Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Alþingi hefur verið blekkt. Fram hefur komið, m.a. hjá hæstv. iðnrh., að upplýsingum hafi verið haldið frá nefndum þingsins en í fjölmiðlum í gær var hæstv. viðskrh. spurð hvers vegna efh.- og viðskn. Alþingis hefði ekki verið upplýst um rétta stöðu mála þegar nefndin fjallaði um Reyðarálsverkefnið á fundi sínum 28. febr. sl. Hæstv. ráðherra lýsti því yfir í útvarpsviðtali að hún hefði ,,lifað í voninni``, eins og hún komst að orði, og þess vegna hefðu þessar upplýsingar ekki átt erindi til efh.- og viðskn. Alþingis. Herra forseti. Sú afstaða ráðherra að réttlætanlegt sé að leyna Alþingi og nefndir þingsins upplýsingum er ámælisverð og vítaverð og eðlilegt að forsn. þingsins komi þegar í stað saman til að ræða þá stöðu sem hér er komin upp. Herra forseti. Þegar í ofanálag bætist sá pólitíski þáttur málsins, að upplýsingum sem þingið hefði átt að fá er haldið leyndum á sama tíma og þinginu er ætlað að taka ákvörðun um virkjunarleyfi fyrir Kárahnjúkavirkjun verður mál þetta enn þá alvarlegra. Á sínum tíma var rætt um að engar ákvarðanir yrðu teknar um virkjun fyrr en kaupandi raforkunnar væri í hendi. Hann er ekki í sjónmáli, hvað þá að gerður hafi verið skaðleysissamningur um þetta mál. Herra forseti. Upp er komin mjög alvarleg staða, og ég spyr: Ef Morgunblaðið hefði ekki upplýst þjóðina um stöðu mála hinn 15. mars sl. hver væri staðan nú? Er okkur virkilega ætlað að taka ákvörðun í þessu stórmáli með bundið fyrir augun? Ég beini því til forsn. Alþingis að hún komi þegar í stað saman til að ræða þá alvarlegu stöðu sem upp er komin eftir að ljóst er að ráðherra í ríkisstjórn blekkir Alþingi.

Hæstv. forseti. Hvert er aðalatriði þessa máls? Í lok febrúar er mér tjáð um erfiðleika Norsk Hydro í sambandi við það að halda tímaáætlun. Ég spyr að sjálfsögðu: Hefur verið tekin ákvörðun? Svarið er nei. Ekki hefur verið tekin ákvörðun. Ég bið um samtal við forstjóra Norsk Hydro. Á þessu stigi taldi ég ekki líklegt að fyrirtækið héldi því til streitu að standa ekki við áætlanir, í fyrsta lagi vegna þess að ástæðan var sögð erfiðleikar fyrirtækisins vegna fjárfestinga í fyrirtækinu VAW í Þýskalandi og sl. haust var mér tjáð að þær fjárfestingar mundu ekki hafa áhrif á fjárfestingar á Íslandi, og í öðru lagi vegna þess að þriðji aðili hafði fengist að verkefninu á skömmum tíma og sýndi mikinn áhuga. Í svörum Norsk Hydro til íslenskra fjölmiðla kemur fram hvað eftir annað að engin ákvörðun hafi verið tekin um að breyta út af tímaáætlun og síðast þann 18. mars er haft eftir Thomasi Knutzen, upplýsingafulltrúa fyrirtækisins, og Tor Steinum, starfsmanni fyrirtækisins --- ég ítreka 18. mars --- að ekki hafi nein ákvörðun verið tekin um að breyta þeirri tímaáætlun sem unnið sé eftir. Hinn 19. mars á ég hins vegar samtal við forstjóra fyrirtækisins, Eyvind Reiten. Þá varð mér ljóst að fyrirtækið mundi ekki standa við tímaáætlun, og var full alvara með það. Við komum okkur saman um það, ég og forstjórinn, að við mundum vinna að sameiginlegri yfirlýsingu, a.m.k. reyna það. Ég greindi þinginu frá þessu strax daginn eftir, í upphafi fundar þann 20. mars, að unnið yrði að yfirlýsingu og ég mundi greina þinginu frá þeirri yfirlýsingu strax og hún yrði tilbúin. Það geri ég 22. mars þegar hún kemur nánast volg inn á borð þingmanna, lauslega yfirfærð á íslensku. Þetta er aðalatriði málsins.

Herra forseti. Verkefni Alþingis er að veita virkjunarleyfi sem samkvæmt frv. er miðað við framkvæmdir fyrir álver á Austurlandi. Það hefur ekki verið og á ekki að vera verkefni Alþingis að finna fjárfesta fyrir verkefni af þessu tagi og leggja mat á þá. Það er hlutverk framkvæmdarvaldsins og framkvæmdaaðila málsins og þess vegna hefði það, a.m.k. fyrir mína parta, ekki breytt neinu um afstöðu mína til þessa máls þótt óvissan um þátttöku Hydro í málinu hefði legið fyrir þegar málið var afgreitt út úr þingnefnd. Hitt er þó með öllu ólíðandi ef staðreyndin er sú að þingnefndir sem leggja mat á grundvöll málsins fá villandi eða jafnvel rangar upplýsingar um stöðu verkefnisins frá embættismönnum, starfsmönnum verkefnisins eða öðrum sem að málinu koma. Þess vegna hefur Samfylkingin óskað eftir því að haldnir verði fundir í hv. efh.- og viðskn. og hv. iðnn. þar sem þessir aðilar verði kallaðir fyrir, þeir aðilar sem virðast ekki hafa upplýst okkur um alla þætti málsins, til þess að skýra stöðuna og málflutning sinn. Slíkur fundur er nauðsynlegur til þess að skýra málið fyrir þinginu og fyrir þjóðinni, og hlýtur að vera grundvöllur þess að menn geti lagt raunhæft mat á stöðu þessa máls í dag.

Virðulegi forseti. Í umfjöllun efh.- og viðskn. var oft rætt um að ekki yrði farið út í þessa virkjun fyrr en málið væri allt í höfn, fyrr en búið væri að skrifa undir alla þá samninga sem þyrfti að gera við Norsk Hydro, og það kom fram í umfjöllun nefndarinnar með almennum hætti að þessir samningar væru ekki í höfn fyrr en búið væri að skrifa undir. Að sjálfsögðu hefði síðan í ljósi þess sem síðar hefur gerst verið heppilegra að nefndin hefði verið upplýst um að eitt af því sem gæti komið upp á væri þetta Þýskalandsmál hjá Norsk Hydro, að það mundi hugsanlega geta sett strik í reikninginn, sem hefði getað verið eitt af mörgum atriðum sem hefði getað komið upp hjá fyrirtækinu og orðið þess valdandi að það gat ekki staðið við þessa samninga. Ég tek undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, væntanlega hefði það ekki breytt neinu um niðurstöðu nefndarinnar, hún hefði væntanlega afgreitt málið með þeim hætti sem hún gerði og lýst yfir stuðningi við það. Ég held að verkefni þingsins núna sé að klára einfaldlega að afgreiða þessa virkjunarheimild. Málið liggur þannig að ekki verður farið út í þessa virkjun nema til staðar séu fjárfestar sem vilja leggja pening í álverið og ég sé ekki við hvað hv. þm. Vinstri grænna eiga að vera hræddir fyrst fyrir liggur að framkvæmdin dregst eitthvað frá því sem við, þessir bjartsýnu einstaklingar sem hér tölum, höfðum annars verið að vonast til.

Herra forseti. Við stöndum frammi fyrir enn einu stórklúðrinu sem stjórnvöld standa fyrir. Hér á að taka til við að ræða virkjun við Kárahnjúka í dag og verja til þess öllum deginum þegar fyrir liggja feiknamikil verkefni til að sinna fyrir næstu mánaðamót. Þetta er auðvitað gjörsamlega út í hött. Ég skal ekki dæma um þetta klúður sem fram hefur komið í sambandi við leynd yfir málum gagnvart þingi en það sýnir þá enn einu sinni framkomu stjórnvalda gagnvart löggjafarþinginu. En að veita núverandi valdhöfum umboð til að virkja kemur auðvitað ekki til nokkurra mála eftir uppljóstrun þeirra staðreynda sem nú liggja fyrir. Þar við bætist að það er gjörsamlega vonlaust um að ná nokkrum samningum við nokkurt fyrirtæki um nokkra virkjun, eða öllu heldur álver á Reyðarfirði. Og þótt samið yrði um álver getur það aldrei, eins og nú standa sakir um álverð á mörkuðum heims, greitt það orkuverð sem Kárahnjúkavirkjun þarf til þess að halda við lög sem gilda um hvaða lágmarksverð á að innheimta fyrir slíka orku. Allt er þetta mál með þeim hætti að nú ættu menn að pakka saman. Auðvitað halda menn áfram að rannsaka það hjá stórfyrirtækjum heims hvort möguleikar eru á þessu en þeir eru ekki í sjónmáli. Og var ekki frétt um það frá Reyðarfirði í gær að ekkert nýtt yrði að frétta í þessu fyrr en þá í árslok 2003? Nei, hér þurfa menn að stokka upp spilin og gá til allra átta áður en lengra verður gengið fram.

Virðulegi forseti. Sem iðnaðarnefndarmaður vil ég taka undir þær gagnrýnisraddir sem hér hafa komið fram. Mér finnst aðalatriði málsins vera það að við erum að afgreiða frv. um virkjun við Kárahnjúka á alröngum forsendum, og um það snýst málið. Málið var keyrt áfram vegna tímaáætlunar, tekið út úr nefnd 18. mars á fölskum forsendum. Núna er ekki tímabært að fara í afgreiðslu á þessu máli, virðulegi forseti, og ég mun taka það upp í forsn. vegna þess að málið hefur verið rökstutt með tímaáætluninni --- sem brást. Við fengum ekki þær upplýsingar sem við áttum heimtingu á, og áttum að fá fyrir afgreiðslu málsins. Það er mergurinn málsins. Núna er sú staða uppi að það er hægt, vegna verkefnisins, að bíða eftir því að unnin verði rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma eins og við höfum öll óskað eftir í þinginu. Hv. þm. stjórnarinnar hafa haft það sem afsökun fyrir afgreiðslu þessa máls að þessi svokallaða tímaáætlun Norsk Hydro og íslenskra stjórnvalda setti okkur þær skorður að við yrðum að afgreiða málið í hasti. Núna er gjörbreytt staða í málinu. Það er nægur tími til að vinna faglega að þessu máli. Við eigum að fresta því. Við eigum að bíða eftir því að gerð verði úttekt á því hvernig við ætlum að nýta orkuna í landinu og taka síðan málið upp að nýju. Virðulegi forseti. Ég fer þess á leit að málið verði tekið af dagskrá.

Fyrst verður að setja málið á dagskrá, hv. þm.

Herra forseti. Dylgjur og fullyrðingar hv. þingmanna Vinstri grænna eru fáránlegar. Ég vísa á bug þeim fullyrðingum og dylgjum að hæstv. iðnrh. hafi leynt Alþingi upplýsingum og málið hafi fengið óeðlilega afgreiðslu í þingnefndum. Ítrekað hefur komið fram að hæstv. ráðherra upplýsti Alþingi strax og formlegar upplýsingar lágu fyrir. Hvort fulltrúar viðsemjenda hafi veitt þingnefndum réttar eða rangar upplýsingar skal ég ekki leggja mat á enda er ekki óeðlilegt að þingnefndirnar fái þessa fulltrúa aftur til sín. Hv. iðnn., sem er óvenjuframsýn nefnd, hefur þegar fjallað um það mál og tekið ákvörðun um að fá þá fulltrúa aftur á sinn fund. Herra forseti. Það er ekki Alþingi sem tekur hina endanlegu ákvörðun um virkjun. Alþingi hins vegar samþykkir fyrir sitt leyti heimild til framkvæmdarvaldsins. Það er heimavinna Alþingis. Viðskiptasamningar eru ekki afgreiddir endanlega á hv. Alþingi. Það eru viðskiptahættir sem tíðkuðust í Sovétríkjunum á sínum tíma og gáfust ekki vel, eins og kunnugt er. Það er Alþingi sem samþykkir fyrir sitt leyti heimild til hæstv. iðnrh. sem síðan gefur út virkjunarleyfið að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Það er á þeim nótum sem hv. iðnn. samþykkti málið frá sér með átta atkvæðum gegn einu, gegn atkvæði Vinstri grænna. Þannig samþykkti hv. iðnn. málið frá sér. Það var skýr vilji en engu að síður halda hv. þingmenn Vinstri grænna áfram að velta upp ýmsum dylgjum með ótrúlegum málatilbúnaði. Herra forseti. Ég mælist til þess að málið verði, eins og til stendur, sett á dagskrá þannig að hv. alþm. geti tekið skýra pólitíska afstöðu í þessu mikla og jákvæða máli.

Herra forseti. Aðalatriði málsins finnst mér vera það að þingið hefur langt í frá lokið umfjöllun um þetta mál. Þessar upplýsingar sem menn eru að deila um liggja nú fyrir, við vitum hver staða málsins er. Samkvæmt reynslu má ætla að málið sé ekki hálfnað í umræðu í þinginu þannig að þingið getur haft þessar upplýsingar með til grundvallar afstöðu sinni. Ég segi alveg eins og er, herra forseti, að ég hef óbragð í munninum eftir samskipti okkar Íslendinga við Norsk Hydro. Mér finnst að þeir hafi komið aftan að okkur. Þeir hafa ekki gefið réttar upplýsingar og þeir hafa bersýnilega setið á þeim. Hæstv. viðsk.- og iðnrh. er legið á hálsi fyrir að hafa leynt þingið upplýsingum. Herra forseti. Ég get ekki fallist á það. Ég verð að segja að það eina sem hægt er að ásaka, ef ásaka skyldi, hæstv. iðnrh. um er að hún hefði kannski átt að reyna að ræða fyrr við forstjóra fyrirtækisins til þess að fá á hreint þær misvísandi upplýsingar sem fram höfðu komið. Ég tek hins vegar gildar þær skýringar sem hæstv. ráðherra gefur. Ég tel viðurhlutamikið að embættismenn og fulltrúar viðsemjenda komi og ræði við þingið með þeim hætti að hægt sé að halda því fram að þeir hafi vitandi vits ekki gefið réttar upplýsingar í málinu. Ég tel ekki að það skipti sköpum en ég tel hins vegar að þar með hafi þinginu verið sýnd vansæmd og ég tel rétt að kalla þessa menn fyrir, ræða við þá og, eins og hæstv. landbrh. hefur stundum sagt, taka í hnakkadrambið á þeim. Ég þakka hv. þm. Hjálmari Árnasyni fyrir að hafa brugðist vel við þeirri ósk sem fram hefur komið af hálfu stjórnarandstöðunnar um að fá þetta fólk aftur til viðræðu við nefndina.

Hæstv. forseti. Það er búið að skýra afstöðu Norsk Hydro mjög vel í þinginu. Hæstv. iðnrh. hefur farið mjög vel yfir það mál, og allar þær upplýsingar sem við þurfum að hafa til þess að halda málinu áfram liggja alveg fyrir. Það liggur fyrir að hér er um mjög arðsama framkvæmd að ræða. Virkjunin er afar arðsöm og því er mjög nauðsynlegt að ljúka afgreiðslu þessa máls í Alþingi til þess að hægt sé að halda áfram að vinna málið. Menn verða að vita nákvæmlega hvað liggur fyrir þegar leitað er nýrra fjárfesta í álveri. Eins og kom fram hjá hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur, þingflokksformanni Samfylkingarinnar, hefði afstaða hennar sem situr í hv. iðnn. og afstaða þingmanna Samfylkingarinnar til málsins ekki verið önnur þó að þessar upplýsingar hefðu legið fyrir þegar málið var afgreitt úr nefnd. Ég held að þetta sé afstaða manna almennt í þinginu, hv. þingmanna, þannig að nú liggi ekkert annað fyrir en ljúka afgreiðslunni og þannig getum við flýtt fyrir því að þetta stóra og mikla verkefni geti orðið að veruleika sem fyrst.

Herra forseti. Hvert er aðalatriði þessa máls? spurði hæstv. viðskrh. Aðalatriði þessa máls er að Alþingi Íslendinga hefur verið blekkt. Upplýsingum hefur verið haldið frá Alþingi og nefndum þingsins. Þetta er aðalatriði málsins. Það var Morgunblaðið sem upplýsti um stöðu málsins en ekki ríkisstjórnin og því miður er það ekki svo, eftir því sem ég kemst næst, að Norsk Hydro hafi haft blekkingar í frammi heldur íslenskir aðilar. Það eru þeir sem hafa blekkt okkur í þessu máli. Hæstv. iðnrh. segist hafa vonast til þess að niðurstaðan yrði á annan veg en hún varð í reynd og af þeim ástæðum --- og nú vitna ég, með leyfi forseta, í hæstv. ráðherra í útvarpsviðtali: ,,Og af þeim ástæðum er ég ekkert sannfærð um að þetta hafi átt erindi inn á þann fund.`` Hér er vísað í fund efh.- og viðskn. Alþingis. Arðsöm fjárfesting, segir hv. þm. Austurl. Arnbjörg Sveinsdóttir. Þetta er fullyrt á sama tíma og engir samningar eru í sjónmáli um sölu á raforkunni sem ræður því hvort um arðsama fjárfestingu er að ræða. Þegar hv. formaður efh.- og viðskn. fullyrðir hér að ekki verði farið út í neinar framkvæmdir fyrr en samningar liggi fyrir ætlast hann til þess að Alþingi taki um þetta ákvörðun með bundið fyrir augun. Það eru engir samningar í sjónmáli og því fráleitt að þetta mál verði leitt til lykta hér á næstu dögum eins og ríkisstjórnin hefur því miður í hyggju.

Hæstv. forseti. Ég met mikils störf Alþingis og vil sýna Alþingi fulla virðingu. Ég tel hins vegar fásinnu að halda því fram að upplýsingum hafi verið haldið frá þinginu og það verið blekkt. Það er háttur ábyrgra stjórnmálamanna að kanna viðkvæm mál til hlítar áður en farið er með þau í opinbera umræðu og þannig var það í þessu tilfelli. Ég held að rétt sé að láta þess getið vegna orða síðasta hv. ræðumanns að samkvæmt frv. sem hefur verið lagt fram á hv. Alþingi verður það ekki verkefni Alþingis til framtíðar að fjalla um virkjunarleyfi. Ég tek það fram af því að hann gerir mikið úr þessu máli hér. Ég hefði óskað þess að þeir hv. þingmenn sem hér hafa tekið hvað sterkast til orða hefðu verið á þeim fundi sem haldinn var á Reyðarfirði í gærkvöldi. Þar var lýst miklum stuðningi við framgöngu stjórnvalda í þessu máli með lófaklappi, og það er það sem skiptir mig máli. Það skiptir mig ekki máli þó að pólitískir andstæðingar stígi í stól á Alþingi og hafi uppi stór orð og miklar fullyrðingar um blekkingar og annað slíkt og það skiptir mig heldur ekki máli þó að slíku sé haldið fram á síðum dagblaða.

Sannleikurinn í þessu máli ...

Athyglisverðast er að hv. þm. Ögmundur Jónasson treystir nú á Morgunblaðið í málflutningi sínum. Virkjunarleyfi vegna Fljótsdalsvirkjunar á sínum tíma var afgreitt samhljóða frá Alþingi. Það virkjunarleyfi sem við erum að fjalla um núna og varðar Kárahnjúkavirkjun er nokkurn veginn það verkefni sem tekur við vegna þess að horfið er frá því að fara í Fljótsdalsvirkjun. Ég legg áherslu á að virkjunarleyfi verði afgreitt frá þinginu vegna þess að það skiptir máli fyrir þjóðfélagið allt og þá einkum og sér í lagi fyrir Austfirðinga.

Þá vinnst ekki tími til þess að fleiri taki til máls um störf þingsins þar sem 20 mínútur eru liðnar sem í þingsköpum eru ætlaðar til umræðu af þessu tagi. Ég vil taka fram að gert er ráð fyrir því að ljúka umræðum um þetta mál í dag, og má því búast við kvöldfundi. Ég geri ráð fyrir því að fundi verði frestað kl. 12.30 og aftur verði haldið áfram þingfundum kl. 1.30.

