Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frh. fyrri umr. Birgir Ísl. Gunnarsson: Herra forseti. Varðandi það mál, sem hér er nú tekið á dagskrá, þáltill. um stóriðjumál, þá liggur fyrir till. um að vísa því máli til allshn. Sþ. Í umr. um það mál og um þá till. lýsti ég andstöðu minni við þá málsmeðferð þar sem ég taldi að hv. n. hefði þegar tekið þetta mál til rækilegrar meðferðar og sú till., sem hér er til umr., byggðist á því starfi nefndarinnar. Hins vegar kom það fram í umr. af hálfu hv. 1. þm. Norðurl. v., formanns þingflokks Framsfl., að till. hans um þessa málsmeðferð byggðist að engu leyti á því, að um nokkra töf væri að ræða á málinu eða tilraun til tafar á málinu, heldur mundi hann beita sér fyrir að málið fengi hraða afgreiðslu í nefnd. Því lýsi ég því yfir með skírskotun til þessarar yfirlýsingar hans, að ég mun greiða atkv. með því að málið fari til allshn. Sþ.



Herra forseti. Atvmn. hv. Sþ. hefur fjallað ítarlega um þetta málefni og rætt það á allmörgum fundum sínum, samt ævinlega sammála. Og n. skrifar sem einn maður undir það álit að leggja til við hið háa Alþingi að þessi till. til þál. verði samþykkt.



Herra forseti. Þetta mál er eitt margra merkismála sem lögð eru fyrir hina afkastamiklu og ágætu þingnefnd, atvmn. Sþ. Það hefur verið rætt á fundum nefndarinnar og hafa menn einu sinni enn orðið einhuga um afgreiðslu málsins í þeirri nefnd. Þarna er raunar afar merkilegt mál á ferðinni, þar sem er að koma upp hér á landi - eða raunar um það að kanna í samráði við Fiskifélag Íslands og Hafrannsóknastofnun möguleika þess, að hér á landi verði komið upp tilraunageymi o. s. frv., eins og þar segir. Það er ekki fastara að orði kveðið. En tilgangurinn og hugsunin á bak við þetta er mjög merkileg að mínum dómi og ég tel að flestallir, ef ekki allir sjómenn, sem stundað hafa togveiðar við Ísland, séu mjög hrifnir af þessari hugmynd og sjálfsagt fleiri fiskimenn. En þetta tel ég að eigi sérstaklega við um togveiðiskipstjóra og stýrimenn sem hafa margir hverjir að vísu getað notið þess að skoða slík tæki í útlöndum og þá líklega flestir í Bretlandi þar sem mjög myndarlegur veiðarfæratankur er rekinn. Þar er mikil eftirspurn eftir því að kanna og athuga við þann tank hvernig veiðarfæri haga sér í sjó. Hann er í stöðugri og mikilli notkun allt árið og þangað kemur fjöldi manns af Bretlandseyjum og nálægum löndum, þ. á. m. frá Íslandi. Og það er löngu kominn tími til þess í raun og veru, að við Íslendingar, sem lifum á fiskveiðum og fiskvinnslu og þjónustugreinum í kringum þann atvinnuveg fyrst og fremst, komum okkur upp slíkri aðstöðu. Herra forseti. Vegna þessa máls væri sannarlega ástæða til þess að fjalla af meiri nákvæmni um þetta. Það hefur verið talsverð umræða í þjóðfélaginu um tæki af þessari tegund, og það er skoðun mín að jafnvel þó að þetta kunni að vera nokkuð dýrt í byrjun fyrst og fremst, þá verði veiðarfæratankur þar sem unnt er að fylgjast með hvernig veiðarfæri hagar sér við mismunandi toghraða, mismunandi gerð veiðarfæra, mismunandi hlera o. s. frv. - allt sem þetta snertir er ákaflega breytilegt og nákvæmt og viðkvæmt - slíkur veiðarfæratankur verði fljótur að margborga sig, - ekki aðeins að borga sig, heldur margborga sig. Herra forseti. Ég legg til og öll atvmn. sameiginlega að þessi till. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. n, fyrir mjög góðar undirtektir við þetta mál, sem við fluttum þm. úr öllum flokkum, og vænti ég að það beri enginn brigður á að það sé rétt orðað. Ég verð þá að teljast fulltrúi flokksbrotsins líka, brotabrotsins. Ég veit að þessar góðu undirtektir munu mjög gleðja þá nemendur sem eru nú að ljúka námi úr Stýrimannaskóla Reykjavíkur því að þeir munu koma aftur til þess að stunda nám í því fagi sem þarf að stunda þegar þessi tankur verður kominn, sem ég veit að kemur. Enn frekar mun það gleðja þá, sem eru nemendur þar í dag, og líka eldri nemendur. En ég held að það muni sérstaklega gleðja alla hagsmunaaðila sem þar eiga hlut að máli, vegna þess að þessi skóli á 90 ára afmæli á þessu ári, ef fjvn. að lokinni þessari athugun í sumar ber gæfu til að fylgja málinu eftir með þeim hnykk, sem til þarf, að veita fé á næsta hausti svo að málið komist endanlega í höfn. Þetta er ekki aðeins hagsmunamál þeirra sem stunda nám við þennan skóla nú eða hafa gert. Það er líka hagsmunamál útgerðaraðilanna, það er hagsmunamál okkar fjölmennu iðnaðarstétta sem vinna við netagerð hér víðs vegar um land, og það er að sjálfsögðu líka hagsmunamál veiðarfæraframleiðendanna og um leið útgerðarinnar í heild og íslensku þjóðarinnar.



Herra forseti. Samkv. beiðni 10 þm. hef ég lagt fram prentaða skýrslu um Ríkisútvarpið. Þessi beiðni var fram borin með heimild í 31. gr. þingskapalaga og Alþingi samþykkti hinn 3. febr. að beiðnina mætti bera fram. Með bréfi til útvarpsstjóra, sem var dags. 6. febr., fór ég þess á leit við hann, að hann veitti mér aðstoð við skýrslugerðina, og fóru fram viðræður þá þegar milli mín og útvarpsstjóra um hvernig sú aðstoð yrði í té látin. Við komum okkur saman um hvaða þættir það væru sem skýrslubeiðendur óskuðu sérstaklega upplýsinga um, enda var augljóst af orðalagi beiðninnar og grg., sem henni fylgdi, hvað í henni fólst. Ég leit svo á, að það væri verið að biðja um mjög ítarlega skýrslu um Ríkisútvarpið, sem ekki væri fljótunnið verk ef vel ætti að vera. Því óskaði ég þess sérstaklega af útvarpsstjóra, að hann fengi mér í hendur, eftir því sem hann gæti, sem flest gögn og upplýsingar sem nota mætti til heillegrar og víðtækrar skýrslugerðar. En það verður að segja hverja sögu eins og hún gengur, að skýrsla sú, sem hér liggur fyrir, er ekki í því formi sem ég hafði hugsað mér í upphafi. Ég hafði ráðgert aðra framsetningu en reyndin hefur orðið. Ætlun mín var að vinna öðruvísi úr fyrirliggjandi gögnum en hér er gert. Ástæðan til þess, að skýrslan er svo úr garði gerð sem raun ber vitni, er sú, að ég taldi mig kominn í tímaþröng. Það hafði mikil áhrif á gang þessa máls, að útvarpsstjóri var mikið frá vinnu á þessum tíma vegna sjúkleika og síðar vegna legu á sjúkrahúsi og gat því ekki sinnt því samstarfi við mig um skýrslugerðina sem ég taldi eðlilegt og reyndar óhjákvæmilegt. Að lokum fór svo, að sú leið var valin, sem skýrslan ber með sér, að bein svör við fsp. eru stutt, en vísað til fskj. til frekari skýringa og upplýsinga. Þótt ég viðurkenni galla á þessari framsetningu tel ég að í skýrslunni sé að finna svör við því, sem skýrslubeiðendur spyrja einkum um, svo og nokkurn almennan fróðleik um Ríkisútvarpið sem gagnlegt er að hafa á einum stað. Efni skýrslubeiðninnar er svo skýrt og vel afmarkað í þætti að auðvelt var að haga svörum á svipaðan hátt og gert er þegar fsp. er svarað á Alþingi. Og þannig er skýrslan reyndar úr garði gerð eins og hún liggur fyrir, og það er kannske ekki ókostur þegar öll kurl koma til grafar. Beiðninni er skipt í 10 fyrirspurnaliði. Fjallað er um hvern einstakan lið í stuttu svari, en síðan vísað til fskj. til nánari upplýsinga. Það skiptir því miklu máli að lesa fskj., svo mikilvæg sem þau eru í þessari framsetningu. Til yfirlits um efnisþætti fsp. og hvernig svörum er raðað í skýrslunni vil ég minna á efnisyfirlitið í upphafi skýrslunnar. Það gefur lesendum skýrslunnar hugmynd um hvað um sé að ræða. Þetta efnisyfirlit, eins og það er sett hér fram, er í 10 liðum. Það er um hag og stöðu, framtíðaráform útvarps og sjónvarps, hvernig halli undanfarinna ára verði greiddur. Fjallað er um fjármögnun nýrrar langbylgjustöðvar, um fjármögnun útvarpshúss, um húsnæðisvandann næstu ár, um áætlanir, um styrkingu dreifikerfis, um fjárhagslega þætti sjónvarpssambands við gervitungl og svör við því, hvenær stereóútsendingar nái til landsins alls, og einnig er hér fjallað um spurninguna um aðra útvarpsrás eða landshlutaútvarp. Mig langar nú, þó að skýrslan út af fyrir sig tali sínu máli, til þess að fara hér nokkrum orðum um nokkra efnisþætti skýrslunnar. Ég tek þá fyrir fyrst það sem varðar hag og stöðu fyrirtækisins og um er spurt. Undir þessum lið kemur það fram, að Ríkisútvarpið var rekið með verulegum halla allan fyrri hluta síðasta áratugar, þ. e. fram til ársins 1975. Á árunum 1976–1978 var Ríkisútvarpið rekið hallalaust og reyndar var verulegur tekjuafgangur árið 1978. Árið 1979 brá aftur til hallarekstrar og svo var einnig árið 1980. Það er ljóst, að góð afkoma Ríkisútvarpsins 1976–1978 réðst að verulegu leyti af því, að þá fékk stofnunin ríflegan hlut af tolltekjum af innfluttum sjónvarpstækjum. Auk þess voru afnotagjöld áætluð þannig að þau voru stofnuninni hagstæð. Hallinn, sem varð árin 1979 og 1980, stafar hins vegar mjög af því, að þá kemur til framkvæmda ný stefna í fjármálastjórn ríkisins að því er varðar skil ríkissjóðs á tolltekjum af sjónvarpstækjum til Ríkisútvarpsins. Auk þess voru afnotagjöld ekki í samræmi við verðbólgu mest af þessum tíma. Þarna var því þrengt að Ríkisútvarpinu, sem ég ætla síst að bera í bætifláka fyrir, en hins vegar tel ég að Ríkisútvarpið sjálft hefði fyrr átt að aðlaga sig raunverulegri tekjustöðu, þ. e. sníða sér stakk eftir vexti í rekstri sínum og endurskoða rekstraráætlanir sínar í tíma. Það hefur komið í minn hlut að fyrirskipa samdrátt í rekstri Ríkisútvarpsins til þess að stöðva hallareksturinn og finna leið til þess að greiða upp halla tveggja ára. Slíkur samdráttur er ekki góður kostur, en hann er nauðsynjamál eins og málum var komið. Stefnt er að því, að Ríkisútvarpið verði rekið hallalaust á þessu ári. Þá hefur stofnunin tekið lán til þess að jafna halla tveggja síðustu ára. Slík aðgerð er bráðabirgðalausn að sjálfsögðu. Eins og fram kemur í skýrslunni eru hugmyndir uppi um það að jafna hallann endanlega á fimm árum með sérstakri hækkun afnotagjalda. Það verður kannað nánar, hvort sú leið verður farin eða einhver önnur. En ég legg á það áherslu, að Ríkisútvarpið aðlagi á hverjum tíma rekstur sinn ríkjandi fjárhagsástæðum, þ. e. safni ekki rekstrarskuldum. Slíka kröfu þarf reyndar að gera til allra ríkisfyrirtækja, því að annað er ábyrgðarleysi í fjármálum. En ég endurtek það, að ég er ekki að bera í bætifláka fyrir þá fjármálastefnu ríkissjóðs sem lögfest var 1976, en framkvæmd hefur verið með fullum þunga 1979 og 1980, að afnema rétt Ríkisútvarpsins til þess að njóta tolltekna af sjónvarpstækjum. Ég er ekki heldur að mæla því bót í sjálfu sér, að ákvörðun afnotagjalds skuli háð ströngum verðlagshöftum og afnotagjöldin tengd vísitölukerfinu. Hins vegar eru þetta staðreyndir sem verður að viðurkenna eins og sakir standa. Þetta eru aðstæður sem Ríkisútvarpið verður að búa við, a. m. k. um sinn. En höfuðatriðið er það í þessu sambandi, að stefnt er að hallalausum rekstri á þessu ári. Á það legg ég áherslu þegar rætt er um rekstur stofnunarinnar og fjárhagsmál almennt. Hallarekstur síðustu tveggja ára verður ekki endurtekinn. Skýrslubeiðendur spyrjast fyrir um framtíðaráform Ríkisútvarpsins. Því er til að svara einfaldlega að af minni hálfu og allra forráðamanna Ríkisútvarpsins er að því stefnt nú sem endranær, að Ríkisútvarpið verði svo öflugur og virkur fjölmiðill sem lög um stofnunina ætlast til og fjárhagur leyfir á hverri tíð. Þegar t. d. er talað um samdrátt í starfsemi Ríkisútvarpsins verður að taka slíkt með miklum fyrirvara. Sé litið yfir hina fjölþættu starfsemi í heild er varla sanngjarnt að tala um samdrátt á vegum stofnunarinnar. Þvert á móti sækir Ríkisútvarpið fram á mörgum sviðum, sem í heildarmati á starfi stofnunarinnar vegur fyllilega upp á móti nauðsynlegum aðgerðum í rekstri til þess að aðlaga hann raunverulegum tekjum og öðru ráðstöfunarfé stofnunarinnar. Því er að því unnið hjá Ríkisútvarpinu að styrkja fjárhag þess til frambúðar, sníða sér í öllu stakk eftir vexti í rekstrarútgjöldum, en efla jafnframt stofnunina hvað snertir framtíðarhúsnæði, tækjabúnað og dreifikerfi. Þess verður m. a. gætt nú og í framtíðinni að greina skýrt á milli rekstrarfjármagns og byggingarsjóðs og annars framkvæmdafjármagns sem stofnunin hefur yfir að ráða. Þannig verður að varast að taka fé byggingarsjóðs traustataki til þess að greiða rekstrarhalla eða verja til rekstrar á annan hátt, eins og dæmi munu vera um, og hið sama gildir um svokallað afskriftarfé. Það verður ekki notað í rekstur, heldur til uppbyggingar búnaði og tækjum. Ég vil geta þess, að fyrir sérstakt frumkvæði útvarpsstjóra og fjármálastjóra útvarpsins og í fullum samráðum við mig og reyndar fyrirrennara mína hefur verið leitað aðstoðar fjárlaga- og hagsýslustofnunar fjmrn. um ýmiss konar hagræðingu og endurskipulagningu í stofnuninni. Að þessu hefur verið unnið af kappi síðan á útmánuðum í fyrra og þó heldur lengur og er það mat forráðamanna útvarpsins nú, að mikið gagn hafi orðið af þessari starfsemi. Ég vil benda hv. þm. á þetta atriði sérstaklega. Þetta er dæmi um það, að stjórnendur Ríkisútvarpsins eru sér vel meðvitandi um ábyrgð sína hvað tekur til almennrar stjórnsýslu, skipulagningar og hagræðingar í rekstri stofnunarinnar og telja sig ekki yfir það hafna að leita ráða út fyrir Ríkisútvarpið þegar um vandasöm stjórnunar- og skipulagsatriði er að ræða. En þegar talað er um framtíðaráform legg ég áherslu á þessi atriði: 1. Að Ríkisútvarpið verði ávallt rekið hallalaust. 2. Stefnt verði markvisst að því að byggja eigið hús yfir stofnunina, enda er nauðsyn þess ótvíræð. Saga húsnæðismála og byggingarmála Ríkisútvarpsins í 50 ár er um margt sorgarsaga sem hv. þm. ættu að kynna sér og ég mun aðeins drepa á nánar síðar. 3. Ég legg höfuðáherslu á að haldið verði áfram að styrkja dreifikerfi sjónvarps og útvarps með það fyrir augum að fólkið, sem í landinu býr, og sjómenn á miðum kringum landið geti notið útsendinga við sæmileg skilyrði. Hvað þetta snertir er geysimikið verk óunnið og verður ekki lokið í hendingskasti, en vissulega þarf að hafa þar markaða stefnu við að styðjast. Ég hef, herra forseti, rætt um rekstrarmál Ríkisútvarpsins og hef þar ekki miklu við að bæta. Ég endurtek það, að rekstrinum er háttað með það fyrir augum að stofnunin verði rekin hallalaus á þessu ári. Viðunandi framtíðarrekstur Ríkisútvarpsins byggist á því, að það takist og haldi áfram í framtíðinni. Í framhaldi af því, sem ég var að segja rétt áðan um dreifikerfið, vil ég bæta við nokkrum orðum til þess að kynna það efni sem reyndar er í skýrslunni og hægast er að lesa. Í því sambandi minni ég á fskj. 1.8, 1.9, 1.10, 1.12, 1.13 og 1.14. Í þessum skjölum er greint frá fyrirhuguðum framkvæmdum í dreifikerfi. Auk þess er að finna í skýrslunni skrá um endurvarpsstöðvar hljóðvarps og sjónvarps. Þessar skrár eru að sjálfsögðu birtar til fróðleiks til þess að auðvelda mönnum að fá yfirlitsmynd af dreifingarkerfinu. En ég leyfi mér að benda á það, að á þessu ári eru fyrirhugaðar verulegar framkvæmdir í því að stækka og styrkja dreifikerfið. Eins og fram kemur á fskj. 1.16, sem er á bls. 22, er enn fjöldi sveitabæja í landinu þar sem myndgæði sjónvarps eru slæm eða ónothæf. Auk þess hefur ekki fundist lausn á því að dreifa sjónvarpi svo að vel sé til skipa umhverfis landið. Hins vegar ber að geta þess, að talið er að 98% landsmanna hafi góð skilyrði til móttöku sjónvarps og mun það síst lægri tala en í sumum nágrannalöndum okkar. Ef vel gengur með þær framkvæmdir, sem fyrirhugaðar eru nú á þessu ári, fjölgar mjög þeim heimilum sem njóta munu sjónvarpssendinga, og yfirleitt má segja að þar sé um sveitaheimili að ræða. En þótt verulegt átakverði gert á árinu hvað þetta snertir, þá tek ég fram að enn munu mörg heimill til sveita verða út undan í þessu tilliti og sjónvarpssendingar til skipa á miðum úti halda áfram að vera torleyst vandamál. Alls er ráðgert að framkvæma endurbætur og styrkingu á sjónvarpsdreifingu fyrir rúmlega 7.9 millj. nýkr. eða 794 millj. gkr. Í fyrra var þessi tala 207 millj. gkr. Í mínum augum er sjónvarpsdreifingin mjög mikilvægt mál og í raun og veru mannréttindamál. Ég tel það vera eitt af brýnustu verkefnum Ríkisútvarpsins að efla dreifingarkerfið, og þannig munu vafalaust flestir hugsa, en í þessu máli verður þó að gera kröfur til manna