Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Af því að svo vel vill til að hæstv. menntmrh. er staddur hér í fyrirspurnatíma í Sþ. vil ég að athuguðu máli gera hér athugasemd við og gagnrýna svar sem mér hefur verið sent af forseta Sþ. við fsp. minni til hæstv. menntmrh. um stuðnings- og sérkennslu á þskj. 319. Ég fer fram á það við hæstv. forseta að hann kanni hvort hæstv. menntmrh. geti ekki látið athuga þetta mál að nýju með það í huga að vinna svarið upp á nýtt þannig að það gefi gleggri og réttari mynd og réttari upplýsingar um það sem að var spurt. Mér sýnist, og það kemur fram á þskj. 319, að ráðuneytið hafi með bréfi til fræðslustjóranna, þar sem aflað var upplýsinga í tengslum við þetta mál, þrengt allnokkuð að svarmöguleikum fræðslustjóranna og mér er kunnugt um að sumir þeirra a.m.k. hafa kvartað yfir því. E.t.v. hefði fyrirspyrjandi, sá sem hér talar, getað spurt þannig að svörin yrðu sjálfkrafa meira sundurliðuð, en í því tilfelli að eitthvað orkar tvímælis um hvernig ætti að svara hefði mér þótt eðlilegra að ráðuneytið hefði valið þann kost að sundurliða frekar meira en minna svörin þannig að sem mestar upplýsingar mættu fást í svarinu. Í töflu 11 í þskj. 319 eru beinlínis villandi upplýsingar og framsetning talna er þar með þeim hætti að hún gefur villandi mynd af því þjónustustigi sérkennslunnar og stuðningskennslunnar sem er í hinum einstöku fræðsluumdæmum. Þetta hafa fjölmargir málsaðilar sem þessu eru kunnugir, svo sem fræðsluskrifstofur, svæðisstjórnir um málefni fatlaðra og fleiri slíkir aðilar, bent á og ég sé mér ekki annað fært, virðulegur forseti, en að gera þessar athugasemdir, bera fram þessa ósk um að svarið verði unnið upp á nýtt. Í öllu falli tel ég óhjákvæmilegt að þingtíðindin geymi formleg mótmæli við þessu svari þannig að það sé ekki ómótmælt að hér sé ekki um réttar og óyggjandi upplýsingar að ræða. Nú er það svo að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur ásamt fleiri þm. borið fram beiðni um skýrslu um stöðu sérkennslunnar og framkvæmd reglugerðar um sérkennslu nr. 270 frá 1977. Þess þá heldur ætti hinu virðulega ráðuneyti menntamála að vera það í lófa lagið að vinna upp á nýtt upplýsingar um þessi efni og koma þeim á framfæri. Ég fer sérstaklega fram á að komi það í ljós við þá vinnslu að svarið á þskj. 319 gefi villandi mynd af þjónustustiginu, þ.e. hinni raunverulegu þjónustu sem hvert fræðsluumdæmi nýtur á þessu sviði, verði það prentað upp á nýtt með réttum upplýsingum.



Herra forseti. Ég þakka fyrir að þessi umræða er hér hafin utan dagskrár vegna þess að það hefur komið fyrir aftur og aftur að þm. hafa fengið hér skriflegt svar við fyrirspurnum sem er ekki fullnægjandi eða gallað að mati þm. En það er mjög erfitt hins vegar að fara fram á leiðréttingu. Það er í raun og veru enginn formlegur vegur til þess nema með endurfluttri fsp. Ég hef borið fram fyrr á þessu þingi fsp. til hæstv. menntmrh. með beiðni um skriflegt svar um fjölda dagvistarheimila og barnaheimilisplássa í landinu. Ég hef sömuleiðis borið fram fsp. til hæstv. landbrh. um breytingar á verðlagi landbúnaðarafurða frá 1. des. s.l. með beiðni um skriflegt svar. Í báðum tilvikunum var um að ræða ófullnægjandi svör að mínu mati eða ég hefði a.m.k. viljað ræða svörin nánar. En eins og þingsköpin eru nú er í raun og veru erfitt að sjá hvaða leið þm. eiga að fara til að knýja á um skýrari svör. Ég tek þess vegna undir þá ósk hv. 4. þm. Norðurl. e. að hæstv. forseti hlutist til um að á þessum málum verði ráðin bót svo sem kostur er.



Herra forseti. Á þinginu 1983-1984 var lögð fram þáltill. um kennslugagnamiðstöðvar í öllum fræðsluumdæmum. Flm. hennar voru þm. úr öllum flokkum og samtökum á þingi. Till. var svohljóðandi, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að láta kanna hvernig best væri að haga samstarfi við samtök sveitarfélaga um að koma á fót kennslugagnamiðstöðvum í tengslum við fræðsluskrifstofur í öllum landshlutum. Kennslugagnamiðstöðvar hafi það meginverkefni að lána skólum námsgögn, kennslutæki og hjálpargögn þannig að öllum nemendum verði tryggður aðgangur að fjölbreyttum kennslugögnum hvar á landinu sem þeir búa." Ástæða fyrir flutningi till. var fyrst og fremst sá aðstöðumunur sem er á námi og kennslu barna hér á landi og tók till. á einum þætti þessa aðstöðumunar, þ.e. að jafna aðgang að námsgögnum, kennslutækjum og öðrum hjálpargögnum. Ætlað var að finna þessum gögnum samastað í tengslum við fræðsluskrifstofur í hverju fræðsluumdæmi þaðan sem þau yrðu lánuð til skóla í umdæminu. Er að þessu bæði mikill ávinningur en jafnframt beinn fjárhagslegur sparnaður. Sú kennslumiðstöð sem rekin hefur verið í Reykjavík af Námsgagnastofnun hefur fyrir löngu sannað ágæti sitt og hefur starfsemi hennar mælst afar vel fyrir meðal kennara, en aðsókn mörg þúsund kennara á hverju ári hefur sannað að full þörf hefur verið fyrir þessa þjónustu. Í grunnskólalögunum er kveðið á um að safn bóka og námsgagna skuli vera við hvern skóla. Með tillöguflutningi þessum var alls ekki ætlunin að hverfa frá þessu markmiði, en miklu fremur að mæta knýjandi þörfum af raunsæi og jafnframt að stíga spor í rétta átt. Þáltill. náðist ekki úr nefnd á þessu þingi og var því endurflutt óbreytt á þinginu 1984-1985. Á því þingi fékkst hún samþykkt með nokkrum breytingum eða svohljóðandi, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að láta kanna í samstarfi við samtök sveitarfélaga og fræðsluskrifstofur í öllum landshlutum hvernig hagkvæmast sé að auðvelda skólum aðgang að námsgögnum, kennslutækjum og hjálpargögnum þannig að tryggt verði að allir nemendur hvar sem þeir búa á landinu geti hagnýtt sér fjölbreytt kennslugögn í námi." Þetta var 13. júní 1985. Þann 3. des. 1985 gerði ég fsp. til hæstv. menntmrh. um það hvað liði framkvæmd þessarar könnunar. Ráðherra sagði ráðuneytið hafa sent öllum fræðslustjórum, fræðsluráðum og stjórn Samtaka sveitarfélaga bréf um þetta efni. Nokkur svör höfðu þá borist með athyglisverðum tillögum, sagði ráðherra. Þó höfðu ekki allir svarað og því engin lokaafstaða tekin til málsins. Nú hljóta allir að hafa löngu svarað, rúmu ári síðar og því spyr ég hæstv. menntmrh. á þskj. 571: "Hvað líður könnun á því hvernig hagkvæmast er að auðvelda öllum skólum aðgang að námsgögnum, kennslutækjum og hjálpargögnum eins og segir í þál. þeirri sem samþykkt var á Alþingi 13. júní 1985?"



Herra forseti. Eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda var þál. samþykkt á hinu háa Alþingi 13. júní 1985 um að gerð yrði könnun á aðgangi að kennslugögnum. Sú könnun hófst með bréfi menntmrn. 27. sept. sama ár til fræðsluskrifstofa, fræðsluráða og Samtaka sveitarfélaga. Óskað var eftir greinargerð frá aðilum um það hvernig þeir teldu hagkvæmast að auðvelda öllum skólum aðgang að námsgögnum, kennslutækjum og hjálpargögnum eins og þetta var orðað í þál. Í febrúar 1986, fyrir ári, höfðu borist svör frá öllum nema fræðslustjórum og fræðsluráðum Norðurlandsumdæmis eystra og Norðurlandsumdæmis vestra, fræðsluráði Suðurlandsumdæmis og stjórn Samtaka sveitarfélaga. Var beiðni til þeirra ítrekuð með bréfi 11. mars 1986, en þrátt fyrir það hefur enn ekki borist greinargerð frá neinum þessara aðila, endilöngu Norðurlandi, fræðsluráði Suðurlands og sjálfum Samtökum sveitarfélaga í landinu sem hljóta þó að teljast mikilvægur umsagnaraðili um málið.  Umsagnir þeirra sem sent hafa svör eru nær allar á einn veg. Fræðslustjórar og fræðsluráð telja hagkvæmast að koma á fót gagnamiðstöðvum við fræðsluskrifstofur og í flestum umdæmum er undirbúningur þegar hafinn. Í mörgum umsagnanna er tekið fram að tryggja þyrfti starfseminni fé úr ríkissjóði, enda þurfi aukið starfslið og viðbótarhúsnæði. Aðgangur að náms- og kennslugögnum var ræddur á fundi fræðsluráðs Reykjavíkur 25. nóv. 1985 og kom þar fram sú skoðun að skólum yrði best séð fyrir aðgangi að nægum kennslugögnum með því að hafa fjölbreytt úrval á boðstólum í einni öflugri stofnun á einum stað fyrir landið allt. Þetta var fræðsluráð Reykjavíkur. Ljóst er að þörf er á að auka þjónustu við skóla sem ekki eiga greiðan aðgang að kennslumiðstöðinni sem Námsgagnastofnun starfrækir í Reykjavík. Ekki er þó ljóst hvort hagkvæmast er að stofnsetja sams konar miðstöðvar við allar fræðsluskrifstofur. Vera kann að efling dreifikerfis og efling útlána frá Námsgagnastofnun geti komið til móts við þörfina að einhverju leyti. Einnig má nefna að skólasöfn búin fjölbreyttum gögnum stuðla að því að efla hvern einstakan skóla og auka líkur á samfelldari vinnudegi nemenda og kennara. Menntmrn. mun að sjálfsögðu freista þess að fá greinargerð frá öllum þeim sem hlut eiga að máli varðandi aðgang að náms- og kennslugögnum. Að því loknu verður tekin ákvörðun um aðgerðir til að koma til móts við dreifbýlið sérstaklega hvað þetta varðar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svör hans og ég hlýt að lýsa yfir undrun minni að enn hafi ekki borist svör frá þó þetta mörgum aðilum og vona að þar ráði ekki áhugaleysi á málefninu, en einhverjar aðrar ástæður. Hins vegar sagði ráðherra að þær umsagnir sem þegar hefðu borist frá öðrum aðilum hefðu nær allar verið á einn veg og tel ég það vera mjög jákvætt. Hann sagði líka að undirbúningur væri þegar hafinn að slíkum gagnasöfnum og vil ég spyrja hann í hverju sá undirbúningur er fólginn. Ég vil líka spyrja hann hvort hann telur ekki að hann hafi í raun nægar upplýsingar nú þegar til þess að setja kraft í málið og sinna þörfum dreifbýlisins sem eru aðrar en þarfir höfuðborgarsvæðisins hvað sem fræðsluráð Reykjavíkur segir. Reyndar gæti kennslumiðstöð Námsgagnastofnunar aldrei, með þeim fjárhag sem henni er skammtaður, sinnt þörfum dreifbýlisins sem skyldi. Það hlýtur að þurfa aðra þjónustu heima í héraði og nærtækari en að fá gögn frá Reykjavík, jafnvel þó að upplýsingaskipti, miðlun og sendingar séu orðnar greiðari en áður. En ég vildi spyrja ráðherra í hverju þessi undirbúningur væri í raun fólginn, hvort tryggð væri fjármögnun þess arna. Ég vildi spyrja hann hvort hann teldi sig ekki hafa nógar upplýsingar til þess að hefjast handa nú þegar og hvað væri þegar búið að gera í málinu.



