Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur athugað frv. það, sem hér liggur fyrir, og mælir hún með því, að það verði samþ. með þeim breytingum, sem á þskj. 397 greinir. Frv., sem er stjórnarfrv., setur ákvæði um meðferð vélknúinna reiðhjóla, svo framarlega sem hestaflatala þeirra fer ekki fram úr einu hestafli, strokkrúmmál þeirra er ekki yfir 50 eins og þau eru ekki yfir 50 kg að þyngd. Hjól, sem hafa stærri aflvél en þau, sem þannig eru útbúin, eru nefnd bifhjól og falla undir eldri ákvæði bifreiðalaganna. Eins og í atbs. við lagafrv. segir, hefur notkun þessara reiðhjóla færzt mjög í vöxt upp á síðkastið og mikill fjöldi þeirra verið fluttur inn, en eins og í grg. segir, þá hefur reyndin orðið sú, að þau hafa að miklum hluta lent í höndum barna og unglinga, sem yngri eru en svo, að forsvaranlegt sé, að þau fari með vélknúin farartæki í nokkurri mynd. Allshn. hafa borizt umsagnir lögreglustjórans í Reykjavík og bæjarfógetans á Akureyri um frv þetta, og leggja þeir báðir til. að það verði samþykkt. Brtt. þær, sem n. hefur gert við frv., eru ekki stórvægilegar. Lagt er til í brtt. n., að sá, sem snýr sér til lögreglustjóra í þeim tilgangi að afla sér heimildar til að aka reiðhjóli með hjálparvél, leggi fram vottorð bifreiðaeftirlitsmanns um, að hann hafi næga aksturskunnáttu og þekki umferðarreglurnar, en þar sem slíks vottorðs verður ekki aflað vegna fjarlægðar eða annarra tálmana, þá leggur n. til, að lögreglustjórar, hver á sínum stað, útnefni menn til þess að prófa eða kanna aksturskunnáttu umsækjenda og hæfni þeirra til að aka slíkum reiðhjólum. Þetta er eina brtt., sem n. flytur við frv., en hún er, eins og ég sagði áður, sammála um að mæla með því, að það verði samþ. Einn nm., hv. 4. landsk. þm. (GJóh), var að vísu fjarverandi, þegar frv. var endanlega afgr. í n., en hann hafði áður lýst sig fylgjandi frv. og þeim breytingum, sem allshn. hugðist gera á því.



Herra forseti. Eins og nál. frá heilbr.- og félmn. sýnir, þá hafði n. kosið sér frsm. í þessu máli, hv. 2. þm. Rang. (HelgJ), en hann hefur verið fjarverandi nokkra daga sökum lasleika og getur af þeim ástæðum ekki komið á þennan fund, svo að ég vil leyfa mér í forföllum hans að gera með örfáum orðum grein fyrir afstöðu n. til málsins. Með frv. þessu, sem er flutt af hæstv. ríkisstj. og undirbúið af landlækni, er stefnt að því að færa í eina heild ákvæði læknaskipunarlaganna, en á þeirri löggjöf hafa verið gerðar nokkrar breytingar á undanförnum árum. Segja má, að í þessu efni hafi komið fram aðallega tvær stefnur: önnur sú, að læknishéruðin ættu að vera stór og að tveir eða jafnvel fleiri læknar störfuðu saman, þar sem greiðar eru samgöngur og í stórum héruðum; hin stefnan hefur verið sú að skipta læknishéruðum, eftir því sem kaupstaðir hafa stækkað og fjölmenni aukizt, og miðað við það, að einn læknir væri starfandi í hverju héraði. Í þessu frv. er engin stórvægileg breyting gerð á þeirri stefnu, sem fylgt hefur verið að undanförnu í þessum efnum. Eins og ég tók fram, þá er það megintilgangur frv. að fella í eina heild þau ákvæði, sem samþ. hafa verið að undanförnu um skipun læknishéraða. Áður hafa t.d. verið sett sérstök lög um Höfðahérað í Húnavatnssýslu, og á þingi í fyrra var enn fremur ákveðið að skipta Egilsstaðahéraði, svo að þar sætu tveir læknar á sama stað. Þessar breytingar eru felldar inn í frv., sem hér liggur fyrir. Þá er enn fremur gert ráð fyrir því að fella niður tvö héruð, sem áður hafa staðið í lögum þ.e. Hesteyrarhérað, sem hefur ekki verið skipað nú um sinn vegna fámennis þar í byggðarlaginu, og Borðeyrarhérað, sem lögfest var fyrir nokkrum árum, en hefur aldrei verið skipað. Það lagaákvæði hefur aldrei verið framkvæmt, og nú er gert ráð fyrir að fella það niður. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir því, að Hvolshéraði, þ.e.a.s. Rangárvallasýslu, verði eftirleiðis skipt í tvö héruð. Eins og frv. er, þá á það að vera Hvolshérað og Helluhérað. Og enn fremur er gert ráð fyrir því, að Kópavogshreppur, sem er orðinn fjölmenn byggð, eins og kunnugt er, verði sérstakt læknishérað með læknissetri í Kópavogi. Á nokkrum stöðum á landinu hefur hagað svo til, að hreppar hafa skipzt á milli læknishéraða, en í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að sú breyting verði gerð, að hreppar í heild fylgi einu og sama læknishéraði, en það geti ekki átt sér stað, að hreppshluti teljist til annars læknishéraðs en meginhluti hreppsins. Þessi breyting er gerð ekki sízt vegna eindreginna óska frá hagstofunni, og stendur það í sambandi við skýrslugerðir og þá spjaldskrá, sem hagstofan vinnur að og á að veita stuðning um skýrslugerðir á ýmsum sviðum, bæði gagnvart læknisþjónustunni og í fleiri greinum. En til þess að íbúar þeirra hreppshluta, sem hér eru aðilar að, njóti ekki óhagræðis af þessari breytingu, þá fjallar 2. gr. frv. um það, að þeir hreppshlutar, sem þannig er ástatt um, eigi jöfnum höndum tilkall til læknisþjónustu úr nágrannalæknishéraði. N. hefur fallizt á að mæla með frv., en einstakir nm. hafa þó áskilið sér rétt til þess að flytja brtt. eða greiða atkvæði með brtt., sem fram kæmu. En n. ber fram á þskj. 391 tvær brtt., sem ekki raska efni frv. á neinn hátt. Önnur er sú að bæta ákvæði við 2. gr., þar sem miðað er að því að gera það ótvírætt, að þeir íbúar, sem þurfa að sækja læknisþjónustu til annars læknishéraðs en þess, sem þeir eru taldir til, eigi forgangsrétt til þjónustu af hendi þess héraðslæknis, sem greiðast er að ná til hverju sinni. Hin brtt., sem n. flytur, er við 12. gr. og fjallar um gildistöku frv., þannig að lögin öðlist gildi 1. janúar 1956, í stað þess að í frv. er gert ráð fyrir, að gildistakan hefði orðið 1. janúar 1955 en að dómi þeirra manna, sem framkvæmd hafa á hendi í þessu efni, er það að miklum mun eðlilegra og auðveldara í framkvæmd, að lögin taki gildi um áramót. Ég sé, að fram eru komnar nokkrar brtt. við frv. frá einstökum þm. Það er brtt. á þskj. 239 frá hv. þm. V-Ísf. (EirÞ) og brtt. á þskj. 409 frá hv. 1. þm. S-M. (EystJ), enn fremur brtt. á þskj. 414 frá hv. 7. þm. Reykv. (GTh), og loks hefur verið útbýtt nú í dag, rétt áður en þessi fundur hófst, brtt. á þskj. 426 frá hv. 2. þm. Rang. (HelgJ). Ég vildi nú mælast til þess og beina þeim eindregnu tilmælum til hæstv. forseta, að hann vildi fresta þessari umr., þ.e.a.s. ljúka henni ekki, heldur gefa heilbr.- og félmn. tækifæri til þess að athuga þessar till., sem fram eru komnar, á fundi, áður en þær koma undir atkvæði eftir þessa umr., og enn fremur vil ég geta þess, að ein af þessum brtt. er flutt af hv. 2. þm. Rang. (HelgJ), sem er forfallaður nú sökum lasleika, en óskar þess mjög að geta mælt fyrir þessari brtt., áður en 2. umr. lýkur.



