Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hafa borist bréf frá matvælaráðherra og utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 272 og 363, um ferðakostnað, frá Birni Leví Gunnarssyni. Einnig hafa borist bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 398, um brjóstapúða, frá Andrési Inga Jónssyni, og á þskj. 374, um samskipti við heilbrigðisstarfsfólk, frá Indriða Inga Stefánssyni.

Virðulegur forseti. Í Kastljóssviðtali fyrir að því er virðist fyrir mörgum árum síðan en er ekkert fyrir svo löngu síðan sagði hæstv. þáverandi fjármálaráðherra um niðurstöðu umboðsmanns Alþingis um að hann hafi gerst brotlegur við stjórnsýslulög að hann hafi ekki verið að brjóta lögin með opin augun. Mig langar aðeins að ræða um þetta, virðulegi forseti, vegna þess að ráðherrar geta einmitt brotið lög með því að vera með lokuð augun þegar þau ættu með réttu að vera opin. Vanræksla getur með öðrum orðum verið lögbrot. Hæstv. ráðherra hélt því fram að úrskurður eða álit umboðsmanns hefði komið honum alveg skelfilega á óvart og hann væri í sjokki yfir þessari niðurstöðu vegna þess að öll sú ráðgjöf sem hann hefði fengið fyrir útboðið fræga á sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka hafi gefið til kynna í fyrsta lagi að Bankasýsla ríkisins væri sjálfstæð stofnun og í öðru lagi að ráðherrann þyrfti ekki að gæta að hæfi sínu við sölu á hlutunum á nokkurn hátt. Hann hefur reyndar komið með margar skýringar á því frá því að þessi sala fór fram hvers vegna hann átti ekki að gera það. En nýjasta skýringin er sem sagt þessi, að vegna þess að Bankasýslan er sjálfstæð stofnun þá þurfti ráðherra ekki að gæta að hæfi sínu þrátt fyrir að hann seldi formlega hlut í Íslandsbanka til m.a. föður síns. Mér fannst áhugaverð öll þessi lagalega ráðgjöf sem hæstv. fjármálaráðherra á að hafa fengið fyrir söluna vegna þess að í áliti umboðsmanns segir að gögn málsins beri ekki með sér að þetta hafi verið íhugað á nokkurn hátt í undirbúningi málsins. Forsætisráðherra hefur síðan líka komið og sagt að öll lagaleg ráðgjöf hafi bent til þess, Bankasýslan væri sjálfstæð stofnun og að ráðherra hafi ekki borið ekki að gæta hæfi sínu. Ég óskaði eftir því að fá afrit af þessari ráðgjöf sem ráðherrarnir tveir höfðu fengið. Nú hafa mér borist svör frá forsætisráðuneytinu þar sem ég sé enga 

Virðulegi forseti. Ég vil í dag ræða stöðu sjúkraflugs hér á landi. Það virðast hafa orðið miklir annmarkar á síðasta útboði á sjúkraflugi hjá Sjúkratryggingum Íslands eins og Björn Gunnarsson, yfirlæknir sjúkraflugs á Akureyri, kemst að orði og hefur ítrekað bent á frá því í ágúst. Hann segir skýrt, með leyfi forseta, að ef ekki verði brugðist við sé augljóst að sjúkraflugsþjónusta versni með nýju útboði. Það lýsir sér í því að þegar aðalsjúkravélin er í verkefni muni taka lengri tíma en áður að fá varavélina í útkall þegar á þarf að halda. Með nýju útboði verði aðalvélin áfram tiltæk alla daga en aukavélin aðeins tiltæk í þrjá daga í viku. Hann segir einnig að það geti orðið erfitt að ná settum markmiðum um viðbragðstíma því það stefni nú í 1.000 sjúkraflug á ári og hvert verkefni geti tekið hátt í fjórar klukkustundir. Hann kemur einnig inn á að ekki hafi verið tekið samtal við þau á Sjúkrahúsinu á Akureyri sem sjá um skipulag læknamönnunar í sjúkraflugi. Þau hafi kallað eftir því í tvo áratugi að meira samráð sé haft við þau. Mér finnst alvarlegt að ekki sé virkt samtal við Sjúkrahúsið á Akureyri, lykilaðilann sem skipuleggur læknamönnun til að halda úti öflugu sjúkraflugi hér á landi. Við búum nú við þá hættu að taka stórt skref til baka í þróun öflugs sjúkraflugs. Ég spyr því: Er verið að bregðast við annmörkum á þessu útboði til að standa vörð um öflugt sjúkraflug hér á landi? Annað mál tengt þróun sjúkraflugs sem mig langar að nefna varðar hámarksþyngd þeirra einstaklinga sem geta fengið lífsnauðsynleg sjúkraflug. Finna verður leiðir til að auka við leyfilega þyngd í sjúkraflugi í dag. Ef það er ekki gert er augljóst að tryggja verður staðsetningu þyrlu á Akureyrarflugvelli sem sinnir einnig bráðaerindum á landsbyggðinni. Það myndi efla alhliða björgunarviðbragð og tryggja að allir íbúar þessa lands hefðu kost á sömu heilbrigðisþjónustu þegar bráð veikindi ber að höndum.

Herra forseti. Þingflokkur Viðreisnar leggur nú fram þingsályktunartillögu þar sem það er lagt í hendur Alþingis að fordæma hryðjuverkaárásir Hamas og síðan árásir Ísraelshers gegn almennum borgurum og á borgaralega innviði á Gaza-svæðinu. Í tillögunni er tekið skýrt fram að þótt Ísrael hafi rétt til þess að verja sig sé sá réttur ekki takmarkalaus. Það er kallað eftir tafarlausu mannúðarhléi svo að hægt sé að hlúa að fólki á svæðinu. Það er kallað eftir því að gíslar verði látnir lausir og að Alþingi beiti sér fyrir því að fundin verði lausn á þessum átökum svo að borgarar Ísraels og Palestínu megi búa við frið. Þessi þingsályktunartillaga er efnislega samhljóða breytingartillögu Kanada sem lögð var fyrir á þingi Sameinuðu þjóðanna á dögunum. Sú tillaga frá Kanada sameinaði alla okkar helstu bandamenn. Allar Norðurlandaþjóðirnar, allar þjóðir Evrópu og allir helstu bandamenn Íslendinga voru sammála þeirri tillögu á þingi Sameinuðu þjóðanna. Atkvæðagreiðslan um hina endanlegu tillögu á þeim vettvangi fór síðan eins og hún fór og það hefur auðvitað verið mjög dapurlegt að fylgjast með því hvernig utanríkisráðuneytið og forsætisráðuneytið og hæstv. ráðherrar þar hafa verið að skiptast á fréttatilkynningum þar sem menn eru að leiðrétta hver annan um það hver hin raunverulega afstaða Íslands ætti að vera. Þessi tillaga Viðreisnar sem núna liggur fyrir þinginu ætti að geta orðið til þess að allir þingmenn á Alþingi Íslendinga sameinist í því sem er rétt að gera og sem allar vinaþjóðir okkar stóðu saman að á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Það er okkar von að þessi samstaða náist því að það skiptir mjög miklu máli í svona viðkvæmu og erfiðu og langvinnu átakamáli fyrir botni Miðjarðarhafs að þjóð eins og okkar tali einum rómi.

Virðulegi forseti. Myndir af látnum börnum sem grafin eru upp úr húsarústum á Gaza. Myndir af þriggja ára barni á strönd grískrar eyju eftir að það drukknaði á leið sinni frá Sýrlandi til Evrópu. Ungur albanskur drengur með bangsa í hönd sem starir út um dyragættina þegar verið er að vísa honum og foreldrum hans úr landi. Fatlaður einstaklingur sem tekinn er úr hjólastól og hent inn í lögreglubíl þegar flytja á hann úr landi. Allt eru þetta myndir sem vekja upp tilfinningar hjá öllum þeim sem þær sjá, tilfinningar eins og reiði, sorg, vonleysi og samkennd. Já, það er okkur manneskjum eðlislægt að finna til þegar brotið er á öðrum manneskjum. Við finnum til samkenndar. Samkenndin er tilfinning ólík mörgum öðrum tilfinningum því að hún er afleiðing þess að við setjum okkur í spor annarra, þeirra sem við sjáum mynd af eða heyrum frásögn frá. Við finnum sömu tilfinningar og ef þetta væri okkar barn eða okkar fjölskylda sem lægi þarna undir húsarústunum. Læknum, hjúkrunarfólki og öðrum sem horfa upp á erfiða hluti er oft sagt að þau megi ekki tengjast skjólstæðingum of persónulegum böndum því að þá gæti orðið flókið að starfa með þeim í þeim erfiðu aðstæðum sem fram undan geta verið. Á sama hátt er okkur stjórnmálamönnum sagt að hugsa ekki um einstaka mál heldur hag heildarinnar. Þetta er hins vegar kolröng nálgun. Það er akkúrat með því að tengjast einstaklingum og virkja þar með samkenndina sem við fáum drifkraftinn og skilninginn á því hvað þarf að gera, hvað þarf að bæta og hvað þarf að setja fókusinn á. 

Virðulegur forseti. Í síðustu viku fór fram þing Norðurlandaráðs sem haldið var í Ósló. Á þessu þingi tókum við Íslendingar við formennsku í Norðurlandaráði, þ.e. fyrir næsta ár, og mér hlotnaðist sá heiður að vera kosin forseti Norðurlandaráðs og Oddný G. Harðardóttir varaforseti. Við kynntum á þinginu formennskuáætlun okkar fyrir næsta ár í Norðurlandaráði og hún ber yfirskriftina Öryggi og friður á norðurslóðum. Með þessu viljum við færa augu Norðurlandanna upp til norðurslóða. Margoft hefur komið fram í ýmsum skýrslum sem unnar hafa verið fyrir Norðurlandaráð mikilvægi þess að Norðurlöndin tali einni röddu þegar kemur að málefnum norðurslóðanna. Það er því gríðarlega mikið hagsmunamál fyrir okkur öll að koma í veg fyrir hernaðarkapphlaup eða auðlindakapphlaup á norðurslóðum. Ég vona að í formennskuáætlun okkar og í formennskutíð okkar takist okkur að fá Norðurlöndin saman í þessa vegferð þannig að við tölum einum rómi. Það var ýmislegt sem kom fram á þingi Norðurlandaráðs en eitt af því sem hafði mikil áhrif á mig var ræða forsætisráðherra Grænlands, og ég leyfi mér að kalla hann forsætisráðherra, Múte B. Egede, þar sem hann líkti Norðurlandaráði við partí þar sem ekki allir fengju að vera með. Þar vísaði hann í það að Grænland, Færeyjar og Álandseyjar eiga ákveðna aðild að Norðurlandaráði en ekki fulla aðild og við fengum upplýsingar um það að fljótlega verði rætt á grænlenska þinginu hvort þau telji hreinlega ástæðu til að vera áfram hluti af Norðurlandaráði. Ég held því að það bíði okkar mikilvægt verkefni á næsta ári að klára endurskoðun Helsingfors-samningsins og ná saman um mikilvægi þess að Grænland, Færeyjar og Álandseyjar séu áfram hluti af Norðurlandaráði.

Herra forseti. Fyrir tæpum tveimur vikum flutti ég þingsályktunartillögu um mikilvægi þess að flýta uppbyggingu flutningskerfis raforku, þ.e. háspennta raforkukerfi landsins. Óveðrið í desember 2019, sem oft er talað um sem aðventustorminn, vakti mikla athygli á mikilvægi þess að hér á landi sé áfallaþolið flutningskerfi raforku og það sama gildir auðvitað um dreifikerfið. Hér er auðvitað verið að tala um hringtenginguna sem nú er unnið að að endurbyggja og styrkja og einnig er rétt að líta til háspenntu raforkulínanna sem byggja upp svæðisbundnu kerfin. Í fréttaflutningi þessa dagana sjáum við mikilvægi þess að farið verði sem fyrst í framkvæmdir í raforkukerfinu. Mikilvægi Suðurnesjalínu 2 kemur upp í hugann í tengslum við eldsumbrot á Reykjanesi. Önnur frétt af uppsetningu olíuketils í fiskimjölsverksmiðju á Austfjörðum sýnir fram á mikilvægi þess að byggja upp svæðisbundna flutningskerfið á Austurlandi. Síðan er rétt að minnast á mikilvægi þess sem er kannski uppistaðan í því að byggja upp öflugt áfallaþolið raforkukerfi um allt land: Öflugt raforkukerfi er forsenda þess að hér á landi náist markmið um minni útblástur á Íslandi. Það er auðvitað hreint og beint stórt efnahagsmál á Íslandi þar sem stefnt er að að nota innlenda orkugjafa sem allra mest og spara gjaldeyri til kaupa á erlendum orkugjöfum. Öflugt flutningskerfi er lykilatriðið í þeirri framtíðarsýn að rafvæða íslenskt samfélag. Það ætti öllum að vera ljóst sem sitja hér í þessum sal að öflugt áreiðanlegt flutningskerfi raforku er grunnforsenda fyrir orkuskiptum hér á landi. Kjarninn í því að nýta endurnýjanlega orkugjafa hér á landi er að hér sé öflugt raforkukerfi sem gildir bæði um flutningskerfi raforku og dreifikerfi. Lykilatriði og í raun þjóðaröryggismál er að flýta því sem allra mest að tengja saman virkjanir landsins, byggja upp áfallaþolið raforkukerfi og nýta betur græna orku landsins.

Herra forseti. Hver hefur ekki heyrt talað um snjóhengjuna yfirvofandi sem reyndar hefur orðið að snjóflóði fyrir allnokkuð marga nú þegar? Mig langar að tala um 57 millj. kr. að fasteignalán þar sem einstaklingur hefur fengið snjóflóðið yfir sig og hefur verið að borga á mánuði núna ríflega 500.000 kr. Af þessum 500.000 kr. fara ríflega 10.000 kr. inn á höfuðstól lánsins. Restina, 489.555 í vexti, hirða bankarnir. Í umboði hverra, leyfist mér að spyrja? Höfum við orðið vitni að annarri eins vanhæfni og vanrækslu nokkurrar ríkisstjórnar gagnvart samfélaginu í heild sinni? Ég held ekki. Þessi ríkisstjórn hefur vogað sér að fleygja inn handklæðinu. Hún er ekki að taka neina ábyrgð á þeim hörmungum sem eru að ganga hér yfir samfélagið. Hún hallar sér aftur og horfir á skútuna sökkva. Það er ekki flóknara en það. Við eigum að fara að horfa upp á stórkostlega fólksflutninga frá landinu hjá þessum einstaklingum; ungt fólk í blóma lífsins ætlar ekki að margborga sömu fasteignina hér, eins vaxtaokurkúgað og það er. Það er kominn tími til að þessi ríkisstjórn axli ábyrgð og taki til hendinni og geri það sem hún var kjörin til að gera. Ef ekki þá er kannski kominn tími til að láta reyna á þá löggjöf sem við eigum þó enn til þótt þau séu að reyna að losa okkur við hana, sem á í rauninni að taka á vanrækslu og vanhæfni ráðherra sem í rauninni veldur samfélaginu stórkostlegu tjóni og ómældum skaða. Þannig að, ágæta ríkisstjórn, ef þið farið ekki að gyrða ykkur í brók þá eigið þið eftir að heyra meira frá mér hvað það varðar.

Virðulegur forseti. Það er einkum tvennt sem rætt er um á Íslandi þessa dagana, það eru jarðhræringar á Reykjanesskaga og síðan staðan á Gaza. Þar sem ég tel stöðuna á Gaza öllu alvarlegri þá ætla ég að nýta mínar tvær mínútur til að ræða þá stöðu sem þar er uppi og hugsanleg viðbrögð Alþingis við henni. Í fyrirspurnatíma hér á Alþingi í gær beindu þingmenn spurningum að utanríkisráðherra. Það var ekki annað að heyra en að Alþingi gæti sameinast um að senda frá sér ályktun sem fæli það í sér að þingið fordæmdi hryðjuverkaárásir Hamas á saklaust fólk þann 7. október sl. en ekki síður þær aðgerðir Ísraelsmanna í kjölfarið sem hafa kostað þúsundir almennra borgara lífið. Nú eru komnar fram tvær tillögur að ályktun, báðar ágætar að mínu mati en þó ólíkar að forminu til. Ég myndi alveg treysta mér til að greiða báðum þessum tillögum atkvæði mitt en það er ekki víst að allir séu tilbúnir til þess. Það er því rétt að utanríkismálanefnd taki málið í sínar hendur, skoði að sameina tillögurnar í eina og klári þannig að sómi sé að. Eins og staðan er núna þá hafa u.þ.b. 12.000 einstaklingar látið lífið í þessum hræðilegu aðgerðum, bæði ungir og aldnir, konur og börn. Það er engan veginn ásættanlegt að herveldið Ísrael, dyggilega stutt af Bandaríkjunum, bregðist við á þann hátt sem það hefur gert og murki lífið úr saklausum borgurum dag hvern. Markmið Ísraelsmanna er að tortíma Hamas-samtökunum en sagan kennir okkur hins vegar að í jarðvegi sem þessum munu nýjar öfgar alltaf spretta upp. Ofbeldinu verður ekki útrýmt með meira ofbeldi. Það er því skylda okkar að fordæma þessar árásir og tala þar einum rómi sem þjóð.

Virðulegi forseti. Þarna er fugl á flugi, sagði gamall vinnufélagi minn jafnan við mig þegar talið vék að einhverju sem honum fannst óþægilegt að tala um. Þetta rifjast upp hér í þinginu þegar umræðan hverfist heilu og hálfu dagana um nánast allt annað en það sem brýnast væri að ræða og sammælast um hér. Þarna er fugl á flugi. Gerum ekki lítið úr jarðhræringunum og jarðvarmanum öllum á Reykjanesi, þeim hinum sama og knýr sjálfa hitaveitu Suðurnesja og Bláa lónið. Nú er sami jarðvarminn að ógna verulega þessum mikilvægu og arðbæru fyrirtækjum, að ekki sé minnst á mannfólkið sem þarna býr, heimilin og atvinnurekstur annan. Fréttatímar útvarps- og sjónvarpsstöðvanna gerðu þessu prýðileg skil, m.a. í gær, og sjálfur Víðir hjá almannavörnum er mættur til að sefa okkur í beinni. Megi allt fara á besta veg á þessum dýrmætu slóðum. Sjálft vistkerfi Íslands er að stóru leyti háð þeim andstæðum sem eldurinn og ísinn eru. Mikið værum við betur stödd ef við hefðum náð betri skilningi og stjórn á þessum andhverfum sem einkenna okkar góða land. Nú er hitinn í efnahagskerfinu okkar og þenslan af hans völdum með þeim hætti að það styttist í að ísinn bráðni og þá losni um skelfilegar snjóhengjur í lífi og raunveruleika þeirra sem háðir eru síhækkandi afborgunum af íbúðunum sínum. Að óbreyttu munu á næstunni tvö- og þrefaldast afborganir af húsnæðislánum þeirra þúsunda Íslendinga sem hafa mátt horfa upp á 14 vaxtahækkanir í röð í því undarlega hagkerfi viðvarandi stórviðra sem við höfum mátt umbera áratugum saman. Hér er engum einum um að kenna en er ekki orðið tímabært, virðulegi forseti, að við viðurkennum að við þetta verður ekki unað til áframhaldandi framtíðar? Ólgusjó íslenska efnahagskerfisins 

Forseti. Ég hlýddi nýverið á fyrirlestur Sigurðar Jóhannessonar, forstöðumanns Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands, um launaþróun á Íslandi frá aldamótum. Það sem einkennir þá þróun er nokkuð sérstakt og ég vil vekja athygli þingheims á þeirri þróun og hvað hún segir um íslenskt samfélag. Frá því árið 2000 hafa laun háskólamenntaðra að raunvirði staðið í stað. Laun ófaglærðra hafa hækkað nokkurn veginn jafnt og þétt um 3% á ári. Þetta er í sjálfu sér ekki áhyggjuefni, þ.e. að laun ófaglærðra hafi hækkað. Það sem er áhyggjuefni er að íslenskt samfélag hefur á þessu tímabili fyrst og fremst haft þörf fyrir ófaglært starfsfólk. Þróað samfélag krefst þess að skapa tækifæri sem ýta undir framleiðni til lengri tíma og íslenskt samfélag hefur ekki verið í stakk búið til að skapa þessi tækifæri á undanförnum árum. Þetta er áhyggjuefni. Hvernig ætlum við í framtíðinni að bjóða þegnum Íslands upp á mannsæmandi þjónustu ef enginn er til að fjármagna hana? Við þurfum að huga að því þegar við ýtum undir þróun ákveðinna atvinnugreina frekar en annarra að þær atvinnugreinar skapi tækifæri sem skapa samfélag sem við viljum bjóða börnunum okkar.

Virðulegi forseti. Í gær dró António Guterres, aðalritari Sameinuðu þjóðanna, upp svarta mynd af stöðu mála á Gaza-svæðinu sem hann kallaði risastóran barnagrafreit. 10.328 hafa verið drepin, þar af 4.237 börn samkvæmt nýjustu tölum sem ég fann. Í máli Guterres kom einnig fram að á þeim tæpa mánuði sem árásir Ísraelshers á Gaza hafa staðið hafa um 90 starfsmenn Sameinuðu þjóðanna fallið. Ekkert annað stríð í gjörvallri sögu Sameinuðu þjóðanna hefur reynst þeim jafn skætt. Starfsfólk Sameinuðu þjóðanna hefur verið sprengt upp á sjúkrastofnunum, við flutning á særðu fólki, í biðröðum eftir mat og vatni og á heimilum sínum ásamt fjölskyldum sínum líkt og gildir um íbúa Palestínu. Þessi dráp eru stríðsglæpir og brot á alþjóðalögum. Raunar má segja að aðgerðir Ísraelshers á svæðinu hafi allt frá fyrsta degi einkennst af fullkomnu skeytingarleysi um þau mannúðarlög sem heimsbyggðin hefur viljað halda í heiðri frá lokum síðari heimsstyrjaldar. Hóprefsingar sem beinast að heilum samfélögum eru ólöglegar. Að svipta almenning nauðsynlegustu grunnkerfum á borð við vatn og rafmagn eru ólöglegar aðgerðir. Að láta sprengjum rigna yfir eitt þéttbýlasta svæði á jörðinni undir því yfirskini að þær beinist að einstaklingum sem þar kunni að vera að finna er augljóst brot á Genfarsáttmálanum. Þau áform Ísraelsstjórnar sem hún fer lítt dult með, að hrekja flesta Palestínumenn frá Gaza og helst til annarra landa, er ekkert annað en þjóðernishreinsanir, einhver svívirðilegasti glæpur sem getur hugsast. Virðulegi forseti. Stríðinu verður að linna. Ísland á og verður að beita öllum tiltækum ráðum til að stöðva sprengjuregn Ísraelshers. Það verður að komast á vopnahlé tafarlaust og í kjölfarið á því þarf að semja um varanlegan frið sem byggir á réttlæti og tryggir raunverulegt öryggi allra íbúa svæðisins til frambúðar. Fyrir þessu á Ísland að beita sér á alþjóðavettvangi.

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða hér um land í eigu ríkisins í Reykjanesbæ og þá sérstaklega land þar sem áformað er að byggja upp íbúðarhúsnæði næstu árin, í Ásbrúarhverfi. Sú uppbygging er jákvæð því mikilvægt er að tryggja aukið framboð íbúða eins og markmið rammasamnings ríkis og sveitarfélaga gerir ráð fyrir, en því fylgja líka áskoranir þar sem mikilvægt er að tryggja uppbyggingu innviða samhliða íbúafjölgun sem á sér enga hliðstæðu. Það er umhugsunarvert að ríkið eigi mikið magn lands og lóða innan sveitarfélags, selji byggingarrétt á þeim og tryggi sér tekjuskapandi, öruggt umhverfi til frambúðar í formi lóðarleigu og taki svo ekki þátt í að byggja upp innviði sem íbúar þurfa að nýta sér en það eru fjárfestingar sem sveitarfélög þurfa að leggja marga milljarða í að byggja upp samhliða því að íbúum fjölgar. Ljóst er að mörg hundruð íbúðir munu rísa á land í eigu ríkisins á næstu árum því umtalsvert magn þess er ætlað fyrir íbúðarhúsnæði og gert er ráð fyrir að íbúafjöldi í hverfinu sem nú telur 5.000 manns muni a.m.k. tvöfaldast. Það er því í mínum huga ljóst að ríkið verður að leggja sín lóð á vogarskálarnar og tryggja að sveitarfélagið þurfi ekki að fara í dýrar lántökur til að tryggja íbúum sem búa í húsnæði á lóðum ríkisins aðgang að sjálfsagðri grunnþjónustu. Ríkið á einnig land á miðsvæði sveitarfélagsins sem er samfélaginu mikilvægt þegar kemur að þróun nýrra svæða, t.d. fyrir verslun og þjónustu. Þegar svo ber undir er að mínu mati ekki ásættanlegt að ríkið geti seinkað verulega eða hamlað að öllu leyti uppbyggingu innan sveitarfélaga. Virðulegi forseti. Ég vil hvetja til enn meiri samvinnu ríkis og sveitarfélaga í samskiptum, skipulagi og innviðauppbyggingu þegar kemur að landi og lóðum innan sveitarfélaga sem eru í eigu ríkisins og ríkið hefur öruggar tekjur af til framtíðar.

