Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 25 að flytja svohljóðandi fsp. til menntmrh.: „Hvers vegna hefur nefnd til að kanna starfsskilyrði myndlistarmanna ekki verði skipuð, svo sem Alþingi fól ríkisstj. með ályktun sinni hinn 21. maí s. l.“ Sú ályktun var svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa sex manna nefnd, er kanni starfsskilyrði myndlistarmanna hér á landi og geri tillögur um, hversu hið opinbera geti best örvað sjálfstæða listsköpun með því að myndlistarmönnum sé skapaður viðunandi starfsgrundvöllur. Nefndin skal hafa samráð við félög myndlistarmanna og þær stofnanir, sem starfa að myndlistarmálum. Menntmrh. skal skipa nefndina samkv. tilnefningu þingflokka og Sambands ísl. sveitarfélaga er tilnefni sinn nefndarmanninn hvert. Formaður nefndarinnar skal skipaður án tilnefningar. Kostnaður við störf nefndarinnar skal greiddur úr ríkissjóði.“ Þegar Alþingi kom saman hafði þessi nefnd ekki verið sett á laggirnar. Það vakti að sönnu nokkuð furðu mína þar sem ég vissi að hæstv. menntmrh. hafði látið uppi áhuga á því að málefnum myndlistarmanna yrði sinnt, sem ég taldi mjög jákvætt. Þess vegna hafði þetta komið mér á óvart. Síðan þessi fsp. var lögð fram hefur þessi nefnd hins vegar verið skipuð, þó að fundur hafi ekki verið kallaður saman, og er þess að vænta að ekki dragist lengi úr þessu að nefndin geti hafið störf. Ég vil aðeins rifja upp í þessu sambandi nokkur atriði, sem ollu því, að þáltill. var flutt, til þess að undirstrika nauðsyn þess að hún hraði störfum. Í grg. þáltill. segir m. a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nauðsynlegt er að kanna starfsgrundvöll myndlistarmanna, svo sem það, hversu skattlagningu á efni til listsköpunar er háttað. Listaverk í opinberum byggingum styrkja tilfinningu fólks fyrir þjóðerni sínu og uppruna. Það er menningar- og þjóðernismál, að opinberar byggingar séu skreyttar listaverkum, og nauðsynlegt að þau séu talin til byggingarkostnaðar. Ekki þarf að tíunda uppeldislegt gildi slíks umhverfis. Sjálfsagt þykir að tónskáld fái umbun sé verk þess flutt í útvarpi eða rithöfundur sé bók lánuð af bókasafni. Fyrirkomulagsatriði er hversu samsvarandi greiðslum skuli háttað til myndlistarmanna vegna verka, sem eru til sýnis í söfnum eða á vegum opinberra aðila. Þessi málverk eða höggmyndir eru á sinn hátt lífeyrissjóður aldraðra myndlistarmanna. Ekki er vansalaust að þess skuli finnast dæmi, að fremstu listamenn okkar búi við framfærsluvandamál í elli sinni eftir að heilsan hefur gefið sig. Norðmenn hafa löngum haft tilhneigingu til þess að eigna sér fornbókmenntir okkar með ríkulega myndskreyttum útgáfum, t. d. af Heimskringlu. Hér á landi sýndi Ragnar í Smára lofsvert frumkvæði í þessa veru, m. a. með útgáfu Grettissögu og Brennu-Njálssögu, myndskreyttra af okkar fremstu listamönnum. Ekkert sambærilegt hefur síðan gerst. Á Austurvelli er stytta Einars Jónssonar af Jóni forseta. Í þinghúsinu er málverk Gunnlaugs Blöndals af þjóðfundinum. Og í fundarsal borgarstjórnar Reykjavíkur hangir uppi veggteppi Vigdísar Kristjánsdóttur af landnámi Ingólfs Arnarsonar, ofið eftir teikningu Jóhanns Briem. Í Valhöll hefur Einar Hákonarson dregið fram úr Njálu hvernig Skarphéðinn spottar Brennu-Flosa á Þingvöllum. Áfram verður að gera listaverk úr sögu þjóðarinnar, markverðum atburðum eða táknrænum. Það er ekki síður gott yrkisefni góðum myndlistarmanni en umhverfið, landið sjálft. Nærtækt dæmi er kristnitakan og aldamótaárið 2000 Á tímum litasjónvarps vekur þvílíkt listrænt framtak heilbrigðan þjóðernislegan metnað. Í holu fjölmiðlaflæðinu er ekkert eins lifandi og listaverk, þar sem það hangir uppi á vegg og er kyrrt á sínum stað. Sendiráð okkar erlendis eru gluggi Íslands út á við. Erlendur maður, sem villist þangað inn, fær að vísu hugmyndir um að Íslendingar séu sérfræðingar í vondum eftirprentunum, en of lítið er um frummyndir eftir okkar fremstu málara.“ 
             Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri eftir áminningu hæstv. forseta, en fagna því, að fsp. hefur í raun svarað sér sjálf, að þessi nefnd hefur verið skipuð. Ég vænti þess, að hún komi hið fyrsta saman.



Herra forseti. Hér liggur fyrir fsp. þar sem svo stendur: „Hvers vegna hefur nefnd til að kanna starfsskilyrði myndlistarmanna ekki verið skipuð, svo sem Alþingi fól ríkisstj. með ályktun 21. maí s. l.?“ Þessi fsp. kom snemma á þessu þingi, fyrsta daginn hygg ég eða svo til. Herra forseti. Mig langar að vísa til þál. eins og hún er orðuð, þál. sem var samþykki á Alþingi 21. maí 1981 um skipun nefndar til að kanna starfsskilyrði myndlistarmanna. Þessi þál. hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa sex manna nefnd, er kanni starfsskilyrði myndlistarmanna hér á landi og geri tillögur um, hversu hið opinbera geti best örvað sjálfstæða listsköpun með því að myndlistarmönnum sé skapaður viðunandi starfsgrundvöllur. Nefndin skal hafa samráð við félög myndlistarmanna og þær stofnanir, sem starfa að myndlistarmálum. Menntmrh. skal skipa nefndina samkv. tilnefningu þingflokka og Sambands ísl. sveitarfélaga er tilnefni sinn nm. hvert. Formaður nefndarinnar skal skipaður án tilnefningar. Kostnaður við störf nefndarinnar skal greiddur úr ríkissjóði.“ Ég bendi á að í þessari þáltill. er fyrst og fremst sú skylda lögð á hendur menntmrh. að skipa sex manna nefnd, en honum eru ekki sett nein ákveðin tímamörk. Auk þess er nefndin þannig hugsuð, að þar er fyrst og fremst byggt upp á tilnefningum. Það dróst nokkuð að tilnefningar bærust í heild sinni. Það dróst m. a. fram yfir þingsetningardag og þess vegna var ekki unnt að ganga endanlega frá því. En nú hefur það orðið, að allir þeir, sem ætlast var til að tilnefndu menn í þessa nefnd, hafa tilnefnt fulltrúa sína. Nefndin er þegar skipuð þannig: Einar Hákonarson, sem er skólastjóri Myndlista- og handíðaskólans í Reykjavík, er skipaður samkv. tilnefningu þingflokks Alþfl., Edda Óskarsdóttir er skipuð samkv. tilnefningu þingflokks Alþb., Davíð Aðalsteinsson er skipaður samkv. tilnefningu þingflokks Framsfl., Halldór Blöndal skipaður samkv. tilnefningu þingflokks Sjálfstfl. og Björn Friðfinnsson skipaður samkv. tilnefningu Sambands ísl. sveitarfélaga. Formaður nefndarinnar er Knútur Hallsson skrifstofustjóri í menntmrn.



Herra forseti. Ég þakka menntmrh. svör hans og vænti þess, vegna þess áhuga sem hann hefur sýnt þessum málum, að hann muni greiða fyrir störfum nefndarinnar eftir því sem honum er unnt.



Herra forseti. Á þskj. 39 leyfi ég mér að bera fram eftirfarandi spurningar til hæstv. menntmrh.: „a) Hvað greiða skattgreiðendur mikið fyrir þá styttingu á forustugreinum dagblaða sem fram fer í Ríkisútvarpinu?“ - Þá er átt við annaðhvort á grundvelli mánaðar eða grundvelli árs. Það skiptir auðvitað ekki höfuðmáli. „b) Hvers eru ekki blöðin sjálf látin sjá um þetta verk?“ Því má bæta við þessa fsp., að um þetta hefur oft verið spurt í lesendadálkum dagblaða. Þetta er vitaskuld ekki útgjaldaliður hjá ríkisvaldinu sem einum eða neinum sköpum skiptir, en engu að síður eitt af þeim smáatriðum sem fólk tekur eftir. Sú er önnur ástæða fyrir þessari fsp., að það er þekki úr dagblöðum að iðulega hefur komið upp ágreiningur af því tagi, að þeir, sem forustugreinar hafa ritað, eða þau dagblöð, sem að þeim hafa staðið, hafa lýst sig ekki alls kostar ánægð með það, með hverjum hætti hér hafi verið unnið. Það skal auðvitað sagt til sanngirni öllum aðilum að þetta er eitt af því sem efalítið er ekki hægt að gera svo að öllum líki, en óánægja hefur oft komið upp. Þess vegna vaknar sú spurning, úr því að þessi dagskrárliður er hafður, hvers vegna blöðin sjálf séu ekki látin sjá um þessa styttingu, á þar til gerðum eyðublöðum væntanlega sem mundu afmarka lengd og tíma, og hvort með þeim hætti væri ekki hægt að gera tvennt: gera blöðunum til geðs og spara skattgreiðendum álitlega fjárupphæð.



Herra forseti. Ég get fallist á það með hv. fyrirspyrjanda, að þetta er í sjálfu sér málefni sem vert er að ræða. Hins vegar mun ég nú svara fsp. eins og henni er beint til mín. Ég bið þingheim að athuga strax í upphafi að hér er um dagskrármálefni Ríkisútvarpsins að ræða, - dagskrármálefni sem ég tel að ráðherrar eigi ekki að hafa bein afskipti af. Eigi að síður liggur hér fyrir fsp. sem er að mínum dómi tiltölulega auðsvarað fyrir ráðh., og ég mun svara henni. Ég hef leitað upplýsinga hjá Ríkisútvarpinu um það, hversu mikið kostar á mánuði hverjum að tilreiða forustugreinar þannig að þær verði lesnar í útvarp. Þá legg ég engan dóm á hvernig slík tilreiðsla er af hendi leyst, en tölurnar hef ég hér. Þar segir að kostnaðurinn á mánuði við forustugreinarnar sé þannig: Þegar um er að ræða forustugreinar dagblaða er kostnaðurinn 8422 kr. á mánuði, en þegar um er að ræða forustugreinar landsmálablaða er kostnaðurinn 4486 kr. Þetta mun vera miðað við verðlag í októbermánuði þessa árs. Segir svo í bréfi útvarpsstjóra: „Kostnaður við styttingu forustugreina nemur 12 908 kr. samtals á verðlagi í okt. 1981, og þetta er hliðstætt því sem greitt hefur verið s. l. tvö ár,“ segir útvarpsstjóri í þeirri grg. sem ég bað hann um að gefa mér varðandi þessa fsp. Hins vegar þykir mér rétt í sambandi við þetta að lesa hér meginmál bréfs, sem liggur fyrir frá Ríkisútvarpinu, dags. í Reykjavík 28. okt. 1981, og varðar þetta mál. Þetta bréf er stílað til mín og í samhengi við þessa fsp. Ég les orðrétt upp úr þessu bréfi: „Útvarpsráð hefur nokkuð oft á undanförnum árum rætt lestur úr forustugreinum dagblaðanna. Hefur mörgum þótt að stytting forustugreinanna kostaði of marga yfirvinnutíma fréttamanna. Enn í haust kom þetta mál til umræðu í útvarpsráði og síðan í framkvæmdastjórn Ríkisútvarpsins. Í bókun frá fundi útvarpsráðs 22. sept. s. l. segir: „Formaður kvaðst vilja leggja þetta til í framhaldi af umræðum sem orðið hafa í útvarpsráði og í framkvæmdastjórn um leiðaralestur: Ritstjórum blaðanna verði gefinn kostur á að þeir stytti sjálfir leiðara blaða sinna í u. þ. b. einnar og hálfrar mínútu lestrarlengd. Jafnframt yrði mælst til þess, að þeir tækju nokkur mið af fyrirmælum í lögum og reglum Ríkisútvarpsins í skrifum sínum. Sama skyldi gilda um landsmálablöðin. Markús Á. Einarsson skýrði frá því, að Þórarinn Þórarinsson“- sem er ritstjóri Tímans - „væri tilbúinn að stytta sína leiðara sjálfur. Ekki voru allir útvarpsmenn trúaðir á að aðrir ritstjórar væru þessa jafnfúsir“ - en þeir virðast hafa vitað eitthvað um það. - „Ólafur R. Einarsson taldi réttast að formaður ræddi þetta mál við ritstjóra dagblaðanna, kynnti þeim hugmyndir, sem fram hefðu komið í þessu máli, og heyrði viðbrögð þeirra. Tók formaður þessu vel og mun ræða við ritstjórana.“ Í bókun frá fundi útvarpsráðs 29. sept. s. l. segir: „Formaður gerði grein fyrir viðtölum sínum við ritstjóra dagblaðanna. Kvað hann einn þeirra, Þórarin Þórarinsson, fúsan að stytta eigin leiðara, en aðrir hefðu talið öll tormerki á því. Engin andmæli voru þó við því að stytta leiðarana í einnar og hálfrar mínútu lestrarlengd. Eftir alldrjúga umræðu varð niðurstaðan þessi: Forustugreinar dagblaðanna skulu berast fyrir kl. 17 og skal útdráttur úr þeim ekki vera lengri en ca. ein og hálf mínúta í lestri. Þeir ritstjórar, sem sjálfir stytta forustugreinar sínar, þurfa ekki að skila þeim fyrr en fyrir kl. 20. Forustugreinar landsmálablaða skal stytta á sama hátt og þær lesnar á mánudögum kl. 11, en forustugreinar dagblaðanna á sama tíma og verið hefur. Þessi samþykkt gildir til áramóta.“ Þessi ákvörðun útvarpsráðs var tilkynnt ritstjórum allra dagblaðanna í bréfi, dags. 1. þ. m. Styrmir Gunnarsson, ritstjóri Morgunblaðsins, svarar þessari tilkynningu með bréfi, dags. 7. þ. m., þar sem segir: „Lestur leiðara í útvarp var ekki hafinn að ósk Morgunblaðsins, heldur samkv. ákvörðun útvarpsráðs á sínum tíma. Leiðarar Morgunblaðsins eru skrifaðir til birtingar í blaðinu fyrir lesendur blaðsins, en ekki til upplestrar í útvarpi. Morgunblaðið getur ekki miðað skrif leiðara sinna við þann tíma sem hentar Ríkisútvarpinu. Ef lestri leiðara er haldið áfram vill Morgunblaðið því benda Ríkisútvarpinu á að lesa leiðara blaðsins daginn eftir, enda komi það skýrt fram að svo sé, og komi þetta fyrirkomulag til framkvæmda nú þegar.“ Aðeins einu sinni eða tvisvar mun stytt forustugrein hafa borist í hendur þeim sem sjá um að búa þær undir þularlestur. Áréttað skal að framkvæmdastjórn Ríkisútvarpsins hefur ítrekað ályktað um þetta mál. Af kostnaðarástæðum hefur verið talið nauðsynlegt að annaðhvort yrði rifstjórum gert að skila forustugreinum styttum til flutnings eða lestur þeirra felldur niður með öllu.“ Ég les þá ekki meira úr þessu bréfi útvarpsstjóra, vegna þess að það, sem á eftir fer, er það, sem ég er áður búinn að segja um kostnaðinn af þessum styttingum. Nú ég vil segja það eitt um þetta, eins og sagði í upphafi, að það er náttúrlega algjörlega innanríkismál útvarpsins hvort þeir í útvarpinu nota leiðarana sem dagskrárefni. Það hefur vafalaust sína kosti að svo sé gert, en það hefur líka þann stóra annmarka, að þetta er ákaflega kostnaðarsamt dagskrárefni. Það er alveg augljóst, af því að það kostar um 12–13 þús. kr. á mánuði að vinna þetta verk. Það er eins og einn maður væri við þetta bundinn. Ég held að aftur á móti komi það til að þetta sé tiltölulega vinsælt útvarpsefni sem margir útvarpshlustendur mundu sakna ef það hyrfi úr dagskránni. En ég get fallist á það, sem reyndar er skoðun margra hjá Ríkisútvarpinu og ekki síst þeirra sem fara með fjármál þess, að það væri eðlileg krafa til blaðanna að leiðarahöfundar ynnu þetta verk sjálfir og kæmu því í því formi til útvarpsins til lestrar. - Ég ætla þá ekki að hafa um það fleiri orð að sinni.



