Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Utanrmn. hefur tekið til meðferðar till. til þál. um landhelgismál á þskj. 133. Meiri hl. mælir með því, að till. verði vísað til ríkisstj., en minni hl. mun skila séráliti. Um frekari rökstuðning fyrir þessu áliti meiri hl. vísa ég til málflutnings stuðningsmanna ríkisstj. við fyrri hluta umr.



Herra forseti. Ég mun verða fáorður enda þótt ég geti ekki lofað því að hafa alveg eins fá orð um málið og hv. frsm. meiri hl. En ástæðurnar til þess, að ég tel mig geta verið fáorðan um nál. minni hl. utanrmn., eru tvær: Í fyrsta lagi sú, að þetta mál er þrautrætt og var rætt nú síðast við þær umr. um þessa till. sem útvarpað var fyrir fáum dögum. En í öðru lagi sé ég ekki ástæðu til að vera margorður um till. vegna þess að það hefur verið svo í sambandi við þetta mál, að enda þótt spurt hafi verið um ýmsa hluti og óskað upplýsinga frá hæstv. ríkisstj. og hv. stjórnarliðum, þá hefur litlar upplýsingar verið þar að fá og stundum lítið annað en vífilengjur, því miður, og ég á alveg eins von á því að svo verði nú, enda þótt ástæða sé vissulega til að spyrja ýmissa spurninga og ekki síst eftir þær síðustu fréttir sem borist hafa erlendis frá af gangi þessara mála. Það er ýmislegt undarlegt sem haft er eftir stjórnarliðum í sambandi við þær samningaviðræður og samningaumleitanir sem fram hafa farið um þetta mál. Það er m. a. haft eftir formanni utanrmn. að ekki komi til mála að semja við Efnahagsbandalag Evrópu til skamms tíma. Daginn eftir er síðan í sama blaði og skýrði frá þessu haft viðtal við hæstv. sjútvrh. og þar er sagt að ekki komi til mála að semja til langs tíma. Óneitanlega væri fróðlegt að spyrja frétta af þeim samningaviðræðum sem fram hafa farið í Brüssel síðustu daga. Þær hafa staðið í tvo daga og frá því hefur nú verið skýrt að þær haldi áfram að einhverju leyti næstu daga þó að samninga- eða viðræðufundirnir hafi verið minnkaðar eitthvað og samningamönnum fækkað. Frá Brüssel berast þær fréttir, samkvæmt því sem sagt var í ríkisútvarpinn í gærkvöld, og þær eru þar hafðar eftir formanni íslensku samninganefndarinnar, Tómasi Tómassyni sendiherra, að nú hafi verið lögð fram drög að rammasamningi til langs tíma, eins og það er orðað, svo sem 10 ára. Og það hefur verið í þessum viðræðum rætt um þrennt: það hefur verið rætt um fiskvernd, rætt um stjórnun fiskveiða og um gagnkvæmar veiðiheimildir. Eins og ég sagði væri fróðlegt að spyrja frétta um þetta, en ég býst við samkvæmt reynslunni að eins geti farið og áður í sambandi við þetta mál, að svörin verði lítið annað en vífilengjur. Ýmsir fylgismenn stjórnarflokkanna eru vissulega ekkert síður en aðrir landsmenn uggandi um þróun þessara mála og ég hygg að sá uggur nái inn í raðir þm. þessara flokka. Eins og nú horfir virðist og einsætt að eina ráðið til að koma í veg fyrir áframhaldandi samningabrölt hæstv. ríkisstj. sé að samþykkja þá till., sem hér liggur fyrir, og marka með því þá stefnu Alþ. að ekki sé um neitt að semja eins og nú standa sakir. Það og það eitt hygg ég að sé í samræmi við þjóðarviljann í þessu máli. Það, sem meiri hl. utanrmn. leggur til, að vísa þessari till. til ríkisstj., tel ég vera fráleita afgreiðslu, að vísa málinu til þeirrar hæstv. ríkisstj. þar sem a. m. k. sumir ráðh. hafa verið svo víkum, ef ekki svo mánuðum skiptir á harðaspretti í leit að átyllum til þess að gera nýja samninga. Þar sem hv. 4. þm. Reykv., formaður utanrmn. og formaður þingflokks Framsfl., virðist ekki ætla að nota þetta tækifæri til þess að lýsa heilindum samstarfsflokksins í málinu, skal ég taka af honum ómakið og vitna aðeins til þeirra orða sem hann hafði látið falla við útvarpsumr. á dögunum, en þar sagði hann, með leyfi hæstv. forseta: „Því er ekki heldur að leyna að stundum virðist Sjálfstfl. hafa verið fúsari til samninga en samrýmst hefur sjónarmiðum Framsfl.“ Í tilefni þessara orða og fleiri orða, sem hrotið hafa af vörum hv. stjórnarliða, vil ég að lokum aðeins segja þetta: Að því er tekur til heilinda stjórnarflokkanna, jafnt í þessu máli sem öðrum fleiri, kynni ég að mega vitna til kvæðis Gríms Thomsens um þá Kálf Árnason og Svein Alfífuson, en þar er þetta upphaf: „Trúa þeir hvor öðrum illa, enda trúðu fáir báðum, orðunum þeir ávallt stilla, yfir köldum búaráðum, tækifæris báðir bíða, búnir ofan hinn að ríða.“ Þeir stjórnarþingmenn, sem af alvöru vilja koma í veg fyrir nýja fiskveiðisamninga, eiga þann einn kost góðan - og hann er í sjálfu sér ágætur - að samþykkja till. þá sem hér liggur fyrir svo sem minni hl. utanrmn. leggur til.



