Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þar sem óvissa er um hve lengi þingfundir standa í dag leggur forseti til að vikið verði frá 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda.

Hæstv. forseti. Allar götur frá því að lögum um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara var breytt árið 2003 hafa staðið miklar deilur um þau. Nú koma þau til kasta Alþingis að nýju. Í flestum tilvikum, að mínu mati, halda í allt of ríkum mæli flokkslínur við atkvæðagreiðslu á Alþingi. Ef rík ástæða er í einhverju tilviki til þess að þau flokksbönd bresti er það í þessu máli. Ég óska eftir því, hæstv. forseti, að nafnakall verði viðhaft við fyrstu breytingartillögu með þessu frumvarpi þannig að afstaða sérhvers þingmanns komi berlega í ljós. Fyrsta atkvæðagreiðslan mun fara fram um það grundvallaratriði hvort hér eigi að halda sérréttindi um þá hópa sem lögin taka til, ráðherra, alþingismenn, forseta Íslands og 

Herra forseti. Við ræðum um lífeyriskjör þingmanna, ráðherra o.fl. Undanfarið hefur verið mikið um mótmæli, mikil gerjun í þjóðfélaginu, krafa um gagnsæi. Þau réttindi sem við ræðum hér eru ekki gagnsæ. Lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna eru heldur ekki gagnsæ vegna þess að réttindin þar eru tryggð en iðgjald ríkisins er breytilegt en hjá almennu sjóðunum er iðgjaldið fast en réttindin breytileg. Áfall sem lífeyrissjóðirnir hafa orðið fyrir undanfarið mun verða til þess að hinir almennu sjóðir verða skertir, lífeyrir þeirra verður skertur, á sama tíma og opinberir starfsmenn og sérstaklega þingmenn og ráðherrar búa við þau forréttindi að réttindin eru föst. Ég vara eindregið við þessu og hef flutt um þetta breytingartillögur.

Virðulegur forseti. Það frumvarp sem hér kemur til afgreiðslu markar mikil tímamót. Það afnemur ekki aðeins hin umdeildu lög frá 2003, hin umdeildu eftirlaunalög, heldur gengur enn lengra og takmarkar verulega þau réttindi sem þingmenn og ráðherrar hafa hingað til haft til eftirlauna. Réttindaávinnsla þingmanna er minnkuð, enginn getur nú bæði tekið laun og eftirlaun úr ríkissjóði, aldursmörk eru hækkuð til viðmiðunar þegar hægt er að taka eftirlaun, sérákvæði um réttindaávinnslu forsætisráðherra umfram aðra eru afnumin og lífeyrisskuldbindingar vegna ráðherra og þingmanna lækka um 40% ef þetta frumvarp nær fram að ganga. Hér er á ferðinni mikill áfangi í því að færa eftirlaun ráðherra og þingmanna nær því sem almennt gerist og fyrir hönd Samfylkingarinnar fagna ég samþykkt þessa frumvarps því að sl. fimm ár hefur Samfylkingin haldið þessu máli lifandi og núna tala verkin af hálfu ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Frumvarp ríkisstjórnarinnar er skref í rétta átt. Það er rétt að það gengur nær þeim réttindum sem almennt gilda en við sjáum í dag. Það hins vegar gengur ekki alla leið þannig að stjórnarandstaðan stendur sameinuð um breytingartillögur þar sem viljum að gengið sé alla leið, þ.e. að við förum inn í A-deild LSR. Þannig værum við í kerfi sem væri einfalt, auðskiljanlegt og gagnsætt, tækjum bara þau réttindi sem þar væru. Ég býst við að þegar búið er að samþykkja frumvarp ríkisstjórnarinnar hér á eftir, sem ég geri frekar ráð fyrir að gert verði, verði kjararáð að hækka kaup þingmanna af því að í reglum um kjararáð stendur að taka eigi tillit til lífeyrisréttinda. Virðulegur forseti. Þetta er skref í rétta átt en stjórnarandstaðan vill ganga lengra. Hún er sameinuð um það þannig að ef við hefðum haft meiri tíma í þinginu held ég að stjórnarflokkarnir hefðu farið inn á þá hugmyndafræði að fara í A-deild LSR. Því miður gafst ekki nógu mikill tími til að sannfæra ríkisstjórnarflokkana.

Virðulegi forseti. Valið er einfalt. Spurningin er um það að greiða atkvæði með þeirri tillögu sem við höfum flutt sem breytingartillögu við það frumvarp sem hér ræðir um og hv. þm. Ögmundur Jónasson er 1. flutningsmaður að þar sem við greiðum atkvæði um að koma á fullkomnum jöfnuði, þ.e. að forréttindi alþingismanna og ýmissa æðstu embættismanna ríkisins eru afnumin. Það er spurningin hvort við viljum jöfnuð eða viðhalda ójöfnuði. Ég greiði atkvæði með jöfnuði.

Herra forseti. Það skref sem við erum að taka hér er fagnaðarefni. Þetta er skref sem Samfylkingin hefur iðulega kallað eftir undanfarin fimm ár en hér erum við að afnema hinar umdeildu tvöföldu greiðslur frá hinu opinbera. Við erum að lækka réttindaávinnsluna þannig að hún verður í samræmi við A-deildina að teknu tilliti til hærri iðgjalda sem þessi hópur greiðir. Við erum að afnema forsætisráðherrasérregluna, hækka aldursmörkin, jafna réttindaávinnslu milli þingmanna og ráðherra sem er mikilvægt og þetta allt saman lækkar lífeyrissjóðsskuldbindingar gagnvart ráðherrum um 60%. Það er þess vegna ekki rétt sem hv. þingmenn Vinstri grænna hafa sagt að hér sé verið að taka lítil skref eða hér sé einhvers konar kattarþvottur, hér erum við að taka stór skref í að afnema þau sérréttindi sem voru sett á fót með lögunum 2003. Í sumum tilfellum erum við að ganga lengra en það sem var sett 2003. Að lokum, herra forseti, undirstrika ég að við erum ekki að ljúka umræðunni um þessi mál hér og nú. Meiri hluti allsherjarnefndar kallar eftir frekari skoðun  
            

Herra forseti. Hér er lagt til að forseti Íslands, alþingismenn og hæstaréttardómarar greiði í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins en auk þess er getið um það í 3. gr. þessarar sömu breytingartillögu að þeir geti ekki haldið bæði réttindum og launum samtímis sem er andstætt reglum A-deildarinnar. Þetta eru sem sagt lakari réttindi en A-deildin veitir. Burt séð frá því er lagt til að þingmenn greiði í forréttindasjóð, sjóð sem er með föst réttindi og breytilegt iðgjald og ég er á móti því. Ég er á móti því að við séum ekki með sömu lífeyrisréttindi og kjósendur okkar en 80% þeirra greiða í almenna sjóði og munu þurfa að sæta skerðingu á sama tíma og við höfum pikkföst réttindi. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Við erum að greiða atkvæði um það hvort við viljum halda í sérreglur eða ekki. Flokksþing Framsóknarflokksins samþykkti að það ætti að afnema sérreglur fyrir þingmenn og ráðherra þannig að það er með mikilli ánægju sem ég segi já við þessari tillögu sem við erum að greiða atkvæði um. Ég átta mig satt best að segja ekki á því af hverju stjórnarflokkarnir vilja ekki stíga það skref að fara inn í A-deild LSR. Það eru eiginlega engin rök fyrir því að hafna þeirri leið. Þau rök sem komu í umræðunni þegar þetta mál var til umfjöllunar fyrir helgi voru hol þannig að það er mjög skrýtið að við göngum ekki alla leið. Ég bind þó vonir við þær yfirlýsingar sem komu fram í umræðunni að þingmenn vilja skoða þetta eftir áramót. Ég skora á ríkisstjórnina að setja af stað vinnuhóp til að skoða þessi réttindi enn frekar þannig að við getum þá farið í A-deildina með breytingum á lögum á næsta ári. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég segi já við því að alþingismenn, ráðherrar, forseti Íslands og svokallaðir æðstu embættismenn ríkisins fari inn í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins eins og gildir almennt um starfsmenn hins opinbera. Þá erum við að tala um sjúkraliða, hjúkrunarfræðinga, almenna starfsmenn sem hafa í áranna rás samið um þessi réttindi þótt hér sé reynt að útmála þau sem einhver sérstök forréttindi eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur gert við þessa umræðu. Breytingartillögur ríkisstjórnarinnar afnema ekki sérréttindin þrátt fyrir afvegaleiðandi og ómerkilegt tal, sérstaklega Samfylkingarinnar við þessa umræða. Hún hefur leikið ótrúlegan loddaraleik við þessa umræðu og nú talar hún um þetta sem skref í rétta átt. En hún er tilbúin til að stíga skref til skerðingar á kjörum aldraðra og öryrkja. Þá er hægt að gera það í einu vetfangi  
             Ég segi já.

Herra forseti. Ég styð þetta frumvarp fyrst og fremst vegna þess að það felur í sér afnám þeirra sérréttinda sem fólust í lögunum frá 2003. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að nefndin og þingið hefðu átt að fá meiri tíma til að fjalla um málið, ekki síst í ljósi þess að lögin frá 2003 veittu alþingismönnum ekki almennt auknar lífeyristekjur og þau lög sem nú er verið að samþykkja rýra lífeyrisréttindi alþingismanna um 20%. Á því er vert að vekja rækilega athygli að réttindi alþingismanna voru ekki bætt með lögunum 2003 og þau eru rýrð núna með þessum lögum. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Ég hef margoft gert grein fyrir því undir þessari umræðu að ég tel þetta afar vandmeðfarið mál og að menn ættu að taka til þess nægan tíma. Hér er verið að afgreiða málið í hasti, það er illa unnið, það er illa grundað. Ég hef marglýst því yfir að ég mun ekki taka þátt í að afgreiða þetta umdeilda mál í einhverri tímaþröng rétt fyrir jól eða tímaþröng rétt fyrir þinglok eins og málin hafa verið unnin á undanförnum árum. Þar af leiðandi mun ég ekki greiða þessari málsmeðferð atkvæði.

Virðulegur forseti. Nú er búið að fella tillögur framsóknarmanna og annarra stjórnarandstöðuflokka um að fara í A-deild LSR 

Herra forseti. Hér er verið að nálgast réttindin í A-deild og það er skref í rétta átt. Ég segi því já en ég bendi á að í nefndaráliti meiri hluta hv. allsherjarnefndar er sagt, með leyfi forseta: „… og telur meiri hluti allsherjarnefndar að slík skoðun þurfi að eiga sér stað“. Þetta er sem sagt ekki endapunkturinn. Ég bendi á að ég er með breytingartillögu um að þingmenn geti valið sér almenna lífeyrissjóði, þá lífeyrissjóði sem kjósendur þeirra almennt greiða til. Ég segi því já við þessu en vildi gjarnan að menn skoðuðu enn frekar samræmingu á lífeyriskerfi þjóðarinnar.

Herra forseti. Vegna hruns bankanna mun það væntanlega gerast næsta haust að hinir almennu lífeyrissjóðir þurfi að skerða réttindi fyrir utan það að hv. þingmenn Vinstri grænna hafa líka lagt til að verðtryggingin verði skert til viðbótar á meðan þeir halda pikkföstum réttindum. Ég vil breyta þessu þannig að þingmenn geti valið sér lífeyrissjóð, það er komið í ljós hvers virði þessi réttindi eru því að þau hækka launin, þá er það orðið gagnsætt og ég mun geta sagt hv. þingmönnum í fílabeinsturninum, þegar ég er búinn að velja mér Lífeyrissjóð verslunarmanna þar sem ég á meginhluta réttinda minna, hvernig tilfinning það er að vera skertur varanlega. Vegna hruns bankanna og verðtryggingarbanns vinstri grænna mun ég geta sagt þingmönnum hvernig tilfinning það er sem allir aðrir og meiri hluti kjósenda þeirra munu upplifa þegar þessi skerðing á sér stað. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Íslenska lífeyriskerfið hefur verið byggt upp með félagslegu átaki. Það hefur verið þróað í kjarasamningum á vinnumarkaði þar sem félagseiningar hafa komið að, verkalýðshreyfingin annars vegar og samtök atvinnurekenda hins vegar.

Sem hafa vit fyrir þér.

Margoft hefur verið reynt að sundra þessu kerfi og oft hafa heyrst raddir svipaðar þeirri sem við heyrðum áðan frá hv. þm. Pétri H. Blöndal, sérstaklega úr fjármálageiranum, sem hafa undir því yfirskini að þeir berjist fyrir 

Af hverju segirðu nei?

Hæstv. forseti. Hér er verið að gera þá breytingu að þeir sem undir lögin heyra geti ekki í senn fengið lífeyrisgreiðslur og greiðslur úr ríkissjóði. Sannast sagna hef ég oft haft efasemdir um þessa grein þótt hún hafi sætt jafnvel mestri gagnrýni úti í þjóðfélaginu. Þær breytingartillögur sem við gerðum og voru felldar hér áðan kveða á um að að sönnu verði slík skerðing gerð á þeim sem komi til með að heyra undir lögin og hafi búið við áunninn rétt, ekki samkvæmt þeim sem fara inn í nýja kerfið, gagnstætt því sem hér var haldið fram, en við viljum ekki gera greinarmun - eða vildum ekki, það fólst í tillögu okkar - á milli greiðslna úr ríkissjóði annars vegar og greiðslna fyrir laun á vinnumarkaði hins vegar. Samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar á að draga af þeim einstaklingi sem vinnur hjá hinu opinbera en sé hann bankastjóri eða forstjóri olíufélags 

Hæstv. forseti. Samkvæmt þessari grein er gert ráð fyrir að lagabreytingar sem hér er verið að festa í lögin taki gildi núna um áramótin. Samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar á að fresta gildistöku fram til 1. júlí. Það þýðir að þeir sem sitja á þessum bekkjum hér, hæstvirtir ráðherrar í ríkisstjórn Íslands, munu hækka lífeyrisgreiðslur sínar þegar þeir eru komnir á lífeyri um á milli 10 og 15 þús. kr. fyrir hvern mánuð. Sú ákvörðun að hanga á þessu í hálft ár bætir eftirlaunaréttindi þeirra sem verma þessa bekki. Á eftir munum við væntanlega ganga til atkvæða um fjárlög Íslands. Þar er verið að skerða kjör öryrkja og aldraðra, þar er verið að herða að velferðarstofnunum landsins, þar er verið að ákveða að það eigi að rukka fólk sem leggst veikt inn á spítala 

Herra forseti. Hér er enn eitt dæmið um lýðskrum hv. þingmanna Vinstri grænna sem í öllum þessum tillögum vilja að þingmenn greiði til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins þar sem hv. þm. Ögmundur Jónasson situr í stjórn. Hann er búinn að sitja lengi, er ekki kosinn af hinum almennu sjóðfélögum í sjóðnum heldur af stéttarfélaginu og er með þau forréttindi að réttindi hans og opinberra starfsmanna eru pikkföst, þeim verður ekki breytt. Þau eru föst með lögum á meðan hinir almennu kjósendur hv. þingmanns og mín, um 80% af almennum kjósendum, eru í almennum lífeyrissjóðum. Réttindi þeirra verða skert og þau munu verða skert enn frekar þegar tillögur hv. þingmanna Vinstri grænna sem njóta fastra réttinda ganga í gegn en þeir vilja setja þak á hækkun verðtryggðra lána, þ.e. skerða réttindi annarra en opinberra starfsmanna enn meira, varanlega. Ég býst ekki við því að hv. þingmenn þekki þá tilfinningu að vera með varanlega skert lífeyrisréttindi. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti frá meiri hluta fjárlaganefndar. Það liggur fyrir á þskj. 440. Nefndin hefur haft fjárlagafrumvarpið til athugunar frá því að 2. umr. fór fram 14. desember sl. Til viðræðna við nefndina komu forsvarsmenn ráðuneyta. Ég vil einnig geta þess, virðulegi forseti, í þessari framsögu að rétt er að fram komi í upphafi að fjárlaganefnd tók fjáraukalögin úr nefndinni snemma í morgun eða fyrir um klukkutíma síðan. Ég geri því ráð fyrir því að þau verði tekin til umræðu síðar í dag. Er rétt að þingmenn séu upplýstir um að fjárlaganefndin hefur þar af leiðandi lokið störfum sínum nú í desember nema eitthvað óvænt komi upp. Eins og venja er samkvæmt 25. gr. þingskapa fjallaði formaður efnahags- og skattanefndar, Pétur H. Blöndal og flutningsmaður meirihlutaálits um tekjuhlið frumvarpsins og hv. þm. Ögmundur Jónasson kynnti einnig álit minni hluta nefndarinnar. Undir nefndarálitið skrifa, auk mín, hv. þingmenn Kristján Þór Júlíusson, Ármann Kr. Ólafsson, Guðbjartur Hannesson, Jón Gunnarsson í forföllum Ástu Möller, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Björk Guðjónsdóttir og Illugi Gunnarsson. Þá gerum við grein fyrir tekjuhlið frumvarpsins, fyrst þeim breytingum sem verða á 2. og 5. gr. og að lokum þeim breytingum sem eru lagðar til á sundurliðun 2. Fram kom í fjárlagafrumvarpinu að skiptingu á útfærslu fjárheimilda til rekstrar á öldrunarþjónustu milli ráðuneyta væri ekki lokið og fyrirhugaðar tillögur um það kæmu fram við 2. umr. Gerð er ítarleg grein fyrir því í nefndarálitinu hvernig við hyggjumst leggja til lausnir á þeim málum því að þær lausnir komu ekki fram við 3. umr. Þetta er í samræmi við reglugerð um Stjórnarráð Íslands, nr. 177/2007, en þá fer félags- og tryggingamálaráðuneytið með mál er varða málefni aldraðra og uppbyggingu á öldrunarþjónustu á hjúkrunarheimilum. Heilbrigðisráðuneytið fer hins vegar með mál sem varða heilbrigðisþjónustu almennt, þar með talið heilbrigðisþjónustu á hjúkrunarheimilum. Þetta er í samræmi við breytingar á lögum nr. 125/1999, um málefni aldraðra, sem tóku gildi 1. janúar 2008 þegar yfirstjórn öldrunarmála fluttist milli ráðuneytanna. Eins og ég sagði áðan var verið að vinna að þessari skiptingu og það kann að hafa í för með sér flutning milli fjárlagaliða en þeirri vinnu er ekki lokið. Því er það niðurstaða meiri hlutans að skipuð verði sameiginleg verkefnastjórn félags- og tryggingamálaráðuneytis og heilbrigðismálaráðuneytisins sem hafi það hlutverk að tryggja og samhæfa skilvirka ákvörðunartöku á sviði öldrunarmála og annast framkvæmd verkefna sem henni eru falin. Meiri hluti nefndarinnar setur niður ítarlegt vinnufyrirkomulag en verkefnastjórnin skal skipuð fimm sérfræðingum. Skipi heilbrigðisráðuneytið tvo, fjármálaráðuneytið einn en fjármálaráðuneytið heldur utan um fjárlagaliðina og útfærslu þeirra innan ráðuneytisins og félags- og tryggingamálaráðuneytisins skipi tvo. Allar ákvarðanir og tillögur til ráðuneytanna skulu samþykktar samhljóða. Ráðuneytin setja verkefnastjórninni erindisbréf þar sem verkefni hennar er lýst og henni settar starfsreglur. Verkefnastjórnin skal njóta aðstoðar starfsmanna ráðuneytanna á sviði öldrunarmála og fjármála en einnig getur hún aflað sér sérþekkingar annarra aðila. Vil ég í þeim efnum sérstaklega benda á sérfræðinga innan Alþingis á fjárlaganefndarsviði og aðra sérfræðinga sem Alþingi hefur yfir að ráða, meðal annars þá sem heyra undir landskjörstjórn. Við höfum verið að skoða þessi mál í sameiningu. Málið er flókið úrlausnarefni tæknilega og þar af leiðandi er rétt að menn fari ítarlega yfir það þegar þeir skipta fjárlagaliðunum. Verkefnastjórninni eru sett tímamörk. Hún skal skila fjárlaganefnd Alþingis tillögum um skiptingu fjárlagaliðanna sem lúta að öldrunarmálum í samræmi við reglugerð um Stjórnarráð Íslands nr. 177/2007 fyrir lok janúar 2009. Í samræmi við 43. gr. laganna um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, mun meiri hlutinn því leggja fram frumvarp um fjáraukalög í febrúar nk. þar sem leitað verður eftir heimildum Alþingis til fjárráðstafana um millifærslu milli fjárlagaliða í samræmi við framangreint. Tímamörkin eru því fastsett í þessum efnum og er því lýst yfir að það eigi að klárast innan mánaðar. Ég vona að það gangi fljótt og vel og menn fari ítarlega yfir það. Síðan mun hv. fjárlaganefnd fá málið til umfjöllunar og getur þá farið yfir þetta flókna efni. Hér segir áfram í framhaldsnefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar: „Í endurskoðaðri tekjuáætlun efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins var gert ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs yrðu rúmir 395 milljarðar eða 65 milljörðum minna en á árinu 2008. Samdrátturinn nemur 14,2% að nafnvirði en 24,6% umfram verðbólgu sem spáð er að verði 13,8% á næsta ári [meðan samdrátturinn er mjög mikill og ljóst er að ríkistekjur eru að falla mjög ört]. Gert er ráð fyrir að tekjur hækki [milli umræðna, eins og sagt er í spánni] um 6,6 milljarða en gert er ráð fyrir að tekjuskattur einstaklinga hækki um 2,2 milljarða kr., þar af eru 1,5 milljarðar ætlaðir til að fjármagna auknar greiðslur ríkisins til sveitarfélaga. Einskiptistekjur að fjárhæð 3 milljarðar eru áformaðar af sölu sendiherrabústaða en á móti koma áætluð 2 milljarða kr. útgjöld við kaup á ódýrari húseignum. Þá er gert ráð fyrir 3.830 millj. kr. tekjum af nýjum skatti vegna Ríkisútvarpsins en niður falla 2.945 millj. kr. af afnotagjöldum.“ Þetta er það helsta um tekjumálin en síðan er gerð grein fyrir því í 2. gr. að ríkissjóður geti yfirtekið tryggingabréf frá Seðlabanka Íslands að fjárhæð 385 milljarða og áformað er að verja á árinu 2009 vegna eiginfjárframlags ríkissjóðs á nýju bönkunum þremur. Í öðru lagi að afborganir af veittum lánum hækka um 950 millj. kr. í samráði við endurskoðaða áætlun og í þriðja lagi afborganir ríkissjóðs af teknum lánum hækkaðar um 43.500 millj. kr. í samræmi við endurskoðana lánsfjáráætlun. Í 5. gr. er gerð grein fyrir því að hækkun sé um 105 milljarða á lántökuheimild fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs. Í öðru lagi er 1.200 millj. kr. hækkun á endurlánaheimildum til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Er rétt að Lánasjóður ísl. námsmanna hafi þessa endurlánaheimild og hækkun á henni. Í þriðja lagi er lögð til 5.000 millj. kr. hækkun á heimild til veitingar ríkisábyrgðar á lántöku Landsvirkjunar í ljósi endurskoðaðrar rekstrar- og fjárfestingaráætlana fyrirtækisins. Þetta eru allt saman uppfærslur á eldri tillögum sem fram komu í frumvarpinu og er verið að uppfæra þær í samræmi við áætlanir eða verðbótafærslu. Þá er í fjórða lagi lögð til 87 milljarða kr. hækkun á heimild til ríkisábyrgðar á lántökum Íbúðalánasjóðs vegna almennra lána og munar mestu um 100 milljarða kr. hækkun til kaupa á fasteignalánum bankanna. Á móti kemur að gert er ráð fyrir að dragi úr eftirspurn eftir almennum íbúðalánum. Það er þá væntanlega mismunurinn á 100 og 87 sem mun enn þá vera 13. Loks er í fimmta lagi lögð til 743 millj. kr. lækkun á heimild til veitingar ríkisábyrgðar á lántökum Íbúðalánasjóðs vegna leiguíbúða í ljósi nýrra áætlana sjóðsins. Sjóðurinn hefur enn þá þó nokkra heimild til að lána og endurlána vegna leiguíbúða, svo og leiguíbúða og almennra íbúða, eins og komið hefur fram í upplýsingum frá sjóðnum. Tillögur meiri hlutans er varða útgjöld A-hluta ríkissjóðs leiða til 67 milljarða kr. hækkunar útgjalda og er gert ráð fyrir að heildarútgjöld verði 556 milljarðar og tekjuafgangur neikvæður um 153 milljarða. Það verður að segjast eins og er að það er ekki skemmtilegt hlutverk mitt sem formanns fjárlaganefndar, sérstaklega þegar ég horfi yfir salinn og sé tvo fyrrverandi formenn fjárlaganefndar sem hafa flutt nefndarálit líkt og þetta áður,  Ég vék að því í ræðu minni - ég ætla ekki að hafa nein lýsingarorð um ræðuna, það hefur verið fjallað um það annars staðar, við 2. umr. - að ég sæi það fyrir mér að þessir hlutir gætu breyst og er vonandi að þingheimur nái samstöðu um það. Það eru þverpólitískar áherslur á milli þingmanna um hvernig fjallað skuli um þessa safnliði eða stofnkostnaðarliði. Ég sé fyrir mér að hægt sé að ná sátt varðandi þau mál, að þingið hafi enn meiri tíma til að fara yfir hlutina og jafnvel að fleiri fái að koma að því en um leið að sjóðir og sjóðsstjórnir hafi ákveði umboð og vald eins og þau hafa í dag. Það sem sjóðir og sjóðsstjórnir fjalla um geti þannig fengið kynningu á þinginu eða að hugsanlega verði leitað umsagna og öfugt. Þessi mál liggja ekki í flokkslínum heldur frekar í reynslu og þekkingu hv. þingmanna þannig að ég mun beita mér fyrir því hér eftir sem hingað til að reyna að ná fram þeirri breytingu sem verið er að leita eftir í sátt við virðulegt Alþingi. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að fjalla nánar um þessar breytingartillögur. Þær skipta hundruðum. Varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, mun fara yfir þær stærðir. Við munum hafa sama háttinn á og fyrir ári að skipta þessari umfjöllun upp þannig að í framsögunum mun ekki verða farið yfir einstaka liði heldur mun það vera gert eftir að framsögumenn minni hluta hafa lokið máli sínu. Ég geri grein fyrir því að í rekstraryfirliti í 1. gr. og viðeigandi liðum með sjóðsstreymi er greinum breytt í samræmi við áhrif og þeim breytingum sem gerð er tillaga um. Síðan vil ég einnig koma að tvennu fyrir utan það sem ég hef sagt í þessari ræðu. Það er í fyrsta lagi að ég legg gríðarlega áherslu á að fjárlaganefnd komi fyrir hönd Alþingis enn frekar að eftirliti. Við höfum verið að reyna að þróa þau vinnubrögð á þinginu og fengið leiðbeiningar frá hv. þingmönnum þess efnis. Fjárlaganefndarsviðið hefur verið styrkt. Ég tala alltaf um fjárlaganefndarsviðið, virðulegur forseti - nú það er búið að skipta um forseta í miðri ræðu.

