Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gunnar Sigurðsson) Jeg skal fyrst í stuttu máli snúa mjer að formi frv. og tek það fram, að brtt. nefndarinnar hafa umsteypt frv. að formi til. Samkvæmt tillögum nefndarinnar verða greinar frv. 5, en voru í frv. 2. Getur hv. deild treyst því, að breytingarnar eru rjett feldar inn í lögin og vel athugaðar af nefndinni. Jeg hefi og borið þær undir hv.flm. (BJ), og hefir hann ekki nema gott eitt um þr að segja. Sný jeg mjer þá að efnishlið málsins. Nefndin var öll sammála um það, að ranglátt væri að meina mönnum að greiða atkvæði sökum atvika, sem þeim væru ósjálfráð, eins og t. d. á sjer stað um elli og vanheilsu. Um sönnunina fyrir slíkum forföllum reyndist nefndinni erfiðara að koma sjer saman. Varð þó úr, að krafist skyldi læknisvottorðs í kaupstöðum og vottorðs læknis eða hreppstjóra annarsstaðar. Jeg fyrir mitt leyti hefði sætt mig við „vitni tveggja valinkunnra manna“. því það er vitanlegt, að oft getur verið erfitt að ná til læknis eða hreppstjóra En hins vegar þótti mjer ekki ástæða til þess að kljúfa nefndina fyrir þessar sakir; er meira vert um það, að frv. verður að teljast allmikil rjettarbót frá því, sem nú er. Oss þótti rjettara, að lögin öðluðust gildi þegar í stað. Er með því trygt, að þau komi til greina við næstu kosningar, eins og jeg býst við, að hafi verið tilætlun hv.flm. Meira finn jeg ekki ástæðu til að taka fram að sinni.

Bjarni Jónsson Það var rjett hermt, að jeg er þakklátur nefndinni fyrir að laga frv. Jeg hafði, eins og jeg gat um áður, ekki nægan tíma til athugunar og undirbúnings frv., og tel jeg breytingarnar rjett feldar inn í lögin. Munurinn á frv. mínu og brtt. nefndarinnar er raunar ekki mikill, og tel jeg mig góðu bættan, ef frv. gengur fram eins og það er nú. Þó hefði jeg óskað, að mönnum hefði verið gert ljettara fyrir með að sanna forföll sín. Ætti það ekki að koma að sök, eins og hjer er háttað í sveitum, þó húsfreyjur eða húsbændur mættu gefa gömlum mönnum eða lasburða á heimili sínu vottorð, slík sem þessi. Vil jeg þó ekki gera þetta að kappsmáli og tel sæmilega rjettarbót að frv. eins og það er nú. En jeg á bágt með að þola, að nokkur bönd sjeu á rjettinum, og hefði því heldur kosið, að minkaðar væru hömlurnar á því, að menn fái notið hans, heldur en auknar. Þá vil jeg minnast á það, að mjer finst enn þá vanta ákvæði í frv. um bæi, sem svo er í sveit komið, að mönnum þar er ekki kleift að sækja kjörfund. En svo er um ýmsa staði, t. d. ýmsar eyjar í Breiðafirði, sem mjer er vel kunnugt um. Er oft erfitt að manna bát til að sækja kjörfund og hafa þó nóg fólk heima fyrir til allrar búsgæslu. Þar sem svo er háttað, vil jeg, að fólk fái að kjósa heima. Má búa svo um þetta, að hættulaust verði. Mun jeg bera þetta undir nefndina og vona, að hún taki það til íhugunar.

Sveinn Ólafsson Jeg tek undir það með hv.flm. frv. (BJ), að mjer finst nefndin hafi gengið fulllangt í því að þrengja skilyrðin fyrir því, að menn fái notið kosningarrjettar síns. Flm. gerir ráð fyrir vottorði tveggja skilríkra manna, en nefndin krefst vottorðs hreppstjóra. Jeg fæ ekki sjeð, að með því væri fengin meiri trygging fyrir áreiðanleik forfallanna. Þar á ofan er mönnum gert erfiðara fyrir, því oft getur verið langt til hreppstjóra og ekki altaf hlaupið að því að ná til hans. Auk þess má gera ráð fyrir, að flest þessara vottorða verði gefin á kjörfundardegi, en þá mundi hreppstjórinn í flestum tilfellum vera staddur á kjörstað og störfum háður. Gæti hann þá ekki gefið vottorð eftir sjón og raun, og er hjer því tekið annari hendi það, sem veitt er með hinni. Því finst mjer rjettast, fyrst verið er að reyna að gefa öllum kjósendum tækifæri til að neyta kosningarrjettar síns, að binda þetta ekki þrengri skilyrðum, en halda sjer við ákvæðið í frv. flm. Mun jeg koma með brtt. í þá átt til 3. umr.

Frsm. (Gunnar Sigurðsson) Jeg tel sjálfsagt, að nefndinni finnist ljúft að taka til athugunar það, sem háttv.flm. tók fram síðast í ræðu sinni. Hvað viðvíkur ummælum hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), þá á jeg illa aðstöðu til að svara honum, því í rauninni er jeg honum að miklu leyti sammála. En fyrir nefndinni vakti það, að „agitationin“ gæti gengið of langt. ef aðhylst væri ákvæðið í frv., og vildi hún hamla því, að heimildin yrði vopn í höndum vottorðsgjafa til ósæmilegrar atkvæðasmölunar. Mætti þá svo fara, að hinir svokölluðu valinkunnu menn yrðu miður valinkunnir.

Jón Baldvinsson Það eru aðeins örfá orð viðvíkjandi kosningu þeirra manna, sem ekki eru á heimilum sínum, þegar kosning fer fram. Lögin hafa verið skilin svo hjer í Reykjavík, að þeir mættu, t. d. áður en þeir legðu út á sjó, fara til bæjarfógeta og kjósa þar, en því aðeins, að þeir sjálfir gætu skrifað. En t. d. veikir menn og blindir geta þetta ekki. Mjer finst því vert að athuga, á hvern hátt því verði best fyrir komið, að fólk, sem svo er ástatt um, geti notið kosningarrjettar síns, og hvort ekki væri rjett að setja ákvæði í lögin um það, að þeim væri heimilt að láta annan kjósa fyrir sig. Má vel vera, að án slíks ákvæðis komi sú rjettarbót, sem ætlast er til, að fáist með þessum breytingum á kosningalögunum. Vil jeg leyfa mjer að skjóta þessu til nefndarinnar.