Herra forseti. Í umr. um þessa till. hafa ýmsir aðilar innan þings og utan haldið því fram að till. sé stefnt gegn öllum viðræðum við aðrar þjóðir. Um þetta stendur ekkert í till. og ég vil mótmæla þessum vísvitandi rangfærslum, og hvað Alþfl. snertir get ég minnt á það, að hann hefur ávallt verið fylgjandi því að ræða við þá sem við okkur vildu ræða. Efni till. er að fá fram yfirlýsingu gegn nýjum veiðiheimildum. Það er kjarninn. Nú gerðist það í útvarpsumr. um málið að hv. 4. þm. Reykv., sem er formaður þingflokks Framsfl., skýrði frá því að í þeim flokki hefði verið rætt um, hvað gera skyldi ef boð bærust um að gera samninga um nýjar veiðiheimildir. Hann sagði, að þegar rætt hafi verið í þingflokki Framsfl. um hvernig bregðast skyldi við ef slíkar till. um bráðabirgðasamkomulag kæmu fram, þá hafi slík málaleitan, ef til kæmi, engar undirtektir fengið. Með þessari yfirlýsingu er tilgangi þáltill. að töluverðu leyti náð. Eftir þessa yfirlýsingu formanns þingflokks Framsfl. liggur það fyrir opinberlega að 4 af 5 flokkum Alþ. eru andvígir öllum nýjum samningum um veiðiheimildir og þessir flokkar hafa sterkan meiri hl. þingmanna á bak við sig. Þetta er mjög mikilvægt. Og við heyrum það í fréttum frá Brüssel að embættismenn þar hafa skilið hver viðbrögð eru hér heima við hugmyndum þeirra. Ég vona að hinn stjórnarflokkurinn hafi einnig skilið hvernig landið liggur. Till. um að vísa þessari þáltill. til ríkisstj. er algjörlega órökstudd. Það er að sjálfsögðu fráleitt að senda stjórninni mál af þessu tagi, þó að það sé þinglega mögulegt. Augljóslega er þessi afgreiðsla, og sérstaklega að hún skuli vera órökstudd af hálfu stjórnarflokkanna, til þess eins gerð að dylja ágreining þeirra í milli í málinu. Ég vil því eins og frsm. minni hl. benda á það, að samkvæmt yfirlýstum skoðunum meiri hl. Alþ. sæmir ekki önnur afgreiðsla en að samþykkja þessa till.



Herra forseti. Hv. 2. landsk. þm. virðist ekki hafa hlustað á það sem ég sagði hér áðan, því ég vísaði til röksemda stuðningsmanna stjórnarinnar og þess, sem fram kom í fyrri umr., varðandi það að vísa þessari till. til ríkisstj. En ég vil láta það koma hér fram til viðbótar við það sem sagt hefur verið í þessu máli, bæði í fyrri umr. og þessari, að það er auðvitað algjörlega ótímabært að ræða hvort semja á til langs eða skamms tíma fyrr en fyrir liggur hvort á að semja yfirleitt nokkuð og þá hvenær. Á að semja á næsta ári eða þar næsta eða 1979 eða 1980? Það er margt, sem þarf að vega og meta áður en kveðið er upp um það hvort það á að semja yfirleitt eða ekki. Það er því ótímabært og hreinn útúrsnúningur að vera að tala um samninga til langs eða skamms tíma. Það er full ástæða að vísa þessu máli til ríkisstj. með vísan til þess, hversu vel ríkisstj. og stjórnarfi. hafa haldið á þessu máli frá því að fiskveiðimílurnar voru færðar út í 200. En það er e. t. v. með þetta eins og fleira, að stjórnarandstæðingar eru skotheldir bæði fyrir rökum málinu til stuðnings og þeim staðreyndum, hversu mikill og glæsilegur árangur hefur náðst í sambandi við útfærsluna í 200 sjómílur. En það er að sjálfsögðu hægt að stilla málum þannig upp og segja að svart sé hvítt og hvítt sé svart. Það hentar örugglega í stjórnmálum. En varðandi heilindi í samstarfi stuðningsflokka ríkisstj. í þessu máli og tilvitnun í Alþýðublaðið, sem kom fram hjá hv. þm. Gils Guðmundssyni, 3. þm. Reykn. og Benedikt Gröndal, 2. landsk. þm., þá vil ég leyfa mér að segja það, að það, sem þeir sögðu, er tekið út úr samhengi og reynt að snúa út úr því sem hv. þm. Þórarinn Þórarinsson sagði í sinni ræðu. Það, sem hv. þm. Þórarinn Þórarinsson átti við, það voru deilurnar um þessi mál árið 1961. Hann var ekki að tala um afstöðu flokkanna til nýafstaðinnar deilu við breta, það kom alveg greinilega fram í ræðu hv. þm. En það er aftur annað mál, ef menn hlusta ekki á nema það sem þeir vilja heyra, þá tala þeir og haga sér samkvæmt því. Það er háttur sumra manna líka að hlusta aldrei á röksemdir og snúa út úr öllu sér í hag. Ég vil lýsa því hér yfir fyrir hönd þess flokks sem ég er fulltrúi fyrir - 



Herra forseti. Það hlýtur að vekja eftirtekt að hv. þm. Þórarinn Þórarinsson, formaður utanrmn., formaður þingflokks Framsfl. og sá talsmaður Framsfl. í útvarpsumr. hér fyrir stuttu, sem hvað skeleggast kvað að orði að því er varðaði þetta mál af hálfu stjórnarliða, ætlar nú að sitja hér þegjandi undir þessum umr. Ég held að nú þegar sé komið tilefni til fyrir hv. 4. þm. Reykv. að stíga í stól og leiðrétta hv. þm. Guðmund H. Garðarsson varðandi það sem hann sagði áðan, að hér væri verið að mistúlka eða misskilja það sem hv. þm. Þórarinn Þórarinsson sagði. En eins og hér hefur verið vitnað til, þá talaði hv. þm. Þórarinn Þórarinsson á þann veg í útvarpsumr. að a. m. k. margir, þ. á m. ég, tóku ummæli hans á þann veg að Framsfl. teldi að ekki kæmi til mála að semja um gagnkvæmar veiðiheimildir eins og mál nú stæðu. En á sama tíma virðist þessi hv. þm. og þingfl. Framsfl. sem heild standa að því að hafa úti í Brüssel samninganefnd sem er að ræða um samninga til langs tíma - 10 ár hafa verið nefnd - ekki bara um fiskverndunarmál og stjórnun á fiskveiðum, heldur og gagnkvæmar veiðiheimildir. Og í fréttum útvarpsins í gærkvöld var skýrt frá því, haft eftir Tómasi Tómassyni, að tilboð hafi