Forseti samt.

Hann er samt forseti, það er rétt. Þá vil ég ítreka, hv. þingmenn og virðulegur forseti, að ég held að það skipti gríðarlegu máli fyrir þingið að fara fram með breytingar gagnvart þingi og þá ekki hvað síst ef það gæti fengið beinan aðgang að upplýsingakerfunum þannig að upplýsingar berist með hraða ljóssins en ekki með haustskipunum eins og nú er. Það er til vansa að starfshættirnir séu ekki með þeim hætti að við getum fengið upplýsingar fljótt og vel. Væri gott að þurfa ekki að fara fram með þær í fyrirspurnarformi gagnvart ráðuneytum, ríkisendurskoðun eða slíku heldur sé þinginu treyst fyrir, líkt og ég greindi frá í ræðu minni við 2. umr., að afla sér þessara upplýsinga sjálft. Þingið hafi þá e.t.v. takmarkaðan aðgang að ákveðnum, sundurliðuðum upplýsingum sem skipta kannski ekki máli - þar er ég að tala um launamál og slíkt sem eru viðkvæmar persónuupplýsingar - heldur geti það fengið upplýsingar og haft beinan aðgang að heildaryfirsýn á rekstri A-hluta stofnana og jafnvel hvernig einstaka samningar standa. Eftirlitið er ríkur þáttur af hálfu þingsins, ekki einungis gagnvart stofnunum heldur líka gagnvart ráðuneytunum. Við eigum öll að standa að því, sérstaklega á þessum tímum þegar fjármagnið er takmarkað eins og sést í þessu nefndaráliti og þessum tillögum, að við getum fylgt fjárlögum mun betur með auknu eftirliti. Ég vísa til ræðu minnar við 2. umr. þar sem ég fór ítarlega yfir þessi mál hvað varðar framkvæmd fjárlaga. Þá vil ég einnig í framhaldi af því segja að upplýsingarnar hefðu mátt vera mun betri og vísa ég til ræðna meiri og minni hluta við 2. umr. varðandi þau mál. Ég þakka fjárlaganefnd fyrir góð störf á liðnum vikum og mánuðum. Þetta er búinn að vera um margt erfiður tími, langir dagar, ekki hvað síst hjá mér og varaformanni, en líka öllu fjárlaganefndarfólki. Það má segja að vertíðin hafi strax byrjað þann 3. október. Við höfum verið undir miklu álagi daga og klukkutíma en allir hafa staðið sig afskaplega vel, bæði meiri hluti og minni hluti. Ég þakka öllum nefndarmönnum fyrir góð störf í fjárlaganefnd og eins og kom fram í upphafi ræðu minnar sleit ég vonandi síðasta fundi fjárlaganefndar á þessu ári nú fyrir klukkutíma síðan. Verið er að ganga frá síðustu þingskjölum fyrir fjáraukalagaumræðu. Ég færi fyrir hönd fjárlaganefndar starfsfólki sviðsins, sem unnið hefur afskaplega vel fyrir sviðið, þingið og fjárlaganefndina, þakkir fyrir góð störf. Án þessa starfsfólks geri ég ráð fyrir að við værum ekki komin jafnlangt og raun ber vitni þrátt fyrir að við getum verið gagnrýnin á sjálf okkur fyrir það að málið hefði mátt koma fyrr fram. Starfsfólkið hefur lagt nótt við nýtan dag til að þetta gæti orðið að veruleika. Einnig höfum við átt gott samstarf við fjölmargar ríkisstofnanir, ráðuneyti, sjálfseignarstofnanir og C-hluta og D-hluta stofnanir og fengið upplýsingar frá þeim. Það má kannski segja að við höfum fengið fæstar upplýsingar frá E-hluta stofnunum sem ég hef oft nefnt að séu ríki í ríkinu. Fjárlaganefnd vinnur nú að frumvarpi sem mun koma fram á vormánuðum þannig að E-hluta stofnanir munu vonandi, ef það frumvarp nær fram að ganga, líka þurfa að kynnast hv. fjárlaganefnd. Veit ég að E-hluta stofnunum mun þykja vænt um að fá að mæta á fund fjárlaganefndar til þess að fara yfir fjárreiður þessara stofnana. Það eru stofnanir eins og Ríkisútvarpið, Landsvirkjun, þróunarfélag, Flugstoðir og ekki hvað síst þrír nýir ríkisbankar sem heyra undir E-hluta ríkisstofnanir í ríkisreikningi. En það skiptir gríðarlegu máli að Alþingi hafi tækifæri til að eiga greiðan aðgang að fjárreiðum og framkvæmd fjárhagsáætlana þessara stofnana eins og uppgjör þeirra sýna þannig að ekkert í rekstri eða efnahag þessara stofnana komi Alþingi á óvart. Virðulegi forseti. Ég lýk því máli mínu varðandi þetta framhaldsnefndarálit og ítreka að varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, mun fara betur yfir sundurliðanir varðandi útgjaldaþáttinn. Að öðru leyti hef ég farið yfir tekjuliðina og vísa til þingskjala varðandi breytingar á sjóðstreymi og lántökuheimildum og heimildargreinum 6. gr.

Herra forseti. Eins og fram kom í máli hv. formanns fjárlaganefndar var svo sem ekki farið yfir alla þætti þeirra fjölmörgu breytingartillagna sem hér liggja fyrir en þó nokkuð og almennt. Ég vil fyrst segja að ég tel að mikið skorti á að vinnubrögðin við þessa fjárlagagerð séu viðunandi. Hér var dreift seint á laugardaginn fjölmörgum umfangsmiklum breytingartillögum sem þingmenn hafa ekki haft mikinn tíma til þess að fara yfir rækilega eða fá ítarlegar skýringar við því að þeim fylgir fæstum nokkur greinargerð með rökstuðningi. Ég vil þess vegna leyfa mér að spyrja um eitt atriði bara í þessari atrennu sem ég rek augun í og það er í 6. gr. frumvarpsins, heimildargreininni, þar sem í lið 3.5 segir í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Að selja eignarhlut ríkisins í Hraunbæ 102d–102e og verja andvirðinu til kaupa eða leigu á hentugu húsnæði fyrir Heilsugæslu Árbæjar.“ Í breytingartillögu meiri hlutans falla burt úr þessum lið orðin að: „verja andvirðinu til kaupa eða leigu á hentugu húsnæði fyrir Heilsugæslu Árbæjar.“ Heimildin gengur þá út á að selja eignarhlut ríkisins í þessu húsnæði fyrir Heilsugæsluna í Árbæ en það er sem sagt ekki gert ráð fyrir því að andvirðinu verði ráðstafað til þess að leigja eða kaupa annað hentugt húsnæði fyrir þessa heilsugæslu í þessu hverfi í Reykjavík. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. formann fjárlaganefndar hverju þetta sæti, hvort það sé ekki gert ráð fyrir því að Heilsugæslan í Árbæ verði starfrækt áfram.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir þessa spurningu. Vissulega fór ég hér ekki ítarlega yfir 6. greinar heimildirnar sem slíkar en vil ítreka það, virðulegur forseti, að allar meginbreytingar og orðalagsbreytingar sem koma fram á 6. greinar heimildum utan tveggja komu frá ríkisstjórninni og fulltrúar ríkisstjórnarinnar lögðu þær fram og skýrðu þær út á fundi fjárlaganefndar. Það var ekki sérstaklega í nefndinni vikið að þessari skýringu og orðalagi hennar. En ég geri ráð fyrir því, virðulegur forseti, að heilsugæslan eigi að vera starfrækt áfram, ef það hefur verið spurningin. Ég verð þá einfaldlega að vísa til þess enn frekar að heilbrigðisráðherra eða formaður heilbrigðisnefndar geti upplýst um það. Ég lít svo á að hér sé fyrst og fremst um fjárhagsfærslu eða útfærslu á þeim að ræða í þessari 6. greinar heimild. Að öðru leyti get ég ekki tjáð mig um stefnumörkun varðandi Heilsugæsluna í Árbæ.

Herra forseti. Það er fróðlegt að heyra að þessi tillaga ásamt mörgum öðrum sé komin frá ríkisstjórninni án þess að hafa fengið kannski viðunandi umræðu á vettvangi fjárlaganefndar og bersýnilega ekki á vettvangi þeirrar fagnefndar sem fjallar þá um þetta mál eða ég geng út frá því miðað við svar hv. formanns fjárlaganefndar. Ég velti því fyrir mér hvort hér sé ætlunin að breyta um rekstrarform í Heilsugæslunni í Árbæ og vil inna hv. formann fjárlaganefndar eftir því hvort það kunni að vera skýringin á bak við þessa litlu breytingu að sleppa þarna einni aukasetningu, að ætlunin sé að bjóða út rekstur Heilsugæslunnar í Árbæ, að einkavæða hana eða koma henni í einkarekstur og það sé skýringin á því að ekki er gert ráð fyrir því að andvirði þessa eignarhluta sé ráðstafað til kaupa eða leigu á nýju húsnæði fyrir Heilsugæsluna í Árbæ. Ég tel að mikilvægt að fá fram hvort þetta sé pólitísk stefnumörkun um að það eigi að einkavæða eða setja í einkarekstur þessa heilsugæslustöð. Ég tel að það sé stórpólitísk ákvörðun þegar svoleiðis er gert og það þurfi því að fylgja svona breytingartillögum skýringar, greinargerð eða skýringar þannig að hv. þingmenn geti áttað sig á því hvað þarna er á ferðinni. Þótt þetta láti lítið yfir sér sem brottfall á einni aukasetningu geta falist í því býsna stór pólitísk tíðindi og það er það sem ég er að sjálfsögðu að inna hv. þingmann eftir.

Virðulegur forseti. Ég var nú svo heppinn að hv. formaður heilbrigðisnefndar Ásta Möller var stödd í salnum og gat upplýst mig um að Heilsugæsla Árbæjar er að flytja í nýtt húsnæði nú í desember. Þar af leiðandi vil ég ítreka að eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson veit varðandi annars vegar það hvort menn kaupi eða leigi fasteignir þá er það allt annað mál varðandi síðan rekstrarfyrirkomulag heilsugæslunnar. Við í hv. fjárlaganefnd höfum ekkert fjallað um rekstrarfyrirkomulagið og ég held að það sé alla vega óbreytt. Ég veit ekki betur. Þessi umræða snýr einungis að húsnæðinu. Heilsugæslan í Árbæ er sem sagt að flytja í nýtt húsnæði nú í desember. Ég fékk hér upplýsingar um það frá hv. þm. Ástu Möller. Ég verð að vísa til þeirra upplýsinga og þess vegna er kannski verið að breyta þar af leiðandi 6. greinar heimildinni varðandi fasteignamálin. Í frumvarpinu í byrjun október segir, eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson kom að, að heimilt væri að selja eignarhlutinn í Hraunbæ 102 og verja andvirðinu til kaupa eða leigu á hentugu húsnæði fyrir Heilsugæslu Árbæjar. Ég hlýt að skilja það sem svo að nú sé búið að leigja húsnæði undir heilsugæsluna þannig að hún er að flytja í annað húsnæði sem verið er að taka í notkun og er það vel.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar við frumvarp til fjárlaga árið 2009. Auk mín standa að því áliti hv. þingmenn Guðjón Arnar Kristjánsson og Jón Bjarnason. Eftir að fram hafði farið 2. umr. um frumvarp til fjárlaga 2009, með miklu magni breytingartillagna frá ríkisstjórn og meiri hluta fjárlaganefndar, voru þær samþykktar af stjórnarmeirihlutanum á Alþingi. Mikill þrýstingur hefur verið á umfjöllun um frumvarpið í nefndinni og tímapressan sem lögð er á alla aðila við vinnslu málsins er í senn óþolandi og skapar aðstæður fyrir óvönduð vinnubrögð og mistök. Eitt af því sem hefur einkennt störf fjárlaganefndar síðustu daga og vikur er bið eftir upplýsingum og tillögum frá fjármálaráðuneytinu og hefur það gert alla vinnu erfiðari en ella og takmarkað þann tíma sem nefndinni hefur verið gefinn í sínum störfum. Þetta verklag, virðulegur forseti, sýnir betur en margt annað hver staða Alþingis er gagnvart framkvæmdarvaldinu. Fjárlaganefnd fjallaði ekki um breytingartillögur við frumvarpið sem afgreiddar voru eftir 2. umr. með fulltrúum ráðuneyta fyrr en eftir að tillögurnar voru samþykktar af stjórnarmeirihlutanum á Alþingi. Það að ekki skuli hafa verið svigrúm hjá nefndinni til að fjalla um breytingartillögurnar með fulltrúum ráðuneytanna áður en nefndin afgreiddi tillögurnar til 2. umr. er einstakt og í reynd mjög gagnrýnivert. Við umfjöllun fulltrúa ráðuneytanna um tillögurnar komu fram ýmsar upplýsingar um einstaka mál sem fjárlaganefnd hefði þurft að fá fram áður en 2. umr. fór fram. Sem dæmi má nefna að í breytingartillögunum var gert ráð fyrir tilfærslum fjárheimilda milli einstakra heilbrigðisstofnana víða um landið vegna áforma um sameiningu þeirra. Eftir að tillögurnar höfðu verið samþykktar af Alþingi og fulltrúar heilbrigðisráðuneytisins komu til fundar við nefndina komu fram þær upplýsingar að unnið væri að yfirgripsmiklum sameiningum heilbrigðisstofnana innan heilbrigðisumdæma á stórum landsvæðum. Samkvæmt upplýsingum minni hlutans hefur ekkert samráð verið haft um þessi áform við heimaaðila á viðkomandi svæðum, við sveitarstjórnir eða starfsfólk heilbrigðisstofnana. Minni hlutinn lýsir áhyggjum vegna þessara áforma varðandi þjónustustigið og öryggi í heilbrigðisþjónustu. Hér er um að ræða allt aðrar og mun umfangsmeiri sameiningar stofnana en þingmenn töldu vera við umfjöllun í fjárlaganefnd og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu. Eftir þetta hefur komið í ljós að einstaka þingmenn hafa ekki verið með á nótunum hvað þetta varðar og þessar upplýsingar hafa komið mörgum í opna skjöldu. Þetta er lýsandi fyrir það að þingið hefur enga möguleika á því að vita hvað er verið að samþykkja, hvaða afleiðingar það hefur og þingmenn geta almennt ekki á nokkurn hátt gert sér grein fyrir heildarmynd mála. Umfjöllun og afgreiðsla fjárlaganna er með þeim hraða og tætingslega hætti að þingmenn hafa hreinlega ekki þær forsendur sem nauðsynlegar eru til þess að setja sig inn í málið eins og vera þyrfti. Eins og minni hlutinn hefur vakið athygli á hefur verklagið við umfjöllun og afgreiðslu frumvarpsins og breytingartillagna verið gagnrýnivert, sérstaklega vegna tímahraks og flausturslegra vinnubragða. Það eru vinnubrögð sem ekki eiga að viðgangast á Alþingi Íslendinga og eru ekki til þess fallin að auka traust og virðingu almennings fyrir löggjafarvaldinu. Fulltrúar fjármálaráðuneytisins mættu á fund fjárlaganefndar að morgni föstudagsins 19. desember og kynntu tillögur frá ríkisstjórninni um breytingar á frumvarpinu fyrir 3. umr. á Alþingi. Fjárlaganefnd hélt tvo fundi um málið þann dag. Eftir að fjárlaganefnd hafði haft breytingartillögur ríkisstjórnarinnar til skoðunar í örfáar klukkustundir ákvað meiri hluti nefndarinnar að afgreiða frumvarpið og breytingartillögurnar úr nefndinni til 3. umr. Minni hlutinn lagðist gegn því að nefndin hætti umfjöllun um frumvarpið og breytingartillögurnar á þeim tímapunkti, enda vantaði margar mikilvægar upplýsingar og forsendur er varða frumvarpið. Auk þess er það álit minni hlutans að þingmenn hafi ekki haft tækifæri til þess að gera sér fulla grein fyrir tillögunum, afleiðingum þeirra og eðli. Minni hlutinn telur að enn þá sé ekki forsvaranlegt að Alþingi afgreiði frumvarpið svo ófullkomið og vanreifað sem það er. Það er mat minni hlutans að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hafi gefist upp við að vinna að gerð ábyrgra fjárlaga. Samkvæmt breytingartillögum ríkisstjórnarinnar - eins og þær liggja nú fyrir og meiri hluti fjárlaganefndar hefur gert grein fyrir - er áætlaður halli fjárlaga 153 milljarðar kr. á rekstrargrunni. Fjármálaráðuneytið gerir fyrirvara um niðurstöður um vaxtakostnað vegna erlendra innlánsreikninga bankanna, upplýsingar þar um liggja ekki fyrir. Sú aðferð að samþykkja fjárlög með þessu stóra gati er ekki til þess fallin að skapa hagstjórninni trúverðugleika. Í breytingartillögum meiri hlutans við tekjuáætlun felast auknar tekjur sem nema alls um 6,7 milljörðum kr. á rekstrargrunni. Meðal tillagna um auknar tekjur má nefna að gert er ráð fyrir að seldar verði fasteignir erlendis sem skili tekjum að fjárhæð 3 milljarðar kr., en þar er um að ræða sölu á sendiherrabústöðum í New York, Washington, London og Ósló. Þess ber að geta að gert er ráð fyrir að leigja þurfi húsnæði eða kaupa ódýrari eignir í staðinn, þannig að hér er a.m.k. að hluta til um að ræða sýnda veiði en ekki gefna varðandi fjárhagslegan ávinning ríkissjóðs. Í nefndaráliti minni hlutans fyrir 2. umr. um frumvarpið voru gerðar alvarlegar athugasemdir við að allar forsendur tekjuáætlunar vantaði. Þrátt fyrir formlegar og ítrekaðar óskir þar um höfðu þær upplýsingar ekki borist. Eftir að Alþingi hafði samþykkt tekjuáætlun eins og hún lá fyrir við 2. umr. barst fjárlaganefnd bréf frá fjármálaráðuneytinu, dags. 17. desember, þar sem gerð er ítarleg grein fyrir forsendum tekjuáætlunar eins og hún var afgreidd eftir 2. umr. Minni hlutinn gagnrýnir harðlega að þessar forsendur hafi ekki legið fyrir í fjárlaganefnd áður en nefndin afgreiddi tekjuáætlunina til 2. umr. og áður en stjórnarmeirihlutinn samþykkti hana. Þar sem þessar upplýsingar höfðu ekki borist fyrr liggur fyrir að stjórnarmeirihlutinn hafði ekki eðlilegar forsendur til að leggja mat á tekjuáætlunina áður en hún var samþykkt á Alþingi. Þessi vinnubrögð stjórnarmeirihlutans eru lýsandi fyrir það sem á sér stað á Alþingi um þessar mundir og eru langt frá því að geta talist ábyrg og eðlileg. Minni hlutinn gagnrýnir harðlega þessi vinnubrögð og vísar til ábyrgðar stjórnarmeirihlutans á þeim. Fjárlaganefndinni barst álit frá efnahags- og skattanefnd varðandi tekjuáætlunina. Þar kom fram að það er samdóma álit bæði meiri hluta og minni hluta hennar að mjög mikil óvissa sé ríkjandi og að tekjuáætlun sé alls ekki raunhæf. Minni hlutinn tekur undir þetta og er þeirrar skoðunar að tekjuáætlunin geti ekki talist raunhæf og hefur minni hlutinn áhyggjur af því að í áætluninni séu tekjur ríkissjóðs ofmetnar. Það á fyrst og fremst við um tekjuskatta einstaklinga og lögaðila og er vísað til þess að mjög alvarlegt ástand er fram undan á vinnumarkaði og í atvinnustarfseminni og samkvæmt spám er því miður gert ráð fyrir auknu atvinnuleysi á næsta ári og meiri samdrætti í atvinnustarfseminni þegar líður á árið. Í breytingartillögum meiri hlutans í fjárlaganefnd við gjaldahliðina koma fram nokkrar tillögur um aðgerðir til að lækka útgjöld og nema þær alls tæplega 3 milljörðum kr. Þessar tillögur fela fyrst og fremst í sér niðurskurð á stofnkostnaði og framkvæmdum. Á móti breytingartillögum til niðurskurðar útgjöldum eru tillögur um aukin útgjöld að fjárhæð alls 3,5 milljarðar kr. Loks eru fjölmargar sundurliðaðar tillögur til aukinna útgjalda að fjárhæð 13,1 milljarður kr. vegna uppreiknings á áhrifum launa, verðlags og gengis krónunnar. Í frumvarpi til fjárlaga var almennt miðað við 5,4% verðlagshækkanir en endurskoðuð spá gerir ráð fyrir að verðbólga milli ára verði 14,3%. Í frumvarpinu var gengið út frá þeirri forsendu að gengisvísitala krónunnar væri óbreytt frá stöðu 3. september sl. en endurskoðuð áætlun gerir ráð fyrir mun hærri gengisvísitölu eða 200 stigum. Samkvæmt ákvæðum frumvarps um ráðstafanir í ríkisfjármálum er gert ráð fyrir að hækkun bóta almannatrygginga verði óbreytt miðað við forsendur í frumvarpinu, þ.e. um 5,4%, það sama gildi um framlög samkvæmt búvörusamningum. Minni hlutinn bendir á að þetta leiði til þess að viðkomandi greiðslur munu rýrna að raunvirði eða sem nemur mismuninum á raunverulegum verðlagsbreytingum og 5,4% áætlun fjárlaga og þar með skila lægri rauntekjum til þjóðfélagshópa - þ.e. þeirra sem þiggja tekjur frá almannatryggingum og þeirra sem þiggja tekjur samkvæmt búvörusamningum - og minnkandi kaupmætti. Það liggur í augum uppi að vegna falls bankakerfisins og allra þeirra gríðarlegu skuldbindinga sem ríkissjóður þarf að gangast undir þess vegna verður vaxtakostnaður ríkissjóðs mjög mikill á næstu árum. Fjármálaráðuneytið lagði fyrir fjárlaganefnd vaxtaáætlun ríkissjóðs fyrir árið 2009. Samkvæmt þeirri áætlun er gert ráð fyrir að vaxtakostnaður verði alls 86,9 milljarðar kr. Vaxtagjöld vegna lána ríkissjóðs eru áætluð 41 milljarður kr. en voru áætluð 34,7 milljarðar kr. í frumvarpi til fjárlaga 2009. Vaxtakostnaður sem tengist falli bankakerfisins er áætlaður yfir 45 milljarðar kr. Samkvæmt þessu er áætlaður vaxtakostnaður 21,6% af áætluðum tekjum ríkissjóðs 2009. Þessi útgjaldaliður, vaxtakostnaður, mun auðsjáanlega verða mjög íþyngjandi fyrir ríkissjóð á allra næstu árum. Athygli vekur að ekki er gert ráð fyrir vaxtakostnaði vegna væntanlegra skuldbindinga ríkissjóðs vegna Icesave-reikninga Landsbankans í Hollandi og Bretlandi. Mikil óvissa er um hve mikill sá kostnaður verður. Hér er um að ræða gríðarlega háar fjárhæðir sem ríkissjóður þarf væntanlega að standa skil á, þó að við vonum auðvitað öll að þessar fjárhæðir verði sem lægstar. Á fundi fjárlaganefndar 19. desember lögðu fulltrúar fjármálaráðuneytisins fram minnisblað, dags. 18. desember, um sérstök framlög vegna falls bankanna. Þar er fjallað um lán ríkissjóðs 2008, endurfjármögnun og fjármögnunarþörf. Samkvæmt því yfirliti sem kemur fram í þessu minnisblaði er um að ræða vel yfir 800 milljarða kr. fjármögnunarþörf en þar er hins vegar ekki gert ráð fyrir fjármögnun hallareksturs ríkissjóðs. Við í minni hluta fjárlaganefndar vekjum sérstaka athygli á þessum fjárhæðum en um er að ræða hluta af þeim miklu skuldbindingum sem almenningur í landinu þarf að standa undir vegna falls bankanna. Það er ljóst að áhrifin af því munu vara í mörg ár og bitna á komandi kynslóðum sem á engan hátt bera ábyrgð á því sem gerst hefur. Samkvæmt því sem fram hefur komið hjá yfirmanni sendinefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hér á landi mun kostnaðurinn við að endurreisa bankakerfið og endurfjármagna Seðlabankann verða á bilinu 85–90% af landsframleiðslu sem er mjög hátt hlutfall í öllum samanburði. Hins vegar eru um 60% af þeim kostnaði innlend og þess vegna hvílir endurreisnin mest á því að taka til heima fyrir. Ef miðað er við að landsframleiðsla sé nálægt 1.300 milljörðum kr. gæti þessi kostnaður legið í kringum 1.000 milljarða kr. Í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar eru allmargar tillögur er varða 6. gr. frumvarpsins, sem er heimildargrein. Þar kennir ýmissa grasa. Minni hlutinn beinir því til fjármálaráðherra og fjárlaganefndar að sú regla verði tekin upp að ef fjárútlát samkvæmt þessari heimildargrein stefni í að fara umfram tiltekna fjárhæð beri að leggja fram mat á því hvaða kostnað viðkomandi heimildir munu fela í sér.  Hæstv. forseti. Minni hlutinn ítrekar að rekstur heilbrigðis- og öldrunarstofnana hefur verið með uppsöfnuðum halla en að hluta til er tekið á því í fjáraukalögum 2008. Hins vegar munu þessar stofnanir hefja rekstrarárið 2009 með talsverðan uppsafnaðan halla auk þess sem fjárheimildir þeirra eru skornar niður í þessu frumvarpi. Minni hlutinn lýsir miklum áhyggjum af þessu ráðslagi ríkisstjórnarinnar og spáir því að þessar stofnanir verði fljótlega komnar í mikinn rekstrarvanda ef miðað er við óbreytt þjónustustig. Minni hlutinn óttast að ráðist verði í að draga úr þjónustu til að mæta þessum rekstrarvanda en það kæmi mjög illa niður á velferðarþjónustunni og öllum þeim sem þurfa á henni að halda Minni hlutinn vekur sérstaka athygli á því sem hér hefur verið rætt áður í tengslum við önnur mál, það sem við köllum innan gæsalappa „nýbreytni“, sem er það að sjúklingar sem þurfa á þjónustu sjúkrahúsa að halda greiði fyrir það gjald. Við vekjum sérstaka athygli á því, eða ég sérstaklega sem talsmaður, að þarna er Sjálfstæðisflokkurinn að ná fram sínu stefnumiði með mjög dyggum stuðningi Samfylkingarinnar. Hér er um að ræða nýjan sjúklingaskatt sem að sjálfsögðu kemur illa niður á þeim sem þurfa á þessari þjónustu að halda. Vegna þess mikla niðurskurðar ríkisútgjalda sem birtist holt og bolt um allt kerfið telur minni hlutinn að afleiðingarnar verði þær að margir einstaklingar muni missa störf sín. Það muni leiða til þess að álag á atvinnuleysistryggingarnar muni aukast með auknum útgjöldum. Minni hlutinn vísar allri ábyrgð af því á ríkisstjórnina og stjórnarmeirihlutann á Alþingi. Hætt er við því að þessar aðgerðir muni leiða af sér meiri ríkisútgjöld en niðurskurðinum nemur. Við í minni hluta fjárlaganefndar ítrekum að við teljum að það sé ekki unnt að vinna að trúverðugu fjárlagafrumvarpi eða fjárlögum með þeim hætti sem hér er viðhafður. Ef fjárlögin verða samþykkt, sem ég geri nú ráð fyrir að verði, út frá þessum hæpnu forsendum sem liggja til grundvallar og við höfum fjallað um ítarlega muni þau ekki gefa rétta mynd af því sem fram undan er né heldur geti fjárlögin verið raunhæft og sanngjarnt stjórntæki ríkisfjármála eins og þeim er ætlað að vera og þar með hagstjórnartæki. Við vekjum athygli á því, hæstv. forseti, að eftirlitskerfi ríkisins hefur ekki staðið undir sínu hlutverki. Í því sambandi má benda á að fjárlög hafa ekki staðist árum saman og frávikagreining fjármálaráðuneytisins er ómarkviss. Minni hlutinn bendir á að Ríkisendurskoðun vinnur skýrslur um framkvæmd fjárlaga fyrir hvern ársfjórðung en til þessa hefur ekki verið unnin slík skýrsla fyrir síðasta ársfjórðung liðinna ára. Minni hlutinn bendir á að ríkisreikningur kemur allt of seint fram ár hvert í stað þess að vera til staðar skömmu eftir áramót eins og almennt gengur og gerist í atvinnulífinu þannig að Alþingi geti betur og í tíma fylgst með því sem gerist. Við bentum á við 2. umr. að við teljum að orðið geti uppi sú staða að rekstrarhalli ríkissjóðs næstu fjögur árin geti numið samtals tekjum eins fjárlagaárs. Það hefur í raun og veru ekkert komið fram sem dregur úr ótta okkar í minni hlutanum við að skuldastaða ríkissjóðs geti á einhverjum tímapunkti numið vel á annað þúsund milljörðum kr. og að á móti þeim skuldum standi óvissar eignir í þrotabúum gömlu bankanna sem hafa ekki verið verðmetnar opinberlega. Við leggjum mikla áherslu á það hlutverk Alþingis og fjárlaganefndar að hafa eftirlit með framkvæmd fjárlaga. Það er okkar mat að við þær aðstæður sem uppi eru og fram undan eru sé þetta hlutverk fjárlaganefndar og Alþingis mikilvægara en áður. Minni hlutinn leggur áherslu á að Alþingi fjalli um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2009 á vorþingi komandi. Eins og minni hlutinn hefur ítrekað bent á vantar mikilvægar upplýsingar og forsendur fjárlaganna. Þegar líður fram á árið 2009 munu margir hlutir skýrast smám saman, t.d. um væntanlegar skuldbindingar ríkissjóðs varðandi uppgjör á innstæðureikningum Icesave. Þá hefur komið fram að endurskoðuð þjóðhagsáætlun fjármálaráðuneytisins verður birt í janúar. Samkvæmt samkomulaginu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn mun sjóðurinn meta framvindu mála ársfjórðungslega. Miklir óvissuþættir eru varðandi fall bankanna og verðmæti eigna þeirra. Allt þetta hefur það sín áhrif á forsendur fjárlaga og er líklegt að þau mál skýrist með einhverjum hætti þegar líður á næsta ár. Hæstv. forseti. Í ljósi alls þessa gerir minni hlutinn tillögu í sínu nefndaráliti. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Fjárlög fyrir árið 2009 skulu koma til endurskoðunar á Alþingi með sérstöku frumvarpi til fjáraukalaga sem lagt verði fyrir Alþingi eigi síðar en 1. mars 2009.“ Við höfum gert ítarlega grein fyrir því af hverju við teljum að þetta eigi að gera og reyndar höfum við heyrt á stjórnarliðum, mörgum hv. þingmönnum, að þeir eru sama sinnis. Við erum þeirrar skoðunar að það sé nauðsynlegt að þingið fjalli um þessa tillögu og samþykki hana helst, þannig að þetta verði gert og segi ég það í ljósi reynslunnar. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég vil að lokum taka undir með formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnari Svavarssyni, og þakka fyrir samstarfið. Ég hef ekki verið lengi í fjárlaganefnd að þessu sinni, bara örfáar vikur, en samstarfið hefur verið gott. Ég þakka sérstaklega formanni og varaformanni nefndarinnar fyrir ágæta stjórn við mjög erfiðar aðstæður. Þeir eru ekki - svo ég segi það nú og það komi beint frá hjarta mínu - öfundsverðir að standa í því að stýra þessum málum við þessar aðstæður, ekki síst vegna þess hve krumla framkvæmdarvaldsins umlykur hér allt sem lýtur að þingstörfum. Það höfum við svo sannarlega orðið vör við í störfum fjárlaganefndar Alþingis á þessum síðustu dögum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður vék að vanda heilbrigðisstofnana í ræðu sinni og m.a. vegna þeirra fyrirhuguðu skipulagsbreytinga sem verða á landsbyggðinni ekki síst og reyndar á höfuðborgarsvæðinu líka, í kjölfar þeirrar stöðu sem við stöndum frammi fyrir núna. Í rauninni má segja að þær skipulagsbreytingar hafi þegar verið orðnar ljósar síðastliðið vor eða öllu heldur vorið 2007 þegar gerðar voru breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu. Þar var gert ráð fyrir annarri og breyttri verkaskiptingu milli stofnana og jafnframt sameiningu sjúkrastofnana á landsbyggðinni og miklu betri skilgreiningu á því hvers konar þjónusta á að vera á hinum einstöku stofnunum úti á landi og á höfuðborgarsvæðinu. Það var alveg ljóst að þær breytingar sem mælt var fyrir á lögum um heilbrigðisþjónustu mundu leiða til þessara breytinga og ættu þær því ekki að koma neinum á óvart. Hins vegar var ljóst að þessar breytingar höfðu ekki gengið eftir eins og búist var við en í sjálfu sér eru þetta líka breytingar sem krefjast ákveðins undirbúningstíma og samráðs við viðkomandi aðila, m.a. sveitarstjórnir á viðkomandi svæðum. Við það er miðað að þessar skipulagsbreytingar leiði til aukinnar hagkvæmni í heilbrigðisþjónustunni, aukins samstarfs heilbrigðisstofnana á svæðinu og aukinnar samhæfingar á þjónustu við fólk og þannig séð bættrar þjónustu. Oft hefur verið sagt að á þessum stöðum hafi ríkt falskt öryggi, þ.e. að fólk hafi búist við að þar væri ákveðin þjónusta sem þegar á reyndi væri ekki til staðar heldur frekar í orði en á borði. Með þessari breyttu skilgreiningu á hlutverkum heilbrigðisstofnana 