Herra forseti. Ég svara því játandi að það getur auðvitað ekki orðið til þess að tefja miklu frekar fyrir málinu þótt veigamiklir aðilar hafi ekki svarað ráðuneytinu um þetta mál af því líka sem svörin hjá öllum öðrum hníga öll í sömu átt þannig að út af fyrir sig ættum við að geta tekið um þetta ákvörðun og ég mun ekki láta á löngu líða áður en það verður gert og hafist handa. Mér er kunnugt um að í Austurlandsumdæmi, Vesturlandsumdæmi og í Vestfjarðaumdæmi hafa fræðslustjórar hafið undirbúning að þessu að því leyti að gera sér grein fyrir hvað til þyrfti. T.d. á Vestfjörðum og Vesturlandi eru þeir að koma sér upp nýju húsnæði fyrir fræðsluskrifstofurnar. En þetta er samt mjög óverulegt þar sem frumkvæðið hlýtur og verður að koma frá menntmrn. ef menn eiga að fá nægjanlega fangs á viðfangsefninu.

En kemur það þaðan?

Ég var að segja að ég mundi ekki láta líða á löngu þangað til ég mundi ýta úr vör með málið þótt, eins og ég segi, ekki hafi borist svör frá veigamiklum aðilum. Við getum ekki látið það ráða úrslitum.



Herra forseti. Á þskj . 572 hef ég leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. menntmrh. ásamt hv. 4. þm. Austurl. Jóni Kristjánssyni: "Hvað líður störfum nefndar sem ráðherra skipaði á s.l. ári og fjalla átti um framtíð Skriðuklausturs í Fljótsdal? Hvaða áform eru uppi af hálfu ráðherra um að minnast þess 1989 að þá eru 100 ár liðin frá fæðingu Gunnars Gunnarssonar skálds?" Á Alþingi í fyrra fluttum við fyrirspyrjendur till. til þál. um málefni Skriðuklausturs. Till. var svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að minnast þess að 100 ár eru liðin frá fæðingu Gunnars Gunnarssonar skálds 1989 með því að gera Skriðuklaustur, gjöf skáldsins til íslenska ríkisins, að menningar- og fræðasetri, griða- og vinnustað listamanna og vísindamanna. Samstarf verði haft við heimaaðila, félagasamtök lista- og vísindamanna og afkomendur skáldsins um framkvæmd þessa svo að tryggt verði að aldarafmælis skáldsins verði minnst á veglegan og verðugan hátt." Af einhverjum ástæðum fékkst þessi till. ekki afgreidd þó eftir væri mjög leitað og eindreginn stuðningur virtist vera við hana bæði hér á þingi og ekki síður heima í héraði, en látum það vera nú. Hins vegar kom það fram í sumar að hæstv. menntmrh. hafði skipað nefnd í málið og því er eðlilegt að nú sé spurt um starf þessarar nefndar og ekki síður hverjar áætlanir séu uppi á vegum ráðuneytisins varðandi það merkisár, sem tengist Skriðuklaustri óneitanlega, árið 1989, þegar 100 ár verða liðin frá fæðingu þess merkismanns og mikla rithöfundar, Gunnars Gunnarssonar skálds. Um það er því einnig spurt hér í leiðinni.



Herra forseti. Í morgun bárust mér í hendur drög að áliti þeirrar nefndar sem ég skipaði með bréfi dags. 10. júlí 1986, en hana skipuðu Halldór Sigurðsson, stjórnarformaður Safnastofnunar Austurlands, sem jafnframt var skipaður formaður nefndarinnar, Þorsteinn Tómasson, forstjóri Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, og Finnur Sveinbjörnsson, starfsmaður Fjárlaga- og hagsýslustofnunar. Nefndin hélt fjóra formlega fundi auk óformlegra viðræðna nefndannanna. Fyrsti fundur nefndarinnar var haldinn á Skriðuklaustri, en hinir í Reykjavík. Nefndin átti ágætt samstarf við Þórarin Lárusson, tilraunastjóra Rannsóknastofnunar landbúnaðarins á Skriðuklaustri. Í skipunarbréfi nefndarmanna er vísað til samkomulags menntmrh., landbrh. og fjmrh. frá 12. okt. 1979 um ráðstöfun á Skriðuklaustri og mannvirkjum á jörðinni. Þetta samkomulag og ákvæði í gjafabréfi Gunnars Gunnarssonar og Francisku Gunnarsson mótuðu tillögur nefndarinnar. Í skipunarbréfi nefndarmanna segir að nefndin skuli fjalla um málefni Skriðuklausturs. Nefndarmenn voru þó sammála um að nefndinni væri fyrst og fremst ætlað að fjalla um hús Gunnars Gunnarssonar og Francisku, Gunnarshús, og nánasta umhverfi þess. Rannsóknastofnun landbúnaðarins hefur með samþykki landbrh. gert samning við Búnaðarsamband Austurlands um rekstur tilraunastöðvar í landbúnaði á jörðinni. Ég hleyp svo yfir þar sem í þessum drögum að skýrslu nefndarinnar er fjallað um forsögu þessa máls en vík að tillögum þeim sem nefndin hefur komið sér ásamt um að gera. Nefndin telur að notkun Skriðuklausturs og Gunnarshúss fyrir tilraunastarfsemi í landbúnaði sé í fullu samræmi við ákvæði í gjafabréfi Gunnars og Francisku og samkomulagi ráðherranna þriggja frá 1979. Tillögur nefndarinnar eru í forgangsröð og nefndin gerir sér ljóst að framkvæmdahraði hlýtur að fara eftir því hversu mikið fé fæst til neðangreindra verkefna á fjárlögum hverju sinni. Númer eitt nefna þeir skipulag lóðar umhverfis Gunnarshús. Nefndin leggur ríka áherslu á að sem fyrst verði hafin vinna við að færa lóðina umhverfis Gunnarshús í gott horf. Nefndin bendir á að árið 1989 eru liðin 100 ár frá fæðingu Gunnars Gunnarssonar og því aðkallandi að skipulag lóðar sé farið að taka á sig einhverja mynd á því ári. Því er lagt til að sérfróður maður verði fenginn til að gera tillögu um skipulag lóðar umhverfis húsið. Í öðru lagi nefnir nefndin öflun vatns. Núverandi vatnsból er ófullnægjandi og því leggur nefndin til að gengið verði frá öruggu vatnsbóli hið fyrsta. Í þriðja lagi nefnir nefndin einangrun þaks. Þak hússins er ekki einangrað og af þeim sökum er kyndingarkostnaður hússins hærri en hann þyrfti að vera. Undir risi hússins er rými þar sem ákjósanlegt væri að innrétta fundarherbergi sem mundi auka stórlega not af húsinu, hvort heldur Rannsóknastofnun landbúnaðarins nýtir húsið eða annar aðili. Í fjórða lagi nefnir nefndin innréttingu norðurálmu. Nefndin leggur til að sérfróður maður verði fenginn til að skipuleggja norðurálmu Gunnarshúss þannig að hún verði skilin frá hinni álmu hússins. Jafnframt verði komið þar fyrir í samráði við þjóðminjavörð herbergi til minningar um Gunnar Gunnarsson og Francisku Gunnarsson og aðstöðu fyrir fræðimenn, skáld eða aðra sem kynnu að vilja dveljast á Skriðuklaustri um hríð. Um rekstur slíks húsnæðis yrði að semja við Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Í fjárlögum fyrir árið 1987 eru veittar 800 þús. kr. til viðhalds á Skriðuklaustri en ekki er að fullu ljóst hversu há fjárhæð gæti verið til ráðstöfunar í ofangreind verkefni á þessu ári. Nefndin ræddi um nauðsyn þess að fjárveitingar til að gera við Gunnarshús kæmu fram á sérstökum fjárlagalið óháðum Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Nefndin leggur til að svo verði gert í framtíðinni. Ég vil aðeins geta þess, sem ekki kemur fram í þessum drögum að skýrslu sem ég hef vitnað hér til, að því hefur verið hreyft, og að mínu áliti er það áleitin hugmynd, að komið yrði fyrir í Gunnarshúsi á Skriðuklaustri bókasafni Páls Gíslasonar á Aðalbóli sem er mjög merkilegt safn bónda, eitt hið stærsta í einkaeigu á Íslandi, bónda fram til afdala sem safnaði saman af feiknalegum hug og framsýni um sína daga og ég vildi fyrir mitt leyti leggja til að að því máli yrði hugað alveg sérstaklega. Ég hef engin áform uppi um það með hvaða hætti minnst verður 100 ára afmælis Gunnars Gunnarssonar skálds, en vel færi á því að minnast þess bæði hér í höfuðborginni og svo auðvitað á hans heimaslóðum. Ýmislegt kann mönnum vafalaust að koma til hugar og menntmrn. er reiðubúið til þess að leggja sitt af mörkum fyrir utan það sem hér er ráðslagað með að slík minningarhátíð megi fara vel og virðulega úr hendi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin og fagna því að þessi álitsgerð nefndarinnar liggur nú fyrir. Ég segi það ekki að mér þyki ekki fullmikil áhersla lögð þar á spurninguna um áframhald tilraunastöðvarinnar þótt það sé vitanlega í fullu samræmi við það sem skáldið lagði fyrir á sinni tíð og ekki amast ég við því út af fyrir sig. Hitt atriðið er ekki síðra, sem reyndar var tekið inn í myndina af nefndinni, það áhersluatriði sem við hv. 2. fyrirspyrjandi Jón Kristjánsson vorum með í fyrra í okkar tillögu, þ.e. að gera Skriðuklaustur að fræða- og menningarsetri, griðastað skálda og listamanna, eins og hugur skáldsins stóð ótvírætt til einnig, og ekki síður en hvað snerti starfsemi í þágu landbúnaðarins þó að ég dragi ekkert úr því. Mér þykir því ágætt að það sé tekið inn í þessa ályktun líka og treysti því að svo verði gert. Mér líst út af fyrir sig vel á þá hugmynd, sem hæstv. ráðh. reifaði hér, að koma fyrir bókasafni Páls Gíslasonar sem er hið merkasta safn og þarf virkilega á góðri geymslu að halda og verðugri vegna þess hversu merkilegt það er. Ég hvet hins vegar hæstv. ráðh. til þess, hann sagði áðan að hann hefði ekki uppi sérstök áform um að minnast sérstaklega þess fæðingarafmælis sem hér er um rætt, 100 ára fæðingarafmælis Gunnars Gunnarssonar, og skora á hann að yfirgefa ekki sinn stól - það getur verið að hann setjist í hann aftur að vísu, ekki vil ég fortaka það - án þess að ganga þannig frá málum að þessa afmælis verði veglega og myndarlega minnst svo sem hann reyndar minnti á í lok sinnar ræðu. Tíminn styttist nefnilega óðum. Það er ótrúlega stutt í það að menn verði að hafa uppi einhver áform um það á hvern hátt þetta verði gert, bæði hér reyndar og eystra þó alveg sérstaklega, og ekkert held ég að væri brýnna en einmitt að taka á þessu máli í heild sinni og tengja það þeim áætlunum sem uppi eru um framtíðarhlutverk Skriðuklausturs.