borist um gagnkvæmar veiðiheimildir. Það er því ástæða til að spyrja hæstv. ríkisstj.: Hvað felst í því tilboði sem Efnahagsbandalagið hefur nú samkvæmt ummælum Tómasar Tómassonar gert samningarnefndarmönnum hæstv. ríkisstj. í Brüssel, hvert er innihald þess tilboðs, hvað er um að ræða? Ég held að það verði ekki hjá því komist að Alþ. verði a. m. k. gerð grein fyrir því hvað hér er á ferðinni. Ég var satt að segja lengi vongóður um það eftir þessi ummæli hv. 4. þm. Reykv. að nú væri að koma sá tími að treysta mætti orðum hv. þm. Framsfl. í þessu máli. En eftir að þetta hefur komið í ljós, að þeir sýna þennan tvískinnung í málinu, að lýsa hér yfir í umr. á Alþ., að þeir séu algjörlega andvígir öllum samningum um gagnkvæmar veiðiheimildir, á sama tíma og þeir lýsa blessun sinni yfir samningaviðræðum, sem eru grundvallaðar að miklum hluta á gagnkvæmum veiðiheimildum, og taka við tilboðum af hálfu gagnaðilans um að semja um gagnkvæmar veiðiheimildir, eins og málum er nú háttað, þá verður ekki hjá því komist og ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. utanrrh. hvað hafi falist í því tilboði sem Efnahagsbandalagsfulltrúarnir gerðu í Brüssel að því er varðar gagnkvæmar veiðiheimildir. Ég held að það sé nauðsynlegt að fá það upplýst hér. Það kom að því, sem m. a. ég átti von á, að hæstv. ríkisstj. treystir ekki á að láta ganga til atkvæða hér á Alþ. um hvort samþykkja eigi þessa tillögu eður ei. Það er greinilegt að hæstv. ríkisstj. þorir ekki nú á þessari stundu að leggja málið undir atkvæði Alþ., eins og staðan í því er nú. Það að leggja til, að þáltill. sé vísað til ríkisstj., það er bein yfirlýsing um að hæstv. ríkisstj. treysti ekki á að það sé þingmeirihl. fyrir því að halda áfram samningamakki við Efnahagsbandalagið um gagnkvæmar veiðiheimildir. Það, sem hún ætlar sér því að gera, er að synda fram hjá þessu með þessari fádæma afgreiðslu sem hér er lögð til af hálfu meiri hl. utanrmn. Það hefur enginn rökstuðningur komið fram um að það sé ástæða til þess nú að vísa þessari þáltill. til ríkisstj. Það sjálfsagðasta í málinu er því að till. verði hér borin upp, eins og hún liggur fyrir, til samþykktar eða synjunar. Ég er um það fullviss, að ef þannig væri staðið að afgreiðslu þessarar þáltill., þá er meiri hl. fyrir því hér á Alþ. að samþ. hana eins og hún liggur fyrir. En það er það sem hæstv. ríkisstj. þorir ekki að láta koma í ljós. Það er sannleikurinn og kjarni þessa máls.



Herra forseti. Ég hef ekki áður tekið til máls í umr. um landhelgismál nú á þessu þingi, þó að ærin tilefni hafi kannske verið til þess stundum, og hef ekki hugsað mér að lengja þær umr. sem hér fara fram. Satt að segja hafa mér fundist þessar umr. heldur ófrjóar og borið þess vitni að menn væru að reyna að búa sér til ágreining, að reyna að þyrla upp moldviðri. Ég held að sem betur fer séum við 60 alþm. íslendinga meira og minna sammála, kannske algjörlega sammála um hvernig að málum beri að standa. Ég held að í hjarta okkar allra séum við sannfærð um að það sé rétt að ræða við Efnahagsbandalagið úr því að fulltrúar þess óska viðræðna, heyra, hvað mennirnir hafa að segja, og taka síðan okkar afstöðu. En tilefni þess, að ég kveð mér nú hljóðs, er að ég tel rétt og kannske skylt að upplýsa hér atvik frá liðnu sumri, - atvik sem gerðist úti í New York. Þrír sendimenn Efnahagsbandalagsins óskuðu þá viðræðna við íslensku sendinefndina hjá Sameinuðu þjóðunum. Þeir sögðust vilja ræða almennt um viðhorf okkar til hafréttarmála. Á þessum fundi mættu fulltrúar allra íslensku stjórnmálaflokkanna auk Hans G. Andersens og Más Elíssonar. Þegar umr. höfðu staðið í um það bil klukkutíma um gagnslitla hluti, þá var komið að því, sem auðvitað var erindið, að reyna að þreifa fyrir sér um það hver væri skoðun okkar á því að bretar fengju veiðiheimildir eftir 1. des., og það var Prescott sá breski, sem hingað hefur komið oftar en einu sinni og var okkur vinsamlegur í landhelgismálinu, eins og allir þekkja, sem upphóf þessa spurningu. Hans G. Andersen sagði að rétt væri að stjórnmálamenn svöruðu þessu og beindi spurningunni til mín. Ég afsakaði það við viðmælendur okkar, að við íslensku sendinefndarmennirnir töluðum saman augnablik á móðurmáli okkar, og spurði félaga mína, sem voru þeir hv. þm. Þórarinn Þórarinsson, Gils Guðmundsson, Jón Árm. Héðinsson og Magnús T. Ólafsson, sem eru hér allir staddir og geta staðfest orð mín, - ég spurði þá að því hvort við værum ekki sammála um að svara því til að eftir 1. des. fengju bretar að mati okkar allra, fulltrúa allra íslensku stjórnmálaflokkanna, engar veiðiheimildir, þeir yrðu að hverfa héðan burt. Það væri nær að spyrja þá Efnahagsbandalagsmennina hvað við ættum að fá fyrir það aflamagn, sem þeir mega veiða á íslandsmiðum, áður en þeir spyrðu hvort þeir fengju eitthvað meira þegar við fengjum ekki neitt. Þá kom fram sú hugmynd frá öðrum en mér að við yrði bætt, að það eina, sem til greina kæmi, væru gagnkvæmar veiðiheimildir. Yfirlýsing efnislega á þennan veg var gefin í nafni okkar allra. Við sögðum að vísu: Við höfum ekki umboð flokka okkar. - En á þennan veg var yfirlýsingin gefin og það var ekki ég sem átti viðbótina, en það má liggja á milli hluta, ég samþ. hana og taldi sjálfsagt að við öll stæðum að því að tala við mennina á þessum grundvelli. Þetta tel ég. 