Hæsv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu Möller fyrir að koma upp og vekja athygli á þessu. Ég var í rauninni ekki að fjalla um skipulag heilbrigðisþjónustunnar eða fór ekkert inn í það. Ég vakti hins vegar athygli á því að í frumvarpi til fjárlaga 2009 er fjallað í greinargerð um áform um breytingar á skipulagi heilbrigðisþjónustunnar. Síðan komu fram breytingartillögur við frumvarpið sem fjallað var um við 2. umr. og þær voru samþykktar. Í framhaldi af því, eftir að búið var að samþykkja þessar tillögur, komu fram upplýsingar í fjárlaganefnd um hvaða áform væru uppi núna um þessi mál og þau eru ekki hin sömu og voru í frumvarpinu að okkar mati. Það var fyrst og fremst þetta sem ég var að vekja athygli á. Ég geri ráð fyrir að við munum síðar taka efnisumræðu um þau atriði og ég ætla ekki að tjá mig um það hér og nú með hvaða hætti það ætti að vera. Ég var fyrst og fremst að vekja athygli á því að stjórnarmeirihlutinn hefur samþykkt tilteknar tillögur að mínu mati áður en menn höfðu raunverulega upplýsingar um hvað í þeim fólst.

Virðulegi forseti. Tilgangur minn með að koma í andsvar við hv. þingmann er að segja að forskrift þeirra breytinga sem fyrirhugaðar eru liggja í lögum um heilbrigðisþjónustu, sem allir flokkar stóðu að vorið 2007 og komu að undirbúningi að. Því lá alveg ljóst fyrir hvers konar skipulagsbreytingar yrðu en jafnframt að þær yrðu gerðar í samráði við viðkomandi sveitarfélög. Ég held að þegar upp er staðið muni fólk upplifa það sem bætta og betur skilgreinda þjónustu, m.a. þjónustu bráðamóttöku, móttöku vegna slysa og bráðatilvika, vegna þess að hugmyndir ganga út á að styrkja þann þátt. Enda er bráðamóttaka, bráðaþjónusta, hluti af grunnþjónustu þessara stofnana. Töluverð umræða var jafnframt við 2. umr. - ég átti reyndar ekki kost á að taka þátt í henni af ákveðnum ástæðum - og þá kom fram að tillögur eru um niðurskurð í rekstri heilbrigðisþjónustu um 5,3 milljarða kr. Ljóst er að mjög erfitt verður að ná þessum markmiðum en ég tel að í því felist ákveðnar væntingar og að skipulagsbreytingarnar muni leiða til betri niðurstöðu. Jafnframt var um það rætt við 2. umr. að verulegur uppsafnaður vandi væri hjá heilbrigðisstofnunum á yfirstandandi ári og ég bendi þá á að í fjáraukalögum, sem koma til 3. umr. í dag, eru lagðar til 800 millj. kr. til að mæta vanda öldrunarstofnana en við 1. umr. komu inn rúmir 3 milljarðar kr. til að mæta vanda annarra heilbrigðisstofnana. Ákveðinn vandi er til staðar og standa verður mjög fast á bremsunni til að ná þeim 

Hæstv. forseti. Ég deili þeim sjónarmiðum hv. þingmanns að sjálfsagt er að vinna stöðugt að því að bæta þjónustu í heilbrigðiskerfinu og vonandi tekst að halda áfram á þeirri braut sem við höfum verið á í mörg ár, að auka og bæta þjónustu í heilbrigðiskerfinu. Ég ætla ekki að standa í frekari skoðanaskiptum við hv. þingmann, við eigum örugglega eftir að ræða þetta margoft, en ég ítreka það sem ég sagði að ég tel mig fullvissan um að það eru hv. þingmenn sem ekki hafa gert sér ljóst hvað fólst í breytingunum vegna þess að annað kom fram í frumvarpinu sjálfu en hv. þingmenn samþykktu eftir 2. umr. um frumvarpið.

Virðulegur forseti. Oft og tíðum er svolítið sérstakt að koma hér upp og fara í andsvar við ræðu þegar maður ætlar að þakka fyrir ræðuna sem hefur verið flutt en ekki hvað síst að benda á og taka undir ýmislegt. Ég vil, virðulegur forseti, þakka minni hluta fjárlaganefndar fyrir efnisríkt framhaldsnefndarálit. Ég tel að það sé mjög faglega unnið og fjölmargar athugasemdir og ábendingar, sem hafa komið fram í umræðunni, eru settar þar fram. Auðvitað eru ólíkar pólitískar skoðanir á milli stjórnmálaflokkanna og jafnvel á milli stjórnmálaflokkanna í minni hlutanum en ég ætla að víkja því til hliðar, virðulegur forseti, og í sjálfu sér ekki að elta ólar við slíkt í nefndarálitinu. Að öðru leyti og þá sérstaklega því sem viðvíkur hinu tæknilega og verklaginu og ýmsu öðru get ég svo sannarlega tekið undir það, líkt og minni hlutinn hefur tekið undir ýmislegt sem meiri hlutinn hefur sagt, þannig að ég vil þakka fyrir það. Ég vil einnig í ljósi breytingartillögunnar benda á framhaldsnefndarálit meiri hlutans þar sem vikið er að því að meiri hlutinn muni leggja fram frumvarp um fjáraukalög í febrúar nk. í samræmi við 43. gr. laga um fjárreiður ríkisins þannig að boðað er að fara ítarlega yfir fjárlögin og horfa til þess að upplýsingar geti borist, bæði varðandi þennan flutning á milli liða og ýmislegt annað sem kannski hefur misfarist og ég held að þetta sé í fyrsta skipti sem boðað er hér við 3. umr. að slíkt frumvarp komi fram. Að öðru leyti tek ég undir þann þátt sem lýtur að eftirliti og upplýsingastreymi til að tryggja 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Svavarssyni fyrir - má ég leyfa mér að segja - „kommentið“ á nefndarálit okkar. Við í minni hlutanum leggjum okkur fram um að vinna faglega að þessu og höfum lagt fram ýmsar ábendingar um það sem betur má fara og byggjum það á reynslu okkar allra þriggja sem erum í minni hlutanum og höfum lengi verið í fjárlaganefndinni. Ég tel að þetta sé innlegg í umræðu meðal okkar þingmanna um hvernig við getum bætt hlutina enn frekar, sem er mjög mikilvægt, ekki síst á þessum tímum. Hvað varðar síðan fjáraukalög á næsta ári höfðum við ekki séð nefndarálit meiri hlutans þegar við sömdum tillögu okkar en fögnum því að meiri hlutinn er sammála okkur í því sem þar kemur fram þannig að vilji manna liggur fyrir til að fara í þessa vinnu sem ég held að sé nauðsynleg sem fyrst á næsta ári vegna þess að við búum við þær aðstæður að algjörlega nauðsynlegt og mikilvægt er að fara í gegnum það.

Herra forseti. Hv. þm. Magnús Stefánsson hefur gert ítarlega grein fyrir framhaldsnefndaráliti okkar í minni hluta fjárlaganefndar við 3. umr. fjárlaga ársins 2009. Ég vísa til þeirra orða hans og nefndarálitsins eins og það liggur fyrir. Þar er rakið mjög ítarlega hversu vanbúið fjárlagafrumvarpið er til afgreiðslu. Þar er rakið mjög ítarlega að allt er í óvissu um hverjar eru í raun fjárskuldbindingar ríkisins á næsta ári. Allt er í óvissu um hver vaxtagjöld verða á næsta ári og næstu árum, allt er í óvissu um skuldbindingar á svokölluðum Icesave-reikningum, hvar þær lenda og hversu háar upphæðir lenda á íslenska þjóðarbúinu og ríkissjóði. Þannig eru fjöldamörg atriði fullkomlega í uppnámi og óljós svo að ekki munar nokkur hundruðum milljóna eða nokkrum milljörðum heldur hundruð milljörðum króna. Hér eru lögð fram fjárlög sem eru stærstu niðurskurðarfjárlög í sögu íslenska lýðveldisins en samt hefur óvissan aldrei verið meiri um hversu raunhæf þau eru og sjálfur forsætisráðherrann hefur lýst því yfir að beita þurfi enn meiri niðurskurði á næsta og þarnæsta ári. Engin tilraun er gerð til að meta horfur til næstu ára. Ekki er gerð tilraun til að meta greiðslugetu ríkissjóðs. Ræður ríkissjóður við að taka á sig á annað þúsund milljarða kr. skuldbindingar til næstu ára? Ég dreg það í efa. Því hefði verið mjög mikilvægt á þessum örlagatímum að í fjárlögum fyrir næsta ár hefðu þessi atriði verið unnin mun nánar. Ítrekað er vísað til þess að þetta séu fjárlög Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi með aðkomu sinni sett fram kröfur um bæði tekjur og gjöld ríkissjóðs og hvernig þau gjöld eru lögð á, hvernig tekjuöflunin er lögð á einstaklinga og fyrirtæki og atvinnulífið í landinu og hvernig gjöldum er dreift. Við höfum séð forgangsröðunina sem lýsir sér best í því að selja á inn á sjúkrahúsin. Við höfum séð forgangsröðunina um að skera lögbundinn samning við bændur niður. Við höfum séð hvernig á að skera niður framlög til menntamála. Samt er í hinu orðinu sagt að í þrengingunum sem fram undan eru sé mjög mikilvægt að fólk nýti tækifærið og leiti sér meiri menntunar, að fólk sem er að missa atvinnuna fari í skóla. Þegar ungir og eldri ætla að sækja um skólavist geta skólarnir ekki tekið við vegna þess að fjárveiting til þeirra hefur verið skorin niður. Hvað sagði ekki rektor Háskóla Íslands í gær? Hún sagði að það væri fjarri því að háskólinn gæti tekið við þeim nemendum sem hefðu sótt um skólavist vegna þess að fjárveitingar vantaði og nemendur sem höfðu sótt um skólavist og höfðu jafnvel þegar borgað gíróseðilinn fyrir innritunargjöldin - ekki eru þau nú svo lág, milli 40 og 50 þús. kr. sem hver nemandi verður að greiða um leið og hann staðfestir innritun sína - fengu tilkynningu um að hluti þeirra yrði bakfærður. Þeir höfðu greitt innritunargjaldið, staðfestingargjaldið, en háskólinn taldi sig ekki geta orðið við því að taka viðkomandi nemendur inn og þessar greiðslur voru bakfærðar. Þetta er því miður staðreyndin sem blasir við. Við í minni hluta fjárlaganefndar höfum einnig lagt fram bréf og óskað eftir nákvæmum upplýsingum um stöðu mála. Þær hafa ekki fengist í gegnum hefðbundnar leiðir frá ráðuneytunum og við höfum því lagt fram bréf bæði til Seðlabankans, sem við báðum um að svara þar til greindum atriðum sem lúta að samanburði á fjárlagafrumvarpinu og skilmálum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, og ríkisendurskoðanda, sem við báðum um að skoða hvernig það sem lagt er fram í fjárlagagerðinni og hvernig skuldbindingar ríkissjóðs eru tilgreindar í fjárlagafrumvarpinu samræmist ákvæðum fjárreiðulaga og öðru því sem ríkisendurskoðandi vildi byggja á. Við höfum ekki fengið svar. Þess vegna er það, herra forseti, að við í minni hlutanum höfum gagnrýnt mjög að fjárlög verði afgreidd við þessar aðstæður. Ég tel að fresta eigi afgreiðslu fjárlaga meðan verið er að vinna þau og frumvarpið betur og hef af því tilefni lagt fram frumvarp til laga sem gæti tekið á þeirri stöðu ef frumvarpi til fjárlaga yrði frestað. Þá yrðu bráðabirgðaheimildir og heimildir til nauðsynlegrar lántöku í byrjun árs afgreiddar úr ríkissjóði og síðan væri hægt að vinna fjárlögin betur. Þetta á sér fordæmi. Árið 1980 voru fjárlögin ekki tilbúin í tæka tíð og þá var gripið til þess ráðs að vinna fjárheimild til bráðabirgða - greiðsluheimildir fyrir ríkissjóð - meðan verið var að vinna fjárlög og það var fram í marsmánuð. Ég vil víkja að öðru atriði á þessum stutta tíma, herra forseti, og það eru heilbrigðismálin. Í breytingartillögum ríkisstjórnarinnar við fjárlög kemur fram að stokka á gjörsamlega upp heilbrigðisstofnanir og sjúkrahús úti á landsbyggðinni. Menn vísa til þess að það standi í lögum. Það stendur nú svo margt í lögum, en tillögur hafa komið fram og heyrst nú á allra síðustu dögum um að sameina eigi heilbrigðisstofnanir frá Langanesi í Húnavatnssýslu undir sjúkrahúsið á Akureyri. Á hinn bóginn hafa heyrst þær hugmyndir að sameina eigi heilbrigðisstofnanir á Vesturlandi allt frá Hvammstanga að Hólmavík og vestur um að Akranesi í sjúkrahúsið á Akranesi. Síðast í gær greindi framkvæmdastjóri sjúkrahússins á Patreksfirði frá því að fram hefðu komið hugmyndir um að sameina heilbrigðisstofnunina á Patreksfirði undir Ísafjörð, en ekki eru samgöngur þar á milli nema nokkurn hluta af ári. Ekki aðeins þarf að vinna þessar sameiningarhugmyndir miklu betur heldur eru það vinnubrögðin við aðgerðirnar allar - og ég vil inna hæstv. heilbrigðisráðherra eftir hvort þessi vinnubrögð séu að hans tillögu um að skyndilega sé farið í að undirbúa svona gríðarlegar sameiningar án nokkurs samráðs við sveitarfélög og sveitarstjórnir, án nokkurs samráðs við starfsfólk sjúkrahúsanna, án nokkurs samráðs við íbúana og hvort raunveruleg greinargerð og áætlun fyrir það hverju á að ná fram hafi verið unnin. Menn hljóta að setja markmið um hverju á að ná fram með slíkum gríðarlegum sameiningum, bæði hvað varðar þjónustu og sparnað, áður en farið er af stað í svo umfangsmiklar aðgerðir. Ég vil minna á, herra forseti, að þingmenn Norðvesturkjördæmis fengu bréf frá fulltrúum allra flokka í sveitarstjórn Skagafjarðar sem höfðu frétt á skotspónum að til stæði að leggja Heilbrigðisstofnunina á Sauðárkróki undir sjúkrahúsið á Akureyri. Þeir komu á fund okkar þingmanna og lögðu fram bréf þar sem þeir tjá vandlætingu sína á þessum vinnubrögðum og krefjast aðkomu að málinu, segjast vera með aðrar hugmyndir sem gætu þess vegna líka þjónað bæði þjónustustigs- og hagkvæmnismarkmiðum ráðherrans. Allir gera sér grein fyrir því að það þurfi að spara en heilbrigðisþjónustan er fyrir fólkið, heimafólk á svæðunum, ekki fyrir ráðuneytið, ekki fyrir ráðherrann. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi ekki stöðvað þetta ferli sem fréttist af núna á síðustu dögum að hefði verið sett í gang um þessar gríðarlegu og hroðvirknislegu sameiningu sem þarna var sett upp og málin séu tekin til gaumgæfilegrar skoðunar og athugunar og umræðu og heimafólk fái tækifæri til að móta tillögur sínar. Hver heilvita maður sér hversu fáránlegt er að leggja heilbrigðisstofnunina á Patreksfirði undir Ísafjörð, bæði eru nokkur hundruð kílómetrar þar á milli, kannski um 170 kílómetrar, og vegurinn lokaður mánuðum saman á vetrum. Ég vil beina þessu til hæstv. heilbrigðisráðherra. Hitt sem ég hef áhyggjur af til viðbótar og svo öllu því raunverulega sem stendur í þessu frumvarpi, er hvernig vegið er að landbúnaðarskólunum. Bæði Landbúnaðarháskóli Íslands og Hólaskóli höfðu gert ítarlega grein fyrir fjárþörf sinni fyrir næsta ár. Nýleg lagasetning heimilaði þeim að verða háskólar með aukin verkefni, nýbúið er að færa þá á milli ráðuneyta frá landbúnaðarráðuneyti til menntamálaráðuneytis. Skólarnir hafa vel að merkja verið undir atvinnuvegaráðuneyti frá stofnun sinni, eða í meira en 100 ár, og nú virðist eiga að kippa fjárhagslegum grundvelli undan þeim eða lama hann verulega. Við, þingmenn Vinstri grænna, vöruðum við þessu þegar ríkisstjórnin flutti stofnanirnar frá landbúnaðarráðuneytinu til menntamálaráðuneytisins. Við töldum að undir niðri væri áætlun um að skerða stöðu þeirra verulega, við vöruðum við þessu. Nú virðist ótti okkar vera að koma í ljós, herra forseti, og ég vil spyrja hæstv. menntamálaráðherra, sem ég vona að komi aftur inn í umræðuna seinna, hvernig hann ætlar að skýra og rökstyðja þann niðurskurð og úlfakreppu sem hann setur landbúnaðarskólana í. Þeir eru ekki aðeins meðal sterkustu menntastofnana landsins heldur lykilstofnanir í héruðum sínum og lykilstofnanir landsins á ákveðnum mikilvægum verkefnasviðum sem við horfum nú til að geti verið hvað sterkastar og virkastar í að takast á við þann mikla efnahagsvanda sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins 

