Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. Ed. hefur fjallað um frv. til l. um sérstakt tímabundið innflutningsgjald á sælgæti og kex, sem er 36. mál Nd. Frv. þetta er til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út 5. sept. 1980. Meiningin með frv. er verndun á þessum iðnaði. Nefndin fjallaði um frv. og klofnaði í afstöðu sinni til þess. Undirritaðir nm. mæla með samþykkt frv. Minni hl. skilar séráliti. Fjarverandi afgreiðslu málsins í n. voru hv. nm. Gunnar Thoroddsen og Ólafur Ragnar Grímsson, en undir þetta nál. skrifa Guðmundur Bjarnason, Kjartan Jóhannsson og Davíð Aðalsteinsson.



Herra forseti. Eins og fram kom í framsöguræðu hv. þm. Guðmundar Bjarnsonar varð ekki samkomulag um þetta mál í nefndinni. Málið er þannig til komið að hæstv. núv. ríkisstj. gaf út brbl. sem heimiluðu sérstakt tímabundið innflutningsgjald á sælgæti og kex, undir því yfirskini að verið væri að vernda innlendan iðnað á þessu sviði. En þegar til þings var komið á s. l. hausti fann hæstv. ríkisstj. út að þessi iðnaður væri vel á vegi staddur og lagði á hann sérstakan skatt. Þetta er því einn liður í þeim gegndarlausu álögum sem hæstv. núv. ríkisstj. hefur viðhaldið frá fyrri vinstri stjórnum og verður að skoðast sem bein fjáröflunarleið, en ekki til þess fyrst og fremst að stuðla að bættum hag þessarar iðngreinar. Það mætti náttúrlega segja eitt og annað um þetta atriði, en ég ætla ekki að fara að fjölyrða um það þó að ástæða væri til. Hér er um fáheyrt mál að ræða, jafnvel þótt tekið sé mið af núv. hæstv. ríkisstj. Hún grípur til aðgerða sem hún segir að séu til stuðnings þessari ákveðnu iðngrein, en síðan leggur hún sérstakan skatt á sömu iðngrein sem íþyngir henni mjög. Hvort tveggja þetta, bæði innflutningsgjaldið og skatttekjurnar af þessum sérstaka skatti, er einvörðungu fjáröflun í ríkissjóð, en ekki er einu sinni um það talað að þetta fé skuli sérstaklega renna til að efla iðnþróun í landinu, eins og var t. d. með aðlögunargjaldið, en alla vega var það látið í veðri vaka, þó að það fé yrði seint notað og nýttist því illa í þeirri verðbólgu sem við búum við. Herra forseti. Með því, sem ég hef sagt um þetta mál, vil ég ítreka það sem kemur fram í nál. okkar, að við erum andvígir þessu máli og mælum með því að frv. verði fellt.



Herra forseti. Frv. þetta hefur hlotið afgreiðslu hv. Nd. og var samþykkt þaðan óbreytt eins og það var lagt fram. Frv. fjallar um Tilraunastöð Búnaðarsambands Suðurlands og Rannsóknastofnunar landbúnaðarins að Stóra-Ármóti í Flóa. Það felur í sér sem meginstefnu að landbrh. er heimilt að semja um rekstur á Tilraunastöð Búnaðarsambands Suðurlands og Rannsóknastofnunar landbúnaðarins á þessum stað. Á undanförnum áratugum hefur verið rekin tilraunastöð að Laugardælum í Flóa af Búnaðarsambandi Suðurlands. Þessi stöð hefur verið rekin af miklum myndarskap og hefur sinnt fjölþættum verkefnum sem rakin eru í grg. þessa frv. Laugardælir eru í eigu Kaupfélags Árnesinga og er leigusamningur þar útrunninn að fáum árum liðnum. Það getur auðvitað vel verið að unnt sé að endurnýja þann samning, en þó virðist að ekki sé framtíðarsvæði fyrir Tilraunastöð Búnaðarsambands Suðurlands á þessum stað vegna þess að Laugardælir eru að falla inn í þétta byggð Selfosskaupstaðar. Það er hins vegar svo, að hvað eftir annað hafa verið gerðar tilraunir til þess af hálfu Búnaðarsambandsins að fá þessa jörð keypta, en það hefur ekki tekist. Á síðasta ári var jörðin Stóra-Ármót í, Flóa, sem er nágrannajörð Laugardæla, gefin Búnaðarsambandinu og stendur til að Búnaðarsambandið flytji starfsemi sína frá Laugardælum að Stóra-Ármóti. Eignir Búnaðarsambandsins