Herra forseti. Ég get borið um það, að þegar ákveðið var af útvarpsráði á sínum tíma að hefja lestur úr leiðurum dagblaðanna var það ekki vilji fréttamanna fréttastofu útvarpsins að þeir fengju það hlutverk að stytta þessa leiðara, enda hefur það verið svo í gegnum tíðina að þeir hafa orðið fyrir ýmsum pústrum, ef svo mætti segja, vegna þess að þurfa að stytta þessa leiðara og hafa viljað losna við það. Ég tel hins vegar að leiðaralesturinn sé nauðsynlegur, hann sé eðlilegur og hann sé sjálfsagður. Þetta þekkist í öllum útvarpsstöðvum í nágrannalöndum okkar. Er bæði sjálfsagt og eðlilegt að lesinn sé útdráttur úr leiðurum þar sem koma fram pólitískar skoðanir hinna ýmsu þjóðfélagshópa og afla. Ég tel þetta nauðsynlegt mál, eðlilegt og sjálfsagt. Mér finnst hins vegar jafneðlilegt að blöðin skili leiðurum í þeirri lengd, sem þau eða útvarpið eða fréttastofa útvarpsins ákveður, og hafi þá til þess sérstök form sem blöðin útfylla. Þá getur hver og einn ritstjóri ákveðið hvað hann vill að komi fram, hvað hann telur mikilvægast af því sem hann hefur skrifað í sinn leiðara. En þessa þjónustu held ég að landsmenn verði að fá og sé nauðsynlegt að þeir njóti hennar ekki síður frá blöðunum úti á landi en blöðunum hér í Reykjavík.



Herra forseti. Ég er út af fyrir sig ekki undrandi á því, þótt hér á hinu háa Alþingi heyrist raddir um að það eigi að þvinga ritstjóra blaðanna til að matreiða skrif sín til Ríkisútvarpsins eftir því sem fréttastjórum Ríkisútvarpsins, menntmrh., útvarpsráði eða einhverjum slíkum aðilum sýnist. Til allrar hamingju búum við í nokkurn veginn lýðfrjálsu landi ennþá og fullkomlega eðlilegt að ritstjórar blaða ráði því sjálfir, hversu langar forustugreinar þeirra séu og hversu efnismiklar. Er algjörlega út í hött að halda því fram, að Ríkisútvarpið eigi að hafa þar nokkuð um að segja. Ég get að vísu ekki skilið að það sé dagsverk að stytta leiðara dagblaðanna. Það má náttúrlega vinna það með þumalfingrunum, en ekki er það mikill vinnuhraði. Ég vil annars aðeins segja það, að auðvitað er mjög hæpið að hið opinbera ríkisútvarp sé að stytta forustugreinar dagblaða, sem oft veldur því, að merking skekkist, áhersluatriði verða önnur. Því miður hefur það stundum brunnið við, að leiðurum hefur hreinlega verið sleppt eða þá jafnvel að merking þeirra hefur orðið önnur en rétt er. Það er þess vegna ekki alveg einfalt mál að hið opinbera hafi með þessum hætti forgöngu um að stytta pólitískar greinar ritstjóra. Auðvitað á það að vera blöðum í sjálfsvald sett hvernig þau haga sínum málum. Ef hæstv. menntmrh. finnst þetta of dýrt á hann að láta hætta þessu. Ég hef ekki hitt þá menn sem þykir þetta skemmtileg lesning, satt að segja, eins og útdrátturinn er oft og tíðum úr samhengi og snubbóttur og gefur ekki rétta mynd af því sem skrifað er.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því, að það er síður en svo að leiðararnir séu eina efni blaðanna sem Ríkisútvarpið tekur upp og gerir skil í frásögnum sínum, jafnvel í sérstökum dagskrárþáttum. Þannig er einnig farið með ýmist annað efni blaðanna, fréttaefni o, fl., t. d. í þættinum sem er á morgnana, Morgunpóstinum eða hvað hann nú heitir. Ekki er óalgengt í fjölmiðlaheiminum að það sé vinsælt dagskrárefni hjá einum fjölmiðli, sérstaklega stórum fjölmiðli, sem nær til allrar þjóðarinnar, að taka upp og segja frá bæði fréttafrásögnum og skoðanaskiptum sem koma fram í öðrum fjölmiðlum. Ég vil einnig bæta því við, að mér er mætavel kunnugt um að það eru talsvert margir sem hlusta á útdrætti úr forustugreinum í Ríkisútvarpinu. Þó svo mönnum kynni að hafa sýnst í upphafi, þegar þessi dagskrárliður var tekinn upp, að það væri meiri þjónusta við blöðin en hlutendur útvarpsins, þá held ég að reyndin hafi orðið önnur, menn hafi smátt og smátt viðurkennt að það er talsverður áhugi á að hlusta á þá útdrætti sem þarna eru gerðir. Sé um að ræða ákvörðun útvarpsráðs um að taka upp þátt úr blöðunum, hvort sem hann heitir leiðarar eða annað, getur útvarpsráð að sjálfsögðu ekki ætlast til þess, að þeir fjölmiðlar, sem notaðir eru þarna og teknar upp frásagnir frá, vinni þær í hendurnar á Ríkisútvarpinu. Þá mætti alveg eins hugsa sér t. d. að Ríkisútvarpið gerði fjölmiðlum, dagblöðum og öðrum, að skyldu að senda inn útdrátt úr fréttaflutningi sínum daglega til að nota í aðra þætti hjá Ríkisútvarpinu þar sem greint er frá því sem í blöðunum stendur. Ég vil láta koma fram, vegna þess að ég var einu sinni í þeirri stöðu að skrifa leiðara daglega og gerði það í 6 ár og þessir leiðarar voru lesnir í morgunleiðaralestri Ríkisútvarpsins, að ég taldi aldrei allan þennan tíma ástæðu til að gera aths. við hvernig leiðarar voru styttir. Ég lít svo á, að það sé alfarið hlutverk Ríkisútvarpsins að sjá um það og það sé leiðarhöfundunum sjálfum að kenna ef þeir koma ekki meiningu sinni svo ljóst á framfæri að sá sem styttir viti hvað leiðarhöfundur meinar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör við þessum litlu spurningum. En ég vil segja að það eru dálagleg mánaðarlaun sem fyrir þessa vinnu eru greidd, eða sú vinna virðist fara hægt fram, og minnir kannske á Aþenu, en alla vega ekki á Spörtu, hvernig þarna er unnið. Á hinn bóginn vil ég líka undirstrika það, að ég hygg að varðandi leiðaralestur á morgnana væri hægt að vinna tvennt með því að láta blöðin sjá um að útbúa þá sjálf, ef þau svo kjósa: Það væri hægt að spara skattgreiðendum peninga, sem virðast vera allnokkrar upphæðir, og það væri hægt að koma í veg fyrir allan misskilning og öll leiðindi sem þarna hafa orðið á milli. - Ráðh. hefur nefnt þá leið og hann hefur nefnt það, að þeir, sem bera ábyrgð á fjármálum útvarpsins, hafi einnig látið í ljós áhuga á að sú leið sé farin. Ég sé ekkert athugavert við það, að um þetta morgunhorn gildi sömu reglur og t. d. Daginn og veginn, þann þátt sem er búinn að vera í áratugi í Ríkisútvarpinu og er algerlega sjálfstæður þáttur á ábyrgð þeirra sem hann flytja. Eins mætti vera með þetta leiðarahorn á morgnana. Það væri algerlega á ábyrgð þeirra sem leiðarann rita í blöðin og stytta. Þeir beri ábyrgð á því, en ekki aðrir. Þetta er lítil tillaga sem felur í sér að skattgreiðendum séu sparaðir peningar og komið í veg fyrir allt óþarfaamstur og öll óþarfaleiðindi. Ég sé allan vinning af þessu og ekkert annað.



Herra forseti. Hræddur er ég um að enn hafi verið rennt stoðum undir þá fornu skoðun, að æskilegt væri að 1ögfróður maður sæti hverju sinni í embætti dómsmrh. Staðhæfing fyrrv. dómsmrh., hv. þm. Vilmundar Gylfasonar, um að flytjandi útvarpsþáttarins um Daginn og veginn beri algerlega ábyrgð á orðum sínum og efni þáttarins hverju sinni fær varla staðist. Fyrir liggja álitsgerðir þriggja, að því er ég best veit, prýðilegra lögfróðra manna um að Ríkisútvarpið beri hina endanlegu ábyrgð á öllu töluðu máli sem í það er flutt. Ég fylgdist með mörg fyrstu árin sem útvarpið flutti útdrátt úr leiðurum dagblaðanna. Til þess voru settir greindir og gegnir málfróðir menn að gera þessa útdrætti og sættu jafnan gagnrýni, sem eðlilegt var, fyrir þau störf, sem voru erfið. Þá hygg ég að hafi verið greitt minna fyrir þetta starf en nú er gert. En það hlýt ég að segja, að ég gat oft og tíðum ekki legið þessum ágætu mönnum á hálsi fyrir það, þótt erfiðlega gengi að tína út úr leiðurunum kjarna máls, stytta þá þannig að aðalatriðin kæmu fram, því að gjarnan var það svo, að aðalatriði fundust ekki í þessum ritstjórnargreinum. Og nú spyr ég: Er leiðarahöfundi, er höfundi ritstjórnargreinar, þar sem aðalatriðið verður ekki fundið þó að leitað sé með logandi ljósi, trúandi til að stytta ritstjórnargreinina með þeim hætti að þessi kjarni málsins komi fram? Ég leyfi mér að draga það stórlega í efa. Ég held að Ríkisútvarpið verði að vinna þetta á eigin ábyrgð í góðri sátt við ritstjóra blaðanna. E. t. v. mætti leggja í þetta enn þá meiri vinnu en gert hefur verið, hafa samráð við höfunda og jafnvel þá á þá lund að ritstjórnargrein væri skrifuð upp á nýtt og aðalatriðinu komið ljóslega til skila í ritstjórnargreininni sjálfri. Annars byrjuðu þessar ritstjórnargreinar býsna snemma eftir að tekið var upp á því að útvarpa þeim eða hluta úr þeim að hafa áhrif á sjálfa samningu greinanna. Ég man t. d. eftir ritstjórnargrein í Þjóðviljanum, sem byrjaði svona: Í þessum útvarpsþætti. Ég sem sagt ítreka þá skoðun mína, að þetta verði að vera á ábyrgð útvarpsins svo sem verið hefur.



Herra forseti. Nú er svo knappur ræðutími að manni vinnst ekki tími í einni atrennu til að gera nægilega vel grein fyrir sínu máli. En ég vil bæta því við það sem ég sagði áðan, að gagnrýnisorð mín áttu ekki endilega við þá útdrætti sem gerðir hafa verið síðustu misserin, heldur kemur það fyrir af og til að tíminn, sem starfsmenn útvarpsins hafa til að vinna þetta verk, er algerlega ónógur og óviðunandi. Þess vegna kemur það alltaf fyrir af og til, að þeir hafa engin tök á því að gera því leiðaraefni skil sem um er fjallað í viðkomandi blaði. Niðurstaðan af þessu verður auðvitað sú, - afleiðingin getur ekki orðið önnur, - að útdrátturinn skekkir það efni og gefur ranga mynd af því sem upphaflega var um fjallað. Á hinn bóginn skil ég það afskaplega vel, að það skuli vera mikið áhugamál fulltrúa þeirra blaða, sem enginn les, að sem mest af þeim sé lesið upp í Ríkisútvarpinu. Þess vegna mundi mér ekki koma á óvart þótt þeir Alþfl.-menn mundu leggja til að leiðarinn yrði lesinn kvölds og morgna í Ríkisútvarpinu til þess að sem flestir yrðu varir við að það blað kæmi yfirleitt út.



Herra forseti. Hér er um tvö algerlega óskyld mál að ræða: Annars vegar hvort ætla megi að tiltekinn dagskrárliður Ríkisútvarpsins sé of dýr, of kostnaðarsamur, miðað við það vinnuframlag sem til hans er lagt, hins vegar hvernig eigi að fara með þann dagskrárlið og hvernig eigi að reka hann. Ég lít á útvarpsráð sem nokkurs konar ritstjórn útvarpsins. Ég tel að það efni, sem útvarpið flytur, eigi að vera á ábyrgð þeirrar ritstjórnar og hún eigi að hafa alla forsjá þess með höndum. Ég væri andvígur því, eins og mér virðist niðurstaðan vera, ef Ríkisútvarpið úthlutaði pólitísku dagblöðunum fjórum einhverjum ákveðnum tíma í dagskrá sinni sem Ríkisútvarpið og útvarpsráð afsalaði sér ritstjórnarvaldi yfir, en fæli pólitískum ritstjórum dagblaðanna að ráðskast með þann hluta úr efni Ríkisútvarpsins eins og þeim byði við að horfa. Ég er eindreginn stuðningsmaður þess, að Ríkisútvarpið greini frá fréttaflutningi annarra fjölmiðla og skoðunum sem fram koma í öðrum fjölmiðlum. þ. á m. í leiðurum, ekki bara dagblaðanna heldur landsmálablaðanna einnig. Ég tel þetta gott útvarpsefni út af fyrir sig, en ég tel að það eigi alfarið að vera undir ritstjórn útvarpsins sjálfs, hvernig með þetta efni er farið, hvernig það er stytt og hvernig frá því er skýrt, en eigi alls ekki að láta það í hendurnar á umboðsmönnum pólitískra flokka á dagblöðunum.



Herra forseti. Það er út af þessum kostnaði. Ég greindi frá hver hann er. Hann er fast að 13 þús. á mánuði. Þetta er óneitanlega mikill kostnaður og virðist vera eins og þarna þyrfti að vera einn maður í fullu starfi. En mig langar þrátt fyrir allt til að benda á það, sem kom fram í viðtölum mínum við þá í útvarpinu, að reynst hefur óhjákvæmilegt að vinna þessa þætti í eftirvinnu í útvarpinu. Ástæðan fyrir því, að þetta verður svona dýrt, er að eftirvinnukaupið er að sjálfsögðu miklu hærra en dagvinnukaup og þess vegna kemur þessi háa tala út fremur en ella væri. Mig langar til að fram komi af minni hálfu að ég hef vissulega fengið skýringu hjá útvarpinu um þetta atriði. Þetta verk er unnið í eftirvinnu, jafnvel næturvinnu má segja, og það hlýtur að leiða af sér að kostnaður verður meiri en ella.



Herra forseti. Það er aðeins vegna síðustu orða hæstv. ráðh. að ég blanda mér í þessa umr., sem er að vísu allkátleg á köflum. Ég hélt þó að tvær síðustu ræður hv. þm. hefðu eiginlega leyst málið að fullu og öllu, nema máske við hefði mátt bæta að það ætti ekki aðeins að lesa úr Alþýðublaðinu kvölds og morgna, heldur einnig með veðurfregnum. Hæstv. ráðh. skýrir frá því, að það sé nauðsynlegt að vinna þessa vinnu á kvöldin og um nætur á 100% hærri taxta en ella. Ég fæ ekki skilið hvaða þörf er á því. Ritstjóri langstærsta og víðlesnasta blaðs landsmanna segir að það sé í lagi að ritstjórnargreinar Morgunblaðsins séu lesnar daginn eftir. Hví má ekki hafa sömu reglu á öllum blöðum og fá góðan íslenskumann, mann sem getur jafnvel fundið einhvern tilgang í skrifum sumra ritstjóra, til að vinna þetta í dagvinnu og borga þá þokkaleg laun fyrir það í dagvinnu, í stað þess að láta þetta verða sem bitlingagrein einhverra ákveðinna manna til að vinna í kvöld- og næturvinnu?



