Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að beina orðum til þingmanna Samfylkingarinnar. Ég sé að hv. þingmaður, formaður samgöngunefndar, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, er ekki í salnum en hér eru ýmsir af talsmönnum Samfylkingarinnar í salnum þannig að ég beini orðum mínum til þeirra. Á síðasta kjörtímabili var mikið rætt um gjaldtöku í Hvalfjarðargöngin. Sem samgönguráðherra beitti ég mér fyrir því að Spölur sem rekur jarðgöngin endurskoðaði gjaldskrána. Ríkisendurskoðun lagði mat á getu félagsins til lækkunar á gjaldinu ef samið yrði um lengingu lána og lækkun vaxta. Hagstæðir samningar náðust og gjaldið var lækkað verulega. Eins og þekkt er samþykkti Alþingi sérstaka löggjöf um samgönguáætlun og var samþykkt 12 ára samgönguáætlun árið 2003 sem enn er í gildi. Hún var endurskoðuð fyrir árin 2007 og 2010. Unnið var eftir þessum áætlunum síðasta kjörtímabil og það sem af er þessu kjörtímabili. Þessi áætlun er mjög metnaðarfull og eru m.a. nýttir fjármunir vegna sölu Símans til framkvæmda. Ekkert hefur enn bólað á endurskoðun samgönguáætlunar svo sem lög gera ráð fyrir. Fyrir síðustu kosningar var nokkuð rætt um gjaldtöku í Hvalfjarðargöngunum og beitti Samfylkingin sér fyrir mikilli áróðursherferð gegn þáverandi samgönguráðherra. Var öllu tjaldað til sem hægt var og sett upp áberandi skilti við Hvalfjarðargöngin með áletruninni: „Burt með sturlaðar samgöngur“. Fylgdi síðan loforð um að ef menn kysu Samfylkinguna mætti treysta því að gjaldið yrði fellt niður, ef hv. þm. Guðbjartur Hannesson og Karl V. Matthíasson yrðu kjörnir. Samfylkingin hefur nú í nærri tvö ár farið með samgönguráðuneytið og haft formann samgöngunefndar og þess vegna hljótum við að spyrja: Hvenær kemur endurskoðuð samgönguáætlun sem gerir ráð fyrir því að gjaldið 

Hæstv. forseti. Það er sérlega skemmtilegt að fyrrv. forseti og þingmaður úr kjördæmi Norðvesturs, hv. þm. Sturla Böðvarsson, skuli spyrja um þetta. Í kosningabaráttunni var hann einn af þeim fáu sem var á móti því að afnema Hvalfjarðargangagjaldið. Hann hefur barist ötullega gegn því. Hann hefur talið það vera leysanlegt með öðrum leiðum og viljað halda gjaldtöku á vegum um landið sem víðast. Ég fór í kosningabaráttu þar sem ég tel að þetta gjald sé löngu orðið úrelt og barðist gegn áframhaldandi gjaldtöku, eins og hv. þingmaður vakti réttilega athygli á. Ekki náðist samstaða um það í stjórnarsáttmála og komst þetta mál ekki þar inn sem forgangsmál. Gerð var tilraun til að ná samstöðu allra norðvesturþingmanna um að flytja um þetta þingmál og ég bið hv. þm. Sturlu Böðvarsson að upplýsa um hverjir vildu ekki skrifa undir það. Síðan var rætt um að reyna að koma því inn í endurskoðaða samgönguáætlun og það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að áætlunin verði endurskoðuð sem og gjaldtaka á vegum almennt. Þetta er mál sem skiptir mjög miklu máli. Ég tel vera brýnt að þessi gjaldtaka verði tekin núna út svo lengi sem ekki eru lögð almenn gjöld á nýframkvæmdir í vegakerfinu. Að við höfum sett upp skilti sem á stóð „sturlaðar samgöngur“ er alrangt, það var aldrei gert. Aftur á móti var búinn til miði þar sem á stóð „sturlaðar samgöngur“ og vísað þar til að við höfum búið við mjög erfitt ástand í samgöngumálum. Þetta var léttur orðaleikur en ástæðulaust er að taka því með þeim hætti sem hv. þingmaður virðist hafa gert. Það er enn þá brýnt að ákveða gjaldtökur á vegum og fyrst þær eru ekki á öðrum vegarspottum á Íslandi á að afnema Hvalfjarðargangagjaldið. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sturlu Böðvarssyni fyrir að vekja athygli á þessu máli. Kosningaloforð eiga menn að reyna að halda, hv. þm. Guðbjartur Hannesson, og hefur verið eitt af forgangsmálum Samfylkingarinnar. Samfylkingin hefur möguleika og tök á því að breyta þessu en ekki bólar á því að gera eigi neinar breytingar. Jú, það var ráðist í Hvalfjarðargöngin og það var metnaðarfullt á sínum tíma og fyrir því lágu ákveðin rök að setja gjald tímabundið. En þau rök gilda ekki lengur og það er útilokað að eðlilegt sé að mismuna þeim sem þurfa að nota Hvalfjarðargöngin reglulega. Þetta er hluti af þjóðvegakerfi okkar og það gengur ekki að leggja sérstakt gjald þar á endalaust. Samfylkingin lagði höfuðáherslu á það í Norðausturkjördæmi að þetta gjald yrði afnumið. Samfylkingin hefur haft með þennan málaflokk að gera allt þetta kjörtímabil en ekki hefur bólað á neinum tillögum í þá veru, að afnema þessa óréttlátu gjaldtöku. Þá hlýtur maður að spyrja: Er það viðunandi, hv. þm. Guðbjartur Hannesson, að koma hér upp og segja: Ég vil fella gjaldið burt? Er það viðunandi fyrir kjósendur að þingmaður komi fram og segi það þegar kjörtímabili er að ljúka vegna vilja hans flokks? Spurningin er: Hvað hafa hv. þm. Guðbjartur Hannesson eða flokksmenn hans í Samfylkingunni gert til að koma þessu óréttláta gjaldi í burtu? Krafan hlýtur að vera sú að við á þessu svæði búum við sömu kjör hvað samgöngur varðar og fólk annars staðar á landinu.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að elta ólar við það sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson sagði en rifja aðeins upp að Hvalfjarðargöngin voru grafin á grundvelli laga sem samþykkt voru á Alþingi vegna samnings sem þáverandi hæstv. samgönguráðherra, núverandi hæstv. fjármálaráðherra, gerði. Hann gerði samning við Spöl um hvernig standa ætti að því að grafa jarðgöngin og það mætti taka gjald af þeim. Gerður var samningur sem er í gildi og var ekki hægt að rifta honum nema því aðeins að ríkið greiddi upp þetta gjald. Það sem ég dreg hér fram og sýni fram á er hversu óábyrgt þetta kosningaloforð hjá Samfylkingunni var þegar samfylkingarmenn lýstu yfir að taka ætti úr ríkissjóði þá milljarða sem gjaldið gefur og greiða upp skuldina sem Spölur var með á sínum herðum. En ekkert hefur bólað á þessum tillögum. Samgönguáætlun sem átti að endurskoða árið 2008 hefur ekki verið endurskoðuð. Það bólar ekkert á tillögum um það. Þess vegna hef ég spurt: Hvenær ætlar Samfylkingin að leggja endurskoðaða samgönguáætlun fyrir þingið? Ætlar hún að gera það áður en þingið fer heim fyrir kosningar, að koma með endurskoðaða samgönguáætlun sem gerir ráð fyrir því m.a. að gjaldið verði fellt niður? Það er auðvitað miklu lægri upphæð núna sem Spölur skuldar og á eftir að greiða niður vegna þess að umferðin hefur aukist jafnt og þétt og er miklu léttara fyrir ríkissjóð að taka að sér þetta gjald nú en var fyrir fimm árum síðan. Þess vegna hljótum við að velta því fyrir okkur: Hvernig ætlar Samfylkingin að standa við þetta mikilvæga kosningaloforð frá því fyrir kosningarnar 2007? Við hljótum að spyrja um það. Ég vísa því algerlega á bug að það hafi verið í höndum þingmanna Norðvesturkjördæmis að breyta fjárlögum eða samgönguáætlun. Þó að við séum öflugir ráðum við því ekki. 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að fyrsti sjálfstæðismaðurinn í þinginu talar gegn Hvalfjarðargangagjaldinu, hv. þm. Jón Magnússon.  Það er alveg hárrétt sem komið hefur fram, að Spölur var stofnaður með lögum á sínum tíma og í samstarfi sveitarfélaga og fleiri aðila. Þá var ég sjálfur í sveitarstjórn og studdi það af heilum hug. Ég tel að þessi framkvæmd hafi verið sérlega vel lukkuð og vel til fundin á sínum tíma og fullkomlega réttlætanleg. Aldrei var talað gegn því að gjaldið var lagt á í upphafi. En þegar fimm ár voru liðin var hv. þm. Guðjón Guðmundsson kominn með tillögu um að afnema það vegna þess að menn sáu að það olli ákveðnu misvægi á milli svæða. Síðan var tillagan endurflutt þegar tíu árin voru liðin. Þá fluttum við þessa tillögu, norðvesturþingmenn Samfylkingarinnar, svo að það sé á hreinu, við börðumst fyrir því þá og gerum það enn. Það er auðvelt að koma með fullt af tillögum og alla vega ályktunum frá einstökum mönnum sem engu skila. Ég barðist fyrir þessu sjálfur innan míns hóps og er enn að því og tel að það sé eðlilegt að afnema gjaldtöku.  Það er alveg hárrétt sem þm. Sturla Böðvarsson segir að það þurfi að endurskoða samgönguáætlun. Það er merkilegt aftur að hann skuli nefna það sérstaklega af því að hann hefur hælt þeirri áætlun mjög mikið, en það er rétt að það þarf að endurskoða hana. Það hefur ekki unnist tími til þess af ýmsum ástæðum sem flestum ætti að vera ljósar og það þarf að taka það strax upp í framhaldi af kosningum. Þá ætla ég að vona að gjaldtaka á vegum verði eitt af stóru málunum sem verða leyst með nýrri samgönguáætlun, með réttlæti og jafnrétti í huga þar sem allir 

Herra forseti. Það er merkilegt hjá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, hæstv. forseta Alþingis, að vera í þessari baráttu á sama tíma og gildandi samgönguáætlun sem sitjandi hæstv. samgönguráðherra er að vinna eftir - ég veit ekki annað en hann hafi verið að vinna eftir henni af fullum heilindum, þar sem verið er að leggja upp með tvær mjög stórar samgönguframkvæmdir, annars vegar Vaðlaheiðargöngin og hins vegar Suðurlandsveginn. Þar er gert ráð fyrir því að það sé fjármagnað og greitt á sérstakan hátt. Mér finnst þetta mjög sérstakt og velti því fyrir mér hver sé þá stefna Samfylkingarinnar í þessum málum og hvort það séu heilindi á bak við þær hugmyndir sem menn hafa verið að vinna að eða hvort menn séu núna á síðustu metrum þessa þings að hlaupast frá þeim hugmyndum sem uppi hafa verið.

Hver er afstaða ykkar?

Afstaða okkar er alveg skýr í þessum efnum. Við höfum verið að prófa þessi mál svo að hægt sé að fá frekari fjármuni inn í samgöngukerfið til þess að styrkja það og bæta og auka þannig öryggi þeirra sem eru í umferðinni. Hv. þm. - nú ruglast maður svolítið á þessu þegar maður ræðir við hæstv. forseta Alþingis, hvort maður á að kalla hann hæstvirtan eða háttvirtan í þessu samhengi - en við erum alla vega að vinna að þessu heils hugar og töldum að Samfylkingin væri að gera það líka. En það virðist vera, af þeim ummælum að dæma sem hér hafa fallið, að Samfylkingin vinni ekki heils hugar að þessum málum.

Frú forseti. Mig langar til að ræða um tónlistarhúsið og beini spurningu til hv. þm. Gunnars Svavarssonar. Eins og kunnugt er var tónlistarhúsið gæluverkefni margra og dæmi um flottræfilshátt sem ríkti hér á landi fyrir hrun. Ég var alltaf á móti þessu gæluverkefni, eins og kunnugt er. Í 41. gr. stjórnarskrárinnar segir að ekki megi greiða fé úr ríkissjóði nema með fjárlögum eða fjáraukalögum. Þessari framkvæmd var laumað í gegnum 6. gr. fjárlaga og hefur aldrei komið í fjárlög. Eins og með margar aðrar einkaframkvæmdir sem í auknum mæli eru teknar upp hjá sveitarfélögum og ríki var verið að plata skattgreiðendur framtíðarinnar, sem stjórnarskránni er ætlað að vernda og láta þetta líta út eins og guð almáttugur hafi hent þessum framkvæmdum ofan af himnum, hvort sem það eru íþróttahallir eða tónlistarhúsið. Nú stöndum við frammi fyrir því að stöðva framkvæmdirnar, sem kosta mikið, eða halda þeim áfram, sem kostar milljarða í verðmætum gjaldeyri , á sama tíma og við skerum niður í öllu kerfinu. Hæstv. menntamálaráðherra Vinstri grænna hefur samþykkt að fara út í þessa milljarðaframkvæmd sem kostar gjaldeyri. Á sama tíma er hæstv. heilbrigðisráðherra, líka Vinstri grænna, að berjast við að skera niður í heilbrigðiskerfinu. Á sama tíma stendur hæstv. fjármálaráðherra, líka Vinstri grænna, frammi fyrir því að skera heilmikið niður í fjárlögum. Ég spyr hv. þm. Gunnar Svavarsson, formann fjárlaganefndar, hvernig staða málsins sé í fjárlaganefnd og hvernig það líti út frá hans sjónarhorni.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspurnina, þrátt fyrir að málið sé eldra en svo að ég þekki það alveg frá upphafi, enda var Austurhöfn-TR ehf. stofnað í apríl 2003 í kjölfar samkomulags ríkis og borgar frá árinu áður um að leggjast á eitt um byggingu tónlistarhúss og ráðstefnumiðstöðvar í Reykjavík. Íslenska ríkið á 54% í fyrirtækinu og Reykjavíkurborg 46%. Málið var tekið upp í 6. gr. heimild í fjárlögum þess tíma og ég verð því að vísa til þeirra þingmanna sem settu það inn. Auðvitað hefur 6. gr. heimildin síðan verið endurnýjuð ár frá ári, eins og því miður er um fjölmargar aðrar 6. gr. heimildir. Ég er ekki sérstakur talsmaður 6. gr. heimilda. Hins vegar ætluðum við að taka málið fyrir í fjárlaganefnd á mánudaginn var en fulltrúar menntamálaráðuneytisins sáu sér ekki fært að koma á fundinn og hefur nýr fundur verið settur upp í fjárlaganefnd næsta mánudag þangað sem fulltrúar menntamálaráðuneytisins og Austurhafnar-TR ehf. eru boðaðir. Ef hugmyndafræðin er sú að Austurhöfn eigi að kaupa Portus og í raun gera það að dótturfélagi vil ég benda á að um leið þarf Austurhöfn að gera Portus upp í samstæðunni og yfirtaka skuldbindingarnar. Skuldbindingar Portusar eru ekki þær sömu og Austurhafnar því að verkefni Austurhafnar um tónlistar- og ráðstefnuhús eru allt önnur en verkefni Portusar. Menn geta kynnt sér það mál enn frekar. Á sama hátt vil ég minna á, líkt og fjárlaganefndin öll hefur bent á, varðandi framkvæmd fjárlaga og ábyrgð forstöðumanna E-hluta stofnana, að þar sem skipuð er stjórn til að annast rekstur 

Hæstv. forseti. Mig langar að koma aðeins inn á það mál sem var rætt hér áðan, gjaldtöku í Hvalfjarðargöngum. Svolítið merkileg umræða í ljósi þess að þegar ákveðið var að ráðast í göngin var jafnframt ákveðið að bæta vegakerfið um Hvalfjörð til að hann væri valkostur á móti göngunum. Þeir sem ekki treystu sér til að borga í göngin eða vildu það ekki gætu þá keyrt fyrir Hvalfjörð. Sú var forsendan. Á þeim grunni var ráðist í framkvæmdina. Síðan er nú boðað að fella skuli niður gjaldtökuna. Þetta er svolítið merkileg nálgun og á sama tíma er talað um aðrar vegaframkvæmdir, eins og hv. þm. Árni Mathiesen benti á úr þessum stól, þar sem einmitt er talað um að taka upp gjaldtöku. Er ég þá að tala um Suðurlandsveg og Vaðlaheiðargöng. Það er hægt að setja þetta í enn stærra samhengi, ljóst er að halda verður uppi framkvæmdastiginu í landinu og við verðum að ráðast í það að byggja upp samgöngumannvirki í landinu. Ef við fellum niður gjaldtöku í Hvalfjarðargöng verður einhver að borga það og það þarf að taka af vegafé og þar með minnka framkvæmdir. Það er ljóst. Enn þá merkilegra er þetta í því samhengi að sú ríkisstjórn sem nú situr boðar skattahækkanir eins og við sáum í Morgunblaðinu, þar sem skósveinar ríkisstjórnarinnar, Indriði H. Þorláksson og Stefán Ólafsson, boða skattahækkanir fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Og talað er um að fella niður gjald í Hvalfjarðargöngunum, minnka og lækka framkvæmdastigið í landinu. Þetta er dálítið merkileg umræða.

Frú forseti. Þær upplýsingar sem bárust frá hv. þm. Gunnari Svavarssyni, formanni fjárlaganefndar, finnast mér skelfilegar. Mér heyrist hann segja þingheimi að þetta sé ekki eingöngu skuldbinding vegna einhvers tónlistarhúss, heldur sé þetta líka fimm stjörnu hótel. Ég minni á að samkvæmt lögum um opinberar framkvæmdir, 84/2001, segir, með leyfi forseta: „Fjármálaráðherra skal skilgreina kröfur um gerð og framsetningu kostnaðaráætlana og kynna þær fyrir ríki og ríkisaðilum.“ Auk þess: „Rekstraráætlun sem nær til minnst fimm ára eftir að framkvæmd er lokið.“ Það á sem sagt bæði að liggja fyrir kostnaðaráætlun um alla framkvæmdina og eins um hvað kostar að reka batteríið í fimm ár. Ég vil spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvort þetta liggi fyrir eða hvort menn séu með þessum hætti að fara gegnum 6. gr. fjárlaga, í rauninni að plata Alþingi, og hvort við stöndum virkilega frammi fyrir því núna að þurfa að taka á okkur einhverjar gífurlegar skuldbindingar, bæði vegna tónlistarhússins og hótelsins þannig að ríkið sé neytt til að fara út í hótelframkvæmdir. Mér finnst þetta ekki auðvelt mál að leysa og skelfilegt ef mitt í þessari krísu eða þessu vandamáli, sem við stöndum frammi fyrir, niðurskurði í heilbrigðiskerfi, niðurskurði og skattahækkunum, skuli menn fallast á að halda svona framkvæmdum áfram, og að það séu sérstaklega hæstv. ráðherrar Vinstri grænna sem standa í fylkingarbrjósti við þau útgjöld.

Hæstv. forseti. Áhugaverð umræða fer hér fram. Ýmislegt rifjast upp frá síðustu kosningabaráttu og mér finnst að samfylkingarmenn í Norðvesturkjördæmi hafi verið frekar hógværir í framsetningu sinni fyrir kosningarnar ef þeir hafa ekki talað um annað en það að fella niður eitthvert gjald af göngunum undir Hvalfjörðinn. Í mínu kjördæmi, Norðausturkjördæmi, var talað um gjaldfrjáls Vaðlaheiðargöng strax. Þegar ég spurði hvort mögulegt væri að ná samkomulagi við t.d. þingmenn Norðvesturkjördæmis um að setja þá Vestfjarðagöng aftur fyrir, var svar forustumanns Samfylkingar í Norðausturkjördæmi að það væri ekkert mál, þetta væri bara svona, Vaðlaheiðargöng yrðu í algjörum forgangi og það yrði ekkert gjald. Síðan fór þetta á allt annan veg, eins og þingheimur þekkir. Í sambandi við tónlistarhús má kannski segja að það sé tímanna tákn - eða tímans tákn - að yfirleitt var farið í þá framkvæmd. Hér kom þingmaður Sjálfstæðisflokksins og talaði um að þetta hefði verið gæluverkefni, nokkuð er til í því, en þetta var fyrst og fremst gæluverkefni Sjálfstæðisflokksins. Mér er enn minnisstætt að þegar ég sat í ríkisstjórn með hæstv. ráðherrum Sjálfstæðisflokksins á þessum tíma, sáum við einn góðan veðurdag þegar við opnuðum Morgunblaðið að búið var að setja þetta allt af stað og mynd var af hæstv. þáverandi samgönguráðherra, Sturlu Böðvarssyni, og hæstv. þáverandi menntamálaráðherra, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, og Björgólfi Guðmundssyni og málið var bara klárt. Eitthvað lítið hafði verið talað um þetta við ríkisstjórnarborðið.

Virðulegi forseti. Þetta mál um tónlistar- og ráðstefnuhúsið er farið að vinda upp á sig miðað við síðustu ræðu hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur. Ég sagði áðan að ákveðinn glundroði væri í málinu að því leyti til að mér skilst að Austurhöfn-TR eigi að kaupa hlutafélagið Portus, og ég vil meina að Portus hafi allt aðrar skyldur en Austurhöfn hafði á sínum tíma samkvæmt því leiðarljósi sem var sett inn í 6. gr. Síðan getum við deilt um hversu víðtæk 6. gr. heimildin er í raun, líkt og hv. þm. Pétur Blöndal kom að. Ég minnti líka á það hér að fjárlaganefndin hefði öll áréttað í verkefni sínu um framkvæmd fjárlaga að þar sem stjórn er skipuð til að annast rekstur og stjórn stofnunar hefur hún þær skyldur sem forstöðumenn höfðu ella. Þetta á við um E-hluta stofnanir ríkisins. Auðvitað er það stjórnar Austurhafnar-TR að koma þessu máli - ef þeir ætla sér að kaupa Portus og gera það síðan upp í samstæðu sinni við Austurhöfn og birta það þannig í ríkisreikningi. Ég minni á að fjárlaganefnd fékk á elleftu stundu hér fyrir jól beiðni um að fara fram með lánsfjárveitingar til handa Austurhöfn en við höfnuðum því vegna þess að við höfðum ekki nægilegar upplýsingar. Þess vegna kallar fjárlaganefnd eftir því að fá fulltrúa menntamálaráðuneytisins og fulltrúa Austurhafnar á mánudaginn kemur til að gera grein fyrir málinu. Í framhaldinu get ég þá komið og gert þingheimi grein fyrir málinu. Það er það sem skiptir máli, að þingið sé upplýst um það sem er að gerast á síðum blaðanna, eins og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir orðaði það.

Frú forseti. Sú umræða sem hér fer fram, m.a. um samgöngumál, er af hinu góða. Ég tel að stjórnmálamenn þurfi að tala af ábyrgð í því efnahagsástandi sem nú ríkir og þegar við tölum um gjaldfrjáls Hvalfjarðargöng skulum við gera okkur grein fyrir því að sú aðgerð kostar mikla fjármuni og við þurfum að gera það upp við okkur hvort við ætlum að fara í slíkar aðgerðir eða stuðla að frekari vegaframkvæmdum í landinu, meiri framkvæmdum til handa atvinnulífi. Athyglisvert hefur verið að fylgjast með fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í umræðunni. Fyrst kemur hv. þm. Sturla Böðvarsson upp og talar fyrir því að menn gangi í þá átt að þau verði gjaldfrjáls, síðan kemur hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson og er á móti því. Sjálfstæðisflokkurinn talar tungum tveimur í þeirri umræðu sem og um tónlistarhúsið, þar sem hv. þm. Pétur H. Blöndal lýsir yfir miklum efasemdum um þá framkvæmd á meðan félagar hans í borgarstjórn Reykjavíkur hafa stuðlað að því að halda áfram þeirri uppbyggingu. Sjálfstæðisflokkurinn þarf að tala einni rödd í þessu máli. Mig langar að taka undir með hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur, ég tel að Samfylkingin hafi skotið ærlega yfir markið í kosningaloforðum sínum í aðdraganda síðustu kosninga þar sem flokkurinn lofaði gjaldfrjálsum Vaðlaheiðargöngum strax, en ekkert hefur orðið af því. Hann lofaði gjaldfrjálsum Hvalfjarðargöngum, en ekkert hefur orðið af því. Sá flokkur þarf líka að sýna þá ábyrgð í kosningabaráttunni fram undan að vera spar á loforðin, það er betra að geta staðið við það sem menn segja. Ég ætla að minna á - og vona að sá leikur verði ekki endurtekinn - þegar frambjóðendur Samfylkingarinnar fóru inn í Menntaskólann á Akureyri og aðra framhaldsskóla með ávísanir handa ungu fólki þar sem fríum skólabókum var lofað. Ekkert hefur orðið af því og það er ljótur leikur að lofa slíku og 

Frú forseti. Mig langar til að ræða um störf þingsins, störf þessarar ríkisstjórnar, forgangsmál og forgangsröðun hennar. Eins og fram hefur komið og kemur fram í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar og forsvarsmenn hennar hafa margoft kynnt á blaðamannafundum, vill þessi ríkisstjórn setja aðgerðir í þágu heimilanna í forgang, leggja áherslu á að koma hjólum atvinnulífsins í gang á nýjan leik og vinna að endurreisn bankakerfisins. Alla þessu viku hefur ríkisstjórnin hins vegar eytt púðri sínu í að reyna að ná fram breytingum á kosningalögum til Alþingis og í dag á að ræða stjórnarskrárbreytingar. Það veit ég eins og öll þjóðin að þessi mál hafa ekkert með þau meginverkefni að gera sem ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að hún vilji vinna að. Breytingar á stjórnarskránni og breytingar á kosningalögunum munu ekki lækka greiðslubyrði heimilanna. Breytingar á stjórnarskránni munu ekki koma hjólum atvinnulífsins í gang á nýjan leik. Og breytingar á kosningalögunum hafa ekkert með endurreisn bankanna að gera eða baráttuna gegn atvinnuleysi. Ég hlýt því að spyrja forsvarsmenn ríkisstjórnarflokkanna á þingi, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson: Hvenær ætlar þessi ríkisstjórn að taka sig saman í andlitinu og fara að vinna að þeim verkefnum sem aðkallandi eru og fólkið í landinu bíður eftir að verði leyst? Hvað ætlar hv. þingmaður að gera til að beita sér fyrir því að þessi ríkisstjórn fari að fjalla um skuldir 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni það traust að kalla mig forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar í fleirtölu. Ég get upplýst hv. þingmann um það að í verkefnaskrá ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna er tekið á nokkrum lykilþáttum sem þessi ríkisstjórn hefur hugsað sér að vinna að fram að kosningum. Það eru þættir eins og aukið lýðræði, jöfnuður og upplýsingar, endurreisn efnahagslífsins, endurskipulagning í stjórnsýslu, aðgerðir í þágu heimila, aðgerðir í þágu atvinnulífs og aðgerðir til að byggja upp fjármálakerfið og greiða úr vanda fyrirtækja, eins og það heitir í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar. Að öllum þessum málum er unnið hörðum höndum. Á Alþingi hafa verið til umræðu fjölmörg mál sem snúa að þessum þáttum, greiðsluaðlögunarmál, virðisaukaskattsbreytingar, séreignarsparnaðarmál o.fl., til þess að bæta stöðu heimilanna og atvinnulífsins. Frumvörp sem fjármálaráðherra mælti m.a. fyrir í gær taka sérstaklega á vanda atvinnulífsins. Allir þingmenn sem tóku til máls í umræðunni lýstu sig í meginatriðum sammála þeim, líka þingmenn stjórnarandstöðunnar. Einn þáttur í því endurreisnarstarfi sem nú fer fram er að sjálfsögðu að endurheimta traust í samfélaginu milli stofnana og þjóðarinnar, milli þings og þjóðar, traust landsmanna á fjármálastofnunum og á stjórnkerfinu öllu. Liður í því eru að sjálfsögðu þær breytingar sem lagðar hafa verið fram á stjórnskipunarlögum, á stjórnarskránni og kosningalögum, og er í samræmi við verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna tók við þrotabúi Sjálfstæðisflokksins og hún ætlar sér að vinna að uppbyggingu í efnahagslífinu, í atvinnulífinu og hún vinnur að því hörðum höndum, eins og komið hefur fram í öllum þeim málum sem við höfum verið með til umfjöllunar. Þetta er ríkisstjórn í þágu fólksins í landinu.

Hæstv. forseti. Ekkert af því sem kemur fram í verkefnaskrá flokkanna sem varðar heimilin í landinu er að frumkvæði þessarar ríkisstjórnar gert. Þetta eru allt saman verkefni sem voru þegar í farvatninu af hálfu fyrir ríkisstjórnar. Hins vegar eru alls konar önnur verkefni hér, aukið lýðræði, jafnar upplýsingar, sem mér skilst að sé þá breyting á stjórnskipuninni. Aðalgæluverkefni þessarar ríkisstjórnar  Á 80 dögum ætlaði þessi ríkisstjórn að breyta öllu í landinu, það var forgangsverkefnið, en ekki að líta sérstaklega til skulda heimilanna, ekki að endurreisa atvinnulífið. Það var bara orðagjálfur, er ég farin að halda. Aðalþunginn er í því að breyta kosningalöggjöfinni og stjórnarskránni, taka grundvallarbreytingar sem yfirleitt eru unnar í samráði við aðra flokka, sem yfirleitt á rót að rekja til umræðu í þjóðfélaginu. Nei, þetta er bara gert í einhverjum bakherbergjum og síðan slengt inn í þingið og ætlast til þess að þjóðin, sem bíður eftir alvörulausnum, hlusti á þetta og fylgist með þessari ruglumræðu. Á meðan eru heimilin í landinu í gríðarlegum vanda. Framsóknarflokkurinn kom fram með hugmynd um daginn um 20% niðurfellingu skulda. Framsóknarmenn voru varla búnir að sleppa orðinu þegar forsvarsmenn þessarar ríkisstjórnar hlógu hann hálfpartinn út af borðinu. Það var ekki mikið verið að sýna þeim hugmyndum sem Framsóknarflokknum sem kom með, virðingu.