Virðulegi forseti. Ég verð nú að segja eins og er að ég harma það mikla ábyrgðarleysi sem kemur fram í ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Það er í öðru orðinu eins og hv. þingmaður og hans flokksmenn tali eins og ekkert hafi breyst. Hins vegar sagði hv. þingmaður eina ágæta setningu. Hann kom með nokkrar perlur og það var dálítið sérstakt að heyra hv. þingmann segja að það væri eitthvað í lögum. Hann sagði að það stæði svo margt í lögum eins og það væri algert aukaatriði sem eru svolítið sérkennileg skilaboð frá hv. þingmanni til almennings í landinu. En hann sagði hins vegar að allir vissu að það þyrfti að spara. Það er vandinn sem við horfum fram á núna. En þegar kemur að því að vernda velferðarkerfið, sem við erum einbeitt í að gera, eru fjórir þættir sem koma til greina. Í fyrsta lagi er hægt að skerða þjónustuna. Í öðru lagi er hægt að hækka þjónustugjöldin. Í þriðja lagi er hægt að taka á rekstrinum og í fjórða lagi er hægt skoða ýmsan kostnað. Við tökum þætti þrjú og fjögur og það er ekki auðvelt. Við erum að reyna að nýta þá fjármuni sem eru til staðar betur en nú er gert. Þá kemur að rekstrinum. Við erum einnig að reyna að lækka lyfjakostnað og þá kemur að ýmsu sem að því snýr. Það er algerlega útilokað annað en að við lítum til rekstrar heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni. Hv. þingmaður spurði hvort hinir ágætu fulltrúar bæjarstjórnarinnar í Skagafirði gætu ekki komið með hugmyndir þegar kemur að þessum málum. Það skal upplýst að þegar hefur verið farið yfir það með þeim. Það var bara sjálfsagt og eðlilegt. Það er líka rétt hjá hv. þingmanni að fyrst eigi menn að setja sér markmið og síðan að vinna eftir þeim. En því er algerlega vísað til föðurhúsanna að hér séu 

Herra forseti. Ég var ekki að spyrja hæstv. ráðherra um aðgangseyri að sjúkrahúsunum eða niðurskurð og forgangsröðun hæstv. ráðherra í heilbrigðismálum og áhuga á einkavæðingu þar. Ég var að spyrja um hrein tiltekin atriði sem lúta að heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Það er ekki skylt að sameina þær. Það er lagaheimild að gera það og þá undir einhverjum ákveðnum formerkjum. Það er ekki skylt og það er misskilningur hjá ráðherra ef hann heldur að honum sé skylt að gera það. 
             Okkur finnst það svo sem nöturlegt, íbúum á Norðvestur- og Norðurlandi og Norðausturlandi á svæðum sem eru búin að taka á sig neikvæðan hagvöxt á undanförnum árum vegna ofþenslunnar á höfuðborgarsvæðinu vegna þess að hér hefur verið vaðið áfram með þeim hætti, að nú falla skuldirnar á þjóðarbúið. Íbúar á Norðvesturlandi bera ekki ábyrgð á því. Íbúar á Norðausturlandi bera ekki ábyrgð á því. En þeir eiga líka að vera þeir fyrstu sem taka á sig skerðinguna, sem taka á sig óvissuna í skipulagsbreytingum sem þýðir bara niðurskurð, eins og hæstv. ráðherra vék að, án nokkurs samráðs við heimafólk, án nokkurs samráðs við sveitarstjórnir, án nokkurs samráðs við starfsmenn heilbrigðisstofnana. Ég spyr hæstv. ráðherra einfaldlega: Ætlar hann að stöðva þetta ferli nú sem var sett í gang með svona gríðarlegum sameiningum og gefa heimafólki, þess vegna þingmönnum kjördæmisins, sveitarstjórnum, starfsmönnum sjúkrahúsanna, tækifæri til að koma að borðinu og ræða sín mál og meta hvað er best 

Virðulegi forseti. Það sem hv. þingmaður segir er einfaldlega að við eigum ekki að taka á þeirri stöðu sem uppi er núna. Það er það sem hv. þingmaður er að segja. Við skulum hafa það algerlega á hreinu að ef við förum ekki að vinna í því sem snýr að rekstrinum, og það á við um allt land - og svo að því sé haldið til haga hefur verið unnið mikið starf og verið kallaðir til m.a. þeir aðilar sem hafa verið að vinna hjá þessum stofnunum og margir aðrir til að skoða þessa þætti. Hv. þingmaður upplýsir hér að það eigi ekki að gera þetta. Það á ekki að snerta þetta. Hvað er hv. þingmaður að segja? Hann er með tillögur um gríðarlega hækkun á sjúklinga eða gríðarlega þjónustuskerðingu. Það eru tillögur hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Menn skulu vera algerlega meðvitaðir um að hann nefndi réttilega að allir vissu, miðað við þessa stöðu sem nú er, að það þarf að spara. Það má færa full rök fyrir því að við séum að fara erfiðustu leiðina þar. Það á að taka á rekstrarþættinum til þess að halda uppi þjónustustiginu fyrir fólkið sem þarf á þjónustunni að halda. Það er ekkert leyndarmál að þá velta menn öllum steinum. Öllum steinum. En hv. þm. Jón Bjarnason kemur hér og segir: Þetta eigið þið ekki að gera. Þetta eigið þið að láta algerlega í friði. Hann segir okkur hreint og klárt - og ég þakka hv. þingmanni fyrir hreinskilnina - að áherslur hans og hans flokks séu þær að við eigum að skerða þjónustu og við eigum að hækka gjöld á þá sem þurfa á þessari þjónustu að halda því að engar aðrar leiðir eru færar.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. heilbrigðisráðherra, einkavæðingarráðherra heilbrigðismála, að það eru ekki tillögur Vinstri grænna að fara að selja inn á sjúkrahúsin. Það er alveg hárrétt og hefur aldrei verið. En hinu svaraði hæstv. ráðherra ekki hvort hann ætlar að halda áfram á sömu braut um að vaða áfram í fyrirhyggjuleysi í sameiningu heilbrigðisstofnana á Norðurlandi og Norðvesturlandi og Vesturlandi og Vestfjörðum án nokkurs samráðs við fólkið heima fyrir. Ég er reyndar ekki sammála honum í því að þetta séu fyrstu svæðin sem eigi að taka á sig skerðingarnar í heilbrigðismálum. Ég er ekki sammála honum í því. Þetta eru svæði sem bjuggu líka við neikvæðan hagvöxt meðan þenslan var hér. En spurningin hér lýtur að því hvort heimafólk fær að koma að sínum málum sem lúta að heilbrigðismálunum, hvort íbúar Skagafjarðar eiga að horfa upp á að heilbrigðisráðherrann geti með einhliða geðþóttaákvörðunum sínum fært sjúkrahúsið á Sauðárkróki undir sjúkrahúsið á Akureyri, hvort heilbrigðisstofnanir á Hólmavík eða á Snæfellsnesi eiga að geðþóttaákvörðun ráðherrans að fara undir heilbrigðisstofnunina á Akranesi án þess að nokkuð sé farið í fyrir fram greiningu á því. Það var reyndar upplýst á fundi með sveitarstjórnarmönnum að heilbrigðisráðuneytið talaði um einhverja skýrslu sem hefði verið unnin en fengist ekki afhent. Ef heilbrigðisstofnunin á Patreksfirði á að fara að leggjast undir sjúkrahúsið á Ísafirði bara til að þóknast geðþóttaákvörðunum heilbrigðisráðherra þá er ég andvígur því, já. Ef menn hafa hugmyndir þá er sjálfsagt að leggja þær fram en svona mál ræða menn og vinna með heimamönnum, 

Virðulegi forseti. Ég vil eins og fleiri sem hér hafa tekið til máls lýsa yfir ánægju með þá vinnu sem farið hefur fram í fjárlaganefndinni um fjárlagagerðina. Þetta er vissulega mikið og erfitt verkefni sem menn hafa staðið frammi fyrir en ekki óleysanlegt eins og við sjáum á því sem nefndin hefur hér lagt fram. Í umræðum um fjárlögin er mikið rætt um að það sé mikil óvissa í stöðunni og að þetta séu niðurskurðarfjárlög o.s.frv. og ég ætla að koma aðeins að því í máli mínu á eftir. Það hefur mikið borið á því að menn setji á langar ræður og velti hlutunum upp og þvæli ýmsum fjárhagslegum stærðum sem og hugtökum fram og til baka, að mínu mati í mikinn óþarfa því málið er í rauninni tiltölulega einfalt. Ef við tökum nú aðeins til umræðu þá stöðu sem uppi er við fjárlagagerð næsta árs og berum saman við fjárlög ársins 2008 í hverju þetta liggur í raun. Við getum líkt þessu við venjulegt heimilishald, þetta er í rauninni ekkert flóknara en það. Fjölskyldan hefur ákveðnar tekjur, hún hefur föst útgjöld og síðan hefur hún val um það hvort hún getur eytt til annarra þátta en bara venjulegrar starfrækslu heimilisins ef hún hefur efni til þess. Ef við horfum þannig á ríkissjóðinn og reksturinn þá blasa eftirfarandi staðreyndir við. Í fjárlögum ársins 2008 voru tekjurnar sem menn höfðu úr að spila 473 milljarðar kr. Tekjuspáin fyrir árið 2009 fyrir íslenska ríkið gerir ráð fyrir því að við höfum 402 milljarða. Þetta er tekjufall um 71 milljarð. Að sjálfsögðu hlýtur það að koma einhvers staðar fram. Stærsti einstaki liðurinn sem leggur upp í þetta er að skattarnir á lögaðila lækka um 23 milljarða. Gert er ráð fyrir að fjármagnstekjuskattur einstaklinga lækki um 22 milljarða og áætlað er að virðisaukaskatturinn lækki um 10 milljarða. Þarna er því úr 71 milljarði minna að spila sem hlýtur með einhverjum hætti að hafa áhrif á það sem við leggjum drög að við útgjöld næsta árs. Og hvernig skyldi það líta út? Í fjárlögum ársins 2008 gerðum við ráð fyrir því að eyða 434 milljörðum kr. Tæplega 40 milljörðum lægri fjárhæð en við höfðum í tekjur þannig að afkoman átti að vera þokkalega góð. Maður skyldi ætla að þetta ætti að vera í svipuðum gír, í svipuðu lagi í fjárlögum ársins 2009. Það er langur vegur frá. Eins og ég nefndi eru tekjurnar áætlaðar 402 milljarðar á næsta ári en við ætlum að eyða 556 milljörðum kr., 150 milljörðum rúmum hærri krónutölu en við höfum úr að spila. Stærsta einfalda breytingin í þessu liggur í vöxtum. Þeir eru að hækka um 65 milljarða á milli ára og síðan eru útgjöld, m.a. til Atvinnuleysistryggingasjóðsins, hækkuð um 10 milljarða. Er um að ræða einhvern samdrátt í útgjöldum? Er um að ræða einhvern blóðugan niðurskurð? Ég svara því þannig að um það sé ekki að ræða. Það er ekki um neinn blóðugan niðurskurð að ræða í þessum fjárlögum. Það er langur vegur frá. Útgjöldin frá fjárlögum ársins 2008 til fjárlaga ársins 2009 eru hækkuð um 156 milljarða kr. Og hvernig skyldi það líta út eftir málaflokkum? Þar sem menn hafa verið að tala um að við séum að skera niður með blóðugum hnífnum í menntamálum, félags- og tryggingamálum og heilbrigðismálum. Ég ætla bara rétt að bera þetta örstutt saman. Útgjöld til menntamála á milli fjárlaga ársins 2008 og 2009 hækka um 11,5 milljarða kr., 21%. Útgjöld til félags- og tryggingamála hækka um rúma 30 milljarða, 30,4 milljarða, 36%. Útgjöld til heilbrigðismála hækka um rétt tæpa 20 milljarða, 19,4%. Og svo eru menn að tala um að hér sé blóðugur niðurskurður í gangi. Það er bara alls ekki rétt. Vissulega kemur það við með einhverjum hætti þegar við þurfum að mæta þessu gríðarlega tekjuhrapi en ég fullyrði að það er ekki langt til seilst í þeim efnum í þeim fjárlögum sem liggja fyrir. Miklu, miklu meira og erfiðara verk bíður manna við fjárlagagerð ársins 2010. Þetta er hjóm eitt miðað við þá vinnu sem þar er fram undan. Ef við horfum aðeins á þetta heimili í þessu ljósi þá erum við að eyða um 150 milljörðum umfram þær tekjur sem við höfum og eigum þá eftir að greiða af þeim lánum sem við höfum þegar tekið á fyrri árum. Áætlun um afborganir af lánum sem við höfum tekið fram til þessa eru 54 milljarðar, þannig að eftir standa um 200 milljarðar sem við verðum að fjármagna á næsta ári fyrir þeim verkefnum sem ætlað er inn í fjárlagatillöguna sem hér liggur fyrir til afgreiðslu. Það sjá það allir menn að þannig getur þetta ekki gengið til lengdar, að við höldum áfram að halda úti ríkisrekstrinum með þessum hætti og skuldsetja okkur fyrir því að halda honum úti. Einhvern tímann kemur að því að við eigum ekki fyrir því sem við ætlum að gera. Sú staða sem er komin upp núna hlýtur að kalla á það í framhaldinu að hert verði á aganum í ríkisrekstri. Það hefur verið regla um heimildir til stofnana að 4% svigrúm er til eða frá út frá samþykktum fjárlögum. Ég fullyrði að í því ljósi sem ég hef verið að varpa á fjárlög og fjárhagsstöðu ríkisrekstrarins þarf að endurskoða þær reglur. Það er einnig óhjákvæmilegt að mínu mati að endurskoða þau fjárlög sem hér verða samþykkt, vonandi í dag, tiltölulega fljótt. Ég sé það fyrir mér að við þurfum að fara í fjáraukalagagerð oftar en einu sinni og oftar en tvisvar á næsta ári. Að mínu mati þarf fjárlagagerðin fyrir árið 2010 og undirbúningur að henni að hefjast í janúar næstkomandi. Það er þannig verk sem bíður að því lengri tíma sem menn gefa sér í undirbúninginn þeim mun betra og þeim mun vandaðri mun vinnan verða. Ég get fullkomlega tekið undir þau sjónarmið og þau orð sem fallið hafa í morgun varðandi fjárlagagerðina sem hér liggur fyrir að hún hefði mátt að ósekju vera miklu vandaðri og fyllri. En í ljósi ástandsins sem var við að glíma þá er ekki við öðru að búast en að þar séu inni einhverjar villur sem þurfa lagfæringar við. Ónákvæmni í áætlanagerð fyrir útgjöld og starfsemi ríkisins er óhjákvæmilega fylgifiskur þeirra vinnubragða sem við höfum því miður þurft að viðhafa við samningu þessara fjárlaga. Ég ítreka þetta í því ljósi sem ég nefndi áðan að þriðjungur tekna ríkissjóðs er horfinn. Við höfum samt sem áður reynt að mæta þessu með skattahækkunum. Þær duga ekki til til þess að jafna út þennan halla. Við höfum einnig mætt þessu með því að reyna að draga úr ríkisrekstrinum fjárhæð sem nemur um það bil 45 milljörðum kr. Og það dugar heldur ekki til. Það hefur verið viðtekin venja eins og hv. þm. Gunnar Svavarsson, formaður fjárlaganefndar, nefndi áðan að gera grein fyrir með þokkalega nákvæmum hætti þeim breytingum sem gerðar eru á fjárlagafrumvarpinu milli umræðna. Við gerðum það síðast fyrir 2. umr. fjárlaga ársins 2008 en þetta er allt með öðrum brag í ár og því læt ég það liggja á milli hluta að gera það mjög nákvæmlega núna. Ein stærsta breytingin sem gerð er lýtur í rauninni að verðlagsuppbótum sem dreift er yfir allan reksturinn og hefur komið upp á móti þeim athugasemdum sem einstaka ríkisstofnanir hafa verið að setja þegar fjárlagatillagan lá fyrir eftir 2. umr. Verðlagsuppfærslurnar eru 13,1 milljarður kr. sem gefur ágætisyfirlit yfir það hversu umfangsmikill þessi ríkisrekstur er og í rauninni flókinn þegar þarf að bæta þetta upp með þessum hætti. Forsendan fyrir þeim uppreikningi gerir ráð fyrir því að verðlagsuppbætur séu um 14% á milli ára. Ég vil einnig geta þess að fjárlaganefndin hefur reynt að sýna gott fordæmi í vinnu sinni varðandi þau verk sem henni er ætlað að standa skil á. Síðar í dag mun verða lagt fram þingskjal þar sem lagt er til að svokallaðir safnliðir sem hafa verið á verkefnaskrá fjárlaganefndar muni lækka um nokkur hundruð millj. kr. sem ekki var úthlutað. Engu að síður er verulegum fjárhæðum úthlutað til þessara svokölluðu safnliða. Þar eru á ferðinni ýmis verkefni, mjög mörg og merkileg. Í umræðunni ber hins vegar oft á því að lítið sé gert úr þessu. Það kann stundum að helgast af því hvaða nöfn viðkomandi verkefni bera. Ég gerði mér það til dundurs meðan ég hlustaði á ræður manna í morgun að kíkja örlítið á þetta og staldraði sérstaklega við hin svokölluðu setur. Þau eru mörg og margvísleg. Alls gat ég greint um 20 tegundir af setrum, mismunandi flokka. Stærsta flokkinn skipa setur sem kennd eru við dýr, svo furðulegt sem það nú er. Það er geitfjársetur og hreindýrasetur, setur íslenska hestsins, melrakkasetur, saltfisksetur, sauðfjársetur, selasetur og skelfisksetur.

Arnarsetur.

Og svo arnarsetur. Það bætist við. Þakka þér fyrir, hv. þingmaður. Svo erum við komin í annan flokk sem er kannski óræðari. Það er draugasetrið og skrímslasetrið og sjóræningasetrið. Svo förum við að vera örlítið fræðilegri og þá eru fræðasetrin fugla-, flugu- og sögusetur og þjóðlagasetur, textílsetur, landnámssetur og Þórbergssetur, jarðfræðisetur og Kötlusetur svo ekki sé minnst á öll háskólasetrin og þekkingarsetrin. Það er því af nógu að taka. Eins og ég gat um áðan þá er stundum gert lítið úr þessu þegar rædd eru einstök atriði. En það kann vel að vera að þetta sé sú leið sem einstaklingar úti um land sem hafa sótt sér þekkingu og menntun á ýmsum sviðum eru að búa til til skapa sér lífsgrunn og tilverugrunn, að skapa sér starfsvettvang úti um land sem er við hæfi þeirrar sérþekkingar sem þeir hafa aflað sér. Og ég fullyrði að þessi skemmtilega flóra allra þessara setra gerir tilveruna, ekki bara úti um land heldur í landinu öllu mun skemmtilegri og það er mjög ánægjulegt að fá tækifæri til að kynnast því mikla starfi sem þar er unnið, ekkert síður en innan þeirra ríkisstofnana sem meiri og lengri hefð er fyrir. Hins vegar er alveg ljóst og það vil ég undirstrika undir lok ræðu minnar að þessi vegferð er rétt að hefjast. Okkar bíður mikið verk. Það er rétt að það er mikil óvissa í kortunum fyrir komandi ár. Það er hárrétt sem á hefur verið bent, að svo er. Og þess vegna vil ég leggja áherslu á það sjónarmið mitt að það er ekki nóg að gert í því að draga úr útgjöldum í ríkisrekstri miðað við þann tekjugrunn sem maður sér fyrir sér á komandi árum. Þess vegna verð ég að undirstrika í lokin enn og aftur að það verkefni verður að hefjast þegar í upphafi næsta árs að undirbyggja og undirbúa starfsemi ríkisins undir það vandasama og erfiða verkefni sem bíður við gerð fjárlaga ársins 2010.

Frú forseti. Ég vil fyrst láta í ljós ánægju mína með þá eindrægni sem var í fjárlaganefnd um að koma með fjárveitingar inn til þekkingarsetranna en það hafði verið skorið niður í tillögum ríkisstjórnarinnar og í ýmis önnur verkefni er lutu að náttúrustofum og fjarkennslu og einnig líka að þessum minni verkefnum sem hv. þingmaður nefndi. Ég tek undir með hv. þingmanni um að þau séu mjög mikilvæg og ekki aðeins fyrir það að verkefnin eru góð og í höndum duglegs og baráttuglaðs fólks heldur líka að þrátt fyrir allt eigi almenningur þessa lýðræðislegu aðkomu að þinginu sínu, að það sé ekki allt þó í gegnum ráðuneytin sem loka hurðum misfast á fólk eða opna þær eftir því hvernig út í það er farið. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um agaleysið af hálfu ríkisstjórnarinnar og agaleysið af hálfu ráðuneytanna. Það má vel vera að eitthvað megi bæta hjá stofnunum. En ég vil spyrja hv. þm. Kristján Þór Júlíusson í ljósi fjárlagavinnunnar undanfarna daga og vikur hvort hann sé ekki sammála mér um að brýnast sé að setja þessa ríkisstjórn og ráðherra undir járnaga þannig að þeir geti skilað sinni vinnu sem þeim er ætlað að gera inn til fjárlaganefndar á eðlilegum tíma og séu ekki að vaða út úr heimildum, hvort heldur það er til Kína að stofna Expo-sýningu án nokkurrar heimildar eða annarra verkefna án heimilda. 

