Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, er í tveimur köflum. Fyrri kaflinn er um breytingar á 40.–42. gr. hegningarl. sem fjalla um reynslulausn fanga, en síðari kaflinn, sem fjallar um breytingu á 232. gr. hegningarl., varðar aftur röskun á friði einstaklinga. Ákvæði hegningarlaga um reynslulausn fanga hafa staðið að mestu óbreytt frá því að hegningarlögin voru sett 1940. Þær till., sem settar eru fram í þessu frv., eru að meginefni til byggðar á till. norrænu refsilaganefndarinnar sem skilaði álitsgerð um reynslulausn árið 1970. Helstu breytingarnar, sem lagt er til í frv. að gerðar verði á ákvæðunum um reynslulausn, eru þær, að lagt er til að lágmarkstími, sem fangi hafi afplánað áður en hann fær reynslulausn, sé styttur frá því sem er í núgildandi lögum. Er um það ákvæði í 1. gr. þessa frv. sem er um breyt. á 40. gr. laganna. Var upphaflega, þegar frv. var lagt fram, gert ráð fyrir því að fangi gæti fengið þessa svokölluðu reynslulausn þegar hann hefði afplánað fjóra mánuði, í stað þess að það eru eftir gildandi lögum 8 mánuðir, en þessu tímamarki var breytt í Nd. þannig, að í staðinn fyrir 4 mánuði var lagt til að fangi gæti fengið reynslulausn eftir að hann hefði tekið út 3 mánuði af refsitímanum. Á þessa breytingu fellst ég að sjálfsögðu. Hún er í samræmi við það sem hefur verið ákveðið a.m.k. nú þegar í einu Norðurlandanna. Það eru svo sett í þessari grein nokkur frekari ákvæði um það hvenær reynslulausn megi veita og má segja að þau gangi í þá átt að rýmka heimildina frá því sem nú er. Hins vegar eru í 2. gr. frv., sem er breyt. á 41. gr. hegningarlaganna, ákvæði um sjálfan reynslutímann og þau skilyrði sem fanga eru sett. Má segja að þar sé aftur á móti vikið frá þeim ákvæðum, sem sett voru um það efni í lög 1961, og til þess sem ákveðið var upphaflega í hegningarlögunum, þ.e.a.s. að reynslutíminn geti staðið lengur en er eftir gildandi lögum eða allt að 5 ár. Og þá er gert ráð fyrir því að reynslutíminn geti staðið lengur en nemur þeim tíma sem eftir er óafplánaður af refsingunni. Í 3. gr., sem fjallar um breyt. á 42. gr., eru ákvæði um hvernig við skuli brugðist ef aðili rýfur þau skilorð sem honum voru sett við reynslulausnina. Er þar lagt til að sett verði fyllri ákvæði en nú er um meðferð slíkra mála. Er þar í fyrsta lagi sett fram sú meginregla að fremji aðili eitt brot eftir að hann hlaut reynslulausn, þá ákveði dómstóll, sem fjallar um nýja brotið, refsingu í einu lagi fyrir nýja brotið og eftirstöðvar af eldri refsivist, og skal þá beitt sömu meginreglum og um skilorðsrof skv. skilorðsbundnum dómi. Í öðru lagi er lagt til í 2. málsgr. 3, gr. að það sé háð ákvörðun dómsmrh. hvort eftirstöðvar refsingar séu teknar út ef önnur skilyrði eru rofin eða hvort einungis sé breytt skilyrðum, svo sem reynslu- eða tilsjónartími lengdur. Þá er í þriðja lagi lagt til að heimilt sé að láta hefja þegar í stað afplánun eftirstöðva ef um er að ræða skilorðsrof sem fólgin eru í ótvíræðu broti á almennum hegningarlögum, enda þótt dómstóll hafi ekki enn fjallað um nýja brotið. Þetta á við þegar aðili hefur játað brot sitt eða óyggjandi gögn benda til að hann hafi framið það, svo sem ef hann er staðinn að verki. Þetta eru nokkuð önnur ákvæði heldur en tilsvarandi ákvæði í gildandi hegningarlögum. Í niðurlagi 3. gr. er mælt svo fyrir að það megi beita ákvæðum um reynslulausn þegar veitt er skilorðsbundin náðun. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þennan kafla þessa frv., en í II. kaflanum eða 4. gr., sem fjallar um breyt. á 1. málsgr. 232. gr. hegningarlaga, er lagt til að refsimörk við röskun á friði annars manns breytist á þann hátt sem í gr. er lýst, þ.e.a.s. þau eru hækkuð og geti varðað allt að 6 mánaða fangelsi. Skv. núgildandi ákvæðum er hámarksrefsing varðhald allt að 6 mánuðum. Þau refsimörk, sem hér er lagt til að tekin verði upp, eru í samræmi við ákvæði hegningarlaga Norðurlandaþjóða sem fjalla um þessi brot. Þá er lagt til að gildistími lögregluáminningar verði lækkaður, áminningin gildi í 5 ár, en helsta þýðing þessarar breytingar er sú, að ef þetta ákvæði verður að lögum er hægt að beita mann gæsluvarðhaldi meðan á rannsókn stendur, en á því getur einmitt oft verið þörf því að sú röskun á friði, sem um getur verið að ræða og birst getur í mismunandi myndum, getur verið svo alvarleg að það sé full ástæða til þess að möguleiki sé eftir lögum til að beita gæsluvarðhaldi þó að maður hafi ekki gerst sekur um annars konar hátterni en þá sem í gr. segir, að ásækja mann, ofsækja hann með bréfum eða ónáða hann á svipaðan hátt, t.d. í síma eða því um líkt, en að slíkum ásóknum kveður talsvert og þess vegna ástæða til að taka allhart á því. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að mælast til þess að frv. verði vísað til 2. umr. að þessari umr. lokinni og til hv. allshn., en eins og ég hef þegar tekið fram hefur frv. þetta gengið þegar í gegnum Nd. og var þar samþ. óbreytt að undanskilinni þessari breyt., sem ég gerði grein fyrir, að tímamarkinu var breytt úr fjórum mánuðum í þrjá.



