Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frv. það, sem fyrir liggur, tók mörgum breyt. í meðferð Ed., og við gátum ekki séð ástæðu til að flytja frekari brtt. Við höfum rætt um málið við Vilmund Jónsson landlækni. Hann gerði að vísu talsverðar aths., en meiri hl. taldi þær þó ekki það mikilvægar, að ástæða væri til þess að gera breyt. þeirra vegna, en taldi rétt að mæla með því, að frv. yrði samþ. óbreytt. N. er sammála um, að frv. horfi til mikilla bóta. Felur það í sér tvær höfuðbreyt. frá því, sem nú er, gefur ákveðnar reglur um það, hvernig bæjar- og sveitarfélög geti reiknað með styrk úr ríkissjóði til sjúkrahúsa, sem sé helmingi. Í öðru lagi, að ríkissjóður taki þátt með ákveðnum greiðslum í þeim kostnaði, sem hvert sjúkrahús hefur af því að hafa sjúklinga utan héraðs. Flest sjúkrahús eru rekin með meiri og minni halla, og er þess vegna talið óeðlilegt, að þau borgi fyrir sjúklinga úr öðrum héruðum og bæjum. Og væri þess vegna rétt, að ríkið borgaði það, sem þar vantaði upp á, eftir ákveðnum reglum, sem teknar yrðu fram nánar í reglugerð. Það er að vísu búið að ganga inn á þessa tilhögun þessara mála að nokkru leyti í núgildandi fjárl. Þar er komið á þeirri reglu, að ríkið borgi vegna legu utanhéraðssjúklinga til sjúkrahúsanna á Ísafirði, Akureyri og Seyðisfirði. En hér er stefnt að því að gera þessa reglu almenna, þannig að hvert sjúkrahús á landinu, sem hefur utanhéraðssjúkling í sínum rúmum, eigi rétt á að fá greiddan styrk vegna legu utanhéraðssjúklinga á sjúkrahúsinu, eftir því sem nánar yrði til tekið í reglugerð. Það var sérstaklega eitt, sem landlæknir kvartaði yfir í sambandi við þetta, að þetta yrði þungt í vöfum og erfitt. En meiri hl. n. sér ekki, að það sé á fullum rökum byggt, og mælir því með því, að frv. gangi fram. Hins vegar hefur minni hl. allshn., hv. 4. þm. Reykv. (StJSt) og hv. 1. þm. Árn. (JörB), lagt til, að frv. verði vísað til ríkisstj. Meiri hl. leggur sem sagt til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Eins og hv. frsm. meiri hl. allshn. tók fram, erum við tveir nm., hv. 1. þm. Árn. og ég, þeirrar skoðunar, að þessu máli eigi á þessu stigi að vísa til ríkisstj. til nánari athugunar og undirbúnings. Styðjum við okkur þar aðallega við þá umsögn, sem n. hafði fengið hjá landlækni um málið, og hins vegar einnig við það, að við athugun á frv. má gjörla sjá, að það munu geta orðið á því allverulegir vankantar, sem gætu leitt út í nokkrar ógöngur. Og skiptir þá ekki máli, þótt það dragist um nokkurt skeið að setja löggjöf um eitthvað svipað efni, heldur en að sett væri um þetta löggjöf nú þegar, sem væri mjög ábótavant og kynni að geta dregið slæman dilk á eftir sér. Við, sem í minni hl. n. erum, sjáum enga brýna nauðsyn til þess, að á þessu þingi verði slíkt frv. afgr. eins og það, sem hér liggur fyrir, ekki sízt fyrir þá sök, eins og hv. frsm. meir í hl. hefur þegar tekið fram, að í fjárl. yfirstandandi árs er búið að gera ráðstafanir til ákveðinna sjúkrastyrkja úr ríkissjóði til aðstoðar við rekstur vissra sjúkrahúsa, vegna legu utanhéraðssjúklinga þar. Og það eru einmitt þau sjúkrahús, sem eru þannig sett, að þangað hljóta að sækja margir utanhéraðssjúklingar. En mörg önnur sjúkrahús á landinu eru þannig sett, að það eru litlar líkur til þess, að nauðsyn sé á, að þau taki á móti utanhéraðssjúklingum. Aftur á móti væri nokkur freisting fyrir þau sjúkrahús til að slægjast frekar eftir þeim sjúklingum, sem utan héraðs eiga heima, en láta innanhéraðssjúklinga fremur sitja á hakanum, þar sem þau fengju ákveðna upphæð úr ríkissjóði fyrir legu þeirra manna á sjúkrahúsunum, sem ekki ættu heima í sjálfu héraðinu. Fyrir þessar sakir teljum við í minni hl. n., að þetta mál sé ekki nægilega athugað, og leggjum til, að því verði vísað til ríkisstj. og teljum, að með fjárl. yfirstandandi árs sé séð svo fyrir þessum málum, hvað snertir þau sjúkrahús, sem utan Rvíkur eru og eiga nokkuð örðugt uppdráttar, en hafa miklum skyldum að gegna, að við þær ráðstafanir megi una um hríð. Svo má og nefna, að landlæknir og heilbrigðisstj. telur ekki rétt, að þessi l. verði sett eins og frv. þetta liggur nú fyrir. Og þar sem vænta má þess, að það verði hægt á Alþ., er væntanlega kemur saman næsta haust, að láta fara fram gaumgæfilega athugun á þessu máli af hálfu heilbrigðisstj. og afgr. þá frv., sem betur væri undirbúið og minni vandkvæðum háð, telur minni hl. n. það miklu heppilegri lausn þessa máls. Við leggjum því til, að frv. þessu verði vísað til ríkisstj.