Virðulegi forseti. Þegar stórt er spurt er oft erfitt um svör. Ég held nú að hvort heldur við erum að ræða ráðherra eða ríkisstjórn eða þingheim allan þá sé það nokkuð ljóst að allir verða að taka sig á. Við getum alveg viðurkennt það fúslega og heiðarlega í rauninni að umgengni okkar um fjárlög undanfarin ár hefur verið slík að við höfum ekkert þurft að hafa mjög miklar áhyggjur af, hvað á ég að segja, eyðslunni. Þannig ástand hefur ríkt hér á landi að við höfum ekki þurft að hafa stórar áhyggjur af því hvort við höfum átt fyrir þeim útgjöldum sem við höfum stofnað til eða ekki. Það er annar tími runninn upp og ég er þess fullviss að ríkisstjórn Íslands og stjórnarmeirihlutinn í það minnsta gerir sér fullkomlega grein fyrir þeirri stöðu að gríðarlegur vandi er fram undan við fjárlagagerð íslenska ríkisins fyrir árið 2010. Ég vil undirstrika það enn og aftur hér. Verklagið og vinnulagið hins vegar við framkvæmd fjárlaga ársins 2009 má ekki verða að mínu mati með sama brag og við höfum umgengist fjárlög síðustu ára. Það þarf að mínu mati miklu meiri aga og hann á ekki eingöngu að taka til stjórnarmeirihlutans. Sá agi hlýtur að ganga yfir allan þingheim. Það þarf einfaldlega miklu meiri aga við framkvæmd fjárlaga en hefur verið og ekki síður þarf svo að styrkja eftirlitshlutverk fjárlaganefndarinnar með framkvæmd fjárlaganna. Um það erum við hv. þm. Jón Bjarnason örugglega hjartanlega sammála.

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að vinnubrögð við gerð fjárlaga þurfi að vera miklu agaðri og betri og forsendur fjárlaga þurfa að vera miklu tryggari og betur unnar. Nú er verið að afgreiða fjárlög þar sem allt er í óvissu meira að segja fyrir næsta ár. Tekjuáætlunin er í mikilli óvissu og nánast bara skot út í loftið. Lántökur svo skiptir hundruðum milljarða kr. á næsta ári eru að stórum hluta ágiskunartölur. Þess vegna lögðum við í minni hlutanum til og erum þeirrar skoðunar að það hefði átt að fresta afgreiðslu fjárlaga og vinna þetta betur því að ef fjárlögin eru illa unnin og röng í grundvallaratriðum þá verður líka framkvæmd þeirra í þeim dúr. Agaleysið af hálfu ríkisstjórnarinnar hvað þetta varðar er slíkt að ég tel að það hefði átt að fresta afgreiðslu fjárlaga og afgreiða bara greiðsluheimildir. Eitt vil ég spyrja í lokin hv. þingmann út í, þ.e. orð framkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem hér ræður nú húsum og er búinn að setja sérstakan tilsjónarmann með framkvæmd fjárlaga á Íslandi. Hann leggur áherslu á í viðtali í gær og í fyrradag sem birtist í fjölmiðlum mikilvægi þess að ríkissjóður passi sig nú á því að skera ekki of hart niður útgjöld, hann eigi frekar að auka í til þess að ríkissjóður verði á slíkum erfiðleikatímum hvati fyrir hagvöxt, hvati fyrir atvinnulíf, hvati fyrir þjónustuna. Þess vegna kemur mér á óvart að hann skuli samtímis leggja til þennan niðurskurð 

Virðulegi forseti. Það er nú orðið hart í heimi þegar hv. þm. Vinstri grænna, Jón Bjarnason, er farinn að nota orð framkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til að rökstyðja sitt mál.  Ég er sammála þeim orðum sem vitnað var til að ríkissjóðurinn þarf á þessum tímum að bæta í umfram það sem hann hefur til ráðstöfunar. Ég er einfaldlega þeirrar skoðunar að við séum að gera það með því að reka og gera áætlanir um að reka ríkissjóð með 150 milljarða kr. halla. Þá er ríkissjóðurinn að sínu leytinu að taka á. Það er rangt að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn geri kröfu um að ríkissjóður verði rekinn hallalaus árið 2010. Það eru áform uppi um það 2012/2013. Ég tel að við ættum að geta náð þeim markmiðum með því að vanda okkur, með því að halda vel utan um, en ekki síst með því að ríkissjóðurinn gangi þannig til verka og starfsemi okkar að við ýtum undir aukna verðmætasköpun í landinu, að við förum að vinna með þeim hætti að atvinnureksturinn okkar og atvinnulífið framleiði meiri verðmæti úr þeim auðlindum sem landið býr yfir því að grunnurinn að búsetu okkar hér í þessu annars ágæta landi er að nýta gögn þess og gæði til lands og sjávar.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér við 3. umr. fjárlög fyrir árið 2009 og þetta eru önnur fjárlög sem ég fæ sem fulltrúi í fjárlaganefnd að taka þátt í að móta og get aðeins tekið undir það sem hefur komið fram hér hjá minni hluta og raunar frá hv. formanni og varaformanni einnig í fjárlaganefnd að vinnubrögð hafa á margan hátt verið óhefðbundin. Það hefur orðið að vinna hratt hér síðustu dagana. Það hefur verið of lítill tími til nákvæmrar skoðunar á einstökum liðum og ýmsar áætlanir svo sem gengis- og verðlagsspár hafa komið á síðustu stundu og þess vegna var nú vinnan líka þannig að margt kemur hér inn í 3. umr. sem venjulega kemur inn í 2. umr. í fjárlögum. Að draga þá ályktun að það hefði átt að fresta fjárlögum til þess að bíða eftir að fá nákvæmari upplýsingar er engu að síður fáránlegt að mínu mati vegna þess að það hefði ekkert legið fyrir eftir einhverjar tvær, þrjár vikur hver niðurstaðan yrði úr samningum varðandi Icesave. Þess vegna hefur meiri hlutinn - og það hefur raunar minni hlutinn tekið undir og er með tillögu um það - valið þá leið að tryggja það frekar að á næsta ári fljótlega verði hafin vinna við fjáraukalög þar sem mál verði skoðuð og betur fylgst með reglubundið og ég held að það skipti mjög miklu máli. Annað sem hefur vakið athygli mína í þessari fjárlagavinnu er - eins og hefur raunar verið með stofnanir úti um allt land að þær fylgja ýmsum reiknilíkönum - að þá virðast ráðuneytin hafa sett sér mjög stífa ramma sem þau eiga að fylgja, hvert ráðuneyti fyrir sig. Oft og tíðum veldur þetta erfiðleikum þegar um er fjallað vegna þess að þá rúmast ekki mál hjá viðkomandi ráðherrum og erfitt er að hnika til stórum málum eins og ég kem að síðar. Í síðasta lagi hefur það vakið athygli mína í umræðunni, einmitt kannski út af hraðanum eða ég veit ekki svo sem af hvaða ástæðum, að þá finnst mér í mörgum tilfellum verið að kalla eftir ótrúlega miklum upplýsingum frá ráðuneytum um hitt og þetta, alla vega lista og skýrslur, sem mér sýnist lítið vera gert með, sem kallar á ómælda vinnu í ráðuneytunum eða hjá starfsmönnum þingsins við að útbúa þessa lista. Ég held að við þingmenn, ekki hvað síst í stjórnarandstöðunni, þyrftum að vanda okkur miklu betur við að kalla eftir þessum upplýsingum og við að skipuleggja hvaða upplýsingar eru veittar í sambandi við fjárlagagerð. Ástæðan fyrir því að ég tek þátt í þessari umræðu sérstaklega er í rauninni fyrst og fremst sú að mér finnst í allri umræðu um mál sem tengjast fjárlögum sérstaklega stjórnarandstaðan hafa gleymt því að íslenska ríkið hefur tapað fjórðungi sinna ráðstöfunartekna. Það er ekkert lítið. Það er hægt að bregðast við með ýmsum hætti. Það er hægt að láta sem ekkert sé og að sumu leyti er það gert  Það að segja síðan, eins og hefur komið fram hér, að hér sé blóðugur niðurskurður og gengið harkalega á velferðarkerfið - ég ætla að leyfa mér að vísa því fullkomlega til baka.  Í síðustu umræðunni hér, sem sagt núna við 3. umr., komu ýmsar lagfæringar líka sem snúa að menntakerfinu. Gengið er út frá því - menn réðust hér á það við 2. umr. að það væri verið að skera niður lánasjóðinn og að látið væri í það skína að það ætti að skerða kjör námsmanna umfram aðra. Það kemur skýrt fram hér að svo er ekki, þ.e. það stendur ekki til. Lánasjóðurinn er tryggur og það er heldur bætt í hann til baka aftur hér einmitt til þess að gefa þau skilaboð klárlega að það á ekki að skerða kjör námsmanna umfram kjör annarra hópa sem skerðast augljóslega við þá verðbólgu sem er í augnablikinu og við það ástand sem hefur skapast. Það koma líka til baka nokkur framlög til háskólanna. En sá hængur er á að hér eru skildir eftir landbúnaðarháskólarnir og það verður að harma að ekki skuli búið að ljúka þeirri vinnu sem þarf til varðandi yfirfærsluna á landbúnaðarháskólunum frá landbúnaðarráðuneytinu yfir til menntamálaráðuneytisins og að koma þeim undir það nýja háskólaumhverfi sem þeim er ætlað. Ég treysti á að sú vinna muni eiga sér stað mjög hratt og fljótt þannig að Háskólinn á Hólum fari undir þá áætlun sem sá starfshópur sem þar vann að verkum - sem undirritaður tók þátt í - að farið verði eftir þeim tillögum, skólinn gerður að sjálfseignarstofnun og að hann fái ramma sem hann ræður við til þess að efla sína starfsemi og byggja upp á því svæði. Sama gildir um landbúnaðarháskólann á Hvanneyri. Það þarf að vinda bráðan bug að því að hann fái tækifæri til þess að endurskipuleggja sig og fella sig undir háskólalögin. Hann á töluverðar eignir sem hann getur nýtt og það þarf að ganga frá málum þannig að sá skóli fái líka að dafna og styrkjast sem slíkur. Í þessum fjárlögum eru gerðar ýmsar lagfæringar sem meðal annars snúa að byggðamálum sem eru mér mjög hugleikin. Reynt er að gæta þess í þeim skýrslum sem gefnar hafa verið út um Vestfirðina, Norðvestur- og Norðausturkjördæmi, öll þau svæði sem fóru eiginlega á mis við þensluna og hagvöxtinn, þ.e. að þar sem höfðu verið gerðar tillögur um útgjöld þá eiga þau flest að vera tryggð í fjárlagafrumvarpinu. Við gengum fast eftir því og það er reynt að tryggja að svo sé. Það gildir þar með um náttúrustofur, háskólasetur og gestastofur. Þó að þær sem nýjastar voru eða áttu að taka til starfa á næsta ári og fá þá fyrstu fjárveitingu séu látnar bíða þá er tryggt að Hornstrandastofa og Surtseyjarstofa verði áfram reknar og fái til þess fjármagn. Látrabjargið aftur bíður en fékk þó fjármagn í fjáraukalögunum og getur þá nýtt það til frekari undirbúnings í framhaldinu. Það hefur verið töluverð umræða um heilbrigðismálin hér um að í gegnum fjárlög og fjáraukalög komi fram hugmyndir um breytingar þar á skipulagi. Ég vil taka undir það sem hefur komið fram í umræðunni að þar þarf að fara varlega fram og tryggja að þeim markmiðum sem boðuð eru með þeim breytingum, að efla þjónustuna og styrkja hana og gera hana um leið hagkvæmari, verði náð og að sú vinna fari fram með þeim aðilum sem best til þekkja á viðkomandi stöðum. Það getur verið auðvelt að líta á landakortið og sjá að hægt er að reka stofnanir sameiginlega. En fjarlægðirnar eru oft miklu meiri þegar tekið er tillit til vetrarveðra eins og á Patreksfirði eða annars staðar ef menn eiga að sameinast undir einhvern stað þar sem nánast er ekki hægt að hafa nein samskipti við nema þá í gegnum tölvu yfir vetrartímann. 
             Við höfum einnig rætt töluvert um Sjúkratryggingastofnun og Tryggingastofnun ríkisins og það er ljóst að í uppgjörinu á milli ráðuneyta varðandi öldrunarmál eða málefni aldraðra á eftir að ljúka vinnunni eins og kemur fram hér í nefndaráliti. Það á líka eftir að stilla upp og klára skiptinguna varðandi Sjúkratryggingastofnun og Tryggingastofnun ríkisins. Sú vinna er í góðum farvegi og lýkur vonandi í byrjun næsta árs. En annað er að gerast samhliða þeim erfiðleikum sem eru hér í efnahagslífinu, þ.e. að það kemur gríðarleg pressa á lífeyriskerfið. Það er hætta á fjölgun öryrkja, að stíflur bresti, bæði vegna þess að um er að ræða veikindi eða annað sem fylgir atvinnuleysinu eða því álagi sem fylgir fjárhagserfiðleikum sem óhjákvæmilega verður núna við hrun bankanna en líka vegna þess að kjör öryrkja hafa verið bætt stórlega og það eru dæmi um það - ég ætla bara að segja það hér - að meðal annars sveitarfélög sem hafa þurft að borga töluverða félagsþjónustu vísi á tryggingakerfið og bendi mönnum á að sækja frekar um örorkubætur. Við þurfum að sjálfsögðu að vinna gegn þessu og reyna að hafa mat tryggingakerfisins sem allra best. Þar voru uppi miklar hugmyndir um breytt fyrirkomulag og það verður að vinna hratt að þeim hugmyndum áfram. Þar voru hugmyndir um að efla Endurhæfingarsjóð sem var úrvinnsla úr kjarasamningum og sú vinna er sett inn aftur hér í 3. umr., þ.e. fjármagn til þess að vinna að þessum endurhæfingarsjóði og er það vel. Ég ætla ekki að nota langan tíma til þess að fara yfir öll þau atriði sem eru í fjárlagafrumvarpinu. Ég vildi aðeins nefna þessi atriði og undirstrika að þó að hér sé um að ræða aukningu á tekjum í gegnum skatta, niðurskurð á ýmsum liðum, frestun á framkvæmdum og öðru slíku þá hafa menn reynt að gera það eins varlega og hægt er, reynt að gæta hagsmuna þeirra sem minnst mega sín, reynt að gæta hagsmuna landsbyggðar eftir því sem hægt er og þess vegna stend ég að þeirri fjárlagagerð sem hér fer fram. Það er mikil vinna fram undan. Þetta er tækifæri til þess að hugsa með nýjum hætti hvort sem er varðandi sameiningu sveitarfélaga eða nýtingu auðlinda. Ég hef áður bent á að það eigi að skoða tekjurnar, meðal annars af auðlindum. Við þurfum að horfa til ferðamálanna og svo framvegis. Forsenda þess að við getum náð hér hallalausum fjárlögum innan nokkurra ára er sú að við höldum tekjunum en líka aðlögum ríkisreksturinn að þeim grundvallarþáttum sem við viljum að hann sinni. Varðandi sameiningu sveitarfélaga þá held ég að menn eigi að horfast mjög harkalega í augu við það að eitt af vandamálunum sem sköpuðust hér á velmegunarárunum á undaförnum árum er kapphlaupið á milli sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Að setja sér markmið, eins og Reykjavíkurborg gerði, að fjölga íbúum um 15% þá átti auðvitað að fylgja þeirri áætlun hvaða landshluta þeir ætluðu að flytja til Reykjavíkur. Svona hugmyndir þarf að vinna allt öðruvísi en gert hefur verið hingað til og það gildir líka að horfa upp á að á höfuðborgarsvæðinu veita sveitarfélögin mjög ólíka þjónustu og kasta þannig hvert til annars verkefnum eins og leiguíbúðum eða félagslegu húsnæði þar sem menn hegða sér með ólíkum hætti. Þó að oft sé horft til litlu sveitarfélaganna og að þau þurfi að sameinast þá þarf ekki síður að horfa til stjórnsýslunnar á höfuðborgarsvæðinu. Fjárlögin eru unnin á miklum hraða. Það þýðir að við þurfum að fara fyrr í endurskoðun og bæta vinnubrögðin og það er verkefni okkar í náinni framtíð.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson kvartaði yfir því hvernig stjórnarandstaðan fjallar um þessi mál, að stjórnarandstaðan talaði um blóðugan niðurskurð og aðför að velferðarkerfinu, og hv. þm. Guðbjartur Hannesson telur það vera dónaskap gagnvart almenningi að tala um þetta. Ég spyr: Er það dónaskapur gagnvart almenningi að benda á að raunbætur úr almannatryggingum muni skerðast á næsta ári vegna þess að gert er ráð fyrir rúmlega 5% verðlagshækkunum í frumvarpinu en við vitum öll að verðbólgan verður hærri? Er það dónaskapur gagnvart almenningi að benda á að það sama verður hjá bændum landsins? Er það dónaskapur gagnvart almenningi að benda á að nú ætlar Samfylkingin að byrja á því að rukka sjúklinga sem þurfa af einhverjum ástæðum að leggjast inn á sjúkrahús? Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki þennan málflutning.

Hæstv. forseti. Hafi hv. þm. Magnús Stefánsson skilið mig svo að það væri dónaskapur að fjalla um hvaða breytingar eru gerðar í fjárlagafrumvarpinu biðst ég afsökunar á því. Dónaskapurinn felst í orðalaginu. Hvað ætla menn að kalla niðurskurðinn væri hann mun meiri og ef við hefðum horfið aftur til þess tíma sem var þegar Framsókn og sjálfstæðismenn stjórnuðu ein? Hvað kallast þetta þá? Það héti ekki blóðugur, það mundi væntanlega heita hrein og klár hryðjuverk eða ég veit ekki hvað ætti að kalla það. Ég átti eingöngu við þau hástemmdu lýsingarorð sem hafa verið notuð um það sem er að gerast. Það er enginn að reyna að leyna því að það verður niðurskurður og hann verður á almennu launafólki vegna verðbólgunnar. Því er spáð að kaupmáttur rýrni um allt að 10–15% á næsta ári. Hjá bændum rýrnar hann mun minna, hjá lífeyrisþegum miklu minna. Ég hef haldið því fram að það sé verið að snúa hlutunum á hvolf með því að segja að þeir sem harðast verði úti séu lífeyrisþegarnir. Það sem ég er að gagnrýna er orðanotkunin en ekki það að veita upplýsingar, því að það er einmitt það sem okkur vantar, þ.e. að veita betri upplýsingar, að hafa hófstilltari umræðu með réttlátari upplýsingum en ekki að reyna að hreykja sér með einhverju lýðskrumi eða feluleik. Ég ætla að taka það fram af því að hv. þm. Magnús Stefánsson kemur í andsvar að þetta á ekki við hv. þm. Magnús Stefánsson, ég er miklu frekar að lýsa málflutningi einstakra þingmanna Vinstri grænna svo það hafi verið sagt.

Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. þingmanni fyrir að segja það beint út við hvern hann á þegar hann talar svona. Ég veit eins vel og hann að þetta á ekki við mig en það er auðvitað alltaf best að menn komi beint fram þannig að það valdi engum misskilningi. En það er annað mál sem ég vil fá að spyrja hv. þingmann út í. Hann fjallaði um landbúnaðarskólana og ég skildi hann svo að hann gerði sér vonir um að hægt yrði að leiðrétta rekstrarforsendur landbúnaðarskólanna. Í frumvarpi til fjáraukalaga er gert ráð fyrir að taka að nokkrum hluta á rekstrarhalla skólans á Hólum en enn þá hef ég ekki séð tillögur varðandi Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri, hvort meiningin er að lagfæra rekstrarhallann. Það kemur væntanlega í ljós síðar í dag þegar koma fram tillögur við 3. umr. um fjáraukalagafrumvarpið, ég vonast til að þar verði einhverjar tillögur. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það verði svigrúm á næsta ári eða þarnæsta ári, annaðhvort í fjárauka árið 2009 eða í fjárlögum 2010, til að lagfæra rekstrargrundvöll þessara skóla. Miðað við útlitið þá er það skoðun mín að það verði minna svigrúm 2009 og 2010 en stjórnarmeirihlutinn hefur í fjáraukalögum fyrir árið 2008 til að koma til móts við þetta. Ég vil spyrja hv. þingmann hvað hann sjái fyrir sér í þessu.

Hæstv. forseti. Það kann að vera að ég ætti að nafngreina alla þá sem hér hafa notað hástemmd lýsingarorð um það sem hefur verið að gerast. Ég leyfði mér að segja stjórnarandstaðan, einfaldlega vegna þess að hún kemur ein og heil með andstöðuna við fjárlagafrumvarpið og notar sum af þessum orðum  Varðandi landbúnaðarháskólana þá verð ég að vísa því til menntamálaráðherra að svara umfjölluninni um þá. Ég deili áhyggjum með hv. þm. Magnúsi Stefánssyni af skólunum. Ég tel þó að svigrúmið sé nægjanlegt innan háskólasamfélagsins og útgjalda til menntamála í heild að koma þessum skólum inn í ramma laga um háskóla. Ég held að þarna sé fyrst og fremst um það að ræða að menn hafi ekki lokið vinnu sinni og treysti á að það verði gert í framhaldinu, en það er auðvitað alveg lífsspursmál að atvinnugreinaskólar eins og landbúnaðarháskólarnir fái svigrúm til að dafna og þjónusta þær atvinnugreinar sem þá snerta.

Frú forseti. Hv. þm. Guðbjarti Hannessyni er vorkunn að standa að þessu fjárlagafrumvarpi, ég skil það. Varðandi þær áherslur sem hv. þingmaður var með, m.a. um skattlagninguna, sagði þingmaðurinn að honum hugnaðist betur þrepaskiptur tekjuskattur en flatur tekjuskattur sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins leggur með stuðningi Samfylkingarinnar, sem kemur náttúrlega fyrst og fremst hlutfallslega harðast niður á lægri tekjum og meðaltekjum. Mér fannst nú ágætt að heyra þar slá visst jafnaðar- og samvinnuhjarta. Ég dreg í efa að það sé einhver óskastaða hjá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni að það sé ríkisstjórn Samfylkingarinnar sem stendur að því að taka upp aðgangseyri að sjúkrahúsunum. Ég dreg það í efa þannig að ég skil alveg viðkvæmni hv. þingmanns. Það sem ég ætlaði annars að spyrja um var annað sem ekki vannst tími til að taka á í fjárlaganefnd. Ég spurði um það en fékk ekki svör. Það er t.d. um tónlistarskólanám, sérstaklega dreifbýlisfólks, ungs fólks sem verður að fara langt að heiman í framhaldsskóla. Ef það ætlar að halda áfram í tónlistarnámi verður það að borga það að fullu. Þetta er búið að vera að veltast í kerfinu undanfarin ár og ríkið hefur alltaf vikið sér undan eðlilegri ábyrgð í þeim efnum. Sama er um kostnað ungs fólks og fjölskyldna sem verða að senda nemendur langt frá sér í framhaldsskóla. Í þeim tekjusamdrætti sem nú er og verður og er þegar farinn að hafa áhrif, og atvinnuleysi 

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. Jón Bjarnason þurfi ekkert að vorkenna mér frekar en öðrum að takast á við þann vanda sem við horfumst í augu við. Ég á bara ekki þann kost að nota þá aðferð sem flokksfélagar hans hafa notað að fela bara veruleikann, taka ekkert á honum og stinga upp á hækkunum og helst ekki hækka neina skatta eða bregðast neitt við og segja: Við hefðum ekki átt að taka lán, en um leið að tala um að við hefðum átt að vera með miklu hærri gjaldeyrisvarasjóði o.s.frv. Það er ekkert auðvelt að takast á við þessa hluti en ég vorkenni mér ekki að gera það frekar en öðrum. Varðandi tekjuskattinn og hækkunina er ástæðan fyrir því að ég get með góðri samvisku samþykkt þá hækkun einfaldlega sú að það er hækkun á skattleysismörkum samhliða. Það þýðir að tekjuskatturinn byrjar ekki að telja á lægstu launin. Þetta á hv. þm. Jóni Bjarnasyni að vera ljóst og hv. þingmaður getur skoðað hvar þessi mörk skerðast. Það er ekki verið að skerða láglaunafólkið hvað varðar tekjuskattinn. Varðandi tónlistarskólamálin deilum við þeim áhyggjum. Þarna átti auðvitað að vera búið fyrir löngu að ljúka málum en í því ferli eru samskipti sveitarfélaga og ríkisins og verið er að deila og véla um útgjöld þar hvort á sinn veginn. Í menntamálanefnd og víðar hefur komið fram að þetta sé allt í eðlilegum farvegi og ég treysti á að þessum málum verði lokið. Ég deili jafnframt þeim áhyggjum að fólk þurfi að sækja langt í framhaldsskólanám. Sömuleiðis hefur þar verið tekið vel á málum, t.d. með framhaldsdeildum eins og á Tálknafirði. Það er ekki verið að skerða það á neinn hátt í fjárlagafrumvarpinu, það er ekki verið að minnka neitt möguleikana í sambandi við það. Jöfnun til námskostnaðar kemur inn nú í 3. umr., þ.e. hækkun aftur til baka. Ég treysti því á að við getum sameiginlega staðið vörð um að fólk geti stundað nám sem næst sínu heimili.

