Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Pjetursson) Jeg þarf ekki að lengja mikið umræður um þetta mál. Það var reifað svo vel af háttv.flm. (H. K.), þegar það kom til umr. fyrst, og í nál. á þgskj. 236 er tekið fram það, sem nefndin vill um það segja. Eins og háttv. þingdm. hafa sjeð á brtt. nefndarinnar, leggur hún til, að lánsheimildin sje lækkuð um 10.000 kr. Það byggist á því, að nefndinni finst ekki nema rjett, að hreppsbúar leggi eitthvað fram frá sjálfum sjer af því fje, sem vantar, til þess að verkið verði fullgert. Lánið, sem háttv.flm. (H. K.) fer fram á í till. sinni, er öll upphæðin, sem talin er vanta til þess að ljúka við verkið Það er kunnugt, að sum sveitarfjelög, sem komast í líkan vanda, leggja eitthvað fram sjálf. Það ættu menn eins að geta þarna. Nefndin hefir fengið það upplýst, að þarna í hreppnum er nokkuð af efnamönnum, sem vel geta hlaupið undir bagga að nokkru leyti. Hin athugasemdin, sem nefndin hafði að gera við till.háttv.flm. (H. K.), er sú, að henni þótti afborgunartíminn nokkuð langur. Það mun vera sjaldgæft, að lán sjeu veitt með svo löngum afborgunartíma. Í fyrra var öðrum hreppi í sömu sýslu veitt lán til rafveitu, og skyldi það borgast upp á 30 árum. Nefndinni fanst því rjettmætt, að þessi hreppur fengi sömu borgunarskilmála. Annað er það, sem nefndin leggur til, að lánið sje afborgunarlaust fyrstu 2 árin. Það getur komið sjer vel fyrir hreppinn að þurfa ekki að greiða afborgun af láninu meðan fyrirtækið er að komast í kring. Jeg vona, að háttv.flm. (H. K.) taki þessum breytingum nefndarinnar vel, og jeg vona, að þetta verði nægilegt til þess, að verkið komist í framkvæmd. Það var ekki ætlun nefndarinnar að stemma á neinn hátt stigu fyrir því. Nefndin leggur einmitt áherslu á það, að lánið verði veitt fljótt, svo að verkið geti komist í framkvæmd sem fyrst, - að sjálfsögðu á þessu sumri.

Sveinn Ólafsson Jeg býst ekki við, að mikið þýði að mótmæla, þar sem svo hamröm og liðsterk nefnd stendur að till. sem fjárveitinganefnd. En jeg get ekki að því gert, að mjer finst það harla fljótfærnislegt af þinginu að heimila þetta lán. Hjer getur hvert sveitarfjelag sem er farið í sama kjölfarið, byrjað á stórfyrirtækjum, sem eru þeim um megn, farið í strand með þau og þá fengið fje úr landssjóði til að bjarga öllu við. Eftirleikurinn er auðveldur, og umsókn um samskonar ]án frá nokkrum tugum hreppa á næsta þingi væri ekki óeðlileg. Eftir því, sem jeg hefi leitað mjer upplýsinga um, þá eru ýmsir vel stæðir menn í hreppnum og meira að segja nokkrir efnamenn. Kauptún er í hreppnum, allblómlegt, og skilst mjer, að það sje aðallega vegna þess, sem rafveitan er lögð. Jeg verð því að álíta, að hreppsbúar hafi ekki lagt eins mikið á sig eins og annarsstaðar, þar sem í lík fyrirtæki hefir verið ráðist, og því sje ekki ástæða til að fara að veita þeim stórlán úr landssjóði. Það gætu allar sveitir landsins komið upp hjá sjer rafveitu með þessu móti, og ekki þarf að efa þörfina á þeim. Hitt er víst, að getu til þess vantar. Þess vegna get jeg ekki greitt atkv. með þessari till. Jeg álít, að hreppnum sje kleift að koma á rafveitunni án þessa láns.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Nefndin lítur öðrum augum á þetta mál en háttv. 