Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um meðferð opinberra mála. Með frv. er lagt til að unnt verði að kæra til dómsmrh. ákvörðun ríkissaksóknara um hvort opinber rannsókn á grundvelli 4. mgr. 67. gr. laganna skuli fara fram eða ekki. Með lögum sem samþykkt voru á Alþingi vorið 1999 var nýju ákvæði bætt í 4. mgr. 66. gr. laganna um rannsókn opinberra mála. Samkvæmt ákvæðinu er ríkissaksóknara heimilt, þegar sérstaklega stendur á, að mæla fyrir um rannsókn opinbers máls þótt ætla megi að refsingu verði ekki við komið, svo sem vegna þess að sök sé fyrnd, ef ríkir almanna- og einkahagsmunir mæla með því. Í athugasemdum við þetta ákvæði í frv. til laga segir að rannsókn af þessu tagi verði að beinast að háttsemi sem ljóst væri eða grunur léki á að hefði verið refsiverð þegar hún var framin auk þess sem ríkar ástæður yrðu að vera fyrir hendi til þess að unnt væri að mæla fyrir um rannsókn samkvæmt þessu ákvæði, svo sem sú að skaðabótakrafa gæti stofnast í kjölfar slíkrar rannsóknar. Samkvæmt lögum um meðferð opinberra mála er rannsókn sakamála í höndum lögreglu nema öðruvísi sé ákveðið í lögum.

Ég vil biðja hv. þingmenn að hafa fundarhlé. Ég sé að sumir sem hafa kvartað undan því undir öðrum kringumstæðum að slíkt sé gert eru með einkafundi.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan, samkvæmt lögum um meðferð opinberra mála er rannsókn sakamála í höndum lögreglu nema öðruvísi sé ákveðið í lögum. Lögregla skal hvenær sem þess er þörf hefja rannsókn út af vitneskju eða grun um að refsivert brot hafi verið framið hvort sem henni hefur borist kæra eða ekki. Ríkissaksóknari getur gefið fyrirmæli í þeim efnum eins og mælt er fyrir í 66. gr. laganna. Ákvörðun lögreglu um hvort rannsókn fer fram er síðan kæranleg til ríkissaksóknara, samanber 76. gr. laganna. Almennt sætir því ákvörðun um rannsókn opinberra mála endurskoðun hjá æðra stjórnvaldi. Þegar ríkissaksóknari tekur ákvörðun skv. 66. gr. laganna um hvort rannsókn fer fram þó refsingu verði ekki við komið, svo sem vegna þess að sök er fyrnd er ákvörðun hans fullnaðarákvörðun og verður því ekki kærð til æðra stjórnvalds. Þessu frv. er ætlað að ráða bót á því þannig að mál geti í samræmi við almennar reglur fengið skoðun öðru sinni. Í frv. er gert ráð fyrir að ráðherra geti fellt úr gildi ákvörðun ríkissaksóknara og sett sérstakan saksóknara til að taka ákvörðun um hvort rannsókn fari fram og til að fara síðar með málið. Þetta fyrirkomulag um kæru á ákvörðun ríkissaksóknara á sér hliðstæðu í 2. mgr. 26. gr. Ég vil taka skýrt fram að um er að ræða mjög þrönga undantekningu á meginreglunni um sjálfstæði ríkissaksóknara sem helgaðist af sérstöðu þessara mála og nauðsyn þess að unnt verði að endurskoða ákvörðun af þessu tagi rétt eins og á almennt við um rannsókn opinberra mála. Herra forseti. Ég hef í meginatriðum gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði að lokinni umræðunni vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Virðulegi forseti. Það mál sem við ræðum nú kemur þannig inn á þingið að ekki gafst mikill tími til að undirbúa sig fyrir umræðuna enda lágu þinggögn ekki fyrir í hliðarherbergjum þegar málið var tekið á dagskrá og því þurfti að bíða örlítið eftir að geta nálgast þau. Það skýrir þá háreysti sem var í þingsalnum áðan. En aðeins örstutt um málið sem hefur reyndar ekki gefist mikill tími til að kanna. Ég held að almennt sé mjög gott að hægt sé að kæra ákvarðanir ríkissaksóknara til dómsmrh. og afgreiða á þann hátt sem þessi breyting kveður á um, þ.e. settur yrði sérstakur ríkissaksóknari í þeim tilvikum sem ráðherra ákveður að breyta ákvörðun ríkissaksóknara. En það var ekki megintilefni mitt til að koma upp að ræða þennan þátt heldur kannski velta því upp í umræðunni sem ég held að allshn. eigi að gera þegar að því kemur að fara yfir málið, þ.e. að skoða hvort ríkissaksóknara beri ekki að gefa út á hverju ári bók eða skýrslu um það hvenær hann hefur fellt niður mál og af hvaða ástæðum. Það er einfaldlega þannig að það er mikið vald sem ríkissaksóknari hefur þegar hann tekur um það ákvörðun hvort skuli ákæra eða ekki. Ég held að það væri mikið framfaraskref fyrir réttarfarið í landinu og gott fyrir þá sem hafa ákæruvald eins og lögreglustjóra í landinu að þeir hefðu möguleika á að kanna hvenær og í hvaða tilvikum ríkissaksóknari fellir mál niður. Þá er hægt að bera það saman við þær ákvarðanir sem þeir taka sjálfir heima í héraði. Ég held að samhliða þessu máli, þar sem ég tel að þetta sé réttarbót og til mikilla bóta, ættu menn einnig að skoða þann þáttinn að þegar þessar ákvarðanir yrðu teknar skuli þær verða kynntar almenningi líkt og skýrsla umboðsmanns Alþingis og fleiri skýrslur sem eru gefnar út þannig að skýrt verði hvað býr að baki þegar slíkar ákvarðanir eru teknar. Ég held líka að í því fælist mikið aðhald fyrir ríkissaksóknara. Hann yrði að gera heyrinkunnugt hvenær og af hvaða ástæðum hann fellir niður mál. Ég held að þetta skipti máli og þetta sé líka til þess fallið að draga úr áhyggjum manna af því að ekki fái allir sömu úrlausn mála fyrir ákæruvaldinu eins og menn láta oft og tíðum í veðri vaka í hinni almennu og opinberu umræðu. Meginniðurstaða mín, virðulegi forseti, er sú að ég fagna þessu frv. Mér finnst gott að það skuli vera komið fram. Við munum skoða það í allshn. En ég geri það að tillögu minni að samhliða verði skoðað að ríkissaksóknari gefi út slíkar skýrslur.

Hæstv. forseti. Mér finnst framgangur mála í dag með ólíkindum. Það er bókstaflega hægt að segja að allt sé á tjái og tundri. Hæstv. forseti setur í gang umræður um mál og ekki liggja einu sinni fyrir pappírar og menn hlaupa um með dagskrá fundarins á sama tíma og hafin er afgreiðsla á málunum sem eru á þeirri dagskrá. Þingmenn fá að vita það á sama augnabliki að mál þeirra séu komin á dagskrá þessa dags í þinginu. Áður en fundurinn hófst lá fyrir samkvæmt því sem hæstv. forseti sagði að hér ætti að ræða mál sem hafði aldrei verið sent frá þinginu í hendur þingmanna. Núna þegar hæstv. forseti hefur ákveðið að láta það mál hafa þinglega meðferð, og þökk sé fyrir að það skuli þó hafa verið gert án þess að það þyrfti að reka það til baka með atkvæðagreiðslu í þinginu, þá verður uppi fótur og fit og menn eru ekki undirbúnir undir neitt og enginn þingmaður hefur fengið að vita af því að mál hans eigi að koma á dagskrá og til umræðu í þinginu í dag. Hæstv. forseti. Ég segi alveg eins og er að mér finnst þurfa að undirbúa umræður betur en hér hefur verið gert í dag og full ástæða sé til að gagnrýna málsmeðferð af þessu tagi. Mér finnst að þingmenn eigi að njóta þeirrar virðingar að þeim sé gert viðvart. Þeir hafa lagt mikla vinnu í að undirbúa mál sín og það er ekki boðlegt að menn fái að vita með nokkurra mínútna fyrirvara að nú eigi loksins að fara að ræða mál sem þeir hafa beðið með í allan vetur að komi til umræðu. Það þýðir ekkert að vera með þá viðbáru að menn eigi að hafa mál sín tilbúin úr því þeir séu búnir að bíða svona lengi. Það gera menn auðvitað ekki. Þeir útbúa ræður sínar stuttu áður en málið kemur á dagskrá því þær verða úreltar þegar menn eru látnir bíða með mál. Hv. þm. bíða flestir mánuðum saman með mál sem þeir hafa lagt fram í haust. Ekki þýðir að setja framsöguræðu á blað og ætla að flytja hana einhvern tímann seinna í þinginu. Það gerir maður þegar maður veit að málið kemst á dagskrá. Þess vegna verða umræður um þau mál sem hv. þm. hafa fram undan í dag sem þeir hafa beðið með frá því í haust ekki eins og þingmenn vilja. Ég mótmæli þessu. Mér finnst ekki boðlegt að þingmönnum sé boðið upp á slík vinnubrögð. Það hefur ævinlega verið gert í þinginu, a.m.k. eftir því sem ég þekki til, að mönnum hafi verið gerð grein fyrir því að nú ætti að taka þeirra mál á dagskrá og þeim gefinn kostur á að segja til um það hvort þeir eru tilbúnir til að ræða þau mál þann daginn.

Ég vil að þessu gefna tilefni í fyrsta lagi segja að ef hv. þm. á mál á dagskrá og er ekki reiðubúinn að ræða það er mér mjög ljúft að taka það af dagskrá. Ég vil jafnframt að það komi skýrt fram að fyrir helgi, ég man ekki á hvaða degi síðustu viku, átti ég samtal við forustumenn stjórnarandstöðunnar, einn úr hvorum flokki, tvo úr einum af tilviljum. Ég skýrði þeim frá því að gert væri ráð fyrir tveggja vikna hléi á þingstörfum eftir að umræðum lyki um almannatryggingar og spurði hvort þeir væru sammála því. Því var vel tekið af fulltrúum stjórnarandstöðunnar af þeim sökum að þingmenn hefðu búist við því að hafa þessa viku sem er nú að hefjast til funda í kjördæmum sínum. Það lá fyrir að þing yrði e.t.v. kallað saman fyrr en ella sem mundi raska starfsáætlun þingmanna í janúarmánuði. Það lá því fyrir að þetta yrði venjuleg vinnuvika því að að öðrum kosti voru ekki rök fyrir því að fresta þinghaldi þegar það mál hefur verið afgreitt sem var á dagskrá á síðasta fundi. Ég vil í annan stað segja að á fundi með formönnum þingflokka í morgun gerði ég þeim grein fyrir því að ef afbrigði næðu ekki fram að ganga mundi ég boða til hins þriðja fundar og þar yrðu tekin á dagskrá þau stjfrv. sem hægt yrði að mæla fyrir og eftir atvikum mál þingmanna. Ég átti á hinn bóginn ekki kost á því að sitja fund þingmanna Samfylkingarinnar svo ég gat ekki komið þeim boðum þangað.

Herra forseti. Ég vil staðfesta það sem fram kom í máli hæstv. forseta að rætt var við fulltrúa þingflokkanna að breyting yrði gerð á þinghaldinu, þingið kallað fyrr saman en til hafði staðið og að síðan yrði gert hlé á þingstörfum. Þetta er í samræmi við það sem við teljum vera eðlilegt því að við þingmenn höfðum áður skipulagt vinnu okkar og eðlilegt að komið yrði til móts við aðstæður sem kynnu að vera uppi af þeim sökum. Hitt er annað mál að við höfum aldrei lagt blessun okkar yfir þinghaldið eins og það virðist vera að þróast núna. Að sjálfsögðu mátti ríkisstjórnin vita að hér yrðu ekki samþykkt afbrigði til að hraða í gegnum þingið frv. sem stríðir gegn stjórnarskrá Íslands og hefur af öryrkjum lögboðin réttindi þeirra og greiðslur sem þeim ber. Trúa menn því virkilega að stjórnarandstaðan mundi veita slíkum vinnubrögðum brautargengi og aðstoða þannig ríkisstjórnina? Auðvitað mátti hverjum manni ljóst vera að þetta mál mundi aldrei ná þannig fram að ganga. Herra forseti. Ég tek ég undir með hv. þm. Jóhanni Ársælssyni og mótmæli því að þingmál séu sett á dagskrá nánast undirbúningslaust án þess að rætt sé við hlutaðeigandi þingmenn og mönnum gefist tækifæri til að undirbúa sig undir önnur mál. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að gera það að tillögu minni að gert verði hlé á fundinum og formenn þingflokkanna komi saman og ráði sameiginlega ráðum sínum um framhaldið.

Ég vil að þessu gefna tilefni taka fram að ég ræddi þetta mál sérstaklega með formönnum þingflokka á fundi í morgun. Þá ræddi ég um hvernig fundahöldum og umræðum yrði hagað í dag og það hefur ekkert breyst síðan þá. Ég vil líka taka fram að það kom fram í máli hv. 13. þm. Reykv. að hann hafði búist við því að ekki yrði rætt um almannatryggingalögin í dag þannig að hann hefur þá átt von á því að önnur mál yrðu rædd í dag þar sem við vorum sammála um að nýta þá vinnuviku sem er nú að hefjast hjá þingmönnum.

Herra forseti. Ég ætla að hafa fullan skilning á því að hæstv. forseti vor sé í uppnámi. Það er alls ekki vanalegt að sjálfur forsrh. skuli koma í ræðustól og blása mál samráðherra síns út af dagskrá. Ég býst við að fleiri séu undrandi í dag en ég. Það var ekki hæstv. heilbrrh. sem óskaði eftir því að málið um að taka almannatryggingamálið á dagskrá færi ekki í atkvæðagreiðslu, það var hæstv. forsrh. Við erum auðvitað vön því, herra forseti, að hann sýni fullkominn yfirgang við alla en nú er hann farinn að sýna hann við ráðherra sína, fyrst með því að kippa máli sem heyrir undir heilbrrh. úr höndum ráðherrans og setja það í hendur eins konar yfirdómara sem hann hefur skipað í máli sem hefur komið frá Hæstarétti. Ég skil mjög vel að þegar svona mál hefur komið upp á þinginu og við þann úlfaþyt sem það hefur valdið fari ýmislegt úrskeiðis. Ég vil hins vegar árétta það að kl. 11.30 í morgun, u.þ.b. á miðjum fundi okkar með forseta, var tilkynnt að hér yrði undirbúinn þriðji fundur. Það var tilkynning til okkar þingflokksformanna. Að sjálfsögðu bar ég þá tilkynningu inn á þingflokksfund Samfylkingarinnar eins og ég ber allt frá forseta, hvort sem það er beint samráð eða tilkynningar. Herra forseti. Þannig höfum við unnið að ávallt hefur verið haft samráð við þingmenn, venjulega daginn áður, um hvort mál þeirra komi á dagskrá. Þó hefur það gerst að að morgni dags hefur verið spurt um það hvort viðkomandi þingmaður sé tilbúinn að ræða mál sitt þann daginn. Þetta hefur ekki gerst nú. Hver þingmaðurinn á fætur öðrum sér mál frá sér á dagskrá fundarins sem hann átti enga von á. Það er við þessu sem menn eru að bregðast. Herra forseti. Nú held ég að fari vel á því að gera það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson bar fram, að gera stutt hlé á þessum fundi og hafa fund hjá forseta um þinghald í dag og hvaða mál verða tekin fyrir. Við skulum ekki byrja það vinnulag á Alþingi að þingmenn sjái mál sín birtast á dagskrá sem er dreift til þeirra fimm mínútum áður en farið er að ræða þau. Þetta er þvílík breyting á því sem hefur verið vinnulag á Alþingi að ég bara bið um það, gerum þetta ekki, herra forseti.