Við buktum okkur og beygjum fyrir Framsókn í hvívetna.

En það koma bara engar hugmyndir af hálfu ríkisstjórnarflokkanna um hvernig bregðast eigi við skuldavanda heimilanna, engar hugmyndir nema það að „við ætlum að bjarga öllu, við ætlum að gera þetta allt saman vegna þess að hinir gátu það ekki“ - en hugmyndirnar koma ekki. 
            

Frú forseti. Á þskj. 667 og 668 eru nefndarálit frá minni hluta efnahags- og skattanefndar og breytingartillögur frá minni hluta efnahags- og skattanefndar. Ég vil gjarnan spyrja frú forseta hvernig staða þeirra mála er, hvort þau verði ekki tekin með á eftir þegar þetta mál verður rætt.

Við ræðum nú á eftir 2. dagskrármálið, virðisaukaskatt, mál nr. 660. Var hv. þingmaður að vísa til þessa máls?

Það var atkvæðagreiðsla um afbrigði.

Forseti getur upplýst að hér er allt á réttum stað og breytingartillögurnar verða teknar fyrir í málinu.

Frú forseti. Þetta er að sönnu ágætt mál sem komið er til 3. umr. Það er eitt af þeim málum sem fyrri ríkisstjórn var með á prjónunum þegar til slita þeirrar ríkisstjórnar kom og því er ágætt að það skuli nú komið á þennan stað í umræðunni. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að mikið hefur gengið á í byggingariðnaðinum undanfarin ár og síðustu mánuðina hefur hann gengið mjög niður. Þess vegna hefur orðið mikið atvinnuleysi hjá þeim sem þar starfa. Vegna hinnar miklu þenslu sem verið hefur á undanförnum árum hefur staðan verið sú að erfitt hefur verið að fá iðnaðarmenn til að vinna viðhaldsverkefni og þess vegna er ekki ólíklegt að talsvert sé af slíkum verkefnum sem þörf er á að vinna á næstunni. Hins vegar er staðan orðin sú að þrengst hefur um fjárhag hjá einstaklingum og fyrirtækjum og þar með mun hvati til að auka þessa starfsemi með því að endurgreiða stærra hlutfall af virðisaukaskattinum virka jákvætt á þá starfsemi á næstu mánuðum og árum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að um sé að ræða ákveðið tímabil. Maður gæti velt því fyrir sér hvað er eðlilegt og skynsamlegt í þeim efnum og ég ætla svo sem ekki að gera það að sérstöku umræðu- eða deiluefni hér við 3. umr. Það er þá hægt að gera bragarbót á því ef nauðsynlegt er talið að halda þessu áfram eftir 1. janúar 2011. Sú hugmynd að gera hlutina á þann hátt sem hér um ræðir er ekki ný hugmynd, það var gert á árunum 1991–1995 þegar við vorum í efnahagsörðugleikum, miklum samdrætti og talsvert miklu atvinnuleysi, þó ekki eins miklu og við upplifum núna. Það kom mér hins vegar talsvert á óvart þegar ég sá stöðuskjalið fyrir 3. umr., að gert var ráð fyrir því að þegar kemur að kostnaði vegna hönnunar og eftirlits er gerður greinarmunur á aðilum eftir því hvaða starfsgreinar eða starfsréttindagreinar vinna verkið. Eins og stöðuskjalið er núna er gert ráð fyrir að virðisaukaskattur af vinnu arkitekta, verkfræðinga og tæknifræðinga verði endurgreiddur 100% en ekki annarra starfsstétta. Samkvæmt skipulags- og byggingarlögum hafa fleiri aðilar heimild til að vinna þessa vinnu en í frumvarpinu, eins og það er núna, er ekki gert ráð fyrir að virðisaukaskattur verði endurgreiddur af vinnuframlagi þeirra. Það er óskiljanlegt og ég kann ekki skýringar á því. Þeir aðrir sem svona vinnu vinna eru innanhússarkitektar, landbúnaðartæknifræðingar, landbúnaðarverkfræðingar og byggingarfræðingar. Ég hefði talið eðlilegt að þessi grein væri miðuð við að virðisaukaskattur yrði endurgreiddur 100% af vinnu þeirra sem hafa heimild til þessara starfa, hönnunar og eftirlits, samkvæmt skipulags- og byggingarlögunum og að við það væri miðað. Hv. þm. Gunnari Svavarsson vakti athygli á þessu við 2. umr. og var því beint til nefndarinnar að hún tæki málið aftur inn í nefnd og leiðrétti það. Af því varð þó ekki og því brugðum við á það ráð, ég og hv. þingmaður, að flytja breytingartillögu við frumvarpið til að jafnræðis væri gætt á milli þeirra aðila sem sannanlega hafa sömu réttindin samkvæmt skipulags- og byggingarlögunum. Ég hef ekki orðið var við annað hjá hv. þingmönnum í þingsalnum en að þeir taki vel í þá tillögu. Við flutningsmenn flytjum hana í þeirri trú að hv. þingmenn muni samþykkja hana þar sem hún er til þess að gæta jafnræðis og í samræmi við það sem segir í skipulags- og byggingarlögunum. Þegar verið er að reyna að koma til móts við þessa hópa vegna þeirrar stöðu sem við erum í er rétt og skylt að gæta jafnræðis. Atvinnuleysi getur stafað jafnmikið af verkefnum sem byggingarfræðingur hefur hannað eða haft eftirlit með eins og verkefnum sem arkitekt eða verkfræðingur hefur með höndum. Það er ekki þannig að kreppan einskorði sig við tilteknar stéttir hvað þetta varðar. Hins vegar er ljóst að bregðast þarf við á einhvern hátt og ég er sammála þeirri aðferð sem í grunninn er lagt upp með að beita, enda gömul og þekkt aðferð frá fyrri tíð þegar svipaðar aðstæður voru fyrir hendi. Það mun eflaust hafa jákvæð áhrif til að bæta atvinnustöðuna í þessum greinum og hjálpa til við að viðhald á byggingum og íbúðarhúsnæði verði betra en það hefur verið og liðka til fyrir fólk sem þarf að standa í slíkum framkvæmdum. Það er sennilega ekki von á eins miklum áhrifum hvað varðar nýbyggingar á íbúðar- og frístundahúsnæði, en það mun hjálpa þeim sem standa í slíkum framkvæmdum og halda verkefnum gangandi þannig að þau verði frekar unnin núna en síðar. Ég vil fyrir mína hönd og samflutningsmanns míns, sem mun væntanlega líka gera grein fyrir afstöðu sinni, beina því til hv. þingmanna að þeir samþykki breytingartillögu okkar í nafni jafnræðis og tryggja þar með að allir njóti þeirrar ívilnunar sem Alþingi mun væntanlega samþykkja hér.

Frú forseti. Ég lýsi því yfir að ég mæli með því að sú breytingartillaga sem hér er flutt af hv. Hafnfirðingum, þingmönnunum Árna Mathiesen og Gunnari Svavarssyni, verði samþykkt.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir stuðninginn við tillögu okkar hv. Hafnfirðinga. Það er mjög öflugur byggingariðnaður í Hafnarfirði þar sem við þekkjum vel til og það sem hér er um að ræða mun skipta máli þar eins og ég trúi annars staðar á landinu þar sem byggingariðnaðurinn er enn þá í gangi. Auðvitað þarf að viðhalda byggingum bæði í Hafnarfirði og annars staðar svo vel sé. Þeim er vel við haldið í Hafnarfirði eins og við sjáum þar.

Virðulegi forseti. Við ræðum við 3. umr. frumvarp hæstv. fjármálaráðherra um breyting á lögum um virðisaukaskatt þar sem lagt er til að endurgreiðslur á virðisaukaskatti verði 100%, í stað 60% eins og áður var, af viðhaldi og vinnu manna á byggingarstað á eigin íbúðarhúsnæði. Ég ætla í upphafi að gera eins og hv. varaformaður efnahags- og skattanefndar, Árni Þór Sigurðsson, og lýsa yfir stuðningi mínum við breytingartillögu hv. Hafnfirðinga. Það eru réttar ábendingar sem hv. þm. Árni M. Mathiesen og Gunnar Svavarsson koma með og ég sem háttvirtur Keflvíkingur sé ástæðu til að styðja þetta heils hugar. Þetta er fínt mál og ég lýsti stuðningi mínum við það við 1. umr. Ég tel þetta góða viðleitni ríkisstjórnarinnar til að koma atvinnulífinu til aðstoðar en eins og fram kom í máli síðasta ræðumanns er þetta svo sem ekki frumleg hugmynd af hálfu ríkisstjórnarinnar, heldur er hún dregin upp úr pússi síðustu ríkisstjórnar sem var komin af stað með þetta eins og svo mörg önnur góð mál sem við sjálfstæðismenn ætlum að styðja við bakið á í þinginu. Þetta er gott dæmi um mál sem við eigum að ræða á þinginu í dag. Við eigum að ræða um mál sem þetta sem mætti kalla tímabundið átak til atvinnusköpunar. Við tókum á móti fjölmörgum gestum og umsagnaraðilum í nefndinni sem voru mjög einhuga um að þetta gæti hjálpað til og komið atvinnulífinu af stað, sérstaklega í byggingariðnaðinum þar sem niðursveiflan hefur verið bröttust og umbreytingin á atvinnugreininni hefur orðið hvað mest í þessari niðursveiflu sem við erum að fara í gegnum núna. Við styðjum það heils hugar að auka endurgreiðsluna upp í 100% og frekari útvíkkanir sem gerð hefur grein fyrir í nefndaráliti, lengingu tímabilsins til 1. janúar 2011, að endurgreiðslan verði ekki aðeins endurskoðuð vegna byggingar íbúðarhúss og endurbætur og viðhald á þess háttar húsnæði heldur einnig vegna frístundahúsnæðis. Breytingartillögur sem varðar arkitekta, verkfræðinga og tæknifræðinga og til viðbótar aðra samkvæmt skipulags- og byggingarlögum eins og breytingartillaga fyrrnefndra þingmanna tekur til og það að þetta nái til sveitarfélaganna styðjum við sjálfstæðismenn og teljum til góðs. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við tökum þetta alla leið fyrst við erum að gera þetta og látum muna um þetta í samfélaginu. Eins og hér hefur komið fram bíða fjölmargir með viðhald af því að á undanförnum árum hefur verið erfitt að fá iðnaðarmenn til að vinna smærri verkefni, en allt telur þetta þannig að við eigum að fagna þessu. Ég kalla eftir fleiri slíkum málum og bið ríkisstjórnina að taka verulega til athugunar að koma með fleiri svona mál sem skipta fjölskyldurnar, heimilin og atvinnulífið í landinu máli og hætta, eins og hér kom fram hjá hv. þm. Ólöfu Nordal í umræðu um störf þingsins rétt áðan, þessari ruglumræðu - svo ég noti hennar orð - sem á að vera í dag og næstu daga um breytingar á stjórnarskrá, kosningalöggjöf og alls kyns hugmyndir sem eiga ekki að vera til umræðu í dag. Við eigum að hugsa um svona mál sem leiða vonandi strax til árangurs. Breytingar á stjórnarskrá eru allt of mikilvægar, stjórnarskráin er allt of dýrmæt til að við eyðum tíma hér á stuttu þingi sem er að ljúka störfum. Við þingmenn sem erum kjörin erum að missa umboð okkar, við erum núna úti á akrinum að leita eftir áframhaldandi umboði, sum hver, þannig að við eigum fyrst og síðast að gera það sem þessi ríkisstjórn sagðist ætla að gera þegar hún tók við, koma með aðgerðir sem máli skipta til að bæta hag fjölskyldnanna og fyrirtækjanna í landinu. Ég ítreka þessa hvatningu og vil að við þingmenn göngum á undan með góðu fordæmi vegna þess að við sjálfstæðismenn erum svo sannarlega, eins og hér hefur margoft komið fram, tilbúin til að leggjast á árarnar með þessi góðu mál eins og við sýnum í verki með þessu máli þar sem nefndin tók þetta mjög hratt og örugglega í gegnum nefndina. Við unnum vel saman að þessu og ég vil að við gerum þetta í fleiri málum. Varðandi umsagnir þeirra sem komu á fund nefndarinnar var, eins og ég gat um áðan, mikill einhugur um þessar tillögur og Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins og verkalýðshreyfingin og velflestir þeir sem komu á fund nefndarinnar voru ánægðir með þetta og þeim þótti þetta til bóta. Þó nokkrir bentu réttilega á og vöruðu við áhrifum á tekjuhlið ríkissjóðs og það er mjög réttmæt ábending sem við þurfum alltaf að hafa í huga og þurfum að gæta okkar þar sem við erum að fylgja efnahagsáætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og verðum að passa upp á að við förum eftir henni. Eins og bent er á í nefndarálitinu var á móti á það bent á fundi nefndarinnar að tilgangurinn með frumvarpinu er að fjölga störfum og auka umsvifin í samfélaginu sem færa ríkinu auknar tekjur í formi bæði skatta og að dregið er úr kostnaði á öðrum stað í formi atvinnuleysistrygginga, vonandi. Það er nú eitt markmiðið með þessu. Annað sem gæti orðið til þess að minnka tekjutapið, eða auka tekjurnar eftir því hvernig á það er litið, er það að vonandi - og það tel ég vera eitt af stóru markmiðunum með þessu frumvarpi - verður þetta til að draga úr svartri atvinnustarfsemi. Ég tel afar mikilvægt að við náum utan um þann vanda sem því miður virðist vera til staðar, sérstaklega í þessum geirum án þess að ég vilji kasta rýrð á stétt iðnaðarmanna að nokkru leyti, en þeir taki til sín sem eiga. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð að sinni. Ég ítreka að endingu það sem ég sagði áðan og ákall mitt til ríkisstjórnarinnar um að fara nú að forgangsraða í vinnu sinni. Það er stuttur tími til stefnu og ég vil að við leggjum okkur fram á Alþingi við að standa saman, koma góðum málum áfram og einbeita okkur að því sem máli skiptir. Hitt getur beðið betri tíma eftir kosningar.

Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að endurtaka mig ekki frá því við 2. umr. í gær enda var það nokkuð löng og efnismikil ræða um þetta mál sem snýr fyrst og fremst að atvinnulífinu. Ég ætla þó örlítið að koma inn á nokkur atriði. Ég get tekið undir þá umræðu sem fram fór í gær og hefur farið fram í dag hjá hv. þingmönnum. Eins og maður segir er sama hvaðan gott kemur. Við sáum í efnahags- og skattanefnd á öllum gestunum og öllum umsögnunum sem komu að þetta mál átti að fá framgang. Það var alveg auðséð strax í upphafi að vilji var til þess. Þær fjórar breytingar sem efnahags- og skattanefnd var með gengu út á að taka undir frístundahúsin, lengja út árið 2010, taka undir hönnuðina og núna með þessari breytingartillögu okkar félaganna úr Hafnarfirði, hv. þm. Árna M. Mathiesens og mín, að skilgreina þetta eins og hönnuðir og eftirlitsaðilar eru skilgreindir í skipulags- og byggingarlögum, nr. 73/1997, með síðari breytingum. Þannig erum við búin að taka inn þennan hóp eins og byggingarfræðingana og aðra. Ég held að það sé betri kostur en að láta túlka einhverja lögskýringu og/eða túlka það í reglugerð. Þá er einfaldlega búið að geirnegla skilgreininguna og við þekkjum það eftir að hafa starfað í byggingariðnaði og skipulagsmálum að það er alltaf álitamál þegar yfirvöld, og þá í þessu tilfelli virðisaukaskattsdeildirnar, þurfa að fara að túlka reikningana: Er um að ræða byggingarfræðing, tæknifræðing, arkitekt eða verkfræðing? Þetta eru aðilar sem falla undir skipulags- og byggingarlögin og þá er útséð með það. Þegar þessir aðilar, Verkfræðingafélagið Arkitektafélagið, Tæknifræðingafélagið og Félag ráðgjafarverkfræðinga, komu fyrir nefndina og sendu inn umsagnir fundum við að þetta skipti þá miklu máli, enda um að ræða mjög stórt atvinnumál. Fjórða atriðið var síðan þetta sem tengdist sveitarfélögunum. Sveitarfélögin þurfa að fá stuðning frá ríkinu og þau gera það með því að fá endurgreiðsluna líkt og í fráveituframkvæmdunum, við bakreikning virðisaukans fáum við u.þ.b. 20% til baka af þessum 24–25% sem er reiknað inn. Það er þannig í dag að sveitarfélögin hafa heimild til að „vaska“ hönnunarkostnaðinn til baka en ekki af manntímunum. Við þekkjum ákveðin mál í Norðausturkjördæmi, í Dalvíkurbyggð þar sem verið er að byggja samfélagshús, menningarhús sem sveitarfélagið stendur ekki að, og það má vel vera að þar þurfi viðkomandi aðilar að gera samning við sveitarfélagið til að fá stuðning við framkvæmdina, enda var fullljóst með það hús að sveitarfélagið átti að fá það að gjöf þegar það yrði fullklárað. Sú framkvæmd er eins og margar aðrar stopp út af litlu fjármagnsflæði. Það var einmitt sá fyrirvari sem ég gerði í þessu máli í gær, ekki fyrirvari gagnvart mér heldur gagnvart hinu kerfislega í málinu, að ef fjármagnið kæmi ekki inn fengi maður auðvitað ekki endurgreiðslu upp á 20%. Með öðrum orðum þyrftum við að hafa fjármagn til að flæða til að fá endurgreiðslu upp á 20% og það er mín trúa eins og hjá sveitarfélögunum að 20% fari aftur út í veltuna líkt og mun væntanlega gerast hjá eigendum íbúðarhúsa og frístundahúsa eða sumarhúsa. Til þess í raun og veru að geta komið spilinu af stað þarf maður að eiga fjármagn til að hreyfa við þessum 20% til baka. Þetta er eins og við segjum í reglunartækni, þegar við horfum á þetta kerfislega ef við tökum þetta inn í „feedback“rásina og hreyfum þannig 20% aftur inn og tökum það þannig. Ég veit að hv. þm. Pétur H. Blöndal þekkir þetta úr reglunartækninni. Það var síðan annað atriði sem ég tók upp og var þá hinn fyrirvarinn í umræðunni án þess að ég ætli að fara að setja það sem einhvern ásteytingarstein við það að afgreiða málið út. Málið er auðvitað mjög gott. Við gætum „vaskað“ - og ég er alveg að verða búinn, virðulegur forseti, með mína ræðu, ég sé það að hv. þingmenn eru að bíða eftir því …  Ég ætla ekki að flytja um þetta breytingartillögu en vil bara lýsa því hér yfir að mér finnst að við hv. þingmenn hefðum getað stigið skrefið enn þá lengra til að örva alla þessa iðnaðarframleiðslu sem er starfandi hringinn í kringum landið. Um leið er ég kannski að segja að við séum þá óbeint að draga úr innflutningi því að við erum ekki að „vaska“ til baka - eða endurgreiða vaskinn, ég er eins og ég sé kominn í reksturinn - við erum þá ekki að láta endurgreiðslu á vaskinum koma fram varðandi efniskaupin heldur bara manntímana, véltímana á trésmíðaverkstæðunum og í öðrum sambærilegum iðnfyrirtækjum. Ég held að þetta mundi hafa gríðarleg áhrif. Hins vegar hafa menn tækifæri til að skoða þetta síðar því að það er alltaf hægt, ef vilji er fyrir hendi, að taka svona mál upp. Við getum stigið þetta skref og séð hvernig það virkar og síðan þá farið skrefið áfram. Ég tel að allir mundu njóta góðs af þessu á atvinnumarkaði og ekki hvað síst þeir sem eru að fjárfesta því að þetta tengist auðvitað fjárfestingunni. Vandamálið sem við stöndum frammi fyrir, eins og ég sagði áðan, er að koma fjármagninu á hreyfingu og ég tel að við getum gert það á þennan hátt. Virðulegur forseti. Eins og ég sagði áðan ætla ég ekki að hafa þessa ræðu lengri. Ég er farinn að endurtaka mig frá því í gær við 2. umr. Ég fagna þessari miklu samstöðu um málið og á ekki von á öðru en að hv. þingmenn veiti brautargengi breytingartillögu frá mér og hv. þm. Árna Mathiesen, eða eins og sagt var hv. Hafnfirðingum, við þetta mál við 3. umr. Breytingartillagan er í raun og veru tæknileg útfærsla til að við kljúfum ekki sundur þennan öfluga hóp hönnuða og eftirlitsaðila og þeirra sem starfa í verkefnastjórn.

Herra forseti. Þetta er mjög athyglisverð ræða, alveg sérstaklega þegar hv. þingmaður fór að tala um hvatann í ferlinu. Í efnafræðiferli getur stundum verið gott að setja platínu með og þótt hún eyðist ekki hvetur hún kerfið áfram. Það má segja að þessar aðgerðir sem við erum að gera hér, sem ég tel mjög nauðsynlegar, séu einmitt í þá veru. Við erum að setja eitthvað í gang sem er nánast stopp. Þarna er verið að brjóta fullt af prinsippum míns flokks og míns sjálfs sérstaklega þar sem ég vil hafa algilda skatta án undantekninga o.s.frv. en nauðsyn brýtur lög og bankahrun gerist sem betur fer ekki oft þannig að menn þurfa að gera ýmsar aðgerðir sem kannski brjóta prinsippin. Þessi ræða hv. þingmanns var dæmigerð um það hvað gerist þegar menn gera undantekningar. Fyrst gera menn vinnu á vinnustað skattfrjálsa. Þá kemur spurningin um gluggana sem eru framleiddir á vinnustað eða gluggana sem eru framleiddir í verksmiðju í næsta húsi. Þá kemur spurningin um verkfræðinga sem geta alveg eins hugsað á vinnustað eins og heima hjá sér eða hvar sem er á kvöldin og eru að hanna eitthvað og þá kemur spurningin um þá sem eru að vinna í verksmiðjum úti um allan bæ við að framleiða tilbúnar einingar. Menn eru í rauninni alltaf að finna aðgreininguna. Ég tek undir með hv. þingmanni að þessi breytingartillaga er til bóta en hún vekur enn upp spurningar um aðgreiningu sem mun örugglega verða gagnrýnd, t.d. að verkamaður sem vinnur við hliðina á verkfræðingnum og býr til glugga fær ekki virðisaukaskattinn endurgreiddan en verkfræðingurinn fær hann núna af því að hann getur unnið hvar sem er.

Virðulegi forseti. Við hv. þm. Pétur Blöndal hugsum stundum eins, svona í kössum, enda kannski ekkert skrýtið, menntaðir á sambærilegan hátt. Í þessu sambandi sagði ég í ræðu minni í gær að ég væri einmitt talsmaður þess að krukka ekki í virðisaukakerfið en um leið lýsti ég því yfir að nú um stundir þegar ástandið er eins og það er ættum við að hugsa svolítið óhefðbundið, út fyrir kassann. Við erum að gera einmitt það því að þetta eru tímabundin sérlög, virka til ársloka 2010 og þá erum við að krukka í kerfið. Ég er hins vegar algerlega sammála hv. þm. Pétri Blöndal, það að útfæra kerfið á margs konar hátt, eins og gert er við virðisaukaskattskerfið með þessum hætti, er ekki til eftirbreytni. Ég hef verið talsmaður þess að skattkerfið sé nokkuð skýrt og greinargott hverju sinni. Það sem menn gerðu væntanlega þarna var að grípa ákvæði í lögunum um endurgreiðslu upp á 60%, toga hana upp í 100% en þegar við fengum málið í þá nefnd sem við hv. þm. Pétur Blöndal sitjum báðir í fóru menn að skoða allar þessar umsagnir og það að víkka út málið. Um margt hugsum við hv. þm. Pétur Blöndal á sama hátt og um leið kemur upp spurningin um trésmíðameistarann sem vinnur í hurðasmíðinni en ef hann flytur sig yfir á byggingarstaðinn er hægt að „vaska“ hann 100% til baka en ekki í trésmiðjunni sjálfri. Verkfræðingurinn er hins vegar 

Herra forseti. Þetta var einmitt það sem ég benti á, kannski sérstaklega að verkstjórinn sem vinnur líka meira af hugsun en í höndunum er eiginlega að gera nákvæmlega það sama og verkfræðingurinn. Verkstjóri sem stýrir framleiðslu glugganna á verkstæði selur í rauninni hugsun og stjórnun á meðan verkfræðingurinn gerir eiginlega það sama. Menn rekast alltaf á svona dæmi, en auðvitað þarf maður einhvers staðar að takmarka sig. Það sem mér finnst vanta er að hv. þingmaður svari athugasemdinni um hvatann. Við erum að fella niður gjöld og við það fer kerfið í gang, eins og hv. þingmaður lýsti svo vel, þetta væri eins konar hvatakerfi. Við ræddum það reyndar í nefndinni að við mundum fella niður virðisaukaskatt af öllu sem tengist byggingariðnaði. Það þótti mönnum fullbratt en að sjálfsögðu er þetta nánast allt saman stopp.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að nefndin tók hönnuðina inn, þennan hóp tæknimanna, er einfaldlega sú að atvinnuleysistölur sýna að þar er mjög lítið í gangi. Trésmiðurinn eða sá sem er að byggja fær virðisaukann til baka af trésmíðameistaranum eða sveininum sem er að vinna á byggingarstað. Þannig hefur það verið í 60% og nú er verið að fara með það í 100%. Hvatinn er auðvitað augljós ef við horfum á þetta í afturvirkni rásarinnar inn í kerfið. Þegar við tökum 20% í fráveituframkvæmdum sveitarfélaga eins og hefur verið koma 20% inn og þau fara aftur augljóslega inn í kerfið en til þess að það verði að veruleika, eins og hv. þm. Pétur Blöndal þekkir, þarf fjármagn að vera til staðar. Einhvern veginn þurfa 80% að koma, annaðhvort í formi lánsfjármagns eða í formi eigin fjár.

Herra forseti. Við ræddum þetta mál nokkuð í gær, frumvarp um breyting á lögum um virðisaukaskatt, og mér finnst þetta mjög jákvætt mál. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt við þær aðstæður sem nú eru að horfa dálítið öðruvísi á hlutina en við höfum gert. Þetta er tímabundin ráðstöfun og maður vonar að hún beri þann árangur að hleypa einhverju lífi í byggingarmarkaðinn og atvinnulífið. Staðan t.d. hjá arkitektum og verkfræðingum, staðan á þeim markaði er skelfileg, hreint út sagt skelfileg og ég held að það sé mikið til vinnandi að hleypa lífi í þær atvinnugreinar. Ég segi því enn og aftur að ég lýsi ánægju minni með þetta mál. Mig langar til að spyrja hv. þm. Gunnar Svavarsson vegna þess að hann ræddi í gær töluvert um samkeppnissjónarmið á verkstæðum og fleira og ég skildi það einhvern veginn svo að málið mundi fara aftur í nefnd á milli umræðna þar sem þetta yrði tekið sérstaklega fyrir, er möguleiki á að víkka þetta frekar út gagnvart þeim verkefnum sem unnin eru á verkstæðum vegna þess að það hefur breyst mjög mikið hvernig unnið er á byggingarstað? Margt er núna unnið annars staðar og þegar búið er að taka inn hönnuðina, sem vinna t.d. annars staðar, þá veltir maður fyrir sér verkum eins og t.d. gluggum og slíkum hlutum. Þar sem ekki varð af því að málið væri tekið inn í nefndina aftur og við erum væntanlega að afgreiða það á þeim grunni sem hér er, eru einhver áform af hálfu hv. þingmanns eða annarra í hv. efnahags- og skattanefnd að grípa til frekari aðgerða á þessu sviði til að bregðast við þessu eða eru þetta meira almennar hugleiðingar um málið? Eiga menn von á að þetta leiði til einhvers annars, er eitthvað meira í farvatninu?

Virðulegi forseti. Ég svaraði þessu kannski áðan, að ég liti á þetta sem fyrsta áfanga í ákveðnu ferli og ef þetta gengi vel ætti þingið og hv. þingmenn að skoða það, hugsanlega eftir einhverja mánuði, að víkka málið enn frekar út. Þess vegna vakti ég strax athygli á þessu ákvæði varðandi verkstæðin og verksmiðjuvinnuna að „vaska“ það sem þar væri til baka inn í kerfið af manntímavinnu þar og taldi að sú hringrás í efniskaupum og annað mundi verða það mikil í kjölfarið að við ættum að horfa til þess. Þess vegna vil ég segja það, virðulegi forseti, að ég er ekki með neinar tillögur í þessa veru. Ég hef stoppað varðandi breytingartillögur um þetta mál. Ég ætla hins vegar að hvetja þingheim og hv. þingmenn til að hugsa um þetta mál í aðdraganda kosninga. Nú er ljóst að ég sækist ekki eftir endurkjöri og mun ekki flytja breytingartillögu um þetta á nýju þingi, það liggur alveg ljóst fyrir, en ég hvet menn til að hugsa um þetta mál og hugsa einmitt svolítið óhefðbundið næstu mánuði. Þó að allir haldi sig við grunnprinsipp stjórnmálaflokkanna hver um sig geta menn þurft að ná samstöðu um svona mál. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að manni þykir í sjálfu sér vænt um að hafa náð svo mikilli samstöðu um þetta mál eins og var í efnahags- og skattanefnd og sjá hve þessir tugir umsagnaraðila voru allir jákvæðir gagnvart þessu máli. Kannski er það bara svo að menn eru jákvæðir gagnvart því að fá endurgreiddan virðisaukaskatt en ég held að það sé ekki það. Ég held að menn sjái að þetta mál getur orðið til þess að koma atvinnulífinu af stað, koma peningum í umferð og hreyfa svolítið við málum og ég hvet menn til að hugsa um slíka hluti í komandi kosningabaráttu.