Herra forseti. Við fylgjumst nú með einhverjum harkalegustu árásum okkar tíma fyrir botni Miðjarðarhafs þar sem engin virðing er borin fyrir lífi almennra borgara og barna. António Guterres, aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, hefur líkt Gaza-ströndinni við barnagrafreit og kallar að sjálfsögðu eftir tafarlausu vopnahléi. Hátt í 4.000 börn hafa verið drepin frá upphafi átakanna, enn fleiri hafa særst og rúmlega 1.000 barna er saknað og jafnvel talin grafin í rústum húsa. Hundruð barna eru sem sagt drepin á hverjum degi. Fleiri blaðamenn hafi verið drepnir á þessu fjögurra ára tímabili en í nokkrum öðrum átökum í a.m.k. þrjá áratugi og fleiri hjálparstarfsmenn Sameinuðu þjóðanna hafa verið drepnir á jafn löngum tíma en nokkru sinni fyrr í sögunni. Ísland þarf að tala skýrri röddu á alþjóðavettvangi. Ísland á að tala fyrir varanlegum friði og tafarlausu vopnahléi. Fyrir utan það að hundruð barna láti lífið í árásunum á hverjum degi eru smitsjúkdómar farnir að breiðast út í ofanálag og næringarskortur farinn að gera vart við sig. Það skiptir því máli að vopnahlé komist á tafarlaust til að forða enn fleiri börnum frá dauða. Á Gaza hefur tæpur helmingur heimila verið eyðilagður. 18 sjúkrahús, skólar, bænahús og kirkjur og heilu íbúðahverfin hafa verið lögð í rúst. Maður spyr einfaldlega: Hvers konar framtíð bíður barna í Palestínu, herra forseti? Þess vegna er krafa um tafarlaust vopnahlé eins og 18 mannúðar- og hjálparstofnanir hafa kallað eftir nú í vikunni. Við Íslendingar erum smáþjóð sem á allt undir því að alþjóðalög og mannréttindi séu virt. Okkar sterkasta vopn í þeirri baráttu er röddin okkar, en sú rödd verður að vera skýr og afdráttarlaus 

Herra forseti. Mig langar við þetta tækifæri að vekja athygli á grein sem Oddný Anna Björnsdóttir, framkvæmdastjóri Samtaka smáframleiðenda matvæla og Beint frá býli, skrifaði í Bændablaðið sem kom út fyrir helgi. Báknið vex, kom nú upp í hugann. Þetta er ekki nýtilkomið. Það sem Oddný Anna var í þessari grein að benda á voru starfsskilyrði skelræktar á Ísland. Hún vísaði þar í lög sem voru sett 2011 sem þáverandi framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins sagði að ætti að kalla lög um bann við skeldýrarækt, slíkar væru starfsaðstæðurnar. Í dag ræktar enginn bláskel til sölu á markaði en þegar lögin voru sett voru þeir 17. Það er mat sem liggur fyrir um að að núvirði væru líklegar útflutningstekjur af þessari starfsemi um 4 milljarðar á ári og sjálfbærari og náttúrulegri verður ræktun varla heldur en að henda kaðli út í sjó og bíða eftir því að skel taki að vaxa á honum. Þetta er hlutur sem við verðum að hafa í huga hér, þingmenn. Stillum regluverkið ekki þannig af og leyfum ekki þannig gullhúðun eða blýhúðun regluverks, hvort hugtakið sem við notum, að það kæfi alla framkvæmdagleði og dugnað í samfélaginu. Það er það sem gerist þegar svona er haldið á málum. Ég ætla að leyfa mér hér, með leyfi forseta, að lesa upp niðurlagsorð greinar Oddnýjar Önnu Björnsdóttur í Bændablaðinu síðasta þar sem segir, með leyfi forseta: „Ráðamenn þjóðarinnar þreytast ekki á því að tala um sjálfbærni og fæðuöryggi; að við séum matvælaþjóð sem eigi að vera leiðandi í heiminum á því sviði. Á sama tíma setja þeir matvælaframleiðslu þvílíkar skorður að í greinum eins og skeldýrarækt er meirihluti skelfisks hér á landi innfluttur, þrátt fyrir að á Íslandi séu fullkomnar aðstæður til slíkrar starfsemi og ræktunin ein sú umhverfisvænasta og sjálfbærasta matvælaframleiðsla sem um getur.“ Ég vil bara nefna þetta hér og brýna okkur til þess, ágætu þingmenn, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. mennta- og barnamálaráðherra fyrir að taka þátt í þessari umræðu í dag. Síðasta vor áttum við samtal um þetta sama efni í kjölfar þess að ráðherrann kynnti sameiningaráform Menntaskólans á Akureyri og Verkmenntaskólans á Akureyri; Kvennaskólans í Reykjavík og Menntaskólans við Sund; Flensborgarskóla í Hafnarfirði og Tækniskólans; og Fjölbrautaskóla Suðurnesja og Keilis. Í þessari upptalningu eru nokkrir af rótgrónari skólum landsins; skólar sem kenna iðngreinar, skólar með bekkjakerfi, skólar með áfangakerfi, skólar með nýjar og fjölbreyttar námsleiðir og skólar með sterk tengsl við atvinnulífið. Eins og ég kom inn á í umræðunni síðasta vor er að finna í þessum breiða hópi ólíkra menntastofnana ólíka menningu, ólíkan skólabrag og ólík tengsl við nærumhverfi sitt. Við það má svo bæta ólíkum áhuga nemenda sem sækja nám eftir því hvar áhuginn liggur og, það sem skiptir máli, hvers konar skóla er um að ræða. Þetta eru þeir þættir sem verða seint sameinaðir og útkoman væri þess vegna nýir skólar með nýjar áherslur til góðs eða ills. Eins og við þekkjum urðu í kjölfar þess að áformin voru kunngjörð heilmikil mótmæli frá nemendum, starfsfólki og velunnurum skólanna, enda virtust áformin koma flestum á óvart. Yfirskriftin var að kanna sameiningar framhaldsskóla til að mæta samfélagslegum, faglegum og fjárhagslegum áskorunum sem framhaldsskólarnir stóðu frammi fyrir, eins og fram kom í fréttatilkynningu frá ráðuneytinu síðastliðið vor. Umræðan hefur engu að síður verið óljós og meira hverfst um líðan nemenda í skólum og eflingu náms, sér í lagi verknáms. Þrátt fyrir það virðast þau sjónarmið hafa orðið ofan á að sameiningar snúist fyrst og fremst um fjármagn og það er miður. Engu að síður, hafandi setið í fjárlaganefnd lengi, veit ég að einstaka framhaldsskólar þurfa sannarlega á auknu fjármagni að halda og við því þurfum við að bregðast. Ég fagna sannarlega aukinni umræðu um framhaldsskólastigið. Ég hefði þó frekar viljað að hún beindist í auknum mæli að þeim áskorunum sem þeir skólar standa frammi fyrir fremur en að snúast um sameiningar. Fjölgun nemenda, brottfall og hlutfallslega fáir nemendur sem sækja verknám í samanburði við nágrannaríkin eru allt áskoranir sem við glímum við. Svo þekkjum við líka þá miklu áskorun sem fylgir fjölbreytileikanum og fjölgun nemenda í skólakerfinu öllu sem hafa annað tungumál en íslensku að móðurmáli, og þeim mun fjölga enn meira á komandi árum. Óhjákvæmilega fylgja þessu öllu saman áskoranir með tilliti til tungumála og líka útgáfu námsefnis. Því er sannarlega rétt að það þarf að skoða stöðu framhaldsskólanna, en það þarf að gera í stærra samhengi en með áformum um sameiningar einstakra skóla. Sömuleiðis er mikilvægt, sér í lagi þegar lagt er af stað með hugmyndir sem umbylta starfsemi rótgróinna menntastofnana, að stefna stjórnvalda sé skýr og að öll séu með í ráðum strax í upphafi, af því að ég trúi því að við viljum allflest standa vörð um fjölbreytt nám í framhaldsskólum. Sérstaða skóla og frelsi nemenda til að velja sér framhaldsskóla og velja nám út frá eigin áhugasviði og markmiðum skiptir gríðarlega miklu máli og er í raun lykilþáttur í framþróun menntakerfisins. Að þessu sögðu lagði ég eftirfarandi spurningar fyrir ráðherrann og vil inna hann eftir því hvar vinnan stendur við þessi sameiningaráform sem hér hafa verið rakin og voru tilkynnt síðastliðið vor, því að eftir því sem umræðunni um sameiningar vindur fram hafa þau rök komið fram að fjármagnsskortur sé meginástæða þess að verið sé að skoða sameininguna, þrátt fyrir að áformin byggi á skipun stýrihóps um eflingu framhaldsskóla sem hafði það verkefni að móta aðgerðir til að ná markmiðum menntastefnu stjórnvalda til 2030 og stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar um að efla iðn- og starfsnám og raungreinanám. Telur ráðherra þarft að sameina skólana til að ná umræddum markmiðum ef nægilegt fjármagn fæst til rekstursins að hans mati? Telur ráðherra að áform um sameiningar framhaldsskóla muni tryggja fjölbreytileika og valfrelsi ungs fólks í námi? Hvernig sér ráðherrann fyrir sér að auka fjölbreytileika í námi samhliða því að samþætta iðn-, verk- og bóknám undir eina stofnun? Þá kannski getum við verið að tala um þær stofnanir sem ólíkar eru. Hvernig sér ráðherra fyrir sér að takast á við helstu áskoranir á framhaldsskólastiginu ef ekki kemur til sameiningar? Ég vonast svo sannarlega eftir málefnalegri og góðri umræðu í dag.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir að hefja þessa umræðu og þakka fyrir það að við séum að ræða menntamál hér í sölum Alþingis. Ég vil líka segja að ég er hjartanlega sammála inngangi hv. þingmanns sem ræðir áskoranirnar og hvað það er sem við þurfum að mæta í menntakerfinu, við þurfum að mæta þessum áskorunum. En hverjar eru þær? Ég ætla rétt að fara yfir það hér í mínu máli. Við erum að sjá stóraukinn fjölda nemenda sem er að sækja starfsbrautir framhaldsskóla, nemendur með einhvers konar fötlun og það mun halda áfram á næstu árum. Við erum að sjá stóraukinn fjölda nemenda af erlendum uppruna koma inn í framhaldsskólakerfið. Það mun jafnframt aukast á næstu árum og við vitum að þeir nemendur koma ekki eins vel undirbúnir og það þarf meiri stuðning og stoð til þess að aðstoða þá við að komast í gegnum framhaldsskólann. Við sjáum aukinn fjölda sem er hvorki í framhaldsskóla né á vinnumarkaði sem þarf að taka miklu betur utan um innan framhaldsskólakerfisins. Við erum að sjá stóraukinn fjölda, m.a. vegna aðgerða um kynningu og breytingar á verknámi á síðasta kjörtímabili, sem vill fara í verknám þannig að við erum að undirbúa viðbyggingar við framhaldsskóla sem nema 10.000–15.000 m² á næstu árum. Það sem þessi nemendahópar eiga sameiginlegt og kalla á er að við þurfum aukinn stuðning og aukið fjármagn til að fylgja þessum nemendum eftir. Við viljum að nám sé fyrir alla. Við viljum geta mætt þessum nemendum. En hver er staðan og hvernig mætum við þeim? Kerfið er fínt í dag ef við ætlum ekki að ná auknum árangri með þessa nemendur og við ætlum ekki að vera tilbúin á næsta og þarnæsta ári til að grípa þá. Þá þurfum við í rauninni ekki kerfisbreytingar í framhaldsskólakerfinu. Við mátum það svo, vegna þess að aflið til að gera breytingarnar er m.a. fjármagnið, að það þyrfti stóraukið fjármagn inn í kerfið á næstu árum til að mæta þessu. Það er sannarlega aukning á fjármagni inn í framhaldsskólakerfið á næstu árum en það er ekki nóg til að hægt sé að segja að við stöndum þar eftir eitt ár að við getum mætt lögbundnum skyldum okkar um að mæta þessum hópum m.a. í kerfinu. Þess vegna teiknuðum við upp ákveðnar sviðsmyndir til að mæta þessu um eflingu framhaldsskólastigsins. Hvar getum við með aukinni og bættri nýtingu, slagkrafti á milli skóla, samvinnu og sameiningum á milli skóla, mætt þessum áskorunum til næstu ára?  Síðan myndaðist gríðarlega mikil pólitísk samstaða um að reyna að fara aðrar leiðir en þær sem ég hef rætt hér að framan. Því fagna ég. Ég hef aldrei verið sérstakur hvatamaður um sameiningar skóla eingöngu til þess að sameina skóla. Í framhaldi af því, af því að þingmaðurinn spyr um stöðu þessarar vinnu, hefur farið fram góð vinna milli menntamálaráðuneytis, fjármálaráðuneytis og eftir atvikum forsætisráðuneytis um leiðir til að mæta þessum áskorunum með öðrum hætti, m.a. með auknu fjármagni. Þeirri vinnu miðar vel áfram og hún gengur vel og ég á m.a. von á því að við munum geta við 2. umræðu fjárlaga kynnt breytingar í þá veru að geta mætt þessum málaflokkum á næsta ári en þó ekki hvað síst að þetta verði tekið inn í vinnslu fjármálaáætlunar á næsta misseri vegna þess að það er árið 2025 sem við höfum áhyggjur af. Þetta eru gríðarlegar langtímaaðgerðir sem þarf að ráðast í. Á þeim grunni, þegar þetta samtal fór af stað, af því að þingmaðurinn spyr hvar vinnan standi, þá ýttum við þessum áformum til hliðar að sinni meðan við erum að útfæra nýja tímalínu yfir það hvernig við getum mætt þessum áskorunum sem ég nefndi áðan, sem eru dýrara kerfi, dýrari nemendur en um leið líklega mikilvægasta fjárfestingin sem við gerum í framhaldsskólakerfinu, þ.e. að grípa nemendur sem eru dýrar í núinu en eru gríðarlega mikilvægir til framtíðar og það að mæta þeim eru lögbundnar skyldur okkar. Í tengslum við það munum við kynna á næstunni hvernig ný tímalína verður, hvernig við mætum þessum nemendum þannig að við getum þá sagt og sá sem hér stendur, sem ber ábyrgð á því að framhaldsskólinn sé fyrir alla og allir hafi aðgengi að honum, geti sagt með góðri samvisku: Já, kerfið er þannig fjármagnað, kerfið er þannig uppbyggt að það getur mætt áskorunum sínum. Og miðað við þá vinnu sem er í gangi og verður vonandi kynnt á næstunni getum við sagt það með góðu móti þá.

Virðulegi forseti. Bókvitið verður ekki í askana látið, sagði einhver örvæntingarfullur einstaklingur hérna fyrir langalöngu. Þetta viðhorf hefur endurspeglað afstöðu ansi margra Íslendinga til menntamála. Við erum stolt af menningunni okkar og arfleifð en allt nám á að vera skilvirkt. Það má ekki taka of mikinn tíma frá öðrum störfum og það má ekki standa of lengi. Við sjáum ýmis teikn á lofti um að stytting framhaldsskólastigsins hafi til að mynda að mörgu leyti verið verulega vanhugsuð, enda fyrst og fremst hugsuð út frá því einu að lækka ríkisútgjöld. Frá því að fyrirhuguð sameining menntaskólanna tveggja, MA og VMA, var kynnt fyrr í haust hefur hins vegar verið áhugavert að fylgjast með viðbrögðum þvert á alla stjórnmálaflokka. Það hefur hreinlega ekki skapast viðlíka sátt um andstöðu gagnvart einhverju einu málefni í seinni tíð og gegn fyrirætlunum ráðherra. Og fólk heldur ekki aftur af sér og ekki að ástæðulausu. Hér erum við ekki bara að tala um fyrirsjáanlega innkomu þeirra sem vilja verja fjársveltar menntastofnanir. Nei, við tölum líka um hörðustu hægri menn sem hingað til hafa ekki verið þekktir fyrir annað en að breiða út boðskap aðhalds í ríkisfjármálum. Það líst hreinlega engum vel á þessar hugmyndir, enda hefur ráðherra ekki greint okkur frá neinum samfélagslegum og þjóðfélagslegum ávinningi af þessum aðgerðum sem leiða ekki að því sem er sjálfsagt að gera í velferðarkerfinu. Hæstv. ráðherra var samt hnarreistur þegar þessar breytingar voru boðaðar. Rökin voru fyrirsjáanleg. Sífellt er bent á okkar viðkvæmustu hópa; fatlaða, ungt fólk af erlendum uppruna sem þarf að finna sér stað í menntakerfinu og aðra hópa sem metnaðarfullt velferðarkerfi á að grípa án þess að haft sé í hótunum um sameiningu mikilvægra innviða. Hér er í sífellu endurtekið í þingsal og annars staðar að þessi sameining sé ekki sameiningarinnar vegna. En til hvers er hún þá? Býr þarna einhver menntastefna að baki? Þau vandamál sem sameiningin á að leysa er heimatilbúin vanræksla velferðarkerfa, sérsmíðuð af þessari ríkisstjórn. Kanína hefur núna verið dregin upp úr hatti. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur hjartanlega fyrir að koma með þessa gegnu og góðu sérstöku umræðu hér til okkar og hæstv. ráðherra Ásmundi Einari Daðasyni fyrir að taka þátt í þessari umræðu með okkur. Það sem ég hnaut um og gleðst einstaklega yfir eru þau svör sem hæstv. ráðherra gaf hér og nú, ég gat ekki skilið það öðruvísi en svo að öll áform, þessi stórfurðulegu sameiningaráform, væru komin út af borðinu. Það er einstaklega ánægjulegt, því að eins og hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir fór mjög vel yfir í sinni framsögu hér áðan og gerði glögga grein fyrir þá var þetta einfaldlega ekki að ganga upp og það hefur legið á borðinu allan tímann. Þessi sameining var sameiningarinnar vegna. Hún var ekki af hugsjón fyrir þá nemendur sem eru að sækja þessa skóla. Það er t.d. einkennilegt að tala um hvað sé mikil þörf fyrir frekara rými og hvað sé mikil fjölgun á nemum sem þurfa að leita sér menntunar í framhaldsskólunum á sama tíma og það átti að slengja þessu saman, tveimur skólum í einn. Ég veit ekki hvað það hefði kostað að stækka, eða átti kannski þá bara að fækka nemendum í þessum eina sameinaða skóla um helming? Og eins og hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir benti réttilega á er það svolítið athyglivert að vera ekki einu sinni búinn að útfæra þá hugsun hvernig eigi að takast á við annars vegar bekkjakerfi og hins vegar áfangakerfi. Á hverjum bitnar það nema sjálfsvaldi nemandans um það hvaða menntaveg hann vill ganga; vill hann áfangakerfi eða vill hann bekkjakerfi? Þannig að ég segi bara enn og aftur: Ég hrópa ferfalt húrra fyrir hæstv. ráðherra þegar hann hefur látið af þessari ófremdarframgöngu sinni í áttina að sameiningu skólanna og gleðst hjartanlega yfir því. Áfram veginn, hæstv. ráðherra.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér mjög brýnt mál. Ég ætla að leyfa mér að ræða almennt um stöðu framhaldsskólanna. Ég get haft fullan skilning á því að Akureyri vilji bjóða upp á tvo framhaldsskóla, annars vegar Verkmenntaskólann og hins vegar Menntaskólinn á Akureyri. En til lengri tíma litið verðum við að hugsa um framtíð framhaldsskólakerfisins. Núna í september kom út skýrsla frá OECD sem ber á ensku nafnið „Education at glance“, virðulegur forseti, ég hef ekki góða íslenska þýðingu á þessu.  Hér heldur fulltrúi Samfylkingarinnar því fram að þetta hljóti að snúast um svelt mennta- og velferðarkerfi. Það er ekki staðan því að einmitt þegar horft er á fjármögnun á skólakerfinu á Íslandi kemur fram að það fara töluvert meiri fjármunir í skólakerfið á Íslandi en að meðaltali í hinum OECD-löndunum. Þannig fara 6,3% af vergri landsframleiðslu í útgjöld vegna menntunar. Það er vissulega rétt að við erum lægri þegar kemur að háskólakerfinu en mun hærri þegar kemur að grunnskólakerfinu og líka í framhaldsskólakerfinu en þó minna þegar kemur einmitt að starfsnáminu. Á sama tíma og ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að halda áfram með vinnu um framtíð framhaldsskólakerfisins okkar og mikilvægi starfsnáms þá þarf að sjálfsögðu að leggjast aftur yfir þessar tillögur sem uppi hafa verið. En stóra málið hlýtur að vera að við þurfum að efla starfsnám. Það þarf að vera hægt að bjóða upp á fleiri möguleika í starfsnámi. Til þess þarf fleiri rými og eflaust aukna fjármuni, en þeir fjármunir eru þegar til í kerfinu.

Forseti. Samkvæmt menntamálaráðherra eru áform um sameiningu framhaldsskóla liður í því að fylgja eftir menntastefnu stjórnvalda til 2030. Í markmiðatexta menntastefnunnar er tekið fram að skýr stefna um forgangsröðun í þágu menntunar og þekkingarsköpunar auki lífsgæði og verðmætasköpun. En nú hefur ráðherra sjálfur viðurkennt að áform um sameiningu byggist á þeim fjármagnsskorti sem blasir við málaflokknum. Ríkisstjórnin er því greinilega ekki að forgangsraða í þágu menntunar og þekkingarsköpunar og er því verulega óheiðarlegt að setja áform um sameiningu framhaldsskóla í búning þess að fylgja eftir menntastefnu og efla farsæld barna, eins og kemur fram í frétt á vef Stjórnarráðsins. Áform um sameiningu eru augljóslega ekki á forsendum farsældar barna, enda er ráðherra ekki að vinna þessar hugmyndir á faglegum forsendum og alls ekki í samráði við helstu hagaðila. Áform um sameiningu framhaldsskóla eru einhvers konar skítamix, afsakið forseti, sem er farið í vegna þess að ráðherra fær ekki nægilega mikinn pening frá fjármálaráðuneytinu til að sinna málaflokknum en ekki vegna þess að þetta sé svo frábær hugmynd fyrir börnin og framtíð menntakerfisins. Það er augljóst, ráðherra hefur sjálfur viðurkennt það. Forseti. Við erum að horfa fram á gífurlegar samfélagsbreytingar og í stað þess að vera að sameina skóla til að spara peninga þá ættum við að vera að tala hérna um hvernig við getum stóreflt menntakerfið og fjölbreytileikann innan þess. Það er svo margt sem við þurfum að skoða upp á nýtt þegar kemur að menntakerfinu ef við setjum það í samhengi við þær gríðarlegu samfélagsbreytingar og tæknibreytingar sem eru að eiga sér stað. Við þurfum að aðlaga menntakerfið að breyttu samfélagi. Það ætti að vera fókusinn, forseti, ekki hvernig við getum farið í einhverjar skaðaminnkunaraðgerðir af því að ríkisstjórnin er ekki nægilega framsýn til að átta sig á mikilvægi þess að setja nægilegt fjármagn í menntakerfið. Það er þannig sem við tryggjum farsæld barnanna, með því að efla menntakerfið en ekki veikja það. Það er þannig sem við mætum framtíðinni.

