Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá hv. 6. þm. Suðurk., Ara Trausta Guðmundssyni, um að hann geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Því er óskað eftir að í dag taki Daníel E. Arnarsson sæti á Alþingi, en hann er 2. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu. 1. varamaður á lista í kjördæminu hefur boðað forföll. Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Daníel E. Arnarssyni. Jafnframt hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fundað til að fjalla um kjörbréfið.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. forseta hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd komið saman til að fara yfir kjörbréf Daníels E. Arnarssonar frá landskjörstjórn. Varð samhljóða niðurstaða nefndarinnar að gera ekki athugasemd við kjörbréfið.

Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mælir einróma með samþykkt kjörbréfsins og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.



Borist hefur bréf frá 6. þm. Suðurk., Ara Trausta Guðmundssyni, og 10. þm. Reykv. n., Andrési Inga Jónssyni, um að þeir geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi fyrir þá 2. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Suðurkjördæmi, Daníel E. Arnarsson, og 1. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Reykjavíkurkjördæmi norður, Iðunn Garðarsdóttir. Kjörbréf þeirra hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt en þau hafa ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Daníel E. Arnarsson og Iðunn Garðarsdóttir hafa undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðin velkomin til starfa á Alþingi. Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þar sem kemur fram að 3. þm. Norðaust., Steingrímur J. Sigfússon, geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Ingibjörg Þórðardóttir. 1. varamaður á lista hefur boðað forföll. Ingibjörg hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.

Borist hafa bréf frá mennta- og menningarmálaráðuneyti þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 408, um stefnu í íþróttamálum og stuðning við keppnis- og afreksíþróttir, frá Andrési Inga Jónssyni.

Borist hefur tilkynning um breytingu á stjórn þingflokks Pírata þannig að Einar Brynjólfsson er formaður, Birgitta Jónsdóttir er varaformaður og Smári McCarthy er ritari.

Virðulegur forseti. Fyrr í dag gerðist það á fundum fastanefnda að fulltrúar Pírata virðast hafa vikið af fundi kl. 10. Tilefnið varð nokkuð ljóst síðar, það var greinilega verið að ræða forystukrísuna í þingflokki Pírata. Mig langar að beina því til hæstv. forseta að hann ítreki það við formenn þingflokka að þingflokkar hagi sínu starfi í þinginu með þeim hætti að það trufli ekki vinnu fastanefnda og að fastanefndum sé sýnd virðing svo að þeir fulltrúar sem þar sitja geti sinnt því lýðræðislega hlutverki sem þeim er ætlað.

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra og dómsmálaráðherra.

Forseti. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra um tvennt. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er talað um að sérstakt átak verði gert til að stytta biðtíma eftir þjónustu í heilbrigðiskerfinu. Síðasta ríkisstjórn réðst raunar í átak um að stytta biðlista og fram kom síðastliðið haust að það átak væri farið að skila árangri; að bið eftir bæklunaraðgerðum hefði styst, sömuleiðis bið eftir augnaðgerðum og hjartaaðgerðum. Þetta koma fram hjá forstjóra Landspítala – háskólasjúkrahúss. Þessi árangur hafði ekki síst náðst innan þjóðarsjúkrahússins en líka hjá öðrum þeim sjúkrahúsum sem starfrækt eru í landinu. Einfaldasta leiðin til að stytta biðlistana er að styðja við þau sjúkrahús sem geta ráðist í þær aðgerðir þar sem langur biðlisti er. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um tvennt, hvort hann telji, og hvort hann sé ekki sammála mér um það, að það sé einfaldasta leiðin til að ná markmiðinu um að stytta biðlista að styðja við Landspítalann, Sjúkrahúsið á Akureyri og þau fjórðungssjúkrahús þar sem hægt er að ráðast í slíkar aðgerðir ef fjármagn fylgir. Og þurfi hæstv. heilbrigðisráðherra einhvern stuðning til þess þá get ég fullvissað hann um að þann stuðning er að finna hér í þingsal og hjá þjóðinni allri því að biðlistarnir eru auðvitað skelfilegir fyrir það fólk sem þarf að bíða lengi eftir aðgerðum sem það sárlega þarf að komast í. Hitt er svo að af einhverjum ástæðum hefur umræðan um biðlista snúist upp í umræðu um að vandi þess fólks sem bíður verði ekki leystur nema með aðkomu einkaaðila, sem dregur kannski athyglina frá því að fyrst og fremst þarf að tryggja fjármagnið í að stytta biðlistana. Þessi umræða um rekstrarform var tekin upp í umræðuþætti í ríkissjónvarpinu í gær og þar sagði ráðherra að hann teldi að setja þyrfti lög um rekstur sérhæfðra sjúkrahúsa og vísaði þar til þess að landlæknir og heilbrigðisráðuneytið væru ekki á eitt sátt um túlkun heilbrigðislaga. Þegar ég les lögin þá er raunar ávallt talað um að sérhæfð heilbrigðisþjónusta verði ekki rekin nema með ákvörðun ráðherra, sem virðist vera ansi skýrt í mínum augum. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hverju þarf nákvæmlega að breyta? Hvaða heimildir 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Um fyrri hluta fyrirspurnarinnar, um biðlistana, er því til að svara að ég held að við hv. þingmaður séum að mörgu leyti sammála. Fyrst og fremst er unnið á biðlistum með fjármagni og þegar við erum að tala um biðlista erum við auðvitað aðallega að tala um bið eftir aðgerðum sem eru, eins og það heitir, valkvæðar aðgerðir, þ.e. aðgerðir sem eru ekki bráðaaðgerðir heldur aðgerðir sem fólk bíður eftir, á borð við liðskiptaaðgerðir, augnaðgerðir o.s.frv. Þetta eru aðgerðir sem í flæði eða rekstri spítalanna mæta stundum afgangi ef mikill þrýstingur er á almenna þjónustu, neyðarþjónustu o.s.frv. Vinnan við að stytta biðlista hófst fyrir rúmu ári fyrir atbeina Alþingis, þar sem Alþingi stóð fyrir því að setja viðbótarfjármagn, 840 millj. kr. á ári þrjú ár í röð, sérstaklega til að vinna á biðlistum. Við erum nú á öðru ári í því átaki og ég get svarað því til að það gengur ágætlega að vinna á þeim biðlistum, en nákvæma tölu eða stöðu á því hef ég því miður ekki hér á takteinum til að svara fyrir það í dag. Stór hluti af því að vinna á biðlistunum er auðvitað stuðningur eða styrkur þeirra stofnana sem vinna í verkinu. Í ár horfum við sérstaklega á Landspítalann, Sjúkrahúsið á Akureyri og sjúkrahúsið á Akranesi, Heilbrigðisstofnun Vesturlands. Við horfum einnig á möguleika á að nýta aðstöðu og jafnvel mannskap á öðrum heilbrigðisstofnunum með stuðningi Landspítalans ef þarf. Ég verð að koma betur inn á fyrirspurnina í seinna svari.

Frú forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra lýsi því hér að hann sé sammála því að það sem mestu máli skipti til að stytta biðlista sé spurningin um fjármagn og að hann sé sáttur við þá aðferðafræði sem viðhöfð hafi verið til að styrkja þau þrjú sjúkrahús sem hæstv. ráðherra nefndi, að sú aðferðafræði hafi skilað árangri, þ.e. að styrkja hið opinbera kerfi til þess að stytta biðlistana, stytta bið fólks eftir aðgerðum. Það er umhugsunarefni að þessi umræða hefur að undanförnu fyrst og fremst snúist um rekstrarform, aðkomu einkaaðila að aðgerðum til þess að stytta biðlista. Um það hefur verið tekist á hér í þingsal en líka í opinberri umræðu annars staðar. Viðbrögð hæstv. ráðherra hafa verið þau að það þurfi að endurskoða lögin um heilbrigðisþjónustu. Ég vil ítreka þær spurningar sem ég kom með hér áðan: Telur hæstv. ráðherra að hann hafi ekki nægjanlegar heimildir til þess að setja skýran ramma um sérhæfða sjúkrahúsþjónustu? 

Frú forseti. Ég vil taka það fram að við hv. þingmaður erum sammála um að fjármagn sé lykilatriði í að vinna á biðlistum í biðlistaátakinu núna sem ég hef ákveðið að fela þessum stofnunum, en einnig fyrirtækjum sem sjá um augnaðgerðir, sem eru einkarekin fyrirtæki sem sjá um augnaðgerðir almennt í heilbrigðiskerfinu, þau eru líka að taka hluta af þessu biðlistaátaki eins og var í fyrra. Því er til að svara að ég tel að það sé ekki nógu skýrt, þ.e. krafan þegar kemur að sérhæfðri sjúkrahúsþjónustu, skilgreiningin á hvað er sjúkrahús umfram hvað er veiting á sérhæfðri sjúkrahúsþjónustu. Þetta þurfum við að skýra. Ég hef sett af stað vinnu í ráðuneytinu til að skoða 

Frú forseti. Fyrirspurn mín í dag til hæstv. dómsmálaráðherra snýr að skipan dómara í hið nýja dómstig Landsrétt. Þann 12. maí sl. birtist í Kjarnanum listi yfir þá einstaklinga sem taldir voru hæfastir af nefnd um hæfni umsækjenda um embætti dómara, en þar er að finna fimm konur og tíu karla. Nú vakna ég upp við vondan draum því að það virðist vera að rætast sem við höfðum áhyggjur af þegar þessi mál voru til meðferðar í umræðu um lög sem áttu að gera hæfnisnefnd kleift að meta hæfni umsækjenda um stöðu í Landsrétti út frá jafnréttislögum. Þessi vondi draumur varð til þess að við í minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar lögðum fram breytingartillögu þess efnis að hæfnisnefndin skyldi hafa jafnréttislögin til hliðsjónar við mat á umsóknum. Því var alfarið hafnað af meiri hlutanum, enda taldi hann næsta víst að þetta yrði haft í huga við skipanina. Ég hef talsverðar áhyggjur af því að einungis þriðjungur dómara í nýju dómstigi sé konur, í ljósi yfirlýsinga hæstv. dómsmálaráðherra sem sagði í 1. umr. um lög um dómstóla sem urðu til þess að dómnefndin gat tekið þetta fyrir, með leyfi forseta: „Ég er ekki talsmaður þess að menn bindi það í lög að velja eigi einstakling eftir kyni fremur en hæfni. Ég hef fulla trú á því að konur jafnt sem karlar uppfylli öll þau hæfisskilyrði sem eðlilegt er að leggja til grundvallar við skipan dómara.“ Því vil ég spyrja hæstv. dómsmálaráðherra: Hvernig hyggst hún bregðast við þessari stöðu, að hæfnisnefnd hefur metið það sem svo að einungis fimm konur, og þar á móti tíu karlar, skuli gegna stöðu dómara á hinu nýja dómstigi? Hvernig hyggst hæstv. ráðherra bregðast við þessari stöðu?

Virðulegur forseti. Mér finnst ekki tímabært að ræða skipan dómara við Landsrétt á þessu stigi. Hér er vísað til fréttar í vefmiðli, fréttar sem ég þekki ekki til en sá því fleygt að þar var birtur einhver listi. Ég hef ekki borið hann saman við þau gögn sem mér hafa verið veitt til upplýsingar á þessu stigi málsins frá hæfnisnefndinni. Það liggur fyrir að staða málsins er sú að nefnd sem falið er að meta hæfni umsækjenda hefur lokið störfum og sent drög að umsögn sinni til umsagnar til allra umsækjenda um stöðurnar. Málið er þar með þar statt, það er enn til umsagnar hjá umsækjendum. Enn liggur ekki fyrir nein endanleg afurð sem nefndin hefur skilað af sér í formi umsagnar eða álits. Ég á von á að fá slíkt álit mögulega undir lok þessarar viku eða í byrjun þeirrar næstu. Ég tel alls ekki tímabært að ræða þessa stöðu neitt frekar. Ég get hins vegar vonandi haldið því fram að valnefndin hafi, eins og aðrar nefndir, haft í huga þau lög sem eru í gildi og farið eftir því verklagi sem fyrir hana er sett, þ.e. að meta umsækjendur, meta hæfni umsækjenda. Ég á ekki von á öðru en að hún hafi gert það.

Frú forseti. Þetta þykja mér undarlegar staðhæfingar hjá hæstv. dómsmálaráðherra þar sem fullyrt er í fréttinni í Kjarnanum að þetta sé sá listi sem liggi fyrir og sé val þessarar nefndar. Á sama tíma er þar að finna uppfærslu frá ráðuneyti hæstv. dómsmálaráðherra, þ.e. dómsmálaráðuneytinu, þar sem komið er á framfæri upplýsingum um að hæfnisnefndin hafi ekki lokið störfum sínum, þ.e. eigi eftir að skila inn umsögn um málið, en því er ekki mótmælt sérstaklega að þetta séu þeir sem urðu fyrir valinu. Þess vegna veit ég ekki alveg hvað hæstv. ráðherra er að meina með þessu. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra aftur: Ef sú verður raunin að þetta sé listinn, sem virðist nú vera, mun ráðherra beita 12. gr. laga um dómstóla, sem gefur ráðherra heimild til þess að skipa aðra aðila sem uppfylla þau skilyrði sem er að finna í 21. gr. laga um dómstóla, þ.e. að leggja fram ný nöfn til að tryggja jöfn kynjahlutföll í okkar nýja dómstól?

Virðulegur forseti. Ég get auðvitað ekki borið ábyrgð á einhverjum fréttaflutningi eða umfjöllun einstakra fjölmiðla um mál. Það er rétt, sem fram kom í máli hv. þingmanns, að ráðuneytið sendi athugasemdir við framsetningu á þessari umfjöllun. Nú veit ég ekki hvort þessi miðill kaus að breyta þeirri framsetningu eða halda fast í hana en birta þá bara athugasemdir ráðuneytisins. Það er ekkert um það að ræða að ráðuneytið sé að fjalla sérstaklega um einhverja lista sem ekki eru orðnir til. Eins og ég lýsti áðan er þetta mál til umsagnar hjá öllum umsækjendum og ég tel best fara á því að menn fái nú kannski frið og svigrúm til að veita slíkar umsagnir ef einhverjar eru og nefndin þá í kjölfarið til að fjalla um þessar umsagnir og taka málefnalega afstöðu. Nefndin mun síðan komast að niðurstöðu um hæfni, hverjir eru mögulega hæfastir eða hverjir eru jafnhæfir og þar fram eftir götunum. Það kann að vera að aðrir hafi aðrar skoðanir 

Frú forseti. Gefum okkur að hæstv. sjávarútvegsráðherra byði mér far með ráðherrabíl sínum á mikilvægan fund austur á landi. Þar sem ég stæði á gangstéttinni og biði eftir henni laumuðust tveir óprúttnir menn að bílnum, annar styngi gat á afturdekkið með sporjárni en hinn göt á bensíntankinn. Þæði ég far með slíkum bíl, hæstv. ráðherra, tæki ég séns á að bensínið myndi duga á loftlitlum dekkjum, eða reddaði ég mér öðruvísi austur? Í kosningabaráttunni talaði Viðreisn eindregið fyrir markaðsleið í gjaldtöku í sjávarútvegi og í stjórnarsáttmálanum er talað um að kanna kosti þess að í stað ótímabundinnar úthlutunar verði byggt á langtímasamningum og að samhliða verði unnið að mati á þeim kostum sem tækir eru, svo sem markaðstengingu, sérstöku aðkomugjaldi eða öðrum leiðum. Ráðherra hefur nú skipað nefnd með fulltrúum allra flokka sem á að ná saman um lausn. Verkefnið er mikilvægt en snúið og nauðsynlegt að allir komi heilir að þeirri vinnu. Fyrir helgi heyrði Mogginn hljóðið í þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Einn sagði, með leyfi: „Menn eru ekkert að stressa sig á þessu, því komi nefndin með tillögur um grundvallarbreytingar, þá verða þær einfaldlega stöðvaðar í þinginu. Þetta er nú ekki ýkja flókið.“ Annað: „Við látum ekki eyðileggja gott kerfi, þótt við séum vissulega opnir fyrir einhverjum breytingum, svo sem á reglum um framsal og veiðiskyldu.“ Þótt fall sé fararheill eru þetta ekki sérstaklega góð fyrirheit. Þar sem ég á sæti í nefndinni langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Er ráðherra sannfærður um að allir þingflokkar gangi heilir til þessarar vinnu? Er formaður Viðreisnar sammála mér um að það sé óþægilegt og dragi úr trausti á starfi nefndarinnar að stjórnarþingmenn Sjálfstæðisflokksins séu stóryrtir í fjölmiðlum áður en fyrsti fundur nefndarinnar er haldinn?

Frú forseti. Hv. þingmaður beinir til mín erfiðri spurningu: Tæki hann sénsinn á því að fara á gölluðum bíl eða ekki? Nú verð ég að játa að ég þekki ekki áhættusækni hv. þingmanns nægilega vel til að geta svarað þessari spurningu, en ég er ekki viss um að bíllinn myndi keyra mjög langt ef búið væri að stinga göt á dekkin. Ég sá þetta gerast t.d. í Vaðlaheiðargöngum um daginn, þar var bíll á undan okkur og greinilega sprungið á dekki. Þar var fyrrverandi þingmaður Samfylkingarinnar á ferð og keyrði a.m.k. einn og hálfan kílómetra á þessu sprungna dekki, þannig að kannski tæki hann þennan séns. Ganga allir heilir? Já, ég er viss um að það ganga allir heilir til þessa verks. Ég er sannfærður um það. Svo spyr hv. þingmaður hvort mér finnist óþægilegt að menn tali á móti starfi nefndarinnar áður en það hefst. Mér myndi finnast óþægilegra ef menn töluðu á móti starfi nefndarinnar eftir að það hefst.

Frú forseti. Þetta var athyglisvert, bíllinn keyrir sem sagt ekki langt á felgunni og nefndin hefur ekki hafið störf. Mér finnst furðulegt að hæstv. ráðherra finnist það ekki óhentugt að stjórnarflokkarnir tali út og suður. Það er meðal annars ein af ástæðunum fyrir því að ég er tvístígandi varðandi þessa vinnu, það er sundurleitnin á stjórnarheimilinu. Þar er hver höndin upp á móti annarri og samræður virðast ekki fara fram með formlegum hætti og dönnuðum eins og talað er um að þessi nefnd geri, heldur á hún sér gjarnan stað í bloggi á síðum dagblaðanna, í sjónvarpi og útvarpi. Formenn stjórnmálaflokkanna tala út og suður um gjaldmiðilinn, jafnlaunavottun er í uppnámi og utanríkisráðherra segir að Evrópumál séu ekki lengur á dagskrá íslenskra stjórnmála. Er þetta háttalag ekki ávísun á óbreytt ástand og frestun mála? Eða er það kannski tilgangurinn með því að beina málinu í þennan farveg að losna sjálf við að standa við kosningaloforð?

Frú forseti. Það eru þrír flokkar sem eru í ríkisstjórn og þeir eru ekki sammála um öll mál. Það er vitað og það var vitað fyrir kosningar og þannig gengu menn að kjörborðinu. Svo var ástandið þannig að ekki náðist að mynda aðrar ríkisstjórnir og menn mynda ríkisstjórn um ákveðin málefni, t.d. það að ætla að freista þess að setja þetta mál í sáttafarveg. Ég held að það séu fáir sem ímyndi sér að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, með þeirri gjaldtöku sem nú er, sé líklegt til að geta staðist til frambúðar. Ég verð að segja eins og er að ég trúi því að allir flokkarnir, þar með talinn flokkur hv. þingmanns, gangi að þessu með einurð. En auðvitað er ekki sama einingin innan stjórnarflokkanna og er innan stjórnarandstöðunnar þar sem allir ganga í takt.

Virðulegi forseti. Vogunarsjóðurinn Och-Ziff er í hópi fjárfesta sem keypt hafa í Arion banka. Och-Ziff er skráð fyrir 6,6% hlut í Arion banka. Í september á síðasta ári greiddi Och-Ziff að jafnvirði um 47 milljarða kr. sekt eftir að verðbréfaeftirlitið í Bandaríkjunum varpaði ljósi á mútugreiðslur dótturfélags sjóðsins til háttsettra embættismanna í Afríku. Þetta eru einar hæstu sektargreiðslur sem vogunarsjóður hefur greitt vegna mútumáls í Bandaríkjunum. Að auki má nefna að lánshæfisfyrirtækið Standard & Poor's hefur lækkað lánshæfiseinkunn Och-Ziff um flokk og er það komið í svokallaðan ruslflokk. Fram kemur í máli sérfræðings S&P að framtíðarhorfur sjóðsins séu neikvæðar, reksturinn fari versnandi og ólíklegt þyki að félagið geti staðið undir fjárfestingum sínum. Því langar mig til að spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra: Telur hann enn jákvætt að vogunarsjóðurinn Och-Ziff sé fjárfestir í kerfislega mikilvægum banka á Íslandi í ljósi þessara mútumála?

Virðulegi forseti. Því er til að svara að ég hef oft haft orð á því að það skiptir mjög miklu máli hver á bankana, hver á önnur fjármálafyrirtæki og orðsporsáhætta er mikil á þessu sviði. Við á Íslandi erum brennd að því leyti að við fórum hér í gegnum umræðu um daginn þar sem kom í ljós að fjölmargir aðilar höfðu verið blekktir. Fjármálaeftirlitið hafði verið blekkt, við höfum fengið Ríkisendurskoðun sem gaf út álit á eignarhaldi á einum bankanum og kom í ljós að það álit var hreinlega rangt þrátt fyrir ítrekaðar ábendingar um annað. Tel ég að það sé gott að það séu margir eigendur í ruslflokki? Nei, auðvitað tel ég að það væri best að hér væri sem mest af eigendum sem landsmenn almennt gætu borið ríkt traust til. Það sem ég sagði þegar þessi kaup voru tilkynnt var að það væri ánægjulegt að heyra að vogunarsjóðir tækju veðmálið með Íslandi en ekki gegn Íslandi eins og gerðist fyrir hrun. Við þau orð stend ég vissulega en ég hef beint því til Fjármálaeftirlitsins eins og hv. þingmaður veit að upplýsa betur um kaupendur að þessum hlutum. Það svar sem kom fyrst var ófullkomið. Miðað við þær upplýsingar sem þá lágu fyrir gat Fjármálaeftirlitið ekki svarað ítarlegar. Ég veit að nokkrir af kaupendum hafa lagt inn ítarlegri erindi til Fjármálaeftirlitsins og í kjölfarið vænti ég þess að það muni gefa skýrslu og meta hæfi einstakra kaupenda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir svarið en það er hreinlega ekki fullnægjandi. Hann virðist jafnvel vera búinn að gleyma því, þrátt fyrir að hann hafi rifjað það upp með þingheimi, að hann gaf í raun og veru heilbrigðisvottorð á þessi kaup strax daginn eftir. Það er það sem ég er ofboðslega ósátt við að ekki lágu fyrir nægilegar upplýsingar, en þrátt fyrir það var hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Íslands tilbúinn að segja að það væri jákvætt að vogunarsjóðir væru að veðja á Ísland, en hann hafði ekki þessar upplýsingar. Að mínu mati er það óábyrgt og glannalegt og mig langar að spyrja hann í framhaldi af því hvort hann sjái hreinlega ekki eftir þessum ummælum. Í raun og veru má segja að það sé ákveðin blekking þegar fjármála- og efnahagsráðherra ríkis er tilbúinn til að koma fram og gefa strax heilbrigðisvottorð á kaup eins og þessi þrátt fyrir að hafa ekki nægilegar upplýsingar. Ég spyr hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra: Var þetta ekki óábyrgt? Var þetta ekki glannalegt?

Frú forseti. Ég ítreka að ég stend við þau orð að það er betra að sem flestir veðji með Íslandi en á móti. Ég þarf ekkert að draga til baka í því efni. Ég mótmæli því líka, auðvitað hef ég ekki gefið neitt heilbrigðisvottorð, en ég fagna því að hv. þingmaður meti orð mín svo mikils að þegar ég segi að eitthvað sé jákvætt sé það jafnframt heilbrigðisvottorð á allt sem viðkomandi gerir. Svo er alls ekki. Ég vel orð mín þarna af kostgæfni og það er hlutverk ákveðinna aðila, nú er það Fjármálaeftirlitið, að meta hæfi þessara aðila til að fara með virkan eignarhlut. Ég hef farið í forystu fyrir þeim sem vilja vita hverjir standa þarna að baki og ég mun halda áfram baráttu minni fyrir því.

Forseti. Peter Hajek er prófessor í klínískri sálfræði og forstöðumaður heilbrigðis- og lífsstílsrannsókna við Wolfson-stofnunina í Bretlandi. Rannsóknir hans beinast helst að því að skilja hegðun í heilbrigðismálum og meta bæði atferli og meðferðarúrræði fyrir tóbaksneytendur sem eiga við líkamsþyngdarvandamál að stríða. Hann hefur aðstoðað við stofnun sérstakrar þjónustu í Bretlandi sem býður tóbaksneytendum aðstoð við að hætta notkun tóbaks, m.a. með þjálfun starfsfólks og notkun NICE-vinnureglna. John Britton er prófessor í farsóttafræði, forstöðumaður stofnunar um tóbaks- og áfengisrannsóknir hjá stofnun lyflækninga og heilbrigðisfræða. Clive Bates er forstöðumaður hjá Counterfactual Consulting Ltd. Linda Bauld er prófessor í heilsustefnu, forstjóri stofnunar um samfélagsmiðlun og deildarforstjóri rannsókna við Sterling-háskóla í Bretlandi. Hún er einnig varaforseti stofnunar um tóbaks- og áfengisrannsóknir í Bretlandi. Síðan í ágúst 2014 hefur hún einnig verið forsvarsmaður krabbameinsrannsóknar í Bretlandi sem felur meðal annars í sér aðild að CRUK, sem er stærsta sjálfstæða góðgerðarfélag vegna krabbameins í heimi, þar sem hún hefur leitt krabbameinsforvarnir þeirra. Linda er atferlisfræðingur með doktorsgráðu í félagsfræðilegri stefnumótun. Rannsóknir hennar beinast helst að tveimur þáttum: Mati á flóknum inngripum í heilbrigðismálum og notkun gagna sem grundvöll til ákvarðanatöku í heilbrigðismálum. Hún hefur unnið rannsóknir í áfengis- og fíkniefnanotkun, ójöfnuð á sviði heilbrigðis og sérstaklega forvörnum gegn neyslu tóbaks. Þessir fjórir aðilar voru í pallborði í gær á ráðstefnu um byltingu í tóbaksvörnum sem tengjast rafrettum. Enginn kom frá heilbrigðisráðuneytinu og ekki þótti ráðherranum tíma sínum vel varið í að koma á þessa ráðstefnu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann ætli að leggja sig fram við að ná sér í þær upplýsingar sem komu fram á þessari ráðstefnu því þær eru 

Frú forseti. Nei, hv. þingmaður hefur rétt fyrir sér, ráðherra sá sér ekki fært að koma á ráðstefnuna sem hann vissi af. Ég geri ráð fyrir að ég muni fá frekari fréttir af því sem þar fór fram. Stjórnarfrumvarp um breytingar á lögum um tóbaksvarnir þegar kemur að notkun rafsígarettna, rafrettna, eða hvað við viljum kalla þessa nýju tækni, byggir ekki síst á ályktunum Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar á lögum og umræðu í löndunum í kringum okkur sem við miðum okkur gjarnan og helst við. Hér er verið að árétta nýja tækni til inntöku á nikótíni, sem er ekki skaðlaust lyf eitt og sér heldur hefur það þekktar neikvæðar afleiðingar gagnvart hjartasjúkdómum og fleiru. Hér er fjallað um umhverfi þessarar notkunar og inntöku á nikótíni sem hingað til hefur ekki verið haldið utan um í íslenskum lögum. Með þessu lagafrumvarpi er í raun í fyrsta skipti verið að heimila formlega notkun á nikótínvökva í rafrettum. Ég tel það mikilvægt fyrir þá sem vilja nýta sér þessa aðferð til þess að hætta að reykja. En í frumvarpinu eru takmarkanir á umhverfi rafrettna til að tryggja öryggi neytenda, tryggja merkingar, tryggja að réttur styrkleiki sé á vörunni, hún sé skráð hjá Neytendastofu og til þess að takmarka aðgengi barna og unglinga að tækni sem getur auðveldað og aukið fíkn í nikótín, sem eitt og sér er ekki jákvætt.

Forseti. Ef ráðherrann hefði getað mætt á þessa ráðstefnu hefði hann getað hlustað á það að nú þegar hafa komið fram rannsóknir og engin þeirra styður við það sem ráðherrann hélt fram hér áðan að mögulegt sé að ef einhver notar nikótín í gufuformi leiði það til þess að hann verði nikótínfíkill. Þeir sem þegar eru nikótínfíklar í gegnum reykingar með tóbaki eru þeir sem halda áfram að vera fíklar. Nú þegar hafa Nýja-Sjáland og Kanada hafist handa við að endurskoða þessa löggjöf. Við vorum næstum því búin að innleiða mjög slæm lög er varða gagnageymd sem okkur tókst að fresta af því að þar var það mikið vafaatriði að verið væri að tryggja mannréttindi. Mannréttindadómstóll Evrópu felldi dóm um að þau lög væru of yfirgripsmikil. Ég spyr ráðherra: Er ekki tilefni til að bíða eftir frekari rannsóknum og eiga samráð við færustu sérfræðinga á þessu sviði í stað þess að taka einhliða við upplýsingum frá einum aðila?