Herra forseti. Það er þá best að taka um það ákvörðun hér og nú að menntmrh. beiti sér fyrir skipun nefndar sem hefði það með höndum að móta tillögur, koma fram með hugmyndir og undirbúa að minnst verði á veglegan hátt afmælis Gunnars Gunnarssonar og þá á Klaustri.



Herra forseti. Í desemberbyrjun 1985 bar ég fram fsp. til hæstv. menntmrh. um það hvort hann hygðist beita sér fyrir því að kennsla í útvegsfræðum verði hafin við Háskóla Íslands á næsta ári. Ástæður fyrir þessari fsp. voru í fyrsta lagi samþykkt þáltill. árið 1981 þar sem menntmrh. var falið að skipa nefnd til að undirbúa og skipuleggja kennslu í útvegsfræðum við Háskóla Íslands. Sú nefnd var skipuð í apríl 1982 og skilaði áliti og greinargerð um málið í nóv. 1983. Nefndin lagði til að kjörsviði í sjávarútvegsfræðum, sem svaraði einu ári, yrði bætt við þriggja ára grunnnám í viðskiptafræði, vélaverkfræði og rafmagnsverkfræði. Í öðru lagi er okkur Íslendingum hrein og bein lífsnauðsyn að leggja traustan menntunargrunn að þessum aðalatvinnuvegi okkar. Síharðnandi samkeppni og breyttar óskir á erlendum mörkuðum gera vaxandi kröfur til sveigjanleika og framsýni til þess að geta aðlagast breyttum aðstæðum og stýrt þeirri þróun eins og kostur er ekki síður en til þekkingar og vöruvöndunar. Fræðslan er nefnilega undirstaða framfaranna í dag. Okkur er nauðsyn að búa þannig að sjávarútvegi og fiskvinnslu að þangað leiti áfram úrvalsfólk sem starfi af þekkingu og metnaði. Það á að sjálfsögðu kröfu á mannsæmandi launum fyrir sín störf, en það hlýtur einnig að vera krafa þess og jafnframt hagur okkar allra að það sé vel menntað og undirbúið til að starfa í þeim mikilvæga matvælaiðnaði sem sjávarútvegur er. Í svari sínu sagði ráðherra að engar fjárveitingar væru á fjárlögum ársins 1986 til nýrra kennarastarfa sem bundin verða kennslu í útvegsfræðum en hins vegar væri þar fjárlús fyrir einni nýrri prófessorsstöðu í viðskiptadeild í markaðsmálum. Enn fremur voru í sigtinu fimm tímabundnar kennarastöður sem ráðstafa átti til brýnustu þarfa að máli stjórnenda Háskólans. Ráðherra þótti þá eðlilegt að kannað yrði hvort nýta mætti þessar stöðuheimildir að einhverju marki til að hrinda af stað kennslu í útvegsfræðum þegar um haustið 1986. Nú er kominn miður febrúar og senn komið vor. Því vil ég ítreka fsp. um þetta efni til hæstv. ráðh. á þskj. 599: "1. Er kennsla í útvegsfræðum hafin við Háskóla Íslands? 2. Ef ekki, hvað líður undirbúningi hennar?"



Herra forseti. Þótt ég hafi að vísu ekki borið það saman þykir mér líklegt að svar mitt nú muni verða keimlíkt því sem ég gaf fyrir ári síðan enda leitað til sama aðila um upplýsingar, þ.e. kennslustjóra Háskóla Íslands, Halldórs Guðjónssonar. Nefnd sem þáv. menntmrh. skipaði til að undirbúa og skipuleggja kennslu í útvegsfræðum við Háskóla Íslands, sbr. ályktun Alþingis frá 19. maí 1981, skilaði áliti í nóv. 1983. Var þar mælt með því að nám í útvegsfræðum yrði skipulagt í viðskiptadeild og verkfræði- og raunvísindadeild og byggt ofan á fyrstu þrjú ár náms í þessum deildum eins og það var fyrir. Við undirbúning fjárlaga fyrir árin 1985 og 1986 var leitað eftir fjárveitingu til kennarastarfa til að hefja mætti kennslu í útvegsfræðum á þessum grundvelli, en sérstakar fjárveitingar í því skyni fengust ekki. Í fjórum deildum Háskóla Íslands fer nú fram kennsla í greinum sem nýtast mættu í útvegsfræðum. Er þar um að ræða viðskiptadeild, félagsvísindadeild, raunvísindadeild og verkfræðideild, en síðasttalda deildin hefur komið upp námskeiðum beinlínis vegna hugmynda um kennslu í sjávarútvegsfræði. Eru þar í verkfræðideild nú á kennsluskrá um það bil átta námskeið sem fallið gætu undir nám í útvegsfræðum, alls um 20 námseiningar eða sem svarar 2/3 hlutum heils námsárs. Í rannsóknaskrá Háskólans sem út kom haustið 1986 er getið um hartnær 20 rannsóknaverkefni háskólastarfsmanna á sviði útvegsfræða og á nátengdum sviðum. Rannsóknir þessar eru einkum í þeim deildum sem að framan voru nefndar. Nýverið í janúar þessa árs hefur hópur 12 starfsmanna Háskólans sammælst um að halda saman verkefnum á sviði rannsókna er tengjast útvegsfræðum. Hópurinn er enn að vonum skammt kominn í starfi sínu. Þetta er nú allt svarið sem ég er í færum um að gefa eins og sakir standa.



Herra forseti. Ekki eru nú mikil tíðindi á einu ári í þessum efnum og gefur hæstv. ráðh. mér svör sem hann fær úr hendi annarra. En ég vildi nú inna hann eftir hver er hans eigin stefna í þessum efnum og við hlið hans og ekki langt frá honum situr hæstv. sjútvrh. Hefur hann einhverja stefnu í þessum efnum? Hefur þessi ríkisstjórn einhverja stefnu í þeim efnum? Hvernig hefur hún og þessir tveir ráðherrar hugsað þessum aðalatvinnuvegi okkar að mæta framtíðinni? Það er gott og blessað með þær rannsóknir sem gerðar hafa verið og ég veit það vegna þess að ég sit í Framkvæmdanefnd rannsóknaráðs að úr Rannsóknasjóði hefur farið fé til að styðja við rannsóknir í sjávarútvegi og það er mjög gott. Hins vegar verður að mennta það fólk sem á að starfa í þessum atvinnuvegi og hvernig hafa ráðherrarnir hugsað sér að taka ábyrgð á því? Mig langar að inna þá eftir því. Þetta er mjög mikið grundvallaratriði. Þeir vita það eins vel og ég að án fræðslu verðum við frumstæð þjóð á hjara veraldar sem seljum óunnið hráefni í hendurnar á öðrum þróuðum þjóðum.



Herra forseti. Aðeins örstutt athugasemd vegna þessara ummæla. Ég vil benda hv. fyrirspyrjanda á að það er ekki mikilvægast að mínu mati að stórauka kennslu í Háskóla Íslands í þessum efnum. Það vantar kennslu meðal fiskvinnslufólksins sjálfs og í grunnskólum í landinu og í fjölbrautaskólum landsins og að því er unnið mjög vel. Við menntmrh. erum sammála um það og í því hefur verið starfandi sérstök nefnd. Þar að auki vil ég benda hv. fyrirspyrjanda á það að 3-4 þús. manns munu sækja námskeið í fiskvinnslu nú um þessar mundir, þ.e. á árinu 1986 og 1987.



Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hæstv. sjútvrh. sagði í sambandi við þá fsp. sem komin er fram um kennslu á háskólastigi í sambandi við sjávarútvegsfræði. Sjálfsagt er mikilsvert að þar eigi sér stað einhver þróun og þar eigi sér stað kennsla í sjávarútvegsfræðum, kannske ekki innan þeirra marka sem hv. fyrirspyrjandi nefndi, fyrst og fremst í verkfræðigreinum. Ég held að í Háskólanum væri kannske mest um vert að matvælafræði væri aukin og betrumbætt og hún tengd einmitt þessum fræðum. Ég tel aftur á móti að það sem okkur vanti núna brýnast í sambandi við sjávarútvegsfræði sé kennsla á grunnskólastigi og fjölbrautaskólastigi og hef í tengslum við það lagt fram þáltill. hér á hv. Alþingi um það að kennsla á þessu stigi, grunnskóla og sérstaklega fjölbrautaskólastigi, verði efld og skipulögð og endurbætt frá því sem nú er.



Herra forseti. Aðeins örstutt athugasemd. Ég skal ekki blanda mér í kennslu í háskóla í útvegsfræðum. Hitt vil ég minna á og ég held að þingheimur hefði gott af að vita að á vegum Verkamannasambandsins, Vinnuveitendasambandsins og undir forustu sjútvrn. hafa 3-4 þús. manns verið á 40 tíma námskeiði sem er sennilega umfangsmesta fullorðinsfræðsla sem átt hefur sér stað á landinu lengi. Mér er ekkert um að hafa nein lýsingarorð um hæstv. sjútvrh. en í þessum efnum hefur hann beitt sér af fullum heilindum, og á engan hátt hefur staðið upp á hans ráðuneyti, heldur hefur hann lagt þar verulegan kraft í og ég held að áframhald á þessari starfsemi, sem kemur til með að verða til þess að fimm þúsund manns, hið almenna verkafólk í fiskiðnaðinum, fái fræðslu og starf þeirra sé viðurkennt, sé besta tryggingin fyrir gæðum og mannvirðingum í þessum störfum.



Herra forseti. Ég fagna þeim umræðum sem hafa orðið um þessa fsp. og ég vil taka það fram að vitanlega er málið ekki leyst með því að mennta einungis á háskólastigi, það er svo langt í frá. Og vitanlega styðjum við aukna verkmenntun og menntun á öllum skólastigum og verkstigum í sjávarútvegi. Til að undirstrika það bendi ég hæstv. ráðh. og öðrum á að Kvennalistinn á einmitt aðild að þessari till. til þál. sem nú er flutt í annað sinn á þessu kjörtímabili og við höfum ævinlega stutt alla viðleitni til þess að auka menntun meðal þeirra sem vinna í sjávarútvegi. En það er annað að mennta fólk til að verka fisk og til þess að skipuleggja rekstur á matvælaiðnaðargrein og það þarf að sinna því á öllum stigum. Ekkert stigið er merkilegra en annað. Þau eru öll nauðsynleg og þau eru samhangandi. Þess vegna verður að sinna þeim öllum.



Herra forseti. Fyrir nokkrum vikum lagði ég fram fsp. til hæstv. viðskrh. um endurskoðun á lögum um lausafjárkaup. Lögin um lausafjárkaup eru einn af hornsteinum þeirra laga sem snúa að neytendum hér á landi og málefni neytenda hefur satt að segja ekki mjög oft borið á góma hér í þinginu í vetur og ekki á undanförnum árum. Þó hefur það gerst nokkrum sinnum, t.d. með frv. til l. um afborgunarkaup sem ég flutti hér ásamt hv. þm. Jóni Magnússyni og einnig með tillögu um hækkun á framlagi til Neytendasamtakanna sem ég flutti hér í tengslum við afgreiðslu fjárlaga. Lögin um lausafjárkaup eru mjög mikilvægur þáttur þessa máls og þess vegna hef ég leyft mér að leggja fyrir hæstv. viðskrh. þessa fsp.: "Hvað líður endurskoðun laga um lausafjárkaup?"



