Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ætlun forseta er að taka fyrir, eins og dagskrá segir, fyrstu þrjú málin, ráðstafanir í ríkisfjármálum, lánsfjárlög og skipulagslög. Að lokinni umræðu um þau, sem forseti vonar að verði stutt, verður atkvæðagreiðsla. Að lokinni atkvæðagreiðslu um þau þrjú mál verða ekki frekari atkvæðagreiðslur á þessum fundi eða nú í kvöld eða nótt.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hér hljóðs í atkvæðaskýringu út af þessari ótrúlegu grein um sameiningu sjúkrahúsanna. Ég held satt að segja að það sé óhjákvæmilegt að vekja sérstaka athygli á þessari grein og fara fram á að hlutaðeigandi aðilar, og þar á meðal hæstv. heilbrrh., kanni hvort þetta stenst í raun og veru. Það hafa gengið fjölmargir dómar í Hæstarétti um valdaframsal sem aðallega hafa snert skattlagningarvald. Hér er gengið miklu lengra en nokkur dæmi eru um, fullyrði ég. Ég hvet til þess að hæstv. heilbrrh. og hæstv. forsrh., sem forráðamaður ríkisstjórnarinnar kanni mjög vandlega hvort það stenst að setja í lög ákvæði um reglugerðarsetningu sem afnemur fjöldann allan af lagaákvæðum eins og þau eru nú skráð í lagasafninu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frhnál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til lánsfjárlaga. Brtt. frá meiri hlutanum er í tveimur liðum. Í fyrsta lagi er brtt. við 1. gr. þar sem verið er að stilla af lántökuheimild í takt við niðurstöðutölu fjárlaga. Í öðru lagi er tillaga um nýja grein sem er samhljóða grein í lánsfjárlögum fyrir árið 1996 og miðar að því að ríkissjóður geti starfað eðlilega á fjármagnsmarkaði.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og breytingartillögum við frv. til laga um lífeyrisréttindi starfsmanna ríkisins, 108. mál. Breytingartillögurnar eru á þskj. 432 og nefndarálitið á þskj. 431. Við venjulegan meiri hluta í efh.- og viðskn. hefur bæst liðsauki í þessu máli og einn hefur gengið úr skaftinu því að undir nefndarálitið rita auk mín hv. þm. Ágúst Einarsson, með fyrirvara, Gunnlaugur Sigmundsson, Steingrímur J. Sigfússon, Valgerður Sverrisdóttir, Jón Baldvin Hannibalsson, með fyrirvara, Einar Oddur Kristjánsson, með fyrirvara, og Árni R. Árnason. Ég geri nú grein fyrir þeim breytingartillögum sem þessi meiri hluti leggur til við frv. en fyrst vil ég fjalla aðeins almennt um þau sjónarmið sem liggja að baki þeim breytingum sem gerðar eru tillögur um í frv. Gengið er út frá þeirri meginforsendu að kostnaður ríkissjóðs við nýja lífeyriskerfið verði jafnmikill og kostnaður við núverandi kerfi. Nú er staðan sú að kostnaður við myndun lífeyrisskuldbindinga er færður til gjalddaga í ríkisreikningi. Enn fremur er í efnahagsreikningi ríkissjóðs gerð grein fyrir þeim skuldbindingum sem á ríkinu hvíla vegna lífeyrisréttinda starfsmanna. Fyrir Alþingi liggur frv. um fjárreiður ríkissjóðs þar sem gert er ráð fyrir því að í fjárlagafrv. og fjárlögum hverju sinni verði talin til gjalda myndun lífeyrisskuldbindinga sem hvíla á ríkissjóði. Þetta mun því koma fram á fjárlögum og hækka gjöld ríkissjóðs. Því liggur fyrir að við afgreiðslu fjárlaga hverju sinni mun kostnaður ríkissjóðs af lífeyriskerfi starfsmanna sinna verða sýnilegur og iðgjaldaþörf ríkissjóðs vegna þessara lífeyrisréttinda liggja fyrir á hverjum tíma. Það hljóta því að verða verkefni okkar þingmanna á næstunni að endurskipuleggja núverandi lífeyrissjóðakerfi með þeim hætti að það sé gengið formlega frá skuldbindingum ríkissjóðs við Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og að undirbúa að greitt verði í sjóðinn, sem fylgir núv. kerfi, samhliða myndun skuldbindinganna. Í 1. lið brtt. eru gerðar tillögur til breytinga á 3. gr. frv. eins og getið er á þskj. 432. Í a-lið eru lagðar til orðalagsbreytingar á 1. efnismgr. og smávægilegar breytingar á 2. mgr. í b-lið. Í c-lið að í 3. mgr. komi nánari ákvæði sem kveði á um að um aðild skuli fjallað í samþykktum sjóðsins. Nefndin fjallaði ítarlega um 3. gr. frv. með tilliti til athugasemda sem fram höfðu komið þess efnis að 4. mgr. hennar kynni að opna fyrir víðtækari aðild að sjóðnum fyrir starfsmenn sem ekki eru í stéttarfélögum opinberra starfsmanna en nú. Samkvæmt því sem fram hefur komið og upplýst hefur verið er megintilgangur 4. mgr. fyrst og fremst sá að tryggja ýmsum þeim áframhaldandi aðild að sjóðnum sem nú greiða til hans en eru ekki í stéttarfélögum opinberra starfsmanna. Er þar m.a. um að ræða ýmsa starfsmenn ríkisins og ríkisstofnana sem hafa ákveðið að vera utan stéttarfélaga og hafa á grundvelli ákvæða í lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna selt það í hendur fjmrh. að ákveða launakjör sín. Falla þeir því hvorki undir 1. né 3. mgr. 3. gr. Enn fremur er þessu ákvæði ætlað að taka til starfsmanna ýmissa aðila, hálfopinberra stofnana og samtaka sem samkvæmt 4. gr. núgildandi laga hafa fengið heimild til að vera í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Núverandi starfsmönnum þessara aðila er tryggð áframhaldandi aðild að B-deild sjóðsins með 5. mgr. 4. gr. og þeir sem eru innan opinberra stéttarfélaga en eiga kost á aðild að A-deildinni samkvæmt 3. mgr. 3. gr. Hluti starfsmanna þessara aðila er hins vegar utan opinberra stéttarfélaga og ætti því ekki kost á að færa sig í A-deild sjóðsins. Tilgangur ákvæðis 4. mgr. 3. gr. er þannig fyrst og fremst að tryggja sömu aðild að sjóðnum og áður var og koma í veg fyrir misræmi innan stofnana sem hafa verið aðilar að sjóðnum. Þær takmarkanir sem málsgreinin setur gera það að verkum að ekki á að vera hætta á að skörun verði á aðildarrétti gagnvart lífeyrissjóðum almennu stéttarfélaganna. Samkvæmt lögum um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, nr. 55/1980, er félögum í þeim skylt að vera í lífeyrissjóði innan sinnar starfsstétta. Málsgreinin útilokar þannig aðild að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins fyrir einstaklinga úr stéttarfélögum með lögbundna lífeyrissjóðsaðild. Þá áskilur greinin samþykki viðkomandi launagreiðenda. Má því telja ljóst að málsgrein þessi breytir ekki núverandi aðildarrétti að neinu marki. Í 2. lið brtt. eru gerðar tillögur til breytinga á 4. gr. Þar er lagt til að vilji sjóðfélagar í B-deild sjóðsins flytja sig yfir í A-deild þurfi þeir að hafa tilkynnt sjóðnum þá ákvörðun sína að skipta um deild fyrir 1. desember 1997. Í 3. lið brtt. er gerð tilraun til breytinga á 7. gr. þess efnis að stjórn lífeyrissjóðsins skuli móta fjárfestingarstefnu og ávaxta fé sjóðsins með hliðsjón af þeim kjörum sem best eru boðin á hverjum tíma með tilliti til ávöxtunar og áhættu. Þetta er sérstaklega mikilvægt vegna þess að réttindin sem sjóðnum er ætlað að standa undir eru bundin, en iðgjaldaprósentan ákveðin með hliðsjón af þeim og þess vegna er nauðsynlegt að sjóðurinn sé ávaxtaðar eins hagkvæmt og unnt er. Í 4. lið brtt. er verið að gera leiðréttingar vegna þess að í frv. hafði láðst að tilgreina tvær greinar sem falla brott vegna ákveðinna starfsmanna sem eru starfsmenn Sjúkrahúss Reykjavíkur en störfuðu áður hjá St. Jósefsspítala í Reykjavík. Í 5. lið brtt. er fjallað um að sjóðfélagar og launagreiðendur þeirra beri eigi ábyrgð á skuldbindingum deildarinnar er nemi iðgjöldum sínum. Þetta þýðir að sú ákvörðun sem tekin er á hverjum tíma um iðgjöld til sjóðsins og greiðslu samkvæmt því fullnustar þeirri ábyrgð sem á launagreiðendum og sjóðfélögum hvíla á hverjum tíma. Komi til þess að sjóðnum verði lokað fylgir því engin frekari ábyrgð. Í 6. lið brtt. er fjallar um 27. gr. Þar er gert ráð fyrir því að frestunarprósenta, sem lýsir því hversu mikið lífeyrir hækkar við að fresta lífeyristöku frá 65 ára aldri upp að allt að 70 ára aldri, lækkar úr 0,8% í 0,5%. Þessi breyting er nauðsynleg með hliðsjón af því markmiði sem í upphafi var getið, að hið nýja fyrirkomulag mundi kosta ríkissjóð það sama og núverandi fyrirkomulag. Því er nauðsynlegt að lækka þessa prósentu úr 0,8 niður í 0,5. Í 8. lið brtt. er ákvæði til bráðabirgða sem tengist þessu ákvæði í 6. lið sem segir: ,,Eigi síðar en fimm árum eftir gildistöku laga þessara skal stjórn sjóðsins ákvarða nýja hækkunarprósentu skv. 4. mgr. 15. gr. laganna í samræmi við tillögur tryggingafræðinga, þó aldrei hærri en 0,8%. Við þá tillögugerð skal viðbótarkostnaður vegna tilfærslu sjóðfélaga úr B-deild sjóðsins í A-deild skv. 4. og 5. mgr. 4. gr. laganna útreiknaður og metinn til breytingar á annars ákveðinni prósentu.`` Ég vek athygli á þessari brtt., hæstv. forseti, sem tengist brtt. í 6. lið. Í 7. lið brtt. er breyting á 28. gr. þar sem orðið ,,ekki`` er fellt niður en það hafði gerbreytt þeirri meiningu sem upphaflega var ætlað að væri í textanum. Síðan er í b-lið tilvísunarbreytingar. Í 8. lið eru ákvæði til bráðabirgða. Annað hef ég skýrt en hitt ákvæði til bráðabirgða segir að iðgjald launagreiðanda í A-deild sjóðsins skuli vera 11,5% á árunum 1997--1999. Þetta er til þess að koma í veg fyrir það að iðgjaldaprósentan verði fyrirsjáanlega ákveðin allt upp í 18% þegar sjóðurinn tekur til starfa í stað þeirra 15,5% sem menn telja að sé iðgjaldaprósentan til lengri tíma út frá forsendum um 3,5% vexti. Með þessu er reiknað með því að á næstu þremur árum muni það margir nýir starfsmenn ganga til liðs við sjóðinn og einnig að hærri ávöxtun heldur en viðmiðunarávöxtun gerir ráð fyrir verða til þess að prósentan sem verður ákveðin eftir þrjú ár verður í námunda við þau 15,5% sem gengið er út frá í reikningum um sjóðinn. Í 9. lið brtt. er ákvæði um fjárfestingarstefnu Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga og það er til samræmis við fjárfestingarstefnu Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Í 10. lið brtt. eru tillögur um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga sem eru samhliða samsvarandi breytingum sem gerðar eru vegna Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Hæstv. forseti. Hv. þm. Ágúst Einarsson og Jón Baldvin Hannibalsson skrifa undir þetta álit með fyrirvara sem gerð er grein fyrir í nefndarálitinu en ég vænti þess að þeir munu gera frekari grein fyrir sínum fyrirvörum. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson ritar einnig undir álitið með fyrirvara og mun gera væntanlega grein fyrir því síðar í umræðunni.