Virðulegur forseti. Það er nú nokkuð ljóst að ráðherra getur ekki verið alls staðar í einu. Því miður berast mér mjög mörg boð á ráðstefnur, fundi, 

Frú forseti. Við ræðum hér í dag sölu á landi Vífilsstaða sem var í eigu ríkisins en hefur nú verið selt til Garðabæjar. Það er rétt sem fram hefur komið að heimild hefur verið í fjárlögum um nokkurt skeið til þess að selja eignir ríkisins í Garðabæ, en það hefur þó ekki verið gripið til þess fyrr en núverandi fjármálaráðherra kynnti áformin skömmu fyrir páska. Fjármálaráðherra svaraði því þannig til þegar hann var spurður um verðið á landinu, með leyfi forseta: „Það er líklegt að ef land er selt á of háu verði komi það fram í háu lóðaverði. Ég hef lýst því yfir að ríkið eigi ekki að vera í lóðabraski … Ríkið er að semja við bæjarfélag og við töldum það vænlegra en að semja við lóðabraskara.“ Við þetta er nauðsynlegt að gera athugasemdir. Rétt er að benda fjármálaráðherra á að hann er gæslumaður almannahagsmuna, ekki bara þeirra sem búa í Garðabæ. Byggingarland á höfuðborgarsvæðinu er auðlind. Honum ber því að fá sanngjarnt markaðsverð fyrir þær eignir sem hann selur fyrir hönd eiganda, íslensku þjóðarinnar. Markaðsverð er eitthvað sem hefur þó verið ráðherra hugleikið. Í annan stað kemur fram í jarðarmatinu að Vífilsstaðalandið er mjög verðmætt byggingarland og grunnverð landsins undir markaðsverði í ákveðnum tilvikum. Slíkt skapar möguleika á virðisauka við skipulagningu og sölu byggingarréttar. Hefur ráðherra einhverja tryggingu fyrir því þegar kemur að sölu byggingarréttar að ekki verði tekið hæsta tilboði með tilheyrandi verðlagningu á byggingarlóðum? Nei, að sjálfsögðu hefur ráðherra enga tryggingu fyrir því. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að sala á lóðum á einum besta og fallegasta stað á höfuðborgarsvæðinu muni þegar þar að kemur lúta lögmálum markaðarins. Ef ráðherra hefur lesið verðmatið sem fylgir samningnum þá kemur þar beinlínis fram undir liðnum Ágóðaskipti, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að byggingarréttur fyrir íbúðir og atvinnuhúsnæði verði seldur á markaði.“ Það er því þvættingur að hugur ráðherra standi til þess að koma í veg fyrir of hátt lóðaverð. Hann hefur akkúrat ekkert um það að segja. Til að hnykkja enn frekar á þessu kemur fram í kaupsamningi sem ráðherra undirskrifar, með leyfi forseta: „Byggingarrétt skal kaupandi selja eða úthluta með opnum og gegnsæjum hætti þar sem samið er við hæstbjóðanda.“ Maður hlýtur að spyrja hvort ráðherra hafi yfir höfuð lesið þann samning sem hann gerði við Garðabæ, eða hann skilji hreinlega ekki hvað í honum felist, því það að semja við hæstbjóðanda mun að sjálfsögðu hækka íbúðaverð þvert á það sem ráðherra vill. Þá er á það bent að lengi hefur verið í umræðunni að land Vífilsstaða kunni að henta vel undir nýtt sjúkrahús. Af lestri samningsins við Garðabæ er ekki að finna stafkrók um að ráðherra áskilji sér einhvern rétt fyrir hönd þjóðarinnar í þeim efnum. Það er með öðrum orðum undir Garðabæ komið hvort ráðist verði í slíkar framkvæmdir. Ætlar ráðherra þá að hlutast til um það að ríkið kaupi land af Garðabæ undir nýtt sjúkrahús? Útbýtt var hér á fundi í Alþingi svari við fyrirspurn hv. þm. Eyglóar Harðardóttur um ráðstafanir ríkislóða á höfuðborgarsvæðinu. Þar segir, með leyfi forseta, í svari ráðuneytis ráðherrans: „Hin almenna stefna ríkisins við ráðstöfun á landi eða öðrum eignum ríkisins er sú að auglýsa allar slíkar eignir með opinberum hætti og taka hagstæðasta kauptilboði enda sé það metið viðunandi.“ - Það var ekki gert í tilfelli Vífilsstaða. - „Afstaða ráðuneytisins hefur verið sú að verðlagning slíkra lóða verði að byggjast á því að reynt sé að staðreyna markaðsverð eða sannvirði slíkra eigna með hlutlægum hætti.“ - Það var ekki gert í tilfelli Vífilsstaða. „Ráðuneytið sem vörsluaðili ríkiseigna“ segir einnig, „hefur ekki talið sér heimilt að selja lóðir eða landsvæði eða aðrar eignir sínar án auglýsingar og undir eðlilegu markaðsverði eða sannvirði þeirra, jafnvel þó sveitarfélög eigi í hlut.“ - Það virðist hins vegar hafa verið gert í tilfelli Vífilsstaða. Hvað með verðið á landinu? Á árinu 2001, fyrir 16 árum, gerði verkfræðistofan VSÓ ráðgjöf verðmat á Vífilsstöðum vegna fyrirhugaðrar byggingar sjúkrahúss. Þar var landið metið á 1,8–3,4 milljarða. Ef við uppfærum það mat með byggingarvísitölu fæst verð á bilinu 4,5–8,6 milljarðar. Af hverju var ekki horft til þess mats við kaupsamninginn nú? Frú forseti. Það er í raun grátbroslegt að lesa það sem haft var eftir ráðherranum við myndun nýrrar ríkisstjórnar. Ég ætla að leyfa mér að vitna í þau orð hans: „Það skiptir miklu máli að við temjum okkur breytt vinnubrögð … ég held að það sé gott fyrir Ísland allt að við temjum okkur ný vinnubrögð. Temjum okkur vinnubrögð gagnsæi, …“ Frú forseti. Til að gagnsæi sé eitthvað annað og meira en orðin tóm verður að ræða málin hér á Alþingi. Ég segi fyrir mitt leyti: Var eitthvað að því að ræða sölu á landi Vífilsstaða áður en í hana var ráðist? Af vinnubrögðum hæstv. ráðherra verður ekki annað ráðið en að hann hafi ekki treyst sér í hana. Í því samhengi vil ég benda á að verðmat á landi Vífilsstaða er dagsett 23. nóvember 2016, eða fyrir fimm mánuðum. Þannig að við höfum nú haft tímann fyrir okkur. Frú forseti. Ég veit ekki hvernig nýju vinnubrögðin virka, en gagnsæi kemur ekki upp í hugann.

Frú forseti. Hér er til umræðu salan á landi ríkisins við Vífilsstaði. Ríkið á land og aðrar eignir víða um land. 40. gr. stjórnarskrárinnar kveður á um að ríkið megi ekki láta af hendi fasteign í afnotarétt nema samkvæmt lagaheimild sem yfirleitt er sett fram í fjárlögum hvers árs. Um Vífilsstaðalandið, rúmlega 200 hektara, er frá árinu 2003 heimild af hálfu Alþingis til að selja jörðina. Raunverulega var meginpartur landsins, 812 hektarar, sem er fjórum sinnum meira en það sem nú er selt, seldur árið 1997 á verði sem svarar til 350 millj. kr. á núverandi verðlagi, þ.e. um 60% grunnverði í sölunni nú. Í þeim samningi, sem undirritaður var af Friðrik Sophussyni fjármálaráðherra og Ingibjörgu Pálmadóttur, heilbrigðisráðherra og flokkssystur fyrirspyrjanda, voru engin ábataskipti. Aftur á móti mun sá samningur sem hér er til umræðu væntanlega gefa ríkinu nokkra milljarða í ábata þegar nýtt skipulag hefur verið samþykkt til viðbótar við þær 560 millj. kr. sem miðað er við sem grunnverð. Garðabær hefur um árabil óskað eftir að fá að kaupa það sem eftir stóð af landinu til uppbyggingar á vegum sveitarfélagsins. Fundir áttu sér stað, m.a. árið 2012, en aðilar hittust árið 2016 og var ákveðið að tilnefna tvo matsmenn, einn frá hvorum aðila. Þeir skiluðu mati 23. nóvember sl. og var mat þeirra lagt til grundvallar samningsverðinu. Í matinu kemur fram að hluti af landinu er friðaður, hluti er undir golfvelli og enn aðrir hlutar hugsaðir undir kirkjugarð og vegstæði. Það er því mjög misjafnt verð lagt til grundvallar einstökum hlutum svæðisins. Almennt hefur verið gengið til viðræðna við sveitarfélög um land innan þeirra marka þegar svo stendur á að málefnalegar ástæður séu fyrir hendi til slíkrar sölu og verð landsins sé ákveðið á hlutlægan hátt eins og hér var gert. Skipulagsvaldið er hjá sveitarfélögunum. Ríkisstjórnin vill auka lóðaframboð á höfuðborgarsvæðinu og á nú í samtali við bæði Kópavog og Reykjavík um hugsanlega sölu á landi ríkisins í því skyni. Framboðsskortur á húsnæði er helsta skýringin á háu og hækkandi húsnæðisverði á höfuðborgarsvæðinu. Lykilatriði er að hlutlægir mælikvarðar séu notaðir við að ákvarða verðið. Grunnverðið, 560 millj. kr., var ákveðið út frá núverandi skipulagi en ábataskiptasamningur kveður á um hvernig tekjur af breyttu skipulagi skiptust milli ríkisins og Garðabæjar. Þar fær ríkið 60% af sölu lóðanna en Garðabær 40%. Tilkynning um samkomulag birtist á vef ráðuneytisins 6. apríl 2017 og skrifað var undir samninga hálfum mánuði seinna. Hv. þingmaður setur söluna í samhengi við uppbyggingu nýs Landspítala. Þannig er að Alþingi ákvað að byggja nýjan Landspítala við Hringbraut og hefur núverandi ríkisstjórn sett fram tímasetta áætlun um að ljúka byggingu árið 2023. Mér er kunnugt um að flokkur hv. þingmanns hefur haft margvíslegar aðrar skoðanir á málinu og viljað drepa ákvörðun um það á dreif. Engin formleg greining liggur fyrir um hagkvæmni Vífilsstaðalandsins sem framtíðarstaðar fyrir sjúkrahús. Lykilatriði er að staðarval framtíðarspítala hlýtur að vera óháð því hver á landið. Enginn fyrirvari um hugsanlegar byggingar nýs Landspítala er í samningnum. Bæjarstjórinn í Garðabæ hefur aftur á móti lýst því yfir að hann hafi ekkert á móti því að samið verði um slíka byggingu. Sjálfur tel ég mikilvægast að ljúka við byggingu nýs spítala við Hringbraut og ég er viss um að þar verður framtíðarstaður Landspítala. Til viðbótar við heimild til sölu í fjárlögum eins og áður er nefnt er sérstaklega kveðið á um sölu á jörðum ríkisins í 35. gr. jarðalaga. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Heimilt er að selja ríkisjarðir eða hluta þeirra þeim sveitarfélögum sem jarðirnar eru í og einnig stofnunum og fyrirtækjum þeirra.“ Enginn vafi leikur því á um lögmæti sölunnar. Virðulegi forseti. Salan á Vífilsstaðalandi var fagleg og þjónar hagsmunum ríkis, Garðabæjar og almennings alls. Ríkið fær sanngjarnt verð fyrir landið miðað við núverandi skipulag. Verði því skipulagi breytt, eins og áform eru um, fær ríkið ágóðahlut af þeirra sölu. Með bættu framboði byggingarlóða er líklegt að það styttist í að framboð og eftirspurn á nýju húsnæði standist á, en það er einmitt mikilvægt hagsmunaatriði fyrir ungt fólk og aðra íbúðarkaupendur.

Frú forseti. Það er mjög margt gagnrýnivert við þessa gjörð ráðherrans. Það lá á. Hvað lá á? Af hverju mátti Alþingi ekki koma að þessu máli? Ég ætla að byrja á að ræða skammsýnina sem í þessu felst. Seint á árinu 2014 var lóð Landspítalans á Vífilsstöðum einhliða og án umræðu tekin til fjármálaráðuneytis. Því var mótmælt harðlega af hálfu Landspítalands, enda nánast eina landsvæðið í miðju höfuðborgarsvæðisins sem tekið gæti við næstu sjúkrahússbyggingu. Það er jú svo að þó að nú verði byggt upp við Hringbraut, sem er mjög nauðsynlegt, þarf eftir 20–30 ár að huga að nýjum stað fyrir nýtt sjúkrahús. Þrátt fyrir þá stöðu er landið nú afhent Garðabæ til skipulags og byggingar án nokkurs fyrirvara í kaupsamningi. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvað heilbrigðisráðherrann hafði um þetta að segja. Hann er ekki hér til svara. En er hæstv. heilbrigðisráðherra sáttur við að landi Vífilsstaða, sem er þungamiðjan til framtíðar fyrir heilbrigðisþjónustu í landinu, sé ráðstafað á þennan hátt? Var hann með í ráðum? Var málið rætt í ríkisstjórn? Það er nauðsynlegt að fá svör við þessum spurningum, frú forseti. Hvað jafnræði varðar vil ég taka undir það sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson sagði hér um söluverðið og þann gríðarlega afslátt sem reiknaður er. Hæstv. ráðherra hefur sagt að hann sé að vinna með bæjarfélögunum til að auka framboð á húsnæði og halda íbúðaverði niðri. Hann hefur sagt í svari sem hér var vitnað til að það þurfi að gæta þess að sala slíkra eigna til sveitarfélaganna raski ekki jafnræði milli þeirra með því að slíkar lóðir séu seldar ákveðnum sveitarfélögum á undirverði. Því spyr ég: Býðst Reykjavíkurborg að kaupa land Keldna, land Keldnaholts og land Úlfarsfells á sömu kjörum? Ef 

Virðulegi forseti. Það er með mikilli ánægju að ég tek þátt í þessari umræðu um sölu Vífilsstaða, bæði sem þegn Íslands og Garðabæjar. Það eru til ýmsar aðferðir við að selja og ákvarða verð. Ein er uppboð, að selja á einhverju svokölluðu hæsta verði, önnur er að leggja á hlutlægan mælikvarða með samningum. Í þessu tilfelli gerðist það að aðilar að samningum tilnefna hvor sinn aðila til þess að framkvæma hlutlægt mat á andlaginu, hinu selda Vífilsstaðalandi, sem er nú ekki alveg einsleitt land. Það er yfir snjólínu, jafnvel byggingarlínu, og eins og hæstv. ráðherra rakti er það að hluta til friðað, að hluta bundið undir golfvöll og síðast en ekki síst er gert ráð fyrir stofnanasvæði þarna. Þar kann hugsanlega að verða reistur spítali ef svo semst um á þessu stofnanasvæði. En það vill til að ríkið hefur gert samninga af svipuðu tagi við annað sveitarfélag, Reykjavík, eftir því sem ég kemst næst, um ábataskipti á byggingarlandi. Það er í raun forgangsatriði að sveitarfélög geti haft forræði á því landi sem þau byggja á. Ég tel að það sé margt til fyrirmyndar um samskipti ríkis og sveitarfélaga í þessum gerningi. Ég ætla kannski að koma að því í seinni ræðu minni hvað ég tel þar til fyrirmyndar. Ég hef lokið máli mínu að sinni.

Virðulegi forseti. Fjármálaráðuneytið kom á fund fjárlaganefndar um daginn og svaraði spurningum nefndarmanna um söluna á landi Vífilsstaða. Þar kom ýmislegt áhugavert fram. En setjum málið í smásamhengi. Þarna er um að ræða land í almannaeigu innan Garðabæjar, allir á Íslandi eiga hlut í þessu landi. Þegar landið er selt er því mikilvægt að athuga hvort vel hafi verið farið með almannaeign og almannafé. Til þess að segja þetta á sem skýrastan hátt: Þegar lóðir verða seldar, þegar byggt verður á þeim, eða hvernig sem ákveðið verður að nýta landið, er ekkert tryggt að gróðinn af sölunni lendi ekki í vösum braskara eða annarra milliliða. Annað eins hefur gerst hér á Íslandi og því er ærið tilefni til að spyrja hvort svindl geti gerst. Fyrirkomulagið er þannig að ríkið fær 560 millj. kr. á átta árum með einhverjum skrýtnum vöxtum, það væri áhugavert að fá nánari greiningu á því hjá hæstv. fjármálaráðherra, og síðan 60% af söluandvirði lóðanna þegar Garðabær selur þær næst, innan næstu 40 ára. Þegar ég skoða þetta mál þá leita ég að holum. Hvernig verður hægt að haga málum þannig að hlutur ríkisins verði fjarri markaðsvirði? Mun Garðabær geta selt lóðirnar á kostnaðarverði með tilliti til kostnaðar við gatna- og holræsagerð með það að markmiði að útvega húsnæði á lægra verði? Það gæti verið ágætismál. En ef svo, hafa þá eigendur lóðanna ekkert um málið að segja? Er tryggt að þeir sem taka við lóðunum og selja þær síðan áfram haldi þessu lægra verði sem lóðirnar áttu að leiða til? Nei. Fyrirkomulagið eins og það er núna er að Garðabær kemur til með að sjá um sölu lóðanna. Það er kannski eðlilegt af því að Garðabær hefur skipulagsvaldið á þessu svæði, en almenningur hefur hins vegar enn hag af þróun mála og því er mjög mikilvægt að fylgjast með því hvernig staðið verður að málum í þessum samningi í framtíðinni. Það er ýmislegt athugunarvert við þetta mál, sem ég kem síðan að í seinni ræðu.

Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á því að fagna þessari sölu. Mér finnst það brýnt og sameiginlegt verkefni ríkis og sveitarfélaga að fara yfir það heildstætt hér á höfuðborgarsvæðinu, sérstaklega í ljósi vaxtarmarka í svæðisskipulagi, og finna mögulega og ómögulega skallabletti í skipulagi og skipuleggja þar íbúðir. Ég lít svo á að það sé sameiginlegt verkefni ríkis og sveitarfélaga að bæta húsnæðismarkaðinn. Mér sýnist aðferðafræðin vera númer eitt varðandi söluna sem hér er til umræðu og búið er að fara yfir, hvort þetta hafi verið lögmætt; númer tvö um mögulega lóð undir Landspítalann, sem ekki er búið að útiloka; og síðan númer þrjú er söluverð og hvort keypt hafi verið á undirverði. Mig langar að fara stuttlega yfir það því að ég hef sýnt því áhuga hvað þetta byggingarland er sem er til sölu. Mér skilst að þetta séu um 40–50 hektarar af landi. Í blandaðri byggð gætu þetta verið einar 900 íbúðir, þ.e. sérbýli og fjölbýli. Það er eins og eitt gott Lindahverfi í Kópavogi eða eitt skólahverfi. Einn skóli kostar um 3,5 milljarða. Fyrir utan alla innviði og uppbyggingu sem Garðabær þarf núna að leggja í, finnst mér að taka þurfi að taka inn í verðmat á þessari jörð. En ég ætla að koma betur að því síðar.

Frú forseti. Þegar stjórnvöld sýsla með takmörkuð gæði verður að gera ríka kröfu til þess að það sé gert af ábyrgð, sanngirni, og með almannahagsmuni að leiðarljósi. Stjórnvöldum hefur því miður oft verið legið á hálsi hér á landi að hafa verið mislagðar hendur, ákvarðanir verið illa ígrundaðar, lítil rökstuddar og kvittur um frændhygli og klíkuhugsun jafnvel sögð ráða för sem hafa gert slíkar ákvarðanir tortryggilegar. Án þess að nokkuð slíkt sé fullyrt um ástæður fyrir þessari sölu er ljóst að hún kom nokkuð í opna skjöldu og var ekki sérlega vel rökstudd. Þá er kaupverðið Garðabæ mjög hagstætt. Landið var áður í umsjón Landspítalans, en fjármálaráðuneytið tók lóðina til sín árið 2014. Páll Matthíasson, forstjóri Landspítalans, hefur gagnrýnt harðlega þá ákvörðun að ráðuneytið flytti einhliða og án umræðu umsjón með landinu frá spítalanum. Hann gerði þá kröfu fyrir hönd Landspítalans að ákvörðunin yrði afturkölluð og sett yrði af stað stefnumótun til langrar framtíðar um notkun landsins til heilbrigðisþjónustu. Eðlilega vakna því spurningar um hvort í sölunni birtist nægileg framsýni eða hvort hún geti komið stjórnvöldum í koll síðar. Garðabær fyrirhugar nú að efna til samkeppni um skipulag á svæðinu þar sem gert er ráð fyrir 1.200–1.500 íbúðum. Ef þetta útspil ráðherra er leið til að greiða fyrir íbúðauppbyggingu á höfuðborgarsvæðinu er ekki úr vegi að spyrja hann að eftirfarandi: Telur hæstv. ráðherra að salan og verðið gefi fordæmi gagnvart öðrum ríkislóðum? Er ráðherra tilbúinn til að selja auðar lóðir í Reykjavík undir íbúðabyggð eins og margoft hefur verið beðið um og létta þannig þrýstingi af Vatnsmýraruppbyggingu á meðan farsæl lausn er fundin á málefnum innanlandsflugs? Eða ætlar hann að gera eins og forveri hans í starfi, neita að aðstoða Reykjavíkurborg í þeirri miklu húsnæðisuppbyggingu sem þar á sér stað?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og þakka ráðherranum fyrir svörin. Ég held að við séum öll hér í þingsal sammála um mikilvægi þess að taka á húsnæðisvandanum. Ég er sammála ráðherranum um að einn af lykilþáttum í húsnæðisvandanum sem við erum að fást við er lóðaskortur. Sú stefna sem hefur verið á öllu höfuðborgarsvæðinu að þétta byggð hefur leitt til þess að framboð á lóðum á höfuðborgarsvæðinu hefur ekki verið nægilegt. Frá hruni 2008 hefðum við þurft að byggja 1.400 íbúðir á ári en höfum hins vegar verið að byggja undir 700 íbúðum. Þar hefur Garðabær að vísu staðið sig þokkalega og verið sá sem hefur mest verið að byggja og Reykjavík aftur á móti minnst. Ég held hins vegar að mikilvægt sé að hafa í huga að markaðsverð er ekki bara eitthvað sem við búum til heldur hlýtur það að endurspegla það framboð sem er á viðkomandi vöru. Ef við aukum framboð á lóðum hljótum við að hafa áhrif um leið á verðið til lækkunar. Ég hvet ráðherrann eindregið, ef hann hefur í hyggju, líkt og kemur fram í svari hans við fyrirspurn minni um ráðstafanir ríkislóða á höfuðborgarsvæðinu, að semja um sölu á fleiri lóðum við sveitarfélögin hér á höfuðborgarsvæðinu, að reyna að gera það með þeim hætti að framboð muni aukast, að það verði fleiri sem hafi möguleika á því að eignast húsnæði, að það verði horft til þess að einstaklingar, ekki bara fyrirtæki, ekki bara stórir verktakar, hafi möguleika á því að byggja sjálfir og að það sé líka horft til þess að styðja við uppbyggingu á félagslegu húsnæði í gegnum almenna íbúðakerfið. Þetta er allt sem við þurfum að vinna saman að og ég hvet ráðherrann eindregið til þess að fara nú að skila einhverjum tillögum varðandi húsnæðismálin því að það er svo sannarlega beðið eftir þeim.

Frú forseti. Það er ótvírætt að skipulagsvaldið innan hvers sveitarfélags er á forræði þess sjálfs og ekki ástæða til að grípa inn í það eða skerða í þessu tilviki frekar en öðrum. Því væri ekki rétt að standa í vegi fyrir áformum Garðabæjar um þéttingu byggðar og aukið lóðaframboð. Varðandi lögmæti sölunnar fór hæstv. fjármálaráðherra vel yfir það að heimildir til sölunnar eru ótvíræðar og óþarfi að víkja mörgum orðum að því. Eins og alþjóð veit eru hafnar framkvæmdir við byggingu á nýjum Landspítala við Hringbraut og það er stefnt að því að 1. áfangi verði tekinn þar í notkun árið 2023. Því er ansi langt seilst að fara að taka frá og fastsetja land undir annan nýjan spítala sem að líkindum munu varla hefjast framkvæmdir við fyrr en að áratugum liðnum. Fram að þeim tíma mun væntanlega ýmislegt gerast í byggð og skipulagi höfuðborgarsvæðisins þannig að það er nokkuð langt seilst að ákveða að þetta sé eini staðurinn sem hægt er að byggja á eða að Vífilsstaðir séu eini rétti staðurinn. Síðan er hægt að nefna að sveitarfélögum er skylt að leggja lóðir undir mannvirki sem eru ætluð til heilbrigðisþjónustu þannig að heimildir eru í lögum, 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með frummælanda, hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni, að margt sé hér óljóst varðandi sölu ríkisins á jörð Vífilsstaða. Vissulega vakna upp margar spurningar, sér í lagi um söluandvirðið, 560 millj. kr., sem Garðabær á að greiða út á næstu átta árum ásamt 100 millj. kr. við undirskrift. Það þýðir að Garðabær borgar fyrir þessa verðmætu jörð alls 57,5 millj. kr. á ári næstu átta árin. Það er gjafverð, frú forseti, og hlýtur að vera einn arfaslakasti samningur sem hæstv. núverandi fjármálaráðherra hefur gert á sínum stutta ferli í fjármálaráðuneytinu fyrir hönd ríkissjóðs okkar allra. En líklega er þetta einn allra besti samningur sem fyrrverandi formaður skipulagsnefndar Garðabæjar og núverandi forsætisráðherra hefur beitt sér fyrir fyrir sinn heimabæ, enda ákvað núverandi forsætisráðherra að sölsa jörðina, frá Landspítalanum, undir ríkið árið 2014 eins og hér hefur verið rakið. Það vekur líka furðu og spurningar um það hvers vegna salan nú var ekki rædd með nokkrum hætti á vegum þingsins heldur var gengið frá henni á síðasta vetrardegi í kyrrþey án umræðu og án nokkurra upplýsinga. Það eru góð og falleg fyrirheit sem forsvarsmenn Garðabæjar hafa uppi um uppbyggingu svæðisins, íbúum til handa, en er sú uppbygging til handa ungu fólki og þeim tekjulægstu? Það er sá samfélagshópur sem er í mestri og brýnustu þörf fyrir viðunandi húsnæði eins og allir vita. Frú forseti. Ég leyfi mér að efast stórlega um að ríkið hafi liðkað fyrir því að leysa með þessum samningi brýna og afar aðkallandi þörf fyrir viðunandi húsnæði fyrir þennan samfélagshóp. Nei, frú forseti, markaðurinn á að ráða, Garðabær á að græða enn meira enda um að ræða eitt ríkasta sveitarfélagið á landinu, en ungt fólk og hinir tekjulágu eru í hugsanlegri hættu á að tapa og engin sýnileg trygging fyrir því að þessum hópi séu 

Virðulegi forseti. Eftir að hafa hlustað á umræðu í þessu máli er ég hættur að skilja hvað snýr upp og hvað niður. Hér liggur fyrir samningur og hann er sagður ógagnsær þegar hann liggur fyrir. Það er hægt að lesa nákvæmlega hvað í honum stendur. Þarna er verð ákveðið auk þess  Ég vona og treysti að þetta verði íbúum á Suðvesturlandinu og jafnvel landinu öllu til hagsbóta þegar til lengri tíma er litið, að þarna verði byggðar 1.500 íbúðir, jafnvel fleiri, á þessu ágæta svæði með útivist og nánd við náttúru. Það er efast um lögmæti. Þetta er fyllilega í samræmi við það sem hefur gerst í sölu ríkiseigna svo árum og áratugum skiptir með heimildarákvæði í fjárlögum. Þetta heimildarákvæði hefur verið endurnýjað í fjárlögum og það er gert ráð fyrir stofnanasvæði eins og ég tók fram áðan. Ég tel að þessi samningur gæti um margt verið fordæmi og fyrirmynd að öðrum samningum og dettur mér þá í hug að ríkið á tvö hús í Hafnarfirði, St. Jósefsspítala sem ég tel nauðsynlegt að ríkið selji Hafnarfjarðarbæ við fyrsta tækifæri 

Virðulegi forseti. Í fjárlögum er talað um landspildur í Garðabæ. Það eru engar aðrar landspildur til umræðu en Vífilsstaðir, það eru engar aðrar landspildur í Garðabæ sem málið snýst um, það eru bara Vífilsstaðir. Það er því mjög undarlegt að sjá þessa setningu í fjárlögum, þ.e. heimild til að selja landspildur í Garðabæ. Það hefði þá átt að tiltaka sérstaklega land Vífilsstaða. Ég pæli í því hvort þetta sé heiðarleg framsetning. Þessi lagagrein, heimild til sölu, á væntanlega við ef ekki er selt til sveitarfélaga enda vísaði hæstv. ráðherra í aðra lagagrein um að selja mætti sveitarfélögum. Það er þá ákveðin spurning hvort sveitarfélög eigi að hafa betri kjör við kaup á landi ríkisins. Ég velti því upp hvort einhver lög heimili framkvæmdarvaldinu að bjóða sveitarfélögum upp á betri kaup og kjör en fyrirtækjum og einstaklingum. Eitt sem kom fram á fundi fjárlaganefndar um daginn um þetta mál voru tekjur af leigu lóða, það eru leigutekjur af lóðum sem þarna um ræðir. Meðal annars eru ákveðnar leigutekjur af golfvellinum sem renna í starfsmannasjóð lækna eða eitthvað því um líkt, það væri mjög áhugavert að heyra meira um hvort þar sé eðlilega farið með almannafé. Spurt var um það á fundi fjárlaganefndar hvort einhver fordæmi væru fyrir svona sölu. Það var lítið um svör. Það væri gott að fá nákvæmari útlistun á því hvort búið sé að grafa upp upplýsingar um það. Við báðum um minnisblað vegna þess en höfum ekki fengið það enn þá. Það má vel vera að þetta fari allt vel, að allir sem hafi hag af málinu fái góða niðurstöðu, en það væri hins vegar glapræði að hunsa söguna. Þessu máli þarf að fylgja vel eftir þannig að hagur almennings sé tryggður með sölunni en ekki sérhagsmunir. Okkar verk er að gæta hags allra. Þetta er klárlega mál sem þarf að fylgjast með í framtíðinni.

Frú forseti. Til viðbótar spurningum um sölu ríkisins á Vífilsstaðalandið til Garðabæjar um verðið og hvers vegna ekki var miðað við markaðsverð, um skiptinguna á tekjum ef Garðabær selur lóðir og hvort skiptingin sé styrkur til Garðabæjar og hvers vegna þurfi að styrkja það bæjarfélag sérstaklega, og fleiri spurningum sem bornar hafa verið upp hér við þessa umræðu, þarf einnig að ræða spurningar um 6. gr. fjárlaga og þær rúmu heimildir sem fjármála- og efnahagsráðherra eru veittar með samþykkt hennar. Margvíslegar heimildir eru veittar með 6. gr. fjárlaga; um eftirgjöf gjalda, sölu húsnæðis, sölu eignarhluta af húsnæði, lóða og jarða, um kaup og sölu hlutabréfa, kaup og leigu fasteigna og að lokum ýmsar heimildir um eitt og annað. Um söluna á Vífilsstaðalandinu stendur, með leyfi forseta, að „selja landspildur í eigu ríkisins í Garðabæ“. Ríkið á eina landspildu í Garðabæ, það er Vífilsstaðalandið. En það er ekki nefnt í heimildargreininni sem Alþingi samþykkti. Fjárlaganefndir hafa í gegnum tíðina gagnrýnt að framkvæmdarvaldið hafi svo rúmar heimildir til að fara með eigur almennings. Til dæmis segir í samdóma áliti fjárlaganefndar frá árinu 2011 um skýrslu Ríkisendurskoðunar á ríkisreikningi 2009, með leyfi forseta: „Það er álit fjárlaganefndar að 6. gr. heimildir í fjárlögum hafi verið of rúmar og rétt sé að þrengja þær og skilgreina betur hvað í þeim felst. Það er afar mikilvægt að heimildir til fjármálaráðherra í fjárlögum sé skýrar og um þær formfast regluverk enda oft um að ræða ráðstafanir í ríkisfjármálum sem geta skipt miklu máli fyrir afkomu ríkissjóðs.“ Lögmenn hafa einnig tekist á um þetta. Til dæmis hefur Jón Steinar Gunnlaugsson hæstaréttarlögmaður fjallað um sölu á Vífilsstaðalandinu og fært rök fyrir því að heimild í fjárlögum dugi ekki til að selja eigur ríkisins. Með því álitamáli og til að auka gegnsæi sem lögin um opinber fjármál krefjast er mjög aðkallandi að endurskoða það verklag löggjafans að veita framkvæmdarvaldinu svo rúmar og illa skilgreindar heimildir til sölu á eigum ríkisins með fjárlögum. Þær eru einmitt tilefni til þessarar umræðu hér 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu. Ég hjó eftir því hjá hæstv. ráðherra að að hans mati eru þetta hin nýju vinnubrögð, að tala ekki um hlutina á þinginu og gera samninga á bak við tjöldin og þverskallast síðan við þeirri gagnrýni sem slíkur samningur fær í umræðu á þinginu. Það er líka augljóst að það sem sagt er í svari sem ráðherra og ráðuneytið gaf um hvernig standa skyldi að sölu á slíku landi er allt þverbrotið í þessari tilteknu sölu. Hvort á nú við, hæstv. ráðherra, það sem ráðherra og ráðuneyti skrifar í skriflegum svörum til þingmanna eða það sem menn gera? Varðandi ábataskiptin. Er nú ríkið þá komið í lóðabrask? Og 60%, mínus allur kostnaður, hvernig var það fundið? Á ekki þjóðin, ríkið, landið núna? Hefði ekki verið nær að það væru 80 eða 90%? Af hverju 60? Það er gott og vel að vinna með sveitarfélögum. Af hverju að byrja á Garðabæ? Eiga þeir ekki nóg land? Ríkið seldi stóran hluta úr landi Garðakirkju 1992, 400 hektara, á 50 milljónir. Það er vissulega enn lægra verð en núverandi ráðherra gefur. Og það er fyrst núna farið að nýta það land. Á að fara að nýta landið á Vífilsstöðum til uppbyggingar einn, tveir og þrír? Ég held ekki. Ég held að það eigi að fara að nýta landið sem var keypt 1992 og 1999. Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason: Nú liggur fyrir hlutlægt mat. Hvað með matið frá VSÓ 2001 sem var átta til sextán sinnum hærra en þetta mat? Var það ekki hlutlægt? Af hverju var það ekki lagt til grundvallar? Staðreyndin er þessi: Jörðin Vífilsstaðir var í eigu Garðakirkju, gefin af kirkjunni að hluta að öllum líkindum, stofnað söfnunarátak á öllu landinu sem Íslendingar tóku þátt í að fjármagna, safnað peningum hjá Vestur-Íslendingum og Oddfellow sem gjöf til þjóðarinnar til að byggja þar heilbrigðisstofnun. Fer maður svona með gjafir? 
            

