Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það um heimild fyrir ríkisstj. til að taka innlent lán, sem hér liggur fyrir, er flutt af hæstv. ríkisstj. í Ed. og hefur verið samþykkt þar. Fjhn. þessarar hv. d. hefur fjallað um málið, svo sem fram kemur í nál. á þskj. 98, og ekki getað orðið sammála um afgreiðslu málsins. Eins og þar kemur fram, mun einn nm., hv. 5. þm. Austf., Lúðvík Jósefsson, skila séráliti, sem er á þskj. 96. Það hefur tíðkazt mjög í mörgum löndum, þar sem verðlag hefur verið sæmilega stöðugt, að afla fjár til ýmissa framkvæmda á vegum hins opinbera með því að bjóða út skuldabréfalán. Hér hjá okkur hefur þetta verið lítið notað nú um langa hríð, og eins og segir í aths. við lagafrv., er ein meginástæðan til þess sú, að verðlag hefur verið hér mjög óstöðugt nú um langt skeið og þess vegna ekki líklegt, að menn mundi fýsa að festa sparifé sitt í slíkum skuldabréfum. Nú hefur orðið á þessu nokkur breyting, þannig að segja má, að verðlag sé nú nokkru stöðugra en áður. En samkv. þessu frv. er þó einnig gert ráð fyrir því að fara hér nokkuð nýja leið í sambandi við útgáfu þessara skuldabréfa, þ.e.a.s. að skuldabréfin verði verðtryggð, svo sem getið er í 2. gr. frv., þ.e.a.s. með því að binda vexti af bréfunum og afborganir vísitölu. Það er von manna, að þetta geti orðið til þess að afla fjár á þennan hátt, og væri mjög æskilegt fyrir ríkið að þurfa þeim mun minna að leita á náðir lánsstofnana um fjáröflun til nauðsynlegra framkvæmda. Því verður það að teljast, að þetta nýmæli, sem hér er upp tekið, hafi ýmsa þá kosti, sem gera mjög æskilegt, að það verði reynt til hlítar, hvort hér er ekki um æskilega og vænlega leið að ræða til þess að afla slíks fjár. Meiri hl. n., eins og ég sagði, hefur orðið sammála um að mæla með samþykkt frv., þó með einni breytingu, sem er ekki efnisbreyting. Það er í 3. gr. frv. vísað til 1. nr. 70 1962, það eru lög um tekjuskatt og eignarskatt. Nú var það á s.l. Alþingi, að samþykktar voru breytingar á þeim 1. frá 1962 og þær síðan felldar inn í meginmál hins gamla frv. og 1. gefin út að nýju hinn 17. júlí s.l., þannig að eðillegra virðist vera að vísa nú í þessum l. til þeirra l., sem þá voru gefin út, þau eru nr. 55 1964, og því er þessi brtt. flutt, að í stað „70 1962“ í 3. gr. komi: 55 1964. Þessi villa, sem hér hefur slæðzt inn, á sér sína eðlilegu skýringu í því, að þetta frv. mun hafa verið tilbúið nokkru áður en ný skattalög voru gefin út, og var þá að sjálfsögðu við samningu frv. vísað til þeirra l., sem þá voru í gildi, en hafði síðan láðst að breyta því, eftir að hin nýju lög voru gefin út. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta, og eins og ég sagði, þá leggur meiri hl. n. til, að frv. verði samþykkt með þessari breytingu.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. frá fjhn., hefur n. ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. n. vill afgreiða frv. án efnisbreytinga, en ég tel, að gera þurfi talsverðar breytingar á frv. Meiri hl. n. hefur að vísu lagt til að gera eina smávægilega breytingu til leiðréttingar. Þeirri breytingu er ég út af fyrir sig sammála, enda breytir hún ekki neinu í sjálfu sér um þann tilgang, sem fólst í rauninni í ákvæðum frv. Þær breytingar, sem ég legg til að gerðar verði á frv., eru þrjár, og ég flyt brtt. þar að lútandi á þskj. 97. 