Herra forseti. Þetta er nú í þriðja sinn sem ég flyt frv. um þetta efni, og vænti ég þess nú að það fái einhverja afgreiðslu héðan, hvort sem hún verður jákvæð eða neikvæð. Ég get að mestu vísað á rökstuðning minn áður fyrir þessu frv., en aðalröksemdirnar felast í rauninni í grg., að fjársafnanir ýmiss konar eru orðnar mjög algengar. Gjarnan fara þær fram í góðum tilgangi og það skal tekið fram að engin sérstök ástæða til tortryggni liggur að baki þessa frv. Hins vegar skortir nokkuð á um lagasetningu sem ákvarðaði fyrirkomulag og uppgjör slíkra fjársafnana. Ekki er óalgengt að fjársafnanir skili milljónum í hendur þeirra sem fyrir þeim standa, og almenningur, sem þarna leggur fram sína fjármuni, á siðferðilega heimtingu á því að vita niðurstöðu söfnunar og ráðstöfun fjárins. Hverjum þeim aðila er að fjársöfnun stendur á einnig að vera ljúft að sýna allt á hreinu svo að enginn blettur geti fallið á aðstandendur eða markmið slíkrar söfnunar. Hér virðist vanta allmjög nánari lagafyrirmæli. Þetta frv., sem mjög er sniðið eftir löggjöf í Danmörku, miðar að því að hér komist á fastar og skýrar reglur um framkvæmd og skipulag slíkra fjársafnana. Ég tók fram í fyrsta sinn er ég flutti þetta frv hver væri undirrót þess. Ég sagði frá því að sjálfur hefði ég oft staðið fyrir eða tekið þátt í fjársöfnunum af ýmsu tagi, þær fjársafnanir hefðu yfirleitt farið fram án alls eftirlits og án þess að ég hafi t.d. séð almennt uppgjör þeirra fjársafnana sem ég tók þátt í minni heimabyggð. Það er mikill misskilningur, sem sums staðar hefur orðið vart, því miður, að hér sé um andstöðu við slíkar safnanir að ræða. Þær eru, eins og ég tók fram áðan, oftast nær í góðum tilgangi, og ég held að einmitt þess vegna sé nauðsyn á að lögfesta um þær ákveðnar reglur og koma í veg fyrir óþarfa tortryggni og einnig að hindra óeðlilegar fjársafnanir eða þá hreina misnotkun, eins og á hefur borið, því miður. Það er ekki að ófyrirsynju áreiðanlega að nágrannaþjóðir okkar hafa komið föstu skipulagi á þessi mál. Löggjöf hefur verið sett í Danmörku um þau og í Noregi og Svíþjóð ákveðnar reglur. Í Noregi eru starfandi frjáls samtök í tengslum við atvinnulífið sem hafa það verkefni að fylgjast með og yfirfara reikningsskil fjársafnana og því er einnig þannig farið í Svíþjóð. Samtök af sama tagi fylgjast með fjársöfnunum í tengslum við atvinnulífið og hafa m.a. gert samning við póstyfirvöld um gíróþjónustu á þessu sviði, og þar er það gert að skilyrði ofangreindu fyrirkomulagi að reikningsskil séu endurskoðuð af löggiltum endurskoðanda eða viðurkenndum að öðru leyti. Ég veit ekki annað, miðað við þær fréttir sem ég hef af þessum reglum í okkar nágrannalöndum, en að allir aðilar uni þeim vel. Þessar reglur, sem hér er lagt til að settar verði, hindra í engu, eins og ég sagði áðan, eðlilegar safnanir. Þær eru rúmar og þær gera m.a. mögulegt - fullkomlega mögulegt - fyrir alla aðila óháð þessum lögum, alla aðila sem vilja efna til fjársöfnunar innan eðlilegra félagslegra vébanda að framkvæma þær eftir sem áður án þess að þessi lög komi nokkuð þar inn á. Greinar frv. hafa áður verið skýrðar, skýra sig í rann og veru sjálfar. 1. gr. fjallar um nauðsynlega ábyrgðaraðila hverrar söfnunar auk hinnar almennu heimildar um safnanirnar. 2. gr. um það hvað teljist opinber fjársöfnun, þ.e.a.s. sé henni beitt til annarra en þeirra sem tengdir eru persónulegum eða félagslegum tengslum við þá sem fyrir slíkum fjársöfnunum standa. Og 3. gr. er svo um sjálfsagða tilkynningarskyldu og hvað slík tilkynning eigi að bera með sér. Allt hljóta þetta að teljast sjálfsagðir hlutir: hver standi fyrir söfnuninni, hvenær, hvar og hvernig hún skuli fara fram og í hvaða tilgangi. 4. gr. er um leyfi dómsmrn. til safnana í götum og húsum, og þar er einnig ákvæði um að hin hvimleiða keðjubréfasöfnun sé með öllu bönnuð. 5. gr. er svo um skilin á því fé sem safnast og bann við því, sem eðlilegt hlýtur að teljast, að nota féð í öðrum tilgangi en ætlast var til. nema þá með sérstöku leyfi dómsmrn. 7. gr. fjallar um birtingarskylduna sem margir hafa saknað ákaflega að loknum miklum og viðtækum fjársöfnunum ýmsum. Eitt það veigamesta við slíka lagasetningu er það að þegar söfnun er lokið, - þetta eru oft safnanir á landsmælikvarða og skipta milljónum, - þá sé fulljóst hvernig um söfnunina hefur til tekist og sem fullkomnast reikningshald liggi þá fyrir, en sérreglur gilda þó um smærri upphæðir. 