Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál fjallar um lífeyrisréttindi. Eftir því sem mig rekur minni til hafa öll slík mál farið tll fjh.- og viðskn. Lagabálkar um það efni hafa verið til umfjöllunar í fjh.- og viðskn. Auk þess er hér, eins og oft er í lífeyrissjóðsmálum, um að ræða mjög veruleg útgjöld fyrir ríkið, gert ráð fyrir að ríkissjóður inni af hendi allverulegar greiðslur ef það yrði að lögum sem hér er gert ráð fyrir. Ég legg þess vegna eindregið til að frv. verði vísað til fjh.- og viðskn. eins og venjan hefur verið.



Herra forseti. Þetta mál. sem hér um ræðir, er tlllaga um breyting á lögum um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Þau lög fóru til meðferðar í félmn. á þeim tíma þegar þau voru samþykkt á sínum tíma og brtt. við þau lög, sem síðan hafa verið fluttar, hafa jafnan farið til félmn. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að eðlilegast sé að málið fari til félmn. Það er hins vegar umdeilanlegt hvort heiti málsins í dagskrá er rétt, hvort það er ekki misvísandi, og hefur e.t.v. valdið þeim misskilningi sem fram hefur komið um meðferð málsins. En ég mundi, herra forseti, styðja að málið færi til félmn.



Það var tillaga flm. að málið færi til félmn. Forseti athugaði þetta og fannst við fyrstu sýn að e.t.v. væri eðlilegra að þetta færi tll fjh.- og viðskn. vegna þess að það fjallar vissulega um lífeyrisréttindi, en við nánari skoðun og athugun á þessu máli kom í ljós að hér er, eins og hv. 3. þm. Reykv. var að benda á, um að ræða breyting á lögum nr. 55 frá 9. júní 1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Augljóst er að þessi lög eru félagsmál. Það er rétt, sem fram kom hér hjá síðasta ræðumanni, að breytingar við þessi lög hafa jafnan farið tll félmn. Þess vegna teldi forseti rétt að halda þeirri stefnu, sem flm. hefur haft uppi um þetta, að vísa málinu til félmn. Hins vegar verður deildin að skera úr um þetta og ég spyr hv. flm. hvort hann hafi nokkuð við það að athuga áður en gengið verður til atkvæða.



Herra forseti. Þegar ég lagði þetta frv. fram aflaði ég mér upplýsinga um til hvaða nefndar eðlilegast væri að vísa því og fékk þær upplýsingar að það væri félmn. sem ætti að fjalla um þetta á þeim forsendum sem hv. 3. þm. Reykv. lýsti áðan. Ég sé ekki ástæðu til að breyta þeirri afstöðu.



Eins og forseti hafði reyndar rekið augun í og hv. 3. þm. Reykv. benti réttilega á er fyrirsögn frv. ekki að öllu leyti í samræmi við venjur. Hér hefði að sjálfsögðu samkvæmt venjulegu formi átt að standa: Frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 55 frá 9. júní 1980 o.s.frv. En við því er ekkert að segja. Ég mun því bera upp þá tillögu, sem hv. flm. hefur uppi, að þessu máli verði vísað til félmn.



Herra forseti. Þegar stefnuræða forsrh. var lögð fram var lagður fram með stefnuræðunni listi yfir milli 90 og 100 þingmál sem stjórnarráðið ætlaði að koma frá sér til meðferðar á þessu löggjafarþingi. Vafalaust eru málin misjöfn eins og gengur. Sum þeirra mættu sjálfsagt missa sig og fækka nokkuð í þessum flokki. En ég vek athygli á því að það eru tillögur stjórnarandstöðunnar sem halda uppi störfum þingsins þessa dagana og fer vel á því. Það væri fróðlegt að vita hvort það er ætlun ríkisstjórnarinnar að láta áður en mjög langur tími líður sjá í eitthvað af því málaflóði sem hún hyggst leggja hér fyrir þingið þannig að það sé hægt að fjalla um mál með eðlilegum hætti í vetur. Okkur hefur verið stillt upp við vegg á undanförnum þingum aftur og aftur með þeim hætti að stjórnin hefur komið með mál á handahlaupum á síðustu stundum og heimtað að stjórnarliðið og stjórnarandstaðan í þinginu afgreiddu málin án þess að þau fengju nægilega skoðun. Hefur það komið fyrir aftur og aftur að það hefur orðið að taka upp mál á næsta þingi vegna þess hversu flausturslega þau hafa verið unnin í þinginu. Hefur þetta ágerst mjög hin seinni ár og má segja að keyrt hafi um þverbak á næstsíðasta þingi. Ég held að miðað við þá miklu umræðu sem fram fór um bætt þingsköp og breytt og bætt vinnubrögð Alþingis fyrir tveimur þingum sé nauðsynlegt að ítreka að þá kom fram að allir þm. voru þeirrar skoðunar að hérna þyrfti að bæta úr, en það virðist ekki vera að ríkisstjórnin hafi hug á því að stuðla að eðlilegri meðferð þeirra stjórnarfrumvarpa sem hún hyggst leggja fyrir þingið. Ef það fer svo sem horfir að ríkisstjórnin og ráðherrarnir, með leyfi forseta, sauðar ekki frá sér þessum málum fljótlega, þá er alveg augljóst mál að það er ekki nokkur leið að gera kröfu til þess að þm. afgreiði þessi mál á handahlaupum á örfáum dögum eins og gert hefur verið á undanförnum þingum vegna þess að á undanförnum þingum hefur því verið lofað af núverandi stjórn, sem hefur stóran þingmeirihluta, að standa sig betur á næstu þingum. Ég sé engin merki þess, herra forseti, en vek athygli á þessu vegna þess að á undanförnum fundum hefur það verið þannig hér í hv. deild að það hafa fyrst og fremst verið mál stjórnarandstöðunnar sem hafa haldið uppi störfum í deildunum, sem er vel út af fyrir sig, en ef stjórnin ætlar að koma þessum málum frá sér væri skynsamlegt að hún færi að sýna þau áður en mjög langur tími líður.



Forseti vill taka fram í tilefni af þessu að hann mun fyrir sitt leyti koma þessari ábendingu á framfæri við ríkisstjórnina og fá þessi mál rædd á fundum þingforsetanna.



Herra forseti. Ég vil upplýsa og hugga hv. 3. þm. Reykv. Stjfrv. eru allnokkur á leiðinni. Þau hafa verið til umræðu í þingflokkum stjórnarliðsins. Við erum búnir að afgreiða í mínum flokki allnokkur, eitthvað á annan tug stjfrv., sem væntanlega verða þá, sum hver a.m.k., lögð fyrir næsta fund og geta þá orðið til umræðu. Það er ekki óeðlilegt að það taki örfáa daga að komast í gang með flutning stjfrv. Við áttum eftir að fjalla um mörg þessi mál í stjórnarflokkunum og enn sem komið er er allgóð samstaða um þau frumvörp sem við erum búnir að ganga frá. Ég hygg að það sé alveg ástæðulaust að hafa áhyggjur af því að þingstörf geti ekki gengið eðlilega og að stjfrv. verði ekki hér til umræðu alveg á næstu dögum.



Herra forseti. Það er alveg ástæðulaust af hv. 2. þm. Norðurl. v. að taka þetta mál með þeim hætti, sem hann gerði, að hann þyrfti sérstaklega að hugga mig í þessu efni. Ég er ekki huggunar þurfi að því er þetta varðar. Hins vegar heyrist mér að vandinn í þessu máli liggi í Sjálfstfl. Samkvæmt upplýsingum hv. þm. er Framsfl. búinn að afgreiða eitthvað 10-20 mál, þeir eru duglegir í Framsfl. greinilega, en hinn flokkurinn er líklega ekki búinn að afgreiða þetta. Tafir á þingstörfum verða þá samkvæmt upplýsingum hv. þm. Páls Péturssonar að skrifast á reikning Sjálfstfl.



Herra forseti. Ég vil að það komi fram að á þingflokksfundum Sjálfstfl. hefur verið rætt um mörg stjfrv. og er búið að afgreiða nokkur þeirra. Þau eru á leiðinni inn í þingsali. En ég vil nota þetta tækifæri til að þakka hv. 3. þm. Reykv. fyrir þau orð sem hann lét hér falla. Þau skil ég á þann veg að hann bíði með óþreyju eftir því að fá tækifæri til að styðja þau stjfrv. sem á leiðinni eru og þakka ég honum þá hugulsemi.



Það er ástæðulaust, herra forseti, af hv. 2. þm. Reykv., sem talaði hér áðan, að þakka mér sérstaklega fyrir þessa hugulsemi. Ég bíð auðvitað spenntur eftir því að fá að fella sumt af þeim málum sem ríkisstjórnin ætlar að leggja fyrir.



