Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til l. um stofnlánadeild verzlunarfyrirtækja, 154. mál Nd., hefur verið til umsagnar hjá fjhn. N. hefur orðið sammála um að mæla með frv. Frv. gefur Verzlunarbanka Íslands h/f rétt til að stofna sérstakan verzlunarlánasjóð innan Verzlunarbankans, sem er sérstaklega ætlað að aðstoða verslunarfyrirtæki við byggingu eða endurbyggingu verzlunarhúsnæðis. Verzlunarbanki Íslands h/f er stofnaður samkv. heimild í l. nr. 46 frá 1960. Samkv. þeim 1. var ábyrgðarmönnum Verzlunarsparisjóðsins heimilað að beita sér fyrir stofnun hlutafélags til bankarekstrar, er jafnframt yfirtaki alla starfsemi Verzlunarsparisjóðsins, en hann hóf starfsemi sína á árinu 1956 og náði þegar í byrjun góðum árangri í starfsemi sinni. Það má segja, að með stofnun Verzlunarbankans hafi rætzt gamall draumur margra kaupsýslu og verzlunarmanna um, að verzlunarstéttin ætti eigin banka. Er það raunar sams konar þróun og átt hefur sér stað með öðrum þjóðum, nema hvað hér gerist það miklu síðar en annars staðar, og liggja til þess ýmsar ástæður. Hins vegar hefur það sannazt þann skamma tíma, sem bankinn hefur starfað, að fullkominn grundvöllur var fyrir bankann og brýn nauðsyn, að hann yrði stofnaður. Máli mínu til stuðnings vil ég benda á, að innistæður í Verzlunarsparisjóðnum námu 160 millj. kr., þegar Verzlunarbankinn yfirtók starfsemi hans á öndverðu ári 1961, en innistæður námu í lok síðasta árs 545 millj. kr., og voru heildarútlán bankans þá 429 millj. Hinn öri vöxtur Verzlunarbankans sýnir betur en nokkuð annað, hve mikil gróska hefur verið í allri starfsemi verzlunar hin síðari ár. Nú hafa forráðamenn bankans uppi áætlanir um stofnun sérstakrar stofnlánadeildar við bankann, svo sem fram kemur í frv. þessu. Er þar gert ráð fyrir, að bankanum sé heimilt að stofna sérstaka deild, verzlunarlánasjóð, er hafi það að meginmarkmiði að veita verzlunarfyrirtækjum stofnlán. Er hér um algera nýjung að ræða, því að enn hafa verzlunarfyrirtæki ekki haft aðgang að neinum sérstökum sjóðum til stofnlána, en í flestum tilfellum hafa þau orðið að skerða rekstrarfé sitt, þegar þau hafa ráðizt í endurbætur eða uppbyggingu. Samkv. 3. gr. frv. er gert ráð fyrir, að Verzlunarbankinn leggi fram árlegt gjald til verzlunarlánasjóðs. Skal það gjald ekki vera lægra en 2 millj. á ári fyrstu 5 árin, sem sjóðurinn starfar. Ekki er gert ráð fyrir, að sjóðnum berist annað ákveðið fé, en gert er þó ráð fyrir, að sjóðurinn hafi heimild til þess að gefa út bankavaxtabréf, svo og heimild til lántöku til endurlána. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir fjárhagslegri fyri greiðslu ríkisvaldsins eða ríkisábyrgð. Verzlunarstéttin leggur mikla áherzlu á, að frv. þetta nái fram að ganga, en það ætti að geta orðið mikilvægt til stuðnings því, að verzlunarfyrirtæki byggist meira upp í nútímahorf og veiti landsmönnum betri og ódýrari þjónustu. Er þess vænzt, að hv. þdm. veiti þess frv. um verzlunarlánasjóð stuðning.