8. gr. er svo um undantekningar frá þessum lögum sem hljóta að vera eðlilegar um söfnun á notuðum, verðlitlum hlutum, fjársafnanir á vegum dagblaðs í opinberu góðgerðarskyni, ef viðkomandi dagblað birtir skrá yfir framlag allra gefenda og á einnig að birta viðurkenningu þeirra er veita fénu viðtöku að söfnun lokinni, og fjársafnanir við guðsþjónustur eða samkomur sem haldnar eru á vegum trúfélaga. Ég er viss um að þeir, sem standa að söfnunum yfirleitt, munu mér sammála um að lagasetning sé þörf og sé þeim til góðs. Hér í þessari hv. d. hefur frv. fengið stuðning. Það hafa margir lýst því yfir að svona löggjöf sé eðlileg og sjálfsögð, og ég vona nú að niðurstaða málsins verði sú að hv. n. skili frv. frá sér, geri þá annaðhvort á þær breyt., sem á þarf að gera að hennar dómi, afgr. málið a.m.k. - og neikvætt þá ef mönnum sýnist sem hér sé um óþarfa lagasetningu að ræða. En afgreiðslu hlýtur málið að geta fengið því að ekki hefur starf þjáð n. yfirleitt hér í vetur. Ég vit svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseli. Menntmn. þessar hv. d. hefur haft til athugunar frv. til l. um sálfræðinga á þskj. 332. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 120 hefur n. athugað frv. á nokkrum fundum og fengið á sinn fund höfunda frv., þau Hrafnhildi Stefánsdóttur fulltrúa í menntmrn. og Andra Ísaksson prófessor og svöruðu þau fjölmörgum spurningum fundarmanna og veittu fyllri upplýsingar um ýmis atriði. Menntmn. mælir með samþykkt frv. með breyt. sem hún flytur á þskj. 421. Einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. ef fram koma. Við 1. umr. þessa máls hér ? hv. d. gat hæstv. menntmrh. þess, að frv. væri undirbúið og flutt að ósk Sálfræðingafélags Íslands, og einnig, að þrátt fyrir að sálfræðingar hafi í vaxandi mæli verið ráðnir til starfa, einkum innan skólakerfisins og heilbrigðisþjónustunnar, hafi ekki verið sett nein lagaákvæði um starfsemi þeirra og starfsheitið sálfræðingur hefur ekki notið lögverndar. Hins vegar setti síðasta Alþ. lög um félagsráðgjöf, þ. e. lög nr. 41/1975. Það er kunnugt að störf félagsráðgjafa og sálfræðinga eru nokkuð hliðstæð eða að öllum jafnaði mjög nátengd, þeir starfa mikið saman. Eðlilegt er því talið að sett verði einnig lög um sálfræðinga. Sálfræðingafélag Íslands var stofnað 1954 og er meðlimatala þess nú veturinn 1975–1976 34 talsins. Sálfræðingar eiga sér ekki langa starfssögu á Íslandi. Þegar frá eru talin afmörkuð verkefni einstakra manna er það fyrst 1960 að veruleg breyting verður á. Það ár voru sálfræðideild skóla í Reykjavík og geðverndardeild barna í Heilsuverndarstöð Reykjavíkur settar á stofn. Á sjöunda áratugnum var tekið að ráða sálfræðinga til starfa í sjúkrahúsum: Kleppsspítala og Borgarspítalanum í Reykjavík. 1969 var stofnað til sálfræðiþjónustu í Reykjanesumdæmi á vegum sveitarfélaga þar. 1970 tók geðdeild Barnaspítala Hringsins við Dalbraut til starfa og hafa nokkrir sálfræðingar unnið þar. Það er hins vegar fyrst með grunnskólalögunum frá 1974 með ákvæði um ráðgjafa- og sálfræðiþjónustu í skólum að sálfræðingum eru ætluð ákveðin verkefni í lögum samkv. IX. kafla þeirra laga. Hér hefur verið umtalsverð þróun á tiltölulega skömmum tíma. Sálfræðingar hafa nú haslað sér völl á fleiri starfssviðum og fyrirsjáanlegt að þeim muni fara fjölgandi á næstu árum, einkum við ráðgjafar- og sálfræðiþjónustu í skólum og við heilbrigðisþjónustu. Það er því orðið brýnna en áður að kveða á um það í lögum, hverjum skuli vera heimilt að nota starfsheitið sálfræðingur, og binda notkun þess við opinbera leyfisveitingu. Slík löggjöf mundi tryggja betur en áður að við sálfræðistörf fengjust þeir sem til þess hefðu staðgóða menntun og uppfylltu að öðru leyti þau almennu skilyrði sem rétt þætti að setja. Kennsla í sálarfræði til BA-prófs við Háskóla Íslands hófst haustið 1971. Megintilgangurinn með þessu námi er sá, að prófið verði áfangi að kandídatsprófi í sálarfræði við erlendan háskóla eða öðru sambærilegu námi, sem veitir starfsréttindi sálfræðings. Í frv. er getið þeirra menntunarkrafna sem uppfylla þarf til að öðlast löggildingu sem sálfræðingur. Þessar kröfur eru þær sömu og nú þarf til inngöngu í Sálfræðingafélag Íslands. Virðist eðlilegt, að leita umsagnar þess félags um menntun þeirra sem um löggildingu sækja, sérstaklega þó þegar umsækjandi hefur ekki lokið einhverri af prófgráðum þeim sem greindar eru í frv. Starfssvið sálfræðinga er viðtækt og störfin þess eðlis að þau geta haft mikil áhrif á líf manna. Störfum sálfræðinga fylgir mikil ábyrgð og verður því að gera strangar kröfur til þeirra sem hafa sálfræðiþjónustu með höndum. Þess vegna verður að telja brýna nauðsyn á að sett verði lög um verndun starfsheitisins sálfræðingur. Ég gat þess að kennsla í sálarfræði til BA-prófs