1. þm. S-M. (Sv. Ó.). Hún hefir ekki getað sjeð, að neinn voði væri á ferðum, þótt lánveitingin væri gefin, því að varla getur verið nein sjerstök ástæða til að bera kvíðboga fyrir því, að hvert sveitarfjelag á landinu kæmi í kjölfar þessa hrepps með ósk um lán í svipuðum tilgangi. Hjer stendur svo alveg sjerstaklega á, að óhætt er að segja, að það er alveg einsdæmi. Alt efni og öll áhöld, sem til rafveitunnar þarf, eru komin á staðinn, - ekkert vantar nema peninga til að koma fyrirtækinu af stað. Það er ekki svo að skilja, að verið sje að hjálpa til að ráðast í fyrirtækið, eins og venjulegast er, þegar um slíkar lánveitingar er beðið. Þá er oft ekki einu sinni búið að benda á veg til að ná í efnið, hvað þá heldur að það sje fengið. Jeg hygg því, að ekki komi oft lánbeiðnir, sem svona sjerstaklega stendur á. Ef efnið hefði ekki verið komið á staðinn, þá hefði nefndinni ekki dottið í hug að mæla með þessari lánveitingu, þótt einhver von hefði verið um efni í útlöndum, sem óvíst væri um hvort næðist, og því engin vissa fyrir því, að verkið yrði fullgert. En nú leikur enginn efi á því, að verkinu verður lokið á þessu sumri, ef þetta fje fæst. Brtt. nefndarinnar fer líka í sömu átt og álit háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó), með því að þröngva hreppsbúum til að leggja fram 10.000 kr. frá sjálfum sjer. Það er að vísu ekki hægt að segja, að þeir hafi lagt mikið í sölurnar fyrir þetta fyrirtæki í beinum framlögum. Þó hefir hreppurinn lagt á sig þetta, sem kunnugt er, tekið stórlán upp á eigin ábyrgð, 75.000 kr., sem þegar eru komnar í fyrirtækið. Svo vil jeg benda háttv. 1. þm S.-M. (Sv. Ó.) á það, sem líka stendur í nál., að það er siðferðisleg skylda þingsins að veita þessa lánsheimild. Á þinginu 1915 var samþykt að veita hreppnum 15.000 kr. lán til rafveitu, en þetta lán hefir hann aldrei fengið.  (Sv. Ó.: Hvers vegna er þá ekki farið fram á, að hann fái þá upphæð nú?. - Hvers vegna er ekki látið sitja við þá upphæð?)  - Af drættinum, sem orðið hefir á því að greiða þetta lán, hefir verkið farið svo langt fram úr þeim kostnaði, sem sú lánveiting var miðuð við. 25.000 kr. eru síst meira nú en 15.000 kr. voru þá. Jeg get ekki annað sjeð en að það sje með öllu óhætt að veita þetta lán. Það er ekki hægt að benda á neina rafveitu á öllu landinu, sem jafnmikil sanngirni mælir með að veita lán til.

Hákon Kristófersson Jeg hefi ekki mikið til málanna að leggja á þessu stigi málsins. En fyrst hæstv. forseti hefir leyft mjer að taka til máls, þá finn jeg ástæðu til að þakka háttv. fjárveitinganefnd fyrir undirtektir hennar í málinu. Það virðist liggja ljósara fyrir henni en háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), hvernig málavöxtum er komið. Þó segi jeg ekki, að það liggi ekki ljóst fyrir þessum háttv.þm. (Sv. Ó.), að hjer stendur alt öðruvísi á en nokkursstaðar þar, sem um rafveitulán hefir verið að ræða áður, og að varla sje hægt að hugsa sjer, að eins verði ástatt annarsstaðar.  Háttv. frsm. fjárveitinganefndar (M. P.) sagði, að nefndin sæi sjer ekki fært að fara eftir till. minni með upphæð lánsins. Við því er ekki mikið að segja. Það getur verið sanngjarnt, að viðkomandi hreppur leggi á sig þungar byrðar, þegar svona stendur á, að velferð hreppsins er í veði. En þeir hafa nú þegar geit töluvert í þá átt, bæði með því að taka þetta stóra lán, og á síðastliðnu ári var allveruleg upphæð lögð á gjaldendur hreppsins. Því er nú svo varið með þessa rafveitu, að hún kemur aðallega kauptúninu að notum, en ekki öðrum hlutum hreppsins. Það hefir því verið reynt að gera sem allra minst að því, er fært hefir þótt til þessa, að jafna útgjöldum til rafveitunnar niður á gjaldendur með öðrum sveitargjöldum, kostnaði við rafveituna, því að þá kæmi hann líka niður á þeim, sem fjær búa og ekki hafa nein veruleg not af rafveitunni, en því hefir hlutaðeigandi hreppsnefnd viljað hliðra sjer hjá. Eftir því, sem jeg veit best, hefir verið lagt á hreppsbúa í þessu skyni á annað þúsund krónur. Það mætti að vísu smámótmælum af þeim