Virðulegi forseti. Það verður að segja að þessi umræða kemur á óvart, að svo grandvar og reyndur þingmaður skuli hafa hlaupið svo gjörsamlega á sig eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson sem hefur talað til skiptis um að þetta sé allt of hátt verð og allt of lágt verð. Auðvitað er þetta stefna Framsóknarflokksins, annaðhvort eða, það er aldrei hægt að ákveða neitt, það má ekki ákveða hvar spítalinn á að vera. Það á alltaf að fresta, það á að slá öllu á frest. Þannig er stefna Framsóknarflokksins, en núna þegar heimild til að selja þessa spildu er búin að vera í 16 ár í fjárlögum kemur honum gjörsamlega á óvart að hún hafi verið seld. Þetta var m.a.s. samþykkt með atkvæði hv. þingmanns fyrir síðustu jól. Ég greiddi því ekki atkvæði. Ég studdi ekki þetta ákvæði sérstaklega en ég tel, ólíkt hv. þingmanni, að maður eigi að fara eftir lögum, jafnvel þótt maður hafi ekki stutt þau sjálfur. En hann telur að hann þurfi ekki einu sinni að styðja lög sem hann greiðir atkvæði. Það gilda bæði fjárlög og jarðalög í landinu. Það er ekki hægt að tala um að það hafi verið slæm sala þegar ríkið nýtur ábatans af jörðinni. Við erum að auka framboð hérna. Auðvitað kemur þarna í ljós að hv. þingmaður ber sérstakan kala til þessa sveitarfélags enda eru engir fulltrúar á hans vegum  
            

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að fara fram á það við hæstv. forseta að hann gæfi hæstv. fjármálaráðherra fimm mínútur aukalega til að svara, svo að hann gæti haldið áfram að ata fólk auri, gera fólki upp skoðanir og kannski á síðustu mínútunni hugsanlega hafa hlustað á þá gagnrýni sem sett var fram í þessum sal á þann samning sem hann hefur gert. Hann gæti þá kannski notað tuttugu sekúndur til að svara málefnalega þeirri gagnrýni sem hér var sett fram.

Frú forseti. Það er í raun engum sæmandi að tala með þeim hætti sem hæstv. fjármálaráðherra gerði áðan. Það er vel hægt að fara málefnalega í þessa umræðu. Við getum haft á henni skiptar skoðanir eins og kom augljóslega fram og ráðherrann var auðvitað gagnrýndur mjög harkalega. En það að vaða í fólk með þeim hætti sem hér var gert geta tæpast talist ný vinnubrögð, eða hvað? Eru þetta vinnubrögðin sem Viðreisn ætlar að boða ásamt Bjartri framtíð? Ég ætla ekki að nefna Sjálfstæðisflokkinn, hann hefur ekki boðað sérstaklega nein ný vinnubrögð. Ég held að ráðherrann ætti að koma í pontu og biðjast afsökunar á þessu, ég held hann hafi hlaupið á sig. Ég trúi því ekki að þetta sé það sem hann meinar, þau orð sem hann lét falla. Það er auðvitað engum til sóma, hvorki honum né öðrum að gera slíkt, að vaða svona í fólk eins og hér var gert. Ég hvet hæstv. ráðherra til að gera það.

Virðulegi forseti. Það er fátt sem sýnir betur rökþrot stjórnmálamanna en það þegar þeir eru farnir að ata þá sem eru kannski ekki alveg sömu skoðunar eða eru einfaldlega bara að ræða málin við þá auri. Það er mjög grátlegt að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sem komst inn á þing undir þeim formerkjum að hann væri að boða ný vinnubrögð skuli leyfa sér slíkan málflutning. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem hæstv. ráðherra umgengst Alþingi á þann hátt að maður veltir fyrir sér hvaða virðingu ráðherra beri í raun fyrir þinginu. Ég hvet hæstv. ráðherra til að koma hingað upp, gera bragarbót, biðjast afsökunar. Það geta öllum orðið á mistök. Það hvernig maður tekur á mistökum sínum segir allt um hvernig manneskja maður er. Hvað finnst hv. þingmönnum 

Frú forseti. Ég var nú að fylgjast með þessari umræðu hér niðri og trúði eiginlega varla mínum eigin eyrum, að verið væri að líkja málflutningi hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar við lundafléttuna úr Hauck & Aufhäuser-skýrslunni. Ég spyr mig nú bara: Hvurs lags er þetta? Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sendi mér og öðrum formönnum stjórnmálaflokkanna bréf eftir kosningar í október þar sem hann vildi að við kæmum okkur saman um bætt vinnubrögð á Alþingi. Ég tók undir efni þess bréfs en fannst betra að vinna að því eftir að þing kæmi saman. Eru það svona vinnubrögð sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra var að tala um? Ég held nú að hæstv. ráðherra væri maður að meiri ef hann kæmi hingað upp og bæðist afsökunar á þessum orðum sínum, frú forseti.

Frú forseti. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson lagði fram beiðni um þessa sérstöku umræðu daginn eftir að upplýst var að þessi samningur hefði verið gerður. Það er liðinn einn og hálfur mánuður síðan. Þann tíma hefur hæstv. ráðherra því miður notað til þess að drepa umræðunni og allri gagnrýni á þessa gjörð á dreif, ekki hér í þinginu heldur á fésbókarsíðu sinni og í viðtölum. Og svei mér þá, þessi vinnubrögð, þessi lítilsvirðing við þingið, og að koma svo hér og hreyta ónotum í málshefjanda sem hér er búinn að bíða í einn og hálfan mánuð eftir því að fá að eiga orðastað við ráðherrann, það er bara eitt sem kemur upp í hugann: Það er vestur í Bandaríkjunum: trumpisminn. Er það hann sem við ætlum að fara að innleiða hér?

Virðulegi forseti. Hér situr ríkisstjórn með eins manns meiri hluta. Hér situr líka ríkisstjórn þriggja flokka þar sem formaður eins flokksins, Viðreisnar, kemur hér ítrekað upp í samtölum við Alþingi með hroka og yfirlæti. Ég ætla ekki að fara út í kímnigáfu hæstv. ráðherra, vegna þess að það eru eflaust einhverjir sem hafa gaman af gríni hans, ekki þó sú sem hér stendur. En það plan sem hæstv. ráðherra fór niður á hér áðan gagnvart málshefjanda í eðlilegri fyrirspurn varðandi gagnrýnisverð vinnubrögð, er algjörlega fyrir neðan allar hellur. Treystir þessi ráðherra sér ekki í málefnalegar umræður? Er það eitthvað sem hæstv. ráðherra ræður ekki við? Er það eitthvað sem hann treystir sér ekki til að gera, að eiga í heiðarlegum og opnum skoðanaskiptum án þess að lítilsvirða viðmælanda sinn? Er það eitthvað sem hæstv. ráðherra finnst til fyrirmyndar? Ég skora á hæstv. ráðherra að koma hér og biðjast velvirðingar á orðum sínum, því að hann er minni maður ella. 
            

Frú forseti. Þau orð sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lét falla hér eru algjörlega óásættanleg. Ég skora á hann, eins og fleiri þingmenn, að koma hingað og biðjast afsökunar. Ég bið einnig forseta að standa nú með okkur þingmönnum. Hér óskaði hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson eftir umræðunni, bar fram spurningar, allir flokkar tóku þátt í umræðunni og við eigum rétt á að fá svör frá framkvæmdarvaldinu þegar við spyrjum. Ráðherrarnir starfa í umboði þingsins og við eigum ekki skilið að fá á okkur skítkast í lok þeirrar umræðu. Ég bið forseta að standa með þingmönnum í þessu máli og krefjast þess að ráðherrarnir hagi sér almennilega 

Virðulegi forseti. Vissulega fóru orð aðeins á flug hérna og var kannski nokkrum ofaukið. En ég sakna líka svara ráðherra. Hér voru nokkrar spurningar bornar upp af þingmönnum í umræðunni sem ekki var svarað í lok umræðunnar. Á sama tíma og nokkrum orðum var ofaukið þá vantar nokkur. Ég spurði til dæmis um vaxtakjörin sem Garðabær fær í þessum samningi. Ég spurði um tilvísun í lög, að geta gefið sveitarfélögum kaupsamninga á betri kjörum en öðrum, og um tekjur af leigu lóða. Það voru ýmsar aðrar spurningar sem aðrir þingmenn báru upp. Mér þætti vænt um að fá svör við þeim og eins afsökunarbeiðni vegna þeirra orða sem ofaukið var.

Hæstv. forseti. Hér fór fram málefnaleg umræða. Við erum ekki öll sammála, það er alveg ljóst. En þau orð sem hæstv. ráðherra lét hér falla eru algerlega óásættanleg. Ég fer þess á leit að hann biðji hv. þm. Sigurð Inga Jóhannsson afsökunar á þeim.

Frú forseti. Þetta er með ólíkindum. Hér höfum við þingmenn ekki fengið nein einustu svör við spurningum um sölu ríkisins á jörð Vífilsstaða heldur í staðinn fengið óásættanlega framkomu ráðherra í garð fyrirspyrjanda. Hæstv. fjármálaráðherra lætur ekki einu sinni sjá sig, hvorki hér í salnum né í hliðarsölum þingsins, heldur hverfur á brott um leið og þessum dónaskap er varpað hér fram í þingsal. Hann hefur ekki manndóm í sér til að koma hingað upp og biðjast afsökunar á þessum orðum. Og hefur heldur ekki manndóm í sér til að svara þeim spurningum sem við þingmenn erum að reyna að fá svör við, þ.e. um þau vildarkjör sem Garðabær fékk þegar ríkið seldi jörð Vífilsstaða til Garðabæjar. Frú forseti. Ég óska eftir því að hæstv. fjármálaráðherra komi hingað í salinn, biðjist afsökunar á orðum sínum og svari spurningum okkar þingmanna.

Frú forseti. Ég tek undir að það er gersamlega óásættanlegt að í trausti þess að hafa hér síðasta orðið í umræðu, í sérstakri umræðu, skuli ráðherra leyfa sér að svara ekki einni einustu spurningu sem til hans var beint. Ekki einni.  Býðst Reykjavíkurborg að kaupa landa Keldna, land Keldnaholts og land Úlfarsfells á Garðarbæjarkjörum? Ég óska eftir svari við þessu. Og í öðru lagi, frú forseti: Samþykkti hæstv. heilbrigðisráðherra þennan gjörning? Var þetta lagt fyrir ríkisstjórn? Er hann samþykkur því að fórna 

Virðulegi forseti. Ég játa að gagnrýni mín í sérstakri umræðu við hæstv. fjármálaráðherra var hörð. Í svari hafði hann gefið til kynna að ríkið stæði allt öðruvísi að sölu á landi en það gerði síðan. Ég skil vel að ráðherra hafi orðið rökþrota og hafi ekki viljað svara slíkum spurningum. Ég get líka skilið að það sé erfitt að útskýra, út frá hlutlægu verðmati á landi frá 2001, metið af VSÓ-ráðgjöf, þar sem verðið var 8–16 sinnum hærra, af hverju skynsamlegt sé að fara í lóðabrask með ábótasamning upp á aðeins 60% með eignir þjóðarinnar. Ég get reyndar líka skilið framkomu hæstv. ráðherra, hann hefur svo margoft sýnt hana í þessum sal, og ekki á ég von á að hann biðji mig afsökunar.

Virðulegi forseti. Það getur alveg skeð í umræðum hér í þingsal að við missum okkur. Maður getur svo sem reynt að sýna því skilning. En það hlýtur hins vegar að vera þannig að menn geti þá líka komið upp í pontu, því að ég sé að hæstv. fjármálaráðherra er nú hér kominn í hliðarsal, og einfaldlega beðist afsökunar á þeim orðum sem hann lét falla, eins og hann hefur svo sem gert áður. Að hann biðji okkur líka hér sem tókum þátt í umræðunni afsökunar á að hafa ekki svarað þeim spurningum sem við beindum til hans. Það hlýtur að vera hægt að gera þá kröfu að jafn nýr þingmaður og hæstv. ráðherra sé nú ekki alveg búinn að gleyma því sem hann talaði um þegar hann talaði til kjósenda fyrir kosningar, um mikilvægi þess að bæta stjórnmálamenninguna og hvernig hann ætlaði að haga 

Frú forseti. Við tökum hér til máls og bendum á hið augljósa en fáum ekki viðbrögð frá hæstv. ráðherra. Hann sér ekki ástæðu til að biðjast afsökunar á orðum sínum. Það liggur fyrir. Hann er búinn að hlýða á þessa umræðu í hliðarsal. Hann sér heldur ekki ástæðu til að svara þeim spurningum sem til hans er beint sem gerir okkur hér í minni hluta á þinginu, þrátt fyrir að við séum nú með meiri hluta atkvæða á bak við okkur, erfitt um vik við að sinna aðhaldshlutverki okkar. Þá hlýt ég að lokum að beina orðum mínum til frú forseta. Finnst frú forseta í lagi að fara fram með þessum hætti, að hæstv. ráðherra, sem á hér síðasta orðið, nýti þau með þessum óásættanlega hætti sem við sjáum hér? Finnst frú forseta það í lagi? Hyggst hún taka málið upp í forsætisnefnd? Hyggst forsætisnefnd eiga orðastað við hæstv. ráðherra? Því að svona getur framkvæmdarvaldið ekki komið fram við löggjafarvaldið. Það er bara ekki í boði. Ég geri þá kröfu að forsætisnefnd  
            

Virðulegi forseti. Ég vona að það fari vel um hæstv. ráðherra í hliðarsalnum með félögum sínum þar. Hann væri vissulega maður að meiri ef hann sæti hér og horfði framan í okkur. Hann getur horft framan í okkur meðan hann móðgar okkur en ekki þegar hann hlustar á viðbrögð okkar við því. Hvað er þetta með framkvæmdarvaldið almennt? Er það bara eitthvað sem maður lærir þegar maður kemst í ráðherrastól að maður skuli koma fram við löggjafarvaldið af lítilsvirðingu? Fyrirspurnum sem við beinum til ráðherra er svarað seint eða illa. Á föstudaginn fékk ég svar við fyrirspurn sem lögð var fram 8. mars. Ég er ekki búinn að fá svar við fyrirspurn sem lögð var fram 23. mars. Það voru engar útskýringar á því af hverju var ekki farið eftir lögum og svarað. Beiðnir um sérstakar umræður liggja inni mánuðum saman. Framkvæmdarvaldið veður hér inn og lætur eins og við séum bara fyrir: Æi, þetta er nú liðið niðri á þingi sem er eitthvað að þusa og við þurfum nú ekkert að hlusta á það. Þegar hæstv. ráðherra fæst svo 

Frú forseti. Ég tek áfram undir með félögum mínum. Það virðist allt benda til þess, þar sem tími sérstöku umræðunnar er nú liðinn, að þingmenn sem hér áttu orðastað við ráðherra og fengu engin svör þurfi líklega að safna þessu saman í eina stóra fyrirspurn handa ráðherra svo hann neyðist til að svara henni, það komi fram skrifleg fyrirspurn. Ef ráðherra ætlar að reyna að koma sér hjá því að svara þessu í þingsal hlýtur hann að þurfa að svara berist fyrirspurnin skriflega. Ég styð að þetta mál verði tekið upp í forsætisnefnd, því að hann er ekki eini ráðherrann sem gerir svona. Ég hef sagt við ráðherrann að mér hafi ekki líkað þau orð sem hann beindi hér til mín. Hann baðst afsökunar á því, gerði það að vísu á fésbók. Hann gerði það ekki hér í þinginu en hann gerði það á fésbók. Ég ætla að biðja hæstv. ráðherra um  
            

Virðulegi forseti. Mér finnst nauðsynlegt að árétta upplýsingar sem hafa komið fram um minni hluta atkvæða og meiri hluta atkvæða. Svo er mál með vexti að bæði stjórn og stjórnarandstaða eru með minni hluta allra atkvæða, annars vegar er stjórnin með 46,64% allra atkvæða, hins vegar minni hlutinn með 47,62% allra atkvæða. Síðan er hins vegar spurning um gildi atkvæða til stjórnmálaflokka sem komust ekki inn á þing og síðan auð og ógild atkvæði. Þar er stjórnarandstaðan með meiri hluta atkvæða en stjórnarmeirihlutinn með minni hluta atkvæða, til að þess að hafa algerlega á hreinu hvert umboð stjórnarinnar er. Hún situr í umboði minni hluta atkvæða kjósenda. Það þarf virkilega að hafa það í huga við afgreiðslu allra mála hvert umboð ríkisstjórnarinnar er. Það er mjög vafasamt að við högum því svona í lýðræðisríki 

Frú forseti. Mig langar að byrja á að þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir að taka vel í beiðni mína um sérstaka umræðu um þetta mikilvæga og brýna mál sem endurnýjun á þyrluflota Landhelgisgæslunnar er. Landhelgisgæslan rekur þrjár stórar þyrlur í dag. Gæslan á eina þyrlu, TF-LÍF og leigir tvær, TF-GNÁ og TF-SÝN. TF-LÍF er elst þeirra, smíðuð 1986 og því orðin rúmlega 30 ára gömul. Þann 3. september 2015 skipaði þáverandi innanríkisráðherra stýrihóp til að tryggja leitar- og björgunarþjónustu innan efnahagslögsögu Íslands til framtíðar með endurnýjun á þyrlum Landhelgisgæslu Íslands. Hópurinn skilaði af sér skýrslu í janúar 2016 undir heitinu Skýrsla vegna þyrlukaupa fyrir Landhelgisgæslu Íslands. Samfélagslegt markmið þeirrar skýrslu er að tryggja leitar- og björgunarþjónustu með þyrlum innan efnahagslögsögu til framtíðar. Meðal annars kemur fram í skýrslunni að þeir þættir sem helst ráða hvernig þyrlur verða keyptar snúa að kröfum um björgunargetu þyrlna Landhelgisgæslunnar á sjó. Þar er tekið mið af lögum um Landhelgisgæsluna sem skilgreinir starfssvæði Gæslunnar sem hafið umhverfis Ísland og afmarkast af efnahagslögsögu landsins og landgrunninum, auk úthafsins samkvæmt reglum þjóðarréttar. Á grundvelli þessa hefur verið lagt upp með að þyrlur Landhelgisgæslunnar hafi drægi til að fara 235 sjómílur frá strönd sem eru ystu mörk efnahagslögsögunnar, þær geti tekið tíu manns um borð og náð til baka inn á eldsneytisstað. Með því móti er hægt að sinna leit og björgun með þyrlu innan allrar efnahagslögsögunnar. Þar að auki fer Landhelgisgæslan með yfirstjórn leitar og björgunar á skilgreindu leitar- og björgunarsvæði Íslands sem nær yfir 1,9 milljónir ferkílómetra. Einnig sinna björgunarþyrlur Gæslunnar leit, björgun og sjúkraflutningum á landi. Það kemur fram í skýrslu stýrihópsins að hagkvæmara sé að eiga þyrlur en leigja þær. Fyrir þrjár þyrlur getur sá kostnaðarmunur numið allt að 500 millj. kr. á ári. Tillaga stýrihópsins er sú að kaupa þrjár þyrlur af svipaðri stærð og Landhelgisgæslan er með í þjónustu sinni í dag. Heildarfjárfesting þessa er áætluð um 13,9 milljarðar og annar kostnaður sem felst í útboðskostnaði og ráðgjöf við útboðsferlið er áætlaður um 300 milljónir. Heildarkostnaður verkefnisins er því áætlaður um 14,2 milljarðar. Áhrif gengisstyrkingar íslensku krónunnar í þessu máli er með þeim hætti að í skýrslu stýrihópsins, sem skilaði í janúar 2016, er ein af forsendum skýrslunnar að reiknað er út frá því að gengi bandaríska dollarsins sé 132,3 kr. á dollarann. Miðað við gengi dagsins í dag, sem er um 103 kr. á dollarann, hefur íslenskan krónan styrkst um 28% frá því að skýrslan var unnin. Kaupverð þyrlna í áætluninni í dag væri þá nær 10 milljörðum í staðinn fyrir 14 eins og í áætluninni í skýrslunni. Síðan er annar þáttur sem gæti haft töluverð áhrif á þetta ferli varðandi kaup á nýjum stórum þyrlum og það er að olíuiðnaðurinn á heimsvísu er í lægð og má gefa sér að það geti haft áhrif á verðlag á þyrlum. Rétt er að geta þess að björgunargeta hér á landi í kringum landið veiktist töluvert árið 2009 þegar varnarliðið yfirgaf Ísland og þar með líka þyrlu- og björgunarsveit varnarliðsins sem hafði á að skipa fimm öflugum þyrlum. Því er mikilvægt að leita allra leiða til að efla getu og styrk þyrlusveitar Landhelgisgæslunnar sem allra fyrst til að fylla í það skarð sem þyrlu- og björgunarsveit varnarliðsins skildi eftir sig. Það hefur lengi verið umræða í gangi um að þjónusta þyrludeildar Landhelgisgæslunnar sé mun veikari í austurhluta landsins. Það hefur verið umræða um að styrkja þjónustu Landhelgisgæslunnar á því sviði á undanförnum árum á austurhluta landsins og þá líka á hafsvæðinu norðan og austan við land. Að lokum langar mig að bera eftirfarandi spurningar undir hæstv. dómsmálaráðherra: Er ráðherra eða ríkisstjórnin með einhverjar hugmyndir um endurnýjun á þyrluflota Landhelgisgæslunnar? Ef svo er, hvernig á að standa að þeirri framkvæmd? Væri mögulegt að flýta endurnýjun á þyrluflota Gæslunnar vegna þeirra hagstæðu aðstæðna sem nú eru uppi þegar litið er til sterks gengis krónunnar og annarra hagstæðra aðstæðna sem nú eru uppi í þessum sérhæfða geira? Í þó nokkurn tíma hefur verið unnið að hugmyndum um að Landhelgisgæslan setti upp aðra starfsstöð í austurhluta landsins með sérstaka áherslu á þyrlurekstur Gæslunnar. Hver er staðan í þeirri vinnu?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni, málshefjanda, fyrir að brydda upp á þessu ágæta máli og gefa mér þannig tækifæri til að reifa stöðuna er varða þyrlukaup. Eins og kom fram í máli málshefjanda skilaði sérstakur stýrihópur um endurnýjun þyrluflotans tillögum til ráðherra í janúar 2016. Í framhaldinu ákvað þáverandi ríkisstjórn að ráðast í það verkefni að endurnýja þyrluflotann. Í þeirri ákvörðun fólst það að útboð og undirritun kaupsamnings færi fram á árinu 2019. Þau áform voru kynnt í fjármálaáætluninni fyrir árin 2017–2021 og þau eru ítrekuð í þeirri fjármálaáætlun sem nú liggur fyrir þinginu til umfjöllunar. Ríkisstjórnin undirbýr núna endurnýjun þyrluflota Landhelgisgæslunnar með það að markmiði að Landhelgisgæslan fái þrjár nýjar þyrlur afhentar á árunum 2021–2023. Með endurnýjun þyrluflotans eykst að sjálfsögðu rekstraröryggi og hagkvæmni, ég tek þannig undir þá skoðun sem sett er fram í skýrslu stýrihópsins og málshefjandi reifaði hérna. Nýju þyrlurnar verða útbúnar fullkomnum tækjabúnaði sem gerir þyrlusveitinni enn betur kleift að koma sjófarendum til bjargar og sinna meira álagi í verkefnum á landi, svo sem vegna aukins ferðamannastraums. Þetta er því mjög stór áfangi í því að styrkja leit og björgun bæði á hafi og á landi og efla Landhelgisgæsluna í öðrum verkefnum sem hún sinnir. Á grundvelli niðurstöðu stýrihópsins sem skilaði skýrslunni 2016 verður fyrst samin nákvæm kröfulýsing fyrir útboð um getu þyrlunnar og nauðsynlegan tækjabúnað. Fjármálaáætlunin gerði ráð fyrir að þessi verkþáttur hæfist á árinu 2018, en Landhelgisgæslan hefur hins vegar fengið heimild til að flýta þessu verki og hefja nú þegar vinnu við gerð tæknilýsingar og annarra gagna sem nauðsynlegt er til að hægt verði að hefja útboðsferlið og framkvæma forathugun á markaðnum. Þannig fæst betri þekking á hugsanlegum bjóðendum, á markaðsverði og umtalsverður tími sparast þegar að útboði kemur. Mögulega spilast hér inn í að við getum nýtt okkur þau tækifæri sem felast í hagstæðu gengi í þessum efnum. Þetta verkefni er unnið núna af verkefnishóp Landhelgisgæslunnar undir forystu verkefnisstjóra sem verður ráðinn tímabundið til starfans. Haft verður samráð við Ríkiskaup um tæknilýsingu og leitað upplýsinga hjá nágrannaþjóðum sem nýlega hafa keypt þyrlur, t.d. Finnland og Danmörk. Áætlanir gera ráð fyrir að þessi undirbúningsvinna hefjist á næstu vikum og verði kostnaður sem fellur til á árinu 2017, á yfirstandandi ári, greiddur úr Landhelgissjóði og á árinu 2018 komi til sérstök fjárveiting til að standa straum af kostnaði við undirbúning útboðs. Samkvæmt fjármálaáætlun 2018–2022 verða kaupin boðin út á árinu 2019 og þyrlurnar afhentar Landhelgisgæslunni á árunum 2021–2023 eins og ég nefndi hér fyrr. Gert er ráð fyrir 14 milljörðum til þessara kaupa, en það er auðvitað kannski ekki eðlilegt að fastbinda það. Menn þurfa að átta sig á því að við erum auðvitað að fara í útboð til þess að fá hagstæðasta verð og engin leið að segja til um hvað kemur út úr því. Ástæðulaust er kannski að festa fjárhæðina þannig að menn nái nú ekki hagstæðasta tilboði. Spurt er hvort mögulegt sé að flýta endurnýjun þyrluflotans. Ég hef nú þegar nefnt þessa undirbúningsvinnu sem er nauðsynleg. Hún er að hefjast ári fyrr. Ef áætlanir ganga eftir með að ljúka fyrsta verkþætti sem lýtur að gerð tæknilýsinga fyrir lok þessa árs þá væri hægt að flýta þessu verkefni í heild um eitt ár að því tilskildu að aðstæður í ríkisfjármálum breyttust frá því sem gert er ráð fyrir í ríkisfjármálaáætluninni. Ekki hefur verið ákveðið að festa fyrr kaup á þyrlunum. Fyrsta áfanga var hraðað til að rýmri tími gæfist til að undirbúa útboðið og kaupin. Líka var spurt, held ég alveg örugglega, að minnsta kosti í þeirri skriflegu fyrirspurn sem lá hérna til kynningar fyrir þinginu, hvort unnið hafi verið að hugmynd sem Landhelgisgæslan setti upp um aðra starfsstöð á austurhluta landsins með sérstaka áherslu á þyrlurekstur Gæslunnar. Því er til að svara að ekki hefur farið fram formleg úttekt á þörf fyrir aðra starfsstöð Landhelgisgæslunnar á Norður- og Austurlandi sem yrði þó nauðsynlegt að gera ef sú ákvörðun yrði tekin. Hins vegar hefur reynsla Landhelgisgæslunnar á undanförnum árum verið rýnd með hliðsjón af tölfræði og öðru. Það bendir til þess að starfsstöð á Norður- og Austurlandi myndi bæta verulega þjónustu Landhelgisgæslunnar, en eins og vænta mætti myndi það auðvitað leiða til verulega aukins rekstrarkostnaðar.