um raunsæi. Ísland er af augljósum ástæðum mjög erfitt land til sjónvarpsdreifingar og reyndar útvarpssendinga yfirleitt. Það hefur því tekið langan tíma að fullnægja ítrustu kröfum í þessu efni, og því fer víðs fjarri að fullkomin lausn dreifingarvandans sé í sjónmáli. En á það bendi ég samt, að margt hefur áunnist því að heita má að 100% landsmanna geti notið útvarps og 98% sjónvarps. Og endurbætur og framfarir á þessu sviði munu halda áfram eftir því sem kostur er. Ég mun þá snúa mér að því að ræða atriði, sem ég tel eitt af þremur mikilvægustu verkefnum Ríkisútvarpsins, en það er markviss uppbygging eigin húss fyrir stofnunina. Það er að vísu stórt verkefni og ærið kostnaðarsamt, en öll frekari töf á byggingarframkvæmdum ætti ekki að koma til greina. Slík töf er með öllu óþörf, enda ekkert annað en óþurftarmál hvernig sem á er litið. Ég nefni sem rök fyrir þessu í fyrsta lagi að þörfin er brýn. Ríkisútvarpið vantar húsnæði bæði í bráð og lengd. Í öðru lagi er það, að fullkominn og fagmannlegur undirbúningur er fyrir hendi til þess að ráðast markvisst í byggingu útvarpshúss. Og í þriðja lagi nefni ég að nægilegt fjármagn er fyrir hendi í byggingarsjóði Ríkisútvarpsins til þess að hefjast handa og koma húsinu vel áfram á næstu árum. Ég efast reyndar um að nokkru sinni hafi verið ráðist í byggingu stórhýsis á vegum opinberrar stofnunar þar sem fjármögnun af eigin fé er byggð á jafntraustum grunni sem nú þegar fyrir alvöru er hafist handa um byggingu útvarpshússins. Ég er ekki í vafa um að allir, sem láta sig velferð Ríkisútvarpsins einhverju varða, eru á einu máli um það, að hraða verði byggingu útvarpshússins eins og frekast er kostur. Það ætti því ekki að vera þörf á að ræða það mál miklu nánar eða rökstyðja það sérstaklega. Í skýrslunni er ýmsar upplýsingar að finna um þetta mál og vísast til þeirra. Eigi að síður ætla ég að drepa í stuttu máli á sögu húsnæðismála Ríkisútvarpsins í 50 ár. Það er dálítið fróðleg saga þó að ég stikli á stóru. Ríkisútvarpið tók til starfa í árslok 1930 og er því rúmlega 50 ára. Allan þennan tíma hefur Ríkisútvarpið að mestum hluta verið leigutaki og oft búið við þrengsli og ófullkomnar aðstæður. Vinnuskilyrði margra starfshópa innan Ríkisútvarpsins hafa löngum verið léleg. Á síðari árum má segja að þjóðfrægt sé hversu illa hefur verið búið að fréttastofu hljóðvarps, hversu starfsaðstaða á fréttastofunni er slæm. Þó eru gerðar miklar kröfur til fréttamanna um mikinn vinnuhraða, vandað málfar og góða framsetningu á fréttaefni, og má lítið út af bera svo að fréttamenn séu ekki hafðir að skotspæni gagnrýnenda. En aðbúnaðurinn á fréttastofunni er aðeins eitt dæmi um vandræðin í húsnæðismálum Ríkisútvarpsins. Úr þeim verður að bæta. Og af því að við erum að tala um framtíðina og framtíðaráformin, þá kemur ekki annað til greina en leysa húsnæðisvandann með því að reisa sérstakt hús yfir stofnunina. Eins og ég sagði hefur Ríkisútvarpið alla tíð verið leigutaki að langmestu leyti, lengst af hjá Landssíma Íslands og að nokkru hjá framtakssömum kaupmönnum, síðar hjá Fiskifélagi Íslands. Í því húsi eru enn höfuðstöðvar útvarpsins. Forráðamenn Ríkisútvarpsins ólu frá upphafi með sér þann draum, að stofnunin eignaðist eigið hús og starfaði í sérhönnuðu útvarpshúsi eins og aðrar útvarpsstöðvar í heiminum. Fyrstu 10–15 ár útvarpsrekstrar var útvarpshús aðeins hugmynd og draumur án þess að neinar aðgerðir kæmu til til þess að mega sjá slíkan draum rætast. En á árunum milli 1940 og 1950 beitti þáv. útvarpsstjóri, Jónas Þorbergsson, sér fyrir stofnun byggingarsjóðs og safnaðist talsvert fé í sjóðinn. Þetta fé var eins konar stríðsgróði, en Jónas Þorbergsson hugsaði sér að nota stríðsgróðann í þágu framtíðarinnar og stofnaði af þessu fé þennan byggingarsjóð, sem mun hafa verið orðinn alldigur sjóður árið 1950 eða þar um bil og reyndar eitthvað fyrr. Af stórhug og bjartsýni beitti Jónas sér einnig fyrir því að útvega stóra lóð vestur á Melum hér í Reykjavík, þar sem Þjóðarbókhlaðan er nú að rísa, og ætlaði þessa lóð undir útvarpshús. Hann fékk færa bandaríska arkitekta og hönnuði til að teikna og fullhanna útvarpshús og luku þeir verki sínu á góðum tíma. Mér hefur verið sagt að þetta fyrirhugaða útvarpshús Jónasar Þorbergssonar hafi verið ágætlega hugsað í hvívetna. Hitt er annað mál, að þetta hús varð aldrei annað en teikning og hætti auk þess að vera draumur þess manns sem lengst hafði vonað að draumur hans yrði að veruleika. Það var aldrei hafist handa um húsbygginguna. Byggingarsjóðurinn sem myndaður hafði verið af eins konar sparifé Ríkisútvarpsins, var í raun og veru tekinn herfangi, traustataki og fé hans ráðstafað til allt annarra þarfa en til var ætlast. M. a. var fé hans lánað til þess að ljúka Þjóðleikhúsinu. Sumt af þessu fé fór til þess að byggja íbúðarhús fyrir einhvern starfshóp í þjóðfélaginu. Hluti fjárins fór í lán til þess að koma upp húsi á horni Klapparstígs og Hverfisgötu sem Silli & Valdi voru að byggja, en þar átti útvarpið að fá inni með eitthvað af starfsemi sinni. Þá mun verðbólgan hafa étið sinn hlut af sjóðnum svo og gengisfellingar. Heyrt hef ég einnig að eftirhreyturnar af byggingarsjóði Jónasar Þorbergssonar hafi gengið til þess að kosta innréttingar í Fiskifélagshúsinu við Skúlagötu og greiða fyrir fram leigu fyrir húsnæði útvarpsins þar. - Þetta er í stuttu máli saga byggingarsjóðs Jónasar Þorbergssonar. Á 40 ára afmæli Ríkisútvarpsins í des. 1970 ákvað þáv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, að stofnaður yrði nýr byggingarsjóður og skyldi ganga til hans 5% af brúttótekjum Ríkisútvarpsins. Tilgangurinn með byggingarsjóðnum var að fjármagna nýtt útvarpshús og búa það tækjum. Þennan sjóð mætti vel kalla byggingarsjóð Gylfa Þ. Gíslasonar því að hann bar þetta mál fram og undirbjó það vel og skynsamlega. Jafnframt sjóðsstofnuninni beitti Gylfi sér fyrir því, að skipuð var byggingarnefnd útvarpshúss sem vann ágætt undirbúningsverk næstu 6–7 ár. Eftirmenn Gylfa Þ. Gíslasonar á ráðherrastóli, Magnús Torfi Ólafsson og Vilhjálmur Hjálmarsson, héldu uppi því merki sem Gylfi hafði reist, enda var unnið markvisst þessi ár allt til 1978 að því að hægt væri að hefja byggingarframkvæmdir. Og reyndar voru byggingarframkvæmdir hafnar á því ári þó að atvikin höguðu því svo að þær urðu minni en til stóð. Ríkisstj. sú, sem Vilhjálmur Hjálmarsson átti sæti í, hafði samþykkt mjög formlega að á árinu 1978 skyldi grafa grunn útvarpshússins sem Reykjavíkurborg hafði úthlutað landi við Háaleitisbraut suður undir Fossvogi, og ætlunin var þá og ákveðið að ljúka kjallaranum og botnplötu fyrstu hæðar. En þessu verki var aldrei lokið og ákvörðun ríkisstj. af einhverjum ástæðum gerð að engu. En sem sagt, mér er ekki fullkomlega kunnugt um hvers vegna ákveðið var að fresta þessum framkvæmdum. En það er alveg víst, að það gat ekki verið af fjárskorti, því að þá var nægilegt fé í byggingarsjóði til þess að framkvæma þennan verkhluta og tekjur sjóðsins voru öruggar. Þannig stóðu málin þegar ég tók við málefnum Ríkisútvarpsins í febr. 1980. Það ríkti eitthvert óvissuástand í byggingarmálum útvarpshússins. Því betur sem ég kynnti mér málið; því ljósara varð mér að þessu óvissuástandi varð að linna. Það varð að taka framkvæmdastjórn byggingarmála útvarpshússins nýjum tökum. Málið var í sjálfheldu. Skipan byggingarnefndar, sem setið hafði óbreytt síðan 1971 eða í 9 ár, var orðin úrelt að ýmsu leyti og að mínum dómi nauðsynlegt að endurskipuleggja hana. Þá taldi ég nauðsynlegt að tryggja nýrri nefnd sem mest sjálfstæði í störfum þannig að hún væri óháð öðrum en ráðh. og stjórnendum Ríkisútvarpsins. Með þetta í huga skipaði ég nýja byggingarnefnd 19. jan. s. l. Hún er í raun og veru framkvæmdastjórn útvarpsbyggingarinnar. Þessi nýskipan nefndarinnar hefur gefist vel. Vinna við útvarpshús er hafin að nýju eftir tveggja og hálfs árs hlé. Unnið er að svokölluðum 2. áfanga hússins samkv. útboði og þessum áfanga á að verða lokið fyrir miðjan des. á þessu ári. Þessi áfangi nær yfir kjallara og ýmsar lagnir í honum og í grunninum ásamt botnplötu fyrstu hæðar. Hér er að sjálfsögðu um að ræða þann áfanga sem átti að ljúka árið 1978, þannig að tafir á þessari byggingu eru þrjú ár. Skýrslubeiðendur hafa sérstaklega spurt um fjármögnun útvarpshúss. Því er til að svara, að Framkvæmdasjóður Ríkisútvarpsins fjármagnar bygginguna. Tekjur Framkvæmdasjóðs eru nú 10% af brúttótekjum Ríkisútvarpsins á ári. Stefnt er að því að húsið verði tilbúið um áramót 1986–1987. Heildarkostnaður er áætlaður 93 millj. kr. eða 9.3 milljarðar gkr. og eins og fram kemur í skýrslunni á bls. 3 er í þessari áætlun gengið út frá því, að framlag úr byggingarsjóði verði til upp í þessa upphæð, 78 millj. kr. eða 7.8 milljarðar áður en verkinu yrði lokið. Þann mismun, sem þarna myndast, má jafna m. a. með sölu húseignar Ríkisútvarpsins á Laugavegi 176 þegar þar að kæmi. Þess er einnig að geta; að ef ráðgerðum framkvæmdahraða er haldið þarf að taka skammtímalán árin 1984 og 1985, en þau lán yrðu greidd af byggingarsjóði á tveimur eða þremur árum. Er fyrirhugað að lán þessi yrðu greidd upp að fullu 1987 og þá muni verða í byggingarsjóði 2 millj. kr. Það er því alveg óhætt að segja það, að byggingarsjóður stendur undir þessum byggingaráformum eins og honum ber að gera. Engu öðru fé er áætlað að verja til þessarar byggingar. Framlög úr ríkissjóði koma ekki til greina og sáralítið þarf að grípa til lántöku, reyndar aðeins um skamman tíma og algerlega á kostnað og ábyrgð byggingarsjóðs. Hér er því að mínum dómi um mjög vel undirbúna fjármögnun að ræða. Eins og ég hef áður rakið á Ríkisútvarpið við húsnæðisvanda að etja. Stefnt er að því, að þegar sá vandi verði leystur verði það gert til langrar framtíðar, þ. e. með byggingu útvarpshússins við Háaleitisbraut. Það húsnæði, sem stofnunin hefur haft til umráða undanfarin ár og áratugi, verður látið nægja þangað til hægt er að flytja í eigin húsakynni. Í framhaldi af því, sem hér hefur verið rætt um kostnaðarsamar framkvæmdir og fjárfestingu á vegum Ríkisútvarpsins, er skylt að minnast á endurnýjunarþörf langbylgjustöðvarinnar á Vatnsenda. Í því efni vísa ég til þess sem í skýrslunni segir, en hlýt að segja sem er, að framkvæmdafé hefur ekki verið tryggt í þessu skyni og óvíst hvenær hafist verður handa um slíkar framkvæmdir. Það liggur fyrir að Vatnsendastöð er illa farin og endurnýjun hennar býsna brýn. Þó mun það nokkuð ljóst, að nýrri langbylgjustöð verður ekki valinn staður á Vatnsenda, heldur hafa aðrir staðir verið taldir heppilegri, þ. e. á Garðskaga syðra eða í Flóa í Árnessýslu. Eins og lesa má í skýrslunni hefur verið gerð lausleg áætlun um kostnað við að byggja 500 kw. langbylgjustöð í Flóanum og er hann áætlaður um það bil 50 millj. kr., en segja verður að þessi áætlun er engan veginn nægilega vel undirbúin til þess að öruggt sé að þessi tala standist. Að mínum dómi er bygging langbylgjustöðvar vissulega brýn, og ég hef ekki legið á því að útvega verði fé til stöðvarinnar, þó að það hafi ekki borið árangur til þessa. Eðlilegast er að ríkissjóður taki lán til byggingar langbylgjustöðvar, a. m. k. að verulegum hluta, eins og algengt er þegar um opinber mannvirki er að ræða. Hugsanlegt væri að stofna sérstakan byggingasjóð langbylgjustöðvar með álagi á verð innfluttra hljómflutningstækja, eins og bent er á í skýrslunni að komið gæti til greina, og þá er að nokkru höfð í huga fyrirmynd frá Norðmönnum sem skattleggja hljómflutningstæki í þágu norska ríkisútvarpsins. - En vegna fsp. skýrslubeiðanda er skylt að endurtaka að ákvörðun um byggingu nýrrar langbylgjustöðvar liggur ekki fyrir. Það mál er enn á athugunarstigi og á umræðustigi. Ég verð fús til að hlusta á góð ráð og leiðbeiningar um hvernig það mál verði leyst best fjárhagslega og tæknilega. Skýrslubeiðendur spyrja hvenær stereóútsendingar nái til landsins alls. Því er til að svara, að nú þegar ná stereósendingar til Suður- og Vesturlands og ráðgert er að Norður- og Austurland njóti þeirra á næsta ári. Eitt af þeim atriðum, sem snerta útvarpsrekstur og stundum eru rædd manna á meðal og á opinberum vettvangi, er spurningin um landshlutaútvarp, þ. e. útvarp staðbundinnar dagskrár. Fyrirmyndir um slíkt er vissulega að finna í flestum löndum sem Íslendingar þekkja til og vilja gjarnan miða sig við. Ég hygg að nokkur áhugi muni vera víða um land á slíku útvarpi og óneitanlega er margt jákvætt við þessa hugmynd. Persónulega hef ég lengi velt þessari hugmynd fyrir mér og verið henni fylgjandi í grundvallaratriðum. Hins vegar er þessi hugmynd ekki einhlít og ekki auðframkvæmd við ríkjandi aðstæður: Þess vegna hef ég ekki lagt áherslu á að hefja ákveðinn undirbúning undir ákvörðun í þessu máli þann stutta tíma sem ég hef farið með þessi mál í ríkisstj. Önnur miklu brýnni mál hafa kallað að hjá Ríkisútvarpinu. Það vil ég þó segja, að það telst til framtíðarverkefna Ríkisútvarpsins að vinna að því, að landshlutaútvarp sé fyrir hendi og starfi við hliðina á aðalútvarpsrekstrinum. Um nýja útvarpsrás er svipað að segja. Ég hef ekki séð ástæðu til þess við ríkjandi aðstæður að huga sérstaklega að því máli, en ég get fallist á að hér sé um framtíðarverkefni að ræða. Þá minnast skýrslubeiðendur á fjármál og kostnað vegna sjónvarpssambands um gervitungl. Um það mál er að finna allítarlegar upplýsingar í skýrslunni og þá sérstaklega í grg. Péturs Guðfinnssonar, sem er alllöng, á bls. 62–64. Eftir að jarðstöðin Skyggnir í Mosfellssveit hefur tekið til starfa eru tæknilegir möguleikar allmiklir í þessu efni. En slíku sambandi fylgir ákaflega mikill kostnaður og af minni hálfu er þetta mál því enn til athugunar. Það er á athugunarstigi og erfitt að sjá hvenær endanlega leysist úr því. Í þessu sambandi er ekki úr vegi að minnast þess, að svokallað NORDSAT-mál er nú til gaumgæfilegrar könnunar og stefnt að því að leggja tillögur um örlög þess máls af eða á fyrir næsta fund Norðurlandaráðs. Segja má að Íslendingar hafi nú tekið ákveðnari afstöðu með NORDSAT en áður, þótt engin lokaákvörðun liggi fyrir af hálfu Alþingis eða ríkisstj., sem auðvitað er ekki að vænta fyrr en málið liggur fyrir í tillöguformi og eins og það á að framkvæmast og hægt er að ræða það á þeim grundvelli. En ef NORDSAT verður að veruleika, þá mun það hafa sín áhrif á útvarps- og sjónvarpsrekstur hér á landi bæði beint og óbeint. Herra forseti. Ég skal nú fara að ljúka máli mínu. Ég vil endurtaka það sem ég sagði í upphafi, að þó að skýrslan, sem hér liggur fyrir, sé ekki í því formi sem ég hefði helst kosið, þá á þar eigi að síður að vera að finna staðgóðar upplýsingar um Ríkisútvarpið. Vona ég að hv. alþm. geti haft hennar not við að móta sér hugmyndir og fá skilning á högum stofnunarinnar eins og nú háttar. Það er ljóst, að rekstrarstaða Ríkisútvarpsins hefur verið erfið síðustu tvö ár og er það reyndar enn, en það kemur einnig fram, að stefnt er að því að stöðva hallareksturinn á þessu ár, og ég tel að fullyrða megi að góðar horfur séu í því efni eftir þeim tölum sem liggja fyrir um það sem liðið er ársins. Þetta mál hefur þó ekki gengið átakalaust, sem varla er við að búast, og ég sé ástæðu til þess við þetta tækifæri að þakka stjórnendum Ríkisútvarpsins og útvarpsráði fyrir störf sín í því að finna leið út úr ógöngum hallarekstrar. Þótt Ríkisútvarpið hafi í bili orðið að rifa seglin hvað reksturinn snertir er fjarri því að réttmætt sé að tala um stöðnun eða samdrátt í allri starfsemi stofnunarinnar þegar á heildina er litið. Menn tala gjarnan um framtíðina, en ég vil forðast framtíðarspár fram yfir það sem ráða má af skynsamlegum líkum. Hvorki er það ætlandi nokkrum manni að sjá alla framtíðina fyrir sér né er það sanngjarnt við framtíðina sjálfa, að dauðlegir menn og misjafnlega langlífir takist á hendur að leysa vandamál komandi kynslóða fyrir fram. Ég ætla mér enga slíka dul í málefnum Ríkisútvarpsins. Ég geri mér ekki vonir um að allur vandi Ríkisútvarpsins verði leystur á skömmum tíma og að allar hugmyndir um æskilega starfsemi stofnunarinnar geti orðið að veruleika á samri stundu. Slíkt kemur naumast til greina. En ég vona að það, sem gert er í þágu stofnunarinnar á hverjum tíma, varði leið til framtíðarinnar og það, sem ógert er og verður að bíða, sé ekki svo aðkallandi að það skaði framtíðarhagsmuni Ríkisútvarpsins. Ef okkur tekst að vinna þannig að málum ætti þeim að vera sæmilega borgið.