Herra forseti. Ég get líka tekið undir það að allar breytingar, undanþágur og útvíkkanir á skattkerfinu þarf að nálgast með mikilli gát. Undir eðlilegum kringumstæðum værum við alls ekki að tala um þessa hluti. Ég held að það sé mikilvægt að það komi fram að við erum að ræða þetta sem viðbrögð við mjög alvarlegu ástandi, að þetta eru tímabundnar aðgerðir til þess að reyna að ýta undir atvinnulífið í landinu við þessar aðstæður en ekki fyrirheit um að við ætlum framvegis að vera með miklar undanþágur eða slíka hluti á skattkerfinu. Ég hygg að um það séum við flest líka sammála. En varðandi þá breytingartillögu sem fyrir liggur af hálfu Hafnfirðinganna, hv. þingmanna Gunnars Svavarssonar og Árna M. Mathiesens, þá finnst mér hún vera til bóta og ég mun styðja hana við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég var hér ekki í gær þegar þetta mál var rætt en ég tel að þau sjónarmið hafi komið fram hjá hv. þm. Gunnari Svavarssyni að það sé full ástæða til að skoða málið betur. Ég er ekki sammála honum um að það sé eitthvert atriði að taka þetta mál upp í aðdraganda kosninga og menn velti þessu fyrir sér í kosningabaráttunni. Við erum að fjalla um þetta mál núna, þetta er viðfangsefni sem verið er að takast á við á þessari stundu til að koma til móts við þá aðila sem hafa greinilega veitt umsagnir og hvatt til þess að farið verði inn á það svið sem hv. þingmaður nefndi og þetta sé víðtækara en liggur fyrir í þeim tillögum. Ég verð að segja að miðað við þekkingu hans á málinu og hvernig hann lagði það hér upp, þá er ég mjög undrandi á því að hann skuli ekki stuðla að því að gengið sé lengra í frumvarpinu á þessari stundu. Það er viðfangsefni okkar nú að leysa þetta á þann veg sem hann lýsti og það er mun brýnna viðfangsefni í þingsalnum núna en sá tími sem fór í það í gær að ræða um kosningalögin eða sá tími sem fer í það í eftirmiðdaginn að ræða um breytingar á stjórnarskránni. Þetta er viðfangsefni sem þarf að takast á við núna og á ekki að vísa inn í kosningabaráttu. Þetta viðfangsefni snertir eins og hv. þingmaður lagði upp með og færði góð rök fyrir, bæði aukinn hvata í atvinnulífinu og kemur greinilega til móts við, eins og hann sagði og lýsti, umsagnir sem nefndinni bárust um þann veg sem menn hafi viljað ganga. Ég botna ekki almennilega í því hvers vegna menn ganga ekki þá leið og hvers vegna ekki er haldinn fundur í nefndinni til að breyta frumvarpinu á þann veg sem hv. þingmaður lagði hér til eða taka það til umræðu frekar og reyna að klára það.

Virðulegur forseti. Stundum er erfitt að botna umræðu og kannski botna í umræðunni. Það má kannski segja að ég hafi farið frjálslega með þegar ég sagði að umsagnirnar gengju í sömu átt og ég vildi, því að umsagnir voru um tiltekið mál, 60% í 100%. Síðan komu hönnuðir með umsagnir og KSÍ kom með umsagnir varðandi sveitarfélögin og landshlutasambönd sveitarfélaganna komu með umsagnir. Í sjálfu sér kom enginn með umsögn í þá átt sem ég var að bera upp, þetta var svona mín eigin hugmyndafræði. Ég ræddi það í tvígang í nefndinni og þegar ég sá það að við mundum ekki ganga fram í samstöðu með málið í nefndinni í þá veru sem ég var að hugsa ákvað ég að bakka út úr málinu en tók það upp í 2. umr. og síðan núna í 3. umr. Það má vel vera að þetta verði ekki stórt mál í kosningabaráttunni. Ég sagði hins vegar að í kosningabaráttunni þurfi, og hvatti alla til þess, að hugsa svolítið óhefðbundið líka. Við vitum það, bæði ég og hv. þm. Björn Bjarnason, að þetta er ákveðinn skraddarasaumur á þessu máli vegna ákveðins ástands í atvinnulífinu. Ég álít að það sé ekki eftirbreytni til langs tíma að taka upp mál sem þessi. Málið er hins vegar gott á þessum tímapunkti og þar af leiðandi vil ég, í ljósi þess að málið nái fram að ganga núna, að við skoðum það næstu mánuði hvernig endurgreiðslan og kerfið fer af stað og þegar þing kemur saman aftur annaðhvort í vor eða í haust geti menn skoðað þetta aftur. Við erum að tala um 18–20 mánuði varðandi þetta mál og það mætti þess vegna láta á það reyna í sex mánuði og taka málið þá aftur inn til að sjá hvernig það hefur gengið fram.

Herra forseti. Eins og ég sagði í upphafi máls míns áðan fylgdist ég ekki með þessari umræðu í gær og ég tók ekki þátt í nefndarstörfunum en ég hlustaði á hv. þingmann flytja ræðu áðan og það er andsvar við hana sem ég er að flytja hér. Það kemur á óvart að hv. þingmaður komi hér og flytji ræðu og setji fram hugmyndir sem hann telur vera til bóta á frumvarpinu en svo þegar hvatt er til þess að unnið verði í því að koma þessum hugmyndum inn í frumvarpið kemur hv. þingmaður og dregur svolítið í land. Ég taldi að það væri möguleiki til að gera þetta góða mál enn betra og það væri markmið í sjálfu sér að reyna að vinna að því að gera málið enn betra miðað við þau rök sem hv. þingmaður hafði í sinni ágætu ræðu og ég tek undir og ég tek undir þá breytingartillögu sem hv. þingmaður flytur o.s.frv. Ég taldi að þingmaðurinn væri með sjónarmið sem ættu fullt erindi inn í málið miðað við þau sjónarmið og þau rök sem hann flutti í ræðu sinni. Það er það sem ég er að segja, ég er ekki að gagnrýna málflutning þingmannsins á neinn hátt.

Virðulegi forseti. Þá erum við sammála, ég og hv. þm. Björn Bjarnason. Það eina sem ber kannski á milli er það, og ég get alveg tekið það á mig, að stundum víkur maður í burtu frá vindmyllum samtímans og það gerði ég auðvitað í þessu máli. Ég taldi einhlítt að það að taka enn og aftur umræðu um málið í efnahags- og skattanefnd mundi ekki skila neinu. Við hefðum þurft að skoða málið mun frekar í ljósi samkeppnislöggjafarinnar og afla enn frekari upplýsinga, þannig að ég taldi einhlítt að það væri kostur að afgreiða það með þessum fjórum breytingartillögum frá nefndinni og síðan þeirri breytingartillögu sem kemur inn í dag við 3. umr. Ég hvet svo þá aðila sem verða hér á vettvangi á næstu mánuðum að fylgjast sérstaklega með því hvernig þetta fer fram og að skoða þær hugmyndir sem ég hef borið upp, bæði í nefndinni og í 2. og 3. umr., um að útvíkka þetta mál enn frekar. Þetta er gott mál, þetta er gott fyrir atvinnulífið og ekki síður gott fyrir þá sem eru að fjárfesta hvort heldur er í íbúðarhúsnæði eða frístundahúsnæði og ekkert síður sveitarfélögin.

Herra forseti. Við ræðum í 3. umr. frumvarp til laga um virðisaukaskatt og eins og ég gat um í gær er þetta afskaplega gott mál og ég vil síst af öllu tefja framgang þess. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Hins vegar er líka mikilvægt að við ræðum ýmsa þætti málsins sem þurfa að koma fram. Hv. þm. Gunnar Svavarsson gat um það áðan að hugsanlega ætti að víkka út frumvarpið og ég tek undir það. Þetta var rætt í nefndinni og þar komu fram upplýsingar um að byggingariðnaðurinn er vægast sagt í lamasessi. Þar er ekkert að gerast, það koma engar tekjur af honum í virðisaukaskatti o.s.frv. Þá er spurningin hvort menn taki á honum stóra sínum og láti alla vinnu í byggingariðnaðinum vera virðisaukaskattsfrjálsa þar sem hann gefur hvort sem er engar tekjur og þetta mundi þá verða ákveðinn hvati til að setja hann í gang tímabundið. Ég mundi gjarnan vilja skoða það en ég veit náttúrlega að þetta mál er komið það langt að það verður ekki gert. Það er þá spurningin um að næsta þing, strax að loknum kosningum, taki sig til og geri allan byggingariðnaðinn virðisaukaskattsfrjálsan og sjái til hvort þessi iðnaður komist ekki úr þeim lamasessi sem hann situr í. Þetta mundi ég vilja skoða. Þetta var reyndar rætt í nefndinni en menn gátu ekki upplýst um það hve tekjutap ríkisins yrði mikið eða hvað þetta væri víðtækt. Hér er komin fram breytingartillaga frá hv. þingmönnum Árna M. Mathiesen og Gunnari Svavarssyni sem víkkar út þjónustu arkitekta og verkfræðinga og slíkra, að hún sé virðisaukaskattskyld sem ég held að sé af hinu góða og nálgast í rauninni það sem hv. þingmaður nefndi, að gera bara allan iðnaðinn virðisaukaskattsfrjálsan það tímabil sem við erum að tala um. Svo líður þetta að sjálfsögðu hjá og iðnaðurinn fer í gang og þá þarf ekki svona hvata. Eins og ég nefndi í ræðu í gær er það náttúrlega algert brot á öllum mínum prinsippum um skattlagningu að vera með svona sértækar aðgerðir og við lendum í heilmiklum vandamálum með samkeppni, vandamálum með aðgreiningu o.s.frv. eins og hér hefur verið rætt, bæði í gær og í dag. Ég ætla að koma inn á einn þátt sem mér finnst lítið hafa verið ræddur og hann tengist eiginlega máli, herra forseti, sem við ræddum í gær um ohf.-félögin, að Alþingi er mjög duglegt að setja lög um þetta og hitt en það fer minna fyrir því að það sé kynnt úti í þjóðfélaginu hvernig lögin virka. Það kom í ljós í gær að fjármálaráðherra sem fer með hlutafé í þessum bönkum t.d. hafði ekki áttað sig á því að þetta væru hugsanlega ohf.-félög, opinber hlutafélög þar sem ríkið á þau eitt og þar af leiðandi ættu við alls konar ákvæði um jafnan fjölda kynja í stjórnum, aðgang fréttamanna og kjörinna fulltrúa að aðalfundum sem þar með yrðu ólöglegir ef ekki er farið að lögum og býður heim alls konar lagaóvissu. Það er ekki nóg að Alþingi setji lög heldur þurfa menn að átta sig á því að lögin hafi verið sett og það þarf að kynna þau mjög víða. Þetta hefur verið ansi mikil brotalöm í stjórnkerfinu, þ.e. að kynna lög. Og það sem ég óttast með þau lög sem við erum að setja núna er að þeim er ætlað að örva atvinnulífið, byggingariðnaðinn, og ef fólk ekki veit af því að þetta sé orðið skattfrjálst gerist að sjálfsögðu ekki neitt. Það sem ég ætlaði að gera ef einhver úr hæstv. ríkisstjórn hefði verið viðstaddur var að skora á hann að beita sér fyrir miklu kynningarátaki um að þessi lög séu komin, þannig að hinn almenni húseigandi, maður úti á sviðinu sem vinnur sína vinnu og fylgist kannski ekki svo grannt með umræðum á Alþingi, fái upplýsingar um að núna þurfi hann ekki að borga virðisaukaskatt af viðgerðum á þakinu eða skipti á gólfefnum eða annað slíkt sem hann hefur beðið með í mörg ár, að gera við gluggann sem brotnaði fyrir þremur árum eða eitthvað svoleiðis, af því að hann hefur ekki náð í iðnaðarmann. Núna er orðin allt önnur staða. Hann getur tiltölulega auðveldlega fengið iðnaðarmann til að vinna verkið og það er búið að fella niður virðisaukaskattinn. Ég skora á húseigendur sem heyra mál mitt að fara í gang og fara í framkvæmdir. Það er þjóðhagslega mjög hagkvæmt að fara í framkvæmdir sem veita vinnu og koma í veg fyrir atvinnuleysi. Nú ættu allir húseigendur, umráðamenn eigna eða sumarbústaða o.s.frv. að fara í gang og fara í alls konar viðhald sem á Íslandi hefur því miður beðið ansi mikið út af þeirri þenslu sem var í byggingariðnaðinum þar sem ekki var hægt að fá neitt fólk til að vinna. Nú er það alveg gjörbreytt. Þetta er eitthvað sem hæstv. ríkisstjórn þyrfti að gera, að fara í kynningarátak á því að lögum hafi verið breytt og að þessi staða gildi út árið 2010 þannig að menn átti sig á því. Þetta er eitt af því sem ég vildi nefna í þessari umræðu en ég ætla ekki að tefja hana frekar. Ég held að það sé mjög brýnt að þetta mál nái fram að ganga og ætla að lýsa því yfir í lokin að ég fellst á þessa breytingartillögu og mun samþykkja hana með glöðu geði. Ég hefði gjarnan viljað sjá hana ganga töluvert lengra vegna þess að þessi iðnaður er meira og minna í lamasessi.

Virðulegi forseti. Ég vil koma hér upp við 3. umr. þessa máls, þegar það hefur svona tekið á sig að því er mér virðist endanlega mynd og lýsa yfir ánægju með málið í heild sinni og hvernig það hefur þróast í þingstörfunum. Mér finnst hafa verið vel haldið á þessu máli af formanni og varaformanni nefndarinnar og ég fagna þeim breytingum sem á því hafa verið gerðar. Ég tel brýnt við þær aðstæður sem nú eru í þjóðfélaginu að koma meira til móts við þá aðila sem málið snertir, þ.e. þá sem standa í framkvæmdum. Við munum með þessari niðurfellingu virðisaukaskattsins eða endurgreiðslu hans, aukinni endurgreiðslu, stuðla að því að störf tapist ekki í byggingariðnaðinum. Þetta er mikilvægt mál fyrir þá sem starfa á því sviði; smiði, múrara, rafvirkja og aðra þá sem standa að byggingu húsnæðis. Ég held að það hafi jafnframt verið skynsamlegt að hafa frístundahúsnæðið með eigin húsnæði inni í breytingartillögu nefndarinnar. Varðandi þá umræðu sem farið hefur fram um hvort við ættum að fella niður virðisaukaskatt af innanlandsframleiðslu sem nýtist við byggingar á húsnæði, þá tel ég að við í nefndinni höfum ekki haft nægilegt svigrúm til þess að gefa því álitaefni gaum hvort slík breyting mundi varða við samkeppnislögin. Ég óttast að slík breyting hefði gert það vegna þess að hún hefði leitt til þess í grunninn að af glugga sem væri smíðaður á Íslandi, sem væri ætlaður til uppsetningar á verkstað, hvort sem um væri að ræða eigið húsnæði eða sumarhús eða annað sem félli undir lögin, fengist endurgreiddur allur virðisaukaskattur en hins vegar legðist virðisaukaskattur á glugga sem væri framleiddur utan Íslands við innflutning og sá virðisaukaskattur fengist ekki endurgreiddur. Við náðum ekki að teygja málið yfir þetta enda var aldrei ætlunin með frumvarpinu að taka til slíks innflutts varnings. Við erum fyrst og fremst að reyna að örva byggingarmarkaðinn á Íslandi. Það misræmi sem hefði komið fram við þá breytingu sem hér hefur verið til umfjöllunar og m.a. hv. þm. Gunnar Svavarsson kom inn á í máli sínu, ég tel að sú breyting hefði þurft frekari skoðun og mér sýnist á öllu að það hefði ekki gengið fyrir okkur hérna á þinginu að efna til slíkrar mismununar. Auðvitað eru fjölmargir aðilar sem flytja inn efni til húsbygginga sem nýtist bæði fyrir íbúðarhúsnæði og sumarhúsabyggð og sama á við um opinberar byggingar að svo miklu leyti sem þær falla undir ákvæði frumvarpsins. Við þurfum að hafa hagsmuni þeirra í huga en gleymum því þá ekki að þeir munu óbeint njóta góðs af ákvæðum frumvarpsins vegna þess að ef tilgangi málsins er náð munum við örva framkvæmdir við byggingar og þar af leiðandi óbeint valda því að það verður horft til kaupa með innfluttan varning alveg eins og innlenda framleiðslu í þessu efni. Ég ætla ekki að setja á langt mál hér. Ég fagna því hvernig haldið hefur verið á málinu í þinginu, ég fagna því að það skuli hafa komið fram. Ég tel að við séum að vinna afar mikilvægt verk með því að ljúka því sem allra fyrst.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir mjög góðar undirtektir við þetta frumvarp svo og öðrum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Þetta er jú eitt af fyrri frumvörpum eða eitt af fyrstu málum sem ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar hefur lagt fram til að styrkja og koma til móts við atvinnulífið, á þeim þáttum sem hér hafa verið raktir hvað varðar að fella niður virðisaukaskatt af launum við vinnu á byggingarstað og það tengist líka þessum húshlutum. Ég lagði fram fyrirspurn fyrr í vetur um þetta mál til þáverandi fjármálaráðherra, hv. þm. Árna Mathiesens, og í því skriflega svari sem ég fékk kom fram að það væri ekki á döfinni af hálfu þáverandi fjármálaráðherra að ganga þessi skref, þótt nauðsyn þess væri fyrirséð. Ég vil líka árétta að mér finnst að þetta eigi líka að ná t.d. til viðgerða á eldri húsum sem eru í bland frístundahús og menningarhús. Varðandi innflutning á húsum og húseiningum vil ég spyrja hv. þm. Bjarna Benediktsson hvort hann sé ekki sammála mér í því að þessi tímabundna aðgerð nái fyrst og fremst til innlendra verksmiðjuframleiddra húsa en ekki innfluttra því það held ég að sé mjög mikilvægt. Þetta er aðgerð til þess að styrkja innlent atvinnulíf, standa vörð um innlend störf sem eru virðisaukandi.

Virðulegi forseti. Það eru auðvitað fjölmargir kostir við þetta mál sem ég vék ekki sérstaklega að í máli mínu áðan og það má bara tína til það sem fram kemur í greinargerð með frumvarpinu. Það er til þess fallið að draga úr líkunum á svartri atvinnustarfsemi. Ég vék ekki að því í máli mínu að við höfum nú fellt inn ákvæði um að taka arkitekta, verkfræðinga og aðra hönnuði inn undir gildisákvæði frumvarpsins sem ég held að hafi verið mjög skynsamlegt skref, ekki síst í ljósi þess hversu mjög þrengir að þessum stéttum nú og vonandi verður það til að bjarga einhverjum störfum. Varðandi það sem hv. þingmaður spyr um og snýr að verksmiðjuframleiðslu tel ég að við séum með þessari breytingu ekki að fella slíka framleiðslu undir þá reglu að af henni fáist endurgreiddur virðisaukaskattur. Við erum fyrst og fremst að fjalla um vinnu á verkstað og það var það sem ég átti við í máli mínu, að ég tel mjög vafasamt að við getum fellt niður virðisaukaskattinn af slíkri innlendri framleiðslu og mismunað þannig gagnvart innflutningi. Okkur eru einfaldlega ákveðin mörk sett í þeim efnum af samkeppnislegum ástæðum og við þurfum að virða viðskiptafrelsið í þessu efni. Ég ítreka hins vegar það sem ég sagði áðan að ég tel að innlend framleiðsla sem og innflutt muni njóta góðs af því ef okkur auðnast með þessum breytingum að hækka framkvæmdastigið, að fjölga vinnandi höndum við byggingarframkvæmdir vegna þess að þá mun mjög margt falla til sem heyrir undir innlenda framleiðslu eða innflutta.

Herra forseti. Það er þá klárt að þetta er gott mál og góð samstaða um það í þinginu og þess vegna mjög ánægjulegt að það afgreiðist nú sem hraðast. Ég vil þó árétta út af athugasemdum hv. þm. Bjarna Benediktssonar að í 1. gr. sem er hér tekið til eru felldar inn húseiningar, þ.e. þegar heilu húsin eru byggð að hluta annars staðar og síðan flutt á staðinn. Ég tel að það sé til mikilla bóta og spegli bara eðlilegan raunveruleika og ég legg áherslu á að þetta er tímabundin aðgerð. Hér er einungis verið að taka á því að efla og styrkja innlent atvinnulíf á þessum vettvangi hvað varðar viðhald og byggingu húsa. Þetta er mjög gott mál sem vonandi afgreiðist fljótt út úr þinginu. Þetta er eitt fyrsta mál Vinstri grænna og Samfylkingar á þessu sviði og vonandi koma fleiri á eftir.

Herra forseti. Við ræðum hér við 3. umr. breytingar á lögum um virðisaukaskatt. Það er mál sem er mjög til þess fallið að örva atvinnulíf í landinu og bjarga störfum, ekki síst á sviði hönnuða og arkitekta. Ég hef talað um það áður að ég tel að þær aðgerðir sem eru til þess að styrkja störf arkitekta og verkfræðinga séu mjög af hinu góða. Oft og tíðum eru þau störf undanfari að verkefnum sem koma nokkru síðar og eru þá til þess fallin að örva verulega atvinnulífið hér. Eftir að við ræddum þetta mál í gær upphófst löng umræða um kosningalöggjöfina. Ég sagði þá og ég segi það aftur að ég hefði talið að nær væri að fjalla meira um mál af þessum toga frekar en að nýta þann stutta tíma sem eftir er af þinginu fram að kosningum til að ræða mál sem varða ekki hag heimilanna í landinu, varða ekki atvinnulífið eða þann mikla vanda sem við okkur blasir. Hér er hins vegar um að ræða mál sem er í samræmi við það sem við eigum að gera í sameiningu hér á þinginu. Við eigum að sameinast um það, þingmenn allir, að greiða fyrir góðum málum og leggja áherslu á öll þau mál sem eru til þess að efla atvinnulífið. Þau sjónarmið hafa komið fram af hálfu sumra nefndarmanna að rétt hefði verið að ganga lengra í þessu máli en gert er. Nú er það alveg rétt að það liggur á málinu og það er spurning hvernig menn eigi að útvíkka slíka hluti. Hér er um að ræða undantekningu. Almennt séð er ekki heppilegt að gera miklar breytingar og undanþágur í skattakerfinu en við þær óvenjulegu aðstæður sem nú eru gilda önnur lögmál. Nú þarf að líta til hluta úr annarri átt, grípa til aðgerða sem eru óvenjulegar. Ég hygg að þetta mál sé af þeim toga að verið sé að bregðast við með réttum hætti. Þetta gildir út árið 2010 og ég vonast til þess, eins og við gerum öll hér inni, að á þeim tímapunkti verði nokkuð öðruvísi umhorfs í þjóðfélaginu en nú er. Hv. þm. Gunnar Svavarsson talaði um það, bæði í dag og í gær, að hann hefði haft önnur sjónarmið uppi í nefndinni. Ég skildi hann á þann veg að það hafi verið sjónarmið sem fengið hefðu undirtektir þeirra gesta sem fyrir nefndina komu - ég áttaði mig ekki á því eftir andsvör hans við hv. þm. Björn Bjarnason hvort svo hafi verið eða hvort þetta hafi fyrst og fremst verið sjónarmið sem hann hélt uppi í nefndinni. Alla vega eru þarna komin sjónarmið um útvíkkun á þessu sem gæti hugsanlega gagnast mjög þessari atvinnugrein. Það er dálítið skrýtið ef maður hugsar um það og horfir á byggingarstað, vegna þess að við erum að tala hér um aðgerðir sem beinast að byggingarstað, að ekki er horft til þess að mörg af þeim störfum sem áður voru unnin á byggingarstað eru nú komin inn á verkstæði. Hér hefur verið talað um gluggasmíði og hurðir og slíka hluti sem áður voru unnir á staðnum en eru nú eiginlega eingöngu unnir á verkstæði - þegar við erum að bæta inn í þetta hópum sem ekki starfa á byggingarstað þá er þetta auðvitað sjónarmið sem þarf að skoða. Ég skildi umræðuna á þann veg að þetta mál ætti að fara aftur inn í nefndina en ekki varð af því - ég skildi það þannig í gær vegna þess að þannig talaði hv. þm. Gunnar Svavarsson. Ég vil þess vegna hvetja fulltrúa í efnahags- og skattanefnd til þess að taka það mál upp á vettvangi nefndarinnar. Ég sé að hv. þm. Birkir Jón Jónsson er hér í salnum og ég veit að hann er fulltrúi í nefndinni. Ég hvet hann til þess að skoða þetta mál með opnum huga og gera breytingar og leggja jafnvel fram frumvarp. Ég er viss um að formaður nefndarinnar mun taka því máli mjög vel. Ég hef spurt að því og fengið við því svör, að jafnvel sé von á einhverjum frekari hlutum. Ég tel mjög mikilvægt við þær aðstæður sem nú eru að nefndirnar í þinginu sjálfar taki að sér að bregðast við þeim vanda sem hér er að eigin frumkvæði og leggja fram mál. Við erum að tala hér um mál sem varðar atvinnulífið og skuldir heimilanna og þessi brýnu verkefni sem við eigum að vera að sinna. Ég vil taka það fram að mér finnst mikilvægt við svona óvenjulegar aðstæður að þingheimur sameinist um þessi verk. Það hefur verið sagt af hálfu Sjálfstæðisflokksins að fullur vilji sé til þess. Mér finnst mjög mikilvægt að þingmenn sameinist um það. Í allsherjarnefnd eru t.d. frumvörp um svokallaða greiðsluaðlögun. Það voru frumvörp sem komu fram af hálfu sjálfstæðismanna og ríkisstjórnarflokkanna og einnig ákveðin leið af hálfu framsóknarmanna. Það mál hefur nú verið í athugun í allsherjarnefnd um nokkra hríð. Mál sem mun skipta miklu gagnvart heimilunum í landinu og þeim mikla vanda sem þar er. En það hefur komið fram í meðförum nefndarinnar að gera þarf töluverðar breytingar á málinu. Líta þarf til veðskulda og útvíkka málið og breyta til þess að það þjóni þeim tilgangi sem menn lögðu upp með. Allsherjarnefnd hefur því ekki lokið að ræða þetta mál af sinni hálfu en hefur haft frumkvæði að því að samið verði nýtt frumvarp, nýtt úrræði sem muni víkka og laga þetta greiðsluaðlögunarmál þannig að það þjóni þessum upphaflega tilgangi. Þetta finnst mér ágætisverklag. Mér finnst ágætt að nefndirnar sjálfar, þegar þær rekast á einhverja hluti sem gætu farið betur, taki málið upp í stað þess að vísa því til viðkomandi ráðherra, og þar með kannski seinka framgangi málsins. Þetta skiptir verulegu máli vegna þess að við höfum svo lítinn tíma og það flýtir fyrir málunum ef nefndirnar geta sjálfar tekið þau upp. Mig grunar að efnahags- og skattanefnd hafi á fjölmörgum fundum, frá fjölmörgum gestum sem þangað hafa komið, fengið ýmsar hugmyndir eða tillögur um það sem betur mætti fara. Mér finnst æskilegt að nefndin leiti leiða til að taka mál upp að eigin frumkvæði. Ég vil sérstaklega hvetja til þess í þessu máli. Ef við náum að taka til við að bæta þarna við verkstæðum og slíkum hlutum er ég viss um að það mun hafa mjög jákvæð áhrif. Það eru á því þau vandkvæði, og það hefur komið fram í þessari umræðu, að við verðum að gæta að samkeppnissjónarmiðum og við verðum að gæta að Evrópureglum. Ég get ekki fallist á það með hv. þm. Jóni Bjarnasyni, sem fram kom hér í gær, að við ættum ekkert að fara eftir þessum vitlausu Evrópureglum ef þær þvældust fyrir okkur við þessar óvenjulegu aðstæður. Auðvitað munum við reyna að gera allt sem við getum til að hvatinn sé sem mestur en við verðum samt að gæta að þeim grundvallarreglum sem við höfum samþykkt að fylgja. Mér finnst mikilvægt að við gerum það í þessu máli líka. Það er greinilegt að það þarf töluvert mikla athugun á því hvort hægt sé að taka inn þessi verkstæði og fleiri þætti. Þá athugun verðum við að fara í og hún mun væntanlega taka einhvern tíma. En það væri afskaplega gott ef það gæti klárast fyrir vorið. Við eigum ekki að geyma þetta til haustsins eða næsta vetrar eða taka þetta inn í kosningabaráttuna eins og hv. þm. Gunnar Svavarsson lagði til við okkur sem enn þá ætlum að heyja kosningabaráttuna. Mér finnst ekki að svona mál eigi að vera slík. Þetta er mál sem við eigum að sameinast um að taka til við og ekkert vera að þvælast með það inn í kosningabaráttuna heldur taka til við þetta núna. Enn og aftur þá hvet ég nefndina til að skoða það mál mjög vel. Fyrir liggur breytingartillaga af hálfu hv. þm. Árna M. Mathiesens og hv. þm. Gunnars Svavarssonar. Ég átta mig ekki á því hvort það hafi verið sjónarmið sem almennt var í nefndinni að hafa þetta með þessum hætti - ég sé að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson kinkar kolli þannig að ég lít svo á að vilji sé til þess af hálfu nefndarinnar að samþykkja þessa breytingartillögu. Fyrir mína parta finnst mér hún skynsamleg. Ég held að það sé miklu betra í staðinn fyrir að telja eitthvað upp - það er alltaf svo mikil hætta á því þegar um slíkar upptalningar er að ræða að eitthvað gleymist - að hafa þetta frekar með almennara orðalagi eins og lagt er til í breytingartillögunni. Ég á því ekki von á öðru en að hún muni verða samþykkt þegar málið verður tekið til atkvæða. Fleiri mál á vettvangi efnahags- og skattanefndar verða tekin hér til umræðu í dag. Mér heyrist að þar séu líka breytingartillögur á ferðinni, gagnvart séreignarsparnaðinum. Það er mál sem er af sama meiði og þetta mál og greiðsluaðlögunarmálið. Þetta eru mál sem skipta verulegu máli í þeim vanda sem nú er við að glíma. Á fundi sem ég var á í gær býsnuðust allir fundarmenn sem ég talaði við yfir því að þingið sinnti ekki þeim málum af nógu miklum þunga sem það ætti að sinna. Af hverju talið þið ekki bara allan daginn um þann vanda sem við blasir og afgreiðið þau mál í staðinn fyrir að tala um önnur mál sem minna máli skipta núna? var spurt. Ég er algjörlega sammála þessu viðhorfi.

