Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að 1. varamaður á lista Framsfl. í Austurl., Jónas Hallgrímsson framkvæmdastjóri, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Halldór Ásgrímsson, 1. þm. Austurl.`` Jónas Hallgrímsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hann boðinn velkominn til starfa.

Borist hafa eftirfarandi tilkynningar um kosningu embættismanna alþjóðanefnda: Í Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins: Einar K. Guðfinnsson formaður og Jóhanna Sigurðardóttir varaformaður. Í Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins: Lára Margrét Ragnarsdóttir formaður og Ólafur Örn Haraldsson varaformaður. Í Íslandsdeild NATO-þingsins: Árni R. Árnason formaður og Guðmundur Árni Stefánsson varaformaður. Í Íslandsdeild Norðurlandaráðs: Ísólfur Gylfi Pálmason formaður og Sigríður Jóhannesdóttir varaformaður. Í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins: Einar Oddur Kristjánsson formaður og Hjálmar Árnason varaformaður. Í Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA: Vilhjálmur Egilsson formaður og Kristinn H. Gunnarsson varaformaður. Í Íslandsdeild þingmannaráðstefnunnar um norðurskautsmál: Sigríður A. Þórðardóttir formaður og Magnús Stefánsson varaformaður. Í Íslandsdeild þings Vestur-Evrópusambandsins: Kristján Pálsson formaður og Katrín Fjeldsted varaformaður. Í Íslandsdeild þings Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu: Magnús Stefánsson formaður og Ásta R. Jóhannesdóttir varaformaður.

Ég vil láta þess getið að um kl. 3.30 fer fram umræða utan dagskrár um stöðu heilbrigðismála. Málshefjandi er hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og hæstv. heilbrrh. Jón Kristjánsson verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa en gert er ráð fyrir að hún geti staðið í um tvær klukkustundir.

Herra forseti. Heppilegt hefði mér þótt að fulltrúar ríkisstjórnarinnar í ráðherranefndinni sem ber ábyrgð á einkavæðingarstefnunni hefðu verið viðstaddir þessa umræðu. Hér er einn þeirra, hæstv. viðskrh., og ber að þakka það. En sæti í þessari nefnd eiga tveir fulltrúar Sjálfstfl. og tveir fulltrúar Framsfl., hæstv. viðskrh. og hæstv. utanrrh., en af hálfu Sjálfstfl. eru það hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. Herra forseti. Frá því að ríkisstjórn undir forustu og forsjá Sjálfstfl. tók sér bólfestu í Stjórnarráði Íslands vorið 1991 hefur eitt mál verið á dagskrá öðrum fremur. Einkavæðing, sala ríkiseigna og markaðsvæðing opinberrar þjónustu. Ekki kemur mér til hugar að alhæfa um alla einkavæðingu, ekki heldur þá sem ríkisstjórnir undir forustu hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar hafa framkvæmt. Fyrirtæki sem sett voru á laggirnar með félagslegu átaki fyrr á tíð geta þannig vel átt heima á markaði þegar fram líða stundir. Sala á Gutenberg-prentsmiðjunni, SR-mjöli og Áburðarverksmiðjunni var ekki umdeild sem slík heldur fyrst og fremst hvernig að verki var staðið og hve illa haldið á hagsmunum almennings, hagsmunum eigenda, hagsmunum skattgreiðenda og hagsmunum þjóðarinnar. Staðreyndin er sú að við getum verið með mismunandi pólitískar skoðanir og hugmyndir um þessi efni og mismunandi afstöðu til einkavæðingar. En við ættum að geta sameinast um að skynsamlegum reglum sé fylgt. Eða eigum við að segja að yfirleitt sé reglum fylgt og vel farið með almannafé. Það er einmitt þetta sem við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði teljum að hafi ekki verið gert sem skyldi. Í því efni vísum við á mýmörg dæmi. Við nefnum t.d. reynsluna af SR-mjöli, sölunni á Síldarverksmiðjum ríkisins sem voru seldar fyrir brotabrot af raunverulegu verðmæti, enda greiddu nýir eigendur sér tugi milljóna í arð aðeins fáeinum mánuðum eftir söluna. Eins og menn kann að reka minni til var mörgum hundruðum millj. veitt inn í verksmiðjurnar áður en þær voru seldar og reyndar einnig eftir að þær voru seldar. Samkvæmt upplýsingum sem fram hafa komið á Alþingi var almannafé að upphæð 632 millj. kr. veitt í SR-verksmiðjurnar en söluandvirðið á sambærilegu verðlagi var hins 793 millj. Þarna munar 161 millj. sem ríkið var í reynd að fá. Samkvæmt upplýsingum frá árinu 1998, var markaðsvirði SR-mjöls komið í 3,7 milljarða rúma en er núna 4,3 milljarðar. Þetta er eitt dæmi. Lítum núna á Áburðarverksmiðjuna. Hún var seld árið 1999 fyrir 1.257 millj. Síðar kom á daginn að innan borðs var lager að verðmæti 750 millj. Í sjóðum fyrirtækisins voru 19 millj. Raunverulegt söluandvirði var þannig innan við hálfur milljarður. Hvað gerist svo sl. vor? Þá var Áburðarverksmiðjan seld með manni og mús fyrir 1,3 milljarða, fyrir 1.300 millj. kr. Nú spyr ég: Var það ekki hlutverk sérfræðinga ríkisstjórnarinnar, hlutverk einkavæðingarnefndarinnar, að sjá hvað þarna var í kortunum og snúa sér til þessa væntanlega kaupanda sem var Reykjavíkurborg? Herra forseti. Öll þekkjum við þær hræringar sem orðið hafa í íslensku atvinnulífi, ekki síst í verslun og viðskiptum þar sem jafnt stjórn og stjórnarandstaða með sjálfan hæstv. forsrh. í broddi fylkingar nú síðast í umræðu í gær, kvarta yfir fákeppni. Ef menn telja þetta vera mikla meinsemd í íslensku samfélagi er rétt að spyrja hvaða áhrif einkavæðingarnefnd og einkavæðingin hafi haft á þetta ferli. Eða skyldu menn vera búnir að gleyma því að hér voru til skamms tíma til fjárfestingarsjóðir í atvinnulífinu, Fiskveiðasjóður, Útflutningslánasjóður, Iðnlánasjóður, sem allir voru sameinaðir undir hatti FBA, Fjárfestingarbanka atvinnulífsins sem síðar varð gleyptur af Íslandsbanka. Og hvað gerði þessi banki? Hvað gerði Fjárfestingarbanki atvinnulífsins? Hann fór höndum um stærstu vörudreifingaraðila landsins og þegar upp var staðið ríkti hér meiri fákeppni en gert hefur um langt skeið. Maður þarf að fara alla leið aftur á tíma einokunarverslunar til að finna samlíkingu við Baugsveldið. Já, Baugsveldið, vel á minnst. Hverja skyldi ríkisstjórnin hafa kallað sér til ráðgjafar og fulltingis til að stýra þessu ferli? Lítum ögn á það. Þegar Sjálfstfl. og Alþfl. höfðu lokið sér af árið 1995 tóku Sjálfstfl. og Framsfl. upp þráðinn. 14. febrúar árið 1996 var að nýju sent út erindisbréf í samræmi við skipan nýrrar einkavæðingarnefndar, sem starfar eins og ég sagði áður á ábyrgð fjögurra ráðherra sem allir eru horfnir á braut, líka hæstv. viðskrh. sem var hér við upphaf fundarins. Þetta eru tveir ráðherrar Framsfl. og tveir ráðherrar Sjálfstfl. í samræmi við margfræga helmingaskiptareglu. Hverjir skyldu hafa verið skipaðir í nefndina í febrúar 1996? Ég ætla að nefna tvo. Ég ætla að nefna Hrein Loftsson og Jón Sveinsson. Hvers vegna nefni ég þá? Ég nefni þá vegna stöðu þeirra í atvinnulífinu og þá sérstaklega þeim geira atvinnulífsins sem einkum er samtvinnaður einkavæðingarferlinu. Um árabil eða fram á sl. vor var Hreinn Loftsson stjórnarformaður Baugs og Jón Sveinsson hefur verið og er að því er ég best veit enn stjórnarformaður Íslenskra aðalverktaka. Með tilhlýðilegri virðingu fyrir þessum einstaklingum þykir mér það bera vott um furðulegt dómgreindarleysi að skipa menn í einkavæðnigarnefnd sem eru svo nátengdir þeim hagsmunum sem um er vélað. Vilja menn að ég nefni dæmi? Ég hef þegar vísað á tenginguna við Baugsveldið. Hvað hefur gerst þar? Ég skal nefna annað. Þegar ríkisstjórnin gerði samning við Öldung hf. um að reisa dvalarheimili fyrir aldraða í Sóltúni í Reykjavík gagnrýndi Ríkisendurskoðun að ekki væri farið eftir tilsettum reglum við útboð heldur samið við einn tiltekinn aðila. Nú getur það í sumum tilvikum verið rétt og skynsamlegt að semja með þessum hætti en Ríkisendurskoðun taldi svo ekki vera í þessu tilviki. Í skýrslu sem Ríkisendurskoðun sendi frá sér segir að áhöld hafi verið um hvort nægilegt tillit hafi verið tekið til jafnræðissjónarmiða. Orðrétt segir, með leyfi forseta: ,,Í ljósi þess hve breytingarnar voru umtalsverðar og með hliðsjón af því hvernig staðið var að málum í upphafi og jafnræðissjónarmiðum hefði að mati Ríkisendurskoðunar verið eðlilegra að bjóða þjónustuna út á ný.`` Hver var það sem fékk þetta verkefni? Jú, það var Öldungur hf. og í eigu hvers er Öldungur hf.? Öldung áttu tvö fyrirtæki, Securitas og Íslenskir aðalverktakar þar sem einkavæðingarnefndarmaðurinn gegnir stjórnarformennsku. Sérfræðingar ríkisstjórnarinnar hafa leitað út fyrir sinn rann eftir ráðgjöf og eðlilegt er að þeir leiti til þeirra manna sem þeir treysti best og beri saman bækur við þá aðila. Þannig leitaði einkavæðingarnefndarmaðurinn Hreinn Loftsson til lögfræðings úti í bæ. Sá lögfræðingur heitir Hreinn Loftsson. Hann greiddi honum fyrir þessa ráðgjöf, á árabilinu 1996--2001, tæpar 11 millj. kr., þ.e. 10,9 millj. Hann tók sjálfur í nefndarlaun 5,7 millj. eða alls á þessu árabili 16,6 millj. rúmar. Jón Sveinsson leitaði einnig ráðgjafar úti í bæ og hvert skyldi hann hafa leitað ráðgjafar? Hjá Jóni Sveinssyni fyrir 3,5 millj. kr. á sama tímabili. Hann tók sjálfur í nefndarlaun 3,5 millj. Alls voru það 6,8 millj. í þann vasa á þessu árabili. Hæstv. forsrh. hefur gert þetta að umræðuefni, m.a. 18. febrúar árið 2002. Honum fundust þetta ekki miklir peningar, að borga 5.500 kr. á tímann í ráðgjöf. Hann sagði, með leyfi forseta: ,,Ef menn lesa nýjasta tímarit lögfræðinga má sjá að menn telja ríkið hafa hlunnfarið þá menn sem þannig starfa því að útseldur taxti ætti að vera í kringum 9.000--9.500 kr. á tímann vegna þess sem þessir menn bera. Þeir eru settir í nefndina sem sérfræðingar.`` Þarna talaði hæstv. forsrh. Þeir eru settir sem sérfræðingar en leita síðan ráðgjafar hjá sérfræðingum úti í bæ. Þetta þykir mér vera ótrúleg bíræfni, ég ætla að leyfa mér að segja það, ekki síst af hálfu hæstv. forsrh. sem talar fyrir hönd ríkisstjórnar sem er ábyrg fyrir því að greiða atvinnulausu fólki 73.600 kr. á mánuði. Það finnst mönnum ekki vera tiltökumál. En hitt finnst mönnum vera jafnvel óskammfeilið, að greiða þessum mönnum 5.500 kr. á klukkutímann og ætti að vera 10.000 kr. tæpar ef marka má orð hæstv. forsrh. Þau eru fleiri, ráðgjafarstörfin. Friðrik Pálsson, stjórnarformaður Landssímans hf., þáði á einu ári rúmar 5 millj. kr. í ráðgjöf, 5.098.000 kr., í ofanálag á stjórnarlaunin sem voru 150 þús. kr. á mánuði. Þar erum við að tala um 7,6 millj. á ári. Og hver skyldi öll þessi ráðgjöf hafa verið? Hún hlýtur að hafa verið kvölds og morgna og allar helgar. Gekk hún út á það að ráðleggja að selja Landssímahúsið hér handan við völlinn á 820 millj. kr., eins og gert var, og leigja það síðan aftur fyrir 8,2 millj. á mánuði? Hvers vegna var þetta gert? Jú, það var til að hafa handbært fé, sögðu menn. Og hvernig var það fé notað? Hreinn Loftsson sagði, og var reyndar ekki skemmt, að Landssíminn hefði verið rekinn eins og hlutabréfasjóður. Og þeir töpuðu á þessu braski, m.a. í einu tilviki hálfum milljarði króna þegar fjárfest var í bandarísku fyrirtæki, IP Bell. Þáv. framkvæmdastjóri, Þórarinn V. Þórarinsson, sagði að það væri nú ekki mikið, að tapa 400--500 millj., fyrir fyrirtæki sem hefði fjárfest fyrir 11 milljarða. En ég spyr: Ef þessum mönnum þótti þetta ekki ámælisvert, hvað þykir þeim sem eru ábyrgir fyrir almannasjóðum, þeim ráðherrum sem ég vísaði hér til og sjá ekki ástæðu til að vera viðstaddir þessa umræðu? Hvað þykir þeim um þetta ráðslag? Ég bara spyr. Og hér erum við að tala um fyrirtæki og stofnun sem á rúmum tíu árum, á árabilinu 1988 fram undir aldarlok, skilaði í ríkissjóð um 20 milljörðum kr. og landsmönnum einhverri bestu, hagkvæmustu og ódýrustu símaþjónustu sem fyrirfinnst í heiminum öllum. Reyndar var forsrh. nokkuð brugðið þegar þetta bar á góma, Landssímahneykslið, og sagði þegar stjórnin var sett af, með leyfi forseta: ,,Það er bersýnilega eðlilegast, heilbrigðast og hreinlegast að ný stjórn komi að Símanum, nýr forstjóri komi síðan að Símanum, ráðinn af þeirri stjórn og menn hendi þessum syndum bak við sig eins og sagt var.`` Vandinn er sá að þessi vinnuaðferð gengur ekki lengur upp, hefur aldrei gengið upp en gengur nú alls ekki lengur upp. Mál er að linni. Jafnharðan og hæstv. forsrh. kastar syndum sínum og reyndar einnig meintum syndurum á bak við sig koma upp ný hneykslismál. Einn nefndarmanna í einkavæðingarnefnd ríkisstjórnarinnar, sem sagði sig úr nefndinni nýlega í tengslum við sölu á ríkisbönkunum, kveðst aldrei hafa orðið vitni að eins ámælisverðum vinnubrögðum og nú. Hæstv. forseti. Mér er skammtaður naumur tími en ég gæti haldið lengi áfram. Ég ætla að ljúka máli mínu á því að vitna í erindisbréf einkavæðingarnefndar og beina því til ríkisstjórnarinnar og allra sem koma að þessum málum að bera saman erindisbréfið og efndirnar, framkvæmdina á þessu ferli öllu. Í erindisbréfinu er vísað til þess að nýta betur ráðstöfunarfé ríkisins. Hefur það verið gert? Nei. Talað er um að fara skuli eftir verklagsreglum. Hefur það verið gert? Þar eru alvarlegar brotalamir. Að hvetja til útboða í rekstri og þjónustu. Stundum hefur það verið gert, stundum hefur það ekki verið gert og stundum á mjög ámælisverðan hátt að mati Ríkisendurskoðunar. Að lækka umsýslu- og rekstrarkostnað og afla ríkissjóði tekna. Hefur það verið gert sem skyldi? Ég hefði haldið ekki. Fjölmörg dæmi eru um að það hefur ekki verið gert, og bera glóðvolg fjárlögin þess glöggt vitni.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu till. til þál. um að einkavæðingarnefnd verði leyst frá störfum og frekari einkavæðing stöðvuð. Ég held að það sé almennt álit margra í samfélaginu að það einkavæðingarferli sem fylgt hefur verið á undanförnum árum, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson kom svo vel inn á í ræðu sinni hér áðan, verður að stöðva og það verður að staldra við og finna út úr því hvort menn séu þar á réttri braut hvað málsmeðferð varðar. En eins og alkunna er er Vinstri hreyfingin -- grænt framboð alfarið á móti því að einkavæða opinber fyrirtæki, stoðþjónustu landsins eins og Landssímann, heilbrigðisþjónustuna, skóla o.s.frv. Við teljum að brýna nauðsyn beri til að hverfa af þessari braut og þeir sem aðhyllast einkavæðingu skoði sinn gang í nýju ljósi og skoði hvernig gengið hefur varðandi einkavæðingarmál fram til dagsins í dag. Það er ekki heppilegt fyrir landið að svokallaðir viðskiptaaðilar í þjóðfélaginu séu uppteknir af því að komast yfir eigur ríkisins í svo ríkum mæli sem verið hefur. Það er eðlilegra og betra fyrir landið að þeir sem hafa það í sér og vilja ástunda verslun og viðskipti setji hugann á nýja hluti, framþróun á nýjum sviðum, en séu ekki með allan hugann við það að komast yfir það sem þjóðfélagið hefur komið á laggirnar, og notað til þess áratugi í sumum tilvikum. Í greinargerð með þáltill. segjum við: Í kjölfar þess að nefndarmaður í einkavæðingarnefnd ríkisstjórnarinnar sagði sig úr nefndinni vegna þess að hann taldi vinnubrögð hennar mjög ámælisverð hefur forsrh. óskað eftir því við Ríkisendurskoðun að á hennar vegum fari fram úttekt á tilteknum verkþáttum í starfi nefndarinnar. Fyrr á árinu beindi forsætisnefnd Alþingis, að beiðni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, því til Ríkisendurskoðunar að ,,hún geri ítarlega úttekt á störfum einkavæðingarnefndar með sérstakri hliðsjón af einkavæðingu Landssímans hf. sem um leið verði könnuð sérstaklega``. Enda þótt erindi þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafi á sínum tíma beinst fyrst og fremst að Landssíma Íslands hf. kom skýrt fram að jafnframt ætti að kanna einkavæðingarferlið almennt og aðkomu einkavæðingarnefndar að því eftir því sem tilefni væri til. Í beiðni þingflokksins um þetta efni frá 30. janúar 2002 segir orðrétt: ,,Athuguð verði vinnubrögð, verklag og stjórnskipuleg staða einkavæðingarnefndar, kostnaður við störf hennar bæði vegna eigin verkefna og aðkeyptrar vinnu, hvort útgjöld nefndarinnar hafi verið í samræmi við fjárheimildir, hvernig staðið er að ákvarðanatöku af hálfu nefndarinnar og annað sem efni standa til.`` Enginn sem fylgst hefur með einkavæðingarferlinu og störfum einkavæðingarnefndar getur velkst í vafa um að þar er margt sem þarf athugunar við. Í nefndinni hafa átt sæti einstaklingar sem eru nátengdir atvinnulífinu og þá einnig þeim fyrirtækjum sem hafa hagnast á einkavæðingunni. Hörð gagnrýni, m.a. á Alþingi, hefur komið fram vegna mjög hárra greiðslna til nefndarmanna en einkum hafa vinnubrögð nefndarinnar verið gagnrýnd, m.a. af Ríkisendurskoðun, og nú síðast af einum nefndarmanna sem segist aldrei hafa kynnst eins slæmum og ámælisverðum vinnubrögðum og tíðkist í nefndinni. --- Þetta eru stór orð, virðulegi forseti. Um einkavæðinguna sem og þá pólitísku stefnu sem hún er byggð á hafa verið mjög skiptar skoðanir í þjóðfélaginu. Á 125. löggjafarþingi var samþykkt þáltill. frá þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, sem Ögmundur Jónasson var fyrsti flm. að, um að sérstakri nefnd skyldi falið að skoða verkaskiptingu hins opinbera og einkaaðila en því miður hefur það starf tafist. Til viðbótar pólitískum ágreiningi er einnig ljóst að mikið skortir á að aðgerðir í þessum efnum hafi verið undirbúnar sem skyldi, stefna mótuð og skýrar verklagsreglur ákveðnar fyrir fram. Sú gagnrýni sem hér er til umræðu lýtur að öllu þessu en þó sérstaklega óöguðum og óvönduðum vinnubrögðum og hugsanlega einnig hagsmunaárekstrum í starfi. Þá hafa vaknað ýmsar spurningar um samskipti einkavæðingarnefndar ríkisstjórnarinnar, eftirlit og aðhald hennar gagnvart þeim stofnunum í almannaeign sem gerðar hafa verið að hlutafélagi. Þannig bárust fréttir af ágreiningi og átökum á milli einkavæðingarnefndar annars vegar og þeirra aðila sem falin var umsjá Landssíma Íslands hf. hins vegar. Hvorki Alþingi né almenningur hefur verið upplýstur um þennan ágreining og aðkomu einkavæðingarnefndar og afskipti hennar af Landssímanum hf. Allt þetta þarf að upplýsa og þykir þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs ekki annað forsvaranlegt en að einkavæðingarnefnd verði leyst frá störfum þegar í stað og einkavæðingarferlið stöðvað, jafnt breytingar á rekstrarformi fyrirtækja sem bein sala, þar til úttekt Ríkisendurskoðunar liggur fyrir. Gildir það um athugunina sem embættið lætur nú fara fram samkvæmt beiðni forsrn. og einnig þá rannsókn sem framkvæmd er að beiðni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Það á svo að vera Alþingis og ríkisstjórnar þegar þar að kemur að taka ákvarðanir um framhaldið. Í þeim efnum liggur skýr stefna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fyrir. Flokkurinn er andvígur einkavæðingu í velferðarþjónustunni og einnig einkavæðingu mikilvægra almannaþjónustufyrirtækja en verkaskiptingu hins opinbera og einkaaðila, sem og leikreglur í samskiptum þeirra, er eðlilegt og þarft að yfirfara og ræða.

Herra forseti. Ég velti fyrir mér hvaða ástæða sé í rauninni á bak við þessa tillögu. Hér er sagt að leysa eigi einkavæðingarnefnd frá störfum og frekari einkavæðing stöðvuð. Megintilgangurinn með tillögunni er að ekki verði af neinni einkavæðingu neins staðar. Það á ekki að losa fjármuni úr Landsbankanum, Búnaðarbankanum eða neinum opinberum fyrirtækjum. Ég vona að öllum sé ljóst, sérstaklega þingmönnum úti á landi, að með sölu á þessum fyrirtækjum ríkisins er verið að reyna að losa fjármuni til að geta farið í mjög mikilvægar framkvæmdir, sérstaklega úti á landi. Það er verið að tala um að gera jarðgöng, vegabætur og alls konar framkvæmdir sem koma ekki síst landsbyggðinni vel. Mér sýnist með þessum málflutningi að það eigi einfaldlega að reyna að koma í veg fyrir það. Hér er verið að hjakka í því hvort nefndarstörf hafi verið með einhverjum ákveðnum hætti eða hvort þetta hafi ekki gengið eftir alveg nákvæmlega eins og prótókollurinn segir til um. Það er verið að rannsaka það. Ríkisendurskoðun er að rannsaka þetta, það fer ekkert á milli mála. Hv. þingmenn Vinstri grænna vita mætavel að Ríkisendurskoðun mun mjög fljótlega skila skýrslu um það hvernig þetta allt hefur farið fram. Það er reyndar allt annað mál og kemur þessu kannski ekki beint við. Aftur á móti langar mig, herra forseti, að hv. þingmaður segi mér hvað þeir meina í rauninni með þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. Kristján Pálsson hafi ekkert hlustað á þá umræðu sem hér fer fram. Það hefur legið fyrir lengi og það vita allir í þessum þingsal og þjóðin öll að við erum andvíg einkavæðingarferlinu í almannaþjónustunni. En það sem verið er að draga fram hér er í raun byggt á áhyggjum hans eigin flokksmanna og þar með hæstv. forsrh. um að ástæða sé til þess að staldra við og skoða verklagsaðferðir við að framkvæma þá stefnu sem hv. þm. aðhyllist greinilega. Svo einfalt er málið. Það er hæstv. forsrh. sjálfur sem biður um að staldrað sé við vegna þess að hann biður Ríkisendurskoðun um úttekt á málinu. Er þá ekki hv. þm. Kristján Pálsson sammála því að menn eru ekki alls kostar ánægðir með það ferli sem þeir hafa sett af stað? Það gefur augaleið. Það að vera að hártoga þessar umræður út og suður á þessum grunni, virðulegi forseti, er því algjörlega út í hött. Almenn óánægja er í samfélaginu með hvernig staðið hefur verið að þessum málum. Menn eru hræddir við að við séum að lenda inn í fákeppni. Menn eru hræddir við að örfáir einstaklingar séu að taka til sín þessar ríkiseignir, stundum á hæpnu verði. Þetta vilja menn skoða, þar með stjórnarliðar með hæstv. forsrh. sem verkstjóra. Ég hélt satt að segja að hv. þm. Kristján Pálsson styddi sinn mann dyggilega og ætti þess vegna ekki að koma hér upp í andsvari með útúrsnúninga af því tagi sem hann gerði hér áðan vegna þess að það að nota peninga til annarra verka í samfélaginu er allt annað mál en hér er verið að tala um. Það er verið að tala um að staldra við og skoða leikreglur upp á nýtt sem ég held, eins og ég sagði áðan, að mjög margir í hans flokki séu sammála um að gera.

Herra forseti. Það stendur í þessari þáltill. að það eigi að stöðva einkavæðinguna. Þannig skildi ég akkúrat málflutninginn hér, þ.e. að það eigi að stöðva sölu opinberra fyrirtækja. Það þýðir um leið að menn fá ekki það fjármagn sem er ætlað til að bæta samgöngur um allt land á næstunni. Ef einhver kemur til með að fara illa út úr þessu þá er það landsbyggðin og þeir menn sem hafa áhuga á því að bæta samgöngur. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég hef ekki heyrt forsrh. lýsa því yfir að hann vilji stöðva einkavæðinguna eins og hún hefur verið. Aftur á móti hefur hæstv. forsrh. beðið um úttekt af hálfu Ríkisendurskoðunar og sú úttekt er í gangi. Ég hef ekki heyrt hæstv. forsrh. segja að hann vilji stöðva ferlið á meðan. Ef svo hefur verið þá þætti mér fróðlegt að vita hvar það hefur komið fram. Ég tel mig fylgjast sæmilega vel með í þessum málum. Að sjálfsögðu er hægt að deila um það, herra forseti, hvernig að verkum er staðið. Einkavæðingarnefnd hefur starfað í mörg ár og ekki hafa komið fram neinar vísbedingar um að þar hafi verið óeðlilega að málum staðið fyrr en þetta bréf kemur frá Steingrími Ara Arasyni. Það varð að sjálfsögðu tilefni til þess að farið var að rannsaka málið.

Virðulegi forseti. Enn og aftur kýs hv. þm. Kristján Pálsson að fara í hártoganir. Ég sagði ekki að hæstv. forsrh. vildi stöðva einkavæðingarferlið. Það er stjórnmálaleg lína flokksins og okkur er hún fullljós. Hins vegar vildum við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði koma til hjálpar í þessum málum og leggja fram tillögu sem augljóslega og auðvitað er að okkar skapi vegna þess að við viljum stöðva þetta ferli í almannaþjónustugeiranum og það er öllum fullkunnugt um.  Við gerum okkur fulla grein fyrir því að meiri hluti er fyrir því í þinginu að halda áfram að einkavæða almannaþjónustuna sem við viljum ekki gera. Þetta er öllum ljóst, hv. þm. Kristján Pálsson. En það sem við erum að tala um hér er að stokka upp á nýtt, draga andann þannig að þið getið á sannfærandi hátt brugðið á leik á ný, ef þið haldið lengi til þess meiri hluta, og haldið áfram ykkar pólitík í einkavæðingu á grunni sem er ásættanlegur peningalega séð fyrir þjóðina en ekki þannig að almannaeignir séu færðar upp í hendurnar á örfáum aðilum, almannaþjónustan, fyrir verð sem er ekki ásættanlegt fyrir þjóðina. Við erum andvíg því. Það liggur ljóst fyrir.

Herra forseti. Það er vilji meiri hluta hv. Alþingis og ríkisstjórnar að einkavæða og selja ríkisfyrirtæki og nota andvirðið til að lækka skuldir ríkissjóðs og þar með vaxtagreiðslur hans eða að fara í nytsamar framkvæmdir víða um land. Orsök þessarar þáltill. er úrsögn eins nefndarmanns úr einkavæðingarnefnd og ummæli hans sem ekki hafa verið studd rökum eða sönnuð enn sem komið er. Nú er spurning mín til hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar sú hvort hann telji eðlilegt að einn nefndarmaður í einkavæðingarnefnd eigi að hafa meira vald en hv. Alþingi og ríkisstjórn til þess að koma markmiðum sínum fram.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekkert að dæma um hvort það sé eðlilegt vegna eins manns. En oft verða atvik til þess að menn verði tilbúnir til þess að staldra við og skoða sinn gang og við teljum einmitt kærkomið tækifæri í þessu máli núna, að menn endurskoði stöðu sína. Í raun hefur hæstv. forsrh. stigið skref í þá átt vegna þess að hann biður um úttekt Ríkisendurskoðunar á málinu. Af hverju gerir hann það? Hann gerir það væntanlega á grunni þessarar uppákomu með þennan eina mann. En ég býst við að hann geri það eflaust út frá öðrum sjónarhóli líka, eflaust. Við viljum bara leggja fram tillögu sem gengur enn þá lengra, þ.e. að mönnum gefist ráðrúm til þess að fara yfir allt þetta ferli og leggja niður fyrir sér nýjar leikreglur. Það er mjög eðlileg krafa á þessari stundu. Eins og hv. þm. Pétur Blöndal veit þá er bullandi óánægja úti í þjóðfélaginu með hvernig staðið er að þessum málum, sérstaklega samþjöppun valds þar sem augljóslega er í gangi ferli sem gerir örfáum í þessu samfélagi mögulegt að raka til sín fé og komast yfir ríkiseignir sem eru til sölu. Mér er fullljóst að það er á grunni samþykkta stjórnarmeirihlutans hér í þinginu. Við erum andvíg þessari stefnu. Það vita allir. Við viljum ekki selja ríkiseignir. En við viljum aldeilis leiðbeina stjórnarmeirihlutanum hvernig hann geti framfylgt skynsamlega sinni voðalegu stefnu að okkar mati. Það er ekki gert í dag.