Virðulegi forseti. Hér er rætt um þyrlur, varðskip og flugvélar. Það er mjög ánægjulegt að sjá að endurnýjun þyrluflota Landhelgisgæslunnar er komin á dagskrá. Í því samhengi er mikilvægt að tryggja einnig rekstrarfé. Í umsögn Landhelgisgæslunnar kemur fram að Landhelgisgæslan þurfi að hafa yfir að ráða sjö þyrluáhöfnum. Það er ekki nóg að kaupa þyrlur, það þarf að vera hægt að manna þær líka. Einnig þarf að bæta við mannskap á varðskipin og vera með þrjú skip klár. Nú er ástandið þannig, skilst mér, að ekki er hægt að halda úti viðunandi landhelgisgæslu með varðskipum alla daga ársins. Tryggja þarf fjármagn til að halda úti rekstri flugvélar Landhelgisgæslunnar TF-SIF svo ekki þurfi að leigja hana í verkefni erlendis stóran hluta ársins. Við verðum að tryggja lágmarkslöggæslu og björgunargetu á hafi úti hringinn í kringum landið alla daga ársins. Skip, þyrlur og flugvélar Landhelgisgæslunnar verða að vera í lagi og standast kröfur samtímans og vera vel mönnuð. Til að stytta viðbragðstíma tel ég gríðarlega mikilvægt að setja upp starfsstöð fyrir þyrlu á Austurlandi. Íslenski flotinn er oft að stórum hluta staddur austur af landinu og við vitum að þegar neyðarástand verður úti á sjó getur hver mínúta skipt máli ef stór hluti flotans er t.d. staddur fyrir austan land á loðnuvertíð. Það er auðvitað galið að hafa björgunartækin öll á sama blettinum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni umræðuna um Landhelgisgæsluna okkar, strandgæsluna. Hvernig má það vera að Gæslan okkar sé það fjársvelt að við höfum ekki einu sinni fólk til að manna þau tæki sem við eigum nú þegar? Árið 2009 tók Landhelgisgæslan í notkun Dash-8 leitar- og eftirlitsflugvél. Sú flugvél hefur reyndar voðalega lítið sést í íslenskri landhelgi vegna þess að fjársvelti hefur orðið til þess að útleiga á henni til landamæravörslu í Miðjarðarhafi hefur haft úrslitaáhrif um hvort til séu fjármunir til að fjármagna aðra þætti Gæslunnar. Það kom mjög skýrt og greinilega í ljós í máli forstjóra Landhelgisgæslunnar að ef við hefðum ekki fengið áframhaldandi leigusamning við Frontex hefði þurft að grípa til uppsagna. Landhelgisgæslan þjónar mjög viðamiklu hlutverki í íslensku samfélagi. Það var Landhelgisgæslan sem kom fyrstu mönnum í land þegar snjóflóð skall á Flateyri. Það er Landhelgisgæslan sem sér um björgun úr fjöllum og af vegum landsins. Það er Landhelgisgæslan sem er undir sérstaklega miklu álagi vegna ferðamanna við að bjarga fjallgöngufólki, snara upp sjúklingum af slysstað þegar það er brýnasta nauðsyn. Þótt ástandið sé með þessum hætti hafa fjárlög ekki tekið mið af því. Árið 2009 var áhöfnum á þyrlunum okkar fækkað og það var ekki útséð hvernig hægt yrði að starfrækja tvær þyrlur nema rétt rúman helming ársins. Það mætti kannski segja að Landhelgisgæslan hafi verið útsjónarsöm við fjáröflun og hagræðingu. Olíukaup Gæslunnar fara fram í Færeyjum vegna þess að þar er hægt að kaupa billegri birgðir og fjölga með því mögulegum úthaldsdögum. Ég spyr: Af hverju erum við að tala um nýjar þyrlur án þess að hafa einu sinni fólk til að setja í þær? Framhald í næstu ræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hefja þessa umræðu. Það er greinilegt að honum eru öll mál fljúgandi véla viðkomandi. Ég fagna áformum ríkisstjórnarinnar um að endurnýja þyrluflota Landhelgisgæslunnar. Endurnýjunin er tímabær, líkt og fram kom í skýrslu stýrihóps sem skilað var árið 2016. Einungis önnur af núverandi leiguflugvélum er nothæf til björgunaraðgerða við íslenskar aðstæður og slíkt getur ekki talist ákjósanlegt. Samkvæmt fjármálaáætlun 2018–2022 mun endurnýjunin auka rekstraröryggi og hagkvæmni að ónefndu öryggi landsmanna og ferðamanna bæði á landi og úti á sjó. Uppfærður floti er einnig hlekkur í utanríkisstefnu Íslands þar sem við þurfum að vera viðbúin að gegna okkar skyldum í öryggismálum. Nýi blindflugsbúnaðurinn í TF-LÍF er einnig tímabær. Vert er að minnast á góð áform um að innleiða tæknilegar nýjungar á borð við sjálfvirkt auðkenningarkerfi skipa í gegnum gervitungl og nýtingu þekkingar og búnaðar Landhelgisgæslunnar til mælinga á hafsbotninum við Ísland með nútímatækni. Merkilegust þykir mér þó aðkoma íslensku Landhelgisgæslunnar að alþjóðlegu samstarfi. Í fjármálaáætluninni reyndist ekki svigrúm til að halda úti rekstri flugvélarinnar TF-SIF að fullu og þá er gott að geta stuðst við alþjóðasamfélagið. Til að brúa bilið hefur flugvélin tekið þátt í verkefnum á vegum Frontex, landamærastofnunar Evrópusambandsins. Þetta er kannski ekki ákjósanlegasta staðan en engu að síður vel ásættanleg. Eins og fjármálaáætlunin kemur inn á er mannauði Landhelgisgæslunnar viðhaldið með þessum erlendu verkefnum. Til baka kemur starfsfólk með meiri reynslu og þekkingu. Virðulegi forseti. Ég tel brýnt að við höldum við flota Landhelgisgæslunnar af öryggisástæðum og einnig í ljósi sívaxandi alþjóðlegs samstarfs á sviði varnar- og björgunarmála.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda, hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni, fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga atriði og eins svörum hæstv. ráðherra. Nú er það svo að Landhelgisgæslan nýtur gríðarlega mikils trausts meðal almennings á Íslandi, er ein af þeim stofnunum sem getur hrósað sér af því að við lítum alltaf til hennar. Sem betur fer er það nú þannig að Landhelgisgæslan stendur yfirleitt alltaf undir því og getur bjargað okkur þegar eitthvað bjátar á. Það er auðvitað þannig líka, og við verðum að viðurkenna það, að á undanförnum árum höfum við lagt allt of lítið fé til Landhelgisgæslunnar og hún hefur þar af leiðandi ekki getað sinnt til að mynda eftirliti með landhelginni allri. Við horfum líka á það varðandi þyrlurnar okkar að þær eru komnar til ára sinna og það er dýrt að leigja. Þess vegna var það mjög góð ákvörðun í tíð síðustu ríkisstjórnar að ákveða að fara í kaup á þremur nýjum þyrlum. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að spyrja eftir því hvort hægt sé að flýta þessu. Ég tek undir það með bæði ráðherra og þingmönnum að auðvitað er hugsanlegt að við getum nýtt hagfellt gengi nú um stundir. Það er líka mikilvægt að horfa á sameiginlegt útboð með öðrum löndum. Við getum þá orðið hluti af stærri heild, þá gæti tímaþátturinn, hvenær væri best að taka þátt, að flýta því eða vera á þessum tíma, farið eftir því hvort við gætum orðið hluti af stærri pakka með öðrum Norðurlöndum til að mynda. Það er býsna langt að bíða til 2021, 2023 eftir að fá þyrlurnar afhentar. Því væri líka spurning hvort hægt sé að fara einhverja millileið á meðan við erum að klára það verkefni. Ég ætla aðeins að víkja að því í seinni ræðu.

Frú forseti. Ríkisendurskoðun fjallar um sjúkraflug á Íslandi í skýrslu sem stofnunin birti í ágúst 2013 og setti fram ábendingar m.a. til innanríkisráðuneytisins um að innanríkisráðuneytið þyrfti að skoða með formlegum hætti hvort aðkoma Landhelgisgæslunnar að sjúkraflugi á Íslandi væri raunhæfur möguleiki og framkvæmanlegur kostur og að vinna þurfi langtímaáætlun um starfsemi Landhelgisgæslunnar um land allt. Ríkisendurskoðun fylgdi ábendingum sínum eftir og ítrekaði þær í skýrslu frá september 2016. Þar segir að um miðjan september 2012 hefði verið ákveðið að bjóða sjúkraflug út frá og með 1. janúar 2013 og að Mýflug hf. hafi tekið verkefnið að sér. Aðkoma Landhelgisgæslunnar var þó áfram til skoðunar og því var samningstíminn einungis eitt ár með framlengingarákvæði til eins árs í senn að hámarki fimm sinnum. Innanríkisráðuneytið upplýsti í fyrra að það hefði leitað eftir afstöðu Landhelgisgæslunnar sem hefði talið margvísleg tækifæri felast í því að hún hefði formlega með höndum allt sjúkraflug á Íslandi og að til stæði að fá óháðan aðila til að gera úttekt á frekari aðkomu Landhelgisgæslunnar að sjúkraflugi. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er úttektinni lokið? Hvenær við fáum að sjá niðurstöðurnar? Nú er Landhelgisgæslan með starfsemi dreifða í leiguhúsnæði á mörgum stöðum. Þingmenn Suðurkjördæmis hafa á þremur kjörtímabilum flutt mál þess efnis að nýta aðstöðu á Keflavíkurflugvelli fyrir Landhelgisgæsluna. Á öryggissvæðinu á Keflavíkurflugvelli er til staðar afar heppileg aðstaða fyrir alla starfsemina til framtíðar. Þar er húsnæði, flugbrautir, góð hafnaraðstaða og stoðkerfi sem fullnægir þörfum Landhelgisgæslunnar að öllu leyti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hefur hún tekið þá tillögu til skoðunar?

Frú forseti. Ég þakka málshefjanda þessa þörfu umræðu. Það kemur fram í fjármálaáætlun að gert er ráð fyrir kaupum á þrem nýjum þyrlum sem löngu er tímabært, en um leið vekur athygli að rekstur stofnunarinnar er alls ekki tryggur, hvorki þegar kemur að mönnun né öðrum rekstri. Það kemur fram í umsögn Landhelgisgæslunnar um fjármálaáætlunina að ef stofnunin á að geta sinnt lögboðnum verkefnum hvað varðar öryggi og þjónustu svo að vel sé þurfi framlögin að vera í kringum 1,4 milljarða kr. á ári. Það þarf að fjölga þyrluáhöfnum um tvær þannig að við búum ekki við að 56% af árinu geti Gæslan ekki tryggt með óyggjandi hætti leitar- og björgunarþjónustu á sjó eða með þyrlu. Landhelgisgæslan hefur óskað eftir viðbótarfjárheimildum til þess að geta haldið úti rekstri á TF-SIF á og við Ísland allt árið um kring svo að ekki þurfi að leigja hana í verkefni erlendis stóran hluta ársins enda ekki sömu möguleikar og verið hefur til þess. Til að tryggja lágmarkslöggæslu og björgunargetu í úthafinu er nauðsynlegt að tryggja rekstur flugvélarinnar á Íslandi. Einnig þarf að bæta við tveimur áhöfnum á varðskipin sem kostar í kringum 550 milljónir en ekki er gert ráð fyrir því hjá ríkisstjórninni og besti kosturinn væri að þriðja skipið væri haffært þannig að viðbragðstíminn væri ekki meiri en 24 tímar í stað þeirra 48 eins og nú er. Á síðasta ári var ekkert útkallshæft skip til reiðu 165 daga ársins og í fjármálaáætlun er það beinlínis viðmið árið 2022 að svo verði áfram. Það hlýtur að vera algerlega óásættanlegt. Þessi veikleiki á fjármálaáætluninni er verulegur og óskiljanlegt hvers vegna ekki er tekið betur mið af áætlunum Gæslunnar. Það er til lítils að hafa þyrlur og skip ef ekki er hægt að fullnýta til þeirra verka sem þeim eru ætluð. Í skýrslu sem hér hefur verið vitnað til um þyrlukaup Gæslunnar sem skilað var í fyrra má sjá að útköllum vegna björgunarþyrlna hefur fjölgað um 27% sl. fjögur ár, að mestu vegna fjölgunar ferðamanna sem fer líklega hækkandi miðað við áframhaldandi fjölgun ferðamanna, en auk þess eru einnig í þessum tölum aðkallandi sjúkraflutningar á landi. Í fjármálaáætlun kemur fram að stofnunin standi frammi fyrir áskorun á næstu árum 

Virðulegi forseti. Gæslan var við eftirlitsstörf í um 311 daga árið 2016. Þá beittum við í u.þ.b. helmingi tilvika nýja skipinu okkar en í hinum helmingnum minjagripnum Tý úr þorskastríðinu. Við verðum að skilgreina hvar þolmörk okkar liggja í öryggismálum. Ég veit að við mönnun og þjálfun í þau fáu störf sem bjóðast í Landhelgisgæslunni ræðst fyrirmyndarfólk. Það sinnir störfum sínum af einurð og gerir það besta sem mögulegt er í stöðunni hverju sinni. Við sem sitjum í þessum sal erum þau sem skilgreina starfsumhverfi þessa fólks. Það er á okkar ábyrgð að það þarf að sækja til annarra landa til að spara í eldsneytiskaupum. Eigum við ekki frekar að ákveða hve margar þyrlur við ætlum að starfrækja en að taka hér umræðu um hvort ráðlegt sé að nýta hagstæð skilyrði í gengismálum til að fjárfesta í nýjum þyrlum eða hvort téðar þyrlur hafi aðsetur annars staðar en í Reykjavík? Eiga þær að þjóna sjúkraflugi? Hverjir eiga að manna þær og hve oft? Virðulegi forseti. Við þurfum að hátta okkar öryggismálum á landi og sjó á þann veg að við getum mannsæmandi tæklað verstu mögulegu niðurstöðu. Undirfjármögnun Gæslunnar er nokkuð sem við getum hreinlega ekki varið fyrir nokkrum manni. Ég vil því að lokum mála upp heldur svarta mynd. Hefur einhver í þessum sal hugleitt hvernig við ætlum að bregðast við skipbroti á 5.000 manna farþegaferju? Ætlum við að senda á staðinn eina þyrlu, mælingabátinn Baldur og Tý, hálfmannaðan, vegna þess að Þór er í eldsneytistöku í Færeyjum og við getum ekki lengur hringt í Kanann? Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað hyggst ráðherrann gera í skipulögðu fjársvelti Gæslunnar? Telur ráðherrann að Gæslan geti sinnt sínu hlutverki með núverandi fjárveitingum?

Virðulegi forseti. Það er ljóst að það er býsna langur tími að bíða hér til 2021–2023 eftir að við bætum þjónustustig Landhelgisgæslunnar og tryggjum þar af leiðandi áframhaldandi öryggi landsmanna, ferðamanna og sjóferenda og allra annarra. Ég tala nú ekki um ef ferðamönnum heldur áfram að fjölga. Margir benda á að það sé orðið eitt af stærstu hlutverkum Landhelgisgæslunnar að aðstoða ferðamenn og kannski er eðlilegt að við mætum Landhelgisgæslunni með því að setja meiri fjármuni til hennar vegna álagsins sem skapast af auknum ferðamannastraumi. En það er annar vinkill á þessu máli sem menn hafa verið að ræða. Á síðustu árum hafa sjúkraflutningar af landsbyggðinni aukist alveg gríðarlega, bæði með bílum og flugi. Oft og tíðum hefur verið kallað til Landhelgisgæslunnar að nýta þyrluna. Oft er þyrla betri kostur en flugvél eða bíll. Möguleiki er, og það hefur verið rætt á Suðurlandi, að gera samning við t.d. Norðmenn sem reka slíkar sjúkraþyrlur, að fara út í tilraunaverkefni sem væri þá hugsanlega til þess að leysa sjúkraflugið að nokkru leyti af og spara verulega fjármuni í því og auka öryggið umtalsvert. Með því að hafa staðsetningu þyrlanna mismunandi eftir því hvaða árstími er og t.d. hvenær stórar mannfjöldahátíðir eru haldnar og jafnvel eftir veðri, er hægt að tryggja hærra öryggisstig, betri þjónustu, sem er hugsanlega ekkert dýrari þegar upp er staðið. Annars nýtum við mjög dýrt sjúkraflug sem er ekki nægilega gott. Ég vil nota tækifærið og spyrja hæstv. ráðherra hvort eitthvað slíkt hafi komið inn á borð hjá dómsmálaráðherra. 

Virðulegur forseti. Landhelgisgæslan á sér gróinn sess í huga landsmanna sem treysta henni best allra opinberra stofnana í landinu. Um það bil fimm sinnum fleiri treysta betur Landhelgisgæslunni en okkur sem hér störfum á þessari góðu stofnun, hinu háa Alþingi, samkvæmt könnunum Gallup. Þetta traust hefur Landhelgisgæslan áunnið sér með góðum verkum og öguðum vinnubrögðum. Gæslan hefur til umráða dýran, sérhæfðan búnað, skipakost og flugflota, og fram undan er tími endurnýjunar og það eru góð og brýn áform, en endurnýjun þurfa að fylgja efndir um að styrkja rekstrarumhverfi Gæslunnar. Fréttir af verkefnum Landhelgisgæslunnar tengjast hin síðari ár æ oftar verkefnum í lofti, björgunarstörfum á þyrlum og ekki síst í tengslum við slys og flutninga á sjúklingum, jafnvel á milli landshluta, þótt verkefni á sjó hafi borið hróðurinn víða, bæði við strendur Íslands og á fjarlægari sjó. Íslendingar höfðu framan af árum takmarkaða trú á þyrlunotkun á Íslandi. Þær hafa sannað ágæti sitt við okkar aðstæður og talsverður fjöldi af þyrlum er hér í notkun og af ýmsum stærðum. Sjúkraflug á Íslandi hefur lengi verið mikilvæg þjónusta en brotakennd. Samið hefur verið við smærri flugfélög um þjónustuna og markmið um öryggi hefur ekki alltaf staðist þegar á hefur reynt. Fyrirkomulag sjúkraflutninga þarf að vera í föstum skorðum en veikleikar eru í núverandi kerfi. Miðstöð sjúkraflugsins á Akureyri hefur bætt úr. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. ráðherra, rétt eins og hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, hvort könnuð hafi verið hagkvæmni þess að fela Landhelgisgæslunni formlegra og stærra hlutverk í þessari þjónustu, þ.e. sjúkraflutningum í lofti, með styrkingu flugflota, aðallega þó þyrlum, sem þyrftu að vera af stærð sem hentar, til dæmis með hliðsjón af reynslu nágrannaþjóðanna. Viðbúnaður, reynsla og þekking eru fyrir hendi, þjónustan er veitt nú þegar og möguleiki til hagræðingar virðist ekki fjarlægur í ljósi samlegðar. 

Frú forseti. Mig langar að þakka fyrir góða umræðu hér í dag og fyrir yfirlýsingu hæstv. dómsmálaráðherra um að verkefnisstjóri sé að hefja vinnu við að skoða möguleikana og að þá yrði mögulega hægt að flýta ferli, a.m.k. undirbúa ferlið sem er mikið. Þetta er tæknilegt mál og það þarf að vanda mjög vel til verka. Það kemur fram í skýrslu stýrihópsins sem hann skilaði í janúar í fyrra að hægt væri að spara um 500 milljónir í rekstri Gæslunnar með því að eiga þyrluna í staðinn fyrir að leigja. Það kemur líka fram að rekstrarkostnaður við hverja áhöfn sé um 260 milljónir, eina áhöfn á þyrlu á ári. Í dag erum við með fimm áhafnir. Með sjö áhöfnum og nýjum, stórum þyrlum værum við búin að auka töluvert við getu Gæslunnar á ársvísu. Þá held ég að hlutfallið fari upp í 95% þar sem menn geta brugðist við með tveim þyrlum og áhöfnum, að fara langt út á haf sem er gríðarlega mikilvægt mál. Það væri áhugavert að taka dýpri umræðu hér síðar þar sem umræðan fór í ýmsar áttir, varð um sjúkraflug og annað. Ég hef litið mjög til þess í umræðunni á Íslandi hvernig Norðmenn sinna sjúkraflugi, tekið nyrsta hluta Noregs sem dæmi um það, sem væri þá fróðlegt þegar við erum að tala um minni þyrlur. Ástæðan fyrir því að við erum að kaupa svona stórar, níu tonna, og dýrar þyrlur snýr að því að afkastagetan eða björgunargetan nær langt út fyrir landsteinana.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hefur átt sér stað. Ég vil nefna hvað rekstrarféð varðar að við erum öll, held ég, sammála um að það er ekki nægilegt að kaupa nýjar og fínar þyrlur, það þarf auðvitað að vera hægt að manna þær. Menn eru vel meðvitaðir um að fjölga þarf í áhöfnum í þyrlunum þegar þar að kemur. Ég vil hins vegar mótmæla því sem fram kom í ræðum einhverra hv. þingmanna um að staðið hefði yfir skipulagt fjársvelti Landhelgisgæslunnar. Slíkar fullyrðingar eiga ekki við nokkur rök að styðjast, hvorki í skjölum né málflutningi Landhelgisgæslunnar sjálfrar, og eru ekki til þess fallnar að varpa nokkru ljósi á rekstrarvanda sem að einhverju leyti er varðandi einstaka þyrlur. Menn hafa nefnt að leigðar hafi verið flugvélar og varðskip suður á bóginn í sérstök verkefni. Það er alveg rétt að það er að einhverju leyti gert til tekjuöflunar. En menn mega heldur ekki gleyma að með því hefur Landhelgisgæslan öðlast gríðarlega mikilvæga reynslu og þekkingu sem hún hefði ekki, eða í öllu falli trúlega í minna mæli, haft tök á að afla sér hér á landi. Það er ekkert svo illt að ekki boði eitthvað gott. Það var ágæt umræða um sjúkraflug. Ég tek undir með málshefjanda að það væri ánægjulegt og að held ég gagnlegt að eiga sérstaka umræðu um það. Landhelgisgæslan hefur lögbundnu hlutverki að gegna þegar kemur að sjúkraflugi. Umfang sjúkraflugs Landhelgisgæslunnar hefur vaxið alveg gríðarlega undanfarin ár. Ég tek sem dæmi tölur sem ég hef um að sjúkraflug hér á landi voru í fyrra 806, fjölgaði um 14% frá árinu 2015, og þar af flaug Landhelgisgæslan 132 flug. 

Frú forseti. Mig langar að nýta þetta tækifæri til að eiga orðastað við hæstv. dómsmálaráðherra um ákvæði almennra hegningarlaga um takmarkanir á tjáningarfrelsi í tilefni af ítrekuðum dómum Mannréttindadómstóls Evrópu um tjáningarfrelsi blaðamanna. Nú hefur það gerst að Hæstiréttur hefur verið dæmdur brotlegur einum sex sinnum í málum sem lúta að tjáningarfrelsi blaðamanna. Síðasta málið er frá því í maí á þessu ári en ekki er langt síðan fimmta málið kom upp. Nýjasta málið lýtur að dómi Hæstaréttar gegn blaðamönnunum Reyni Traustasyni, Inga Frey Vilhjálmssyni og Jóni Trausta Reynissyni, en þarsíðasta mál varðaði Steingrím Sævar Ólafsson, þáverandi ritstjóra Pressunnar. Einir þrír dómar hafa síðan fallið í málum tengdum Erlu Hlynsdóttur. Það vekur upp spurningar um hvort endurskoða þurfi lagaumhverfið. Fram kom í viðtali við formann Dómarafélagsins í Ríkisútvarpinu á þessu ári, og þá vitna ég til Skúla Magnússonar, formanns Dómarafélags Íslands, að ákvæði almennra hegningarlaga um takmarkanir á tjáningarfrelsinu væru úreltar og óhjákvæmilegt að þær yrðu endurskoðaðar. Ég hef sérlegan áhuga á þessu máli af því að þegar prentlögin voru felld úr gildi á sínum tíma og ný fjölmiðlalög voru sett var sérstaklega hugað að þeim málum sem vörðuðu tjáningarfrelsi blaðamanna. En það liggur fyrir og kemur fram í ágætri umfjöllun hjá fjölmiðlanefnd á heimasíðu þeirrar ágætu nefndar að þær breytingar sem gerðar voru á fjölmiðlalögunum og ætlað var að tryggja með betri hætti tjáningarfrelsi blaðamanna duga ekki til á meðan ákvæði almennra hegningarlaga eru óbreytt. Hins vegar má spyrja hvort hvort tveggja þurfi að gera. Ég hef áhuga á að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra gagnvart því, þ.e. að endurskoða ákvæði almennra hegningarlaga. Það kom líka fram hjá formanni Dómarafélags Íslands að dómstólar þyrftu að endurskoða sína framkvæmd. En spurning mín til hæstv. ráðherra er: Telur hún að þetta mál liggi fyrst og fremst í framkvæmd laganna eða tekur hún undir með formanni Dómarafélags Íslands um að það þurfi að endurskoða þessi ákvæði? Það er umhugsunarefni fyrir samfélag okkar að nú sé sex sinnum búið að úrskurða að Hæstiréttur hafi í raun gerst brotlegur eða ekki staðið sig í stykkinu hvað varðar þessi málefni þegar Mannréttindadómstóllinn kemst að annarri niðurstöðu en Hæstiréttur í sex skipti. Ítrekað á undanförnum árum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hyggst hún endurskoða 

Virðulegur forseti. Eins og kunnugt er hefur Mannréttindadómstóllinn kveðið upp sex dóma síðan á árinu 2012 þar sem komist hefur verið að þeirri niðurstöðu að íslenska ríkið hafi brotið gegn tjáningarfrelsi kæranda í andstöðu við 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Það er rétt að halda því til haga, eins og ég hef svo sem gert áður í þessum ræðustól, að í engum þeirra dóma laut gagnrýni Mannréttindadómstólsins að íslenskri löggjöf á þessu sviði. Gagnrýni dómstólsins laut að aðferðafræði innlendra dómstóla, nánar tiltekið því að rökstuðningurinn hafi ekki gefið nægilega skýrt til kynna að stuðst hafi verið við aðferðafræði Mannréttindadómstólsins sjálfs við mat á því hvort umrædd skerðing á tjáningarfrelsinu hafi verið í samræmi við skilyrði 10. gr. sáttmálans. Svo geta menn haft skoðanir á því hvort aðferðafræði Mannréttindadómstólsins eigi sérstaklega við hér eða eigi að gilda skilyrðislaust hér á landi. Í kjölfar dóma Mannréttindadómstólsins ber stjórnvöldum skylda til að gera fullnustudeild og ráðherraráði Evrópuráðsins grein fyrir hvernig dómarnir hafi verið fullnustaðir. Í fullnustu dómanna felst að sjálfsögðu skylda til að greiða þær bætur eftir atvikum sem kveðið er á um í dómunum en jafnframt að grípa til almennra aðgerða til að koma í veg fyrir að sambærileg brot endurtaki sig. Það er auðvitað stundum nauðsynlegt að gera lagabreytingar í því skyni. En eins og áður segir kölluðu þessir dómar ekki sérstaklega á það. Þær almennu aðgerðir sem stjórnvöld gripu til lutu því einkum að því að stuðla að því að dómstólar gætu brugðist við þeirri gagnrýni sem felst í dómum Mannréttindadómstólsins. Í því skyni voru dómarnir til að mynda þýddir og þeim dreift, m.a. til dómstóla. Skipulagði dómstólaráð m.a. einhvers konar fræðslu fyrir dómara, bæði almennt um Mannréttindadómstólinn en einnig um tjáningarfrelsisákvæði sáttmálans og þá dóma sem kveðnir hafa verið upp gegn Íslandi, en það er auðvitað mikilvægt að dómarar átti sig á því að þetta hefur valdið bótaábyrgð á íslenska ríkinu. Það er rétt að menn séu upplýstir um það. Ég ritaði líka sérstaklega bréf til dómstólaráðs þar sem vakin var athygli á ofangreindum dómum og þeirri gagnrýni sem kemur fram þar. Í svarbréfi frá ráðinu var bent á þá fræðslu sem hafði átt sér stað í því skyni. Ég árétta að það leiði ekki beint af ofangreindum dómum að breyta þurfi XXV. kafla almennra hegningarlaga. Hins vegar eru auðvitað viðhorfsbreytingar og hugsanlega ný tækni sem geta mögulega leitt til þess að rétt sé að skoða hvort draga eigi úr refsivernd á sumum sviðum. Ég hef sjálf haldið því fram, og það er mín skoðun, að ærumeiðingarkafli eða ærumeiðingar eigi kannski ekki endilega heima í refsilögum en lúti miklu fremur lögmálum skaðabótaréttarins. Það er rétt í því sambandið að benda á að á 138. löggjafarþingi var samþykkt þingsályktun um afgerandi lagalega sérstöðu Íslands varðandi tjáningar- og upplýsingafrelsi. Samkvæmt þingsályktuninni var mennta- og menningarmálaráðherra falið að vinna úttekt á lagaumhverfinu og undirbúa nauðsynlegar lagabreytingar eða nýja löggjöf til að styrkja tjáningarfrelsi, málfrelsi, upplýsingamiðlun, útgáfufrelsi. Mér skilst að fyrirspyrjandi þekki þá þingsályktun vel, enda skipaði hún sem mennta- og menningarmálaráðherra stýrihóp til að leiða þá vinnu. Vegna vinnu við þingsályktunina fór þáverandi innanríkisráðherra þess á leit við réttarfarsnefnd árið 2012 að nefndin veitti álit sitt á því hvort afnema bæri refsingar samkvæmt XXV. kafla hegningarlaga um ærumeiðingar og hvort rök stæðu til þess að færa réttarúrræði vegna ærumeiðinga alfarið af sviði refsiréttarins yfir á svið einkaréttar, t.d. skaðabótaréttar. Niðurstaða refsiréttar var á þeim tíma sú að við þetta mat yrði að hafa að leiðarljósi þær grundvallarreglur sem leiða af 71. og 73. gr. stjórnarskrárinnar og 8. og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, um friðhelgi einkalífs og tjáningarfrelsi. Ég er því mati alveg sammála. Að mörgu væri að hyggja ef ráðast ætti í slíkar breytingar. Taldi nefndin að til greina kæmi að afnema ákvæði 234. og til og með 237. gr. almennra hegningarlaga, um ærumeiðingar, að hluta til eða öllu leyti. Áfram yrði þó að tryggja að þeir sem teldu vegið að æru sinni og mannorði á opinberum vettvangi gætu notið fullnægjandi réttarúrræða, einkum í formi ómerkingar ummæla og miskabóta. Í september á síðasta ári kynnti menntamálaráðherra á heimasíðu sinni nokkur frumvörp sem unnin voru af fyrrgreindum stýrihópi, þar á meðal frumvarp til nýrra laga um ærumeiðingar. Samkvæmt því frumvarpi eru ýmis ákvæði hegningarlaganna felld úr gildi en þess í stað kveðið á um bótaskyldu þess sem meiðir æru annars manns með móðgun eða aðdróttunum. Það hefur ekki verið farið formlega yfir þær tillögur í ráðuneytinu en ég hef þó gert það sjálf. Mér finnst vel koma til greina frumvarp sem þarna er kynnt. Ég hef þó ákveðnar efnislegar athugasemdir við það, tel jafnvel ekki gengið nægilega langt í því að tryggja 

Forseti. Takk fyrir þessa umræðu. Það gleður mig mjög að heyra svörin frá hæstv. ráðherra, sér í lagi vegna þess að þetta frumvarp hefur legið fyrir í töluverðan tíma og beðið þess að einhver tæki það í fangið. Vinnan hjá stýrihópnum byggðist að mörgu leyti á málamiðlunum. Ég er mjög ánægð að heyra að hæstv. ráðherra hefur hug á að standa þéttan vörð um tjáningarfrelsið og muni styðja slíkar breytingar í þingsályktunartillögu sem ég var frummælandi að fyrir ákaflega löngu síðan, eða í byrjun árs 2010. Ég vona bara að við förum að finna leiðir til þess að við hættum að verða hálfpartinn að athlægi hjá Evrópudómstólnum 