Það hefur alls ekki komið fram hjá landlækni, að það sé hægt að segja sem svo, að þetta frv. sé yfirleitt að hans dómi illa undirbúið. Það gildir ekki um annað en byggingarkostnaðinn. Það hefur verið ákaflega mikil óánægja vegna sjúkrahúsa, sem byggð hafa verið, út af því, hve framlög úr ríkissjóði til þeirra hafa verið tilviljun undirorpin. Og það er þörf á að setja nánari reglur fyrir því, hvað bæjar- og sveitarfélög geta átt kost á að fá sem styrk úr ríkissjóði til byggingar þeirra. Þetta er svo augljóst mál, að það þarf engar bollaleggingar um það að hafa í raun og veru, hvort rétt sé að ráða bót á því. Í öðru lagi viljum við ákveða meðlög utansveitarmönnum. Það er vitað mál, að það eru tiltölulega fá sjúkrahús, sem koma þar til greina eftir þessum ákvæðum, sem nokkru verulegu nemur. Og það er ákaflega auðvelt að útbúa öll skýrsluform um það, hvar viðkomandi sjúklingur eigi heima. Það atriði hvílir auk þess á bæjarstjórum og oddvitum. Og ég tel ekki líklegt, að viðkomandi aðilar misnotuðu slíkar heimildir, þannig að þeir seildust til þess að fá öðrum fremur utanhéraðsmenn til sinna sjúkrahúsa. Það er venjan, að sjúkrahús, a.m.k. í stærri bæjum, eru of lítil og alveg yfirfull og vandræði að fá pláss þar. Og það gerir það enn þá fráleitara að halda því fram, að sjúkrahús mundu fremur seilast eftir utanhéraðsmönnum til dvalar á sjúkrahúsunum heldur en innanhéraðsmönnum. Að þessi ákvæði séu erfið í framkvæmd, get ég ekki fallizt á. Skýrslur um þetta yrðu gerðar einu sinni eða tvisvar á ári. Það er náttúrlega ofurlítið verk að fara í gegnum skýrslurnar til þess að gera skýrslur sér um þetta atriði, en það þarf, hvort sem er, að fara gegnum skýrslurnar vegna l. um sjúka menn og örkumla og vegna berklasjúklinga og annarra, sem þjást af langvarandi sjúkdómum. Ég get því ekki séð, að fyrirhöfnin við þetta sé rök á móti þessu frv. Ég mótmæli því hins vegar, að þetta frv. sé illa undirbúið. Meiri hl. n. sér ekki, að svo sé, og mælir með því, að það verði samþ. óbreytt.



Ég mótmælti því ekki í ræðu minni, að rétt gæti verið að setja l. um það, á hvern hátt ríkissjóður styrki byggingar sjúkrahúsa. En ég held því fram, að það væri ekki víst né heldur fullrannsakað, að rétt væri, að það væri gert á þann hátt, sem í frv. segir. Og þar sem ég tel, að enginn nauður reki til þess að samþ. l. um þetta á þessu þingi, sérstaklega þegar búið er að samþ. styrkveitingu í fjárl. til nokkurra sjúkrahúsa á landinu, og mundi þá ekki skaði skeður, þó að afgreiðsla þessa máls dragist til loka ársins. Ég vil líka benda hv. frsm. meiri hl. n. (ÁkJ) á það, jafnkunnugur og hann er sveitarstjórnarmálum, þar sem hann um skeið hefur verið bæjarstjóri, að hann veit gjörla, hversu oft standa stríðar deilur og harðar út af lögheimilisfestu manna, sem opinberan styrk þiggja. Og um þessar hörðu og löngu deilur, sem oft eru milli sveitarfélaga, ganga svo úrskurðir hjá sýslumönnum og bæjarfógetum, sem svo er oft loks vísað til æðri úrskurðar hjá stjórnarráðinu. Og búast mætti við, að slíkar deilur risu út af þessu atriði, ekki síður en út af framfærslustyrkjum og styrkjum til berklasjúklinga og styrkjum til sjúkra manna og örkumla. Ég álít, þó að þetta mál sé flutt af einum hv. þm., þá hafi ekki legið því til grundvallar nægilegur undirbúningur og athugun. Og þar sem heilbrigðisstj. leggur gegn málinu á Alþ. eins og það liggur fyrir og þar sem ég get ekki séð, að nein hætta geti verið í því fólgin, þó að dregið verði nokkuð að setja l. um þetta efni, þá held ég mig við það, sem minni hl. n. leggur til í þessu efni.