Herra forseti. Hv. þm. svaraði ekki þeirri spurningu hvort eðlilegt væri að einn nefndarmaður í einkavæðingarnefnd sem ekki er kjörinn til þess af almenningi á Íslandi eigi að hafa meira vald en hv. Alþingi, sem er þó kjörið í alþingiskosningum til þess að fara með þessi mál, að einkavæða fyrirtæki á Íslandi. Ég tel svo ekki vera. Þessi maður á ekki að hafa þetta vald. Ég tel það mjög eðlilegt skref sem hæstv. forsrh. tók, að fela stofnun að skoða þessi mál en stöðva ekki ferlið. Varðandi samþjöppun valds þá er einmitt verið að minnka samþjöppun því að samþjöppunin var öll í hendi ríkisins hér áður fyrr og það er nú aldeilis einn aðili sem fór með mikið vald yfir fjármálastofnununum. Þær eru ekki ófáar sögurnar af því sem gerðist á biðstofum bankastjóra og í herbergjum bankastjóra á þeim tíma þegar menn voru að beita þessu valdi sínu.

Virðulegi forseti. Um hvar völd eiga að liggja erum við hv. þm. Pétur H. Blöndal bara aldeilis ósammála. Ég held að stór hluti þjóðarinnar átti sig á því að sú formúla sem hv. þm. Pétur H. Blöndal vill fylgja leiðir til samþjöppunar valds á örfárra manna hendur. Hún minnkar t.d. möguleikana úti í samfélaginu á því að vera með fjölbreytilegt atvinnulíf. Örfáir aðilar á hinum ýmsu sviðum atvinnulífsins hafa í krafti valda sinna, þ.e. peningalegra valda, keypt upp fyrirtæki og dregið úr fjölbreytileika fyrirtækjaflórunnar á undanförnum árum. Þetta er öllum ljóst. Það er gert með aðferðum hins peningalega valds og þetta gildir um allt, flutninga, verslun. Það er bara að nefna það. Þarna er því greinilega skoðanaágreiningur og við gerum okkur öll grein fyrir því. En þess konar valdasamþjöppun viljum við ekki hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði þar sem peningarnir ráða öllu á örfárra manna höndum.

Herra forseti. Umræðan vekur að sumu leyti nokkra furðu. Hér virtist hv. 10. þm. Reykv. álíta sem svo að það væri eingöngu afsögn Steingríms Ara Arasonar úr einkavæðingarnefnd sem hefði orsakað þennan tillöguflutning. Ég hygg að það hafi verið kornið sem fyllti mælinn og gert það að verkum að þetta var flutt enda rakti framsögumaður í ítarlegu máli ótal ótal atriði sem að því hníga að menn verða að spyrna við fótum. 
             Hv. þm. Kristján Pálsson ræddi málið á þeim grundvelli að nauðsyn bæri til að selja eignir ríkisins af því það þyrfti að fá fé til að bora í gegnum fjöll eða annast framkvæmdir úti á landi í samgöngumálum. En er sama við hvaða verði þessar eignir eru seldar? Til dæmis hygg ég að lágmarksverð á sínum tíma fyrir SR-mjöl hefði kannski verið 2.000 millj. kr., 2 milljarðar. Verksmiðjurnar voru seldar fyrir 715 millj. kr. og þó má draga frá því arð sem kaupendur greiddu sjálfum sér út úr fyrirtækinu. Hefði nú ekki verið munur að fá 1.300 millj. meira fyrir verksmiðjuna en fékkst? Hefði ekki verið hægt að leggja fleiri vegi fyrir það úti á landi eða bora lengri göng? Dæmin sem við höfum fyrir augum eru því miður afar ófögur. Sá sem hér stendur hefur margoft tekið það fram að hann er einkavæðingarsinni. Hann álítur að ríkið eigi ekki að vasast til að mynda í bankastarfsemi og ég hygg að það sé afstaða manna víðast um þjóðlönd nema þar sem allt öðruvísi háttar til um stjórnarfar en við viljum viðhafa og í þeim löndum sem við miðum okkur við. Þannig er um margháttaða starfsemi í landinu að sá sem hér stendur vill að ríkið haldi að sér höndum og feli það einstaklingum og að um þetta geti skapast samkeppni og að markaður fái að ráða. En öllu slíku er varpað fyrir ofurborð af þeim sem stjórna hér ef svo vill verkast. Dæmið um sjávarútvegsmálin er nú t.d. hvað augljósast og þær markaðsaðferðir sem þar eru viðhafðar. En það er ekki sama hvernig fer úr hendi og skilyrði þess að ég fylgdi einkavæðingu banka var sú yfirlýsing og mörkuð stefna stjórnvalda að salan yrði dreifð, um það yrði sett löggjöf og um þetta voru menn sammála. Það er svo seinna þegar að því kemur að það þarf að fara að ráðstafa þessum eignum meira og minna bak luktum dyrum að það passar ekki inn í munstrið að selja þetta dreift, enda mun það koma á daginn þegar fyrirtækjum eins og Búnaðarbankanum verður ráðstafað. Ég nefndi dæmið um SR-mjöl. Það var nú svo að ekki var einu sinni gengið að hæsta tilboði í þá eign. Haraldur nokkur í Andra bauð verulega hærri fjárhæð en það þurfti að ráðstafa þessu með öðrum hætti og þess vegna var gengið að verulega lægra tilboði. Engin skýring hefur verið á því gefin hvernig á því stóð. Þess má geta í sambandi við verðmætið sem þarna lá til grundvallar að í kjölfar þessa var reist síldarverksmiðja, bræðsluverksmiðja á Fáskrúðsfirði. Ég ætla ekki að fara sérstaklega út í tildrög hennar en þau voru þau að Haraldur í Andra, sem ekki náði fram tilboði sínu, fékk leyfi til þess að flytja inn gamla verksmiðju frá Japan til þess að reisa á Fáskrúðsfirði og hirti 30 milljónir í aðflutningsgjöld þess vegna, þótt hann síðar yrði settur út af sakramentinu á þeim stað. Þessi verksmiðja, sem ekki framleiddi manneldisvöru eins og manneldismjöl, kostaði 990 milljónir í byggingu. Á Seyðisfirði var verksmiðja sem framleiddi manneldisfóður og bygging hennar á þeim tíma hefði farið langt á annan milljarð kr. Og þá sjá menn nú hvernig salan var úr garði gerð þegar SR-mjöl var selt. Í rabbat fylgdi þá Siglufjörður, Raufarhöfn og Reyðarfjörður. Enda sjá menn hvernig þessu fyrirtæki hefur vaxið fiskur um hrygg og skal ekkert öfundast yfir því. En hér var farið með eignir ríkisins með ótrúlegum hætti. Og það er ótrúlegt að ekki skuli hafa orðið meiri umræða um þessi fádæmi en raun ber vitni. Og síðan mega menn reikna sér út að Áburðarverksmiðjan hafi gefið Haraldi í Andra eins og kannski 800 milljónir í aðra hönd. Ég held nú að það sé ofreiknað en lágmarkið væri kannski hálfur milljarður. Og hvernig er þá haldið á málum? Hvað blasir við? Starfsemi umræddrar nefndar er eitt forað og fúamýri að sjá, enda haldast jafnvel ekki menn eins og Hreinn Loftsson við í henni. Að sjálfsögðu ber að samþykkja þessa tillögu og spurning auðvitað hvort ekki ætti að nýta sér 39. gr. stjórnarskrárinnar um að Alþingi kysi sér nefnd, rannsóknarnefnd í þessu skyni. En tillagan er tímabær og ekkert annað ráð takandi en að breyta út af þeirri stefnu sem hér hefur verið fylgt, þessari fádæma gjafapólitík til handa gæðingum sínum sem þeir stunda, hv. stjórnarsinnar.

Herra forseti. Ég vil byrja á að segja að ég sakna þess mjög að þeir ráðherrar sem þessu máli tengjast alveg sérstaklega, eins og hæstv. forsrh., yfirmaður einkavæðingarnefndar, sem mjög hefur hér komið við sögu, skuli ekki sjá sér fært að sitja í salnum því að hér er ekkert venjulegt mál á ferð, herra forseti. Hér er nú bara sjálft hjartað í stjórnarstefnunni sem á undir, sjálft einkavæðingartrúboðið. Og meðferð þessara mála er skipað með mjög sérstökum hætti hjá framkvæmdarvaldinu. Það er fjögurra manna ráðherranefnd sem er yfir þessum málum þannig að hin pólitíska ábyrgð stjórnarflokkanna, Sjálfstfl. og Framsfl., er eins skýr og nokkur getur verið, alveg óvenjulega skýr. Formaður Sjálfstfl. og varaformaður Sjálfstfl., formaður Framsfl. og einn af ráðherrum flokksins sitja í þeirri nefnd. Ég tel það alveg lágmark að einhver af þessum ráðherrum Sjálfstfl. sé hér til svara en við erum auðvitað þakklát fyrir að hæstv. iðn.- og viðskrh. er hér. Það er reyndar orðið ljóst að sjálfstæðismenn eru á miklum flótta undan sínum eigin verkum og sinni eigin stefnu í einkavæðingarmálum, þannig að ég skil það vel að þeir skuli haldast illa við hérna í þingsalnum eins og endemin eru orðin í þessu máli. Og nú ber það æ oftar við að þeir sjálfstæðismenn koma hér upp og segja: Við erum ekki að tala fyrir einkavæðingu, nei, nei, nei, við erum á móti einkavæðingu í velferðarkerfinu. Við viljum einkarekstur --- já, við viljum einkarekstur, það er eitthvað allt annað. En hvað segja verkin? Þau sýna merkin. Framganga ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í einkavæðingu á sl. tíu, ellefu árum er að verða eitt af meiri hneykslum stjórnmálasögunnar á síðari áratugum, það er bara þannig. Hv. þm. Ögmundur Jónasson fór hér yfir það á grundvelli gagna frá Ríkisendurskoðun og slíkum aðilum hvernig milljarðar hafa verið hafðir af almenningi í landinu með hneykslanlegri framkvæmd þar sem hver eignin á fætur annarri hefur verið látin fara á bullandi undirverði og oft er þar vaðandi klíkuskapur í kringum. Þetta liggur fyrir. Framkvæmdin hefur fengið harða áfellisdóma frá eftirlitsaðilum hins opinbera eins og Ríkisendurskoðun og er það þá við hæfi að hæstv. ráðherrar laumist úr salnum? Er þá kjarkur manna ekki meiri en þetta? Hvar eru formaður og varaformaður Sjálfstfl.? Hafa þeir svo vondan málstað að þeir þori ekki hérna til þessarar umræðu? Þeim brá fyrir hér áðan, a.m.k. helmingnum af þeim, en hurfu óðar á braut aftur. Staðreyndin er auðvitað sú, herra forseti, að þetta einkavæðingartrúboð eins og það hefur verið rekið hefur reyndar víða farið illa í heiminum, en hér hefur það verið rekið með alveg sérstaklega ógæfulegum hætti á grundvelli fyrirframsannfæringar, menn hafa talið sig yfir það hafna að rökstyðja mál sitt. Þetta hefur verið á grundvelli fyrirframsannfæringar um að einkavæðing væri bara alltaf af hinu góða, alveg sama hvað í hlut ætti og hvernig að henni væri staðið. Menn hafa stundum misst út úr sér hluti, því það er stundum tungunni tamast sem hjartanu er kærast, jafnvel gengið svo langt að láta að því liggja að það gerði ekkert til þó að eignirnar færu á hálfvirði, eins og fyrrv. fjmrh., vegna þess að það væri svo mikilvægt að einkavæða, tilgangurinn helgaði algerlega meðalið. Og þá er ekki von á góðu þegar menn nálgast viðfangsefnin á þann hátt. Fyrir löngu síðan hafa menn nú í nálægum löndum og fjær endurskoðað mál sín í þessum efnum og ég fullyrði að það fyrirfinnst ekkert viðlíka ofstæki í einkavæðingu lengur, hvorki í Bretlandi, Bandaríkjunum né Nýja-Sjálandi, í sjálfum tilraunastofunum. Þar hafa menn fyrir löngu endurskoðað vinnubrögð sín.

Öðru nær.

Það er bara aldeilis ekki þannig, hv. frammíkallandi, Kristján Pálsson, og væri gott að hv. þm. labbaði hér nokkrum sinnum fram fyrir ræðustólinn. Það er ekki þannig. Ég bendi t.d. á að í Nýja-Sjálandi hefur ríkisstjórn lofað því að ef hún fái endurkjör muni hún hverfa alveg frá fyrri vinnubrögðum, ríkisstjórn leifanna af verkamannaflokknum sem þar voru eftir. Í Bretlandi hafa menn hætt að einkavæða t.d. í samgöngum og veitum vegna þess að það hefur gefist svo illa. Það er þvílík bullandi óánægja með t.d. öryggismálin hjá bresku járnbrautunum og það hvernig okrað var á almenningi þar sem veitur í einokunaraðstöðu voru einkavæddar, að þar hafa menn hætt. Í Bandaríkjunum hafa menn neyðst til þess að leysa til hins opinbera á nýjan leik orkumannvirki og veitur sem voru einkavæddar með þvílíkum endemum að allt fór á dúndrandi hausinn og Kalíforníufylki, Washingtonfylki og fleiri hafa mátt punga út milljörðum dollara til að hægt væri að skaffa almenningi rafmagn og vatn þegar einkavæddu fyrirtækin voru komin á rassinn. Þannig er þetta nú. En uppi á Íslandi vaða menn áfram, alveg sama hvers konar kjaftshögg menn fá og hvernig sem gengur. Það eina sem kemur aldrei til greina er að að vera menn til að viðurkenna mistök sín og endurskoða framgöngu sína. Þessi ferill allur, herra forseti, hefur verið varðaður áföllum eins og hér hefur verið ágætlega rakið af framsögumanni, Ögmundi Jónassyni, SR-mjöl, Áburðarverksmiðjan, Landssíminn. Þarf að rifja það upp, endemin með Landssímann sem átti að einkavæða en ríkið hefur svo neyðst til að bjóða almenningi að kaupa aftur það sem var vélað út á almenning þegar allt var komið á hliðina og ríkið á núna Landssímann aftur? Hvar eru þau áform nú og er Framsfl. ekki stoltur af því að hafa lagst flatur undir stefnu íhaldsins? Þóttist ætla að spyrna við fótum og ekki einkavæða grunnnetið en lét sig hafa það og útkoman er sú sem raun ber vitni. Þvílík endemis ósköp að það hálfa væri nóg. Og núna síðast bankarnir. Hvernig hefur það gengið með bankana? Nei, herra forseti, ég held að við þurfum ekki að rifja þær hörmungar upp. Það liggur fyrir algjörlega óhrekjanlegt að þarna hafa vinnubrögðin verið forkastanleg, engin stefna eða reglur mótaðar fyrir fram, ekki sett lög, hvað þá það, eins og víða hefur þó verið gert erlendis að menn byrjuðu þessi viðfangsefni þannig að sett voru lög um framgangsmátann. Í Noregi hefur norska Stórþingið mótað reglur í því sem kallað er --- eða samþykkt stefnu í svokallaðri ,,Stortingsmelding``, þar sem leikreglurnar eru settar niður og þær eru fastar og ekki hringlað með þær. Hér er prjónað upp með nýja aðferð í hvert einasta sinn eftir því hvernig pólitískir vindar blása, eftir því hvaða skoðun ráðherrarnir hafa í augnablikinu á dreifðri eða ekki dreifðri eignaraðild og eftir því hverjir væru æskilegir og pólitískt þóknanlegir kaupendur, en það hefur líka ekki síst skipt máli í þessu ferli. Eru þetta ekki orðin ærin hneyksli, herra forseti? Eiga ekki hæstv. ráðherrar hér í þingræðisríki, í þingbundinni ríkisstjórn, að koma og standa fyrir máli sínu? Þvílíkur heigulsháttur að skríða undir sæng þegar slíkir hlutir eru á dagskrá. Að lokum, herra forseti, þá er alveg augljóst mál að það eru öll rök til þess að stöðva þetta ferli nú. Ef ekki vill betur til þá á Alþingi að taka í taumana, annað væri ábyrgðarleysi þegar við stöndum frammi fyrir vinnubrögðum af þessu tagi og stöndum frammi fyrir því að hagsmunir hins opinbera, almennings í landinu, hafa verið bornir fyrir borð svo milljörðum króna skiptir. Og þess vegna verður að gera hvort tveggja í senn, stöðva ferlið og láta Ríkisendurskoðun hraða rannsókn sinni á málinu.

Hæstv. forseti. Mér finnst hv. þm. vera allt of reiður í þessari umræðu, vegna þess að þetta er ekki til þess að æsa sig út af, þetta er bara viðfangsefni að einkavæða og það er það sem allar þjóðir eru meira og minna að gera. Og ég minnist þess að hv. þm. var óskaplega glaður þegar Kínverjar gerðust aðilar að Alþjóðaviðskiptastofnuninni og hafði mörg orð um það hvað það væri ánægjulegt að Kínverjar skyldu gerast aðilar. En málið er að Kínverjar gerast aðilar vegna þess að þeir eru að einkavæða. Þannig er nú þessi heimur og þannig er hjá þeim þjóðum sem hv. þm. hefur nú verið dálítið að bera sig saman við austarlega í Evrópu, að þær eru allar að einkavæða. Auðvitað er hægt að deila um það hvernig síðan farið er í þetta og auðvitað er það háttur stjórnarandstöðunnar að koma hér og reyna að gera þetta mál allt saman tortryggilegt, þannig er nú lífið. En hvað varðar bankana t.d. þar sem ég kem fyrst og fremst við sögu og geri ég mér fulla grein fyrir því að stjórnarflokkarnir bera fulla ábyrgð á því máli, að þá finnst mér ekki sanngjarnt að tala um það að við seljum bara þeim sem við teljum að séu pólitískt þóknanlegir, vegna þess að þetta mál er allt saman opið, ferlið er galopið. Auglýst var eftir aðilum sem hefðu hugsanlega áhuga á að kaupa í Landsbankanum og Búnaðarbankanum og þar gáfu sig fram fimm aðilar. Þrír þeirra voru taldir vera með þannig erindi að ástæða væri til að tala frekar við þá. Einn þeirra er síðan valinn úr til viðræðna út af kaupum á Landsbankanum og það er gert vegna þess að alþjóðlegt ráðgjafarfyrirtæki, HSBC í London, sem hafði verið ráðið til verksins, ráðleggur það, gefur þessu fyrirtæki hæstu einkunnina. Og þá fer ráðherranefnd um einkavæðingu að þeim tilmælum og núna er verið að tala við það fyrirtæki um hugsanleg kaup á Landsbankanum. Mér finnst þetta vera opið ferli og mér finnst þetta vera samkvæmt reglum.

Herra forseti. Ég er í sjálfu sér ekki reiður en mér er heitt í hamsi, ég viðurkenni það, mér er mjög heitt í hamsi enda finnst mér ærin ástæða til. Mér finnst það dálítið geðleysi af þingmönnum almennt ef ekki getur lifnað örlítið yfir þeim þegar ræddir eru hlutir af þessu tagi, þegar rædd er framganga stjórnvalda sem er með þvílíkum endemum eins og raun ber vitni, þá finnst mér eðlilegt að blóðið renni aðeins í mönnum og ég veit ekki hvenær það gerir það þá endranær ef hlutir af þessu tagi hreyfa ekkert við þeim. En kannski er það þannig að ríkisstjórnin klúðrar þessum málum svona vegna þess að henni finnst þetta ekkert mál eins og hér kom óbeint fram í ummælum hæstv. viðskrh. Þetta sé ekkert til að æsa sig yfir. Þetta eru smámál. Þetta eru ekki nema milljarðar sem þarna hafa fokið, nokkur kíló af klíkuskap og öðru slíku. Hvað er það á milli vina? Það sem fer í taugarnar á mér og hefur lengi gert er framgangsmátinn, að byrja að undirbúa jarðveginn með þeim hætti sem raun ber vitni, að rægja niður allan opinberan rekstur, að reyna að koma óorði á hvernig ríki og sveitarfélög, opinberir aðilar eða félagslegur rekstur er gerður til þess að búa til þá fyrirframsannfæringu að það sé alltaf betra að koma hlutunum í hendur einkaaðila og ekki þurfi að rökstyðja það frekar hvað sem í hlut á. Það er ómaklegt og er ekki sanngjarnt. Það er ekkert sérstaklega á minni könnu þó að Kínverjar séu að einkavæða, hæstv. viðskrh. Ég hef aldrei þangað komið og ekki sótt þangað miklar fyrirmyndir. En ég ætla bara að vona að það gangi betur en í Rússlandi. Þar var efnilega líka einkavætt að vestrænni fyrirmynd samkvæmt ráðgjöf frá Alþjóðabankanum og slíkum aðilum og hvernig gekk það? Jú, örfáum stórspilltum stjórnmálamönnum og undirheimalýð voru afhentar allar eignir hins opinbera í Rússlandi þannig að til varð stétt ,,oligatora`` sem á núna rússnesku stórfyrirtækin og ónefndur maður hefur sagt að samt sé einkavæðingarferlið í Austur-Evrópu sennilega heldur þróaðra en hér. Það eru splunkuný ummæli.

Herra forseti. Ég er ánægð með að hv. þm. hefur náð sér niður. En það sem ég vil fyrst og fremst leggja áherslu á er að við erum að vinna samkvæmt opnu ferli og auðvitað getur alltaf verið gagnrýnivert á hvaða verði á að selja og eðlilegt er að það sé rætt og gagnrýnt. En málið er að við erum samkvæmt stjórnarsáttmála að selja ákveðnar eignir og við skulum síðan sjá til hvernig til tekst. Það er ekki útséð um það hvað varðar bankana. En fyrst hv. þm. er að tala um að það sé byrjað á að rægja niður allan opinberan rekstur, þá held ég að hann geti ekki verið að tala um þá sem hér stendur í því sambandi eða fulltrúa Framsfl. almennt því við höfum ekki gert það. Við höfum hins vegar haldið því fram að full ástæða sé til að einstaklingar fái að spreyta sig í sambandi við ákveðinn rekstur sem einstaklingar geta rekið jafn vel og ríkið og jafnvel betur. Það er líka mjög í samræmi við breyttan heim og breyttar aðstæður á Íslandi þar sem við erum aðilar að hinu Evrópska efnahagssvæði, og erum í sjálfu sér í samkeppni við fyrirtæki í allri Evrópu, að við ástundum þá svipaðan rekstur og svipað rekstrarform og þar tíðkast. Í sambandi við bankana þá er ekkert svo óskaplega langt síðan að ríkið þurfti að setja verulega fjármuni í Landsbankann meðan hann var ríkisfyrirtæki og ég held að það sé almennt ekki talið æskilegt. Ég trúi því að bankar geti verið vel reknir í höndum einstaklinga og einkaaðila og þar eigi ríkið ekki fyrst og fremst að koma að málum. Vinstri grænir hafa haldið því fram að þetta sé almenningsþjónusta en það er bara ekki svo að hægt sé að tala um bankarekstur sem almenningsþjónustu vegna þess að hann er í samkeppni við einkaaðila og við getum ekki sett kröfur á slík fyrirtæki umfram það sem hægt er að gera almennt.

Herra forseti. Varðandi róg og óhróður um opinberan rekstur, þá væri hægt að tína þar til ýmislegt, t.d. úr bæklingi einkavæðingarnefndar á sínum tíma, úr greinargerðum með stjórnarfrumvörpum. Ég er ekki að bera það sérstaklega upp á hæstv. núv. iðnrh.- og viðskrh. Ég man eftir fullyrðingum í greinargerðum stjórnarfrumvarpa aldeilis ótrúlegum þar sem farið var slíkum niðrandi ummælum í raun og veru um allan opinberan og félagslegan rekstur að það var fyrir neðan allar hellur. Ég man reyndar eftir því að menn töldu sig geta sett í greinargerð um hlutafélagavæðingu Rafmagnsveitna ríkisins sem ég komst einhvern tíma í og las yfir, þar var bara fullyrt sisvona að það væri auðvitað miklu betra að gera þetta að hlutafélagi vegna þess að það væri miklu skilvirkari rekstur. Það þurfti ekkert að rökstyðja það. Þetta kalla ég fyrirframsannfæringu þar sem menn horfa algerlega fram hjá því hvers eðlis starfsemin er og í hvaða tilgangi hún er rekin í landinu. Það eru hlutir hér sem eru ekki reknir í grunninn til þess að græða á þeim peninga og hirða þá burtu í eitthvað annað. Það er það sem við köllum almenningsþjónustu og velferðarþjónustu og annað í þeim dúr. Varðandi bankana og það sem ég hef sérstaklega gagnrýnt og tel tortryggilegt er sú aðferð núna á dögunum, sú nýjasta af nýjum, að setja báða bankana á flot í einu, segja þó að annar þeirra verði bara seldur fyrst en tilkynna að strax verði farið í viðræður við aðra aðila um hinn. Það er mjög tortryggilegt. Það lítur ekki vel út frá markaðslegum ástæðum. Hver er þá ástæðan að þetta er gert? Sá grunur læðist að manni að það sé til þess að í boði sé eitthvað tvennt sem þá er hægt að skipta til helminga, er það ekki?  Varðandi þetta allt saman að lokum, herra forseti. Ráðherra segir að það sé unnið samkvæmt ferli. Ég spyr: Hvaða ferli, þegar breytt er um aðferð í hvert einasta sinn? Ég gæti auðvitað og við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði sagt sem svo að pólitískt mættum við vel við una að ríkisstjórnin hafi staðið með þvílíkum endemum að þessari einkavæðingu, að hún hafi komið á hana slíku óorði að menn eru hættir að þora að gangast við henni, þora ekki að vera í salnum þegar hún er til umræðu.

Hæstv. forseti. Ég tel að heppilegra hefði verið að niðurstaða Ríkisendurskoðunar hefði legið fyrir um þetta mál þegar tillaga þessi var tekin til umræðu. Ekki það að ég bindi óskaplega miklar vonir við þá skýrslu sem kemur. Vonandi kemur hún mér á óvart með því að í henni komi fram eðlileg og hörð gagnrýni á hvernig að þessum málum hefur verið staðið. Hæstv. viðskrh. sagði að menn ættu ekki að æsa sig yfir málinu. Það hefur verið full ástæða til þess að æsa sig yfir ýmsum málum sem hafa verið í gangi á undanförnum árum hvað varðar einkavæðingu. Sum þeirra hafa verið nefnd í umræðunni en ástæðan fyrir því að þessi umræða er í gangi er auðvitað sú að einn af þeim sem lengst hefur starfað í einkavæðingarnefnd fékk allt í einu nóg og hætti, taldi sér nóg boðið og hafði aldrei upplifað annað eins. Maður veltir því þá fyrir sér hvað í ósköpunum hafi verið að gerast. Hvernig stendur á því að maður úr einkavæðingarnefnd, sem taldi allt í lagi að fara fram með þeim hætti sem gert var þegar SR-mjöl var selt og allur sá eftirleikur sem því fylgdi, skuli allt í einu hafa fengið nóg? Það er sannarlega ástæða til að bíða spenntur eftir því að vita hvað það var sem olli því að sá maður stóðst ekki mátið lengur. Mál SR-mjöls var með þeim endemum eins og lýst var hér áðan að fyrirtæki sem ríkið hafði átt í 63 ár og aldrei lagt peninga til var allt í einu selt fyrir smáaura og allt í einu þurfti ríkið að leggja peninga inn í fyrirtækið áður en það var selt. Fyrirtækið var komið í bullandi hagnað þegar það var selt. Loðnuveiðar höfðu verið bannaðar í um tvö ár rétt á undan og fyrirtækið var auðvitað í erfiðleikum út af því. Það hafði búið til splunkunýja verksmiðju fyrir austan með alveg nýjustu aðferðum til þess að framleiða mjöl og farið var að selja það mjöl á mjög háu verði. Það var hagnaður í kassanum upp á 220 milljónir í reiðufé þegar nýir eigendur tóku við. Og hvernig var staðið að sölunni? 21. desember var auglýst að nú skyldi klára að selja fyrirtækið fyrir 28. desember. Fjórtán aðilar höfðu óskað eftir því að koma til greina í þeim kaupum. Þegar upp var staðið var öllum hafnað nema einum og m.a. var þeim sem var með hæsta tilboðið líka hafnað. Hann kærði reyndar þá málsmeðferð og ætlaði að fara í mál, sótti síðan um leyfi til að byggja síldarverksmiðju austur á landi. Það vildi þannig til að fyrirtæki þessa manns var í málaferlum við SR-mjöl út af öðrum hlutum sem það hafði haft með höndum fyrir SR-mjöl. Leyfið til þess að byggja verksmiðjuna fékkst ekki strax. En að lokum féll Haraldur í Andra frá málaferlum á hendur ríkinu. Um leið féll SR-mjöl frá málaferlum á hendur Haraldi í Andra og leyfið fékkst til að byggja verksmiðjuna fyrir austan. Þetta var allt saman tilviljun en þetta fór allt fram á sama deginum. Merkileg tilviljun. Það er slíkt sem þyrfti að rannsaka og ég óttast að Ríkisendurskoðun geri ekki. Það eru slíkir hlutir. Það er sú pólitíska spilling sem þarna er á ferðinni. Það er sú bullandi vanhæfni sem mönnum sem koma að þessum hlutum finnst allt í lagi, virðist vera, í þjóðfélaginu. Þeim sem voru í einkavæðingarnefnd fannst það bara í góðu lagi að kaupa þjónustuna af sjálfum sér og Sjálfstfl. finnst það líka í góðu lagi að framkvæmdastjóri Sjálfstfl. sitji í bankaráði Landsbankans og fjalli um það hvað eigi að gera við eigur Landsbankans á sama tíma og hann á stóran hlut í Landsbankanum og hlýtur að hafa verulegra eiginhagsmuna að gæta hvað það varðar hver fær að kaupa þetta fyrirtæki og hvernig farið er með aðrar eigur Landsbankans. Ég ætla ekki að teygja lopann yfir því hvernig stjórnarflokkarnir eru að semja um þessi mál en það er auðvitað ekki í lagi að menn skuli telja að á því þurfi að halda að skipa sérstaka ráðherranefnd til þess að fara með einkavæðingarmálin í ríkisstjórninni, að ekki skuli vera hægt að gera það faglega heldur þurfi að semja um það í hrossakaupum sem fara fram við ríkisstjórnarborðið. Ég verð að segja alveg eins og er að ég skemmti mér nokkuð vel um daginn þegar fyrrv. seðlabankastjóri mætti í sjónvarpsþátt. Menn voru að spyrja hann út úr. Hann hafði bókstaflega aldrei heyrt annað eins. Hann vissi ekki til þess að það væri til neitt sem héti helmingaskipti. Hann taldi að þarna væri bara einhver misskilningur á ferðinni. Þjóðin horfði í forundran á þennan þátt. Þeir sem ég hef heyrt í og hlustuðu á þetta voru alveg hissa, því að þeir kunna þessa finnsku. Þeir vita alveg, þjóðin veit alveg um hvað þetta snýst. Þetta snýst um það að deila út völdum og eignum ríkisins í þessu tilfelli til þess að hafa pólitísk áhrif. Það er ekki sama hverjir kaupa. Hverjum skyldi hafa dottið í hug að það væri til hagsbóta til að fá hærra verð fyrir Landsbankann að ákveða allt í einu í miðju söluferlinu að selja eina af verðmætustu eignum bankans út? Halda menn að það hafi bara gerst í bankaráðinu? Halda menn virkilega að ekki hafi komið boð um það annars staðar frá? Ég held að ekki sé vafi á því að þannig hafi verið staðið að þeim málum. Ég held þess vegna að það sé hið besta mál að menn ræði um það hvort eigi að stöðva þetta einkavæðingarferli. Ég held hins vegar að fróðlegt væri að skýrsla Ríkisendurskoðunar lægi fyrir þannig að menn gætu séð hvort á þeim ágæta bæ sé talið eitthvað athugavert við það sem er um að vera.