Virðulegur forseti. Það er mín tilfinning að Alþingi Íslendinga sé í gíslingu framkvæmdarvaldsins í þessu máli. Dagskrá fundarins í dag er sú að veita hæstv. iðnrh. heimild til virkjunar við Kárahnjúka, virkjunar sem mundi valda gífurlegum náttúruspjöllum, þeim mestu sem ein einstök framkvæmd hefur valdið í allri samanlagðri Íslandssögunni. Virkjanaheimildin samkvæmt frv. því sem hér er til umræðu er svo opin í báða enda að þar er ekkert fast í hendi, ekki einu sinni skilyrði hæstv. umhvrh. sem hún setti í gífurlega umdeildum úrskurði sem felldur var í svartasta skammdeginu í vetur. Enginn þeirra þingmanna sem hér í sal sitja veit hvort orkukaupandi verður að orku þeirri sem væntanleg virkjun á að framleiða. Enginn þeirra þingmanna sem hér í sal sitja veit hvers lags verksmiðja það verður, ef einhver, sem starfrækt verður eða sett upp á Reyðarfirði. Enginn þeirra þingmanna sem hér í sal sitja veit hvort af þessu verkefni verður yfir höfuð. Það er þess vegna fullkomlega ótímabært að veita hæstv. iðnrh. þá heimild sem á borðum okkar liggur. Herra forseti. Það bætist svo ofan á að í þessu máli hafa þingmenn verið blekktir. Reynt hefur verið að þrengja að störfum þingnefnda og hæstv. ráðherra kallar orð embættismanna sinna orðróm í heilar þrjár vikur áður en hún lætur svo lítið að ávarpa Alþingi Íslendinga með þeim efasemdum sem þá höfðu greinilega búið um sig vikum saman hjá þeim aðilum sem höfðu verið að ræða við íslensk stjórnvöld um mögulegar fjárfestingar í orkufrekum iðnaði á Austfjörðum. Framkoma af þessu tagi er alls ekki sæmandi íslenskum stjórnvöldum og það er ekki létt verk fyrir alþingismenn að þurfa að sitja undir vinnubrögðum af þessu tagi og upplifa sig, eins og ég sagði áðan, í gíslingu framkvæmdarvaldsins. Auðvitað er eðlileg sú krafa sem kom fram áðan í umræðu um störf þingsins að málið sé tekið inn í forsætisnefnd þingsins og það skoðað þar hvort kröfur þær sem hér hafa verið settar fram um frestun málsins séu ekki fullkomlega raunhæfar og sanngjarnar. Þar sem hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn stjórnarflokkanna hafa fullyrt að auðvitað verði ekki farið í neinar framkvæmdir fyrr en orkusölusamninar séu í höfn þá er eðlilegt að spurt sé, herra forseti: Hvað eiga hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn við með því? Ég var sjálf stödd inni á hálendinu, nánar tiltekið við ofanverðan Desjarárdal sl. haust, í ágúst, þar sem jarðýtur og borar voru við störf og fjöldi manna að rífa og tæta í sundur, gera borholur og taka alls kyns jarðvegssýni djúpt niður. Á sama tíma fullyrtu starfsmenn og yfirmenn Landsvirkjunar að engar framkvæmdir væru í gangi. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra og þá þingmenn sem hér hafa talað, hv. þm. Vilhjálm Egilsson, um að auðvitað verði ekki farið í neinar framkvæmdir fyrr en orkusölusamningar séu í höfn: Hvað þýða þessar fullyrðingar? Hvað þýðir fullyrðing hæstv. ráðherra í Kastljósi sjónvarpsins 22. mars sl. þar sem hún sagði, með leyfi forseta, að það yrði ekki haldið áfram af hálfu Landsvirkjunar í sumar eins og þeir reyndar ætluðu sér nema það gerðist eitthvað mjög hratt. Hvað þýðir þessi fullyrðing? Þýðir hún að Landsvirkjun verði uppi á hálendinu að rassakastast með gröfukjafta og sína bora og fjölmenna vinnuflokka við vegagerð og að taka jarðvegssýni, undirbúa stíflugerð og jarðgangagerð eða þýðir það að engin tæki verða á hálendi Íslendinga? Við verðum að fá svör við þessu vegna þess að það sem Landsvirkjun hefur kallað til þessa engar framkvæmdir eru í augum okkar sumra miklar framkvæmdir og þeim framkvæmdum fylgir mikið rask. Það eru ekki heilindi fólgin í því af hæstv. ráðherra að gera lítið úr því sem ferðalangar, íslenskir og erlendir, sjá á hálendinu í formi jarðrasks og gröfugerðar og mannvirkjaundirbúnings að kalla það síðan engar framkvæmdir. Það er satt að segja ekki heiðarlegt. Herra forseti. Það sem ég hafði aðallega til málanna að leggja þegar ég hóf ræðu mína fyrir páska var að fara yfir umsögn þá sem ég sem umhverfisnefndarmaður gaf hv. iðnn. Alþingis og ég rakti í máli mínu helstu þætti þess sem ég vildi gera athugasemdir við. Þær athugasemdir voru fyrst og fremst fólgnar í þeim köflum sem umsögn mín hefur að geyma og hægt er að lesa sem fskj. við nefndarálit iðnn. í þessu máli. Ég fjallaði þar um tímapressu og áhugaleysi stjórnvalda. Þau orð mín eru enn í fullu gildi og ekki minnkar tímapressan jafnvel þó svo meira svigrúm myndist þar sem enn lengra virðist nú vera í orkusölusamning en þegar ég flutti mál mitt fyrir nokkrum dögum síðan. Ég fjallaði um hina takmörkuðu auðlind sem orkan okkar er. Ég fjallaði um rammaáætlunina og gagnrýndi stjórnvöld fyrir að setja á rammaáætlun til málamynda. Ég fjallaði um þjóðgarðshugmyndir í mjög ítarlegu máli og þá sérstaklega út frá skýrslu þeirri sem hæstv. iðnrh. hefur fengið frá sérstakri umsjónarnefnd sem rammaáætlunarverkefnisstjórnin skipaði til þess að leggja mat á náttúruverndargildi lands á svæðinu norðan Vatnajökuls. Ég veit ekki, herra forseti, hvort hæstv. ráðherra var í húsinu þegar ég fjallaði um greinargerð og matsskýrslu sem hæstv. ráðherra fékk í hendur þann 9. október sl. sem fjallar um mat á náttúruverndargildi landsins, en ég varpaði fram spurningu til hæstv. ráðherra sem ég treysti að verði svarað við umræðuna: Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera við þetta mat? Hvernig ætlar hún að sjá til þess að það sem í því er fólgið komist áfram til þeirra sem um þessi mál fjalla, þar með talinna alþingismanna? Herra forseti. Ég gagnrýndi stjórnvöld fyrir að auðlindastefna væri ekki til staðar til þess að reka þetta mál eftir og það virðast hafa verið tímabær orð því að eins og öllum þingmönnum og þjóðinni er kunnugt þá féll dómur eða úrskurður óbyggðanefndar þann 21. mars sl. um þjóðlendumörk og eignarrétt á þjóðlendum í sjö hreppum í uppsveitum Árnessýslu. Herra forseti. Það er tilefni til þess hér að gera þann úrskurð að umtalsefni í tengslum við það sem ég sagði í fyrri hluta ræðu minnar um auðlindastefnu sem ekki er til staðar. Herra forseti. Það er alveg ljóst að í niðurstöðau auðlindanefndar sem getur að líta í skýrslu frá september 2000 er gerð ítarleg grein fyrir þeirri skoðun nefndarinnar að það beri að móta stefnu um auðlindarentu sem nýting vatnsafls í eigu þjóðarinnar skapar. Í yfirgripsmikilli grein sem birtist í Morgunblaðinu í gær að ég held rétt, herra forseti, er fjallað um mögulega auðlindarentu af þeim náttúruauðlindum sem fólgnar eru í vatnsaflinu okkar og í ljós kemur þegar þessi úrskurður óbyggðanefndar og grein Morgunblaðsins eru skoðuð að það er sannarlega tilefni til að ræða væntanlega virkjun við Kárahnjúka út frá þeim sjónarmiðum sem auðlindanefndin kynnti í skýrslu sinni árið 2000. Herra forseti. Það er ljóst samkvæmt úrskurði óbyggðanefndar að Landsvirkjun er ekki eigandi landsréttinda á svæðunum í uppsveitum Árnessýslu. Út frá því verður að teljast eðlilegt að hv. Alþingi skoði hvernig við ætlum að fara með nýtingarréttinn á hálendinu norðan Vatnajökuls. Það er alveg eðlilegt að menn spyrji hvort þau gífurlegu verðmæti sem fólgin eru í vatnsréttindum eigi að ganga til Landsvirkjunar endurgjaldslaust. Ég teldi slíkt vera, herra forseti, í hróplegu ósamræmi við niðurstöður auðlindanefndarinnar. Niðurstaða auðlindanefndarinnar var alveg skýr. Hún vildi að stjórnarskrárákvæði yrði bætt við í stjórnarskrá Íslendinga þar sem við fengjum ákvæði um að auðlindarenta af þessu tagi yrði eðlileg og heimiluð og í sjálfu sér gerð að skilyrði þannig að ljóst er að Landsvirkjun og ríkisstjórnin þurfa að eiga einhvers konar samtal um það hvort gjald þurfi að koma til af vatnsréttindum, gjald í formi eingreiðslu eða gjald tengt framleiðslunni, og meðan þetta samtal Landsvirkjunar og stjórnvalda eða samtalið úti í samfélaginu hefur ekki farið fram þá er óeðlilegt að binda hendur Alþingis á þennan hátt sem frv. sem hér er verið að ræða mundi gera. Það kemur fram í grein Morgunblaðsins að forstjóri Landsvirkjunar telji ólíklegt að fyrirtækið muni greiða gjald fyrir vatnsréttindin. En það kemur jafnframt fram að það sjónarmið forstjórans er í andstöðu við embættismann iðnrn., Helga Bjarnason, sem túlkar þetta með öðrum hætti og fæ ég nú, með leyfi forseta, að vitna beint í orð hans í Morgunblaðsgreininni en þar segir: ,,Það að Landsvirkjun hafi nýtingarrétt en ekki eignarrétt þýðir að Landsvirkjun er heimilt að nýta þessa auðlind, en jafnframt er ríkinu heimilt að taka gjald fyrir nýtingu hennar samkvæmt þjóðlendulögunum. Þetta þýðir að Landsvirkjun ætti að greiða nokkurs konar auðlindagjald fyrir að nýta þessi vatnsréttindi sem þau töldu áður réttilega vera í sinni eigu, ...`` Herra forseti. Úrskurður óbyggðanefndar hefur skilyrðislaust sett hér nýtt landslag. Hann hefur breytt því umhverfi sem Landsvirkjun starfar við. Hann hefur breytt þeim veruleika sem við sem alþingismenn búum við og þjóðin öll býr við og það að ætla að koma þessu máli í gegnum þingið án þess að ræða hina mögulegu auðlindarentu, án þess að skoða hana í tengslum við nýjan úrskurð óbyggðanefndar, það er ekki ábyrg stjórnsýsla, það er ekki ábyrg meðferð þessa máls, herra forseti. Í fyrri hluta ræðu minnar fjallaði ég sömuleiðis um orkunýtingarstefnu stjórnvalda og yfirlýsingar stjórnvalda um orkusparnaðarátak sem ekkert bólar á þannig að ég ítreka þær spurningar sem ég lagði fyrir hæstv. ráðherra um það. Það er alveg eðlilegt að spurt sé um slíkt því að orkugræðgi er orðið hugtak sem mér finnst alveg sjálfsagt að nota yfir það sem hér á sér stað. Orkugræðgin kemur í ljós í yfirliti Orkustofnunar sem fylgir því frv. sem hér er til umræðu. Þar kemur fram að hugmyndir Orkustofnunar um nýtingu orkunnar eru þær að það skuli virkja og auka mjög mikið við virkjanir í landinu á næstu árum fram til ársins 2012. Það kemur líka fram í grein sem orkumálastjóri skrifar í Morgunblaðið 19. mars sl., ef ég man rétt, að Íslendingar eigi heimsmet í orkunotkun og verður ekki annað sagt, herra forseti, en að lesa megi einhvers konar stolt úr orðum orkumálastjóra hvað þetta varðar, þ.e. að hann sé stoltur af því hversu duglegir Íslendingar séu að nýta orkuna. En ég verð að segja, herra forseti, að mér fyndist meiri virðing fólgin í því að gera almennilegt orkusparnaðarátak og setja saman orkunýtingarstefnu þar sem þess verði gætt að orkunýting hér sé skynsamleg og hófleg og að við nýtum orkuna okkar með sparnað að leiðarljósi en ekki aukningu orkunotkunarinnar. Ég gagnrýndi sömuleiðis það umhverfismat sem hæstv. umhvrh. lét framkvæma í ráðuneyti sínu, það framhaldsmat sem hæstv. ráðherra efndi til eftir að úrskurður Skipulagsstofnunar hafði verið kærður af 122 aðilum til ráðuneytisins. Sömuleiðis leiddi ég það fram í ræðu minni að Landsvirkjun hefði tekið þarna ákveðna áhættu þegar matsskýrsla Landsvirkjunar var auglýst. Það er alveg ljóst, herra forseti, að Landsvirkjun var vel kunnugt um að Skipulagsstofnun hafði gert kröfu um ákveðnar upplýsingar um mótvægisaðgerðir Landsvirkjunar sem aldrei bárust og það var eðlilegt þess vegna að Skipulagsstofnun skyldi hafna því að farið yrði í framkvæmdina á grunni þeirra upplýsinga sem lágu fyrir því að þær voru aldeilis ónógar. Það átti Landsvirkjun að vera ljóst frá fyrsta degi, frá því að skýrslan var auglýst, því að krafan hvíldi á herðum þeirra að skila inn til Skipulagsstofnunar upplýsingum um mótvægisaðgerðirnar sem aldrei var skilað, ekki fyrr en hæstv. umhvrh. var búinn að taka málið inn á sitt borð og hafði hafið hið skrípalega framhaldsumhverfismat. Herra forseti. Það er alveg ljóst að gífurleg náttúruverðmæti færu súginn ef af þessum framkvæmdum yrði og það hafa náttúruverndarsamtök víða um landið leitt okkur fyrir sjónir í álitsgerðum sínum. Þar hafa verið nefndar til sögunnar álitsgerðir NAUST, Náttúruverndarsamtaka Austurlands, álitsgerð SUNN, álitsgerð Náttúruverndarsamtaka Íslands og álitsgerð Landverndar. Herra forseti. Það er alveg þess virði að fara nokkrum orðum um þau viðhorf sem umhverfisverndarsamtök og náttúruverndarsamtök hvers konar hafa þurft að mæta í þeim aðdraganda sem hér hefur átt sér stað. Ljóst er að stóriðjustefna þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr við völd er ekki ný af nálinni. Henni hefur verið haldið á lofti af alefli, fyrst og fremst þó af hæstv. ráðherrum Framsfl., Halldóri Ásgrímssyni, Valgerði Sverrisdóttur og áður Finni Ingólfssyni, hæstv. fyrrv. iðnrh. Umhverfisverndarsamtök sem hafa tjáð sig um málin hafa mátt þola það að vera úthrópuð sem öfgasinnar, ekki bara í orði heldur líka á borði því að það hefur nú gerst að samtök á borð við Samband ísl. sveitarfélaga hafa sagt aðild sinni að náttúruverndarsamtökunum Landvernd lausri. Það hefur gengið svo langt, herra forseti, að Samband ísl. sveitarfélaga sem hefur átt aðild til fjöldamargra ára að náttúruverndarsamtökunum Landvernd sér ekki að það sé lengur um að ræða nokkra samleið þannig að samtökin hafa sagt sig úr Landvernd. Auðvitað hafa náttúruverndarsamtökin Landvernd sömuleiðis mátt þola ákveðinn þrýsting frá fleiri atvinnurekendum, Samtökum atvinnulífsins sem, ef ég man rétt hafa orðað úrsögn úr samtökunum og Landsvirkjun hefur auðvitað beitt sínum þrýstingi þar innan dyra. Þar sem umhverfisverndarsinnar sem hafa tjáð sig um þessi mál hafa mátt sitja undir því að vera kallaðir öfgasinnar og séu að vinna einhvers konar skemmdarverk, það er allsendis ósæmandi málflutningur því að hver á að gæta hagsmuna náttúrunnar á Íslandi ef ekki frjáls félagasamtök á sviði náttúruverndar? Ætla stjórnvöld að stæra sig af því að beita frjáls náttúruverndarsamtök einhvers konar þvingunum? Það er ekki stórmannlegt, herra forseti, og ætti að sjálfsögðu að gagnrýna harðlega og það hvernig ýmiss konar umhverfisverndarsamtök hafa átt undir högg að sækja, sérstaklega hjá ríkisstjórninni sem nú situr. Það er sannarlega ámælisvert og er mál sem þarf að taka upp af alefli og fjalla um bæði á þessum vettvangi og víða annars staðar. Herra forseti. Þá er ég komin að þeim kafla í umsögn minni til iðnn. sem fjallar um sjálfbærni Kárahnjúkavirkjunar en komið hefur fram í umfjöllun um málið, herra forseti, að Kárahnjúkavirkjun fullnægi ekki skilyrðum sem nauðsynleg eru til að hún geti talist sjálfbær og hægt sé að tala um að hún sé í sátt við umhverfið. Þess vegna mótmæli ég þeirri túlkun stjórnvalda að þær auðlindir sem stjórnvöld hyggjast nýta með þeim hætti sem Kárahnjúkavirkjun gerir ráð fyrir, þær aðferðir bjóða ekki upp á sjálfbæra nýtingu. Sannleikurinn er sá að Hálslón fyllist með tímanum og gert er ráð fyrir að eftir um það bil 100 ár frá því að virkjunin verður reist, ef af verður, herra forseti, þá verði afkastageta hennar orðin verulega skert og á endanum er vitað að lónið kemur til með að hætta að taka við þeim vatnsforða sem ætlað er að safna í það vegna þess að aursöfnunin verður orðin svo gífurleg. Þegar svo verður komið, herra forseti, verður að sjálfsögðu sjálfhætt allri orkuframleiðslu í Kárahnjúkavirkjun. Mergurinn málsins í þessu er sá að ekki liggja nákvæmir útreikningar um þetta mál, á hversu löngum tíma þetta muni gerast, eða á hvern hátt þetta komi til með að skerða orkuvinnsluna og þetta er eitt af þeim atriðum sem hefur verið gagnrýnt að ekki liggi fyrir nægar upplýsingar um. Þegar stjórnvöld tala um Kárahnjúkavirkjun sem aðferð við að nýta endurnýjanlegar auðlindir þjóðarinnar á sjálfbæran hátt, þá er þar ákveðinn blekkingarleikur á ferð. Sömuleiðis er hægt að gagnrýna stjórnvöld, herra forseti, fyrir að hafa ekki brugðist á nokkrun hátt við þeim fréttum sem hafa borist frá vísindamönnum um bráðnun Vatnajökuls, hraðari bráðnun hans í seinni tíð heldur en hingað til og þau möguleg áhrif sem slík bráðnun gæti haft á vatnsbúskap eða rennsli jökulvatnanna norðan jökulsins. Herra forseti. Í viðtali í Fréttablaðinu 21. janúar árið 2002, á þessu ári, var upplýsingafulltrúi Landsvirkjunar inntur eftir því hvort utanaðkomandi áhrif af þessu tagi gætu ekki sett strik í reikninga Landsvirkjunar en hann taldi svo ekki vera þar sem Landsvirkjun miðaði við að vera búin að greiða virkjunina upp á 40 árum. Herra forseti. Spurning er hvort ekki sé eðlilegt að í ljósi orða af þessu tagi sé varpað fram þeirri spurningu til iðnn., eða hv. formanns hennar, hvort ekki sé rétt að gera kröfu um að inn í stofnkostnað virkjunarinnar verði þá settur sá kostnaður sem hlytist af niðurrifi hennar og allra mannvirkja sem henni tengjast, auk kostnaðar við að færa náttúru landsins aftur til fyrra horfs. Erum við þá, herra forseti, komin að arðsemismati þessara framkvæmda. Hæstv. umhvrh. sagði í úrskurði sínum varðandi þetta mál frá 20. desember 2001 um arðsemismatið eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Í 1. mgr. 16. gr. laga nr. 106/2000 er svo fyrir mælt að leyfisveitandi skuli taka tillit til úrskurðar um mat á umhverfisáhrifum. Eins og fram kemur í kafla III 3.7 að framan, lítur ráðuneytið svo á að skýra beri 2. mgr. 11. gr. laganna þannig, sbr. j-lið 3. gr. þeirra, að ekki skuli líta til þjóðhagslegra áhrifa framkvæmdar þegar tekin er afstaða til þess hvort fallist sé á hana eða lagst gegn henni.`` Þarna, herra forseti, hafnar hæstv. umhvrh. einni af meginstoðum framkvæmdaraðila Landsvirkjunar undir matinu á umhverfisáhrifum framkvæmdanna. Ein meginstoð Landsvirkjunar var sú að hinn þjóðhagslegi ávinningur sem framkvæmdirnar hefðu í för með sér réttlætti náttúruspjöllin. Þeirri stoð kippti hæstv. umhvrh. undan í framhaldsmati sínu, en segir í úrskurði sínum í framhaldi þessara orða, með leyfi forseta: ,,Þetta atriði mælir á móti því að lagst sé gegn framkvæmd nema mjög miklir hagsmunir séu í húfi að því er umhverfið varðar. Að öðrum kosti væri verið að skerða óeðlilega svigrúm leyfisveitanda, í þessu tilviki Alþingis skv. 10. gr. orkulaga, til þess að vega og meta kosti og galla þess að leyfa framkvæmdina, að teknu tilliti til úrskurðar um mat á umhverfisáhrifum.`` Herra forseti. Með öðrum orðum telur hæstv. umhvrh. það vera í verkahring Alþingis að vega og meta hinn þjóðhagslega þátt, meinta arðsemi framkvæmdanna á móti umhverfisáhrifunum en hún telur ekki að það eigi að gera í umhverfismatinu. Gott og vel, herra forseti. Ef við ætlum að hafa þennan framgangsmáta á, þá skulum við líka vinna vinnuna okkar. Við skulum fara í gegnum það mat sem aðilar vítt og breitt um bæinn hafa látið fara fram. Fyrir liggur núna að það er ekki bara Þjóðhagsstofnun sem hefur litið á hinn þjóðhagslega þátt heldur hafa margir aðilar gert það, bæði einstaklingar, stofnanir og félög og má þar til nefna Landvernd sem hefur látið fara fram sérstaka rýni í þetta atriði og haldið um það í samvinnu við Umhverfisstofnun Háskóla Íslands sérstakt málþing, málstofu sem haldin var fyrir skemmstu í Háskóla Íslands þar sem einir fimm hagfræðingar fjölluðu um hinn þjóðhagslega þátt þessara framkvæmda og meinta arðsemi þeirra. Herra forseti. Í því mati sem farið hefur fram vítt og breitt á arðsemishugmyndum og hinum þjóðhagslega þætti eru mjög svo misvísandi skoðanir uppi, mjög misvísandi og ég fullyrði, herra forseti, að hv. alþm. hafa ekki fengið það tækifæri sem eðlilegt getur talist til að yfirfara það mat sem nú liggur fyrir frá einstöku hagfræðingum eða stofnunum. Þess vegna held ég í fyrri orð mín, herra forseti, og segi að nefndir Alþingis hafa ekki fengið tækifæri til að vinna þetta mál ofan í kjölinn á þann hátt sem sómi hefði verið að, á þann hátt sem hæstv. umhvrh. í úrskurði sínum gerir ráð fyrir að hv. alþm. vinni það. Svo ég vitni að lokum til orða hæstv. umhvrh. í úrskurðinum frá 20. desember, herra forseti, þá segir, með leyfi forseta: ,,Með skírskotun til þess, sem að framan er rakið,`` --- og ég las hér áðan --- ,,telur ráðuneytið að ekki sé heimilt að leggjast gegn framkvæmd skv. b-lið 2. mgr. 11. gr. nema ljóst sé eða að minnsta kosti að verulegar líkur séu á því að hún muni hafa í för með sér veruleg óafturkræf umhverfisáhrif eða veruleg spjöll á umhverfinu þrátt fyrir skilyrði um minna umfang hennar og/eða mótvægisaðgerðir til að hamla gegn neikvæðum umhverfisáhrifum hennar. `` Herra forseti. Hæstv. umhvrh. hefur kveðið upp úr með það að hið þjóðhagslega mat skuli fara fram en það eigi að gera í sölum Alþingis eða í nefndum Alþingis og ég fullyrði á móti að það mat hafi ekki farið fram. Í öllu falli höfum við ekki tekið til umfjöllunar spurninguna sem ég hef lagt fram í umsögn minni hvort ekki sé eðlilegt að reiknað sé inn í stofnkostnað virkjunarinnar allur sá kostnaður sem hlytist af niðurrifi hennar og allra þeirra mannvirkja sem henni tengjast og ekki heldur fjallað um aðferðir hagfræðinnar sem hefur verið lýst hér, a.m.k. í grundvallaratriðum, aðferðum sem hagfræðin hefur þróað til þess að meta verðgildi lands. Ég fullyrði því, herra forseti, og ítreka það sem ég hef áður sagt að hér stöndum við ekki að málum eins og best verður á kosið. Við erum ekki að gæta allra hagsmuna og ekki að skoða hina þjóðhagslegu þætti á þann hátt sem eðlilegt getur talist að við gerðum. Nú hefur því verið haldið fram víða þegar þetta mál er til umfjöllunar að hér sé um að ræða framkvæmd sem komi til með að auka þjóðarframleiðslu Íslendinga umtalsvert og það er alveg rétt, herra forseti. Þessi framkvæmd mundi auka þjóðarframleiðslu Íslendinga. Um það er ekki deilt. En um hitt er deilt hvort sá mælikvarði sem mælir þjóðarframleiðslu sé akkúrat sá mælikvarði sem á að nota í þessu tilfelli. Þjóðarframleiðsla, herra forseti, mælir eingöngu getu þjóðar til að kaupa vörur eða þjónustu. Er það í alvöru vilji hv. alþm. að meta þá framkvæmd af þeirri stærðargráðu sem hún er á þann mælikvarða eingöngu? Á mælikvarðann sem mælir getu þjóðarinnar til að kaupa vörur og þjónustu? Ég er ekki viss um það, herra forseti. Ég er alls ekki viss um það. Ég held að þjóðin vilji miklu frekar skoða slík arðsemismál á öðrum mælikvarða, á mælikvarða sem mælir velsæld sem tekur tillit til náttúruauðlinda, sem tekur tillit til náttúrugæða. Sá mælikvarði hefur ekki verið nýttur við það mat sem stjórnvöld leggja til grundvallar ákvörðunum sínum hér. Þeim mælikvarða hefur ekki verið flaggað í nefndarstarfi þingnefndar sem fjallað hefur um þetta mál. Þvert á móti, herra forseti. Menn hafa einskorðað sig við að skoða álit Þjóðhagsstofnunar á þessu máli sem mælir gæði framkvæmdanna eingöngu á mælikvarða þjóðarframleiðslunnar. Herra forseti. Sá mælikvarði, eins og ég sagði áðan, mælir ekki allt sem eðlilegt er að mælt sé. Ljóst er að hagfræðingar vítt og breitt hafa gagnrýnt þessa framkvæmd fyrir það að arðsemi hennar sé engin, hún sé óhagkvæm fyrir íslenska ríkið og fórnirnar sem henni eru samfara séu alls ekki réttlætanlegar vegna þess að náttúruauðlindirnar geti sjálfar skilað þjóðinni gífurlegum ávinningi. Hver er sá ávinningur? Sá ávinningur er fólginn í því að með því að varðveita þær náttúruauðlindir sem um ræðir á svæðinu norðan Vatnajökuls gætu Íslendingar státað af stærsta þjóðgarði Evrópu og jafnvel þótt víðar væri leitað sem hefði að geyma náttúrufar sem mögulega ætti sér enga hliðstæðu annars staðar á jörðinni. Þjóðgarði elds og ísa, þjóðgarði jökla, eldfjalla, jarðhita, vatnsfalla, auðna og þykkrar gróðurhulu. Náttúrufarið á svæðinu norðan Vatnajökuls er ómetanlegt, herra forseti. Það eru ekki eðlileg vinnubrögð hjá Alþingi Íslendinga árið 2002, í ljósi alls þess sem gerst hefur í umhverfismálum á síðasta áratug, og ekki réttlætanlegt að þessum náttúruauðlindum sé fórnað í blindni án þess að meta hvaða hagsmunir eru teknir fram yfir hagsmuni náttúruauðlindarinnar eða náttúruverndarinnar. Ég fullyrði því, herra forseti, að hagsmunir náttúruverndar hafa ekki verið metnir inn í þetta reikningsdæmi. Það er í hæsta máta óeðlilegt. Í stað þess leiða stjórnvöld þjóðina inn í gildru sem hefur yfirskriftina álver eða dauði, eins og það hefur verið kallað í þingræðum hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Slík nauðhyggja er ekki til framdráttar nokkurri ríkisstjórn. Herra forseti. Af því að ég var að tala um mælikvarðana, mælikvarða þjóðarframleiðslunnar, vil ég fara nokkrum frekari orðum um það sem hagfræðingar hafa gagnrýnt í öllum þessum framkvæmdahugmyndum. Það er vitað að hagstjórnin á tímum framkvæmdanna yrði mjög erfið. Það er líka vitað, herra forseti, að efnahagslegar mótvægisaðgerðir hafa ekki verið settar niður á blað. Það er í sjálfu sér líka mjög óeðlilegt að ætla sér að fara út í framkvæmdir af þessari stærðargráðu án þess að þjóðinni sé gerð grein fyrir því hvers konar efnahagslegar mótvægisaðgerðir ríkisstjórnin hyggist gera á framkvæmdatímanum. Seðlabankinn hefur gefið yfirlýsingu um að hann muni hækka vexti. Það er búið að gefa yfirlýsingar um að óbeinir skattar verði mögulega hækkaðir og þá trúlega tekjuskattur að öllum líkindum. Það er ljóst að ef af þessum framkvæmdum verður verður skorið niður fé til opinberra framkvæmda. Þá erum við að tala um vegagerð, jarðgangagerð, framkvæmdir á borð við skólabyggingar, eflingu menningarstofnana eða hvað svo sem heyrir undir opinberar framkvæmdir. Í dag vitum við ekkert hvaða framkvæmdir yrðu fyrir barðinu á niðurskurðarhnífi stjórnvalda ef öll orkan verður sett í framkvæmdir við Kárahnjúkavirkjun og álver í Reyðarfirði. Það mætti líka hugsa sér að öll framlög til lífeyrissjóðanna yrðu hækkuð. Það mætti hugsa sér ýmsar aðgerðir sem kæmu kannski þungt við pyngju launafólks en meginmálið er að ekkert af þessu, herra forseti, liggur fyrir. Það er í hæsta máta óábyrgt af stjórnvöldum árið 2002 að ætla sér að ýta þjóðinni út í framkvæmdir af þessari stærðargráðu án þess að gefa nokkuð til kynna um mótvægisaðgerðirnar sem yrðu að eiga sér stað til að þjóðfélagið og hagkerfið geti borið framkvæmdir af þessari stærð. Ef gengi krónunnar hækkar, hækkar um leið allur framleiðslu- og framkvæmdarkostnaðurinn. Þá spyr maður sig eðlilega: Eru þá ekki allar hugmyndir um arðsemi komnar út í móa? Um það hefur verið fjallað í þingskjölum, í svari sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fékk frá Seðlabankanum um arðsemi Noral-verkefnisins, að að öllum líkindum gæti ein afleiðingin orðið gengishækkun. Þar með er orðin óvissa um arðsemi þessara framkvæmda. Sömuleiðis er viðurkennd óvissa um félagslega þætti. Við vitum ekkert varðandi fjármögnunina. Það er enn þá allt einhvers staðar úti í móa eins og margt annað í þessu máli, herra forseti. Umhverfiskostnaðurinn er hvergi til staðar. Það er svo margt í þessu máli sem er ekki sæmandi stjórnvöldum. Stjórnvöld vita betur en að fara út í framkvæmdir af þessu tagi án fyrirhyggjunnar að leiðarljósi, engar mótvægisaðgerðir eru skráðar. Hvað þýðir sú gagnrýni hagfræðinga á þessi mál sem sýna okkur fram á það svo óyggjandi er að arðsemin verði engin? Þar nefni ég til hagfræðinga eins og Þorstein Siglaugsson rekstrarhagfræðing og Sigurð Jóhannesson hagfræðing sem báðir hafa skrifað greinar og ítarlegar greinargerðir sem sýna fram á að arðsemin af þessum framkvæmdum sé engin. Jafnvel þó að allar forsendur Landsvirkjunar séu reiknaðar út í hörgul og jafnvel tekið inn í myndina að álverðið verði eins og Landsvirkjun segir að það verði er ekki hægt að sjá í reikningum þessara hagfræðinga að um arð verði að ræða. Hverju hafa stjórnvöld svarað gagnrýni hagfræðinganna sem ég nefni hér? Þau hafa í engu svarað þessum gagnrýnisröddum. Um þessa útreikninga var fjallað á málstofu sem ég nefndi áðan, sem Landvernd hélt í samvinnu við Umhverfisstofnun Háskóla Íslands, þriðjudaginn 12. mars sl. í Lögbergi. Þar kom fram að heildarfjármagn í þessari virkjun eigi að skila 6% arði og ávöxtunarkrafa þýðir það að menn fengju sömu ávöxtun á alþjóðlegum fjármálamarkaði. Það er alveg ljóst að um slíka kröfu er ekki að ræða í þessu verkefni. Menn eru að meta þetta verkefni á öðrum nótum en almennur fjármálamarkaður vinnur á og það er í sjálfu sér ámælisvert. Því er eðlilegt að menn fari betur ofan í saumana á þessu og sýni fram á að þær gagnrýnisraddir sem komið hafa eigi þá ekki við rök að styðjast. Í þeim útreikningum sem ég hef kynnt mér verð ég að segja að mér finnst þeir afar sannfærandi. Þeir mæla gegn því að út í framkvæmd af þessu tagi verði farið þó ekki sé skoðað neitt annað en hinn þjóðhagslegi ávinningur, ávöxtunarkröfur og arðsemismat. Herra forseti. Varðandi mótvægisaðgerðirnar sem eiga að vega upp á móti áhrifum verkefnisins, bæði í fjárhagslegu og efnahagslegu tilliti, er eðlilegt að kallað sé eftir þeim áður en til ákvörðunar kemur. Það er alveg ljóst að þetta verkefni kemur til með að þrengja mjög að öðrum atvinnugreinum í landinu. Það að Seðlabankinn mun bregðast við með vaxtahækkunum kemur til með að þvinga aðrar atvinnugreinar til að losa um starfsfólk, sem fer þá að öllum líkindum að vinna í Noral-verkefninu. En hvaða fólk mundu þessar aðgerðir losa um? Er alveg ljóst að allt það fólk sem þessar aðgerðir mundu losa um sé til þess fallið að starfa í þessu Noral-verkefni? Gæti kannski farið svo að þessar aðgerðir mundu losa um starfsfólk sem alls ekki hefði hæfileika, vilja eða möguleika á að starfa við Noral-verkefnið? Er kannski mögulegt að aðgerðir af þessu tagi kæmu til með að geta aukið atvinnuleysi í röðum kvenna eða í röðum ófaglærðs verkafólks? Herra forseti. Það er vel hugsanlegt. Það er mjög vel hugsanlegt og ámælisvert að við skulum rekin út í að taka ákvarðanir um framkvæmdir af þessu tagi áður en við vitum hvernig stjórnvöld ætla að bregðast við. Ætla stjórnvöld, eins og kom fram í máli hæstv. fjmrh. í fréttum fyrir skemmstu, að efna til gífurlegs innflutnings á erlendu vinnuafli til að þessi framkvæmd komi ekki enn verr niður á þjóðinni en gerast mundi án þess að flutt yrði inn erlent vinnuafl? Þá segi ég, herra forseti: Ef þetta er stefna stjórnvalda, ef það er vilji stjórnvalda að manna framkvæmdir þessa Noral-verkefnis með innfluttu erlendu vinnuafli, fullyrði ég að það er ekki gert ráð fyrir því í skýrslu Nýsis á samfélagslegum áhrifum álversins, skýrslu sem fylgdi umhverfismatsskýrslu álversins. Þar er ekki gert ráð fyrir gífurlegri uppbyggingu félagslegrar þjónustu vegna aðflutnings á erlendu vinnuafli. Þar er ekki gert ráð fyrir að taka þurfi á móti umtalsverðu erlendu vinnuafli sem mundi síðan fara aftur. Þar er ekki gert ráð fyrir því að vinnuafl af því tagi tæki mögulega með sér fjölskyldur til landsins. Hvernig hugsa stjórnvöld sér að höndla það ef það er vilji þeirra eða ætlan, eins og lesa mátti í orð hæstv. fjmrh., að manna þessar framkvæmdir að umtalsverðu leyti með erlendu vinnuafli. Þetta er einn veigamikill þáttur málsins sem stjórnvöld hafa skotið sér hjá að ræða. Það er þeim ekki til framdráttar. Það er ekki eðlilegt að hv. alþm. láti bjóða sér að ræða ekki þennan þátt málsins áður en heimild sú sem hér er fjallað um verður veitt. Í ljósi þess sem hæstv. viðskrh. hefur sagt um vexti og vaxtastig í landinu hefur hún mér vitanlega oftar en einu sinni haldið því fram að vaxtastigið sé svo hátt, vextir svo háir hér á Íslandi, að ekkert fyrirtæki geti lifað við það. Þá spyr ég: Hvernig getur hæstv. ráðherra þá réttlætt að fara út í framkvæmdir sem vitað er að kæmu til með að hækka vaxtastigið enn meira? Hvernig réttlætir hæstv. ráðherra þetta fyrir atvinnulífinu, fyrir Samtökum atvinnulífsins? Um það höfum við ekki heyrt múkk. Það er, herra forseti, ekkert óeðlilegt að maður undrist afstöðu atvinnulífsins í þessum málum. Manni fyndist, í ljósi þess sem Seðlabankinn hefur gefið út varðandi mótvægisaðgerðirnar, að öll samtök atvinnulífsins ættu að standa upp í beinni og breiðri fylkingu og mótmæla þessum hugmyndum stjórnvalda. Það er auðvitað ekki hægt að grenja stöðugt á vaxtalækkanir og ætla svo að segja já takk, já takk við verkefni sem fyrirsjáanlega mundi hækka vaxtastig í landinu umtalsvert. Hér er auðvitað eðlilegt að málin séu skoðuð ofan í kjölinn og að mótvægisaðgerðirnar séu skoðaðar frá öllum sjónarhornum, bæði verkafólksins og þeirra sem reka og eiga atvinnufyrirtækin. Við þurfum að spyrja: Hvernig kæmu þessar framkvæmdir niður á smærri og meðalstórum fyrirtækjum? Er ekki augljóst, eins og bent hefur verið á af hagfræðingum, að þær mundu koma einstaklega illa niður á smærri og meðalstórum fyrirtækjum? Er ekki augljóst að fyrirtæki sem mundu lifa framkvæmdir af þessu tagi af væru stórfyrirtæki, þar sem hefur verið sameinað grimmt? Þá spyr maður sig, herra forseti: Er atvinnulífið á Íslandi þess eðlis að einungis stórfyrirtæki og risar geti þrifist hér? Er það vilji okkar í þessu stóra landi, með þessa fámennu þjóð, að hafa fyrirtækin öll stór og helst alþjóðleg fyrirtæki sem standa helst með lappirnar í öllum heimsálfum jarðkringlunnar? Er það atvinnulíf sem við viljum sjá fyrir okkur? Hvað þýða orð stjórnvalda þegar þau tala um sprotafyrirtækin og eflingu smærri og meðalstórra fyrirtækja? Það er ekki hægt að efla með annarri höndinni og slá af með hinni. Það er ekki sannfærandi pólitík. Atvinnulífið á Íslandi á skilið að stjórnvöld vinni á annan hátt. Atvinnulífið á skilið að fá tækifæri til að þróast með þeim hætti sem grasrótin sjálf gerir ráð fyrir. Það er eðlilegt að á Íslandi séu til smáfyrirtæki. Í smáum samfélögum vítt og breitt um landið viljum við að til sé urmull smárra fyrirtækja. Þjóðin telur það eðlilegt. Stjórnvöld hafa lýst sig því fylgjandi. Stjórnvöld hafa undirritað alþjóðasamninga um að okkur beri að gæta að fjölbreytni og ekki bara í náttúrunni heldur líka í mannlífinu. Við strögglum við að bjarga íslenskri tungu. Hvers vegna skyldum við ekki líka ströggla við að bjarga íslensku atvinnulífi? Ég fullyrði, herra forseti, að framkvæmd af þeirri stærðargráðu sem hér er fjallað um veikir íslenskt atvinnulíf. Hún yrði því ekki sá máttarstólpi sem hv. stjórnvöld hafa viljað vera láta. Það eru allt annars konar atvinnugreinar og atvinnuvegir sem mundu gera slíkt. Í fyrri hluta ræðu minnar fór ég yfir það í löngu máli sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur haft til málanna að leggja í þessum efnum en eins og vitað er, herra forseti, höfum við lagt fram fjöldann allan af þingmálum þar sem gert er ráð fyrir atvinnuuppbyggingu af því tagi að smærri og meðalstór fyrirtæki og frjótt og gróskumikið atvinnulíf geti blómstrað í öllum samfélögum þessa lands, hvort sem er í höfuðborgarsamfélagi sem hefur á að skipa 170 þúsund manneskjum eða smærri samfélögum úti á landi sem telja nokkur hundruð manns eða nokkur þúsund sum hver. Herra forseti. Hvaða áhrif mundi það hafa ef Seðlabankinn á hinn bóginn mundi ekki grípa til vaxtahækkana? Á hverju mundu áhrifin þá bitna? Við því er einfalt svar og það svar er mjög alvarlegt, herra forseti. Ef Seðlabankinn gripi ekki til vaxtahækkana við þær aðstæður sem mundu skapast ef af þessum framkvæmdum yrði mundi það eingöngu bitna á verðlagi og launum. Það mundi bitna á atvinnustiginu. Eru Íslendingar tilbúnir að kalla yfir sig atvinnuleysi eða eru Íslendingar tilbúnir að kalla yfir sig víxlverkun verðlags og launa eina ferðina enn, við sem erum búin að vera á hröðum flótta undan slíku? Herra forseti. Það er ljóst að slíkt kapphlaup hæfist á nýjan leik ef Seðlabankinn gripi ekki til vaxtahækkana þannig að hvorir tveggja kostirnir, vaxtahækkanir eða ekki vaxtahækkanir, væru slæmir kostir. Þess utan, herra forseti, hefur lítið verið farið ofan í saumana á því í þessum umræðum hvernig álverðsþróunin hefur verið, þess vegna undanfarin árhundruð. Við erum með yfirlit yfir þróun álverðs langt aftur í tímann og það er alveg ljóst að það er mjög sveiflukennt. Það fer jafnt og þétt lækkandi. Sýnt hefur verið fram á að stórir álhringir séu að fara á hausinn og að nýjustu atburðir á stálmarkaðnum, þar sem verið er að setja verndartolla á stálinnflutning til Bandaríkjanna, gætu haft áhrif í þá veru að álverð mundi lækka enn frekar. Hagfræðingar hafa gagnrýnt þessar framkvæmdir og bent á að það álverð sem Landsvirkjun reiknar með sem upphafsverði sé allt of hátt og ekki í samræmi við raunverð markaðarins í dag. Sl. 40 ár hefur álverð lækkað um 1,3%. Segja má að á síðustu 100 árum hafi það lækkað um 2% og spá fram í tímann gæti þýtt enn þá meiri lækkun. Við getum sagt að á 60 ára líftíma virkjunarinnar komi álverð að öllum líkindum til með að lækka um 11/2--2%. Herra forseti. Í ljósi þeirrar óvissu sem ríkir núna þar sem við höfum engan orkukaupanda í sigtinu hefur reyndar kannski einum áhættuþætti verið kippt út úr verkefninu því það er staðreynd að Norsk Hydro hefur aldrei byggt álver og það er kannski til marks um hikið sem á þeim er. Kannski hefur Norsk Hydro ævinlega þótt íslensk stjórnvöld gera fullmiklar kröfur til þeirra. Norsk Hydro hefur fyrst og fremst verið í því upp á síðkastið að kaupa upp álver eins og vitað er, í Þýskalandi, og í því uppnámi sem nú ríkir í málinu þar sem enginn orkukaupandi er í sigtinu er auðvitað alveg ljóst að við vitum í raun og veru ekkert af hvaða stærðargráðu verkefnið yrði á endanum, ekkert heldur hvort þeir aðilar sem fyndust, ef einhverjir, væru tilbúnir til að reisa svo stórt álver sem hér um ræðir. Ef svo verður ekki, ef ekki finnast aðilar sem eru tilbúnir til að reisa svona stórt álver, hvað eigum við þá að gera við virkjun sem framleiðir 3,8 teravattstundir? Þetta er auðvitað spurning sem eðlilegt er að svarað sé, og eðlilegt er að menn gagnrýni að hér skuli eiga að koma í gegn heimild fyrir ráðherrann til að leyfa virkjun af þessari stærðargráðu á meðan við vitum ekkert um stærðargráðu mögulegrar verksmiðju sem þessari virkjun var ætlað að knýja. Herra forseti. Það er einn þáttur þessara mála sem er alveg eðlilegt að fjallað sé um af talsverðri alvöru. Það er þetta óðagot og bráðlæti. Það er eðlilegt að stjórnvöld séu krafin svars við spurningunni: Hvers vegna liggur okkur þessi reiðinnar býsn á ef orkukaupandinn er ekki í sjónmáli? Eina skynsamlega svarið sem ég sé er að stjórnvöld vanti feita og stóra gulrót á prikið sem þau vilja vingsa framan í væntanlega orkukaupendur, risana sem þjóðinni var tjáð í morgun, herra forseti, að fyrrv. hæstv. iðnrh., Finnur Ingólfsson, ætti nú að fara að leita vítt og breitt um heiminn. Í fréttum í morgun var gerð grein fyrir því að ný álversnefnd hefði verið stofnuð, og það dugði ekkert minna en að setja tvo hæstv. fyrrv. iðnrh. í málið, þá Finn Ingólfsson og Friðrik Sophusson, og þeim var gert að fara út af örkinni eins og Davíð forðum og finna risa. Og ég ætla að vona, herra forseti, að hæstv. ráðherra hafi látið þessa djörfu sveina hafa meira í sitt farteski en 5 litla steina eins og Davíð fékk á sínum tíma til að fella Golíat. En ég er ekki viss um, herra forseti, að þessir sveinar verði jafnheilladrjúgir í sinni baráttu við þá risa sem þeir eru nú að leita eins og Davíð var á sínum tíma þegar hann felldi Golíat með steinunum og slöngunni sinni. Já. Óðagotið, herra forseti, er gagnrýnivert. Á málstofu Landverndar og Umhverfisstofnunar Háskóla Íslands, sem ég hef nefnt, komst Edda Rós Karlsdóttir hagfræðingur svo að orði að það væri synd að okkur skyldi liggja svona mikið á. Af hverju að gera þetta núna, spurði hagfræðingurinn, þegar eina leiðin til að koma þessu í kring er að flytja inn um það bil 70% af vinnuaflinu? Og það er eðlilegt að stjórnvöld svari okkur þessu eins og ég hef vikið að í ræðu minni. Svo er líka eðlilegt að við skoðum nánar, herra forseti, yfirlýsingar frá fjármálastjóra Landsvirkjunar, Stefáni Péturssyni, sem lét þess getið í máli sínu á orkuþingi 2001 að virkjun fyrir stóriðju gæti aldrei borgað sig sem einkaframkvæmd. Rifjum þá upp, herra forseti, að árið 1997 þegar nefndur hæstv. fyrrv. iðnrh., Finnur Ingólfsson, kynnti þetta mál til sögunnar upphaflega, hugmynd um samvinnu Íslendinga og Norðmanna við að reisa álver á Austfjörðum, var hugmyndin einkaframkvæmd. Á þeim tíma, herra forseti, 1997, var ekki gert ráð fyrir því að íslenska ríkið ætti og ræki þessa virkjun, heldur væri hún svo stór að um hana yrði að stofna sérstakt fyrirtæki. Hafa menn gleymt því, eða hvað? Eru menn e.t.v. bara búnir að átta sig á því, eins og Stefán Pétursson, fjármálastjóri Landsvirkjunar, er búinn að átta sig á og gerði grein fyrir á orkuþingi, að einkaframkvæmd af því tagi yrði aldrei arðsöm? Hvað þýðir það, herra forseti? Það þýðir eingöngu það að meðgjöf sú sem íslensk stjórnvöld heimta með þessari virkjun er slík að um slíkt eru ekki nein dæmi. Meðgjöfin, sem er fólgin í skattfríðindum Landsvirkjunar, ríkisábyrgð á lánum og þessum landgæðum sem afhent eru án nokkurs auðlindagjalds, er svo gífurleg að einungis með henni er hægt að halda því fram að virkjunin sé arðbær. Gott og vel. Þá eru stjórnvöld að blekkja okkur. Stjórnvöld ætluðu upphaflega að hafa þetta einkaframkvæmd. Í ljós hefur komið að slíkt mundi aldrei borga sig, og hvers eigum við þá að gjalda? Eigum við þá bara að kyngja því að verkefninu sé breytt í framkvæmd af því tagi sem nú liggur fyrir þar sem öll þessi meðgjöf verður látin viðgangast, markaðslögmálunum beinlínis kippt úr sambandi og þessu öllu steypt þannig á stél að ekki stendur steinn yfir steini miðað við fyrstu áætlanir stjórnvalda í þessum efnum? Herra forseti. Ég ætlaði að vitna í orð Stefáns Péturssonar beint. Ég var með þessa ræðu hans sem hann flutti á orkuþingi en ég finn hana ekki í fljótu bragði í bunkanum mínum þannig að ég læt liggja á milli hluta í bili að vitna beint til þeirrar ræðu. Það var hins vegar alveg ljóst af orðum fjármálastjórans að virkjun til stóriðju á Íslandi gæti eingöngu gengið upp og talist arðbær framkvæmd með því að viðhalda því umhverfi sem Landsvirkjun býr við núna. Þá spyr ég, herra forseti, og það ekki að ósekju: Er það rétt skilið hjá mér að hæstv. iðnrh. og ríkisstjórnin öll ætli sér að koma þessu virkjunarleyfi í gegn núna rétt áður en ný raforkulög líta dagsins ljós, rétt áður en allt umhverfi raforkumála verður fært til annars horfs, verður fært til á þann máta að lögmál markaðarins eiga, að því er virðist af frv., að gilda? Er það rétt að hæstv. ríkisstjórn ætli að skjóta þessu framkvæmdaleyfi undan raforkulögunum, undan hinum breytta raforkumarkaði, til þess að yfir höfuð sé hægt að fara út í þetta með gamla laginu, samkvæmt gamla hagkerfinu, á þann gamla og gamaldags hátt sem ráðið hefur starfsemi Landsvirkjunar? Það virðist vera gamaldags núna, herra forseti, í augum ríkisstjórnarinnar yfir höfuð að hafa nokkrar ríkisframkvæmdir því að allt á að einkavæða. En nú ætla menn að leyfa sér að setja þessa framkvæmd á lappirnar, skjóta undir hana styrkum stoðum áður en farið verður að fjalla um einkavæðingu í raforkugeiranum og að markaðslögmálin nái þar tökum. Ef það er rétt sem fjármálastjóri Landsvirkjunar segir, að virkjun fyrir stóriðju geti einungis átt sér stað í því umhverfi sem Landsvirkjun býr við núna, kann svo að fara, herra forseti, að þetta verði síðasta stórvirkjunin á Íslandi. Eðli málsins samkvæmt ættum við að fagna því, en herra forseti, virkjunin sjálf, Kárahnjúkavirkjun eins og hún er upplögð, yrði slíkt slys að það er í sjálfu sér ekki hægt að fagna því jafnvel þótt hún yrði síðasta virkjun fyrir stóriðju á Íslandi. Hún er slíkt slys að það verður að gera allt sem í okkar valdi stendur til að fyrirbyggja hana því það yrði skaði ef íslenska þjóðin samþykkti, á ári fjalla, að vinna önnur eins hermdarverk á náttúru Íslands. Það yrði stjórnvöldum og þessum hv. alþingismönnum sem sitja á Alþingi núna sannarlega ekki til sóma. Herra forseti. Örfá orð í viðbót um markaðslögmálin sem ekki gilda. Í Viðskiptablaðinu 20.--26. mars 2002 er grein eftir Sigurð Jóhannesson hagfræðing. Hún er afar merkileg og fjallar um þetta sem ég var að segja frá áðan, að þegar hæstv. fyrrv. iðnrh. Finnur Ingólfsson greindi Alþingi frá þessum hugmyndum árið 1997 var gert ráð fyrir að um einkaframvæmd yrði að ræða. Svo spyr Sigurður í greininni, þegar það kom í ljós að einkafjárfestar sýndu þessu ekki áhuga, hvort þá hafi ekki verið ákveðið að Landsvirkjun skyldi sjálf virkja með fullri ábyrgð eigenda sinna, ábyrgð þjóðarinnar sem sagt, og það er alveg eðlilegt í þessari umræðu að hæstv. iðnrh. Valgerður Sverrisdóttir svari því hvenær horfið hafi verið frá einkaframkvæmdinni og með hvaða rökum. Ef horfið var frá einkaframkvæmdarhugmyndinni með þeim rökum að það yrði aldrei arðbært, aldrei yrði hægt að finna fjárfesta til slíks, hvers eigum við þá að gjalda með óarðbæra framkvæmd? Er þá hæstv. iðnrh. ekki búin að reka ofan í sjálfa sig öll þau orð sem hún hefur látið falla um arðsemi verkefnisins? Ég mundi halda það, herra forseti. Og ég krefst þess að hæstv. iðnrh. svari þessu: Hvenær var hætt við einkaframkvæmd og hvers vegna? Sigurður Jóhannesson greinir frá því í þessari grein í Viðskiptablaðinu að samkvæmt þessum áætlunum muni fjögurra manna reykvísk fjölskylda taka á sig ábyrgð fyrir um það bil 3 millj. kr., þ.e. hver Reykvíkingur mundi taka á sig ábyrgð vegna Kárahnjúkavirkjunar sem næmi 700 þús. kr. Maður spyr sjálfan sig: Er ekki ábyrgð af þessu tagi rekstrarstyrkur við verkefnið? Það er meðgjöf, meðgjöf sem hlýtur að vera hægt að meta til tuga milljarða, og hagfræðingurinn fullyrðir í greininni að arðsemin sé einfaldlega neikvæð ef tekið er tillit til allra kostnaðarliða. Þá er líka eðlilegt að þessari spurningu sé svarað: Hvers vegna er ekki tekið tillit til allra kostnaðarliða í þeim áætlunum sem stjórnvöld hafa lagt til grundvallar? Herra forseti. Í grein Sigurðar kemur fram að skattleysi muni færa virkjuninni um 5 milljarða meðgjöf og þá muni vera eftir um 5 milljarðar vegna umhverfisvörslu á hálendinu en þar styðst hagfræðingurinn við athugun sem ég hef gert að umtalsefni í ræðum mínum í þessu máli en Nele Lienhoop, sem er nemi í umhverfisfræðum í Skotlandi, hefur látið fara fram skilyrt verðmætamat á hluta svæðisins sem yrði eyðilagður eða færi undir Hálslón. Niðurstaða hennar var sú að samkvæmt skilyrtu verðmætamati væri um gífurlega verðmætt land að ræða og hagfræðingurinn Sigurður Jóhannesson gerir þetta að umtalsefni í grein sinni og telur þau verðmæti sömuleiðis vera meðgjöf frá ríkinu til verkefnisins. Þó að reikningarnir sem getið er um í grein Glettings, sem fjallar um verkefni Nele Lienhoop, séu kannski ónákvæmir hljóta þeir samt að vera mun nær lagi en arðsemismat Landsvirkjunar sem sleppir þeim þrem mikilvægu kostnaðarliðum. Í ljósi þeirrar meðgjafar er það því umhugsunarefni, telur Sigurður, af hverju slíkt ofurkapp er lagt á að ýta þessari framkvæmd áfram. Það er skondið, herra forseti, að hagfræðingurinn getur um það að hægri menn séu ekki vanir að draga dóm hins frjálsa markaðar í efa. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Ef eitthvað annað væri um að tefla en virkjanir og stóriðjuframkvæmdir væri afstaðan sennilega önnur. Hvað veldur?`` Hann kemur með nokkrar tillögur sem mig langar til að vitna til, í grein í Viðskiptablaðinu frá 20.--26. mars, og í framhaldi af því sem hann segir um að hægri menn séu ekki vanir að draga dóm hins frjálsa markaðar í efa, þá segir hann, með leyfi forseta: ,,Ef eitthvað annað væri um að tefla en virkjanir og stóriðjuframkvæmdir væri afstaðan sennilega önnur. Hvað veldur? Hér eru nokkrar tillögur. Við erum á móti náttúruvernd --- jafnvel þó að það kosti eitthvað. Ögmundur er á móti þessu --- þá hlýtur það að vera gott. Við styðjum stóriðju og virkjanir. Tæknileg atriði eins og arðsemi hnika ekki þeirri afstöðu. Stóriðja færir okkur hagvöxt og ný störf. Markaðslögmálin gilda að vísu víða --- en þau hafa ekki enn náð til virkjana.`` Herra forseti. Hagfræðingurinn heldur áfram og segir: ,,Líkast til viðurkenna fáir að fyrstu punktarnir þrír ráði afstöðu þeirra. Margir tala hins vegar um hagvöxt og störf sem meginkosti stóriðju og virkjana. En ekki má gleyma því að flest fyrirtæki sem stofnuð eru hér á landi færa okkur hagvöxt og ný störf. Kárahnjúkavirkjun og Reyðarál eru stærri en þau flest, en það réttlætir varla að slegið sé af arðsemiskröfunum. Þá er eftir síðasti liðurinn, sem ríður líklega baggamuninn í hugum margra --- að lögmál markaðarins hafi hreinlega ekki enn numið land á þessu sviði. Það var þó ekki afstaða þeirra sem lögðu upp í þessa framkvæmd.`` Herra forseti. Ég skora sérstaklega á þá hægri menn sem sitja á þingi þessa stundina að kynna sér sjónarmið hagfræðingsins í Viðskiptablaðinu því að þau eru sannarlega orð í tíma töluð og gætu kannski hrist upp í sumum þeirra. Hvað er það sem veldur því að markaðslögmálin eru ekki látin ráða í Kárahnjúkavirkjun? Hvað er það sem réttlætir það að ríkið fari í þá gífurlegu meðgjöf sem búið er að leiða í ljós að ríkisstjórnin hyggist gera? Hvað er það sem réttlætir það og hvenær hætti ríkisstjórnin við að láta þetta vera í formi einkaframkvæmdar og ákvað að gangast í alla ábyrgð? Herra forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason, formaður iðnn., hefur tönnlast á því í umræðunni að Vinstri grænir séu á móti málinu. Herra forseti. Það að Vinstri grænir séu á móti málinu þýðir ekki það að Vinstri grænir hafi rangt fyrir sér, og hv. þm. Hjálmar Árnason skuldar þjóðinni útskýringar á orðum sínum. Hann skuldar okkur hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og þjóðinni betri rök fyrir þeim fullyrðingum sínum að ekki þurfi að orða hér skoðanir Vinstri grænna af því að þeir séu bara á móti málinu. Rétt er að hv. þm. skýri frekar mál sitt og sýni meiri rökfestu en hann hefur gert í málflutningi sínum. Hv. þm. Hjálmar Árnason hefur haldið því fram að Kárahnjúkavirkjun muni skila 14--16 milljarða hagnaði á næstu 25 árum. Þetta er m.a. haft eftir honum í Morgunblaðinu upp úr miðjum mars --- ég man ekki nákvæmlega dagsetninguna --- en ef við skoðum þá tölu nánar, 14--16 milljarða sem hv. formaður iðnn. telur að Kárahnjúkavirkjun muni skila í hagnað á næstu 25 árum, þá væri það um 0,5% á ári miðað við þá 180 milljarða fjárfestingu sem um er að ræða og Hjálmar miðar við að álverð á þessum tíma haldist á milli 1.500--1.600 dollarar tonnið, sem að mínu mati og margra hagfræðinga er reyndar of hátt en við skulum láta það liggja á milli hluta. Álverð nú, til að það fylgi þá hér með, er um það bil 1.400 dollarar tonnið en Hjálmar gerir ráð fyrir að álverðið lækki um 0,4% á ári. Álverðið lækki sem sagt um 0,4% og samkvæmt því ætti þá álverðið á tímabilinu að vera nærri 1.350 dollarar tonnið og þar með ef rétt er reiknað, ég gerði þetta sjálf á minni litlu reiknivél í tölvunni minni, og ef maður reiknar þetta dæmi til enda, þá skilar virkjunin 15 milljarða tapi á þessum 25 árum en ekki neinum hagnaði. Í skýrslu sem Landsvirkjun hefur gert mikið úr að fylgi sínu viðbótarmati til umhvrh. þar sem Sumitomo-bankinn í Japan gerði ráð fyrir 1,1% árlegri lækkun álverðs, þá mætti með sömu reikningsaðferðum og ég hef beitt reikna sig fram til taps upp á 35 milljarða kr. Þannig að tölurnar sem hv. formaður iðnn. hefur gefið í fjölmiðlum og til almennings eru að mínu mati alls ekki nægilega trúverðugar til að hv. þm. geti haldið því fram hér hvað eftir annað að um arðbært verkefni sé að ræða ef einföldustu reikningsaðferðir, sem eðlilegt er að allir kunni, sýna fram á hið gagnstæða. Rökfesta hv. formanns iðnn. í þessu tilliti er því haldlítil því að sýnt hefur verið fram á að áætlanir Landsvirkjunar um álverð séu a.m.k. 20% eða jafnvel 40% of háar og þar af leiðandi er alls ekki um það að ræða að hér sé um arðsamt verkefni að ræða, sérstaklega þegar litið er til þess að ávöxtunarkrafa Landsvirkjunar er helmingi of lág miðað við áhættu verkefnisins. Herra forseti. Í lokin á þessum kafla ræðu minnar sem fjallaði um einkaframkvæmd, arðsemi og lögmál markaðarins hef ég komið inn á erindi Stefáns Péturssonar, fjármálastjóra Landsvirkjunar, sem hann kallar Fjármögnun og samkeppni íslensks orkuiðnaðar. Mig langar til að vitna í orð hans á orkuþingi 2001 þar sem hann segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Nú standa fyrir dyrum breytingar á raforkulögum. Líklegt er að opnað verði fyrir samkeppni í framleiðslu og sölu á raforku en flutningur og dreifing verði einokunarstarfsemi sem hingað til. Það er mjög mikilvægt að metið verði hvaða áhrif fyrirhugaðar breytingar muni hafa á lánskjör Landsvirkjunar og aðgengi fyrirtækisins að lánsfé. Því hefur verið haldið fram að verkefnafjármögnun geti hæglega leyst af hólmi hefðbundna fjármögnun Landsvirkjunar á mannvirkjum sínum. Þetta er ekki á rökum reist. Hið sérstaka eðli vatnsaflsvirkjana, þ.e. langur líftími og hár stofnkostnaður gera það að verkum að verkefnafjármögnun hefur neikvæð áhrif á samkeppnshæfni þeirra.`` --- Þetta segir fjármálastjóri Landsvirkjunar á orkuþingi haustið 2001. Hann heldur áfram, með leyfi forseta: ,,Verkefnafjármögnun er jafnan þannig að krafist er hærri vaxta en á hefðbundnum fyrirtækjalánum auk þess sem lánstími er almennt styttri. Því til viðbótar gera bankar sem lána í verkefnafjármögnun mjög strangar kröfur um ýmis fjármálahlutföll sem erfitt er að mæta þegar um vatnsafl er að ræða. Vegna þessa er mikilvægt með tilliti til samkeppnishæfni Landsvirkjunar á alþjóðlegum markaði að breytingarnar verði ekki til þess að veikja Landsvirkjun fjárhagslega eða tæknilega. Það eru nokkrar leiðir færar sem geta stuðlað að markaðsvæðingu á orkumarkaði án þess að stefnt sé í hættu frekari uppbyggingu á stóriðju hérlendis. Má í því sambandi nefna skiptingu Landsvirkjunar í framleiðslu og flutning undir einu móðurfélagi sem hefði með höndum fjármögnun fyrir bæði dótturfélögin.`` Ég spyr hæstv. iðnrh.: Er þetta leiðin sem verið er að skoða varðandi Landsvirkjun til að geta réttlætt það eða fóðrað að stóriðjuframkvæmdum sé ekki lokið samkvæmt nýju raforkulögunum. Í öllu falli er alveg ljóst að einkaframkvæmdin sem stefnt var í 1997 er að baki og aðrar áætlanir eru núna uppi á borðinu og við þurfum að fá að vita, herra forseti, hvenær breyttust áætlanirnar og hvers vegna? Herra forseti. Eitt af því sem haldið hefur verið fram í umræðunni er það að allir Austfirðingar, eða Austfirðingar sem samheiti yfir alla þá sem búa á Austfjörðum, séu samþykkir eða hlynntir þessum áformum. Þetta er ekki rétt, herra forseti. Því til staðfestingar má draga fram í dagsljósið auglýsingu sem birtist í fjölmiðlum fyrir um það bil tveimur vikum. Heilsíðuauglýsing birtist þar sem fjöldinn allur af Austfirðingum skrifaði undir kröfu um að hætt verði við áform um að flytja Jökulsá á Dal yfir í Lagarfljót. Austfirðingarnir sem skrifa undir þetta skjal vitna í vatnalög frá 1923, en í þeim stendur, með leyfi forseta: ,,Vötn öll skulu renna sem að fornu hafa runnið.`` Lagaákvæði þetta er í fullu gildi í dag og það kann vel að vera að einhverjum hæstv. ráðherrum finnist það hallærislegt eða gamaldags, en herra forseti, ég lýsi hér með yfir dyggum stuðningi mínum og Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs við þetta ákvæði því verið er að fjalla um lífæðar landsins, ákveðið lífkerfi, þegar fjallað er um vatnafar og vatnasvið í landinu. Ljóst er að eitt af þeim atriðum sem ollu vísindamönnum mestu hugarangri þegar verið var að fjalla um möguleg umhverfisáhrif virkjunarinnar voru áhrifin af því að breyta rennsli vatnanna á þennan hátt. Hvað mundi gerast með Lagarfljót ef Jökulsá á Dal yrði veitt með þessum hætti yfir í fljótið? Hvernig mundi lífríkið við strendur Lagarfljóts breytast? Hvernig mundi liturinn á Lagarfljóti breytast? Hvernig mundi framburðurinn breytast við Héraðsflóa? Hvaða áhrif mundi þetta hafa á sandana upp af því svæði og hvaða áhrif mundi þetta hafa á lífríki Héraðsflóa? Menn komust ekki að neinni einni niðurstöðu í þeim málum en fyrir liggja skýrslur sem menn eru að rýna í enn þann dag í dag og mikill fróðleikur hefur verið settur á blað í þeim efnum, en sannleikurinn er sá að fjöldinn allur af Austfirðingum er uggandi vegna þessara áforma. Þeir koma sjónarmiðum sínum á framfæri m.a. á þennan hátt að undirrita skjal þar sem lagst er gegn því að Jökulsá á Dal verði veitt í Lagarfljót. Þó ekki væri nema bara vegna þessa fólks, þá er eðlilegt að menn átti sig á því og hafi það í huga þegar fjallað er um þetta mál að það eru menn á Austfjörðum sem eru óttaslegnir vegna slíkra framkvæmda. Og þegar maður horfir, herra forseti, á ljósmyndir þær sem teknar hafa verið á þessu svæði, af þeirri þykku og miklu gróðurþekju sem færi undir Hálslón og veltir fyrir sér þeim áhrifum sem mögulega færu af stað, þeim óafturkræfu áhrifum sem rof og fok mundi valda á Vestur-Öræfum, þá fölna þær ljósmyndir fljótt því ef auðnasvæði Brúaröræfa mundu endurtaka sig á hinum gróskumiklu Vestur-Öræfum, mundu kannski ná alla leið niður í byggð, þá held ég að ekki væri mjög gaman að búa við Lagarfljót. Enn vita menn ekkert hvaða áhrif gífurlegir varnargarðar og sandgryfjur Landsvirkjunar koma til með að hafa. Við vitum það eitt að á þær fyrirætlanir hefur verið varpað ljósi og menn eru algerlega á öndverðum meiði um möguleg áhrif þeirra verkfræðilegu aðgerða. En að mínu mati er alveg ljóst að aðgerðir af því tagi eru svo gífurlegar að þær einar og sér út af fyrir sig hefðu í sjálfu sér átt að lúta mati á umhverfisáhrifum. Þegar allt þetta mál er skoðað í heild sinni þá er skelfilegt til þess að vita, herra forseti, að við skyldum ekki hafa getað borið gæfu til þess að meta slíka framkvæmd alla sem eina heild því að hér er um landshlutaáætlun í sjálfu sér að ræða út frá sjónarmiðum skipulags. Við erum að tala um framkvæmd sem teygir sig milli landsfjórðunga frá fjöru og yfir 600 m hæð inn að jökli. Við erum að tala um vegalagnir, vegagerð, línulagnir, við erum að tala um jarðvarmavirkjanir, við erum að tala um gífurlega vatnsaflsvirkjun og gífurlega vatnaflutninga, við erum að tala um að friðuðu landi verði sökkt og áhrifin sem framkvæmd af slíkri stærðargráðu hefur á heilan landsfjórðung og jafnvel tvo landfjórðunga eru þess eðlis að auðvitað hefði átt að meta þetta allt sem eina heild. En eins og ég segi, herra forseti, við bárum ekki gæfu til að svo yrði og það er mjög miður. Ég treysti því að lagaumhverfi komi til með að breytast á næstu árum með þeim hætti að hugmynd af þessu tagi yrði aldrei metin á þann hátt sem hún hefur verið metin hér og nú að einhverjum tveimur árum liðnum. Með væntanlegri lögfestingu umhverfismats skipulagsáætlana teldi ég ólíklegt að framkvæmd af þessu tagi gæti farið í gegnum matsferli ámóta því sem þessi framkvæmd hefur farið í gegnum. Setjum svo, herra forseti, að eftir tvö ár, jafnvel skemmri tíma verði komið nýtt lagaumhverfi hvað þetta varðar. Þá kann að fara svo að við sitjum uppi með heimild til hæstv. iðnrh. um að leyfa Kárahnjúkavirkjun á grundvelli matsferlis sem stæðist ekki þau lög sem kæmu til með að gilda ef út í framkvæmdina væri farið. Værum við þá ekki aftur, herra forseti, komin í nákvæmlega sömu stöðu og þegar við slógumst blóðugum slagsmálum yfir Fljótsdalsvirkjun? Fljótsdalsvirkjun átti að þröngva í gegnum Alþingi með valdi stjórnvalda undir því yfirskini að hún hafi verið heimiluð tíu árum fyrr, þá án umhverfismats. Jafnvel þó að lagaumhverfið væri breytt átti að heimila virkjunina. Því miður var ekki nokkru tauti við stjórnvöld komandi. Hvað kemur til með að bíða okkar, herra forseti, í þessum efnum? Komum við til með að þurfa að standa í slíkri rimmu við stjórnvöld aftur? Mér sýnast vinnubrögðin sem hér eru viðhöfð bjóða því heim. Ég vara við því. Þess vegna er eðlilegt að við segjum: Hafi stjórnvöld hug á því að koma framkvæmd af þessari stærðargráðu í gegn og gera að veruleika eigum við þá ekki að láta þá framkvæmd lúta þeim lögum sem gilda í landinu þegar af framkvæmdinni getur orðið? Ég segi jú. Þess vegna segi ég, herra forseti: Óðagotið á málinu er fullkomlega óraunsætt. Við eigum auðvitað að bíða með þetta mál þangað til við vitum hvort af þessum framkvæmdum verður. Það að heimila hæstv. iðnrh. með óútfylltum tékka að fara út í framkvæmd af þessu tagi bíður bara hættunni heim. Við erum búin að fara í gegnum slagsmálin einu sinni varðandi Fljótsdalsvirkjun og við viljum ekki fara í gegnum þau aftur. Ég veit að hv. þingmenn vilja það ekki, þjóðin vill það ekki. Þjóðin á skilið vinnubrögð af öðru tagi en hér eru viðhöfð. Herra forseti. Í ljósi alls þess sem gerst hefur síðustu daga í þessum málum ítreka ég þær óskir mínar að forsn. fjalli um þetta mál á einlægan og hreinskiptinn hátt út frá þeim rökum sem hafa verið færð fram í þessari umræðu. Óðagotið er óverjandi. Tékkinn er óútfylltur. Hann gerir í sjálfu sér ekki einu sinni ráð fyrir því að farið sé eftir þeim skilyrðum sem hæstv. umhvrh. setti í úrskurð sinn. Hér er bara allt opið, galopin heimild til að fara út í framkvæmd sem mundi valda slíkum spjöllum að annað eins hefur ekki sést í Íslandssögunni. Þetta gerist rétt áður en ný raforkulög og lög um mat á umhverfisáhrifum skipulagsáætlana líta dagsins ljós. Þetta gerist líka rétt áður en samræmd stjórn á nýtingu náttúruauðlinda og afgjaldi fyrir þær lítur dagsins ljós. Öll eru þessi mál með slíkum endemum, herra forseti, að það verður ekki við það unað. Eitt enn vil ég tiltaka vegna þess að í dag, 3. apríl, verður fundur hjá samvinnunefnd um svæðisskipulag miðhálendisins. Ég var stödd á fundi hjá samvinnunefndinni 21. febrúar sl. þar sem lögð var fram tillaga Landsvirkjunar að breytingum á svæðisskipulaginu. Herra forseti. Ég átti orðastað við hæstv. iðnrh. varðandi málefni svæðisskipulagsins þegar þetta mál var til 1. umr. Ég vakti þá athygli á því að svæðisskipulagið á miðhálendinu, sem er í gildi til 2015, geri ekki ráð fyrir að orkuvinnslusvæðið sé jafnumfangsmikið og þau áform sem nú eru á borðinu gera ráð fyrir. Svæðisskipulagið sem er í gildi gerir ráð fyrir að hér sé um blandaða landnotkun að ræða. Það er vissulega rétt. En það gerir ráð fyrir því að orkuvinnslugeta virkjunar sem þarna yrði reist væri einungis 3.200 gígavattstundir og flatarmál lónsins gæti mest verið 38 ferkm. Herra forseti. Það er líka tekið fram í gildandi svæðisskipulagi að tilhögun virkjunarinnar yrði að vera háð skilyrðum sem sett yrðu í reglugerð um friðlýsingu Kringilsárrana. Samkvæmt gildandi svæðisskipulagi á miðhálendinu mætti því ekki hreyfa við Kringilsárrana og friðuðu svæði sem þar er til staðar. Áform stjórnvalda eru um 57 ferkm lón og um skerðingu friðlands eins og Kringilsárrana um 25%. Býst ríkisstjórnin við því að Náttúruvernd ríkisins, sem er lögformlegur leyfisveitandi fyrir framkvæmdir á friðlýstum svæðum, gefi þegjandi og hljóðalaust leyfi til framkvæmda á Kringilsárrana? Ég efast um að ríkisstjórnin geti búist við því. Ég geri ráð fyrir því að ríkisstjórnin þekki sjónarmið Náttúruverndar ríkisins það vel að hún sjái að það verði erfitt að sækja það leyfi. Þá spyr ég, herra forseti: Getur verið að þeir erfiðleikar sem ríkisstjórnin horfir fram á varðandi það að þurfa að sækja hluta af þessu leyfi til Náttúruverndar ríkisins, að sá ótti, framkalli núna það sem hæstv. umhvrh. hefur lýst yfir að sé í farvatninu, Umhverfisstofnun, þar sem Náttúruvernd ríkisins verður að því er virðist lögð niður. Herra forseti. Það skyldi þó ekki vera að málin séu það tengd, þau hangi þannig saman að ríkisstjórnin sjái fram á að Náttúruverndin veiti aldrei leyfi til framkvæmda á hinu friðaða svæði uppi á Kringilsárrana og þá sé skilvirkasta ráðið að leggja Náttúruvernd ríkisins niður? Herra forseti. Ég lýsi því yfir að ég trúi ríkisstjórn Davíðs Oddssonar til þess að beita slíkum bolabrögðum. Ég hvet þá hæstv. ráðherra til að koma hér upp og sverja slíkt af sér ef það er ekki meiningin. Eða hvernig ætla stjórnvöld að knýja Náttúruvernd ríkisins til þess að gefa sér leyfi til framkvæmda á friðuðu landsvæði uppi á Kringilsárrana? Hvernig? Herra forseti. Ég get auðvitað haldið lengi áfram. En af tillitssemi við samþingsmenn mína ætla ég að fara að draga niður að punkti. Það er aðeins tvennt sem mig langar til að nefna í lokin, nýlegar greinar sem ég hef rekist á sem ættu að vera hvatning til stjórnvalda um að sveigja af vegi stóriðjustefnunnar sem ég tel vera hina mestu feigðarbraut. Þessar greinar sem ég hvet stjórnvöld til að kynna sér eru annars vegar grein sem birtist í Tímariti um arkitektúr, verktækni og skipulag, AVF og var gefið út í lok síðasta árs, tölublað 3 og 4 2001. Þar er grein eftir Júlíus Sólnes, prófessor í umhverfis- og byggingarverkfræði. Herra forseti, hann er fyrrv. hæstv. umhvrh., fyrsti umhvrh. sem Íslendingar áttu. Júlíus Sólnes skrifar undir titlinum ,,Er Kárahnjúkavirkjun skynsamleg framkvæmd?`` Herra forseti. Í sem stystu máli kemst Júlíus Sólnes, fyrrv. hæstv. umhvrh., að þeirri niðurstöðu að svo sé ekki. Niðurlagsorð Júlíusar í greininni eru eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Ef menn vilja í raun styrkja byggð á Austfjörðum verður það ekki gert með stóriðjuverum sem hafa takmörkuð áhrif. Aukin menntun, bættar samgöngur og hugsanlegur atvinnuþróunarsjóður til styrktar nýsköpun í atvinnulífinu muni gagnast miklu betur heldur en stóriðjudraumar síðustu aldar. Ef Landsvirkjun er ætlað að vera byggðaþróunarstofnun, gæti fyrirtækið alveg eins útvegað fjármagn í slíkan atvinnuþróunarsjóð í stað þess að stórauka viðskiptahallann á næstu árum með óarðbærum framkvæmdum eins og Kárahnjúkavirkjun líklegast er. Hvernig væri til dæmis að koma upp háskóladeildum á Egilsstöðum í samvinnu við Háskóla Íslands? Velmenntað, ungt fólk er miklu líklegra til að koma með hugmyndir til að skapa ný tækifæri fyrir austan heldur en afdankaðir stjórnmálamenn.`` Já, herra forseti. Það er svo komið að fyrrv. hæstv. umhvrh. Júlíus Sólnes kallar þá stjórnmálamenn sem nú ráða ríkjum á Íslandi afdankaða. Ég tek undir þau orð. Júlíus lýkur greininni með þessum orðum, með leyfi forseta: ,,Það væri mikil skammsýni að ráðast í virkjun jökulsárinnar við Kárahnjúka með þeim gífurlegu og augljósu umhverfisspjöllum sem af hlytust, í trássi við vilja nær helmings þjóðarinnar. Afkomendur okkar mundu kunna okkur litlar þakkir fyrir. Skipulagsstofnun ríkisins hefur þegar lýst yfir að umhverfisáhrif virkjunarinnar séu of mikil til að hún sé ásættanleg. Látum það verða lokaniðurstöðuna.`` Herra forseti. Ég tek af heilum hug undir þessi orð. Látum úrskurð Skipulagsstofnunar gilda. Förum ekki í þessa feigðarför. Við getum enn snúið við. Þeim orðum mínum til staðfestingar og því sem ég hef áður sagt í þessari umræðu langar mig að enda á að vitna til skálds og í þetta sinn ekki skálds sem gengið er heldur skálds sem lifir góðu lífi meðal vor, hefur hugsjónir og hefur sýnt fram á það að hann getur lifað þær hugsjónir og það af miklu afli. Þetta er Ólafur Jóhann Ólafsson sem ég er að tala um. En í tímaritinu Ský birtist fyrir skemmstu viðtal við Ólaf Jóhann undir titlinum Tveggja heima maður. Í þessu viðtali segir Ólafur Jóhann, þegar fjallað er um hátækniútflutning í heiminum, að Íslendingar séu mjög aftarlega á merinni. Svo ég vitni í hann beint, með leyfi forseta, þá segir hann: ,,Ástæðan fyrir því er sú að við höfum ekki hlúð að nýsköpun. Það vantar sjóði sem sinna fjárfestingum í nýjabrumi. Við fjárfestum eins og allir í internetsdellunni, og það gerðist á versta tíma þegar hlutabréfamarkaðurinn var að kvikna heima. Menn blésu í tyggjókúluna og héldu að hún mundi stækka endalaust en svo sprakk hún og lagðist framan í þá. Hins vegar hefur lítið verið farið inn í aðra ræktunarstarfsemi. Stóriðjan á að færa meiri peninga inn í þjóðarbúið og bjarga byggðinni fyrir austan. Ég er ekki viss um að það gangi eftir. Koma til dæmis þau störf í byggðarlagið sem duga til að halda þar ungu fólki? Spyr sá sem ekki veit ...`` Örlitlu síðar segir skáldið, með leyfi forseta: ,,Auðvitað þurfum við Íslendingar að skoða hver eigi að vera næstu skref. Verðum við ekki að nýta orkuna? Hún er auðlegð rétt eins og fiskurinn. Snýst málið um virkjanir og álver, sem ófrávíkjanlegt viðhengi virkjana, eða eigum við að virkja til einhvers annars? Þá er aftur spurning í hvað við eigum að setja rafmagnið, erum við ekki kannski með nægilega mörg egg í ál-körfunni.``