hreppsbúum, er utan kaupstaðarins búa, en þó ekki verulegum. Jeg býst og við því að þótt lán þetta fáist, verði óhjákvæmilegt að leggja á komandi hausti allverulega upphæð á hreppsbúa. En eins og háttv. deild hefir verið skýrt frá, er hreppurinn fremur vel efnum búinn, og þótt hann legði eitthvað frekara á sig, myndi það ekki vera honum til mikils baga. Mjer þykir leitt, að háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) skuli svo gjarnt að benda á, að hreppsbúar hafi haft í huga að seilast eftir fje í landssjóð. Jeg fæ ekki sjeð, að þetta sje á rökum bygt. Eins og háttv.frsm. (M. P.) hefir tekið fram, lá málið svo fyrir, er fyrirtækið var afráðið og alt fram á síðustu tíma, að ekki virtist koma til mála, að leita þyrfti á náðir landssjóðs. Þetta hlýtur háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) að vita af greinargerð till., ef hann beinlínis álítur hana ekki ósanna. Og hafi hann leitað sjer upplýsinga síðan till. þessi var hjer á dagskrá fyrir skömmu um það, hvort margir eða fáir efnamenn væru í hreppnum, þá hygg jeg, að honum hafi verið innan handar að komast að raun um, hvort greinargerðin er sannleikanum samkvæm. Jeg bjóst ekki við því, að neinar umr. yrðu á þessu stigi málsins, nema frá nefndarinnar hálfu. En ekki tjáir að sakast um það, sem orðið er, og mun það háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) fremur að kenna en þakka.

Sveinn Ólafsson Jeg vildi að eins gera stutta athugasemd. Háttv. frsm. (M. P.) lagði áherslu á það, að ekki stæði líkt á með neitt annað sveitarfjelag, og væri þetta fordæmi því eigi hættulegt. En jeg benti áðan á það, að líkt gæti staðið á fyrir fleiri hreppum. Þeir þyrftu ekki annað en að byrja á samskonar fyrirtæki, útvega sjer efni og öll tæki frá útlöndum, standa síðan ráðalausir uppi eins og þvörur og kalla þá á hjálp úr landssjóði. Það, sem háttv.þm. Barð. (H. K.) gaf í skyn, að jeg hefði talað um hug mjer eða móti betri vitund, þá er því til að svara, að jeg heyrði þau ummæli óljóslega og verð því að leiða hjá mjer að svara þeim. Aftur á móti heyrði jeg glögglega, að háttv.þm. (H. K.) þótti jeg gera mig sekan í meiri háttar ósamkvæmni, þar sem jeg hefði mælt með því að veita 40.000 kr. styrk til þess að kaupa björgunarbát, en væri þessu mótsnúinn. Þessi samlíking hefir ef til vill haft einhver áhrif á háttv. deild. En jeg vil benda á, að hjer er ólíku saman að jafna. Styrkurinn til björgunarbátskaupa, 40.000 kr., er lítilsverður hjá þessu. Hann lýtur að björgun manna úr lífsháska og björgun stóreigna eftir vorum mælikvarða, þar sem vjelbátarnir eru. öðru máli er að gegna um Suðurfjarðahrepp og íbúa hans. Jeg vona, að þeir skrölti og haldi lífinu án rafveitu, og eignatjón getur þar eigi verið um að ræða, þótt henni verði frestað, neitt í líkingu við skipsskaða. En ástæðan er vissulega brýn til þess að reyna að draga úr því feikna manntjóni og skipa, sem undanfarin ár hafa sýnt, að vænta má að verði hjer við suðurströnd landsins og Vestmannaeyjar, ef ekkert er að gert. Jeg vona því, að öllum sje ljóst, hve ólíkt hjer stendur á.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Sjávarútvegsnefndin hefir ekki að öllu leyti getað fallist á að láta till. þessa ganga fram án viðauka eða breytingar. Þar sem ætlast er til svo mikils fjárframlags úr landssjóði, þá finst nefndinni, að ekki megi minna vera en að stjórnin hafi einhverja tilhlutun um starf bátsins og svæði það, sem honum er ætlað að starfa á þann tíma ársins, sem mest þarf á honum að halda. í nál. á þgskj. 