Frsm. meiri hl. (Þorsteinn Jónsson) Samgöngumálanefnd hefir ekki getað orðið á eitt sátt um frv. þetta. Öll hefir nefndin þó orðið á móti brtt., en meiri hlutinn vill láta frv. ná fram að ganga, en minni hl. leggur á móti því. Eins og getið er um í greinargerð nefndarinnar, þá hefir nefndin leitað álits vegamálastjóra, og vill hann ekki láta frv. ná fram að ganga á þessu þingi, sökum þess kostnaðar, sem af því mundi leiða, þó hann hins vegar teldi breytinguna ekki ósanngjarna. Auðvitað var oss, bæði flm. og meiri hl. nefndarinnar, altaf ljóst, að þetta yrði kostnaðarauki fyrir ríkissjóð, en á hinn bóginn væri það svo mikið sanngirnismál og rjettlátt, að sjálfsagt væri að samþykkja það. Þá eru það brtt., sem jeg vil víkja að nokkrum orðum. Hvað Hafnarfjarðarveginum viðvíkur, þá er hann þegar lagður, og yrði það því aðeins viðhald, sem kæmi til greina. Um veginn á Barðaströndinni, sem háttv.þm. Barð. (HK) vill gera að þjóðvegi, er það að segja, að hann liggur víða yfir fjöll, sem eru slæm yfirferðar, og vegagerð er þar því mjög erfið, enda mun ekki verða miklu til hennar kostað, nema að brúa nokkrar ár. Þá er það vegurinn frá Bitrufirði til Steingrímsfjarðar; hann liggur allur með ströndum fram og er ekki annað í eðli sínu en sýsluvegur. Báðir þessir vegir þræða alveg strandlengjuna, en það hefir aldrei verið ætlunin að láta þjóðvegina ná út á öll annes. Annars vona jeg, að háttv. deild sjái sjer fært að greiða atkvæði með frv. og henni verði ljós sú sanngirni, sem í því felst. Meira finn jeg ekki ástæðu til að taka fram, því aðalatriði málsins tók jeg fram við 1. umr. þess.

Frsm. minni hl. (Sigurður Stefánsson) Jeg skal lofa hv. deild því að vera ekki langorður. Aðalmunurinn, sem skilur meiri hlutann og minni hlutann að, er sá, að meiri hlutinn metur einskis álit vegamálastjóra, en minni hlutinn telur rjettast að taka tillit til álits hans, eins og vera ber, þar sem enginn hefir vitanlega betra tækifæri til að kynna sjer slík mál en hann. Minni hlutinn lítur svo á, að þó nokkur sanngirni kunni að mæla með þessu, þá er svo margt í landi voru, sem svo er ástatt um, en þó verður að bíð betri tíma. En ef frv. væri samþykt, þá myndi líka ef til vill vera sanngirniskrafa, að brtt. næðu fram að ganga. En það er ekki talið fært að leggja út í þann kostnað, sem leiðir af upptöku þessara nýju vega í vegakerfið, eins og fjárhag okkar nú er farið. Það er líka nokkurn veginn víst, að hefði þetta frv. ekki komið fram, þá hefðu brtt. ekki borist að heldur. Og þétt vegamálastjóri telji ef til vill einhverja sanngirni mæla með þessari viðbót í þjóðvegakerfið, þá hefir hann sjeð, að því verði að fresta sökum fjárhagsástæðnanna. Mig minnir, að í fyrra væri hjer í þinginu sá hugsunarháttur ríkjandi, að fara bæri sem varlegast í ný útgjöld, en ekki hefir fjárhagsástandið batnað frá því, sem þá var. Brýn nauðsyn í samgöngumálum er það, að halda við þeim vegum, sem þegar eru lagðir. Og þó leitt sje að geta ekki haldið í horfinu, þá er það fjárhagurinn, sem neyðir oss til að fresta þeim framkvæmdum, sem hjá verður komist, meðan ástandið batnar ekki. Á þetta jafnt við um ríkið og einstaklingana, að þeir verða að sníða sjer stakk eftir vexti. Annars vil jeg ekki fjölyrða frekar um þetta að svo stöddu.

Einar Þorgilsson Jeg á hjer brtt. á þskj. 51. Eins og háttv.þm. geta sjeð. er farið fram á það, að vegarspottinn frá Hafnarfirði að Garðskaga sje tekinn upp í þjóðvegatölu og viðhaldið af ríkisfje. Samgöngumálanefnd hefir lýst yfir áliti sínu, og er heyranlegt, að erindið hefir ekki fundið náð fyrir augum hennar. Það er ekki nauðsynlegt nú að fara að endurtaka ástæðurnar fyrir brtt., þar sem sýslubúar hafa krafist þessa árlega undanfarin ár og samskonar erindi verið flutt hjer í hinu háa Alþingi undanfarin þing, og þá tilgreindar ástæður. En mjer þykir þó tilhlýðilegt að fara nokkrum orðum um málið. Það er þá fyrsta ástæðan, hinn óhærilegi kostnaður fyrir sýslubúa af lagningu vega og viðhaldi þeirra síðastliðin 20 ár hefir verið unnið að vegalagningu og fje lagt fram af sýslunni móts við ríkissjóð, og auk þess kostað viðhald hinna eldri vegaspotta, sem eðlilega hafa þurft talsverðs viðhalds við eftir svo langan tíma og vegna hinnar miklu umferðar um vegina. Þar af leiðandi er sýslan komin í svo miklar skuldir, að vextir og afborganir af lánunum er mjög tilfinnanlegur útgjaldaliður. Eftir því sem jeg veit best, munu skuldir sýslunnar fyrir vegakostnað nema um 90000 kr., sem liggur mest í víxlum og öðrum þeim skuldum, sem mjög kalla að. Sýsla þessi á heldur engan þjóðvegarspotta, eða sem ekki getur talist, og mun hún vera sú einasta sýsla á landinu í þeirri grein, og má telja það sem eina ástæðuna fyrir efni brtt. Kostnaður við lagningu nýrra vega og viðhald hinna lögðu vega, ásamt vöxtum og afborgunum af skuldum fyrir eldri vegalagningar, eru sýslubúum svo um megn, að þeir geta ekki undir risið. Eitt atriði, sem taka verður til greina, er það, að á þessum vegarkafla mun vera nær því mesta umferð, sem er um nokkurn sýsluveg á landinu, og það á þeim ferðafærum, sem mest slíta vegunum, sem sje mannflutninga- og vöruflutningabílum, ekki minna af utansýslubúum í þeirra þarfir en sýslubúum sjálfum. Sýslubúar fara ekki fram á neinn samgöngustyrk á sjó, og ætti það fremur að styðja þennan málstað þeirra, þar sem margar eða flestar sýslur landsins verða aðnjótandi styrks frá ríkinu sjávarsamgönguleiðina, en sýslubúum finst þeir leggja sinn drjúga skerf til ríkissjóðs móts við aðrar sýslur, og ættu því tilkall til þess, að ríkissjóður styrkti þá til samgangna þess ríflegar á þeim sviðum, sem þeim er það nauðsynlegast og haganlegast, og það er með vegum og viðhaldi þeirra. Það er því næsta furðanlegt, að háttv. samgöngumálanefnd og vegamálastjóri líta svo á, eftir nefndarálitinu að dæma og ræðu háttv.frsm., að eigi beri að taka þessa breytingartill. til greina, og það þó furðanlegra, að vegamálastjóri, sem er kunnugur öllum ástæðum, skuli leggja á móti því, að brtt. nái fram að ganga, jafnvel þótt hann ætli sjer í ár, eins og hann síðastliðið ár hefir gert, að beina hluta af bílaskattinum til viðgerðar á umræddum vegi, þá er það gott, það sem það nær, en bæði er bílaskatturinn óviss í framtíð og ekki svo mikill, að af honum sje hægt að veita í margar áttir, svo verulega um muni; en viðurkenning er það af vegamálastjóra fyrir þörf til þessa vegar, það sem hann hefir til vegarins veitt, og góðra gjalda vert. Leyfi jeg mjer að vænta þess, að háttv. deild sjái það, að þrátt fyrir álit háttv. samgöngumálanefndar og umsögn vegamálastjóra, er hjer um að ræða svo mikla nauðsyn og svo sanngjarna beiðni, að henni verði ekki til lengdar synjað. Enda mun svo fara, hversu sem um málið fer að þessu sinni, að því verði framvegis haldið fram af sýslubúum og erindrekum þeirra, ef ekki nær fram að ganga nú, uns það verður viðurkent sem sanngirniskrafa og því verður sigurs auðið.

