég hef sagt það áður hér á Alþingi að þeir menn sem sömdu frv. um húsnæðissparnaðarreikninga höfðu einungis í huga að um eigin íbúðir væri að ræða, annaðhvort kaup á íbúðum ellegar um meiri háttar endurbætur að ræða og þá skyldi féð vera laust. Ég vil þess vegna fagna því að þessi hv. þm. skuli í lok máls síns hafa komist að þeirri niðurstöðu að eðlilegast væri fyrir alþm. að flytja frv. til l. um breytingar á lögum ef hann vill breyta efnisatriðum laganna fremur en hitt að spyrja einstaka ráðherra að því hvað þeim finnist um lögin. Þetta vil ég að fram komi en, herra forseti, eins og háttað er fyrirspurnatímum, eins knappir og þeir eru, gefst ekki tími til efnislegra umræðna að þessu sinni og ég vil ekki misnota heimildir þingsins til umræðna um þingsköp með því að fara inn í efnisatriði þessa máls.



Herra forseti. Ég er vön, og kannske aðrir hv. þm. líka, útúrsnúningi frá síðasta hv. ræðumanni þannig að ég læt mér hann í léttu rúmi liggja, en þar sem hv. þm. ræddi um að það væri eðlilegra að ég legði fram frv. um málið en að koma fram með fsp. um túlkun á lagaákvæði vil ég upplýsa að þetta sýnir hve mikið hv. þm. fylgist með störfum hér á þingi. Það var lagt fram frv. um þetta mál á síðasta þingi. Og hver var afstaða hv. þm. Halldórs Blöndals til þess máls? Hann samþykkti nál. um að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar með þeim rökstuðningi að það þyrfti að láta félmrn. og fjmrn. skera úr um túlkun á þessum lögum. Ég vildi einmitt taka af allan vafa í þessu efni og lagði fram frv. og óskaði auðvitað eftir stuðningi hv. þm. Halldórs Blöndals í málinu en hann vildi láta ráðuneytin um að skera úr um túlkun laganna og greiddi því atkvæði hér á þingi.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þau orð að hann hafi verið að leita eftir því hver væri túlkun ríkisstjórnarinnar á þessum lögum, en í samræmi við þann vilja hefði hv. þm. að sjálfsögðu átt að beina fsp. til hæstv. fjmrh., en það er hans ráðuneytis að túlka afstöðu ríkisstjórnarinnar til þessara laga skv. stjórnarskrá Íslands og almennum lagavenjum.



Herra forseti. Í tengslum við fsp. og þann formála sem ég hafði að mínu máli áðan beindi ég því til hæstv. félmrh. hvort hann teldi ekki rétt og eðlilegt í ljósi þeirra upplýsinga sem fram hafa komið í þessu máli að hann styddi þá brtt. sem hans ráðuneyti, félmrn., lagði fyrir félmn. á síðasta þingi. Ég sagði að ég mundi aftur í ljósi þessara upplýsinga leggja fram frv. og ég beindi því til ráðherra hvort hann vildi ekki styðja það mál. Ég óska eftir að ráðherra svari því við þessa umræðu.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi virðist ekki alveg taka eftir því sem hér fer fram í hita málsins. Ég tók skýrt fram áðan að málinu er ekki lokið milli ráðuneytanna. Félmrn. hefur sent hæstv. fjmrh. túlkun sína á þessum lögum og við bíðum eftir því að þeim umræðum, sem eru í gangi milli ráðuneytanna, verði lokið og þá liggur fyrir endanleg afstaða í málinu.



Herra forseti. Ég vek athygli á því efnislega í sambandi við húsnæðissparnaðarreikninga að vilji hv. fyrirspyrjanda er sá að mjög verði rýmkaðar heimildir til að veita skattaívilnanir í sambandi við bankareikninga, en við sjáum fljótt til hvers það mundi leiða ef sá háttur yrði almennt tekinn upp. Það er augljóst að ef markmiðið er að rýmka þessar heimildir mjög verulega verður að mæta því með því að draga úr þeirri ávöxtun sem er á reikningunum til að koma í veg fyrir mjög víðtæka misnotkun þeirra. Ég vek athygli á þessu en blanda mér að öðru leyti ekki í þessar umræður.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. forsrh. um störf stjórnarskrárnefndar. Fsp. er stutt: „Hvað líður störfum stjórnarskrárnefndar?“ Ástæða þess að fsp. er fram komin er sú að það hefur um langt árabil verið starfandi stjórnarskrárnefnd undir forustu hinna mætustu manna og þegar ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens var mynduð var það í stjórnarsáttmála þeirrar ríkisstjórnar að lögð skyldi fyrir Alþingi ný stjórnarskrá. Ég hygg að það hljóti að teljast eðlileg vinnubrögð að á seinasta þingi fyrir kosningar séu slík mál tekin fyrir því eins og allir vita þarf að efna til nýrra kosninga verði samþykkt breyting á stjórnarskránni. Það er því brýnt að fá úr því skorið hjá forsrh. hvort ástandið sé eins og á undanförnum árum, nefndin sé til, vel skipuð hinum mætustu mönnum, en ekkert sé gert. Auðvitað vona ég að fá það svar að það verði lagt fram á þessu þingi frv. að nýrri stjórnarskrá, en ég bíð eftir svarinu.



