Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hér hljóðs utan dagskrár vegna frétta í fjölmiðlum í gær og í dag þess efnis að flugmálastjórn hafi ákveðið að stöðva snjómokstur utan dagvinnutíma á fjölmörgum flugvöllum landsins og ýmsar fleiri ráðstafanir sem leitt gætu til stöðvunar á flugsamgöngum. Af þessu tilefni sneri ég mér til hæstv. samgrh. í gærkveldi og óskaði eftir því að hann yrði hér viðstaddur umr. um þetta mál, ef leyfð yrði, og tók hann því vei. En þær fsp. sem ég ætla að bera hér fram ættu kannske ekki síður erindi við hæstv. fjmrh. þar eð fjárhagsvanda er hér við borið af hálfu flugmálastjórnar. Ákvörðun flugmálastjórnar þýddi í reynd, ef framkvæmd yrði, að meiri hluti af flugvöllum landsins yrði ónothæfur, a.m.k. til áramóta, þ.e. í svartasta skammdeginu og alla jólaföstuna, þegar að jafnaði er meira um ferðir og flutninga hjá flugfélögum innanlands en á öðrum tímum að vetrarlagi. Til að menn átti sig á tilefni þess að ég óskaði eftir þessari umr. held ég að rétt sé að ég vitni hér til þess er fram kom í dagskrá í fréttalíma sjónvarpsins í gærkveldi um þessi efni. Mun ég lesa það hér, með leyfi hæstv. forseta, en þar sagði: „Búast má við verulegum erfiðleikum og töfum í innanlandsflugi til áramóta vegna fjárskorts flugmálastjórnar. Nú skortir 7 millj. kr. á að stofnunin geti haldið uppi þeirri þjónustu sem venja er til. Allt starfsfólk heldur áfram störfum og vaktavinna heldur áfram en frá 15. nóv. fettur nær öll yfirvinna niður. Það hefur í för með sér að helgarþjónusta og kvöld- og næturþjónusta fettur niður á öllum flugvöttum nema þar sem unnið er á vöktum, í Reykjavík, Ísafirði, Akureyri, Egilsstöðum og að hluta í Vestmannaeyjum. Á þeim flugvöllum þar sem flugmálastjórn á snjóruðningstæki verður snjór ruddur á meðan eldsneyti endist en ekki keypt meira eldsneyti, þ.e. á öðrum flugvöllum en í Reykjavík, Ísafirði, Akureyri, Húsavík, Kópaskeri, Raufarhöfn, Vopnafirði, Borgarfirði eystri og Neskaupstað. Leigutæki verða ekki notuð og verður því ekki mokað á flugvöllum eins og á Patreksfirði, Sauðárkróki, Siglufirði, Ólafsfirði og Höfn svo dæmi séu nefnd. Snjómokstur á flugvöllum nemur þó innan við 30% af því fé sem skortir en getur valdið miklu um flugumferð á landinu. Pétur Einarsson flugmálastjóri lagði á það áherslu í dag að starfsmenn flugmálastjórnar væru reiðubúnir til að inna af hendi alla þessa þjónustu, ef einhver vildi greiða hana, og að öllum neyðartilvikum yrði sinnt. Flugmálastjóri hefur skrifað starfsmönnum sínum víðs vegar um land og skýrt frá þessum ráðstöfunum og jafnframt flugrekstraraðilum. Þeir sem fyrstir verða fyrir barðinu á þessu eru Arnarflug og Flugfélag Norðurlands. Flugmálastjóri sagði að haldið yrði áfram reglulegu eftirliti og flugprófunum á aðflugstækjum og leiðarflugstækjum, en ef þau biluðu yrði ekki hægt að kaupa í þau varahluti. Þessi vandi hefur ekki áhrif á starfsemi á Keflavíkurflugvelli.“ Þetta var tilvitnun í frétt sjónvarpsins í gærkveldi um þessi mát, og ég taldi rétt að þetta kæmi hér fram, því að hvað sem um málið má almennt segja, þá mætti margt um þær fyrirhuguðu reglur segja sem hér eru dregnar upp af flugmálastjórn og kynntar voru. En ég ætla ekki að orðlengja það að sinni. Ástæðurnar fyrir þessari ákvörðun sinni segir flugmálastjóri vera fjárskort, þar eð ekki hafi fengist aukafjárveitingar eins og oft hefur komið til á liðnum árum. Ástæða er til að spyrja hverjir það eru, hvort það er hæstv. ríkisstj. sem stendur að baki slíku fyrirhuguðu hafnbanni á landsbyggðina eða embættismenn sem taka sér það vald. Virðist þó áður nóg að gert af ríkisstj. hálfu til að draga úr ferðum manna, a.m.k. launafólks, með þeirri kjaraskerðingu sem leggst nú á vinnustéttirnar í landinu af vaxandi þunga og mæðir ekki síst á fólki í strjálbýli. Í rauninni er hér svo fáheyrð aðgerð á döfinni, eins og frá henni var greint, að menn hljóta að spyrja sig hvar komið sé hugsun manna sem láta koma til tíðinda af þessu tagi. Það er ekki til að auka öryggiskennd fólks í byggðum landsins að eiga von á að skorið sé á helstu og jafnvel einu samgöngulífæð þess, eins og hér hefur verið gefið í skyn í tilkynningu flugmálastjórnar. Sumar þeirra byggða sem hnífi hennar skyldi brugðið á hafa ekki aðrar samgöngur en flugið svo vikum skiptir að vetrarlagi. Nægir þar að nefna byggðarlög á Norðausturlandi eins og Borgarfjörð og Vopnafjörð og mörg byggðarlög á Vestfjörðum. Ég geri því ekki skóna að hæstv. samgrh., sem þekkir af eigin raun samgönguerfiðleika landsbyggðarinnar betur en margir aðrir hér á hv. Alþingi, standi að baki þessari fáránlegu og fáheyrðu tilskipan flugmálastjórnar. En ábyrgð þessara mála hvílir engu að síður á rn. hans, og í hádegisfréttum í dag heyrði ég viðbrögð hans við þessu máli. Ég taldi engu að síður rétt að óska eftir því að málið kæmi hér til umr. á hv. Alþingi og vil leyfa mér að bera fram við hæstv. samgrh. eftirfarandi fsp. sem tengjast þessu máli: Hvaða ástæður voru það sem leiddu til þeirrar tilkynningar sem flugmálastjóri sendi frá sér til starfsmanna sinna og hverjir undirbjuggu og mótuðu þær reglur sem þar voru settar? Hefur ríkisstj. fjallað um fjárhagsvanda flugmálastjórnar og hversu háar upphæðir eru það sem á vantar til að unnt sé að halda uppi hliðstæðri þjónustu í sambandi við flugsamgöngur innanlands og undanfarin ár? Hefur þessi fjárhagsvandi verið leystur og þá með hvaða hætti? Getur hæstv. samgrh. lýst því hér yfir að ekki komi til skerðingar á þjónustu við flugsamgöngur innanlands á þessum vetri, þ. á m. þær aðgerðir sem flugmálastjórn hafði boðað og fjölmiðlar hafa greint frá? Þetta eru þau atriði sem mér þætti vænt um að hæstv. samgrh. gæti vikið að hér á eftir. Það virðist sannarlega nóg að þrengt í þessu þjóðfélagi þó að ekki sé stofnað til vandræða af því tagi sem boðað hefur verið af flugmálastjórn og skapa óvissu og öryggisleysi víða um land.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Það eru fjölmargar stofnanir í þjóðfélaginu sem eiga við fjárhagserfiðleika að stríða. Hefur þurft að grípa til margvíslegra framkvæmda til þess að halda starfsemi þeirra áfram. Í fyrsta lagi má segja að höfuðástæðan fyrir þessum erfiðleikum séu fjárlög, sem byggð voru á allt öðrum forsendum en reynd varð á, og síðan enn meiri verðbólga fram eftir þessu ári og margvíslegt vanmat á útgjöldum til hinna ýmsu stofnana. Flugmálastjórn hefur ekki farið varhluta af þessu frekar en aðrir og hefur því átt við mikla fjárhagserfiðleika að etja. Þrátt fyrir það hefur flugmálastjórn fengið aukafjárveitingar eins og aðrir, t.d. í sambandi við launabætur, þannig að verðbætur á laun hafa numið 11,8 millj. kr. á þessu ári. Litlu eftir að ég kom í samgrn. fékk ég orðsendingu frá flugmálastjórn þar sem sagt var að það væri orðið mjög aðkallandi að fá aukafjárveitingu vegna aðkeypts snjómoksturs á flugvöllum landsins á tímabilinu 1. jan. til 30. apríl. Það fylgdi með á þessu minnisblaði, sem dagsett er 2. júní, að aðkeyptur snjómokstur á flugvöllum á þessu tímabili hafi numið 2 millj. 486 þús. kr., en 50% af þessum fjárlagalið séu aðeins 915 þús. þannig að mismunur var 1 millj. 571 þús. Af þessum mismun höfðu verið greiddar, að mig minnir, í marsmánuði 600 þús. kr., en ógreiddar voru 971 þús. kr. rúmlega. Ég beitti mér fyrir því við fjmrh. að fá þessa aukafjárveitingu og hún fékkst nokkru síðar, ég man nú ekki alveg dagsetninguna. Þannig voru að mínum dómi inntar af hendi greiðslur fyrir allan kostnað við aðkeyptan snjómokstur á flugvöllum landsins. Í ljós hefur svo komið að það er um kostnað að ræða sem ekki hefur verið greiddur þrátt fyrir þetta. Ég fékk rétt áðan yfirlit frá Vegagerðinni sem er gert í miklum flýti. Þar var skuld 0.5 millj. 1. maí og 1.2 millj. 1. okt. Fyrri hluta árs greiddi flugmálastjórnin upp í reikninga. Síðasta greiðsla var í júní, 0.3 millj. kr. Engar greiðslur hafa borist síðan. Kostnaður fyrri hluta árs er einkum vegna snjómoksturs en kostnaður síðari hluta árs einkum vegna framkvæmda á flugvöllum. Mér kom á óvart, þegar ég kom heim til mín kl. rúmlega hálf átta í gærkveldi og kveikti á sjónvarpinu, sú frétt sem sjónvarpið birti. Mér var svo sagt síðar í gærkveldi að sú frétt hefði verið mjög lík því í Ríkisútvarpinu. Ég hafði ekki fengið þessa frétt, ég heyrði hana í sjónvarpi. Ég skal hins vegar upplýsa það hér að margar viðræður hafa átt sér stað milli mín, flugmálastjóra, fjmrh. og fjárlaga- og hagsýslustjóra um hinn almenna fjárhagsvanda flugmálastjórnar. Snjómokstursliðurinn er ekki nema lítill hluti af þeim vanda en mönnum er oft gjarnt að rugla saman óskyldum málum. Ég hefði talið að það sé skylda hvaða embættismanns sem er áður en hann tekur viðamiklar ákvarðanir að bera það undir sína yfirmenn. Í fyrsta lagi átti hann í þessu tilfelli að bera þetta mál undir það rn. sem flugmálastjórn heyrir undir, samgrn., og samgrn. að bera það undir ráðh. En ég fæ þetta bréf kl. 9.15 nákvæmlega í morgun. Þá er bannið búið að vera í gildi á annan sólarhring. Ég fæ fregnir af því af tilviljun af því að ég horfi á sjónvarp. Nú er það kapítuli út af fyrir sig að ríkisfréttamiðlarnir hafa ekki fyrir því að spyrja viðkomandi ráðh. eða rn. um hvort fréttin sé rétt eða hvort þetta sé ákvörðun rn. Ráðuneytisstjórinn í samgrn. sagði mér að við sig hefði ekki verið talað og það var ekki talað við mig. Og margt má nú segja um íslenska fréttamenn annað en það að þegar einhver vandræði eru á ferðinni láti þeir hjá líða að spyrja næsta mann hvort hann sé ekki ósammála því sem hinn hafi sagt. En í þessu tilfelli láðist þeim ágætu mönnum þetta. Skal því hér komið á framfæri. Ég tel furðulegt að einn embættismaður skuli leyfa sér að senda slíka tilskipun út sem flugmálastjóri gerði. Þar segir hann: „Vegna rekstrarfjárskorts flugmálastjórnar er óhjákvæmilegt að gera eftirfarandi ráðstafanir þar til núverandi ástandi léttir: Í fyrsta lagi: A. Frá 1. nóv. verður snjómokstur ekki framkvæmdur á flugvöllum landsins á kostnað flugmálastjórnar, nema á þeim flugvöllum þar sem flugmálastjórn hefur eigin tæki, þar verður snjóhreinsun framkvæmd á meðan eldsneytisbirgðir eru fyrir hendi og ekki bila vélar. B. Viðhaldi á flugbrautarljósum, aðflugsbúnaði og leiðarflugsbúnaði verður ekki hægt að sinna. Flugprófunum verður þó haldið áfram. C. Ekki er fé til að kaupa almenna varahluti né heldur nokkra vinnu eða þjónustu frá öðrum en reglulegum starfsmönnum flugmálastjórnar. Kaupum á þjónustu vegna rafmagns og síma verður þó haldið áfram. D. Kaupum á almennum rekstrarvörum verður hætt og beiðnir ekki gefnar út. Í öðru lagi: Frá og með þriðjudeginum 15. nóv. n.k. verður yfirvinnu á flugvöllum hætt, nema flugrekstraraðilar eða sveitarfélög eða aðrir greiði þann kostnað sem af því hlýst. Þjónustutími flugvalla verður því alls staðar innan almenns dagvinnutíma, þ.e. kl. 8–17 mánudaga til föstudaga að báðum meðtöldum, nema þar sem vaktavinna er á flugvöllum, þar verður þjónustutími óbreyttur, þ.e. Reykjavík, Ísafjörður, Akureyri og Egilsstaðir. Í þriðja lagi: Neyðartilvik eru auðvitað ætíð undanþegin reglum af þessu tagi, enda helgast þau af neyðarrétti. Á næsta ári má jafnframt gera ráð fyrir skertri þjónustu flugmálastjórnar. Lögð er áhersla á að þessar aðgerðir eru eingöngu tilkomnar vegna þess að fjármagn er ekki fyrir hendi. Brýnt er fyrir öllu starfsfólki flugmálastjórnar að sýna eins mikla lipurð og sveigjanleik í störfum sínum innan þess ramma sem að framan greinir til þess að milda hugsanleg óþægindi, sem gætu hlotist af þessu ástandi fyrir flugfarþega og flugrekstraraðila.“ Þessi tilskipun er dagsett 31. okt. 1983, kemur seint í gærdag í samgrn. í umslagi, sem skrifað er utan á til mín, og eins og ég sagði áðan, ég fæ það í hendur kl. 9.15 í morgun ásamt þessu bréfi: „Efni: Rekstrarfjárvandi flugmálastjórnar. Með tilvísun til viðtala og bréfa í haust, þar sem alvarlegur rekstrarfjárvandi flugmálastjórnar var rækilega kynntur, hefur undirritaður ekki talið sér annað fært en að draga saman rekstur embættisins svo sem frekast er unnt og eru þær aðgerðir í meðfylgjandi bréfi til stjórnenda flugmálastjórnar. Það er von mín, herra samgrh., að þér fallist á að það sé í samræmi við embættisskyldu mína. Flugmálastjórinn. Pétur Einarsson.“ Nú, síminn þagnaði ekki í gærkveldi eftir fréttirnar. Það var eiginlega alveg hrein furða að hv. fyrirspyrjandi skyldi komast að, hann var alveg sérstaklega heppinn að ná sambandi, því það var aldrei hlé í hálfa mínútu. Ég gat ekkert gert fyrr en ég fékk í hendur bréfið, því yfirleitt hef ég þann hátt á að svara ekki bréfum fyrr en ég er búinn að lesa þau, og það ætla ég að biðja menn að virða mér til vorkunnar. Eftir að ég hafði lesið bréfið liðu ekki nema nokkrar mínútur þar til ég hringdi í skrifstofustjóra samgrn. og bað hann að skrifa bréf og koma með til mín. Því þannig hagar til að samgrh. á ekki einu sinni eldhúskoll í samgrn., hann hefur aðsetur inni á Laugavegi 116, og verður því að koma með bréfin þangað. Þar undirritaði ég bréfið og ráðuneytisstjórinn fór með það til flugmálastjóra. Það bréf er eðlilega dagsett í dag og er svohljóðandi: „Með vísan til bréfs yðar, hr. flugmálastjóri, dags. 31. okt. s.l. og tilkynningar yðar um ráðstafanir vegna rekstrarfjárskorts flugmálastjórnar, útgefinnar sama dag, gefur ráðuneytið yður hér með fyrirmæli um að draga ofangreinda tilkynningu þegar í stað til baka. Jafnframt sér ráðuneytið ástæðu til að veita yður alvarlega áminningu fyrir að gefa ofangreinda tilkynningu út og skapa þannig óviðunandi ástand í öllu áætlunarflugi innanlands.“ Undir þetta bréf rita ég ásamt Ólafi S. Valdimarssyni ráðuneytisstjóra í samgrn. Samkvæmt þessu er fyrra bréf, sem fyrirspyrjandi gerði að umræðuefni, tekið aftur. Fyrirspyrjandi spurði hvaða ástæður lægju að baki útgáfu þessa bréfs. Um þær veit ég ekki gjörla aðrar en þær að flugmálastjórn á í fjárhagserfiðleikum. Ég hafði trú á því að þeir erfiðleikar mundu leysast að verulegu leyti á næstu dögum, og ég hafði sagt flugmálastjóra það í gær síðast að að þessu væri unnið og fjárlaga- og hagsýslustofnun hefði fengið það mál í sínar hendur, og við höfum rætt ítarlega hvað eftir annað saman, ég og fjmrh. Önnur fsp. hv. þm., hvort ríkisstj. hefði fjallað um þetta mál. Eðlilega ekki, því þetta hefur ekki komið til hennar kasta. Þá spurði hv. þm. hvort samgrh. gæti staðfest að ekki yrði skerðing á þessum samgöngum. Ég get staðfest það að ég mun vinna að því að haldið verði uppi eðlilegum samgöngum við landsbyggðina. Og ef grípa þarf til einhverrar skerðingar eða samdráttar í starfsemi flugmálastjórnar þá gef ég leyft mér að benda flugmálastjórn á ýmsar aðrar leiðir handhægari og nærtækari en að loka velflestum flugvöllum úti á landi. Að beina verkefninu eingöngu í þá átt tel ég vægast sagt fyrir neðan allar hellur. Mér koma þessi viðbrögð flugmálastjóra ákaflega á óvart. Ég hef átt við hann samstarf frá því að ég tók við ráðherraembætti samgrh. í lok maímánaðar og á milli okkar hefur verið ágæt samstaða og samvinna. Við höfum mjög oft rætt saman, þó ekki sé lengri tími liðinn, og náð góðri samvinnu. Þetta kemur mér svo á óvart að ég er miklu meira undrandi en reiður yfir þessum tiltektum. Ég vona að svona tiltektir verði ekki endurteknar, hvorki af þessum embættismanni eða öðrum. Menn verða að reyna að ræða saman um erfiðleika, sem við blasa á hverjum tíma, og reyna að finna lausn á þeim en ekki að búa til einhverja hasarmynd í sjónvarpi, útvarpi og fjölmiðlum. Það er ekki til þess fallið að leysa hin ýmsu vandræði sem að steðja í þjóðfélaginu hverju sinni. Samgrn. hefur gefið út eftirfarandi fréttatilkynningu nú um hádegið: „Vegna tilkynningar, sem flugmálastjóri gaf út 31. okt. s.l. um ráðstafanir vegna rekstrarfjárskorts flugmálastjórnarinnar, svo og fréttar um sama efni í sjónvarpinu í gærkveldi vill rn. taka eftirfarandi fram: Í okt. s.l. átti flugmálastjóri viðræður við samgrh. og fjmrh. um rekstrarfjárvanda flugmálastjórnar. Í framhaldi af viðræðum var fjárlaga- og hagsýslustofnun falið að leita lausnar á þessum fjárhagsvanda og hefur hún unnið að því að undanförnu. Aðgerðir flugmálastjóra koma því rn. algerlega í opna skjöldu og voru ekki tilkynntar því fyrr en eftir að þær tóku gildi. Barst þannig bréf um þær frá flugmálastjóra ekki til samgrh. fyrr en í morgun. Rn. gaf flugmálastjóra strax í morgun fyrirmæli um að draga aðgerðir sínar til baka, enda var þá þegar að skapast óviðunandi ástand í áætlunarflugi innanlands. Í framhaldi af þeirri lausn, sem fjárlaga- og hagsýslustofnunin vinnur nú að samkv. framansögðu á fjárhagsvanda flugmálastjórnar á þessu ári, hefur orðið samkomulag um það milli samgrh. og fjmrh. að gerð verði úttekt á fjármálum og starfsemi stofnunarinnar.“ Að síðustu vil ég taka fram að það mundi ég síðast gera sem samgrh. að standa að því að stöðva eðlilegar samgöngur til byggðarlaga úti um landið. Þá væri ég ekki trúr því byggðarlagi sem ég er fæddur og uppalinn í og hef lengst átt samleið með og öllum öðrum byggðarlögum sem líkt er ástatt um hvað samgöngur snertir.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir hans svör og yfirlýsingar hér, sem ég tel vera ótvíræðar og skilmerkilegar af hans hálfu, í sambandi við stöðu þessa máls og framhald. Ég tók eftir því að hann hét því að vinna að því að leysa þessi mál þannig að ekki þyrfti að koma til neinnar skerðingar á flugi innanlands nú og á næstunni. Það er auðvitað það sem mestu skiptir í þessu máli. Ég hlýt að taka undir það sem fram kom í hans máli, að lýsa undrun á þeim vinnubrögðum sem hér hafa verið viðhöfð, eins og þau blasa við úr hans frásögn, af hálfu embættismanna. Ég skildi það svo að það hefði verið síðast í gær sem þeir hefðu mælst við, hæstv. ráðh. og flugmálastjóri, án þess þó að þetta ástand, sem var að skapast og flugmálastjóri hafði gefið út fyrirmæli um, bæri þar á góma. Varðandi þær reglur sem mótaðar höfðu verið af flugmálastjóra og ég nefndi hér aðeins í upphafi máls míns áðan er það að segja að þær bera ekki vott um mikinn skilning á hag landsbyggðarinnar og þeirra byggðarlaga sem erfiðast eiga samgöngulega og sum hver byggja samgöngur sínar og farþegaflutninga eingöngu á flugi. Sá árekstur sem hér hefur orðið milli flugmálastjórnar og rn. verður væntanlega víti til varnaðar og nokkur trygging fyrir því að menn eigi að bera sig saman um svo þýðingarmikil mál áður en gripið er til óyndisúrræða, þó ekki sé nema í tilkynningarformi, eins og hér var gert af hálfu flugmálastjórnar. Við hljótum að treysta því að þetta mál sé til lykta leitt með þeim yfirlýsingum hæstv. ráðh. sem hér hafa fram komið og eðlilegar flugsamgöngur innanlands á þessum vetri séu tryggðar, að svo miklu leyti sem menn fá við það ráðið.