Virðulegur forseti. Til að sameining rekstrareininga teljist vera af hinu góða þarf tvennt að koma til, þ.e. að gæði þjónustu haldi sér eða aukist og að rekstrarleg hagræðing náist. Oft hefur verið farið af stað án þess að það sé fyrirséð að þessi tilteknu atriði náist og mér er það til efs að þau muni gera það í þessu tilfelli sem hér um ræðir. Það er eins og það ríki þögn á ríkisstjórnarfundum enda virðast þau mál sem fram koma frá ráðherrum þessa dagana vera í bullandi ágreiningi og ekki er fyrirséð hvernig þeim reiðir af. Þetta er eitt af þeim málum, þ.e. sameining framhaldsskóla víðs vegar á landinu. Af því að Sjálfstæðismenn hafa tekið að sér að standa gegn sameiningunni fyrir norðan þá ætla ég að eyða tíma mínum í að ræða fyrirhugaða sameiningu Keilis og Fjölbrautaskóla Suðurnesja. Keilir var stofnaður árið 2007 eftir að herinn fór, með það að markmiði að byggja upp námsmannasamfélag á Suðurnesjum. Þarna er margt frábært að finna og sérstaða Keilis er mikil, svo sem eins og háskólabrúin sem veitt hefur fjölmörgum tækifæri til að hefja háskólanám. Menntaskólinn á Ásbrú býður síðan upp á tölvuleikjanám sem nýtur algerrar sérstöðu. Í heilsuakademíu er að finna einkaþjálfaranám og síðan nám í fótaaðgerðafræði. Sérstaða Keilis er því mikil og hætt við að margt af því sem Keilir býður upp á hverfi komi til þess að skólinn verði innlimaður í Fjölbrautaskóla Suðurnesja. Sveitarfélögin á Suðurnesjum hafa lagt skólunum til talsverða fjármuni enda hefur Keilir haft víðtæk áhrif á Suðurnesjum þar sem menntunarstig hefur verið lágt í samanburði við aðra landshluta. Að láta Keili hverfa væru mikil mistök fyrir samfélagið á Suðurnesjum, nemendur og alla þá sem þar starfa.

Frú forseti. Nálgun mín í þessum ræðustúf breyttist nú nokkuð eftir að ég hlustaði á hæstv. ráðherra, en fyrst vil ég þakka fyrir þessa umræðu sem hér á sér stað. Það er ekki hægt að skilja það öðruvísi en svo að áform um sameiningar, sem voru kynnt með pompi og prakt fyrir ekki löngu síðan og mismikið rædd að því er virtist við skólayfirvöld eða skólastjórnendur hvers skóla, hafi verið blásin af, a.m.k. tímabundið. Ráðherra sagði m.a. áðan, með leyfi forseta: „Ég á m.a. von á því að við munum geta við 2. umræðu fjárlaga kynnt breytingar í þá veru að geta mætt þessum málaflokkum á næsta ári“ og síðan til framtíðar og vísaði til þess að ekki yrði farið í þær sameiningar sem tilkynntar höfðu verið. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að staðfesta þetta með skýrari hætti hér í lokaræðu sinni ef tími vinnst til, hvort þetta sé réttur skilningur. Það er auðvitað þannig að þau sameiningaráform sem kynnt voru, hvort sem það var fyrirhuguð sameining skólanna á Akureyri eða Menntaskólans við Sund og Kvennaskólans, svo dæmi sé tekið eða aðrar, virtust magalenda eins illa og hægt var að hugsa sér á fyrstu metrum eftir kynningu. Mig langar að óska eftir því að hæstv. ráðherra staðfesti þennan skilning, að sameiningaráformin séu komin á ís. Hvað þarf þá til til þess að ráðherrann ætli sér að halda áfram með þau sameiningaráform sem áður höfðu verið kynnt? Er það bundið því að breytingar verði gerðar á fjárlögum við 2. umræðu sem senn styttist í eða eru aðrar vörður sem við þingmenn í þessum sal þurfum að hafa í huga gagnvart því að þessar sameiningarvangaveltur fari af stað aftur?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda og hæstv. ráðherra fyrir þessa mikilvægu umræðu og tek undir með hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur og fagna umræðu um framhaldsskólastigið hér á þingi. Það er óhætt að segja að þau áform sem ráðherra kynnti síðastliðið vor hafi valdið titringi eins og allar boðaðar breytingar gera, og jafnvel hugmyndir að breytingum eins og hér. Ég skil það sem svo af orðum hæstv. ráðherra að hann hyggist ekki ætla að halda áfram með boðaðar hugmyndir um sameiningar framhaldsskóla en vinna standi yfir við að kortleggja áskoranirnar betur eins og hæstv. ráðherra fór yfir í sinni framsögu og tilgreindi þar ákveðna hópa nemenda. Virðulegi forseti. Ég er ekki endilega ósammála því að hægt sé að ná fram aukinni samlegð og betri árangri með sameiningu framhaldsskóla en forsendan þarf þá að vera fagleg svo að ná megi samlegð í þágu nemendanna út frá þeirra eigin áhugasviði og markmiðum; fatlaðra nemenda sem sækja á starfsbrautir, nemenda af erlendum uppruna, eins og hæstv. ráðherra kom inn á í sinni ræðu, nemenda sem hafa sýnt aukinn áhuga á verknámi en líka nemenda sem sækja í bóknám. Til að hægt sé að mæta þessum hópum öllum þarf flóra skólanna að vera fjölbreytt. Þetta snýst því kannski fyrst og síðast um valfrelsi ungs fólks, eins og málshefjandi sagði áðan, frekar en sameiningu sameiningarinnar vegna. Virðulegi forseti. Ég fagna því sem skilja má af orðum hæstv. ráðherra að hann ætli að staldra aðeins við, skoða málin frekar og betur með hagsmuni fjölbreyttra nemenda að leiðarljósi og hlakka til að sjá betur ofan í þá vinnu hæstv. ráðherra þegar niðurstöður hennar liggja fyrir.

Virðulegi forseti. Framhaldsskólarnir hafa fjölþætt hlutverk í samfélaginu en fyrst og fremst er mikilvægt að þeir geti boðið öllum ungmennum þessa lands upp á fjölbreytt nám og stutt við farsæld þeirra. Skólarnir hafa líka býsna stórt hlutverk í símenntun eða fullorðinsfræðslu og þurfa að geta tekið á móti fullorðnum námsmönnum, m.a. í kjölfar raunfærnimats. Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri og vekja athygli á því að staða raunfærnimatsins er aðeins óljós núna og þar er úrbóta þörf. Megináskorunin sem við stöndum frammi fyrir núna í framhaldsskólakerfinu er langþráð; loksins hefur tekist að auka eftirspurnina eftir iðn- og starfsnámi. Frábærar fréttir, en þær þýða líka að ýmislegt þarf að hugsa upp á nýtt. Sumt er einfalt, eins og að beina námsmönnum á milli skóla þegar námshópur á einum stað er orðinn fullur en pláss er annars staðar, en annað kallar á meiri yfirlegu. Það þarf ekki bara að mæta breyttri eftirspurn eftir námi. Það þarf líka að mæta fjölbreyttari hópi þar sem nú fara ungmenni nær undantekningarlaust í framhaldsskóla. Og þá þarf líka að mæta fleiri tvítyngdum nemendum sem eru á öllum stigum í íslenskufærni, sumir fæddir hér á landi en aðrir nýkomnir til landsins. Við þurfum að fara í breytingar en mikilvægt er að skólasamfélögin um allt land fái tækifæri til að móta sýn og ólíkar útfærslur í samræmi við aðstæður og ólíkar þarfir nemenda. Á sama tíma þarf að horfa á stóru myndina og markmið um menntastefnu. Við þurfum framhaldsskólakerfi sem getur tekið á móti fleiri verk- og iðnnemum, býður fjölbreytt og gott bóknám, mætir innflytjendum þar sem þeir eru staddir og tekur á móti þeim sem þurfa starfsbrautarúrræði án vandræðagangs. Það á að vera keppikefli að gera úrræði félagsþjónustu og Vinnumálastofnunar fyrir ungt fólk á framhaldsskólaaldri óþörf. 

Frú forseti. Það er ágætt að hæstv. ráðherra virðist nú ætla að ljúka þessu gönuhlaupi en það er ágætt að ræða þetta hérna vegna þess að þetta er kennslubókardæmi um hvernig á ekki að fara að þegar á að breyta kerfinu. Ráðherra reyndi nefnilega lengi vel að klæða þessi áform í faglegan búning og tíundaði hversu mikið framfaraspor þetta yrði fyrir skólasamfélagið, t.d. á Akureyri. Fljótlega viðurkenndi ráðherra þó að hvatinn væri fyrst og fremst sparnaður, enda hefði honum ekki tekist að sannfæra fjármálaráðherra um að veita honum nægilegt fjármagn til þess að skólarnir gætu sinnt skyldum sínum og sótt enn frekar fram. Þá liggur nú fyrir að samráð var í algeru skötulíki og einhvers staðar hefði það þótt saga til næsta bæjar að barnamálaráðherra fengi ákúrur frá umboðsmanni barna fyrir að gæta ekki að lögbundnu samráði við börn. Herra forseti. Menntaskólinn á Akureyri og Verkmenntaskólinn á Akureyri eru báðir mjög öflugir og ólíkir skólar með ólíkan skólabrag. Við erum annars vegar með einn elsta menntaskóla landsins, hefðbundinn bóknámsskóla með bekkjakerfi þar sem nemendurnir eru á svipuðum aldri. Hins vegar erum við með verkmenntaskóla sem býður upp á mjög mikinn sveigjanleika fyrir nemendur og þeir eru á ólíkari aldri. Um langt skeið hafa þess vegna börn á öllu Norðurlandi getað valið um mjög mismunandi og spennandi framhaldsskóla. Ef slík breyting yrði myndi það heyra sögunni til. Það skýtur beinlínis skökku við að ráðherra sem talar um að hann hafi farsæld barna að leiðarljósi skuli svo birtast með tillögur sem ganga þvert gegn þeim. Og nú, fyrst ráðherra hefur hvílt þessar hugmyndir sínar, er góð ábending til hans að gefa framhaldsskólunum smá næði eftir að hafa á nokkrum undanförnum árum þurft að glíma við styttingu framhaldsskólanna og Covid og að sækja meiri peninga í fjármálaráðuneytið þannig að þeir geti byggt upp og eflt skólastarf en ekki að eyðileggja það. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að viðurkenna að mér leist ekkert á þær hugmyndir að fara að sameina Menntaskólann á Akureyri Verkmenntaskólanum á Akureyri. Með fullri virðingu fyrir báðum stofnunum þá sá ég ekki að það væri gerlegt. Ég náði Ásmundi Einari Daðasyni ráðherra á eintal um málið. Hann hlustaði og ég ætla bara að þakka honum fyrir að hafa ákveðið að gera þetta ekki. Það er nefnilega allt í lagi að skipta um skoðun og breyta út af því sem fyrirhugað var. Það sem ég ræddi við hæstv. ráðherra í sama samtali var að það var nú að undirlagi mennta- og menningarmálaráðherra sem ákveðið var að fækka menntaskólaárunum úr fjórum í þrjú, sem ég var á sínum tíma sammála en hef síðan leyft mér að skipta um skoðun. Ég held að sá sparnaður eða sú stytting á námi hefði betur verið gerð á skólastiginu á undan því að ég held að þessi fjögur menntaskólaár séu einhver þau dýrmætustu, alla vega þau sem ég hef upplifað og svo fjölmargir aðrir. Kannski teljum við við aðrar aðstæður í framtíðinni að það megi stytta annað skólastig en þennan framhaldsskóla þar sem þú býrð til félaga til lífstíðar. En hins vegar kom sá sami ágæti ráðherra, hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra Illugi Gunnarsson, á fót menntaskólastigi í tónlist. Menntaskóli í tónlist er staðreynd í dag en sá ágæti skóli er á hrakhólum og ég hef nefnt við hæstv. Ásmund að við þurfum að finna þeim ágæta skóla stað. 

Ég bið hv. þingmenn að gæta að ræðutímanum.

Virðulegi forseti. Hér eru ræddar mögulegar sameiningar framhaldsskóla og tilgangurinn með þeim. Í hverju tilviki verður að skoða vel markmið með þeim aðgerðum og að sú vegferð styrki skólana. Fjármagnsskortur virðist þó hafa verið meginástæða mögulegrar sameiningar Menntaskólans á Akureyri og Verkmenntaskólans á Akureyri. Í upphafi var þó bæði áhersla á hagræði og styrkingu skólanna en miklar efasemdir komu fljótt fram. Í ljós kom að engar breytingar voru áformaðar á fjárveitingum til skólanna er til sameiningar þeirra kæmi. Hálfdán Örnólfsson, fyrrverandi aðstoðarskólameistari við Verkmenntaskólann á Akureyri, birti grein í lok september. Hann gefur þar í skyn að Menntaskólinn á Akureyri hafi farið verr út úr ferlinu við styttingu náms en nokkur annar skóli árið 2018. Skólinn hafi þar misst út fjórðung nemenda og tíunda hluta fjárveitinganna. Skólinn hafi síðan ekki fengið heimild til að fjölga nemendum þrátt fyrir nægilega aðsókn, ólíkt mörgum öðrum skólum. Hvernig á skólinn að geta verið fjárhagslega sjálfbær ef hann fær ekki fjármagn með öllum þeim nemendum sem kjósa að sækja nám í þeim skóla? Rekstrarörðugleikar skólans væru því líklega hverfandi ef skólinn hefði fengið tækifæri til að fjölga þeim nemendum og fullnýta þannig skólann. Hver þingmaður af öðrum í Norðausturkjördæmi hefur stigið fram og lýst yfir áhyggjum og mótstöðu við þessar sameiningarhugleiðingar. Ég leggst hér einnig á þær árar með þeim, með þá áherslu að skólarnir fái áfram að reka sig sem sjálfstæða skóla. Gefum þeim tækifæri á að nýta tækifæri sín til að efla sjálfbærni skólanna. Sameining skólanna mun ekki styrkja stöðu menntunar úti á landi heldur þvert á móti. Fjölbreytileikinn verður minni með fækkun valkosta fyrir nemendur. Það viljum við ekki og það getur ekki verið tilgangur sameiningar.

Virðulegur forseti. Ég ætla aðeins að fara yfir nýliðna atburði. Í vor skipaði mennta- og barnamálaráðherra stýrihóp um eflingu framhaldsskólanna. Þessum hópi var falið að vinna með stjórnendum átta framhaldsskóla að skýrslu um kosti og galla aukins samstarfs skólanna. Hópnum var líka ætlað að hafa samráð við fulltrúa nemenda, kennara og starfsfólks skólanna og aðra hagaðila. Tveir af þeim skólum sem voru þarna undir voru Menntaskólinn á Akureyri og Verkmenntaskólinn á Akureyri. Hópurinn skilaði stöðuskýrslu um forsendur sameiningarinnar sem féll víða í grýttan jarðveg. Þessi hörðu neikvæðu viðbrögð vekja eiginlega litla furðu af því að skýrslan var unnin án aðkomu almenns starfsfólks og nemenda skólanna sem um ræðir þrátt fyrir fögur fyrirheit um samráð og samvinnu. Áform ráðherra vöktu t.d. mikla reiði á meðal nemenda en þeir söfnuðu alls 677 undirskriftum þar sem sameiningunni var mótmælt og hátt í 40 nemendur keyrðu frá Akureyri til að geta afhent ráðherra listann. Þar sem þessi fyrsti áfangi þessa stóra verkefnis fékk slæmar viðtökur, bæði frá nemendum og skólastjórnendum, umboðsmanni barna, bæjaryfirvöldum og fleirum, er gott að heyra frá ráðherranum að ætlunin sé að bakka aðeins. Ef raunverulegt markmið ráðherra er að efla framhaldsskólana er nefnilega nauðsynlegt að hann geri það á réttum forsendum og í samráði við alla aðila. Þar myndi líka hjálpa til að skilaboðin um forsendurnar og markmiðin væru skýr alveg frá upphafi og þeim miðlað rétt til allra hagsmunaaðila. Ef forsendurnar eru t.d. fyrst og fremst þrýstingur vegna aðhalds í fjárlögum frekar en alvöruefling skólanna er kannski betra að vera heiðarlegur 

Virðulegi forseti. Það blasir auðvitað við okkur öllum að ríkisvaldið þarf að stíga fastar inn til að styðja við Seðlabankann í því skyni að ná niður verðbólgu og vöxtum og því miður hefur ríkisstjórnin ekki staðið vaktina með Seðlabankanum. Afleiðingarnar eru þrálátari verðbólga og enn hærri stýrivextir en þyrftu að vera. Sameining stofnana ríkisins og hagræðing er auðvitað tól í þessari baráttu, hagkvæmari ríkisrekstur skiptir auðvitað alltaf máli en ekki síst nú. En það er algjört grundvallaratriði að við sameinum ekki stofnanir til þess eins að sameina. Krafan um hagræðingu getur ekki verið eina leiðarstefið við sameiningu framhaldsskóla. Sameiningin þarf að efla skólana, auka gæði menntunar, auka námsframboð auk þess að draga úr kostnaði, svo fátt eitt sé nefnt. Minn flokkur hefur alltaf talað fyrir því að menntakerfið tryggi fjölbreytni og valfrelsi, valfrelsi um námsbrautir, fyrirkomulag kennslu, bekkjakerfi eða áfangakerfi og áfram mætti lengi telja. Það vekur því nokkra furðu að með fyrstu hugmyndum sem kynntar eru eru á svæðum þar sem valfrelsið er ekki mikið og það er vont að halda af stað þegar hugmyndin er augljóslega í óþökk nemenda, starfsfólks og stjórnenda skólanna. Ég efast ekkert um góðan vilja hæstv. ráðherra og það er ánægjulegt að hann hafi pólitískan kjark til að bakka þar sem þess er þörf vegna andstöðu. En það er lykilatriði að fara ekki þannig af stað að hugmyndirnar skapi ófrið og úlfúð. Það þarf að vinna hugmyndir um samstarf og sameiningu með því fólki sem hefur hag af áformunum og kalla til helstu sérfræðinga okkar á verksviði og aðstæðum skólanna eða stofnananna. Ég hef raunverulegar áhyggjur af því að framganga ráðherra í tengslum við mögulega sameiningu MA og VMA muni bitna á öðrum hugmyndum um sameiningu og þar eru auðvitað mestu möguleikarnir hér á höfuðborgarsvæðinu. Traust er síðan auðvitað lykilhugtak í þessari vinnu allri. Við þurfum að huga sérstaklega að því að áhersla á bóknám kæfi ekki viðleitni til þess að efla iðnnám sem er bráðnauðsynlegt að gera. Að lokum vil ég segja að það er fagnaðarefni að stjórnvöld vilji leita leiða til að styrkja skólastarf  
            

Frú forseti. Það hafa nokkrir þingmenn komið inn á mikilvægi þess á fyrri stigum í umræðunni að betur takist til með styrkingu starfsnáms heldur en raunin hefur orðið. Það hefur verið áberandi, og hv. Bryndís Haraldsdóttir dró það ágætlega fram í ræðu sinni, hversu lágt hlutfall fer til starfsnáms á Íslandi samanborið við nágrannalönd okkar og raunar OECD-löndin í heild. Ætli það hafi ekki verið í fyrra eða hittiðfyrra sem ásóknin jókst sem betur fer umtalsvert en þá voru fréttirnar fyrst og fremst af öllum þeim hundruðum umsækjenda um starfsnám sem þurfti að víkja frá eða hafna um það nám sem viðkomandi vildi sækja vegna plássleysis og aðstöðuleysis. Ég held að það sé mikið til þess vinnandi að reyna að koma þessum málum til betri vegar. Ég held að sömuleiðis þurfum við að setja orku í að greina hvernig tekist hefur til með styttingu náms til stúdentsprófs á sínum tíma. Hv. þm. Jakob Frímann Magnússon kom inn á það hér áðan að hann hefði skipt um skoðun, verið fylgjandi breytingunni en sé efins um hana í dag. Ég hef töluvert miklar efasemdir um að þarna hafi verið gengið til góðs en mér finnst vanta alla greiningu á því hver áhrifin hafa verið og hvernig raunverulega hefur tekist til. En það má auðvitað ekki heldur vera þannig að við sem sitjum á þingi höfum það sem sérstakt markmið að vera á móti sparnaði. Það er alveg sjálfsagt að ná fram sparnaði og hagræðingu þar sem hægt er. Síðan er það bara sjálfstæð ákvörðun hvort sá sparnaður verður látinn liggja inni í því kerfi eða þeirri starfsemi sem sparnaðurinn fellur til innan. Þannig að ég vil brýna hæstv. ráðherra til að einblína á styrkingu starfsnámsins en sömuleiðis að gera atlögu að því að greina hver árangur eða hverjar afleiðingar hafa verið af styttingu náms til stúdentsprófs sem var keyrð í gegn fyrir nokkrum kjörtímabilum síðan.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka ráðherra fyrir svörin og þeim þingmönnum sem hér hafa lagt orð í belg. Það er allt of sjaldan sem við ræðum menntamál á Alþingi og hefur verið þannig því miður allt of lengi þó að þörfin sé mikil, af því að skólar eru einhvern veginn gjarnan hjartað í hverju samfélagi og flestir hafa miklar skoðanir á því hvernig starfinu sem þar fer fram er háttað og fyrirkomulaginu eins og við höfum svo vel séð einmitt í umræðunni og í tengslum við þessi sameiningaráform. Valfrelsi er mjög mikilvægt, ekki síst á þessum árum sem unga fólkið okkar sækir sér nám í framhaldsskóla. Þess vegna er mikilvægt í skólabænum Akureyri, sem varð kannski undirrótin að því að þetta samtal er að eiga sér stað hér, að þar fái þeir skólar að blómstra. Það er rétt hjá ráðherra, eins og ég kom inn á í minni fyrri ræðu, að það eru miklar áskoranir í kerfinu, hvort sem það er einmitt að þjónusta fatlaða nemendur eða horfast í augu við það að við erum með aukinn fjölda nemenda, ekki síst af erlendu bergi brotinn, sem ekki sækir sér skóla eða er í vinnu, af því að við viljum jú auðvitað að öll geti sótt sér nám og geta stutt þau til þess. Ráðherra sagði að kerfið væri fínt ef við ætluðum ekki að mæta þessum fjölbreytileika, annars þyrftum við að breyta. Ég skildi hann sem svo að það væri ekki endilega í því fólgið að sameina, það væri ekki það eina. Ég vona svo sannarlega að þegar ný tímalína verður kynnt þá verði fólkið sem að málinu kemur tekið með, að lærdómurinn sé sem sagt sá að skólasamfélagið verði tekið með í samtalið, hvaða leið sem við veljum að fara, því ég hef heyrt í fólki í framhaldsskólum núna sem hafði fengið boð um ákveðna fundi og veit ekki hvað bíður þess. Þess vegna tel ég mikilvægt að ráðherra taki af allan vafa um hvert framhaldið er og þá er ég ekki bara að tala um MA og VMA af því að ég tel að það þurfi líka að fara vel ofan í rekstur sumra framhaldsskólanna og hreinlega að skoða hvort þeir hafi allir notið sannmælis við úthlutun fjármagns. Ég tek undir þær spurningar sem bornar hafa verið hér fram, að ráðherra taki af allan vafa hvað þetta snertir.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa umræðu, ég held að það sé allt of sjaldan sem við tökum umræðu um menntamál í þessum sal og því vil ég fagna og þakka hv. þingmanni fyrir að hefja þessa umræðu. Ég vil líka segja að ég er hjartanlega sammála mörgum þeim ræðum sem hér hafa verið fluttar þegar við ræðum um mikilvægi þess að efla verknám, þegar við ræðum um mikilvægi þess að mæta ólíkum hópum, þegar við ræðum um mikilvægi valfrelsis, hvort sem er á höfuðborgarsvæðinu eða úti á landi. Ef við ætlum að ræða valfrelsi þá þurfum við líka að vera trygg með þá hópa sem menntastefnan okkar, sem er mjög metnaðarfull, gerir ráð fyrir að við ætlum að gera betur í að ná til, ná til ákveðinna hópa inni í skólunum, við þurfum að vera meðvituð um það að við þurfum að hafa aflið til að ná þessum hópum og fylgja þeim eftir. Hver nemandi í verknámi kostar meira en hefðbundinn nemandi í bóknámi. Hver nemandi með erlendan tungumála- og menningarbakgrunn - við þurfum aukinn slagkraft til að aðstoða þessa nemendur við að komast í gegnum framhaldsskólakerfið. Það þarf meira fjármagn að fylgja þeim nemendum sem fara inn á starfsbrautir, sem eru að stækka. Það er hugsunin sem var á bak við þessa vinnu, að auka slagkraftinn til þess að mæta þessum nemendum. Það er hægt að gera, eins og ég hef sagt, annars vegar með nýju fjármagni eða með einhvers konar sparnaði, af því að það orð er notað, eða þá auknum slagkrafti inni í kerfinu. Hugsunin hefur ekki verið sú að skera niður framhaldsskólakerfið. Það er aukning framlaga á næstu árum en hún er ekki það mikil að maður geti með góðu móti sagt að á næstu tveimur til þremur árum getum við mætt öllum þeim sem framhaldsskólakerfið þarf að taka við. Þess vegna höfum við verið í samtali um aukið fjármagn. Það mun skýrast vonandi á næstu vikum þegar kynntar verða tillögur fyrir 2. umræðu fjárlaga en ekki hvað síst um fjármálaáætlun. Hér er spurt hvað þurfi til þess að við breytum þessu. Við þurfum að hafa algerlega skýrt svar við því og trúa því, hvort sem það er þing eða ríkisstjórn, að við getum mætt þessum nemendum sem eru að koma inn í kerfið á næstu árum og það er hin lögbundna skylda. 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi um breytingu á vopnalögum, nr. 16/1998. Frumvarpið var upphaflega lagt fram á 153. löggjafarþingi en er nú endurflutt að mestu leyti óbreytt. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ákvæðum laganna um skotvopn. Breytingarnar varða einkum skráningu, vörslu og eftirlit með skotvopnum en með frumvarpinu er jafnframt lagt til að innleidd verði ákvæði úr tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2021/555 um eftirlit með öflun og eign vopna. Þá er með frumvarpinu einnig lagt til að ákveðnar takmarkanir verði gerðar á innflutningi á hálfsjálfvirkum og alsjálfvirkum skotvopnum með því að fella á brott úr lögunum undanþáguákvæði sem heimilað hefur innflutning á slíkum vopnum á grundvelli þess að um safnvopn sé að ræða. Þær breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu frá því að það var lagt fram síðasta vor eru einkum orðalagsbreytingar og frekari skýringar við einstök ákvæði, auk breytinga á refsiákvæði laganna. Þá hefur ákvæði um skotskýlingabúnað verið bætt við frumvarpið. Með frumvarpinu er lagt til að ekki verði lengur heimilt að flytja inn alsjálfvirk og hálfsjálfvirk skotvopn á grundvelli söfnunar. Innflutningur á slíkum vopnum hefur verið undantekning frá annars skýru banni laganna við innflutningi á alsjálfvirkum og hálfsjálfvirkum skotvopnum. Er þetta lagt til í ljósi þeirrar miklu aukningar sem hefur orðið á mjög stuttum tíma á innflutningi þessara svokölluðu safnvopna. Sem dæmi má nefna voru engin slík vopn flutt inn hingað til lands á milli áranna 2012 og 2017 en frá ársbyrjun 2018 til loka árs 2021, eða á fjórum árum, voru 1.404 slík vopn flutt inn til landsins. Má í þessu sambandi vísa til þess að í skýrslum greiningardeildar ríkislögreglustjóra um hryðjuverkaógn á Íslandi hefur verið bent á þá ógn sem aukið aðgengi að slíkum skotvopnum á Íslandi hefur í för með sér. Almennt eru reglur um innflutning safnvopna mismunandi í nágrannalöndum okkar en horft var til þeirra við gerð þessa frumvarps. Meginreglan er þó almennt sú að innflutningur slíkra vopna er bannaður en frá þeirri meginreglu eru undanþágur misstrangar. Frá og með árinu 2024 verða hálfsjálfvirk vopn bönnuð í Noregi og enginn má eiga slík vopn þrátt fyrir að hafa keypt þau löglega fyrir þann tíma. Með frumvarpinu eru jafnframt gerð skýrari ákvæði um réttindi skotvopnaeigenda og skyldur þeirra, m.a. í samræmi við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um öflun og eign vopna. Með frumvarpinu er m.a. lagt til að öll skráning skotvopna verði á þann veg að ávallt sé ljóst hvaða einstaklingur sé skráður eigandi eða ábyrgðaraðili hvers skotvopns og að enginn geti haft yfir að ráða skotvopnum nema að hafa skotvopnaleyfi. Einnig er lagt til að öll skotvopn skuli geymd í sérútbúnum vopnaskáp og að allir sem eigi skotvopn skuli hafa yfir slíkum skáp að ráða. Skýrari ákvæði um skráningar, auk kröfu um að allir skuli hafa yfir vopnaskáp að ráða, gerir eftirlit með skotvopnum auðveldara og dregur úr líkum á því að skotvopn séu í geymslu hjá einstaklingi sem ekki hefur skotvopnaleyfi, t.d. vegna þess að leyfi hans hefur verið afturkallað. Með frumvarpinu er einnig kveðið á um ýmis nýmæli, m.a. er lagt til að heimilt verði í ákveðnum tilvikum, svo sem vegna kvikmyndagerðar, að eiga eftirlíkingar skotvopna. Slíkt hefur hingað til verið bannað samkvæmt lögum. Með frumvarpinu er einnig lagt til að heimilt verði að setja í reglugerð ákvæði um notkun ungmenna og barna á ákveðnum tegundum skotvopna í þeim tilgangi að æfa og keppa. Með því er brugðist við ábendingum skotfélaga landsins. Með frumvarpinu er einnig lagt til að hægt verði að setja í reglugerð tímabundna heimild til að innkalla skotvopn eða fá óskráð vopn skráð, vörsluaðilum þeirra að refsilausu. Slík innköllun gæti haft áhrif til fækkunar skotvopna í landinu. Frumvarp þetta var unnið í dómsmálaráðuneytinu í nánu samstarfi við embætti ríkislögreglustjóra, embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, embætti lögreglustjórans á Norðurlandi vestra og embætti lögreglustjórans á Norðurlandi eystra. Þá var frumvarpið jafnframt birt í samráðsgátt stjórnvalda 28. febrúar 2023 og almenningi gefinn kostur á að koma með athugasemdir og ábendingar. Sérstakt samráð var haft við tiltekna hag, hafa einkum Skotíþróttasambandið og Skotveiðifélagið. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efnisatriðum frumvarpsins. Ég legg því til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og til 2. umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir sína framsögu hér á þessu máli. Ég hef talsverðan áhuga á málinu og var í ágætissamtali um það við fyrirrennara hennar í embætti. Það er margt sem er gott í þessu máli og ég held, og hef vakið á því athygli, að við getum ekki lokað augunum fyrir því hversu hraðar samfélagsbreytingar eru að verða og hversu mikilvægt það er að löggjöf, ábyrgð, geymsla, varsla, innflutningur og annað á skotvopnum sé í stöðugri endurskoðun, hvernig við viljum hafa hlutina, og er það vel. Mig langaði að nota fyrra andsvar mitt til að spyrja hæstv. ráðherra, af því að nú vísar hún hér í sínu máli til þess sem hefur gagnast mjög vel á Norðurlöndunum og í Þýskalandi m.a., sem eru þessir opnu dagar þar sem fólk getur skilað inn skotvopnum án nokkurra afleiðinga. hvort hún sjái fyrir sér, af því að nú þekki ég ekki nákvæmlega hvernig það er í málinu, að hafa ákveðna þannig daga, eða hvort það geti bara verið alltaf. Vopn daga einhvern veginn uppi og það gerist reglulega, úr dánarbúum, úr alls konar aðstæðum, og fólk situr uppi með skotvopn sem það hvorki kærir sig um eða hefur nokkuð við að gera og vill geta skilað því þó að það sé þá hugsanlega ólöglegt eða rangt skráð vopn. Þá er mikil bót í því að fólk geti losað sig við slík skotvopn til lögreglunnar án nokkurra eftirmála.

