Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (FS): Umr. í kvöld fer þannig fram, að hver þingflokkur fær 50 mínútna ræðutíma, sem skiptist í 3 umferðir, 25 mínútur, 15 mínútur og 10 mínútur. Röð flokkanna verður þessi: Alþfl., Sjálfstfl., Alþb., Framsfl. Ræðumenn verða þessir: fyrir Alþfl.: Gylfi Þ. Gíslason, Benedikt Gröndal, Friðjón Skarphéðinsson, fyrir Sjálfstfl.: Bjarni Benediktsson, Ingólfur Jónsson, Jóhann Hafstein, fyrir Alþb.: Hannibal Valdimarsson, Lúðvík Jósefsson, Einar Olgeirsson, fyrir Framsfl.: Hermann Jónasson, Gísli Guðmundsson, báðir í fyrstu umferð, Ólafur Jóhannesson og Þórarinn Þórarinsson. Hefst nú umr., og tekur fyrstur til máls hæstv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Það hefur fallið í minn hlut að hefja síðari hluta þessara svonefndu eldhúsumr. Um þetta leyti kvölds mun útvarpsviðtækið opið á flestum íslenzkum heimilum. Kvöldverði er lokið og fólkið hvílir sig eftir önn dagsins. Húsmóðirin hefur vonandi lokið verkum sínum og hefur e.t.v. tyllt sér hjá bónda sínum og börnum. Þetta er sá tími dagsins, sem er rólegastur hjá fjölskyldunni og bezt hentar henni til þess að ræða um áhugamál sín eða gera það, sem hún hefur sameiginlegan áhuga á innan vébanda heimilisins. Oft er útvarpið einmitt um þetta leyti holl og góð dægrastytting og ekki aðeins til skemmtunar, heldur einnig til fróðleiks. Mér kæmi það því ekki á óvart, þótt það vekti ekki óblandna ánægju meðal útvarpshlustenda að eiga nú annað kvöldið í röð að hlusta á stjórnmálaþras frá Alþingi. Sannleikurinn er sá, að allur almenningur er án efa fyrir löngu orðinn þreyttur á stjórnmálapexinu, sem í allt of ríkum mæli setur svip sinn á opinberar umr. hér á Íslandi. Þetta er í raun og veru ekki óeðlilegt. Stjórnmáladeilur og þá fyrst og fremst deilur stjórnmálablaðanna eru áreiðanlega á lægra stigi en tíðkast með nágrannaþjóðum. Það er borið á borð fyrir almenning, að stjórnarvöld séu svo illviljuð, að þau geri allt, sem í þeirra valdi stendur, til þess að rýra lífskjör einstakra stétta og jafnvel þjóðarinnar allrar, að þau séu svo ábyrgðarlaus, að þau rói að því öllum árum að svíkja landið undir yfirráð erlendra aðila. Á hinn bóginn sést það því miður einnig í blöðum, að ef þeir, sem nú fara með völd, missi þau, sé hreinn voði vís, þá muni allt fara í kalda kol. Auðvitað er hvort tveggja rangt. Slíkar fullyrðingar, slíkt ofstæki leiðir til þess eins, að allur almenningur hættir að taka mark á því, sem hann sér eða heyrir um stjórnmál, og fer að leiðast það. Þótt það sé vissulega hverju orði sannara, að það sé ekki skemmtilegt fólk né heldur beztu þjóðfélagsborgararnir sem um ekkert geta hugsað né talað nema stjórnmál, er það á hinn bóginn mjög skaðlegt í lýðræðisþjóðfélagi, ef góðir þegnar hætta mikið til að hugsa um stjórnmál og fá jafnvel andúð á þeim. Lýðræðisþjóðfélag grundvallast m.a. á því, að þegnar þess séu reiðubúnir til þess að ganga á nokkurra ára fresti að kjörborði og ákveða, hverjir fara skuli með völd á næstu árum. Góður þegn á ekki og má ekki gera þetta hugsunarlaust. Ef hann á að geta gegnt þessari lýðræðisskyldu sinni af skynsemi og ábyrgðartilfinningu, getur hann ekki komizt hjá því að hugleiða nokkur viðfangsefni stjórnmálanna á hverjum tíma. Á hinn bóginn á það þá að vera skylda stjórnmálamanna og stjórnmálablaða að leggja málin þannig fyrir hann, að skynsemi hans eða smekk sé ekki ofboðið eða misboðið með rakalausum fullyrðingum, stóryrðum og jafnvel ósæmilegu tali. Þeim orðum, sem ég segi hér í kvöld, skal ég reyna að halda innan þeirra marka, að skynsömum áheyranda finnist ekki misbjóða dómgreind hans. Ég ætla ekki að segja, að hér hafi undanfarið verið svo góð ríkisstj., að allir hlutir séu orðnir alveg eins og þeir eigi að vera. Ég ætla ekki heldur að segja, að þeir, sem eru á öndverðum meiði við ríkisstj., hljóti að vera annaðhvort vitgrannir eða illviljaðir, en ég ætla að reyna að leiða rök að því, að sú stefna, sem núv. ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hafa fylgt undanfarin ár, hafi verið skynsamleg og þjóðinni í heild til góðs og að það mundi án efa verða okkur öllum til mikils tjóns, ef nú á þessu ári yrði breytt um stefnu. En hver er mælikvarðinn á það, hvort stefnan hefur verið rétt? Hver er dómbær um það, hvort stefnubreyting yrði til tjóns? Fyrst ég tala á þeim tíma kvölds, þegar einna líklegast er, að húsmæðurnar hafi tyllt sér nálægt viðtækinu, þá langar mig til þess að athuga sérstaklega, hvernig málin horfa við frá sjónarhóli þeirra. Í nútímaþjóðfélagi mun meira en helmingur tekna heimilisins fara um hendur húsmóðurinnar. Hún er því áreiðanlega dómbær um það, hvort lífskjör eru að batna eða versna. Skyldi það fara fram hjá henni, hvernig atvinnuástand er? Ætli hún viti ekki, hvern þátt almannatryggingarnar eiga í afkomu fjölskyldunnar? Skyldi hún ekki fylgjast með því, hvernig búið er að börnunum í skólunum? Hver skyldi finna það betur en hún, hvernig tekizt hefur að leysa húsnæðisvandamálið? Það er of sjaldan um það spurt, hvernig húsmóðirin líti á vandamál dagsins. Ég held því, að til þess sé full ástæða að verja til þess nokkrum mínútum að ræða, hvernig málin horfa við frá sjónarmiði húsmóðurinnar, hvort stefnan, sem fylgt hefur verið, getur talizt rétt frá sjónarmiði hennar. Við skulum athuga nokkur dæmi um þetta. Það er eitt af verkum húsmóðurinnar að kaupa vörur til þarfa heimilisins, matvæli, fatnað, búsáhöld og annað, sem þörf er á. Skyldi hún vera búin að gleyma því, hvernig vöruúrvalið var í búðunum fyrir nokkrum árum, meðan innflutningshöftin voru í algleymingi og alltaf var gjaldeyrisskortur? Alltaf öðru hverju var hörgull á ýmsum brýnum nauðsynjum og ýmiss konar vörur, sem til voru í hverri búð í nágrannalöndum, fengust hér bókstaflega aldrei, nýir ávextir og niðursoðnir voru hér sjaldgæf munaðarvara, góðir erlendir skór fengust ekki, og nauðsynleg heimilistæki voru seld út um bakdyrnar. Þetta eru aðeins einstök dæmi um ástandið í viðskiptamálunum, eins og það horfir við almenningi. Nú er allt á milli himins og jarðar til í búðunum. Vöruúrval er hér jafnfjölbreytilegt og það gerist í nágrannalöndum. Nýlega var stödd hér í Reykjavík eiginkona starfsmanns í íslenzku utanríkisþjónustunni. Hún hafði ekki komið til Íslands í nokkur ár, en hún gat ekki orða bundizt í tilefni af vörufjölbreytninni í verzlunum. Hún sagði, að það væri þægilegra að kaupa í matinn í matvöruverzlun í Reykjavík en í stórborginni, þar sem hún býr. Þar væru fyrst og fremst vörur frá því landi, þar sem hún á heima. En hér væru ekki aðeins ágætar íslenzkar vörur, heldur einnig vörur frá Norðurlöndum, Bretlandi, Þýzkalandi og Ameríku. Ekki skil ég í, að nokkur vilji hverfa aftur til tíma fábreytninnar í búðunum. Þótt húsmæðurnar finni auðvitað bezt, hver framför hefur orðið hér, njótum við öll góðs af því. En nú er auðvitað ekki allt fengið með því, að nóg sé til af vörum í búðunum. Þær mega að sjálfsögðu ekki vera svo dýrar, að almenningur hafi ekki efni á að kaupa þær, og þá vaknar spurningin um verðlagið. Tvenns konar mælikvarða má leggja á það, hvort verðlag sé hér óeðlilega hátt. Annars vegar má bera verðlagið hér saman við það, sem tíðkast í nágrannalöndum, hins vegar má athuga, hvort óeðlileg eða óþörf hækkun hafi orðið á verðlagi hér undanfarin ár í samanburði við hækkun á tekjum almennings. Það er ýmsum erfiðleikum bundið að bera saman verðlag almennt hér og í nágrannalöndum, bæði vegna þess, að neyzluvenjur eru nokkuð ólíkar, og vegna hins, að kaupgjald er ekki hið sama og tekjuskipting nokkuð öðruvísi. Kaupgjald helztu launastétta fyrir venjulega dagvinnu mun vera ívið hærra á hinum Norðurlöndunum en hér. En á móti kemur það, að verðlag á helztu nauðsynjum er mun lægra hér en þar. Í Reykjavík kostar t.d. kg af súpukjöti kr. 33.60, en í Kaupmannahöfn kostar kg af sambærilegu kjöti kr. 37.45. Í Reykjavík kostar kg af þorski kr. 4.60, en í Osló kostar það a.m.k. kr. 17.40. Í Reykjavík kostar mjólkurlítrinn 5 kr., en í Stokkhólmi kostar hann kr. 6.45. Hins vegar er verð á fatnaði, heimilistækjum og húsgögnum orðið mjög svipað hér og á hinum Norðurlöndunum. Ég held, að engum Íslendingi, sem til þekkir á Norðurlöndum, blandist hugur um, að lífskjör eru nú mjög svipuð hér og þar. Sá munur, sem er á, er einkum fólginn í því, að hinar tekjuhærri stéttir þjóðfélagsins hafa þar talsvert hærri tekjur en þær hafa hér, en hinar tekjulægri bera aftur á móti tiltölulega meira úr býtum hér en þar. Hér er m.ö.o. meiri launajöfnuður en þar. Nokkrar stéttir og þó fyrst og fremst sjómenn og iðnaðarmenn hafa áreiðanlega mun hærri tekjur hér en þar. En það á m.a. rót sína að rekja til þess, að vinnutími iðnaðarmanna er hér lengri en á hinum Norðurlöndunum. En hvað er til í því, sem svo oft heyrist sagt, að verðlag hafi hækkað óeðlilega mikið hér undanfarin ár? Auðvitað hlaut verðlag, fyrst og fremst á útlendri vöru, að hækka verulega í kjölfar gengislækkunarinnar 1960. Gengislækkunin var óhjákvæmileg, ef unnt átti að vera að losna við allar útflutningsbæturnar og öll innflutningsgjöldin, sem voru orðin að alvarlegu meini í þjóðarbúskapnum. Hún var einnig skilyrði þess, að hægt væri að gera innflutninginn frjálsan: Langvarandi innflutningshöft voru búin að vera þjóðarbúskapnum til mikils tjóns og neytendum til skaða. Gengislækkunin var líka óhjákvæmileg, ef takast átti að binda enda á hallarekstur þjóðarbúsins gagnvart öðrum löndum, en stöðugur hallarekstur hafði valdið alvarlegri skuldasöfnun erlendis og lánstraust þjóðarinnar var þrotið. Til þess að ráða bót á þessu varð þjóðin að taka á sig talsverða verðhækkun á erlendum vörum. En það hefur áreiðanlega borgað sig, því að nú er ekki lengur um halla á viðskiptum þjóðarinnar við önnur lönd að ræða. Þjóðin á nú gildan varasjóð í erlendum gjaldeyri og býr við öruggara lánstraust erlendis en nokkru sinni fyrr. Við þurfum ekki lengur að fyrirverða okkur fyrir krónuna okkar í erlendum viðskiptum. Hún mun nú gjaldgeng á hvaða markaði sem er í fyrsta sinn um 30 ára skeið er innflutningur frjáls að öllu öðru leyti en því, að kaup nokkurra vörutegunda eru bundin við Austur-Evrópulönd vegna nauðsynjar okkar á því að selja þangað mikilvægar vörur. En urðu þá ekki verðhækkanirnar í kjölfar gengisbreytingarinnar of miklar? Í þessu sambandi verðum við að minnast þess, að þær verðhækkanir, sem orðið hafa undanfarin ár, eiga ekki aðeins rót sína að rekja til gengisbreytinga, heldur einnig til hins, að bæði hafa kauptaxtar hækkað og tekjur aukizt af öðrum orsökum. Á 4 ára tímabilinu 1958–62 hefur verðlag vöru og þjónustu, annarrar en húsnæðis, samkv. vísitölureikningi hagstofunnar hækkað um 36%, og er þá miðað við meðalverðlag beggja áranna. Athugun, sem gerð hefur verið á tekjum verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna samkv. skattaframtölum, hefur leitt í ljós, að meðaltekjur þessara stétta að meðtöldum fjölskyldubótum meðalfjölskyldu hafa á þessu sama tímabili aukizt um 48%. Ekkert bendir til þess, að vinnutími hafi í fyrra yfirleitt verið lengri en hann var 1958, svo að hér er um að ræða auknar tekjur fyrir hliðstæða vinnu. Þetta sýnir, að afkoma þessara þriggja stærstu launþegastétta þjóðarinnar hefur batnað verulega á undanförnum 4 árum, eða því sem næst um 10%. Þetta sannar að sjálfsögðu ekki, að afkoma sérhvers einstaklings í þessum stéttum hljóti að hafa batnað sem þessu nemur, og raunar ekki heldur, að afkoma sérhvers hóps, t.d. hafnarverkamanna í Reykjavík, hljóti að hafa batnað sem þessu nemur. Lífskjör sumra hafa eflaust batnað minna en meðaltalinu nemur, en annarra meira. Sérstaklega mun afkoma sjómanna í ýmsum sjávarþorpum úti á landi hafa batnað meira en meðaltalinu nemur. Einhverjir aðrir hafa þá borið nokkru skarðari hlut frá borði. En meginstaðreyndin er ómótmælanleg: Í heild hafa lífskjör þessara þriggja aðallaunastétta batnað verulega undanfarin ár. Verðlagshækkunin, sem sigldi í kjölfar nauðsynlegrar gengisbreytingar, hefur m.ö.o. ekki orðið óþarflega né óeðlilega mikil. Stóraukið vöruúrval í búðum er ekki blekking. Launþegar hafa öðlazt aukna kaupgetu til þess að kaupa fleiri og betri vörur. Þetta var tilgangurinn, og tilganginum hefur verið náð. Nú er þess vegna um að gera að halda áfram á þessari braut, að halda áfram að auka vöruframboðið og fjölbreytnina og vinna að því, að raunveruleg kaupgeta haldi áfram að vaxa, en ekki að snúa við í átt að gjaldeyrisskorti, höftum og minnkandi vörufjölbreytni í búðum. En þótt benda megi á órækar staðreyndir því til sönnunar, að lífskjör hafa verið að batna undanfarin ár, kannast allir við það og áreiðanlega ekki sízt húsmæðurnar, að erfiðlega gengur að láta tekjurnar hrökkva fyrir gjöldunum. En þessi alkunna staðreynd er auðvitað alls ekki sönnun fyrir því, að lífskjör geti ekki verið góð. Hún ber fyrst og fremst vott um, að okkur langar til þess að kaupa meira en við getum fyrir tekjur okkar. Þegar úr litlu er að velja, er það fátt, sem freistar okkar, en þegar vöruúrval vex, þegar fjölbreytni eykst, þá styrkist löngunin til þess að kaupa fleira en áður. Það er eitt af einkennum vaxandi velmegunar, að vöruframboð verði fjölbreyttara. Þótt tekjur manna aukist, getur þeim samt fundizt erfiðara en áður að láta þær hrökkva fyrir útgjöldum, ef möguleikarnir til þess að nota tekjurnar hafa líka vaxið. En einmitt þetta hefur verið að gerast hér á Íslandi undanfarin ár. Oft er reynt að rugla almenning með því að tala í sömu andránni um verðlagshækkanir og aukningu framfærslukostnaðar. Þegar ég sagði áðan, að kaupmáttur tekna helztu launastétta hefði vaxið um 10% síðan 1958, tók ég annars vegar tillit til hækkunar vöruverðlagsins um 36% og hins vegar til aukningar tekna, hækkunar fjölskyldubóta og lækkunar skatta. Þótt vöruverðlagið hafi hækkað um 36%, hefur framfærslukostnaður auðvitað ekki hækkað svo mikið, því að á undanförnum árum hafa bætur almannatrygginga aukizt mjög og tekjuskattur og útsvar hafa lækkað. Árið 1958 fengu hjón með 3 börn 1143 kr. í fjölskyldubætur. Nú fá þau 9231 kr. Og nú greiða hjón með 3 börn engan tekjuskatt, þótt þau hafi 100 þús. kr. í árstekjur. Til þessa verður að sjálfsögðu einnig að taka tillit, þegar afkoman er metin, og vegna þessa hefur framfærslukostnaður hækkað minna en verðlagshækkuninni nemur. Það hefur áreiðanlega ekki farið fram hjá íslenzkum húsmæðrum, hve bætur almannatrygginga hafa aukizt mikið undanfarin ár. Það er ekki aðeins, að í því hafi falizt mikil kjarabót til handa miklum fjölda manna, heldur er hitt ekki síður mikilvægt, að þetta hefur haft í för með sér aukið réttlæti. Einmitt þeir hafa fengið auknar bætur, sem réttmætast var að fengju auknar tekjur. Bætur almannatrygginganna hafa í heild aukizt úr 240 millj. 1958 í 840 millj. eða m.ö.o. meir en þrefaldazt. Þessar nýju 600 millj., sem greiddar eru almenningi, lenda einmitt í höndum þeirra, sem helzt þarfnast þeirra. Þær auka réttlætið í þjóðfélaginu, stuðla að betra þjóðfélagi á Íslandi. Það er enn þá meira virði en nemur upphæðunum, sem koma í hlut hvers og eins. Nú gerir auðvitað allt skynsamt fólk sér grein fyrir, að þótt það skipti meginmáli fyrir afkomuna, að atvinna sé næg og tekjur háar og vöruúrval sem mest og bezt, til þess að unnt sé að nýta tekjurnar vel og skynsamlega, og jafnvel þótt almannatryggingar séu svo fullkomnar, að öryggisleysi og félagslegu ranglæti sé bægt frá dyrum, þá kemur hér enn fleira til greina og þá fyrst og fremst það, hvernig húsnæðismálum er háttað. Ef ástandi þeirra mála hjá fjölskyldunni er ábótavant, vantar sannarlega mikið á. Þess vegna hefur verið að því unnið undanfarin ár að gera þeim, sem nýs eða bætts húsnæðis þarfnast, kleift að eignast íbúð eða fá hana leigða. Aldrei hefur meira lánsfé verið til ráðstöfunar fyrir húsbyggjendur en á þessu ári, og aldrei hefur ríkisvaldið varið meira fé til stuðnings útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis en einmitt nú. Er hér um þrefalt meira fé að ræða en varið var í þessu skyni árið 1958. Enn er auðvitað mikils átaks þörf í húsnæðismálum Íslendinga, svo sem við er að búast, þegar hliðsjón er höfð af hinum öra vexti bæja og þá sérstaklega Reykjavíkur síðan á styrjaldarárunum. En stefnan hefur verið rétt. Halda þarf áfram á sömu braut. Í fleiri horn er samt að líta, þótt fjölskyldunum takist að sjá sér vel farborða að öllu leyti og afkoman sé góð og batnandi. Í nútímaþjóðfélagi gegnir ríkisvald skyldu sinni ekki vel, nema það búi æskunni góð menntunarskilyrði. Hvernig hefur þeim málum verið varið hér undanfarin ár? Fyrsta meginskilyrði þess, að skólamál séu í góðu horfi, er, að vel og sómasamlega sé séð fyrir skólahúsnæði. Þess vegna hefur undanfarin ár verið lögð á það mikil áherzla að auka skólabyggingar. Nú á þessu ári mun ríkið verja þrem til fjórum sinnum meira fé til byggingar barna- og gagnfræðaskóla en fyrir 5 árum. Verið er nú að ljúka nýrri stórbyggingu fyrir Kennaraskóla Íslands, og verður hún eitt vandaðasta skólahús, sem reist hefur verið á Íslandi. Í sumar mun verða reist vönduð bygging fyrir menntaskólann í Reykjavík á hinum fornhelga skólastað við Lækjargötu, en þar hefur skólanum verið tryggt mikið viðbótarlandrými. Önnur meginforsenda þess, að fræðslumál séu í góðu horfi, er, að menntunarskilyrði kennara séu sem bezt. Einmitt í dag samþykkti Alþingi nýja löggjöf um Kennaraskóla Íslands, þar sem gert er ráð fyrir mjög mikilvægum endurbótum á kennaramenntuninni, kennarastéttinni til eflingar og íslenzkri skólaæsku áreiðanlega til mikils góðs. Undanfarin ár hefur og verið lögð áherzla á eflingu háskólans. Á 8 árum hafa fjárveitingar til hans verið þrefaldaðar. Vísindarannsóknir hafa og verið efldar með margvíslegum öðrum hætti, m, a. með stofnun vísindasjóðs, sem hefur 3½ millj. kr. á ári til umráða til þess að styrkja vísindarannsóknir. Skipulag íslenzkra rannsóknarmála hefur og verið í gagngerðri athugun. Áður en Alþingi lýkur störfum, mun það væntanlega afgreiða lög um stofnun tækniskóla. Lögð hefur verið sérstök áherzla á að aðstoða íslenzka námsmenn. Á undanförnum 5 árum hafa opinber lán og styrkir til þeirra hvorki meira né minna en rúmlega sjöfaldazt. Þá hafa stjórnarvöld einnig gert sér far um að efla bókmenntir og hvers konar listir til að stuðla að sem fjölbreyttustu andlegu lífi með þjóðinni. Listasafn Íslands hefur verið eflt og sinfóníuhljómsveit komið á öruggan grundvöll. Ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að efla leiklist og tónlistarlíf. Listamannalaun hafa aldrei verið hærri en í ár. Síðast, en ekki sízt, má geta þess, að komið hefur verið á fót Handritastofnun Íslands, sem fá mun til varðveizlu íslenzku handritin, sem Danir munu afhenda Íslendingum eftir næstu kosningar í Danmörku. Mun handritastofnunin skipa virðulegan sess í íslenzku menningarlífi. Þarf okkur að greina á um það, góðir hlustendur, að allt þetta, sem ég hef gert að umtalsefni, séu framfaraspor? Ég varpaði áðan fram þeirri spurningu, hvort það væri ekki ómaksins vert að leggja einu sinni mælikvarða húsmóðurinnar á það, hvort stefnt hafi verið í rétta átt eða ranga undanfarin ár. Mundi ekki svar hennar vera, að það sé nú auðveldara en áður að sjá heimilinu fyrir góðum og fjölbreyttum vörum, að tekjurnar hafi yfirleitt, sem betur fer, vaxið meira en verðlagið hefur því miður orðið að hækka, svo að lífskjörin hafi í raun og veru verið að batna, að menntunarskilyrði æskulýðsins hafi vaxið, að menningarlífið sé að verða fjölbreyttara. Ef við getum öll verið sammála um, að þessu sé þannig farið, þá hljótum við líka að vera sammála um, að þótt sú ríkisstj., sem setið hefur að völdum í landinu, hafi auðvitað ekki verið alfullkomin og þótt þeir flokkar, sem hana hafa stutt, hafi auðvitað ekki verið alvitrir, þá hafi samt tekizt að þoka þjóðinni góðan spöl áleiðis í rétta átt. Og þá hljótum við líka að vera sammála um, að nú eigi ekki að breyta um stefnu, heldur halda áfram sókninni í þessa sömu átt eftir þeim leiðum, sem farnar hafa verið. Eigum við ekki að halda áfram að stefna að bættum lífskjörum í kjölfar aukinnar þjóðarframleiðslu, auknu réttlæti í kjölfar bættra almannatrygginga, meira vöruúrvali í kjölfar vaxandi viðskiptafrelsis, bættri menntun í kjölfar nýrra og betri skóla. Góðir áheyrendur. Á næstu vikum munu stjórnmálaumr. hér eflaust mótast af því, að tæpir tveir mánuðir eru nú til alþingiskosninga. Það hefur oft viljað brenna við hér á landi, að kjósendur hafa ekki vitað, hvers konar ríkisstj. þeir hafa verið að velja sér, er þeir hafa greitt tilteknum flokki atkv. Mig langar til þess að ljúka þessum orðum mínum með því að vekja athygli á því og undirstrika það, að í þetta sinn þarf þessu ekki að vera þannig farið. Núv. stjórnarflokkar eru staðráðnir í því að halda stjórnarsamstarfinu áfram, ef þjóðin veitir þeim traust í kosningunum og þeir halda meiri hl. sínum. Þjóðin þekkir störf ríkisstj. og stefnu hennar. Það er nú á valdi kjósenda, hvort hún fær tækifæri til þess að starfa áfram. Hún ætlar sér ekki að ganga fram fyrir kjósendur með gylliboð og halda að þeim óraunhæfum loforðum. Hins vegar hefur ríkisstj. þegar lagt fyrir Alþingi og þjóðina ýtarlegri starfsáætlun fyrir næsta kjörtímabil en nokkur ríkisstj. hefur áður samið. Á ég hér við þjóðhags- og framkvæmdaáætlunina, sem nýlega hefur verið birt, en þar er mörkuð sú meginstefna í efnahagsmálum þjóðarinnar, sem ríkisstj. telur æskilegasta á næstu árum. Þar er ekki um skrum að ræða, ekki skýjaborgir, ekki tvíræð kosningaloforð, heldur raunhæfa starfsáætlun, sem stuðla mun að aukinni þjóðarframleiðslu og bættum lífskjörum, ef eftir henni verður unnið. Ef ríkisstj. hlýtur traust í kosningunum í júní, verður starfað samkv. þessari áætlun á grundvelli þeirrar meginstefnu, sem fylgt hefur veríð. Ef ríkisstj. hlýtur ekki traust, þá hlýtur mikil óvissa að verða um það, hvaða stjórnarstefna verður ráðandi. Líklega yrði löng stjórnarkreppa og upp úr henni glundroði. Ekki eru horfur á, að unnt verði að mynda neina samhenta ríkisstj., ef núv. ríkisstj. missti meiri hl. En ég tek eflaust ekki of djúpt í árinni, er ég segi, að þjóðin hafi áreiðanlega fengið nóg af sundurþykkum ríkisstj., samsteypustjórnum flokka, sem setið hafa á svikráðum hver við annan og notað hvert tækifæri til þess að níða skóinn hver af öðrum, þótt það hafi bitnað á stjórnarstörfunum og þar með á þjóðinni. Ég geri ráð fyrir, að það hafi ekki farið fram hjá mönnum, að samstarf núv. stjórnarflokka hefur verið óvenjulega heilsteypt. Þeir hafa lagt megináherzlu á, að samstarfið bæri góðan árangur, yrði þjóðinni til gagns. En sannleikurinn er sá, að jákvæður árangur af störfum samsteypustjórna er ekki síður kominn undir því, að starfað sé saman af einlægni, en hinu, að stefnan sé rétt. Hvort tveggja þetta hefur átt sér stað undanfarin ár. Stjórnarflokkarnir hafa unnið saman af einlægni, og stefnan hefur verið rétt. En ég er þeirrar skoðunar, að hvorugt þetta mundi eiga við um sérhverja aðra samsteypustjórn, sem hugsanlegt er að mynduð yrði á Íslandi. Hætt er við, að stefna sérhverrar annarrar samsteypustjórnar yrði röng, og samstarfið yrði áreiðanlega ekki einiægt. Ég hef trú á dómgreind Íslendinga. Þess vegna vona ég, að nægilega margir verði til þess að styðja Alþfl. til áframhaldandi ábyrgðarstarfa í næstu kosningum. Hann mun leggja sig allan fram um að reynast þess trausts verður.