Herra forseti. Það má til sannsvegar færa að fyrirspyrjandi sé hv. 4. þm. Suðurl., en fyrir nokkru þurfti ég að bregða mér frá um stundarsakir til að sinna alþjóðamálum á snærum utanríkisþjónustunnar og í fjarveru minni sinnti varamaður minn, Baldur Óskarsson, þingstörfum. Meðal annarra ávaxta af þeim störfum er fsp. sem hann hefur leyft sér að flytja og beinir má(i sínu til hæstv. viðskrh. Þetta mál hans mun ég flytja. (Gripið fram í.) Hv. þm. er órólegur því að það komst upp að hann hafði ekki fengið að sofa í flugmóðurskipinu. Herra forseti. Það er nú nokkuð um liðið síðan þessi fsp. var lögð fram og ýmislegt af því, sem þar er spurt um, hefur þegar verið upplýst í umr. á Alþingi og annars staðar í fjölmiðlum. Engu að síður er mikilvægt að fá svör við þeim spurningum sem hér eru lagðar fram. Það kemur m. a. til af því, að fram hefur komið að útflutningsatvinnuvegirnir eigi nú við rekstrarerfiðleika að etja og því skýtur nokkuð skökku við að heyra í umr. hér á Alþingi og annars staðar í þjóðlífinu að á sama tíma raki banka- og sjóðakerfið saman miklum gróða og þá einkum Seðlabanki Íslands. Nú er það ekki hlutverk bankanna að stunda gróðarekstur, heldur eiga þeir að vera tæki til að þjóna landsmönnum og atvinnulífinu og standa undir heilbrigðum rekstri atvinnuvega landsmanna. Í bankakerfinu hér á landi hefur Seðlabankinn sérstöðu, en hann er þjónustutæki ríkisstj. á hverjum tíma varðandi efnahagsstefnu og stjórn peningamála. Seðlabankinn á ekki sjálfur að taka þátt í beinum rekstri og auðvitað enn þá fráleitara að hann sé að safna gróða á kostnað atvinnuveganna og kostnað þeirra vinnulauna sem því fólki ber sem framleiðsluna skapar. Þessi fsp. um gróða bankanna er hér borin fram til að hæstv. bankamálaráðh. upplýsi hvernig þessu er í raun og veru varið. Þetta mál er mjög þýðingarmikið fyrir afkomu atvinnuveganna og um leið þróun kaupgjaldsmála í landinu. Nú háttar svo til að Seðlabankinn er orðinn æðifyrirferðarmikill í þjóðlífinu og miklu fyrirferðarmeiri en hliðstæðir bankar í öðrum löndum. Seðlabankinn hefur t. a. m. leyfi til að binda verulegt fé innlánsstofnana og hefur bindiskyldan numið 28% af innlánsaukningu banka og sparisjóða. Nýlega var svo þessi bindiskylda aukin um 5% til viðbótar, en þannig er um hnútana búið varðandi þessa viðbót að hún er lögð á allt innlánsfé bankanna þannig að þessi binding er því umtalsvert meiri en lánað er til endurkaupa út á framleiðsluna. Það, sem er undarlegt varðandi Seðlabankann, er að hann annast alla sína endurskoðun sjálfur. Allir aðrir bankar og sparisjóðir hafa endurskoðendur og lúta auk þess lögum um bankaeftirlit, en bankaeftirlitið er ein deild í Seðlabankanum. Þar er um strangt eftirlit að ræða varðandi innlánsstofnanir, eins og er auðvitað sjálfsagt mál, en aftur á móti er ekkert eftirlit með Seðlabankanum sjálfum af utanaðkomandi aðila, hvorki Alþingi né óháðum endurskoðunaraðila, enda beinlínis ráð fyrir því gert í lögum um Seðlabankann að hann endurskoði sjálfan sig. Þetta er auðvitað óviðunandi, ekki síst vegna þess að Seðlabankinn hefur sterka tilhneigingu til að draga til sín fjármagn og vald og vill vera dómari í eigin málum. Á tímum tíðra gengisbreytinga, hvort heldur er um að ræða gengisfall eða gengissig, þekkjum við það vel, að ýmsir aðilar, jafnt í atvinnurekstri sem annars staðar, verða fyrir miklum fjárhagslegum skakkaföllum af völdum gengistaps. Á sama hátt fá þeir, sem eiga mikinn gjaldeyri, hagnað. Það á auðvitað einnig við um Seðlabankann, enda hefur hann bæði nú og fyrr fallist á að skila hluta af slíkum hagnaði. Einmitt af þessum sökum verður að fara fram mjög ítarleg, hlutlaus og fagleg rannsókn á því, hver þessi hagnaður Seðlabankans er og hver rekstrarhagnaður bankans er að öðru leyti. Nú hef ég fengið að sjá hluta af gögnum sem stór útflutningssamtök í landinu hafa tekið saman um afkomu Seðlabankans og ríkisbankanna, en þessi gögn eru unnin af endurskoðanda og mönnum sem vel þekkja til bankarekstrar. Niðurstöður þessara rannsókna eru allar byggðar á reikningum Seðlabankans sjálfs. Það má því ætla að þar komi ekki öll kurl til grafar, en það, sem kemur í ljós, er býsna athyglisvert. Hagnaður ríkisbankanna einna 1980 var samkv. þessum gögnum 30.2 milljarðar gkr. og af þessari upphæð var hagnaður Seðlabankans 22.9 milljarðar gkr. Hagnaður, miðað við að halda við eigin fé í 54.9% verðbólgu, væri 12.3 milljarðar gkr. Nemur því hagnaður ríkisbankanna 1980 17.9 milljörðum gkr. umfram verðbólgustig. Það eru ekki margir í rekstri sem geta státað af slíkum tölum. Forsvarsmenn frystihúsanna telja að þau séu rekin með 9% halla. Miðað við áætlanir Þjóðhagsstofnunar um útflutning freðfisks nema þessi 9% milli 16 og 18 milljörðum gkr. eða upphæð sem er langt innan þeirra marka sem gróði Seðlabankans var s. l. ár. Það er því eðlileg krafa að bankinn skili aftur til útflutningsframleiðslunnar óeðlilegum umframgróða. Þessi gróðasöfnun bankakerfisins á m. a. þátt í þeim erfiðleikum, sem framleiðsluatvinnuvegirnir eiga nú við að stríða, og kemur um leið í veg fyrir réttlátar launagreiðslur til verkafólks og sjómanna.  Í umr. um efnahagsmál á Alþingi síðustu daga hefur sjútvrh. upplýst að eigið féð Seðlabankans hafi þróast þannig á undanförnum árum: Í árslok 1977 var eigið fé Seðlabankans án fasteigna 2.6 milljarðar kr. Árin 1978, 1979 og 1980 voru þessar tölur 6.2 milljarðar, 13.2 milljarðar og 36.4 milljarðar - hafa þrefaldast á því ári. Í sept. er eiginfjárstaða Seðlabankans komin upp í 70 milljarða gkr. Svo gífurleg hefur aukning á eigin fé þessarar stofnunar orðið samkv. hennar eigin bókhaldi. Í umr. á Alþingi hefur upplýstst að Seðlabankar í nágrannalöndum okkar greiða til baka til ríkissjóðs og atvinnuveganna óeðlilegan gróða sinn, enda er hlutverk seðlabankanna ekki að safna gróða. Þannig upplýsti hæstv. sjútvrh. Steingrímur Hermannsson á dögunum að seðlabankinn í Svíþjóð hefði greitt í ríkissjóð 650 milljarða kr. af hagnaði sínum. Í ljósi þess, að nettó-gjaldeyriseign landsmanna er nú 31. okt. orðin 1673 millj. kr., er ekki óeðlilegt að spurt sé með hliðsjón af aðstæðum í atvinnu- og efnahagslífi okkar hvaða leiðir séu til að nýta gróða bankanna í þágu íslenskra atvinnuvega og hvaða leiðir ríkisstj. ætli að fara í þeim efnum. Fsp. til hæstv. ráðh. hljóðar svo: „1. Hver var rekstrarhagnaður Seðlabankans og viðskiptabankanna á s. l. ári sundurliðað eftir bönkum? 2. Hvernig breyttist eiginfjárstaða bankanna árið 1980? 3. Hvernig hefur endurmatsreikningur Seðlabankans þróast s. l. 5 ár til þessa dags?“ 4. Hvaða leiðir eru færar til að nýta gróða bankanna í þágu atvinnuvega landsmanna og hvaða áætlanir hefur ríkisstj. uppi um það?“



Herra forseti. 1. spurning hv. þm. er svohljóðandi: „Hver varð rekstrarhagnaður Seðlabankans og viðskiptabankanna á s. l. ári sundurliðað eftir bönkum?“ Samkv. ársskýrslu Seðlabankans árið 1980 var rekstrarhagnaður hans 42 milljónir kr., 4 milljarðar 229.3 millj. gkr. Samkv. uppgjöri bankaeftirlitsins var rekstrarhagnaður viðskiptabankanna árið 1980 samtals 79 millj. kr. eða 7 milljarðar 906.1 millj. gkr. 2. liður fsp. er svohljóðandi: „Hvernig breyttist eiginfjárstaða bankanna árið 1980?“ Tölur yfir eiginfjárstöðu eru fengnar úr efnahagsreikningum bankanna. Til að gera tölurnar sambærilegar er endurmati fasteigna þó bætt við í þeim tilfellum sem það var ekki gert í efnahagsreikningum, þ. e. hjá Seðlabanka bæði árin og Landsbanka 1979. Eigið fé Seðlabanka Íslands 31. des. 1979 var 14 milljarðar 186.2 millj. gkr. Staða Seðlabankans ári síðar eða 31. des. 1980 var 37 milljarðar 803.3 millj. gkr. Breyting á eigin fé bankans frá áramótum 1979–1980 til áramóta l980–1981 var því 23 milljarðar 617.1 millj. gkr. Þessi breyting á eigin fé Seðlabankans sundurliðast þannig, að endurmatsreikningur bankans hækkaði um 18 milljarða 452.5 millj. gkr., varasjóður og annað eigið fé hækkaði um 4 milljarða 429.3 millj. gkr. og endurmat vegna fasteigna um 735.3 millj. gkr. Eigið fé viðskiptabankanna var 31. des. 1979 21 milljarður 688.9 millj. gkr., en ári síðar eða 31. des. 1980 37 milljarðar 626.9 millj. gkr. og hafði hækkað um tæpa 16 milljarða gkr. á árinu. Þegar þessar stærðir eru metnar verður að hafa í huga að verðbólgan var tæplega 60% á árinu 1980. Á s. l. 20 árum hefur hlutfallið á milli eigin fjár og niðurstöðutölu efnahagsreikninga bankanna yfirleitt farið lækkandi. Í árslok 1961 var þetta hlutfall 9% og hefur ekki verið hærra í 20 ár. Það fór svo lækkandi jafnt og þétt og var orðið lægst árið 1978, hafði þá lækkað úr 9% niður í 1.5%. Árið 1979 var hlutfallið á milli eigin fjár viðskiptabankanna og niðurstöðutölu efnahagsreiknings 2% og á seinasta ári, i980, var það svo 2.4%. Þetta hefur því snúist við til betri vegar. 3. liður fsp. hljóðar svo: „Hvernig hefur endurmatsreikningur Seðlabankans þróast s. l. 5 ár til þessa dags?“ Endurmatsreikningur Seðlabankans vegna gengisbreytinga er til kominn vegna hækkana á bókfærðu verði gjaldeyrisforða Seðlabankans, sem orðið hafa vegna gengislækkunar krónunnar á undanförnum árum. Það fé, sem á móti endurmatsreikningi stendur, er bundið í gjaldeyrisforða bankans og er ekki til ráðstöfunar nema gengið verði á gjaldeyriseignina. Endurmatsreikningur Seðlabankans árin 1976–1980 hefur staðið þannig: Í árslok 1975 mínus 412 millj. gkr., í árslok 1976 mínus 80 millj. gkr., í árslok 1977 618 millj. gkr., í árslok 1978 3 milljarðar 456 millj. gkr., í árslok 1979 8 milljarðar 495 millj. gkr. og í árslok 1980 26 milljarðar 948 millj. gkr. 4. og seinasti liður fsp. hljóðar svo: „Hvaða leiðir eru færar til að nýta gróða bankanna í þágu atvinnuvega landsmanna og hvaða áætlanir hefur ríkisstj. uppi um það?“ Landsbankinn, Útvegsbankinn og Búnaðarbankinn eru sjálfstæðar stofnanir í eigu ríkisins og lúta sérstakri stjórn. Hlutverk viðskiptabankanna er að reka hvers konar bankaviðskipti og stuðla að vexti og viðgangi atvinnuvega landsmanna. Hlutverk Seðlabankans er nokkuð annað. Það er m. a. að annast seðlaútgáfu fyrir landsmenn og vinna að því að peningamagn í umferð og framboð lánsfjár sé hæfilegt, miðað við að verðlag haldist stöðugt og framleiðslugeta atvinnuveganna sé hagnýtt á sem fyllstan og hagkvæmastan hátt, að efla og varðveita gjaldeyrisvarasjóð, er nægi til þess að tryggja frjáls viðskipti við útlönd og fjárhagslegt öryggi þjóðarinnar út á við. Enda þótt eigið fé hafi aukist nokkuð í bönkum síðustu tvö árin hefur það þó ekki náð viðunandi stigi þegar á heildina er litið. Þó er nokkur munur á bönkum í þessu efni. Ef litið er á frjálst eigið fé viðskiptabankanna var það, eins og áður er rakið, 2.4% af niðurstöðutölu efnahagsreikninga í árslok 1980. Þetta hlutfall er í lægra lagi. Nægir að benda á að í Bretlandi er þess krafist, að þetta hlutfall sé minnst 3%, til þess að bankar geti starfað. Á Norðurlöndum eru alls staðar lagaákvæði um lágmark eigin fjár banka. Í Danmörku skal eigið fé banka og sparisjóða nema minnst 8% af samanlögðum innlánum og veittum ábyrgðum að frádregnum nokkrum efnahagsliðum. Í Noregi er lágmark eigin fjár 6.5% af niðurstöðutölum efnahagsreiknings að frádregnu eigin fé og nokkrum áhættulitlum eignaliðum. Í Svíþjóð gilda um þetta flóknar reglur og í Finnlandi sömuleiðis, en í báðum löndum er krafist ákveðins lágmarks. Í bankalöggjöf annarra landa eru viðast hvar svipuð ákvæði um lágmark eigin fjár. Ekki eru samræmd ákvæði um þessi efni í íslenskri löggjöf. Ríkissjóður ber ábyrgð á skuldbindingum ríkisviðskiptabankanna. Um aðra banka og sparisjóði gilda ekki samræmdar reglur, en þó eru gerðar vissar lágmarkskröfur um eigið fé. Væri vissulega ástæða til að samræma lagareglur um eigið fé banka, eins og gert er t. d. á hinum Norðurlöndunum og í flestum þróaðri löndum. Sterk eiginfjárstaða er gjaldeyrisbönkum mjög nauðsynleg, því fyrirgreiðsla erlendra aðila mótast mjög af því trausti sem þeir bera til viðskiptabankans hér. Gagnvart innlendum aðilum er eiginfjárstaða banka mjög mikilvæg, ekki síst þeirra banka sem ekki njóta ríkisábyrgðar á innlánum. Hins vegar yrði það ekki fyrirhafnarlaust fyrir einstaklinga að draga ríkið til ábyrgðar ef til þess kæmi. Af því, sem ég hef nú rakið, virðast ekki efni til eins og sakir standa að ráðstafa gróða viðskiptabankanna umfram það sem lög ákveða um tilgang þeirra. Hins vegar kann að vera ástæða til að haga ýmsum gjöldum, sem lögð eru á atvinnulífið, með öðrum hætti en nú er gert, og er eðlilegt að athugun fari fram á því. Vík ég þá að Seðlabankanum. Eins og áður kom fram nam rekstrarhagnaður hans árið 1980 4 milljörðum 429.3 millj. gkr. Endurmatsreikningur bankans hækkaði á árinu 1980 um 18 milljarða 452.5 millj. gkr. og var í árslok 1980 tæplega 27 milljarðar. Á þessu ári hefur innstæða á endurmatsreikningi hækkað um 18 milljarða 86 millj. gkr. og nam því 45.8 milljörðum gkr. 30. sept. s. l. Eftirfarandi ályktun var samþykki á fundi bankaráðs og bankastjórnar Seðlabankans 29. okt. s. l.: „Með vísan til hugmynda, sem fram hafa komið um það að verja hluta af endurmatsreikningi Seðlabankans vegna gengisbreytinga til uppbóta á framleiðslu tiltekinna atvinnuvega, vill bankaráð og bankastjórn Seðlabankans taka fram eftirfarandi: 1. Endurmatsreikningur vegna gengisbreytinga er til kominn vegna hækkana á bókfærðu verði gjaldeyrisforða Seðlabankans, sem orðið hafa vegna gengislækkunar krónunnar á undanförnum árum. Það fé, sem á móti endurmatsreikningi stendur, er bundið í gjaldeyrisforða bankans og er ekki til ráðstöfunar nema gengið verði á gjaldeyriseignina. 2. Hvort leysa skuli tiltekinn efnahagsvanda með greiðslum úr Seðlabanka verður umfram allt að skoða frá því sjónarmiði, hvaða áhrif það hefur á efnahagslegt jafnvægi. Aðstæður í efnahagsmálum eru nú þær hér á landi, að nauðsynlegt er að beita fyllsta aðhaldi í peningamálum jafnframt því sem gjaldeyrisstaða þjóðarbúsins er síst betri en þörf er á til efnahagslegs öryggis, sérstaklega ef litið er til hinna miklu erlendu skulda þjóðarbúsins. Með tilliti til þessa eru nú ekki aðstæður til að auka á þenslu eða veikja gjaldeyrisstöðu með ráðstöfun sjóða Seðlabankans. 3. Loks skal vakin athygli á því, að Seðlabankinn hefur engar lagalegar heimildir til að verja eiginfjársjóðum utan rekstrar og almennra viðskipta í þágu tiltekinna aðila í þjóðfélaginu. Til slíkrar ráðstöfunar hlýtur að þurfa að koma til skýlaus heimild Alþingis í formi lagasetningar.“ Þetta var ályktun sem samþykkt var á fundi bankaráðs og bankastjórnar Seðlabankans 29. okt. s. l. og var hún samþykki samhljóða. Ég vil leyfa mér að lesa upp nokkrar setningar úr greinargerð sem fylgdi þessari ályktun bankans: „Rökin fyrir því að færa mótvirði erlendra gjaldeyriseigna Seðlabankans á sérstakan endurmatsreikning eru hliðstæð þeim er liggja því til grundvallar að hækkun matsverðs fasteigna hjá fyrirtækjum er nú færð á sérstakan endurmatsreikning í samræmi við ákvæði skatta- og bókhaldslaga, en skoðast ekki sem rekstrarhagnaður. Hækkanir og lækkanir erlendrar gjaldeyriseignar vegna gengisbreytingar krónunnar fela hvorki í sér venjulegan hagnað né tap. Breyting á bókfærðu verðmæti þessarar eignar í íslenskum krónum talið skiptir engu máli fyrir tilganginn með henni, þar sem hún verður aðeins notuð í erlendum gjaldeyri til jöfnunar á gjaldeyrisafkomu þjóðarbúsins.“  Sá misskilningur virðist útbreiddur, að hækkun á bókfærðu verði gjaldeyriseignar Seðlabankans sé hagnaður sem sé tekinn með einhverjum hætti frá útflutningsatvinnuvegunum. Þetta er fjarri öllu lagi, enda er hér um eignir í erlendum gjaldeyri að ræða, bankainnstæður og verðbréf svo og skuldir við erlenda aðila, og eru breytingar á þessum liðum viðskiptum Seðlabankans við innlenda aðila óviðkomandi. Öll slík viðskipti fara í gegnum rekstrarreikning bankans og koma fram í rekstrarafkomu hans, eins og síðar mun að vikið. Niðurstaðan af því, sem hér hefur verið sagt, er því sú, að í breytingum á bókfærðu verði erlendra eigna Seðlabankans felist eingöngu endurmat þessara eigna. Eignaaukningunni í íslenskum krónum af slíku endurmati verður því ekki ráðstafað nema með því að ganga á eignirnar sjálfar. Með því að ráðstafa slíkum eignum til útlanda væri Seðlabankinn því að ganga á gjaldeyrisforða þjóðarinnar og bregðast því hlutverki sínu að tryggja sem best fjárhagslega stöðu hennar út á við.“ Þetta var úr greinargerð bankastjórnar og bankaráðs Seðlabankans fyrir þeirri ályktun sem ég las hér áður. Ég vil þessu næst rekja hvað ríkisstj. hefur þegar gert í samvinnu við Seðlabankann til að létta undir með atvinnuvegunum, en mjög miklar sveiflur hafa verið í gengisskráningu á hinum alþjóðlega peningamarkaði á þessu ári, og jafnframt víkja að því sem er nú til umræðu hjá bankanum. Ég og sjútvrh. náðum fyrir hönd ríkisstj. samkomulagi við Seðlabankann um eftirfarandi atriði: 1. Lækkun vaxta af gengisbundnum afurðalánum um 4%, sem kosta Seðlabankann um 3 milljarða gkr. á þessu ári. 2. Endurgreiðslu gengisuppfærslu afurðalána hinn 26. ágúst s. l., sem kostar Seðlabankann 4.1 milljarð gkr. 3. Breytingu gengisviðmiðunar afurðalána vegna útflutnings til Evrópu vegna misvísunar á gengisskráningu hinna ýmsu landa á árinu, 3.5 milljarðar gkr. 4. Lán til loðnudeildar Verðjöfnunarsjóðs - lán sem er með ríkisábyrgð og er gert ráð fyrir að greiða fyrir 1. jan. 1984, 4.2 milljarðar gkr. 5. Lán til Byggðasjóðs vegna frystihúsa, sem er bráðabirgðalán, 1 milljarður gkr. Til viðbótar er nú til umræðu og til athugunar: 1) lán til að breyta lausaskuldum sjávarútvegs í löng lán, allt að fjögurra ára lán, og 2) breyting afurðalána í innlend lán og ekki kæmi til gengisuppfærslu þeirra við nýgerða gengisbreytingu, en Seðlabankinn lagði til að breyta gengisbundnum afurðalánum í lán í íslenskum krónum. Auk þess má minna á fyrirgreiðslu Seðlabankans til að bæta fjárhag Útvegsbankans, sem bæði felur í sér útlánaaukningu og tekjutap fyrir Seðlabankann, en þessi fyrirgreiðsla var fólgin í: 1) endurgreiðslu vaxta, 12 millj. kr., 2) sérstakri lánveitingu, er ríkissjóður greiðir á 12 árum, að upphæð 50 millj. kr., og 3) fyrirgreiðslu vegna tilflutnings viðskipta, 57 millj. kr. Það eru því býsna miklar fjárhæðir sem hér er um að ræða og með þessum ákvörðunum verður mjög gengið á rekstrarafkomu bankans á árinu. Eigið fé Seðlabankans hefur vaxið verulega á s. l. tveim árum og stóð samtals betur við s. l. áramót en nokkru sinni s. l. 20 ár. Ef einvörðungu er litið á annað eigið fé bankans en endurmatsreikninginn kemur í ljós að það var meira við s. l. áramót en undangengin 6 ár, ef miðað er við hlutfall eigin fjár og niðurstöðutölur efnahagsreiknings. Hins vegar er annað fé miklu minna nú en það var á áratugnum 1960–1970. Varðandi þessar ráðstafanir í heild vil ég að lokum segja þetta: Staða útflutningsatvinnuveganna hefur verið slæm vegna vaxandi tilkostnaðar hér heima borið saman við söluverð framleiðslunnar. Þegar af þeirri ástæðu svo og vegna batnandi stöðu Seðlabankans er það skoðun ríkisstj., að rétt sé að verja hluta af eiginfjáraukningu bankans til að bæta rekstrargrundvöll atvinnuveganna. Það er hins vegar misskilningur, að gengið verði á gjaldeyrisforða þjóðarinnar með þessum ráðstöfunum.