Virðulegi forseti. Þegar það verður komin reynsla á þær breytingar sem er verið að leggja hér til í þessum lögum um skotvopn þá hefur sú sem hér stendur áhuga á því að taka lögin til heildarendurskoðunar, en að því gefnu að við séum að stíga þessi skref núna. Þau eru nauðsynleg og ég tel sömuleiðis í framhaldinu nauðsynlegt að við förum í heildarendurskoðun. Með frumvarpinu er einnig lagt til að það verði hægt að setja í reglugerð tímabundna heimild til að innkalla skotvopn. Þetta hefur verið gert í öðrum löndum og reynst mjög vel og sömuleiðis sjáum við það fyrir okkur að hér verði í framtíðinni ákveðnir dagar þar sem fólk geti skilað inn skotvopnum án þess að það komi refsing fyrir ef það hefur haft skotvopn í fórum sínum en líka, og við þekkjum það eins og hv. þingmaður nefnir, ef í uppgjörum dánarbúa finnst óvænt vopn sem enginn veit hvernig rataði til viðkomandi, að það sé hægt að skila þeim en þau liggi ekki hjá röngum aðilum og alls ekki hjá einstaklingum sem hafa ekki skotvopnaleyfi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Mig langar að beina sjónum mínum að dálítið öðrum þætti í seinna andsvari. Nú er það svo að sú sem hér stendur er með skotvopnaleyfi en þegar leið að gæsatímabilinu í sumar rak hún augu í að leyfið var útrunnið. Þannig að ég fór af stað til að endurnýja skotvopnaleyfið og eftir þá vegferð varð ég ansi hugsi. Læknisvottorð sem þarf að skila þegar sótt er um skotvopnaleyfi eða það endurnýjað endurspeglar einhvern ótrúlega sérstakan raunveruleika og alls ekki þann sem það ætti að gera. Það sem er athugað er sjón og gott ef það var ekki tekinn blóðþrýstingur en það hvort ég hafi andlega eða líkamlega færni, getu eða heilsu til að meðhöndla skotvopn er eitthvað sem raunverulega er ekkert unnið með í þessu læknisvottorði. Það segir okkur það að raunverulega hver sem er getur útvegað sér slíkt vottorð með litlum fyrirvara. Þótt það eigi nú kannski ekki heima undir þessu frumvarpi hérna þá vildi ég vekja athygli ráðherra á þessu og brýna hana til þess að skoða þessi mál af því að ég tel þetta mjög alvarlegt. Við á Íslandi erum og höfum verið í áraraðir þjóð sem nýtir skotvopn. Hér nýtum við skotvopn til veiða. Hér er þetta í ákveðnu íþróttastarfi. Við erum með skotfélög sem eru að keppa og mjög stór hópur fólks er með skotfæraleyfi. Ég tel það brýnt og ítreka hvort ekki þurfi, 

Virðulegi forseti. Hér spyr hv. þingmaður út í læknisvottorð og ráðherra verður að viðurkenna að mér er ekki að öllu kunnugt um hvaða kröfur eru lagðar þar til grundvallar. Hv. þingmaður nefnir bæði sjón og blóðþrýsting og ég held að það sé ágætt að veiðimenn sem ganga til rjúpna eða eru að stunda veiðiskap hafi góða sjón og blóðþrýstingur sé í lagi en alls ekki síður andleg og líkamleg heilsa. Það sem við erum aftur á móti að gera í þessu frumvarpi er að við erum að bæta verulega eftirlit og skráningu. Við viljum vita hvar vopn eru geymd og við viljum ekki að neinn sé með vopn í sinni vörslu nema hann sé með skotvopnaleyfi. Það sem er verið að breyta núna, sem ég tel vera til góðs, er að þessi leyfi hafa verið gefin út til tíu ára en við erum með að breyta því til fimm ára. Einhverjum kann kannski að þykja það ruddalegt að hið opinbera sé að stytta gildistíma skotvopnaleyfis en tilgangurinn er að fólk einmitt uppfylli skilyrði til þess að meðhöndla og hafa í fórum sínum skotvopn. Ráðherra mun svo taka þessar ábendingar til sín varðandi læknisvottorð.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Mig langar að koma inn á afmarkaðan þátt sem er í raun ekki tekið á í frumvarpinu, að mér sýnist, en vil spyrja hæstv. ráðherra hvort slíkt sé fyrirhugað, og það er með þau mál og umsagnir sem borist hafa í samráðsgátt og snúa að skilyrðum um bogfimi á Íslandi. Það var hér lagt fram frumvarp gagnvart bogaeign vorið 2013, um að þau yrðu tekin út úr vopnalögum en eru þar enn. Þetta var að beiðni bogveiðifélagsins. Frumvarpið náði ekki að fram að ganga þá og síðan hafa í rauninni óskirnar legið fyrir um að regluverk þessarar íþróttar sem bogfimi er verði að fullu fært til samræmis við það sem gerist á Norðurlöndum. Það komu fram a.m.k. þrjár umsagnir í samráðsgátt varðandi þetta efni en það virðist ekki hafa verið tekið tillit til þeirra. Ég vil bara spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé fyrirhugað að líta til með þessu á seinni stigum eða hvort þessum sjónarmiðum sé einfaldlega hafnað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Í þessum lagabreytingum sem hér eru lagðar fram er eingöngu verið að taka á skotvopnum og skotvopnaeign, ekki bogfimi. Ég tek bara undir orð hv. þingmanns að það geti verið ástæða til að skerpa sérstaklega á því og þá munum við skoða það í framhaldinu, enda hef ég sagt hér í fyrra andsvari að ráðherra telur eðlilegt að þegar komin er reynsla á þessar lagabreytingar þá fari fram heildarendurskoðun á lögunum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Þá að hinu atriðinu sem ég vildi fá að nefna hér. Það virðast koma fram áhyggjur af því hér og hvar í umsögnum að það sé verið að ganga lengra en Evrópuregluverkið, sem hér er innleitt og er hluti þessa regluverks, og Evrópureglurnar leggi mönnum til. Hvar er það þá helst og hvers vegna er það staðan? Ef svo er ekki þá væri ágætt að það kæmi fram og þessar athugasemdir í umsögnum þá leiðréttar.

Virðulegi forseti. Hér er nefnt að það sé verið að ganga lengra. Ráðherra hafnar því. Sem dæmi þá er ekki heimilt í Svíþjóð að flytja inn sjálfvirk skotvopn á grundvelli söfnunar og hver og einn hefur ekki heimild til þess að flytja inn mörg skotvopn af sömu tegund. Í Noregi hefur verið farin sú leið að heimila eign á allt að 100 skotvopnum á grundvelli söfnunar, en nú eru Norðmenn að tilkynna breytingar og herðingu laganna hjá sér. Staðreyndin er einfaldlega sú að það eru flest lönd að herða reglur og lög um skotvopn og við erum á eftir. Við erum ekki að ganga hér fram fyrir skjöldu og ganga lengra, við erum einfaldlega á eftir löndum sem við viljum bera okkur saman við hvað varðar meðferð á skotvopnum, skráningu, vörslu og eftirlit.

Virðulegi forseti. Þetta verður ekki löng ræða, ég ætlaði mér að fara í andsvar en var of seinn til þess. Ég ætla bara að fylgja aðeins eftir pælingunni um hversu langt er gengið. Ég sé að í greinargerð er talað um að skoðaðar hafi verið þær leiðir gagnvart þessari miklu fjölgun sjálfvirkra og hálfsjálfvirkra vopna sem eru í eigu safnara, að beita einhvers konar takmörkunum á borð við það að heimila innflutning á þeim forsendum að vopn séu gerð óvirk eða setja einhverjar skorður við því hvað fólk má eiga en svo er farin sú leið að loka fyrir þetta alveg. Ég vildi heyra aðeins um ástæðurnar fyrir þessu. Það má t.d. sjá í umsögnum í samráðsgátt að það er töluverður hópur fólks sem stundar söfnun á vopnum og þarna myndast ákveðin menning sem tengist t.d. skotfélögum og svona sögugrúski þannig að þarna er verið að ganga frekar hart gagnvart hagsmunum fólks. Ástæðurnar eru vissulega skiljanlegar, þetta er mjög ör þróun á skömmum tíma þannig að ég skil vel þörfina og áhugann á því að ná aðeins utan um þetta en ég vildi bara aðeins impra á þessu atriði, af hverju þessi leið er farin en ekki aðrar.

Virðulegi forseti. Með breytingu á vopnalögum er verið að takmarka aðgengi að árásarvopnum og auka öryggi almennings hér á landi. Ég vil fá að taka það fram að í skýrslu þjóðaröryggisráðs frá árinu 2021, um mat á ástandi og horfum í þjóðaröryggismálum, var einmitt bent sérstaklega á að hálfsjálfvirkum og sjálfvirkum skotvopnum hefði fjölgað gríðarlega mikið í íslensku samfélagi á stuttum tíma og þá, árið 2021, var því beint til þáverandi dómsmálaráðherra að beita sér fyrir því að taka regluverk á þessu sviði til skoðunar. Ráðherra er að því með framlagningu á þessu frumvarpi. Þetta varðar þjóðaröryggi en varðar líka öryggi íbúanna. Sömuleiðis höfum við fengið athugasemdir, vegna þess að í íslensku samfélagi er því miður töluverður fjöldi fólks sem tekur sitt líf sem er mjög hryggilegt, og þau samtök sem hafa unnið að þeim málum hafa bent á að það sé nauðsynlegt að takmarka aðgengi að skotvopnum með öllum tiltækum ráðum. Það erum við að gera með, eins og ég segi, eftirliti og skráningu og sjá til þess að við vitum hvar skotvopn á Íslandi eru, vitum hvað er mikið til, vitum hvar varsla þeirra er og að eingöngu fólk sem hefur skotvopnaleyfi sé með vörslu og beri ábyrgð á þessum skotvopnum.

Virðulegur forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd fjórar ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar frá árunum 2022 og 2023 sem gera breytingar á V., VIII., IX., XI. og XIII. viðauka EES-samningsins. Ég ætla hér að segja í stuttu máli frá hverri ákvörðun fyrir sig. Það er þá í fyrsta lagi að tekin er fyrir ákvörðun nr. 190/2022. Hún fellir inn í EES-samninginn tilskipun sem uppfærir eldri reglur varðandi endurnot opinberra gagna í samræmi við auknar kröfur og tækniframfarir. Settar eru lágmarksreglur um endurnot opinberra upplýsinga. Markmiðið er að örva stafræna nýsköpun, einkum hvað varðar gervigreind. Einnig er tilgangurinn að fullnýta þau tækifæri sem felast í upplýsingum frá hinu opinbera fyrir hagkerfi og samfélag. Byggt er á þeirri meginreglu að flest opinber gögn eigi að vera unnt að endurnota, bæði í hagnaðarskyni og öðrum tilgangi. Nánari upplýsingar um innleiðingu verður að finna í frumvarpi til laga um breytingu á lögum um endurnot opinberra upplýsinga, nr. 45/2018, sem gert er ráð fyrir að háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra leggi fram á þessu löggjafarþingi. Í öðru lagi er það ákvörðun nr. 191/2022. Með henni er tekin inn í EES-samninginn tilskipun sem færir til nútímans gildandi reglur um losun úrgangs frá skipum sem nota hafnir á Evrópska efnahagssvæðinu. Einnig eru gerðar umbætur á aðgengi að og notkun fullnægjandi móttökuaðstöðu í höfnum og afhendingu úrgangs þangað, til að skipaumferð gangi snurðulaust fyrir sig. Fyrirhugað er að umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra leggi fram á þessu löggjafarþingi frumvarp til laga um breytingu á lögum um varnir gegn mengun hafs og stranda, nr. 33/2004, til innleiðingar á gerðinni. Í þriðja lagi fellir ákvörðun nr. 17/2023 inn í samninginn framkvæmdarreglugerð sem setur reglur um það hvernig skrár um raunverulega eigendur lögaðila og fjárvörslusjóða og sambærilegra aðila í EES-ríkjunum verði samtengdar í gegnum miðlægan vettvang. Markmiðið er að vinna gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Menningar- og viðskiptaráðherra hyggst leggja fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um fyrirtækjaskrá, nr. 17/2003, á þessu löggjafarþingi, til innleiðingar gerðarinnar. Að lokum er það ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 50/2023. Með henni er tekin inn í EES-samninginn reglugerð sem ætlað er að auka öryggi kennivottorða, persónuskilríkja og dvalarskjala sem gefin eru út til handa þeim sem nýta sér réttinn til frjálsrar farar. Í því skyni eru kröfur til slíkra skilríkja samræmdar, m.a. varðandi snið skilríkja og lesanleika þeirra. Reglugerðin var innleidd með nýjum lögum um nafnskírteini sem voru samþykkt á Alþingi 8. júní síðastliðinn, nr. 55/2023, og munu öðlast gildi 1. desember næstkomandi. Virðulegi forseti. Haft var samráð við utanríkismálanefnd Alþingis vegna upptöku umræddra gerða í samninginn sem gerði ekki athugasemdir við upptöku þeirra á þann hátt sem þingsályktunartillagan tilgreinir. Þá skal það tekið fram að þessar ákvarðanir fela ekki í sér aukinn kostnað eða kvaðir fyrir fyrirtæki eða einstaklinga. Nánari upplýsingar um áhrif innleiðingar gerðanna má finna í meðfylgjandi tillögu til þingsályktunar en ég legg til að þegar þessari umræðu lýkur verði tillögunni vísað til utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra. Nú þarf maður að vanda sig enn um sinn að ávarpa með réttum hætti. Hæstv. ráðherra kom inn á það hér undir lok framsögu sinnar að ekki félli kostnaður á ríkissjóð eða lögaðila eða einstaklinga vegna þessa, ef ég skildi hann rétt. En mig langaði að spyrja varðandi 3. lið þar sem er fjallað um, með leyfi forseta, að koma á „nauðsynlegum tækniforskriftum og verklagsreglum fyrir samtengingarkerfi skráa“ - það er nú bara ekki einfalt að lesa þennan texta. En það að hann kosti ekki neitt - ég trúi því ekki þannig að mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvar var framkvæmt mat á því hvort og með hvaða hætti kostnaður félli til? Það felst í orðum ráðherrans í framsögu hans. En mig langar engu að síður að biðja hæstv. ráðherra um að hnykkja á því að þarna sé raunverulega ekki að verða til kostnaður sem falli síðan á annaðhvort ríkisfyrirtæki, ríkissjóð eða lögaðila eða einstaklinga, að regluverkinu innleiddu, þá sérstaklega að þessari ákvörðun nr. 17/2023, um að koma á nauðsynlegum tækniforskriftum og verklagsreglum fyrir samtengingarkerfi miðlægra skráa.

