Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er einfalt í sniðum og er þess efnis, að veitt verði heimild til þess, að kennarar, sem starfa við einkaskóla, geti orðið aðilar að Lífeyrissjóði barnakennara. Það þótti brýna nauðsyn bera til að hafa þessa heimild mjög þrönga til þess að opna ekki óeðlilega gátt fyrir menn til þess að komast inn í lífeyrissjóðinn, og það þótti því eðlilegast að binda heimildina við það, að þetta væru stofnanir, sem féllu inn í fræðslukerfi ríkisins, og það væri staðfest af menntmrn., að viðkomandi skólar uppfylltu þessa kröfu. Eins og sakir standa er aðeins einn skóli, sem hér er um að ræða. Það er Landakotsskólinn í Reykjavík, sem hefur starfað um langan aldur, og forráðamenn skólans eiga við mikla erfiðleika að stríða vegna þess, að kennararnir fá ekki aðild að lífeyrissjóði. Þessi skóli hefur létt af barnaskólum hér í Reykjavík og sinnt mikilvægu hlutverki, og þykir þess vegna rétt og eðlilegt að ganga til móts við skólann að þessu leyti, svo að það kann að vera auðvitað, að fleiri skólar komi til, þó að það sé ekki líklegt að sinni, að svo verði miðað við þá framkvæmd, sem er á þessum málum í sambandi við fræðsluskyldustigið. En ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fara um þetta fleiri orðum, frv. er mjög einfalt í sniðum og auðskilið, en legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Þetta frv. um Listasafn Íslands er komið frá hv. Nd. og var þar samþ. shlj. eftir shlj. meðmælum hv. menntmn. d. Þetta frv. er eitt frv. um endurskoðun á löggjöf Alþ. um söfn þjóðarinnar. Fyrir Alþ. liggja einnig frv., eins og hv. dm. er eflaust kunnugt, um nýja lagasetningu fyrir Landsbókasafn, Þjóðskjalasafn, Handritastofnun og Þjóðminjasafn, og eru þau öll til meðferðar í annarri hvorri deild Alþ. Meiningin með þessari endurskoðun safnalöggjafarinnar er að sameina hana. Sum l. voru tiltölulega nýsett, og á það við um þetta frv., sem hér er til umræðu. Lögin um Listasafnið voru sett 1961 og eru því aðeins 8 ára gömul. Önnur lög voru aftur á móti áratuga gömul og því brýnust nauðsyn til þess að endurskoða þau. En eins og að líkum lætur með jafn nýsett lög eins og þau, sem nú gilda um Listasafnið, þá var ekki rík ástæða til breytinga á þeirri löggjöf, enda eru breytingarnar, sem hér er um að ræða, mjög smávægilegar. Það er reyndar aðeins um það að ræða, að í gildandi lögum segir, að skipa skuli safnvörð og annað nauðsynlegt starfsfólk, þegar fé er veitt til þess í fjárl. En í þessu frv. er þetta orðað á þann hátt, að safnverði og annað nauðsynlegt starfslið skuli skipa, þegar fé er veitt til þess á fjárl. Breytingin er m.ö.o. aðeins sú, að í gildandi lögum er gert ráð fyrir aðeins einum safnverði, en í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að þeir geti verið fleiri, ef Alþ. ákveður svo í fjárl. Hitt atriðið, sem breytt er, er ákvæði gildandi laga um kosningu varamanna í safnráð. En í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að skýrt komi fram sú meginregla, að varamenn skuli ekki kosnir sérstaklega, heldur verði þeir varamenn, sem næstflest atkv. hljóta við kjör aðalmanna. Í gildandi lögum eru ákvæði um þetta ekki alveg skýr, en lögskýringin varð þó sú á ákvæðum gildandi laga, að kjósa skuli bæði aðalmenn og varamenn sérstaklega, þannig að ef um skoðanaágreining er að ræða meðal listamanna, sem kjósa fulltrúa í safnráð, ef þar myndast meiri hl. og minni hl., þá fær meiri hl. alla aðalmenn og líka alla varamenn. Þessi skipan hefur valdið