Herra forseti. Við ræðum hér um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóð hjúkrunarkvenna. Skuldbinding þessara tveggja sjóða ásamt skuldbindingu Lífeyrissjóðs þingmanna og ráðherra óx um 9 milljarða á árinu 1995 eða 25 millj. á dag eða 1 millj. á klukkutíma dag og nótt, sunnudaga sem aðra daga. Svo eru menn að ræða hér um einhvers konar tölur fyrir refaveiði, 9 millj., þ.e. sem sagt níföld aukning af skuldbindingunni. Það er einkennandi fyrir vinnubrögð hv. Alþingis að þetta frv. er tekið til 2. umr. kl. 11 að kvöldi og á að ræðast um nótt, þetta frv. sem að mínu mati skiptir verulegu máli. Í blaðagrein gat ég þess að þessi skuldbinding væri meira en verðmæti fasteignamats allra íbúða og bílskúra frá Borgarnesi vestur til Vestfjarða, allt Norðurlandið, Akureyri meðtalin, Austurlandið og svo vestur til Víkur í Mýrdal. Ég fékk fyrirspurn um daginn á internetinu um það hvenær afhending íbúðanna hæfist. Ég svaraði því til að fyrst þyrftu íbúarnir að borga niður skuldirnar vegna þess að þessi skuldbinding á við skuldlausar eignir. Þetta er auðvitað grátt gaman en lýsir því hve stór skuldbindingin er. Fyrir þessa skuldbindingu mætti byggja 10 álver. Þetta er eins og verðmæti 4--5 Landsvirkjana svo þetta er ekki lítið mál. Þessi áfallna skuldbinding er 4.000 millj. kr. á ári í 40 ár. Niðurstaða tryggingafræðinganna sýndi að þetta er nokkurn veginn stöðug tala, 4.000 millj. kr. í 40 ár. Við erum sem sagt búin að veðsetja börnin okkar fram til ársins 2035 og þá eru 25 milljarðar eftir. Þetta eru tölurnar án vaxta og svo er þetta vaxtað niður með 3,5% vöxtum og þannig fáum við út 110 milljarða. Við erum flækt í neti loforða og skuldbindinga. Við getum ekki lækkað vinnuletjandi skatta, jaðarskatta svokallaða, þetta er vítahringur. Við erum búnir að lofa svo miklu með erlendum skuldum, með þessum skuldbindingum og öðrum skuldbindingum að við getum okkur ekki hreyft. Þetta er ákveðinn vítahringur og þetta skerðir samkeppnisstöðu Íslands. Þessar 4.000 millj. kr. eru tæp 20% af launum þeirra sem greiddu í þessa sjóði, 20% af dagvinnulaunum er þessi skuldbinding á hverju ári. Hver vinnandi Íslendingur, kjósendur okkar hv. þm., skuldar Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins 850 þús. kr. Þetta eru skattar sem gleymst hefur að innheimta, en auðvitað verður það gert fyrr en seinna því að menn eru allir sammála um að þessi skuldbinding sé lögvarinn eignarréttur opinberra starfsmanna. Þetta verður greitt. Hver opinber starfsmaður á 3--4 millj. inni hjá ríkinu. Reyndar kom fram í tryggingafræðilegu úttektinni að 300 opinberir stafsmenn eiga meira en 20 millj. í skuldbindingum hjá ríkinu. Það er eins og skuldfrítt, gott og stórt einbýlishús. Það er ekki lítið. Reyndar voru 130 með yfir 25 millj. Við erum hér að tala um mjög mikla skuldbindingu í mjög langan tíma. Það geta liðið 80 ár þar til tvítugur opinber starfsmaður, ef hann nær 100 ára aldri, tekur síðustu krónuna út úr lífeyrissjóðnum, jafnvel pínulítið meira. Við erum að tala um 80 ára skuldbindingu. Herra forseti. Hvað erum við eiginlega að borga? Hvað skyldum við vera að borga? Ég stundaði nám í Menntaskólanum í Reykjavík 1960--1965 og þá voru öðlings kennarar sem kenndu mér en það gleymdist að borga launin fyrir kennsluna. Það er ekki búið að borga launin fyrir kennsluna enn þá. Þessir ágætu kennarar mínir eru nefnilega sumir hverjir enn þá vinnandi. Þeir eiga eftir að fá lífeyri og þeir eiga eftir að fá lífeyrisrétt fyrir þennan tíma sem þeir kenndu mér. Það á eftir að borga þetta. Það hefur gleymst. Við eigum eftir að borga velferðarkerfið áratugi aftur í tímann. Margir hv. þm. eru enn þá svo ungir að það ágæta fólk sem aðstoðaði þá inn í heiminn, þ.e. ljósmæður, læknar, sjúkraliðar og fleiri, er enn að störfum. Það á eftir að gera upp laun þessa fólks. Fæðingarkostnaður umræddra hv. þm. er enn þá að hluta til ógreiddur. Þetta er sú skuldbinding sem við erum að gera upp. Við höfum verið að reka velferðarkerfið, en ekki greitt fyrir það. Við ætlum að láta börnin okkar greiða það. Herra forseti. Við ræðum hér frv. sem byggir á samningi sem fjmrn. gerði við fulltrúa opinberra starfsmanna. Samningurinn sem gerður var tekur ekkert á þessari skuldbindingu. Hún heldur áfram að vaxa. Hún er ekki stöðvuð. Það er ekki þannig að nú sé slegið strik yfir þetta og byrjað upp á nýtt, nei, nei. Í B-deildinni verður haldið áfram að safna skuldbindingum, þangað verður borgað 10% iðgjald af dagvinnulaunum í staðinn fyrir 26% sem þyrfti. Þar verður haldið áfram að safna skuldbindingum. Þessar skuldbindingar munu hrannast upp í 20--30 ár í viðbót ef ekkert verður að gert. Það var sagt að markmiðið með þessum samningi væri að tryggja samtímagreiðslur, þ.e. að launagreiðendur mundu greiða þá skuldbindingu sem starfsmenn þeirra yllu sjóðnum. Annað markmið var að ná því að vinnumarkaðurinn yrði ein heild, að fólk væri með sambærileg lífeyrisréttindi alls staðar. Hvorugt markmiðið náðist. Í B-deildinni verður áfram borgað 10% af launum. Það er gersamlega óklárt hver ber skuldbindinguna af því, hver á að borga hana, hvort það er ríkið eða aðrir launagreiðendur, SPRON eða sveitarfélögin, stjórnmálaflokkarnir o.s.frv. Þetta markmið náðist ekki. Viðbrögð aðila vinnumarkaðarins segja okkur að þetta frv. virkaði eins og sprengja inn á vinnumarkaðinn. Það náðist ekki fram það markmið. Við erum ekki búnir að ná fram sambærilegum lífeyriskjörum. Það er alls ekki sambærilegt að fá lífeyri 65 ára eða sjötugur, það er ekki sambærilegt. Herra forseti. Ef ég væri opinber starfsmaður, og ég er reyndar tryggður í þessum sjóði, þá hefði ég dálitlar efasemdir um þessa skuldbindingu. Ég hefði ákveðinn ugg í brjósti um það að þessi skuldbinding yrði greidd. Einhvern tíma í framtíðinni, eftir 10, 15 ár, einhvern tíma, geta komið erfiðir tímar. Það getur orðið verðfall á útflutningsvörum, það getur orði fiskileysi o.s.frv. og þá verður þessi skuldbinding skert. Það er mjög hætt við því. Ég hefði af því áhyggjur ef ég væri opinber starfsmaður og ég hef af því áhyggjur sem þingmaður. Hér var gerður samningur og þegar menn gera einhvern samning fær annar þetta og hinn fær hitt. Opinberir starfsmenn fengu réttindin negld niður. Þessi áunnu réttindi er negld niður og auk þess réttur til að halda áfram að ávinna sér réttindi. Hvað höfum við fengið í staðinn? Hvað fengu samningamennirnir okkar? Ekki neitt, minna en ekki neitt. Þeir verða að borga fyrir það að gera þennan samning. Þeir verða að borga fyrir það að tryggja opinberum starfsmönnum þann rétt að halda áfram að ávinna sér rétt. Komið hefur í ljós við skoðun hv. efh.- og viðskn. að það að mega velja úr B-deild í A-deild kostar 4--5 þús. millj. kr. Það er tæplega eigið fé Landsbankans, svo að nefnd séu einhver hlutföll. Þetta borgaði samninganefndin okkar fyrir samninginn. Hvert er samkomulagið? Í stuttu máli er það óbreytt fyrir núverandi starfsmenn, ekki haggað við neinu, ekki hreyft við neinu. Nýir starfsmenn .... 

Jú, þetta er hagsmunabarátta.

Hér eftir sem hingað til verða fornfálegu yfirréttindi opinberra starfsmanna til samanburðar á almennum markaði, í 30--40 ár héðan í frá. Það sem munar á þessum lífeyrissjóði og öðrum lífeyrissjóði á markaðnum, ef menn eru að stefna að því að hafa þetta sambærilegt, er það að hér er breytilegt iðgjald og föst réttindi á meðan í öllum öðrum lífeyrissjóðum er iðgjaldið fast og réttindin breytileg. Ef illa gengur, ef örorkan vex, ef vextirnir detta niður, fara niður fyrir 3,5%, þá verður fólk í almennu sjóðunum að sætta sig við skerðingu og fólk hefur orðið að sætta sig við umtalsverða skerðingu í öðrum lífeyrissjóðum, sérstaklega í makalífeyri. Það er sagt að þetta sé eitthvað sambærilegt, það er það ekki. Auk þess er iðgjaldið 15,5%, sem væntanlega verður 17% með tímanum, samanborið 10%. Það er ekki sama iðgjaldið, það hlýtur hver einasti maður að sjá. 65 ára ellilífeyrisaldur borinn saman við 70, það er heldur ekki það sama, þetta er engan veginn sambærilegt. Þetta er félagslegt sprengiefni til skamms tíma. Réttindi opinberra starfsmanna eru sýnd, þau eru 15,5 upp í 18%, ef allir flyttu eða 26% af dagvinnulaunum. Þau eru sýnd en þau eru ekki jöfnuð. Þau eru ekki skert eins og eðlilegt hefði verið talið til framtíðar. Herra forseti. Metur fólk yfirleitt lífeyrisréttindi? Opinber starfsmaður sem fær þessi góðu lífeyrisréttindi hvort sem hann vill eða ekki segir að sjálfsögðu að hann sætti sig ekki við lægri laun. Hann vildi bara ekki þessi lífeyrisréttindi. Hann segir: Ég vil fá laun eins og hver annar. Ég kæri mig ekkert um þessi lífeyrisréttindi. Þeim er þröngvað upp á mig og hann fær að sjálfsögðu sín laun. Að láta sér detta það í hug, eins og hæstv. fjmrh. lýsti yfir, að menn geti sætt sig við lægri laun af því að hann hafi góð lífeyrisréttindi, ég á eftir að sjá það. Áður en ég varð þingmaður, var ég starfandi sem leiðbeinandi af því að ég er ekki með kennsluréttindi. Ég kenndi stærðfræði og af því að ég var leiðbeinandi var ég í Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda þangað sem var borgað 10% iðgjald og án ríkisábyrgðar. Kennararnir sem unnu við hliðina á mér, sem höfðu þessi frægu kennsluréttindi en minni menntun sumir, borguðu í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Það var ekki talað um að ég fengi hærri laun fyrir bragðið, ekki til í dæminu. Ég vil velta upp þeirri spurningu hvort opinbert starfsfólk hafi nokkurn tíma verið spurt að því hvort það vilji fórna einum mánaðarlaunum á ári alla starfsævina til þess að geta farið á lífeyri 65 ára í staðinn fyrir 70 ára. En það er meginmunurinn á þessum tveimur kerfum, að geta farið á lífeyri 65 ára eða 70 ára plús náttúrlega ýmis minni atriði. Ég spyr: Hví skyldi fólk ekki mega velja um góð lífeyrisréttindi og lægri laun eða venjuleg lífeyrisréttindi og hærri laun? Fá betri lífskjör fyrir sig og börnin sín á meðan það starfar og er að koma yfir sig húsnæði og falla frá þessum súperréttindum í ellinni. Treysta forustumenn opinberra starfsmanna ekki dómgreind síns eigin fólks? Treysta þeir því ekki að opinberir starfsmenn geti valið? Þurfa þeir að velja fyrir þá? Ég spyr. Herra forseti. Hver verða áhrif þessa frv. á vinnumarkaðinn til skamms tíma? Það er annað sprengiefnið. Í fyrsta lagi: Inn í þetta frv. var laumað því að BHM, Bandalag háskólamanna, fengi aukinn aðildarrétt þannig að allir félagsmenn í BHM geta fengið rétt að þessum sjóði ef launagreiðendurnir samþykkja það. Það er verið að hleypa inn í sjóðinn menntuðu hátekjufólki yfirleitt, verkfræðingum, arkitektum, tæknifræðingum, og tölvunarfræðingum, hugsanlega. Það er verið að hleypa þeim inn ef launagreiðendur þeirra samþykkja það. Fólk sem hefur aldrei unnið hjá opinberu fyrirtæki og vinnur þar ekki heldur núna. Þetta fólk fær að koma inn í sjóðinn. Það er blíðunnar aðnjótandi. Það mun að sjálfsögðu þrýsta á sína launagreiðendur að samþykkja nú 15,5% iðgjald og veita þessi góðu réttindi. ASÍ-fólkið hins vegar, sem er eitthvað um 7--8 þúsund manns, það eru opinberir starfsmenn, þeir vinna hjá hinu opinbera, en þeir flokkast ekki undir opinbera starfsmenn. Þeir fá ekki réttindi eins og aðrir opinberir starfsmenn. Þeir fá venjuleg lífeyrisréttindi: 10% iðgjald og ellilífeyrisaldur við sjötugt o.s.frv. Þetta er yfirleitt lágtekjufólkið, þetta er Sóknarfólkið. Það fær ekki inngöngu í sjóðinn. Það nýtur ekki blíðunnar. Það sem mun gerast á vinnumarkaðinum er að BHM-félagar munu planta sér með réttindin á vinnumarkaðinn og það kemur allt í einu í ljós að maðurinn við hliðina er í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, hjá einhverju einkafyrirtæki. Og þá segja aðrir starfsmenn: Af hverju er ég ekki í þessum ágæta Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins? Ég vil fá sömu réttindi, ég heimta sömu réttindi. Og svo hins vegar ASÍ-fólkið sem vinnur hjá ríkinu, sem er opinberir starfsmenn. Það mun segja: Við viljum fá þessi sömu réttindi. Þessi krafa er þegar komin fram. Hún kom fram hjá hv. efh.