Herra forseti. Ég hugsa að oft hafi verið rædd mál hér utan dagskrár á Alþingi, sem hafa haft minni áhrif en sú tilkynning flugmálastjóra sem hér er til umr. hefur haft á þau landssvæði sem fyrst og fremst og raunar eingöngu byggja samgöngur á þessum tíma árs á flugvélum. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram að það er fáheyrður atburður að slík ákvörðun sem hér um ræðir, sem hefur í för með sér gífurlegar afleiðingar, skuli vera send út án þess að viðkomandi rn. eða ráðh. hafi um það vitneskju. Slíkt hygg ég vera fáheyrð vinnubrögð og vissulega ber að víta slíkt, að embættismaður skuli geta leyft sér að gefa út slíka tilkynningu án þess að hafa á nokkurn hátt samband við viðkomandi ráðh. yfir málaflokknum. Það vill svo til að ég vissi nokkuð um þetta mál. Þannig var ástatt í gær, eftir að ekki hafði verið flogið til Vestfjarða í tvo daga að Arnarflugsvél flaug á Súgandafjörð og skilaði þar af sér farþegum. En þá hafði komið það mikil snjóföl á völlinn að hún treysti sér ekki til þess að fara í loftið nema tóm, án þess að ruddur yrði flugvöllur. Það var haft samband við hæstv. samgrh. og ég stóð í þeirri meiningu - hæstv. ráðh. leiðréttir það þá hér á eftir ef það er ekki rétt - en ég stóð í þeirri meiningu eftir það samtal við flugmálastjóra að málið væri leyst, og lítillega grunar mig að flugmálastjóri hafi ekki tekið mark á munnlegri fyrirskipan hæstv. ráðh. Ég vildi gjarnan fá það upplýst hvort hæstv. samgrh. hefur ekki í þessu símtali við flugmálastjóra í gær gefið fyrirskipun um það að afturkallað yrði þetta bann sem um var rætt. Ég hygg svo vera en vil ekki um það fullyrða. Hæstv. ráðh. getur að sjálfsögðu upplýst það. Ekki síst varðandi landshluta eins og t.d. Vestfirði, sem einvörðungu byggja á flugsamgöngum á þessum tíma árs, er full ástæða til að mótmæla slíkum vinnubrögðum af hálfu embættismanna ríkisins. Því að auk þess sem slík ákvörðun hefur truflandi áhrif á samgöngur hefur hún sálræn áhrif á það fólk sem hér á hlut að máli. Og ekki bæta blaðamenn eða fjölmiðlar þar úr. Í Dagblaðinu í dag er á öftustu síðu frásögn þar sem um þetta mál er fjallað, sem ég ætla að leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Innanlandsflug mun lamast næstu daga og hugsanlega alveg stöðvast á næstu vikum vegna stórfellds niðurskurðar sem flugmálastjóri hefur boðað vegna fjárskorts flugmálastjórnar. Þegar í morgun höfðu skapast vandræði. Ekki var hægt að fljúga til Patreksfjarðar, þrátt fyrir gott flugveður, þar sem snjó hafði ekki verið rutt af flugbrautinni. Ef ekkert verður gert mun Patreksfjarðarflugvöllur ekki opnast fyrr en með vorinu. Svipað mun verða uppi á teningnum með aðra flugvelli landsins, nema þá sem flugmálastjórn hefur eigin snjóruðningstæki á.“ Hér er því sem sagt slegið fram að líklegt sé að sú tilkynning sem út var gefin af hálfu flugmálastjórnar í gær standi til vors.  Ef hæstv. ráðh. veit um það, þá vildi ég gjarnan fá upplýst með hvaða hætti það er.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Aðeins örfá orð út af ræðu hv. 3. þm. Vestf. Ég hafði ekki hugmynd um það í gær að þetta bréf hefði verið skrifað. Ég hélt að um væri að ræða þetta eina afmarkaða dæmi eða atvik, stöðvun flugvélar á Súgandafirði, þegar ég ræddi við flugmálastjóra hér í síma úr þinghúsinu. Þá minnti hann aftur á fjármálavandann og ég sagði honum að það mál væri til afgreiðslu og hann sagði þá aftur að hann vildi fá það skriflegt að það væri að leysast. Ég sagðist ekki senda bréf héðan úr þinghúsinu, það mundi verða tekið fyrir í morgun, en þá lá þetta fyrir, svo að ég er búinn að svara því með öðrum hætti eins og fram hefur komið. Mér er ekki kunnugt um að flugmálastjórn, sem heitir flugráð, hafi fjallað neitt um þetta bréf flugmálastjóra. Hins vegar fullyrði ég ekkert um það fyrr en ég hef talað við formann flugráðs. En ég veit ekki til þess og finnst það mjög ólíklegt að flugráð hafi fjallað um þetta, enda kemur það fram í bréfinu að þetta er bréf og ákvörðun flugmálastjóra.