Herra forseti. Hér er til umræðu till. til þál. um að einkavæðingarnefnd verði leyst frá störfum og frekari einkavæðing stöðvuð meðan verið er að fara yfir þessi mál, kanna hvernig unnið hefur verið, kanna hvað hefur farið úrskeiðis, kanna hvað betur mátti fara og einnig kanna hvað ætti kannski að hætta við að einkavæða. Það er full ástæða til þess eins og hér hefur verið rakið af hv. þm. sem þingmönnum sem hér hafa talað, sérstaklega Ögmundi Jónassyni flutningsmanni sem mælti fyrir tillögunni í upphafi umræðunnar. Það er vert að gera hér grein fyrir því og draga athyglina að því að einn af hornsteinum þessarar ríkisstjórnar, eitt af meginatriðunum í stjórnarsáttmála þessarar ríkisstjórnar var einkavæðing og sala á ríkiseignum, á almannaþjónustufyrirtækjum. Þetta er ítrekað í mörgum tillögum og mörgum skýrslum sem ríkisstjórnin hefur sent frá sér um einkavæðingaráformin. Gjarnan er hnýtt aftan við í þessum skýrslum, þessum ályktunum, að einkavæðingin auki samkeppni og skilvirkni í þjóðfélaginu og að markaðsöflin séu miklu betri og meiri trygging fyrir skynsamlegri nýtingu og ráðstöfun þessara verkefna. Látið er að því liggja og því er haldið fram í gögnum sem ríkisstjórnin sendir frá sér um einkavæðingarmálin að einkavæðing almannaþjónustunnar dragi úr áhrifum sérhagsmunahópa og að einkavædd fyrirtæki hafi meiri möguleika til að greiða góðu starfsfólki laun o.s.frv. Margt sem þarna er dregið fram á að vera svo miklu betra við einkavæðinguna heldur en í samrekstrinum. Herra forseti. Einavæðingin og sala á almannaþjónustufyrirtækjum eru eða hafa verið ein af meginmarkmiðum þessarar ríkisstjórnar og einn af hornsteinum stjórnarsáttmálans. Að þessu hefur líka verið unnið oft af meira kappi en forsjá eins og dæmin sanna og hér hefur verið rakið. Við minnumst umræðunnar og ákvörðunar um sölu á Landssímanum. Landssímann skyldi selja hvað sem tautaði og raulaði, þó svo að Landssíminn sæti orðið uppi með jafnvel þrjá forstjóra á launum og þó að menn sætu uppi með svo mikla spillingarumræðu, spillingarvef að þjóðinni ofbauð. Meira að segja ofbauð einnig einstökum stjórnarmönnum í Landssímanum eigin nærvera þar og sögðu sig úr stjórn. Þetta hafa verið hornsteinar hjá þessari ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. á þessum árum. Það var ekki þessum flokkum að þakka að ekki tókst að selja Símann. En sem betur fór var það þjóðin, almenningsálitið sem barðist hart gegn sölu Landssímans. Ég hygg að það hafi ráðið mestu um að við höfum Landssímann enn í ríkiseigu, þó að við vildum geta beitt honum enn þá sterkar í þágu almannahagsmuna vítt og breitt um landið. Herra forseti. Þessi einkavæðing er búin að vera einn af meginþáttum ríkisstjórnarinnar. Gerðar hafa verið skoðanakannanir meðal þjóðarinnar um hvaða afstöðu hún hefði til þessara áforma og fyrirætlana ríkisstjórnarinnar. Gerð var skoðaðanakönnun um afstöðu þjóðarinnar til sölu Landssímans. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð óskaði eftir því við Gallup að þessi könnun yrði gerð og hún var gerð í mars í ár. Fram komu afdráttarlaus skilaboð. Yfir 60% þjóðarinnar sem afstöðu tóku vildu að Síminn yrði áfram í opinberri eigu, voru andvíg því að hann væri seldur. Þetta voru afdráttarlaus skilaboð þvert á stefnu Framsfl. og Sjálfstfl. Það var líka athyglisvert, herra forseti, varðandi Framsfl. sem hefur stutt svo dyggilega þessa einkavæðingu og gert hana að baráttumáli sínu, eins og við heyrðum hjá hæstv. viðskrh. áðan, að þegar kjósendur eða stuðningsmenn Framsfl. voru spurðir um afstöðu þeirra til sölu á Landssímanum þá vildu 64% af þeim sem lýstu sig stuðningsmenn Framsfl. að Landssíminn væri í opinberri eigu, voru andvíg sölunni, 64%. En hæstv. viðskrh., ráðherra Framsfl., vill ekki taka tillit til sjónarmiða stuðningsfólksins heldur veður áfram í einkavæðingarblindni sinni. Þegar litið er síðan til íbúa hinna dreifðu byggða utan höfuðborgarsvæðisins þá eru milli 70 og 80% af íbúum utan höfuðborgarsvæðisins andvíg sölunni, vilja að Landssíminn sé áfram í opinberri eigu. Engu að síður var mikill meiri hluti í öllum landshlutum fyrir því að svo skyldi vera. Í hvers þágu voru þá stjórnarflokkarnir, Framsfl. og Sjálfstfl., að vinna við þetta eitt af meginmarkmiðum sínum í ríkisfjármálum, þvert á vilja þjóðarinnar? Þjóðin veit hvað hún vill þegar hún er spurð. Gallup gerði einnig nýverið, nú bara í ágúst, september, skoðanakönnun um afstöðuna til sölu á ríkisbönkunum. Sala þeirra er jú búin að vera í löngu ferli. Engu að síður eru úrslitin þar þau að af úrtakinu voru 42% andvíg sölunni en einungis 37% fylgjandi sölu á bönkunum. Meiri hluti þeirra sem afstöðu tók, talsvert ríflegur meiri hluti, var andvígur sölu á ríkisbönkunum. En þetta er búið að vera eitt af keppikeflum þessarar ríkisstjórnar. Einnig hér er ríkisstjórnin að vinna í andstöðu við vilja þjóðarinnar. Herra forseti. Þessu til viðbótar er sú umræða sem við höfum upplifað á síðustu mánuðum, þessi mikla og gífurlega spillingarumræða sem hefur tengst þessari einkavæðingu. Því er fyllilega ástæða til að staldra hér við og fara yfir málin, kanna stöðuna og gera betur, hætta við að einkavæða almannaþjónustu og taka upp skipulögð vinnubrögð þar sem einkavæðing og sala gæti verið réttlætanleg.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að vekja eftirtekt á því að það er skýr greinarmunur á afstöðu þingmanna hv. Samfylkingarinnar annars vegar og hins vegar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs til einkavæðingar. Hv. þingmenn VG eru þeirrar skoðunar að það eigi undir engum kringumstæðum að einkavæða það sem þeir kalla almannaþjónustufyrirtæki. Ég vil að það komi alveg ljóst fram, herra forseti, að Samfylkingin er í grundvallaratriðum ekki á móti því að fyrirtæki í samkeppnisrekstri en í eigu ríkisins séu almannavædd, þ.e. að þau séu sett yfir á markað og færð með þeim hætti í hendur einkaaðilum. Það verður hins vegar að gerast eftir skýrum leikreglum, opnum og gegnsæjum. Það sem þingmenn Samfylkingarinnar og reyndar Frjálslynda flokksins og VG eru algjörlega sammála um er að undir engum kringumstæðum beri að einkavæða heilbrigðiskerfið og menntakerfið. Við sáum nú brotlendingu einkavæðingar menntakerfisins hjá Sjálfstfl. í Hafnarfirði, í Áslandsskóla. Við höfum líka séð erlendis hvernig einkavæðing heilbrigðiskerfisins hefur farið með gæði þjónustu. Ég nefni þetta í uppahfi máls míns, herra forseti, vegna þess að ég vil að það sé alveg ljóst að ákveðinn stefnumunur er þarna annars vegar hjá Samfylkingunni og hins vegar Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði sem ber fram þetta þingmál. Ég vil líka að það komi skýrt fram, herra forseti, að ríkisstjórnin og háttalag hennar hefur í reynd komið óorði á einkavæðingu. Hv. þm. Jón Bjarnason rakti niðurstöður skoðanakannana sem sýndu glöggt þá breytingu sem orðið hefur á nokkurra ára skeiði á viðhorfi almennings til þess að selja t.d. bankana. Ekki eru mörg ár síðan að það var a.m.k. glöggur meiri hluti fyrir því. Hins vegar hafa mál skipast þannig af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að ekki nokkur maður getur fellt sig við það vinnulag sem þar hefur verið haft í frammi. Gildir þá einu hvort við erum að ræða um bankana eða Landssímann. Nú vitum við að einkavæðingarferlið allt saman er helbert klúður hjá hæstv. ríkisstjórn. Það er væntanlega þess vegna sem hæstv. forsrh. tiplar á tánum út úr húsinu þegar við viljum fá hann til umræðunnar, eins og sjálfsagt er, um þetta mál. Hæstv. forsrh. er sá sem ber hina formlegu ábyrgð á einkavæðingarnefnd. Það er hún sem er undir í þessu þingmáli hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og það hefði verið eðlilegt að hæstv. forsrh. kæmi hingað til þess að skiptast á skoðunum við þingheim um þetta mál. Ég spyr, herra forseti: Er hæstv. forsrh. ekki í húsi?

Hæstv. forsrh. er ekki í húsi samkvæmt tölvunni sem ég er með fyrir framan mig.

Herra forseti. Ég hef ekki lagt það í vana minn að óska eftir því að hæstv. ráðherrar væru fluttir í böndum til umræðunnar og ég ætla ekki að gera það núna. En ég vil lýsa þeirri skoðun minni að þetta mál er svo mikilvægt og alvarlegt eins og því er nú komið fyrir atbeina vinnulags trúnaðarmanna ríkisstjórnarinnar í einkavæðingarnefnd að það er fullkomlega eðlileg krafa sem ég hygg að hv. þingmenn VG hafi flutt hér fram fyrr í dag um að hæstv. forsrh. væri viðstaddur þessa umræðu. Í skjóli einkavæðingarinnar eins og hún hefur verið rekin hér á landi þá hika ég ekki við að fullyrða að þar hefur grafið um sig það sem ég kalla spillingu. Ég kalla spillingu þá sjálftöku fjármuna sem við sáum hjá einstökum fulltrúum ríkisstjórnarinnar í einkavæðingarnefndinni. Ég vísa til þess, herra forseti, að hinn burthlaupni fyrrverandi formaður nefndarinnar, Hreinn Loftsson, hæstaréttarlögmaður og fyrrum trúnaðarmaður forsrh., skildi eftir sig heldur betur ferilinn sem ekki er hægt annað fyrir hönd skattborgaranna en sýta. Sá ágæti maður þáði fyrir störf sín á árabilinu 1996--2001 samtals rífar 16 millj. kr. En það sem er auðvitað skelfilegast við þetta er að formaður einkavæðingarnefndar keypti sérfræðiþjónustu af sjálfum sér sem á þessu bili nam meira en 10 millj. kr. Það finnst mér vera skelfilegt, herra forseti. Það finnst mér vera tilefni til þess að farið sé ofan í saumana á vinnulagi þessarar nefndar. Hvar í ósköpunum hefði þetta tíðkast annars staðar, herra forseti? Ég vísa til þess að ágætur stjórnarformaður ríkisfyrirtækis sem varð uppvís að því að gera slíkt hið sama, bara í miklu minna mæli, hvarf frá störfum. Ég tel að það hafi fyrst og fremst verið vegna þessa. Það eitt að við skyldum síðan sjá svona gerast í þeirri nefnd sem hæstv. forsrh. ber ábyrgð á nægir auðvitað til þess að menn hljóta að krefjast þess að þessi nefnd og starfsemi hennar verði skoðuð í þaula. Þegar kemur síðan að sölu bankanna, herra forseti, þá er hún líka samfelld sorgarsaga. Við sjáum núna hvernig sala bankanna er að leiða til þess að í viðskiptalífinu eru ýmis fyrirtæki að vængja sig, að klasa sig saman og leita pólitísks skjóls hjá þeim aðilum sem núna fara með völd í ríkisstjórninni. Þau eru að reyna að hrammsa til sín bita af kökunni. Auðvitað er það alveg út í hött þegar menn halda því fram að engin pólitík spili inn í það. Við sáum hvað gerðist þegar í ljós kom að Landsbankinn var kominn á þá braut að allt benti til þess að hann mundi á endanum lenda í fangi góðra og gegnra sjálfstæðismanna. Áður en það ferli var á enda runnið var auðvitað hin gamla helmingaskiptaregla tryggð með því að vildarmenn Framsfl. í viðskiptalífinu fengu sitt gamla tryggingafyrirtæki keypt til baka, þ.e. VÍS. Að halda því fram að engin pólitík hafi spilað inn í þetta er helber barnaskapur, herra forseti. Við sjáum líka þau miklu og hörðu átök sem núna geisa undir niðri um bankana tvo. Það liggur fyrir að hópur sem tengist Sjálfstfl. mun að öllum líkindum, ef allt gengur eftir sem vísbendingar hníga nú að, verða eigandi Landsbankans. Þá gerist það líka að upp eru risnir tveir vængir viðskiptafyrirtækja sem tengjast Framsfl. og vilja fá til sín Búnaðarbankann. Þá gerist það enn fremur í framhaldi af þessu að það verða átök sem leiða til þess að Gilding hf. festir sér stóran hlut í Búnaðarbankanum og maður spyr auðvitað: Með fjármagni hvers? Var það t.d. fjármagn sem var fengið að láni í Búnaðarbankanum sjálfum? Ég veit það ekki. Og allt þetta til að koma í veg fyrir að framsóknarmenn nái í þann skerf af kökunni sem þeir vilja. Herra forseti. Ég dreg þetta hér fram vegna þess að ég tel að vinnulagið sem tengist einkavæðingunni hafi leitt til þessarar sérkennilegu atburðarásar í atvinnulífi landsmanna sem mér finnst vera ákaflega ógeðfelld. Hún ber og keim af tíma sem ég hélt að væri löngu liðinn, tíma þar sem fyrirtækjaklasar verða til og reyna að fá sér skjól hjá pólitískum flokkum.

Herra forseti. Í fyrsta lagi tek ég undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, formanni Samfylkingarinnar, að það er auðvitað mjög ámælisvert að forsrh. og forsvarsmenn stjórnarflokkanna í þessum málum skuli ekki vera hér við umræðuna þegar í hlut á mál sem beinist með svo hvassri gagnrýni að framgöngu framkvæmdarvaldsins. Svo er um að ræða eitt af forgangsmálum stjórnarandstöðu við upphaf þings og þá er það alveg með ólíkindum að menn skuli láta sig hverfa eins og raun ber vitni. Hv. þm. lagði lykkju á leið sína hér til að undirstrika að Samfylkingin hefði önnur viðhorf í þessum efnum en Vinstri hreyfingin -- grænt framboð. Það hygg ég rétt vera. Fyrir minn smekk verð ég að segja að mér fannst Samfylkingin vera allt of trúgjörn í þessum einkavæðingarmálum framan af og gagnrýnislaus á framgöngu þessarar ríkisstjórnar, t.d. þegar einkavæðing Landssímans og að hluta til bankanna var á dagskrá. Ágreiningur Samfylkingarinnar við stjórnarflokkana snerist aðallega um það hvernig ætti að gera þetta, ekki hvort ætti að einkavæða. En ég leyfi mér að túlka það svo --- og fagna því --- að Samfylkingin sé að sjá að sér í þessu efni, sé að herðast á móti vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar í málinu, og það er vel. Ég hygg að það sé líka rétt að þegar kemur að undirstöðustofnunum í velferðarkerfinu sé ekki uppi teljandi ágreiningur milli þessara flokka um að þar eigi einkavæðing ekki heima. En málið er auðvitað algerlega tvíþætt. Það væri æskilegt að menn gætu haldið umræðunni um það hér á þeim grundvelli. Annars vegar er spurningin um það hvað á yfir höfuð að einkavæða. Um það getum við sannarlega verið ósammála. Hins vegar er svo hvernig farið er að því sem gert er. Burt séð frá ágreiningi um það hvort t.d. eigi að selja eða ekki selja eignarhlut ríkisins í banka eða í Landssíma hlýtur að vera gilt að menn ræði hvernig framgangsmátinn þá er að svo miklu leyti sem einkavætt er. Það er kannski að verða að stóra málinu vegna þess hvílíkt reginklúður það allt saman er orðið. Ég held að allir hugsandi menn sjái náttúrlega að það verður að reyna að leiða ríkisstjórnina frá villu síns vegar.

Herra forseti. Ég er reyndar þeirrar skoðunar, sem og Samfylkingin, að það hefði átt að stöðva núverandi söluferli bankanna, a.m.k. á meðan Ríkisendurskoðun eða annar hlutlaus aðili væri að grafast fyrir um þær alvarlegu ásakanir sem Steingrímur Ari Arason, trúnaðarmaður fjmrh. í einkavæðingarnefnd, bar fram. Sá ágæti fulltrúi sem þá hafði setið allra karla lengst í nefndinni, hartnær 11 ár, stóð upp og hratt frá sér borðum víxlaranna með þeim orðum að hann hefði aldrei áður kynnst slíkum vinnubrögðum. Það eru fyrir mér nægilega harðar fullyrðingar til þess að ég vil ekki taka neina ábyrgð, eða minn flokkur, á því söluferli sem hefur verið í gangi þó að við séum í grundvallaratriðum ekki þeirrar skoðunar að halda beri bönkunum í eigu ríkisins. Við teljum að á meðan þessar fullyrðingar Steingríms Ara Arasonar eru óhraktar sé einkavæðingarnefnd eins og hún er skipuð í dag rúin öllu trausti almennings, og ætti ekki að njóta trausts stjórnmálamanna. Þar af leiðir að hún er óbær til þess að halda áfram þessu söluferli. Það eitt út af fyrir sig hefðu allir skynsamir menn átt að geta sameinast um, jafnvel þó að þeir hefðu ekki viljað ganga eins langt og lagt er til með þessari tillögu. En jafnvel við það skirrist ríkisstjórnin. Hún lætur söluferlið halda áfram og þar með get ég ekki annað sagt en svo að hún gefur sér fyrir fram niðurstöðu Ríkisendurskoðunar og ómerkir þar með þá vinnu fyrir fram. Herra forseti. Það eru vinnubrögð sem ég get ekki sætt mig við, og ekki Samfylkingin heldur.

Herra forseti. Ég fagna þessum yfirlýsingum formanns Samfylkingarinnar. Ég kýs að skilja þær svo að Samfylkingin sé sammála báðum meginþáttum tillögunnar, að það beri að leysa einkavæðingarnefnd frá störfum og það beri að stöðva einkavæðingarferlið og aðhafast ekki frekar í því. Í greinargerð með tillögunni er nánar útskýrt hvernig við leggjum þá hluti upp, þ.e. að þessi stöðvun gildi þangað til Ríkisendurskoðun hefur lokið sinni ítarlegu úttekt á grundvelli beiðni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og þá verði það ríkisstjórnar og Alþingis að taka ákvarðanir um framhaldið. Þetta er okkar upplegg. Og ég kýs að túlka það svo að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sé hér að lýsa stuðningi við þetta meginupplegg í málinu. Ég er algerlega sammála því, og það sjá allir hugsandi menn, að núverandi einkavæðingarnefnd getur ekki haldið áfram. Hún nýtur ekki trausts. Þetta ferli er gjörsamlega hrunið í höndunum á mönnum. Það má segja að komin sé upp svipuð staða og stjórnvöld að lokum viðurkenndu með Landssímann, að það var ekkert annað að gera en að skipta þar algerlega um. Og það var gert. Það var skipt bæði um framkvæmdastjóra og stjórn vegna þess að það sem fyrir var var rúið trausti. Þetta var gert líka hjá Evrópusambandinu sem ég veit að hv. þm. þekkir vel til og sækir sér oft fyrirmyndir í. Það var skipt um alla brúna. Framkvæmdastjórnin var rekin af því að hún var rúin trausti og þegar svo er komið eiga menn að horfast í augu við veruleikann og segja: Svona er staðan. Við verðum að stokka algerlega upp spilin og byrja með hreint borð. Af hverju er þetta mikilvægt? Jú, það er líka vegna þess að það er ætlunin að selja þessi fyrirtæki út á markað. Um hvað snýst það? Um traust? Um tiltrú? Það er algerlega glatað að reyna að halda þessu svona áfram þegar öll þjóðin, allur markaðurinn, er með það á hreinu að þetta er ekkert nema bolabrögð og klíkuskapur, og vinnubrögðin ótæk. Þá er auðvitað engin tiltrú eftir lengur til þess að framkvæma þessa sölu eða einkavæðingu við eðlilegar aðstæður, hvort sem menn vilja það eða vilja ekki.

Herra forseti. Um margt erum við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sammála. Við erum að flestu leyti sammála í þeim þáttum sem hér eru ræddir varðandi einkavæðingarnefnd, kannski ekki öllum. Hitt verð ég að segja, herra forseti, að það gleður mig óneitanlega þegar hv. þm. Steingrímur Jóhann Sigfússon kemur hér upp og vísar til Evrópusambandsins sem fordæmis um góða stjórnsýslu. Ég hef löngum verið þeirrar skoðunar að þó að það fyrirbæri sé giska mikið bákn taki það stundum ákveðnum vendingum. Það er þá eins og stórt hafskip, þegar það á annað borð leggur til atlögu við spillingu í eigin ranni verður fátt fyrir. Því miður er stjórnfestan sem við sjáum að eykst í Evrópusambandinu ekki fyrir hendi innan hinnar íslensku stjórnsýslu. Það er auðvitað alveg deginum ljósara að þau mál sem komið hafa upp, stór og smá, í ranni einkavæðingarnefndar hefðu fyrir löngu átt að nægja til þess að ríkisstjórnin skipti um kúrs í málinu. Eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon bendir á hefðu allir skynsamir menn í ríkisstjórn fyrir lifandis löngu séð að hvaða ósi sú á stefndi sem þar flæddi, og yfir alla bakka á köflum. Auðvitað hefðu menn staldrað við, hugsað þetta mál upp á nýtt og sennilega komist að þeirri skynsamlegu niðurstöðu að best væri í málinu að fresta frekari sölu og taka ákvarðanir síðar. Ég hefði verið reiðubúinn til þess að taka undir hitt en mun þó kannski hryggja hv. þingmann með því að ég tel að þau mál sem ég er sammála um að eigi að fresta núna hljóti að lenda á borði næstu ríkisstjórnar og þá hljóti menn að taka einhverja ákvörðun um framvindu þess máls. Hv. þm. veit um afstöðu míns flokks í þeim efnum en hvort minn flokkur næði því fram í næstu ríkisstjórn skal ég ósagt láta að þessu sinni. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir jákvæðar undirtektir við þessari tillögu, alltént af hálfu þeirra sem hafa tekið þátt í umræðunni, en lýsi á sama tíma megnri óánægju með það að þeir ráðherrar sem málið varðar eru ekki viðstaddir umræðuna, hafa horfið á braut, og mjög fáir stjórnarþingmenn eru hér í sölum til að taka þátt í þessari umræðu. Ég hefði haldið að þetta væri kærkomið tækifæri fyrir stjórnarliða til að fara inn í almennar umræður um einkavæðingarferlið en svo virðist ekki vera. Við höfum lýst því yfir hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að við viljum ekki sölu ríkisbankanna og teljum mjög mikilvægt að í eign þjóðarinnar sé a.m.k. einn banki. Við höfum sagt að það mætti vera hvort sem er Búnaðarbanki eða Landsbanki. Meginrökin fyrir því eru auðvitað þau að bankaþjónustan er stoðkerfisþjónusta sem á að vera aðgengileg öllum. Sannast sagna er það áhyggjuefni, eins og reyndar hefur komið fram í þinginu, að það eru fleiri og fleiri fyrirtæki fjarri höfuðborgarsvæðinu sem lenda í vandræðum með fyrirgreiðslu í bönkunum vegna þess að þau eru ekki innan þess áhrifasvæðis sem bankarnir kjósa að starfa á vegna undirbúningsferlis til einkavæðingar. Þetta er mjög uggvænleg þróun og menn í atvinnulífinu úti um allt land hafa stórar áhyggjur af þessu. Ég skil ekki hvernig hv. þm. stjórnarinnar geta keyrt einkavæðingarferlið áfram í bankaþjónustunni og fullyrt að bankarnir séu betur komnir í höndum einkareksturs en í opinberum rekstri þegar það liggur fyrir á sama tíma að við tökum t.d. á Norðurlandi þátt í alls konar bankaþjónustu á heimsmælikvarða sem hefur það markmið að gæta hagsmuna og byggja upp atvinnulíf á þeim svæðum þar sem bankarnir starfa. Má þar til nefna Norræna fjárfestingarbankann sem er opinberlega stýrt fyrirtæki til þess að stuðla að framþróun á Norðurlöndunum öllum og reyndar baltnesku löndunum líka. Það er einhver skökk hugsun stjórnarliða í þessu máli öllu og kemur það kannski best fram þegar verið er að tala um einkarekstur, sem þeir kalla svo, í heilbrigðiskerfinu. Þar er unnið ötullega að því að taka út rekstrareiningar og fela þær í hendur einkaaðilum í svokölluðu einkarekstrarformi, og menn vilja ekki leggja það að jöfnu við einkavæðingu. Einkarekstrarform í heilbrigðiskerfi er bara undanfari og tæki til þess að framkalla á seinni stigum hina eiginlegu einkavæðingu. Nú um sinn, meðan menn standa í því að setja rekstrareiningar í einkarekstur, finnur almenningur ekki fyrir þessu en ef einkarekstrarformið er komið yfir allt heilbrigðiskerfið sem margir stefna að er auðvelt að gera alls konar ráðstafanir á hinum endanum, í Tryggingastofnun sem enn um sinn borgar brúsann, í framhaldi af einkarekstrarforminu til að draga úr hinni almennu þjónustu. Það væri þá einföld ákvörðun ríkisstjórnar á hverjum tíma að ekki kæmu peningar í gegnum Tryggingastofnun til að borga það sem menn tala nú svo fjálglega um að þeir ætli að borga um aldur og ævi þrátt fyrir að menn séu á leið í einkarekstrarform. Við höfum líka verið mjög andvíg því að fara í einkarekstur og einkavæðingu t.d. í stoðkerfinu sem lýtur að rafmagnsframleiðslu. Þar eru komin fram dæmi sem hafa gefist ákaflega illa, sérstaklega í strjálbýlum löndum, eins og t.d. Svíþjóð sem hefur farið í gegnum einkavæðingarferli. Þar hefur slík kerfisbreyting leitt til þess að menn hafa auðvitað, eins og gildir um einkafyrirtæki, viljað fá afrakstur af sínu fé sem hefur leitt til þess að rafmagnsverð hefur orðið allmiklu hærra sérstaklega í dreifbýli. En það sem menn áttu þó síður von á er að það hefur líka hækkað í þéttbýlinu. Hv. þm. Jón Bjarnason kom vel inn á það áðan með Landssímann og það er stefna okkar líka að við viljum að fjarskiptin séu í höndum opinberra aðila og lítum á það sem grunnalmannaþjónustu, enda hefur það komið fram í skoðanakönnunum, eins og hv. þm. Jón Bjarnason rakti svo vel, að mikill meiri hluti þjóðarinnar vill ekki að Landssíminn verði seldur og menn vilja líta á hann sem þjóðarfyrirtæki sem þjóni landsmönnum öllum. Hv. þm. Kristján Pálsson kom hér í andsvari áðan og talaði um að einkavæðing og sala ríkisfyrirtækja væri forsenda þess að hægt væri að fara í opinberar framkvæmdir úti á landi svo sem gangagerð og vegagerð. Þetta er mjög mikil einföldun á hlutum og er til þess fallið að kaupa stuðning manna við eitthvað sem þeir aðhyllast ekki ef þeir fái eitt eða annað í staðinn, eins og göng eða aukna vegagerð. Að þeim málum er hægt að standa á annan hátt. Núna eru eyrnamerktir vegna sölu að mig minnir 1,3 milljarðar í fjárhagsáætlun. Við höfum líka mjög vond dæmi vegna stærðar landsins sem mér er mjög umhugað um. Þessi hugsun um samkeppni, einkavæðingu, hefur leitt okkur út á hálar brautir á mjög mörgum póstum, eins og t.d. í flugmálunum. Ég held að það að framkalla og setja af stað óhefta samkeppni í svo stóru landi hafi t.d. orðið til þess að þjónusta í flugi er miklu minni en hún var bara fyrir 10 árum. Mikil samkeppni hófst milli félaga sem fíruðu niður verði um tíma og á tímabili t.d. var hægt að fljúga til Akureyrar fyrir hálfvirði þar sem allir gerðu sér grein fyrir að ekki mundi ganga til lengri tíma. Og við erum þeirrar skoðunar að í slíkum tilfellum hefði verið miklu betra að styðjast við svokallað einkaleyfisform, þannig að hlutirnir færu ekki á þann veg sem þar fór. Við vitum afleiðingarnar, að bæði félögin sem kepptu hvað harðast átu upp allt eigið fé og afleiðingin varð síðan tvöföldun á miðaverði og þjónustu var hætt í mjög veigamiklum póstum á landsbyggðinni. Samkeppni og einkavæðing og einkarekstur er þess eðlis að það hentar ekki í okkar stóra landi, sérstaklega hvað varðar grunnþjónustumál sem við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði gefum okkur út fyrir og viljum standa alveg sérstakan vörð um og munum gera eins lengi og við höfum mögulegt afl til að sveigja menn af þeirri braut.