Herra forseti. Frv. þetta hefur þegar hlotið samþykki í hv. Nd., og voru menn þar sammála um meginatriði þess, þó að um einstök atriði kæmu fram nokkuð skiptar skoðanir. Meginefni frv. er það, að Framkvæmdabankanum er breytt eða hann lagður niður, ef menn vilja heldur kjósa það orðalag, en í hans stað er stofnaður Framkvæmdasjóður Íslands, sem raunar á að lúta sérstakri stjórn, eins og nánar er gerð grein fyrir í 6. gr. frv., en dagleg afgreiðsla og meðferð mála sjóðsins verður í höndum Seðlabankans. Þetta er að nokkru leyti það fyrirkomulag, sem ætlazt var til í fyrstu, að haft yrði á um afgreiðslustörf Framkvæmdabankans, þó að aldrei yrði úr þeim samningum, sem lögboðnir voru um þessi efni í upphaflegu lögunum um Framkvæmdabankann. Frv. er í nánum tengslum við önnur frv. um framkvæmdasjóði, sem nú liggja fyrir þinginu, og er ætlazt til þess, að sá háttur verði á hafður, að Framkvæmdasjóður Íslands afli fjár, sem síðar verði úthlutað til framkvæmdasjóðanna, er aftur á móti láni það fjármagn, er þeir hafa yfir að ráða, til einstaklinga eða fyrirtækja, eftir því sem atvik standa til. Um þetta höfuðatriði frv. var enginn ágreiningur í hv. Nd., og er þess vegna óþarfi að ræða það nánar. Hins vegar var á það bent, að eins og frv. upphaflega var lagt fram, var hugsanlegt, að nokkur starfræksla, sem áður hafði getað fengið fyrirgreiðslu í Framkvæmdabankanum, mundi nú ekki njóta sams konar aðstöðu, og var bætt úr því með ákvæði, sem rýmkaði nokkuð starfsmöguleika lánastofnana til fjárfestingarláns og íánsmöguleika Framkvæmdasjóðsins. Þá er í Il. kafla frv. fjallað um Efnahagsstofnun og þar með lögfest það fyrirkomulag, sem á hefur verið hin síðari ár, og eru menn út af fyrir sig sammála um þann hátt. Það var þó á það bent, að æskilegt hefði verið, ef tryggð hefðu verið nánari tengsl Efnahagsstofnunarinnar fyrst og fremst við Alþ., en þá er þess að gæta, að einmitt slík tengsl geta með hægu móti átt sér stað fyrir milligöngu hagráðs, sem um fjallar í III. kaflanum, en í þessu hagráði eiga sæti m.a. fulltrúar þingflokka og ýmissa stofnana, sem nánar eru taldar upp í 18. gr. Menn hafa mismunandi mikla trú á því, að hve miklu gagni þetta hagráð verði. Þeir, sem þar eru svartsýnastir, ef svo má segja, telja þó, að það geti aldrei gert neinn skaða, í versta tilfelli verði það eins konar umræðufundir. Hinir, sem eru bjartsýnni í þessum efnum, vilja trúa því, að þarna geti skapazt vettvangur fyrir mikilsverðar og hagnýtar umræður ýmissa aðila í þjóðfélaginu um hagfræðileg og efnahagsleg vandamál. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta frv. að svo stöddu, en ég leyfi mér að leggja til, að málið verði afgr. til 2. umr. og vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd. og er eins konar fylgifrv. frv. um Framkvæmdasjóð Íslands. Í því frv., sem var til l. umr. rétt áðan í þessari hv. d., er gert ráð fyrir því, að hinn nýi Framkvæmdasjóður sé í vörzlu Seðlabankans, en með aðskildum fjárhag og bókhaldi. Þess vegna er nauðsynlegt að gera smávægilegar einfaldar breytingar á Seðlabankalögunum í samræmi við þetta, og það eitt er efni þessa frv. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er um að ræða um breyt. á í. nr. 42 4. apríl 1956 um skipulag á fólksflutningum með bifreiðum, hefur verið samþ. shlj. í hv. Nd. Eins og kunnugt er, eru lög um skipulag á fólksflutningum með bifreiðum orðin nokkuð gömul, hafa gilt óbreytt um 10 ára skeið, en á þessu tímabili hafa samgöngur, sem l. þessi gilda um, tekið nokkrum breytingum, sérstaklega hafa hópferðir og skipulagðar skemmtiferðir um landið með innlenda og erlenda ferðamenn aukizt að mun og orðið stór þáttur í þessum flutningum. Þau lagaákvæði, sem giltu um hópferðir og skemmtiferðir, eru nokkuð óskýr í gildandi l., enda var hinn umræddi þáttur sérleyfisflutninganna lítill, er þau voru sett, og er breytingum á I. ætlað að bæta úr því með skýrari ákvæðum. Aðrar breytingar, sem frv. þetta felur í sér, eru þær, að sett eru nánari ákvæði um skyldur og réttindi sérleyfishafa og hópferðaréttindahafa en eru í núgildandi l. Samkv. l. gr. frv. eru helztu breytingar þessar: Ákveðið er, að réttindi til hópferðaaksturs séu veitt á sama hátt og leyfi til áætlunarferða. Nánari ákvæði eru sett um, hvað skuli teljast fastar ferðir til samræmis við þau ákvæði, sem gilda um það, hvað telja skuli áætlunarferðir. Ákvæði gildandi l. um, að hópferðir á héraðsmót og almennar skemmtanir innan hvers lögsagnarumdæmis séu undanþegnar sérleyfi, eru hér einnig látin ná til annarra hópferða innan lögsagnarumdæmanna og til flutninga starfsfólks að og frá vinnustað, sem framkvæmdir eru á kostnað vinnuveitendanna. Ákvæðum gildandi l. um rétt sýslu- og sveitarfélaga til sérleyfa er breytt til samræmis við gildandi ákvæði um rétt bæjarfélaga til einkaleyfa. Ákvæði um rétt sérleyfishafa fyrir endurveitingu á sérleyfum, sem eru í reglugerð, verði tekin inn í l. Breytingar samkv. 