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Góðir hlustendur. Enginn vefengir, að íslenzku þjóðinni hafi gengið flest í haginn hin síðustu missiri. Auðvitað er þetta ekki eingöngu ríkisstjórninni að þakka, enda halda hv. stjórnarandstæðingar því fram, að það hafi orðið þrátt fyrir vondan vilja stjórnarinnar. Málflutningur þeirra verður ekki skilinn á annan veg en þann, að hið vonda, sem við viljum, gerum við ekki. Um okkur snúa stjórnarandstæðingar því alveg við lýsingunni, sem postulinn Páll gaf á sjálfum sér: „Hið góða, sem ég vil, gjöri ég ekki, en hið vonda, sem ég ekki vil, það gjöri ég. Batnandi hagur almennings og þjóðarheildar, miklar framkvæmdir og yfirfljótanleg atvinna samfara stórum styrkari stöðu út á við, allt eru þetta svo augljósar staðreyndir, að ekki tjáir um að þræta. Á þessum staðreyndum munu kjósendur byggja dóm sinn yfir stjórnarfarinu. Stagl stjórnarandstæðinga um samdrátt, atvinnuleysi og örbirgð, sem við höfum viljað, en mistekizt að leiða yfir landslýðinn, lýsir þeirra eigin hugarfari. Slíkan málflutning meta kjósendur eftir því, sem hverjum þykir sennilegast. Þann dóm óttast stjórnarandstæðingar, og þess vegna hafa þeir síðustu mánuði mjög beint skeytum sínum að stjórninni fyrir mál, sem þeir hyggja að íslenzkir kjósendur eigi erfiðara með að dæma um af eigin raun með sama hætti og um ástandið innanlands. Baráttuaðferðin er þó hin sama, því að eitt af hinu vonda, sem stjórnarandstæðingar segja að við höfum viljað, en ekki gert, sé að sækja um aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu og þar með ofurselja frelsi og lífshagsmuni þjóðarinnar. Í veg fyrir þetta illvirki eiga tvö eða þrjú stórmenni að hafa komið: Fyrstur Adenauer kanslari Þjóðverja með því að tilkynna hæstv. fjmrh., Gunnari Thoroddsen, og hæstv. viðskmrh., Gylfa Þ. Gíslasyni, í Bonn hinn 28. sept. 1961, að okkur þýddi ekki að sækja um fulla aðild að bandalaginu. Síðan á annað mikilmennið til, eða öllu heldur tvö, eftir því hvor talar, Eysteinn Jónsson og eftir atvikum Þórarinn Þórarinsson, að hafa stöðvað okkur eða a.m.k. tafið á braut misgerðanna. Í öllum orðaflaumi framsóknarmanna þegja þeir hins vegar að mestu um fjórða stórmennið, de Gaulle, Frakklandsforseta, sem þó hefur óneitanlega töluvert komið við sögu um fjölgun bandalagsþjóða, enda þótt á annan veg sé en framsóknarmenn telja henta kosningahagsmunum sínum. Þegar de Gaulle synjaði í janúar s.l. Bretum um aðild að bandalaginu, urðu flestir ókvæða við, og hafa fáir atburðir eftir stríðslok 1945 komið meira róti á hugi manna meðal lýðræðisþjóðanna. Að sjálfsögðu reyndu talsmenn aðildar Breta að gera sem minnst úr því, sem skeð hafði. Þeir lögðu og leggja enn kapp á að koma í veg fyrir, að verra hljótist af, þ.e. að samvinna vestrænna ríkja rofni með öllu, eins og hinir svartsýnustu segja að við hafi legið. Talsmenn fimmveldanna, bandamanna Frakka, keppast við að fullyrða, að allt muni þetta lagast, áður en varir, og sjálfur tekur de Gaulle öðru hverju undir það. Hann segir, að vandinn sé sá einn, að Bretar fallist skilyrðislaust á Rómarsamninginn. Utanríkisráðherra hans, Couve de Murville, flutti enn hinn sama boðskap á fundi í Brüssel hinn 2. apríl s.l., og varð þá skarpur skoðanamunur milli hans og talsmanna Þjóðverja, þeirra Schröders utanríkisráðherra og Erhards efnahagsráðherra, að sögn Manchester Guardian Weekly frá 4. apríl. Erhard efnahagsráðherra Þjóðverja er einn af þeim, sem mest hafa lagt sig fram um að reyna að róa hugi manna eftir áfallið í janúar. En eins og fram kemur í frægu viðtali, sem hann átti við Süddeutsche Zeitung og birtist hinn 5. febr., gerir hann sér fulla grein fyrir, að öll hans orð og yfirlýsingar eru einungis eins konar hjálp í viðlögum, miklu meira þarf til fullrar lækningar. Í því samtali spyr blaðamaðurinn: „Hvað er hægt að gera, til þess að England geti orðið hluti sameinaðrar Evrópu? Var endapunkturinn settur í Brüssel? Erhard svarar: „Nei, að mínu áliti er svo ekki. Mér virðist þetta vera eins og þegar slys á sér stað. Fyrst er kallað á hjúkrunarliða, og hann er þegar reiðubúinn til að veita skyndihjálp, alveg eins og fyrir kemur á knattspyrnuvelli. Hjúkrunarliðar eru hins vegar ekki sóttir til þess að lækna sjúkdóminn, í þessu tilfelli mjög slæman sjúkdóm. Síðar í samtalinu segir Erhard: „Ég lít á mig sem skottulækni, ef ég héldi því nú fram eftir áfallið mikla í Brüssel, að ég réði yfir einhverju undrameðali. Skoðun mín er þessi: Það þarf meira til en klastra upp á hlutina með plástrum. Rækileg læknismeðhöndlun er það eina, sem dugir. Erhard segir berum orðum, hvert hann telji læknisráðið vera. Það er að leita til Bandaríkjamanna: „Þeir verða að hjálpa okkur að sprengja þá skel, sem Evrópa virðist aftur vera að lokast inn í. Slíkt getur aðeins tekizt fyrir tilverknað brennandi hugsjónar, sem fyllir fólkið eldmóði. Þetta eru orðrétt ummæli Erhards, og hann bætir síðan við: „Meginviðfangsefni okkar verður áfram að sýna það ótvírætt, að ekkert fái rofið pólitíska samheldni okkar og vestrænna þjóða, - ekkert og enginn, vildi ég segja, því að hvar stæðum við, ef við hefðum ekki getað treyst bandamönnum okkar, einkum Bandaríkjum Norður-Ameríku? Gegnum allt samtalið gengur það eins og rauður þráður, að það eru ekki fyrst og fremst Bretar, sem Erhard er að hugsa um, þó að hann vilji samstarf við þá, heldur eru það Bandaríkjamenn og víðtækt samstarf undir þeirra forustu, sem hann leggur megináherzlu á. Annað telur hann skottulækningu, sem að litlu gagni muni koma. En það er ekki einungis Erhard, hinn fremsti meðhaldsmaður aðildar Breta innan Efnahagsbandalagsins, sem telur, að alveg ný viðhorf hafi skapazt við synjun de Gaulles. Einn af ákveðnustu andstæðingum aðildar Noregs í Efnahagsbandalaginu er Verkalýðsflokksmaðurinn Trond Hegna, formaður fjárhagsnefndar norska Stórþingsins. Hann skrifar í 3. hefti „Nordisk kontakt grein um hin nýju viðhorf, sem skapazt hafi fyrir Norðurlöndin vegna atburðanna í janúar. Þar rekur hann fyrst, hvernig mismunandi afstaða til Efnahagsbandalagsins hafi horft til nýs aðskilnaðar og klofnings milli norrænu landanna fimm. Síðan segir hann: „Og svo erum við komnir að fundinum í Osló 1963. Hver sem ástæðan kann að vera, hvort sem það eru góð öfl eða ill, hvort sem það er tilviljun eða breytileiki heimsins, sem hefur leitt til niðurstöðunnar, þá er einn hlutur viss: hið liðna er horfið, og allt er orðið nýtt. Í framhaldi þessa, segir hann síðar um norrænu löndin fimm: „Ekkert er bundið sérstökum fjárhagsskuldbindingum við önnur lönd og mun ekki verða það í fyrirsjáanlegri framtíð. Og það eru fleiri en beinir þátttakendur í deilunni um aðild Evrópuþjóða að Efnahagsbandalaginu, sem telja, að slík fjölgun sé úr sögunni um fyrirsjáanlega framtíð. Bandaríski blaðamaðurinn Sultzberger, sérfræðingur stórblaðsins New York Times í utanríkismálum, skrifaði grein í blað sitt um væntanlega heimsókn hins nýja formanns brezka verkamannaflokksins, Harolds Wilsons, til Bandaríkjanna, rétt áður en hann kom til Washington. Í greininni segir, að búast megi við því, að Harold Wilson verði, áður en langt um liður, forsætisráðherra Stóra-Bretlands. Efni greinarinnar er það að sýna fram á, að Bandaríkjastjórn þurfi ekki að kvíða samstarfi við Wilson, þeim muni koma saman um flest annað en aðild Breta að Efnahagsbandalaginu, sem Wilson er andvígur, en það skipti ekki miklu máli, því að eins og standi, sé það mál ekki aðkallandi. Þegar til Bandaríkjanna kom, lýsti Harold Wilson sjálfur yfir því, að sögn New York Times frá 2. apríl, að ef flokkur hans fengi völdin, mundi hann „á réttum tíma og með réttum skilyrðum vera reiðubúinn til að taka upp samninga um aðild Breta að Efnahagsbandalaginu. En hann bætti því við, að ekki virtust neinar bráðar horfur á nýjum samningum. Málin standa því þannig nú, að de Gaulle segir, að Bretar geti hvenær sem er fengið aðild að bandalaginu, ef þeir falli frá þeim skilyrðum, sem núverandi ríkisstjórn í Bretlandi hefur sett. Hún telur sig hins vegar hafa teygt sig svo langt sem frekast er unnt og hefur ekki sízt fyrir þá undanlátssemi goldið afhroð meðal kjósenda. Það afhroð er svo mikið, að formaður andstöðuflokksins er þegar farinn að ferðast um til að sýna sig sem væntanlegan forsrh. Stóra-Bretlands og sjá aðra, sem hann þá ætlar að hafa samvinnu við. Hann segir, eins og de Gaulle, að víst komi aðild Breta að Efnahagsbandalaginu til mála, ef - og þá kemur það, sem skilur á milli og úrslitum ræður - Frakkar fallist á ný viðbótarskilyrði af hálfu Breta umfram þau, sem íhaldsstjórnin hefur sett og de Gaulle hefur þverneitað. Um afstöðu stuðningsmanna bandalagsins í Bretlandi má lesa í forustugrein Manchester Guardian Weekly, hinn 11. apríl, en það blað hefur mjög eindregið stutt inngöngu Breta í þetta bandalag. Þar segir: „Ekki eru margir, sem geta hugsað sér að taka upp samninga, jafnvel eftir að de Gaulle er farinn frá. Brezkur iðnaður óskar ekki nýs, langs óvissutímabils, og brezkir stjórnmálamenn hafa ekki lyst á að endurtaka Brüssel-reynsluna. Jafnvel þó að synjan de Gaulles hefði ekki komið til, hefðu skilyrðin, sem líkleg voru, verið skaðsamleg. Betra kynni að hafa verið fyrir okkur að fallast hreint og beint á Rómarsáttmálann og semja innan frá í bandalaginu, en eftir 5 ár héðan í frá mun bandalagið hafa tekið þeim þroska, að slíkt mundi óframkvæmanlegt. Þessar eru staðreyndir málsins. Fram hjá þeim verður með engu móti komizt, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Íslendingar ráða engu um þróunina í þessu, og við gerum okkur broslega, ekki einungis í augum annarra, heldur okkar eigin, ef við ímyndum okkur, að við vegna væntanlegra kosninga hér getum lagað atburðarásina í okkar hendi. Nauðugir, viljugir verðum við að bíða og sjá, hvað setur. Hið liðna er horfið, en enginn veit, hvað við tekur. Þess vegna sýnist flest þarfara en að eyða orku og tíma í að þræta um það, sem liðið er, hvað þá nú eftir á að vera að búa til ágreining um það, sem aldrei var ágreiningur um að efni til milli lýðræðisflokkanna, því að þegar menn tala um annaðhvort aukaaðild að Efnahagsbandalaginu eða viðskipta- og tollasamning við það, ef til hefði komið, þá er það einungis ágreiningur um form, en ekki efni. Hv. framsóknarmenn játa sjálfir, að þeir hafi lengi vel talið aukaaðild æskilegt form, en horfið frá því, þegar þeir seint og um síðir fengu vitneskju um, að hugsanlegt væri að gera tolla- og viðskiptasamning við bandalagið. Það tjáir ekki nú eftir elleftu stundu að láta svo sem aukaaðild hljóti að hafa einhverjar ákveðnar okkur óhagkvæmar skuldbindingar í sér fólgnar. Framsóknarmenn vita jafnvel og aðrir, að aukaaðild getur náð yfir 1-99% skuldbindinga Rómarsamningsins. Það fer allt eftir því, hvernig um semst. Framsóknarmenn vita einnig ofur vel, að aukaaðildarsamningur þarf alls ekki að leiða til fullrar aðildar síðar, svo sem glögglega hefur komið fram í viðræðum Svía, Svisslendinga og Austurríkismanna við fulltrúa Efnahagsbandalagsins. Þá er það og hrein fjarstæða, að viðskipta- og tollasamningur tryggi, að viðsemjendur fitji ekki upp á ýmiss konar réttindaveizlum sér til handa gegn því að veita viðskipta- og tollaívilnanir. Hvernig sem að er farið, reynir hvor aðili í þessum samningum sem öðrum að gæta sinna hagsmuna, lætur ekkert af höndum, nema hann telji sig fá jafnvirði í staðinn. Slíkur er lífsins gangur, frá honum sleppum við ekki fremur en aðrir. Aðild annarra Vestur-Evrópuríkja að Efnahagsbandalaginu mundi óhjákvæmilega hafa skapað okkur mikinn vanda. Frá þröngu eiginhagsmunasjónarmiði Íslendinga getum við því grátið þurrum tárum yfir því, að úr þessari stækkun bandalagsins virðist lítt ætla að verða í bráð. Ég segi þetta ekki vegna þess, að við sjálfstæðismenn hefðum skotið þessum vanda fram af okkur, ef hann hefði að höndum borið, slíkt er ekki okkar háttur. Þó að við teljum þýðingarlaust að deila um það, sem ekki hefur orðið, þá gerum við okkur fullljóst, að aukið samstarf þjóða í milli, einnig í efnahagsmálum, er fyrr eða síðar mögulegt í einhverri mynd. Á meðan með öllu er óvíst, til hverra það nær og hversu víðtækt það kann að verða, er þýðingarlaust að tala um einstök efnisatriði, hvað þá form. En meginstefnan er ljós, það er sama stefnan, sem við höfum frá upphafi fylgt gagnvart Efnahagsbandalaginu. Ég skal því rekja hana nokkuð og það því fremur sem andstæðingar okkar hafa þar mjög hallað réttu máli. Því erum við raunar svo vanir, að ég mundi láta það mér í léttu rúmi liggja, en um leið og ég hrek ásakanir þeirra, geri ég samtímis grein fyrir framtíðarstefnu okkar, hvenær sem á reynir. Eftir að Bretar höfðu sótt um aðild að Efnahagsbandalaginu, var það almenn skoðun seinni hluta sumars 1961, að öll eða nær öll Evrópuríki vestan járntjalds mundu með einum eða öðrum hætti reyna að tengjast þessu bandalagi og öruggasta leiðin til þess að ná hagkvæmum samningum við það væri að sækja um aðild. Með öðrum hætti yrði ekki kannað til hlítar, hvaða kostir væru í boði, enda væri hægurinn hjá að leita lausari tengsla eða hætta samningsgerð, ef aðgengileg kjör fengjust ekki. Þessi skoðun kom fram hjá samtökum allra meginatvinnuvega Íslendinga, sem ríkisstj. leitaði álits hjá sumarið 1961, nema Alþýðusambandi Íslands. Það eitt lagðist gegn því, að við sæktum um aðild. Hin öll, þ. á m. Samband ísl. samvinnufélaga og bændasamtökin, voru hlynnt því, að við legðum fljótlega fram inntökubeiðni í Efnahagsbandalagið. Undir þessa skoðun tók Morgunblaðið hinn 19. ágúst 1961 og sagði hana rétta, „einkum þegar það er haft í huga, að við getum á hvaða stigi sem er hætt samningaumr., eins og segir í blaðinu. Um þetta meginatriði þegja framsóknarmenn, þegar þeir vitna í þessa Morgunblaðsgrein. Þessi skoðun, sem flestir aðrir en kommúnistar höfðu þá, var skýrt orðuð í samþykkt, sem gerð var á þingi ungra sjálfstæðismanna, sem haldið var á Akureyri, fyrri hluta september 1961. Samþykkt hinna ungu manna hljóðar svo: „Þingið telur rétt, að Ísland sæki um upptöku í Efnahagsbandalag Evrópu, svo að unnt sé að fá sem gleggstar upplýsingar og viðræður um réttindi og skyldur vegna slíkrar upptöku. Síðan skuli metið, hvort æskilegt sé að óska aðildar að þessu bandalagi. Rétt eftir að þessi samþykkt var gerð, eða um miðjan september 1961, tók ég við störfum forsrh. og gegndi þeim í forföllum Ólafs Thors til ársloka. Á þessu tímabili gafst mér nokkrum sinnum færi á að ræða opinberlega um afstöðu Íslands til Efnahagsbandalagsins og setti þar fram skoðun ríkisstjórnarinnar á málinu, sem Sjálfstfl, hefur óhikað fylgt. Það fyrsta, sem ég sagði um þessi efni, var við norskan blaðamann, sem talaði við mig hinn 20. sept. 1961. Samtal þetta birtist m.a. í Sunnmörsposten í Álasundi hinn 26. sept., þ.e. tveimur dögum áður en samráðh. mínir áttu viðtölin í Bonn, sem stjórnarandstæðingar hafa hér á Alþingi fullyrt að gerbreytt hafi afstöðu ríkisstj. til þessa máls, og geta ummæli mín með engu móti verið til orðin v egna áhrifa af þeim samtölum, sem síðar fóru fram. Sunnmörsposten hefur þetta eftir mér m.a.: „Ísland hefur enn ekki gert sér ljóst, hverja afstöðu við eigum að taka til Efnahagsbandalagsins. En mikill áhugi er fyrir málinu, bæði meðal stjórnmálamanna og almennings. Greinilegt er, að margir erfiðleikar eru á því fyrir okkur að ganga í bandalagið, eftir því sem málin liggja nú fyrir. En það eru einnig miklir erfiðleikar á því að vera utan við. Þetta er ein af viðurhlutamestu ákvörðunum, sem Ísland hefur þurft að taka lengi. En við erum ekki komnir svo langt, að við getum sagt, hver úrslitin verða að lokum. Enn hafa hvorki flokkarnir - nema kommúnistar - né ríkisstj. myndað sér neina skoðun um, hvernig við eigum að meta málið. Fyrir Noreg er erfitt að taka ákvörðun um aðild að Efnahagsbandalaginu, það skiljum við. En það er enn þá erfiðara fyrir Ísland. Noregur hefur náð miklu lengra í uppbyggingu atvinnu- og efnahagslífs. Það er erfiðara fyrir okkur, sem ekki erum komnir jafnlangt. Ég vil ekki segja neitt jákvætt, hvorki með né á móti aðild að Efnahagsbandalaginu. Hefur hlutleysið, hreint pólitískt, nokkra þýðingu? spyr blaðamaðurinn. „Það hefur hvergi nærri sömu þýðingu eins og í Svíþjóð. Það eru önnur atriði, sem munu vega þungt, t.d. rétturinn til atvinnurekstrar. Á Íslandi geta lifað miklu fleiri menn en nú. Frjáls vinnumarkaður í svo litlu landi sem Íslandi er ekki jafneinfaldur eins og í landi, sem þegar áður hefur náð langt í iðnvæðingu. Hinn mikli fiskútflutningur frá Íslandi mun sennilega hafa mikla þýðingu, þegar þið takið afstöðu? spyr blaðamaðurinn. „Já, ef Ísland yrði útilokað frá hinum stóru mörkuðum í Efnahagsbandalagslöndunum, mundi það verða alvarlegt áfall fyrir landið. Við höfum haft sterkast viðskiptasamband við löndin í Vestur-Evrópu, svo verður og sennilega í framtíðinni. Við seljum einnig til Sovét og annarra landa í austri. Enginn getur sagt skilyrðislaust já við Efnahagsbandalaginu í dag. Þetta er útdráttur þess, sem Sunnmörsposten hafði eftir mér. Nokkrum dögum eftir að ég átti þetta blaðaviðtal, vék ég að sama efni í ræðu, sem ég hélt hinn 24. sept. á samkomu í hátíðasal Oslóarháskóla, og sagði m.a.: „Enn í dag hefur fordæmi ykkar - þ.e. Norðmanna - „ómetanlega þýðingu fyrir okkur. Aðild Noregs að Atlantshafsbandalaginu hafði úrslitaáhrif á Íslandi. Eins kann að verða um þau miklu efnahagssamtök, sem nú er verið að efna til. Er ljóst, að gallarnir við frjálsan vinnumarkað og rétt til stofnunar og rekstrar atvinnutækja eru því meiri, sem þjóðin er minni og land hennar minna nýtt, en hættan á einangrun e.t.v. einnig meiri. Í þessum efnum er bæði Noregi og Íslandi mikill vandi á höndum. Íslendingar hafa þess vegna ríkan áhuga fyrir nánu samráði við Norðmenn um lausn þessa vanda. Raunar hafði ég fyrr í þessu erindi vikið að ýmsum þeim atriðum, sem úrslitaþýðingu hafa um afstöðu okkar til Efnahagsbandalagsins. T.d. spurði ég: „Getur svo fámenn þjóð hagnýtt svo stórt og erfitt land, þannig að það verði henni ekki ofviða? Og þá ekki síður: Getur svo fámenn þjóð haldið sinni eigin menningu, byggt upp nútímaþjóðfélag og haft sitt eigið ríki með öllum þeim kvöðum og skyldum, er slíku fylgja? Um þetta er það eitt að segja, að okkur kemur ekki annað til hugar en að gera það. Við segjum eins og Lúther forðum: Hér stend ég, ég get ekki annað. Síðar held ég áfram og segi: „Meiri hluti íslenzku þjóðarinnar veit, að hún lifir ekki ein í heiminum og verður að taka þátt í þeim alþjóðasamtökum, sem nútíminn krefst. Öll vitum við, að þróunin sækir í þá átt, að stærri og stærri samtök ríkja myndast. Án slíkra samtaka verða möguleikar tækninnar ekki nýttir, enda krefst afnám fjarlægðanna nánara samstarfs en nokkru sinni fyrr. Samtímis því, að þessi nauðsyn verður æ augljósari, fer fram splundrun gamalla ríkisheilda, því að hver þjóð fyrir sig vill ráða sínum örlögum. Saga Íslands og raunar einnig Noregs er dæmi þessarar þróunar. Þarna sýnist hvort stríða á móti öðru. Þegar betur er skoðað, eru andstæðurnar ekki eins miklar og í fljótu bragði virðist. Samstarf frjálsra manna hvílir á því, að það séu í raun og veru frjálsir menn, sem ákvarðanirnar taka. Skilyrði þess samstarfs, sem nú stefnir að, er, að hver þjóð hafi frelsi til ákvörðunar um, hvort hún tekur þátt í því eða ekki. Það tjáir ekki að beita kúgun, heldur verður frjáls ákvörðun hvers um sig til að koma, - ákvörðun, sem byggist á því, að eigin hagur ásamt réttmætu tilliti til annarra réði því, sem gert er. Sumir tala um nauðsyn þess að mynda nýjar, stórar ríkisheildir. En allt slíkt, sem hefur þvingun í sér fólgna, er orðið úrelt, heyrir til liðinni tíð. Sannmæli er það, sem ég heyrði bandarískan fræðimann, sem sennilega er betur en nokkur annar að sér um þýðingu þjóðernis fyrir framvindu síðustu alda, segja á alþjóðafundi í fyrra: „Hugsið ekki um nýjar ríkisheildir. Lítið til Norðurlandanna og lærið, hvernig þjóðir geta unnið saman. Þetta sagði ég m.a. í umgetinni ræðu í samkomusal Oslóarháskóla. Ég vek enn athygli á því, að allt var þetta sagt, áður en umr. í Bonn áttu sér stað hinn 28. sept. 1961. Eru því staðlausir stafir fullyrðingar hv. stjórnarandstæðinga hér á Alþingi um, að íslenzka ríkisstj. hafi fyrst eftir þær viðræður horfið frá því að þvinga Ísland inn í þá ríkisheild, sem þeir segja Efnahagsbandalagið vera. Allt, sem ég sagði síðar í málinu, er í fullu samræmi við þessar fyrstu yfirlýsingar mínar, og get ég því farið fljótar yfir það og einungis minnt á niðurstöðurnar. Á landsfundi Sjálfstfl. 1961 komst ég hinn 19. okt. m.a. svo að orði: „Af þeim sökum getur skilyrðislaus aðild Íslands að þessu bandalagi ekki komið til mála. Og hætt er við, að skilyrðin verði svo mörg og skapi slíkt fordæmi, að aðrir aðilar eigi erfitt með að una þeim. Ályktun sú, sem landsfundurinn gerði um þetta mál, er mjög í samræmi við það, sem sagt var í ræðu minni, og er ályktunin á þessa leið: „Þjóðir Vestur-Evrópu, sem Íslendingar hafa frá fornu fari haft mest og bezt viðskipti við, efla nú mjög samvinnu sína í efnahagsmálum, og er Íslandi brýn nauðsyn á að slitna ekki úr tengslum við þá þróun. Þess vegna ber að leitast við að tryggja aðild okkar að Efnahagsbandalagi Evrópu án þess að undirgangast samningsákvæði, sem hér geta með engu móti átt við. Sama skoðun kom enn fram í ræðu, sem ég hélt á samkomu stúdenta í háskólanum hinn 1. des. sama ár. Þá sagði ég m.a.: „Með þessu er ekki sagt, að við eigum ekki að taka þátt í efnahagssamstarfi nágranna okkar og vina. En við getum því aðeins gert það, að tekið sé réttmætt tillit til okkar óumdeilanlegu sérstöðu og sérþarfa. Loks tók ég svo til orða í áramótagrein í Morgunblaðinu 31. des. 1961: „Efnahagsbandalag Evrópu er í örri uppbyggingu. Fleiri og fleiri þjóðir sækjast eftir aðild í því, annaðhvort sem fullgildir félagar eða aukaaðilar. Ef úr aðild allra þeirra verður, sem nú hugleiða hana, er ótvírætt, að Íslendingum skapast mikill vandi. Innan bandalagsins myndast þá markaður, sem Íslandi er höfuðnauðsyn að útilokast ekki frá. Jafnframt er alveg ljóst, að full skilyrðislaus aðild Íslands kemur ekki til greina. Munur á mannmergð og allri aðstöðu er slíkur, að Íslendingar geta ekki undirgengizt að láta öðrum í té þau réttindi, sem fullri, skilyrðislausri aðild eru samfara. Því meira ríður á, að rétt sé með farið. Á þessu stigi hljótum við að fylgjast náið með því, sem gerist innan bandalagsins sjálfs og í samningum þess við þá, sem nú æskja aðildar. Jafnframt verðum við að kynna öðrum afstöðu okkar, annars vegar þörf á eðlilegu samstarfi og því að útilokast ekki frá nauðsynlegum mörkuðum og hins vegar að þessu fylgi engir þeir kostir, sem skaðlausir eru fyrir stærri og öflugri þjóðir, en mundu verða afarkostir fyrir okkar fámennu þjóð, sem enn er að mestu háð harla óvissum fiskimiðum umhverfis landið. Þessar tilvitnanir sýna, að ríkisstj. hefur frá upphafi fylgt í þessu vandasama máli stefnu fyrirhyggju og varúðar. Málið liggur nú ekki fyrir í þeirri mynd, sem ráð hafði verið fyrir gert. Um lausn vandans verður ekki dæmt, fyrr en sést, hvort hann skapast og þá hvers eðlis hann verður. Ef víðtæk efnahagsbanda lög myndast, má svo fara, að ákvarðanir þeirra ráði úrslitum um okkar hag, svo smáir sem við erum, jafnt hvort sem við verðum aðili eða ekki. Kynni þá að verða eina ráðið, til þess að hagsmunir okkar verði ekki þverbrotnir, að við tengjumst þessum samtökum með einhverjum hætti. En þá má aldrei láta af þeirri varúð, sem við sjálfstæðismenn höfum viljað gæta gegn Efnahagsbandalagi Evrópu og ég hef hér að framan rifjað upp. Slík er einnig stefna ríkisstj. Hér er um slíka lífshagsmuni íslenzku þjóðarinnar að tefla, að þá má aldrei gera að leiksoppi, sízt af öllu villa um fyrir mönnum með því að búa til deilur út af því, sem a.m.k. allir lýðræðissinnar eru sammála um í meginatriðum, hvað þá að skrökva því upp, að til standi að afsala rétti yfir landi eða landhelgi. Og er þá óneitanlega ólíklega til logið, þegar látið er í það skína, að ríkisstj. hafi í hyggju að gera sinn mikla sigur í landhelgisdeilunni að engu með því að veita erlendum þjóðum veiðiréttindi innan fiskveiðilögsögunnar, eftir að fullar sættir hafa náðst við Breta með endanlegri viðurkenningu þeirra á 2 mílum og okkar nýju, ómetanlegu grunnlínum. Þeir, sem slíkar sögur semja, sanna einungis, að þeir óttast umr. um hin raunverulegu úrlausnarefni, og viðurkenna þar með, að ríkisstj. hefur tekizt svo vel í gerðum sínum, að þeir vilja umfram allt hindra, að kjósendur kveði upp sinn dóm á þeim grundvelli. Þess vegna er þrautaráðið að gera okkur upp vondan vilja, sem er í algerri andstöðu við allar okkar athafnir og það, er áunnizt hefur íslenzkri þjóð til heilla, eftir að viðreisnin hófst. - Lifið heil.