- og viðskn.  Það kom fram hjá hv. efh.- og viðskn. að þessi réttindi munu kosta atvinnulífið 8.000 milljónir á ári. Og þeir munu ekki geta borgað þær 8.000 milljónir í laun, það segir sig sjálft. Það er ekki notaður sami peningurinn tvisvar, mér er alla vega ekki kunnugt um það. Þannig að þetta kemur niður á einhverjum. Og hver skyldi það nú vera? Það skyldi ekki vera fólkið sjálft sem á að fara gefa gjafirnar af því það getur ekki fengið hærri laun? Launafólkið borgar að sjálfsögðu allt iðgjaldið. Það er enginn vandi að hækka bara laun allra Íslendinga um framlag atvinnurekandans, sem er skattfrjálst og 4% framlag launþegans er líka skattfrjálst. Það er enginn vandi að hækka launin um framlag atvinnurekandans og láta launþegann borga allt iðgjaldið sjálfan og það breytist akkúrat ekki neitt. Fyrirtækið hefur nákvæmlega sömu útgjöld, launþeginn hefur nákvæmlega sömu tekjur eftir sem áður. Þetta er rökstuðningur fyrir því að launþeginn borgar alltaf allt iðgjaldið. Hann á líka öll réttindin. Það er enginn sem á réttindin í lífeyrissjóðnum annar en launþeginn. Herra forseti. Hvaða áhrif mun þetta hafa á lífeyriskerfi landsmanna? Þetta frv., sem við ræðum hérna kl. tuttugu mínútur yfir ellefu, hvað áhrif hefur það á lífeyriskerfi landsmanna? Eins og ég gat um áðan mun þetta smitast yfir allan vinnumarkaðinn, 11,5%, framlag launagreiðanda, samtals 15,5%. Hefur einhver hugleitt hvort við viljum það? Hefur einhver hugleitt þessa stefnu? Hér er verið að leggja stefnu í mjög stórum lagabálki og því er bara slysað inn nánast án umræðu. Hvað erum við að velja? Við erum að velja 10% iðgjald og ellilífeyrisaldur 70 ára eða 18--20% iðgjald, því þannig endar það, og 65 ára aldur. Þetta er stefnan sem við höfum. Við höfum ákveðnar líffræðilegar staðreyndir. Við höfum dánarlíkur, örorkulíkur og annað slíkt sem við breytum væntanlega ekki. Við getum breytt reglunum um lífeyri. Við erum að búa til kerfi sem allt í einu leggur miklu þyngri álögur á hinn vinnandi mann sem er að koma upp sínum börnum, sem er að koma sér upp húsnæði, sem er í atvinnurekstri og til þess að bæta stöðu hans þegar hann verður gamall. Þetta er kerfi sem Evrópuþjóðirnar tóku upp fyrir löngu síðan og eru í standandi vandræðum með vegna þess að hinn vinnandi maður segir: Ég get ekki unnið, ég get ekki borið þessar byrðar. Það er búið að lækka ellilífeyrisaldurinn allt niður í 62 ára hjá Þjóðverjum. Þetta er kerfi sem gengur bara illa upp. Ég vil að menn geri sér grein fyrir því áður en þeir taka svona ákvörðun, áður en þeir gera svona samkomulag og áður en þeir taka svona ákvörðun sem smitar út á allan vinnumarkaðinn. Við erum í rauninni að velja það hvort fólk vilji fórna einum mánaðarlaunum á ári, það eru þessi 8%, 9%, alla starfsævina til þess að geta farið fimm árum fyrr á lífeyri. Þetta er spurningin. Sumir hafa sagt: Það er fínt mál að fá svona mikil iðgjöld inn í lífeyrissjóðina, það eykur sparnað, minnkar þenslu o.s.frv. En þetta er þvingaður sparnaður. Minn flokkur, Sjálfstfl., hefur ekki verið hlynntur miðstýringu og kvöðum á einstaklingana. Við viljum sjá fólk spara þegar það vill spara en ekki þannig að það spari af því krónan er rifin úr vösunum á því og stungið ofan í einhvern annan vasa. Það höfum við ekki viljað sjá. Minn flokkur hefur ekki viljað sjá svona miðstýringu og skyldusparnað.  Vandi kerfisins er sá að 1974 voru sett alveg ótrúleg lög á Alþingi og þau voru ítrekuð 1980. Það var ein lítil setning sem sagði: Öllum launþegum er rétt og skylt að eiga aðild að lífeyrissjóði viðkomandi starfsstéttar eða starfshóps. Punktur, basta, ekkert meir. Þar með voru allir Íslendingar skyldaðir til að borga í lífeyrissjóði en það voru engin lög um þessa sömu lífeyrissjóði, ekki til í dæminu. Þetta er vanþróuð lagasetning sem mest má vera. Og eftir þessu höfum við starfað til dagsins í dag. Í þróuðum löndum taka menn 3--4 ár í að þróa breytingar á lífeyriskerfi. Hér var slengt inn, væntanlega rétt fyrir kl. 12 á miðnætti, einhverri breytingu sem skyldar alla til að vera í lífeyrissjóði. Hvað hafa menn gert? Menn hafa skyldað suma til að fara í lífeyrissjóði þar sem meðalaldurinn er hár, eins og í Lífeyrissjóði verkstjóra, sem reyndar er búið að sameina núna. Það fólk fékk lakari lífeyrisrétt bara af því félagarnir í sjóðnum sem voru með þeim voru gamlir. Aðrir voru skyldaðir til að fara í aðra lífeyrissjóði eins og í Lífeyrissjóði garðyrkjumanna, þar sem er ungt fólk. Þeir fengu miklu meiri lífeyrisrétt bara af því félagarnir með þeim voru ungir. Lífeyrissjóður verslunarmanna stendur alveg dúndurvel af því það er ungt fólk í þeim lífeyrissjóði, bara út af því. Hvers slags kerfi er þetta eiginlega? Að skylda menn til að borga í lífeyrissjóði þar sem er algjör tilviljun hvort þeir standa vel eða illa. Þetta er kerfið sem við búum við. Það er nefnilega þannig að þegar við erum með raunvexti í gangi eins og 3,5% sem reiknað er með þá ættu réttindi 30 ára manns að vera tvöföld réttindi 50 ára manns af því það er styttra þangað til 50 ára maðurinn fer á lífeyri og það eru hærri dánarlíkur hjá honum. Réttindi tvítugs manns ættu að vera þreföld réttindi fimmtugs manns. Svona höfum við þetta ekki á Íslandi. Við erum með öll réttindi eins. Maðurinn sem er tvítugur er að borga fyrir gamla manninn sem er fimmtugur í réttindum. Það er ástæðan fyrir öllum þessum vanda þegar verið er að sameina lífeyrisréttindi. Kerfið sem við búum við er orðið mjög illa farið og það þarfnast uppskurðar. Herra forseti. Stjórnarandstaðan fagnaði þessum samningi og þessu frv. við 1. umr. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon óskaði opinberum starfsmönnum til hamingju. Það var mikill fagnaður. Aðspurður, af mér, hver borgaði gjafir hæstv. fjmrh. sagði hann að það væru einhver vesöl sveitarfélög og svo garmurinn hann ríkissjóður. En það væri nú sko allt í lagi. Og þegar hann var spurður: Og hver borgar þeim? Þá var eitthvað svona ja, ja, sem svar. Það var ekkert almennilegt svar. Auðvitað borga skattgreiðendur þeim. Á hverju skyldu ríkissjóður og sveitarfélög lifa? Á skattgreiðendum, á fólkinu í landinu. Á þessu sama fólki og á að fara gefa réttindi núna. Ja, miklar eru gjafirnar. Stjórnarandstaðan stóð að áliti meiri hluta hv. efh.- og viðskn. sem er mjög óvenjulegt. Þeir vilja láta þetta frábæra kerfi ná til allrar þjóðarinnar og tóku það sérstaklega fram. Miklar eru gjafirnar. Mín persóna virtist vera leiðinlegi gesturinn í fagnaðinum, talandi um einhverjar leiðinlegar skuldbindingar, að gjafirnar kosti eitthvað. Og að sá sem fái gjafirnar verði að borga þær sjálfur. Þetta eru nú bara leiðinlegheit. Lifum heldur í sætum draumi á ljósrauðum skýjum. Raunveruleikinn er svo ósköp leiðinlegur. Þessi afstaða stjórnarandstöðunnar er mjög oft uppi á borðinu á hinu háa Alþingi. Það er fullt af góðum málum, bara að nefna það. Snjóflóðavarnir, sjálfsagt mál. Í Reykjavík þótti sjálfsagt að taka upp holræsagerð, að sjálfsögðu. Allt bráðnauðsynleg og góð mál, ekki spurning. Þangað til kemur að því að borga dýrðina. Þá fer að verða leiðinlegt. Og svo hittir maður fólkið niðri á jörðinni. Þar púlar fólkið, púlar atvinnulífið og kveinkar sér undan sköttunum. Skolpskatturinn í Reykjavík. Snjóflóðaskatturinn, tvö þús. kr. á íbúð, það er svo sem ekki neitt, tvö þúsundkall --- hvað er nú það? En þegar það kemur ofan á allt hitt þá munar aldeilis um það. Allt eru þetta góð mál. Ég fór í heimsókn í Granda um daginn. Þar hitti ég fólk sem er ákaflega duglegt og vinnur hratt og vel. Hefur líka tiltölulega góð laun. Í fyrra kom loðna, sem við vonum að komi aftur núna í vetur. Fólkið vann þarna, sagði það mér dag og nótt í sex vikur, sá ekki börnin sín, og vann allar helgar, vann mikið starf. En þegar farið var að telja upp úr buddunum þá var heldur lítið eftir og svo þegar barnabæturnar komu sem voru tekjutengdar og allt hitt dótið sem er tekjutengt, vaxtabæturnar o.s.frv. þá var bara ekkert eftir. Það sagði ein konan við mig þarna niður frá: Ja, þeir skulu bara finna einhvern annan en mig til að vinna í loðnunni núna í vetur, ég stend ekkert í því. Þarna er skattlagningin. Þarna er verið að borga gjafirnar. Það er verið að klyfja þetta hross enn frekar. Það er gott. Gefum öllum góð lífeyrisréttindi. Hrói höttur nútímans gefur hinum fátæku gjafir, hinum ríku líka en hann tekur ekki gjafirnar frá hinum ríku. Nei, hann tekur af þeim sem hann gefur þær og vill fá þakklæti fyrir. Það er hinn nútíma Hrói höttur. Herra forseti. Núverandi kerfi í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins er með fádæmum flókið. Það er fádæma flókið. Ég skil það yfirleitt aldrei nema rétt þegar ég er að lesa það. Og ég hefði þurft sennilega eins og einn mánuð eða tvo til að skilja þetta frv. til hlítar. Ég fékk bara ekki þann tíma og samt er ég búinn að vera að dunda í þessu fagi í ein 20 ár. Hvað þá um aðra þingmenn sem koma frískir að þessu, nýir, og átta sig