Eigum við þá ekki bara að afgreiða málið?

Ég held að það sé mjög gott að tala og fara vandlega yfir svona mál og gera það eins vel og hægt er. Það er sjálfsagt. Mér finnst ekki síður mikilvægt að þingmenn tali í þeim málum sem eru góð heldur en þeim sem á að gagnrýna. Það hefur oft verið þannig hér að einungis er talað á neikvæðum nótum en ekki á jákvæðum nótum. Ég held að hv. þingmenn í stjórnarliðinu ættu að gleðjast yfir því að stjórnarandstaðan keppist við að hrósa þessu máli, hrósa öðrum málum og reyna að greiða fyrir þeim eins og mögulegt er. Ég held að hv. þingmenn stjórnarliðsins ættu bara að gleðjast yfir því. Maður áttar sig ekki almennilega á því hversu mikla þýðingu úrræðið hefur þegar til þess tekur vegna þess að endurgreiðslan er sá hvati sem ríkið getur lagt til í þessu. En auðvitað mun þetta síðan ráðast af þeim fjármunum sem aðilar hafa til að ráðast í einstök verkefni, hvernig þetta heppnast þegar upp er staðið, hversu mörg störf koma út úr þessu. Það er engin leið að áætla um það. Það kemur ágætlega fram í nefndarálitinu að erfitt sé að geta sér til um áhrif þessara breytinga á tekjur ríkissjóðs, þ.e. hversu miklir peningar fari út úr ríkissjóði vegna þessa. En ekki má gleyma því að um leið koma væntanlega inn peningar á móti vegna þess að þegar framkvæmdir hefjast eða menn hafa tök á því að auka þarna við störf og slíka hluti þá gerir þetta ekkert annað en að stækka kökuna. Að því erum við að keppa í þessu. Maður vonast til þess að þetta dugi til þess að þeir sem hafa tök á fari í lagfæringar bæði á heimilum, húsum og mannvirkjum og einnig frístundahúsum - mér þótti mikilvægt að þau komu inn í þetta líka frístundahúsin. Ég heyrði það líka af hálfu Samtaka iðnaðarins og Samtaka atvinnulífsins gagnvart þessu máli að áður en sú breyting var gerð - vegna þess að í upphafi var hugsunin sú að frístundahúsnæði yrði ekki með, þótt það hafi síðan breyst af hálfu hæstv. fjármálaráðherra. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Það eru oft minni verk og minni fjármuni þarf til þeirra í upphafinu. Það er fullt af sumarhúsum hér um allt land sem gott er að fara í að laga. Það hefur verið mjög erfitt undanfarin ár að fá menn til þess að fara í slík verk. Iðnaðarmenn og hönnuðir hafa verið mjög uppteknir af stórframkvæmdum, stórum húsum, opinberum byggingum og slíkum hlutum og vandasamt hefur verið fyrir fólk að fá menn í smáverk og ýmiss konar viðgerðir. Ég bind miklar vonir við að það muni breytast á þann veg að smáverk örvist töluvert. Það skiptir mjög miklu máli, ekki síst fyrir einyrkja og fólk sem á, að ég hygg, margt mjög erfitt. Við vitum að verkefnastaða iðnaðarmanna er orðin gjörbreytt og þeirra aðstæður gjörbreyttar - nú þarf að leita allra leiða til þess að halda þeirri stétt gangandi eins og hægt er. Ég hygg að það verði töluvert í það að við flytjum inn iðnaðarmenn í stórum stíl eins og gert var. Við töluðum um það fyrir átján mánuðum að stórauka þyrfti iðnmenntun og vonast ég til að við höfum tækifæri til þess að gera það. En aðstæður hafa breyst svo mikið að í stað þess að vera að flytja inn iðnaðarmenn, rafvirkja og alls kyns fagfólk eigum við nóg með að halda störfum hjá okkar góðu iðnaðarmönnum í þessu landi. Þannig að þetta mál er eitt af þeim mikilvægari sem fram hafa komið til handa þessum hópi. Ég vil enn og aftur fagna þessu máli og vonast til þess að það verði samþykkt hér fljótt.

Herra forseti. Hér fer fram lokaumræða um frumvarp sem gengur út á að veita fyrirtækjum og sveitarfélögum endurgreiðslu á virðisaukaskatti í ákveðnum tilvikum, frumvarp sem er til þess fallið að vera innspýting í íslenskt atvinnulíf sem glímir við mikla erfiðleika. Við heyrum af því á hverjum degi að miklar uppsagnir eru í gangi í þjóðfélaginu, við heyrum af greiðsluerfiðleikum fyrirtækja, við heyrum af því að fyrirtæki eiga mjög erfitt með að greiða opinber gjöld, það er alveg ljóst. Við framsóknarmenn höfum viljað leggja okkur fram um að koma til móts við bráðavanda íslensks atvinnulífs í dag með það að markmiði að sem flestir Íslendingar haldi atvinnu í erfiðu árferði. Lánin eru að hækka og það segir sig sjálft að þeir sem ekki hafa atvinnu eiga erfitt með að standa undir skuldbindingum og að framfleyta fjölskyldu. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því á vettvangi þingsins að það þurfi að afgreiða mál hratt og örugglega. Þetta mál er það fyrsta í tíð núverandi ríkisstjórnar sem er afgreitt á vettvangi þingsins og það má ekki seinna vera. Þess vegna leggjum við mikla áherslu á að klára afgreiðslu þess í dag þannig að þetta góða mál geti orðið að lögum. Vonandi verður Alþingi þess megnugt að afgreiða fleiri svona mál sem eru til þess fallin að stuðla að meiri velferð heimila og meiri velferð í íslensku atvinnulífi. Það er mjög brýnt að við komum í gegn frumvörpum sem eru til þess fallin að auka styrk og kraft í íslensku atvinnulífi með það að markmiði að minnka atvinnuleysi sem yfir okkur hefur dunið og er fyrirsjáanlegt í framtíðinni. Hv. þm. Ólöf Nordal minntist á áðan og beindi því til nefndarinnar að við ættum að skoða hvort veita ætti fleiri undanþágur í þá veru að veita fyrirtækjum undanþágu frá virðisaukaskatti og ég vil skoða það mál. Ég vil að það verði tekið upp á vettvangi efnahags- og skattanefndar hvort við eigum í ljósi þess efnahagshruns sem hefur dunið yfir okkur á undanförnum mánuðum að skoða það sérstaklega hvort við getum með einhverjum hætti komið betur til móts við atvinnulífið með tímabundnum aðgerðum, t.d. með því að endurgreiða virðisaukaskatt. Það er alltaf mjög vandmeðfarið að ráðast í slíkar breytingar og við verðum náttúrlega að gera okkur grein fyrir því hvað slíkt mundi hafa í för með sér. Hv. þm. Ólöf Nordal kom ágætlega inn á það hér og ég vil nú, af því að hún er að yfirgefa Norðausturkjördæmi, en hv. þingmaður var þingmaður Norðausturkjördæmis en hefur nú ákveðið að bjóða sig fram í Reykjavíkurkjördæminu, þakka henni fyrir gott samstarf í kjördæminu á þessu kjörtímabili. Ég er náttúrlega mjög glaður fyrir hönd Framsóknarflokksins í Norðausturkjördæmi yfir því að hv. þingmaður skuli hafa ákveðið að færa sig um set því að það mun veita Framsóknarflokknum í mínu kjördæmi ómæld tækifæri til þess að ná gríðarlega góðum árangri í kosningunum í vor. Hæstv. forseti. Ég hvet til þess að við afgreiðum þetta mál hið fyrsta. Við þurfum líka að horfa til annarra tillagna og ég vil vísa til þeirra efnahagstillagna sem Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram, bæði hvað snertir atvinnulíf og fjölskyldur í landinu. Ég hef sagt það áður úr ræðustóli Alþingis að mér hefur fundist sem margir stjórnmálamenn blási þær tillögur nokkuð ódýrt út af borðinu því að engir stjórnmálaflokkar hafa komið með heildstæðar tillögur í efnahagsmálum þjóðarinnar sem snerta bæði heimilin og fyrirtækin. Að okkur steðjar bráðavandi og það er kallað eftir því að stjórnmálaflokkar komi með tillögur að lausnum á núverandi ástandi, og Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram sínar hugmyndir í þeim efnum. Að sjálfsögðu eru þær tillögur ekki yfir gagnrýni hafnar en við hljótum að gera þær kröfur til annarra stjórnmálaflokka að þeir komi með viðlíka tillögur. Við framsóknarmenn funduðum í morgun með félagsskap sem kallar sig - nú er heitið á félagsskapnum reyndar dottið úr minni mínu - en sá félagsskapur hefur rætt um bráðavanda heimilanna, hvernig við komum að honum og hvernig við förum að því að gera heimilunum kleift að standa undir sínum miklu skuldbindingum. Margar fjölskyldur horfast í augu við að það er ógerningur að standa undir þeim skuldbindingum sem viðkomandi heimili þarf að rísa undir, bæði vegna þess að atvinnutekjur hafa dregist saman hjá viðkomandi eða viðkomandi hefur jafnvel misst atvinnuna. Það segir sig sjálft að í slíku ástandi þurfa stjórnmálaflokkar og stjórnmálamenn að koma fram með tillögur um hvernig við sem þjóð ætlum að koma okkur út úr þeim brimskafli sem hefur dunið á þjóðinni og hvernig við ætlum að byggja landið til framtíðar. Hvernig sjáum við íslenskt samfélag rísa upp úr þeim rústum sem við okkur blasa? Framsóknarflokkurinn hefur komið með raunhæfar tillögur til þess að koma til móts við skuldug heimili og skuldug fyrirtæki. Þær aðgerðir sem eru í 26 eða 28 liðum eru skoðunarverðar. Ég sé að hv. þingflokksformaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Jón Bjarnason, er kominn í þingsalinn og það hefði verið ástæða til þess að heyra sjónarmið hans og hvernig honum líst á þær tillögur sem þingflokkur framsóknarmanna hefur lagt fram í efnahagsmálum er varða vanda heimila og fyrirtækja. Ég hef þá staðföstu trú að við höfum einfaldlega ekki efni á því að ganga til kosninga án þess að hafa ráðist í raunverulegar aðgerðir til að mæta þessum bráðavanda. Það er alveg ljóst að nýrrar ríkisstjórnar bíður það verkefni eftir 25. apríl að koma sér saman um málefnasamning, skipta með sér verkum og fleira. Því mun einhver tími líða þangað til ný ríkisstjórn getur haldið áfram að ráðast í verkefni sem snerta það efnahagsástand sem við okkur blasir í dag. Þess vegna verðum við að ná samstöðu um það á vettvangi Alþingis, allir stjórnmálaflokkar, við verðum að rífa okkur upp úr því hjólfari kreddustjórnmálanna og við verðum að koma okkur saman um raunhæfar leiðir til þess að koma til móts við bráðavanda fyrirtækja og heimila, það er einfaldlega þannig. Við höfum ekki efni á að bíða. Menn tala mikið um að þær aðgerðir sem Framsóknarflokkurinn hefur lagt til í málefnum atvinnulífs og heimila séu kostnaðarsamar. Ég bið hv. þingmenn og aðra sem hlusta á þetta að velta því fyrir sér hver ávinningurinn yrði ef við mundum ráðast í þær tillögur sem við framsóknarmenn höfum lagt til. Staðreyndin er sú að verði ekkert að gert er raunveruleg hætta á kerfishruni í íslensku samfélagi. Ég er ekki að segja það hér og ræða um kerfishrun til þess að draga kjarkinn úr fólki en ég tel það hins vegar vera skyldu mína og við framsóknarmenn teljum það vera skyldu okkar að horfa til framtíðar og horfa á þá hluti sem fyrirsjáanlegir geta orðið. Það er því mikill ávinningur í því að ráðast í raunverulegar aðgerðir nú þegar til þess að koma til móts við heimilin og fyrirtækin. Mér hefur fundist á það skorta, hæstv. forseti, að stjórnmálaflokkar á vettvangi Alþingis, aðrir en Framsóknarflokkurinn, hafi komið fram með heildstæðar leiðir, heildstæð markmið til að bæta úr því ástandi sem við okkur blasir. Það vantar einfaldlega. Hér á vettvangi þingsins næsta mánudag mun ég vonandi eiga utandagskrárumræðu við hæstv. forsætisráðherra um vandann í efnahagslífinu, um vanda heimila og fyrirtækja. Utandagskrárumræðan verður klukkustundarlöng og þar munum við framsóknarmenn rukka aðra stjórnmálaflokka um það hvað menn raunverulega vilja og hvaða raunverulegu lausnir menn hafa til þess að aðstoða heimilin og atvinnulífið. Ég veit að ég er að endurtaka mig dálítið þegar ég tala um heimilin og atvinnulífið en ástandið er með þeim hætti að í lýðveldissögunni hefur ekki annað eins ástand ríkt, við skulum bara játa það. Við hljótum þess vegna að taka það mjög alvarlega og horfa til þess með ábyrgum hætti og með það að markmiði að menn komi einhverjum alvörumálum hér í gegn á vettvangi Alþingis. Þegar menn gagnrýna og reyna að rakka niður efnahagstillögur Framsóknarflokksins og segja: Við skulum bara gera eitthvað annað, skulu menn a.m.k. vera nógu stórir til þess að segja hvað þeir vilja. Þeir stjórnmálamenn sem segja bara gerum eitthvað allt annað, þeir stjórnmálamenn sem iðka slíka pólitík eru ekki stjórnmálamenn framtíðarinnar. Við þurfum að koma með raunhæfar lausnir á aðsteðjandi vanda og það er markmið okkar framsóknarmanna. Við erum til viðræðu um útfærslur á tillögum okkar en því miður hefur mér fundist á það skorta hjá ákveðnum stjórnmálaflokkum að vera til viðræðna um það, því miður.

Þá ertu væntanlega að tala um vinstri græna.

Ég ætla svo sem ekkert að fara að nefna einstaka stjórnmálamenn eða flokka í þessari umræðu, menn verða bara að standa fyrir máli sínu hér á vettvangi Alþingis. Úti í samfélaginu er sívaxandi krafa hjá almenningi og forsvarsmönnum í íslensku atvinnulífi um að gripið verði til raunverulegra aðgerða. Þegar við framsóknarmenn sögðum að við mundum vilja styðja núverandi ríkisstjórn til allra góðra verka meintum við það. Við sögðum jafnframt að við mundum leggja fram tillögur okkar í efnahagsmálum með það að markmiði að skapa betra Ísland. Við hljótum því að gera þá lágmarkskröfu til annarra stjórnmálaflokka og kannski ekki hvað síst til þeirra sem eiga aðild að ríkisstjórn að menn gaumgæfi verulega þessar tillögur. Hvernig voru þær unnar? Þær voru unnar með fjölda hagfræðinga, þær voru unnar í samráði við forsvarsmenn í íslensku atvinnulífi og þær voru unnar með þingflokki framsóknarmanna. Á mjög breiðum grundvelli í margar vikur voru þessi mál gaumgæfð ítarlega, hvernig við gætum komið til móts við þennan bráðavanda. Mér fannst margir stjórnmálamenn vera ansi fljótir að dæma þessar tillögur út af borðinu, því miður. En það getur vel verið að menn séu svo skarpgreindir að þeir geti tekið 26 eða 28 efnahagstillögur sem hópur sérfræðinga hefur unnið að í margar vikur og dæmt þær út af borðinu. Þá hljótum við, hæstv. forseti, eins og ég sagði áðan, að óska eftir því að þeir hinir sömu komi fram með heildstæðan pakka til aðstoðar heimila og atvinnulífs, við hljótum að gera það. Það eru erfiðir tímar fram undan og hver dagur sem líður í þessu erfiða árferði er okkur mjög dýr. Við skulum hugsa um þann ávinning fyrir íslenskt samfélag ef okkur tekst hér á vettvangi þingsins að koma okkur saman um heildstæðan pakka í efnahagsmálum, sama hvort það varðar atvinnulíf eða heimilin. Við framsóknarmenn leggjum mikla áherslu á að við náum slíkri sátt á vettvangi Alþingis. Þess vegna þurfum við að rífa okkur upp úr þeim hjólförum að telja okkur trú um að það sem við leggjum fram eða það sem aðrir leggi fram sé hið eina rétta. Við þurfum að ná slíkri samstöðu fram hér á vettvangi Alþingis og þessi ræða er flutt í fullri einlægni með von um að við náum í alvöru samstöðu á vettvangi þingsins í þessum málum. Aldurshópurinn 25 ára til 45 ára hér á landi eru 90 þúsund manns sem eiga trúlega svipaðan fjölda afkomenda. Margt fólk á þeim aldri er atvinnulaust. Þetta fólk er með miklar skuldir á heimilum sínum og þetta fólk er þessa dagana verulega að íhuga framtíð sína, hvort það ætlar yfir höfuð að búa hér á landi. Til þess að sannfæra þetta fólk, sem er af minni kynslóð, um að það sé lífvænlegt að búa hér til framtíðar verða menn að horfa til Alþingis Íslendinga. Menn verða að horfa til stjórnmálaflokkanna og stjórnmálamannanna og hvort þeir hafi einhverjar raunverulegar lausnir í því ástandi sem við okkur blasir. Ég tel að við framsóknarmenn höfum lagt fram okkar tillögur til þess að koma til móts við þá erfiðleika sem við okkur blasa og við munum hér á Alþingi í dag og á næstu dögum kalla eftir því að aðrir flokkar og aðrir stjórnmálamenn geri slíkt hið sama. Annars vil ég lýsa yfir miklum stuðningi við þetta góða mál sem verður afgreitt í fullu samkomulagi á milli allra flokka og við þurfum að koma fleiri slíkum málum í gegnum Alþingi Íslendinga á næstu dögum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir mjög góða ræðu og málefnalega. Það sem ég velti fyrir mér varðandi mál hans voru tillögur hans eða hugmyndir um að Framsóknarflokkurinn hefði komið með heildstæðar lausnir á vandanum. Ég hef fylgst með þeirri málefnavinnu sem hefur verið unnin af hálfu Framsóknarflokksins og er hún allra góðra gjalda verð og gefur vísbendingu um að hin nýja forusta Framsóknarflokksins vill gera vel og ekki skal ég efa það. Mér hefur þó fundist á það skorta að þær góðu hugmyndir sem þarna hafa komið fram hafi fundið leið inn í þingsali. Ég velti fyrir mér og ég satt að segja get ekki séð að það hafi komið heildstæðar tillögur, t.d. með hvaða hætti eigi að skipa bankamálum á Íslandi. Eiga að vera þrír ríkisbankar á Íslandi eða eigum við að fara einhverjar aðrar leiðir? Hvað með stýrivextina, gengur það að hafa stýrivexti með þeim hætti að þeir séu í tveggja stafa tölu þegar verið er að lækka stýrivexti jafnvel niður undir núllið alls staðar í löndunum í kringum okkur? Þýðir það ekki að við erum með lánakerfi sem gerir það að verkum að samkeppnisaðstaða íslenskra atvinnuvega verður alltaf þannig að hún gengur ekki upp? Einhverjar bráðaaðgerðir duga ekki, við verðum að hugsa til lengri tíma. Það hefur verið talað um að skrifa niður skuldir og það er líka spurningin um hvort við breytum lánum sem annars verða undirmálslán í góð lán, og allt er þetta gott. En spurningin að síðustu er þessi: Gengur að lagfæra þessa hluti nema við horfum til lengri tíma og horfum til þess að tekinn verði upp gjaldmiðill sem gengur í öllum viðskiptum og verðtrygging lána verði afnumin?

Herra forseti. Hv. þm. Jón Magnússon hefði átt að kynna sér betur þær tillögur sem Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram í efnahagsmálum. Í þeim var nefnilega komið inn á að nauðsynlegt er að ráðast nú þegar í lækkun á stýrivöxtum. Greinargerð fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn var unnin af hálfu flokksins og sérfræðinganna með rökstuðningi fyrir því af hverju ætti að hefja vaxtalækkunarferlið nú þegar. Formaður flokksins, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hefur kynnt röksemdafærslu okkar og efnahagstillögur fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðnum en mér er sagt að trúnaður sé yfir slíkum viðræðum. Þannig að ég ætla ekki að tjá mig neitt frekar um það. En formaður Framsóknarflokksins hefur nú þegar kynnt efnahagstillögur flokksins og farið yfir rökstuðning okkar um af hverju við viljum hefja stýrivaxtalækkun strax. Ljóst er að í 18% stýrivöxtum brennur eigið fé fyrirtækja upp og yfirdráttarlán heimilanna eru himinhá í 18% stýrivöxtum. Það er alvarlegt mál og að mínu viti eru engin rök fyrir því að hafa þessa háu stýrivexti á sama tíma og gjaldeyrishöft. Það er algjör rökleysa, algjör vitleysa, vil ég segja. Hv. þingmaður minntist líka á bankamál. Tekið er á þeim í efnahagstillögum Framsóknarflokksins þar sem við teljum að erlendir kröfuhafar eigi að koma að eignaraðild bankanna. Það er mjög mikilvægt til að opna á lánalínur erlendis. Þannig að á því er tekið. Við nefnum líka að æskilegt væri að sameina jafnvel tvo af þremur ríkisbönkunum og helst hefði ég viljað sjá alla vega einn ríkisbankann fara fljótlega í einkaeign. 

Virðulegi forseti. Það vill nú þannig til, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, að ég hef lesið þessa tillögu Framsóknarflokksins mjög ítarlega  Það sem skiptir að mínu viti höfuðmáli er að við hverfum frá þessari vitlausu verðtryggingu og gjaldmiðli sem gengur ekki í öllum viðskiptum. Það er forsenda þess að við byggjum upp nýtt Ísland til frambúðar.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Magnússyni fyrir góðar efnislegar undirtektir við að brýnt sé að fara í aðgerðir er snerta heimilin og fyrirtækin hið allra fyrsta. Ég sagði í ræðu minni áðan að við framsóknarmenn munum vonandi eiga utandagskrárumræðu við forsætisráðherra hér á vettvangi þingsins á mánudaginn. Ég held að í þeirri umræðu komi væntanlega í ljós hvort hæstv. ráðherra taki undir einhverjar af þeim tillögum sem við höfum lagt fram. Að sjálfsögðu munum við fylgja þessum tillögum okkar eftir með þingmálum á vettvangi þingsins. Hv. þingmaður mun sjá það hér. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á að Framsóknarflokkurinn ver ríkisstjórnina vantrausti og hann mun gera það. Við hvetjum ríkisstjórnina til allra góðra verka og ég tala fyrst og fremst fyrir því að við náum samstöðu um það hér á vettvangi þingsins að ráðast í einhverjar raunverulegar aðgerðir hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu. 

Herra forseti. Ég vil taka undir þau orð hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar um hversu mikilvægt er að grípa sem hraðast og fyrst til aðgerða til að tryggja atvinnu og stöðu heimilanna. Það er í gangi. Frumvörp eru komin frá ríkisstjórninni sem öll eru um að taka á og koma inn í þessi mál. Þau hafa, að ég best veit, líka notið stuðnings Framsóknarflokksins. Þetta eru erfiðir tímar en við verðum samt að taka á þeim. Þessi ríkisstjórn er í sjálfu sér bara um ákveðin verkefni til skamms tíma. Svo verður kosið og ég vona svo sannarlega að ríkisstjórnin geti setið áfram, eða þeir flokkar sem standa að henni.

Og Framsóknarflokkurinn.

Já. Ég tel að Framsóknarflokkurinn eigi góðan þátt í að veita ríkisstjórninni hlutleysi sitt og verja hana vantrausti. Þetta eru erfiðir tímar sem við tökumst á um. En við verðum að verja atvinnuna og heimilin. Ég legg áherslu á að reynt verði að leita allra leiða til að ná niður vöxtum. Þessir vextir eru að sliga bæði heimili og atvinnulíf. Auk þess þurfum við líka að ná niður verðbólgunni þannig að verðtryggingin bætist ekki jafnframt þarna ofan á til íþyngingar og það á líka að kanna leiðir hvernig hægt er að afnema verðtrygginguna, þótt það verði gert í áföngum. Þetta eru atriði sem við þurfum að 

Herra forseti. Á fundi nokkurra þingmanna Framsóknarflokksins með fulltrúum frá hagsmunasamtökum heimilanna í morgun var samhljómur á milli þeirra aðila, þ.e. framsóknarmanna og hagsmunasamtaka heimilanna, um að nauðsynlegt sé að ráðast nú þegar í heildstæðar aðgerðir til að koma til móts við skuldug heimili. Í raun og veru er samhljómur á milli hagsmunasamtaka heimilanna og framsóknarmanna um að við þurfum að fara í nokkuð róttækar aðgerðir til að forðast mögulegt kerfishrun í íslensku samfélagi. Það er erfitt að segja þessi stóru orð, að kerfishrun geti mögulega verið yfirvofandi. En ég fullyrði það og það er sannfæring mín, að ef menn gera ekki neitt, er veruleg hætta á því að þeir fljóti sofandi að feigðarósi. Nú er ég ekki að segja að núverandi ríkisstjórn ætli sér ekki að gera neitt í þeim efnum. En við þurfum að grípa til aðgerða sem allra fyrst. Ég spurði hv. þingmann að því áðan hvað honum þætti um þær efnahagstillögur sem Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram, hvort þær séu ekki skoðunarverðar? Og hvort ekki sé eitthvað í þeim 26 tillögum sem við lögðum fram sem geti mögulega komið til móts við heimilin og atvinnulífið. Ég mundi gjarnan vilja frá svar við því. Síðan voru ákveðin stórpólitísk tíðindi í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar þar sem mér fannst hann lýsa yfir einhvers konar bandalagi á milli tveggja flokka um að mynda saman ríkisstjórn. Ég hef ekki orðið var við annað en að þessir flokkar hafi talað mjög fallega til framsóknarmanna um samstarf eftir kosningar. Því væri athyglisvert að heyra hvort eitthvert formlegt samstarf sé á milli þessara tveggja flokka eða hvort hv. þingmaður geti hugsað sér að vinna með Framsóknarflokknum í ríkisstjórn eftir kosningar.