nokkrum ágreiningi meðal listamanna, og því hefur þótt eðlilegt að breyta þessu á þann hátt, að varamenn skuli vera þeir, sem næstflest atkv. hljóta, þ.e.a.s. aðalmenn verða fulltrúar þess meiri hl., sem kann að myndast, en varamennirnir verða fulltrúar minni hl., sem kann að eiga sér stað. Er safnráðið sammála um að mæla með þessari breytingu, og það hefur einnig verið tryggt, að listamenn séu henni fylgjandi og telja hér vera um lýðræðisleg sjónarmið að ræða. Þetta eru þær breytingar, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, og féllst hv. Nd., eins og ég gat um áðan, á það, að þessar breytingar væru eðlilegar. Ég vona, að það verði einnig niðurstaðan hér í hv. Ed. Við 2. umr. þessa máls bar það á góma í framhaldi af heimsókn hv. menntmn. Nd. í Listasafnshúsið eða húsakynni Listasafnsins í Þjóðminjahúsinu, að ástand Þjóðminjasafnsbyggingarinnar er ekki eins gott og vera skyldi. Það átti sér stað óhapp í júlímánuði s.l., þegar í ljós komu verulegir gallar á hitakerfi og hitalögn í húsi Þjóðminjasafnsins. Það varð um nokkurn vatnsflaum að ræða á efstu hæð hússins, þar sem einmitt Listasafnið er til húsa, og urðu nokkrar skemmdir á nokkrum málverkum. Þetta var tilefni til þess, að þegar í sumar voru gerðar ráðstafanir til þess í fyrsta lagi að senda þessi málverk til viðgerðar, og þeirri viðgerð er þegar lokið, og auk þess að gera við húsið, eins og hægt var, til bráðabirgða til þess að koma í veg fyrir, að slíkt gæti endurtekið sig. En jafnframt var efnt til allsherjar athugunar á húsinu, sem leiddi það í ljós, að á því hafa frá byrjun, frá því að það var byggt á stríðsárunum, verið ýmsir gallar, sem síðan hefur sumpart þegar verið bætt úr og sumpart hefur verið gerð nákvæm framkvæmdaáætlun um, hvernig skuli bætt úr til frambúðar. Það var samþykkt aukafjárveiting í þessu skyni þegar í stað í sumar, þannig að ekki hefur staðið á fjárveitingum til þess að bæta húsið eins og kostur er, og Alþ. brást mjög vel við fjárlagabeiðni menntmrn. um fé til viðgerða á húsinu, og er í fjárl. yfirstandandi árs meira en 1 millj. kr. fjárveiting til slíkra viðgerða, en talið er, að í heild muni það kosta ekki minna en 5 millj. kr. Hins vegar er ekki hægt að vinna þær allar saman á einu ári, jafnvel þó að öll sú fjárhæð væri til ráðstöfunar þegar í stað. Í hv. Nd. urðu nokkrar umr. um ástand Þjóðminjasafnshússins, en allir hljóta að hafa á því mikinn áhuga, hvernig því máli er í raun og veru háttað, þar sem í Þjóðminjasafnshúsinu eru geymd m.a. elztu menningarverðmæti, sem íslenzka þjóðin á, þ.e.a.s. fornminjar þjóðarinnar og listaverk hennar. Ég lét þar orð um það falla, og byggði það á ummælum eins af þeim sérfróðu mönnum, sem skoðuðu húsið á s.l. sumri, að það kynni að vera ástæða til þess að draga í efa, að Þjóðminjasafnshúsið yrði um alla framtíð talið hæft til þess að vera aðalgeymsla fyrir þau verðmæti, sem nú eru í húsinu. Úr þessum ummælum mínum hér var gert meira í blöðum heldur en ég hafði eða ég tel ástæðu til þess að gera, og ég hef orðið var við það, að þau hafa af hálfu sumra verið skilin þannig, að hér sé miklu, miklu meiri voði á ferðum heldur en raunverulega er. Ég bað því húsameistara ríkisins, sem er aðaltrúnaðarmaður ríkisins varðandi ríkisbyggingar, er sjálfur sérfróður um byggingarmál og hefur auk þess á að skipa sérfróðum mönnum í þessu efni, ég bað hann að gera skýrslu um ástand Þjóðminjasafnshússins, sem ég mundi síðan gera hinu háa Alþ. grein fyrir, þegar þetta frv. kæmi til 1. umr. hér