Herra forseti. Þetta mál hefur nú hlotið slíka umræðu að ræður okkar, sem höfðum þær undirbúnar, eru orðnar allgamlar þegar þær eru fluttar. En það verður að treysta því að þær haldi enn þá gildi sínu og því skal nú ræðan, sem átti að flytjast fyrir hálfum mánuði eða þrem vikum, haldin. Herra forseti. Það hefur löngum verið leikur stjórnmálamanna, sem ráða ekki við rekstur þjóðfélagsins, að vefja staðreyndir um stöðu þjóðarbúsins í þéttan vef blekkinganna. Menn eru upplýstir um að staða þess sé góð eða slæm án þess að sú staða sé í nokkru samhengi við stöðu heimilanna í landinu. Þessir menn ræða um þjóðarbúið eins og það sé fyrirtæki sem þeir reka án þess að það komi lífi almennings í landinu hið minnsta við. Sannleikurinn er auðvitað allur annar. Staða þjóðarbúsins er staða okkar, sem í landinu hífum, og sé um eitthvert réttlæti að ræða á að vera beint samhengi milli stöðu heimilanna og stöðu þjóðarbúsins. Við höfum nú séð hvað hæstv. ríkisstj. Steingríms Hermannssonar hefur gert á þeirri tíð sem hún hefur verið við völd. Hún hóf feril sinn með því að afnema rétt verkafólks til að semja um kjör sín til 1. febr. 1984 og skerða hann verulega til maíloka 1985. Það hefur verið sagt hér oft, þó að full ástæða sé til að segja það enn, að slíkt afnám samningsréttar er gróf árás á þau mannréttindi sem talin eru meginforsenda lýðræðisþjóðfélags. Og mánuðum saman fékk Alþingi Íslendinga ekki tækifæri til að mótmæla þessari svívirðu. En menn hljóta að hugga sig við að þeir réttu hér upp hendur, 60 að tölu, til stuðnings við pólsku þjóðina, sem varð fyrir því hinu sama, að fá ekki að semja um kjör sín sjálf. Það er nú sýnilegt að kaupmáttur launa hefur minnkað um rúmlega 30% þegar líður á haustið án þess að nokkuð annað komi í staðinn. Hver einasta launafjölskylda í landinu stendur nú frammi fyrir alvarlegum fjárhagserfiðleikum og vart annað í augsýn en að fjöldi fólks missi heimili sín. Stjórnvöld keppast við að lýsa efnahagsvandanum, sem allir verði að axla, en engin tilraun er gerð til þess að greina hann. Vissulega hafa þjóðartekjur rýrnað nokkuð, en sú rýrnun er í engu samhengi við þær grófu kjaraskerðingar sem gerðar hafa verið og skal það nú skýrt að nokkru. Vestrænar þjóðir hafa um árabil orðið fyrir meiri efnahagsáföllum en um langt skeið, með stöðnun, verðbólgu og atvinnuleysi í kjölfar þeirra. Á sama tíma hækkaði útflutningsverð íslenskra afurða, þó að lítils háttar rýrnun yrði á viðskiptakjörum. Það var ekki fyrr en árið 1982, sem afli minnkaði og aflaverð rýrnaði verulega, svo að það ár verður að teljast hið versta um langt skeið. Íslendingar sluppu þannig nokkurn veginn við þá kreppu sem hefur verið í löndunum í kringum okkur í mörg ár. Nú eru horfur á að ástandið skáni í þessum löndum og þar með viðskiptakjör íslenskrar útflutningsverslunar. Ísland hefur því ekki farið verr út úr þessari kreppu vestrænna þjóða en svo, að það er eina landið þar sem full atvinna hefur haldist, en á sama tíma eru milljónir manna atvinnulausar allt í kringum okkur. Íslensk kreppa er þannig stórlega orðum aukin og það er þess vegna úr öllu samhengi að skerða kjör landsmanna nú um 30%, eða öllu heldur launamanna, því auðvitað bera þeir einir skerðinguna. Fyrrverandi hæstv. ríkisstj. skildi ekki þannig við að til þessa þyrfti að koma. Staða markaðsmála gefur heldur ekki ástæðu til svo mikillar kjaraskerðingar og afli hefur ekki minnkað að þessu marki. Þessi skerðing er því úr öllu samhengi við þjóðartekjur. Þetta verða menn að skilja. Hin eiginlega ástæða fyrir efnahagsvanda Íslendinga er að okkur hefur ekki tekist að komast frá hráefnasölu til þess að framleiða fullunna vöru. Við seljum fiskinn beint upp úr sjónum og dýrmæta íslenska orku gefum við út úr höndunum á okkur. Hráefnasala er ævinlega lítt arðbær þegar til lengdar lætur og það er enginn vafi á því að fullvinnsla sjávarafurða er forsenda fyrir stöðugleika í íslensku efnahagslífi. Á sama tíma og fyrirtækin selja afurðirnar í formi hráefnis er fjárfesting hömlulaus og vanhugsuð. Nú er svo komið að launakostnaður fyrirtækjanna er orðinn lægri en kostnaður vegna framkvæmda, þ.e. fjármagnskostnaðurinn. Enda hafa laun verið skert meira hér en í nokkru öðru Vesturlandanna á sama tíma. Þetta bið ég hv. þm. að hlusta vel á. Fyrirtækin lenda í greiðsluþroti með þessar vanhugsuðu og stjórnlausu framkvæmdir og nægi sjóðir landsmanna ekki til þess að borga brúsann er auðvitað gengið á launin þeirra. Ég vil í þessu sambandi minna menn aðeins á umr., sem hér fór fram á síðasta þingi, þegar rætt var um skiptingu gengismunar, sem í ljós kom að enginn vissi nákvæmlega hver yrði, því að hann hoppaði á nokkrum dögum úr 80 millj. upp í 230 millj., enda: Á hverju voru þær upplýsingar byggðar? Af 200 fyrirtækjum, sem hæstv. þáverandi sjútvrh. hafði beðið að segja sannleikann um stöðu fyrirtækjanna, af þeim 200 sem voru sendir spurningalistar þóknaðist 50 að svara. Þess vegna hlaut ég að spyrja héðan úr ræðustól: Hvaðan eru þessar upplýsingar fengnar um óseldar birgðir í landinu? Nægja svör 50 fyrirtækja af 200? Ég held nefnilega að margumrædd staða fyrirtækjanna og afkoma sé stundum meira en vafasöm og ill til að byggja á efnahagsaðgerðir. Við þekkjum öll fyrirtæki sem hafa langan lista af gagnslausum ættingjum á launaskrá sem aldrei líta inn í fyrirtækið. Þetta er svo fólkið í landinu látið borga. En láglaunasvæði heimsins, eins og Ísland er að verða, er auðvitað draumur auðhringanna. Það er engin tilviljun að þau líta landið hýru auga. Ódýr vinnukraftur og ódýr orka gefa mikinn gróða í þeirra vasa, sem síðan er fluttur úr landi og svikinn undan skatti. Jafnvel þó að Alusuisse væri staðið. að verki við að meðhöndla íslensku þjóðina eins og heimsvaldasinnar meðhöndla vanþróaðar þjóðir þriðja heimsins er stjórnvöldum nú meira í mun að ná sér niðri á Hjörleifi Guttormssyni, gera góðlátlegt grín að honum og skensa hann í sjónvarpsþáttum, en að reisa við heiður þjóðar og þings. Og þetta þarf engum að koma á óvart. Þessi sömu stjórnvöld hafa alltaf verið reiðubúin að selja landið og auðlindir þess í hendur útlendinga, hvort sem er til atvinnureksturs eða hernaðar. Og vitanlega er það hugsuð stefna. Við, sem ekki kjósum þá leið, vitum jafnvel og þau að með því að lækka launin í landinu fyrir erlend fyrirtæki er hægt að ná stöðugra verðlagi og stöðugra gengi. Því minni sem tilkostnaður fyrirtækjanna er, því minni er þörf á gengisbreytingum vegna útflutningsins. Þetta vita allir. Það er því vafalaust auðveldasta leiðin til lækkunar verðbólgu að selja ódýran vinnukraft, sem auk þess er betur menntaður en víðast hvar annars staðar, og ódýra orku erlendum auðhringum, til þess að svokölluð staða þjóðarbúsins batni. En við höfnum þeirri leið, Alþb.menn, því að við vitum að hún er ekki til þess fallin að bæta kjör landsmanna. Hún er bara til að bæta kjör þjóðarbúsins þeirra. Staðreyndirnar blasa við. Stór hluti þeirra erlendu skulda sem við glímum nú við að greiða eru til komnar vegna orkuöflunar, sem erlendir auðhringar nýta langt undir framleiðslukostnaði, svo að virkjanir okkar eru með öllu óarðbærar og verða það um langan aldur. Og þið skuluð gera ykkur ljóst, góðir þm., - og landsmenn allir, að það eru þeir, landsmenn, sem greiða mismuninn. Í hvert einasta skipti sem við greiðum rafmagnsreikninginn okkar er stór hluti af honum greiðsla fyrir Alusuisse en ekki okkar eigin notkun. Það er nefnilega ekki bara bankakerfið og skrifstofubáknið sem eru óarðbær. Í þessum tilvikum eru orkubúin það líka. Á sama tíma og stjórnvöld tala um hættulega miklar erlendar skuldir hefur verið tekin skóflustunga að nýrri flugstöð á Keflavíkurflugvelli þessu forgangsverkefni fyrir þjóðarbúið þeirra. Íslenska ríkið hikar ekki við að taka erlent lán á næsta ári að upphæð 100 millj. kr. Allt í allt sýnist mér að það verði að taka lán upp á 700 millj. kr. sem framlag Íslendinga í þessa flugstöð. Hafa menn hugsað um hvað sú upphæð felur í sér? Fyrir 700 millj. kr. mætti leggja varanlegt slitlag á allan hringveginn og alla aðalvegi til bæja og kauptúna landsins. En það liggur meira á flugstöð. Víst þarf einhvern tíma að byggja hæfilega stóra flugstöð. En hingað til hafa menn komist leiðar sinnar án stórvandræða. Var þetta verkefni forgangsverkefni í samgöngumálum þjóðarinnar á meðan flestir flugvellir landsins eru lífshættulegir vegna lélegs frágangs? Og hér í dag er svo rætt um það að nú stendur til að moka þá bara alls ekki og fella meira eða minna niður flugsamgöngur út til byggða landsins. En það er mesti munur fyrir okkur sem þurfum að streyma í gegnum flugstöðina á Keflavíkurflugvelli að hún verði byggð! Nei, þetta verkefni, flugstöðin á Keflavíkurflugvelli, var ekki forgangsverkefni og það vita stjórnvöld mætavel, enda var þessi ákvörðun ekki tekin af Íslendingum sjálfum heldur af Bandaríkjastjórn, ríkisstjórn erlends stórveldis. Það er nú svo komið fyrir okkur - og koma Pólverjar nú enn upp í hugann. Á sama tíma er framkvæmdafé til heilbrigðismála um 100 millj. kr. eða það sama og lagt verður á næsta ári í flugstöðina á Keflavíkurflugvelli. Og 700 millj. eru ámóta tala og 17 ára framlag til flugvallarmála í þessu landi, eins og það hefur verið. Í þetta fer kjaraskerðing landsmanna, í flugstöð á Keflavíkurflugvelli, í höll yfir Seðlabankann, höll fyrir hégómlega embættismenn sem fá að ráðskast með fé landsmanna eins og þeim sýnist. Og mætti nefna ótal viðlíka þarflegar framkvæmdir. Því að þörfina fyrir framkvæmdir á að meta á einungis einn hátt, að þær komi landsmönnum að gagni. Það gera þessar framkvæmdir ekki og þess vegna eru þær óarðbærar. En fyrir þetta eiga landsmenn að herða sultarólina. Hvers vegna una menn þessu svo? Hvers vegna mótmælir ekki hver einasti launþegi í landinu þessum aðgerðum? Skýringin er vafalítið sú að það hefur tekist að rugla dómgreind launþega með þeim yfirburðum í fréttaflutningi sem valdhafar hafa. Menn verða að gera sér ljóst að í fréttum er staða þjóðarbúsins ævinlega rædd frá sjónarmiði atvinnurekenda og valdhafa en ekki frá sjónarmiði launþega eða heimila landsins. Verkalýðshreyfingin hefur ekki þau ítök í þessum stofnunum, blöðum, útvarpi og sjónvarpi sem atvinnurekendur og valdhafar hafa. Raunveruleikinn í þjóðfélaginu kemur alls ekki fram í fréttum. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson hélt hér jómfrúrræðu sína fyrir reyndar mörgum dögum, viku eða hálfum mánuði. Og hann ræddi auðvitað mjög um að fyrirtækin yrðu að vera arðbær. Ég er alveg sammála þm., nema að því leyti að ég er hrædd um að hann skilgreini það að vera arðbær dálítið öðruvísi en ég geri. Ég er ansi hrædd um að hann telji að það fyrirtæki sé arðbært sem vegna lágra launa til þeirra manna sem auðinn framleiða græði. Spurningin snýst nefnilega um það - fyrir hvern eru atvinnuvegir landsmanna arðbærir? En ég sé nú að hv. þm. er ekki viðstaddur svo ég er ekkert að hella mér yfir hann. Auk þess er svo langt síðan hv. þm. talaði að ég er auðvitað búin að gleyma því sem hann sagði, en ég man að ég var mjög ósammála. En svo er nú komið að þúsundir framfærenda landsins hafa hvorki í sig né á vegna þess að laun manna á Íslandi eru undir því lágmarki sem til þess þarf. Það ætti að vera sjálfsögð launastefna að hver einasti einstaklingur hafi þau laun sem hann getur lifað af. Því fer nú fjarri, m.a. vegna þess að beinlínis er gert ráð fyrir að tveir einstaklingar vinni fyrir fjölskyldu. Raunveruleikinn er hins vegar allur annar. Um 6000 íslensk börn búa hjá öðru foreldri, í langflestum tilvikum mæðrum sínum, sem vitanlega eru flestar láglaunakonur, og þessar fjölskyldur geta engan veginn dregið fram lífið af þessum launum. Biðraðir við félagsmálastofnanir landsins tala sínu máli um ástandið á þessum heimilum. Það getur vel verið að Steingrími Hermannssyni og ráðherrum hans sé meira í mun að sjá fallegar verðbólgutölur í árslok en að þessi 6000 börn hafi sómasamlegt viðurværi og raunar mörg þúsund önnur börn láglaunafólks. En nokkuð er ég viss um að hvorki verða tölur hæstv. ráðh. Steingríms Hermannssonar eins fallegar og hann heldur nú né afkoma þessara barna bærileg í árslok. Það má vel vera að svo sé búið að heilaþvo menn og slæva vitund þeirra um eigið gildi með afflutningi staðreynda að menn láti sér þetta í léttu rúmi liggja. Það kom enda í ljós, þegar undirskriftir undir mótmæli verkalýðshreyfingarinnar lágu fyrir, að allt of fáir launþegar höfðu tekið þátt í undirskriftasöfnuninni. Því hefur linnulaust verið haldið fram að síðasta ríkisstj. hafi stundað sams konar kjaraskerðingar. Og menn hafa gert gys að félagsmálapökkunum. Þeir hafa að vísu fengið nýja merkingu nú hina allra síðustu daga þegar í ljós kom að félagsmálapakki hefur sýnt sig frá hinni nýju ríkisstj. til ráðh. hennar. Slíkar yfirlýsingar eru vísvitandi ósannindi. En það er eins og vant er þegar stjórnmálamenn tala saman, það er enginn að hirða um sannleikann, menn eru að pexa í þessari kappræðu karlaveldisins sem er endalaust haldið hér uppi. Það er nefnilega stórhættulegt að trúa slíkum yfirlýsingum. Félagsmálapakkarnir - í hverju fólust þeir, hvað fólst í þeim? Fæðingarorlof og almannatryggingabætur verulega bættar, atvinnuleysisbætur fyrir alla launþega án tillits til tekna maka, úrbætur í málefnum fatlaðra, þroskaheftra, aldraðra, meðlagsgreiðslur strax við fæðingu barns, sem konur urðu áður að berjast fyrir kannske mánuðum saman - og árum saman jafnvel, lífeyrir sjómanna við 60 ára aldur, úrbætur í málefnum hinna öldruðu, fjöldi nýrra stofnana fyrir þá o.s.frv., o.s.frv. Allt eru þetta kjarabætur í beinhörðum peningum fyrir þúsundir fjölskyldna í landinu. Og víst er að menn kunna að finna fyrir því verði framlög til þessara mála skert eins og nú horfir. Ég skal nú stytta mál mitt, herra forseti. En ég vil aðeins leggja áherslu á að það er ekkert eins hættulegt þjóðfélaginu í heild, sjálfu lýðræðinu í landinu eins og að launþegar verði sinnulausir um hvernig farið er með arðinn af vinnu þeirra og rétt þeirra til að semja um það. Auðvitað er sjálfsvirðing og vitund hins vinnandi manns forsenda fyrir sjálfstæðu og fullvalda ríki. Að þessu sinnuleysi er markvisst unnið með því að halda staðreyndum frá fólki, en þess í stað er það matað á ósönnum áróðri. Þessar aðferðir eru kunnar í mannkynssögunni allri. Með þeim er alið á vanmetakennd hins almenna manns og ótrú hans á að hann eigi nokkurn möguleika á að hafa áhrif á eigið líf og lífsafkomu. Þegar svo er komið er hætta á að íslenskir launamenn verði fyrr en varir leiguliðar erlendra auðvaldsafla. Góðir þm. Íslendingar eru rík þjóð. Ég vil enn taka undir það að ég er sammála hæstv. fjmrh. sem sagði svo hér í gær. Og hér er betur og meira unnið en víðast hvar annars staðar. Samt hefur orðið hér meiri kjaraskerðing en í nokkru öðru landi í Evrópu, þó að þar ríki raunverulegt kreppuástand. Menn ættu að hugleiða hvort þeir hafa skilið þetta samhengi milli þjóðartekna og þess sem þeir bera sjálfir úr býtum. Ég held að það ætti að vera hlutverk hv. alþm. að reyna að upplýsa fólk um það, fólkið í þessu landi, heldur en að halda áfram að jagast hér um hrein ósannindi eins og verulega hefur átt sér stað í þeirri umr. sem hér hefur farið fram. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Gunnar G. Schram Hæstv. forseti. Hér í deild hefur undanfarna daga staðið löng umr. um brbl. ríkisstj. um launamál sem hér liggja nú fyrir til staðfestingar. Það er orðin löng umr. eins og ég sagði og ég ætla mér ekki að lengja hana úr hófi fram en vildi þó segja nokkur orð um þau atriði þessa máls sem ég tel að mestu máli skipti. Þegar núv. ríkisstj. tók við stjórnartaumunum í maílok var öllum ljóst að gera varð róttækar ráðstafanir í íslensku efnahagslífi. Um það voru allir flokkar sammála og á það lögðu þeir allir megináherslu í kosningabaráttunni. Einn flokkurinn sem nú er í stjórnarandstöðu gekk m.a.s. svo langt að lýsa því yfir að gera þyrfti sérstaka neyðaráætlun til fjögurra ára til þess að koma þjóðarskútunni aftur á réttan kjöl. Sú till. olli nokkru fjaðrafoki og gagnrýni af hálfu stjórnarandstöðunnar sem þá var, þegar hún kom fram, en ég held að hún hafi falið í sér raunhæft mat á því hvernig ástandið var orðið, enda sett fram af þeim mönnum sem einna best var kunnugt um ástand þjóðmála þá eftir langa, áralanga setu í ríkisstj. Um markmiðin voru á þeim tíma, í kosningabaráttunni hér í vor, allir flokkar sammála. Deilan stendur hins vegar um það hvort þær ráðstafanir sem gripið var til í sumarbyrjun hafi reynst líklegar til þess að ná árangri og hvort lagt hafi verið í of mikinn fórnarkostnað við framkvæmd þeirra. Hér er meginspurningin sú hvort unnt hefði verið að vinna bug á verðbólgunni án þess að taka vísitöluna úr sambandi og skerða kjör launþega í landinu í verulegum mæli um nokkurt skeið. Við þessari spurningu gaf ríkisstj. sitt svar og það svar þekkja menn. Hún taldi ekki annarra kosta völ en að fara þá leið sem þetta frv. ber með sér. Þar er um að ræða leið sem aðrar þjóðir hafa farið og þar hefur borið góðan árangur þótt við mun minni erfiðleika væri að etja en hér á landi. Má þar minna sérstaklega á aðgerðir Dana á síðasta ári og þær ráðstafanir sem ríkisstjórn Noregs og Hollands hafa einnig gripið til við svipaðar kringumstæður. Þegar þessi úrræði sæta nú harðri gagnrýni er ekki nema eðlilegt að spurt sé hvaða aðrar leiðir komu til greina sem árangri hefðu náð í sama mæli. Og þá er eðlilegt að spurt sé: Hvar voru úrræði og tillögur stjórnarandstöðunnar núv. um lausn þessa mikla vanda? Þau úrræði sáu aldrei dagsins ljós, engin samstaða var um lausn vandans, engar ábendingar um heildarlausn vanda íslensks efnahagslífs sem að gagni mættu koma. Ég vil taka það fram að það var ekki vegna þess að góðan vilja skorti, um hann held ég að þurfi ekki að efast, hann var fyrir hendi, en það var einfaldlega það að samstaða náðist ekki um aðgerðir. Og þar af leiðandi var það aðgerðaleysið sem uppi stóð. Það er auðvelt verk að gagnrýna en sú gagnrýni verður ekki ýkja frúverðug þegar hún kemur frá þeim stjórnmálaflokkum sem sjálfir höfðu setið í þrjú ár við völd en enga lausn þó fundið út úr ógöngunum, eins og ég vék hér að. Þegar menn reyna að vega það og meta hvort ráðstafanir ríkisstj. nú í efnahagsmálum hafi verið skynsamlegar eða óskynsamlegar er óhjákvæmilegt í því sambandi að líta á það hvern árangur þær hafa borið. Að vísu eru ekki nema fimm mánuðir liðnir síðan þeim var fyrst ýtt úr vör og það er ekki langur tími til árangurs í jafnviðamiklum og erfiðum málum. Engu að síður er fróðlegt að sjá hverju hefur fengist áorkað á þessum stutta tíma sem liðinn er. Lítið fyrst á verðbólguna sem er mál allra mála í þessum umr. og í stjórnmálaumræðu í þjóðfélaginu á liðnum mánuðum og reyndar misserum. Allir flokkar hafa lýst yfir því að meginmarkmið þeirra sé að koma verðbólgunni á kné þar sem hún sé óumdeilanlega mesti bölvaldurinn í íslensku efnahagslífi. Í upphafi sumars var, eins og öllum er kunnugt, árshraði hennar rúmlega 130%.Nú er sambærileg tala 100 prósentustigum lægri. Hér er um svo mikil umskipti að ræða að jafnvel áköfustu fylgismenn stjórnarflokkanna, ríkisstj., hefðu látið segja sér þau tvisvar á liðnu vori. Nokkru áður höfðu verkalýðssamtökin sent frá sér ályktun þar sem áhersla var lögð á að meginverkefnið væri að dr aga úr verðbólgunni. Ég minni í því sambandi á ályktun sambandsstjórnar Verkamannasambands Íslands, sem gerð var hér á síðasta vetri, 22. febr. Með leyfi herra forseta stendur þar orðrétt: „Sambandsstjórn Verkamannasambands Íslands telur að sú mikla verðbólga sem geisar í íslensku þjóðfélagi ógni atvinnuöryggi allrar alþýðu í landinu og telur það augljósa hagsmuni alls verkafólks að með sameiginlegu átaki takist þjóðinni að færa verðbólguna niður þannig að hún verði ekki meiri en hjá öðrum nálægum þjóðum.“ Hér er mjög skynsamlega mælt. Og ekki mundi ég vilja mæla gegn einu einasta orði í þessari ályktun. Hér er tekið karlmannlega og viturlega á kjarna málsins. Þessa ályktun Verkamannasambandsins frá því í febr. í vetur túlkaði síðan forseti ASÍ, Ásmundur Stefánsson, í fjölmiðlum, m.a. í sjónvarpsumræðum á þá lund að fyrir hver tíu stig sem verðbólgan lækkaði mætti meta þann áfanga sem tveggja vísitölustiga kjarabót. Það var hans mat og ég hygg að hér sé kannske ekkert of í lagt þó vitanlega geti menn alltaf haft mismunandi skoðanir á því hvernig eigi að meta árangurinn í baráttunni við verðbólguna í tölum. En tvö stig fyrir hverja tíu verðbólgustiga minnkun. Þetta er mjög athyglisverð niðurstaða. En mér hefur heyrst í þessum umr., sem eru nú orðnar langar og kannske dálítið leiðinlegar, um þetta mál hér í deild að menn hafi sumir hverjir gleymt þessari ályktun og þeim merka boðskap sem í henni fólst og felst, því hún hefur ekki verið höfð hér mjög á oddi. En vitanlega er inntak hennar jafnrétt nú eins og á nýbyrjuðu vori, um það þarf enginn að efast. Í öðru lagi voru menn almennt sammála um það fyrir hálfu ári að stórfellt atvinnuleysi vofði yfir, ef ekki væri gripið til nýrra ráðstafana í efnahagsmálum, og slíkar ráðstafanir voru gerðar. Afleiðing efnahagsráðstafananna er sú að tekist hefur - a.m.k. enn sem komið er, hvað sem verða mun síðar á vetrinum - að halda fullri atvinnu í þjóðfélaginu þrátt fyrir verulegan aflabrest og samdrátt á ýmsum sviðum. Efnahagsráðstafanir hafa því ekki leitt til atvinnuleysis, svo sem haldið var fram, heldur þvert á móti komið í veg fyrir það. Þær hafa styrkt íslenskt atvinnulíf, svo sem glögglega hefur verið undirstrikað af forustumönnum atvinnuveganna, nú síðast íslensks iðnaðar í ræðu formanns Landssambands ísi. iðnaðarmanna, en ársþing þess var haldið nú fyrir rúmlega viku. Og þá kom þetta mat formannsins glöggt fram. Þáttur í því dæmi er að um gengisfellingar hefur ekki verið að ræða á tímabilinu, fyrir utan þá sem framkvæmd var í upphafi, svo að hækkanir á verði innfluttrar vöru, sem áður voru daglegt brauð, eru nú að mestu úr sögunni. Í þriðja lagi skulum við líta á vextina. Þeir hafa nú lækkað um 10% á einum mánuði, eða u.þ.b. um fjórðung. Þetta er ekki aðeins meginmál fyrir alla húsbyggjendur í landinu, heldur einnig fyrir atvinnureksturinn almennt, eins og alkunna er, sem undan vaxtabyrðunum var að sligast. Því verður ekki með rökum móti mælt að hér er um verulegan árangur að ræða á þessu stutta tímabili og í fyrsta sinn um langt árabil sem vextir lækka í stað þess að hækka óðfluga. Í fjórða lagi eru það húsnæðismálin, sem nátengd eru vaxtamálunum, eins og öllum er ljóst. Allir flokkar landsins voru um það sammála að þar þyrfti að gera stórátak, eins og ástandið var þar orðið, svo grátt sem verðbólgan hafði leikið húsbyggjendur þessa lands og raunar alla þá, hvort sem þeir voru að byggja eða kaupa sér húsnæði. Það átak hefur nú þegar verið gert sem allir flokkar ræddu um fyrir kosningar. Það kemur til framkvæmda nú um áramótin þegar húsnæðislánin hækka um 50%. Og það er kannske rétt að undirstrika það hér að með því er framkvæmt meira í einum áfanga en Sjálfstfl. hafði lofað fyrir kosningar, og tala menn samt gjarnan um gylliboð og kosningaloforð. Sú hækkun lánanna auk vaxtalækkunarinnar gerir fjölmörgum húsbyggjendum nú loksins kleift að komast klakklaust út úr myrkviði húsnæðisskulda á sæmilega lygnan sjó. Í fimmta lagi er rétt að líta á viðskiptahallann. Hann var 11 % á síðasta ári og hafði þá aldrei verið slíkur í allri sögu þjóðarinnar. Nú liggur fyrir að á þessu ári mun hann ekki verða nema um fjórðungur af þeirri tölu, eða 2–2.5%. Hér hefur því blaðinu algjörlega verið snúið við, þótt efnahagsráðstafanirnar taki ekki gildi fyrr en á miðju ári. Í sjötta lagi má nefna hina erlendu skuldasöfnun sem að hluta til átti sér stað vegna hins gífurlega viðskiptahalla. Þær skuldir jafngilda nú 60% af þjóðarframleiðslunni, sem margoft hefur verið tekið fram hér í þessum umr. og eins í umr. um fjárlögin og þarf ekki að hafa mörg orð um hve þar er teflt á tæpasta vaðið. Hluti af efnahagsráðstöfunum ríkisstj. er að stöðva þessar erlendu skuldaaukningar svo sem fjárlagafrv. ber glöggt með sér. Blandast nokkrum hugur um það að það er rétt ákvörðun hjá fjmrh. og mönnum hans og ríkisstj.flokkunum og raunar óhjákvæmileg ef við eigum ekki að gerast bónbjargarþjóð? Ég held að sú stefna verði ekki gagnrýnd með nokkrum rökum þótt að kosti að hægja verður á fjárfestingarferðinni í bili. Síðasta atriðið sem ég vildi hér nefna eru skattamálin. Ár frá ári hafa bæði beinir og óbeinir skattar hækkað hér á landi og ríkið tekið æ meira í sinn hlut úr vösum einstaklinga og fyrirtækja. Í fyrsta sinn um langt árabil er nú snúið við á þeirri braut. Á síðasta ári runnu 30.2% af þjóðartekjunum til ríkisins í formi skatta og annarra álaga, en á næsta ári lækkar sú tala og hún lækkar í fyrsta sinn um mjög langt árabil niður í 26.8%. Hér er því um mikil og tímabær umskipti að ræða. Þau umskipti eru í fullu samræmi við þá yfirlýsingu stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. að skattar og tollar, sem nú leggjast með miklum þunga á ýmsar nauðsynjavörur, verði lækkaðir. Á næsta ári munu því skatttekjur ríkisins lækka um 3.4% miðað við þjóðartekjur, en það er hlutfallslækkun sem svarar til 2.2 milljarða kr. frá fyrra ári, og er það engin smávegis upphæð eins og sjá má. Frá því að ríkisstj. tók við völdum hafa ýmsir skattar og tollar verið alls lækkaðir á því stutta tímabili um 600–700 millj. kr. Af öllum sköttum fer það ekki milli mála að tekjuskatturinn er skatta ranglátastur. Hann er fyrst og fremst launamannaskattur. Tekjuskatturinn og aðrir beinir skattar voru í sumar lækkaðir með ráðstöfunum ríkisstj., m.a. með því að barnabætur og persónuafsláttur voru hækkuð. Þetta leiddi til þess að tekjuskattur einstaklinga hækkaði aðeins um 39.8% milli áranna 1982 og 1983, en á því tímabili hækkuðu laun hins vegar um 59% . Svigrúm til algers afnáms tekjuskattsins á almennum launatekjum er hins vegar ekki fyrir hendi á þessu ári, en hann þarf að lækka verulega með auknum persónuafslætti. Jafnframt því er nú unnið að breytingum á skattstiganum sem tryggja eiga að verðbólguhjöðnunin, sem vonandi heldur áfram, leiði ekki sjálfkrafa til skattaukningar, og svipaðar breytingar þarf vitanlega að gera við álagningu útsvars. Þar dugar ekki lengur að beita 12% skalanum, það þarf að lækka það a.m.k. niður í 9% til þess að mæta minnkandi verðbólgu og verðmeiri krónum, og þá tiltölulega hærri skattaútgjöldum miðað við óbreytta krónutölu. Herra forseti. Ég hef hér að framan reynt að draga saman hverjir hafi verið helstu ávinningarnir af þeim efnahagsráðstöfunum sem ríkisstj. framkvæmdi fyrir fimm mánuðum. Þótt tíminn sé ekki langur hafa þeir verið verulegir og batamerkin eru óræk. Á hinn bóginn væri fásinna að neita því að þessar ráðstafanir hafa haft í för með sér verulega kjaraskerðingu fyrir launþega þessa lands. Og það er sá vandi sem nú er við að glíma. sú skerðing ráðstöfunartekna nemur nú 13–18%. Í því sambandi er þó rétt að hafa í huga að á síðustu tveimur árum minnkuðu þjóðartekjurnar um 11% á mann. Öllum er ljóst að á milli kaupmáttar ráðstöfunartekna og þjóðartekna verður ekki til lengdar skilið og sú er líka hér raunin á. En þótt almenn kjaraskerðing hafi verið óhjákvæmileg eins og málum var komið verða menn á næstunni að reyna þó að ná samstöðu um tvennt. Í fyrsta lagi að í kjölfar þessarar kjaraskerðingar hefjist uppbygging íslensks atvinnulífs á nýjum grunni og eftir nýjum leiðum, því að ný verðmætasköpun er forsenda bættra lífskjara. Það er hlutverk ríkisstj. að leiða þennan þátt efnahagsaðgerðanna sem ekki síður er mikilvægur en sá fyrsti. Ný fjárfestingarstefna, aðhald, sparnaður hjá ríkinu og uppstokkun núverandi kerfis skipta þar miklu, en ekki þó síður fullt samráð og samvinna við verkalýðshreyfinguna í landinu og samtök vinnuveitenda um nýja atvinnustefnu. Hitt atriðið sem leysa þarf úr á næstunni er á hvern hátt unnt er að bæta kjör þeirra sem lægst eru launaðir í þjóðfétaginu og harðast hafa því orðið fyrir barðinu á kaupmáttarminnkuninni sem hér hefur átt sér stað. Undan því verkefni verður ekki vikist. En vandinn er þá sá að tryggja slíka lífskjarabót án þess að aðrir hópar fylgi þegar í stað í kjölfarið og ný verðbólguholskefla ríði yfir eins og dæmin hafa sýnt að átt hefur sér stað fyrr á árum. Í því efni gæti lækkun og afnám beinna skatta algjörlega á lágtekjum verið þungt á metunum. Herra forseti. Í þessum umr. hefur það ekki farið fram hjá neinum að meginbroddur gagnrýninnar á efnahagsaðgerðir ríkisstj. hefur beinst að afnámi samningsréttarins um fimm mánaða skeið, frá 1. sept., þegar samningar voru lausir, eftir að þeim hafði verið sagt upp af launþegahreyfingunni frá þeim tíma til 1. febr. n.k. Aðrir þættir aðgerðanna hafa lítilli gagnrýni sætt miðað við þetta atriði. Ég vil taka undir það sjónarmið að afnám samningsréttarins var óyndisúrræði þótt sú aðgerð væri talin óhjákvæmileg meðan fyrstu áhrif efnahagsaðgerðanna voru að koma fram. Eins og ég sagði áðan hafa þær aðgerðir leitt nú þegar til mikils árangurs. Þess vegna eru viðhorfin í launa- og kjaramálum nú allt önnur en þau voru í upphafi tímabilsins. Það er skoðun mín þess vegna að það komi fyllilega til greina að afnema bannið við samningum við afgreiðslu þessara brbl. frá Alþingi. Grundvallarreglan á að vera og hlýtur að vera sú að aðilar vinnumarkaðarins búi við frjálsan samningsrétt sín á milli. Í ljósi þess sýnist fyllilega koma til greina nú að heimila frjálsa samninga um kaup og kjör svo vinnuveitendur og launþegar geti þegar í stað sest niður við samningaborðið og hafið umfjöllun um þessi mál. Forsenda þess og grundvöllur er vitanlega sá að slíkir samningar verði ekki nýir sólstöðusamningar sem leiði nýja verðbólguholskeflu yfir þjóðfélagið. Sú hætta er að sjálfsögðu alltaf fyrir hendi. En ég hygg að launþegahreyfingunni í landinu sé nú ljóst að slíkir samningar þjóna engum tilgangi og fela ekki í sér neina kjarabót nema um örskamman tíma. Þessi breyting á brbl. mundi skapa grundvöll sátta og samvinnu við samtök launafólks í landinu við lausn þess mikla efnahagsvanda sem enn steðjar að. Eftir slíkum sáttum hefur verkalýðshreyfingin þegar óskað. Fram hjá því mikilvæga atriði er ekki skynsamlegt að líta við endanlega afgreiðslu þessa máls hér í deildinni. Og eru það mín lokaorð.