ekkert á þessu. Ég vorkenni þeim. Það eru eiginlega þrjár reglugerðir í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Ein er 2% réttindaávinningur á ári, 1% þegar iðgjaldafrelsi er eftir 32 ár. Það er borgað iðgjald í 32 ár og svo er iðgjaldafrelsi þá er 1%. Lífeyrisaldur 65 ára og lífeyririnn fer eftir launum eftirmanns, 10% iðgjald. Þetta er fyrsta regla. Næsta regla er 95 ára reglan og 10% iðgjald. Ég ætla ekki að lýsa henni, hún er svo flókin. Það er þegar lífaldur og starfsaldur er 95 ár o.s.frv. og menn geta hafið töku lífeyris allt niður í 60 ára aldur. Þriðja reglan er vaktavinnukerfið, það er stigakerfi eins og í almennu sjóðunum með 2% réttindavinnslu á ári og 1% fyrir makalífeyrir og 10% iðgjald. Svo á að fara að bæta A-deildinni við núna, fjórðu reglugerðinni í sama lífeyrissjóðnum. Reyndar eru kennarar líka með sérákvæði, ég ætla ekki að fara inn á það. Þar er 1,9% réttindavinnsla fyrir hvert ár, makalífeyrir er 0,95%, ellilífeyrisaldur 65 ára og ef menn fresta töku lífeyris hækkar hann um 0,8% fyrir hvern mánuð, eða tæp 10% á ári. Það þýðir það að réttindavinnsla manns sem er búinn að vinna til sjötugs er 2,81% miðað við alla starfsævina. Það berum við saman við 1,8% hjá almennu sjóðunum þegar menn fá lífeyri um sjötugt. Og iðgjaldið er 15,5% að sagt er fyrstu árin en verður meira. Valið úr B-deild í A-deild kostar 5 milljarða, 5.000 millj. kr., og til þess að ná því niður var samið um að lækka þessa réttindaávinnslu úr 0,8% í 0,5%, þ.e. 10% fyrir hvert ár niður í 6% og það var sagt að það yrði jafngilt. Ég trúi því ekki. Ég er tryggingafræðingur og ég mundi aldrei komast að þessari niðurstöðu. Vegna þess að ég veit að þegar fólkið hefur ekki eins mikið upp úr því að fresta töku lífeyris þá hefur það töku lífeyris 65 ára og það heldur bara áfram að vinna. Það er ekkert í þessari nýju deild, A-deild, sem bannar mönnum að vinna eftir að þeir hefja töku lífeyris. Þeir eru þannig með tvöföld laun og leggja launin inn, kaupa spariskírteini fyrir það sem eftir stendur eftir skattinn. Þegar þeir eru síðan komnir yfir sjötugt byrja þeir að taka lífeyri og hætta að vinna. Þá nota þeir spariskírteinin sem uppbótarlífeyri. Þetta kemur betur út fyrir opinbera starfsmenn. Þannig að þetta er ekki jafngilt. Fjmrh. er sem sagt að borga fyrir þennan samning, það verður niðurstaðan. Við munum borga fyrir þennan samning. Við munum borga opinberum starfsmönnum fyrir það að negla niður þau réttindi sem þeir hafa þegar áunnið sér og leyfa þeim að halda áfram að ávinna sér réttindi. Það er borgað fyrir það slík ósköp. Ég spyr hvers vegna í ósköpunum. Ég nefndi það í upphafi að þessar reglur hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins væru bæði gamaldags og úreltar. Í fyrsta lagi örorkulífeyririnn. Hann er mjög lélegur. Menn fá örorkulífeyrir miðað við áunninn rétt. Þannig að maður sem búinn er að vinna í fimm ár fær sáralítinn örorkulífeyri. Hann er lakur og lélegur. Þessu á að halda áfram. Síðan eru dagvinnulaunin tryggð en ekki heildarlaunin. Það kom fram að opinberir starfsmenn eru með 43% eftirvinnu ofan á dagvinnulaun. Einn þriðji af launum opinberra starfsmanna er eftirvinna og hún er ekki tryggð. Margir sem eru með mikla eftirvinnu, eins og sumir sjómenn á varðskipunum þar sem eftirvinnan getur farið upp í tvöföld dagvinnulaun, eru nánast ótryggðir. Þetta heldur áfram, nema þeir munu að sjálfsögðu skipta. Svo er merkilegt ákvæði í þessum reglum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins að menn borga iðgjald í 32 ár. Maður spyr hvers vegna í ósköpunum? Tvítugur maður sem byrjar í sjóðnum borgar til 52 ára aldurs. Þá er hann kominn úr skuldum, búinn að koma upp börnunum, og þá hættir hann að borga iðgjald. Ég spyr hvers vegna í ósköpunum? Þetta er eitthvað fornfálegt. Makalífeyririnn er mjög ríflegur. Makinn byrjar með 20% eins og við þekktum hjá varaþingmönnunum áður en þessu var breytt á síðasta þingi. Hann byrjar með 20% þannig að ellilífeyrisþegi sem hefur unnið í 10 ár hjá ríkinu fær 20% af launum, en makinn fær 25% af launum ef ellilífeyrisþeginn fellur frá. Lífeyristekjur fjölskyldunnar hækka við það að annað hjónanna fellur frá. Hver er rökstuðningurinn á bak við þetta? Ég hef aldrei getað skilið þetta. Er það til að makinn geti skemmt sér eða hvað? Hann fær meira til ráðstöfunar fyrir sig einan heldur en hjónin höfðu bæði áður. Þetta er náttúrlega fráleitt. Makalífeyrir er auk þess mjög ríflegur. Hann er borgaður öllum. Það hefur komið í ljós að velflestir Íslendingar eiga sinn eigin ellilífeyrisrétt. Það er ekki lengur þörf á þessum makalífeyrisrétti eins og var hér 1930 en þaðan koma þessar reglur. Þær eru orðnar svo gamlar að þær eru löngu orðnar úreltar. Segjum að þrítugur karlmaður falli frá, opinber starfsmaður. Hvers vegna á að borga konunni hans, sem er 29 ára, lífeyri til æviloka og ekkert barn og ekki neitt? Hvaða vit er í þessu? Svo er ellilífeyrisaldurinn 65 ár enn þá eins og var fyrir 40 árum, þrátt fyrir að fólk búi við mikið betri heilsu og það sé ekki saman að líkja hvað sjötugur maður lítur betur út í dag en á þeim tíma. Svo er meira langlífi auk þess. Þessum fáránlegu, úreltu og gamaldags reglum er öllum haldið í B-deildinni, öllum haldið, engu breytt. En það er eitt merkilegt við Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins sem kemur sjaldan fram. Hann er óverðtryggður. Hann borgar óverðtryggðan lífeyri. Launagreiðandinn borgar verðbætur á lífeyrinn. Það er sem sagt háð verðbólgu og launahækkun eftirmannsins hvað launagreiðandinn borgar mikið í eftirlaun. Segjum að stofnun sé með einhvern mann í vinnu. Svo fer hann á eftirlaun og við tekur einhver háskólamaður sem er með tvöfalt hærri laun. Þá menntast menn eftir að þeir eru komnir á eftirlaun. Þeir fá allt í einu helmingi hærri laun, af því að eftirmaðurinn hefur betri menntun. Þetta er náttúrlega alveg ótrúlegt kerfi, alveg ótrúlegt. Þessar verðbætur launagreiðandans koma þannig út að þegar það er mikil verðbólga og miklar launahækkanir þá stendur sjóðurinn ljómandi vel því þá borgar atvinnurekandinn nánast allan lífeyrinn. Fyrir nokkrum árum borguðu atvinnurekendur, launagreiðendur, þar á meðal ríkið, 80% lífeyrisins vegna þess að lífeyririnn rýrnaði svo hratt. Núna borga þeir 25%. Og hlutur launagreiðandans lækkar óðfluga vegna þess að verðbólgan er svo lítil. En þá stefnir líka í vandræði hjá lífeyrissjóðnum. Ég þekki dæmi um að lífeyrissjóðurinn borgar 2.500 kr. í makalífeyri en atvinnurekandinn borgar 122.500 kr. í verðbætur. Samtals fær gamla konan 125.000 kr. í lífeyri. Það þýðir að lífeyrissjóðurinn borgar nánast ekkert af þessum lífeyri, nánast ekki neitt út af þessum furðulegu reglum. Herra forseti. Hvernig gætum við leyst þetta öðruvísi? Þar er ég með lausn. Við metum aukaiðgjaldið umfram 10% af öllum launum sem yrði svona 16--17% fyrir allan sjóðinn. Síðan bjóðum við núverandi starfsfólki varanlega launahækkun sem nemur aukalífeyrisiðgjaldinu og segjum þeim að velja sér einhvern sjóð úti í bæ. Það mætti borga mönnum þarna um 7% launahækkun. Þetta væri algjörlega valkvætt. Það er enginn þvingaður inn í þetta, ekki einn einasti maður. Margir mundu velja þetta að sjálfsögðu og við erum búin að losna við skuldbindinguna af þeim alla vega. Nýtt fólk fengi strax launahækkun. Það er líka valkvætt því fólkið veit að hverju það gengur. Það getur líka hætt við að ráða sig hjá ríkinu. Það veit að hverju það gengur. Það fær þessa launahækkun og borgar í venjulegan lífeyrissjóð. Ef enginn lífeyrissjóður er til þá er alltaf til Söfnunarsjóður lífeyrisréttinda sem tekur á móti öllum sem ekki eiga heima annars staðar. Þetta yrði ákaflega einföld lausn. Svo er það samningsatriði við stéttarfélögin hvort þetta yrði gert á einstaklingsbasís þannig að sumir fengju meiri launahækkun heldur en aðrir. Eða hvort þetta yrði gert á félagabasís eða hvort þetta yrði gert fyrir allan hópinn í einu. Það yrði samkomulagsatriði. Svo mætti hugleiða það að leyfa mönnum að selja þessi áunnu yfirréttindi sem ég gat um áðan, réttindi upp á 20 millj. kr. Leyfa þeim að selja það sem er umfram þessi venjulegu réttindi. Þetta er lausn sem kæmi til greina og hún var til umræðu en stéttarfélögin vildu hana ekki. Af hverju vildu þau hana ekki? Af því að þá er komið val fyrir sjóðfélagana. Val sem þeir treysta ekki sínum eigin sjóðfélögum til að takast á við. Þeir treysta ekki sínu eigin fólki til að velja að vera með venjuleg lífeyrisréttindi eins og fólk á almennum vinnumarkaði eða að vera með þessi góðu réttindi. Þeir treystu því ekki. En það sem mundi gerast er náttúrlega það, að um leið og fólkið er komið út úr þessum lífeyrissjóði og er farið að borga í annan lífeyrissjóð, þá er það ekki lengur samningsatriði stéttarfélaganna. Það er kannski það. Það er verið að halda sálunum saman. Ég hef grun um að það sé ástæða þess að þeir völdu ekki þessa leið. Þeir völdu heldur að hafa þetta allt óbreytt, með kolrugluðum og úreltum reglugerðum eins og er í B-deildinni, og halda áfram að hlaða upp skuldbindingu sem hugsanlega gæti sprungið einhvern tímann. Herra forseti. Ég hef flutt hér brtt. við þetta frv. og ég ætla að leyfa mér að fara í gegnum einstakar greinar. Í þessu frv. reyni ég að bjarga því sem bjargað verður í þessu samkomulagi, þ.e. að reikna upp skuldbindingu fyrir B-deildina. Mér finnst alltaf að menn eigi að borga sínar skuldir, jafnt ríkissjóður sem aðrir. Gera upp skuldbindinguna við B-deildina og þá er komið í ljós hvað hver launagreiðandi skuldar. Taka út ákvæðin um að launagreiðandi borgi verðhækkanir á lífeyri og reikna út hvað iðgjaldið þarf að vera hátt. Það þarf sennilega að vera um 18% af öllum launum. Eða 26% af dagvinnulaunum, eitthvað á því róli. Þetta er fyrsta skrefið. Annað skrefið er að reikna út nauðsynlegt iðgjald fyrir B-deildina, þ.e. að menn fari virkilega að borga inn. Póstur og sími borgi þarna inn 26% af dagvinnulaunum síns fólks. Það er engu breytt gagnvart réttindum opinberra starfsmanna, ekki neinu. Þetta eru bara reiknikúnstir launagreiðendanna til að meta skuldbindinguna og gera hana upp. Ég er viss um að opinberir starfsmenn yrðu mjög hrifnir af þessu. Þá er komið í ljós að það er búið að borga skuldbindinguna með skuldabréfi frá ríkissjóði sem er með ríkisábyrgð að sjálfsögðu og sú skuldbinding sem myndaðist yrði alltaf borguð jafnóðum. Þegar búið er að reikna út svona breytilegt iðgjald í B-deildinni þá getum við afnumið ríkisábyrgðina nákvæmlega eins og í A-deildinni, því breytilega iðgjaldið dekkar ríkisábyrgðina. Þetta eru þær brtt. sem ég er að gera hér við þetta frv., hæstv. forseti, og þar er ég að reyna að bjarga því sem bjargað verður. En af hverju geri ég þetta? Vegna þess að þá er þetta orðið sýnilegt. Það er orðið sýnilegt hvert iðgjaldið þarf að verða og þetta er orðið að einhverju leyti sambærilegt við almenna markaðinn. Það er orðið sýnilegt hvert iðgjaldið þarf að vera. Og menn geta sagt: Opinberir starfsmenn eru með þetta mikið hærri laun, þ.e. 8%. Þeir verða þá bara hreinlega að sætta sig við það lægri laun. Síðan kemur maður að sjálfsögðu með hugmyndir um að leyfa mönnum að velja en það kemur seinna. Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að fara í gegnum rökstuðning fyrir þeim brtt. sem eru á þskj. 434, sem eru brtt. við frv. til laga um lífeyrisréttindi starfsmanna ríkisins. Í fyrstu brtt. er lagt til að tryggingafræðingur reikni út nauðsynlegt iðgjald fyrir báðar deildir sjóðsins í staðinn fyrir að reikna iðgjaldið aðeins fyrir A-deildina. Aðferðin við útreikning á iðgjaldi B-deildarinnar er sú sama og við iðgjald A-deildar. Ferlið er það að tryggingafræðingurinn hafi lokið útreikningum sínum fyrir 1. maí ár hvert, stjórnin hafi síðan tíma til 1. júní til að ákveða og tilkynna iðgjaldið og það taki gildi frá 1. júlí. Iðgjaldið yrði í námunda við næsta hálft prósent af launum sem þýðir að iðgjaldið getur aðeins tekið heil og hálf tölugildi, t.d. 11%, 11,5%, 12,5% o.s.frv. 11,264% yrði 11,5% en 11,246% yrði 11%, lækkaði niður. Þetta er gert til þess að það sé ekki eilíft verið að hringla með þetta iðgjald. Það er bara þegar komið er yfir þessi þrep sem því verður breytt. Annars mundum við sjá breytingar á hverju einasta ári. Í öðrum lið er felld niður ábyrgð ríkissjóðs eins og ég gat um áðan til greiðslu lífeyris samkvæmt lögum þessum, enda fellur ábyrgðin á ríkissjóð og aðra launagreiðendur með breytilegu iðgjald samkvæmt 11. gr. frv. sem ég var að leggja til hérna áðan. Í þriðja lið er tekið skýrt fram að fullt og rétt iðgjald skuli reiknað af þeim launum sem tryggð eru hjá B-deildinni í fullu samræmi við sambærilegt ákvæði í A-deildinni í 4. mgr. 25. gr. frv. Iðgjaldið standi undir þeim réttindum sem sjóðurinn veitir. Með því að taka upp greiðslur launagreiðanda á áfallinni skuldbindingu og sýna og fá greitt nauðsynlegt iðgjald til sjóðsins er staða sjóðsins sýnd á hverjum tíma. Samkvæmt tryggingafræðilegri úttekt þarf þetta iðgjald að vera 26% af dagvinnulaunum í dag. Enn fremur er hér tekið fram að atvinnurekandinn greiðir 4% iðgjaldið fyrir launþegann eftir að hann hættir að greiða iðgjaldið eftir 32 ár, til viðbótar við iðgjald sem menn borga samkvæmt 3. gr. Hér er sem sagt lagt til að þegar iðgjaldagreiðslunni lýkur, þá borgi launagreiðandinn iðgjaldið fyrir launþegann. Þannig að það breytist ekki neitt. Í 4. lið er lagt til að iðgjald af vaktavinnu, sem ég gat um áðan að er eitt kerfi þarna í sjóðnum, verði það sama og annað iðgjald, enda eru réttindin svipuð, 2% fyrir hvert ár, 1,9 í A-deildinni og 2% í B-deildinni, nema makalífeyririnn er lakari í vaktavinnukerfinu. Fimmti liðurinn fjallar um það að fella niður skyldu launagreiðanda til þess að greiða hækkanir sem verða á lífeyri eftir að hann hefur verið úrskurðaður. Þetta er afar óskynsamlegt ákvæði eins og það er í dag þar sem greiðslur launagreiðenda eru háðar launahækkunum eftirmanna lífeyrisþega, en þær eru svo aftur háðar verðbólgu. Lífeyrissjóðurinn greiðir óverðtryggðan lífeyri eftir að taka hans er hafin. Þannig er það í dag. Afleiðingin er sú að fyrir nokkrum árum greiddu launagreiðendur yfir 80% af lífeyri sjóðsins en núna 20 eða 25%. Ef verðbólgan er mikil, þá greiðir launagreiðandi nánast allan lífeyri starfsfólksins og launagreiðandinn er með manninn áfram í vinnu í rauninni. Til hvers er þá lífeyrissjóðurinn? Þegar verðbólgan minnkar og launahækkanir verða skaplegar minnkar þessi þáttur launagreiðanda og staða sjóðsins hríðversnar eins og núna. Í liðnum er fellt niður sérákvæði um kennara og skólastjórnendur grunnskóla, en samkvæmt því skyldu sveitarfélögin greiða 15,5% iðgjald vegna þessara starfsmanna sinnar til viðbótar 4% iðgjaldi starfsmanna sjálfra, eða alls 19,5%. Þetta er reglan sem átti að taka upp. Ég hef ekki enn þá fengið útskýringu á því af hverju þetta fólk þarf að borga 19,5% iðgjald. Það er ekki einu sinni víst að þetta iðgjald nægi. Það er eðlilegt að leiða fram þá raunverulegu skuldbindingu, sem réttindi þessara starfsmanna valda. Þessi breyting kann að valda einhverri röskun á fjármálasamningi ríkis og sveitarfélaga um flutning grunnskólans. Hins vegar er æskilegt að ekki séu skildar eftir óljósar ógreiddar skuldbindingar hjá sjóðnum og þetta er hluti af því að taka það allt undir meðaliðgjaldið. Í sjöunda lið er sama ákvæðið, þ.e. að reikna iðgjald af dagvinnulaunum fyrir B-deild eins og var í A-deild. Í áttunda lið er kannski meginatriðið. Hér er lagt til hvernig staðið skuli að uppgjöri áfallinna skuldbindinga við gildistöku laga þessara. Nauðsynlegt er að ganga frá og skilgreina hver bera skuli þá miklu skuldbindingu sem hlaðist hefur upp. Nú er það allsendis óljóst hver ber skuldbindinguna og fer það nokkuð eftir launabreytingum í framtíðinni eins og ég gat um áðan. Það verður að teljast ófullnægjandi fyrir launagreiðendur að þeir vita ekki hver skuldbindingin verður. Hún er háð því hvað launahækkanir verða miklar í framtíðinni. Hér er sem sagt gert ráð fyrir því að launagreiðendur greiða það sem stendur eftir af áunninni skuldbindingu vegna núverandi starfsmanna umfram núvirka eign sjóðsins í hlutfalli við réttindavinnslu sjóðfélaga hjá launagreiðanda. Það er sem sagt fundið út hver er réttindavinnsla ákveðins sjóðfélaga hjá ákveðnum launagreiðanda. Sem dæmi má taka einstakling sem vann í 20 ár hjá fyrirtæki A og fær fyrir það 40% rétt. Þá vann hann 20 ár hjá fyrirtæki B og er iðgjaldafrjáls í 8 ár. Hann er búinn að borga í 32 ár og þá hættir hann að borga iðgjöld og þá vinnur hann sér inn 1% fyrir hvert ár þannig að hann fær ekki nema 32% hjá launagreiðanda B þó að hann hafi borgað nákvæmlega í jafnlangan tíma þar og hjá fyrirtæki A og verið jafnvel með sömu laun. Skuldbindingin milli þessara tveggja launagreiðanda skiptist þá í hlutföllunum 40:32. Eign sjóðsins skal nú vera þannig að hún gefi að jafnaði 3,5% ávöxtun miðað við vísitölu neysluverðs eftir núvirðinguna. Þetta eru þær reglur sem Félag tryggingafræðinga hefur lagt til. Þannig yrðu öll skuldabréf sem eru verðtryggð miðað við vísitölu neysluverðs núvirt miðað við 3,5% ávöxtunarkröfu og við þetta hækkar eign sjóðsins. Aðrar eignir, hlutabréf, fasteignir og annað slíkt yrðu metnar á sambærilegan hátt miðað við arðgjöf. Greiðslur vegna áunninna skuldbindinga falla nokkuð jafnt á næstu 40 árum, eða um það bil 4 milljarðar á ári. Þar sem tryggingafræðilegt mat á sjóðnum miðað við 2% ávöxtun umfram laun og sú ávöxtun svarar til 3,5% ávöxtunar umfram verðlagshækkanir er eðlilegt að skuldabréfið, sem skuldin yrði greidd með, sé verðtryggt miðað við vísitölu neysluverðs og beri 3,5% vexti og sé til 40 ára. Þess skal getið að slíkt bréf gefur í alla staði sömu greiðslur og verðtryggt bréf með 5,5% vöxtum, sem eru markaðsvextir núna, sem eru að nafnverði 75% af nafnverði þess fyrra. Með þessari aðgerð og með markaðsvöxtum lækkar skuldbindingin úr 110 milljörðum niður í 80 milljarða vegna þess að markaðsvextir eru hærri núna en er notað í útreikninginn. Þess ber að geta að það hafa ekki fengist skuldabréf til 40 ára hér á landi þannig að það er óljóst hverjir markaðsvextir yrðu af slíku bréfi. Athugasemdir við brtt. 9--14, sem eiga við Lífeyrissjóð hjúkrunarkvenna, eru nánast þeir sömu og þær athugasemdir sem ég nefndi hér áðan, þ.e. liður 9 svarar til liðs 4, liður 10 svarar til liðs 3, liður 11 svarar til liðs 1, liður 12 svarar til liðs 5 og liður 13 svarar til liðs 2 og liður 14 svarar til liðs 8. Hef ég þá lokið umfjöllun um þær brtt. sem ég hef lagt fram. Þá má ljóst vera af þessari hugleiðingu minni allri að ég er ekki hrifinn af þessu samkomulagi og ég er ekki hrifinn af þessu frv. Ég held að við séum að gera hér meiri háttar mistök og ég mun greiða atkvæði gegn frv. nema brtt. mínar verði samþykktar. Þá mun ég greiða atkvæði með þessu frv. af því að ég tel að þá sé búið að laga það sem lagað verður í þessum óskapnaði.

Herra forseti. Ég hlustaði af athygli á ræðu hv. þm. dr. Péturs Blöndals. Ég hef fylgst með málflutningi hans í efh.- og viðskn. Ég hef lesið með athygli greinar hans í blöðum um þetta mál og ég tel að sú viðleitni hans að upplýsa almenning um staðreyndir mála um áfallnar skuldbindingar á skattgreiðendur hingað til, um muninn á lífeyrisréttindum opinberra starfsmanna á almennum vinnumarkaði og viðleitni til þess að koma með tillögur, að allt sé þetta afar virðingarvert. Og reynist hann nú forspár um að sú komi tíð hugsanlega að íslenska þjóðin verði fyrir einhverri þeirri þjóðarógæfu að henni reynist um megn að rísa undir þessum skuldbindingum, þá kann kannski sá tími að koma að lengi verði vitnað til þessarar ræðu. Engu að síður kemst ég ekki hjá að orða eina hugsun: Hv. þm. Pétur Blöndal leitaði eftir umboði kjósenda sem frambjóðandi Sjálfstfl. í seinustu kosningum og á sæti í þingflokki Sjálfstfl. Í öllum venjulegum flokkum þætti mönnum nokkur fengur að því í málum sem eru jafnflókin og kalla á sérfræðiþekkingu eins og hér um ræðir að fá hálærðan tryggingastærðfræðing inn í sínar raðir. Ég spyr: Tók þingflokkur Sjálfstfl. ekkert mark á málflutningi hv. þm.? Hér er um að ræða stjfrv. sem er reyndar staðfesting á samningi sem einn af leiðtogum flokksins, hæstv. fjmrh., skuldbatt ríkisstjórnina til og frv. er ein staðfesting á því. Er það virkilega svo, af því að hv. þm. vitnar nú til flokksins síns og sagði: Sú var tíð, einu sinni var það svo að Sjálfstfl. trúði á einkaframtak, á frjálst val einstaklinganna, á frjálsan sparnað, er enginn annar en hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson í gervöllum þingflokki Sjálfstfl. sem tekur eitthvert einasta mark á því þegar maður sem er autoritet í sinni grein og fer ekki með fleipur vekur athygli og kveikir á viðvörunarljósum? Er enginn annar en þeir tveir í þingflokki Sjálfstfl. sem leggur við hlustir, staldrar við, hugsar, rökræðir eða tekur mark á málflutningi hv. þm.? Því að þetta álit er nefnilega ekki flutt af stjórnarandstöðunni.