í þessari hv.d. Og ég ætla nú að leyfa mér með leyfi hæstv. forseta að lesa þessa grg. E.t.v. verður réttast að senda blöðum, útvarpi og sjónvarpi hana til birtingar alla eða einhvern útdrátt úr henni, því að ég tel mjög mikilvægt, að íslenzkur almenningur sé ekki í neinum vafa um það, hvað hér er á ferðinni, hvað hefur gerzt og hvað búið er að gera til úrbóta, hvað hægt er að gera til úrbóta og hvert raunverulegt ástand þessarar byggingar er sem framtíðarbyggingar fyrir fornminjar og sem bráðabirgðabyggingar fyrir listaverk þjóðarinnar. En skýrsla húsameistara ríkisins um þetta efni hljóðar þannig með leyfi hæstv. forseta: „Í júlímánuði 1968 komu í ljós gallar á hitakerfi og hitalögn í húsi Þjóðminjasafnsins, er m.a. urðu þess valdandi, að vatn, sem flaut úr lofttæmdum loka á efstu loftplötu og rann niður veggi í málverkageymslu Listasafns ríkisins, sem er til húsa á efri hæð Þjóðminjasafnsins, olli skemmdum á nokkrum málverkum. Embætti húsameistara ríkisins var af forstöðumönnum Þjóðminjasafnsins falið að kanna orsakir þess, sem skeð hafði, og gera þegar í stað ráðstafanir til þess að stöðva frekari skemmdir og sjá um lagfæringu á því, er þeim hafði valdið. Forstöðumaður byggingaeftirlitsins kvaddi til aðstoðar Svein Torfa Sveinsson verkfræðing, en skýrsla þeirra um málið fer hér á eftir ásamt því, sem þegar hefur verið gert til þess að bægja frá hættu á frekari skemmdum í húsinu af völdum þeirra galla, sem fram hafa komið í hitakerfinu, og því, sem endurbæta þarf, þannig að öruggt verði. Við athugun tilkvaddra sérfræðinga varð þegar ljóst, að mjög skorti á, að hitalögn hússins væri sem skyldi, og þótt allt fram til þessa hafi eigi komið að sök, er orsakanna að leita til hins enska fyrirtækis, er á sínum tíma var falið að sjá um verkið í öruggri trú um, að það væri starfi sínu vaxið. Þótt hér hafi óheppilega til tekizt, sem þó engan veginn gat verið séð fyrir, og nauðsynlegar lagfæringar á hitakerfi hússins í heild séu allkostnaðarsamar, þá tel ég enga minnstu ástæðu til þess að óttast, að Þjóðminjasafnshúsið sé ekki og verði til frambúðar öruggur samastaður þeirra verðmæta, sem í safninu eru, og þá fyrst og fremst fyrir muni Þjóðminjasafnsins, sem húsið er byggt fyrir. Það er engan veginn óalgengt, að ýmsir gallar komi fram í eldri húsum, en úr þeim má venjulega bæta, og svo er einnig hér. Við heildarathugun á húsinu að þessu gefnu tilefni komu einnig í ljós nokkur atriði, sem bæta verður úr og falla undir eðlilegt viðhald á hinni rúmlega 20 ára gömlu byggingu. Sum þessara atriða eru minni háttar, en önnur mikilvæg og er þar helzt frágangur þakbrúnar, sem brýnust nauðsyn er að bæta hið fyrsta og má raunar eigi lengur bíða. Rennur eru steyptar í þakbrúnina, eins og algengast var á þeim tíma, þegar húsið var byggt, en víðast verið rifið niður og endurbætt, þegar gallar þessa fyrirkomulags urðu ljósir. Allmikið er af sprungum í þakbrún, er gætu verið lekar, þannig að regnvatn kæmist í gegnum þær. Lagfæring þessi er einföld, en kostnaðarsöm, og er áætlun um það í skýrslum þeim, sem hér fara á eftir. Breytingar á gluggum þyrfti að athuga, þannig að koma megi við tvöföldu gleri, sem lítið var tíðkað á þeim tímum, sem húsið var byggt. Annað það, sem æskilegt væri að gera og hlýtur að koma, er loftræstikerfi í húsið með ákveðnu rakastigi fyrir safngripi. Nánari grein fyrir þessum atriðum er einnig gerð í meðfylgjandi skýrslum. Um aðbúnað Listasafns ríkisins á efri hæð hússins er það að segja, að hann er ekki sem