Herra forseti. Viðskrh. fékk prófessor Arnljót Björnsson til að hafa umsjón með athugun vinnuhóps á vegum ráðuneytisins á því hvort nauðsynlegt væri að endurskoða lög um lausafjárkaup, en þau eru nr. 39 frá 1922, einkum með tilliti til endurskoðunar á lögum um þetta efni á öðrum Norðurlöndum. Eftir að hafa fylgst náið með hinu samnorræna starfi var ákveðið að bíða eftir niðurstöðu þeirrar endurskoðunar áður en frekari ákvarðanir yrðu teknar um endurskoðun laganna hér á landi. Hin samnorræna nefnd skilaði tillögum sínum en þær hafa verið umdeildar mjög. Á grundvelli þeirra er ætlunin að semja lagafrumvörp en skv. upplýsingum sendiráða Íslands á Norðurlöndum hefur slíkt frv. einungis komið fram í Finnlandi og því er útilokað að gera sér nokkra grein fyrir stöðu tillagnanna að svo stöddu en telja verður það afar mikilvægt fyrir framhald endurskoðunar á lögum okkar. Auk þess að tekið verði mið af framvindu endurskoðunar annarra Norðurlanda er jafnframt afar brýnt að hugað verði að nauðsynlegri endurskoðun á löggjöf okkar er staðið gæti í vegi fyrir endurskoðun á lögum um lausafjárkaup. Í því sambandi vil ég vísa til álitsgerðar prófessors Arnljóts Björnssonar vegna hugmynda um endurskoðun 54. gr. 1. nr. 39 frá 1922, sbr. og nál. fjh.- og viðskn. á 107. löggjafarþingi, 329. mál. Í álitsgerð Arnljóts kemur fram að nauðsynlegt sé að taka til endurskoðunar ákvæði fyrningarlaga áður en endurskoðun á lögum um lausafjárkaup geti farið fram hér á landi og sé í raun og veru tímabær. En endurskoðun fyrningarlaga heyrir undir dómsmrn. Af þessu svari sést að það hefur verið fylgst mjög náið með starfi hinnar samnorrænu nefndar og sömuleiðis með því hvernig málum miðar áfram á hinum Norðurlöndunum en að ráði þessara sérfræðinga er talið rétt að bíða enn um sinn með endanlega samningu á frv. til l. um lausafjárkaup.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svörin. Það er auðvitað ljóst að þau lög sem eru í gildi um neytendamál, hvort sem það eru lögin um lausafjárkaup eða önnur lög, eru afar frumstæð. Lögin um lausafjárkaup eru 60 ára gömul, samsvara á engan hátt því viðskiptalífi sem síðan hefur þróast hér á landi, og ég held að það geti í raun og veru verið mjög hættulegt að láta lög eldast svo mjög sem raun ber vitni um í þessu tilviki án þess að taka þau til rækilegrar endurskoðunar. Ég hygg þó að miðað við þær aðstæður, að við höfum tekið mið af norrænni löggjöf á mörgum sviðum, megi segja að það sé eðlilegt að hinkra eitthvað örlítið enn eftir niðurstöðu norrænu nefndarinnar, en ég tel þó að það megi ekki dragast mikið lengur að við fáum hér ný lög um lausafjárkaup og almennt um neytendavernd, en slík löggjöf er svo að segja ekki til hér. Þó er það aldrei brýnna en nú að slík lög verði sett með skýrum hætti, þegar verslunin og þeir sem að henni standa hafa fengið aukið olnbogarými, frelsi er það stundum kallað. Það frelsi má ekki þróast með þeim hætti að það verði á kostnað neytandans og þess almennings sem þarf að skipta við þá sem selja vörur eða þjónustu á hverjum tíma. Því er bagalegt, sérstaklega á þeim tímum sem við lifum nú, að ekki skuli vera til ný neytendalöggjöf og lög um lausafjárkaup hér á landi. Ég hygg þó að sú niðurstaða sem ráðuneytið hefur komist að í þessum efnum sé í rauninni eðlileg, það sé ekkert annað að gera en að hinkra, en það má ekki dragast allt of lengi að þjóðin eignist hér almennileg ný lög um lausafjárkaup.



Herra forseti. Ég vil að það komi fram að vitaskuld hefur margt verið gert til þess að auka neytendavernd. Bæði hefur verið miklu betra samstarf við Neytendasamtökin, við verðlagsyfirvöld á hverjum tíma en áður hefur verið og fylgst þar betur með öllu sem er að gerast í þessum málum. Sömuleiðis hafa verið tekin upp fljótvirkari vinnubrögð í sambandi við kvörtunarmál neytenda á ákveðnum sviðum og nú stendur fyrir dyrum að taka upp enn víðtækari dómstól í sambandi við umkvartanir, þannig að í staðinn fyrir að eiga í langvarandi málaferlum verða kveðnir upp almennir úrskurðir. Því verður komið á innan nokkurra daga og hefur viðskrn. fallist á það við Neytendasamtökin að skipa oddamann í slíkan dóm. Ég vil aðeins vekja athygli á því að þó að bið verði á heildarlöggjöf eru þessi mál auðvitað í fullum gangi og reynt að vinna betur að þeim eins og nauðsyn er á.



Herra forseti. Miðað við útflutningstölur fyrstu 10 mánuði ársins 1986 var saltfiskur um 30% af heildarútflutningsverðmæti Íslendinga til EBE. Ljóst er af þessum tölum hve mikilvægt Evrópubandalagið er fyrir saltfiskútflutning Íslendinga. Útflutningur á saltfiski hefur ekki fallið undir ákvæði fríverslunarsamninganna við EBE. Bandalaginu er því í sjálfsvald sett hvernig það meðhöndlar saltfiskinnflutning til aðildarríkja sinna. Saltfiskinnflutningur var lengst af leyfður án tolla skv. sérstakri undanþágu en árið 1985 ákvað bandalagið að nýta tollaheimild á saltfisk sem nemur 13% á flattan fisk en 20% á þorskflök. Spánverjar eru nú að aðlaga sýna tolla sína tollum bandalagsins. Nú um áramótin var tollur á saltfiski hækkaður úr 7,6% í 10,1% á blautsöltuðum fiski og úr 8,5% í 11,9% á þorskflökum. Tollur gagnvart öðrum löndum bandalagsins er 5,1% en gagnvart Portúgal 6,4%. Það er ljóst að Spánverjar eru að aðlaga sig bandalaginu, gera það á sjö árum, og hafa tollar verið hækkaðir nú þegar í 10,1 % . Árið 1986 var Íslendingum mjög hagstætt vegna lítils framboðs á saltfiski frá samkeppnislöndunum. Þetta kom sér vel bæði í verðlagningu og nýtingu þeirra tollfrjálsu kvóta sem fyrir hendi eru. Staða getur orðið óviss á þessu ári þó óljóst sé hvernig þróunin verður. Ljóst er nú þegar að framleiðsla Norðmanna mun aukast á árinu 1987. Það eru einmitt Norðmenn sem hafa í gegnum tvíhliða samninga náð mjög hagstæðum kjörum fyrir saltfiskinnflutning sinn til bandalagsins. Þeir hafa samið um verulega háan tollfrjálsan kvóta. Þessi kvóti bætir senn samkeppnisaðstöðu þeirra til muna og má búast við að þeir verði harðsnúnir í samkeppninni við okkur Íslendinga á þessu ári. Árið 1986 var framleiðsla saltfisks meiri en flest önnur ár frá því saltfiskmarkaðir opnuðust aftur eftir stríð. Jafnframt er útflutningsverðmæti saltfisksins meira en nokkru sinni fyrr. Þetta tókst þrátt fyrir mörg vandamál á árinu vegna stækkunar Evrópubandalagsins. Það er ljóst að það verður að bregða við vegna inngöngu þessara ríkja í bandalagið. Ég hef borið fram svohljóðandi fyrirspurn vegna þessa: "1. Er ekki nauðsynlegt vegna mikilvægra viðskiptahagsmuna Íslendinga að taka upp viðræður við Evrópubandalagið eftir stækkun þess er Spánn og Portúgal gerðust aðilar að því? 2. Hver er stefna ríkisstjórnarinar í þessum málum og hvað hefur verið gert til að undirbúa viðbótarsamninga við Evrópubandalagið?"



Herra forseti. Spánn og Portúgal gengu í Efnahagsbandalag Evrópu 1. janúar 1986. Mörgum árum áður en til þess kom var þó af hálfu íslenskra stjórnvalda vakin athygli á nauðsyn þess að viðhalda tollfrelsi eða stækka þyrfti tollfrjálsa kvóta bandalagsins varðandi innflutning á saltfiski þar eð nýju aðildarríkin flyttu inn mikinn saltfisk og þar væru aðalmarkaðir fyrir íslenskan saltfisk. Þrátt fyrir þessa viðleitni okkar var þó lagður tollur á saltfisk og saltfiskflök og skreið 1. júlí 1985, en fríverslunar samningur Íslendinga við bandalagið nær ekki til þessara vara. Tilraunum til að fá tollinn afnuminn, lækkaðan eða tollfrjálsa kvóta hækkaða var haldið áfram með ýmsum hætti og var þessu máli öllu nánar lýst í svari mínu við fsp. hv. 3. þm. Reykn. hér á Alþingi 29. okt. 1985. Breytingar á fríverslunarsamningi Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu vegnainngöngu Spánar og Portúgals gengu í gildi 1. mars á s.l. ári að lokinni meðferð Alþingis og að fenginni heimild þess 27. febr. til fullgildingar breytinganna. Málinu er lýst mjög ítarlega í till. til þál. sem lögð var fyrir Alþingi í febrúarmánuði þess árs og þar er m.a. gerð grein fyrir þeim viðræðum sem fram fóru við fulltrúa bandalagsins. Þar kemur m.a. fram að EBE hefur fyrir skömmu tekið upp þá stefnu að vilja tengja varanlegt gildi bókunar nr. 6 við fríverslunarsamninginn við bandalagið við viðunandi fiskveiðiréttindi bandalagsins á Íslandsmiðum. Virðist sem þessi hugmynd hafi komið upp í tengslum við inngöngu Spánar og Portúgals í bandalagið og vilji bandalagið með því skapa sér möguleika á að leysa hluta vandamálsins vegna mikils fiskveiðiflota Spánverja og Portúgala með öflun fiskveiðiréttinda í lögsöguríki utan EBE. Íslensk stjórnvöld léðu ekki máls á því í viðræðum um breytingar á fríverslunarsamningnum að fallast á tengsl milli viðskiptafríðinda og fiskveiðiréttinda og tóku m.a. fram að slík tengsl byggðust ekki á texta hafréttarsamningsins og væru vafasöm með tilliti til GATT-samkomulagsins. Þá var einnig bent á það að eftir gildistöku bókunar nr. 6 um vissar sjávarafurðir, eða seint á árinu 1976, hafi Finn Gunderlach, framkvæmdastjóri sjávarútvegsmála í framkvæmdanefnd EBE, lýst því skýrt og skorinort yfir á fundi í Reykjavík að bandalagið hygðist ekki tengja saman viðskiptafríðindi og fiskveiðiréttindi. Í júní á s.l. ári var saltfisktollamálið í mikilli óvissu og tollfrjálsir kvótar vel innan við helming af innflutningi bandalagsins. Seinna í sama mánuði, júní 1986, tók bandalagið þó ákvörðun um 40 000 tonna viðbótarkvóta með aðeins 3% toll á saltfiskinum og sköpuðust því ekki á árinu 1986 sérstök vandamál varðandi útflutning íslensks saltfisks til bandalagsins. Ákvarðanir um tollfrjálsa kvóta og lága tolla eru þó teknar til stutts tíma í senn þannig að óvissa getur skapast á ný í framtíðinni, einkum þegar liða tekur á ársfjórðunga og ef dregst að ákveða kvóta með lágum tolli. Á fundi sameiginlegrar nefndar fulltrúa Íslands og EBE til að ræða um framkvæmd viðskiptasamningsins, sem haldinn var í desember á s.l. ári, fitjaði bandalagið enn upp á þeim möguleika að skiptast á viðskiptafríðindum og fiskveiðiréttindum, en ekki var léð máls á því. Var í því sambandi bent á að Bretar hefðu fyrir löngu viðurkennt þá staðreynd að fiskveiðiréttindi væri ekki að fá á Íslandsmiðum - og flestir Þjóðverjar einnig og sama máli mun einnig gegna um Portúgala. Það væri því óskiljanlegt ef Efnahagsbandalagið ætlaði að halda kröfum sínum til streitu. Það væri vissum bandalagsþjóðum í hag að fá saltfisk, en ef mikil óvissa ríkti um toll af honum mundi fiskaflinn nýttur meir á annan hátt. Búast má við að Portúgalar muni sem fyrr knýja á um að hagsmuna neytenda þar í landi verði gætt. Auk lækkunar á saltfisktolli hafa Íslendingar áhuga á lækkun tolla á saltsíld og söltuðum ufsaflökum, en tollar hafa verið hækkaðir af hálfu bandalagsins á þessum vörum frá því sem var þegar fríverslunarsamningur Íslands við bandalagið var gerður árið 1972. Það má minna á að á nýjum eða ísuðum flökum er tollurinn 18% á sama tíma og tollur á frystum íslenskum flökum er enginn. Einnig má nefna að tollur á ísuðum skarkola, sem fluttur er út í gámum, er 15% þar eð sérfríðindi okkar á ísuðum fiski ná aðeins til helstu vörutegunda, karfa 2% og þorsks, ýsu og ufsa 3,7%. Að sjálfsögðu viljum við tollfrelsi fyrir allar sjávarafurðir okkar. Reynt var að fá tollfrelsi fyrir allar þær vörur við gerð fríverslunarsamningsins á sínum tíma, en engin leið var til þess þá þótt fulltrúar bandalagsins á þeim tíma tækju að ýmsu leyti tillit til sérstöðu Íslands sem fiskveiðiþjóðar sem er mjög háð útflutningi sjávarafurða. Ekkert bendir til þess að nú sé betri aðstaða til að fá fram meiri viðskiptafríðindi. Þeir aðilar sem mest áhrif hafa innan bandalagsins, fiskimáladeildin og sjávarútvegshagsmunirnir, leggja allt kapp á að selja aðgang að mörkuðum, aukin viðskiptafríðindi gegn fiskveiðiréttindum og taka þá ekki tillit til sérstöðu Íslendinga.