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. menntmrh. fyrir þá skýrslu sem hér hefur verið dreift til þm. og hann hefur nú gert grein fyrir í alllöngu máli. Ég vil þó segja það strax, að þessi skýrsla hæstv. menntmrh. veldur mér nokkrum vonbrigðum. Í henni eru vissulega margvíslegar upplýsingar, einkum tölulegar og sögulegar, um starfsemi Ríkisútvarpsins á ýmsum sviðum. Hins vegar vantar inn í þessa skýrslu, og hefði fallið vel undir annan lið sem hér er upp talinn, framtíðaráform útvarps og sjónvarps, - hér er ekkert um menningarlega stefnu þessa fjölmiðils allrar þjóðarinnar, það er ekkert um dagskrárstefnu og það er raunar ákaflega lítið sagt um það, hvaða framtíðarhugmyndir hæstv. menntmrh. hefur um þróun þessarar mikilsverðu stofnunar. Það er ekkert sagt hér um menningar- eða dagskrárstefnu, ákaflega lítið um hver eigi að verða þróun þessarar stofnunar í framtíðinni, og þessa sakna ég vegna þess að þetta ætti auðvitað að verða verulegur þáttur í skýrslu sem þessari. Hitt er svo það, að það ætti að vera fastur siður hér á hinu háa Alþingi, að árlega legði menntmrh. fram skýrslu um starfsemi Ríkisútvarpsins sem síðan yrði tekin hér til umr. þannig að tími væri sæmilega rúmur til að ræða mál þessarar stofnunar. Sá háttur mun allvíða hafður á í þjóðþingum grannlanda okkar þar sem útvarp er rekið með svipuðum hætti og hér, þ. e. ríkisfjölmiðill. Og ég held að við ættum tvímælalaust að taka þennan hátt upp líka í stað þess að ræða málefni þessarar mikilvægu stofnunar sundurlaust og af ýmsu tilefni, eins og hér gerist allajafna á hverjum vetri. Hæstv. ráðh. vék hér að því áðan, að Ríkisútvarpið hefði verið rekið með halla. Hann ásakaði raunar yfirvöld og stjórnendur Ríkisútvarpsins fyrir að hafa ekki tekið fyrr í taumana og hafa ekki gert fyrr ráðstafanir til þess að laga reksturinn að breyttum fjárhagsástæðum. Ég hygg að forráðamenn Ríkisútvarpsins hafi lengi haldið í þá von, að ríkisstj., ríkisvaldið mundi leiðrétta það óréttlæti sem þessi stofnun hefur verið beitt þegar hún var svipt tolltekjum af innflutningi sjónvarpstækja þegar þær tekjur námu verulegum upphæðum, þegar innflutningur litsjónvarpstækja var sem mestur. Sömuleiðis held ég að þessar ásakanir í garð ráðamanna Ríkisútvarpsins séu ekki heldur sanngjarnar varðandi annað, því að þeir hafa sömuleiðis haldið í þá von, að ríkisstj. mundi leyfa þessari stofnun að halda eðlilegum afnotagjöldum sem héldu í við verðlagsþróun í landinu. Hvorugt var gert, hvorki fékk stofnunin tolltekjurnar að nýju né voru afnotagjöld látin fylgja verðlagsþróun í landinu svo sem sjálfsagt og eðlilegt hefði verið. Í skýrslunni hér er vikið að því, að þennan halla megi jafna á fimm árum. Hér á Alþingi í vetur hafa verið fluttar a. m. k. þrjár tillögur um hvernig mætti jafna þennan halla. Allar þær tillögur hafa verið felldar og hæstv. menntmrh. hefur tekið þátt í að fella þær ásamt öðrum stjórnarliðum. Hér er sagt að hallann megi jafna á fimm árum. Hins vegar kom það ekki fram í skýrslu menntmrh. að hann hefði nokkra skoðun á því eða hefði mótað nokkra stefnu um að svona ætti að gera þetta eða með einhverjum öðrum hætti. Það kom ekki fram í ræðu hæstv. ráðh. Nú er það svo, að útvarpsráð hefur á fundum að undanförnu verið að fjalla um samdrátt í dagskrárgerð. Og það er hlálegt, að á 50 ára afmæli þessarar stofnunar og fyrsta heila ráðherraári hæstv. núv. menntmrh. skuli þurfa að rifa seglin jafnstórkostlega hjá þessari mestu menningar- og öryggisstofnun þjóðarinnar sem raun ber vitni. Á 50. ára afmæli Ríkisútvarpsins er það hlálegt. Fyrirmæli komu til útvarpsráðs frá útvarpsstjóra um að skerða ætti dagskrá sjónvarpsins um 9%. Í útvarpsráði var gerð samþykkt um að stytta dagskrá sjónvarpsins nokkuð til þess að ná fram sparnaði. Um það voru ekki allir útvarpsráðsmenn á eitt sáttir. Hins vegar þegar að því kom að draga saman hjá útvarpinu komu fyrirmæli þess efnis frá útvarpsstjóra, að þar ætti að spara 14% án þess að stytta dagskrá. Nú er það svo, að síðast í gær var útvarpsráð að fjalla um þessi mál og þá var gerð bókun sem er mjög almenns eðlis um aðhald og sparnað í rekstri. Hins vegar held ég að það sé ekkert ofsagt, að útvarpsráð hafi gefist upp við að gera ráðstafanir til þess að spara 14% í rekstri Ríkisútvarpsins án þess að stytta dagskrá. Ég hygg að útvarpsráð hafi hreinlega komist að þeirri niðurstöðu, að slíkt væri ekki hægt. Slíkt er ekki hægt og þess vegna verður það ekki gert. Það er alveg ljóst, að einhver sparnaður og samdráttur verður í rekstri Ríkisútvarpsins, en ég hygg að það muni fjarri lagi að hann verði 14% eins og að var stefnt. Hæstv. ráðh. hafði þau orð hér áðan, að Ríkisútvarpið sækti fram á mörgum sviðum. Ég á sæti í útvarpsráði og sit þar fundi tvisvar í viku. Mér er ekki alveg ljóst á hvaða sviðum þessi stofnun sækir fram þó svo hún ætti auðvitað að gera það. Það verður að takmarka alla dagskrárgerð vegna þess hvernig ríkisstj. hefur búið fjárhagslega að Ríkisútvarpinu. Það verður að hafna ýmsum hugmyndum, sem útvarpsráð vildi svo gjarnan framkvæma í dagskrá og bættri þjónustu við almenning og viðskiptavini þessarar stofnunar, vegna þess að það eru ekki til peningar. Mér er ekki alveg ljóst á hvaða sviði þessi framsókn er sem hæstv. menntmrh. talar hér um, þegar það er að gerast að verið er að rifa seglin og draga stórkostlega saman í dagskrá bæði í útvarpi og sjónvarpi. En hæstv. ráðh. svarar því væntanlega hér á eftir, á hvaða sviðum það er sem verið er að sækja fram. Hann talaði um að mikilvægt væri að rekstur stofnunarinnar væri hallalaus. Víst get ég tekið undir það, en til þess að svo megi verða verður að tryggja þessari stofnun eðlilegan fjárhagsgrundvöll, eðlilegan rekstrargrundvöll. Og þar hefur forusta hæstv. menntmrh. því miður brugðist. Í öðru lagi talaði ráðh. hér um það, að stofnunin væri að eignast eigið hús, sérhannað útvarpshús. Það er alveg rétt. Húsnæðismál þessarar stofnunar hafa lengi verið og eru í öngþveiti, og mun ég koma nánar að því síðar. Hann talaði líka um nauðsyn þess að efla dreifikerfið. Það væri vissulega hægt ef þessi stofnun hefði áfram þær tolltekjur sem hún hafði. Hins vegar verður það erfitt við núverandi kringumstæður. Ég er hæstv. ráðh. hins vegar sammála um að þarna verður að horfa á málin með nokkru raunsæi. Hæstv. ráðh. minntist á það, að 98% landsmanna nytu sjónvarps, og ég hygg að mjög fljótlega hafi þessari tölu verið náð. Ég hygg hins vegar að það sé miklum erfiðleikum bundið að auka við þetta vegna þess að því fylgir svo gífurlegur kostnaður í mörgum tilvikum að við verðum að una því, eins og allar aðrar þjóðir, að til eru þau byggð ból hér á landi eins og annars staðar sem kostnaðarins vegna er ekki hægt að koma sjónvarpi til. Þetta verðum við að viðurkenna hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Ráðh. rakti hér allítarlega húsnæðismál Ríkisútvarpsins. Hann talaði um byggingarsjóð, og í skýrslunni er á ýmsum stöðum talað um byggingarsjóð. Nú er rétt að vekja athygli á því, að það er ekkert til sem heitir byggingarsjóður Ríkisútvarpsins. Það er til sjóður sem heitir Framkvæmdasjóður Ríkisútvarpsins og um hann eru ákvæði í 14. gr. útvarpslaga svo og í reglugerð um Ríkisútvarp sem gefin var út er Magnús Torfi Ólafsson gegndi embætti menntmrh. Í 14. gr. laga um Ríkisútvarp, útvarpslaganna, segir svo, með leyfi forseta: „Í sjóð, er nefnist Framkvæmdasjóður Ríkisútvarpsins, skal leggja 5%“ - 10% er það raunar núna - „af brúttótekjum stofnunarinnar. Fé Framkvæmdasjóðs skal verja til að tryggja viðunandi húsnæði og tækjakost fyrir starfsemi Ríkisútvarpsins.“ Húsnæðið er talið hér upp á undan, rétt er það. En það er fleira talið upp og þess vegna er það rangt þegar hæstv. ráðh. talar um þennan sjóð sem byggingarsjóð Ríkisútvarpsins. Það er alrangt og nægir þar að vitna til útvarpslaganna, 14. gr., og til reglugerðarinnar um Ríkisútvarp. Hæstv. ráðh. vék áðan að öðru máli sem Skiptir miklu í þessu sambandi. Það er bygging nýrrar langbylgjustöðvar. Hann taldi það mál réttilega mjög brýnt, en óvíst um allan framgang þess. Mér sýnist að það eigi að sjálfsögðu einnig að vera hlutverk Framkvæmdasjóðs Ríkisútvarpsins að fjármagna byggingu nýrrar langbylgjustöðvar. Það er til lítils að byggja glæsilegt hús, sem kostar 10 gamla milljarða eða hátt í 100 millj. nýkr., ef engin er langbylgjustöðin eða hún svo léleg að dagskráin kemst ekki til landsmanna. Það er auðvitað forsenda útvarpsrekstrar hér í landinu að hér sé öflug, örugg og traust langbylgjustöð sem kemur því efni til viðskiptavina stofnunarinnar sem dagskráin er. Ríkisútvarpið er að sjálfsögðu til þess að senda út dagskrá. Það er auðvitað frumforsenda og tilgangur þessarar stofnunar. Ég held því að menn geti ekki ýtt þessu langbylgjustöðvarmáli til hliðar. Hvar standa menn ef einn góðan veðurdag í einhverju logninu hrynja þessi möstur hér uppi á Vatnsenda sem raunar hefur verið fyrir löngu spáð að ættu að vara hrunin? Hvar standa menn ef þau hrynja? Þá er ekki hægt að koma neinni dagskrá um landið, ekki nema mjög takmarkað eftir FM-kerfinu. Það er því verulegur ábyrgðarhluti að gera ekki neinar ráðstafanir í þessa átt. En ég er ekki þar með að segja að það eigi ekki að sinna húsnæðismálum útvarpsins. Víst á að gera það. Þau mál voru komin í öngþveiti. Þau mál eru að vissu leyti raunasaga eins og hæstv. ráðh. minntist á áðan. Hins vegar er ástæða til að fara ýmsum orðum um það sem þar er að gerast. Ég er þeirrar skoðunar, að leysa hefði mátt húsnæðisvanda útvarpsins með töluvert ódýrari hætti og töluvert fljótar en nú er verið að gera. Það koma fram í máli hæstv. ráðh., að þetta hús verður fyrst nothæft 1986–1987. Raunar kom ekki fram í máli hans hvort í þessum 93–94 millj. kr. eru innifalin öll tæki til hússins. Ég hygg þó að hér muni eingöngu átt við byggingarkostnaðinn sjálfan og er þá ærið fé eftir sem útvega þarf til tækjakaupa og búnaðar í þessa nýju byggingu, og væri fróðlegt að heyra hversu háum upphæðum áætlað er að það nemi og hversu mikið viðbótarfjármagn þurfi að útvega. Nema þetta sé innifalið í þessari tölu. Ráðh. skýrir væntanlega frá því hér á eftir. Hæstv. menntmrh. sagði áðan að það húsnæði, sem Ríkisútvarpið réði yfir nú, yrði látið nægja næstu 5–6 árin. Þetta held ég að sé gersamlega útilokað. Að vísu er sjónvarpið þokkalega sett með húsnæði, en að því er varðar starfsemi Ríkisútvarpsins að Skúlagötu 4, þá er gersamlega útilokað að það húsnæði, sem þar er til umráða, dugi Ríkisútvarpinu næstu 5–6 árin. Þetta hygg ég að allir starfsmenn útvarpsins viti, að í því millibilsástandi, sem hér skapast, verður að gera ráðstafanir til þess að auka húsnæði stofnunarinnar ef hreinlega á ekki að skapast enn þá meira vandræðaástand en þegar er. Þess eru þegar dæmi, að það hefur orðið að hætta dagskrárliðum - vinsælum þáttum - vegna húsnæðis- og aðstöðuleysis að Skúlagötu 4. Hvernig halda menn að ástandið verði þá eftir 5–6 ár? Að vísu gæti svo farið, ef svo heldur fram sem horfir að ekki rætist úr fjármálum þessarar stofnunar undir forustu hæstv. núv. menntmrh., að dagskráin dragist saman frá ári til árs næstu 5–6 árin. Og auðvitað er hægt að leysa húsnæðisvandann með því að fækka fólki og stytta dagskrá og minnka öll umsvif. Það er vissulega hægt. En ég hef ekki heyrt ráðagerðir í þá átt. Ég held, því miður, að með þeirri byggingu, sem verið er .að ráðast í núna, hafi verið hugsað einum of stórt, óþarflega stórt. Það hefði mátt leysa húsnæðisvanda stofnunarinnar með töluvert ódýrari hætti þannig að allir væru fullsæmdir af. Í fskj. 5 í þessari skýrslu er talað um byggingarnefnd og þessar framkvæmdir. Ég hefði nú gjarnan viljað að hæstv. menntmrh. hlustaði á það sem ég hef að segja ef hann treystir sér til þess að vera hér inni í salnum meðan þessar umr. fara fram. Hér stendur í þessari skýrslu: „Eitt fyrsta og mikilvægasta ráðið sem Írar gáfu“ - það voru ráðgjafarnir um þessa byggingu - „var að byrja á því að gera sér ljósa grein fyrir því, hvernig það hús yrði skipulagt, sem að lokum væri hugsanlegt sem aðalstöðvar Ríkisútvarpsins í Reykjavík, þegar ekki yrði byggt meira þar.“ Nú langar mig til þess að vita hvernig hæstv. menntmrh. skilur þessa setningu. Ég vildi gjarnan fá á þessu skýringu. Ég hygg líka, að þeim ráðgjöfum ólöstuðum annars sem leitað var til, að þessi mál hefðu öll tekið farsælli stefnu ef leitað hefði verið samráðs og samvinnu við Norðurlöndin eins og og gert var þegar verið var að stofna sjónvarpið hér. Þá hygg ég að þessi mál hefðu þróast meira í þeim mælikvarða sem okkur væri hentugri, eðlilegri og skynsamlegri heldur en að leita til Íra. Í skýrslunni segir einnig á bls. 57, með leyfi forseta: „Sjónvarpið býr í eigin húsnæði svo að ætla mætti að þörf þess væri ekki jafnbrýn. Þó er þar þegar farið að gæta þrengsla og fyrirsjáanleg erfið vandamál í þeim efnum innan skamms og þau verða ekki leyst betur en með bústaðaskiptum. Þörf fyrir nýbyggingu er því ótvíræð.“ Nú hefði ég viljað spyrja hæstv. menntmrh.: Hvaða erfiðu vandamál eru fyrirsjáanleg í þessum efnum á næsta leiti hjá sjónvarpinu? Í öðru lagi vil ég spyrja: Er þessi setning, sem ég hef nú vitnað til, sett hér fram með samþykki framkvæmdastjóra og dagskrárstjóra sjónvarpsins? Eru þetta þeirra skoðanir sem hér er lýst? Ég hef grun um að svo sé ekki. En fróðlegt væri ef hæstv. ráðh. vildi einnig upplýsa það hér á eftir. Hæstv. menntmrh. vék hér stuttlega að landshlutaútvarpi og hugsanlega annarri útvarpsrás, eins og spurt var um í þeirri beiðni um skýrslu, sem við lögðum fram nokkrir þm., og rætt er um í skýrslunni. Það kemur fram að ekkert hefur verið um þetta hugsað, hvorki landshlutaútvarp né aðra útvarpsrás, og engin stefna verið mótuð í þeim efnum. Þó man ég ekki betur en hæstv. núv. menntmrh., meðan hann var óbreyttur þm., talaði úr þessum ræðustóll einmitt fyrir landshlutaútvarpi í tengslum við það þegar verið var að ræða kaup á húsnæði handa Ríkisútvarpinu fyrir stúdíó á Akureyri. En nú bregður svo við, að engin stefna er til að því er varðar landshlutaútvarp og að því er varðar aðra útvarpsrás. Auðvitað verður að móta stefnu í þessum efnum og það til nokkuð margra ára. Það hefur hins vegar ekki verið gert. Við verðum að móta okkur hugmyndir um það, hvernig við viljum að Ríkisútvarpið þróist á komandi árum. Nú eru gífurlegar framfarir á sviði allrar fjarskiptatækni og mjög er hætt við að það komi að því, að sú einokunaraðstaða, sem Ríkisútvarpið, útvarp og sjónvarp hefur hvort á sínu sviði og sameiginlega, að þessi einokunaraðstaða verði kannske ekki haldbær tæknilega að fáeinum árum liðnum. Og við verðum auðvitað að hugleiða hvernig við viljum að þessi mikla menningarstofnun, þetta mesta öryggistæki okkar sem búum hér að ýmsu leyti við ótryggar aðstæður af hálfu náttúrunnar, -hvernig viljum við að þessi stofnun þróist. Um það er ekki orð. Viljum við halda því áfram sem verið hefur, að þessari stofnun sé algerlega miðstýrt hér frá Reykjavíkursvæðinu og hér sé sem sagt hennar yfirstjórn og nánast öll starfsemi, eða viljum við dreifa þessu meira um landið og auka þátttöku landsmanna allra, hvar svo sem þeir búa, í starfsemi þessarar stofnunar? Það er tæknilega kleift og verður auðveldara eftir því sem tækni og fjarskiptamöguleikum fleygir fram. En um þetta er ekki orð, ekki á þetta minnst, engin stefna. Þá vék hæstv. ráðh. að því sem rætt er um hér í skýrslunni; sem er myndsamband sjónvarpsins við önnur lönd. Um það eru ítarlegar upplýsingar í þessari skýrslu og kemur sömuleiðis fram að varðandi þetta atriði hefur engin stefna verið mótuð. Það kemur hér fram að það kostar 50–60 kr. á hvert sjónvarpstæki að koma þessu myndsambandi á og nota það þannig að við getum, hvar sem við erum búsett á landinu, ef við höfum möguleika til þess að horfa á sjónvarp, fylgst með atburðum á erlendri grund, hvort