við Háskóla Íslands hefði hafist haustið 1971. Hér á hinu háa Alþ. urðu miklar og fróðlegar umr. um þessa vísindagrein fyrir um það bil hálfri öld. Á Alþ. 1915 var flutt frv. til laga á þskj. 148 um stofnun kennaraembættis í hagnýtri sálarfræði við Háskóla Íslands. Flm. voru þm. Matthías Ólafsson, þm. vestur-ísfirðinga, Jón Jónsson, 2. þm. norðmýlinga, og Sveinn Björnsson, 1. þm. Reykv., síðar forseti Íslands. Frv. náði ekki fram að ganga, en varð þess valdandi að Alþ. samþ. þá 3000 kr. styrkveitingu til Guðmundar Finnbogasonar til fræðiiðkana og fyrirlestrahalds. Herra forseti. Ég tel ástæðu til að geta þess hér nú í sambandi við meðferð þessa máls sem hér er á dagskrá, fyrst og fremst til að vekja athygli á því að þessi málefni komu til umr. hér á hinu háa Alþ. fljótlega eftir stofnun Háskólans og það þó að á margþættum erfiðleikatímum fyrri heimsstyrjaldarinnar hafi verið að ræða. Á Alþ. 1917 kemur aftur fram frv. um sama efni, þó í annarri mynd að vísu. Er það að finna á þskj. 87. Það var um að skipa dr. phil. Guðmund Finnbogason kennara í hagnýtri sálarfræði við Háskóla Íslands. Nú var kennarastaðan bundin við nafn dr. Guðmundar Finnbogasonar og fram tekið að hann skuli hafa sömu skyldur og réttindi sem prófessorar. Þá voru flm. þeir Bjarni Jónsson frá Vogi, þm. dalamanna, Matthías Ólafsson og Jón Jónsson, sem áður var getið, og auk þeirra Magnús Pétursson, þm. strandamanna. Bjarni frá Vogi var 1. flm. og einnig frsm. menntmn. Nd. Í nál. á þskj. 297 er m.a. tekið fram að hér sé um tiltölulega unga vísindagrein að ræða sem undirstaða hafi verið lögð að um miðja 19. öld eða nánar tiltekið er hinn frægi, þekkti vísindamaður og spekingur Fechner gaf út bók sina Elemente der Psychofysik, í Leipzig 1860. Enn fremur segir í þessu merka nál. að eftir þetta sé farið að leggja mikla stund á þær greinar sálarfræðinnar er byggjast á reynslu, þekkingu og tilraunum, svo sem sálareðlisfræði og sálaraflfræði. Lærðu menn af þessu að koma mælingu við ýmsar hliðar á andlegri og líkamlegri starfsemi mannsins, finna lögmái hennar innan vissra takmarka og að lokum að hagnýta þetta lögmál með því að haga vinnu eftir því. Þá er og að því vikið að menntaþjóðir keppist við að þroska og efla þessa vísindagrein og að í landinu sé einmitt maður sem með styrk af landsfé leggi stund á hagnýta sálarfræði, svo sem bækur hans og fyrirlestrar og meðmæli lærðra manna bera vott um. Það sé því vinningur fyrir landið með samþykkt frv. að veita dr. Guðmundi fast starf og á þann hátt treysta það frekar að íslendingar njóti starfskrafta hans því að hætta sé á að sótt verði eftir honum viðar. - Þetta eru stuttar tilvitnanir í þetta merka nál. frá 1917. Ég vil bæta því við þetta að Andri Ísaksson prófessor gat þess í lokaerindi sínu í ríkisútvarpinu í gær, í þeim merka erindaflokki sem hann hefur flutt þar um uppeldi og sálarfræði, að þekktur svissneskur fræðimaður hafi upp úr 1920 vitnað til ritgerðar dr. Guðmundar Finnbogasonar, og sýnir það m.a. hvers álits hann naut meðal færustu fræðimanna á þessum sviðum á þeim tíma. Dr. Guðmundur hafði stundað nám í Danmörku, Frakklandi og Þýskalandi. Miklar umr. urðu á Alþ. um frv. og er þær að finna í Alþingistíðindum frá þeim tíma. Þetta kemur svo aftur til mikilla umr. á Alþ. 1922. Þá var kjörin sérstök sparnaðarnefnd í Sþ. til að gera till. um niðurskurð og aukinn sparnað, en fjárlög voru þá afgreidd í deildum, í fjárveitinganefndum deildanna. Ljóst er að þessi tilhögun hefur á flestan hátt reynst illa og oft á tíðum lítil samvinna, að því er virðist, milli sparnaðarnefndar Sþ. og fjvn. deildanna. Ein af till. sparnaðarnefndar var að kennaraembættið í hagnýtri sálarfræði við Háskóla Íslands yrði lagt niður. Er þetta frv. á þskj. 61 frá þessum tíma. Miklar umr. urðu enn á ný um málið. Bjarni frá Vogi var harðasti andmælandi þess og taldi að fenginni reynslu af starfi Guðmundar Finnbogasonar kæmi ekki til mála að leggja niður kennaraembættið. Taldi hann upp það sem Guðmundur hafði kennt, og kemur þar m.a. fram að hann hafði haldið fyrirlestra um fagurfræði, frásögn og vitni, um sálarfræði námsins, um skipulag vinnunnar, um áhrif veðráttu og loftslags á sálarlíf manna, um hagnýta sálarfræði, um samlífið og þjóðarandann, kennt stúdentum trúarbragðasálarfræði, um samband sálar og líkama, notkun bóka og bókasafna, veitti lögfræðingum kennslu í glæpamannasálarfræði, hafði sálfræðitilraunir og gáfnapróf með nokkrum stúdentum, svo nokkuð sé talið sem Bjarni frá Vogi vitnaði til um störf dr. Guðmundar Finnbogasonar. Sparnaðarfrv. féll á einu atkv., en eins og áður sagði var