Herra forseti. Það vekur enga undrun að það frv. til l. um launamál sem hér er á dagskrá hleypi miklu fjöri í umr. Hér er vissulega verið að setja lög sem skerða frelsi í landinu. Þau voru sett á þeim tíma þegar meiri verðbólga var orðin á Íslandi en við höfum áður lifað. Og þau voru sett m.a. með það að markmiði að hægt væri að skapa þann grundvöll að gjaldmiðill þjóðarinnar næði þeirri stöðu að hægt væri að semja um kaup og kjör og miða við gjaldmiðilinn en ekki við ákveðið vísitölukerfi. Ég tel að til þess að hægt sé að semja um kaup og kjör, þar sem miðað er við gjaldmiðil en ekki vísitölukerfi, verði verðlag að vera orðið nokkuð kyrrstætt og verðbólga fremur lítil. Því hefur verið haldið fram að sú undirskriftasöfnun sem átt hefur sér stað í landinu sanni það að svo stórir hópar þessa þjóðfélags séu andvígir þessum lögum að það sé nánast brot á öllum leikreglum lýðræðisins að fella þau ekki úr gildi nú þegar. Í þessu sambandi langar mig til með leyfi forseta, að vitna hér í rit eftir Símon Jóh. Ágústsson sem heitir Sálarfræði. Og því vitna ég í þetta rit að þeir menn sem harðast hafa áróðurinn rekið og telja að hér sé verið að vega að lýðræðinu hafa að mínu viti velflestir lesið það sem hér stendur og einnig gert sér grein fyrir sannleiksgildi þess. Þá hef ég lesturinn: „Því miður gefa ýmsir skoðanakönnuðir þessum atriðum ekki nægilegan gaum. Og þau heimta aukið undirbúningsstarf, en vanræksla þessara atriða gerir niðurstöðu könnunarinnar óvissari en vera þætti.“ Þarna er verið að fjalla um frávik frá eðlilegum niðurstöðum. „Ef lítt hæfir menn framkvæma skoðanakönnunina gefur hún ranga hugmynd um almenningsálitið. Hliðstætt dæmi að nokkru eru hinir frægu undirskriftalistar sem áhugamenn um eitthvert málefni ganga með manna á milli. Fá þeir sakir áhrifa sinna á menn, oftast miklu fleiri til að skrifa undir slík skjöl en þá sem nokkra skoðun eða sannfæringu hafa um málið. Stjórnmálamenn eru því með réttu tortryggnir á slíkar undirskriftasafnanir, því að víst er, að þær veita meira eða minna ranga hugmynd um almenningsálitið eins og það er í raun.“ Þetta eru þær félagsfræðilegu staðreyndir sem liggja fyrir varðandi undirskriftasöfnun eins og þá sem framkvæmd var. Og þeir sem fylgdust með undirskriftasöfnunum á fjölda vísu, eins og t.d. þegar herstöðvaandstæðingar efndu til hennar eða stuðningsmenn Varins lands, hljóta að gera sér grein fyrir því hvílíkur skrípaleikur er á ferðinni. Ég vænti þess að Íslendingar reyni að vera vandaðri að meðölum en þeir hafa verið þegar þeir takast á í áróðri um jafnalvarlega hluti eins og þá sem hér eru til umr. Og ég hygg að stjórnarandstaðan verði að gefa á því einhverjar skýringar hvað það var sem hún raunverulega vildi fyrst hún telur að brjóta þurfi niður það sem gert hefur verið. Ég vil vekja á því athygli að fyrir þessu þingi liggur frv. til laga um endurmat á störfum láglaunahópa. Ég hyggst að sjálfsögðu ekki ræða það mál efnislega undir þessum lið. En því eins er það flutt og því eins er það á dagskrá að það kerfi sem við höfum búið við hefur ekki tryggt það réttlæti í launamálum sem við vildum að væri í þessu landi.



