Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og ég lýsti hér við 2. umr. um þetta mál, þá flutti ég þá brtt. á þskj. 569, en ákvað, eftir tilmælum hæstv. forseta, að fresta atkvgr. um þessar brtt. til 3. umr. með tilliti til þess, að ætla mætti, að hv. n., sem hefur um þetta að fjalla, gæti fengið aðstöðu til þess að athuga þessar brtt. milli umr. Nú var það svo við 2. umr., að hv. frsm. n. var ekki viðstaddur, og ég hygg, að svo sé enn, og þess vegna hefur ekki komið neitt í ljós afstaða hv. n. um þessa brtt., en ég held fast við hana og vænti þess, að hv. þdm. geti samþ. hana. En um rök fyrir henni þarf ég ekki að ítreka það, sem ég tók hér fram við 2. umr., nema því aðeins að einhver mótmæli komi fram gegn till.



Herra forseti. Ég verð enn að finna að því, að þetta mál skuli vera til umræðu, án þess að nokkur sé viðstaddur til þess að mæla fyrir afstöðu hv. allshn. til málsins. Það er allsendis óviðunandi, að stjórnarfrv. skuli vera til 2. og 3. umr. hér í deildinni, án þess að mælt sé fyrir því af hálfu þeirrar n., sem málið hefur haft til meðferðar. Jafnvel þótt n. sé sammála, þá eru þetta vinnubrögð, sem ekki á að líða mótmælalaust. Ég sætti mig við það við 2. umr., að málið gengi til 3., án þess að nokkuð heyrðist frá hv. n. og án þess að hæstv. viðskmrh. væri við, en ég vil andmæla því, að málið sé afgr. frá deildinni að frsm. n. og hæstv. viðskmrh. fjarstöddum, eða án þess að nokkuð heyrist frá þeim. Það, sem mig langaði til að spyrja hæstv. viðskmrh. um og tel mjög eðlilegt að um sé spurt í þessu sambandi, er, hvað liði framkvæmd á 2. gr. þessara l., sem nú eru í gildi. En í 2. gr. er svo ákveðið, að verðgæzlustjóra skuli heimilt að birta nöfn þeirra manna, sem verða uppvísir að óhóflegri álagningu á vöru eða þjónustu, sem frjálst verðiag er á, og jafnframt er í gr. sú skylda lögð á ráðh. að setja nánari fyrirmæli um framkvæmd þessarar heimildar. Ég vil fá að vita, hvort hæstv. viðskmrh. hefur sett slíkar reglur eða ekki. Fyrst hann er hér ekki við, vildi ég leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hv. frsm. n., sem nú er hér kominn inn í deildina, hvort nokkuð hafi verið upplýst um það í n., að þessar reglur hafi verið settar, og hvort von muni vera á því, að einhver slík nafnabirting fari fram. Varðandi till hv. þm. A-Húnv. vildi ég nú segja það, að mér finnst hún ekki vera alls kostar skýr. Till. hefst þannig, að verðgæzlustjóri skuli á þriggja mánaða fresti birta skýrslu um útsöluverð á öllum helztu nauðsynjavörum og öllum helztu tegundum byggingarefnis í heildsölu og smásölu í Reykjavík og Hafnarfirði. Ætlast hv. tillögumaður til þess, að birt sé sérhvert verð, sem sérhver vara er höfð til sölu á? Nú er það vitað, að sumar vörutegundir eru boðnar til sölu á fjölmörgu verði. Í 10 mismunandi búðum eru e.t.v. 10 verðupphæðir á sömu vörunni. Á að birta allt þetta? Á að birta meðalverð? Á að birta hæsta eða lægsta verð? Um þetta er ekkert sagt í till. og slíka till. er náttúrlega ekki hægt að samþykkja, meðan þetta liggur ekki ljóst fyrir. Till. þyrfti þess vegna að orða betur, ef ætti að gera hana að l., og ég þarf náttúrlega ekki á það að minna, að með þessu móti yrði stefnt til gífurlegrar skriffinnsku. Nú er það kunnugt, að hv. þm. A-Húnv. er mikill andstæðingur skriffinnsku, og er það út af fyrir sig mjög lofsvert. En með þessari grein er hann held ég að stofna til meiri skriffinnsku í verðgæzlunni, en áður hefur þekkzt þar, því að það yrðu ekki stuttir listar, sem yrði að birta opinberlega, ef fara ætti nákvæmlega eftir þessari till. eins og hún er þarna. Það yrðu ekki tugir af línum og tugir af tölum, ekki hundruð, heldur þúsundir af línum og þúsundir af tölum, sem birta yrði á þriggja mánaða fresti, ef till. yrði tekin bókstaflega. Þetta er sem sagt ekki till. um minnkaða skriffinnsku í verðgæzlunni, eins og hans ræða fjallaði um, heldur er þetta till. um stóraukna skriffinnsku í verðgæzlunni. Meining hv. þm. er hins vegar góð. Hann vill gera almenningi kleift að fylgjast sem bezt með því, á hvaða verði kaupmenn og kaupfélög selja vörur sínar, en betur þarf hann að ganga frá till., til þess að þessi góði tilgangur komi almenningi að nokkuru gagni. Ég vil sem sagt ítreka þá fyrirspurn til hv. frsm. n., hvort n. hafi borizt nokkrar upplýsingar um, hvað liði framkvæmd á þeim l., sem nú eru í gildi, og þá sérstaklega 2. gr. laganna.



Herra forseti. Allshn. hefur ekki fjallað neitt sérstaklega um þessa till. hv. þm. A-Húnv., eftir að hún var borin fram. Nm. voru sammála um það í öndverðu, að frv. þetta næði samþykki þingsins, og lögðu það til, en áskildu sér hins vegar hver og einn rétt til að flytja og fylgja brtt., sem kæmu fram. Ég tel, að þótt samþykkt væri till. hv. þm. A-Húnv., þá sé engu að siður náð - og kannske með betri hætti - aðaltilgangi frv., og með hliðsjón af þeim fyrirvara, sem í nál. er, þá hygg ég, að ég muni fylgja þessari brtt. við frv. Varðandi hins vegar þá fyrirspurn til mín, hvað líði framkvæmd þeirra mála, sem hv. 3. landsk. spurði um, í rn., þá hef ég engu þar til að svara, því að rn. hefur ekki gefið allshn. neinar sérstakar upplýsingar um það og mér er um það allsendis ókunnugt.



Herra forseti. Hv. frsm. n. skýrði frá því, að n. væri ókunnugt um, hvort ráðh. hafi gert tilraun til þess að framkvæma þau l., sem búin eru að vera í gildi í marga mánuði. Hann segir það vafalaust satt, að ráðh. hafi enga skýrslu gefið n. um þetta, en hitt hefði mér ekki fundizt óeðlilegt, að n. hefði spurt ráðh. um það, hvað liði framkvæmd laganna. Þetta eru brbl., sem hér er verið að staðfesta, og mér finnst það satt að segja vera dálítið losaraleg afgreiðsla hjá n., ef hún hefur haft málið til meðferðar og aldrei spurt ráðh. að því, hvort hann hafi framkvæmt l. eða ekki. En ég fæ ekki betur séð en að þessi l. hafi ekki verið framkvæmd, þó að þau séu búin að vera í gildi í marga mánuði. Þessi l. voru fyrst og fremst sett til þess að birta nöfn þeirra aðila, sem eru uppvísir að óhóflegri álagningu á vörur eða þjónustu, sem frjálst verðlag er á, og í þeim var svo ákveðið, að ráðh. skyldi setja nánari fyrirmæli um framkvæmd heimildarinnar. Ég spurði um það við 1. umr. málsins, hvort þessar reglur væru komnar, hvort þær hefðu verið settar og hvort bráðlega mundi vera von á einhverri birtingu nafna. Ráðh. sagði þá, og það vona ég að allir nm. hafi heyrt: Reglur hafa ekki verið settar enn, en verða settar bráðum, og það er alveg á næstunni von á framkvæmd þessara laga. - Síðan eru liðnar ég held einar 8 vikur, og n. í þessari hv. deild hefur haft málið til meðferðar áreiðanlega í 5–6 vikur, og mér þykir það undarleg vinnubrögð hjá n. að hafa aldrei spurt ráðh. um það, hvort þessi l. eigi að vera pappírsgagn einvörðungu eða hvort þau eigi að framkvæmast. Sé það alveg augljóst mál, að þessi l. eigi að verða pappírsgagn eitt og ekki koma til framkvæmda, þá er ástæðulaust fyrir þingið að vera að samþ. þau. Og mér þykir það mjög miður, að hæstv. ráðh. skuli ekki vera hér viðstaddur, hvorki við 2. né 3. umr. málsins, til þess að svara fyrirspurnum frá þm. varðandi þetta, því að afstaða þeirra til málsins hlýtur að fara eftir því, hvort það er vilji stjórnarinnar að framkvæma l. eða hvort það er vilji stjórnarinnar að framkvæma þau ekki og hafa þessi ákvæði einungis standandi sem pappírsákvæði til þess að geta vitnað í, að það sé nú heimilt að birta nöfn okrara, ef stjórninni býður svo við að horfa, - jafnvel þótt hún væri ráðin í því að birta þau aldrei. Það er þetta, sem við þyrftum að geta spurt hæstv. ráðh. um. Ég vil því enn ítreka þau tilmæli mín til hæstv. forseta, að hann fresti þessari umr. þar til hæstv. ráðh. sér sér fært að vera hér við í deildinni til þess að ræða við þm. um málið. Mér finnst óeðlilegt að ljúka bæði 2. og 3. umr. að honum fjarstöddum.



Herra forseti. Í sambandi við þær aðfinnslur, sem fram komu hjá hv. 3. landsk. um vinnubrögð allshn., hún væri búin að hafa þetta mál svo og svo lengi til meðferðar og hefði ekki spurt ráðh. um framkvæmd þeirrar bráðabirgðalöggjafar, sem þetta frv. er til staðfestingar á, þá vil ég, að hv. þm. geri sér grein fyrir því, að þetta frv. er flutt upphaflega í Ed. og er búið að vera þar lengi til meðferðar, og það er ekki neitt að sjá á gögnum málsins þar, að nm. þar hafi gert slíkar fyrirspurnir og ekki heldur flokksmaður hv: 3. landsk., hv. 6. landsk., Guðmundur Í. Guðmundsson. Hann skrifar undir nál. meiri hl. þar og mælir með því, að frv. verði samþ., en það er ekki að sjá á gögnunum, að neinar frekari fyrirspurnir hafi verið gerðar. Og ég held, að það sé algerlega ástæðulaust að vera með nokkur svigurmæli í garð allshn. Nd. fyrir það, að hún hafi ekki tekið ráðh. til yfirheyrslu um það, hvernig þessi l. hafi verið framkvæmd. Mér er persónulega kunnugt um það, þó að n. hafi ekkert um það fjallað, að það er auðvitað fjarri lagi, sem þm. segir, að þessi l. séu ekki enn komin neitt til framkvæmda. Þau hafa verið í öllum aðalatriðum í framkvæmd frá því er þau voru sett. Mér var kunnugt um setningu þessara l., sem voru, eins og fram hefur komið, einn liður í samkomulagi ríkisstj. og launþega á s.l. vori í sambandi við yfirvofandi vinnudeilur þá, og vissulega gerbreyttist aðstaða verðgæzlustjóra og verðgæzlunefndar við þessa löggjöf og það í framkvæmdinni, frá þeim tíma er lögin tóku gildi. Það er þó aðeins um eitt atriði þessa máls, sem spyrja má, af hverju hafi ekki verið birt nöfn manna, sem hafa haft óhóflega álagningu. Út af fyrir sig þarf það, að nöfnin hafa ekki verið birt, ekki að fela í sér neina sönnun fyrir því, að l. hafi ekki verið framkvæmd, og ég held, að það hafi komið fram hér í öðru sambandi á þinginu, að einmitt að þeim málum hefur verið unnið. Og ekkert liggur fyrir enn, sem sanni það, hvort viðskmrh. eða verðgæzlustjóri séu á einn eða annan hátt ámælisverðir fyrir að hafa ekki birt nöfnin. En það liggur fyrir vitneskja hjá þm. í sambandi við önnur atriði hér, þar sem upplýsingar hafa komið fram um það, að verðgæzlustjóri hefur tekið mjög nákvæmar skýrslur um hæstu og lægstu álagningu í fjöldamörgum vöruflokkum, og ég held, að hv. 3. landsk. þm. sé fullkomlega kunnugt um það. Og það er eitthvað farið að ryðga í mér minnið, ef hann hefur ekki beinlínis vitnað til þessarar skýrslugerðar verðgæzlustjóra í öðru sambandi hér á þinginu. Það liggur þannig hreinlega fyrir, að vissulega hafa brbl. verið framkvæmd, þegar þau tóku gildi. Hitt er svo annað mál, hvort í einu eða öðru tilfelli megi deila um, hvort gengið hafi verið of skammt í framkvæmd þeirra.