Það er rétt hjá hv. þingmanni að það þarf að skoða gerðirnar hverja fyrir sig. Í þessari þingsályktunartillögu eru dæmi um gerðir sem geta haft einhvern kostnað í för með sér eins og á við um reglugerð um að efla öryggi kennivottorða. Þar er t.d. gert ráð fyrir því að það komi gjald fyrir útgáfu nafnskírteina í gjaldskrá Þjóðskrár Íslands sem taki tillit til þess kostnaðar sem verður við útgáfu slíkra skilríkja þannig að gjaldtakan standi undir kostnaði. Það má gera ráð fyrir því varðandi þá tilskipun sem hv. þingmaður spyr sérstaklega um að það geti hlotist nokkur kostnaður af innleiðingunni. Þó er ekki búið að ljúka endanlegu kostnaðarmati sem verður að framkvæma í tengslum við framlagningu frumvarps menningar- og viðskiptaráðherra. En þetta er ekki mál sem menn meta svo að hafi í för með sér neinn teljandi kostnað til lengri tíma þó að það geti birst í frumvarpinu einhver áætlaður kostnaður til skamms tíma vegna breytingar sem þurfi að gera.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir þingsályktunartillögu um leyfi til að veiða álft, grágæs, heiðagæs og helsingja utan hefðbundins veiðitíma. Flutningsmenn ásamt þeim sem hér stendur eru hv. þingmenn Ágúst Bjarni Garðarsson, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir, Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir og Jón Gunnarsson. Tillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra að útbúa tillögur um heimild til tímabundinna og skilyrtra veiða á eftirfarandi tegundum fugla utan hefðbundins veiðitíma þeirra: a. álft, grágæs, heiðagæs og helsingja á kornökrum og túnum frá 15. mars til 15. júní, b. álft á kornökrum frá 1. maí til 1. október. Leyfin verði veitt á þeim svæðum þar sem þörf er talin á aðgerðum vegna verulegs ágangs fugla á tún og kornakra. Ráðherra geri einnig stjórnunar- og verndaráætlun fyrir álftir og gæsastofna á Íslandi í samvinnu við Umhverfisstofnun og hagsmunaaðila. Ráðherra greini Alþingi frá tillögum sínum og leggi fram skýrslu um áætlunina eigi síðar en 1. desember 2024. Virðulegur forseti. Í greinargerð með málinu er farið nokkuð ítarlega yfir áhrifin sem þessir fuglar geta haft á uppskeru bænda og það tjón sem þeir valda. Sömuleiðis verður að hafa í huga að þessir ágætu fuglar eru ekki einungis að bíta gras eða leggja kornakra að velli heldur eru þeir sömuleiðis í úthaga og á hálendi landsins og það þarf að fylgjast með þeim ágangi. Nú hefur í gegnum árin yfirleitt verið bent á blessaða sauðkindina þegar kemur að ágangi á landið og fleira en vissulega verðum við að horfa á fleiri grasbíta í því samhengi. Þar getum við hæglega bent á þann ágang og allt það sem t.d. heiðagæsin leggur að velli á hálendi landsins. Þessi þingsályktunartillaga er nú ekki ný af nálinni og hefur verið lögð fram fjórum sinnum og þetta er í fimmta skipti sem er mælt fyrir þessari þingsályktunartillögu. Það er tímabært, eins og maður segir, þótt fyrr hefði verið, að taka til óspilltra málanna hvað þetta varðar. Ég minni á að á síðasta þingi, síðasta ári, voru samþykkt fjárútlát sem eru sömuleiðis í fjármálaáætlun, einir 2 milljarðar sem eiga að fara til stuðnings við kornrækt á landinu. Það skýtur skökku við að við séum að bæta í við kornræktina og hvetja menn til akuryrkju þegar flugvargurinn, ef við getum kallað það sem svo, steypir sér í akra og leggur akrana algerlega í rúst. Það er áhugaverð grein í Bændablaðinu síðasta sem var gefið út fimmtudaginn 2. nóvember. Það er farið yfir þetta frá öllum sjónarhornum og rætt þar við bændur sömuleiðis, um tjónið sem orðið hefur. Sömuleiðis er þarna komið inn á aðrar hliðar, um það hvaða áhrif veiðar hafa, veiðar á álft og grágæs, hvort þetta valdi fuglunum stressi o.s.frv. og það vinni bara gegn sér að vera að veiða þá. Ég ætla ekki að leggja dóm á það í þessu en það er mikilvægt í því samhengi að við fylgjum því eftir og þeim skuldbindingum sem við höfum áður gengist undir. Það er nú svo að íslenska ríkið hefur frá árinu 2013 verið aðili að samningnum um vernd farfugla og votlendisfugla sem eru í Afríku, og Evrasíu er nú sagt hér, og heitir, með leyfi forseta, „African-Eurasian Migratory Waterbird Agreement“, AEWA. Þessi samningur kveður á um aðgerðir til verndunar votlendisfugla á viðkomustöðum þeirra og sömuleiðis snýr þetta að þeim varpstöðvum og þeim áningarstöðum og þar sem stofnstærð er metin hverju sinni. Það hefur nú verið gert af okkar frændþjóðum og vinaþjóðum þar sem menn hafa metið áhrif, t.d. af stofni heiðagæsar, grágæsar og helsingja. Það var gert t.d. varðandi Svalbarðastofn heiðagæsa sem hefur vetursetu í Danmörku og Noregi. Það var gert sömuleiðis í samstarfi við Holland og Belgíu þar sem þessir fuglar eiga vetursetu og það var bara ákveðið að taka fjöldann niður í ákveðið magn, þ.e. stofnstærðin skyldi vera u.þ.b. 60.000 fuglar. Þetta gerðu þeir bara á tveimur árum. Ég sé því ekkert til fyrirstöðu, hvort sem við erum að tala um álftir, grágæsir, heiðagæsir eða helsingja, að við tökum þetta sama hér vegna þess að það er engum stofni gott og hollt að verða of stór. Það getur sömuleiðis valdið skaða innan frá í stofninum ef að farið er að ganga á æti og annað fyrir fuglana, því það er ekkert smáræði sem hver fugl getur látið ofan í sig og eru til tölur þess efnis hvað hver fugl þarf að innbyrða á hverjum degi. Þar er nú álftin einna öflugust í því og innbyrðir gríðarlegt magn á hverjum degi, ég held að það séu einhver 300 grömm, eitthvað svoleiðis, sem hver fugl þarf á dag. Vitanlega þurfa minni fuglar eitthvað aðeins minna en ef við margföldum það magn sem hver fugl innbyrðir af þurrefni á hverjum degi miðað við þær þúsundir fugla og tugþúsundir fugla sem eru hér yfir sumarið er þetta gríðarlegt magn þegar saman er tekið. Virðulegur forseti. Ég vil vitna til þess að haft var eftir einum stærsta kornræktanda landsins, Björgvini Harðarsyni í Laxárdal, fyrir ekkert svo löngu síðan að það hafi verið milljónatjón á kornökrum hans af ágangi fugla. Þessi ágæti bóndi hefur áratugareynslu og mikla þekkingu á því sem hann hefur verið að gera og reynt að nýta sér fælur og annað. Það eru mjög margir bændur sem hafa verið að reyna að gera það sömuleiðis þannig að tjónið er víða en vissulega er það þannig að bændur verða að líta sér sömuleiðis nær og skrá tjónið vegna þess að því miður eru skráningar stundum af skornum skammti hvað þetta varðar og við þurfum að gera átak í því sömuleiðis. Það er áhugavert að heyra lýsingar bænda sem hafa verið að glíma við t.d. álftina. Ef þú færð 300 álftir í heimsókn er það eins og að fá 100 hesta stóð í túnið hjá þér. Kosturinn við að fá 100 hesta stóð í túnið er að þú getur rekið það í burtu og skammað eigandann en þegar kemur að því að reka álftir upp þá, jú, hún flýgur upp en hún kemur bara aftur. Þetta er nú það sem menn eru að eiga við, bændur vítt og breitt um landið. Væntanlega er það vegna þess að stofnstærðin er orðin mun meiri en hún þarf yfir höfuð að vera og þegar skepnur komast í góðan haga þá svo sem fjölgar þeim nú eðlilega hraðar og það er það sem við eigum við í dag. Sömuleiðis verðum við að hafa í huga að það á ekki við um alla gæsastofna eða álftir. Grágæsinni hefur fækkað tiltölulega ef eitthvað er undanfarin ár, að talið er, en aftur á móti hefur heiðagæsinni fjölgað alveg gríðarlega þar á móti. Sömuleiðis hefur helsingi verið að sækja í sig veðrið hér. Hann hefur ekki bara verið hérna sem gestur þegar hann millilendir hér á milli Evrópu og Grænlands heldur hefur hann sömuleiðis verpt hér og bætt heldur betur í varp á undanförnum árum. Virðulegi forseti. Það er mikilvægt í þessu samhengi að ráðherra umhverfis-, orku- og loftslagsmála taki þetta mál föstum tökum því að það er eins og að bíta í skottið á sér að vera að hvetja bændur til aukinnar akuryrkju en eiga það yfir höfði sér að geta ekki varist ágangi af flugvargi, ég ætla að leyfa mér að nota það orð, virðulegi forseti, og hafa í sjálfu sér engin vopn eða engin ráð í höndunum og þessar fælur sem menn hafa verið að nota virka misvel. En ég er alveg sannfærður um það, og flutningsmenn sem að þessari þingsályktunartillögu standa eru það, að okkur ber að nýta þær heimildir sem við höfum í samstarfi við aðrar þjóðir, meta hér stofnstærðir af fuglum og ef raunin verður sú að fjöldinn er mun meiri en áætluð og æskileg stofnstærð er að þá verði gripið til ráða. Það kemur ágætlega fram í ályktuninni hvað skuli gera og það eru hér ákveðin tímabil þar sem mönnum er heimilt að taka fuglana niður. Vitanlega veit ég að álftin er tignarlegur og fallegur fugl. Hún hefur verið friðuð hér síðan 1913. Samkvæmt þeim gögnum og heimildum sem ég hef fyrir mér við vinnslu þessa máls er ástæðan fyrir friðuninni fyrst og fremst hvað það væri mikil prýði að tegundinni en ekki að tegundin hafi verið í sérstakri útrýmingarhættu. Þó svo að við höfum hér á öldum áður haft miklar nytjar af álftinni þá var það nú held ég fyrst og fremst að það var ekki vegna þess að stofninn væri í útrýmingarhættu heldur vegna þess að þetta þykir náttúrlega gríðarlega fallegur fugl og ég held að það séu nú flestir sammála um það. En það er þannig í náttúrunni að það er margt fallegt í kringum okkur en þegar við þurfum við að reyna að hafa jafnvægi á hlutunum þá verðum við að beita þeim ráðum sem tiltæk eru hverju sinni og ég tel það vera, virðulegur forseti, í þessari þingsályktunartillögu. Þetta er fyrst og fremst hvatning til ráðherra að grípa til þeirra vopna, ef maður getur sagt sem svo, sem við höfum með þeim samningum sem við höfum undirgengist með frænd- og vinaþjóðum hér í Evrópu. Virðulegi forseti. Ég læt þessari yfirferð lokið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna og fyrir að mæla hér fyrir þessari tillögu til þingsályktunar. Hún er tímabær og því miður margendurtekin. Ég tek undir, held ég að ég geti sagt, allt það sem kom fram í framsöguræðu hv. þingmanns. Nú er mælt fyrir þessu máli efnislega óbreyttu eða lítið breyttu alla vega í fimmta skipti. Telur hv. þingmaður að eitthvað auki líkurnar á því að þetta góða mál fái framgang á þessu þingi? Eru einhver samtöl sem hafa átt sér stað sem gera það að verkum að það sé líklegt að málið nái fram að ganga, líklegra en áður? Eða hefur hæstv. ráðherra umhverfis-, orku- og loftslagsmála látið frá sér fara eitthvað í þá veruna að taka upp þau sjónarmið sem hér eru sett fram í einhverjum af sínum málum? Það er eins og við þekkjum, þingmannamál eiga það til að daga uppi og það er ástæða þess að hér er oft býsna góð mál flutt margoft í þingsal án þess að þau komist til neinnar efnislegrar umræðu. Það hafa komið umsagnir um þetta mál á fyrri stigum sem eru auðvitað beggja blands, þar sem friðunarsjónarmið takast á við nýtingu og vernd verðmæta. En meginspurningin til hv. þingmanns er hvort það sé eitthvað sem er hægt að gera til að auka líkurnar á að þetta góða mál nái fram að ganga.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Í grunninn er hv. þingmaður sem hér stendur bjartsýnismaður 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er mikilvægt að halda í bjartsýnina þegar kemur að framlagningu þingmannamála. Það að ríkisstjórnin sé á sama tíma að hvetja bændur til aukinna kornræktar og veiti síðan engin vopn til að berjast við þann vágest sem fugl getur verið á ökrum bænda er svolítið eins og að þvinga bakarann í Sandholtsbakaríi til að geyma brauðið sitt niður við tjörn. Það getur ekki endað vel. En þetta er svo sem í takt við ýmislegt annað hjá þessari ósamstæðu ríkisstjórn. Mig langar til að spyrja hæstv. þingmann - nei, hv. þingmann, sem er ekki enn þá orðinn ráðherra, varðandi umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið sem færðist milli flokka, mögulega breyttist nafnið á því eitthvað líka á milli kjörtímabila. Á síðasta kjörtímabili var það undir stjórn ráðherra frá Vinstrihreyfingunni – grænu framboði og nú situr þar ráðherra frá Sjálfstæðisflokki. Telur hv. þingmaður að það auki eða minnki líkurnar á því að málið annaðhvort nái fram að ganga hér í þinginu eða verði tekið undir verndarvæng ráðherra efnislega á seinni stigum?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Það er ekkert einfalt svar við þessu, hvað viðkomandi þingmaður heldur og hvers hann væntir. Ég legg það nú yfirleitt að jöfnu, hvar svo sem menn standa í pólitík eða annað, í þeim verkefnum sem menn taka að sér, en ég ber væntingar til þess ráðherra sem er við stjórnvölinn núna í umhverfis-, loftslags- og orkumálum um að hann taki til óspilltra málanna. Það á náttúrlega að vera þannig, alveg sama í hvaða flokki menn eru, að menn eiga að láta verkin tala. Það er fyrst og fremst verkefnið. Það er ákveðinn sáttmáli í gangi innan ríkisstjórnarinnar og það sem verið er að hvetja til hins og þessa og hvetja menn til góðra verka og þá er það þannig, burt séð frá því í hvaða flokki menn standa, að menn eiga að láta allt fylgja með. Ef þeir leggja eitthvað til, þá verða þeir að styðja við það. Ég ber þær væntingar í brjósti að umhverfis-, orku- og loftslagsmálaráðherra fylgi þessu eftir og geri það sem verið er að hvetja til og beiti þeim verkfærum sem hann hefur í höndunum nú þegar.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en ég vildi bara koma hér upp í ræðu og lýsa því yfir að þingflokkur Miðflokksins í heild sinni mun styðja þetta mál, komist það hér til atkvæðagreiðslu. Málið er gott í alla staði og það væri skynsamlegt að veita bændum landsins þær varnir sem gagn er af og skynsamlegar eru til að verja akra og ræktarland fyrir ágangi fugla, ef svo má segja. Það eru auðvitað misvísandi skilaboð í því, en það þarf kannski ekki að koma á óvart nú um stundir, að vera með hæstv. matvælaráðherra sem virðist helst hafa áhuga á kornrækt, og er það vel, en kannski takmarkaðan áhuga á viðgangi ýmissar annarrar matvælaframleiðslu og það eru verri skilaboð til samfélagsins. En á meðan staðan er sú að skilaboð ríkisstjórnarinnar eru að hér eigi fyrst og fremst að rækta korn þá er auðvitað alveg ótrúlegt að ríkisstjórnin hafi ekki tekið það efnislega undir sinn verndarvæng sem hér kemur fram í þessari þingsályktunartillögu, þ.e. að veita bændum þau vopn og þær varnir sem nauðsynlegar eru til að verja sína ræktun. Þó að ég sé því miður hóflega bjartsýnn á að þetta mál nái fram að ganga vona ég að svo verði. En ef svo verður ekki þá vil ég hér skora á hæstv. umhverfisráðherra að taka málið efnislega til sín og setja það fram sem stjórnarmál, þó að ég átti mig á því að það geti orðið snúið í því ríkisstjórnarsamstarfi sem nú er unnið í. En það þarf alla vega sýna einhverja meiningu og einhvern vilja til að laga það ástand sem er á ræktarlandi bænda á löngum köflum. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri en ég vona að málið komist áfram hér innan þingsins og komist til atkvæðagreiðslu og jákvæðrar lúkningar áður en þessu þingi lýkur.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir þingsályktunartillögu um þjóðarátak í landgræðslu og skógrækt. Flutningsmenn að þessari tillögu, ásamt þeim sem hér stendur, eru hv. þingmenn Ágúst Bjarni Garðarsson, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir, Jón Gunnarsson, Ásmundur Friðriksson, Oddný G. Harðardóttir, Logi Einarsson og Gísli Rafn Ólafsson. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra í samráði við matvælaráðherra að koma fyrir lok árs 2024 á samstarfi stjórnvalda, bænda, Lands og skógar, atvinnulífs og almennings sem miði að því að auka þátttöku almennings í kolefnisbindingu með landgræðslu og skógrækt með þjóðarátaki þess efnis.“ Virðulegur forseti. Í greinargerð sem fylgir þessari þingsályktunartillögu kemur fram að það er með þessa tillögu eins og mörg önnur góð þingmannamál, að verið er að leggja hana hér fram í fimmta skipti. Þrátt fyrir að málið hafi verið lagt fram fimm sinnum tel ég að sennilega hafi aldrei verið mikilvægara en nú að grípa til þeirra verkfæra sem koma fram í þessari þingsályktunatillögu og nýta þann samtakamátt sem við Íslendingar höfum í samstilltu átaki þar sem við förum af miklum krafti í landgræðslu og skógrækt. Það er sömuleiðis ánægjulegt að á þessum tíma er nú búið að sameina Landgræðsluna og Skógræktina í Land og skóg, sem ætti sömuleiðis að ýta undir þau tækifæri sem við höfum sem þjóð til þess að græða landið og mikilvægi þess að við náum þeim árangri sem við vonumst mörg hver til að hægt sé að ná, þ.e. að græða upp megnið af því landi sem öruggt er að græða upp og eigum við nóg til af landi sem hægt er að græða upp. Það er nú svo að með aukinni umhverfisvitund og fræðslu almennings þá hafa æ fleiri fyrirtæki boðið sínum viðskiptavinum upp á að kolefnisjafna viðskipti sín. Þátttaka atvinnulífsins í verkefninu gæti falist í að bjóða t.d. upp á kolefnisjöfnun viðskipta með landgræðslu og/eða skógrækt. Þannig yrði þátttaka almennings tvíþætt, annars vegar með beinni þátttöku í landgræðslu og skógrækt undir leiðsögn og sömuleiðis yrði þetta stórt og mikið verkefni sem snýr að kolefnisjöfnun, og þá horfi ég á fyrirtækin sem að þessu koma, menn geta verið að vinna að því. Við erum sömuleiðis að horfa til þess að landbúnaðurinn stefni hröðum skrefum að því að kolefnisjafna sinn rekstur, og er það þó töluvert verkefni sem að því kemur. Það er alltaf spurningin þegar við förum að ræða um kolefnisjöfnun: Hvað erum við að jafna? Þá greinir okkur oft á um það hver útblásturinn er og hvað við erum að losa mikið. Því miður fer stundum tvennum sögum af því hver losunin er hverju sinni. Sitt sýnist hverjum og það eru ansi margar mismunandi mælingar á því t.d. hvað land losar og sömuleiðis varðandi jórturdýr og annað. En það breytir því ekki að við erum með verkefni fyrir framan okkur sem blasir við að við getum gert stórátak í með samhentu átaki. Það er vert að minnast á það að árið 2022 var í fyrsta skipti gefin út sameiginleg stefna stjórnvalda um landgræðslu og skógrækt sem fékk heitið Land og líf. Þar kemur fram þessi framtíðarstefna stjórnvalda um málefnið, auk aðgerðaáætlunar í landgræðslu og skógrækt til ársins 2026. Með þessari miklu áherslu á umhverfisvernd og loftslagsmál þurfti sömuleiðis að skýra þá framtíðarsýn sem við höfum um landgræðslu og skógrækt, en landgræðsla og skógrækt eru náttúrulega lykilatriði í þessum landbótum. En eins og með margt annað gengur stundum svolítið rólega að feta þann góða veg. Þolinmæði er dyggð, var einhvern tímann sagt, en nú er svo komið, virðulegi forseti, að við þurfum að taka stærri skref í þessu og það er kallað á okkur. Það er hrópað að okkur með það að við þurfum að standa okkur betur er að þessu kemur. Við sjáum bara þann mikla metnað og áhuga sem snýr t.d. að skógræktinni. Þá er það stundum eins og oft er, að við höfum ekki alveg náð utan um verkefnið. Það eru nægir sem vilja planta og nægilegt land til að planta í. Aftur á móti höfum við ekki að sama skapi nægjanlegt magn af plöntum til að koma niður. Þar þarf sömuleiðis að gera betur og allt kostar þetta peninga, en með samstilltu átaki ríkis og stofnana, almennings og atvinnulífsins, fyrirtækja í landinu, getum við gert svo miklu meira. Vilji er allt sem þarf í þetta verkefni og hann er til staðar. Á flutningsmönnum sem að þessari þingsályktunartillögu standa sjáum við að hún gengur þvert á flokka, bæði koma menn að verkefninu úr stjórnarflokkum og stjórnarandstöðu og mér finnst það lýsa stuðningi við þá leið og það verkefni sem við getum farið í öll saman. Virðulegur forseti. Að lokum vil ég hvetja til þess að umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra taki þetta föstum tökum því að það er oft hægt að gera mjög stóra og góða hluti sem þurfa ekki endilega að kosta gríðarleg fjárútlát. Í svo mörgu sem við erum að bjástra við hverju sinni er það svo að ef við nýtum samtakamáttinn förum við oft betur með þá fjármuni sem við leggjum í verkefnið, bara með samstilltu átaki. Það væri þá ráðherra sem myndi leiða þetta átak og tengja menn saman, fyrirtæki, stofnanir og almenning; hvetja fólk til dáða, skipuleggja þetta aðeins og nýta fjármunina eins vel og við höfum um að ráða hverju sinni. Virðulegur forseti. Ég ætla að láta þessu lokið núna en vil hvetja ráðherra og þá sem vilja láta sig málið varða að ganga nú í verkið. Við getum gert svo miklu meira saman í þessu verkefni, þ.e. að græða upp landið, hvort sem er með grasi eða skógi.