Jón Þorláksson Jeg ætla ekki að fara að tala á móti þessu frv., því það er erfitt að leggja með rökum á móti því, að vegir verði bættir í þessu veglausa landi. En jeg ætla að leyfa mjer að gera dálitla athugasemd við álit meiri hl. þar sem hann talar um það, að gloppa sje í vegalögunum frá 1907, því þetta er bygt á misskilningi. Við ákvörðun þjóðveganna þá var það ekki haft fyrir augum, að reyna að fullnægja þörfinni innan einstakra sýslna, heldur var reynt að koma á nokkurn veginn samfeldu vegakerfi á aðalleiðunum kringum alt landið, milli landshlutanna. Þjóðvegakerfið er samkvæmt vegalögunum einn aðalhringur umhverfis meginhluta landsins, og svo nokkrar álmur út frá þessum hring, þar sem mest var þörf. Aðalhringurinn er alstaðar einfaldur, en bygðin hins vegar oft löng milli afdala og annesja, svo að ekki var um það að gera, að fullnægja vegaþörfinni á því svæði innansveita með þessari einföldu aðallínu. Hjer er nú um það að ræða, að gera hringinn tvöfaldan á vissu svæði, en með því er gengið burt frá þeirri grundvallarreglu, sem vegalögin voru bygð á. Og ef þetta er gert á einu svæði, að tvöfalda línuna, er í sjálfu sjer alt eins mikil ástæða til þess að gera það á ýmsum öðrum svæðum líka, svo sem vesturhluta Suðurlandsundirlendisins. En þetta er hins vegar enn þá ekki nægilega undirbúið. Þetta vildi jeg aðeins taka fram, til þess að sýna, að hjer er ekki um að ræða neina gloppu í vegalögunum. Um önnur einstök atriði í þessu sambandi skal jeg ekki fjölyrða, þó ýmislegt mætti þar athuga, t. d. hvort ekki væri rjett að sleppa þá í staðinn úr þjóðvegatölu veginum frá Einarsstöðum. Reykjadal að Fossvöllum, en það er að mestu leyti fjallvegur og litlu til hans kostað. Líka er rjett að geta þess, að ein af álmunum út frá aðalhringnum er tvöföld á kafla, þar sem vegurinn úr Hrútafjarðarbotni í Gilsfjarðarbotn hafði með sjerstökum lögum verið tekinn í tölu þjóðvega áður en vegalögin 1907 voru sett. En aðalatriðið í þessu, sem er nýbreytni og afbrigði frá meginhugsun vegalaganna, er það, hvort landssjóði sje yfirleitt fært að ráðast í slíka tvöföldun vegakerfisin því lítið er að sjálfsögðu í það varið að hafa titilinn einan, þannig, að vegir sjeu að nafninu einu ráðgerðir þjóðvegir ef ekki er unt að fylgja því eftir í framkvæmdinni.

Benedikt Sveinsson Þetta vegamál, sem hjer er um að ræða, er orðið mikið áhugamál manna norður þar og hefir oft verið vakið áður, þótt ekki hafi það náð fram að ganga. Nú hafa komið áskoranir til Alþingis úr öllum sveitum norðan við Smjörvatnsheiði og alt til Reykjadals um upptöku þessa þjóðvegar, og sýnir það best nauðsynina á honum. Viðvíkjandi því, að ekki hafi verið nein „gloppa“ í vegalögunum í þessu atriði, þar sem meginhugsun þeirra hafi verið sú, að hafa einfalda þjóðvegalínu umhverfis landið, þá vil jeg aðeins segja það, að slíkt getur tæpast verið neitt grundvallaratriði, að hafa vegalínuna aðeins einfalda, enda hefir þessari frumreglu alls ekki verið fylgt, því að línan er þegar frá upphafi tvöföld sumstaðar, og sje jeg engin missmíði á, þótt svo sje, þar sem það er nauðsynlegt sakir staðhátta. Annars mun jeg alls eigi leggjast á móti því, að vegurinn frá Reykjahlíð og austur á Jökuldal sje tekinn í tölu fjallvega, og þá kemur nýi þjóðvegurinn á engan hátt í bága við „frumreglu“ vegalaganna. Að öðru leyti er það ekki samanberandi, hversu þessi nyrðri vegur er langtum fjölfarnari en öræfavegurinn, sem hverjum manni er augljóst, þar sem hann liggur allur um bygðir eða þá fjallvegi bygða á milli, en hinn um sanda og öræfi, fjarri mannabygðum. Hjer eiga þrjú sýslufjelög hlut að máli. Það er alls ekki tilætlun þeirra að heimta þegar dýra vegi á þessari leið, heldur að fá veginn lagaðan þar, sem nauðsyn krefur, og torfærur brúaðar, eins og vegalögin mæla fyrir. Jeg vona því fastlega, að þegar háttv. deildarmenn hafa athugað málið, veiti þeir því fylgi sitt.