234 er skýrt tekið fram það, sem fyrir nefndinni vakti. Nefndin lítur svo á, að þessi fjárbeiðni geti komið af stað fleiri fjárbeiðnum af sama tægi, þótt eigi verði á þessu þingi, þá samt á næstu þingum. Hins vegar er nefndinni það ljóst, að ítrustu tilraunir þarf að gera til tryggingar vaxandi mótorbátaútvegi víðs vegar kringum landið. Af þeirri ástæðu vill hún ekki ganga gegn till, þótt efni landssjóðs sjeu lítil til þessara fjárveitinga, heldur leggja til, að hún verði samþykt með nokkurri breytingu. Breytingarnar eru á þgskj. 234 og lúta, eins og áður er sagt, að íhlutun landsstjórnarinnar um útbúnað og starfsháttu bátsins. Það mun vera til þess hugsað, að báturinn haldi til í Vestmannaeyjum og starfi aðallega á fiskveiðasvæðinu kringum þær. Jafnvel mun ekki óhugsandi, að hann komi að einhverjum notum á stærra svæði. Gera má ráð fyrir, að eigi veitti af 5-6 bátum af þessu tægi, ef tryggja ætti bátaflota allra veiðistöðva landsins. En sjáanlega eru ekki tök á að afla þeirra nú í svip, og mætti þá þessi fyrsta tilraun verða til fyrirmyndar síðar um tilhögun alla og rekstur. Annars vona jeg, að nál. á þgskj. 234 beri með sjer, hvað fyrir nefndinni vakir, og þurfi því eigi frekari greinargerð; býst jeg við, að háttv. deild geti fallist á till. með umræddri viðbót nefndarinnar.

Magnús Pjetursson Jeg veit ekki, hvort allir háttv. þingdm. hafa tekið eftir áliti fjárveitinganefndar á þgskj. 245. Því var ekki útbýtt hjer á fundinum. Jeg stóð að eins upp til þess að minna á það, áður til atkvæða er gengið, svo að það skyldi ekki fara fram hjá mönnum. Meiri hluti fjárveitinganefndar mælir með þessu máli, þó með vissu skilyrði, sem sje því, að að eins verði veittur styrkur til eins báts á því svæði, sem sjósókn er mest á vetrum. Fjárveitinganefndin býst við, að orðið gæti um fleiri en einn bát að ræða. Yrðu það þá mjög mikil útlát fyrir landssjóð. En það eru þó ekki eingöngu og ekki aðallega útlátin, sem nefndin horfir í, heldur hitt, að ekkert er víst og engin reynsla fyrir því, að hve miklu gagni slíkir bátar koma. Nefndin álítur því sjálfsagt að binda styrkveitinguna eingöngu við einn bát og láta sjá, hvernig hann reynist, áður en hugsað er um fleiri. Jeg vildi því leyfa mjer að skjóta því til hv. sjávarútvegsnefndar, hvort hún vill ekki koma með brtt. í þá átt, sem álit fjárveitinganefndar fer fram á. Ef hún vill ekki gera það, þá verður meiri hluti fjárveitinganefndar að koma fram með brtt. við síðari umr. En það væri æskilegra, að sjávarútvegsnefnd tæki breytinguna upp, enda sje jeg ekki, að hún brjóti neitt í bág við skoðun þeirrar háttv. nefndar á málinu.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Eftir athugasemd háttv.frsm. fjárveitinganefndar (M. P.) verð jeg álita, að ekki þurfi að breyta till. að þessu leyti. Það þefir verið tekið fram í framsögu málsins, að búist sje við, að ekki komi til þess, að veita styrk nema einum báti, að minsta kosti ekki fyr en eftir næsta þing. Enda felst þetta að nokkru leyti í till. sjálfri, þar sem talað er um að veita styrkinn fjelagi, en ekki fjelögum. Annars hefi jeg ekkert á móti tryggingarákvæði í þessa átt. Sjávarútvegsnefndin er einmitt háttv. fjárveitinganefnd sammála um, að eigi beri að veita til fleiri báta að þessu sinni, eins og nál. ber með sjer, og taldi tillöguna nægilega ljósa í þessu efni. Mjer skilst, að ef ætti að ganga betur frá þessu atriði, þá yrði að taka málið út af dagskrá, og jeg vil beina þeirri spurningu til hæstv. forseta, hvort svo skuli með fara.  (M. P.: Það er eftir ein umr. enn)  . Já, það er rjett. Þessi breyting getur því tálmunarlaust komist að, og jeg get fyrir hönd nefndarinnar lýst yfir því, að þetta verði athugað. Með þeim formála vona jeg, að deildin sjái sjer fært að afgreiða till. til síðari umr.