Herra forseti. Hv. 3. landsk. þm. gerði þá athugasemd í sambandi við mína till. á þskj. 569, að ef hún yrði samþ., þá mundi það mikið auka skriffinnsku frá því, sem ætlazt er til í frv. Í aðalatriðum er þetta algerlega þvert á móti, vegna þess að í 3. gr. þessa frv., eins og það liggur fyrir; segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Verðgæzlustjóri skal mánaðarlega birta skýrslu, er sýni hæsta og lægsta verð á helztu nauðsynjavörum, sem framfærsluvísitalan byggist á.“ M.ö.o., hæsta og lægsta verð er ekki hægt að sýna nema safna skýrslum um allt verðlag og það hér í Reykjavík - um hver einustu mánaðamót. Nú ætlast ég til þess, og það er grundvöllurinn fyrir minni till., að í stað þess, að þetta sé gert mánaðarlega, sé það gert á þriggja mánaða fresti varðandi Reykjavík, en það sé líka athugað, hvernig þetta stendur úti um landsbyggðina, og það sé gert tvisvar á ári. Ég skal játa, að það er rétt hjá hv. 3. landsk., að það er ekkert farið út í það í minni till., hvað langt skuli ganga í að birta þessar skýrslur, því að það er framkvæmdaratriði, sem viðkomandi ráðherra hefur á valdi sínu, hvað langt hann gengur í því að birta skýrslurnar, og tilgangurinn er auðvitað sá, að ekki sé birt nema það, sem verulega munar frá því almenna, annaðhvort lægra eða hærra verð. En úr því að verið er með þessa stofnun og alla þessa skýrslusöfnun, þá þykir mér réttara, að það sé þá gert þannig, að það komi í ljós, hvaða verzlanir það eru, sem selja dýrast, og hvaða verzlanir það eru, sem selja ódýrast, því að það mun vera svo með allan almenning, eins og er með mig, sem ekki á í neinni verzlun, nema að ég er félagsmaður í Kaupfélagi Húnvetninga, að mig varðar það mestu, hvað verðið á vörunni er í útsölu, en ekki fyrst og fremst hitt, hver álagningarprósentan er á hverjum stað, því að það er í mörgum tilfellum þannig, að þótt álagningarprósentan sé hærri á innkaupsverð hjá einni verzlun en annarri, þá gelur sú hin sama verzlun selt þá sömu vöru miklu lægra verði í útsölu, en á sér stað í sumum öðrum verzlunum. Að öðru leyti þarf ég ekki að skýra þetta nánar, en eins og tekið er fram í mínum till., þá ætlast ég til, að þessi 3. gr. um mánaðarlega skýrslusöfnun falli niður.



Herra forseti. Tilgangur hv. þm. A-Húnv., er dálítið annar, en fram kemur í greininni eins og hún er orðuð, því að samkvæmt henni á að birta á þriggja mánaða fresti skýrslu um útsöluverð á öllum helztu nauðsynjavörum og aðaltegundum byggingarefnis í heildsölu og smásölu í Reykjavík og Hafnarfirði, M.ö.o. allt útsöluverð, sem þessar vörur eru seldar á, en það getur, eins og ég sagði áðan, auðvitað verið mjög margs konar verð. En nú kemur í ljós, að hann virðist ekki eiga við það, heldur eiga við hæsta og lægsta verð, og er það út af fyrir sig miklu skynsamlegra. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að í n., sem málið hafði til meðferðar í Ed., hafi flokksbróðir minn, hv. 6. landsk. þm., engar athugasemdir gert við það, engra skýrslna krafizt af ríkisstj. um það, hvað liði framkvæmd l. Þetta er misskilningur hjá hv. þm. Það kemur einmitt greinilega fram af gögnum málsins, þeim till., sem ég hef hér meðferðis, að hann hefur einmitt gert slíkar athugasemdir, þar sem hann bar tvívegis fram till. til breytinga á frv. þess efnis, að ráðh. skyldi vera skylt að birta nöfnin, ef álagningin færi 50% fram úr því, sem var meðan fjárhagsráð eða viðskiptaráð ákváðu hámarksálagningu. Þessi tillaga var einmitt fram borin eftir umr., sem fram fóru innan nefndarinnar og leiddu það í ljós, að hæstv. viðskmrh. vildi engin ákveðin svör við því gefa, hvað hann teldi óhóflega álagningu. M.ö.o., ráðuneytið fékkst ekki til þess að gefa nein skýr svör við því, hvenær það ætlaði sér að birta nöfn manna, sem gerðust sekir um óhóflega álagningu. Þetta átti því allt að vera á huldu. Þess vegna var það, sem fulltrúi Alþfl. í allshn. Ed. bar fram till. um að gera þetta algerlega skýrt og ótvírætt og kveða á um, hvenær um skyldu til nafnabirtingarinnar skyldi vera að ræða. Á það vildi meiri hl. hv. Ed. ekki fallast, og var þessi till. felld. Enn situr því við það sama, að menn geta ekki fengið að vita, hvenær þeir að þessu leyti brjóta settar reglur, hvenær þeir eru að vinna til þess, að nöfn þeirra skuli vera birt opinberlega. Í slíkum lögum er almenningi náttúrlega litið hald. En það má líka segja, að öryggi kaupmanna gagnvart svona lagasetningu sé mjög litið, að geta aldrei vitað, hvenær þeir eru að leggja það mikið á, að það yrði talið refsivert í þeim skilningi, að nöfn þeirra yrðu birt, og hvenær ekki. Slík lagasetning er mjög óheppileg. Hún kemur almenningi að litlu gagni, og hún er líka ranglát gagnvart þeim aðilum, sem hún er sett til höfuðs, þ.e.a.s. kaupmannastéttinni, vegna þess að þeir geta átt von á því, að nöfn þeirra séu birt, sem hafa kannske lagt of mikið á, án þess þó að hafa getað gert sér grein fyrir því áður, að þessi álagning, sem þar er verið að refsa fyrir, sé talin óhófleg. Það er því ekki einvörðungu, að lagasetningin, nái hún fram að ganga í þessu formi, sem frv. nú er í, sé gagnslítil fyrir almenning, heldur er hún einnig ranglát í garð verzlunarstéttarinnar.



Herra forseti. Það er aðeins út af ágreiningi, sem orðið hefur milli hv. 3. landsk. og hv. þm.a.- Húnv. um till. hv. þm. A-Húnv. á þskj. 569. Ég held það sé rétt, eftir það, sem fram kemur hjá 3. landsk. og fram hefur komið í ræðu hv. þm. A-Húnv., að leiðrétta till. þannig, að í stað þess, eins og segir í upphafi: „Verðgæzlustjóri skal á þriggja mánaða fresti birta skýrslu um útsöluverð á öllum helztu nauðsynjavörum,“ - þá komi, að á 3 mánaða fresti skuli birta skýrslur, er sýni hæsta og lægsta útsöluverð á öllum helztu nauðsynjum. Hef ég borið mig saman við flm. um þetta atriði, og féllst hann á, að það sé einnig það, sem til er ætlazt. Ég vildi þess vegna leyfa mér að flytja við þetta skriflega brtt., að í staðinn fyrir orðið „um“ þarna í upphafi brtt. komi orðin: er sýni hæsta og lægsta. - Þannig held ég, að orðalagið falli saman.

Forseti (SB): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá hv. 5. þm. Reykv. við brtt. á þskj. 569. Þessi brtt. er, eins og ég sagði, skrifleg og of seint fram komin og þarf tvöfaldra afbrigða við.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, vegna þess að ég veitti því athygli núna, að í till. hv. þm. A-Húnv. felst meira, en hann hefur mælt fyrir í ræðu sinni. Ég veit ekki, hvort hv. frsm. n. hefur athugað það, en á það vildi ég benda honum og þar með nefndinni, að í till. felst það, að 3. gr. í frv. skuli falla alveg burt, en í 3. gr. er meira en það, sem hv. þm. gerði að umtalsefni. Þar er kveðið svo á, að verðgæzlunefndin, sem ákvæði eru um í öðrum lögum, skuli hafa rétt til þess að fá upplýsingar og skýrslur hjá verðgæzlustjóra um verðlag og verðgæzlu, og hefur hún tillögurétt um þessi mál, og enn fremur að verðgæzlustjóri skuli mæta á fundum nefndarinnar, ef hún óskar þess, til umræðu um verðlagsmál. Ég vil benda hv. þm. á, að það hefur alls ekki dregizt inn í umræðurnar, hvort þessi ákvæði skuli falla niður. Hv. frsm. mælti ekki fyrir þessu, og ég vona, að það sé ekki þetta, sem hann á við, því að það hlýtur vissulega að verða mikið ágreiningsmál. Eins og hv. frsm. allshn. tók fram á sínum tíma, þá var þessi lagasetning liður í samkomulagi, sem gert var við launþegasamtökin, við Bandalag opinberra starfsmanna og Alþýðusambandið, og einmitt á þetta atriði var af hálfu launþegasamtakanna lögð allmikil áherzla, þ.e.a.s., að verðgæzlunefndin hefði rétt til að fá upplýsingar um verðgæzlumálin og hefði tillögurétt um þau. Mér finnst það ekki ná nokkurri átt, sérstaklega án þess að að því hafi verið víkið í umr., að fella þessi ákvæði niður við 3. umr. málsins í síðarí d., þar sem þetta frv. er til staðfestingar á brbl. Ég vildi beina því til frsm. n., hvort hann hafi veitt því athygli, að þetta felst í till.



Herra forseti. Mér þykir mjög leiðinlegt, að hv. 3. landsk. þm. skuli halda hér heila ræðu, sem byggð er á hreinum misskilningi og villu frá honum sjálfum, því að hann talar hér um 4. gr. frv., sem ekkert er minnzt á í mínum brtt. Ég fer fram á að fella niður 3. gr., og í henni er ekkert af því, sem hv. þm. var að minnast á, ekki neitt, því að 3. gr., sem ég legg til að fella niður, er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Verðgæzlustjóri skal mánaðarlega birta skýrslu, er sýni hæsta og lægsta verð á helztu nauðsynjavörum, sem framfærsluvísitalan byggist á.“ Í þessari grein felst ekkert annað. Að öðru leyti vil ég segja það, að ég get alveg gengið inn á þá skrifl. brtt. frá hv. 5. þm. Reykv., sem hér hefur verið lögð fram, því að hún gerir skýrara, hvað við er átt, þótt ég ætlaðist auðvitað til þess, að viðkomandi ráðh. réði því, að hve miklu leyti hann birti þær skýrslur, sem hér er gert ráð fyrir í till.