Ég veit ekki hvort það er rétt hjá hv. þm. að ég sé í uppnámi. Hitt má kannski segja að ég sé uppnuminn meðan ég sit í forsetastóli. Ég vil taka það fram að ég ræddi þessa fundartilhögun við formenn þingflokka í morgun. Þá var vinnufundur forseta Alþingis með þingflokksformönnum. Það er alveg nýtt fyrir mér ef þingmenn hafa vanist því að það sé kallað saman þing til þess að fella niður störf. Þing er kallað saman til þess að vinna.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði áðan að það væri alveg einstakt að forsrh. hefði tekið af dagskrá mál sem væri á dagskrá --- áður en það var tekið af dagskrá --- frv. til laga um almannatryggingar. Það kom af sjálfu sér að málið komst ekki á dagskrá vegna þess að það var ekki meiri hluti fyrir því að setja það á dagskrá. Stjórnarandstaðan hafði kynnt það oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að ekki yrði samkomulag um þau afbrigði sem til þurfti þrátt fyrir að það hefði legið fyrir í meira en viku. Í meira en viku hefur það legið fyrir að þetta frv. kæmi til kasta Alþingis. 
             Hér kallar einhver fram í að það sé alger misskilningur hjá ráðherranum. Varðandi gögnin sem við ræddum um áðan þá verð ég að segja að það kemur ekki frá heilbr.- og trn. að gögnin hafi ekki verið öllum klár og opin.  Ég harma það sjálfsögðu vegna þess að við erum að tala um að greiða öryrkjum ekki síðar en 1. febrúar og ég vona að þetta tefji það mál ekki. Við erum að tala um einn milljarð sem á að greiða út, að vísu ekki allt 1. febrúar því að það eftirágreiðsla sem verður greidd út í apríl. Fyrir janúar og febrúar átti að greiða 1. febrúar og ég harma ef það verður ekki hægt.

Hæstv. forseti. Ég tek alveg skýrt fram að ég ætla ekki að biðjast undan því að mál mitt sem hér er á dagskrá verði tekið fyrir í dag. Ég hef nefnilega brennt mig á því áður á Alþingi að ef stjórnarandstöðuþingmaður biður um frestun á máli sínu er ekki víst að það birtist á dagskrá Alþingis fljótlega aftur. Það mál sem hér um ræðir birtist á dagskrá Alþingis einhvern tíma í nóvember og hefur ekki fengist inn á dagskrá síðan en birtist aftur núna með þeim fyrirvara sem hér er. Ég vildi mótmæla þessu. Ég tel að þau vinnubrögð sem hafa verið höfð í þinginu að þingmönnum hefur verið gerð grein fyrir því að mál þeirra yrðu á dagskrá þannig að þeir gætu verið tilbúnir og brygðust við því hafi verið til fyrirmyndar og eigi að vera þannig áfram. Hæstv. forseti hefur greinilega rokið til með einhverjum andfælum í morgun að ákveða að þetta yrði svona að taka upp þriðja fund af því að hann hefur ekki gert ráð fyrir því að stjórnarandstaðan nýtti þann möguleika sinn að koma í veg fyrir að tekið yrði fyrir það mál sem hér hefur verið mest rætt í dag þó það hafi ekki komist á dagskrá. Þá verður honum það fyrst fyrir að nú þurfi hann að fara að undirbúa það þinghald sem búið var að boða til að ætti að fara af stað í dag. Svo seint er í rassinn gripið hjá hæstv. forseta. Hann var ekki búinn að vinna heimavinnuna sína. Þess vegna er þetta uppþot í hv. Alþingi. Mér finnst full ástæða þegar hæstv. forseti hefur ekki staðið sig betur en þetta að hann fái að heyra það frá hv. alþm.

Það er rétt hjá hv. þm. að ég var ekki viðbúinn því síðustu daga fyrir helgi að kalla stjórnarandstöðuna saman til fundar. Ég gerði það á hinn bóginn í morgun og áður á fundi með forsn. Þar kom fram að ég var við því búinn að svo kynni að fara að ekki næðist samstaða um að taka almannatryggingamálið á dagskrá í dag. Ég tilkynnti það bæði forsn. og formönnum þingflokka og ég hygg að það sé --- það er a.m.k. nýtt fyrir mér --- kannski vegna þess að ég er ekki jafnkunnugur og hv. þm. í sölum Alþingis, ef þingmenn vilja ekki fá mál sín á dagskrá.

Virðulegi forseti. Þessi uppákoma í þinginu er frekar undarleg. Það mátti alveg vera ljóst hver tilgangurinn var með að kalla saman þingið í þessari viku. Það var öllum ljóst, jafnt þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem stjórnarliðsins. Það var þegar ljóst í síðustu viku að þinghald yrði venjubundið þó það væri kallað saman viku fyrr til þess sérstaklega að ræða þetta tiltekna mál, breytingu á lögum um almannatryggingar, í þeim tilgangi að möguleiki væri á að greiða út bætur um næstu mánaðamót. Þetta var stjórnarandstöðunni ljóst og þetta var stjórnarliðinu ljóst. Það á því ekki að koma neinum á óvart ef ekki yrði leyfð umræða um það frv. sem þingið var kallað saman út af þá mundu auðvitað önnur mál verða tekin fyrir til umfjöllunar. Þetta var ljóst í morgun á fundi með formönnum þingflokkanna og þar kom ég að sem staðgengill formanns þingflokks Sjálfstfl. Það var í rauninni stjórnarandstaðan sem vissi það á undan okkur að þessi umræða um almannatryggingafrv. færi ekki fram í dag heldur yrði annað á dagskrá. Þeim mátti vera þetta fullkomlega ljóst og þess vegna koma viðbrögð stjórnarandstöðunnar mér mjög á óvart. Að lokum vil ég taka fram að ég lýsi ábyrgð á hendur stjórnarandstöðunni að ekki verði hægt að greiða öryrkjum bætur um næstu mánaðamót þar sem hún er að tefja störf þingsins með þessu málþófi.

Virðulegi forseti. Vegna orða síðasta hv. ræðumanns vil ég segja að í raun eru allar heimildir fyrir því að greiða þetta út nú þegar og þess vegna þarf ekkert að setja ný lög. Við ræðum hér stjórn fundarins og stjórn þessa fundar sýnir glöggt þau viðhorf sem virðast ríkjandi hjá meiri hlutanum. Ef hann fær ekki það sem hann vill þá er nánast farið í fýlu. Þetta eru eins og óþægir krakkar í sælgætisbúð sem fá ekki það sem þeir vilja. Í fýlu yfir því að fá ekki að ræða þau ólög sem hér átti að keyra í gegn er stofnað til nýs fundar án þess að nokkur hafi verið búinn undir það. Mig langar að spyrja hæstv. forseta: Til hvers er umræðan hér í þinginu? Er hún ekki til þess að hv. þm. geti borið fram mál sitt þannig að aðrir hv. þm. geti brugðist við þeim málflutningi? Ef enginn er undirbúinn þá hlýtur maður að spyrja: Til hvers fer umræðan fram og til hvers erum við að þessu? Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér finnst þessi ákvörðun benda til þess að hæstv. forseti sé ekki í jafnvægi, að eitthvað hafi komið honum í uppnám eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson nefndi áðan. Mér finnst það ekki þjóna neinum tilgangi að hefja umræður um mál þar sem hvorki flutningsmenn eru undirbúnir né þeir sem vildu taka þátt í umræðum. Í sjálfu sér er engin þörf fyrir slíka umræðu á hinu háa Alþingi.

Ég vil benda hv. þm. á það, úr því hann hefur ekki tekið eftir því, að það er yfirleitt regla að setja stjórnarfrv. á dagskrá þegar efnt er til fundar á þeim dögum sem frv. eru rædd. Þannig er öldungis ljóst að hv. þm. hlaut að vera við því búinn að stjórnarfrv. yrðu rædd á þessum fundi. Hitt má vera að einstakir þingmenn hafi ekki verið undir það búnir að ræða þau frv. sem þeir sjálfir flytja af því að þeir eru efninu ekki nógu kunnugir.

Herra forseti. Það lá fyrir að kappkostað yrði að nýta vinnuvikuna vel þegar Alþingi kæmi saman. Það lá líka fyrir af hálfu hæstv. forseta að boðað yrði til þriðja þingfundar í dag ef afbrigði yrðu felld. Það sem ekki lá fyrir var hvað ætti að taka til afgreiðslu á þeim fundi. Það er fyrst og fremst það sem menn gera athugasemd við. Menn mótmæla því ekki að hér fari fram þingfundur og þar sé fjallað um málin. Herra forseti. Ég geri það að tillögu minni að hlé verði gert á þessum fundi á meðan formenn þingflokka komi saman og ráði ráðum sínum.

Herra forseti. Hæstv. forseti talaði um venjur. Á mánudögum á þessum tíma eru venjulega þingflokksfundir í þinginu þannig að það er ekki farið að venjum hér í dag. Annars verð ég að lýsa furðu minni á ósvífni og útúrsnúningum hvers stjórnarþingmannsins á fætur öðrum í afstöðu þeirra til öryrkjamálsins. Það er hægt að greiða óskertar bætur til þeirra sem bætur hafa verið skertar hjá vegna tekna maka. Því hefur verið lýst yfir af háskólaprófessornum Eiríki Tómassyni og það hefur komið fram hér í umræðunni. Það er hægt að gera það. Stjórnarliðar vilja hins vegar koma í gegn ólögum sem ekki standast stjórnarskrána, skerðingarlögum sem gera þeim kleift að greiða öryrkjum í sambúð skertar bætur, ekki þær bætur sem Hæstiréttur telur að þeir eigi rétt á heldur skertar bætur, miðað við frv. sem kemur hér á borð okkar þingmanna í dag og neitað var að afhenda heilbr.- og tryggingarnefndarmönnum fyrir helgi þó búið væri að boða okkur á fund í dag til að ræða málið. Það er með ólíkindum hvernig menn halda hér á málum. Ætlunin er að lögfesta áfram og aftur mannréttindabrot eins og gert var árið 1998. Það á enn að lögfesta skerðingu tekjutryggingar vegna tekna maka. Hæstiréttur hefur lýst því yfir að það sé brot á stjórnarskránni, mannréttindabrot ...

Ég vil benda hv. þm. á að hún hefur ekki enn komið að fundarstjórn forseta. Nú er ekki á dagskrá frv. um almannatryggingar. Ef þingmaðurinn hefur annað til málanna að leggja væri gott að fá að heyra það.

Herra forseti. Ég hóf mál mitt á því að benda herra forseta á að hann vísaði til venjulegra fundarstarfa á mánudögum. Samkvæmt venju í þinginu eru þá haldnir þingflokksfundir. Aftur á móti vil ég minnast hér á þingmál sem ég er 1. flm. að og birtist á dagskrá þingsins fimm mínútum eftir að þingfundur hófst hér áðan. Ég tel harla óvenjulegt að þingmaður sjái mál sitt á dagskrá nokkru eftir að þingfundur er hafinn, enda hófst þingfundur án þess að nokkur dagskrá væri á borðum þingmanna. Auk þess er það venjan að þingmenn sjái hvað er á dagskrá dagsins að morgni dags, þannig að menn geti undirbúið sig fyrir umræðuna. Ég veit ekki til þess að hv. þm. í allshn. hafi t.d. vitað að hér ætti að ræða þingmál dómsmrh.

Virðulegi forseti. Þetta er farin að verða mjög sérkennileg umræða. Fyrr í dag var því hafnað að veita afbrigði svo hægt yrði að ræða mál sem menn hafa kallað eftir að rætt yrði í þinginu. Menn höfðu miklar skoðanir á þeim málum fyrr á þessu ári og í lok síðasta árs. Þeir höfðu svo stífar skoðanir á málinu að þeir kröfðust þess að þingið yrði kallað saman milli jóla og nýárs til að ræða það. Síðan kemur að því að ræða það efnislega, þá biðja menn um að málið ...

Er ekki verið að ræða um fundarstjórn?

Ég er nákvæmlega að gera það gagnstætt mörgum öðrum sem hafa talað hér í dag, án þess að það hafi kallað á frammíkall hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar. Því var hafnað að taka málið fyrir og hvað átti þá forseti þingsins að gera, senda alla heim í frí eða eiga hérna sameiginlega þagnarstund? Hæstv. forseti gerði auðvitað hið eina rétta, að boða til nýs fundar með dagskrá. Það er gert með 12 málum á dagskrá. Nú heyrist mér að þingmenn séu ekki búnir undir að taka til umræðu fjölda mála sem mörg hver hafa legið fyrir og menn hafa haft möguleika á að kynna sér. Ég verð að játa að þetta er alveg nýtt í þingreynslu minni, að þingmenn komi sér undan því að ræða um málin. Að vísu hef ég orðið var við það upp á síðkastið af hálfu þeirrar stjórnarandstöðu sem nú situr að hún biðst stöðugt undan því að ræða efnislega mál, m.a. fjárlagafrv. fyrir síðustu  Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir skaust síðan hér áðan í umræðuna með almannatryggingalöggjöfina milli setninga, í dulbúinni ræðu um störf þingsins eða fundarstjórn forseta. Hún fjallaði efnislega um frv. sem ekki fékk að koma hér til umræðu. Þessi umræða um fundarstjórn forseta eða störf þingsins er þannig að verða afar sérkennileg. Eðlilegast væri að menn reyndu að koma sér að því að ræða efnislega frv. sem liggja hér fyrir og staðið hefur verið að með eðlilegum hætti af hálfu hæstv. forseta.

Herra forseti. Marga hefur rekið í rogastans yfir þeirri umræðu sem farið hefur fram í dag. Það er ekkert skrýtið. Málflutningur stjórnarandstöðunnar hefur verið með eindæmum og ég held að allri þjóðinni hnykki við að hlusta á rök hennar fyrir því að ræða ekki málefni öryrkja sem hafa í augum flestra átt að hafa forgang í þinginu og hjá ríkisstjórninni. Menn hafa lagst á eitt um að gera þetta mál aðgengilegt fyrir þingið og aðra til að fjalla faglega um það. En þegar óskað er eftir að taka það til umræðu í þinginu þá er það ekki samþykkt af hálfu stjórnarandstöðunnar, að taka málið til eðlilegrar umræðu. Það er eins og þessi skilaboð hafi ekki verið látin ganga til ríkisstjórnarinnar eða stjórnarflokkanna þannig að einfaldlega hefði verið hægt að fresta þessum þingfundi. Herra forseti. Ég get vel skilið að það verði uppnám eftir þessa makalausu uppákomu stjórnarandstöðunnar. Út af fyrir sig er vart hægt að ræða önnur mál úr þessu. Það er með ólíkindum hvernig stjórnarandstaðan, þegar hún telur sig hafa mál í höndunum sem hún telur að gæti komið sér illa fyrir ríkisstjórnina eða stjórnarmeirihlutann, gengur fram. Það snýst upp í að koma þeim verst sem átti að leiðrétta málin hjá, þ.e. öryrkjum. Stjórnarandstaðan sneri dæminu þannig að öryrkjar tapa en stjórnin ætlaði hins vegar að flýta þessum leiðréttingum sem kostur var. Þetta er aumur vitnisburður stjórnarandstöðunnar í þessu máli, því miður. Ég verð að segja að ég vorkenni stjórnarandstöðunni að standa uppi með þennan kaleik.

Herra forseti. Þessi umræða hefur farið út og suður, einmitt fyrir tilstuðlan þingmanna stjórnarmeirihlutans sem veigra sér við efnislegri umræðu og því að standa við eðlilegan úrskurð Hæstaréttar o.s.frv., sem ég ætla þó ekki að gera hér að umræðu.  Ég vil geta þess að það er hárrétt að formaður þingflokks okkar, hv. þm. Ögmundur Jónasson, gerði okkur grein fyrir því á þingflokksfundi að svo gæti farið að boðað yrði til þriðja fundar hér í dag en dagskrá þess fundar væri óviss. Við höfum lagt áherslu á, einmitt til að þinghaldið verði sem markvissast og öruggast og við náum sem mestu úr hverri stund, að fallist verði á tillögu hv. þm. Ögmundar Jónassonar og hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur um að forseti geri hlé til að funda með formönnum þingflokka. Þar yrði farið yfir þau mál sem hægt er að taka á dagskrá í dag þannig að þingdagurinn nýtist sem best. Menn ættu ekki að standa í röfli um einstök mál við stjórnarliða sem vilja kannski komast hjá því fundurinn gangi eðlilega fyrir sig. Herra forseti. Ég ítreka það sem formenn þingflokka, bæði Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og Samfylkingarinnar, hafa lagt hér til, að gert verði hlé og forseti og þingflokksformenn fari yfir dagskrá dagsins þannig að fundurinn gangi sem best fyrir sig. Ég teldi það betra en að leggja hér upp með einhvern þinglegan skrípaleik.