1. brtt. mín er við 2. gr. frv., en hana legg ég til að umorða. En sú efnisbreyting, sem felst í þessari till. minni, er sú, að ákveðið verði í þessum væntanlegu l., hver skuli vera lánskjörin í öllum aðalatriðum. Ég tel, að það eigi að bindast í l., að vextir af þessum skuldabréfalánum skuli ekki vera hærri en 4-5% eftir nánari ákvörðun ráðh., með sérstöku tilliti til þess, að gert er ráð fyrir því, að lánin verði verðtryggð. Eins og ég ræddi hér um við 1. umr. málsins, tel ég, að þeir vextir, sem hæstv. ríkisstj. hefur hugsað sér á þessum lánum, sem eiga að nema að meðaltali 7.2%, og auk þess á að vera um verðtryggingu að ræða, ég tel, að þeir vextir séu allt of háir og gefi vísbendingu um það, að ætlunin sé að halda uppi óhæfilega háum vöxtum á komandi árum. 2. brtt. mín er við 3. gr., en þar legg ég til, að sú breyting verði á gerð, að þessi skuldabréf verði framtalsskyld, en ekki undanþegin framtalsskyldu, eins og kveðið er á um nú í 3. gr. frv. Ég tel, að með þessu ákvæði í 3. gr. frv., að undanþiggja þessi skuldabréf framtalsskyldu, sé verið að fara inn á mjög varhugaverða braut. Fram til þessa hafa öll skuldabréf verið framtalsskyld. En með þessu ákvæði er verið að taka upp þá nýju reglu að gera skuldabréf einnig undanþegin framtalsskyldu. Ég tel, að erfiðleikar þeirra, sem eiga að fylgjast með skattaframtölum og reyna að halda þeim sem réttustum, séu nægilega miklir nú þegar, þó að þeir séu ekki gerðir meiri með slíkum ákvæðum sem þessum. Ég tel þvert á móti vera þörf á því að breyta gildandi lagaákvæðum um framtalsskyldu á sparifé. En hitt tel ég mjög miður farið, ef nú á að stíga það spor að gera eftirlitið með skattframtölum mun erfiðara en það hefur verið áður, og mér sýnist það satt að segja í harla litlu samræmi við það, sem sagt hefur verið nú í seinni tíð um, að það eigi að gera ráðstafanir til þess að herða á eftirliti með skattframtölum. 3. brtt. mín er við 4. gr., en þar legg ég til, að sett verði í frv. skýr ákvæði um það, að því fé, sem aflast með þessu skuldabréfaútboði, verði ráðstafað samkv. ákvörðun Alþingis, en ekki með þeim hætti, sem gert er ráð fyrir í frv., að það verði ríkisstj., sem ákveður ráðstöfun þessa fjár, að vísu, eins og þar er sagt, í samráði við fjvn., en það er þegar fengin reynsla fyrir því, að það þýðir í aðalatriðum, að fjvn. verður aðeins tilkynnt um það, hvernig ríkisstj. hefur ákveðið að ráðstafa fénu. Hér er gert ráð fyrir því, að þetta fé geti gengið til ýmiss konar framkvæmda í landinu og jafnvel til skuldagreiðslna og til margra aðila, og ég tel því, að það sé verkefni Alþingis að ákveða, hvernig skuli farið með þetta fé í einstökum greinum. Þessar eru þær brtt., sem ég flyt um málið. Fáist þær ekki samþykktar, treysti ég mér ekki til þess að standa að samþykkt frv., þótt ég út af fyrir sig viðurkenni, að það muni vera þörf á því að afla þess fjár, sem þar er ráðgert að afla til þeirra framkvæmda, sem þar um ræðir. En ég tel, að ýmis ákvæði í frv. séu með þeim hætti, að það sé ekki rétt að samþykkja það í þeim búningi, sem það er nú.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka fjhn. fyrir skjóta afgreiðslu á þessu máli og meiri hl. hennar fyrir stuðning við málið. Ég tel ekki ástæðu til þess að gera þetta frekar að umræðuefni að öðru leyti en því, að mér virðist kenna nokkurs misskilnings bæði í ræðu og nál. hv. minni hl. fjhn. Þar er í rauninni gengið út frá og gefið í skyn, að með ákvæðum frv. um ráðstöfun á þessu fé sé ríkisstj. að taka vald af Alþingi, nokkurs konar fjárveitingavald eða ráðstöfunarrétt á þessum fjármunum. Ég segi: hér er um algeran misskilning að ræða, vegna þess að þær verklegu framkvæmdir, sem á að verja þessu fé til, eru allar þegar ákveðnar af Alþingi, og Alþingi veitti ríkisstj. einmitt heimildir til þess að taka