Herra forseti. Það er afdráttarlaus vilji minn að hér verði mynduð félagshyggjustjórn eftir kosningar og þeir sem þar koma að standi saman um grundvöll velferðarkerfisins. Eins og hv. þingmaður nefndi var Framsóknarflokkurinn hér áður fyrr sterkur félagshyggjuflokkur þótt mér hafi fundist hann fara allmikið út af þeirri braut á síðustu árum. Vonandi kemur hann aftur inn á félagshyggjubrautina, þannig að þetta horfir vonandi allt saman til bóta. Varðandi tillögur Framsóknarflokksins í efnahagsmálum minni ég á að líka þarf að fara að með gát. En mér finnst að í þessu samstarfi flokkanna eigi að skoða alla þá þætti sem hægt er að koma til framkvæmda í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Framsóknarflokkurinn er og hefur verið félagshyggjuflokkur. Ég veit ekki betur en að við höfum státað af besta heilbrigðiskerfi í heimi og einu besta velferðarkerfi í heimi.  Ég tel að mikilvægt sé að félagshyggjuflokkar komi að því á erfiðum tímum að standa vörð um velferðarkerfið, heilbrigðiskerfið, og Framsóknarflokkurinn hefur með verkum sínum sýnt að hann er mjög félagslega sinnaður flokkur hvað þessi mál áhrærir. Reyndar var samneyslan aukin gríðarlega í tólf ár í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn sem er þvert á stefnu Sjálfstæðisflokksins sem hefur talað fyrir því að minnka báknið. En í raun var velferðarkerfið eflt á þeim tíma og miklu meiri fjármunir settir í mikilvægar stofnanir. Nú blasir hins vegar það verkefni við okkur að ráðast þarf í aðhaldsaðgerðir og ég tel brýnt að 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir góða yfirferð í ræðu sinni. Ég staldraði við eitt í tölu hans, þegar hann talaði um og kallaði eftir því að aðrir stjórnmálaflokkar á Alþingi settu fram heildstæða stefnu í atvinnumálum. Enginn flokkur talar skýrar um stefnu í atvinnumálum en Sjálfstæðisflokkurinn. Það er ljóst. Stefna okkar hefur verið alveg skýr og vandræðagangur núverandi ríkisstjórnar og síðustu ríkisstjórnar í atvinnumálum er ekki tilkomin af stefnuleysi Sjálfstæðisflokksins í þeim málaflokki nema síður sé. 
             Þetta speglast í vandræðagangi núverandi ríkisstjórnar þegar rætt er um álverið í Helguvík. Samfylkingin klofin og Vinstri grænir á móti. Þetta var auðvitað vandræðagangur í síðustu ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar þegar við sjálfstæðismenn áttum í mesta basli með að koma áfram uppbyggilegum málum í atvinnuvegum landsmanna. Stefna okkar er byggð á raunhæfum lausnum. Hún er byggð á því að nýta náttúruauðlindir til lands og sjávar og byggja upp öfluga grunnstarfsemi sem getur síðan leitt af sér öfluga sprotastarfsemi til hliðar. Við fylgjum þeirri stefnu en ekki þeim innihaldslausa fagurgala, sérstaklega vinstri flokkanna á þingi, þar sem fjallað er um að gera hitt og þetta án þess að skilgreina það nánar. Þannig að ég vil biðja hv. þm. Birki Jón Jónsson að leiðrétta 

Herra forseti. Það er efnislega alveg hárrétt sem kom fram í máli hv. þm. Jóns Gunnarssonar, að Sjálfstæðisflokkurinn átti í erfiðleikum með Samfylkinguna og ég held að Samfylkingin hafi átt í erfiðleikum með Sjálfstæðisflokkinn í tíð síðustu ríkisstjórnar, enda var sú ríkisstjórn orðin frekar verklítil og talaði út og suður í mörgum grundvallarmálum. Þess vegna var það mat okkar framsóknarmanna að þá ríkisstjórn yrðum við að losna við. Mér heyrðist hv. þingmaður að einhverju leyti taka undir það að síðasta ríkisstjórn hefði ekki verið nægilega samstiga í þessum grundvallarmálum. Hv. þm. Jón Gunnarsson talar um að stefna Sjálfstæðisflokksins í atvinnumálum, og væntanlega efnahagsmálum, sé skýr. Í ljósi þess að við erum öll að endurmeta gildi íslensks samfélags - ég tel að við höfum farið að mörgu leyti út af slóðinni á nokkurra ára tímabili þegar útrásarvíkingarnir sungu hvað hæst og menn dönsuðu í kringum gullkálfinn og öll þurfum við að líta í eigin barm í þeim efnum - vil ég spyrja hv. þingmann hvort það sé enn skýr og klár stefna Sjálfstæðisflokksins að regluverk, til að mynda með fjármálamörkuðum, eigi að vera eins lítið og hægt er. Vilja menn hafa stofnanir sem fylgjast með fjármálamörkuðunum eins takmarkaðar og hægt er, þarf Sjálfstæðisflokkurinn ekki líka eins og Framsóknarflokkurinn og aðrir flokkar að líta í eigin barm? Hv. þingmaður talar um að stefna flokksins sé svo skýr. Er hann þá að tala fyrir því að stefnan verði óbreytt, að flokkurinn hafi sama gildismat, til að mynda með eftirlitsþáttum er varða fjármálamarkaðinn? Ef svo er held ég að Sjálfstæðisflokkurinn sé einfaldlega ekki í takt við samfélagið á Íslandi í dag og ég tel að hann þurfi að endurskoða sína skýru stefnu að miklu leyti hvað þessi mál áhrærir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Hann fer um víðan völl en í stuttu máli svaraði hann þó spurningu minni og staðfesti að Sjálfstæðisflokkurinn átti í mesta basli með Samfylkinguna varðandi atvinnumálin í síðustu ríkisstjórn og sá vandræðagangur kristallast síðan í stöðu mála í sama málaflokki í núverandi ríkisstjórn. Varðandi fjármálamarkaðinn, virðulegi forseti, vilja alveg örugglega allir flokkar og allir stjórnmálamenn geta spilað til baka og hefðu viljað gera einhverja hluti öðruvísi. Við sjálfstæðismenn erum reiðubúnir til þess að líta í eigin barm, axla okkar ábyrgð, læra af mistökunum og nýta þau til að koma enn sterkar inn í framtíðina. Undirstaðan undir velferð heimila og öryggi heimilanna í landinu og einstaklinganna byggist á öflugri atvinnustarfsemi, virðulegi forseti. Sá þáttur er í stórhættu og væntanlega munu næstu kosningar snúast um það hvort 

Herra forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Jóni Gunnarssyni um að það er mikilvægt að stjórnmálaflokkarnir móti sér trúverðuga atvinnustefnu fyrir komandi kosningar. Framsóknarflokkurinn mun ekki skorast undan því. Það var mikið grín gert að Framsóknarflokknum í aðdraganda kosninganna 1995 þegar hann lofaði 12.000 nýjum störfum með ákveðnum leiðum að því markmiði. Það er alveg á hreinu að Framsóknarflokkurinn mun leggja höfuðáherslu á það að koma hjólum atvinnulífsins í gang á ný. Framsóknarflokkurinn hefur skilning á þörfum atvinnulífsins og við vitum og höfum skilning á því að ef við búum ekki við öflugt atvinnulíf getum við ekki staðið undir öflugu velferðarkerfi. Það er grunnstoðin undir öflugt velferðarkerfi að fólk hafi atvinnu og að hér á landi sé öflugt og sterkt atvinnulíf. Framsóknarflokkurinn hefur nú þegar lagt fram tillögur um það 

Virðulegi forseti. Ég sakna þess að sjá enga stjórnarþingmenn í salnum, eingöngu þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem eru jú ágætir. En ég hefði gjarnan viljað sjá hér einhverja nefndarmenn frá stjórnarflokkunum sem leggja fram þetta mál. Hér ræðum við mál sem er dæmi um það sem við getum kallað gott mál, dæmi um það sem við ættum að vera að eyða tíma okkar í á þinginu þessa dagana. Þetta er mál sem eykur atvinnusköpun og verðmætasköpun í samfélaginu og í því felast aðgerðir í þágu heimilanna, í þágu fyrirtækjanna. Þetta er mál sem er þáttur í að vinna gegn atvinnuleysisbölinu sem er mesta böl sem samfélagið á við að etja um þessar mundir. Þetta er mál sem við eigum að eyða tíma okkar í en það eru aðeins nokkrir dagar eftir af þessu þingi. Það er betra og ánægjulegra að taka þátt í umræðu um uppbyggileg atriði í stað þess að ræða grundvallaratriði varðandi stjórnarskrá og kosningalöggjöf sem þurfa lengri og ítarlegri umfjöllun og aðkomu allra flokka í ferlinu. Þar er óttaleg hraðsuða á ferðinni hjá stjórnarflokkunum. Það er samstaða um þetta mál og flokkar eins og Framsóknarflokkurinn, sem styður þessa ríkisstjórn falli, Frjálslyndi flokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn hafa boðið þessari hæstv. ríkisstjórn að greiða fyrir málum sem þessu í þinginu, fyrir málum sem skipta heimilin og atvinnulífið máli og eykur verðmætasköpun í samfélaginu. Það verður ekki skilið á milli ástands í atvinnulífi og öryggis heimilanna. Það er samofið og getur hvorugt gengið vel án sæmilegra aðstæðna á báðum stöðum. Atvinnulíf blómstrar ekki ef óöryggi og örvænting hrjá einstaklingana og heimilin og heimilin blómstra ekki ef fólk hefur ekki atvinnu og sér tilveru sinni ógnað með allri þeirri lömun sem atvinnuleysi hefur í för með sér. Í umræðu um þetta mál hafa komið fram mikilvægar breytingar á því í meðförum þingsins sem er eðlilegt þó að vissulega hefði maður viljað sjá þær ganga lengra að einhverju leyti. Það er mjög mikilvægt að inn í frumvarpið skyldi bætt byggingu frístundahúsa vegna þess að við erum í þeirri stöðu að efnahagshrunið varð nánast yfir nótt og afleiðingar þess eru ógurlegar. Það er fjöldinn allur af ófrágengnum byggingum sem eru komnar vel á veg en erfitt er að ljúka við og að selja við þær aðstæður sem uppi eru. Þetta getur vonandi orðið til þess að hvetja til aukinnar starfsemi og frágangs á þeim byggingum þannig að þau þjóni tilgangi sínum. Fyrir liggur breytingartillaga frá hv. þingmönnum Gunnari Svavarssyni og Árna M. Mathiesen. Eins og fram hefur komið eru ákveðnir þættir sem hugsanlega mætti ganga lengra í eins og tillaga þeirra gerir ráð fyrir og mun ég styðja hana. Í svo góðu máli er mjög mikilvægt að málinu sé lokið fullkomlega þannig að það þjóni tilgangi sínum. Af minna tilefni hefur hæstv. forsætisráðherra séð ástæðu til þess að stöðva störf þingsins tímabundið til þess að undirbúa mál. Kannski er réttlætanlegt að beita slíkum vinnubrögðum nú, að fresta örlítið umræðu til að setjast yfir þau atriði sem komið hafa fram við 3. umr. og eru til bóta í þessu ágæta máli. Við gætum þá lokið því alveg síðar í dag eða í kvöld. Aðeins hefur verið rætt um þá vinnu sem fer fram við viðhald bygginga og nýbygginga úti í bæ. Umhverfið sem byggingariðnaðurinn starfar í er auðvitað orðið það tæknivætt að margt af þeirri vinnu sem vinna þarf og með sem hagkvæmustum hætti, fer fram á verkstæðum úti í bæ. Framleiðsla glugga í nýbyggingar hefur verið nefnd sem dæmi og af því að sú vinna fer fram á verkstæði úti í bæ er hún undanskilin í þessari tillögu og er það miður. Við hefðum þurft að ganga alla leið og loka málinu. Það er eitt sem ég velti fyrir mér og hefði viljað fá svar við frá nefndarmönnum í nefndinni en það er sú missögn sem er í frumvarpinu og kveður á um að við nýbyggingar skuli endurgreiddur virðisaukaskattur af þeirri vinnu sem fer fram á byggingarstað. Þar eru þessir gluggar undanskildir en viðhald þeirra er ekki nefnt þannig að ef einhver skiptir um glugga í húsinu sínu og gerir það þannig að betri eign, fæst virðisaukaskattur væntanlega endurgreiddur af þeirri vinnu. Það er ekki hægt að lesa þennan texta öðruvísi. Megintilgangurinn með frumvarpi þessu er að efla atvinnustig í þeim greinum þar sem stöðnunin sem er í samfélagi okkar er einna mest. Ástandið er hvað erfiðast í byggingargeiranum. Við erum að reyna að koma hjólunum aftur af stað með þessari umræðu og afgreiðslu frumvarpsins. Það er annað sem er mikilvægt og er sérstaklega nefnt í greinargerð með frumvarpinu en það er að þetta muni draga úr svokallaðri svartri atvinnustarfsemi. Ég er alveg klár á því að þetta mun draga úr svartri atvinnustarfsemi eins og allar skattalækkanir sem að þessu snúa, gera. Þær eru til þess fallnar að minnka hvatann til þess að stunda svarta atvinnustarfsemi og skjóta peningum undan skatti. Ég held að það sé ekki síður mikilvægt til lengri tíma litið í þessu máli. Það hefur sýnt sig að skattalækkanir hækka í mjög mörgum tilfellum þegar til lengri tíma er litið og auka tekjur ríkissjóðs vegna þess að þá kemur meira upp á yfirborðið. Þegar skattheimtan er sanngjörn verður meiri vilji til að borga skattana. Við höfum dæmi um það. Þá veltir maður fyrir sér gildistíma breytinganna þar sem reiknað er með að þær falli úr gildi 1. janúar 2011. Með öðrum orðum hljótum við með því að senda þau skilaboð til samfélagsins að við viljum auka aftur svarta atvinnustarfsemi, eða hvað? Ef aðgerðinni er ætlað að draga úr svartri atvinnustarfsemi hlýtur afnám hennar að verða til þess að auka aftur svarta atvinnustarfsemi. Það er mikilvægt að umræða skuli eiga sér stað um svo gott mál vegna þess að undirbúningur verður að vera góður í málum sem þessu. Hann verður auðvitað að vera góður í öllum málum en það hefur aðeins verið nefnt hér að við værum að drepa málum á dreif með því að ræða um hluti sem mættu jafnvel verða enn betri. Ég sé fulla ástæðu til þess að við gefum okkur allan þann tíma sem við höfum til þess og að þær góðu hugmyndir sem fram hafa komið nú við 3. umr. málsins fái mikla athygli. Eins og ég sagði áðan hefur hæstv. forsætisráðherra beitt sér fyrir því að þingstörf stöðvist tímabundið af minna tilefni en þessu, á meðan verið er að undirbúa mál. Mikilvægt er til að svona mál nái markmiði sínu vel og örugglega að enginn ágreiningur sé um einhver atriði í því þegar upp er staðið. Þetta er dæmi um gott mál sem við eigum að eyða tíma þingsins í núna, mál sem eflir atvinnustarfsemi í landinu, eyðir atvinnuleysisbölinu og eflir atvinnu í landinu. Eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir talaði um í ræðu sinni fyrr í vikunni er þetta eitt af þeim málum sem við sjálfstæðismenn viljum gera hæstv. ríkisstjórn tilboð um að ljúka í stað þess að eyða tíma okkar í mál sem þurfa miklu lengri og ítarlegri umfjöllun. Hv. þm. Jón Bjarnason kom inn á það í ræðu sinni áðan að þetta frumvarp væri það fyrsta frá núverandi ríkisstjórn sem fram væri komið og væri að afgreiðast og stæði vörð um velferðarkerfið. Það er heilmikið til í því og segir mikið um vinnubrögð þessarar ríkisstjórnar, að ekki skuli meira vera komið fram á stjórnartíma hennar þrátt fyrir öll fyrirheitin. Atvinnumálin skapa velferðarkerfið. Öflug atvinnustarfsemi færir okkur það fjármagn og þá atvinnu sem við þurfum til þess að halda uppi sterku og öflugu velferðarkerfi, þar verður ekki skilið á milli. Þá komum við að því vandamáli sem þessi ríkisstjórn stendur frammi fyrir og sem við sjálfstæðismenn stóðum frammi fyrir í síðustu ríkisstjórn með samfylkingarmönnum. Við komum að grundvallaratriði um stefnu í atvinnumálum. Við sjáum í verkum hæstv. ríkisstjórnar hvernig gengur þegar kemur að mikilvægum atvinnumálum. Við sjáum það endurspeglast í umræðu um álver í Helguvík þar sem samstaðan er engin. Þetta er nákvæmlega það sama og við áttum við að etja, sjálfstæðismenn, 

Frú forseti. Þetta fer að verða dálítið kostuleg umræða, verð ég að segja. Við erum hér í 3. umr. um mál sem almenn samstaða er um í þinginu á milli allra flokka. Við 2. umr. voru fluttar sameiginlegar breytingartillögur frá fulltrúum allra flokka, sameiginlegt nefndarálit, og við 3. umr. hafa tveir þingmenn flutt breytingartillögu sem ég hef fyrir hönd okkar í mínum flokki og meiri hlutans í nefndinni sagt að við mundum styðja. Ég veit því ekki betur en að almenn samstaða sé um þetta mál og lögð er á það rík áhersla af öllum sem hér hafa talað að þetta sé mikið þjóðþrifamál og þurfi að komast í gegn. Engu að síður koma þingmenn Sjálfstæðisflokksins hver á fætur öðrum og flytja langar ræður sem eðli málsins samkvæmt hefðu átt heima við 2. umr. málsins. Mörgum af þeim álitamálum sem hv. þm. Jón Gunnarsson dró hér upp var svarað við 2. umr. málsins, m.a. að því er lýtur að gluggaeiningum og slíkum málum, húseiningum, hvort hægt sé að gera greinarmun á því sem er framleitt hér innan lands eða erlendis, og því hefur verið svarað að slíkt er ekki mögulegt á grundvelli EES-samningsins. Ég fæ því ekki betur séð en að hér sé fyrst og fremst verið að reyna að tefja daginn vegna annarra mála sem eru á dagskrá fundarins síðar í dag. Mig grunar satt að segja að það sé tilgangur þeirra sjálfstæðismanna en ekki endilega að tefja fyrir þessu máli. Varðandi gildistökuna höfum við í nefndinni lagt til lengri gildistöku en í stjórnarfrumvarpinu vegna þess að við töldum mikilvægt að ná hér inn öllu árinu 2010 - og að það muni auka svarta atvinnustarfsemi eftir það, á því verður þá að taka á þeim tímapunkti. Þetta er ráðstöfun sem okkur finnst brýnt að grípa til til að örva byggingarstarfsemina núna 

Virðulegi forseti. Til þess eru nú þrjár umræður um mál að ræða þau og koma þá fram með ábendingar og leiðréttingar ef svo sýnist. Annars þyrftum við bara að hafa tvær umræður. Athugasemdir okkar við málið eru fyrst og fremst uppbyggilegar, þær snúa fyrst og fremst að því að reyna að bæta gott mál og gera það enn betra. Það er ekki gert til að drepa öðrum málum á dreif, alls ekki. Við munum leggja okkur fram um að ljúka þessu máli hér í dag og viljum alls ekki standa í vegi fyrir því, við viljum bara gefa okkur þann tíma sem þarf til að fara í þetta. Ég kom inn á það áðan í ræðu minni að ákveðin missögn væri í frumvarpinu. Það segir í 2. gr., með leyfi forseta: „... endurgreiða byggjendum íbúðarhúsnæðis og frístundahúsnæðis 100% þess virðisaukaskatts sem þeir hafa greitt af vinnu manna á byggingarstað.“ Í næstu setningu segir, með leyfi forseta: „Jafnframt skal á sama tímabili endurgreiða eigendum íbúðarhúsnæðis og frístundahúsnæðis 100% þess virðisaukaskatts sem þeir hafa greitt af vinnu manna við endurbætur eða viðhald þess.“ Ekkert kemur fram um það hvort það er á byggingarstað eða þar sem húsið er eða hvort það er á verkstæði úti í bæ við að smíða gluggana í húsi sem verið er að skipta um glugga í. Ég er að benda á mögulega meinbugi á frumvarpinu og það er gert til þess að það megi laga það. Eins og ég sagði áðan hefur hæstv. forsætisráðherra stöðvað störf þingsins af minna tilefni en því að við kannski gæfum hlé til að fara betur yfir málið og klára mögulega meinbugi á því hér við 3. umr. þannig að gott mál megi koma enn betra úr afgreiðslu Alþingis.

Frú forseti. Það er sjálfsagt eðlilegt að þessi athugasemd komi upp en ég ætla líka að vekja máls á því að þetta álitamál kom til umfjöllunar á vettvangi efnahags- og skattanefndar, nákvæmlega það sem hv. þingmaður er hér að tala um. Það sem við verðum að hafa í huga er að breytingin sem verið er að gera á lögunum um virðisaukaskatt er að auka endurgreiðsluhlutfallið úr 60% í 100%, það er ekki verið að gera neinar aðrar breytingar á frumvarpinu. Það sem hv. þingmaður kallar misræmi - það var upplýst í efnahags- og skattanefnd að þetta ákvæði hefur verið skilgreint þannig af ríkisskattstjóra að endurbótaverkefnin eigi jafnframt við um það sem unnið er á byggingarstað alveg eins og með nýbyggingarnar sjálfar. Það er sú framkvæmd sem ríkisskattstjóri hefur viðhaft og byggir vafalaust á lögskýringargögnum með þessu máli þegar það var afgreitt á sínum tíma. Hér er ekki verið að fjalla um neinar breytingar á þessum forsendum. Hér er bara verið að fjalla um hækkunina á endurgreiðsluhlutfallinu úr 60% í 100%. Að öðru leyti er framkvæmd laganna með sama hætti og verið hefur til þessa og einnig að því er lýtur að þessu atriði. Það hefur verið skilningur manna, og ríkisskattstjóri hefur framkvæmt þetta þannig, að hvað varðar endurbóta- og viðhaldsverkefnin sé endurgreiðslan miðuð við slík verkefni sem unnin eru á byggingarstað alveg eins og með nýbyggingar þannig að þar er ekkert misræmi á milli. Vel kann að vera að menn geti sett spurningarmerki við hvort sú framkvæmd stenst orðalag laganna en þá þyrftu menn að líta í lögskýringargögn frá því að frumvarpið var samþykkt á sínum tíma en í þessu frumvarpi er engin breyting gerð hvað þetta snertir. Það er þá annað mál sem þyrfti að skoða, þ.e. framkvæmd laganna sjálfra, menn geta spurst fyrir um það hjá ríkisskattstjóra og þá hugsanlega beitt sér fyrir breytingum ef menn telja það nauðsynlegt hvað þetta atriði varðar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir svör hans um störf nefndarinnar. Það vekur furðu hjá mér að fyrst þetta atriði kom sérstaklega til umræðu í nefndinni hefur það greinilega þótt þess virði að það þyrfti að ræða það. Þá vekur það mér furðu að þetta hafi ekki einfaldlega verið orðað með þeim hætti að á því væri enginn vafi eða þá að á því yrði tekið í greinargerð með frumvarpinu, það kemur ekkert fram um það.  Hv. þingmaður kom ekki inn á, ekki svo að ég tæki eftir, þær vangaveltur mínar að þegar þessi breyting á lögunum rennur út 31. desember 2010 og gömlu lögin taka gildi 1. janúar 2011 þá séum við að senda þau skilaboð að við viljum efla aftur svarta atvinnustarfsemi í landinu. Einn megintilgangur þessara laga, það kemur fram í greinargerðinni, er að skref sem þetta muni draga úr svartri atvinnustarfsemi í byggingariðnaði. Þetta er þjóðarböl og ég tek innilega undir það, en erum við þar með að segja að við ætlum að auka aftur svarta atvinnustarfsemi þegar þessi lög renna sitt skeið á enda?

Frú forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. Jón Gunnarsson talaði um að Sjálfstæðisflokkurinn hefði skýra stefnu í atvinnumálum. Það má til sanns vegar færa að það sé skýr stefna að vera með gjafakvótakerfi í sjávarútvegi sem brýtur mannréttindi á sjómönnum og hefur gert til margra ára. Það má líka tala um kvótakerfi í landbúnaði sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið á bak við og varið í langan tíma. Það er dapurlegt þegar hv. þingmaður telur sér trú um að stefnan í atvinnumálum hjá sjálfstæðismönnum sé sú besta í heimi. Það er langur vegur frá og þeir eru einkavinavæðingarsinnar og hafa verið. Þeir gáfu bankana og þeir hafa gefið fiskinn í sjónum fáum útvöldum og viðhaldið þessu kvótakerfi bæði í landbúnaði og sjávarútvegi. Það er ekki til þess að styrkja atvinnu að vera með slíkt fyrirkomulag og hafa aðalatvinnugreinar þjóðarinnar með þeim hætti sem raun ber vitni. Það er sorglegt að hv. þingmaður skuli vera að tala um skýra stefnu í atvinnumálum. Mér fannst nauðsynlegt að koma þessu að í andsvarinu. Það eru ekkert annað en öfugmæli sem hv. þingmaður heldur hér fram. Ef eitthvað er og ef Sjálfstæðisflokkurinn þyrfti einhvers staðar að taka til í sínum ranni og endurskoða stefnumál sín þá er það í atvinnumálum. Þeir tala fyrir frelsi einstaklingsins til athafna og gjörða á hátíðisdögum og ættu því að hugleiða þessa spurningu mína: Hvar er frelsi til athafna í landbúnaði eða sjávarútvegi í dag? Það er ekki til. Þeir eiga stærstan hluta í því að koma þessu í þann farveg sem þetta er og bera mestu ábyrgðina á því hver staða okkar 

Virðulegi forseti. Mikill er máttur okkar sjálfstæðismanna, það er alveg ljóst samkvæmt ræðu hv. þm. Grétars Mars Jónssonar. Það er alveg rétt að Sjálfstæðisflokkurinn stendur vörð um grunnatvinnuvegi þjóðarinnar, hann stendur vörð um þessar grunnatvinnugreinar og hefur gert það. Sjálfstæðisflokkurinn mun gera það áfram. Það þýðir ekki að Sjálfstæðisflokkurinn sé ekki reiðubúinn til umræðu um einhverjar skynsamlegar leiðir í sjávarútvegsmálum, leiðir sem gætu þá enn treyst þann öfluga atvinnuveg sem við eigum. Það verður að segjast eins og er að hv. þm. Grétar Mar Jónsson hefur ekki staðið fyrir málefnalegri umræðu um þessi mál. Allt of mikil einfeldni og upphrópanir hafa einkennt málflutning hans. Það er engin spurning um það að íslenska sjávarútvegskerfið hefur þó stuðlað að því að við höfum nýtt þessa auðlind með einhverjum besta hætti sem við getum gert ef horft er til þeirra þjóða sem við berum okkur saman við. Við erum eitt af fáum löndum ef ekki eina landið í heiminum sem hefur sjávarútveg sem skilar jafnmiklu í þjóðarbúið og sjávarútvegur okkar gerir. Það gengur einfaldlega ekki upp að fara með einhverjum byltingarkenndum aðferðum í endurskipulagningu á þeim geira. Við erum að tala um atvinnugrein sem skilar um 50% af útflutningsverðmætum okkar, skapar gríðarleg verðmæti og greiðir mikla skatta. Öðruvísi er það annars staðar þar sem miklir styrkir fylgja gjarnan þessari grein. En við sjálfstæðismenn erum, ég ítreka það, tilbúnir hvenær sem er og reiðubúnir til 

Frú forseti. Það er land hér stutt frá okkur sem heitir Færeyjar og 80–90% af tekjum þeirra eru af sjávarútvegi. Þeir breyttu á einum degi úr kvótakerfi eins og við höfum yfir í sóknardagakerfi, dagakerfi kalla þeir það. Þeir eru að lána íslensku þjóðinni peninga, þeir urðu fyrstir til að bjóða okkur peningalán þegar kerfið okkar hrundi og það hrundi að stærstum hluta út af því að við höfðum innleitt braskkerfi með óveiddan fisk í sjónum sem mátti leigja, selja og veðsetja. Þeir eru ofan á, við erum undir. Við eigum að taka okkur þá til fyrirmyndar en ekki tala eins og sjávarútvegur þar sé ríkisstyrktur, svo er ekki. Sjávarútvegurinn þar hefur haldið kjörum þeirra uppi alla tíð og byggt upp eyjarnar og það er eins hjá okkur. Það er ekki fyrr en við fórum að braska með veiðiheimildir að íslenskt þjóðfélag fór til - ég þori ekki að segja það sem mér datt í hug og var komið fram á varir mínar. En íslenskur sjávarútvegur hefur verið ríkisstyrktur í 25 ár. Það er ekkert annað en ríkisstyrkur að hafa leyfi til að leigja, veðsetja og selja eins og raunin er. Fyrir einu og hálfu ári var þessi ríkisstyrkur í raun þúsund milljarðar. Það var hægt að selja veiðiheimildir á Íslandi fyrir þúsund milljarða og þetta var gjöf til fárra útvalinna. Það er skrýtið fyrir flokk sem kennir sig við frelsi og gortar af því í tíma og ótíma að frelsi sé lausnin, 

Ég bið hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Hér er aftur um einföldun að ræða í málflutningi hv. þm. Grétars Mar Jónssonar sem heldur því fram að sjávarútvegsstefna Íslands og íslenska sjávarútvegskerfið sé orsök efnahagshrunsins í heiminum. Það er ekki hægt að taka mark á svona málflutningi. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson er meðvitaður um það og hann þekkir þessi mál vel og honum er fullkunnugt að stærstur hluti af aflaheimildum sem eru í dag í okkar sjávarútvegskerfi hafa gengið kaupum og sölum. Það má vel vera ...  Hann vitnar hér í frændur okkar, Færeyinga, 

Góð. Hún er góð.

Hún er góð, já. 

Þetta er ...