sem það eru íþróttakappleikir, kóngabrullaup eða aðrir fréttaatburðir eða skemmtidagskrár sem sérstaklega eru sendar út, - við getum fylgst með þessu um leið og það gerist. Það er auðvitað hið eiginlega sjónvarp og þannig nýtast fyrst til fullnustu möguleikar þessa miðils. Við getum hugsað okkur það að horfa á íslenskt íþróttalið í kappleik erlendis samtímis því sem hann á sér stað. Þetta hygg ég að muni breyta ýmsu, og ég er sannfærður um að fólk mundi ekki telja eftir sér yfirleitt að greiða lítils háttar viðbótargjald til þess að geta notið slíkrar þjónustu. Raunar er það svo, að það heyrist kvartað yfir býsna mörgu í dagskrá útvarps og sjónvarps og rekstri þessarar stofnunar, en mig rekur ekki minni til þess að hafa séð kvartanir í þá veru að afnotagjöldin væru of há. Hins vegar man ég eftir því að hafa séð bréf hér í dagblöðum þar sem menn hafa lýst því, að þeir væru reiðubúnir til að greiða hærra afnotagjald ef með því væri tryggt að fengist betra efni. Það er ýmislegt, herra forseti, í þessari skýrslu, ýmis atriði, kannske smáatriði, sem ástæða væri til að fjalla nokkru ítarlegar um og spyrja hæstv. menntmrh. T. d. ítreka ég þá spurningu: Hvenær var ákveðið að sjónvarpið flytti strax í þetta nýja hús, og hvaða þrengsli og vandkvæði eru það sem þar eru sérstaklega á döfinni núna? Ég veit ekki um nokkra ríkisstofnun sem telur sig ekki búa við þrengsli. Það gera allar þær ríkisstofnanir sem ég þekki til. Vitað mál er að útvarpið býr við óbærileg þrengsli, en ég held að sjónvarpið búi alls ekki við mjög slæma aðstöðu í þeim efnum, þar sé langur vegur frá. Þá mætti spyrja: Hvenær var sú ákvörðun tekin að taka upp myndbönd í staðinn fyrir kvikmyndafilmu, sem þýðir væntanlega það, a. m. k. einhvern ákveðinn tíma, að ef þetta yrði gert núna yrðu hreinlega engar fréttakvikmyndir utan af landsbyggðinni í fréttatímum sjónvarpsins, - ef ákveðið væri að gera þetta - vegna þess að úti á landi eru ekki til upptökutæki fyrir myndband og kosta ærinn skilding og vandséð hvernig þeir menn, sem gegna fréttaritarastörfum fyrir sjónvarpið og hafa ekki af því neinar tekjur sem eru umtalsverðar, mundu koma sér upp slíkum tækjum. Með þessari till., sem minnst er á í skýrslunni, er nánast verið að leggja til að fréttaþjónusta í kvikmyndum utan af landi verði lögð niður. Og ég get ekki ímyndað mér að það sé skoðun eða stefna hæstv. menntmrh. þó að þetta kunni að vera einkastefna einhverra ákveðinna tæknimanna við sjónvarpið. En það, sem auðvitað skiptir meginmáli varðandi öll málefni Ríkisútvarpsins, er að fjárhag þess verði komið á traustan grundvöll, að Ríkisútvarpið fái eðlileg afnotagjöld, fái að taka eðlilegt gjald fyrir sína þjónustu. Sömuleiðis mætti undanþiggja Ríkisútvarpið söluskatti af auglýsingum. Það mun vera eini fjölmiðillinn hér á landi sem greiðir söluskatt af auglýsingum og hann nam í fyrra nokkrum hundruðum millj. kr. Það er satt best að segja vandséð hvers vegna útvarpinu einum fjölmiðla er gert að greiða söluskatt af auglýsingum, og vildi ég gjarnan heyra skoðun hæstv. menntmrh. á því, hvort ekki væri eðlilegt að fella þá kvöð niður þannig að allir fjölmiðlar stæðu hér jafnfætis. Þar til viðbótar ber auðvitað að leggja höfuðáherslu á það, að Ríkisútvarpið endurheimti þær tolltekjur sem af því voru teknar á sínum tíma, og ég hygg raunar að þegar þessi breyting var samþykkt hafi a. m. k. ekki öllum alþm. verið alveg ljóst hvað var verið að samþykkja, að verið var að kippa nánast grundvellinum undan heilbrigðum rekstri Ríkisútvarpsins. En almennt má auðvitað segja það um rekstur þessarar stofnunar og þann grundvöll sem hún hvílir á, sem eru útvarpslögin, að það er orðið tímabært að endurskoða þau lög, m. a. í ljósi ýmissa breyttra kringumstæðna, í ljósi breyttrar tækni. Það hefur borið hér á góma á Alþingi m. a. mál sem varðar myndsegulbönd, sem nú breiðast ört út og væntanlega þeim mun örar því meir sem dagskrá sjónvarps er skert og stytt, og er auðvitað ekkert við því að segja. Þetta er eðlileg þróun, en þetta er auðvitað þróun sem verður að hafa í huga og verður að taka tillit til í lagasetningu fyrir Ríkisútvarpið. Ég mun nú, herra forseti, fara að ljúka máli mínu. Það er sem sagt margt athyglisvert í þessari skýrslu, en mér finnst líka í hana vanta býsna margt og þá einkum það sem mestu varðar um framtíðar- og frambúðarstefnu, dagskrárstefnu og hvernig þessi stofnun eigi að þróast á næstu árum. Ég hef þegar borið fram nokkrar spurningar til hæstv. menntmrh. og ég vildi bæta hér fáeinum við. Í fyrsta lagi: Vill hæstv. menntmrh. beita sér fyrir því, að þetta verði árlegur viðburður, a. m. k. meðan hann gegnir þessu virðulega embætti, að skýrsla af þessu tagi verði lögð fram og rædd á Alþingi? Í öðru lagi er það svo, að Ríkisútvarpinu er gert að greiða samkv. sérstökum samningi verulegan hluta af kostnaði við rekstur Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Nú hefur verið lagt hér fram á Alþingi frv. til l. um Sinfóníuhljómsveitina sem ekki hefur enn verið tekið til umr. Nú er ég síður en svo að hafa á móti rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar. Ég er honum að sjálfsögðu hlynntur og enginn má skilja orð mín svo, að ég sé á einn eða annan veg að draga úr því að við höldum hér uppi sinfóníuhljómsveit. En það, sem orkar tvímælis í mínum huga, er hvort rétt sé á þeim fjárhagslegu þrengingatímum, sem Ríkisútvarpið sem stofnun býr nú við, að gera því að greiða 25% - raunar mun það hafa verið hærri tala áður, en frv. gerir ráð fyrir 25% ef mig ekki misminnir - hvort rétt sé að gera Ríkisútvarpinu að greiða þennan kostnað, hvort ekki sé miklu hreinlegra og æskilegra að þetta sé greitt beint úr ríkissjóði og Ríkisútvarpið greiði síðan Sinfóníuhljómsveitinni fyrir þá þjónustu, sem hljómsveitin veitir útvarpinu sem stofnun, og fyrir þá tónlist, sem hún þar flytur. Ég held að það sé óeðlilegt að Ríkisútvarpið sé skikkað til að greiða þetta, og mætti alveg eins hugsa sér að Þjóðleikhúsið greiddi þarna álíka skerf t. d. Það má hugsa sér einhverjar fleiri ríkisstofnanir sem væru skikkaðar til þess að standa undir rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar. Ég held að það sé ekki rétt að útvarpið sé látið gera það í svona ríkum mæli, sérstaklega þegar tekið er tillit til þess, hversu sorfið hefur verið að fjárhagsgrundvelli þess. Ég hef áður spurt hæstv. ráðh. hver stefna hans sé varðandi myndsamband um gervihnött við önnur lönd. Á að koma því til framkvæmda nú á þessu ári með því að leggja smávegis viðbótargjald á afnotagjöldin þannig að unnt sé að koma þessu á? Og ég ítreka spurninguna um það hvernig eigi að greiða hallann sem myndast hefur á rekstri Ríkisútvarpsins. Á að fara þá leið, sem minnst er á í skýrslunni, að greiða hann á næstu fimm árum? Það er út af fyrir sig ekkert við því að segja ef það er ákveðið. En auðvitað þarf að vera um þetta mótuð stefna. Og að síðustu: Megum við eiga von á því, að hæstv. menntmrh. móti stefnu varðandi landshlutaútvarp og aðra útvarpsrás og varðandi það hvort Ríkisútvarpinu eigi að vera miðstýrt að einu og öllu leyti héðan frá Reykjavík eða hvort eigi að dreifa því meira um landið? Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa þessi orð fleiri að sinni.



Herra forseti. Ég mun ekki hafa mörg orð um þessa skýrslu eða málefni Ríkisútvarpsins, en kýs þó að ræða nokkur atriði og þó einkum þau sem hafa helst verið í sviðsljósinu að undanförnu. Mér er skylt að þakka hæstv. menntmrh. fyrir að hafa lagt fram þessa skýrslu samkv. beiðni, en hef að sjálfsögðu þann fyrirvara á, að skýrslan, þótt ítarleg sé í sumum efnum, hefur ekki að geyma fyrirheit eða stefnumótun ráðh. nema að mjög takmörkuðu leyti, enda kom fram hjá hæstv. ráðh. að hann hefði sjálfur kosið að skýrslan yrði í öðru formi. Hv. síðasti ræðumaður, fyrsti „skýrslubeiðandi“, hefur í mjög ítarlegu máli gagnrýnt skýrsluna og hæstv. menntmrh. og vikið til hans ýmsum nýjum spurningum. Í máli hans mátti kenna ýmis þau atriði sem gjarnan ber á góma í útvarpsráði, en síðasti ræðumaður á sæti í útvarpsráði um þessar mundir, einmitt á þeim tímum þegar í fyrsta skipti, að ég held, a. m. k. um mjög langan aldur, er verið að reyna að ná fram sparnaði hjá Ríkisútvarpinu vegna þess hve stjórnvöld hafa skorið fjármagn við nögl til stofnunarinnar, einkum og sér í lagi með íhaldssemi er varðar hækkun afnotagjalda og með niðurfellingu aðflutningsgjalda sem á sínum tíma var ætlað að standa undir verulegum hluta uppbyggingar Ríkisútvarpsins og þá einkum sjónvarpsins. Hv. síðasti ræðumaður sagðist vonast til þess - og skoraði jafnframt á ráðh. að hann legði fram skýrslu einu sinni á ári í sinni ráðherratíð. Til gamans get ég kannske bætt við að ég vona að hæstv. ráðh. sé þegar búinn að efna þetta loforð, því að auðvitað eigum við stjórnarandstæðingar þann draum heitastan að þessi ríkisstj. sitji ekki nema þetta ár. Þess vegna má segja, í gamni að vísu, að það sé von mín að ráðh. hafi þegar orðið við þessari beiðni. Það er auðvitað hallarekstur Ríkisútvarpsins sem hlýtur að verða mest til umræðu nú, ekki síst þegar þess er gætt, að í þessari skýrslu er ekki að finna miklar yfirlýsingar um framtíðarstefnumótun, en hins vegar fjallað um þau mál sem hafa verið til umfjöllunar af hálfu þeirra sem hafa með málefni Ríkisútvarpsins að gera. Því hefur stundum verið lýst úr þessum ræðustól á hv. Alþingi, að það sé vísitalan sem í raun stjórni öllum efnahagsmálum þessa lands, þar með talið fjármálum ríkisstofnana. Ugglaust er eitthvað til í því, kannske meira en lítið. Þetta lýsir sér oft með þeim hætti, að stofnanir og B-hluta fyrirtæki fá ekki umbeðnar hækkanir, en eru látnar leysa vandamál sín með lántöku. Þetta er gert í orði kveðnu til þess að halda niðri verðbólgunni og skýringin er þá talin vera sú, að með því að skera niður afnotagjöld útvarps og önnur slík gjöld komi þær hækkanir ekki fram í kaupi launafólks, en kaup launafólks er stór liður í því að hækka verð vöru í landinu og það er einmitt það sem mælir verðbólguna. Sé þetta hins vegar kannað til hlítar kemur í ljós að ef vandinn er leystur með lántökum til rekstrar eða uppbyggingar slíkra stofnana hefur slíkur niðurskurður - eða þegar komið er í veg fyrir hækkun afnotagjalda í þessu tilviki - ekki minnstu þýðingu til þess að halda verðbólgunni í skefjum. Á þetta minnist ég hér þótt það sé ekki eingöngu mál Ríkisútvarpsins, heldur almennt lögmál sem á við um allar stofnanir, en sýnir fyrst og fremst hve frumstæðir við stjórnmálamenn oft erum þegar við þykjumst vera að leysa vandamál með því í raun að ýta þeim á undan okkur og gera þau enn verri viðureignar. Það er eðlilegt að spurt sé að því, hvernig hæstv. menntmrh. - og þá um leið hæstv. ríkisstj. - ætlar sér að greiða Ríkisútvarpinu þann rekstrarhalla sem varð á síðustu tveimur árum og lýst er á bls. 5 og 6 í þessari skýrslu. Á bls. 2 í skýrslunni er reyndar sagt að það sé unnt að greiða þetta tap með því að dreifa því á næstu fimm ár og þá með þeim hætti að hækka afnotagjöldin um 10%. Ég held að ég fari rétt með - því miður hef ég ekki tölur við höndina - en ég held að ef Ríkisútvarpið á að vera hallalaust rekið á þessu ári þurfi hækkun í haust að vera talsvert umfram það sem mér hefur heyrst að hæstv. ríkisstj. ætli sér að leyfa opinberum stofnunum að hækka sínar gjaldskrár. Þess vegna er það ákaflega mikils virði fyrir þá, sem stjórna fjármálum þessarar stofnunar, að fá fyrr en síðar vitneskju um hvernig staðið verður að gjaldskrárhækkunarbeiðni stofnunarinnar næsta haust. Í þessu sambandi er rétt að rifja það upp, að þegar hæstv. ríkisstj. tók ákvörðun um það um síðustu áramót að hækka alla opinbera þjónustu um 10%, þá kom slík hækkun vitaskuld ekki Ríkisútvarpinu til góða hvað afnotagjöldin snertir, þótt aðra sögu sé að segja þegar vikið er að auglýsingum útvarps og sjónvarps, en auglýsingagjöld sjónvarps og útvarps hafa hækkað talsvert fram yfir almennar verðlagshækkanir í landinu. Okkur finnst, a. m. k. sumum skýrslubeiðendum, að það þurfi að liggja fyrir sem allra fyrst svar við þessari spurningu. Það kom fram í máli hæstv. menntmrh., og reyndar kemur það fram í skýrslunni einnig, að tapið á Ríkisútvarpinu mætti rekja til þess, að tolltekjur voru teknar af Ríkisútvarpinu. Hæstv. menntmrh. gat um það í leiðinni, að í raun hefði Ríkisútvarpið átt að vera búið að átta sig á þessu og sníða sér þannig stakk eftir vexti í rekstrinum. Það er rétt í þessu sambandi að rifja það upp, að þessar tolltekjur voru á sínum tíma álitnar vera forsendur þess, að hægt væri að bæta dreifikerfi sjónvarps og að hefja þá litvæðingu sem Ríkisútvarpið lagði í á sínum tíma. Um þetta má ekki aðeins leita upplýsinga og raka í fundargerðarbókum útvarpsráðs, heldur enn fremur í skýrslu nefndar sem m. a. tveir hv. þm. áttu sæti í, Sverrir Hermannsson og Steingrímur Hermannsson, - ég man ekki hver var þriðji maður, en ugglaust voru þeir fleiri, - að þessar tekjur þyrftu að standa undir uppsetningu dreifikerfis. Og þá var reiknað með að litvæðingin, sem fyrst og fremst gat orðið á þéttbýlissvæði Suðvesturlands, gæti skilað af sér gífurlegum tekjuauka vegna aukinnar sölu sjónvarpstækja. En eins og allir vita var lögum breytt og tolltekjurnar hurfu beint í ríkissjóð. Þetta hefur síðan orðið til þess að Ríkisútvarpið hefur þurft að taka lán, sem ég held að sé um 570 millj. gkr., kemur fram í þessari skýrslu, og um það hefur verið deilt hvort hér sé um endurkræft eða óendurkræft lán að tefla. Ég tel að það sé ástæða til þess, að hæstv. menntmrh. svari þeirri spurningu, hvort ætlunin sé, að Ríkisútvarpið greiði þessa fjármuni aftur, eða hvort ætlunin sé, að ríkissjóður greiði þetta lán í stað Ríkisútvarpsins. Það hefur komið fram í þessum umræðum, og reyndar lýsti hv, síðasti ræðumaður því mætavel, hvernig útvarpsráð hefur undanfarnar vikur og mánuði verið að fást við það að reyna að spara í dagskrárgerð. Útvarpsráð hafur aðeins með dagskrána að gera, það er ekki almenn stjórn stofnunarinnar, en slíkt hefur orðið til þess, að stjórnunin er veik, og kemur m. a. fram í því, að það er tiltölulega lítill hluti útgjalda útvarps sem fer til beinnar útsendingar. Það má eiginlega segja að breytilegi útsendingarkostnaðurinn sé ákaflega lítill, þannig að ef á að ná fram gífurlegum sparnaði með því að skera niður útsendingu eða þynna dagskrána þarf gífurlega mikinn niðurskurð í dagskrárgerð til þess að ná fram tiltölulega litlum sparnaði. Ástæðan fyrir þessu er einfaldlega sú, að fasti kostnaðurinn er gífurlega mikill hjá stofnuninni og á hana, á rekstrarkostnaðinn, hafa verið hengdir ýmsir pinklar. Það hefur verið tiltölulega auðvelt fyrir ýmsa sérhópa að semja við þessa stofnun. Frægt dæmi og nýlegt er um leikara. Enn fremur má minna á það sem hv. síðasti ræðumaður talaði um, Sinfóníuhljómsveitina, og er þá ekki verið að dæma um það, hvort leggja eigi hana niður eða ekki, heldur aðeins að benda á að útvarpinu hefur verið skylt að greiða stóran hluta rekstrarkostnaðarins, alveg burt séð frá því hvort hagur Ríkisútvarpsins stendur vel eða illa. Jafnframt er hjá Ríkisútvarpinu rekið með myndarlegum hætti hljómplötusafn, kannske það eina sem má kalla fullkomið hljómplötusafn hér á landi. Það er ákaflega dýrt að halda úti slíkri söfnun og geymslu á hljómplötum og spurning hvort það á að vera hlutverk Ríkisútvarpsins að gera slíkt eða einhverra annarrá aðila. Það, sem ég er að segja með þessum orðum, er einfaldlega það, að ef spara á í rekstrinum kemur fyllilega til greina að spara á miklu fleiri sviðum en í dagskrárgerðinni. En því miður hefur útvarpsráð - eða sem betur fer, eftir því hvernig horft er á það - ekki vald til þess að gera tillögur um slíkt. Það er ekkert leyndarmál, það er a. m. k. mín skoðun og fjöldamargra annarra, að stjórn Ríkisútvarpsins sé ákaflega veik þótt talsverð bót hafi fengist að undanförnu. Vil ég þar sérstaklega nefna að til útvarpsins hefur ráðist ágætur fjármálastjóri sem hefur tekið á þessum málum þannig að til fyrirmyndar er. En það er ekki nóg. Komi boð frá hæstv. ríkisstj. um að nú eigi að spara verður ríkisstj. eða fulltrúar hennar í