Herra forseti. Ég held að við fáum því aðeins fullt gagn af þessari fsp. að við reynum að tengja hana aðeins betur þeirri umræðu sem átt hefur sér stað undanfarna daga og vikur um efnahagsmál. Þjóðviljinn hefur haldið því fram, að í Seðlabankanum sé að finna hagnað sem sé fenginn frá atvinnulífinu, sem unnt sé að taka og færa til baka. Seðlabankinn hefur hins vegar sagt sem svo, að þetta sé aðeins uppreikningur á gjaldeyrisvarasjóðnum og hvort menn vilji skerða gjaldeyrisvarasjóðinn sé spurning um viðskiptaöryggi. Seðlabankinn hefur enn fremur bent á það, að allar tilraunir til að taka hlut af gjaldeyrisvarasjóði eða svokölluðum hagnaði og demba honum út í atvinnulífið sé ekkert annað en aukning á peningamagni í umferð, sem muni hafa þensluáhrif og auka verðbólguna í landinu. Nú vitum við öll vel að ríkisstj. hefur verið að reyna að ná tökum á verðbólguþróuninni og beitt einkum fyrir sig þeim úrræðum að halda niðri kaupgjaldi í landinu. Það sýnir að það er trú og skoðun þessarar ríkisstj. að kaupið sé meginorsök verðbólgunnar. Allir vita hins vegar að það eru margir aðrir þættir sem hér skipta miklu máli. Þar má m. a. nefna stjórn fjárfestingarmála, hversu mikið er fjárfest, og enn fremur stjórn peningamála, hversu mikið fé er haft í umferð í atvinnulífinu. Þess vegna finnst mér tilefni til þess, einkum í ljósi nýgerðra kjarasamninga, sem verkalýðshreyfingin virðist hafa gert með mikilli ábyrgðartilfinningu og mikilli hófsemi að spyrja: Finnst hæstv. viðskrh. tilefni til þess að fara að leysa í skyndi tímabundinn vanda atvinnuveganna með því að grípa til verðbólguhvetjandi aðgerða eins og að auka peningamagn í umferð, og finnst honum koma til greina að hætta viðskiptaöryggi þjóðarinnar með því að ganga á gjaldeyrisvarasjóðinn?



Herra forseti. Það er fyllsta ástæða til að ræða þessi mál sérstaklega hér á Alþingi í ljósi þeirrar furðulegu umræðu sem í raun hefur átt sér stað um þessi mál á almennum vettvangi að undanförnu. Mér finnst furðulegt að menn tali í öðru orðinu um hagnað en í hinu um tölur í efnahagsreikningi bankakerfisins. Eitt er hagnaður, annað er efnahagsstaða. Það eru í rauninni þrír liðir sem hér hafa verið ræddir. Það er í fyrsta lagi hagnaður Seðlabankans. Þá skulum við gera okkur grein fyrir því, að hagnaður hans kemur fram á rekstrarreikningi, en ekki á efnahagsreikningi. Hagnað hans má lesa af rekstrarreikningi. Í öðru lagi er verið að tala um efnahag Seðlabankans. Og í þriðja lagi er verið að tala um viðskiptabanka. Hæstv. viðskrh. gaf tölur bæði um rekstrarhagnað þeirra og eins um eiginfjárstöðu. Ég held að það sé nauðsynlegt að menn haldi þessu aðskildu. Ef við litum fyrst á hagnað viðskiptabankanna og spyrjum okkur hvort hann, þ. e. a. s. sá hagnaður sem birtist á rekstrarreikningi viðskiptabankanna, eigi að vera til úthlutunar í þjóðfélaginu, þá má vel vera að hann eigi að vera til úthlutunar í þjóðfélaginu. En þá spyr ég: Hverjir eru það sem eiga kröfu í þann hagnað? Hvernig varð sá hagnaður til hjá viðskiptabönkunum? Jú, hann varð þannig til að útlánavextir voru hærri en innlánavextir að raungildi og sparifjáreigendur fengu ekki raunvexti. Það eru því sparifjáreigendur sem eiga kröfu í hagnað viðskiptabankanna. Að því er varðar hagnað Seðlabankans af viðskiptum t. d. við aðila sjávarútvegsins finnst mér ekki eðlilegt að það sé hagnaður af því, en sá hagnaður á að koma fram á rekstrarreikningi. Að því er varðar efnahagsreikning Seðlabankans gegnir allt allt öðru máli. Þar er um að ræða uppfærslu á eignum. Þar er í raun og sannleika um gjaldeyrisvarasjóðinn að ræða. Þessi sjóður er sameign allrar þjóðarinnar og verður ekki úthlutað til einhverra einstakra útvalinna hópa. Fyrir gjaldeyrisvarasjóðnum hefur þjóðin unnið öll í sameiningu og hún á hann saman. Honum verður ekki úthlutað til neinna einstakra hópa. Það mundi auk þess stefna efnahagslegu sjálfstæði okkar í enn frekari voða að ganga á gjaldeyrisvarasjóðinn. Það væri nú til að kóróna vitleysuna í þessu þjóðfélagi, þegar allir sjóðir hafa verið tæmdir, herra forseti, og teknir peningar að láni, að eyða gjaldeyrisvarasjóðnum.



Herra forseti. Það eru ekki tók á að fara út í umr. um þessi mál, en ég vil þó nota tíma minn til að leiðrétta það sem hv. fyrirspyrjandi sagði og er rangt. Hann sagði að ársreikningar Seðlabankans væru sjálfendurskoðaðir. Í 30. gr. laga um Seðlabankann stendur eftirfarandi: „Bankaráð ber ábyrgð á endurskoðun reikninga bankans, og skal sérstök endurskoðunardeild starfa við bankann undir umsjón þess. Auk þess skal formaður bankaráðs, og í forföllum hans varaformaður, ásamt sérstökum bókhaldsfróðum endurskoðanda, sem til þess er ráðinn af bankaráði, fylgjast með framkvæmd endurskoðunar og gera reglulegar athuganir á bókhaldi og eignum bankans.“ Það skal upplýst, að þessi sérstaki bókhaldsfróði endurskoðandi er utanaðkomandi endurskoðandi og áritar reikninga bankans, sem ég vænti að hv. fyrirspyrjandi, þó hann sé nú ekki hér í salnum, en umboðsmaður hans mun vera hér, hafi lesið þegar þessi fsp. var sett fram. Áritun þessi er á bls. 66 í reikningum bankans og undirrituð af Stefáni Svavarssyni löggiltum endurskoðanda, sem er utanaðkomandi endurskoðandi. Ég harma að hv. fyrirspyrjandi skuli vera-ég vænti þess að það sé ekki vísvitandi - að ala á tortryggni í garð bankans. Þetta vildi ég leiðrétta. Í öðru lagi vildi ég leiðrétta það, að eigið fé Seðlabankans er ekki 70 millj. sem stendur þó að það hafi verið 36 millj. um s. l. áramót. Það hefur ekki endanlega verið gert upp vegna þess að það er ekki vitað um rekstrarniðurstöðu bankans, en það er mun minna en hv. umboðsmaður fyrirspyrjanda lét í ljós. Ég vil að öðru leyti vísa hér til greinargerðar bankaráðs og bankastjórnar um þetta mál. Þar eiga sæti fulltrúar allra stjórnmálaflokka á Íslandi og þessi greinargerð var samþykkt í bankastjórn og bankaráði einróma.