Hún er bara ekki góð 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með þeim sem hafa talað við þessa umræðu og sagt að hér sé í sjálfu sér um gott mál að ræða varðandi það að létta af eða auka endurgreiðslu, endurgreiða byggjendum íbúðarhúsnæðis allt að 100% af virðisaukaskatti og vegna endurbóta við viðhald og annað og auk þess eru þær breytingartillögur sem koma frá efnahags- og skattanefnd til þess að gera frumvarpið betra. Þetta er eitt af þeim málum sem verður að segjast að sé gott mál sem frá ríkisstjórninni kemur enda er það stutt af öllum flokkum. Hins vegar vill svo til eins og með svo margt annað sem þaðan kemur að of skammt er gengið miðað við þann tíma sem ríkisstjórnin hefur haft og þann aðdraganda sem varð að stjórnarmynduninni, þ.e. að hér er dæmi um að of skammt sé gengið og of smátt hugsað. Talað er um að örva byggingariðnaðinn og að sjálfsögðu er nauðsynlegt að gera það. En þetta er eingöngu einn liður í því sambandi. Það er svo margt annað sem kemur til skoðunar varðandi það hvernig eigi að koma þeirri starfsemi í eðlilegt horf eða alla vega í eitthvert horf og þá þarf miklu meira til að koma en það sem hér er um að ræða. Ég vil benda á í fyrsta lagi það sem kom fram í máli hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar áðan þegar hann talaði um heildstæða stefnu og heildstæðar leiðir og vísaði þá til bankanna og hvernig bankastarfsemin væri í dag. Það fer ekkert af stað, það verður ekkert atvinnulíf í landinu nema það sé eðlileg lánastarfsemi. Sú starfsemi er ekki fyrir hendi í dag og hún verður ekki á meðan stýrivextirnir eru eins og þeir eru og vextirnir sem um er að ræða og atvinnulífinu bjóðast. Það er eitt atriðið. Það sem skiptir máli er ekki bara að örva byggingariðnaðinn. Hann þarf virkilega á örvun að halda en það er miklu meira sem kemur til. Það þarf að örva allan þjónustuiðnaðinn. Þá koma til skoðunar hlutir eins og til dæmis stimpilgjald svo að kaup og sala á húsnæði geti verið með eðlilegum hætti. Ég flutti frumvarp í haust þar sem fjallað var um að fella stimpilgjald alfarið niður við kaup á húsnæði og ég tel að það skipti máli við að örva þau viðskipti. Fleira kemur upp í hugann sem hefði þurft að skoða og mætti skoða þess vegna af hv. efnahags- og skattanefnd varðandi það að gera nauðsynlegar breytingar á virðisaukaskattslögunum. Þannig er að þjónusta fasteignasala er virðisaukaskattsskyld og þar er um að ræða verulegar fjárhæðir greiddar við eigendaskipti þegar fasteign er keypt eða seld. Spurningin er þessi: Er það eðlileg gjaldtaka? Væri eðlilegt að fella þá virðisaukaskattsskyldu starfsemi niður? Það er eitt atriðið. Ég talaði um það hér í umræðum þegar við vorum að fjalla um frumvarp ríkisstjórnarinnar um breytingar á lögum um gjaldþrotaskipti, nauðungaruppboð og ýmislegt fleira að það sem skipti skuldara í þessu landi meira máli en það sem ríkisstjórnin var að leggja til, það væri að fella niður réttargjöldin. Í þessu sambandi, af þessu tilefni er full ástæða til þess að benda á að þjónusta lögmanna er virðisaukaskattsskyld og þar er iðulega um að ræða gjaldheimtu ríkisins sem væri eðlilegt að yrði felld niður. Ég bendi til dæmis á greiðslu virðisaukaskatts vegna innheimtukostnaðar. Við það búa skuldugustu og verst settu borgararnir og þeir þurfa að greiða 24,5% virðisaukaskatt ofan á þá gjaldtöku sem er vegna innheimtu á kröfunum. Ef ríkisstjórnin vildi virkilega koma til móts við þá skuldsettustu í þjóðfélaginu felldi hún niður virðisaukaskatt af þessari starfsemi svo að dæmi sé tekið. Annað dæmi sem má taka í því sambandi er varðandi skipti á þrotabúum. Þar er líka um að ræða virðisaukaskattsskylda starfsemi sem væri eðlilegra að yrði tekin út og felld niður. Það skal tekið undir það með þetta frumvarp að það er vissulega góðra gjalda vert og af hinu góða og við sjálfstæðismenn styðjum það og höfum viljað greiða fyrir því á alla lund og gerum en það er bara byrjunin því að meira verður að koma til ef það er virkilegur vilji og ætlan ríkisstjórnarinnar að koma atvinnulífinu hér í virkilegan gang á nýjan leik. Ég nefni hér sem sagt þau atriði sem hefðu þurft að koma til varðandi breytingar á virðisaukaskattslöggjöfinni. Það má nefna til viðbótar margvíslegan þjónustuiðnað svo sem viðgerðarþjónustu og margt fleira sem full ástæða er til þess að skoða hvort ekki sé ástæða til þess að gera breytingar á eða heimila jafnvel endurgreiðslu þegar um slíkt er að ræða til þess að örva þann iðnað líka. Staðreyndin er einfaldlega sú í dag að atvinnulífið er meira og minna að hægja á sér. Fleiri og fleiri eru að verða atvinnulausir. Hvernig getum við örvað atvinnustarfsemi, komið hjólum atvinnulífsins sem fyrst til þess að fara að snúast af þeim hraða að fleiri fái atvinnu eða til að koma í veg fyrir að fleiri missi atvinnuna? Jú, við gerum það fyrst og fremst með því að efla einkaframtakið, efla smáatvinnureksturinn og smáfyrirtækin. Það er einfaldasta leiðin. Það er leiðin sem kostar minnst að fara. Það er sú leið sem ríkisstjórnin hefði átt að einbeita sér að. En það er þar eins og í svo mörgu öðru að á þeim rúma mánuði sem liðinn er frá því að ríkisstjórnin tók við völdum hefur nánast ekkert gerst. Nánast engir hlutir hafa verið afgreiddir nema það að afgreiða mál um Seðlabanka Íslands sem ríkisstjórnin setti í algjöran forgang og virtist vera upphaf og endir þeirra hluta sem ríkisstjórnin teldi að þyrftu að vera í forgangsröðun. Það er svo merkilegt með það að eftir það virðist vindurinn meira og minna vera horfinn eða farinn úr stjórnarliðinu. Hér er verið að leggja fram frumvarp sem er í sjálfu sér góðra gjalda vert. En eins og ég hef bent á í máli mínu þarf miklu meira til að koma. Í ágætri ræðu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar áðan gerði hann grein fyrir hugmyndum Framsóknarflokksins í efnahagsmálum. Hann ræddi um að Framsóknarflokkurinn hefði komið með heildstæðar tillögur varðandi þau sjónarmið og efni sem hér væri um að ræða. En það er nú einu sinni þannig að Framsóknarflokkurinn er aukahjólið undir vagni ríkisstjórnarinnar, það hjól sem ekki má fara undan vegna þess að þá er ríkisstjórninni þrotinn krafturinn og týnist á tröllatungu ef svo ber undir. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson nefndi ýmislegt úr þessari tillögusmíð framsóknarmanna og gat um að þar væri um að ræða hluti sem þyrftu til að koma til þess að atvinnulífið gæti gengið í landinu. Ég get tekið undir þau sjónarmið sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson setti fram í því efni. Vissulega er það alveg rétt hjá honum að margt af því sem þar er verið að leggja til eru nauðsynlegar aðgerðir til þess að hjól atvinnulífsins geti snúist. Þetta eru tillögur og sjónarmið sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur einnig sett fram í atvinnumálum og skiptir miklu máli að komi fram. Munurinn er sá að margar af þeim tillögum og hugmyndum hafa ratað hér inn í þingsali sem mál sem barist er fyrir. Hins vegar hefur á það skort bæði hjá þessu aukahjóli ríkisstjórnarinnar og hvað þá heldur ríkisstjórninni að þeir settu öll hjólin undir og stýrðu í þá átt sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson varaformaður Framsóknarflokksins talaði um að væri stefna Framsóknarflokksins vegna þess að þau mál hafa engin ratað inn í þingsali eða verið flutt frumvörp til þess að standa á bak við þau mál. Það skiptir máli fyrir okkur í dag að reynt sé að greiða fyrir þjónustustarfseminni sem mest má vera, að hún sé örvuð. Forsenda þess er að bankarnir séu opnir og séu ekki bara innheimtustofnanir heldur einnig lánastofnanir. Það skiptir máli að vaxtastig sé eðlilegt þannig að það geti borgað sig að reka atvinnustarfsemi í landinu, að það geti verið um arðbæran atvinnurekstur að ræða í landinu. Enginn atvinnurekstur stenst það vaxtastig sem er í landinu í dag. Þessi orð hafa hljómað úr þessum ræðustól ítrekað í marga mánuði. Hæstvirtir ráðherrar hafa hver um annan þveran komið og haldið þessu fram þannig að hér er ekki um neina nýlundu eða ný sannindi að ræða sem ég er að koma fram með hér. Munurinn er hins vegar sá að ráðherrarnir, stjórnarflokkarnir halda um stjórnartaumana og hafa möguleika á því að gera bragarbót í þessu máli, gera ráðstafanir til þess að um geti verið að ræða eðlilega fjársýslu og eðlilega lánastarfsemi í landinu. En það hafa þeir ekki gert. Meðan það gerist ekki getum við í sjálfu sér afgreitt frumvörp eins og þetta sem eru góðra gjalda verð. En þau munu stranda. Atvinnulífið mun ekki örvast meðan ekki verður sköpuð umgjörð utan um það þannig að það geti verið arðvænt og arðskapandi. Eins og ég minntist á áðan í ræðu minni skiptir mestu máli að hlúa að starfsemi smáfyrirtækjanna og einstaklingsfyrirtækjanna. Það er einfaldast og það er ódýrast, auk þess sem þar er um að ræða kraft sem getur komið þar til sögu. Skuldsett fyrirtæki hverfa út af markaðnum en þá geta minni fyrirtækin og einstaklingsfyrirtækin tekið upp þá þjónustu og skapað sér aukinn arð og veitt aukna atvinnu við það að færa út starfsemi sína. Með því mundu færri störf tapast. Með því mundu jafnvel ný störf skapast og að því hljótum við að stefna. Af því að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson er eini stjórnarliðinn sem situr í salnum fyrir utan hæstv. forseta vil ég leyfa mér að eiga orðastað við þennan hv. þingmann Vinstri grænna þar sem sá flokkur hefur farið fram á þeim grundvelli að verið sé að sökkva landinu þegar byggð eru upp arðsöm fyrirtæki og að hin versta mengun sé að tröllríða öllu. Því vil ég leyfa mér að segja þetta: Það er ekki til að mínu viti ógeðfelldari hlutur eða meiri mengun en fjöldaatvinnuleysi. Núverandi ríkisstjórn ber ábyrgð á fjöldaatvinnuleysi vegna þess að hún hefur ekki komið fram neinum þeim raunhæfu aðgerðum sem geti horft til arðsköpunar og aukinnar atvinnu og hagsældar í landinu. Þetta frumvarp er gott. Það hef ég ítrekað tekið fram. En það er bara byrjunin á því sem þarf að gera eða réttara sagt getur komið til sem stuðningsatriði þegar við erum búin að koma eðlilegri lánastarfsemi í gang. Þegar við erum búin að koma vöxtum í eðlilegt horf. Það verður síðan að gera þá bragarbót varðandi lánastarfsemina að verðtryggingin verði felld niður. Það getur enginn staðið undir því að borga verðtryggð lán í því þjóðfélagsástandi sem við búum við í dag. Því ætti að vera forgangsatriði hjá ríkisstjórninni að færa verðtrygginguna aftur til baka til þess sem eðlilegt getur talist, þess vegna til þess tíma sem var fyrir efnahagshrunið þannig að menn skoði hvort ekki sé eðlilegra að fara þá leið en þá sem Framsóknarflokkurinn leggur til þó að þar sé ýmislegt ágætt. Ég ítreka, virðulegi forseti, að hér er um mál að ræða sem er ástæða til þess að afgreiða sem allra fyrst. En hér er aðeins verið að stíga örlítið skref í rétta átt.

Frú forseti. Í morgun gagnrýndi ég ríkisstjórnina harðlega fyrir forgangsröðun hennar varðandi þau mál sem hafa verið tekin til umræðu á Alþingi í þessari viku. Tíma þingsins hefur fyrst og fremst verið eytt í að ræða um ný kosningalög og svo hefur ríkisstjórnin haft uppi áform um að ræða breytingar á stjórnarskránni. Eins og ég benti á í þeirri ræðu hafa breytingar á kosningalögunum og stjórnarskránni ekkert með það að gera að slá skjaldborg um heimilin í landinu, að berjast gegn atvinnuleysi og fyrir uppbyggingu atvinnulífsins eða að endurreisa bankana. Það eru þau meginverkefni sem núverandi ríkisstjórn vildi leggja áherslu á. Ég tel að það séu þau mál sem við ættum að ræða hér frekar en breytingu á kosningalögum eða stjórnarskránni. Það frumvarp sem hér er til umræðu fjallar um virðisaukaskatt og ég fagna því sérstaklega. Ég fagna því að verið sé að ræða mál sem felur í sér breytingar á lögum sem eru til þess fallnar að hvetja til aukinnar atvinnustarfsemi. Í nefndaráliti hv. efnahags- og skattanefndar segir að markmiðið með því að hækka hlutfall endurgreiðslu virðisaukaskatts sé að hvetja til aukinnar starfsemi á byggingarmarkaði og draga úr atvinnuleysi. Ég er sammála því markmiði og ég er sammála því að þetta frumvarp er til þess fallið að ná þeim markmiðum. Þess vegna fagna ég því að ríkisstjórnin hafi lagt þetta mál fram og sýni nú hug sinn í verki með því að snúa sér að þeim málum sem skipta mestu fyrir fyrirtækin, atvinnulífið og fólkið í landinu. Það hefur komið fram í umfjöllun nefndarinnar að Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins hafi sett fram tillögur um tímabundna hækkun á hlutfalli endurgreiðslu í samræmi við þetta frumvarp. Það er gott til þess að vita að þingið ætli sér að verða við kröfum og tilmælum samtaka atvinnurekenda sem hafa það að markmiði að auka atvinnusköpun og berjast gegn atvinnuleysinu vegna þess að atvinnuleysið er það versta sem getur komið fyrir þjóðfélag okkar. Í dag ganga u.þ.b. 15 þúsund manns atvinnulausir  Ég fagna því sérstaklega að hér sé lögð fram breytingartillaga sem gerir það að verkum að frumvarpið og sú regla sem þar er lagt til að verði lögfest nái til starfa arkitekta, verkfræðinga og tæknifræðinga vegna þess að við höfum orðið vör við að í þessum greinum hefur atvinnuleysi orðið þó nokkuð mikið, ekki síst hjá arkitektum. Mér skilst að arkitektastofur margar hverjar séu að tæmast vegna verkefnaskorts. Umrædd breytingartillaga mun því vonandi leiða til að atvinnutækifærum þessara stétta og annarra muni fjölga, okkur veitir ekkert af því að halda þessu fólki í vinnu, halda uppi áframhaldandi atvinnuuppbyggingu í landinu og þess vegna fagna ég þeirri breytingu. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu mikið lengri, frú forseti, ég vildi bara í ljósi þess sem ég sagði í morgun þegar ég kvartaði yfir forgangsröðun ríkisstjórnarinnar koma þessum sjónarmiðum mínum á framfæri. Mér finnst þetta gott mál. Þó að þetta sé auðvitað lítið skref í rétta átt sýnir þetta þó viðleitni og vilja til að ýta undir atvinnusköpun í landinu, en betur má ef duga skal. Við sjálfstæðismenn höfum lýst því yfir að við erum reiðubúin til þess að greiða fyrir öllum slíkum málum hér í þinginu. Það höfum við margsagt og við þær yfirlýsingar munum við standa.

Frú forseti. Ég styð þetta frumvarp og ég styð breytingartillöguna sem komin er frá gaflaranum, hv. þm. Árna Mathiesen og Hafnfirðingnum, hv. þm. Gunnari Svavarssyni.

Tveir góðir gaflarar.

Þeir eru ekki gaflarar, hv. þingmaður, því að annar þeirra er ekki fæddur í Hafnarfirði. Gaflarar eru þeir sem eru fæddir þar og Hafnfirðingar þeir sem hafa búið þar, og hv. þingmaður er ekki sjálf gaflari.

Nei, því miður.

Já, því miður.

Ég minni hv. þingmenn á að beina orðum sínum til hæstv. forseta.

Hæstv. forseti. Ég styð þetta frumvarp og þessa breytingartillögu og að öllu gríni slepptu er þetta skref í rétta átt. Þó að þetta muni ekki leysa neinn stórvanda þá hjálpar það til að einhverju leyti að taka þarna inn arkitektana, tæknifræðinga, verkfræðinga og hugsanlega einhverja aðra eftirlitsaðila og fella niður virðisaukaskatt af þeirra vinnu, það hjálpar auðvitað. Þetta er hænufet í rétta átt og sjálfsagt að styðja þetta. Atvinnuuppbygging er auðvitað aðalmálið og að efla atvinnurekstur og sérstaklega þann atvinnurekstur sem býr til gjaldeyristekjur og skapar mörgu fólki vinnu og síðan að koma í veg fyrir aukið atvinnuleysi. Við þurfum líka að huga að þeim atvinnurekstri sem sparar gjaldeyri og við getum framleitt ýmislegt innan lands sem sparar okkur gjaldeyrisútstreymi, að því þarf að huga líka. Það er margt sem hér er hægt að ræða, sem snýr að atvinnumálum og þessu frumvarpi sem gengur út á að fella niður virðisaukaskatt. Við vitum að vaxtaokrið hjá okkur með stýrivexti upp í 18% gengur auðvitað ekki og verðtrygging á lánum ekki heldur. Hugsanlega er hægt að færa þau niður eða aftur á bak eða færa þau aftur í tímann og gera breytingar. Þá værum við að fella niður skuldir sem lentu á ríkissjóði og ríkissjóður þyrfti að borga brúsann. Það eru ekki til neinar barbabrellur í þessu, ekki að lækka skuldir, hvorki á fyrirtækjum né heimilum, það er nú einu sinni staðreynd. Ef það á að gera það þarf ríkissjóður að skattheimta með öðrum hætti. Hugsanlega gæti slíkt verið verjandi í einhverjum tilfellum en menn þurfa auðvitað að fara varlega í slíka gjörninga. Þó svo að það væri auðvitað gaman að geta lækkað skuldir verulega hjá fólki kostar það peninga. Ef það á að fara í 20% niðurskurð á skuldum eins og Framsóknarflokkurinn hefur lagt til þá þarf að finna peninga til þess að hægt sé að gera það eða að auka skattheimtu og skera niður annars staðar í þjóðfélaginu á móti. Til að byggja upp atvinnulífið og koma hjólum atvinnulífsins í gang og minnka það atvinnuleysi sem er hjá okkur þurfa bankarnir auðvitað að vera virkir og geta tekið þátt í því að hjálpa fyrirtækjum, skaffa rekstrarfé inn í fyrirtæki svo að þau geti snúist. Ég neita því ekki að mér finnst það hafa gengið allt of hægt að færa þessar skuldir úr gömlu bönkunum yfir í nýju bankana og fara yfir hvaða fyrirtæki er raunverulega hægt að aðstoða og hvaða fyrirtæki hreinlega verða að fara í þrot. Ég átti fund í efnahags- og skattanefnd um daginn með ágætum bankamanni, Mats Josefsson, frá Svíþjóð, og ég verð að segja það að hann olli mér vonbrigðum og hugmyndir hans um íslenskt atvinnulíf og þekking hans á því. Ég held að það hefðu margir getað gert jafn vel eða betur en hann hefur verið að gera hér. Enn og aftur ítreka ég að ég styð þetta frumvarp. Þetta er hænufet í rétta átt og það er hægt auðvitað að efla atvinnulífið með ýmsum hætti og þetta er eitt skref í þá átt. Við eigum marga aðra möguleika víða í atvinnulífinu sem snúa að nýtingu auðlinda okkar, bæði til sjávar og sveita. Það er það sem við þurfum að gera núna til að komast út úr þessari kreppu og þessum vandræðum, að nýta þá möguleika betur en við höfum gert.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram sem hefur verið mjög málefnaleg og gagnleg, enda um mjög mikilvægt málefni að ræða sem snýst um það að draga úr skattheimtu gagnvart þeim sem standa í framkvæmdum. Það er mjög mikilvægt að leita leiða til þess núna við þær aðstæður í efnahagsmálum og atvinnumálum sem við búum við. Það er sem sagt verið að festa í lög ríkari heimildir til að endurgreiða virðisaukaskatt eins og hér er fjallað um. Það sem leiddi mig til að taka þátt í umræðunni var það að á sama tíma og hér er mikil samstaða innan þingsins um þessa skattalækkun, endurgreiðslu á virðisaukaskattinum, þá les maður um það í dagblöðum í dag að helstu ráðgjafar ríkisstjórnarinnar og ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu þar með eru að fjalla um það á fundum á vegum Samfylkingarinnar væntanlega að hækka eigi skatta. Leiðbeiningarnar sem koma úr þeirri átt og skilaboðin þaðan eru þau að hækka skuli skatta. Ég held að Alþingi þurfi að gæta sín mjög á því sem hér er á ferðinni. Samkvæmt þessu, og að því er virðist í boði fjármálaráðherra, gengur ráðuneytisstjórinn í fjármálaráðuneytinu um í þjóðfélaginu og boðar skattahækkanir á sama tíma og við, löggjafarsamkoman, leggjum á ráðin um skattalækkanir til að koma hjólum atvinnulífsins í gang og fá fólk til að fjárfesta og til að koma í veg fyrir undanskot í skattkerfinu sem ég hélt að viðkomandi ráðuneytisstjóri væri alveg sérstakur, og vonandi hæstv. ráðherra líka, áhugamaður um. Það er því ekki allt sem sýnist í þessu hjá ríkisstjórninni. Það er líka ástæða til af þessu tilefni, vegna þess að hér er um mjög mikilvægt og gott mál að ræða, að gæta þess að það verði ekki eyðilagt með því að haldið verði áfram á einhverjum öðrum vettvangi að skattleggja fólk sem vill leggja hart að sér með aukinni tekjuöflun til að geta fjárfest í endurbótum og viðgerðum á eigin húsnæði. En það er fleira sem rekur á fjörurnar þessa dagana. Það verður auðvitað að líta til þess að þetta eitt út af fyrir sig dugar ekki og því er ástæða til að vitna til þess sem kemur fram á heimasíðu eins af forustumönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Svandísar Svavarsdóttur, sem skrifar um það 5. mars á heimasíðu sinni að forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar hljóti að vera að snúa hjólum efnahagslífsins af stað með því að gera bankana starfhæfa, „gera bankana algerlega starfhæfa“, svo vitnað sé nákvæmlega í það sem hún segir, en það eru þeir engan veginn. Þessi forustumaður, sem býður sig nú fram til þings á vegum Vinstri grænna á höfuðborgarsvæðinu og ætlar sér stóra hluti, hefur komið auga á þetta þrátt fyrir að ríkisstjórnin virðist ekki hafa komið auga á að bankarnir eru ekki starfhæfir. Það hefur ekki verið gert nægilega mikið til að tryggja að svo sé og svo veri, m.a. með því að hræra í bankaráðum og flæma burtu þá sem tóku að sér í góðri trú að fást við það erfiða verkefni að endurreisa bankana sem hrundu. Þetta vildi ég nefna alveg sérstaklega vegna þess að þetta er mjög alvarlegt mál á sama tíma og við erum að beita okkur á Alþingi fyrir skattalækkunum, endurgreiðslu á virðisaukaskatti í þeim tilgangi að bæta úr fyrir þá sem vilja fjárfesta í atvinnustarfseminni með þeim hætti. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu að öðru leyti en vildi samt sem áður beina þeirri fyrirspurn til formanns nefndarinnar sem fjallaði um þetta mál og inna hann eftir því hvort nefndin hafi eitthvað fjallað um sérstöðu þess þáttar í byggingarstarfseminni sem er einingahúsaframleiðsla og einingahúsaverksmiðjur en aðilar þar hafa lýst óánægju sinni með endurgreiðslu á þessum sköttum og það væri fróðlegt að heyra hvort hafi verið fjallað um það sérstaklega.

Frú forseti. Ég ætla ekki að elta ólar við að rökræða við hv. þm. Sturlu Böðvarsson um skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Það hefur komið fram í máli fjármálaráðherra að það standi ekki til að gera neinar breytingar á almennum sköttum eins og sakir standa. Við erum að tala hér um hækkaða endurgreiðslu á virðisaukaskatti sem er einmitt frekar skattalækkun, þannig að ég ætla ekki að eyða meiri tíma í það. Varðandi fyrirspurn hv. þingmanns þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir því að endurgreiðsla virðisaukaskatts nái til húseininga. Hún nær nú þegar í lögunum til verksmiðjuframleiddra húsa og gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að hún nái einnig til húseininga og endurgreiðslan á þessum þáttum hækkar þá úr 60% í 100%. Mér er kunnugt um þau áhyggjuefni sem hv. þingmaður nefnir og ég hef verið í sambandi við aðila sem hafa einmitt lýst slíkum áhyggjum og ég veit ekki betur en þeir séu ánægðir með að fá húseiningarnar inn í lögin eins og hér er gerð tillaga um. Frumvarpið er að sjálfsögðu ekki afturvirkt þannig að það getur ekki tekið á þegar liðnum tíma hvað þetta snertir. Ég veit hvaða áhyggjur hér um að ræða og hef rætt það að á því verði hugsanlega tekið sérstaklega og mun ræða það frekar við starfsmenn fjármálaráðuneytisins hvort hægt er að finna einhverjar leiðir í því efni sem hv. þingmaður er að vísa til.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir þetta svar hvað varðar endurgreiðslureglur vegna einingahúsaframleiðslufyrirtækja. Það er mjög mikilvægt að gæta vel að því að ekki verði hert að þeirri starfsemi vegna þess að ég tel að við þurfum að leita allra leiða til að lækka byggingarkostnað. Við þurfum að leita allra leiða til að fjöldaframleiðslufyrirtækin í byggingariðnaði geti eflt starfsemi sína í þeim tilgangi að lækka byggingarkostnað. Þess vegna held ég að það eigi að nota tækifærið núna til að fara rækilega yfir það í framhaldi af afgreiðslu þeirra laga sem hér eru til umfjöllunar. Hvað varðar þessa skattalækkun annars vegar og hins vegar áform ríkisstjórnarinnar að því er virðist um skattahækkanir, þá vísa ég til þess sem lesa má í blöðum í dag en það orðalag að skattar verði ekki hækkaðir að svo komnu máli bendir auðvitað til þess að það sé allt til frekari skoðunar. Ég vara við því, við þurfum að hagræða í ríkisrekstrinum og leita allra leiða til að spara. Við eigum að fjárfesta í sparnaði, við eigum ekki að fjárfesta í skattahækkunum.

Frú forseti. Bara rétt um áhyggjur hv. þingmanns af einhverjum skattahækkunum í framtíðinni, þá er rétt að vísa til þess að við störfum núna í efnahagsmálum eftir áætlun sem ríkisstjórnin samþykkti og gerði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og af hálfu þeirra aðila sem að því stóðu hefur ekki verið tekið fyrir að það kunni að þurfa að hækka skatta einhvern tíma í framtíðinni. Ég minni á að þáverandi hæstv. forsætisráðherra var Geir H. Haarde, formaður Sjálfstæðisflokksins, og það var ríkisstjórn undir forustu Sjálfstæðisflokksins sem gerði þessa efnahagsáætlun við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og af hálfu forustu Sjálfstæðisflokksins hefur ekki komið fram neitt annað en að það kunni vel að koma til þess á síðari stigum að hækka þurfi skatta. Formaður Sjálfstæðisflokksins hefur alls ekki þvertekið fyrir það þó að sjálfstæðismenn ýmsir aðrir reyni að berja sér á brjóst núna í aðdraganda kosninga og tali um að það muni ekki koma til greina. Við vinnum í anda og í samræmi við þessa áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og um þessi mál er fjallað þar en ég ítreka það sem ég hef áður sagt að það eru engin áform uppi um það núna að ráðast í einhverjar skattahækkanir. Við erum að reyna að koma fótunum undir atvinnulífið í landinu sem Sjálfstæðisflokkurinn skildi eftir í rúst og ég vona að það verði góð samstaða um afgreiðslu þess máls sem hér er til umræðu, því að það mun vissulega örva atvinnulífið, sérstaklega í byggingargeiranum og skyldri starfsemi, og ég vænti þess að við störfum öll saman að samþykkt þess frumvarps sem við ræðum hér.