2. gr. eru þær, að ákvæði eru sett um það, að skipulagsnefnd fólksflutninga með bifreiðum samþykki afgreiðslustöðvar þær, sem sérleyfisbifreiðar eru afgreiddar frá. Ákvæði eru sett um skyldur og réttindi nýrra sérleyfis- og einkaleyfishafa til kaupa á fasteignum og tækjum, sem álitið er nauðsynlegt, að fylgi sérleyfis- og einkaleyfisleiðum. Sett eru ákvæði um útgáfu hópferðaréttinda svo og gildistíma þeirra, enn fremur ákvæði um afgreiðslu fyrir hópferðir í samræmi við ákvæði um afgreiðslu fyrir sérleyfisferðir. Breytingar samkv. 3. gr. frá því, sem er í gildandi l., eru einkum þær, að ákvæði eru sett um, að hópferðaréttindahafar greiði sérleyfisgjald af hópferðum á sama hátt og sérleyfishafar greiða sérleyfisgjald af sérleyfisferðum og enn fremur, að hópferðaréttindahafar greiði fast, árlegt gjald fyrir hópferðaréttindin og sé upphæð þess ákveðin með reglugerð. Sérleyfisgjald, sem hópferðaréttindahafar hafa greitt að undanförnu, hefur verið ákveðið í reglugerð. Breytingar þær, sem 4. gr. frv. felur í sér, eru, að ákvæði 7. gr. gildandi I. um yfirumsjón og eftirlit með fólksflutningum með bifreiðum, er sérleyfi eða undanþágu þarf til, taki einnig til fólksflutninga, sem hópferðaréttindi eru veitt fyrir. Með 5. gr. frv. eru ákvæði 9. gr. gildandi I. um sviptingu sérleyfa einnig látin gilda um sviptingu hópferðaréttinda, og með 6. gr. frv. eru lágmarkssektir vegna brota á I. hækkaðar úr 100 kr. í 1000 kr. Frv. þetta er sem sagt samið til samræmis við þær breytingar, sem orðið hafa á framkvæmd sérleyfa síðan l. voru sett fyrir 10 árum. Það er vitanlega sjálfsagt að hafa íhlutun um það, hvaða afgreiðslustöðvar eru samþykktar fyrir bifreiðarpar og þá ekki sízt vegna þess, að nú hefur verið gengið frá og komið upp hér í Reykjavík sérstakri afgreiðslustöð, sem ætlazt er til, að allar sérleyfisbifreiðar hafi afgreiðslu frá. Og þá er einnig stefnt að því að koma upp slíkum afgreiðslustöðvum víðar úti um land. Og þegar hópferðirnar eru orðnar svona stór þáttur sem raun ber vitni, er ekki eðlilegt, að hópferðaleyfi séu afgreidd, án þess að fyrir þau sé sérstaklega greitt. Það væri ranglátt gagnvart öðrum sérleyfishöfum. Frv. er, eins og ég hef sagt, sniðið eftir þeim breytingum, sem orðið hafa á framkvæmd sérleyfisflutninga, og vildi ég vænta þess, að þessi hv. d. vildi samþykkja frv. nú sem fyrst, þannig að það gæti orðið að I. áður en þingi lýkur. Herra forseti. Ég vil leggja til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Frv. til I. um landshöfn í Þorlákshöfn, 188. mál í Ed., hefur verið til athugunar í sjútvn. N. mælir með því, að frv. sé samþ. með þeirri breyt., að stjórn hafnarinnar sé skipuð 7 mönnum í stað 5, eins og frv. gerir ráð fyrir. Nm. áskilja sér þó rétt til að fylgja brtt., sem fram kynnu að koma. Vitamálastjóri, Aðalsteinn Júlíusson, mætti á fundi hjá n. og gaf henni margháttaðar upplýsingar um framkvæmd við byggingu hafnarinnar og áætlun um framhald verksins. En hafnarframkvæmdin hefur orðið mun dýrari en áætlað var, bæði vegna þess, hversu dýrtíð hefur aukizt á framkvæmdatímabilinu og einnig vegna tæknilegra örðugleika við framkvæmdirnar. Þorlákshöfn er gömul útgerðarstöð. Er hún talin draga nafn sitt af Þorláki biskupi Þórhallssyni hinum helga í Skálholti, sem þar steig í land eftir vígslu 1178. Útræðis frá Þorlákshöfn er getið í heimildum frá 15. öld, en á hinni löngu strandlengju frá Grindavík og austur á Hornafjörð hefur ekki verið annar betri griðastaður fyrir sjófarendur en Þorlákshöfn, enda hefur hún oft verið nefnd lífhöfn Suðurlands. Á vetrarvertíðum var það ekki óalgengt, að aðkomuskip leituðu til Þorlákshafnar, og er þess getið einn dag 1895, að þar hafi lent 50 aðkomuskip vegna ofsaveðurs. Fiskigengd var og er ætíð talin mikil út frá Þorlákshöfn og styttra á miðin en frá öðrum verstöðvum þar syðra. Hafnleysi var slíkt, að þær 11–12 vikur, sem sjómenn dvöldu þar á vetrarvertíð, voru róðrardagar sjaldan fleiri en 30. Um 1700 er talið, að 40 áraskip hafi verið gerð út frá Þorlákshöfn. 