Herra forseti. Þetta var alveg rétt hjá hv. þm. A-Húnv. Ég miðaði við frv. eins og því var útbýtt upphaflega, en í Ed. hefur greinatalan breytzt, svo að ég tók till. hans eins og hún væri stíluð við upphaflega frv., en hún er stíluð við frv. eins og það er orðið eftir 3. umr. í Ed., svo að þessar síðustu athugasemdir voru að þessu leyti á misskilningi byggðar.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., er fram komið í hv. Ed., og samgmn. þeirrar d. athugaði það og breytti því til samræmis við þær till., sem vegamálastjóri kom með varðandi það, er hann fékk frv. til umsagnar. Ef frv., eins og það var lagt fyrir hv. Alþ., hefði náð fram að ganga óbreytt, mundu fjárframlög ríkisins til sýsluvegasjóða þrefaldast frá því, sem þau voru áríð sem leið, en þá voru þau um 1 millj. kr. Fyrir um það bil einu ári voru teknir nýir vegir í þjóðvegatölu um það bil 900 km, og þessir vegir voru að mestu leyti sýsluvegir áður, svo að það er ekki ástæða nú til að auka framlög til sýsluvegasjóða að miklum mun fram yfir það, sem nýbyggingarfé þjóðvega er aukið. En það hefur engan veginn verið aukið nú til samræmis við þá aukningu, sem varð á lengd þjóðvega árið sem leið. Samgmn. lítur svo á, að þetta frv., eins og það nú er, sé sanngjarnt, og mælir hún með samþykkt þess. En frv., eins og það ber með sér, er um heimild fyrir sýslunefndir að ákveða fyrir eitt ár í senn að innheimta vegaskatt til sýsluvegasjóða með allt að 50% álagi, og skal framlag ríkissjóðs hækka í sömu hlutföllum, en verði fasteignamat hækkað, þá fellur þessi heimild niður, svo að þetta er aðeins bráðabirgðaákvæði. Það er því sjálfsagður hlutur að veita þeim, er þurfa og vilja, þessa heimild, því að allir vilja góða, akfæra vegi, hvar sem þeir eru annars búsettir í landinu. - Ég vil aðeins geta þess, að einn nm., hv. 2. landsk. þm., var ekki viðlátinn, þegar n. hélt fundinn, en aðrir nm., eins og ég hef áður um getið, mæla einróma með, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram brtt. við þetta frv., sem eru á þskj. 561. Innihald þeirra er raunverulega það, að í staðinn fyrir að afgreiða þessi mál með heimíld til handa ráðh. og eftirlitsmönnum sjóðanna í eitt skipti fyrir öll til að geta ráðstafað þessum eignum, sem hér er um að ræða, þá þurfi í hvert skipti, sem gerð er breyting á skipulagsskrá viðkomandi sjóðs eða stofnana, að fara fram ákveðin lagabreyting um það á Alþ. Ég býst ekki við, að ég þurfi sérstaklega mikið að gera grein fyrir afstöðu minni. Þessar brtt. eru í beinu samræmi við það, sem ég áður hef haldið fram um afgreiðslu þessa máls og um okkar rétt nú á tímum til þess að breyta þessum hlutum, sem hafa staðið hér svo margar aldir. Það er ekki vegna þess, að ég skilji ekki fyllilega rök þeirra hv. þm., sem benda á þau óþægindi, sem ýmsum ábúendum stafa af því að geta ekki fengið ýmislegt, vegi og annað, sem samrýmist efnahagsskilyrðum nútímans. Ég álít, að við verðum að reyna að koma því svo fyrir, að ríkið gangi svo að segja inn í þessi mál hvað það snertir að taka á sínar herðar þær skyldur, sem eiganda sjóðsins eða stofnunarinnar eru lagðar á herðar með nútímalöggjöfinni. Allur tilgangurinn með þeim sjóðum og stofnunum, sem hér er um að ræða, er að einhverju leyti almannaheill, og það er ekki nema eðlilegt þess vegna, að svo miklu leyti sem skyldur lentu á herðar þessum sjóðum og stofnunum, sem óeðlilegt væri að geta gengið út frá að þær stæðu undir, að ríkið taki að sér að hlaupa þar undir bagga. Hins aftur á móti, að breyta alveg almennt öllum þeim aðstæðum, sem þessar stofnanir og þessir sjóðir starfa undir, álít ég, að við höfum ekki rétt til. Við skulum muna það, að með þessum stundum margra alda gömlu gjafabréfum er eigandinn, sem upprunalega var, að gefa þessar jarðir eða sjóði til ákveðinna almenningsheilla, og sá, sem er sá raunverulegi eigandi þessara sjóða nú, sem sé sú stofnun, sem á að vinna að ákveðinni almenningsheill í þessu sambandi, hefur raunverulega sinn rétt alveg hreint eins og hverjir aðrir aðilar samkv. stjskr. um, að hennar eignarréttur sé verndaður. Það er alls ekki hægt að svipta þessar aldagömlu stofnanir, sem þarna er um að ræða, þeim eignarrétti, sem þarna á í hlut, án þess að fara um það að öllu leyti eftir stjskr. Hér er verið að gera allt aðrar ráðstafanir, sem raunverulega mundu jafngilda því, að það væri meira eða minna verið að taka þessar jarðir raunverulega úr eins konar almenningseign, vegna þess að þetta er á víssan hátt til almenningsnota, almenningsheilla, stundum takmarkað við einstaka hreppa og sýslur, stundum viðara, og það er þess vegna ekki nema eðlilegt, að þessar stofnanir fái að njóta þess öryggis, sem almennt þykir rétt að taka tillit til, þegar aðrir eiga í hlut. Hv. þm. Borgf. hefur hér við þessar umr. alveg sérstaklega kvartað undan þeim óþægindum, sem af þessu stafi fyrir einstaka ábúendur eins og nú sé háttað á þessum áratugum. Ég veit, að hann mun ekki sízt hugsa þar um eina af frægustu kristfjárjörðum landsins, Reyni, og ég verð nú að segja það, að ég held, að menn verði, þegar menn athuga svona mál, að reyna að venja sig á að hugsa ekki í árum en öldum, - taka tillit til þess, hvort sá gefandi, sem gefið hefur þetta í góðum tilgangi upphaflega, mundi nú raunverulega hafa kært sig um það og hvort það mundi samrýmast tilgangi þessarar stofnunar, að jarðirnar væru núna teknar úr eign þessara stofnana, seldar nú fyrir peninga og svo yrðu kannske slíkar jarðir - við skulum segja eftir einn eða tvo áratugi - orðnar máske með dýrmætustu jörðum á landinu. Við þurfum ekki langt að leita. Á þessari hálfu öld, sem við höfum lifað, hefur breytingin á því, sem voru tiltölulega verðlitlar jarðir hérna t.d. í Reykjavík, orðið slík, að það eru nú margra milljóna verðmæti, sem áður var máske gefið. Það er ekki langt síðan hver maður gat hér í Reykjavík fengið útmælda lóð gefins af ákveðinni stærð. Ýmsar af þessum jörðum, sem hér er um að ræða, geta eftir nokkra áratugi verið orðnar slíkar lóðir. Ég hef a.m.k. þá trú á byggingu Íslands, að það sé vel hægt að hugsa sér, að jarðir, sem nú er verið að ráðstafa svona og fleygja fyrir svo að segja ekkert, taka meira að segja frá stofnunum, sem við höfum ekki rétt til að taka þær frá, verði eftir nokkurn tíma, nokkra áratugi, orðnar ákaflega dýrmætar, og þá væri betur, að þær væru í eigu þessara stofnana, sem hvort sem er eru búnar að eiga þær í fjórar, fimm, sex aldir. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til þess, að við gerum breytingu á þessum hlutum, nema þá í hverju einstöku tilfeili, sem þetta kemur fyrir, og þá að vel íhuguðu máli út frá því sérstaka tilfelli, sem um er að ræða. Ég sé, að hér hafa komið fram, eftir að mínar till. komu fram, brtt., sem eftir er að mæla fyrir, á þskj. 570, og eru á ýmsan hátt þannig, að ég gæti fellt mig við a.m.k. aðra þeirra, og ég vildi . mega mælast til þess við hæstv. forseta, að þegar þessar brtt. yrðu bornar undir atkv., þá yrðu mínar till. bornar upp fyrst, þannig að mér gæfist tækifæri til að greiða annars atkv. með hinum. Ég held, að það eigi ekki að vera neitt sérstakt í veginum fyrir því í innihaldi þessara till.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, hefur gengið í gegnum hv. Ed., og hv. allshn. þessarar d. mælir með samþykkt þess einróma. Síðan hafa borizt brtt. við frv. á þrem þskj., í fyrsta lagi frá hv. 2. þm. Skagf. á þskj. 550, í öðru lagi frá hv. þm. V-Húnv. og 2. þm. Skagf. á þskj. 570 og í þriðja lagi frá hv. 2. þm. Reykv. á þskj. 561. Ég er nú dálítið undrandi yfir því, hvað menn virðast vera ákaflega hræddir við að samþ. þetta frv. Hér eru sannarlega verulegar hömlur á, og ætti ekki að vera flanað út í þá breyt., sem hér er gert ráð fyrir í þessu frv., að óathuguðu eða lítt athuguðu máli. Þetta er um heimild til þess að breyta skipulagsskrá sjóða, ef forráðamenn viðkomandi sjóðs óska og eftirlitsmenn opinberra sjóða mæla með því eða þá hlutaðeigandi sveitarstjórn óskar eftir, að svo verði gert. Ástæðan til þess, að það er farið fram á þetta, er fyrst og fremst sú, að ýmsar jarðir, sem eru eign þessara sjóða og hefur verið andmælt að selja, eru í ábúð einstakra manna, og það eru á því mjög miklir örðugleikar, að þeir fái að gera á þeim umbætur eða hafi aðstöðu til þess að gera á þeim þær umbætur, sem nauðsynlegar eru. Ég skal taka það fram í þessu sambandi, að í mínu héraði eru tvær jarðir, sem svona stendur á um og sýslunefnd héraðsins hefur umráð með, og hún hefur einróma samþykkt að óska eftir því, að það megi selja þessar jarðir. Ég fyrir mitt leyti gæti gjarnan samþ. þá brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 550, en þá finnst mér líka alveg nægilega langt gengið og ekki ástæða til þess að samþ. aðrar brtt. hér við, en ef farið er að hrófla meira við þessu frv., þá má ætla, svo langt sem nú er liðið á þingtíma, að það þýði það, að það verði ekki samþ. á þessu þingi. Þess vegna vil ég mæla með því, að það verði samþ. annaðhvort óbreytt eða þá einungis með þeirri brtt., sem hér er lögð fram á þskj. 550 frá hv. 2. þm. Skagf.