í Laugardælum eru verulegar. Það mun hvíla að sjálfsögðu sú skylda á eiganda Laugardæla að kaupa þessar byggingar og þessi mannvirki þegar tilraunstöðin verður flutt, og þeir fjármunir, sem þaðan fást, munu renna til þess að koma upp nýjum byggingum og nýrri aðstöðu fyrir tilraunastöðina að Stóra-Ármóti. Það er greint frá því í þessu frv., að Rannsóknastofnun landbúnaðarins muni taka þátt í rekstri þessarar tilraunastöðvar fyrir hönd ríkisins að því marki að þar verði ráðnir tveir starfsmenn, sérfræðingur og tilraunamaður, sem verði launaðir af Rannsóknastofnun landbúnaðarins og þar með af ríkissjóði. Engin önnur þátttaka ríkisins er ákveðin í rekstri þessarar tilraunstöðvar. Að öðru leyti er svo kveðið á, að framlög ríkisins til fjárfestinga og rekstrar umfram það, sem hér hefur verið greint, verði ákveðin á fjárlögum hverju sinni. Á undanförnum árum hefur Tilraunastöð Búnaðarsambands Suðurlands í Laugardælum fengið lítils háttar styrk á fjárlögum og má vænta þess að svo verði áfram. En ég tel að það sé mjög heppilegt að styðja að því, að þessi tilfærsla geti orðið og átt sér stað, og styðja að því, að Búnaðarsamband Suðurlands geti flutt tilraunastarfsemi sína frá Laugardælum yfir að Stóra-Ármóti. Það er einnig heppilegt form að minni hyggju að þátttaka ríkisins í slíkum tilraunastöðvum beinist í það horf að heimamenn hafi þar verulega ábyrgð á rekstri og fjárfestingu og njóti til þess stuðnings hins opinbera. Að því stefnir þetta frv. og hygg ég að það sé stefna sem væri athugandi að færa út yfir tilraunastarfsemi víðar um landið enda þótt gera verði sér grein fyrir því, að Búnaðarsamband Suðurlands er mun öflugra og hefur þannig meiri fjárhagslega möguleika en önnur búnaðarsambönd á landinu. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fjalla um þetta frv. í löngu máli. Það hefur verið, eins og áður sagði, afgreitt óbreytt og samhljóða af hv. Nd. og ég vænti þess að hv. Ed. sjái sér einnig fært að afgreiða þetta mál nú fyrir þinglok. Að svo mæltu leyfi ég mér að óska eftir því, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 97 1979, um eftirlaun til aldraðra. Nefndin mælir með samþykkt frv. ásamt þeim brtt. sem hún flytur á sérstöku þskj. Hins vegar skal það tekið fram, að það var ágreiningur í n. vegna fjármögnunar þessa kostnaðar sem samþykkt frv. hefur í för með sér. Því varð niðurstaðan að einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. um málið. Þeir hv. alþm., sem hafa fyrirvara, eru hv. þm. Karl Steinar Guðnason og hv. þm. Salome Þorkelsdóttir. Þessir fyrirvarar eru fyrst og fremst, eins og ég hef getið hér og stendur í nál., um það, með hvaða hætti þessi útgjaldaauki verður fjármagnaður. Ég vil þá leyfa mér að gera grein fyrir brtt. sem öll n. flytur á þskj. 755. Að mínum dómi skýra þessar brtt. sig að nokkru leyti sjálfar. Ég ætla að fara yfir þær. Fyrsta brtt. hljóðar svo: „Á undan 1. gr. komi ný grein, sem verði 1. gr. og orðist svo: Aftan við 11. gr. laganna bætast þrjár nýjar mgr., er orðist svo: Nú telur umsjónarnefnd eftirlauna, að störf, sem umsækjandi um ellilífeyri eða látinn maki umsækjanda um makalífeyri hefur stundað á tímabilinu 1970–1980, hafi verið tryggingarskyld samkv. 5. gr. laganna, en iðgjöld hafa þó ekki verið greidd af þeim til lífeyrissjóðs, og skal þá reikna hlutaðeigandi rétt samkvæmt þessum kafla er svarar til 60% þeirra tekna sem um ræðir, þó aldrei meira en 0.6 stig hvert einstakt ár. Ákvæði 5. mgr. skulu gilda á hliðstæðan hátt, ef réttindi samkv. I. kafla hafa glatast vegna endurgreiðslu iðgjalda, sem átt hefur sér stað á tímabilinu frá 19. maí 1969 til 22. júní 1977. Telji hlutaðeigandi lífeyrissjóður, að endurgreiðslan hafi komið í stað bótagreiðslu, og sé hann reiðubúinn að taka á sig skuldbindingar í samræmi við iðgjaldagreiðslurnar, er umsjónarnefnd þó heimilt að úrskurða lífeyri samkv. I. kafla í samræmi við þær. Frá og með 1. jan. 1981 verði réttindi samkv. þessum kafla einungis áunnin með iðgjaldagreiðslum til lífeyrissjóða.