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að við búum við úrelt vegalög. Það hefur mönnum verið ljóst lengi og unnið hefur verið að endurskoðun þess lagabálks. Alveg afleitur kafli í þessum lögum er 50. gr. sem fjallar um hámarkshraða og ég ætla, með leyfi forseta, að lesa þm. til upprifjunar hvernig 50. gr. gildandi laga hljóðar: "Í þéttbýli má eigi aka hraðar en 50 km á klukkustund. Utan þéttbýlis má eigi aka hraðar en 70 km á klukkustund. Almenningsvögnum, er flytja mega 10 farþega eða fleiri, og vörubifreiðum, sem eru 3,5 smálestir eða meira að heildarþyngd, má þó eigi aka hraðar en 60 km á klukkustund. Bifreiðum sem draga tengi- eða festivagna má eigi aka hraðar en 45 km á klukkustund. Dómsmrh. getur að fenginni tillögu umferðarlaganefndar sett nánari reglur um ökuhraðann, þar á meðal ákveðið lægri hámarkshraða almennt en að framan greinir eða á einstökum vegum. Dómsmrh. getur á sama hátt ákveðið hærri hámarkshraða en að framan greinir, allt að 90 km á klukkustund á einstökum vegum (hraðbrautum) og bundið þá heimild við ákveðinn árstíma. Í kaupstöðum og kauptúnum má setja slíkar reglur í lögreglusamþykktir." Ég tel að ekki sé búandi við þessi ákvæði eins og þau eru og þessum ákvæðum þurfi að breyta strax og er ástæðulaust að láta það bíða eftir heildarendurskoðun vegalaga. Þess vegna hef ég leyft mér að flytja frv. á þskj. 52 um breytingu á umferðarlögum nr. 40 frá 23. apríl 1968, með síðari breytingum. Þetta frv. fjallar um að hámarkshraði á þjóðvegum verði 80 km á klukkustund og þar sem vegir eru bestir og öruggastir verði með sérstakri heimild 90 km á klukkustund í stað 70 km hámarkshraða sem nú gildir. Það er höfuðatriði varðandi umferð að akstri sé ætíð hagað í samræmi við aðstæður og fyllsta öryggis sé gætt. Núgildandi ákvæði um 70 km hámarkshraða á þjóðvegum landsins eru löngu úrelt og er enda ókleift að framfylgja þeim og vegfarendur virða þau því miður ekki. Vegakerfi landsins hefur tekið algerum stakkaskiptum síðan ákvæðin um 70 km hámarkshraða voru lögfest og öryggisbúnaður bifreiða er nú allur annar og betri en þá var og þeir bílar sem nú eru í notkun eru gerðir fyrir mun meiri ökuhraða en nú er lögleyfður. Það er óskynsamlegt að halda í úreltar reglur sem ekki eru virtar og ókleift er að framfylgja. Því er lagt til að settar verði reglur sem unnt er að fara eftir og framfylgja. Eðlilegt er að reglur um hámarkshraða séu breytilegar eftir ástandi vega og aðstæðum. Flestar nýrri stofnbrautir landsins þar sem landslag leyfir eru hannaðar fyrir ökuhraða sem er mun meiri en hér er lagður til. Merkingar um lögleyfðan hámarkshraða þurfa að vera miklu gleggri en nú er þannig að ökuhraði sé lækkaður þar sem ástand vega eða hönnun er þannig háttað að öryggi vegfarenda sé betur borgið með því að draga úr ökuhraða. Þá er með þessu frv. lagt til að leyfilegur hámarkshraði bifreiða sem flytja fleiri en tíu farþega, svo og bifreiða sem eru 31/2 tonn að heildarþyngd verði hinn sami og annarrar umferðar en ekki 60 km eins og nú er nema dómsmrh. setji sérreglur þar um. Sama gildi einnig um bifreiðar sem draga festi- eða tengivagna, en leyfilegur hámarkshraði þeirra er nú 45 km á klukkustund. Ökuhraði umfram það sem aðstæður leyfa er mjög háskalegur, en það sama gildir um mjög misjafnan ökuhraða vegfarenda á sama vegarkafla þannig að mikið verði um framúrakstur. Endurskoðun umferðarlaganna er, eins og ég sagði áðan, í undirbúningi og hefur lengi verið. Sú lagabreyting getur dregist og það er nauðsynlegt að Alþingi taki af skarið varðandi ökuhraða. Ökuhraðinn verður á hverjum tíma að miðast við aðstæður og er að mínum dómi nauðsynlegt að hafa hámarksákvæði um ökuhraða lögfest. Það má deila um hvort rétt tala sé í frv. eða réttar tölur. Ég tel óskynsamlegt að hafa ökuhraða á malarvegi yfir 80 km, m.a. með tilliti til hættu sem getur skapast af grjótkasti svo og annarri slysahættu. Það er fremur spurning um hvort ekki eigi að leyfa undir bestu kringumstæðum allt að 100 km ökuhraða á vegum með bundnu slitlagi. Ég vil að ökuhraðinn verði miklu sveigjanlegri en hann er núna og ökuhraða sé breytt á vegum jafnvel á fárra kílómetra fresti. 90 km ökuhraði er eðlilegur á góðum og öruggum vegi, en 50 km hraði er kannske kappnógur þar sem skilyrði eru slæm. Í Svíþjóð og Finnlandi er mér kunnugt um að það hefur gefist vel að leiðbeina ökumönnum með hraðatakmörkunarmerkjum og þar ekur maður ekki marga tugi kílómetra öðruvísi en fá ábendingar um breytingar á ökuhraða. Í gildandi lögum er dómsmrh. gefin heimild til að ákveða allt að 90 km hraða á einstökum vegum eins og gert er reyndar í frv. Þetta á hann að gera að fengnum tillögum umferðarlaganefndar svokallaðrar. Hún er ekki til, enda er mér ókunnugt um að dómsmrh. hafi nokkru sinni heimilað 90 km ökuhraða. Ég legg til að lögreglustjóri í viðkomandi umdæmi í samráði við vegamálastjóra gangi eftir staðfestingu dómsmrh. um 90 km hraða. Í þéttbýli eru ökuhraðafrávik ákveðin með lögreglusamþykkt og lögreglustjóri er réttur aðili til að meta æskilegan ökuhraða ásamt með vegamálastjóra sem þekkir hönnun vega. Ég lít svo á að 90 km verði að reglu þar sem aðstæður á annað borð leyfa. Ég er talsmaður þess að menn aki með varúð og lagi sig að aðstæðum. Jafnframt vil ég ekki tefja umferð að ástæðulausu, enda skapar það slysahættu þegar einn keyrir fram úr öðrum. Reglur á að hafa skynsamlegar og reyna að halda þær. Umferðarslys á Íslandi eru hræðilega mörg og þjóðin færir miklar fórnir vegna þeirra. Þessum slysum eigum við að reyna að fækka með skynsamlegum reglum sem stuðla að bættri umferðarmenningu. Ég legg ekki til að kaflanum um akstursíþróttir verði breytt frá gildandi lögum. Þar verður að koma til leyfi lögreglustjóra, viðkomandi sveitarstjórnar eða sveitarstjórna og á vegum utan þéttbýlis einnig leyfi vegamálastjóra. Eins og öllum er kunnugt er í undirbúningi að endurskoða vegalögin og frv. þess efnis hafa hvað eftir annað verið hér til meðferðar. Í þeim stjfrv. sem ég hef séð hefur ekki verið tekið nægilega vel á ökuhraðaþættinum og þess vegna er hægt að taka sjálfstætt afstöðu til þessa frv. Mig langar að vitna til 37. gr. frv. til umferðarlaga, sem lá fyrir síðasta þingi, en þar segir svo um almennar hraðatakmarkanir: "Ökuhraði má eigi vera meiri en a. 50 km á klst. í þéttbýli, og b. 70 km á klst. utan þéttbýlis og 80 km á klst. á vegum með bundnu slitlagi. Ákveða má hærri hraðamörk á tilteknum vegum, þó eigi meira en 90 km á klst. ef aðstæður leyfa og æskilegt er að greiða fyrir umferð enda mæli veigamikil öryggissjónarmið eigi gegn því. Ákveða má lægri hraðamörk þar sem æskilegt þykir til öryggis og eða af öðrum ástæðum." Þetta tel ég ekki vera fullnægjandi og mætti þá sníða það frv. að þeim reglum sem Alþingi setur eftir mínu frv. 70 km hámarkshraði utan þéttbýlis á malarvegum er úreltur og þeim takmörkunum verður ekki hlýtt. Ég legg til, herra forseti, að frv. fari að lokinni umræðu til allshn. til athugunar og heiti ég á nefndarmenn að afgreiða þetta frv. eftir íhugun. Ég get hugsað mér, eins og ég sagði áðan, breytingar á ákvæðum frv. ef nefndin telur það heppilegra.



Herra forseti. Á þskj. 52 flytur hv. 2. þm. Norðurl. v. frv. til l. um breyting á umferðarlögum. Í þessu frv., sem hv. þm. hefur nú þegar gert grein fyrir, er fjallað um eitt atriði umferðarlöggjafar, þ.e. umferðarhraða. Það má vel vera að ýmsir af alþm. geti stutt þetta frv. Ég skal ekki neinn dóm á það leggja. Það er hreyft hér mikilsverðu máli. En ég bendi á að það er aðeins eitt einasta atriði úr allri umferðarlöggjöfinni sem hér er fjallað um. Að vísu mikilvægt atriði. Það er ósköp eðlilegt að hv. alþm. séu orðnir nokkuð langeygðir eftir að sjá frv., sem við vitum að er einhvers staðar á leiðinni, til umferðarlaga. Nú er þar til máls að taka að síðsumars 1980 setti dómsmrh. saman nefnd hinna færustu manna til að hafa á hendi heildarendurskoðun á umferðarlöggjöfinni. Þessi nefnd vann mjög gott starf, en starfstími hennar varð að vísu nokkuð langur eins og verða vill. Ég held að hún hafi skilað af sér störfum seint á árinu 1983. Frv. byggt á störfum hennar var lagt fyrir Alþingi í upphafi árs 1984, þ.e. á 107. löggjafarþingi. Um það var fjallað, en það varð ekki útrætt. Á 108. löggjafarþingi, þ.e. á síðasta Alþingi, var sama frv. lagt fram í upphafi haustþings. Um það vænti ég að hafi verið fjallað allan s.l. vetur og ég held að það hafi einnig verið til athugunar allt s.l. sumar. Nú er það svo með umferðarlöggjöfina að um ýmsa þætti hennar má endalaust rökræða og endalaust deila. Þar geta allir tekið til máls, því að við erum öll í umferðinni daglega. En það eru takmörk fyrir því hvað hægt er að treina heildarendurskoðun á slíkri löggjöf lengi. Nú erum við enn og aftur að bíða eftir þessu frv. á 109. löggjafarþingi. Ég sé að það er á verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar. En við vitum að þessi löggjöf er bráðnauðsynleg af ýmsum ástæðum. Það voru færð fram þau rök haustið 1980 að margir þættir umferðarlöggjafarinnar væru orðnir úreltir. Það þyrfti að samræma löggjöfina nýjustu lagaákvæðum á Norðurlöndum og víðar um lönd og svo væri góð umferðarlöggjöf einn þáttur í því að skapa öryggi í umferð á hverjum tíma. Ég held ég ræði þetta mál ekki efnislega mikið að þessu sinni. En væri til of mikils mælst að við hv. alþm. reyndum að sameinast um þá ósk og þá kröfu að þetta stjfrv. líti sem fyrst dagsins ljós svo að við getum farið að ræða það í heild og setjum okkur það mark að afgreiða það sem lög á þessu þingi? Minna má ekki vera.



Herra forseti. Ég vildi spyrja hvort hæstv. dómsmrh. gæti verið viðstaddur þessa umræðu. Þetta þingmál hefur reyndar valdið mér nokkrum heilabrotum, ekki síst þar sem það er borið fram af formanni þingflokks Framsfl. og samflokksmanni dómsmrh. Hér er tekinn út einn þáttur af fjölmörgum afriðum í umferðarlögunum sem þarf að endurskoða og sem eru í endurskoðun. Án þess að það segi nokkuð um afstöðu mína til þessa sérstaka þáttar sé ég ekki þá brýnu nauðsyn sem hv. flm. telur á því að taka þennan þátt fram yfir alla aðra nema þá að þetta sé eitthvað persónulegt, að hann sé e.t.v. orðinn svo hlaðinn sektarmiðum vegna hraðferða milli kjördæmisins og vinnustaðar að hann rísi ekki undir þessu öllu lengur. Það hafa komið fram ýmsar tillögur varðandi umferðarmál á þessu kjörtímabili. T.d. um sektarákvæði varðandi notkun bílbelta og um aukna notkun ökuljósa. Hvort tveggja eru það mál sem af kunnáttumönnum eru talin mundu draga mjög úr umferðarslysum og að mínu mati væri brýnna að taka á en þetta sérstaka mál. Eins og báðir hv. ræðumenn á undan mér hafa nefnt hafa umferðarlögin verið í gagngerðri endurskoðun og það mjög lengi. Frv. um þau hafa verið til umfjöllunar á tveimur síðustu þingum. Það olli nokkrum vonbrigðum þegar frv. kom fram á síðasta þingi að það hafði engum eða a.m.k. mjög litlum breytingum tekið á milli þinga. Þó höfðu komið fram mjög margar athugasemdir varðandi það frv. En mér er fullkunnugt um að á s.l. sumri fór fram mjög mikið starf sem einmitt átti að verða til að auðvelda umfjöllun málsins í vetur. Hv. allshn. Ed. vann á milli þinga að endurskoðun frv. í samræmi við þær fjölmörgu athugasemdir sem höfðu verið gerðar við frv. og ég stóð í þeirri meiningu og ég veit að það hafa margir gert að hæstv. dómsmrh. hefði fullan hug á því að fá lög um þessi efni afgreidd á því þingi sem nú er hafið. Þess vegna spyr ég hæstv. dómsmrh. hvað líði því máli, hvort boðað frv. um umferðarlög sé ekki væntanlegt á þessu þingi og ef svo er ekki, hvað tefji þá þetta m,ál, hvort það séu einhver atriði sem stjórnarflokkarnir eru ósammála um. Ég spyr vegna þess að það hlýtur að hvarfla að manni að eitthvað liggi þar að baki þegar þm. úr öðrum stjórnarflokknum sér ástæðu til að taka eitt atriði út úr og flytja um það sérstakt þingmál. Þess vegna vona ég að hæstv. dómsmrh. sjái sér fært að svara fsp. minni hér og nú.