Frú forseti. Hér er komið til 2. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, um staðgreiðslu opinberra gjalda, um tekjuskatt og lög um atvinnuleysistryggingar. Á þskj. 665 liggur fyrir nefndarálit frá meiri hluta efnahags- og skattanefndar. Þar er gerð grein fyrir þeim gestum sem komu á fund nefndarinnar til að fjalla um þetta mál og er óþarfi að rekja það frekar. Frumvarpið kveður á um að heimil verði útgreiðsla séreignarsparnaðar í áföngum og upp að vissu marki sem tekur jafnt til allra eigenda séreignarsparnaðar og sem verði þeim til frjálsrar ráðstöfunar. Frumvarpið er lagt fram í ljósi bágrar fjárhagsstöðu margra einstaklinga og heimila en einnig takmarkaðs svigrúms ríkissjóðs til þensluhvetjandi aðgerða. Á fundum nefndarinnar var rætt um getu lífeyrissjóðanna til að standa undir tímabundnum útgreiðslum séreignarsparnaðar, hversu margir rétthafar væru líklegir til að nýta heimildina og áhrif frumvarpsins á stöðu vörsluaðila sparnaðarins og á þá rétthafa sem ekki kjósa að taka út séreignarsparnað sinn. Nefndin ræddi hvort nauðsynlegt gæti reynst að binda heimildina frekari skilyrðum til að tryggja að útgreiðsla hefði í för með sér raunverulegan ávinning fyrir rétthafa. Kom til tals í því sambandi hvort setja ætti það skilyrði að hún yrði einvörðungu nýtt til greiðslu fasteignaveðlána rétthafa, eftir atvikum þannig að greiðslan yrði innt af hendi til viðkomandi lánastofnunar í formi skuldabréfs sem hlutaðeigandi lífeyrissjóður gæfi út, auk þess sem sjóðurinn stæði skil á tekjuskatti til ríkisins með útgáfu skuldabréfs til ríkisins. Fram kom að með því gætu aðeins þeir eigendur séreignarsparnaðar sem væru með fasteignaveðlán nýtt sér heimildirnar sem frumvarpið fjallar um og í því fælist ákveðið ójafnræði. Nefndin ræddi um nauðsyn þess að koma á fót miðlægu eftirliti til að stemma stigu við að rétthafar sem eiga séreignarsparnað hjá fleiri en einum vörsluaðila taki út hærri fjárhæð en sem nemur tilgreindu hámarki. Vörsluaðilar séreignarsparnaðar geta verið lífeyrissjóðir, viðskiptabankar, sparisjóðir, líftryggingafélög og verðbréfafyrirtæki. Nefndin ræddi hvort heimila ætti viðkomandi sjóðum að taka sérstaka þóknun fyrir þá umsýslu sem ákvæði frumvarpsins væru líkleg til að hafa í för með sér. Þá ræddi nefndin hvort útgreiðsla séreignarsparnaðar gæti skert tilkall rétthafa samkvæmt ákvæðum frumvarpsins til bóta almannatrygginga, félagslegra bóta sveitarfélaga eða annarra bóta og hvort útgreiðslan gæti mögulega falið í sér ígildi riftunar á samningi sem gerður hefði verið við vörsluaðila um viðbótarlífeyrissparnað til nokkurra ára. Nefndin fjallaði loks almennt um grunnhugmyndina að baki séreignarsparnaðarforminu og hvernig frumvarpið félli að henni að teknu tilliti til aldurssamsetningar þjóðarinnar í næstu framtíð. Þeir sem komu á fund nefndarinnar voru flestir þeirrar skoðunar að frumvarpið horfði til bóta í ljósi þeirra erfiðleika sem þjóðin stendur frammi fyrir. Sú gagnrýni kom þó fram að frumvarpið félli ekki vel að þeim sjónarmiðum sem búa að baki uppbyggingu lífeyrissjóðakerfisins. Einnig voru færð fyrir því rök að hlutaðeigandi lífeyrissjóðir mundu þurfa að losa um eignir með litlum fyrirvara til að standa undir útgreiðslu á tímum þegar erfiðar markaðsaðstæður ríktu í heiminum. Þetta fæli í sér rýrnun á eignasafni sjóðanna og gæti stuðlað að því að aðrir rétthafar sem ekki hafa leitt hugann að því að nýta heimild til úttektar séreignarsparnaðar sjái hag sínum best borgið með því að ganga á sparnaðinn að því marki sem heimilt er. Þessu er mætt með því að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að útgreiðsla séreignarsparnaðar fari ekki yfir tiltekið hámark og eigi sér stað með jöfnum mánaðarlegum afborgunum á tilgreindu tímabili. Á fundum nefndarinnar var undirstrikað mikilvægi þess að útgreiðslan komi til með að hafa raunverulega þýðingu fyrir rétthafa. Fram komu ólík sjónarmið um hvernig þetta yrði best tryggt og hvort tilefni væri til þess að setja frekari skilyrði fyrir útgreiðslu séreignarsparnaðar. Í því sambandi telja sumir rétt að einskorða greiðslur við þá sem orðið hafa fyrir tekjuskerðingu vegna atvinnumissis eða skerðingu á starfshlutfalli í kjölfar bankahrunsins. Aðrir telja að binda eigi útgreiðslu því skilyrði að henni verði ráðstafað til greiðslu fasteignaveðlána eða annarra lána ef hinu fyrra er ekki til að dreifa. Það sjónarmið hefur þó komið fram að með þessu sé í reynd verið að gera séreignarsparnaðinn aðfararhæfan sem ekki er heimilt samkvæmt lögum. Fjármálaeftirlitið telur að rétt sé að einskorða heimild til útgreiðslu séreignarsparnaðar við eina milljón króna, eins og frumvarpið gerir ráð fyrir, og leggur jafnframt áherslu á að vörsluaðili hafi heimild til að fresta útgreiðslum undir sérstökum kringumstæðum til að tryggja hagsmuni þeirra sem eiga eignir sínar áfram í sjóðunum. Leggur eftirlitið til að frestunarheimildin taki einnig til þeirra sem óska útgreiðslu séreignarsparnaðar af öðrum ástæðum en þeim sem tilgreindar eru í frumvarpinu. Undir þetta hafa fulltrúar lífeyrissjóðanna tekið og benda á að verði frumvarpið samþykkt óbreytt sé viðbúið að einhverjir vörsluaðilar muni nýta sér heimild til frestunar. Enn fremur hafa talsmenn sjóðanna bent á mikilvægi þess að hlutlaus aðili annist eftirlit með því að rétthafar innleysi ekki meira en sem nemur tilgreindu hámarki, t.d. með því að flytja eign milli vörsluaðila og innleysa allt að einni milljón króna hjá hverjum þeirra. Einnig óskuðu þeir eftir því að á meðan útgreiðslutímabili stæði yrði vörsluaðilum séreignarsparnaðar veitt undanþága frá 2. gr. reglna Seðlabanka Íslands, sem settar eru með stoð í 15. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, og varða binditíma verðtryggðra innstæðna. Þá komu fram óskir um að í frumvarpið yrði sett ákvæði sem heimili sjóðunum að taka sérstaka þóknun fyrir þá umsýslu sem af ákvæðum frumvarpsins leiðir. Meiri hlutinn vekur loks athygli á því að í umsögn Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að útgreiðsla séreignarsparnaðar samkvæmt frumvarpinu muni ekki hafa áhrif á greiðslu elli-, örorku- og endurhæfingarlífeyris né heldur á greiðslu tekjutryggingar. Hins vegar muni greiðslan hafa áhrif á greiðslur frekari uppbóta til lífeyrisþega Tryggingastofnunar skv. 9. gr. laga um félagslega aðstoð, um heimilisuppbót og frekari uppbætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð, með síðari breytingum. Í umsögn Seðlabanka Íslands er einnig varpað fram þeirri spurningu hvort lagt hafi verið pólitískt mat á það hvort sambærilegar reglur eigi að gilda um skerðingu námslána og endurgreiðslur þeirra og fram koma í b-lið 5. gr. og 6. gr. frumvarpsins. Enn fremur hafa komið fram sjónarmið um að útgreiðsla séreignarsparnaðar gæti haft áhrif á styrki sveitarfélaga til ákveðinna hópa. Í ljósi framangreinds og að höfðu samráði við fjármálaráðuneytið leggur meiri hlutinn til nokkrar breytingar á frumvarpinu. 1. Meiri hlutinn leggur til að ríkisskattstjóra verði falið að annast eftirlit með útgreiðslum séreignarsparnaðar og að nánar verði kveðið á um fyrirkomulag þess í reglugerð. 2. Meiri hlutinn leggur til þá breytingu að útgreiðsla séreignarsparnaðar komi ekki til skerðingar á húsaleigubótum. Meiri hlutinn leggur einnig til að fengnum ábendingum Tryggingastofnunar ríkisins að útgreiðslan hafi ekki áhrif á bætur samkvæmt lögum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð. Þá telur meiri hlutinn til einföldunar að ákvæði frumvarpsins sem varða áhrif útgreiðslna séreignarsparnaðar á tilgreindar bótagreiðslur verði sameinuð í einni grein, 3. gr. 3. Meiri hlutinn leggur til breytingu um að heimild vörsluaðila til að fresta útgreiðslu séreignarsparnaðar við sérstakar aðstæður taki einnig til þeirra sem óska útgreiðslu séreignarsparnaðar af öðrum ástæðum en þeim sem tilgreindar eru í frumvarpinu. Er breytingin gerð til samræmis við ábendingar Fjármálaeftirlitsins. 4. Meiri hlutinn leggur til að ráðherra verði heimilað að setja reglugerð um heimild vörsluaðila séreignarsparnaðar til að taka þóknun til að standa undir kostnaði vegna umsýslu við útgreiðslu séreignarsparnaðar. Meiri hlutinn leggur sérstaka áherslu á að þar komi fram skýr sundurliðun á því hvaða kostnaðarliðum gjaldinu sé ætlað að standa undir. 5. Meiri hlutinn leggur loks til breytingu á 5. gr. frumvarpsins en þar kemur fram að mönnum verði heimilað að draga allt að 6% viðbótariðgjald frá tekjuskattsstofni í stað 4% á tímabilinu 1. mars 2009 til 1. október 2010. Til að ákvæðið nái til allra þarf að vísa í bæði 4. og 5. tölul. A-liðar 30. gr. tekjuskattslaga en í 5. tölul. er einungis fjallað um þá sem vinna við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi. Til þess að ákvæðið nái einnig til launþega er þessi breyting lögð til. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Björgvin G. Sigurðsson, Bjarni Benediktsson og Ragnheiður E. Árnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta meirihlutaálit skrifa undirritaður, varaformaður nefndarinnar, Ellert B. Schram, Gunnar Svavarsson, Jón Bjarnason og Birkir J. Jónsson. Það er rétt að taka fram að fyrir liggur við þessa umræðu breytingartillaga frá hv. þm. Pétri H. Blöndal. Efnahags- og skattanefnd átti sérstakan fund í hádeginu í dag þar sem hún var rædd. Samkomulag er um að þetta frumvarp gangi til efnahags- og skattanefndar að nýju á milli 2. og 3. umr. Þar verður væntanlega farið frekar yfir þá breytingartillögu sem fyrir liggur og hugsanlega tekið á því hvernig vinna megi með þær hugmyndir sem þar hafa komið fram í framhaldi af samþykkt þessa frumvarps. Í því sambandi er rétt að minna á að þegar hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir frumvarpinu við 1. umr. lýsti hann því að sú leið sem er lögð til í breytingartillögu hv. þm. Péturs H. Blöndals hafi verið til skoðunar í fjármálaráðuneytinu en ekki þótt rétt að leggja hana til núna en engu að síður hafi hún alls ekki verið afskrifuð af hálfu fjármálaráðuneytisins. Ráðherra lýsti sig reiðubúinn til að skoða frekari breytingar eða útfærslur á síðari stigum þegar reynsla væri komin á málið, eins og það er lagt fram, og að hafðri hliðsjón við önnur úrræði sem verið er að vinna svo sem greiðsluaðlögunarmálunum sem geta líka komið sér vel fyrir fjölskyldur í landinu. Vilji er til þess af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að vinna áfram við þetta mál og skoða frekari útfærslur, jafnvel þó að niðurstaða ríkisstjórnarflokkanna sé að gera ekki þær breytingar nú sem sérstök tillaga er gerð um af hálfu minni hluta efnahags- og skattanefndar. Svigrúm gefst til að ræða tillöguna frekar á vettvangi nefndarinnar á milli 2. og 3. umr. og hugsanlega að sameinast um einhverja málsmeðferð í framhaldinu með sérstöku framhaldsnefndaráliti sem nefndin mundi þá vinna.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá minni hluta efnahags- og skattanefndar - ég segi sennilega ekki háttvirtum því þar er ég einn sjálfur. Það er að finna á þskj. 667 og er nefndarálit um þetta frumvarp sem við ræðum hér um skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Ég ætla ekki að lesa nefndarálitið frá orði til orðs en mér fannst skorta á að menn áttuðu sig á þeim vanda sem við er að glíma og fyndu á honum lausnir. Frumvarp ríkisstjórnarinnar gengur út á það að allir fái milljón á 10 mánuðum, sem eru u.þ.b. 63 þús. kr. á mánuði eftir skatt, og ég tel að það sé allsendis ófullnægjandi fyrir þá sem eru í virkilegum erfiðleikum jafnvel þótt bæði hjóna eða para fengju slíka upphæð, 600 þús. kr., þá eru þetta 1,2 millj. og vanskilin eru oft miklu stærri og myndarlegri en það. Þegar ég fór að hugsa málið sá ég að í rauninni erum við annars vegar með fasta upphæð sem fólk skuldar og getur ekki borgað af vegna breytinga, hugsanlega vegna atvinnuleysis eða einhverra breytinga í kjölfar hrunsins. Það er sem sagt föst skuld öðrum megin og föst inneign hinum megin, sem er inneign í séreignarsjóði. Mér datt í hug að gera þetta með skuldajöfnun, með því að færa skuldabréf á milli þannig að vörsluaðili séreignarsparnaðarins, yfirleitt banki eða lífeyrissjóður, gæfi út skuldabréf sem skuldareigandinn, sá sem maðurinn skuldar, sem oftast er banki eða Íbúðalánasjóður, keypti. Það þarf líka að borga skatt og þá datt mér í hug að láta lífeyrissjóðinn gefa út skuldabréf til skattsins og þar með væru skatturinn og skuldin talin greidd. Þetta skuldabréf væri með nákvæmlega sömu kjörum og séreignarsparnaðurinn sem einstaklingurinn átti, fengi sömu ávöxtun ár eftir ár, og greitt yrði út með sömu gjalddögum og hann átti rétt á við 65 ára, 67 ára eða hvað aldur það nú er og þá fengju skatturinn og bankinn sitt greitt í peningum. Kosturinn við það er að skuldarinn mundi losna við skuld sína af húsinu og gæti haldið áfram án þess að missa heimili sitt, eins og oft vofir yfir. Þessi hugmynd gengur í raun út á það að engir peningar fari á milli og kemur því ekki illa við lífeyrissjóðina eða vörsluaðila séreignarsparnaðar. Þeir borga ekki út eina einustu krónu og það yrði akkúrat engin breyting. Íbúðalánasjóður eða bankarnir, þar sem skuldin er greidd, fengju hins vegar skuldina uppgreidda, en hún er í mikilli hættu hjá þeim af því að maðurinn getur ekki borgað, hann er í vanskilum og hættan er sú að allt fari á uppboð og reka þurfi manninn út af heimilinu og yfirleitt tapa lánastofnanir á slíkum viðskiptum, þau eru ekki æskileg. Eins og ég gat um áðan eiga ríkissjóður tekjuskatt og sveitarfélög útsvar í þessu, skuldabréfin skiptust væntanlega á milli þeirra, og fengju greitt eins og til stóð þegar maðurinn verður 67 ára þannig að þau tapa hvorki einu né neinu. Ég flyt breytingartillögu um þetta þar sem þetta er sett yfir í lagatexta og auk þess hef ég ákveðinn varnagla, sem mér finnst vanta í frumvarp ríkisstjórnarinnar eða meiri hlutans, að ef þessi aðgerð, sem felst í því að greiða út séreignarsparnaðinn, dugar ekki til þannig að sá sem skuldar verður engu að síður gjaldþrota þá er betra heima setið en af stað farið. Ég er með ákvæði um það að sá sem skuldar skuli fara í ákveðið mat - það kostar auðvitað en ég held að það sé vel þess virði að hann fari í ákveðið mat með fjármál sín - og ef sýnt þykir með töluverðum líkum að sú aðgerð að greiða út séreignarsparnaðinn nægi til að bjarga honum frá gjaldþroti þá sé farið út í aðgerðina, ella ekki. Það er engum greiði gerður með því að borga út séreignarsparnaðinn og svo fer skuldarinn á hausinn hvort sem er og hefur þá tapað séreignarsparnaðinum, sem gerist annars ekki því að séreignarsparnaðurinn er utan við gjaldþrotið, þannig að ég er líka með þetta ákvæði inni. Svo ræðir nokkuð í nefndarálitinu um jafnræðisákvæði af því að menn töldu að vera þyrfti jafnræði á milli skuldara. Ekki er hægt að láta þá sem skulduðu fá séreignarsparnaðinn greiddan út en ég færi rök fyrir því að menn fái greiðslur mjög víða. T.d. fá þeir sem eru sextugir séreignarsparnaðinn greiddan út og engin málefnaleg rök eru fyrir því að maður sem er sextugur fái greitt út en ekki sá sem er 59 ára. Við erum t.d. líka með örorkulífeyrisbætur, niðurfellingu fasteignagjalda til þeirra sem eru tekjulágir og alls konar „ójafnræði“ vegna ýmiss konar aðstæðna. Mér finnst t.d. yfirvofandi missir heimilis vera alveg næg ástæða til að beita slíkum úrræðum. Þessi tillaga var nokkuð mikið rædd í efnahags- og skattanefnd í morgun - mikið rædd er kannski ofsögum sagt því nefndin hafði stuttan tíma. Þetta er eitt þeirra mála sem ríkisstjórnin kemur með sem ég tel vera gott mál og vil gjarnan styðja og þess vegna lá ég yfir þessari lausn og vonast til að menn leiti að bestu mögulegri lausn á vandanum. Eitt í þessu sambandi, frú forseti, svo ég lengi þetta örlítið, er að mjög erfitt virðist vera að fá upplýsingar um t.d. dreifingu séreignarsparnaðar, hve margir eiga yfir 6 millj. samanlagt, hve margir eiga yfir 8 millj. o.s.frv. af því að ekki má keyra þær upplýsingar. Ég held að Alþingi þurfi að skoða lög um persónuvernd í þessu skyni svo opnaður sé möguleiki á því að kanna svona upplýsingar. Það er mjög mikilvægt við vinnslu svona mála að hægt sé að keyra í gegn t.d. alla reikninga eftir kennitölu, safna saman hvað menn eiga og síðan finna dreifingaraðila og eyða gögnunum eftir það. Þá vita menn hvernig gögnin liggja. Þetta er sami vandinn og ég lenti í þegar ég var að hanna kerfi fyrir greiðsluþátttöku almennings í heilbrigðiskerfinu, en þá lenti ég í mjög miklum vandræðum með einmitt persónuvernd og það tafði málið þannig að það dó drottni sínum við stjórnarskiptin. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra en það hefur orðið að samkomulagi að ég dragi þessa tillögu til baka til 3. umræðu og hún verður þá væntanlega rædd í hv. efnahags- og skattanefnd á milli 2. og 3. umr.

Virðulegur forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um smábreytingartillögu sem við flytjum saman, ég og hv. þm. Árni M. Mathiesen, hafnfirska tillögu má segja, hv. hafnfirskur þingmaður Árni M. Mathiesen. 

Frú forseti. Með samþykkt þess frumvarps sem hér er til afgreiðslu er stigið mikilvægt skref í þá átt að örva atvinnustarfsemina í byggingargeiranum en hann er meðal þeirra atvinnugreina sem hefur orðið hvað verst úti eins og kunnugt er í kjölfar efnahagshrunsins í október síðastliðnum. Sérstaklega eru gerðar ráðstafanir til að örva atvinnustarfsemi í greinum hönnuða, ráðgjafa og eftirlitsaðila í byggingariðnaði. Ég tel að það sé afskaplega þýðingarmikil breyting sem hér er gerð og er liður í því eins og ég sagði áðan að örva atvinnustarfsemina. Ég segi þess vegna já.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni mjög merkilegt mál en ég hef lýst því yfir í ræðum bæði við 2. og 3. umr. að ég sé ekki talsmaður þess að krukka eigi í virðisaukaskattskerfið. Hins vegar þarf að hugsa óhefðbundið nú um stundir og þess vegna fer þetta mál samhljóða í gegnum þingið og góð samstaða var í efnahags- og skattanefnd. Gerðar voru fjórar mikilvægar breytingar á málinu. Ég vildi ganga örlítið lengra og hef gert grein fyrir því í umræðu og vonast til þess að þingheimur, virðulegur forseti, fylgist með framgangi málsins á komandi mánuðum og geti þá tekið það aftur upp, til að mynda á haustþingi. Það eru ýmsir fletir í þessu máli fyrir atvinnulífið en það sem mestu máli skiptir er að koma fjármagninu á hreyfingu. Við getum gert það í gegnum umrætt mál en fjármagnið þarf þá að vera til staðar. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Við höfum nýlokið afgreiðslu mikilvægra mála fyrir íslenskt efnahagslíf og við sjálfstæðismenn höfum lagt á það áherslu að hleypa slíkum málum hratt og örugglega gegnum þingið. Nú er komið á dagskrá mikilvægt mál sem snýr að sjálfri stjórnskipuninni, grundvelli þjóðskipulags okkar. Ég vil því beina þeim tilmælum til virðulegs forseta að veitt verði heimild til að tvöfalda ræðutíma í málinu í öllum umferðum. Ég tel mikilvægt að þingmenn hafi gott tækifæri til að tjá skoðanir sínar á því. Hér er um mikilsvert mál að ræða og eitt stærsta málið sem hefur farið fyrir þingið í langa tíð. Þetta er beiðni okkar sjálfstæðismanna, virðulegi forseti, og ég vona að hægt verði að verða við slíkri beiðni.

Forseti hyggst taka 5 mínútna hlé til að íhuga ósk hv. þm. Illuga Gunnarssonar.