Herra forseti. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið hjá formanni nefndarinnar hafa störf nefndarinnar legið niðri um nokkurn tíma og er mér tjáð að það sé vegna þess að beðið hefur verið eftir áliti sérfræðinga. Þau álit eru nú komin og hefur verið boðaður fundur í nefndinni.



Herra forseti. Á útmánuðum 1983 lagði þáv. hæstv. forsrh. fyrir þingið skýrslu um breytingar á stjórnarskrá Íslands eins og þáverandi stjórnarskrárnefnd hafði komið sér saman um. Forsrh. og formanni stjórnarskrárnefndar var mjög umhugað að koma því máli fyrir þingið í tillöguformi, en flokksmenn hans í Sjálfstfl. lögðust mjög hart gegn því að það mál fengi að sjást í þinginu vegna þess að þeir létu jafnan málefni líða fyrir persónulega andúð sína á þeirri stjórn, einnig í stjórnarskrármálinu. Síðan er málið tekið upp með þeim hætti að núv. hæstv. samgrh. verður formaður stjórnarskrárnefndar. Ég vil í tilefni af upplýsingum hæstv. forsrh. óska eftir því að hann segi skoðun sína á því hvort ríkisstjórnin er ekki tilbúin til þess sem algjörs lágmarks í þessu efni að það verði lögð fram skýrsla á yfirstandandi þingi, ef ekki frv. þá skýrsla, um vinnu stjórnarskrárnefndar frá vorinu 1983 og til þessa dags. Ég held að það sé mjög fróðlegt fyrir hv. Alþingi að fá að sjá í hverju afrek nefndarinnar felast.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur boðað þau stóru tíðindi að það hafi verið boðaður fundur í nefndinni og auðvitað hlýt ég að fagna því. Hv. 3. þm. Reykv. setur markið á að skýrsla verði lögð fram um störfin sem lágmark. Auðvitað þarf að bíða eftir áliti sérfræðinga. Hvenær þarf ekki að bíða eftir áliti sérfræðinga? Ég vænti þess að það sé öllum ljóst, sem hafa hlustað á þessa umræðu, að það er ekkert að gerast og það er ekki ætlunin að neitt gerist.



Herra forseti. Ég tek undir þær kröfur að stjórnarskrármálið komi úr þessari nefnd. Ekki vegna þess að ég telji út af fyrir sig að skil nefndarinnar komi til með að skipta neinu höfuðmáli heldur til þess að nefndin tefji ekki lengur framgang þessa máls. Það vill þannig til að stjórnarskrá er ekki mál sérfræðinga. Stjórnarskrá er mál og málefni þjóðar vegna þess að í stjórnarskránni setur þjóðin sínum mönnum, þar á meðal alþm., starfsreglur og starfsramma. Ég held að það sé kominn tími til þess að Alþingi sitji ekki lengur á þessu máli þannig að komið sé í veg fyrir að það fái þá umfjöllun sem það þarf. Ég vil minna á að það eru samtök í þessu landi, fjölmenn samtök, um jafnrétti milli landshluta sem eru alþýðuhreyfing um að hefja stjórnarskrárumræðu hérlendis.



Herra forseti. Mér sýnist að sú ósk sem fram kom hjá hv. þm. Svavari Gestssyni sé eðlileg og ég mun koma henni á framfæri við formann nefndarinnar.