Ég vil að gefnu tilefni endurtaka það sem ég hef áður sagt. Þingmenn eru ævinlega við því búnir að stjórnarfrv. sem bíða 1. umr. séu tekin á dagskrá. Þannig getur ekki staðist að þingmenn hafi verið óviðbúnir því að stjórnarfrv. væru hér tekin til 1. umr.

Herra forseti. Ég harma það í hvaða farveg þessi umræða hefur farið. Þingflokksformenn hafa óskað eftir fundi og farið yfir það að það kom mörgum þingmönnum á óvart að sjá málin sín á dagskrá. Sumir eru tilbúnir að fara í umræðu um mál sín, aðrir ekki. Þetta snýst ekki um hvort þeir þekkja málin sín. Það er nú einu sinni svo að þegar menn eru með faglega framsögu í þingmáli þá hafa þeir með sér ýmis gögn. Þau eru þingmenn ekki með. Ef við höldum þennan fund þingflokksformanna og forseta geta þeir þingmenn sem kjósa að taka mál sín fyrir í dag farið út á skrifstofur, sótt þau gögn sem þeir þurfa og við getum átt fund um það með forseta að einhver mál sem þingmenn kjósa að bíði fái að bíða. Um þetta snerist málið. Þetta var erindi okkar beggja þingflokksformannanna og það hefur fullkomlega verið snúið út úr því sem við höfum haft hér að segja. Ég ætla ekki að hafa orð um það meir en vek athygli forseta á því að ástæðulaust er að snupra stjórnarandstöðuna fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Þar hallar ekki á. Ég tel að nú sé komið að því að fara yfir hvaða mál verða tekin til umræðu og hver fái að bíða. Ég mun kanna það hjá mínum þingmönnum og er þegar byrjuð á því, herra forseti.

Forseti vil ítreka það sem hann áður sagði, að hann átti fund með formönnum þingflokka í morgun. Þar gerði hann þeim grein fyrir því að stjórnarfrv. sem biðu 1. umr. yrðu tekin til dagskrár á þessum fundi og ekki var gerð athugasemd við það. Gert verður tíu mínútna hlé á fundinum til þess að verða við ósk hv. 13. þm. Reykv., Ögmundar Jónassonar, um að forseti eigi fund með formönnum þingflokka.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um tóbaksvarnir. Aðdragandi og gerð frv. er sá að ég fól tóbaksvarnanefnd að gera tillögur að frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tóbaksvarnir. Í ljósi reynslunnar af síðustu breytingum á lögunum, aukinnar þekkingar á skaðsemi reykinga og harðari afstöðu almennings til þessa vágests, bæði hér á landi og í alþjóðasamfélaginu, er tímabært að leita frekari leiða til að draga úr reykingum. Íslendingar hafa verið í fararbroddi í tóbaksvörnum meðal þjóða heims og er það ætlun mín og tóbaksvarnanefndar að svo verði áfram. Markmið frv. er að draga úr reykingum, bæði meðal fullorðinna, barna og unglinga með því að herða enn baráttuna gegn reykingum og tryggja enn betur rétt þeirra sem ekki reykja. Er réttur barna tryggður sérstaklega í þessu sambandi. Allmiklar breytingar voru gerðar á lögum um tóbaksvarnir, nr. 74/1984, með lögum nr. 101/1996, í því skyni að efla tóbaksvarnir í landinu. Í ljós hefur komið að enn þarf að bæta þessa löggjöf með nýjum og fyllri ákvæðum, einkum varðandi markaðssetningu og sölu tóbaks og vernd gegn tóbaksmengun andrúmslofts. Frumvarp þetta er byggt á tillögum nefndarinnar og unnið í samráði við heilbr.- og trmrn. Alkunna er að tóbaksneysla veldur miklum og margvíslegum heilsuspjöllum. Hafa ber í huga að þeir sem deyja í dag af völdum reykinga eru reykingamenn gærdagsins. Þeir sem deyja á morgun eru þeir sem reykja og byrja að reykja í dag. Samkvæmt nýjustu upplýsingum frá Hjartavernd deyja um 370 manns á ári á Íslandi af völdum reykinga eða meira en einn Íslendingur á dag, alla daga ársins. Fjöldi látinna af völdum tóbaksnotkunar hérlendis samsvarar því að tvær farþegaþotur farist árlega fullar af Íslendingum eða hérlendis yrðu tíu stór rútuslys. Fimmta hvert dauðsfall á Íslandi er af völdum reykinga. Þriðja hvert dauðsfall hjá fólki í blóma lífsins á Íslandi, 35--69 ára, má rekja til reykinga. Hætt er við að önnur efni eða önnur lyf sem yllu álíka búsifjum yrðu fljótt bönnuð. Okkur er því skylt að gera ráðstafanir til að hefta útbreiðslu þessa vágests í nútímasamfélagi og við berum ábyrgð á því gagnvart komandi kynslóðum. Heilbrigðisáætlun til ársins 2010 hefur sett það meginmarkmið að ná hlutfalli daglegra reykinga meðal fullorðinna niður fyrir 20%. Til að ná þessu markmiði verður að taka rækilega til hendinni. Ná þarf til unglinga sem er helsti áhættuhópurinn og forða þeim frá því að byrja að reykja og fá þá sem reykja til að hætta. Árangur fólks sem reynir að hætta að reykja er ekki ávallt góður og margir þurfa aðstoð og hvatningu. Í frv. er því gerð tillaga um að fækka svæðum þar sem reykingar eru leyfðar því að rannsóknir sýna að með því að banna og takmarka reykingar sem víðast dregur úr reykingum og reykingamönnum veitist auðveldara að hætta. Skaðsemi reykinga er óumdeilanleg og hið sama á við óbeinar reykingar. Sé það val reykingamanns að reykja er það að sama skapi réttur þess sem ekki reykir að þurfa ekki að anda að sér tóbaksreyk reykingamanns. Í frv. er kveðið sérstaklega á um rétt barna til reyklauss umhverfis, bæði á heimilum sínum og annars staðar. Allir eru sammála um að vernda eigi börn fyrir tóbaksreyk og grípa verður til nauðsynlegra ráðstafana sem duga í því skyni. Í frumvarpinu er lagt til að meira fé verði lagt til forvarna. Tóbaksvarnanefnd hefur þegar varið tugum milljóna króna í fræðsluefni handa skólum en telur að gera verði betur til að vernda kynslóðir framtíðarinnar. Hingað til hefur ekki verið hægt að tryggja að öll grunnskólabörn fái tóbaksvarnafræðslu þótt lög geri ráð fyrir að svo sé. Skólakerfið ber líka skyldu hvað varðar fræðslu um tóbaksvarnir en þar er það hluti af uppeldisstarfi skólanna. Með auknu framlagi til forvarna og frekari samvinnu við sveitarstjórnir er unnt að leysa þann vanda. Rannsóknir staðfesta að það er fjárhagslega mjög hagkvæmt að fjárfesta í tóbaksvörnum. Þannig má koma í veg fyrir að menn byrji að reykja, fá menn til að draga úr reykingum og sannfæra þá um að þeim beri að hætta að reykja. Algjört forgangsverkefni er að koma í veg fyrir að börn og unglingar fari að reykja því að rannsóknir sýna að átta af hverjum tíu reykingamönnum byrjuðu að reykja fyrir 18 ára aldur. Það er einnig afar mikilvægt að geta veitt reykingamönnum stuðning við að hætta að reykja. Um 80% þeirra vilja hætta en mörgum reynist það erfitt. Í frv. er lagt til að sérstakt leyfi heilbrigðisnefnda þurfi til að selja tóbak í smásölu. Full ástæða er til að kveða á um það með lögum hverjir megi selja tóbak og binda smásölu þess við sérstakt leyfi. Skráning sú sem leiðir af leyfisskyldu ætti að auðvelda eftirlit með sölustöðum tóbaks og yfirsýn yfir söluna. Vænta má að leyfisskylda verði til þess að sölustöðum fækki og við það dragi úr heildarsölu tóbaks. Enda þótt bannað sé að selja börnum og unglingum tóbak er það vel þekkt að unglingar eiga ekki í neinum erfiðleikum með að fá tóbak keypt. Brýnt er að leita leiða til að hindra þá sölu eða draga sem mest úr henni. Í því sambandi er einkum mikilvægt að fá heimild til leyfissviptingar eins og kveðið er á um í 15. gr. þessa frumvarps. Það ætti að veita seljendum aukið aðhald um að fylgja ákvæðum laganna. Samkvæmt könnun Hagvangs í maí 1992 voru 85% þeirra sem afstöðu tóku hlynnt þeirri hugmynd að binda tóbakssölu við sérstök leyfi sem sölustaðir gætu misst fyrir að selja börnum tóbak. Virðulegi forseti. Ég mun rekja nokkur helstu nýmæli frv. Samkvæmt ákvæði 1. gr. frv. er réttur fólks til reyklauss andrúmslofts afdráttarlaust viðurkenndur og sérstaklega kveðið á um rétt barna. Réttur til hreins og ómengaðs andrúmslofts er meðal mikilvægustu og jafnframt sjálfsögðustu réttinda hvers manns. Í 6. gr. frv. er bannað að setja hér á markað tóbaksvörur undir vörumerkjum sem þegar er þekkt sem merki fyrir aðra vöru eða þjónustu. Enn fremur er í 6. gr. frv. sett bann við hvers konar framlögum til viðburða eða starfsemi í því skyni að hafa þau áhrif beint eða óbeint að kynna tóbak. Loks er í 6. gr. mælt fyrir um að tóbaki skuli komið þannig fyrir á sölustöðum að það blasi ekki við viðskiptavinum, þ.e. uppstilling á tóbaki á sölustöðum er bönnuð. Í 7. gr. frv. er kveðið á um að þeir einir sem orðnir eru 18 ára megi selja tóbak. Þykir eðlilegt að sama aldurstakmark gildi um heimild til að hafa tóbak með höndum og til að selja það öðrum. Ráðherra er í 7. gr. frv. veitt almenn heimild til að ákveða í reglugerð hámark skaðlegra efna í tóbaki og tóbaksreyk. Lagt er til að sérstakt leyfi þurfi til að mega selja tóbak í smásölu og heilbrigðisnefnd viðkomandi eftirlitssvæðis annist útgáfu leyfanna. Sveitarfélögum er heimilt að innheimta gjald vegna leyfisveitinga og eftirlits. Í 8. gr. frv. er hnykkt á hinni víðtæku meginreglu gildandi laga um bann við reykingum þar sem almenningur sækir sér afgreiðslu eða þjónustu. Nær bannið nú til hvers kyns menningar- og félagsstarfsemi, íþrótta- og tómstundahúsa og veitingahúsa. Í núgildandi lögum eru veitinga- og skemmtistaðir sérstaklega undanþegnir reykingabanni að öðru leyti en því að þeir skuli hafa afmarkaðan fjölda veitingaborða þar sem reykingar eru bannaðar, þ.e. reyklaus svæði. Nú þykir fyllilega orðið tímabært að snúa dæminu við og hafa réttinn til hreins lofts í fyrirrúmi á þessu sviði. Samkvæmt frv. er aðalreglan því sú að reykingar eru bannaðar á veitinga- og skemmtistöðum. Heimilt er þó að reykja á afmörkuðum svæðum að teknu tilliti til réttar hvers manns til hreins andrúmslofts og skal loftræsting vera fullnægjandi þannig að ekki sé um að ræða reykmettun andrúmslofts frá svæðinu þar sem reykingar eru leyfðar. Þessi heimild byggist einkum á því mati að óraunhæft sé að sinni að banna reykingar með öllu á veitinga- og skemmtistöðum. Eftirspurn eftir reyklausum gistiherbergjum á hótelum og öðrum gististöðum hefur farið ört vaxandi að undanförnu og er nú í fyrsta sinn kveðið á um þetta efni í íslenskum lögum. Er í 8. gr. frv. gerður greinarmunur á hótelum og gistiheimilum annars vegar, en þar má leyfa reykingar í tilteknum herbergjum og ekki meira en í helmingi herbergjafjöldans á hverjum stað, og gistiskálum hins vegar, en þar eru reykingar bannaðar. Þá er í 8. gr. frv. kveðið á um að reykingar séu bannaðar í sameignarhúsrými í fjölbýlishúsum. Loks er í 8. gr. heimild til að setja almennar reglur um takmörkun reykinga og annarrar tóbaksneyslu utan dyra á íþróttasvæðum. Er þar bæði litið til heilbrigðis- og fordæmissjónarmiðs. Þá gerir frv. ráð fyrir að ekki aðeins reykingar heldur öll önnur tóbaksneysla sé bönnuð í grunnskólum, leikskólum og í húsakynnum og samkomum sem einkum eru fyrir ungmenni. Í 11. gr. frv. er staðfest skylda vinnuveitanda til að sjá til þess að starfsfólk njóti réttar til að vinna í reyklausu umhverfi. Má fullyrða að skorður við tóbaksreykingum á vinnustöðum séu mikilvægur þáttur í vinnu- og umhverfisverndun. Í frv. er gert ráð fyrir að ríkisframlag til tóbaksvarna hækki úr 0,7% í 0,9% og samkvæmt kostnaðarmati fjmrn. nemur hækkunin um 12 millj. kr. Í 15. gr. frv. er bætt við í 2. mgr. 17. gr. laganna ákvæði þess efnis að heimilt sé að svipta leyfishafa leyfi gerist hann brotlegur. Í 15. gr. er heimild til leyfissviptingar sé brotið gegn ákvæðum 8. gr. laganna og sé brotið ítrekað eða stórfellt er sú heimild hjá heilbrigðisnefndum á viðkomandi eftirlitssvæði. Rísi ágreiningur um ákvörðun heilbrigðisnefnda skal vísa málinu til sérstakrar úrskurðarnefndar sem starfar skv. 31. gr. laga um hollustuhætti og mengunarvarnir, nr. 7/1998. Tilgangur þessa ákvæðis er að veita seljendum aðhald um að fylgja ákvæðum laganna og leitast við að hindra aðgengi unglinga að tóbaki. Í 16. gr. frv. eru refsiviðurlög við brotum á ákvæðum laganna samræmd og viðurlög þyngd. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir aðdraganda þess að ég legg fram frv. til laga um breytingu á lögum um tóbaksvarnir. Ég tel afar brýnt að frv. nái fram að ganga á þessu þingi og leyfi mér því að leggja til að frv. verði vísað til heilbr.- og trn. og til 2. umr.