Pjetur Jónsson Við erum tveir í fjárveitinganefnd, sem ekki höfum sjeð okkur fært að fallast á þessa till. Ekki af því, að við viðurkennum ekki þörfina á því að útvega björgunarbát. En það hefir nú verið svo, í hvert sinn, sem þessu máli hefir verið hreyft, þá hefir þótt í mikinn kostnað ráðist, ef báturinn ætti að vera góður og útbúnaður allur fullkominn. Nú hefir málinu verið hreyft á þann veg, að það er ekki ætlast til þess, að landssjóður kaupi bátinn, heldur styrki eitthvert fjelag til þess að kaupa hann og halda honum úti. En enn þá veit jeg ekki til, að neinn undirbúningur sje um slíkan fjelagsskap nje um bátskaupin. Nú er það venja, að samþykkja ekki þesskonar styrkveitingar fyr en eitthvað liggur fyrir sena veiti einhverja tryggingu fyrir framkvæmdinni, einhver, sem ætlar að ráðast í fyrirtækið, og leitar styrks til þess. Það virðist því nokkuð fljótt, meðan ekkert er að þessu gert, að fara að heita fje úr landssjóði. Jeg lít svo á, að það verði að liggja fyrir tilboð eða umsókn frá einhverju fjelagi, annaðhvort einstakra manna eða sveitar- eða sýslufjelagi, sem bundist hefir fyrir framkvæmdirnar og legði fram áætlun um það. Auðvitað getur verið um það að tala, að þetta styrktilboð, sem tillagan hljóðar um, eigi að vera til þess að hvetja einhver fjelög til þess að ráðast í að kaupa bátinn, og væri hjer um bjargráð að ræða, sem sjerstaklega miðuðust við yfirstandandi hernaðarástand. En þótt þetta sje „bjargráð“ í almennari skilningi, þá miðast þau ekkert sjerstaklega við þennan tíma. Nú veigrar þing og stjórn sjer við flestum fjárframlögum til hinna bráðustu bjargráða, og það sökum sýnilegs fjárskorts. Mjer sýnist því, að ekki hæfi annað en að skjóta þessu þarfa fyrirtæki á frest þangað til hitt er frá hendinni.

Bjarni Jónsson Jeg ætla að leyfa mjer að mæla með því, að þetta verði heimilað. Eftir því, sem kunnugt er orðið, mun hugsað til þess, að báturinn haldi til við Vestmannaeyjar, sem er, eins og menn vita, stór veiðistöð úti í reginhafi. Ber það oft við, að bátar þaðan verða nauðulega staddir úti á fiskimiðum og geta enga björg sjer veitt, er vjel bilar og ómögulegt er að ná landi fyrir stormi og sjó. Botnvörpungar hafa oft orðið til þess að draga að landi báta, sem rekið hefir bjargarlausa fyrir vindi og sjó. En það vill ekki ávalt svo til, að botnvörpungar verði á veginum, og þá farast bátarnir með allri áhöfn, því að ekkert er til bjargar. Það má því gera ráð fyrir, að það mundi draga úr manntjóni hjer við land, ef styrkur er veittur til þessa báts. Einnig má lita á það, að veiðistöð þessi er landseti landssjóðs, - situr á einni af þeim eignum, sem landið hefir ekki látið frá sjer. Það virðist því sanngjarnt og eðlilegt, að landssjóður geri þetta fyrir Eyjabúa, til þess að tryggja atvinnuveg þeirra, því að þeir hafa setið eignina vel. En ríkust á metunum verða þó mannslífin, sem þessi ráðstöfun gæti bjargað.