Herra forseti. Á þskj. 114 hef ég leyft mér að bera fram svofellda fsp. til hæstv. utanrrh.: „1. Hver er afstaða ríkisstjórnarinnar til áframhaldandi tilrauna Bandaríkjamanna með kjarnavopn? 2. Hvað hefur ríkisstjórnin aðhafst í þessu efni á grundvelli samþykktar Alþingis frá 21. maí 1985 um stefnu Íslendinga í afvopnunarmálum?“ Þetta er fsp. Bakgrunnur hennar er m.a. sá að 30. júlí 1985 lýstu Sovétríkin yfir einhliða stöðvun tilrauna með kjarnorkuvopn neðanjarðar í sex mánuði og hafa síðan framlengt slíkt tilraunabann margsinnis til þessa dags. Ég hygg að fresturinn, sem Sovétmenn settu síðast, gildi til komandi áramóta. Bandaríkjastjórn hefur hins vegar ekki tekið undir áskoranir úr mörgum áttum, þar á meðal frá Bandaríkjaþingi, um að stöðva af sinni hálfu tilraunir með kjarnorkuvopn og hefur gert 18 slíkar tilraunir á sama tíma og Sovétríkin hafa haldið að sér höndum. Daginn eftir að leiðtogafundur var ákveðinn milli Reagans og Gorbatsjoffs hér í Reykjavík þann 30. sept. sprengdu Bandaríkjamenn í Nevada og nú síðast 15. október skömmu eftir leiðtogafundinn. Það er ekkert sem fram hefur komið af þeirra hálfu um að Bandaríkjastjórn hyggist binda endi á tilraunir af sinni hálfu. Þessar tilraunir af hálfu Bandaríkjamanna eru að mínu mati storkun gagnvart almenningsáliti heimsins og þær eru að hluta til liður í geimvopnarannsóknum sem komu í veg fyrir víðtækt samkomulag risaveldanna um afvopnun á Reykjavíkurfundinum. Ég vænti þess að það komi hér fram frá hæstv. utanrrh. skýr viðbrögð í þessu máli og varðandi hans stefnu og stefnu ríkisstjórnarinnar í heild til þessa stóra máls.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Austurl. hefur beint til mín fsp. í tveimur liðum varðandi afstöðu ríkisstjórnarinnar til banns við tilraunum með kjarnavopn á þskj. 114. Lýtur sú fyrri að afstöðu ríkisstjórnarinnar til tilrauna Bandaríkjamanna með kjarnavopn, en sú síðari að því hvað ríkisstjórnin hefur aðhafst í þessu efni á grundvelli samþykktar Alþingis frá 23. maí 1985 um stefnu Íslendinga í afvopnunarmálum. Mun ég svara fsp, í einu lagi enda þótt liðirnir séu tveir, enda liðir skyldir hvor öðrum. Afstaða ríkisstjórnarinnar í þessu efni hefur komið skýrt fram, m.a. á 40. allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna þegar við Íslendingar vorum meðflm. að till. sem samþykkt var varðandi allsherjarbann við tilraunum með kjarnavopn. Sú ályktun var raunsæ og ábyrg með því að hún fól í sér áherslu á tryggt eftirlit með framkvæmd samnings um slíkt bann. Í ályktun allsherjarþingsins var lögð til sem víðtækust samstaða þjóða um aðild að samningum um tilraunabann svo og að komið yrði á fót alþjóðlegu kerfi skjálftamælinga til eftirlits með framkvæmdinni. Ekki hefur náðst samstaða kjarnorkuveldanna um slíkt bann. T.d. lögðu Frakkar a það sérstaka áherslu að bann kæmi því aðeins til greina að það kæmist á þegar ríkin stæðu nokkurn veginn jafnt að vígi hvað tilraunir varðar. Þetta hefur líka verið afstaða annarra ríkja á Vesturlöndunum svo og Bandaríkjanna. Sovétmenn ásamt ríkjum Austur-Evrópu greiddu hins vegar atkvæði gegn ákvæði í till. sem fól í sér stofnun alþjóðlegs kerfis jarðskjálftamælinga til að tryggja að sprengjutilraunir færu ekki fram á laun. Ríki Atlantshafsbandalagsins hafa mótað sér þá stefnu í þessu efni að bann við tilraunum með kjarnavopn verði liður í víðtækum samningum um afvopnun á sviði kjarnavopna þar sem samkomulag risaveldanna og tryggt eftirlit er frumskilyrði. Í ljósi framangreinds höfum við Íslendingar lagt áherslu á eftirfarandi: 1. Slíkt tilraunabann verður að vera liður í víðtækum samningum um afvopnun á sviði kjarnavopna. Með þeim hætti yrði dregið úr þeirri hættu að samningur um bann við tilraunum með kjarnavopn frysti eitthvert tiltekið stig þar sem ójafnvægi ríkir. Bann við kjarnavopnatilraunum má ekki auka á spennu heldur á það að draga úr henni. Ríkin verða að vera þess fullviss að þau sitji við sama borð í þessum efnum. 2. Kjarnavopnaveldin verði að gangast undir slíkt bann sjálfviljug. Ályktanir á vettvangi Sameinuðu þjóðanna eru áhrifalausar nema til komi vilji hlutaðeigandi ríkja. Skilyrði fyrir samþykkt eru t.d. tryggt eftirlit eins og ég hef áður sagt. Í öllum okkar tillöguflutningi, t.d. á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, höfum við reynt að gæta raunsæis í þessum efnum. Við höfum gert fleira til að framfylgja stefnu Alþingis frá 23. maí 1985. Auk framangreindrar till. á 40. allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna vorum við Íslendingar meðflytjendur að till. um niðurskurð útgjalda til hermála, till. um efna- og sýklavopn, till. um könnun á vígbúnaðarkapphlaupi í hafinu, till. um óhlutdrægar upplýsingar um hermál svo og till. um efndir samninga um takmörkun vígbúnaðar og afvopnun. Ég vil ljúka máli mínu með því að minna fyrirspyrjanda sem og aðra þm. á að hér er um afar flókin viðfangsefni að ræða sem tekið hafa nokkuð nýja stefnu á síðustu vikum eftir fund leiðtoga risaveldanna í Reykjavík. Það verður t.d. ekki fram hjá því litið hve nátengt tilraunabannið er alhliða samningum um afvopnun á sviði kjarnavopna svo og á hinn bóginn hvaða áhrif slík afvopnun hefur á hernaðarjafnvægið á öðrum sviðum.