Herra forseti. Það vekur athygli mína að í athugasemdum við 2. gr. þessa frv. er lagt til að 2. mgr. 2. gr. núgildandi laga verði felld niður. Um er að ræða ákvæði um að lögin gildi einnig um varning sem ætlaður er til neyslu með sama hætti og tóbak þótt hann innihaldi ekki tóbak, og segir svo: ,,Í athugasemd um ákvæði þetta í frumvarpi til laga um tóbaksvarnir, sem samþykkt var sem lög nr. 74/1984, voru svokallaðar gervisígarettur teknar sem dæmi um slíkan varning. Ekki hefur reynt á þetta ákvæði. Eftirlitsstofnun EFTA hefur bent á að það kunni að brjóta gegn 11. gr. EES-samningsins um frjálst vöruflæði innan Evrópska efnahagssvæðisins. Því er þetta ákvæði fellt niður.`` Skil ég það rétt, hæstv. ráðherra, að hér sé verið að leyfa sölu sælgætis sem er í formi sígarettna? Er það málið að þetta stangist á við EES og því sé eðlilegt að nú verði aftur farið að selja sælgæti í formi sígarettna, eins og var hér fyrir tveim til þrem áratugum? Annað sem ég vildi líka aðeins koma að og spyrja hæstv. ráðherra er hvernig reykingabannið hafi reynst yfir höfuð. Nú er það svo að t.d. á heimilum aldraðra var á mörgum stöðum búið að koma upp sérstöku reykherbergi fyrir starfsfólk sem átti í erfiðleikum með að hætta að reykja. Boðið var upp á aðstoð, bæði lyfjameðferð og læknisaðstoð. Það gekk ekki fram. Síðan var þessum reykherbergjum lokað en þá tók starfsfólkið upp á því, þrír til fjórir í einu, að setjast út í bíl með kaffibolla, og þá var reykmettunin algjör þegar fólkið kom inn til starfa á ný. Ég spyr: Hvernig eigum við að mæta þessu? Eigum við að setja algjört bann eða eigum við að segja: Það er eðlilegt að á hverri heilbrigðisstofnun sé herbergi sem sé vel reykræstað og þangað geti fólk farið og reykt? Ég held að við ráðum ekki við þetta. Þetta er ákveðið vandamál í heilbrigðisgeiranum.

Virðulegi forseti. Fyrst um það hvernig reykingabann almennt hefur komið út. Víðast hvar hefur það komið vel út. Fólk hefur verið afskaplega ánægt þegar reynsla hefur verið komin á það. En varðandi dvalarheimili og hjúkrunarheimili þá má fólk reykja í sínum vistarverum að sjálfsögðu en það er ekki gert ráð fyrir að starfsfólk reyki. Það kemur mér á óvart ef starfsfólk er á rúntinum vinnutímanum til að reykja. Það er alveg nýtt fyrir mér. En almennt er það þannig að á vinnustöðum má ekki reykja  Varðandi EES-reglugerðina, sælgæti og sígarettulíkin, þá bönnum við það. Öll leikföng og sælgæti sem minnir á tóbak er bannað. Það er mjög mikilvægt að fólk almennt viti að auðvitað er dvalarheimili heimili einstaklinga og þeir haga sér á sínum heimilum alveg eins og þeim sýnist.

Herra forseti. Við erum að ræða frv. um breytingu á lögum um tóbaksvarnir frá hæstv. heilbrrh. og verð ég að segja að ég hefði gjarnan viljað hafa einhvern tíma til að undirbúa mig undir þessa umræðu. Ef ég hefði vitað að þetta mál yrði til umræðu í dag þá hefði ég svo sannarlega gert það. En þar sem þetta mál ber mjög brátt að á dagskránni þá ætla ég aðeins að hlaupa á því. Ég vil lýsa því yfir í upphafi að ég er mjög ánægð með þær breytingar sem ég hef séð í frv. og tel að þær séu allar til bóta og það sé löngu tímabært að taka á ýmsum þáttum sem varða tóbaksvarnir. Áður en ég fer frekar í ýmsa þætti frv. vil ég minna á að nokkur þingmál í heilbr.- og trn. varða tóbaksvarnir og væri full ástæða til að taka þau fyrir ekkert síður en þetta mál og taka þá samhliða því að þar eru lagðar til ýmsar leiðir til tóbaksvarna sem ég tel að gætu verið til bóta. Minni ég þar á þáltill. hv. þm. Þuríðar Backman sem ég er meðflm. að um tóbaksverð og vísitölu sem við höfum flutt nokkrum sinnum á þinginu. Sú tillaga liggur nú fyrir heilbr.- og trn. Ég get ekki séð betur en að allar þær tillögur til breytinga sem hæstv. ráðherra leggur til séu mjög til batnaðar. Ég fagna því að óheimilt verði að setja á markað hér vörur sem eru undir sömu vörumerkjum og tóbak og þar með fellur náttúrlega sælgætið sem kom til umræðu í andsvari áðan. Hvað það varðar að ekki sé heimilt fyrir yngri en 18 ára að selja tóbak þá hef ég gjarnan viljað spyrja hæstv. ráðherra um eftirlit með þeim þætti, hvernig hæstv. ráðherra hyggst taka á því að virkt eftirlit verði með ákvæðum þessa frv. og sömuleiðis með ákvæðum 8. gr. frv. sem varðar 9. gr. laganna um það að tóbaksreykingar séu óheimilar á ákveðnum stöðum. Ég fagna því að þessu skuli hafa verið snúið þannig við að reykingar séu óheimilar og síðan séu undanþágur á þeim ákvæðum. Mér finnst það rétt nálgun á þessu máli. Ég hefði gjarnan viljað heyra frá hæstv. ráðherra hvernig hún hyggst haga því eftirliti bæði hvað varðar gistiheimilin, gistihús, hótel og veitingastaði. Vissulega má gera ráð fyrir að Hollustuvernd, heilbrigðiseftirlit og aðrir slíkir fylgist með þessu en það er spurning hvort ekki þurfi að auka eftirlit þegar ákveðin ákvæði verða komin inn í lög eins og verður þegar þetta frv. verður orðið að lögum. Ég tel líka vera mjög til fyrirmyndar að hugað er sérstaklega að börnum í þessu frv., þ.e. rétti þeirra til hreins og ómengaðs lofts og hefði gjarnan viljað sjá svipuð ákvæði t.d. í frv. er varðar aðra vímuefnanotkun og spyr hæstv. ráðherra hvort nokkuð slíkt sé á döfinni hjá henni sem varðar fíkniefni og önnur vímuefni og aukið eftirlit með notkun þeirra. Ég held að það að reykingar hafi verið bannaðar víða á vinnustöðum hafi haft það í för með sér að reykingamönnum hefur fækkað. Ég tel það vera af hinu góða og ég er alveg sannfærð um að breytingar eins og þær sem lagðar eru til hér muni verða til þess að reykingamönnum fækki.  Herra forseti. Svo langt sem ég hef skoðað þetta frv., þá get ég tekið undir nánast flest sem það fjallar um og mun auðvitað koma að málinu í hv. heilbr.- og trn. þegar þar að kemur en ég ítreka að þá verði tekin fyrir önnur mál sem varða tóbaksvarnir, tóbaksverð og tengsl þess við vísitölu eins og ég nefndi í upphafi máls míns.

