Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við umr. hér í gær var beint til mín nokkrum orðum í sambandi við brtt., sumpart brtt. á þskj. 395 og sumpart út af brtt. minni á þskj. 331. Skal ég leyfa mér að svara þessu hér með nokkrum orðum. Hv. 11. landsk. þm. (ÞÞ) þótti það sæta nokkrum undrum, að ég skyldi gerast meðflm: að 2. brtt. á þskj. 395, og hv. 1. þm. N-M. (PZ) hvíslaði því að mér, hvort ég hefði virkilega sofið á verðinum, þegar þessi brtt. var samin og samþ. í n. Út af þessu vil ég leyfa mér að taka fram, að till. sjálf er borin fram af mér í n. og það alls ekki gert í svefni. Hún var borin fram af mér með alveg fullkomlega opnum augum og þeim skilningi á þessu máli, að það sé mjög mikil þörf á, að till. verði samþ. og þessari stofnun tryggt það fé, sent hér er um að ræða, og vil ég í því sambandi vísa til þeirrar ræðu, sem ég hélt um þetta mál á fyrra stigi málsins, þar sem ég tók mjög skýrt fram, að ég teldi, að nauðsynlegt væri að tryggja þessari stofnun öruggan tekjustofn, sem ekki væri háður verðsveiflum eða afkomu ríkissjóðs á hverjum tíma. Og ég hef ekkert breytt um skoðun á því máli. - Hv. 11. landsk. þm. lét í ljós hér í hv. þd., að honum væri það nú ekki beinlínis mjög á móti skapi, þó að þessi till. væri samþ., eftir því sem mér skildist á hans ræðu, heldur þótti honum það sárast, að hér væri lagt til að breyta gamalli venju og taka gamla tekjustofna frá ríkissjóði, sem mjög lengi hefði verið tekjuliðir landssjóðs og hefðu þar áður runnið í jarðabótasjóð. Og þess vegna fannst honum óviðeigandi að raska nú þessari gömlu venju og taka þetta fé til annars en almennra ríkisþarfa. Ég met fastheldni þessa hv. þm, mjög, en vildi þá um leið beina því til hans, hvort hann vildi ekki horfa ofur lítið lengra aftur í tímann og minnast þess, að löngu fyrr en þessir sjóðir voru stofnaðir, sem hér er um að ræða, var það venja og ég held skylda, að saman færi framfærsla og arfur. Og það er einmitt meginástæðan fyrir því, að ég hef borið fram þessa brtt., að ég tel, að þessa gömlu venju eigi að taka upp. Ríkið hefur nú þegar tekið að sér framfærslu á þessum aðilum, sem eftir minni brtt. eiga að njóta þessa fjár, sem ríkið ekki gerði, þegar féð var látið ganga í þá sjóði, sem um hefur verið að ræða. Ríkið hefur tekið að sér að mjög verulegu leyti framfærslu þessara manna, sem ég legg til, að njóti þessa fjár, og þess vegna þarf að tryggja þessari stofnun nægilegar tekjur til að geta staðið undir þeim skyldum. Ég vil einnig leyfa mér að benda á, að samkv. till. á að nota þetta fé í varasjóð Tryggingastofnunar ríkisins, samanber 100. gr. laganna. Og hvað ákveður 100. gr. laganna? Hún tekur fram, að úr varasjóði megi til bráðabirgða greiða halla, sem verða kunni á tryggingasjóðnum. En ef ekki er til neitt fé í varasjóði þessarar stofnunar, hvert er þá leitað? Samkv. l. er þá leitað beint í ríkissjóð. Það er því raunverulega ekki verið að taka úr ríkissjóði þetta fé, sem hér er um að ræða, sem eyðslufé í neitt annað, heldur er því ráðstafað aðeins sem tryggingu fyrir því, að þessi stofnun þurfi ekki að leita í ríkissjóðinn beint, þegar hún þarf á þessu fé að halda, heldur sem sagt geti hún haft þetta fé sjálf, til þess að þurfa ekki að leita á náðir ríkissjóðs og gera þá ábyrga fyrir því, sem þar standa í ábyrgð fyrir, til þess að mæta útgjöldunum. - Í öðru lagi er gert ráð fyrir, að þessi sjóður sé notaður til þess að hjálpa sveitarfélögunum til þess m. a. að koma upp elliheimilum, og það er eitthvert mesta vandamál í sveitum og kaupstöðum að standa undir þeim