1919 eru þar enn 23 skip, en 1933 hefur þessi forna útgerðarstöð aðeins 3 skip, og er eflaust hafnarskilyrðum þar um að kenna að langmestu leyti. 1928 var skipuð n. að tilhlutan Fiskifélags Íslands til þess að athuga lendingarbætur og aðra aðstöðu til sjósóknar á vélskipum frá Þorlákshöfn. Formaður þeirrar n. var Jón Ólafsson alþm., en aðrir í n. Geir Sigurðsson skipstjóri, Júlíus Guðmundsson stórkaupmaður, Bjarni Eggertsson búfræðingur á Eyrarbakka og Þorleifur Guðmundsson fyrrv. alþm. og ábúandi Þorlákshafnar um áraskeið. Í grg., sem þessi n. lét Fiskifélaginu í té, segir svo m.a.: „Frá ómunatíð og allt til ársins 1916, meðan útvegur stóð í blóma, hélzt fólkið í sveitunum. Landbúnaður og sjávarútvegur studdi hvað annað. Hnignun útgerðar í Þorlákshöfn hefur tvímælalaust dregið úr efnahag bænda austan fjalls og valdið því, að fólkið flutti úr sveitinni.“ Á niðurlægingartímabili Þorlákshafnar gekk jörðin kaupum og sölum allt til ársins 1946, þegar Árnes- og Rangárvallasýsla eignuðust jörðina og hófu þar stórfelldar hafnarframkvæmdir. Með tilkomu hafnarmannvirkja í Þorlákshöfn hefur útgerð blómgazt þar á ný, og með því að ljúka þeim áfanga hafnarinnar, sem nú er ráðgert, batnar aðstaðan þar svo, að ganga verður út frá, að hún verði tiltölulega viðunanleg. Frv. til l. um landshöfn í Þorlákshöfn er borið fram af hæstv. ríkisstj. vegna nauðsynjar þess, að þessar hafnarframkvæmdir stöðvist ekki. En það er algerlega um megn núverandi eigendum að halda framkvæmdum áfram, enda hefur þyngstur baggi af framkvæmdinni fram til þessa fallið á ríkissjóð. Þorlákshöfn yrði með samþykkt þessa frv. þriðja landshöfnin, en fyrir eru landshöfn í Keflavík, Njarðvík, sem stofnað er til með l. frá 1955, og landshöfn á Rifi, sem stofnað er til með l. nr. 38 frá 1951. Stjórnir landshafnanna eru þannig skipaðar: Landshöfn í Keflavík, Njarðvík, 5 manna hafnarstjórn, þar af þrír kosnir af sameinuðu Alþ., en einn kosinn af bæjarstjórn Keflavíkur og annar af hreppsnefnd Njarðvíkurhrepps. Stjórn landshafnar á Rifi er einnig 5 manna hafnarstjórn en skipuð af ráðh. Með brtt., sem hér hefur verið borin fram af sjútvn., er gert ráð fyrir 7 manna hafnarstjórn, sem kosin sé af Sþ. Eins og kemur fram í grg. með frv., er kostnaður við hafnargerð í Þorlákshöfn nú orðinn 50 millj. kr., miðað við framkvæmdir frá árinu 1963, en áætlað er, að 30 millj. kosti að ljúka þessari áætluðu framkvæmd. Til samanburðar má upplýsa, að lagt hefur verið í landshöfnina á Rifi samkv. upplýsingum Vitamálaskrifstofunnar fram til ársloka 1965 53 millj. kr., og fyrirhugað er að vinna þar í ár fyrir 3 millj. Í landshöfnina Keflavík-Njarðvík hefur verið lagt til á sama tíma 50 millj. kr. og áætlað að vinna þar í ár fyrir 15 millj. Gert er hins vegar ráð fyrir að leggja til hafnargerðarinnar í Þorlákshöfn á yfirstandandi ári um 10 millj. og ljúka þessum fyrirhugaða áfanga, sem kostar 30 millj., á 3 árum. Hafnarframkvæmdin í Þorlákshöfn hefur skapað ríkissjóði veruleg útgjöld. Þannig hefur ríkissjóður þegar greitt um 30 millj., en lán hafnarinnar með vöxtum til greiðsludags eru talin 40 millj., sem ríkissjóður að sjálfsögðu yfirtekur með samþykkt þessa frv. Heildargreiðslur ríkissjóðs fram að þessu og til að ljúka þeim áfanga, sem nú er fyrirhugaður, verður því 110 millj. kr. Gert er ráð fyrir, að eigendur Þorlákshafnar, sýslusjóðir Árnes- og Rangárvallasýslu, afhendi ríkinu án endurgjalds hæfilegt landssvæði fyrir höfnina og ekki komi til endurgreiðslu á því framlagi, sem sýslusjóðirnir hafa lagt höfninni, en það nemur líklega 300–400 þús. kr. á ári hin síðarí ár. Þótt þessi framkvæmd í Þorlákshöfn sé kostnaðarsöm, á hún án efa eftir að vera mikil lyftistöng byggðinni austanfjalls og verða liður í því að tengja saman sjávarþorpin meðfram ströndinni og Selfoss. Með brúarbyggingu við mynni Ölfusár skapast án efa í framtíðinni samfelld byggð allt frá Þorlákshöfn til Eyrarbakka, Stokkseyrar og allt að Selfossi. Sjútvn. mælir með því, að frv. verði samþ. með þeirri einu breyt., sem ég hef lýst hér að framan.