Herra forseti. Það kom skýrt fram í svari hæstv. utanrrh. að hann styður í reynd áframhaldandi tilraunasprengingar af hálfu Bandaríkjamanna með kjarnavopn. Hann tekur ekki undir samhljóða ályktun Alþingis. Ég leyfi mér að vitna til samþykktarinnar frá 23. maí 1985: „Alþingi ályktar að beina því til ríkisstjórnarinnar að styðja og stuðla að allsherjarbanni við tilraunum, framleiðslu og uppsetningu kjarnavopna undir traustu eftirliti.“ Þetta er skýr samþykkt af hálfu þingsins. En hér kemur hæstv. utanrrh. og vefur stuðning sinn við áframhaldandi tilraunasprengingar af hálfu Bandaríkjanna í þann búning sem við heyrðum hann gera áðan. Segir: Þetta er svo flókið mál, þetta á að tengjast afvopnunarviðræðunum og það þarf að gæta þess að þær afvopnunarviðræður raski ekki einhverju jafnvægi. Þetta er dæmalaus málflutningur sem við heyrum hér. Og ég spyr: Er samstarfsflokkur sjálfstæðismanna í ríkisstjórn, Framsfl., sammála þessari niðurstöðu? Væntanlega munar hæstv. utanrrh. ekkert um að svara fyrir Framsfl. því það er spurt um afstöðu ríkisstjórnarinnar. Og hér eru framsóknarþingmenn viðstaddir og gefst færi á örstuttri athugasemd undir þessum dagskrárlið. Vegna eftirlitsins, herra forseti, er nauðsynlegt að rifja upp að að frumkvæði bandarískra aðila og þingmannasamtaka hefur verið tekið á þessu máli með þeim hætti að Sovétríkin hafa boðist til að heimila eftirlit sem að mati þessara aðila er fullgilt, að hleypa eftirlitsaðilum með mælitæki nálægt sínum rannsóknarstöðvum og sínum tilraunastöðvum með kjarnavopn, en það var athyglisvert að þegar hópur Sovétmanna átti að fara vestur til þess að koma álíka vinnu í gang þar og komast að því hvort Bandaríkjastjórn að sínu leyti væri ekki reiðubúin, þá voru settar hindranir í veg fyrir þá aðila eftir því sem fréttir hermdu. Ég held að það liggi fyrir og mönnum sé ljóst að það er komið fram, og það er mjög stórt í þessu máli, vilji af hálfu Sovétríkjanna til að opna fyrir eftirlit. Nú vil ég ekki kveða úr um það neitt endanlega hvort það er fullgilt það eftirlit, en þær raddir hafa komið fram frá aðilum sem ekki er ástæða til að ætla að séu að hlaða undir hið sovéska herveldi og aðstöðu þess. Að endingu aðeins þetta: Þessi afstaða íslensku ríkisstjórnarinnar, sem hér birtist í svari hæstv. utanrrh., er hneyksli. Ísland styður áframhaldandi tilraunasprengingar Bandaríkjanna eftir að hitt risaveldið hefur haldið að sér höndum síðan á miðju ári 1985.