Herra forseti. - Hv. þm. V.-Sk. og flm. þeirrar þáltill., er hér liggur fyrir, var að tala um það, er mál þetta var síðast til umr., hvað skeð hefði áður fyrir tilstilli Framsfl. í sambandi við þetta mál. Af því, sem ráða mátti af tali hans, kom skýrt í ljós, að hann vildi, að þau afskipti Framsfl. gleymdust sem mest og yfir þeim yrði þagað. En þótt svo sé, tel ég ekki ástæðu vera frá minni hálfu að rekja þær syndir Framsfl., er hann vildi láta liggja í gleymskunnar dái, því að aðrir hv. þm. hafa hér í d. skýrt og skorinort dregið þær fram í dagsljósið. En eins og ég gat um, er þetta mál var síðast á ferðinni, lét ég í ljós ánægju mína yfir því, að fram skyldi komin tillaga um að rannsaka skilyrði á því að stofna einn menntaskóla til viðbótar þeim, sem fyrir eru. En ég tel ekki neina ástæðu vera til þess að draga dul á það, sem í raun og veru felst í þáltill. þessari, sem sé, að hér er lagt til, að alger stefnubreyt. verði á afstöðu Framsfl. til menntamála eins og hún hefur verið til þessa. Því er hægt að slá föstu, að með þessari till. er þess óskað, að fjölgað verði stúdentum hér í þessu landi, en þessari stefnu hafa framsóknarmenn ákveðið verið á móti. Og í öðru lagi, ef skóli yrði settur á stofn á Laugarvatni, þá sé, og hv. þm. viðurkenndi það, „principelt“ verið að brjóta þá reglu, sem sorglega oft hefur komið niður og það hart á fátækara fólkinu, að það hefur ekki haft efni á því að senda börn sín í menntaskóla. Hv. flm. var þá mikið að tala um jafnréttisaðstöðu fyrir alla til þess að sækja menntaskóla. Það er líka alveg rétt og sjálfsagt, að þetta sjónarmið fái að ráða, en það er líka annað jafnrétti, sem ekki síður veltur mikið á, og það er, að jafnframt fái að ríkja fyllsta samræmi í jafnrétti, hvað skoðanir snertir til stjórnmála og annarra félagsmála, t.d., að nemanda sé ekki synjað um aðgang að skóla, hvort sem það er um menntaskóla eða aðra skóla að ræða, bara af því, að hann aðhyllist sósíalistíska skoðun, og að kennara, sem hefur að öllu leyti hæfileika og getu til að kenna þær námsgreinar, er hann hefur lagt stund á og sérmenntað sig í, að honum sé neitað um kennarastöðu eingöngu á þeim grundvelli, að hann sé sósíalisti. - Það, sem því þarf að gera um leið og tryggt er jafnrétti hvað snertir aðgang að skólunum, er, að einnig sé tryggt, að nemendur og kennarar fái óhindrað að njóta námshæfileika sinna og starfskrafta, þótt þeir aðhyllist sósíalistiskt skipulag og sósíalistiska skoðun. Það skeði hér fyrir stuttu síðan, að maður með ágæta hæfileika og mikla til kennslu, sótti um kennarastöðu við Samvinnuskólann, en hann var ákveðinn sósíalisti. Honum var gefið það svar, að honum væri velkomin staðan, ef hann bara breytti um stjórnmálaskoðun sína. Ég veit ekki til, að form. Framsfl. eða fl. sjálfur hafi fordæmt þetta athæfi, en það er einmitt slíkt sem þetta, er þarf að fyrirbyggja, sá sem ekki vill leiðrétta þess háttar kúgun, hann getur ekki vænzt þess, að tal hans um jafnrétti sé tekið alvarlega. Þetta er það, sem mig langaði til að taka fram út af ræðu hv. flm. En að endingu vil ég minna á, um leið og ég legg til, að þáltill. þessari verði vísað til menntmn., að á sumarþinginu var fram borin till. um að flytja Menntaskólann í Rvík upp að Skálholti, og stóð rektor menntaskólans, Pálmi Hannesson, þáv. þm., að þeirri till. Sá liður till., sem fjallaði um þetta, var auðvitað felldur, en annað atriðið í till., sem ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta að lesa upp, var samþykktur og hljóðaði svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta undirbúa og leggja fyrir næsta reglulegt Alþingi till. um framtíðarhúsakost og hentugan stað fyrir Menntaskólann í Reykjavík.“ Þessi þál. var samþykkt á Alþingi 8. maí 1942. Mér vitanlega hefur ekki verið gert neitt í að rannsaka það, sem þál. fer fram á, og vildi ég í því efni spyrja þá hv. þm., sem hér eru viðstaddir og áttu þá sæti í ríkisstj., og enn fremur núv. hæstv. ríkisstj., hvort sá grunur minn, að ekkert hafi enn verið aðhafzt til þess að framfylgja þessari till., eigi ekki við rök að styðjast. - Ef um vanrækslu hefur hér verið að ræða, þá verður nú þegar að grípa skjótt til, því að ef álitsgerð stj. á að koma fyrir reglulegt næsta þing, sem ákveðið hefur verið, að komi saman 15. apríl n.k., þá verður þegar að hefjast framkvæmda, og vænti ég þess, að n. athugi þetta og sjái um, að rannsókn verði hafin. Ég legg sérstaka áherzlu á þetta vegna þess, að eins og tillögun um inngöngu í Menntaskólann í Rvík er nú háttað, tel ég hana algerlega óverjandi og óþolandi, þar sem árlegar hindranir standa í vegi fyrir því, að svo að segja blóminn úr æsku þessa bæjar fær ekki inngöngu í skólann og er þannig gert ókleift að ganga þá menntabrautina, er gefur tækifæri til háskólanámsins.