1453Þórarinn Jónsson: Jeg vildi skýra háttv. deild frá, hvernig till. þessi er komin fram. Hún kemur frá samgöngumálanefndum beggja deilda. Tilefnið er það, að nú sem stendur eru ferðir þessar í þeim vandræðum, að full ástæða er til að leita fyrir sjer og breyta um til batnaðar, ef þess er nokkur kostur. Bátur sá, sem haldið hefir uppi þessum ferðum, er nú í lamasessi, og ekki líklegt, að unt verði að nota hann framvegis. Á hinn bóginn er það öllum kunnugt, að kvartað hefir verið um talsverða óreglu á ferðum þessa báts, og fjelag það, er að honum stendur, hefir verið frekt á styrk úr landssjóði. Þannig komu á síðasta þingi tilmæli um aukinn styrk, uppbót á kolaverði, er nam kringum 12.000 kr. Samgöngumálanefndin vildi ekki fallast á þetta, og var þessum tilmælum ekki sint. Í vetur færðist fjelagið undan því að halda uppi ferðum fyrir landssjóðsstyrkinn. Bauðst þá allgóður bátur til ferðanna fyrir sama styrk, og varð það til þess, að fjelagið gekk að því að halda uppi ferðunum fyrir styrkinn. Sýnir þetta ljóslega, að styrkurinn hefir verið nægilega hár. Samgöngumálanefndunum datt því í hug, að tiltækilegt væri að leita Eimskipafjelags Íslands. Gerðu þær tilraun til að leita álits og umsagnar stjórnar Eimskipafjelagsins, en hún sá sjer eigi fært að gefa ákveðið svar. Taldi hún ýms tormerki á þessu, það lægi fyrir utan verkahring fjelagsins, eins og nú væri ástatt. Þó gaf hún ekki afsvör, og töldu nefndirnar því rjett, að landsstjórnin hjeldi áfram þessum málaleitunum við fjelagið. En fáist þessu ekki framgengt, er tilætlunin með till. að tryggja þó ferðirnar á annan hátt. Fjelag það, sem haldið hefir uppi ferðunum, hefir spurst fyrir um, hvort það mætti ekki búast við styrk framvegis, ef kostur væri á að útvega nýjan bát. Nefndin svaraði því svo, að hún kvaðst eigi geta ákveðið neitt um það, en hún myndi með till. sínum sýna, hvernig hún tæki í málið. Og nú er þessi till. komin fram, er sýnir álit nefndarinnar. Nefndin fjekk ábyggilegar upplýsingar um það, að ýmsir menn í Borgarfirði væru fúsir á að eiga hlut í skipi, er hjeldi ferðunum uppi. Hins vegar væru margir því andvígir, að þetta sama fjelag hjeldi áfram ferðunum. Það mun óþarfi að taka fram, hve afar áríðandi þessar ferðir eru. Þær eru aðalsamgönguliðurinn milli Suður- og Norðurlands og Suður- og Vesturlands. En eins og kunnugt er, er þeim nú haldið uppi af svo litlum bát, að alger óhæfa er. Jafnframt því, sem lífi manna er stöðug hætta búin með slíkum bát, getur hann tepst vegna veðurs fleiri daga samfleytt, og það að sumarlagi, og sjá allir, hvílíkt ómetanlegt tjón slíkt getur orðið öllum, sem hlut eiga máli. Auk þess hefir hann engan veginn fullnægt flutningaþörfinni með þeirri áætlun, er bann hefir haft. Er því áríðandi, að stjórnin taki málið að sjer og sjái fyrir nægilega stóru skipi, er tryggi heilsu og líf manna og geti fullnægt flutningaþörfinni, sem er allmikil. Það er því von mín, að þessi till. nái fram að ganga.

Pjetur Ottesen Jeg vil leyfa mjer að þakka háttv. samgöngumálanefnd fyrir undirtektir hennar undir þá málaleitun okkar þingmanna Mýra- og Borgarfjarðarsýslu, að ráðin yrði bót á því öngþveiti, sem nú er komið í með bátaferðirnar í Faxaflóa, og áhuga hennar á því, að undinn verði bráður bugur að því, að eitthvað verði gert í þessu mikla nauðsynjamáli. Jafnframt vil jeg, til árjettingar því, sem háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) tók fram, beina þeim tilmælum til hæstv. stjórnar, að hún láti ekki undir höfuð leggjast að gera það, sem kostur er á, til þess að koma ferðunum í viðunanlegt horf.