Forseti. Það er mér sönn ánægja að vera meðflutningsmaður á þessu máli. Við getum gert svo miklu betur þegar kemur að bæði landgræðslu og skógrækt. Þar þurfum við að vinna saman. Það er svo sannarlega þannig að skógrækt er eitt af því sem hjálpar til við kolefnisbindingu. En hún gerir líka landið okkar mun fegurra og stundum líka miklu betra að búa í, vegna þess að trén hafa jú líka ákveðin áhrif á vind og veður. Ég veit það bara sjálfur úr Kjósinni. Þegar sumarbústaður afa míns og ömmu var byggður þar fyrir 50 árum síðan var dálítið vindasamt á melunum en í dag skiptir eiginlega engu máli hvernig veðrið er þegar maður kemur þangað vegna þess að trjágróðurinn sem var gróðursettur í gegnum áratugina ver hreinlega bústaðinn og allt þar í kring fyrir öllum vindi. Það þarf svona átak og það er nú einu sinni þannig að við þurfum oft að setja okkur háleit markmið. Hér fyrir nokkrum árum síðan, nánar tiltekið 2007, var byrjað á starfi í Afríku sem var byggt á hugmyndum friðarverðlaunahafa Nóbels árið 2004, Wangari Maathai, sem lagði það til að gróðursetja 1 milljarð trjáa í Afríku og byggja þannig stóran grænan vegg sem sæist utan úr geimnum; háleit markmið en ganga ágætlega. Það var byrjað 2007 og talið er að eftir sjö ár, árið 2030, muni það markmið nást að gróðursetja milljarð trjáa í Afríku. Það væri ekkert óraunverulegt fyrir okkur að setja niður, hvað eigum við að segja, milljón tré á ári ef við settum okkur þessi markmið. Við erum tæplega 400.000 og hver og einn þyrfti að setja niður tvö og hálft tré. Það er nú ekki mikið. Við þurfum líka að virkja samfélagið allt þegar kemur að kolefnisbindingunni og í því að takast á við loftslagsvána. Ef við getum farið og gróðursett tré og síðan eftir einhver ár eða áratugi geta börnin okkar bent og sagt: Pabbi minn gróðursetti þessi tré - eins og ég hef reyndar sagt dálítið oft við börnin mín þegar við förum í átt að Gullfossi og Geysi þar sem faðir minn var í því að gróðursetja tré í Haukadal þegar hann var ungur. Það getur verið hluti af okkar framtíð að benda börnum okkar á hvað við lögðum fram í baráttunni gegn loftslagsvánni. Ég vona að þetta mál, sem nú er flutt í fimmta sinn, fái þá meðferð innan þingsins sem góð mál ættu að fá, sem er einfaldlega sú að hleypa því í gegnum nefndir. Það er ekki verið að óska eftir miklu. Það er bara verið að fela ráðherra í samráði við aðra ráðherra og í samstarfi við stjórnvöld, bændur, Land og skóg, atvinnulíf og almenning að miða að því að auka þátttöku. Að það þurfi að flytja þetta í fimmta sinn er skömm og við á Alþingi þurfum að breyta því. Ég hvet hv. umhverfis- og samgöngunefnd og hv. formann hennar til þess að láta þetta góða þingmannamál fara í gegn og það verði ekki skiptimynt í einhverjum þinglokasamningi. Trén eiga ekki að vera einhver skiptimynt í þinglokasamningi.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, tilhögun strandveiða. Það skal tekið fram að öllum þingheimi, kjörnum fulltrúum sem ráðherrum, var boðið að vera meðflutningsmenn okkar á þessu máli en því miður var útkoman sú að að við erum hér ein sem oft áður, þingmenn Flokks fólksins. Með mér á þessari tillögu eru því þau Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Eyjólfur Ármannsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Jakob Frímann Magnússon og Tómas A. Tómasson. 1. gr. frumvarpsins orðast svo: „Eftirfarandi breytingar verða á 6. gr. a laganna: a. Lokamálsliður 2. mgr. fellur brott. b. 1. tölul. 6. mgr. fellur brott. c. Við 8. mgr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Heimild þessi gildir þrátt fyrir að búið sé að veiða upp í það aflamark sem ráðstafað er til strandveiða innan fiskveiðiársins skv. 1. mgr. 6. gr. a.“ 2. gr.: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Mál þetta var áður flutt á 150., 151., 152. og 153. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga. Hér stend ég sem sagt og er að berjast fyrir einföldu réttlætismáli í fimmta sinn. Það hafa borist einhverjar umsagnir með málinu áður, bæði umsagnir eins og frá Strandveiðifélaginu Króki, sem lýsti yfir stuðningi við frumvarpið og kallaði eftir frekari breytingum á strandveiðikerfinu, einnig frá Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi, en þau lýstu hins vegar áhyggjum af efni frumvarpsins og töldu að kerfið óbreytt dygði til að tryggja skilvirkar strandveiðar. Það kemur náttúrlega engum á óvart því að við vitum að stóru sjávarútvegsfyrirtækin hafa gjarnan viljað leggja bara strandveiðarnar af og hirða til sín það litla aflamagn sem þeim er úthlutað. Á 152. löggjafarþingi barst umsögn frá Landssambandi smábátaeigenda. Í umsögninni lagði sambandið áherslu á að lögfesta þyrfti rétt til veiða í 48 daga. Með frumvarpi þessu er lagt til að fellt verði brott ákvæði um strandveiðar í lögum um stjórn fiskveiða sem setur þau skilyrði að óheimilt sé að stunda veiðar föstudaga, laugardaga og sunnudaga og að ráðherra geti með reglugerð bannað strandveiðar á almennum frídögum. Það er nefnilega svolítið kostulegt að stjórnsýslan skuli ætla að ákveða hvenær strandveiðisjómaður telur að það sé hyggilegast og best fyrir sig að róa til fiskjar. Það er athyglisvert miðað við að við skulum búa hér á Íslandi þar sem veður eru oft válynd, að við skulum ekki einungis ætla að ákveða hvaða daga strandveiðisjómenn og smábátasjómenn eigi að róa heldur sé það þannig að ef það gefur ekki á bátinn hina dagana sem þeir mega fara út þá geti þeir ekki nýtt sér einhverja aðra daga, þá detti þeir bara brott. Þannig að þessir yfirlýstu 12 dagar sem venjan er, sem eiga að vera þeirra tækifæri til að sækja sjóinn, 12 dagar í mánuði, 48 dagar á fiskveiðiárinu: Nei, elskulegur strandveiðisjómaður, það erum við sem vitum betur hérna. Við ætlum að ráða því. Í rauninni er það sárara en tárum taki, þetta endalausa stýrikerfi sem er í rauninni í þessu tilviki ekki til neins nema til óþurftar. Við leggjum einnig til að strandveiðar verði áfram heimilar þrátt fyrir að búið sé að veiða upp í það aflamark sem ráðstafað er til þeirra innan fiskveiðiársins. Og af hverju gerum við það? Vegna þess að þannig verður strandveiðimönnum tryggður réttur til að veiða í 48 daga á hverju veiðitímabili. Og finnst það einhverjum ofrausn að tryggja strandveiðisjómönnum 48 daga af 365 daga almanaksárinu? Ekki Flokki fólksins í það minnsta. Það kann vel vera að öðrum hér á hinu háa Alþingi þyki það en ekki Flokki fólksins. Við höfum barist fyrir því frá því að flokkurinn varð til, það hefur verið okkar baráttumál, meira að segja það langt gengið að við viljum frjálsar handfæraveiðar. Það er ekki flóknara en það. Við verðum að bera virðingu fyrir hinum brothættu byggðum hringinn í kringum landið. Við viðurkennum hvers lags óáran hefur átt sér stað hjá litlum sjávarplássum sem í rauninni eiga mörg hver í dag í vök að verjast, hvernig búið er að mergsjúga þessi litlu samfélög sem hafa reitt sig eingöngu á sjóinn. Það er sárara en tárum taki að þurfa að horfa upp á hvernig í raun og veru sérfræðingar að sunnan, eins og við köllum þá, vita allt betur en allir aðrir. En eitt er það sem við vitum alveg 100%, að krókaveiði, smábáta- og strandveiði, hún mun aldrei ógna lífríkinu í kringum landið. Hér er allt í lagi að koma með stækkandi vélarafl og snurvoð upp í kálgarð, skrapa hér botninn, rústa lífríkinu, eyðileggja kóralana og nefnið það bara. Það er allt í lagi að gera allt svoleiðis sem raunverulega er skaðandi fyrir lífríkið hér í kringum landið, hefur raunverulega óafturkræfar skaðlegar afleiðingar fyrir lífríkið í kringum landið. Ég get ekki skilið hvernig í ósköpunum og hverjum dettur það í hug að ráðast svona að strandveiðimönnum sem flestallir búa einmitt í þessum litlu byggðum. Með leyfi forseta ætla ég aðeins að tala meira um það sem kemur fram í greinargerðinni, eins og t.d. að heildarviðmið afla til strandveiða sumarið 2018, fyrir fimm árum síðan, var 10.200 tonn af óslægðum botnfiski. Þá voru um 548 bátar á strandveiðum og var heildarafli þessara báta 9.396 tonn. Þá voru 804 tonn af kvótabundnum tegundum óveidd af þeim heimildum sem voru ætlaðar til strandveiða akkúrat það sumar, fyrir fimm árum síðan. Heildarþorskaflinn á tímabilinu var sem sagt 9.075 tonn. Miðað við aflasamsetningu og meðalverð strandveiðiafla sumarið 2018 má ætla að verðmæti óveidds þorsks hafi numið um 200 millj. kr., hvorki meira né minna. Það munar um minna. Það sama á við um strandveiðiárið 2019. Á því ári var strandveiðiflotanum, sem þá var 623 bátar, þarna voru þeir orðnir örlítið fleiri, heimilt að veiða 11.100 tonn af óslægðum botnfiski í kvótabundnum tegundum. Alls veiddust þá 9.700 tonn. Það voru sem sagt um 1.350 tonn óveidd í lok strandveiðiársins 2019. Ef við tölum aðeins lengur um það hvernig þessi þróun hefur verið á þessum síðustu fimm árum þá voru á strandveiðiárinu 2020 668 bátar samtals sem stunduðu strandveiðar. Þeim hefur því smám saman fjölgað örlítið. Þá veiddu þeir samtals 11.840 tonn. Þar af voru 10.738 tonn af þorski. En veiðarnar voru stöðvaðar þann 19. ágúst eða tveimur vikum fyrir áætluð lok tímabilsins. Svo komum við að strandveiðiárinu 2021, fyrir tveimur árum, en þá veiddust 12.170 tonn og þar af 11.159 tonn af þorski og þá eru veiðarnar stöðvaðar 18. ágúst það ár, einnig tveimur vikum fyrir áætluð lok tímabilsins. Svo aftur á móti síðastliðið ár, árið 2022, veiddust 12.557 tonn yfir strandveiðitímabilið, þar af 10.981 tonn af þorski. Veiðar voru stöðvaðar 21. júlí eða hvorki meira né minna en réttum sex vikum fyrir lok tímabilsins. Árið 2023, sumarið sem var að líða, þá veiddust 11.352 tonn yfir strandveiðitímabilið. Þar af voru 9.952 tonn af þorski. Veiðar voru stöðvaðar hvorki meira né minna en 12. júlí eða réttum sjö vikum fyrir lok strandveiðitímabilsins. Það er umhugsunarefni að árin 2018 og 2019 hafi ekki tekist að nýta aflaheimildir sem úthlutað er til strandveiða. Ástæðurnar geta verið af ýmsum toga en náttúrulegar sveiflur vega þar þyngst. Þar ber þá helst að nefna fiskgengd og gæftaleysi. Í gildandi lögum um stjórn fiskveiða eru líka lagðar verulegar takmarkanir á veiðigetu strandveiðiflotans. Þar má nefna að einungis má veiða ákveðna daga í viku hverri í maí, júní, júlí og ágúst. Veiðidagar á hvern bát eru að hámarki 12 í hverjum mánuði. Aðeins má nota handfærarúllur og ekki fleiri en fjórar í hverjum bát. Tímatakmarkanir eru á hverri veiðiferð og hámarksafli í veiðiferð er 650 kg þorskígildi af kvótabundnum tegundum. Eins og við sjáum þá eru alls staðar girðingar. Það er verið að girða allt af, það er verið að passa allt annað en að allur afli fái að komast að landi. Það er verið að stöðva menn og konur og alla í að sækja sjóinn og stunda strandveiðar eins og kostur er. Þessi tilhneiging sem við erum að horfa upp á, þessi þróun frá því að við gátum nýtt atvinnufrelsisákvæði stjórnarskrár og unnið við það sem okkur lysti hverju sinni, að það skuli vera svo gjörsamlega búið að sópa því út af borðinu með þessu ofbeldi gagnvart strandveiðum er með hreinum ólíkindum. Þess vegna eru ákveðnir þættir sem ætti nú kannski að fara að velta upp, eins og t.d. byggðakvóta sem Byggðastofnun úthlutar. Hvað er hún að gera með að valsa um með 3.200 tonn og koma því hingað og þangað? Við getum sagt, innan gæsalappa, að markmiðið með byggðakvótanum frá Byggðastofnun sé einmitt að styðja við brothættar byggðir en það hefur sannarlega verið annað uppi á teningnum oft og tíðum, því miður. Við höfum mýmörg dæmi um það að nákvæmlega þessi byggðakvóti, sem á að styðja við brothættar byggðir, sjávarbyggðir, hann hafi nú ratað í fangið á mjög svo valdamiklum stórútgerðum sem hafa ekki landað einum einasta sporði í litla byggðarlaginu sem tonnunum var ætlað að vera landað á og áttu að nýtast til að byggja upp og styðja við atvinnu og grósku í því bæjarfélagi. Þannig að það er kannski kominn tími til að velta því upp hvort hreinlega eigi ekki að taka þessi tonn og koma þeim inn í strandveiðipottinn. Við í Flokki fólksins segjum að það eigi ekki að stöðva veiðar þó að búið sé að veiða 10.000 tonn eða 11.000 tonn. Það á ekki að stöðva veiðar fyrr en eftir 48 daga veiðitímabil. Það á líka að gefa strandveiðisjómönnum val um það hvaða 12 daga mánaðar eða þrjá daga í viku þeir kjósa að sækja sjóinn. Það á ekki að vera einhver sérfræðingur að sunnan eða ráðherra, trónandi í sínum ráðherraturni, sem á að taka ákvörðun um það. Það er ósanngjarnt, það er óréttlátt, það er óskilvirkt og það er eiginlega til háborinnar skammar hvernig er verið að níðast á þessari atvinnugrein. Það getur vart talist þjóðhagslega hagkvæmt að á hverju einasta sumri skuli í rauninni vera slengt svona gjörsamlega í lás eins og nú hefur sést, bæði í sumar og í fyrrasumar. Við í Flokki fólksins viljum náttúrlega, eins og ég hef áður sagt, virðulegi forseti, það fer ekkert á milli mála, við viljum berjast fyrir frjálsum handfæraveiðum. Við viljum absalút berjast fyrir frjálsum handfæraveiðum. Þetta frumvarp, sem ég er að mæla hér fyrir í fimmta sinn án þess að nokkur einasti þingmaður hafi minnsta áhuga á því að styðja við það þrátt fyrir að sumir séu gasprandi um það að auðvitað vilji þeir standa með strandveiðisjómönnum - auðvitað vilja þeir þetta og auðvitað vilja þeir hitt til hátíðarbrigða, svona korter í kosningar. En staðreyndin er allt önnur þegar kemur að því að standa við stóru orðin. Þegar kemur að því að gera hlutina og framkvæma hlutina og láta þá ganga upp, þá hafa allir lagt á flótta, pakkað saman og flúið nema Flokkur fólksins. Við erum tilbúin að standa fyrir okkar málum. Við erum tilbúin í það réttlæti og þá sanngirni sem við teljum að litlu sjávarplássin okkar og strandveiðisjómennirnir okkar eigi rétt á. Og við munum halda áfram hér eftir sem hingað til að berjast fyrir þessu máli. Við skulum t.d. tala aðeins um 48 daga. Það er lágmarkið sem við gætum gert hér, löggjafinn, að tryggja þeim þessa 48 daga til strandveiða. Það er algjört lágmark líka að við látum þá sjálfa velja sína daga og komum um leið í veg fyrir það að menn séu að róa til fiskjar í jafnvel mjög vondum veðrum og ofsaveðri, bara til þess að missa nú ekki þennan dag. Það kostar mikið fjármagn að halda úti smábátaútgerð. Það kostar ekki síður mikið fjármagn fyrir þessa aðila, sem standa í sinni litlu útgerð, en fyrir alla aðra. Það kostar að vera til og róa til fiskjar á sínum strandveiðibát. Það er því orðið frekar dapurt ef við gerum allt sem í okkar valdi stendur, eins og löggjafinn gerir hér, til að reyna að láta þetta útgerðarform brenna út, eins og t.d. það að skikka þá til að drífa sig í land þegar þeir eru komnir með 650 kíló. Maður veltir óneitanlega fyrir sér: Hvað fer mikið magn af fiski aftur í sjóinn? Hversu öflugt er brottkastið hjá stórútgerðinni, sem er náttúrlega mörgum sinnum meira? Og hversu mikið brottkast er þegar þú ert einungis að veiða 650 kíló og þú færð hæsta verðið fyrir stórfiskinn? Hvað gerirðu við litla fiskinn sem slæðist með? Kemur einhver með hann að landi? Að sjálfsögðu ekki. Þér er refsað fyrir að koma með hann að landi. Það eru tugir prósenta sem fara steindauðir í sjóinn aftur af veiddum afla, sem verður eðlilega þess valdandi að Hafró veit ekkert hvort hún er að koma eða fara þegar hún er að gefa út sínar tölur og sínar veiðiheimildir með tilliti til þess hvað hefur verið veitt á árinu. Og ég ætla ekki að fara í þetta blessaða togararall þeirra sem er nú orðið frekar úreltur söngur að mínu mati. En hvað um það, við getum gert betur og okkur er í lófa lagið, löggjafanum, þó það væri ekki nema að tryggja þessa 48 daga. Ég ítreka: Þetta er einfalt. Þetta er sanngirnismál. Þetta er réttlætismál. Þetta styður við brothættar sjávarbyggðir í landinu. Það eru mjög mörg afleidd störf sem eru einmitt í kringum þetta útgerðarform ekki síður en annað. Og þrátt fyrir að þetta séu um 10.000–12.000 þorskígildistonn sem hugsanlega myndu koma að landi þykja mér smábátasjómenn, strandveiðisjómenn ekki síður vel að því komnir en hinir sem eru að mergsjúga hér allt, hundruð þúsunda tonna, sem er stórútgerðin. Stórútgerðin ætti í rauninni að taka saman höndum við smábátasjómenn og bera virðingu fyrir því formi sem þeir eru að setja sér til sinna veiða. Það er eiginlega fáránlegt hvernig maður hefur orðið vitni að því ítrekað hvað þeir reyna að leggja stein í götu smábátasjómanna. Eins og ég segi þá erum við hér, þingmenn Flokks fólksins, á þessu máli og við höldum áfram. Strandveiðar eru óumdeilt ómetanleg lyftistöng fyrir sjávarbyggðirnar allt í kringum landið, eins og ég hef sagt, sjávarbyggðir sem margar hverjar eiga í vök að verjast og hafa verið skildar eftir í sárum eftir að núgildandi framsalsheimildir og kvótakerfi hafa gert það að verkum að allar aflaheimildir til stærri útgerðar hafa verið seldar eða hrifsaðar þaðan á brott. Við erum að horfa upp á það hvernig þessar litlu sjávarbyggðir hafa verið skildar eftir í sárum. Þá er nú nærtækast að nefna þetta snilldarframtak sem við fengum að sjá, Verbúðina, frábæru framhaldsþættina sem við fengum að sjá í sjónvarpinu, og ég býst við að það sé verið að slá í aðra svoleiðis þáttaröð ef ég þekki það rétt. Þessi þróun virðist halda áfram, að kvótasetja tegundirnar okkar, koma þeim á fárra auðmanna hendur og hrifsa til sín það sem á að vera okkar, sameign allrar þjóðarinnar. En við segjum í Flokki fólksins: Áfram veginn. Við vildum sjá frjálsar handfæraveiðar. Það myndi skipta gríðarlega miklu máli og það myndi gjörbreyta starfsumhverfi og lífinu í þessum litlu sjávarplássum sem eiga í vök að verjast. Þetta frumvarp er hins vegar lítill liður, smáskref í áttina að réttlátara og sanngjarnara strandveiðikerfi þar sem við komum til móts við strandveiðisjómenn, sem hafa ekki beðið um mikið, þeir hafa verið mjög hógværir í sínum kröfum, að tryggja þeim 48 daga af 365 dögum á ári. Það myndi fæstum þykja ofrausn, a.m.k. ekki okkur í Flokki fólksins. Þannig að: Áfram veginn.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um samvinnuverkefni um samgönguframkvæmdir, nr. 80/2020, (samfélagsvegir). Ásamt mér eru á frumvarpinu hv. þingmenn Ásmundur Friðriksson, Birgir Þórarinsson, Diljá Mist Einarsdóttir, Jón Gunnarsson, Óli Björn Kárason, Teitur Björn Einarsson og Vilhjálmur Árnason. „Við 1. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Sveitarfélagi er heimilt að standa fyrir stofnun félags um tiltekna vegaframkvæmd og rekstur með einkaaðilum eða félagasamtökum. Félagið getur fengið framlag af samgönguáætlun, að hluta eða öllu leyti, að uppfylltum eftirfarandi skilyrðum: a. að fyrirhuguð vegaframkvæmd sé á samgönguáætlun til 15 ára,“ - samþykktri samgönguáætlun til næstu 15 ára - „b. að áhugasamir fjárfestar, og sveitarfélög hafi þau áhuga, leggi til stofnframlag, c. að félagið stundi ekki aðra starfsemi en samkvæmt lögum þessum, d. að fyrir liggi kostnaður við viðhald og rekstur vegarins.“ Frumvarp þetta var áður lagt fram á 153. löggjafarþingi og var Haraldur Benediktsson þá fyrsti flutningsmaður. Í frumvarpinu er lögð til breyting á lögum nr. 80/2020, um samvinnuverkefni um samgönguframkvæmdir. Á grunni þeirra laga er leitast við að flýta verkefnum með því að taka upp veggjöld og leita fjármagns bæði innan samgönguáætlunar og fjármögnunar innviða, utan hefðbundinnar fjármögnunar af fjárlögum. Frá þeim tíma hafa yfirvöld samgöngumála unnið að undirbúningi nokkurra stórverkefna á stofnvegum landsins. Frumvarp þetta felur í sér heimild fyrir sveitarfélög til þess að stofna samgöngufélög um ákveðnar samgönguframkvæmdir sem eru á samgönguáætlun til næstu 15 ára og flýta þannig uppbyggingu þeirra. Með lögum nr. 81/2020 var heimiluð stofnun opinbers hlutafélags um uppbyggingu samgönguinnviða á höfuðborgarsvæðinu. Þar gerðu sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu samkomulag um uppbyggingu samgöngumannvirkja og fjármögnun þeirra. Sveitarfélögin leggja þar fram hluta fjármagns, en meginhlutverk þeirra er að vinna að skipulagsmálum þeirra framkvæmda og annarra framkvæmda sem falla undir lög nr. 80/2020, um samvinnuverkefni um samgönguframkvæmdir. Ríkið leggur fram verðmætt byggingarland, til viðbótar við framlög af samgönguáætlun. Þá er gert ráð fyrir innheimtu veggjalda til að standa straum af byggingu mannvirkja. Meginreglan hin seinni ár hefur verið að samgöngumannvirki eru byggð á kostnað ríkisins og forgangsröðun verkefna byggist á samgönguáætlun. Samgönguáætlun er þingsályktun Alþingis og felur í sér áherslur stjórnvalda í byggingu mannvirkja, vegagerð, höfnum og flugvöllum. Samgönguáætlun er til 15 ára en er endurskoðuð reglulega á Alþingi. Ekkert í framangreindum lögum gefur aftur á móti minni framkvæmdum í dreifðum byggðum gaum; tengivegum, hálendisvegum eða öðrum stofnvegum sem þarfnast endurbóta. Frumvarp þetta bætir úr því og byggist í öllum aðalatriðum á þeirri meginhugsun sem þar er lögð til grundvallar og gerir ráð fyrir framlögum ríkis til framkvæmda, innheimtu veggjalda og hlutverki sveitarfélaga sem fara með skipulagsvald á hverjum stað. Þó er rétt að taka hér fram að ekki er í frumvarpi þessu ákvæði um framlög sveitarfélaga til uppbyggingar. Slík framlög eru þó ekki á nokkurn hátt útilokuð eða að framlög vegna sölu eigna ríkisins geti ekki orðið hluti af fjármögnun framkvæmda sem byggð eru á þessari heimildargrein. Frumvarp þetta gerir ráð fyrir að sveitarfélög hafi forystu um stofnun samgöngufélaga sem geri samninga við ríkið um byggingu samgöngumannvirkja. Nauðsynlegt er að tryggja stöðu sveitarfélaga við aðkomu að stofnun slíkra félaga, þar sem þau fara með skipulagsvald og hafa þannig besta möguleika á að stýra þróun byggðar, auk þess sem þau eru best til þess fallin að gæta hagsmuna íbúa sinna. Brýn nauðsyn er að leita nýrra leiða til bæta vegi á Íslandi. Lög um samvinnuverkefni um samgönguframkvæmdir og samningur um framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu endurspegla það. Nokkur landshlutasamtök sveitarfélaga hafa á undanförnum árum rætt og ályktað um innviðafjárfestingar og hafa vegamál þar verið efst á blaði. Ljóst er því að úrbóta er þörf. Raunar má segja að þörfin fyrir að bæta búsetuskilyrði fólks sé forgangsmál um samkeppnishæfni einstakra byggðarlaga. Auka þarf öryggi vegfarenda, sér í lagi þegar búist er við vaxandi fjölda ferðamanna, og þá eru samgönguframkvæmdir ekki síst til þess fallnar að styrkja og efla jafnrétti. Rannsóknir á áhrifum framkvæmda í vegagerð hafa leitt í ljós slíkar vísbendingar. Betri samgöngur byggja undir sókn til bættra lífskjara og stuðla að eflingu byggðar. Með slíkri samgönguframkvæmd má ætla að umferð muni aukast mikið í kjölfar endurbóta, en það sýnir reynslan af þeim samgöngubótum sem gerðar hafa verið. Flutningsmenn frumvarpsins vilja og benda á að með því að vega saman innheimtu veggjalda og flýta framkvæmdum skapast mögulega þær forsendur fyrir ríkisvaldið að í sumum tilfellum fari ekki allt fyrirhugað framlag til viðkomandi vegagerðar, svo sem samgönguáætlun hefur markað, heldur að innheimta veggjalda létti á þeirri fjármögnun. Með því móti telja flutningsmenn að hraða megi endurbótum og uppbyggingu annarra vega í viðkomandi byggðarlagi sem ekki hafa sömu forsendur. Samningaleiðin um samgöngufélög getur því flýtt öðrum framkvæmdum sem enn styður við eflingu byggðarinnar. Með því má fjölga þeim kílómetrum sem lagðir verða og nýta fjármuni hins opinbera á sem bestan hátt. Þá er hér ekki rætt um önnur áhrif af slíkum framkvæmdum til eflingar byggð. Horfa má til þess að slíkar framkvæmdir verði veruleg lyftistöng á framkvæmdatíma fyrir efnahagslegan styrk svæðisins sem er afar jákvætt. Á það má einnig benda að oftast er um að ræða framkvæmdir á þeim svæðum sem eru „efnahagslega kaldari“ en þau verkefni sem eru í samgöngusáttmála höfuðborgarsvæðis og talin eru upp í lögum um samvinnuverkefni um samgönguframkvæmdir. Aðeins um mikilvægi lagasetningarinnar, þá má koma inn á að aðstæður í dreifðum byggðum endurspegla mikla þörf fyrir hraðari uppbyggingu samgöngumannvirkja. Búhátta- og þjóðfélagsbreytingar undanfarinna ára hafa gjörbreytt aðstæðum íbúa dreifðra byggða. Á hverjum degi þarf fólk að nýta sér vegi landsins til að komast á milli staða. Uppbygging og umsjá þessara mikilvægu innviða er í höndum hins opinbera og þar hefur hvert byggðarlag sinna hagsmuna að gæta. Ríkið ber ábyrgð á þjóðvegum en sveitarfélögin bera ábyrgð á öðrum vegum innan marka sveitarfélagsins. Takmörkuð úrræði hafa verið til umbóta fyrir heimamenn til að bregðast við slæmu ástandi á vegum. Því þarf að nýta fleiri úrræði til uppbyggingar í stað þess að bíða áratugum saman eftir endurbótum á oft mjög illa förnum vegum. Víðs vegar um sveitir má finna tengivegi og/eða stofnvegi í mjög slæmu ástandi, sem hafa þegar verulega mikla umferð að áningarstöðum ferðamanna. Um þessa vegi eru og daglega keyrð leik- og grunnskólabörn, íbúar aka til og frá vinnu, fyrirtæki og bú flytja aðföng o.s.frv. Með stóraukinni fjölgun ferðamanna hefur umferð um marga þessara vega aukist til muna með tilheyrandi sliti og álagi á vegina. Þessir vegir eru því samfélögum mjög mikilvægir og má í raun nefna þá samfélagsvegi. Meginefni frumvarpsins er að opna leið til að samfélögin á hverjum stað geti flýtt endurbótum þeirra vega. Samfélagsvegir vísa þá til þess að samfélag á hverjum stað tekur frumkvæði að gerð þeirra, til hagsbóta fyrir búsetu og byggð, en ekki síst til að gera aðkomu og upplifun ferðamanna betri. Kjarni hugmyndarinnar að baki frumvarpinu er að færa heimamönnum verkfæri til að taka málin í sínar hendur og bíða ekki eftir því að röðin komi að þeim í að bæta búsetuskilyrði sín. Að baki frumvarpinu liggja einnig hugmyndir um að byggja upp nútímalega vegi til að stuðla að auknu öryggi vegfarenda og ekki síst til að taka móti vaxandi fjölda ferðamanna, án þess að umferð þeirra valdi íbúum og bændum vandræðum. Stjórnvöld hafa samþykkt sáttmála á höfuðborgarsvæðinu og Alþingi samþykkt lög um samvinnuverkefni um samgönguframkvæmdir. Þær aðgerðir snúa fyrst og fremst að stofnvegakerfinu. Frumvarpið lýtur að því að opna á sambærilega nálgun fyrir malarvegi í sveitum að frumkvæði sveitarfélaga. Með samþykkt frumvarpsins geta sveitarfélög sjálf stuðlað að flýtingu á vegaframkvæmdum umtalsvert án þess að það feli í sér aukin ríkisútgjöld eða rask á samþykktum samgönguáætlunum. Framkvæmdin yrði þá fjármögnuð annars vegar með stofnframlagi frá áhugasömum fjárfestum og hins vegar með lántöku. Að framkvæmdinni lokinni er félaginu heimilt að innheimta veggjald fyrir akstur um veginn og á móti myndi ríkið skuldbinda sig til að „kaupa“ sig inn í félagið með framlagi sem ríkið hefði hvort eð er lagt til við uppbyggingu vegarins samkvæmt samgönguáætlun. Framlag ríkisins má greiða á því ári sem ákveðið hefur verið að ráðast í tiltekna framkvæmd samkvæmt samgönguáætlun eða dreifa yfir tímabil, t.d. 10–15 ár, og í lok þess tímabils verður félagið lagt niður og vegurinn afhentur ríkinu. Þau samgöngufélög sem stofnsett yrðu á grundvelli frumvarpsins eru bundin við þær vegaframkvæmdir sem um er samið og er ekki ætlað að starfa að því loknu. Með vaxandi fjölda ferðamanna hefur og skapast vaxandi þörf fyrir vel byggða áningarstaði og upplýsingamiðlun. Því er mikilvægt að hluti af framkvæmdum sem farið er í sé að tryggja trausta umgjörð um öryggi fólks og tryggja jákvæðari upplifun af landinu. Verulega aukin umferð er að auki til þess fallin að leita annarra leiða við fjármögnun framkvæmda, með beinum notkunargjöldum. Líkt og kveðið er á um í sáttmála um framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu og við samvinnuverkefni í vegagerð er gert ráð fyrir því að notendur greiði gjöld með beinum hætti. Samgöngufélög um samfélagsvegi eru því fjárfesting í sterkari innviðum ferðaþjónustu á Íslandi og stuðla að jákvæðri upplifun þeirra, að frekari dreifingu þeirra um landið og auka aðdráttarafl viðkomandi svæðis, auk þess sem slíkar framkvæmdir bæta aðgengi allra að landinu og náttúru þess. Flutningsmenn frumvarpsins telja mikla þörf á framangreindri lagabreytingu, enda hafi nýleg dæmi, svo sem lagning ljósleiðara um sveitir, sýnt að heimamenn séu best til þess fallnir að skilgreina sínar eigin þarfir og setja fram góðar hugmyndir að hagkvæmum lausnum. Ég vil aðeins reifa þetta mál og viðbrögð á síðasta þingi þegar það var flutt af þáverandi hv. þm. Haraldi Benediktssyni. Þá kom málið fyrir umhverfis- og samgöngunefnd og komu að mig minnir, hæstv. forseti, sjö umsagnir og voru þær mjög jákvæðar í garð verkefnisins. Í þessu samhengi höfum við heyrt umræðu eins og með veg um Skógarströnd, Vatnsnesveg og Bárðardal eystri, sem dæmi, og örugglega ýmsar fleiri hugmyndir um hvernig hægt væri að standa að málum til að bæta úr. En þetta er nýr möguleiki sem hér er boðaður með þessari breytingu á lögunum og meira valfrelsi um hvernig hægt er að standa að málum til að koma góðum málum hraðar fram, með fólki með búsetu á viðkomandi svæðum og sveitarfélögum, þannig að það er margt jákvætt sem mælir með að þetta verði samþykkt, þetta ágæta frumvarp. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir að flytja þetta ágæta frumvarp sem er í sjálfu sér góð tillaga. Allar tillögur eru vel þegnar þegar við horfum á mikilvægar framkvæmdir til samgöngubóta. En þá er það líka spurningin hvernig við getum framkvæmt það og það er eitt sem ég staldra svolítið við sem segir hérna í frumvarpinu: „Með samþykkt frumvarpsins geta sveitarfélög sjálf stuðlað að flýtingu á vegaframkvæmdum umtalsvert. […] Að framkvæmdinni lokinni er félaginu heimilt að innheimta veggjald fyrir akstur um veginn og á móti myndi ríkið skuldbinda sig til að „kaupa“ sig inn í félagið með framlagi …“ Nú erum við í umhverfis- og samgöngunefnd að fjalla um samgönguáætlun og þá velti ég fyrir mér: Fjársterk sveitarfélög eða þá landshlutar sem myndu taka sig saman um einhverja ákveðna flýtiframkvæmd - hv. þingmaður nefndi t.d. Skógarströndina og við vitum að það eru einhverjir milljarðar þar undir til að klára hana. Við viljum öll ná henni framar á dagskrá og kannski væri þetta ein leið til þess. En erum við þá ekki svolítið að yfirtaka þá áætlun sem við erum að leggja hérna fram sem heyrir undir allt landið ef eitthvert eitt landsvæði sem er sterkara, eins og bara höfuðborgarsvæðið, ef það færi í svona miklar framkvæmd, hvað yrði þá eftir fyrir hitt svæðið þegar að samgönguáætlun kemur? Hvernig hugsa hv. framsögumenn þessa frumvarps samgönguáætlun í framtíðinni? Á hún að taka tillit til þeirra framkvæmda sem þegar hafa verið gerðar með þessari aðferð?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hér er verið að bjóða upp á leið til þess einmitt að auka möguleika og valfrelsi í að koma hlutum áfram. Hér er ekki ákveðið hvort framlag ríkisins eigi að vera 10, 20, 30, 40, 50 eða 60%, eða hvað það er, og hvað umferðin ætti að greiða stóran hluta. Það er raunverulega bara viðskiptaáætlun fyrir hvern veg til að vinna með og það eru ýmis tækifæri sem tengjast því. Ef við segjum að 50% væri framlag ríkisins og síðan 50% á móti þá yrði það náttúrlega viðkomandi áætlunar fyrir þá framkvæmd, viðskiptaáætlunar eða hvað við myndum vilja kalla það, að standa undir því. Þannig að það þarf að meta það fyrir hvert og eitt verkefni. Við erum náttúrlega hérna á höfuborgarsvæðinu. Ég reikna með að hv. þingmaður sé sammála mér, segjum varðandi samgönguframkvæmdir á svæðinu, að það er enn þá verið að fást svolítið við hvernig við eigum að fjármagna hlutina. En ríkið er náttúrlega samt að bera góðan hluta af því, það endar væntanlega þannig. Ef við tökum borgarlínuna inn í þetta og þessi kostnaðarhlutföll - þetta er eiginlega bara nákvæmlega sama leið og er verið að hugsa um þar en það þarf alltaf að vera einhver veruleiki á bak við. Ég reikna með að í þessum dæmum myndum við kannski vilja hafa annað en við sjáum í ákveðnum verkefnum hér á höfuðborgarsvæðinu sem ríkið er að fara í, að það yrðu væntanlega alltaf góðar rekstraráætlanir bak við framkvæmdirnar. Það sem er að gerast á Íslandi er að mjög víða eru ferðamenn orðnir svo stór hluti af umferðinni. Auðvitað horfum við til þess möguleika að skapa gott aðgengi að ákveðnum svæðum með þeirri umferð sem í dag er væntanlega komin yfir 20% af eknum kílómetrum í landinu í gegnum ferðamennina og þessa 30.000 bílaleigubíla. Þannig að hér erum við að tala um ákveðna framtíð sem er bara veruleiki á Íslandi og við gætum unnið miklu betur með en við gerum í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Hv. þingmaður nefnir höfuðborgarsáttmálann þar sem sest var niður með ríkinu og skrifað undir það samkomulag og þá var ríkið að skuldbinda sig til að taka þátt í verkefninu. En erum við þá með þessu, höldum bara áfram með Skógarströndina - að við finnum bara einhvern áhugasaman fjárfesti til að klára það eða Vatnsnesveginn. Þurfum við þá ekki að fá ríkið í upphafi til að gangast undir samkomulag um það að þeir greiði einhvern hluta af verkefninu? Við getum alveg verið sammála um að veggjöld geta verið - og sérstaklega með þessari aukningu umferðar ferðamanna um svæðin, einkum á þessum vegum, að við gætum við nýtt þá betur til tekjuöflunar. Þarf ekki ríkið að koma að samkomulagi í upphafi framkvæmdar? Mig langar að spyrja að því í síðara andsvari. Erum við þá ekki komin hringinn og erum við ekki komin inn í samgönguáætlunina aftur?