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ég tel mér að sjálfsögðu skylt að ganga til spurninga hjá hv. 5, þm. Vestf. eins og jafnan þegar hann beinir til mín fyrirspurnum, og ég get upplýst hann um það, að íslendingar hafa ekkert tilboð gert og þeir hafa einungis hlustað á það sem Efnahagsbandalagið hefur að segja. Þessi fyrirmæli fékk formaður sendinefndarinnar, Tómas Tómasson, frá mér, og ég ber fyllsta traust til þess að hann hafi farið eftir þeim. Það er rétt, að Efnahagsbandalagið mun hafa lagt fram sínar hugmyndir. Ég veit ekki enn hverjar þær eru. Sendinefndin er ekki komin heim, hún kemur heim á þriðjudag. Ég tel mig hafa fullt umboð ríkisstj. til þess að lýsa því yfir, að þegar þessi tilboð hafi borist, þá verði þau kynnt ekki aðeins stjórnmálaflokkum, heldur einnig öllum þm. í utanrmn. eða landhelgisnefnd eða hvorri tveggja, ef menn vilja. En hitt get ég endurtekið, sem ég hef oft sagt hér áður, að ekkert verður aðhafst í þessu máli fyrr en þing kemur saman að nýju.



Herra forseti. Ég tala hér fyrir þáltill. um afurðalán. Hún hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því að Seðlabankinn hækki afurðalán sín úr 55% í 85%. Þeirri kvöð verði jafnframt létt af viðskiptabönkunum að lána 28% ofan á afurðalánin. Sama regla verði látin gilda um rekstrarlánin og afurðalánin, að Seðlahankinn endurkaupi þau.“ Greinargerð: „Með þeirri skipan, sem hér er lagt til, er ríkisbönkunum og útibúum þeirra gert jafnt undir höfði. Þeim er og veitt eðlileg samkeppnisaðstaða við aðra banka eða sparisjóði. Svæðalegt misrétti, sem stafar af núverandi kerfi, er með öllu óþolandi. Þeir hlutar landsins, er hafa hagstæðasta hlutfallið í þjónustugreinum, búa við besta möguleika bankakerfisins til frjálsrar lánastarfsemi. Á mestu framleiðslusvæðunum verður ástandið verst. Mismunun innan þeirra svæða er jafnframt ósanngjörn og getur haft byggðaleg áhrif. Tökum dæmi: Á Ísafirði eru tvö útibú ríkisbanka er annast afurðalán fyrir flesta staði á Vestfjörðum. Ofan á afurðalánin, sem fást úr Seðlabankanum, verða útibúin að lána 28%. Þar sem á Vestfjörðum er mikil framleiðsla skerðir þessi kvöð lánsgetu útibúanna til uppbyggingar á Ísafirði og á sinn þátt í erfiðleikum staðarins varðandi uppbyggingu á þjónustustarfsemi og almenna byggingu. Þeir staðir, sem hafa sparisjóði eða útibú sem ekki þarf að sinna afurðalánum, eru miklu betur settir. Seðlabankinn hefur fjármagnað afurðalánin með bindiskyldu. Ljóst er að sú prósenta yrði að hækka. Það kemur ólíkt betur út en það kerfi sem nú er í gildi og hlýtur að leiða af sér harkalega mótleiki verði því ekki breytt. Ríkisbankarnir virðast veita útibúum sínum ákaflega misjafnar heimildir til að skulda aðalbönkum. Ég vil hér taka sýnishorn eftir kjördæmum af stöðunni hjá útibúum Útvegsbankans og Landsbankans um áramótin 1965 og 1972: Skuld útibúanna við aðalbankann: Áramót 1965: Vestfirðir 181 millj. kr., Austfirðir 295 millj. kr. 1972: Vestfirðir 179 millj. kr., Austfirðir 547 millj. kr. Þess má geta, að árið 1972 nam skuld Landsbankaútibúsins á Akureyri 511 millj. kr. Vegna hinnar miklu gjaldeyrisöflunar þessara svæða og 28% reglunnar er ekki ósennilegt að útibúin skuldi aðalbönkunum. Hér er aftur á móti ekkert samræmi á milli svæða. Það má bæta því við að á Vestfjörðum fækkar fólki, en fjölgar á Austfjörðum. Á bankapólitíkin þátt í því.