Frú forseti. Ég má einnig til með að lýsa ánægju minni með að þetta mál skuli vera að hreyfast eitthvað áfram. Ég vil bæta við þeirri spurningu hvort hæstv. ráðherra sjái tilefni til að bæta enn frekar þá þjálfun og fræðslu sem dómarar fá vissulega um vernd tjáningarfrelsis en einnig um vernd borgararéttinda almennt. Eins og við sjáum er víða pottur brotinn þegar kemur að vernd borgararéttinda einstaklinga á Íslandi, t.d. með mjög tíðri einangrunarvist gæsluvarðhaldsfanga. Það er eitt af mörgum dæmum þar sem við virðumst standa aftar öðrum þjóðum í vernd borgararéttinda. Sigurplastsdómurinn var nefndur hér áðan af fyrirspyrjanda. Hann kom eftir ítrekaða dóma Mannréttindadómstólsins um nákvæmlega þessi sömu efni. Er ekki tilefni til að standa að símenntun dómara þegar kemur að vernd borgararéttinda, sérstaklega tjáningafrelsis að sjálfsögðu, þar sem við virðumst langoftast fá yfir okkur 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og hv. þingmönnum sem hér tóku til máls. Vonir stóðu til þess eftir fyrsta dóminn sem féll að Hæstiréttur breytti túlkun sinni á tjáningarfrelsisákvæðum laganna. Því hefur verið haldið fram að það hafi í raun ekki gerst, sem hafi orsakað að ítrekað falla dómar hjá Mannréttindadómstóli Evrópu. Það tel ég að sýni okkur að ekki sé nægjanlegt að endurskoða dómaframkvæmdina heldur þurfi greinilega að fara yfir lögin. Ég skil sem svo þegar hæstv. ráðherra segir að henni finnist mikilvægt að endurskoða þessi ákvæði, bæði út frá refsirammanum og breiðari sýn á hvernig við getum staðið vörð um tjáningarfrelsið, að það standi til. Hæstv. ráðherra vitnaði í frumvarp frá stýrihópnum um IMMI-málið svokallaða. Ég fagna því ef það er til skoðunar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Eigum við von á að hæstv. ráðherra muni leggja til einhverjar breytingar í anda þess frumvarps á næsta þingi? Eigum við von á að tekist verði á við þessi ákvæði almennra hegningarlaga þannig að við séum að bregðast í raun og veru við niðurstöðu Mannréttindadómstólsins? Því það er svo, og mér finnst það sérstakt umhugsunarefni þegar meira að segja formaður Dómarafélagsins vísar til þess að endurskoða þurfi lögin, það dugi ekki bara að horfa til framkvæmdarinnar. Ég lít svo á að hæstv. ráðherra sé sammála því og bið hana um að staðfesta þann skilning og hvort hún geti upplýst okkur um hvort við megum eiga von á að þetta verði á hennar málalista á næsta þingi. Við sem erum búin að vera hér, kannski fulllengi - það er auðvitað ekki í lagi að löggjafarsamkundan bregðist ekki við jafn ítrekuðum dómum, þó að þeir séu ekki allir sambærilegir og lúti ekki allir, eins og hæstv. ráðherra benti á, að því 

Virðulegur forseti. Þeirri spurningu var beint til mín um mögulega fræðslu til dómara eða endurmenntun, væntanlega í ljósi þess að dómstólaráð hélt slíka fræðslu eins og ég gat um í ræðu minni áðan. Það er auðvitað ekki ráðherra að segja dómurum fyrir verkum eða koma þeim í endurmenntun. Það segir sig sjálft að dómstólarnir eru sjálfstæðir. Ég vek hins vegar athygli á því að samkvæmt nýjum úrskurði kjararáðs er t.d. gert ráð fyrir, hafi menn áhuga á endurmenntun dómara, að á hverjum tíma sé alltaf einn hæstaréttardómari í námsleyfi. Ég held því að menn þurfi ekki að örvænta, held reyndar að allir dómarar sem starfa hér á landi séu starfi sínu vaxnir án endurmenntunar. En það er auðvitað öllum hollt að stunda sjálfsskoðun og alls kyns fræðslu og endurmenntun til starfsloka. Ég get alveg staðfest það sem ég sagði að ég hef áhuga á að breyta ákvæðum hegningarlaga, XXV. kafla, um ærumeiðingar og fleira. Svo það sé nú sagt. Það liggja fyrir drög að frumvarpi til laga um breytingar á almennum hegningarlögum. Það er annars vegar breyting á 233. gr. a sem þessi stýrihópur sem málshefjandi vitnaði til gerir ráð fyrir að haldist enn þá inni. Hins vegar er frumvarp til nýrra laga um ærumeiðingar, sem mér líst alveg ágætlega á en geri þó einhverjar athugasemdir við. Svo ég nefni nú eitthvað er þar t.d. gert ráð fyrir brottfalli á ákvæðum um bann við smánun þjóðhöfðingja og annað. Bent hefur verið á að við erum bundin alþjóðlegum skuldbindingum hvað það varðar. Það kann að vera að einhver útfærsla á því þurfi að vera önnur en þarna er gert ráð fyrir. En ég hef fullan hug 

Frú forseti. Ég vil spyrja hæstv. dómsmálaráðherra um þætti sem snúa að hennar verksviði og ráðuneyti þegar kemur að markmiðum framkvæmdaáætlunarinnar í jafnréttismálum fyrir árin 2016–2019, en sú áætlun var samþykkt á Alþingi 7. september sl. Í fyrsta lagi langar mig að vita hvernig rannsókn á stöðu hælisleitenda og flóttamanna miðar út frá jafnréttis- og mannréttindasjónarmiðum eins og kveðið er á um í 12. tölulið framkvæmdaáætlunarinnar og í öðru lagi hvað líði mótun aðgerða til að tryggja að hælisleitendur og flóttamenn fái sanngjarna málsmeðferð og viðeigandi vernd sem kveðið er á um í áætluninni. Til að halda því til haga var í þinglegri vinnu allsherjar- og menntamálanefndar á síðasta ári fjallað um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda samhliða framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum. Eins og fram kemur í umsögn Jafnréttisstofu um áætlunina er ekki tekið fullnægjandi tillit til jafnréttis- og mannréttindasjónarmiða í íslenskri löggjöf. Í íslenskri löggjöf er vernd minnihlutahópa ekki tryggð eða þeim tryggðar leiðir til að leita réttar síns. Svokallaðar mismununartilskipanir Evrópusambandsins hafa til að mynda ekki enn verið lögfestar hér á landi. Meðan svo hefur ekki verið gert er alveg ljóst að mannréttindavernd hér á landi er verulega áfátt. Það er því afar brýnt að gera raunverulegar ráðstafanir til að bæta úr stöðunni og ráðast í alvöruaðgerðir. Eins og Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna og Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna hafa ítrekað bent á eru konur og börn yfirgnæfandi hluti flóttamanna og hælisleitenda í heiminum í dag. Það sjáum við í hópi þeirra sem leita til Evrópu eftir alþjóðlegri vernd. Það er því alveg ljóst að jafnréttis- og mannréttindasjónarmið þurfa að vera í algjörum forgangi þegar staða hælisleitenda og flóttamanna er kortlögð í þágu allra viðkvæmasta hópsins sem flýr heimalönd sín. Einnig vil ég gjarnan fá svör hæstv. ráðherra við því hvort kannað hafi verið hvort fullnægjandi tillit sé tekið til jafnréttis- og mannréttindasjónarmiða í íslenskri löggjöf og lagaframkvæmd, m.a. með hliðsjón af kyni, kynhneigð eða kynímynd, viðkvæmum einstaklingum og þolendum ofbeldisbrota og mansals eins og kveðið er á um í framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum fyrir árin 2016–2019. Það er nefnilega líka algjört forgangsatriði að tekið sé tillit til kyns, kynhneigðar og kynímyndar í málaflokkum flóttafólks þar sem fólk er oft og iðulega neytt til þess að flýja heimalönd sín vegna kynhneigðar sinnar. Þolendur mansals og ofeldisbrota eru líka allra viðkvæmustu samfélagshóparnir sem við þurfum að hlúa sérstaklega að. Þetta eru sum sé mínar meginspurningar til hæstv. dómsmálaráðherra. Ég vonast til að fá góð og ítarleg svör við þessum spurningum mínum.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina um það sívinsæla mál sem mannréttindi eru. Spurningarnar eru í þremur liðum en innanríkisráðuneytið hefur ekki hafið formlega rannsókn í samræmi við 12. tölulið framkvæmdaáætlunar í jafnréttismálum fyrir árin 2016–2016 og þar með hefur staða hælisleitenda og flóttamanna ekki verið könnuð markvisst út frá jafnréttis- og mannréttindasjónarmiðum líkt og gert er ráð fyrir í áætluninni. Undir áætlunina fellur annars vegar að kanna hvort fullnægjandi tillit sé tekið til jafnréttis- og mannréttindasjónarmiða í íslenskri löggjöf og framkvæmd, m.a. með hliðsjón af kyni, kynhneigð og kynímynd, viðkvæmum einstaklingum, þolendum ofbeldisbrota og mansals, og hins vegar að setja fram tillögur að úrbótum til að tryggja hælisleitendum og flóttamönnum sanngjarna málsmeðferð og viðeigandi vernd. Þess ber þó að geta að ný lög um útlendinga tóku gildi 1. janúar sl. Innanríkisráðuneytið þá, nú dómsmálaráðuneytið, fékk styrk í lok árs 2015 frá ráðherranefnd um jafnréttismál til gerðar rannsóknarverkefnis til að greina stöðu kvenna sem sótt hafa um hæli hér á landi og kanna hvernig hægt væri að tryggja konum fullnægjandi vernd við meðferð hælismála og veitingu hælis þar sem kynbundin atriði geta vissulega vegið þungt. Sá styrkur var m.a. nýttur við frumvarpsgerð að nýjum lögum um útlendinga þar sem utanaðkomandi sérfræðingur rýndi frumvarpið sérstaklega út frá framangreindum sjónarmiðum og kom með ábendingar og tillögur að úrbótum við frumvarpssmíðina. Í greinargerðinni með frumvarpinu að lögum um útlendinga má jafnframt finna ítarlegan kafla um samræmi laganna við stjórnarskrá Íslands og alþjóðlegar mannréttindaskuldbindingar. Stjórnarskráin hefur m.a. að geyma ítarlegan kafla um mannréttindi einstaklinga, sem sagt jafnræði allra fyrir lögum og bann við hvers konar mismunun, skoðana- og tjáningarfrelsi, friðhelgi einkalífs og fjölskyldu, rétt til réttlátrar málsmeðferðar fyrir dómstólum o.fl. Hún er nefnilega ansi góð, þessi stjórnarskrá. Þá hefur Ísland jafnframt gerst aðili að ýmsum þjóðréttarsamningum sem varða mannréttindi, málefni útlendinga og réttarstöðu þeirra. Við samningu frumvarpsins var tekið tillit til þessara alþjóðlegu skuldbindinga Íslands þannig að sem best samræmi yrði á milli laganna og þjóðréttarreglna. Í nýjum lögum um útlendinga er víða vísað til framangreindra réttinda einstaklinga samkvæmt mannréttindaskuldbindingum, óháð kyni, kynhneigð eða kynímynd, og jafnframt leitast við að tryggja eftir fremsta megni réttindi viðkvæmra einstaklinga. Þessu til stuðnings má vísa til þess að samkvæmt nýjum lögum um útlendinga er að finna skilgreiningu á því hvaða einstaklingar teljast vera í sérstaklega viðkvæmri stöðu sem taka þarf tillit til við meðferð máls eða geta ekki að fullu eða með engu móti nýtt sér rétt eða uppfyllt skyldur sem kveðið er á um í lögunum án aðstoðar eða sérstaks tillits. Þeir einstaklingar sem falla innan þessarar skilgreiningar eru t.d. fylgdarlaus börn, fatlað fólk, fólk með geðraskanir eða geðfötlun, aldrað fólk, þungaðar konur, einstæðir foreldrar með ung börn, fórnarlömb mansals, alvarlega veikir einstaklingar og einstaklingar sem hafa orðið fyrir pyndingum, kynfæralimlestingum, nauðgun eða öðru alvarlegu líkamlegu eða andlegu ofbeldi. Þá má einnig vísa til 28. gr. laga um útlendinga, svo dæmi sé tekið í þessu samhengi, þar sem kveðið er á um það hvernig viðtali við umsækjanda um alþjóðlega vernd skuli háttað. Í viðtalinu ber Útlendingastofnun m.a. að gæta að því hvort taka þurfi sérstakt tillit til umsækjanda vegna persónulegra aðstæðna hans. Getur þá t.d. verið átt við það að umsækjandi teljist í viðkvæmri stöðu eða taka þurfi tillit til menningar eða trúar viðkomandi umsækjanda. Einnig þarf að taka tillit til kyns viðkomandi og skulu aðilar eiga þess kost að vera spurðir af starfsmanni og túlki af sama kyni, en það getur sérstaklega átt við ef meintar ofsóknir fela í sér brot á kynfrelsi einstaklings eða á einhvern hátt þannig að gagnstætt kyn gæti haft áhrif á framburð umsækjanda. Einnig er auðvitað mikilvægt að allar umsóknir um alþjóðlega vernd séu skjalfestar, rannsakaðar og að ákvarðanir um þær séu teknar og að meðlimir fjölskyldu sem sækir um hæli hafi allir rétt til að tjá sig. Skulu þeir eftir fremsta megni teknir í viðtal einir og sér en ekki sameiginlega með öðrum fjölskyldumeðlimum. Til dæmis ættu konur ekki að vera spurðar að eiginmönnum viðstöddum. Einnig er mikilvægt að allir fjölskyldumeðlimir, þar með talið börn, hafi rétt til að tjá sig og að mark sé á þeim tekið miðað við aldur og þroska. Viðtöl við foreldra eða forráðamenn skulu einnig fela í sér að rannsakað sé ástand barns og beiðni um alþjóðlega vernd. Í þingsályktun um framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum er gert ráð fyrir því að innanríkisráðuneytið, nú dómsmálaráðuneytið, 

Virðulegi forseti. Mig langar til að vekja athygli á b-lið 12. töluliðar framkvæmdaáætlunarinnar þar sem segir að verkefni ráðuneytisins felist í því að setja fram tillögur að úrbótum til að tryggja hælisleitendum og flóttamönnum viðeigandi vernd. Staða ákveðinna þjóðfélagshópa í þessu samhengi er sérstaklega mikilvæg. Verklagsreglur fyrir móttöku flóttakvenna hafa verið í mótun í ráðuneytinu síðan árið 2014 en þær hafa ekki enn verið gefnar út. Staða hinsegin fólks sem kemur hingað sem flóttamenn er ekki viðurkennd nægilega vel og það vantar þekkingu á málum mansalsfórnarlamba og transfólks. Í nágrannalöndum okkar starfa sérfræðingar í málefnum þessara viðkvæmu þjóðfélagshópa hjá útlendingastofnunum, en hérlendis sárvantar sérþekkingu í málaflokkinn. Við þurfum að sérmennta starfsfólk innan stofnana sem sinnir þessum hópi fólks en ekki bara greina stöðuna og setja fram tillögur að úrbótum í skýrslum.

Herra forseti. Mig langar að ræða aðeins um viðeigandi réttarvernd hælisleitenda hér á landi, en eins og hæstv. ráðherra og þingheimur eru meðvituð um samþykktum við nýverið lög sem afturkalla rétt flóttamanna til að fá frestun réttaráhrifa ef Útlendingastofnun metur umsókn þeirra bersýnilega tilhæfulausa á þeim grunni einum að þeir koma frá svokölluðum öruggum ríkjum. Ég spyr í þessu ljósi hæstv. ráðherra hvort hún telji viðunandi að þessi grein fái að standa, sér í lagi þar sem hún gengur gegn 1. mgr. 13. gr. tilskipunar 2008/115/EB sem hefur verið lögfest hér á landi og brýtur verulega á málsmeðferðarréttindum flóttamanna. Nú erum við að ræða um málsmeðferðarréttindi flóttamanna hér á meðal. Telur ráðherra virkilega að sér sé stætt á að halda þessum lögum í gildi? Ætlar hún að beita sér fyrir því að þeim verði breytt til samræmis við alþjóðlegar skuldbindingar 

Forseti. Samkvæmt skilgreiningum Útlendingastofnunar er Mósúl öruggur staður. Það er verið að senda Kúrda til baka þangað. Útlendingastofnun hlýtur að vera hreinlega bara betur að sér um ástand á jörðu niðri af því að ég var að lesa „trending“ á Twitter um að núna sé lokaorrustan við ISIS að hefjast um þessa borg. Við ætlum að senda fólk þangað af því að það er „öruggur staður“. Maður hlýtur að spyrja sig: Hvað er eiginlega í gangi þegar það er ákveðið að senda fólk hreinlega út í opinn dauðann? Það er líka sagt að sá sem býr á svæðum þar sem Boko Haram eru og hefur þurft að flýja af því að hann er kristinn geti bara flutt til Suður-Nígeríu, það sé alveg öruggt. Þetta er fráleitt, forseti, það er fráleitt að komið sé fram við fólk á þennan hátt og það er bæði látið bíða hér í óratíma í óvissu, síðan er ekki tekið 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin í sinni ræðu og öðrum þingmönnum sem tóku þátt. Mér finnst hins vegar afar leitt að heyra að rannsókn á stöðu hælisleitenda og flóttamanna út frá þessum sjónarmiðum sé ekki komin lengra en raun ber vitni. Ég minni á að það er afar brýnt að ráðast í raunverulegar aðgerðir til að bæta úr stöðunni og fara í alvöruframkvæmdir vegna þess að í raun og veru má segja að fólk í þessum hópum, konur og börn, hinsegin fólk og transfólk, sé tvöfaldir minnihlutahópar sem búa við mikla jaðarsetningu, mjög viðkvæmir hópar. Ég velti líka fyrir mér þegar við erum að tala um þörfina fyrir raunverulegar aðgerðir hvort sú kostnaðaráætlun sem fylgir framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum fyrir árin 2016–2019 sé í raun fullnægjandi þegar kemur að þessum lið, 12. lið, um greiningu á stöðu flóttamanna og hælisleitenda út frá kyni og jafnrétti kynja. Þar kemur fram að kostnaðaráætlunin er 3,5 millj. kr. Ég velti fyrir mér hvort þetta sé nægjanlegt til að ráðast í þær brýnu aðgerðir sem þörf er á. Hæstv. ráðherra vísaði í ákveðin atriði í útlendingalögunum sem er verið að fylgja eftir og önnur atriði sem finna má í löggjöfinni til að vinna að þessum jafnréttis- og mannréttindasjónarmiðum og ég hvet hæstv. ráðherra til góðra verka 

Virðulegi forseti. Eins og málshefjandi þakka ég þingmönnum sem hér hafa tekið til máls fyrir umræðuna. Hún var kannski víðtækari en málshefjandi ætlaði og beint var til mín spurningu sem varðar ekki efnið beint en þó er mér ljúft og skylt að svara henni. Ég var spurð hvort ég ætlaði að standa fyrir einhverjum breytingum á útlendingalögum um þá ákvörðun að synja hælisumsóknum frá svokölluðum öruggum löndum og um leið tilhæfulausum hælisumsóknum. Því er til að svara að þetta ákvæði er komið inn í lög um útlendinga fyrir mína tilstuðlan og ég mun svo sannarlega standa vörð um þetta úrræði, enda tel ég það nauðsynlegt til að við getum verið í stakk búin til að veita bestu mögulegu þjónustu og afgreiðslu mála frá hælisleitendum, frá því fólki sem hingað leitar og er í brýnustu neyð. Það eru ekki áform um að breyta þessu. Málshefjandi harmar auðvitað að málið sé ekki komið lengra, þ.e. málið er lýtur að greiningu og rannsókn á stöðu hælisleitenda með hliðsjón af framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum. Eins og ég gat um í ræðu minni var stórt og viðamikið verkefni að setja ný útlendingalög. Vonir standa til þess að bærilega hafi tekist að setja þau og um leið hafa hliðsjón af þessu mikilvæga máli, en við munum auðvitað halda áfram vinnunni. Framkvæmdaáætlunin gildir til ársins 2019 svo 

Virðulegi forseti. Endómetríósa, eða legslímuflakk eins og það kallast á íslensku, er krónískur, sársaukafullur sjúkdómur sem orsakast af því að frumur í innra lagi legsins finnast á öðrum stöðum í kviðarholinu en legholinu. Sjúkdómurinn er þannig meðfæddur og virðist að verulegu leyti háður erfðum. Frumurnar sem eru í legslímuflakkinu bregðast við mánaðarlegum hormónabreytingum líkt og þær gera á sínum eðlilega stað í leginu og blæðingar eiga sér þannig stað inni í vef og valda þar bólgu og örvefsmyndun með samgróningum á milli líffæra í kviðarholinu og blöðrumyndun á eggjastokkum. Í stað þess að fara út úr líkamanum eins og við hefðbundnar blæðingar kemst blóðið ekki í burtu og er í rauninni um innvortis blæðingar að ræða. Þessi sjúkdómur getur verið mjög sársaukafullur. Legslímuflakk hefur fundist á eggjastokkum, í eggjaleiðurum, blöðru, ristli, legböndum og víðar, jafnvel í lungum, nefi, nafla og heila. Sjúkdómurinn lýsir sér í miklum sársauka við blæðingar, sársauka við egglos, verkjum í kviðarholi á milli blæðinga, verkjum við samfarir, þvaglát og hægðalosun, erfiðleikum við að verða barnshafandi og ófrjósemi, erfiðleikum á meðgöngu og við fæðingu. Endómetríósa getur haft mjög mikil áhrif á líf þeirra kvenna sem þjást af sjúkdómnum. Það sem hefur líka einkennt sjúkdóminn er mikil vankunnátta og jafnvel ranghugmyndir, skortur á upplýsingum og þekkingu á sjúkdómnum meðal heilbrigðisstarfsfólks og starfsfólks skólastofnana, en stúlkur eru yfirleitt í skóla þegar þær byrja á blæðingum. Það var lengi þekkt að það tæki allt að sjö til tíu ár hjá konum að fá greiningu. Ég hafði vonast til þess að þetta hefði breyst í ljósi þess að það hefur orðið aukin umræða um sjúkdóminn í samfélaginu en á nýlegum fundi Samtaka um endómetríósu um stöðu kvenna með endómetríósu innan heilbrigðiskerfisins, lífsgæði og meðferðarúrræði, þann 8. mars sl., kom hins vegar fram að enn þá virðist þjónusta við konur með endómetríósu vera mjög veikburða í heilbrigðiskerfinu. Það eru fáir heilbrigðisstarfsmenn með sérþekkingu á sjúkdómnum sem leiðir til þess að enn í dag, árið 2017, fá stúlkur seint greiningu, oft eftir að hafa upplifað mikinn sársauka. Þeir starfsmenn sem hafa sérhæft sig í sjúkdómnum eru þar af leiðandi undir miklu álagi og jafnvel í hættu á að brenna út við að reyna að sinna þessum mjög svo vanrækta hópi sjúklinga. Ég vil því spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann hafi í hyggju að bæta þjónustu heilbrigðiskerfisins við konur með endómetríósu og ef svo er, hvernig.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur beint til mín munnlegri fyrirspurn. Ég vil byrja á að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessum heilbrigðisvanda sem margar konur eiga við að glíma. Ég mun leyfa mér í þessu svari að nota orðið legslímuflakk fyrir alþjóðlega heitið endómetríósa (endometriosis) til þess að einfalda málið, alla vega framburðinn fyrir mig. Svo ég svari spurningu hv. þingmanns er það svo að konur með legslímuflakk fá þjónustu á mörgum þjónustustigum heilbrigðiskerfisins. Í heilsugæslunni, á sjúkrahúsum og sjúkrasviðum heilbrigðisstofnana, hjá sjálfstætt starfandi sérfræðingum. Í heilsugæslunni sinna heimilislæknar konum með legslímuflakk og leita ráðgjafar hjá kvensjúkdómalæknum eftir þörfum. Á stóru sjúkrahúsunum okkar tveimur er málum þannig háttað að á Sjúkrahúsinu á Akureyri hafa kvensjúkdómalæknar samráð sín á milli og fá aðstoð verkjateymis sjúkrahússins þegar þörf er á. Þeir eru einnig með móttökur og sinna konum með legslímuflakk á Húsavík, Sauðárkróki, Egilsstöðum og í Neskaupstað. Á kvennadeild Landspítala hefur verið starfandi sérfræðingur í meðferð við legslímuflakki frá árinu 2003 og annar sérfræðingur bættist við árið 2014. Kvennadeild Landspítala tekur við tilvísunum frá læknum utan spítalans þegar grunur er um sjúkdóminn. Sérfræðingar sjá um greiningar, meðferð og eftirlit með framvindu sjúkdómsins og árangri meðferðar. Unnið hefur verið að því allt frá árinu 2004 að auka þjónustu við þennan sjúklingahóp á Landspítalanum. Á síðasta ári var sérhæfður hjúkrunarfræðingur ráðinn til að sinna konum með legslímuflakk sérstaklega. Ég er mikill talsmaður aukinnar teymisvinnu í heilbrigðisþjónustunni og legg áherslu á að þeir sem þangað leita fái skjóta og góða þjónustu hjá þeim fagaðila sem best þekkir til þess heilbrigðisvanda sem einstaklingurinn á við að glíma hverju sinni. Ég styð því heils hugar þær áætlanir Landspítalans að fjölga þeim faghópum sem sinna konum með legslímuflakk. Þessar konur glíma oft við margþætt vandamál, svo sem langvinna verki af ýmsum toga, ófrjósemi, þvag- og hægðavanda svo eitthvað sé nefnt. Þær þurfa því ekki aðeins þjónustu lækna og hjúkrunarfræðinga heldur, ef svo ber undir, einnig félagsráðgjafa, sálfræðinga, sjúkraþjálfara og fleiri sérhæfðra aðila með þekkingu á sjúkdómnum. Ég vil leggja áherslu á mikilvægi aukinnar fræðslu um legslímuflakk, ekki bara til kvenna heldur einnig til foreldra unglingsstúlkna og ekki síst til heilbrigðisstarfsfólks. Ég bendi í því sambandi á tillögur nefndar um heildarendurskoðun laga nr. 25/1975, um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir og um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir, en þeim tillögum var skilað í nóvember sl. Nefndin leggur m.a. fram tillögur um styrkingu á kynfræðslu í grunn- og framhaldsskólum landsins í samstarfi við embætti landlæknis sem nú hefur yfirumsjón með málefnum tengdum kynheilbrigði. Ég tel að einn þáttur kynfræðslu til grunn- og framhaldsskólanema eigi að vera fræðsla um legslímuflakk. Þannig náum við ekki aðeins til unga fólksins með fræðsluna heldur getum einnig sent upplýsingar til forráðamanna þeirra. Skólahjúkrunarfræðingar um land allt sem hafa virkt samráð í gegnum þróunarsvið heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins eru einnig mjög mikilvægur farvegur fyrir fræðslu og ráðgjöf um legslímuflakk. Fræðsla til heilbrigðisstarfsmanna um einkenni og greiningu sjúkdómsins er mjög mikilvæg að mínu mati. Með aukinni þekkingu heilbrigðisstarfsfólks, hvort sem er í heilsugæslunni eða á öðrum sviðum heilbrigðisþjónustunnar, má auka líkur á snemmgreiningu sjúkdómsins og koma í veg fyrir langvarandi verkjavandamál sem erfitt getur verið að meðhöndla. Ég fagna einnig og styð það nána samstarf sem sérfræðingar kvennadeildar Landspítalans hafa átt við sjúklingasamtök kvenna með legslímuflakk. Sú aukna þjónusta sem komið hefur verið á síðustu ár hefur verið skipulögð í samráði við sjúklingasamtökin og með þarfir sjúklingana fyrir þjónustu og meðferð að leiðarljósi. Nýjasta viðbótin í þjónustuna er opnun síma- og tölvupóstþjónustu við þennan sjúklingahóp. Að mínu mati er þetta samtal sérfræðinganna og sjúklingasamtakanna til mikillar fyrirmyndar. Ég vona að mér hafi að einhverju leyti tekist að svara spurningu hv. þingmanns og hlakka til að eiga hér góða umræðu og koma aftur inn í hana á eftir.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir þessa mikilvægu umræðu. Ég vil af því tilefni minna hæstv. ráðherra og þingheim á að það hafa allir sömu réttindi til bestu mögulegu heilsu og bestu mögulegu heilbrigðisþjónustu. Í raun og veru bera konur í því samhengi oft skarðan hlut frá borði. Við vitum að það er síður tekið mark á konum sem leita til lækna auk þess sem þær eru ólíklegri til þess að fá viðeigandi aðstoð en karlar þegar þær leita til heilbrigðisþjónustunnar. Legslímuflakk veldur gjarnan ófrjósemi eða getur alla vega orðið til þess að konur þurfa aðstoð við að eignast börn. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort til standi að bæta úr þeirri stöðu sem nú, er að konur sem eru með 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir umræðuna. 5–10% kvenna þjást af legslímuflakki, eða endómetríósu. Þetta er risavaxið heilbrigðisvandamál. Við getum áætlað að um 176 milljónir kvenna í heiminum þjáist af sjúkdómnum. Við þurfum að fara að bregðast við vandanum í samræmi við það. Auka þarf þekkingu í heilbrigðiskerfinu. Mikilvægt er að stofnað verði teymi sem tekur við þessum konum og sér um þær með svipuðum hætti og þá sem greinast með sykursýki I, sem er þó fámennari hópur. Greiningartími sjúkdómsins er sex til tíu ár, sem er algerlega óásættanlegt. Þetta er ekki bara heilbrigðisvandamál, þetta er jafnréttismál. Þetta er kvennasjúkdómur og leyfi ég mér að efast um að staðan væri svona ef þetta væri karlasjúkdómur. Oft er gert lítið úr verkjum kvenna, talað er um túrverki eins og það sé eðlilegt að konur þjáist. 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég vil taka undir það sem hefur verið sagt, að um er að ræða mjög hátt hlutfall kvenna á Íslandi. Eins ánægð og ég er með að menn séu farnir að meðhöndla sjúkdóminn af þeirri alvöru sem hann á svo sannarlega skilið tel ég mjög mikilvægt að ráðherrann hlusti á það sem kom fram á ráðstefnunni 8. mars sl., ég veit að aðstoðarmaður hans sat þá ráðstefnu, um að álagið á því góða starfsfólki sem sinnir þessum sjúklingahópi er gífurlegt. Það hafa alls ekki verið settir nægir fjármunir eða nægur mannafli til að sinna þeim stóra hópi kvenna sem þjáist af sjúkdómnum. Þetta hefur mikil áhrif á lífsgæði kvenna. Ég veit að það getur verið erfitt að greina sjúkdóminn en þess vegna skiptir svo miklu máli að tryggja að heilbrigðisstarfsmenn og starfsmenn skóla séu upplýstir um einkennin og þetta sé eitt af því sem menn velti fyrir sér þegar konur með einkenni koma inn í heilbrigðiskerfið. Ég vil fá að bæta við einni spurningu til hæstv. ráðherra. Nú skilst mér að í fjármálaáætlun næstu fimm ára sé viðbótin inn í heilbrigðiskerfið í kringum 20%. Þar inni er nýr Landspítali. Hefur ráðherrann tryggt fjármuni í þau verkefni sem hann fór hér í gegnum? Hefur hann tryggt fjármuni til að bæta þjónustuna 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Mér finnst mikilvægt, eins og kom fram í umræðunni, að heilbrigðisþjónusta sé jöfn fyrir alla. Það á að vera jafnt aðgengi fyrir alla og það á ekki að vera misjöfn þjónusta við kynin. Það er algert grundvallaratriði. Þess vegna finnst mér þetta mikilvæg umræða. Ég held að að einhverju leyti hafi fræðslu verið ábótavant. Eins og ég sagði í fyrri ræðu er mjög mikilvægt að auka fræðslu meðal almennings, í skólunum en ekki síst hjá heilbrigðisstarfsfólki, til að tryggja bæði betri skilning á sjúkdómnum en líka betri og snemmtækari greiningu, einmitt til að tryggja að konur fái góða meðhöndlun. Varðandi mikið álag á sérhæfðum starfsmönnum get ég tekið undir það, enda hefur hin allra seinustu ár verið aukið í og þeim fjölgað, þótt vissulega sé þetta ekki stór hópur. Ég tel mikilvægt að leggja áherslu á teymisvinnu og að það séu þá stærri teymi sem séu meðvituð um sjúkdóminn og þjónustu við sjúklinga. Eins held ég að þessi nýja þjónusta um síma og tölvupóst sé mikilvægt innlegg. Um fjármunina sem hv. fyrirspyrjandi spurði um í lokin verð ég að segja að þetta er auðvitað hluti af starfi Landspítalans og heilbrigðiskerfisins. Við eigum að leggja áherslu þarna áfram. En hér er ekki 