Herra forseti. Ég get því miður ekki boðið þingheimi upp á lestur fræðirita, eins og hv. 5. þm. Vestf.

Ég skal lána þér bókina, Guðmundur minn.

Já. Það er ekki alveg spánýtt að hann tekur að sér kennslu hér og les þá títt úr bókmenntum ýmiss konar. Og þá er hann skástur í málflutningi þegar hann les upp úr bókmenntum eða fræðiritum. Aftur á móti versna mjög gæðin í ræðuflutningi ef hann fer út fyrir lestur innan gæsalappa úr bókmenntum. Hér hafa farið fram ítarlegar umr. um brbl. ríkisstj. og er nú ástæða til að tala í ca. þrjá klukkutíma þar um. Það væri kannske athyglisvert að minna á ræðu hv. 2. þm. Reykn. Gunnars Schram, sem að vísu lýsti stuðningi sínum efnislega við ráðstafanir ríkisstj. og taldi þeim margt til gildis, en endaði ræðu sína á því að leggja áherslu á hvort ekki væri athugandi fyrir ríkisstj. að lögin um afnám samningsréttarins væru tekin til endurskoðunar og hvort ekki væri sérstök ástæða, miðað við allt ástand í þjóðfélaginu, að taka þann þátt laganna til endurskoðunar og aflétta því banni sem er á frjálsum samningum. Þarna heyrist a.m.k. rödd eins þm. úr röðum stjórnarflokkanna sem fer ekki dult með þær skoðanir sínar að hann er í meginatriðum fylgjandi þessum lögum og telur árangur á ýmsum sviðum býsna góðan, en varar ríkisstj. jafnframt við að halda fast í að þessi ákvæði standi áfram hvað varðar afnám samningsréttarins. Og mættu nú ráðh. á hlýða. Í öllu þessu tali, öllu þessu gífurlega talnaflóði til réttlætingar þessum lögum öllum, hefur alltaf komið upp sú röksemd, - kom alltaf upp, ég tala nú ekki um, þegar þessi lög voru í undirbúningi og myndun ríkisstj. o.s.frv., - að vísitölukerfið væri óhæft m.a. af þeim sökum að þar fengju allir prósentur á laun, þannig að sá sem er á hæstu laununum fengi prósentuhækkun en ekki krónuhækkun, þó að þetta væru jafnvel verðhækkanir á landbúnaðarafurðum, og það gæti verið þrefaldar, fjórfaldar, fimmfaldar bætur í vísitölu til þeirra sem væru á hæstu launum miðað við þá sem væru á lægstu launum. Þetta gekk eins og rauður þráður í gegnum þennan málflutning allan. En svo litu þessi lög dagsins ljós. Þá var skyndilega gleymd kenningin um að prósentan væri ranglát. Allir fengu 8% kauphækkun - 10% í tryggingabætur sem er rétt að geta - og það er alveg sama hvort það var hæstaréttardómari eða einhver annar í efstu stigum, og er ósanngjarnt að vera að tilgreina einhvern sérstakan hóp, eða hvort það væru þeir lægstu. 8% gengu yfir línuna 1. júní. Nákvæmlega sama gerðist 1. okt. Þá var kvartað mjög um að það alvarlega í þessu máli væru kjör láglaunamanna, en þá komu 4% líka yfir alla línuna. Samræmið í þessum málflutningi er því náttúrlega hvergi til staðar og reyndist áróður einn. En ef við lítum á hvernig þessi lög hafa virkað og þegar menn eru að tala um þá geysilegu jákvæðu virkan sem þau hafi haft, þá er nú fyrst því til að svara, að þegar rætt er um verðbólgu má reikna á misjafnan hátt. Ég er ansi hræddur um að þó að vísitalan sé tekin úr sambandi segi það í sjálfu sér ekki nema lítið um verðbólgu. Ef t.d. eru tekin útgjöld vísitölufjölskyldu og tekinn er 1. ágúst 1982 og það eru bara teknar vörur og þjónusta, þá hefur maður með lágmarkstekjutryggingu verið 294 stundir að vinna fyrir þeim útgjöldum í vísitölunni sem falla undir vörur og þjónustu. Síðan má sundurliða þetta. En 1. ágúst 1983 er hann 405 stundir 36 mínútur að vinna fyrir þessum sama lið vísitölunnar. Hann þarf að vinna 111 stundum og 30 mínútum lengur en hann þurfti árið áður. Ósköp er nú hætt við að maður, sem þarf að lengja vinnu sína um 111 stundir fyrir einföldustu vörum og þjónustu samkv. vísitöluútreikningi eða bara svo tekinn sé grundvöllur vísitölunnar sjálfrar, telji að verðbólga hafi lítið minnkað hvað snertir útgjöld á hans heimili. Og það væri hægt að sundurliða þetta ef í það væri farið. 1. ágúst 1982 er þessi sami aðili t.d. að vinna fyrir kjöti og kjötvörum 24 stundir og 24 mínútur. 1. ágúst 1983 - og hefur það nú hækkað drjúgt síðan 1982 - er hann að 34 stundir 24 mínútur. Hann er 10 vinnustundum lengur að vinna fyrir þessum eina lið vísitölunnar, sem eru kjöt og kjötvörur. Þetta má sjálfsagt færa undir minnkandi verðbólgu, en það er slík kjaraskerðing að það er í reynd gífurlega aukin verðbólga fyrir þann sem í hlut á. Til eru þeir sem trúa því að þarna sé bara um bráðabirgðaráðstafanir að ræða og síðan munum við rétta okkur við og kaupmáttur rétta sig við. Þetta var sagt 1. júní og margir voru þeirrar skoðunar að þetta mundi vara aðeins skamma stund. Það er hægt að reikna út tekjur og gjöld á mismunandi hátt, en svo að farið sé eftir einföldustu og viðurkenndustu reglum, sem ekki eru umdeildar, þá er kaupmátturinn 1981 - þetta er miðað við kaupmátt kauptaxta -101 stig. 1982 er hann 100 stig, og var nú almennt launafólk ekki ofhaldið af því. Árið 1983 er áætlað að hann verði að meðaltali 81%. Fyrsta ársfjórðunginn - þetta byrjar að hrapa áður en núv. ríkisstj. tekur við - er kaupmátturinn 91 stig, annan ársfjórðunginn er hann 84 stig, þriðja ársfjórðunginn 1983 er hann 77 stig og fjórða ársfjórðunginn 1983 er hann 74 stig. Ef haldið er nú í að spá og leita t.d. álits hagdeildar Alþýðusambands Íslands - hennar spádómar hafa reynst standast og það kaupmáttarstig sem gefið hefur verið upp hefur staðist ótrúlega vel - þá er spáð að á árinu 1984 verði kaupmátturinn fyrsta ársfjórðung 70 stig, annan ársfjórðung 69 stig, þriðja 66 og fjórða 64 stig. Þarna er því ekki um neinar bráðabirgðaráðstafanir að ræða. Þarna er um að ræða aðgerðir sem eru varanlegar aðgerðir, nema veruleg breyting verði á um að negla niður varanlega skerðingu á launum. Það eru engir tilburðir uppi í þá átt sem hv. 2. þm. Reykn. var að fjalla um í sambandi við skattalækkanir á tekjuskatti t.d. Ég hygg nú að menn séu sammála yfirleitt, hvar í flokki sem þeir standa, um að sveitarfélög séu þannig stæð að ekki sé að vænta lækkana þaðan. Hins vegar er það rétt hjá 2. þm. Reykn. að tekjuskattur hefur oft verið kynntur sem skattur launamanna og ég held að þetta sé rétt og sér í lagi að tekjuskattsstiginn er í reynd orðinn hreint út sagt fáránlegur því að 50% regluna er búið að færa svo langt niður á tekjuskalanum að hún nær til almenns launafólks, sem engum dettur til hugar að séu raunverulegt hálaunafólk. Það er rétt hjá hv. þm. 2. þm. Reykn., að lagfæring á tekjuskattsstiganum gæti verið þáttur í kjarabótum, og skal því á engan hátt mótmælt og ekki standa á stuðningi við það, en hins vegar er um 28% hækkun að ræða á tekjuskatti einstaklinga miðað við síðasta ár, en lögð áhersla á að laun megi helst ekki hækka yfir 6%, og ég held að það sé gert ráð fyrir af fjárlaga- og hagsýslustofnun að þau fari alls ekki yfir 12–15%, svo að það er engin skattalækkun á leiðinni. Menn hafa sjálfsagt sín rök fyrir því, ég skal ekki della um það. En hvað er það raunverulega sem er að ske? Það sem raunverulega er að ske er ósköp einfalt. Kjör almennra launþega verða skert um tæp 30% á þessu ári án þess að nokkuð sé gert hjá þeim sem eru á lægstu launum. Fyrirsjáanleg er veruleg skerðing á árinu 1984. Menn eru hér að tala um einhverjar bráðabirgðaráðstafanir. Hér eru engar bráðabirgðaráðstafanir á ferðinni. Hér er um aðgerðir að ræða sem, ef ekki verður gripið inn í annaðhvort af einstökum þm. innan stjórnarliðsins eða þá að ríkisstj. snúi eitthvað við á sínum brautum eða þá að henni hreinlega takist ekki að halda þessu í horfi, stefna í varanlega skerðingu. Svo er lögð áhersla á það, það er alltaf boðskapurinn, að ef einhver launahækkun verði sé árangurinn af aðgerðum um að færa niður verðbólguna að engu orðinn. Í sjálfu sér er þetta alger viðurkenning á því, sem haldið hefur verið fram, að aðgerðir til þess að færa niður verðbólgu byggjast fyrst og fremst á skertum kaupmætti og ef eitthvað er hresst upp á hann kemur verðbólgan upp aftur. Það kom fram hér í ræðu að grípa yrði þarna inn í með hressilegri uppbyggingarstefnu og það mætti ekki byggja eingöngu á launum. Það hefur ekkert komið fram frá hæstv. ríkisstj. - kannske ræða á einhverjum hátíðarfundi eða fundum úti á landsbyggðinni - um aðgerðir sem yrðu til þess að slá á verðbólgu annað en halda niðri launum, enda er þá af nægu að taka í máli manna. Það er réttilega bent á að þjóðarbúið eigi við alls konar erfiðleika að etja. Við skulum ekki vera að þrefa um staðreyndir. Það er rétt. Það eru alls konar erfiðleikar sem við eigum við að etja. Það er af Þjóðhagsstofnun áætlað að þjóðartekjur á mann muni á árinu verða um 9%. Það var sagt hér áðan 11%. Það má vel vera að þetta sé einhvers staðar á bilinu milli 9 og 11% og Þjóðhagsstofnun hafi eitthvað breytt sinni spá, en spáin er um 9% minnkandi þjóðartekjur, en kaupmátturinn lækki um 28%. Það sem ber á milli hagdeildar Alþýðusambandsins og Þjóðhagsstofnunar um kaupmáttarrýrnun - þarna miða ég við kaupmátt kauptaxta - er að Þjóðhagsstofnun gerir í sinni spá ráð fyrir að launaskrið verði einhvers staðar milli 4 og 6%.Launaskrið eru greiðslur umfram samninga. Það má vel vera að svo verði einhvers staðar í þjóðfélaginu. Hitt fullyrði ég, að á almennum vinnumarkaði hjá verkafólki er þessu ekki til að dreifa. Það má vel vera að það gerist í einhverjum sérstökum stofnunum, en það hefur hvergi verið skilgreint hjá Þjóðhagsstofnun. Þetta er það eina sem ber á milli hagdeildar Alþýðusambandsins og Þjóðhagsstofnunar, þ.e. þetta dularfulla launaskrið. Ég býst við að slíkt geti átt sér stað hjá sérfræðingum og sérstökum sérhæfðum stéttum, en ég fullyrði að hjá öllu almennu verkafólki hafa yfirborganir ekki aukist. Raunverulega held ég að við séum í mjög alvarlegri hættu út af fleiru en þeirri skerðingu sem ég hef tilgreint hér. Svo hagar til og hefur gert um árabil á Íslandi - að nokkru leyti má leita skýringa til atvinnuhátta, veðurfars o.s.frv. - að vinnutími hér er lengri en tíðkast annars staðar. Það hefur komið fram hjá kjararannsóknanefnd og í hvers konar könnunum að tekjur t.d. verkamanna eru þetta 30–40% af yfirvinnu. Nú fer það að vísu eftir starfsgreinum. En ég fullyrði það og þykist tala þar af töluverðum kunnugleika, að í fjölda starfsgreina er vinnutími nú styttri. Hann hefur dregist saman, mjög mismunandi eftir starfsgreinum, en síðan á miðju sumri eða síðsumars hefur vinnutími almennt dregist saman. Þetta á sér stað bæði í sambandi við innflutning og þetta á sér líka stað í sambandi við minnkandi framkvæmdir á vegum ríkis, á vegum bæjarfélaga og munar svo á næsta ári samkv. fjárlögum. Svo er annað að deila um hvaða framkvæmdum beri að fresta o.s.frv. En allt mun þetta hafa þau áhrif að það dregur úr heildartekjum þegar yfirvinna er 30–40% af tekjum. Ég veit um nokkra vinnustaði þar sem yfirvinna hefur að nokkru leyti eða að mestu fallið niður og þeir sem til viðbótar dagvinnu hafa haft svona 30–40% - þetta er árstíðabundið eftir atvinnugreinum o.s.frv. - verða kannske með 10–20%. Þegar er komið til vandkvæða í þjóðfélaginu, það fjölgar nauðungaruppboðum, það er samdráttur í viðskiptum o.s.frv. Þegar það er farið að segja svona til sín eftir 5 mánuði, hvernig halda menn að það verði þá eftir 12 mánuði? Raunverulega er þessi helstefna ríkisstj. ekki komin fram nema að sáralitlu leyti. Hún er þegar komin fram í upp undir 30% skerðingu. Og hún er þegar komin fram í ýmsum atvinnugreinum ekki öllum. Það er ekki um atvinnuleysi að ræða, það vil ég taka fram, en það er um minnkandi yfirvinnu að ræða og sú hefur verið regla á landi hér, eins og við höfum margtekið fram, að það almenna er 30–40% yfirvinna.  Ég held að ef menn íhuga hvernig launauppbygging er á landi hér komi í ljós að hún er svo gerólík því sem er t.d. í nágrannalöndum okkar. Ef við bregðum okkur til nágrannalanda okkar, förum t.d. til Danmerkur, þá er verkamannakaup þar mjög svipað í dönskum krónum og verkamannakaup á Íslandi er í íslenskum krónum. Að vísu eru skattar þar miklu hærri, en hins vegar er þarna gífurlegur munur á kaupmætti fyrir unna klukkustund. Það sem heldur uppi kaupmætti á Íslandi með þessu lága kaupi er fyrst og fremst yfirvinnugreiðslan. Það hefur oft verið talað um að hækka dagvinnukaup. Ég held að ef kaupmáttarskerðing yrði 30% á þessu ári og það drægi úr yfirvinnu og heildartekjum manna þar af leiðandi, þá hljóti að koma að því að áfram verði haldið á næsta ári, kannske ekki með sama hraða, en allar líkur á því að yfirvinna dragist mun meira saman. Hvert stefnir þá? Ég held að það fari ekki fram hjá nokkrum manni, sem vill viðurkenna einföldustu hluti og einföldustu staðreyndir, að það stefnir í hreint óefni. Það má vera að sú ríkisstj. sem ætlar að halda í og rígbinda sig við þessa stefnu í launa- og verðlagsmálum álíti að hún geti verið við völd lengi. En ákaflega held ég að hún verði orðin rúin trausti almenns launafólks ef hún heldur áfram á þann hátt sem hún hefur gert fram að þessu og ætlar sér að gera á næsta ári. Ég mun síðar í ræðu minni gera grein fyrir ýmsum fleiri þáttum, en ef t.d. teknar eru breytingar á launum og breytingar á verðlagi og við tökum 1. júlí 1982 og 1. ágúst 1983, þá hafa laun hækkað um 58%, en verðlag hefur hækkað um 109%. Nú ber hins vegar að tala hagfræðilega. Verðbólgan er á niðurleið, segja menn. Laun hækka um 58%, verðlag um 109%. Ég held að svona kenningar, þó að enginn sé að gera lítið úr afleiðingum verðbólgu, dæmi sig sjálfar. Rösklega helmingi hærri verðlagshækkanir en kauphækkanir hljóta að hafa sín áhrif og segja til sín. Það er talað um að lánskjaravísitalan hafi lækkað að undanförnu. Rétt er það. En lánskjaravísitala á árinu 1983 rauk ekki aðeins upp fyrri hluta ársins, heldur hefur hún ætt upp með miklu meiri hraða í allt sumar. Menn eru að hrósa sér af því að þeir hafi náð að nokkru niður lánskjaravísitölu, sem þeir með sínum eigin aðferðum eru búnir að keyra upp úr öllu valdi. Ég mun nú hlýða forseta og gera hlé á máli mínu. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég skal draga mál mitt mjög saman, þó að ærin ástæða væri til að tala í tvo tíma til viðbótar eins og ég hafði uppi í tali mínu áðan. Ég hef rakið það hér að framan, að kjaraskerðing mun liggja einhvers staðar á bilinu 28–30% um áramót. Ég hef fært að því mjög sterkar líkur að kjaraskerðing muni á árinu 1984 verða 10 til 20%. Ég hef fært að því ákaflega sterkar líkur líka, þó að þar geti að vísu ýmislegt óvænt spilað inn í á báðar hliðar, að það sé útlit á minnkandi vinnu og þar af leiðandi verulegum tekjumissi hjá almennu verkafólki. Ég hef líka fært rök að því, að engar ráðstafanir hafa verið gerðar sem rétta hlut þess fólks sem býr við hvað lægst laun í landinu. Og ég hef fært rök að því, að þegar sé ákveðin kreppa að skella á hjá því fólki og það sé verulega farið að þrengja að því, og þegar farið sé að þrengja að því á þann hátt að veruleg hætta er á að menn missi íbúðir sínar o.s.frv. og verulegur samdráttur verði eftir fimm mánaða veru hv. ríkisstj., þá verði ástandið orðið skuggalegt eftir 12 mánaða veru hennar að öllu óbreyttu. Barátta hæstv. ríkisstj. gegn verðbólgunni hefur verið bann við kjarasamningum. Það hefur verið lagt bann við verðbótum og verkafólk hefur jafnframt verið aðvarað, ef því hefur ekki beinlínis verið hótað, að ef það semdi ekki eins og ríkisstj. væri þóknanlegt mundi hún gera sínar ráðstafanir. Verðhækkanir hafa verið hömlulausar og aldrei magnaðri en síðan ríkisstj. tók við, þó heldur sé farið að lægja þeim ósköpum öllum, á sama tíma og hún hrósar sér af að verðbólga hafi dottið niður. Hún hefur sennilega aldrei verið meiri en á fyrstu þremur valdamánuðum núv. ríkisstj. Ég held að það sé óþarfi að vera að ítreka þessar staðreyndir öllu meira. Ég vil hins vegar ítreka áskorun mína, sem fleiri hafa tekið hér undir, að ríkisstj. gefi nú samningsréttinn frjálsan að nýju og svipti ekki launþega svona hlutum sem hafa verið taldir til almennustu mannréttinda. Og ég vil líka ítreka fyrri ummæli mín hér, að ég tel að það séu möguleikar á bráðabirgðasamkomulagi þar sem fyrst og fremst væri tryggt að þeir sem væru með lægst laun fengju einhverjar úrbætur. Ég skal vera fyrstur maður til að viðurkenna að þarna er við ákveðna erfiðleika að etja, ef það kemur einhver ákveðin kauphækkun að hún gangi ekki í prósentutölu upp allan stigann eins og var í lögum núv. ríkisstj. Ég held að innan verkalýðshreyfingarinnar, þó að ég geti ekki mælt fyrir hönd hennar allrar, sé ákaflega sterkur vilji til þess að ná bráðabirgðasamkomulagi um þetta fólk sem hefur tæplega 11 þús. kr. kauptryggingu og býr við minnkandi yfirvinnu, í sumum tilvikum enga, öðrum tilfetlum einhvern kaupauka sem í ýmsum tilfellum fer líka minnkandi, - að það verði samið við þetta fólk um leiðréttingu mála. Ef ríkisstj. ætlar sér af einhverjum metnaði að standa fast gegn þessum kröfum þá spái ég því að það sé verst fyrir hana sjálfa. Ég held að hún sé þar að stífla ákveðið fljót sem eigi eftir að sprengja sér farveg. Og ég held að það sé rétt hjá hv. 2. þm. Reykn. að sé einhver möguleiki á að taka höndum saman til að mæta ákveðnum erfiðleikum í þessu þjóðfélagi þá eigi að gera það í samvinnu og ákveðnu samkomulagi, en ekki með lögum og valdboði eða þeim þjösnaskap sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur sýnt. Ég held að öll hennar pólitík stefni á ógæfuhlið, kalli á ófrið í þjóðfélaginu og ég er hræddur um að í kjölfar þess ófriðar muni margt reynast brothætt í þessu þjóðfélagi, þ. á m. ráðherrastólar. Ég held að hæstv. ráðh. ættu nú að leggja það til í sínum þingflokkum til að byrja með að samningsrétturinn væri gefinn frjáls. Allt þetta tal þeirra um frelsi hefði þá einhverja undirstöðu. Ég vil sem sagt ítreka þá kröfu að samningsrétturinn verði gefinn frjáls og ég vil ítreka þann möguleika að gert verði bráðabirgðasamkomulag sem tryggir þeim sem lægst laun hafa einhverjar úrbætur án þess að það næði yfir allan launastigann. Þráist ríkisstj. við þetta þá getur hún engan sakað um nema sjálfa sig.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir til umr., leiðir hugann að því kerfi sem við höfum búið við í launaákvarðanatöku. Það má segja sem svo að það hefur nánast verið bannað að ræða þau mál án þess að eiga á hættu að fá það yfir sig að hver og einn sem vildi deila á það kerfi ætti ekki á öðru von en að hann fengi yfir sig gusu - nánast af fúkyrðum - frá þeim aðilum sem hafa litið svo á að umr. um vinnumálalöggjöfina í landinu tilheyrðu þeim einum. Það hafa komið fram hugmyndir hér í þinginu um að það þurfi að auka lýðræði í verkalýðsfélögunum með hlutfallskosningum. Við erum búnir að horfa á það alllengi að það hefur verið talið sjálfsagt í þessu landi að hafa hlutfallskosningar í sveitarstjórnunum og til Alþingis en þegar kemur að verkalýðsfélögunum þá skal 51% blífa og hinir settir út í kuldann algerlega. Hvað með kjörskrár áður en kosningar eiga sér stað? Er þá nóg að segja á elleftu stundu þegar búið er að stilla upp: Þessi maður er ekki búinn að borga sitt félagsgjald og hann er ekki hafður með? Hvar er lýðræðið í verkalýðsfélögunum? Það hlýtur að vera fyrsta spurningin sem vaknar.