Herra forseti. Það er ekki ónýtt að vera kallaður umboðsmaður hér hvað eftir annað, en svo er ekki. Ég heyrði ekki betur en það kæmi fram í ræðu hv. 3. þm. Austurl., að það væri endurskoðunardeild bankans sem sæi um endurskoðunina þó að einhver maður úti í bæ væri fenginn til að skrifa undir þá niðurstöðu. Tek ég ekki mikið mark á því frekar en öðru sem kemur frá þessari stofnun. Ég fagna því auðvitað alveg sérstaklega, að hv. þm. og fyrrv. hæstv. - sem hann ætti eiginlega helst að vera enn þá - Kjartan Jóhannsson skyldi koma hér upp og veita okkur kennslustund í þessum efnum. Það er eins og fyrri daginn, að hann veit alltaf betur en allir aðrir um allt. Ég þakka honum fyrir lesturinn. Um þetta mál er auðvitað mjög margt hægt að segja. Það tekur hins vegar lengri tíma en þær örfáu mínútur sem eru hér til umráða. Þess vegna er varla unnt að fara út í efnisþætti að ráði. En það er ómögulegt annað en að nefna þó nokkuð. Ég vil þó fyrst, áður en ég held lengra áfram, þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin. Þau voru mjög greinargóð og ég var sammála ýmsu af því sem hann sagði í sínu máli þó að allar tölur og meginmálið í svörum hans væri greinilega komið beint frá Seðlabankanum sjálfum. Það sýnir í hvernig stöðu menn eru hér og annars staðar í þjóðfélaginu þegar huga á að málefnum Seðlabankans. Þegar spurt er um hag hans og stöðu koma svörin ævinlega beint frá honum sjálfum. Þetta er auðvitað ekki verulega gott. Ég vil undirstrika að það verði látin fara fram hlutlaus og fagleg úttekt á Seðlabankanum og um það gefin skýrsla hér á hinu háa Alþingi þannig að menn gætu fengið sem réttasta mynd af þeirri stöðu allri. Það væri t. d. mjög forvitnilegt, vegna þess að menn tala hér um gjaldeyriseignina, um mjög háar tölur, - þær mættu kannske vera hærri, - að fá að vita hvernig Seðlabankinn ávaxtar þessa gjaldeyriseign landsmanna. Það hlýtur að skipta mjög miklu máli hvernig svo stórar upphæðir á okkar mælikvarða eru ávaxtaðar erlendis og hvernig bankastjórunum fer það starf úr hendi. Þetta veit ég ekki um. Það getur vel verið að hv. þm. Halldór Ásgrímsson viti það. Þó er ég ekki alveg viss. En ég er alveg sannfærður um að aðrir hv. þm. vildu gjarnan fá að vita hvernig þeim málum er háttað því að þar er um mjög stórar upphæðir að tefla. Í bókun Seðlabankans, sem hæstv. bankamálaráðh. rakti hér, er ýmislegt sem ekki er alveg í takt við það sem aðrir hæstv. ráðh. ríkisstj. hafa sagt, m. a. hæstv. sjútvrh. Steingrímur Hermannsson. Þar snýr allt önnur hlið upp í þessu máli. Þar er t. d. talað um að engar langaheimildir séu fyrir að færa þessa peninga til, en hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson fullyrðir hið gagnstæða, auk þess sem það kom fram í orðum hæstv. viðskrh. áðan, að það væri búið að færa þessa peninga til án nokkurrar lagaheimildar. Þannig eru fljótfundnir gallarnir og götin á því máli sem frá Seðlabankanum kemur. En skyldi eigið fé Seðlabankans ekki hafa vaxið allvel fyrir okurkjör á yfirdráttarvöxtum til viðskiptabanka atvinnulífsins í landinu? Það er einkennilegt að heyra menn tala um að það séu ekki raunverulegir fjármunir sem þarna er verið að færa til. Það er að mínum dómi augljóst að þarna er um raunverulega peninga að ræða, að hluta til a. m. k., því að það þykir þungur baggi atvinnufyrirtækjum í landinu og viðskiptabönkum þeirra að greiða þessa peninga til Seðlabankans. Hví skyldi það þá ekki vera verðmæti alveg eins þegar þessir peningar fara hina leiðina?



Herra forseti. Almennar umr. um þessi mál eru nú yfirgripsmeira efni en hægt sé að gera því í raun og veru nokkur tæmandi skil í örstuttu máli. Ég vildi aðeins að gefnu tilefni vík ja hér að tveimur atriðum, sem komu aðallega fram í ræðu hv. þm. Finns Torfa Stefánssonar og raunar hv. þm. Kjartans Jóhannssonar einnig, og það er varðandi fjárfestingarmálin og peningamálin. Það er ástæða til að vekja athygli á því, að á tiltölulega stuttum tíma minnkuðu innlán í íslenska bankakerfinu miðað við þjóðarframleiðslu úr 40% niður í rúmlega 20% og voru 20.5% árið 1978. Með setningu Ólafslaga svonefndra 1979, þar sem inn- og útlán voru verðtryggð, varð breyting á þessu. Á árinu 1980 hækkaði þetta hlutfall úr 20.5% upp í 23.8%, og á þessu ári er talið að þetta sama hlutfall muni hækka úr 23.8 á síðasta ári upp í 26.5%. Áætlað er að á næsta ári muni þetta hlutfall hækka upp í 29%. Hér er því um að ræða bata á þessu sviði. Þessi mál haldast náttúrlega gífurlega í hendur við þörf þjóðarinnar á erlendum lántökum til framkvæmda og rekstrar. Það hafa margir áhyggjur af því, að Íslendingar skulda mikið og þurfa mikil erlend lán til uppbyggingar og framfara. Ein af ástæðunum fyrir því, hvað þeir þurfa að taka mikið að láni erlendis, er að þeir hafa misst verulega niður sparnaðinn í bankakerfinu á undanförnum árum. Þessi þróun, sem ég var að lýsa, er auðvitað í þá átt að gera mönnum kleift að nýta meira af innlendu fé til uppbyggingar og framfara en nú er gert, og þess vegna er hún af því góðá og ástæða til að undirstrika það. Varðandi fjárfestingarmálin er ástæða til að benda á að fjárfestingarhlutfall Íslendinga af þjóðarframleiðslu hefur verið á bilinu 26 til rúmlega 30% á undanförnum árum. Þetta hlutfall hefur verið að lækka, er á þessu ári í kringum 26% og mun að líkindum lækka niður í 24% eða tæplega það á næsta ári. Hér er því um að ræða hlutfallslega lækkun fjárfestingar frá því sem verið hefur og stefnir í þá átt að draga frekar úr þenslu í efnahagskerfinu en áður hefur verið. Ég vildi nú vek ja athygli á þessum tveimur atriðum að gefnu tilefni. Í þriðja lagi vil ég undirstrika það, sem margir aðrir hafa gert, að það má ekki rugla saman gjaldeyrisvarasjóðnum í Seðlabankanum og hagnaði eða eigin fé að öðru leyti. Það eru tveir óskyldir þættir. Ég hef stundum sagt það í gamni, að þegar ég kom í fjmrn. sem fjmrh. spurði ég að því þar, hverjar væru skuldir ríkisins, og fékk greiðlega úr því leyst. Og svo spurði ég, hverjar væru eignir ríkisins. Þó að fjmrn. sé mjög vel mannað rn. stóð þetta í mönnum. Ég hygg að það sé hvergi uppfært á einum stað hverjar séu eignir íslenska ríkisins. Þær skipta áreiðanlega hundruðum milljarða gkr. Það er kannske ráð að búa til endurmatsreikning hjá ríkinu. Við skulum segja að ríkiseignin væri kannske 200 milljarðar. Ég nefni það algerlega út í bláinn. Ég hef ekki nokkra aðstöðu til að meta það. Við skulum segja að endurmatsreikningurinn væri miðaður við 40% verðbólgu á þessu ári. Hann yrði þá 80 milljarðar. Ef menn álíta að hægt sé að taka af þessum endurmatsreikningi og greiða í rekstur, t. d. af þjóðfélaginu, þá er náttúrlega alveg sýnilegt að það stenst ekki. Menn geta ekki tekið Stýrimannaskólann og borgað með honum til að bæta rekstur sjávarútvegsins, svo að dæmi sé tekið.  Að lokum vil ég svo taka fram og ítreka það sem kom fram í mínu svari áðan, að þrátt fyrir að viðskiptabankakerfið hafi verið að styrkjast núna undanfarin ár, eins og ég nefndi, er þó hagnaður viðskiptabankanna ekki kominn á það stig að hann sé það sem hann þarf að vera. Ég nefndi áðan að hlutfall af eigin fé viðskiptabankanna og niðurstöðutölu efnahagsreiknings væri 4% en t. d. í Bretlandi þarf þetta að vera 3% til þess að bankar fái leyfi til að starfa, og strangari kröfur eru gerðar á Norðurlöndum. Ég held því að það sé ekki um að ræða að menn geti tekið fé, því miður, út úr viðskiptabönkunum til að rétta af rekstrargrundvöll atvinnuveganna. Þannig held ég að málum sé ekki háttað. En eins og ég sagði áður og komið hefur fram hjá fleiri ræðumönnum eru þessi mál náttúrlega miklu meiri mál en það, að hægt sé að tala um þau til neinnar hlítar í örstuttri umr. eins og er í fsp.- tíma hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Þessi ræða, sem hæstv. viðskrh. flutti nú, var í algerri andstöðu við þá ræðu sem hæstv. sjútvrh. hefur flutt nokkrum sinnum hér á Alþingi um þetta sama málefni. Það væri æskilegt að hæstv. viðskrh. ræddi við hæstv. sjútvrh. um þetta málefni svo að við óbreyttir stuðningsmenn ríkisstj. gætum fengið að heyra hvaða línu við ættum að fylgja í málinu. 
            



Herra forseti. Ég ætla aðeins að gefa hv. þm. línuna sem hann á að fylgja frá okkur hæstv. sjútvrh. Hún er þessi, að það á ekki að nota gjaldeyrisforða þjóðarinnar til að greiða kostnað af atvinnulífi eða við rekstur atvinnuvega landsins.



Herra forseti. Ég veit að hæstv. viðskrh. fær mörg skjöl frá Seðlabankanum. Mér fannst þetta svar hans og fyrri ræða bera með sér að e. t. v. væri þessi lestur á skjölum Seðlabankans farinn að verða eins konar utanbókarlærdómur. Þær röksemdir, sem hann flutti hér í sinni fyrri ræðu og komu fram óbeint í svari hans áðan, gáfu til kynna að hæstv. viðskrh. væri sammála þeim röksemdum sem Seðlabankinn hefur flutt í þessu máli, en hæstv. sjútvrh. hefur afneitað hér á Alþingi hvað eftir annað. Það vill svo til að ég hef í þessu máli verið sammála hæstv. sjútvrh. Alþb. hefur stutt hæstv. sjútvrh. í þessu máli og aðrir stjórnarliðar vona ég einnig. Þess vegna kemur mér á óvart að heyra hér í ræðustól á Alþingi fluttar af ráðh. ríkisstj. nánast eins og páfagaukslærdóm þær villuröksemdir sem Seðlabankinn hefur flutt í þessu máli og hæstv. sjútvrh. og við stuðningsmenn ríkisstj. höfum neitað að séu réttar.



Herra forseti. Það kemur mér nokkuð á óvart að heyra formann þingflokks Alþb., hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson, halda því fram að hann sé sammála sjútvrh. um að nú þurfi að taka hluta af gjaldeyrisvarasjóði þjóðarinnar og úthluta til einhverra tiltekinna atvinnufyrirtækja. Ég veit ekki betur en að fyrir nokkrum dögum hafi sami þm. verið að lýsa því úr þessum ræðustól, hvað þessi fyrirtæki stæðu sterk og öflug, og tók m. a. sérstakt dæmi um að eitt af þessum fyrirtækjum hefði sjálft getað fjármagnað kaup á stóru og voldugu fiskiskipi án þess að þurfa að fá lánsfjárfyrirgreiðslu nokkurs staðar frá. Af orðum hans mátti ekki annað marka en allt væri í lukkunnar velstandi í atvinnulífi þjóðarinnar. Þess vegna finnst mér ástæða til að spyrja þennan hv. þm. hvort hann sé kominn á þá skoðun núna, að atvinnulífið standi svo veikum fótum að það þurfi að verja gjaldeyrisvarasjóði þjóðarinnar til að greiða fyrirtækjum í sjávarútvegi einhverja rekstrarstyrki og hvenær hv. þm. hafi þá komist á þá skoðun, því að hann var á annarri skoðun fyrir nokkrum dögum.



Herra forseti. Þessi umr. ætlar að enda eins og hún hófst - með ólíkindum. Hún hófst með búktali og svo kveðast þeir nú á hv. 11. þm. Reykv. og formaður þingflokks Alþb. sem biðja um línu frá hæstv. ráðherrum, og straumarnir ganga á misvíxl í þessu eins og öðru. Ég vildi gjarnan fá álit hv. 11. þm. Reykv. á því, hvaða aðgerð hann álítur það vera þegar ímyndaður eða bókfærður hagnaður í Seðlabanka er tekinn til að verja til rekstrar atvinnufyrirtækja í landinu. Er einhver munur á því - ef spurt er beint - og prentun seðla? Hann á auðvitað meiri kröfu en ég á skýrum svörum frá hæstv. ríkisstj. Í raun og veru snýst spurningin um það: Til hvaða ráða ætlar hæstv. ríkisstj. að grípa í þeim aðventunauðum sem atvinnuvegir Íslands eru staddir í um þessar mundir? Það er beðið um þetta svar. Ef þeir hyggjast ætla að halda í við verðbólguna með einhverjum hætti er lausnin áreiðanlega ekki sú, sem Alþb.- menn benda á og hæstv. sjútvrh. hefur vissulega tönnlast á, að auka seðlaprentun í Seðlabankanum - alveg áreiðanlega ekki. En ég legg á það áherslu, að hið háa Alþingi, ekki einvörðungu stjórnarliðar, þetta varðar okkur alla, fari að fá eitthvað fast undir fætur með það, til hvaða bragða á að grípa þegar neyðin bankar á dyr hringinn í kringum landið í höfuðatvinnuvegum okkar.



Herra forseti. Sem svar við spurningu síðasta ræðumanns vil ég ítreka það sem ég sagði áðan, að hæstv. sjútvrh. hefur í þó nokkuð mörgum ræðum hér á Alþingi undanfarið lýst skoðunum í þessum málum sem ég er algerlega sammála. Hæstv. sjútvrh. hefur haft forgöngu um það á undanförnum mánuðum og nú síðast á síðustu dögum að taka verulegan hluta af þessu fjármagni frá Seðlabankanum og flytja það yfir til atvinnuveganna. Ég hef stutt hann í því. Ég mun halda áfram að styðja hann í því. Síðan geta menn gefið þessum fjármagnstilfærslum einhvers konar fín gerviheiti sem Seðlabankinn hefur búið til. Þessar reikningsfærslur hjá Seðlabankanum hétu gróði fyrir nokkrum misserum. Svo kaus Seðlabankinn að skipta um bókhaldsheiti á því í sínum reikningum og ýmsir ágætir þm. hafa síðan tekið það upp og gert þær breytingar að sínum skoðunum. Varðandi fsp. frá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni 



Herra forseti. Menn eru að gefa í skyn að það sé verið að skipta um bókhaldsheiti í reikningum Seðlabankans. Ég vil endilega biðja menn, sem eru að tala um þessa reikninga, að lesa þá gaumgæfilega. Það kemur allt fram í þeim reikningum, hvernig eign Seðlabankans hefur aukist og hvað er á rekstrarreikningi. Það er reynt að færa á rekstrarreikning það sem viðkemur inniendum viðskiptum. Síðan kemur fram á endurmatsreikningi það sem erlenda gjaldeyriseignin er endurmetin um. Þetta kemur greinilega fram í skýringum með þessum reikningum og þetta er undirritað af óháðum utanaðkomandi löggiltum endurskoðanda, hvað sem menn reyna að kalla þennan ágæta mann sem við í bankaráði Seðlabankans berum fullt traust til. Ég vil benda á að það eru til lög um Seðlabanka Íslands. Það hefur verið kosið bankaráð yfir þennan banka hér á Alþingi og það bankaráð hefur skyldur samkv. lögum. Bankastjórn og bankaráð hafa sent frá sér grg. í samræmi við þessar skyldur og í samræmi við þessi lög. Ef menn vilja breyta því geta menn gert það, enda eru þessi lög í endurskoðun. En ég vil ítreka að allir pólitískir flokkar hér á Alþingi eiga fulltrúa í þessu bankaráði og sumir af bankastjórum bankans hafa einnig verið skipaðir þar vegna afskipta sinna af stjórnmálum. Ég ber fullt traust til allra þessara manna, og ég veit að þeir allir vilja gegna þar skyldum sínum í samræmi við þessi lög. Mér finnst það óviðeigandi hér á Alþingi Íslendinga að vera að gefa í skyn að þessir menn gegni ekki skyldum sínum og séu að gefa út einhverja falska pappíra.



Herra forseti. Ég tek til máls eingöngu til að ræða örfáum orðum um þann ágreining sem hv. 11. þm. Reykv. er að tala um á milli mín og hæstv. sjútvrh. Ég veit ekki hvaðan hann fær þá hugdettu, að það sé einhver ágreiningur á milli okkar í þessum málum. 

Ég var að svara því.