Herra forseti. Ég vonast til þess að frv. til umferðarlaga verði flutt aftur í næstu viku. Á s.l. vori, þegar þingi lauk, skipaði ég nefnd til að fara yfir allar brtt. sem fram höfðu komið við frv. og sú nefnd vann í sumar á mörgum fundum, fór rækilega yfir og gerði margvíslegar breytingar, kannske ekki miklar efnisbreytingar en mjög margar lagfæringar og leiðréttingar. Það er búið að fella þær inn í frv. og er verið að prenta það. Ég vonast til þess að það verði tilbúið í næstu viku. Ég veit ekki til þess að það sé ágreiningur um að leggja það frv. aftur fram, en að sjálfsögðu eru í frv. einstök atriði sem geta orðið skiptar skoðanir um á þinginu. Ég skal ekkert segja um það frekar, en þau atriði verða tekin til meðferðar þegar nefndin fjallar um þau.



Herra forseti. Ég tek undir með þeim hv. þm. sem rætt hafa þetta frv. á eftir frummælanda og hv. flm. Það er dálítið sérkennilegt að brtt. um þetta tiltekna atriði skuli vera flutt nú þegar það hlýtur að vera á vitorði hv. flm. að stjfrv. er á leiðinni inn í þingið. Ég er ekki að gera lítið úr þýðingu þess að færa ákveðin efnisatriði til betri vegar í málum. Kannske er það ástæðan hjá hv. flm. að koma með þetta sérstaklega að leggja á það þeim mun meiri áherslu og kannske liggur líka að baki uggur um að Alþingi auðnist ekki á þessu þingi að afgreiða stjfrv. til umferðarlaga sem lög. En hvað sem því líður hlýtur þetta atriði um hámarksökuhraða að verða tekið til meðferðar í sambandi við væntanlegt stjfrv. og þingið taki afstöðu til þess í samhengi við ýmsa aðra þætti sem þar er lagt til að breytt verði frá gildandi löggjöf. Ég get efnislega í rauninni tekið undir rökstuðning sem er að baki frv. sem hér er til umræðu. Ég vil að vísu ekki binda mig hvað afstöðu snertir nákvæmlega um hámarksökuhraða, það er vissulega álitamál, en ég er á því að það þurfi breytinga frá gildandi lögum um þetta ákvæði. Hv. flm. þekkir það, eins og hér hefur nú verið nefnt af hv. 7. landsk. þm., að aðstæður eru misjafnar á langleiðum og það er oft þörf fyrir marga, ekkí aðeins þm., að spretta úr spori og auðvitað vilja menn ekki vera að brjóta lög að ásfæðulausu. Það eru þessar aðstæður sem gera það að mínu mati eðlilegt að gera hámarksökuhraðann sveigjanlegri en heimildir eru fyrir í gildandi lögum. En um það munum við fjalla þegar væntanlegt stjfrv. kemur fram. Ég tel mig reyndar hafa um það vitneskju að í nefndinni, sem hæstv. ráðh. skipaði, hafi þessi mál verið einmitt til umræðu og þess sé að vænta að breyting í þá átt, sem hér er flutt till. um, komi fram í þessu stjfrv. án þess að ég vilji nokkuð um það fullyrða. En mér er kunnugt um að þetta mál var þar til meðferðar, hámarksökuhraðinn. Við fáum þá að sjá hvort það ber svo mikið á milli þegar þetta frv. kemur hér fram í þinginu, hvort sem það verður í efri eða neðri deild.



Herra forseti. Það er alveg laukrétt, sem hér hefur komið fram og verið bent á af ýmsum ræðumönnum, að hér er tekið út úr eitt atriði úr umferðarlögum og lagðar til breytingar á því. Fyrrv. dómsmrh. Friðjón Þórðarson, hv. 1. þm. Vesturl., gat þess að hann hefði skipað nefnd árið 1980 sem starfaði til 1983, skilaði frv. sem hefur verið til meðferðar á tveimur undanförnum löggjafarþingum og meira að segja í endurskoðun í sumar. Nú veit ég að allir hafa lagt þarna vel hönd á plóginn, en þetta finnst mér vera seinleg fæðing. Það er ekki séð fyrir á þessari stundu hvenær þetta frv. verður að lögum. Það er ekki trygging fyrir því að heildarlagasetning um umferðarmál nái fram að ganga á þessu þingi. Þess vegna kaus ég að leggja þetta frv. fram, taka þetta einstaka atriði út úr, því að mér þykir mjög brýnt að breyta því. Jafnframt er ég ekki samþykkur þeim ákvæðum sem voru í frv. í vor og eftir þeim upplýsingum sem ég hef seinast frá nefndinni sem starfaði í sumar voru ekki lagðar til breytingar á þeirri grein. Þar er lagt til að haldið verði í 70 km hámarkshraða á malarvegum, en ég held að þau hraðamörk séu óþarflega neðarlega. Það eru fjölmörg álitaatriði í umferðarlögum og öllum finnst þeir hafa mikið vit á umferðarmálum. Þau koma okkur öllum við. Það eru endalaus álitamál sem koma upp og skoðanir skiptar um fjölmörg atriði, t.d. skráningu ökutækja og fleira og fleira sem getur orðið mönnum að ágreiningsefni. Ég upplýsi hv. 7. landsk. þm. um að ég hef ekki orðið fyrir verulegum útlátum af sektum fyrir of hraðan akstur. Ég hef einu sinni verið sektaður fyrir of hraðan akstur. Þá var ég á 83 km hraða. Ég var þá að vísu á vegi þar sem átti ekki að vera á 83 km hraða og borgaði réttláta sekt fyrir brot mitt. Hins vegar hef ég orðið var við að lögin eru ekki virt og ég hef líka orðið var við að löggæslumenn treysta sér ekki til að framfylgja þessum úreltu ákvæðum út í æsar. Ég held að þess vegna ættum við ekki að halda í þessi ákvæði. Ég held að við eigum að taka þau út úr strax og breyta þeim. Síðan getum við haldið áfram að endurbæta önnur ákvæði umferðarlaga, t.d. eins og ökuljós, bílbelti o.fl. En ég sé ekki að þetta þurfi í neinu að tefja. Það greiðir beinlínis fyrir þeirri heildarlagasetningu, sem allir óska eftir, um umferðarmál.