Herra forseti. Góðir hlustendur nær og fjær. Núverandi stjórnarflokkar voru vissulega örlátir á gullin loforð og glæsileg fyrirheit, þegar þeir gengu til kosninga haustið 1959. Nú er komið að lokum kjörtímabils, og er því eðlilegt og sjálfsagt að líta á, hvernig efndir hinna glæstu loforða hafa orðið. Er þar skemmst af að segja það, sem við öllum blasir, að loforðin eru annars vegar á klakki, en svikin hinum megin. Það hefur svo sannarlega ekki reynzt kjósendunum leið til bættra lífskjara að kjósa Sjálfstfl. í seinustu kosningum, eins og hann lofaði. Spurningin er bara sú: Láta menn gabba sig í annað sinn upp á ný svikaloforð? Þessu næst vil ég víkja að svardögunum um stöðvun verðbólgu og dýrtíðar. Heldur því nokkur maður fram, að þeir svardagar hafi verið efndir? Nei, allir verða að játa það, að þeir eiðar hafa kirfilega verið sviknir. Um það þarf engin önnur vitni en vísitölu sjálfrar hæstv. ríkisstj. Þessi dýrtíðarmælir hennar sjálfrar var stilltur á 100 í marz 1959, og mun enginn gerast til að halda því fram, að hann ofmæli dýrtíðarvöxtinn síðan. Og hvernig stendur þá þessi mælir nú? Vafalaust á 100, skyldu menn halda. Nei, ekki aldeilis, hann stendur óvart á 130. Hann sýnir sem sagt meiri dýrtíðarvöxt en nokkurn tíma áður hefur átt sér stað á Íslandi á jafnskömmum tíma. Þetta eru efndirnar á eiðum Alþfl. og stjórnarflokkanna beggja að því er varðar stöðvun verðbólgu og dýrtíðar. Um þessa frammistöðu Sjálfstfl. og Alþfl. í lífskjara-, verðbólgu- og dýrtíðarmálum ásamt fleira gengur dómur í vor, og þar verður þú, kjósandi góður, í dómarans sæti. Hæstv. forsrh., Ólafur Thors, var í gærkvöld að bera blak af stjórn sinni. En hvorki fannst mér málsvörn hans vera karlmannleg né heldur fyllilega drengileg. Hann varpaði m.a. fram þessum spurningum: Hver veldur verðhækkunum? Hverjir valda gengisfalli? Við hvern er að sakast um verðbólguna? Og efnislega var svar hans: Ekki ég, ekki mín stjórn, ekki flokkarnir, sem styðja stjórnina. - En hverjum var þá að kenna þetta allt saman, og hver var sökudólgurinn? Jú, vinstri stjórnin og stjórnarandstöðuflokkarnir nú. Hvað segir þjóðin annars um þennan drengskap? Hvað segir hún um slíkan manndóm? Það, sem illa hefur farið, er ekki mér að kenna, ekki ríkisstj., sem með völdin fer, heldur fyrrverandi ríkisstj. og valdalausum stjórnarandstöðuflokkum. Það er alkunna um illa uppalda götustráka, sem hlaupa frá pörum sínum, jafnvel þótt staðnir séu að verki, að þeir æpa á flóttanum: Ekki mér að kenna. Ég gerði það ekki. Það var hann. - En hamingjan hjálpi okkur: forsætisráðherra, það á þó að vera nokkuð annað, og um það hef ég ekki fleiri orð. Hæstv. félmrh., Emil Jónsson, var drjúgur yfir farsællegu samstarfi við íhaldið og gat þess um leið, að nú hefði þetta nána samband staðið síðan haustið 1958, nærri 5 ár. Hversu farsælt það hefur verið þjóðinni er vissulega umdeilanlegt, að ekki sé meira sagt. Auk þess er ekki alveg óhugsandi, að miðað við Alþfl. sjálfan bæði í Hafnarfirði og annars staðar, sé annað orð en „farsællegt öllu betur viðeigandi um þetta íhaldssamstarf, og þyrfti þá ekki annað en hugsa sér bæjarstjórnarkosningaúrslitin í Hafnarfirði síðast. En látum það liggja. Ráðh. viðurkenndi afdráttarlaust, að mistekizt hefði að halda niðri verðbólgunni í landinu, og það er góðra gjalda vert. Mestum tíma varði hæstv. ráðh. til þess að mikla fyrir hlustendum endurbætur þær, sem orðið hefðu á tryggingunum í þessari stjórnartíð. Það skal játað, að bætur trygginganna hafa hækkað allmikið að krónutölu, enda hefði óbreytt krónutala bóta þýtt stórfellda skerðingu trygginga. Mesta lagfæringin á tryggingunum seinustu árin er afnám skerðingarákvæðanna illræmdu og að landið hefur verið gert eitt verðlagssvæði. En hvaða flokkur hafði mest barizt fyrir þessum réttlætiskröfum? Það var Alþb. Hvað ætli Alþfl. hafi oft verið búinn að fella till. mínar um, að landið yrði gert eitt verðlagssvæði, og um afnám skerðingarákvæðanna? Um það má fræðast af þskj. En það má Alþfl. þó eiga, að hann hætti baráttunni gegn þessum réttlætiskröfum, þegar engum var stætt á að hamla lengur gegn framgangi þeirra. Alþb. hefur því knúið þessar bætur á almannatryggingunum fram með þrautseigri baráttu árum saman. Það er sannleikur málsins. Ég lít alltaf á ellitryggingarnar sem einn veigamesta þátt allra trygginga. En hvaða umbætur hafa orðið á tryggingum gamla fólksins? Ellilífeyririnn er nú 1200–1300 kr. á mánuði, og ég leyfi mér að efa, að sú upphæð hafi nú meiri kaupmátt en ellilífeyririnn hafði, þegar tryggingarnar tóku til starfa. Ellilífeyririnn hefur því orðið út undan, dregizt aftur úr, og það er ekki til að státa af, heldur blátt áfram til skammar. Hæstv. ráðherra Emil Jónsson gleymdi ekki að guma af frv. til breytinga á almannatryggingalögunum, sem nú liggur fyrir Alþ. Það er rétt, að í því felst nokkur lagfæring á tryggingunum, og nokkrar lagfæringar munu fást á frv. í meðferð þingsins. En um tvennt þagði þó ráðherrann vandlega: Í fyrsta lagi, að þetta frv. á ekki, þótt því sé nú flaustrað gegnum þingið vegna kosninganna, að taka gildi fyrr en á árinu 1964. Í öðru lagi þagði hann vandlega um það, að þegar hann flutti í útvarpinu ræðu sína um, að búið væri að endurbæta tryggingarnar svo stórkostlega, þá var hann rétt að koma frá að fella veigamiklar till. mínar, 12 talsins, bornar fram fyrir hönd Alþb. til stórbóta á almannatryggingalögunum. Þetta var dálitið leiðinleg tilviljun, en satt er það engu að síður. Emil Jónsson ráðherra hélt því fram, að umbætur almannatrygginganna væru mesta afrek Alþfl. En ég held, að lækkun kaups með lögum, gengislækkanir, bönn við löglegum verkföllum stéttarfélaga og harkalegir gerðardómar til að skerða kjör sjómanna séu miklu einstæðara afrek af Alþfl. og eigi raunar ekki sinn líka í veröldinni. En af hógværð sinni minntist ráðh. á ekkert af þessu í viðskiptasögu sinni sem formanns Alþfl. við verkalýðshreyfinguna. Ég verð að játa, að mér varð hálfflökurt undir ræðu hv. þm. Eggerts Þorsteinssonar í gærkvöld. Svo virtist sem hann teldi sig og Alþfl. hafa leyst öll vandkvæði húsbyggjenda og sérstaklega unga fólksins, og þó hafði maðurinn það eitt fram að færa í þessum málum, að meira fé er nú veitt að krónutölu til húsnæðismála en t, d. árið 1958, - og mikið var. En það segir harla lítið eitt út af fyrir sig. Hitt talar skýrara máli, að samkv. útreikningum hagstofunnar kostar meðalíbúð nú 149 þús. kr. meira en sams konar íbúð kostaði 1958. En nú er algert hámark íbúðarlána hjá húsnæðismálastofnun ríkisins 150 þús. kr. í stað 100 þús. kr. áður. Lánið allt fyllir því aðeins upp dýrtíðaraukninguna síðan og ekkert umfram það. Ungi maðurinn, sem nú ætlar að byggja, stendur því líkt að vígi og ef ekkert lán hefði verið veitt til bygginga 1958. Þetta er nú öll dýrðin. Fram á s.l. haust mátti heita, að l. um verkamannabústaði væru óvirk, og enn hafa verið veitt miklu færri lán til verkamannabústaða í þessari stjórnartíð heldur en gert var á árunum 1957–59. Þá sker það svo úr, að skýrslur Framkvæmdabankans sýna, að tala fullgerðra íbúða hefur aldrei verið jafnhá og á dögum vinstri stjórnarinnar, og því verður hvorki hnekkt með leiðu sjálfshóli né skrumi út í loftið um afrek Alþfl. í húsnæðismálum. Húsbyggjendur hafa aldrei átt í jafnmiklum erfiðleikum og nú. Það er staðreyndin. Það er vandalaust fyrir kjósandann að gera upp við sig, hvort hann vilji framlengja völd stjórnarflokkanna eða hvort hann vill það ekki. En Framsfl. reynir oft að villa á sér heimildir. Hann er, eins og allir vita, milliflokkur og kastar sér ýmist til hægri eða vinstri. Nú rekur hann mikinn vinstri áróður. En hvað hyggst þessi flokkur gera eftir kosningar? Ætlar hann að nota atkvæði vinstri manna til að komast í stjórn með íhaldinu? Hyggst hann ef til vill safna undir sig vinstra fylgi til stuðnings hægri stefnu? Við þessum og þvílíkum spurningum verða vinstrisinnaðir kjósendur að fá svör og því fyrr því betra. Mikla athygli hafa þau vakið, ummæli Bjarna Benediktssonar, formanns Sjálfstfl., um þetta, sem hann viðhafði í þingræðu hinn 13. febr. s.l., en þá sagði hann á þessa leið: „Það getur vel verið, að þið framsóknarmenn getið með þessu náð því, sem þið augsýnilega ætlizt til, að afla vinstri atkvæða til þess að semja svo við Sjálfstfl. um að koma með honum í stjórn eftir kosningar. Það getur vel verið, að þið getið með þessu fengið því áorkað, úr því að þið teljið það nú orðið þá mestu gæfu, sem þið tölduð hina mestu ógæfu 1955. Ég vonast til þess, að það verði maklegur hrís á ykkur, ef þið komið í stjórn með okkur aftur. Þetta voru orð Bjarna Benediktssonar. En Ólafur Thors forsrh. vék að þessu sama í ræðu sinni í gærkvöld. Hann hafði að vísu engan refsivönd á lofti, en kvaðst mundu hafa gaman af því að sjá þá Þórarin og Eystein stíga viðreisnardans, ef svo vildi verkast. Vegna þess, hvað hér er um þýðingarmikið pólitískt málefni að ræða, spyr ég beint og óska þess, að ræðumenn Framsóknar, sem hér tala á eftir mér, svari þessari spurningu afdráttarlaust, játandi eða neitandi: Er það útilokað með öllu, að Framsfl. fari í stjórn með Sjálfstfl. eftir kosningar? Komi við þessu játandi svar, teldi ég það hreinsa loftið verulega, en þögn eða loðið svar þýðir, að þeir geti þrátt fyrir allt hugsað sér að fara undir vöndinn hans Bjarna eða í dansskóla viðreisnarinnar til ballettmeistarans Ólafs Thors. Ég vænti um þetta skýrra svara. Framsókn má ekki fá þá afsökun eftir kosningar, að enginn möguleiki hafi verið til vinstra samstarfs um stjórn landsins. „Þess vegna hef ég nú hallað mér að íhaldinu, gæti hún þá sagt. Glæsilegur sigur Alþb. er einn þess megnugur, að vinstri sjónarmiðin ráði einnig í Framsókn eftir kosningar. Það var víst hæstv. félmrh., Emil Jónsson, sem sagði, að það væri forkastanlegt af stjórnarandstöðuflokkunum að vera að draga afstöðuna til Efnahagsbandalags Evrópu inn í dægurþrasið. Þvílíkt afbrot, að ræða slíkt mál við íslenzka kjósendur! Ég mun samt hiklaust leyfa mér að gera það. Hæstv. félmrh. sagði, að það væri hart, að ráðizt væri á ríkisstj. ekki aðeins fyrir það, sem hún hefði gert, heldur einnig fyrir það, sem hún hefði ekki gert. Nú væri ráðizt á stjórnina fyrir það, að hún hefði í hyggju að innlima Ísland með einhverjum hætti í Efnahagsbandalag Evrópu. Ekki hefði hún gert það enn. Ráðh. staðhæfði, að af hálfu stjórnarinnar hefði ekkert verið gert í þessu máli annað en kanna málið. Þetta eru hin mestu ósannindi, sem hæstv. ráðh. hefði getað sagt um þessi mál. Ríkisstj. hefur gert miklu meira. Hún og flokkar hennar með öllum blaðakosti þeirra hafa frá því um miðjan ágúst í fyrra og fram að þessu rekið látlausan og linnulausan áróður fyrir því, að Ísland gengi með einhverjum hætti í Efnahagsbandalag Evrópu. Um miðjan ágúst í fyrra stefndi ríkisstj. saman fulltrúafundi 14 helztu félagssambanda atvinnuveganna og krafðist tafarlausrar umsagnar þeirra, hvort ekki væri rétt, að Ísland sækti þá strax um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu. Þau skilaboð fylgdu með frá ríkisstj., að málið þyldi enga bið. Ríkisstj. knúði fram jákvætt svar frá öllum þessum fulltrúum nema frá fulltrúum Alþýðusambandsins, og Morgunblaðið skýrði frá því með stærsta fyrirsagnaletri sínu á fyrstu síðu, að nú væru fengin meðmæli frá öllum helztu atvinnuvegum þjóðarinnar með því, að ríkisstj. sækti um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu. Morgunblaðið sagði m.a. orðrétt: „Með því að sækja um inngöngu geta Íslendingar haft áhrif á það, hvernig málum verður háttað. Ef við leggjum ekki fram inntökubeiðni nú, verðum við frá upphafi einangraðir. Þannig er það beinlínis þjóðhættulegt að draga það að gæta hagsmuna okkar. Og það fylgdi með, að enginn ærlegur Íslendingur gæti verið á móti svo sjálfsögðum hlut. Alþýðusambandið væri með andstöðu sinni að þjóna hagsmunum Rússa eins og ævinlega. Í októbermánuði gerði landsfundur Sjálfstfl. samþykkt um, að Ísland ætti tafarlaust að sækja um aðild að Efnahagsbandalaginu. Hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, hefur verið að burðast við það hér á Alþingi að skýra þetta svo, að ætlunin með umsókn um inngöngu hafi aðeins verið að kanna, með hvaða skilyrðum Ísland gæti orðið aðili að Efnahagsbandalaginu. Í því sambandi vil ég spyrja: Ætlar ráðh. að játa það, að hann og ríkisstj. öll hafi verið þeir glópar, að þeir hafi ekki vitað það í okt. 1962, að æðstu stofnanir Efnahagsbandalags Evrópu höfðu þá ákveðið, að hvert ríki, sem sækti um inngöngu í Efnahagsbandalagið, yrði með umsókninni sjálfri að játast skilyrðislaust undir alla skilmála Rómarsáttmálans, ella yrði umsóknin ekki tekin fyrir? Hver einasta umsókn um inngöngu í Efnahagsbandalagið, hvort sem er um fulla aðild eða aukaaðild, verður að fela í sér skuldbindingu viðkomandi ríkis um að leyfa frjálsan innflutning fjármagns og vinnuafls og atvinnurekstur útlendinga í landi sínu. Allar þær umsóknir, sem nú liggja fyrir um aðild eða aukaaðild að Efnahagsbandalaginu, fela í sér viðurkenningu á þessum grundvallaratriðum. Ég skora því á hv. talsmenn stjórnarflokkanna, sem hér eiga eftir að tala, að hrekja þetta með aðstoð sérfræðinga sinna, ef þeir geta það. Ríkisstj. þýðir ekki að halda því fram nú, að af hennar hálfu hafi ekkert verið gert nema að kanna málið. Hún hefur mánuðum saman látið svokallaða sérfræðinga sína reka áróður fyrir stefnu sinni í málinu. Ég skal nefna nokkra þeirra: Már Elísson, sérfræðingur Sjálfstfl. í efnahagsmálum og sjávarútvegsmálum, sagði, að áhrif þess að standa fyrir utan Efnahagsbandalagið yrðu hörmuleg. Niðurstaða hans var orðrétt svo: „að nauðsynlegt sé að sækja um aðild að Efnahagsbandalaginu innan skamms. Ég mundi telja heppilegast samningsaðstöðunnar vegna að byrja sem fyrst, þ.e. að sækja um fulla aðild. Annar sérfræðingur og þm. Sjálfstfl., Davíð Ólafsson fiskimálastjóri, sagði orðrétt: „Við þurfum að sækja um aðild að bandalaginu heldur fyrr en seinna. Það, sem ég óttast, sagði hann, „ef við bíðum lengur, er að við komum að fullbyggðu húsi, sem við getum ekki fengið neina breytingu á, eins og okkur mundi henta. Engir hafa þó gengið lengra í áróðrinum en aðalsérfræðingar ríkisstj. í efnahagsmálum, þeir Jónas Haralz og dr. Jóhannes Nordal bankastjóri. Hinn síðarnefndi hefur lagt megináherzlu á það í sínum málflutningi, að ekkert komi til greina fyrir Íslendinga nema full aðild eða aukaaðild. Hér á Alþingi hefur hæstv. forsrh. útmálað það fyrir þingheimi, hvílíkt hörmungarástand biði íslendinga, ef þeir yrðu útilokaðir frá Efnahagsbandalagi Evrópu. Hæstv. viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason, hefur og sagt frómt frá því eftir heimildum frá æðstu mönnum Efnahagsbandalagsins, að aukaaðild kosti samninga um viðkvæm mál, þ. á m. um atvinnurekstur útlendinga hér á landi, þ. á m. rétt þeirra til fiskiðnaðar þeirra hér, sem auðvitað mundi opna þeim íslenzka landhelgi. Og bæði hann og hæstv. dómsmrh, hafa lagt megináherzlu á það í ræðum sínum hér á Alþingi, að við verðum með einhverjum hætti að tryggja okkur, að við getum tekið þátt í störfum og stofnunum Efnahagsbandalagsins og haft þar með áhrif á stefnu þess. „Rödd Íslendinga verður að heyrast í Brüssel, sagði Bjarni Benediktsson. Nú hefur verið upplýst hér á Alþingi alveg ómótmælt af öllum og einnig af þessum ráðherrum, að aldrei hafi verið gert ráð fyrir því, að aukaaðildarríki gæti tekið nokkurn þátt í störfum eða stofnunum Efnahagsbandalagsins eða geti haft áhrif á stefnu þess. Þessi ummæli ráðh. hér á Alþingi sýna ómótmælanlega, að það er jafnvel eitthvað meira en venjuleg aukaaðild Íslands, sem fyrir þeim vakir. Aukaaðild er það allra minnsta, sem þeir geta sætt sig við. Það er alveg uppvíst og óumdeilanlegt, að aukaaðild þýðir, að Íslendingar verða að endurskoða stefnu sína varðandi fisklandanir útlendinga hér á landi, eins og Gylfi Þ. Gíslason hefur komizt að orði, hleypa útlendingum eða útlendum auðhringum inn í íslenzkan fiskiðnað og þar með inn í íslenzka landhelgi. Ræður hæstv. ráðh. eru geymdar í þingtíðindunum og sýna það og sanna, að þeir vilja a.m.k. aukaaðild Íslands að Efnahagsbandalaginu. Þeir vilja koma Íslandi í þetta nýja ríki auðhringanna í Evrópu, ef þeir geta það, og nú segja þeir. Málið er úr sögunni, af því að Bretar gengu ekki í Efnahagsbandalagið í vetur. - Æðstu menn Efnahagsbandalagsins í Vestur-Þýzkalandi og fleiri ríkjum hafa margsagt opinberlega, að þess verði ekki langt að bíða, að Bretar verði teknir í Efnahagsbandalagið. Það strandaði ekki á neinum efnahagslegum skilyrðum, Bretar voru búnir að ganga að þeim öllum. Það strandaði á samningum um kjarnorkuvopn Atlantshafsbandalagsins, og það mál verður að leysa, ef það bandalag á ekki að verða úr sögunni. Það mál eru Bandaríkin nú að leysa, því að þeim er vel ljóst, að verði það ekki leyst, verða þau að flytja allan sinn her, 450 þús. manns, burt úr Evrópu. Það mál verður leyst og þá geta Bretar gengið í Efnahagsbandalagið og munu gera það. Íslendingum er því óhætt að trúa því, að Adenauer kanslari og aðrir æðstu menn Efnahagsbandalagsins, sem fullyrða, að Bretar verði komnir í Efnahagsbandalagið innan tíðar, vita meira um það mál heldur en Gylfi Þ. Gíslason og Bjarni Benediktsson báðir til saman, sem vilja nú segja íslenzku þjóðinni það, að allt þetta mál sé úr sögunni. Við þekkjum stefnu ríkisstj. í málinu og getum sannað þjóðinni hana með óteljandi tilvitnunum í ræður ráðh. og ræður sérfræðinga ríkisstj. Öll meðferð ríkisstj. á þessu máli einkennist bæði af blindni og sviksemi. Íslenzka þjóðin verður því að vera á verði, halda vöku sinni og vera sjálfri sér trú. Þá mun núv. stjórnarherrum ekki gefast neitt tækifæri til þess að leiða þjóðina inn í Efnahagsbandalagið og tortíma þar með sjálfstæði hennar og sjálfsforræði. Herra forseti, að lokum þetta: Tilkynning sú um sameiginleg framboð og samstöðu Alþb. og þjóðvarnarmanna í kosningunum 9. júní n.k., sem Karl Guðjónsson birti í ræðu sinni í gærkvöld fyrir hönd Alþb., hefur vakið mikla athygli um allt land. Hún hefur glatt allt vinstri sinnað fólk í landinu. Hún hefur vakið ergi og ugg í röðum stjórnarflokkanna. Það er ekki sízt afstaðan til Efnahagsbandalags Evrópu, sem veldur því, að miklu fleiri en nokkru sinni áður eru nú staðráðnir í því, þrátt fyrir margvíslegan skoðanamun um önnur mál, að berjast saman undir merki Alþb. í kosningunum í vor. Þar er baráttan gegn innlimun Íslands í Evrópustórveldið, baráttan fyrir sjálfstæði Íslands í framtíðinni, sem öllu öðru fremur sameinar áður sundruð öfl og dreifða krafta. Undir slíkum kringumstæðum mega engin atkv. vinstrisinnaðra manna falla dauð niður. Sameinum því kraftana, sósíalistar, jafnaðarmenn, þjóðvarnarmenn og vinstrisinnaðir framsóknarmenn. Alþb. eitt getur afdráttarlaust lýst yfir ákveðinni stefnu í Efnahagsbandalagsmálinu. Leggjum nú öxl við öxl í baráttunni fyrir því, að völdum stjórnarflokkanna verði endanlega hnekkt hinn 9. júní. Við höfum orðið síðbúnari en hinir flokkarnir með framboðslista okkar. Satt er það. En það var vegna nauðsynlegra viðræðna um grundvöll vinstra samstarfs á breiðara grundvelli en áður. En nú er okkur ekkert að vanbúnaði. Nú sprettum við upp eins og stálfjöður og krefjum alla andstæðinga innlimunar og afturhalds í landinu heila hildar til undir merki Alþb. Drögum ekki af okkur! Sækjum fram og sigrum þann 9. júní! - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Stjórnarflokkarnir minntust talsvert á vinstri stjórnina, aldrei þessu vant, í ræðum sínum í gær, og mér skildist á umr., að Alþfl. hefði aldrei tekið þátt í henni. Mér finnst það sök sér, þótt forsrh. reyni að velta syndabyrðum sínum yfir á vinstri stjórnina, það er honum líkt. En er þetta stagl ekki orðið nokkuð broslegt? Óvefengjanlegar staðreyndir sanna, að 1958 var afkoma ríkissjóðs góð. Þá safnaðist verulegur erlendur gjaldeyrir, lífskjör fólks voru betri að áliti erlendra sérfræðinga en nokkurs staðar í Evrópu. Þá var það, að Einar Olgeirsson, eins og hann sjálfur skýrði frá í þingræðu, tók höndum saman við íhaldsforkólfana, fékk þá til að beita sér fyrir því að bjóða enn meiri kauphækkanir. Þessar miklu kauphækkanir hlutu að valda nýrri dýrtíðaröldu, nema ráðstafanir væru gerðar. Þetta sagði ég þjóðinni, og þegar samstarfsflokkarnir neituðu að gera nauðsynlegar ráðstafanir gegn dýrtíð, baðst ég lausnar, eins og mér var siðferðilega skylt. Fyrsta ganga stjórnarflokkanna var að taka aftur með lögum frá Alþingi kauphækkunina, sem þeir höfðu áður beitt sér fyrir, og eyða þannig dýrtíðaröldunni, sem þeir höfðu sjálfir reist. Látum svo þjóðina um það, hvors framkoma er drengilegri. En ef núv. stjórnarflokkar væru í raun og veru að glíma við afleiðingar dýrtíðar frá 1958, væru þeir sannarlega að fást við draug, sem þeir sjálfir vöktu upp. En við skulum nú veita því fyrir okkur örlitla stund, hvað kosningar eru í raun og veru. Kosningar eru samningur milli kjósenda og frambjóðenda. Frambjóðandi lýsir þeirri stefnu, sem hann ætlar að fylgja, og gefur stundum fyrirheit um framkvæmd í einu og öðru, ef hann fái valdaaðstöðu. Kjósandinn greiðir frambjóðandanum atkv. í þeirri von og vissu, að hann geri það, sem í hans valdi stendur, til þess að framkvæma það, sem hann hefur lofað, og lofi ekki öðru en því, sem hann hefur ætlað sér að framkvæma. Í trausti þess er frambjóðandi kosinn. Stjórn, sem getur ekki efnt orð sín, verður að taka afleiðingunum af því og segja af sér. Það er því ekki úr vegi, heldur þvert á móti skylt nú, þegar kjörtímabilið er á enda og á að velja þm. að nýju, að gera sér grein fyrir, hver þau loforð voru, sem núv. stjórnarflokkar eða þm. þeirra voru kosnir til að framkvæma og hvernig þeir hafa haldið þau loforð. Eftir efndunum skulu þeir dæmdir, og nú er komið að því, að sá dómur verði upp kveðinn. Flestum mun í fersku minni loforð stjórnarflokkanna um stöðvun verðbólgu og dýrtíðar, sem aldrei verður of oft minnt á. Kjósendur hafa fengið út á þetta loforð óðadýrtíð, Evrópumet í dýrtíð, alveg þveröfugt við það, sem lofað var. Þjóðin rekur sig á staðreyndir þess daglega, að dýrtíðin hefur aldrei verið meiri, og forsrh. sá þann kost vænstan að játa þetta í síðustu áramótaræðu. Segir hann orðrétt: „Hins vegar játa ég hispurslaust, að enn hefur ekki tekizt að ráða niðurlögum verðbólgunnar. Og enn segir ráðh.: „En takist ekki að sigrast á verðbólgunni, gleypir hún fyrr eða síðar ávexti þess, sem bezt hefur tekizt. Er þá unnið fyrir gýg og beinn voði fyrir dyrum. Það er satt, það er beinn voði fyrir dyrum, og því veldur svokölluð viðreisn, því að þótt verðbólgan hafi farið hratt, fer hún enn hraðar eftir kosningarnar. Þar er lögmál viðreisnarinnar að verki. Þessi hæstv. forsrh. er svo með derring og hótanir við þjóðina um það að halda stefnunni áfram lengra út í voðann, hvað sem niðurstöðu kosninga liði. Stjórnarflokkarnir fengu sig kosna upp á það loforð að bæta lífskjör almennings. Fáir munu geta neitað því, að ríkisstj. hefur stefnt að því markvisst að skerða kaupgetuna, svo að samkv. útreikningum hagstofunnar getur meðal-verkamannafjölskylda ekki lengur dregið fram lífið nema með stórfelldri eftirvinnu árið um kring. Í kaupgjaldsmálum lofaði ríkisstj. því, að þau yrðu látin afskiptalaus. Kaupgjald átti að leita jafnvægis með frjálsum samningum milli verkamanna og atvinnurekenda. Efndirnar eru þessar: Núv. ríkisstj. hefur hvað eftir annað tekið í sínar hendur ákvörðun kaupgjalds í landinu með brbl., gerðardómum, gengisfellingum og fleiri þvingunarráðstöfunum. Af þessari ríkisstj. var fyrrv. ríkisstj. borið það á brýn, að þær hefðu tekið svo mikil lán erlendis, að landið væri að sökkva í skuldum. En hvað hefur gerzt síðustu 4 árin, síðan 1958. Ríkisskuldirnar hafa hækkað. Skuldir þjóðarinnar út á við hafa hækkað. Ný erlend lán hafa verið tekin, án þess að um nýjar stórframkvæmdir hafi verið að ræða. Frambjóðendur stjórnarflokkanna kepptust við að lýsa því yfir fyrir síðustu kosningar, að þeir ætluðu að láta stækka landhelgina og standa fast á rétti Íslands. En hverjar eru efndirnar? Landhelgin var minnkuð. Bretum var leyft að fiska innan 12 mílna landhelginnar, a. m. k, um skeið. Með nauða- og smánarsamningi var landgrunnið, sem við höfðum með lögum frá 1948 lagt undir okkar lögsögu, viðurkennt sem opið haf utan 12 mílna, - viðurkennt, að á þessu svæði megum við engu ráða nema fá til þess samþykki Breta eða alþjóðadómstóls. Landið helgar þjóðinni landgrunnið. Ef ekki væri landgrunnið, væri lítt lífvænlegt á Íslandi. Með hraðvaxandi fólksfjölgun er vaxandi nauðsyn á því, að við nýtum landgrunnið allt. Er auðsætt, að ríkisstj. hefur afsalað rétti niðja okkar til þess að lifa í landinu, þegar fólkinu fjölgar. Hver þorir að treysta því, að stjórnarflokkarnir framlengi ekki undanþágurnar núna á næstunni? Nokkur dæmi hafa verið rakin um loforð og kosningaefndir, og ég skal ekki nefna fleiri. Áhrif kjósendanna og vald verður ekki mikils virði, þegar svona er unnið. Og nú koma frambjóðendur stjórnarflokkanna til ykkar, kjósendur góðir, á ný og tala sem minnst um gömlu loforðin, en bjóða ykkur þeim mun meira af nýjum loforðum. Þessi nýju loforð eigið þið að taka fyrir góða og gilda vöru. Nú vantar ekki blíðmælin í launa- og kaupgjaldsmálum eftir allan ofstopann í þeim málum allt kjörtímabilið. Svo glotta menn og hvísla bak við tjöldin: Vitanlega tökum við þetta allt saman af þeim aftur eftir kosningar með gengisbreytingu. Ég ætla ekki að telja allar þær tegundir af kosningagóðgæti, sem nú er borið á borð fyrir kjósendur. En ef kjósendur gína við þessu góðgæti eftir reynsluna af því, sem borið var á borð fyrir þá eftir síðustu kosningar, þá er hætta á ferðum. Ef þm. geta breytt þveröfugt við það, sem þeir lofuðu kjósendum sínum fyrir kosningar, án þess að þeir bíði fylgistap, þá fer vald kjósendanna þverrandi og gildi kosninga þá orðið sáralítið. Kjósendur væru þá svo lítilþægir, - og það álíta stjórnarflokkarnir, að þeir séu, - að mjög takmarkað tillit þyrfti til þeirra að taka, gæta þess aðeins að mata þá með nýjum loforðum fyrir hverjar kosningar. Ef kjósendur hins vegar refsa með fylgistapi þeim, sem vísvitandi brigða loforð gefin fyrir kosningar, verður það til þess, að virðing og vald kjósendanna vex og þm. gæta þess að standa við orð sín, því að þeir eiga þá pólitískt líf sitt undir því að gera það. Kjósendur eru dómarar. Þess vegna mega kjósendur hvorki vera bundnir af flokksböndum né vana. Þeir eiga að hafa sjálfstæðiskennd og djörfung til þess að skipta um flokk, ef þeim líkar ekki við flokk sinn eða frambjóðendur. Slíkt tíðkast í stórum stíl meðal erlendra og þroskaðra lýðræðisþjóða. Slíkt er hverjum manni sæmd, en ekki vansæmd. Ef slík regla yrði almennari en hingað til, mundi það hreinsa andrúmsloftið í íslenzkum stjórnmálum meira en nokkur önnur aðgerð. Framkoma stjórnarflokkanna íslenzku, sú sem ég hef rakið lítils háttar, er blátt áfram niðurlægjandi fyrir lýðræðið og kjósendur í þessu landi. Staðreyndir sanna, að stjórnarflokkarnir lita á kjósendur - ekki sem sjálfstæða dómara, heldur sem flokksbundna hjörð, sem auðvelt sé að ginna með loforðum, stjórna síðan gagnstætt þeim allt kjörtímabilið. En nokkra seinustu mánuðina er breytt um aðferðir: kosningalán tekin, framkvæmdaáætlun sett á svið, svokölluð tollalækkun samþykkt til bráðabirgða, úthlutað lánum til húsbygginga o.fl. sem of langt yrði upp að telja. Ég skal engu spá um úrslit næstu kosninga. En eitt er víst: í næstu kosningum verður úr því skorið, hvort hægt er að stjórna íslenzku þjóðinni með þessum hætti. Einn furðulegasti loddaraleikurinn er þó ótalinn og það í langstærsta máli þjóðarinnar í dag, - viðhorfið til Efnahagsbandalagsins. Þegar þjóðinni varð ljóst, m.a. af skrifum stjórnarblaðanna og yfirlýsingum ráðh., að ríkisstj, ætlaði sér að gera Ísland að aðila að Efnahagsbandalaginu, reis andúðaralda með þjóðinni. Stjórnin varð hrædd. Hún lýsti yfir því, að hún hefði aldrei ætlað sér aðild. Þá skeði það, að hinn aldraði kanslari Þýzkalands skýrði frá því tvívegis, að Ísland væri meðal þeirra ríkja, sem vildu gerast aðili. Ríkisstj. mótmælti hér heima og taldi þennan misskilning gamla mannsins stafa af ellihrörnun. En þá tók ekki betra við. Í skýrslu Evrópuráðsins er því ljóstrað upp, að Ísland sé meðal þeirra ríkja, sem vilji gerast aðili. Viðskmrh. rís upp hér á Alþingi og segir, að þetta sé á misskilningi byggt hjá embættismönnum Evrópuráðsins. Hvoru skyldi nú vera öruggara að trúa, kanslaranum og opinberum skýrslum embættismanna Evrópuráðsins eða yfirlýsingum íslenzku ríkisstj. í pólitískri lífshættu? Ríkisstj. gaf Alþingi svokallaða skýrslu um málið. Segir þar, að nú komi aðeins tvær leiðir til greina: aukaaðild eða viðskipta- og tollasamningur, sem viðskmrh. hafði áður lýst alveg ófæra leið. Þegar Framsfl. sýndi fram á hætturnar, sem þjóðinni stöfuðu af aukaaðild, taldi ríkisstj. það neikvætt ábyrgðarleysi og sannaði þar með, að hún hafði valið aukaaðildarleiðina, þótt viðskmrh. hefði opinberlega upplýst, að aukaaðildin kostaði þær fórnir, að við yrðum að gera það, sem jafngildir því að hleypa útlendingum inn í landhelgina bakdyramegin, ásamt mörgu öðru. Þegar ríkisstj. fann andúðina gegn slíkri aukaaðild, reyndu stjórnarflokkarnir að slíta úr samhengi ýmis ummæli framsóknarmanna, sem áttu að sanna, að þeir hefðu líka verið með aukaaðild. Fullkomna og endanlega uppgjöf á þessari blekkingartilraun má telja vitnisburð Gylfa Þ. Gíslasonar á Alþ. 2. þ. m. Hann sagði orðrétt: „Það er alveg rétt, sem hv. formaður Framsfl. heldur fram hér, og skal ég með ánægju staðfesta það, að hann hefur frá upphafi talið, að tolla- og viðskiptasamningsleiðin væri eina leiðin, sem hentaði Íslendingum í þessu máli. Það kom fram í fyrsta samtalinu, sem við áttum um málið. Á því hefur aldrei verið nokkur vafi í mínum huga, að hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, hefur haft þessa skoðun, þó að ég hafi hins vegar talið á sínum tíma, að í upphafi hafi hún ekki verið nægilega vel rökstudd, en það er annað mál. Þetta held ég að taki af öll tvímæli. En loks þegar ríkisstj. var uppgefin á þessum eltingaleik, var útilokun Breta í bráð gripin eins og hálmstrá og sagt, að málið væri úr sögunni, þótt allir viti, að við verðum fyrr en síðar að taka afstöðu til bandalagsins eftir kosningar og þá hvort við gerum tolla- og viðskiptasamning eða gerumst aukaaðilar. Maður hefði nú haldið, að nóg væri komið. En það er meira blóð í kúnni. Viðskmrh. talaði á hátíðlegri stund á 100 ára afmæli þjóðminjasafnsins - og var mikið niðri fyrir. En í stað þess að tala um safnið, byrjaði hann að tala annarlegum tungum um ríkjasamsteypur, dýrð þeirra, úrelt sjálfstæði, sem þyrfti að afsala sér til þess að öðlast nýmóðins sjálfstæði, því að kæna smáríkis væri lítilmótlegur farkostur, samanborið við hin stóru hafskip bandalaganna. Mér er óhætt að fullyrða, að hlustendur urðu margir höggdofa. En þessi ræða hefur einn kost. Eftir þessa dæmalausu ræðu veit sérhver hugsandi kjósandi og gengur að því með opnum augum, að greiði hann atkv. með stjórnarflokkunum, er hann að greiða atkv. með því, að Ísland verði innlimað, a.m.k. sem aukaaðili, í Efnahagsbandalagið. Slíkt gæti orðið ein dekksta blaðsíða Íslandssögunnar. En það er enn á valdi kjósenda að afstýra því við næstu kosningar. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Í umræðunum í gær bar margt á góma. Eggert Þorsteinsson, hv. þm., upplýsti t.d., að húsnæðislán á vegum ríkisins hefðu ekki náð 20% af íbúðarhúsafjárfestingunni 1959–62. - Magnús Jónsson, hv. samþingsmaður minn, sagðist um eitt og annað segja það, sem honum sýndist sem „sveitamanni. Ég held, að hann sé sá langbjartsýnasti „sveitamaður, sem ég hef heyrt tala um búskapinn á þessu ári. Svona bjartsýnismenn og svona ánægða með aðbúðina að bændastéttinni þyrftum við að fá til að taka jarðirnar, sem farið hafa í eyði á þessu kjörtímabili. Búnaðarþing taldi hann ómerka samkomu. Hann gleymdi að geta þess hér í ræðunni, að stjórnin er búin að láta frv. um hækkun ríkisframlaga og lán til hafnagerðar liggja í salti hjá sér síðan á árinu 1961 og að stjórn atvinnubótasjóðs, sem hann er formaður í, varð að eyða fyrir fram helmingnum af tekjum sjóðsins 1964 til þess að geta framkvæmt úthlutun í ár. - Karl Guðjónsson, hv. þm., upplýsti, að Alþb. mundi taka nokkra þjóðvarnarmenn inn á hina síðbúnu framboðslista sína og væri skriflega frá því gengið. Þessi blóðgjöf skiptir sennilega ekki miklu máli. Þjóðvarnarmenn hafa yfirleitt ekki verið þess sinnis að kjósa kommúnista á þing og fært fyrir því rök í blaði sínu. - En Hannibal Valdimarssyni, hv. þm., sem talaði hér áðan og vitnaði í Ólaf Thors og Bjarna Benediktsson máli sínu til stuðnings, stæði sennilega næst að snúa sér til þeirra, sem stóðu að nýsköpunarstjórninni sælu, með spurningar sínar um hugsanlega samvinnu við Sjálfstfl. Þegar núv. hæstv. ríkisstj. birti viðreisnaráform sín á öndverðu ári 1960, fór mörgum búandmanni líkt og Einari Þveræing forðum, að honum þótti, sem verða mundi þröngt fyrir dyrum. Boðuð var þá í senn af stjórnarvöldum gífurleg verðhækkun erlendra vara, þ. á m. efnivara til framkvæmda og atvinnutækja, t.d. fiskiskipa, vaxtahækkun um þriðjung eða meira, samdráttur lánsfjár, frysting á sparifé byggðarlaganna, stórhækkun á álögum til ríkisins og samræmdar aðgerðir gegn pólitískri fjárfestingu, en svo nefndust á máli stjórnarinnar framkvæmdir ýmsar, sem miðuðu að því að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Hver atvinnustétt skyldi sjá fyrir því sjálf, hvort úr yrði bætt, ef dýrtíðin gengi á hlut hennar. Hraut þá mörgum, sem tíðindin spurðu úr höfuðstaðnum, ómjúkt orð af vörum, en beinskeyttastur var Stefán bóndi og glímukappi í Haganesi við Mývatn norður, þegar hann mælti á mannfundi: „Það er hart, ef það á fyrir okkur að liggja að lifa móðuharðindi af manna völdum. Þetta voru fleyg orð og eru enn. Þau bárust inn í þingsal, og það er eins og þau hafi alla tíð síðan verið skráð logaletri fyrir hugskotssjónum þeirra viðreisnarmanna. Hér var að vísu um táknmál að ræða. Bóndinn við Mývatn gerði víst ekki ráð fyrir, að viðreisnarfarganið yrði neinn eldspúandi Lakagígur eða að því mundi fylgja öskufall eiturmengað eða gaddur í búpeningi. Móðuharðindi af manna völdum, sem hann sá hilla undir, voru af öðru tagi, sem sé óáran í landi af illu stjórnarfari. En svo mjög hafa þessi fleygu orð úr Norðurlandi tekið á taugar viðreisnarmanna, að þeim hefur orðið svo sem ósjálfrátt að taka þau bókstaflega, rétt eins og með þeim hefði leynzt beygur um, að raunverulega kynni svo að fara, að landið sviðnaði eins og eftir Skaftárelda. Og hinar feginsamlegu upphrópanir, sem öðru hverju stiga upp frá brjóstum þeirra: Hér eru sko engin móðuharðindi, - minna stundum á hrætt barn, sem finnst það ekki þurfa að vera hrætt lengur. Það leikur meira að segja grunur á, að umkomulitlir menn í Sjálfstfl. hafi stundum gripið til orða Stefáns í Haganesi, þegar þeir voru að troðast undir, og spurt í neyð sinni: Ætlið þið að láta á sannast, að hér verði móðuharðindi af manna völdum? Og dæmi eru til, að þetta hafi dugað engu miður en hinar kröftugustu ræður á Alþingi. En hefur þá gerzt eitthvað það af manna völdum, sem kalla má óáran af illu stjórnarfari? Já, víst hefur það gerzt. Ég ætla ekki að rekja tölur, það hafa aðrir gert og munu gera. En viðreisnardýrtíðin hefur komið viða þungt niður. Eitt sinn var það sagt, að ekki mætti vega tvisvar í sama knérunn. Hér var vegið þrisvar næstum því samtímis og einu sinni enn í viðbót. Fyrst kom gengisbreytingin, svo tollahækkunin, sem af henni leiddi og söluskatturinn, síðan lánsfjárdýrtíðin og loks gengislækkun númer 2. Þið, sem heyrið mál mitt, vitið sjálf, hvað þetta hefur þýtt í daglegu lífi og starfi og í viðleitni ykkar til uppbyggingar, t.d. á árunum 1960–61, þegar umskiptin voru gleggst. Þeir, sem áttu sparifé í ársbyrjun 1960, vita hver kaupgeta þess er nú. Sunnlenzku bændurnir, sem fengu þá ráðleggingu fyrir 4 árum að draga að kaupa dráttarvél, þangað til búið væri að afnema framsóknarskattana, vita, hvað dráttarvélin kostaði þá, hvað hún kostar í sumar, og hvað hún kostaði í fyrra og í hittiðfyrra. Það er stundum hægt að sætta sig við að taka á sig byrðar, ef það er óhjákvæmilegt eða árangur sýnilegur. En þetta var ekki óhjákvæmilegt. Hættumerkin, sem áttu að réttlæta viðreisnina, voru sett á svið af sínum meistara og sett víða þar, sem þau áttu ekki að vera. Og árangurinn, sem heitið var, virðist enginn vera, þegar upp er staðið. Það hefur ekki tekizt að skapa stöðugt verðlag. Það hefur verið ófriður á vinnumarkaði. Launakerfi opinberra starfsmanna er hrunið. Ný verðbólgualda er að rísa, eins og glöggt kom fram í skýrslu Seðlabankans nýlega. Fjárlög ríkisins, hitamælir efnahagslífsins, sem voru í 800–900 millj. 1958, eru komin upp í 2200 millj., en framlög til vega, hafna og raforkuframkvæmda, atvinnuaukningarfé og ýmislegt annað, sem til uppbyggingar horfir á landsbyggðinni, hefur ekki hækkað að sama skapi, heldur dregizt aftur úr. Mér dettur ekki í hug að neita því, að ýmislegt þarflegt hafi verið unnað í löggjöf og landsstjórn á þessum árum. En viðreisnin sjálf hefur beðið skipbrot fyrir allra augum. Hún var að margra dómi glæfraspil í öndverðu. Nú er spilið tapað. Það er svo sem ekkert fagnaðarefni. Afleiðingarnar verða ekki umflúnar. En nú er margur sár, sem von er, að hafa verið skyldaður til þess að taka á sig byrði, sem betur væri óborin. En sem betur fer hefur næstum samtímis verið önnur viðreisn að verki, viðreisn forsjónarinnar. Fyrr á tímum gerðist það stundum í ísaári, að hval rak á land. Hvalreki breytti hallæri í allsnægtir. Nú hefur forsjónin sent okkur metafla á sjónum. Hér kom á land s.l. ár 10 sinnum meiri síld en fyrir 10 árum. Útfærsla landhelginnar sagði til sín. Sjávarafli 1962 var næstum 500 millj. meira virði en 1961, sem þó var metár áður, segir fiskveiðitímaritið Ægir. Þess vegna er mikil atvinna við sjávarsíðuna. Þess vegna hafa safnazt talsverðar fúlgur sparifjár og gjaldeyris í hinum litlu viðreisnarkrónum talið. En það fer áreiðanlega hrollur um margan manninn, ef hann reynir að gera sér í hugarlund, hvernig nú væri ástatt hér og þar, ef viðreisn forsjónarinnar hefði ekki orðið samferða viðreisnardýrtíð ríkisstj., - ef hvalinn hefði ekki rekið. Þeir eru til, sem hafa ekki notið góðs af síldinni, hvorki beint né óbeint. Ég nefni opinbera starfsmenn t.d. og alveg sérstaklega bændastéttina. En bændurnir, sem nú standa í stríði út af afurðasölulöggjöfinni og til þess að reyna að skapa búum sinum rekstrargrundvöll, vita, hvar skórinn kreppir að. Þeim finnst núv. hæstv. landbrh. hafa gert þeim óþarflega erfitt fyrir ofan á ýmislegt annað. Þeir hafa það sumir fyrir satt, að hann vilji vel, en þeir þekkja líka orð postulans: „Hið góða, sem ég vil, geri ég ekki o.s.frv. Einn áhrifamaður Sjálfstfl. í Reykjavík vildi láta fækka bændum um helming. En hættan, sem stafar af fólksflutningum til höfuðborgarsvæðisins, vofir ekki aðeins yfir sveitunum. Hún vofir einnig yfir sjávarbyggðunum, yfir bæ og þorpi, yfir öllum landshlutum, yfir höfuðborginni sjálfri líka, því að ofvöxturinn þar er henni ekki til góðs, heldur þvert á móti. Ef svo heldur fram sem horft hefur um hríð, vofir hætta yfir hinni íslenzku þjóð og sjálfstæði hennar. Landið hefur skapað þjóðina. Það er ef til vill hægt að búa öllum Íslendingum lífsskilyrði í borgríki við sunnanverðan Faxaflóa, en sviplaust alþjóðaandlit borgríkisins hverfur í deigluna. Eftirlátnir munir þeirra, sem einu sinni voru þjóð, verða deild í þjóðminjasafni stórríkis, svo að notað sé tungutak hæstv. menntmrh. Á árinu, sem er að líða, skynja væntanlega um 4800 íslenzk börn dagsins ljós. Fólksfjölgunin er ör. Árið 1977 ættu Íslendingar að vera 250 þús., um næstu aldamót fram undir 400 þús. Aldrei hafa verið aðrir eins möguleikar og nú til þess að byggja þetta land allt fyrir ört stækkandi þjóð á öld hraðvaxandi tækni. Dægurmálin eru mörg og sum hitamál að vonum, en mál málanna fyrir þessa þjóð nú og á komandi árum er að byggja þetta land og hvernig það verði gert. Og það eru því miður ekki öfl þjóðlegrar vakningar, landnáms og uppbyggingar landsbyggðar, sem stýra stjórnarskútunni, sem nú stendur á skerinu. Stýrimenn, sem þar eru um borð, líta á farkost sinn sem kænu smáríkis, sem bjarga verði upp á þiljur hafskips, er sjóana stærir. Þeir vænta sér, að því er virðist, fremur samúðar í vaxandi borg en í vaxandi landsbyggð. Þeir hafa nú af miklu tillitsleysi notað þingrofsvaldið til þess að ákveða kjördag svo snemma, að í sumum landshlutum getur verið áfella von, hvenær sem er, og bændur bundnir við að bjarga landsfé, svo sem dæmi sanna. Þetta gera þeir til þess að reyna að forða stjórninni frá vissum óþægindum fyrir kosningar, en segjast gera það vegna síldarsjómanna, sem augljóst er að geta samt verið komnir út á mið þennan dag, ef reynt verður að taka síldina snemma fyrir Norðurlandi. Með sama tómlæti hafa þeir nú vísað frá þinginu lagafrv. okkar framsóknarmanna um að verja ár hvert fastákveðnum hundraðshluta af ríkistekjunum til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, vísað því frá með þeim rökstuðningi, að það sé óþarft. Með sama tómlæti neita þeir að fela ríkisstj. að láta gera áætlun um að ljúka rafvæðingu landsins á næstu fimm árum, eða fyrir 1969. Af sama tómlæti beita þeir sér gegn því, að þingið taki afstöðu til ýmissa annarra mála, sem eru lífshagsmunamál fyrir landsbyggðina, eða fella þau og halda fast við þær breytingar til óþurftar á ýmiss konar umbótalöggjöf, sem gerðar voru í upphafi viðreisnarinnar, þó að viðreisnin sé strönduð hvort eð er. Við skulum vona, að forsjónin, sem gaf okkur síldina, sem dró úr afleiðingum viðreisnardýrtíðarinnar, láti ekki hinn óhagstæða kjördag valda óhöppum. Og við, sem viljum setja það öllu ofar í opinberum málum á þessari stundu, að Íslendingar haldi áfram að byggja þetta land allt, sem feður og mæður helguðu þjóðinni með byggð sinni, lífi sínu og starfi öld fram af öld, og að tryggt verði þjóðlegt sjálfstæði þess, við skulum ekki hafa hugann við það eitt að deila á óhappaverk liðins tíma og þá, sem að þeim stóðu. Slíkt er að vísu þarft verk og gagnlegt, en mestu máli skiptir þó hin jákvæða barátta, hið skapandi starf, hinn skapandi vilji. Þetta er umr. á Alþingi, en líka útvarp til alþjóðar, raunverulega fyrsti fundur kosningabaráttunnar, sem hafin er. Þú ungi Íslendingur, karl eða kona, sem gengur að kjörborðinu í fyrsta sinn, þú og þínir eiga að erfa landið og hin fiskauðugu mið, sem þjóðin hefur átt í 1100 ár og á enn, erfa það og eiga, „þegar grónar grafir skýla gráum hærum nútímans. Glataðu því ekki. Þetta er á tækniöld eitt bezta land í heimi. En þeim, sem eiga þetta land og bera ábyrgð á því, er ekki nóg að vera á móti einu og öðru. Að vilja eitthvað sjálfur og sýna það í verki, það er það, sem máli skiptir. Og nú vil ég að lokum beina máli mínu til ykkar allra, sem á mig hlýðið í öllum landsins byggðum, hvort sem þið eruð í þéttbýli eða strjálbýli, við sjó eða í sveit, og einnig ykkur, sem í borginni búið og viljið framtíð þessara byggða, - hverjum sem þið hafið áður veitt lið, - til ykkar allra, sem viljið af alhug þjóðlegt og sjálfstætt Ísland fyrir alla Íslendinga og ætlið ykkur og niðjum ykkar að byggja það, ykkur, sem eigið þann stórhug og trú, sem þarf til að virkja sjálfan Dettifoss, til að efla leiðandi höfuðstaði í landsfjórðungum, til að byggja framtíðarhafnir við hæfi hinna fiskisælu miða og framtíðarvegi um landið, til að koma því í kring, að Íslendingar sjálfir smíði sín skip og efli hér heimsmarkaðsiðnað, og til að rafvæða þá byggð, sem bíður síns tíma: Þetta, sem fyrir ykkur vakir, eru ekki hugarórar. Þetta er sú framtíð, sem Ísland á eða enga ella. Látið hina tómlátu og hina lítiltrúuðu á framtíð Íslands sigla sinn sjó á sinni kænu eða herða upp hugann. Í Framsfl. og í samstarfi við hann er ykkar vettvangur. Til þess var Framsfl. stofnaður nálega samtímis fullveldinu að vera fyrir alþýðu þessa lands það, sem nafn hans bendir til - óháður auðvaldi og útlendum ismum eða kreddukenningum, sem hafa bergnumið margan góðan dreng. Hann á að vera ykkar flokkur. Veitið honum brautargengi. Eflið með ykkar liðsemd og ykkar góða vilja kraft Framsfl. til styrkrar og þjóðhollrar forustu á örlagatímum. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Fyrir nokkrum dögum sat hópur ungra jafnaðarmanna og ræddi stjórnmálaþróun síðustu ára. Í þeim umræðum var varpað fram þessari spurningu: Hver eru spor Alþfl, í núv. stjórnarstefnu? Hvað hefur Alþfl. gert síðustu ár fyrir hugsjón sína? Þetta er góð spurning og þess virði, að henni sé svarað í áheyrn kjósenda. Svarið hlýtur að leiða í ljós, hvort Alþfl. hefur komið fram einhverjum hugsjónamálum sínum, sem skýra þátttöku hans í ríkisstj. með Sjálfstfl. Ekki er ástæða til að rekja sundur allt stjórnarsamstarfið, vegna þess að stjórnarflokkarnir hafa unnið saman af heiðarleik og ekki reynt í sífellu að troða skóinn hvor af öðrum, eins og áður hefur svo mjög tíðkazt í stjórnum hér á landi. Hins vegar vil ég draga fram nokkur umbótamál, sem við Alþýðuflokksmenn höfum lagt og leggjum megináherzlu á. Þar verður að greina á milli þess, sem er dægurmál og leysir vanda sugnabliksins, og hins, sem er varanlegt framtíðarmál. Í verkalýðsmálum er háð stöðug dægurbarátta, til þess að kaup fylgi verðlagi og framleiðslan stöðvist ekki. Á þessu sviði gengur á ýmsu. Hins vegar hefur Alþfl. fengið framgengt ýmsum gömlum baráttumálum á þessu sviði, eins og launajafnrétti karla og kvenna, sem búið er að lögfesta og tekur nú gildi á fáum árum. Það hefði kostað mörg verkföll fyrir konurnar að vinna þetta mál, ef það hefði ekki verið knúið fram friðsamlega á vettvangi ríkisstj. Þarna er spor eftir Alþfl. Í atvinnumálum hafa þau tíðindi gerzt, að stjórnin hefur lagt fram fyrstu þjóðhags- og framkvæmdaáætlun Íslendinga og þar með tekið upp vinnubrögð, sem Alþfl. hefur barizt fyrir í 40 ár. Það er athyglisvert, hvernig stjórnarandstæðingar bregðast við þessari merku áætlun. Eysteinn Jónsson segir, að hún sé ekkert nema kosningaplagg, en Lúðvík Jósefsson segir, að áætlunin geri ráð fyrir allt of litlum framkvæmdum og hægum vexti. Ekki geta báðir haft rétt fyrir sér. Ef stjórnin hefði litið á þetta sem kosningaplagg, hefði hún auðvitað haft það svo glæsilegt, að jafnvel Lúðvík hefði talið nóg. Sannleikurinn er sá, að þjóðhags- og framkvæmdaáætlunin er samin af fyllstu ábyrgð og gætni, enda er hún byrjun á nýjum og skynsamlegum vinnubrögðum í efnahagslífi þjóðarinnar. Þarna er spor eftir Alþfl. Húsnæðismál eru eitt mesta hagsmunamál almennings. Lífskjör fjölskyldunnar fara um langt árabil mjög eftir því, hvort hún þarf að greiða mikið eða lítið í húsaleigu eða af eigin íbúð. Þess vegna hefur hver ríkisstj. fram af annarri lagt mikla áherzlu á að auka útlán húsnæðismálastjórnar til þeirra, sem koma upp eigin íbúð. Hefur engin ríkisstj. komizt lengra í þeim efnum en núv. stjórn. En það hefur gerzt meira í húsnæðismálum, eftir að Alþfl. fékk megináhrif á þau. Verkamannabústaðakerfið hefur verið vakið upp frá dauðum og blásið í það nýju lífi til aðstoðar við þá, sem lægstar tekjur hafa. Sá, sem byggir verkamannabústað, fær allt að 300 þús. kr. lán með beztu kjörum, en hann má ekki hafa tekjur yfir tiltekið mark. Þessi aðstoð, sem er betri en nokkrir aðrir húsbyggjendur fá, er þannig takmörkuð við þau 10% af launþegum, sem hafa lægstar tekjur. Byggingarsjóður verkamanna veitti nýlega 42 millj. kr. í lán til verkamannabústaða fyrir 1962 og 1963 og ríkisstj. gerir sér vonir um, að veitt verði a.m.k. 30 millj. til þessara þarfa 1964. Þetta gerðist ekki, þegar Hannibal Valdimarsson var húsnæðismálaráðh. Það gerðist undir forustu Emils og Eggerts Þorsteinssonar. Þarna er spor eftir Alþfl. Almannatryggingar hafa aukizt meir í tíð núv. ríkisstj. en nokkru sinni fyrr, og er það eitt stórbrotinn árangur fyrir hugsjónir jafnaðarmanna. Er nú svo komið, að tryggingakerfið mun á næsta ári flytja yfir 800 millj. kr. til í þjóðfélagi okkar frá hinum efnameiri til hinna efnaminni. Þessa daga er Alþingi að afgreiða enn eitt tryggingafrv., sem gerir ráð fyrir veigamiklum endurbótum m.a. á lífeyrissjóði. Í gærdag var frv. afgreitt við 3. umr. í Nd. Flestir þm. Framsfl. réttu ekki upp höndina til að samþ. það endanlega við 3. umr. Þetta var í fullu samræmi við tregðu eða beina andstöðu framsóknarmanna við almannatryggingar, sem staðið hefur um langt skeið. Það hafa ekki orðið meiri háttar umbætur á tryggingunum, þegar Framsókn hefur verið í ríkisstj. síðustu 25 árin. Og þegar síðasta stórbreyting var gerð á tryggingunum árið 1946, fluttu Hermann Jónasson og Eysteinn Jónsson frávísunartill. í báðum deildum til þess að reyna að hindra framgang málsins. Hannibal Valdimarsson taldi í ræðu sinni í kvöld, að endurbætur almannatrygginganna væru kommúnistum og kommúnistum einum að þakka. Í því sambandi vil ég spyrja Hannibal: Af hverju var ekki hægt að fá vinstri stjórnina til að gera umbætur á tryggingunum? Hvar var þá áhugi kommúnista á almannatryggingunum? Þegar við afgreiddum síðasta tryggingafrv. hér í Nd. í gær við 3. umr., greiddi Hannibal ekki atkvæði með því. Hann hafði við þessar umr. barizt fyrir því, að málið yrði ekki afgreitt á þessu þingi. Í tryggingamálum notar Hannibal Valdimarsson stór orð, en hann gerði ekkert, þegar hann var ráðh. Emil Jónsson notar ekki stóryrði á borð við Hannibal, en undir hans stjórn hafa verið gerðar mestu umbætur í sögu almannatrygginganna. Fyrir nokkrum dögum kom út á Vesturlandi framsóknarblað, þar sem rætt var um almannatryggingarnar og beinlínis gefið í skyn, að fjölskyldubætur með 1. og 2. barni væru óþarfar. Varð greinin ekki öðruvísi skilin en svo, að höfundur hennar vildi jafnvel minnka tryggingarnar sem þessu nemur, en það er sama og að taka 6150 kr. af hverri einustu barnafjölskyldu í landinu. Unga fólkið mætti gjarnan taka eftir þessum framsóknarhug, því að fjölskyldubætur með 1. og 2. barni eru fyrst og fremst viðurkenning á vandamálum ungra hjóna, sem eru að stofna bú, því að fjárhagurinn er oft hvað þrengstur á fyrstu árunum. Það er svo enn til viðbótar, að framsóknarmenn kalla greiðslur almannatrygginganna styrk frá ríkinu og reyna þannig að setja hinn gamla styrkþegastimpil á alla þá, sem trygginganna njóta. Í þessum efnum eru framsóknarmenn eins og svartasta íhald, sem skilur alls ekki eðli almannatrygginganna. Þær eru ekki styrkir, ölmusur eða náðargjafir. Þær eru skipulögð tekjuskipting milli þegnanna, sem hver og einn á fullkominn rétt á. Þetta er jafnsjálfsagður hlutur og rétturinn til að fá fræðslu fyrir börn sín. Framsóknarmenn væru vafalaust ánægðari með tryggingarnar, ef þeir fengju að úthluta þeim eins og gaffalbitum. En svo er ekki. Tryggingarnar eru ófrávíkjanlegur hluti af réttindum hvers Íslendings. Hann leggur þjóðfélaginu það, sem hann getur, greiðir, meðan hann hefur góðar tekjur, en á þennan rétt, ef hann verður örkumla, sjúkur, aldraður eða hefur fyrir stórri fjölskyldu að sjá. Til að skilja, hvers vegna Alþfl. hefur barizt fyrir svo miklum almannatryggingum, verða menn einnig að skilja, hvað tryggingarnar eru. Þær eru ekki ölmusa. Þær eru ekki styrkur í hinni gömlu merkingu þess orðs. Tryggingar eru viðleitni þjóðfélagsins til þess að sjá um, að enginn þurfi að líða skort, hvorki gamlir, sjúkir, barnmargar fjölskyldur né aðrir. Tryggingarnar eru kerfi til þess að hjálpa þeim, sem stendur höllum fæti í þjóðfélaginu, til þess að njóta menningarlífs án þess að kveljast undir áhyggjum og kvíða fyrir morgundeginum. Tryggingarnar eiga að losa Íslendinga við óttann við skort, óttann við slys og sjúkdóma, óttann við barnafjölda, óttann við elli. Til viðbótar öllu þessu eru almannatryggingar tæki til að jafna auði þjóðarinnar milli þegnanna, til að gera þá ríku örlítið fátækari, til að gera þá fátæku örlítið ríkari. Það er þessi tekjujöfnun, sem kemur hvað bezt fram í fjölskyldubótunum, og við verðum að dæma þær í heild til þess að skilja þjóðfélagslega þýðingu þeirra. Stjórnarandstaðan talar aðeins um almannatryggingarnar sem mótvægi viðreisnarinnar gegn dýrtíð. Þetta er þó aðeins ein hlið málsins. Rétt er að athuga. hvernig þeim hefur vegnað, sem áður nutu trygginganna, hvort hugsað hefur verið nægilega vel fyrir þeim. Við skulum taka sem dæmi elli- og örorkulífeyri. Nú munu um 12000 manns fá ellilífeyri og á tólfta hundrað örorkulífeyri. Fyrir viðreisn, þegar Framsókn og kommúnistar voru við stjórn, fengu hjón á 1. verðlagssvæði 15900 kr. á ári og á öðru verðlagssvæði aðeins 11900 kr. Óréttlæti verðlagssvæðanna hefur nú loks verið leiðrétt, og fá nú allir jafnt, hvar sem þeir búa á landinu, 32800 kr. Vísitalan hefur hækkað um 30%, en elli- og örorkulífeyririnn hefur hækkað á milli 100 og 200%, eftir því hvar á landinu er. Og þó vita engir betur en við jafnaðarmenn, að þessi lífeyrir er sannarlega ekki of mikill, heldur þarf að hækka hann, strax og unnt er. Það er til annar mælikvarði til þess að sýna hug ríkisstj. til almannatrygginganna. Hann er þau fjárlög, sem hver ríkisstj. lætur samþykkja. Síðast þegar framsóknarmenn og kommúnistar voru í stjórn á Íslandi, fóru 13 aurar af hverri krónu, sem við greiddum í ríkissjóð, til almannatrygginganna. Skv. fjárlögum ársins 1963, sem núv. ríkisstj. fékk samþykkt skömmu fyrir jól, fara 23 aurar af hverri krónu, sem rennur í ríkissjóð, beint aftur út úr honum til trygginganna. Hækkunin er úr 13 aurum af krónunni í 23. Þannig skilar ríkið aftur tæplega fjórðungi þess fjár, sem inn kemur í ríkissjóðinn. Svo mikil er tekjuskipting trygginganna orðin. Í þessum málum má sjá spor Alþfl. Í tíð vinstri stjórnarinnar gerðust þau undur, - annað er ekki hægt að kalla það, - að framsóknarmenn og kommúnistar fengust ekki til að fylgja hinum félagslegu umbótum jafnaðarmanna, og er það ein höfuðorsök þess, að sú stjórn varð okkur til jafnmikilla vonbrigða og raun ber vitni. Hins vegar blasir sú pólitíska staðreynd við augum, hvað sem menn kunna að segja um hægri og vinstri og allt það, að Sjálfstfl. hefur viljað liðsinna þessum málum og gert það á svo myndarlegan hátt sem framkvæmd núv. ríkisstj. hefur leitt í ljós. Í þessu felst skýringin á stjórnarsamstarfinu, sem hefur staðið lengur og verið heiðarlegra en Íslendingar hafa átt að venjast. Alþfl. hefur gegnt miklu hlutverki í íslenzkum stjórnmálum, eins og hann hefur gert í núv. stjórn. Flokkurinn hefur boðað og barizt fyrir félagsmálapólitík, sem stefnir til réttlátara og betra þjóðfélags, og þokað þeirri stefnu fram, hvenær sem tækifæri hefur gefizt til. Alþfl. hefur horfið frá allsherjarþjóðnýtingu, en telur, að við nútímaaðstæður í lýðræðisríki geti áætlunarbúskapur betur náð því takmarki flokksins í efnahagsmálum, að atvinnutækjum sé stjórnað með hag fjöldans fyrir augum, en ekki hag einstaklinga eða hópa manna. Á þessu sviði er þjóðhags- og framkvæmdaáætlunin, sem fram hefur verið lögð, mikilvægt skref, enda þótt hún sé aðeins byrjun. Við skulum greina á milli dægurmálabaráttu við erfiðleika liðandi stundar og hinna varanlegu breytinga á þjóðfélagi okkar. í dægurmálunum gengur á ýmsu og verður oftast að ráða einhvers konar málamiðlun. Jafnvel Hannibal gaf út brbl. um stöðvun kaupgjalds, þegar hann var ráðh. og bar ábyrgð. Alþfl. leggur hins vegar megináherzlu á framfarir, sem eru varanlegar breytingar, eins og réttlátari kjördæmaskipun, stórauknar tryggingar og áætlanagerð. Í þeim efnum hefur flokkurinn markað djúp spor og komið fram miklu í samstarfi við aðra flokka. Í þeim kosningum, sem eru fram undan, verður sérstaklega veitzt að Alþfl., enda fer það fyrst og fremst eftir kjósenda- og þingmannatölu Alþfl., hvort Framsókn og kommúnistum takast áform þeirra að ná völdum. Má því segja með sanni, að kosningarnar snúist fyrst og fremst um Alþfl. og hlutverk hans í íslenzkum stjórnmálum. Góðir Íslendingar, eigum við ekki að gera gott þjóðfélag betra með því að kjósa Alþfl.? - Góða nótt.