Það er engin ástæða til að vera að gera slíku skóna. Við erum nákvæmlega sammála um tvennt - til þess að gera málið einfalt: Hið fyrra er að nýta ekki gjaldeyrisvarasjóðinn til að greiða rekstrarkostnað atvinnuveganna. Það er númer eitt. Við erum sammála um það. Ef hæstv. sjútvrh. væri hér viðstaddur mundi hann áreiðanlega staðfesta þetta. Í öðru lagi höfum við verið sammála um að Seðlabankinn nýtti af hagnaði þessa og seinasta árs vissar fjárhæðir til að styðja atvinnuvegina. Það eru þessi tvö höfuðatriði sem skipta máli. En það, sem þarna sker úr, er að ekki er verið að taka af ímynduðum hagnaði, eins og hv. þm. Sverrir Hermannsson talaði um áðan, heldur raunverulegum hagnaði þessa og seinasta árs sem ekki nær til gjaldeyrisvarasjóðsins. Það er málið. Það er enginn ágreiningur á milli mín og sjútvrh. í þessum efnum og það er nauðsynlegt að það komi skýrlega fram.



Herra forseti. Það eru fleiri eignir, sem hafa hækkað í verðmæti í íslenskum krónum vegna verðlags- og gengisþróunar, en gjaldeyrisvarasjóðurinn. Ein slík eign, sem hefur hækkað í verðmæti í íslenskum krónum, er hús Þjóðviljans. Mun formaður þingflokks Alþb. leggja til að halli vegna rekstrar Þjóðviljans sé greiddur með þeim gróða sem orðið hefur vegna þess að húseign Þjóðviljans hefur hækkað um 40% í íslenskum krónum milli ára? Ég vil einnig taka skýrt og eindregið fram, að það er rangt hjá hv. þm. að við Alþfl.- menn hófum krafist gengisbreytingar og því síður meiri gengisbreytingar en hæstv. ríkisstj. gerði. Við gengum út frá því sem gefnu, eins og aðrir landsmenn, að ríkisstj. mundi standa við þá yfirlýsingu sína, sem þessi hv. þm. hefur margoft gefið úr þessum ræðustól, að til gengisfellingar yrði ekki gripið til þess að takast á við vandamál efnahagslífsins. Hv. þm. tók það m. a. fram í þeim umr. sem ég vitnaði til áður, að gengisfellingar væri ekki þörf vegna þess að atvinnuvegirnir á Íslandi stæðu það traustum fótum. Ég reikna með því, að þegar hv. þm. féllst á að grípa til þessa íhaldsúrræðis hafi hann jafnframt skipt um skoðun á styrk íslenskra atvinnuvega. En fleiri gjaldeyriseignir koma þarna inn í dæmið en gjaldeyriseign Seðlabanka Íslands. Með nýjum lögum var íslenskum almenningi heimilað að eiga og geyma gjaldeyri á sérstökum gjaldeyrisreikningum hjá ríkisbönkunum. Við síðustu gengisbreytingu hækkaði þessi gjaldeyriseign, sem almenningur á á viðskiptareikningi í viðskiptabönkunum, um einhverjar fjárhæðir í íslenskum krónum. Telur formaður þingflokks Alþb. að þarna hafi myndast gróði hjá þeim fjölmörgu mönnum, sem eiga smáfé í erlendum gjaldeyri með þessum hætti á gjaldeyrisreikningum, og hugsar formaður þingflokks Alþb. sér að styðja að því, að þessi gróði verði af fólki tekinn með svipuðum hætti og á að ráðstafa gróða Seðlabankans af uppfærðri gjaldeyriseign bankans?



Herra forseti. Eins og ég tók fram í fyrri ræðu minni blasir það við, að neyðarástand er brostið á í undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar, fiskiðnaði og sjávarútvegi. Fyrirtækin hringinn kringum landið ramba á barmi gjaldþrots. Þau verða ekki rekin áfram og fólkið heldur ekki áfram að hafa atvinnu með einhverjum bókhaldskúnstum. Það er hægt með því að prenta seðla, en þá fýkur í öll skjól í áflogunum við verðbólguna. Hver hefur beðið um gengisfellingu af stjórnarandstöðuflokkunum? Hverjir eru þeir? Það er dálítið annað þó að menn skýri frá bláköldum staðreyndum, að gengið er kolfallið fyrir löngu og miklu meira en menn voru að burðast við að skrá það upp á nýtt á dögunum. Hve mikið hefur t. a. m. dollarinn hækkað í verði í tíð þessarar hæstv. ríkisstj., um hve mörg prósent, hjá stjórn sem lýsti yfir að hún ætlaði ekki að nota gengisfellingarleiðina til þess að fljúgast á við verðbólguna og heill flokkur hefur sem stefnuskráratriði hjá sér að snúast gegn því að fara gengisfellingarleiðina? Nei, það er þokkalegt - eða hitt þó heldur, þegar svo er komið fyrir undirstöðuatvinnuvegum okkar, að við þurfum að verja tímanum til að hlusta á önnur eins endemi og farið hafa hér fram á milli hv. stjórnarliða. Þeir þrætast á um það, hvort þá greini á um leiðir. Því getur maður ekkert áttað sig á vegna þess að þeir hafa enga stefnu til lausnar. Það liggur í orðunum sitt á hvað og menn geta ráðið í að e. t. v. muni þá greina á. Það er vegna þess að þetta er einn allsherjar ruglingur. Þeir hafa enga fastmótaða stefnu í málinu. Ef svo væri, þá væri hægt að greina nákvæmlega hvort um víxlstrauma væri að tefla. Mönnum sýnist sitt hvað, þeim sjálfum, af því að þeir vita ekki sitt rjúkandi ráð.



Herra forseti. Það er athyglisverð kennslustund sem hv. f 1. þm. Reykv. er hér í. Það hefur nokkuð komið fram í þessum umr., og ég held að það sé óhætt að slá því föstu. að innan ríkisstj. hafi verið gert samkomulag um að skerða ekki eigið fé Seðlabankans frá endurmatsreikningi upphæðar þess um síðustu áramót þannig að það sé sama raunvirði sem þar stendur. Í öðru lagi er ljóst að það fjármagn, sem þarna verður til ráðstöfunar, er ákaflega lítið, ef eitthvað. Kannske verður eignin í raun minni en hún var um síðustu áramót þegar búið er að greiða þær 75 millj. sem fóru til endurgreiðslu vegna gengismunar á lánum sem gengu til útflutningsatvinnuveganna, annarra en þeirra sem versluðu í dollurum. Í þriðja lagi er það ljóst og hefur komið hér fram, að ef gengið er á gjaldeyrisvarasjóðinn er þar um að ræða hreina seðlaprentun sem leiðir til verðbólgu. Það, sem er hins vegar athyglisvert, er að hér stendur formaður þingflokks Alþb. og virðist ekki skilja að Alþb. stendur nú í þeim sporum að hafa skert laun eða efnt til kaupráns, eins og það heitir á máli Alþb., að hafa staðið að gengisfellingum sýknt og heilagt eða íhaldsúrræðum, eins og Alþb. hefur gjarnan nefnt slík úrræði, og í þriðja lagi hafa þm. þess verið kosnir í stjórn 1978 til að koma samningum í gildi og nú eru liðin árin 1978, 1979, 1980 og 1981 að líða og ljóst að samningarnir koma ekki í gildi á næstu tveimur árum ef fram heldur sem horfir. Alþb. stendur frammi fyrir þessari staðreynd. Og hér stendur síðan Ólafur Ragnar Grímsson, leitar að gulli og þykist hafa fundið í Seðlabankanum. Hann minnir mann satt að segja á auglýsingu frá Útvegsbankanum sem er eitthvað á þá leið: Í kolli mínum geymi ég gullið. - Ég held að gullið, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson er að leita að, sé í hans eigin kolli og hvergi annars staðar. Var einhver að nefna orðið glókollur?



Herra forseti. Þeir hv. þm., sem hér hafa talað á síðustu mínútum, hafa komið inn á það sem ég vildi mótmæla í orðum hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, að við í stjórnarandstöðunni höfum verið að setja fram kröfur um gengisfellingu. Honum hefur verið bent á að þetta er alrangt og hann fer rangt með. Hins vegar er hann formaður þingflokks sem stendur fyrir ítrekuðum gengisfellingum og um leið kjaraskerðingu hjá þeim sem hann lofaði í sinni kosningabaráttu að berjast fyrir og bæta þeirra kjör. Hann sveik þá og hefur svikið daglega síðan hann komst í þá aðstöðu sem hann er í. Þetta er staðreynd sem þingmaðurinn og allur almenningur eiga auðvitað að vita og finna með hverjum deginum sem líður enn frekar en fram að þessu. Það hefur verið athyglisvert að hlusta hér á skiptar skoðanir, ekki aðeins þeirra stjórnarliða, heldur og „kommissaranna“, um það, hve misjöfnum augum þeir horfa á ýmsa þætti í fjármálum þjóðarinnar. Satt að segja held ég að hæstv. viðskrh. sé stundum búinn að vera svo lengi frá þeirri ágætu stofnun, sem ég kalla, Framkvæmdastofnun, að hann sé kominn úr „kontakt“ við það líf, sem blasir við okkur hér á Íslandi, að atvinnufyrirtækin eru öll í rúst, eins og hér kom fram. Við þurfum ekki að bera fram sem vitni orð Sverris Hermannssonar eða okkar sjálfstæðismanna þar um. Við berum fram sem eitt vitnið Steingrím Hermannsson sjútvrh. og þau orð sem hann flutti okkur fyrir nokkrum dögum á hv. Alþingi. Hann lýsti því fyrir okkur í mörgum orðum að þeir væru á ferðinni með margar úrlausnir til að bjarga atvinnuvegum þjóðarinnar frá algeru hruni. Þeir fella gengið í kjölfar þess vegna þess að þeir viðurkenna fyrir okkur og þjóðinni allri að þeir hafi verið með blekkingar við okkur þm. og alla þjóðina fram til þessa. - Að vísu kom það líka í ljós, sem sagt hafði verið, að landsfundur Sjálfstfl. var að baki.



Herra forseti. Ég verð að biðja afsökunar á því, að ég kom seint til starfa í dag hér á Alþingi og missti af hluta af þessum umr. um bankamálin og glókollinn, en það vil ég heldur kalla Seðlabankann en hv. 11. þm. Reykv.

Glókollur er sæmdarheiti.

Já, já. Það er Svarthöfði líka. Ég hjó eftir því, að hv. 3. þm. Austurl. sagði að bankaráð Seðlabankans hefði vissum skyldum að gegna gagnvart Alþingi og þjóðinni í heild að sjálfsögðu. En ég undirstrika að bankaráð Seðlabankans er kosið á nákvæmlega sama hátt og bankaráð annarra ríkisbanka og þeir, sem sitja sem slíkir í bankaráðum ríkisbankanna, hafa nákvæmlega sömu skyldum að gegna gagnvart sinni stofnun, hvort sem það er Útvegsbanki Íslands, af því að hans var minnst áðan, eða Búnaðarbanki Íslands, og þar af leiðandi ber okkur að gegna þeim skyldum á sama hátt í hvaða bankaráði sem við erum. Lögin um Seðlabanka Íslands eru nú í endurskoðun og sérstök nefnd hefur verið sett á laggirnar. Ég held að ég fari rétt með þegar ég segi að hæstv. bankamálaráðh. skipaði þá nefnd. Við verðum að bíða eftir niðurstóðu þeirrar nefndar til að vita hvað er rétt og hvað er rangt í þeirri staðhæfingu, að Seðlabankinn starfi ekki eins og æskilegt væri eða heppilegast fyrir atvinnulífið og þjóðina í heild. 
             Ég heyri að tíma mínum er lokið, en ég vil þó aðeins benda á það og stytta mál mitt mjög, að viðskiptabankarnir þola ekki þær reglur sem þeim er gert að starfa eftir eins og er, þær reglur sem settar eru af Seðlabanka Íslands. - Ég hafði hugsað mér að tala miklu lengur, herra forseti, en ég virði þá bjöllu, sem glymur á bak við mig, og mun ljúka máli mínu.



Herra forseti. Ég hef þegar talað þrisvar sinnum, þar af einu sinni áður á náð hæstv. forseta. Ég þakka enn og aftur fyrir það tækifæri að fá að koma hér upp. Það hefur verið beint til mín mörgum spurningum sem ég hef því miður ekki tíma til að svara öllum, en skal þó reyna að drepa á tvö til þrjú kjarnaatriði. Þm. Sjálfstfl. í Ed., t. d. hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson og einnig Lárus Jónsson, óskuðu og kröfðust gengisfellingar hvað eftir annað fyrir nokkru. Um það fór fram ítarleg umr. í Ed., sem vitnað var til hér í Sþ. Það þýðir ekkert fyrir þm. Sjálfstfl. að koma núna og afneita þeim orðum. Þau liggja fyrir í þingskjölum. Hins vegar er það skiljanlegt, að hv. þm. Pétur Sigurðsson og Friðrik Sophusson skuli vera eins taugaveiklaðir og fram kom hér í þeirra ræðum. Hv. þm. Friðrik Sophusson boðaði í Morgunblaðinu á laugardagsmorguninn að fram undan væru margra mánaða verkföll og kjaradeilur, en heyrði svo í útvarpinu um leið og hann las viðtalið við sjálfan sig að náðst hefðu kjarasamningar milli ASÍ og VSÍ. Þessum aðilum hefur því ekki tekist það sem þeir ætluðu sér að láta gerast, að hér ætti sér stað þróun í þjóðfélaginu sem væri launafólki í landinu óhagstæð. Við hv. þm. Sverrir Hermannsson vil ég segja það, að það getur vel verið að hann telji að atvinnulífið í landinu sé illa statt. En forsvarsmönnum Framkvæmdastofnunar ríkisins hefði þá verið sæmra að sinna þeim skipulagsmálum og þeirri áætlanagerð og því uppbyggingarstarfi fyrir atvinnulífið í landinu, sem þeir eiga að gera samkv. lögum stofnunarinnar, en að vera að byggja einhverja ósmekklegustu glæsihöll, sem nokkur ríkisstofnun á Íslandi hefur byggt, og ætla svo að koma og reyna að sannfæra almenning á landinu um að útsýnið úr glerhöllinni við Rauðarárstíg, sem er upplýst með sérstöku rafeinda- og sjálfstýrðu hita- og ljósa- og gluggakerfi, sé ákjósanlegasti staðurinn til að skynja atvinnulífið á Íslandi. Ég tel að sá málflutningur sé ekki líklegur til að bera árangur.



Herra forseti. Mig langar til að leyfa mér að óska eftir skýrari svörum hæstv. viðskrh. um tvö atriði sem hefur borið á góma hér í umr. Það er orðið ljóst að ekki verður gengið á gjaldeyrisvarasjóðinn, heldur verður einungis tekinn hinn eiginlegi hagnaður Seðlabankans og það fé látið renna til atvinnurekenda. Það kom fram í máli hv. þm. Kjartans Jóhannssonar, að þetta fé er fé sparifjáreigenda og þjóðarinnar allrar, og ríkisstj. ætlar nú að taka þetta fé og afhenda atvinnurekendum. Ég held að ríkisstj. verði að útskýra nokkuð vandlega fyrir þinginu og þjóðinni allri hvaða skýringar eru á þessu. Hvernig getur hún talið réttmætt að taka fé sparifjáreigenda og láta lítinn hóp atvinnurekendur í landinu - njóta góðs af því? Í annan stað er ljóst að ríkisstj. ætlar að beita þeim úrræðum til lausnar vanda atvinnuveganna að auka peningamagn í umferð, auka seðlaprentun, en það er gamalt úrræði. Það er alls ekki komið nægilega vel í ljós af hálfu ríkisstj. hvaða áhrif svona úrræði hefur á verðbólguþróunina. Það er einkum mjög lærdómsríki fyrir Alþb.-menn að fá nákvæmlega álit ráðh. á því, hvaða áhrif aukin seðlaprentun hafi á verðbólguþróun. Það er hollt fyrir Alþb.- menn að hlusta á þetta því um alllangt skeið hafa þeir lagt allhart að launþegum í landinu að halda aftur af kaupkröfum sínum og reyna að halda kaupinu niðri með það fyrir augum að vinna gegn verðbólgudraugnum. Alþb.-mönnum hefur orðið mjög ágengt í því efni að halda niðri kaupi. En spurningin er þessi: Eruð þið ekki að eyðileggja öll þau hugsanlegu góðu áhrif með því að hleypa öllu upp í seðlaprentuninni?