skyldi. Húsið er ekki ráðgert sem Listasafn þeirrar stærðar, sem þar er, og af sömu ástæðum eigi verið séð fyrir neinu teljandi athafnasvæði, svo sem nægilegu geymslurými utan sýningarsala, er hlýtur að vera höfuðskilyrði fyrir Listasafn ríkisins, og hin aukna geymsluþörf þrengir að sýningarsvæði í safninu. Á meðan sjálfstætt Listasafn er ekki byggt, verður að sjá fyrir nægu geymslurými á aðgengilegum stað utan við núverandi húsnæði safnsins. Enda þótt nú hafi verið komið í veg fyrir hættu á frekari skemmdum af völdum galla í hitakerfi, verður engu að síður að flytja geymslur safnsins í annan stað, er uppfyllir þau skilyrði, sem að framan greinir, til bráðabirgða Allt að 1200–1400 málverkum þarf þannig að koma fyrir í aðgengilegri geymslu. Menntmrh. hefur óskað eftir því, að í samráði við safnnefnd, safnráð Listasafns ríkisins, verði þegar leitað slíkra möguleika, og liggja fyrir till. og áætlanir um þá lausn. Hörður Bjarnason.“ Þessari skýrslu fylgja síðan langar sérfræðiskýrslur, sem ég sé ekki ástæðu til þess að lesa yfir öllum hv. dm. en mun að sjálfsögðu láta menntmn. d. fá til athugunar. Það er skýrsla um hitalögnina í húsinu, um loftræstingarkerfi, um glugga, um þakskegg, um einangrun þaksins og sem till. til úrbóta um hitalögn, um loftræstingarkerfi, um glugga, um þakskegg og þakeinangrun. Síðan fylgir kostnaðaráætlun fyrir þessar framkvæmdir allar, og er niðurstaða hennar 5 millj. 980 þús. kr. Hér er um að ræða þá kostnaðaráætlun, sem gerð var á s.l. sumri að beiðni minni strax eftir að gallarnir komu í ljós. Það er gamla kostnaðaráætlunin, sem er upp á 5 millj. 980 þús. kr. Hún hefur síðan verið endurskoðuð vegna þeirra breytinga á verðlagi, sem orðið hafa síðan, og er þessi kostnaðaráætlun talin muni hækka hér í viðbótarskýrslu um 1403 þús. kr., og síðan er hér um að ræða hina endurskoðuðu kostnaðaráætlun. Og þá er hér enn fremur skýrsla um þær breytingar, sem þegar er búið að gera á húsinu til þess að koma í veg fyrir, að það, sem gerðist í júli s.l., geti gerzt aftur. Eins og kemur fram í niðurlagi skýrslu húsameistara ríkisins, er húsameistaraembættið í samsamráði við safnráð og forstjóra Listasafnsins og menntmrn. að leita að hentugu húsnæði, sem þjónað gæti sem geymslur, gott geymslurými fyrir safnið, ásamt pökkunaraðstöðu og aðstöðu til skoðunar á myndum. Þegar heppilegt húsnæði hefur fengizt fyrir þetta, mun að sjálfsögðu sýningarrými safnsins stækka sem því svarar, að nokkrir salir eru nú notaðir á efri hæðinni fyrir geymslur. Þeir mundu þá verða útbúnir sem sýningarsalir, enda alveg sama eðlis og þeir aðrir hliðarsalir, sem á efri hæð Þjóðminjasafnshússins eru, svo að þegar geymsluaðstaða er fundin nógu góð annars staðar, mun sýningarrými safnsins stækka sem því nemur, sem nú er tekið undir geymslur í því húsnæði, sem Listasafn Íslands hefur til umráða. Með því að hrinda þessum fyrirætlunum í framkvæmd vona ég, að segja megi, að stigið hafi verið stórt spor til þess að bæta úr þeim þrengslum, sem Listasafnið býr nú við, og íslenzk þjóð muni fá eðlilega og nauðsynlega bætta aðstöðu til þess að skoða þau ágætu listaverk, sem listasafn ríkisins á, en þeim hefur fjölgað mjög á undanförnum árum í kjölfar aukinna fjárveitinga til safnsins til kaupa á íslenzkum listaverkum. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að óska þess, að máli þessu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn. og endurtek, að ég mun láta form. hennar í té þau gögn, sem ég nú hef greint hv. þd. frá.