fjárlaga- og hagsýslustofnun að efna til viðræðna við forustumenn Ríkisútvarpsins um hvernig hægt sé að spara. Það er alveg sjálfsagt, eins og hæstv. ráðh. gat um, að draga saman seglin, að rifa seglin þegar ekki fást fjármunir til þess að standa undir óbreyttri starfsemi. Það er sjálfsögð skylda forráðamanna stofnunarinnar að verða við slíkum tilmælum. En á móti hlýtur stjórn útvarpsins að gera þá kröfu til hæstv. menntmrh. og hæstv. fjmrh., að þeir láti sína sérfræðinga benda á með hverjum hætti hægt er að spara, en vísi þessu ekki beinlínis til dagskrárgerðarmannanna sem hafa aðeins með lítinn hluta starfseminnar að gera. Í ræðum, sem hér hafa verið fluttar, hefur talsvert verið rætt um útboð og byggingarframkvæmdir og skal ég ekki fjalla um það frekar. En það er þó athyglisvert mál, einkum og sér í lagi vegna stöðu nefndar í stjórnkerfinu, Samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir, að það er augljóst að með því að halda áfram eða hefja á ný - eða hvað við viljum kalla það - byggingu útvarpshúss er verið að taka fram fyrir hendur þessarar ágætu nefndar sem starfar samkvæmt lögum. Og það er ekkert leyndarmál, að formaður fjvn. hefur svarað því til, að það sé ekki löglegt athæfi að hans áliti að fara af stað með útvarpshúsið. Þetta er ég ekki að segja vegna þess að ég telji að ekki eigi að hefja byggingarframkvæmdir og efna til útboðs, heldur til þess að benda á hvernig komið er fyrir ýmsum stofnunum og B-hluta fyrirtækjum sem eiga undir þessa nefnd að sækja. Ástæðan er sú sem kom fram í máli hv. síðasta ræðumanns, að það hefur verið ágreiningur á milli forráðamanna Ríkisútvarpsins og líklega hæstv. menntmrh. annars vegar og fulltrúa ríkisfjármagnsins hins vegar um hvernig túlka eigi útvarpslögin. Síðan strandaði málið að mínu áliti einfaldlega á því, að menn ræddu ekki saman um þetta mál af - ég leyfi mér að segja: annarlegum ástæðum. Eiga bæði forráðamenn Ríkisútvarpsins og fulltrúar fjmrn. sök á því, hvernig málið strandaði. Í þessari skýrslu er nokkuð fjallað um landshlutaútvarp og aðra rás. Ég skal ekki heldur tefja lengi við þann kafla, en mig langar til að koma því hér á framfæri og segja frá því, að ég hef í hyggju næsta haust að leggja fram frv. um breytingu á útvarpslögunum sem gerir ráð fyrir að draga úr, ef ég má svo að orði komast, einokun Ríkisútvarpsins á útvarpsrekstri. Slík þróun hefur átt sér stað í nágrannalöndum, og víðast hvar á vesturhveli eru það fleiri en ríkið sem eiga aðild að útvarpsrekstri með ýmsum hætti, ýmist opinberir aðilar eða þá að útvarpsrekstur er í eign einkaaðila eða þá að um er að ræða leigða dagskrá. Aðeins hefur komið fyrir hjá íslenska Ríkisútvarpinu, að útvarpsráð og útvarpsstjóri hafa lánað við viss tækifæri bylgju, eins og t. d. fyrir kosningar, fyrir prestskosningar, alþingiskosningar, sveitarstjórnarkosningar og jafnvel kosningar í Háskóla Íslands, svo dæmi séu tekin. Það má að sjálfsögðu byrja með þessum hætti, en í framtíðinni hlýtur það að verða keppikefli að gefa fleirum tækifæri til þess að gera dagskrá fyrir almenning, og auðvitað styðst það við þá miklu þróun sem hefur orðið í tæknimálum útvarpsrekstrar og þó sérstaklega með tilkomu FM-útvarpsins. Um þetta ætla ég ekki frekar að ræða að sinni. Þetta mál er í athugun og ég hef þegar safnað gögnum frá ýmsum löndum varðandi þetta mál. Ég vil aðeins að lokum ítreka þakkir fyrir þessa umr., sem ég held að sé tímabær og nauðsynleg hér í sölum Alþingis, og jafnframt sér í lagi að þakka þá yfirlýsingu, sem kom frá hæstv. menntmrh. og verður að teljast yfirlýsing dagsins, að hann skuli sjá um eða hafi það að sinni stefnu að útvarpið verði rekið hallalaust í hans tíð.



Herra forseti. Ég skal ekki verða langorður um þessa skýrslu. Hér er búið að segja margt og þó einkum fjallað um fjármálahlið skýrslunnar, enda gefur hún í sjálfu sér ekki tilefni til annars og er það heldur lakara að mínu mati. Hér hafa menn teygt lopann um fjármálavanda Ríkisútvarpsins og haft um hann mörg orð. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. menntmrh. fyrir þessa skýrslu. Og ég vil þakka það, að þessi umræða hefur hafist hér á þingi, og vona, að framhald geti orðið á umræðu af þessu tagi í náinni framtíð. Málefni Ríkisútvarpsins eru mjög tengd þessari samkundu, löggjafarsamkundunni, enda um að ræða eitt merkasta menningartæki eða almerkasta sem þessi þjóð ræður yfir. Áður en ég held lengra og kem að skýrslunni vil ég fara nokkrum orðum um það sem síðasti ræðumaður sagði hér, hugmynd hans um frjálsan útvarpsrekstur. Ég vil taka það fram, taka það skýrt fram, að þeirri hugmynd er ég algjörlega andsnúinn og mun snúast gegn henni af fullri hörku, enda held ég að reynslan, sem hann talar um í öðrum löndum, hafi leitt það í ljós, að svokallaður frjáls útvarpsrekstur er útvarpsrekstur fjármagnsins, en ekki frelsisins. Ég vil þá aðeins víkja að því sem ég tel kosti og galla á þessari skýrslu. Í fyrsta lagi hefur skýrslan talsverða kosti sem söguleg heimild. Hún er fullþurr og vantar þar almenna umræðu um menningarlegt hlutverk Ríkisútvarpsins sem allt of sjaldan er talað um hér á þingi. Það vantar líka í þessa skýrslu hugleiðingar, m. a. hæstv. menntmrh., um dagskrárgerð útvarps og sjónvarps, um stjórnunarkerfi Ríkisútvarpsins, sem ekki er hvað síst mikilvægt um þessar mundir, hvernig beri að haga stjórnun Ríkisútvarpsins, þ. e. valdi útvarpsráðs annars vegar og útvarpsstjóra hins vegar. Þá vantar í þessa skýrslu mikilvægan þátt þar sem er öryggisþátturinn, þ. e. sá mikilvægi þáttur sem útvarpinu er gert að gegna í sambandi við allar almannavarnir og hvernig það er í stakk búið til þess að gera það. Ég vil þá fyrst víkja að húsnæðismálum Ríkisútvarpsins. Og mikið lifandi skelfing er mér farið að leiðast sú ræða sem úrtölumenn í byggingarmálum útvarpsins flytja oftlega, ekki bara hér, heldur á almennum vettvangi, og þetta á auðvitað við hvort sem um er að ræða flokksbræður mína eða einhverja aðra. Ég er þeirrar skoðunar, að ekkert standi Ríkisútvarpinu eins mikið fyrir þrifum og húsnæðismálin, þar þarf að gera gott átak. Og ég er þakklátur hæstv. menntmrh. fyrir að höggva á þann hnút sem það mál var komið í vegna ákveðinnar stefnu tiltekinna embættismanna sem ég hirði ekki um að rekja hér, en hef áður nefnt. Það kemur fram í skýrslunni, að Ríkisútvarpið býr við þá aðstöðu að þurfa að nota húsnæði á níu stöðum í Reykjavík. Það er á Skúlagötu 4, það er á einkaheimili Páls Heiðars Jónssonar útvarpsmanns, það er í Háskólabíói, það er á Starhaga 2, það er í Edduhúsinu, það er á Suðurlandsbraut 12, á Vatnsendahæð, það er á Suðurlandsbraut 176, við Grensásveg og við Borgartún. Þetta er það sem merkustu menningarstofnun þjóðarinnar er boðið. Auðvitað gefur auga leið að á þessu þarf að ráða bót og verður að ráða bót. Og ég er þeirrar skoðunar, að hæstv. menntmrh. ætti jafnvel - til þess að flýta byggingu útvarpshússins - að reyna að afla meira fjármagns en Framkvæmdasjóðurinn raunverulega heimilar, vegna þess að viðfangsefnið er svo brýnt og það bil, sem þarf að brúa frá þeirri aðstöðu sem nú er fyrir hendi og þar til nýja útvarpshúsið er risið og hægt verður að nota það, - það bil verður styttra eftir því sem fjármagnið verður meira og byggingarhraðinn meiri. Ég vil skora á hæstv. menntmrh. að hugleiða þetta vandlega, hvort ekki væri vegur að reyna að auka fjármagnið sem fer til smíðar hússins, þó ekki væri með öðru en að ríkissjóður endurgreiddi Ríkisútvarpinu það sem hann hefur tekið „ófrjálsri“ hendi frá þeirri stofnun með því að hirða tolltekjur hennar. Þá vil ég víkja aðeins að þeirri umræðu sem ég held að hér hefði átt að fara fram að einhverju leyti um menningarlegt hlutverk Ríkisútvarpsins. Það vill oft verða svo þegar mál af þessu tagi ber á góma, að menn í stjórn og stjórnarandstöðu setji sig í þær stellingar að berjast eins og hundar og kettir. Þetta mál á ekkert skylt við það í raun og veru. Hér er um að ræða mál sem snertir hagsmuni allrar þjóðarinnar. Og ég held ég verði að láta þá skoðun mína í ljós, að núv. hæstv. menntmrh. tók ekki við mjög glæsilegu búi þegar hann kom í sitt embætti. Má í þeim efnum setja ofan í við fyrrv. ríkisstjórnir margar aðrar í málefnum Ríkisútvarpsins, allt frá því að Jónas Þorbergsson varð að gefast upp við að reisa útvarpshúsið á Melunum sem ekkert er til eftir af nema teikningar einar og líkan, líklega geymt í kjallaranum uppi á Vatnsendahæð, nema því hafi verið komið á betri stað núna. Ég tel að þessi stofnun, Alþingi Íslendinga, verði að ræða meir og betur menningarlegt hlutverk Ríkisútvarpsins og láta ekki umræðuna stöðvast um of á fjármálahliðinni og einhverjum tittlingaskít, sem ég vil kalla svo, sem dreginn er fram í dagsljósið þegar umræða af þessu tagi fer fram. Dagskrárgerð Ríkisútvarpsins og hlutverk þess í menningarlífi þjóðarinnar hefur ekki fengið þá umfjöllun sem nauðsynleg er. Ég vil í þessu sambandi benda t. d. á skýrslu sem breska útvarpið, BBC, lét gera um menningarlegt hlutverk þeirrar stofnunar á Bretlandseyjum og er stórmerkileg skýrsla og segir mjög vandaða sögu af því hlutverki sem þeirri stofnun er ætlað, þ. e. ekki eingöngu að vera dægradvöl fólksins í landinu, heldur fræðandi stofnun, menntandi og hafa m. a. kennsluhlutverki að gegna, eins og sjónvarpinu var í upphafi ætlað, en hefur orðið harla lítið úr, því miður. Þá held ég að það væri mjög mikilsvert að ræða örlítið dagskrárgerð þessara tveggja stofnana og hvert við raunverulega stefnum með þeirri dagskrárgerð sem við nú göngum frá og send er út, hvort við eigum ekki að hugleiða örlítið meira en við höfum gert hvaða áhrif við ætlum þessari stofnun að hafa úti í þjóðfélaginu og á þjóðina. Ég er þeirrar skoðunar, að í þeim efnum hafi Ríkisútvarpið farið talsvert á skakk hin síðari árin við þann tilgang sem því var ætlaður í upphafi. Þetta hefur m. a. gerst fyrir síauknar kröfur um að Ríkisútvarpið, bæði sjónvarp og útvarp, sé meira dægradvöl, tæki til þess að, geta látið stundir liða án umhugsunar, mikillar a. m. k. Nú er ég ekki að gera kröfu til þess að Ríkisútvarpið verði einhver skoðanamyndandi stofnun sem troði upp á þjóðina einhverjum skoðunum, of einlitum eða of einhliða. Útvarpið á fyrst og fremst að vera spegilmynd af því lífi, sem þjóðin lifir, og spegilmynd þeirrar menningar, sem ástunduð er í landinu. Ég hef áður gert það að umræðuefni í þessu sambandi að stjórnun Ríkisútvarpsins þurfi að fá nokkra endurskoðun. Þetta er ekki sagt vegna þess að ég telji ekki að Ríkisútvarpinu hafi verið allþokkalega stjórnað, heldur vegna þess að mér finnst, og það er mín staðföst skoðun, að verkefni útvarpsráðs, eins og það er nú, sé nokkuð misskilið. Ég hef t. d. lítið á það sem afkáralegan leik, að útvarpsráð skuli sitja, jafnvel svo klukkustundum skiptir, við að fara yfir einstök dagskráratriði útvarps og sjónvarps og að menn skuli hefja þar oft á tíðum miklar deilur um hvernig það efni eigi að vera. Ég held að það eigi að treysta dagskrárstjórn útvarpsins fyrir því að verulegum hluta og miklum meiri hluta hvernig efnið verði, en hlutverk útvarpsráðs yrði fyrst og fremst að gæta þess, að óhlutdrægni yrði gætt í starfi stofnunarinnar. Enn fremur hef ég verið þeirrar skoðunar, að embætti útvarpsstjóra ætti að efla þannig að hann yrði óháðari stjórnmálaflokkunum í öllu sínu starfi og stjórnmálaöflunum í landinu. Ég tel að það yrði mjög til bóta. Einnig þyrfti að athuga það í mikilli alvöru, hvort núverandi fyrirkomulag á kosningu útvarpsráðs sé heilbrigt og eðlilegt kerfi. Ég held að það sé ekki. Ég gæti svo sem þusað um þetta æðilengi, en ætla ekki að þreyta þá fáu þm., sem nenna að hlusta á umræðu um merkustu menningarstofnun þjóðarinnar, á því að tala of lengi um þetta, enda ástæðulaust, svo mikið hefur verið sagt og margt af viti líklega. Ég vil eingöngu í lok orða minna, herra forseti, draga fram þessi þrjú atriði sem ég nefndi í upphafi: Að í þessa skýrslu og raunar í ræðu hæstv. menntmrh. skortir hugleiðingar hans um menningarlegt hlutverk Ríkisútvarpsins. Þá vil ég nefna það sem annað atriði, að það hefði verið nauðsynlegt að ræða talsvert miklu meira um þátt Ríkisútvarpsins í almannavörnum, vegna þess að þar er pottur svo rækilega brotinn að það stendur varla steinn yfir steini. Ríkisútvarpið hefur t. d. ekkert samband við miðstöð Almannavarna nema um síma. Mér er ekki kunnugt um að Almannavarnir gætu komið boðum til Ríkisútvarpsins ef t. d. yrði símasambandslaust í Reykjavík á neyðarstundu. Engin fjarskipti eiga sér stað á milli þessara tveggja stofnana, t. d. fréttastofu útvarps og miðstöðvar Almannavarna. Þegar talað er um að Ríkisútvarpið eigi að gegna veigamiklu hlutverki þegar náttúruhamfarir ganga yfir landið eða einhver alvarleg slys verða, þá er það auðvitað grín á sama tíma og langlínumöstrin á Vatnsendahæð eru að hrynja og geta dottið hvenær sem er. Þetta er eitt af þeim atriðum og raunar annað atriðið sem ég nefndi. Þriðja atriðið, sem ég hefði viljað fjalla hér talsvert miklu meira um, er stjórnunarþátturinn hjá Ríkisútvarpinu, þ. e. vald einstakra embættismanna annars vegar og vald útvarpsráðs hins vegar. Þar held ég að kerfið sé orðið býsna steinrunnið og þyrfti að gera umtalsverðar breytingar á. Ég vil aðeins, úr því að ég fór nú að upphefja þessa umræðu hér út frá sjálfum mér, minnast á eitt atriði varðandi fjármál Ríkisútvarpsins, innheimtu afnotagjaldanna. Við, sem höfum haft nokkur kynni af Ríkisútvarpinu, höfum rekið okkur á það, að ár eftir ár eru eftirstöðvar af innheimtum afnotagjöldum allháar upphæðir. Þetta hefur lagast mjög í seinni tíð vegna aukinnar hörku í innheimtuaðgerðum, en ég held að þetta mál verði aldrei leyst fyrr en nefskatti verður komið á, þ. e. afnotagjöldin verði innheimt af öllum því að nánast allir landsmenn eiga þess kost að hlusta á Ríkisútvarpið. Það eru undantekningar og auðvitað væri hægt að koma málum svo fyrir að það fólk yrði þá ekki rukkað. Það er líka til önnur aðferð, sem Svíar hafa notað með góðum árangri, og það er að tengja innheimtu útvarpsgjalda innheimtu símagjalda. Símanum er þá lokað ef útvarpsgjöldin eru ekki greidd. Þetta er dálítið harkaleg aðgerð, ég játa það, og gengið inn á býsna alvarlegt svið, en með þessu móti hefur þeim líka tekist að innheimta sjónvarps- og útvarpsgjöld með mjög góðum árangri. Ég held að þarna sé um að ræða mál sem þurfi að skoða mjög vandlega. Þetta hefur oft verið rætt. Með því að koma á nefskatti er hægt að spara nokkurt starfslið hjá útvarpinu. Það er hægt, reikna ég með, að leggja niður innheimtudeildina, án þess að ég þekki það tæknilega. Ég vil að endingu taka undir með þeim mönnum, sem hér hafa sagt það og það réttilega, að Ríkisútvarpið hafi á undanförnum árum og áratugum raunverulega verið rænt þeim fjármunum sem löggjafarvaldið hefur ætlast til að það fengi til þess að ráðstafa. Og auðvitað ber þessari stofnun hér skylda til að tryggja það að Ríkisútvarpið geti unnið sómasamlega. Það er svo fjarri því í dag, að það tekur því ekki að tala um þá stöðu, sem stofnunin er í, og þau vandræði, sem þar eru. Ég get hins vegar sagt að það er bæði sjálfsagt og eðlilegt að draga úr tilkostnaði, eins og nú hefur átt sér stað á erfiðleikatímum, þegar fjármagn er ekki fyrir hendi. Allt annað væri óeðlilegt. Sjálfir gerum við þá kröfu til einstaklingsins að hann dragi úr neyslu sinni þegar minna er af peningum í buddunni. Ég vil þá hafa það sem mín lokaorð að skora á hæstv. menntmrh. að setja nú undir sig hausinn og keyra útvarpshúsið áfram og gera það af þvílíkum krafti að það tímabil, sem þessi stofnun verður að kúldrast í húsi Hafrannsóknastofnunar niðri við Skúlagötu, það tímabil styttist, - leysa þann vanda, sem hér hefur verið ræddur, að það þurfi að flytja eða bæta þá aðstöðu, sem nú er, þangað til útvarpið fær nýtt hús. Og ég segi það nú við hæstv. menntmrh., að hann á að láta úrtölumennina eiga sig og vera ekkert að hlusta á þá. Það er náttúrlega dæmalaust svartagallsraus sem menn hafa haft uppi um þessa gömlu, virðulegu stofnun, að geta ekki reist þak yfir höfuðið á henni á sómasamlegan hátt. Þetta er auðvitað þjóð til skammar og þingi líka.