Ég á brtt. á þskj. 409, sem ég mun skýra með fáeinum orðum. Búðahérað er núna Fáskrúðsfjarðarhreppur, að undantekinni suðurbyggð Reyðarfjarðar, Búðahreppur og Stöðvarhreppur, og læknissetrið er að Búðum. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að breyta þannig til, að Búðahérað verði Fáskrúðsfjarðarhreppur allur, Búðahreppur og Stöðvarhreppur. Þetta er ekki hentugt; þvert á móti afar óhentugt, vegna þess að hluti af Fáskrúðsfjarðarhreppi, sem liggur sunnan Reyðarfjarðar, er gersamlega slitinn frá öðrum byggðum Fáskrúðsfjarðarhrepps, og er þar örðugur fjallgarður á milli. Það mundi því ekki geta komið til mála að ætla læknisþjónustu í þann hluta hreppsins frá Búðum, heldur verður sú læknisþjónusta að koma frá Eskifirði, enda er þessi hluti hreppsins nú hluti af Eskifjarðarhéraði. Það er aðeins ein ástæða færð fyrir því að breyta þessu, og hún er sú, að það sé hentugra vegna heilbrigðisskýrslna að hafa ævinlega hreppana óklofna í sama læknishéraði. Mér finnst, að það hljóti jafnan að ráða læknaskipuninni, hvað hentugast er fyrir fólkið og eðlilegast vegna læknisþjónustunnar, en svo megi haga skýrslugerðinni samt sem áður þannig, að heilbrigðisskýrslur fyrir þennan hluta Fáskrúðsfjarðarhrepps, sem yrði þá áfram í Eskifjarðarlæknishéraði, yrðu sameinaðar heilbrigðisskýrslum úr Búðalæknishéraði, og þetta hlýtur að vera afar auðvelt. Áð vísu er þannig til orða tekið í frv., að þar sem svona stendur á, eigi íbúarnir í þeim hluta Fáskrúðsfjarðarhrepps, sem á nú að færa inn í Búðalæknishérað, að hafa að jöfnu tilkall til læknisþjónustu úr báðum læknishéruðunum. Það er ákvæði um þetta í frv. En samt sem áður óttast ég, að þetta valdi ruglingi, og íbúarnir eru ekki alveg geiglausir um það á þessu svæði, að ef þeir eru komnir yfir í Búðalæknishérað og búið að flytja þá úr Eskifjarðarlæknishéraði, þá verði það ekki talið jafneðlilegt og sjálfsagt fyrir Eskifjarðarlækni að sinna öllum þeirra læknisstörfum eins og verið hefur. Mér finnst þess vegna, að það sé hægt að fara þessa millileið, sem hér er stungið upp á, að lofa þessu læknishéraði að haldast eins og það hefur verið, en ákveða, að skýrslurnar, sem snerta læknisþjónustuna í suðurhluta Reyðarfjarðar, skuli sendar héraðslækninum í Búðahéraði og sameinaðar skýrslum úr þeim hreppi. Ég vildi því vonast til þess, að hv. þingdeild og hv. n. gætu fallizt á að samþykkja þessa breytingu.