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að Bandaríkjaforseti taldi sér ekki fært að ferðast um Reykjaneskjördæmi á minni ökuhraða en 120 km af öryggisástæðum og það bendir allt til þess að hv. 2. þm. Norðurl. v. telji að heppilegt sé að ferðast ekki um Vesturland eða Reykjaneskjördæmi á jafnháskalega litlum hraða og í gildi er. Ég verð að segja eins og er að mér finnst honum nokkur vorkunn í þeim efnum og er þó ekki með því að drótta því að þegnum þessara kjördæma að þeir vilji hann feigan. Ég vænti þess að það komi á þessu þingi til atkvæða í deildum þingsins hvaða breytingar menn vilja gera á umferðarlögunum sem heild, en hef enga fordóma gagnvart þeim hugmyndum sem hér eru settar fram. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um endurmat á störfum láglaunahópa. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Guðrún Helgadóttir, Kristín Halldórsdóttir, Guðmundur Bjarnason og Pétur Sigurðsson. Eins og heyra má flytja þetta frv. um endurmat á störfum láglaunahópanna þm. úr öllum flokkum. Markmið þessa frv. er að fá fram hlutlausa rannsókn og endurmat á störfum og kjörum láglaunahópa svo og úttekt á hlut þeirra í tekjuskiptingu og launakjörum í þjóðfélaginu. Það verður að gera ráð fyrir að hv. þm. þessarar deildar þekki nokkuð til þessa frv. og því sé í sjálfu sér óþarfi að hafa langa framsöguræðu fyrir því. Þetta frv. er nú borið fram í fjórða sinn, en það var í fyrsta sinn lagt fram á 106. löggjafarþingi 1983. Ég tel það ekki ofsagt að með hverju árinu sem líður verður sífellt meira knýjandi að fá fram það endurmat á störfum láglaunahópanna sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég held að allir hljóti að viðurkenna að þó að í hverjum kjarasamningi á fætur öðrum á undanförnum árum hafi staðið upp úr hverjum manni að nauðsynlegt væri að bæta sérstaklega kjör láglaunahópanna er staðreyndin sú að það hefur ekki tekist. Þvert á móti er staðreyndin sú að á láglaunahópana í þjóðfélaginu hafa verið lagðar þyngstu byrðarnar vegna efnahagsaðgerða og kjaraskerðingar sem launþegar hafa þurft að sæta. Skýringin er einfaldlega sú að þeir betur settu hafa iðulega fengið bætta upp kjaraskerðinguna með persónubundnum yfirborgunum meðan láglaunahóparnir hafa þurft að sætta sig við kauptaxtana og þá prósentuhækkun sem um er samið við kjarasamningaborðið. Engu að síður, herra forseti, þó þetta frv. hafi ekki verið samþykkt og þó störf láglaunahópanna hafi ekki verið endurmetin, tel ég að við flm. þessa frv. höfum náð nokkrum árangri sem vona verður að eigi eftir að skila sér til láglaunahópanna. Á Alþingi 1978, þegar ég ásamt nokkrum öðrum þm. Alþfl. flutti till. til þál. um kannanir á tekjuskiptingu og launakjörum, var meginforsendan fyrir flutningi þeirrar till. einmitt sú að kjaramálin væru komin í hreinar ógöngur, ekki síst vegna þess að atvinnurekendur höfðu lengi komist upp með að ráða einhliða stórum hluta af tekjuskiptingunni í þjóðfélaginu. Við kjarasamningaborðið var samið um hungurtaxtana fyrir láglaunafólkið. Að þeim loknum sömdu síðan atvinnurekendur við þá betur settu á vinnumarkaðnum um persónubundnar yfirborganir, fríðindi og duldar greiðslur. Þó einkennilegt megi virðast hafði verkalýðshreyfingin á þeim árum að mestu látið þessa þróun fram hjá sér fara og krafan, sem nú er uppi af hálfu verkalýðshreyfingarinnar, um að færa kauptaxtana að raunverulega greiddum launum á vinnumarkaðnum heyrðist þá varla nefnd. Hér er þó um að ræða eina meginskýringuna á því óréttlæti sem þróast hefur í tekjuskiptingu og launakjörum á undanförnum árum. Á þessa staðreynd hef ég ár eftir ár bent, allt frá 1978, hér á hv. Alþingi. Ég fagna því að verkalýðshreyfingin er nú að taka undir þessi sjónarmið, taka undir að forsenda þess að hægt sé að bæta kjör láglaunahópanna er að fá upp á borðið skýra mynd af raunverulega greiddum launum á vinnumarkaðnum, fá upp á borðið það sem raunverulega er greitt í þjóðfélaginu. Fylgi verkalýðshreyfingin því fast eftir og myndi um það breiða samstöðu að hún muni aldrei sætta sig við að atvinnurekendur ráði einhliða svo stórum hluta tekjuskiptingarinnar í þjóðfélaginu eins og gerst hefur á undanförnum árum er ég sannfærð um að fyrsta raunhæfa skrefið hefur verið stigið til að bæta sérstaklega kjör láglaunahópanna. Sífelldur barlómur atvinnurekenda um að ekki sé hægt að hækka kauptaxtana er hrein markleysa þegar til þess ér litið að launaskrið hefur orðið um 20% að meðaltali frá 1983. Það sýnir einfaldlega að meira er til skiptanna. Atvinnurekendur vilja bara fá að ráðskast með það eftir eigin geðþótta. Það segir okkur að í kjarasamningum er aðeins tekin ákvörðun um hluta þess sem til skiptanna er. Stór hluti tekjuskiptingarinnar er ákvarðaður einhliða af atvinnurekendum með þeim afleiðingum að láglaunahóparnir sitja eftir. Þessi þróun á tilhögun á kjaramálum hefur síðan í för með sér að veikja samstöðu launafólks og verkalýðshreyfingarinnar. Vegna hvers er það? Það er vegna þess að þeir sem hafa aðstöðu til að semja um sín kjör sjálfir við atvinnurekendur hafa lítilla hagsmuna að gæta í almennum kjarasamningum þar sem deilt er um örfá prósentustig á hungurtaxta láglaunafólksins. Hagsmunir þeirra betur settu liggja í einhliða samningum beint við atvinnurekendur um yfirborganir, duldar greiðslur og fríðindi. Hörð kjarabarátta færir þeim lítið í aðra hönd. Þeir eiga orðið ekki samleið með láglaunafólkinu á hungurtöxtunum. Því er niðurstaða mín sú að atvinnurekendum hefur vegna þessarar þróunar tekist að sundra verkalýðshreyfingunni og veikja samstöðu og baráttukraft launafólks, að ná fram einhliða ákvörðunarvaldi yfir stórum hluta tekjuskiptingarinnar í þjóðfélaginu, að viðhalda og auka á launamisrétti kynjanna þar sem yfirborganir og fríðindi renna í miklu meira mæli til karla en kvenna, að halda niðri launum hjá verkafólki og í hefðbundnum kvennastarfsgreinum. Ég tel, herra forseti, að það sé margt sem bendi til þess að verkalýðshreyfingin sé að taka undir þau sjónarmið sem liggja að baki tillöguflutningi hér á Alþingi 1978 um kannanir á tekjuskiptingu og launakjörum og því frv. sem ég mæli fyrir í fjórða sinn um endurmat á láglaunastörfunum. Því ber að fagna. Ég vil í því sambandi vitna í ummæli forseta ASÍ í Þjóðviljanum í dag. Þar segir hann, með leyfi forseta: "Verkalýðshreyfingin ber ábyrgð á kauptöxtunum sem atvinnurekendur hver fyrir sig hafa gert ómerka með persónubundnum yfirborgunum." Og enn fremur segir forseti ASÍ, með leyfi forseta: "Verkalýðshreyfingin ber ábyrgð á 19 000 kr. mánaðarkaupi, kaupi sem ekki nægir til mannsæmandi framfærslu." Ég tel Ásmund Stefánsson, forseta ASÍ, mann að meiri fyrir að viðurkenna ábyrgð verkalýðshreyfingarinnar í þessu máli og í raun að viðurkenna að verkalýðshreyfingin hafi setið of aðgerðarlaus hjá við þá þróun sem orðið hefur í kjaramálunum á undanförnum árum, þ.e. einhliða ákvörðunarvald atvinnurekenda yfir stórum hluta tekjuskiptingarinnar. En það eru fleiri sem bera ábyrgð. Atvinnurekendur eiga líka að viðurkenna ábyrgð sína. Þeirra hlutur er stór í því að láglaunahóparnir þurfa að búa við kjör sem eru þjóðarskömm. Ábyrgðin er líka stjórnvalda og ábyrgðin er líka okkar hér á Alþingi. Hvað eftir annað hafa kjör launafólks verið skert með lagaboði hér á Alþingi, líka kjör láglaunahópanna. Alþingi getur lagt fram stóran skerf til þess að leggja grunn að bættum kjörum láglaunahópanna með því að samþykkja það frv. sem ég hér mæli fyrir. Með þessu frv. er hvorki verið að gefa fyrirskipanir um launahlutfall á vinnumarkaðinum, ákveða launakjör eða grípa inn í kjarasamninga aðila vinnumarkaðarins eins og t.d. atvinnurekendur hafa látið í veðri vaka. Hér er fyrst og fremst verið að auðvelda aðilum vinnumarkaðarins upplýsingaöflun og grisja þann frumskóg sem kjaramálin eru komin í. Niðurstaða þessa endurmats, sem hér er lagt til, og þeirrar úttektar sem þetta frv. gerir ráð fyrir gæti einfaldlega orðið grundvöllur þess að láglaunahóparnir fengju réttlátt mat og sanngjörn laun fyrir sín störf. Í þessu frv. er verið að fjalla um láglaunahópana sem heild. Ég vek athygli á þessu þar sem fyrir liggur þáltill. frá þm. Kvennalistans um að endurmeta störf kvenna á vinnumarkaðinum. Vissulega eru konur á vinnumarkaðinum stór hluti láglaunahópsins. En ég tel það ekki rétta leið sem Kvennalistinn vill fara að einskorða sig við endurmat á kvennastörfum eingöngu. Ég held að það sé ekki launabaráttu kvenna til framdráttar að aðskilja láglaunastörf sem karlar vinna frá því endurmati sem nauðsynlegt er að fá fram á öllum láglaunastörfunum í landinu. Ef jafnréttisbaráttan á að skila raunverulegum árangri þá er nauðsynlegt að skoða jafnréttisbaráttuna í víðu samhengi, einnig út frá sjónarhóli karla í láglaunastörfunum sem launamisrétti eru beittir. Í því sambandi væri hægt að benda á fleiri dæmi þar sem a.m.k. í sumum tilfellum karlmenn standa ekki jafnfætis konum og að á hlut þeirra er hallað og væri hægt að benda á ákvæði bæði í almannatryggingalögunum og í barnalögunum í því sambandi. Ég tel ekki, herra forseti, nauðsynlegt að fara út í einstakar greinar í þessu frv. Þetta frv. hefur ítarlega verið kynnt á undanförnum árum hér í sölum Alþingis. Þó þetta frv., eins og ég áður sagði, taki til allra láglaunahópanna, þá er í 3. gr. sérstaklega tekið á störfum í hefðbundnum kvennastarfsgreinum. Nefni ég þar sérstaklega til c-lið 3. gr., en þar segir, með leyfi forseta, að m.a. sé verkefni láglaunanefndar, sem á að stofna skv. ákvæðum þessa frv., að "gera könnun á því og meta hvort, og þá hvers vegna, láglaunastörf, ekki síst hefðbundin kvennastörf, séu metin óeðlilega lágt til launa miðað við önnur sambærileg störf á vinnumarkaðinum. Samanburður skal annars vegar gerður á störfum faglærðra láglaunahópa og hins vegar ófaglærðra. Við mat á láglaunastörfum skal sérstaklega athugað hvort starfsreynsla við heimilisstörf sé eðlilega metin við röðun í launaflokka þegar um skyld störf á vinnumarkaðinum er að ræða, svo sem ýmis störf er snerta umönnun, uppeldismál, matargerð, þvotta, ræstingu, þjónustu, fatasaum o.þ.h. Leggja skal til grundvallar í starfsmati þætti eins og ábyrgð á mannlegum sem efnislegum verðmætum, vinnuálag, áhættu, menntun, starfsþjálfun, starfsreynslu, hæfni, óþrifnað, erfiði og aðra þætti sem áhrif hafa á kaup og kjör." Ég held að nauðsynlegt sé að stjórnvöld og þm. átti sig vel á því hvað raunverulega er að ske í kvennastarfsgreinunum. Þar er brostinn á flótti og gífurlegur skortur á fólki í mörgum hefðbundnum kvennastarfsgreinum. Við þekkjum það hvernig á síðustu árum hefur orðið að loka sjúkrastofnunum vegna skorts á hjúkrunarfræðingum og á dagvistunarstofnanir vantar starfsfólk. Eðlilegri kennslu er erfitt að halda uppi í grunnskólum landsins vegna skorts á kennurum. Nú hafa sjúkraliðar sagt upp störfum og fóstrur boða einnig hópuppsagnir. Ég tel að þetta vandamál sé svo alvarlegt að það sé ekki spurning hvort aðrar hefðbundnar kvennastarfsgreinar fylgi í kjölfarið heldur hvaða starfsgreinar það muni vera. Ég tel, herra forseti, að þar sem fyrir liggur að sjúkraliðar hafa boðað til fjöldauppsagna og fóstrur einnig, þá hefði verið nauðsynlegt í umræðum um þetta mál að fá fram hjá hæstv. heilbrrh. og hæstv. menntmrh. hvað þessir ráðherrar, sem þessi mál heyra undir sem snerta sjúkraliða og fóstrur, hvað þeir hyggist gera, hver þeirra viðbrögð verða við þeim fjöldauppsögnum sem nú blasa við. Mér skilst að hæstv. heilbrmrh. sé ekki hér í húsinu, en ég spyr: Væri hægt að kalla til hæstv. menntmrh.?

Það verður gerður reki að því.