Herra forseti. Hv. þm. spurði mig hvort leitað hefði verið ráða hjá mér. Svo var ekki gert. Nú er ég tiltölulegur nýgræðingur í pólitík þannig að ég þekki ekki alveg þá refilstigu sem þar eru en ég hygg að það hafi þótt pólitískt óþægilegt að hafa mig með í ráðum. Það má vel vera að menn séu að leika einhverja pólitíska leiki hér sem ég ekki skil og séu að ná fram einhverjum pólitískum markmiðum sem ég ekki skil og þá virði ég það og lýsi því yfir að ég skil það ekki. En það var ekki leitað eftir minni ráðgjöf í þessu máli. Þetta var rætt mjög ítarlega í þingflokki Sjálfstfl. og ég tjáði að sjálfsögðu mínar efasemdir og mína gagnrýni, menn hlustuðu á það og þetta var mikið rætt, en niðurstaðan er sem sagt hér komin á borð. Ég er andvígur henni af þeim ástæðum sem ég nefndi. En til að svara stutt þeirri spurningu hvort ég hafi verið hafður með í ráðum. Nei.

Herra forseti. Það hallar í miðnætti, klukkuna vantar þrjár mínútur í 12 þegar ég hef ræðu mína um þetta stóra mál og hafi einhver velkst í vafa um það að þetta er mikið mál, þá hafa menn væntanlega ekki efast um það eftir að hafa heyrt ræðu hv. þm. Péturs Blöndals. Við erum hér að fjalla um frv. til laga um lífeyrisréttindi starfsmanna ríkisins og reyndar ýmissa annarra í opinberri þjónustu. Þetta frv. byggir á samningi hæstv. fjmrh. við samtök opinberra starfsmanna og frv. er flutt til staðfestingar á þeim samningi. Það hefur hlotið býsna mikla umræðu en á mjög skömmum tíma í efh.- og viðskn. Hv. þm. Pétur Blöndal gat þess að þegar Þjóðverjar fóru í gegnum viðamiklar breytingar á sínu lífeyrisréttindakerfi tók það þá fjögur ár. Sjálfur kannast ég við það frá fjármálaráðherratíð minni fyrr að þegar Svíar fóru í gegnum slíkan breytingaferil, þá tók það sænska þingið níu ár frá því að ákvörðun var tekin um að hefja undirbúningsvinnuna og þar til löggjafarstarfi var lokið. Þetta segir kannski eitthvað um vinnubrögð Íslendinga eða þá, ef menn vilja heldur hafa það svo, um andlegt atgervi þeirra í samanburði við aðrar þjóðir. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn., gerði hins vegar grein fyrir því að í umfjöllun nefndarinnar á skömmum tíma tók frv. nokkrum breytingum. Ég vil aðeins nefna þær. Fyrsta breytingin varðaði viðleitni í þá átt að herða á orðalagi þar sem fjallað er um aðild að lífeyrisréttindakerfi opinberra starfsmanna. Annað atriði er um að setja tímamörk að því er varðaði tilfærslu úr B-deild í hina nýju A-deild. Þriðja atriðið varðaði orðalag um skuldbindingu stjórnar lífeyrissjóðsins til þess að leita eftir hámarksávöxtun. Fjórða atriðið var að herða á orðalagi um það að ríkisábyrgð væri einungis bundin við iðgjaldagreiðslur launagreiðenda, þ.e. ríkisins og annarra opinberra aðila í A-deild sjóðsins. Fimmta atriðið var um það að skerða réttindaávinnslu eftir töku lífeyris þegar menn eru orðnir 65 ára. Eins og fram kom í máli hv. þm. Péturs Blöndals átti það að vera til þess að draga úr kostnaðarauka vegna kerfisins að mati sérfróðra, hugsanlega milli 4 og 5 milljarða kr., til þess að vega upp á móti óvissuþættinum varðandi kostnaðaraukann sem er háður því hversu margir kynnu að flytja sig til milli B- og A-deildar sem veitir í raun og eru verðmætari réttindi en hingað til hefur verið. Sjötta breytingin var um það að binda tímabundið iðgjöld launagreiðandans við 11,5% jafnvel þótt það sé brot á tryggingafræðilegum grundvallarreglum. Það markaðist af viðleitni til þess að draga úr röskunaráhrifum þess arna á lífeyrisréttindakerfið, vinnumarkaðinn, kjarasamninga sem fram undan eru auk þess sem bætt var inn ákvæði um endurskoðun á þessum þætti innan fimm ára að fenginni reynslu í ljósi þess hver yrði samsetning sjóðfélaga út frá tryggingafræðilegum forsendum þegar þar væri komið sögu. Loks var bætt inn nýju bráðabirgðaákvæði, bráðabirgðaákvæði III, sem einnig tekur mið af þeirri óvissu sem varðar kostnaðarauka og kveður á um endurskoðun. Herra forseti. Þetta frv. er algerlega stefnumarkandi af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það mun hafa mikil áhrif á næstunni á þróun lífeyrisréttindamála annarra hópa, það mun hafa mikil áhrif á vinnumarkaðnum og það mun hafa mikil áhrif á kjarasamninga. En ríkisstjórnin hefur, og það verður að segja henni til hróss, a.m.k. aðhafst í málinu. Þeir sem heyrðu ræðu hv. þm. Péturs Blöndals geta ekki velkst í vafa um að aðgerða var þörf. Þegar menn líta til baka geta menn sagt: Þeir sem báru ábyrgð á upphleðslu skuldbindinga skattgreiðenda upp á 110 milljarða á liðinni tíð bera sína ábyrgð og hafi fjmrh. gengið það til að una ekki því ástandi lengur og sýna viðleitni í átt til þess að stöðva þessa tifandi tímasprengju, þá á hann út af fyrir sig hrós skilið fyrir það þótt vel kunni að vera að honum hafi reynst vera mislagðar hendur með lausnirnar. Staðreyndir eru þær að þessar skuldbindingar hafa hrannast upp og allir menn eru væntanlega sammála um að á því máli varð að taka. Til þess voru tvær leiðir. Það hafa verið í allri umræðu um þetta sl. 20 ár, svo lengi sem ég hef fylgst með umræðu um það, fyrst og fremst lagðar til tvær leiðir: Önnur leiðin er sú að segja: Þessi lífeyrisréttindi eru meiri en hægt er að leggja á skattgreiðendur. Þess vegna bjóðum við fyrir hönd ríkisvaldsins starfsmönnum hins opinbera upp á samning í líkingu við það sem dr. Pétur Blöndal ræddi áðan, þ.e. þeir sætti sig við einhverja skerðingu lífeyrisréttinda gegn því að fá það að fullu bætt í hærra kaupgjaldi. Þá væri leiðin til þess að stuðla að samræmingu lífeyrisréttinda í því fólgin því að það er mikið eftirsóknarvert að reyna að ná fram samræmdu lífeyrisréttindakerfi sem næði yfir allan vinnumarkaðinn. Þetta er önnur leiðin. Þetta er leið sem margsinnis hefur verið lögð til í tillöguflutningi á Alþingi. Hin leiðin er sú að segja: Það verður ekki aftur snúið. Við staðfestum þau lífeyrisréttindi sem best hafa áunnist hjá opinberum starfsmönnum, skuldbindum okkur til þess að greiða hinn áfallna reikning upp á 110 milljarða á þessum tíma og miðum síðan við það að iðgjaldahækkunin sem leggja verður á ríkið, launagreiðendur, skattgreiðendur, þurfi að standa undir þessu. Þegar ég segi að þetta frv. sé stefnumarkandi, þá meina ég það fyrst og fremst að hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnin, sem sýndi reyndar ekki talsmanni Sjálfstfl. í þessari umræðu þá virðingu að ekki einn einasti ráðherra, ekki einu sinni fjmrh. sýndi hv. þm. Pétri Blöndal þá virðingu að hlýða á mál hans, hvað þá meir. En fjmrh. í broddi fylkingar fyrir ríkisstjórninni hefur tekið stefnumarkandi ákvörðun um það að þeir völdu aðra leiðina. Þeir völdu þá leið að staðfesta hámarksréttindin. Gagnrýni hv. þm. Péturs Blöndals er fyrst og fremst á þá leið og ég er sammála honum um eitt: Sú ákvörðun er algerlega stefnumarkandi. Ég er sammála honum um það að úr því að sú ákvörðun var tekin, þá er fyrir það í mínum huga algerlega ljóst að fyrir þá 6 eða 8 þúsund opinbera starfsmenn sem ekki eru í Samtökum opinberra starfsmanna, þá er það siðferðilega óverjandi að ætla að synja þessum hópi, Sóknarkonunum t.d., sem vinna á sömu vinnustöðum, á sömu lágu kjörunum, um það að fá sams konar réttindi. Það er algerlega óverjandi. Það eru engin rök finnanleg fyrir því að verja það ástand. Þá kem ég að því að fyrirvari okkar fulltrúa þingflokks jafnaðarmanna í efh.- og viðskn., okkar hv. þm. Ágústar Einarssonar, snýst einmitt um þetta atriði. Þess vegna kemur fram í nefndarálitinu, með leyfi forseta, eftirfarandi: ,,Ágúst Einarsson og Jón Baldvin Hannibalsson skrifa undir þetta álit með fyrirvara sem lýtur að því að þeir telja lögfestingu frv. í þessu formi fela í sér skyldur stjórnvalda að sjá svo um að starfsmenn ríkisins sem eru í stéttarfélögum ASÍ fái sömu lífeyrisréttindi og öðrum ríkisstarfsmönnum eru tryggð með frv.`` Ég er nefnilega sammála því að það verður ekkert aftur snúið ef meiri hluti Alþingis staðfestir hér þá stefnumarkandi ákvörðun fjmrh. og ríkisstjórnar að velja þessa leið. Þá hlýtur um leið þessi ákvörðun að þýða að lífeyrisréttindamarkaðurinn á Íslandi mun smám saman leita eftir því að fá sömu niðurstöðu. Vegna þess að samræming lífeyrisréttinda er ekki bara af pólitískum eða siðferðilegum ástæðum réttlætismál heldur einnig vegna þess að það er gríðarlega mikið hagkvæmnismál. Það er ekki verjandi til lengdar að hópar fólks séu hólfaðir niður á vinnumarkaðnum eftir því hvort þeir eru opinberir starfsmenn eða ekki opinberir starfsmenn og eigi að njóta ólíkra lífeyrisréttinda eftir því. Það er ekki verjandi heldur að kröfur á hendur atvinnurekenda fari eftir því hvort þeir eru að hluta til í opinberum rekstri eða algerlega einkarekstri. Menn koma til með að þurfa að skipta um störf á starfsævinni ef vinnumarkaðurinn á að virka eðlilega og vera sveigjanlegur. Misræmið í lífeyrisréttindum veldur hvarvetna vandræðum. Þeir sem standa að hæstv. ríkisstjórn, þeir þeirra sem hafa kannski á áhuga á að hverfa í vaxandi mæli frá ríkisrekstri og breyta ríkisrekstri í hlutafélagaform og að einkavæða margvíslegan rekstur sem nú er á vegum ríkisins eiga eftir að reka sig á það að með því að staðfesta þessi góðu lífeyrisréttindi fyrir opinbera starfsmenn, ef þeir ætla að synja þeim sem áður voru í opinberri þjónustu en yrðu síðan í þjónustu annarra fyrirtækja á vinnumarkaðnum eftir einkavæðingu, eiga þeir eftir að kalla yfir sig þvílíka elda úlfúðar, illinda og deilna að það verður ekki séð fyrir endann á því. Þess vegna verðum við fyrst og fremst að staldra við þetta atriði. Þessi stefnumarkandi ákvörðun hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnar er um það að stíga fyrsta skrefið í átt að samræmingu lífeyrisréttinda á íslenska vinnumarkaðnum á því stigi sem hér er verið að skilgreina nánar. Það er ekki búið að ljúka þessu máli. Þetta er byrjunin á þessu máli. Ég segi: Það er virðingarvert að taka á málinu. Ég virði þá viðleitni að loka gamla kerfinu og að segja við þá sem koma nýir í opinbera þjónustu: Eftirleiðis verður tryggt á tryggingafræðilegum forsendum að þær skuldbindingar sem efnt er til miðað við þessa réttindaávinnslu verða greiddar jafnóðum. Eins og fram kom í máli hv. formanns efh.