Gert er ráð fyrir að gera hlé á þessum fundi kl. 12.30 þannig að forseti biður hv. þm. að fresta flutningi ræðu sinnar fram yfir hlé.

Ég geri það, herra forseti.

Herra forseti. Það var ekki langt eftir af máli mínu. Ég hafði nýlokið við að vitna í orð fyrrv. hæstv. umhvrh., Júlíusar Sólnes, og Ólafs Jóhanns Ólafssonar skálds, þegar hlé var gert á fundi. En í hinu eiginlega niðurlagi langar mig til að hnykkja á því sem ég áður hef sagt um spurninguna um það hvort vatnsorka og nýting hennar á þeim nótum sem hér er um fjallað sé í raun sjálfbær nýting eða ekki. Þannig háttar til, herra forseti, að á síðasta ári skilaði vinnuhópur á vegum Norðurlandaráðs af sér skýrslu undir fyrirsögninni ,,Vatnsorka -- minna umhverfisvæn``. ,,Betri verndun vatnsfalla á Norðurlöndum``, heitir skýrslan. Það birtist frétt um þessa skýrslu í Morgunblaðinu 18. janúar sl. og í henni segir, með leyfi forseta: ,,Vinnuhópur á vegum Norðurlandaráðs segir að bygging vatnsorkuvera hafi valdið vatnakerfum í norrænum byggðum meiri skaða en nokkuð annað. Sé það þverstæða staðhæfinga um að vatnsorka sé hreinn og umhverfisvænn orkugjafi.`` Síðar segir, með leyfi forseta: ,,Í fréttinni er þess getið að ætíð hafi áform um byggingu vatnsorkuvera leitt til mikla deilna. Virkjun árinnar Alta í byrjun níunda áratugarins hafi hleypt afar illu blóði í Sama og Norðmenn og komið hafi til umfangsmikilla mótmæla gegn framkvæmdunum. Hafi þær markað vatnaskil í norskum umhverfismálum og í millitíðinni hafi mörg vatsnföll verið vernduð á Norðurlöndunum öllum. Vinnuhópurinn`` --- sem ritaði þessa skýrslu: ,,Betri verndun vatnsfalla á Norðurlöndum`` --- ,,leggur til í skýrslu sinni að einstök Norðurlönd setji strangari reglur um verndun einstakra vatnsfalla.`` Herra forseti. Ég tek undir þá kröfu. Ég tel að það sé fulltímabært á Íslandi að fjalla um verndun vatnsfallanna og þess vegna hefur Vinstri hreyfingin -- grænt framboð lagt ofuráherslu á það að mönnum sé gefinn tími og svigrúm til að vinna rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma þar sem verndarsjónarmiðum verða gerð skil og það verður ákveðið til langs tíma í hvað við ætlum að nýta orkuna sem fólgin er í vatnsföllunum og hvaða vatnsföllum við ætlum að fórna til þeirrar nýtingar. Herra forseti. Vegna þess að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór um það í ræðu sinni nokkrum orðum hvernig stefna Framsfl. í þessum málum hefði verið á árum áður þegar fyrstu stóriðjusamningarnir voru að koma til sögunnar þá langar mig í niðurlagi máls míns að vitna í grein sem Eysteinn Jónsson, fyrrverandi hæstv. ráðherra og alþingismaður, skrifaði í Tímann sunnudaginn 24. apríl árið 1977. Þar skrifaði Eysteinn Jónsson undir fyrirsögninni ,,Iðnþróun, náttúruvernd, orkustefna``, um ný sjónarmið í umhverfismálum, um nýtt verðmætamat fólks og um iðnrekstur sem hann vildi að væri í höndum Íslendinga sjálfra en ekki útlendinga. Hann skrifaði um orkustefnu og úttekt á vatna- og jarðhitasvæðum, einhvers konar forvera rammaáætlunar ríkisstjórnarinnar. Eysteinn Jónsson mælti í þessari grein, herra forseti, af miklum stórhug og ég verð að segja á aðra lund heldur en hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar Framsfl. gera í dag.

Hvar eru þeir? Er ekki ástæða til þess að fá þá hingað í salinn?

Það væri gaman, herra forseti, ef ráðherrar Framsfl. væru hér til að hlýða á orð síns gamla leiðtoga, Eysteins Jónssonar. Í þessari grein, sem er 30 ára gömul en á fullt erindi við okkur og kannski ekki síst framsóknarmenn í dag, segir, með leyfi forseta: ,,Er það t.d. raunsætt að gera ráð fyrir að fylla vatni ýmsar mestu lægðir á hálendinu á stórum landsvæðum, en þar er gróðurinn og dýralífið mest, eða flytja stórfljót milli byggðarlaga o.s.frv.? Ég held ekki.`` --- Þetta segir Eysteinn Jónsson 1977, og hann heldur áfram, herra forseti: ---- ,,Áreiðanlega hafa menn ekki enn getað áttað sig á hvað af þess háttar gæti leitt í landspjöllum, t.d. ágangi vatns, veðurfarsbreytingum o.fl. Hér er því brýnt að fara með gát. Og í hvaða skyni ætti að færa slíkar fórnir, umturna landinu með þvílíku móti? Til þess að koma upp orkufrekum iðnaði útlendinga?`` --- spyr Eysteinn Jónsson, herra forseti. --- ,,Ekki geri ég ráð fyrir að landsmenn vilji það í raun og veru. En þá er líka vissara að kryfja þessi mál til mergjar í tæka tíð og taka þá með í reikninginn að okkur ber skylda til að koma barnabörnum okkar eða þeirra börnum ekki í þá klípu að þau telji sig tilneydd að vinna stórskemmdir á landinu til þess að afla sér orku í lífsnauðsyn.`` Herra forseti. Undir þessi orð er rétt að taka hér úr ræðustóli Alþingis 2002 þegar Alþingi með forustu Framsfl. í broddi fylkingar er að vaða út í það fen sem ég hef lýst í ræðu minni í umfjöllun um þetta mál. Ætlum við sem nú sitjum sem fulltrúar þjóðarinnar á Alþingi Íslendinga að heimila viðskrh. að gefa út leyfi til að hefja framkvæmdir við Kárahnjúkavirkjun, virkjun sem veldur meiri spjöllum á verðmætri náttúru Íslands en nokkur önnur framkvæmd í sögunni, virkjun sem Skipulagsstofnun hefur lagst gegn að reist verði vegna gífurlegra óafturkræfra umhverfisáhrifa, virkjun sem svindlað hefur verið í gegnum framhaldsmat á borði hæstv. umhvrh. sem með pólitískri valdbeitingu ógilti úrskurð Skipulagsstofnunar, virkjun sem er úr öllu korti miðað við gildandi skipulag miðhálendisins og eyðir auk þess stórum hluta friðlýsts svæðis á Kringilsárrana, virkjun sem 1997 var hugsuð sem einkaframkvæmd á forsendum lögmála markaðarins en hefur nú verið breytt í rándýra ríkisframkvæmd, virkjun sem er langt frá því að geta talist arðbær framkvæmd ef allir þættir eru reiknaðir inn í stofnkostnað hennar, virkjun sem enginn veit í dag hvort nokkurn tíma verður hægt að selja orkuna úr, virkjun sem eyðileggur möguleika okkar eða barnanna okkar á að stofna metnaðarfullan þjóðgarð elds og ísa, þann stærsta í Evrópu, þjóðgarð sem gæti verið lyftistöng atvinnulífs um langa framtíð? Herra forseti. Ég segi nei. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð segir nei. Við viljum bjarga framtíð hálendisins norðan Vatnajökuls, ekki farga. Við viljum fjölbreytt gróskumikið atvinnulíf í landinu sem byggir afkomu sína á náttúruauðlindum landsins um langa framtíð, ekki með þau skammtímasjónarmið að leiðarljósi sem einkenna stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar. Stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar gerir ráð fyrir að náttúruauðlindum sem felast í vatnsföllunum sé fórnað og lifað á leifum þeirra um stutt skeið. Slíka stefnu getur Vinstri hreyfingin -- grænt framboð ekki stutt. Sýn okkar á framtíðina leyfir það ekki, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég gat þess í morgun að ég mundi á forsætisnefndarfundi setja fram tillögu um að umræðu um þetta mál yrði frestað í ljósi þess að komið hafa fram upplýsingar sem lágu fyrir áður en iðnn. afgreiddi málið 18. mars sl. Ég vil að það komi fram hér, virðulegi forseti, að við þessari málaleitan minni var ekki orðið í forsætisnefnd. Ég er samt enn og aftur þeirrar skoðunar að málið eigi að fara inn í iðnn. aftur. Þó hefur komið fram að formaður iðnn. hyggst halda fund í nefndinni á morgun og er þá að freista þess, en það er fundur sem er milli 2. og 3. umr. En ég tel málið þannig vaxið og það stórt og það mikið prinsippmál að umræðunni eigi að fresta og að málið ætti að taka upp að nýju í iðnn. alveg frá byrjun til enda í nýju ljósi. Þetta vil ég að komi fram, virðulegi forseti.

Það er örlítil ónákvæmni í þessari frásögn hv. þm. Hann lagði ekki fram tillögu á fundi forsætisnefndar heldur bókun þar sem hann lýsti þessum sjónarmiðum sínum. Það var engin tillaga sem kom til atkvæða þar.