“ Í því, sem hér er sagt, eru tvö aðalatriði. Það er annars vegar lagt til að afurðalánin verði fjármögnuð að fullu úr Seðlabankanum, í annan stað að þau hækki úr 70% í 85% sem skylda, en ekki sem geðþóttaákvarðanir. Það vita allir, sem nálægt þeim málum hafa komið, og hinir geta kynnt sér það, að í reynd er óraunhæft að tala um að afurðalánin séu lægri en 85%. Það er óraunhæft. Aftur á móti er það svo, að þróun íslenskra bankamála mun í náinni framtíð þó nokkuð mótast af því, hvort hér verður stefnubreyting eða ekki. Í dag sitjum við uppi með ríkisbanka, sparisjóði og hlutafjárbanka. Hver og einn, sem skoðar það mál ofan í kjölinn, hlýtur að gera sér grein fyrir því að 28% kvöðin, sem ríkisbankarnir sitja uppi með sem lánsfjárkvöð ofan á afurðalánin sem þeir fá úr Seðlabankanum, þessi kvöð á 11% vöxtum, eins og Landsbankinn og Útvegsbankinn framkvæma þetta, dregur að sjálfsögðu svo mjög úr frjálsri lánastarfsemi útibúa þessara banka, þar sem þeir eru í miklum framleiðsluhéruðum úti á landi, að þeir hafa enga samkeppnisaðstöðu við vel rekinn sparisjóð. Þeir staðir, sem á undanförnum árum hafa afhent sparisjóði sína til ríkisbankanna og sitja nú í dag uppi með þessar kvaðir, þeir eru velflestir mjög óánægðir með að hafa gert þetta. Ég tók hér dæmi um Ísafjörð og ég geri það ekki af neinni tilviljun. Það er staðreynd, að þar hefur verið mjög mikil stöðnun í uppbyggingu íbúðarhúsnæðis, svo mikil stöðnun að verð á íbúðarhúsnæði þar á frjálsum markaði nálgast það mjög að vera hliðstætt og í Reykjavík, þrátt fyrir það að gatnakerfi og margt fleira er þar ekki í neinu samræmi við það sem hér er, fyrir utan það að hér er inni í verði á íbúðarhúsnæði, eins og allir vita, það kyndingarfyrirkomulag sem hér er, hitaveitan. Nú er það svo, að í nágrannasveitarfélögunum eru sparisjóðir, og ég vil halda því fram að á þeim stöðum, þar sem þeir eru, og einnig á suðursvæðinu, þar sem eru útibú sem ekki sitja uppi með þessa kvöð, eigi einstaklingar miklu auðveldara með að fá lánsfyrirgreiðslu til að fara út í það að byggja sér íbúðarhúsnæði, og allir vita að einstaklingar verða að hafa sæmilega möguleika á lánsfyrirgreiðslu þegar þeir fara út í það að byggja sér íbúðarhúsnæði. Ég held að hvort sem menn ræða lengur eða skemur um það, hvort þeir vilji breyta þessu kerfi eins og það er núna, þá liggi hitt alveg ljóst fyrir, að sérhver, sem hugsar það til botns, gerir sér grein fyrir þeirri þróun sem það mun hafa í för með sér. Þróunin hlýtur að verða sú, að ef hlutafjárbönkunum er jafnvel stjórnað og ríkisbönkunum, þá verði þeir sterkari, vegna þess að þeir hafa betri taflstöðu, eins og kerfið setur leikreglurnar upp. Og ég á eftir að sjá nú á næstu árum hvort það gerist að nokkur sparisjóður afhendi ótilneyddur völd sín yfir til bankaútibúa. Ég á eftir að sjá að það gerist í náinni framtíð. Hitt atriðið, sem ég ætla nú að ræða hér betur, en drap á lauslega áðan, það er hækkunin úr 70% í 86%. Ég held að það sé ekki óeðlilegt að menn hugleiði það, miðað við það vaxtakerfi, sem er í landinu, og þær reglur, sem bankarnir fara eftir varðandi yfirdrátt og fleira, hvort þeir telji t. d. að venjuleg loðnuverksmiðja komist af með 70% afurðalán. Ég vil halda því fram að þeir, sem líta svo á að hún komist af með 70% afurðalán, telji að gróðinn af starfseminni sé ekkert smáræði. Það hlýtur að vera eðlilegra að allir sitji við sama borð í þessari lánsfyrirgreiðslu, fái það, sem menn telji að sé nauðsynlegt til þess að starfrækslan geti átt sér stað, og að það dragi sem mest úr því stjórnarfyrirkomulagi fyrirtækja á Íslandi, að forstjórarnir hafi biðstofu bankastjóranna sem sinn annan aðalvinnustað eða þeir liggi þá yfir þeim í gegnum síma til þess að slást um hvað þeir fái miklu meira en þessi 70%. Mér er ljóst að hér er hreyft við stóru máli, en ég vona að grg., sem fylgir hér með, sannfæri menn um hvers vegna ég geri það.