Magnús Pjetursson Mjer virðist svo sem háttv. meiri hluta hafi verið allmjög mislagðar hendur. Jeg get skilið þá, sem ekki vilja gera neinar breytingar á vegakerfinu, en ekki hina, sem aðeins vilja taka út úr einhvern einstakan veg, en láta hina sitja á hakanum, sem þó kunna að eiga eins mikla sanngirniskröfu. En þetta mun koma af því, hvernig nefndin er skipuð. Jeg þarf að öðru leyti ekki að fjölyrða um málið alment, því jeg er að mestu leyti sammála hv. minni hl. og ræðu háttv. 3. þm. Reykv. (JÞ) um það, að það, sem aðallega veltur hjer á, er þetta, hvort ríkissjóður er yfirleitt fær um að leggja fram nokkurt fje til nýrra þjóðvega, þó samþyktar væru nýjar breytingar, sem sjálfsagt eru æskilegar, ef á annað borð er unt að framkvæma þær. Jeg hefði því ekki að fyrra bragði átt frumkvæði að breytingum á þessum lögum, en úr því um það er talað á annað borð að breyta, vildi jeg jafnframt benda á það, að nauðsyn ber til fleiri breytinga, þar á meðal þarna á Vesturlandinu, eins og brtt. mín sýnir. Og jeg vona, að sú leið fái að fylgjast með, ef á annað borð verður farið að breyta, enda mjög sanngjarnlega í sakirnar farið, að mjer virðist. Það er sjálfsagt árangurslaust að ætla sjer að lýsa staðháttum þarna fyrir þeim, sem ekki eru kunnugir þar á annað borð, enda hefir allmikils ókunnugleika gætt í því, sem hjer hefir verið um þetta sagt, svo sem í því, að það eigi að vera ástæða á móti þessu, að vegirnir liggi með sjó fram. En það er nú ekki gott að sjá, hvernig öðruvísi á að vera, eftir því sem landslagi háttar á Vestfjörðum. Annars skal jeg ekki fjölyrða um þetta, en vænti þess, að hv. deild taki þetta til sanngjarnrar athugunar.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Þegar jeg sá fyrstu tillöguna, sem fram kom í þessu máli, sagði jeg við sjálfan mig, að hún ætti að ganga fram. Jeg er talsvert kunnugur á þessum slóðum og hefi farið þessar leiðir, sem nú er ætlast til, að teknar verði í þjóðvegatölu. Það er líka alveg eðlilegt, að þjóðvegirnir liggi sem mest um bygðir, og það mælir líka með þessari nýju leið, að þá verður hægt að nota í sambandi við hana brúna á Jökulsá, sem er hið versta vatnsfall, sem jeg þekki. En sem sagt, þó mjer virtist svo í upphafi, þegar fyrsta tillagan kom fram, að hún ætti fram að ganga, þá var mjer það um leið ljóst, að ef margar slíkar kæmu á eftir, sem við búið væri, þá myndi hún eiga það á hættu að standa, eða öllu heldur falla, með þeim. Það hefir nú komið á daginn, að margar viðaukatillögur hafa komið fram, og þannig veikt aðaltillöguna. Jeg áleit það nú skyldu mína að bera mig saman við vegamálastjóra um þetta mál, og hefir hann sagt mjer álit sitt um það, sem ber alveg saman við það, sem hann hefir tjáð nefndinni, svo sem vænta mátti. Honum reiknast svo til, að leiðin um Grímsstaði væri um 180 km., en hin fyrirhugaða alt að því 270 km. Það má því búast við, þar sem svo miklu munar á vegalengd, að nýja leiðin verði aldrei langferðavegur, heldur aðeins innansveitarvegur. Samt sem áður verð jeg eindregið að hallast að því, að nýja leiðin verði tekin fram yfir þá gömlu. Hvað snertir brtt.háttv. 1. þm. G.-K. (EÞ), þá skal jeg geta þess, að vegamálastjóri leggur alveg á móti því, að sá vegur verði gerður að þjóðvegi. Er það af þeim sökum, að þegar hafi verið mikið gert fyrir þennan veg, er 10000 krónum af bifreiðaskattinum var varið til hans árið sem leið, mót 5000 úr sýslusjóði. Eru það 15000 kr. alls, og er það allsæmileg upphæð. Háttv. flm.brtt. tók það fram, að sýslan rísi vart undir þessum kostnaði, sem hún hefði að bera af þessu og ýmsu öðru, og væri hún nú komin í sökkvandi skuldir. Það mun rjett vera. En alt það eru ekki tiltök að gera þennan veg að þjóðvegi. Hvað það snertir, að mest umferð sje um þennan veg af öllum vegum landsins, þá skal jeg játa, að umferðin um hann er geysimikil, en þó býst jeg við, að finnast muni vegir, sem verða að sæta jafnmikilli umferð. Það, sem líka mælir móti þessu, er það, að það myndi óefað draga dilk á eftir sjer, ef farið væri að gera slíka vegi sem þennan að þjóðvegum. Aðrir myndu ugglaust koma á eftir, og svo koll af kolli. Háttv. flm.brtt. sagði, að haldið myndi verða áfram að biðja um þetta, ef því yrði nú neitað, þar til er það hefðist fram. Já, ef háttv. þing ætlaði sjer að taka upp þá stefnu að láta undan einni saman þrábeiðni, þá væri eins rjett að geta það strax. En jeg efast um það, að sú stefna verði tekin, og býst jeg því við, að langt verði þangað til þessi bón verði veitt. Að því er snertir brtt.háttv. þm Barð. (HK), skal jeg taka það fram, að vega málastjóri kveður mjög litla umferð um þann veg, og því litla ástæðu til að gera hann að þjóðvegi. Hins vegar kvað hann þurfa að byggja nokkrar brýr yfir smáár, sem þar væru, og væri ekkert á móti, að sýslubúum væri veittur nokkur styrkur til þess síðar. Þá hefir og komið fram viðaukatill. frá háttv.þm. St., (MP). Jeg verð að taka það fram, að jeg hefi farið yfir Bitruháls, og er það einhver hinn versti vegur, sem jeg hefi farið. Og hafi ekki verið gert við þann síðan jeg fór þar um, þá er sjálfsagt engin vanþörf á að fara til þess, hvort sem landið lætur gera það eða sýslan. Samt er vegamálastjóri á móti því, að þessi vegur sje gerður að þjóðvegi, af þeirri ástæðu, að vegagjöld sýslunnar sjeu svo ljett, að þetta sje eini vegurinn, sem hún þarf að kosta viðhald á. Það er yfirleitt sú aðalástæða, sem vakir fyrir vegamálastjóra og mjer, að ekki sje kleift að taka aðra eins vegi upp á arma ríkissjóðsins, nema þá að jafnframt sje aukið tillagið til vegagerða í fjárlögunum. Ella yrðu slík lög sem þessi hreint pappírsgagn. Því hvað þýðir að gera lög um, að ríkið haldi við þessum vegum, ef tugir ára verða svo að líða án þess það sje gert? Afleiðingarnar af slíkum breytingum á vegalögunum yrðu aðeins þær, að fram kæmu fleiri beiðnir, og myndi það því aðeins verða til að auka umr. á háttv. Alþingi. Jeg tel því í rauninni rjettast, að engar breytingar sjeu gerðar nú á þeim lögum, en hitt heppilegra, að taka alt vegakerfið til athugunar í heild og leggja það fyrir Alþingi síðar.

Ólafur Proppé Vegna veikinda minna hefi jeg ekki haft tækifæri til að koma fram með brtt. við þetta frv. Jeg vil því geta þess til athugunar, að jeg hefi í hyggju að koma fram með brtt. við 3 umr., þess efnis, að vegurinn frá Ísafirði um Breiðdalsheiði og Gemlufallsheiði til Rafnseyrar og frá Bíldudal um Fossheiði að Þorskafjarðarbotni verði tekinn upp í tölu þjóðvega.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) þar eð fjhn. hefir borist erindi, sem athugast þarf í sambandi við þetta mál, leyfi jeg mjer að óska þess, að það verði tekið út af dagskrá.