Virðulegi forseti. Ég get að flestu leyti tekið undir mikinn fögnuð hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur með þetta frv. Þó vil ég spyrja hæstv. ráðherra um nokkur atriði. Í 2. gr. þessa frv. er fjallað um munntóbak. Þar segir: ,,Með munntóbaki er í lögum þessum átt við allar vörur, unnar að öllu eða einhverju leyti úr tóbaki til töku í munn, að undanskildum þeim sem eru ætlaðar til reykinga.`` Ég tók það þannig að í þeim lögum sem voru samþykkt og eru gildandi um tóbaksvarnir hafi verið í gildi algjört bann við munntóbaki nema því grófa, a.m.k. bann við fínu munntóbaki sem var flutt inn um tíma og selt í Reykjavík og sjálfsagt á fleiri stöðum á landinu. Þó virðist neysla á því tóbaki hafa aukist gífurlega á undanförnum árum og ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig er háttað eftirliti með innflutningi eða á hvern hátt er reynt að koma í veg fyrir sölu á munntóbaki þar sem það er mjög útbreitt? Maður sér þetta nánast á öðrum hverjum unglingi í dag? Sérstaklega eru það drengir sem nota þetta munntóbak. Það er afar áberandi þegar þeir hafa stungið þessu upp í góminn. Er einhver möguleiki á að herða eftirlitið --- eða hvernig er eftirlitinu háttað? --- og herða þá refsingar eins og kveðið er á um í þessu frv. og taka á þessu smygli af mun meiri hörku en gert hefur verið? Þá vil ég í öðru lagi spyrja hæstv. ráðherra um möguleikana á heimildum til þess að reykja inni á heilbrigðisstofnunum eða sjúkrahúsum. Í mörgum tilvikum er um að ræða einhverjar vistarverur sem eru illa loftræstar þar sem sjúklingar mega reykja en í mörgum tilvikum er nánast útilokað fyrir þá að finna þessum ávana sínum stað. Það tel ég vera slæmt þegar um sjúkling er að ræða og finnst eðlilegra að þeir fái aðstöðu sem væri vel loftræst til þess að reykja á meðan á sjúkradvöl þeirra stendur. Ég held að það sé heppilegra fyrir þann sem ætlar að hætta að reykja að vera við fulla heilsu þegar sú ákvörðun er tekin. Eins er það varðandi dvalarheimili aldraðra. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra áðan að auðvitað væri öldruðum eða þeim sem væru á dvalarheimilum heimilt að reykja í sínum eigin vistarverum. Það er ekki þannig. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra: Á hvaða dvalarheimilum, í hve mörgum tilvikum eru reykingar leyfðar í vistarverum þeirra sem þar dvelja? Oft eru fleiri en einn einstaklingur á herbergi og ekki eru aðstæður til reykinga, a.m.k. ekki vel loftræst aðstaða. Það er eins með það og sjúkrahúsin að ég tel óeðlilegt að banna vistmönnum á dvalarheimilum fyrir aldraða eða gera þeim illmögulegt að reykja ef viljinn er til staðar hjá einstaklingnum. Þó að flest atriði í frv. séu til bóta og ég styðji ráðherra í að koma því í gegn þá get ég ekki stutt einn lið í 9. gr. Ég bið hv. þingmenn um að íhuga mjög vel áður en slíkt ákvæði er sett í lög, sérstaklega þá sem hafa farið í heimsóknir fangelsi landsins og skoðað þá klefa sem fangarnir eru í eða herbergi þeirra, vistarverur þeirra, sem eru yfirleitt litlar og þröngar, illa loftræstar og litlir möguleikar til að bæta loftræstingu. Engu að síður segir í b-lið 9. gr.: ,,Við 1. mgr. bætist nýr töluliður sem orðast svo: Í fangelsum. Leyfa má þó reykingar í fangaklefum.`` Samkvæmt því sem fram kemur í greinargerð með frv. er þetta ákvæði sett inn í samráði við fangelsisyfirvöld, Fangelsismálastofnun. Ég verð að segja að ég er mjög hissa á því að fangelsisyfirvöld skuli, vitandi hvert ástandið er í fangelsum landsins og þeim klefum sem fangarnir dvelja í á meðan á vistun þeirra stendur, beina reykingunum inn á svefnstað þeirra. Ég tala nú ekki um þegar um einangrun eða gæsluvarðhald er að ræða, að eini möguleikinn fyrir fanga til að reykja sé í litlum illa loftræstum klefa. Þetta ákvæði getur ekki og má ekki undir neinum kringumstæðum fara í gegn á hv. Alþingi. Menn verða að velta því fyrir sér hvaða aðstæður verið er að bjóða upp á. Fyrir þann sem sviptur hefur verið frelsi, oft og tíðum vegna eiturlyfjaneyslu, og er settur í fangelsi sem er verið að reyna að halda án eiturlyfja þó að það gangi misjafnlega, þá er það auðvitað gífurleg aukning á refsingu að taka reykingarnar af líka. Það verður þá að gerast með námskeiðum og kostnaði við nikótínlyf og allri þeirri aðstoð sem möguleg er. Ef banna á reykingar í öllu rými fangelsa, t.d. þar sem verið er við tómstundastörf eða þar sem sjónvarp er þá er það út af fyrir sig allt í lagi, en það yrði þá að búa út herbergi með góðri loftræstingu þar sem viðkomandi einstaklingar gætu reykt, en ekki að beina reykingunum inn í klefana. Ég skil að það þetta ákvæði sé komið inn þarna fyrst fangelsismálayfirvöld hafa samþykkt það, þar sem það er gert í samráði við þau, en ég verð að segja að ég skil ekki þá hugsun sem liggur að baki hjá fangelsisyfirvöldum sem þekkja afar vel þær aðstæður sem fangar búa við. Að lokum vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort nokkuð sé í bígerð að taka þátt í kostnaði við eða niðurgreiða niktótínlyf. Þau eru öll mjög dýr, líka þau sem eru lyfseðilsskyld eins og töflur sem farið er að gefa eftir lyfseðli og eru að mér skilst gamalt geðlyf sem á að draga úr löngun til þess að reykja, eða a.m.k. hjálpa einstaklingi til þess að hafa ekki þá hugsun að hann langi í sígarettu, ef ég skil verkun þessa lyfs rétt. Mér skilst að hver skammtur af þessu lyfi kosti yfir 6.000 kr. Það er dýrt að reykja en það er líka kostnaður við niktótínlyf, sem oft eru notuð fleiri en eitt saman þegar fólk tekur þá ákvörðun að hætta að reykja. Ég tala af nokkurri reynslu og þessi lyf eru mjög dýr. Hafa heilbrigðisyfirvöld nokkuð velt því fyrir sér að niðurgreiða þau tímabundið til þess að hvetja fólk til að taka þá ákvörðun að hætta að reykja, því að markmið frumvarpsins og gildandi laga er að draga úr reykingum? Líkt og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir er ég sannfærð um að núgildandi löggjöf hefur dregið úr reykingum. Það sem hér er verið að leggja til mun hjálpa til við að ná því markmiði sem sett var fram í heilbrigðisáætlun. Náttúrlega ættu sem allra fæstir að að reykja. En markmið heilbrigðisáætlunar eru þó mun skynsamlegri en þegar menn setja sér markmið eins og ,,Ísland án eiturlyfja`` sem er illframkvæmanlegt. Hér hafa verið sett fram framkvæmanleg markmið og þetta frv. er til þess að stuðla að því að ná því markmiði og ég styð það, en þó með þeirri breytingu að inn komi ákvæði þess efnis að á dvalarheimilum fyrir aldraða væru vel útbúnar stofur, vel loftræstar, að sett verði inn ákvæði þess efnis að loftræsting skuli vera fullnægjandi, nákvæmlega eins og gert er í 8. gr. frumvarpsins þar sem talað er um að heimila megi reykingar á veitinga- og skemmtistöðum á afmörkuðum svæðum, en tryggja skuli fullnægjandi loftræstingu. Það er þannig að þetta ákvæði ætti auðvitað að eiga alls staðar við þar sem um er að ræða rými þar sem reykingar eru leyfðar, á dvalarheimilum aldraðra eða hjúkrunarheimilum, sjúkrahúsum eða í fangelsum, þ.e. hvar sem um er að ræða undanþágur. Því ætti að vera til ákvæði þess efnis að það bæri að tryggja fullnægjandi loftræstingu. En því miður er það ekki svo. Ég hef komið inn í nokkra þessa afkima þar sem reykingar eru leyfðar, t.d. á dvalarheimilum fyrir aldraða og það er okkur til háborinnar skammar hvernig búið er að mörgum þeim öldruðu einstaklingum sem vilja gjarnan fá að reykja þann tíma sem þeir eiga eftir. Og aðstaðan hér í þinginu sem útbúin er fyrir þingmenn er kannski að sumu leyti svipuð því og boðið er upp á í ýmsum stofnunum, ég tala nú ekki um hversu léleg loftræstingin er. En umfram allt er b-liður 9. gr., þar sem banna á að reykja í fangelsum nema í fangaklefum, þar er ákvæði sem Alþingi getur ekki að óbreyttum aðbúnaði í fangaklefum samþykkt.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. heilbrrh. fyrir það frv. sem hér er lagt fram og þann anda sem er í frv. Ég tek undir orð hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur um að ég hefði verið betur undirbúin undir umræðuna ef ég hefði vitað að hún yrði á dagskrá í dag, en það mun ekki standa á mér eða okkur í heilbr.- og trn. að fara vel yfir málið og ég vona að þær þáltill. sem liggja fyrir heilbr.- og trn. sem snerta tóbakssölu og tóbaksvarnir komi til umræðu og afgreiðslu í nefndinni á sama tíma og verði afgreiddar samhliða. Fyrir nefndinni liggur þáltill. um tóbaksverð og vísitölu og einnig till. til þál. um að smásala á tóbaki verði háð leyfisveitingu. En nú er leyfisveitingin komin inn í þetta frv. og það gleður mig alveg sérstaklega. Hæstv. forseti. Mig langar til að fara hér nokkrum orðum um frv. og fyrstu viðbrögð við því. Breytingin á 1. gr. þar sem ákvæðið sem snýr að þeim sem bera ábyrgð á barni, að þeir skuli stuðla að því að börn séu í reyklausu umhverfi, er mjög til bóta og ánægjuleg og gerir alla ábyrga, ekki bara þá fullorðnu sem annast barnið, heldur alla aðra í umhverfinu sem koma að uppeldi og umönnun barna. Ég vil vísa til þess að þetta snýr ekki síður að heilsugæslunni og heilsugæslustörfum í landinu, að taka upp tóbaksvarnir í mæðravernd sérstaklega og ungbarnavernd, og stuðla að reykleysi foreldra og vinna að því að hjálpa þeim sem reykja til að hætta því og gera þeim ljóst hvaða skaða reykingar geta valdið börnum. Ég tek einnig eftir því að í 2. gr. frv. er búið að fella út ákvæðið um leikföngin eða varning, eins og það er nefnt í núgildandi lögum: ,,Lög þessi taka einnig til varnings sem ætlaður er til neyslu með sama hætti og tóbak þótt hann innihaldi ekki tóbak, ...`` Hér voru á boðstólum lakkríspípur og sælgæti, sígarettur og annað slíkt. Ég mundi vilja óska eftir því að þetta yrði tekið inn aftur, því það er með ólíkindum hvað tóbaksframleiðendur geta seilst langt og eru með ísmeygilegan áróður til að koma vöru sinni á framfæri. Því yngri sem börnin eru, því eðlilegra sem þeim þykir að handfjatla leiksígarettur og pípur og hvað það nú er sem er eftirlíking af tóbaki, vörur sem eru merktar tóbaksframleiðendum, því líklegri eru börnin til að ánetjast tóbaki. Og tóbaksframleiðendur hafa meira að segja gengið svo langt, svo ég taki eitt dæmi, að gefa skó, ungbarnaskó, sérmerkta ákveðnu tóbaksfyrirtæki á því svæði þar sem skór voru lúxusvara. Þetta gera þeir til að skapa jákvætt hugarfar og þess vegna skulum við reyna að beita þeim mótrökum og öllum þeim ráðum sem við höfum til að berjast á móti. Þetta er eitt af þeim og þess vegna vona ég að við getum náð þessu ákvæði inn aftur. Ég tek einnig undir í 2. gr. hvað varðar eftirlit með dreifingu á munntóbaki, því nú á það ekki að vera í sölu í verslunum. Fínkorna neftóbak, eða ,,snuff``, er ótrúlega algengt og mikið notað, sérstaklega af ungum mönnum. Ég er sannfærð um að fara þarf í sérstakt átak til að koma í veg fyrir innflutning á þessum efnum þannig að ef fínkorna tóbak er selt í verslunum og upp kemst sé gripið til viðurlaga og sekta, því þetta er efni sem hefur mjög hátt nikótíninnihald og er mjög vanabindandi. Það er oft fyrsti vísir þess að verða stórreykingamaður þegar ungir karlmenn byrja á því að nota þessa tegund tóbaks, snuffið, sem þeim finnst trúlega mörgum hverjum bara allt í lagi, þetta sé ekki hættulegt. Tóbaksvarnalög eru í eðli sínu í anda forræðishyggju ef svo má segja. Við erum að verja börn og ungmenni, við erum að vernda heilsu fólks. Þetta orð, forræðishyggja, hefur oft verið notað til að reyna að draga úr áhrifum og að ákvæði sem hafa verið sett inn í tóbaksvarnalög megi ekki vera með of mikla forræðishyggju. En ég vil bara ítreka það að andi slíkra laga er svona, hvað sem mönnum finnst um það. Við þurfum að setja þau lög til að vernda heilsu fólks. Í þessu frv. er ekkert sem gengur of langt. Frekar hefði ég viljað sjá gengið aðeins lengra og aðeins snarpara orðalag. Ég gleðst sérstaklega yfir því að sjá það komið inn í 7. gr. að gert sé ráð fyrir því að fólk yngra en 18 ára megi ekki selja tóbak. Þetta hefur verið, er og mun verða vandamál áfram, sérstaklega núna þar sem kaupmaðurinn á horninu sést ekki orðið, þar sem fullorðið fólk afgreiddi áður. Í verslunum eru í dag, sérstaklega í stórmörkuðunum, börn og unglingar, mörg hver undir 18 ára aldri, að afgreiða. Ég tel mig vita að beiðnir um undanþágur frá þessari reglu eigi eftir að koma fram, en það verður þá að koma fram beiðni og það verður að vera undir eftirliti. Til að hægt sé að svipta einstaklinga sem reka verslanir og/eða selja tóbak og fara ekki eftir reglunum því leyfi verður auðvitað að vera til sérstakt leyfi og á heilbrigðisnefnd viðkomandi eftirlitssvæðis að veita það leyfi. Þetta er mjög ánægjulegt og ég trúi ekki öðru en að það verði niðurstaða umfjöllunar um frv. að þessu verði komið á. Ég man nú ekki hversu oft ég er búin að leggja fram þáltill. um þetta efni og því gleðst ég alveg sérstaklega að sjá það hér. En samfara þessu verður auðvitað að gefa heilbrigðisnefndunum möguleika á að vera virkt eftirlit. Heilbrigðiseftirlitið í dag á í fullu fangi með að ráða við þau verkefni sem það hefur. Ef þetta á að vera virkt eftirlit, ekki bara stafur á bók eða að farið sé fram hjá þessu, þá verður líka að hugsa málið til enda og setja fjármagn til eftirlitsins, ekki bara út af þessu, heldur gera það mögulegt að hafa þetta virkt eftirlit. Lög sem eru þannig að ekki sé hægt að fara eftir þeim eða mjög auðvelt að fara fram hjá eru ekki góð. Í 8. gr. hefði ég viljað sjá, eins og ég sagði áðan, aðeins snarpar tekið á því sem tilgreint er í 1. mgr., að tóbaksreykingar eru óheimilar í þjónusturými stofnana, fyrirtækja og félagasamtaka. Ég hefði viljað sjá það á þá leið að tóbaksreykingar væru hreinlega bannaðar í öllu því rými sem almenningur hefði aðgang að í þessum stofnunum. Þegar komið er að veitinga- og skemmtistöðunum, þá á að leyfa reykingar á afmörkuðum svæðum. Þarna mætti flokka skemmtistaðina eða veitingastaðina, t.d. að á þeim stöðum þar sem matur væri borinn fram væri reykt í sérstökum herbergjum og afmarka þetta enn frekar, en ég tek auðvitað undir að tryggja þarf fullnægjandi loftræstingu o.s.frv. Mig langar að minnast á það sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir talaði um, þ.e. reykingar í fangelsum. Í dag er þetta mikið vandamál og ekki hægt að segja að réttindi þeirra sem ekki reykja séu virt. Það er ekki hægt að segja þeir fái að vera í reyklausu lofti. Þarna þarf út frá heilsufarslegum sjónarmiðum að ná samstöðu um sérstök reykherbergi þannig að svæði þar sem fangar sitja saman og vinna saman séu reyklaus. Það er óþolandi að fangaklefarnir séu reykklefar. Loftræstingin í þessum klefum er þannig að loftið dreifist út um allt og fer inn í klefa annarra, einnig til þeirra sem ekki reykja. Það þarf að skoða vandlega reglur um reykingar í fangelsum. Mörg dæmi eru um vanlíðan þeirra sem eru reyklausir og hafa verið viðkvæmir fyrir reyk. Jafnframt er erfitt fyrir fanga að hætta að reykja og í fangeslum þyrfti að koma á alveg sérstöku átaki og hjálp til fanga, ekki bara varðandi afvötnun og vímuefnameðferð heldur og átak til að hjálpa þeim við að hætta að reykja, því allt helst þetta í hendur, óregla og fíkn í vín og tóbak. Í 11. gr. er fjallað um rétt reyklausra til að vera í reyklausu andrúmslofti á vinnustað. Staðreyndin er að þar sem teknar hafa verið upp ákveðnar reglur um reykingar á vinnustöðum, t.d. bann við að reykja í vinnutímanum, hvort sem það var fyrir gildistöku núgildandi laga eða eftir þau, hefur það hjálpar reykingamönnum til að hætta, a.m.k. til að minnka reykingar. Þrátt fyrir óánægju hjá reykingamönnum í byrjun þá þekki ég ekki vinnustað þar sem starfsfólk er ekki ánægt þegar frá líður, ekki síður þeir sem hafa reykt. Varðandi 13. gr. þá er til gott fræðsluefni um tóbaksvarnir fyrir 6. bekk grunnskóla og upp úr. Því miður hefur það ekki verið nýtt sem skyldi í öllum skólum. Ég fagna því ef taka á ákveðnar á þessu og koma þessari fræðslu markvissar til skólanna en gert er í dag. Það dugir ekki að útbúa gott kennsluefni, aðgengilegt og skemmtilegt, ef það er ekki notað. Ekki veitir af þessari hækkun frá 0,7% upp í 0,9% til tóbaksvarna. Hugsanlegt mætti líta til þess, þó ég setji ekki samasemmerki þar á milli, hvort það borgi sig ekki fyrir þjóðfélagið til lengri tíma að niðurgreiða nikótínlyf. Stöðugt eru að koma fram ný lyf sem fólk hefur náð betri árangri með en áður til að hætta að reykja. Mér finnst það vera mál sem skoða ætti mjög vandlega. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni. Ég vona að frv. nái fram að ganga hið fyrsta og verði afgreitt með öðrum málum sem liggja fyrir heilbr.- og trn.