Virðulegi forseti. Spurningin sem ég beini núna til hæstv. heilbrigðisráðherra vaknaði einmitt á sama fundi og ég nefndi áðan, þ.e. á fundi samtakanna um stöðu kvenna með endómetríósu innan heilbrigðiskerfisins, sem haldinn var 8. mars sl., þar sem fram kom að þjónusta Landspítalans við stúlkur undir 18 ára aldri, sem þangað leita vegna kvensjúkdóma, væri bágborin að því leyti að þar sem þetta væru börn og leituðu á barnaspítalann væri þar einfaldlega ekki finna þá þjónustu sem sinnt væri á kvennadeildinni. Þessum stúlkum er þá vísað yfir á kvennadeildina, eða jafnvel virðast starfsmenn ekki átta sig á því að ástæða sé til að vísa þangað. Ég taldi ástæðu til þess að taka þetta sérstaklega upp við ráðherra og fá skýr svör við því hvort það gæti hugsanlega verið að ekki væri tryggt að það sé sérfræðikunnátta hjá Landspítalanum á barnadeildinni þegar kemur að kvensjúkdómum. Stúlkur á Íslandi byrja kynþroskaskeið sitt yfirleitt frá 9–16 ára. Það er algengast að blæðingar byrji á aldrinum 11–13 ára. Sumar stúlkur eru jafnvel yngri, átta ára, þegar þær byrja á blæðingum, en aðrar byrja ekki fyrr en 16 ára. Við erum líka með gögn frá samnorrænni rannsókn frá árinu 2006 sem leiðir í ljós að 35% íslenskra stúlkna höfðu haft kynmök fyrir 15 ára aldur, en tíðnin var lægst í Noregi. Það kemur líka fram að yngsti aldurshópurinn var sá sem var með flesta bólfélaga, sem jók að sama skapi líkur á ýmsum sjúkdómum. Í skýrslu landlæknis um heilsufar ungs fólks á aldrinum 14–23 ára kom fram að væri kynheilbrigði íslenskra ungmenna skoðað út frá klamydíu, kynfæravörtum, barneignum og fóstureyðingum og borið saman við sambærilega þætti á Norðurlöndunum, væri samanburðurinn okkur gjarnan í óhag. Það virðist líka vera að einhverju leyti að ekki sé verið að gæta nægilega vel að börnunum okkar, en það er önnur spurning sem ég hef í hyggju að spyrja ráðherrann að seinna í dag, . Ég tók eftir því í svari ráðherrans þegar kom að endómetríósunni að hann nefndi sérstaklega kvennadeildina. Hann talaði hins vegar ekki um þá þjónustu sem veitt er á barnaspítalanum. Ég tók líka eftir því að í bæklingi frá landlæknisembættinu þar sem fjallað var um kynheilbrigði var ekki vísað á þá þjónustu sem er samt sérstaklega hugsuð fyrir börn. Hér á Íslandi teljast einstaklingar börn þar til þau verða 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur beint til mín munnlegri fyrirspurn um þjónustu vegna kvensjúkdóma sem stúlkur undir 18 ára aldri glíma við. Ég vil byrja á að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þjónustu við börn, en það viðfangsefni er alltaf sérstaklega mikilvægt umfjöllunarefni. Eins og hv. þingmaður rakti í ræðu sinni er spurt í fyrsta lagi hvernig þjónustu Landspítalans við stúlkur undir 18 ára aldri sem þangað leita vegna kvensjúkdóma sé háttað. Í öðru lagi er spurt hvort ráðherra telji þá þjónustu fullnægjandi. Landspítalinn hefur útskýrt fyrir mér hvernig verklagi er háttað varðandi þjónustu við stúlkur undir 18 ára aldri sem þangað leita vegna kvensjúkdóma. Í stuttu máli er þjónusta Landspítalans við þennan tiltekna hóp með eftirfarandi hætti: Ef vitað er fyrir fram, þ.e. áður en stúlka undir 18 ára aldri kemur á Landspítalann, að vandamálið þarfnast aðkomu kvensjúkdómalæknis, svo sem í gegnum upplýsingar frá bráðamóttöku, heilsugæslulækni eða öðrum sérfræðingum utan spítalans, kemur stúlkan beint á bráðamóttöku kvennadeildar eða göngudeildar kvennadeildar, allt eftir bráðleika vandamálsins. Stúlkur sem eru með kviðverki af óljósum uppruna koma á bráðamóttöku barna og bráðamóttaka barna leitar álits kvennadeildar eftir því sem við á. Allar þungaðar stúlkur undir 18 ára aldri koma beint á kvennadeild. Eins og ég greindi frá í svari mínu við fyrirspurn hv. þingmanns um þjónustu heilbrigðiskerfisins við konur með legslímuflakk hefur Landspítalinn undanfarin ár unnið markvisst að því að skipuleggja betur og auka þjónustu við þann sjúklingahóp, m.a. með fjölgun faghópa sem sinna konum sem glíma við þann heilsuvanda, þ.e. legslímuflakk. Þá greindi ég einnig í svari mínu við þeirri fyrirspurn frá mikilvægi aukinnar fræðslu um legslímuflakk til unglingsstúlkna, foreldra og heilbrigðisstarfsfólks. Ég vísa aftur til tillagna eða ábendinga sem komu fram í skýrslu sem var skilað af starfshópi sem var falið að vinna að heildarendurskoðun á lögum nr. 25/1975, um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir og um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir, og mikilvægi þess að bætt yrði í þegar kæmi að kynfræðslu og upplýsingagjöf til ungmenna og í skólum. Síðari hluti fyrirspurnar hv. þingmanns er um hvort heilbrigðisráðherra telji þjónustu Landspítalans við stúlkur undir 18 ára aldri sem þangað leita vegna kvensjúkdóma vera fullnægjandi. Varðandi þá þjónustu eins og ýmsa aðra þjónustu innan heilbrigðiskerfisins verður að segja að jafnvel þótt þjónusta sé góð má hún alltaf verða betri og í einhverjum tilvikum má vissulega bæta í. Eins og kom fram í svari mínu við fyrirspurn fyrr um þjónustu við konur með legslímuflakk hefur verið bætt í þjónustu á kvennadeild og undirbúin aukin teymisvinna þegar þar að kemur. Ég tel að við eigum að ýta undir þá þróun og passa upp á að hún nái alveg örugglega til barna undir 18 ára aldri. Ég tel hins vegar það verklag sem Landspítalinn hefur innleitt vera gott og álit embættis landlæknis er samhljóða því áliti mínu. Ég tel að við séum á réttri leið en ég get vel tekið undir það með hv. fyrirspyrjanda að við eigum að gera betur. Það er mikilvægt þegar horfum á heilbrigðisþjónustu og þjónustu, hvort sem er á Landspítalanum eða annars staðar í heilbrigðiskerfinu, að við tryggjum jafnt aðgengi kynjanna og það sé öruggt að sjúkdómum kvenna sé gert hátt undir höfði og upplýsingar og fræðsla um þá sé aukin þvert yfir í heilbrigðiskerfinu. Ég þakka fyrir góða fyrirspurn og hlakka til umræðunnar.

Herra forseti. Þau skil á milli þess að teljast barn og verða allt í einu fullorðinn 18 ára eru ánægjuleg fyrir flesta, en þegar kemur að sjúkdómum þá er þetta oft þröskuldur. Það er erfitt hversu köntuð við erum í þessu í heilbrigðisþjónustunni. Það þarf einhvern veginn meiri sveigjanleika þannig að það séu ekki svona skýr skil þarna á milli. Ég vil nefna og taka undir það sem hér hefur verið sagt um mikilvægi þess að bæta þjónustu á Landspítalanum, en ég get ekki setið undir þessari umræðu öðruvísi en að nefna heilsugæslu í framhaldsskólunum og minna á að í dag, 15. maí, eru nákvæmlega fimm ár liðin frá því Alþingi samþykkti þingsályktunartillögu um bætt heilbrigði og bætta heilbrigðisþjónustu og bætt heilbrigði ungmenna 14–23 ára. Ég vil skora á hæstv. ráðherra að kynna sér efni þeirrar tillögu 

Herra forseti. Ég verð að taka undir orð stallsystur minnar áðan varðandi það að skoða þá skýrslu og þessa þingsályktun og það sem þar undir liggur. Það eru nefnilega einmitt þessi skil þarna á milli. Börnin ráða yfir líkama sínum sjálf, svona almennt, og ber að virða það þótt þau séu ekki orðin 18 ára. Hlutverk okkar foreldra er auðvitað verndarhlutverk og við eigum að stuðla að því að kynna þeim allt sem tilheyrir kynheilbrigði, en þá hafa þau þetta frelsi. Það er líka mikilvægt að hafa það í heiðri þegar ungar stúlkur sérstaklega leita á kvennadeildina á Landspítala, og eins þegar börn fara inn á barnadeildirnar að vísa þeim í réttan farveg. Fræðsla og forvarnir eru mjög mikilvægar í þessu sem og öllu öðru. Ég verð að taka undir það sem sagt var um heilsugæsluna í framhaldsskólum og að hjúkrunarfræðingar séu staddir í öllum framhaldsskólum og grunnskólum, það er auðvitað afar mikilvægt og skiptir sköpum oft og tíðum fyrir kynheilbrigði ungs fólks, bæði stelpna 

Virðulegi forseti. Ég gat ekki heyrt betur en að ráðherrann hafi í svari sínu verið að staðfesta það sem kom fram á málþinginu. Sagan sem var sögð þar, en af því að nú er orðið svolítið langt síðan ég lagði þessa fyrirspurn fram og fundurinn var minnir mig að hún hafi verið sögð þannig að stúlka kom einmitt með óútskýrða verki inn á barnaspítalann og fékk þar, eins og það var orðað, morfínsprautu við því sem var metið sem prófkvíði. Það tengdist síðan því að stúlkan var greind með endómetríósu. Þó að ég taki undir það sem komið hefur fram í umræðunni um mikilvægi þess að við framfylgjum þeirri ályktun sem Alþingi samþykkti og mikilvægi heilsugæslu í framhaldsskólum, þá held ég að það hljóti að þurfa að vera hluti af þeirri teymishugsun sem ráðherrann var að tala hér um, að menn festi sig ekki við einstakar deildir, eða það sem við köllum barnaspítalann, heldur að sérfræðingar starfi þar sem þörf er á að þeir starfi. Kvensjúkdómalæknar sinni líka barnaspítalanum, einfaldlega í ljósi sem ég benti á, í þessu tilfelli erum við að tala um stúlkur en drengi líka, að við erum langflest orðin kynþroska fyrir 18 ára aldur. Við erum líka með tölur sem snúa að kynheilbrigði, hversu Íslendingar eru ungir þegar þeir hafa kynmök í fyrsta sinn. Við sjáum líka tölur, sem ég veit að ráðherrann hefur verið að bregðast við og við eigum eftir að ræða hér síðar í dag, sem snúa að kynsjúkdómum eins og klamydíu og kynfæravörtum sem eru hvað algengastar hér á landi í samanburði við önnur Norðurlönd. Þetta kallar einfaldlega á það að mínu mati að ráðherrann fari mjög vel yfir allt verklag 

Virðulegur forseti. Ég þakka umræðuna og tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað um mikilvægi þess að við tryggjum þjónustuna og við tryggjum sömuleiðis góða og samkvæmni í þjónustu eftir því hvort sjúklingar eru börn undir 18 ára aldri eða fullorðnir. Ég held að áhersla á aukna teymisvinnu þegar kemur að meðhöndlun og móttöku sjúklinga, hvort sem er á Landspítalanum eða á öðrum stigum heilbrigðisþjónustunnar, í heilsugæslunni eða heilbrigðisstofnunum úti á landi, auki líkurnar á því að breiðari grunnur sé hjá því teymi sem tekur á móti sjúklingnum og það sé kannski sterkari hefð fyrir því að leita til annarra heilbrigðisstétta eða annarra deilda ef svo ber undir. Góðu fréttirnar eru, þó svo við vitum að ekkert sé fullkomið og allt megi bæta, að sú staða er við Landspítalann að barnaspítalinn, barnadeildin, er í næsta húsi við kvennadeildina og innangegnt þar á milli. Það gefur í það minnsta alla möguleika til að auka samstarf þar á milli og full ástæða er til að ýta undir það. Ég treysti því að þessi umræða hér á Alþingi muni hjálpa til þess að vekja athygli á málinu og þörfinni. Ég ítreka aftur það sem ég sagði í fyrri ræðu minni að ég held að fræðsla og upplýsingar séu mjög mikilvægar til þess að auka meðvitund og meðvitund um þetta samspil þegar kemur að börnum undir 18 ára aldri. Við eigum að taka  Ég þakka góða umræðu.

Virðulegi forseti. Ég beini hér fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um til hvaða aðgerða ráðherrann hyggst grípa til að bregðast við þeirri þróun að tíðni kynsjúkdóma, einkum sárasóttar og lekanda en einnig HIV, hefur aukist. Frá því að ég hóf þingmannstíð mína hef ég tekið upp með ákveðnu millibili umræðu um kynhegðun og kynheilbrigði barna á Íslandi og ungmenna í ljósi þess að sú staða hefur almennt ekki verið góð í samanburði við aðrar þjóðir. Þess vegna var það mér mikið áhyggjuefni að sjá það í gögnum sem hafa verið birt undanfarið að svo virðist vera sem tíðni ákveðinna kynsjúkdóma sé að aukast enn frekar og okkur hafi ekki orðið neitt sérstaklega ágengt varðandi þá kynsjúkdóma sem eru algengastir hér. Ef við flettum bæklingi frá landlækni frá 2009 má þar finna lista yfir nokkrar staðreyndir um Ísland. Byrjað er á því að benda á að því fyrr sem fólk byrjar að stunda kynlíf, þeim mun meiri eru líkur á alvarlegum afleiðingum eins og kynsjúkdómum, þungunum og fóstureyðingum. Það smitast um níu einstaklingar 19 ára og yngri af klamydíu í hverri viku. Það smitast tæplega einn í mánuði af HIV/alnæmi. Það er engin lækning í augsýn og flestir sem greinast með smit eru 25–29 ára. Sumir kynsjúkdómar fylgja viðkomandi alla ævi. Síðan fáum við núna þær upplýsingar að tíðnin virðist vera að aukast. Í svari við skriflegri fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra tók ég saman upplýsingar t.d. um tíðni klamydíu 15–19 ára á hverja 10.000 íbúa. Þar sjáum við að tíðnin virðist hafa farið eitthvað niður árið 2014 en hefur aukist aftur árin 2015 og 2016. Við vonuðumst náttúrlega til að geta tekið á kynfæravörtum með bólusetningum en jafnvel þar sjáum eilitla aukningu. Síðan koma fréttir sem snúa að lekanda og sárasótt, sem var tiltölulega sjaldgæft hér, en virðist hins vegar vera að aukast. Því held ég að einkar brýnt sé að heyra frá ráðherranum. Til hvaða aðgerða hyggst hann grípa til að bregðast við þeirri þróun sem ég hef rætt um? Mér skilst að það sé nefnd sem eigi að fara að skila af sér núna á næstunni, en þetta er mjög brýnt. Hæstv. ráðherra sagði að í svona stórum málaflokki væri erfitt að eyrnamerkja fjármuni til ákveðinna verkefna, en hér verður ráðherrann einfaldlega að svara því hvort hann hafi í hyggju að eyrnamerkja 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur beint til mín eftirfarandi fyrirspurn um kynsjúkdóma: Til hvaða aðgerða hyggst ráðherra grípa til að bregðast við þeirri þróun að tíðni kynsjúkdóma, einkum sárasóttar og lekanda, en einnig HIV, hefur aukist? Þetta er mikilvæg fyrirspurn. Mér er heiður að fá að svara henni. Í desember á síðasta ári barst velferðarráðuneytinu minnisblað frá sóttvarnalækni varðandi aukningu á kynsjúkdómum eða á tíðni kynsjúkdóma á Íslandi. Fram kom á þessu minnisblaði að aukningin væri ekki einsdæmi hér á landi, heldur sýna upplýsingar frá öðrum vestrænum löndum því miður svipaða þróun. Þá kom fram á minnisblaðinu að sóttvarnalæknir teldi brýnt að gripið yrði til opinberra aðgerða til að snúa þessari þróun við. Lagði hann til aukna samvinnu velferðarráðuneytis og sóttvarnalæknis við heilbrigðiskerfið, við skólakerfið og ýmis grasrótarsamtök. Jafnframt lagði sóttvarnalæknir til að stofnaður yrði aðgerðahópur til að móta og hrinda í framkvæmd opinberum aðgerðum sem miða að því að stemma stigu við útbreiðslu kynsjúkdóma hér á landi. Til að bregðast við þróun á tíðni kynsjúkdóma hér á landi setti heilbrigðisráðherra á fót starfshóp sem skipaður var 13. mars sl. Hópurinn hefur það hlutverk að setja fram tillögur um aðgerðir til að sporna við útbreiðslu kynsjúkdóma hér á landi. Starfshópurinn leggur einkum áherslu á aðgerðir gegn HIV, sárasótt, lekanda og klamydíu. Þá mun hópurinn kalla til ráðgjafar ýmsa aðila sem sinna forvarnastarfi, svo sem Samtökin 78, HIV-Ísland, forsvarsmenn verkefnisins Frú Ragnheiður - skaðaminnkun, fulltrúa heilsugæslunnar, félagsfræðinga, kynfræðinga, auk annarra aðila sem hafa reynslu og þekkingu á þessu sviði. Fyrirhugað er að starfshópurinn skili tillögum sínum á haustmánuðum. Þess má geta að sóttvarnalæknir hefur þegar hafið samstarf við Samtökin 78 og fleiri grasrótarsamtök. Ég bind miklar vonir við tillögur starfshópsins sem starfar undir forystu sóttvarnalæknis. En í starfshópnum eiga auk hans yfirlæknar á smitsjúkdómadeild og húð- og kynsjúkdómadeild Landspítalans, auk fulltrúa ráðuneytisins og fulltrúa sóttvarnaráðs. Í framhaldi af tillögu starfshópsins verða tillögurnar teknar til meðferðar í ráðuneytinu með það að markmiði að þær komist til framkvæmda eftir atvikum að undangengnu kostnaðarmati. Svo ég bregðist við fyrirspurn eða hvatningu hv. fyrirspyrjanda núna áðan þá tek ég undir að við eigum að gera okkar besta til þess að fjármagna þessar tillögur þegar þær koma fram, auðvitað með fyrirvara um hverjar þær eru. En við vitum að grundvallar- og lykilstarfið er að styrkja kynfræðslu og upplýsingagjöf til almennings, ekki síst í skólum, og tengist það svörum og umræðum í fyrri fyrirspurnum hér í dag, að þetta felist að einhverju leyti í tillögum starfshóps um endurskoðun laga nr. 25/1975. Þess utan vil ég benda á ánægjulega þróun sem orðið hefur núna á síðustu mánuðum, að í kjölfar breytinga og styrkingar í heilsugæslunni, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, sjáum við aukna framlegð í aðgengi einstaklinga að heilsugæslunni. Ég held að heilsugæslan sé mjög mikilvægur póstur í þessari baráttu og upplýsingagjöf. Það er þá alla vega jákvæð staða sem hægt er að beina þessum vanda inn í að einhverju leyti. Ég þakka góða fyrirspurn og hlakka til umræðunnar.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspurnina og tel hana mjög brýna. Ég fagna því sem kemur fram í máli hæstv. heilbrigðisráðherra, að verið sé að skoða hvernig hægt sé að standa betur að vernd kynheilbrigðis, og þá sérstaklega ungs fólks, á Íslandi. Eins og hefur verið komið inn á hefur m.a. tíðni klamydíusmita aukist. Ég vil koma þeim sjónarmiðum á framfæri að ég tel mjög mikilvægt að við förum í viðhorfsbreytingu hjá ungu fólki gagnvart kynheilbrigði. Í tilfelli klamydíu er hún í raun og veru kynnt sem hið svokallaða Reykjavíkurhandaband, þ.e. að fá klamydíu. Lýsir það léttúðugu viðhorfi gagnvart þeim alvarlega sjúkdómi. Spurning um aðgerðir sem hægt er að fara í strax: Er ekki ráð að veita strax ókeypis aðgang að smokkum á öllum heilsugæslustöðvum, í framhaldsskólum og annars staðar þar sem ungt fólk getur nálgast 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir umræðuna í dag sem er ekki aðeins undir þessum dagskrárlið heldur fleirum. Það er klárlega spurning um fræðslu og snemmbært inngrip þegar um kynsjúkdóma er að ræða hjá ungu fólki. Þótt heilsugæslan gegni vissulega mikilvægu hlutverki skulum við muna það að á heilsugæslunni tekur á móti þessum ungu konum og körlum læknir sem er líka læknir pabba og mömmu. Það er ekki endilega sá sem menn vilja hitta til þess að ræða um kynsjúkdóma eða kynheilbrigði almennt. Það er þess vegna sem annars staðar á Norðurlöndunum hafa verið settar upp sérstakar ungmennamóttökur sem þjónusta ungmenni frá 14–23 ára aldurs. Það var það sem Alþingi samþykkti að ætti að koma hér upp í tilraunaskyni fyrir sléttum fimm árum. Ég vil taka undir það hjá hv. þm. Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur að mjög mikilvægt er að smokkar verði ókeypis. Það er lykilatriði í baráttunni gegn kynsjúkdómum. Svo vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort það geti verið að klamydíuprófið 

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir svörin og samþingmönnum mínum fyrir umræðuna og athugasemdir þeirra. Það er algjörlega á hreinu að við þurfum með einhverjum hætti að breyta viðhorfum hérna líka. Við þurfum að efla heilbrigðisþjónustuna en við þurfum líka að breyta viðhorfum. Það getur einfaldlega ekki verið ásættanlegt að eftir að skýrsla kom frá landlækni árið 2009 sé enn þá verið að tala um að kynsjúkdómar eins og klamydía og kynfæravörtur séu algengast hér á landi í samanburði við hin norrænu ríkin. Það er einnig nefnt að klámáhorf ungra drengja sé algengast hér. Það er talað um að notkun hormónagetnaðarvarna sé minnst hér á landi af norrænu þjóðunum. Sala neyðargetnaðarvarna er næsthæst og svo virðumst við einna helst ekki vita almennt hvernig á að nota smokkinn. Við höfum séð það þegar kemur að stórum lýðheilsuverkefnum eins og varðandi áfengisneyslu eða tóbaksnotkun eða aðra fíkniefnanotkun ungmenna að við höfum getað breytt hegðun, við höfum getað breytt viðhorfum. Það þarf að gera hér, það er algjörlega augljóst. Við vitum hvað þarf að gera þannig að nú er spurning um að ráðherrann hvetji starfshóp sinn til að skila sem fyrst tillögunum, ég held að þau kannist ágætlega við verkefnið, og hann fari í það að tryggja fjármagn til þess að fylgja þeim eftir. Hann hefur allan stuðning í þingsalnum, því að áhrifin af þessum sjúkdómum geta verið veruleg. Við eigum einfaldlega ekki að sætta okkur við slíka tölfræði, hvorki varðandi þá sjúkdóma sem eru algengastir né þá sjúkdóma sem hafa hingað til verið tiltölulega óalgengir, að tíðni þeirra sé að aukast eins og við höfum sé síðustu misseri.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir góða umræðu og hvatningu. Ég tek sérstaklega undir með hv. fyrirspyrjanda um að auðvitað eigum við ekki að sætta okkur við tölur sem sýna fram á að við séum eftirbátar annarra. Og reyndar þegar kemur að heilbrigði og sjúkdómum eigum við auðvitað alltaf að stefna hátt. Við eigum að stefna hátt í forvörnum og lýðheilsu yfir höfuð. Það er samt eins og við þekkjum úr öðrum lýðheilsuverkefnum að þeim lýkur aldrei. Þetta er stöðug barátta. Sérstaklega þegar kemur að því að vekja athygli á vanda, að auka meðvitund, er þetta stöðug barátta og þarf að vinna aftur og aftur. Þess vegna legg ég áherslu á að starfshópurinn sem skipaður var 13. mars sl., sem er að störfum, skili sem fyrst. Það er mikilvægt fyrir mig að fá niðurstöður starfshópsins áður en við grípum til nýrra aðgerða og þá verðum við vonandi tilbúin til þess að taka af myndugleik á þeim tillögum þegar þær koma fram. Rétt í sambandi við það sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir nefndi varðandi mönnun í heilsugæslunni þá höfum við verið að leggja ákveðna áherslu og ég vil leggja áherslu á aukna teymisvinnu í heilsugæslunni sem kemur ungum konum til góða og aðgengi þeirra að viðeigandi heilsugæslu, aðgengi að hjúkrunarfræðingum og heilsugæslunni o.s.frv. Það er vissulega til bóta. Ég þakka fyrir góða umræðu, mikilvæga fyrirspurn og vænti þess að við heyrumst 

Forseti. Í aðdraganda kosninganna í haust voru flokkarnir spurðir um afstöðu til krabbameinslyfja og þeirrar stöðu að krabbameinssjúkt fólk fengi ekki bestu lyfin sem völ er á á hverjum tíma. Þá svaraði formaður Bjartrar framtíðar mjög skýrt: Það gerist ekki á vakt Bjartrar framtíðar að krabbameinssjúkt fólk fái ekki bestu lyf sem völ er á. Það sagði núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra þá, í aðdraganda kosninga. Við hæstv. ráðherra áttum orðaskipti um þessi orð í óundirbúnum fyrirspurnatíma í febrúar en nú spyr ég hæstv. ráðherra, vegna þess að tíminn líður, hvort fyrirheit ríkisstjórnarinnar frá því í febrúar á þessu ári hafi verið efnd um að fé yrði veitt til kaupa á nýjum krabbameinslyfjum. Ég hef af þessu nokkrar áhyggjur. Hæstv. ráðherra er farinn að tala með dálítið öðrum hætti núna en hann gerði í aðdraganda kosninga. Fyrir nokkrum dögum, 29. apríl, talaði hann um að málaflokkurinn væri flókinn, það þyrfti að forgangsraða o.s.frv., allt kunnuglegt, en ég spyr ráðherrann vegna þess að orð hans voru býsna skýr í aðdraganda kosninga: Hve miklu fé verður varið til kaupa á nýjum krabbameinslyfjum á þessu ári? Hversu margir sjúklingar munu eiga þess kost að fá ný krabbameinslyf og hvenær verða lyfin tiltæk? Það vill svo til að þarna er um að ræða fólk sem er í öngum sínum, fólk sem má engan tíma missa. Það er svo einfalt að það hefur ekki tíma til að bíða eftir að ráðherrann forgangsraði eða vísi málinu inn í frekari stefnumörkun sem er svo sem iðulega gert í þeim stóra og yfirgripsmikla málaflokki sem hæstv. ráðherra fer fyrir. Orð hans voru skýr í aðdraganda kosninga og í febrúar voru fyrirheitin líka skýr, að til stæði að veita fé til kaupa á nýjum krabbameinslyfjum til að tryggja nákvæmlega það að krabbameinssjúkt fólk fái bestu lyf sem völ er á á hverjum tíma, líkt og hæstv. ráðherra lagði áherslu á í aðdraganda kosninga og sú sem hér stendur er sammála honum um það.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir hefur beint til mín fyrirspurn um kaup á nýjum krabbameinslyfjum og vitnar til svars okkar í Bjartri framtíð í aðdraganda kosninga um aðgengi að lyfjum. Ég get staðið við þann vilja sem kom fram í því svari, að sjúklingar eigi að hafa aðgengi að bestu mögulegu lyfjum á hverjum tíma. Við vitum að öll heilbrigðisþjónusta og öll lyf eru auðvitað að einhverju leyti háð fjármögnun og fjárlögum frá Alþingi en grunnstefnan á Íslandi er sú að við veitum aðgengi að lyfjum í takti við það sem gerist hjá þjóðunum í kringum okkur. Síðustu árin, eftir hrunið, hefur ekki tekist að halda þeim dampi en til allrar hamingju hefur nú tekist að vinna upp þann hala. Hv. þingmaður spyr: Hafa verið efnd fyrirheit ríkisstjórnarinnar frá því í febrúar á þessu ári um að fé yrði veitt til kaupa á nýjum krabbameinslyfjum? Eitt fyrsta verk mitt sem heilbrigðisráðherra var að funda þann 19. janúar sl. með formanni lyfjagreiðslunefndar, forstjóra Landspítala og fulltrúa Sjúkratrygginga Íslands þar sem þessir aðilar bentu á að lyfjamálum væri þröngur stakkur skorinn í fjárlögum ársins. Þau gæfu ekki svigrúm til innleiðingar nýrra lyfja, hvorki S-merktra né almennra lyfja. Í framhaldi af þeim fundi tók ég málið upp í ríkisstjórn sem á fundi sínum þann 20. janúar samþykkti að fela fjármála- og efnahagsráðherra, í samráði við heilbrigðisráðherra, að tryggja aukið fé til málaflokksins og er verkefni þeirra m.a. að leggja mat á fjárþörfina og umfang vandans. Frá því að þessi samþykkt ríkisstjórnarinnar var gerð hefur verið unnið að þessu verkefni og til að gera langa sögu stutta mætti formaður lyfjagreiðslunefndar á fund minn þann 19. apríl sl. til að ræða áætlanir og fjárheimildir nefndarinnar vegna innleiðingar nýrra lyfja í tengslum við samþykkt ríkisstjórnarinnar. Sú áætlun sem formaður lyfjagreiðslunefndar kynnti var innan ramma þeirra fjárheimilda sem ég ræddi í ríkisstjórninni í janúar að þyrfti að bæta við og samþykkt ríkisstjórnarinnar gengi út á að reynt yrði að því að mæta. Í þeirri áætlun eru nokkur ný krabbameinslyf sem beðið hefur verið eftir að yrðu innleidd en almennt eru ekki fleiri lyf við öðrum sjúkdómum sem hafa verið á forgangslista Landspítalans. Ráðuneytinu leist vel á þessa áætlun formanns lyfjagreiðslunefndar og vinnubrögð nefndarinnar sem ráðuneytið getur stutt. Ráðuneytið lítur svo á að lyfjagreiðslunefnd sé heimilt að vinna áfram í samstarfi við Landspítalann að því hvernig best skuli staðið að forgangsröðun við innleiðingu nýrra lyfja. Eitt af því sem hefur tafið málið er að samningar Landspítala um afsláttarverð hafa tekið tíma en mikilvægt er að ná fram verðlækkun á þessum lyfjum svo ásættanlegt sé að lyfjagreiðslunefnd samþykki greiðsluþátttöku eða leyfisskyldu. Að öðru leyti er nefndinni ekkert að vanbúnaði og á hún að geta tekið til afgreiðslu umsóknir um leyfisskyldu í þeim lyfjum sem eru með greiðsluþátttöku á Norðurlöndunum með hliðsjón af forgangslista Landspítalans og þeim lyfjum sem spítalinn hefur náð fram verðlækkun á í samningum við markaðsleyfishafa eða með útboði. Varðandi annan hluta fyrirspurnar hv. þingmanns, um hve miklu fé verði varið til kaupa á nýjum krabbameinslyfjum á þessu ári, er því til að svara að endanleg upphæð liggur ekki fyrir þar sem ekki hefur verið gengið frá samningum um afsláttarverð þeirra lyfja sem eru í forgangi, auk þess sem það ríkir skiljanlega nokkur óvissa um fjölda sjúklinga sem munu þurfa á þessum lyfjum að halda. Ég hef sagt opinberlega að ekki sé óvarlegt að áætla að það geti verið vel á annan milljarð þegar upp er staðið sem þurfi að bæta í málaflokkinn en það er kannski erfitt að segja það nákvæmar. Í þriðja lagi spyr hv. þingmaður hve margir sjúklingar muni eiga þess kost að fá ný krabbameinslyf og hvenær þau verði tiltæk. Það er í sjálfu sér sama svar og við 2. lið, þ.e. nokkur óvissa er um fjölda sjúklinga sem muni þurfa á þessum lyfjum að halda, auk þess að þar sem ekki hefur verið gengið frá samningum um afsláttarverð í innkaupum þessara lyfja vitum við ekki endanlega kostnaðinn á þeim. Ég þakka mikilvæga fyrirspurn til að skýra aftur flókinn málaflokk sem skiptir mjög miklu máli, sérstaklega fyrir þá sjúklinga sem bíða, og hlakka til góðrar umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda og hæstv. ráðherra. Það er ágætt að heyra að það hefur aðeins verið spýtt í í þessum málaflokki þó að alltaf megi gera betur. Mig langaði rétt að blanda mér í þessa umræðu af því að fyrir mér snýst þetta um ákveðin grundvallaratriði og sýn á heilbrigðismál almennt. Mér finnst við vera í einhverju plástrafyrirkomulagi, það þarf ekki annað en að fletta fjármálaáætlun sem við erum að fjalla um, í staðinn fyrir að ræða grunnþörfina, fjármunina sem þarf, og hvort við erum tilbúin í þá tekjuöflun sem nauðsynleg er til að standa að þessum málum eins og við viljum. Heilbrigðisþjónusta er háð fjármögnun og fjárlögum frá Alþingi, sagði hæstv. ráðherra áðan. Það er vissulega satt og rétt, en fjármögnun Alþingis er háð því að það sé vilji til að afla meiri tekna. Mér hefur þótt sorglegt að við skulum til að mynda ætla að taka í beinan arf skattstefnu hægri stjórnarinnar 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur, kærlega fyrir að fylgja þessu máli jafn vel eftir og raun ber vitni. Ég þakka jafnframt ráðherranum fyrir svör hans eins langt og þau ná. Ég myndi eiginlega vilja bæta aðeins við hér því að þó að ég skilji að það geti verið erfitt fyrir ráðherrann að upplýsa um verð þegar ekki liggja fyrir samningar væri ágætt að fá svör um hvort miklar sveiflur séu í tíðni greininga á milli ára. Það væri þá eitt af því sem við þyrftum svo sannarlega að skoða. Ég vil líka aðeins fá að benda á að eins mikilvæg og lyfin eru - og við verðum einfaldlega að tryggja að þar fáist fjármagn og sjúklingar fái nauðsynleg lyf - eru líka aðrir þættir sem þarf að bæta í þjónustu við krabbameinssjúklinga. Ég nefni sem dæmi starfsemi Ljóssins sem sinnir endurhæfingu fyrir krabbameinssjúklinga sem hefur svo sannarlega þurft á meiri fjármunum að halda. 