“ Brtt. 2: „Á undan 1 . gr. komi ný grein, sem verði 2. gr. og orðist svo: Á eftir 1. mgr. 16. gr. laganna komi ný mgr., svohljóðandi: Nú upplýsir lífeyrissjóður, sem afgreiðir umsókn samkv. I. kafla, að réttindatími sé á sviði fleiri en eins lífeyrissjóðs, og getur þá umsjónarnefnd að beiðni sjóðsins úrskurðað um skiptingu greiðslna milli hlutaðeigandi sjóða, en gefa skal hún hlutaðeigandi sjóðum kost á að láta í ljós álit sitt áður en úrskurður er kveðinn upp.“ Brtt. 3: „Á undan 1. gr. komi ný grein, sem verði 3. gr. og orðist svo: „1. tölul. 1. mgr. 25. gr. laganna falli niður.“ Brtt. 4: „Í stað 2. gr. komi ný grein, sem verði 5. gr. og orðist svo: Lög þessi öðlast þegar gildi. Ákvæði 2. gr. um réttindi vegna tímabilsins 1970–1980 skulu gilda frá 1. jan. 1980 að telja.“ Áður en lengra er haldið í þessu efni vil ég taka fram að ég mun ekki taka langan tíma af fundinum í þetta mál. Ég vil vekja athygli á því, að samkvæmt útskýringum með frv. er getið um útgjöld árið 1981 samkvæmt I. kafla laga um eftirlaun til aldraðra og þá útgjaldaaukningu sem samþykkt frv. mun hafa í för með sér. Að gefnu tilefni vil ég taka það fram, að útgjaldaaukningin vegna þessarar þriggja stiga hækkunar er í stað 820 millj., eins og stendur þarna í frv., 1 milljarður og 83 millj. gkr. Ég vildi að þetta kæmi fram. Vegna brtt. skal það tekið fram að þær eru gerðar í nánu samráði við umsjónarnefnd eftirlauna og í samráði við heilbr.- og trmrn. og eins og tekið var fram áðan og hefur komið fram er einhugur um þær. Umsjónarnefnd eftirlauna hefur kynnt þessar brtt. endurskoðunarnefnd lífeyriskerfisins og átta manna lífeyrisnefnd Alþýðusambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna. Í 1. lið brtt. er kveðið svo á að menn geti öðlast nokkurn rétt samkvæmt lögunum fyrir tímabilið 1970–1980, jafnvel þótt ljóst sé að þeim hefur borið að greiða iðgjöld og áunnið sér með því rétt samkvæmt I. kafla laganna. Reynslan hefur sýnt að skilin á milli I. og II. kafla laganna geta verið afar óglögg þar eð starfssvið sumra verkalýðsfélaga er ekki skýrt afmarkað og verkalýðsfélögum og lífeyrissjóðum þeirra hefur gengið misvel að ná til þess fólks sem ætti að vera innan vébanda þeirra. Er því lagt til að jafnan verði veitt réttindi sem nokkurn veginn svara til þess iðgjaldahluta sem vinnuveitandi hefði átt að greiða. Til samræmis þykir enn fremur rétt að hliðstæð regla gildi ef endurgreiðsla iðgjalda hefur átt sér stað á tímabilinu frá 19. maí 1969 til 22. júní 1977, og gildir þá síðari dagsetningin gagnvart réttindamissi bæði samkvæmt I. og II. kaflanum. Með lögum nr. 55 1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingar lífeyrisréttinda, var komið á almennri skyldu manna til að greiða iðgjöld af atvinnutekjum sinum til lífeyrissjóða. Með hliðsjón af því er lagt til að frá og með árinu 1981 verði réttindi samkv. lögum um eftirlaun til aldraðra einungis áunnin með iðgjaldagreiðslum til lífeyrissjóðs. Með skyldutryggingunni er enn fremur fallin brott forsendan fyrir því að leggja gjald á þá launaskattsgreiðendur sem vinna við eigin atvinnurekstur eða stunda sjálfstæða starfsemi og eru ekki í lífeyrissjóði, og er því lagt til að 1. tölul. 1. málsgr. 