Herra forseti. Það liggja hér fyrir brtt. við frv. þetta á þskj. 570 frá mér og hv. 2. þm. Skagf. - Ég hef áður getið þess, að ég telji ekki fært að samþ. þetta frv. eins og það liggur fyrir. Hins vegar má vel vera, að þörf sé að gera breyt. á skipulagsskrám eða fyrirmælum frá gömlum tímum um einstaka sjóði eða gjafir. Í grg. félmrn. um kristfjárjarðir og aðrar sambærilegar jarðeignir ern t.d. nefnd dæmi um það, að ákveðið var í gjafabréfum fyrir jörðum, að landskuld þeirra skuli ganga til framfærslu fátæku fólki eða munaðarleysingjum í vissum sveitum og héruðum. Með breyttum tímum og þeirri almennu tryggingastarfsemi, sem nú hefur verið komið á fót, má ef til vill líta svo á, að nú sé þannig séð fyrir þörfum þeirra, sem slíkir sjóðir áttu að styrkja, að ástæða geti verið til að gera þar á nokkrar breytingar. Till. um breyt. á fyrirmælum um einstaka sjóði geta því átt rétt á sér, og í fyrri lið brtt. okkar á þskj. 570 er því lagt til, að þeir forráðamenn sérstakra sjóða eða eigna, sem telja þörf breytinga á skipulagsskrám eða ákvæðum gjafabréfa, skuli senda till. um þær breytingar, er þeir vilja gera, til félmrn. fyrir 1. júlí í ár. Er svo til ætlazt samkv. till., að rn. leiti umsagnar eftirlitsmanna opinberra sjóða um till., og telji rn. þörf breyt. og eftirlitsmenn sjóða mæli með þeim, þá skal leggja frv. um breyt. fyrir Alþ. hið fyrsta, enda verði þar lagðar fyrir till. um hvern einstakan sjóð eða stofnun, þar sem breytingar eru fyrirhugaðar. Við gerum ráð fyrir því, flm., að þannig verði þessu hagað. Þetta teljum við flm. brtt. eðlilegustu aðferðina við að fá fram þær breyt. á skipulagsskránum, sem nauðsynlegar kunna að vera. Hitt teljum við mjög varhugavert, um leið og það er óþarft, að veita rn. almenna og ótímabundna heimild til slíkra breyt., eins og lagt er til í frv. Það ætti líka að vera auðvelt að koma fram nauðsynlegum breyt. í þessum efnum eftir þeirri leið, sem við leggjum til í brtt. okkar, að farin verði. 2. liður í brtt. okkar er um tímabundna heimild til sölu á jörðum einstakra sjóða, ef ekki er unnt með öðru móti að afstýra því, að þær fari í eyði. Í allmörgum skipulagsskrám eða gjafabréfum, þar sem jarðir hafa verið gefnar til almennra þarfa, eru ákvæði um það, að jarðirnar megi aldrei selja. Við flm. brtt. teljum, að skylt sé og sjálfsagt að fylgja þessum og öðrum fyrirmælum gefendanna, meðan þess er kostur. Því er þó ekki að neita, að þær ástæður geta verið fyrir hendi, að ekki verði hjá því komizt að heimila með l. frávik frá sölubanninu, t.d. ef því verður ekki með öðru móti forðað, að jörð leggist í eyði, en því aðeins á að leyfa slíkar undanþágur frá fyrirmælunum, að það liggi ljóst fyrir, að ekki sé hægt að leigja jarðirnar, svo að sjóðirnir geti átt þær áfram, en þær þó haldizt í byggð, eins og gefendur jarðanna hafa vitanlega ætlazt til. Raddir hafa heyrzt um það, að í einstökum tilfellum kunni að vera óhjákvæmilegt að leyfa nú þegar eða bráðlega sölu á jörðum þrátt fyrir bann við því í gjafabréfum. Við þetta er önnur brtt. okkar miðuð. Er þar lagt til, að söluheimild sé veitt, sé jörð laus úr ábúð, en enginn vilji taka hana á leigu, en tekið er fram í brtt., að ekki megi auglýsa jörð til sölu eða selja, nema jörðin hafi áður verið auglýst til leiguábúðar með a.m.k. 6 mánaða umsóknarfresti, og sé þeim, sem vilja fá jörðina á leigu, gefinn kostur á erfðaábúð, enda sé þá jarðareiganda ekki skylt að leggja fram fé til húsabygginga á jörðinni og ábúandinn taki á sig þá kvöð, sem hvílir á jarðareiganda samkv. ábúðarl. að kaupa hús, sem fráfarandi leiguliði kann að eiga á jörðinni, eftir mati úttektarmanna. - Þá er fram tekið í till., að ef einhver óskar að fá jörðina leigða, eftir að hún hefur verið auglýst til sölu, en áður en sala fer fram, þá skuli leigja, en ekki selja jörðina, og enn fremur, að áður en jörð er seld, skuli gefa nýbýlastjórn kost á að ráðstafa jörðinni til leiguábúðar, hafi enginn annar óskað að fá jörðina leigða, loks, að þessi söluheimild skuli gilda til ársloka 1954. Þessi ákvæði í till okkar eru sett til þess að tryggja það svo vel sem mögulegt er, að jörð verði ekki seld gegn fyrirmælum þess, er gaf jörðina forðum, nema það liggi fyrir, að enginn vilji nytja jörðina sem leiguliði. Till. okkar hv. 2. þm. Skagf. eru þannig miðaðar við það, að því aðeins verði gerðar breyt. á skipulagsskrá með öðrum fyrirmælum um sjóði, að fyrir liggi rökstuddar till. um breyt. varðandi hvern einstakan sjóð eða stofnun og að Alþ. lögfesti breytingarnar. Við teljum skylt að virða fyrirmæli gefenda og stofnenda sjóða um ráðstöfun á eignum þeirra og breyta því aðeins þar út frá, að rík nauðsyn sé til. Við teljum því óviðeigandi að veita almenna heimild til breytinga á fyrirmælunum, en jafnframt höfum við í brtt. okkar komið svo til móts við till. þeirra, sem telja breytingar nauðsynlegar, að afgreiðsla málsins á þann hátt, sem við leggjum til. ætti vel að nægja þeim að svo stöddu. Hv. þm. A-Húnv. gerði hér að umtalsefni í ræðu áðan þetta mál, og m. a. gat hann þess, að í Húnavatnssýslu væru 2 jarðir, sem sýslurnar ættu í raun og veru eða hefðu verið þeim gefnar í sérstökum tilgangi, og sýslunefndir hefðu ráðstafað þessum jörðum. Hann gat þess einnig, að sýslunefndirnar í Húnavatnssýslum hefðu óskað eftir því að fá að selja þessar jarðir. Mér er kunnugt um það, því að það mun hafa komið einhvern tíma málaleitun til okkar þm. Húnv. um að beita okkur fyrir því. Ég hef ekki viljað taka þátt í því að leita hér heimildar til að selja þessar tvær jarðir. Þessar jarðir, Hamar og Meðalheimur á Ásum í Húnavatnssýslu, voru upphaflega gefnar af tveim sýslumönnum, Guðmundi Hákonarsyni og Bjarna Halldórssyni sýslumanni á Þingeyrum. Ég tel ekki rétt að heimila sölu á þessum jörðum. Það mun nú vera fram tekið í gjafabréfum sýslumannanna, að tekjur af þessum jörðum eigi að skiptast milli allra hreppa í Húnavatnssýslu, og liggur þá í augum uppi, að það er lítils um það vert, það eru litlar fjárhæðir, sem hver hreppur fær í afgjald af þessum jörðum. En þá má líka benda á það, að þó að jarðirnar væru seldar og andvirðinu skipt með einhverju móti, þá hefur það litla þýðingu fyrir svo stórt hérað, og ég tel því, að það sé rétt, að þessar jarðir verði áfram eign þessara sjóða, sem þar voru stofnaðir af þessum tveim merku sýslumönnum fyrr á öldum, og þannig eigi að fara með þessi mál, að jarðir þessar, sem eru vist báðar vel byggilegar, geti verið að sjálfsögðu nytjaðar áfram og að ábúendur þeirra fái þær leigðar með þeim kjörum, að þeir og niðjar þeirra geti gert þar umbætur, og jarðirnar verði áfram eign þessara gjafasjóða í framtíðinni til minningar um þessa merku sýslumenn Húnvetninga, sem gáfu þær forðum.