Herra forseti. Ég efast ekki um einlægan áhuga og vilja hæstv. ráðherra, flm. þessa frv., og raunar annarra hv. þm. sem hér hafa lagt orð í belg, til að draga úr reykingum og koma í veg fyrir að börn og unglingar ánetjist þeim. Hins vegar hef ég ákveðnar efasemdir um ýmsa þætti þessa frv. Ég velti því fyrir mér hversu langt er skynsamlegt að ganga til þess að bregðast við vandamálum af þessum toga. Er það ævinlega rétt nálgun að leggja bann við einhverju, jafnvel þó allir viti að slík boð og bönn muni ekki ná fram að ganga og menn geti nánast gefið sér að gengið verði á svig við þau? Það finnst mér yfirleitt vondar reglur og afspyrnuvond lagasetning þegar um það er að ræða. Boð og bönn og viðmiðunarreglur eru ekki góðar ef menn gefa sér fyrir fram að ekki verði hægt að fara eftir þeim. Þessum hugmyndum er alloft velt upp í almennri umræðu um hámarkshraða á vegum úti og ýmsu öðru. Ég vil líka vara við því viðhorfi sem mér finnst ég heyra af umræðum ýmissa þingmanna, að þau 20 eða 25% þjóðarinnar sem hafa því miður ánetjast þeirri fíkn sem tóbaksnotkun er séu annars flokks borgarar og skuli alls ekki sjást og helst vera sem fjærst. Ef fordæmisgildið sem reykingamenn sýna yngri kynslóðum með því að reykja hér og þar er það sem ber að forðast, sé það rauði þráðurinn í þessu frv., er þá mjög skynsamlegt að skipa þessum tugþúsundum Íslendinga á götur út? Er mjög skynsamlegt gagnvart yngri kynslóðinni að þeir starfsmenn Alþingis sem hér reykja geri það fyrir framan húsið? Er það yfirleitt skynsamlegt að starfsfólki vítt og breitt í samfélaginu sé skákað út í dyr og undir gafla o.s.frv.? Við þekkjum til að mynda að í nágrannahúsi, þar sem Landssíminn sálugi hafði aðsetur áður en hann varð hlutafélag, stóðu yfirleitt fimm eða tíu manns reykjandi í anddyrum. Hér er vísað til reynslu annarra þjóða, t.d. Bandaríkjamanna í þessu sambandi, af mjög ströngum og hertum reglum um reykingar innan húss. Þeir sem þar hafa farið um vita að þar er fólk í flokkum á gangstéttum fyrir utan stórhýsin, til að mynda á Manhattan og reykir þar. Er það sú mynd sem við viljum sýna? Ég hef talsverðar efasemdir um það. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að það eigi í fyrsta lagi, sem ég tek alveg hjartanlega undir, að tryggja rétt þeirra sem reykja ekki til þess að geta andað að sér hreinu og ómenguðu lofti. Ég er hins vegar einnig þeirrar skoðunar að því fólki sem enn er undir þetta böl sett eigi að skapa aðstöðu til þess innan húss í sérmerktum herbergjum að iðka þessa fíkn sína. Ég er t.d. undrandi yfir þeirri stífni sem hefur ráðið ríkjum á sjúkrahúsum þar sem mismunandi veikt fólk sem hefur átt í erfiðleikum að stríða heilsu sinnar vegna, ekki endilega vegna reykinga heldur af ýmsum öðrum ástæðum, stundum af sálrænum ástæðum. Þar er aukið á kvöl þess og erfiðleika með því að banna því að reykja. Ég þekki nokkur dæmi þess. Ég hef ekki séð sérstaka ástæðu til þess í sumum tilfellum og þar hefur því ekki verið til að dreifa að fólkið hafi sérstaklega verið að káfa upp á rétt annarra. Ég get ekki látið hjá líða, þar sem menn þekkja auðvitað sitt nánasta umhverfi hvað best, af því ég gat um það hér áðan að þetta hús er þannig hannað að litlir möguleikar eru á því að skapa hér horn eða holu fyrir þá sem reykja. Ég hirði ekki um að nefna fjölda þingmanna sem undir þetta böl eru enn þá settir. Hins vegar eru fleiri sem starfa í þessu húsi en þingmenn. Hér er allnokkur hópur og hann er hér í kyndiklefa í kjallara. Áður fyrr var það þannig að menn reyktu undir húsveggjum. Mér finnst enginn bragur á þessu og slæmt að menn horfist ekki í augu við veruleikann. 25% þjóðarinnar reykja, þó sem betur fer fækki í þeim hópi. Menn verða að horfa til þessa hóps með ákveðnum hætti. Ég vona að hæstv. heilbrrh. leggi við hlustir. Ég hef vísu átt orðastað við hana undir öðrum kringumstæðum um þessi atriði og hún þekkir viðhorf mín í þessum efnum. Þetta frv. er einfaldlega þannig að reykingar eru bannaðar nema þar sem þær eru leyfðar. Það er auðvitað ákveðin nálgun við þetta viðfangsefni. Hins vegar eru nokkur atriði sem mér er ekki ljóst hvernig eru hugsuð og hvernig verða í framkvæmd. Í 11. gr. þessa frv. er til að mynda gerð breyting á 12. gr. laganna þar sem segir: ,,... skal hver maður eiga rétt á reyklausu andrúmslofti innan dyra á vinnustað sínum og vinnuveitandi sjá til þess að hann njóti þess réttar. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra skal setja reglur í samráði við félagsmálaráðherra og samgönguráðherra um takmarkanir á reykingum á vinnustöðum,`` o.s.frv. Ég vil bara spyrja: Hvað er átt við með þessu? Hvaða breytingar er verið að gera í þessa veru á vinnustöðum? Túlkunin hefur verið sú eins og við þekkjum að í almenningi og þar sem þjónusta er veitt gestum og gangandi hafa verið takmarkanir á reykingum og þær meira og minna bannaðar en í prívatskrifstofum hefur því ekki verið að heilsa. Er átt við að í lokuðum rýmum, á prívatskrifstofum, verði slíkt bann sett?  Breytingin þýðir í raun að sett er allsherjarbann á reykingar á vinnustöðum. Ég hef miklar efasemdir um þetta. Ég spyr: Halda hv. þm. að ákvæði af þessum toga haldi? Hvað haldið þið að verði um þessi tugþúsund Íslendinga sem reykja? Finnst mönnum góður bragur á að senda þá undir húsgafla? Við þekkjum að í gildandi lögum er reykingabann í framhaldsskólum, bæði innan húss og á lóðum framhaldsskólanna. Hafa hv. þm. farið í marga framhaldsskóla, farið á framhaldsskólalóðirnar og fylgst með því hvernig þeir húka þar saman, kennarar og nemendur, á girðingum viðkomandi stofnana? Er það sú mynd sem við viljum draga upp? Ég hef miklar efasemdir um það. Er það fordæmið sem við viljum sýna? Af því að menn ræða mikið um fordæmið, sem sannarlega er mjög mikilvægt, þá skulum við heldur ekki gleyma því sem hefur fylgt manninum frá örófi alda, að forboðnir ávextir bragðast best. Ætli menn ekki að horfast í augu við þetta vandamál með myljandi áróðri og fyrirbyggjandi aðgerðum heldur að ýta þessu í skúmaskotin þá hef ég áhyggjur af árangrinum. Við höfum svo sannarlega náð árangri í þessari baráttu þó að hægt fari. Vafalaust rennur einhvern tíma upp sú stund hjá komandi kynslóðum að þetta verði ekki það heilbrigðisvandamál eða félagslega vandamál sem það er svo sannarlega í dag. En ég hef miklar efasemdir að við ráðum á því bót og niðurlögum með beinum boðum og bönnum. Þess vegna tek ég mjög heils hugar undir það ákvæði sem er einnig að finna í frv. þar sem vikið er að auknu fjármagni til forvarnastarfsemi. Ég sakna þess hins vegar á sama hátt í frv. að ég hefði viljað fá almenna markmiðssetningu í þá veru að lækka verð á hjálparmeðulum þeirra sem eru að reyna að hætta að reykja. Ég gat því miður ekki farið á spennandi fund sem var boðaður, ég held í síðasta mánuði, desembermánuði, þar sem hjúkrunarfræðingar sem hafa sérhæft sig í þessari baráttu voru einmitt að ræða þennan þátt málsins, þ.e. kostnaðinn við hjálparmeðul, nikótíntyggjóið, plásturinn og hvað þetta heitir nú allt. Slík fjárútlát hafa auðvitað líka talsvert að segja í þessum áróðri þegar sú gulrót er kannski ekki jafnaugljós og ætti að vera að menn spari á því peninga að draga úr reykingum og jafnvel hætta þeim en í staðinn verði umtalsverður kostnaður, kannski ekki jafnmikill en í sumum tilvikum langt í það í kostnaði við að kaupa sér plástur, tyggjó og pillur eða hvað það nú er, þá velta menn eilítið vöngum. Ég sakna þess dálítið að það sé ekki a.m.k. almenn markmiðssetning í þá veru og mér þætti vænt um ef hæstv. ráðherra færi nokkrum orðum um það því að ég hygg að hún hljóti að hafa velt þeim þætti fyrir sér. Ég hef ekki skoðað í hverju þetta háa verðlag á hjálparmeðulum til að hætta að reykja liggur, hvort það er tollamál eða bara hreinlega álagning eða eitthvað annað, en mér þætti það spennandi þáttur í málinu. Ég er sannfærður um að það dregur niður þessa prósentu miklum mun hraðar en það að senda fólk út á götu til að reykja, það er mín trú. Herra forseti. Ég hef stiklað skipulagslítið á einstökum atriðum þessa máls og vil að endingu segja að menn skuli ævinlega vera á varðbergi gagnvart svokölluðum búmerangáhrifum, þ.e. þegar of langt er gengið í boðum og bönnum. Ég ætla í engu að líkja þessu frv. við brennivínsbannið forðum daga, það er alls ekki ætlun mín en ég vil þó minna á að það leiddi auðvitað ekki til þess að stórkostlega drægi úr neyslu áfengis heldur breyttist neyslumunstrið og varð öðruvísi. Ég held að við vandamál af öllum toga, þar á meðal það viðfangsefni sem við ræðum hér, sé best við að eiga þegar það er sýnilegt og þó að mönnum finnist vont að horfa framan í það er betra að eiga við það þegar það er fyrir framan okkur heldur en þegar það er í afkimum. Ég geri svo sem ekki mikið með það en maður fer að velta því fyrir sér hvar möguleikum okkar til þess að halda úti þessum eftirlitsiðnaði og leyfisveitingum af ýmsum toga lýkur. Að setja sérstakt gjald á sjoppur sem selja tóbak og setja ákveðnar reykingalöggur, --- jú, jú, við skulum reyna það en ég hef talsverðar efasemdir um að það nái fram að ganga. Með öðrum orðum, áróður, forvarnir og upplýsingar er það sem mun koma okkur áleiðis í þeirri baráttu en algjört bann og að ýta tóbaksreykingum út úr húsum og út á götur held ég að skili okkur ekki jafnhratt og þau atriði sem ég nefndi hér fyrr. Herra forseti. Ég vænti þess og reikna með því að hv. heilbrn. fari rækilega yfir þetta og skoði alla þætti málsins. Ég tel líka mjög mikilvægt að við 2. umr. liggi það nokkuð ljóst fyrir í grófum dráttum hvernig hæstv. ráðherra hefur hugsað sér að setja á reglur sem heimild er veitt um í þessum lögum þannig að menn viti nokkurn veginn hver hugur hennar er í þeim efnum því að mjög miklu skiptir hvernig framkvæmdin verður. Ég nefni það líka að lyktum að ég er eindregið sammála því að á skemmtistöðum og í veitingahúsum verði það tryggt að þeir sem vilja vera án tóbaksreyks geti það. Það er hægt að gera skipulega og á mjög einfaldan hátt með því að hafa til að mynda reykingasvæðin í innri hólfum veitingahúsanna en ekki fremst við dyr eins og allt of víða tíðkast. En ég vara mjög við því sem hér er að finna í almennum vangaveltum í greinargerðinni, að það sé bara spurning um tíma og jafnvel mánuði eða missiri þar til að menn fari leiðir ákveðinna fylkja í Bandaríkjunum og setji á algert bann í þessum efnum. Ég hef ákveðnar efasemdir um það og ég hef varast það í vangaveltum mínum hér að tala um rétt reykingamanna en vil þó segja það að lyktum að 25% þjóðarinnar sem reykja, því miður, hafa líka rétt í samfélaginu alveg eins og feitt fólk, kyrrsetufólk og það fólk sem fer ekki samkvæmt ströngustu reglum um heilbrigða lífshætti af öllum toga. Við skulum því ekki búa til óhreinu börnin hennar Evu. Það gæti fjölgað hratt í þeim flokki ef við ætlum að fara í slíkar skilgreiningar.

Herra forseti. Ég vil andmæla þeim orðum hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar sem hér var að ljúka ræðu sinni, um að þingmenn töluðu um reykingamenn sem annars flokks þegna. Ég tel að það hafi hvorki ég né aðrir gert. Það er ekki verið að tala til reykingamanna sem slíkra, heldur er það reykurinn sem mengar og það er þess vegna sem við setjum þessi lög. Tóbaksreykingar og tóbaksneysla valda sjúkdómum sem eru lífshættulegir og draga marga til dauða og er þjóðfélaginu mjög dýrt. Hver er réttur reykingamannsins? Hann nær að nefi næsta manns, það er svo augljóst. Og að vísa mönnum út á götu til að reykja ef þeir geta ekki verið án reyksins segir bara það að á þeim vinnustað eða húsakynnum hefur ekki verið útbúið sérstakt herbergi og það er þá betra fyrir þann sem reykir og alla í kringum hann að hann reyki í vinnutíma sínum úti á götu þar sem reykurinn dreifist og veldur ekki eins mikilli mengun og ef hann gerði það inni á vinnustað sínum eða í sérstöku herbergi. Það er ekki á neinn hátt verið að ráðast að reykingamönnum sem slíkum, heldur er verið að útiloka tóbaksreyk frá umhverfi manna. Auðvitað fer það eftir vinnustöðum hvort hægt er að koma því við að koma upp sérstöku reykherbergi fyrir þá sem ekki vilja eða geta hætt og það fer vissulega eftir eðli vinnustaðanna. Það fer eftir því hvort um er að ræða matvælaiðnað eða viðkvæman iðnað, sjúkrahús eða heilsugæslustöðvar. Og það að tala um heilbrigðiseftirlitið sem sérstakan eftirlitsiðnað er ekki rétt því að þeim ber að sjá til þess að lögum sé framfylgt.

Herra forseti. Ég veit ekki hvað það þjónar miklum tilgangi að ég eigi orðastað við hv. þm. um þessi mál, hún talar í austur meðan ég tala í vestur. Hv. þm. talar um að hér sé ekki verið að tala um reykingamenn heldur reykinn. Það verður auðvitað enginn reykur án reykingamanna, það gefur augaleið, þannig að við erum auðvitað að tala um þá einstaklinga sem hlut eiga að máli, við skulum ekki vera með ódýra útúrsnúninga í því. Ég er hv. þm. hjartanlega ósammála að besta leiðin til að bregðast við þessu vandamáli og til að tryggja rétt þeirra sem ekki reykja sé að senda fólk út á götu. Við erum algjörlega ósammála um það grundvallaratriði. En það skal enginn eitt aukatekið andartak reyna að hnoða mér upp úr því að ég vilji ekki takast á við það vandamál sem hér er til staðar og ég tók það mjög skýrt og glöggt fram hvernig ég vildi sjá það gert. En ég held að við séum komin að endimörkum boða og banna í þessum efnum og það sé ekki góð mynd af því að við hleypum á nýjan leik 25% þjóðarinnar út á götur til að reykja í stað þess að skapa þeim þann möguleika þar til þeir hætta í þar til gerðum rýmum. Það er skoðun mín og ég held ég hafi rétt fyrir mér í því sambandi. Ég vísaði til reynslu annarra þjóða í þessu. Af því að við erum að tala um börnin, sem ég ber kannski hvað mestan hag fyrir brjósti þegar kemur að því að tryggja gott loft og fordæmi, svo ég haldi því til haga, þá er það ekkert mjög gott fordæmi og ekki góð mynd sem við þeim blasir þegar fólk stendur í hnapp kannski tugum saman reykjandi fyrir utan viðkomandi stofnanir. Það er ekki sú mynd sem ég vil bregða upp en því miður er þetta frv. þannig úr garði gert að við munum kalla fram slíkar sýnir.

Hæstv. forseti. Ég held að sú sýn, sem ekki er nú fögur, sem hv. þm. dró upp að hér mundu tugir manna flokkast saman úti á götu væri þar nú þegar. Víða í kringum okkur er verið að ganga lengra en gengið er í þessu frv. og sérstaklega með tilliti til reykinga á veitingastöðum þannig að við erum ekki að setja upp eitthvert lögregluríki hvað þetta varðar. Allra best er að stuðla að því að börn og unglingar og fólk byrji ekki að reykja og síðan að hjálpa þeim sem reykja eða nota tóbak til að hætta. Þar sem hv. þm. nefndi hjúkrunarfræðinga, Samtök hjúkrunarfræðinga og ljósmæðra gegn tóbaki, þá get ég upplýst að ég er í þeim hópi og mundi gjarnan vilja hjálpa hv. þm. og fleirum ef óskað væri eftir því til að losna við tóbaksfíknina, en eitt af þeim ráðum sem fólk getur notað --- ef viljinn hefur ekki dugað sem er það sem gildir --- er að nota þau lyf sem til eru á markaðnum. Ég er hlynnt því að þau verði niðurgreidd að einhverju leyti þannig að þeir sem reykja í dag geti frekar notað þau. En varðandi fyrirmyndir, þá held ég að það sé verri fyrirmynd fyrir börn og unglinga að sjá fullorðna reykjandi inni eins og það sé sjálfsagður hlutur heldur en úti á götum eða svölum sem eru skýr skilaboð um að reykurinn sé mengandi.

Herra forseti. Ég vil algjörlega frábiðja mér það að ég þurfi á einhverri sérstakri aðstoð að halda hjá hv. þm., það er alveg ljóst, þó að hún í hjáverkum kunni að vera í sérfræðingahópi hjúkrunarfræðinga sem hafa verið að velta þessum málum fyrir sér, þá er það gott og vel. Ég var hins vegar að velta fyrir mér verðmyndun lyfjanna, þessara hjálpartækja eða hjálparmeðala og saknaði þess að hún skyldi ekki nýta tíma sinn til að upplýsa um það. Er það einasta leiðin sem fær er, að greiða þau niður með opinberu fé? Ef svo er þá ber að skoða það en ég hef talsverðar efasemdir um að það sé eina leiðin í málinu. Það er þarflaust út af fyrir sig að orðlengja þetta meira. Skoðanir eru skiptar á því hvaða mynd við viljum draga upp. Ég vil bara árétta það, herra forseti, að lyktum að vilji menn og ráðamenn hafa þann hátt að setja reglur sem verður afskaplega og nánast ómögulegt að fara eftir til fullnustu, þá þeir um það. Ég hef efasemdir um slíkt regluverk, það hefur alltaf verið sjónarmið mitt í þessu máli og öðru. Og af því menn eru ævinlega að vísa til annarra þjóða í þessu samhengi, þá var ég einmitt síðast í sumar í einu þeirra fylkja í Bandaríkjunum sem hefur gengið hvað harðast fram í algjöru tóbaksbanni á veitingastöðum og maður komst ekki inn úr dyrunum inn á veitingastaðinn fyrir reykingafólki sem stóð þar í reykjarmekkinum. Ef mönnum finnst það betra í stað þess að fólk sitji í hornum og reyki þar, þá er það skoðun þeirra, það er ekki mín skoðun. Og einn er sá staður í Bandaríkjunum, af því að horft er til fyrirheitna landsins í svo mörgu, Berkeley-háskóli sem telur tíu eða fimmtán þúsund nemendur ef ekki fleiri, að þar er algjört reykingabann, en hægt er að ganga allsber þar um allar götur. Sinn er siður í landi hverju.