kostnaði, sem það óhjákvæmilega hefur í för með sér að koma upp elliheimilum í landinu, nægilega stórum til þess að geta tekið við því fólki, sem þangað vill fara, og til að gera þau nægilega ódýr, til þess að vera á þeim kosti ekki meira fyrir hvern einstakling, en ellilífeyrisgjaldið er frá tryggingunum, og því takmarki verður að ná. Nú er gefin heimild í l. um að greiða allt að 50% í ofanálag á ellilaun til þeirra gamalmenna, sem eru einstæðingar og hafa ekki neitt fjármagn sjálfir fram að leggja. En því takmarki þarf að ná að koma upp elliheimilum í landinu, eins og til er ætlazt, og koma þeim þannig fyrir, að hægt sé að reka þau svo, að vist á þeim kosti ekki meira, en ellilífeyririnn er á hverju ári. En þá eiga þessir aðilar, sem ellilífeyris eiga að njóta, ekki að þurfa að leita á náðir annarra, en Tryggingastofnunarinnar né heldur hafa áhyggjur fyrir sinni elli. Og þetta fé, sem hér er um að ræða, á að notast til þess að ná þessu takmarki. Og ég er alveg viss um, að þegar hv. 11. landsk. þm. athugar þetta nákvæmlega, verður hann mér sammála um, að rétt sé stefnt með því að taka þetta fé beint inn í tryggingarnar. Ég skal viðurkenna það sjónarmið hv. 11. landsk. þm., þegar hann segir, að hagur ríkissjóðs sé þannig í dag, að sem minnst megi nema í burt það, sem eru tekjur á fjárl. Það er rétt. En ég vil benda á, að það eru fjöldamargir liðir á fjárl., sem eiga að víkja fyrir þessu. Ég háði harða baráttu í Sþ. fyrir því að hækka ekki laun embættismanna um allt að 15 millj. kr. á þessu ári. Meiri hl. Alþ. áleit, að rétt væri að standa að þeim till. að hækka launin, og það var gert. Þetta kostaði tryggingarnar nærri 6 millj. kr. á ári. Og það var svo stórt áfall fyrir Tryggingastofnunina, að Alþ. ber skylda til þess að láta fé koma þar á móti, þegar búið er að gera slíkar ráðstafanir, og það fyrsta til þess að uppfylla þessa skyldu ætti að vera að samþ. þessa brtt., sem hér er borin fram. Ég vil líka benda á, að hér er á ferð og til umr. nú í dag annað mál, 87. mál, sem mundi kosta ríkissjóð mikið fé, ef það væri samþ. Ég segi þetta ekki af því að ég haldi, að hv. 11. landsk. þm. sé því máli fylgjandi, en ég er ekki alveg viss um, að meiri hl. hv. alþm. sé á okkar mál þar. Og meðan svona er sótt að ríkissjóði um alls konar greiðslur, hvers vegna ætti þá að víkja til hliðar því, sem miklu nauðsynlegra er, að greiðist af því opinbera, þ. e. framlag til trygginganna til þess að tryggja greiðslur ellilauna? Því að það verður að metast, þegar afgr. eru fjárl., hvað er nauðsynlegt að láta vera á fjárl. og hvað á að víkja og hverju þjóðin hefur tjón af, að látið sé falla niður. Og ég er ekki í vafa um, að ef þessar nauðsynlegu greiðslur til Tryggingastofnunar ríkisins verða látnar falla niður, er það svo stórkostlegt áfall fyrir einstök bæjarfélög og þjóðfélagið í heild. - Hv. 11. landsk. þm. sagði, að þetta mundi koma fram á verklegum framkvæmdum, ef fé þetta væri látið renna til þess, sem ég hef lagt til. Ég er honum ekki sammála um það. Ég stend engu síður fast utan um það, að verklegar framkvæmdir séu látnar halda áfram í landinu heldur en hv. 11. landsk. þm. Og ég mun standa mjög fast á því, að hvorki greiðsla þessa fjár samkv. minni brtt., ef hún verður samþ., né fjárupphæðin til verklegra framkvæmda sé látin víkja fyrir auknum rekstrarkostnaði í rekstri ríkisins hvað snertir mannahald og ýmsar aðrar óþarfar greiðslur, sem sumar eru komnar gersamlega út fyrir þau takmörk, sem vera ætti í þjóðfélaginu. Ég gerði í fyrra harða sókn til að fá framgengt því að skera niður 6 