Flm. (Matthías Ólafsson) Þegar farið var að breyta útgerð hjer á landi og menn tóku að nota þilskip í stað smábáta, bjuggust menn við, að manntjón myndi minna við fiskiveiðar. Þetta reyndist og svo í upphafi, því að skipin voru allsæmilega útbúin og skipstjórar reyndir og ábyggilegir menn. En síðan vjelbátar fóru að tíðkast hjer hefir manntjón jafnvel aukist. Hættan hefir vaxið við það, að vjelbátar hafa hætt sjer lengra út á haf en opnir bátar gerðu áður, og auk þess er útbúnaður þeirra ekki góður. Það er alkunna, að menn hafa treyst vjelunum of vel og því vanrækt allan útbúnað annan, en vjelbátar þurfa nauðsynlega að hafa því nær sama seglabúnað sem seglskip. Auk þess vantar flestalla vjelbáta björgunartæki. Á umliðnum árum hefir Fiskifjelag Íslands gert það, sem í þess valdi stóð, til að ráða bót á þessu. Það hefir sent menn víðs vegar um landið, til þess að áminna menn og brýna fyrir þeim, hve afar áríðandi er, að alt slíkt sje í lagi. Menn hafa tekið þessu vel og kannast við það, sem ábótavant er, en efndirnar hafa ekki verið að sama skapi. Það hefir t. d. komið í ljós síðar, að þessir menn hafa haft segl sín í megnasta ólagi, hafa látið þau liggja og jafnvel ekki notað þau í blásandi byr; en þegar segl eru sjaldan notuð, fúna þau og ónýtast. Menn kannast fúslega við, að nauðsyn beri til að hafa umbúðir utan um segl, en svo vanrækja þeir það samt sem áður. Til eru þó heiðarlegar undantekningar. Einn mann vil jeg nefna, sem er fyrirmynd í þessum efnum, en hann er því miður ekki Íslendingur, heldur norskur maður, Stangeland að nafni. Hjá honum hefi jeg sjeð segl og annan útbúnað í snildarlegustu lagi. Auk þess hafa formenn þessara báta oft og tíðum ekki sæmilega sjómannsþekkingu. Einnig vill það brenna við á seglskipum. Þeir hafa að vísu eitthvert málamyndapróf, en oft eru teknir þeir menn, er enga sjómannsæfingu hafa. En með sjómannsæfingunni komast menn lengra en þótt þeir hafi náð einhverri prófmynd. Nú er engin stofnun, er hefir eftirlit með þessu. En enginn vafi er á því, að brýn þörf er á einhverri stofnun, er hefir ekki einungis það hlutverk, að leiðbeina mönnum og áminna, heldur og vald til þess að taka í taumana. Því er þetta frv. komið fram. Skipstjórafjelagið „Aldan“ hjer í bænum hefir glögglega skilið, hve megnt ólag er á öllu þessu, og hefir því leitast við að ráða nokkra bót á því. Árangurinn af viðleitni fjelagsins er þetta frv., sem hjer er flutt því nær orðrjett eins og fjelagið gekk frá því. Mönnum mun ekki blandast hugur um, að það er landsstjórnin, sem ætti að setja lög sem þessi, með aðstoð þeirra manna, er best hafa vit á málinu. Er því leitt, að svo skuli ekki hafa orðið, og að frv. þetta skuli ekki vera flutt af stjórninni. En fjelagið hefir nú kosið að fara þessa leið. Það mun þó hafa sent stjórninni frv. þetta til athugunar, en stjórnin leitaði aftur álits Fiskifjelagsins, og hefir líklega búist við, að það fjelag myndi senda þinginu frv. En það hefir Fiskifjelagið ekki gert, sennilega af þeirri ástæðu, að því þykir þetta frv. ná út fyrir starfsvið sitt, er einungis lýtur að fiskiútveg, en ekki að almennum siglingum. Að undanförnu hefir talsvert verið gert að því að nota fiskibáta til mannflutninga. Hefir svo óhæfilega mörgu fólki verið hrúgað í þessa báta, að það myndi hvergi nokkursstaðar viðgangast meðal siðaðra þjóða. Í þessum bátum eru engin þægindi fyrir farþega, jafnvel ekki sæti, og menn verða að þola vosbúð og kulda alla ferðina. Þannig heyrði jeg sagt frá, að í vetur hafi verið hjer bátur frá Vestmannaeyjum. Tók hann fyrst fullfermi hjer og því næst var þilfarið fylt af farangri. Þar á ofan tók hann um 30 farþega, auk skipshafnarinnar. Þetta var um hávetur. Er þá sagt, að skipstjórafjelagið „Aldan“ hafi brugðið við og farið fram á það við bæjarfógeta, að hann bannaði bátnum að fara þannig fyltum. En bæjarfógetinn, sem þá var Vigfús Einarsson, kvaðst ekki