Herra forseti. Ég kem upp til að gleðjast yfir frv. heilbrrh. til laga um breytingu á lögum um tóbaksvarnir. Mörg slík frv. hafa komið fram í gegnum árin og breytingar verið gerðar á tóbaksvarnalögum. Ég gerði mér það til gamans að fara yfir nokkur eldri frv. sem ég átti frá þeim tíma sem ég átti sæti í stjórn Krabbameinsfélags Reykjavíkur. Ýmis atriði skjóta upp kollinum aftur og aftur og greinilegt að menn hafa horft mjög á vissa þætti, t.d. hvernig hækka mætti verð á tóbaki til að draga úr reykingum og sömuleiðis að verja svo og svo miklu hlutfalli af brúttósölu tóbaks til tóbaksvarna. Sem dæmi má nefna að á 120. löggjafarþingi 1995 hækkaði þessi prósenta af brúttósölu úr 0,4% í 0,7%. Í frv. sem þá var lagt fram voru menn að gæla við að hækka smásöluverð á tóbaki um 5--10% árlega frá árinu 1995--2000 en það var reyndar ekki gert. Ég hef farið nokkuð ítarlega yfir frv. og eins og ég sagði í upphafi fagna ég framkomu þess. Að vísu eru viss atriði sem má draga í efa að séu framkvæmanleg. Ég er þeirrar skoðunar að vissir þættir séu áhrifaríkastir þegar reynt er að hindra reykingar eða draga úr þeim. Það er í fyrsta lagi að takmarka hvar megi reykja og á því er ágætlega tekið í þessu frv. Einnig skiptir verðið máli því flestir setja það fyrir sig. Lyf standa reykingamönnum til boða og þau eru af ýmsum tegundum: tyggjó, nefúði, húðplástur og nú síðast töflur. Allmiklar rannsóknir liggja fyrir á áhrifum þessara lyfja, ekki síst á vegum þess læknis sem mest hefur beitt sér fyrir tóbaksvörnum hér á landi, sem er Þorsteinn Blöndal, yfirlæknir á Heilsuverndarstöðinni. Til viðbótar við þetta má nefna einstaklingsráðgjöf. Þó að hópnámskeið gefi þokkalega raun, held ég samt að ráðgjöf læknis til sjúklings síns undir viðeigandi kringumstæðum sé enn áhrifaríkari. Hjúkrunarfræðingar hafa lagt heilmikla vinnu í þessa baráttu og einn þingmaður sem talaði á undan mér, hv. þm. Þuríður Backman, hefur verið mjög framarlega í því og unnið prýðilega vinnu í starfi sínu á Egilsstöðum en þar hefur hún ekki síst unnið með heimilislækni sem þar er, Pétri Heimissyni. Mjög ánægjulegt er til þess að vita þegar heilbrigðisstarfsfólk tekur sig saman til að berjast gegn heilsuspillandi athæfi fólksins í landinu. Markmið frv. er eins og fram kemur í 1. gr. þess að draga úr heilsutjóni og dauðsföllum af völdum tóbaks með því að minnka tóbaksneyslu og vernda fólk fyrir áhrifum tóbaksreyks. Þar segir einnig að virða skuli rétt hvers manns til að þurfa ekki að anda að sér lofti sem er mengað tóbaksreyk af völdum annarra. Þetta finnst mér mjög mikilvægt og ég held að við hljótum öll að sameinast um þetta. Það eru örfá atriði í þessu frv. sem ég set spurningarmerki við og vil nefna sem dæmi það sem kemur fram í 7. gr. frv. en þar er ný málsgrein þar sem segir að þeir einir sem orðnir eru 18 ára mega selja tóbak. Auðvitað er góðra gjalda vert að reyna að koma í veg fyrir að yngra fólk en 18 ára sé að afgreiða tóbak en ég sé ekki að þetta sé raunhæfur kostur þegar við lítum á allt það unga fólk sem starfar í verslunum og söluturnum og á ýmsum stöðum þar sem smásala á tóbaki hefur farið fram. Það er staðreynd sem við búum við. Viðurlögin samkvæmt frv. við því að t.d. 16 ára eða 17 ára starfsmaður í söluturni eða verslun selji tóbak eru sektir eða fangelsi allt að tveimur árum. Ég set spurningarmerki við þetta. Ég held að þetta sé ekki alveg raunhæft eins og málum er fyrir komið í þjóðfélagi okkar. Mjög margir staðir þar sem tóbak er selt fá ekki starfsfólk nema á þessum unga aldri. Það er visst sérkenni á íslensku þjóðfélagi að skólanemendur vinna slík störf meðfram námi. Mörg atriði hefur verið minnst á af fyrri ræðumönnum og ég ætla ekki að endurtaka þau. Í 8. gr. er rætt um að tryggja skuli fullnægjandi loftræstingu á veitinga- og skemmtistöðum. Það er sjálfsagt og nauðsynlegt að gera það og afmarka það rými þar sem reykt er til þess að hægt sé að standa við það markmið sem sett er í 1. gr. að virða rétt þeirra sem reykja ekki. Í 8. gr. segir að stjórnendur veitingastaða skuli af fremsta megni leitast við að vernda starfsfólk gegn tóbaksreyk. Ég held að starfsfólk veitingastaða sé yfirleitt 18 ára og eldra og þar með sjálfráða fólk sem ber ábyrgð á sjálfu sér. Mér finnst eðlilegra að stjórnendum veitingastaða sé gert að bera ábyrgð á að lögum sé framfylgt á vinnustaðnum en ekki að það sé stjórnendanna að vernda starfsfólk þó að e.t.v. megi deila um það. Hvað varðar niðurgreiðslur á lyfjum sem eru hjálpartæki fyrir fólk sem vill hætta að reykja þá fyndist mér mjög vel koma til greina að hækka verulega álögur á tóbak og verja því sem þar næðist inn til að greiða niður kostnað við niktótínlyf. Margir reykingamenn, sem setja mikla fjármuni í tóbak, kvarta yfir því að nikótínlyfin séu dýr og það væri líkast til viss hvati fyrir marga þeirra, jafnframt því sem þeir losnuðu við reykingarnar ef þeir spöruðu fjármuni á meðan þeir eru að reyna að venja sig af fíkninni. Þetta frv. ber samt þess merki, þrátt fyrir þær athugasemdir sem ég er að gera hér, að það sé vel unnið. Í athugasemdum við það kemur fram að tóbaksvarnanefnd vann tillögur að frv. til laga um breytingu á lögum um tóbaksvarnir og í henni sitja þrír læknar, Þorsteinn Njálsson, sem er formaður, Helgi Guðbergsson og Sveinn Magnússon. Þeir segja reyndar að Íslendingar hafi verið í fararbroddi í tóbaksvörnum meðal þjóða. Við getum vel verið stolt af því, bæði varðandi reykingar á vinnustöðum, reykingar í flugi innan lands og einnig í millilandaflugi. Enn einn læknir kemur til sögunnar á alþjóðavettvangi, en það er fyrrverandi forsætisráðherra Noregs, Gro Harlem Brundtland, sem hefur á vegum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar sett baráttu gegn tóbaki og reykingum á oddinn. Í athugasemdum við frv. kemur fram að Hjartavernd gefi upp töluna 370 manns yfir þá sem deyja árlega á Íslandi af völdum reykinga, þ.e. einn maður á dag. Þetta er gríðarlega há tala. Það er svo mikið sem hægt er að vinna í þessu, annars vegar að reyna að draga úr því að ungt fólk hefji reykingar og sömuleiðis að hjálpa þeim sem reykja til þess að losa sig við það. Ég sagði áðan að ég hefði verið í stjórn Krabbameinsfélags Reykjavíkur um nokkurra ára skeið. Þar hefur verið heilmikið fræðslustarf í gangi sem hefur beinst að grunnskólum í Reykjavík. Það starf var vel undirbyggt og vel að því staðið og ég held að það módel sé nýtanlegt um allt land og er kannski nú þegar. Skaðsemi reykinga er óumdeilanleg og það að fræða ungt fólk sérstaklega nógu snemma í grunnskólum og í framhaldsskólum skiptir miklu máli. Börn sem alast upp á heimilum reykingamanna eru heilsuveilli en önnur börn. Þau eru veikari fyrir ýmsum sjúkdómum, fá frekar sýkingar, öndunarfærasýkingar, fá frekar astma upp úr sýkingum o.s.frv. Þetta er þekkt og menn mótmæla því ekki. Það er því til mikils að vinna. Nú fer þetta frv. til hv. heilbr.- og trn. þar sem ég á sæti og ég hlakka til að taka þátt í að vinna því framgang.

Hæstv. forseti. Þetta frv. kom mjög óvænt á dagskrá í dag en samt hefur verið heilmikið rætt um það og margt gott komið fram. Ég vil þakka fyrir þetta frv. sérstaklega og lýsa yfir stuðningi við allflest sem þar kemur fram. Það hefur verið rætt að frv. bæri nokkurn keim af forræðishyggju og það er sjálfsagt rétt. En þegar um það er að ræða að berjast gegn reykingum, sem er kannski mesti skaðvaldur sem viðgengst í þjóðfélagi okkar sem við getum gert eitthvað gegn, því vitað er að það eru 370 manns á ári sem deyja af völdum reykinga hér á Íslandi, sem eru margfalt fleiri en þeir sem farast t.d. í umferðarslysum sem okkur vex stundum mikið í augum, þá held ég að ýmis meðul séu leyfileg þegar barist er gegn slíkum vágesti. Ég verð að segja að mér hefur ofboðið undanfarið hvað reykingar hafa færst í vöxt hjá ungu fólki, a.m.k. því sem ég umgengst og fylgist með, og sérstaklega ungum stúlkum. Ekki eru liðin nema nokkur ár síðan ég sá línurit um dauðsföll hjá konum vegna reykinga hjá einum þáv. þm., Kristínu Ástgeirsdóttur, sem hafði sótt ráðstefnu um reykingar kvenna í Bandaríkjunum. Línuritið sýndi hvernig slík dauðsföll hafa farið vaxandi. Mér ofbauð gjörsamlega. Hún var með alls konar línurit sem sýndu fram á og sönnuðu að reykingar væru konum í raun mun hættulegri en körlum. Þess vegna lít ég mjög alvarlegum augum þá þróun sem mér finnst vera í gangi að það sé verulega, ef má nota orðið ,,smart`` hér á Íslandi, hjá ungum stúlkum að reykja í dag. Ég held að það meðal sem gefast muni best í baráttunni við reykingar í bráð og lengd sé fræðslan, tóbaksvarnir gegnum fræðslu. Það gleður mig mjög að í þessu frv. er gert ráð fyrir auknum fjárveitingum til tóbaksvarna af því tagi. Hér er talað um að nú fari 0,9% af brúttósölu tóbaks til forvarna. Þó finnst mér öðrum þræði svolítið óhugnanlegt að það skuli vera háð sölu á tóbaki að hægt sé að halda uppi almennilegri fræðslu og forvörnum. Það er ekki alveg það sem maður óskar sér. Auðvitað sparar hver einstaklingur sem við getum fengið til að leggja reykingar á hilluna þjóðfélaginu stórfé. Því mætti kannski veita eitthvert fjármagn til tóbaksvarna með öðrum hætti. Ég vil benda á að í nýrri námskrá framhaldsskóla og raunar grunnskóla líka, er komið inn fag sem heitir lífsleikni. Þetta fag gefur sérstakt svigrúm til að taka inn fræðslu um skaðsemi tóbaks og ég vona svo sannarlega að það svigrúm verði vel nýtt og að sálfræðingar og helstu uppeldisfræðingar verði fengnir til að finna út hvernig þessari fræðslu verður komið á framfæri þannig að hún verði sem áhrifaríkust. Ég held að þó að við höfum verið með fræðslu og forvarnir þá höfum við kannski ekki slegið alveg hina réttu strengi, ekki náð hinum eina sanna tóni. Ég tel að undirbúninginn mætti vanda betur. Það hefur komið fram í dag að reykingamönnum finnst að sér vegið með slíkri lagasetningu og finnst þeir vera gerðir að annars flokks þjóðfélagsþegnum. Ég kannast svo sem við þá tilfinningu. Ég er ein af þeim sem reyktu hér áður fyrr. Ég held að það verði að setja þessa fræðslu og forvarnir þannig fram að það vegi ekki að fólki persónulega. Ég vil taka undir með hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni að það getur verið niðurlægjandi fyrir starfsmenn sem ekki treysta sér til að halda sér reyklausum allan daginn, sem mér skilst nú samt að sumir geri, að þurfa að fara út á gangstéttir, út á fjölmennar götur og standa þar hvernig sem viðrar og reykja. Mér finnst að það mætti nú alveg sýna þessu fólki þann sóma að hafa sérstök vel loftræst afdrep innan vinnustaða þangað sem fólk sem þarf að reykja getur farið og reykt ef það vill. En það er sjálfsagt að reyna að verðlauna þá einhvern veginn sem ekki gera það og líka að vinnuveitendur veiti fólki sem vill reyna að halda sér reyklausu á vinnustað lyf til að hjálpa því við að berjast við þessa fíkn. Ég vil líka taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Margréti Frímannsdóttur áður á fundinum um fanga og reykingabann í fangelsum. Ég kom einu sinni í starfi mínu sem þingmaður, og þá með hv. þm. Margréti Frímannsdóttur, í fangelsi og einmitt inn á þá deild þar sem menn sátu í gæsluvarðhaldi. Það umhverfi og þær gufur sem bárust til manns á þeim stað urðu nú ekki til að hvetja mig til að setja sérstakt reykingabann á fólk sem situr í gæsluvarðhaldi. Allra síst finnst mér viðeigandi að benda því á að reykja í rúmunum. Það er nú eitt það alversta sem ég get ímyndað mér, að reka fólk inn í rúm nánast til að reykja. Þó að ég hafi yfirleitt mikla andúð á reykingum, finnst mér einna verst ef fólk er að reykja í rúmunum. Betra er að það hafi vel loftræst rými sem má reykja í. Ég las í minningargrein rétt fyrir jól minningarorð um pilt sem hafði dvalist á geðdeild og hafði verið sviptur sjálfræði vegna eiturlyfjafíknar. Á þessari geðdeild sem hann dvaldist á mátti ekki reykja. Sjúklingarnir urðu að fara út í því mjög slæma ástandi sem þeir voru til að reykja, í fylgd eins gæslumanns. Og ég verð að segja að það er mitt álit að á slíkum stöðum þurfi og eigi að sjá fyrir sérstöku afdrepi þar sem fólk getur reykt án þess að fara út á götu. Eitt enn langar mig að taka undir sem hefur komið fram hérna á fundinum og það er varðandi nikótínlyfin. Mér er hreinlega ekki ljóst hvað veldur því að þessi lyf þurfa að vera svona dýr. Ég þekki til fólks sem af efnahagsástæðum ætlaði að hætta að reykja og ætlaði að gera það með því að nota nikótíntyggjó og nikótínplástra. Þetta fólk gafst upp að því það tjáði mér vegna þess að lyfin voru svo dýr að það gat ekki keypt þau. Það var dýrara að því er þau sögðu að vera á lyfjum en að reykja. Ég verð að segja að ég veit ekki hvað veldur því að þessi lyf þurfa að vera svona dýr, hvort það er álagning lyfjabúða eða hvort þetta eru innflutningstollar, vegna þess að í rauninni finnst mér þetta vera afskaplega einföld lyf að allri gerð. Hugsanlega væri hægt að framleiða þau ódýrari hér á Íslandi, a.m.k. finnst mér að leita þurfi allra leiða til að gera þessi lyf ódýrari og enn þá aðgengilegri en þau eru nú.