25. gr. laganna falli niður. Ákvæðið um að skipta megi milli sjóða skuldbindingum þeim, sem með lögunum eru lagðar á þann sjóð er afgreiðir umsókn samkvæmt I. kafla, getur talist eðlilegt þar eð þeim málum fer fjölgandi þar sem slík skipting á við. Ég lít svo á að ekki þurfi að hafa um þetta fleiri orð. En vegna þeirrar niðurstöðu í hv. heilbr.- og trn. að gera ekki sameiginlegar brtt. um með hvaða hætti þetta verður fjármagnað vil ég geta þess, að á fund heilbr.- og trn. komu fulltrúar Atvinnuleysistryggingasjóðs og höfðu uppi þau orð að e. t. v. hefði ekki verið gert ráð fyrir því í þeirra eyru við samningaborð á liðnu hausti að Atvinnuleysistryggingasjóður tæki á sig þessar greiðslur. Þeir vildu halda því fram að þetta væri gert samkvæmt einhliða yfirlýsingu ríkisstj. Þrátt fyrir þessi varnaðarorð var ekki samstaða um þessi efni í n. og niðurstaðan var sú sem ég hef getið um áður, að einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja um þennan hátt brtt.



Herra forseti. Sú breyting, sem hér er lögð til, er þýðingarmikil og er til komin með samningum verkalýðshreyfingarinnar við ríkisvaldið, eins og yfirleitt allar úrbætur sem eiga sér stað í tryggingamálum. Frumkvæðið kemur ekki annars staðar frá. Hitt er annað, að í frv. til l. um þessi mál er kveðið á um að fólk í verkalýðshreyfingunni eigi sjálft að borga þetta úr eigin sjóði. Á það getum við ekki fallist, hvorki Alþfl. né verkalýðshreyfingin og ekki heldur aðrir landsmenn sem ég hef rætt við um þessi mál. Við teljum að ríkissjóður eigi að greiða þetta. Verkalýðshreyfingin barðist allmikið fyrir því að greiðslum vegna fæðingarorlofs yrði létt af Atvinnuleysistryggingasjóði og átti samleið með Alþb. og Alþfl. í baráttunni fyrir því, að það yrði af tekið. Í samningunum síðustu varð niðurstaðan að aflétta því, en svo er komið aftan að okkur með því að leggja þessar byrðar á sjóðinn í staðinn. Ég og Salome Þorkelsdóttir höfum ákveðið að leggja til, að sú breyting verði á lagatexta að út verði tekið að þetta skuli borið uppi af Atvinnuleysistryggingasjóði, en í staðinn komi að þessi úrbót skuli borin uppi af ríkissjóði. Hvers vegna skyldum við gera þetta? Hvers vegna skyldi okkur vera svo sárt um að Atvinnuleysistryggingasjóður greiði þetta? Það er vegna þess að greiðslugeta Atvinnuleysistryggingasjóðs er alveg í núlli og hann getur ekki komið til aðstoðar þegar vanda ber að höndum hjá atvinnufyrirtækjum, og er það mikil afturför frá því sem áður var. Áður var þannig að málum staðið að Atvinnuleysistryggingasjóður gat lánað til fyrirtækja væru þau í vanda stödd og atvinnuöryggið væri að bresta, en nú getur hann það ekki nema að mjög litlu leyti. Það vildi til í gær að það komu til okkar þm. Reykn. forsvarsmenn stórs fyrirtækis á Suðurnesjum. Var okkur tilkynnt að þeir yrðu að loka fyrirtækinu næstu daga fengju þeir ekki fyrirgreiðslu til að halda rekstri áfram. Þetta er fyrirtæki sem hefur 200 manns í vinnu. Fyrst spurðu þeir einmitt um hvort þeir gætu ekki fengið aðstoð úr Atvinnuleysistryggingasjóði, en var auðvitað svarað neitandi því að þar er ekkert til. Ef þetta dæmi hefði komið upp fyrir 10 árum hefðu þeir átt aðgang að Atvinnuleysistryggingasjóði og getað fengið aðstoð til að greiða úr vanda sínum því að sjóðurinn var á margan hátt eins og annar byggðasjóður - annar sjóður til að koma í veg fyrir atvinnuleysi, en það er eitt hlutverkið sem hann hefur. Við leggjum afskaplega mikla áherslu á að menn samþykki þetta og hjálpi þannig til að varðveita Atvinnuleysistryggingasjóð og varðveita atvinnuöryggið í landinu. Okkur þykir það út í hött, að jafnhliða því sem fæðingarorlof er tekið út úr Atvinnuleysistryggingasjóði séu lagðar á hann jafnþungar byrðar af öðrum toga.