Herra forseti. Ég vil gera sérstaklega að umtalsefni stefnu ríkisstjórnarinnar í einkavæðingarmálum og hvernig hún hyggst ná fjármagni úr einkavæðingunni til hinna ýmsu verkefna og hvernig það hefur gengið til þessa. Einkavæðing og sala á ríkisfyrirtækjum og á almannaþjónustufyrirtækjum er einn af hornsteinum stefnu ríkisstjórnar Framsfl. og Sjálfstfl., að einkavæða og selja, einkavæða og selja allt sem hægt er. Látið er að því liggja að því fjármagni skuli síðan varið til sérstakra verkefna og gjarnan slegið upp að það skuli fara til fjárfestinga úti á landi. Það er afar óréttmætt að vera að stilla upp einstökum hópum og íbúum landsins eða landshlutum gagnvart því hins vegar að ríkið selji almannaþjónustufyrirtæki. Það er afar óréttlátt, ósanngjarnt og ótilhlýðilegt að gera það með þeim hætti. Við erum ein þjóð í þessu landi og það er einn ríkiskassi og við seljum ekki Landssímann eða Búnaðarbankann til að leggja vegi á Vestfjörðum eða Austfjörðum og segjum við fólk: Ef þið hafið ykkur ekki hæg þá fáið þið ekki þennan veg, þá seljum við ekki Landsbankann og þá fáið þið ekki þennan veg. Það er ósiðlegt og ekki bjóðandi að tala svona við hina íslensku sameinuðu þjóð. Og ég frábið mér svona málflutning. Ríkissjóður er einn sjóður og hann er sjóður okkar allra og hagsmunir þjóðarinnar eru hagsmunir okkar allra en ekki að einstakir landshlutar séu dregnir þannig í dilka. Kannski vita þeir sem þetta segja að það eru einmitt íbúar úti um hinar dreifðu byggðir sem óttast stefnu ríkisstjórnarinnar í einkavæðingu á almannaþjónustu. Mun sala á bönkunum, sala á ríkisbönkunum verða til þess að auka þjónustu bankanna, viðkomandi banka, á Norðausturlandi, á Vestfjörðum, Vesturlandi, mun hún verða til þess? Nei. Það liggur alveg ljóst fyrir að hún mun ekki verða til þess. Hún mun leiða til þess að bankaútibúum verði lokað. Við höfum fengið smjörþefinn af því. Í söluskilmálum bankanna, Búnaðarbankans og Landsbankans, eru engin skilyrði sett um þjónustu, engin. Bankarnir eru seldir gjörsamlega kvaðalaust. Sum af þessum bankaútibúum --- tökum bankaútibú Búnaðarbankans í Búðardal sem er stofnað á grunni Sparisjóðs Dalasýslu, sem lagði sitt fjármagn, sína viðskiptavild og meira að segja ábyrgðir ábyrgðarmanna sinna inn í Búnaðarbankann. En þegar verið er að selja Búnaðarbankann, er þá nokkurt skilyrði sett fyrir því að Búnaðarbankinn haldi áfram öflugri og góðri þjónustu í Dalasýslu? Nei. Og það er ekki að furða þótt íbúar Dalasýslu og annarra landshluta óttist um hag sinn, óttist um þjónustu sem verður í boði eftir slíka einkavæðingu. Það er því ruddalegt að skella því framan í fólk og segja að verði bankinn ekki seldur þá fái það ekki þennan veg. Það er virkilega ósiðlegt, virðulegi forseti, ég verð að segja það og ekki samboðið alþingismönnum að hafa þau orð um. Við erum ein þjóð í einu landi og hagsmunir eins eru hagsmunir allra. Þetta vil ég leggja áherslu á. Í farvatninu er aukin einkavæðing. Hæstv. forsrh. gat þess í ræðu með erlendum bankamönnum að hann vildi aukna einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Hæstv. félmrh. flutti frv. á Alþingi síðasta vetur um einkavæðingu kaldavatnsveitna, að kaldavatnsveitur sveitarfélaga yrðu einkavæddar og gerðar að hlutafélögum þannig að sveitarfélögin gætu selt þau. Við erum á slíkri ferð. Það er fyllilega ástæða til, herra forseti, að staldra við. Er það þetta sem við viljum? Er það þetta samfélag sem við viljum? Að segja íbúum hvort sem er á Siglufirði eða Raufarhöfn að þeir fái ekki veginn nema bankinn verði seldur. Það er ekki svona afstaða til hinnar íslensku þjóðar sem ég held að hún vilji heyra. Hún vill heyra að hagsmunir okkar allra fari saman og að ekki sé verið að gera eina aðgerð til þess að múta einstökum hópum þjóðfélagsins eins og hér kom fram í máli hv. þm. Kristjáns Pálssonar. Herra forseti. Það er ekki aðeins sú spilling sem hefur einkennt einkavæðingu Framsfl. og Sjálfstfl. nú síðustu missirin og það hvernig þessir flokkar eru fyrir fram að skipta á milli sín almenningseigum, milli vildarvina sinna, sem haft er sem annar drifkraftur einkavæðingarinnar, heldur einnig það að við erum að ganga út á hæpinn veg í að einkavæða almannaþjónustuna sem er grunnstoðin fyrir samfélagið í landinu. Hún jafnar búsetumun, hún jafnar mun á lífskjörum og hún gefur okkur möguleika til þess að búa sem ein þjóð óháð aðstæðum. Það á við um heilbrigðisþjónustuna, menntakerfið, fjarskiptin, samgöngurnar og það á, virðulegi forseti, líka við um grunnfjármálaþjónustu sem er undirstaða bæði fyrir líf og störf einstaklingsins og fyrirtækjanna í landinu. Þess vegna ber brýna nauðsyn til að þetta ferli sé endurskoðað, sala bankanna fari ekki fram öðruvísi en að grunnþjónusta verði tryggð, þeir séu þá seldir með þeim skilyrðum að haldið verði uppi sömu og góðri þjónustu um allt land. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði viljum reyndar að það sé einn sterkur ríkisbanki sem veitir örugga þjónustu um allt land, þar sem arðsemiskrafa fjármagnsins er ekki sett númer eitt, heldur þjónustan, en annar áhættufjármálamarkaður gæti þess vegna verið í einkarekstri. Virðulegi forseti. Ég legg áherslu á tillögu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um að staldra nú við í einkavæðingunni, líta á hvernig gengið hefur, fara yfir málin áður en næstu skref eru tekin. Virðulegi forseti. Ég tel afar brýnt að svo verði gert.

Virðulegi forseti. ,,Tugmilljónir í rekstur tómrar sjúkradeildar``, ,,Vandi heilsugæslunnar -- vandi fólksins í landinu``, ,,Rekstrarvandi heilbrigðisstofnana í skoðun``, ,,Engin heilsa án geðheilsu``, ,,Sjúkrastofnanir safna skuldum: Ekki tekið á vandanum``, ,,Kúvending í gjaldtöku ekki á mínu borði. Heilbrigðisráðherra hækkar kostnaðarþátttöku sjúklinga. Segir verðlagsbreytingar á komugjöldum til sérfræðinga til athugunar. Forgangsröðun sem kallað hefur verið eftir er til, segir ráðherra.`` Þetta eru sýnishorn af fyrirsögnum blaða um stöðu heilbrigðismála í dag. Það er ekki alltaf vönduð umfjöllun sem fylgir fyrirsögnunum en sýnir þó að staða heilbrigðiskerfisins er óásættanleg. Í Læknablaðinu sem kom út í gær eru einnig tvær greinar, vönduð umfjöllun um stöðuna þar sem stefna eða stefnuleysi heilbrigðisyfirvalda og stjórnmálamanna er harðlega gagnrýnt. Fyrirsagnir þeirra segja e.t.v. allt sem segja þarf en þar segir, með leyfi forseta: ,,Heilbrigðisyfirvöld hafa enga stefnu. Barátta heimilislækna snýst um réttindi.`` --- ,,Heilsugæslan í uppnámi. Ríkisendurskoðun auglýsir eftir stefnu en ráðherrann þráast við.`` Allt ber að sama brunni. Það er lýst eftir stefnu stjórnvalda. Það er lýst eftir stefnu stjórnmálamanna. Þar höfum við brugðist. Við höfum brugðist því starfsfólki sem hefur borið uppi góða heilbrigðisþjónustu, reynt að reka hinar ýmsu stofnanir innan heilbrigðiskerfisins án þess að fyrir lægi skýrt skilgreind stefna um það hver á að gegna hvaða hlutverki og hvaða verkefni hver stofnun á að vinna. Og vegna þess að skýrar skilgreiningar vantar byggja allar ákvarðanir um framlög á fjárlögum til þessara stofnana á afar veikum grunni enda sést vel á svörum heilbrrn. við fyrirspurn minni um áætlaðar afkomutölur heilbrigðisstofnana á þessu ári að þar er vandinn stór. Áætlaður uppsafnaður halli sjúkrastofnana í lok þessa árs nemur rúmlega 2.800 millj., tæpum þrem milljörðum. Það er ekki lítið þegar litið er til þess að í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar fyrir næsta ár er einungis reiknað með 2 milljarða tekjuafgangi ef frá er talin eignasala. Og í frv. er þessum vanda ekki mætt. Áætlanir ráðuneytis gera ráð fyrir að aðeins þrjár sjúkrastofnanir sýni jákvæða rekstrarstöðu, þrjár séu reknar á núlli og allar hinar með neikvæða stöðu ásamt uppsöfnuðum vanda frá fyrra ári. Þessar staðreyndir lágu fyrir við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár en samt var þessum stofnunum gert að spara allt að 4%. Tökum dæmi: Landspítali -- háskólasjúkrahús sem í árslok 2001 var með milljarð í uppsafnaðan vanda fékk 800 millj. kr. minni fjárveitingu á þessu ári en því síðasta auk þess sem ekki komu að fullu til greiðslur vegna gerðra kjarasamninga. Og vegna úrræðaleysis heilbrigðiskerfisins er háskólasjúkrahúsinu gert að sinna verkefnum sem með réttu ættu að vera annars staðar, 10.000--15.000 komum á bráðamóttöku sem heilsugæslan ætti að vera í stakk búin til að taka á móti, 132 langlegusjúklingum sem með réttu ættu að vera á öðrum stofnunum eða heimilum. Og þegar aðrir spítalar í nágrenni höfuðborgarinnar loka deildum til að spara í rekstri eykst álagið á Landspítalann óhjákvæmilega. Hvert á hlutverk Landspítala -- háskólasjúkrahúss að vera? Hæstv. heilbrrh. sagði í umræðu um fjárlög að rekstrargrunnur sjúkrahússins hefði verið leiðréttur. Hvernig er hægt að leiðrétta rekstrargrunn sjúkrastofnunar án þess að hlutverk hennar hafi verið skýrt skilgreint? Það er að mínu mati algjörlega útilokað. Stjórnendum og starfsfólki sjúkrastofnana verður ekki kennt um neikvæða rekstrarstöðu upp á tæpa þrjá milljarða. Þar er um að kenna skorti á pólitískum vilja til að móta skýra stefnu um hlutverkaskipti innan heilbrigðisþjónustunnar og því að fjárlög ríkisins byggja lítið sem ekkert á framtíðarsýn þar sem stjórnendur búa við eitthvert öryggi varðandi fjárveitingar til lengri tíma en eins árs í senn. Og vandinn er víðar. Hjá daggjaldastofnunum vantar líklega um einn milljarð, annan í aðra öldrunarþjónustu þar sem biðlistar eftir vistun eru langir og það sama gildir um geðheilbrigðisþjónustuna og aðra sérhæfða læknisþjónustu eins og umræða síðustu daga hefur sýnt. Við erum jafnvel að tala um að 4--5 milljarða vanti inn í kerfið strax í dag. En vandinn, hæstv. heilbrrh., er ekki hvað sístur í grunnþjónustu heilbrigðiskerfisins, heilsugæslunni. Í henni er kerfið á höfuðborgarsvæðinu löngu sprungið og getur engan veginn annað því hlutverki sem því er ætlað lögum samkvæmt. Og annars staðar á landinu hafa starfandi heimilislæknar sagt störfum sínum lausum vegna óánægju með kjör sín. Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að bregðast við því að allir starfandi heimilislæknar á Suðurnesjum ætla að hætta störfum 31. október, þ.e. eftir rúmar þrjár vikur? Og hvernig ætlar hæstv. ráðherra að bregðast við því að allir starfandi heimilislæknar í Hafnarfirði hætta störfum 30. nóvember? Á fleiri stöðum blasa við uppsagnir til viðbótar við það að fjöldi heimilislækna hefur horfið frá störfum á undanförnum árum vegna óánægju með kjör sín og þá vanvirðu sem sérmenntun þeirra er sýnd í samanburði við aðra sérmenntun innan læknastéttarinnar. Þeir sem fara í læknanám taka í æ minnkandi mæli heimilislækningar sem sérgrein vegna þeirrar óánægju sem ríkir með kjör þeirra. Skipulag heilsugæslunnar hvílir á grunni sem settur var í lög 1973. Þá var reiknað með tvískiptu heilbrigðiskerfi, annars vegar heilsugæslunni sem á að sinna mikilvægri grunnþjónustu og hins vegar þjónustu annarra sérmenntaðra lækna utan sjúkrastofnana. Um þetta kerfi ríkti lengi vel sátt og heilsugæslan virkaði sem sú sía sem hún átti að vera auk þess að sinna grunnþjónustunni innan heilbrigðiskerfisins. En um 1996 riðlaðist þetta kerfi, ríkisvaldið stóð ekki við sinn hluta og grunnþjónustan sem heilsugæslan veitti varð hornreka, ekki lögum samkvæmt heldur í framkvæmd. Aðrir sérfræðingar en heimilislæknar tóku að sinna grunnþjónustunni vegna þess að þeir höfðu fengið nánast opna heimild á ríkissjóð í formi greiðslna fyrir unnin læknisverk á einkareknum stofum úti í bæ, allt undir yfirskyni valfrelsis sjúklingsins, möguleika hans til að meta eigin þarfir. Frá þessum geira læknastéttarinnar hafa ekki heyrst miklar kvartanir enda sýnir skýrsla Ríkisendurskoðunar svart á hvítu að þeir hafa undan engu að kvarta og útgjöld ríkisins vegna þessa hafa vaxið gífurlega auk þess sem sjúklingurinn borgar meira. Heilsugæslan er mikilvægasta stoð heilbrigðiskerfisins og ég fullyrði að hefði hún fengið að þróast í þá veru sem lög gerðu ráð fyrir byggjum við ekki við þann vanda sem við blasir í heilbrigðiskerfinu í dag. Fjármunir væru betur nýttir og ljóst hver ætti að gera hvað innan þessa kerfis. Það þarf auðvitað að skilgreina hlutverk heilsugæslunnar betur, kostnaðargreina einstaka þætti hennar og byggja hana upp þannig að um öfluga forvörn, læknishjálp og eftirfylgni sé að ræða, að allir eigi greiðan aðgang að henni og hún virki sem sú sía í aðra þætti heilbrigðiskerfisins sem hún á að gera lögum samkvæmt. En því miður virðist ekki vera til staðar vilji né pólitískur kjarkur til að taka á málum. Og þar er ekki við hæstv. ráðherra einan að sakast. Máltækið segir: Hver hefur sinn djöful að draga, og það á við um hann eins og marga aðra. En ráðuneytið getur þó sýnt þann kjark að hlusta á rök heimilislækna, móta stefnu til framtíðar og fara að gildandi lögum. Lögin segja að hér skuli ríkja tvískipting heilbrigðiskerfisins í frumþjónustu og sérfræðiþjónustu. Á þetta hafa heimilislæknar ítrekað bent og að raunveruleikinn sé annar. Valfrelsi sjúklinga um hvert þeir leita riðlar kerfinu. Ef tvískiptingin á að gilda hlýtur ráðherra að beita sér fyrir því að sía heilsugæslunnar virki og gengið sé út frá tilvísunum. Ef valfrelsið á að gilda eru forsendur brostnar fyrir því að mismuna heimilislæknum í starfskjörum miðað við aðrar stéttir sérfræðinga. Hver er stefna hæstv. ráðherrans og hvað hyggst hann gera? Það er ljóst að heimilislæknar láta ekki bjóða sér lengur að þeim, einum sérfræðinga, sé boðið upp á að vinna eftir tvískiptu kerfi, að viðræður við þá séu hunsaðar og störfin vanvirt. Því hvað felst annað í því starfsumhverfi sem heilsugæslunni hefur verið búið á síðustu árum? Ef ekki er farið að lögum um tvískiptingu heilbrigðiskerfisins í frumþjónustu og annarri sérþjónustu eru engar forsendur til staðar til að neita því að heimilislæknar fái að gera gjaldskrársamninga á sama grundvelli og aðrir sérfræðingar. Þá þurfa að koma til gagngerar breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu. Er það vilji ráðherra? Það er nauðsynlegt að fá svör við þeirri spurningu. Tillaga mín er sú að þegar verði skipaður þverpólitískur starfshópur sem vinni úr þeim gögnum sem þegar liggja fyrir, m.a. skýrslum Ríkisendurskoðunar, um ýmsa þætti heilbrigðisþjónustunnar og innan tveggja mánaða skili þessi starfshópur af sér frumtillögum um skipulag heilbrigðisþjónustunnar sem verði teknar hér til umræðu fyrir afgreiðslu fjárlaga. Við höfum allar forsendur til að búa við öflugt vel rekið heilbrigðiskerfi þar sem hlutverk hverrar stofnunar er skýrt skilgreint. Það er kallað eftir skýrri stefnu stjórnvalda í þessum mikilvæga málaflokki.

Herra forseti. Í upphafi, áður en ég kem að nokkrum þeim atriðum sem hv. 3. þm. Suðurl. gerði að umtalsefni, finnst mér rétt að taka fram nokkur atriði um íslenska heilbrigðiskerfið. Það er þrennt sem einkennir íslensku heilbrigðisþjónustuna: Hún er mjög góð í alþjóðlegum samanburði. Hér er afar fært fagfólk. Aðgengi hér og réttur sjúklinga til þjónustu er með því besta sem gerist í heiminum. Þetta eru afar einföld grundvallaratriði en þau eru ekki mjög spennandi í fréttum eða flokkssamþykktum Samfylkingarinnar. Staðreyndir eru að hér eru til að mynda fleiri læknar á hverja 100.000 íbúa en gengur og gerist annars staðar á Norðurlöndum þar sem staða þessara mála er hvað best í heimi. Læknisheimsóknir á íbúa eru hér fleiri en annars staðar á Norðurlöndum. Við Íslendingar erum ávallt fyrstir þjóða til að taka upp nýjustu og oft dýrustu lyfin. Hér er algengara og umfram allt almennara en annars staðar að fólk fari í flóknar læknisaðgerðir. Hér er almennara en annars staðar að boðið sé upp á dýrar aðgerðir þar sem aðrar þjóðir nota ódýrari úrræði. Þannig mætti lengi telja. Niðurstaðan er sú að óvíða eru lífslíkur betri en hér. Barnadauði er hér hvað lægstur í heimi og það er sannfæring mín að almenn lífsgæði sjúklinga séu með besta móti hér. Þetta er raunar staðfest hvað eftir annað í alþjóðlegum samanburði og þetta hefur okkur Íslendingum tekist í stóru og fámennu landi. Virðulegur forseti. Stjórnarandstöðuþingmenn hafa upp á síðkastið gert harða hríð að heilbrrh. Hv. varaformaður Samfylkingarinnar, hv. 3. þm. Suðurl., hefur nú skipað sér í sömu sveit. Hv. 7. þm. Reykv. gerði á flokkssamkomu mikið úr þeirri uppgötvun sinni að heilbrigðisþjónustan væri í uppnámi vegna þess sem hann kallaði mistök tveggja ráðherra framsóknarmanna sem haldið hafi um stjórnartaumana í heilbrrn. um hríð. Af þessu tilefni og af þeim orðum sem hér hafa fallið af hálfu hv. málshefjanda er rétt að rifja upp ástandið í heilbrigðismálum þegar ráðherra Framsfl. kom að þeim málaflokki fyrir nokkrum árum. Aðkoman í heilbrrn. var í meira lagi sérstök. Ráðuneytið var eins og skúta sem lent hafði í hafvillum með rá og reiða. Það kom í hlut nýs ráðherra framsóknarmanna, fyrirrennara míns, að endurskipuleggja allt innra starf ráðuneytisins. Samskipti við lækna í landinu voru við frostmark vegna erfiðustu deilu sem heilbrigðisyfirvöld hafa lent í við lækna og samtök þeirra, einkum sérfræðilæknafélagið, um árabil. Í þessu felst enginn dómur eða mat á þeim tillögum sem deilt var um. Það var raunar stefna þáv. ríkisstjórnar ef rétt er munað og ég ætla mér ekki að hafa skoðun á því hverjum mátti kenna um deilurnar, sérfræðilæknamönnum eða heilbrrh. En deilurnar voru staðreynd og þær höfðu eitrað samskipti heilbrigðisyfirvalda og lækna. Það er fjarri þeim sem hér stendur að skilgreina stöðuna sem uppi var vorið 1995 sem algjört uppnám í heilbrigðisþjónustunni. Fólk fékk hér sína þjónustu, fagfólkið sinnti sjúkum, en vissulega blasti við alvarlegur vandi, vandi sem þurfti að taka á og afstýra þeirri stórstyrjöld við sérfræðilækna sem blasti við. Það hefur ávallt verið vandi í heilbrigðisþjónustunni og það hefur ávallt verið hlutverk heilbrrh. að reyna að leysa hann. Vandamál á þessu sviði jafngildir ekki upplausn og óáran eins og ætla mætti af orðum hv. 3. þm. Suðurl. og annarra sem hafa tjáð sig opinberlega um heilbrigðismálin undanfarið. Virðulegur forseti. Umræður um heilbrigðisþjónustuna undanfarið hafa einkennst af flokkspólitískri sannfæringu eða rétttrúnaði, af einskærum áhuga eða hugsjón, af beinhörðum einkahagsmunum eða af staðreyndum eins og Ríkisendurskoðun hefur lagt fram í skýrslum sem málshefjandi vék að í máli sínu. Stofnunin sendi frá sér fyrir skemmstu tvær skýrslur sem hv. málshefjandi hefur mjög vitnað til. Önnur er úttekt á rekstri heilsugæslunnar í Reykjavík og ber heitið Fyrsti viðkomustaðurinn í heilbrigðiskerfinu. Hin fjallar um starfsemi sérfræðilækna og tekur til samskipta og samninga þeirra sem gerðir voru við Tryggingastofnun ríkisins á árunum 1998--2001. Ég tel rétt að heilbr.- og trn. Alþingis sem er þverpólitískur hópur alþingismanna taki nú þessar skýrslur til skoðunar og dragi af þeim ályktanir. Það er sá vettvangur sem þessar skýrslur eiga að ræðast á og það tel ég réttu leiðina. Þessar skýrslur eru báðar mjög vandaðar og hefur verið mikið verk í þær lagt. Ég tel að það sé skylda þingsins að taka þær nú til umræðu. Heilbr.- og trmrn. og ég sem forustumaður þar erum reiðubúin að leggja þeirri umræðu lið hér í Alþingi. Það tel ég rétt að sé gert. Í sérfræðiskýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram, með leyfi forseta, að: ,,... af ýmsum ástæðum hefur Tryggingastofnun ríkisins því ekki fullkomið vald á þróun útgjalda vegna sérfræðilæknishjálpar ...`` svo vitnað sé orðrétt til skýrslunnar. Þar kemur líka fram að: ,,... verulegar breytingar urðu á starfsumhverfi sérfræðilækna með nýjum samningum við Tryggingastofnun í mars 1998 ...`` svo aftur sé vitnað orðrétt til skýrslu Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta. Þessar breytingar á svokölluðu starfsumhverfi knúðu sérfræðilæknar fram með kjaraaðgerðum sínum sem hófust í júní árið áður á ekki ósvipaðan hátt og sérfræðilæknum tókst að gera að engu áform ríkisstjórnarinnar sem hér sat árin 1991--1995 um tilvísanaskyldu. Og samningar sem heilbrigðisyfirvöld neyddust til að gera í kjölfarið, í mars 1998, eru ein meginástæðan fyrir hinni miklu kostnaðaraukningu sem orðið hefur vegna sérfræðilækninga fram til ársins 2002. Það má einnig lesa í þessari skýrslu. Ég vík nú, virðulegur forseti, að Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi og spítölunum almennt og þeim vanda sem þar er við að etja. Hafi hv. þm. nefnt frv. til fjáraukalaga í framsöguræðu sinni fór það fram hjá mér og það segir sína sögu því að þar eru lagðar til hvorki meira né minna en 1.200 millj. kr. til að leiðrétta uppsafnaðan halla á Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi. Þau mál eru auðvitað í skoðun hér ásamt öðrum málum varðandi spítalana í landinu. Þar er vissulega við vanda að etja en hins vegar hefur verið gerð grein fyrir ástæðum hans við fjárlagaumræðuna sem fór hér fram í vikunni. Ég ætla því ekki að eyða mínum stutta tíma í að gera grein fyrir því enda er mér ætlað á tólf mínútum að fara yfir heilbrigðiskerfið í landinu eins og það leggur sig. Ég vil nota þær mínútur sem eftir eru til að fara yfir ástandið í heilsugæslunni í landinu. Það hefur komið fram að heilsugæslulæknar í Hafnarfirði og Reykjanesbæ hafa sagt upp störfum. Kröfur þessa hóps hafa verið að fá gjaldskrársamning við Tryggingastofnun ríkisins eins og samið er um í samningum Læknafélags Reykjavíkur og Tryggingastofnunar ríkisins. Ég hef ekki viljað verða við kröfum þessa hóps vegna þess að það er skoðun mín að með því væri boðið heim hættu á því að heilsugæslan í núverandi mynd brotnaði niður, eða þverfaglegt skipulag hennar. Hópur heilsugæslulækna hefur krafist þess um hríð að fá samning við Tryggingastofnun á sama grundvelli og sérfræðilæknarnir og þeir hafa farið með það mál fyrir samkeppnisráð, áfrýjunarnefnd samkeppnismála og héraðsdóm. Þeir hafa haldið því fram að um mannréttindabaráttu væri að ræða. Niðurstaða málarekstursins sem hér var drepið á hefur í stórum dráttum orðið sú sem lýst var í úrskurði samkeppnisráðs en þar segir um efnisleg deilumál aðila, með leyfi forseta: ,,Af hálfu heilbrigðisyfirvalda er ekki talið þjóðhagslega hagkvæmt að hið opinbera byggi og reki með miklum tilkostnaði heilsugæslustöðvar sem þjóni öllu landinu en taki jafnframt þátt í rekstrarkostnaði sjálfstætt starfandi heilsugæslulækna sem starfa í rauninni í samkeppni við kerfið sjálft.`` Og síðan segir í úrskurðinum, með leyfi forseta: ,,Hið opinbera ber bæði rekstrarlega og fjárhagslega ábyrgð á því grunnkerfi sem er við lýði í heilbrigðisþjónustu í dag. Sú ábyrgð hvílir á ríkinu samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu. Starfsmenn grunnþjónustunnar eru starfsmenn ríkisins, og bera þær skyldur og hafa þau réttindi sem ríkið setur og fylgja þjónustunni. Eins og hverjum öðrum atvinnurekanda er ríkinu bæði skylt og nauðsynlegt að takamarka útgjöld sín eins og kostur er. Gildir það jafnt þegar ríkið þarf tímabundið að kaupa þjónustu sjálfstætt starfandi heimilislækna meðan ekki er unnt að uppfylla ákvæði um þjónustuskylduna á heilsugæslustöðvum. Atvinnurekandi, í þessu tilfelli hið opinbera, verður að geta metið og ráðið því sjálfur hve marga starfsmenn og launþega hann hefur á launaskrá hjá sér.`` Miðað við núverandi tvískiptingu í heilbrigðiskerfinu og með tilliti til þess að löggjafinn hefur ákveðið að rekstur grunnþjónustunnar sé að öllu leyti í höndum hins opinbera er ekki um eiginlegan samkeppnismarkað að ræða. Hið opinbera er bæði rekstraraðili þjónustunnar og greiðandi að stærstum hluta. Heilsugæslulæknar og annað starfsfólk grunnþjónustunnar eru launþegar hins opinbera. Þar af leiðandi eiga engin viðskipti sér stað á milli ríkisins og heilsugæslulækna. Sama á við um samninga Tryggingastofnunar ríkisins við Læknafélag Íslands og Læknafélag Reykjavíkur um þjónustu heimilislækna utan heilsugæslustöðva. Þeir samningar bera með sér öll einkenni launþegasamninga en ekki verktakasamninga eins og samningar Tryggingastofnunar við aðra sérfræðinga. Að teknu tilliti til ofangreinds er ekki hægt að fallast á að um samkeppnismarkað sé að ræða í skilningi samkeppnislaga. Allar aðgangstakmarkanir nýrra aðila að markaðnum eru í raun afleiðing þess skipulags sem ríkjandi er. Í niðurstöðu í deilu heilsugæslulækna og TR á sínum tíma hefur afstaða heilbrigðisyfirvalda falist. Það þýðir hins vegar ekki að heilbrrh. hafi lýst sig tilbúinn til að einfalda eða gera launakerfi heilsugæslulæknanna sveigjanlegra. Því hefur heilbrrh. marglýst yfir og lýst yfir fylgi við tillögur um blandað kerfi. Heilsugæslulæknar fóru sjálfir fram á að komast undir kjaranefnd að afloknum hörðum kjaraátökum. Sú skipan mála bindur hendur heilbrigðisyfirvalda og gerir þeim erfitt um vik að hlutast til um kjör heilsugæslulæknanna. Samtök þeirra hafa ítrekað verið innt eftir því hvort lagabreyting sem færði þá aftur undan kjaranefnd mundi hugnast félaginu án þess að klár svör fengjust. Heilbr.- og trmrh. á von á því að kjaranefnd kveði nú upp úrskurð sem höggvi með einhverju móti á þann hnút sem samskipti heilsugæslulæknanna hafa verið í. Er það von mín að svo verði á allra næstu dögum.