Herra forseti. Nokkur orð til að undirstrika það sem sagt var áðan. Bann það sem hér er til umræðu sem liður í samkomulagi stórveldanna og með eftirliti sem báðir aðilar fallast á er sú stefna sem við höfum haft. Við skulum vona að það samkomulag sem náðist á Stokkhólmsráðstefnunni leiði til þess að þetta nái fram að ganga. En það verður að segjast eins og er: Hverjir voru það og á hverjum stóð þangað til það samkomulag sem náðist á Stokkhólmsráðstefnunni varð að raunveruleika? Því getur hver svarað fyrir sig og hv. 5. þm. Austurl. líka.



Hæstvirtur forseti. Í júní 1985 voru samþykkt ný lög á hv. Alþingi um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Þessi lög höfðu að geyma ýmis nýmæli miðað við fyrri löggjöf, m.a. er að finna veigamikil atriði í 15. gr. laganna, en þar segir í 2. tölul., sem fjallar um verkefni Jafnréttisráðs, með leyfi hæstv. forseta: „Vera stefnumótandi aðill í jafnréttismálum hér á landi. Skal ráðið vinna framkvæmdaáætlun til fjögurra ára í senn og leggja fyrir félmrh. Þar skal kveðið á um aðgerðir til að koma a jafnrétti kynjanna.“ Skv. 22. gr. laganna skal félmrh. leggja fyrir ríkisstjórnina framkvæmdaáætlun til fjögurra ára í senn þar sem kveðið skal á um aðgerðir sem fyrirhugaðar eru til að ná fram jafnrétti kynjanna. Við gerð hennar skal höfð hliðsjón af áætlun Jafnréttisráðs, sbr. 2. tölul. 15. gr. sem ég las áðan. Þessa áætlun skal ráðherra leggja fyrir Alþingi til umræðu. Nú leikur mér forvitni á að vita hvort slík áætlun hefur komið á borð hæstv. ríkisstjórnar og þá jafnframt hvenær þess er að vænta að hún komi til umræðu hér á hv. Alþingi. Það er rétt að geta þess að ég bar fram samhljóða fsp. til hæstv. félmrh. á seinasta þingi, en þá var skammur tími liðinn eða aðeins rúmlega fjórir mánuðir frá gildistöku laganna og ekki hafði þá tekist að fullmanna í Jafnréttisráð. Nú má segja að góður tími hafi gefist til að vinna verkið og því hef ég borið fram þessa fsp. til hæstv. félmrh., en hana er að finna á þskj. 116.



Herra forseti. Hv. þm. Salome Þorkelsdóttir hefur lagt fram fsp. um framkvæmd 22. gr. laga nr. 65/1985, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Í þeirri grein er kveðið á um skyldu félmrh. til að leggja fyrir ríkisstjórnina framkvæmdaáætlun til fjögurra ára í senn þar sem kveðið skal á um aðgerðir sem fyrirhugaðar eru til að ná fram jafnrétti kynjanna. Svar mitt er að það hefur verið unnið að gerð þessarar framkvæmdaáætlunar samhliða gerð skýrslu um stöðu og þróun jafnréttismála sem félmrh. er einnig skylt að gera samkvæmt áðurnefndri grein laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla og á að leggja fram á Alþingi á tveggja ára fresti. Bæði þessi skýrsla og framkvæmdaáætlunin voru lögð fram á ríkisstjórnarfundi fimmtudaginn 6. nóv. s.l. Þess er að vænta að ráðherrar ríkisstjórnarinnar muni skýra frá afstöðu sinni til þessarar fjögurra ára framkvæmdaáætlunar á næstu fundum ríkisstjórnarinnar þannig að ráðherra gefist tóm sem allra fyrst til að leggja þetta fyrir Alþingi lögum samkvæmt. Þessi framkvæmdaáætlun, sem er unnin í samræmi við lögin og í samráði við Jafnréttisráð, skiptist í fimm meginkafla. Það er inngangur sem sýnir þróunina og hvernig þessi mál hafa þróast. Síðan eru kaflar um atvinnu- og launamál, menntun og fræðslu, trúnaðarstöður og ábyrgð og einnig ýmis félagsleg atriði sem eru stefnumarkandi. Ég vænti þess, sem ég lagði áherslu á í ríkisstjórninni 6. nóv. s.l., að ríkisstjórnin móti afstöðu sína til þessarar skýrslu þannig að ég geti lagt hana fyrir mjög fljótlega. Sömuleiðis er ég búinn að láta í prentun skýrslu félmrh. um stöðu og þróun jafnréttismála, sem einnig var lögð fram eins og áður sagði á ríkisstjórnarfundi, og henni mun verða dreift mjög fljótlega og tekin fyrir til umræðu á hv. Alþingi. En ég stefni að því að það dragist ekki langan tíma að þessi framkvæmdaáætlun til fjögurra ára um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna verði lögð fyrir Alþingi. Hún er til afgreiðslu í ríkisstjórninni þessa dagana.



Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Það er vissulega ánægjulegt að heyra hvað hér hefur verið rösklega að verki staðið og væntanlega kemur þessi framkvæmdaáætlun fljótlega á borð hv. þm. til umræðu á hv. Alþingi.



Herra forseti. Enn um húsnæðismálin. Í samkomulagi Alþýðusambandsins, Vinnuveitendasambandsins og Vinnumálasambandsins um húsnæðismál frá 26. febr. 1986 var gert ráð fyrir að ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs verkamanna yrði aukið um 200 millj. kr. á þessu ári og lánsfé sjóðsins síðan aukið miðað við fast verðlag. Þetta er staðfest í grg. með frv. til 1. um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins sem fylgdi í kjölfar samkomulagsins svo og í nál. félmn. Nd. við afgreiðslu málsins í apríl í vor. Ég gerði þennan þátt að umtalsefni í umræðunum um frv. og spurði hæstv. félmrh. hvernig staðið yrði að útvegun þessa viðbótarframlags, hvort um beint framlag úr ríkissjóði yrði að ræða eða m.ö.o. aukafjárveitingu úr ríkissjóði eða hvort gerð yrði breyting á lánsfjárlögum svo að heimild fengist til aukins lánsfjár. Svar hæstv. félmrh, var á þá leið að um tilfærslu yrði að ræða, en það fékkst ekki skýrt nánar. Ég var ekki ánægð með svör hans þá og sá ekki að þar með væri framlagið tryggt og sé raunar ekki enn hvernig um aðra tilfærslu gæti verið að ræða en þá sem þarfnast breytinga á lánsfjárlögum. Hvernig sem að yrði farið hlaut þetta fyrirheit að kalla á einhverjar ráðstafanir. Því miður var hæstv. fjmrh. ekki viðstaddur þessa umræðu og í tímaþrönginni í þinglok varð að láta þetta gott heita, enda varð ekki öðru trúað en ríkisstjórnin mundi með einhverjum hætti standa við þetta fyrirheit. Nú má vel vera að áhyggjur mínar séu óþarfar og útvegun þessa fjár hafi ekki reynst sá þröskuldur sem ég óttaðist, en enn þá hafa ekki borist fréttir af aukafjárveitingu og heldur ekki af breytingum á lánsfjárlögum. Þess vegna spyr ég hæstv. félmrh. á þskj. 101 hvort Byggingarsjóður verkamanna hafi fengið þá 200 millj. kr. aukningu sem gert var ráð fyrir þegar breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins voru samþykktar á Alþingi s.l. vor og ef svo væri, hvaðan það fé hafi þá komið.