kennaraembættið bundið í lögum við nafn Guðmundar Finnbogasonar. Herra forseti. Ég hef staldrað svo mjög við umr. um þessi mál frá því fyrir hálfri öld, að öðrum þræði sökum þess að mér þykja þær allfróðlegar og merkilegar og að öðru leyti vegna þess að í dag eru þessi mál af mörgum talin nútímafyrirbæri, en þær tilvitnanir, sem ég hef hér að framan vikið að, sýna allt annað. Hér er um vísindagrein að ræða sem hefur verið að þróast á aðra öld. Það er hins vegar mitt mat að sálfræðingar njóti á stundum ekki sannmælis og verði fyrir óréttmætum ásökunum. Í aths. með frv. kemur fram að árið 1957 sneri norræna sálfræðingafélagið sér til Norðurlandaráðs og fór þess á leit að ráðið tæki til athugunar samningu samnorrænna reglna um starfsemi sálfræðinga. Árið 1958 lagði Norðurlandaráð síðan til við ríkisstj. landanna að samdar yrðu reglur um starfsemi sálfræðinga, löggildingu, þagnarskyldu, vernd gegn misnotkun sálfræðilegra rannsóknaaðferða og reglur um samnorrænan vinnumarkað fyrir sálfræðinga. Skipaðar voru sérstakar n. í þessum tilgangi á öllum Norðurlöndunum nema á Íslandi, og ákveðið var að Noregur sæi um samræmingu verksins. Ekki reyndist þó mögulegt að n. kæmust að sameiginlegri niðurstöðu, m.a. vegna þess að umboð þeirra var mismunandi. Þó náðist samstaða um nokkur mikilvæg atriði þar sem í öllum löndum var lagt til að lögfestar yrðu reglur um löggildingu sálfræðinga og þagnarskyldu, svo og að komið yrði á fót sérstöku sálfræðingaráði til að vera yfirvöldum til aðstoðar við framkvæmd einstakra ákvæða laganna. Auk þess náðist samkomulag um drög að samningi milli Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar um sameiginlegan vinnumarkað fyrir sálfræðinga. Slíkan samning er þó ekki mögulegt að staðfesta fyrr en settar hafa verið í öllum löndum reglur um löggildingu og starfssvið sálfræðinga. Málið var tekið fyrir að nýju á fundi Norðurlandaráðs í febr. 1970 og mælti ráðið með því við ríkisstjórnirnar að skapaður yrði grundvöllur fyrir samnorrænan vinnumarkað sálfræðinga á þann hátt að settar yrðu reglur um starfsemi sálfræðinga og menntunarkröfur yrðu samræmdar. Hins vegar kom í ljós að slík lagasetning strandaði á mismunandi atriðum í löndunum og ekki reyndist unnt að ná fram samnorrænni lausn að svo komnu máli. Lög um viðurkenningu sálfræðinga voru sett í Noregi 9. mars 1973 og tóku þau gildi 1. okt. 1974. Samsvarandi lög hafa enn ekki verið sett á hinum Norðurlöndunum. Frá 1. okt. 1974 hefur sá einn rétt til að kalla sig sálfræðing í Noregi sem fengið hefur til þess viðurkenningu norska félagsmálaráðuneytisins. Frv. þetta er í mörgum atriðum svipað norsku lögunum, enda hefur við samningu þess verið reynt að gæta samræmingarsjónarmiða eftir því sem fært hefur þótt. Í norsku lögunum eru ákvæði um að skipa skuli sérstakt sálfræðingaráð og skal leita álits þess um fjölmörg atriði varðandi framkvæmd laganna. Skilyrði fyrir löggildingu er m.a. að umsækjandi hafi lokið þeirri skylduvinnu sem krafist er samkvæmt reglugerð. Þá eru sérstök ákvæði um að rn. sé heimilt að setja reglur þess efnis að einungis sálfræðingar og aðrir aðilar, er hafa tilskilda þekkingu, megi nota ákveðnar sálfræðilegar aðferðir og hjálpartæki og rn. geti sett nánari reglur um starfsemi sálfræðinga, skrifstofuhald, meðferðarskýrslur o fl. Við samningu frv. hér var ekki talin ástæða til að taka slík ákvæði upp. Að svo komnu máli er ekki talin þörf á sérstöku ráðgefandi sálfræðingaráði, og í 8. gr. frv. er að finna almenna heimild til setningar reglugerðar er kveði nánar á um framkvæmd laganna. Í aths. með frv. er hins vegar prentvilla þar sem vitnað er til 7. gr. um þetta atriði. 1. gr. frv. kveður á um að þeir einir hafi rétt til að kalla sig sálfræðinga sem til þess hafa fengið leyfi menntmrn. Í norsku lögunum voru hins vegar ákvæði um viðurkenningu félmrn., en þar í landi eru allar slíkar viðurkenningar undir einu rn., þ.e. félmrn., en hér er þetta í mörgum rn. Til greina kom heilbr.- og trmrn., eins og lög um félagsráðgjöf kveða á um varðandi félagsráðgjafa, en með tilliti til grunnskólalaganna þótti eðlilegra að þetta væri menntmrn. Eðlilegt verður að teljast að sú skipan verði tekin hér upp síðar að löggildingar þær, sem hér um ræðir, verði settar undir eitt og sama rn. - 2. málsgr. bannar notkun slíkra starfsheita ef þau eru til þess fallin að vekja ranglega hugmyndir um að viðkomandi hafi hlotið löggildingu sem sálfræðingur. 2. gr. frv. er um almennar kröfur til þess að öðlast löggildingu sem sálfræðingur. Sýnist eðlilegt að hafa hliðsjón af þeim kröfum sem gerðar eru til starfsstétta sem fjalla um trúnaðar- og einkamál, t.d. lækna. 