Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til að fresta fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 16. desember 2022 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 23. janúar 2023.“ Tillagan skýrir sig sjálf.

Forseti vill geta þess að nú munu verða tekin fyrir 2. til og með 7. dagskrármálið, og má búast við einhverjum umræðum í þeim. Þegar kemur að atkvæðagreiðslum verða þingmenn látnir vita með einhverjum fyrirvara. Eins verður gefinn einhver tími fyrir þingflokksfundi þar sem óskað hefur verið eftir því.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar fyrir nefndaráliti um 2. mál, frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna fjárlaga ársins 2023. Málinu var vísað til efnahags- og viðskiptanefndar milli 2. og 3. umr. Nefndinni bárust tvö minnisblöð frá fjármála- og efnahagsráðuneyti þar sem þess er góðfúslega óskað að nefndin geri breytingar á frumvarpinu. Þær breytingar sem ráðuneytið leggur til og meiri hluti nefndarinnar gerir að sínum eru í fyrsta lagi til komnar vegna stuðnings stjórnvalda við kjarasamninga á almennum vinnumarkaði. Um er að ræða breytingar á barnabótakerfinu en meiri hlutinn leggur til að fleiri fjölskyldur njóti stuðnings og að dregið verði úr skerðingum barnabóta. Lögð er til einföldun á barnabótakerfinu sem ætlað er að auka gagnsæi þess og mæta breytingum á stöðu foreldra og ábyrgð á umönnun og uppeldi barna. Þá er í minnisblaði fjármála- og efnahagsráðuneytisins fjallað um vaxtabætur en breytingartillaga þess efnis að þær hækki um 50% var samþykkt á þingfundi í gær. Í öðru lagi er um að ræða breytingar á tekjuskatti og hámarksútsvari sveitarfélaga sem til eru komnar vegna samkomulags ríkis og sveitarfélaga um breytingu á fjármögnun lögbundinnar þjónustu við fatlað fólk. Lagt er til að hámarksútsvar sveitarfélaga, sem nú er 14,52%, verði hækkað um 0,22% samhliða lækkun tekjuskatts um samsvarandi hlutfall í öllum skattþrepum einstaklinga. Vísast að öðru leyti til ítarlegri umfjöllunar um breytingartillögur í nefndarálitinu og þeim minnisblöðum sem nefndinni bárust við umfjöllun málsins. Að framansögðu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir. Undir álit meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Ágúst Bjarni Garðarsson, Diljá Mist Einarsdóttir, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir, Orri Páll Jóhannsson, Jóhann Páll Jóhannsson, með fyrirvara, og Ásthildur Lóa Þórsdóttir, með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Hér leggur formaður efnahags- og viðskiptanefndar fram breytingartillögu við frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum um skatta og gjöld (nýsköpun, fjöldatakmörk vistvænna ökutækja o.fl.). Með breytingunni er lagt til að 22. gr. frumvarps til laga um breytingu á ýmsum lögum um skatta og gjöld (kaupréttur, mútubrot o.fl.), sem var í máli nr. 432, verði tekin upp í frumvarpi í máli nr. 579. Mikilvægt er að ákvæðið öðlist gildi sem fyrst vegna tvíhliða skuldbindinga íslenska ríkisins við Bretland. Ákvæðið þýðir að staða Bretlands sé eins og hún var áður en ríkið gekk úr ESB.