Herra forseti. Ég flyt hér brtt. á þskj. 239 við frv. til læknaskipunarlaga, sem fyrir liggur til umræðu. Hún er í því fólgin, að Súgandafjörður verði sjálfstætt læknishérað. Áður hefur hann heyrt undir Flateyrarhérað. Er þetta svípuð breyting, að því er mér virðist, og margar þær breytingar, sem þegar hafa átt sér stað, og svipuð réttindi, sem þarf að gera þar, eins og á allmörgum héruðum víðs vegar um landið. Ég var ekki viðstaddur, þegar þetta frv. fór í gegnum 1. umr., og gat þess vegna ekki talað fyrir till. Ég bjóst þó við, að till. mundi mæta skilningi n., þegar hún fjallaði um málið, en mér virðist nú, að einhvern veginn hafi verið gengið fram hjá henni. En ég þakka hæstv. heilbrmrh. fyrir það, að hann mælir með till., og jafnhliða skilst mér á frsm. n., að hann telji, að n. muni sjá ástæðu til að taka hana til athugunar, þegar n. íhugar betur frv. í heild og till., sem fyrir liggja. Eins og hv. dm. víta sjálfsagt, þá er Suðureyri afskekkt hérað, fjöllum lukt á þrjá vegu og útsæ á fjórða veg. Það er því oft og einatt á vetrum, þegar vont er veður, algerlega ómögulegt fyrir þessa menn að nálgast lækni. Á Suðureyri er bátaútvegur í einna bezta ástandi, sem er á Vestfjörðum. Þar er duglegt, þróttmikið fólk, sem hyggst lifa þarna á sinni framleiðslu, á sjávarútvegi, og elnmitt það gefur ástæðu til að vinna að málinu á þennan hátt, því að oft er óþægilegt, þegar menn koma t.d. slasaðir að landi af sjó, ef ekki er hægt að ná undireins til læknis. Þetta veit ég að hv. dm. og hv. n. hlýtur að vera og verða ljóst, þegar málavextir eru athugaðir. Ég vil ekki vera að telja upp hér einstök héruð, sem líkt stendur á um og eru búin að fá réttindi til læknissetra. En þess má geta, að það eru t.d. þrjú læknishéruð við Ísafjarðardjúp og það eru læknishéruð víðs vegar með Breiðafirði, sunnan, austan og norðan. Suðureyrarhéraði yrðu um 350 búsettir menn, og á vetrum hefur safnazt nokkurt fólk að bátaútveginum, og þá hygg ég, að það komist á fimmta hundrað manns. Eg tel, að vel megi stofna læknishérað um þennan fjölda manna, þar sem launakjör og aðstæður lækna eru orðin mjög breytt frá því, sem áður var, og þeir ættu að geta haft sæmilega lífsafkomu af því að vera þar. Og ekki sízt er ástæða til, finnst manni, að nýútskrifaðir læknar gefi kost á sér til að vinna skylduverk í þessu héraði, eins og l. um læknaskipan gera ráð fyrir að þeir geri.



Herra forseti. Ég flyt á þskj. 416 ásamt hv. þm. Dal. (ÁB) og hv. 4. landsk. þm. (GJóh) frv. til l. um breyt. á l. nr. 1 5. jan. 1938, um síldarverksmiðjur ríkisins. Felur frv. í sér þá einu breytingu á l., að ákveðið verði lágmarksgjald, sem síldarverksmiðjur ríkisins á Siglufirði greiði í bæjarsjóð Siglufjarðar, og er gert ráð fyrir í frv., að það verði 100 þús. kr. á ári. Eins og tekið er fram í grg. með frv., er svo kveðið á í 14. gr. l. um síldarverksmiðjur ríkisins, eins og hún er nú, að verksmiðjurnar skuli greiða árlega 1/2% af brúttóandvirði seldra afurða í svokallað umsetningargjald til viðkomandi bæjar- og sveitarfélags. Hafa þessar greiðslur numið allverulegum hluta af heildartekjum viðkomandi bæjar- og sveitarfélaga sums staðar, þar sem síldarverksmiðjurnar eru starfræktar, t.d. í þeim bæjar- eða sveitarfélögum, þar sem fáir eru íbúar, en annars staðar, eða a.m.k. á Siglufirði, þar sem gjaldendur eru tiltölulega margir, en