Herra forseti. Ég þakka ráðherra vönduð svör. Það er greinilegt að fyrirspurnatíminn nægir ekki til svona spurninga. Ég heyri á máli hans að það er mjög sótt í það að fá fiskveiðiréttindi hér út á tollafríðindi. Ég tel að slíkt komi ekki til greina. Hitt er annað hvort ekki eru til aðrar leiðir til að ýta okkar málum fram. Ég skil málið svo að ráðherra sé ekki fyllilega búinn að svara eins og hann hefði helst viljað og bíð því eftir að hann ljúki því.



Herra forseti. Eflaust hafa þeir einnig áhuga á einhvers konar rammasamningi um samstarf á sviði fiskiverndar og fiskveiða sem opna muni bandalaginu möguleika til árlegra viðræðna um nánar tiltekin fiskveiðiréttindi. Íslensk stjórnvöld hafa ekki léð máls á tengslum milli fiskveiðiréttinda og viðskiptafríðinda. Norðmenn hafa í orði kveðnu einnig sömu stefnu, en í reyndinni hafa þeir þó fallist á slík tengsl og hlotið nokkra umbun fyrir í formi sérréttinda á sviði saltfisktolla. Þess ber þó að geta að Norðmenn eru á engan hátt háðir fiskveiðum í líkingu við Íslendinga. Þá hafa Kanadamenn lýst því yfir að þeir hyggist ekki fylgja sömu stefnu gagnvart EBE og áður, þ.e. að fara fram á aukin viðskiptafríðindi fyrir sjávarafurðir í staðinn fyrir fiskveiðiréttindi í kanadískri fiskveiðilögsögu. Horfurnar á auknum viðskiptafríðindum á mörkuðum EBE-landanna eru ekki bjartar að svo stöddu, en réttast virðist að doka nú við og vera e.t.v. hóflega bjartsýnn um að fulltrúar EBE muni, þótt síðar verði, öðlast meiri skilning á sérstöðu okkar sem þjóðar sem á mjög mikið undir fiskveiðum og útflutningi sjávarafurða komið. Þessi sérstaða naut skilnings á Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna og er viðurkennd í hafréttarsamningum og hún nýtur t.d. stuðnings á vettvangi Fríverslunarbandalags Evrópu, EFTA, sem hefur skorað á EBE að taka tillit til hinna sérstöku útflutningshagsmuna Íslendinga. Binda má þó vonir við að nánara samstarf við bandalagið á ýmsum sviðum leiði til þess að skilningur á sérstöðu Íslendinga glæðist öllum aðilum til hagsbóta. Í stuttu máli er svar við fyrri spurningunni að margar viðræður hafa farið fram við Evrópubandalagið eftir síðustu stækkun þess til að tryggja viðskiptahagsmuni okkar og verður þeim haldið áfram. Varðandi seinni spurninguna vil ég taka fram að ríkisstjórnin vill efla vinsamleg samskipti við Evrópubandalagið og eru í gangi viðræður milli Íslands og annarra EFTA-landa við bandalagið um víðtækt samstarf á mörgum sviðum á grundvelli samþykkta ráðherra EFTA-landa og Evrópubandalagsins í Lúxemborg í apríl 1984. T.d. er nú unnið að gerð samnings um samstarf á sviði rannsókna og iðnþróunar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að spyrja sjútvrh. tveggja spurninga: "1. Hver er stefna ríkisstjórnarinnar varðandi framtíð Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins? 2. Er fyrirhugað að leggja sjóðinn niður eða er stefnt að því að beita verðjöfnun á útflutning á óunnum fiski?" Ég tel að Verðjöfnunarsjóður hafi haft mikið gildi á sínum tíma. Hann var reyndar stofnaður 1969. Aðstæður allar hafa breyst síðustu 20 árin. Hins vegar hefur sjóðnum lítið verið breytt. Það vakna ýmsar spurningar, t.d. hvort fiskmarkaðir, m.ö.o. frjálst fiskverð, og verðjöfnunarsjóðir séu samrýmanleg. Verðjöfnun á þorski skiptir mestu máli. Raunar nær sjóðurinn aðeins til um 40% af þorskaflanum, þ.e. þess hluta þorskaflans sem er saltaður. Ísfiskur, sem nú er 13% af þorskaflanum, er alfarið utan sjóðsins og frystingin hefur verið óvirk gagnvart sjóðnum allar götur frá 1981. Reyndar hefur verðhækkun á frystum afurðum orðið mjög veruleg, en afkoma frystingarinnar þrátt fyrir það hefur ekki leyft greiðslur í sjóðinn. Ég er með dæmi hér um hvernig þetta getur virkað, gjaldtaka Verðjöfnunarsjóðs. Það er of langt að rekja það í stuttum fyrirspurnatíma, en niðurstaða þess segir merkilega sögu. Í dæminu er fjallað um tandurfisk sem seldur er til Spánar og Portúgals. Á grundvelli dæmisins er reiknað með 10 kr. greiðslu í Verðjöfnunarsjóð pr. kg, en til framleiðenda 111 kr. pr. kg. Þá er gert ráð fyrir í næsta dæmi að Spánverjar fallist á 15% hækkun þar sem skortur væri hugsanlega á þeirra markaði. Með fyrri viðmiðun plús þessi 15% yrðu áhrif verðhækkunarinnar þau að greiðsla í Verðjöfnunarsjóð hækkaði um 65% en greiðslan til framleiðandans hækkaði um aðeins 6%. Ekki er vafi á því að þessar aðferðir geta latt menn til þess að afla sér betri markaða, hærra verðs. Hagnaðurinn er svo óverulegur og rennur að stórum hluta í Verðjöfnunarsjóð. Á fiskiþingi í haust var samþykkt tillaga með miklum meiri hluta atkvæða þess efnis að verðjöfnun tæki til allra útfluttra sjávarafurða, þar á meðal ísfisks. Að öðrum kosti verði Verðjöfnunarsjóðurinn lagður niður. Ástæða er til að slíkar samþykktir séu gerðar, enda er um hróplega mismunun að ræða. Auk saltfisksins má benda á rækjuútflutning. Greitt er í Verðjöfnunarsjóð af unninni rækju, en ekki af óunninni rækju, sem freistar manna og hefur freistað manna að flytja út mikið magn af óunninni rækju til þess að komast hjá verðjöfnun. En ég spyr þeirra spurninga sem ég hef þegar tilgreint.



Herra forseti. Í stjórnarsáttmála núv. ríkisstjórnar stendur að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins skuli efldur og hefur það verið gert eftir því sem tök hafa verið á, en í janúar 1985 var skipuð nefnd til að endurskoða gildandi lög og reglur um sjóði sjávarútvegsins og hinn 17. febr. 1986 var sömu nefnd falið að fjalla sérstaklega um hlut fiskvinnslunnar í skiptum við sjóði sjávarútvegsins, þar með Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Þessi nefnd skilaði af sér s.l. haust til sjútvrn. þann 10. okt. Þar kemur eftirfarandi fram í áliti hennar að því er varðar Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins: "Nefndarmenn urðu ekki sammála um hvort þess skuli freistað að láta verðjöfnun ná til ísfisks sem settur er óunninn á markað erlendis. Fulltrúar sjómanna og útvegsmanna lögðust eindregið gegn því að verðjöfnun tæki til ísfisks og töldu reyndar ekki unnt að koma henni við með skynsamlegu móti. Fulltrúar fiskvinnslunnar vildu, ef á annað borð væri um verðjöfnun að ræða, að reynt yrði að finna leiðir til þess að láta ísfisk sæta sömu verðjöfnun og freðfiskur og saltfiskur á hverjum tíma, t.d. á þann hátt að af honum verði greitt jöfnunargjald eða til hans jöfnunaruppbót sem samsvarar ríkjandi verðjöfnun á unnum fiski en byggði ekki beinlínis á söluverði ísfisks. Aðrir nefndarmenn skiptust í afstöðu sinni til þessa máls. Nefndin gerir því ekki ákveðnar tillögur um það." Hér er að sjálfsögðu um fremur viðkvæmt mál að ræða sem snertir skipti innan sjávarútvegsins og um þessar mundir fóru í hönd samningar milli sjómanna og útvegsmanna þar sem m. a. lá fyrir að tekist yrði á um með hvaða hætti skiptin yrðu milli útgerðar og sjómanna. Niðurstaða fékkst í það mál og tekur hin nýja regla gildi n.k. vor. Það er alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að hér er um nokkurt ósamræmi að ræða, en hins vegar er ljóst að lögin um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins ná ekki til sölu á ísfiski eða óunnum fiski heldur eingöngu til fiskiðnaðarins sjálfs, þannig að ef hér ætti að verða breyting á og jöfnunargjald yrði tekið af óunnum fiski yrði að koma til lagabreyting. Það er ekki fyrirhugað að leggja slíkt frv. fyrir það þing sem nú stendur yfir og verður því að taka á máli þessu síðar. Ég vil einnig benda á að 10% álag er að því er varðar kvóta þeirra skipa sem flytja slíkan fisk úr landi, en þetta álag var áður 25%. Hér var um mismunandi áherslur að ræða og menn voru ekki sammála um hvert þetta álag skyldi vera. Fulltrúar sjómanna og útvegsmanna vildu að það væri ekkert, en vinnslurnar vildu að það væri hærra, þannig að hér var um málamiðlun að ræða á sínum tíma. Vissulega kemur jafnframt til greina að hækka þetta álag að nýju þannig að eðlilegra samræmi sé hér á. Ég vænti þess, herra forseti, að ég hafi með þessu svarað þessari fsp.