Frú forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við þetta mál. Hún er ekki umfangsmikil en gæti engu að síður bætt málið til mikilla muna. Til upprifjunar, úr fyrri umræðum um málið, þá snýst það um að gera breytingar á lögum sem voru sett að frumkvæði núverandi hæstv. forsætisráðherra, þá menntamálaráðherra, árið 2012 og tóku breytingum sem voru mjög til bóta hér á Alþingi og úr varð prýðisgott mál sem skipti miklu við að vernda það tiltölulega litla sem við Íslendingar eigum af menningararfi í formi bygginga og raunar annarra hluta líka, báta og mannvirkja. Helsti gallinn við þetta mál á þeim áratug sem liðinn er frá því að lögin voru sett er sá að það hefur ekki alltaf verið farið nógu vel eftir þeim en það er önnur saga. Markmið laganna voru mjög jákvæð. Ég hrósaði þáverandi menningarmálaráðherra fyrir þetta á sínum tíma og hef gert það alloft í millitíðinni. En nú er lagt til að gerð verði breyting á lögunum sem dregur eða mun draga töluvert úr áhrifum laganna og í raun horfið frá þeirri hugsjón sem var lagt upp með á sínum tíma, að að 100 árum liðnum þá öðluðust byggingar friðun. Það þýddi ekki að ekkert mætti gera varðandi viðkomandi byggingar og eins og dæmin sanna hafa ótal oft verið gefin leyfi fyrir því að færa byggingar, jafnvel fjarlægja alveg, þrátt fyrir að þær hafi átt að njóta verndar samkvæmt þessum lögum en í öllu falli þá veitti þetta yfirsýn yfir þessi mannvirki og meginreglan átti að vera sú að vernda þau. Nú er þessi breyting kynnt og rökstudd með hætti sem maður getur sýnt ákveðinn skilning, að eftir því sem tíminn líður þá verði fleiri og fleiri hús sem öðlist vernd enda fjölgaði Íslendingum töluvert fyrir 100 árum og byggingarmagn jókst. Hér er lýst áhyggjum af því að fyrr en varir verði fjöldi þeirra bygginga sem öðlist friðun á hverju ári orðinn það mikill að við það verði erfitt að ráða, og eins og ég segi, maður getur sýnt því skilning. Ég geri hins vegar athugasemd við hvar mörkin eru dregin. Þar er miðað við að höggva á þetta, ef svo má segja, strax við næstu áramót, eða á næsta ári, þannig að byggingar byggðar eftir 1923 öðlist ekki þessa friðun eða vernd. Það skortir rökstuðning fyrir þessu ártali, hann virðist eingöngu vera sá að þá eru liðin 100 ár frá því að byggingar byggðar 1923 voru reistar. Með því að breyta ártalinu er hægt að mínu mati að breyta eðli þessa máls í grundvallaratriðum og bæta það til mikilla muna, bregðast þá við þessum ótta við að of margar byggingar verði friðaðar án þess að fórna húsum sem þessum lögum var í raun ætlað að vernda með tíð og tíma. Með því að færa viðmiðunarártalið frá árinu 1923 í 1930 náum við inn mjög merkilegu tímabili í sögu íslenskrar byggingarlistar. Árið 1930 varð grundvallarbreyting - það mætti segja plús eitt eða tvö ár, en miðpunkturinn var árið 1930 - í byggingarlist, framkvæmdum, ekki bara á Íslandi heldur um allan hinn vestræna heim og jafnvel víðar, þegar módernisminn, alþjóðahyggja í byggingarlist, ruddi sér til rúms. Þegar ég segi alþjóðahyggja þá er það tilraun til að þýða enska orðið „internationalism“, þ.e. það var ekki lengur stíll hvers svæðis eða hvers lands sem byggt var eftir heldur alþjóðlegur stíll sem tók ekki mið af sögulegum aðstæðum á hverjum stað. Byggingar í þessum alþjóðlega stíl eru margar mjög merkilegar og hafa margar hverjar verið friðaðar en þarna verður breyting frá því að við séum að byggja í stíl sem einkennir Ísland, sem er öðruvísi en annars staðar, sem til að mynda gefur miðbæ Reykjavíkur staðbundnu einkennin sín og gerir hann ólíkan öðrum bæjum eða borgum í öðrum vestrænum löndum því þetta hefur allt breyst með tímanum og nú er byggt í mjög sambærilegum stílum um allan heim. Í þessu eru mikil verðmæti, í því að við höfum þessa sérstöðu íslenskra bæja og borgarinnar hér þó að því miður hafi allt of mikið af þeirri sérstöðu horfið. Það er að mínu mati mikið tjón. Tímabilið sem þarna er undir, og þessari breytingartillögu er ætlað að laga, árabilið 1923–1930, var gullöld þess byggingarstíls sem má hæglega færa rök fyrir að sé stærsta framlag Íslands til byggingarlistar í sögunni, það sem stundum er kallað steinsteypuklassík. Það gerðist nefnilega sá merkilegi hlutur á Íslandi að við vorum þrátt fyrir að vera fámenn þjóð á þessum tíma mjög fljót