Herra forseti. - Það er varla neitt, sem ég sé ástæðu til að svara hv. flm., því að það, sem hann sagði í minn garð, er varla svaravert, svo ljóslega var hægt að sjá í gegnum þann málflutning hans. Hann eyddi alllöngum tíma í að þvo af flokki sínum glappaskotin í kennslumálum þjóðarinnar, sem hann hafði gert á meðan hann mátti ráða. Í því sambandi vildi hann vera að vitna í ummæli mín, er hann sagðist hafa skrifað niður á blað. En honum fórst það miður vel, eins og vænta mátti, þar sem hann vildi vera að rangfæra orð mín. Það, sem ég sagði, var, að Framsfl. hefði beitt sér fyrir því að loka leiðinni að háskólanámi, og átti ég þar auðvitað við þá ráðstöfun, sem Framsfl. stóð að á sínum tíma, að loka aðgangi að menntaskólanum fyrir fleiri en 25 nemendum. Það hefur þegar verið tekið fram, að aðalröksemdirnar, sem færðar hafa verið fyrir þessu máli, hafa í þeim umr., sem um málið hafa farið nú við 1. umr., fallið um sjálfar sig. Í fyrsta lagi hefur það verið fært fram sem ein aðalröksemdafærslan fyrir þessu máli, að með því að setja á stofn menntaskóla að Laugarvatni væri verið að koma upp skóla til sérstaks hagræðis fyrir sveitafólkið í landinu. Á það hefur verið bent, að ekki er um að ræða neitt slíkt, og er því ekkert annað en eitthvað, sem mætti nota til atkvæðaveiða meðal sveitafólksins. Eins og hv. þm. vita, er byggðin í sveitum landsins svo dreifð, að e.t.v. nokkrir bæir gætu orðið þeirra hlunninda aðnjótandi, sem flaggað er með í sambandi við þennan fyrirhugaða skóla, en sveitirnar yfirleitt hefðu þess á móti ekkert annað en orðin tóm. Í öðru lagi er því haldið fram sem rökum, að Menntaskólinn í Rvík og Menntaskólinn á Akureyri séu ekki lengur færir að taka á móti öllum þeim fjölda nemenda, er vilji ganga þá menntabraut. Þetta út af fyrir sig er alveg rétt, en það er engin rök fyrir þessu máli, því að auðveldast er að bæta úr þessu með því að afnema ákvæðin um takmörkunina hér í Rvík og stækka heimavistina á Akureyri. Þó að röksemdir hv. flm. séu þannig fyrir neðan allar hellur í þessu máli, þá er ég samt sem áður því fylgjandi, að reistur sé þriðji menntaskólinn einhvers staðar á hentugum stað til viðbótar við þá tvo, sem verið hafa. En í umr. hefur eitt atriði komið í ljós hjá hv. flm., sem hann líklega hefur viljað leyna þingheim í lengstu lög, en honum hefur ekki tekizt að leyna því. Það hefur sem sagt komið berlega í ljós hjá honum, að með stofnun menntaskóla á I,augarvatni á að tryggja það, að útskrifaðir séu stúdentar með vissa stjórnmálaskoðun, að þarna verði hreiður framsóknarstúdenta, sem útungað sé til þess að tryggja hagsmuni þess flokks í þjóðfélagsmálum. Þetta er það, sem fyrst og fremst vakir fyrir þessum hv. þm. og öðrum, er standa að þessari þáltill., og er því kannske ekki nema eðlilegt, að þeir lendi í hálfgerðum vandræðum og rökleysu, er þeir vilja koma málinu í gegnum þingið með þessa hugsun að baki því. Ég vil benda hv. n., sem mál þetta kann að fá til athugunar, á, hver fiskur hér liggur undir steini, til þess að hún geti gert þær gagnráðstafanir, er henni þykir við þurfa.