millj. kr. í þeim rekstri. Nokkuð af þeim till. hélt velli, en nokkuð féll. En það þarf að gera í þessu efni miklu harðari sókn. Og ef minnkaður er sá kostnaður til muna, þá virðist það ekki vera nein goðgá, þó að þær 300 þús. kr., sem hér er um að ræða, séu látnar renna í stofnun, sem er í raun og veru einn hluti ríkissjóðs. - Hér var líka á ferð nýlega annað mál, um að ákveða með sérstökum lögum fyrir tíu ár fram í tímann að taka eina millj. kr. á ári í vissu augnamiði, hvort sem það væri tekið inn á fjárlög eða ekki. Meiri hl. þessarar hv. d. áleit, að það væri rétt, og ég get ekki skilið, að sá meiri hl. telji það ranglátt, þó að Tryggingastofnuninni séu á þennan hátt tryggðar þær 300 þús. kr., sem hér er um að ræða. Ég minnist þess ekki, að hv. 11. landsk. þm. minntist á að stöðva það mál og senda það aftur til fjhn., eins og hann gerir nú í sambandi við þetta mál. Þykir mér það dálítið undarlegt, að það mál, sem ég áðan minntist á, skuli hafa farið hér í gegn, án þess að krafa hafi komið um það, að það færi til fjhn., hliðstæð þeirri kröfu, sem nú hefur komið fram viðkomandi þessu máli, um að það fari til fjhn. nú. Hins vegar er ég ekkert á móti því fyrir mitt leyti og get vel fylgt því, ef till. um það kemur fram, að þetta atriði sé sent til hv. fjhn. til athugunar, ef það mætti verða til þess, að hv. 11. landsk. þm. léði málinu lið á eftir og hv. n. fengist til að mæla með þessari till. En ekki hugsa ég, að jafnsamvizkusamur maður og hv. 11. landsk. þm. sé að bera fram þessa ósk bara til þess að tefja málið. Það er engan veginn honum líkt. - Sé ég ekki ástæðu til að ræða meir um þetta atriði. Ég hef tekið skýrt fram, að brtt. þessi er borin fram af mér fyrst og fremst, og er það í samræmi við þá skoðun, sem ég hafði á þessu máli í fyrra. Þegar erfðalögin voru til umr., bar ég fram till. um, að arfar þessir gengju til Tryggingastofnunarinnar, og ég mun halda uppi þeirri ósk í þessu efni, hvenær sem tækifæri er til, og fylgja hverjum þeim aðila, sem vill bera það fram eða fylgja því. Og það er ekki af því, að ég vilji ráðast þar á garðinn, sem hann er lægstur, eins og hv. 8. þm. Reykv. sagði í dag, en það er af því, að það er mín skoðun, að því fé, sem menn hafa safnað og láta eftir sig, sé engan veginn öðruvísi betur varið að þeim látnum, en til þess að standa undir þeim verkefnum, sem Tryggingastofnunin á hér að inna af hendi. Og ég ber engan kinnroða fyrir að halda því fram. Hv. 8. þm. Reykv. (RÞ) skoraði á hv. þdm. að fella brtt. mína á þskj. 331 og aðallega vegna þess, að hún hélt því fram, að með þessari brtt. minni væri ég að ráðast á garðinn þar, sem hann væri lægstur. Ég mótmæli þessari fullyrðingu og tel mig ekki eiga það skilið í sambandi við afgreiðslu tryggingal. fyrr og síðar. Það er mér óhætt að segja hv. 8. þm. Reykv., að sú löggjöf væri öðruvísi en hún er í dag og verr séð fyrir þeim smæstu í þjóðfélaginu, ef flokkur hv. 8. þm. Reykv. hefði ráðið meiru, en ég um setningu þeirrar löggjafar, en það var áður en hún kom á þing. En það er hart, ef taka á alvarlega það, sem hv. 8. þm. Reykv. segir - að hún segir, að ég sé að ráðast á þá smæstu. En í raun og veru hefur hv. 8. þm. Reykv. verið að verulegu leyti sammála öðrum í n. um þetta mál, þó þannig, að hún vildi hækka þetta um nokkrar kr. Hv. 8. þm. Reykv. var tilbúin til að gera samþykkt um þetta, ef fæðingarstyrkurinn væri hækkaður þannig, að öll upphæðin, sem nú er greidd í þessu skyni til allra kvenna í landinu, skiptist þannig, að grunnurinn hækkaði úr 200 kr. í 230 kr., eða alls úr 600 kr. í 720 