Við erum hér að fjalla um frv. til l. um endurmat á störfum láglaunahópanna. Þetta er í fjórða skiptið sem ég mæli fyrir þessu frv. á hv. Alþingi. Í tengslum við þetta frv. nú taldi ég nauðsynlegt að beina ákveðnum spurningum til hæstv. heilbrrh. sem að vísu er ekki við hér í húsinu, en ég þarf líka að beina spurningum til hæstv. menntmrh. Áður en hæstv. ráðherra gekk í salinn ræddi ég um þann flótta sem nú er brostinn á í kvennastarfsgreinum vegna lágra launa. Boðaðar hafa verið fjöldauppsagnir hjá sjúkraliðum sem taka eiga gildi um næstu áramót, ef ég man rétt, og fjöldauppsagnir hafa einnig verið boðaðar hjá fóstrum. Ég minnist þess ekki að hafa heyrt frá ríkisstjórninni eða einstökum ráðherrum eins og heilbrmrh. og menntmrh. hver viðbrögð þeirra verða við þeim alvarlegu tíðindum að flótti er brostinn á í þessum stéttum. Ég tel að hér sé svo alvarlegt mál á ferðinni að taka þurfi þetta mál sérstaklega upp og fjalla um það í ríkisstjórninni. Ég tel ekki spurningu um það að það séu bara þessar tvær stéttir sem muni boða til fjöldauppsagna, heldur muni fylgja í kjölfarið fleiri kvennastéttir vegna þessara lágu launa. Og ég er viss um það að hæstv. menntmrh. sem og aðrir ráðherrar hljóti að gera sér grein fyrir afleiðingum þess fyrir atvinnulífið ef svo heldur fram sem horfir í þessu efni. Þess vegna beini ég í tengslum við þetta frv. þeirri spurningu til menntmrh.: Hefur þetta mál verið rætt í ríkisstjórninni, þ.e. flóttinn úr hefðbundnum kvennastarfsgreinum? Og hvað hyggst hæstv. menntmrh. gera sérstaklega, hver verða hans viðbrögð við þeim fjöldauppsögnum sem boðaðar hafa verið í fóstrustétt? Það sem býr að baki þessum fjöldauppsögnum er að konur hafa fengið nóg og þær ætla ekki lengur að láta bjóða sér að vinnuafl þeirra sé keypt ódýru verði í þjóðfélaginu. Þegar við sultarlaunin bætist svo það að hvert sem litið er í þjóðfélaginu blasir við misrétti í eigna- og tekjuskiptingunni, þá er höggvið svo nærri sjálfsvirðingu láglaunahópanna að þeir neita að selja vinnuframlag sitt ódýru verði. Láglaunahóparnir trúa ekki lengur á síendurtekna klisju um að nú eigi sérstaklega að bæta kjör þeirra og því er einfaldlega gripið til fjöldauppsagna. Og það dugar auðvitað ekki að ráðamenn láti eins og ekkert sé því að fjöldauppsagnir kvenna munu hafa mjög alvarlegar afleiðingar fyrir allt atvinnulífið. Fjöldauppsagnir kvenna í fóstrustétt einni saman gætu fært allt atvinnulíf landsmanna úr skorðum. Fjöldauppsagnir kvenna í frystihúsum leiddu til stöðvunar á framleiðslu okkar helstu útflutningsvöru, sjávarafurðum, og lamaði auk þess atvinnulíf í heilum byggðarlögum úti á landi. Fjöldauppsagnir hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða leiddu til neyðarástands í heilbrigðisþjónustunni. Grunnskólar landsins þyrftu að loka gripu konur í kennarastétt til fjöldauppsagna og þannig mætti áfram telja. Ég taldi nauðsynlegt, herra forseti, að vekja sérstaklega athygli á þessu nú þegar ég mæli í fjórða sinn fyrir þessu frv. um endurmat á störfum láglaunahópanna. Kannske sýnir flóttinn úr kvennastarfsgreinum okkur best hvað brýnt er orðið að stjórnvöld leggi sitt af mörkum til að endurmat fari fram á störfum láglaunahópanna. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. menntmrh. um leið og ég óska eftir að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til hv. félmn.



Herra forseti. Þegar stórt er spurt verður oft lítið svar. Í raun og veru flaug mér það í hug hvort hv. þm. hefði ekki frekar átt að láta kalla á yfirmann launasamninga hins opinbera í landinu, hæstv. fjmrh. Ég hef ærnar áhyggjur, það játa ég, til að mynda út af fóstrum og ekki síður út af kennarastéttinni, þar sem við höfum setið á rökstólum um hvað til bragðs skuli taka því að bersýnilegt er að þessar mikilvægu stöður, einna mikilvægustu stöðurnar sem þjónað er í landinu vegna uppeldis ungdómsins eru ekki lengur eftirsóknarverðar. Og það sem meira er, fólk er í þann veginn að grípa til örþrifaráða, sem slíkt verður að kallast ef menn segja starfi sínu lausu og hverfa af vettvangi. Ég geri mér grein fyrir því að þetta er ekkert auðvelt viðfangs en bendi á að þar sem ég kem til skjalanna, til að mynda vegna kennara, þá á það við allt annað en hin beinu kjör og kaup. Þar erum við að tala um starfsaðstöðu, þar erum við að tala í besta falli ef maður fær að taka upp umræðu um orlof. Við erum að ræða um endurmenntun, eftirmenntun, símenntun o.s.frv., fjarkennslu og alla þá þætti sem í þessu falli eru af þessu fólki taldir nokkurt aukaatriði. En eins og menn þekkja þá er allt, sem snýr að hinu beina kaupi og því sem verður talið í peningum, að kjörunum, ekki á vegum eða valdi menntmrn. að taka til umræðu. Þetta verður að vera skýrt og ég veit að þetta þekkja hv. þm. Ég geri ráð fyrir því að vegna þessara ótíðinda um uppsagnir þá komi þetta mál til alvarlegrar yfirvegunar og umræðu hið bráðasta. Þessi mál eru í raun og veru alltaf til umræðu vegna þess að það lætur hátt í þeim sem búa ekki að betri kjörum en raun ber vitni um. Og það gleymir því enginn í stöðunni að hér þarf að leita leiða til viðbragða við háskasamlegu ástandi sem fer í hönd ef svo heldur fram sem horfir. Ég er ekki með patentlausnir og það þekkja þeir sem hlýða á mál mitt að hér eru engar einfaldar aðferðir til þegar menn ræða um launakerfi í landinu. Ég vil aðeins að lokum segja þetta, að ég mun beita mér fyrir því að það, sem frsm. og síðasti ræðumaður, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, 2. landsk. þm., gat um sérstaklega í máli sínu, það mun ég gera ráð mitt við hæstv. fjmrh. um og taka þetta mál til umræðu. Öðruvísi og að öðru leyti og frekari get ég ekki um þetta sagt eða setið fyrir frekari svörum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans. Það er vitaskuld rétt hjá hæstv. ráðherra að það veltur á miklu hver afstaða hæstv. fjmrh. er til þessa máls, yfirmanns peningamálanna. Engu að síður held ég, og mér skildist það reyndar á máli hæstv. menntmrh., að hann væri sammála mér um það að hér væri svo alvarlegt mál á ferðinni að nauðsynlegt væri að þetta yrði tekið til umræðu, að vísu nefndi hann eingöngu umræðu við fjmrh. Ég tel þó að málið sé svo alvarlegt og sé komið á það alvarlegt stig að brýnt sé að það verði tekið til sérstakrar umfjöllunar í ríkisstjórninni því að þetta snýr ekki bara að einstökum ráðherrum eða ráðuneytunum heldur snýr þetta að ríkisstjórninni í heild, sem ber ábyrgð á stjórn landsmála, ekki síst þegar við blasir að atvinnulífið getur fyrr en okkur órar farið úr skorðum. Og ég held að við ættum að reyna að fyrirbyggja það eins og kostur er áður en þessi tíðindi, sem nú hafa komið fram, verða enn alvarlegri en þau eru nú. Hæstv. menntmrh. er þekktur að því að taka rösklega til hendinni ef honum finnst ástæða til. Ég met það svo af orðum hans hér í þessum ræðustól áðan að honum finnist full ástæða til þess að taka þetta mál föstum tökum. Því skora ég á hæstv. menntmrh. að gera nú gangskör að því að ræða þetta mál ekki bara við hæstv. fjmrh., heldur beiti hann sér hið allra fyrsta fyrir því að þetta mál verði tekið upp og rætt í ríkisstjórninni og að ríkisstjórnin leiti þá leiða í samvinnu sem örugglega þarf til við aðila vinnumarkaðarins um að finna lausn á þessum mikla vanda sem blasir við.



Herra forseti. Ég þarf nú ekki og ætlaði raunar ekki að hafa nein orð um efni þessa frv. sem hér er á dagskrá. Eins og segir í grg. er það nú flutt í fjórða sinn og ég er meðflm. Við Kvennalistakonur höfum ítrekað afstöðu okkar með þátttöku í umræðum um þetta mál í öli þau skipti sem það hefur verið til umræðu og þarf ekki við það að bæta. En hv. 1. flm. minntist á tillögu okkar Kvennalistakvenna, 11. mál þingsins á þskj. 11, till. til þál. um endurmat á störfum kvenna, og heyrðist mér hún andvíg því að hefðbundin kvennastörf væru tekin út úr á þann hátt sem þar er lagt til. Það má vitanlega ræða betur þegar þetta þingmál verður á dagskrá. En ég verð að segja að ég skil ekki fyllilega þær athugasemdir sem ég þóttist heyra frá hv. þm., sem hefur einmitt mjög látið til sín taka það óréttlæti sem konur hafa búið við og búa við á vinnumarkaðnum. Hún hefur sjálf séð ástæðu til að taka þann þátt sérstaklega út úr sem lýtur að kynbundnu misrétti á vinnumarkaðnum og ég sé ekki eðlismun á því hvort það er gert sem liður í þingmáli, eins og í því frv. sem hér um ræðir, eða hvort það er gert á þann hátt sem við leggjum til á þskj. 11. Vitaskuld eru karlmenn einnig í láglaunahópunum, en eins og hv. þm. og sú sem hér stendur hafa báðar margsinnis bent á, þá eru konur fjölmennari í láglaunahópunum. Og það er okkar mat, og við erum áreiðanlega sammála um það, að í launamálum hallar sérstaklega á konur og þess vegna höfum við séð ástæðu til þess að taka það mál sérstaklega út úr. Þetta minnir kannske örlítið á það mál sem var hér til umræðu áðan, þar sem tekinn var einn þáttur út úr öðru stærra máli. En þetta mál verður á dagskrá þingsins síðar og þá getum við rætt þetta betur.