Herra forseti. Heiðruðu áheyrendur. Útvarpsumr. þær, sem fram fara að þessu sinni, bera stjórnarandstöðunni ekki gott vitni, sem heldur er ekki við að búast, eftir því sem hún hefur hagað sér að undanförnu. Erfitt er að gera upp á milli stjórnarandstöðuflokkanna. Báðir leggja þeir áherzlu á að blekkja áheyrendur og segja það sé svart, sem er hvítt. Þeir móðuharðindamenn sjá ekkert nema svart, sbr. ræðu hv. 3. þm. Norðurl. e., Gísla Guðmundssonar, hér áðan. Vonandi sjá þeir þó til sólar. Stjórnarandstaðan reynir að kenna ríkisstj. um þær verðhækkanir, sem orðið hafa á ýmsum vörum og þjónustu. Stjórnarandstaðan ætlast til, að þjóðin hafi gleymt því, að vinstri stjórnin var við völd 1956–58 og skóp þá dýrtíð, sem andstæðingar stjórnarinnar tala nú mikið um. Bezta vitnið í þessu máli er fyrrv. forsrh., Hermann Jónasson, sem lýsti því yfir, að verðbólgualda væri risin, alda, sem hlyti að falla, en vinstri stjórnin réði ekki við. Þessi verðbólgualda ógnaði atvinnuvegunum og öllum almenningi. Ljóst var, að þjóðin hefði orðið gjaldþrota, og fátækt og atvinnuleysi leitt yfir almenning, ef ekki hefði verið spyrnt við fótum og viðreisnarráðstafanir gerðar, sem dugðu. Þegar þessar staðreyndir eru hafðar í huga, má það heita undur mikið, að stjórnarandstaðan skuli hafa uppi ásakanir á hendur ríkisstj. og stjórnarflokkunum fyrir það að hafa unnið björgunarstörfin og bætt úr því böli, sem vinstri stjórnin hafði leitt yfir þjóðina. Það er augljóst, að ef stjórnarandstöðuflokkarnir kæmust aftur til valda, mundu þeir rýra krónuna, þar sem þeir margsinnis hafa lýst því yfir á óbeinan hátt, að þeir muni kippa stoðunum undan efnahagslífinu. Til dæmis um það er krafan um, að opinberir starfsmenn fái 120% launahækkun. Það væri ekki til góðs fyrir opinbera starfsmenn. Það leiddi til þess, að krónan yrði felld meira en nokkru sinni fyrr. Stjórnarandstaðan telur einnig, að varasjóður sá, sem geymdur er í Seðlabankanum, um 600 millj. kr., eigi ekki að geymast, heldur beri að láta þetta fé út í viðskiptalífið og nota það fyrir neyzluvörur og til aukinnar fjárfestingar. Þeir vilja eyða öllu tryggingarfénu. Þeir vilja nema burt þá baktryggingu, sem gerir fært að mynda gjaldeyrisvarasjóð og tryggir gengi krónunnar. Það er augljóst, hvaða áhrif þetta mundi hafa á fjármálakerfið. Það mundi ýta undir verðbólgu og grafa undan krónunni með aukinni þenslu og allt of mikilli eftirspurn eftir vörum og vinnuafli, sem ekki er fyrir hendi. Væri þannig haldið á málum, mundi gjaldeyrisvarasjóðurinn eyðast á fáum mánuðum. Þá kæmu aftur óskatímar framsóknarmanna, tímar skömmtunar, vöruskorts, nefnda og hafta. Þegar stjórnarandstaðan ræðir um það, að ríkisstjórnin búi illa í haginn fyrir unga fólkið og atvinnuvegina með ráðstöfunum, sem óhjákvæmilegt var að gera, þá er eðlilegt, að hugleitt sé, hvað stjórnarandstöðuflokkarnir gerðu, á meðan þeir voru við völd. Nauðsynlegt er einnig að gera sér grein fyrir því, hvað skeður, ef þjóðin yrði svo ógæfusöm að auka fylgi þessara flokka þannig, að þeir fengju völdin á ný. Eins og áður var á minnzt, er sú dýrtíð, sem nú er oft um rætt, sökum mistaka vinstri stjórnarinnar. Vélar, byggingarefni og aðrar nauðsynjavörur hækkuðu í íslenzkum krónum við það, að gjaldmiðillinn var skráður með eðlilegum hætti, eins og gerist með öðrum þjóðum. Framsóknarmenn hafa mikið talað um hækkað verð á landbúnaðarvélum og fundið ríkisstj. til foráttu, hversu hækkunin hefur verið mikil. Augljóst er, að hækkun innfluttra vara er ekki sök ríkisstj., nema ef hún hefur hækkað tolla á vörunum frá því, sem áður var. Skv. nýju tollskránni verður tollur á landbúnaðarvélum 10%. Er það miklu lægra en áður hefur verið. Allt frá 1948 hefur tollur á landbúnaðarvélum verið 20.7%, en 1957–58 var tollurinn hækkaður upp í 23.7% auk 55% yfirfærslugjaldsins. Framsóknarmenn sáu ekki ástæðu til þess að lækka tolla á landbúnaðarvélum eða öðrum nauðsynjum, þegar þeir voru í ríkisstj. Það var ekki fyrr en núv. ríkisstj. komst til valda, að þeir fóru að ræða um það. Enginn vafi er á því, að með breytingum á tollum, eins og tollskráin nýja ber með sér, er hagur bænda og reyndar landsmanna allra mjög mikið bættur. Framsóknarmenn hafa gert samanburð á innkaupsverði dráttarvéla 1958 og 1963. Sá samanburður er ekki réttur, vegna þess að nú er ekki um sambærilegar vélar að ræða. Þær vélar, sem nú eru á boðstólum, eru miklu vandaðri en eldri gerðir. Vélaaflið er meira og ýmis þægindi og tækni fullkomnari en áður var. Sé miðað við aðstæður bóndans nú og 1958, má fullyrða, að ekki er erfiðara að eignast landbúnaðarvélar nú en þá var. Landbúnaðarvörur hafa hækkað í verði í hlutfalli við hækkun á verði véla og annarra rekstrarvara. Auk þess er bændum nú veitt lán út á dráttarvélar, en það gerðist ekki, á meðan framsóknarmenn höfðu með þessi mál að gera. Framsóknarmenn hafa leikið þann ljóta leik að skrökva að bændum og landsmönnum öllum. Einn þm. Framsfl. hefur fullyrt það í útvarpsumr., að sauðfjárafurðir hafi hækkað aðeins um 4% frá því 1958 til ársins 1962. Sami þm. hefur einnig fullyrt, að sölutrygging sú, sem bændur nú hafa á allri framleiðslunni, sé ekkert betri en þær útflutningsuppbætur, sem bændur fengu, þegar útflutningssjóður starfaði, en það var oft ekki nema lítill hluti af því, sem vantaði á fullt verð. Bændur töpuðu á þeim tímum tugum millj. árlega, vegna þess að það vantaði mikið á verðið. Nú fá bændur örugglega umsamið 6 manna nefndar verð, en það gerðist ekki fyrr en núv. ríkisstj. breytti framleiðsluráðslögunum í árslok 1959. Þá var tekin sölutrygging á útfluttum landbúnaðarvörum og þannig tryggt, að bændur þyrftu ekki lengur að bera hallann, eins og var, á meðan framsóknarmenn stjórnuðu þessum málum, en þá vantaði iðulega mikið á það, að samningsbundið grundvallarverð næðist. Eitt árið vantaði hjá mjólkurbúi allt að 30 aurum á lítra, en það samsvarar 9 þús. kr. tapi hjá bónda, sem framleiðir 30 þús. lítra yfir árið, en það mun nálgast meðalframleiðslu. Sumir framsóknarmenn eru svo langt leiddir, að þeir geta ekki viðurkennt jafnaugljósar staðreyndir og hér er um að ræða bændum til hagsbóta. Annað mál er svo það, að afurðaverðið þyrfti að vera hærra, en um það verður ríkisstj. ekki borin sökum með réttu, þar sem hún kemur ekki að verðlagningunni. Það mátti þó skilja það á hv. 3. þm. Norðurl. e. áðan, að landbrh. stæði eitthvað í vegi fyrir því, að þessi endurskoðun gæti tekizt. En bændur hafa skipað nefnd til þess að endurskoða afurðasölulöggjöfina. Og ríkisstj. hefur ekki staðið í vegi fyrir því, að sú endurskoðun geti hafizt. Núv. ríkisstj. hefur gert það, sem ekki hefur gerzt áður, að tryggja bændum það verð, sem á hverjum tíma er samið um í 6 manna nefndinni. Framsóknarmenn hafa mikið rætt um afurðalán landbúnaðarins og haldið því fram, að sjávarútvegurinn fái mun betri fyrirgreiðslu í bönkunum heldur en landbúnaðurinn. Þessi metingur, sem framsóknarmenn stöðugt eru með á milli þessara höfuðatvinnuvega, er hvimleiður og ástæðulaus. Landbúnaðurinn fær ekki lakari fyrirgreiðslu nú í bönkum landsins en áður hefur verið. Bændur fá ekki seinna útborgað afurðaverðið nú en áður. Þeir fá ekki heldur greiddan lægri hundraðshluta en var, á meðan framsóknarmenn voru við völd. Víða mun útborgun koma fyrr nú en áður hefur verið, og víðs vegar um land er einnig greiddur hærri hundraðshluti út en áður var. Þetta vita bændur, og er því áróður framsóknarmanna um afurðalánin út í hött og algerlega skotið fram hjá marki. Í gærkvöld fullyrti framsóknarþm., að bændur borguðu til stofnlánadeildar landbúnaðarins 2 kr. á móti hverri einni, sem stofnlánadeildin fengi annars staðar frá. Þm. skrökvar blygðunarlaust að bændum og áheyrendum öllum, og má segja, að málflutningur eins og þessi sé tæplega svaraverður. Ekki er að efa, að Tíminn prentar upp þennan ósóma, ekki einu sinni, heldur oft. Ætlazt er til, að ýmsir landsmenn lesi aðeins Tímann og trúi því, sem þar stendur. Framsóknarmenn fullyrða, að þeir hafi skilið vel við lánasjóði landbúnaðarins. Sannleikurinn er sá, að lánasjóðir landbúnaðarins voru gjaldþrota, þegar núv. ríkisstj. tók að sér að endurreisa þá. Viðskilnaður framsóknarmanna við sjóði landbúnaðarins var með þessum hætti. Það er staðreynd, sem ekki verður á móti mælt. Það er mælikvarði á hina neikvæðu stjórnmálahætti framsóknarmanna, að þeir hafa barizt gegn því, að stofnlánadeild landbúnaðarins væri byggð upp. Það hefur tekizt giftusamlega að reisa við fjárhag búnaðarsjóðanna með innlendu fé og öruggum tekjustofnum. Stofnlánadeildin mun innan fárra ára verða mikilsmegnandi fyrir landbúnaðinn, og með hverju ári mun eigið fé deildarinnar aukast stórlega. Eftir fá ár mun deildin hafa eigið fé til ráðstöfunar árlega um 100 millj, kr. Eftir 10–12 ár mun deildin geta lánað af eigin fé árlega um 150 millj. kr. Landbúnaðinn hefur löngum vantað fjármagn. Þess vegna er nauðsynlegt fyrir framtíðina að byggja upp örugga lánastofnun fyrir þennan mikilvæga atvinnuveg. Framsóknarmenn finna að því, að bændur skuli greiða 1% af búvöruverðinu til stofnlánadeildar. Framsóknarmönnum finnst eigi að síður sjálfsagt að greiða sams konar gjald til bændahallarinnar. Neytendur greiða án möglunar tilskilið gjald til stofnlánadeildarinnar með þeim skilningi, að það sé einnig hagur neytenda, að landbúnaðurinn eflist. En framsóknarmenn berja höfðinu við steininn. Þótt ekki sé nema ár liðið síðan stofnlánadeildin tók til starfa í því formi, sem hún nú er, hefur eigi að síður komið í ljós góður árangur af starfsemi hennar. Útlán hafa verið aukin mikið frá því, sem áður var. Var því lýst hér í útvarpsumr. í gærkvöld og verður því ekki endurtekið. Framsóknarmenn ræða mikið um erfiðleika ungs fólks að stofna heimili í sveit. Skal ekki gert lítið úr þeim erfiðleikum. Það er dýrt að byrja búskap með fullkominni vélvæðingu, góðum húsakosti fyrir fólk og búpening, mikilli ræktun og byggingum yfir heyforða og vélar. En það dugir ekki að tala eins og þessir erfiðleikar séu nýtilkomnir. Það dugir ekki fyrir framsóknarmenn að halda því fram, að þessir erfiðleikar hafi ekki verið fyrir hendi 1957-58, þegar þeir voru síðast við völd. Það er gagnslaust að halda því fram, að fólksflótti úr sveitunum hafi aukizt á síðustu þremur árum. Það er réttara fyrir framsóknarmenn að viðurkenna það, að síðustu áratugina hefur fólk flutt úr sveitunum og ekki síður þau árin, sem þeir voru við völd. Um margra ára skeið hefur veðdeild Búnaðarbankans verið til samkv. lögum, en lítt starfhæf vegna fjárskorts. Nú er að því unnið að efla veðdeildina, til þess að hún geti veitt lán til jarðakaupa og þannig gert ungu fólki auðveldara að festa sér bújörð. Hækkun útlána í veðdeild Búnaðarbankans mun koma til framkvæmda innan tíðar. Um áratugi hefur verið heimilt samkv. lögum að lána allt að 75% af byggingarkostnaði íbúðarhúsa, útihúsa og til ýmissa framkvæmda annarra í sveitum landsins. En vegna fjárskorts hefur ekki verið unnt að nota þessa heimild nema að takmörkuðu leyti. Þegar framsóknarmenn hækkuðu byggingarefni og rekstrarvörur landbúnaðarins um 55% 1957 og 1958, gerðu þeir engar ráðstafanir til þess að hækka útlán vegna bygginga og ræktunar. Bændur söfnuðu því lausaskuldum á þessum árum og borguðu víxilvexti af lánunum, vegna þess að framsóknarmenn vanræktu búnaðarsjóðina og skildu við þá tóma og gjaldþrota. Með uppbyggingu stofnlánadeildarinnar og eflingu veðdeildarinnar er að því unnið að auðvelda fólki að stofna bú í sveit. Það er öruggt, þótt framsóknarmenn vinni að því öllum árum að telja kjark úr fólki, að hugur og dugur mun hafa yfirhöndina og sveitir landsins byggjast upp með eðlilegum hætti. Framsóknarmenn tala mikið um samdrátt í sveitunum. Þeir segja, að ræktun og byggingar hafi dregizt saman seinni árin. En þetta er ekki rétt, eins og flestir vita, sem lesa opinberar skýrslur um þessi mál. Jarðræktarlögin eru í endurskoðun. Búnaðarþing skipaði mþn. til þess að endurskoða þessa merku löggjöf. N. skilaði áliti á s.l. ári. Þar sem hér er um mjög mikilvæga og merka löggjöf að ræða, en mþn. ekki stjórnskipuð eða kosin af Alþingi, þótti eðlilegt, að nál. búnaðarþingsnefndarinnar væri athugað af stjórnskipaðri n. Sú n. er að ljúka störfum og hefur gert ýmsar breyt. á frv. því, sem fyrir lá. Breytingarnar munu tvímælalaust vera til bóta, og er þar um ýmis nýmæli að ræða til samræmis við breytta búnaðarhætti. Ætla má, að ný jarðræktarlög verði sett á næsta þingi, þar sem frv. hinnar stjórnskipuðu n. mun vera fullbúið á þessu vori. Það var fullyrt í umr. í gærkvöld, að landbrh. héldi jarðræktarstyrknum niðri með því að miða jarðræktarstyrkinn við skakka vísitölu. Þessi ásökun er ekki svaraverð. Þó þykir rétt að geta þess, að jarðræktarstyrkur er greiddur nú eftir sömu reglum og gilt hafa síðan 1948 og vísitalan er útreiknuð eftir þeim reglum, sem í gildi eru um útreikning hennar. Jarðræktarstyrkur hækkar verulega til þeirra, sem hafa smærri tún, með þeim lögum, sem nú ganga í gildi um breyt. á l. um stofnlánadeild, þar sem miðað er við hærri styrk til þeirra, sem hafa tún undir 15 hekturum í stað 10 hektara áður, Í sömu lögum er gert ráð fyrir að hækka byggingarstyrk til íbúðarhúsa í sveitum. Á það var minnst í umr. í gærkvöld, að vegamálin væru í miklu öngþveiti. Ekki var leitazt við að færa rök fyrir þessari fullyrðingu. Þess ber að geta, að vegafé hefur á undanförnum árum verið of lítið til viðhalds og nýbygginga. Í tíð núv. ríkisstj. hefur vegafé verið aukið hlutfallslega miklu meira en nokkru sinni fyrr. Þannig hefur viðhaldsfé verið hækkað um 90% síðan 1958, fé til nýbygginga um 70%, til brúargerðar um 62% og til flugvalla um 99%. Talið er, að viðhalds- og vegagerðarkostnaður hafi aukizt á þessu tímabili um 45%. Samkv. þessu er mun betur séð fyrir vegamálunum nú en var, á meðan framsóknarmenn fóru með þau mál. Eigi að síður geta menn verið sammála um, að þörf sé á auknu fé til vegaframkvæmda. Ríkisstj. vinnur að því, að svo megi verða. Mþn. vinnur að endurskoðun vegalaganna, og má gera ráð fyrir, að þeirri endurskoðun ljúki í sumar, þannig að leggja megi fram frv. til nýrra vegalaga á næsta hausti. Þegar framsóknarmenn og kommúnistar ræða um samdrátt í framkvæmdum, eiga þeir erfitt með að finna orðum sínum stað. Sannleikurinn er, að aldrei hafa framkvæmdir verið meiri í landinu en nú, aldrei hefur atvinna verið betri en nú, og eru horfur á, að svo geti orðið áfram. Rafvæðingu landsins miðar vel áfram. 10 ára áætluninni verður lokið á næsta ári, eins og ákveðið var á árinu 1955, þegar 10 ára áætlunin var gerð að 11 ára áætlun. Unnið er að framhaldsáætlun, sem miðast við, að allir landsmenn hafi fengið raforku ekki seinna en árið 1970. Gert er ráð fyrir, að framhaldsáætlun verði fullbúin á næsta hausti. Verður þá unnt að gera sér grein fyrir því, hversu margir geta komizt inn í samveitukerfið. Vitað er, að margir bæir eru þannig í sveit settir, að þeir geta ekki fengið raforku nema frá dísilstöðvum. Í athugun er, með hverjum hætti unnt er að veita þeim aukna aðstoð vegna aðstöðumunar. Ríkisstj. hefur lagt fram þjóðhagsáætlun, sem gerð hefur verið ýtarleg grein fyrir. Með þjóðhagsáætluninni er gert ráð fyrir aukinni uppbyggingu og framkvæmdum eins miklum og fjárhagskerfið og mannafli í landinu leyfir. Atvinnuvegir landsmanna ganga vel. Framleiðslan eykst í landbúnaði, sjávarútvegi og iðnaði. Uppbygging og bætt lífskjör fyrir almenning munu örugglega halda áfram, ef haldið verður þeirri stefnu, sem farið hefur verið eftir, síðan viðreisnin hófst. Stjórnarandstaðan vill víkja af þessari leið og taka upp stefnu vinstri stjórnarinnar að nýju. Nauðsynlegt er, að Íslendingar geri sér grein fyrir öllum staðreyndum og láti eigin dómgreind ráða, þegar valið verður á milli stefnu ríkisstj. og þeirra, sem vilja rífa niður og eyðileggja þann árangur, sem náðst hefur í efnahagslegri uppbyggingu þjóðarinnar. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það er skoplegt að heyra Alþýðuflokksmenn réttlæta þátttöku sína í núv. afturhaldsríkisstj. Í þeim efnum grípa þeir gjarnan til þess að skamma vinstri stjórnina fyrir hennar störf. Það er engu líkara en Alþýðuflokksmenn trúi því nú orðið, að þeir hafi ekki verið í vinstri stjórninni. Í umr. hér í kvöld lék Benedikt Gröndal þennan skopleik. Hann skammaðist hér út af því, að lítið hafi verið gert í tíð vinstri stjórnarinnar í tryggingamálum. Hv. þm. gleymdi því að sjálfsögðu, að það var Alþfl. í vinstri stjórninni, sem fór með tryggingamálin. Hann gleymdi því, að það var Guðmundur Í. Guðmundsson, flokksbróðir hans, sem var ráðh. tryggingamála. Mér er óhætt að fullyrða það, að í vinstri stjórninni lagði hann aldrei fram neina till. til úrbóta í tryggingamálum, sem hann fékk ekki samþ. Hafi lítið verið gert í tíð vinstri stjórnarinnar í tryggingamálum, þá ber Alþfl. að sakast þar um við sjálfan sig. Viðreisnarstjórnin hóf göngu sína með þeim áróðri, að erlend skuldasöfnun væri að stefna efnahag þjóðarinnar í voða. Erlend lán, sem tekin höfðu verið vegna hluta af stofnkostnaði sementsverksmiðjunnar, vegna hluta af stofnkostnaði nýrrar Sogsvirkjunar og nýrra virkjana á Austfjörðum og Vestfjörðum og vegna hluta af stofnkostnaði stóraukins fiskiskipaflota, slík lán áttu öll að teljast sem beinn hallarekstur á þjóðarbúinu. Einn af stuðningsmönnum ríkisstj., kunnur hagfræðingur, dr. Benjamín Eiríksson, fann sig knúinn til þess að mótmæla þessum áróðri viðreisnarstjórnarinnar strax í upphafi. Dr. Benjamín sagði, að enginn vafi gæti leikið á því, að þjóðin stæði við upphaf viðreisnarinnar betur að vígi efnahagslega séð, þó að hún þyrfti að standa undir hærri erlendum skuldum en áður, vegna stórbættrar aðstöðu með atvinnu- og framleiðslutæki. Áróður þeirra viðreisnarmanna var rangur og óheiðarlegur strax í upphafi. En nú í lok kjörtímabilsins er þó áróður þeirra hálfu verri. Nú er hamrað á því sýknt og heilagt, að afleiðingar viðreisnarstefnunnar séu stórvaxandi sparifé landsmanna, gerbreytt gjaldeyrisstaða bankanna og almennt og mikið góðæri um allt land. Á þessum fjarstæðum er klifað dag eftir dag í öllum blöðum ríkisstj., og til viðbótar eru svo ráðunautar ríkisstj. í efnahagsmálum og seðlabankastjórar látnir endurtaka þessar blekkingar. Gjaldeyrisstaðan hefur hvergi nærri batnað um þær fjárhæðir, sem áróðursmenn viðreisnarinnar halda fram. Hitt er aftur á móti augljóst mál, að gjaldeyristekjur þjóðarinnar hafa orðið óvenjumiklar s.l. tvö ár og gjaldeyrisstaðan hefur af þeim ástæðan orðið betri en áður var. En hvernig stendur á því, að gjaldeyristekjur hafa vaxið? Skyldi það vera að þakka viðreisnarstefnu ríkisstj. í efnahagsmálum? Nei, ónei. Hvert mannsbarn í landinu veit, hver ástæðan er til stóraukinna gjaldeyristekna síðustu tvö ár. Árið 1961 jókst heildarafli sjávarútvegsins um 23,6%, og árið 1962 jókst hann enn um 20%. Árið 1961 jókst verðmæti útflutningsframleiðslunnar um 10,3% eða um 388,4 millj. kr. og árið 1962 jókst verðmæti útflutningsins um 17% eða um 538 millj. kr. Þannig jukust gjaldeyristekjurnar vegna framleiðsluaukningar árin 1961 og 1962 um 926 millj. kr., hvorki meira né minna. Það er þessi framleiðsluaukning, sem ráðið hefur um bætta gjaldeyrisstöðu og meiri gjaldeyri til ráðstöfunar en áður var. Og hvernig stendur á þessari framleiðsluaukningu? Hafa áhrif viðreisnarinnar kannske verið hér að verki? Nei, engum manni með heilbrigða skynsemi dettur slíkt í hug. Síldaraflinn hefur orðið til þrátt fyrir viðreisnarstefnuna, en ekki vegna hennar. Ástæðurnar fyrir hinum mikla og góða síldarafla eru eflaust margar, og sumar þeirra verður að telja til góðærishappa, en engum, sem þekkir til síldveiða okkar nú, blandast hugur um það, að ein meginástæðan til þess, að nú er hægt að stunda síldveiðar með góðum árangri allt árið, einnig allan veturinn, er sá skipastóll, sem landsmenn nú eiga og nota við veiðarnar. Það eru fyrst og fremst nýju 150–250 rúmlesta skipin, vel útbúin og vönduð, sem hin mikla veiði byggist á. Bátaflotinn, eins og hann var fyrir nokkrum árum, aðallega 60 rúmlesta bátar, væri ófær til þessara veiða með öllu, a.m.k. yfir veturinn. Það var í tíð vinstri stjórnarinnar, sem hafizt var handa um smíði 150 rúmlesta stálbátanna í Noregi og kaupin á 100–250 rúmlesta austur-þýzku skipunum. Það voru einmitt þessi fiskiskipakaup, sem ráðunautar viðreisnarstjórnarinnar í efnahagsmálum voru mest á móti. Það voru erlendar skuldir vegna þessara skipakaupa, sem taldar voru ógna efnahagslífi þjóðarinnar. Svo skammsýnir voru þeir viðreisnarmenn á möguleika íslenzks sjávarútvegs þá eins og nú, að þeir töldu hin nýju fiskiskip mundu skapa Íslendingum ný og aukin vandamál. Glöggt dæmi um það var, þegar sjö af þm. Sjálfstfl. með fiskimálastjórann, Davíð Ólafsson, í broddi fylkingar fluttu till. hér á Alþingi um sérstakar ráðstafanir vegna hinna nýju skipa. Í grg. till. sögðu þeir flm. orðrétt á þessa leið: „Á undanförnum árum hafa ný skip í bátaflotanum farið stækkandi. Allmikið hefur verið byggt af skipum 150–250 rúmlestir að stærð. Þessi skip, sögðu þessir spekingar Sjálfstfl., „þessi skip eru of dýr, bæði í stofnkostnaði og rekstri, til þess að þau geti byggt afkomu sína eingöngu á veiðum hér við land. Þeir lögðu því til, að ríkisstj. sendi þessi skip til veiða við Afríkustrendur. 