Herra forseti. Ég þakka frummælanda fyrir að taka upp þessa umræðu, nú við byrjun þingstarfa. Það má segja að við stöndum á tímamótum hvað varðar framtíðarskipulag heilbrigðisþjónustunnar því að mörgu leyti mun afgreiðsla fjárlaga ríkisins fyrir árið 2003 hafa afgerandi áhrif á hvernig heilbrigðisþjónustan þróast á næstu árum. Heilbrigðisstofnanir geta ekki haldið áfram óbreyttum rekstri, hvað þá komið á nýrri eða aukinni þjónustu, miðað við tillögur fjárlagafrv. Starfsmenn hafa nú þegar gert sitt ýtrasta til að ná hámarksaðhaldi í rekstri og verður ekki lengra gengið nema það komi niður á þjónustunni. Því miður virðast vera að koma fram merki um að of langt hafi verið gengið í niðurskurði og það komi niður á heilsu sjúklinga svo nú verður að segja stopp við frekari kröfum um sparnað. Herra forseti. Það eru nokkrar ástæður fyrir því að ég tel að fjárlögin fyrir næsta ár geti haft afgerandi áhrif á þróun heilbrigðisþjónustunnar. Ein er sú alvarlega rekstrarstaða sem mjög margar heilbrigðisstofnanir eru í í dag og að öllu óbreyttu mun skuldastaða þeirra annaðhvort halda áfram að aukast eða þær verða að draga úr þjónustunni. Alvarlegasta dæmið er rekstrarstaða Landspítala -- háskólasjúkrahúss og skiptir þá mestu máli hve háar upphæðirnar eru. Gildir þó einu hvort sjúkrahúsið fær 1,2 milljarða kr. framlag á fjáraukalögum nú því það verður skilið eftir með rekstrarhalla upp á rúman milljarð. Herra forseti. Það er vitlaust gefið í upphafi ef þetta ætlar að verða viðvarandi hallarekstur miðað við núverandi starfsemi. Og sem innlegg í þessa umræðu um Landspítala -- háskólasjúkrahús á það við um þá stofnun að þar liggja enn mjög margir einstaklingar sem hafa fengið fulla meðferð og gætu legið annars staðar, eins og á hjúkrunarheimilum ef þau pláss væru til staðar, en svo er komið að rekstur hjúkrunarheimilanna er mjög erfiður, eins dvalarheimilanna. Þeirra rekstur þarf að bæta og það vantar fleiri stofnanir ásamt heimahjúkrun. Önnur ástæða þess að ég tel að við stöndum nú á tímamótum er sú að enn hefur ekki verið sett kröftug vinna í að skilgreina fjárhagsvanda og þjónustuhlutverk hverrar stofnunar. Það verður að gera þessa úttekt í samstarfi við fjmrn. og heilbrrn., ásamt fulltrúum hverrar stofnunar fyrir sig. Við höfum lög um heilbrigðisþjónustu, almannatryggingalög og lög um réttindi sjúklinga. Þessi lög eru skýr hvað varðar hlutverk og ábyrgð heilbrigðisþjónustunnar almennt en miðað við rekstrarstöðu hverrar heilbrigðisstofnunar stangast ákvæði laganna á við þjónustugetu hverrar þeirra. Þetta er m.a. ástæðan fyrir því að hið almenna forvarnastarf veikist jafnt og þétt því það krefst aldrei sömu skjótu úrlausnar og móttaka sjúklinga. Þriðja ástæðan, herra forseti, er staða heilsugæsluþjónustunnar, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Hún er mjög veik vegna þess að hér vantar fleiri heilsugæslustöðvar og hún er auk þess fáliðuð. Kjaramál lækna hafa sett alla starfsemi stöðvanna í, að því er virðist, óleysanlegan hnút. Senn líður að því að uppsagnir margra taka gildi og starfsemi þeirra stofnana sett í uppnám. Aðdragandi þessarar deilu er orðinn langur og margflókinn og snertir úrskurð kjarasamninga, launakjör og síðast en ekki síst viðurkenningu á sérfræðinámi. Herra forseti. Það er eingöngu pattstaðan í kjaramálum heilsugæslulækna sem er ný í stöðunni. Aðrar ábendingar hafa áður komið fram við afgreiðslu fjárlaga og við umræður á þingi og í blaðaskrifum en ekki verið á þær hlustað. Mér finnst líklegt að skilningsleysi á stöðu heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu undanfarin ár hafi átt ríkan þátt í því að koma málum í þann hnút sem þau eru í í dag og um leið að gefa hugmyndum um einkarekstur byr undir báða vængi. Að áliti margra á allt að lagast ef hægt verður að koma sem mestu af þjónustu heilsugæslulækna í einkarekstur. Enn meira af þeirri þjónustu sem fram til þessa hefur verið framkvæmd á sjúkrahúsum fari í einkarekstur. Og hver er svo munurinn á einkarekstri og einkavæðingu? Jú, þessum hugtökum á ekki að rugla saman en hlutfall heilbrigðisþjónustu í einkarekstri með greiðsluþátttöku sjúklinga og Tryggingastofnunar ríkisins hefur sífellt aukist. Það er örstutt bil á milli þess að koma heilbrigðisþjónustunni í einkarekstur og að einkavæða hana að hluta eða öllu leyti og láta frjálsar tryggingagreiðslur og sjúklingana sjálfa fjármagna reksturinn að fullu. Hæstv. heilbrrh. hefur margsinnis lýst því yfir að hann vilji standa vörð um heilbrigðiskerfi sem sé aðgengilegt fyrir alla og hafa eitt kerfi innan heilsugæslunnar. Hæstv. heilbrrh. er því í erfiðri stöðu sem hann verður að leysa á næstu vikum. Heilsugæslukerfið á höfuðborgarsvæðinu er sprungið með hinum miklu fólksflutningum af landsbyggðinni á undanförnum árum. Þá hefur fólksfjölgunin orðið langt umfram spár. Þessi staða ein og sér átti fyrir löngu að vera búin að kalla á úrbætur. Aðild okkar að EES hefur einnig haft áhrif á afkastagetu heilsugæslulækna því ströng ákvæði um hvíldartíma lækna fækka viðverustundum í móttöku, og á þetta ekki síst við um lækna úti á landsbyggðinni. Þessum ákvæðum hefur ekki verið mætt með því að ráða fleiri lækna, fjölga stöðugildum, og er hugsanlega ekki hægt, eða ekki auðvelt að ráða fleiri lækna vegna þeirra starfskjara sem þeir telja sig búa við í dag. Herra forseti. Innlegg fjmrn. fyrir skemmstu í umræðum um fjárhagsvanda í heilbrigðiskerfinu var athyglisvert því af orðum hæstv. fjmrh. má ráða að meira fé kemur ekki til málaflokksins að svo stöddu, það verði að greina hvers vegna hann þenjist svo út. En hafa heildarútgjöld ríkisins miðað við verga þjóðarframleiðslu aukist óhóflega eða umfram það sem gerist í öðrum OECD-löndum? Það má leika sér að tölum og samanburði milli landa. Árið 1997 var hlutfallið hér á landi 6,7% af vergri þjóðarframleiðslu en 1999, sem var viðmiðunarár hæstv. ráðherra, var hlutfallið komið í 7,9% vergrar þjóðarframleiðslu. En staðreyndin er sú að einmitt þetta ár, árið 1999, virðist hafa verið toppur í heildarútgjöldum til málaflokksins og má finna á því haldbæra skýringu. Samkvæmt nýjustu tölum frá Þjóðhagsstofnun virðist þetta hlutfall fara lækkandi á nýjan leik og losa 7,5% árið 2001. Og þá erum við í meðallagi hvað útgjöld til málaflokksins varðar borið saman við önnur OECD-lönd. Svona samanburður þarf að ná a.m.k. yfir tvo áratugi og skoða þarf þá þætti sem hafa áhrif á þróunina svo við getum áttað okkur á því hvað hefur áhrif á hækkun útgjalda. Viljum við ekki hafa góða heilbrigðisþjónustu? Og er þá nokkuð að því að vera í meðallagi hvað varðar útgjöld til málaflokksins? Við Íslendingar erum fámenn þjóð í stóru og strjálbýlu landi og verðum að lifa með þeirri staðreynd að það kostar mikið að halda uppi heilbrigðisþjónustu í fremstu röð við slíkar aðstæður. Herra forseti. Hér hefði verið mjög áhugavert að fara yfir nokkra þá þætti sem við getum bætt án mikils kostnaðar með því að breyta áherslum, efla frumþjónustu heilsugæslunnar og spara til lengri tíma er litið, en í svo stuttri utandagskrárumræðu er varla tími til þess. Ég óska ráðherra góðs gengis í þeim viðræðum sem í hönd fara svo að vanda heilsugæslunnar megi leysa, okkur öllum til heilla.

Herra forseti. Það eru allar forsendur fyrir hendi til að íslensk heilbrigðisþjónusta haldi stöðu sinni sem ein sú besta í heiminum. Menntunarstig íslenskra heilbrigðisstétta er með því hæsta í heiminum. Á alþjóðlegan mælikvarða standa íslenskir sérfræðingar og vísindamenn í læknisfræði, hjúkrun og tengdum greinum afburðavel svo eftir er tekið í alþjóðlegu vísindasamfélagi. Óvíða er tækjabúnaður og aðstaða á heilbrigðisstofnunum betri en hér á landi. Almennt er vel búið að sjúklingum og starfsfólki. Fjármagn til heilbrigðismála er með því hæsta sem gerist í heiminum á alla alþjóðlega mælikvarða. Laun heilbrigðisstarfsmanna hafa batnað verulega á síðustu árum. Samt mætti halda af umræðunni að heilbrigðisþjónustan sé í molum. Það er röng lýsing. Almenningur er í grundvallaratriðum ánægður með þá þjónustu sem hann fær í heilbrigðiskerfinu. Hvergi annars staðar vildi hann vera þegar veikindi steðja að. En er þá allt í himnalagi? Nei, íslensk heilbrigðisþjónusta ber merki um þreytu í skipulagi. Þrátt fyrir gríðarlegar breytingar í samfélaginu, öra þekkingar- og tækniþróun, auknar kröfur og breyttar áherslur í þjónustu, meiri þekkingu og vitund almennings um rétt sinn, hefur grundvallarskipulag þjónustunnar verið óbreytt um áratuga skeið. Ríkisrekstur og fjármögnun þjónustunnar með föstum fjárlögum er hin almenna regla. Þar skera Íslendingar sig úr meðal annarra þjóða. Hvergi í hinum vestræna heimi sér ríkið um svo stóran hluta af rekstri heilbrigðisþjónustunnar. Hvergi er heilbrigðisþjónustan að mestu fjármögnuð með föstum fjárlögum eins og hér er gert. Allar aðrar vestrænar þjóðir hafa farið þá leið að kostnaðargreina þjónustuna og greiða fyrir hana á grundvelli árangurs og unninna verka, hvort sem þjónustan er veitt af ríkisstofnun, félagasamtökum eða einkaaðilum. Veikleikar skipulagsins láta ekki á sér standa. Stöðug aukning útgjalda, biðlistar, skert aðgengi, minnkuð afköst og óánægja starfsfólks. Sömu veikleikar leiddu til þess að frá því á síðasta áratug eða svo hafa hin Norðurlöndin fylgt breyttri stefnu í heilbrigðismálum og hafa markvisst fært rekstur heilbrigðisstofnana frá ríki til einkaaðila eða félagasamtaka, án þess þó að draga úr ábyrgð ríkisins á fjármögnun þjónustunnar. Fjármögnun og rekstur hafa verið aðskilin. Ríkið greiðir eftir sem áður fyrir þjónustuna, sem byggir á kostnaðarmati á þjónustuþáttum, en samningur er gerður við aðra aðila um reksturinn. Þannig er nú öll heilsugæsla í Danmörku og um 80% af allri heilsugæslu í Noregi rekin af fagfólki á grundvelli einkarekstrar. Á Íslandi er þessu þveröfugt farið. 10% heilsugæslunnar eru rekin á grunni einkarekstrar en 90% eru í ríkisrekstri. Það skyldi þó ekki vera ein ástæðan fyrir vanda heilsugæslunnar í dag? En þessi leið er ekkert ný fyrir Íslendinga. Um 94% af endurhæfingarstofnunum og um 60% af öldrunarstofnunum eru rekin af öðrum en ríkinu. Ísland stendur hins vegar upp úr þegar sjúkrahúsþjónusta og heilsugæsla eru annars vegar og að mestu rekin af ríkinu. Sjálfstfl. vill standa fyrir álíka skipulagsbreytingum í heilbrigðisþjónustu og gerðar hafa verið annars staðar á Norðurlöndunum með góðum árangri. Sjálfstfl. vill færa reksturinn í auknum mæli frá ríkinu til einkaaðila eða félagasamtaka en fjármögnunin, tryggingakerfið, verði áfram í höndum ríkisins hér eftir sem hingað til. Heilbrigðisþjónusta er samfélagsþjónusta eins og menntakerfið og félagslega kerfið sem að mestu á að fjármagna af opinberu fé. Sjálfstfl. vill ekki breyta þeirri grundvallarhugsun. Sá misskilningur hefur verið uppi að hugmyndir Sjálfstfl. leiði til einkavæðingar í þá veru að almannatryggingakerfið verði lagt niður og til verði tvöfalt heilbrigðiskerfi, eitt fyrir þá ríku og annað fyrir þá fátæku, þær feli í sér breytingar í átt að ameríska kerfinu svokallaða og að sjúklingar eigi að taka meiri þátt í greiðslu fyrir þjónustuna. Þessu hefur m.a. stjórnarandstaðan og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson haldið fram og viljað telja almenningi trú um. Slík sjónarmið eru byggð á misskilningi, hvort sem sá misskilningur er vísvitandi eða raunverulegur. Á nýlegri ráðstefnu var fjallað um breytingar á skipulagi á heilbrigðisþjónustu í Stokkhólmi. Markmið breytinganna var að breyta opinberu heilbrigðiskerfi frá gamaldags miðstýrðu einokunarkerfi stýrðu af stjórnmálamönnum í neytendavænt nútímakerfi sem hvetur til aukinnar framleiðni, svo vitnað sé í orð sænsks fyrirlesara á ráðstefnunni. Ýmsar breytingar hafa orðið á skipulagi heilbrigðisþjónustu í Stokkhólmi í kjölfarið, þar á meðal aukin samkeppni milli þeirra sem veita þjónustuna sem hefur leitt til minni kostnaðar við ákveðna þætti heilbrigðisþjónustunnar. Starfsánægja starfsmanna sem hafa fengið meira frelsi til þess að skipuleggja störf sín hefur aukist. Laun starfsmanna hafa batnað. Gæði þjónustunnar hafa aukist. Framleiðni í heilbrigðisþjónustu hefur aukist um 13% og er meiri en í öðrum sveitarfélögum sem ekki hafa farið í skipulagsbreytingar. Aðgengi hefur batnað. Biðlistar styst. Biðtími eftir þjónustu í Stokkhólmi er styttri en á öðrum svæðum í Svíþjóð. Að þessu sögðu hlýtur það fyrst og fremst að lýsa skammsýni að útiloka fyrir fram skipulagsbreytingar í átt til aukinnar útvíkkunar verkefna heilbrigðisþjónustu frá ríki til einkaaðila eða félagasamtaka. Vinstri grænir hafa lýst sig andvíga slíkum hugmyndum en það kemur svo sem ekkert á óvart. Öll hugtök sem byrja á forliðnum ,,einka`` eru eitur í þeirra beinum og ekkert frekar um það að segja. Hins vegar eru skilaboð talsmanna Samfylkingarinnar býsna misvísandi. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, fyrrv. heilbrrh., hefur t.d. margoft látið hafa eftir sér að hann sé fylgjandi ýmsum rekstrarformum. Ýmsir aðrir þingmenn Samfylkingarinnar hafa hins vegar lýst andstöðu við allar slíkar hugmyndir. Um þessar hugmyndir er hins vegar ekki ágreiningur á milli stjórnarflokkanna, þótt stjórnarandstaðan hafi reynt að ala á slíku. Í því efni bendi ég á að hæstv. heilbrrh. hefur margoft lýst því yfir að hann sé hlynntur mismunandi rekstrarformum í heilbrigðisþjónustu, þar á meðal útboði í heilbrigðisþjónustu, enda er eitt slíkt útboð í undirbúningi um rekstur heilsugæslustöðvar í Kópavogi. Herra forseti. Það er ákveðin tilhneiging hér á landi að vísa fólki í sérhæfðustu þjónustuna. Heilbrigðisþjónustan er eins og á sem rennur í nokkrum kvíslum. Þegar rennsli í einni kvísl er hindrað rennur vatnið annað. Í heilbrigðisþjónustunni rennur straumurinn til sérhæfðustu þjónustunnar. Þegar vöntun er á hjúkrunarrýmum, eins og er á Reykjavíkursvæðinu, þegar heimahjúkrun er ekki nægilega öflug og sjúkrahús á landsbyggðinni loka vegna sumarleyfa eða manneklu, þegar biðtími eftir viðtali hjá heimilislækni er allt að vika eða 10 dagar og þegar fólk hefur ekki aðgang að einfaldri ráðgjöf og leiðbeiningum, t.d. gegnum símatorg, fær það inni í dýrustu og sérhæfðustu þjónustunni sem er alltaf opin og getur ekki vísað frá sér. Afleiðingin lætur ekki á sér standa: Rekstur dýrustu og sérhæfðustu þjónustunnar vindur jafnt og þétt upp á sig. Þessu þarf að breyta. Niðurstaða mín er sú að íslensk heilbrigðisþjónusta hafi alla burði til að standast samanburð við hvaða heilbrigðisþjónustu sem er í heiminum og jafnvel vera mælikvarði sem aðrar þjóðir miði sig við. Þá veikleika sem nú eru í þjónustunni má leysa, fyrst og fremst með skipulagsbreytingum. Herra forseti. Það hefði verið freistandi að ræða frekar um einstaka þætti í heilbrigðisþjónustunni, svo sem vanda heilsugæslunnar, stöðu öldrunarmála á höfuðborgarsvæðinu, vanda Landspítala -- háskólasjúkrahúss og málefni geðfatlaðra. En tækifærið mun gefast fljótlega ef marka má boðaðar utandagskrárumræður á næstu dögum.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. málshefjanda fyrir að hafa fært þetta mál inn í utandagskrárumræðu hér á Alþingi. Eftirspurn eftir læknisþjónustu á höfuðborgarsvæðinu hefur vaxið jafnt og þétt síðustu ár, m.a. vegna fólksfjölgunar á svæðinu og einnig vegna breyttrar aldurssamsetningar. Einnig er, eins og allir vita, stöðugur straumur sjúklinga utan af landsbyggðinni til Reykjavíkur vegna alvarlegra veikinda eða eftir slys. Framlög ríkisins til heilbrigðiskerfisins hafa aukist ár frá ári og eru hér á landi með því hæsta sem gerist innan OECD-ríkjanna. Þessu guma stjórnarflokkarnir af og sífellt er klifað á því að íslenska heilbrigðiskerfið sé eitt það besta í heiminum. En er nýting okkar á takmörkuðum fjármunum til heilbrigðisþjónustunnar hagkvæm? Í stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á rekstri heilsugæslunnar í Reykjavík frá því í september 2002 er að finna eftirtaldar ábendingar til heilbrigðisyfirvalda varðandi það sem betur mætti fara. Þar er talin nauðsyn á skýrari stefnu og hugmyndum um hlutverk heilsugæslunnar innan heilbrigðiskerfisins. Þar er minnst á æskilega forgangsröðun verkefna, á það að stofnanir einbeiti sér að þeim verkefnum sem mikilvægust eru talin fyrir starfsemina og dreifi ekki kröftum sínum og fjármunum um of. Einnig er þar bent á að breyta þurfi launakerfi lækna, tekið verði upp fastlaunakerfi sem virðist hafa neikvæð áhrif á afköst, eins og segir í skýrslunni. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Að samanlögðu telur Ríkisendurskoðun einsýnt að huga þurfi að breytingum á launafyrirkomulagi heilsugæslulækna þannig að tengsl launa og frammistöðu verði aukin.`` Í skýrslunni segir einnig að mælt sé með því að skoðað verði hvort auka skuli miðlæga þjónustu og tvinna saman miðlæga og hverfislæga þjónustu á hagkvæman hátt. Heilbrigðisyfirvöld þurfi að meta hvort hugsanlegur ávinningur eða sparnaður og aukin afköst af því að gera fleiri þjónustuþætti miðlæga vegi þyngra en áherslan á nærþjónustuna. Herra forseti. Um skeið hafa ýmis teikn verið á lofti um aukna áherslu á einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Talsmenn einkavæðingar telja að einkarekstur í heilbrigðisþjónustu leiði sjálfkrafa til jákvæðrar markaðssetningar og hagkvæmni í rekstri. Eigi að beita markaðslausnum til að ná hagkvæmni í rekstri heilbrigðisþjónustunnar má efnahagur aldrei fá að ráða aðgangi einstaklinga að þjónustunni. Jafn aðgangur allra landsmanna skal tryggður. Faglegt eftirlit með kostnaði ríkisins við læknisþjónustu þarf að herða og skilgreina verkefnin svo betri yfirsýn náist yfir kostnaðinn í heilbrigðiskerfinu. Í fjárlagafrv. sem við ræddum hér fyrir nokkrum dögum er ekki tekið á vandanum í heilbrigðiskerfinu. Það kom fram í máli málshefjanda að tæpa 3 milljarða mundi vanta inn í heilbrigðiskerfið, um 1 milljarð inn í kerfi daggjaldastofnana og þar að auki þyrfti að taka á vanda geðfatlaðra sem einnig er óleyst vandamál. Samanlagður vandi sem fjárln. þarf á þessu hausti að taka á ásamt heilbrrh. er sennilega upp á 4--5 milljarða kr. Það er auðvitað svo að vandinn í heilbrigðiskerfinu er stór. Hann er ekki auðleystur. Þetta vandamál verður að leysa með sameiginlegu átaki og sameiginlegum vilja alþingismanna. Við gerum kröfu til að búa í þessu þjóðfélagi við góða og örugga heilbrigðisþjónustu og við þurfum að sameinast um að heilbrigðisþjónustan verði efld og aðgangur allra landsmanna verði tryggður án tillits til tekna. Það þarf að endurskoða lyfjakostnað og nauðsyn er á að vinna að því að auka sjúkrarými. Herra forseti. Ég rak nýlega augun í samantekt í Læknablaðinu um aukinn kostnað vegna geðlyfja. Ég býst við að hæstv. heilbrrh. hafi flett þessu blaði enda er þessi samantekt sem ég er hér með fyrir framan mig, herra forseti, unnin af deildarstjóra í heilbr.- og trmrn. Ég verð að segja að það vekur undrun mína hversu mikil aukning er á notkun tauga- og geðlyfja og í annan stað hin geysileg kostnaðaraukning sem er samfara þeirri notkun sem kemur fram á þessari töflu. Því vil ég spyrja hæstv. heilbrrh. að lokum hvort það hafi verið skoðað í heilbrrn. hvernig þessi þróun hefur verið og hver ástæðan er fyrir hinni miklu aukningu á notkun þessara lyfja.

Herra forseti. ,,Við búum við góða heilbrigðisþjónustu og gott fagfólk``, sagði hæstv. ráðherra áðan. Ég tek heils hugar undir það. Svo bætti hann við: ,,Og greiðan aðgang að þjónustunni.`` Það er kannski vandinn. Sums staðar er e.t.v. aðgangurinn of greiður og annars staðar of torveldur. Þó að við séum hér með góða heilbrigðisþjónustu þá má ýmislegt betur fara. Til dæmis sinnir heilsugæslan ekki því hlutverki sem henni er ætlað í lögum, sérstaklega ekki á höfuðborgarsvæðinu. Hér er löng bið eftir þjónustu og þúsundir eru ekki með heimilislækni. Dýrari þjónustustig, t.d. sérfræðilæknar og bráðasjúkrahús, sinna frumþjónustunni öllum til óhagræðis, sjúklingum, skattgreiðendum og heilbrigðisstarfsfólki. Sú ríkisstjórn sem nú situr gaf sérfræðilæknisþjónustuna algjörlega frjálsa og með því var byrjað að grafa undan heilsugæslunni. Ég minnist þess að sérfræðingarnir þökkuðu kærlega fyrir sig með stórum blómvendi til síðasta heilbrigðisráðherra. Það fyrirkomulag sem hér tíðkast í sérfræðilæknisþjónustunni tíðkast hvergi, að menn hafi svona greiðan aðgang, ekki einu sinni í Bandaríkjunum. Þarna er nánast opinn krani á ríkissjóð og sérfræðilækniskostnaðurinn hefur þanist út um 134% frá 1997 og heilsugæslunni hefur hnignað. Þetta er gert án þess að það sé nokkuð metið hver þörfin er fyrir sérfræðilæknisþjónustuna eins og menn hafa t.d. gert í Danmörku. Það er ekkert óeðlilegt að heilsugæslulæknarnir vilji komast á sömu kjör og sérfræðingarnir. Þeir verða auðvitað að vera á viðunandi kjörum. Það var hægt að koma slíku á við sjúkrahúsin og það ætti að vera hægt einnig í heilsugæslunni. Menn verða að helga sig hverju þjónustustigi. Það gengur ekki að vera með mismunandi kjör lækna eftir því á hvaða stigi þjónustunnar þeir starfa. Sérfræðilæknarnir á sjúkrahúsunum, sem eru einnig með rekstur á stofum úti í bæ, eru í óviðunandi stöðu. Þar eru oft alls kyns hagsmunaárekstrar og jafnvel eru þeir í samkeppni við sinn fasta vinnustað. Við getum alveg séð að þetta mundi aldrei tíðkast á hinum almenna markaði. Coca cola mundi t.d. aldrei líða það að lykilstarfsmenn þeirra færu að vinna fyrir Pepsi eftir hádegi eða eftir klukkan fimm á daginn. Það væri aldrei liðið. Ríkisendurskoðun lagði til að þarna yrði skilið á milli og það verður að gera og það hljóta allir að sjá. Verkaskiptingin verður að vera skýr og sjúklingnum þjónað á réttu stigi svo að hann fái sem besta þjónustu. Í dag eru það greiðslukerfin í heilbrigðisþjónustunni og hagsmunir lækna sem stýra verkaskiptingunni. En það er verkefni stjórnvalda að móta stefnuna og ákveða verkaskiptinguna. Undan því mega menn ekki víkjast.

Herra forseti. Í þessari umræðu um heilbrigðismál vil ég byrja á því að leggja áherslu á tvennt: Í fyrsta lagi á að aukin þekking og tækniframfarir gera okkur sífellt kleift að hjálpa fleirum að endurheimta heilsu og bjarga lífi fleira fólks. Í öðru lagi á þá staðreynd að ný og aukin þekking og tækniþróun og hærri lífaldur kallar á stöðugt aukið fjármagn til þessarar þjónustu sem er ein meginstoð íslensks velferðarkerfis. Vegna þessa er ekki nema eðlilegt að heilbrigðismál beri hátt í opinberri umræðu hér á landi eins og annars staðar og ég spái því, herra forseti, að svo verði áfram um ókomin ár eðli málsins samkvæmt. Vegna þessa finnst mér líka, herra forseti, ekki rétt að tala um vanda eða ástand í heilbrigðismálum. Það eru a.m.k. engar algildar eða endanlegar lausnir til að bregðast við síaukinni þörf fyrir aukið fjármagn og það er sannanlega ekkert eitt rekstrarform sem leysir allan vanda. Við megum ekki í hita leiksins og undanfara kosninga gleyma hagsmunum sjúklinga, fólksins sem þarf á þjónustunni að halda og þarf að geta borið til hennar fullt traust. Við megum heldur ekki gleyma því að sífelld neikvæð og gagnrýnin umræða skapar fjölmörgum og hæfum starfsmönnum heilbrigðisþjónustunnar ekki það vinnuumhverfi sem þjónar sjúklingunum best. Biðlistar eftir skurðaðgerðum hafa ekki lengst heldur styst. Á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi er núna aðeins bið eftir þrenns konar aðgerðum og þar á meðal eru ekki hjartaaðgerðir eða aðrar aðgerðir við lífshættulegum sjúkdómum. Unnið er að því hörðum höndum að leysa brýna þörf fyrir hjúkrunarheimili fyrir aldraða og aðra sem þurfa á þeim að halda í fullu samráði við fulltrúa þeirra. Og, herra forseti, það kjósa ekki allir heilsugæslulæknar að starfa sjálfstætt. Margir, sem því miður minna heyrist frá, vilja starfa á ríkisreknum heilsugæslustöðvum og vilja vera undir kjaranefnd sem úrskurðar um kjör þeirra. Mér finnst hins vegar sjálfsagt að fram fari mat á gæðum og hagkvæmni þeirrar heilsugæsluþjónustu sem nokkrir heilslugæslulæknar hafa sinnt á grundvelli samninga við Tryggingastofnun ríkisins og sérstaklega verði þá skoðað hvort með því rekstrarformi megi tryggja að sjúklingar, allur almenningur, njóti þeirrar fjölbreyttu þverfaglegu heilsugæsluþjónustu sem við þurfum að geta veitt og þar með talið því forvarnastarfi sem lögð hefur verið mikil áhersla á. Herra forseti. Samtímis því að við leggjumst á eitt og vinnum að því að tryggja aukin gæði og aukna hagkvæmni heilbrigðisþjónustu þá verðum við að axla ábyrgðina á vinnufriði starfsmanna hennar og annarra sem ábyrgð bera. Alþingi hefur sett stefnu og samþykkt áætlun í heilbrigðismálum með heilbrigðisáætlun til ársins 2010 sem setur þarfir sjúkra, gæði og hagkvæmni í fyrirrúm og þingmenn bera ábyrgðina á nauðsynlegu fjármagni svo að þeim markmiðum verði náð. Með breytingum sem hið háa Alþingi hefur þegar gert á lögum um heilbrigðisþjónustu og tóku fyrst gildi um síðustu áramót er lögfest ótvíræð heimild ráðherra heilbrigðismála til að marka stefnu og grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að fylgja þeirri stefnu, fyllri heimild en ráðherra hafði fyrir til að stjórna því magni sem keypt er af tiltekinni þjónustu með hagkvæmni og gæði hennar að leiðarljósi. Þau kaup þurfa að byggjast á kostnaðargreiningu og að þeirri kostnaðargreiningu er unnið á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi og fleiri stöðum. En vegna tillögu hv. málshefjanda, Margrétar Frímannsdóttur, hér áðan um skipun þverfaglegs starfshóps vil ég fá að benda á að það hljóti að vera á verksviði hv. heilbr.- og trn. að fjalla um skýrslu Ríkisendurskoðunar.