Ég tel ekki ástæðu vera til þess að lengja meira umr., enda gefst vart orðið tilefni til þess, því að það er auðheyrt af þeim tveimur ræðum, er síðast voru haldnar, að þeir, sem mælt hafa á móti þáltill. á einn eða annan hátt, eru nú algerlega komnir í rökþrot. Þetta kom hvað ljósast fram í ræðu hv. þm. Siglf., sem talaði hér síðast. Hann var að bera mér það á brýn og öðrum þeim, sem þessu máli eru fylgjandi, að okkur væri það sérstakt keppikefli að útskrifa Framsfl. stúdenta og tilgangurinn með þessari þáltill. væri sá að reyna að koma því í kring. Hvar les hv. þm. Siglf. þetta út úr þáltill. eða grg. hennar eða þá út úr þeim umr., sem fram hafa farið um þetta mál? Ég hélt satt að segja, að maður, sem búinn er að ganga í gegnum menntaskóla og háskóla, mundi ekki leyfa sér að láta slík ummæli algerlega röklaus og tilhæfulaus frá sér fara. Ég verð að segja, að það þarf alveg sérstakt hugmyndaflug til þess að láta sér detta þetta í hug. Og að þessi hv. þm. skuli hafa svo takmarkalausa ósvífni til að láta þetta frá sér fara, það er mér með öllu óskiljanlegt. E r maðurinn með höfuðóra, eða er hann með hitasótt? - Þá getur líka verið, það er ekki alveg óhugsandi, að með þessu gálausa tali sínu sé hv. þm. að fletta dulunni af því, sem hann undirniðri viðurkennir með sjálfum sér, að eðlilegast sé, að fólkið í sveitinni fylgi stefnu Framsfl., og því hljóti að því að reka, ef menntaskóla sé komið upp fyrir sveitirnar sérstaklega, að margir stúdentar þar mundu fylgja Framsfl. að málum. Það sé því um að gera að rísa upp á afturfæturna og berjast gegn þessu með öllum ráðum. Hvað á nú að segja um þetta? Ef þetta skyldi nú vera orsökin að þessum dæmalausu ummælum hv. þm. Siglf., skín svo berlega hræsnin og yfirdrepskapur hans og flokksmanna hans þarna í gegn, þegar þeir tala um jafnrétti, að allir eigi að hafa sama rétt til og sömu aðstöðu til að lifa í þjóðfélaginu, að því verður ekki með orðum lýst. Þá vildi hv. þm. Siglf. vera að neita því, sem ég skrifaði upp eftir honum hér á blað, að Framsfl. hefði beitt sér fyrir því að útiloka alþýðuna frá skólum landsins, og vildi hann heimfæra þetta upp á háskólanám, að Framsfl. hefði viljað stemma stigu fyrir æskuna að ganga þá menntabraut. Ég vil nú bera það undir hv. d., hvort ég fór ekki rétt með orð hv. þm. Siglf., en annað mál er það, að allir eiga leiðréttingu orða sinna, og er ég á engan hátt að meina hv. þm. það að leiðrétta orð sín. En við skulum þá athuga, hvort það fær staðizt, að Framsfl. hafi beitt sér fyrir því að útiloka nemendur frá háskólanámi. Hver var það, sem barðist fyrir því, að Gagnfræðaskólinn á Akureyri yrði gerður að menntaskóla? Var það ekki Framsfl., sem gegn mikilli andstöðu kom því í gegn, að sá skóli var gerður að menntaskóla, sem varð til þess að fjölga stúdentum um helming nú um allmörg ár? Þetta á eftir skoðun hv. þm. Siglf. að vera gert til þess að torvelda sóknina til háskólans! ! Af þessu má ráða, að hv. þm. Siglf. hefur að ófyrirsynju farið út á þá braut að mæla í öðru orðinu gegn þáltill. þessari, sem hann sjálfsagt sjálfur hefur nú tekið eftir, að honum er ekki stætt á. Er því ráðlegast fyrir þann hv. þm. að draga sig inn í sitt híði og verða sér ekki til frekara athlægis í þessu máli. Þá vil ég með nokkrum orðum snúa mér að hv. 2. þm. Reykv. og því, sem hann mælti hér áðan. Hann var að tala um, að ekki væri nóg að tryggja jafnrétti þegnanna í landinu til þess að sækja skólana, heldur þyrfti einnig að tryggja, að nemendur yrðu ekki burtu reknir úr skóla eða að þeir á annan hátt liðu vegna stjórnmálaskoðana sinna, og hið sama yrði einnig að tryggja hvað kennurum við kæmi. Ég er hv. þm. alveg sammála í þessu, að tryggja þarf slíkt skoðanafrelsi í skólunum, ef það ekki er þegar fyrir hendi. En vitanlega verður í sambandi við þetta að gæta þess að fara ekki út í öfgar með slíkt frelsi. Ef slíkt skoðanafrelsi ætlar að fara að ganga yfir námið að gera það torveldara eða á annan hátt hindra venjulegt og heilbrigt skólahald einhvers skóla, þá verður auðvitað að taka í taumana. Það er nákvæmlega sama eins og gefur að skilja, hvaða skoðun eða stefna meðal nemenda verður þess valdandi að setja skólahald úr réttum skorðum. Það verður þar að ríkja jafnrétti eins og annars staðar. Annars skildist mér á hv. 2. þm. Reykv., að sósíalistar hefðu orðið eitthvað hart úti í þessu efni, en ég held hann sjái, ef hann athugar betur, að svo muni ekki vera, því að ég hygg, að hin sósíalistiska skoðun sé það útbreidd meðal