- og viðskn., Vilhjálms Egilssonar, þá er það forsendan sem gengið er út frá og viðleitnin sem höfð er uppi. Það er ekki staðið við hana að fullu og öllu í framkvæmd. Það er líka rétt sem fram kom í máli hv. þm. dr. Péturs Blöndals að B-deildin er skilin eftir. Þar heldur áfram ávinnsla réttinda, upphleðsla skuldbindinga, kannski upp á 40 milljarða eða svo, til viðbótar. Því máli er slegið á frest. Það er eins og segir í nefndarálitinu, það er næsta verkefni. Það á að stíga skref, það skal tekið fram, þ.e. með samþykki frv. um fjárreiður ríkisins verður þetta gert gegnsærra með því að skuldbindingin er skráð og gjaldfærð, ekki bara í ríkisreikningi heldur í fjárlögum. Það er jákvætt skref. Það hefur ákveðin efnahagsleg áhrif, menn verða að taka mark á þeim skuldbindingunum en það er ekki búið að greiða skuldbindinguna. Það eru líka stigin nokkur skref í þá átt að styrkja fjárhagsstöðu B-deildar. Ég held að það hafi ekki komið fram í máli þeirra sem hér hafa talað hingað til. Þ.e. með því að létta af kröfunni um endurgreiðslu af ávöxtun sjóðsins að nokkru. Það munar kannski ekki miklu um það en það er þó skref í rétta átt. Eins að því er varðar einn annan þátt. Að því er varðar A-deildina er stóra málið þetta: Hvers vegna treysti hæstv. fjmrh. sér ekki til þess að binda um hnútana í samningum þannig að iðgjaldaþátturinn væri bundinn? Svarið er væntanlega það --- ég hef auðvitað svarið, það hefur ekki verið upplýst. Annaðhvort er það að samningamenn ríkisins hafa talið að það yrði dýrkeypt niðurstaða eða þeir viðurkenna að óvissuþátturinn, bæði að því er varðar þann fjölda sem kann að færast til úr B-deild í A-deild sé það stór að þeir treysti sér ekki til þess að binda iðgjaldagreiðsluna af þeim sökum og hafa hana þess vegna breytilega sem getur vissulega ýtt undir tortryggni um að þetta sé ekki á nægilega traustum forsendum byggt. Herra forseti. Það er ástæða til alveg sérstaklega að vekja athygli manna á því að þessi stefnumarkandi ákvörðun hæstv. fjmrh. á eftir að hafa mikil áhrif. Það kom skýrt fram í viðræðum nefndarmanna í efh.- og viðskn. við forseta Alþýðusambands Íslands og það kemur mjög skýrt fram í nefndaráliti Alþýðusambandsins sem ég sé alveg sérstaka ástæðu til að vekja athygli á hér við umræðu málsins. Í nefndaráliti Alþýðusambandsins, undirritað af ekki aðeins forseta Alþýðusambandsins hedur formanni Verkamannasambandsins, formanni Sóknar, formanni Rafiðnaðarsambands Íslands, formanni Verkakvennafélagsins Framsóknar og formanni Dagsbrúnar, er vakin sérstök athygli á því að það er gríðarlegur munur á réttindum sem gilda annars vegar fyrir opinbera starfsmenn og hins vegar á almennum vinnumarkaði. Um það segir í álitsgerð Alþýðusambandsins, með leyfi forseta: ,,Þannig tryggir A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins 49--68% betri eftirlaun en þekkist í almenna lífeyrissjóðakerfinu, 42--49% betri örorkurétt og allt að helmingi betri fjölskyldubætur``, sem er nánar skýrt á sérstöku minnisblaði. ,,Til að fjármagna þetta hefur ríkisstjórnin samþykkt fyrir sitt leyti að greiða á næsta ári sem nemur 11,5% af heildarlaunum starfsmanna sem iðgjald til þessa nýja sjóðs. Ríkisstjórnin hefur með þessu frv. staðfest að hún telji ekki ástæðu til þess að launafólk greiði meira en 4% af heildarlaunum sínum sem iðgjald til þessa sjóðs. Þetta er áréttað með því að lögbinda framlag launafólks til sjóðsins.`` Að því er varðar hugsanlega áhættu af þessum stóru ákvörðunum segir svo í áliti Alþýðusambandsins, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin hefur með þessu frv. jafnframt mótað þá skýru stefnu að koma verði með öllum ráðum í veg fyrir að þessi lífeyrisréttindi verði hugsanlega fyrir skerðingu í framtíðinni vegna hækkandi meðalaldurs þjóðarinnar eða aukinnar örorkutíðni með því að færa alla áhættuna af tryggingafræðilegri stöðu sjóðsins yfir á ríkissjóð. Eins og kunnugt er verða almennu lífeyrissjóðirnir sjálfir að axla þessa ábyrgð. Þetta kemur bæði fram í því að öll réttindi sjóðfélaga eru lögbundin og einnig því að iðgjald ríkisins verður í framtíðinni breytilegt miðað við tryggingafræðilega stöðu A-deildar LSR á hverju ári.`` En það sem mestu máli skiptir þegar við reynum að meta áhrif þeirra ákvarðana sem hér er verið að leggja fyrir Alþingi er spurningin um hvaða áhrif þetta muni hafa á vinnumarkaðnum til lengri tíma og til undirbúnings kjarasamninga sem núna standa fyrir dyrum. Um það segir í álitsgerð Alþýðusambandsins, með leyfi forseta: ,,Full ástæða er til þess að leggja á það áherslu við Alþingi að Alþýðusamband Íslands hefur ekki átt neina aðild að þeirri umræðu sem fram hefur farið í aðdraganda þessarar nýju stefnumörkunar stjórnvalda. Eins og alltaf vill verða við slíkar aðstæður koma upp skiptar skoðanir um ýmsa þætti svona stefnumörkunar, m.a. um forgangsröðun verkefna ríkisins með hliðsjón af takmörkuðum tekjum ríkisins. Málið ber hins vegar þannig að undirrituðum að ógerningur er að gera grundvallarbreytingar á þessari stefnu miðað við þann tímaramma sem því er markað. Undirritaðir telja hins vegar að ekki verði hjá því komist að þessi nýja stefnumörkun ríkisstjórnarinnar hafi víðtæk áhrif í öllu samfélaginu. Þrátt fyrir að 3. gr. frv. geri ráð fyrir mjög þröngum aðildarskilyrðum í þennan nýja sjóð þar sem aðild að tilteknum samtökum launafólks er lögð til grundvallar má ríkisstjórninni vera ljóst að ekki verður hjá því komist að allir landsmenn búi við sambærileg réttindi og þarna er kveðið á um, enda er það í samræmi við þá yfirlýstu stefnu ríkisstjórnarinnar að jafna lífeyrisréttindi allra landsmanna eins og fram kom í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarflokkanna.`` Það er innskot mitt að á þessu vakti forseti Alþýðusambandsins sérstaka athygli í samtölum í efh.- og viðskn. og það liggur fyrir skilningur hans á því að með þessu frv. sé hæstv. fjmrh. að stíga fyrsta skrefið til þess að efna það fyrirheit stjórnarsáttmálans að samræma lífeyrisréttindi allra landsmanna. Ég held áfram tilvitnuninni, virðulegi forseti: ,,Annað væri hreinlega brot á jafnræðisreglunni. Sem dæmi um þetta mætti nefna að á bilinu 6--8 þúsund félagsmenn ASÍ eru starfandi hjá hinu opinbera og flestir þeirra falla, líkt og félagsmenn samtaka opinberra starfsmanna, undir lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins frá því í sumar. Miðað við aðildarákvæði frv. er hér verið að stefna að því að þessir félagsmenn, sem vinna sömu störf á sambærilegum kjörum og félagsmenn samtaka opinberra starfsmanna og greiða sama iðgjald af sínum launum til lífeyrissjóða, eigi að njóta ríflega helmingi verri lífeyriskjara bara vegna þess að þeir eru félagsmenn í almennum stéttarfélögum og af engri annarri ástæðu. Slíkt gengur auðvitað ekki upp. Málið snýr í sjálfu sér alveg nákvæmlega eins ef horft er til launafólks á almennum vinnumarkaði sem í krafti fjölda síns verður að greiða langstærstan hluta af þeim kostnaði sem af þessu kerfi hlýst með sköttum sínum, en á samt að njóta verri lífeyriskjara. Slíkt gengur einfaldlega ekki upp í okkar samfélagi. Um það verður aldrei sátt. Í beinu framhaldi af þessi stefnumörkun sem ríkisstjórnin hefur opinberað með þessu frv. og yfirlýstrar stefnu um jöfnun lífeyrisréttar landsmanna er eðlilegt að það sama verði látið gilda um alla landsmenn. Þetta á bæði við um lögvarinn lífeyrisrétt og ábyrgð ríkissjóðs á tryggingafræðilegri samsetningu sjóðfélaga. Samþykki Alþingi meginefni frv. eins og það liggur fyrir felur sú samþykkt jafnframt í sér að ríkissjóður muni tryggja öllu launafólki í landinu þessi sömu réttindi og því verður ekki hægt að ganga frá kjarasamningum fyrr en óyggjandi staðfesting á því liggur fyrir.`` Það er ástæða til þess að vekja athygli á því að í umfjöllun efh.- og viðskn. fengum við einnig álitsgerð frá Sambandi almennra lífeyrissjóða, þ.e. stjórnarmönnum og ábyrgðarmönnum lífeyrisréttindakerfis á almennum vinnumarkaði, dags. 13. desember. Það er um margt athyglisvert út af fyrir sig og samhljóða athugasemdum Alþýðusambandsins. Ég vil beinlínis taka það fram að þeir taka undir öll grundvallarsjónarmið sem fram koma í álitsgerð Alþýðusambandsins, en segja síðan, með leyfi forseta: ,,Hjá lífeyrissjóðum á almennum markaði er það ekki sett sem skilyrði að viðkomandi sjóðfélagi sé félagsbundinn í stéttarfélagi, heldur er við það miðað að sjóðfélaginn starfi á samningssviði þeirra stéttarfélaga sem að sjóðnum standa. Í 3. gr. frv. er hins vegar gert ráð fyrir mjög þröngum aðildarskilyrðum í A-deildina þar sem aðild að tilteknum samtökum launafólks er lögð til grundvallar. Hér er augjóslega um að ræða brot á jafnræðisreglunni og má í því sambandi minna á að allt að 8.000 launþegar innan ASÍ eru starfandi hjá hinu opinbera og flestir þeirra falla undir lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þannig getur misréttið komið fram í þeirri mynd að starfsmaður sem greiðir í A-deildina fái 50--60% hærri ellilífeyri en vinnufélagi hans sem greiðir í almennan lífeyrissjóð.`` Af þessum tilvitnunum í talsmenn vinnandi fólks á almenna vinnumarkaðnum er alveg ljóst að þeir telja að þetta sé tímamótaákvörðun og stefnumarkandi ákvörðun. Þeir segja þrennt nú þegar: 1. Framhaldið hlýtur að verða það að félagar í ASÍ-félögum sem eru opinberir starfsmenn njóti sömu réttinda. Ég hygg að engum vörnum verði komið við í því máli. 2. Það er ekki unnt að ganga frá kjarasamningum án þess að þessi mál séu nú sett á oddinn beinlínis sem viðbrögð við þessari stefnumörkun stjórnvalda. 