Herra forseti. Það er enginn vafi á því að vandinn í heilbrigðiskerfinu er margþættur og ég held að það verði að tala um vanda sem vanda þegar hann blasir við hverjum manni. En tvennt ber þó hæst að mínu mati. Hið fyrra er ósköp einfaldlega að ekki er nægilegt fjármagn veitt til heilbrigðiskerfisins í landinu. Hið síðara er það að við er að glíma skipulagsleg vandamál, skipulagslegar skekkjur sem menn hafa ýtt á undan sér að taka á um alllangt árabil. Fyrir hvorugt þetta verður núv. hæstv. heilbrrh. með sanngjörnum hætti hengdur. Til þess hefur hann verið of skammt í embætti. En hitt er ljóst að flokkur hans ber að sjálfsögðu verulega ábyrgð á ástandinu nú síðari árin eftir sjö ára veru í ríkisstjórn og heilbrrn. Og Sjálfstfl. eftir ellefu ára veru í ríkisstjórn ber að sjálfsögðu að sínu leyti jafnmikla pólitíska ábyrgð á þeirri heilbrigðisstefnu og því ástandi heilbrigðismála sem er á hverjum tíma, eins og stjórnarflokkar gera. Varðandi fyrri þáttinn, um fjárveitingarnar, þá hefur því ranglega verið haldið fram, því miður, að Íslendingar verji meiru til þessa málaflokks en við mætti búast miðað við velmegunarstig þjóðarinnar og miðað við aðstæður hér til þess að halda slíkri þjónustu uppi. Við verjum nú á þessu ári u.þ.b. 7,5% af vergri landsframleiðslu af hálfu hins opinbera og einstaklingarnir sjálfir bera um 1,5% af sama hlutfalli. Það sem er hins vegar markvert er að þessi hlutur einstaklinganna hefur nú á tiltölulega fáum árum hækkað um u.þ.b. hálft prósent af vergri landsframleiðslu, um u.þ.b. hálft prósent af um 800 milljarða króna tölu, eða um 4 milljarða kr., og það munar um minna þegar haft er í huga hverjir það eru sem þarna bera kostnaðinn, þ.e. sjúklingar, þeir sem nota lyf, rannsóknarþjónustu og annað því um líkt. Hvað síðari þáttinn snertir er auðvitað ljóst að hin veika staða heilsugæslunnar, sérstaklega hér á suðvesturhorninu, ónóg stoðþjónusta við sérhæfða og dýra bráðaþjónustu, t.d. ónógt framboð á hjúkrunarrýmum, sjúkrahótelum og jafnvel heimahjúkrun, veldur því að dýr legurými á bráðasjúkrahúsum eru teppt af hjúkrunarsjúklingum. Einkavæðing, stjórnlaus einkavæðing þar sem menn hafa getað sent reikninginn á Tryggingastofnun og síðast en ekki síst almennt skipulagsleysi, skortur á markvissri stefnumótun undanfarin ár, allt þetta, herra forseti, á þarna hlut að máli. Það sem þarf að gera ósköp einfaldlega, herra forseti, er að þessi mikilvægi málaflokkur þarf að komast inn úr kuldanum. Það verður að takast á við þau vandamál og hafa þau í forgangi sem alvarlegust eru. Þar nefni ég sérstaklega biðlista í kerfinu og ástand geðheilbrigðismála.

Hæstv. forseti. Eins og kom fram hjá mér við 1. umr. um fjárlög hef ég lengi talið tímabært að endurskoða rekstrarform heilbrigðisþjónustu um land allt, ekki síst með tilliti til rekstrarforma starfsmanna- og kjaramála og aukinnar hagkvæmni og hagræðingar í þjónustunni. Lög um heilbrigðisþjónustu voru lengi framan af allt of bundin af lagabókstaf. Þau gáfu ekki stjórnendum möguleika til eðlilegrar aðlögunar og sveigjanleika eftir því sem tímar, tækni og eftirspurn breyttist. Á undanförnum árum höfum við einkum og sér í lagi ráðist í breytingar hvað snertir hátækniþjónustu. Má þar fyrst nefna sameiningu stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík sem enn sér ekki fyrir endann á, en vonandi mun sú hagræðing skila sér innan fárra ára, bæði í hagkvæmni og í gæðum. Eðli heilbrigðisþjónustunnar er hins vegar þannig, eins og margoft hefur verið rætt hér í dag og áður, að eftirspurn eftir þjónustu eykst stöðugt og mun svo verða um ókomna framtíð. Eðli heilbrigðisþjónustunnar er hins vegar þannig, eins og líka hefur margoft verið rætt, að eftirspurnin eykst með fjölgun aldraðra og tilkomu þeirrar tækni sem okkur hefur boðist á undanförnum áratugum. Allir þættir heilbrigðisþjónustunnar eru hins vegar tengdir innbyrðis þannig að ef reynt er að spara eða veita ákveðið aðhald og sjúklingar fá ekki þjónustu þar sem eðlilegast er að leita hennar þá fara þeir annað. Því hefur fólk leitað til sérfræðinga í stað heimilislækna og til heimilislækna þegar þörf fyrir sérfræðinga er augljós. Þetta ástand hefur kallað á óöryggi meðal almennings og það er óbærilegt ástand. Þessar vikurnar hefur þjónusta heimilislækna verið í brennidepli og engum dylst að skortur er á grunnþjónustu heimilislækna og erfitt að fá heilbrigðisþjónustu jafnskjótt og æskilegt er þegar veikindi ber að. Ég vil eingöngu ítreka, eins og Cato gamli var á sínum tíma vanur að ítreka sínar skoðanir --- ég hef sagt þetta hér nokkrum tugum sinnum í þessari pontu --- þá skoðun mína að undirstaða heilbrigðisþjónustunnar sé að gera nauðsynlega kostnaðargreiningu fyrir hvert þjónustustig ásamt því að efla með öllum ráðum metnað og samanburð til að ná fram þjónustugæðum sem verði sambærileg við heilbrigðiskerfi þeirra þjóða sem við berum okkur saman við.

Herra forseti. Eitt mesta vandamál heilbrigðisþjónustunnar nú er áralangur trassaskapur ráðherra Framsfl. í heilbrrn. Þessi trassaskapur er okkur ákaflega dýr um þessar mundir og er hluti af vandamálinu. Ráðuneyti heilbrigðismála verður að hafa einhverja framtíðarsýn í málefnum heilsugæslunnar og heimilislækna og ganga rösklega fram í að gera þetta sérfræðinám lækna að fýsilegum kosti ungra lækna og fýsilegum kosti þeirra sem hafa þessa sérfræðimenntun í dag en eru annaðhvort hættir eða að hætta eða vilja alls ekki koma heim til Íslands. Nýleg skýrsla Ríkisendurskoðunar er þungur áfellisdómur, en þar segir m.a. að það þurfi að móta skýrari stefnu um verkaskiptingu innan heilbrigðiskerfisins, stöðu og hlutverk heilsugæslunnar innan þess og framfylgja þeirri stefnu. Enn fremur segir Ríkisendurskoðun að það sé full ástæða til þess, m.a. í ljósi alþjóðlegra rannsókna og reynslu, að heilbrigðisyfirvöld kanni vandlega kosti og galla þess að heilsugæslan fái aukið hlutverk til að stýra aðgengi sjúklinga að heilbrigðiskerfinu. Herra forseti. Heilsugæslunni hefur ekki verið gert kleift að sinna grunnþjónustu sinni sem fyrsta stigi heimsóknar sjúklinga. Heimilislæknar eru sérfræðilæknar sem eiga að sinna fyrstu heimsókn sjúklinga og vísa þeim áfram. Þetta kerfi er í raun framkvæmt á mörgum stöðum á landsbyggðinni en þar er einnig mikil vá fyrir dyrum, þ.e. læknaskortur, vegna þess að heimilislæknar eru að gefast upp á sérfræðigrein sinni vegna skipulagsleysis, aðstöðuleysis og stjórnleysis. Gera menn sér almennt grein fyrir því að það eru ekki nema kannski tvö ár síðan að heilsugæslulæknar á landsbyggðinni fengu bíl til afnota? Áður þurftu þeir að nota sinn eigin bíl og það var hluti af vandamálinu. Heimilislæknar hafa ekki fengið viðurkenningu á sérfræðimenntun sinni og þess vegna er stéttin að deyja út. Endurnýjun er lítil sem engin og ungir læknar leita ekki í þetta sérfræðinám. Herra forseti. Ég tel að nú sé þýðingarmest að setja upp áætlun til nokkurra ára sem geri það að verkum að fleiri ungir læknar fari í sérfræðinám í heimilislækningum og að heimilislæknar verði ánægðir í starfi sínu og komi til baka, vegna þess að fjölmargir íslenskir heimilislæknar koma ekki heim að námi loknu, eins og áður sagði. Herra forseti. Ég tel að landsmenn bíði eftir því að ráðherra heilbrigðismála skýri þjóð sinni frá hvað gera eigi í málefnum heilsugæslunnar. Hv. þm. Ásta Möller talaði um það áðan að þreyta væri í kerfinu. Ég er henni hjartanlega sammála. Sjálfumgleði ráðherra í ríkisstjórninni varðandi efnahagsmál hefur gert það að verkum að litlar tímasprengjur hafa verið að hlaðast upp um allt kerfið og núna er það að koma í ljós í heilbrigðisgeiranum sem annars staðar. Það er tímabært að fara að losna við þessa þreyttu ríkisstjórn.

Herra forseti. Framkvæmdastjóri alþjóðlegs fyrirtækis á heilbrigðissviði heimsótti nýlega Ísland og velti upp í framhaldinu spurningunni um það hvort við Íslendingar rækjum hér heilbrigðiskerfi eða sjúklingakerfi. Spurningin er þess virði að íhuga hana. Sé litið til tannlækna má segja að þeir stundi markvissa og kerfisbundna heilsugæslu. Tekist hefur á nokkrum áratugum að útrýma nánast alveg alvarlegum tannskemmdum. Þannig má segja að tannlæknar hafi unnið þrekvirki með skipulagðri heilsugæslu en um leið í rauninni grafið undan sér hverjum og einum, svo einkennilega sem það nú hljómar. Öðru máli gegnir um aðra þætti heilbrigðismála. Segja má að við höfum á mörgum áratugum þróað hér allgott sjúklingakerfi í þeirri merkingu að aðaláhersla kerfisins byggir á því að taka við einstaklingum þegar sjúkdómar eru farnir að herja á þá í stað þess að sporna við þeim. Sannarlega veitum við fólki góða þjónustu á þessu sviði en mikið óskaplega er hún dýr. Frábærir sérfræðingar, hjúkrunar- og umönnunarfólk skilar stórkostlegu verki til sjúklinga. Húsnæði er glansandi og fínt að ekki sé minnst á hin öflugu lyf sem í boði eru og fleytir stöðugt fram og verða stöðugt dýrari. Kostnaðurinn við sjúklingakerfið er hár, svo hár að þó að við verðum öllum fjárlögum til þess málaflokks dygði það ekki til þess að ná fullkomnum árangri, sem líklega næst aldrei. Við erum að auka útgjöldin núna á milli ára um rúma 6 milljarða kr. og meira er í pípunum. Þannig hefur það verið lengi og mun áfram verða svo lengi sem við rekum hér sjúklingakerfi. Fyrir vikið skapast oft eldheit umræða um fjárskort með tilheyrandi undarlegum upphrópunum. Við getum deilt hér í allan dag og fram á nótt um það hvort nógu sé varið af fjármunum til að halda uppi sjúklingakerfi. Væri ekki nær samt að beina umræðunni að heilbrigðiskerfi, kerfi sem markvisst stuðlar að því að byggja upp þannig líferni að sjúkdómar víki fyrir heilbrigðu lífi? Þetta má kalla forvarnastefnu eða hvað annað. En slík stefna verður ekki bara mótuð innan veggja Alþingis. Við erum að ræða um samfélagslegt vandamál, við erum að ræða um lífsgildi og lífsmáta fólksins í landinu. Ég fullyrði að þrotlaust kapphlaup þjóðarinnar um forgengilega hluti er veruleg uppspretta meiri hluta þeirra sjúkdóma sem við erum að glíma við í dag. Í stressinu þar sem manneskjan hefur gleymt sjálfri sér og fjölskyldu sinni þrífst illgresið, stresssjúkdómarnir, eineltið, hjartasjúkdómarnir og hvað þeir nú heita allir hinir illvígu velferðarsjúkdómar. Og hvað skyldu þeir nú kosta þjóðina? Ég fullyrði tugi milljarða kr. á hverju ári. Herra forseti. Byggjum upp heilbrigðiskerfi og leggjum niður sjúklingakerfið.

Herra forseti. Ætli sé ekki óhætt að alhæfa um það að Íslendingar vilji almennt stuðla að öflugu heilbrigðiskerfi í landinu? Hér ræðum við stöðuna í heilbrigðismálum og hún er að snúast upp í umræðu um skipulagsform til framtíðar. Mér þykir mjög merkilegt að sjá hvernig hinar pólitísku línur eru að teiknast upp hér við þessa umræðu. Það vekur athygli mína að talsmenn Sjálfstfl. hafa talað fyrir einkavæðingu eða ,,einkarekstri innan heilbrigðisþjónustunnar``, eins og það heitir, og helsti talsmaður Sjálfstfl. í heilbrigðismálum, hv. þm. Ásta Möller, vék sérstaklega orðum að þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, sem hún telur hvað einarðasta andstæðinga einkavæðingar innan velferðarþjónustunnar. Reyndar setti þingmaðurinn þetta upp í heldur neikvæðara samhengi og reyndi að kenna okkar afstöðu við það að vera á móti. Þá gleymist hitt, hvers vegna. Hvers vegna erum við andvíg því að innleiða einkavæðingu innan heilbrigðisþjónustunnar? Við viljum nálgast málefnið frá öðrum sjónarhóli og spyrja: Hvernig tryggjum við heilbrigðisþjónustu sem er í senn hagkvæm og ódýr, að við nýtum það fjármagn sem er til ráðstöfunar á sem hagkvæmastan hátt? Þá viljum við tryggja jafnræði og jöfnuð innan kerfisins og við viljum tryggja sem allra best gæði. Þetta eru þau markmið sem við viljum ná fram. Við höfum bent á, og tökum undir með þeim úr stjórn og stjórnarandstöðu sem vilja leggja áherslu á sameiginlega samhjálp, að dýrasta, langdýrasta heilbrigðiskerfi í heiminum er hið einkarekna heilbrigðiskerfi í Bandaríkjunum. Það er staðreynd og við skulum skoða og leggjast yfir þau dæmi sem við höfum því til staðfestingar. Þá er á hitt að líta að einkavæðing innan heilbrigðisþjónustunnar leiðir gjarnan til mismununar. Sjálfstæðismenn tala nú á þá lund að þetta vaki ekki fyrir þeim, að það eigi að láta skattborgarann greiða fyrir alla þjónustuna. En þá spyr ég hvort orðið hafi kúvending frá því að fjmrn. gaf út bækling árið 1998 þar sem segir m.a., með leyfi forseta, að við einkaframkvæmd innan þjónustunnar ,,verði sem stærstur hluti tekna rekstraraðila fenginn með notendagjöldum``. Hvað þýðir þetta innan heilbrigðiskerfisins? Að sjálfsögðu þýðir þetta sjúklingaskattar og það er nokkuð sem við höfum varað við og reyndar vakið athygli á því hvernig gjöld sem sett hafa verið á sjúklinga hafa vaxið stórlega á undanförnum árum.

Herra forseti. Það eru sanngjarnar kröfur að heilbrigðisþjónustan sé vel rekin og farið sé vel með fé skattborgaranna. Grundvöllur þess að hér sé vel rekin heilbrigðisþjónusta og að hámarksárangur náist er vel menntað og ánægt starfsfólk. Árangur má mæla á ýmsa vegu, t.d. með ánægju þeirra sem þjónustunnar njóta en ekki síður með því að bera okkur saman við aðrar þjóðir, t.d. með tíðni sjúkdóma, dánartíðni, ungbarnadauða og svo má lengi telja. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að aukin ábyrgð fagfólks hér á landi á eigin starfi sé brýn og að stokka þurfi spilin á ný. Grunnþjónusta í heilbrigðiskerfinu á að sinna því sem hún er faglega fær um að sinna en það getur verið megnið, sumir segja 70, 80, jafnvel 90% af þeim heilsuvanda sem upp kemur hjá fólkinu í landinu. Þetta er staðreynd sem hefur margoft verið sýnt fram á í rannsóknum víða um heim. Einungis með því að nýta grunnþjónustuna að fullu og stuðla að því að hún sé vel starfhæf má reka hagkvæma og góða heilbrigðisþjónustu. Herra forseti. Langflestir heimilislæknar á Íslandi hafa sérmenntað sig í sínu fagi og krefjast þess nú að hafa sömu launakjör og starfsskilyrði og aðrir sérfræðimenntaðir læknar, eins og komið hefur fram hér í umræðunum. Þeim finnst sérmenntun sín vanvirt og þótt ég sé þess fullviss að heilbrigðisyfirvöld skilji mikilvægi starfs þeirra þá vantar nokkuð á að það sé sýnt í verki. Um það er gerð skýr krafa nú og verður ekki hjá því komist að taka ákvörðun sem kemur til móts við hana. Fella þarf þá girðingu sem sett hefur verið utan um þennan hóp lækna og því fyrr sem það er gert þeim mun færri munu leita út úr heilsugæslunni. Mælirinn er fullur af ósætti milli heilbrigðisyfirvalda og heimilislækna og engin ástæða er til annars en að leysa varanlega úr því. Það hvílir nú á hæstv. heilbrrh. að sjá til þess og ég veit að hann skorast ekki undan því. Þar með mun hann líka marka sér verðugan sess. Afleiðing af því að ganga ekki til verka nú blasir við. Hrun heilsugæslunnar vill ekkert okkar sjá, en það verður óhjákvæmilegt sé ekki gripið í taumana nú þegar. Úr því að skilin milli frumþjónustu heimilislækna og annarra sérfræðinga eru ekki lengur fyrir hendi í reynd, umræðu um tilvísunarskyldu er lokið og fólk hefur valfrelsi til þess að leita eftir grunnþjónustu hjá heimilislæknum eða sérfræðingum þá verður ekki undan því komist að semja við heimilislækna um sama frelsi til starfa og býðst öðrum læknum. Heimilislækna vantar val um að geta unnið sjálfstætt en það er ein af forsendum þess að næg nýliðun verði í heimilislækningum því að áhugi ungra lækna er fyrir hendi. Heimilislæknar þurfa einnig að haldast í starfi hér á landi og heilsugæslan þarf að vera hornsteinn en ekki hornreka. 
             Herra forseti. Ég nefni þetta í umræðu um vanda heilbrigðisþjónustunnar af því að ég er þess fullviss að einungis með vel starfhæfri þjónustu á grunnstigi geti heilbrigðisþjónustan nýst rétt.

Virðulegi forseti. Löngu tímabært er að reyna að fá skýr svör við því m.a. hvert eigi að stefna í málefnum heilsugæslunnar og hvort einhver stefna sé yfir höfuð fyrir hendi í þeim málum. Það var sátt lengi framan af en svo er greinilega ekki lengur, án þess þó að tekin hafi verið um það einhver formleg ákvörðun. Þetta hefur allt einhvern veginn gerst hægt og hljótt og enginn náð að sporna við. Og á þá sem á þetta hafa bent hefur ekki verið hlustað, ekki tekið mark á þeim þó að þeir séu sérfræðingar í málefnum heilsugæslunnar. Ég er auðvitað að tala hér um heimilislækna. Almenn sátt hefur ríkt um tvískiptingu þjónustunnar, þ.e. sem lögin kveða skýrt á um, annars vegar um þá grunnþjónustu sem er auðvitað heilsugæslan, og hins vegar sérfræðiþjónustuna. Nú fljóta þessi mörk og talað er um að lögin séu orðin of gömul, en þá þarf líka að breyta þeim. Mikill skortur hefur verið á uppbyggingu í heilsugæslunni. Til dæmis er hún ekki alls staðar hér í Reykjavík og það eru enn nokkur hverfi sem ekki hafa hana. Hvert á þá fólk að leita? Það er ekki úr mörgu að velja fyrir þá sem eitthvað amar að og þeir leita auðvitað til annarra sérfræðinga. En ég lít svo á að heimilislækningar séu líka afar mikilvæg sérgrein með mikilsverða þekkingu og nauðsynlegt að búa þeim sömu skilyrði og öðrum til þess að þjóna sjúklingum sínum. Kjaramál heimilislækna eru öllum kunn. Því skyldu þeir vera minna metnir í launum? Þeir eru með langa sérmenntun og hana ber að meta til launa og það þarf að leiðrétta þau að sjálfsögðu í samræmi við aðra. En það er líka eitt sem á skortir og það er að kostnaðargreina heilsugæsluna en slík kostnaðargreining hefur því miður ekki farið fram. Hvað kosta t.d. mikilvægustu þættir eins og mæðravernd, ungbarnaeftirlit, forvarnir, unglingamóttökur o.s.frv.? Ég þori að veðja að þessir póstar eru ekki eins dýrir og margir halda, að ég tali nú ekki um allt það forvarnagildi sem í slíkri þjónustu er falið í heilsugæslustöðvunum. Hvernig er áætlað að bregðast við öllum þeim uppsögnum sem nú vofa yfir heilsugæslunni? Þar er stórt vandamál á ferðinni. Hvernig á að manna þessa grunnþjónustu samkvæmt lögum, því að samkvæmt lögum gegnir hún lykilhlutverki í heilbrigðisþjónustu landsmanna? Og hvenær sjáum við svart á hvítu hvar á að byggja upp heilsugæslu sem á skortir, á hve löngum tíma á að gera slíkt og hversu miklum fjármunum á að verja til þeirra verkefna? Þessu er nauðsynlegt að svara með markvissri áætlunargerð sem ætlað er að standi og gera þá þær lagabreytingar sem þarf til að svo megi verða. Herra forseti. Annað verulegt áhyggjuefni er skortur á hjúkrunarrýmum fyrir aldraða. Það er líka heilbrigðisvandamál. Hvernig á að bregðast við ástandinu í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu? Hafa verið gerðar áætlanir til tíu eða fimmtán ára um þörf á uppbyggingu í þeim málaflokki? Eru á borðinu einhver nýmæli í þjónustu við aldraða? Hefur verið gerð könnun á því hvort og þá hvaða þörf er á nýjum úrræðum í þessum málaflokki og hvernig er hægt að styrkja enn frekar sveitarfélög til þess að byggja upp þjónustu við aldraða þar sem verulegur skortur á hjúkrunarrýmum er til staðar? Verkefnin eru næg og það þarf greinilega að taka til hendinni.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem haldið hefur verið fram að fjárhagsvandi steðjar að Landspítala -- háskólasjúkrahúsi. Það eru ekki ný tíðindi og er sama hvaða flokkur er við heilbrigðismálin og stjórnar þar, sá vandi hefur ætíð verið uppi. Stóru sjúkrahúsin í Reykjavík hafa ætíð verið í fjárhagsvanda þegar nálgast árslok og ástæðuna má að verulegu leyti rekja til þess að Landspítalinn er nú sem fyrr endastöð í heilbrigðisþjónustunni eins og margsinnis hefur verið bent á. Virðulegi forseti. Til þess að varpa ljósi á fjármál heilbrigðisþjónustunnar er rétt að taka það fram að hjá stórri stofnun eins og Landspítalanum vega laun og launatengd gjöld um 68% af heildarútgjöldum spítalans. Þetta þýðir, eins og hæstv. heilbrrh. hefur bent á, að allar launabreytingar sem verða hafa gríðarlega mikil áhrif á rekstrarstöðu spítalans. Hvert prósent sem Landspítalinn fer umfram eigin áætlanir svarar til útgjalda að 160 milljónum á ári, hvert einasta prósent á þeim rekstrarþætti. Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni skal tekið fram að heildarframlögin til spítalanna beggja voru 13 milljarðar árið 1997, 16 milljarðar 1998, 18 milljarðar 1999 og 20 milljarðar árið 2001, og framlögin verða sjálfsagt um 22 milljarðar á árinu í ár. Fjárframlögin hafa þannig aukist um u.þ.b. 64% á fimm árum eða sem svarar til rúmlega 10% á hverju einasta ári, eins og bent hefur verið á í umræðum um heilbrigðismál að undanförnu. Virðulegi forseti. Þetta kalla ég ekki að svelta spítalana, eins og sumir hv. þm. hafa haldið fram á opinberum vettvangi undanfarið og hv. 7. þm. Reykv. hefur haldið slíku fram mjög stíft undanfarið. Ef við snúum okkur að heildarfjárveitingum til heilbrigðisþjónustunnar, þá er rétt að taka fram að framlögin hafa verið aukin um 17 milljarða kr. á því fimm ára tímabili sem hv. þingmönnum er mjög tamt að tala um, eða frá árinu 1997. Framlögin hafa aukist um 17 milljarða á verðlagi ársins 2001. Virðulegi forseti. Aldrei í seinni tíma sögu heilbrigðismála hafa framlög til málaflokksins verið aukin jafnmikið á skömmum tíma, aldrei. Þetta eru staðreyndir málsins og mótmæli gegn slíku falla létt því að rök hinna ábyrgu talna sem ég hef lagt hér fram tala skýru máli.

Herra forseti. Nokkuð hefur borið á því í umræðunni að hv. þm. velta því fyrir sér hvort uppi sé vandi eða ekki vandi í heilbrigðisþjónustunni. Mér virðist svo að stjórnendur og starfsmenn telji sig neyðast til að draga saman þjónustu og loka deildum af fjárhagsástæðum og tel því skiljanlegt að þeir telji það vanda. Sjúkir sem bíða eftir aðgerðum eða leguplássi svo vikum og jafnvel mánuðum skiptir telja það eðlilega vanda. Á hinn bóginn ber okkur saman um að heilbrigðisþjónusta okkar er með því besta sem gerist í veröldinni en okkur greinir fremur á um leiðir og um verkaskiptingu hins opinbera og annarra í heilbrigðisþjónustunni heldur en hvort vandi er uppi eða ekki, hvort ástandið telst vandasamt eða ekki. En þegar við ræðum það, sem líka má orða sem álitaefni, um viðbragðsflýti eða skilvirkni heilbrigðisþjónustunnar, þá hljótum við að velta því fyrir okkur hvort við finnum betri leiðir en þær sem nú eru notaðar. Í umræðunni hefur verið blandað saman málum heilsugæslulækna og málefnum stóru sjúkrahúsanna sem eru að miklu leyti gjörólík. Heilsugæslan hefur víða verið sameinuð smærri sjúkrahúsum og í náinni framtíð er að vænta ávinnings með sameiginlegri yfirstjórn og sameiginlegu skipulagi heilsugæslunnar og sjúkrastofnana sem einkum þjóna langlegusjúklingum, svo sem sjúkum öldruðum, en eru alls ekki með neina starfsemi á hátæknisviði. Það er þó ekki einhlítt enda um margt gjörólík viðfangsefni þannig að í sumum tilvikum tel ég ekki vera að vænta neins ávinnings af þeirri sameiningu. Þess verður líka að geta að gagnrýni heilsugæslulækna og kröfur þeirra í kjaramálum stafa að stórum hluta af væntingum þeirra um sambærilega stöðu og réttindi og aðrir sérfræðingar í læknastétt hafa nú þegar. Í því efni skal ég segja þá skoðun mína að ég tel nauðsyn að breyta þeirri afstöðu sem virðist til þessa málefnis og skapa þeim möguleika og rétt til að velja um það eða hafna að starfa að grein sinni á eigin vegum. Ég tel að ákveða þurfi hvaða kröfur beri að gera til lækna sem starfa á eigin stofum í því ljósi að af þeim verði vænst að þeir veiti sambærilega þjónustu, heildarþjónustu, og heilsugæslulæknar á heilsugæslustöðvum við sambærilegu heildarverði. En mér er fyllilega ljóst, herra forseti, að þegar þetta er rætt þá þarf að gera grein fyrir mismun í fjárfestingu lækna sem starfa á eigin vegum og hinna sem starfa á vegum hins opinbera og meta hana til fjár í verði þjónustunnar. Hjá því verður ekki komist að benda hér á að sá dráttur sem orðið hefur á að byggja og reka hjúkrunarheimili fyrir aldraða í höfuðborginni hefur haft veruleg áhrif á það ástand sem uppi er á hátæknisjúkrahúsum Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Í kosningabaráttunni í sjálfri höfuðborginni var þessi málaflokkur gerður að bitbeini á ósmekklegan hátt án þess að nokkuð kæmi fram til úrlausnar. Á sama tíma voru dýrustu deildir sjúkrahúsanna meira og minna fullar af sjúkum öldruðum og þeim þjónuðu okkar dýrustu læknar og dýrustu hjúkrunarfræðingar sem hefðu betur sinnt biðlistunum.