Þeir gera það hjá samvinnufélögum líka.

Hv. 7. þm. Reykv. var að tala þegar fundi var slitið seinast og hóf umr. á þessum fundi en fyrir einhver mistök þá hefur hann ekki verið búinn að biðja um orðið nægilega tímanlega til að vera enn í pontunni þegar þetta mál er rætt og það eru að sjálfsögðu hans mistök. En ég vænti þess að þó hann vilji gjarnan komast að strax með fúkyrði þá bíði hann. Það er nefnilega staðreynd að verkalýðshreyfingin hefur ekki tryggt þann launajöfnuð sem þarf að vera í þessu landi. Aðalárangrinum í raunverulegum launajöfnuði, þ.e. lífskjarajöfnuði, í landinu höfum við komið fram í gegnum Alþingi Íslendinga og tvímælalaust hefur húsnæðismálakerfið verið stærsti liðurinn í að koma á jöfnun lífskjara í landinu. Ýmsir liðir aðrir, eins og t.d. dagheimili, hljóta að vera grundvallaratriði ef einstæðir foreldrar eiga að hafa möguleika á að taka þátt í atvinnustarfsemi í landinu; þetta sér hver heilvita maður. Ég verð að segja eins og er að ég er hlynntur þessu frv. sem hér liggur fyrir. Ég fagna því að það hefur verið borið fram og ég vona að það fái samþykki þannig að á grundvelli þess verði hægt að opna hér í þinginu umr. um skynsamlegri skipan þeirra mála sem hefur verið talað um fyrst og fremst undir slagorðunum frjálsir samningar. Ég minnist þess að við lásum í gamla daga í enskubókinni hans Boga frásögnina af frelsinu. Það var maður sem labbaði eftir götunni og sveiflaði staf í kringum sig og með þessu tiltæki þá lamdi hann annan mann í höfuðið. Sá, sem varð fyrir högginu, gerði athugasemdir og ætlaðist til breyttra vinnubragða af þessum sem sveiflaði stafnum en sá, sem var með stafinn, svaraði: Ég er frjáls maður og má gera það sem ég vil. Hinn kvað upp úr með það: Þar sem nefið á mér byrjar endar þitt frelsi. Og við höfum horft á það að fámennir þrýstihópar þessa lands, mjög fámennir, hafa undir kjörorðinu frjálsir samningar haft aðstöðu til þess að hrifsa miklu meira til sín af gæðum þjóðfélagsins en verjandi er. Forusta Alþýðusambands Íslands hefur aldrei haft kjark til að raða niður gæðunum eftir eðlilegu hlutfalli á milli atvinnustétta í þjóðfélaginu; hún hefur aldrei haft kjark til þess. Hún hefur ekki talið að það væri í sínum verkahring. Hún hefur nánast haldið því fram að það gæti ekki átt sér stað að kauphækkun hjá einum væri kauplækkun hjá öðrum; samt er það svo í reynd. Og ef við höldum áfram að taka fyrir vald þrýstihópanna þá hefur það nýjasta sem við munum eftir, t.d. úr tíð seinustu ríkisstjórnar verið það þegar ungir læknar tóku sig til og skipulögðu fjöldauppsagnir og höfðu í hótunum við ráðherra ef hann auglýsti þessar stöður sem þeir vildu nú ekki gegna.  Ég vil vekja athygli á því að þegar Alþýðusamband Íslands réð til sín starfsmann og það komu fregnir um það að hann hefði fimmföld verkamannalaun þá var sagt að þetta væri bara vitleysa en því var haldið sem algeru hernaðarleyndarmáli hvaða kaup væri greitt.

Hver var sá?

Það er undarlegt hvað hv. 3. þm. Vestf. hefur gert lítið að því að lesa blöðin á þessu tímabili.

Hver var maðurinn?