lán til þess að hrinda þessu í framkvæmd. Ég skal nefna þess dæmi, að nokkuð af þessu fé, væntanlega í kringum 8 millj. kr., á að fara til vegamála, og það er til þriggja vega, sem fjárlög í ár og fyrra hafa sérstaklega gert ráð fyrir að ríkisstj. tæki lán til, en það er Reykjanesbraut eða Keflavíkurvegur, það er Ennisvegur og Múlavegur. Sem sagt, í fjárlögum fyrir þetta ár og s.l. ár hefur Alþingi beinlínis falið ríkisstj. að afla lánsfjár til þessara þriggja vega. Hér þarf því enga nýja ákvörðun frá Alþingi um það, að þessu væntanlega láni megi verja í þessu skyni, vegna þess að sú ákvörðun og sú heimild liggur fyrir. Það má nefna annað, það er gert ráð fyrir, að nokkur hluti af þessu fari til sjúkrahúsa, þ.e.a.s. til byggingar landsspítalans, en í fjárl. bæði í ár og í fyrra eru í 22. gr. beinlínis veittar lánsheimildir til þess að ýta þessum framkvæmdum betur áfram en fjárframlög í sjálfum fjárlögunum leyfa. Á s.l. þingi voru sett lög um kísilgúrverksmiðju og vegna undirbúnings hennar þarf um 3 millj. nú, sem var meiningin að taka af þessu væntanlega láni. Þetta hefur Alþingi þegar ákveðið með lögum og sett lánsheimild í þau lög og þar með ætlazt til þess, að ríkisstj. útvegaði lánsfé í þessu skyni. Varðandi hafnir, sem er ein tegund þeirra framkvæmda, sem á að verja þessu láni til, þá er það vegna landshafnanna tveggja, sem á að verja þarna fé. Það er ekki há upphæð, væntanlega í kringum 4-5 millj., og fyrir því eru heimildir og ákvarðanir Alþingis í l. um þær hafnir. Þá eru það raforkuframkvæmdirnar. Það er gert ráð fyrir, að það fari væntanlega í kringum 17 millj. af þessu láni til raforkuframkvæmdanna, sem Alþingi hefur líka ákveðið og heimilað og falið ríkisstj. að afla lánsfjár til, að því leyti sem annað fé hrekkur ekki til. Að því leyti er varðar ráðstöfun á fé því, sem kæmi inn vegna þessarar lántöku til verklegra framkvæmda, þá er hér ekki um það að ræða, að ríkisstj. sé að taka sér vald, taka vald af Alþingi og verja fé til einhverra nýrra hluta, heldur er hér beinlínis verið að útvega fé til þeirra framkvæmda, sem Alþingi er áður búið að samþykkja og heimila eða fela ríkisstj. að útvega fé til. Að því er hins vegar varðar ráðstöfun á þeim hluta lánsins, sem ekki þyrfti að nota til þessara hluta, er gert ráð fyrir, að megi greiða skuldir og nota það til greiðslu skulda ríkissjóðs eða ríkisábyrgðasjóðs. Það má segja, að hér sé nokkuð öðru máli að gegna. En í fyrsta lagi vil ég taka fram, að langsamlega mestur hluti af þessum lánum mundi ganga til þeirra verklegu framkvæmda, sem ég hef hér rakið, en að því er snertir þann afgang, sem kynni að verða, hef ég áður skýrt frá því, að ég teldi eðlilegast að nota hann til þess að greiða nokkuð af lausaskuldum ríkisábyrgðasjóðs, sem hann hefur orðið að taka núna upp á síðkastið, en ekki hefur þótt ástæða til, að hann tæki lán til varanlegs tíma, vegna þess að þessi mál virðast stefna í rétta átt. Að vísu skal ég taka fram, að það kæmi einnig til greina að nota þetta lánsfé, að því leyti sem ekki þarf vegna framkvæmda í ár, til framkvæmda á næsta ári, þ.e.a.s. í sambandi við framkvæmdaáætlun ríkisins á árinu 1965. Ég vil taka það aftur fram, að framkvæmdaáætlun fyrir árið 1965 er í endurskoðun og verður væntanlega tilbúin í kringum áramót, og er gert ráð fyrir því, að hún verði lögð fyrir Alþingi, væntanlega í janúarmánuði n. k. Af þeim ástæðum, sem ég hef rakið, er auðvitað ekki þörf eða ástæða til þess að telja upp í þessum l., til hverra hluta á að verja þessu lánsfé, því að það er allt saman fyrir fram ákveðið af Alþingi.