Hæstv. forseti. Fyrir nokkrum árum sat hér í ríkisstjórn heilbrrh. sem vildi koma á tilvísunarskyldu þannig að fólk gæti ekki leitað uppi dýrustu sérfræðilækna þegar það fengi kvef eða aðrar umgangspestir heldur þyrfti það að leita fyrst til heimilislæknis og þyrfti að fá tilvísun ef það vildi leita sér aðstoðar sérfræðings. Þetta olli þvílíku fjaðrafoki í þjóðfélaginu að ég minnist varla annars eins. Viðkomandi ráðherra var úthrópaður sem óvinur þjóðarinnar og áróðurskór lækna náði á tímabili þeim undirtökum í þjóðfélaginu að þessari skynsamlegu tilhögun var hafnað þó að það kerfi hafi verið notað með góðum árangri annars staðar á Norðurlöndum og raunar víðast hvar í Evrópu. Kostnaður hins opinbera hefur tvöfaldast vegna hverrar læknisvitjunar í sérfræðiþjónustunni frá 1997 og heildarútgjöldin um 133,4%. Þrátt fyrir viðvarandi sultarsöng af hálfu ráðamanna ríkisins vegna kostnaðar í heilbrigðiskerfinu hef ég ekki heyrt nokkurn talsmann ríkisvaldsins anda því út úr sér að e.t.v. ættum við að taka upp tilvísanakerfi eins og rekið er t.d. annars staðar á Norðurlöndum. Ætlar íslenska ríkið virkilega að standa áfram vörð um sjálftöku sérfræðilækna sem flestir eru einnig á launum inni á spítölunum sem þeir ættu að geta verið fullsæmdir af? Auðvitað er þarna um góða fagmenn að ræða sem vinna sitt verk af kostgæfni en ríkið hefur ekki efni á að stunda oflækningar af þessu tagi og í því er heldur engin skynsemi. Ef fólk vill leita til sérfræðilækna vegna umgangspesta eða smávægilegra kvilla á það að þurfa að borga fyrir það sjálft en ekki eiga kröfu á að ríkið greiði þjónustuna. Nú hafa heilsugæslulæknar, sem hafa setið í náðum síðan ríkið gerði við þá fastlaunasamning, risið upp og heimtað að vera sérfræðingar líka og fá að vera með einkapraxís. Ég held reyndar að það sé brýn nauðsyn að endurskoða samninga heilsugæslulækna þannig að þeir fái sambærileg kjör og læknar hafa á sjúkrahúsum, en ég tel að það væri alrangt að opna á einkarekstur í grunnþjónustunni sem væri greiddur af ríkissjóði eins og nú tíðkast hjá sérfræðilæknum. Eins er mjög brýnt að koma á einhverju því kerfi að fólk verði fyrst að leita til grunnþjónustunnar áður en það leitar til sérfræðilæknis. Ef ekki má taka upp tilvísanakerfi þá þarf að finna nýjar leiðir til að beina fólki til heilsugæslulækna. Heilbrigðisþjónustan í landinu kostar mikla peninga og við þurfum að tryggja að þeir peningar séu skynsamlega nýttir almenningi til hagsbóta en ekki að reka einhvern nægtabrunn sem sjálftökulið getur sótt í. Ég vil að lokum óska heilbrrh. góðs gengis í komandi kjaraviðræðum.

Herra forseti. Enn eru málefni heilbrigðisþjónustunnar til umfjöllunar í umræðu utan dagskrár. Mikil umræða fór fram í síðustu viku um málaflokkinn í umræðunni um fjárlög. Við búum við traust og gott heilbrigðiskerfi eins og fram hefur komið. Við höfum traust og gott og vel menntað starfsfólk, við höfum tileinkað okkur framúrskarandi tækni og við höfum líka tekið í notkun ný lyf sem eru virkust hverju sinni. Heilbrigðisþjónustan snýr að öllum íbúum og fjölskyldum landsins, þess vegna er málaflokkurinn afar viðkvæmur. Komið hefur fram að um 70% af heildarútgjöldum heilbrigðisþjónustunnar er launakostnaður. Næststærsti útgjaldaliðurinn er lyfjakostnaður. Umræðan hefur í dag verið um margt dálítið sérkennileg. Þannig kaus t.d. Siglufjarðar-eðalkratinn Kristján L. Möller að rifja alls ekki upp afrek Alþfl. sáluga þegar Alþfl. sá um málaflokkinn í ríkisstjórninni 1991--1995, enda er síðan búið að afskrifa þann stjórnmálaflokk. Hv. 19. þm. Reykv. kaus að ræða um einkarekstur eins og hún kýs að kalla það nú í stað þess að í fyrra ræddi hún gjarnan um einkavæðingu heilbrigðisþjónustunnar. Hugmyndafræði hv. þm. minnir mig helst á pilsfaldakapítalisma. Við getum útfært þá hugmyndafræði nákvæmlega á sama hátt í skólakerfinu. Við getum kostnaðargreint hvað það kostar að ala upp barn í leikskóla, hvað kostar að kenna barni í grunnskóla, hvað kostar að kenna barni í framhaldsskóla, hvað kostar að kenna fullorðinni manneskju í háskóla. Síðan getum við sent pakkann til kennaranna eða félagasamtaka og þannig greitt fyrir þennan útlagða kostnað. Ég er ekki hrifinn af þeirri aðferðafræði. Það má líka velta fyrir sér hver voru úrræði hv. málshefjanda í þessum málaflokki. Þau einkenndust reyndar af upphrópunum á nákvæmlega sama hátt og hún hóf ræðu sína. Hv. þm. talaði um skilgreiningu heilbrigðisþjónustunnar, hv. þm. talaði um kostnaðargreiningu, annars vegar talaði þingmaðurinn um of há laun sérfræðinga og hins vegar um of lág laun heilsugæslulækna. Lausn hv. þm. var að við ættum að setja á stofn þverpólitíska nefnd. Ég minnist þess hins vegar að þegar ráðherrar setja á stofn nefndir hefur þessi sami hv. þm. stundum sagt með ákveðinni fyrirlitningu: Nú, ein nefndin enn. Þess vegna er lausn hæstv. heilbrrh. mun betri og eðlilegri, þ.e. að láta heilbr.- og trn. fjalla um málið. Við leysum ekki verkefni heilbrigðisþjónustunnar með upphrópunum í utandagskrárumræðu.

Herra forseti. Heilbrigðisþjónusta á Íslandi er að mestu leyti fjármögnuð af almennum skatttekjum ríkisins og þjónustan er að stærstum hluta í höndum stofnana þess. Mitt álit er að nauðsynlegt sé að skoða kerfið allt í heild sinni, hvað hver á að gera, hvaða verkefni hver á að sinna og hvernig farið er með fjármagn. Herra forseti. Í heilbrigðisáætlun hefur það markmið verið sett að yfir 75% fólks 80 ára og eldra verði við svo góða heilsu að það geti með viðeigandi stuðningi búið á eigin heimilum utan stofnana. Aldraðir kjósa allra helst að vera heima hjá sér eins lengi og kostur er með þeirri aðstoð sem þarf til að svo megi vera. Flestum líður best heima hjá sér og því miður vill heilsunni oft hraka þegar inn á stofnun er komið. Það þarf að færa þjónustuna í vaxandi mæli inn á heimili fólks. Það sem er í veginum er m.a. að heimaþjónustan er á vegum sveitarfélaga og heimahjúkrunin á vegum ríkisins. Ég vil nefna tvö sveitarfélög, Akureyri og Hornafjörð, sem eru reynslusveitarfélög á sviði heilbrigðisþjónustu. Þessi sveitarfélög reka félagsþjónustuna og heilsugæsluna í einni einingu. Heilsueflandi heimsóknir til aldraðra eru tilraunaverkefni á Akureyri og þar hefur árangurinn ekki látið á sér standa. Þjónusta inn á heimili fólks hefur aukist verulega og þar hefur hlutfalli aldraðra á stofnunum fækkað úr 40% í 30% og fjölgun þeirra sem hafa fengið heimaþjónustu og heimahjúkrun verið á milli 56 og 64%. Við eigum að horfa til þessarar jákvæðu þróunar. Herra forseti. Við eigum að gera öldruðum kleift að vera heima hjá sér með þá aðstoð sem til þarf. Herra forseti. Hér hefur margt verið rætt um heilbrigðisþjónustuna á Íslandi í dag. Að mínu áliti búum við við afbragðsgóða heilbrigðisþjónustu sem er með þeirri bestu í heiminum í dag.

Herra forseti. Umræðan um heilbrigðismál snýst oftar en ekki um rekstur og fjárhagslega afkomu heilbrigðisstofnana. Því miður ber sú umræða oft og tíðum keim af einföldunum og alhæfingum. Heilbrigðisstofnanir fá fjárheimildir í fjárlögum. Þeim er ætlað að duga fyrir rekstri viðkomandi stofnana, þetta þekkjum við. Ég fullyrði að stjórnendur stofnana leggja sig almennt fram um að rekstrarútgjöld rúmist innan fjárheimilda. Stærstu rekstrarliðir tengjast launum starfsmanna. Í þeim efnum hafa stjórnendur lítið svigrúm og eiga ekki svo gott með að hafa stjórn á þeim. Mörg dæmi eru um að þegar ríkisvaldið gerir kjarasamninga við starfsfólk heilbrigðisstofnana fái viðkomandi stofnanir ekki eðlilegar fjárheimildir til að bera uppi afleiddar launabreytingar fyrr en slíkt er leiðrétt í fjáraukalögum eða jafnvel með sérstökum heimildum í fjárlögum næstu ár á eftir, sem þá eru gjarnan undir þeim formerkjum að leiðrétta þurfi halla af rekstri viðkomandi stofnana. Þá upphefst gjarnan mikil umræða um hallarekstur heilbrigðiskerfisins með alls kyns yfirlýsingum sem jafnvel ganga svo langt að fram koma hugmyndir um að stjórnendur beri ábyrgð á rekstrinum, þeir eigi að sjá til að reksturinn rúmist innan fjárheimilda, að öðrum kosti eigi að skipta um stjórnendur. Slíkur málflutningur hefur m.a. komið fram í umræðum hér á Alþingi. Þetta tel ég vera dæmi um að fjárveitingavaldið, fjmrn. og fagráðuneyti, verði að vinna betur með viðkomandi stofnunum þannig að stjórnendur geti borið eðlilega ábyrgð á rekstri stofnana sinna. Fyrir nokkrum dögum kom fram í viðtali við formann Samtaka fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu að ríkisvaldið þurfi að taka upp ný vinnubrögð við ákvörðun fjárheimilda til heilbrigðisstofnana við fjárlagagerð. Það eigi m.a. að fela í sér að meta þurfi og stilla af rekstrargrunn stofnana út frá skilgreindu hlutverki þeirra og ákveða fjárheimildir út frá því, í stað þess að með reglulegu millibili sé farið í að núllstilla rekstrarstöðu stofnana með sérstökum hallaframlögum. Herra forseti. Ég tek undir þessi sjónarmið en legg jafnframt áherslu á að heilbrrn. hefur á undanförnum árum unnið að gerð þjónustusamninga við stofnanir þar sem starfsemi og rekstur eru skilgreind. Þar með hefur ráðuneytið verið að vinna að lausn mála á þessum nótum. Það breytir hins vegar ekki því að launaútgjöld eru sá rekstrarliður sem hefur afgerandi áhrif á rekstrarafkomu heilbrigðisstofnana. Fjárveitingavaldið og stjórnvöld verða að sjá til þess að stofnanir fái eðlilegar fjárheimildir til að standa undir auknum launagjöldum sem leiða af samningum og launaþróun. Fyrr verður ekki hægt að gera kröfur um að stjórnendur heilbrigðisstofnana beri eðlilega ábyrgð á rekstrarafkomu þeirra.

Herra forseti. Þegar skýrslur Ríkisendurskoðunar voru birtar fyrir nokkru var hv. málshefjandi, Margrét Frímannsdóttir, alla þá helgi í að viðra hneykslun sína á niðurstöðum skýrslunnar, sérstaklega hvað varðar sérfræðilæknana. Hún sagði: Þetta er alveg galið kerfi. Þetta er alveg galið kerfi sem við búum við varðandi sérfræðilæknana. Ég hlustaði því með mikilli athygli á málflutning hv. þm. þegar hún reifaði mál sitt og gerði stöðu heilsugæslunnar að aðalumfjöllunarefni og ýtrustu kröfur hluta heilsugæslulækna. Hver voru úrræði hv. þm. sem áttu að leysa málið að hennar mati? Það var að gera gjaldskrársamninga við sérfræðinga í heilsugæslunni. Með öðrum orðum, að taka upp það kerfi sem hv. þm. úthrópaði heila helgi sem alveg galið kerfi. Þetta voru tillögur hv. málshefjanda, Margrétar Frímannsdóttur. Það voru fleiri en ég sem ekki voru mjög hrifnir af þessum tillögum. Ég man ekki betur en að formaður Samfylkingarinnar hafi á flokksstjórnarfundi Samfylkingarinnar fyrir skömmu líkt þessu kerfi við opinn krana, að sérfræðingar hefðu opinn krana í ríkissjóð. Það sem varaformaður Samfylkingarinnar leggur nú til að tekið verði upp er að hleypa heimilislæknum í þennan opna krana. Ég hlýt að spyrja, herra forseti: Hver er stefna Samfylkingarinnar í þessu máli? Er hún galin eða er hún ekki galin? Nú vill svo til að varaformaður Samfylkingarinnar kemur hér í ræðustól á eftir og getur útskýrt þetta fyrir okkur. Í öðru lagi sagði hv. málshefjandi að það vantaði 4--5 milljarða inn í heilbrigðiskerfið. Ég get verið nokkuð sammála þingmanninum um að það vanti peninga inn í kerfið. Það er allt í lagi að setja meiri peninga inn í kerfið vegna þess að það er ódýrt eins og ég hef sýnt fram á með rökum úr þessum ræðustól fyrr í umræðum um þessi mál. En hvað segir formaður þingflokks Samfylkingarinnar um þetta sjónarmið á vefsíðu sinni fyrir nokkru? Hann segir að það leysi því miður ekki vandann að auka útgjöldin til heilbrigðismála. Hver er stefna Samfylkingarinnar í þessu máli? Er stefna Samfylkingarinnar sú að ekki eigi að auka fjármagn til heilbrigðismála eða telur hún vanta fjármagn til heilbrigðismála? Ég held því að fara verði fram á það að þessi stefna verði skýrð. Ég vil að lokum, herra forseti, rifja upp að Samfylkingin í Hafnarfirði vann sinn stærsta kosningasigur í bæjarstjórnarkosningunum með því að vera á móti einkavæðingu í menntakerfinu. Hún notaði fyrsta tækifæri til að kippa þeirri stofnun aftur inn undir verndarvæng bæjarfélagsins, þ.e. Áslandsskóla. Nú talar þingmaður Samfylkingarinnar, Guðmundur Árni Stefánsson, og varaformaður Samfylkingarinnar, Margrét Frímannsdóttir, fyrir einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Skyldi það vera í takt við sjónarmið kjósenda í Hafnarfirði að þessar áherslur eru teknar upp um þessar mundir, herra forseti?

Virðulegi forseti. Það eru lágmarkskröfur á hv. þingmenn að þeir fari með rétt mál en ekki eintómt þvaður. Þannig er að í ræðu minni sagði ég --- af því að ég hef þetta nú hérna, ég var með heimastíl --- hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson: ,,Ef ekki er farið að lögum um tvískiptingu heilbrigðiskerfisins í frumþjónustu og annarri sérþjónustu eru engar forsendur til staðar til að neita því að heimilislæknar fái að gera gjaldskrársamninga á sama grundvelli og aðrir sérfræðingar. Þá þurfa að koma til gagngerar breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu. Er það vilji ráðherra? Það er nauðsynlegt að fá svör við þeirri spurningu.`` Þetta var það sem ég sagði, hv. þm. Þegar þingmenn, ég tala nú ekki um hv. þingflokksformenn, vitna í ræðumenn þá skulu þeir hafa rétt eftir  Það er alveg merkilegt að hlusta á þessa umræðu þar sem ekki hefur komið svar við einni einustu spurningu. Staðreyndin er sú að niðurstaða Ríkisendurskoðunar er sú að ekki sé farið að lögum, að í raun sé ekki farið að lögum vegna þess að valfrelsið sem var sett hér á geri það að verkum að lög um heilbrigðisþjónustu, þ.e. um þessa tvískiptingu, virki bara ekki lengur. Hér tala menn um sérfræðinga og heimilislækna. Ég hafði haldið að heimilislæknar væru með færustu sérfræðingum sem við ættum í læknastéttinni. Það ber að tala um þá á nákvæmlega sama máta og aðra sérfræðinga sem starfa innan heilbrigðiskerfisins. Svörin vantar ekki frá Samfylkingunni. Svörin vantar frá Framsfl. Ég vil fá að heyra hvað hæstv. ráðherra ætlar að gera. Hvernig ætlar hann að bregðast við því að 20 heimilislæknar, sérfræðingar í heimilislækningum, eru að ganga út á næsta einum og hálfum mánuði? Hæstv. ráðherra talar um að þegar hann hafi komið í ráðuneytið hafi ráðuneytið verið eins og skúta sem hafi bara rekið fyrir vindi  Ég er yfir mig hissa. Hafi þetta ráðuneyti verið þannig, ef svo hefur verið komið 1995 eða 1991, að sú skúta hljóti þá nánast að vera sokkin með manni og mús því að sáralítið hefur gerst síðan. Var ekki skipuð nefnd --- af því að hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason, sem nú situr í forsetastól, sagði að ég hefði verið hneyksluð á nefndaskipan --- til að leysa málefni heilsugæslunnar fyrir einu ári? Hvað gerði hún? Dagaði uppi. Jú, jú, það er sjálfsagt og eðlilegt að heilbr.- og trn. fari yfir skýrslu Ríkisendurskoðunar. Það á ekki að þurfa að orða það hér. Það sem ég sagði var: Við skulum búa til starfsnefnd sem fer yfir allar þær athuganir sem gerðar hafa verið, ekki bara skýrslu Ríkisendurskoðunar heldur allt saman og skilar hér skýrslu innan tveggja mánaða til þingsins um stöðu mála. Við verðum að skilgreina hlutverk heilbrigðisþjónustunnar. Vissulega höfum við aukið fjármagnið til heilsugæslu á undanförnum árum, það er alveg hárrétt, en nýtum við það fjármagn eins vel og við getum? Nei. Ég er sannfærð um að ef tvískiptingin virkaði og komið væri fram við heilsugæsluna og heimilislæknana, sérfræðinga okkar í heimilislækningum, á sama hátt og gert er gagnvart öðrum, af sömu virðingu, og þessi hluti heilbrigðisþjónustunnar meðhöndlaður af sömu virðingu þá nýttum við þetta fjármagn betur. Því miður, virðulegi forseti, hef ég ekki tíma til þess að fara aðeins yfir það nánar sem hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason kallaði upphrópanir. Þetta eru staðreyndir.

Herra forseti. Það sem stendur upp úr umræðunni sem hér hefur farið fram er að það vanti að skilgreina hlutverk stofnana í heilbrigðiskerfinu. Ég tel að það sé ekki skortur á skilgreiningum sem veldur vandamálum. Hlutverk Landspítala -- háskólasjúkrahúss er skilgreint. Það er endastöð í heilbrigðiskerfinu. Það er háskólasjúkrahús. Hlutverk heilsugæslunnar er skilgreint, hún á að vera grunnþjónusta í heilbrigðiskerfinu. Ég á við tvö vandamál að etja í heilbrigðisþjónustunni sem mér finnst erfiðust. Það þarf að auka aðgengi að heilsugæslunni. Að henni þarf að vera gott aðgengi. Auk þess þarf að auka uppbyggingu í öldrunarþjónustu. Þetta eru þau tvö vandamál sem mér sem heilbrrh. finnast langsamlega erfiðust. Því hefur verið haldið fram að heilbrrn. og heilbrrh. hafi læst sig inni varðandi heilsugæsluna. Því fer víðs fjarri. Ég hef gefið það út að ég styðji tillögur um blandað launakerfi í heilsugæslunni. Ég hef undirbúið útboð á einni heilsugæslustöð og gefið grænt ljós á að gera þjónustusamninga við heilsugæslulækna. Þannig er langt í frá að heilbrrn. eða heilbrrh. hafi læst sig inni. Hins vegar tek ég undir að það hefur ekki komið fram hvaða stefnu Samfylkingin rekur varðandi heilsugæslulæknana. Hv. 9. þm. Reykn. orðaði þetta vel. Ég skildi hvað hún var að fara. Við vorum sammála. En ég skildi ekkert hvað aðrir voru að fara, því er nú verr. Ég er sammála því að það megi ekki vera þannig í heilbrigðiskerfinu að sums staðar sé of greiður aðgangur og annars staðar sé ekki aðgangur. Það verður að vera greiður aðgangur alls staðar. Að því vil ég vinna. Málefni heimilislækna eru hjá kjaranefnd. Það er engin furða þó að það sé órói í þeirra röðum. Það hefur ekki verið kveðinn upp úrskurður um laun þeirra síðan 1998. Það hefur verið samið við allrar aðrar stéttir síðan. Ég á von á nýjum úrskurði um laun þeirra jafnvel núna í vikunni þó að ég geti ekki sagt um það nákvæmlega. Ég veit að að því hefur verið unnið. Ég vil ræða við þá þegar við sjáum á hvaða grunni kjör þeirra verða. Ég hef beðið m.a. heilsugæslulækna í Hafnarfirði að doka eftir því á fundi með þeim. En þeir hafa sett mjög harkalega fram kröfuna um núllstillta gjaldskrársamninga. Ég vil undirstrika og endurtaka að sá vandi sem við er að glíma er að ná að gera aðganginn að heilsugæslunni greiðan þannig að hún geti sinnt grunnþjónustunni. Að því vil ég stefna og að því vil ég vinna. Ég vil líka stefna að því að öldruðu fólki sé þjónað í réttu umhverfi og á réttum stað í heilbrigðiskerfinu. Að því er einnig verið að vinna. Svo má ekki gleyma fjáraukalögum þegar talað er um vanda heilbrigðiskerfisins þar sem 1,5 milljörðum er varið í heilbrigðiskerfið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir þáltill. um aðgerðir til verndar rjúpnastofninum. Þetta er þskj. 11, 11. mál þingsins. Tillögugreinin er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela umhverfisráðherra að grípa tafarlaust til aðgerða til verndar rjúpnastofninum. Haustið 2002 skal leyfilegur veiðitími á rjúpu vara 1.--30. nóvember. Rannsóknir á viðgangi rjúpnastofnsins skulu efldar eins og kostur er og fylgst grannt með því hvort aukin friðun skilar sýnilegum árangri. Áður en veiðitími hefst haustið 2003 skal metið hvort grípa verði til enn frekari aðgerða, svo sem sölubanns eða alfriðunar stofnsins um eitthvert árabil.`` Efnisleg áhrif tillögunnar ef samþykkt yrði, herra forseti, eru ósköp einföld. Umhvrh. yrði falið að grípa tafarlaust til ákveðinna friðunaraðgerða og þá fyrst og fremst þeirra á þessu hausti að stytta tímann niður í einn mánuð, taka framan af hálfan mánuð í október og síðan desembermánuð aftan af. Herra forseti. Menn deila ekki lengur um það að ástand rjúpnastofnsins er afar bágborið. Staðkunnugum mönnum á helstu varp- og uppeldisslóðum rjúpunnar, sem eru ekki hvað síst á Norðausturlandi, ber yfirleitt saman um að ástandið hafi versnað jafnt og þétt. Náttúrufræðistofnun hefur komist að þeirri niðurstöðu að ástæða sé til þess að hafa mjög alvarlegar áhyggjur af stöðu stofnsins og mun setja rjúpuna á válista sem tegund í yfirvofandi hættu. Fjölmargir landeigendur, gamalreyndir veiðimenn, sveitarstjórnir og fleiri aðilar hafa látið málið til sín taka og sent frá sér ályktanir og áskoranir til stjórnvalda um að gripið verði til aðgerða. Ég nefni einn einstakling úr þessum hópi, Árna G. Pétursson, fyrrverandi ráðunaut á Vatnsenda á Melrakkasléttu, en hann hefur verið ódeigur baráttumaður fyrir aðgerðum í þessa veru og hóf baráttu fyrir því fyrir nokkrum árum að rjúpan yrði sett á válista. Að sjálfsögðu er það svo, herra forseti, að skiptar skoðanir geta verið um hvaða aðgerðir séu vænlegastar þegar menn loks eru komnir að þeirri niðurstöðu að eitthvað verði að gera. Þar heyrast sjónarmið allt frá því einu að auka beri rannsóknir og eftirlit til þess að unnt sé að greina sérstaklega hversu stór þáttur veiðiálagið sé í afkomu stofnsins eða jafnvel hvort veiðar hafi yfir höfuð nokkur áhrif. Því hefur verið haldið fram alveg fram undir síðustu ár að svo sé. Ég hygg þó að þeim fari fækkandi sem ekki viðurkenna að veiðarnar spila þarna inn í og erlendir sérfræðingar bentu einmitt nýlega á það á ráðstefnu hér að þó að veiðar kunni að hafa lítil áhrif þegar stofninn er í góðu ástandi, þá gætu þær verið afgerandi þáttur í því að fækka í stofninum þegar hann er á niðurleið og ástandið er bágborið. Aðrar hugmyndir ganga út á það að banna t.d. sölu á villibráð, þar með talið rjúpum, enn aðrar að veiðar væru bundnar við tiltekinn fjölda á dag svo sem þekkt er úr ýmsum veiðiskap eins og úr laxveiðum og er þekkt úr fuglaveiðum í nágrannalöndum. Ég hygg t.d. að í Noregi gangi menn til rjúpna og megi eingöngu taka vissan fjölda fugla á degi hverjum. Enn aðrir, og þeim fer reyndar mjög fjölgandi nú, ganga svo langt að segja að ekkert minna dugi en alfriðun rjúpunnar um eitthvert árabil. Það sjónarmið heyri ég æ oftar af heimaslóðum mínum þar sem margir hafa fylgst með rjúpnastofninum um áratuga skeið og hafa af því miklar áhyggjur hversu gríðarleg fækkun hefur orðið í því kjörlandi rjúpunnar sem þó er á svæðinu frá Suður-Þingeyjarsýslu og norður um Norður-Þingeyjarsýslu og austur á Austfirði þar sem víðlend heiðalönd, ásar, mólendi og kjarrlendi hefur lengi lagt til eitt helsta kjörlendi rjúpunnar í landinu. Sú hugmynd sem mér heyrist langflestir taka undir og mæla með í öllu falli sem skynsamlegri aðgerð og menn hafa reyndar barist fyrir nokkur undanfarin ár er sú að stytta veiðitímann. Það sé einföld og árangursrík aðferð til þess að draga úr veiðiálaginu og sérstaklega með því að stytta tímann framan af hausti, taka framan af tímanum, þá vinnist margt í senn, bæði það að þá á rjúpan oft og tíðum minnsta undankomuleið, þá er landið viðkvæmast yfirferðar og margir landeigendur og sveitarstjórnir hafa miklar áhyggjur af vaxandi landspjöllum sem mikil umferð ökutækja á vegarslóðum, moldarslóðum, svo ekki sé talað um ef akstur er beinlínis stundaður utan vega, veldur á þessum viðkvæma árstíma þegar haustrigningar eru og áður en frost eða snjór er farið að hlífa landinu. Nú háttar svo til, herra forseti, að vegna góðs tíðarfars er land alautt upp í hæstu fjöll og haldi svo sem horfir fram til 15. október sem veiðitíminn mundi hefjast að óbreyttu, þá þekkja menn það vel af reynslunni t.d. frá því í hittiðfyrrahaust að rjúpan á sér lítillar undankomu auðið þegar allar slóðir eru færar og hvergi snjódíll til að skýla henni, þá getur veiðin orðið gríðarleg á fyrstu dögum veiðitímans, ef svo heldur sem horfir. Ef ekki hefur gert hausthret til að þjappa rjúpunni saman og færa hana til, þá er hún jafnvel enn þá í varphópum og er auðveld bráð þeim sem aka um, ég tala nú ekki um ef menn keyra yfir fjöll og firnindi og jafnvel skjóta af bílunum. Herra forseti. Tillagan gerir sem sagt ráð fyrir því að umhvrh. verði falið að grípa til slíkra aðgerða þegar á þessu hausti. Það er með öllu óviðunandi að því sé borið við haust eftir haust að ekki sé tími til aðgerða fyrr en að ári liðnu af því að menn láta 15. október ganga í garð ár eftir ár án þess að aðhafast nokkuð og segja svo þegar þannig er komið: Það er of seint að gera nokkuð í haust. Þetta var staðan í fyrra þegar ég á einum fyrsta degi þingsins lagði fram fyrirspurn til hæstv. umhvrh. um nákvæmlega það hvort til stæði að grípa til einhverra aðgerða til verndar rjúpnastofninum á því hausti. Þá var beðið með að svara þeirri spurningu, því miður, eða það náðist ekki að svara henni fyrr en 15. október var genginn í garð, veiðitíminn hafinn og þá var eðlilega sagt: Það er a.m.k. ekkert hægt að gera í haust því að það er of seint. Nú virðist sami leikurinn aftur vera í bígerð og þó að það sé góðra gjalda vert að uppi séu hugmyndir eða plön um að grípa til aðgerða haustið 2003, þá mun það ekki hjálpa rjúpnastofninum á þessu hausti og það á reyndar að kjósa í millitíðinni og hver veit hvaða viðhorf nýr umhvrh. kann að hafa að hausti. Kannski þarf hann þá enn eitt árið í viðbót til að hugsa sinn gang og skoða málið. Herra forseti. Nú liggja fyrir óyggjandi vísbendingar í þessu máli. Ég vísa þar í bréf Náttúrufræðistofnunar Íslands sem er fyrsta fskj. með tillögunni og í fskj. II sem er úttekt Ólafs K. Nielsens á ástandi rjúpnastofnsins. Til viðbótar vísa ég í allar þær upplýsingar sem komið hafa fram á undanförnum nokkrum haustum, t.d. frá veiðimönnum, sveitarstjórnum og samtökum sveitarstjórnarmanna fyrir norðan og austan og í því sambandi bendi ég á fskj. III sem er samþykkt Eyþings, Sambands sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum, og þar er aftur vitnað í erindi frá hreppsnefnd Svalbarðshrepps sem var lagt fyrir aðalfund Eyþings haustið 2001 þar sem heimamenn fara eindregið fram á aðgerðir, að stytta veiðitímann og færa fram þau rök að hluta til sem ég tíundaði áðan bæði varðandi veiðiálagið á fyrstu vikum veiðitímans og meðferðina á landinu og öðru slíku. Sömuleiðis hef ég undir höndum frá sveitarstjórn Öxarfjarðarhrepps mjög sambærilega tillögu sem samþykkt var þar síðsumars 2001 þegar menn þóttust sjá að enn eitt tímabilið færi í hönd þar sem ástand stofnsins væri mjög dapurt og þá var skorað á umhvrn. að grípa til aðgerða og stytta veiðitímann um 3--4 vikur frá því sem nú er og hann hæfist sem því næmi seinna að haustinu. Ég held, herra forseti, að ástæða sé til að taka mark á þeim eindregnu óskum og ábendingum heimamanna sem þarna eiga í hlut. Það hefur lengi verið talið að á því landshorni stæði þó stofninn einna skást fyrir utan kannski afmörkuð svæði á Vestfjörðum og einstöku stöðum öðrum þar sem fjarlægð eða ógreiðar samgöngur hafa búið til einhver griðlönd fyrir rjúpuna. En undanfarin haust hefur það þó verið þannig að veiðimenn hafa helst talið góðrar veiði von á norðaustanverðu landinu og flykkjast nú þangað unnvörpum af þeim sökum þannig að þau svæði þar sem ástandið var þó helst þolanlegt taka núna á sig langmest veiðiálagið og miðað við kenningar fræðimanna má þá búast við því að einnig þar láti stofninn mjög hratt undan síga. Ég held að menn verði líka að hafa í huga þegar ástandið nú er borið saman við fyrri tíð að aðstæður eru gjörbreyttar. Áður gengu menn til rjúpna frá byggð og utan þess svæðis sem var aðgengilegt mönnum yfirleitt með göngu á degi hverjum úr byggð átti rjúpan sér griðland. Sem sagt, allt miðhálendi landsins og öræfin þegar lengra kom frá byggð. Nú er þessi staða gjörbreytt. Fjallaskálar inn um allt hálendi eru fullir af veiðimönnum strax frá fyrsta degi og með tilkomu ökutækja og vegarslóða sem hafa verið að opnast nánast upp um allt hálendið er staðan að þessu leyti alveg gjörbreytt. Rjúpan á sér varla nokkurs staðar neitt griðland lengur nema svæðið hér á suðvesturhorninu, á Reykjanesi, sem umhvrh. að vísu, svo öllu sé til haga haldið, hyggst stækka. Það er góðra gjalda vert en neikvæða hliðin á því máli er sú að þeir veiðimenn sem þar hefðu ella gengið til rjúpna fara þá annað og þá má ætla að veiðiálagið aukist enn á þeim svæðum sem opin eru. Að þessu slepptu eru það þá bara þjóðgarðarnir og einstöku lönd í einkaeigu sem eru friðuð. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa framsöguræðu lengri. Ég þakka fyrir að skapaðar voru aðstæður til að tillagan mætti koma hér á dagskrá og fyrir því er sú gilda ástæða að eigi að aðhafast eitthvað í þessum efnum þarf að vinda bráðan bug að því. Ég leyfi mér því að vona og vænta þess að hv. umhvn. taki málið þegar fyrir og því verði vísað þangað að lokinni umræðu. Ég tel rétt að nefndin kanni það strax, helst í þessari viku hvort nokkrir meinbugir séu á því að stytta veiðitímann nú þegar í haust. Ég tel satt að segja hreint ábyrgðarleysi að gera það ekki. Og ef það er eitthvað erfitt viðfangs fyrir ráðuneytð eða þá aðila þá finnst mér að Alþingi eigi sjálft að taka af skarið. Það hefur áður gert það í málum af þessu tagi. Alþingi hefur sjálft iðulega gripið til sérstakra verndaraðgerða þegar svo hefur borið undir, hvort sem það hefur verið veiðibann á hvölum, friðun á rjúpu eða eitthvað annað sambærilegt. Nú er svo komið að mér finnst að menn eigi að taka af skarið í þeim efnum. Það getur ekki skaðað okkur á nokkurn hátt að grípa til tiltölulega mildilegra aðgerða af þessu tagi. Ég er sannfærður um að veiðimenn, sportveiðimenn sem og heimamenn, sem hafa gengið til rjúpna munu skilja hvers vegna út í slíkar aðgerðir yrði farið. Auðvitað kann að vera að einhverjir yrðu óánægðir með það að lítill aðlögunartími gæfist að slíkum breytingum en það getur varla talist alvarlegur ágalli á málinu borið saman við hitt að gera ekki neitt haust eftir haust þegar vísbendingarnar hafa hrannast upp jafnalvarlegar og raun ber vitni. Það sakar varla að hafa vaðið fyrir neðan sig og láta þá náttúruna eða öllu heldur í þessu tilviki rjúpuna --- og reyndar ekki bara rjúpuna því að fleira hangir á spýtunni, íslenski fálkastofninn og allt íslenska lífríkið --- njóta vafans. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umr. og hv. umhvn.