Herra forseti. Ég hef áður rætt þetta mál nokkuð og sé því ekki ástæðu til að flytja um það langt mál nú, en vegna þeirra brtt., sem fram hafa komið síðan það var síðast til umr. hér í hv. d., þá vil ég þó segja nokkur orð. Hv. þm. V-Húnv. mælti hér fyrir till., sem hann og hv. 2. þm. Skagf. flytja á þskj. 570, þar sem um er að ræða mjög mikla og má segja í grundvallaratriðum meginbreytingu á því frv., sem fyrir liggur, eins og það hefur komið frá Ed., og byggði hann röksemdir þeirra fyrir þessum breytingum á því, að í frv. væri gert ráð fyrir of auðveldum aðferðum til þess að breyta skipulagsskrám sjóða og þess vegna þyrfti að setja frekari hömlur en þar væri gert á þær breytingar og þó sérstaklega hvað snertir það, að auðið væri að selja jarðir sjóðanna. Með hliðsjón af þeim rökum, sem liggja til grundvallar því frv., sem upphaflega var flutt í hv. Ed., er það að segja, að brtt. þeirra hv. þm. V-Húnv. og hv. 2. þm. Skagf. útiloka að minnsta kosti að miklu leyti möguleikana til að ná þeim tilgangi, sem gert var ráð fyrir með flutningi frv. í Ed. Og þar sem ég var samþykkur því frv., eins og það kom frá hv. Ed., þá vildi ég taka það fram hér, að ég er andvígur þeim brtt., sem fluttar hafa verið á þskj. 570. Brtt. eru rökstuddar með því, að í frv. séu of litlar hömlur settar varðandi breytingu á stofnskrám sjóða. Ég vil taka undir það, sem hv. þm. A-Húnv. sagði hér, að ég sé ekki betur en nægilega tryggilega sé þar frá því gengið, að ekki verði hrapað að breytingu á stofnskrám sjóða án þess, að full nauðsyn sé fyrir hendi, og þar er beinlínis tekið fram, að skipulagsskrá megi alls ekki breyta, nema knýjandi nauðsyn sé til breytinganna vegna breyttra aðstæðna og viðhorfa, og þá er að sjálfsögðu gengið út frá því, að fyrir þurfi að liggja glögg og ótvíræð rök fyrir því, að skipulagsskráin miði í þá átt, að frekar sé náð þeim tilgangi, sem upphaflega var til stofnað, eða þá að hagkvæmari ráðstafanir verði gerðar og skynsamlegar með ráðstöfun eignanna, vegna þess að niður séu fallnar að verulegu leyti þær röksemdir og forsendur, sem lágu fyrir ákvörðuninni um ráðstöfun eignanna í upphafi. Ég sé ekki ástæðu til þess að halda, að ástæða sé til að tortryggja, að þeir menn, sem hafa með höndum stjórn þessara sjóða og eiga að sjá um, að gjafabréfum þeirra sé hlýtt, muni gæta þess svo sem verða má, að tilgangi gefendanna verði náð sem bezt eða ef sá tilgangur er ekki lengur til staðar, þá verði farið um ráðstöfun eignanna sem næst því, sem ætla má að til mála hefði komið, ef á sínum tíma hefði verið vitað um, hvernig aðstæður mundu breytast. Og það er ekki aðeins, að það eru stjórnendur sjóðanna, sem hér þurfa að meta þetta mál, heldur er svo fyrir mælt, að eftirlitsmenn opinberra sjóða verði þar að auki að hafa mælt með þessari breytingu, til þess að hún nái að taka gildi. Ég sé ekki betur en að á þennan hátt sé fullkomlega nægilega vel frá því gengið, að gætt verði allra þeirra atvíka, sem taka þarf tillit til hverju sinni varðandi breytingar á stofnskrám sjóðanna, þannig að ekki verði að breytingu hrapað, nema ótvíræð rök séu þar fyrir hendi. Fljótt á litið kynni að mega segja sem svo, að það ætti ekki að saka, þótt brtt. á þskj. 570 yrðu samþ., og hv. frsm., þm. V-Húnv., skýrði hér frá því, að það væri einmitt höfuðtilgangurinn með þeim breytingum að reyna að fara þarna bil beggja og án þess að skapaðar yrðu of auðveldar leiðir til breytinga, þá væri þó tryggt, að það kæmi ekki til vandræða vegna þess, að ekki mætti breyta stofnskrám sjóðanna. En þetta er þó ekki nema að nokkru leyti rétt, og þótt þessi breyting yrði að lögum, þá útilokar hún ekki nema að nokkru leyti þau vandkvæði, sem hér er við að fást, auk þess sem þess er að gæta, sem að hefur veríð víkið, að breyt. sem þessi mundi mjög torvelda möguleikana á því, að frv. þetta næði fram að ganga á þessu þingi, sem ég tel mjög mikla nauðsyn til að verði. Það er gert ráð fyrir því í brtt. þessum á þskj. 570, að heimilt sé að selja jarðir, ef ekki er hægt að byggja þær. Nú er því þar til að svara, að þar sem mér er kunnugt um, þá hagar svo til, að þetta mundi ekki gefa fullnægjandi tryggingu. Það má að vísu segja, að það mundi að nokkru leyti tryggja sjóðinn sem slíkan, en ég álit, að það beri einnig að líta á fleiri sjónarmið, sjónarmið, sem ég tel jafnvel nokkurn veginn víst að stofnendur sjóða hefðu haft í huga og viljað taka tillit til, hefðu þeir mátt ráða, og það er um það, hvort þetta leiði til þess, að ábúandi jarðar verður að hrökklast af jörð, hún kynni að vísu að lenda í ábúð einhvers og einhvers, það kynni eins vel að vera einhver kaupstaðarmaður, sem keypti þá jörð, án þess að hugsa sér að búa á henni, og það væri að minnsta kosti á engan hátt tryggilega frá því gengið og jafnvel útilokað, að viðkomandi ábúandi gæti áfram búið á jörðinni. Ég skal taka til alveg ákveðið dæmi í því sambandi. Þannig er ástatt með eina slíka þjóðjörð, sem er eign legats Jóns Sigurðssonar, að ábúandi hennar hefur byggt upp á jörðinni og hefur lagt í mikinn tilkostnað. Honum hefur að vísu verið veitt veðleyfi, sem að vísu má segja að sé hæpið, að heimilt sé að veita, og hann hefur tekið lán út á jörðina, en mjög óhagstæð lán, sem hann hefur fengið. Nú standa sakir þannig, að hann telur sér ekki fært að standa undir þessum lánum og leggja á sig það erfiði, sem því fylgir, nema því aðeins að hann geti þá fengið jörðina keypta og fullan ráðstöfunarrétt yfir henni að því leyti sem eigandi. En verði svo ekki, þá standa sakir þannig, að það er ekki um annað að ræða en að jörð þessi verði seld nauðungarsölu. Þá er auðvitað mjög undir hælinn lagt, að þessi ábúandi jarðarinnar geti fengið hana keypta, vegna þess að á nauðungaruppboði kynni að mega segja, að tryggðist fullt verð fyrir jörðina, en það yrðu miklum mun óhagstæðari greiðsluskilmálar, en auðið kynni að vera að veita ábúandanum, ef selja mætti jörðina á venjulegan hátt, jafnvel þótt hagsmuna sjóðsins væri fyllilega gætt í því sambandi. Ég nefni nú þetta aðeins sem dæmi, að þarna er um að ræða jörð, sem búið er að byggja upp á, þannig að það leysir ekki þann vanda, sem um er að ræða í brtt. á þskj. 570, að losaðar séu kvaðir af sjóðunum að byggja upp. Og það gefur að sjálfsögðu að skilja, að ef menn hafa lagt í miklar framkvæmdir á jörðum, sem þeir eiga ekki og alger óvissa er um þeirra umráðarétt yfir eða hvort þeir nokkurn tíma fá að eignast, þá geta oft skapazt mikil vandkvæði í þessu sambandi. Það má ef til vill segja sem svo, að það eigi ekki að taka tillit til hagsmuna ábúenda jarðanna, það eigi fyrst og fremst að líta á hagsmuni sjóðanna, og það má til sanns vegar færa. En ég held nú samt, að þegar er hægt að sameina það tvennt að taka tillit til hagsmuna ábúenda og hagsmuna sjóðanna, þá sé sjálfsagt að gera það, og það er hægt í þessu sambandi, því að ef ekki tekst t.d. í sambandi við þetta mál, sem ég gat um, að leysa þann vanda, sem þar er við að stríða, þá verður jörðin seld á nauðungaruppboði, hvaða ráðstafanir sem annars verða gerðar í því sambandi, ekki sízt vegna þess, að sjóður sá, sem um er að ræða, hefur ekki yfir neinu fé að ráða til þess að leysa jörðina úr þeim böndum, sem á henni hvíla. Í sambandi við þetta mál almennt er enn fremur það að segja, - ég tek undir það, að það á ekki að breyta stofnskrám sjóða, nema fullkomin nauðsyn sé fyrir hendi, - að því er ekki að leyna, að aðstæður hafa svo stórlega breytzt í okkar þjóðfélagi á mörgum sviðum, að það getur verið komið allt annað ástand en var, þegar sjóðirnir voru stofnaðir og ákveðið var um, hvernig arði af jörðum skyldi ráðstafa, og tilgangurinn, sem hugsað var að ná með gjafabréfinu, er ekki lengur fyrir hendi. Og þegar svo er ástatt, er að sjálfsögðu engin skynsemi í öðru en að breyta til og reyna að ná einhverju skynsamlegu markmiði, sem má telja að sé þó nánast því, sem ætla mætti að gefendur hefðu hugsað sér, ef þeir hefðu mátt um það segja, þótt það verði náttúrlega aldrei nema getgátur. En þá er það að sjálfsögðu ekki nema eðlileg og skynsamleg ráðstöfun að breyta til, þegar svo háttar málum. Og svo sem ég áðan gat um, þá tel ég ekki vera ástæðu til að álíta, að þá aðila, sem veitt hefur verið forráð sjóðanna, þurfi að tortryggja um það, að þeir muni gáleysislega fara með það vald, sem þeim kynni að verða veitt eða þeir kynnu að fá í hendur, ef frv. yrði samþ. eins og það liggur fyrir, enda, eins og ég gat um áðan, eru þar enn frekari skilyrði sett, að það má ekki staðfesta þá breytingu, nema fyrir liggi fullkomin rök um það, að hennar sé nauðsyn, að hún sé eðlileg og enn fremur að trúnaðarmenn ríkisins, sem til þess eru settir að fylgjast með opinberum sjóðum, hafi léð samþykki sitt til þess. Með hliðsjón af því, sem ég hef sagt, vil ég því ítreka það, að ég mæli mjög eindregið á móti brtt. þeirri, sem fyrir liggur á þskj. 570, og þá eigi síður þeim brtt., sem fyrir liggja á þskj. 561 frá hv. 2. þm. Reykv., því að þar er ekki um annað að ræða en það, að það skuli safna vissum upplýsingum og síðan á grundvelli þeirra upplýsinga leggja frv. fyrir Alþingi, ef ástæða þykir til, og það hefur nánast sagt litla þörf, virðist manni, að vera að samþ. sérstök lög um það, að það skuli undirbúa frv. til þess að leggja fyrir Alþingi. Það er þó nokkuð öðru máli að gegna um brtt. á þskj. 570, því að þar er gert ráð fyrir efnislegri breytingu í málinu. Varðandi brtt. þá, sem um er að ræða á þskj. 550, frá hv. 2. þm. Skagf., þá tek ég undir það, sem hv. þm. A-Húnv. sagði hér, að ég gæti nánast fallizt á þá till., ef þingið að öðru leyti teldi sér fært að samþ. bana, um það, að nokkur trygging væri sett fyrir því, að sjóðirnir héldu sínu fulla gildi og rýrnuðu ekki að verði frá því, sem nú er, enda þótt jarðeignirnar yrðu seldar og fé þeirra ávaxtað í peningum. En ég vil að síðustu leggja á það áherzlu, að ég tel mjög æskilegt og nauðsynlegt, að frv. nái fram að ganga í því formi, sem það hefur komið í frá hv. Ed.



Herra forseti. Sú brtt., sem ég bar hér fram við 2. umr. varðandi skiptingu á Blönduóshéraði, var vegna breytinga, sem gerðar voru á frv. við þá umræðu, tekin aftur til 3. umr., en nú hef ég leyft mér að flytja hana aftur, og er hana nú að finna á þskj. 588. Ég hef ekki fengið neina yfirlýsingu frá hv. heilbr.- og félmn. um það, hvort hún mæli með þessari till. eða ekki, en að sjálfsögðu reikna ég með því sem eðlilegum hlut, að hv. n. mæli með till., vegna þess að hún flutti hana óskipt að efni til á síðasta þingi, og var þetta mál samþykkt ásamt fleiri atriðum varðandi læknaskipunina - ég held mótatkvæðalaust - hér í þessari hv. d., en dagaði uppi í hv. Ed. Ég hef áður fært rök fyrir þessu máli og sé ekki ástæðu til að endurtaka þau, en vænti þess, að hv. þm. geti fallizt á að samþykkja þessa brtt.



Herra forseti. Ég hafði nú hálfvegis vænzt þess, að hv. þm. A-Húnv. tæki brtt. sína algerlega til baka, eftir að frv. okkar þremenninganna um skiptingu Egilsstaðalæknishéraðs er raunverulega alveg úr sögunni og eftir er aðeins frv., sem miðar að því einu að reyna að tryggja íbúum Egilsstaðalæknishéraðs betri afnot og öruggari af þeim læknum, sem þeir lögum samkv. eiga rétt til að hafa. Brtt. hv. þm. virðist mér eiga illa við frv., eins og það er nú orðið, og þar sem þessi hv. þd. hefur að þessu sinni vísað á bug eftir till. heilbr.- og félmn. skiptingu Egilsstaðalæknishéraðs, þá fæ ég ekki skilið. að hv. d. telji eðlilegt að samþykkja nú inn í frv. skiptingu á öðru læknishéraði. Ég tel, að hv. þm. A-Húnv. viti eða megi vita, að ef þetta frv. fer nú á síðustu dögum þingsins þannig til hv. Ed., að um skiptingu læknishéraðs er að ræða, þá sé það í raun og veru forsending, og dugir í því sambandi að vitna til meðferðar hv. Ed. á þessu máli á síðasta þingi. Ef hv. þm. heldur fast við, að brtt. hans komi til atkvæða, og ef hann fær hana samþ., þá tel ég, að hann muni bera það eitt úr býtum að hindra, að þetta Alþ. afgr. frv., sem inniheldur aðeins sjálfsagða og útlátalausa tilraun til umbóta í læknamálum Fljótsdalshéraðs, og þessu fær hann þá áorkað án þess að koma áhugamáli sínu nokkuð meira áleiðis, en nú er. Ég vil því f. h. flm. þessa máls skora mjög eindregið á hv. þm. A-Húnv. að beita því, sem ég tel sjálfsagða sanngirni, og taka aftur brtt. sína. Mér virðist það vera tiltölulega útlátalítið, ef litið er á málið eins og það horfir við nú. En ef þess er ekki kostur, þá vænti ég, að hv. þd. meti málavextina eins og þeir horfa nú við og samþ. ekki brtt. inn í frv.