nemenda og menntamanna, að ekki sé ástæða til að halda fram, að þeir hafi þurft í skóla að líða vegna sérskoðana sinna í pólitík. Það sýnir, eins og ég segi, bezt sá fjöldi sósíalista, sem nú nema í skólum landsins. Það er ekki ákaflega vel þegið, að verið sé að starfa fyrir „erlent auðvald“ í ríkisskólunum rússnesku. Það má vera, að menn hafi sjálfir annarlegar skoðanir með sjálfum sér, en að reka truflandi starfsemi í skólum er ekki leyft í nokkru landi. En að hitt, hverjar skoðanir unglingar kunna að hafa á stjórnmálum í skólum hér á landi, hefur ekki haft nokkur áhrif á það, hvort þeir fá að dveljast í skólanum, enda munu þeir fjölmennir úr öllum flokkum á skólabekkjunum. Og þessi atriði, sem hér komu fram í dag, um þennan pólitíska áróður og tilgang bak við skólahugmyndina álít ég svo fjarri því, sem hér er rætt, að það er eins og það sé fundið upp til þess eins að halda uppi illindum og áróðri gegn því, að rannsókn fari fram um það, hvort hægt sé að auka við skólakostinn, sem alþýðan í sveitum landsins geti notið betur en með þeirri aðstöðu, sem er fyrir hendi. Mér er óskiljanlegt, að það þurfi nokkra nefnd til að athuga þessa möguleika. Ég sé ekki annað en að hver einasti þm., sem hefur þá skoðun, sem hv. 2. þm. Reykv. segist hafa, nefnilega að það eigi að auka menntunarmöguleikana svo sem unnt er, hljóti þá að taka fegins hendi þessu tækifæri. Og hér er um prýðilegan skólastað að ræða. Mér er alveg óskiljanlegt, hvernig menn sjá í sambandi við þessa skólahugmynd einhvern pólitískan draug, eins og hv. þm. Siglf., tóma framsóknarmenn o. þ. h. Og hjal hv. 2. þm. Reykv. um hugsanlegar pólitískar ofsóknir í sambandi við þetta er svo furðulegur hugarburður, að undarlegt er, að nokkur þm. skuli láta sér slíkt um munn fara í sambandi þið þetta mál.



Það eru aðeins nokkur orð, sem hv. þm. V.-Sk. sagði, sem ekki er hægt annað en víkja örlítið að. Hann telur hafa verið snúið út úr orðum sínum og að engin ástæða sé til þess að óttast eins og hér er látið í ljós, að það væri meiningin að gera þennan skóla þannig úr garði, að sérstakur stjórnmálaflokkur hefði aðstöðu til þess að koma þar ár sinni fyrir borð til að ala upp fyrst og fremst sína flokksmenn og gæta flokkshagsmuna sinna. Því verður þó ekki móti mælt, að Framsfl. hefur þegar trúlega gert það við þá skóla, þar sem hann hefur haft aðstöðu til. Þeir hafa reynt að beita pólitískri kúgun. Flokkurinn hefur beitt sér fyrir því að reka burt nemendur úr skólum, þar sem framsóknarmenn ráða, af pólitískum ástæðum. Og þó að hv. þm. V.-Sk. hafi sagt það með nokkurri æsingu, að menn hafi ekki verið reknir úr skólum nema fyrir truflandi starfsemi í skólanum, þá vita það allir, að þegar Ásgeir Blöndal var rekinn úr Menntaskóla Akureyrar, var það viðurkennt, að honum var ekkert gefið að sök annað en það, að hann hefði tekið þátt í pólitískri starfsemi á þann hátt, að hann skrifaði eina tímaritsgrein um stjórnmál. Það kom aldrei fram hjá skólastjóranum og þeim öðrum, sem töldu réttmætt að reka hann, önnur ásökun en þessi tímaritsgrein, - að hann hafi tekið þátt í stjórnmálastarfsemi, en það var bannað í skólanum. Það er því enginn fótur fyrir því, að það séu ósannindi, að menn hafi verið reknir úr skóla af pólitískum ástæðum. Og um héraðsskólana er það að segja, að allt of lítið hefur verið gert að því að fletta ofan af því samvizkulausa athæfi, sem framsóknarmenn hafa haft þar í frammi. Hv. þm. V.-Sk. kvað hv. þm. Siglf. hafa blandað saman hugtökunum „sveitafólk“ og „framsóknarmenn“, en það væri kannske eðlilegt, því að eðlilegast væri, að allir sveitamenn væru framsóknarmenn, en óeðlilegt, að þeir væru sósíalistar. Það virðist nú vera svo, að framsóknarmönnum gleymist nokkuð oft, að sveitamenn og framsólmarmenn er ekki alveg það sama. Og þegar í héraðsskólunum er verið að kúga nemendur í stjórnmálasamtök Framsfl., þá er ekki nefndur Framsfl. á nafn, heldur er talað um „Vökumannahreyfingu“. Það var ekki salað um félagsskap ungra framsóknarmanna. En það veit ég, að þar réðu framsóknarmenn öllu og prédikuðu hreinræktuð framsóknarfræði. Og nemendur, sem ekki vildu ganga inn í þennan félagsskap, þeir vissu ósköp vel, að þeir voru illa séðir hjá kennurum og sums staðar beinlínis hótað. Þeir reyndu að nota hér áhrifavald sitt á allan hátt, fyrst og fremst með góðu, til þess að fá slíka nemendur til að ganga í stjórnmálasamtök Framsfl., og þegar það gekk ekki, þá með ýmiss konar leiðinlegum aðferðum. Þegar stjórnmálaflokkur hefur hagað