Herra forseti. Þessum umr. utan dagskrár var frestað á dögunum án þess að mér gæfist færi á að þakka hæstv. viðskrh. fyrir svör hans og um leið fyrir að fá að hreyfa þessu máli hér. Það tekur örstuttan tíma frá minni hálfu. Ég taldi aðeins nauðsynlegt að það heyrðist rödd frá Alþ. í þá átt að fram kæmi að við alþm. fellum okkur ekki við það að aðrar stofnanir í þjóðfélaginu fari inn á okkar verksvið með ráðstöfun mikilla fjármuna. Ég vil taka það fram hér, að ég tel mig ekki hafa gert þetta að ástæðulausu. Það er staðreynd, að í öllum opinberum umr. um þessa þjóðhátíðarmynt og ráðstöfun á hagnaði af henni hefur hvergi verið minnst á Alþ. nema í umr. á eftir fyrirspurnum sem ég hef lagt fram þar að lútandi. Í mínum augum er þetta stórmál, og ég er fegin því að nú liggur það á hreinu að það er ekki aðeins ríkisstj. og stjórn Seðlabankans sem ráðstafa þessum 300 millj., sem eru annars vegar, heldur mun þar koma til kasta Alþingis. Ég hlýt að tengja þetta enn hinu stóra menningarmáli okkar, þjóðarbókhlöðunni, þessu stóra, en jafnframt vanrækta menningarmáli, og um leið hinni hörmulega vanræktu þjóðhátíðarheitstrengingu um að í tilefni þjóðhátíðarárs skyldi reist þjóðarbókhlaða er rúmaði Landsbókasafn og Háskólabókasafn. Öllum þeim, sem vinna að okkar bókasafnsmálum, þ. e. a. s. í Þjóðskjalasafni og Landsbókasafni, ber saman um að aðbúnaður allur þar sé okkur, sem státum gjarnan af okkar gömlu bókmenntahefð, til mikillar vansæmdar. Þess vegna tengi ég þessi tvö mál órjúfanlega saman. Ég vænti þess, að þegar tillögur Seðlabanka Íslands koma til kasta Alþ., þá verði vandlega íhugað hvar þeim verður best varið. Í mínum huga er enginn vafi á því. Það er þjóðarbókhlaða.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta það koma fram, að hv. 9. landsk. þm. er ekki einn um það að fella afgreiðslu Seðlabankans á þessum málum bæði óeðlilega og óviðurkvæmilega. Það eru miklu fleiri þm. og jafnvel hæstv. ráðh. sem telja að þannig eigi ekki að standa að málum. Ég vek athygli á því, að t. d. samkv. þeim sjónvarpsfréttum, sem komu frá þeirri hátíðlegu athöfn er bankastjóri Seðlabankans afhenti ríkisstj. till. sínar og minnti einna helst á það sem maður les í mannkynssögunni, þegar hans heilagleiki páfinn í Róm afhenti valdamönnum aflátsbréf, var hæstv. fjmrh. ekki viðstaddur þá athöfn. Ég tek það sem merki um það að hæstv. fjmrh. hafi ekki frekar en fjölmargir óbreyttir þm. verið mjög ánægðir með þessi vinnubrögð Seðlabankans. Ég tek það fram, að það er rétt að gert var ráð fyrir því að Seðlabankinn sendi frá sér till. um ráðstöfun þessara fjármuna. Hins vegar held ég að þegar gert var ráð fyrir því hafi menn alls ekki átt von á að bær till. yrðu kynntar eins og raun varð á, kallaður yrði saman fjölmennur blaðamannafundur, forustumönnum Alþ. og ríkisstj. yrði gert að mæta hjá bankastjórn Seðlabankans og þeim afhentar þessar till. með þeim hætti að landsmenn eru raunar búnir að slá því föstu að hæstv. ríkisstj. og hv. Alþ. hljóti að fara eftir fyrirmælum Seðlabankans að þessu leyti. Ég held, að menn - og þar með talinn hæstv. bankamrh. - hafi alls ekki átt von á slíkri afgreiðslu, og mér finnst hún í fyllsta máta óeðlileg, óæskileg og raunar vitaverð. Ég tel mjög vafasamt að bankaráð og hankastjórn Seðlabanka Íslands hafi nokkra heimild til þess að hegða sér þannig. Þá kom það líka fram í fréttum af þessum fundi, að Seðlabanki Íslands, sem á að vera undir stjórn þessarar stofnunar, Alþingis, hafi í till. sínum mælt svo fyrir að þessar fjárveitingar hans ættu ekki að hafa nein áhrif á fjárveitingar Alþ. til þeirra mála sem Seðlabankinn af miskunn sinni ætlaði að sinna. Hvernig getur Seðlabanki Íslands gefið fjvn. og Alþ. fyrirmæli um það, hvernig þessar stofnanir eigi að ráðstafa því fé sem þeim ber lögum samkv. að ráðstafa? Ríkisstj. getur ekki gefið Alþ. slík fyrirmæli og þá því síður Seðlabanki Íslands. Þetta er eitt af mörgum atriðum í þá veru að mér og hv. 9. landsk. þm. og fjölmörgum öðrum þm. er nóg boðið. T. d. get ég bent á að það eru fleiri ríkisstofnanir en Seðlabanki Íslands sem hagnast á sinni starfsemi. Við skulum taka t. d. Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Ég held að það sé undantekningalaust að söluhagnaður Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins á hverju ári er mun meiri en fjárlög gera ráð fyrir. Er það þá eðlilegt að forstjóri Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins taki sér bankastjóra Seðlabanka Íslands til fyrirmyndar, kalli saman blaðamannafund og tilkynni að hann muni leggja fyrir ríkisstj. og Alþ. till. um hvernig eigi að verja þeim fjármunum sem hagnaður Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins á árinu hefur orðið umfram fjárlög? Forstjóri Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins gæti gert þetta með sama rétti og bankastjórar Seðlabanka Íslands telja sig geta ráðstafað þeim fjármunum sem hér er um að ræða. Ég tel að þetta sé ekki æskilegt, þetta sé ekki eðlilegt og þetta sé ekki það sem Alþ. eigi að samþ. með þögninni, þegar háttsettir embættismenn, sem stundum setja sig ekki úr færi að gagnrýna stjórnmálamenn, ríkisstj., ráðh. og alþm., fyrir hvernig þeir halda á sínum málum, þ. á m. fjármálum, - þegar þessir sömu menn telja sig vera svo hátt yfir sína yfirbjóðendur hafna að þeir geta kallað þá fyrir sig, eins og páfinn í Róm þóttist geta kallað ráðamenn ríkja fyrir sig á miðöldum, og gefið þeim skipun um hvernig þeir eigi að ráðstafa fjármunum sem þessir sömu menn eiga raunar með að fara. Þetta mál er að mínu viti ekki afgr. af Alþ. enn. Alþ. og ríkisstj. hafa algjörlega óbundnar hendur af till. Seðlabanka Íslands. og það kemur ekki til mála að mínu viti að ríkisstj. Íslands taki þessar till. Seðlabankans óbreyttar upp og flytji hingað inn á Alþ., meðfram vegna þess að í þessum till. er gert beinlínis ráð fyrir því að Alþ. og fjvn. taki í sambandi við ákvörðun á ráðstöfun fjármuna til ýmissa verkefna á fjárlögum ekkert tillit til þess hvernig þessum fjármunum, sem Seðlabanki Íslands hefur gert till. um að ráðstafa, sé varið. Ég vil enn fremur vekja athygli hv. alþm. á því, að enn er uppgjöri þjóðhátíðar ekki lokið, og mig uggir það mjög að afkoma þjóðhátíðar sé ekki jafnglæsileg og látið hefur verið í veðri vaka. Þessir fjármunir, sem fengust fyrir þá minnispeninga sem Seðlabanki Íslands gaf út eru sennilega einu fjármunirnir sem munu skila sér í hagnaði. Þetta á að taka og ráðstafa að till. Seðlabankans áður en séð er hver útkoma þjóðhátíðarinnar verður, og síðan er Alþ., væntanlega fjvn., ætlað að standa undir því ef einhver mismunur verður þar á. Málið er ekki afgr., hvorki af hálfu Alþ. né ríkisstj., eins og ég sagði áðan, og menn mega fyllilega eiga von á því að hér á hv. Alþ. verði lögð fram till. um ráðstöfun þessa fjár með öðru móti en bankastjórar Seðlabankans hafa gert till. um. Annars virðist þetta mál vera orðið þannig varðandi samskipti ríkisvaldsins annars vegar og undirsáta þess. Seðlabanka Íslands, hins vegar, að það virðist vera komið út á þá braut, sem við þekkjum enn úr miðaldasögunni, þegar átökin voru milli annars vegar ríkisvaldsins og hins vegar hins klerklega valds, þar sem Seðlabanki Íslands leikur hlutverk hins síðarnefnda. Ég ætla nú ekki að fara öllu frekar út í þessa sálma hér, en vil beina þeirri eindregnu áskorun til. hæstv. forseta, að hann reyni að gefa sér tíma til að taka annað mál fyrir áður en kemur að jólafríi. Það eru utandagskrárumr. um Kröflu sem hófust hér á Alþ. fyrir mörgum dögum o,n, er ekki lokið enn. Víð vorum þá tveir þm., sem höfðum kvatt okkur hljóðs, ég og hv. þm. Bragi Sigurjónsson. Hins vegar er nú liðinn svo langur tími frá því að þeirri umr. var frestað, að annar okkar hefur horfið af þingi og er ég því einn á mælendaskrá. Ég vil óska eftir því við hæstv. forseta að hann reyni að ljúka þeirri umr. Ég get heitið honum því að vera mjög stuttorður um það sem ég ætla að segja við þá umr.



Ég skal verða við tilmælum hæstv. forseta um að vera stuttorður, þó að vissulega sé hér um að ræða mál sem full þörf er á að mínum dómi fyrir Alþ. að ræða við miklu betri aðstæður en nú eru, þegar við erum að ljúka hér störfum fyrir jólafrí. Ég tek undir það sem fram kom í ræðu hv. 9. landsk. þm., sem hóf hér þessar umr. utan dagskrár varðandi till. Seðlabankans um ráðstöfun á því fé sem hann hefur haft með að gera að innheimta í sambandi við þjóðhátíðarárið. tel þessa ráðstöfun fyrir neðan allar hellur, eins og sagt er, að Seðlabankinn skuli kalla saman blaðamannafund og tilkynna allri þjóðinni hvernig hann leggi til að þessu fé sé ráðstafað. Það er rétt að hann hefur tillögurétt þarna, en ég tel að hann eigi að gæta sóma síns og gera till. sínar til réttra aðila, þ. e. stjórnvalda, og láta síðan stjórnvöld flytja málið inn í Alþ. sem endanlega á að ákveða hvernig fénu verður ráðstafað. Það, sem hér hefur gerst, er aðeins eitt lítið brot og lítið dæmi af því í hvaða aðstöðu Alþ. er komið gagnvart þessari stofnun. Ég tel að með þeim ýmsu ráðstöfunum, sem Seðlabankinn hefur gert, sé komið að því að Alþ. verði í fullri alvöru að fara að endurskoða það umboð sem það hefur afhent Seðlabankanum í sambandi við peningamál og fjármál og kannske setja einhver höft á það umboð sem áður hefur verið gefið. Það liggur alveg ljóst fyrir, eins og reyndar kom hér fram í sambandi við bað mál sem hér var rætt á undan að í sambandi við vaxtaákvarðanir Seðlabankans er stefnt í þá átt hreinlega að annað tveggja hlýtur að verða að gerast, að Seðlabankinn verður þar gjörsamlega