Forsætisráðherra (SE): Um leið og jeg svara fyrirspurninni verð jeg lítið eitt að víkja að broti úr síðustu sögu þessa máls. Eins og kunnugt er, var samþykt á Alþingi 1922 tillaga, er fór í þá átt, að Danir ljetu oss í tje frekari landhelgisgæslu en verið hafði undanfarið. Er núverandi stjórn tók við í mars, hafði fyrri stjórn þegar komið tillögu þessari á framfæri til dönsku stjórnarinnar. Þegar jeg fór til Kaupmannahafnar að loknu þingi, var verið að undirbúa málið, en þá mun þó ekki hafa verið búið að orða tilboð þau, sem danska stjórnin ætlaði að gera. En danska stjórnin lagði fyrir fund sambandslaganefndarinnar 1922 uppkast að samningi um landhelgisgæsluna. Aðalinntak þessa samningsuppkasts var: 1. Að því var slegið föstu, að Danir samkvæmt 8. gr. sambandslaganna væru skyldir að hafa hjer í 10 mánuði landhelgisgæslu með einu skipi. 2. Að þeir um næstu þriggja ára tímabil ókeypis hafi 2 skip við landhelgisgæslu um tíma, er svarar til 15 mánaða fyrir eitt skip. 3. Og frekari landhelgisgæslu fyrir greiðslu, sem var ákveðin í samningnum eftir hjergreindum reglum. Í samningsuppkastinu voru og ýms önnur ákvæði snertandi fyrirkomulag landhelgisgæslunnar á samningstímanum. Meiri hluti sambandslaganefndarinnar gerði nú nokkrar breytingar á samningsuppkastinu og lagði til, að að því yrði gengið með þeim breytingum, en minni hluti nefndarinnar, Bjarni frá Vogi og Einar Arnórsson, háskólakennarar, voru andvígir samningum, eins og þeir jafnan hafa verið, en gerðu þó til vara allmiklar breytingartillögur við það. Fundargerð sambandslaganefndarinnar 1922 hefir legið frammi í lestrarsalnum, og geri jeg ráð fyrir, að hv. þingmenn hafi kynt sjer hana, svo ekki sje ástæða að skýra frá henni í heild. Einu atriði í fyrirkomulagi landhelgisgæslunnar samkvæmt nefndu samningsuppkasti var þannig varið, að stjórnin sá sjer ekki fært að svo stöddu að ganga að samningunum, og skal jeg nú víkja að því. Í samningsuppkasti dönsku stjórnarinnar vora 6. og 7. gr. svo hljóðandi - með leyfi hæstv. forseta: § 6.Efter Konference med den islandske Regering giver Chefen for Fiskeriinspektionen nærmere Regler for den samlede Tjenestes Udförelse. § 7. Til Stötte for Fiskeriinspektionen paatager den islandske Regering sig at holde Damp- eller Motorfartöjer til Optræden af visse af fremmed Fiskeri særlig hjemsögte Kyststrækninger, hvorfra der snarest muligt skal kunne tilgaa Inspektionens Chef Meddelelse om Overtrædelsen. Disse Fartöjer og deres Betjening er med Hensyn til den nærmere Udförelse af deres Hverv underlagt Chefen for Fiskeriinspektionen. Samkvæmt þessum greinum hafði íslenska stjórnin aðeins íhlutunarrjett um landhelgisgæsluna. Að vísu gerði meiri hluti nefndarinnar breytingartillögu við 6. gr., og samkvæmt þeirri breytingartillögu hljóðaði greinin þannig - með leyfi hæstv. forseta: „Forsaavidt den islandske Regering maatte beslutte at holde Damp- eller Motorfartöjer til Stötte for Fiskeriinspektionen paa Söterritoriet, fastsættes Reglerne vedrörende Udförelsen af disse Fartöjers Hverv og deres Betjening af den islandske Regering efter Aftale med Chefen for Fiskeriinspektionen“. En þrátt fyrir breytinguna virðist mega skilja greinina þannig, að íslenska landhelgisgæslan yrði aðeins til aðstoðar þeirri dönsku, en að ekki væri um sjálfstæða íslenska landhelgisgæslu að ræða. Minni hluti nefndarinnar vildi aftur orða þessar greinar þannig - með leyfi hæstv. forseta: „Den islandske Regering giver efter Konference med Chefen eller Chefeme for de tjenestegörende Skibe de nærmere Regler om Inspektionens Udförelse, deriblandt om Samarbejdet mellem de danske og islandske Inspektionsskibe“. En samkvæmt þessu orðalagi átti íslenska stjórnin að hafa bæði umráð yfir dönsku og íslensku landhelgisgæslunni, sem var auðvitað mjög æskilegt. Þegar jeg sigldi 26. nóvember í vetur, hafði jeg ásett mjer að fá nánari skýringu á áminstri grein í samningsuppkasti dönsku stjórnarinnar, og er jeg hitti danska forsætisráðherrann í desember, óskaði hann, að jeg kæmi til viðtals um landhelgisgæsluna, og var fundur hjá honum um hana nokkru síðar og sóttu þann fund, auk danska forsætisráðherrans, flotamálaráðherrann, direktörinn í flotamálaráðuneytinu, dönsku sambandslagamennirnir og nokkrir fleiri. Meðal annars ljet jeg í ljós á þessum fundi, að jeg teldi heppilegt, að málinu væri ráðið til lykta með því að skiftast á nótum milli stjórnanna og gat þess, að um leið mundu skýrast atriði, sem óljós væru í samningsuppkastinu, og lagði áherslu á, að íslenska stjórnin yrði að hafa vissu um það, að hún gæti haft algerlega sjálfstæða íslenska landvörn, auðvitað í samvinnu við þá dönsku eftir samningunum. En á fundinum kom fram sú skoðun, en málið var þá auðvitað undir yfirvegun, að landhelgisgæslan yrði að vera undir einni stjórn og tvær sjálfstæðar landhelgisvarnir gæti tæplega verið um að ræða. í fundarlok bað forsætisráðherrann mig að gera uppkast að nótuskiftum milli stjórnanna, og afhenti jeg honum það uppkast 2 dögum síðar, og ljet þess um leið getið, að jeg byggist við, að stjórnin gæti, ef fallist yrði á þessa uppástungu mína, gengið að samningum áður en þingið kæmi saman. Með brjefi, dags. 30. jan., mótteknu 2. febrúar, skýrði danski sendiherrann hjer mjer frá því, að stjórn hans myndi ganga að samningsuppkastinu með breytingum meiri hlutans, ef danski ríkisdagurinn veitti samþykki sitt á sínum tíma, og hjet um leið 2 smábreytingum, ef óskað yrði. 13. febr. skýrði jeg sendiherranum frá, að jeg mundi ekki geta gefið endanleg svör fyr en þingið kæmi saman. Í brjefi, dags. 15. febr., biður sendiherrann um svar seinast 21. febr., svo að hægt væri að gera breytingartillögu við dönsku fjárlögin á rjettum tíma. Stjórnin hjer átti því næst tal við báðar sjávarútvegsnefndir um málið, rjett eftir að þingið kom saman, og skýrði hún þeim frá allri aðstöðu málsins. Og að þeim fundi loknum skrifaði jeg danska sendiherranum og bað hann að skýra stjórn sinni frá, að vegna atriða í samningsuppkastinu, sem danska stjórnin hafði lagt fyrir sambandslaganefndina, og með tilvísun til samtals í Kaupmannahöfn, gætu sum atriði samningsuppkastsins bent á, að samkvæmt því gætum við ekki haft sjálfstæða íslenska landvörn um samningstímann, en þessi skýlausu rjettindi, er vjer ættum vegna suværenitets landsins o. s. frv., gæti ekki verið að tala um að gefa frá sjer, þó um stuttan tíma væri, og tók fram, að ef danska stjórnin liti öðruvísi á þetta atriði en íslenska stjórnin, þá mundum vjer heldur verða án aukningar á landvörninni, en liti stjórnin eins á málið og íslenska stjórnin, þá mundi jeg leggja til við þingið, að gengið yrði að tilboðinu, en óskaði um leið, að málið yrði afgreitt í nótuformi og ljet fylgja með uppkast að nótuskiftum þeim, er jeg hafði afhent danska forsætisráðherranum í desembermánuði. Þessu brjefi svaraði svo danska stjórnin 2. mars og fjelst alveg á skoðun íslensku stjórnarinnar, en gat þess um leið, að of seint væri nú að gera breytingar á fjárlögunum dönsku þetta ár, en óskaði að vísa málinu til sambandslaganefndarinnar nú í sumar og óskaði þá jafnframt, að rætt væri um alla aðstöðuna í 8. gr. sambandslaganna. Áður en jeg fer lengra inn á málið, þykir mjer rjett að þakka dönsku stjórninni fyrir hið skýlausa svar, er hún hefir gefið um skilning sinn á málinu. Eins og þessi skýrsla mun sýna, verður nú af Dana hálfu, að minsta kosti á þessu ári, ekki meira en 10 mánaða landvörn. En þetta er fyrst nýlega kunnugt, og er það meðal annars ástæða til, að stjórnin hefir ekki sjerstaklega undirbúið frekari landvörn nú í ár en var síðasta ár, en þá var, auk dönsku landvarnanna, Þór og nokkrir mótorbátar. Framkvæmdir í þá átt, sem lögin gera ráð fyrir, hafa því engar verið, nema ef leiga Þórs gæti heimfærst undir þær framkvæmdir, og hitt, að nú hafa verið af hálfu stjórnarinnar gerðar ráðstafanir í þá átt, að upplýst yrði áður en þingi lýkur, hvað bygging landvarnarskips, sem væri á stærð við stóran botnvörpung, mundi kosta. En áður en jeg vík nánar að því atriði, hvað jeg tel, að gera beri í þessu máli, vil jeg enn frekar minnast á samningstilboð dönsku stjórnarinnar um frekari landvörn, því eins og jeg gat um áður, má vel vera, að ríkisdagurinn danski, ef þingið óskar þess enn, veiti fje til aukinnar landhelgisgæslu eins og segir í samningsuppkastinu. En jeg verð að játa það, að mjer finst það ekki vel viðkunnanlegt að sækja það mál með alt of miklu kappi, en þætti hins vegar rjettast, að við bæðum ekki sambandsþjóð vora um frekari landhelgisgæslu en vjer höfum kröfu til, en legðum hins vegar áherslu á það að efla vora eigin landvörn, eftir því sem efnin frekast leyfðu. En þá er jeg auðvitað kominn að örðugasta hjallanum. Hvað leyfa fjárhagsástæður vorar nú að gera í landhelgismálinu? Og þá kemur sjerstaklega það spursmál fram, hvort nú sje kominn tími til þess fyrir stjórnina að nota heimildina, sem þingið gaf stjórninni til þess að kaupa landvarnarskip. Jeg geri nú ráð fyrir, að þegar kostnaðaráætlun sú, er jeg á von á, kemur, þá muni stjórnin á einhvern hátt bera sig saman við þingið um þetta mál. En frá mínu brjósti verð jeg að segja það, að mjer virðist það vera með ári hverju óumflýjanleg nauðsyn að eignast slíkt skip, ekki aðeins vegna landhelgisgæslunnar, heldur einnig vegna lögreglueftirlits yfirleitt við strendur landsins. Og satt að segja, virðist mjer engin minni nauðsyn á slíku skipi heldur en nauðsynin var á Eimskipafjelaginu, sem allir viðurkenna. En auðvitað getur stjórnin ekki tekið afstöðu til málanna fyr en gögnin eru komin fram á borðið, og þau væru nú komin fram á borðið, ef ekki hefði verið búist við aukningunni, sem jeg mintist á hjer að framan. Um síðara atriði fyrirspurnarinnar er þetta að segja: Fiskifjelagsdeildin Báran á Akranesi hafði til umræðu á fundi 28. des. 1919 friðun alls Faxaflóa fyrir botnvörpuveiðum. Deildin sendi erindið til stjórnar Fiskifjelagsins, sem sendi það 22. febr. 1919 til stjórnarráðsins. Á Alþingi 1919 var 15. sept. samþykt þingsályktun í málinu, svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ráðuneytið að gera tilraunir til þess að fá samningum um landhelgislínuna breytt þannig, að hún verði yfirleitt færð út og landhelgissvæðið stækkað, en sjerstaklega þó, að landhelgissvæðið taki yfir alla flóa og firði og helstu bátamið“. 27. nóv. skrifaði svo íslenska stjórnin danska utanríkisráðuneytinu um mál þetta og óskaði aðstoðar þess. Með brjefi, dags. 22. apríl 1920, skýrði utanríkisráðuneytið danska stjórninni frá, að það hefði beðið sendiherrasveitina í London og Washington að grenslast eftir, hverjar horfur muni á því, að hægt væri að leiða mál þetta til lykta með alþjóðasamningi. Í desember 1920 skrifar danska utanríkisráðuneytið enn um málið og sendir skýrslu frá sendiherrasveitinni í Washington og London. Samkvæmt þessu virðist ekki muni von um að koma til leiðar stækkun landhelgissvæðisins. En til mála virðist hafa komið í Ameríku sá möguleiki að banna botnvörpuveiðar við Ísland nokkuð fyrir utan landhelgislínuna. Jeg skal játa, að jeg hafði ekki sjeð, hvað þessu máli leið fyr en jeg kom til Hafnar nú í desember, og kom þá til tals að taka málið upp aftur, en vissa þurfti áður að vera um það, að við værum reiðubúnir að láta hið sama ganga yfir vora eigin botnvörpunga eins og annara. Sem sagt, í sjálfu sjer er jeg fús til að taka málið upp, en í augnablikinu tel jeg mjög vonlítið um árangur.