Ég tel að hann gæti gjarnan notað helgina til að kynna sér þetta ef það er ekki eins og mig grunar að hann viti hlutina þó hann spyrji.  Mér er það ljóst að sumir menn telja að það sé allt í lagi á þessum vígstöðvum, þar verði engu breytt til betri vegar, þar sé fullkomleikinn uppmálaður. Og mér er það ljóst líka að þeir telja að það sé ákaflega þægilegt að viðhalda því kerfi, sem verið hefur, til að halda þar völdum. Ég hygg að það sé rétt metið að núverandi kerfi henti þeim ágætlega til að halda þar völdum. En það er staðreynd að það hefur leitt til þess að stórir hópar þjóðfélagsins hafa orðið undir og þeirra störf eru gersamlega vanmetin. Ég hygg að það sé einnig rétt sem kom fram í ræðu framsögumanns að vissar starfsstéttir hafa fengið þann stimpil að þær séu kvennastéttir og þess vegna hafi laun þar orðið lægri en þau hefðu orðið ef um blandaðar stéttir hefði verið að ræða. Ég hygg að þetta sé rétt og í ljósi þess er það vafalaust eitt af því sem þarf að skoða mjög rækilega hvernig er hægt að opna lokuðustu stéttarfélögin - hvernig er hægt að opna þau. Og ég átta mig á því að þar hafa verið byggðir ansi myndarlegir múrar. Sumir eru menntamúrar, aðrir múrar hafa byggst á öðrum hlutum, aðstöðu til að ná fram lögum sem tryggja takmörkun í stéttunum. En ég ætla ekki að halda hér uppi svo löngum málflutningi að það verði til að tefja það að þetta mál komist til n. Það eina, sem ég hefði talið að þyrfti að meta mjög ákveðið, er hvort ekki væri rétt að breyta því sem hér er lagt til, varðandi 6. gr. Ég hygg að það sé ekki óeðlilegt undir þessum kringumstæðum að þessi kostnaður greiðist úr ríkissjóði því mér sýnist að starfið allt sé jákvætt í þeim tilgangi að taka ákvörðun um nýja vinnumálalöggjöf sem tryggi meira réttlæti en er í dag í launakjörum í þessu landi.



Herra forseti. Ég harma það hvað það eru fáir hér til að hlusta á umr. um þetta mál en mig langar til þess að biðja þm. að íhuga vel erindi þessa frv. og langar að fylgja því úr hlaði með nokkrum athugasemdum. Hér er um að ræða mannréttindamál sem barist hefur verið fyrir allt frá því að konur fóru að selja vinnu sína. En vitað er að konur eru langstærsti hluti láglaunahópa. Og ég spyr: Hvers vegna? Af þeim athugunum, sem gerðar hafa verið á vinnu kvenna og karla bæði hérlendis og á Norðurlöndum, kemur í ljós að síðan konur fóru að selja vinnu sína hafa þær allar götur frá miðöldum a.m.k. og til dagsins í dag fengið allt að helmingi lægri laun en karlar fyrir sömu vinnu. Og ég spyr aftur: Hvers vegna? Hverjar eru réttlætingarnar fyrir því og hver er rökfærslan? Og til að undirstrika að þetta er vandamál okkar tíma en ekki aðeins aftan úr forneskju eða miðöldum eins og ætla mætti vil ég geta þess að það var ekki fyrr en árið 1949 að Hannibal Valdimarsson flutti frv. á Alþingi um algert jafnrétti kvenna og karla. Þar er innifalin grein sem ég vitna til, með leyfi forseta: „Konum skulu greidd sömu laun og körlum við hvers konar embætti, störf og sýslanir, hvort sem er í þjónustu hins opinbera eða í þjónustu atvinnulífsins.“ Árið 1949 var ég 8 ára gömul og ég vissi ekki að konur fengu ekki sömu laun og karlar fyrir sömu vinnu. Ég vissi ekki t.d. að dæmi um launamisrétti þá var að karlar fengu 50 kr. fyrir að syngja við jarðarfarir en konur bara 30 kr. Ég vissi ekki heldur að þetta frv. var ekki samþykkt. Það hvarflaði aldrei að mér þá að ég ætti ekki rétt á því að fá sömu laun og bróðir minn fyrir sömu vinnu. Og ég var að lesa umfjöllunina sem þetta frv. fékk á sínum tíma þegar ég var 8 ára gömul og ég dáðist að því hvað mér fannst Hannibal Valdimarsson framúrstefnulegur maður og nútímalegur. Og hann segir í sinni umr. ef ég má vitna til þess, með leyfi forseta: „En þar sem skórinn kreppir allra mest að, er á hinu fjárhagslega sviði, en á því sviði hafa konur langt frá því jafnrétti við karla. Það kann sumum að finnast, að það sé ekki svo mikið. En það var ekki mikið annað, sem á skorti hjá Íslendingum í viðskiptunum við Dani en að okkur skorti fjárhagslegt sjálfstæði, og er þeir höfðu fengið það, var eins og allt leystist hér úr læðingi. Á sama hátt er ég sannfærður um, að mörg öfl mundu losna úr læðingi hjá konunum, ef þær fengju fullt fjárhagslegt sjálfstæði. Danir áttu erfitt með að skilja, að þetta stæði okkur fyrir þrifum, og nú eru til karlmenn, sem skilja ekki, að þetta er nauðsynlegt fyrir kvenfólkið.“ Þetta var 1949. En það voru nefnilega karlmenn sem skildu ekki eða þóttust ekki skilja að þetta væri nauðsynlegt fyrir kvenfólkið og þeir samþykktu ekki frv. eða felldu það reyndar vegna þess að það væri svo flókið að samþykkja það. Það væru svo mörg lög sem þyrfti að gá í og laga, það yrði að flytja svo mörg frumvörp til þess að það væri hægt að laga þetta og það væri betra að sefja það í nefnd eða jafnvel senda það til stjórnarinnar. Og þá sagði flm., ef ég má vitna aftur til þess, með leyfi forseta, þegar þessi málalok urðu: „Ég er þess vegna hræddur um, að þeir, sem leggja til, að þessu máli verði vísað til stj., búi því þar gröf í næstu þrjú eða fjögur ár, þó að þeir telji sig vini málsins. Ég verð að segja það, að hefði málið fjallað um hlutafélög, þá hefði hæstv. þm. Barð. ekki talið það svo óvíst og óljóst, að vísa yrði því til stj. Og mér er nær að halda, að ef það hefði fjallað um skuldir og innheimtu, þá hefði lögfræðingurinn í n., hv. þm. Seyðf. kunnað skil á því, og ef það hefði fjallað um kýr, hefði hv. þm. N-M. talið sig vita það mikið, að hann hefði ekki lagt til, að því væri vísað til stj. En þetta mál, sem fjallar um konur, er svo undarlegt, að jafnvel lögfræðingurinn stendur ráðþrota. Ég held, að þeir viti meira en þeir vilja vera láta, að minnsta kosti lögfræðingurinn.“ Og síðan stendur „... að frv. fer ekki fram á annað en að konur fái jafnan þegnrétt á við karlmenn.“ Síðan er málið fellt. Og fjmrh. Jóhann Jósefsson segir og gerir grein fyrir sínu atkvæði, ef ég má vitna aftur til þessa, með leyfi forseta: „Herra forseti. Mér finnst nú, að þótt mörg mál hafi verið kölluð krypplingar, hafi ekkert verið það jafnmikið og þetta. Ég treysti mér ekki til að setja þennan kryppling á og segi því nei.“ 
             Jóhann Jósefsson hét hann. Mig langaði bara til að lesa þetta vegna þess að þetta er raunverulega sama vandamálið í dag, bara með svolítið öðrum formerkjum. En þetta virkar eitthvað svo forneskjulegt þegar maður les það - þessi viðbrögð. Árið 1973 þegar ég var orðin 32ja ára gömul þá eru loks samþykkt lög um Jafnlaunaráð þar sem farið er fram á sömu laun kvenna og karla fyrir jafnverðmæt störf. Þó höfðum við Íslendingar löngu áður gengist undir afþjóðasamþykkt um sama efni. En hvernig er farið að því að meta störf? Hvaða verðmæti eru lögð til grundvallar? Meginstarf kvenna hefur verið við uppeldi og umönnun inni á heimilum sínum. Það starf er ólaunað og ekki metið til starfsreynslu á hinum almenna vinnumarkaði, utan alveg nýlega til tveggja ára starfsreynslu eða þriggja hjá Sókn. En einungis við ræstingar eða störf sem eru beint framhald af heimilisstörfum. Og ég spyr enn: Hvers vegna? Mig langar að segja ykkur litla sögu um roskna konu sem sótti um vinnu á hóteli við ræstingu og við það að búa um rúm. Hún byrjaði auðvitað á byrjunarlaunum en eftir þrjá mánuði bað hún hikandi og óframfærin um svolitla launahækkun. „Jú,“ svaraði ungi maðurinn sem var verkstjóri hennar, „þegar þú ert búin að fá meiri starfsreynslu.“ - „Já, en ég hef búið um rúm í 30 ár,“ sagði þá konan. Undir hvaða högg var hún að sækja? Mundi smiður, sem unnið hefði heima hjá sér við smíðar fyrir sig og aðra í 30 ár, sætta sig við byrjunarlaun þegar hann kæmi út á hinn atmenna vinnumarkað? Og hvert er svo ástandið í dag 34 árum eftir að frv. fyrrv. þm. Hannibals Valdimarssonar var fellt? Og tíu árum eftir að lög um jafnlaunaráð voru samþykkt ? Samkvæmt könnun Jafnréttisnefndar Reykjavíkurborgar 1981 voru konur 72% þeirra sem vinna ófaglærð störf á vinnumarkaði. En karlar eru í þessum lægst launaða hópi þjóðfélagsins aðeins 28%. Hvernig stendur á því að konur eru hér í yfirgnæfandi meirihluta? Hvers vegna lenda konur áfram og ævinlega í láglaunahópum þrátt fyrir endurtekna launasamninga - og ég spyr: Hver gleymir þeim? Og þetta er ekkert séríslenskt fyrirbæri því að í skýrslu Sameinuðu þjóðanna frá 1980 kemur í ljós að konur eru um helmingur jarðarbúa og kemur það engum á óvart. En þær eru 1/3 hluti þeirra sem hafa á höndum launuð störf. Þó þær vinni í raun 2/3 hluta allra vinnustunda, sem unnar eru í heiminum, þá fá þær ekki nema 1/10 hluta af þeim launum sem greidd eru. Og þær eiga minna en 1% af eignum jarðarinnar. Þarna hafa margir gleymst! Markmið þessa frv. er að fá svör við þessum spurningum. Markmið frv. er einnig að fá fram skilgreiningu á því hvað er láglaunahópur. Þetta er hugtak sem mönnum er mjög tamt og er beinlínis notað sem viðmiðun í stefnumótun í efnahagsmálum. Þetta var svo áberandi í stjórnarmyndunarviðræðunum í vor. Samt virtist enginn vita nákvæmlega hvar slíkur hópur byrjaði og hvar hann endaði. Hvað þetta hugtak felur í sér nákvæmlega. Um hve stóran hóp er að ræða, hvernig hann er samansettur eða hver kjör hans raunverulega eru. Getur nokkur þm. hér verið á móti því að fá úr því skorið um hvað er verið að tala þegar rætt er um láglaunahóp? Það væri skref í þá átt að bæta kjör hans.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka þær góðu undirtektir sem þetta frv. hefur fengið. Sérstaklega vil ég þakka hæstv. félmrh. góðar undirtektir við þetta mál. Ef marka má undirtektir við þetta mál leyfi ég mér að vona að þetta verði ekki eitt af þessum frv., sem verði svæfð í nefnd, og vænti stuðnings við að þetta mál verði samþykkt á þessu þingi. Ég harma það að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson skuli ekki vera viðstaddur þessa umr. vegna þess að ég tel nauðsynlegt að leiðrétta það, sem ég vil nú kalla misskilning, sem kom fram í hans máli. Hann taldi mig, þegar ég hafði framsögu í þessu máli, vera með ómaklegar árásir á verkalýðshreyfinguna og að ég teldi að verkalýðshreyfingin hefði látið sig hagsmuni láglaunafólks litlu máli skipta. Þetta er auðvitað alrangt og ber að leiðrétta, því að það sem ég hélt fram í mínu máli og lagði mikla áherslu á var einfaldlega að atvinnurekendur réðu einhliða stórum hluta af tekjuskiptingunni í þjóðfélaginu með yfirborgunum, kaupaukum og fríðindum sem að verulegum hluta rynni til þeirra betur settu. Að þessu leyti taldi ég að verkalýðshreyfingin, og reyndar stjórnvöld einnig, hefðu verið allt of mikið sofandi á verðinum og kannske látið sig þessa þróun mála of litlu máli skipta. Ég sagði í minni framsögu að kjarasamningar verkalýðshreyfingarinnar væru orðnir marklausir nema fyrir láglaunahópana því að þeir sem við betri kjörin búa semdu um kjör sín raunar sjálfir að miklu leyti við atvinnurekendur með ýmsum duldum greiðslum, yfirborgunum, bílastyrkjum og öðrum kaupaukum. Það var þetta atriði sem ég deildi á en ekki að verkalýðshreyfingin hefði látið sig hagsmuni láglaunafólks litlu máli skipta. Þetta er auðvitað tvennt ólíkt, nema að því leyti til að ég tel að verkalýðshreyfingin hefði betur getað gætt hagsmuna láglaunafólks og haft til þess betri forsendur ef hún hefði beitt sér af krafti fyrir því á undanförnum árum að fá upp á borðið hina raunverulegu tekjuskiptingu í þjóðfélaginu. Ég get vitnað til þess máli mínu til stuðnings að allmargar kannanir hafa verið gerðar, ekki nægjanlega margar, um launakjör á vinnumarkaðnum hjá einstökum stéttum. Í vinnumarkaðskönnun Kjararannsóknanefndar, sem gerð var 1981, kemur fram að yfirborganir hjá verkafólki eru 12% umfram taxta, iðnverkafólki 16.4%, afgreiðslufólki 14.4% og skrifstofufólki um 22%, svo dæmi sé tekið. Og það er þetta sem ég gagnrýni, að því sem til skiptanna er í þjóðfélaginu í launum sé ekki skipt yfir samningaborðið, vegna þess að ef það er gert með þeim hætti sem gert hefur verið undanfarin ár, með yfirborgunum og því um líku, eins og hér kemur glögglega fram, þá tel ég að þeir lægst launuðu verði undir í þeirri þróun. Ég tel t.d. hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, fyrrv. formaður Verslunarmannafélags Reykjavíkur, að ef það er í raun til 22% meira til skiptanna til skrifstofufólks, ef það er til þetta miklu meira til skiptanna, þá á auðvitað að skipta því yfir samningaborðið til þess að koma í veg fyrir að þeir betur launuðu fái þarna meira, en þeir sem eru á lægstu töxtunum sitji eftir. Það er þetta sem ég er að gagnrýna, sem ég gagnrýndi í framsögu minni að því er verkalýðshreyfinguna varðar. Ég tel því að verkalýðshreyfingin eigi að gera meira af því að knýja á um þetta heldur en hún hefur gert hingað til, að fá upp á borðið hina raunverulegu tekjuskiptingu í þjóðfélaginu. Á Alþýðusambandsþingi 1980 beitti ég mér fyrir að samþykkt var eftirfarandi ályktun sem ég vil fá að lesa með leyfi hæstv. forseta: „Þingið telur að samræma verði launakjör karla og kvenna þegar um sambærileg störf er að ræða. Nauðsynlegt er því að upplýsa hverjar séu raunverulegar launagreiðslur í landinu og að hve miklu leyti yfirborganir og aðrar skuldagreiðslur séu ákvarðandi þáttur í launamisrétti.“ Þetta var samþykkt á Alþýðusambandsþingi 1980, en ég hef ekki orðið vör við að verkalýðshreyfingin eða forustumenn í verkalýðshreyfingunni beittu sér fyrir að framfylgja þessari ályktun sem kemur fram á Alþýðusambandsþingi. Forustumenn í verkalýðshreyfingunni hafa líka stuðning héðan frá Alþingi í því að fá fram úttekt af raunverulegri tekjuskiptingu í þjóðfélaginu, vegna þess að á árinu 1981 var samþykkt héðan frá Alþingi þáltill. um að það skyldi gert. Verkalýðshreyfingin hefði getað með stuðningi þeirrar þáltill. knúið á við framkvæmdavaldið að fá þetta upp á borðið. En þeir hafa bara alls ekki beitt sér í þessu máli. Og það er það atriði sem ég gagnrýni. Ég held að það reyni einmitt aldrei meira á en nú, við þær aðstæður sem nú eru í þjóðfélaginu, að stokka upp tekjuskiptinguna, breyta innbyrðis launahlutafalli milli launahópa í þjóðfélaginu. Verkamannasambandið hefur gert ályktun um að lágmarkslaun skuli hækkuð upp í 15 þús. kr. á mánuði. Þá reynir auðvitað á hvort hinir betur settu hafi skilning á að það þurfi að hækka lágmarkslaunin sérstaklega, hvort það komi ekki öll skriðan á eftir. Það er þetta launabil sem verkalýðshreyfingin hefur samið um sem ekki má hrófla við. Við höfum það líka fyrir okkur að þegar hafa komið upp hugmyndir varðandi vísitölugreiðslur, að greiða samkv. ákveðinni krónutölureglu sömu upphæð til allra hópanna. Þá hafa heyrst raddir í röðum verkalýðshreyfingarinnar að það væri ekki rétt að gera slíkt vegna þess að það breytti launahlutföllunum. Í þessu máli og því sem ég hef hér gagnrýnt varðandi yfirborganir finnst mér verkalýðshreyfingin ekki hafa staðið sig. Hún hefur staðið sig vel á mörgum öðrum sviðum að því er varðar hagsmuni láglaunafólks, úr því skal ekki dregið. En ég taldi, herra forseti, að þessi leiðrétting kæmi hér fram, vegna þess að mér fannst hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson snúa út úr máli mínu. Ég skal ekki lengja þessar umr. frekar. Ég get tekið undir það með hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni að það væri eðlilegt að ríkissjóður stæði undir þeim kostnaði sem af frv. þessu leiddi. En ég taldi þó ekki óraunhæft að áætla að verkalýðshreyfingin eða aðilar vinnumarkaðarins tækju einnig þátt í kostnaði við slíka könnun, úttekt og endurmat sem hér er lagt til, vegna þess að það er ekki síst fyrir verkalýðshreyfinguna sem nauðsynlegt er að fá þetta endurmat og þessa úttekt upp á borðið og hún hlýtur sérstaklega að njóta góðs af því fyrir sína umbjóðendur að fá þetta fram. En verði samstaða um það í nefnd hér á þinginu að ríkissjóður standi alfarið straum af þessu þá skal ekki standa á mér að samþykkja slíkt. En ég vil, herra forseti, hér að lokum ítreka aftur þakkir fyrir góðar undirtektir við þetta frv.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður. Það vill svo til að ég á að heita einn af þeim sem taldir eru í forustu fyrir verkalýðshreyfingunni, en líklega er ég ekki eins hörundssár fyrir því sem menn kalla gagnrýni á verkalýðshreyfinguna eða forustu hennar og sumir aðrir hér inni virðast vera. A.m.k. tveir hv. þm., sem hér hafa talað, hafa sagt að þetta frv. væri þungur áfellisdómur yfir verkalýðshreyfingunni. Ég er ekki þeirrar skoðunar, að þetta sé þungur áfellisdómur yfir verkalýðshreyfingunni. Ég held að það sé nokkuð ljóst að verkalýðshreyfingin hefur í mörg ár í mörgum samþykktum lýst yfir að það sé númer eitt við samningsgerðina, eins og mál hafa staðið nú nokkuð lengi, að rétta hlut þeirra lægst launuðu. Hitt er svo rétt, að henni hefur tekist það misvel. Og ég skal segja það hér og dreg enga dul á það, að oft hef ég orðið fyrir sárum vonbrigðum með útkomu úr samningum þar sem lagt hefur verið upp með það sem kjörorð að ná fram sem mestu fyrir þá verst settu, en síðan staðið upp með tiltölulega lítið betri - í sumum tilfellum skarðari - hlut þeirra sem fyrst og fremst átti að vinna fyrir. Ég vil ekki kenna verkalýðshreyfingunni einvörðungu um þetta, þó að ég viðurkenni vissulega að hún á nokkra sök þarna á, að hafa ekki verið nógu hörð. En menn skulu ekki gleyma því að það eru tveir aðilar a.m.k. og raunar þrír, a.m.k. núna seinni árin, sem þarna standa að málum. Það eru hins vegar Vinnuveitendasambandið og ríkisvaldið, sem hefur í auknum mæli komið inn í samningsgerðina á undanförnum árum. Ég get líka sagt það hér, því að ég er þeirrar skoðunar, að ef verkalýðshreyfingunni ekki tekst á tiltölulega skömmum tíma hér í frá að rétta verulega hlut þeirra innan hreyfingarinnar sem eru verst settir, þá fer a.m.k. að verða spurning um hvort það er vilji fyrir því á löggjafarsamkomunni að grípa þar inn í og rétta hlut þessa fólks, ef það ekki tekst með hinni leiðinni, sem er þó æskilegast að gera. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta frv. gæti orðið til hjálpar þeim aðilum a.m.k. innan verkalýðshreyfingarinnar sem vilja rétta hlut láglaunahópanna innan ASÍ og víðar. Þetta gæti verið stuðningur við þann málstað, fengju menn það á borðið hvernig sú staða væri, hverjir það væru sem verst eru settir og hversu stóran hópa þar væri um að ræða. Ég lít því ekki á þetta frv. sem þungan áfellisdóm yfir verkalýðshreyfingunni. Ég fagna því sérstaklega að hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir vitnaði hér í einn skeleggasta baráttu- og forustumann verkalýðshreyfingarinnar á liðnum áratugum. Það fer ekki alveg saman við það sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson sagði hér um að forustumenn verkalýðshreyfingarinnar kærðu sig ekki um að breyta þarna til. Hannibal Valdimarsson, fyrrv. forseti ASÍ, ASV og forustumaður í verkalýðsfélögum um langt árabil, áratugaskeið, var einn skeleggasti málsvari þess að menn tækju upp baráttu fyrir launajafnrétti. Ég man ekki árið sem var samþykkt hér á Alþingi að greiða sömu laun fyrir sömu vinnu. En það var miklu fyrr en 1973. Og það var einmitt Hannibal sem var skeleggasti baráttumaðurinn fyrir því að þau lög næðu fram að ganga. Ég held því að a.m.k. ekki Hannibal Valdimarsson, sem áratugaforustumaður í verkalýðshreyfingunni, verði sakaður um að hann hafi ekki viljað breyta um, rétta hlut þeirra sem verst voru settir. Hv. þm. Ólafur Þórðarson á þá við einhverja aðra. Hv. þm. Ólafur Þórðarson sagði hér áðan að ASÍ hefði ráðið nýlega starfsmann á fimmföldum launum, sem ekki mætti vitnast um. Ég á nú að heita miðstjórnarmaður í ASÍ og mér er ekki kunnugt um þetta. Þess vegna margspurði ég: Hver var maðurinn? Og ekkert svar fékkst. Hins vegar verður oft að geta í eyðurnar hjá sumum hv. þm. sem ræða hér um mál. Ég get mér þess til að hér hafi hv. þm. átt við starfsmann Dagsbrúnar. Ég veit það ekki, en ég get mér þess til. Engin skýring hefur fengist á þessu. En ég fullyrði hér með, að það er rangt að ASÍ hafi nýlega ráðið starfsmann á fimmföldum launum, sem ekki hafi mátt vitnast um. Því næst kom hv. þm. að læknasamningunum. Þar hjó hann nærri sjálfum sér, því að það var einmitt sú ríkisstjórn sem hann studdi hvað dyggilegast sem ruddi brautina fyrir þá þrýstihópa sem hann var sjálfur að gagnrýna hvað mest áðan. Hann studdi við bakið á þeirri aðgerð sem stuðningsmaður þeirrar ríkisstj. Og það eru einmitt slíkir þrýstihópar sem hafa nánast sagt kverkatök á þjóðfélaginu undir vissum kringumstæðum, sem líðst að fara fram með slíku offorsi og kröfugerð, vitandi vits að það er óeðlilega stór hópur í þessu þjóðfélagi sem býr við sult og seyru miðað við þá. En þarna hefði hv. þm. átt að taka til hendinni sem stuðningsmaður ríkisstj. og stoppa slíkt.