3. Þá kemur það skýrt fram að þeir eru sömu skoðunar og hv. þm. Sjálfstfl. dr. Pétur Blöndal um það að þegar fram líða stundir, þá muni þessi skilgreining lífeyrisréttinda opinberra starfsmanna smita út frá sér um allan vinnumarkaðinn. Herra forseti. Ég þarf ekki út af fyrir sig að segja neitt meira að því er varðar staðreyndir málsins um muninn á lífeyrisréttindum opinberra starfsmanna og verkafólks á almenna vinnumarkaðnum, ekki heldur um fortíðarvandann. Það er búið að gera rækilega grein fyrir því. Að því er varðar lausnirnar er ástæða til að vekja athygli á því að þetta mál er kannski ekki eins mikil lausn og sumir kynnu að halda. Því fer fjarri að við séum hér að setja punktinn aftan við þetta mál eða það sé þegar leyst. En eins og ég hef sagt fyrr í ræðu minni, áður en hæstv. fjmrh. var kominn í salinn, þá er engu að síður á þeim forsendum sem hæstv. fjmrh. skilgreindi í samningum við opinbera starfsmenn stigið fyrsta skref. Það sem er virðingarvert er fyrst og fremst að gamla kerfinu er lokað og að stofnuð er ný deild sem á að byggja á því grundvallarsjónarmiði að áfallnar skuldbindingar eða ávinnsla réttinda í framtíðinni sé greidd. Það er gagnrýni vert hins vegar að það er ekki stigið stærra skref. Það er rétt að að því er varðar leifarnar af eldra kerfinu, þá heldur það áfram réttindaávinnslu og uppsöfnun skuldbindinga sem ekki er búið að greiða. Það er líka gagnrýni vert að skilja við málið þannig að skilja eftir þessa gríðarlegu mismunun innbyrðis innan hóps opinberra starfsmanna eftir stéttarfélagaaðild sem fyrirvari okkar hv. þm. Ágústar Einarssonar snýst um og sem alþýðusambandið vekur athygli á. Það er mikið álitamál hvers vegna það er að hæstv. fjmrh. í sínum samningum og ríkisstjórnin í þessu frv. skilur við málið í þeirri óvissu um framtíðarþróun sem felst í því að binda ekki fast iðgjaldaupphæðina, jafnvel þótt hún yrði eitthvað hærri, eyða óvissunni en binda iðgjaldið fast. Einn aðalvandinn sem við hefur verið að fást, fyrir utan upphleðslu skuldbindinga og þá óráðsíu sem fólst í þeirri fjármálastjórn, er náttúrlega fólginn í tvískiptingu vinnumarkaðarins. Hún skapar sjálf vandamál sem valda margvíslegum erfiðleikum. Ég vék að því áður að sveigjanlegur vinnumarkaður þarf að vera þannig skipulagður að menn geti auðveldlega skipt um starf, milli starfsgreina, milli fyrirtækja, milli atvinnurekenda, án hindrunar. Ef sett er upp eitthvert kerfi sem er þess eðlis að það byggir á slíkri mismunun réttinda að það dregur úr vilja manna til þess að færa sig til milli vinnuveitenda, milli rekstrarforma, opinberrar þjónustu, einkaaðila o.s.frv., þá skapar það vandamál fyrir einstaklingana og fyrir atvinnulífið í heild sinni. Það er einmitt þess vegna sem allar tillögur til lausnar á þessu stóra máli sem hingað til hafa verið fluttar hafa snúist um það að koma á samræmdu lífeyrisréttindakerfi. Vegna þess að menn hafa þóst sjá það fyrir að meðan það ekki næst, þá sitjum við áfram uppi með vandamálin. Það má segja að þetta frv. gerir það að svo miklu leyti sem það hefur ekki leitt málið til heildarniðurstöðu. Ég held að það sé full ástæða til þess, herra forseti, að minna á það í mjög stuttu máli hvernig þessi mál hafa þróast á undanförnum árum út frá þessum punkti. Fyrsta þingmálið sem ég man eftir sem flutt var um samræmingu lífeyrisréttinda var flutt árið 1972 af þáv. þingmönnum Alþfl. og undir forustu dr. Gylfa Þ. Gíslasonar. Ég minni á að fyrrv. hv. þm. Sjálfstfl., hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson og fleiri, fluttu slíkt mál á árinu 1975 og reyndar 1978. Síðar var það mál tekið upp og flutt af þingmönnum eins og Eyjólfi Konráði Jónssyni, Guðmundi Karlssyni, Salome Þorkelsdóttur og síðar reyndar einnig af hv. þm. Þorvaldi Garðari Kristjánssyni, Lárusi Jónssyni og Agli Jónssyni. Þessar tillögur voru um einn samræmdan lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn og þar af leiðandi samræmingu lífeyrisréttinda. Það er ástæða til þess að minna á hvers vegna menn lögðu slíka áherslu á samræmingu lífeyrisréttinda. Hv. þm. Pétur Blöndal rakti það hversu ógrunduð fyrstu skrefin voru þegar fyrst var sett á skyldutrygging lífeyrisréttinda og hvernig fjöldi fólks fékk raunverulega lítil sem engin réttindi út á greidd iðgjöld. Það er ástæða til þess að rifja upp að þegar við Kjartan Jóhannsson flytjum till. til þál. árið 1986 um þjóðaratkvæði um sameiginlegan lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn, þá gerum við það ekki síst á grundvelli rækilegrar greinargerðar frá fjölmennri nefnd sem gert hafði úttekt á lífeyrissjóðakerfinu þar sem raktir eru í löngu máli gallarnir á kerfinu, ekki aðeins fjöldi sjóðanna, ekki aðeins hversu áhættan var mikil í fjölda smárra sjóða, rekstrarkostnaðurinn mikill, heldur ekki hvað síst hversu takmarkaður áunninn réttur var í þessum sjóðum. Það var meðaltalið að menn voru í meira en sex sjóðum og takmarkanir að því er varðaði útborgaðan rétt voru gríðarlegar. T.d. var það algengt að settar voru takmarkandi og þrengjandi reglur um flutning réttinda milli sjóða. Það voru áreiðanlega fjölmörg dæmi þess að menn höfðu greitt skilvíslega til sjóðanna án þess að öðlast réttindi eða þau voru mjög skert. Það var illmögulegt fyrir fólk að halda til haga hver réttindaávinnslan var. Áhættudreifingin var mikil, fjöldi fólks týndi réttindum sínum o.s.frv. Röksemdirnar voru alltaf þær að ef menn vildu fá lausn í þessum málum sem stæðist til frambúðar, þá yrðu menn a.m.k. að koma á samræmdu lífeyrisréttindakerfi. Það var umdeilanlegt hvort þetta átti að vera einn lífeyrissjóður fyrir alla landsmenn eins og við lögðum til. Á því höfðu menn skiptar skoðanir en yfirleitt var enginn ágreiningur um að markmiðið væri samræming lífeyrisréttinda til þess að losna úr þeim vanda sem hlýst af gríðarlega mismunandi réttindum af slíku tagi. Það er ástæða til þess að minna á að í öllum þessum tillögum fyrr á tíð sem fluttar voru af hálfu Alþfl. var gengið út frá því að fara þá leið að bjóða opinberum starfsmönnum launahækkun fyrir samninga þar sem þeir féllust á nokkra skerðingu lífeyrisréttinda. Og af því að hv. þm. Pétur Blöndal sagði: ,,Opinberir starfsmenn hafa aldrei verið spurðir`` þá töldum við 1986, fyrir áratug síðan, að málið væri orðið svo stórt, uppsöfnun skuldbindinga væri þá orðin svo mikil að full ástæða væri til miðað við mál af þessari stærðargráðu að leggja það fyrir þjóðina í atkvæðagreiðslu og spyrja allan almenning um það hvort menn féllust á það sem stefnumarkandi ákvörðun að réttindakerfið skyldi vera samræmt. Jafnframt var áréttuð sú stefna að af hálfu ríkisins væru boðnar kauphækkanir jafngildar að verðmæti í staðinn. Þetta er eftir að við höfðum komið á verðtryggingu. Þetta er eftir að fyrsti vísir af fjármagnsmarkaði er kominn á og það eru komnir á raunvextir þannig að það voru komnar forsendur fyrir því að taka á þessu máli þá þegar. Reyndar minni ég á það líka að árið 1988, í ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar, beitti ég mér fyrir því sem fjmrh. að flytja á hinu háa Alþingi frv. sem 18 manna nefnd og átta manna nefnd allra hagsmunaaðila hafði þá samanknúsað um þetta mál. Af minni hálfu var það gert til þess að fá Alþingi til umræðu um málið, tilraun til þess að fá menn til þess að leggja við hlustir og finna lausn. Því miður þraut það stjórnarsamstarf fljótlega og eftir það höfum við ekki haft forræði til þess að koma málinu út af fyrir sig fram. Síðan er langur tími liðinn og eins og fram kom í málflutningi fyrra ræðumanns mikil uppsöfnun réttinda og gríðarlegar upphæðir áfallnar á skattgreiðendur. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mikið lengri að svo stöddu en ég vil að lokum leggja áherslu á eftirfarandi: Í fyrsta lagi þetta: Óbreytt ástand var óþolandi. Það gat ekki haldið áfram til lengdar. Ríkisstjórnin hefur tekið af skarið með samningum við opinbera starfsmenn um að velja aðra af þeim tveimur leiðum sem einkum hafa verið í umræðunni. Sú leið kveður á um að festa í sessi og tryggja til frambúðar áunnin lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna. Af þeirri ákvörðun leiðir að sömu réttindi hljóta að ná til annarra opinberra starfsmanna þrátt fyrir ólíka stéttarfélagsbindingu. Annað er óverjandi. Og af þeirri ákvörðun leiðir að viðleitni manna til þess að leysa vandamál á vinnumarkaðinum með því að enda tvískiptinguna og koma á samræmdum réttindum tekur mið af þessu frv. Sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að stofna til nýrrar deildar er mjög jákvæð. Það er hið jákvæða í þessu máli að gengið skuli a.m.k. út frá því að uppsöfnuð réttindi verði greidd jafnóðum þegar nýir einstaklingar koma inn í réttindakerfið. Fyrirheit eru um að næsta verkefni sé að taka á málefnum B-deildarinnar líka þótt það sé ekki gert í þessu frv. Fortíðarvandinn er þess vegna enn óleystur, en það er búið að taka þýðingarmiklar stefnumarkandi ákvarðanir sem munu ráða því hvernig það verður leyst og engin deila er um það. Reikningurinn er gjaldfallinn. Ríkissjóður skuldar þetta. Hann ber ábyrgð á þessu og fram hjá því verður ekki komist. Eitt kann að vera jákvætt að því er varðar almenn efnahagsleg áhrif af þessu þrátt fyrir allt. Það er í ljósi þess að við erum nú þar stödd í hagsveiflunni að við erum svona heldur að færa okkur upp á við, jafnvel svo í sumum greinum að margir óttast að þensluáhrif muni valda því að við eigum á hættu að springa á limminu og glata þeim stöðugleika sem hingað til hefur ríkt, að svo miklu leyti sem hér er um það að ræða að verið er með skipulögðum og lögbundnum hætti að þvinga fram aukinn skyldusparnað, fyrst meðal opinberra starfsmanna sem þrátt fyrir allt samkvæmt þessu eiga nú að greiða meira af launum sínum vegna þess að þeir greiða til A-deildarinnar iðgjöld af öllum sínum launum allan samningstíma sinn. Þetta þýðir með öðrum orðum hærri greiðslur af þeirra hálfu og þar af leiðandi minni kaupmátt. Þetta dregur þar með væntanlega úr neyslu og er sennilega raunsærri andþensluaðgerð en nokkuð af því innihaldslausa pírumpári sem sett var fram undir þeim formerkjum af hálfu ríkisstjórnarinnar í þeim efnahagsmálapökkum sem við vorum að ræða hérna áðan. Gagnrýnin er fyrst og fremst sú að skrefið var stigið of stutt. Það liggur fyrir hver næstu skref eiga að vera og hver næstu verkefni verða. Af því að ég nefndi nú að þetta væri kannski að hluta til steinn í þá hleðslu að sporna gegn þenslu þá hlýtur aðaláhyggjuefnið náttúrlega að vera kjarasamningarnir. Því er yfirlýst að þetta mál verði sett á oddinn í kjarasamningum. Ég er alveg sannfærður um það að menn munu ekki ná kjarasamningum nema a.m.k. með því að gera það sem við hv. þm. Ágúst Einarsson segjum í okkar bókun að sé skylduverk stjórnvalda að gera, þ.e. að tryggja þessum 6--8 þúsund opinberu starfsmönnum í stéttarfélögunum sama rétt. Það er alveg held ég deginum ljósara. Hitt málið er síðan það að ég á ekki von á öðru en að verkalýðshreyfingin muni knýja stjórnvöld til þess í þessum kjarasamningum að skuldbinda sig einhvern veginn að því er það varðar hvernig næstu skref verði stigin og fram hjá því verður væntanlega ekki gengið. En aðalatriðið er þetta: Ef menn vilja skapa stöðugleika og festu á vinnumarkaðinum sem slíkum þá eru það þarfar aðgerðir. Það er betra að menn geri það fremur en að viðhalda tvískiptingunni á vinnumarkaðinum með öllum þeim vandamálum sem af því hlýst fyrir einstaklingana sem eiga að njóta þessara réttinda, fyrir launagreiðendur sem eiga að búa við kerfið til frambúðar.