Herra forseti. Ég mun nú ekki fjölyrða um það frv., sem hér er til umr. Það kemur væntanlega til þeirrar n., sem ég á sæti í, og ég hef þá tækifæri til þess að fjalla um það þar. En þar sem hæstv. menntmrh. er hér staddur í d., vildi ég leyfa mér að nota þetta tækifæri til þess að æskja nokkurra upplýsinga í sambandi við málefni Listasafns Íslands. Vissulega þóttu mönnum það ill tíðindi, þegar frá því var skýrt nýlega, að Þjóðminjasafnshúsið, þar sem hinir mestu dýrgripir í eigu þjóðarinnar, fornminjarnar og ýmis eldri og mörg hinna yngri listaverka þjóðarinnar, málverk og höggmyndir, eru geymd - þegar fregnir bárust um það, að þetta hús hafi reynzt mjög gallað og jafnvel stórgallað. En upplýsingar komu fram um það eftir meðferð þessa máls í hv. Nd. Það er því ánægjulegt, að hæstv. menntmrh. upplýsir nú, að væntanlega hefur verið gert heldur mikið úr göllum þessa húss, þó að hinu sé sízt að neita, að þar virðast veruleg mistök hafa átt sér stað í sambandi við bygginguna, og verður vafalaust töluverðum örðugleikum bundið að ráða þar fulla bót á. Hins vegar treysti ég því, að þeir, sem þarna eiga um að fjalla, muni gera allt, sem í þeirra valdi stendur, til þess að bæta úr þeim ágöllum, sem þarna hafa komið í ljós, á þann veg, að þeim þjóðardýrgripum, sem geymdir eru í Þjóðminjasafnshúsinu verði sem minnst hætta búin. En þetta ástand Þjóðminjasafnshússins minnir okkur vissulega á það, hversu brýnt er orðið, að Listasafn Íslands fái eigið hús til umráða. Það kunna nú ýmsir að segja, að ekki ári þannig nú, að það sé sérstaklega bjart framundan í byggingarmálum hjá ríki eða ríkisstofnunum, en þó er það nú svo, að hér er um svo stórt mál og brýnt að ræða, að full ástæða er til að kanna alla möguleika í sambandi við það að leysa úr vanda þessa safns. Það er að sjálfsögðu góðra gjalda vert og mjög virðingarvert að fá nú fyrirheit um það, að bætt verði a.m.k. til bráðabirgða úr geymslurými safnsins, þannig að þær mörgu myndir, sem safnið þarf að hafa í geymslu, liggi væntanlega ekki undir skemmdum, eins og verið hefur í því húsnæði, þar sem þessar myndir hafa verið geymdar. En í sambandi við þetta mál vildi ég mega æskja upplýsinga frá hæstv. menntmrh. um eftirtalin atriði: 1. Hve mikið fé er nú í byggingarsjóði Listasafnsins? Það kann að vera, að þetta hafi komið fram í sambandi við umr. um þetta frv. í hv. Nd., en ég minnist þess þó ekki, og mér þætti vænt um, ef hæstv. ráðh. getur upplýst þetta. Það er orðið alllangt síðan farið var að leggja fé til þessa byggingarsjóðs. Það hefur að vísu verið lítið mörg árin, en nokkurt fé mun þó vera til í þessum byggingarsjóði, þó að hins vegar ég efist mjög um, að það, sem til hans hefur verið lagt undanfarin ár, hafi gert betur heldur en hamla gegn verðbólgunni, hafi það þá gert það. Í öðru lagi langar mig til að spyrja hæstv. ráðh., hvort nokkur ákvörðun hafi verið tekin um lóð eða réttara sagt um landsvæði til handa Listasafni Íslands, þar sem framtíðarbyggingar þess koma væntanlega til með að rísa og þar sem þá jafnframt þarf að hugsa fyrir svæði, allmiklu landsvæði, vegna höggmynda og annarra verka, sem fremur kunna að eiga heima úti heldur en inni. Og enn vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. ráðh., hvort nokkur könnun hafi farið fram á því, nokkrar athuganir hafi verið gerðar hin síðari ár eða nýlega í sambandi við það, á hvern hátt hentugast væri talið nú að leysa húsnæðismál Listasafns Íslands. Ég veit, að fyrir allmörgum árum voru nokkuð skiptar skoðanir um það, hvort nauðsynlegt væri að byggja í því sambandi stórhýsi í einum áfanga ellegar hitt, sem mér sýndist mjög koma til greina, að hægt væri að leysa þessi húsnæðismál, byggingarmál Listasafnsins, í áföngum með því að haga byggingunni þannig, að ekki væri byggt eitt stórhýsi, heldur kannske mörg smærri hús, sem væri þá auðveldara að byggja í áföngum og hægt væri þá fyrr að hefjast handa á einhverjum áfanganum. Ég tel æskilegt, að þetta mál yrði kannað sem fyrst, ef ekki liggja fyrir tiltölulega nýlegar athuganir á því, á hvern hátt kunnáttumenn telja eðlilegast að standa að byggingarmálum safns eins og Listasafn Íslands er.