Hákon Kristófersson Hv. þm. Borgf. (PO) hefir farið svo ítarlegum orðum um þessa fyrirspurn okkar, að jeg þarf þar litlu við að bæta. Hefir nú hæstv.forsrh. (SE) svarað, og gladdi það mig, að hann skuli vera því fylgjandi, að við tökum málið í okkar hendur. En aðalatriðið er, hvort okkur sje þetta mögulegt. En þó þetta atriði hnígi ekki beinlínis undir fyrirspurnina, þá vona jeg, að mjer leyfist að víkja að því nokkrum orðum, hversu komið er með landhelgissjóðinn. Hann er, eins og hv.þm. vita, stofnaður með lögum 10. nóv. 1913. Renna í hann sektir fyrir ólöglega veiði, sem oft hafa verið mjög háar. Má því ætla, að sjóður þessi sje allmikill orðinn. Vildi jeg nú beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjrh. (MagnJ), hve stór hann er orðinn, því að undir honum er það mikið komið, hvenær við getum tekið málið í okkar hendur. Enn fremur vildi jeg vita, hvort fyrirmælum laganna hefir verið hlýtt, um að ávaxta þennan sjóð á þeim stað, sem það átti að gera, í Landsbankanum. Hafa þær sögur gengið, sem jeg vona, að sjeu Gróusögur, að sjóður þessi sje nú uppetinn, hafi verið tekinn til þess að greiða með honum óhjákvæmilegar greiðslur, en á meðan ekki er komin staðfesting á þessu frá hæstv. fjrh. (MagnJ), skal jeg ekki gera það að umtalsefni.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Hv. þm. Barð. (HK) átti að beina fyrirspurn sinni um landhelgissjóðinn til atvrh., er hefir stjórn hans með höndum, en með því hann er fjarverandi, skal jeg láta hv.þm. í tje þær upplýsingar, er jeg hefi við hendina. Landhelgissjóðurinn nam nú við árslok 1921 kr. 621889,74; þar af var meira en helmingur viðbót árið 1921, því þá voru sektir óvenjumiklar, en eftir því sem meiri áhersla er lögð á að verja landhelgina, má búast við minni sektum, og tel jeg það betur farið en að mikil brot eigi sjer stað, þótt þar með fylgi töluvert sektarfje. Hvað snertir ávöxtun sjóðsins, talaði hv.þm. Barð. (HK) með ýmiskonar fjálgleik og sagðist ekki trúa því fleipri, sem um það væri haft. Þetta eru óþarfa umbúðir, þar sem það er hv.þm. sem mörgum öðrum vitanlegt, að sjóðurinn er „uppetinn“, sem kallað er, lánaður ríkissjóði, sumpart í tíð núverandi stjórnar, sumpart þeirrar fyrverandi. Á fjórða hundrað þúsund kr. voru í tíð fyrv. stjórnar innborgaðar í ríkissjóð og uppbrúkaðar, svo lán hefði þurft að taka, á 7%, til þess að leggja fjeð í Landsbankann, á 5% rentu, enda hefir það enn ekki verið gert, en má gera, þegar maður tekur við, sem álítur slíkt búhnykk. Eins og hann getur sjálfur lesið í landsreikningunum 1920–21, þá greiðist sektarfjeð í ríkissjóð og stendur þar fyrst um sinn á vöxtum með betri kjörum en í Landsbankanum. Auðvitað verður sjóðurinn fluttur þangað á sínum tíma og lagður þar inn. Fyrir utan betri vaxtakjör, bæði fyrir landhelgissjóð og ríkissjóð, er hjer eiginlega bara um bókfærsluspursmál að ræða. Það er hvort sem er nákvæmlega jafnmikið eða lítið fje fyrir hendi til skipakaupa. Annar örðugleikinn á því að ráðast í skipakaupin nú er aukakostnaður við yfirfærslu peninga, sem verður hinn sami, hvort sem sjóðurinn ávaxtast í ríkissjóði eða Landsbankanum.