3.–4. gr. þarfnast ekki skýringa. Við 5. gr. frv. er brtt. á þskj. 421 um að greinin orðist eins og þar segir. Þar eru í fyrsta lagi felld niður orðin „misnotkunar vímugjafa, hás aldurs.“ Var þessi ítarlega upptalning talin óþörf og vart viðeigandi að álíti n., því að orðalag gr., eins og n. leggur til, tekur fyllilega til fyrrgreindra atriða þó að þau séu ekki upptalin. Þá er viðbót við 1. málsgr.: „Leita skal álits Sálfræðingafélags Íslands um málið.“ Eðlilegt er að löggildingaraðili geti, ef vissar ástæður eru fyrir hendi, afturkallað löggildinguna. N. þótti eðlilegt að leitað yrði umsagnar í því tilfelli einnig til þess aðila sem gefur umsögn um leyfisveitinguna. Þá er og í þessari gr. að finna ákvæði um að sá, sem fyrir leyfissviptingu verður, geti skotið úrskurði um sviptingu löggildingar til dómstóla. Samkv. 6. gr. getur rn. veitt löggildingu að nýju. Rn. metur þá í hverju einstöku tilfelli hvort aðstæður séu slíkar að veita beri löggildinguna og hvort rétt sé að binda slíka löggildingu við ákveðin tímamörk. Að öðru leyti vísa ég til aths. um frv. og einstakar greinar þess. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem menntmn. þessarar hv. d. flytur till. um á þskj. 421.



Herra forseti. Það hefur margt verið sagt um mig frekar en að ég væri sérstaklega hæverskur og óframfærinn. En ég verð að gera þá játningu, að það er með nokkrum kvíða og ugg sem ég kem hér í ræðustól í þessari virðulegu deild til að taka þátt í umr. um jafnháakademískt hugtak og mér skilst að sálfræði hljóti að vera, að ég aumur, gjörsamlega ómenntaður maður skuli fara að leggja út á þá hættubraut að fara að leggja hér orð í belg. Hér er til umr. í hv. þd. frv. til l. um sálfræðinga og rétt til þess að kalla sig sálfræðing. Ég hef ekki átt langa setu hér á þingi, en ég verð að segja það að mér finnst ískyggilega mikið hafa verið gert að því hér á hinu háa Alþ., meðan ég hef setið hér, að samþykkja löggjöf sem löggildi hin og þessi starfsheiti. Við höfum verið að löggilda félagsfræðinga og hina og þessa fræðinga. Allt hefur þetta átt frumorsök sína í því að hinn og þessi félagsskapur hefur talið nauðsynlegt að fá einhverja lagalega staðfestingu á starfsheitinu. Nú skal ég ekki á neinn hátt takast á hendur að vega eða meta réttmæti þess að menn eigi ekki rétt á því að kalla sig hinum og þessum nöfnum. En ég fæ ekki séð að hafi einstaklingur hlotið hina og þessa menntun geti hún ekki komið honum sjálfum að gagni og þá þjóðfélaginu, sem ég efast ekki um að sé efst í huga einstaklings þegar hann er að leita sér slíkrar menntunar. Hann er þar að þjóna sínum innri hvötum og þá einnig að miðla þekkingu sinni til annarra. Og að það þurfi nauðsynlega að staðfesta einhver lög eða setja einhverja ákveðna lagasetningu um starfsheiti einhvers ákveðins hóps, hvort það heitir sálfræðingur eða eitthvað annað, það fæ ég ekki séð að sé ákaflega þýðingarmikið. Hitt kemur svo í huga minn um leið, sú þróun sem alltaf er að verða meira og meira áberandi í okkar litla þjóðfélagi, að í lífinu sjálfu og í ýmissi hinni almennu kjarabaráttu og hinni almennu lífsbaráttu eða lífsgæðabaráttu, þá er eins og það sé í sívaxandi mæli að maður verður var við að þjóðfélagið er að skiptast í einhverja hópa þar sem höfuðverkefni og höfuðmark hvers hópsins út af fyrir sig virðist áberandi vera að geta haft sem þýðingarmesta og besta aðstöðu þegar á að fara að semja um kaup og kjör? Nú er ég ekki með þessum orðum að segja að samþykkt þessa frv., sem hér liggur fyrir, verði beinlínis og endilega orsök að því að sálfræðingar sem slíkir, eftir að þeir hafa fengið löggildingu samkvæmt ákvæðum þessa frv., fari að gerast einhverjir hagsmunahópar. Hins vegar skulum við ekki útiloka það, að ef þetta frv. verður að lögum, þá erum við komnir með enn einn fræðingahópinn. Það er búið að gera ráð fyrir því að hann sé inni í fræðslukerfinu og öll orsök skapar afleiðingu. Ég veit ekki af hverju ég fór að blanda mér inn í þessar umr. um sálfræðingana. Ég hef stundum verið að spyrja menntaða menn og fróða menn um hvað væri sál. Ekki hef ég fengið svar við því, og sumir hafa beinlínis sagt mér að það væri ekki enn þá búið að uppgötva fullkomið svar við þeirri spurningu. En mjög menntaðir og hámenntaðir menn hafa sagt mér að um það, sem var talin mikilvæg sálarfræði og merkilegar lífsskoðanir fyrir svo og svo löngum tíma, þá segi margur nútímasálfræðingurinn að það séu hreinar bábiljur og vitleysa sem þeir ágætu menn hafi þá verið að halda fram. Ég held því að allt sé eitthvað sveiflukennt í sambandi við þetta hugtak sem