að breyta um stefnu eða aðalatvinnuvegur þjóðarinnar, sjávarútvegur, lendir í greiðsluþrotum. Það var allt rétt sem kom fram í ræðu hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar varðandi þessi mál. En málið er bara miklu stærra en kom fram í ræðu hans. Þeir tveir bankar, sem annast hafa fyrirgreiðslu fyrir sjávarútveginn og eru skyldaðir til að lána vissan hluta af því fjármagni sem með þarf til að halda framleiðslu gangandi, þ. e. afurðalánin, þeir eru komnir í þá aðstöðu í dag að samkv. þeirri kvöð, sem lögð hefur verið á þá, þurfa þeir að lána þetta fé með 11% vöxtum. En Seðlabankanum þurfa þeir að borga 36% vexti ef þeir komast í þá aðstöðu sem þeir eru í dag, hefur verið og mun verða í vaxandi mæli. Þá þurfa þeir að borga 36% af þessu fé sem þeir lána út með 11% vöxtum. Ef við segjum að annaðhvort Útvegsbankinn eða Landsbankinn sé í 1000 millj. kr, yfirdrætti hjá Seðlabankanum vegna þessara lána, og er ekkert tekið of djúpt þar í árinni, þá þarf hann að borga á ári 360 millj. kr. í vexti. Hann getur innheimt af fiskiðnaðinum og útgerðinni 110 millj. kr. Viðkomandi stofnun verður þá að taka á sig 250 millj. kr. í vaxtamismun á þessum eina útlánaþætti í lánakerfinu. Það liggur alveg ljóst fyrir að jafnvel Landsbankinn, sem er gamalgróin bankastofnun, elsta bankastofnun landsins, sem er með mjög sterka aðstöðu á bak við sig í sínum sjóðum, sem hann auðvitað hefur byggt sér upp á undanförnum árum, - ekki einu sinni hann þolir þetta til langframa, hvað þá Útvegsbankinn, sem hefur miklu minni sjóði á bak við sig. Hvorug þessara stofnana þolir að taka á sig þá kvöð sem Seðlabankinn er með því valdi, sem Alþ. hefur veitt honum, að setja á þessar stofnanir, og þetta hlýtur að stefna að því einu, að þær gefast upp á að afgreiða þessi lán. Þess vegna tel ég að till. sú, sem hér var rædd áðan, sé alveg rétt. Ég skal ekki tefja Alþ. lengur vegna þeirrar aðstöðu sem við erum í vegna afgreiðslu mála sem verður að afgreiða fyrir jól. En þetta mál hlýtur að koma til kasta Alþ. og þarna hlýtur að verða á stefnubreyting ef ekki á verr að fara en efni standa til.



Ég skal verða við beiðni hæstv. forseta. Það eru aðeins örfá orð vegna þess sem hér hefur verið rætt. Ég tók svo eftir, þegar hæstv. viðskrh. talaði hér vegna þessa máls fyrir nokkrum dögum, að hann léti að því liggja að hér væri í raun og veru ekkert búið að gera, þetta væru aðeins tilmæli eða tillögur eða hugmyndir Seðlahankans um það hvað gera skyldi. Nú er það ljóst að seðlabankastjórn bauð til fagnaðar í tilefni af sjóðsstofnun vegna andvirðis af sölu hátíðarpeningsins. Hún bauð til mannfagnaðar í tilefni af sjóðsstofnun, og ég lít því svo á að í raun og veru sé þetta afgert og ákveðið mál. Ef þetta verður ekki gert, þá hefur farið fram þarna mannfagnaður sem ástæða hefði verið til að draga til baka, vegna þess að forsendan er brostin fyrir að bjóða til slíks mannfagnaðar ef ekkert verður af framkvæmd í þeim efnum sem verið er að bjóða til. Ef sem sagt ekkert verður af því að þessi sjóður verði stofnaður, þá verður að halda annan mannfagnað og lýsa því yfir að hér með sé hætt við tilgang þessa fyrri mannfagnaðar vegna þess að ekki hafi verið fallist á að gera það, sem gera átti. Ég lít því svo á að hér sé í raun og veru e. t. v. eitt ljósasta dæmið um, að hér er ákvörðunarvaldið fyrir utan sali Alþ. Það er að vísu sagt; Þetta eru aðeins tillögur Seðlahankans til ríkisstj. sem síðan flytur málið inn á Alþ. - En í raun og veru er þetta afgert. Mér er sem ég sjái að það verði boðið til annarrar veislu þar sem verður afsakað að ekkert tillit hafi verið tekið til hugmynda Seðlabankans um sjóðsstofnunina í sambandi við andvirði þessara fjármuna. Ég í sjálfu sér fagnaði því, ef það gerðist að ekki yrði farið að þessari till., þó það kostaði aðra veislu að bera það til baka, en held bara að það verði ekki svo. Hér er um að ræða eitt dæmið um að Seðlabankinn er orðinn ríki í ríkinu. Hann er orðinn yfir Alþ. í mörgum mjög veigamiklum ákvarðanatökum. Það er orðið svo, að meira að segja Seðlabankinn er farinn að taka afgerandi ákvarðanir án tillits til þess hvað Alþ. hugsanlega segir við þeim. Þetta er einn þátturinn og einn anginn af því sem er að gerast í æ ríkari mæli, að það er verið að draga ákvörðunarvaldið úr höndum Alþ., og því á að mótmæla sterklega. Það er komið nógu langt í þeim efnum, og það á a. m. k. að stemma stigu við því að gengið sé lengra.

Forseti (Ásgeir Bjarnason) : Út af því, sem hv. 8. landsk. þm. beindi til mín varðandi fyrirspurn um Kröflu, að henni væri ólokið enn að nokkru leyti, þá er það alveg rétt, það eru nokkrir á mælendaskrá. En ég treysti mér ekki til að verða við bón hans um að taka þetta mál fyrir að þessu sinni, en vonandi gefst tækifæri til þess síðar.