Herra forseti. Ég áttí sæti í þeirri n., sem fjallaði um þetta mál, og hef ásamt meðnm. mínum skrifað undir nál. og mælt með því, að frv. verði samþ. Ég get þó ekki látið hjá líða að láta fylgja þeirri afstöðu minni örfáar aths. í sambandi við þetta mál. Það, sem ég vil sérstaklega leggja áherzlu á, er það, að ég tel það fyllilega upplýst, að því er þetta hafnarmál í Þorlákshöfn varðar, að þar hefur á ýmsan hátt verið um að ræða helzt til lítinn undirbúning undir svo stórar og dýrar framkvæmdir eins og þar er verið að vinna að. Eins og hv. frsm. n. greindi frá, hefur það gerzt hvort tveggja, að þetta verk hefur orðið miklu dýrara en áætlað var, og jafnframt, sem ekki er síður bagalegt, að verkið hefur gengið miklu seinna og komið miklu síðar í gagnið en áætlað var og við mátti búast samkv. þeim samningum, sem gerðir voru á sínum tíma um framkvæmdina. Og í sambandi við það er ekkert á móti því, að það komi fram, að ákveðin framkvæmd, hafnargarður, sem átti að vera fulltilbúinn um síðustu áramót, verður samkv. þeim áætlunum, sem nú liggja fyrir, ekki tilbúinn fyrr en eftir 21/2-3 ár. Ég vildi vekja athygli á þessu, að þarna hefur á ýmsan veg ekki tekizt eins vel til og skyldi um undirbúning þessa stóra máls. Hins vegar er það ljóst, að þau sveitar- og sýslufélög, sem hér eiga hlut að máli og eiga þetta mannvirki og hafa staðið að nokkru leyti straum af því, þó með mjög verulegum fjárframlögum frá ríkissjóði, það er þessum sýslufélögum algerlega um megn að standa undir þeim framkvæmdum, sem enn er ólokið við þessa hafnargerð, og hitt liggur jafnframt fyrir, að hér er um mikið nauðsynjamál að ræða að fá þarna sem fyrst góða og vel búna höfn. Þess vegna er það, að sjútvn. varð sammála um að mæla með samþykkt frv., en ég vil leggja á það áherzlu, að í sambandi við slík stórmál sem þetta þarf vissulega í framtíðinni að hafa betri gát á í upphafi um það, að frumrannsóknir og undirbúningur að slíkri mannvirkjagerð, sem kostar mikið fé og er mikilvæg, sé góður og fullnægjandi. Það liggur að vísu ekki fyllilega ljóst fyrir af þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, hverjum er um að kenna, að þetta verk hefur hæði orðið helmingi dýrara eða litur út fyrir, að það verði helmingi dýrara en áætlað var og það tekur miklu lengri tíma að ljúka því en gert var ráð fyrir og samningar voru gerðir um. Það virðist svo, að vita- og hafnarmálaskrifstofan annars vegar og verktakinn hins vegar ýtist dálítið á um þetta, og ég skal ekki fella neinn dóm um það, hvor aðilinn beri meiri ábyrgð á því, að þannig hefur til tekizt, að verkið hefur orðið miklu dýrara og seinunnara en ráðgert var. E.t.v. eiga báðir þar nokkra sök, en það er ljóst, að þarna hefur verið um ónógan undirbúning að ræða. En í þessu efni er komið sem komið er, og til þess eru vitin að varast þau. Að lokum vil ég aðeins endurtaka það, að ég tel rétt, eins og málum er háttað, að þessi höfn í Þorlákshöfn, sem vafalaust á eftir að koma að miklum notum og það fleiri aðilum en þeim, sem byggja nálægar sveitir, verði gerð að landshöfn og verði sem fyrst gerð, henni verði komið til fullra nota, eins og til hefur staðið, allt frá því að hafnar voru framkvæmdir við þetta mannvirki.