til að fara að nýta okkur kosti steinsteypunnar við að reisa byggingar. Þetta var gert á þessu tímabili með því að nýta steinsteypu til að búa til byggingar í barokkstíl, í nýklassískum stíl, í endurreisnarstíl og ekki hvað síst aðlaðandi, snotur alþýðuhús, byggð eftir mjög framsýnum hugmyndum Guðmundar Hannessonar læknis, sem markaði mikil tímamót í sögu íslenskra skipulagsmála. Á þessum tiltölulega fáu árum urðu til margar þeirra bygginga sem eru einkennandi fyrir gamla byggð á Íslandi, nýklassíkin, hvort sem það voru litlu alþýðuhúsin með krosspóstagluggunum eða stærri byggingar eins og - það nægir að líta hér út um gluggann og líta á Hótel Borg frá 1929. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að þetta stóra framlag Íslands til byggingarsögunnar á heimsvísu verði verndað eins og kostur er, verndað af sögulegum ástæðum en líka verndað vegna þess að þetta gefur byggðunum gildi. Ég tala nú ekki um þar sem nokkur svona hús standa saman og úr verður aðlaðandi og sterk heild. Það er tækifæri til þess að ná markmiðum laganna en vernda um leið þessa byggð og það er ekki miklu fórnað með því hvað varðar praktísk sjónarmið, ef svo má segja, því að hús byggð á þessu gullaldartímabili steinsteypuklassíkurinnar íslensku eru vel innan við 1% af húsum landsins. Ekkert annað Evrópuríki eru með eins lágt hlutfall af því sem kalla má sögulega byggð, byggð frá þeim tíma þegar byggt var með stíleinkennum hvers svæðis og sögu þess svæðis og menningar þess lands. Hlutfallið er langlægst á Íslandi, mig minnir að Finnland komi þar næst. Það er í rauninni mikil synd hvað við eigum lítið af þessari sögulegu byggð og við megum illa við því að missa það sem þó er eftir. Því legg ég fram þessa litlu en þó mikilvægu breytingartillögu við frumvarpið sem þá heldur sér að öllu öðru leyti nema viðmiðunarárið, þar sem skorið verði á gildi laganna sem núverandi hæstv. forsætisráðherra hafði veg og vanda af að setja á sínum tíma, að það verði ekki 1923 heldur 1930 og þetta langt innan við 1% af byggingum landsins, og það hlutfall fer auðvitað alltaf lækkandi, verði varðveitt eins og kostur er. Eins og ég nefndi áðan, það er ekki bara spurning um menningarlegt gildi. Þetta er líka spurning um að fólk hafi aðlaðandi umhverfi, sameiginleg svæði borgarbúa eins og má segja til að mynda að miðbærinn í Reykjavík sé, og þetta hefur líka efnahagslegt gildi. Hvert sækja til að mynda ferðamenn? Þeir sækja í söguna og það sem er einkennandi fyrir byggðina. Þessi byggingarstíll, steinsteypuklassíkin, er einkennandi fyrir byggð á Íslandi og merkilegt framlag okkar til byggingarsögu og það væri mikil synd ef við, að óþörfu, gerðum breytingar á þessum annars góðu lögum sem kæmu í veg fyrir að við verndum það sem við eigum eftir af þessu.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um breytingu á lögum um menningarminjar, nr. 80/2012 (aldursfriðun húsa og mannvirkja). Tillagan hljóðar þannig að í stað ártalsins 1930 í 2. gr. komi 1940. Breytingartillaga þessi varðar umsagnarskyldu skv. 30. gr. laga um menningarminjar, nr. 80/2012. Sú breyting sem lögð er til í frumvarpinu er óveruleg í árum talið á viðburðaríkum uppbyggingartímum í sögu Íslands og lagt er til að í stað ársins 1930 verði miðað við árið 1940. Breyting frá núgildandi lögum nemur því 15 árum. Árin 1925–1940 voru umbrotatímar í íslensku þjóðfélagi og ollu því m.a. atburðir utan landsteinanna, svo sem kreppan mikla og aðdragandi síðari heimsstyrjaldarinnar. Allt hafði þetta í för með sér miklar samfélagsbreytingar og áhrif á húsagerð á Íslandi. Með tillögu þessari er stigið skref í átt að þeim sjónarmiðum sem fram komu í umsögnum um frumvarpið, m.a. frá Íslandsdeild ICOMOS. Að þessu sögðu er hér ekki um svo mikla breytingu að ræða þannig að hún hafi afgerandi áhrif en hún lengir þetta tímabil, umsagnartímabil sem er þá skyldugt að leita eftir - eða húseigendur sem búa í húseignum sem eru frá þessum árum þurfa þá að leita umsagnar hjá Minjastofnun áður en þeir fara í einhverjar framkvæmdir. Hér er hins vegar ekki um íþyngjandi ákvæði að ræða þannig að ég tel að hér sé um skynsamlega breytingu að ræða sem eins og áður segir nær yfir breiðara tímabil. Þeir sem ég hef rætt við sem best til þekkja í þessum geira eru hlynntir þessari tillögu.