Herra forseti. Ég er einn af meðflytjendum þessa frv. og það skal nú játað að það er meira af gömlum vana heldur en að hugur fylgi raunverulega máli lengur. Ég held að hv. þm. ættu að flykkjast í salinn og við ættum að taka smásyrpu um launamálin í landinu því að sannleikurinn er sá að þetta þjóðfélag er í skötulíki. Mér finnst það satt að segja mikið hjartaleysi af hv. 1. flytjanda þessa frv. að fara að blanda hæstv. menntmrh. í það. Ríkisstjórnin hefur aldrei bætt laun fólksins í landinu. Það hefur aldrei neinn gert nema verkalýðshreyfingin, samtök fólksins sjálfs, a.m.k. lengi vel. En hvort tveggja er að þjóðfélagið hefur breyst ærið mikið á síðustu áratugum og enn meira hefur verkalýðshreyfingin breyst og þar stendur hnífurinn í kúnni. Ég held að nýafstaðin rannsókn kjararannsóknarnefndar sýni svo að ekki verði um villst eymd vinnandi fólks í þessu landi sem nennir ekki lengur, hirðir ekki lengur um, að svara spurningum um sín eigin kjör. Það lætur vinnuveitendum það eftir. Ég held að það standi upp á verkalýðshreyfinguna að athuga sinn gang. Eftir því sem þjóðfélagið breyttist og verkalýðsbaráttan hætti að vera fagleg - því að hún á að vera beint fagleg. Auðvitað er hún pólitísk í eðli sínu en hún á að vera pólitísk óbeint. Þegar farið er að rugla þessu tvennu saman, þá fer allt í vitleysu. Og þetta upphófst með því að í staðinn fyrir að berjast fyrir sæmilegu tímakaupi, sæmilegum daglaunum, var farið að leita allra annarra ráða og bragða einstakra hópa til þess að fólk gæti yfirleitt skrimt. Í töflum um afkomu manna hefur þróunin orðið þessi: Lengi vel var talað um kaupmátt tímakaups. Síðan var farið að tala um kaupmátt daglauna sem fól þá í sér eftirvinnu, næturvinnu og helgarvinnu og allt hvað heita hefur. Og loksins þegar allt um þraut og launin lækkuðu í sífellu, þá var farið að tala um ráðstöfunartekjur heimilanna, þegar tvær manneskjur voru farnar að vinna fyrir einum launum eins og gerst hefur. Þetta hefur verkalýðshreyfingin látið yfir sig ganga og er bara að vasast í einhverju allt öðru en hún á að vera að vasast í. Og hver er árangurinn? BSRB er að liðast í sundur. Kennarar gripu til þeirra örþrifaráða að ímynda sér að þeir fengju betri samninga með því að yfirgefa sín eigin samtök, heildarsamtök. Þetta á eftir að gerast innan ASÍ líka, auðvitað. Og auðvitað er heldur ekkert að marka neina taxta sem þeir eru að tala um. Þjóðin stendur á öndinni í hvert skipti sem hv. alþm. fá launahækkun, þessir voðalegu menn, sem einir manna í landinu mega helst ekki fá launahækkun, þjóðin stendur á öndinni yfir því í hvert skipti. En þegar svo er farið að kanna hver laun manna í þessu þjóðfélagi eru, þá eru laun alþm. ekkert til að láta líða yfir sig út af. Við skulum bara athuga hvað ýmsar aðrar stéttir hafa, svo sem eins og prentarar, að ég nú ekki tali um allan mannskapinn í auglýsingaiðnaðinum. Og vitaskuld réði enginn miðlungsframkvæmdastjóra fyrir nokkru fyrirtæki fyrir alþingismannslaun, það vitum við öll, o.s.frv. Svo segja menn endalaust: Það verður að hækka lægstu launin. Þessi endalausa klisja um lægstu og hæstu laun! Sannleikurinn er sá að það eru öll laun í þessu landi lág og af þessum lágu launum eru skattarnir eingöngu borgaðir. Þessir með háu launin borga nefnilega ekki skatta. Þannig að ég held að það væri tími til kominn að reyna að fara að tala um þessi mál af einhverju skynsamlegu viti. Þetta er ekki bara peningalegt atriði, ekki aðeins það. Þetta varðar líf fólksins í landinu. Þann stutta tíma sem þetta þing hefur setið hef ég áður haldið hér ræðu um ástandið í málefnum barna í landinu, hvernig verið er að fara með þessi börn, sem sjá ekki lengur foreldra sína, kunna varla að tala þegar þau koma í skóla vegna þess að það hefur aldrei nokkur maður mátt vera að því að tala við þau og lítið verið gert til þess að búa þeim rými á sómasamlegum uppeldisstofnunum á meðan foreldrarnir eru þrælkaðir miklu lengur en sögur fara af í nálægum löndum. Og hvernig hefur verkalýðshreyfingin t.d. brugðist við því? Jú, hún hefur jagast um hvort vinni merkari störf, kennarar, fóstrur eða fiskvinnslufólk. Ó já. Sumir hafa talað í þá veru hér í þingsölum. Sannleikurinn er sá að þetta er fráleitt. Auðvitað er þetta fólk allt jafngagnlegir starfsmenn og ekki síður þeir sem eru að ala upp nýja þjóð, nýja kynslóð. Og ég er ansi hrædd um að hæstv. menntmrh. komist skammt í baráttu sinni fyrir vernd og eflingu íslenskrar menningar ef hann hefur ekki börnin með í þeirri baráttu. Ég held að hún sé sjálfdauð sú barátta nema þau séu þar með af skilningi. Ég veit ekki hvað þarf í raun og veru að kanna í þessum efnum lengur. Þegar við fluttum þetta frv. fyrst hafði maður enn þá von um að slík könnun gæti leitt eitthvað í ljós. Ég held að þetta liggi allt saman fyrir okkur nú þegar. Spurningin er bara: Hafa menn einhverjar áhyggjur af þessu? Dagvistarheimilin eru í upplausn. Ég leyfi mér að segja að þau eru í upplausn. Það fæst ekki lengur sérmenntað fólk til að vinna á þessum stofnunum. Það er flótti úr kennaraliðinu. Eðlilega. Það lifir ekki nokkur lifandi manneskja í landinu á rúmum 30 þús. kr. á mánuði. Og þá gætu menn náttúrlega sagt: Þá verða þeir bara að vinna lengri vinnudag og meiri eftirvinnu. Hver manneskja, sem haft hefur 30 eða 40 barna hóp daglangt eða kennt öðrum eins hópi venjulega kennsluskyldu, veit að það er ekki hægt. Þessi störf eru þess eðlis að það eru takmörk fyrir því hvað hægt er að leggja af mörkum á einum degi við þessi störf. En skilningur á því hefur náttúrlega verið nákvæmlega enginn þegar umræður um þessi mál fara fram. Ég held, hæstv. forseti, að það hljóti að verða verkefni ríkisstjórnarinnar á því þingi, sem nú situr, að vinna af alvöru að því að koma einhverjum skikk á þetta. Ég hef enga trú á því að verkalýðshreyfingin geri það. Ég er hreinlega uppgefin við að vona það. Þar halda menn áfram að finna Krýsuvíkurleiðirnar og fara lengstu göturnar, sem hægt er að finna, að bættum kjörum og etja einum hópnum á annan og metast um hver vinni mest þjóðþrifastörf. Hvernig einn starfshópur á án annars að vera er mér ekki alveg ljóst. En þannig vinna menn í þeim herbúðum og gera þjóðarsáttir við stjórnvöld og ég trúi heldur ekki á þær. Ég held að verkalýðshreyfingin hljóti að heyja sína baráttu fyrir sitt fólk á hinum faglega grundvelli en ekki hinum pólitíska. En nú dreymir menn í æ meira mæli um pólitískan frama hafi þeir orðið formenn í einhverju verkalýðsfélagi og sitja síðan báðum megin við borðið og vita ekki í hvora löppina þeir eiga að stíga. Ef það er framtíð verkalýðsbaráttu á Íslandi hirði ég ekki um hana frekar. Ég vil þess vegna fara fram á það við stjórnmálamenn, sem nú virðast vera einu málsvarar vinnandi fólks í landinu, að þeir setjist niður og geri upp við sig: Ætlum við virkilega að leggja þetta þjóðfélag í rúst, menningarlega, félagslega, í öllu tilliti? Ég fæ ekki annað séð en að hér sé ástandið orðið þannig að það fólk sem vill hafa nokkurn veginn til hnífs og skeiðar fer í tískubransann, í auglýsingaheiminn, í fjölmiðlana. Þar er einhverja peninga að hafa. En allt fólk sem vinnur uppbyggileg störf fyrir þetta þjóðfélag verður að gera það á þann veg að það er ekki sæmandi því að það eru takmörk fyrir því, eins og ég hef áður getið, hvað menn geta lagt af mörkum á einum vinnudegi. Og þar sem hér situr einn hæstv. ráðherra, sem ber hvorki meira né minna en ábyrgð á menntakerfi landsins, dagvistarkerfi landsins og framtíð íslenskrar þjóðar sem menningarþjóðar, þá bið ég hann að skila því til hæstv. ríkisstjórnar að á þessu þingi verður eitthvað að gerast í þessum málum. Við þetta verður ekki unað lengur. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.



Herra forseti. Það er ósköp eðlilegt að launamál beri á góma á Alþingi. Hér hinum megin við vegginn er einmitt verið að ræða um lágmarkslaun, frv. til laga um lágmarkslaun. Og það hlýtur auðvitað að verða til umfjöllunar hjá þm. eða stjórnmálamönnum almennt hvert stefnir í þessum málum. Ég hefði heldur viljað að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, formaður Verkamannasambandsins, hefði komið hér upp og látið orð falla um þetta mikla mál. Hv. síðasti ræðumaður sagði: "Það eru öll laun lág." Það má út af fyrir sig vera rétt, en þau eru þá mismunandi lág. Við bjóðum fólki upp á það, íslenska þjóðfélagið, að vinna fyrir 20 þús. kr. á mánuði, fólki sem vinnur á berstrípuðum töxtum. Og ég segi: Ef ekki er hægt að hækka laun við þetta fólk eiga þingmenn sem eru með 70-80 þús. kr. ekki að fá neina hækkun. Þannig að ég geri greinarmun þarna. Þeir sem eru með 70-80 þús. kr. á mánuði verða að bíða á meðan verið er að rétta hag hinna sem ekki eru nema með 20 þús., ef þjóðfélagið á annað borð ekki þolir kauphækkun í gegnum allt kerfið.

Hver er áætlaður framfærslukostnaður vísitölufjölskyldu, hr. þm.?