Herra forseti. Frv. þetta til l. um breyt. á I. um kísilgúrverksmiðju við Mývatn er nú flutt af hálfu ríkisstj. vegna ýmissa breytinga, sem fram hafa komið og orðið í sambandi við þetta mál frá því, að Alþ. á sínum tíma samþykkti l. um kísilgúrverksmiðju við Mývatn á árinu 1964. En eins og hv. þm. rekur minni til, var gert ráð fyrir því í þeim l., að samvinna yrði höfð um þessa kísilgúrverksmiðju og sölu kísilgúrs við hollenzkt fyrirtæki, AIME. Síðar urðu á þær breytingar, að þetta fyrirtæki dró sig í hlé og óskaði ekki eftir lengur að vera aðili að byggingu verksmiðjunnar, og upp úr því hófust viðræður við annan aðila, amerískt fyrirtæki, Johns Manville Corporation í New York, eins og gert er grein fyrir í grg. frv. Það var stofnað, eins og gert var ráð fyrir í eldri l., undirbúningsfélag, Kísiliðjan h.f., og þar voru þeir hluthafar í, þetta hollenzka fyrirtæki, en ríkisstj. hefur nú leyst til sín þeirra hluta og gert ráð fyrir, að hlutafé ríkisins, sem lagt var fram í því, gangi svo inn í verksmiðjufyrirtækið, ef verksmiðjan yrði reist. Það þótti vera komið á það stig, þetta mál, á s.l. ári, að ég skipaði í aprílmánuði nefnd til þess að semja eða gera tilraun til þess að semja við Johns Manville um samvinnu í kísilgúrmálinu, og eins og stendur í grg. voru nm. Magnús Jónsson fjmrh., sem hafði verið formaður í Kísiliðjunni, hann var formaður n., og með honum þeir dr. Jóhannes Nordal bankastjóri, Kári Kristjánsson alþm. og Pétur Pétursson forstjóri. Svo segir í grg., að viðræður við Johns Manville hafi frá því fyrsta verið jákvæðar og eru nú taldar vera komnar á lokastig af hálfu nm. Þeir telja sig hafa líkur fyrir því, að samningar gætu tekizt við þetta ameríska fyrirtæki og þá með þeim hætti, að það yrði hluthafi að vissu marki í sjálfri verksmiðjunni og tæki að sér með samningum sölu á kísilgúrnum. En þetta fyrirtæki er með stærstu kísilgúrframleiðendum og mjög ráðandi á heimsmarkaðinum, en það hefur frá upphafi verið talið mjög þýðingarmikið í sambandi við þetta mál að reyna að tryggja í samvinnu við erlenda aðila söluna á heimsmarkaðinum, sem annars kynni að reynast okkur nokkuð erfið. Ég tel, að breytingarnar, sem í þessu frv. felast frá eldri l., séu næsta eðlilegar og eingöngu miðaðar við það breytta viðhorf, sem fram hefur komið og þá breytingu, sem orðið hefur á skipun mála, að í stað hollenzka fyrirtækisins kemur þetta ameríska fyrirtæki, sem gert er ráð fyrir, að hafi söluumboð fyrir verksmiðjuna. Það hefur verið gert ráð fyrir, eins og n. gerði grein fyrir, að þetta fyrirtæki mundi staðsetja sitt sölufyrirtæki á Húsavík, sem í sjálfu sér er mjög hagkvæmt fyrir okkur. Það munu aldrei vera nema fáeinir menn þar starfandi, en ef það væri ekki staðsett þar, mundi sennilega söluumboð fyrirtækisins í Evrópu, eitthvað af þeirra umboðum þar, taka að sér söluna og við þá missa þann spón úr aski okkar, sem okkur gæti áskotnazt þarna í sambandi við greiðslu skatta og annað af hálfu þessa fyrirtækis. Ég vil aðeins nefna, að það var beint til mín fsp. út af þessu máli í sameinuðu þingi í sambandi við náttúruvernd og hugsanleg spöll í hinni fögru Mývatnssveit, og svaraði ég því þá. Það var frá hv. 4. þm. Norðurl. e., sem þessi fsp. kom fram. Ég veit, að mörgum er það viðkvæmt mál, og ég hef nýlega móttekið frá þeim mönnum, sem hafa undirbúið þetta mál. bréf hér að lútandi, sem ég tel nú rétt, að hv. þd. sé gerð grein fyrir. En það er svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. og stjórn Kísiliðjunnar h.f. hafa lagt mikla áherzlu á að tryggja sem bezta fjölbreytni náttúrunnar við Mývatn, hún geti haldið sér, þótt kísilgúrnáman í botni vatnsins sé nýtt. Hefur Baldur Líndal verkfræðingur