Herra forseti. Ég vil aðeins leggja frekari áherslu á þau atriði sem komu fram í máli fyrirspyrjanda. Ég lít svo á að það sé algerlega óviðunandi að nefnd sú sem um þetta átti að fjalla skuli hafa gefist upp við sitt hlutverk og skora á hæstv. ráðh. að láta ekki við svo búið standa. Mér líst þannig á að þarna fari fram gífurleg fjársöfnun, líklega getur það verið hálfur milljarður á þessu ári, lokuð inni í Verðjöfnunarsjóði saltfisks, og mér líst þannig á að það séu ýmsar breytingar í aðsigi, t.d. með tilkomu fiskmarkaða, sem geri algerlega nauðsynlegt að endurskoða þessi mál frá grunni.



Herra forseti. Ég vil staðfesta það sem hæstv. ráðh. sagði áðan um störf nefndarinnar sem vann að því að endurskoða og leggja niður sjóðakerfið s.l. vor. Það tókst að taka þá sjóði í burtu alla nema Verðjöfnunarsjóðinn. Það voru skiptar skoðanir, en samt held ég, án þess að fara ofan í það neitt frekar, að það sé orðið mjög tímabært núna að taka þetta mál upp aftur vegna þeirrar þróunar sem orðið hefur í sambandi við ferskfiskútflutning og þá miklu mismunun sem orðin er t.d. með rækjuvinnsluna og saltfiskinn. Ég held því að það væri tímabært að þetta mál yrði skoðað nánar og fundin lausn því að menn una því ekki öllu lengur að á þann veg gangi sem nú gengur með framleiðendur rækju og saltfisks.



Herra forseti. Við vorum í þessari sjóðanefnd ég og hv. 3. þm. Vesturl. svo og hv. 3. þm. Reykn. Kjartan Jóhannsson af þm. hálfu. Það var alveg rétt sem hæstv. sjútvrh. sagði um afgreiðslu þeirrar nefndar um Verðjöfnunarsjóðinn. En ég held að flestir nefndarmenn hafi um leið gert sér grein fyrir því, þó að þeir vísuðu þessu máli frá sér, að þarna voru vandamál sem þurfti að leysa. Mér finnst því miður að ekki skuli hafa verið tekið á þessum vandamálum að undanförnu og að það muni ekki vera gert á þessu þingi. Það mun vera svo að miðað við verð á saltfiski núna fari 12 kr. á kg í Verðjöfnunarsjóð. Ef við reiknum með 40 þús. tonna lágmarki, sem áætlað er að saltfiskframleiðslan verði á árinu, verða það 480 millj. sem renna í sjóðinn. Það er verið að tala um að stofnsetja hér markað. Það fellur engan veginn saman við hugmyndir um fiskmarkað að á einum vettvangi framleiðslunnar séu teknir ákveðnir peningar í slíkan verðjöfnunarsjóð sem hér er um að ræða. Um þetta mál mætti vitaskuld tala mikið, en það er alls ekki tími til þess á þeim vettvangi sem við erum að ræða málið á.



Herra forseti. Ég þakka sjútvrh. svörin. Ég tel að það sé mjög brýnt að taka á málefnum Verðjöfnunarsjóðs og hugsanlega leggja hann niður. Ég tel að sé rétt að gera það. Margir sjóðir hafa verið lagðir niður og maður veltir því fyrir sér hvaða rök eru fyrir því að fella Aflatryggingasjóð niður en ekki Verðjöfnunarsjóð. Ég tel að nýir fiskmarkaðir komi til með að skekkja myndina enn meir og líka er sjóðurinn til þess að trufla markaðsleit manna. Fyrir utan það, sem er kjarni málsins, að nú á þetta aðeins við saltfisk og rækju og er það alveg óþolandi að safna svo miklu fé sem þar er gert án þess að það komi sjáanlega að gagni við þær aðstæður sem nú eru vegna þeirrar mismununar sem greinileg er í þessum málum.



Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. um að það þarf að sjálfsögðu að vinna að þessu máli áfram. Ég vildi aðeins taka fram að það er ekki ráðrúm til þess á þeim stutta tíma sem eftir stendur að hugsa sér að koma fram lagabreytingum í því skyni. Ég vil hins vegar taka fram að ég er þeirrar skoðunar að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins eigi að halda áfram. Ég minni á að 1983 skorti mikið fé til að standa undir eðlilegum rekstri í saltfiskverkun og ég bið hv, þm. að gleyma því ekki að það hafa oft verið sveiflur í okkar þjóðarbúskap og er nauðsynlegt að hafa einhverja sjóði, einhver tæki til að jafna þessar sveiflur. Þótt vel gangi núna má vera að það komi aðrir tímar síðar.



Herra forseti. Að undanförnu hafa átt sér stað úti í þjóðfélaginu allmiklar umræður um starfshætti Landhelgisgæslunnar og starfsemi hennar. Það er út af fyrir sig ekkert nýtt þótt sú starfsemi sé rædd, eins miklu hlutverki og Gæslan gegnir í okkar þjóðfélagi. Mér finnst hins vegar að undanfarið hafi gætt meiri gagnrýni í umræðum um Gæsluna en verið hefur áður. Ekki ætla ég að setjast í dómarasæti í þessum efnum. Ég er fyrst og fremst að vekja máls á þessu vegna þess að mér finnst að Alþingi, löggjafinn, hafi skapað eitthvert tómarúm gagnvart Gæslunni. Menn muna gömlu góðu dagana, ef svo má orða það, í þorskastríðunum, hvernig Gæslan stóð sig þar. Frá því að því lauk hefur mér fundist Gæslan vera eins og nokkurs konar olnbogabarn í fjárveitingum frá Alþingi. Þessi mál hafa að vísu verið rædd. Öryggismálanefnd sjómanna, sem skipuð var af Alþingi, ræddi þessi mál, gerði sínar tillögur, en lítið sem ekkert hefur gerst. Nú er svo komið, að því er okkur sýnist sem út í frá stöndum og lítum til Gæslunnar, þegar heilu áhafnirnar segja upp og ganga í land, að eitthvað hljóti að vera að. Og menn spyrja: Hvað er að? Og ef eitthvað er að, hvernig skal bregðast við því? Fyrir nær sex árum var kosin á Alþingi laganefnd um landhelgisgæslu og var skipuð þann 25. maí 1981. Lítið sem ekkert, það ég best veit, hefur heyrst frá starfi þessarar nefndar og er kominn æðilangur tími sem hún hefur haft til að vinna að þessum málum. Í þessari nefnd voru og er trúlega a.m.k. meginhlutinn af eftirtöldum: Guðmundur Bjarnason alþm., Matthías Bjarnason, sem vék úr nefndinni, ég veit ekki hvenær, en mér er ekki kunnugt um að nokkur hafi tekið sæti hans þar, Þröstur Sigtryggsson skipherra, Pétur Sigurðsson alþm., Benedikt Gröndal, sem trúlega hefur horfið úr nefndinni á einhverju þessara ára og líklega enginn tekið sæti hans þar, Garðar Sigurðsson alþm. og Valdimar Indriðason framkvæmdastjóri. Í ljósi þessa finnst mér orðið tímabært að koma umræðum af stað um þetta mál. Þess vegna hef ég leyft mér að leggja fram á þskj. 570 eftirfarandi fsp. til hæstv. dómsmrh. um starfsemi Landhelgisgæslunnar: "1. Hvað líður störfum endurskoðunarnefndar um starfsemi Landhelgisgæslunnar? 2. Er von á niðurstöðum af störfum hennar og þá hvenær?"



Herra forseti. Eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda, hv. 3. þm. Vestf., samþykkti Alþingi 2. apríl 1981 ályktun þess efnis að kjósa skyldi milliþinganefnd til þess, eins og segir í þáltill., "að kanna á hvern hátt nauðsynlegt sé að efla Landhelgisgæsluna svo að hún geti haft sem best eftirlit með 200 mílna lögsögusvæðinu og gegnt öðrum hlutverkum sínum á fullnægjandi hátt". Nefndin er því kosin af Alþingi og skipuð að meiri hluta alþm. Hún tók þegar til starfa og skilaði áfangaskýrslu 15. okt. 1981. Sú skýrsla fjallaði að mestum hluta um skipakost Gæslunnar og endurbætur á honum. Samkvæmt tilmælum mínum sem dómsmrh. samdi milliþinganefndin aðra áfangaskýrslu um flugrekstur Landhelgisgæslunnar og þá einkum kaup og rekstur eftirlits-, leitar- og björgunarþyrlu fyrir stofnunina. Sú skýrsla er dags. 9. apríl 1984. Það má taka fram að niðurstöður og tillögur nefndarinnar voru að öllu leyti samþykktar og lagðar til grundvallar þeirri endurnýjun á þyrlukosti Landhelgisgæslunnar sem síðar varð. Síðari hluti fsp. hljóðar svo: "Er von á niðurstöðum nefndarinnar og þá hvenær?" Samkvæmt upplýsingum formanns nefndarinnar hefur nefndin nú samið drög að lokaskýrslu og lagafrv. um Landhelgisgæslu Íslands og mun nefndin skila því af sér á næstu vikum.



Herra forseti. Það var vitað mál að Landhelgisgæslan og málefni hennar mundu standa á vegamótum eftir að þorskastríðum lauk. Þess vegna var m.a. nefndin skipuð í maí 1981, sem ekki hefur skilað áliti enn þá. Það er svo um Gæsluna að segja að hún hefur rækt starf sitt vel. Ég vil geta þess að landhelgisgæslumenn hafa aldrei haft verkfallsrétt meðan sjálfsagt hefur þótt að aðrar stéttir nytu þess réttar. En ég vil vekja sérstaka athygli á því að það er dálítið undarlegt með þjóð sem þarf engu að kosta til landvarna hvað hún er sparsöm á fjárveitingar til þeirra einu öryggisvarða sem hún hefur til að reiða sig á, löggæslu til lands og sjávar.



Herra forseti. Mér þykir tilhlýðilegt að nota mér þann rétt að gera stutta athugasemd þar sem ég er formaður þessarar umræddu landhelgisnefndar. Eins og kom fram í svari hæstv. dómsmrh. hefur reyndar nefndin allan þennan tíma verið að störfum með allmiklum hléum þó, en þýðir þó það að hún hefur ekki lagt upp laupana ef svo má orða það. Við höfum hist öðru hverju og við höfum farið yfir ýmis efni sem Gæsluna varða og við höfum skilað frá okkur tveimur áfangaskýrslum. Í fyrri skýrslunni var greint frá ýmsum brýnustu þörfum Gæslunnar, en þar varðaði auðvitað mestu hvað fjárveitingavaldið vildi gera til að styrkja stöðu hennar. Það var spurning um að veita fjármagni til þess að takast á við ýmis verkefni sem brýn voru. Því miður hefur það ekki gengið eftir sem skyldi og öll árin síðan hafa menn verið að leggja til og berja á nánast sömu þáttum og sömu þörfum fyrir Gæsluna til þess að hún hefði möguleika á að sinna sínum verkefnum eins og menn telja æskilegt. Eins og fram kom í svari hæstv. ráðh. erum við með drög tilbúin nánast á borði hjá okkur. Nefndin hélt fund núna nýlega, fjallaði þá m.a. um þau nýju viðhorf sem uppi hafa verið eða umræður um björgunarmál og hugsanlega stjórnstöð vegna leitar og björgunarstarfa. Ég vildi aðeins láta koma fram að við höfum verið að fjalla um þessi mál og í þessum drögum að lokaskýrslu er fjallað um m.a. hlutverk Gæslunnar og nauðsynlegan tækjabúnað til að gegna því hlutverki, um mannahald og þar eru einnig drög að nýju lagafrv. fyrir Gæsluna. Ég vonast til þess að okkur takist að ljúka þessu nefndarstarfi á næstu vikum.