Bjarni Jónsson Mjer þótti vænt um að heyra, að hæstv.forsrh. (SE) vildi ekki fara fram á meiri strandvarnir hjá Dönum en þeim er skylt að inna af hendi samkvæmt sambandslögunum. Það hefir verið litið ýmsum augum á tillögur mínar í þessu máli, og skal ekki um það fengist. En auðvitað þykir mjer gott, þegar menn nú snúast á sveif með þeim. Knútur Berlin hefir sent okkur Einari Arnórssyni, íslensku nefndarmönnunum, þakkir fyrir að hlífa Dönum við fjárútlátum til strandvarna hjer við land og fyrir að vera þar snjallari dönsku nefndarmönnunum og nærgætnari í garð Dana. Jeg hefi viljað hafa hreina reikninga og fara fram á það við Dani, sem við eigum að lögum, eins og ákveðið var, en ekki heimta meira. Jeg býst við, að ef krafið væri aukafjárframlaga, kæmu fram ný skilyrði, t. d. um að Danir rjeðu yfir íslenskum landvörnum, meðan fjárframlögin væru meiri en lög ákveða, og að eftirlitið yrði alt undir flotamálastjórn erlends ríkis. Það er eðlilegt, að á móti bón komi skilyrði og nýjar kröfur, og því er rjett að gefa ekki ástæðu til, að fram komi kröfur, sem betur væru óuppfyltar. Mjer þykir vænt um, að hv.þm. virðast hallast að mínu máli, þar eð jeg er settur á þann stað, sem öldur brotna fyrst í þessu máli. Jeg vil segja, að ef við eigum að fara að leitast við að færa út landhelgissviðið, teldi jeg rjettara, að íslenska stjórnin notaði sjer heimild þá, sem felst í 7. gr. sambandslaganna, 2. málsgrein, til þess að senda mann utan, því að útlendingar geta aldrei samið eins vel fyrir okkar hönd og við sjálfir. Annars hefir áður verið leitað hófanna um þessi mál, löngu áður en fundurinn var haldinn á Akranesi, t. d. þegar Magnús Stephensen landshöfðingi samdi við Englendinga um að loka Faxaflóa og fiskimiðum þar, gegn því að leyfa landhelgina fyrir söndunum eystra. Það er nauðsynjamál að loka ýmsum góðum miðum, og vil jeg benda á, að skoskir firðir eru lokaðir fyrir Bretum sjálfum, þótt þeir verði að vera opnir fyrir öðrum. Ef þetta tækist, að fá friðun á miðum innan annesja hjer við land, þá verða þau tvö stórveldin um þessar ráðstafanir.

Hákon Kristófersson Hæstv. fjrh. (MagnJ) mintist á, að jeg hefði verið með undarlegan fjálgleik í þessu máli. Jeg notaði aðeins þau orð, sem jeg áleit við eiga, án þess að jeg setti þau fram með neinum fjálgleik. Áleit heldur ekki rjett að koma með neinar ásakanir í garð hæstv. ráðherra, fyr en jeg hefði heyrt svar hans og á því sjeð, hvað satt væri í þessu. Svar hans var óskýrt, óákveðið og hált, eins og við var að búast úr þeirri átt. Landsreikningurinn, sem fyrir hendi er, sýnir aðeins hálfan sannleikann, þ. e. a. s. að á honum má sjá, hvað er eða var innistandandi í Landsbankanum, sem mun hafa verið rúmlega 260 þús. kr. En þótt svo hefði nú verið, að jeg hefði getað sjeð það, sem jeg vildi fá að vita, í landsreikningnum, þá er hann ekki nema í höndum fárra landsmanna. Þetta mál er þannig vaxið, að það á að vera almenningi kunnugt; jeg verð því að telja alla launung frá stjórnarinnar hálfu, hvað þetta snertir, alveg óhafandi. Heyrst hefir, að tekin hafi verið út úr Landsbankanum upphæð af sektarfjenu, sem þar stóð inni. Er sú saga sönn? Jeg vona, að hæstv. ráðherra (MagnJ) telji það ekki óþarfa fjálgleik af mjer, þótt jeg spyrji, hvor stjórnin hafi byrjað á þessari tilhögun á sektarfjenu. Og kæmi mjer ekki á óvart, þótt það væri þessi stjórn. Hæstv. ráðherra (MagnJ) mintist á, að ekki mætti búast við of miklu sektarfje; inn á það fór jeg ekkert í minni ræðu, og þurfti því ekki að blanda því í umræðumar, hverjar sektirnar yrðu framvegis. Þær fara vitanlega eftir ýmsum atvikum, er liggja frammi í tímanum, og um það getur hæstvirt stjórn vitanlega ekkert sagt, enda fór jeg ekki fram á það. Jeg spurði aðeins um, hvort stjórnin hefði farið með það fje, sem þegar var fengið, eins og lög stóðu til, en annað ekki, og vænti því gleggri svara frá hæstv. ráðh. (MagnJ) en áður við þessari spurningu.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Hv. þm. Barð. (HK) þótti eitthvað við mig. En það var ekki til að móðgast af, þó jeg nefndi fjálgleik. Jeg er ekki kunnur að því að móðga, hvorki háttvirta þingmenn nje aðra, að raunalausu, síst þegar jeg er að gefa honum upplýsingar fyrir hönd hæstv. atvinnumálaráðherra, sem enn er fjarverandi. Mjer fanst hann hafa of mikið af óþarfa umbúðum utan um hluti, sem honum eru vel kunnir. Meginið af þeim upplýsingum, sem jeg gaf honum, liggur ljóst fyrir í sjálfum landsreikningnum, sem er opinber bók, og getur hann sjeð þetta þar. Í reikningnum 1920, á bls. 13, er sektarupphæðin talin kr. 47339,46 og í reikningnum fyrir árið 1921, bls. 13, kr. 325827. Þessi upphæð var í tíð fyrv. stjórnar runnin inn í ríkissjóðinn, og hefir landhelgissjóðurinn fengið viðurkenning fyrir, að hann ætti þetta hjá ríkissjóði, með betri vaxtakjörum, hærri rentum en í Landsbankanum, og er ekkert lögbrot framið með þessu. Hitt væri hreinn Bakkabræðraháttur, að taka lán í Landsbankanum á 7% og leggja aftur fje inn í hann gegn 41/2%. Þetta hefir ekki skeð í tíð núverandi stjórnar, en mjer virðist rjett að draga þessar innborganir til Landsbankans, eins og sakir standa. Þessum peningum er alveg eins vel fyrir komið eins og þótt þeir væru í Landsbankanum, án þess að jeg sje að beina nokkurri meiningu að honum.