verið fulltrúi stjórnarinnar að því er þetta atriði snertir. Með tilliti til þeirra umr., sem orðið hafa um þetta mál, þykir rétt að gefa nánari upplýsingar um þær öryggisráðstafanir, sem gert er ráð fyrir að framkvæma. Fyrirhugaðir erlendir sameignaraðilar hafa sama áhuga á þessu máli og Íslendingar. Í allri mannvirkjagerð í sambandi við fyrirhugaða kísilgúrvinnslu við Mývatn hefur það sjónarmið ríkt, að náttúrudýrð þessa staðar sé í engu spillt. Þannig er verið að byggja verksmiðjuna langt frá vatninu í eyðilegu hrauni 3 km austan norðurhluta Mývatns. Það eru smávægilegar byrjunarframkvæmdir, sem hafa átt sér stað. Svo háttar þarna til, að staðurinn sést ekki frá Mývatni, og ætti því verksmiðjan að engu leyti að spilla augnayndi manna og nautn af fegurð Mývatns og nágrennis þess. Kísilgúrleðjunni úr Mývatni er dælt um granna leiðslú alla leiðina að verksmiðjunni. Við Mývatn eru rafknúnar dælur ásamt leðjugeymi, sem lítið mun bera á, eftir að gengið hefur verið frá staðnum, enda leggur Kísiliðjan hér enn höfuðáherzlu á, að upprunalegt umhverfi haldi sér. Leðjunámið mun að sinni fara fram í aðeins litlum hluta Mývatns. Meðfylgjandi kort sýnir þann hluta vatnsins, sem fyrirhugað er að dæla úr næstu 20 ár eða lengur. Yfirferðin er lítil, og dæluskipið á vatninu er mjög staðbundið, engin skaðleg gruggun á sér stað og tækin máluð þannig, að lítið ber á þeim. Kísiliðjan hefur leitað álits Náttúruverndarráðs auk annarra sérfræðinga, svo sem dr. Finns Guðmundssonar fuglafræðings, Þórs Guðjónssonar veiðimálastjóra og Hjálmars Bárðarsonar skipaskoðunarstjóra viðvíkjandi fyrirhugaðri kísilgúrvinnslu við Mývatn. Ekki hefur komið fram uggur um, að kísilgúrnám úr Mývatni væri skaðlegt lífi í vatninu. Flestir álíta á móti, að gott væri að dýpka vatnið, sökum þess að Mývatn er óðum að fyllast af kísilgúr. Sá hluti vatnsins, sem námið mun ná til á næstunni, er þó langgrynnstur, svo að þar vill vel til. Náttúruverndarráð hvetur að sjálfsögðu til varúðar við framkvæmd verksins. Öll meðferð olíu við verksmiðjuna og í samhandi við leðjudælinguna úti á vatninu verður á þann veg, að olíumengun getur tæpast átt sér stað. Meðal þeirra ráðstafana, sem ákveðnar hafa verið, eru lekavarnargarðar við olíugeymana, bæði við verksmiðjuna og við kísilolíugeymi niðri við Mývatn. Áætlaðar verða enn fremur tiltækar olíugildrur til varnar því, að olíubrák geti breiðzt út í sambandi við hugsanleg mistök við áfyllingu dæluskipsins. Þó er þar aðeins um venjulega dísilolíu að ræða, sem ekki er talin það skaðleg, að hún heyri undir reglugerðir um olíumengun hér á landi eða alþjóðareglur þar um. Stjórn Kísiliðjunnar hefur mjög góða samvinnu við eigendur Reykjahlíðar og hreppsnefnd Skútustaðahrepps. Gerir stjórnin sér vonir um áframhaldandi góða samvinnu varðandi byggingu verksmiðjunnar og væntanlegs þorps í samhandi við verksmiðjureksturinn.“ Þetta bréf er undirritað af einum nm., Pétri Péturssyni. En kísilgúrvinnslan samkv. þessu meðfylgjandi korti er á örlitlu svæði af vatninu, aðeins örlitlum hluta þess. eins og sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, getur kynnt sér nánar um næstu 20 árin. Í samræmi við þetta nál. eru ákvæði 7. gr., sem ekki voru í eldri l., og fram hefur komið ábending frá þm. þessa kjördæmis o.fl. þess eðlis, eins og þar stendur, að framleiðslufélagið skuli gera allar þær varúðar- og öryggisráðstafanir, sem við verður komið til þess að koma í veg fyrir, að dýralíf og gróður við Mývatn bíði tjón af starfsemi kísilgúrverksmiðjunnar. Einnig skal hafa gerð mannvirkja þannig, að þau fari sem bezt í umhverfinu. Þetta er í 7. gr. þessa frv. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn. þessarar d.