Herra forseti. Það hefur lengi viðgengist að menn hafi fengið að taka til máls, eftir að þeir hafa talað sig dauða, til að bera af sér sakir, en það var auðvitað ekki við því að búast, að hv. 11. þm. Reykv. gæti farið að venjulegum leikreglum hvað það snertir, heldur reyndi hann mjög á þolinmæði forseta með ósæmilegum aðdróttunum að þm. eftir að hann hafði talað mun lengur en þingsköp heimiluðu honum. Raunar lýsir það einungis geði þessa manns. Ég kveð mér nú aðallega hljóðs til að undirstrika það, að mjög ber á milli hjá einstökum þm. stjórnarflokkanna hvernig ástandið er í atvinnumálunum. Annars vegar viðurkennir hæstv. viðskrh. að atvinnuvegirnir eru reknir með verulegum halla, þannig að eitthvað þurfi til að koma, og tekur sérstaklega fram í því sambandi að málinu sé ekki þannig háttað að hægt sé að taka fé úr viðskiptabönkunum til að rétta grundvöll atvinnuveganna. Hann talar einnig um að ekki sé hægt að nýta gjaldeyrissjúðinn til að greiða rekstrarhalla atvinnuveganna. Auðvitað er þetta rétt hjá hæstv. viðskrh. Það er auðvitað skammgóður vermir að ganga á eignirnar til að bera uppi rekstrarhallann. En þetta lýsir um leið úrræðaleysi ríkisstj. og sýnir okkur að innan hennar er engin samstaða um aðgerðir í efnahags- og atvinnumálum. Það er svo aðeins enn eitt dæmið um málflutning Alþb. fyrr og síðar, að formaður þingflokks Alþb. skuli reyna að gefa í skyn hér að það hafi myndast einhver óeðlilegur gróði. Hann tvítók orðið gróði í ræðu sinni. Hann gefur í skyn að það sé þessum gróða að kenna að atvinnuvegirnir eru reknir með halla, það hafi orðið óeðlileg gróðamyndun í Seðlabankanum. Fróðlegt væri að fá frekari upplýsingar um hvort fulltrúi Alþb. í stjórn Seðlabankans hafi gert einhverja sérstaka könnun með úttekt á þessum málum eða hafi yfirleitt gert nokkru sinni athugasemd við rekstur bankans. Ég þori að fullyrða að svo sé ekki.



Herra forseti. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson er staðinn hér að ósannindum í ræðustól ítrekað. Það er borið á hann af hæstv. viðskrh..að hann hafi farið með uppspuna og fleipur. Formaður bankaráðs Seðlabankans, hv. þm. Halldór Ásgrímsson, segir að hann hafi vísvitandi farið rangt með og beinlínis borið á bankaráð Seðlabankans skjalafals. Svo þegar hann fær leyfi forseta til að bera af sér sakir, þegar menn benda á þetta, aðrar voru nú ekki sakirnar, þá notar hann þær mínútur, sem hann fær, til þess að ítreka fyrri ósannindi og búa til ný. Það hefur að sjálfsögðu aldrei nokkurn tíma komið fram ósk frá þm. Sjálfstfl. um gengisfellingu. Trúi því hver sem vill að ríkisstj. Gunnars Thoroddsens og Ólafs Ragnars Grímssonar hafi fellt gengið vegna óska Lárusar Jónssonar og Eyjólfs Konráðs Jónssonar þar um í Ed. Alþingis. Trúi því hver sem vill. Nei, þessi gengisfelling var framkvæmd vegna þess að það var komið í algjört óefni með öll atvinnumálefni þjóðarinnar. Það er sannað af orðum Steingríms Hermannssonar sjálfs sem þegar hafa verið prentuð og komið út í þingtíðindum og allir geta lesið. Hv. þm. þarf því hvorki að kenna okkur stjórnarandstöðunni né neinum öðrum um það sem hefur skeð eða á eftir að ske. Það er þeirra eigin stefna sem er að hitta hann og þá félaga í höfuðið. Það eru að hitta þá aftur ósönnu orðin sem þeir notuðu 1977 og 1978 og æ síðan. Og það er hart að þessi hv. þm., formaður þingflokks Alþb., skuli vera að tala um góðan hag launþega í sömu andrá og hann talar um sitt stjórnarstarf. Að sjálfsögðu fagna allir því, að samningar tókust við hin almennu verkalýðsfélög nú fyrir skömmu. En það breytir ekki því, að kaupmáttur þessa fólks hefur stórminnkað á liðnum misserum, þeim misserum sem hv. þm. hefur ráðið hér hvað mestu í þingsölum. Og því miður er ekki að sjá neinar lagfæringar þar á, enda mjög lítil bót að gera samninga um þennan þátt vinnumarkaðarins, þegar við eigum eftir að semja um aðra mikilsverða þætti, sem m. a. eiga að halda uppi þeirri atvinnu sem þetta fólk þarf að njóta á komandi mánuðum. Það, sem hér hefur gerst, er því ekki nema lítill hluti af þessu vandamáli.



Herra forseti. Ég óttast að ef svo harkalega verður brugðið út af um framkvæmd þingsskapa, að menn fái að tala upp í fjórum sinnum í fsp.tíma, þá geti orðið þröngt fyrir dyrum. Hins vegar er okkur í stjórnarandstöðunni þénugast að hv. 11. þm. Reykv. fái að tala sem oftast. En hann fór með, eins og hv. 1. landsk. þm. tók fram, bein og rakin ósannindi um málafylgju hv. þm. Eyjólfs Konráðs og Lárusar Jónssonar í Ed. Það vildi þannig til, að ég heyrði kafla af þessum viðræðum, m. a. það sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson var að kalla fram í fyrir Eyjólfi, og einnig hef ég lesið þetta í þingtíðindum. Þeir héldu því fram, að gengið væri löngu fallið, það væri vitlaust skráð. Annað er gengi og hitt hvernig það er skráð hverju sinni. Það er mannasetning, en gengið er vigtað og vigtast með öðrum hætti. Þetta voru bein og rakin ósannindi, flutt hér ofan úr sal Ed. til Sþ. En það er eins og vant er með þennan hv. þm., þegar þessi landshornasirkill og landafjandi berst fyrir friði, sem hann kallar, og afvopnun einhliða. Þegar öll hræsnin og yfirdrepsskapur vina hans í austri strandaði við Karlskrona, upp á hverju tók hann þá? Þá fór hann að tala um gistivináttu manna um borð í herskipum Bandaríkjanna og náði sér í einhverja bók hjá bandaríska bókasafninu, miklar spekúlasjónir þeirra, og þuldi hér klukkutímum saman. Og nú þegar við erum að tala um hinn mikla háska, sem að atvinnuvegum Íslendinga sækir nú, svo sem raun ber vitni, þá fer hann að tala um húsbúnað inn við Rauðarárstíg.



Herra forseti. Hér kemur hver hv. þm. upp á fætur öðrum og undrast þann málflutning sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur hér uppi. Hafa þessir hv. þm. vanist hér undangengin ár frá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni öðruvísi málflutningi en þeim sem hann hefur haldið uppi hér í dag? Það er mér víðs fjarri skapi og kemur úr hörðustu átt að ég fari að vorkenna prófessorum við Háskólann, en ég vorkenni sannarlega þessum hv. þm., sem er prófessor jafnframt, að standa í þeim sporum, sem hann hefur þurft að gera undangengna mánuði og ár, og rísa undir þeim málflutningi sem hann hefur haldið uppi í pólitískum viðræðum og umræðum á undangengnum árum. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur manna harðast haldið því fram, að í landinu væri blómlegt atvinnulíf undir atvinnumálastefnu Alþb., svo blómlegt atvinnulíf að það er rétt eins og hv. þm. hafi ekki komið auga á að hvert fyrirtækið á fætur öðru í undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar, fiskvinnslu og útgerð, er nú að fara undir hamarinn, til gjaldþrotaskipta. Á sama tíma kemur þessi hv. þm. með nokkuð reglulegu millibili utanlands frá til þess að færa Íslendingum heim sanninn um þetta, því að oftar er hann á erlendri grund en hér á heimavígstöðvum. Og eðlilegt er að þeir menn tali með þessum hætti sem vita varla nokkurn tíma hvað er að gerast á eigin landi undir forustu Alþb. og atvinnumálastefnu, vegna þess að þeir eru flakkandi víðast hvar annars staðar en þar sem þeir eiga að vera. Þessi hv. þm. hefur líka haldið því fram og þeir Alþb.-menn, að ljósasti punkturinn í efnahagslífi þjóðarinnar í tíð þessarar ríkisstjórnar væri það, að full og næg atvinna væri tryggð. Út af fyrir sig er það rétt. En á hverju byggist það? Það byggist á því sem ég vil kalla að hér sé haldið uppi falskri atvinnu, vegna þess að hér er láglaunasvæði, því að hér hefur kaupgjaldi verið haldið niðri í tíð og undir forustu Alþb. Menn eru að bera saman hvað sé miklu betra atvinnuástand hér en í nágrannalöndum, og það má vera rétt. En það er keypt því dýra verði, að hér er kaupi haldið niðri af stjórnvöldum, og það skiptir líka máli í þessari umr. Ég endurtek: Ég er ekkert hissa á þessum talsmáta hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, eins af fagurgölum Alþb. Ég hef aldrei búist við annars konar málflutningi úr þeim herbúðum.



Herra forseti. Það er kannske að bera í bakkafullan lækinn að eiga orðastað við hv. 11. þm. Reykv. En þegar hann bar.af sér sakir sagði hann að ég hefði í blaðaviðtali við Morgunblaðið óskað eftir löngum verkföllum. Ég lýsti því þar að það væri búist við löngum verkföllum. Það var það sama og forráðamenn vinnumarkaðarins höfðu sagt fyrr, þótt til óvæntra samninga hafi komið, sem ég er afskaplega ánægður með að tókst að ná, því auðvitað er ekkert verra en vinnustöðvun. En það eru aðrir sem eru óánægðir með þessa samninga. Það er m. a. menntamannadeildin í Alþb. Ég ætla að skýra það dálítið nánar. Ástæðan er sú, að um næstu áramót verður að hækka fiskverð. Það má gera ráð fyrir að fiskverð verði að hækka um 18% til þess að sjómenn fáist til að róa. Ef fiskverð hækkar um 18% þýðir það að ef koma á frystingunni á núllpunktinn, sem þessi ríkisstj. segir að sé nafli alheimsins, þá þarf gengisfelling að verða um 17% nema gripið verði til annarra aðgerða. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson er einn þeirra sem telja að það sé hægt að gripa til annarra aðgerða. Til hvaða aðgerða ætlar hann að grípa? Hann ætlar að grípa til gullsins í Seðlabankanum. Nú hefur hann samið innan hæstv. ríkisstj. um að nota aðeins gróðann, hinn raunverulega gróða. Og þegar hv. þm. sér að sá gróði er ekki til, og hann hefur verið blekktur, þá lætur hann eins og hann hefur látið hér í dag, alveg eins og naut í flagi. Þetta er ástæðan fyrir því að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur orðið sér og sínum flokki til stórskammar í þessum umr. hér í dag. Og nú kennir hann hæstv. ráðh. Tómasi Árnasyni um og öllum í stjórnarandstöðunni. Það sé hún sem stjórni gengisfellingunum. En sjálfur situr hann í súpunni, ekki varinn af einum einasta þm. eigin flokks.



Herra forseti. Ég tel að í þessum umr. hafi komið fram ein yfirlýsing sem er mjög mikils virði. Það er yfirlýsing hæstv. viðskrh. um að gjaldeyrisvarasjóðurinn verði ekki notaður til úthlutunar til einstakra atvinnufyrirtækja í landinu. Það er viðurkenning á því, að þessi sjóður sé sameign og öryggi þjóðarinnar. En ég verð reyndar að taka undir með hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni um það, að ekki gat ég skilið hæstv. sjútvrh. Steingrím Hermannsson öðruvísi en að hann væri á sömu buxunum og hv. þm. Ólafur Ragnar um það, að í þennan sjóð ætti að sælast. En það getur vel verið að það hafi verið óviljandi hjá hæstv. sjútvrh. Það gerist nú á þeim bæ. En hvort heldur sem er, að það hafi verið óviljandi ellegar þá að hæstv. viðskrh. hafi tekist að snúa sjútvrh., þá fagna ég því, að hæstv. viðskrh. skuli gefa þá yfirlýsingu hér og nú, að þessi leið verði ekki farin. Og ég fagna því enn frekar úr því að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson talar enn um það afdráttarlaust, að hann telji að nota eigi gjaldeyrisvarasjóðinn í þessu skyni, eins og hann gerði rétt áðan, og talaði m. a. niðrandi um „nafngiftir“ og því um líki til frekari áherslu um að það væri ekkert að marka þó að sjóðir bæru einhver nöfn og átti þar við gjaldeyrissjóðinn. En hér er um algjört grundvallaratriði að ræða, og ég ætla bara að vona að það verði að marka þessa yfirlýsingu frá Framsfl., vegna þess að við erum svo langþreyttir á því, hv. þm., og reyndar þjóðin öll, að gefnar séu yfirlýsingar af hálfu Framsfl. en þveröfugt sé svo framkvæmt. Með tilliti til þess, hvað djúpt við erum sokknir sem þjóð, og með tilliti til þess, að nú liggur mikið við, þá skora ég á hæstv. viðskrh. og Framsfl. að standa nú einu sinni við orð sín.



Herra forseti. Á sama tíma og við í persónum þeirra hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar og Tómasar Árnasonar erum að hlýða á ágreining um stefnu stjórnarinnar, sem hinir þm. vita þó að engin er, við erum að horfa á feigðarteygjur núv. hæstv. ríkisstj., þá er rétt að rifja upp að um síðustu áramót var kaup skert um 7% og því lýst yfir að gengið yrði ekki hreyft. Á þessu ári er búið að fella gengið þrívegis, nú síðast um 6,5%. Vitað er að það er mikil ólga út af fiskverði. Það kemur væntanlega til með að hækka allverulega nú um áramótin og í engan annan sjóð að fara en að níðast enn á gengi hinnar íslensku krónu. Eðlilega er um það spurt, hvort sé að marka hæstv. viðskrh. eða hæstv. sjútvrh. sem láta uppi sína skoðunina hvor. En við skulum aðeins ganga nokkur skref aftur á bak. Í síðustu kosningum lýsti Framsfl. stefnu sinni sem svokallaðri niðurtalningu á verðbólgunni. Og ég óska enn fremur, til viðbótar spurningu hv. þm. Kjartans Jóhannssonar, eftir yfirlýsingu um það frá hæstv. viðskrh. og það ærlegri yfirlýsingu, hvort þessi stefna sé ekki endanlega dauð. Það, sem verið er að biðja um, er aðeins ærleg viðurkenning á því, að þetta var eitthvert óheiðarlegasta kosningaprógramm sennilega um langa hríð. Niðurtalningin hefur verið samansúrraður pólitískur óheiðarleiki, eins og þessar umr. hér bera glöggan og ljósan vott.



Herra forseti. Ég vil aðeins bæta einni spurningu við spurningu hv. síðasta ræðumanns: Hver verða verðbólguáhrifin af gengisbreytingu sem nemur 6.5% eins og síðasta gengisbreytingin sem gerð var? Er rétt að verðbólguáhrifin af gengisbreytingunni nemi jafnmörgum prósentum og gengisbreytingin nemur, þannig að við gengisbreytinguna eina hafi verðbólgan verið talin upp um 6.5%? Þá leyfi ég mér að vitna til þess, að áðan átti formaður Alþb. frumkvæðið að því, að nýgerðir kjarasamningar drógust inn í þessar umr. Þrátt fyrir þá er kaupmáttur tímakaups verkafólks enn þá mun lægri en hann var í júnímánuði 1978 þegar ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar var felld. Ég veit ekki um vonbrigði menntamannadeildar Alþb. með þá niðurstöðu. Mig skiptir engu máli hvaða skoðun hún hefur á því. En ég býst við að verkafólk á Íslandi sé ekkert ánægt með að samningarnir nú skuli ekki einu sinni ná að færa því sama kaupmátt og það naut þegar ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar var felld. Það er ekki rétt að það sé hlutverk Alþb. í þessari ríkisstj. að sætta verkafólk við þær staðreyndir, að kaupgjald þess hefur verið lækkað svo verulega. Alþb. getur ekki sætt verkafólk við þær staðreyndir. Það er hins vegar hlutverk Alþb. í þessari ríkisstj. að beita flokksaga sínum gegn flokksbundnum Alþb.-mönnum sem jafnframt fara með forustustörf í verkalýðshreyfingunni, til þess að koma í veg fyrir að verkalýðshreyfingin beiti samtakamætti sínum til að verja láglaunafólkið gegn slíkum kaupskerðingum.