Herra forseti. Ég vek athygli á stöðu ungs fólks, sérstaklega á landsbyggðinni sem þarf að sækja langt í framhaldsskóla, taka þar á leigu húsnæði og halda sér uppi, vegna þess að aðstæður eru líka breyttar. Þær eru enn þá harðari og var það ekki gott áður, það var mismunun fyrir. Núna eru því minni möguleikar fyrir þetta unga fólk í skólahléum sem hefur verið mjög duglegt að fá sér vinnu til að reyna að vinna upp skólakostnaðinn. Fólk hefur minni tekjur sem bitnar langharðast á þeim sem eru tekjulægstir. Verður þarna að leggja í kostnað sem önnur heimili þurfa ekki eins og t.d. í höfuðborgarskólunum þar sem allir skólarnir eru staðsettir. Meira að segja var rausnarskapurinn ekki meiri en svo að þegar felld voru niður af hálfu Reykjavíkurborgar strætógjöld fyrir nemendur í framhaldsskólum gilti það bara fyrir íbúa svæðisins. Eru þó viðkomandi nemendur komnir utan af landi og greiða hér húsaleigu og alla sína neyslu. Samt er staðan ekki rausnarlegri en sú. Í lokin, herra forseti, vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann vilji í ljósi orða hans áðan koma með okkur í þann leiðangur - og hann hefur nú stöðu til þess, ég held að hann sé formaður hv. heilbrigðis- og trygginganefndar, 

Hæstv. þingmaður. Ég held að ég geti svarað fyrirspurnum hv. þm. Jóns Bjarnasonar með einföldu jái. Að sjálfsögðu hef ég áhuga á því að beita mér fyrir því að sem hagstæðust niðurstaða náist varðandi heilbrigðisstofnanir á Norðvesturlandi sem og annars staðar og að þess sé gætt að markmiðin hvað varðar þjónustu séu í forgrunni. Við verðum auðvitað líka að hafa markmið heildarinnar í huga, að við höfum efni á því að reka þá þjónustu sem rekin er. Þess vegna vil ég alls ekki útiloka að það eigi sér stað mikil og góð vinna í sambandi við hvernig við getum samnýtt stofnanir, deilt verkefnum á milli stofnana og tryggt þannig betri þjónustu með heildstæðara yfirliti. Sú vinna þarf að fara fram og er að sumu leyti í gangi. Ég ætla að treysta því að svo verði áfram og því verði betur fylgt eftir með markmið landsbyggðarfólksins í huga. Við deilum örugglega áhyggjum af því fólki sem þarf að sækja langt í þjónustu. Við erum nýbúin að afgreiða m.a. frumvarp um þjónustumiðstöð fyrir sjónskerta og fleiri. Þar var einmitt tekið sérstaklega fram að þess yrði gætt að sú þjónusta væri í boði fyrir alla landsbyggðina og að menn mundu gæta þess í gjaldskrá og með öðrum hætti að tryggja að fólki væri ekki mismunað eftir búsetu. Það er markmiðið í öllu því sem við gerum.

Frú forseti. Maður hefur fengist við skemmtilegra viðfangsefni um dagana heldur en taka þátt í þessari fjárlagaumræðu á þessum desemberdegi sem er að vísu nokkrum mínútum lengri en dagurinn í gær en það er enn nokkuð mikið skammdegi samt yfir málum á Íslandi. Það má segja að heildarmyndin hafi smátt og smátt verið að skýrast þótt enginn hafi almennilega lagt í að draga hana upp eða setja hana á blað. Þó má segja að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, varaformaður fjárlaganefndar, hafi ekkert dregið undan í því að breytingin hvað varðar afkomu ríkissjóðs væri stórfelld og dramatísk, að fara úr áður áætluðum afgangi upp á tæpa 40 milljarða á þessu ári yfir í nokkurra milljarða halla eins og nú stefnir í. Hann sagði að síðan drægi í sundur með tekjum og gjöldum ríkissjóðs á næsta ári um yfir 150 milljarða kr. Það eru væntanlega engin dæmi í ríkisbúskap okkar að svo hrottaleg sveifla komi inn á ríkissjóð á einu einasta ári og er þó ekki allt búið enn því að menn bæta því gjarnan við og hafa gert núna síðustu dagana og vísað þar m.a. í landstjórann nýja eða stiftamtmanninn frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að árið 2010 verði enn erfiðara. Það þurfi jafnvel strax að fara í undirbúning að frekari niðurskurði eða aðgerðum á fyrstu mánuðum næsta árs. Í raun og veru er meiri hlutinn á sinn hátt búinn að viðurkenna að þetta séu einhvers konar bráðabirgðafjárlög og þetta sé svona ágiskun út í loftið, einhver rammi. Þá má spyrja til hvers verið er að setja fjárlög yfirleitt fyrir allt árið 2009. Hefði ekki verið málefnalegra og heiðarlegra að horfast í augu við það að forsendurnar eru þannig að vænlegast væri að afgreiða greiðsluheimildir fyrir ríkissjóð eftir áramótin þannig að það verði hægt að borga út laun og efna gerða samninga og virða eða fullnusta skuldbindingar ríkisins sem falla til á fyrstu vikum næsta árs og halda þessari vinnu áfram? Vegna þess að hæstv. ríkisstjórn velur hvort eigum við að kalla það einfalda eða aumingjalega leið þegar kemur að hinni hlið málanna, spurningunni um hvaða tekna væri með sanngjörnum hætti mögulega hægt að afla, ekki til að skipta sköpum í sambandi við hallann eða horfurnar að því leyti því að það er augljóslega ekki í okkar höndum. Við sækjum enga 100 eða 150 milljarða til að ná ríkissjóði hallalausum á næsta ári, það er ekki hægt, en fyrst og fremst til að horfa á hina hliðina sem ekki er undir og það eru viðfangsefnin, það er þjónustan, það eru störfin, það er almenningur í landinu sem á að búa við þessi fjárlög. Þá munar um hverja krónu, hverja milljónina, hverjar 10 millj., hverjar 100 millj., hvern milljarð sem við gætum kannski losað með einhverjum hætti, aflað með tekjum eða fengið upp í með einhverjum frekari sparnaði sem kæmi betur niður en það sem nú stendur til. Hann ætti að setja í þau verkefni sem tilfinnanlegast verða útleikin hér ef svo heldur sem horfir. Er enginn pólitískur áhugi á því á Alþingi, alla vega ekki innan stjórnarflokkanna að reyna að leita einhverra leiða til að þurfa ekki að fara að selja inn á sjúkrahúsin? Er það ekki einnar messu virði? Hvað með Samfylkinguna, jafnaðarmannaflokk Íslands? Er það ekki svolítið sárt enn þá fyrir þann flokk að ætla að bæta nú í arfleifð sína eða forvera sinna með því að fullkomna sjúklingaskattaprógrammið þannig að hvergi í heilbrigðisþjónustunni verði lengur um að ræða gjaldfrjálsa þjónustu, ekki einu sinni þegar maður er vistaður inn á sjúkrahús að ráði læknis? Þetta eru ekki stórir fjármunir. Það eru að vísu settar þarna inn 360 millj. sem allir vita að munu ekki nást og virðist ekki standa til að ná með sjálfu innritunargjaldinu heldur eitthvað upp í það. Hér er því einhver sýndarmennska á ferðinni enda er það í sjálfu sér ekki upphæðin sem öllu skiptir heldur grundvallaratriðið. Ætlum við líka að fara út í það ef við gætum með metnaðarfullri vinnu, segjum fram eftir janúarmánuði, náð niðurstöðu sem væri kannski í átt við það sem tillögur okkar vinstri grænna ganga út á, að fara blandaða leið viðbótartekjuöflunar þar sem lagðar væru einhverjar frekari byrðar á þá sem helst eru aflögufærir eftir í landinu? Hverjir eru það? Ætli það sé ekki það fólk sem enn er svo heppið að vera í fullri vinnu með góð laun eða þá þeir sem eru svo efnaðir að þeir hafa umtalsverðar fjármagnstekjur? Það skyldi nú ekki vera. Og ef slíkir aðilar geta lagt nokkra milljarða í púkkið á næsta ári sem við notum beint í það að hætta við að selja inn á sjúkrahúsin, að draga úr og helst falla frá sparnaði í almannatryggingakerfinu. Reyna kannski að milda niðurskurðinn og sársaukann í því sem stendur til að gera annars staðar og almennt í heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu, svo að dæmi sé tekið. Það vekur líka mikla athygli hvernig ríkisstjórnin hyggst fara í sparnaðinn. Þar er hlíft ýmsum gæluverkefnum sem mér er algerlega óskiljanlegt að menn skuli láta hvarfla að sér að halda áfram að moka peningum í eins og aðstæður eru orðnar í samfélaginu. Hvað á það að þýða að setja á annan milljarð króna í varnarmálastofnun suður við Keflavíkurflugvöll? Nýtt batterí sem snýst aðallega um að undirbúa og halda heræfingar, fá hingað vini okkar eins og Breta sem ætluðu að koma í jólamánuðunum og leyfa þeim að leika sér hér á okkar kostnað að verulegu leyti í einhverju svokölluðu loftrýmiseftirliti. Þeir líta á það sem skemmtilegt frí, skemmtilegt tækifæri til að leika sér og æfa stríðstól sín í landi þar sem þeir fá kannski að olnboga sig með frjálsari hætti en þeir geta gert heima hjá sér hvað varðar lágflug og annað í þeim dúr. Hvað á það að þýða, virðulegur forseti, að halda til streitu þessum fokdýru skipulagsbreytingum í heilbrigðis- og tryggingamálum sem við erum með á borðunum núna og kosta stórfé. Það er búið að eyða stórfé og enn er verið að eyða stórfé og á að biðja um meira í ráðgjöf til innlendra og erlendra aðila til að halda þessari vitleysu áfram. Komið hafa fram upplýsingar um þetta mál í allsherjarnefnd, hygg ég. Búið er að verja í þetta heilmiklum peningum. Strax á árinu 2007 fóru í þetta tæpar 12 millj. í ráðgjöf, í þetta gæluverkefni ríkisstjórnarinnar að stofna Sjúkratryggingastofnun. Það fara í það tæpar 40 millj. kr. á þessu ári, þá eru komnar 50 millj. kr. Það er upplýst að það kosti stórfé á ári hverju að reka þetta tvöfalda batterí, reka þessa nýju stofnun umfram það sem sparast hjá Tryggingastofnun því að hana á að reka áfram. Hún verður keyrð áfram með sinni yfirstjórn, sínum tölvukerfum og sínum bráðnauðsynlegu verkefnum. Það væri fróðlegt, frú forseti, að hæstv. heilbrigðisráðherra kæmi og færi aðeins yfir þetta líka, t.d. þennan ráðgjafarþátt. Mér er að vísu ljóst að þetta er vistað hjá forsætisráðuneytinu undir því yfirskini að það varði samskipti tveggja ráðuneyta, það sé erfitt að sortera það sundur. Það virðist t.d. vera þarna eitt ráðgjafarfyrirtæki, InDevelop Íslandi ehf. sem hafi fyrst og fremst annast þessa vinnu og verið áskrifandi að tugum milljóna króna hjá ríkissjóði fyrir ráðgjöf varðandi þetta verkefni. Hvernig var þetta fyrirtæki valið? Var þetta boðið út? Hvernig hefur ráðgjöfin gefist, frú forseti? Er ekki allt logandi í illdeilum í málinu? Kom ekki hæstv. félagsmálaráðherra og sagði að þetta væri ófremdarástand eftir eins og hálfs árs ráðgjöf sem kostað hefur tugi og aftur tugi millj. kr.? Þá er ófremdarástand, segir annar af tveimur hæstv. ráðherrum sem málið varðar sérstaklega, ráðherra tryggingamála. Þetta býður ríkisstjórnin upp á í sama mund og farið er í blóðugan og sársaukafullan niðurskurð á viðkvæmum sviðum velferðarmála. Verið er að þjarma t.d. að skólunum þannig að skólayfirvöld vita ekki hvernig þau eiga að takast á við þá auknu aðsókn sem nú er til þeirra af því að fólk vill sem betur fer frekar nota tíma sinn í að reyna að mennta sig en ganga um atvinnulaust. Þá er á sama tíma skorið niður, stórfelldur niðurskurður á stærstu menntastofnunum, tilfinnanlegast hjá Háskóla Íslands og Háskólanum á Akureyri. Á sama tíma gengur menntamálaráðherra um og segir að það sé um að gera fyrir fólk að drífa sig inn í skólana og nota tímann til að mennta sig. En hvernig þeir eiga síðan að takast á við það að kenna öllum þessum nýju nemendum, búa þeim starfsaðstöðu og finna fyrir þá rannsóknarverkefni eða annað eftir atvikum því að margir af þessum nemendum ætla sér í framhaldsnám í háskóla? Því er ekki svarað. Ég held því fram, frú forseti, að einn mesti veikleikinn í því hvernig menn glíma - ef glímu skyldi kalla - við þessa erfiðleika okkar sé að menn horfa fram hjá því að Ísland er þróað land með norrænt velferðarkerfi, að því marki sem það komst til þroska hér, sem er að lenda í kreppu. Við erum með félagslega aðstoð hjá sveitarfélögum. Við erum með atvinnuleysistryggingar og við erum með ýmsar frekari ráðstafanir, sem betur fer, sem fólk á að geta reitt sig á ef það þarf á því að halda. En það þýðir að á sama tíma og útgjöld sparast að nafninu til, t.d. með uppsögnum opinberra starfsmanna, vakna þau annars staðar í formi atvinnuleysisbóta, félagslegrar aðstoðar eða slíkra hluta hinum megin hjá þessu sama opinbera. Þess vegna verður að horfa á hlutina dálítið öðruvísi hér en menn hafa gert sums staðar í vanþróaðri ríkjum þar sem fólki stendur því miður ekki til boða öryggisnet af því tagi sem við vonandi erum þó sammála um að við ætlum að verja, enda aldrei mikilvægara en þegar aðstæður af þessu tagi skella á. Ríkisstjórnin kynnti líka á hinum frægu karamellufundum sínum síðdegis á föstudögum með hálfs mánaðar millibili, held ég, meðan hún naut ráðgjafar norska hermála- og almannatengslafulltrúans sem kostaði örugglega eitthvað, annars vegar blað um aðgerðir til stuðnings heimilunum og svo seinna aðgerðir til stuðnings atvinnulífinu. Það var magurt svo að vægt sé til orða tekið hvort tveggja. Síðan hefur ekkert af því heyrst. Er eitthvað í fjárlagafrumvarpinu sem bendir til þess að ríkisstjórnin sé með einhverja heildstæða áætlun, einhverja hugsun, eitthvert „prógramm“ um hvernig styðja eigi heimilin í alvörunni í gegnum erfiðleikana og hvernig eigi ekki bara helst að halda atvinnulífinu á lífi heldur vonandi horfa til aukinna verðmætasköpunarmöguleika og allra tækifæra sem mögulegt er að nýta sem hefur aldrei verið okkur mikilvægari en nú, a.m.k. um langt árabil? Það er því miður ekki, það er engu slíku til að dreifa hér. Stundum er sagt að það sé dýrt að vera fátækur og það er rétt. En leiðin út úr fátæktinni er þó að reyna eitthvað, reyna að bæta aðstæður sínar, reyna að afla tekna. Hvað er það sem er mikilvægast af öllu fyrir Ísland núna? Það er að verjast atvinnuleysi og það er að verjast landflótta, það er engin spurning. Þær bráðustu hættur sem að okkur steðja og munu gera hlutina enn óviðráðanlegri ef mönnum tekst ekkert til í þeim efnum er að við missum atvinnuleysi upp úr öllu valdi og að ekkert rofi til í þeim efnum. Það mun verða ávísun á landflótta fyrr eða síðar. Ef ekki tekst að draga upp það andrúmsloft að menn ætli að snúa sér af alvöru og kjarki í að takast á við þessa erfiðleika en ekki hrekjast undan eins og núverandi blessuð ríkisstjórn hefur gert fram að þessu lítur þetta satt best að segja því miður ekkert allt of glæsilega út hjá okkur, frú forseti. Það er dapurlegt að þurfa að segja það og horfast í augu við það. Auðvitað heldur maður í trúna 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér við 3. umr. fjárlög fyrir árið 2009. Í þau tæpu sex ár sem ég hef setið á Alþingi Íslendinga þá verð ég segja að ég held að ég hafi ekki upplifað dapurlegri stund. Að fylgjast með því úrræðaleysi og þeim handahófskenndu vinnubrögðum sem ríkisstjórnin hefur viðhaft á síðustu vikum er vægast sagt mjög dapurlegt að horfa upp á, því að rétt eins og hv. þm. Magnús Stefánsson, sem var framsögumaður minni hlutans í þessu máli, benti á þá er þetta þannig, svo ég vitni orðétt til þess álits sem þingmaðurinn mælti fyrir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin hefur haldið öllum þessum málum í fangi sér og skammtar Alþingi sínar lausnir og ákvarðanir, nánast tilviljanakennt, seint og illa. Það er mikill ábyrgðarhluti að allt þetta fólk sitji nánast aðgerðalaust meðan hamfaraástand hefur ríkt í efnahagsmálum þjóðarinnar. Björgunarsveitin var þannig látin bíða aðgerðalaus meðan þeir sem voru á slysstað voru nánast látnir sjá um sig sjálfir. Þessi framkoma ríkisstjórnarinnar gagnvart Alþingi og almenningi í landinu er í senn ólýðræðisleg og óþingleg. Ekki síst á erfiðleika- og óvissutímum er mikilvægt að virða lýðræðislegar grunnstoðir þjóðfélagsins.“ Hæstv. forseti. Þetta er kjarni málsins. Alþingi hefur setið hjá á undanförnum vikum þegar mestu efnahagshamfarir síðari tíma hafa dunið yfir þjóðarbúið. Ríkisstjórnin hefur sýnt hér algeran einleik og hefur litið á Alþingi Íslendinga sem eins konar afgreiðslustofnun fyrir þær ákvarðanir sem þessi þröngi hópur, þ.e. ríkisstjórnin, hefur vélað um í málefnum þjóðarinnar. Nú koma hæstv. ráðherrar í fjárlagaumræðunni og óska eftir tillögum frá stjórnarandstöðunni. Hvar vill stjórnarandstaðan skera niður? spyrja hæstv. ráðherrar. Hefði ekki verið nær fyrir hæstv. ráðherra að kalla stjórnarandstöðuna fyrr að þessu verki en núna á síðustu dögum desembermánaðar? Af hverju segi ég þetta, hæstv. forseti? Það hefur verið skoðun okkar framsóknarmanna lengi að hér þyrfti að mynda vettvang þar sem allir færustu aðilar í samfélaginu kæmu saman að borðinu til að skapa heildarlausnir í því erfiða árferði sem ríkir í samfélagi okkar. Hæstv. forseti. Þegar stjórnarliðar segja að við framsóknarmenn eða stjórnarandstaðan hafi ekki komið með tillögur í þeim efnum að bæta stöðu mála og reyna að ná árangri á grundvelli samvinnu og samræðu, rétt eins og annar flokkurinn sem á aðild að ríkisstjórn boðaði í aðdraganda síðustu kosninga, þá höfum við gert það. Fyrri hluta októbermánaðar lagði þingflokkur Framsóknarflokksins fram tillögu til þingsályktunar, sem hv. þm. Guðni Ágústsson mælti fyrir á Alþingi, um að stofna samvinnu- og efnahagsráð Íslands. Sú tillaga gerði ráð fyrir að kalla saman forustumenn íslenskra stjórnmálaflokka, fulltrúa atvinnulífsins, launþega, sveitarfélaga, fjármálafyrirtækja, Bændasamtaka Íslands, sjávarútvegsfyrirtækja, ásamt helstu sérfræðingum á sviði efnahagsmála frá Seðlabanka Íslands og Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Þessi vettvangur sem við framsóknarmenn mæltum fyrir í október strax í kjölfar bankahrunsins og töldum að þyrfti að koma saman hefur ekki verið kallaður saman og þingsályktunartillagan liggur reyndar enn hjá hv. efnahags- og skattanefnd og hefur ekki verið afgreidd þaðan. Ég held að öllum ætti að vera það ljóst og ég ætla að fullyrða það hér að hefðu menn komið saman og stundað samræðustjórnmál og nýtt samvinnu á þessum erfiðu tímum væri staðan með öðrum hætti en hún er í dag. Staðreyndin er sú að hæstv. ríkisstjórn hefur verið eini leikandinn í þeim aðgerðum sem stjórnvöld hafa brugðist við á síðustu mánuðum, tilviljanakenndum viðbrögðum og fálmkenndum. Því til vitnisburðar getum við nefnt að Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands, sem hefðu átt að eiga aðild að slíku samvinnu- og efnahagsráði Íslands, hafa oftsinnis gagnrýnt ríkisstjórnina, stjórnarmeirihlutann fyrir vitlausar ákvarðanir. Hefði ekki verið nær, hæstv. forseti, að kalla þessa aðila fyrr að borðinu? Við framsóknarmenn höfum gagnrýnt fjárlagafrumvarpið og þá höfuðáherslu sem Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn eru með í því að skera niður gagnvart einstaka hópum. Það sem við vildum í byrjun október var að kalla saman helstu aðila í íslensku samfélagi til að mynda þjóðarsátt. Það þarf að mynda þjóðarsátt og ég vil meina að fyrsti vísirinn að þeirri þjóðarsátt sé kominn fram á Alþingi sem felst í því að lækka laun æðstu embættismanna ríkisins. Þar þarf að byrja á þeirri þjóðarsátt og síðan þarf að vinna sig niður í því að koma til móts við hrikalega alvarlegan aðsteðjandi vanda. Við framsóknarmenn gerum okkur grein fyrir því að það þarf að fara í óvinsælar aðgerðir. Ég held að allir launamenn á almennum vinnumarkaði og hinum opinbera þurfi að taka á sig einhvers konar kjaraskerðingu, ég held að það sé óumflýjanlegt í ljósi þess ástands sem ríkir í samfélaginu en það þarf að gera eftir réttum leiðum og menn þurfa að byrja á réttum enda. Þess vegna hefði þurft að kalla þessa aðila saman að borðinu fyrir löngu síðan til þess að taka mikilvægar ákvarðanir. Það er staðreynd að útgjöld ríkisins vegna launa eru um 70%. Þess vegna hlýtur að þurfa að ná fram einhvers konar samkomulagi á hinum opinbera vinnumarkaði um að draga þar úr án þess að grípa þurfi til fjöldauppsagna, nógu slæmt er ástandið. Það hefur ekki verið gert og ekki hefur verið hlustað á tillögur framsóknarmanna í þessum efnum. Til merkis um það er að enginn stjórnarliði tók til máls þegar hv. þm. Guðni Ágústsson mælti fyrir þingsályktunartillögu okkar. Í raun og veru tók aðeins einn annar flokkur þátt í þeirri umræðu en það var Frjálslyndi flokkurinn með formann þess flokks, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, í broddi fylkingar. Ég spyr, hæstv. forseti: Hefði ekki verið ráð að kalla fyrrnefnda aðila saman í októbermánuði síðastliðnum, fyrir rúmum tveimur mánuðum síðan? Ég segi jú. En þegar stjórnarliðar hlusta ekki og vilja ekki horfa á þær tillögur sem stjórnarandstaðan leggur fram og við framsóknarmenn höfum lagt fram þá er náttúrlega erfitt um vik. Það sem við gagnrýnum hér, hæstv. forseti, og gagnrýnum Samfylkinguna sérstaklega fyrir, jafnaðarmannaflokk Íslands, er að menn byrja ekki á þeim enda sem þeir hefðu átt að byrja á, að taka á málinu heildstætt og byrja á að lækka laun æðstu embættismanna ríkisins og fikra sig niður eftir stiganum í framhaldinu. Nei, þessi flokkur, Samfylkingin, byrjar á því í bandormi sem við ræddum í síðustu viku að skerða kjör aldraðra og öryrkja um 3,9–4,9 milljarða kr. og taka upp sjúklingagjald sem á að skila um 360 millj. kr. Og Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin stóðu að því að brjóta samkomulag gegn bændastéttinni þar sem greiðslur til bænda sem voru undirritaðir samningar eru skertar um 800–1.000 millj. kr. Hæstv. forseti. Það er þessi nálgun sem við erum að gagnrýna í þessari umræðu sem er að mörgu leyti sárgrætileg. Enn og aftur tek ég fram að ég tel að grípa þurfi til óvinsælla aðgerða og ég er alveg til í að standa að slíku en það verður þá að vera eitthvert vit í því, hæstv. forseti, og það hefði þurft að vera búið að mynda einhverja þjóðarsátt um það hvernig að menn ætla að taka heildstætt á þessum vanda. Ég gat ekki orða bundist þegar hv. þm. Guðbjartur Hannesson kom hér upp og sagði að Samfylkingin væri að gæta hagsmuna þeirra sem minnst mega sín og hagsmuna landsbyggðarinnar. Ég hef farið örfáum orðum um það hvernig komið er fram gagnvart öldruðum og öryrkjum en ofan á þessa 3,9–4,9 milljarða kr. höfðu kjör þessara hópa verið skert fyrr á árinu um 3,6 milljarða sem var lækkun á viðmiði í tengslum við gerð kjarasamninga. Það er því búið að skerða kjör aldraðra og öryrkja stórlega á þessu ári og því miður sýnist mér, miðað við hvernig framtíðarhorfurnar eru, að það verði meira um það hjá hæstv. ríkisstjórn að seilast í þá vasa. Ég gleymdi, hæstv. forseti, að taka með mér blað frá Félagi eldri borgara þar sem þessi forgangsröðun ríkisstjórnarinnar var hörmuð og í raun hefur Öryrkjabandalagið gert það líka. Mig langar, hæstv. forseti, í ljósi þess að ég hef rætt þessi mál allítarlega í umræðu um bandorm ríkisstjórnarinnar og áður í fjárlagaumræðunni, að ræða um annað. Það eru áherslur Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins gagnvart landsbyggðinni - og ber nú í veiði þegar hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir gengur fram hjá. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur mælt fyrir því að sameina heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni og það ekkert smávegis. Heilbrigðisstofnanir frá Blönduósi allt austur á Langanes eiga að renna undir sama hattinn. Við erum þar að tala um heilbrigðisstofnanirnar á Blönduósi, Skagafirði, Siglufirði, Akureyri, Húsavík og alveg austur að Langanesi. Vita hv. stjórnarliðar eitthvað hvað þeir eru að samþykkja? Þetta hefur verið gert án þess að hafa nokkurt samráð við sveitarstjórnir á viðkomandi svæðum eða viðkomandi stofnanir. Ég ætla að minna hv. þm. Lúðvík Bergvinsson á að hér er um undirstöðustofnanir að ræða í viðkomandi samfélögum. Stofnanir sem er grundvöllur búsetu á viðkomandi stöðum. Og hvað ætla menn sér með þessum hagræðingaraðgerðum? Á að segja upp fólki í stórum stíl á þessum stöðum? Á að segja forstöðumönnunum upp? Eða hvað á að gera? Vita menn eitthvað hvað hæstv. heilbrigðisráðherra ætlar sér í þessu? Það er talað um sameiningu heilbrigðisstofnana á Vesturlandi og alveg að Hólmavík og Hvammstanga. Halda menn að þessi skilaboð frá ríkisstjórninni veki einhverjar væntingar hjá íbúum í þessum byggðarlögum um að í vændum sé mikil uppbygging á þessum stofnunum? Nei, þvert á móti. Ég held, hæstv. forseti, að þarna eigi að fara að skera niður í samfélögum sem hafa búið við kreppu í 20 ár. Tóku ekki þátt í góðæriskreppunni en nú á að seilast í vasa í góðærinu sem olli kreppu í viðkomandi samfélögum vegna þess að gengi krónunnar var vitlaust skráð sem bitnaði á sjávarútveginum. Og ofan á þá kreppu sem þessi samfélög hafa gengið í gegnum á undangengnum 20 árum eiga þessi samfélög nú að taka þátt í því að hagræða, hugsanlega með blóðugum niðurskurði. Sömu samfélög eru líka skert í sínum tekjustofnum. Sveitarfélög sem hafa glímt við tekjuskerðingu á undangengnum 15–20 árum fá skerðingu á tímabundnu framlagi úr 1.400 millj. kr. niður í 1 milljarð sem þýðir um þriðjungs lækkun. Hvaða samfélög eru það sem barist hafa í bökkum við ná saman sínum efnahags- og rekstrarreikningum? Við erum að tala um Ísafjörð, Skagafjörð, Fjallabyggð, Dalvíkurbyggð, Norðurþing, Hornafjörð, Vestmannaeyjar og fleiri mætti nefna. Hvernig eiga þessi samfélög að standa undir grunnþjónustu fyrir borgara sína? Á að láta þessum samfélögum blæða enn meira en orðið er? Ég vil fá svör við því frá hv. stjórnarliðum hvernig menn horfa til þess að þau samfélög sem glímt hafa við viðvarandi samdrátt á undangengnum 20 árum eigi að taka við enn meiri samdrætti af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þau skilaboð eru fólgin í fjárlagafrumvarpinu gagnvart íbúum í þessum byggðarlögum að nú eigi að ganga að heilbrigðisþjónustunni og að tekjustofnum viðkomandi sveitarfélaga og ég spyr, hæstv. forseti: Hafa stjórnarliðar sett það eitthvað niður fyrir sér hvaða áhrif það fjárlagafrumvarp sem við ræðum hér og unnið hefur verið í miklum flýti hefur á þessi samfélög og síðast en ekki síst á þá þjóðfélagshópa sem hvað verst standa í samfélaginu? Ég 