Herra forseti. Ja, þetta er kannski einhver míníútgáfa af einmitt því sem við erum að gera á höfuðborgarsvæðinu. Við höfum verið með ýmsar hugmyndir í PPP-verkefnum og slíku, það er raunverulega að fjárfestar hafi aðkomu að málum. Og auðvitað verður að vera samningur um hvernig standa eigi að málum áður en farið er í verkefni. Við erum ekki að tala um að hér sé opinn reikningur um aðkomu ríkisins. Það er vilji í landinu í dag nú þegar til þess að koma að svona verkefnum, inn í framkvæmdir. Þannig að ég held að það sé bara fullkomlega kominn tími til þess - fullkomlega kominn tími til þess - að við nýtum okkur þau tækifæri og skoðum hvaða möguleikar eru í þeirri stöðu sem slíkt skapar. Eins og með Skógarströndina, við vitum það bæði tvö, sá sem hér stendur og hv. þingmaður, að t.d. fyrir flæði ferðaþjónustu af Snæfellsnesinu og yfir í Dalina og síðan áfram á Vestfirðina er náttúrlega hamlandi að hafa þennan slæma veg, eins og við þekkjum á Skógarströndinni í dag. Hann er satt að segja oft og tíðum alveg ferlegur, ferlega lélegur, en það skapast ýmsir möguleikar. Þess vegna verður að nýta þá möguleika og skoða vel hvort þetta sé eitthvað sem hægt er að byggja á. Og af hverju ekki að láta reyna á þetta, hvort þetta sé möguleiki? Maður heyrir um að hér séu fjárfestar að fjárfesta í innviðum á Íslandi sem eru tilbúnir að koma að málum og skoða þetta ígrundað. En lykilatriðið sem við hljótum þá að vera sammála um, ég og hv. þingmaður, er að þegar farið er af stað þá séu forsendurnar skýrar, á hvaða forsendum við erum að fara í verkefnið og byggja á því. Það má ekki vera þannig að hér sé einhver opinn reikningur þar sem menn sækja í opinbert fé, í ríkissjóð um að redda alltaf hlutum eftir á. Þannig að ég sé ekkert nema mjög gott og aukavalmöguleika með þessu verkefni sem við þurfum svo sannarlega á að halda í innviðauppbyggingu á Íslandi vegna þess að 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um nýsköpunar-, rannsókna- og þróunarsjóð ferðaþjónustunnar, 62. mál, á þskj. 62 og liggur þannig fyrir á vef þingsins. Flutningsmenn tillögunnar auk mín eru þau Þórarinn Ingi Pétursson, Halla Signý Kristjánsdóttir og Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra að undirbúa stofnun nýsköpunar-, rannsókna- og þróunarsjóðs í þágu ferðaþjónustu í samvinnu við menningar- og viðskiptaráðherra. Ráðherra leggi frumvarp til laga um stofnun sjóðsins fyrir Alþingi fyrir árslok 2023.“ Það gæti farið að verða aðeins stuttur tími núna en þessi tímamörk eru eitthvað sem hægt er að endurskoða í meðförum þingsins. Með tillögunni fylgir greinargerð og ég ætla að stikla á nokkrum atriðum í henni og setja líka málið aðeins í samhengi við vinnu sem fer fram nú á vegum ráðherra málaflokksins. Í greinargerðinni kemur fram að markmið tillögunnar er að koma á fót sjóði til eflingar ferðaþjónustu, sjóði sem væri hægt að nota til nýsköpunar, rannsókna og þróunar, og tryggja fjármagn til rannsókna, og hagnýtingar rannsókna, með nýsköpun og þróun. Eins og við vitum öll þá hefur ferðaþjónustan vaxið alveg ótrúlega hratt, sérstaklega síðasta áratuginn, og sem atvinnugrein hefur ferðaþjónustan skapað ný tækifæri, ný fyrirtæki og þúsundir starfa. En ítrekað er kallað eftir betri upplýsingum og gögnum um atvinnugreinina og sérstaklega eru mikil tækifæri til að draga saman þær upplýsingar sem þó eru til, nýta þær betur, vinna úr þeim og sjá hvar tækifærin liggja. Það þarf líka að skipuleggja söfnun á tölfræðiupplýsingum um greinina betur og sérstaklega er brýnt að auka úrvinnsluna eins og áður sagði. Við vitum að ferðaþjónustan byggir á nýtingu náttúrunnar og menningar í landinu en hefur líka, um leið og er verið að nýta þessar auðlindir, víðtæk samfélagsleg áhrif á efnahag og félagsgerð, menningu og umhverfi. Það er mjög mikilvægt að í þróun og uppbyggingu greinarinnar sé alltaf lögð til grundvallar sjálfbærni, þrjár stoðir sjálfbærni, sem sagt sú félagslega, umhverfislega og efnahagslega. Til þess að það takist þarf að afla frekari þekkingar um greinina. Þess vegna er nauðsynlegt að áframhaldandi þróun byggi á áreiðanlegum gögnum, rannsóknum og þekkingu. Við vitum það sem þjóð sem hefur í gegnum tíðina byggt allt sitt á auðlindanýtingu að nýting auðlinda krefst rannsókna og þekkingar. Mig langar svo að víkja að því að þann 2. nóvember voru birt í samráðsgátt fyrstu drög að aðgerðaáætlun í ferðamálastefnu til 2030. Það er frá ráðuneytinu sem fer með ferðamál. Í þeim drögum fjallar einn kaflinn af sjö sérstaklega um rannsóknir og nýsköpun og undir þeim kafla eru tilteknar tíu aðgerðir og raunar tengjast nokkrar af aðgerðunum í hinum köflunum líka gagnaöflun, öflugum rannsóknum og nýsköpun. Þessi drög undirstrika kannski þörfina fyrir sjóð eins og lagt er til að stofna með þessari þingsályktunartillögu, sjóð til rannsókna, nýsköpunar og þróunar. Mig langar að koma sérstaklega inn á þrjár aðgerðir sem eru til umsagnar í þessari tillögu að aðgerðaáætlun í ferðamálastefnu. Aðgerð C.2 gengur beinlínis út á að tryggja aukið fjármagn til rannsókna á sviði ferðaþjónustu. Lagt er upp með að miða skuli við að um 1% af virðisauka í greininni fari til gagnaöflunar og rannsókna. Þetta er einmitt eitt af því sem er mikilvægt að átta sig á, hversu miklu viljum við verja til þessarar gagnaöflunar en undirstrikar um leið mikilvægi þess að til þess kannski að auka innkomuna og virðisaukann af greininni er mikilvægt að halda áfram að afla gagna og rannsaka. Þarna kemur líka fram að miklu minna fé og lægra hlutfalli, hvort sem við mælum í krónutölu eða skoðum framlag til vergrar framleiðslu, er varið til gagnaöflunar og rannsókna í ferðaþjónustu en í öðrum grunnatvinnuvegum landsmanna. Þess vegna vantar upp á þekkinguna og skilninginn á umfangi og afleiðingum og áhrifum ferðaþjónustunnar. Síðan langar mig að stoppa við aðgerð C.2.3, þar sem er í rauninni verið að fjalla um að það ætti að setja á laggirnar sérstaka markáætlun á sviði ferðamála sem er í rauninni alveg í takt við umfjöllun um verkefnið í greinargerðinni með tillögunni þar sem er verið að leggja til að Rannís yrði falin umsjón með þessum sjóði. Í aðgerðaáætluninni sem er í samráðsgátt er orðalagið einhvern veginn á þann veg að sett yrði á laggirnar sérstök markáætlun á vegum Rannís um rannsóknir á sviði ferðamála þar sem markmiðið væri að tryggja jákvæð hagræn og samfélagsleg áhrif ferðamennsku í sátt við náttúruna. Svo langaði mig að nefna hérna aðeins að lokum C.3, um hvata til nýsköpunar í ferðaþjónustu. Þar er verið að hvetja til samstarfs um nýsköpun og leggja sérstaklega áherslu á hvata til lítilla og meðalstórra fyrirtækja til samstarfs við stofnanir sem sinna rannsóknum sem gagnast við nýsköpun innan greinarinnar og í afleiddum greinum. Þar væri m.a. sérstök áhersla á að vekja fyrirtæki í ferðaþjónustu til meðvitundar um möguleika á að sækja skattafslátt vegna rannsókna og þróunarkostnaðar og hvetja rannsóknastofnanir á sama hátt til að sækja peninga í gegnum slíkt samstarf. En áður en ég færi mig aftur að tillögunni og greinargerðinni með henni þá vil ég hvetja þá sem áhuga hafa á ferðamálunum til að skila inn umsögn um þessi fyrstu drög. Þau eru unnin af starfshópi sem ferðamálaráðherra skipaði síðasta vor og svo er gert ráð fyrir að í framhaldi af því að umsagnir berist núna þá verði jafnframt haldnir opnir umræðu- og kynningarfundir um þessa vinnu í öllum landshlutum og síðan verði unnin tillaga til ráðherra sem við vonandi fáum til umfjöllunar í vetur líka. Eins og ég lít á þá styður þessi tillaga sem ég er hér að mæla fyrir við þessa vinnu og öfugt. Mig langaði líka að vekja athygli á svari sem tengist þessari tillögu, svari við fyrirspurn sem ég lagði til fram til háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra í haust og fékk einmitt svar við í gær. Það varðar úthlutanir úr Tækniþróunarsjóði. Þar er annars vegar svarað spurningu um skiptingu úthlutana úr Tækniþróunarsjóði eftir atvinnugreinum. Þar kemur fram að ferðaþjónustan hefur fengið 37 úthlutanir af 1.217 yfir þetta tímabil, sem segir okkur auðvitað að það er mjög mikilvægt að bæta úr á þessum vettvangi, bæði leggja áherslu á rannsóknir og upplýsingaöflun og úrvinnslu en líka að hvetja þá sem starfa á þessum vettvangi til að sækja styrki eftir ýmsum leiðum. Markáætlun er góð en auðvitað þurfum við líka að nota aðra möguleika sem nú þegar eru til staðar. Svo er auðvitað fleira í þessu svari sem vekur athygli. Átta úthlutanir hafa farið til Austurlands af 1.217 yfir þetta tíu ára tímabil. Ef ég færi mig þá að lokaumræðunni um tillöguna sjálfa þá er áhugavert að koma aðeins inn á það að auðvitað er verið að safna upplýsingum víða núna en það er mjög mikilvægt að það verði meiri heildarsýn þar. Mig langar að nefna nokkra af þessum stöðum þar sem upplýsingarnar eru dregnar saman. Ferðamálastofa annast t.d. talningar á ferðamönnum í Flugstöð Leifs Eiríkssonar og framkvæmir kannanir á ferðavenjum, gefur út bækling með ferðaþjónustunni í tölum þar sem hagstærðir eru teknar saman. Þetta er hægt að nálgast á vef Ferðamálastofu. Hagstofan gefur út ferðaþjónustureikninga en það kemur líka fram í gögnum að það þarf að tryggja meiri mannafla til að ná betur utan um þá útreikninga. Samtök ferðaþjónustunnar rekur svo mælaborð undir heitinu Ferðagögn á ferdagogn.saf.is. Þar er að finna ýmis gögn um umsvif ferðaþjónustunnar og hægt að leita í nærsamfélaginu, ég held að þetta sé mjög gagnlegt fyrir þá sem eru einmitt að þróa sína starfsemi um land allt. Svo er vefsíðan Mælaborð ferðaþjónustunnar þar sem ýmsar upplýsingar eru birtar með myndrænum hætti og hægt er að skoða líka eftir árum og landsvæðum. Rannsóknarmiðstöð ferðamála er svo starfrækt af Háskóla Íslands, Háskólanum á Akureyri, Háskólanum á Hólum, Samtökum ferðaþjónustunnar og Ferðamálastofu og hefur beinlínis það markmið að efla rannsóknir á sviði ferðamála en það hefur í rauninni skapað vanda að erfitt hefur verið að sækja fjármagn í þessar rannsóknir. Þó að samstarfið sé til staðar hefur fjármagn til rannsókna ekki verið til staðar og það er m.a. sá skortur sem er verið að bregðast við með þessari tillögu. Með því að hugsa þetta út frá t.d. virðisaukanum af greininni þá væri hægt að efla þessar rannsóknir í takt við eflingu greinarinnar. Þá held ég að ég láti þessari umfjöllun lokið og legg áherslu á að það er mikilvægt að við stöndum okkur betur á þessu sviði. Ég vil að lokum leggja til að málinu verði vísað til atvinnuveganefndar og hvetja nefndina til þess að fara yfir þetta mál í samhengi við aðra umræðu um ferðaþjónustuna í vetur.

Herra forseti. Sá sem hér stendur hefur mikinn áhuga á ferðaþjónustu og hagrænum þáttum hennar. Lokaverkefnið mitt í viðskiptafræði snerist um tekjugrunn íslenskrar ferðaþjónustu. Það var fyrir bráðum 20 árum síðan og það var varla nokkur áhugi í landinu á þessu málefni. Ég var svo heppinn að Seðlabankinn og Hagstofa Íslands unnu fyrir mig gögn fyrir lokaverkefni mitt vegna þess að þær stofnanir sáu áhugaverða vinkla á því sem ég var að hugsa um. Ég verð að taka undir margt gott sem er í þessu máli. Við þurfum virkilega að efla hagrænar rannsóknir sérstaklega, ég vil vekja sérstaklega athygli á því, miðað við umfang ferðaþjónustu á Íslandi, gjaldeyristekjur og í samhengi hlutanna. Þegar þetta var sem mest árið 2018, minnir mig, voru tekjur af ferðaþjónustunni 42% af gjaldeyristekjum Íslendinga, þegar flugið og ferðaþjónustan innan lands var tekin með og erlendir ferðamenn. Þetta eru gríðarlega stórar tölur. Á þessu ári verður þetta væntanlega yfir 30%, ég held að það hafi verið 25% í fyrra, sambærilegar tölur, og verður væntanlega í kringum 8% af landsframleiðslu á þessu ári, var 7,5% af landsframleiðslu í fyrra. Þetta er á svipuðum nótum og sjávarútvegurinn í hagtölum fyrir Ísland. Þannig að ég fagna þessu. Er þá ekki alveg ljóst, eins og ég skil hv. þingmann sem ber fram tillöguna, að hér er ekki verið að breyta neitt varðandi Rannsóknarmiðstöð ferðamála, hvernig hún er byggð upp og hver staðsetning hennar er á Akureyri og í Reykjavík? Höfuðstöðvarnar eru á Akureyri og hafa verið lengi. Sá sem hér stendur hefur meira að segja unnið verkefni undir þessari ágætu stofnun. Hvernig sér hv. þingmaður þetta? Er það ekki fyrst og fremst að það sé til fjármagn til rannsókna? Það voru áhugaverður tölur varðandi Tækniþróunarsjóð, og ef hv. þingmaður gæti kannski útskýrt aðeins betur tölurnar um Austurland, ég náði því ekki alveg.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni kærlega fyrir andsvarið. Það er mikilvægt að fá innsýn þess sem hefur unnið á þessu sviði í verkefnið og einmitt áhugavert að okkur hefur ekki kannski farið nægilega fram í að afla upplýsinga á þessum 20 árum sem eru liðin frá því hv. þingmaður vann sitt verkefni. Jú, varðandi spurningu þingmannsins, þá gengur þessi tillaga einmitt út á það að við finnum út hvernig við ætlum að ákvarða fjármagn til verkefnisins. Búa til sjóð í þágu ferðaþjónustu, búa til ramma utan um hann, fela Rannís umsýsluna og svo geta verið markáætlanir á mismunandi sviðum eftir því hvar liggur mest á hverju sinni. Vissulega þarf líka að fókusera á á heildarsýnina í gagnaöfluninni og skráningu upplýsinga en það er ekki verið að hreyfa við neinu því sem er fyrir, það er meira verið að leggja áherslu á það að fylla upp í myndina þannig að það séu ekki göt í upplýsingaöfluninni, að við náum okkur í heildstæða mynd og tryggjum fjármagn til að vinna úr þeim upplýsingum sem liggja í þessum tölum sem þó hefur verið safnað síðustu ár og bætum gagnaöflunina til framtíðar.