Herra forseti. Hún er orðin býsna löng þessi umræða um frv. til laga um virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar. Það er svo með þann sem hér stendur að oft hefur maður beðið nokkurn tíma til þess að geta látið ljós sitt skína en ég held að þetta sé sú lengsta bið sem ég hef þurft að þola, bæði í þessum sal og eins um páskana alla. Þetta fer líklega að skaga eitthvað á aðra viku og klukkustundirnar sem ég hef þurft að sitja undir ræðuhöldum hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur eru líklega eitthvað á fjórðu eða fimmtu klukkustund. Herra forseti. Ég verð að segja vegna þess arna að ég eiginlega vil ekki gera nokkrum manni það öðrum en þá mér sjálfum að þurfa að bíða svo lengi eftir því að fá að segja nokkur orð úr þessum ágæta stóli. Þetta leiðir hugann í þá átt hvernig við förum með það mikla frelsi sem við höfum til ræðuhalda í þessum ágæta þingsal. Það er stór spurning hvort lýðræðinu og þingræðinu sé til framdráttar að þannig sé með málfrelsið farið. Ég held, herra forseti, að við hljótum að hugleiða það, a.m.k. ef framhald verður á ræðuhöldum af þessu tagi um þetta mál. Ljóst er að margt virðist a.m.k. benda til þess, herra forseti, að hér sé einn þingflokkur í þeim erindagerðum einum að tefja þingstörf sem mest hann má og vilji því koma sjónarmiðum sínum, sem er að sjálfsögðu hið eðlilegasta mál og nauðsynlegt, á framfæri, en að það þurfi svo langan tíma og svo margar endurtekningar til þess að aðrir þingmenn megi njóta þess málstaðar, leyfi ég mér að efast um. Herra forseti. Ég ætlaði ekki að láta ræðu mína snúast um þetta meira en orðið er, en mun snúa mér að frv. til laga um virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar. Það er hins vegar svo, herra forseti, að ég þarf út af fyrir sig ekki mikið um þetta mál að segja. Málið er búið að fá sína eðlilegu þinglegu meðferð í þeim nefndum sem ástæða þótti til að um það fjölluðu og hér liggur fyrir okkur í skriflegu formi flest það sem að málinu snýr. Við höfum átt við mál þessu tengt um mjög langt skeið og má raunverulega færa fyrir því rök að þetta mál eða angar af því teygja sig a.m.k. 20 ár aftur í tímann. Ég ætla hins vegar ekki, eins og ýmsir hafa gert í ræðum sínum, að fara í miklar söguskýringar. Ég held að ekki sé þörf á slíku. Herra forseti. Ég vil byrja umfjöllun mína um þetta frv. á að vekja athygli á því sem segir í athugasemdum við lagafrv. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Frumvarp þetta er flutt til þess að afla lagaheimilda fyrir Kárahnjúkavirkjun og stækkun Kröfluvirkjunar vegna stóriðjuframkvæmda sem áformað er að ráðast í á næstu árum á Austurlandi.`` Herra forseti. Ég held að það sé algjörlega óhjákvæmilegt, m.a. vegna málflutnings ýmissa hv. þm. og einnig ýmissa annarra úti í þjóðfélaginu, að hæstv. iðnrh. komi við fyrstu hentugleika í ræðustólinn og staðfesti seinni hluta þessarar setningar, að ekki neitt annað sé á dagskrá varðandi þá orku sem þarna verður framleidd en að hún verði nýtt á Austurlandi. Þetta held ég, herra forseti, að sé algjörlega óhjákvæmilegt að fá hér alveg skýrt fram af þeirri ástæðu sem ég nefndi áðan, að ýmsir andstæðingar þessara verkefna hafa verið að sá þeim fræjum að hugsanlega sé hér verið að leika þann blekkingaleik að það eigi að virkja fyrir austan og flytja síðan orkuna eitthvað annað. En hér er þetta sagt í athugasemdunum og ef hæstv. ráðherra staðfestir skilning minn á því að ekki standi annað til en nýta þessa orku á Austurlandi þá held ég að það liggi orðið ljóst fyrir að áform eru ekki um annað. En það er auðvitað eðlilegt ef það liggur fyrir að iðnn. muni hittast á milli 2. og 3. umr. að þar velti menn því fyrir sér hvort ástæða sé til eða möguleiki á því að sett verði einhver setning inn í lagatextann sem tryggi þetta enn frekar því þetta er auðvitað ein af meginástæðum þess að stuðningur við þetta verkefni er jafnmikill og hann í raun og veru er. Hér er sem sagt vísað til þess að stóriðjuáformin séu áformuð á Austurlandi, og ég minni einnig á nokkuð mikið umræddan úrskurð umhvrh. varðandi mat á umhverfisáhrifum. Þar er einmitt einnig vísað til ýmissa áhrifa sem stóriðjuver við Reyðarfjörð mundi hafa á samfélagið á Austurlandi og er hluti af rökstuðningnum fyrir þeirri niðurstöðu sem þar er fengin. Það er því allt auðvitað bundið við það að þetta verði reist fyrir austan og þess vegna held ég að það sé ekki neinum vandkvæðum bundið að hæstv. iðnrh. komi hér og taki af allan vafa um málið, og þó ekki væri nema í þeirri von að stytta hugsanlega einstakar ræður sem eftir á að flytja um þetta mál þannig að menn þurfi ekki að ræða alla þá hugsanlegu möguleika sem menn geta látið fara um hug sinn ef menn mundu vilja nota þessa orku til einhvers annars en að skila orku til stóriðjuvers á Austurlandi. Ég sagði áðan, herra forseti, að m.a. í úrskurði umhvrh. hefði verið rætt um samfélagsleg áhrif á Austurlandi. Það er einnig gert í greinargerðinni sem fylgir lagafrv., m.a. bent á hversu víðtæk áhrif þarna geta orðið á ýmsum sviðum. Hér í fylgiskjölum er víða komið við í þeim efnum og rétt að rifja upp einstaka þætti. Texti á bls. 46 og 47 lýsir kannski best hugsanlegum áhrifum þessara framkvæmda en hann hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Best er að lýsa áhrifum framkvæmda af því tagi sem Kárahnjúkavirkjun er á þann hátt að þær feli í sér mikla möguleika til breytinga en ekki endilega eingöngu fyrirsjáanleg áhrif. Með þetta í huga skiptir afar miklu að allir þeir sem tengjast verkefninu á einn eða annan hátt hafi möguleika á að halda neikvæðum áhrifum þess í lágmarki en hámarka jákvæðar afleiðingar.`` Með þessum orðum er í raun og veru bent á að áhrifin af aðkomu þessa máls séu mjög mikið undir þeim komið sem að þessu máli koma, og það held ég að sé eitt af grundvallaratriðunum. Þess vegna ber auðvitað að fagna því að í aðdraganda þessa frv. hefur verið lögð mikil vinna í margs konar upplýsingaöflun. Það hefur að vísu á stundum leitt til þess að ýmsir andstæðingar verkefnisins hafa nýtt sér þessa upplýsingaöflun til að finna verkefninu allt til foráttu. Málið er hins vegar það að því betur sem við gerum okkur grein fyrir ýmsu, hver staðan er þar sem þessi framkvæmd verður sett niður og eins hvaða möguleikar felast í henni og hvaða áhrif geta af henni orðið, því betra og auðveldara verður fyrir okkur að reyna að hámarka hinar jákvæðu afleiðingar og lágmarka hinar neikvæðu. Að sjálfsögðu hefur ekki þessi framkvæmd frekar en nokkur önnur framkvæmd eingöngu góð áhrif í för með sér. Þess vegna ber auðvitað að afla sem bestra upplýsinga og reyna síðan að lágmarka hinar neikvæðu afleiðingar og hámarka hinar jákvæðu. Í ýmsum ræðum sem hér hafa verið haldnar, herra forseti, hafa menn hins vegar staldrað, sérstaklega í hinum lengri ræðum, aðallega við hin hugsanlegu neikvæðu áhrif en gert lítið ef nokkuð úr hinum jákvæðu möguleikum. Þess vegna segi ég, herra forseti, að þetta er að sjálfsögðu mjög undir þeim komið sem að þessu koma hvernig þetta mun spila sig inn í framtíðina. Ég get fullyrt það, herra forseti, að fyrir austan a.m.k. er fullur vilji og full þekking til að reyna að hámarka hin jákvæðu áhrif sem allra mest. Þar er samstaða mikil um það að horfa til þeirra þátta en um leið gera sér grein fyrir því að vissulega geta neikvæðir þættir fylgt og því þurfi ekki síður að einbeita sér að því að lágmarka þá eins og að hámarka hina jákvæðu. Herra forseti. Þetta mál hefur auðvitað ýmsar hliðar. Hér hafa ýmsir fjallað um hina þjóðhagslegu hlið málsins, arðsemina, og ég ætla ekki að fara að endurtaka það. Hinn byggðalegi þáttur skiptir líka gríðarlegu máli. Þess vegna verð ég að segja að mér finnst einna leiðinlegast að hlusta á hv. þm. sem nota það sem rök gegn verkefninu að þetta muni ekki hafa næg áhrif eða leysa allan byggðavanda þjóðarinnar. Það væri gaman ef menn hefðu eina patentlausn á honum sem hægt væri að samþykkja á þingi og hún mundi gilda um landið allt og leysa allan þann vanda. En ef ekkert má gera sem ekki leysir allan vanda erum við fyrst komin í alvarlegan vanda. Ég verð að segja að það er auðvitað ljóst mál að ef við náum því innan skamms tíma að reisa álver við Reyðarfjörð er að sjálfsögðu vandi Austfirðinga allur annar en áður og það mun að sjálfsögðu skapa miklum mun meira svigrúm til þess að taka á byggðavandanum víðar um land en við höfum í dag og munum hafa ef ekki verður reist álver við Reyðarfjörð. Herra forseti. Á Austurlandi hefur, því miður, íbúum fækkað frá 1990 um nálega 1% á ári eða sem sagt um ein 10% á þessu tímabili. Það þýðir í raun og veru að ef vel tekst til náum við að vinna þetta til baka og mæta þörf fyrir aukna atvinnu sem kemur á næstu 10 árum eða svo. Það mun að sjálfsögðu skapa okkur algerlega ný sóknarfæri og ekki síður, sem er auðvitað mjög mikilvægt varðandi mannlíf og atvinnulíf í fjórðungnum, munum við fá nýja stoð undir atvinnulífið. Atvinnulíf á Austurlandi byggir nú fyrst og fremst á tveimur stoðum, þ.e. sjávarútvegi og landbúnaði, þannig að ef við fengjum hina þriðju stoð undir værum við að sjálfsögðu búin að auka fjölbreytnina og skapa nýja áður óþekkta möguleika í atvinnulífinu. Vissulega er líka verið að vinna að ýmsum öðrum stoðum sem munu koma okkur til hjálpar og ég nefni þar t.d. ferðaþjónustu. Hún hefur verið að eflast að undanförnu og er ýmislegt sem bendir til að svo muni áfram verða. Það er hins vegar eitt af því sem einkennir hinn svart/hvíta málflutning sumra í þessu máli, að líta þannig á að ferðaþjónusta og virkjun og stóriðjuver séu eitthvað sem alls ekki geti farið saman þrátt fyrir að mýmörg dæmi sýni einmitt fram á að það geti ekki bara farið saman heldur geti það jafnvel farið vel saman. Þannig er hægt að efla ferðaþjónustu í tengslum við slíkar framkvæmdir. Nú fyrir stuttu fengu væntanlega flestir þingmenn í hendur einmitt tillögur hóps, sem hefur verið að vinna fyrir austan, um það hvernig megi efla ferðaþjónustu, m.a. í tengslum við fyrirhugaðar framkvæmdir og er ekki að sjá af þeim hugmyndum að þeir aðilar séu mjög bangnir við að efla og treysta ferðaþjónustu í tengslum við slíkar stórframkvæmdir sem hér er verið að ræða. Herra forseti. Það er auðvitað hægt að fara um víðan völl í þessu máli en ég mun reyna að takmarka mig sem mest ég má. Þó er rétt að vekja athygli á að þau störf sem menn eru að velta fyrir sér, m.a. í álverinu, eru ekki eingöngu einhæf láglaunastörf eins og oft er látið í veðri vaka. Hér er yfirleitt um að ræða störf sem eru launuð vel yfir meðallagi. Í þeim álverum sem reist hafa verið hér á landi hefur það sýnt sig að þar hefur verið veruleg ásókn í störfin. Það er ekki síður athyglisvert að skoða hvernig gert er ráð fyrir hlutfallslegri skiptingu milli hópa eftir kröfum um þekkingu. Oft er því haldið fram að hér sé um mjög einsleitan hóp að ræða sem hafi oft og tíðum ekki um margt annað að velja. En gert er ráð fyrir því að ófaglært fólk sem ekki er krafist mikillar sérþekkingar af muni vera um 6% af þeim sem vinna í álverinu. Störf sem krefjast hins vegar sérstaks iðn- eða fjölbrautanáms munu vera um 72%. Störf sem krefjast tæknimenntunar eru 13%, störf sem krefjast tæknimenntunar á háskólastigi um 5% og störf sem krefjast akademískrar háskólamenntunar um 4%. Rétt er að vekja athygli á því að þessar tölur allar eru mun hærri en við höfum því miður í samfélaginu fyrir austan þannig að þessi vinnustaður, ef af verður --- eða þegar af verður, mun væntanlega hækka menntunarstig í fjórðungnum. Það er að sjálfsögðu einnig afar mikilvægt verkefni ásamt ýmsu öðru sem þessu fylgir. Enn fremur er rétt að vekja athygli á því að samfélagið fyrir austan eins og ég benti á áðan hefur þurft að þola mikla fólksfækkun að undanförnu og þess vegna er ýmis þjónusta í raun og veru í sveitarfélögunum tilbúin til að taka við mun fleiri íbúum. Þess vegna mun fjölgunin sem þessir hlutir munu væntanlega leiða af sér ekki vera svo mjög íþyngjandi fyrir sveitarfélögin heldur í mjög mörgum tilfellum auka nýtingu þeirrar þjónustu og þeirra þjónustubygginga sem fyrir hendi eru. Einnig hefur verið rætt um að það gæti orðið erfitt að manna þennan vinnustað af þeirri einföldu ástæðu að menn muni ekki vilja vinna þar. Ég hef nefnt örlítið til mótvægis við þau rök en jafnframt er hægt að benda á til viðbótar að skoðanakönnun hefur verið gerð meðal þeirra sem flutt hafa frá Austurlandi og í ljós kemur að það er ótrúlega, ég vil segja ótrúlega, stór hluti þeirra og það í hinum yngri kanti sem mundi hafa áhuga á því að flytja aftur austur og taka til starfa í álveri eða við skylda starfsemi. Herra forseti. Samfylkingin hefur nýlega lagt fram till. til þál. um hálendisþjóðgarð sem ekki hefur enn komið til umræðu en tengist því frv. sem hér er rætt um órjúfanlegum böndum. Í þeirri till. til þál. er gert ráð fyrir því að þjóðarður verði settur má segja eiginlega vestan, norðan og austan Vatnajökuls. Hugsanlega gæti þetta verið stækkun á Vatnajökulsþjóðgarði en þarna er á óyggjandi hátt sýnt fram á að það er hægt að friða það svæði, friða miklar náttúruminjar og ýmsar náttúruperlur þjóðarinnar, þrátt fyrir að sett verði upp virkjun á svæðinu og þrátt fyrir það er hægt að verja víðerni og þau jafnvel hin stærstu í Evrópu. Það er nákvæmlega þessi nálgun sem er svo mikilvæg þegar fólk skoðar jafnstór mál og þetta, þ.e. að geta skoðað málið frá ýmsum hliðum, vera ekki bundinn eingöngu við eina hugsun heldur skoða ýmsar hliðar málanna. Með þessari tillögu tel ég að verið sé að stíga mjög stórt skref í þá átt að ná sáttum um virkjun við Kárahnjúka og um leið að tryggja framtíð þeirra víðerna sem eru norðan Vatnajökuls. Við höfum sem sagt í Samfylkingunni verið að leita eftir því að finna tengingar á milli friðunarsjónarmiðanna og virkjunarinnar og komist að þeirri niðurstöðu að hægt sé að virkja og vernda. Sú veröld sem við búum í er ekki svo svart/hvít að ekki sé hægt að tengja slíka þætti saman. Herra forseti. Rétt er að vekja athygli á því að nál. frá meiri hluta iðnn. er með þeim hætti að undir meirihlutaálitið skrifa átta nefndarmenn af níu, þar er því mikill og stór meiri hluti, en hins vegar er minni hlutinn eins smár og hugsast getur. Þar kemur fram mjög sterk yfirlýsing um að menn taka undir hugmyndir um þjóðgarð. Ég vil leyfa mér að lesa tilvitnun í nál., en á bls. 3 segir, með leyfi forseta: ,,Meiri hlutinn telur að frá sjónarhóli jafnt umhverfisverndar sem útivistar sé æskilegt að ósnortin víðerni norðan Vatnajökuls verði lögð undir þjóðgarð. Meiri hlutinn hvetur til að tillögur um það verði teknar til alvarlegrar skoðunar hið fyrsta.`` Segja má að þessi setning sé í fullkomnu samræmi við það sem segir í lokaniðurstöðu fulltrúa Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn. en fulltrúar Samfylkingarinnar í þeirri nefnd skila umsögn sem 1. minni hluti efh.- og viðskn. og eftir að fulltrúarnir eru búnir að fara yfir ýmsar hliðar málsins og vekja athygli á bæði kostum, hugsanlegum göllum og mótvægisaðgerðum og öðru slíku, þá segir í lokin, með leyfi forseta: ,,Fulltrúar Samfylkingarinnar vilja taka skýrt fram að þótt arðsemi framkvæmdarinnar sé góð og jákvæð langtímaáhrif hennar á lífskjör þjóðarinnar vegi upp neikvæð skammtímaáhrif sem birtast í vaxtahækkun og afföllum á húsbréfum sé ekki hægt að taka endanlega afstöðu til framkvæmdarinnar fyrr en búið er að skýra afstöðu meiri hlutans í þinginu til verndar svæðanna sem ósnortin verða norðan Vatnajökuls að loknum framkvæmdum.`` Herra forseti. Það er nákvæmlega það sem kemur fram í áliti meiri hluta iðnn. sem tryggir það að Samfylkingin hefur að stærstum hluta til lýst yfir stuðningi við frv. sem hér er til afgreiðslu og verður væntanlega afgreitt héðan fyrr en síðar þó svo eðlilegt sé auðvitað að svo stórt mál fái efnislega og mikla umræðu. Herra forseti. Það eru náttúrlega ýmsir sem hafa látið sig þetta mál skipta. Það er víðs fjarri að það sé bundið við samtök eða íbúa á Austurlandi. Mjög víða að hafa komið stuðningsyfirlýsingar við málið. Ég vil aðeins nefna ein samtök sem ég tel að skipti afar miklu máli varðandi þetta verkefni en það er Alþýðusamband Íslands. Mjög miklu máli skiptir þegar stærstu launþegasamtök landsins lýsa yfir jafnafdráttarlausum stuðningi við verkefnið og komið hefur fram frá Alþýðusambandinu. Flestir lífeyrissjóðir landsins hafa einnig verið að skoða þetta mjög jákvætt og telja arðsemina vera trygga af málinu. Við væntum því þess að þegar við höfum samþykkt virkjunarleyfið sem er raunverulega sá hluti sem snýr að þinginu --- það er að sjálfsögðu ekki verkefni Alþingis að vera í samningaviðræðum við fjárfesta um hvort menn vilja reisa álver á Reyðarfirði eða ekki, enda frv. þannig úr garði gert að það er hæstv. iðnrh. sem fær það í hendur hvort eða hvenær ástæða verður til að virkja en er þó takmarkað við þau tíu ár sem um getur. Herra forseti. Ræða mín hefur í raun orðið örlítið lengri en ég ætlaði og ég mun því sleppa þeim kafla ræðunnar sem var ætlaður fyrst og fremst þeim sem hér hafa verið að tala gegn þessu ágæta máli en ég á á blöðum mínum einstakar tilvitnanir í nokkra hv. þingmenn sem hafa verið að tala gegn því. Ég get þó ekki sleppt einni tilvitnun í hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur sem hélt mér við efnið í nokkrar klukkustundir og það er þó bara ein tilvitnun sem ég ætla að hafa eftir en það er sá hluti ræðunnar sem fjallaði um áhyggjur hennar af Samfylkingunni. Það var afar sérstakur þáttur vegna þess að hv. þm. komst að því að eðlilegra væri fyrir stóran stjórnarandstöðuflokk eins og Samfylkinguna að sitja hjá við mál eins og þetta. Herra forseti. Ég held að þetta mál sé nefnilega mjög gott dæmi um hvernig flokkar geta unnið misjafnlega í stjórnarandstöðu og það sé raunverulega í svona málum sem skilur á milli hinnar ábyrgu stjórnarandstöðu og þeirra sem vilja sýna minni ábyrgð í stjórnarandstöðu vegna þess að það er að sjálfsögðu hlutverk okkar í stjórnarandstöðu að reyna að gera athugasemdir við það sem meiri hlutinn er að gera og reyna að færa það til betri vegar. Ég held að sú vinna sem Samfylkingin hefur lagt í málið hafi einmitt fært það til betri vegar og ætla ég ekki að hafa langt mál um það en vek enn athygli á þeirri tilvitnun sem ég las úr meirihlutaáliti iðnn. varðandi tengingu þessa máls og hugsanlegs þjóðgarðs norðan Vatnajökuls. Vegna þess að það er líka hluti af því máli að með því að ákveða að stefna að þjóðgarði þarna þegar unnið er að undirbúningi virkjunarinnar og allar þær framkvæmdir sem þar eiga sér stað, þá er mjög mikilvægt að geta nýtt þær áfram og þær munu að sjálfsögðu nýtast að stórum hluta til inn í væntanlegan þjóðgarð og því mikilvægt að sú ákvörðun sé auðvitað tekin sem allra fyrst. Herra forseti. Rétt undir lokin. Ég tel að þrátt fyrir að ýmsar nýjar upplýsingar sem hafa valdið okkur mörgum vonbrigðum varðandi hlut Norsk Hydro í byggingu álvers við Reyðarfjörð þá eigi það ekki að hafa áhrif á þá vinnu sem á sér stað í þinginu. Málið fær þinglega meðferð. Búið er að leggja mikla vinnu í málið á ýmsum stigum þess og því er eðlilegt að þingið ljúki umfjöllun sinni um málið nú á vordögum og það fái sína afgreiðslu vegna þess að ef eitthvað er af þeirri óvissu sem nú ríkir við byggingu álvers við Reyðarfjörð, ef eitthvað er, þá mun samþykkt frv. styrkja stöðu okkar í því að fá aðila til að reisa álver við Reyðarfjörð sem við að sjálfsögðu vonum að verði fyrr en seinna.

Herra forseti. Hv. þm. hafði afar sérkennileg ummæli um hvernig málfrelsi væri notað í umræðunni. Hér hefur staðið umræða í samtals um 14 klukkustundir á þremur fundum. Tíu manns hafa talað og sá tími er að meðtöldum andsvörum og 14 manns eru á mælendaskrá. Hér er með öðrum orðum á ferðinni, herra forseti, fullkomlega eðlileg umræða um umdeilt stórmál og ég verð að segja alveg eins og er að mig rekur varla minni til að hafa heyrt þingmann í stjórnarandstöðu, ef stjórnarandstöðu skyldi kalla, hjá hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni í þessu máli, taka svona til orða. Ég ætla rétt að vona að hv. þm. sé ekki að tygja sig í að leggja til að málfrelsi verði tekið af mönnum því að þá er eins og kunnugt er stutt í næsta leik sem er sá að taka af mönnum réttinn til að hafa ólíkar skoðanir. Ég ætla rétt að vona að hv. þm. ræði við flokkssystur sína Jóhönnu Sigurðardóttur sem fyrir ekki mörgum árum flutti hér tíu klukkustunda ræðu um eitt mál áður en hann tekur aftur svona til orða. Ég veit ekki hvar stjórnarandstaða sem grefur svona undan sjálfri sér er á vegi stödd.

Herra forseti. Ég átta mig ekki alveg á viðkvæmni hv. þm. Ég var aðeins með almennar bollaleggingar um það hvort þetta væri rétt meðferð á málfrelsinu að fara svona með það. Ég tók hins vegar fram að málfrelsið væri afar mikilvægt og þess vegna væri mikilvægt að við bærum virðingu fyrir málfrelsinu. Við verðum líka að bera virðingu fyrir öðrum þingmönnum í þessum sal en bara okkur sjálfum sem stöndum í ræðustól. Það er vissulega þannig að oft og tíðum þurfa menn langt mál til að fjalla um hin ýmsu málefni. Ég segi þess vegna að við hljótum að velta því fyrir okkur reglulega hvernig við förum best með málfrelsið. En það getur vel verið að viðkvæmni hv. þm. snúi að því sem hann sagði: Þingmaður í stjórnarandstöðu, ef stjórnarandstöðu skyldi kalla. Það er nákvæmlega þetta sem ég var líka að fjalla um áðan. Það er þessi mismunur á því hvernig við lítum á stjórnarandstöðu. Það er augljóst mál að sumir hv. þingmenn líta þannig á stjórnarandstöðu að það beri helst að vera á móti öllu sem stjórninni er merkt. Málið er því miður eða sem betur fer ekki þannig að allt sé gott eða illt sem frá stjórninni kemur.

Herra forseti. Eitt er afstaða manna til mála, og þá er það eins og gengur að stjórnarandstöðuflokkar í heild eða hver í sínu lagi styðja iðulega talsvert af málum frá ríkisstjórnum og það er alþekkt. Það hefur Vinstri hreyfingin -- grænt framboð ekkert síður gert en aðrir flokkar. Við studdum t.d. að mestu leyti nýlegt fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar þegar Samfylkingin sat öll hjá eins og hún lagði sig allan tímann svo nýlegt dæmi sé tekið. Annað er það, herra forseti, að stjórnarandstaða er almennt í því hlutverki að veita ríkisstjórn og meiri hluta aðhald, að halda þeim við efnið í sambandi við vinnubrögð, að taka upp hanskann fyrir þingið og verja stöðu þess gegn ásælni framkvæmdarvaldsins. Það hefur verið ömurlegt upp á að horfa hvernig Samfylkingin hefur ekki látið sér nægja, sá hluti hennar sem ætlar að styðja málið, að gera það heldur hleypur til varnar ámælisverðum vinnubrögðum ríkisstjórnar, ráðherra og meiri hlutans hér á þingi og lætur sér fátt um finnast þó að þingnefndir séu leyndar upplýsingum o.s.frv. Það var sú stjórnarandstaða, ef stjórnarandstöðu skyldi kalla, sem ég er m.a. að tala um, herra forseti.

Herra forseti. Ég hef greinilega misskilið hv. þm. og bið hann afsökunar á því. Ég tók ekki þátt í þeirri umræðu sem hann var að vitna til um að menn hefðu hlaupið til varnar um það að halda upplýsingum frá nefndum og ég er fyllilega sammála hv. þm. að það eru ekki góð vinnubrögð að halda upplýsingum frá nefndum og ég vona að því verði kippt í liðinn, því fyrr því betra. Ég veit ekki betur til en að ég hafi nokkrum sinnum tekið þátt í að reyna að lagfæra framgöngu framkvæmdarvaldsins gagnvart þinginu. Það er nákvæmlega á þeim nótum sem ég legg mikla áherslu á að við berum fulla virðingu fyrir málfrelsinu og við þurfum að gera það ef við ætlum að láta taka fullt mark á okkur að gera það líka sjálf en ekki bara gera kröfur til annarra vegna þess að við þurfum auðvitað um leið að horfa örlítið í eigin barm. Síðan er það þetta undarlega innskot hv. þm. um fjárlagafrv. Ég er hræddur um að hv. þm. verði að skoða betur afgreiðslu fjárlaga síðasta árs ef hugur hans er svo langt frá raunveruleikanum eins og fram kom.

Herra forseti. Það sem gefur mér tilefni til að veita andsvar við ræðu hv. 4. þm. Austurl., Einars Más Sigurðarsonar, er að hann minntist á till. til þál. um hálendisþjóðgarð og vekur athygli að þingmaður Samfylkingarinnar á Norðurl. e. er ekki meðal flutningsmanna sem ekki er að undra þar sem gert er ráð fyrir að kljúfa Mývatnsöræfi í tvennt og svæði Jökulsár á Fjöllum. Gert er ráð fyrir að hálf Mývatnsöræfi, hluti af Útbruna eigi að vera í þjóðgarðinum en ekki neðri hluti Jökulsár á Fjöllum og talað um að á þessu svæði sé sérstök ástæða til að beitarnýting verði sem minnst skert og bændur geti haldið áfram að nýta beitarlönd á því svæði og þannig styrkt hefðbundinn landbúnað að því er mér skilst í Mývatnssveit og Bárðardal. Nú hygg ég að þessi tillaga sé á miklum misskilningi byggð, herra forseti.

Herra forseti. Ég fór ekki ítarlega yfir tillöguna, enda verður hún vonandi til umræðu fyrr en seinna og ég vænti þess að hv. þm. Halldór Blöndal beiti áhrifum sínum til að hún geti komið til umfjöllunar sem allra fyrst vegna þess að tillagan er mjög mikilvæg eins og ég fór örfáum orðum um áðan. Hins vegar er hún ekki þannig úr garði gerð að þar séu t.d. öll mörk endanleg o.s.frv. Hér er verið að hreyfa mjög stóru og miklu máli sem er að sjálfsögðu ekki endanlega útfært í till. til þál. vegna þess að fyrsta setningin hljóðar þannig að það eigi að fela umhvrh. að leggja eigi undir þjóðgarð víðerni norðan og norðaustan Vatnajökuls. Síðan er talið ýmislegt upp. Það eru að sjálfsögðu ekki endanlegar línur. Síðan get ég frætt hv. þm. um að ég held að flutningsmenn hafi ekki verið vísindalega raðaðir inn á tillöguna heldur er meiri hluti þingflokksins sem stendur á bak við hana og ég veit ekki betur en mjög víðtækur stuðningur sé í þingflokknum, hv. þm., við þá tillögu.

Herra forseti. Það vekur vissulega athygli að hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir er sammála því að höggva í sundur svæðin norðan Vatnajökuls, það svæði sem takmarkast frá Vatnajökli til Mývatnssveitar niður til Kelduhverfis og jafnvel ef maður kýs að fara niður á Melrakkasléttu eða Langanes. Ljóst er að þessar hugmyndir eru ekki í samræmi við þær skoðanir sem uppi eru í Mývatnssveit eða annars staðar í Norðurl. e. En það má vera að hv. þm. sé þarna föst í sjónarmiðum síns kjördæmis og skal ég ekkert lá henni það. Ég vona svo sannarlega, Samfylkingarinnar vegna, að fulltrúi flokksins í Norðurl. e. sé ekki meðmælt þessari tillögu. Það mundi ekki vekja traust á því landsvæði.

Herra forseti. Þetta er að verða býsna skemmtilegt. Ef hv. þm. er að ýja að því að það megi jafnvel stækka þjóðgarðinn enn meira held ég að menn séu opnir fyrir því að skoða það mál. Hins vegar er afar mikilvægt í þessari tillögu --- reyndar hefur önnur tillaga verið lögð fram samhliða sem gerir ráð fyrir því, sem ég held að sé ekki síður mikilvægt og ég trúi ekki öðru en að hv. þm. sé stuðningsmaður þess --- þ.e. að færa stjórn þjóðgarða í hendur heimamanna. Heimamenn hefðu þar með meira um þessa hluti að segja en verið hefur fram að þessu. Ég veit að hv. þm. er mikill áhugamaður um hvernig skuli fara með völd í Mývatnssveitinni og ég held að þar mætti færa ýmislegt til betri vegar í þeim anda sem við erum hér að leggja til með þessu frv.

Hæstv. forseti. Hér fóru fram athyglisverð orðaskipti í upphafi þessarar andsvarasyrpu á milli hv. þm. tveggja stjórnarandstöðuflokka. Ég fer ekki frekar út í það en ég tek undir það með hv. ræðumanni, sem ég er hér í andsvari við, að meðferð málfrelsis er stórt mál. Ég tel að ýmsum ofbjóði hvernig farið er með það frelsi hér á hv. Alþingi. En hvað varðar spurningu hv. þm. get ég tekið af allan vafa um það enn einu sinni að sú orka sem verður til við virkjun við Kárahnjúka verður nýtt í atvinnuuppbyggingu á Austurlandi. Þar sem þarna er um 750 megavött að ræða er augljóst að það verður aldrei farið út í þá virkjun til að hleypa þeirri orku inn á hið almenna kerfi. Það er ákveðinn tilgangur á bak við framkvæmdina, sem sagt að nýta orkuna til orkufreks iðnaðar í Reyðarfirði.