sér þannig í skólum, þá er sannarlega ekki ástæðulaust, þó að menn óttist í sambandi við ný skólaplön, að haldið verði áfram á sömu braut. Og ef hv. þm. er ekki alveg sneyddur því að geta litið á það, sem ber við hjá honum og hans flokki, þá held ég, að hann hljóti að sjá, að það er fyllileg ástæða til þess, að menn séu mjög tortryggnir og varfærnir gagnvart flokki hans í öllum skólamálum. Og það, sem hann taldi upp, að lægi eftir Framsfl. í skólamálum, það er meira eða minna heilaspuni. Það er lítið, sem flokkurinn hefur að hæla sér af í þeim málum. Um það, hvort þarna sé um að ræða að koma á jafnrétti milli sveitamanna og kaupstaðabúa í þessum skólamálum, þá er það svo hlægilegt, og geri ég ráð fyrir, að búið sé að benda á það, en ég var því miður ekki við umr. áðan. Þó að komið sé upp einum menntaskóla í sveit, er ekki þar með búið að koma því í kring, að sveitamönnum sé alls staðar á landinu sköpuð betri aðstaða til þess að láta ungt fólk ganga í menntaskóla. Það er náttúrlega ekkert skemmra fyrir sveitamenn á Norðurlandi hingað og þangað að senda nemendur að Laugarvatni en til Rvíkur, að ég ekki tali um til Akureyrar. Ef á að fara að stuðla að því, að miklu fleiri stúdentar geti útskrifazt en nú, þá held ég það sé alveg öfug aðferð að koma upp menntaskóla í sveit einhver s staðar. Það er tvímælalaust miklu réttari leið að athuga heldur möguleikana fyrir því að breyta gagnfræðaskólum í kaupstöðum í menntaskóla, t.d. á Siglufirði, Ísafirði eða Vestmannaeyjum, eða fleiri kaupstöðum. Ef menn vildu gera sveitamönnum hægara að senda börn sín í menntaskóla, þá mætti um leið og skólarnir eru stækkaðir, gera heimavist, þar sem aðkomunemendur fengju að vera fyrir lítið eða kannske ekkert verð. Það er kannske hægt á þennan hátt að gera efnalitlum unglingum hingað og þangað úr sveitum kleift að ganga í skóla. Og unglingar í sveit hafa tvímælalaust gott af því að ganga í skóla í kaupstöðum, sveitaskólarnir eru mjög einangraðir. Og það er enginn efi, að það yrðu lélegri stúdentar og ekki eins vel mannaðir og menntaðir, sem útskrifuðust af skóla í sveit, heldur en þeir, sem eru í skóla í kaupstað. Unglingar í sveit hafa margfaldlega gott af því að sækja skóla í kaupstað. Ef menn óttast, að skólavera þeirra í kaupstað yrði til þess, að þeir vildu ekki í sveit vera á eftir, þá er samt engin ástæða til að hindra þá í að sækja skóla í kaupstað, heldur yrði að fara þá leið að gera lífið í sveitunum þannig, að fólkið megi sjá eitthvað annað fyrir sér án þess að vilja heldur allt annað en vera sveit. Ég held það hafi átt að vera eitthvert grín hjá hv. þm. V.-Sk., þegar hann sagði, að ekki mundi Stalín í Rússlandi leyfa að reka pólitíska starfsemi í skólum, svo sem ef prédikaður væri nazismi eða aðrar skoðanir, sem ekki pössuðu í kramið. Ég veit ekki, hvort hv. þm. er svo skyni skroppinn að vita ekki, að hér er alls ekki hliðstæðu saman að jafna. Það vita allir, að sami verknaðurinn unninn á tveimur mismunandi stöðum getur verið alveg tvennt ólíkt. Það getur verið, að verk, sem unnið er á Íslandi, sé lítils eða einskis virði til eða frá, en sé glæpur, sé það unnið á öðrum stað. Hugsum okkur einfalt dæmi: Ef maður er með vatn í könnu og kastar því í þvottaskál, þá er hér nóg vatn til. En ef einhvers staðar er hópur manna vatnslaus, þá er það glæpur að kasta úr könnunni. Sami verknaður undir mismunandi skilyrðum er ólíkur. Það er ekkert við því að segja, að ekki sé leyft að prédika nazisma í skólunum í Rússlandi. En það er mjög svívirðilegt að reka menn úr skólum á Íslandi fyrir þess háttar, og að ekki megi reka hv erja pólitíska starfsemi sem er. Í Rússlandi eru komin á víðtæk réttindi, og þar þurfa menn ekki að halda á pólitískum flokkum eins og þar, sem stéttirnar eru hver gegn annarri. Þar þarf ekki þetta stéttatæki, hina pólitísku starfsemi. Og það er leiðinlegt að þurfa á Alþingi að upplýsa menn um eins einfaldan hlut eins og þetta.



Það er alls ekki til þess að svara ræðu eins og þessari síðustu, að ég stend upp. En ég get ekki leitt hjá mér að geta þess, að hún lýsir svo átakanlega því innræti og hugsunarhætti, sem er að baki þeirri andstöðu, sem mál þetta mætir, einmitt þetta síðasta, að það sé sitt hvað, mannréttindi í Rússlandi eða á Íslandi. Það gerir víst ekkert til, þó að menn séu píndir og kúgaðir og megi ekki hafa neinar sérstakar skoðanir, af því að þar séu svo mikil mannréttindi ! Það eru víst sérstök mannréttindi að mega ekki hafa aðrar skoðanir en línan leggur fyrir.