Herra forseti. Það voru nokkur orð í sambandi við aths. hæstv. fjmrh. - Hæstv. fjmrh. telur, að það sé óþarft að taka það fram í þessum l., að Alþingi skuli ráðstafa því fé, sem inn kemur með þessum hætti, vegna þess að ráðgert sé að verja þessu fé til framkvæmda, sem Alþingi hafi þegar ákveðið, og samkv. heimildum, sem Alþingi hafi þegar gefið. Nú veit hæstv. ráðh., að það er auðvitað alls fjarri því, að með þessu fé verði hægt að vinna tæmandi að framkvæmdum þeim, sem Alþingi þegar hefur ákveðið, eða hægt verði með þessu fé að uppfylla allar þær heimildir, sem Alþingi hefur gefið, bæði til lántöku og annars. Nei, hér er um að ræða, hvort það á að vera Alþingi eða ríkisstj., sem ákveður, hvernig á að verja þessu fé, þegar velja þarf á milli ýmiss konar aðila, sem hér eiga jafnan rétt á. Heimildir ríkisstj. til þess að taka lán ná miklu lengra en til þess, sem hæstv. ráðh. minntist á, svo að þær segja í rauninni ekkert hér um. Hæstv. ráðh. minntist á, að verja ætti þessu fé t.d. til þriggja vegagerða, sem heimildir væru um að taka lán til, Ennisvegar, Múlavegar og Keflavíkurvegar. Jú, rétt er það. En það eru fleiri vegir, sem ríkisstj. hefur einnig haft heimildir til að taka lán til, og Alþingi hefði kannske mátt segja sitt orð um það, hvort eitthvað af þessu fé hefði átt að ganga til þeirra, eins og hitt líka, hvort eða hvað mikill hluti af þessu fé hefði átt að fara til hverrar þessarar framkvæmdar um sig, því að það hefur ekki verið ákveðið. Það vald vill ríkisstj. taka sér, á sama tíma sem Alþingi er að gera sérstakar till. um það í sambandi við aðrar fjárveitingar, hve mikill hluti skuli fara í hverja þessara framkvæmda um sig. Það er í rauninni hægt að gera fjárveitingavald Alþingis mjög takmarkað a.m.k., þegar þannig er á haldið, að fyrst úthlutar Alþingi tilteknum fjárhæðum í ákveðnar framkvæmdir, en siðan kemur ríkisstj. á eftir með almenna lántökuheimild og breytir þessum hlutföllum, sem Alþingi hefur ákveðið, með sinum úthlutunum á því lánsfé, sem hún hefur yfir að ráða. Og það er þetta, sem ég meina. Lánsheimildir í sambandi við hafnarframkvæmdir eru líka margar til. Þær fjárhæðir, sem hér er gert ráð fyrir að ríkisstj. ráðstafi, það hefur verið gefið upp, að þeim sé ætlað að ganga til þess að gera kleift að framkvæma sérstaka framkvæmdaáætlun, sem ríkisstjórnin hefur samið fyrir árið 1964. Þessa áætlun hefur ríkisstj. ekki lagt fyrir Alþingi, eins og ég hef bent hér á áður, og að því leyti til hefur Alþingi ekki tekið ákvörðun um það fyrir sitt leyti, á hverja þessara framkvæmda ber að leggja mesta áherzlu og til hverrar þessarar framkvæmdar þetta fé ætti fyrst og fremst að ganga. Ég held mér því alveg fast við þá skýringu, sem ég hef gefið hér áður, að það sé eðlilegt í slíkum tilfellum sem þessum, að það verði Alþingi sjálft, sem ráðstafar því lánsfé, sem inn kemur fyrir skuldabréfaútboð, eins og hér er gert ráð fyrir, en það eigi ekki að vera í hendi ríkisstj. einnar, enda hefði líka verið hægur vandi þá fyrir ríkisstj., ef þetta var allt saman svona mótað fyrir, að telja upp eða gera fullkomna grein fyrir því, svo að Alþingi hefði möguleika til þess að gera sínar aths. við, í hvað þetta fé ætti að ganga. En sannleikurinn er sá, að ríkisstj. vill a.m.k. hafa talsvert frjálsar hendur í þessum efnum og hafa talsverðan hluta af láninu þannig óbundinn, að hún geti sjálf tekið ákvörðun um það, að hve miklu leyti sá hluti skuli ganga t.d. til skuldagreiðslna. Það er að vísu rétt, að það eru til ýmis fordæmi um það frá fyrri tímum, að ríkisstj. hafi tekið lán, bæði erlend og jafnvel innlend, og ráðstafað þeim samkv. almennum heimildum Alþingis. En nú færist þetta svo stórlega í vöxt, t.d. bæði með þessu láni og með hinum svonefndu PL-480 lánum eða vörukaupalánum, að ríkisstj. er farin að úthluta á ári hverju - ég býst við upphæð, sem liggur einhvers staðar nokkuð nærri 200 millj. kr. Og ég tel, að það beri að gjalda varhuga við þessu og það eigi að hverfa af þessari braut og ákveða, að það sé Alþingi, sem úthlutar þessu fé, sem tekið er að láni, en hvorki sú ríkisstj., sem nú situr við völd, né aðrar ríkisstj., sem hér kunna að vera. Ég álít það ranga aðferð.