Herra forseti. Það mun vera í þriðja skiptið sem frv. til laga um lyfjadreifingu er lagt fyrir Alþingi. Þetta frv. er nokkuð breytt frá þeim frv., sem lögð voru fyrir síðustu tvö þing, og er sumpart um nokkrar breytingar að ræða til bóta frá þeim frumvörpum. Það er ekki ætlunin, eftir því sem ég fæ komist næst, að afgreiða þetta mál á þessu þingi, og kannske ekki ástæða til að fjölyrða um það hér, sérstaklega þar sem þetta mál mun sennilega koma til n. sem ég á sæti í að óbreyttu. Ég vil þó mega gera örstuttar aths. við þetta frv. og þá stefnu sem í því felst. Í frv. felast mjög mikilvægar stefnumarkandi breytingar og allar þeirra eða flestar eru í þá átt að auka afskipti ríkisins af lyfjadreifingu og auka bein afskipti Lyfjaverslunar ríkisins af lyfjadreifingu. Hér er sem sagt um að ræða ríkisafskiptastefnu og ég held að hún sé því miður, bæði í þessu efni og öðrum, ekki af hinu góða, enda auka sum ákvæði þessa frv. sjáanlega á milliliðakostnað við dreifingu lyfja í landinu. Í 3. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir að það megi veita einstaklingum, Lyfsölusjóði og Háskóla Íslands lyfsöluleyfi, en ekki nægjanlega skýrt tekið fram að meginreglan skuli vera að lyfsöluleyfi verði veitt einstaklingum og séu á ábyrgð einstaklinga. Í 38. gr. er mjög aukið á verksvið Lyfjaverslunar ríkisins og Lyfjaverslunin gerð þar að aukamillilið. Í 39. gr. er nánast gert ráð fyrir að skerða viss grundvallarmannréttindi, þ. e. að ákveðnir hópar fólks megi ekki eiga hlutabréf í ákveðnum fyrirtækjum. Ég held að það sé algert nýmæli í íslenskri löggjöf ef 39. gr. verður samþykkt eins og hún er. Í frv. úir og grúir af ákvæðum um að Lyfjaverslun ríkisins skuli gera þetta og hitt. Eins og ég hef þegar drepið á er með þessu verið að treysta Lyfjaverslun ríkisins í sessi, auka afskipti hennar af lyfjadreifingu í landinu og þar með afskipti hins opinbera af þeirri þjónustu sem lyfjadreifing er. Yfirleitt er Lyfjaverslun ríkisins gerð miklu atkvæðameiri með þessu frv. en er í dag. T. d. er kveðið svo á að hún skuli annast innkaup lyfja fyrir sjúkrahús nær einvörðungu. Þá eru mjög mörg ákvæði í þessu frv. um nefndir og ráð. Eitt ákvæðið er um að það skuli vera þriggja manna nefnd sem gefur ráðh. umsögn um veitingu lyfsöluleyfa, en eins og sakir standa er þarna um tveggja manna fagnefnd að ræða, einn maður frá Apótekarafélaginu og einn frá Félagi lyfjafræðinga, að ég hygg, en þetta frv. gerir ráð fyrir að sérstakur eftirlitsmaður rn. verði skipaður í þessa nefnd og verði jafnframt formaður hennar. Þá er gert ráð fyrir að koma á fót samstarfsnefnd Lyfjaverslunar ríkisins og sjúkrahúsa og apóteka. Þessi nefnd á að hafa hönd í bagga með margvíslegri starfsemi og verða eins konar miðstýringaraft í þessu kerfi. Herra forseti. Ég sagði áðan að ég teldi ekki ástæðu til að fara um þetta frv. mörgum orðum að þessu sinni þar sem ekki mun ætlunin að það verði afgreitt frá hinu háa Alþingi á þessu þingi. En ég taldi ástæðu til að tíunda nokkur atriði, sem hafa grundvallarþýðingu í mínum huga um stefnuna í þessu frv., og örfá meginatriði, sem ég hef hnotið um við fyrsta yfirlestur. Ég vænti þess, að þetta frv. fái ítarlega meðferð í n. þegar þar að kemur og alla vega verði sniðnir af því verstu agnúarnir ef það verður samþykkt.