Herra forseti. Út af þeim ummælum, sem hv. 11. þm. Reykv. viðhafði áðan um samstöðu sína og Steingríms Hermannssonar í gjaldeyrismálum, vil ég rifja upp þau ummæli hæstv. sjútvrh. sem hann viðhafði hér 28. okt., en þá sagði hann, með leyfi hæstv. forseta: „Ég hygg að hv. þm. skilji það mætavel, að í 40% verðbólgu verður ætíð að breyta gengi annað slagið.“ Þetta er kjarni málsins og um það eru þeir Ólafur Ragnar Grímsson sammála. Þeir vilja að sjálfsögðu ekki gefa yfirlýsingar um þetta fyrir fram og reyna að þræta fyrir það á eftir. Samt sem áður liggur nú þessi stefna ljóst fyrir. Og ef við rifjum upp önnur ummæli hæstv. sjútvrh. Steingríms Hermannssonar sjáum við að gengið mun síga mjög hratt til áramóta. Má í þeim efnum vitna til s. l. árs og þeirrar gjaldeyrisþróunar sem varð síðari hluta desembermánaðar. Vegna ummæla þessa hv. þm. um nýgerða kjarasamninga vil ég aðeins rifja það upp, að einhvern tíma hefði það ekki verið talinn mikill sigur fyrir verkalýðshreyfinguna í 50% verðbólgu að semja um 3% grunnkaupshækkanir og ekkert annað, í sömu viku og gengið var fellt um 6%. Þetta hefði einhvern tíma ekki verið talið kræsilegt. Ég vil enn fremur láta í ljós ánægju mína yfir því, að hv. 11. þm. Reykv. skuli nú loksins vera farinn að skilja hver var kjarninn í efnahagsráðstöfunum Geirs Hallgrímssonar 1. mars 1978, því að þessir samningar bera mjög svipmót af þeim og eru undir beinum áhrifum frá þeim samningum. Þannig er annars vegar gert ráð fyrir að það verði sérstök lágmarkslaun fram hjá bónus og öllum slíkum töxtum. Þetta er það sama og Geir Hallgrímsson beitti sér fyrir 1978. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að lægstu stéttirnar fái skerta eftir- og næturvinnu. Lægst launaða fólkið, iðnverkafólkið, verkafólkið, verslunarmennirnir. skrifstofumennirnir fá skerta eftir- og næturvinnu. Þetta er það sama og var í efnahagsráðstöfunum 1. mars 1978. Fleira mætti nefna þarna til, en allt sýnir þetta okkur að verkalýðsforustan hefur lært síðan þá. Hún er farin að skilja að hún fór þá rangt að. Sú niðurfærslustefna, sem verkalýðshreyfingin talaði mest um, er týnd og tröllum gefin, og í raun er búið að ýta þeim verkalýðsforingjum til hliðar sem höfðu forustuna um „samningana í gildi“. Það eru allt aðrir menn, hógværari menn og gætnari sem ráða verkalýðshreyfingunni núna. Og það frumkvæði, sem forseti Alþýðusambands Íslands, Ásmundur Stefánsson, hefur haft við gerð nýju samninganna, sýnir að hann hefur lært af mistökunum 1978 og lætur ekki lengur menn eins og hv. 11. þm. Reykv. eða hæstv. félmrh. rugla sig í ríminu. Ég vona að þessi lækning muni einnig duga þegar Alþb. er komið í stjórnarandstöðu, þó að ég óttist að svo kunni ef til vill ekki að verða.



Herra forseti. Ég get ekki neitað því, að þessi umr. gleður mitt hjarta talsvert, sérstaklega að heyra stjórnarsinna takast á. Þó er ég þeirrar skoðunar, að það sé varla þess virði að eyða svo miklu púðri á hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson sem hér hefur verið gert. A. m. k. gera flokksbræður hans það ekki, því að enginn þeirra hefur stutt við bakið á honum í þessum umr. Ég vil segja það við hæstv. viðskrh., ef hann hefur ekki þegar komist að því, að það er ekki hægt að stjórna efnahagsmálum með Alþb. Það hefur komið skýrt í ljós hér, að þegar ekki er hægt að finna peninga í bankakerfinu, sem Alþb. kallar gróða, þá er Alþb. bara tilbúið að láta prenta þá. Þetta eru aðferðir Alþb. Þess vegna gleður það mitt hjarta, að stjórnarsinnar skuli nú vera farnir að deila, af þeirri einföldu ástæðu að Alþfl. lagði fram við stjórnarmyndun 1978 ákveðna efnahagsstefnu sem hann vildi starfa eftir. Þegar ljóst var að sérstaklega Alþb. vildi ekki starfa samkvæmt þeirri,stefnu, þá rauf Alþfl. samstarfið og sagði að það yrði að fara eftir þessari stefnu, ella færi illa. Það, sem Alþfl. sagði þá, er að koma í ljós núna, herrar mínir. Þetta vil ég að öllum sé ljóst hér inni. Sú umr., sem hér hefur farið fram, gerir ekkert annað en að sanna þann ágreining sem nú er kominn upp á milli stjórnarsinna um það, hvernig skuli búa til peninga til þess að geta haldið atvinnurekstrinum í landinu gangandi. Um það snýst þetta mál: að búa til gróða sem ekki er til. Ég held nú að öllum hljóti að fara að verða ljóst að það samstarf, sem tekist hefur í núverandi ríkisstj. um svokallaða efnahagsstefnu, er bull og vitleysa.



Herra forseti. Mér þykir þær umr., sem hér fara fram um gengisskráningu og gengismál, nokkuð furðulegar, það verð ég að segja. Ég hélt satt að segja að öllum alþm. væri það I jóst, að meðan verðbólga á Íslandi er 40%, en verðbólga í helstu viðskiptalöndum ekki nema 10–15, þá fellur gengi íslensku krónunnar stöðugt hverjir sem eru í stjórn á Íslandi. Við því verður ekki hamlað. Einhver munur getur komið fram með framleiðniaukningu, en hann vegur þetta aldrei upp. Það getur ekki verið að það komi nokkrum þm. hér á óvart að gengi íslensku krónunnar falli meðan verðbólgumunur er þetta mikill milli okkar lands og helstu viðskiptalanda.

Sögðuð þið þá ósatt um síðustu áramót?

Það var alls ekki sagt ósatt um síðustu áramót og nú skal ég koma að því, hv. þm. Vilmundur Gylfason. Það, sem gert var og er verið að gera núna, er tilraun til að hverfa frá gengissigsstefnunni sem fjölmargir hagfræðingar voru orðnir sammála um að beinlínis hvetti eða efldi verðbólguna, yki á verðbólguhugsunarháttinn.  Og aðeins örstutt um atvinnuvegina og bankana. Grundvöllur atvinnulífsins er hverju sinni afar viðkvæmur og það fer eftir mjög flóknum reglum hvernig þau mál skipast. Á Norðurlöndum hefur farið fram mikil umræða um það að undanförnu, að fé hefur færst frá atvinnuvegunum yfir í sjóði og banka. Það er ákaflega eðlilegt við þær aðstæður sem hér eru, að þessi mál hafi komið til athugunar. Þau eru viðkvæm, ég viðurkenni það, en það er fyllilega eðlilegt, að þau komi til athugunar í þessu samhengi.



Herra forseti. Mér hefur verið tjáð að hv. 11. þm. Reykv. hafi vitnað í mig og hv. þm. Eyjólf Konráð og sagt að við höfum krafist gengisfellingar í Ed. Þetta kemur mér ekki á óvart og ekki heldur það, að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur svona mikið álit á okkur Eyjólfi Konráð, að við ráðum þessu, að við getum ráðið því í Ed., hvernig gengi krónunnar er skráð. En hv. þm. vita að undanfarið hafa jafnvel ráðherrar verið að fara á bak við sjálfa sig í þessum efnum með því að skýla sér á bak við Seðlabankann og segja að Seðlabankinn einn gæti tekið ákvörðun um gengisskráningu, það kæmi þeim ekki við hvernig gengisskráningu væri háttað á Íslandi. Ég ætlaði aðeins að segja það í sambandi við fyrrgreind ummæli, hér er náttúrlega um þvætting að ræða. Að sjálfsögðu höfum við ekki krafist gengisfellingar, enda er ekki eðlilegt að við séum að því. Við höfum hins vegar gagnrýnt mjög atvinnustefnu hæstv. ríkisstj. og bent á að hún hafi valdið því, að gengið væri fallandi og að gengið væri rangt skráð. Það er allt annað en að krefjast gengisfellingar. Það kom glöggt fram í ræðu hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar, að hann lítur þannig á, eins og við Eyjólfur Konráð Jónsson, að það sé útilokað að stjórna þannig efnahagsmálum, þegar innlend verðbólga er 40%, að ekki verði um að ræða að gengið falli. Að síðustu fannst mér á hinn bóginn að hjá honum kæmi fram að það væri vont að láta gengið síga. Nú hefur hæstv. ríkisstj. tekið upp þetta „patent“ Ólafs Jóhannessonar, hæstv. ráðh., frá fyrri tíð, að hengja gengi íslensku krónunnar aftan í dollarann, vegna þess að búist er við að gengi dollarans sígi á næstunni. Hún hefur tekið upp þetta óheillaráð. Kannske fer hún að láta gengið síga í einu stökki eins og hæstv. viðskrh. lýsti gengissigi hér á dögunum.



Herra forseti. Ég skal nú vera stuttorður og reyna að gefa ekki mikið tilefni til svara. Varðandi málflutning þeirra hv. þm. Vilmundar Gylfasonar og Sighvats Björgvinssonar um Framsfl. og stefnu hans og yfirlýsingar skal ég ekki efna til umr. hér. Ég er reiðubúinn til að hefja umr. við hv. þm. Vilmund Gylfason hvenær sem er og hvar sem er um heiðarleika manna í stjórnmálum og heiðarleika flokka í stjórnmálum, en ég mun ekki efna til þess hér sérstaklega.  Hv. þm. Friðrik Sophusson hefur ekki tekið vel eftir mínu fyrsta svari, heyrði ég, því að hann sagði að það væri enginn hagnaður hjá Seðlabankanum. Ég skýrði frá því, að hagnaður Seðlabankans á síðasta ári hefði verið 4.2 milljarðar gkr. og það mundi verða verulegur hagnaður á þessu ári. En ég játa það, að sennilega er búið að ráðstafa þessum hagnaði. Ég játa það og gerði raunar grein fyrir því í mínu fyrsta svari. Það er rétt hjá hv. þm. Finni Torfa Stefánssyni, að þetta leiðir til meira peningamagns í umferð. En þess ber þá að geta, að á s. l. vetri eða s. l. vori var það sett í lög hér á Alþingi að auka bindiskyldu Seðlabankans. Honum er heimilt að hækka bindiskyldu úr 20% upp í 33%, eða um 5%, og þetta hefur verið gert í talsvert ríkum mæli á þessu sumri til að reyna að draga úr peningamagni í umferð. En mér er vel ljóst að það hefur verið gengið nokkuð nærri viðskiptabönkunum og e. t. v. atvinnuvegunum í því efni, enda er þetta ákvæði í lögunum þannig, að það er talað um sveigjanlega bindiskyldu. Það er verið að ræða núna um það, hvort draga eigi úr henni um sinn. Ég vil ekkert draga úr því sem hæstv. sjútvrh. hefur sagt um erfiðleika í sjávarútvegi. Þeir eru miklir og þar eru margvísleg vandamál sem m. a. stafa af því, að atvinnuvegirnir hafa átt í erfiðleikum með að aðlaga sig nýrri stefnu verðbóta á útlánum bankanna. Það voru ýmis fleiri atriði sem komu fram, en ég skal ekki lengja þessa umr. sem er orðin býsna löng. En hún er kannske ekki alveg sanngjörn að því leyti til, að menn hafa rætt hér almennt um efnahagsmálin, um atvinnumálin, um bankamálin. Þetta eru svo stór mál, að það er ekki hægt að ætlast til að menn geri þeim nein skil á 2–3 mínútum. Það er þess vegna ekki sanngjarnt að ræða þessi mál þegar hálft þingliðið liggur hér dautt í sætum sínum undir umr.

og markaðsleit, hefur verið varið sem hér segir árin 1980 og 1981: 1980 Á fjárlögum g.kr. 210 000 000 l. Styrkur vegna þátttöku í NASA (North Atlantic Seafood Association) $ 70 000 22 000 000 2. Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins - lán til tilraunaverksmiðjunnar Hverá + stimpilkostn. 75 375 0110 3. Hafrannsóknastofnun - framlag vegna r/s Hafþórs 20 000 000 4. Verktækni sf., Akureyri - styrkur vegna athugunar á tækni við þurrkun fiskmjöls 5 000 000 5. Olíustyrkur vegna kolmunnaleitar: 5.1. Síldarvinnslan hf., m/b Börkur NK 7 500 000 5.2. Þórður Helgason, Hafnarf., m/b Eldborg HF 5 000 000 5.3. Ólafur Óskarsson, Rvík, m/b Óli Óskars RE 7 500 000 5.4. Fiskanes hf., Grindavík, m/b Grindvíkingur GK 5 000 000 25 000 000 6. Þurrkun fisks: 6.1. Þorsteinn Ingason; lán til að koma upp aðstöðu til fiskþurrkunar að Laugum 7 500 000 6.2. Báran hf.; lán vegna sama , 10 000 000 6.3. Þörungavinnslan; styrkur til þurrkunarrannsókna 10 000 000 27 500 000 7. Rækjuleit á Skjálfanda; styrkir: 7.1. Langanes hf., m/b Björg Jónsdóttir ÞH 3 000 000 7.2. Karri hf., m/b Kristbjörg ÞH 3 000 000 7.3. Karl Aðalsteinsson, m/b Sæberg ÞH 3 000 000 9 000 000 8. Leiga á bátum vegna smáverkefna: 8.1. Ernir RE - grásleppurannsóknir í Faxaflóa 315 000 8.2. Ísleifur KÁ - netahreinsun 40 000 355 000 9. Ferðakostnaður Þórhalls Jónssonar, útibússtjóra Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins til U.S.A. - kynnast Sonodyne þurrkaðferð á fiskmjöli 1 450 000 185 680 000 óráðstafað 24 320 000 210 000 000 1981 Á fjárlögum 3 080 000 1. Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins lán til Hverár 150 000 2. Ferðakostnaður: 2.1. Björn Dagbjartsson; fundur í Connecticut: Hringormanefnd 8 734 2.2. Sigfús Björnsson; Veiðarfæratanksnefnd - kynnisferð í Evrópu 18 493 2.3. Styrkur vegna ráðstefnu í London um orkusparnað og byggingu skipa; Valdimar K. Jónsson og Ólafur Eiríksson 14 000 41 227 3. Olíu- og dagstyrkir - kolmunnaleit (vor '81): 3.1. Hrólfur Gunnarsson, m/b Júpíter 300 400 3.2. Hraðfrystihús Eskifjarðar, m/b Jón Kjartansson 164 604 3.3. Fiskanes hf., m/b Grindvíkingur 294 200 3.4. Eldborg hf., m/b Eldborg 354 500 3.5. Síldarvinnslan, m/b Börkur 268 059 1 381 763 4. Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins; kostnaður við gerð handbókar um fiskvinnslu 120 000 5. Hafrannsóknastofnun; loðnuleit rannsóknaskips. Ekki vitað um endanlegan kostnað í þessu sambandi 400 000 6. Dragnótaverkefni auk kostnaðar við dragnótatilraunir í Faxaflóa 400 500 2 092 990 II. Fjármagni úr „Upptökusjóði“, sbr. l. nr. 32 1976, hefur verið varið sem hér segir: 1. Til Hafrannsóknastofnunar: Kaup á tækjasamstöðu til bergmálsmælinga á rannsóknaskipum, 1981 500 000 2. Olíu- og dagstyrkir vegna kolmunnaleitar, sumar/haust 1981: 2.1. Síldarvinnslan, m/b 343 329 2.2. Síldarvinnslan, m/b Beitir 345 839 2.3. Hraðfrystihús Eskifjarðar, m/b Jón Kjartansson 272 965 2.4. Eldborg hf., m/b Eldborg 274 360 1 239 493 1 739 493 Samtals hefur komið í sjóðinn 1 740 000