Forseti hefur samkvæmt 2. mgr. 55. gr. þingskapalaga orðið við beiðni hv. þm. Illuga Gunnarssonar um að lengja ræðutíma hvers þingmanns um 10 mínútur í 1. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til stjórnarskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum. Flutningsmenn eru fulltrúar fjögurra þingflokka á Alþingi, allra flokka nema Sjálfstæðisflokksins. Ásamt mér flytja málið Steingrímur J. Sigfússon, Birkir J. Jónsson og Guðjón A. Kristjánsson. Frumvarpið stefnir að þeim markmiðum sem fram komu í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar frá 8. febrúar sl. Þær breytingar sem hér eru lagðar til eru af tvennum toga. Annars vegar er lagt til að þrjár nýjar greinar komi í stjórnarskrána, ákvæði um auðlindir og umhverfismál, ákvæði um að þjóðaratkvæðagreiðsla geti farið fram að frumkvæði tiltekins fjölda hóps kjósenda og loks ákvæði um að allar breytingar á stjórnarskrá skuli bornar undir þjóðina til samþykkis. Þessum ákvæðum er ætlað að taka gildi við samþykkt síðara frumvarps til stjórnarskipunarlaga að afloknum kosningum. Hins vegar er gerð tillaga um grundvallarbreytingu varðandi framtíð íslenskrar stjórnskipunar með því að sérstöku stjórnlagaþingi sem kosið verði beint til verði falið að semja nýja stjórnarskrá lýðveldisins. Ég legg áherslu á að efni frumvarpsins ber skýr merki þeirrar sterku kröfu sem hefur komið fram í samfélaginu um að þjóðin eigi að hafa bein áhrif á mikilvæg málefni sem varða hagsmuni hennar. Með þessu er jafnframt undirstrikað að þjóðin sjálf er stjórnarskrárgjafinn. Um langt skeið hefur verið stefnt að því að heildarendurskoðun fari fram á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands sem Alþingi samþykkti árið 1944 að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Allar tilraunir til þess hafa mistekist þótt ýmsir hlutar stjórnarskrárinnar hafi verið endurskoðaðir ítarlega. Meðal fyrstu verkefna minna sem forsætisráðherra var að undirbúa stofnun ráðgjafarhóps ríkisstjórnarinnar um tillögur um breytingar á stjórnarskránni og var hann skipaður 9. febrúar sl. undir forystu Bjargar Thorarensen prófessors. Hópnum var falið að vinna tillögur um stjórnarskrárbreytingar varðandi auðlindaákvæði í stjórnarskrána, þjóðaratkvæðagreiðslur og aðferðir við breytingar á stjórnarskránni. Jafnframt skyldi hann meta í ljósi starfs stjórnarskrárnefndar á árunum 2005–2007, og þess víðtæka samráðs sem þá átti sér stað, hvort rétt væri að gera tillögur um fleiri breytingar á stjórnarskrá, einkum varðandi umhverfisvernd. Ég undirstrika að í starfi stjórnarskrárnefndarinnar sem stóð í tvö ár voru þessi atriði, einkum um auðlindaákvæði og breytingar á stjórnarskránni, ítarlega rædd og samstaða var um ýmsa meginþætti þótt ekki kæmu fram beinar tillögur um breytingar nema að því er varðar aðferðir á breytingum á stjórnarskránni. Ráðgjafarhópurinn byggði vinnu sína um þessi atriði á fyrrgreindu starfi stjórnarskrárnefndar. Auk þess var hópnum falið að gera tillögur um fyrirkomulag stjórnlagaþings sem haldið yrði eftir komandi alþingiskosningar, þar með talið varðandi nauðsynlega lagasetningu og eftir atvikum setningu bráðabirgðaákvæðis í stjórnarskrá. Skilaði hópurinn frumtillögum sínum um efnið þann 19. febrúar. Þær voru kynntar formönnum allra stjórnmálaflokka sem fulltrúa eiga á Alþingi og í öllum þingflokkum áður en frumvarpið sem ég mæli fyrir hér í dag var lagt fram í lokagerð. Ljóst er að þótt markmiðið sé að stjórnlagaþing semji nýja stjórnarskrá er ráðgert að því verði veittur nokkuð rúmur tími til að ljúka verkinu sem er bæði margbrotið og vandasamt. Hér er miðað við frest allt til 17. júní 2011 en þann dag fögnum við 200 ára fæðingarafmæli Jóns Sigurðssonar. Er því ekki óeðlilegt að samhliða tillögu um setningu stjórnlagaþings séu gerðar tillögur um nokkrar breytingar á stjórnarskránni í mjög afmörkuðum atriðum sem geta þó haft mikið gildi á komandi missirum á meðan stjórnlagaþing er að störfum. Fyrst vík ég að 1. gr. frumvarpsins sem fjallar um náttúruauðlindir, eignarhald þeirra og nýtingu, svo og um ýmis réttindi almennings á sviði umhverfisréttar. Hér er fjallað um efni sem snýr að gífurlega mikilvægum hagsmunum þjóðarinnar í nútíð og til framtíðar. Því er afar mikilvægt bæði að setja skýr markmið um nýtingu þessara auðlinda til hagsældar fyrir þjóðina alla og afnema óvissu um eignarhald þeirra. Sú leið er farin í frumvarpi þessu að byggja á þeirri vinnu og þeim umræðum sem fram fóru í stjórnarskrárnefnd um efnið þannig að ákvæðið taki í senn til eignarhalds og nýtingar á náttúruauðlindum og ýmissa meginreglna sem leiðir bæði af alþjóðlegri samvinnu og löggjöf á sviði umhverfisréttar. Kjarni tillögunnar byggir á tillögu auðlindanefndar frá árinu 2000, en í þeirri nefnd áttu sæti fulltrúar allra stjórnmálaflokka. Á vegum auðlindanefndar fór fram mjög ítarleg rannsókn, bæði á lagaumhverfi og öðrum þáttum sem varða eignarhald og nýtingu náttúruauðlinda. Meginatriðið í niðurstöðum auðlindanefndar var að lýst yrði yfir í stjórnarskrá nýju formi á eignarrétti til hliðar við hefðbundinn einkaeignarrétt einstaklinga og lögaðila. Það heiti sem hentaði best þessu nýja formi eignarréttar væri orðið þjóðareign. Í þessu felst að ríkinu er samkvæmt lögum fenginn hinn sérstaki eignarréttur á náttúruauðlindum í skjóli þess að enginn annar lögaðili eða einstaklingur hefur getað sannað eignarrétt sinn að þeim. Fyrirmynd að eignarhaldi af þessum toga er einkum sótt í ákvæði laga um þjóðlendur, nr. 58/1998, en samkvæmt þeim er íslenska ríkið lýst eigandi lands sem ekki er háð einkaeignarrétti og þar með þeirra náttúruauðlinda sem þar finnast. Með því að lýsa yfir eign þjóðarinnar á slíkum auðlindum yrði jafnframt slegið föstu að þeim mætti ekki afsala varanlega til einstaklinga eða lögaðila og jafnframt yrði girt fyrir að einstaklingar og aðrir aðilar gætu eignast beinan eignarrétt að þeim, t.d. fyrir hefð. Mikilvægt er að hafa í huga að þessu nýja stjórnarskrárákvæði er ekki ætlað að svipta menn þeim réttindum sem þeir hafa öðlast, svo sem afnotarétti af náttúruauðlindum eða atvinnuréttindum á grundvelli opinberra leyfa sem kunna að njóta verndar eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar sem óbein eignarréttindi. Með ákvæðinu er til dæmis ekki haggað við slíkum réttindum þeirra sem hagnýta jarðir og ýmis fasteignatengd réttindi eða stunda fiskveiðar á grundvelli veiðiheimilda. Hins vegar eru tekin af tvímæli um að slík óbein réttindi muni ekki leiða til beins eignarréttar einstaklinga eða lögaðila. Í 1. gr. frumvarpsins er haft í huga að nýting auðlinda í þágu þjóðarinnar og komandi kynslóða er órjúfanlega tengd stærri grundvallarspurningum á sviði umhverfismála. Því er lagt til í 2. mgr. að stjórnvöldum beri skylda til að tryggja að nýting auðlindanna byggi á meginreglum umhverfisréttar um sjálfbæra þróun. Sjálfbær þróun er eitt af mikilvægustu hugtökum auðlindastjórnunar. Grundvöllur hennar er að stjórnun nýtingar og þróunar endurnýjanlegra náttúruauðlinda sé með þeim hætti að hún skerði ekki afnotamöguleika komandi kynslóða af auðlindinni eða skaði hana óbætanlega. Íslenska ríkið hefur gengist undir ýmsar alþjóðaskuldbindingar á sviði umhverfisréttar sem fjalla um nýtingu náttúruauðlinda og annarra umhverfisgæða. Meðal mikilvægustu áfanga í alþjóðasamvinnu um umhverfisrétt er ráðstefna Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun sem haldin var í Ríó í Brasilíu árið 1992. Sú ráðstefna markaði tímamót í alþjóðlegu samstarfi um umhverfismál og afrakstur hennar var bæði alþjóðasamningar og yfirlýsingar sem lögðu grunninn að frekara starfi. Þar var til dæmis samþykkt framkvæmdaáætlun um sjálfbæra þróun í heiminum. Þar var rík áhersla lögð á mikilvægi þess að viðhalda líffræðilegum fjölbreytileika sem þætti í sjálfbærri þróun. Með því að vísa til þessara lykilhugtaka staðfestir íslenska ríkið að það hyggist halda þessar meginreglur í heiðri. Ég vek sérstaklega athygli á markmiði 3. mgr. 1. gr. frumvarpsins sem er þessu tengt. Þar er lagt til ákvæði um að allir eigi rétt til umhverfis sem stuðli að heilbrigði og þar sem líffræðilegri fjölbreytni er viðhaldið eftir því sem nánar er mælt fyrir í lögum. Hér eru áréttaðar skyldur ríkisins til að vinna stöðugt að þessum markmiðum. Eins stefnir þetta stjórnarskrárákvæði að því að skjóta styrkum stoðum undir tiltekin réttindi almennings, annars vegar varðandi upplýsingarétt um umhverfismál og hins vegar varðandi svokölluð þátttökuréttindi þegar undirbúnar eru ákvarðanir sem hafa áhrif á umhverfið. Með þessu eru fest í sessi lykilatriði af vettvangi umhverfisréttarins en um þau hefur verið sett almenn löggjöf, m.a. vegna margvíslegra skuldbindinga sem leiða af EES-samningnum í umhverfismálum. Að lokum vil ég leggja áherslu á hvað varðar auðlindaákvæðið að með því að festa ákvæði í stjórnarskrá um eignarhald og nýtingu náttúruauðlinda og nokkrar alþjóðlegar meginreglur á sviði umhverfismála skipar Ísland sér á bekk með þeim þjóðum sem telja slík málefni eina af mikilvægustu undirstöðunum fyrir heill þjóðarinnar. Reyndar má nær undantekningarlaust finna ákvæði af þessum toga í nýjum stjórnarskrám lýðræðisríkja. Í 2. gr. frumvarpsins er gerð tillaga um aðferðir til að breyta stjórnarskránni. Samkvæmt gildandi reglum verður stjórnarskránni breytt með þeim hætti að eftir að frumvarp til stjórnarskrárbreytingar hefur verið samþykkt skal rjúfa þing og láta fara fram almennar þingkosningar. Að þeim loknum skal hið nýja þing staðfesta frumvarpið óbreytt. Meginbreytingin samkvæmt þessu frumvarpi felst í því að framvegis er gert ráð fyrir að breytingar á stjórnarskránni séu bornar beint undir atkvæði þjóðarinnar. Þetta er eðlileg tilhögun og í samræmi við nútímahugmyndir um lýðræði, að það sé þjóðin sem setji valdhöfunum í stjórnarskrá þær meginreglur sem þeim ber að virða með milliliðalausri aðkomu að breytingum á henni. Auk þess verður kjósendum með þessu gefinn kostur á því að taka afstöðu til tillagna um stjórnarskrárbreytingar óháð þeim málefnum sem tekist væri á um hverju sinni í alþingiskosningum. Loks tel ég mikilvægt að benda á að hið nýja ákvæði mun girða fyrir að gerðar verði meiri háttar breytingar á íslenskri stjórnskipun nema þjóðinni verði gefinn kostur á að taka afstöðu til þeirra í þjóðaratkvæðagreiðslu. Sem dæmi má nefna aðild Íslands að Evrópusambandinu, en hún mundi óhjákvæmilega kalla á breytingar á stjórnarskránni vegna þess framsals ríkisvalds sem henni fylgdi. Þegar frumvarp til stjórnarskipunarlaga er borið undir þjóðaratkvæði er lagt til að tiltekinn hundraðshluti kosningarbærra manna verði að lágmarki að greiða atkvæði með slíku frumvarpi til að það teljist samþykkt. Þetta er gert til að tryggja að breytingar á stjórnarskránni njóti lágmarksstuðnings meðal kjósenda. Á hinn bóginn er hlutfallinu stillt í hóf, ekki síst í ljósi þess að nái frumvarp þetta fram að ganga yrði mögulegt að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um breytingar á stjórnarskránni án þess að hún færi fram í tengslum við almennar kosningar. Í næsta ákvæði frumvarpsins, 3. gr., eru enn frekari tillögur sem miða að því að auka beint lýðræði og þátttöku borgaranna í ákvarðanatöku. Lagt er til að ákveðið hlutfall kjósenda, 15% þeirra (ríflega 30.000 kjósendur), geti krafist þess að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um tiltekin lög eða málefni. Æ algengara er í nýrri stjórnarskrám að sett séu ákvæði um kosti almennings til að hafa bein áhrif á stjórnun landsins. Með þessu ákvæði um þjóðarfrumkvæði er kjósendum gefinn kostur á að koma tilteknum málum á dagskrá stjórnmálanna og taka með beinum hætti þátt í stefnumótun og löggjöf. Eðlilega er ekki hægt að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu án nokkurra takmarkana, en hér er gerð sú tillaga að málefni sem krefjast má þjóðaratkvæðis um þurfi að varða almannahag. Einnig getur krafa um þjóðaratkvæðagreiðslu varðað gildi einstakra laga, t.d. að umdeild lög sem Alþingi hefur samþykkt verði felld úr gildi. Þó verður ekki hægt að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um fjárlög, fjáraukalög, lög um skattamálefni og lög sem sett eru til að framfylgja þjóðréttarskuldbindingum. Er slík undantekning gerð til að standa vörð um fjárstjórnarvald þjóðþingsins, auk þess sem ekki þykir eðlilegt að unnt sé með slíkri atkvæðagreiðslu að hindra lagasetningu sem hefur það markmið að uppfylla þjóðréttarlegar skuldbindingar ríkisins. Í 2. mgr. er ráðgert að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu verði bindandi þegar hún fjallar um að fella úr gildi tiltekin lög og meiri hluti gildra atkvæða er fylgjandi tillögu sem borin er upp, þó minnst 25 af hundraði allra kjósenda á kjörskrá. Hér er lagt til að sambærilegan lágmarksfjölda kjósenda þurfi eins og þegar breytingar á stjórnarskrá eru lagðar í þjóðaratkvæði. Þegar önnur málefni eru borin upp í þjóðaratkvæðagreiðslu telst tillagan samþykkt ef meiri hluti greiddra atkvæða er fylgjandi henni. Ljóst er að sé fylgi þjóðarinnar við málefnið afgerandi felst í því mikilvæg pólitísk krafa á þingið um að fylgja eftir niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar um tiltekið málefni og þar með vilja þjóðarinnar. Hæstv. forseti. Að lokum mun ég víkja að mikilvægu nýmæli frumvarpsins, tillögu um að nýtt bráðabirgðaákvæði bætist við stjórnarskrána um að efnt verði til stjórnlagaþings. Hugmyndir um stjórnlagaþing eru ekki nýjar af nálinni og meðal annars lagði ég fram frumvarp um málið árið 1995. Þá hafa þingmenn Framsóknarflokksins lagt fram frumvarp um stjórnlagaþing á þessu þingi sem hér var til umræðu í síðasta mánuði. Þegar núgildandi stjórnarskrá var sett við lýðveldisstofnunina árið 1944 var ákveðið að bíða með heildarendurskoðun hennar til betri tíma en aðeins því nauðsynlegasta var breytt til að lýðveldisstofnunin gæti átt sér stað. Eftir sem áður hefur stjórnarskráin hvílt á gömlum merg, fyrstu stjórnarskrá Íslands sem Danakonungur færði Íslendingum árið 1874 án þess að samþykki þjóðkjörins þings lægi fyrir. Aldrei fyrr hefur jafnsterk krafa komið fram um nauðsyn þess að Íslendingar setji sér nýja stjórnarskrá frá grunni. Þar hefur einkum verið rætt um þörf á að breyta skipulagi löggjafarvalds og framkvæmdarvalds og aðskilnaði milli þessara tveggja valdþátta, reglum um ábyrgð handhafa framkvæmdarvaldsins og eftirliti þingsins með starfi stjórnvalda og ekki síst um möguleika þjóðarinnar á að taka beinan þátt í ákvörðunum með þjóðaratkvæðagreiðslu. Í þeirri umræðu hefur sjónum verið beint að uppruna íslensku stjórnarskrárinnar og þeirri staðreynd að stór hluti ákvæða hennar stendur óbreyttur frá árinu 1874. Þessi ákvæði endurspegla því hvorki þann veruleika sem er uppi varðandi meðferð framkvæmdarvaldsins né tryggja nægilega aðskilnað framkvæmdarvalds og löggjafarvalds og nauðsynlegt aðhald þings með framkvæmdarvaldi. Í ljósi þess að stjórnmálaflokkum hefur ekki tekist að ná samstöðu um nauðsynlegar breytingar á nokkrum meginþáttum í núgildandi stjórnarskrá, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir, viljum við nú freista þess að stofna til sérstaks stjórnlagaþings með þjóðkjörnum fulltrúum sem verði falið þetta mikilvæga verkefni. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að forseti Íslands boði til stjórnlagaþings en þaðan í frá taki þingið sjálft við stjórn sinna mála og setji sér starfsreglur. Einu mörkin sem þinginu eru sett er að því ber að byggja tillögur sínar á lýðræðisskipan, réttarríki og vernd mannréttinda en vitaskuld verður aldrei fallist á nein frávik frá þeim grunngildum. Í þeim frumvarpsdrögum sem fylgja frumvarpi þessu er gert ráð fyrir að stjórnlagaþingið verði skipað 41 þjóðkjörnum fulltrúa og jafnmörgum til vara. Um kjörgengi og kosningu fulltrúa á þingið og skipulag þess skal mælt fyrir í sérstökum lögum sem sett verði að loknum almennum þingkosningum vorið 2009. Drög að frumvarpi til slíkra laga fylgja frumvarpi því sem ég mæli nú fyrir. Þar koma fram mikilvæg atriði um skipan þingsins, þá sérstaklega að allir fulltrúar þingsins skuli kosnir persónukosningu, að sitjandi þingmenn, varaþingmenn og ráðherrar geti ekki boðið sig fram til þingsins og að stefnt sé að því að sem jöfnust hlutföll kynjanna sitji á þinginu. Auk þess er tekið fram í þessum frumvarpsdrögum að stjórnlagaþing geti ákveðið að afmarka verksvið sitt. Þó skuli sérstaklega teknir til athugunar þættir eins og undirstöður íslenskrar stjórnskipunar og helstu grunnhugtök hennar, skipan löggjafarvalds og framkvæmdarvalds og valdmörk þeirra, hlutverk og staða forseta lýðveldisins, framsal ríkisvalds til alþjóðastofnana og meðferð utanríkismála og ákvæði um kosningar og kjördæmaskipan, svo nokkuð sé nefnt. Af þessu sést að verkefni stjórnlagaþingsins verður afar margháttað. Það er að mínu mati gífurlega mikilvægt að útfærsla á starfsskipulagi þingsins verði vel undirbúin. Það ræður í raun úrslitum um skilvirkni í störfum þingsins og endanlegan árangur þess. Stjórnlagaþing mun geta ráðið sérfræðinga og annað starfsfólk og gert er ráð fyrir að starfi þingsins verði meðal annars skipt niður á smærri vinnunefndir um helstu meginþætti. Ég fer nú nokkrum orðum um þann tímaramma sem er lagður til í 2. mgr. frumvarpsákvæðisins. Það þykir eðlilegt að setja ytri tímaramma þannig að nokkurt svigrúm sé fyrir þá sem undirbúa munu kosningar til stjórnlagaþings og skipuleggja aðstöðu fyrir það og þjóðkjörna fulltrúa þess án þess þó að unnt sé að draga samkomudag stjórnlagaþings um of. Gera verður ráð fyrir einhverjum tíma fram að myndun nýrrar ríkisstjórnar í kjölfar alþingiskosninga 25. apríl nk. og a.m.k. nokkrum vikum til að afgreiða frumvarp til laga um stjórnlagaþing, hefja undirbúning að kosningu þess í sumarbyrjun og kjósa til þess síðsumars eða í haust. Við verðum að huga að því að nægilegur tími gefist fyrir frambjóðendur til að koma fram og kynna sig og fyrir kjósendur að kynna sér málin og taka afstöðu. Í drögunum að frumvarpi til laga um stjórnlagaþing er gert ráð fyrir kosningum eigi síðar en 1. október í ár, en vitaskuld má halda þær fyrr ef henta þykir þótt óheppilegt sé að þær fari fram yfir hásumarleyfistímann. Þá þykir við hæfi að leggja til fullveldisdaginn, 1. desember, sem síðasta mögulega setningardag stjórnlagaþings. Eftir það hefur stjórnlagaþing rúma 18 mánuði til að ljúka verkefni sínum. Sjálft getur það stytt starfstíma sinn ef þörf er á. Þá getur starfstíminn orðið lengri komi þingið fyrr saman. Reynir þar á samspil forseta Íslands sem boðar til þingsins og forsætisráðherra sem leggur því til starfsaðstöðu. Þá getur Alþingi samþykkt með þingsályktun að lengja starfstímann um allt að hálft ár óski stjórnlagaþingið þess í því skyni að ljúka ætlunarverkinu. Ég legg áherslu á að gert er ráð fyrir ákveðnu samráðsferli á milli stjórnlagaþingsins og Alþingis um gerð frumvarps til nýrrar stjórnarskrár, ekki síst til að tryggja enn frekar vandaða meðferð málsins án þess þó að Alþingi hafi neitunarvald gagnvart stjórnlagaþinginu. Áður en stjórnlagaþing samþykkir frumvarp að nýrri stjórnarskrá skal það sent Alþingi til umsagnar. Alþingi skal veita stjórnlagaþingi umsögn sína innan tveggja mánaða. Þegar stjórnlagaþing hefur samþykkt frumvarp að nýrri stjórnarskrá skal það á ný sent Alþingi sem getur innan mánaðar ákveðið með rökstuddri tillögu að vísa frumvarpinu aftur til stjórnlagaþings. Skal þá taka frumvarpið þar aftur til meðferðar með hliðsjón af rökstuddri tillögu Alþingis. Þarf þá tvo þriðju hluta fulltrúa á stjórnlagaþingi til að samþykkja frumvarpið nema fallist sé á rökstudda tillögu Alþingis um breytingar á frumvarpinu og þarf þá aðeins einfaldan meiri hluta. Náist slíkt samþykki skal frumvarpið lagt í þjóðaratkvæðagreiðslu en ella telst það fellt. Af þessu er ljóst að komi upp ágreiningur um þetta milli stjórnlagaþings og Alþingis verður þjóðin endanlega að skera úr um hvort hún kýs að samþykkja nýja stjórnarskrá. Frumvarp að nýrri stjórnarskrá skal lagt undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu í leynilegri atkvæðagreiðslu til samþykktar eða synjunar. Sé meiri hluti gildra atkvæða fylgjandi frumvarpinu, þó a.m.k. 25 af hundraði allra kjósenda á kjörskrá, skal það staðfest af forseta Íslands og verður þá gild stjórnarskipunarlög. Hér þykir aftur eðlilegt að hafa tilskilið lágmark þjóðarinnar sem þarf að samþykkja stjórnarskrána til þess að réttlætanlegt sé að samþykktin teljist gild. Að lokum vil ég nefna sérstaklega að hugmyndir um stjórnlagaþing eða þjóðfund til að setja borgurunum stjórnarskrá eru jafngamlar lýðræðishugsuninni. Því má finna mörg dæmi, bæði á 18. og 19. öldinni en ekki síður upp úr miðri 20. öld, þar sem lýðræðisríki hafa kosið að fara þessa leið til að ná ákveðinni þjóðfélagslegri sátt í kjölfar áfalla í samfélaginu. Ég bendi á að tillaga frumvarpsins um fyrirkomulag stjórnlagaþings er þó nýmæli sem á sér enga beina fyrirmynd í sögu stjórnlagaþinga eða þjóðfunda í lýðræðisríkjum frá síðustu öldum. Sérstaða þess felst einkum í því að allir fulltrúar þingsins verða kjörnir beint af þjóðinni, auk þess sem niðurstaða þess verður lögð beint undir þjóðina með bindandi niðurstöðu. Þá koma hvorki handhafar ríkisvalds við sögu á stjórnlagaþinginu né heldur sitjandi þingmenn á Alþingi eða ráðherrar. Þetta er sú leið sem við, fulltrúar fjögurra þingflokka, teljum þá einu réttu til að ná því mikilvæga markmiði að endurskoðun stjórnarskrárinnar nái fram að ganga og að samfélagssátt náist með þessu móti. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni þessa frumvarps í nokkrum meginatriðum en vísa að öðru leyti til ítarlegrar greinargerðar sem því fylgir. Að svo mæltu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og sérnefndar um stjórnarskrármál.

Virðulegur forseti. Ég mun fara nánar yfir þetta mál í ræðu minni en ég vil beina tveimur spurningum til hæstv. forsætisráðherra. Fyrri spurningin er þessi: Er það afdráttarlaust að 1. gr. frumvarpsins haggi ekki grundvellinum undir núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, þ.e. kvótakerfinu? Við þessari spurningu þarf að fást afdráttarlaust svar, já eða nei. Það hlýtur að vera hægt að gera þá kröfu til hv. 1. flutningsmanns að hún geti svarað þeirri spurningu með jái eða neii. Síðari spurningin lýtur að stjórnlagaþinginu svokallaða. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvað gert er ráð fyrir að þetta svokallaða þing muni kosta. Ég geri ráð fyrir að þegar hugmyndin var að flytja frumvarpið sem stjórnarfrumvarp hafi verið unnið kostnaðarmat. Hins vegar fylgir ekkert kostnaðarmat með frumvarpinu eins og það er nú úr garði gert vegna þess að þetta er þingmannamál. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Er til einhver áætlun um hvað þetta þing muni kosta og hver er hún? Mér segir svo hugur um að þetta stjórnlagaþing muni kosta meira en milljarð króna og þá hljóta menn að velta því fyrir sér hvort þeim fjármunum sé vel varið.

Forseti vill ítreka að þar sem þrír hv. þingmenn hafa óskað eftir að veita andsvar er ræðutíminn styttur í eina mínútu í seinna andsvari.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvort þau ákvæði sem eru í frumvarpinu haggi í engu núverandi kvótakerfi. Ég kom mjög inn á það atriði í máli mínu og tel mikilvægt að árétta að stjórnarskrárákvæði um náttúruauðlindir í þjóðareign muni ekki skerða réttindi þeirra sem hafa veiðiheimildir í kvótakerfinu eða svipta þá kvótanum. Þau réttindi munu eftir sem áður njóta verndar sem atvinnuréttindi þeirra er stunda útgerð eða með öðrum orðum sem óbein eignarréttindi. Með hinu nýja stjórnarskrárákvæði verður hins vegar staðfest að útgerðarmenn eða aðrir sem njóta slíkra heimilda munu aldrei öðlast beinan og varanlegan eignarrétt að fiskveiðiauðlindinni enda girðir ákvæðið fyrir að slíkt varanlegt afsal þjóðareignar geti átt sér stað. Það er eðlilegt að spurt sé um kostnað við stjórnlagaþingið. Nú er þetta mál með þeim hætti að það er ekki stjórnarfrumvarp sem slíkt, það flytja fjórir þingmenn. Ég flyt það ásamt hæstv. fjármálaráðherra, hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni og Birki J. Jónssyni og skyldan gagnvart því að kostnaðarmeta stjórnarfrumvarp er því ekki fyrir hendi. Engu að síður höfum við gert gangskör að því að það liggi fyrir og verður lagt fyrir þá nefnd sem fær þetta til umræðu hver kostnaðurinn verður og hvað lagt er þá til grundvallar í þeim kostnaði. Gert er ráð fyrir að full vinna verði að sitja þetta stjórnlagaþing og það sitji í eitt og hálft ár. Það ræðst þá sjálfsagt af tímalengd stjórnlagaþingsins hver endanlegur kostnaður verður við það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég tel að svarið við fyrri spurningunni hafi verið nokkuð afdráttarlaust, þ.e. að ekki er hugmyndin með þessu ákvæði að grafa undan núverandi fiskveiðistjórnarkerfi og það felst ekki í ákvæðum frumvarpsins að dómi 1. flutningsmanns að fótum sé kippt undan því kerfi. Ég tel að mjög mikilvægt sé að þetta liggi fyrir en þetta er ekki skýrt að mínum dómi í frumvarpstextanum eins og hann liggur fyrir. En svo langt sem það nær er jákvætt að fá svarið fram. Að því er varðar kostnaðinn við stjórnlagaþingið hlýtur það náttúrlega að vera augljóst mál að 41 maður í fullri vinnu í tvö ár á þingmannslaunum - þó að þau hafi nýlega verið lækkuð - kostar stórfé. Það getur ekki verið mikið mál að slá á það, húsnæðiskostnað o.fl. Þetta eru háar upphæðir og það verður að koma fram hvað flutningsmenn frumvarpsins og ríkisstjórnin er með í huga hvað þetta varðar þegar verið er að reyna að draga úr útgjöldum á bæði borð í ríkisfjármálum.

Frú forseti. Ég vil byrja á að spyrja hæstv. forsætisráðherra að því í fullri vinsemd hvort flutningsmönnum frumvarpsins sé virkilega alvara með að stefnt sé að því að klára málið og samþykkja það á þessu þingi. Ég vil í því sambandi vísa til þess sem Össur Skarphéðinsson, hæstv. utanríkisráðherra, sagði í ræðu á Alþingi 9. mars 2007, með leyfi forseta: „Stjórnarskráin er grunnlög lýðveldisins og það er mikilvægt að um þau sé fjallað af mikilli ábyrgð og það sé reynt að ná sem breiðastri og víðtækastri samstöðu um þau mál.“ Ég tek undir þessi orð Össur Skarphéðinssonar, hæstv. utanríkisráðherra. Ég vil líka vísa til þess sem Ögmundur Jónasson, hæstv. heilbrigðisráðherra, sagði í ræðu á Alþingi sama dag, 9. mars 2007, þar sem hann sagði, með leyfi forseta: „Stjórnarskránni á ekki að breyta í þeim tilgangi að afla kjörfylgis í aðdraganda kosninga en framganga Framsóknarflokksins, sérstaklega í þessu máli, ber öll þess merki.“ Nú er skammur tími til kosninga. Boðað hefur verið að þing verði rofið 12. mars, eftir sex daga, og það er eðlilegt að við fáum upplýst hvort ríkisstjórnin leggur þetta mál fram til kynningar eða hvort henni sé virkilega alvara með að stjórnarskrá lýðveldisins, grundvallarlögum þjóðar okkar, verði breytt á örfáum dögum um atriði sem skipta verulegu máli. Þá á ég við annars vegar ákvæði um þjóðaratkvæði og hins vegar reglur um með hvaða hætti stjórnarskránni verði breytt.

Virðulegi forseti. Fyrst vegna þess sem hv. þingmaður sagði um að þing verði rofið 12. mars er nauðsynlegt að það komi fram að þó að 12. mars verði tilkynnt um kjördag 25. apríl getur þingið alveg starfað áfram, það er ekkert sem kemur í veg fyrir það og það veit hv. þingmaður. Varðandi fyrirspurn hv. þingmanns og tilvitnanir í Össur Skarphéðinsson hæstv. ráðherra og að sem víðtækust samstaða skuli vera um stjórnarskrárbreytingar þá er það alveg satt og rétt að menn hafa lagt áherslu á það. En ég minni líka á að fordæmi er fyrir öðru, að stjórnarskrárbreytingar hafi verið lagðar fram af einstaka þingmönnum og ekki sem stjórnarfrumvarp. Er þess skemmst að minnast að árið 2007, ef ég man rétt, lögðu hv. þm. Geir H. Haarde og fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, Jón Sigurðsson, fram frumvarp um breytingu á auðlindaákvæði stjórnarskrárinnar, svo því sé haldið til haga. Ég vil líka halda því til haga að tvö af þeim fjórum ákvæðum sem eru í þessu frumvarpi um breytingar á stjórnarskránni sem fjalla um auðlindirnar annars vegar og aðferðir við að breyta stjórnarskránni hins vegar voru ítarlega ræddar í stjórnarskrárnefndinni 2005 og 2007 og ef ég man rétt líka á árinu 2000. Það er því ekki eins og þetta séu alveg ný mál sem eru að koma fyrir þingið. Ég geri mér fulla grein fyrir að tíminn er knappur til að ræða þessi mál en engu að síður eru það áform ríkisstjórnarflokkanna og þeirra sem standa að frumvarpinu að það verði að lögum á þessu þingi, það er ætlan þeirra sem flytja málið. En auðvitað fer þetta til meðferðar í sérstakri nefnd sem 

Frú forseti. Ég fagna því að hæstv. forsætisráðherra áttar sig á því að knappur tími sé til stefnu. Þá er líka mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra hafi það í huga að við erum að fjalla um stjórnarskrá lýðveldisins og mjög mikilvægt er að vel sé vandað til verka þegar henni er breytt. Það breytir engu í því sambandi hvort þing fari heim þann 12. mars eða í byrjun apríl, tíminn er engu að síður mjög skammur, sérstaklega þegar litið er til þeirra hagsmuna sem í húfi eru sem eru grundvallarlög íslenska lýðveldisins. Mig langar til að spyrja hæstv. forsætisráðherra annarrar spurningar. Í 2. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að hægt sé að breyta stjórnarskránni með þeim hætti að 25 af hundraði allra kjósenda á kjörskrá greiði breytingu atkvæði sitt. Þetta þýðir með öðrum orðum að einungis 25% þjóðarinnar geta knúið fram breytingu á stjórnarskránni, 

Virðulegi forseti. Þetta var ítarlega rætt og frá þessu var gengið. Þetta þykir alveg eðlileg lágmarkskrafa til að niðurstaða teljist endurspegla raunverulegan vilja þjóðarinnar. Þarna er um 50 þúsund manns að ræða, ekki rétt? Það er kannski lágt hlutfall þjóðarinnar en ég minni á að hver kjósandi verður að gera upp við sig að með því að taka ekki þátt í atkvæðagreiðslunni er hann að afsala sér kosti á að hafa áhrif á stjórn landsins og þar með eigin hagsmunum og þjóðarinnar. Ég tel þetta því ekki vera óeðlilega lágt hlutfall og algerlega ásættanlegt.

Hæstv. forseti. Það eru mörg atriði í ræðu hæstv. forsætisráðherra sem kalla á andsvör en ég verð að staldra við nokkuð, kem inn á annað í ræðu minni sem flutt verður síðar við þessa umræðu. Í fyrsta lagi vegna orðaskipta sem hér hafa farið fram og vegna orða í ræðu hæstv. forsætisráðherra þá er rétt að ítreka það sem áður hefur komið fram að þó að ákvæði um auðlindir og ákvæði um breytingar á stjórnarskrá væru rædd verulega í stjórnarskrárnefnd á sínum tíma þá er ekki svo að auðlindaákvæðið hafi verið afgreitt með neinum hætti eða komist að niðurstöðu, alls ekki. Þeir sem skoða skýrslu stjórnarskrárnefndar sjá það skýrt að það mál var óafgreitt af hálfu nefndarinnar og um það voru skiptar skoðanir hvernig frá því ætti að ganga. Það er rétt að þetta komi fram. Hitt er svo annað mál að það var samkomulag um tiltekna lausn varðandi ákvæði til að breyta stjórnarskrá. En það er ekki það ákvæði sem hæstv. forsætisráðherra eða meðflutningsmenn hennar leggja fram fyrir þingið nú heldur aðeins lítill bútur af þeirri tillögu. Tillagan í heild var sú tillaga sem varð niðurstaða stjórnarskrárnefndar 2007. Þar var gert ráð fyrir nokkrum mismunandi þáttum, að stjórnarskrárbreytingar þyrftu að fara í gegnum fjórar umræður í þinginu með löngum tíma á milli, þremur vikum á milli umræðna sem er ákveðin varfærnisregla til að tryggja að ekki sé verið að keyra stjórnarskrárbreytingar í gegn á skömmum tíma. Það var líka stillt upp tveimur möguleikum varðandi samspil afgreiðslu á þingi og þjóðaratkvæðagreiðslu en þarna er bara tekin bútur úr tillögunni þannig að það sé skýrt að sú tillaga sem liggur fyrir er ekki sú tillaga sem stjórnarskrárnefnd kom sér saman um 2007. Síðan er líka rétt að nefna að fjöldamörg önnur atriði voru rædd í stjórnarskrárnefndinni og ágæt samstaða um sum þeirra. Ríkisstjórnin kýs hins vegar að draga einungis örfá atriði fram. Það er ákvörðun hennar að gera það og um það er ekki samkomulag.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi auðlindaákvæðið. Það má rétt vera að það hafi ekki verið neitt endanlegt samkomulag hvað auðlindaákvæðið varðar enda sýndi það sig eins og ég nefndi áðan í máli mínu að hv. þm. Geir H. Haarde og fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, Jón Sigurðsson, fluttu ákvæðið sérstaklega eins og þeir vildu að það liti út sem ber auðvitað vott um að það var ekki samstaða um það. En það sýnir líka að ákvæði varðandi stjórnarskrárbreytingar eru fluttar inn í þingið og það af formönnum stjórnarflokka þó að það sé ekki samkomulag milli allra flokka um það á þingi og því tel ég mikilvægt að halda til haga. Varðandi aðferðir við að breyta stjórnarskránni þá má vera að sú leið sem hv. þingmaður nefnir, þ.e. að hafa fjórar umræður og þrjár vikur á milli, hafi einhvers staðar borið á góma milli flokkanna. En ég spyr, er það ekki rétt munað hjá mér af því ég þekki það ekki nægilega vel, að það hafi fyrst og fremst verið Sjálfstæðisflokkurinn sem vildi hafa þann háttinn á varðandi fjórar umræður og þrjár vikur á milli sem ég tel alveg óþarfa og flæki bara málin? En meginatriðið í þessu er aðferðin við að breyta stjórnarskránni og það sé hægt að fara þá leið að breyta stjórnarskránni án þess að rjúfa þing og efna til kosninga það tel ég vera grundvallaratriði, eitt af helstu atriðum í þeirri breytingu sem við erum að gera á stjórnarskránni, þ.e. að ef gerðar eru breytingar þá sé hægt að fara með málið beint í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það tel ég það mikilvægasta í þessu en ekki hvort umræðurnar um breytingarnar eru þrjár eða fjórar eða hvort ein, tvær eða þrjár vikur líði á milli þeirra.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara náið út í einstök efnisatriði. Hins vegar vil ég taka það skýrt fram að sú tillaga sem er í því frumvarpi sem hér er til umræðu er ekki sú tillaga sem sátt varð um og málamiðlun var gerð um í stjórnarskrárnefnd á síðasta kjörtímabili. Þetta er ekki sú leið. Það var málamiðlun innan nefndarinnar um ákveðna lausn og málamiðlunin var undir því komin að þeir efnisþættir sem þar voru inni væru allir til staðar. Þess vegna er ekki hægt að vísa til þess að umfjöllun á því stigi hafi leitt til þeirrar niðurstöðu sem kemur fram í frumvarpi hæstv. forsætisráðherra. Í lokin vil ég aðeins árétta það sem hv. þm. Geir H. Haarde benti á áðan. Ég verð að segja það varðandi kostnað við stjórnlagaþing, sem er áhugavert mál, að mér finnst með ólíkindum að forsætisráðherra og fjármálaráðherra í núverandi ríkisstjórn leggi fram frumvarp af þessu tagi án þess að hafa hugmynd um hvað það kostar.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sannfærð um að það verður töluverður kostnaður af þessu stjórnlagaþingi. Ég held að það sé alveg ljóst. En þá er spurning hvaða mat menn leggja á það hvort þetta mál sé það mikilvægt að fara eigi út í þann kostnað sem honum fylgir. Mitt mat á því er afdráttarlaust já. Ég held að með þessari breytingu sé verið að færa þjóðinni afar miklar lýðræðisumbætur sem réttlæti þann töluverða kostnað sem verður af stjórnlagaþingi. Stjórnlagaþing á meðal annars að skoða kjördæmaskipan og kosningar til Alþingis og mér finnst vel hugsanlegt að stjórnlagaþingið skoði það sem stundum hefur verið nefnt hvort ætti ekki t.d. að fækka þingmönnum á móti. Það er dýrt að hafa 63 þingmenn á þingi og spurning hvort það sé nauðsynlegt.