Herra forseti. Það frv., sem við þm. Alþfl. í þessari hv. deild flytjum á þskj. 787, fjallar um breytingar á lögum um almannatryggingar og tilgangur þess er að jafna kostnað af sjúkraflutningum og læknisvitjunum þannig að dreifbýlisfólk í vissum hlutum þessa lands njóti heilbrigðisþjónustu með svipuðum hætti og aðrir eftir því sem unnt er eða a. m. k. að þessu fólki sé ekki íþyngt sérstaklega eins og nú er. Þær reglur, sem gilda um þessi efni, eru í 43. gr. almannatryggingalaganna, í stafliðum h og i. Í núgildandi ákvæðum segir að óhjákvæmilegan ferðakostnað samlagslæknis til þeirra samlagssjúklinga, sem ekki eru ferðafærir sökum sjúkdóms, skuli greiða ef um lengri vegalengd er að ræða en 10 km á landi eða nota verði skip eða flugvélar við flutningana, hann skuli greiddur að hálfu ef læknir notar eigin farartæki, en ella að 3/4 hlutum. Samkv. þessu greiðir sjúklingur úti á landi t. d. helming af ferðakostnaði læknis sem hann verður að fá til sín í sjúkravitjun, og það getur numið umtalsverðum fjárhæðum. Sá, sem býr í þéttbýli hér á Reykjavíkursvæðinu, greiðir 16 kr., eftir því sem best er vitað, og það innifelur ferðakostnað læknisins. Nú eru þess dæmi úti á landi að samlagslæknir verði að aka 100 km til þess að komast til sjúklinga sem eru ekki ferðafærir sökum sjúkdóms. Ef svo er getur gjaldið, sem sjúklingurinn þarf að greiða fyrir vitjun af þessu tagi, numið 250 kr. eða 25 þús. gkr. Það verður að teljast ansi dýrt fyrir ýmsa, sem læknisþjónustunnar þurfa að njóta, að þurfa að greiða svo háa fjárhæð. Í i-lið þessarar sömu 43. gr. er fjallað um flutningskostnað sjúks manns á sjúkrahús og þar gilda svipaðar reglur, nefnilega þess efnis í aðalatriðum, að hann greiði fjórðunginn af þeim kostnaði sem af sjúkrafluginu leiðir. En í þessu sambandi er rétt að hafa það í huga, að sjúkraflug t. d. milli Norðurlands, Austurlands og Vestfjarða annars vegar og Reykjavíkur hins vegar mun kosta 3000–5000 kr. fyrir ferðina. Í flestum tilvikum greiðir sjúklingur 1/4 hluta þessa eða allt að 1250 kr. fyrir að komast í sjúkrahús eða 125 þús. gkr. Þó er ekki öll sagan sögð með þessu því að þess eru dæmi, að sjúklingar hafi orðið að greiða allan kostnaðinn, allt að 5000 kr. eða 500 þús. gkr., í sambandi við sjúkraflug af þessu tagi. Þetta felur greinilega í sér mjög mikla mismunun og þá einmitt á því sviði sem síst skyldi því að enginn á auðvitað að þurfa að kvíða því að geta ekki notið sjúkraþjónustu af efnahagslegum sökum. Ég held að það væri athyglisvert fyrir alþm. að bera þessar fjárhæðir, sem hér hafa verið nefndar, 250 kr. fyrir sjúkravitjun, 1250 kr. fyrir sjúkraflug í flestum tilvikum, en allt að 5000 kr., - bera þar saman við ellilífeyrisgreiðslur. Þá held ég að menn hljóti að sjá að þetta geta verið mjög tilfinnanleg og óréttlát útgjöld. Eins og ég gat um áðan er með frv. þessu gert ráð fyrir að sjúklingur þurfi ekki að bera kostnað af því tagi sem stafar af læknisvitjun í heimahús þegar hann er ekki ferðafær sakir sjúkdóms síns. Þetta er kostnaður sem stafar einungis af því, hversu fjarri sjúklingum samlagslæknirinn býr. Það stríðir vitaskuld gegn eðlilegu jafnrétti að þeir, sem búa við erfiðastar aðstæður til að njóta læknisþjónustu allajafna, skuli gjaldteknir umfram aðra þegar þeir verða að fá læknisvitjun í heimahús af því að þeir eru ekki ferðafærir fyrir sjúkdóms sakir. Varðandi greiðslu á sjúkraflutningum er það að segja, að