Herra forseti. Í samkomulagi ASÍ, VSÍ og VMS um húsnæðismál, lið 4, er gert ráð fyrir að fjármagn til Byggingarsjóðs verkamanna verði aukið um 200 millj. á árinu 1986. Í grg. með frv. til l. um breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins er gengið út frá því að þetta verði gert og í nál. félmn., er hún gerði grein fyrir frv. til samþykktar á Alþingi 21. apríl 1986, segir: „Skv. frv. er gert ráð fyrir því að fé til Byggingarsjóðs verkamanna verði aukið um 200 millj. kr. á árinu og jafnframt tekið fram að stjórn verkamannabústaða skuli eftir því sem kostur er og hagkvæmt þykir kaupa íbúðir á frjálsum markaði sem geti komið í notin sem allra fyrst“. Á fundi húsnæðisstjórnar hinn 6. ágúst s.l. var eftirfarandi samþykkt gerð: „Með vísun í samkomulag aðila vinnumarkaðarins um húsnæðismál frá 26. febr. 1986 samþykkir húsnæðisstjórn að fyrstu 200 millj. kr., sem koma frá lífeyrissjóðum beint til stofnunarinnar eftir að þeir hafa uppfyllt skyldur sínar við byggingarsjóðina skv. lánsfjárlögum, skuli renna til Byggingarsjóðs verkamanna.“ Samkvæmt þessu hef ég heimilað Húsnæðisstofnun að taka slík lán hjá lífeyrissjóðunum að fjárhæð 200 millj. kr. til að fullnægja þessu ákvæði í samkomulagi aðila vinnumarkaðarins þar sem ljóst var að ekki yrði um það að ræða að fá aukafjárveitingu sérstaklega til þessa máls heldur að fullnægja þessu á þennan hátt. Ég veit ekki betur en núna sé verið að ganga frá þessu máli. Það er túlkun að slík kaup lífeyrissjóðanna eru að sjálfsögðu viðbót við kaupskyldu lífeyrissjóðanna samkvæmt gildandi lögum. Það er verið að kanna jafnframt þessa dagana, en ég var ekki búinn að fá úrskurð um það í morgun, á hvern hátt eða hvort þörf er á að leita aukaheimildar Alþingis fyrir þessari viðbótarlántöku fyrir gildandi ár, en Húsnæðisstofnun er að vinna að samningum við lífeyrissjóðina um málið þessa dagana. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en það sé fyrir hendi miðað við þær undirtektir sem málið hefur tekið, en það verður aukalántaka hjá lífeyrissjóðunum sem tryggir þetta fjármagn.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin. Hann upplýsti að um lántöku yrði að ræða. Ég hygg að aðilar vinnumarkaðarins hafi litið svo á að þarna yrði um beint framlag frá ríkissjóði að ræða, en eins og menn að sjálfsögðu átta sig á er ekki alveg sama hvernig þetta fé fæst til viðbótar þar eð þetta þýðir þá enn aukna vaxtabyrði fyrir sjóðina. En það hlýtur að þurfa heimild Alþingis til og vænti ég þá að hennar verði fljótlega leitað. Ég hlýt svo að minna hæstv. ráðh. á að það er líka spurning um framhald. Í samkomulaginu, sem gert var s.l. vetur, var ekki aðeins talað um aukningu ráðstöfunarfjár Byggingarsjóðs verkamanna í ár. Það var enn fremur sagt: „Lánsfé Byggingarsjóðs verkamanna verði síðan aukið miðað við fast verðlag.“ Skv. fjárlagafrv. og töflu á bls. 347 í frv. kemur í ljós að framlag ríkissjóðs er ekki aukið um eina krónu frá því í ár. Það er áfram 300 millj. Lífeyrissjóðunum er ætlað að bæta við það fé sem þeir leggja til Byggingarsjóðs verkamanna, en þá gleymist þetta viðbótarfé sem um er rætt og nú er upplýst að verði lagt fram. Þegar það er tekið með í reikninginn verður aukningin engin. Það verður minnkun.



Herra forseti. Af augljósum ástæðum beinir fyrirspyrjandi fsp. sinni til hæstv. forsrh. sem forustumanns ríkisstjórnarinnar. Hæstv. forsrh. Árið 1965 vann Félagsvísindastofnun Háskólans merka athugun fyrir Húsnæðisstofnun ríkisins og félmrn. Þar kom fram mjög eindreginn vilji ungs fólks að búa í heimabyggð sinni sé þess kostur og fengi þetta unga fólk starf við sitt hæfi. Þetta er staðfest á bls. 25 í umræddri skýrslu. Á síðasta þingi var unnin gagnmerk skýrsla á vegum byggðanefndar þingflokkanna um þróun byggðar, atvinnulífs og stjórnkerfis. Þar kom fram að að mati nefndarinnar eru nú þáttaskil í byggðaþróun. Helstu rök voru þau m.a. að ný störf, sem til verða í atvinnulífinu, eru yfirgnæfandi á sviði þjónustugreina sem vaxa nú mest á höfuðborgarsvæðinu. Byggðaflóttinn á sér margar orsakir, en allir hugsandi menn sjá að slíkt gengur ekki til lengdar. Því er ekki óeðlilegt þótt spurt sé eftir viðbrögðum ríkisstjórnar þegar neyðaróp berst frá ungu fólki í gegnum víðtæka könnun. Reykjavík er öflug höfuðborg og á að vera það, en það fer að dofna yfir þjóðríkinu ef fólkið sogast á þennan eina stað landsins. Jöfn þróun í byggð landsins er þjóðhagslega mikilvæg, framför landsins alls. Það er mikilvægt að greina ástæður byggðaflóttans og hefja aðgerðir sem treysti afkomu fólks úti á landsbyggðinni. Hætt er við að skipta verði verkefninu í tvennt, í langtímamarkmið og bráðabirgðaúrlausnir. Langtímamarkmiðin mundu snúast um að færa þjónustuna til fólksins úti á landsbyggðinni og ætla má að þriðja stjórnsýslustigið mundi leysa stóran vanda. Bráðabirgðaúrlausnir ættu að snúast um það að jafna þegar ýmsa þætti sem skapa flóttann í dag, svo sem það að úti á landsbyggðinni eru laun lægri, orkukostnaður meiri, svo og skortir fjölbreyttara atvinnulíf og víða þarf að efla skóla og ýmsa öryggisþætti mannlífsins. Hæstv. forsrh. Ég þarf ekki að lýsa þessari þróun hér. Hitt er svo ljóst að haldi þessi þróun áfram, sem allt bendir til verði ekki snúist til varnar af fullri einurð, mun íslenska þjóðin stefna inn í krappari lífskjör á næstu árum. Ég treysti velvilja og framsýni ríkisstjórnarinnar og vænti þess að þegar hafi ríkisstjórnin einhverjar áætlanir um aðgerðir í þessu mikla hagsmunamáli unga fólksins að fá að lifa og starfa þar sem lífsrótin óx úr grasi.