Herra forseti. Ég skal með ánægju reyna að svara með fáeinum orðum þeim spurningum, sem hv. þm. beindi til mín. Hann spurði, hve mikið væri í byggingarsjóði Listasafnsins. Ég hef því miður ekki með mér reikninga byggingarsjóðsins, en ég held, að ég muni það örugglega rétt, að í honum sé nú nokkuð á 6. millj. kr. Hann spurði, hvort ákvörðun hafi verið tekin um lóð fyrir safnið. Ákvörðun um það efni hefur ekki verið tekin enn. Eins og auðvitað öllum hv. dm. er ljóst, er það Reykjavíkurborg, sem ráðstafa mundi lóð undir safnið. Það hafa oftsinnis átt sér stað viðræður milli menntmrn. og borgaryfirvalda um þetta mál, og auk þess hefur það verið þrautrætt í safnráði Listasafnsins, sem að sjálfsögðu er sá aðili, sem eðlilegast er, að geri tillögur um lausn þessa máls. En sannleikurinn er sá, að engum aðila hefur sýnzt vera nauðsyn til þess að taka endanlega ákvörðun í jafn vandasömu máli og staðarákvörðun fyrir Listasafnið er, meðan ekki er meira fé til ráðstöfunar til byggingarinnar en það sem nú er, nokkuð á 6. millj. kr. Og það er að sjálfsögðu Alþ., sem ákveður það, hvenær Listasafn verður byggt, en ekki ríkisstj., hvað þá menntmrn. eða safnráðið sjálft. Öll ákvörðun í þessu máli er auðvitað í höndum Alþ., sem segir til um það með sínum fjárveitingum, hvenær Listasafnshúsið skuli byggt. Ég held, að allir hljóti að vera sammála um það, að með 5 millj. kr. í hendinni er ekki ráðlegt að hefjast handa um byggingu fyrir Listasafnið. Endanlegar ákvarðanir um það, hvar sú bygging skuli vera eða hvernig hún skuli vera, er ekki eðlilegt að taka fyrr en Alþ. hefur veitt mun meira fé í þessu skyni heldur en þegar hefur átt sér stað. En því er ekki að leyna, að um það er nokkur ágreiningur meðal þeirra manna, sem áhuga hafa á málinu í safnráði, og meðal listamanna almennt, hvar ætla skuli væntanlegu Listasafnshúsi stað í bænum. Ýmsir staðir hafa komið til greina og verið mjög ýtarlega ræddir og þá fyrst og fremst Öskjuhlíðin annars vegar og lóðarými við Skerjafjörð hins vegar. Fleiri staðir hafa einnig komið til greina. Þess er að vænta, að frekari umræður um þetta mál leiði til meiri samstöðu um hugmyndir í þessu efni, heldur en nú á sér stað. Og ég tel, að frekari umr. og athuganir geti aðeins orðið til góðs. Að knýja fram ákvörðun nú, meðan allir vita, að ekki er raunhæft að hefja byggingu slíkrar byggingar, mundi geta orðið til þess, að ákvörðun yrði tekin, sem enn meiri ágreiningur eða deilur kynnu að verða um síðar. Þess vegna held ég, að enn sem komið er sé rétt að halda áfram viðræðum innbyrðis hjá listamönnum sjálfum og milli þeirra, menntmrn. og borgaryfirvalda í þeirri von, að sem víðtækust samstaða fáist um málið. Þá var þriðja spurningin um, hvort gerðar hafi verið athuganir á því yfirleitt, hvernig leysa eigi húsnæðismál safnsins. Og hér er einmitt um að ræða aðra ástæðuna fyrir því, að ekki hefur verið talið rétt að knýja fram endanlega ákvörðun um staðarvalið. Alveg eins og kom fram í spurningu hv. þm., eru uppi meðal listamanna og arkitekta nokkuð ólíkar skoðanir um það, hvernig taka skuli á þessu máli í grundvallaratriðum, þ.e.a.s. eins og hann orðaði það alveg réttilega í sinni ræðu, hvort stefna eigi að því strax að byggja eitt, stórt listasafn, sem rúmi þar alla myndlist þjóðarinnar, þ.e.a.s. þann hluta af henni, sem