með litla greiðslugetu, hefur mjög lítið munað um greiðslur síldarverksmiðjanna til bæjarfélagins eða bæjarsjóðs á undanförnum síldarleysisárum. Það er ætlunin, að þetta ákvæði um 1/2 % umsetningargjald af brúttóandvirði seldra afurða verksmiðjanna standi áfram óbreytt, þó að lágmarksgjald á verksmiðjurnar á Siglufirði verði ákveðið eins og í frv. er gert ráð fyrir, þannig að lágmarksgjaldið kemur ekki til greina, nema verksmiðjurnar vinni úr svo litlu hráefni, að umsetningargjaldið af seldum afurðum nemi ekki 100 þús. kr. Hins vegar er lágmarksgjaldið, eins og lagt er til í frv. þessu að það verði ákveðið, lágt áætlað með tilliti til þess, að umsetningargjöld af seldum afurðum verksmiðjanna mundu nema hærri upphæð en 100 þús. kr., þó að þeim bærust ekki nema 100–150 þús. mál síldar til bræðslu, en eins og kunnugt er, bræddu síldarverksmiðjurnar á Siglufirði á hinum góðu síldarárum fyrir 10–15 árum allt að 1 millj. mála á vertíð. Annars er tilgangurinn með flutningi frv. þessa, eins og tekið er fram í grg., að reyna að einhverju leyti að létta undir með bæjarsjóði Siglufjarðar í þeim miklu vandræðum, sem hann á nú við að etja. Eru þarfir bæjarfélagsins fyrir tekjur að mestu óbreyttar, hvort sem vel eða illa árar, en greiðslugeta alls þorra gjaldenda á staðnum að þrotum komin vegna langvarandi atvinnuskorts. Segja má að vísu, að óeðlilegt sé e.t.v. að leggja lágmarksgjald á síldarverksmiðjur ríkisins án tillits til þess, hvort rekstur þeirra gengur vel eða illa, en helzt munu þó síldarverksmiðjurnar vera aflögufærar af þeim gjaldendum, sem fyrir eru á staðnum, og til einhverra ráða verður að grípa, þegar svo er komið, að ekki verður séð fram á, að hægt sé að koma saman fjárhagsáætlun fyrir kaupstaðinn á þessu ári. Tel ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um mál þetta að sinni, en legg til, að að þessari umr. lokinni verði frv. vísað til 2. umr. og til hv. fjhn.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til leiðbeininga fyrir hv. heilbr.- og félmn., þegar hún tekur málið að nýju til athugunar, og um þær brtt., sem þegar eru komnar fram. Ég er samþykkur hv. frsm. (PÞ), að ég tel eðlilegt, að n. taki þetta mál til athugunar á ný vegna þeirra nýju brtt., sem fram eru komnar, en ég vil nú bera þá ósk fram til form. n., að það dragist ekki í marga daga eða vikur, að málið komi aftur til umræðu. Hér hefur n. skilað áliti um frv. sameiginlega, og er ég ánægður með það. Þær litlu breyt., sem hér eru, eru ekki til þess að ræða um, og ég tel eðlilegt, að gildistaka þessara laga sé miðuð við áramót, þar sem ráðgert er að stofna tvö læknishéruð og ekki er á fjárl. 5 þetta sinn neitt til þess að standa undir þeim kostnaði. Ég er því efnislega samþykkur þessum tveimur till., sem koma fram hjá heilbr.- og félmn. á þskj. 391. Hitt er kannske aukaatriði, það sem segir hér í nál., þótt það sé ekki alls kostar rétt, að sýslunefndin í Rangárvallasýslu hafi verið á einu máli um það, að læknarnir búi báðir á Stórólfshvoli, enda þótt annað héraðið sé vestan Eystri-Rangár. Þetta er náttúrlega ekki rétt, og ef hv. 2. þm. Rang. (HelgJ) væri hér í d., þá mundi ég segja fleira um það, en vonandi verður hann nú það frískur, að hann getí verið við umræðuna, þegar málið kemur aftur til umr. Sýslunefnd Rangárvallasýslu var klofin í þessu máli, - það er bezt að segja það