Frú forseti. Fyrir hönd okkar allra í Flokki fólksins lýsi ég yfir mikilli gleði með allt sem lýtur að sögu okkar og minjum, menningarverðmætum. En ég kem hingað upp sérstaklega til þess að þakka öllu fólkinu okkar fyrir frábæran þingvetur og ég verð að viðurkenna að ég veit ekki hvort maður má hafa húmor í þinginu, sérstaklega þegar við erum enn að ræða málin, en undir þessum dagskrárlið er ég samt sem áður að segja: Þið eruð náttúrlega frábær og ég veit að við getum gert betur eftir áramót og við munum gera það. Það skriplar oft á skötu og við erum að pikka og pota hvert í annað en það var samt svona hrekkjabragð að setja allan þingflokkinn á mælendaskrá og athuga hvort við fengjum ekki almennileg viðbrögð hérna frammi vegna þess að við erum orðin langþreytt eftir því að fá að komast heim. Fyrir hönd Flokks fólksins segi ég bara: Gleðileg jól og gæfuríkt ár.

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera grein fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um breytingu á húsaleigulögum, nr. 36/1994 (skráning samninga og breytinga á leigufjárhæð). Við meðferð málsins barst ábending varðandi afmörkun kæruheimildar, heimildar til að bera lögmæti leigufjárhæðar undir kærunefnd. Því lagði meiri hlutinn til breytingartillögu þar sem hann taldi ástæðu til að skýra þessa heimild nánar, tímafrest samningsaðila til að kæra. Meiri hlutinn lagði fram við 2. umr. breytingartillögu þar sem lagt var til að þessi frestur yrði einn mánuður. Sú tillaga var dregin til baka og nú legg ég hér fram í mínu nafni breytingu þess efnis að kærufresturinn verði þrír mánuðir og byggist sú tillaga um þriggja mánaða frest á meginreglu stjórnsýslulaga um kærufresti. Að lokum vil ég geta þess, sem þó hefur komið ítrekað fram í umræðunni um málið, að hér er um að ræða fyrsta skref í endurskoðun húsaleigulaga á kjörtímabilinu með það fyrir augum að bæta húsnæðisöryggi og réttarstöðu leigjenda með traustri lagaumgjörð. Það kann að vera að fleiri atriði varðandi kærufrestinn þarfnist betri afmörkunar og þá mikilvægt að það komi fram í þeirri vinnu sem nú stendur yfir til undirbúnings heildarendurskoðunar húsaleigulaga.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að meiri hlutinn hafi fallið frá fyrri tillögu um að hafa kærufrestinn einungis einn mánuð, enda er hér verið að tala um hóp af fólki og heimild til kæru fyrir hóp af fólki sem alla jafna er í nokkuð viðkvæmri stöðu, bæði vegna efnahagsstöðu sinnar, mögulega tungumálakunnáttu og annarra atriða sem kunna að hafa áhrif á möguleika þess á að kynna sér réttarstöðu sína á svo skömmum tíma eins og áður var ákveðið. Ég kem hingað hins vegar til að lýsa yfir vonbrigðum með það að meiri hlutinn hafi í raun ákveðið að gjörbylta markmiðum frumvarpsins með því að fella út skráningarskyldu ríflega helmings leigusamninga eins og ætlunin var að gera. Ég vek athygli á að frumvarpið er lagt fram núna í þriðja sinn eftir gríðarlega mikið samráð. Fyrst var settur af stað hópur sem vann 2018–2019 að tillögum. Eftir það var sett af stað nefnd sem er að fara yfir heildarendurskoðun á húsaleigulögunum. Allt er þetta í samráði við hagsmunaaðila á markaði, við vinnumarkaðinn og fleiri, Öryrkjabandalagið og fleiri lykilþátttakendur á markaðnum, og núna á síðustu stundu í gærkvöldi komu breytingartillögur frá meiri hlutanum sem ekki var hægt að bera undir þá aðila sem voru t.d. aðilar að lífskjarasamningunum. Við meðferð málsins núna eftir 2. umr. náðum við þó að kalla inn fulltrúa ASÍ sem lýsti því að þessi breyting sem meiri hlutinn lagði til væri eins og blaut tuska í andlit þeirra af því að þetta gjörbylti og gjörbreytti eðli málsins, eðli frumvarpsins, af því að það væri verið að hafa þarna áhrif á töluverðan hluta samninga. Er það miður að meiri hlutinn skuli fara þessa leið, að Sjálfstæðisflokkurinn skuli hafa svo mikil völd í þessu þriggja flokka samstarfi að geta á einni kvöldstund gjörbylt áður ágætu frumvarpi hæstv. innviðaráðherra. Það er miður.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar með breytingartillögu við frumvarp til laga um breytingu á lögum um úrvinnslugjald (hringrásarhagkerfi, umbúðatafla, reiknireglur, viðaukar). Með breytingunni er lagt til að í stað þess að lagt verði úrvinnslugjald á hvert kílógramm tiltekinna rafhlaða og rafgeyma, sem kveðið er á um í viðauka XI við lög um úrvinnslugjald, verði fast gjald lagt á tollskrárnúmerin. Um er að ræða breytingar á álagningu vegna tíu tollskrárnúmera í frumvarpinu en til einföldunar er lagt til að viðaukinn verði tekinn upp í heild sinni. Að óbreyttu þyrfti að skrá tvö númer í lítrasvæði á tollskýrslu þar sem eingöngu er hægt að skrá eitt. Breytingartillagan er unnin í samráði við umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti og Úrvinnslusjóð.