hafa vald til að taka í taumana, það væri enginn lagastafur fyrir því. Ekki er mjer kunnugt, hvort þetta er rjett, en hefði jeg verið í hans sporum, hefði jeg látið kylfu ráða kasti og sett blátt bann fyrir, að báturinn færi. - Báturinn komst út í flóa, lenti þar í hrakningum og misti talsvert af farangrinum af þilfari, en sem betur fór varð þó ekkert manntjón. Kom hann síðan inn aftur eftir sólarhring, með farþegana aðfram komna af vosbúð og hrakningum. Þetta er svo gáskalegur leikur með líf og heilsu manna, að taka verður í taumana. Getur vel verið, að hægt sje að ráða betri bót á þessu ólagi en hjer er farið fram á. En þetta er þó í áttina við það, sem aðrar þjóðir hafa gert. Siglingaráðið ætti að vera einskonar „Board of Trade“, er hefði eftirlit með öllum útbúnaði skipa og gæfi vottorð um þekkingu og hæfileika skipstjóra. Jeg býst ekki við, að við munum finna annað betra ráð en mestu siglingaþjóðir heimsins, og ættum við því að fara að þeirra dæmi, heldur fyr en síðar. Margt annað er hjer í ólagi, er tæki of langan tíma að tína til. Sumt stafar af vana, en sumt blátt áfram af handvömm. Sem dæmi vil jeg nefna, að eitt skip hefir verið mælt þrisvar hjer á landi, og aldrei haft sömu stærðina. Skipið hefir altaf farið minkandi. Það vildi svo til, að koma þurfti manni að skipinu, er skorti hæfileika til að stýra svo stóru skipi. Var það því mælt upp aftur, og atvikaðist þá svo, að það mældist minna, þannig að maður þessi hafði rjett til að vera skipstjóri á því. Það var kært fyrir nokkrum árum til Fiskifjelagsins, að þetta hefði átt sjer stað. Fjelagið skaut málinu til stjórnarinnar, og spurðist hún fyrir um það hjá lögreglustjóra þeim, er átti hlut að máli. Svaraði lögreglustjóri, að sjer væri ókunnugt um, að þetta hefði átt sjer stað. Eigi að síður var þetta satt, en það var ekki sök lögreglustjóra, og sýnir þetta, hve auðvelt er að fara eftir misjöfnum vottorðum. Það hefir og komið fyrir, að 3 stýrimenn hafa verið skráðir á skip, sem að eins hefir þurft einn stýrimann á. Tveir þeirra hafa unnið sem hásetar og ekki komið nálægt skipstjórn, en síðan leggja þeir fram plögg sín og skilríki fyrir því, að þeir hafi verið stýrimenn í svo og svo langan tíma. Hægt væri að koma í veg fyrir þetta, ef komið væri upp stofnun, er rannsakaði plögg manna, hvar þeir hafi siglt áður, hve nær o. s. frv. Jeg vona, að menn sjái, hve bráðnauðsynlegt er að ráða bót á þessu. Mönnum er innan handar að sannfæra sig um, að dæmin, sem jeg hefi nú tekið, eru sönn í alla staði. Og þetta eru að eins einstök dæmi. Það er alkunna, að flesta báta vantar björgunartæki. En á bátum, sem notaðir eru til fólksflutninga, ættu að sjálfsögðu að vera björgunartæki fyrir alla farþega, auk skipshafnarinnar. Jeg býst við, að ef slík stofnun kæmist á, sem hjer er farið fram á, þá myndi hún sjá um, að allar nauðsynlegar varúðarreglur verði settar. En þá fyrst, er vel er litið eftir skipum, þess vel gætt að hafa skipstjóra með fullkominni þekkingu, kaupa björgunarbáta, setja upp veðurathuganastöð í landinu og þar fram eftir götunum, þá fyrst getum vjer sagt, að þessi þjóð sje, sem siðuð sjómenskuþjóð, búin að gera það fyrir sjómannastjett sína, sem henni ber. Jeg læt mjer í ljettu rúmi liggja, hvort málinu er vísað til sjávarútvegsnefndar eða allsherjamefndar. Jeg býst við, að hvor nefndin sem er ráðfæri sig við hina eftir þörfum, og að sjávarútvegsnefndin mætti eiga von á aðstoð lögfræðinganna í allsherjarnefndinni. En þó býst jeg við, að frv. sje þannig vaxið, að ekki sje vanþörf á, að lögfræðingar fjölluðu um það. Að svo mæltu vil jeg láta þá von í ljós, að frv. fái góðar undirtektir og verði vísað til nefndar, og vildi jeg þá helst kjósa allsherjarnefnd, þótt mjer sje það ekkert kappsmál.

Einar Arnórsson Jeg vil að eins leyfa mjer að stinga upp á, að málinu sje vísað til sjávarútvegsnefndar, því að það er alveg auðsætt sjávarútvegsmál.