Herra forseti. Umrætt svar við þeirri könnun sem hv. fyrirspyrjandi vísaði til hefur ekki sem slíkt komið á mitt borð eða til ríkisstjórnarinnar. Ég hef séð þessa könnun og mér er kunnugt um að þar kemur mjög eindregið fram sá vilji ungs fólks að festa rætur eða búa í sinni heimabyggð. Því hefur ríkisstjórnin ekki tekið afstöðu til þess sem slíks. Hins vegar er ríkisstjórninni fullkomlega ljóst það sem hv. fyrirspyrjandi rakti í sinni ræðu. Henni er fullkomlega ljós sú þróun sem hefur orðið og sá flótti af landsbyggðinni. Að sjálfsögðu er öll viðleitni sem er til að auka atvinnumöguleika á landsbyggðinni til þess að mæta þessari ósk unga fólksins og gæti ég í því sambandi nefnt ýmislegt. Ég vil nefna í fyrsta lagi landbúnaðinn. Við leggjum til að koma á fót nýjum búgreinum, t.d. í loðdýraræktinni o.fl., og ég minni á það mikla fjármagn sem Framleiðnisjóður hefur fengið í þeim tilgangi. Sömuleiðis hefur Byggðastofnun verið með til athugunar byggðaskýrslu þingmannanefndarinnar sem svo hefur verið nefnd. Ég fól Byggðastofnun sérstaklega að fjalla um þá skýrslu og þær tillögur sem þar eru lagðar fram, að sjálfsögðu með það í huga að reynt verði að sporna við þeirri þróun sem verið hefur. Ég get nefnt líka samþykkt Byggðastofnunar um stjórnsýslustöðvar sem kom á mitt borð og fjallað var um í ríkisstjórninni. Ég fól Byggðastofnun að halda því máli áfram. Þarna er um að ræða viðleitni til að auka þjónustu við landsbyggðina á heimavettvangi. Ég verð að svara þessu almennt. Okkur er vel ljós þessi vandi og það er ýmiss konar viðleitni í gangi til að snúa við þeirri þróun sem því miður hefur verið.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. svör hans. Það gefur okkur vonir um að ríkisstjórnin og hið háa Alþingi taki þetta mál til mikillar skoðunar á næstu vikum og mánuðum. En ég minni á að ef skoðað er hlutfali þeirra sem vilja helst búa áfram í sínum landshluta er athyglisvert og staðfestir enn fremur þá byggðaþróun sem hefur verið að gerast og þá óvissu sem hangir yfir landsbyggðinni að 87% á höfuðborgarsvæði vilja búa í sínum landshluta, 93% á Reykjanesi, 82% á Vesturlandi, 77% á Vestfjörðum, 66% á Norðurlandi, 73% á Austurlandi, 67% á Suðurlandi. Þannig virðast svarendur af Suðurnesjum og höfuðborgarsvæði hafa mesta rótfestu í byggðarlögum sínum, en mest fararsnið er á ungu fólki af Norðurlandi og af Suðurlandi. Ég hef vakið athygli hæstv. forsrh. á þessari merku könnun og vænti þess að ríkisstjórnin og hið háa Alþingi leiti leiða sem stuðli að framför landsins alls hvað búsetuskilyrði varðar.



Herra forseti. Fyrirspyrjandi vék að stórmáli og hann benti réttilega á að þar gætu komið við sögu skammtímalausnir og stefnumörkun til lengri tíma, en hann nefndi ekki þá lausn sem er nærtækust og félli undir skammtímalausnina, þ.e. að skipta um ríkisstjórn í landinu og gerbreyta stjórnarstefnu sem er ein meginundirrót þess ófarnaðar sem við blasir í byggðamálum.