150 rúmlesta stálskipin voru kölluð „Vinstristjórnarskip. Austur-þýzku skipin voru nefnd „skipin hans Lúðvíks. En nú moka þessi skip upp síldaraflanum og bjarga gjaldeyrisstöðu landsins, og síðan koma auðvitað þessir spekingar viðreisnarstjórnarinnar og segja: Þarna sjáið þið, hvernig viðreisnin hefur bjargað fjármálum þjóðarinnar. Þó að viðreisnarstefna ríkisstj. eigi engan þátt í síldargóðærinu og þar af leiðandi ekki heldur í vaxandi gjaldeyristekjum né í aukinni þjóðarframleiðslu og þá ekki heldur í sparifjáraukningunni, sem er afleiðing góðærisins, þá hefur viðreisnarstefnan í ýmsum öðrum greinum borið fullan árangur. Víðreisnarstefnan hefur áorkað því, að dýrtíðarvísitalan fyrir vörur og þjónustu hefur hækkað um 49% á þremur árum eða margfalt meira en nokkur dæmi eru til um áður á sambærilegum tíma. Viðreisnin hefur áorkað því, að kaupmáttur tímakaups hefur lækkað í öllu góðærinu, og það er auðvitað eitt af sporunum, sem Alþfl. gæti rakið eftir sig í stjórnarsamstarfinu. Viðreisnin hefur leitt til þess, að íbúðarhúsabyggingar hafa dregizt saman, og það er annað spor, sem Alþfl. getur rakið eftir sig. Hún hefur leitt til þess, að skattar og tollar hafa hækkað á þjóðinni um 1400 millj. kr. frá árinu 1953 til 1963. Hún hefur leitt til þess, að skattar á gróðafélögum hafa lækkað, en söluskattar á algengustu neyzluvörum hækkað. Viðreisnin hefur dekrað við verzlunina í landinu. Hún hefur leyft hækkaða álagningu á vörum og í ýmsum greinum afnumið verðlagseftirlit. Hún hefur gefið heildsölum frjálsræði með gjaldeyri og beint fjármagni þjóðarinnar í sívaxandi mæli til verzlunarinnar. Árið 1961 fór meira en 1/3 hluti útlánaaukningar viðskiptabankanna til verzlunarinnar, eða 106.8 millj. kr. Á því sama ári minnkuðu lán viðskiptabankanna til sjávarútvegsins um 87,2 millj. kr. Árið 1962 jukust útlánin enn til verzlunarinnar um 158,3 millj. kr., en um aðeins 29.8 millj. kr. til sjávarútvegsins. Þannig hefur verzlunin á tveimur árum, 1961 og 1962, tekið til sín meira en 1/3 af allri útlánaaukningu bankanna og þannig fengið til sín miklum mun meira fé en sjávarútvegur og landbúnaður samanlagt. Þá er það ekki síður íhugunarvert, að á viðreisnarárunum 1961 og 1962 hefur fiskiskipaflotinn beinlínis rýrnað, endurnýjun hefur ekki jafngilt viðhaldi og afföllum í flotanum. Árið 1961 var nettóaukning fiskiskipaflotans 11 skip, 1412 rúmlestir að stærð. Um þá aukningu sagði Davíð Ólafsson fiskimálastjóri: „Þessi endurnýjun flotans á einu ári er of lítil, til þess að hún geti talizt nægjanleg. Árið 1962 reyndist nettóaukning fiskiskipaflotans þó enn þá minni, eða aðeins 293 rúmlestir. Sannleikurinn er sá, að árleg aukning fiskiskipaflotans þarf að vera um 2500–3000 rúmlestir til þess að jafngilda fullu viðhaldi á öllum flotanum. Það var fyrst í lok s.l. árs, eftir tvær miklar síldarvertíðir og mikinn hagnað margra útgerða, að ráðizt var að nýju í byggingar fiskibáta erlendis, svo að nokkru nam. Þeir fiskibátar, sem nú eru í smíðum erlendis fyrir Íslendinga, eru ekki afleiðing viðreisnarinnar, heldur hins mikla síldarafla. Hin góða efnahagsafkoma síðustu ára byggist öll á þeim grundvelli, sem lagður var, áður en viðreisnin hófst. Hún byggist á stækkun landhelginnar, gerbreytingu fiskiflotans og þeim síldar- og fiskiðnaði, sem komið hafði verið upp í landinu. Nú hefur viðreisnarstjórnin lagt fram áætlun sína um þróun efnahagsmálanna á næstu fjórum árum. Í þeirri áætlun er gert ráð fyrir minni vexti þjóðarframleiðslunnar en var á árunum 1955–59. Þar er gert ráð fyrir minni vexti þjóðarteknanna en þá var, minni fjárfestingu í aðalatvinnuvegum landsins, og þar er gert ráð fyrir, að enn á næstu fjórum árum hækki kaup minna en sem svarar vaxandi þjóðarframleiðslu, eins og verið hefur í tíð núv. ríkisstj. Í áætluninni segir, að ekki sé gert ráð fyrir neinum meiri háttar breytingum á aðalatvinnuvegum landsins, sjávarútvegi og landbúnaði, en þó á að taka 600 millj, kr. erlent lán á hverju ári næstu fjögur árin. Áætlunin bar glöggt vitni um vantrú þeirra viðreisnarmanna á möguleikum sjávarútvegs og landbúnaðar. Það eina umtalsverða í áætluninni eru kosningalán þau, sem ríkisstj. hugsar sér að úthluta nú á þessu ári til nokkurra framkvæmda. Þannig hefur viðreisnarstefnan verið mörkuð vonleysi og verður það eflaust áfram. Almennar alþingiskosningar standa nú fyrir dyrum. Á úrslitum þeirra kosninga mun velta, hvaða stjórnarstefna verður hér ríkjandi á næsta kjörtímabili. Í þeim kosningum á þjóðin að dæma flokkana eftir þeirri reynslu, sem fyrir liggur um afstöðu þeirra á því kjörtímabili, sem nú er að líða, til þeirra mála, sem þjóðarheildina varða mestu. Nú eins og alltaf eru það nokkur málefni, sem gnæfa upp úr hinu almenna málefnaþrasi flokkanna, málefni, sem eiga að ráða úrslitum um afstöðu kjósenda til stjórnmálaflokkanna. Efnahagsbandalagsmálið gnæfir hæst allra þessara mála nú. Afstaðan í því máli getur varðað tilveru þjóðarinnar sem sjálfstæðrar þjóðar í framtíðinni. Stefna stjórnarflokkanna í því máli er augljós. Þeir stefna að aðild Íslands að bandalaginu. Formaður Sjálfstfl., Bjarni Benediktsson, hefur lýst yfir því, að hann telji, að tryggja megi örastar framfarir með beinni þátttöku Íslands í Efnahagsbandalagi Evrópu. Þannig var skoðun hans, þó að hann vilji nú draga nokkuð í land af ótta við kjósendur. Gylfi Þ. Gíslason ráðherra hefur sagt, að hann telji útilokað, að Ísland standi utan bandalagsins. Og sérfræðingar ríkisstj. í efnahagsmálum og einstakir ráðh. hafa hvað eftir annað gert ráð fyrir þátttöku útlendinga í íslenzkum fiskiðnaði og erlendu einkafjármagni í atvinnurekstri landsins. Alþb. var eini flokkurinn á Alþingi, sem strax tók ótvíræða og hiklausa afstöðu gegn allri aðild Íslands að Efnahagsbandalagi Evrópu: Framsfl. tvísteig í málinu þar til nú fyrir nokkrum mánuðum. Sumarið 1961 voru það ekki aðeins fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna, sem ólmir vildu sækja um aðild að bandalaginu, heldur einnig þeir framsóknarmenn, sem þá voru spurðir. Haustið 1961, þegar hættan var mest á því, að ríkisstj. legði fram beiðni um aðild að bandalaginu, birtist ritstjórnargrein í Tímanum, að aukaaðild væri sú leið, sem hentaði Íslandi bezt. Reynslan um afstöðu flokkanna í þessu stærsta máli þjóðarinnar liggur alveg skýrt fyrir. Aðeins Alþb. eitt hefur staðið óhvikult allan tímann, aðeins því er hægt að treysta fullkomlega í þessu stórmáli. Annað stórmál, sem hver hugsandi kjósandi hlýtur að láta sig miklu skipta, er afstaða flokkanna til hersetunnar. Afstaða stjórnarflokkanna er skýr. Þeir vilja áframhaldandi hersetu í landinu. Afstaða Alþb. er líka skýr og ótvíræð. Það vill aflétta hersetunni hið fyrsta og losa þjóðina úr erlendu hernaðarbandalagi. Afstaða Framsfl. er hins vegar óskýr og áákveðin. Landhelgismálið verður eitt af stórmálum næstu kosninga. Í marzmánuði á næsta ári á að renna út undanþágusamningurinn, sem gerður var við Breta um veiðar innan 12 mílna markanna. Þegar 12 mílna landhelgin var ákveðin 1958, hafði Alþb. forgöngu um þá stækkun. Allir vita, að stækkunin þá byggðist beinlínis á hörku Alþb. í málinu. Sjálfstfl. neitaði að standa að stækkun landhelginnar 1958. Hann og Alþfl. brugðust málstað Íslendinga með undansláttarsamningnum við Breta. Samkvæmt þeim samningi geta Íslendingar ekki hér eftir breytt grunnlinum eða stækkað landhelgina án leyfis Breta nema þá samkvæmt dómi Alþjóðadómstólsins í Haag, sem suðvitað getur ekki dæmt okkur stækkun, á meðan alþjóðalagaákvæði skortir. Stjórnarflokkarnir segjast hafa unnið sigur í landhelgismálinu. Sigur þeirra var fólginn í því að hleypa erlendum togurum inn í landhelgina, upp á mið bátanna, einkum fyrir Austur- og Norðurlandi. Ráðherrarnir segja, að síðan þeir hleyptu togurunum inn fyrir, hafi allt verið í himnalagi. Þeir í stjórnarráðinu hafa auðvitað ekki haft mikið af ágangi erlendra togara að segja. Þeir vita ekki um, að fiskibátar okkar hafa hvað eftir annað orðið að flýja miðin, orðið fyrir veiðarfæra- og aflatjóni. Síðan Bretum var hleypt inn í landhelgina, hafa tugir togara verið teknir að veiðum fyrir innan 6 mílna mörkin, en þó hafa auðvitað miklu fleiri togarar sloppið. Ásókn brezkra togara má m.a. dæma af komu þeirra í íslenzkar hafnir. Nýlega var frá því skýrt í blöðum, hve margir brezkir togarar hefðu leitað til Ísafjarðar undanfarin ár. Skýrslan var þannig: Á árunum 1952–58 komu þangað 24 brezkir togarar að meðaltali á ári. Árið 1959 kom þangað enginn brezkur togari. Árið 1960 komu þangað 10 brezkir togarar. Árið 1961 komu þangað 59 brezkir togarar. Og árið 1962, s.l. ár, komu þangað 155 brezkir togarar. Ágangur erlendra togara í landhelginni hefur gert mikið ógagn undanfarin ár. Það eru starblindir menn á gildi fiskveiðilandhelginnar, sem kalla það sigur að hleypa erlendum togurum inn á mið bátanna. Enginn vafi leikur á, að fái núverandi stjórnarflokkar meiri hluta áfram á Alþingi eftir kosningar, er stórhætta á, að þeir framlengi í einu eða öðru formi undanþágur Breta til veiða í landhelginni. Það ættu allir sjómenn a.m.k. að hafa hugfast, þegar þeir ganga að kjörborðinu í sumar. Í kosningunum í sumar hljóta verkamenn, sjómenn, bændur og aðrir launþegar að dæma flokkana eftir afstöðu þeirra til kaupgjaldsog kjaramála. Stefna stjórnarflokkanna hefur verið ómenguð kjaraskerðingarstefna, stefna fjandskapar við verkalýðssamtökin. Framsfl. rauf vinstri stjórnina á kröfu um kauplækkun, og hann studdi núverandi stjórnarflokka til þess að slíta vísitöluna úr sambandi við kaupið. Alþb. hefur hins vegar alltaf staðið gegn kjaraskerðingarstefnunni og verið málsvari launþeganna á Alþingi. Stjórnarflokkarnir hafa stórhækkað vexti á lánum atvinnuveganna og íbúðalánum almennings. Framsfl. hafði áður samþ. með Sjálfstfl. hækkun vaxta á stofnlánum landbúnaðar og sjávarútvegs og lánum til íbúðarhúsabygginga. Alþb. hefur allan tímann staðið gegn vaxtahækkun og gegn því, að lánskjör landbúnaðar og sjávarútvegs yrðu gerð óhagstæðari. Framsfl. berst nú sömu baráttu og við Alþýðubandalagsmenn, en hann hafði áður samþ. vaxtahækkunarleiðina og styttingu lánstímans. Þau málefni, sem hér hafa verið nefnd, sýna það öll, að þótt Framsfl. berjist nú rétt fyrir kosningar harðri og ákveðinni baráttu gegn kjaraskerðingarstefnu stjórnarflokkanna og gegn aðild Íslands að Efnahagsbandalaginu og hafi heilbrigða afstöðu í ýmsum stórmálum, þá er fortíð Framsfl. óhrein í flestum þessum málum, og það er erfitt að treysta á heilindi Framsfl. í þessum efnum. Og enn hikar Framsfl. í einu grundvallarmáli komandi kosninga. Um það er spurt: Hvað ætlar Framsfl. að gera að kosningum loknum? Ætlar hann að taka saman við íhaldið eða ganga í stjórn með viðreisnarflokkunum, eigi hann þess kost? Eða vill Framsfl. lýsa því ótvírætt yfir fyrir kosningar, að til slíks geti ekki komið, að hann vilji vinstri ríkisstj. með Alþb., stjórn, sem skuldbindi sig til þess að gerbreyta um stefnu í samræmi við þá afstöðu, sem Framsfl. og Alþb. hafa haft á Alþingi að undanförnu? Framsókn segist aðeins vilja fella núv. viðreisnarstjórn og fá aðstöðu til þess, að ekki verði gengið fram hjá Framsfl., eins og það er orðað. Hvað merkir þetta orðalag? Gefur það ekki til kynna, að framsóknarforingjarnir ætli sér að semja sig inn í afturhaldsríkisstjórn eftir kosningar, eigi þeir kost á því? Stefna Alþb. er skýr. Það skorar á alla vinstri menn að sameinast um vinstri stefnu, um uppbyggingu atvinnulífsins um allt land, um bætt launakjör, um verndun sjálfstæðis þjóðarinnar og baráttu gegn öllum erlendum yfirráðum í landinu. Nú hefur Alþb. breikkað grundvöll sinn í komandi kosningum. Nú hafa þjóðvarnarmenn skipað sér í sameiginlega liðsveit með okkur Alþýðubandalagsmönnum. Ástæðurnar til þess eru m.a. þau alvarlegu viðhorf, sem blasa við þjóðinni, ef núv. ríkisstjórnarflokkar fá haldið meirihlutavaldi sínu eftir kosningar. Vinstri menn finna þörfina á því að þjappa sér saman og láta ekki minni háttar ágreiningsmál tvístra sér. Hægri öflin standa saman. Stjórnarflokkarnir lýsa því yfir, að þeir ætli sér að halda áfram stjórnarsamstarfi sínu og stjórnarstefnu sinni, fái þeir til þess meiri hluta kjósenda. Samstaða þeirra kallar á samstarf vinstri manna. Kosningabaráttan er hafin. Þeirri baráttu verður að ljúka með falli núverandi ríkisstj. og stórsókn vinstri manna og miklum sigri Alþb. - Góða nótt.



Herra forseti. Háttvirtu hlustendur. Út af ummælum Benedikts Gröndals alþm. hér áðan um almannatryggingarnar og svigurmælum hans í garð framsóknarmanna skal það aðeins tekið fram: 1) að það var Framsfl., sem lagði ásamt Alþfl. grundvöllinn að tryggingalöggjöfinni í öndverðu; 2) um umbætur þær á tryggingalöggjöfinni, sem nú hafa átt sér stað, hefur alls enginn ágreiningur verið. 3) það var Alþfl.-maður, sem fór með málefni almannatrygginganna í vinstri stjórninni. Hæstv. forsrh. varð að viðurkenna vaxandi verðbólgu og dýrtíð í umr. hér í gær. En hann spurði um leið: Hverjum er um að kenna? Hvað hefur valdið verðhækkununum, og við hvern er að sakast um vöxt dýrtíðarinnar á þessu kjörtímabili? - Ég held, að þessum spurningum ráðh. sé ákaflega auðsvarað. Vaxandi verðbólga á þessu tímabili á fyrst og fremst rætur að rekja til efnahagsaðgerða núv. ríkisstj., viðreisnarinnar svokölluðu 1960 og gengisfellingarinnar 1961. Vegna þeirra aðgerða hefur verðlagið skrúfazt upp, kaupgjaldið hækkað, krónan lækkað, rekstrarútgjöld aukizt, framkvæmdakostnaður stórhækkað. Þessum augljósu staðreyndum treystist jafnvel forsrh. ekki til að neita, en reyndi hins vegar að telja mönnum trú um, að ráðstafanir þessar hefðu verið óumflýjanlegar, viðreisnin vegna viðskilnaðar vinstri stjórnarinnar og gengisfellingin 1961 vegna þeirra kaupgjaldssamninga, sem samvinnufélögin höfðu forustu um. Þessi niðurstaða forsrh. er vitaskuld furðuleg fjarstæða, sem ber vitni um slæma samvizku stjórnarinnar í þessum efnum. Með efnahagslögunum 1960 var stofnað til stórfelldari gengislækkunar en áður hefur átt sér stað. Sú gengislækkun ein út af fyrir sig hlaut að hafa í för með sér ægilega dýrtíðarskriðu og tilfinnanlega lífskjaraskerðingu fyrir allan almenning. En það var ekki látið sitja við gengisfellinguna eina. Jafnhliða henni voru vextir stórhækkaðir, lánstími styttur og afurðalán lækkuð, og í kjölfar gengisfellingarinnar sigldu strax nýjar álögur á almenning í formi söluskatta og annarra opinberra gjalda. Allar þessar ráðstafanir hlutu að verka í sömu átt og gengisfellingin, þ.e.a.s. hafa stórkostleg verðbólguáhrif og leggja þungar byrðar á almenning, jafnframt því sem þær hlutu að verða atvinnuvegunum fjötur um fót. Þegar til gengislækkana hefur komið áður fyrr, hafa jafnframt oftast nær verið gerðar sérstakar ráðstafanir til að draga úr íþyngjandi áhrifum þeirra. Hitt mun aldrei hafa átt sér áður stað, að samhliða gengisfellingu hafi verið gripið til sérstakra aðgerða til þess að stuðla að enn meiri kjaraskerðingu og verðbólgu. Hér var því vissulega um nýja stefnu að ræða. Framsóknarmenn vöruðu eindregið við afleiðingum þessara samvirku kjaraskerðingaraðgerða. Við sýndum fram á, að þær mundu magna dýrtíð, skerða lífskjör, kalla á kauphækkanir, leiða til ranglætis og valda óbærilegum aðstöðumun í þjóðfélaginu. Allt hefur þetta ásannazt, eins og hver maður getur dæmt um af eigin reynd. Með efnahagslögunum frá 1960 var skráð gengi krónunnar lækkað um 132.5%. Með þeirri gengisfellingu var gengið miklu lengra en að skrá krónuna í samræmi við gjaldeyrisuppbótagengið. Með hinni nýju gengisskráningu var verð á erlendum gjaldeyri yfirleitt hækkað um 50, en í ýmsum tilfellum um 80% frá því, sem það að meðtöldu yfirfærslugjaldinu áður var. Það er því fráleit firra, að með gengisbreytingunni 1960 hafi aðeins verið skráð sú gengislækkun, sem vinstri stjórnin hafði raunverulega verið búin að framkvæma með uppbótakerfi og yfirfærslugjöldum. Það sér hver maður með heilbrigða skynsemi. Það er margsannað, að viðskilnaður vinstri stjórnarinnar gaf að öðru leyti síður en svo tilefni til slíkra óyndisúrræða sem gengislækkunin 1960 óneitanlega var. Tekjuafgangur var hjá ríkissjóði, afkoma útflutningssjóðs var eftir atvikum góð, eins og á daginn kom við uppgjör hans. Vegna stöðu landsins út á við árið 1958 var síður en svo ástæða til að grípa til þvílíkra örþrifaráða, svo sem hv. þm. Hermann Jónasson sýndi ljóslega fram á hér áðan. Það er þess vegna blátt áfram broslegt að ætla að kenna vinstri stjórninni um viðreisnaraðgerðirnar í febrúar 1960 og þann ófarnað, sem af þeim hefur síðan leitt. Sannleikurinn er sá, að jafngífurleg gengisfelling og átti sér stað 1960 náði ekki nokkurri átt, þegar alls var gætt. Því síður áttu þær óheillafylgjur, sem upp voru vaktar um leið, svo sem vaxtahækkun, lánalækkun og nýjar álögur, nokkurn rétt á sér. Það var auðsætt, að þessar efnahagsaðgerðir hlutu von bráðar að færa allt úr skorðum og leiða í þær ógöngur, að ekki verði við neitt ráðið. Á árinu 1961 var líka svo komið, að allt logaði í víðtækum verkföllum og kjaradeilum, en áður höfðu launþegasamtökin leitað samninga við ríkisstj. um kjarabætur án kauphækkana, m.a. með lækkun vöruverðs og vaxta, en enginn árangur hafði náðst. Í maímánuði hófst verkfall fjölda verkalýðsfélaga. Var talið, að það næði til a.m.k. um 7000 manns víðs vegar um land. Þá var ástandið alvarlegt. Þá vofði yfir allsherjarframleiðslustöðvun einmitt um þær mundir, er síldveiðar norðanlands áttu að hefjast. Þá höfðu samvinnufélögin forustu um nýja kjarasamninga, þar sem að ýmsu leyti var farið inn á nýjar brautir og grundvöllur lagður að vinnufriði, ef skynsamlega hefði verið á málum haldið. En þá gerði ríkisstj. sitt allra stærsta glappaskot. Hún felldi gengið á nýjan leik. Gengislækkunin 1961 var algerlega óþörf að mínum dómi. Hún var fullkomið gerræðisverk, sem ríkisstj. nú hlýtur að iðrast sárlega eftir. Samt sem áður var hæstv, forsrh. enn að rembast við að reyna að réttlæta þetta ógæfuverk. Hann sagði, að kaupgjaldshækkunin hefði þýtt 550–600 millj. útgjaldabyrði fyrir atvinnuvegina, en slíkt hefði verið þeim með öllu ofviða. Nú taldi ríkisstj. atvinnuvegina að óbreyttum aðstæðum og miðað við þær slæmu afkomuhorfur, sem hún gekk út frá í gengisfellingargrg. sinni 1961, geta borið 3% kauphækkun, en það jafngildir samkv. grg. rúmlega 100 millj. kr. Nú liggur það hins vegar ljóst fyrir, að verðmæti sjávarafurða 1961 varð a.m.k. 500 millj. kr. meira en ríkisstj. reiknaði með í gengislækkunargrg. sinni. Framleiðsluaukning í sjávarútveginum var því einmitt fyrir hendi til þess að standa undir umsömdum kauphækkunum og þá auðvitað því fremur, ef vextir hefðu verið lækkaðir. Um þetta ætti því alls ekkert að þurfa að deila nú. Auðvitað var gengislækkunin talin gerð vegna útflutningsframleiðslunnar, en af henni eru sjávarafurðir um eða yfir 90%. Engum dettur í hug, að gengislækkunin hafi verið gerð vegna landbúnaðar, enda hefur hann óefað af henni ógagn, þegar á heildina er litið. Það er einnig margsannað, að gengislækkunar þurfti ekki við vegna iðnaðarins, enda urðu iðnaðarfyrirtæki undantekningarlítið að taka á sig kauphækkanir án þess að fá hækkað verð á framleiðsluvöru sinni. Því til sönnunar má vitna til málgagns ríkisstj., Morgunblaðsins, en þar var 13. sept. 1961 birt grein undir fyrirsögninni: „Iðnfyrirtæki hafa sjálf orðið að bera kauphækkanir. Þar segir m.a. orðrétt: „Leyfi til verðhækkana vegna kauphækkana hafa aðeins verið gefin í tveim tilfellum. Og síðan orðrétt feitletrað: „Kauphækkanir hafa fyrirtækin orðið að taka á sig sjálf. Svo kemur hæstv. forsrh. hér í gærkvöld og leyfir sér að staðhæfa, að langflest fyrirtæki hafi fengið kauphækkunina reiknaða inn í verðlagið, þar sem ella hefði orðið hjá þeim hallarekstur. Enn þá óskiljanlegri eru þó dylgjur hæstv. forsrh. um, að Samband ísl. samvinnufélaga hafi farið fram á verðhækkun á iðnaðarvörum vegna kauphækkana. Þær staðhæfingar hafa enga stoð í veruleikanum. Samkv. upplýsingum fyrirsvarsmanna Sambandsins hefur það aldrei farið fram á verðlagshækkanir vegna kauphækkana. Til þess að færa mönnum enn betur heim sanninn um sannleiksgildi þessara orða ráðh. vil ég lesa upp nokkur orð úr prentaðri ársskýrslu Sambandsins fyrir árið 1961. Þar segir forstjóri SÍS á bls. 37 svo, með leyfi forseta: „Eftir gengisbreytinguna í ágúst s.l. var af verðlagsnefnd tekin til athugunar breyting á álagningu á vörum og þjónustu. Yfirmaður verðlagsmála kallaði fulltrúa Sambandsins á fund til viðræðna um þessi mál. Tveir fundir um þessi mál báru meiri svip réttarhalda en venjulegs viðræðufundar. Ítrekaðar tilraunir voru gerðar á þessum fundum til þess að kalla fram óskir frá fulltrúum Sambandsins um hækkun á álagningu á vörum og þjónustu. Þessar tilraunir mistókust. Fulltrúar Sambandsins ítrekuðu fyrri yfirlýsingar, að Sambandið hefði aldrei farið fram á hækkun álagningar og mundi ekki gera það frekar en áður. Þetta sagði forstjóri Sambandsins í ársskýrslu sinni. Þvílíkur málflutningur af hálfu forsrh. er að sjálfsögðu stórvítaverður, og er alveg furðulegt, að hann skuli leyfa sér að fara þannig algerlega með staðlausa stafi. Og menn geta rétt ímyndað sér, hvernig málflutningurinn hjá öðrum stjórnarliðum muni vera, þegar sjálfur forsrh. leyfir sér að fara með þvílíkan uppspuna. Það fær ekki heldur staðizt, að gengislækkunin 1961 hafi verið nauðsynleg til þess að koma í veg fyrir greiðsluhalla við útlönd. Vegna mikilla aflabragða batnaði gjaldeyrisstaða bankanna samkv. skýrslu Seðlabankans á árinu 1961 um 400 millj. kr., reiknað á núv. gengi, en auk þess átti sér stað birgðaaukning á útflutningsvörum, sem talin var nema 186 millj. kr. En í gengisfellingargrg. sinni reiknaði ríkisstj. með því, að 150 millj. kr. af kaupgetuaukanum vegna kaupgjaldshækkananna kæmu fram í greiðslujöfnuðinum á síðari helmingi ársins 1961. Nú liggur það hins vegar fyrir, að hrein gjaldeyriseign bankanna var 527 millj. kr. í árslok 1961. Hvernig ætlar svo ríkisstj. að telja mönnum trú um, að komið hefði til gjaldeyrisskorts og greiðsluhalla, ef ekki hefði verið gripið til gengislækkunar sumarið 1961? Það er vitaskuld alveg vonlaust verk. Hinu má hreyfa, að stjórnin hafi ekki um mitt sumar 1961 getað séð fyrir hið mikla aflamagn og batnandi afkomu ársins 1961. Sannleikurinn er þó sá, að um mitt sumar 1961 var full ástæða til bjartsýni í þessum efnum. Verðlag á flestum útflutningsafurðum var heldur hækkandi og aflavonin var í rauninni miklu meiri en nokkru sinni fyrr, bæði vegna undangenginnar landhelgisútfærslu og aukinnar veiðitækni. Við þær aðstæður bar stjórninni vitaskuld að bíða átekta og sjá, hverju fram yndi, enda var það fullkomið gerræði og þverbrot á þingræðisvenjum að ganga fram hjá Alþingi í þessu mikilsverða máli. Hverjum dettur nú í hug, að gripið hefði verið til gengisstýfingar 1961, ef ákvörðun um hana hefði verið látin bíða t.d. fram í nóvember 1961? Þá hefði jafnvel núv. ríkisstj. ekki treyst sér að gripa til gengisfellingar. Ég hygg, að það sé algert einsdæmi, að gengi gjaldmiðils sé fellt í metaflaári við batnandi gjaldeyrisaðstöðu og þegar verðmæti útflutningsafurða eykst samkv. skýrslu þjóðbankans um rúmlega 14% frá því á árinu áður. Ég hygg, að slík fjármálapólitík þekkist hvergi í víðri veröld nema hér. Það er eigi að undra, þó að sú spurning vakni hjá óbreyttum borgurum, hvenær eða hvernig efnahagsástand þurfi eiginlega að vera, til þess að ekki sé þörf á gengislækkun að mati núv. ríkisstj. Fáir eða engir hafa verið jafnhart leiknir af tveim gengisfellingum og sparifjáreigendur. Verðgildi sparifjárinnstæðna gagnvart erlendum gjaldeyri hefur verið rýrt um næstum því helming, þó að reiknað sé með öllum yfirfærslugjöldum, sem innheimt voru fyrir 1. febr. 1960. M.ö.o.: 100 kr. innstæðan hefur í raun og veru verið færð niður í rúml. 50 kr. Svipuðu máli gegnir um kaupmátt sparifjárins innanlands. Hér er ranglætið framið gagnvart sparsömu og heiðarlegu fólki, sem lagt hefur fé í banka í góðri trú og í nytsömu augnamiði, t.d. unga manninum, sem hefur ætlað að safna til íbúðarkaupa, og gamla manninum, sem hefur ætlað að draga saman til ellidaganna. Þeir hafa verið blekktir og sviknir. Í heild hafa sparifjáreigendur verið sviptir milljónahundruðum með einu einasta pennastriki. Það er því meira en lítil óskammfeilni, þegar stjórnarsinnar þykjast bera umhyggju fyrir sparifjáreigendum og benda því til stuðnings á hækkun innlánsvaxta, en það er öllum auðsætt, að sú hækkun er ekki nema hverfandi brot af verðrýrnun sparifjárins vegna gengislækkana. Í boðskap sínum til Alþingis við myndun núv. ríkisstj. lagði hæstv. forsrh. höfuðáherzlu á þrjú stefnuskráratriði ríkisstj., þ.e. að koma efnahagslífi þjóðarinnar á traustan og heilbrigðan grundvöll, að bæta lífskjörin og að stöðva verðbólguna. Það liggur nú alveg ljóst fyrir, að þessum markmiðum hefur ekki verið náð á yfirstandandi kjörtímabili. Verðbólgan hefur ekki verið stöðvuð, það veit hvert mannsbarn, en er auk þess afdráttarlaust viðurkennt af hæstv. forsrh. Hann sagði orðrétt í síðasta áramótaboðskap: „Hins vegar játa ég hispurslaust, að enn þá hefur ekki tekizt að ráða niðurlögum verðbólgunnar. Vegna hins óvenjulega sjávarafla tvö undanfarin ár hefðu lífskjör hér á landi átt að geta batnað verulega, ef viturlega hefði verið stjórnað. Hin gífurlega framleiðsluaukning vegna hinna miklu aflabragða hefur auðvitað haft stórkostlega þýðingu fyrir þjóðarbúskapinn. Atvinna hefur af þeim sökum verið mjög mikil. Sjálfsagt hafa tekjur hjá einstökum atvinnustéttum aukizt og hagur þeirra eitthvað batnað. Hjá langflestum landsmanna hefur tekjuaukning áreiðanlega ekki vegið upp á móti vaxandi dýrtíð. Ef ekki hefði verið hér metafli tvö undanfarin ár og þar af leiðandi alveg óvenjuleg atvinna, er augljóst mál, að lífsafkoma alls þorra manna hefði verið næsta bágborin í því dýrtíðarflóði, sem yfir hefur skollið. Og eitt er víst, að almennar verðlagshækkanir og stóraukinn framkvæmdakostnaður, þ. á m. byggingarkostnaður, hafa aukið aðstöðumun á milli þeirra, sem voru búnir að koma fótum fyrir sig, höfðu eignazt íbúð eða atvinnutæki, komið sér upp búi og gert framkvæmdir á jörðum sínum, og hinna, sem allt áttu ógert og þurfa nú á viðreisnarárum að reyna að eignast þak yfir höfuðið, stofna bú, kaupa bát o.s.frv. Þessi viðreisnaráhrif bitna auðvitað fyrst og fremst og þyngst á unga fólkinu í landinu. Staðreyndin er því óefað sú, að lífskjör almennings hafa versnað, en ekki batnað á viðreisnarárunum, þegar alls er gætt, og má því til enn frekari sönnunar vitna til hinnar glöggu ræðu Sigurvins Einarssonar alþm. hér í gærkvöld. Því fer víðs fjarri, að efnahagslíf landsins sé komið á traustan og heilbrigðan grundvöll. Þvert á móti má sjá þar mörg sjúkdómseinkenni. Ríkisstj. hefur sjálf orðið að glíma við ýmsar afleiðingar viðreisnarinnar. Hún hefur orðið að setja löggjöf um skuldaskil útvegsins, lög um lausaskuldir bænda og gera sérstakar ráðstafanir vegna togaraútgerðarinnar. Auðvitað er þar ekki eingöngu um afleiðingar viðreisnarinnar að ræða. Verðbólgan er ekki stöðvuð. Það er mergurinn málsins og á meðan svo er, verður ekki talið, að efnahagslífið sé komið á traustan grundvöll. Kaupgjaldsmál öll eru komin úr böndum, vinnufriðurinn er ótryggur, fram undan er geysileg launahækkun hjá opinberum starfsmönnum. Aðrir launþegar munu sigla í kjölfarið, því að þeir hafa langflestir lausa samninga. Á næsta ári mun tekjuþörf ríkissjóðs vaxa um milljónahundruð. Það er nokkurn veginn augljóst, að erlendar skuldir munu hækka mjög mikið á yfirstandandi ári. Í áramótaræðu sinni, sem áður er til vitnað, sagði forsrh, einnig, að allt væri unnið fyrir gýg og beinn voði fyrir höndum, ef ekki tækist að sigrast á verðbólgunni. Það vita allir landsmenn nú, að verðbólgan hefur aldrei verið í meiri algleymingi en einmitt nú. Yfir það skuggalega útlit, sem fram undan er að óbreyttri stjórnarstefnu, verður ekki breitt með plaggi eins og framkvæmdaáætlun, sem birt er nokkrum vikum fyrir kosningar og ekkert raunverulegt hald er í og er aðeins ætlað það hlutverk að slá ryki í augu kjósenda. Það er deginum ljósara og styðst nú við örugga reynslu, að viðreisnin getur aldrei leitt til velmegunar, eins og hæstv. forsrh. vildi vera láta, heldur hlýtur hún samkv. eðli sínu öllu að leiða til sífellt meiri vandræða, því lengur sem hún er höfð að leiðarljósi. Sannleikurinn er sá, að þrátt fyrir tvö metaflaár í röð er allt úr skorðum gengið hjá núv. ríkisstj. Fram undan eru því mikil vandamál í efnahagsmálunum. Það má ganga út frá því sem gefnu eftir reynslunni að dæma, að núv. ríkisstj. kunni eftir kosningar engin önnur ráð við þeim vanda en annaðhvort gengisfellingu eða nýjar álögur í einni eða annarri mynd. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hinn 10. apríl s.l. lagði ríkisstj. fram hér á Alþingi þjóðhags- og framkvæmdaáætlun fyrir árin 1963–66. Gerð áætlunar af þessu tagi var einn liður í stefnuskrá ríkisstj., og er þetta fyrsta áætlunin, sem undirbúin hefur verið hér á landi. Það eru nú liðin nær 30 ár, síðan till. komu fyrst fram um það hérlendis að undirbúa þjóðhags- og framkvæmdaáætlanir og nota þær við stjórn efnahagsmála. Það var árið 1934, að Alþfl. lagði fram till. um slíka áætlunargerð. Jafnaðarmenn á Norðurlöndum og í öðrum Evrópulöndum höfðu þá tekið áætlunargerð á stefnuskrá sína, enda þótt slíkt kæmi raunverulega hvergi til framkvæmda, áður en stríðið hófst. Áætlunargerðin var fyrst og fremst hugsuð sem tæki til þess að stjórna efnahagsmálum þannig, að framleiðslutækin væru nýtt til fulls og hinu mikla atvinnuleysi kreppuáranna útrýmt. Till. þær, sem Alþfl. lagði fram hér á landi, urðu til þess, að sett var á fót skipulagsnefnd atvinnumála í stjórnartíð Framsfl. og Alþfl. á árunum 1934–37. Þessi nefnd vann merkilegt starf að margvíslegum rannsóknum á íslenzku atvinnulífi. Á hennar vegum starfaði hér um skeið sænskur hagfræðingur, Eric Lundberg prófessor, sem síðar varð mjög þekktur í heimalandi sínu. Á vegum n. voru m.a. kannaðir möguleikar á stofnun nýrra iðngreina hér á landi, þ. á m. áburðar- og sementsvinnslu. N. gat hins vegar ekki undirbúið raunverulegar áætlanir. Á því voru engin tök, m.a. vegna þess, að margvíslegar grundvallarupplýsingar um efnahagslífið vantaði. Á stríðsárunum og þá umfram allt í lok styrjaldarinnar fengu hugmyndir um áætlunargerð nýjan styrk í Vestur-Evrópu, og gætti þeirrar þróunar einnig hér á landi. Enn sem fyrr voru það jafnaðarmenn, sem öðrum fremur beittu sér fyrir þessu, en nú orðið var viðhorf annarra stjórnmálaflokka það breytt af reynslu kreppunnar og styrjaldaráranna, að þessar hugmyndir sættu ekki andstöðu, svo sem áður hafði verið. Sum lönd Vestur-Evrópu, svo sem Frakkland, Holland og Noregur, tóku að framkvæma áætlunargerð þegar í lok stríðsins og hafa stuðzt við slíkar áætlanir síðan. Almennt er álitið, að þessar áætlanir hafi verið til mikils gagns fyrir stjórn efnahagsmála og hafi átt sinn þátt í, að þessi lönd hafa náð örum vexti þjóðarframleiðslu á tiltölulega skömmum tíma, samfara eðlilegu jafnvægi í efnahagsmálum. Hér á landi hefur hvað eftir annað frá stríðsárunum verið rætt um að hefja áætlunargerð og raunar ákveðið að gera það, þegar nýjar ríkisstj. tóku við völdum. Þannig var ætlunin, að nýsköpunarstjórnin hagnýtti sér áætlanir við undirbúning þeirra miklu framkvæmda, sem hún beitti sér fyrir að stríðslokum. Einnig var áætlunargerð í stefnuskrá vinstri stjórnarinnar 1956. Það hefur hins vegar jafnan komið á daginn, að miklir erfiðleikar voru á því, að áætlunargerð yrði að veruleika hér á landi, og engin þeirra ríkisstj., sem áður hafa setið, hefur, þegar til átti að taka, getað komið þessu fram. Alþfl. hefur talið, að það hafi verið mjög miður farið, og alltaf lagt á það áherslu, að áætlunargerð hér gæti komið að miklu haldi. Alþfl.menn fagna því nú, að gengið skuli hafa verið frá hinni fyrstu þjóðhags- og framkvæmdaáætlun. Hún er að vísu frumsmíð og um margt ófullkomin, en samt þýðingarmikið tæki við stjórn efnahagsmála og vísir að fullkomnari áætlunum, er gerðar yrðu síðar meir. Það, að nú hefur verið unnt að gera þessa áætlun, byggist í fyrsta lagi á því, að nú er í fyrsta sinn til nægilegur talnalegur grundvöllur í mynd þjóðhagsreikninga, og í öðru lagi hafa þær ríkisstj., sem setið hafa á árunum eftir styrjöldina, orðið að eyða tíma sínum og kröftum að langmestu leyti til að sinna aðkallandi efnahagsvandamálum. Þær hafa, ef svo mætti segja, aldrei getað litið upp úr önn dagsins. Þessi efnahagsvandamál tókst aldrei að leysa nema á þann hátt, að það skapaði nýja og nýja erfiðleika, þannig að aldrei sást fram úr vandanum. Með þeim efnahagsaðgerðum, sem núv. ríkisstj. framkvæmdi í upphafi kjörtímabilsins og síðan hefur verið fylgt eftir með styrkri stjórn efnahagsmála, varð til grundvöllur fyrir því að hugsa um framtíðina og skipuleggja stefnu stjórnarvaldanna um margra ára skeið fram í tímann. Er þess að vænta, að þetta hafi mikil áhrif á framþróun efnahagslífsins, þegar fram í sækir. Í þriðja lagi hefur samvinna þeirra flokka, sem standa að núv. ríkisstj., verið traustari og farsælli en samvinna stjórnmálaflokka í nokkurri annarri stjórn, sem hér hefur setið. Áður hefur framvindan jafnan orðið á þann veg, að þegar líða tók á kjörtímabilið, var samkomulagið orðið það erfitt, að grundvöllur var ekki fyrir þýðingarmiklum aðgerðum. í núv. ríkisstj. hefur samvinnan verið með öðrum hætti. Þess vegna hefur reynzt mögulegt á síðari hluta kjörtímabilsins að framkvæma jafnþýðingarmikið stefnuskráratriði sem gerð þjóðhags- og framkvæmdaáætlunarinnar er. Það er athyglisvert að bera saman þau markmið, sem stefnt er að í þeirri áætlun, sem nú hefur verið lögð fram, og þau vandamál, sem brýnust voru talin, þegar áætlunargerð kom fyrst á dagskrá hér á landi fyrir nær 30 árum. Sá samanburður segir okkur mikið um þær breytingar, sem orðið hafa í þjóðfélaginu á þessu tímabili. Þegar till. um áætlunargerð komu fyrst fram, var aðalvandamálið atvinnuleysið. Framleiðslutækin voru ekki nýtt nema að nokkru leyti. Togararnir lágu í höfn mikinn hluta ársins. Frystihús voru ekki til. Iðnaður var skammt á veg kominn. Hér vantaði framleiðslutæki og verkefni fyrir vinnandi hendur. Hugmyndin var sú, að með áætlunargerð væri á skipulegan hátt unnt að snúa sér að lausn þessara brýnu og erfiðu vandamála. Nú horfir málið öðruvísi við. Allir menn hafa meira en nóg að starfa. Framleiðslutæki eru mikil, en ekki alltaf eins vel nýtt og unnt væri. Það, sem nú er stefnt að með áætlunargerð, er fyrst og fremst, að þróun þjóðarbúskaparins verði sem hagstæðust og hægt sé að ná örum vexti þjóðarframleiðslunnar og bæta þannig lífskjör, jafnframt því sem búið sé í haginn fyrir framtíðina. Áætlunin gerir grein fyrir því, hvernig þjóðarbúskapurinn hefur þróazt á undanförnum áratugum, og kannar ástæðurnar fyrir því, að þróunin hefur á síðari árum ekki orðið eins hagstæð og hægt hefði verið að gera sér vonir um og eins og hún hefur orðið í mörgum löndum. Hún bendir á þær leiðir, sem hægt sé að fara til þess að breyta þessu smátt og smátt og ná betri hagnýtingu framleiðsluaflanna og meiri aukningu þjóðarframleiðslu. Þessi mikla breyting viðhorfa á 30 árum er árangur þróunar, sem byggzt hefur á aukinni tækniþekkingu og aukinni notkun þeirrar þekkingar, en þessi breyting hefur ekki getað skeð nema fyrir atbeina þjóðfélagslegra afla. Mönnum finnst oft harla lítið um þras stjórnmálaflokkanna, og er það að vonum. En þegar litið hefur verið yfir langt tímabil eins og það, sem hér var nefnt, er hægt að sjá í skýru ljósi áhrif stjórnmálastarfseminnar á þjóðfélagsþróunina, þegar til lengdar lætur. Það er árangur langrar stjórnmálabaráttu, að atvinnuleysið er horfið úr sögunni, félagslegt öryggi komið á og velmegun er meiri og almennari en nokkru sinni áður. Þær þjóðfélagshugmyndir, sem upphaflega komu fram meðal jafnaðarmanna og innan verkalýðshreyfingarinnar, hafa smátt og smátt unnið á og fest rætur. Aðrir stjórnmálaflokkar hafa fallizt á þær í veigamiklum atriðum, og þjóðfélagið allt hefur breytzt á róttækan hátt fyrir þeirra tilverknað. Starfsemi jafnaðarmanna bæði hér á landi og í nágrannalöndunum hefur orðið farsæl einmitt af þessari ástæðu. Þeim hefur tekizt að móta stefnu, sem hefur verið í senn framsýn og raunhæf. Alþfl. getur nú fagnað þessum árangri í mörgum greinum, þ. á m. er sú þjóðhags- og framkvæmdaáætlun, sem nú hefur séð dagsins ljós í fyrsta sinn og vonir standa til að geti orðið þýðingarmikið tæki í sókn Íslendinga til betra lífs á komandi árum. Ég hef valið þann kost að ræða um þjóðhags- og framkvæmdaáætlunina á þessum fáu mínútum, sem ég hef hér til umráða, í stað þess að svara ræðum hv. stjórnarandstæðinga og leiðrétta rangfærslur þeirra. Þeir hafa í þessum umr. fordæmt því nær allt, sem gert hefur verið að hálfu ríkisstj. eða látið ógert, og virðast naumast sjá þar örla fyrir ljósum punkti. Þótt sjálfsagt og eðlilegt sé, að stjórnarandstaðan gagnrýni ríkisstj., er hitt þó jafnvíst, að það er óraunhæft með öllu og furðuleg fjarstæða, ef því er haldið fram af hálfu stjórnarandstöðunnar, að því nær allir hlutir, er verulegu máli skipta í löggjöf og framkvæmd, er ríkisstj. hafi staðið að, hafi verið og séu landi og þjóð til óþurftar og tjóns. Hvort tveggja er, að í þessu felst fullkomið virðingarleysi fyrir dómgreind hlustenda og öllum er ljóst, bæði stjórnarandstæðingum og öðrum, að slíkur málflutningur er hin mestu öfugmæli, þegar almenn velmegun og hvers konar framfarir hafa aldrei verið meiri á landi hér, hvorki fyrr né síðar, og efnahagur þjóðarinnar aldrei betri. Hefur þar hvort tveggja hjálpað til, gott árferði og skynsamleg og samhent ríkisstj. Þjóðin er nú á vegamótum stödd, því að alþingiskosningar munu fara fram innan tveggja mánaða. Hún mun þá kveða upp sinn dóm um það, hvort hún vill fela Framsókn og kommúnistum forsjá sína á næstu árum, þannig að þeir flokkar geti kollvarpað því efnahagskerfi, sem núv. ríkisstj. hefur byggt upp, sem þeir segjast hafa fullan hug á að gera, án þess þó að ljóst sé, hvað við tekur, - eða hvort hún vill heldur halda áfram stefnunni til velferðarríkis á Íslandi, sem stefnt hefur verið að nú um sinn og þjóðhags- og framkvæmdaáætlunin bendir fram til. Hv. stjórnarandstæðingar hafa leitazt við í þessum umr, að gera harða hríð að ríkisstj., og enn munu þeir herða hana á næstu vikum. En þeim hefur verið veitt viðnám, svo sem maklegt er, og svo mun enn verða. Nú á þjóðin kost á því í kosningunum að sannfæra þá um, sé þeim það ekki ljóst nú þegar, að „það er annað að kveðja á Kotum en komast í Bakkasel. - Góða nótt.



Herra forseti. Háttvirtu hlustendur. Í eldhúsumr. er það eðli málsins samkv. ríkisstjórnarinnar og stuðningsliðs hennar að svara fyrir sínar gerðir. Það hefur verið gert. En í lok þessara umr. er nú svo komið, að það er stjórnarandstöðunnar að svara til saka. Stjórnarandstaðan er að nafninu til tvíþætt. Það eru framsóknarmenn og hinir. Þessir hinir kalla sig Alþýðubandalagsmenn, en þetta lið er í svo mikilli upplausn, svo miklum sárum, að það er naumast drengilegt að skjóta harkalega að því. Ég kenndi í brjósti um Karl Guðjónsson, þegar hann í gærkvöld var að lýsa breiðfylkingu Alþb.-manna, sem nú væri að leggja út í kosningarnar. Hann lýsti því, hvað stuðningsmenn hefðu þurft að bíða lengi og af miklum kvíða eftir framboðunum. En „aftur kemur vor í dal, sagði Karl, því að daginn áður hafði náðst breiðari samstaða vinstri manna í komandi kosningum en nokkru sinni með skjalfestum samningi Alþb. og Þjóðvarnar, „mikið var, að beljan bar. Svo var liðið ávarpað í ræðulokin: „Alþýðubandalagsmenn, þjóðvarnarmenn og aðrir vinstri menn. En hverjir eru þessir aðrir vinstri menn? Ekki voru kommúnistar nefndir á nafn. Var kannske bara átt við einhverja framsóknarmenn? Nei, á þessa breiðfylkingu þarf ekki að eyða miklu púðri. Ef menn reyna að gera sér grein fyrir inntakinu í ræðum framsóknarmanna í gær og í kvöld, viðlaginu, sem sungið er aftur og aftur, oft með alveg sömu orðunum, en stundum nokkrum tilbrigðum, þá er það tvíþætt: Annars vegar, hversu hroðalega erfitt sé nú að draga fram lífið, af því að vél, bátur eða íbúð kosti nú svo miklu meira en á sæludögum vinstri stjórnarinnar. Hins vegar er bara allt svart, sem stjórnarliðið hefur gert, en þó enn þá svartara en svart það, sem stjórnarliðið hefur ekki gert, en ætlar að gera. Útreikningana í fyrri flokknum annast minni spámennirnir, Sigurvin, Ásgeir og aðrir slíkir, en að sjálfsögðu er höfuðkempan í sortanum sjálfur formaður flokksins, Eysteinn Jónsson gengur þar fram fyrir skjöldu. Fyrst ætla ég að víkja að minni spámönnunum. Það má taka dæmi Sigurvins, sem fleiri hafa vitnað í. Hann segir, að nú kosti íbúð 150 þús. kr. meira en fyrir 5 árum, í tíð vinstri sælu. Þetta er dauðadómurinn yfir viðreisninni. Hinir segja, að það sé dráttarvél, sem kostar meira, mjaltavél eða múgavél. Það er rétt, að verðlag hefur hækkað um of, dýrtíð er meiri en skyldi. En hvað veldur? Hvernið leit hér út, þegar vinstri stjórnin gafst upp? Verðbólgualdan var skollin yfir, eins og Hermann Jónasson staðfesti í fráfararræðu sinni. Við það hafði hann svo því einu að bæta, eins og hann sagði, að í ríkisstj., þ.e. vinstri stjórninni, væri ekki samstaða um nein úrræði. Reiknað var út af sérfræðingum vinstri stjórnarinnar sjálfrar og af öðrum hagfræðingum og óvefengt, að með sama áframhaldi og verið hafði mundi vísitalan á næstu 10 mánuðum fara upp í 270 stig, þ.e. hækka um 70 stig. Það var sú óðaverðbólga, sem forsrh. vinstri stjórnarinnar spáði. En þá var líka öruggt, ef svo hefði haldið fram, að dýrtíðin væri búin að koma atvinnuvegunum í þrot og enginn erlendur gjaldeyrir fyrir hendi til nauðsynlegra þarfa eða til þess að standa við erlendar skuldbindingar þjóðarinnar. Þá hefði ekki þurft að reikna út dæmið hans Sigurvins, hvað íbúð hefði vaxið í verði, því að þá hefði engin íbúð einfaldlega verið byggð, heldur ekki hægt að flytja inn dráttarvélar eða aðrar vinnuvélar. Ef framsóknarmenn halda, að fólkið sé búið að gleyma þeim hörmungum, sem vinstri stjórnin leiddi yfir okkur og við blöstu, þá munu þeir finna, að þeim skjátlast. - Núv. stjórnarflokkum hefur giftusamlega tekizt að lyfta þjóðinni upp úr foraðinu og leggja grundvöll að traustari og betri framtíð. Þá kem ég að hinum þættinum í viðlagi framsóknarmanna, að allt sé svart og svartara en svart. Eysteinn Jónsson segir, að stjórnarliðinu hafi með öllu mistekizt að ráða við verðbólguna. En hlaut ekki svo að fara, þegar sami maður segir í næstu setningu, að ríkisstj. hafi aldrei leitað annarra ráða en að magna dýrtíðina. Eysteinn segir, að það sé algerlega vonlaust að lifa mannsæmandi lífi í landinu af venjulegri vinnu, að stjórnin hafi ekki ráðið við neitt síðan eftir gengisfellinguna 1961, að upplausnareinkennin séu öllum ljós, óðadýrtíð, fossandi verðbólga. Ljótt er það! Nú bið ég hvern og einn að líta í eigin barm, hvort allt sé svona svart og rotið í þjóðfélaginu. Svo leggur Eysteinn Jónsson stjórnarliðinu skýringar í munn á því, af hverju viðreisnin hafi brugðizt. Við teljum að vísu, að hún hafi lánazt. En Eysteinn Jónsson segir, að við teljum, að viðreisnin hafi mistekizt vegna aflauppgripanna, að ríkisstj. telji, að vegna þess að alls staðar sé næg atvinna handa öllum, hafi viðreisnin brugðizt, viðreisnin farið út um þúfur, af því að eftirspurn eftir vinnuafli var of mikil. Þetta er formaður Framsfl., sem svona talar. Ég veit, að margir spyrja, hvort þessum gamla stjórnmálaforingja sé eitthvað alvarlega brugðið. En það er meira blóð í kúnni. Og þá er komið að því, sem stjórnarliðið hefur ekki gert, en andstæðingarnir segja, að það ætli að gera. Eysteinn Jónsson segir, að það löðri allt í ráðagerðum í stjórnarherbúðunum að veita útlendingum aðstöðu til að verka fisk hér í landi, að hleypa þeim útlendu inn í íslenzka fiskiðnaðinn og þar næst inn í íslenzku landhelgina. Þarna hafa menn það. Það á að vera aðaláhugamál mitt og annarra þm., sem stutt hafa ríkisstj., og þá auðvitað fyrst og fremst ráðh. að hleypa útlendingum inn í íslenzka landhelgi! Ég vil aðeins hafa um svona málflutning eftirfarandi, og á hann einnig við um fyrrv. formann Framsfl., sem talaði í sama dúr hér í kvöld: Hann er til vanvirðu þeim, sem viðhafa hann. Svona glannaskapur er frekleg móðgun við hlustendur, því að hann ráðgerir fyllsta dómgreindarskort þess, sem til er talað. Svona háttalag í þingsölunum er niðrandi fyrir Alþingi. Gísli Guðmundsson talaði hér áðan um okkur stjórnarsinna, sem þá lítið trúuðu á framtíð Íslands. Óvildina í garð bændastéttarinnar eigum við að hafa sýnt m.a. með því að ákveða kjördaginn þann 9. júní n.k. En þegar framsóknarmenn rufu þingið, sem frægt er orðið, 1931, þá ákváðu þeir kjördag, að vísu ekki 9. júní, en þann 12. júní. Lambær hafa sjálfsagt verið á Norðurlandi þá eins og nú. En vegir og samgönguskilyrði voru þá með nokkuð öðrum hætti en nú. Það er von, að öðrum stjórnarandstæðingum bregðist bogalistin, þegar jafngjörhugulum þm. fatast svo mjög. Í Vafþrúðnismálum var það ein gáta Óðins, sem ekki varð ráðin, er hann spurði: Hvat mælti óðinn, áðr á bál stigi, sjálfr í eyza syni? Þetta vissi hann einn eftir bálför Baldurs, og gat því ekki Vafþrúðnir ráðið gátuna. En það er hins vegar auðráðið, hverju Eysteinn hvíslaði í gærkvöld í eyra Sigurvini. Það var innskot Sigurvins í handrit sitt, að forsrh. hefði sagt ósatt. Um þetta talaði Ólafur Jóhannesson hér áðan með miklum fjálgleik, - og hafði verið hvíslað í eyra honum eitthvað líka, - og taldi málflutning forsrh. alveg óverjandi. Hér skakkar sáralitlu, sem gert er mikið veður út af. Þeir neita því með öllu, að það sé rétt, að Sambandið hafi leitað eftir verðhækkunum eftir kauphækkanirnar 1961. En það, sem um er að ræða, er það, að Sambandið mun hafa látið hinum einstöku kaupfélögum eftir að óska mjög eindregið eftir verðhækkunum. Í því sambandi mega menn ekki gleyma því, að skeggið er skylt hökunni. Að kaupfélögin leituðu fast eftir hækkun álagningar vegna kauphækkananna 1961 og jafnvel afnámi verðlagseftirlitsins á þessum tíma, liggur fyrir ótvíræð vitneskja um og skjalfest hjá verðlagsnefnd. Þetta eru öll ósannindin um þessa heiðursmenn, sem mega ekki vamm sitt vita, þótt stundum slettist á þá olíublettir eða annar óþverri. Ráðh. og aðrir talsmenn ríkisstj. hafa gert mjög ýtarlega grein fyrir stjórnarframkvæmdum og löggjöf á síðasta kjörtímabili. Þarf ég engu þar við að bæta, enda almannarómur, að núv. ríkisstj. hafi verið með afbrigðum starfsöm og afkastamikil. Að marggefnu tilefni í þessum umr. vil ég þó árétta eftirfarandi: Það er sagt, að atvinnuvegirnir berjist í bökkum vegna lánsfjárskorts, og alveg sérstaklega, að bátafloti landsmanna hafi ekki verið endurnýjaður. Landbrh. og Magnús Jónsson hafa svarað fyrir landbúnaðinn. Iðnlánasjóði hefur verið aflað lánsfjár og framlög aukin úr ríkissjóði, ný löggjöf sett til stóreflingar sjóðnum á þessu þingi. Stofnlánadeild sjávarútvegsins var opnuð að nýju með löggjöf 1961. Breytt var lausaskuldum og hengingarvíxlum útvegsins í löng og hagstæð lán, að upphæð nærri 400 millj. kr. Þetta er hin allra þarfasta löggjöf útvegsins um margra ára bil, enda að fullu metin af þeim, sem hennar hafa notið og munu njóta á næstu árum. Fiskveiðasjóði hefur verið gert kleift að standa undir meiri aukningu bátaflotans en nokkru sinni áður með lánveitingum. Svo staðhæfa menn blákalt hér í umr. bæði í gærkvöld og í kvöld það gagnstæða. Lúðvík Jósefsson sagði hér áðan, að skipastóllinn hefði rýrnað undanfarið og allt, sem gerzt hefði, væri að þakka innflutningi skipa frá tíð vinstri stjórnarinnar. Á þessu ári, sem nú stendur yfir, 1963, er ráðgert samkv. samningum, að til landsins komi nýsmíðuð 45 fiskiskip erlendis frá. Aldrei hefur útgerðin eignazt jafnmarga nýja báta á einu ári, en innflutningur báta er nú frjáls. En það, sem meira er, þetta eru yfirleitt allt miklu stærri fiskiskip en áður, 11 eikarskip og 34 stálskip, en stálskip eru að jafnaði 200 tonn og miklu betur búin að tækjum en áður. Þetta er aukningin á þessum skipastóli á einu ári um hér um bil 8000 rúmlestir. Á síðasta ári vinstri stjórnarinnar komu til landsins 7 bátar, 586 rúmlestir. Ekki hefur verið brugðið snöggt við til stórræða. En hæsta rúmlestatalan fyrir utan 1963 er á árinu 1960, með 3972 rúml. Lögð voru drög að byggingu sumra þessara skipa í tíð vinstri stjórnarinnar, en hvergi nærri allra, og þetta er þó ekki nema tæpur helmingur þess, sem nú er að gerast. Og ef innlenda smíðin er talin með, verður samanburðurinn miklu óhagstæðari fyrir vinstri stjórnarmálsvarana. Verðmæti bátaflotans, sem nú er verið að smíða erlendis fyrir Íslendinga og kemur til hafnar á þessu ári, nemur rúmum 400 millj. kr. Hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, flutti hér í kvöld ýtarlega ræðu um Efnahagsbandalag Evrópu og afstöðu sjálfstæðismanna og ríkisstj. til þess. Með þessari ræðu var hlustendum gerð til hlítar efnisleg grein fyrir þessu vandamáli, sem stjórnarandstæðingar fleipra um í þessum umr. af fyllsta ábyrgðarleysi. Lúðvík Jósefsson sagði hér áðan, að Bjarni Benediktsson vildi beina þátttöku í bandalaginu. Allar upplýsingar ráðh. um yfirlýsingar hans í þessu máli sem forsrh. 1961 og fyrr og síðar vitna gegn þessu. Þessi staðhæfing Lúðvíks Jósefssonar verður því talin vísvitandi ósannindi, ekki heldur gerð tilraun til þess að finna henni stað. Hannibal Valdimarsson var flaumósa og fullyrti, eins og honum er svo gjarnt, að umsókn um aðild að Efnahagsbandalaginu þýddi, að umsækjandi verði skilyrðislaust að játast undir allar skuldbindingar Rómarsamningsins. Ég er alveg viss um, að jafnvel Þórarni og Eysteini og Hermanni líka hefur liðið illa að hlusta á þessa fávizku. Hannibal þekkir ekki enn ákvæði 338. gr. Rómarsamningsins, sem kveður á um aukaaðild, að ríki eða bandalög ríkja geti tengzt Efnahagsbandalaginu með undanþágum frá Rómarsamningnum, sérstæðum, gagnkvæmum réttindum og skyldum. Þetta hafa Grikkir gert. Austurríki, Svíþjóð og Sviss sóttu um slíka sérstöðu með aukaaðild þann 15. des. 1961. Fleiri þjóðir hafa sent svipaðar umsóknir, eins og Portúgal. Þetta verður að nægja til umhugsunar fyrir Hannibal eftir hinar fávíslegu fullyrðingar. Hannibal sagði, að nú mundu þeir Alþb.