Herra forseti. Frv. það um breyt. á hreppamörkum milli Hafnarhrepps og Nesjahrepps í Austur-Skaftafellssýslu, sem hér er til umr., er komið frá Nd. Heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. hefur haft frv. til athugunar og rætt það á fundum sínum, og leggur hún til, að frv. verði samþ. með einni breyt. við 2. gr. 1 frvgr. segir svo: „Nú verður ekki innan þriggja mánaða frá gildistöku l. þessara samkomulag milli hreppsnefnda Hafnarhrepps og Nesjahrepps um bætur fyrir tekjumissi Nesjahrepps“, o.s.frv. N. leggur til, að fyrir orðið „tekjumissi“ komi „tekju- og aðstöðumissi.“ Þar sem nú eru Nesja- og Hafnarhreppar var eitt hreppsfélag þar til fyrir 20 árum, að hreppnum var skipt og Hafnarkauptún gert að sérstöku sveitarfélagi. Hafnarkauptún hefur risið á landi Hafnarness, og voru landamerki þeirrar jarðar látin ráða hreppamörkum við skiptinguna, svo sem fram kemur í grg. fyrir frv. Þegar hreppaskiptingin fór fram, munu íbúar Hafnarhrepps hafa verið kringum 300. Síðan hefur byggðin vaxið mjög með aukinni útgerð og bættri aðstöðu til atvinnurekstrar á ýmsum sviðum, og eru íbúar Hafnarkauptúns nú um 800 manns. Vaxandi bær þarfnast vitanlega aukins athafnasvæðis, og eru nú fyrirhugaðar miklar hafnarframkvæmdir á staðnum. En þannig hagar til, að land það, sem liggur að hafnarsvæðinu, er í tveimur hreppum. Er það eyja, svonefnt Ósland, í landi jarðarinnar Horns í Nesjahreppi, sem hér er um að ræða. Þrátt fyrir samningaumleitanir hefur samkomulag ekki tekizt milli hreppsnefnda Nesjahrepps og Hafnarhrepps um breyt. á hreppamörkunum, þannig að óslandið yrði framvegis í Hafnarhreppi. Hefði þó á allan hátt verið æskilegast, að svo hefði mátt verða. Ágreiningurinn virðist að mestu vera um bótaupphæð til Nesjahrepps. Frv. felur það í sér, að unnt verði enn þá að ná samkomulagi um bætur til handa Nesjahreppi vegna landmissis. En jafnframt er lagt til, að mat óvilhallra manna skeri úr um greiðslur vegna breyt. á hreppamörkunum. Það eru nú víða uppi raddir um nauðsyn þess að breyta hreppaskipuninni í landinu og fækka hreppunum að mun. Það er því trúlegast, að núverandi hreppaskipun eigi eftir að taka miklum breytingum á næstu árum. Að mínum dómi hefði því verið eðlilegast, að þessir tveir umræddu hreppar hefðu sameinazt í eitt sveitarfélag, eins og þeir voru allt til ársins 1946, en sá möguleiki virðist ekki vera fyrir hendi, eins og sakir standa. Breyting sú, sem heilbr.- og félmn. leggur til, að gerð verði á frv., stefnir að því að gera ákvæðin um bótagreiðsluna skýrari, þar sem orðin „tekju- og aðstöðumissi“ koma í stað orðsins „tekjumissi,“ eins og það var í frv. og ég gat um áðan. Hér er tvímælalaust um aðstöðumissi fyrir Nesjahrepp að ræða, þar eð Óslandið liggur að hinu fyrirhugaða nýja hafnarsvæði. Bæturnar fyrir aðstöðumissinn gætu orðið á ýmsa vegu. Þar gæti orðið um fébætur að ræða í eitt skipti fyrir öll. Líka mætti hugsa sér greiðslu, sem innt væri af hendi á nokkrum árum, eða þá aðstöðu, sem Nesjahreppur nyti um skemmri eða lengri tíma. Ég vil taka það fram, að það, sem ég segi um þetta atriði málsins, eru mínar persónulegu hugleiðingar, en engar umr. fóru fram um þennan þátt þess í n. Mér er vel ljóst, að það er nauðsyn stækkandi kauptúni að fá aukið rými fyrir ný mannvirki. En þar sem hin miklu hafnarmannvirki eiga einmitt að koma meðfram Óslandinu, sem er í Nesjahreppi, er skylt að hafa einnig sjónarmið íbúa þess hrepps í huga. Það breytir engu þar um, þó að mér þyki trúlegast, að þessir tveir hreppar eigi eftir að sameinast á ný, áður en langir tímar líða. Ég vil svo að lokum óska þess, að hv. þdm. sjái sér fært að samþykkja frv. í því formi, sem það er nú komið í frá heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég þakka heilbr.- og félmn. fyrir afgreiðslu á þessu máli. Út af brtt., sem n. flytur, vil ég segja þetta: Við l. umr. þessa máls í þessari hv. d. tók ég fram, að ákvæði 2. gr. frv. væru sniðin eftir hliðstæðum l., sem gilda um aðra staði, og ætlazt væri til þess af hálfu þm. Austf., en þeir standa allir að flutningi þessa frv., að um mat á bótum til Nesjahrepps samkv. 2. gr. gildi í framkvæmd almennar, venjulegar reglur, sem farið hefur verið eftir, þegar svipað hefur staðið á annars staðar á landinu. Ég lít svo á, að í brtt. n. felist raunverulega ekki efnisbreyting á frv.