Herra forseti. Hér er um að ræða frumvarp um breytingu á lögum sem hæstv. núverandi forsætisráðherra átti veg og vanda að á sínum tíma og mörkuðu ákveðin tímamót, fólu í sér mikla framsýni og umbætur og ég hef oft þakkað hæstv. ráðherra fyrir það. Með þessu frumvarpi er að miklu leyti klippt á virkni þessara laga. Rökstuðninginn skil ég, ég hef sýnt honum skilning í umræðu um málið en ég tel að það sé hægt með mjög smávægilegri breytingu að laga þetta til mikilla muna og ná fram þeim áhrifum sem sóst er eftir án þess að valda því tjóni sem ella gæti orðið. Því legg ég fram breytingartillögu sem ég mun rökstyðja hér á eftir þegar hún kemur fram sem ætti vonandi að vera til þess fallin að allir gætu náð sátt um niðurstöðu í málinu.

Herra forseti. Breytingartillagan felst í því að í stað þess að hætta virkni laganna strax á næsta ári og þar með vernd bygginga sem voru reistar eftir 1923, færist árið fram til 1930. Þar með náum við inn húsum sem voru byggð á tímabili sem kalla má gullöld íslenskrar steinsteypuklassíkur. Það er vel hægt að rökstyðja það að sú byggingarlist hafi verið mesta framlag Íslendinga til byggingarlistar almennt. Íslendingar voru fljótir að tileinka sér steinsteypuna og byggðu hér hús úr steinsteypu í barrokkstíl, nýklassískum og sögulegum stíl og þar fram eftir götunum. Á Íslandi kom saman gamli klassíski stíllinn í byggingarlist og steinsteypan og í nokkur ár varð til hin einstaki stíll sem einkennir marga af gömlu bæjunum og borgunum í landinu. Það væri mikil synd ef þetta mikilvæga og fallega tímabil væri ekki verndað.

Herra forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessari tillögu að þessu sinni vegna þess að það eru fyrirheit um að fram fari heildarendurskoðun á þessum lögum. Ég ætla hins vegar að nota þetta tækifæri til að taka undir með hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni hvað varðar þau sjónarmið sem hann viðraði hér áðan varðandi síðari tíma byggingarlist. Hér er verið að afnema 100 ára regluna og festa í sessi eitt ártal og ég tel að það kalli á raunverulega umræðu á vettvangi þingsins um hvernig við ætlum að meðhöndla síðari tíma byggingarlist, eins og hv. þingmaður bendir á. Ég ítreka það að ég hef miklar væntingar til þeirrar vinnu sem er fram undan og tel mikilvægt að við tökum afstöðu í þessum efnum, en nefni einnig hér þá breytingartillögu sem hv. þm. Birgir Þórarinsson flytur sem gerir ráð fyrir að umsagnar sé leitað hjá húsum sem eru byggð síðar, sem ég held að sé góð breyting á þessu máli. En þetta er ástæðan fyrir því að ég styð ekki þessa tillögu hér í dag.

Virðulegur forseti. Ég sé að þessi breytingartillaga er samþykkt og ég tel það til góðs vegna þess að þá nær ákvæðið tilgangi sínum um að það þurfi að leita álits Minjastofnunar ef hús sem njóta ekki friðunar voru byggð fyrir 1925. Samkvæmt breytingartillögunni verður þetta nú 1940. Þá náum við yfir fúnksjónalismann sem tók við af nýklassískri þjóðlegri rómantík árið 1930, sem er mjög mikilvægt. Ég tel þetta mjög góða breytingu og segi já.

Herra forseti. Þessi tillaga er til bóta og ég styð hana en hún snýst um að það sé leitað umsagnar. Gott og vel. Það sem veldur manni hins vegar áhyggjum er reynslan af annars ágætu frumvarpi sem við erum að ræða að breyta hér og hæstv. forsætisráðherra á heiður skilinn fyrir að hafa innleitt á sínum tíma. Það var einfaldlega allt of oft farið fram hjá þeim lögum. Það mun reynast mjög auðvelt að fara fram hjá því að leitað sé umsagnar því að hvergi er þrýstingurinn eins mikill á stjórnmálamenn og þegar ákvarðanir eru teknar í skipulagsmálum. Hvergi er eins mikil hætta á að menn láti undan við ákvarðanatöku eins og í skipulagsmálum. En fyrst og fremst sjáum við, herra forseti, að það eina sem skiptir máli hérna með þessar atkvæðagreiðslur allar í dag er hvaðan tillögurnar koma, úr hvaða flokki þeir eru sem leggja þær fram.