Herra forseti. Það þarf út af fyrir sig ekki að fara mörgum orðum um þetta svar hæstv. ráðherra og er ekki annað að gera en að fagna því. Ég lít svo á að þetta svar hafi verið afdráttarlaust. Eins og hæstv. ráðherra sagði er þetta raunverulega ekki í fyrsta skipti sem hún er gefin en að gefnu tilefni þótti mér ástæða til þess að óska eftir þessari yfirlýsingu hér enn einu sinni. Með þessari yfirlýsingu er tryggt að þegar virkjað verður við Kárahnjúka fari orkan í uppbyggingu atvinnulífs á Austurlandi vegna þess að stuðningurinn við þetta frv. er þar af leiðandi klár. Ríkisstjórnarflokkarnir --- og ég treysti því að hæstv. ráðherra sé að tala fyrir munn ríkisstjórnarflokkanna --- segja að þetta sé þeirra vilji. Ég get fullyrt, herra forseti, að sá vilji er einnig hjá Samfylkingunni. Þannig tel ég tryggt að þó að skipt verði um ríkisstjórn innan skamms muni sömu viðhorf verða þar ríkjandi.

Herra forseti. Ég get um margt tekið undir það sem fram kom í ræðu hv. ræðumanns, Einars Más Sigurðarsonar. En mig langar til að beina til hans einni spurningu. Hann reifaði ágætlega hvernig samsetning starfa vegna álverksmiðju gæti orðið á Austurlandi. Nú kom fram í ræðu við upphaf þessarar löngu umræðu, frá öðrum þingmanni Austfirðinga, hv. þm. Þuríði Backman, að ein röksemd hennar fyrir andstöðu við álversframkvæmdir á Austurlandi væri m.a. sú að ekki sé nægjanlegur mannskapur til staðar til að sinna öllum þeim mörgu störfum sem yrðu til við uppbyggingu álversstarfsemi á Austfjörðum. Mig langar til að heyra hv. þm. Einar Má Sigurðarson bregðast einnig við þessu, þar sem hann er þingmaður Austurlands eins og hv. þm. Þuríður Backman.

Herra forseti. Á þessa röksemd hv. þm. Þuríðar Backman gegn uppbyggingu álvers á Reyðarfirði lít ég sem hluta af þeirri miklu leit sem þingflokkur hv. þm. hefur verið í til að reyna að finna allar hugsanlegar hliðar þess að vera á móti málinu. Þetta er eitt af því sem ég og hv. þm. erum algjörlega ósammála um. Ég tel ekki að mannfjöldinn fyrir austan, þó að fækkað hafi hjá okkur, verði til vandræða vegna þessa álvers. Víðs fjarri. Eins og ég nefndi í ræðu minni áðan hefur fækkunin verið slík á Austurlandi að þetta er nú ekki mikið meira en það að fá til baka það sem farið hefur. Infrastrúktúr samfélagsins er þar af leiðandi að stórum hluta til reiðubúinn til að taka við auknum mannfjölda. Ég bætti því einnig við að samkvæmt könnun sem gerð hefur verið er augljóst að það mun ekki skorta áhuga fólks til að flytja til Austurlands til að vinna á þessum vinnustað.

Herra forseti. Mér þykir ágætt að fá þann grun minn staðfestan hjá hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni, þingmanni Austfirðinga, að álverið muni skapa störf og Austfirðingar muni með glöðu geði sinna þeim störfum. Bæði hefur könnun sem Austfirðingar sjálfir hafa staðið fyrir m.a. leitt í ljós að brottfluttir Austfirðingar eru reiðubúnir að flytja aftur ef af slíkum framkvæmdum verður. Það er og staðreynd að tæknivæðing og hagræðing hefur átt sér stað á Austfjörðum og þar er í raun laust vinnuafl sem leitar að vinnu og vantar störf. Það er jú auðvitað ein röksemdin fyrir þessum miklu framkvæmdum sem grípa á til. Ég vil hins vegar fagna því að heyra þessa rödd frá Austfjörðum sem hrekur í raun þá fullyrðingu sem kom hér fram hjá hv. þm. Vinstri grænna að ekki væru nægar vinnandi hendur til staðar á Austfjörðum. Ég þakka fyrir það svar.

Herra forseti. Það væri auðvitað hægt að halda áfram eitthvað með þessa röksemd um að ekki sé nægur mannfjöldi fyrir austan til að taka við svo stórum vinnustað. Þá mundum við væntanlega, ef við værum þeirrar skoðunar en teldum samt sem áður nauðsynlegt fyrir efnahagslífið að fá slíkan vinnustað, vera baráttumenn fyrir því að þessi vinnustaður yrði reistur hér á suðvesturhorninu þar sem við höfum þó nóg af fólki. Ég er því algjörlega andsnúinn af þeirri einföldu ástæðu að ég held að ekki sé meira á það leggjandi, að ýta undir flutning fólks af landsbyggðinni. Þess vegna tel ég af öllum ástæðum mun vænlegra að byggja slíkt álver austur á landi. Það gæti þar af leiðandi ýtt undir það að fólk flytti frekar af suðvesturhorninu og austur. Herra forseti. Það er margt annað sem einnig vekur athygli. Ég verð að segja, fyrst að hér eru nokkrar sekúndur eftir, að ein sérkennilegasta röksemdin gegn álverinu er það að álverið gæti vegna aukinnar samkeppni um vinnuafl orðið til þess að laun yrðu hærri á Austurlandi en þau eru í dag. Þá þykir mér fokið í flest skjól þegar slík rök eru á borð borin.

Herra forseti. Það er alveg rétt að margt mun raskast ef við ráðumst í þessa stærstu áhættufjárfestingu á Íslandi fyrr og síðar. Að sjálfsögðu mun það hafa áhrif á launin þegar farið verður að flytja inn það sem menn kalla ,,ódýrt vinnuafl`` til að taka þátt í þessari fyrirhuguðu framkvæmd sem þó er líklegt að ekki verði af, eins og málum er nú komið. Auðvitað mun það einnig hafa áhrif á aðra atvinnustarfsemi í landinu ef farið verður að fjárfesta á þann hátt sem ríkisstjórnin hefur viljað. Í því sambandi hefur verið talað um ruðningsaðgerðir eða ruðningsáhrif. Menn hafa gert því skóna að viðkvæmur atvinnurekstur, sérstaklega ung fyrirtæki, svokölluð sprotafyrirtæki, muni fyrst verða fyrir barðinu á slíkum áhrifum. En að sjálfsögðu mundi það hafa áhrif á allar fjárfestingar í landinu, ekki síst hins opinbera, ef ná á fram efnahagslegum markmiðum um lága verðbólgu meðan á þessum framkvæmdum stendur. Það mun af sjálfu sér leiða til þess að hið opinbera verður að draga úr fjárfestingum sínum. En, herra forseti, ég vildi byrja á að vekja athygli á þeirri alvarlegu stöðu sem upp er komin í þessu máli og lýtur að trúverðugleika, ekki aðeins ríkisstjórnarinnar heldur einnig Alþingis. Það hefur komið fram að Alþingi og nefndir á vegum Alþingis hafa verið blekktar í þessu máli. Upplýsingum hefur verið haldið frá þingnefndum, þar á meðal efh.- og viðskn. þingsins þar sem ég á sæti. Sú nefnd kom saman 28. febr. sl. til að fjalla sérstaklega um þetta verkefni, bæði um virkjunina og álverið. Þá var vitað að tímasetningar sem menn studdust við, um ákvarðanir af hálfu Norsk Hydro, mundu ekki standast. Þessar upplýsingar voru hins vegar ekki kynntar nefndinni þótt þær hefðu verið á vitorði ekki aðeins samningsmanna heldur einnig stjórnvalda. Hæstv. viðskrh. skýrði frá því í morgunfréttum Ríkisútvarpsins í gær að hún hefði lifað í voninni, eins og hún komst að orði. Hún kvaðst hafa lifað í voninni um að þessar fréttir væru ekki á rökum reistar og af þeim sökum taldi hún ekki rétt að upplýsa efh.- og viðskn. Alþingis um stöðu mála. Þess vegna, herra forseti, vöktum við máls á því hér í morgun að forsn. Alþingis kæmi saman til að fara ekki aðeins yfir stöðu þessa máls heldur afstöðu ríkisstjórnarinnar og ráðherra, hæstv. efh.- og viðskrh., sem leyfir sér að halda mikilvægum upplýsingum í þessu máli frá Alþingi. Þetta mál kemur að sjálfsögðu okkur öllum við sem hér sitjum og þjóðinni allri. Í hennar umboði störfum við. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum alla tíð lagt áherslu á að allar upplýsingar sem lúta að þessu máli verði gerðar opinberar. M.a. af þeim sökum lögðum við fram fyrirspurn hér í þinginu þar sem við spurðum sérstaklega um raforkuverðið. Þetta gerðum við eftir að í ljós kom að iðnn. þingsins, sem var upplýst um stöðuna í samningamálum, fékk þau skilaboð í leiðinni að henni bæri að þegja um það sem hún yrði áskynja og ef menn sem sæti eiga í iðnn. voguðu sér að upplýsa samflokksmenn sína hér á þingi um málið þá skyldi einnig sett á þá haft. Það var ekki talið leyfilegt að ræða þessi mál. Í kjölfarið ákváðum við að setja eftirfarandi spurningar fram hér í þinginu. Ég ætla að lesa þær upp, með leyfi forseta: ,,1. Hvert verður samningsbundið upphafsverð á raforku frá Kárahnjúkavirkjun til Reyðaráls ef af framkvæmdum verður? 2. Hvert verður áætlað meðalverð á raforku á samningstímanum og á hvaða forsendum er það mat byggt hvað varðar þróun álverðs og aðra þætti sem máli skipta?`` Hver eru rökin að baki því að setja þessar spurningar fram? Landsvirkjun er opinbert fyrirtæki. Það er sameignarfyrirtæki ríkisins, Reykjavíkurborgar og Akureyrarkaupstaðar. Fyrirtækið er ráðandi í orkuframleiðslu í landinu. Það nýtur víðtækra réttinda og hefur skyldur á móti. Meðal þessara skyldna er að afla og selja raforku til almennra notenda og einstakra stórkaupenda eftir þörfum. Í 13. gr. laga um Landsvirkjun segir: ,,Sama gjaldskrá skal gilda um afhendingu rafmagns til almenningsrafveitna á afhendingarstöðum Landsvirkjunar.`` Síðar í sömu grein segir: ,,Til orkusölusamninga til langs tíma, við iðjuver sem nota meira en 100 millj. kwst. á ári, þarf Landsvirkjun leyfi ráðherra þess er fer með orkumál. Slíkir samningar mega ekki að dómi ráðherra valda hærra raforkuverði til almenningsrafveitna en ella hefði orðið.`` Í þessu felst að fyrirtækið er skuldbundið til að selja orku á sama verði til almenningsrafveitna, og samningar um orkusölu til stóriðju mega ekki verða til þess að orkuverð til almennings verði hærra en annars hefði orðið. Slíkt væri einfaldlega lögbrot. Með vísan til þess sem að ofan er rakið er ljóst að það varðar mikilvæga almannahagsmuni að allar upplýsingar um orkuverð til stórkaupenda liggi fyrir. Ekki síst gildir það ef ráðast á í gríðarlegar fjárfestingar til að afla orku til nýrra kaupenda og það er gert án þess að stofna um það sérstakt fyrirtæki. Þá stendur Landsvirkjun fyrir fjárfestingum og leggur allar eignir sínar og framtíðarmöguleika að veði, þar með taldar væntanlegar tekjur sínar af sölu til almennra notenda. Það er því vel rökstudd og afdráttarlaus krafa að allar slíkar upplýsingar verði lagðar á borðið. Í þessu sambandi er einnig áhugaverður úrskurður úrskurðarnefndar um upplýsingamál frá 8. febr. sl. Þar er réttur almennings til upplýsinga talinn svo sterkur að hann beri að virða jafnvel þó að einhverjir viðskiptahagsmunir tapist og því er einnig hafnað að upplýsingum sé leynt fyrir almenningi vegna þess að fyrirtækjum hafi verið heitið trúnaði. Að lokum er rétt að minna á stjórnarskrárvarinn og lögvarinn rétt alþingismanna til að krefja ráðherra svara, afla upplýsinga um mikilvæg mál o.s.frv. Þessi réttur er sjálfstæður, helgaður langri og sterkri hefð og takmarkast ekki af hinum almennu ákvæðum upplýsingalaga heldur er hann ríkari og ekki háður sömu takmörkunum og upplýsingalög geyma. Með því að afla og koma á framfæri upplýsingum um mikilsverð mál gera þingmenn allt í senn, að sinna skyldum sínum um að veita stjórnvöldum aðhald, afla sér gagna og þekkingar til að taka upplýsta afstöðu til mála og stuðla að því eftir atvikum að almenningur í landinu fái aðgang að upplýsingum sem máli skipta fyrir almannahagsmuni. Vísast í þessu sambandi til 54. gr. stjórnarskrárinnar og 46. og 50. gr. þingskapalaga. Þess er því krafist að umbeðnar upplýsingar um orkuverð frá fyrirhugaðri Kárahnjúkavirkjun verði veittar sem svar við fyrirspurn þessari. Herra forseti. Ég mun ekki halda áfram ræðu minni nema hér verði viðstaddur hæstv. viðskrh. og mér finnst líka eðlilegt að hér verði formaður iðnn. viðstaddur umræðuna. Mér hefði fundist æskilegt líka þar sem við erum að fjalla um efnahagslegar forsendur þessara mála að einhverjir sem sæti eiga í efh.- og viðskn. þingsins létu svo lítið að vera viðstaddir þessa umræðu.

Forseti mun freista þess að fá umbeðna aðila til fundarins.

Hér gengur hæstv. iðn.- og viðskrh. í salinn en hún sagði í sjónvarpsþætti ekki alls fyrir löngu að hún nennti varla að taka þátt í umræðu um efnahagslegar forsendur þessa máls, og átti hún þá í viðræðu við þann sem hér stendur. Þetta kann að vera skoðun sem hún hefur innra með sér en mér finnst að iðn.- og viðskrh. landsins eigi að láta svo lítið að vera viðstaddur umræðu um þetta stærsta fjárfestingarmál sem nokkru sinni hefur komið á borð Alþingis og er á ábyrgð ráðherra. Annað sem hæstv. ráðherra hefur látið frá sér fara kom í andsvari fyrir fáeinum mínútum þar sem ráðherrann talaði um það hvernig menn notuðu sér málfrelsið í þessum stól og ýjaði þá að því að þeir sem hér hafa talað úr röðum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs séu að misnota þetta frelsi. Ég vil leggja á það áherslu að þeir sem hafa talað hér í þessu máli, sumir í löngu máli, hafa verið mjög málefnalegir og verið með ítarlega rökstudd sjónarmið. Og það ætla ég, herra forseti, að reyna að gera líka. Ég vil upplýsa hæstv. ráðherra um það að í máli mínu til þessa hef ég reynt að rökstyðja hvers vegna við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði teljum eðlilegt að Alþingi og þjóðin séu upplýst um raforkuverðið. Ég var að vekja athygli á spurningum sem við lögðum fyrir þingið og rökunum sem þar búa að baki. Svarið sem við fengum er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Í gildi er trúnaðarsamningur milli Landsvirkjunar og Reyðaráls hf. sem kemur í veg fyrir að hægt sé að gefa orkuverðið í raforkusamningi þeirra upp opinberlega. Enn fremur ber að hafa í huga að Landsvirkjun hefur gert samninga við önnur stóriðjufyrirtæki með þeim skilmálum að verð sé ekki gefið upp og hefur stjórn fyrirtækisins samþykkt að fara með það sem trúnaðarmál. Stjórn Landsvirkjunar staðfestir alla orkusamninga fyrirtækisins við stóriðjufyrirtæki og iðnaðarnefnd Alþingis hefur fengið trúnaðarupplýsingar um orkuverð til stóriðju í tengslum við afgreiðslu þingmála, sem snerta slíka samninga. Landsvirkjun telur sér ekki fært að birta opinberlega áætlanir um meðalverð á raforku á samningstímanum. Umsamið meðalverð á raforku til Reyðaráls hf. verður tengt heimsmarkaðsverði á áli. Til þess að meta þróun álverðs á samningstímanum hefur Landsvirkjun leitað til erlendra sérfræðinga á því sviði, m.a. til James F. Kings, sem er sjálfstæður ráðgjafi í Bretlandi, og Robins Adams hjá Re\-source Strategies Inc. í Bandaríkjunum. Þeir gera báðir ráð fyrir lækkandi heimsmarkaðsverði á áli á samningstímanum vegna framleiðniaukningar í greininni. Landsvirkjun hefur tekið fullt tillit til þessa í mati sínu á tekjum af Kárahnjúkaverkefninu.`` Þannig er svarið sem við fáum, mjög ófullnægjandi reyndar. Ef verið er að vísa í þessa sérfræðinga á annað borð hefðu menn átt að gera það betur og í ítarlegra máli því að margt mjög athyglisvert kom fram í máli þeirra sem ekki hefur ratað inn í skjöl meiri hlutans á Alþingi. Ég mun koma að því öllu síðar. En með öðrum orðum er í gildi trúnaðarsamningur milli Landsvirkjunar og Reyðaráls hf., og Landsvirkjun þóknast ekki að upplýsa Alþingi um staðreyndir sem óskað er eftir. Landsvirkjun er í eigu þjóðarinnar og á hennar ábyrgð, í eigu ríkisins, Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar og við eigum kröfu á þessum upplýsingum. Og ég spyr, herra forseti: Hvern er verið að leyna þessum upplýsingum? Samkeppnisaðila? Ég skal svara þessari spurningu. Það er verið að leyna einn aðila þessum upplýsingum, íslensku þjóðina. Hún er eini aðilinn sem má ekki vita staðreyndir málsins. Og Alþingi, sem á að taka hér ákvarðanir, grundaðar á efnahagslegum forsendum, þar á meðal raforkuverðinu, fær ekki upplýsingar um málið nema menn séu bundnir trúnaði og ef þeir vilja leita til sérfræðinga verða þeir að binda þá enn og aftur trúnaði. Með öðrum orðum, það getur ekki farið fram upplýst, opinber umræða um þetta stærsta fjárfestingarmál í sögu íslensku þjóðarinnar. Er þetta boðlegt? Að sjálfsögðu er þetta ekki boðlegt. En maður sér á hve frumstæðu stigi þessi umræða er þegar liðsmenn stjórnarmeirihlutans á Alþingi stíga í pontu, m.a. í morgun, og upplýsa okkur um þá skoðun sína að virkjunin við Kárahnjúka sé stórkostlega arðsöm framkvæmd þegar á sama tíma hefur verið upplýst að enginn kaupandi orkunnar er í sjónmáli, hvað þá að gerður hafi verið samningur um raforkuverð. Og ef hann er ekki til, hvernig í ósköpunum er þá hægt að koma með svona fullyrðingar? Á hverju byggjast þær staðhæfingar að það sé mikil arðsemi af þessari framkvæmd, framkvæmd sem byggir ekki á neinum forsendum öðrum en hugarórum um fjárfestingar í skýjunum, pólitískum draumum? Þetta eru vinnubrögð, herra forseti, sem á engan hátt eru boðleg. Stundum hefur verið um það rætt að málflutningur okkar í þessu máli sé rauður og grænn og menn hafa viljað gera því skóna að upp á síðkastið sé hann orðinn rauðari en grænn. Svo menn velkist ekki í vafa um afstöðu okkar er hún sú að við sem tölum á Alþingi fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs erum fullkomlega samstiga í þessu máli. Við teljum óásættanlegt að ráðast í þessa stórvirkjun við Kárahnjúka á þeirri forsendu að hún hefur í för með sér óafturkræf náttúruspjöll. Það eru umhverfissjónarmið sem hér ráða för. Reyndar viðurkenna allir, einnig stjórnarliðar, að þessi framkvæmd mundi valda miklum náttúruspjöllum. En nú skiptast leiðir, annars vegar eru þeir sem telja með öllu óásættanlegt að virkja, og við erum í þeim hópi, og síðan hinir sem viðurkenna náttúruspjöllin en segja: Hinn efnahagslegi ávinningur er svo mikill að við hljótum að virkja og reisa álverksmiðju á Reyðarfirði vegna þess að efnahagslegu rökin koma til með að vega svo þungt. Og þá segjum við: Gott og vel. Ræðum þá þessi efnahagslegu rök og þessar efnahagslegu forsendur. Þegar hér var komið sögu sagði hæstv. ráðherrann: Ég nenni eiginlega ekki að ræða þessar efnahagslegu forsendur. Efnahagslegu forsendurnar voru samt einmitt viðfangsefni efh.- og viðskn. um mánaðamótin febrúar/mars, og þá var mikilvægum upplýsingum haldið frá okkur vegna þess að hæstv. ráðherra kvaðst enn hafa lifað í voninni og þess vegna ættu nýjar upplýsingar í málinu ekki erindi inn í nefndina. Þetta var upplýst í Ríkisútvarpinu. Er þetta boðlegt? Auðvitað er þetta ekki boðlegt. Og auðvitað er ekki boðlegt að þegar menn vilja í alvöru ræða efnahagslegar forsendur málsins fái þeir ekki upplýsingar um raforkuverðið. Mönnum er bent á að þeir geti getið sér til um það. Með því að reyna að ráða í upplýsingar sem birtast á heimasíðu Landsvirkjunar megi komast að raun um að það sé einhvers staðar á bilinu 18--20 mill. En ég veit alveg af hverju ekki má upplýsa þetta. Það er vegna þess að ef þetta er raforkuverðið stenst virkjunin ekki þær arðsemiskröfur sem gumað er af. Raforkuverðið þyrfti að vera 25--30 mill til að svo væri. Og þetta er ástæðan fyrir því að þessar upplýsingar þola ekki dagsljósið gagnvart þjóðinni. Allir aðrir kunna að sjálfsögðu að lesa í spilin. Halda menn að þegar Finnur Ingólfsson seðlabankastjóri fer núna um heiminn í heimsókn til stærstu álfyrirtækja veraldarinnar að hann muni ekki upplýsa um hugsanlegar samningsforsendur? Að sjálfsögðu. Það er þjóðin sem ekki má þekkja hið sanna í málinu. Þetta er staðreynd. Vel á minnst, herra forseti, Finnur Ingólfsson seðlabankastjóri, fyrrv. hæstv. iðnrh. og framsóknarmaður, við skulum ekki gleyma því, það er pólitík í þessu líka. Það er nefnilega meiri pólitík í þessu máli en flesta grunar. Og hver halda menn að sé samningsstaða Íslands þegar pólitísk sjónarmið ráða för? Ekki arðsemiskröfur, ekki hve vænlegur kostur þetta er fyrir íslenska þjóð heldur fyrst og síðast pólitísk markmið, pólitísk markmið framsóknarmanna á Austurlandi að standa við gefin loforð fyrir fáeinum missirum eða árum. Það er þetta sem ræður förinni. Þess vegna nenna þeir ekki að ræða um efnahagsforsendur, hinar leiðinlegu efnahagslegu forsendur málsins. Ræðum bara pólitík. Eruð þið ekki á móti öllu? segja menn svo. Hvaða tillögur hafið þið? Við höfum nefnilega tillögur og höfum lagt þær fram. Við höfum aftur og ítrekað lagt þær fram. Það er svolítið hlálegt, herra forseti, hver umsnúningur hefur á marga lund orðið í pólitíkinni þegar litið er til undangenginna áratuga. Sú var tíðin að vinstri menn voru talsmenn mikilla ríkisfjárfestinga og þeir sem harðast og lengst gengu í því efni stofnuðu til sósíalískra ríkja þar sem allt átti að vera í ríkisforsjá, atvinnureksturinn allur undir handarjaðri ríkisins. Sú var tíðin. Nú er umsnúningurinn sá að þeir sem kenna sig við hægri stefnu og hægri miðjustefnu eða hægri hægrimiðjustefnu, svo maður vísi nú til Framsfl., eru orðnir helstu talsmenn ríkisforsjár yfir öllu. Þeir ætla að leysa atvinnumál á Austurlandi með því að reisa þar eina verksmiðju, setja alla inn í eina verksmiðju eða að þjónusta hana. Það er það sem vakir fyrir þeim. Hvað er það sem við höfum lagt til? Við höfum sagt: Það er hlutverk hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga, að sjá samfélaginu fyrir grundvallarþjónustu, stoðþjónustu, velferðarþjónustu, skólum, sjúkrahúsum, góðu vegakerfi, samgöngum og þar fram eftir götunum. Og að sjá atvinnulífinu fyrir hagstæðum skilyrðum fyrst og fremst í aðgangi að ódýru fjármagni, fjármagni til að byggja upp starfsemi sína. Þetta er það sem við leggjum til. Síðan ætlum við hinum frjálsa markaði einhvern hlut. Ríkisstjórnin fer hins vegar alveg öfuga leið að þessu máli. Hún brýtur og bramlar allt í stoðþjónustunni, hún dregur úr velferðarþjónustunni, grefur undan henni, rífur gat á öryggisnetin sem við höfum verið að koma okkur upp á undangengnum áratugum í uppbyggingu velferðarþjóðfélags, lokar útibúum Póstsins og Símans, einkavæðir bankana og hrekur þá frá fámennum byggðarlögum, dregur úr framlagi til samfélagslegra þátta. En síðan kemur hún með eina stóra álverksmiðju og þeir sem eru andvígir henni eða hafa eitthvað við þetta að athuga eru spurðir: Nú, hvað viljið þið þá? Jú, það er þetta sem við viljum. Þetta teljum við vera hlutverk ríkisins og sveitarfélaganna, að sjá fyrir grunnnetinu, sjá atvinnulífinu fyrir hagstæðum skilyrðum, aðgangi að auðveldu, ódýru fjármagni til þess síðan að koma rekstri á laggirnar og geta rekið blómleg fyrirtæki. Þetta er stefna okkar. Síðan höfum við að sjálfsögðu verið með tillögur um stuðning við margvíslegan atvinnurekstur, skipaiðnað, ferðaiðnað, sjávarútveg, margvíslega framleiðslu sem honum tengist og hefur blómstrað. En ríkisstjórnin hins vegar læsir sig í gamalli stalínískri aðferðafræði um eina stóra traktorsverksmiðju í hvern fjörð. Þetta er hugmyndafræðin sem hún byggir á og hún er ekki mjög skynsamleg, afskaplega langt frá því. Þannig hefur Austfirðingum verið haldið í gíslingu í langan tíma og mönnum talin trú um að þetta sé nú allt að koma, það sé landsýn, land sé í sjónmáli, án þess að nokkur fótur sé fyrir slíku. Þetta eru staðreyndir málsins. Það er einnig staðreynd málsins að á Íslandi eigum við að stuðla að fjölbreyttu atvinnulífi og við eigum ekkert að gera sem grefur undan smáum og meðalstórum fyrirtækjum sem hér eru starfandi. Það er þetta sem ég legg alla vega eyrun við þegar hagfræðingar og kunnáttufólk sem þekkir til efnahagsmála hefur varað við því að ráðist verði í risaframkvæmd af því tagi sem hér er til umræðu einmitt með tilliti til smárra og meðalstórra fyrirtækja, sprotafyrirtækjanna sem yrði rutt út í kantinn. Margar ástæður eru fyrir því, herra forseti, að fullt tilefni er til þess að taka málið af dagskrá. Ekki vegna þess að forsendur séu breyttar eða brostnar heldur vegna þess að forsendur voru aldrei til staðar. Ég leyfi mér að viðra þá hugsun og beina þeirri spurningu til hæstv. viðskrh. hvað það sé sem Norðmenn hafi svikið. Látið er að því liggja að Norsk Hydro hafi svikið okkur. Hvað sviku þeir? Hvaða samkomulag hefur verið svikið? Hefur verið gert eitthvert skriflegt eða munnlegt samkomulag við Norsk Hydro sem hefur verið svikið? Hvaða samkomulag er það? Talað hefur verið um tímasetningar, talað hefur verið um 2. febrúar og 2. september, talað hefur verið um tímasetningar, um að þær væru frávíkjanlegar líka. En hvað er það sem hefur verið svikið, þ.e. annað en íslenska þjóðin, því að hún hefur verið svikin? Hún hefur verið svikin um upplýsingar. Annars er þetta ekki í fyrsta skipti sem þetta gerist hér á landi. Við þekkjum öll Keilisnes og umræðuna sem fram fór um álver á Keilisnesi 1990. Það hefur aldrei verið skýrt fyrir þjóðinni hvað þá gerðist. Við munum öll þegar Atlantal-hópurinn hvarf héðan af vettvangi. Hvers vegna? Hvað var okkur sagt? Okkur var sagt að á þeim tíma flæddi svo mikið ódýrt ál frá Austur-Evrópu um heiminn að álverð hefði farið stórlega lækkandi og það væri ekki vænlegur kostur nú um stundir að ráðast í að reisa álver á Keilisnesi, en þetta mundi allt breytast á næstu mánuðum, missirum, í allra versta falli næstu einu, tveimur árum. Þau eru orðin þrettán, tólf eða þrettán. Ekkert hefur bólað á þessum Atlantal-hóp síðan. Og það sem verra er, þjóðin hefur aldrei verið upplýst um hvað gerðist. Hvað var það sem þá gerðist? Í tengslum við ráðagerð ríkisstjórnarinnar núna hafa svo sannarlega vaknað upp ýmsar spurningar um trúverðugleika, þar á meðal trúverðugleika helstu ráðgjafa ríkisstjórnarinnar, ágætisfólk, ágætiseinstaklingar, en okkur ber að meta hversu trúverðugir þeir eru þegar þeir gerast ráðgjafar íslensku þjóðarinnar um slíka risaframkvæmd. Þegar þetta mál kom til 1. umr. þá vitnaði ég og fleiri í álitsgerð orkumálastjóra. Hann sagði að þetta væri alveg sérlega vönduð smíð, þær forsendur sem ríkisstjórnin byggði á, alveg sérstaklega vandaðar. Að vísu hefðu þeir ekki skoðað sjálfa útreikningana frá Landsvirkjun, en þetta væri alveg sérstaklega vandað --- án þess að skoða forsendurnar, forsendur útreikninganna. Fyrst ég er farinn að vitna í þann ágæta mann, Þorkel Helgason, þá fjallaði hann um Fljótsdalsvirkjun sem þá var á borðinu, í Morgunblaðinu 26. nóv. 1999. ,,Fljótsdalsvirkjun: Er annarra kosta völ?`` var spurt í fyrirsögn. Og hvað var hann þar að fjalla um meðal annars? Hann fjallaði um flutning á orku yfir hálendið og hann vísaði m.a. í þessi fornu áform frá Keilisnesi, því að við skulum ekki gleyma því hvaðan orkan átti að koma. Hún átti að koma úr Fljótsdalsvirkjun. Það átti að fara með orkuna á Keilisnes yfir gervallt hálendið og eftir Reykjanesfjallagarðinum út í Keilisnes. Hvað segir Þorkell Helgason um þetta? Hann segir í þessari umræddu blaðagrein, með leyfi forseta: ,,Flutningur orkunnar yfir hálendið yrði aftur á móti afar dýr.`` --- Kostnaður yrði allt að því jafnmikill og byggingarkostnaður sjálfrar Fljótsdalsvirkjunar. --- ,,Þessi kostur er því heldur ekki raunhæfur.`` Þetta eru sömu menn og voru að ráðleggja okkur um að reisa álver í Keilisnesi með orku frá Fljótsdalsvirkjun yfir allt hálendið. Nú er þetta kostur sem er ekki raunhæfur. Kemur aldrei að því að gera eigi þetta mál upp gagnvart þjóðinni og skýra okkur frá hvað raunverulega gerðist í því máli? Fáum við bara eftirmæli í síðbúnum blaðagreinum? Vert er að veita því athygli að í þeirri grein sem er skrifuð í árslok 1999 --- og á eftir árinu 1999 kemur árið 2000, þannig að það er nú ekkert mjög langt síðan --- er verið að vísa í 120 þúsund tonna álver. Hvað eru menn að tala um núna? Eftir því sem ég les mér til um þá kemst ég að raun um að öllum helstu sérfræðingum á þessu sviði ber saman um að það sé algjörlega óraunhæfur kostur að reisa nýtt álver, og ég legg áherslu á nýtt álver, ekki stækkun álvers, ekki gamalt álver sem er flutt af einum stað á annan. Það er algjörlega óraunhæft, segja menn, að reisa nýtt álver sem er minna en 250--300 þúsund tonn. Ég vísa í aðra grein Morgunblaðsins, þó hæstv. viðsk.- og iðnrh. hafi fundist það afskaplega undarlegt fyrr í dag að ég skyldi treysta á fréttaflutning úr Morgunblaðinu. Ég veit ekki hvaðan hæstv. ráðherra hefur þá hugsun. Það er alveg rétt, að ég hef verið ósammála Morgunblaðinu í gegnum tíðina, haft aðra pólitíska afstöðu. En á vegum Morgunblaðsins hefur verið starfandi og er starfandi fjöldi vandvirkra fréttamana sem umhugað er að leiða hið rétta í ljós. Ég skil vel að hæstv. ráðherra sé argur út í Morgunblaðið þessa dagana vegna þess að það var Morgunblaðið en ekki hæstv. ráðherra sem upplýsti þjóð og þing um stöðu mála um miðjan marsmánuð. Það var Morgunblaðið. Morgunblaðið hefur verið með vandaða umfjöllun um þessi mál, það er staðreynd. Ég hefði gjarnan kosið að Morgunblaðið hefði fjallað meira og dýpra um þessi mál en þar hefur margt ágætt komið fram. Mig langar til að vitna hér í Morgunblaðsgrein frá 28. mars. sl., þar sem segir m.a, með leyfi forseta: ,,Áætlanir gera ráð fyrir að í fyrsta áfanga verði byggt álver í Reyðarfirði með 260 þúsund tonna framleiðslugetu með möguleika á stækkun í 420 þúsund tonn. Þróunin undanfarin ár hefur verið sú að álver hafa verið að stækka verulega, enda eykst hagkvæmni framleiðslunnar við það. Talið er að álver megi ekki vera minni en 250--300 þúsund tonn til að þessi stærðarhagkvæmni náist fram, samkvæmt upplýsingum Morgunblaðsins.`` Nú er það orðið svona að lágmarksstærð til að reisa nýtt álver, það er af þessari stærðargráðu. Á sviði álframleiðslu eiga sér nú stað breytingar sem ég mun koma að síðar í máli mínu. Sýnt er að stjórnvöldum mátti vera ljóst fyrir löngu að kröfur um stærðarhagkvæmni voru þegar talsverðar fyrir nokkrum árum. En íslensk stjórnvöld hafa hins vegar haldið sig við allt aðra hugsun. Það á að reisa álver hvað sem það kostar, hvort sem það er 120, 200, 300, 420 eða 460 eða 700 þús. tonn. Einhvern tíma talaði hæstv. utanrrh. um 700 þús. tonna álver. Er það vegna þess að hann telur það sérstaklega þjóðhagslega hagkvæmt að reisa álver sem framleiði 700 þús. tonn? Halda menn að það sé þess vegna? Nei, það held ég ekki. Hæstv. utanrrh. sagði t.d. í sjóvarpsþætti árið 2000, 9. apríl var það, í sjónvarpsþættinum Silfur Egils, að það væri að sínu mati þjóðhagslega hagkvæmast að fara í 120 þús. tonna álver, hagkvæmara að fara í 120 þús. tonna álver en 240 þús. tonna álver. Það er gott fyrir þjóðina. Hitt er náttúrlega miklu betra ef við þurfum að fara í 700 þús. eða 400 þús. eða 300 þús., þá er það miklu betra til að ná fram markmiðum Framsóknarflokksins á Austurlandi. Skítt með þjóðarhag, hagsmuni þjóðarinnar. Geta stjórnmálamenn leyft sér að hugsa svona um stundarhagsmuni, hvað kemur sér vel fyrir einn stjórnmálaflokk næstu missirin og árin meðan tilteknir stjórnmálamenn eru við völd og gefa minna fyrir það sem kemur í kjölfarið? Að sjálfsögðu á að hugsa um þjóðarhag og hafa langtímahagsmuni þjóðarinnar í huga. Maður veltir því fyrir sér þegar það kemur svona skýrt fram að pólitísk sjónarmið en ekki þjóðhagsleg ráða ferðinni og ekki arðsemisrök, þá vakna spurningar um hvað hefur gerst, um hin pólitísku hrossakaup sem hér hafa greinilega átt sér stað. Við skulum styðja einkavæðingu bankanna og Símans og þið hjálpið okkur með Kárahnjúkana og álið. Er það ekki svona? Ég bara spyr. Er þetta fjarri lagi? Eða nennir hæstv. ráðherra kannski ekki að ræða hina pólitísku þætti málsins á sama hátt og hún hafði ekki nennu til að ræða efnahagslegar forsendur þessarar mestu fjárfestingar Íslandssögunnar? Fyrst í stað var látið að því liggja að þetta væri samstarfsverkefni, virkjun og álver, frá upphafi til enda. Það hefur alltaf verið sagt að álver og virkjun væru eitt og það er alveg rétt, þetta væri í fyrsta sinn sem virkjað væri á Íslandi fyrir einn kaupanda. En það var gengið lengra. Menn sögðu að róið væri að því að fá erlenda fjárfesta --- og það var Norsk Hydro --- til að taka þátt í kostnaðinum við sjálft orkuverið. Um það var rætt og það kom líka fram í ársskýrslu Landsvirkjunar. Það kom fram t.d. 1997, þar segir, með leyfi forseta: ,,Stjórn Landsvirkjunar samþykkti í maí að taka þátt í könnun ásamt iðnrn., markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar og Hydro Aluminum, Noregi, á þeim möguleika að byggja hér á landi álver þar sem gert er ráð fyrir samtengdri verkefnafjármögnun álvers og virkjana. Er búist við að þeirri könnun ljúki 1998.`` Síðan segir, sem er nú svolítið skondið, með leyfi forseta: ,,Áfram hefur verið haldið sambandi við Atlantsálshópinn vegna álvers í Keilisnesi.`` --- Þetta er 1997. Síðan kemur önnur skýrsla, eins og lög gera ráð fyrir, árið 1998. Hvað segir þá um þetta samstarfsverkefni? Það segir, með leyfi forseta: ,,Landsvirkjun tók þátt í viðræðum stjórnvalda og heimamanna við norska fyrirtækið Hydro Aluminium um hugsanlega byggingu álvers á Reyðarfirði með 120 þúsund tonna framleiðslugetu í fyrsta áfanga og hugsanlegum áfanga með 240 þúsund tonna framleiðslugetu síðar. Fyrirtækið átti samstarf við Hydro vegna hagkvæmniathugana á þessu verkefni.`` Nokkru síðar segir, með leyfi forseta: ,,Áfram var haft samráð við þá aðila sem sinnt hafa rannsóknum undanfarin ár á mögulegum útflutningi á rafmagni um sæstreng til annarra landa.`` Með öðrum orðum var á þessum tíma, árið 1997, verið að tala um þessa samtengingu í fjármögnun orkuversins og álversins. Árið eftir er þetta gufað upp. Menn eru enn að spjalla við Atlantsál-hópinn og nú er farið að tala um að flytja orkuna út um sæstreng. Það er á þessum tíma sem menn fara að hafa verulegar áhyggjur af Landsvirkjun, þ.e. þegar þessar yfirlýsingar byrja allar. Getur verið að Landsvirkjun, spyrja menn, sé svo óábyrg að hún ætli að keyra áfram virkjunaráformin án tillits til þess hvort hægt verði að selja orkuna, án þess að kaupandi sé fyrir hendi? Menn fara að skoða hvaða fjárfestingar eru þegar komnar til sögunnar. Væri hægt að fá upplýsingar um það frá hæstv. iðn.- og viðskrh. þegar hún stígur hér í ræðustól síðar í dag hve miklu fjármagni hefur þegar verið varið til undirbúnings virkjana á Austurlandi? Einhvern tíma var talað um 3--4 milljarða. Þegar það er fært upp til verðlags ársins í ár erum við að tala um 8--9 milljarða. Ég spyr: Hvaða tölur styðjast menn við? Frá Landsvirkjun fáum við enn þær upplýsingar að að sjálfsögðu verði ekkert gert fyrr en ákvarðanir hafi verið teknar. En ég minnist þess þegar við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, fórum í haust á þessar slóðir, og ekki í fyrsta sinn. Við gengum þar yfir svæðið sem kæmi til með að fara undir vatn ef virkjað yrði við Kárahnjúka. Við sáum þar vinnuvélar Landsvirkjunar að verki, við rannsóknastörf átti það að heita. Þegar við komum til byggða voru komin út blöð með stórum auglýsingum frá Landsvirkjun þar sem auglýst var útboð í jarðgöng. Allt án þess að nokkuð væri í hendi.