Herra forseti. Út af ræðu hv. 2. þm. N-M. vil ég taka þetta fram: Í fyrsta lagi er þess að geta, eins og fram hefur komið bæði á síðasta þingi og nú, að nokkuð öðru máli er að gegna um skiptingu þeirra læknishéraða, sem hér er um að ræða. Á síðasta þingi var það eitt flutt af hv. heilbr.- og félmn. að skipta Blönduóshéraði, og það var gert að tilhlutun hæstv. fors.- og heilbrmrh. og með meðmælum landlæknis, hvort tveggja eftir minni ósk. Sú brtt., sem þá kom inn í þetta og samþykkt var hér um skiptingu á Egilsstaðahéraði, mun hafa orðið til þess, að þetta mál dagaði uppi. Annars hefði það sjálfsagt verið samþykkt hiklaust hér á þingi í fyrra. Það, sem er ólíku saman að jafna að þessu leyti, er í fyrsta lagi það, að Blönduóshérað er töluvert miklu fjölmennara hérað,en Egilsstaðahérað, og þó einkum hitt, að til þess var ætlazt, þótt Egilsstaðahéraði væri skipt, að báðir læknarnir sætu á sama stað. Varðandi það, að samþykkt þessarar till. minnar mundi hafa í för með sér, að frv., eins og það er nú orðið, dagaði uppi í hv. Ed., get ég náttúrlega ekki fullyrt neitt, en vona, að ekki þurfi að koma til þess. Ég vil þess vegna halda fast við mína till. og vænti þess, að þessi hv. d. verði í samræmi við það, sem hún var á síðasta þingi, því að hún samþykkti þá einróma þá skipun, sem hér er farið fram á í minni brtt. Og ég vil víkja að því, að hvorugt málið er í raun og veru stofnun nýs embættis, vegna þess að eins og til er ætlazt, þá er aðstoðarlæknir í báðum viðkomandi héruðum. Það er aðeins um það að ræða varðandi mína till., að sá maður, sem nú er aðstoðarlæknir á Blönduósi, verði héraðslæknir í Höfðahéraði og sitji þar. Og það eru mjög sterkar óskir hjá þeim þar út frá að hafa lækni hjá sér. - Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál.



Herra forseti. Ég skal nú ekki fara út í það að meta þessi læknamál út af fyrir sig eða gera upp á milli, hvar meiri réttur er, þegar um er að ræða skiptingu á Blönduóslæknishéraði og Egilsstaðahéraði. Það er að vísu rétt frá skýrt af hv. þm. A-Húnv., að skipting á Blönduóshéraði var borin fram af heilbr.- og félmn. á síðasta þingi, en ég vil minna hv. þm. á það, að sú sama n. tók gilda og mælti með þeirri brtt., sem kom þá inn í málið um skiptingu Egilsstaðalæknishéraðs, svo að ég ætla, að þar sé nú ekki allur munur á um afstöðu hv. heilbr.- og félmn. í málinu. Að Blönduóshérað sé fjölmennara og þar af leiðandi meiri nauðsyn að skipta því, má vel vera, en ef ég á að segja nokkuð um málið frá því sjónarmiði. þá satt að segja undrar mig, að á sama tíma og vitað er, að á Blönduósi er verið að byggja stórt og myndarlegt sjúkrahús, þá komi till. þaðan úr héraði um að skipta læknishéraðinu og flytja annan lækninn, sem hv. þm. segir að sé þar sem aðstoðarlæknir, yfir til Höfðakaupstaðar. Ég hélt, að krafan yrði sú, að við Blönduóssjúkrahús yrðu tveir fullgildir læknar, eftir að búið væri að byggja sjúkrahúsið og taka það til rekstrar. En aðalatriðið í þessu máli, eins og horfir nú, er, eins og ég benti á áðan, hvort hindra eigi framgang frv. eins og það liggur nú fyrir með því að samþykkja inn í það brtt., sem vel getur átt rétt á sér, en sjáanlegt er að nær ekki fram að ganga á þessu þingi.



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft frv. þetta til athugunar og sent það til umsagnar vitamálastjóra, en umsögn hans um frv. fylgir hér með í nál. frá meiri hl. n. á þskj. 557. Sjútvn. gat ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, en tveir nm. geta ekki fallizt á að samþ. frv. og hafa gefið út sérstakt nál. Frv. um landshöfn í Höfn í Hornafirði hefur legið hér fyrir Alþingi áður og verið hér rætt talsvert, svo að málið er í öllum aðalatriðum þm. kunnugt og því ekki þörf á því að ræða ýtarlega um það. En ég vildi þó láta þess getið sérstaklega í sambandi við þetta mál, að svo mikil þörf sem hefur verið á því að undanförnu að fá samþykkt l. um það, að Höfn í Hornafirði yrði tekin í hóp þeirra staða, þar sem yrði gerð landshöfn og ríkið kostaði hafnarframkvæmdirnar að öllu leyti í sambandi við stofnframlag, þá er þó, eins og nú er komið, enn þá ríkari nauðsyn á því, að lög verði sett um þetta efni, heldur en áður var. Það er kunnugt, að nú eru þegar í byggingu tvær landshafnir, báðar hér að vestanverðu á landinu, önnur í Keflavík og hin í Rifi, en hins vegar hefur Höfn í Hornafirði, sem lengi hefur verið á dagskrá, verið látin bíða. Af þessu leiðir svo það í framkvæmd, að bátar frá Austurlandi neyðast til þess að hætta útgerð að verulegu leyti fyrir suðausturströnd landsins, þar sem þeir hafa lengi áður fiskað á vetrarvertíð og nú t. d. í vetur er svo komið, að næstum allir bátar frá Austurlandi flýja þessa gömlu útgerðarstöð sína og leita til útgerðar til Vestmannaeyja og til Faxaflóa og annarra þeirra hafna, sem hægt er að stunda vetrarvertíð frá og uppfylla betur skilyrði fyrir stærri báta heldur en höfnin í Höfn í Hornafirði. Hitt er svo líka ljóst mál, að aðstæður í Höfn í Hornafirði eru þannig, að það er varla við því að búast að heimamenn þar leggi af eigin rammleik að mestu leyti í þær dýru hafnarframkvæmdir, sem þarna yrði um að ræða, því að á þeirra mælikvarða yrði þarna um talsvert dýrar hafnarframkvæmdir að gera, þótt hins vegar landshöfn í Höfn í Hornafirði yrði engan veginn neitt svipað því eins dýr og t. d. landshöfnin í Keflavík og ekki heldur eins dýr og höfnin í Rifi. Það er áreiðanlegt, að samþykkt þessa frv., sem er að vísu mjög mikið hagsmunamál fyrir Austfirðinga, er einnig verulegt hagsmunamál fyrir þá, sem veiðar stunda hér við Faxaflóa, því að ég hygg, að þeim þyki flestum vera komið fullnóg af, að útgerð hvaðanæva af landinu svo að segja, t. d. öll útgerðin á Austurlandi, skuli eiga að koma hingað í Faxaflóa og keppa þar öll um tiltölulega takmörkuð mið hér, á sama tíma sem ágæt fiskimið, t. d. fyrir suðausturhluta landsins, eru látin alveg ónotuð vegna ónógra hafnarskilyrða. Ég skal svo, eins og ég sagði, ekki hafa um þetta verulega mörg orð að þessu sinni. Ég veit, að hv. þm. þekkja málið, úr því að það hefur verið hér til umræðu áður, í öllum aðalatriðum, en meiri hl. sjútvn. leggur til, að þessum stað verði nú bætt við sem þriðja stað á landinu, þar sem ríkið lætur gera landshöfn og gera á þann hátt kleift að koma upp þeim hafnarmannvirkjum, sem þarna vantar tilfinnanlega.