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég vil aðeins byrja á að nefna varðandi lyfjaverðið að gengið ætti að hjálpa til í þeim efnum. Eins og ástandið var eftir hrun þegar ekki voru til fjármunir hjá Landspítalanum - það var reyndar líka fyrir hrun - þurfti hann að velja á milli þess að borga laun eða kaupa lyf. Núna erum við þar stödd að gengið ætti að auðvelda okkur þetta. Það sem skiptir mestu máli er að auðvelda Landspítalanum að taka þátt í útboðum á Norðurlöndunum með stóru spítölunum á Norðurlöndum. Það er mjög erfitt að taka vilja ráðherra fyrir verkið. Nú er bráðum komið hálft ár og lyfin ekki komin. Engir peningar eru í höfn þótt forgangslistinn sé þarna einhvers staðar. Þetta minnir mig á hitt slæma atriðið í lyfjamálum, kvótann. Þegar peningar fyrir þessum lyfjum 

Forseti minnir þingmenn á að virða ræðutíma. Metið er um 20 sekúndur fram yfir sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sló núna.

Ég þakka fyrir það, forseti, og ég þakka umræðuna og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mig langar að taka undir þetta með að viljinn dugi ekki. Orð ráðherrans í aðdraganda kosninga voru mjög skýr. „Það gerist ekki á vakt Bjartrar framtíðar. Það gerist ekki.“ En núna er það orðið „eins og mögulegt er“, „viljinn sé skýr“ o.s.frv. Ég bið hæstv. ráðherra að tala skýrar. Hvað segir hæstv. heilbrigðisráðherra Óttarr Proppé við þau sem enn eru að bíða, við konuna sem ég talaði við áðan? Hún er á leiðinni upp á Landspítala á morgun og segir: Það er svo lýjandi að þurfa að bíða. Það væri eiginlega betra að vita nokkurn veginn hvenær við ættum von á einhverju. Það er alveg skiljanlegt að þarna séu ýmsir óvissuþættir, að það þurfi að ræða við lyfjagreiðslunefnd og að ekki liggi fyrir hversu mikið fé, hvenær nákvæmlega og eitthvað á annan milljarð o.s.frv. Hæstv. ráðherra verður samt að svara skýrar: Hvenær verða þessi lyf til staðar? Við hverju má fólk búast sem er að kljást við krabbamein núna og gæti notið þessara lyfja ef þau væru komin? Á það fólk að bíða í vikur eða mánuði eða á það að sætta sig við að tíminn dugi ekki? Að það líði of langur tími? Það skiptir gríðarlega miklu máli fyrir fólk sem er í þessari stöðu að fá skýr svör því að þegar fólk glímir við alvarlega sjúkdóma er allra verst að glíma í ofanálag við þá óvissu sem verið er að bjóða krabbameinssjúklingum upp á núna.

Virðulegur forseti. Það er skýrt og kom fram í fyrri ræðu minni að lyfjagreiðslunefnd er að skoða innleiðingu nýrra lyfja. Það hefur að einhverju leyti tafist vegna þess að beðið hefur verið eftir samningum um innkaup og afsláttarkjör. Ráðherra tekur ekki sjálfur ákvarðanir um innleiðinga ákveðinna lyfja, það er fagleg ákvörðun tekin af sérfræðingum á Landspítalanum þegar kemur að því að setja ný lyf á forgangsröðunarlista. Það er horft til reynslunnar og innleiðingar í nágrannalöndunum, sérstaklega á Norðurlöndum. Síðan tekur lyfjagreiðslunefnd endanlega ákvörðun út frá öllum þessum póstum. Ég vísa aftur til orða minna í fyrri ræðu. Þrátt fyrir að íslenska krónan og gengið hafi verið okkur hagstætt á síðasta ári fór kostnaður í lyfjaliðnum ein 18% fram yfir fjárlög á síðasta ári og það er staðan sem við stóðum frammi fyrir strax í janúar þegar ég tók við embætti. Við brugðumst við því í kjölfar samþykktar ríkisstjórnar strax í janúar. Við gerum ráð fyrir því í fjármálaáætlun sem liggur núna fyrir þinginu og er til meðhöndlunar þess að lyfja- og hjálpartækjaliðurinn hækki meira en aðrir liðir, ef ég man rétt um 18,5% á árinu 2018, á milli ára, og vel yfir 40% - ég er ekki með tölurnar fyrir framan mig - á tímabilinu. Við erum vissulega að horfa til þeirrar þróunar sem er fyrirliggjandi þegar kemur að lyfjum. Varðandi sameiginleg útboð hef ég sagt áður í þessum stól að ég vinn að því með kollegum mínum á Norðurlöndum  Ég reyni að brjóta ekki metið. 
             
            

Forseti. Hæstv. ráðherra félags- og jafnréttismála, Þorsteinn Víglundsson, var áður starfandi á vettvangi Samtaka atvinnulífsins, en þau samtök og þá kannski sérstaklega Samtök iðnaðarins, hafa verið óþreytandi við að vísa á skipulagslög og byggingarreglugerðir þegar rætt er um húsnæðisvandann. Ég vonaði satt að segja að hæstv. ráðherra hefði tekið þessa áróðurslínu til endurskoðunar þegar hann hafði sest í sæti ráðherra. Þess vegna kom það mér óþægilega á óvart þegar hann tók upp þetta stef, það þrástef Samtaka iðnaðarins og atvinnulífsins að regluverkið væri vandamálið þegar um væri að ræða víðtækan húsnæðisvanda og allt of hátt húsnæðisverð eða vandkvæði í þeim efnum á Íslandi. Þetta kom fram í óundirbúnum fyrirspurnatíma og í svari hæstv. ráðherra 27. mars sl. Það svar var tilefni þeirrar fyrirspurnar sem hér er til umfjöllunar, en spurning mín til ráðherrans er þessi: Hvaða breytinga telur ráðherra þörf á skipulagslögum og byggingarreglugerð í því skyni að koma til móts við víðtækan húsnæðisvanda, samanber svar ráðherra í óundirbúinni fyrirspurn á þingfundi 27. mars? Nú er það svo, hæstv. ráðherra til upplýsingar, að ný byggingarreglugerð tók gildi á árinu 2012. Sú byggingarreglugerð hefur tekið þó nokkrum breytingum síðan, m.a. fyrst kröfur um aukna orkunýtingu sem dregnar voru til baka og gerðar sveigjanlegri og svo voru ýmsar fleiri breytingar gerðar, en sem betur fer þá tókst að standa af sér atlögu stjórnvalda, ítrekaðar atlögur, sem var í því skyni að draga úr kröfum um aðgengi fyrir alla. Mig langar að segja að það liggur algjörlega fyrir að byggingarkostnaður á föstu verðlagi hefur ekki hækkað neitt með nýrri byggingarreglugerð. Hann er um 300 þús. kr. á fermetrann, hefur verið það frá 2012, frá ári til árs, og hefur ekki tekið neinum breytingum þrátt fyrir breytta byggingarreglugerð. Hins vegar hefur fasteignaverðið hækkað ítrekað. Þau flóknu vísindi sem stundum eru kölluð hagfræði geta væntanlega skýrt það. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að skýra það út fyrir mér með hvaða hætti hann telur að vandinn liggi í skipulagslögum og byggingarreglugerð og biðja hann að styðja það með rökum. Það er óásættanlegt að ráðherra þessa málaflokks, félagsmálanna, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Mér er það ánægja að fá að skýra áherslur mínar og áherslur frá þeim starfshóp sem starfar á vegum stjórnvalda að tillögum að lausnum á húsnæðisvandanum sem við glímum við núna. Þegar horft er til annars vegar byggingarreglugerðar og hins vegar skipulagslaga þá er fyrst og fremst í hinu síðarnefnda tilfelli horft til þess hvernig megi hraða undirbúningstíma framkvæmda, einfalda með einhverjum hætti þann tíma, sér í lagi með aukinni áherslu á þéttingu byggðar, sem tekur að fá útgefin byggingarleyfi á nýjar framkvæmdir. Það er vitað mál, og á sérstaklega við þegar um verkefni í þéttingu byggðar er að ræða, að um er að ræða verulegar kostnaðarframkvæmdir strax í upphafi, þ.e. gjarnan er verið að kaupa upp byggðarreiti, jafnvel rífa niður byggingar sem fyrir eru og greiða þar af leiðandi talsvert hátt fyrir hina eiginlegu lóð sem nota skal síðan undir framkvæmdina. Þar af leiðandi er ljóst að upphaflegur kostnaður getur verið umtalsverður og fjármagnskostnaður sömuleiðis ef framkvæmd eða undirbúningur framkvæmdar dregst mjög á langinn. Þeir aðilar sem í hópnum sitja, sem koma frá fjórum ráðuneytum auk sveitarfélaga, eru sammála um að þetta sé raunverulegt vandamál og þess vegna þurfum við að huga að því hvernig megi einfalda skipulagslöggjöfina með það að augnamiði að stytta undirbúningstíma framkvæmda án þess þó að brjóta á andmæla- eða kærurétti íbúa eða þeirra sem kunna að eiga hagsmuna að gæta vegna fyrirhugaðra framkvæmda og án þess að það komi niður á gæðum þeirra íbúða sem verið er að undirbúa byggingu á. Þess má geta í því samhengi að frændur okkar Norðmenn hafa nýverið gengið í gegnum svipaðar breytingar á skipulagslöggjöf sinni, einmitt með sama markmið, að stytta verulega undirbúningstíma framkvæmda, og með ágætum árangri. Þarna held ég að við getum gert vel í að stytta byggingartímann. Öll vitum við að kostnaður byggingarinnar endar á kaupanda. Hvað byggingarreglugerð varðar hef ég líka tekið það skýrt fram að þar horfum við þess til hvernig við getum gert byggingarreglugerð sveigjanlegri, hvernig horfa megi til rýmisskilgreiningar og annarra þátta án þess að það brjóti gegn meginmarkmiðum aðgengis fyrir alla, sem ég held að við séum öll sammála um að verði að hafa að leiðarljósi. Auðvitað getum við líka horft til reynslunnar af byggingu smáíbúða, smærri eininga eins og t.d. stúdentaíbúða, og þess sem við getum lært af því í mögulegri yfirfærslu á litlar íbúðir fyrir ungt fólk með fyrstu kaupendur í huga. Þetta er enn og aftur nokkuð sem við getum lært af nágrönnum okkar, t.d. í Noregi þar sem sama umræða hefur verið uppi. Það er alltaf þannig að auknar kröfur í byggingarreglugerð koma fram í kostnaði. Þegar rými eru stækkuð kemur það vissulega fram í heildarkostnaði íbúðar. Nú þekki ég ekki þær forsendur sem liggja að baki þeim kostnaðartölum sem hv. þingmaður vísar til, en hafa ber í huga að það er ýmislegt sem hefur áhrif á byggingarkostnað á hvern fermetra, þar með talið og ekki hvað síst fjöldi fermetra sem að baki liggur og hvers konar íbúðir er verið að byggja. Meðalkostnaður á fermetra getur vissulega verið lítið breyttur en t.d. má nefna að meðalstærð íbúða sem byggðar hafa verið á undanförnum misserum hefur stækkað mjög ört, sem heldur aftur af meðalkostnaði á hvern fermetra en þýðir að íbúðin verður mun dýrari fyrir vikið. Síðan hefur gengisþróun og annað unnið með okkur, enda talsvert hár kostnaður nýrra íbúða innfluttur. Þarna er horft til þess í starfshópnum sem fyrr er vísað til hvernig við getum einfaldað og stytt undirbúning framkvæmda, hvernig við getum skerpt á byggingarreglugerð enn frekar, m.a. með hliðsjón af reynslu nágranna okkar, til þess að lækka byggingarkostnað og gera ungu fólki og fyrstu kaupendum auðveldara um vik að komast af stað á fasteignamarkaði, hvort sem horft er til kaupa eða leigu á húsnæði.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og stóðst ekki freistinguna að blanda mér aðeins inn í þetta þar sem ég átti samtal við hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur árið 2012 um byggingarreglugerðina og skipulagslögin og þær miklu breytingar sem farið var í á laga- og reglugerðarumhverfinu á þeim tíma. Þá var markaðurinn eða byggingariðnaðurinn nánast botnfrosinn. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra segir hér. Það er mikilvægt að fara yfir skipulagsferlið. Ég vona svo sannarlega að við förum fljótlega að sjá tillögu hvað það varðar. Þetta er hins vegar verkefni sem heyrir undir annan ráðherra en hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra, það heyrir undir umhverfis- og auðlindaráðherra. Það sem ráðherrann gæti hins vegar komið með og hefur boðað að koma með eru lög sem snúa að húsnæðisáætlunum sveitarfélaganna. Þar myndi ég vilja hveta ráðherrann til þess að horfa til fyrirmynda í Bretlandi um það hvernig er hægt að tengja húsnæðisáætlanirnar við ákveðnar kvaðir eða skyldur 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Í svari hans kemur fyrst og fremst fram áhugi á því að hraða undirbúningstíma framkvæmda, eins og ég skil hann. Þá væri áhugavert að heyra að hvaða leyti við erum að tala beinlínis um framkvæmd laganna sjálfra og að hve miklu leyti við erum að tala um breytingar á frestum, sem eru náttúrlega töluverðir í því langa ferli sem eitt skipulagsferli er, ef svo má að orði komast. Í máli hv. þm. Eyglóar Harðardóttur kom fram að að sumu leyti er snúnara að þétta byggð en að byggja á óbyggðum svæðum, ekki síst vegna þeirra hagsmuna sem þar eru fyrir. En um leið þjónar það ákveðnum markmiðum, ekki síst loftslagsmarkmiðum og því um líku, þannig að það ríður á að vega og meta þá þætti. Mér finnst afar mikilvægt að halda því haga að byggingarreglugerð, þó að hún sé sennilega sú reglugerð í íslensku reglugerðarfargani sem tekur hvað mest pláss, bæði flestar greinar og flestar blaðsíður o.s.frv., er fyrst og fremst sett fram til þess að stuðla að gæðum. Hjá venjulegu alþýðufólki er um að ræða ævisparnaðinn í íbúðarhúsnæðinu. Við þurfum því að gæta mjög vel að því að ganga ekki á þær kröfur, af því að þær eru í raun kröfur fyrir allan almenning sem almannavaldið er að setja. Á sama tíma talaði löggjafinn mjög skýrt um það að við mættum ekki hverfa frá kröfunni um algilda hönnun og aðgengi fyrir alla. Ég fagna því sérstaklega að hæstv. ráðherra félagsmála og þar með fötlunarmála 

Frú forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu. Ég legg auðvitað áherslu á þörfina sem hefur verið nefnd varðandi byggingarreglugerð og skipulagslöggjöf, sem að vísu er ekki undir mínu ráðuneyti og ég ætla heldur ekki að svara hér fyrir hópinn sem kemur að þeirri vinnu. Þetta er hópur fjögurra ráðuneyta ásamt sveitarfélögum sem eru einmitt að gera sameiginlegar tillögur um hvaða breytingar þarna væri hægt að ráðast í, en meginmarkmið þeirra hefur verið þetta; hvernig getum við unnið gegn þeim mikla húsnæðisvanda og þeim mikla skorti á húsnæði sem nú er, og þá með ungt fólk og fyrstu kaup eða leigu sérstaklega að leiðarljósi? Þetta er ágæt ábending hjá hv. þm. Eygló Harðardóttur og er í vinnslu innan míns ráðuneytis hvað varðar húsnæðisáætlanir sveitarfélaga og hvernig megi skerpa þar á kvöðum og auðvitað það sem öllu máli skiptir, að tryggja nægt framboð og nægt framboð af fjölbreyttu húsnæði. Hvað varðar skipulagslöggjöfina sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir kom inn á, þar eru fjölmargir þættir sem hægt er að horfa til og ég veit að hópurinn mun án efa skoða. Það eru tímafrestir til að kæra, sér í lagi kannski þegar kemur að einfaldari breytingum, hvenær er um meiri háttar framkvæmd að ræða í nýbyggingum, hvenær eru minni háttar breytingar sem væri hægt að liðka fyrir, að kljúfa einingar upp í fleiri fastanúmer, mögulegar smávægilegar viðbyggingar og annað þess háttar, sem væri annars vegar til að hraða ferli fyrir viðkomandi framkvæmdir, en ekki síður til að draga úr því mikla álagi sem er á kerfinu nú þegar og hindrar framgang allra verkefna, stórra sem smárra. Það er nokkuð sem t.d. Norðmenn hafa skoðað. En ég ítreka enn og aftur að ég held að við séum öll sammála um að það verður alltaf að hafa gæði að leiðarljósi líka, en auðvitað verður að horfa til kostnaðar af reglugerðum, en um aðgengi allra eða algilda hönnun held ég við séum öll hjartanlega sammála og stendur ekki til að 

Virðulegi forseti. Ég beini hér fyrirspurn til hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra um samstarfsverkefni lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu og velferðarráðuneytisins um leit að týndum börnum sem komið var á í nóvember 2014. Í ritgerðinni „Týndu börnin í fjölmiðlum: Áhættuþættir unglinga sem strjúka að heiman“, eftir Unni Kristínu Sigurgeirsdóttur og Bryndísi Hall frá 2014, kom fram að heimilisaðstæður, vímuefnaneysla og upplifun í skóla væru helstu áhrifaþættirnir í því að börn strykju að heiman. Sú áhættuhegðun sem algengust væri hjá börnunum sem týnast væri vímuefnaneysla og hegðunar- og geðrænir erfiðleikar, en listinn væri hins vegar engan veginn tæmandi. Það væri oft þannig að börn sem strykju að heiman hefðu verið vistuð á stofnunum vegna áhættuhegðunar og væru mjög oft ósátt við að vera vistuð og vildu ekki fara í meðferð heldur vera í því umhverfi sem neyslan býður upp á. Það sem ég myndi vilja spyrja um er um árangurinn af þessu tilraunaverkefni. Eins og ég fór í gegnum erum við að fjalla hér um börn sem eiga mjög erfitt, búa oft jafnvel við erfiðar aðstæður, eru í neyslu, eiga í erfiðleikum í skóla. Í bréfi félagasamtakanna Olnbogabörnin til lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu var hvatt þess til að verkefninu yrði haldið áfram. Þar kom fram að verkefnið væri mjög brýnt og að þau teldu að það hefði skilað umtalsverðum árangri. Það hefði náðst að stytta viðbragðstíma lögreglunnar til muna þegar tilkynnt væri um týnd ungmenni, það þyrfti síður að lýsa eftir þeim í fjölmiðlum, þau fyndust fyrr og væru því skemur í aðstæðum sem væru þeim hættulegar, ekki hvað síst með fullorðnum, hættulegum einstaklingum. Það vakti líka athygli mína að samtökin bentu á að þau teldu að verkefnið hefði líka leitt til ákveðinnar viðhorfsbreytingar innan lögreglunnar hvað varðaði börn og ungmenni með áhættuhegðun og að foreldrar, forsjáraðilar og börnin sjálf bæru aukið traust til lögreglunnar og fyndu að vel væri tekið á stöðu þeirra og vanda. Það væri litið alvarlegum augum að verið væri að hýsa börn og ungmenni undir lögaldri í leyfisleysi. Í nýbirtri afbrotatölfræði lögreglunnar frá því í mars 2017 kemur fram að lögreglan hafi aldrei fengið fleiri beiðnir um leit að týndum ungmennum frá því að verkefnið hófst, í nóvember 2014. Alls bárust 32 beiðnir um leit, samanborið við 19 beiðnir í febrúar. Aukningin var þá á ári 53% en bárust að meðaltali tvö ár á undan. Ég hef mikinn áhuga á að heyra frá ráðherranum hvernig hann metur reynsluna af þessum tilraunaverkefni og hver séu áform hans og þá lögreglunnar, og þá væntanlega barnaverndaryfirvalda líka sem heyra undir hæstv. ráðherra, um framtíð þessa verkefnis.

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir þessa umræðu. Ég held að við getum öll verið sammála um alvarleika og mikilvægi þessa máls. Það er ánægjulegt frá að greina að í stuttu máli má segja að reynslan af þessu tilraunaverkefni hafi verið ákaflega góð. Samtöl mín við yfirmenn lögreglu á höfuðborgarsvæðinu benda ekki til annars en að því verði haldið áfram af sama metnaði og einkennt hefur verkefnið undangengin ár. Þetta verkefni var styrkt í tvö ár, 2015 og 2016, um 10 milljónir hvort ár, af velferðarráðuneytinu, er núna fjármagnað af fjárhagsáætlun lögreglumembættisins. Í upplýsingum frá lögreglu kemur fram að þrjú ungmenni munu hafa látist í þessum strokuhópi árið 2014 en frá því að verkefnið var sett á laggirnar hafi ekkert ungmenni látist sem leitað hefur verið að með þessum hætti. Einn starfsmaður lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu hefur helgað sig algerlega verkefninu og vinnur það m.a. með MST-meðferðaraðilum meðan verið er að styrkja þjónustukerfið í kringum viðkomandi ungling. Það hefur m.a. leitt af sér að í stað þess að áður fór, ef ég man rétt, um helmingur barna sem leitað var að með þessum hætti inn á meðferðarheimili eins og Stuðla er það um eða innan við þriðjungur í dag eftir að verkefnið hófst. Ekki er aðeins um það að ræða að viðbragðstíminn hafi styst, börnin finnist miklu fyrr en áður, heldur virðast úrræðin í kringum börnin einnig mun betri og styrkari en áður. Olnbogabörn, sem hv. þingmaður vísaði til í fyrirspurn sinni, hafa lýst eindreginni ánægju með verkefnið og telja það hafa skilað umtalsverðum ávinningi. Barnavernd Reykjavíkur telur verkefnið sömuleiðis afskaplega gott og leggur áherslu á að gott samráð sé milli aðila í málefnum barnanna. Nú er svo komið að viðbragðstími lögreglu er að ég held um 20 mínútur að meðaltali frá því að Barnavernd sendir leitarbeiðni þar til málið hefur verið skráð, lýsing á barni kölluð út og það skráð eftirlýst í kerfum lögreglu. Eins og áður sagði er síðan sérstakur starfsmaður embættisins sem hefur helgað sig þeim málum og beitir sér þá fyrir skjótri leit. Hvað varðar greiningu á fjölda barna var leitað að rúmlega 80 börnum á hvoru ári um sig, 2015 og 2016, eða alls 163. Þar af voru um 60 börn sem leitað var að í fyrsta skipti á hvoru ári, stúlkur voru aðeins fleiri en strákar. Það sem af er árinu 2017, talið til og með apríl, hefur verið leitað að 42 börnum og ungmennum en þar af var 21 barn sem leitað var að í fyrsta skipti, strákar voru 25 og stúlkur 17. Um 89% hópsins eru börn á aldrinum 14–17 ára en yngstu tvö börnin sem leitað var að á tímabilinu voru 11 ára. Leitarbeiðnirnar berast allan sólarhringinn en flestar berast upp úr miðnætti. Sá tími sem börn voru týnd var nokkuð misjafn, allt frá einni klukkustund upp í 13 daga, það tímabil sem lengst var. Meðaltalið er um 31 klst., þ.e. að jafnaði er börnunum náð út úr þessum aðstæðum á rétt rúmum sólarhring. 10% leitarbeiðna eiga við um börn utan höfuðborgarsvæðisins en sem fyrr sagði hefur verkefnið verið fest í sessi hjá lögreglunni í Reykjavík og gerir embættið ráð fyrir að halda því áfram. Kostnaður er nú um 20 millj. kr. á ári en fjármagnið vegna ársins 2017 er tekið af rekstrarkostnaði lögreglu.

Frú forseti. Ég þakka hv. málshefjanda og ráðherra fyrir þessi svör. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál og óhuggulegt til þess að hugsa hversu há prósenta af þessum börnum sem leitað er að er undir lögaldri, tæplega 90%. Það er gríðarlega hátt hlutfall. Af þessu börnum eru í kringum tveir þriðju stelpur og meðalaldurinn er um 15 ár. Ef við erum að leita að 15–18 börnum á mánuði, undir 18 ára, eins og árið 2015, og svo kom ráðherra með nýrri tölur, er það gríðarlegur fjöldi. Það er mikilvægt að efla þetta starf. Dýrustu leitirnar í hverjum einasta mánuði kosta 450–500 þúsund. Kostnaðurinn hleðst fljótt upp. Þess vegna hef ég miklar áhyggjur af því, miðað við fjármagnið sem lögreglan kallar eftir og ráðherra minnist á, að þetta eigi að fjármagna með fé lögreglunnar sem er allt of þröngur stakkur skorinn. 

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherranum kærlega fyrir greinargóð svör varðandi verkefnið um leit að týndum börnum. Það er ánægjulegt að heyra að árangurinn af því tilraunaverkefni sé góður og þetta sé orðið fastur hluti af starfsemi og fjárhag lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu. Hins vegar er spurning hvort hægt sé að útvíkka þetta og horfa til þess hvort þörf sé á sambærilegum úrræðum hjá lögreglunni annars staðar á landinu í leit að týndum börnum. Eins og ráðherra fór í gegnum, og hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir talaði um það sama, er mikilvægt að finna börnin sem allra fyrst, að þau séu ekki í aðstæðum sem ógna öryggi þeirra. Ráðherrann nefndi hversu alvarlegt þetta getur verið og var þegar við vorum ekki með þessi úrræði og hver tíðni barna var sem létust. Eins og ráðherrann sagði kostaði velferðarráðuneytið þetta tilraunaverkefni til helmings á móti lögreglunni, 10 milljónir. Það væri áhugavert að heyra frá ráðherranum hvernig hann sér fyrir sér að ráðstafa þeim fjármunum, hvort ætlunin sé að nýta þá fjármuni inn í ný verkefni, sem koma vonandi í aðgerðaáætluninni gegn ofbeldi. Er ætlunin að efla enn frekar MST-teymið og tryggja að það sinni verkefnum sínum hringinn í kringum landið eða fara þeir fjármunir í önnur verkefni sem ráðherrann telur mikilvæg svo að við getum stutt betur við viðkvæmustu einstaklinga okkar?

Frú forseti. Ég þakka enn og aftur fyrir þessa góðu og mikilvægu umræðu. Það skiptir gríðarmiklu máli að þetta úrræði verði áfram fastur liður í starfsemi lögreglunnar, og vonandi um allt land, ekki einungis hér á höfuðborgarsvæðinu, þó svo að eðli málsins samkvæmt sé umfangið auðvitað mest hér. Reynslan af þessu hefur sýnt og raunar reynslan af öðrum samstarfsverkefnum lögreglu og barnaverndaryfirvalda, til dæmis þegar kemur að heimilisofbeldi, hversu mikilvægt er að þetta samstarf sé öflugt og gott öllum stundum og hversu mikill ávinningur getur orðið af slíku samstarfi. Það hefur sýnt sig vel í báðum þessum tilvikum, varðandi leit að týndum börnum en ekki síður þegar kemur að hagsmunum barnanna í heimilisofbeldi. Þetta samstarf getur skilað gríðarlega miklum og mikilvægum ávinningi. Hv. þm. Eygló Harðardóttur spyr út í þær fjárhæðir sem varið var til þessa verkefnis á árunum 2015–2016. Það er sjálfsögðu til skoðunar hvernig við getum stutt betur við þessa samstarfsfleti fram á veginn. Auðvitað er eðlilegt að þetta verði með tíð og tíma fastur hluti af starfsemi lögreglunnar og þar með fjármagnað af föstum framlögum til embættisins. En við eigum, sér í lagi í tengslum við fyrirhugaða aðgerðaáætlun stjórnvalda gegn ofbeldi, að horfa til þess hvernig hægt er að draga lærdóm af þessum tveimur verkefnum sem hér hafa verið nefnd og hvernig við getum þróað t.d. samstarf lögreglunnar og barnaverndaryfirvalda og annarra hagsmunaaðila enn frekar. En ég þakka enn og aftur ákaflega áhugaverða og gagnlega umræðu.