Herra forseti. Tilefni þess að ég kem hér upp er aðallega 11. og 12. gr. þessa frv. og svo náttúrlega efni þess almennt. Í fyrsta lagi vil ég taka fram að ég er mjög hlynntur því að reyna að draga úr reykingum landsmanna eins og frekast er kostur. Ég vil hins vegar að réttur þeirra sem reykja sé virtur. Ég tek undir það sem kom fram í máli hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar að það er lítill bragur að því finnst mér og ekki til fyrirmyndar að sjá fólk reykjandi í stórhópum fyrir utan vinnstaði sína vegna þess að því sé ekki boðin nein aðstaða til þess að reykja á vinnustaðnum. Ég held að það sé ekki til þess fallið að draga úr reykingum að fullorðið fólk standi á strætum úti eða utan við viðkomandi vinnustaði til þess að sinna þessari fíkn sinni, því vissulega er þetta fíkn sem menn eiga miserfitt með að losa sig við. Í 11. gr. segir að hver maður skuli eiga rétt á reyklausu andrúmslofti innan dyra á vinnustað sínum og vinnuveitenda beri að tryggja starfsmanni þann rétt. Í athugasemdum við 12. gr. er einnig vikið að þessum ákvæðum og m.a. vitnað til þess að ekki virðist þörf á sérreglum á vinnustöðum, t.d. ekki um borð í skipum. Ég verð að segja að ég er algjörlega ósammála þessari framsetningu vegna þess að það er talsverður munur að mínu viti á vinnustaðnum flugvél og vinnustaðnum skipi. Sem betur fer dvelja a.m.k. ekki farþegar langdvölum um borð í flugvélum þó áhafnir hafi þar reyndar mjög stranga vinnuskyldu og frítímaákvæði. Vissulega er í því visst öryggisatriði líka að banna reykingar algjörlega um borð í flugvélum. En þegar kemur að vinnustaðnum skipi gegnir að mörgu leyti öðru máli. Þess vegna vil ég eiginlega vekja athygli á því að ég tel að sérreglur þurfi um borð í skipum að einhverju leyti. Menn verði að skoða það mál. Ég tel varhugavert að halda að það sé hægt að setja þetta þannig upp að uppfylla þessi ákvæði um vinnustaði um borð í skipum. Þetta getur m.a. orðið til þess að menn fara að freistast til að reykja í klefunum sínum þó að á flestum stærri fiskiskipum sem ég þekki til sé almennt farið fram á það við menn að þeir reyki ekki í klefunum. Svo er líka farið að finna að því ef þeir reykja í borðsalnum og ekki mega þeir reykja í vinnslurýminu og ekki í netalestinni og helst ekki í vélarrúminu. Skipstjórinn vill ekki að þeir reyki uppi í brú. Þá er nú ekki margt eftir nema sameiginleg rými eins og gangar og aðrar leiðir sem menn nota til að fara um skipið. Ég held því að mjög mikil þörf sé á því að menn fari yfir þetta. Ég veit til þess að einmitt svona ákvæði um að menn megi ekki reykja um borð í skipum, ekki hér og ekki þar, hafa orðið til þess að það fyrsta sem menn gera þegar þeir koma í klefann sinn er að taka upp plastpoka og líma fyrir reykskynjarann, hylja reykskynjarann og ,,teipa`` með, þannig að það sé nú hægt að reykja í klefanum án þess að skynjarinn fari af stað. Þetta er náttúrlega ekki til bóta og getur hæglega komið niður á öryggi um borð í skipunum. Hins vegar verður að sjá til þess að menn hafi einhvers staðar leyfi til að reykja um borð í skipinu. Menn dvelja oft langdvölum um borð í skipum sem eru jafnframt vinnustaður þeirra. Þess vegna held ég að það sé vanhugsað í þessu frv. að menn þurfi engar sérreglur um borð í skipum. Ég held að menn þurfi einmitt að tryggja, bæði út frá heilbrigðissjónarmiði og ekki síður út frá öryggissjónarmiði, rétt þeirra sem reykja og að fyrir slíkri aðstöðu sé séð. Oft mega menn reykja í hluta borðsalar. Félagarnir koma þá gjarnan og setjast við hliðina á þeim til að rabba því yfirleitt er ekki um marga aðra staði að ræða. Í nýrri og stærri fiskiskipum er farið að gera ráð fyrir því að menn hafi eitthvert sérstakt reykingaafdrep en það á alls ekki almennt við í skipum íslenska flotans. Ég tel að það sem hér er sett í texta fái einfaldlega ekki staðist, að hægt sé að setja þessi lög án þess að hafa sérreglur fyrir skip. Ég vil ljúka máli mínu á því að ítreka að reykingamenn eiga sinn rétt til að reykja þó allir viðurkenni að það sé heilbrigðisvandamál og engum til góðs. Margt sem við aðhöfumst veldur hins vegar ákveðinni mengun og sjálfsagt er að reyna að stemma stigu við því. Við verðum þó að virða rétt þeirra sem hafa þennan vana og eiga erfitt með að losa sig við hann. Mér finnst enginn bragur á að sjá fólk í hópum, reykjandi á götum fyrir utan vinnustaði sína vegna þess að það vantar afdrep þar sem fólk getur reykt í friði. Þetta held ég að menn ættu nú að athuga mjög gaumgæfilega varðandi vinnustaðina. Þó að réttur einstaklinga til að fá að vera reyklausir á vinnustöðum sé viðurkenndur þá þarf líka að setja upp aðstöðu fyrir þá sem reykja þannig að réttar hvors hóps um sig sé gætt.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá miklu og góðu umræðu sem fram hefur farið um frv. Það er nú eins og gengur og gerist, sínum augum lítur hver silfrið. Sumir telja að við göngum allt of skammt og aðrir allt of langt. Ég held hins vegar að við höfum fundið þennan gullna meðalveg, eitthvað sem við ráðum við. Við ráðum ekki við að fara öllu lengra í bili. Við höfum tekið þetta í nokkrum skrefum sem hafa verið til góðs. Aðgerðir okkar hafa orðið til þess að reykingar hafa minnkað í yngstu aldurshópunum og skiptir einna mestu máli. Mér þótti allra verst þegar talað var um að reykingafólk væri annars flokks fólk. Svo er náttúrlega alls ekki. Auðvitað eru til ýmsar fíknir aðrar en reykingafíkn. Þetta hefur ekkert með það að gera að líta niður á reykingafólk á nokkurn einasta hátt. Við erum að reyna að auka forvarnirnar. Það kemur fram í könnun sem gerð var meðal reykingafólks að langstærsti hluti þess, eða 87%, á þá ósk heitasta að hætta. Það segir okkur að við eigum auðvitað að gera það sem í okkar valdi stendur til að hjálpa því til þess. Í máli hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur og fleiri þingmanna kom fram að þeir vilja gjarnan hafa meiri tíma til að búa sig undir málið sem hér er á dagskrá. Sú sem hér stendur átti reyndar von á að ræða um annað mál en tóbaksvarnir og ég get nú svo sem tekið undir það. Það er kannski farið að fjúka í nokkur spor hjá mér varðandi frv. þar sem nokkuð langt er síðan við afgreiddum það í ráðuneytinu. En við lögðum alveg geysilega vinnu í það og ég tel frv. mjög vandað. Það komu mjög margir að því og ég held að við séum búin að snikka af því flesta annmarka þannig að fólk geti verið nokkuð sátt við það. Hér var spurt að því áðan hvernig eftirliti verði háttað með því að börnum, yngri en 18 ára, verði ekki selt tóbak. Heilbrigðisnefndir og eftirlit í hverju sveitarfélagi eiga að sjá um það og leyfisgjöldin sem gert er ráð fyrir að tekin verði af þeim sem selja tóbak verða nýtt til þessa eftirlits. Hér var mikið rætt um munntóbak og fínkornótt tóbak. Ég held að hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hafi verið að spyrja um skroið því hún sagði að hún tæki eftir því að margt ungra manna væri með fullan munninn. Það hlýtur að vera skroið því að fínkornótta tóbakið er það smátt í sniðum að það getur varla myndað mikinn gúl. Við erum ekki að banna skro en við höfum aftur á móti bannað fínkornótt tóbak. Hún spurði líka hvernig eftirliti væri háttað með því að það bærist ekki til landsins. Það er náttúrlega eins og með annað eftirlit með smygli. Menn höfðu áhyggjur af því að sjúklingar fengju ekki að reykja inni á sjúkrahúsum. Á sjúkrahúsum verður fundinn staður fyrir langlegusjúklinga til að reykja. Það er háð því að þar séu vel reykræstir staðir þar sem auðvelt er að hreinsa andrúmsloftið. Fólkið verður ekki sett í einhverjar kompur og þannig þarf að huga heilmikið að þeim málum. Hér hefur líka verið rætt um fangelsi í þessu samhengi. Það kom fram í framsöguræðu minni áðan að samkvæmt fangelsisyfirvöldum eða leiðbeiningum frá þeim höfum við farið gjörsamlega að þeirra ráðum. Ég tel mikilvægt fyrir heilbr.- og trn. að fá þá á sinn fund og fara yfir málið með þeim. Í máli hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar kom fram að honum fyndist allt of langt gengið með þessu frv. og við værum bókstaflega að reka reykingafólk út á götuna o.s.frv. Hann spurði að því hvort það mætti virkilega hvergi reykja á vinnustöðum. Samkvæmt núgildandi lögum áttu yfirmenn stofnana að vera búnir, í samráði við starfsmenn sína, að móta reglur um reykingar á vinnustöðum. Það er þannig oft á tíðum háð samstarfi við yfirmenn. Aðalmálið er hins vegar að þar sem opinber þjónusta er veitt, þar er bannað að reykja. Það er meginlínan. Hér hefur mikið verið rætt um nikótínlyf og hvað þau eru dýr. Það er alveg hárrétt að þau eru alveg ótrúlega dýr. Mér er sagt af fróðum mönnum að sú regla sé höfð hjá framleiðendum að þetta sé alltaf svipað verð og á sígarettupakka. Hvort sem það er rétt eða ekki rétt þá er það nú nokkuð grunsamlegt að nikótínlyfin eru alltaf á svipuðu verði og sígaretturnar í viðkomandi landi. Það segir nokkra sögu. Hins vegar er alltaf ódýrara að taka inn nikótínlyf en að reykja, það er alveg ljóst. Við höfum ekki farið út í að niðurgreiða þessi lyf. Það er mjög erfitt að fara út í það. Aðrar þjóðir hafa ekki gert það. Ég veit ekki hvort það væri rétt að nota þá fjármuni sem við höfum, kannski 50--60 milljónir til tóbaksvarna, til að greiða niður þessi lyf. Ég held að þetta sé svo mikil ákvörðun hvers og eins að hætta að reykja að ég veit ekki hvort það eru rétt skilaboð að ætla að fara að greiða þetta mjög mikið niður. Aftur á móti höfum við greitt niður námskeið í stórum stíl og jafnvel meðferðarúrræði. Ég tel það vera af hinu rétta. Ég tel að það sé ekki forgangsmál hjá okkur að greiða niður nikótínlyf og við þurfum að fara afar varlega í því, einmitt vegna þess sem ég sagði áðan. Það er tilhneiging til að hafa forvarnalyfin á sama verði og tóbakið. Það segir okkur að ef hið opinbera ætlaði að niðurgreiða lyfin þá mundu þau hækka allverulega. Það er það sem við höfum óttast og það er það sem aðrar þjóðir hjá WHO hafa líka óttast og þess vegna er ekki algengt að þjóðir hafi farið út í þetta. Ég veit reyndar ekki um neina þjóð sem hefur farið út í það. Ég tel að þessi umræða hafi verið mjög góð. Hér var bryddað upp á mjög mörgum hlutum og sitt sýndist hverjum. En almennt vilja menn fara þær leiðir sem eru í frv. Ég er viss um að það má sníða af þessu ýmsa annmarka í heilbr.- og trn., ef þeir eru til staðar. Þessi umræða verður nú ekki síðasta tóbaksvarnaumræðan. Ég þakka fyrir það sem fram hefur komið hér og langar að segja eitt að lokum. Hér var einmitt rætt um tóbaksneyslu í skipum. Ég veit að það er visst vandamál. Um borð í skipi er það svæði sem sjómenn hafa yfir að ráða náttúrlega afskaplega þröngt. Samt sem áður hef ég heyrt það frá þeim sem ekki reykja að þeim finnst mökkurinn alveg þrúgandi, t.d. á frystiskipunum þar sem algjörlega er opið að reykja. Þess vegna höfum við verið að bjóða upp á sérstaka meðferð fyrir sjómenn um leið og landlæknisembættið hefur verið að bjóða upp á líkamsæfingar og fróðleik um mataræði vegna þess, eins og ég segi, að það er mjög mikil einangrun fyrir menn að vera lengi til sjós sérstaklega á þessum stóru skipum sem eru farin að vera mjög lengi úti eins og raun ber vitni, allt upp í sex vikur. Þess vegna þurfum við sérstaklega að líta til fiskiskipaflotans og áhafna þeirra skipa varðandi forvarnamál og gefa þeim líka möguleika ekkert síður en þeim sem eru í landi.

Virðulegi forseti. Það eru aðeins tvö atriði sem ég vil nefna, þ.e. um að skylda dvalarheimili fyrir aldraða til þess að hafa rými fyrir þá sem reykja og hafa það vel loftræst og setja inn sams konar ákvæði og eru gagnvart veitinga- og skemmtistöðum, þ.e. að tryggja skal fullnægjandi loftræstingu. Og síðan, virðulegi forseti, bið ég hæstv. ráðherra að velta því fyrir sér hvort þau ráð sem Fangelsismálastofnun eða yfirmenn fangelsismála hafa gefið hæstv. ráðherra um það að leyfa einungis reykingar í svefnrými eða í litlum klefum í fangelsinu, geti átt rætur sínar að rekja til þess að það mun auðvitað hafa í för með sér kostnað að koma upp góðu vel loftræstu rými fyrir þá sem reykja. Það er auðvitað mun skynsamlegri ráðstöfun til lengri tíma litið því að hitt mun aldrei ganga og frekar auka á vandann að leyfa einungis reykingar á svefnstað eða í litlum klefum. Eðlilegra væri að einungis væru leyfðar reykingar í einu vel loftræstu rými í fangelsunum og undanþága væri við óbreytt ástand þangað til því hefði verið komið í verk því að það er nú kannski þannig að mönnum vex þessi kostnaður í augum heldur en hitt að þetta sé óframkvæmanlegt.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan þá finnst mér að heilbr.- og trn. eigi einmitt að athuga þessa tvo þætti með fangelsisyfirvöldum. Varðandi dvalarheimilin er það þannig að þetta eru heimili fólks. Ef þeir sem þar búa og þeir sem þar stjórna taka ákvörðun um að hafa eitthvert rými fyrir fólk sem vill reykja þá geta þeir það samkvæmt þessu. Við lítum á þetta sem heimili. Við setjum ekki neinar sérstakar strangar kröfur um heimili fólks. Ég vil segja um fangelsin að mjög mikilvægt er að þessi umræða fari fram í heilbr.- og trn. af því ég tel að um sé að ræða fleiri atriði, ekki bara kostnaðinn við að koma upp þessum rýmum í fangelsunum. Það stendur ekki í mönnum, alls ekki. Ég tel að það sé eitthvað annað varðandi þá gæsluna sjálfa sem ég ætla ekki að fara nánar út í því ég þekki það ekki nógu vel. En mér finnst nauðsynlegt að farið sé yfir það í nefndarstarfinu.

Virðulegi forseti og hæstv. ráðherra. Það er annað atriði sem þarf að hafa í huga þegar tekin er ákvörðun varðandi fangelsin og það er að þrátt fyrir að allar reglur um heimsóknir til fanga hafi verið hertar þá koma aðstandendur og dvelja með þeim klukkutímum saman í sérstökum heimsóknarherbergjum. Þetta allt saman þarf að hafa í huga þegar ákvörðun er tekin í sambandi við fangelsin. En ég hef gjarnan litið svo á, virðulegi forseti, að dvalarheimili aldraðra séu heimili þeirra. Hver aldraður greiðir eða greiddar eru með honum háar upphæðir til dvalarheimila. Engu að síður hefur sú ákvörðun oft verið tekin að leyfa ekki reykingar, hvorki á herbergjum né göngum, en vera með lélegar vistarverur fyrir þá sem reykja. Ég tel að það sé ekki rétt og þess vegna hefði ég viljað sjá hrein og klár skilyrði þess efnis að á dvalarheimilum skuli vera vel loftræst rými fyrir þá sem reykja og það sé nokkuð sem þeir sem reka dvalarheimilin skuli sjá um. Þrátt fyrir að þetta séu heimili viðkomandi einstaklinga þá gilda þar allt aðrar reglur en einstaklingarnir hafa vanist á heimilum sínum, eðlilega, þar sem þeir eru oft í sambýli við aðra. Það er einungis í þeirra eigin íbúðum á dvalarheimilum sem þeir geta hugsanlega leyft sér að reykja, en ekki þar sem um er að ræða herbergi á dvalarheimilum, þar sem ekki er boðið upp á sérstakar íbúðir. En ég hvet hæstv. ráðherra til að skoða þetta og eins heilbr.- og trn. Ég verð að segja að ég hef saknað þess að ekki skuli vera fleiri úr heilbr.- og trn. viðstaddir til að ræða þetta mál eða fylgjast með umræðunni sem á sér stað og taka niður þær ábendingar sem fram hafa komið.

Virðulegi forseti. Með nútímatækni geta allir nefndarmenn í heilbr.- og trn. fylgst með umræðunni án þess að sitja í salnum og ég býst við að flestir séu að fylgjast með henni vegna þess að þetta er umræða sem heilbrigðis- og tryggingarnefndarmenn hafa almennt sýnt mikinn áhuga. Ég hef ekki neinu að bæta við það sem áður hefur komið fram því ég tel að málið sé hér með komið í hendur heilbr.- og trn. og um leið og því er vísað þangað er hægt að taka fyrir þau atriði sem hér hafa verið rædd sérstaklega og gerðar athugasemdir við.