ákvæði þeirrar greinar hljóðar svo, að óhjákvæmilegan flutningskostnað sjúks manns í sjúkrahús innanlands skuli greiða að 3/4 hlutum, enda sé flutningsþörf svo bráð og heilsu hins sjúka svo varið að hann verði ekki fluttur eftir venjulegum farþegaflutningsleiðum. Frá kostnaði af þessu tagi dregst þó kostnaður við fyrsta 10 km, ef um er að ræða flutning á landi, og eins er flutningur innanbæjar ekki greiddur með þessum hætti. Síðan segir að sé fylgd nauðsynleg greiðist 3/4 hlutar af fargjaldi fylgdarmanns þótt um áætlunarferð sé að ræða. Ég vil vekja athygli á því, að hér er einungis verið að tala um flutning í sjúkrahús. Síðan kemur seinna ákvæði þessarar greinar og verður að teljast mjög athyglisvert því að þar segir að um kostnað flutnings milli sjúkrahúsa fari eftir því sem kveðið kann að verða á um í lögum um heilbrigðisþjónustu. Þessi lög hafa verið sett áður en lögin um heilbrigðisþjónustu voru sett, en nú vill svo til að í lögum um heilbrigðisþjónustu eru engin ákvæði um þetta efni. Það er þess vegna lítið hald í þessu lagaákvæði. Það er ekkert hald í því. Vegna þessa ákvæðis eða ákvæðisleysis var leitað samkomulags milli sjúkrahúsanna um að það sjúkrahús, sem sendi sjúkling, skyldi greiða flutningskostnaðinn. Það hefur þó komið á daginn að sjúkrahúsin í Reykjavík hafa tregðast við að greiða slíkan kostnað af heimsendingu sjúklinga. Þess vegna eru þess dæmi að sjúklingar hafa orðið að greiða hann að fullu sjálfir. Ég minni hér á þá fjárhæð sem í húfi er: 5000 kr. eða 500 þús. gkr. En það er fleira í þessum efnum sem rétt er að líta á. Gildandi reglur fela í sér margs konar misrétti og óréttlæti. Tökum sem dæmi að sjúklingur sé fyrst lagður inn á sjúkrahús á Egilsstöðum og síðan fluttur til Reykjavíkur. Þá ber hann engan kostnað af flutningunum. En sá, sem sjúkur verður á Djúpavogi og eins stendur á um, að hann þarf að nýta sjúkraflug, hlýtur að greiða fjórðung af kostnaðinum af því að það er ekkert sjúkrahús á Djúpavogi til að leggja hann fyrst inn á. Þetta er náttúrlega hrópandi óréttlæti. Sjúklingur utan af landi, sem þarf eða óskar að komast heim til sín og verður að nota sjúkraflug af því að hann getur ekki heilsu sinnar vegna notað venjulegar farþegaflutningaleiðir, má allt eins búast við því að bera allan kostnað af sjúkrafluginu, allt að 5000 kr., en Reykvíkingur, sem eins stæði á um, en hefði lent á sjúkrahúsi úti á landi, getur vænst þess að þurfa ekki að bera neinn kostnað. Ferðir um fjallvegi með snjóbílum geta líka orðið ámóta dýrar og sjúkraflug. Sömuleiðis geta flutningar með sjúkrabílum um langar vegalengdir orðið mjög dýrar, t. d. frá Vík í Mýrdal eða Borgarnesi til Reykjavíkur eða frá Reykjavík á þessa staði. Samkv. því lagafrv., sem við mælum hér fyrir, eru sett lagaákvæði um að allur flutningskostnaður milli sjúkrahúsa sé greiddur af því sjúkrahúsi sem sendir sjúklinginn, nema í þeim innanbæjarferðum sem sjúklingur getur heilsu sinnar vegna notað venjulegar samgönguleiðir. Jafnframt mundi samkv. þessu frv. okkar gilda það sama við heimsendingu sjúklings með sérstöku sjúkraflugi. Og það er náttúrlega kaldhæðni örlaganna að maður, sem ákveður að fara heim til sín, vill fara heim til sín, á ekki frekari úrbóta að vænta á sjúkrahúsi, geti lent í því að þurfa að greiða allan kostnaðinn af heimflutningnum eða heimsendingunni á sama tíma og hann er í rauninni að létta kostnaði af sjúkrahúsakerfinu. Það verður að