er í opinberri eigu, þ.e.a.s. bæði myndir og höggmyndir, eða hvort eigi að keppa að því að hafa söfnin fleiri og minni og blanda e.t.v. ekki saman málverkum annars vegar og höggmyndum hins vegar, heldur ætla höggmyndum stað víðs vegar um bæinn í almenningsgörðum og öðrum slíkum stöðum, en ekki í forgarði stórs Listasafnshúss eða stórrar listahallar. Þetta mál er langt frá því að vera útrætt enn, og m.a. og ekki síður af þessum sökum eða jafnhliða af þessum sökum hef ég ekki talið tímabært að knýja á borgaryfirvöld um það, að endanleg afstaða sé tekin um það, hvar Listasafnið skuli vera. Ég tel eðlilegt, að listamenn og ríkisvaldið hafi fram að bera ákveðnari óskir í þessum efnum en þeir hafa nú á þessari stundu, áður en óskað er eftir endanlegri afstöðu borgaryfirvalda til málsins. Þess má og geta, að það svæði við Öskjuhlíðina, sem margir eru mjög hlynntir sem framtíðarstað fyrir Listasafn, er ekki enn þá að öllu leyti skipulagt. En þess vildi ég geta í framhaldi af svari mínu við þessum spurningum hv. þm., að það er síður en svo, að ekki sé hitt og þetta á döfinni í Reykjavík, sem bætir aðstöðu íslenzkrar myndlistar. Reykjavíkurborg hefur ákveðið að reisa á Miklatúni stórt stórhýsi, sem ætlað verður íslenzkri myndlist. Er þar annars vegar um að ræða svo nefndan Kjarvalsskála, þ.e.a.s. skála, sem Reykjavíkurborg mun kenna við þennan mesta núlifandi myndlistarmann þjóðarinnar og ætlað er til sýningar á verkum hans eins í framtíðinni. Hins vegar er um að ræða almennan sýningarsal, sen. gert er ráð fyrir, að komi í staðinn fyrir sýningarsalinn hér við hlið alþingishússins, sem núna er horfinn, en verður miklu stærri og auðvitað miklu fullkomnari en sá salur var. Að byggingu þessa húss munu standa sameiginlega Reykjavíkurborg, myndlistarmenn og ríkisstj. eða ríkisvaldið. Og þessi salur er í byggingu. Þegar hann verður fullbyggður, fæst ágætt sýningarrými, sem verður til afnota fyrir íslenzka listamenn og þeir sjálfir eru aðilar að fjárhagslega og munu verða meðstjórnendur að, svo að við tilkomu þessa húss má segja, að sýningarrými fyrir myndir í höfuðstað landsins muni stórbatna frá því, sem verið hefur undanfarna áratugi. Þá má þess enn fremur geta, að hið svo nefnda Kjarvalshús er fullbyggt, og hefur listamaðurinn fengið umráð þess, þótt heilsu hans sé því miður þannig háttað nú, að hann dveljist á sjúkrahúsi, en í því húsi er í raun og veru líka um að ræða sýningaraðstöðu, þó auðvitað í miklu smærri stíl sé heldur en þeirri, sem verið er að koma upp á Miklatúni. En hitt vil ég að síðustu alveg taka undir með hv. fyrirspyrjanda, sem ég veit, að hefur einlægan áhuga á þessu máli, að það væri æskilegt, að fjárveitingar Alþ. í byggingarsjóð Listasafnsins ykjust verulega frá því, sem verið hefur, og ákvörðunum um framtíðarskipulag Listasafnsbyggingar í höfuðstaðnum og svo enn fremur hvar Listasafnið skuli vera, þeim ákvörðunum öllum saman sé hraðað, og ég mun fyrir mitt leyti vinna að því, að svo verði.