Herra forseti. Mig langar einungis að taka undir með hv. fyrirspyrjanda þegar hann segir að Alþingi hafi sýnt Landhelgisgæslunni sinnuleysi. Ég held að það sé ekkert ofsagt. Þar er ekki einungis um að ræða að fjárveitingar hafi verið af skornum skammti heldur höfum við jafnvel hlífst við að ræða málefni Landhelgisgæslunnar, jafnmikilvæg og hún er. Auðvitað er það rétt að sumir telja að Landhelgisgæslan sé ekki jafnmikilvæg nú og hún var þegar við vorum að vinna okkar stærstu sigra, sem unnust raunar á miðjum síðasta áratug, en það er mikill misskilningur. Hún er ekki síður mikilvæg nú. Við höfum síðan, t.d. á árinu 1980, náð gífurlegum réttindum á Jan Mayen-svæðinu sem auðvitað þarf að gæta og við erum búnir að helga okkur Reykjaneshrygg út í 350 mílur og það getur enginn vefengt þann rétt okkar. Þar eru útlendingar að veiðum skammt undan 200 mílna mörkunum. Það þarf að fara að gæta að þeim því að allar lífverur á botninum tilheyra honum og þess vegna eru óleyfilegar allar botnvörpuveiðar þar t.d. Við þurfum að fara að gæta réttar okkar þar og nú erum við að sækja rétt okkar langt í suður á Rockall-svæðinu, en einmitt núna næstu daga verða fundir um það mál. Það ber brýna nauðsyn til að skoða rækilega afstöðu og aðstöðu Landhelgisgæslunnar og það er skylda Alþingis að taka þau mál mjög föstum tökum og verður vonandi gert á næsta þingi þótt ekki vinnist svigrúm til þess núna. Ég endurtek að þetta er mál sem á að ræða á Alþingi og það á mjög að efla Landhelgisgæsluna. Það er alger nauðsyn, ekkert minni nú en var um miðjan síðasta áratug.



Herra forseti. Það er ástæða til að hvetja til þess að tekið sé af skarið um verkefnaskiptingu og stjórnun Gæslunnar í framtíðinni. Um árabil hefur starf Gæslunnar dregist nokkuð niður á við, fyrst og fremst vegna þess að menn hafa ekki tekið af skarið í þeim efnum og markað stefnuna við þau þáttaskil sem urðu þegar landhelgisstríðum lauk. Og það hefur verið mikill skortur á fjármagni til rekstrar Gæslunnar, sem lýsir sér m.a. í því að varðskipin hafa siglt hálftóm að olíutönkum, dólað þannig í kringum landið og verið á hálfgerðu slefi af og til má segja. Þau hafa rekið frekar, er réttara að orða það, til þess að spara olíuna. Þetta gengur auðvitað ekki. Það er dugmikið og áhugasamt fólk sem starfar hjá Landhelgisgæslunni. Landhelgisgæslan er aðalútvörður okkar á hafinu og hjálparaðili og hún þarf að njóta virðingar eins og henni ber og reisnar sem eðlilegt er í því hlutverki sem hún á að gegna.



Herra forseti. Ég skal gera örstutta athugasemd. Þegar hæstv. ráðh. nefndi daginn sem þessi till. var samþykkt datt mér í hug að við máttum þakka fyrir að það var ekki 1. apríl heldur 2. apríl 1981 þar sem þessi till. hljóðaði um að efla Landhelgisgæslu Íslands. Nú hafa staðið upp nokkrir þm. og fjórir eða fimm þeirra eiga sæti í fjvn. Allir þessir menn halda því fram að það þurfi að efla Landhelgisgæslu Íslands. Við skulum rétt vona að nú meini menn að þeir vilji efla hana því að þess er virkilega þörf. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að þessi mál hafa verið allt of viðkvæm. Sú nefnd sem setið hefur að störfum má fara að taka á honum stóra sínum. Ég vildi að ráðherra svaraði því ef hann getur það: Verður frv., sem drög eru til að, lagt fyrir þing sem nú situr þó að það væri ekki nema bara til umfjöllunar?



Herra forseti. Ég þakka bæði hæstv. ráðh. svörin og öðrum ræðumönnum sem hér hafa tekið til máls og ég fagna þessari umræðu, að menn taki þá af skarið og ég vil ekki segja þori heldur taki á sig rögg og ræði mál Gæslunnar hér innan dyra. Ég tek undir það sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson sagði áðan. Það er þörf á Gæslunni og hana verður að efla. Til þess var þessi nefnd sett á laggirnar fyrir sex árum. Mér finnst það ekkert afreksverk þó að hún skili áfangaskýrslu á þriggja ára fresti. Ég hef enga trú á því að menn séu núna að lofa því til að standa við að skila af sér á næstu vikum í hönd farandi kosningum. Hverjum dettur það í hug þegar það er búið að taka sex ár að koma því af sem þegar er búið? Hafa menn trú á því? Ekki hef ég það.

Á milli framboðsfunda.

Ef hæstv. ráðh. gæti gefið yfirlýsingar um það hér að frv. yrði lagt fram þó ekki væri nema til skoðunar á þessu þingi væri það mikill fengur. Einhver sagði áðan: Hér hafa komið þrír eða fjórir menn úr fjvn. og hv. síðasti ræðumaður, sá fimmti, sat áður í fjvn. Þetta er alveg rétt. Ég held að þm. almennt hafi ekki gert sér grein fyrir hversu Gæslan er þýðingarmikill þáttur í þjóðlífinu. Það er ekkert liðin tíð að hlúa að henni. Alþingi hefur ekki sinnt þeirri skyldu sinni að láta fjárveitingar og skipuleggja Gæsluna betur. Ég hef hugmynd um að Gæslan sé nánast að drabbast niður í höndum ríkisins. Ég er ekki með þessu að deila á stjórnendur Gæslunnar. Um það veit ég ekkert. En ég held að Alþingi eigi kannske stærstu sökina í því hvernig málum Gæslunnar er komið með því að svelta hana í fjárveitingum. Ég sagði áðan og ég endurtek það: Ég er ekki að gera þetta mál að umræðuefni til að gagnrýna. Ég er fyrst og fremst að reyna að fá umræðu um málið til þess að þm. átti sig á, eins og ég held að þjóðin hafi áttað sig á, að Gæslan er nauðsynleg. Fyrir um ári var hér umræða um þann þátt Gæslunnar sem var flugvélin og þá voru ráðherra og forstöðumenn Gæslunnar gagnrýndir harðlega hér fyrir að leigja flugvélina til annarra nota, þann öryggisventil sem ég vil kalla flugvélina í gæslustarfinu. Ég gagnrýni þann hátt enn ef menn ætla að halda áfram að leigja þennan öryggisventil til annarra nota. Hún á hvergi betur heima og á að vera í þessu starfi og á að vera það allan ársins hring. Hún er hvergi betur komin og það er hvergi nauðsynlegra að hafa hana. Sama á við um varðskipin. Þarna verður að taka tak til þess að bæta úr og ég heiti á þá menn sem með þetta fara nú, ég heiti á formann nefndarinnar að hann dugi vel í lokahrinunni, þó erfitt sé á öðrum vígstöðvum að því er hann varðar, og skili þessu af sér.



Herra forseti. Ég þakka fyrir þann áhuga sem kemur fram hjá hv. alþm. á málefnum Gæslunnar og fyrirheit um að styðja hennar málefni, en eins og komið hefur fram í þessum umræðum veltur geta Landhelgisgæslunnar að sjálfsögðu á þeim fjárveitingum sem Alþingi veitir til hennar. Hv. 3. þm. Vestf. minntist á gagnrýni sína í fyrra á hv. Alþingi fyrir að þá gerði Landhelgisgæslan samning sem gerði henni kleift að bæta sinn tækjakost þar sem fjárveitingar voru ekki svo miklar að nægðu til að gera það brýnasta sem hún taldi þörf á. En samt sem áður er innan þess ramma sem fjárveitingar Alþingis móta reynt að gera það besta. T.d. má benda á að það er núna verið að ljúka við að gera miklar endurbætur á flugskýli Gæslunnar og gera það raunverulega nothæft. Er þar gerbreyting frá því sem áður hefur verið. Þannig er að sjálfsögðu alltaf reynt að bæta úr og lagfæra eftir því sem fjármagnið sem gæslan fær leyfir. Það er fjarri mér að fara að gefa loforð um að flytja frv. áður en þingi lýkur, miðað við þann stutta tíma sem er eftir, frv. sem ég hef ekki séð og ekki fengið í hendur. En ég vænti þess að það verði tilbúið þegar nýkjörið þing kemur aftur saman og þá geti ráðherra lagt það fram. En ég vil að lokum undirstrika að það er ekki á mínu valdi að gefa þessari nefnd fyrirskipanir. Það var Alþingi sem kaus hana og því er það að sjálfsögðu á vegum Alþingis sem hún starfar.



Herra forseti. Aðeins út af síðustu ræðu hæstv. ráðh. Það sýnir auðvitað í hvaða standi Gæslan er. Hún verður nánast að "praktísera" með sínar eignir til þess að geta haldið lífi. Hún verður að leigja út frá sér fyrir peninga til að geta með einhverju móti haldið starfseminni áfram. Ég tek út af fyrir sig undir það með hæstv. ráðh. að hann getur ekki gefið nefndinni fyrirskipanir, en getum við það ekki? Getur Alþingi ekki gert það? Er hún ekki kosin í umboði þess? Og er ekki Alþingi yfirmaður þessarar nefndar? Ég held að við verðum að gera kröfu til þess að þessi nefnd skili af sér sem allra fyrst. Við verðum að gera kröfur til þess. Ég gagnrýni enn ef það á að vera svo áfram að Gæslan eigi að leigja vélina aftur í sumar og ef hæstv. ráðh. er að boða það vil ég gagnrýna það nú þegar og tel að það sé óhæfa að slíkt verði gert.



Herra forseti. Í síðustu viku lagði ég fram fsp. til hæstv. iðnrh. um framtíðarskipan iðnráðgjafar í landshlutunum. Fsp. er svohljóðandi: "Hvað líður undirbúningi að nýjum lögum "um framtíðarskipan iðnráðgjafar í landshlutunum" sem ríkisstjórnin gerði ráð fyrir að leggja fyrir Alþingi í október 1986?" Hluti af þessum orðum er innan tilvitnunarmerkja vegna þess að þar er vitnað beint í greinargerð með frv. um framlengingu laga um iðnráðgjafa frá 31. des. 1981, en sú framlenging var samþykkt í desember 1985 um eitt ár, en frá síðustu áramótum hafa engin lög lengur verið í gildi um þessa starfsemi. Það þarf ekki að kvarta undan því að hæstv. iðnrh. hefur í rauninni brugðist fljótt við í sambandi við efni þessarar fsp. því að á borð okkar þm. barst frv. frá hæstv. ráðh. 2-3 dögum eftir að fsp. var hér fram lögð. Þetta frv. liggur fyrir hv. Ed. og verður þar væntanlega til meðferðar. Ég get hins vegar ekki látið hjá líða hér, herra forseti, að lýsa verulegum áhyggjum mínum yfir þeirri stefnu sem þetta mál virðist vera að taka hjá framkvæmdavaldinu frá því sem ráðgert hafði verið m.a. þegar lögin voru framlengd 1985, en þá lágu fyrir tillögur nefndar sem hæstv. fyrrv. iðnrh. Sverrir Hermannsson skipaði til endurskoðunar á þessum lögum, en þegar þau voru sett var gert ráð fyrir að þau yrðu endurskoðuð fyrir árslok 1985 í ljósi fenginnar reynslu. Það kemur fram þegar litið er til þessara frumvarpa að hér er allt annað uppi á teningnum hjá hæstv. núv. iðnrh. en fram hafði komið sem álit þeirrar nefndar sem fyrrv. hæstv. iðnrh. Sverrir Hermannsson hafði skipað um þessi efni. Ég ætla ekki að ræða þetta hér efnislega, herra forseti, en lýsi yfir miklum áhyggjum yfir hvaða stefnu þetta mál virðist vera að taka og ég veit um það að áhyggjur um þetta efni eru ég held nær hvarvetna þar sem þessi starfsemi hefur farið fram og hjá þeim aðilum sem hafa notið þess stuðnings sem fyrrverandi lög tryggðu, en nú er sem sagt brugðið á annað ráð. Við heyrum kannske frá hæstv. ráðh. eitthvað um þetta efnislega án þess að ég ætli að inna eftir því sérstaklega.