-menn spretta upp eins og stálfjöður eftir framboðsmókið. Mál var til komið! Vafalaust sprettur Hannibal upp eins og fjöður mörgum sinnum í kosningabaráttunni nú eins og áður. - Honum er það ekki of gott. Í einu er ég sammála stjórnarandstöðunni. Þjóðfélagsbyggingin hefur breytzt gífurlega síðari árin. Í stytztu máli er munurinn þessi: Við bjuggum við innflutningshöft og leyfafargan, gjaldeyrisskort og svartamarkað, styrki og uppbætur til atvinnuveganna, sem afla þurfti fjár til með sköttum á sömu atvinnuvegi og einnig almenning. Látið var í einn vasann það, sem tekið var úr hinum. Sú mynd, sem blasir við okkur í dag, eftir að viðreisnarstefnan hefur verið að verki í tæpt kjörtímabil, er í örstuttu máli þessi: Innflutningur hefur verið gefinn frjáls nærri með öllu, innflutningsnefndin lögð niður, en bankarnir annast framkvæmd innflutnings- og gjaldeyrismála. Byggðir hafa verið upp gildir gjaldeyrissjóðir í stað gjaldeyrisskorts. Svartamarkaður á gjaldeyri þekkist ekki, og sérhver hefur greiðan aðgang að erlendum gjaldeyri hjá bönkunum, ef brýna nauðsyn ber til. Atvinnulíf landsmanna er í meiri blóma en lengi hefur þekkzt, stofnlánasjóðir atvinnuveganna í mikilvægri eflingu, sparifjársöfnun landsmanna meiri en nokkru sinni áður og með henni lagður grundvöllur að vaxandi velmegun og öryggi í framtíðinni í auknum íbúðalánum, lánum til raforkuframkvæmda og hitaveituframkvæmda og annarrar uppbyggingar. Endurvakið er fjármálatraust þjóðarinnar út á við, og tekizt hefur í fyrsta sinn frá stríðslokum að ná greiðslujöfnuði við útlönd. Eitt af því, sem menn í dag komast þó ekki hjá að hafa áhyggjur af, er það, hvort við höfum nógu margar hendur til þess að vinna þau mörgu verk og framkvæmdir, sem alls staðar eru á prjónunum. Okkar fámennu þjóð skortir vinnuafl. Kjósendur eiga valið og valdið á kjördegi. Við sjálfstæðismenn leggjum aðgerðirnar öruggir undir dóm þjóðarinnar. –Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Þegar Alþingi nú hefur verið rofið og kosningar ákveðnar 9. júní, þá er nauðsynlegt, að allir verkamenn og aðrir launþegar, allir bændur og búalið, en þessar stéttir eru 90% Íslendinga, geri sér ljóst, að í alþingiskosningunum verða öll veigamestu hagsmunamál þeirra útkljáð, kaupdeilurnar og ávöxtur þeirra raunverulega líka. Hæstv. viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason, reyndi hér í kvöld að blekkja með því, að sökum mikils síldarafla höfðu sjómenn í fyrra hærri meðaltekjur en fyrr. En það er ekki pólitík ríkisstj. að þakka. Ríkisstj. hefur þvert á móti ekki skirrzt við að stofna með kaupkúgunarofstæki sínu beztu síldarvertíð, sem yfir Ísland hefur komið, í voða. Fyrir hennar aðgerðir hafa hins vegar lífskjör hins almenna verkamanns rýrnað svo, að dýrtíðin óx um 43%, á meðan kaupið hækkaði aðeins um 4%, allt miðað við desember 1958. Til þess að ná þeim meðaltekjum, sem Gylfi Þ. Gíslason reiknar með, þarf hinn almenni verkamaður að vinna allt að 12 tíma á dag hvern virkan dag ársins. Svona hafa lífskjörin versnað. Þarna eru spor eftir Alþfl., mundi líklega Benedikt Gröndal, hv. 5. þm. Vesturl., segja. Þetta eru staðreyndirnar, sem íslenzkir launþegar standa nú frammi fyrir. Íslenzk alþýða. Þú hófst þig með baráttu þinni undir forustu flokks þíns, Sósfl., fyrir tveim áratugum upp úr fátækt og eymd kreppuáranna upp í bjargálnir nútímans. En í dag býrð þú fyrir aðgerðir auðvaldsstjórnarinnar við lægri kaupmátt tímakaups en fyrir 20 árum þrátt fyrir gífurlegar efnahagsframfarir, við meiri vinnuþrælkun en nokkur önnur Norðurálfuþjóð þrátt fyrir stórfellda vélvæðingu atvinnulífsins, við þyngri vexti og meiri dýrtíð en nokkru sinni fyrr. Þarna eru spor eftir Alþfl., mundi líklega Benedikt Gröndal segja, - stigin í takt við íhaldið, mundi ég bæta við. Hvernig stendur á, að svona er komið? Orsökin er sú, að auðmannastétt Reykjavíkur hefur fyrir tilstilli íhaldsins og Alþfl. beitt ríkisvaldinu vægðarlaust sem kaupkúgunartæld til að rýra lífskjör þín og þyngja þér lífsbaráttuna með endalausum þrældómi. Auðvaldið hefur með aðstoð Framsfl. bannað verkamönnum og öðrum launþegum að hafa í samningum vísitölu og kaupgjald, eins og tíðkast alls staðar á Norðurlöndum, og svipt launþega þannig þeirri tryggingu gegn dýrtíð, sem verkalýðshreyfingin hafði notið í 20 ár. Og síðan hefur svo hver gengislækkunin rekið aðra, dýrtíðin flætt yfir alþýðuheimilin, en skuldakóngar og braskarar grætt að sama skapi. Þegar verkamenn og sjómenn hafa háð sína hörðu launabaráttu og sigrað, þá hefur auðvaldsstjórnin ekki skirrzt við að grípa til gerðardóms og gengislækkunar með einræðislögum og stjórnarskrárbrotum til þess að ræna öllu því af launþegum, sem þeir áunnu sér. Hvernig eiga íslenzkir menn að svara svona kúgun auðmannastéttar, svona harðstjórnarlegri beitingu ríkisvaldsins gegn alþýðu manna? Með því að slá þetta kúgunarvopn hennar, ríkisvaldið, úr höndum hennar í komandi kosningum. Sósfl. heitir á alþýðu Íslands til sjávar og sveita að rísa upp og steypa þessari afturhaldsstjórn af stóli með því að fylkja sér um Alþb. í kosningunum hinn 9. júní. Hvað liggur við, ef það er ekki gert? Ef íslenzk þjóð lætur undir höfuð leggjast að fella þessa stjórn kaupkúgunar og vinnuþrælkunar í komandi kosningum, þá mun þessi stjórn aftur þora að taka upp tilraunir sínar til innlimunar Íslands í Efnahagsbandalagið, ef England fer aftur á fjörurnar þar, eins og vafalítið verður á næsta kjörtímabili. Og þá mun Morgunblaðið aftur gleyma allri varúðinni, sem hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, lofaði í kvöld og taka aftur upp ofstækisstefnuna frá 19. ágúst 1961 um, að það séu aðeins þjónar heimskommúnismans, sem standi gegn því, að Ísland sæki um inngöngu í Efnahagsbandalagið. Þá mun íslenzka auðvaldinu finnast óhætt að drýgja glæpinn, sem flokka þess langar til að hafa misst fyrir þessar kosningar. Sitji þessi stjórn áfram, leiðir það því á ný yfir þjóð vora hættu innlimunar í erlent stórveldi, hættu tortímingar sjálfstæðis, hættuna á því, að þjóðin tapi sál sinni í bræðslupotti hnappasmiðsins í þjóðasamsuðu auðvaldsins í Evrópu. Það eru e.t.v. einhverjir, sem halda, að Framsókn mundi vinna að því að hindra inngöngu Íslands í Efnahagsbandalagið, af því að hún talar svo fagurt nú. En Framsfl. sver þeirri hugsjón alltaf dýrustu eiðana fyrir kosningar, sem hann ætlar að svíkja eftir kosningar. Hver sór hlutleysi og herstöðvaandstöðu dýrustu eiðana í kosningunum 1946? Framsókn. Og hver gekk í Atlantshafsbandalagið og lét koma upp herstöðvum á Íslandi eftir kosningar? Framsókn. Hver sagði fjárplógsstarfsemi auðvaldsins stríð á hendur í kosningunum 1949? Framsókn. Og hver gekk í þjónustu fjárplógsstarfseminnar og myndaði helmingaskiptastjórn með auðvaldinu í Reykjavík til þess að græða á hermangi á Keflavíkurflugvelli og lækka gengið og koma á atvinnuleysi? Auðvitað Framsókn. En þótt innlimunarhættan sé mesta ógnin, sem yfir Íslendingum vofir næst kjarnorkustríði, þá á alþýða landsins nýjar árásir á lífskjör sín og réttindi yfir höfði sér, ef hún bregzt ekki hart við í komandi kosningum gegn auðvaldi og afturhaldi. Ef auðvaldið vinnur, en alþýðan tapar í komandi kosningum, þá verður samkv. því, sem nú þegar hefur verið lýst yfir af seðlabankastjórn o.fl. gengið lækkað til þess að svipta starfsmenn hins opinbera, verkamenn og aðra launþega þeim kauphækkunum, sem nú er verið að knýja fram, og vinnulöggjöfinni verður síðan breytt í þá þrælafjötra á verkalýðshreyfinguna, sem auðvaldið vonar að dugi til þess að hindra nýjar kauphækkanir til að vinna upp dýrtíðina. Lífshagsmunir allra launþega í landinu, en þeir eru ¾ hlutar þjóðarinnar, eru undir því komnir, að alþýðan sigri auðvaldið og flokka þess í komandi kosningum. En hvað vinnst, ef alþýðan og bandalag hennar sigrar? Eitt mesta lífshagsmunamál alþýðunnar er afnám vinnuþrældómsins. Það er að koma á raunverulegum 8 tíma vinnudegi með óskertum árstekjum, eða m.ö.o. 8 tíma vinnudegi með a.m.k. 10 tíma dagkaupi. Þetta er eitt þýðingarmesta átakið, sem vinna þarf í íslenzkum þjóðmálum, jafnt frá sjónarmiði vinnandi stétta sem þjóðlegrar menningar. Til þess að framkvæma þetta þarf að knýja fram nýsköpun og hagræðingu á íslenzkum þjóðarbúskap með hagsmuni alþýðunnar fyrir augum, þar með iðnbyltingu í matvælaframleiðslu Íslendinga. Og það verður því aðeins gert af viti, að alþýðan verði nógu voldug til þess að taka höndum um stjórnvölinn sjálf og leggja með áætlunarbúskap efnahagslegan, traustan grundvöll að atvinnulífi, sem tryggir síhækkandi kaup án verðbólgu. 8 tíma vinnudagur með óskertum heildartekjum veitir hverjum Íslendingi tóm til þess að sinna heimilum sínum og hugðarefnum, sem þorra manna er bannað nú. Erlendis er krafa alþýðunnar 35–40 tíma vinnuvika, og 48 stundir þykir löng vinnuvika þar, en hér er vinnuvikan 60–72 stundir og hjá sjómönnum lengri. Íslenzkur þjóðarbúskapur stendur vel undir 8 tíma vinnudegi og mannsæmandi lífskjörum. Allt þvaður svokallaðra hagspekinga og seðlabankastjóra um hið gagnstæða er marklaust hjal þessara hirðpresta mammons, áróðursþvættingur fluttur af skósveinum auðvaldsins í því skyni að vernda þess hagsmuni. Hvenær hefur yfirstéttin og þjónar hennar séð nokkurn grundvöll fyrir kauphækkun á Íslandi? Ef þeir hefðu fengið að ráða, sæti alþýðan enn við kreppukjör forstríðsáranna. Það er aðeins þegar alþýðan rís upp í öllum sínum samtakamætti og skeytir engu um boð né bönn né bábiljur þessara herra, að hún stígur þau stóru spor fram á við, sem hún hefur stigið á þessari öld, og það þarf hún að gera enn fyrir þessar kosningar og í þessum kosningum. En það er meira að vinna að framkvæmd mestu lífshagsmunamála alþýðunnar í þessum kosningum. Það er sjálft frelsi Íslands, þjóðernisleg tilvera okkar Íslendinga og yfirráð okkar sjálfra og okkar einna yfir þessu landi feðra vorra, sem verður að vinna og tryggja á komandi kjörtímabili. Allir viðurkenna nú, hver ógn það væri Íslandi að innlimast í Efnahagsbandalagið. En í hverju leynist höfuðhættan? Í snarsnúningi og uppgjöf allra þessara þriggja flokka Atlantshafsbandalagsins fyrir auðvaldi Efnahagsbandalagsins. Hún felst í því, að auðhringavald Evrópu og Ameríku óttast, að Atlantshafsbandalagið hrynji sem hrófatildur árið 1969, þegar samningurinn um það rennur út, nema ríki þess hafi áður verið sameinuð í eitt stórveldi, Efnahagsbandalagið. Og hin sorglega reynsla vor Íslendinga er sú, að þegar þetta auðhringavald tekur að þjarma að þríflokkunum okkar og leggur við líf Atlantshafsbandalagsins, þá beygja þeir sig í duftið eins og 1951, þegar þeir beygðu sig fyrir herstöðvakröfunni og leiddu hættu útþurrkunar í kjarnorkustyrjöld yfir þjóðina fyrir Atlantshafsbandalagið. Og það er sama hætta nú, að þeir leiði yfir þjóð vora hættu útþurrkunar í friði fyrir Atlantshafsbandalagið og Efnahagsbandalag þess. Þess vegna er engum flokki Atlantshafsbandalagsins treystandi í þessu máli. Það hefur orðið hlutskipti Sósfl. í þau 23 ár, sem land vort hefur verið raunverulega hernumið, að standa einn allra flokka stöðugan vörð gegn erlendu hervaldi og hernámi, hvað sem það kostaði, - vörð um rétt þjóðar vorrar til þess að ráða landi þessu sjálf og ein. Í þau 1100 ár, sem við Íslendingar höfum byggt þetta land, hefur þessi réttur aldrei verið í annarri eins hættu og á yfirstandandi tíð. Því heitir Sósfl. á alla góða Íslendinga, hvar sem þeir ella kunna að standa eða hafa staðið í flokki, að fylkja sér um Alþb. í komandi kosningum. Örlög Íslands geta oltið á því, að sú kosningasamfylking vinstri manna og vinnandi stétta vinni stórsigur. Íslenzk þjóð! Þessar kosningar munu reyna á vit þitt, reisn og manndóm sem engar aðrar. Níðhöggur auðvalds og hernáms hefur nú í 20 ár nagað rætur þjóðarerfða þinna og þjóðarstolts. Það auðvaldsskipulag, sem rutt hefur sér til rúms á Íslandi og eflzt í skjóli erlends hervalds, er að þurrka burt 1000 ára bændaþjóðfélag vort og vinnur að því að gagnsýra þjóð vora af suðhyggju og lágkúru og breyta manngildi Íslendinga í peningagildi. Íslenzk þjóð! Rístu upp gegn þessu auðvaldi og hernámi og feyktu því af þér. Láttu það ekki lengur kúga þig og lítillækka. Þú hefur verið stórþjóð andans í þessu eylandi, sem ljóma hefur stafað af um nýja veröld að fornu og nýju. Láttu ekki gera þig að smáþjóð peninganna, að skóþurrku erlends auðvalds og hervalds. Rístu upp og greiddu auðvaldinu utanlands og innan og öllum þess efnahags- og hernaðarbandalögum slíkt högg í komandi kosningum, að það nái aldrei aftur því valdi, sem það hefur nú kúgað þig með. Fram til sigurs fyrir Ísland og alþýðuna. - Góða nótt.



Herra forseti. Þótt stjórnin tali illa um stjórnarandstæðinga, hefur hún samt ótvírætt dálæti á einum þm. stjórnarandstöðunnar, hv. 3. þm. Reykv., Einari Olgeirssyni, sem nú var að ljúka máli sínu. Hún hefur kosið hann bæði í Sogsvirkjunarstjórn og Norðurlandaráð. Hvers vegna? Vegna þess að hann hefur með klofningsstarfi sínu verið íhaldinu betri þjónn en nokkur maður annar. Þetta þjónsverk lék hann líka dyggilega hér rétt áðan, er hann tók undir róg stjórnarinnar um Framsfl. Vegna stóryrða Jóhanns Hafsteins um það, að aldrei hafi hvarflað að ríkisstj. að auka rétt útlendinga til fiskvinnslu hér á landi, vil ég aðeins lesa upp ummæli eins ráðh., sem sögð voru á fundi Verzlunarráðs Íslands í júlí 1961. Þau hljóða þannig, með leyfi forseta: „Hins vegar komumst við ekki hjá að athuga stefnu okkar varðandi réttindi útlendinga til löndunar á fiski og rekstrar fiskiðjuvera, ef til aðildar okkar ætti að koma, enda yrði sú stefna, sem nú er fylgt, okkur sjálfum ekki nauðsynleg, ef tryggja mætti með öðru móti, að breyting á henni leiddi ekki til ofveiði. Hér kemur eins glöggt fram og verða má, að ekki er talið neitt athugavert í ummælum þessa ráðh. að leyfa útlendingum rétt til fisklöndunar og fiskverkunar, aðeins ef hamlað yrði gegn ofveiði. Við framsóknarmenn höfum því ekkert ofsagt um fyrirætlanir ríkisstj. í þessum efnum. Það hefur vakið athygli, að fjmrh. hefur í þessum umr, ekki minnzt einu orði á hin 59 sparnaðarloforð sín. Á þessu er þó enginn hissa, sem þekkir efndirnar á þessum loforðum. En rétt væri fyrir ráðh. að skruma heldur minna. Ráðh. er annars frægastur fyrir Íslandsmet í skatta- og tollaálögum og þar næst fyrir að slíta út úr reikningsuppgjöri ríkissjóðs til að gera útkomuna betri en hún er. Nú hefur hann tekið að sér að umsemja ríkisreikningana fyrir árin 1950–58 á sama hátt, og hann snýr greiðsluafgangi í halla. Slíkar aðfarir dæma sig sjálfar. Það var fróðlegt að heyra Gylfa Þ. Gíslason halda því fram, að lífskjör væru nú svipuð hér og annars staðar á Norðurlöndum. Hann benti á, að verðlag væri heldur lægra hér á landbúnaðarvörum, en hins vegar heldur hærra á öðrum vörum, hvort tveggja miðað við íslenzkar krónur. Af þessu vildi hann draga þá ályktun, að lífskjörin væru svipuð hér og þar. Hinu gleymdi hann, að húsnæðiskostnaðurinn er miklu hærri hér og kaupgjaldið miklu lægra hér. Ég nefni sem dæmi, að járniðnaðarmenn í Kaupmannahöfn hafa frá 9–10 d. kr. í tímakaup eða 54–62 ísl. kr., en hér er tímakaup járnsmiða 31–36 kr. Svipað er hlutfallið milli annarra iðnaðarmanna hér og í Kaupmannahöfn. Í Kaupmannahöfn er tímakaup hafnarverkamanna tæpar 8 d. kr. eða um 48 ísl. kr., en tímakaup Dagsbrúnarmanna er um 26–27 kr. Á þessu sést bezt, hversu gífurlegur munur er á kjörum danskra og íslenzkra launþega, en fyrir gengisfellinguna 1960 var þessi munur sáralítill. Svo grátlega hefur viðreisnarstefnan leikið íslenzka launþega. Það eru einkum þrjú skrautblóm, sem stjórnarflokkarnir hafa reynt að hampa hér viðreisninni til ágætis. Fyrsta skrautblómið er það, að atvinna sé næg. Lítið verður hins vegar úr þessu blómi, þegar sýnt er, að þetta er að þakka óvenjulega hagstæðu árferði ásamt útfærslu landhelginnar 1958. Atvinna er næg þrátt fyrir viðreisnina, en ekki vegna hennar. Annað skrautblómið er það, að bankarnir hafi hagstæða gjaldeyrisafstöðu út á við. Hins vegar er sleppt að gera grein fyrir, hve mikið erlendar skuldir annarra aðila hafa hækkað á undanförnum árum. Þegar dæmið er gert upp þannig, að allar skuldir eru teknar með, kemur í ljós, að heildarstaða þjóðarinnar út á við hefur ekkert batnað síðan í árslok 1958, er vinstri stjórnin fór frá völdum. Þriðja skrautblómið er það, að sparifjársöfnunin hafi aukizt, talið í hinum verðlitlu viðreisnarkrónum. Þegar sparifjárinneignin er hins vegar miðuð við raunverulegt verðgildi, kemur í ljós, að sparifjáraukningin er nær engin. Þetta er aum útkoma eftir hið mesta góðæri og mikinn samdrátt framkvæmda, og þó er þetta aðalskrautblóm ríkisstj. Af hálfu hæstv. ríkisstj. hefur í þessum umr. verið reynt að gera mikið númer úr hinni svokölluðu framkvæmdaáætlun, sem nýlega hefur verið lögð fyrir Alþingi. Sagt er, að hún lýsi miklum stórhug o.s.frv. Það er rétt, að í þessari framkvæmdaáætlun felst mikið skrum um opinberar framkvæmdir á næstu mánuðum, og því er hér um kosningaplagg að ræða. Þegar lengra er horft, kemur hins vegar í ljós, að markið er sett allt of lágt. Í áætluninni er gert ráð fyrir, að hagvöxturinn, þ.e. aukning þjóðartekna, verði hér um 4% á ári, eða eins og hann er í þeim nágrannalöndum okkar, sem lengst eru á veg komin, en þar er hann eðlilega hlutfallslega minnstur. Nú er það svo, að mikill munur er í dag á lífskjörum hér og í þessum löndum, þ.e., lífskjörin eru stórum lakari hér. Ef við gerum ráð fyrir, að hagvöxtur verði ekki meiri hér en í þessum löndum, þá mun bilið haldast, sem nú er á lífskjörum hjá okkur og þessum þjóðum. Það, sem við eigum að stefna að, er að komast jafnfætis þessum þjóðum í lífskjörum, en til þess þarf hagvöxturinn að vera hlutfallslega meiri hjá okkur en þeim. Það er líka takmark allra þjóða, sem eru með hálfþróaða atvinnuvegi, eins og Íslendingar, að hafa hagvöxtinn meiri en hjá þeim þjóðum, sem lengra eru komnar, og komast þannig smátt og smátt jafnfætis þeim. Af þessum ástæðum þurfum við að setja framtíðarmarkið miklu hærra en gert er í framkvæmdaáætlun ríkisstj., þ.e.a.s. efling atvinnuveganna þarf að vera meiri og hraðari en þar er gert ráð fyrir. Við eigum að stefna að því að komast jafnfætis nágrannaþjóðunum í lífskjörum, en ekki láta bilið milli þeirra og okkar haldast, eins og stjórnin gerir ráð fyrir. Það er hins vegar skiljanlegt, að ríkisstj. skuli setja framtíðarmarkið svona lágt í þessum efnum. Með þeirri samdráttarstefnu, sem ríkisstj. fylgir, þ.e. lánsfjárhöftum, vaxtaokri og gengisfellingum, verður ekki náð eins hröðum vexti atvinnuveganna og annars væri hægt. Um þetta vitnar bezt hinn stórfelldi samdráttur, sem orðið hefur í þessum efnum í stjórnartíð núv. ríkisstj. Samkv. grg. ríkisstj. um framkvæmdaáætlunina á bls. 72–73 sést, að á árunum 1961 og 1962 hefur fjárfesting í landbúnaði verið til jafnaðar 12% minni en á árinu 1958, í sjávarútvegi 25% minni, í fiskiðnaði 2% minni, í öðrum iðnaði 25% minni, í íbúðabyggingum 23% minni og í raforkuframkvæmdum 58% minni. Þetta eru ófagrar tölur, þegar þess er gætt, að þjóðartekjur urðu stórum meiri á árunum 1961 og 1962 en á árinu 1958. Þær lýsa því, hvernig stjórnarstefnan, þ.e. dýrtíðaraukningin, lánsfjárhöftin og vaxtaokrið, hefur lagt dauða hönd á eflingu atvinnuveganna. Það er því vafalaust rétt, að að óbreyttri stjórnarstefnu er ekki hægt að ná meiri hagvexti en framkvæmdaáætlunin gerir ráð fyrir. Með breyttri stjórnarstefnu, með afnámi lánsfjár- og vaxtahafta og stöðvun dýrtíðar yrði hægt að ná miklu meiri árangri, enda var hagvöxturinn líka talsvert meiri en 4% á seinustu árunum fyrir viðreisnina. Framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar er þannig sönnun þess, að breyta þarf um stjórnarstefnu, ef hér á að ná þeim árangri, að lífskjörin geti orðið svipuð hér og í nágrannalöndunum. Stjórnarsinnar hafa mjög reynt í þessum umr. að halda því fram, að þær spár hafi ekki rætzt, sem við framsóknarmenn höfðum kveðið upp um viðreisnina í upphafi. Ég hef nú þegar lesið upp úr sjálfri skýrslu stjórnarinnar, hve stórfelldur samdráttur hefur átt sér stað í uppbyggingu atvinnuveganna seinustu árin, og þarf því ekki að ræða það meira, hvernig spádómur okkar um samdrátt uppbyggingar atvinnuveganna hefur rætzt. En við spáðum því einnig, að viðreisnin mundi leiða til stórfelldustu dýrtíðar og stórum ranglátari skiptingar á þjóðareignum og þjóðartekjum. Hefur þetta kannske ekki rætzt? Ég vil í framhaldi af því bera fram nokkrar spurningar til ykkar, hlustenda minna, og bið ykkur sjálfa að svara. Er það rangt, að dýrtíð hafi vaxið hér meira síðustu 4 árin en nokkru sinni fyrr á 4 árum áður? Er það rangt, að Ísland hafi á þessum 4 árum átt algert Evrópumet í aukinni dýrtíð, gengisfellingum og vaxtaokri? Er það rangt, að menn þurfi nú vegna hinnar stórauknu dýrtíðar að vinna miklu lengri vinnutíma en áður? Er það rangt, að það sé miklu örðugra nú fyrir ungt fólk en það var fyrir 5 árum að reisa eigið heimili eða koma fótum undir atvinnurekstur? Er það rangt, að svo gífurlega hafi viðreisnin verðfellt spariféð, að fyrir þær krónur, sem menn gátu fengið fyrir 100 sterlingspund árið 1958, fá þeir ekki nema 50 sterlingspund nú? Er það rangt, að þeir, sem skulduðu mest, hafi raunverulega verið gerðir stóreignamenn með gengisfellingunum, en hinum efnaminni hefur aftur á móti verið gert miklu örðugra fyrir að koma undir sig fótunum? Er það rangt, að á undanförnum árum hafi vissir milliliðir og stóratvinnurekendur grætt stærri upphæðir en nokkru sinni fyrr, meðan fjöldi manna verður að stórlengja vinnutíma sinn til þess að geta haft rétt til hnífs og skeiðar? Og ég spyr ykkur enn: Eru sjáanlegar nokkrar horfur á því, að því dýrtíðarflóði, sem núv. stjórnarstefna hefur valdið, sé að linna, - þessu dýrtíðarflóði, sem gert hefur nokkra menn að auðkóngum, en skert sjálfsbjargarmöguleika fjöldans stórlega frá því, sem áður var? Eru ekki nær allir kaupsamningar lausir af ótta launþega við það, að þeir verði að vera reiðubúnir til að mæta nýjum kjaraskerðingaraðgerðum af hálfu stjórnarvaldanna? Við hverju búast menn nú fremur að óbreyttri stjórnarstefnu en nýrri gengisfellingu innan fárra mánaða? Ég spyr ykkur, hlustendur góðir: Haldið þið, að það sé leiðin til velfarnaðar, að dýrtíðin hækki áfram á svipaðan hátt og á undanförnum 4 árum? Haldið þið, að það sé leiðin til velfarnaðar að halda því áfram að fella krónuna í verði? Haldið þið, að það sé grundvöllur til að byggja á vaxandi framfarir og blómlegt efnahagslíf að láta óðaverðbólgu halda áfram að leika lausum hala, eins og hún hefur gert á undanförnum árum? Haldið þið, að það sé leiðin til að byggja réttlátt og heilbrigt þjóðfélag, að taumlaus dýrtíðarstefna haldi áfram að gera þá ríku ríkari og fátæku fátækari, haldi áfram að skerða möguleika efnalítils fólks og uppvaxandi fólks til efnalegs sjálfstæðis og sjálfsbjargar? Er það ykkar draumur, að þjóðfélag hinna fáu ríku og mörgu fátæku verði þjóðfélag framtíðarinnar á Íslandi? Trúið þið því, að stjórnarflokkunum takist eitthvað betur í þessum efnum á næstu 4 árum, ef þeir halda völdum, en þeim hefur tekizt á undanförnum árum? Nú kunnið þið að segja, hlustendur góðir, að þið viljið ekki þetta, þið viljið hins vegar fá að heyra, hvort framsóknarmenn hafi upp á eitthvað annað að bjóða, - kunnið þið framsóknarmenn kannske ráð til að draga úr dýrtíðarhættunni? Ég svara því fyrst til, að við viljum gera ýmsar ráðstafanir til lækkunar, og nefni ég þar fyrst vaxtalækkun. Við höfum á Alþingi borið fram till. um mikla lækkun tolla, enda eru álögur ríkisins nú orðnar meira en tvöfalt meiri en þegar framsóknarmenn sátu í stjórn. Á þennan hátt viljum við vinna gegn nýjum verðhækkunum og að bættum kjörum launþega án kauphækkana. Fyrst og fremst leggjum við svo áherzlu á, að tekið sé upp miklu nánara samstarf milli stéttanna. Í stað þess, að núv. ríkisstj. hefur í öllum kaupdeilum undanfarið staðið með stóratvinnurekendum og jafnvel hvatt þá til óbilgirni, eins og vorið 1961, viljum við, að ríkisvaldið vinni að sáttum og samkomulagi milli stétta. Ég minni á í þessu sambandi, að það voru norðlenzkir framsóknarmenn, sem áttu meginþátt í að leysa hin stórfelldu verkföll sumarið 1961 og lögðu með því grundvöll að hóflegum kjarabótum, jafnvægi í efnahagsmálum og tveggja ára vinnufriði, ef ríkisstj. hefði ekki spillt honum með gengisfellingunni. Aftur voru það norðlenzkir framsóknarmenn, sem með sanngjörnum kaupsamningum komu í veg fyrir vinnudeilur á s.l. vori og aftur nú í vetur með 5% kauphækkun til hinna lægst launuðu. Það fordæmi, sem hér hefur verið gefið, sýnir það og sannar, að það er hægt að leysa þessi mál sanngjarnlega og skapa efnahagslegt jafnvægi, ef ósanngjörn ríkisstj., sem dregur taum stórgróðamanna og stóratvinnurekenda, eyðileggur ekki samvinnu stéttanna með óbilgirni og ranglátum ráðstöfunum. Hæstv. forsrh. var að segja það í umr. í gærkvöld, að það yrði ekki haft að neinu, ef Framsfl. ynni á í kosningunum, stjórnarflokkarnir mundu halda dauðahaldi í viðreisnina, þ.e. stefnu gengisfellinga, vaxtaokurs og kjaraskerðingar, hvað sem tautaði. En hlustendur góðir, hafið þið ekki heyrt hæstv. forsrh. og flokksbræður hans gefa stóryrtar yfirlýsingar fyrr og beygja sig svo fyrir óttanum við kjósendur, þegar þeir sáu, hver vilji kjósenda var? Í fyrravor skorti ekki á þær hótanir af hálfu stjórnarflokkanna, að kauphækkun yrði mætt með gengisfellingu, líkt og gert var 1961. Eftir úrslit bæjar- og sveitarstjórnarkosninganna féllu stjórnarflokkarnir hins vegar frá þessum hótunum. Það varð ekki af gengislækkuninni. Sigur Framsfl. í bæjarstjórnarkosningunum í fyrra var það mál, sem þeir skildu og beygðu sig fyrir. Svo mun enn fara, ef Framsfl. vinnur á í þessum kosningum. Það er staðreynd, að tvö seinustu árin hafa þjóðartekjurnar stóraukizt af völdum óvenjulegs góðæris. Það er einnig staðreynd, að kjör meginþorra launþega og meginhluta bændastéttarinnar hafa versnað á þessum tíma, ef miðað er við óbreyttan vinnudag. Stjórnarstefnan hefur verið andstæð þessum meginstéttum þjóðfélagsins. Þetta á að vera þessum stéttum, sem eiga svo margt sameiginlegt, aukin hvatning um að taka betur höndum saman og efla ítök sín og áhrif á þingi þjóðarinnar, þar sem hagsmunamál þeirra eru endanlega ráðin. Þessi áhrif og ítök treysta þessar stéttir bezt með því að fylkja sér saman um einn öflugan flokk, er skiptir ekki liði sínu. Þessi skilningur kom vel í ljós í bæjarstjórnarkosningunum seinustu, en úrslit þeirra sýndu, að Framsfl. er orðinn annar stærsti flokkurinn í kauptúnum og kaupstöðum landsins, jafnhliða því að vera stærsti flokkurinn í sveitunum. Með því að efla einn öflugan flokk, en skipta sér ekki, styrkja launastéttir og bændur því fordæmi, sem bezt hefur gefizt þessum stéttum í öðrum löndum. Jafnframt því að stöðva dýrtíðina, tryggja verðgildi krónunnar, er varðveizla sjálfstæðisins nú sem fyrr höfuðmál þjóðarinnar. Þar hljóta að gerast mörg tíðindi á því kjörtímabili, sem fram undan er. Áður en ár er liðið, munu áhrifamikil öfl í Bretlandi krefjast þess, að undanþágurnar, sem brezkir togarar hafa nú til veiða innan fiskiveiðilandhelginnar, verði framlengdar. Er þá kannske hægt að treysta þeim flokki, sem neitaði að standa með hinum flokkunum að útfærslu fiskveiðilandhelginnar vorið 1958? Er þá hægt að treysta þeim flokkum, sem veittu undanþágurnar, þótt þeir hefðu lofað því hátíðlega fyrir seinustu kosningar, að slíkt skyldi ekki gert. Og áður en gengið verður til næstu kosninga, mun afstaða Íslands til Efnahagsbandalags Evrópu verða endanlega ráðin. Er í þeim samningum, sem þar eru fram undan, hægt að treysta þeim flokkum, sem hafa bersýnilega unnið að því leynt og ljóst að innlima okkur sem nánast í þetta bandalag? Þær kosningar, sem fram fara innan tveggja mánaða, munu verða einhverjar þær örlagaríkustu í sögu þjóðarinnar. Þann dag, 9. júní, verða örlög þjóðarinnar í þínum höndum, góði kjósandi. Við skulum vona, að 9. júní 1963 verði íslenzku þjóðinni hamingjudagur.