Er ekki allt í lagi að kanna málin?

Þarna er gengið miklu lengra en að kanna málin. Þarna voru vinnuvélar að verki. Það hefur þegar verið ráðist í vegagerð sem tengist þessum framkvæmdum. Að sjálfsögðu á að byrja á því að gera samninga um orkusölu, sé á annað borð ráðist í svona framkvæmd. Hver heldur hv. þm. Kristján Pálsson að sé núna samningsstaða Íslendinga þegar Finnur Ingólfsson verður gerður út af örkinni ásamt aðstoðarmönnum til að grátbiðja erlend stórfyrirtæki að koma hingað til lands og reisa álverksmiðju? Hver halda menn að samningsstaða okkar sé? Ég spyr líka: Er eðlilegt að Finnur Ingólfsson seðlabankastjóri hafi þetta verkefni með höndum, eða var ekki verið að breyta seðlabankalögum hér nýlega? Var ekki kveðið á um það í þeim lögum að Seðlabankinn skyldi hafa nýju hlutverki að gegna, skyldi sinna verðbólgumarkmiðum og huga að vöxtum? Það er einmitt Seðlabankinn sem hefur verið að vara okkur við því að þessi ráðagerð kæmi til með að hækka vaxtastigið um 2,5% í upphafi, örva verðbólguna. Sami Seðlabanki og kemur inn á gafl til okkar hér í Alþingi með þessi varnaðarorð ætlar um leið að gera út mann sem leggst á hnén frammi fyrir álrisum þessa heims og grátbiður um að koma til Íslands.

Er þetta ekki dálítið langsótt?