Virðulegi forseti. Ég ætla svo sem ekkert að segja neitt nýtt. Ég vil endurtaka það sem ég sagði hér áðan, en við erum núna að fara að greiða atkvæði um breytingartillögu sem var lögð fram eftir fund sem við tókum nokkrum tímum fyrir atkvæðagreiðslu. Ég fagna henni og ég mun greiða atkvæði með þeirri breytingartillögu. En eins og ég kom á framfæri áðan þá var rosalega mikið samráðsleysi við afgreiðslu og vinnslu þessa frumvarps. Þetta eru ekki litlar breytingar sem verið er að leggja til hér. Við fengum athugasemdir við þetta frá umsagnaraðilum, ASÍ, sem kom síðan á fund rétt fyrir atkvæðagreiðslu hjá okkur. 

Herra forseti. Ég vona að meiri hlutinn geri sér grein fyrir hvaða áhrif þessi breyting sem var verið að henda inn í málið á lokametrunum getur haft inn í kjarasamningsviðræðurnar. Fulltrúi ASÍ sem var kallaður inn á síðustu stundu í hv. velferðarnefnd að minni beiðni vegna þessarar breytingartillögu sagði að breytingarnar gætu hreinlega tekið botninn úr þeirri miklu vinnu sem væri núna í gangi vegna kjarasamninga um allan vinnumarkaðinn. Ég vil bara minna meiri hlutann á að þetta getur haft veruleg áhrif á allan markaðinn og allar þær viðræður.

Virðulegi forseti. Ég byrja á að taka það fram að ég blæs á það að samráðsleysi hafi verið við vinnu þessa frumvarps í velferðarnefnd. Mikið samráð var haft og öflugt samtal við hina ýmsu aðila, jafnframt er hálf blaðsíða í nefndaráliti þar sem er tilgreint hverjir komu fyrir nefndina og hverjir skiluðu inn umsögnum. Við erum að taka gott frumvarp og gera það enn þá betra með þeirri vinnu sem hefur átt sér stað í velferðarnefnd. Eftir þá vinnu er mín tilfinning sú að við séum að ná utan um meiri hluta þeirra leigusamninga sem gerðir eru. Breytingartillaga hv. þm. Líneikar Önnu Sævarsdóttur er til komin einmitt vegna þess að það var hlustað á ASÍ á fundi nefndarinnar í dag. Við erum að mæta þeim sjónarmiðum og heildarendurskoðun er væntanleg á þessum málum þar sem aðilar vinnumarkaðarins fá aðkomu.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka nefndinni og þinginu fyrir að ná að ljúka þessu máli sem hefur verið til umfjöllunar hér í þingsal í nokkuð langan tíma. Þær breytingar sem hafa orðið á einu af markmiðunum um skráningarskylduna vona ég að hafi ekki áhrif á þau markmið sem áttu að nást með frumvarpinu. Ég vil þó segja að þeir aðilar sem munu koma að vinnunni héðan í frá, aðilar sem láta þá sem eru á leigumarkaði sig mjög miklu varða, munu koma inn í vinnuna hjá ríkisvaldinu til að bæta réttarstöðu leigjenda enn frekar og umhverfið á leigumarkaði. Ég er sannfærður um að það muni skila sér í þinginu, jafnvel strax í vor, með frumvörpum. 

Forseti. Almennt séð eigum við að reyna að vanda okkur í vinnunni hérna. Þegar það eru rosalega miklar breytingar eins og hafa verið á nokkrum málum hérna þá gerir það okkur þingmönnum pínulítið erfiðara fyrir að meta heildarsamhengi breytingartillagnanna, t.d. af því að við höfum ekki umsagnir þeirra hagsmunaaðila sem eru í rauninni oft sérfræðingar í málunum. Ég vil kannski minna hv. þm. Hafdísi Hrönn Hafsteinsdóttur á að breytingartillagan sem liggur fyrir hérna hefur ekki verið til umræðu í þrjár umræður, ef hún tekur mark á eigin orðum.

Herra forseti. Það hefur verið haft víðtækt samráð við ýmsa hagaðila við samningu frumvarpsins og er það vel. En eftir að teknar eru ákvarðanir um að gjörbreyta frumvarpinu í gærkvöldi, að því er virðist, hefur auðvitað ekki verið haft samráð. Því er það ekki rétt sem kom fram í máli hv. þingmanns. Meginþungi gagnrýni ASÍ á fundi hv. velferðarnefndar áðan sneri að því að verið er að fella niður skráningarskyldu á a.m.k. helmingi leiguhúsnæðis í landinu. Það var meginþunginn. Vissulega var bent á að kærufresturinn væri allt of skammur, kærufresturinn sem var í breytingartillögunum sem voru felldar út var einn mánuður sem hefur nú verið breytt í þrjá mánuði. En meginþunginn var skráningarskyldan og um það hljóta allir sem sátu þennan fund að vera sammála. Það er ákvæði sem meiri hlutinn ákveður að hreyfa ekki við og er það ákvæði sem fulltrúi ASÍ á fundinum sagði að gæti hleypt öllum kjarasamningsviðræðum upp í loft.