teljast ótækt með öllu. Samkv. því frv., sem við flytjum, yrði sjúkraflutningur í sjúkrahús greiddur að fullu af almannatryggingum í stað þess að nú greiðir sjúklingurinn fjórðung af slíkum flutningskostnaði. Loks gerum við ráð fyrir að fargjald nauðsynlegs fylgdarmanns yrði sjúklingi að kostnaðarlausu í stað þess, eins og nú er, að sjúklingur greiði fjórðung slíks fargjalds. Það er torvelt að sjá réttlæti þess, að þeir, sem eru svo illa haldnir að þeir verði að hafa fylgdarmann, skuli greiða helmingi meira, eins og nú er, en þeir sem geta farið fylgdarlaust. Í hvoru tveggja tilfelli, þegar verið er að fara á sjúkrahús, er gert ráð fyrir að sjúklingurinn greiði fjórðung og það leggst saman samkv. þeim ákvæðum sem nú eru í gildi. Ég sé ekki að það geti talist neitt réttlæti í þessu. Enn fremur gerir lagafrv. þetta ráð fyrir að fella niður gjaldtöku af sjúklingi vegna flutnings innanbæjar og á fyrstu 10 km flutningaleiðar, enda setur þetta frv. fram þá meginreglu, að sjúklingar greiði ekki kostnað af ferðum í sjúkraflutningum né heldur að þeir beri kostnað af því að fá til sín lækni, kostnað sem eingöngu stafar af því, hversu fjarri samlagslæknirinn býr sjúklingnum. En varðandi þá meginreglu að sjúklingur greiði ekki kostnað af ferðum í sjúkraflutningum er rétt að benda á að jafnvel þótt sjúklingi yrði gert að greiða fyrir innanbæjarflutning eða fyrstu 10 km væri auðvitað stórt skref stigið í réttlætisátt. Það er líka rétt að láta það koma fram, að flm. hefur verið bent á að varðandi flutninga á sjúkrahús komi sú regla til álita að almannatryggingar greiði flutningskostnað að því marki sem hann er umfram fargjald með áætlunarferð milli viðkomandi staða, en þó aldrei minna en 3/4 hluta. En við flm. teljum þessa reglu ekki fullnægja þeim réttlætiskröfum, sem eðlilegt sé að gera, og telja verði sanngjarnt að sjúklingur beri engan kostnað af sjúkraflutningum, - kostnað sem eingöngu stafar af því hvar hann er búsettur eða kannske réttara sagt hvar læknisþjónustan hefur verið sett í landinu. Við flm. teljum að enginn eigi að þurfa að kvíða því vegna efnahags síns að fá ekki notið bestu sjúkraþjónustu sem völ er á í landinu. En eins og nú standa sakir er fyllsta ástæða til að ætla að gamalt fólk t. d. á Austurlandi verði að kvíða því sérstaklega af efnahagslegum orsökum að það geti ekki fengið að njóta sjúkraþjónustu eins og þessi mál eru í pott búin. Í sannleika sagt eiga auðvitað allir að hafa sama rétt til læknisþjónustu og hjúkrunar án tillits til efnahags eða búsetu, og að því verður að stefna af fremsta megni. Þessi markmið, svo sjálfsögð sem þau eru, verða að teljast fjarri því að vera uppfyllt í okkar landi og eitt hrópandi misréttið í þessum efnum birtist í h- og i-lið gildandi laga um almannatryggingar, sbr. það sem hér er rakið. Með samþykkt þessa lagafrv., sem ég mæli her fyrir, yrði dregið verulega úr órétti á sviði heilbrigðismála og reynt að koma í veg fyrir að varðandi þau atriði, sem hér eru talin, þyrfti t. d. gamalt fólk að kvíða því að það geti ekki fengið að njóta læknisþjónustu eins og aðrir fyrir efnahagslegar orsakir. Ég legg til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til heilbr.- og trn., og vænti þess, að það fái greiða fyrirgreiðslu því að hér er að mínum dómi um mikið réttlætismál að ræða. Það ætti reyndar líka að geta orðið til þess að treysta byggðina í þessu landi þar sem hún er hvað veikust fyrir.