Herra forseti. Þetta er bara hárrétt. Varðandi gagnaöflunina þá kem ég aftur inn á mikilvægi þess að átta sig á þessu mikilvægi gjaldeyristekna í ferðaþjónustunni og flugrekstrinum sem fellur undir þennan lið, hvaða efnahagsáhrif þetta hefur raunverulega á íslenskt samfélag varðandi krónuna og slíka þætti. Það væri mjög margt fróðlegt hægt að skoða þar. Þegar við erum að reyna að hámarka tekjur samfélagsins af ferðaþjónustunni og gera hana sem arðbærasta og arðsamasta þá er mikilvægt að það séu gerðar grunnathuganir og rannsóknir, að reyna einmitt að átta sig á samhengi hlutanna, hvernig hlutirnir virka í okkar hagkerfi sem snúa að þessu. Svo vil ég náttúrlega nefna eitt verkefni, svo maður komi því nú að hér, varðandi þjóðhagslegan ábata íslensks samfélags, sem er að skoða það að nýta betur ákveðin svæði í íslenskri ferðaþjónustu, efla getu þeirra með betri dreifileiðum og betri samgöngum þannig að þau myndu nýtast allt árið eins og á Vestfjörðum, Norðurlandi vestra, Norðurlandi eystra og Austurlandi. Þar myndu liggja stærstu tækifærin til að ná einmitt fram þessum þjóðhagslega ábata samfélagsins með að nýta þá innviði sem nú þegar hefur verið fjárfest í, í staðinn fyrir að vera alltaf að byggja nýtt og nýtt hér á suðvesturhorninu, bæta þar í ferðamannastrauminn þar sem nýtingin er náttúrlega á mörgum innviðum orðin 100%, má segja. Hér áður fyrr var talað um Ísland allt árið en í um tíu ár þá hef ég alltaf sagt að mottóið eigi að vera: Allt Ísland, allt árið. Það á að vera grunnstefið. Við þurfum, í gegnum tölfræði og rannsóknir, að ýta undir þessa þróun og gera þetta sem allra best.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni seinna andsvar. Ég ætla nú að byrja á því sem ég gleymdi í fyrra svarinu, sem sagt varðandi spurninguna sem ég lagði fram, um hvernig úthlutanir skiptast úr sjóðnum eftir landshlutum árlega síðastliðin tíu ár. Í svarinu kemur fram að átta úthlutanir af 1.217 hafa farið til Austurlands, átta til Vesturlands, reyndar 15 til Vestfjarða. Ég held að við vitum hverjir hafa staðið sig vel í nýsköpun þar og hverju það hefur skilað samfélaginu. Það segir okkur auðvitað að fjármagn til nýsköpunar og þróunar þarf líka að fara um allt land allt árið eins og ferðaþjónustan. Varðandi greiningar á áhrifum ferðaþjónustunnar þá er einmitt svo mikilvægt, eins og hv. þingmaður kemur inn á, að skoða landshlutana, skoða t.d. áhrifin á framleiðslu á matvælum hér á landi, hvernig við getum styrkt matvælaframleiðslu eða hvernig matvælaframleiðslan getur styrkt sig með því að skoða betur hvernig hægt er að þjónusta ferðamennina. Þá er ég bæði að tala um sjávarútveginn og landbúnaðinn og ég held að þar séu ótal tækifæri. Það tengist líka auðvitað ferðaþjónustunni um land allt. Það er áhugavert að borða grænmeti framleitt í gróðurhúsum á Íslandi og eins fisk sem er veiddur af smábátum sem koma að landi þar sem þú varst að skoða lundann rétt áðan o.s.frv.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að fjalla um þessa þingsályktunartillögu sem ég er meðflutningsmaður á, um nýsköpunar-, rannsókna- og þróunarsjóð ferðaþjónustunnar. Mig langar bara að koma hingað til að taka undir þessa ágætu tillögu því að ein af meginstoðum okkar atvinnuvega á Íslandi er ferðaþjónustan og hún er svo virk um allt land. Það er ekki neinn landshluti sem er undanskilinn ferðaþjónustunni. Við erum með ýmsa atvinnuvegi sem eru kannski meginstoð hvers landshluta, af öllum þeim atvinnugreinum sem eru stundaðar hér við land, en þessa starfsemi er að finna í öllum fjörðum, meira að segja í eyðifjörðum, ég nefni Jökulfirði, uppi á hálendi og út á ystu skerjum. Hana er að finna um allar strendur landsins, upp til sveita og inni í þorpum og bæjum og í höfuðborginni, þannig að það skiptir gríðarlega miklu máli hvernig við stöndum að þessari atvinnugrein. Við höfum kannski ekki fylgt þessu kappi eftir, ferðaþjónustan reis hérna eftir hrun og bjargaði efnahag okkar eftir bankahrunið og við höfum kannski ekki alveg fylgt því eftir sem þarf að gera, bæði til þess að byggja undir þessa stoð og til að nýta hana enn frekar til sjálfbærni og eins að huga að auðlindum okkar því að ferðaþjónustan nýtir viðkvæmur auðlindir. Eins og segir hérna í greinargerðinni: „Íslendingar vita það manna best að nýting auðlinda krefst rannsókna og þekkingar.“ Því held ég að það sé mjög mikilvægt að við séum að hlúa að þessari atvinnugrein til þess að efla hana og styrkja því að það eru engin teikn á lofti um að ferðaþjónustan sé að draga saman seglin eða neitt slíkt. Í framtíðinni getum við jafnvel, ef við verðum fyrir einhverju eða efnahagsástandið í heiminum er þannig að færri myndu sækja okkur heim af ýmsum ástæðum - nú er náttúrlega margt að gerast í hinum stóra heimi. Við lentum í Covid og þá datt náttúrlega ferðaþjónustan niður. Það er kannski erfitt að segja að við viljum fá sem mest út úr hverjum ferðamanni en það er staðreyndin að við viljum að ferðamaðurinn upplifi þessa heimsókn sem best. Hvað getum við gert til þess að nýta hana? Síðan er þetta stuðningur við þá ferðaþjónustuaðila sem eru úti um allt land því að þó að þeir hafi samtök sín á milli þá er mjög gott að geta leitað í rannsóknir, aðgengilegar rannsóknir og þróun til að byggja upp sitt starf og þekkingu í þessum geira. Við sjáum líka alveg teikn um allt land að það er kannski verið að fara aðeins fram úr sér með því að byggja upp einhverjar vinsælar ferðaparadísir á viðkvæmu landi. Er það rétt? Hvernig viljum við sýna landið og hvernig viljum við fórna? Hvað erum við að fá út úr því? Ég held að það sé bara mjög mikilvægt að við stöldrum við og förum í þessa vinnu. Eins og kom fram hjá flutningsmanni, hv. þm. Líneik Önnu Sævarsdóttur, er vissulega mikið gert og það er rannsóknarvinna í gangi, bæði hjá háskólum og Samtökum ferðaþjónustunnar og Ferðamálastofu, það er heilmikið að gerast, en við þurfum að halda heildstætt utan um þessa vinnu. Ég kom hér upp til að fylgja þessari tillögu úr hlaði með góðum óskum og vonandi að hún nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Það er komið að því að mæla fyrir tillögu til þingsályktunar um fjarnám á háskólastigi. Þetta er tillaga sem liggur fyrir á þskj. 72 og er mál nr. 72. Meðflutningsmenn mínir á þessu máli eru þau Halla Signý Kristjánsdóttir, Þórarinn Ingi Pétursson, Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir, Inga Sæland, Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Eyjólfur Ármannsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Jakob Frímann Magnússon, Tómas A. Tómasson og Gísli Rafn Ólafsson. Ég ætla að fara yfir tillöguna sjálfa en hún gengur út á það að fela háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra að skipa starfshóp til að vinna aðgerðaáætlun um frekari eflingu fjarnáms með áherslu á þróun stafrænna kennsluhátta á háskólastigi. Markmið vinnunnar verði að tryggja aðgang að námi. Áhersla verði á að greina hvernig íslenskir háskólar geti ávallt verið í fremstu röð í notkun stafrænna kennsluhátta og þannig tryggt aðgengi að námi og gæði alls náms, hvort sem nemandi stundar námið innan veggja háskóla eða í fjarnámi. Í vinnu starfshópsins verði lögð áhersla á nokkra þætti sem eru taldir upp í sex liðum. Ég ætla að fara yfir þá. Það eru gæði og þróun stafrænna kennsluhátta, aukið framboð fjarnáms, bæði heilla námsleiða og einstakra námskeiða, og að allt nám sem mögulegt er að stunda sem fjarnám verði sett fram stafrænt óháð því hvort meginreglan sé að nemendur stundi stað- eða fjarnám í viðkomandi grein. Áhersla verði lögð á að fara yfir réttindi og hlutverk nemenda, hvort sem þeir stunda fjar- eða staðnám, og fara yfir samfélagslegt hlutverk háskólanna. Þá loks hlutverk stjórnvalda í stuðningi við fjarnám á háskólastigi. Lagt er til að skipaður verði starfshópur sem skili niðurstöðum til ráðherra fyrir lok maímánaðar 2024 og að ráðherra geri Alþingi grein fyrir niðurstöðum hópsins. Þessi tillaga hefur verið flutt áður, fyrst á 144. þingi og svo með nokkrum breytingum, og er nú endurflutt með minni háttar breytingum frá síðasta þingi. Bæði eru minni háttar breytingar á tillögunni sjálfri og greinargerðinni. Möguleikarnir á að nota stafræna kennsluhætti til að tryggja aðgengi að námi og bestu aðstæður til náms og kennslu aukast stöðugt. Samhliða vex eðlileg krafa samfélagsins um að allt nám á háskólastigi sem mögulegt er að bjóða með stafrænum hætti verði í boði sem slíkt, óháð því hvort meiri hluti námsmanna sækir það í fjarnámi eða staðnámi. Ég hef aldrei heyrt jafn mikið ákall um þessa breytingu eins og síðustu vikur og daga. Fólk sem býr vítt og breitt um landið býr við þær aðstæður að geta ekki sótt háskóla heim daglega og gerir einfaldlega þá kröfu að það geti samt sem áður menntað sig, hvort sem um er að ræða fyrstu háskólagráðu eða framhald. Sérstaklega er krafan auðvitað frá fólki sem er að halda áfram að mennta sig, sem er að stunda sína símenntun gegnum háskólana og bæta við sig gráðu, t.d. kennarar sem eru búnir að kenna lengi og vilja bæta við sig til að þjónusta ákveðinn hóp nemenda, hugsanlega félagsráðgjöf eða kúrsum í sálfræði og ýmislegt mætti nefna. Rétt til að geta þess þá er tillagan í fullu samræmi við stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar um að átak verði gert í netvæðingu náms og aðgengi að stafrænu háskólanámi á Íslandi, sem liður í því að auka aðgengi að menntun óháð búsetu og aðstæðum. Ég vil benda á að það er ítarleg greinargerð með tillögunni þar sem er m.a. farið yfir hvernig staðan er í hverjum háskóla fyrir sig samkvæmt þeim upplýsingum sem fyrir lágu síðasta vor. Mig langar að víkja að því að í síðustu viku fékk ég tækifæri til að ræða um fjarnám eða í raun um aðgengi að námi á byggðaráðstefnunni 2023, en byggðaráðstefna var haldin undir yfirskriftinni Búsetufrelsi. Ég fékk spurninguna: Hvað get ég lært? og fjallaði um það. Jafnframt voru fulltrúar frá sex af sjö háskólum í pallborði á ráðstefnunni sem fóru aðeins yfir það sem er á döfinni í fjarnámi og breytingarnar og þróunarverkefnin sem eru í gangi í háskólunum. Þar er auðvitað mjög margt að gerast en það sem stóð samt eftir hjá mér eftir þann dag var að við þurfum að hreyfa okkur miklu hraðar til að auka búsetufrelsi fólks sem vill stunda háskólanám, og ég tala nú ekki um þá sem eru að stunda háskólanám í símenntun og eru búnir að koma sér fyrir með fjölskyldu vítt og breitt um landið. Ég hef lengi fylgst með fjarnámi. Ég hef sjálf verið í fjarnámi á framhalds- og háskólastigi. Ég hef fylgst með börnunum mínum í fjarnámi og ég hef unnið við að þjónusta fjarnema hjá Austurbrú. Ég var einmitt í slíkum störfum þegar sprenging varð í framboði fjarnáms um og upp úr aldamótunum síðustu og hef fengið tækifæri til að fylgjast með því hvernig menntuðum kennurum, félagsliðum, sjúkraliðum og hjúkrunarfræðingum hefur fjölgað víða um landið, bæði í gegnum fjarnám á framhaldsskólastiginu og á háskólastiginu. Ég hef séð marga byrja á því að ná sér í framhaldsskólaeiningar í fjarnámi og fara síðan í fjarnám á háskólastigi. En á sama tíma hef ég líka átt samtöl við marga, eins og ég kom inn á fyrr í ræðunni, sem ekki hafa komist í það nám sem mestur áhugi er fyrir vegna þess að fólk er í starfi sem ekki leyfir það að mæta í kennslustundir, vegna fjölskylduaðstæðna eða þá að þetta er afreksfólk sem vegna æfinga eða keppni missir úr reglulegum kennslustundum. Meira að segja er þetta oft fólk sem veit hvar skóinn kreppir í sínu nærumhverfi og vill sækja sér þá þekkingu sem vantar í samfélagið þar sem það býr. Ég man t.d. eftir einni sem reyndi ítrekað að fá að sækja fjarnám í talmeinafræði. Sveitarfélagið þar sem hún bjó hvatti til þess, talaði við skólann o.s.frv. en ekkert gekk. Ég hef einnig fengið svipuð dæmi um félagsráðgjöf og meistaranám í sálfræði, klínísku sálfræðina. Þetta er í öllum tilfellum fólk sem er búið með grunnnám og væri þá að bæta við sig. Ég hef líka fengið ábendingar frá fólki sem vill taka vettvangsnám á landsbyggðinni af því að það vill vera undirbúið fyrir störf þar, t.d. vettvangsnám í heilbrigðisgreinum. Þetta hefur líka gerst í tölvunarfræði og jafnvel í íþróttafræði. Svo eru líka dæmi um að fólk hafi sótt vettvangsnám á landsbyggðinni, en þarna þurfum við að bæta samræmið. Við vitum að skólastarf hefur áhrif á þróun samfélaga og það endurspeglast í menntastefnunni okkar, menntastefnu til 2030. Samkeppnishæfni þjóða byggir á menntun og hið sama á við um samkeppnishæfni landshluta og samfélaga. Þess vegna er þetta ekki einungis mál einstaklinga heldur bæði mál einstaklinga og samfélaga. Víða í gegnum starf mitt og áhuga á norðurslóðum hef ég séð útfærslur þar sem háskólar eru með starfsstöðvar eða námsver á mörgum stöðum, t.d. í Skotlandi, Norður-Noregi, Norður-Kanada og víðar. Þá ætla ég að koma aðeins að svari háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra frá því í mars 2023 en þá barst svar við fyrirspurn frá hv. þm. Lilju Rannveigu Sigurgeirsdóttur. Þar kemur fram að mikill munur er á hlutfalli þeirra námskeiða sem eru aðgengileg í fjarnámi eftir háskólum. Hæst er hlutfallið í Háskólanum á Akureyri og á Bifröst þar sem öll námskeið eru í boði í fjarnámi. Lægst er það í Listaháskólanum þar sem ekkert fjarnám er, en sérstaka athygli vekur að aðeins 15,9% námskeiða við Háskóla Íslands eru aðgengileg í fjarnámi. Það þýðir að á heildina litið eru 75% námskeiða við háskóla á Íslandi einungis aðgengileg í staðnámi. Það getur ekki verið ásættanlegt fyrir samfélag dagsins í dag og markmið um jafnrétti til náms, hvorki fyrir einstaklingana né samfélögin. Eins og fram kom í upphafi framsögunnar hefur tillagan verið flutt áður. Í umsögn frá Háskóla Íslands um tillöguna á síðasta ári, frá síðasta þingi, kom fram að dæmi væru um að fólk fengi undanþágu frá staðnámi í greinum sem ekki eru í boði í fjarnámi. Í ljósi þessarar umsagnar lagði ég fram fyrirspurn til ráðherra háskólamála og fékk svar við þeirri fyrirspurn í gær. Þar kemur fram að ekki er til nein skráning á slíkum undanþágum. Ég hef reynt að leita að upplýsingum um það ef fólk einhverra hluta vegna óskar eftir því að stunda fjarnám þrátt fyrir að það sé ekki almenna reglan í viðkomandi grein. Um það virðast ekki vera til neinar verklagsreglur, hvorki um tímasókn, próftöku eða breytingar á þeim og ég held að úr þessu sé mjög mikilvægt að bæta. Það hefur komið mjög víða fram að það vantar upp á upplýsingagjöf. Það er ekki aðgengilegt að finna út úr því hvaða nám er í boði í fjarnámi, en eitt af því ánægjulega sem kom fram á byggðaráðstefnunni í síðustu viku er að það yrði gjörbylting á framsetningu upplýsinga um nám við Háskóla Íslands þegar næsta kennsluskrá kæmi út. Svo þekkjum við það að í gegnum tíðina hafa símenntunarmiðstöðvarnar oft verið að tína saman þessar upplýsingar til að gera þær aðgengilegri fyrir þá sem búa úti um landið. Síðan langar mig að koma aðeins inn á mikilvægi háskólasamfélags. Þó að mikilvægt sé að auka framboð á fjarnámi er líka mikilvægt að viðhalda háskólasamfélögunum, ekki síst fyrir yngstu háskólanemana, þá sem eru í grunnnáminu. Þess vegna hef ég t.d. áhyggjur af því að vægi staðbundins háskólasamfélags yngstu háskólanemanna við Háskólann á Akureyri hefur minnkað eftir Covid og finnst að leggja þurfi einhverja vinnu í að byggja það upp aftur. Það þarf líka að viðurkenna hlutverk símenntunarmiðstöðvanna við að byggja upp þjónustu og samfélag fyrir fjarnema og ýmsa upplýsingagjöf og þjónustu símenntunarmiðstöðvanna þyrfti að samræma á milli skólanna. Nú er tími minn að verða liðinn og ég vil að lokum leggja til að tillagan gangi til allsherjar- og menntamálanefndar og fái þar umfjöllun. Ég get aldrei lagt nægilega áherslu á hvað fjarnám er mikilvægt fyrir búsetufrelsi.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að taka undir þessa þingsályktunartillögu um fjarnám á háskólastigi sem ég er meðflutningsmaður að. Eins og hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir sagði þá er þetta mjög mikilvægt fyrir búsetufrelsi, að fólk geti búið alls staðar á landinu og jafnvel erlendis, fyrir Íslendinga og aðra sem vilja stunda nám hér á landi. Við höfum lært ýmislegt á þessari öld. Það má kannski segja að við höfum byrjað á fjarnámi rétt fyrir síðustu aldamót. Ég sat einmitt málþing á vegum Háskólaseturs Vestfjarða núna í vor þar sem var verið að halda upp á að 25 ár voru liðin frá því að nám í fjarnámi var hafið, það voru sem sagt tíu nemendur á Ísafirði sem byrjuðu í hjúkrunarfræði við Háskólann á Akureyri í fjarnámi. Þetta var kennt en skilyrðið á þeim tíma var að það væru tíu nemendur við nám og það varð að halda út allt skólaárið því að ef það fækkaði í níu þá taldi skólinn sig ekki geta staðið undir þessu námi. Það var náttúrlega svolítil svipa á þá nemendur sem hófu námið. Þetta voru tíu konur og það voru náttúrlega alls konar aðstæður hjá þeim, bæði eignuðust þær börn á meðan þær stunduðu námið og það var alltaf þessi svipa, þær urðu að halda saman til þess að námið héldi áfram. Þær luku allar námi. Reyndar lést ein kona á meðan náminu stóð og önnur kom í staðinn en tíu útskrifuðust sem hjúkrunarfræðingar. Ég held að þær séu allar enn þá starfandi hjúkrunarfræðingar, bæði fyrir vestan og hér fyrir sunnan og sumar hafa bætt við sig námi, aðrar farið í einhverjar hliðargreinar hvað þetta varðar. En það var virkileg lyftistöng fyrir svæðið að það væru tíu konur sem færu af stað í þetta nám því að okkur vantaði náttúrlega hjúkrunarfræðinga og ég held að það hafi verið bæði þeim að þakka og þá sérstaklega Háskólann á Akureyri að það var viðurkennt að þetta væri hægt. Ég man eftir framsögu sem ein konan hélt sem hafði yfirskriftina: Halló, halló, heyrið þið í okkar þarna á Ísafirði? Tæknin sem var þá til staðar var náttúrlega ekki beysin. En þetta tókst og þær voru allar fullgildir hjúkrunarfræðingar frá fyrsta degi. Þetta er líka, eins og kom fram hjá flutningsmanni áðan, að breytast svo mikið. Fyrir 20, 30, 40 árum tók ungt fólk sig upp til þess að fara í nám og hluti af náminu hjá ungu fólki, kannski tvítugu fólki, að fara suður í háskólanám eða framhaldsnám eða erlendis, var að afla sér þessarar reynslu og koma svo heim ekki bara með útskriftarplaggið í vasanum heldur líka reynsluna af því að búa á öðrum svæðum. En nú erum við að tala um að fólk er náttúrlega að læra allt lífið og við getum verið að skipta um starfsvettvang alveg þangað til að við hættum að nenna að læra eitthvað nýtt sem flestir eru farnir að gera bara út ævina. En þá eru kannski aðstæður allt öðruvísi en þegar tvítugt fólk tekur sig upp með nesti og nýja skó og hleypir heimdraganum. Þú ert kannski með fjölskyldu, bæði börn og maka sem eru kannski föst í námi og komast ekki til að afla sér þeirrar menntunar sem þarf og sem þau langar til að nýta. Hv. þingmaður nefndi einmitt framhaldsnám í sálfræði. Ég þekki nokkra sem hafa komið til mín og kvartað undan þessu, þau eru búin með BA-námið í sálfræði en komast ekki lengra og geta bara ekki eða hafa ekki aðstöðu til að taka fjölskylduna upp. Þetta eru kannski fimm, sex manns, og hefja búsetu annars staðar og finna vinnu og allt sem það kostar. Þau væru svo til í að geta stundað fjarnám í þessu. Ég nefni næringarfræði, grunnnám eða framhaldsnám í næringarfræði, það er ekki hægt að stunda það í fjarnámi. Þarna er ég að nefna námsleiðir sem maður myndi halda að hentuðu til slíks. Ég held að við þurfum að hugsa aðeins öðruvísi og ég held að við séum að taka svolítið við okkur í þessum efnum. Það eru skólar sem bjóða nám í fjarnámi, sumir bara alfarið, eins og Háskólinn á Bifröst sem hefur verið mjög framarlega í þessu. Háskóli Íslands er að auka sitt fjarnám en mætti gera betur og Háskólinn á Akureyri býður upp á allt sitt nám með rafrænum og sveigjanlegum hætti. En ég held að við getum bara horft til þess að í takt við tímann þá verðum við að horfa á þessa leið. Það er markmið allra að verða sterkari með aldrinum og það að maður geti farið í nám sem við getum nýtt í þágu samfélagsins eða í nýtt starf er mjög mikilvægt um allt land og jafnvel um allan heim.

Forseta hefur borist eftirfarandi dagskártillaga og bréf: „Undirrituð gerir það að tillögu sinni, í samræmi við 1. mgr. 77. gr. laga um þingsköp Alþingis, að dagskrá næsta fundar verði: 1. Störf þingsins. 2. Tillaga til þingsályktunar um að fordæma aðgerðir Ísraelshers í Palestínu og kalla eftir tafarlausu vopnahléi af mannúðarástæðum, 452. mál, frá Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur, fyrri umræða, ásamt öðrum dagskrármálum sem forseti Alþingis leggur til. Með þessu gefst þingheimi tækifæri til að standa saman gegn stríðsglæpum sem eiga sér stað fyrir botni Miðjarðarhafs á tímum þegar fordæmalaus óvissa ríkir um afstöðu ríkisstjórnar Íslands til ástandsins. Þess er óskað að tillagan verði borin upp til atkvæðagreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir bréfið ritar Þórhildur Sunna Ævarsdóttir. Þessi tillaga verður borin upp til atkvæða í upphafi næsta þingfundar.