Herra forseti. Hér er að mínu áliti hreyft þörfu máli um rjúpnastofninn sem ég held að flestir séu sammála um að er í mikilli lægð um þessar mundir. Mörg orð hafa verið höfð um þennan fallega fugl og ortar vísur um fegurð hans. Ég get tekið undir það allt saman. Ég hef sjálfur stundað rjúpnaveiðar ár hvert síðustu áratugina og mér hefur oft ofboðið hversu nærri þessum fugli menn hafa gengið og verið lítt tilleiðanlegir til að taka undir aðgerðir til að minnka veiðina. Ég hef t.d. sagt það úr þessum ræðustóli að mér finnst að banna eigi byssur sem hafa fleiri en tvö skot. Þær þrengingar sem eru settar í byssur hafa aldrei gagnast nokkurn skapaðan hlut. Ég hef sjálfur heyrt á fjöllum að menn hleypa frá fimm skotum og upp í átta úr byssunum sínum þannig að allar fullyrðingar um að menn fari eftir þessu eru algjörlega úr lausu lofti gripnar og ekkert á bak við þær. Mér finnst sorglegt að ekki skuli hafa verið hægt að grípa til þess að hafa bara tvo skot í byssunum. Ég er ekki viss um að það sé gagnslaust, eins og kemur fram í þessari greinargerð, að láta kvóta á veiðimenn. Ég hugsa að það geti hjálpað að banna hjálpartæki. Við vitum af því að menn eru á snjósleðum og fjórhjólum uppi um öll fjöll að elta fuglinn. Auðvitað er erfitt að fylgja þessu öllu eftir en þetta er samt einhver hömlunaraðgerð. Ég held að ekki væri fráleitt að stytta veiðitímann og þá hugsanlega miða við veðuraðstæður. Allir vita að veðrið á þessu hausti er þannig að ekki sést neinn snjór neins staðar. Það snjóar kannski á hæstu jöklum, og búið. Rjúpan hefur því hvergi nokkurs staðar athvarf um þessar mundir. Hún er orðin hvít og það er mjög auðvelt að sjá hana úr mikilli fjarlægð þannig að ég hálfkvíði því að upphaf rjúpnaveiðitímans núna geti leitt til þess að við förum mjög bratt í að drepa rjúpuna að þessu sinni. Þess vegna fyndist mér ekki fráleitt að byrjunartími yrði breytilegur og ráðherra gæti haft það dálítið í hendi sér að fresta upphafi veiðitímans þegar aðstæður bjóða upp á það og landið er þannig að ekki er forsvaranlegt að hefja veiðar. Ég veit að það er erfitt fyrir margan veiðimanninn ef veiðar verða alfarið bannaðar, og kannski er mjög erfitt að gera það með svo stuttum fyrirvara. Auðvitað er það þó allt saman hægt. Mér finnst alveg sjálfsagt að skoða í umhvn. hvort ástæða væri til þess. En það er örugglega hægt að stytta veiðitímann. Við höfum reyndar séð miklu meiri veiði, eins og kemur fram í þessari sérdeilis góðu þáltill. Það kemur mjög margt fróðlegt fram í tillögunni og þó að maður hafi séð margt af því áður eru þetta samt góðar upplýsingar á einum stað. Talningar voru gerðar í Hrísey fyrir tveimur árum, sérstakar merkingar, og það átti að fylgja þeim fugli eftir þannig að menn gætu t.d. áttað sig á því af hvaða ástæðum fuglinn dræpist. Það kom reyndar í ljós að mestallur sá fugl sem merktur var í Hrísey fyrir það veiðitímabil drapst úr veirusjúkdómi en var ekki skotinn. Það var á vernduðu svæði úti í Hrísey. Sáralítið af þeim fugli virtist fara upp á land eins og menn höfðu gert ráð fyrir. Kannski er ekki allt sem sýnist en ég held að það fari samt ekki á milli mála að það er miklu minna af rjúpu núna en áður. Því held ég að full ástæða sé til að ræða málið í þinginu og að umhvn. skoði þetta með því hugarfari að leyfa rjúpunni að njóta vafans.

Herra forseti. Hér er hreyft máli sem er mjög aðkallandi að mínu viti að taka til umræðu og ég þakka hv. flm. fyrir að hreyfa því hér. Aðeins örfá orð um þetta. Ég held að það sé ljóst, og það hefur verið sýnt fram á það, að rjúpnastofninn er í niðursveiflu. Menn hafa rætt um það hvernig eigi að taka á því máli, sérstaklega varðandi veiðina. Ég er sammála því sem menn hafa nefnt, t.d. í þessari umræðu, um að skoða þurfi það mjög alvarlega að stytta veiðitímann. Ég held að jafnframt sé rétt ályktað að það þyrfti að gerast strax. Ég er einn af þeim sem hafa fengið að njóta þess að snæða rjúpu einu sinni á ári. Mér þykir þessi matur lostæti og ætla ekkert nánar út í það. En ég held að verði ekki gripið til aðgerða nú þegar geti svo farið að það þurfi að alfriða rjúpuna og þar með kemur að því að við sem snæðum rjúpu einu sinni á ári missum af því, og það er ekki gott. Í umræðunni hefur komið fram hvernig veiðimenn hafa borið sig að við að ná fuglinum. Sumar lýsingar sem ég hef heyrt draga upp mynd af skæruliðahópum sem notast við háþróuð vopn og öflug farartæki sem komast nánast hvert sem er. Ef það er rétt mynd eru menn náttúrlega komnir langt út fyrir það sem ég a.m.k. lít á sem sportveiðimennsku. Það er samt kannski annað mál. Herra forseti. Ég vildi rétt leggja örfá orð í þessa umræðu, vil þó til viðbótar nefna að það hefur verið rætt, og kemur m.a. fram í tillögugreininni, að hugsanlega ætti að skoða sölubann á rjúpu og jafnvel annarri villibráð. Ég vil í því sambandi nefna að hér eru landeigendur og bændur sem hafa í gegnum tíðina nýtt sér þau hlunnindi sem felast í rjúpunni. Þeir hafa veitt hana í hófi, látið hana njóta vafa og síðan selt hana í verslanir. Ég nefni þetta hér þannig að það farist ekki fyrir að ræða um þá hlið málsins. Það þarf líka að huga að þeim landeigendum og bændum sem hafa nýtt sér rjúpnastofninn sem hlunnindi. Ég vildi bara nefna það hér. Hv. flm. beindi því til umhvn. að kannað yrði hvort grundvöllur væri fyrir því að þessi tillaga næði framgangi strax. Þetta er aðkallandi mál. Það snýst fyrst og fremst um hagsmuni náttúrunnar og ég er þeirrar skoðunar að í þessu máli eigi náttúran að njóta alls vafa umfram okkur mennina. Ég tel að við í umhvn. munum líta jákvætt á það að taka þetta mál til skoðunar og kanna hvort grundvöllur sé fyrir því að fara að óskum flm. Meira ætla ég ekki að segja um málið að sinni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Pálssyni og Magnúsi Stefánssyni, formanni umhvn., fyrir undirtektir þeirra og ræður. Ég get sagt eins og þeir báðir. Ég hef gengið til rjúpna um áratuga skeið eins og hv. þm. Kristján Pálsson, haft af því yndi og vona að svo geti orðið áfram. En ég held að það séu einmitt ekki síst þeir sem hafa notið þess sem eiga að taka upp hanskann fyrir fuglinn og sýna ábyrgð í því að ekki verði gengið of nærri honum. Það er sérstök ástæða til að leggja aftur áherslu á það sem hv. þm. Kristján Pálsson kom einnig inn á, að eins og aðstæðurnar blasa við okkur núna á þessum dögum og ef áframhald verður á því fram að miðjum mánuðinum er sannarlega ástæða til að kvíða mjög upphafi veiðitímans. Mér eru mjög í fersku minni lýsingar, og reyndar líka það sem ég sá sjálfur með eigin augum að gerðist á fyrstu dögum og vikum veiðitímans haustið 2000 þegar einmitt voru mjög sambærilegar aðstæður, jörð alauð upp í efstu fjöll og rjúpan átti sér hvergi undankomu auðið. Þá er ansi hætt við því að hún verði auðveld bráð og gríðarleg magnveiði geti farið fram á þessum fyrstu dögum. Varðandi náttúruleg afföll og miklar sveiflur í stofninum sem eru þekktar staðreyndir af hvaða orsökum sem þær stafa í hverju tilviki, hvort það eru veirusjúkdómar eða e.t.v. eitthvað í fæðukeðjunni eða hvað það er, er alveg ljóst að einmitt við slíkar aðstæður bætist veiðiálagið við mjög mikil náttúruleg afföll. Það er það sem sérfræðingar eru núna farnir að vara við og benda á að ekki megi hugsa eins og kannski var stundum gert áður, að segja sem svo að vegna þess að náttúrulegu afföllin væru svo mikil og sveiflurnar líka skipti veiðin svo litlu máli. Menn geta einmitt ekki leyft sér að hugsa þannig, heldur öfugt, að þeim mun hærri sem náttúrulega dánartalan er, því meiri sem náttúrulegu afföllin eru, þeim mun viðkvæmara kann mikið veiðiálag að vera á þeim litla hluta stofnsins sem eftir stendur eða af mundi lifa. Svo er annað sem er ósköp einfalt í þessu máli og er náttúrlega meginröksemdin fyrir því að við grípum til aðgerða af þessu tagi. Við höfum engin önnur tæki í höndunum en það að takmarka veiðiálagið. Við erum vopnlaus gagnvart veirusjúkdómum í villtum dýrastofnum sem engin leið er að eiga neitt við. Það eina sem við getum gert og höfum í okkar höndum er að reyna að takmarka þennan hluta affallanna, og þar liggur okkar ábyrgð. Ég þakka síðan hv. formanni umhvn., Magnúsi Stefánssyni, fyrir undirtektir hans og að heita því að umhvn. muni taka málið þegar til skoðunar, skoða það að stytta veiðitímann og gera það strax. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. nefndi, að sölubann og þess vegna alfriðun rjúpunnar væri náttúrlega stærri aðgerð, kostar jafnvel lagabreytingar eða lagaheimildir, og síðan er það auðvitað líka stærri aðgerð gagnvart þeim hlunnindum sem vissir aðilar hafa að sjálfsögðu haft af þessari veiði. Þess vegna væri það miklu sársaukafyllri aðgerð ef svo langt þyrfti að ganga að fara út í þetta, annað tveggja eða hvort tveggja. Þó verð ég að segja að miklu fyrr mundi ég mæla með því að reynt yrði einhvers konar sölubann eða kvótasetning af einhverju tagi heldur en að farið yrði út í alfriðunina því þá kemur aftur upp hin hlið mála að menn hætta að fá þær upplýsingar sem veiðikortin og skýrslugerðin skila. Upp að vissu marki er æskilegt frá þeim sjónarhóli að einhver takmörkuð og skynsamleg veiði sé leyfð og það þjónar að sjálfsögðu líka þeim tilgangi að viðhalda þessari hefð, þessu sporti, þessari útvist og þessum nytjum. Því miður fyrirfinnast vissulega einstakir veiðimenn, ef veiðimenn skyldi þá kalla, sem koma óorði á alla hina sem eru auðvitað sem betur fer uppistaðan, þeir sem ganga vel um landið og stunda þennan veiðiskap af sportmennsku. Það er eins og víðar að skemmdu eplin þurfa ekki að vera mörg í körfunni til að skemma út frá sér og/eða koma a.m.k. óorði á hlutina. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að slíkt viðgengst í einhverjum mæli og á því þarf að reyna að taka með öllum tiltækum ráðum og reyna að beina veiðinni í farveg sportveiðimennsku og góðrar umgengni, bæði um lífríkið og náttúruna alla. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna af minni hálfu en þakka fyrir undirtektirnar og lýk máli mínu.

Herra forseti. Ég vildi aðeins koma hér upp og ræða um þá tillögu sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var að mæla fyrir um aðgerðir til verndar rjúpnastofninum. Ég held að það sé allrar athygli vert að skoða það að standa að þessum málum með þeim hætti að veiðitíminn geti verið breytilegur milli ára. Það er alveg hárrétt, eins og komið hefur fram í máli hv. þingmanna, að eins og nú háttar til með tíðarfar þá sést rjúpan auðvitað um langan veg og er auðgreinanleg í þeim hópum sem á flögri eru og jafnvel þeim sem sitja á jörðu. Ég var nú síðast að koma yfir Þorskafjarðarheiði í gær og þar sást ákaflega vel til rjúpna. Það var svo sem ekki mikið af henni en þó sá maður einstaka fugl. Ég held að það sé alveg rétt að ekki hefur verið mikið að sjá af rjúpu á þessum haustdögum. Vafalaust er hún hátt til fjalla eins og tíð háttar. Eins og tíðin hefur verið í haust, mikil hlýindi og væta, þá held ég að landinu gæti verið illa spillt ef veiðar hæfust um miðjan mánuðinn. Þess vegna tek ég undir þá hugsun sem sett er fram í þáltill., þ.e. að takmarka veiðitímann og eins hitt að æskilegt væri ef hægt væri að meta það eitthvað eftir árferði hvenær veiðitíminn ætti að hefjast og að ekki þyrfti að ákveða með margra mánaða fyrirvara að dagsetningarnar 15. október eða 1. nóvember væru einu dagsetningarnar sem gilt gætu. Rjúpnaveiðimenn geta varla hafa gert svo ströng plön að þeir komist ekki til rjúpna einhvern tímann á því tímabili sem leyft verður þótt dagsetningarnar liggi ekki fyrir með margra mánaða fyrirvara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur. Frv. hefur verið flutt áður inn í þingsali en hefur ekki hlotið endanlega afgreiðslu. Er því þingmönnum að nokkru leyti efni þess kunnugt. Frv. felur í sér réttarbót fyrir launþega og kveður á um að þegar samningar hafa dregist óeðlilega lengi þá verði þeir afturvirkir að hluta til. Skýrist frv. mjög vel í 1. gr. því í raun er það ekki nema ein efnisgrein og hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Í stað 3. mgr. 5. gr. laganna koma þrjár nýjar málsgreinar, svohljóðandi: Þegar kjarasamningur hefur verið undirritaður af til þess bærum fulltrúum samningsaðila gildir hann frá undirskriftardegi en þó því aðeins að hann hafi verið undirritaður innan sex mánaða frá því að fyrri samningur féll úr gildi, enda sé ekki á annan veg samið, nema hann sé felldur við leynilega atkvæðagreiðslu með meiri hluta greiddra atkvæða og minnst fimmtungs þátttöku samkvæmt atkvæða- eða félagaskrá innan fjögurra vikna frá undirritun. Séu kjarasamningar lausir lengur en sex mánuði skal upphafshækkun launaliða og önnur atriði sem bæta kjör launþega þegar kjarasamningur kemst á virka aftur til helmings þess tíma sem liðinn er án nýs kjarasamnings. Við hverja tvo mánuði sem bætast við án kjarasamnings færist gildistaka upphafshækkunar aftur um einn mánuð. Eftir tólf mánuði eða meira með lausa kjarasamninga gildir umsamin hækkun frá því að samningurinn féll úr gildi. Óheimilt er að semja um annan upphafsgildistíma, nema því aðeins að launþegum verði greidd eingreiðsla sem telst jafngild í tekjum þeim afturvirku upphafshækkunum, eða áfangahækkunum á liðnum tíma án endurnýjunar kjarasamnings, sem lög þessi kveða á um. Fari fram almenn leynileg póstatkvæðagreiðsla meðal félagsmanna um gerðan kjarasamning gildir niðurstaða hennar óháð þátttöku. Nú tekur kjarasamningur einungis til hluta félagsmanna eða starfsmanna fyrirtækis og er þá heimilt að ákveða í samningnum að þeir einir séu atkvæðisbærir um hann, enda komi þar skýrt fram hvernig staðið verði að atkvæðagreiðslu.`` 2. gr. frv. hljóðar svo: ,,Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Í greinargerðinni eru færð fram rök fyrir þessari breytingu. Hægt að rekja þau í stuttu máli. Ástæða þess að frv. hefur verið flutt í þinginu er að iðulega hefur það borið við að stéttarfélög og stéttarsambönd hafa orðið að una því að ná ekki kjarasamningum mánuðum og jafnvel árum saman. Á bls. 3 í frv. er sérstakt fylgiskjal, tafla sem sýnir yfirlit yfir kjarasamninga sjómanna á fiskiskipum og sýnir hversu löng samningstímabil þeir hafa verið samningslausir. Eins og sést á töflunni hefur það iðulega verið meira en hálft ár og stundum jafnvel rúmlega ár og upp í mest 451 dag samfellt. Á því tímabili sem þarna er sýnt í töflunni, frá 15. janúar 1985 til 31. desember 2003 --- þess ber að geta að þá falla úr gildi lög sem sett voru á Alþingi nú síðast á kjaradeilu sjómanna --- þá eru þetta alls orðnir 2.403 dagar miðað við hvernig þetta var þegar þetta var síðast tekið saman og auðvitað mun dögunum fjölga ef taka á með lagaákvæðið um hvenær samningarnir gilda. En það er einfaldlega svo að stéttarsamtök líta sérstaklega á það að þau vilja halda samningsrétti sínum og geta samið sér fyrir félagsmenn sína. Ég hef hér dregið fram upplýsingar um samningsgerð sjómanna og hvernig hún hefur dregist varðandi þetta ákvæði sem ég hef einnig reifað. En það mun ekki taka bara til sjómanna. Þetta tekur til allra stéttarfélaga. Rétt er að vekja athygli á því að t.d. kjarasamningar Lögreglufélagsins runnu út 31. október 2000 og nýr samningur komst ekki á fyrr en 1. júlí árið 2001 og því voru samningarnir lausir í átta mánuði og voru menn í stéttarsamtökum lögreglumanna þó að reyna að ná samningum með alls konar aðgerðum og þrýstingi, mótmælagöngum og kröfum. Einnig er rétt að vekja athygli á því að síðasta kjarasamningsgerð við sjúkraliða dróst í 13 mánuði. Kjarasamningarnir hjá sjúkraliðum runnu út í lok október árið 2000 og skrifað var undir nýjan kjarasamning 21. nóvember árið 2001. Rétt er líka að draga það fram að gerð var ákveðin breyting á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur 1996. Þá var tekin inn sérstök viðræðuáætlun. Þessi viðræðuáætlun átti að verða til þess að betur gengi að koma á kjarasamningum, að vinnubrögð yrðu skipulegri og annað slíkt og bar að semja þessa viðræðuáætlun tíu vikum áður en samningar féllu úr gildi þannig að hægt væri að vinna skipulega að samningsgerðinni og samningar drægjust ekki óeðlilega lengi. Ég held að það megi segja alveg eins og er um þessar viðræðuáætlanir að ég hygg að ég hafi upplýsingar um að þær hafi víðast hvar virkað illa og að sáralítið hafi verið farið eftir þeim. Í upplýsingum sem ég fékk frá formanni Sjúkraliðafélagsins segir að ekkert hafi verið gert með hina svokölluðu viðræðuáætlun og ekkert eftir henni farið. Sömu reynslu upplifði ég oft sjálfur þegar ég var í forsvari fyrir samninga Farmanna- og fiskimannasambandsins, þ.e. að við vorum að semja viðræðuáætlun og sú áætlun var ekki pappírsins virði. Það var ekkert vinnulag eftir honum. Megininntak frv. er, eins og áður segir, að tryggja að launþegar sitji ekki mánuðum og árum saman eftir án þess að njóta kauphækkana eingöngu vegna þess að það er hagur atvinnurekandans að draga kjarasamningana úr hömlu. Það er ekkert launungarmál að frv. er réttarbót til handa launþegum og setur launþegana í betri stöðu gagnvart atvinnurekendum. Þó er það svo að þetta hefur engin kjaraleg áhrif á stöðu samninganna fyrr en þeir hafa verið lausir í sex mánuði þannig að ef atvinnurekendur og launþegar semja innan sex mánaðanna þá á þetta ákvæði ekki við. Hins vegar ber að telja frá og með því að samningar hafa verið lausir í sex mánuði og verður það síðan atvinnurekendunum dýrara eftir því sem lengur líður. Hafi samningar verið lausir í 12 mánuði er ákvæðið algerlega afturvirkt og skulu þá allar kauphækkanir sem um er samið og launabætur gilda frá því að samningurinn féll úr gildi. Ég lít svo á að þetta ákvæði sé eðlilegt og réttlátt. Það setur pressu á atvinnurekendur. En það setur auðvitað líka pressu á launþega að reyna að leysa sín mál. Það verður þá vonandi til þess að þær viðræðuáætlanir sem þegar eru í lögum verði marktæk plögg og eftir þeim verði farið og reynt að koma samningum á áður en kjarasamningar falla úr gildi.

Herra forseti. Ég kem hingað í ræðustól fyrst og fremst til að taka undir þau sjónarmið sem fram komu í máli hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar, flm. þessa frv. til laga um stéttarfélög og vinnudeilur. Ég vil taka undir þá hugsun sem þar kemur fram, en frv. er til þess fallið að styrkja réttarstöðu launafólks við kjarasamningsgerð. Hv. þm. rakti hvernig tilteknar stéttir hafa verið hlunnfarnar um langt árabil þegar atvinnurekendur hafa þráast við að ganga til samninga. Verst hafa sjómenn orðið úti og stéttir sem tengjast sjónum, en í fylgiskjali sem fylgir frv. er ítarlega gerð grein fyrir þessu. Þar kemur fram að á 19 árum muni um 2.403 dögum eða u.þ.b. sex og hálfu ári sem þessar stéttir eða tilteknar stéttir hafa verið samningslausar. Hv. þm. vék einnig að öðrum stéttum sem hafa verið án samninga í lengri eða skemmri tíma. Hann nefndi lögreglumenn og sjúkraliða sem síðast voru án samninga í rúmlega ár eða 13 mánuði. Hv. þm. vék einnig að lögum um stéttarfélög og vinnudeilur og þeim breytingum sem gerðar voru á þeim lagabálki á miðju ári 1996. Ég átti sæti í nefnd sem hæstv. félmrh. skipaði í lok árs 1995 og starfaði fram á árið 1996, en sprakk reyndar í loft upp vegna ágreinings innan nefndarinnar þegar ljóst var að hæstv. ráðherra tók afstöðu með atvinnurekendasamtökunum sem vildu þröngva margvíslegum breytingum inn í lögin sem voru verkalýðshreyfingunni ekki að skapi. Það var mjög miður að þessari nefndarvinnu skyldi ljúka á þennan hátt því þar var margt ágætt uppi á borði og ég er sannfærður um að það er öllum til hagsbóta að við búum við reglugerðarverk við kjarasamningana sem víðtæk sátt ríkir um. Eitt af því sem um var rætt á þessum tíma voru svokallaðar viðræðuáætlanir sem reyndar voru festar inn í lögin og á að gera tíu vikum áður en að samningar renna út, en eins og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson benti á eru þetta ekkert annað en orðin tóm. Ástæðan er sú að aldrei skapaðist sú sátt sem nauðsynleg er um reglugerðarverkið og þær lagabreytingar sem þarna voru á döfinni. Hvað varðar nákvæma útfærslu á þessari hugsun þá finnast mér ýmsar leiðir koma til greina. Hv. þm. leggur til að takist ekki samningar fyrstu sex mánuði eftir að þeir renna út þá gildi sú dagsetning sem samningar eru undirritaðir en síðan fari dagsetningin að færast aftur á bak og verði atvinnurekandanum sífellt dýrari eftir því sem samningar dragast á langinn. Þetta er ein leið. Staðreyndin er sú að iðulega er það atvinnurekandinn sem telur það vera sér til hagsbóta að draga kjarasamninga. Þess vegna er eðlilegt að hvatinn virki á þennan veg og sé íþyngjandi eftir því sem hann dregur að ganga til samninga. Það er honum til hagsbóta að draga samninganna því að þá koma þær launahækkanir eða kjarabætur sem yfirleitt er samið um ekki til framkvæmda fyrr en við undirskrift. Þetta er því eðlilegt út frá þeim sjónarhóli. Þótt ég sé hallari undir það að hugsa málið fyrst og fremst út frá stöðu launamannsins þá mætti hugsa sér að þessi regla eða svipuð regla gilti, jafnvel strangari, þannig að kjarasamningar skuli alltaf gilda frá þeim degi sem þeir renna út nema til verkfalls komi, nema kjarabætur séu knúðar fram með verkföllum. Þarna væri svona ákveðinn jafnræðisþáttur settur inn í reglugerðarverkið, þ.e. ef það er launamannsins að draga samninga og knýja síðan fram kjarabætur með verkföllum þá sé eðlilegt að önnur regla sé uppi. Þetta er nokkuð sem einfaldlega mætti skoða. Ég ítreka að ég er fullkomlega sáttur við þá meginhugsun sem fram kemur í frv. Hún hefur áður komið fram eins og hv. þm. gerði grein fyrir. Mér finnst komið að því að breytingar af þessu tagi verði festar í lög. Ég held að það yrði öllum til góðs.

Herra forseti. Ég vil þakka undirtektir hv. þm. Ögmundar Jónassonar við málið sem ég kynnti hér og flutti. Eins og ég gat um er frv. þannig hugsað að það breyti ekki réttarstöðu atvinnurekenda fyrr en samningur hefur verið laus í sex mánuði. Eftir sem áður getur samningsgerð dregist í tæpa sex mánuði án þess að nokkur kauphækkun komi sjálfvirkt til launþeganna samkvæmt frumvarpstextanum. En að sex mánuðunum liðnum hins vegar þá telur það strax þrjá mánuði aftur í tímann og síðan einn mánuð fyrir hverja tvo sem samningar dragast. Þannig eiga launþegar eingöngu þennan rétt hafi atvinnurekandinn ekki samið við þá í sex mánuði. Þetta tel ég vera réttarbót og ákveðna málamiðlun en auðvitað má hugsa sér á þessu aðrar útfærslur eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson minntist á. Þetta verður vonandi skoðað gaumgæfilega í nefnd og fær vonandi loksins eðlilega umfjöllun. Ég vona að málið komi aftur fyrir þingið eftir að nefndin hefur farið yfir það.