við köllum sálarfræði. Í framsöguræðu hv. 10. landsk. þm. áðan var minnst eitthvað á gáfnapróf sem eitt af hlutverkum sálfræðinga. Er það alveg óafsakanlegt að manni detti nú í hug að þegar við værum búnir að starfa eitthvert árabil eftir þessum lögum og sálfræðingarnir komnir vel á veg og orðnir fleiri en þessir 34 sem mér skilst nú að eigi sína sálfræðilegu velferð undir því að Alþ. tryggi starfsheiti þeirra, þá fari að koma inn í fræðslukerfi þjóðarinnar krafa um að hinn almenni borgari verði að hafa svo og svo mikla greindarvísitölu til þess að verða talinn hæfur til eins eða annarra starfa? Við skulum svo segja að þróunin yrði á þá leið, að til þess að geta sótt um eitthvert ákveðið starf og verða gjaldgengur, þá yrði greindarvísitalan að ná einhverju ákveðnu marki. Svo verða náttúrlega þeir, sem ekki hafa mikla menntun á bak við sig, að sætta sig við það að til æðri starfa yrði greindarvísitalan að vera einhverjum stigum hærri. Það er ekki óeðlilegt að gera ráð fyrir slíkri tilhögun. Í þessu sambandi langar mig til að hugsa örlítið lengra. Þessi stétt, sálfræðingar, á að fjalla um það mál sem þarna mundi vera um að ræða, að ákveða gáfnaprófið eða greindarvísitöluna. Nú skyldi það atvikast þannig að upp væri komin kjaradeila, opinberir starfsmenn búnir að fá verkfallsréttinn. Hvað gerðist í þjóðfélaginu ef þessi sálfræðingastétt, sem ein getur úrskurðað um greindarvísitöluna sem krafist er til ákveðinna starfa, sem á að framkvæma í þjóðfélaginu, þ.e. þau verða ekki skipuð nema umsækjendur fullnægi því ákvæði um gáfnaprófið sitt og hafi skilríki fyrir vísitölunni sinni, - hvað gerist svo ef þessi stétt er í verkfalli og ekki nokkur leið að fá vottorð um greindarvísitölu? Gæti ekki slíkt ástand valdið glundroða í þjóðfélaginu? Maður gæti haldið áfram lengur slíkum hugleiðingum. Ég held að það sé kominn tími til fyrir hv. Alþ. að staldra dálítið við með allar þessar miklu löggildingar á starfsheitum. Ég get ekki séð að menn, sem á annað borð hafa aflað sér nauðsynlegrar þekkingar sem þjóðfélagið getur á hverjum tíma þurft á að halda til hinna ýmsu mikilsverðu starfa, að þeir geti ekki leyst það vel og farsællega af hendi og miðlað þjóðfélaginu sinni þekkingu og látið þjóðfélagið almennt njóta jákvæðra áhrifa af þeirra vísdómi án þess að þekking þeirra sé á einn eða annan hátt í einhverju einokunarformi að því er starfsheiti eða starfsrétt áhrærir. Þess vegna finnst mér og af því að ég er nú einhvern veginn þeirrar skoðunar að af öllu því, sem við erum að fjalla um þessa dagana, sé talið um sálina kannske hvað tvíræðast og í mestri óvissu, þá mætti gjarnan lofa þessu máli að



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég ætla ekki að blanda mér í hinar spaklegu umr. hv. síðasta ræðumanns um greindarvísitöluna og allt það sem henni fylgir. Í sambandi við greindarprófin er eflaust rétt að þar geta menn farið út í öfgar. Ekki mæli ég þar með. Ég álít að þessi svo kölluðu greindarpróf, sem hafa verið framkvæmd stundum, geti oft verið góð til vissrar viðmiðunar í skólastarfinu, og mæli ég þar af persónulegri reynslu. Þau mega hins vegar ekki vera annað og meira en til viðmiðunar. Ég held að sálfræðingar yfirleitt, a.m.k. þeir sem ég þekki til og þekki ég til nokkurra þeirra, þeir beiti þessum prófum ekki öðruvísi. A.m.k. hafa þeir lagt ríkt á við mig sem kennara að ég mætti á engan hátt taka þau öðruvísi en rétt til frekari glöggvunar á því sem ég kæmist að í mínu eigin starfi gagnvart viðkomandi nemanda. Ég held að þeir hafi allir tekið það mjög skýrt fram. Það er hins vegar rétt, að hlutdeild sálfræðinga í okkar menntunarkerfi hefur verið að aukast. Menn getur greint á um það hversu gagnleg sú hlutdeild sé og hversu þörf hún sé. Ég segi það af persónulegri reynslu, sálfræðingar geta komið að sérstaklega góðu liði í mörgum erfiðum tilfellum. Það er að vísu rétt að þeir, sem við uppeldismál fást almennt, eiga að hafa nokkra innsýn í a.m.k. frumatriði þessarar fræðigreinar, en eru þó vitanlega ekki nægilega menntaðir sem slíkir og þurfa því í mörgum erfiðum tilfellum að leita aðstoðar sér færari manna, og ég held að það sé samróma álit kennara, svo að ég vitni nú í þá sérstaklega, - það er aðeins önnur hliðin, síðan kemur aftur heilbrigðishliðin á hinu leitinu gagnvart læknastéttinni, - ég held að það sé samróma álit kennara að í yfirgnæfandi tilfellum hafi þessi aðstoð sálfræðinganna gefist vel. Það er auðvitað alveg ótvíætt, hvað sem við viljum segja um alla okkar fræðinga, eins og reyndar síðasti hv. ræðumaður kom inn á, að þegar við erum búnir að ganga svo langt í því