Hæstv. forseti. Ég hef ekkert annað svar við þeirri fsp. sem hér er borin fram af hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni en það að frv. hefur verið lagt fram, frv. til l. um iðnráðgjöf, á þskj. 609. Eins og kom fram hjá honum mun það verða tekið á dagskrá líklega á morgun í efri deild Alþingis. Efnislega ætla ég ekki að ræða þetta frv., en það er rétt hjá honum að framlagningu þess nú endurskoðuðu var flýtt vegna fsp. þegar hún kom fram.



Herra forseti. Á þskj. 583 hef ég leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. dómsmrh. ásamt hv. 11. landsk. þm. Agli Jónssyni og hv. 4. þm. Austurl. Jóni Kristjánssyni: "Hvað hyggst dómsmrn. gera til úrbóta í löggæslumálum á Reyðarfirði?" Þessi fsp. er borin fram í beinu framhaldi af ályktun hreppsnefndar Reyðarfjarðarhrepps frá 26. jan. s.l. þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: "Hreppsnefnd Reyðarfjarðarhrepps fer fram á það við dómsmrn. og sýslumann Suður-Múlasýslu að endurskoða það skipulag löggæslu sem verið hefur um nokkurn tíma á Reyðarfirði. Hreppsnefnd telur að fenginni reynslu að löggæslu hafi hrakað verulega frá því sem áður var. Hreppsnefnd óskar eftir viðræðum við yfirvöld löggæslu um þessi mál sem fyrst." Það er ekki að ástæðulausu að spurt sé nú eftir þessu því fyrir rúmum tveimur árum bar ég fram fsp. um þá breytingu sem þá hafði nýlega orðið á löggæslumálum austur þar. Eftir meira en tveggja áratuga veru lögregluþjóns á Reyðarfirði var allt í einu álitið óþarft að hafa löggæslu á staðnum. Þó fólk sé gott og löghlýðið austur þar þótti mér og þykir enn sem hér sé um ofurmannlegt traust dómsyfirvalda að ræða. Fyrir tveim árum var því borið við að hér væri um hagræðingu og sparnað að ræða, jafnvel í virkari og betri löggæslu. Um það sagði ég þá, með leyfi hæstv. forseta: "En síðast en ekki síst er ég sannfærður um að það verður augljós kostnaðarauki ef sinna á starfinu á annað borð og lögregluþjónn að gegna svipuðum störfum og hann hefur gegnt á Reyðarfirði." Áður hafði ég bent á augljóslega minna öryggi fyrir íbúana sem meginatriði út frá þeirra sjónarmiði. Öll aðvörunarorð mín þá hafa komið fram, því miður, og nýlegt atvik aðeins eitt margra sem hafa sannað nauðsyn löggæslu á staðnum eins og eðli málsins samkvæmt hlýtur að vera á stað þar sem t.d. gegnumakstur er jafnmikill og raun ber vitni, skipakomur sér í lagi tíðar og margt fleira og sveitarfélagið vitanlega það fjölmennt að sjálfsagt er að þar sé lögregluþjónn. Ráðuneytið mun nú vera með málið í athugun að því er maður hefur séð í blaðafregnum og er því tímabært að spyrja hverjar breytingar til úrbóta séu væntanlegar.



Herra forseti. Vegna fsp. hv. 2. þm. Austurl. um áform dómsmrn. um úrbætur í löggæslumálum á Reyðarfirði vil ég skýra frá því að fulltrúi frá ráðuneytinu hefur farið til viðræðna við aðila þar eystra, sveitarstjórn á Reyðarfirði og sýslumann Suður-Múlasýslu. En vegna fréttar sem kom um atburð þar fyrir skömmu vil ég leiðrétta það, sem því miður var missagt þar, að það hafi verið beðið í tvo klukkutíma eftir lögreglu meðan ölvaður ökumaður lék lausum hala í bænum. Hið rétta var að sá tími sem tók að ná til lögreglumanns sem átti gæsluvakt þennan dag var 25-30 mínútur, en hann hafði verið utan dyra og ekki heyrt í síma. Vinnuskýrslur sem borist hafa ráðuneytinu bera með sér að báðir fastráðnu lögreglumennirnir á Eskifirði og tveir héraðslögreglumenn á Reyðarfirði hefjast handa 30 mínútum eftir að heimildarmaður þess sem sendi fréttina reyndi fyrst að ná sambandi við lögreglu. Frá því að lögreglan fær vitneskju um þennan akstur líða ekki yfir 30 mínútur þar til ökumaður er færður í fangageymslu lögreglustöðvar á Eskifirði. En vissulega má segja að 25 eða 30 mínútur eru of langur tími og því, eftir fund fulltrúa frá dómsmrn. með sýslumanni Suður-Múlasýslu og þremur sveitarstjórnarmönnum á Reyðarfirði þann 11. þ.m. þar sem þessi mál voru rædd, komu til álita eftirfarandi úrræði sem ég vil þá leggja áherslu á: 1. Að skipuleggja meiri viðveru lögreglunnar á Reyðarfirði. 2. Að efla fjarskipti og símakost lögreglunnar þannig að hún hafi síma í sínum bíl og geti því svarað hvenær sem er. En að sjálfsögðu má búast við að lögreglumaður þurfi eitthvað að fara út úr húsi. 3. Að efla samstarf héraðslögreglumanna á Reyðarfirði. 4. Að stuðla að því að nýskipaður rannsóknarlögreglumaður í Suður-Múlasýslu hefði búsetu á Reyðarfirði og gæti hann, ef ekki næðist til annarra lögreglumanna, gripið inn í þegar brýna nauðsyn ber til. 5. Að finna hentugt húsnæði á Reyðarfirði í stað þess sem lögreglan hefur haft, en því hefur nú verið sagt upp. Á fyrrgreindum fundi kom fram áhugi heimamanna á því að fastur lögreglumaður yrði að staðaldri á Reyðarfirði. Ráðuneytið telur að það samstarf lögreglumannanna tveggja sem upp var tekið fyrir tveimur árum haldi áfram, en ég vil leggja áherslu á það, sem ég sagði hér fyrir tveimur árum, að ég tel að það sé æskilegt að annar þessara manna sé búsettur á Reyðarfirði. Reynslan af nýtingu og samstarfi er að öðru leyti góð. Hér er að sjálfsögðu alltaf spurning um það fjármagn sem Alþingi skammtar í því skyni að halda uppi löggæslu, hversu margir menn er hægt að ætla að starfi á hverjum stað, en að sjálfsögðu er æskilegra að hafa mann á vakt sem lengst þó að hann sé í 10-12 km fjarlægð en vera með mann aðeins stuttan tíma. Ég vil undirstrika það að ég tel að það sé tvímælalaust æskilegt að annar lögreglumaðurinn sé búsettur á Reyðarfirði og jafnframt að bætt sé sú aðstaða sem þar þarf að vera fyrir hendi fyrir lögreglu á þeim stað.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans og þá sérstaklega það sem hann undirstrikaði nú í lokin um að það væri hans ákveðin skoðun, sem ég ætla þá að vona að hann geti komið í framkvæmd sem allra fyrst, að annar löggæslumannanna verði búsettur á Reyðarfirði. Það er held ég tvímælalaust nauðsyn. Hér er ekki spurning um aukið fjármagn sem þarf til þess, síður en svo. Maðurinn er þarna í starfi. Samstarf á milli þessara aðila er vitanlega sjálfsagt, og ég hef aldrei haft á móti því, og það tel ég að hægt sé að gera alveg nákvæmlega eins þó að mennirnir séu sinn á hvorum staðnum. Þeir hafa náið og gott samstarf sín á milli eins og þeir höfðu reyndar áður en þessi skipan var tekin upp. Reynslan hefur sjálfsagt verið góð af þessu varðandi vaktþjónustu og annað slíkt fyrir svæðið sem heild. Ég er ekkert að draga það út af fyrir sig í efa Ég er hins vegar jafnsannfærður um það að fyrir Reyðfirðinga hefur þetta verið mun bagalegra og erfiðara og í mörgum tilfellum, allt of mörgum tilfellum, hreinlega skapað óöryggi sem er óviðunandi á svo stórum stað. Það er ástæðulaust að vera að rekja þetta nýlega atvik. Ég lagði engan dóm á þær fréttir sem voru af því atviki hversu áreiðanlegar þær væru. Ég hef hins vegar aðrar fréttir en hæstv. ráðh. hefur um tímalengdina sem þarna var um að ræða, en geri það vitanlega ekki að neinu aðalatriði í þessu efni. Ég vil aðeins undirstrika fyrir hönd okkar fyrirspyrjenda að mönnum þykir þarna um illviðunnandi ástand að ræða þar sem öryggisþátturinn er stærstur. Við erum allir áreiðanlega á því að það séu sjálfsögð vinnubrögð að hagræða og spara, en ég held að það hafi alveg verið staðið öfugt að málum og í raun og veru engum til góðs sú breyting sem hér varð á. Ég held þess vegna að það hljóti að vera ótvíræð ósk okkar fyrirspyrjenda allra að lögregluþjónn verði ráðinn á Reyðarfjörð. Hæstv. ráðh. hefur lýst því yfir að hann hafi fullan vilja á því. Það er eðlileg og sanngjörn ósk, ekki síst í ljósi fenginnar reynslu og ýmissa vandkvæða sem skapast hafa. Ég ætla að vona að hæstv. ráðh. verði það ágengt með sína embættismenn að þeir verði ekki að fótakefli í þessum efnum og hindri það að þessi skipan komist á.



Herra forseti. Ég vil leggja örfá orð inn í þessa umræðu vegna þess að hér er um mjög brýnt mál að ræða að löggæslumaður verði ráðinn með búsetu á Reyðarfirði. Það vildi nú svo til að núna rétt fyrir síðustu helgi lenti ég í því sjálfur persónulega að þurfa að leita til löggæslu á Reyðarfirði vegna bílslyss sem ég kom að og þess vegna get ég staðfest að þetta ástand er mjög alvarlegt. Ef í þessu tilviki hefði verið um manntjón eða stórmeiðsli að ræða, sem var nú ekki sem betur fer, þá hefði sá aðdragandi sem þarna var getað verið mjög alvarlegur. Þess vegna vil ég taka undir það að hér verði úr bætt með einhverjum ráðum hið allra fyrsta.



Herra forseti. Til að fyrirbyggja misskilning, þá er það svo að ráðherra hefur ekki vald til að fyrirskipa ráðnum starfsmanni að flytja sína búsetu. Hins vegar ítreka ég einu sinni enn að ég tel æskilegt að annar þessara lögreglumanna sé búsettur á Reyðarfirði, eins og ég sagði í máli mínu áður, en að samstarf og samvinna hins vegar haldi áfram þarna fyrir austan.