Þeir mega hafa hvaða skoðanir, sem þeir vilja

. Ekki virtist mér nú rúmt um það að hans sögn. Þetta er svo mikið hyldýpi af rakaleysum og pólitískum átrúnaði og ofstæki, að ég hefði aldrei getað ímyndað mér, að. slíkt væri til. Það er verið hér í þingsal með fordæmingar yfir því, ef einhver snurða hleypur á þráðinn hér á Íslandi og menn fá ekki að lifa og láta alveg eins og þeim sýnist. Hins vegar eru það talin heilög réttindi í Rússlandi að kúga og pína menn og leyfa þeim ekki að hafa neina aðra skoðun en landsfaðirinn Stalin. Þetta eru talin sérstök mannréttindi og fríðindi og blessun. Ekki fæ ég skilið, hvernig yfirleitt er hægt að hugsa svona. En viðvíkjandi skoðanafrelsi álít ég algerlega ósanngjarnt að hindra nokkurn mann í íslenzkum skóla fá að hafa hvaða skoðun, sem hann vill aðhyllast. Menn eiga að fá að vera frjálsir í hugsun. vilji menn vera nazistar, verða þeir að fá það, þó að ég telji mikla bölvun að þeirri stefnu. Og ef menn vilja endilega vera eins grunnir í röksemdafærslu og skoðunum og síðasti ræðumaður, þá sé ég ekki neitt við því að gera. Það er ekki annað en persónufrelsið, sem verður að ráða. En ef þetta frelsi á að ríkja í skólunum á Íslandi, hvers vegna þá ekki í öllum heiminum, þar sem mannréttindi eru? Ég get ómögulega skilið þann hugsunarhátt, að það séu mannréttindi annars staðar, sem kallað er argasta kúgun hér á landi. Það er undravert, að menn, sem gegna opinberum stöðum og telja sig vinna að frjálsræði meðal fólksins, skuli opinbera slíkan hugsunarhátt. Annað var svipað í ræðu hv. þm., en ekki þýðir að eyða tíma í að rökræða það. Því að til þess að rökræða þurfa menn að standa að einhverju leyti á sama grundvelli um það, hvað eru rök, en ekki vera hvor í sínum hugmyndaheimi.



Það gleður mig, að hv. þm. V.-Sk. virðist hafa séð að sér og treystir sér nú ekki til að svara neinu þeim þungu ásökunum á Framsfl., sem ég bar fram, um aðfarir hans í skólamálum og sérstaklega framsóknarforingjanna, sem mestu ráða við ýmsa skóla. Hann má bezt vita, hvað þetta er satt og að öllum mönnum hlýtur að blöskra, hvernig farið hefur verið að við þessa skóla. Og þegar á það er minnzt, finnst manni það beinlínis smánarblettur á þjóðinni, að slíkt hafi liðizt, Það gleður mig, að hann viðurkennir, hversu þetta er skammarlegt athæfi. Ég er viss um, að hann hefði mótmælt, ef hann hefði á nokkurn hátt treyst sér til þess. Hann tók skynsamlegasta kostinn, en það var þögnin. Hv. þm. taldi það mína skoðun, að leyfilegt væri að svipta menn öllu frelsi og mannréttindum í Rússlandi, þó að menn gerðu miklar kröfur til slíkra hluta hér á landi. Ég vil benda á það strax, að það er skylt, að menn hafi leyfi til að hafa stjórnmálaflokka, prentfrelsi og ritfrelsi í hinum kapítalistisku löndum, þar sem barátta er háð og ein stétt kúgar aðra, - fjölmennar vinnandi stéttir eru kúgaðar af þeim, sem framleiðslutækin og peningastofnanirnar hafa. Því er ómögulegt að hugsa sér mannréttindi og frelsi á Íslandi, kapítalistisku landi, nema hafa leyfi til að hafa sín stéttarbaráttutæki til þess að herjast fyrir hagsmunum stéttanna, sem er svo mikið bil á milli, að óbrúandi er. Þegar þetta misrétti og óréttlæti er afnumið, þá hverfur nauðsynin fyrir þessi stéttarbaráttutæki hinna pólitísku flokka. Og þess vegna er hægt að tryggja mönnum skoðanafrelsi og full mannréttindi án þess, að þeir hafi leyfi til að hafa stjórnmálaáróður. Hér er svo ólíku til að dreifa, að alls ekki er hægt leggja að jöfnu. Þó að ég hafi ekki vænt mér mikils af þessum fyrrv. kommúnista, sem þóttist vera svo róttækur, þá hélt ég, að hann vissi svo lítið, að það er ofurlítið öðruvísi grundvöllur undir sósíalistisku þjóðfélagi en kapítalistísku. Annars sé ég ekki ástæðu til að láta hann hafa hér meiri lexíu að sinni, en er fús til þess síðar við tækifæri.