Virðulegi forseti. Jú, það var kannski haft samráð á fyrri stigum við vinnslu frumvarpsins en í gær voru lagðar fram viðamiklar breytingartillögur, degi fyrir atkvæðagreiðslu og degi áður en þetta verður samþykkt sem lög frá Alþingi. Þetta er það sem ASÍ sagði að væri eins og blaut tuska í andlitið. Það var ekki haft samráð um þessar breytingartillögur og ég er að tala um það. Varðandi samráðsleysið þá snýst þetta líka um að breytingartillögur eru lagðar fram svo seint, í skjóli nætur, sem snerta á rosalega miklu og eru á skjön við það sem sumir hagsmunaaðilar hafa talað um að sé nauðsynlegt að breyta. Af því að hv. þm. Óli Björn Kárason hrópaði að það hefði verið haft samráð á fyrri stigum málsins þá vil ég ítreka, eins og ég sagði við hv. þm. Hafdísi Hrönn Hafsteinsdóttur, að það er rétt. En eftir breytingartillögurnar í gær þá tel ég að við hefðum mátt fara aðeins betur að þessu.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mikilvægt þingmál sem er verið að leggja fram í þriðja skipti og er í raun ákveðin forsenda þess að síðan sé hægt að ráðast í enn frekari breytingar sem leigjendum var lofað fyrir nokkrum árum við gerð lífskjarasamninga. Það hefur lengi legið fyrir að t.d. hv. þingmaður og þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, Óli Björn Kárason, er óánægður með frumvarpið eins og það hefur verið lagt fram í sinni upprunalegu mynd. Nú gerist það nánast í skjóli nætur, sólarhring fyrir áætlaða þingfrestun, að lagðar eru til grundvallarbreytingar á þessu frumvarpi sem fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar lýsa sem blautri tusku í andlitið á sér. Ég tók eftir því að hæstv. innviðaráðherra sagði áðan orðrétt: Við munum taka það til skoðunar ef hér hefur eitthvað farið úrskeiðis. 

Herra forseti. Ég hjó líka eftir orðum hæstv. innviðaráðherra. Hann sagðist vera á leiðinni með frumvörp hér með vorinu og ef eitthvað færi úrskeiðis hér í dag myndi hann kannski græja það í vor. Af hverju þá ekki að bíða með þessa breytingu til vorsins? Af hverju ekki að meta hvort það að taka helming af leigumarkaðnum út úr skráningarskyldunni hafi mögulega einhver áhrif á þær upplýsingar sem koma út úr skránni? Hvaða helming er verið að taka? Það er verið að taka þær íbúðir sem eru ekki í eigu t.d. hrægammaleigufélaganna. Það er verið að taka út úr jöfnunni þær íbúðir sem má ætla að séu kannski leigðar á sem sanngjörnustu verði. Þar með er verið að búa til gagnasafn sem spýtir út úr sér hæstu mögulegu vísitölu á leigumarkaðsverði sem hrægammaleigufélögin nota síðan til að hækka verð enn meira. Því eru stjórnarliðar, með því að samþykkja þetta og ætla síðan að tékka á því í vor hvort mistök hafi verið gerð, að taka rosalegt veðmál á kostnað leigjenda.