Herra forseti. Hv. þm. Árni Gunnarsson tók nú að verulegu leyti af mér það ómak sem ég hugðist gera mér hér upp í ræðustólinn, þar sem hann setti fram ýmis af þeim sjónarmiðum sem ég hafði ætlað mér að gera hér grein fyrir, þótt hann fríi mig ekki af því - þar sem ég er nú einn þeirra þm. sem báðu um þessa skýrslu frá hæstv. menntmrh. - að þakka honum kærlega fyrir hana, þótt ég vilji ekki taka mér formlega viðurnefnið skýrslubeiðandi eins og hv. þm. Friðrik Sophusson gerði. Ég bjóst alls ekki við því, að hæstv. menntmrh. gæti gefið okkur hér öllu ítarlegri skýrslu en hann gerði, hvað þá að ég byggist við af honum eftir rúmlega árs setu hans á stól menntmrh. að hann gæti gefið okkur fyrirheit um róttæka stefnubreytingu í málefnum Ríkisútvarpsins. Raunar var ég feginn því að hann skyldi ekki ganga mjög langt í því að gera hv. alþm. grein fyrir draum sínum, prívat og persónulegum, um framtíðarafrek í forsjá fyrir Ríkisútvarpinu sem e. t. v. kynni þá að hafa gengið nokkuð langt út fyrir það sem menntmrh. er ætlað í lögum um Ríkisútvarpið. Fjárhagsörðugleikar Ríkisútvarpsins eru jafngamlir því sjálfu, og ég er alveg vonlaus um að á fjármálavandræðum þess verði ráðin bót í eitt skipti fyrir öll, nema þá kannske helst með þeirri aðferð sem hv. þm. Friðrik Sophusson gerði grein fyrir áðan. Hann sagði okkur frá því, að hann mundi næsta haust leggja fram frv. sem að því miðaði að skerða einkarétt Ríkisútvarpsins til útvarpsstarfsemi á Íslandi. Þetta er raunar ágæt tækni hjá hv. þm. Friðrik Sophussyni. Ég heyrði viðtal við hann í útvarpinu núna í dymbilvikunni þar sem hann sagði ítarlaga frá þingmáli sem hann kvaðst mundi leggja fram strax eftir páska. Það var að vísu dálítið nýstárlegt í fréttatíma útvarpsins að heyra fréttamann eiga viðtal við alþm. um hvað hann ætlaði að gera í framlagningu þingmála, þó að þetta væri nokkuð nákvæmlega tímasett. Nú segir hv. þm. okkur frá því, að hann ætli að leggja fram frv. í haust. Þetta er að verða dálítið spennandi uppsetning hjá honum. Hvað ætlar hv. þm. að gera á Þorláksmessu n. k.? Ég efast ekkert um að hv. þm. Friðrik Sophusson hugleiði vandamál Ríkisútvarpsins af hinni klofnu alvöru og skringilegu festu, sem leiðir til ákvörðunar hans um að sjá því farborða með því að kippa undan því fótunum komi hann því fram. Þess eðlis er t. d. hugmynd hans um sparnað í rekstri Ríkisútvarpsins sem fælist í því, að Ríkisútvarpið afsalaði sér sinni stórkostlega arðbæru og merkilegu eign þar sem hljómplötusafnið er. Hvar ímyndar hv. þm. sér að þetta kæmi niður í dagskrárgerð og sparnaði við dagskrárgerð? Ég hef áður hrósað þessum hv. þm. að verðleikum fyrir hugmyndaauðgi og röskleika í umfjöllun sinni um mál á ýmsum sviðum. Jafnframt hef ég reynt af hógværð, sem mér er að að vísu ekki alveg fyllilega eiginleg, að benda honum á þann hugsanlega möguleika að afla sér dálítillar þekkingar og vitneskju um uppbyggingu þessarar stofnunar og sögu hennar. Ég geri ráð fyrir því, að enn eigi það nokkuð langt í land að hrinda í framkvæmd byggingu útvarpshússins, jafnvel þótt hæstv. menntmrh. setti nú undir sig þann hluta líkama síns sem hv. þm. Árni Gunnarsson ráðlagði honum að gera. Við hv. þm. Árni Gunnarsson reyndum það báðir í starfi okkar hjá Ríkisútvarpinu að hlusta á annan menntmrh. segja okkur frá því í fagnaði starfsfólks í tilefni af fertugsafmæli stofnunarinnar, að nú væri loksins búið að fá lóð undir útvarpshús. Síðan eru gengnir þó nokkrir menntmrh. og nú loks er hafist handa um framkvæmdir. Ég vil síst draga úr nauðsyn þess að flýta framkvæmdum við byggingu útvarpshússins. En ég geri mér ekki vonir - vegna reynslu minnar - um að inn í það verði flutt starfsemi stofnunarinnar fyrr en gefinn hefur verið ádráttur um. Ef að líkum lætur kúra þar nokkur ljón á veginum og sum þeirra kynnu að vera, ef svo má segja, efnahagslegs eðlis. Við getum að vísu hugsað til aðgerða til sparnaðar hjá Ríkisútvarpinu eins og þeirra að létta af þessari öldnu stofnun byrðinni af Sinfóníuhljómsveitinni, af framfærslu Sinfóníuhljómsveitarinnar, og til annarra slíkra ráðstafana. En erfitt verður fyrir stjórn Ríkisútvarpsins að koma þeim bagga yfir á ríkissjóð, ætla ég, samtímis því sem skertar eru tekjur ríkissjóðs með því að fella niður söluskatt af auglýsingum. Ég er eindregið þeirrar skoðunar, að æskilegt sé að treysta fjárhagslegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Það gerum við ekki með því, að Ríkisútvarpið treysti á það, veðji á það að geta sótt sér framfæri til ríkissjóðs. Í aðra átt var forðum miðað, þegar breytt var lögum um Ríkisútvarpið, og vitaskuld verður þessi stofnun eins og aðrar að miða útgjöld sín við eðlilega tekjumöguleika sína. Ég varð þess ekki var - það kæmi mér á óvart ef það reyndist rangt - að fyrirmæli hafi borist til Ríkisútvarpsins frá hæstv. menntmrh. um að skera niður þjónustu sína beinlínis. Ég leit svo til - og sé það rangt bið ég endilega um að það verði leiðrétt - ég leit svo til að hæstv. menntmrh., sem lögum samkvæmt eru ekki ætluð ákaflega mikil völd um yfirstjórn eða rekstur Ríkisútvarpsins, hefði nánast svarað beiðni stofnunarinnar um fjárhagslega fyrirgreiðslu með þeim hætti að vekja athygli á því, að Ríkisútvarpið gæti ekki í rekstri sínum eytt um efni fram fremur en aðrar stofnanir, og síðan hefði verið í það gengið að reyna að greiða úr fjárhagsörðugleikum, sem af því stöfuðu að þetta hefði áður verið gert, að vísu í trausti á að gerðar yrðu eðlilegar ráðstafanir til þess að auka tekjumöguleika stofnunarinnar. Í lokin vil ég aðeins minna á það, að tollatekjur af innfluttum litsjónvarpstækjum, sem Ríkisútvarpið var svipt af litlum hyggindum á sínum tíma, það var ekki fyrsta aðgerðin í þessa átt. Löngu, löngu áður var tekin sú ákvörðun að forgöngu fyrirhyggjusamra fríhyggjumanna að svipta Ríkisútvarpið tekjum af einkasölu á viðtækjum sem gaf Ríkisútvarpinu miklar tekjur sem notaðar voru til þess að byggja upp dreifikerfi gamla Gufuradíósins sem aldrei var lokið við. Ég þakka hæstv. menntmrh. kærlega fyrir þessa skýrslu. Það var svo með hana eins og ýmis önnur ritverk sem maður flettir, að gjarnan hefði maður viljað sjá þar fleira gott en í henni var. Ég bjóst ekki við miklu meira. Ég tek svo í lokin undir lögeggjan hv. þm. Árna Gunnarssonar til ráðh. um að láta nú hendur standa fram úr ermum og knýja á um byggingu hússins.



Herra forseti. Ég fagna því, að þessi beiðni um skýrslu var hér lögð fram, og fagna því, að það gefst kostur á að þakka menntmrh. alveg sérstaklega fyrir það að hafa höggvið á þann hnút og þá sjálfheldu sem málefni Ríkisútvarpsins voru í hvað byggingarframkvæmdir snerti. Hinu er ekki að leyna, að þegar ég sat hér undir ræðu hv. 5. þm. Vesturl. fór um mig hrollur, ef reyndin væri sú, að allir þeir, sem óskuðu eftir þessari skýrslu, væru sama sinnis og hv. ræðumaður. Hinn neikvæði málflutningur, sem einkenndi allt hans tal, vakti í fyrsta lagi undrun mína og einnig vaknaði sú spurning, hvort það gæti verið að það væri stefna Alþfl. gagnvart Ríkisútvarpinu sem þarna kom fram. Það gladdi mig þess vegna mjög þegar annar Alþfl.-maður, hv. 6. þm. Norðurl. e., kom hér í ræðustólinn og talaði með jákvæðu hugarfari um þessa stofnun og það sem þar þyrfti að gera. Ég vona að við getum lítið svo á, að hann sé nær því að túlka raunverulegan vilja Alþfl. í þessu máli. Sé það rangt væri rétt að það kæmi fram hjá hv. 5. þm. Vesturl. ef honum hefur af flokksins hálfu verið falið að flytja hér skoðanir Alþfl. Ég fór einnig yfir þær óskir, sem fram komu í beiðni um þessa skýrslu, og leitaði að því, hvort þar væri borin fram ósk um að gerð yrði grein fyrir menningarlegu hlutverki Ríkisútvarpsins eða væntanlegri stefnu í þeim efnum. Þar er hvergi vikið að slíku. Og það má furðulegt vera ef maður kominn á þann aldur sem hv. 5. þm. Vesturl. er óskar eftir menningarstefnu Ríkisútvarpsins. Ég hef orðið fyrir áhrifum menningarstefnu Ríkisútvarpsins frá því að ég fór að geta hlustað á útvarpið. 



Herra forseti. Ég verð að lýsa furðu minni á þessari síðustu ræðu, sem hér var flutt, og vil mælast til þess að við hv. þm. Ólaf Þ. Þórðarson, að hann komi hér upp í þennan ræðustól aftur og skýri nánar hvað hann átti við með þeim ummælum sem hann fór hér með síðast og talaði þar um þá menn sem litu á dagskrá Ríkisútvarpsins sem stökkpall til áhrifa. Ég skora á Ólaf Þ. Þórðarson, hv. þm., að koma upp í þennan ræðustól og skýra nánar við hvað hann átti með þessum orðum sínum. Hann hlýtur að verða við því.

Skilur þm. ekki íslensku?

Ég skil íslensku, en ég skil ekki ævinlega hvað hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson er að fara, og hygg ég að svo sé um fleiri hv. þm. á hinu háa Alþingi að þeim sé ekki ævinlega ljóst hvað felst í orðum hans og jafnvel í þeim till. sem hann hefur skrifað og flutt hér á þingi. Mönnum hefur gengið ærið misjafnlega að leggja í það skilning og hefur raunar verið fjallað um það í þessum ræðustóli. Mun ég ekki gera það frekar að umtalsefni þótt e. t. v. væri ástæða til.

Það er vel ef þm. skilur íslensku.