Langsótt? Nei, þetta er bara staðreynd málsins. Hvers konar samningsstöðu halda menn að þjóðin hafi þegar svona er komið? Fyrir utan það tel ég mjög misráðið að seðlabankastjóri skuli taka að sér þetta verkefni þótt honum renni eflaust blóðið til skyldunnar þar sem hagsmunir Framsfl. eru í húfi. Þetta er nefnilega fyrst og fremst pólitískt hagsmunamál sem við erum að fjalla um. Annars er sitthvað hægt að læra af reynslunni í þessu máli. Þetta er nefnilega ekki í fyrsta skipti sem við erum að semja um stóriðju á Íslandi. Mér þótti mjög fróðlegt að hlýða á gamalreyndan mann á þessu sviði, Jón Sigurðsson, sem var einn þeirra sem heimsótti efh.- og viðskn., ég held það hafi verið einmitt á hinum margívitnaða fundi 22. febrúar. Ég þekki skoðanir hans ekki og afstöðu til virkjunarmála og stóriðjumála. Ég geri ráð fyrir að hann sé almennt hlynntur virkjunum og stóriðju ef hún er gerð á skynsamlegum forsendum. En hann fór með okkur í gegnum söguna og hvernig járnblendiverkefnið þróaðist. Án þess að ég ætli að hafa hann fyrir því sem ég segi um það mál, því þar hef ég aflað mér annarra upplýsinga einnig, þá held ég að menn geti nú ekki annað en tekið varnaðarorð hans til greina, því hann nefndi að tvívegis í ferlinu hefði járnblendiverksmiðjan farið í þrot, farið á hausinn, og Íslendingum stillt upp við vegg. Hann varaði við því að við gerðum nokkuð eða gengum til þessara mála, þessara samninga, með veika samningsstöðu. En sú hætta væri alltaf fyrir hendi, sagði hann, þegar aðstæður eru eins og hér eru, þar sem um er að ræða eina virkjun og einn kaupanda að orkunni. Ég held að margt bendi til þess að Norðmenn núna, í gerfi Norsk Hydro, í fötum Norsk Hydro, vilji fara svipaða leið og Elkem Spigerverket gerði fyrir 25 árum varðandi Járnblendifélagið í Hvalfirði, vegna þess að Norsk Hydro hefur talað um það, eða það hefur komið fram, að þeir vilji helst fjármagna þetta verkefni um 15--20%. Það er reyndar það eina sem er handfast og hefur komið frá þeim. Því hefur hins vegar verið haldið að þjóðinni að þeir vilji fjármagna verkefnið um allt að helming, allt að 50%. En við höfum aldrei fengið neitt fast í hendi hvað það snertir. Ég hef Norsk Hydro grunað um að ganga fram í þessum samningum af mikilli yfirvegun og með það markmið að leiðarljósi að ná sem mestu út úr þessu verkefni. Þetta eru harðir bisnessmenn. Þetta eru menn sem eru ekki í pólitískum erindagjörðum. Hvað var það sem gerðist í járnblendinu? Það gerðist að upphaflega stóð til að Union Carbide kæmi að því verki og í tengslum við samninga við Union Carbide, í upphafi, var gerður við það fyrirtæki skaðleysissamningur. Hann var gerður á meðan á þessum undirbúningsviðræðum stóð. Að því kom að Union Carbide ákvað að hverfa frá þessari ráðagjörð og greiddi fyrir þennan skaðleysissamning háa upphæð, átta milljónir dollara. Þá sátu Íslendingar uppi með Sigölduvirkjun og þetta málmblendiverkefni í uppnámi. Samningsstaða okkar gagnvart Elkem Spigerverket sem þá kom til sögunnar var ekki upp á marga fiska, enda þurfti Elkem Spigerverket ekki að kaupa nema 15% hlutafjár til þess að komast í þá einstöku stöðu að sjá um alla tæknihlið mála, aðföng og afurðir og taka fyrir það þriggja prósenta umboðslaun. Það voru þeir peningar sem Jón Sigurðsson, fyrrverandi forstjóri járnblendiverksmiðjunnar, talaði oft um sem blóðpeninga. Það tók ellefu ár að losna undan þessum afarkostum og hafði Elkem Spigerverket á þeim tíma fengið margfalt það framlag sem þeir höfðu lagt til fyrirtækisins. En á sama tíma töpuðu Íslendingar milljörðum á þessum rekstri. Eins og ég gat um áðan þá fór fyrirtækið í tvígang á hausinn, í þrot, og nú er svo komið að Íslendingar eiga 10%. Þeir áttu í upphafi 80%. Nú eiga þeir 10%, Norðmenn 73% og samning til næstu 18 ára á raforku sem nemur hálfvirði af því sem kostar að framleiða hana. Ég tel ekki fjarri lagi að ætla að Norsk Hydro telji sig eða hafi núna á undangengnum mánuðum talið sig hafa svipaða stöðu gagnvart íslenskum stjórnvöldum og Elkem Spigerverket hafði á sínum tíma, því staðið hefur til að gerður verði samningur við Norsk Hydro um að þeir sjái um tæknilega uppbyggingu álversins, aðföng og afurðir næstu 15--20 árin og hafi þar með tögl og hagldir þó að eignarhlutur þeirra yrði miklu smærri en sem þessu nemur, eða 15--20%. Ég ítreka þetta, að tal um að þeir séu reiðubúnir að leggja fram allt að helming hlutafjár er nokkuð sem einvörðungu hefur heyrst frá íslenskum aðilum og á helst íslenskum stjórnvöldum. Lengi vel var ómögulegt að skilja að aðili sem einungis ætti um eða innan við fjórðung af hlutafénu mundi hafa tögl og hagldir við uppbyggingu og rekstur þessa fyrirtækis. En hugsanlega kom skýringin í ljós þegar Geir A. Gunnlaugsson, sem er helstur talsmaður Hæfis og Reyðaráls, upplýsti í sjónvarpi núna fyrir fáum dögum að leggja þyrfti 80 milljarða, 800 millj. dollara, sem tryggingu í sambandi við álverið og að þetta hefði verið eitt stærsta vandamálið sem steytt hefði á. Þetta er nokkuð sem íslenskir fjárfestar hafa ekki verið, eftir því sem ég best veit, upplýstir um, þ.e. hvað hér eiginlega hangir á spýtunni. Að hinu má leiða getum að ef það er rétt að Norsk Hydro hefur viljað fá 15--20% hlutafé en hafa jafnframt tögl og hagldir í fyrirtækinu, ráða þar öllu, þá mundi íslenskum fjárfestum reynast erfitt að kyngja því þegar til kastanna kæmi. Í þessu sambandi er fróðlegt að hverfa aftur til umræðunnar sem fram fór í fjölmiðlum síðastliðið sumar, m.a. í ágætri úttekt sem gerð var í Morgunblaðinu og birtist 1. ágúst sl. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Þeirri kenningu hefur verið fleygt í hópi áhrifamanna í lífeyrissjóðunum að í gildi sé einhvers konar leynisamningur milli íslenskra stjórnvalda og Norsk Hydro um ótímabundna aðkomu norska fyrirtækisins að mikilsverðum þáttum í rekstri álfyrirtækisins í Reyðarfirði. Þannig sé nánast kveðið á um yfirráð Hydro Aluminium yfir tækniuppbyggingu álversins, hráefniskaupum, markaðsstarfi og útflutningi. Þetta allt saman án þess að Hydro eigi meiri hluta í fyrirtækinu. Eftir standi íslenskir fjárfestar, þeirra á meðal lífeyrissjóðirnir, sem eigendur meiri hluta hlutafjár en þó nánast valdalausir um fjölmarga stoðþætti í rekstrinum.`` Er þetta ekki nákvæmlega sama formúlan og hjá Elkem Spigerverket á sínum tíma? Ég held áfram, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt heimildum Morgunblaðsins voru mál ekki svo langt komin að um væri að ræða samkomulag um þessi atriði. Hins vegar væri kominn á skilningur --- og hann m.a. verið að einhverju leyti skjalfestur í sameiginlegum yfirlýsingum --- beggja aðila í þessum efnum og því hafi Norsk Hydro gengið út frá því sem vísu að þannig yrði háttað tengslum þess og Reyðaráls hf. Það var ekki fyrr en fulltrúum lífeyrissjóðanna og fleiri mögulegum fjárfestum varð þetta samkomulag ljóst, að renna fóru tvær grímur á forráðamenn Hæfis. Þeir virðast ekki hafa áttað sig á því hversu málið væri eldfimt fyrr en þá og létu Norsk Hydro þegar vita af þessum blendnu viðbrögðum að heiman.`` Þetta er úr umfjöllun Morgunblaðsins 1. ágúst sl. Þá veltir maður fyrir sér hvort gambíturinn sé þessi af hálfu álrisans: Við förum inn með 15--20%. Við gerum samkomulag um að við sjáum um alla tækniþjónustu, aðföngin, umsetninguna og stýrum rekstrinum. Síðan höfum við stöðu til þess þegar fram líða stundir og álverðið reynist lægra en menn höfðu spáð fyrir um, að stilla íslenskum fjárfestum upp við vegg, á sama hátt, nákvæmlega sama hátt og gert var í járnblendiverksmiðjunni og segja sem svo: Nú þurfum við meira af fjármagni. Hvað gerðu íslenskir fjárfestar þá? Þeir mundu segja væntanlega pass. Þá er fjármagnið fært niður, álfyrirtækið kemur inn með sína peninga, fjármuni, og öðlast meirihlutaeign. Þetta er mjög raunverulegur möguleiki vegna þess að nákvæmlega þetta gerðist í járnblendiverksmiðjunni. Þannig yrði okkur einfaldlega stillt upp við vegg. Það er þetta sem hinn virðulegi fyrrverandi forstjóri járnblendiverksmiðjunnar varar okkur við. Hann segir að það geti gerst. Það gerðist í Hvalfirðinum, í járnblendiverksmiðjunni, að hún fór á hausinn. Íslendingum var stillt upp við vegg. Erlendi aðilinn öðlaðist þar með meirihlutaeign og náði niður raforkuverðinu, því það mundi gerast að sönnu líka. Samningsstaða okkar væri nánast engin því hótunin væri yfirvofandi um að hverfa þá af hólmi. Og hver kæmi þá? Hræætur utan úr heimi. Þannig hefur það verið orðað þegar erlend fjölþjóðafyrirtæki koma inn í slíkar rústir. Samningsstaða okkar við slíkar aðstæður er engin. Síðan leyfa hv. þm. sér að rísa á fætur og segja hér úr ræðustól: ,,Þetta er stórkostlega arðsöm fjárfesting.`` Látum liggja á milli hluta að engir samningar hafa verið gerðir. En þetta er veruleikinn. Þetta er veruleikinn sem Íslendingar hafa áður staðið frammi fyrir. Það er þess vegna sem við erum að vara við því að við setjum öll okkar egg í þessa körfu, því það mundum við óneitanlega gera. Og hvaða raforkuverð sem menn kæmu til með að semja um núna þá er framtíðin óvissu háð. Það sem Norsk Hydro sæi út úr þessu með það fyrirsjáanlegt í taflmennskunni að öðlast meirihlutaeign á þennan ódýra hátt og ná niður raforkunni þegar fram líða stundir, væru þeir reiðubúnir að koma inn með þá tryggingu sem Geir A. Gunnlaugsson ýjaði að í sjónvarpinu um daginn og þá tryggingu sem væntanlega var þess valdandi að titringur varð hjá Norsk Hydro vegna krafna íslenskra fjárfesta í sumar. Þetta er sú umræða sem þá fór fram á bak við tjöldin. Við vorum aldrei fyllilega upplýst um það. Mörg okkar vildu ganga eftir því að öll þessi mál yrðu færð fram í dagsljósið og ég var í hópi þeirra. Mér hefur stundum verið legið á hálsi hér þar sem ég á sæti í stjórn lífeyrissjóðs að hafa ekki viljað kanna málin til hlítar. Það er alrangt. Ég hef gengið eins og langt og mínir vitsmunir leyfa til að afla mér eins staðgóðra upplýsinga um þessi mál og ég mögulega hef getað. En ég vil gera það sem frjáls maður. Þegar mér er stillt upp gagnvart því að skrifa undir samkomulag, sem menn geta nú ekki einu sinni haft á íslensku heldur ensku og heitir ,,Secrecy agreement`` --- leyndarsamkomulag, þar sem þeir sem kæmu að þeim málum fyrir hönd lífeyrissjóðanna skuldbinda sig til að, ekki að þegja núna eða á morgun heldur í átta ár, þá segja menn nei takk. Menn hafa ekki leyfi til þess að fara með umræðu af þessu tagi á bak við tjöldin eins og krafa er gerð um af hálfu fólks sem viðurkennir að þetta sé fyrst og fremst pólitík og víkur til hliðar öðrum röksemdum sem lúta að arðsemi eða hagkvæmni. Ég vitnaði áðan í hæstv. utanrrh. sem sagði að að sjálfsögðu væri það hagkvæmast fyrir okkur eða þjóðahagslega hagkvæmari kostur fyrir okkur að reisa 120 þúsund tonna álver heldur en 240 þúsund tonna álver. Þetta eru sömu aðilarnir og segjast ekki nenna að tala um efnahagslegar forsendur málsins og reyna síðan að múlbinda alla þá sem á einhvern hátt fá upplýsingar um málið. Í umræðu síðustu daga hefur komið fram að skyndilega hafi komið upp á borðið erfiðleikar hjá Norsk Hydro í tengslum við kaup á þýska fyrirtækinu VAW. Ég velti því fyrir mér hvar samningamenn okkar og hagsmunagæslumenn þjóðarinnar hafi verið á verðinum, hvernig þeir hafi sofið, þegar frá því var greint meira að segja á heimasíðu Norsk Hydro núna um áramótin hvað stæði til. Í rauninni er afvegaleiðandi að tala um kaup á fyrirtæki, þetta er samruni tveggja risastórra fyrirtækja. Þetta þýska fyrirtæki á sér langar rætur, var stofnað 1917 og var stór álframleiðandi í Þýskalandi með hléum. Þjóðverjum voru settar skorður eftir seinna stríð í framleiðslu á öllu því sem gat flokkast undir hergagnaiðnað en á miklu lengri sögu í álframleiðslu en nokkru sinni Norsk Hydro sem fer út á þá braut 1986 fyrst, er svona kornabarn í þessum bransa, en er þó orðið í hópi fjögurra stærstu ál\-framleiðenda í heiminum --- Alcoa og Alcan, Norsk Hydro og svo eru Rússarnir, þeir sem Morgunblaðið sagði okkur frá um daginn að væru svo nátengdir mafíunni. Hæstv. ráðherra sagðist vera núna að senda seðlabankastjóra Íslands, Finn Ingólfsson, til viðræðna við það fyrirtæki væntanlega, rússnesku álframleiðendurna. Maður spyr: Hvar heldur þetta fólk sig og hefur haldið sig sem leyfir sér að upplýsa okkur um það núna að eitthvert sérstakt vandamál hafi komið upp á borðið vegna kaupa á VAW fyrirtækinu sem hefur lengi verið á döfinni? Í blábyrjun janúar, 2. eða 3. janúar, eru um þetta ítarlegar fréttir á heimasíðu Norsk Hydro. Þar var ekki talað um sérstök vandamál heldur mikið sóknarfæri í því sambandi þegar til langs tíma væri litið. Hins vegar var talað um vandamál. Talað var um vandamál á síðunni og hefur verið núna síðustu daga og vikur, sem steðja að áliðnaðinum í heiminum. Þannig segja þeir á heimasíðu sinni að sú spurning sem þeir fái oftast þessa dagana sé hvernig eigi að bregðast við þeim samdrætti sem blasi við, hvar þeir ætli að skera niður 1.100 störf? Fram hefur komið að Norsk Hydro þurfi að skera niður 1.100 störf. Og þeir svara því til að það verði gert um heim allan, í framleiðslufyrirtækjum þeirra um heim allan. En ég leyfi mér, herra forseti, að halda því fram að þær ákvarðanir og framganga Norsk Hydro hafi ekkert með fjárhagsvandræði þeirra að gera, heldur einvörðungu hitt hvernig þeir vilja halda á spilum sínum gagnvart Íslendingum. Þetta er fyrirtæki sem veltir 2.000 milljörðum, sex til áttföldum fjárlögum Íslendinga. Þeir velta 2.000 milljörðum. Og það sem um er að ræða að þeir létu hugsanlega af hendi rakna hér til framkvæmda á Íslandi eru smámunir. Ef það er rétt sem þeir fullyrða, að þetta sé svona arðvænlegt, að þetta sé gullmoli, hvers vegna vill enginn þennan gullmola? Hvers vegna taka þeir hann ekki? Hvers vegna reisa þeir ekki álverið? Hvers vegna koma þeir ekki með meirihlutaeign núna? Ekki 50%, 20%? Af hverju bjóðast þeir ekki til að koma með 100%? Vegna þess að þeir ætla að fá þetta á silfurfati. Þeir eygja góða von í því þegar þeir hafa slíka samningamenn og við teflum fram á móti þeim. Það er nú bara staðreyndin. Ástæðan fyrir því, herra forseti, að ég er að rekja þetta og fara yfir þessa sögu er sú að þetta eru staðreyndir. Þetta eru staðreyndir sem gerðust gagnvart Járnblendiverksmiðjunni í Hvalfirði, þetta eru staðreyndir. Það var þannig sem Elkem Spigerverk öðlaðist slíka yfirburðastöðu í þeirri verksmiðju. Ég hef rakið hvers vegna þeir náðu raforkuverðinu niður, langt niður fyrir framleiðsluverð. Það er svona sem það gerist. Þetta snýst bara ekki einvörðungu um eignarhlut í fyrirtækinu, þetta snýst líka um raforkuverðið þegar fram líða stundir. Það er eflaust stærsta málið. Það er það mál sem við eigum að láta okkur mestu skipta, hugsanlega meiru en þá fjármuni sem menn setja inn sem hlutafé. Þó ætti ég að fara varlega í slíkar yfirlýsingar vegna þess að lífeyrissjóðir eða aðrir fjárfestar sem settu fjármuni í fyrirtæki við þessar aðstæður með þeirri hættu yfirvofandi að hlutaféð verði rýrt þegar fram líða stundir með bolabrögðum, ættu að hugsa sinn gang og líta á þetta sem stórkostlega áhættufjárfestingu. Það gæti farið fyrir þeim á nákvæmlega sama hátt og hefur farið fyrir fjármunum Íslendinga í tengslum við Járnblendiverksmiðjuna í Hvalfirði. Ég ætla að víkja þá lítillega að umsögn 2. minni hluta efh.- og viðskn. Alþingis, en sá sem hér stendur undirritar þá umsögn. Þetta hefur verið til umræðu á tveimur fremur en þremur fundum efh.- og viðskn. Þetta voru mjög góðir fundir. Á fund nefndarinnar komu fulltrúar aðskiljanlegra stofnana, Þjóðhagsstofnunar, Seðlabanka, það komu hagfræðingar, háðir og óháðir, fulltrúar Samtaka atvinnulífsins og fræddu okkur um sjónarmið sín í þessum málum. En auðvitað fengum við ekki að heyra neitt um grunnforsendurnar sem allt dæmið á að hvíla á, þ.e. raforkuverðið, því var öllu haldið rækilega leyndu eftir að upplýst var að nefndarmenn væru ekki allir reiðubúnir að þegja um það sem þeir fengju að vita og gerðu grein fyrir því að þeir vildu opinbera umræðu um málið. Í umsögn minni segi ég m.a., með leyfi forseta: ,,Í ljósi þess að mjög alvarleg varnaðarorð hafa komið fram um grundvöll þann sem áætlanir Landsvirkjunar byggjast á hvað varðar álverð á komandi árum og áratugum og áætlaðan byggingarkostnað Kárahnjúkavirkjunar og óvissu henni tengd vegna mjög viðamikilla jarðganga og stíflugerðar, auk mótvægisaðgerða til verndar náttúru svæðisins, er hér með lagt til að forsendur arðsemisútreikninga Landsvirkjunar verði ítarlega endurskoðaðar. Jafnframt verði leitað enn frekari upplýsinga til viðbótar þeim sem að undanförnu hafa borist um ástand á álmörkuðum og framtíðarhorfur í áliðnaði heimsins. Í umræðum á fundum efnahags- og viðskiptanefndar vegna fyrirhugaðrar Kárahnjúkavirkjunar með fulltrúa Landsvirkjunar, embættismönnum frá Þjóðhagsstofnun, Seðlabanka og Hagfræðistofnunar HÍ, auk fulltrúa atvinnulífsins, ASÍ og nokkurra óháðra aðila, kom mjög greinilega fram að opinberar stofnanir leggja til grundvallar sínum umsögnum í einu og öllu áætlanir Landsvirkjunar.`` Grundvallaratriði er að menn átti sig á þessu. Allir þeir sem tjá sig um málið byggja á forsendum Landsvirkjunar alveg gagnrýnislaust. Þeir hafa sumir gefið þeim að vísu ágætiseinkunn án þess að hafa kynnt sér nánar málin, en þeir byggja á þessum grundvallarupplýsingum Landsvirkjunar. Og síðan eru menn með röksemdaflutning sem er afleiddur af því. Ég held áfram í þessari tilvitnun, með leyfi forseta: ,,Í umsögn Seðlabankans kemur fram að um sé að ræða stærstu fjárfestingu í raforkukerfi landsmanna í sögu þjóðarinnar sem óhjákvæmilega snerti margvísleg svið, svo sem atvinnumál, umhverfismál, arðsemi og áhættufjárfestingar Landsvirkjunar, byggðamál, ríkisábyrgðir og fjárhagslegt skipulag í tengslum við áhættufjárfestingu í raforkukerfinu og tengdri stóriðju, þjóðarbú og hagstjórn. Jafnframt að þar sem ekki hafi tekist í tíma að fá aðgang að öllum gögnum sem nauðsynleg eru til að leggja sjálfstætt mat á áhrif verkefnisins byggist álit bankans í veigamiklum atriðum á athugunum Þjóðhagsstofnunar á þjóðhagslegum áhrifum Noral-verkefnisins. Seðlabankinn leggur á þessu stigi ekkert mat á þessar niðurstöður.`` Aftur, herra forseti, vil ég vekja athygli á því að það er ekki sjálfstætt mat sem þessir aðilar leggja á málin heldur byggja þeir hver á öðrum og upphaflega á gögnum sem koma frá Landsvirkjun. Og áfram held ég, með leyfi forseta: ,,Seðlabankinn leggur á þessu stigi ekkert mat á þessar niðurstöður. Hann tekur þær einfaldlega sem gefnar sem undirstöður undir mat sitt á því hvaða áhrif verkefnið kann að hafa á peningastefnuna, vexti, gengi og aðra þá þætti sem snerta bankann. Seðlabankinn virðist ekki líta á það sem hlutverk sitt að taka afstöðu til málsins í heild enda eru margir þættir þess utan verksviðs hans. Það sé fyrst og fremst verksvið þeirra sem standa að byggingu álverksmiðju á Reyðarfirði að taka ákvörðun um hvort þeir vilji ráðast í verkefnið í ljósi væntanlegrar ávöxtunar og áhættu. Með sama hætti yrði það viðfangsefni þeirra sem fá það hlutverk að selja álverinu raforku að meta hvort arðsemi og áhætta verður verjanleg. Alþingi yrði að meta hvort veita beri málinu brautargengi þar sem vegnir yrðu saman hugsanlegur ávinningur í hærri þjóðartekjum og byggðarþróun og hugsanleg þjóðhagsleg áhætta og neikvæð umhverfisáhrif. Seðlabankinn bendir hins vegar á að rök kunni að vera til að skoða hvort ekki sé unnt að takmarka áhættu almennings af verkefninu með því að takmarka með einhverjum hætti þær ábyrgðir opinberra aðila sem verða á lánsfjáröflun til orkuframkvæmda að öðru óbreyttu. Seðlabankinn hefur almennt verið á móti víðtækri notkun ríkisábyrgða í áhætturekstri og fjármálastarfsemi enda geta þær skekkt áhættumat og samkeppnisstöðu.`` Herra forseti. Það er ástæða til að beina athygli manna að þessu, að Seðlabankinn hefur varað við því að ríkið og opinberir aðilar gangist í ábyrgð í þeim mæli sem hér er verið að leggja til. Og einnig er varað við því að þetta verkefni kunni ekki að rúmast í íslensku hagkerfi. Engu að síður talar Seðlabankinn, húsbændum sínum trúr leyfi ég mér að segja, jafnframt um að hugsanlega sé hægt að grípa til mótvægisaðgerða til að hamla gegn þessu og kem ég að því síðar hverjar þær mótvægisaðgerðir eru. Það er t.d. með því að keyra hér upp vaxtastigið í landinu. En áfram segir, með leyfi forseta: ,,Í mati Seðlabankans er byggt á úttekt Þjóðhagsstofnunar sem er fylgiskjal með frumvarpinu. Seðlabankinn segir enn fremur: ,,Ekki er reiknað með neinum mótvægisaðgerðum í ríkisfjármálum. Leggja verður ríka áherslu á að matið er mikilli óvissu háð og aðeins til viðmiðunar. Ástandið getur að verulegu leyti ráðist af ástandi þjóðarbúskaparins þegar framkvæmdir hefjast og öðrum ytri áhrifum sem þjóðarbúið verður fyrir meðan á þeim stendur ... Einn stærsti óvissuþátturinn sem tengist framkvæmdunum er áhrif þeirra á gengi krónunnar. Í þeim framreikningi Þjóðhagsstofnunar sem hér er stuðst við er reiknað með óbreyttu gengi krónunnar. Allar niðurstöður hér á eftir verður að skoða í ljósi þess. Sennilegt er að umtalsverðar gengisbreytingar verði fylgifiskur framkvæmdanna, þótt erfitt sé að sjá þær nákvæmlega fyrir, hvað þá að tímasetja þær ... Seðlabankinn mun vinna að því að verðbólga verði sem næst 2,5 % á ári. Framkvæmdirnar munu því krefjast aukins aðhalds peningastefnunnar áður en og meðan þær eru sem mestar ...`` Fram kemur hjá Seðlabankanum að gera megi ráð fyrir 2,5% hækkun vaxta við upphaf framkvæmda.`` Mér finnst menn hafa tekið þessum yfirlýsingum Seðlabankans af alveg ótrúlegri léttúð. Þar vísa ég að sjálfsögðu fyrst og fremst til ríkisstjórnarinnar og stjórnar meiri hlutans á Alþingi. Ef lánsskuldbindingar landsmanna eða vaxtabyrðarnar væru hækkaðar sem þessu næmi, um 2,5%, værum við að tala þar um milljarða álögur á landsmenn. Og ég hef svolítið saknað þess í umræðunni að ekki væru ræddar mótvægisaðgerðir fyrir hönd heimilanna, m.a. til að verja þau gegn þessum vaxtaklyfjum sem þannig yrðu lagðar á þau. Ég held áfram tilvitnun í þetta álit, með leyfi forseta: ,,Vegna þessarar fyrirhuguðu vaxtahækkunar Seðlabankans, ef af virkjunar- og álversframkvæmdum verður, er ljóst að um svokallaðar ruðningsaðgerðir verður að ræða. Með hugtakinu ,,ruðningsaðgerðir`` er átt við að þeim fyrirtækjum sem veikast standa yrði einfaldlega rutt úr vegi. Þetta á ekki hvað síst við um svokölluð ,,sprotafyrirtæki`` sem geta skapað arðsöm störf til framtíðar litið ef þau fá tíma og aðstæður til að vaxa úr grasi. Þannig mundi þessi einstaka risaframkvæmd, ef af yrði, ryðja úr vegi mörgum fyrirtækjum sem annars gætu vaxið og dafnað. Samdráttur í opinberum framkvæmdum einn og sér nægði engan veginn til að vega á móti þeim miklu framkvæmdum tengdum álveri sem hér um ræðir. Til viðbótar þessu kæmu síðan auknar álögur á almenning í formi mikilla vaxtahækkana, auk þess að mjög hæpið verður að teljast að markmið Seðlabankans um 2,5% verðbólgu á ári náist á sama tíma og á slíkri risaframkvæmd stæði, sem með margvíslegum hætti mundi hafa mjög mikil áhrif til spennuaukningar í hagkerfinu. Á framangreindum fundum komu fram athyglisverðar upplýsingar um þróun álframleiðslu og hvernig hún færist í síauknum mæli til iðnþróunarþjóðanna, ekki hvað síst til Kína. Þannig er nú áætlað að Kína, sem að undanförnu hefur verið stærsti álinnflytjandi heims, verði að 3--5 árum liðnum orðið að nettó-útflutningslandi á áli. Þessar viðamiklu breytingar hafa mjög mikil áhrif á þróun álverðs til framtíðar litið. Í sambandi við álverð og álverðsþróun væri vert að fá upplýsingar um hvað helstu sérfræðingar heims hafi gert ráð fyrir að álverð væri um þessar mundir, þegar fyrir 2--3 árum var verið að leggja grunn að þeim útreikningum sem nú er stuðst við.`` Mér finnst ástæða til að staldra ögn við þetta vegna þess að verðið á álinu skiptir grundvallarmáli þegar kemur að arðsemisútreikningum fyrir virkjunina. Það er um það rætt að tengja, eins og iðulega er gert, raforkuverðið verðlagi orkukaupandans, verðinu sem fæst fyrir afurð álversins. Og þá hafa menn sagt að til þess að tryggja það samningsverð sem menn ganga út frá þurfi álverðið, verðið á áltonninu, að vera 1.550 dollarar. Hvað skyldi það vera núna, herra forseti? Það eru rúmlega 1.400 dollarar. En menn segja: Það eru miklar líkur á því að þetta muni lagast. Einn hv. þm., Pétur H. Blöndal, hreifst mjög af því að í efh.- og viðskn. var talað um svokallaða Monte Carlo aðferð við að reikna líkurnar út, og án þess að ég vilji gera lítið úr þessari aðferðafræði og kenna hana við spilavítin er það samt ofurlítið tengt. Það eru nefnilega getgátur sem menn byggja á. En gott og vel. Menn styðjast við upplýsingar sem menn hafa frá liðnum árum og hvernig álverðið hefur þróast. Það sem hins vegar gleymist er að taka tillit til þeirra grundvallarbreytinga sem eru að verða á þessu sviði í heiminum. Og hverjar eru þær? Jú, þær eru m.a. þær sem hér er vikið að, að framleiðslan á áli er að færast frá efnahagslega þróuðum ríkjum til þeirra sem síður eru þróuð, frá Evrópu og Bandaríkjunum til Afríkulanda, til Suður-Afríku, til Mósambík, til Asíuríkja, til Víetnam, til Kína. Hér er sérstaklega vísað til Kína. Og það er vísað til þess að gert sé ráð fyrir því að Kínverjar, sem hingað til hafa flutt inn ál, muni að skömmum tíma liðnum verða orðnir útflutningsaðilar fyrir eigin framleiðslu, og það muni gerast að þremur, fjórum árum liðnum ef að líkum lætur. Þessi lönd í Afríku og Asíu og víðar, Indónesíu, bjóða þessum álfyrirtækjum upp á raforkuverð sem er miklu lægra en hér er. Þetta getur valdið því að álverðið haldist lægra, vegna þessara kerfisbreytinga muni það haldast lægra en ýmsir sérfræðingar hafa viljað vera láta. Þeir sem ég hef hlustað á eða viljað taka mark á benda einmitt á þetta, að ákveðnar kerfisbreytingar séu í uppsiglingu og að við eigum ekki að taka það sem gefið að spádómar um hækkandi álverð eigi við rök að styðjast. Þetta skiptir okkur að sjálfsögðu meginmáli, okkur sem erum ábyrg fjárhagslega fyrir virkjuninni sem menn eru að leggja til að við veitum heimild fyrir, því að af orkuverðinu ræðst arðsemi hennar að sjálfsögðu. Hér segir áfram, með leyfi forseta: ,,Órjúfandi tengsl eru á milli ákvörðunar um byggingu Kárahnjúkavirkjunar og byggingu álverksmiðju og tilheyrandi kolskautaverksmiðju. Í því sambandi væri mjög mikilvægt að fram kæmi við hvaða álverð væri áætlað að væntanleg Reyðarálsverksmiðja væri rekin á ,,núlli``. Vegna þeirra frétta er nú berast um að Norsk Hydro hafi gefið íslenskum stjórnvöldum til kynna að fyrirtækið geti ekki staðið við þann tímaramma sem ráð var fyrir gert vegna fyrirhugaðra framkvæmda við álver í Reyðarfirði og jafnframt sé það ekki tilbúið að ganga frá nýrri tímaáætlun er sjálfgert að fresta málinu af hálfu Alþingis meðan frekari gagna er aflað og hætta öllum frekari undirbúningi framkvæmda vegna Kárahnjúkavirkjunar að sinni.`` Þetta segi ég, herra forseti, í niðurlagi álitsgerðar minnar frá 18. mars árið 2002.

Forseti biður hv. þm. afsökunar á því að trufla ræðu hans en forseta þykir ýmislegt benda til þess að hv. þm. ljúki ekki ræðu sinni á næstu mínútu eða svo. Er það rétt ályktað?

Já.

Í því ljósi fer forseti fram á það við hv. þm. að hann fresti ræðu sinni því nú rennur upp tími þingflokksfunda sem ráðgert er að standi næsta hálfan annan tíma. Því spyr forseti hv. þm. hvort hann geti fallist á þá ráðstöfun að hann haldi áfram ræðu sinni um klukkan hálfsex.

Ég fellst á það.

Herra forseti. Ég heyri að mikill órói er á ráðherrabekknum og menn spyrja hvers vegna þeir hafi verið ómakaðir, hæstv. ráðherrar, að koma hingað í þinghúsið, þeir hafi búist við að hér yrði atkvæðagreiðsla. Við erum að fjalla um eitt helsta stórmál sem hefur verið tekið til umræðu í sögu Alþingis, stærstu fjárfestingu í sögu þjóðarinnar. Mönnum finnst það vera allt að því ókurteisi að ómaka hæstv. ráðherra á fund þar sem þetta mál er til umfjöllunar. Við ræddum fyrr í dag að illa væri komið fyrir Alþingi Íslendinga, að það léti bjóða sér þau vinnubrögð og þá framkomu sem ríkisstjórnin og þá ekki síst ráðherrar Framsfl., hæstv. iðn.- og viðskrh. og hæstv. utanrrh., hafa sýnt í málinu. Þau hafa staðhæft, báðir þessir hæstv. ráðherrar, að þau hafi verið í beinu og stöðugu sambandi við æðstu menn Norsk Hydro um langt skeið. Það hefur ítrekað komið fram í fjölmiðlum. Síðan láta þau eins og þau komi af fjöllum þegar það er upplýst að þær tímasetningar sem haldið hefur verið að þinginu koma ekki til með að standast. Látið er í veðri vaka að Norðmenn og fulltrúar Norsk Hydro hafi í frammi blekkingar við Íslendinga. Ég hef hins vegar haldið því fram og fært fyrir því rök í máli mínu að það séu Íslendingar, íslensk stjórnvöld og fulltrúar Íslendinga í þeim viðræðum sem hafa haft í frammi blekkingar við þjóðina á Alþingi. Hæstv. iðn.- og viðskrh. hefur nú upplýst, og gerði það í fjölmiðlum, að þótt henni hefðu verið kunnar staðreyndir málsins um og fyrir síðustu mánaðamót hafi hún lifað í voninni, eins og hæstv. ráðherra orðaði það, og þess vegna ekki talið að þær upplýsingar sem hún bjó yfir hafi átt erindi inn á Alþingi og í þær þingnefndir sem um þessi mál hafa fjallað. Þar er vísað í störf iðnn., umhvn. og efh.- og viðskn. Alþingis sem á að fjalla um efnahagslegar forsendur málsins. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs ræddi þessi mál og þá stöðu sem upp er komin á þingflokksfundi sem lauk fyrir fáum mínútum og samþykkti þingflokkurinn ályktun sem ég ætla að leyfa mér, með leyfi forseta, að vitna í úr ræðustóli: ,,Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fordæmir harðlega að mikilsverðum upplýsingum sem vörðuðu stöðu Noral-verkefnisins svonefnda og stjórnarfrumvarps um Kárahnjúkavirkjum og stækkun Kröfluvirkjunar skuli hafa verið haldið leyndum fyrir Alþingi og viðkomandi þingnefndum meðan málið var þar til umfjöllunar. Það er óverjandi með öllu að ábyrgðaraðilar verkefnisins skuli ekki greina satt og rétt frá stöðu mála á hverjum tíma, jafnt Alþingi sem fjölmiðlum og þar með þjóðinni. Þó tekur steininn úr þegar háttsettir opinberir embættismenn og ráðherrar eru staðnir að því að halda mikilsverðum upplýsingum frá Alþingi og þingnefndum. Þessi vinnubrögð fylgja í kjölfar þeirrar pólitísku valdbeitingar sem áður hafði verið ástunduð í málinu af umhvrh. og þess ásetnings iðnrh. og Landsvirkjunar að umlykja fyrirhugað orkuverð leyndarhjúp. Það er óumflýjanlegt að Alþingi taki nú til skoðunar hvernig tryggja megi að umfjöllun um þingmál og störf þingnefnda geti alltaf byggst á réttum og fullnægjandi upplýsingum. Einnig þarf að huga að því hvort setja beri ákvæði í lög sem taka af skarið um að það sé saknæmt og refsivert að leyna Alþingi og þingnefndir upplýsingum eða greina þeim rangt frá.`` Herra forseti. Hér las ég upp ályktun sem samþykkt var á þingflokksfundi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Eins og fram kom hjá hæstv. forseta Alþingis gerði ég hlé á ræðu minni fyrir fund þingflokka sem hófst kl. 16. Ég hafði þar gert grein fyrir helstu sjónarmiðum sem ég vildi að kæmu fram í fyrri ræðu minni við umræðuna. Ég mun að sjálfsögðu gera ítarlega grein fyrir þeim þáttum sem ég tel enn mikilvægt að koma að við umræðuna í síðari ræðu minni í kvöld en læt þessari ræðu minni hér með lokið.

Herra forseti. Ég mótmæli þeim fullyrðingum að Alþingi hafi ekki fengið þær upplýsingar sem lágu fyrir á hverjum tíma í þessu máli. Þetta hefur verið útskýrt rækilega og farið yfir það og þar hefur engu verið leynt. Það er mjög merkilegt að þingflokkur á hv. Alþingi, Vinstri grænir, komi hér skipti eftir skipti og ásaki stjórnvöld og meiri hluta Alþingis um ólýðræðisleg vinnubrögð vegna þess að þeir vilja eyðileggja og tefja mál. Á þessi litli minni hluti Alþingis einhvern rétt á því að koma í veg fyrir framgang lýðræðisins á Alþingi og ásaka meiri hlutann um vinnubrögð af því tagi sem hér er lýst? Ég tel ástæðu til að mótmæla þessu, herra forseti, ég tel um vítaverð vinnubrögð að ræða þegar svo lítill minni hluti Alþingis ásakar okkur hin um ólýðræðisleg vinnubrögð vegna þess að þeir fá ekki vilja sínum framgengt og vilja setja það í refsilöggjöf að þeir geti stjórnað málum með þeim hætti eins og þeir eru að reyna að gera hér á Alþingi.

Herra forseti. Sannleikur er sannleikur hvort sem hann er borinn fram af fáum mönnum eða mörgum. Hið sama gildir um ósannindin og lygina. Hún er lygi hvort sem hún er borin fram af fáum mönnum eða mörgum. Það hefur verið upplýst, m.a. af hálfu hæstv. viðskrh., að efh.- og viðskn. Alþingis hafi verið leynd upplýsingum. Hæstv. ráðherra sagði það í morgunfréttum Ríkisútvarpsins að hún lifði enn í voninni um að þær upplýsingar sem henni höfðu borist mundu ekki reynast réttar. Og þess vegna sagði hæstv. ráðherra að þær upplýsingar ættu ekki erindi inn í efh.- og viðskn. þingsins. Með öðrum orðum, þessum upplýsingum var haldið leyndum fyrir nefndinni. Það er því rangt sem fram kemur hjá hæstv. utanrrh. að Alþingi hafi ekki verið leynt upplýsingum. Það hefur verið staðfest af hálfu hæstv. viðskrh. ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Það er afskaplega undarlegt þegar hv. þm. sem telur sig vera sjálfskipaðan boðbera sannleikans kemur hér og ber ósannindi á ráðherra og þingmenn. Hvenær hefur það verið sagt að Alþingi hafi verið leynt upplýsingum? Aldrei. Enda hefur það ekki verið gert. Hv. þm. verður að læra að temja sér lýðræðisleg vinnubrögð og hann verður að sætta sig við að lýðræðislega kjörinn meiri hluti á Alþingi geti unnið að málum þjóðarinnar með eðlilegum hætti hvort sem honum líkar betur eða verr. En að koma hingað og bera á borð að hann sé sjálfskipaður fulltrúi sannleikans en við hin öll fulltrúar lyginnar, eins og hann segir hér, er honum ekki til sóma og bæri að sjálfsögðu að víta þingmanninn í eitt skipti enn fyrir slík ummæli.

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. utanrrh. og formanni Framsfl. að ég er hér að færa fram staðreyndir og sannleika í máli. Staðreyndir sem hafa verið staðfestar af þeirri sem bar þær fram, hæstv. viðskrh. Valgerði Sverrisdóttur, sem hefur lýst því yfir í útvarpsviðtali að hún hafi ekki talið upplýsingar um það mál sem var til umfjöllunar í efh.- og viðskn. Alþingis eiga heima hjá nefndinni því hún hafi lifað í voninni um að þessar staðreyndir mundu taka breytingum á komandi dögum eða vikum. Þetta hefur sjálfur hæstv. ráðherra staðfest. Síðan kemur hér hæstv. utanrrh. og leyfir sér að tala um lýðræðisleg vinnubrögð í þessu máli, í máli þar sem upplýsingum er aftur og ítrekað haldið leyndum. Mér barst í hendur svar, eða svarleysi öllu heldur, við fyrirspurn sem ég setti fram um raforkuverð og þar segja fulltrúar ríkisstjórnarinnar að Alþingi og þjóðinni komi þær ekki við nema menn undirgangist þagnarheiti. Þetta eru staðreyndir. Síðan vogar hæstv. ráðherra sér að bera það á borð að hann sé fulltrúi lýðræðislegra vinnubragða í þessu máli. Eitt er alveg víst, nú hefur komið fram innlegg í þessa umræðu sem án efa á eftir að lengja hana til muna.

Hæstv. forseti. Ég hef verið borin þungum sökum af hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Hann hefur farið hér með rangt mál þegar hann segir að ég hafi staðfest að þingnefnd hafi verið leynd upplýsingum vegna þess að það er ekki rétt. Ég er nokkuð oft búin að greina þinginu frá því hvert þetta ferli var og er sem hér er til umfjöllunar. Sá tímapunktur sem hv. þm. vitnar til að nefndarfundur hafi verið haldinn í efh.- og viðskn. og að upplýsingar hafi ekki borist um að efasemdir væru uppi um að Norsk Hydro ætlaði að standa við tímasetningar var mjög viðkvæmur. Hér erum við að fjalla um mjög viðkvæmt mál og á þeim tíma þegar sá nefndarfundur var haldinn var ekki hægt að ætlast til þess að þingnefnd, eða hv. Alþingi, sé gerð nákvæm grein fyrir stöðu mála. Einfaldlega vegna þess að málið er viðkvæmt og fleiri samtöl eiga eftir að eiga sér stað við forsvarsmenn þessa fyrirtækis. Fyrirtækið hefur haldið því fram, bæði í íslenskum fjölmiðlum og eins við mig sem ráðherra, að engin ákvörðun hafi verið tekin um breytingar en hins vegar séu uppi efasemdir um að hægt sé að standa við ákveðnar tímasetningar. Hv. þm. hefur því farið með rangt mál og þess vegna vildi ég, hæstv. forseti, fá að koma hingað og bera af mér sakir.

Hæstv. forseti. Hér stangast fullyrðingar mjög á. Þetta styður þá tillögu sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur sett fram um að fram fari athugun og rannsókn á málinu. Æskilegt væri að þessari umræðu yrði nú skotið á frest meðan sú athugun og rannsókn fer fram. Það er mjög alvarlegur hlutur þegar Alþingi Íslendinga er leynt upplýsingum. Og ég staðhæfi að Alþingi og þingnefndir hafi verið leyndar upplýsingum. Upplýsingum hefur verið haldið frá þeim sem þeim ber að hafa þegar þær fjalla um þetta mikilvæga mál.