Herra forseti. Fyrsta ástæðan til þess, að þetta frv. er flutt, er sú, sem venjulega hefur verið, þegar skyld mál hafa verið flutt eins og þetta, nauðsynin á því að bæta úr slæmu húsnæði og húsnæðisskorti hér á okkar landi. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þá nauðsyn. Hún er öllum hv. þm. kunn, og ekki sízt þeim, sem hér í Reykjavík eru og horfa upp á það daglega, hvílíkan húsnæðisskort allur þorrinn af sérstaklega verkamönnum í Reykjavík á enn við að búa. Og ég veit, að það er hjá öllum hv. þm. a. m. k. vitneskja um, hve ófært það húsnæði er orðið, sem sérstaklega það fólk, sem býr í gömlu herbúðunum, kjöllurum og alls konar útihúsum, á hér við að búa. Og hv. þm. utan af landi þekkja líka, hve húsnæðið þar þarf víða á stórkostlegum endurbótum að halda. Hér í Reykjavík er ástandið þannig, að lög, sem sett voru fyrir 23 árum og bönnuðu íbúðir í kjöllurum, hafa aldrei verið framkvæmd. Og samtímis hefur ástandið versnað svo, að íbúðirnar í kjöllurum, sem bannaðar voru þá, eru taldar skárri íbúðir heldur en íbúðirnar í herbúðunum núna. Af mannúðarástæðum og heilbrigðisástæðum er þess vegna engum efa bundið, að veruleg endurbót í þessu efni á rétt á sér. En það er önnur ástæða, sem ég álít líka rétt að leggja áherzlu á í sambandi við flutning þessa frv. Það er að slá því föstu, að íslenzkir borgarar, sem ekki eiga íbúðir sjálfir, hafi lagalegan rétt, skilyrðislausan rétt til þess að mega byggja yfir sig. Fyrir nokkrum árum, svona 6–7 árum, þurfti ekki að ræða um það hér á Íslandi, hvort menn hefðu þennan rétt. Það hafði hver einasti Íslendingur þennan rétt til þess að mega byggja yfir sig. Hann var hins vegar oft mismunandi illa settur til þess að geta framkvæmt þennan rétt. Hann hafði máske ekki efnahagsleg skilyrði til þess að geta byggt, sem sé fátæktin hindraði hann máske í því að framkvæma þessi mannréttindi sín, og það er, eins og allir hv. þm. vita, ekki ótítt um okkar stjórnarskrá og okkar mannréttindi. Ástandið, sem nú ríkir, er hins vegar það, að menn eru sviptir þessum rétti. Menn þurfa að sækja sérstaklega til yfirvalda til þess að fá rétt til þess að byggja yfir sig, þó að þeir jafnvel geti það efnahagslega séð. Í byrjun síðasta stríðs voru sett húsaleigulög hér á Íslandi. Þessi húsaleigulög voru sett út frá því sjónarmiði, að aðflutningur byggingarefnis væri þá svo stopull og erfiður, að það væri tvísýnt, að menn gætu notað sér þann almenna rétt, sem þeir höfðu til þess að byggja yfir sig. Þess vegna var það ákveðið, að húseigendur voru sviptir sínum rétti til þess að mega segja mönnum upp. Meðan svo var, þá var ef til vill hægt að fóðra það, að einhverjar takmarkanir væru á því, hve mikinn rétt menn hefðu til þess að byggja í landinu. Nú hafa hins vegar húsaleigulögin verið afnumin, þannig að nú hafa húseigendur rétt til þess að reka hvern mann út úr sínu húsi. Hvert er þá orðið ástandið, sem leigjandi, sem enga íbúð á, á við að búa? Það er það, að hann getur búizt við því, að honum sé sagt upp í því húsnæði, sem hann er, einn góðan veðurdag. Hann þarf að leita til ákveðinna opinberra aðila um leyfi til þess að fá að byggja, ef hann einhvern veginn treystir sér til þess, og hann er ekki viss í að fá það leyfi. M. ö. o., núverandi löggjöf heimilar að reka einn mann út á götuna og neita honum um leið um leyfi til þess að byggja yfir sig. Núverandi löggjöf heimilar að reka mann út á götuna og banna honum að hafa nokkurs staðar möguleika til þess að hafa þak yfir höfuðið. Þetta er algerlega óþolandi ástand. Þetta er svívirðingarblettur á okkar löggjöf, að þau réttindi skuli ekki a. m. k. vera fyrir menn, sem ekki eiga íbúð sjálfir, að þeir hafi réttinn til þess að byggja yfir sig. Og ég vil í 1. gr. þessa frv. þess vegna slá því föstu, að menn hafi slíkan rétt, að menn hafi slíkan almennan rétt. Enn fremur legg ég það til, að sú skylda sé lögð á hendur byggingarnefnd viðkomandi kaupstaðar eða kauptúns að mæla út lóð handa mönnum til byggingar slíkra íbúðarhúsa, en geri þó þá athugasemd þar, að byggingarnefnd viðkomandi kaupstaðar geti gert það að skilyrði gagnvart manni, sem hún mælir út lóð handa, að menn byggi saman, þannig að það geti ekki hver maður krafizt þess að fá lóð út af fyrir sig, heldur geti byggingarnefnd sagt: Hér útvegum við þér möguleika til þess að byggja íbúð handa þér, en það verður að vera í húsi, þar sem þú slærð þér saman með t. d. 3 öðrum eða með 6 öðrum, eða í slíkum byggingum, allt að 3 hæða húsi. Ég set þetta vegna þess, að það er alveg óhugsandi að ætla sér að skapa stóra bæi eða borgir á þann hátt, að þar séu eintóm einbýlishús. Það rís enginn kaupstaður og engir íbúar kaupstaðar eða stórs bæjar og borgar undir slíku skipulagi á borgarbyggð. Þess vegna vil ég tryggja byggingarnefnd þennan rétt. Nú sem stendur er það hins vegar vitanlegt, að Íslendingar hafa ekki rétt til þess að fá útmældar lóðir sér til handa, þannig að þetta er nýr réttur, sem nú er tryggður, að þeir geti fengið útmældar lóðir sér til handa, ýmist sjálfum sér eða ásamt öðrum. Og ég veit, að það er nú sem stendur þannig hérna í Reykjavík, að nú fá menn ekki slíkar lóðir, nema því aðeins að fjárhagsráð sé búið að leyfa mönnum að byggja. M. ö. o., menn geta hvorki fengið lóð né rétt til þess að byggja yfir sig nú sem stendur, svo framarlega sem þeim er vísað út á götuna. Þessi 1. gr. fer þess vegna beinlínis fram á að slá föstum þeim mannréttindum, að Íslendingur, sem ekki á íbúð sjálfur, eigi kröfu til þess að geta fengið útmælda lóð handa sér einum eða með öðrum og eigi rétt á að byggja. Þetta eru svo einföld mannréttindi, að þetta vonast ég til að menn geti fallizt á. Nú skal ég taka það fram, að Sósfl. og ég fyrir hans hönd hef áður flutt frv. um almennt frelsi til bygginga á Íslandi á þessu þingi. Því frv. hefur verið vísað til ríkisstj. eða sama sem fellt. Í því frv. var gengið út frá, að menn hefðu almennan rétt til að byggja íbúðarhús, m. ö. o., menn hefðu rétt til þess að byggja íbúðarhús, hvort heldur handa sjálfum sér til þess að selja þau, til þess að leigja þau eða hvernig sem það væri, bara almennan rétt til byggingar íbúðarhúsa. Þessu frv. var vísað frá. Þess vegna hef ég í þessu frv. eingöngu bundið mig við rétt manna til þess að byggja handa sjálfum sér, en hins vegar er gert ráð fyrir, að menn hafi rétt til þess að skapa sér samtök um slíkt. Og í þessu frv. er þess vegna að öllu leyti miðað við það, að menn byggi handa sjálfum sér og geri til þess ýmiss konar samtök. Ég hef svo tekið upp í þetta frv. þá löggjöf, sem fyrir er um þessi mál. Það má ef til vill segja, að það orki alltaf tvímælis, hvaða aðferð sé rétt að hafa í slíkum efnum. Þessi aðferð var höfð 1946, þegar lögin um útrýmingu heilsuspillandi íbúða voru sett. Þá voru þau lög tekin þar upp í heild, lögin um gömlu verkamannabústaðina og lögin um byggingarsamvinnufélög. Og þetta var allt fellt saman í eina stóra löggjöf. En það var gert með þeim sama hætti eins og ég hef gert hér, að lagagreinarnar eru orðaðar eins og þær voru í hinum upprunalegu lögum. Þess vegna stendur hér sem sé í 2. gr.: „Stofna skal byggingarsjóð“, en hann hefur verið stofnaður fyrir meira en 20 árum, og þannig er það líka í lögunum frá 1946, sem eru sett 17–18 árum eftir að gömlu lögin voru sett. Ég hef álitið rétt að halda þeirri fyrirmynd, sem þar var gefin. Ástæður til þess, að mér þótti réttara að taka öll gömlu lögin upp, þó að sum af þeim séu ekki nema lítið breytt, voru tvær, fyrir utan þessa fyrirmynd frá 1946. Fyrri ástæðan er sú, að þegar maður gerir brtt. við gömul lög, jafnvel gömul lög, sem eru í 2–3 mismunandi lögum frá mismunandi árum, þá verður þetta svo ruglingslegt, að það er varla mögulegt fyrir þann almenna mann að átta sig á þessu. Enn fremur er ég satt að segja orðinn leiður á því að sjá hérna í þinginu koma lög, sem eru t. d. eins og eitt af þeim lagafrv., sem liggja fyrir okkur núna, sem er frv. til laga um breyt. samtals við 5 mismunandi lög frá mismunandi árum, um 20 ára tímabil, og öll lögin talin upp í fyrirsögninni. Ég verð að segja það, að það er hrákasmíði að ganga svona frá lögunum. Það er til skammar fyrir okkur að afgreiða lög á þennan hátt. Við höfum fengið t. d. stjórnarfrv., sem hafa verið svona, og ég skal taka það fram, að þm. eru almennt ekki með svona frágang á sínum lagafrv. Það er ríkisstj., sem býr lög svona skammarlega út. Ég hef í fjhn. alltaf gert athugasemdir við það að láta lögin fara svona frá okkur. Enn fremur verð ég að segja annað. Ég er orðinn svo leiður á því að sjá sömu lögin framlengd alltaf ár eftir ár hérna í þinginu og orðin svo ruglingsleg, að það er varla hægt nema fyrir lögfræðinga að finna út úr, hvað séu raunveruleg lög, eins og t. d. er með mikið af skattalögunum, þannig að ég vildi þess vegna leggja þetta þannig fyrir, þó að ég hafi alls ekki ætlað mér að gera neinar stórbreytingar á þessum köflum, sem ég hef tekið hér upp, þannig að það væri bara skýrara, almennur maður gæti skilið þetta og það væri ekki verið að gera þetta svo flókið, að það væri svo að segja óskiljanlegt. Nú skal ég þess vegna fara og það mjög fljótt yfir, hverjar eru höfuðbreytingarnar, sem ég legg til að gera í sambandi við þá gömlu kafla, sem ég tek hér upp. Það er í I. kaflanum, þ. e. gömlu lögunum um verkamannabústaðina, fyrst og fremst ein breyt. í 4. gr., og það er um tekjurnar til verkamannabústaðanna. Ég tek þar upp ákvæði um, að ríkissjóður skuli leggja árlega í sjóðinn helming af tekjuafgangi ríkisins af einkasölu á tóbaki. Eins og þeir þm., sem muna eftir gömlum ákvæðum, vita, þá var, þegar lögin um tóbakseinkasölu voru sett, 1931, þetta ákvæði í lögum. M. ö. o., þegar tóbakseinkasalan var fyrst sett á, þá var sagt við þjóðina: Við erum að setja þessa einkasölu á til þess að láta helminginn af ágóðanum af tóbakseinkasölunni renna til verkamannabústaðanna. - Hinn helmingurinn átti, ef ég man rétt, að renna til bygginga í sveitum. Svo var, eins og oft vill verða, þessu kippt burt seinna, þegar búið var að fá tóbakseinkasöluna og þann mikla ágóða, sem af henni er. Þá var tilganginum, sem yfirlýst var að væri með því að setja hana, kippt burt. Ég vil setja þetta aftur í sitt gamla far, sem það einu sinni var, þó að það væri ekki nema mjög stuttan tíma. Og ef byggingarsjóðir verkamannabústaðanna fá nú helminginn af tekjum tóbakseinkasölunnar, eins og þeim var ætlað 1931, þá eru það um 14 millj. kr., ef ég man rétt, eftir áætlun síðustu fjárlaga. Og það mundi vera mjög verulegt framlag til eflingar verkamannabústaðanna, sem vitað er að hafa verið í peningahraki. Þá geri ég enn fremur þá breytingu í 5. gr., að bæði byggingarfélög verkamanna, sem hér eru í Reykjavík, fái að starfa. Eins og menn rekur máske minni til, þá var á árinu 1939 með sérstökum brbl. það gamla byggingarfélag alþýðu, sem byggt hafði gömlu verkamannabústaðina við Hringbraut og rutt brautina hér með verkamannabústöðum, svipt réttinum til þess að hafa um hönd byggingarstarfsemi. Og ég veit, að þær ráðstafanir mæltust yfirleitt mjög illa fyrir. Ég legg til, að þarna sé þetta leiðrétt, þannig að hinu gamla byggingarfélagi alþýðu, sem á enn þá þessa gömlu bústaði og eftir því sem mér bezt skilst er tiltölulega efnað félag, sé leyft að starfa aftur við hliðina á því félagi, sem síðan hefur starfað. Og slíkt getur ekki orðið til annars en að efla