Það skiptir ekki máli hver er áætlaður vísitölukostnaður varðandi fjölskylduna, það gildir jafnt um manninn sem er með 20 þús. kr. á mánuði og hinn sem er með 70 þús. Það breytir ekki málinu þannig að sá samanburður segir ekkert í þeim efnum. Tuttugu þúsund króna maðurinn þarf jafnmikið til að lifa af og hinn sem er með 70 þús. í þeim efnum. Þú snýrð ekki dæminu við með því. Þessi munur er á launakjörum hér á landi. Og auðvitað þarf að breyta þessu. Það er út af fyrir sig rétt hjá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur að auðvitað á verkalýðshreyfingin líka sök hér á. Og það á ekkert að fría hana undan því. Það er ljóst að ekki hefur náðst samstaða um margyfirlýsta stefnu og fyrirheit um sérstaklega bætt kjör þeirra verst settu. Slíkar yfirlýsingar hafa margoft gengið út. En því miður hefur ekki, margra hluta vegna kannske, tekist að standa við þá. Ég er eigi að síður ekki úrkula vonar um að í komandi samningsgerð sjái menn eitthvað að sér. Það er ekki langt í það að samningar renni út og nýir hljóta að taka við. Ég vil a.m.k. í lengstu lög vona að menn sjái út úr myrkviðinu og reyni verulega að standa við gefin fyrirheit um sérstaklega og verulega hækkun til þeirra sem eru á berstrípuðum dagvinnutöxtum og hafa ekkert annað. Ef þjóðfélagið er þannig statt að það getur ekki borgað hærri laun til allra, verða þeir sem eru hærra settir að bíða. Ég get vel hugsað mér að samið yrði um 35 þús. kr. kaup fyrir 8 stunda dagvinnu, verulegur hluti af bónusgreiðslunum yrði færður yfir á dagvinnutaxtana og þá erum við komin með nokkuð stóran hóp sem hefur fengið verulega bætt kjör. Ég get vel ímyndað mér að menn þyrftu kannske að hugsa þá hugsun til enda að setja einhvers staðar tölu, við skulum segja tvöföld 35 þús. kr. launin, þ.e. að menn þar fyrir ofan yrðu að bíða. Slíkt ástand varir auðvitað ekki lengi, það er mér ljóst. En þetta er líka siðferðileg spurning og kannske ekki síður. Það er siðferðileg spurning að reyna að breyta hugarfari þeirra sem eru betur settir til þess að styðja við bakið á hinum. Það vantar meira að fólk sé félagslega þroskað í þessum efnum. Það vantar líka innan verkalýðshreyfingarinnar. Menn þurfa að söðla um þar í skoðunum og láta verkin tala á annan hátt en þau hafa gert. Og ég vil vona að sú breyting eigi sér stað að menn geri betur í þessum efnum. Ég held að flestum sé a.m.k. orðið það ljóst að málið getur ekki gengið áfram eins og það hefur gert. Ég sakna þess eigi að síður að hv. þm. Guðrún Helgadóttir minntist ekkert á ljósið í myrkrinu, Bolungarvíkursamningana á sínum tíma. Menn gleyma alltaf góðu hlutunum. Ég þykist vita að henni sé kunnugt um það að 95% af þeim sem fengu 30 þús. kr. lágmarkslaun í gegnum þá samninga eru kvenmenn og nú áttu hv. þm. Kvennalista að hlusta. Yfir 95% þeirra sem fengu 30 þús. kr. launin með Bolungarvíkursamningunum eru kvenmenn. Eftir þessu hefur lítið verið tekið og um þetta hefur lítið verið rætt, ekki einu sinni af Kvennalistakonum. En ég vil trúa að þær hafi ekki vitað þetta og þess vegna hafi þær þagað, en nú vita þær það. Auðvitað þarf að gera betur í þessum efnum, það er öllum ljóst. Og ég hef persónulega enga trú á öðru en að það gerist í næstu samningum, að menn semji ekki um neitt fyrir neðan 30 þús. kr. Mér er sem ég sæi framan í mitt fólk vestur á fjörðum ef ætti að fara að bjóða því lægra kaup en það fékk í gegnum Bolungarvíkursamninga. Og til hvers hafa þeir þá orðið? Verða þeir ekki viðmiðun, einmitt sú viðmiðun sem Kvennalistakonur eru hér með frv. um í þinginu? Það er komið inn í samninga. Ég á eftir að sjá framan í þann mann sem sest að samningaborði fyrir verkalýðshreyfinguna og semur undir því marki.  Það er auðvitað rétt hjá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur að BSRB er að liðast í sundur. Menn finna kannske margar skýringar á því. Ég óttast líka og hef löngu haldið því fram að eitthvað álíka kunni að gerast innan Alþýðusambandsins ef menn ekki sjá að sér, og kannske fyrr en seinna, ef menn ekki fara að hugsa rökrétt, horfast í augu við staðreyndir og vinna að því sem þarf að gera. Ég held að ef fram heldur sem horfir verði ekkert langt í að slíkt kunni að gerast. En við skulum ekki einvörðungu skamma verkalýðsforustuna, verkalýðsfélögin eru fólkið líka og kannske fyrst og fremst það sem á að ráða ferðinni og getur ráðið ferðinni. Við skulum ekki gleyma þeim þætti, að það er fólksins að vísa leiðina til þess sem það vill í þessum efnum.

Hvenær á það að gera það?

Það á að gera það í félaginu, á fundum.

Á næturfundum?

Ég skal ekkert segja um það hvers konar fundir eru haldnir í stéttarfélögum sem hv. þm. vitnar til, en það eru ekki næturfundir á Vestfjörðum og ég kannast best við það svæði. Það er á venjulegum tíma. Yfirleitt er reynt að halda slíka fundi á þeim tíma sem fólk getur almennt mætt. Slíkt er nú lýðræðið þar. En hv. þm. hlýtur að kannast við eitthvað annað lýðræði í þessum efnum og væri þá gaman að fá það fram hvernig háttar til þar, á þeim bæ. Ég held að menn megi ekki skella allri skuldinni á forustuna. Menn verða líka að huga að því að fólkið hefur, ef það vill, mikil áhrif á þessi mál. Ég skal ekki, herra forseti, hafa öllu fleiri orð um þetta. Kannske einfalda ég allt þetta dæmi. Stundum er líka hægt að flækja mál svo að enginn botni í þeim og æðimörgum hættir til þess. Mín skoðun er þessi: Það á að semja um 35 þús. kr. lágmarkslaun, færa 2/3 af bónusnum yfir á tímakaup og setja síðan hámark 70 þús. kr., þeir sem eru þar yfir verða að bíða. Þá hef ég þann fyrirvara: ef þjóðfélagið telur að það sé svo illa stætt að það geti ekki borgað meira. Ég vil biðja bæði hv. þingkonur Kvennalistans og hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur að minnast þess sem vel hefur verið gert. Gleymið því ekki þó karlmenn hafi þar átt hlut að máli.



Herra forseti. Hér er komið í almenna umræðu, næstum því eldhús, um kjörin í landinu og launamál. Ég hef stundum hugleitt hvað væri varasamast fyrir íslenskt þjóðfélag eins og það stendur núna og í þeim heimi sem við lifum í núna. Þá er ég ekki að hugsa um kjarnorkusprengjuna, heldur svona efnahagslega séð, í efnahagsmálum. Ég hef yfirleitt komist að þeirri niðurstöðu að það sem væri varasamast af því sem blasir við okkur núna væri það að launin í landinu væru of lág, að lífskjörin væru of léleg. Ég segi að þetta sé varasamast vegna þess að ég held að veruleg hætta sé á því að ungt fólk flytjist burt og að þess sjái veruleg merki að ungt fólk flytji burt af landinu kjaranna vegna. Ég minnist þess að fyrir ári síðan eða svo hitti ég unga stúlku og spurði hvað hún væri að læra. Hún sagðist vera að læra til fóstru. Ég sagði: Hvernig stendur á því? Ég er að lesa í blöðunum að þar séu kjörin svo léleg að það vitlausasta sem menn geri sé að vera fóstra. Blessaður góði, svaraði hún, ég ætla ekkert að vinna hér. Ég fer til Noregs um leið og ég er útskrifuð. Og þetta sló mig heldur harkalega. Ég er hræddur um að þessi viðhorf séu orðin nokkuð rík meðal ungs fólks á Íslandi sem eru allt, allt önnur viðhorf en voru ríkjandi þegar ég t.d. var að koma út úr skóla. Því segi ég að það sé eitt það hættulegasta sem steðjar að Íslendingum ef lífskjörin hér, launakjörin hér, eru langtum verri en í löndunum í kringum okkur. Fyrri kynslóðir töldu að það væri verulegur þröskuldur að komast til útlanda eða flytjast til útlanda. Unga fólkið núna telur það ekki. Það telur ekki að það sé neitt vandamál að flytjast til Noregs eða Svíþjóðar eða Danmerkur eða Bretlands. Það telur ekki að það sé neitt sem þurfi að bera ugg í brjósti yfir, það geti alveg verið í sambandi við ættingja sína og foreldra og þar fram eftir götunum engu að síður. Það óttast ekki tungumálið. Málakunnáttan er það góð að þetta er ekki sá þröskuldur sem það var áður. Ég held að þetta með launin sé þess vegna mjög mikið umhugsunarefni fyrir Íslendinga yfirleitt. Ofan á þetta bætist svo að við erum með ónýtt og ranglátt skattakerfi og ónýtt og ranglátt lífeyriskerfi sem verður ekki til þess að bæta myndina. Ég segi t.d. að skattakerfið sé ónýtt og ranglátt, ekki einungis vegna allra þeirra skattsvika og undandrátta frá skatti sem liggja í augum uppi, heldur líka vegna þess að hér á Íslandi er venjulegu launafólki gert að vera í efsta skattþrepi og borga milli 60 og 70% af seinustu tekjum sínum til hins opinbera. Og þetta er mjög hátt hlutfall af venjulegum launatekjum. Hér er ekki um að ræða hátekjufólk, hér er um að ræða venjulegt launafólk sem er skipað í efsta skattþrep. Lífeyrissjóðsmálin skal ég ekki fjölyrða um. Til þess gefst tækifæri síðar. Í þeirri launaumræðu sem hér hefur farið fram hefur auðvitað komið upp margt athyglisvert og í rauninni vilji þeirra þm. sem talað hafa til úrbóta. En það hlýtur að vera áhyggjuefni að verkalýðshreyfingar eru að brotna niður, að samkenndin milli stéttanna er að hverfa. Það sem virðist einkenna mjög launabaráttuna er samanburðurinn milli stétta: Ef einn fær eitt þá verður annar að fá það líka. Samkenndin er horfin. Þetta er orðin barátta milli þeirra sem ættu að vera samherjar. Þetta tel ég að sé mjög hættulegt fyrir verkalýðshreyfinguna og þetta tel ég reyndar að sé ein af skýringunum á því að menn þurfa að flytja frv. eins og þetta, nefnilega það að ákveðnir hópar dragast aftur úr af því að aðrir vilja ekki ljá þeim lið og finna ekki til samkenndar með þeim. Ég skil svo sem ósköp vel að þm. geti týnt voninni eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir var að tala um áðan en það er akkúrat það sem við megum ekki gera. Við verðum einmitt að halda í vonina um endurbætur og þegar menn finna til máttleysis síns í þessum málum - ef ég má orða það svo - sem mér fannst nú gæta svolítið í ræðum hv. þm., held ég að við verðum að hafa í huga að ég tel a.m.k. að hlutverk þm. sé að hjálpa til við skoðanamyndun, viðhorfsmyndun í þjóðfélaginu yfirleitt. Og það er áreiðanlega eitt af lykilatriðunum til þess að við getum náð árangri í launamálunum almennt og í því að bæta launin sérstaklega hjá þeim sem standa mjög hallt og hafa lægst launin. Við megum þess vegna ekki týna voninni. Ég held að það sé gagnlegt að við höfum í huga að það er hlutverk okkar að hjálpa til við að leiða skoðanamyndunina í landinu. Að lokum eitt orð um vinnutímann af því hv. þm. Guðrún Helgadóttir gerði hann að umræðuefni: Ég held að það sé hálfgerður kækur hjá Íslendingum að halda að með því að vinna myrkranna á milli afkasti þeir eitthvað meiru en með því að vinna skikkanlegan vinnudag og þetta smitar af sér inn í alla kjarasamninga. Þennan kæk þarf vitaskuld að leggja af vegna þess að mannslíkaminn, og mannshugurinn, skilar ekki nema ákveðnum afköstum og hann skilar ekkert meiru þó að hann liggi yfir vinnunni bæði nætur og daga.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð vegna ræðu hv. þm. Karvels Pálmasonar. Ég vil ítreka, til að fyrirbyggja allan misskilning, að það er ekki tilviljun að ég tek stundum þingmannslaun sem dæmi. Ástæðan fyrir því er sú að framfærslukostnaður vísitölufjölskyldunnar er nokkurn veginn sama upphæð og þingmannslaun eru nú. Laun þar fyrir neðan og laun sem eru þrisvar og tvisvar sinnum lægri eru beinlínis móðgun við vinnandi fólk.  Ég vil taka undir allt sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson sagði áðan. Það er ekki bara að við búum við ónýtt lífeyrissjóðakerfi og skattamálin séu öll í ruglingi, heldur eru húsnæðismálin auðvitað ekki minna vandamál. Það er auðvitað gjörsamlega fáránlegt að fólk, sem er með laun eins og hv. þm. Karvel Pálmason var að lýsa, skuli svo í leiðinni vera tilneytt að eiga eignir upp á tvær, þrjár milljónir. Þetta kemur hvergi heim og saman. Og ég vil líka ítreka það sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson minntist á sem er landflóttinn. Mér er það mjög minnisstætt eins og honum þegar ég dvaldist erlendis á árunum 1968-72 að þá heyrðist varla sú rödd meðal Íslendinga að menn ætluðu ekki að flytjast heim. Það datt beinlínis engum annað í hug. Við sem starfs okkar vegna ferðumst nokkuð um Norðurlöndin heyrum allt annað hljóð í íslenskum námsmönnum í dag. Það er nefnilega alveg rétt sem hv. þm. sagði: Samgöngumál eru orðin þannig, beinn sími, þéttar samgöngur, að það er auðvitað engin fjarstæða fyrir fólk að búa í næstu nágrannalöndum. Það getur haldið sambandi við allt sitt fólk fyrir því. Og það er satt að segja óhugnanlega stór hópur sem hyggur ekkert á að koma heim sem eðlilegt er. Núverandi ríkisstjórn hefur gengið hvað vaskast fram í því að annast stórkostlega tilfærslu á fjármunum á tímum þegar þjóðin hefur aflað meira en dæmi eru um. Íslendingar eru nefnilega forrík þjóð. Það er hins vegar farið verr með peninga í þessu landi en að ég hygg víðast hvar annars staðar og þar er mikið verk að vinna ef leiðrétta á. Þetta gerist á sama tíma og launþegar nenna ekki, eyða ekki tíma í að svara fyrirspurnum um sín eigin kjör. Þetta er auðvitað alvarlegt sjúkdómseinkenni. Launþegar eru orðnir gjörsamlega vanmáttugir við að taka ákvarðanir um eigin mál. Og þá erum við komin aftur að því sem hv. þm. Karvel Pálmason sagði áðan. Hann vildi halda því fram að það væri ekki verkalýðsforustan sem ætti um að saka, heldur fólkið sjálft.