Ég var andvígur því allan tímann.

Hvergi kom það fram. Það þýðir ekki að segja seinna í umr. á Alþingi að menn hafi verið andvígir þessu eða hinu sem aldrei hefur komið fram meðan á málinu stóð og meðan það var í umfjöllun og til ákvörðunar. Það er út af fyrir sig rétt hjá hv. þm. Ólafi Þórðarsyni að fámennum þrýstihópum hefur allt of oft tekist að ná óeðlilega miklu á kostnað hinna, sem miklu ver eru settir. Um kjörskrár verkalýðsfélaganna ætla ég ekki að fara að tala. Því sýndist mér hann vera að beina til hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar, a.m.k. horfði hann alltaf á hann meðan hann sagði þau orð. Ég veit ekki um neitt verkalýðsfélag í landinu sem ekki fer að lögum að því er þetta varðar. Og gott væri að fá það fram hjá hv. þm. Ólafi Þórðarsyni, geti hann lýst því hér yfir í ræðustól á Alþingi, hvaða verkalýðsfélag í landinu fer ekki að lögum í sambandi við kosningar á sínum vegum. Ég vil þá gjarnan fá að vita það, ef hann hefur það á reiðum höndum, hvar slíkt félag er að finna, ef það er einhvers staðar að finna. Ég skal ekki, herra forseti, fara öllu fleiri orðum um þetta. Ég segi enn og aftur: Ég tel að þetta frv., nái það samþykki hér í þinginu, geti orðið stuðningur við þau sjónarmið innan verkalýðshreyfingarinnar sem hafa viljað og vilja veg þeirra sem verst eru settir meiri en tekist hefur að ná fram, þó að fullur vilji hafi a.m.k. verið hjá æðimörgum forustumönnum og almenningi innan hreyfingarinnar, þó að það hafi ekki tekist að ná þeim vilja fram. Ég segi því: Þetta er gott mál. En ég biðst á engan hátt undan því að ræða hér um verkalýðshreyfinguna, starfsháttu hennar og störf. Ég er þeirrar skoðunar, að þar megi ýmsu breyta til hins betra, eins og auðvitað víðar í þjóðfélaginu. Það er af hinu góða ef menn ræða slík mál af þekkingu, vita hvað þeir eru um að tala - fyrst og fremst ætti það að vera af eigin reynslu, ekki af afspurn eða getgátum, - og gagnrýna með því hugarfari að ná betri árangri og bæta starfsemi og númer eitt að rétta verulega hlut þeirra sem borið hafa skarðan hlut frá borði allt of lengi, og þá á ég við láglaunahópana innan ASÍ og raunar er þá að finna víðar. Það er ekki spurning um hvort slíkur er kona eða kari. Það á rétta hlut allra þeirra sem þarna er um að ræða, hvoru kyninu sem þeir tilheyra.



Herra forseti. Aðeins örfáar athugasemdir. Hv. 3. þm. Vestf. hefur e.t.v. ekki hlýtt á þá ræðu sem Guðmundur H. Garðarsson flutti hér sem hv. 10. þm. Reykv., þar sem hann taldi að stuðningur til launajafnvægis hefði ekki komið frá Alþingi.

Jú, ég hef hlýtt á það.

Ég var að undirstrika að það hefði einmitt verið í gegnum Alþingi sem árangur hefði náðst, en ekki við samningaborðið hjá ASÍ. E.t.v. má því um kenna að það hefur ekki náðst við samningaborðið hjá ASÍ að þar er samið um lágmarkslaun, en ekki samið um bæði hámarks- og lágmarkslaun. Svo er sagt eftir á, þegar menn borga 22% ofan á, að það komi hinum hópnum ekkert við. Auðvitað á að skipta við samningaborðið því sem ákveðið hefur verið að skipta, en menn hafa komið sér undan því að afgreiða málið þannig. Ég var ekki að halda því fram að lög verkalýðshreyfingarinnar hefðu verið brotin í kosningum. Ég var að gagnrýna að þar eru ekki hlutfallskosningar. Ég tel einnig að kjörskrár þurfi að liggja frammi mjög tímanlega.

Gera þær það ekki?

Ég tel hún þurfi að liggja frammi mjög tímanlega. Ég var ekki að segja að lögin hefðu verið brotin. Ég tel aftur á móti að það þurfi að endurskoða þau lög, og hv. 3. þm. Vestf. hlýtur að gera sér grein fyrir að það er ekki sama hvort viðhafðar eru hlutfallskosningar eða hvort meiri hlutinn ræður öllu. Hann hlýtur að gera sér grein fyrir þessu. Hv. 3. þm. Vestf. bar á mig að ég hefði stutt það að gefið hefði verið eftir í læknadeilunni. Það er ekki rétt. Hann veit jafnvel og ég að ákvarðanataka á því sviði var fyrst og fremst á ráðherraplani, því að það er framkvæmdavald í þessu landi. Hins vegar vorum við að sumarlagi, þingflokkur Framsfl., í umr. um þessi mál, og mín skoðun var sú, að það hefði átt að auglýsa hvert einasta starf sem læknarnir sögðu lausu. Menn verða nefnilega að gera það upp við sig í eitt skipti fyrir öll, hvort þeir ætla að láta þrýstihópana ráða eða hvort þeir ætla að stjórna landinu þannig séð að þeir fari eftir sinni réttlætisvitund í málum eins og þessum. Og það athyglisverðasta við kaupkröfur læknanna var ekki það, að þeir segðu að þeir hefðu svo lítil laun. Þeir sögðu: Við höfum dregist aftur úr miðað við aðra. Það var slagorðið sem var notað. Og hvaða stétt getur ekki heimtað launahækkun ef láglaunahóparnir fá hækkun undir þessu kjörorði: Við höfum dregist aftur úr miðað við aðra. - Það geta nefnilega allar stéttirnar gert. Hv. 7. þm. Reykv. hefur flutt ræður hér á Alþingi Íslendinga, þar sem hann hefur vikið að því að þó að Alþingi hafi ættað að rétta hlut láglaunahópanna hafi það ekki tekist vegna þess að það hafi farið í gegnum allt kerfið. Hann flutti ræður um þetta þegar hann var að verja þá aðferð að miðað hefði verið við skattaframtöl, en ekki miðað við kauptaxta, þegar farið var í að greiða láglaunabætur. Hvers vegna var ekki miðað við kauptaxtana? Vegna þess að þá vissu menn að allt hitt kæmi á eftir. Og það er ekkert launungarmál, að í þeim átökum sem fóru fram núna um kjaraskerðinguna vildum við framsóknarmenn fara út í það að nota ekki prósentuhækkanir, heldur nota hækkanir í krónutölu og láta það ganga upp úr í ákveðnum þrepum. Sjálfstfl. var á móti því. Hann var á móti því vegna þess að hann vildi frjálsa kjarasamninga. Talað var um að verið væri að grípa inn í kjarasamninga ef það yrði gert. Þetta er nefnilega það sem blasir við: Við sitjum uppi með þá staðreynd, að hvorki verkalýðshreyfingin né vinnuveitendur hafa treyst sér til að raða stéttunum niður með einhver viðmiðunarlaun, sem þeir væru svo sem heild reiðubúnir að standa að. Og það er athyglisverð staðreynd að það hefur alltaf verið samið um lágmarkslaun og litið á það sem sjálfsagðan hlut að bæta svo ofan á. Hefði verkalýðshreyfingin samið og sagt: „Þetta eru lágmarkslaun og hámarkslaun jafnframt“, þá hefði verið komið í veg fyrir að hægt væri að borga misjafnt til manna sem sátu hlið við hlið á eftir eftir geðþóttaákvörðunum atvinnurekandans á viðkomandi stað. Og ég hygg að hver og einn sem skoðar söguna og metur það hvers vegna Hannibal Valdimarsson þurfti að fara að berjast fyrir þessum málum hér inni á Alþingi sjái að það er vegna þess að hann hefur ekki komið þeim í gegn hjá ASÍ. Svo einfalt er málið. Karlaveldið þar kom í veg fyrir það.

Dæmalaus misskilningur er þetta.

Dæmalaus misskilningur, segir hv. 7. þm. Reykv. Voru ekki frjálsir samningar? Gat hann ekki samið um að konur fengju sama kaup og karlar, ef málið var svona einfalt? Það er söguleg staðreynd að það er á Alþingi sem árangurinn hefur fyrst og fremst náðst í launajöfnun, en ekki við samningaborðið.