byggingarstarfsemi verkamanna, og það vil ég vona að nú sé hægt að fallast á. Í 7. gr. geri ég þá breytingu, að stjórn byggingarfélagsins skuli skipuð fimm mönnum, það sé ekki kippt burt þeim ákvæðum, sem fyrirskipa það, að félmrn. skuli útnefna formann og að hlutfallskosningar skuli viðhafðar, sem sé að félögin ákveði það sjálf, svo sem tíðkast um allan slíkan félagsskap, samvinnufélög, verkamannafélög og önnur slík. Þá skal ég enn fremur taka það fram, að ég hef með aðstoð skrifstofu Alþingis, eða réttara sagt fyrir hennar tilstilli og athugun, látið breyta þarna útreikningum á gömlu ákvæðunum í 7. gr. um, hvaða tekjur menn þurfa að hafa til þess að öðlast þessi réttindi. Það er útfært þarna bara með þeim upphæðum, sem nú gilda samkv. þeim gömlu ákvæðum, þannig að það er sem sé fært í samræmi við núgildandi verðlag, þ. e. í 4. undirgreininni í 7. gr. Annað er ekki í þeim gömlu lögum verkamannabústaðanna, sem ég hef breytt, og í byggingarsamvinnulögunum engu. Í 3. kaflanum hins vegar, um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, er höfuðbreytingin sú, að ég tek lögin þarna upp eins og þau voru og legg til í síðasta kaflanum að afnema frestunarákvæðin á þeim lögum, þannig að svo framarlega sem mitt frv. yrði samþ., þá er kaflinn um útrýmingu heilsuspillandi íbúða aftur kominn til framkvæmda. Og sveitarfélögin hafa þar með þann rétt, sem þeim var gefinn með samþykkt þeirra laga til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum og fá til þess aðstoð hins opinbera, eins og upprunalega var ætlazt til. Þessi kafli fer sem sé fyrst og fremst fram á það, að það komist aftur í gang, verði aftur í gildi þau lagafyrirmæli. Og ég hef breytt fyrirsögninni um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, tekið upp gömlu fyrirsögnina í stað þeirrar nýju. Allir þessir þrír kaflar miða sérstaklega við það, að mönnum sé hjálpað til þess að hagnýta sér þann rétt, sem þeim er gefinn með 1. gr. laganna. Þar er þeim gefinn sá almenni réttur til að byggja, sá lagalegi réttur til að byggja. Þessir þrír kaflar miða að því að tryggja þeim, sem fátækir eða tekjulitlir eru, efnahagslega möguleika til þess að framkvæma þennan félagslega rétt. Í 4. kaflanum, um lánadeild smáíbúðarhúsanna, sem líka er tekinn að mestu orðrétt upp, hef ég gert nokkrar breytingar. Í fyrsta lagi að ákveða með 39. gr., að það skuli fela Landsbankanum eða annarri lánsstofnun stjórn lánadeildarinnar ásamt reikningshaldinu og öðru slíku, þannig að það sé tryggt, að þessi lánadeild smáíbúðarhúsa sé rekin á eðlilegan hátt. Með því miða ég við, að þegar menn sækja þarna um lán úr þessari lánadeild, þá geti menn verið öruggir um, að þeir sæti þeirri venjulegu meðferð, sem menn hljóta almennt í lánsstofnunum. Það sé sem sé í fyrsta lagi farið eftir fyrirmælum laganna um, hverjum skuli veita þetta, eins og mælt er fyrir í 43. gr., og í öðru lagi, að bankastjóri eða forstjóri hvaða lánsstofnunar sem er taki því næst þau eðlilegu tillit, sem hverjum forstöðumanni lánsstofnunar þykir almennt rétt að taka. Ég verð að lýsa því yfir, að ég treysti hverjum sem er af forstjórum þeirra banka, sem hér eiga hlut að máli, og annarra lánsstofnana til þess að rækja þetta, en ég álít það hneyksli, eins og var á síðasta ári, að úthlutun lána úr þessari lánadeild smáíbúðarhúsa sé sett í hendur tveggja manna, sem annar er formaður fyrir hinu pólitíska félagi sjálfstæðismanna í Reykjavík og hinn formaður fyrir hinu pólitíska félagi framsóknarmanna í Reykjavík, og þessir menn séu svo án nokkurs tillits til laga og venjulegra siðgæðishátta látnir úthluta þessu eins og þeim þóknast og án nokkurra reglna. Slíkt er hneyksli, sem ekki á að viðgangast, og ég álít, að það sé ólíkt betur komið í höndum venjulegra bankastjóra eða forstjóra lánsstofnana heldur en þannig í höndum ákveðinna pólitískra fulltrúa, sem ríkisstj. skiptir á milli sín að útnefna. Enn fremur legg ég til í 40. gr., að framlagið sé alls 30 millj. kr. Með þeim upphaflegu ákvæðum og með því, sem nú var til meðhöndlunar á þinginu, þá var það um 20 millj., þannig að eftir minni till. er það 10 millj. hærra. Enn fremur hækka ég ofurlítið réttinn, sem menn hafa til þess að fá lán út á ábyrgð samkv. 41. gr. Þegar þessir fjórir kaflar hafa verið athugaðir, sem ég nú hef farið stutt yfir, þá eru þar með upp taldar þær mismunandi ráðstafanir. sem lagt er til í þessu frv. að gerðar séu til aðstoðar þeim, sem erfitt eiga með að byggja, og allar eru til fyrir. Þá kem ég í 5. kaflanum, sem er nýr kafli, að rétti þeirra einstaklinga til veðlána, sem ekki njóta aðstoðar samkv. 1.–4. kafla þessara laga af einni eða annarri ástæðu. Þeir lenda út úr því, en vilja hins vegar og þurfa að byggja sér íbúð og hafa rétt til þess samkv. skilyrðum 1. gr. Þá geri ég með 44. gr. þá till., að veðdeild Landsbankans sé starfrækt þannig, að hún fullnægi skilyrðum þessarar greinar, og að í staðinn fyrir gömlu ákvæðin um helming af virðingarverði sérstakrar nefndar, sem Landsbankinn útnefnir, þá skuli þeir hafa rétt til þess að fá út á 1. veðrétt þriðjunginn af brunabótamati viðkomandi húss, og er mér vissulega ljóst, að það er allmikil hækkun. Enn fremur legg ég þarna til, að seðlabankanum sé það upp á lagt að kaupa þau bankavaxtabréf, sem veðdeildin lætur mönnum í té. Ég hef áður vakið eftirtekt á því, að það er náttúrlega alveg ófært ástand, að veðdeildin sé ekki starfrækt. Nú sem stendur munu öll veðdeildarbréf, sem enn þá eru í gangi í öllum þeim 17 flokkum, sem gefnir hafa verið út þessi 50 ár, að upphæð 38 millj. kr. Eins og hv. þingmenn vita, þá er brunabótamat á öllum húsum á Íslandi 3.500 millj. kr., þannig að það, sem veðdeild Landsbankans á í bankavaxtabréfum, hefur lánað út í veðlán, er rétt 1% af brunabótamati allra húseigna á Íslandi. Þetta nær vitanlega engri átt. Og þegar slík eign er til eins og húseignir Íslendinga nú skuldlítil, þá er það gefið, að þjóðin hefur fyllilega efnahagslegar aðstæður til þess í gegnum sinn seðlabanka að auka stórum - og það er algerlega tryggt lán sín til þeirra manna, sem ætla að ráðast í að byggja. Í 45. gr. er svo ákvæði um, að hver sá íslenzkur ríkisborgari, sem á íbúð samsvarandi þeim, sem um getur í 1. gr., - og þetta er alltaf miðað við íbúðir, sem ekki séu stærri en verkamannabústaðalögin gera ráð fyrir, sem sé 4 herbergi í hæsta lagi, - hann eigi kröfu á að fá lán út á 1. veðrétt í veðdeild Landsbanka Íslands samkv. ákvæðum 44. gr. Ég set þetta ákvæði alveg sérstaklega vegna þess, að ég held, að flestum mönnum hljóti að vera ljóst, að það er alvarleg efnahagskreppa yfirvofandi fyrir mjög mikið af þeim mönnum, millistéttarmönnum og verkamönnum, sem eignazt hafa íbúðir á síðustu 10 árum hér á Íslandi. Menn réðust í það af mikilli bjartsýni, sérstaklega fyrir 4–5 árum, að byggja hér eða kaupa sér hús eða íbúðir, gengu út frá tiltölulega öruggum lífskjörum og vildu leggja á sig mikla vinnu, eftirvinnu og aukavinnu auk venjulegrar vinnu, til þess að reyna að borga niður slíkar íbúðir. Almennt voru lánin, sem veitt voru út á slíkar íbúðir, þannig, að þetta var til ákaflega skamms tíma, fimm og tíu ára. Menn þóttust góðir, ef þeir fengu lengri tíma. Og nú hafa kjör manna versnað svo mikið, dýrtíðin verið aukin svo stórkostlega, að fjöldinn allur af þessum mönnum á í miklum erfiðleikum með að halda sínum íbúðum. Hve mikill fjöldi það var, sem eignaðist íbúðir hérna í Reykjavík t. d. á þessum undanförnu tíu árum, má máske sjá af því, að - ég held ég hafi það rétt eftir - það séu taldir vera um 10 þús. eigendur fasteigna í Reykjavík, þannig að það er mjög mikið af bjargálna mönnum, sem eiga eigin íbúð, verkamönnum og millistéttarmönnum. En þeir eiga þetta að nafninu til og skulda ákaflega mikið út á það, og með sífellt þyngri sköttum og versnandi kjörum rísa þeir ekki undir því að eiga þetta, ef þeir verða að eignast það á skömmum tíma, þannig að þeir borgi þetta niður með lánum, sem eru bara til fimm eða tíu eða fimmtán ára. Meginið af öllum húsum og íbúðum, sem hér hafa verið byggðar, og það sama gildir víðast hvar úti um land, á undanförnum árum, er þannig húsnæði, að það á að geta komið þjóðinni að gagni 100–200 ár. Það nær vitanlega engri átt að leggja það á núverandi kynslóð og jafnvel bara að hún í parti af sínu lífi, 5 eða 10 eða 15 árum, borgi þessar eignir upp. Hver mundi verða afleiðingin af því, ef það væri gert? Afleiðingin mundi verða sú, að meginið af verkamönnum og fátækari millistéttarmönnum, sem nú eiga svona íbúðir, missir þær í hendurnar á húsabröskurum, sem kaupa þessar eignir upp á tiltölulega lágu verði, eiga sjálfir mikið fjármagn og leigja þetta síðan út fyrir okurverð á eftir. Þetta er þróun, sem þjóðfélaginu er ekki til heilla. Það er þjóðfélaginu til heilla, að þeim, sem hafa reynt að eignast þessar íbúðir, sé kleift að gera það. Til þess þurfa þeir að fá lán til langs tíma með sæmilegum vöxtum. Og það væri það, svo framarlega sem þeir fengju t. d. út á 1. veðrétt lán út á þriðjunginn af brunabótamati slíkrar íbúðar til 30–40 ára. Það mundi bjarga fjöldanum af þessum mönnum. Ég álít þess vegna, að þetta sé mál, sem allir þeir styðji, sem vilja stuðla að því, að menn, sem hafa af miklum dugnaði verið að reyna að eignast slíkt þak yfir höfuðið, fái að halda því, þeir séu ekki féflettir bókstaflega. En það er það, sem verið er að gera með núverandi efnahagspólitík, ekki sízt efnahagspólitík hæstv. ríkisstj., þegar gengið er að mönnum eins harðvítuglega með skatta og annað slíkt eins og nú er. Þegar samtímis atvinnuleysi er skipulagt þannig í þjóðfélaginu, að í fyrsta lagi eftirvinna og aukavinna er varla til, t. d. fyrir verkamenn, og í öðru lagi þar að auki ekkert öryggi fyrir fasta vinnu árið um kring, heldur þvert á móti tilfinnanlegt atvinnuleysi stóra tíma ársins, þá er það alveg auðséð, að með slíkri efnahagspólitík verður fjöldinn allur af verkamönnum og millistéttarmönnum, sem eitthvað hefur eignazt af íbúðum yfir sig á undanförnum áratug, féflettur; þeir verða rúineraðir. Þess vegna eru 44. og 45. gr. hjá mér um rétt einstaklinga til veðlána til þess að tryggja það, að menn hafi aðgang að lánsstofnununum til þessara framkvæmda, til þess að geta haldið þannig þessum eignum. 6. kaflinn er um innflutning byggingarefnis. Hann er að mestu leyti óbreyttur, nema byrjunin. Þar er ákveðið, að innflutningur á byggingarefni skuli vera frjáls, svo framarlega sem innflutningur á nokkrum vörum sé frjáls, og hins vegar eftir gömlum fyrirmælum, svo framarlega sem hann ekki er það og höft eru á honum. Ég álít, að það eigi að vera alveg óhætt fyrir þjóð, sem er að byggja upp sitt land, þjóð, sem tók við landinu svo að segja húsalausu hvað varanleg hús snerti um aldamótin, að leyfa innflutning á byggingarefni, svo lengi sem hún yfirleitt gefur innflutning á nokkrum vörum frjálsan og svo lengi sem nokkur maður hefur efni á því að byggja í landinu. Þess vegna hef ég sett þetta ákvæði þarna inn í. Ég vil, eftir þetta stutta yfirlit um þær breytingar, sem ég hef gert þarna á, leyfa mér að vona, að þetta frv. fái góðar viðtökur hér í hv. d., og vil leyfa mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. sé því vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn. Ég held áreiðanlega, að lögin um verkamannabústaði og slík hafi lengst af verið í þeirri nefnd í þessari hv. deild.