Frú forseti. Fyrst núna við 3. umr. fjárlagafrumvarpsins er myndin eilítið tekin að skýrast. Nú er m.a. komið fram hversu mikil og þung sú vaxtabyrði verður á næsta ári sem okkur er ætlað að standa undir og er bein afleiðing af falli bankanna. Viðbótin í vaxtagjöldum á milli ára er meira en 50 milljarðar kr. sem rekja má beint til falls bankanna. Samanlagt er talið að 87 milljarðar kr. fari í vexti. Þar er þó ekki öll sagan sögð vegna þess að enn á eftir að taka inn í dæmið vaxtagjöld vegna Icesave-reikninganna. Hér hefur nokkuð verið fjallað um hversu mikið það mun kosta íslenskt samfélag að ríkisstjórnin beygði sig í hnjánum fyrir hótunum frá Evrópusambandinu, samþykkti að standa skil á Icesave-reikningunum og fékk þannig aðgöngumiða að láni frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum án þess að nokkuð í tilskipunum Evrópusambandsins segði til um að ríkið sem slíkt ætti að standa undir slíkum skuldbindingum. Menn vita að skuldbindingarnar í það heila eru í kringum 650 milljarða kr. Hæstv. forsætisráðherra sem og þeir stjórnarliðar sem hafa tjáð sig um þetta segja hins vegar að um 150 milljarðar kr. gætu lent á okkur því eignir Landsbankans í Bretlandi munu vera um 500 milljarðar. Frú forseti. Ég leyfi mér að efast um þetta. Á meðan Ísland er enn á lista bresku ríkisstjórnarinnar yfir hryðjuverkamenn og frystingin á eignum bankanna í Bretlandi er enn þá staðreynd er það fyrir mér vitnisburður um að Bretar ætli sér að haldleggja þessar eignir og nýta þær til að greiða þann mismun sem þeir hafa lofað sínum þegnum og eigendum Icesave-reikninganna að borga, þ.e. muninn á milli 20 þús. evra annars vegar og 50 þús. evra hins vegar. Það hafa Bretarnir ætlað að greiða en allt á þetta eftir að koma í ljós. Frú forseti. Það er staðreynd að til að standa við það sem ríkisstjórnin hefur lofað verðum við að taka allar þessar 650 milljarða kr. að láni og við verðum að greiða Icesave-reikningana. Síðan á að selja eignir bankanna og sjá hvað kemur upp í þetta. Því segi ég að það er langt í frá að heildarmynd sé komin á þessi fjárlög. Þarna stendur út af mjög stór þáttur, vaxtakostnaðurinn af Icesave-reikningunum. Ég tel að það sé algerlega óábyrgt að ganga frá fjárlögunum með þessum hætti. Við vinstri græn höfum lagt til að í stað þess að afgreiða þessi illa undirbúnu fjárlög verði samþykktar greiðsluheimildir til bráðabirgða þannig að tóm gefist til að vinna ný fjárlög á traustari grunni í febrúar. Við höfum líka bent á að forgangsröðunin í þessum fjárlögum er röng. Niðurskurðartillögurnar sem blasa við eru vanhugsaðar og félagslega mjög ranglátar. Þær miða alls ekki við þau viðbrögð sem aðrir í heiminum grípa núna til í kreppunni. Við skerum niður á meðan aðrar þjóðir gefa í. Bragð er að þá barnið finnur þegar sjálfur Dominique Strauss-Kahn, forstjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, kemur fram í fjölmiðlum í Bretlandi og segir að ríkisstjórnir verði að auka fjárlagahallann. Þær verði að gefa svolítið í en megi ekki skera bara niður því þá dýpki kreppan. Það mætti halda að Dominique Strauss-Kahn hefði hlustað á það sem við vinstri græn höfum haft fram að færa í þessu krepputali. Við höfum nefnilega bent á að það mætti auka hallann hér til að forðast hinn sára, og ég endurtek blóðuga niðurskurð sem fyrir dyrum er í velferðarkerfinu, bæði gagnvart lífeyrisþegum, elli- og örorkulífeyrisþegum, og ekki síður heilbrigðisþjónustunni og sjúklingum. Það er dapurlegt að á meðan fréttir berast af því að spillingin vaði áfram uppi í bankakerfinu er staðreyndin sú að engin rannsókn er enn þá hafin á bankahneykslinu. Ég leyfi mér að kalla það spillingu ef um er að ræða stórfelldar afskriftir á skuldum auðmanna í þessum svokölluðu ríkisbönkum og bönkunum sem nú eru undir stjórn Fjármálaeftirlitsins í gegnum skilanefndir og aðstoða fólk í greiðslustöðvun en á sama tíma er á hv. Alþingi ekki leyft að ræða um kyrrsetningu eigna auðmanna. Frú forseti. Með samþykkt þessa frumvarps verða vatnaskil í heilbrigðisþjónustu á Íslandi. Það er verið að auka gjaldtöku á sjúklinga, 1.100 millj. kr. eiga að koma úr vösum sjúklinga á næsta ári til viðbótar við það sem fyrir var. Í fyrsta lagi á nú að selja inn á sjúkrahúsin eins og hér hefur komið fram. Það á að þyngja byrðar allra sjúklinga en þó sérstaklega þeirra sem eru svo hundveikir að þeir þurfa að leggjast inn á sjúkrahús. Í upphaflega frumvarpinu sem kom frá hæstv. forsætisráðherra í bandorminum kom fram að það ætti að taka 360 millj. kr. með þessum nýja spítalaskatti. Þetta hefði jafngilt ríflega 10 þús. kr. á hverja innlögn. Kannski menn hafi hrokkið við og séð að það gæti verið erfitt að rukka fólk sem komið væri upp í sjúkrarúm um 10 þús. kr. áður en farið væri að tala við það. Ég reikna með að það sé skýringin á því að fulltrúar heilbrigðisráðuneytisins upplýstu á fundi hv. heilbrigðisnefndar að það ætti ekki að taka nema 4.000 kr. á mann fyrir að leggjast inn á spítala. Það mundi gefa 110 millj. kr. en þessar 250 millj. til viðbótar sem þá vantaði til að fjárlögin stæðust fengjust með hækkunum á öðrum sjúklingasköttum og komugjöldum. Engin svör hafa fengist við því hér í umræðunni af hvaða gjöldum á að taka þetta, hvað á að hækka. Er það kannski gjaldið fyrir keiluskurð sem er 6.300 kr. í dag? Eða gjaldið fyrir hjartaþræðingu sem er nú 6.200 kr.? Er það slysadeildin? Bráðamóttakan? Hver af þessum komugjöldum á að hækka til að taka inn 250 millj. kr., frú forseti? Um það hafa engin svör fengist. Verði þetta frumvarp samþykkt hefur ráðherra fengið opinn tékka, annars vegar upp á þessar 110 millj. sem taka á af sjúklingum inni á spítölunum en síðan er algerlega undir hælinn lagt hvaða gjöld sjúklinga verða hækkuð til að taka inn aðrar 250 millj. kr. Þetta er þó ekki eini opni tékkinn sem er að finna í þessu fjárlagafrumvarpi og hæstv. heilbrigðisráðherra fær í hendur. Ég hef nefnt þessar 360 millj. kr. í sjúklingaskattinum en vil einnig benda á að í tveimur öðrum liðum í breytingartillögum frá ríkisstjórninni er um 730 millj. kr. velt beint yfir á sjúklinga með því að auka þátttöku þeirra og hlutdeild í lyfjakostnaði. Þar er annars vegar um að ræða 320 millj. kr. sem eiga að fást með því að hækka viðmiðið sem greiðsla Sjúkratryggingastofnunar á lyfjum miðast við og hins vegar um 410 millj. með almennri hækkun á hlutdeild sjúklinga í lyfjakostnaði. Hér er annar opinn tékki sem hæstv. heilbrigðisráðherra fær með þessu frumvarpi. Þriðji opni tékkinn sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur fengið með framlagningu þessa frumvarps hljóðar upp á um 700 millj. kr. Það er liður 08-379 í fjárlagafrumvarpinu er nefnist Sjúkrahús, óskipt. Upphaflega var áætlað að þessi liður hljóðaði upp á tæplega 200 millj. kr. Þó að ég geti ekkert fullyrt hvað þetta varðar því ekki hefur gefist tóm til að bera þessar tölur almennilega saman og enginn af framsögumönnum meiri hlutans hefur farið í þessi mál með þeim hætti að eitthvað fáist út úr því - það sér undir iljarnar á hv. formanni heilbrigðisnefndar og öðrum talsmönnum meiri hlutans í heilbrigðismálum þegar að þessum málaflokki kemur við umræðu um fjárlög - sýnist mér að hæstv. heilbrigðisráðherra fái um 700 millj. kr. til endurráðstöfunar til heilbrigðisstofnana. Í greinargerð með þessum tillögum segir einnig að stefnt sé að því, eins og mikið hefur verið rætt í dag, að ein heilbrigðisstofnun verði í hverju heilbrigðisumdæmi á landsbyggðinni og verkefnið verði flutt milli stofnana og heilbrigðisumdæma. Frú forseti. Þessar 700 millj. kr. eru plokkaðar af heilbrigðisstofnunum vítt og breitt um landið og heilsugæslunni líka án minnstu skýringa. Engar forsendur eru gefnar fyrir því hversu mikið er skorið af hverri stofnun. Ég vil nefna dæmi. Það á að taka um 500 millj. kr. af Landspítalanum í þessa endurskipulagningu á heilbrigðisumdæmum úti um landið og 70 millj. kr. af heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu.

Það er búið að svara þessu.

68,8 millj. kr. á að taka af heilsugæslunni af höfuðborgarsvæðinu til að breyta heilbrigðisumdæmum landsins. Þetta er aðför að heilsugæslunni og ég treysti ekki hæstv. heilbrigðisráðherra eða hv. formanni heilbrigðisnefndar til að fara með þessi mál. Hér var gripið fram í fyrir mér áðan og sagt að búið væri að svara þessu. Því hefur kannski verið svarað, hv. þm. Pétur Blöndal, á vettvangi Sjálfstæðisflokksins.

Hér í þingsal.

Mér er fyllilega ljóst að hv. formaður heilbrigðisnefndar lifir í einhverjum sérstökum heimi þar sem hún fær í hendur undirgögn frá heilbrigðisráðuneytinu.

Ég svaraði þessu.

Ég hef ekki fengið skýringu á því, hv. þm. Pétur Blöndal, af hverju verið er að taka 68,8 millj. kr. af heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu til að endurskipuleggja heilbrigðisumdæmi úti á landi. Til að flytja, eins og hér hefur verið bent á, allar heilbrigðisstofnanir á Norðurlandi milli Langaness og Hvammstanga eða frá Blönduósi yfir á Akureyri. Frú forseti. Ég hef nefnt þrjú atriði þar sem hæstv. heilbrigðisráðherra er afhentur opinn tékki til gjaldtöku og niðurskurðar í heilbrigðisþjónustunni. Ég tel að með því móti sé Alþingi í rauninni að veita fjárheimildir sem ekki samrýmast lögum. Ég tel að það verði að fjalla mun betur um fjárveitingar og skatta af þessu tagi sem sjúklingaskattarnir eru en ekki vísa þessu svona inn. Ég vil sérstaklega mótmæla því hvernig staðið er að þessari endurskipulagningu í heilbrigðisþjónustunni vegna þess að þetta er í rauninni bara yfirlýsing um stríð heima í héraði. Það er verið að láta menn slást milli héraða um hvar og hvernig á að vera hægt að komast til læknis. Það er rangt að þetta geti bætt þjónustu eins og þeir sem best þekkja til hafa bent á. Ég vil að lokum benda á að það eru ekki einungis heilbrigðisþjónustan og heilsugæslan sem eru hér undir hnífnum. Við 3. umr. er gerð tillaga um að skera niður 200 millj. kr. sem voru ætlaðar til uppbyggingar á öldrunarstofnunum úti um allt land. Þessi framlög áttu að vera í samræmi við áætlun ríkisstjórnarinnar um uppbyggingu 400 nýrra hjúkrunarheimila. Með þessu 

Hæstv. forseti. Hér fer fram lokaumræða um fjárlög ársins 2009 og væri auðvitað hægt að hafa langt mál um alla þá málsmeðferð á þessu hausti og til þessa dags, daginn fyrir Þorláksmessu. Eins og allir vita hafa málin verið afar óvenjuleg undanfarnar vikur og mánuði og málsmeðferð við afgreiðslu fjárlaganna hefur einnig verið það og margt við vinnulagið að athuga. Kannski sérstaklega það að tillögur frá ríkisstjórn hafa komið afar seint hingað inn til afgreiðslu, bæði varðandi fjárlögin sjálf og fjáraukann. Það hefur skapað mikla tímapressu í vinnubrögðum og oft komið upp að mönnum hefur fundist vanta upplýsingar. Það hefur einkennt störfin sérstaklega að það hefur verið beðið eftir upplýsingum um eitt og annað fyrir utan tillögur ríkisstjórnarinnar. En það sem upp úr stendur eftir þessa vinnu í haust er ýmislegt sem snýr að þjóðinni á komandi ári og tengist þeim áföllum og miklu álögum sem á íslensku þjóðinni er að lenda. Við getum auðvitað kvartað undan samráðsleysi og ýmsu varðandi vinnubrögð í fjárlaganefndinni og lýst áhyggjum okkar eins og við gerum í minnihlutaálitinu varðandi ýmis þjónustustig, m.a. í heilbrigðisþjónustunni og öldrunarstofnunum. En stærsta vandamál okkar á næsta ári verður það hvernig við munum takast á við að halda hér uppi atvinnu og hvernig við getum litið til þess að þurfa ekki að horfa í framtíðinni á endalausan niðurskurð fjárlaga til ýmissar þjónustu, heilbrigðismála, velferðarmála, menntunarmála o.s.frv., hvernig við getum sameiginlega unnið okkur út úr þeim vanda sem fram undan er. Ég held, hæstv. forseti, að það sé best gert með því að við reynum sameiginlega að afla þjóðfélaginu nýrra tekna. Ef við horfum til þess að reyna að gera það, að byggja undir atvinnustarfsemina og byggja undir það að menn geti aflað nýrra tekna sem komi þjóðfélaginu til góða þá erum við líka að vinna gegn atvinnuleysinu en á upphafsmánuðum næsta árs virðist ætla að stefna í að 10.000 manns verði á atvinnuleysisskrá. Það er ástand sem við megum ekki horfa á til framtíðar, ástand sem við getum búið við. Við verðum með öllum tiltækum ráðum að reyna að vinna gegn atvinnuleysinu. Þar fara auðvitað saman hagsmunir okkar að afla nýrra tekna, viðbótartekna inn í þjóðfélagið og að minnka atvinnuleysið. Við í Frjálslynda flokknum höfum marglagt það til á þessu þingi og í öllum umræðum í haust, að við reynum með öllum tiltækum ráðum að afla þjóðinni nýrra tekna. Við höfum bent á sjávarútveginn í því sambandi, sjávarútveginn sem margir töluðu um á uppgangstímum fjármálafyrirtækjanna að væri orðinn jafnvel hliðarbúgrein vegna þess að við stefndum í að verða fjármálaveldi. Við stefndum í að verða ríki þar sem fyrirtæki vildu koma fyrir fjármunum sínum, jafnvel efna til alþjóðlegrar bankastarfsemi og skrá hér alþjóðleg fjármálafyrirtæki. Við gætum orðið alþjóðleg fjármálamiðstöð og það var vissulega horft til þeirra tekna sem komu inn í ríkissjóð af starfsemi bankanna sérstaklega og annarra útrásarfyrirtækja á fjármálasviði og í verslun og ýmsum fleiri atriðum. Því miður, hæstv. forseti, þá hrundi spilaborg fjármálakerfisins og íslenska þjóðin stendur frammi fyrir því að taka þær ábyrgðir á sig með mikilli lántöku til að reyna að viðhalda hér eðlilegu fjármálalífi og starfsemi fjármálafyrirtækja og ekki síður ef svo fer sem stjórnvöld virðast stefna í að sé í vændum að gerðir verði sérstakir samningar við Breta og Hollendinga um svokallaða Icesave-reikninga og ábyrgðir okkar á þeim. Ef það allt saman lendir á íslensku þjóðinni til viðbótar við það sem er í fjárlagafrumvarpinu um vaxtabyrði upp á 87 milljarða kr. eins og er samkvæmt þeirri áætlun sem liggur fyrir þá má leiða líkum að því að viðbótarvaxtabyrðin vegna Icesave-lánanna, ef menn ætla að ganga til þess samkomulags, sem ég dreg mjög í efa að íslenska ríkið eigi að gera, þá gætum við verið að tala þar um viðbótarvaxtabyrði upp á 30–40 milljarða kr., þ.e. ef við gefum okkur að vextirnir séu á bilinu 5–8%. Það væri náttúrlega slík viðbót að það er varla séð að við réðum við það að þurfa að bera slíka vaxtabyrði, á annað hundrað milljarða kr. á ári, jafnvel þótt það væri ekkert nema vaxtabyrðin, engar afborganir, samhliða því að tekin hafa verið önnur lán sem þarf að borga vexti af og væntanlega afborganir á næstu árum. Þess vegna segi ég það, hæstv. forseti, að við Íslendingar getum ekki horft inn í þá framtíð að hér verði vandamál framtíðarinnar leyst með niðurskurði aðallega í þjónustu og rekstri, m.a. heilbrigðiskerfis og velferðarkerfis og menntakerfis. Við verðum að afla nýrra tekna. Það er eina leiðin sem dugar okkur, vissulega samhliða aðhaldi og niðurskurði. Við verðum að afla nýrra tekna. Í því getum við ekki verið með nein vettlingatök og við verðum að leyfa okkur að taka áhættu varðandi það að afla nýrra tekna. Sá sem hér stendur telur reyndar að engin áhætta sé fólgin í því að taka ákvörðun um að auka þorskaflann um 90–100 þús. tonn næstu þrjú til fjögur árin. Það mundi hins vegar að gefa nokkuð marga tugi milljarða í nýjar útflutningstekjur sem mundu fara til þjóðfélagsins í launum og aðkeyptri þjónustu fyrir sjávarútveginn. Viðbótarkostnaður sjávarútvegsins og útgerðarinnar við að veiða þessi tonn er sáralítill, vegna þess að skipin eru jú á sjó og það er enginn vandi að taka meiri afla á sjó en gert hefur verið. Sama má segja um fjárfestinguna í vinnslustöðvum. Það þarf ekki að leggja í mikinn kostnað við það. Það eru hendur, það er fólk sem kemur að þessari tekjuöflun, fleira fólk bæði í veiðum og vinnslu og síðan þjónustuaðilarnir sem kannski þurfa að þjónusta fyrirtækin betur þegar þau eru í meiri verkum og meira úthaldi. Þetta mundi fara um þjóðfélagið sem margföldun og gefa okkur nýjar skatttekjur vegna hærri tekna. Ég minni einnig á ferðaþjónustuna, hæstv. forseti, sem ég held að skipti rosalegu miklu máli fyrir framtíðina og að mjög auðvelt sé að auka ferðamannastraum hingað og hafa meiri tekjur af ferðamannaþjónustunni. Þetta eru þau nýju tækifæri sem ég held að við getum gengið í og að hægt sé að ganga í með vilja og ákvörðunum stjórnvalda. Síðan má auðvitað benda á nýtingu orkunnar og fyrirtækja á því sviði sem hana nýta sem möguleika sem við þurfum vissulega einnig að horfa til. Svo þarf auðvitað að horfa til þess sérstaklega að íbúðareigendur bera við núverandi aðstæður óheyrilegan lánakostnað sem er ekki á þá leggjandi miðað við núverandi aðstæður þegar dregur úr raunlaununum og kostnaður við heimilin vex samfara lánunum. Þar verður að grípa inn í með aðferð sem dugar til þess að ekki verði fjöldagjaldþrot þess fólks sem á undanförnum árum, með endalausum ráðleggingum þeirra sem voru starfandi í bankakerfinu um að taka nú þessi lán eða hin og meiri lán ef á þyrfti að halda o.s.frv. verður nú fyrir þeim gífurlega skaða sem fylgir mikilli verðbólgu, hreyfingu gengisins eins og það hefur verið og þar af leiðandi verðtryggingunni og vísitölubindingu lána. Á þessu verðum við að taka til þess að atvinnustarfsemi haldist áfram í þjóðfélaginu og að við sköðumst eins lítið og mögulegt er við að taka á málum til framtíðar. Menn hafa verið að velta fyrir sér skattlagningu, ég hef heyrt menn nefna það. Það kann vel að vera að við þurfum að grípa til þess til framtíðar en þá segi ég, hæstv. forseti, þá verðum við að grípa til þess að vernda þá sem lægstar hafa tekjurnar. Sem þýðir þá annaðhvort þrepaskiptur skattur, hærri sérstakur persónuafsláttur eins og við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til sem eyðist út við hærri tekjur eða hátekjuskattur. Til alls þessa þurfum við að horfa. Það kann einnig að vera að við þurfum að horfa á hærri fjármagnstekjuskatt hjá þeim sem mestar hafa fjármagnstekjurnar. Ég held nefnilega að hvernig sem á málið er litið þá verðum við að horfa alls staðar til þess hvar við getum aflað tekna. Ég segi enn og aftur að við getum gert það best með því að auka atvinnustarfsemina og auka tekjurnar. Við getum reynt að bregðast við og vernda fjölskyldurnar sem er annars geysilega mikið mál sem ég hef vikið að og við getum vissulega fundið einhverjar viðbótartekjur í skattkerfið. Við getum líka minnkað kostnað við að skera niður en þar er okkur hins vegar skorinn þröngur stakkur því við ætlum okkur að reyna að halda við velferðarþjónustunni, heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu. Allt þetta, hæstv. forseti, þurfum við að fást við á næstu árum. Ég minni á í lokin að við erum að vega að  
            