alveg eins og það er, - og fólkið í hinu nýja héraði, væntanlegu Helluhéraði, vill hafa lækninn í héraðinu. Það vill ekki þurfa að sækja lækni áfram austur að Stórólfshvoli, eftir að búið er að stofna nýtt læknishérað, og það vill spara sér þann kostnað, sem því fylgir að fara 20 km lengri leið en þörf er á. Hér í nál. er minnzt á Egilsstaðahérað, að fólkið þar hafi óskað eftir að hafa læknana saman. Það er dálitið öðru máli að gegna þar. Þetta er austur á landi. Þaðan er langt til Reykjavíkur, og þar er sameiginlegt sjúkrahús fyrir bæði héruðin á Egilsstöðum. Á Suðurlandi er gert ráð fyrir að byggja sjúkrahús á Selfossi, og ég hef engan heyrt minnast á það, að það yrðu væntanlega byggð tvö sjúkrahús á Suðurlandsundirlendinu nú á næstunni. Sú forsenda og þau rök, sem færð eru fyrir því, að læknarnir séu saman á Egilsstöðum, er ekki fyrir hendi hér. Og ég vil upplýsa það, að ef hv. Alþ. vill verða við vilja fólksins í Rangárvallasýslu, þá er hann sá, að læknarnir séu hvor í sínu héraði. Ég hef nú dregið það lengi að ræða um þessi læknaskipunarmál í Rangárvallasýslu, og ég ætla ekkert að geta um orsakirnar að því hér, en á s.l. vori kom almenn áskorun til okkar þm. Rang. um það að sjá um, að á yfirstandandi þingi yrði héraðinu skipt og að læknirinn væri búsettur á svæðinu milli Eystri-Rangár og Þjórsár, eða í hinu nýja héraði, og hann getur þá hvergi verið betur settur en á Hellu. Það fóru fram undirskriftir á s.l. vori í sambandi við hreppsnefndarkosningarnar, og þessi blöð eru, held ég, í töskunni minni, og hv. n. getur fengið að sjá þau, ef hún vill. Þetta er aðeins til þess að undirstrika það, að það er vilji fólksins að hafa lækninn sem næst sér, og ætla ég ekki að eyða fleiri orðum að því í bili. Hv. þm. V-Ísf. (EirÞ) hefur sett fram tillögu á þskj. 239. Ég sé ekkert athugavert við, þótt hún sé samþykkt, frekar en t.d. tillagan um Raufarhöfn og frekar en Staðarhérað á Snæfellsnesi. Þetta er að vísu í heimildarformi, og það verða ekki skipaðir læknar í þessi héruð, nema því aðeins að þeir lýsi því yfir, að þeir vilji vera þar, og sennilega sækja læknar ekki um það, nema því aðeins að þeir af einhverjum ástæðum vilji vera þar. Staðarhérað á Snæfeilsnesi hefur veri$ í lögum s.l. 10 ár, en það hefur aldrei verið skipaður læknir í það, vegna þess að íbúarnir þar hafa ekki talið sig hafa ástæðu til þess, hvorki að byggja læknisbústað né eiga þátt í því að fá lækni þangað. Og þar sem hér er aðeins um heimild að ræða í sambandi við till. hv. þm. V-Ísf., þá sé ég ekki neina ástæðu til þess að snúast gegn henni. Till. á þskj. 409 frá hæstv. fjmrh. er ekkert í þá átt að stofna nýtt hérað, heldur til samræmis, sem hæstv. ráðh. mun gefa nánari skýringu á. Um till. á þskj. 426 ætla ég ekki að ræða frekar að þessu sinni, en vænti þess, að n. hafi fengið nokkrar skýringar í sambandi við hana. Hér er till. á þskj. 414 frá hv. borgarstjóra, 7. þm. Reykv. (GTh), um það, að borgarlæknirinn í Reykjavík fái laun úr bæjarsjóði, en ríkissjóður endurgreiði helming launanna og annist kostnað við embættið eftir úrskurði rn. Það er sjálfsagt, að n. taki þessa till. einnig til athugunar, hvort samkomulag geti orðið um, að þetta sé tekið inn, og ætla ég þá ekki að segja meira um það að þessu sinni. En ég endurtek ósk mína til hv. form., að hann reyni að láta frv. koma áður en langur tími líður.