Virðulegi forseti. Á þskj. 611 beindi ég nokkrum fyrirspurnum til hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra um fósturbörn og bað m.a. um upplýsingar um hversu mörg þau væru og hversu mörg væru í ættingjafóstri og í fóstri hjá ótengdum einstaklingum. Ég spurði jafnframt hversu hátt hlutfall fósturbarna útskrifast úr 10. bekk grunnskóla og hversu hátt hlutfall lýkur framhaldsskólaprófi, hversu mörg börn hætta í fóstri árlega og hvaða stuðning þau fá frá hinu opinbera eftir að fóstri lýkur. Í svarinu er mjög augljóst að þrátt fyrir að við séum með 400 börn á hverju ári í fóstri, þar af 1/3 hjá ættingjum og 2/3 hjá óskyldum, þá virðumst við hafa mjög litlar upplýsingar um hvernig börnunum farnast í fóstrinu og eftir fóstrið. Þetta er í samræmi við þær upplýsingar sem ég fékk á sínum tíma á fundi með Félagi fósturforeldra. Þau töluðu um að þau sinntu mjög mikilvægum verkefnum við að sinna og byggja upp börn sem af einhverjum ástæðum geta ekki búið lengur hjá foreldrum sínum. Þau kölluðu mjög eftir auknum stuðningi. Þegar spurt er t.d. hvort fósturbörn útskrifist úr 10. bekk grunnskóla og hversu mörg þeirra ljúki framhaldsskólaprófi, sem flest börn á Íslandi eru að gera, erum við einfaldlega ekki með upplýsingar um það. Við erum heldur ekki með upplýsingar, samkvæmt þessum svörum, um það hvers konar stuðning fósturbörn fá frá hinu opinbera. Það var eitt af því sem fósturforeldrar nefndu, að þau væru búin að vera með mörg börn í fóstri og síðan eftir að börnin hættu í fóstri hjá þeim, 18 ára eða tvítug eins og er möguleiki á að framlengja til, þá hafa börnin engan annan að leita til en fósturforeldra sinna. Fósturforeldrarnir eru kannski með mjög mörg börn sem geta ekki leitað annað en til þeirra. Þeir reyna að gera sitt allra besta en það virðist ekki mikið hugað að því hvernig við getum stutt betur við börnin. Það er mjög mikilvægt að ráðherrann svari því hvernig hann sér fyrir sér að bæta gæði fósturs og auka eftirfylgni og eftirlit með fósturbörnum. Þetta er, og á að vera, lykilúrræði okkar þegar kemur að því að sinna börnum sem geta ekki búið lengur á heimili sínu. Það hefur sýnt sig í öðrum löndum 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Ég verð bara að taka undir með hv. þingmanni. Við vitum of lítið um þennan hóp. Við söfnum of litlum upplýsingum saman um hvernig börnum vegnar í fóstri, hvernig þeim vegnar eftir að fóstri lýkur, hvernig skólagöngu er háttað o.s.frv. Ég held að við þurfum raunar að skoða betur hvernig við höldum utan um nákvæmlega þessa þætti og hlutverk barnaverndaryfirvalda og Barnaverndarstofu þegar kemur að ráðgjöf og aðstoð við sveitarfélögin í fósturúrræðum sem þessum. Við erum með eðli máls samkvæmt mjög stífan ramma þegar kemur að ákvörðun um forsjársviptingu, sem er auðvitað rétt og eðlilegt, enda um grafalvarlegan hlut að ræða, en umgjörð okkar virðist vera talsvert veikari og eftirfylgnin þegar kemur síðan að næstu skrefum sem varðar ákvörðun um fóstur, eftirlit með og mat á árangri hjá fósturfjölskyldum og hvernig börnunum vegnar í framtíðinni. Það hlýtur að vera lykillinn í þessu öllu saman að við fylgjumst mjög vel með og metum framgang barnanna og hvaða áhrif sú ákvörðun um breytingu á þeirra högum hefur á umhverfi þeirra. Fyrir þinginu liggur tillaga til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun á sviði barnaverndar, sem ég reikna með að hv. þingmaður og forveri minn í starfi kannist ágætlega við. Þar er einmitt verið að taka á mörgum þessara atriða, t.d. með hvaða hætti megi fjölga fósturforeldrum, því það er ekkert launungarmál að þörf fyrir þessi úrræði hefur aukist mjög, en á móti hefur hins vegar dregið úr einhvers konar stofnana- eða heimilisvistun barna. Það er því mikilvægt að fjölga hæfum einstaklingum sem hafa áhuga á því að gerast fósturforeldrar. Það er eitt af verkefnunum í framkvæmdaáætlun að veita sérstakt fjármagn til þess, en ekki síður líka að veita þeim sem þegar eru starfandi innan kerfisins sem fósturforeldrar möguleika á því að styrkja og efla sína fræðslu og þekkingu. Á næstu 12 mánuðum er gert ráð fyrir að hafinn verði undirbúningur að framhaldsnámskeiði fyrir fósturforeldra sem þá lokið hafa grunnnámskeiði. Á sama tímabili er einnig verið að undirbúa námskeið fyrir fósturforeldra um sértæka erfiðleika barna til að tryggja viðeigandi stuðning við börn með mismunandi þarfir. Þá verða einnig haldin sérstök námskeið fyrir einstaklinga sem hafa áhuga á að því að gerast vistforeldrar fylgdarlausra barna sem sótt hafa um alþjóðlega vernd. Þá mun á næstu 12 mánuðum fara fram fýsileikamat á því hvort innleiða eigi svokallað meðferðarfóstur í barnavernd fyrir börn á Íslandi. Á sama tíma verður einnig kannað hvort innleiða eigi aðrar gagnreyndar aðferðir til þess að styðja betur við börn á fósturheimilum, fósturforeldra og eftir atvikum kynforeldra barns. Þannig verður jafnframt unnt að bæta aðlögun fósturbarna að heimilum kynforeldra í lok tímabundins fósturs. Einnig spyr hv. þingmaður hvernig ráðherra hyggist bæta eftirfylgni og eftirlit með fósturbörnum. Það er rétt að benda á að fósturráðstafanir fara fram í samstarfi ríkis og sveitarfélaga. Barnaverndarstofa fer með umsjón fósturmála og sér um námskeiðshald fyrir fósturforeldra og annast leyfisveitingar, en það er síðan hlutverk barnaverndarnefndar sem ráðstafar barni í fóstur að fylgjast með aðbúnaði og líðan barnsins og því að fósturráðstöfunin nái tilgangi sínum. Það er sömuleiðis á hendi barnaverndarnefndar og félagsþjónustu að veita barni og foreldrum stuðning og þjónustu eftir lok fósturráðstöfunar. Það er hins vegar brýnt að efla og bæta eftirlitið. Að því marki hefur þegar verið gerð grein fyrir fyrirhuguðum breytingum í ráðuneytinu varðandi sérstaka eftirlitsstofnun innan ráðuneytisins til þess að skerpa á eftirlitsþætti ráðuneytisins sjálfs, en einnig lýsi ég mig reiðubúinn til nánara samstarfs með sveitarfélögunum um hvernig við getum eflt þetta úrræði og ekki hvað síst eftirlit með því og samræmt gæði þess og árangur um land allt. Á haustmánuðum mun ráðuneytið síðan hefja vinnu 

Virðulegi forseti. Ég vona svo sannarlega að forseti sé að fylgjast með, þetta mál sem snýr að framkvæmdaáætlun um barnavernd er einmitt í vinnslu í velferðarnefnd þessa dagana. Þetta er að mínu mati einkar mikilvægur þáttur þeirrar framkvæmdaáætlunar, þær aðgerðir sem er verið að huga að, að bæta og styrkja fósturforeldra í verkefnum sínum til þess að börnunum líði sem allra best og við getum stutt sem best við þau. Gagnrýndar rannsóknir hafa sýnt okkur betur og betur hversu miklu máli skiptir að börn alist upp við góðar fjölskylduaðstæður og áætlun endurspeglar það svo sannarlega. Að sama skapi er mikilvægt að styðja fósturforeldra í oft mjög erfiðum verkefnum með börn sem hafa upplifað margt slæmt og orðið fyrir miklum áföllum. Þess vegna skiptir svo miklu máli að við áttum okkur á því hvernig fósturbörnunum gengur í framhaldinu, eftir að hafa verið í fóstri. Ég myndi líka telja það áhyggjuefni, og það eru aðrar tölur sem er mikilvægt að halda utan um, ef mikil velta er á fósturforeldrum, ef búið er að þjálfa, fara í gegnum námskeið, ef fjölskyldur koma inn sem hafa mikinn áhuga á verkefninu en hætta af einhverri ástæðu. Það hlýtur að segja okkur að við styðjum ekki nægilega vel við þessar fjölskyldur. Að sama skapi er mjög mikilvægt að styðja við upprunafjölskylduna og tryggja eins og hægt er að ekki þurfi að grípa til þess að setja barn í varanlegt, tímabundið eða styrkt fóstur. Ég er mjög ánægð að heyra þessa áherslu frá ráðherranum og fagna því að ætlunin sé að 

Frú forseti. Ég vil enn og aftur þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég hygg að við séum sammála í þeim áherslum sem hún hefur haft fram að færa. Mér þótti það mjög umhugsunarvert, komandi nýr að þessum málaflokki fyrir skömmu síðan, hversu litlar upplýsingar, lítil samantekt virðist vera á því hvernig þeim börnum vegnar sem færð eru í fóstur, hvort sem er tímabundið eða varanlega, og hlýtur auðvitað að teljast ákveðinn áfellisdómur yfir kerfinu. Mér finnst þetta endurspegla hálfgert áhugaleysi á afdrifum barnanna og hversu lítinn metnað við leggjum í raun í mat á árangri, sem hlýtur að vera lykilatriði þessa máls. Hér er um gríðarlega alvarlegt inngrip í líf barna að ræða. Það er mjög afdrifarík ákvörðun sem þarna hefur verið tekin og væntanlega af ríkri ástæðu, en þeim mun mikilvægara er að við leggjum metnað okkar í að fylgjast með hvernig börnunum reiðir af og hvernig við getum bætt úrræði fyrir þau, bætt þjálfun og fræðslu til fósturforeldra, fjölgað þeim og svo fram eftir götunum. Það verður verkefni mitt að hefja vinnu við nýja áætlun í barnavernd. Það verður án efa eitt af áherslumálum þeirrar áætlunar hvernig við getum styrkt þessi úrræði frekar og ekki síst styrkt eftirlitið og leiðsögn barnaverndaryfirvalda og Barnaverndarstofu sem og mat á árangri og annað. Ég þakka aftur fyrir góða umræðu.

Virðulegi forseti. Ég spyr um aðgerðir til að vinna gegn ofbeldi gegn fötluðum börnum. Við sjáum aukna tíðni tilkynninga um ofbeldi. Í fyrirspurn sem ég beindi til hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra kom fram að tilkynningar um ofbeldi á tímabilinu 2007–2016 hefðu aukist, ekki síst tilkynningar um tilfinningalegt og sálrænt ofbeldi. Hins vegar má segja að það skorti betri upplýsingar um tíðni ofbeldis gegn fötluðum börnum. Ástæðan fyrir því að ég tek þetta sérstaklega upp er sú að þótt ég telji að ný framkvæmdaáætlun í barnavernd sem liggur fyrir þinginu sé að mörgu leyti ágæt þá bar ég þá von í brjósti að þar yrði sérstaklega hugað að ofbeldi gegn fötluðum börnum í ljósi þess hversu viðkvæmur sá hópur er. Þess vegna er leitt að sjá að orðin „fatlað barn“ koma aðeins einu sinni fyrir í greinargerð ályktunarinnar en ekki textanum og þar er að auki fjallað um það sem var gert árið 2016 en ekki horft til framtíðar og þess sem við gætum gert. Ástæða þess að ég nefni þetta er að í skýrslu um rannsóknir sem voru unnar í samstarfi við Alþjóðaheilbrigðisstofnun kom fram að fötluð börn eru 3,2% líklegri en ófötluð börn til að verða fyrir hvers konar ofbeldi. Þau eru næstum fjórum sinnum líklegri en ófötluð börn til að verða fyrir líkamlegu ofbeldi og tæplega þrisvar sinnum líklegri en ófötluð börn til að verða fyrir kynferðislegu ofbeldi. Þetta eru sláandi tölur og við sjáum þetta ekki í tíðni tilkynninga hjá okkur. Þetta ætti að birtast í tilkynningunum en gerir það ekki. Þetta eru alþjóðlegar rannsóknir. Þegar við höfum borið okkur saman við önnur lönd hefur aftur og aftur komið fram að staðan er svo sannarlega yfirleitt ekki betri hér. Börn með þroskaskerðingu virðast samkvæmt þessari rannsókn vera í mestri hættu. Þar eru líka áberandi börn sem búa við heyrnaskerðingu. Börn með þroskaskerðingu eru tæplega fimm sinnum líklegri en ófötluð börn til að verða fyrir kynferðislegu ofbeldi. Við vitum að við búum við fordóma, þöggun, mismunun gagnvart fötluðum börnum og fötluðu fólki. Það er skortur á þekkingu á aðstæðum þeirra. Þess vegna kalla eftir því frá hæstv. ráðherra að hann svari því hvort hann sé tilbúinn til að hvetja nefndina til að gera ákveðnar breytingar á aðgerðaáætluninni til að huga sérstaklega að fötluðum börnum í samræmi við sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks sem er verið að samþykkja. 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrirspurnina. Þetta er að snúast upp í ágætissamtal á milli okkar hv. þingmanns í dag með þriðju fyrirspurninni í röð en allar um mjög mikilvæg málefni. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður nefni að erlendar rannsóknir sýna fram á stóraukna tíðni ofbeldis gagnvart fötluðum börnum og er engin ástæða til að ætla annað en að það sé með sama hætti hér þó svo að við sjáum ekki tilkynningar í þeim takti. Það er verið að vinna mjög mikið starf þessar vikurnar og mánuðina í endurskoðun á atriðum laga um málefni fatlaðra. Það má nefna þau málefni sem eru til meðhöndlunar hjá þinginu þar sem lögð eru drög að innleiðingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks í lagaumgjörð og framkvæmd, frumvarp til laga um þjónustu við fatlað fólk með mikla stuðningsþörf, sem ég hef þegar mælt fyrir, frumvarp til laga um félagsþjónustu og framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðra. Það má líka nefna að við höfum þegar tekið ákvörðun, og það endurspeglast í nýrri ríkisfjármálaáætlun, um að veita aukið fjármagn til réttindagæslu fyrir fatlað fólk, úrræði sem hefur reynst vel en vantar að efla umtalsvert, einkum í tengslum við málefni sem þessi þar sem grunur leikur á að brotið sé á réttindum fatlaðs fólks, sér í lagi barna, hvað þá þegar um mögulegt ofbeldi er að ræða. Því til viðbótar má nefna áætlun sem hafin er vinna við undirbúning á varðandi nýja áætlun í barnaverndarmálum sem vonandi kemur fyrir þingið á næsta starfsvetri. Síðast en ekki síst er nýundirrituð aðgerðaáætlun gegn ofbeldi sem ég undirritaði nýlega ásamt þremur öðrum ráðherrum, þ.e. dómsmálaráðherra, heilbrigðisráðherra og menntamálaráðherra. Í þessum sem öðrum eftirlitsmálum þegar kemur að eftirlitsskyldu ráðuneytisins skiptir gríðarlega miklu máli að efla þann þátt í starfsemi þess. Þar vísa ég aftur til áforma um sérstaka eftirlitsstofnun innan ráðuneytisins til að greina betur á milli hlutverks framkvæmdarvaldsins og eftirlits með ákvörðunum sem teknar eru innan ráðuneytisins sjálfs og ekki síður á vettvangi sveitarfélaga og annarra undirstofnana ráðuneytisins. Undirbúningur að stofnun þessarar ráðuneytisstofnunar er vel á veg komin og vonast ég til að hægt verði að ýta henni úr vör núna í haust. Þetta er, enn og aftur, málaflokkur sem við þurfum að taka mun fastari tökum en við höfum gert, sér í lagi í gegnum barnaverndaráætlanir okkar, þau úrræði sem finna má í löggjöfinni um fatlaða einstaklinga. Þó svo að þessar áherslur endurspeglist verulega í nýrri barnaverndaráætlun tek ég undir það með hv. þingmanni og hefði engar athugasemdir við það að velferðarnefnd tæki núverandi fyrirliggjandi barnaverndaráætlun til skoðunar í því ljósi og skoðaði hvernig mætti styrkja enn frekar úrræði þegar kemur að mögulegu ofbeldi gegn fötluðum börnum. Þetta er háalvarlegur hlutur. Þetta er okkar viðkvæmasti hópur, hópur sem okkur hlýtur að bera rík skylda til að gæta hagsmuna fyrir í alla staði, sér í lagi þegar kemur að svo grafalvarlegum málum sem þessum. Ég þakka enn og aftur fyrirspurnina.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svörin og fyrir umræðuna um þetta mál, ofbeldi gegn fötluðum börnum. Það er að mínu mati einkar mikilvægt að við ræðum þetta hér. Við erum tiltölulega nýlega farin að gera okkur grein fyrir því í hversu mikilli áhættu börn með fötlun og fatlað fólk er gagnvart ofbeldi. Ég vona svo sannarlega að nefndarmenn velferðarnefndar hugi að því hvort hægt sé að bæta aðgerðalið inn í framkvæmdaáætlunina, ekki bíða eftir því að við fáum nýjan lið inn heldur bæta honum strax við. Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu er sjálf farin að fjármagna leit að týndum börnum, eins og við ræddum áðan. Það þýðir að ráðherrann hefur væntanlega aðeins svigrúm innan síns ramma og gæti hugsanlega aukið þjónustuna enn frekar til að vinna gegn ofbeldi gegn fötluðum börnum. Ég vil minna sérstaklega á tillögu samstarfsnefndar um orlofsmál fatlaðs fólks sem ætti að leiða af sér skýrari verklagsreglur fyrir þjónustuveitendur. Er eitthvað þar sem væri hugsanlega hægt að fara í? Við höfum verið að gera ýmislegt. Við höfum verið að reyna að efla þjónustu Barnahúss. Talað er um að breyta þurfi lagaumhverfinu þar og styrkja lagastoðina undir Barnahúsi. Þar vonast ég svo sannarlega til að verði sérstaklega nefnd þjónusta við fötluð börn. Það er líka jákvætt að ætlunin sé að efla enn frekar réttindagæslumennina. Ef ráðherrann er að leita eftir frekari verkefnum þá hefur lögreglan verið að breyta verklagi sínu þegar kemur að því að rannsaka ofbeldisbrot gagnvart fötluðu fólki. 

Virðulegur forseti. Ég þakka enn og aftur þessa ágætu umræðu. Það verður seint undirstrikað hversu mikilvægt mál hér er um að ræða og hversu mikilvægt er að við gerum betur í þessum efnum. Ég vísa aftur til þeirra úrræða sem til skoðunar eru innan ráðuneytisins varðandi það að efla eftirlitshlutverk ráðuneytisins sjálfs, efla sérstaklega hlutverk réttindagæslumanna og fjölga þeim og að sama skapi þjálfun þeirra og þekkingu á málaflokknum, sérstök aðgerðaáætlun gegn ofbeldi og huga þar sérstaklega að stöðu fatlaðs fólks. Allt eru þetta gríðarlega mikilvægir þættir. Hv. þingmaður nefndi löggjöf um Barnahús, úrræði sem hefur reynst einstaklega vel einmitt og orðið að alþjóðlegri fyrirmynd. Það hefur verið framlag okkar inn í þetta umhverfi og mikið eftir því tekið á sínum tíma og raunar enn. Það er alveg rétt að þar þarf að styrkja lagaumgjörð enn frekar og kannski vel við hæfi nú að ráðast í þá vinnu og þá ekki síst í því samhengi sem hér er rætt. Þetta er umræða sem við hljótum að vilja taka áfram. Ég vona svo sannarlega að hv. velferðarnefnd taki málið til skoðunar í þessu ljósi en að sama skapi get ég fullvissað hv. þingmann um að þessi áherslumál verða höfð sérstaklega að leiðarljósi við mótun nýrrar áætlunar í barnaverndarmálum og ekki síður varðandi þá aðgerðaáætlun sem fyrirhugað er að smíða hér um aðgerðir gegn ofbeldi. Ég þakka enn og aftur umræðuna.

Frú forseti. Mig langar að segja frá því að ég kann mjög vel við kisur en hef verið hrædd við hunda síðan ég man eftir mér. Ég verð t.d. smá stressuð þegar ég er úti að ganga og mæti hundum í spássitúr með eigendum sínum, en yfirleitt er það svo að hundaeigendur stytta í taumnum þegar þeir sjá óttaslegið hik mitt. Og þannig á það að vera. Það er þetta með að hafa aðeins færri reglur en stuðla að meiri tillitssemi sem mér finnst ákjósanlegt í samfélaginu. Ég ræddi þetta einnig fyrir nokkru síðan í umræðu hér í þingsal um rafrettur. Erum við hætt að gera ráð fyrir tillitssemi í samfélaginu í allri löggjöf og reglusetningu? Ég vona ekki. Ég er alla vega ekki tilbúin til að gefa tillitssemina upp á bátinn. Mér finnst því sjálfsagt að hundar megi fara í göngutúr um götur borgarinnar svo lengi sem það er tekið tillit til þeirra sem óttast þá. Eins þykir mér sjálfsagt að hundar fái að stinga fæti, eða fjórum, inn á opinbera staði eins og kaffihús þótt ég viti og virði að margt fólk óttast dýr eða er með ofnæmi fyrir þeim. En hvað gerum við þá? Hið auðvelda er vissulega að setja nógu stífar reglur sem taka enga sénsa á að þær geti mögulega orðið einhverjum til ama. En ég vona að við séum ekki sátt við að það verði alltaf auðvelda leiðin sem verður ofan á, að setja reglur sem einfaldlega banna í staðinn fyrir að reyna að takast á við blæbrigði mismunandi þarfa fólks. Hví í ósköpunum ætti okkur ekki að takast að setja reglur með frelsi, skynsemi og tillitssemi, allt í einum graut, að leiðarljósi? Með það fyrir augum talaði ég fyrir tillögu sem var samþykkt í borgarstjórn fyrir tveimur árum síðan sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Borgarstjórn samþykkir að beina þeim tilmælum til ríkisvaldsins að rýmka reglur um hollustuhætti og matvæli svo það sé hverju sveitarfélagi í sjálfsvald sett hvernig það kýs að haga reglum um á hvaða stöðum sé leyfilegt að hafa dýr, svo sem á kaffihúsum, veitingastöðum, líkamsræktarstöðvum, samkomuhúsum o.s.frv. Það er réttlætismál að sveitarfélög hafi svigrúm gagnvart eigendum slíkra staða að leyfa dýrahald ef þeir óska.“ Þessi hvatning frá borgarstjórn Reykjavíkur til ríkisins hefur legið hjá umhverfisráðuneytinu síðan þá, eða fyrir tæpum tveimur árum síðan. Nú er ég því orðin mjög spennt að heyra frá nýjum ráðherra ráðuneytisins um hvað sé að frétta af þessu máli. Það er mín einlæga von að vel verði tekið í að ríkið láti af miðstýringu þessara reglna og treysti sveitarfélögum til að setja sér reglur um hvernig best sé mætt mismunandi þörfum og sjónarmiðum gagnvart blessuðum dýrunum í umhverfi okkar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda mjög áhugaverða fyrirspurn um þetta mál. Fyrst ætla ég aðeins að rekja reglugerð um hollustuhætti, sem er auðvitað komin til ára sinna. Það er mjög mikilvægt að endurskoða mörg ákvæði hennar. Minni háttar uppfærsla, þar sem tekin verða inn og breytt ákvæðum sem lítill ágreiningur er um, var kynnt á vef ráðuneytisins 24. mars sl. Ákvæði er varða staði sem heimilt er að hleypa hundum, köttum eða öðrum dýrum inn á eru m.a. rýmkuð örlítið og ákvarðanir því tengdar fluttar frá ráðuneyti til heilbrigðisnefnda. Stefnt er að því að setja þessa breytingarreglugerð í næsta mánuði. Næsta skref hjá ráðuneytinu er svo að endurskoða heildstætt ákvæði um dýrahald á opinberum stöðum. Liggur fyrir að fylgiskjal III með reglugerðinni, sem fjallar um húsrými og lóðir sem ekki má hleypa gæludýrum inn á, verði þá tekið til endurskoðunar. Erindi borgarstjórnar Reykjavíkur um sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga um dýrahald á opinberum stöðum hefur verið til umfjöllunar í ráðuneytinu og hefur verið sent til umsagnar til Umhverfisstofnunar, Samtaka heilbrigðiseftirlitsráða á Íslandi, embættis landlæknis, Læknafélags Íslands og Astma- og ofnæmisfélags Íslands. Í erindinu er þeim tilmælum beint til ríkisvaldsins að rýmka reglur um hollustuhætti svo það sé hverju sveitarfélagi í sjálfsvald sett hvernig það kýs að haga reglum um á hvaða stöðum sé leyfilegt að hafa dýr, eins og fyrirspyrjandi fór í gegnum áðan. Í reglugerð um hollustuhætti er fjallað um húsrými og lóðir sem ekki má hleypa hundum og köttum og öðrum gæludýrum inn á, en við verðum að skoða hvort hægt sé að taka einhverja staði út af þeim lista og rýmka enn frekar. Þá þarf að hafa í huga og skoða sérstaklega að gera greinarmun á því hvort viðkomandi þarf að vera á tilteknum stað, t.d. að sækja heilsugæslu eða vera í mötuneyti grunnskóla, eða hafi val um að fara t.d. á kaffihús, að gerður sé greinarmunur á þeim stöðum hvað varðar frelsi til þess að koma með dýr inn á. Við þessa vinnu verður áfram haft samráð við haghafa. Ráðuneytið mun leggja áherslu á að ætíð verði tekið mið af velferð dýra sem og hagsmuna fólks, þar á meðal einstaklinga sem hafa ofnæmi fyrir gæludýrum. Ég vil segja það alveg hreinskilnislega að ég hef ekki tekið afstöðu til þess hvort það eigi að setja það í hendur einstakra sveitarfélaga hvar megi hafa gæludýr. Þó er það sem ég nefndi áðan ofarlega í huga hvað varðar muninn á stöðunum. Þetta hefur kannski með það að gera að sjálf er ég vön dýrum í sveit en ekki í borgum. En auðvitað skiptir máli að fara í gegnum þetta. Fyrirspyrjandinn rakti það áðan, og ég er sammála henni í því, að við eigum ekki að vera að hafa reglur sem eru óþarfar. Ef reglur eru einhverjum til ama eigum við að skoða þær. Það er sannarlega þannig að þær reglur sem nú eru í gildi eru einhverjum til ama, það að mega ekki fara með hundinn sinn eða kött upp í strætó. Það er einhverjum til ama og þá eigum við að skoða það og erum að gera það. Mig langar að nota tækifærið og nefna að Strætós bs. hefur sótt um undanþágu frá ákvæðum reglugerðar um hollustuhætti sem kveður á um að dýr mega ekki flytja í almennum farþegarýmum samgöngutækja. Strætó hefur sem sagt áhuga á því að standa að tilraunaverkefni til eins árs þar sem gæludýr yrðu leyfð í almennum strætisvögnum. Þetta erindi höfum við sent til umsagnar Umhverfisstofnunar og heilbrigðisnefndar höfuðborgarsvæðisins og höfum fengið einhverjar umsagnir inn. Við erum að vinna úr því erindi Strætó. Það er stefnt að því að afgreiða erindi þeirra í júní.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir greinargóð svör og það sem ég túlka sem jákvæð viðbrögð við fyrirspurn minni. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á er þetta með að við erum öll í eðli okkar dálítið sveitafólk sem finnst að dýrin eigi að vera í sveit og eigi ekkert erindi í borg, sem eimir enn þá af í umhverfi okkar, óðum að breytast. Umræða um þetta og krafa um að dýr verði eðlilegri partur af lífi fólks, borgarbrag o.s.frv. er að aukast. Það er ekki síst út af því sem þessi hugmynd kemur til. Það er aukaatriði hvernig nákvæmlega verður haldið á því hver hefur þetta boðvald, ákvörðunarvald, reglusetningarvald eða hvað það er. Aðalatriðið er að þessar reglur verði rýmkaðar, á hvers hendi sem það verður. Annað aðalatriði í því máli sem ráðherra kom inn á og ég tek hjartanlega undir er að auðvitað er himinn og haf á milli og algjörlega tvennt ólíkt að ræða um staði sem annars vegar er val að vera á og hins vegar einhvers konar þörf. Bara svo það sé sagt hér er auðvitað fullur skilningur á því að það er munur þarna á milli, en þess vegna er náttúrlega spennandi að sveitarfélögin fái þetta vald til sín því að þau eiga oft auðveldara með að setja einhvers konar kvóta eða hafa betri yfirsýn yfir samfélagið sem þau eru að vinna með. Ég held að það sé gott að hafa í huga. Vegna þeirra staða sem þarf að vera á eða reglusetning á lengra í land, eins og t.d. með félagslegt húsnæði, þekkjum við t.d. í útlöndum að eldri borgarar sem hafa þurft að láta frá sér dýrin eru mjög glaðir að geta mætt á kisukaffihúsið og njóta kattanna þar, sem ég nefni sem dæmi. Ég þakka kærlega fyrir.

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram að þótt ég sé það gamaldags að vera úr sveit og sjá dýrin fyrir mér þar á þann máta sem var rakið, sem er alveg rétt, þá skil ég samt vel þörf fólks og mikilvægi þess að fá að umgangast dýrin sín. Ég skil það mjög vel út af því að ég þekki það vel sjálf. Ef fólk býr í borg þarf það að geta leitt hundinn sinn þangað sem það sjálft er að fara. Við viljum stuðla að bíllausum lífsstíl og ýmsu og þá þarf það að vera hægt. Fyrir mörgum er væntumþykja þeirra til dýranna á pari við væntumþykju fólks til barnanna sinna. Þetta getur skipt fólk verulegu máli og við þurfum að taka tillit til þess. En það eru skiptar skoðanir. Einhverjum gæti jafnvel fundist og finnst öryggi sínu ógnað, eins og fyrirspyrjandi rakti í byrjun máls síns, en þá er auðvitað langbest að vinna með það og sýna tillit. En tillitið má líka sýna á hinn veginn þegar við hin, sem erum vön því að dýr séu bara í sveit, gefum því rými að þau geti líka verið partur af lífi borgaranna á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Ég held að þetta mál sé allt á réttri leið en það þarf auðvitað umræðu. Það þarf alveg að ræða ofnæmi og almenningssamgöngur og slíkt, það er bara eðlilegt. En nákvæmlega þá umræðu erum við að taka.