Hv. alþingismenn. Nú er komið að lokum síðasta fundar Alþingis fyrir jólahlé. Við þetta tækifæri vil ég þakka varaforsetum samstarfið og formönnum þingflokka og formönnum stjórnmálaflokka fyrir góða samvinnu við skipulag þingstarfanna. Iðulega reynir á í þessu samstarfi og skoðanir eru oft skiptar, eins og eðlilegt er, en mestu skiptir að ná niðurstöðu að lokum. Ég vil líka láta í ljós ánægju mína með að okkur hefur tekist að ljúka störfum fyrir jólahlé á þeim degi sem að var stefnt samkvæmt starfsáætlun Alþingis. Það er mikilvægt að alþingismenn geti skipulagt störf sín vel á grundvelli starfsáætlunar því að kröfur eru gerðar til þingmanna um þátttöku í margvíslegu stjórnmálastarfi utan þings. Á þessu haustþingi voru framlögð stjórnarfrumvörp 51 talsins og stjórnartillögur sjö. Þá hafa 96 þingmannafrumvörp og 113 þingmannatillögur verið lagðar fram. Til viðbótar hafa nefndir lagt fram þrjú frumvörp. Af þessum fjölda hafa 23 stjórnarfrumvörp orðið að lögum, þrjú nefndarfrumvörp og eitt þingmannafrumvarp og sex stjórnartillögur hafa verið samþykktar. Það er ólíku saman að jafna með kringumstæður við frestun þingfunda fyrir jólahlé núna samanborið við aðstæður í fyrra. Þá var þingfundum frestað nálægt áramótum en að vísu kom Alþingi óvenjuseint saman að loknum haustkosningum 2021. Í fyrra geisaði heimsfaraldur kórónuveirunnar og lágu margir þingmenn veikir er leið að lokum haustþings, þar á meðal sá sem hér talar. Í ár kom þing hins vegar saman á hefðbundnum samkomudegi Alþingis annan þriðjudag í september og þingsetningarathöfn var í fyrsta sinn frá árinu 2019 haldin án takmarkana. Haustþingið hefur því í stórum dráttum verið með hefðbundnu sniði og sóttvarnatakmarkanir af völdum veirufaraldursins að baki, sem betur fer. En þótt áhrif heimsfaraldurs dvíni þá steðja aðrar ógnir að heima sem erlendis, bæði af völdum náttúru og manna. Skáldkonan Hulda orti, í tilefni stofnunar lýðveldisins er heimsstyrjöldin síðari geisaði, um lán okkar Íslendinga að búa svo langt frá heimsins vígaslóð, eins og þingmenn þekkja. En nú, rétt 78 árum síðar, geisar stríð á ný í Evrópu. Innrásarstríð rússneskra stjórnvalda hefur staðið í tæpa tíu mánuði með ómældum hörmungum fyrir úkraínska þjóð og land og óbeinna áhrifa stríðsins gætir langt út fyrir landamæri Úkraínu. Hv. alþingismenn. Ég ítreka þakkir mínar fyrir ágætt samstarf. Ég færi starfsfólki Alþingis þakkir fyrir þeirra góðu störf. Ég óska öllum farsældar og friðar á nýju ári og þeim sem eiga um langan veg heim að fara óska ég góðrar heimferðar og góðrar heimkomu og bið þess að við megum öll hittast heil á nýju ári. Landsmönnum öllum sendi ég mínar bestu jóla- og nýársóskir.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrir hönd okkar alþingismanna þakka forseta og varaforsetum fyrir gott samstarf á haustþingi. Ekki síst vil ég þakka hæstv. forseta fyrir gott samstarf við okkur þingflokksformenn. Oft hafa kaldir pólitískir vindar blásið hér um ganga, en núna erum við komin inn í hlýjuna og erum að fara inn í jólin. Úti er fimbulkuldi og fer kólnandi, þess vegna vil ég biðja ykkur og alla sem á hlusta að hugsa um okkar litlu vini, smáfuglana. Það er ekki hundi út sigandi, en samt er fólk að hleypa út köttum án þess að þeir séu með bjöllu og það er sorglegt þegar maður er að reyna að gefa þessum smáfuglum að borða að það komi köttur sem ætli sér að ná þeim. Þannig að ég bið ykkur um að halda köttunum inni líka eins og hundunum. En nú eru þingmenn á leiðinni heim. Sumir fara um langan veg og aðrir stutt og ég óska öllum góðrar og öruggrar heimferðar. Um leið vil ég þakka forseta hlý orð í okkar garð, alþingismanna, og óska honum og fjölskyldu hans gleðilegra jóla og farsæls komandi árs. Þá vil ég færa starfsfólki Alþingis þakkir fyrir góða aðstoð við okkur þingmenn og ánægjulegt samstarf á árinu og óska því gleðilegrar jólahátíðar. Ég bið þingheim að taka undir góðar óskir til hæstv. forseta og fjölskyldu hans og starfsfólks Alþingis með því að rísa úr sætum. 

Ég þakka hv. 9. þm. Suðvest. hlý orð í minn garð og fjölskyldu minnar og þingheimi fyrir að taka undir þau orð með því að rísa úr sætum. Ég endurtek þakkir mínar og innilegustu jóla- og nýárskveðjur til hv. þingmanna og alls starfsfólks Alþingis.

Herra forseti. Forseti Íslands gjörir kunnugt: „Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis, 153. löggjafarþings, frá 16. desember 2022 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 23. janúar 2023. Gjört á Bessastöðum, 16. desember 2022. Guðni Th. Jóhannesson. Katrín Jakobsdóttir. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.“ Samkvæmt þessu umboði og með vísan til tillögunnar sem var samþykkt hér fyrr í dag þá lýsi ég því yfir að fundum Alþingis, 153. löggjafarþings, er frestað. Ég vil þakka hv. alþingismönnum og starfsfólki Alþingis fyrir gott samstarf og óska ykkur öllum og landsmönnum öllum gleðilegra jóla og farsældar á komandi ári.