Ekki einvörðungu.

Nei, ekki einvörðungu, segir hv. þm.

Sagði.

Vitanlega leiðir það af sjálfu að fólk sem er undir því vinnuálagi sem Íslendingar eru er ekki líklegt til þess að vera virkt í sínum verkalýðsfélögum og hafa þrek til að gera tilraun til að ráða sínum málum sjálft. Það kann vel að vera að ástandið sé betra á Bolungarvík en annars staðar en það er ekki gott hér á þéttbýlissvæðunum, svo mikið veit ég. Og þegar fólk hættir að hafa vilja til að ráða sínum eigin málum er eitthvað alvarlegt að í þjóðfélaginu. Það er kannske einungis við hæfi að hæstv. fjmrh. taldi mála brýnast að leggja niður aðflutningsgjöld af afruglurum á þessum síðustu og verstu tímum. Helst datt honum það í hug til að bæta hag þjóðarinnar. Hv. þm. verða að gera sér grein fyrir að það er alvarlegt mál ef samtök launamanna eru að liðast í sundur fyrir innbyrðis meting og árekstra milli hinna ýmsu starfshópa og viljaleysi félaganna til að hafa samkennd, eins og hv. þm. Kjartan Jóhannsson orðaði það réttilega áðan, og þeir hætta að líta á sig sem hluta af starfshæfri heild sem rekur þetta þjóðfélag. Ég efast um að allir hv. þm. geri sér grein fyrir í hverri hættu við erum. Ef svo kynni að fara, sem ég óttast og hv. þm. Karvel Pálmason virðist gera líka, að Alþýðusamband Íslands færi að liðast í sundur, ef launamenn í landinu missa það afl sem einungis slíkt samband getur gefið, held ég að við séum að fara inn í nýja öld, mér liggur við að segja verr í stakk búin til að reka þetta þjóðfélag en við vorum um síðustu aldamót.



Herra forseti. Hér hafa orðið þó nokkrar umræður um kjör láglaunahópanna og er það vel. Mér fannst þó þegar ég hlustaði á þessar umræður að ég endurlifði umræðurnar sem urðu þegar fyrst var byrjað að ræða þetta frv. fyrir fjórum árum síðan. Í sannleika sagt hefur ekki mikið breyst í kjörum láglaunahópanna síðan þá. En ég stend upp til að svara hv. 7. landsk. þm. Kristínu Halldórsdóttur. Mér er það að vísu þvert um geð að vera að agnúast við hana um mál eins og endurmat á störfum kvenna sem við erum báðar sammála um að þurfi að fara fram þó fyrr hefði verið. Hún nefndi að ekki væri eðlismunur á þeirri tillögu sem Kvennalistinn flytur, sem er um endurmat á störfum kvenna, og því frv. sem hér er til umræðu um endurmat á störfum láglaunahópanna. Vitnaði hún þá til þess að í því frv. sem hér er til umræðu væri fjallað í einum lið sérstaklega um hefðbundin kvennastörf og því væri ekki eðlismunur á þessum tillögum. Þetta er alrangt hjá hv. þm., alrangt. Ef maður les greinargerð með till. til þál. um endurmat á störfum kvenna, sem Kvennalistaþingmenn hafa flutt, vekur hún nokkra furðu, satt að segja. Ég tel að við verðum að vera samkvæm sjálfum okkur í þessari jafnréttisbaráttu og að við eigum að viðurkenna það líka í verki að það er til stór hópur karlmanna sem líka tilheyra láglaunahópunum. Ég vitna, með leyfi forseti, í örfá orð í greinargerð þm. Kvennalistans. Þar segir: "Tillagan nær eingöngu til þeirra sem hjá ríkinu starfa og er hugsuð sem skref í átt að gagngeru endurmati á störfum kvenna á vinnumarkaðnum." Af hverju mátti ekki segja skref í átt að gagngeru endurmati á störfum láglaunahópanna á vinnumarkaðnum? Og áfram segir hér: "Nái hún fram að ganga á hún að geta komið öllum launakonum til góða." Af hverju er ekki ástæða til þess a.m.k. í greinargerð að minnast á karla sem stunda láglaunastörf? Síðan er sagt í tillögunni: "Tekið skal fram að til kvennastarfa teljast þau störf þar sem konur eru a.m.k. helmingur þeirra sem störfin hafa með höndum. Þeir karlar sem slíkum störfum sinna njóta vitaskuld einnig þeirra kjarabóta sem það endurmat kvennastarfa sem hér er lagt til gæti haft í för með sér." Ég spyr: Hvað um störf þar sem karlmenn eru í meiri hluta, t.d. störf innan Iðju, Dagsbrúnarverkamenn og fleiri störf sem til má taka? Hvað með þær konur sem eru í minni hluta í láglaunastörfum sem karlmenn stunda? Eiga þær ekki að njóta kjarabóta? Verðum við ekki aðeins að staldra við og huga að því hvað við erum að gera þegar við erum að vinna að sameiginlegu markmiði sem við vissulega erum, að reyna að bæta kjör láglaunahópanna? Það er þetta sem ég hafði fyrst og fremst við að athuga í þeirri tillögu sem Kvennalistinn hefur flutt, að ég tel að tillaga héðan frá Alþingi eða frv. eigi að ná til láglaunahópanna sem heildar en ekki að taka sérstaklega út að það eigi að endurmeta eingöngu kvennastörfin. Við lendum bara í ógöngum ef á að fara slíka leið. Ég skal ekki tefja tímann, ég sé að klukkan er yfir fjögur. En ýmislegt sem fram kom í ræðu hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur var athyglisvert. Ég veit ekki hvort það var tilviljun að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson yfirgaf deildina um leið og hún byrjaði að fjalla af miklum eldmóði um láglaunastörfin í þjóðfélaginu. Verkalýðshreyfingin fékk þar þung högg hjá hv. þm. og það var í raun og sannleik mikill áfellisdómur sem hv. þm. kvað upp yfir verkalýðshreyfingunni. Hún sagði að láglaunafólk ætti orðið ekki skjól í verkalýðshreyfingunni, ef ég skildi hana rétt, og það væru þá fyrst og fremst stjórnmálamenn sem launafólk gæti leitað til og átt skjól hjá. Ég þykist nokkuð viss um að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson hefur heyrt þessi orð og mér finnst furðulegt ef hann lætur þessa umræðu fram hjá sér fara og svarar ekki slíkum áfellisdómi sem fram kom hjá hv. þm. sem snertir ekki bara hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson, sem er í sama flokki og Guðrún Helgadóttir, heldur einnig t.d. forseta ASÍ. Þó að ýmislegt megi finna að verkalýðshreyfingunni og hún hafi ekki staðið sig sem skyldi í að bæta kjör láglaunahópanna í þjóðfélaginu tel ég að forseti ASÍ hafi viðurkennt, t.d. í blaðaviðtali í dag, að verkalýðshreyfingin bæri ábyrgð á lágum kjörum láglaunahópanna. Ég tel það vissulega skref í rétta átta að slík viðurkenning liggi fyrir. Og ég sagði það líka áðan að ábyrgðin er ekki bara verkalýðshreyfinganna, heldur líka stjórnmálamanna. Það mikilvægasta í þessu öllu er þó í lokin að verkalýðshreyfingin og stjórnvöld og stjórnmálamenn taki nú einu sinni höndum saman um að bæta kjör láglaunahópanna í þjóðfélaginu.