Ég held að ég þurfi ekki að hafa um þetta fleiri orð. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson talaði hér um neikvæðan málflutning minn í garð Ríkisútvarpsins. Ég skora á hann að nefna um það dæmi. Ég minntist á ýmis atriði sem ég taldi vanta í skýrslu menntmrh. Hann segir að í beiðninni sé hvergi vikið að því, að óskað sé eftir ummælum og upplýsingum um menningar- og dagskrárstefnu Ríkisútvarpsins. Það er í lið 2 talað um framtíðaráform ef ég man rétt. Ég er nú ekki með skýrsluna hér við höndina. Það er talað um framtíðaráform Ríkisútvarpsins. Auðvitað hlýtur þar undir að falla dagskrárgerð og menningar- og dagskrárstefna Ríkisútvarpsins. Ég vona að hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson skilji íslensku það vel að honum sé ljóst hvað í þessu felst, en greinilegt er að hann hefur ekki skilið það. Það er eitt og annað sem hér hefur komið fram sem ástæða væri til að minnast frekar á. Hv. þm. Árni Gunnarsson, sem því miður er héðan farinn, vék að því, að Ríkisútvarpið hefði með höndum starfsemi á níu stöðum hér í Reykjavík. Þetta er alveg rétt. Og þetta er auðvitað ekki hið ákjósanlega. Ýmsir af þessum stöðum eru eingöngu notaðir sem geymslur. Þá minni ég á það, að fyrir meira en ári samþykkti Samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir að beiðni Ríkisútvarpsins heimild til að byggja geymsluhúsnæði á lóð Ríkisútvarpsins í Fossvogi þar sem hið nýja útvarpshús á að rísa. Fyrir meira en ári var samþykkt beiðni útvarpsins um að byggja þar varanlegt geymsluhúsnæði þannig að losa mætti geymslur sem útvarpið hafði á leigu víðs vegar um borgina. Í þessu máli hefur hins vegar ekkert verið gert - ekkert. Útvarpsstjóri fór um þetta hinum háðulegustu orðum í blaðagrein og talaði um bárujárnsskúr á blásnum mel. En þetta var þó gert, þessi samþykkt Samstarfsnefndar um opinberar framkvæmdir var þó gerð að beiðni Ríkisútvarpsins. Það væri sömuleiðis fróðlegt að heyra svör við því, hvers vegna ekkert hefur verið gert í þessu máli til að losa húsnæði á mörgum stöðum í borginni og koma þeim munum, sem útvarpið telur ástæðu til að geyma - og margir hverjir eru vissulega verðmætir - að koma þeim í góða geymslu á einum stað. Hv. þm. Árni Gunnarsson talaði hér um úrtölumenn í byggingarmálum og svartagallsraus og fleira og skoraði á menntmrh. að setja nú undir sig hausinn, eins og hann orðaði það, en hv. þm. Stefán Jónsson notaði nú þau orð að láta hendur standa fram úr ermum. Ég vona vissulega að ráðh. láti hendur standa fram úr ermum af því að útvarpið þarf á húsnæði að halda. Það er hins vegar rangtúlkun þegar menn eru ekki samþykkir þeim áformum sem uppi eru og finnst þau heldur loftkastalaleg og óþarflega dýr. Og eins og ég sagði áðan er ég sannfærður um að leysa hefði mátt húsnæðismál útvarpsins fljótar, ódýrar og betur - þannig að allir hefðu haft af fullan sóma og Ríkisútvarpið hefði fengið fullkomlega eðlilega og ákjósanlega starfsaðstöðu ódýrar, fyrr og betur - ef ekki hefði verið farið út í það hrikalega fyrirtæki sem bygging þessa húss er. En arkitektar viðhöfðu þau ummæli á fundi þar sem ég var staddur, að með þessu væru húsnæðismál stofnunarinnar leyst um aldur og ævi, leyst um alla framtíð. Ég hygg að það sé ekki hægt að leysa húsnæðismál neinnar stofnunar þannig að þessi orð megi nota. Hef ég þó aldrei dregið úr því, að útvarpið þyrfti húsnæði, og ítreka það hér sem ég sagði áðan, að það verður að gera einhverjar ráðstafanir í millitíðinni til þess að tryggja útvarpinu aukið húsnæði þangað til hið nýja hús kemst í gagnið eða hluti þess. Það hefur verið vikið hér að innheimtukerfinu. Ég hefði raunar átt að gera það í ræðu minni áðan. Þar er vissulega ástæða til að staldra við og íhuga hvað rétt muni að gera. Eins og nú háttar eru afskrifaðar á hverju einasta ári verulegar upphæðir afnotagjalda sem ekki innheimtast. Það kom fram á útvarpsráðsfundi í gær, þegar rætt var um þessi mál, að hér á landi mun nú vera greitt afnotagjald af rúmlega 59 þús. sjónvarpstækjum, en samkvæmt skráningu Hagstofunnar munu vera í kringum 68 þús. fjölskyldur í landinu eða heimili samkvæmt skilgreiningu Hagstofunnar. Það eru þá á níunda þúsund heimili eða fjölskyldur sem samkvæmt þessu hafa ekki sjónvarp. Mér finnst þetta næsta ótrúlegar tölur. Og ég er sannfærður um að með öðru og breyttu fyrirkomulagi mætti auka tekjur Ríkisútvarpsins. Hygg ég að þar komi mjög til greina sú aðferð sem hér var minnst á, að útvarps- og sjónvarpsgjald verði nefskattur sem landsmenn á aldrinum 16–67 ára greiði. Að vísu yrði að hafa einhver sérákvæði um þá sem sannanlega hafa ekki aðstöðu til að taka á móti sjónvarpsmynd. Þeir yrðu auðvitað að vera undanþegnir þessu gjaldi. En ég hygg að allir landsmenn notfæri sér með einhverjum hætti þjónustu útvarpsins. Á fundi útvarpsráðs í gær bað ég fjármálastjóra um að athuga hvernig það kæmi fjárhagslega fram ef þetta gjald væri nefskattur og upphæðin væri við það miðuð að tryggja útvarpinu þær tekjur sem það þarf samkvæmt fjárhagsáætlun í ár. Satt að segja á ég von á því, að þær tölur, sem út úr þessu koma, komi mönnum töluvert á óvart. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég vísa á bug þeim furðulegu ummælum hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar, að í minni ræðu hafi gætt neikvæðrar afstöðu í garð Ríkisútvarpsins. Það er rétt, að ég gagnrýndi ýmis atriði í skýrslu ráðh., það er allt annar handleggur, og einkum þó það að ekki skuli þar fjallað um stefnu í dagskrárgerð og almenna menningarstefnu. Það hefur sitthvað verið sagt hér um stjórn og stjórnkerfi Ríkisútvarpsins. Ég ætla ekki að tefja tímann með því að fara út í það. En ég hygg að rík ástæða sé til - og beini því til menntmrh. -að endurskoða skipulag Ríkisútvarpsins. T. d. má á það benda, að skipulag sjónvarpsins var ákveðið áður en sjónvarpið tók til starfa. Nú hefur sjónvarpið starfað í 15 ár næsta haust og ég held að það sé ástæða til þess að endurskoða þetta skipulag í ljósi fenginnar reynslu. Það hefur, hygg ég, reynst allvel fyrstu árin, en ég held að ýmsar ástæður mæli með að því skipulagi verði breytt. Hið sama má segja um skipulag útvarpsins og deildaskiptingu beggja þessara deilda stofnunarinnar. Ég held að þar megi ýmsu breyta til betri vegar.



Herra forseti. Ég sé mig knúinn til þess að koma hér aftur í ræðustólinn, einkum og sér í lagi vegna orða hv. þm. Stefáns Jónssonar, reyndar sumt um atriði sem ekki koma þessu máli við. Í fyrsta lagi var það út af ummælum sem féllu um hljómplötusafnið. Ég minntist á það sem rök fyrir því, hvernig rekstrarkostnaður Ríkisútvarpsins hefur meira og meira farið í önnur atriði en beinlínis í dagskrárgerðina. Nú var ég ekki að gagnrýna það að Ríkisútvarpið héldi úti hljómplötusafni, heldur benti á að þarna rækti Ríkisútvarpið hlutverk sem hugsanlega aðrir ættu að rækja hér í þjóðfélaginu. Þetta lagði hv. þm. Stefán Jónsson þannig út að ég ætlaði að setja fyrirtækið á hausinn með því að afsala útvarpinu hljómplötusafninu. Hafi hann skilið þetta með þessum hætti, hef ég talað ærið óskýrt í minni ræðu og vil helst þess vegna fá tækifæri til þess að skýra það. Eða kannske hefur hv. þm. ekki skafið innan úr eyrunum nýlega því að það kom ýmislegt fleira fram í ræðu hans sem gaf fyllilega til kynna að eitthvað hefði farið fram hjá honum eða a. m. k. illa í hann af því sem ég sagði. Kem ég þá að næsta atriði, því sem hv. þm. Árni Gunnarsson kallaði „frjálsan útvarpsrekstur“, en ég tók mér ekki þau orð í munn, ég tek það skýrt fram. Það, sem ég talaði um, var að þrengja eða breyta einkarétti útvarpsins og afnema hann í vissum tilvikum til þess að aðrir en þeir, sem nú vinna að dagskrárgerð, fengju tækifæri til að koma sínu efni á framfæri. Það má vissulega kalla þetta frjálsari útvarpsrekstur, en ég gerðist nú ekki svo bíræfinn að kalla það frjálsan útvarpsrekstur, enda er erfitt nú orðið að nota hugtakið frelsi án þess að menn hlaupi upp til handa og fóta. Ég vil aðeins í þessu sambandi minna á að í Svíþjóð leigir sænska sjónvarpið eða útvarpið út dagskrártíma fyrir fyrst og fremst staðbundna aðila. Það sama gerist í Hollandi og það til einkaaðila og félagasamtaka. Í Bretlandi er starfandi óháð stöð, IBA, og fjöldi framleiðenda sem ekki eru háðir ríkinu. Í Finnlandi er ekki einkaréttur ríkisins á útvarpsrekstri. Í Sviss er það einkafyrirtæki sem rekur stærstu og nánast einu útvarpsstöðina sem að vísu útvarpar á fleiri en einu máli og fleiri en einni bylgju. Á Ítalíu hefur verið mjög sérkennilegt kerfi í gangi því að þar má segja að útvarpsrekstur hafi nánast verið frjáls, með þeim afleiðingum að nánast allir vinstri hópar hafa átt eigin útvarpsstöð- og átt langflestar og hið sama má segja um öfgamenn til hægri. Þeir hafa svo keppst og rifist á öldum ljósvakans. Þetta ástand á Ítalíu stafar m. a. af því, að þar hefur pólitískt ástand verið mjög óstöðugt að undanförnu og pólitískir stjórnendur flokkanna hafa reynt að ná tökum á stóru útvarpsstöðvunum sem eru háðar ríkinu. Þetta er hins vegar að breytast og mun vera ætlunin að gera á þessu bragarbót á Ítalíu. Ég hef ekki nefnt lönd eins og Bandaríkin og Kanada þar sem útvarpsrekstur er auðvitað með miklu frjálsara móti, svo að ég noti þetta hugtak, heldur en t. d. hér á landi. Mín skoðun er sú, að með því að auka möguleika fyrir einkaaðila á því að koma sínu efni til skila, m. a. vegna þess hve ódýrt það er orðið vegna nýrrar tækni, gæti það jafnvel orðið til þess að dagskrárgerð Ríkisútvarpsins yrði betri. Það væri aukið aðhald sem fengist, og ég er þeirrar skoðunar, að slík samkeppni væri af hinu góða. Hitt er svo annað mál, að mér finnst það vera skylda íslenska ríkisins að halda úti ríkisútvarpi og gera vel við það. Og þá bendi ég á afnotagjöld, á auglýsingatekjur og þess háttar, sem Ríkisútvarpinu er útvegað, en auglýsingatekjur eru t. d. ekki hjá útvarpi og sjónvarpi nágrannaþjóðanna. Sums staðar verða ríkisútvarpsstöðvar mismunandi landa að endurgreiða nokkurn hluta auglýsingatekna sinna til blaðanna í nafni tjáningarfrelsis - til að blöðin fari ekki á hausinn. Ég fer ekki frekar út í þessa sálma, en bendi aðein á það, að menn eru að berja höfðinu við steininn, koma hér upp og segja: Ég er á móti þessu og á móti hinu áður er þeir hafa séð tillögurnar. Hins vegar er það rétt, að ég boðaði það, að ég ætlaði að flytja þessa tillögu í haust. Ég tel vera ástæðu til þess að gefa það hér í skyn og ég vænti þess fastlega að það fréttist, þannig að þeir sem eru áhugamenn um þetta efni, láti mig þá vita af sínum hugmyndum. Og það fer vonandi á þann veg, að næsta haust verður skilningur hér á hv. Alþingi fyrir þessu máli. Þá vék hv. þm. Stefán Jónsson að öðru máli. Það snerti það að ég væri orðinn nokkuð rogginn að fara að ræða um ætlunarverk mín. Ég hefði, t. d. í dymbilvikunni leyft mér að fara með það í Ríkisútvarpið að ég hefði lagt fram á Alþingi till. Það er alveg rétt hjá honum að þetta gerðist. Það var ekki að minni beiðni. Það sem gerðist var að það kom frétt í Morgunblaðinu um að þetta stæði til. Það var búið að leggja hér inn þessa till. en ekki gafst ráðrúm fyrir prentarana að koma þessu til skila til þingsins fyrir páska. Morgunblaðið hafði birt frétt um að þessi till. væri væntanleg eins og margoft gerist. Og þá var það fréttamaður útvarpsins sem bað um viðtal og ég neitaði honum ekki um það, m. a. vegna þess að ég var á förum af landinu - og ég vona að mér fyrirgefist það. En takið eftir einu: Það var fyrrv. fréttamaður Ríkisútvarpsins sem bar mér það á brýn, að ég hefði komið þessu á framfæri við Ríkisútvarpið. Taka menn eftir því, hvað þetta þýðir? Þetta þýðir það, að fyrrv. starfsmaður stofnunarinnar og fréttamaður Ríkisútvarpsins gerir því skóna að venjulegur alþm. hafi þau ráð á fréttastofu Ríkisútvarpsins -  Hitt er svo annað mál, að hann má bera mér á brýn að ég þekki ekki til þessarar stofnunar. En þó vill svo til að ég hef setið í útvarpsráði og fjallað nokkuð um málefni hennar og tel mig þekkja a. m. k. það mikið til hennar að mér leyfist hér á hinu háa Alþingi að taka til máls um þetta málefni. Og ég er þakklátur fyrir það, að hér hafa farið fram ágætar umræður um Ríkisútvarpið. Það hefði vissulega verið ástæða til að fjalla um fleiri atriði en þau sem við fjölluðum um, þ. á m. um það sem kom fram um kennsluútvarp. Ég veit að til er álit þeirra Andra Ísakssonar og Andrésar Björnssonar. Á það hefur ekki verið minnst. Það er vegna þess að fjármál Ríkisútvarpsins eru með þeim hætti að það verður að leysa þau mál fyrst, áður en við getum snúið okkur að öðrum efnum.



Herra forseti. Ég get tekið undir það með síðasta ræðumanni, að umræður hér hafa verið ágætar og gagnlegar, held ég. Þessar umræður hafa staðið lengi og það sýnir að hægt er að halda hér uppi myndarlegum umræðum um starfsemi Ríkisútvarpsins. Mætti reyndar gera það einnig um margar aðrar stofnanir. Hv. þm. Eiður Guðnason minntist á að það kynni að vera góð regla að lagðar væru fram skýrslur um ýmsar stórar stofnanir og þessar skýrslur yrðu ræddar hér á þingi. Ég hygg að það sé á margan hátt eðlileg till. sem hann þarna flytur. Reyndar mun það vera til í dæminu að einstakir ráðherrar séu skyldir til þess samkv. lögum að leggja fram skýrslur um starfsemi vissra stofnana, t. d. Framkvæmdastofnunar ríkisins. Það mun vera í lögum að málefni þeirrar stofnunar skuli ræða á Alþingi, og ég held að það sé vel. Það er gert árlega og þar geta menn komið að athugasemdum mínum, því sem þeir hafa fram að færa um þessa stofnun sem er vissulega stór og umsvifamikil í þjóðfélaginu. En það eru fleiri stofnanir og þ. á m. Ríkisútvarpið. Ég tel, að þessi hugmynd eigi á ýmsan hátt rétt á sér, og hef ekki á móti því, ef ég sit þarna eitthvað lengur, að beita mér fyrir því, að slík skýrsla sé gerð um útvarpið árlega, það tiltölulega útlátalítið að gera það og að það séu teknar í það tvær eða þrjár klukkustundir á ári að ræða slíka skýrslu hér á Alþingi. Ég held að slíkt væri mjög til framdráttar Ríkisútvarpinu. Og ég get vel sagt það hér, að ef slík skýrsla hefði komið fram t. d. á síðasta ári, þá er ég ekki frá því að það hefði getað haft sín áhrif á gang mála til betri vegar hjá Ríkisútvarpinu á því ári. Þá var ég reyndar nýr í mínu starfi, en ég verð að segja að, það var talsverð reynsla að koma að Ríkisútvarpinu við erfiðar fjárhagsástæður þess og verða jafnframt var við að það var mjög erfitt að koma fram skyndilegum úrbótum úr þeim erfiðleikum sem Ríkisútvarpið átti við að etja. Og það var raunar ekki fyrr en við fjárlagaafgreiðslu sem farið var að ræða málefni Ríkisútvarpsins af verulegri alvöru og það var fullseint, satt að segja. En þá held ég þó að alþm. hafi gert sér grein fyrir því, og þá ekki síst fjvn.