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans við þeim fsp., sem ég beindi til hans. Þar kemur fram, að enn hefur ekki verið tekin ákvörðun um lóð eða húsnæði undir Listasafn, og taldi hæstv. ráðh., að það stafaði af því, að enn væri allmikil óvissa ríkjandi um það, hvaða meginstefna yrði uppi í sambandi við byggingarmálin, hvort heldur stefnt yrði að því að byggja eitt stórhýsi ellegar þá að byggja á annan hátt, smærri og fleiri byggingar. Ég vil aðeins í tilefni af þessum upplýsingum leggja á það áherzlu, að ég tel það orðið mjög brýnt, að umræður um þessi mál geti nú farið fram og það megi á skömmum tíma leiða þær til lykta á þann veg, að ljóst geti orðið, hver stefna ætti að verða uppi í þessum efnum, til þess að hægt verði innan allt of langs tíma að taka ákvarðanir um byggingarmál Listasafnsins. Það getur vitanlega haft veruleg áhrif á Alþ., á fjárveitingavaldið, hvor stefnan verður ofan á, hvort heldur verður talið nauðsynlegt að byggja í einu lagi stórhýsi, sem e.t.v. kostar upphæðir eins og 100 eða 150 millj. kr., svo að nefnd sé einhver tala kannske út í bláinn, en einhver mjög há tala, ellegar hitt, hvort hægt yrði að ná verulegum áfanga í þessum byggingarmálum Listasafnsins með e.t.v. 20–30 millj. kr. fjárveitingu á tiltölulega mjög fáum árum. Þetta getur skipt höfuðmáli, og allra hluta vegna virðist orðið brýnt, að ákvarðanir verði teknar um meginstefnu í byggingarmálum Listasafns ríkisins.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd. og var samþ. þar við 3. umr. með shlj. atkv. samkv. shlj. meðmælum hv. menntmn. Hið sama gildir um þetta frv. og annað mál, sem á dagskránni var, Listasafnið, að hér er um að ræða lið í endurskoðun og samræmingu íslenzkrar löggjafar um söfn þjóðarinnar. Löggjöfin um Handritastofnunina er einnig tiltölulega ný, frá árinu 1962, og reyndist því þörf mjög lítilla breytinga á þeirri lagasetningu. Eina breytingin, sem máli skiptir, er sú, að í l., sem nú eru í gildi, var tala starfsmanna stofnunarinnar ákveðin í l. sjálfum og bundin við 3, en hér í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að tala starfsmanna stofnunarinnar fari eftir því, sem fé er veitt til í fjárl. Í 4. gr. segir, að til aðstoðar forstöðumanni séu sérfræðingar, sem hafi fullt og fast starf við stofnunina,eftir því sem fé er veitt til í fjárlögum. En tala sérfræðinga í gildandi lögum er bundin við 3, enda eru þar 3 sérfræðingar starfandi núna auk styrkþega, sem gert er ráð fyrir, að geti verið þar áfram. Nd. gerði þá eina breytingu á frv. að taka af öll tvímæli um það, að forstöðumaður stofnunarinnar skuli vera prófessor í heimspekideild, þegar hann er skipaður, en ekki að skylt sé að skipa forstöðumann stofnunarinnar einhvern af prófessorum heimspekideildarinnar. Það var aldrei meiningin með lagaákvæðunum, eins og þau nú eru, en ég get alveg fallizt á, að það mætti kannske skilja ákvæði í gildandi lögum þannig og þess vegna lagði menntmn. Nd. til, að tekin væru af öll tvímæli um þetta. Enda er sjálfsagt, að á því geti ekki leikið nokkur vafi, að það sé ekki skylt að taka einhvern af prófessorum heimspekideildarinnar sem forstöðumann stofnunarinnar, en hins vegar, að hann verði prófessor við heimspekideildina, þegar hann hefur verið skipaður. Auðvitað er frjálst að taka einhvern af prófessorum heimspekideildarinnar úr hópi umsækjenda, en tengsl við heimspekideildina verða auðvitað bezt tryggð með því, að forstöðumaður sé jafnframt prófessor við deildina, en þó án kennsluskyldu. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að óska eftir því, að þessu máli verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.