að lögfesta þátt sálfræðinganna í okkar fræðslukerfi, þá leiðir það vitanlega af sjálfu sér að þeir þurfa að eiga tilverurétt sem starfsstétt. Það fer ekkert á milli mála. Fyrir sálfræðinga eins og aðra menn kemur vitanlega að mestu gagni hin hagnýta þekking sem þeir notfæra sér ásamt sínu námi, sinni menntun. Ef þessir menn kunna ekki að samhæfa þetta, hagnýta almenna þekkingu og eigin reynslu af lífinu og fræðigrein sina hins vegar, þá dæmast þeir vitanlega óhæfir til þess að standa í sínu starfi. En langflestir gera þetta vitanlega, að samhæfa þetta tvennt, og verða þar af leiðandi að liði í uppeldisstarfi t.d. alveg sérstaklega. Ég vitna um það einnig. Ég hef átt þátt í því að senda foreldra með böru sín til þessara manna, og ég hef einnig af því mjög góða reynslu. Því betur menntaðir sem þessir menn eru, þá held ég að starf þeirra geti orðið þeim mun betra, ef, eins og ég sagði, þeir samlaga það sinni almennu lífsreynslu. Ef þeir útiloka sig frá mannlífinu í kringum sig, eins og sumir hafa því miður gert, þá auðvitað er ekki lengur um menn að ræða sem hægt er að treysta. En þannig vill nú fara um æðimarga fleiri en sálfræðinga. Ég sem sagt stóð aðallega hér upp til þess, þrátt fyrir það að ég hafi enga oftrú á sérfræði og mæli ekki með neinni oftrú á henni, þá vil ég aðeins vitna um það sem kennari í fjöldamörg ár að ég hef haft afbragðsreynslu af aðstoð og leiðbeiningum þessara manna í þeim tilfellum þar sem ég sjálfur hef staðið uppi ráðþrota.



Herra forseti. Landbn. hefur rætt þetta frv. Á þskj. 422 skilar n. sameiginlegu nál. og á þskj. 423 er brtt. frá n. sem ég ætla að lesa upp: „1. Á eftir orðunum „skal annar þeirra vera vatnalíffræðingur“ komi: eða náttúrufræðingur. 2. Á eftir 3. gr. komi svofellt ákvæði til bráðabirgða: Nú hefur veiðieigandi, sem hafði viðurkenndan rétt til laxveiði í sjó hinn 1. jan. 1976, misst hann við gildistöku laga þessara og skal þá yfirmatsnefnd, samkv. 94. gr. laga nr. 76/1970, ákveða honum hlutdeild í arði þess veiðivatns, eins og fleiri, sem hún, að fengnu áliti veiðimálastjóra. metur að fá aukna laxgengd við það að réttur til sjávarveiði er felldur niður. Mati þessu skal lokið fyrir árslok 1976.“ Meginefni þess frv., sem hér er til umr., er að nú liggi hreint fyrir, svo að ekki verði um villst, að laxveiði í sjó verði ekki stunduð við Ísland. Ég tel og við allir flm. og nm. í landbn. að hér sé um merkan áfanga að ræða. Það var þegar fyrir nær 40 árum mörkuð sú stefna, sem hefur verið til sóma íslendingum, að hætta gegndarlausri veiði á laxi í sjó, og það er mál allra, er til þekkja, að það hafi verið gæfuspor. Nokkur býli, sérstaklega á vissum stöðum á landinu, hafa haft þennan æviforna rétt, að veiða lax í net. Það er auðvitað viðkvæmt mál að þrengja að þessum rétti. En skilningur hefur vaxið á gildi þess, að lax fái að komast í árnar óhindraður, og einnig er sú staðreynd, að matsnefndir um veiðirétt og veiðihlunnindi hafa náð þeim góða árangri að arðskrá væri gild fyrir alla þá er hlunninda hafa notið. Einmitt það bráðabirgðaákvæði, sem nú kemur inn til viðbótar, tryggir það að enginn á hér að bera skarðan hlut frá borði. N. hefur sent frv. til ýmissa aðila. Veiðimálanefnd mælir efnislega með því, og við höfum tekið upp ábendingar hennar í því efni. Fiskifélag Íslands eða stjórn þess mælir eindregið með frv. Frá Landssambandi veiðifélaga komu athugasemdir sem eru þó að ýmsu leyti jákvæðar. Hins vegar telja þeir að sé lögum breytt í þá átt, er frv. gengur út frá, þá væri réttara að ríkissjóður bætti hugsanlegt tap. En við gerum ekki ráð fyrir því, heldur að vatnasvæðið greiði arð samkv. arðskrá. Einnig benda þeir á, að ekki liggi ljóst fyrir hvert lax sé að ganga þó að í net fari, og varpa fram þeirri spurningu eða raunar leggja það til, hvort hægt sé að kanna hvert laxinn var að fara. Það tel ég erfitt verk og varla hægt að sanna svo að um verði sagt nákvæmlega hvert laxinn sé að fara ef hann festist í netum, en næst varla fyrr en dauður. En hvað sem því líður, þá held ég að þeim áfanga sé náð hér á meðal allra manna, bæði veiðiréttareigenda og laxveiðimanna, að þetta skref sé rétt og réttmætt og tímabært. Ég sé ástæðu til að þakka formanni n., sem hefur unnið alveg sérstaklega vel að lausn þessa máls, verandi einn af flm. málsins, og einnig 1. þm. Vesturl., en liðsinni beggja þessara manna við málið hefur tryggt því framgang. Og það er von mín og trú að þetta verði öllum til sóma í framtíðinni og laxveiðiár á Íslandi muni njóta góðs af. Fyrir hönd landbn. legg ég svo til að frv. verði samþ. með brtt. sem við leggjum fram og mælum með.