Magnús Guðmundsson Jeg ætla aðeins að gefa dálitlar skýringar viðvíkjandi þessu máli, út af því sem hæstv. fjrh. (MagnJ)sagði um afstöðu fyrv. stjórnar í einu atriði. Jeg man það vel, að í fyrra, þegar jeg Ijet af fjármálastjórninni, þá var búið að borga inn alt sektarfje og annað, er til landhelgissjóðsins átti að fara fyrir árið 1920, en auðvitað ekki fyrir 1921. Og það var vegna þess, að þá voru enn ókomnir reikningar frá sýslumönnum víðs vegar um landið, og því ómögulegt að vita, hve mikið átti að fara til landhelgissjóðsins. Vil jeg gefa þessa skýringu, vegna þess að mjer skildist á hæstv. fjrh. (MagnJ), að enn væri óborgað í Landsbankann fyrir árin 1920 -1921.

Fyrirspyrjandi (Pjetur Ottesen) Jeg vil ekki skiljast svo við þetta mál, að votta eigi hæstv.forsrh. (SE) þakkir fyrir hin greiðu svör hans og góðu upplýsingar og undirtektir um skjótar framkvæmdir á þessu mikla nauðsynjamáli. Viðvíkjandi skipskaupunum til strandvarnanna, þá tel jeg sjálfsagt og rjett að bíða þangað til kostnaðaráætlun sú, sem hæstv.forsrh. gat um, að væntanleg væri, kemur, og það af því, að hann taldi víst, að hún kæmi mjög bráðlega, eða áður en þingi sliti. En hinsvegar er enginn vafi á því, að stjórnin hefir fulla heimild í lögum til að kaupa eða láta byggja strandvarnarskip, án þess að bera það nokkuð undir þingið. En, sem sagt, jeg tel sjálfsagt að bíða eftir kostnaðaráætluninni. Þá vil jeg þakka, hversu vel hæstv. ráðherra tók í það að láta rannsaka sögur þær, sem gengið hafa um hinn slælega embættisrekstur á Norðurlandi á síðasta sumri í sambandi við framkvæmd fiskveiðalaganna, um sektir fyrir brot á þeim, innheimtu tolla o. fl.

Sigurður Stefánsson Jeg hefi hlustað á ræður hv.þm. Barð. (HK) og hæstv. fjrh. (MagnJ) og hefir skilist á svörunum, að ekki sje alt með feldu og að þessi umræddi sjóður - landhelgissjóðurinn - er geymdur alt öðruvísi en lög standa til. Í lögunum frá 11. nóv. 1913 stendur, að fje þetta skuli geyma í Landsbankanum. En jeg skildi það á ræðu hæstv. fjrh. (MagnJ), að þetta fje væri runnið í ríkissjóðinn, sem er alveg gagnstætt lögunum. Hæstv. ráðh. (MagnJ) segir engin lög vera brotin með þessu. Þetta er þó gagnstætt því, sem lögin mæla fyrir, og eru lögin því eins greinilega brotin eins og nokkur lög hafa nokkurntíma brotin verið.  (Fjrh. MagnJ: það stendur hvergi, hve nær eigi að leggja fjeð í sjóðinn)  . Það eru bara hártoganir og útúrsnúningur, ef öðru er haldið fram. Það væri ekki talinn góður fjárhaldsmaður, sem eigi geymdi betur fje skjólstæðings síns. Hæstv. fjrh. (MagnJ) taldi þetta fyrirkomulag sjálfsagt, til þess að ríkissjóður þyrfti ekki að taka lán. Þetta er hreinasta fjarstæða, og getur dregið til þess, að landhelgissjóðurinn verður alls ekki til taks, þegar til hans þarf að taka til þess, sem hann er ætlaður. Nema þá með því, að ríkissjóður taki lán til þess að endurgreiða þetta fje, sem ranglega hefir verið eytt í ríkisins þarfir. Hjer er því farið að eins og óskilvísir fjárhaldsmenn gera, sem ekki hafa fjeð til, sem þeim er trúað fyrir, þegar þeir eiga að svara því út. Jeg leyfi mjer því að draga það í efa, að þetta fje sje eins handbært og haldið er fram, ef til þarf að taka. Það er orðið uppetið eyðslufje, í stað þess að vera geymt á tryggum stað, nema Landsbankinn sje orðinn ótrygg stofnun.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Það lá hvergi í orðum mínum, að fjeð væri eigi eins trygt í Landsbankanum, en mjer finst vera mjótt á milli og ekki gott að gera greinarmun á, hvort fjeð sje betur komið þar eða í ríkissjóði. Það er hverju orði sannara, að það þyrfti að taka lán til þess að svara fjenu öllu út, og það, sem hv.þm. (SSt) var að stagast á, er í raun og veru ekki annað en það, að búið ætti að vera að taka það lán, sem mjer hins vegar ekki finst svo mjög aðkallandi, þar sem ekki á að gera meira en leggja fjeð í sparisjóðsbók í Landsbankanum. Jeg skal ekkert fullyrða um, hversu skynsamlegt það ákvæði laganna er, að leggja skuli fjeð inn í Landsbankann; en það er gefinn hlutur, að lögin eru ekki að sporna við því, að fjeð sje í ríkissjóði, því það hlýtur að ganga gegnum hann og hafa þar einhverja viðstöðu. Miklu fremur er lögin svo að skilja, að þegar fjeð er tekið úr ríkissjóði, skuli það lagt inn í Landsbankann, en ekki annarsstaðar, t. d. ekki í Íslandsbanka; Þá var nefnilega ekki til alment ákvæði um það efni.

Jón Þorláksson Samkvæmt landsreikningnum var landhelgissjóðurinn í árslok 1920 kr. 190907,37, og sektarfje fyrir það ár er talið kr. 47339,46. Í landsreikningnum 1921 er upphæðin í landhelgissjóði talin að vera kr. 265375,55, og er ekki hægt að sjá annað en að þessi upphæð hafi staðið inni í Landsbankanum. Því að á skrá yfir skuldir ríkissjóðs er engin skuld talin við landhelgissjóðinn. Nú er auðskilið á svörum hæstv. fjrh. (MagnJ), að ekki er enn búið að borga sektarfjeð fyrir árin 1921 og 1922 inn í landhelgissjóðinn. Um þetta verður ekki annað sagt en að það ber vott um, að ríkissjóður hafi ekki staðið svo, að þetta þætti fært. En jeg vil biðja um afdráttarlaust svar við þeirri spurningu minni, hvort tekið hafi verið út úr Landsbankanum nokkuð af því fje landhelgissjóðsins, sem búið var að borga þangað inn í ársbyrjun 1921, til notkunar í þarfir ríkissjóðs.  (Fjrh. MagnJ: Já, það hefir verið gert)  .