Frú forseti. Það eru vond fjárlög sem gera ráð fyrir því að halli verði 153 eða 160 milljarðar og jafnvel verður enn þá meiri halli á þessum fjárlögum þegar upp verður staðið. Þá er spurningin með kökuna sem við höfum. Er hægt að stækka kökuna eða horfum við fram á að þurfi að minnka hana svona mikið? Hvað er hægt að gera? Við þurfum að skera niður víða og sums staðar finnst mér of lítið gert í niðurskurði í þessum fjárlögum en á öðrum stöðum finnst mér of mikið skorið niður. Auðvitað eru skiptar skoðanir á milli þingmanna, á milli ríkisstjórnar og stjórnarandstöðu um það og það verður alltaf þannig. Í mínu kjördæmi er sá þáttur sem snýr að samgöngum við Vestmannaeyjar ótrúlegur. Þar er ekki gert ráð fyrir að fá nýtt skip til að bæta samgöngur. Slegið var af borðinu að gera smíðasamning um nýja ferju sem siglir á milli lands og Eyja og óvíst er hvernig gengur með hafnarmannvirki í Bakkafjöru. Þótt til séu peningar í það verkefni núna er óljóst hvað þeir munu endast. Það vekur líka furðu mína þegar verið er að ræða fjárlagafrumvarpið að Vestmannaeyingar og þeir sem tengjast Vestmannaeyjum hafa ekki látið til sín taka í þessum málaflokki. En þeir eiga svo sannarlega skilið að fá bættar samgöngur til eyjanna og við horfum upp á að flug á milli Vestmannaeyja og Bakkafjöru er lagt af yfir vetrartímann þannig að Vestmannaeyingar eiga ekki gott með að komast frá eyjunum. Því til viðbótar er aðalsamgöngutækið, gamli Herjólfur, nánast ónýtt. Hann er stöðugt bilaður og miklar tafir verða þess vegna. Ýmislegt varðandi hann er orðið dálítið ískyggilegt, meðal annars var hann á reki um daginn, vélarvana í tæpan klukkutíma, og það er auðvitað ekki boðlegt fólki að þurfa að búa við þannig samgöngur á Norður-Atlantshafi. Ég vildi aðeins koma inn á þennan þátt sem mér finnst skipta verulegu máli fyrir Vestmannaeyinga og bendi á þetta atriði. Þarna er verið að skera niður. Síðan er auðvitað niðurskurður á sjúkrastofnunum, niðurskurður til aldraðra og öryrkja, sem er sorglegt, og á skurðdeildum í Sjúkrahúsi Keflavíkur. Almennt er verið að skera allt of mikið niður í heilbrigðisþjónustunni að mínu mati, að ekki sé minnst á lögreglu og toll. Þar er verið að skera niður nánast alls staðar og mun það bitna mjög á þeirri þjónustu sem við veitum en gerum ekki nægilega vel þegar svona árar. Á sama tíma erum við að fella niður skuldir af fyrirtækjum. Við fellum niður skuldir af útgerðarmönnum hvað varðar framleiðslu gjaldeyrissamninga. Við fellum þar niður eða búum til samkomulag um ákveðið gengi sem er ekkert annað en niðurfelling á skuldum. Það er sorglegt fyrir utan það að það eru ákveðnir gæðingar, jafnvel gamlir útrásarvíkingar, sem búa til samkomulag um að þeir fái að halda fyrirtækjum sínum áfram. Við látum lífeyrissjóðina búa til björgunarsjóð og sú hætta er fyrir hendi að hann verði notaður sem bjargráð við fyrirtæki sem komin eru í gjaldþrot eða svo gott sem. En við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til kvótaaukningu í flestum tegundum sem við teljum að gæti orðið til þess að taka stærsta höggið af þjóðinni. Með því að veiða 190 þús. tonn af þorski í viðbót og bæta við í öðrum tegundum gætum við búið til útflutningsverðmæti upp á kannski 60–100 milljarða í tekjur. Þetta er valkostur sem við höfum og við eigum að nýta hann. Það mundi draga verulega úr atvinnuleysi sem yfirvofandi er og auka gjaldeyrisöflun þjóðarinnar. Við gætum flutt út jafnvel fyrir 100 milljarða í viðbót, bara í tengslum við sjávarútveginn. Við þurfum að virkja fallvötnin og við þurfum að tryggja fjármagn í að orkuveitur og að Landsvirkjun fái aðgang að fjármagni til að geta haldið áfram að virkja. Það er forsenda fyrir því að byggja upp álver, netþjónabú og annað sem við sækjumst eftir og er á teikniborðinu. Það mun skapa mikla atvinnu, bæði við uppbyggingu og í rekstri. Það er forgangsverkefni að mínu mati að reyna að tryggja að þetta haldi áfram. Það mun hafa þau áhrif að byggingarverktakar og aðrir sem eru í þeim greinum atvinnulífsins sem standa hvað verst í dag fengju meiri vinnu. Við mundum hleypa lífi inn í þá atvinnugrein sem stendur einna verst núna. Auðvitað þurfum við á álverum og netþjónabúum að halda, þau skapa mikla atvinnu og tekjur. Við megum ekki hætta að láta hjólin snúast og við verðum að gera allt sem við getum til þess að stuðla að því að atvinnulífið lognist ekki út af eins og jafnvel hætta er á. Það eru miklir möguleikar í ferðamannaiðnaði og það er sjálfsagt að við reynum að styðja við hann eins og hægt er því að þar búum við líka til gjaldeyristekjur. Að síðustu vil ég minna á sveitarfélögin. Á þau verða settar auknar byrðar núna og sveitarfélögin þurfa að taka á sig meiri samfélagsþjónustu en áður. Ég hef sagt það áður í þinginu að ég telji að sveitarfélögin eigi t.d. að vera með ókeypis máltíðir í öllum barnaskólum landsins. Ég hefði talið að það væri gott innlegg í þessi mál og þá þarf að tryggja það með auknu fjármagni frá ríki til sveitarfélaga, gera þeim kleift að gera þetta. Í því fælist ákveðið öryggi fyrir börn og fjölskyldur að þurfa ekki að borga sérstaklega fyrir þessa þjónustu. Ef við miðum við svokallaða finnska leið sem farin var í kreppunni í Finnlandi fyrir 18–20 árum síðan var það þetta sem hélt lífi í mörgum fjölskyldum, þ.e. að börnin fengu frían og ókeypis mat í skólum. En hér er stiklað á stóru og komið niður á nokkur atriði sem mér finnst að þurfi að skoða og ég þarf ekki að þylja upp það sem aðrir hafa sagt á undan. En að búa til fjárlög með 150 milljarða halla sem verða kannski 250 milljarðar í halla þegar upp verður staðið, kostar peninga. Einhvers staðar verður að brúa það bil með einhverjum hætti og það kostar þjóðarbúið vexti, skapar kostnað og rýrir lífskjör almennings í landinu til framtíðar litið. Þess vegna er nauðsynlegt að menn horfi í alvöru á þær leiðir og þá möguleika sem við höfum að búa til auknar tekjur. Það er það sem við eigum að leggja höfuðáherslu á og reyna svo að skipta þessari köku sem við höfum með sanngjarnari og réttari hætti en við höfum gert, hugsa um fólkið sem verst stendur, fjölskyldurnar í landinu sem búa við þær hörmungar að missa húsnæði sitt. Á sama tíma gerum við einhverja vildarkjarasamninga við atvinnurekendur, hjálpum þeim að búa til einhverjar gengiskörfur sérstaklega sem snúa að gjaldeyrissamningum gagnvart sjávarútveginum. Þar er verið að búa til ákveðið gengi sem þessar skuldir verða settar á. Það er í rauninni ekkert annað en niðurgreiðsla og ríkisstyrkur. Það er er komið nóg af því. Ríkisstyrkur í sjávarútvegi er búinn að vera við lýði í 24 ár. Útgerðarmönnum var afhentur fiskurinn ókeypis. Þeir gátu leigt hann, veðsett hann og selt hann dýrum dómum og það er stærsti ríkisstyrkur Íslandssögunnar. Svo eru menn stundum að tala um að verið sé að styrkja íslenskan landbúnað. Það er mjög lítið miðað við það sem er gert í íslenskum sjávarútvegi. Mér finnst allt of lítið hafa verið talað í gegnum tíðina um hvað núverandi handhafar fiskveiðiheimilda, sægreifarnir, hafa fengið í ríkisstyrki gegnum tíðina. Enn stendur til að leyfa þeim að halda því áfram þrátt fyrir að þeir séu yfirskuldsettir. En við erum ekki að hugsa um fjölskyldurnar sem eru að missa húsnæðið sitt. Við erum ekki að hugsa um öryrkja eða aldraða eða þá sem þurfa að nota heilbrigðisþjónustuna, sjúkrahúsin okkar og annað slíkt. Það er allt í lagi að skera það niður en ekki þau sérréttindi og þann ríkisstyrk sem útgerðarmenn eru með í dag.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér lengi í umræðuna. Mig langar þó að árétta það sem hér var rætt í fyrri umræðu, 2. umr. um fjárlögin, um þann mikla niðurskurð sem boðaður er í fjárlagafrumvarpinu í ár í menntamálum upp á rúmlega 4 milljarða. Viðbrögð samfélagsins við þessum niðurskurði hafa verið rík og sterk og okkur þingmönnum í menntamálanefnd Alþingis og þingheimi öllum líklega hafa borist mörg bréf um þessi mál bæði frá háskólum og framhaldsskólum. Mig langar að halda þessu til haga í þessari pontu að fólk í skólasamfélaginu hefur verulegar áhyggjur af því hvert stefni með þeim fjárlögum sem hér er verið að afgreiða í þessum mikla flýti, svo miklum flýti að hér eru breytingartillögur enn að berast og eru settar á dagskrá hér með afbrigðum nú þegar tveir dagar eru til jóla. Mig langar að nefna sérstaklega niðurskurðinn til Háskóla Íslands en í fyrra fjárlagafrumvarpi, því sem hér var kynnt í október, hafði verið boðuð hækkun á framlögum til Háskóla Íslands upp á rúm 20%, 20,8%, en skerðingin frá því frumvarpi er núna tæp 11%  Það má kalla að hér sé vegið að Háskóla Íslands sem sá fram á bjartari tíð eftir áralanga sveltistefnu þar sem ekki hefur tekist að manna stöður sem hafa losnað þegar kennarar hafa hætt sökum aldurs svo dæmi sé tekið. Greinar hafa setið eftir og verið reknar á fáum föstum starfskröftum og svo ódýru vinnuafli stundakennara og nýdoktora sem hafa lagt af mörkum ómælda stundakennslu fyrir lágmarkslaun og ekki getað sinnt rannsóknum gegn greiðslu nema að mjög litlu leyti. Það er líka alvarlegt mál að Háskólasjóðurinn, sem hefur gert þessu unga fræðafólki auðveldara fyrir, er núna skorinn um hartnær 120 milljónir. Rekstrarframlagið er svo lækkað um 270 og rannsóknarframlaginu, sem var nú fagnað hér og klappað mikið fyrir í fyrra, er frestað. Það eru því dökkir tímar fram undan hjá Háskóla Íslands á sama tíma. Við reynum að leita leiða og lausna í kreppunni og höfum nefnt menntun oftar en einu sinni og oftar en tvisvar en þá er hún skorin með þessum svakalega hætti og hafa þingmönnum borist erindi, meðal annars frá Félagi prófessora við ríkisháskóla sem mótmælir harðlega boðuðum niðurskurði fjárveitinga til Háskóla Íslands og bendir á að Háskóli Íslands veiti þegar hagkvæmustu menntun sambærilegra námsleiða við íslenska háskóla samkvæmt nýlegri skýrslu Ríkisendurskoðunar og hefur yfir að ráða kennurum og sérfræðingum í fremstu röð. Ég leyfi mér að vitna í þetta bréf frá Félagi prófessora við ríkisháskóla, með leyfi forseta: „Boðaður niðurskurður ræðst helst gegn rannsóknum og framhaldsnámi við skólann sem eru mikilvægustu vaxtarbroddar háskólastarfsemi í landinu.“ Þetta er hið alvarlegasta mál því að þeir sem hafa kynnt sér þessi efni vita að fræðasamfélög lifa og hrærast með þeirri nýliðun og þeirri nýsköpun sem í þeim verður, nýsköpun í rannsóknum og nýliðun í fólki. Ef sú hætta vofir yfir íslenskri akademíu að eldast þá munum við ekki endilega finna leiðirnar þar út úr kreppunni ef unga fólkið okkar hverfur af landi brott og nýsköpunarfjármagni í rannsóknum við háskólana er frestað. Háskólaráð Háskóla Íslands hefur líka sent okkur bréf þar sem bent er á efnislega að nú sé gerð sú krafa á hendur háskólanum að opna sínar dyr og taka við auknum fjölda umsókna um nám á vormissiri 2009 til að bregðast við afleiðingum fjármálakreppunnar. Þar segir, með leyfi forseta: „Í því skyni rýmkaði skólinn umsóknarfrest um nám til 15. desember. Alls hafa borist yfir 1.600 umsóknir um nám á grunn- og framhaldsstigi, sem svarar til um 13% af heildarnemendafjölda háskólans. Þessi mikla eftirspurn sýnir mikilvægi háskólans og þær væntingar sem gerðar eru til hans. Háskóli Íslands mun axla samfélagslega ábyrgð í þessu efni, en á hinn bóginn eru takmörk fyrir því hversu langt er unnt að ganga þannig að gæði starfseminnar hljóti ekki skaða af. Þess vegna hlýtur háskólaráð að gera ráð fyrir að stjórnvöld samþykki sérstaka fjárveitingu til þess að hægt sé að mæta þeim viðbótarkostnaði sem af þessu myndi hljótast fyrir Háskóla Íslands.“ Staðan er því alvarleg hjá háskólum þessa lands. Mig langar líka að ræða hér framhaldsskólana. Þeir hafa búið við þröngan rekstur árum saman og því tengt er það reiknilíkan sem notað er til að dreifa fjármunum til framhaldsskólanna sem upphaflega miðaðist mjög við hefðbundna bóknámsskóla en hefur nú verið í endurskoðun um alllangt skeið og vonandi fer henni að ljúka. Skólarnir hafa verið reknir með miklu aðhaldi en nú er boðaður niðurskurður upp á hálfan milljarð. Félag framhaldsskólakennara hefur sent okkur ályktun sína þar sem þeir segja hreinlega, með leyfi forseta: „Framhaldsskólar hafa verið reknir með miklu aðhaldi í mörg ár. Margir telja að ekki sé hægt að ganga lengra í þá átt. Ef breytingartillögurnar ná fram að ganga er illa komið fyrir framhaldsskólum landsins.“ Þar verðum við líka að muna að þessar mikilvægu undirstöðustofnanir okkar, framhaldsskólarnir, þar sem unga fólkið okkar stundar nám daglega og búið er að skera niður forfallakennslu, svo dæmi sé tekið, alfarið þannig að nú má enginn veikjast lengur án þess að kennsla falli niður, þ.e. þessi mikli niðurskurður mun bitna á þeim sem hafa átt við erfiðan rekstur að stríða núna árum saman. Að lokum langar mig að nefna lánasjóðinn þar sem gengið er á eigið fé á sama tíma og námsmannahreyfingar hafa gert kröfu um að lánasjóðurinn verði efldur enn til þess að tryggja að fólk geti sótt um lán til sjóðsins og stundað nám í háskóla. Grunnframfærsla lánasjóðsins á mánuði er 100.600 kr. og er hún ætluð til að duga fyrir framfærslu eins einstaklings sem býr á eigin vegum. Það sjá náttúrlega allir að slík upphæð dugir vart til framfærslu á heilum mánuði. Ekki eru miklar líkur til að þessi framfærsla hækki mikið þegar framlög til sjóðsins eru skorin niður um 1 milljarð og 400 milljónir. Þó að því sé lofað að þetta muni ekki bitna á þjónustu sjóðsins þá á ég erfitt með að sjá það þegar gengið er með þessum hætti á eigið fé. Við vitum hvað er fram undan á árinu 2010 því að við höfum rætt það að þessi fjárlög verði erfið og búið er að boða að fjárlögin 2010 muni verða hálfu verri. Nú göngum við á eigið fé lánasjóðsins með þessum hætti. Hvernig ætlum við að leysa mál hans á næsta ári - mér er spurn - á sama tíma og við beinum æ fleirum í háskólanám og ætlumst til þess að skólarnir taki við fólki á sama tíma og atvinnuástand versnar og að við nýtum þetta tækifæri? Þetta hefur verið kallað tækifæri til þess að bæta hér menntunarstig landsmanna. Við gerum það ekki ef við ætlum að ganga af lánasjóðnum dauðum. Ég hef áhyggjur, virðulegi forseti. Ég hef áhyggjur af þeim aðgerðum sem hér eru boðaðar í menntamálum þjóðarinnar. Ég hef áhyggjur af framhaldsskólunum okkar, háskólunum og lánasjóðnum. Ég hef áhyggjur af sveitarfélögunum sem reka þjónustu við leikskóla- og grunnskólabörn og sjá líka fram á erfiðari tíma í rekstri. Hv. þingmaður sem hér talaði á undan mér, Grétar Mar Jónsson, nefndi hugmyndir sem hafa verið uppi um að bjóða upp á gjaldfrjálsar máltíðir í skólum. Við höfum verið að lesa um dæmin frá finnsku kreppunni þar sem börn borðuðu ekki heita máltíð frá föstudegi til mánudags en fengu hana þó í skólunum. Þetta er auðvitað gamalt baráttumál okkar vinstri grænna. En það verður erfitt að sjá að sveitarfélögin muni hafa nokkurt aukið svigrúm í þeim aðgerðum sem eru boðaðar í þessu fjárlagafrumvarpi. Að lokum langar mig að nefna það, virðulegi forseti, að ég las í Morgunblaðinu í dag, tilvitnun í Dominique Strauss-Kahn, yfirmann Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem við höfum rætt svo mikið um hér í þessum sal upp á síðkastið. Þar er sem sagt vitnað í Dominique Strauss-Kahn þar sem hann ræðir nauðsyn þess til þess að bregðast við kreppunni, þ.e. að það þurfi að færa fé til lágtekjuheimila með auknum atvinnuleysisbótum, auka þurfi skattfríðindi handa lágtekjufólki og fjármagna þurfi stórverkefni, sérstaklega þau sem séu þegar komin á teikniborðið. Leiðarahöfundur Morgunblaðsins segir, með leyfi forseta: „Það er athyglisvert að heyra þessi orð frá forustumanni Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og bera saman við þær aðgerðir, sem hér er verið að grípa til. Það er ekki beinlínis hægt að segja að þar sé mikill samhljómur.“ Það er vissulega rétt. Það er ekki mikill samhljómur milli þess að fara í flata skattahækkun eftir þær flötu skattalækkanir sem hér hafa tíðkast og nýta ekki færið til þess að dreifa nú skattbyrðinni á réttlátari hátt, taka upp þrepaskiptan hátekjuskatt eins og við þingmenn Vinstri grænna höfum lagt til í okkar frumvörpum og reyna að stuðla að auknum jöfnuði í þessu landi með því að dreifa byrðunum á réttlátar og láta þá sem meira hafa á milli handa leggja meira fram og hlífa þeim sem minnst hafa milli handa. Það hefur ekki verið mikill samhljómur um það hjá ríkisstjórnarflokkunum, hvorki Sjálfstæðisflokknum né þeim flokki sem kennir sig við jöfnuð í daglegu tali. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa orð mín miklu fleiri að þessu sinni. Ég ítreka þó að ég tel að best hefði verið að veita hér tímabundnar fjárveitingarheimildir fram yfir áramót og vinna fjárlagafrumvarpið áfram í janúar. Ég held að þær tillögur sem nú eru enn að berast inn í þingsali og þarf afbrigði í hvert sinn til að samþykkja, sýni best að þetta frumvarp er ekki klárað enn þá.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um stimpilgjald, nr. 36/1978, með síðari breytingum, frá hv. efnahags- og skattanefnd en nefndarálitið er að finna á þskj. 447. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ingva Má Pálsson og Guðmund Jóhann Árnason frá fjármálaráðuneyti. Frumvarpinu er ætlað að treysta lagagrundvöll álagningar stimpilgjalds vegna tilgreindra skjala. Er það lagt fram í kjölfar álits umboðsmanns í máli nr. 4712/2006. Nefndin ræddi á hverjum skylda til að greiða gjaldið hvíli, hverjar tekjur væru af gjaldinu og tengsl stimpilskyldu og þinglýsingar í ljósi tilvísunar frumvarpsins til þinglýsingar. Nefndin ræddi einnig áform í stjórnarsáttmálanum um afnám stimpilgjalds. Fram kom að lög um stimpilgjald mæltu ekki afdráttarlaust fyrir um á hverjum stimpilskylda hvíli heldur væri það jafnan komið undir samkomulagi hlutaðeigandi aðila. Þegar um gjaldtöku samkvæmt frumvarpinu væri að ræða mætti gera ráð fyrir því að gerðarbeiðandi legði út fyrir gjaldinu en að gerðarþoli beri kostnaðinn endanlega þegar um er að ræða lið í innheimtuaðgerðum. Fram kom að stimpilskylda væri miðuð við útgáfu skjals en í framkvæmd hefði greiðsla verið innt af hendi við þinglýsingu. Ekki stæði til að breyta þeirri framkvæmd. Þá kom fram að tekjur af gjaldi því sem frumvarpið mælir fyrir um nemi um það bil 5% af heildartekjum af stimpilgjaldi á ári eða sem svarar 320 millj. kr. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Lúðvík Bergvinsson og Birkir J. Jónsson hv. þingmenn skrifa undir álitið með fyrirvara. Hv. þingmenn Bjarni Benediktsson og Gunnar Svavarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, Birkir J. Jónsson, með fyrirvara, Lúðvík Bergvinsson, með fyrirvara, Katrín Jakobsdóttir og Rósa Guðbjartsdóttir.