- menn, að þarna voru mikil alvörumál á ferðinni, en að ýmsu leyti erfitt á síðustu dögum fyrir jól að bæta þar verulega úr, að svo miklu leyti sem þeir voru menn til. Ég verð líka að nefna það, að auðvitað ræður stjórnarstefnan á hverri tíð þar mjög miklu og alls ekki minnstu í þessu tilfelli. Og við þeim beiðnum, sem ég hafði farið mjög ákveðið fram á í sambandi við afnotagjöldin, var ekki hægt að verða að öllu leyti vegna annarra stefnumála ríkisstj.: um það að halda niðri hækkunum á verðlagi, einkum hækkunum á þeim gjöldum sem bein áhrif höfðu á kaupgjaldsvísitöluna. En eigi að síður held ég að það hefði haft veruleg áhrif hér á Alþingi ef málefni Ríkisútvarpsins hefðu verið kynnt með ítarlegri skýrslu og það hefði legið betur fyrir hvernig ástandið raunverulega var. Hvað varðar þessa skýrslu mína, sem hér hefur komið fram, get ég fallist á það, og ég hygg að það hafi nú komið fram hjá flestum sem hér hafa talað, eða allflestum, að sitthvað megi að henni finna og mönnum hafi fundist margt í hana vanta. Ég get fallist á að svo muni vera. Það vantar margt í þessa skýrslu. Hins vegar mundi ég geta gert athugasemdir við sumt af því sem hv. þm. hafa haft fram að færa sem gagnrýni á þessa skýrslu. Einkum tel ég ástæðu til að nefna þá gagnrýni sem kom fram hjá hv. þm. Árna Gunnarssyni og ekki síst hjá Eiði Guðnasyni, hv. 5. þm. Vesturl., að lítið hafi verið fjallað um menningarmálastefnu Ríkisútvarpsins og litlar hugleiðingar hafðar uppi í þeim efnum. Vissulega er það rétt, að Ríkisútvarpið er menningarstofnun umfram allt. Og það hefði vissulega sýnst eðlilegt að ræða rækilega í slíkri skýrslu um menningarhlutverk stofnunarinnar. En þetta er ákaflega vandmeðfarið mál. Ég hafði um það almenn orð í skýrslu minni og í ræðu minni hér í dag, mjög almenn orð um þessi framtíðaráform. Satt að segja lagði ég ekki í það að hafa uppi mjög miklar hugleiðingar um hvernig ég kysi að dagskrá Ríkisútvarpsins væri eða hvernig Ríkisútvarpið væri rekið sem menningarstofnun. Ég tel að ráðh. verði að fara með gát hvað slíkt varðar, og ég held að ráðh. verði fyrst og fremst að halda sér við útvarpslögin sem samþykkt hafa verið á Alþingi. Við þau á hann að styðjast eins og allir aðrir sem fara með málefni Ríkisútvarpsins. Ríkisútvarpinu er mörkuð ákveðin stefna í 3. gr. laga um Ríkisútvarpið. Þegar maður les þá stefnumörkun, þá er auðvitað augljóst að þar er stofnunin menningarstofnun, það er lítið á hana sem menningarstofnun, og þar eru talin upp ótalmörg atriði sem Ríkisútvarpinu ber að stuðla að í sambandi við almenna menningarþróun þjóðarinnar og til eflingar íslenskri tungu. Hitt er annað mál, að það kann vel að vera að það hefði mátt krefjast þess af mér að ég hefði haft uppi hugleiðingar um það, hvort ekki sé tímabært að endurskoða útvarpslög, bæði þá grein, sem fjallar um stefnumörkun, og ýmsar aðrar greinar. Útvarpslögin eru nú u. þ. b. tíu ára gömul, þau voru sett 5. apríl 1971. Ég minnist vel þessara laga. Ég átti þá sæti á þingi og vann nokkuð að því í nefnd þegar þessi lög voru afgreidd. Ég man eftir þeim umræðum sem þá urðu, og ég held að það hafi verið mjög gagnlegt fyrir útvarpið og útvarpsreksturinn næstu árin að þessi lög voru þá sett, að frv. var flutt og umræður urðu um þetta. Ég held að það hafi orðið mjög gagnlegt fyrir útvarpið. Og það getur vel verið að ástæða sé til þess öðru hverju að hyggja að endurskoðun útvarpsláganna. Það er alls ekki óeðlilegt að það sé gert þegar slík lög eru komin nokkuð til ára sinna. En ég held að það megi segja um útvarpslögin frá 1971, sem flutt voru reyndar af flokksbróður hv. 5. þm. Vesturl., Gylfa Þ. Gíslasyni, að þau hafi verið vel undirbúin og margt vel um þau og þau hafa staðist vel tímans tönn, þ. á m. 3. gr. sem markar stefnu Ríkisútvarpsins. Gagnrýni um það, að ég hafi ekki eytt nægilegum tíma til þess að ræða um menningarhlutverk Stofnunarinnar, vil ég því svara á þann veg, að um það efni er skynsamlegra fyrir ráðh. að fara með gát og tala heldur þar með almennum orðum. En ég vona þó, að það hafi skilist, og ég vil meina, að það hafi komið fram er rætt var um framtíðaráform, að það voru mörg atriði sem ég taldi að við yrðum að hafa sérstaklega í huga. Ég lagði þar höfuðáherslu á fjárhagsmálin, að Ríkisútvarpið væri rekið skynsamlega og miðaði starfsemi sína við þær tekjur sem stofnunin hefði yfir að ráða, sem sagt að það væri rekið hallalaust. En ég lagði líka mjög mikla áherslu á að það yrði að búa vel að Ríkisútvarpinu hvað snerti húsnæði og tækjabúnað. Hvað varðar þau framtíðaráform sem ræða skal, þá eru þessi atriði langsamlega efst í huga mínum þó að fjöldamargt annað komi þar til greina. Það er ekki við því að búast að ég fari að orðtaka hér allar ræður manna, enda held ég að það sé varla eðlilegt að svo sé gert. Hins vegar kemst ég ekki hjá því að gera vissar athugasemdir við það sem mér finnst gefa tilefni til þess og einnig að svara fsp. sem beint hefur verið til mín og er eðlilegt að ég svari. Það kom mjög fram í þessum umr., að það er talsverður ágreiningur um ýmis atriði milli mín og hv. 5. þm. Vesturl. Þessi ágreiningur okkar verður auðvitað ekki leystur hér í ræðustól á Alþingi og e. t. v. verður hann aldrei leystur. Þar verður hvor um sig að hafa sína skoðun og fara sína leið. Ég fellst t. d. ekki á túlkun hans á 14. gr. útvarpslaga um Framkvæmdasjóðinn, sem mér varð á að nefna alltaf byggingarsjóð í fyrri ræðu minni og er nú skaðlítið. En Framkvæmdasjóður heitir hann. Ég er ekki í nokkrum vafa um það fyrir mitt leyti, að túlka beri 14. gr. þannig að þar sé átt við það, að sjóðnum sé ætlað að kosta byggingu útvarpshúss og öflun þeirra tækja sem útvarpshúsi heyra til. Ég veit ekki betur en það hafi verið venjan og sé enn að tækjabúnaður sé greiddur af svokölluðu afskriftafé á fjárlögum. Og þannig er unnið að áfram. Ég ætla ekki að vita hv. þm. neitt fyrir hans skilning - það er hans skilningur sem hann rökstyður - en rök hans ná ekki til mín. Ég held að allur aðdragandi málsins og reyndar orðanna hljóðan bendi miklu fremur í þá átt eins og ég vil skilja þessa lagagrein, 14. gr. útvarpslaga, að Framkvæmdasjóði sé ætlað það hlutverk að fjármagna útvarpshús og þau tæki sem því heyra til. Um þetta er að vísu ágreiningur á milli okkar og við leysum ekki þann ágreining. Í starfi mínu túlka ég þessa grein á þann veg og framkvæmi lagagreinina á þann hátt sem ég skil hana. Ég hef ekkert á móti því að hv. 5. þm. Vesturl. gagnrýni mig fyrir það. En hann snýr mér ekki með því sem hann færir fram sem rök. Ég held mér við minn skilning. Og meðan svo er mun ég líta svo á að framkvæma beri 14. gr. eins og ég hef verið að lýsa, þ. e. að byggingarsjóðurinn fjármagni útvarpshúsið og þann búnað sem í því er, ef til hrekkur fé fyrir því og eftir því sem fé sjóðsins leyfir. Þá ætla ég í framhaldi af þessu að nefna langbylgjustöðina. Mér finnst eðlilegt að hún verði nefnd vegna þess að hv. 5. þm. Vesturl. nefndi í sömu andránni húsnæði útvarpsins og langbylgjustöðina. Samkv. hans skilningi má verja fjármagni Framkvæmdasjóðs til þess að koma upp langbylgjustöð og þá kannske öllu öðru dreifikerfi. Ég get ekki fallist á þennan skilning. Hitt er annað mál, að ég fellst á það með honum, að þetta er á margan hátt mjög mikið vandræðamál með langbylgjustöðina, að hún skuli ekki hafa einhvern fastan sjóð við að styðjast og ákveðið fjármagn, vegna þess að það er orðið mjög brýnt að þarna verði gerðar lagfæringar á og ný stöð komi upp, hvort sem hún verður byggð hér eða þar. Þetta held ég að allir fallist á. Hins vegar hef ég líka heyrt frásagnir af því, að sú skýrsla, sem kom frá Almennu verkfræðistofunni hér um árið, sé fullsvartsýn í þessu efni og það séu möguleikar á að viðhalda stöðinni í Vatnsenda enn um sinn. Ég hef heyrt þessa kenningu. Ég sel hana ekki dýrara en ég keypti og ég er ekki að halda henni fram. En ég nefni það þó, að svona er þetta. Eigi að síður er ég sammála hv. þm. um að það er mikið vandræðaástand að geta ekki farið út í það að koma þessari stöð upp og afla fjár til stöðvarbyggingarinnar. Það er vissulega mikið mál, það er stórkostlegt öryggisatriði - og ekki aðeins öryggisatriði, þessi stöð er undirstaða alls útvarps hér á landi. Ég hef látið það koma fram áður, að þessi mál eru ekki leyst og það er ekki fyrir séð á næstunni hvenær ráðist verður í þessa byggingu. Ég vil að þetta komi skýrt fram, enda á þessi skýrsla að vera skýrsla um staðreyndir. Eigi að síður þarf að vinna að því að fjármagn fáist til þessara hluta. Ég hef frá fyrstu tíð, frá því að ég fór að fjalla um það, ég hef bæði rætt það í ríkisstj., ég hef ritað um það blaðagrein, að mér finnist að til fjármögnunar langbylgjustöðvarinnar beri að afla lánsfjár að langmestu leyti á sama hátt og ríkissjóður gerir til ýmissa annarra stofnana og framkvæmda. En vissulega væri möguleiki á því að afla fjár með öðrum hætti, eins og drepið er á hér í skýrslunni og ég minntist á í ræðu minni fyrr í dag, þ. e. að leggja einhvern sérskatt t. d. á hljómflutningstæki til þess að afla fjár til þessa sérstaka sjóðs, til sérstaks byggingarsjóðs eða framkvæmdasjóðs fyrir langbylgjustöð. Þetta er allt saman til hugleiðingar, en þó ætla ég að eðlilegasta leiðin, eðlilegasti framgangsmátinn verði sá, að langbylgjustöðin verði reist fyrir fé sem ríkissjóður útvegar og ætlar til þessa verkefnis. Það hygg ég að sé. Þetta er brýnt mál. Hv. þm. spurði líka mikið út í bygginguna sem verið er að vinna að og ætlunin er að komist í notkun 1986–1987. Hann spurði um á hvaða stigi, þ. e. á hvaða byggingarstigi, húsið yrði þá: Þá verður útvarpshúsið fullfrágengið bæði fyrir útvarp og sjónvarp. Gert er ráð fyrir því að tæki verði þá í húsinu og að um þessi áramót og upp úr því verði hægt að hefjast handa um fullan rekstur, ef svo má segja, útvarps og sjónvarps í þessu húsi. En í sambandi við bygginguna vil ég líka geta þess, að það er möguleiki á því að haga byggingarframkvæmdum á nokkuð annan veg en fram hefur komið í skýrslunni og fram kom í ræðu minni. Þegar búið er að koma þessu húsi undir þak er möguleiki á því að haga innréttingum hússins á þann veg, að hljóðvarpið geti flutt inn miklu fyrr en þarna er gert ráð fyrir. Það er hugsanlegt að hljóðvarpið gæti flutt þarna inn eftir ein þrjú ár. Ef vel miðar áfram með bygginguna og hún kemst undir þak á næsta ári er möguleiki á því, að eftir þrjú ár héðan í frá geti hljóðvarpið farið inn í bygginguna með eitthvað af sinni starfsemi. Þessum möguleika er haldið opnum. Þetta má segja að sé framkvæmdaratriði og ég vil gjarnan að það komi hér fram. Ég veit ekki hvort ég á að eyða öllu lengri tíma í þetta. Beinar spurningar komu fram frá ýmsum þm., þó einkum, að ég held, frá hv. 5. þm. Vesturl. Sumar þær spurningar, sem hann bar fram, voru samhljóða því sem aðrir hv. þm. höfðu fram að færa. Ég hef nú, held ég, skrifað hjá mér eitthvað af þessum spurningum og vona að þær séu hér flestar. Ég svaraði áðan hugmynd hans um árlega skýrslu um útvarpið. Ég tel vel koma til greina, að það verði gert, og mun ekki fyrir mitt leyti telja eftir að vinna að slíkri skýrslu. Það kynni að verða auðveldara fyrir mig að semja skýrslu næst, ef mér endist ráðherraævi til, einmitt vegna þeirra umræðna og ábendinga sem hér hafa komið fram um hvað skuli vera í slíkri skýrslu. En það, sem hv. þm. spurði beint um og skiptir nokkuð miklu máli, var um kostnaðinn við Sinfóníuhljómsveitina. Hann taldi það orka tvímælis að útvarpið tæki þátt í því að reka hljómsveitina, ekki síst þegar svo stendur á um fjárhag Ríkisútvarpsins að þar verður að skera verulega niður starfsemi. Það er ekkert óeðlilegt að menn spyrji slíkrar spurningar. Eigi að síður hlýt ég að svara því, að það er mjög erfitt að breyta þarna til. Það verður mjög erfitt í framkvæmd að ætla að haga því svo, að Ríkisútvarpið gangi nú skyndilega út sem rekstraraðili Sinfóníuhljómsveitarinnar eftir að hafa verið rekstraraðili þar í 30 ár. Það er ákaflega erfitt að gera það jafnvel þó að ýmis rök mæli með því, að Sinfóníuhljómsveitin sé fjármögnuð með öðrum hætti sem aðrar menningarstofnanir og sé þá sjálfstæð og óháð nánast öðrum stofnunum. Ég tel að þessi hugmynd sé vel umræðuverð. En hitt er alveg ljóst mál, að það er ekki mögulegt að koma slíku fram nú. Þess vegna hef ég farið í slóð margra annarra ráðh. sem hafa fjallað um málefni Sinfóníuhljómsveitarinnar á undanförnum árum, ég hef farið í slóð þeirra og flutt það frv., sem þeir hafa verið að flytja hér á undan mér, með litlum grundvallarbreytingum. Því frv. var dreift í Ed. í dag. Ef setja á lög um Sinfóníuhljómsveitina, sem er mjög nauðsynlegt og gagnlegt, þá kann ég ekki önnur ráð en að halda því sem verið hefur, að Ríkisútvarpið verði einn af rekstraraðilunum, ekki vegna þess að það mætti ekki hugsa sér annað, heldur hreinlega af hinu, að þarna er komin á viss hefð sem er mjög örðugt að rjúfa og varla praktískt að tala um. Þá spurði hv. þm. Eiður Guðnason um myndsamband við gervihnetti og hvort það yrði tengt á þessu ári. Ég verð því miður að segja sem er, að í því er allt í óvissu. Og ég held að það komi skýrt fram í skýrslunni, að það mál er miklu örðugra af kostnaðarsökum en svo, að hægt sé að ákveða án meiri undirbúnings að ráðast í slíkt. Tæknilegir möguleikar eru að sjálfsögðu þarna fyrir hendi, en ég held að það verði að segja sem er, að fjárhagsstaða og fjármagnsútvegun í þessu sambandi leyfir það ekki nú á næstunni og þær aðstæður sem Ríkisútvarpið býr við. Og þá er ég kominn að þeirri spurningu sem varðar hallann á Ríkisútvarpinu. Það mál ræddi ég ítarlega og ég hélt að það hefði komið nokkuð skýrt fram hver er stefna mín í þeim málum. Hún er í fyrsta lagi sú, að því verði haldið, sem ákveðið er, að Ríkisútvarpið verði rekið hallalaust á þessu ári. Það skilar ekki hagnaði á þessu ári, það er ljóst. En ég held að segja megi að horfur séu á því að áætlunin standist um það að Ríkisútvarpið verði hallalaust á þessu ári. Samt sem áður eru enn fyrir hendi mjög miklar samansafnaðar hallaskuldir frá síðustu tveimur árum. Það hefur tekist að greiða þessar skuldir með bráðabirgðaláni nú í bili, en þetta eru lán sem verður að borga, það er ljóst. Við stöndum frammi fyrir því að afla fjár til þess að greiða þennan hallarekstur raunverulega og ekki aðeins með láni. Í skýrslunni og í ræðu minni áðan benti ég á þann möguleika, sem fyrir hendi er, að áætla í afnotagjöldum tiltekna upphæð - eða hluta - sem varið yrði til að greiða þennan halla. Það er ekki kveðið fast að orði í skýrslunni um þetta, en þó gefið í skyn hvert stefnir í því. Og það get ég upplýst, einmitt að gefnu tilefni frá hv. þm., að það er ætlun mín við þessar aðstæður að leggja til í haust eða fyrir haustið, áður en afnotagjöld verða ákveðin á síðari árshelmingi, og bera málið þannig upp við ríkisstj. að það verði lögð á sérstaklega 10% vegna hallarekstrarins, til þess að greiða upp hallareksturinn, og að það standi næstu fimm ár. Það má því skoða þetta sem þá stefnu sem ég hef í málinu, jafnvel þótt hún sé kannske ekki nægilega skýrt orðuð eða ekki svo skýrt orðuð að menn þurfi ekki að spyrja nánar hver stefnan sé um þetta efni. Vafalaust eru ýmsar aðrar spurningar og mikilvægar sem hér hefur borið á góma. Eitt er það atriði sem fram kom hjá einhverjum hv. þm. og varðaði svokallaða Samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir. Ég held að það hafi verið hv. þm. Friðrik Sophusson, sem minntist á það, að sú skoðun væri einhvers staðar uppi að það væri verið að brjóta lög með því að fela ekki Samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir að bjóða út og fjalla algjörlega um útvarpshúsbygginguna. Þetta er stærra mál en svo að ég vilji láta það fara fram hjá í þessum umr. án þess að gera athugasemdir við þá skoðun, að Samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir sé einhver allsherjar yfirbjóðandi ráðamanna, þ. á m. ráðh., að henni sé sérstaklega falið að vinna slík störf. Ég held að menn verði að fara nokkuð varlega í að túlka rétt Samstarfsnefndar um opinberar framkvæmdir eins rúmt og fram kemur í slíkri skoðun, vegna þess að þetta er allt saman meira og minna á misskilningi byggt. Sannleikurinn er sá, að það stendur alveg skýrt í lögunum þar sem heimildir eru um þessa samstarfsnefnd, þar stendur það alveg skýrt, að samstarfsnefndin eigi ekki að fjalla um málefni stofnana sem hafa sjálfstæðan fjárhag. Og það er alveg ljóst að Ríkisútvarpið er ein af þeim stofnunum sem hafa sjálfstæðan fjárhag. Það er a. m. k. alveg ljóst og greinilegt að byggingarsjóður Ríkisútvarpsins er sjálfstæð stofnun sem sækir ekki fé sitt til ríkissjóðs og ekki til annarra en þeirra sem gjalda beint í sjóðinn, útvarpsnotenda sjálfra. Samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir hefur því af sjálfu sér engan rétt til að skipta sér af þessum málum. Það er hægt að fela henni slíkt starf og það hafa ríkisstjórnir gert auðvitað í mörgum tilfellum, en ég hef sem ráðh. ekki gert neinn reka að því að fela Samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir afskipti af byggingarmálum Ríkisútvarpsins. Og það gerði ég vegna þess að ég held að það sé heppilegra fyrir framgang byggingarinnar, fyrir framkvæmdirnar, að sú nefnd, sem fer með þetta mál, framkvæmdanefnd eða byggingarnefnd, sé sem sjálfstæðust í störfum sínum og ekki háð öðrum nefndum og ráðum og reyndar ekki háð öðrum en yfirstjórn útvarpsins og ráðherra. Það er alls ekki þannig að ég sé að ásaka Samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir eða bera henni vammir og skammir á brýn í einu og öllu. Það er alls ekki svo. Ég hygg að þessi nefnd eigi á margan hátt rétt á sér. En hins vegar mun ég gagnrýna nefndina, eins og margir fleiri hv. þm. hafa gert lengi, og benda á að þessi samstarfsnefnd verður að gæta sín í verkum sínum. Hún má ekki ætla sér meira hlutverk en henni ber og hún á ekki að taka sér völd eða hlutverk sem enginn hefur ætlað henni að hafa með höndum. Og það á sannarlega við í þessu tilfelli um byggingu útvarpshússins. Ég held að það sé alveg óþarfi að vera að ræða um það, að þar séu brotin lög, og síst af öllu er ástæða til þess að vorkenna Samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir að brotin séu lög á henni í þessu tilfelli. Ég held að það sé vorkunnsemi sem ekki á mikinn rétt á sér. Þessar umr. eru orðnar langar og ég veit að það er fjöldamargt annað sem menn hafa verið að ræða hér og vafalaust beint til mín, þó að það hafi farið svo að ég muni það ekki allt nú. En ég vil í lokin segja sem er, að mér finnst að þessar umr. hafi verið gagnlegar, og ég held að það sé mjög vel við hæfi að málefni stofnunar eins og Ríkisútvarpsins séu rædd hér einu sinni á ári og skýrsla gefin um starfsemina. En það mætti þá líka segja sem svo, að það ætti að gera um margar aðrar stofnanir og engu síður. Ég held hins vegar að till. um að slíkt sé gert eigi rétt á sér. En ég vil þá beina því líka til hv. þm. að gera kröfu til þess, að aðrar ríkisstofnanir geri svipað, því að það er auðvitað ekki síður ástæða til þess að Alþingi fylgist með því sem er að gerast í öðrum ríkisstofnunum, eins og menn vilja fá tækifæri til þess að ræða málefni Ríkisútvarpsins. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Ég vísa til skýrslunnar eins og hún liggur fyrir, þó gölluð sé. Í henni er margs konar fróðleikur og ég held að þar komi fram flest af því sem skiptir máli í bili að mínum dómi fyrir hagi Ríkisútvarpsins. Ég vænti þess, að hv. alþm. finni tíma til að lesa skýrsluna og hafi af henni nokkurt gagn til þess að fá mynd af þessari stofnun sem óneitanlega er mikilvæg menningarstofnun og sú þjóðfélagsstofnun sem einna nátengdust er heimilunum í landinu.