kr. Þessu marglýsti hún yfir í n. En ég sá ekki ástæðu til þess að hækka þetta. Þó væri hægt að spara nokkrar krónur með því réttlæti, sem hennar flokkur hefur heimtað í mörg ár, því að hennar flokksmenn hafa heimtað, að því réttlæti væri komið í kring, að allar mæður fengju sama fæðingarstyrk. En þegar ekkert samkomulag varð um það, varð eiginlega samkomulag um það í n., að mín till. yrði samþ. gegn því, að þeim mæðrum, sem hér er um að ræða, yrði tryggður rétturinn til greiðslna í þessu efni annars staðar frá, og eins og hugsað var að gera með breyt. á l. um skyldur foreldra til barna, þannig að það væri lögð á barnsföður sú skylda að greiða í eitt skipti fyrir öll þessar 900 kr. sem fæðingarstyrk, en láta þetta ekki greiðast af tryggingunum. Um þetta var í rauninni nokkurn veginn samkomulag í n., og hv. 8. þm. Reykv. var með því, en svo snerist henni hugur, af því að hún var ekki sammála um það, að sett yrði inn það ákvæði, sem ég og hv. 4. þm. Reykv. flytjum till. um á þskj. 428. Hún vildi gefa konum, sem hvorki vita um föðurinn né segja til hans, þótt þær viti um hann, þennan rétt. Þegar svo var komið, varð ekki úr samkomulagi. Ég skal viðurkenna það, að hún vildi hækka fæðingarstyrkinn upp í 1.400 kr. til allra kvenna, en hún féll frá því, þegar á það var bent, að þá yrði líka að hækka allar aðrar greiðslur trygginganna í samræmi við það. Ég mun fylgja till. hv. 8. þm. Reykv., ef till. mín og hv. 4. þm. Reykv., um að lagður sé fram úrskurður á hendur barnsföður fyrir barnsfararkostnaði, verður samþ. Ég sé ekki, af hverju hv. þm. þarf að deila um þetta. Með þessu er þetta öllum tryggt nema í einstaka tilfellum, sem eru svo fá, að ekki er hægt að láta þau ráða afgreiðslu málsins. Ég sé ekki ástæðu til að ræða aðrar till. nema till. hv. 7. landsk., því að ég er að nokkru leyti á annarri skoðun en hann. Ég mun fylgja 1. brtt. Ég get ekki fallizt á, að það verði erfitt fyrir Tryggingastofnunina að hafa þá tilhögun. Ég mun hins vegar ekki fylgja 2. brtt., og vísa ég í því sambandi til hv. frsm. Ég er með 4., 5. og 6. brtt., en ekki 3. brtt. við 22. gr. Varðandi það atriði hef ég ásamt öðrum nm. borið fram sérstaka till. á þskj. 427. Ég tel, að hv. 7. landsk. megi vel við una, að málið verði leyst á þann veg. Það er full viðurkenning á hans sjónarmiði, og nm. hafa fullan vilja á því, að horfið verði að því að skipuleggja þessi mál. Ég treysti því, að Tryggingastofnunin láti framkvæma þessa athugun og leggi fram till. um ráðstafanir fyrir næsta þing. Það er enginn efi á því, að hér er um nauðsynjamál að ræða, en þetta er líka mörgum erfiðleikum bundið, eins og hv. frsm. talaði um. Ég tel, að stórt spor sé stigið, þar sem n. er sammála um, að þörf sé á sérstökum ráðstöfunum í þessu efni. Það er því ekki af andúð við málið, að ég fylgi ekki 3. brtt., heldur tel ég réttara, að sú leið sé farin, sem gert er ráð fyrir í till. á þskj. 427. Ég sé svo ekki ástæðu til að tefja umr. frekar, og læt því lokið máli mínu.



Herra forseti. Af því að ég hef um nokkurt skeið starfað við sveitarstjórnarmál og fengið nokkra reynslu í þeim efnum, tel ég mér skylt að segja nokkur orð. Ég vil fyrst víkja að brtt. á þskj. 397, sem eru fluttar og reifaðar af hv. 7. landsk. (FRV). Ég er þessum till. yfirleitt fylgjandi og finnst þær bera þess vott, að hv. flm. hafi reynslu í sveitarstjórnarmálum. Ég er algerlega samþykkur 1. till. og tel hana þýðingarmikla til að taka af króka í framkvæmd þeirra málefnaliða, er þar er um að ræða. Till. er um það að taka það ómak af dvalarsveit að endurgreiða meðlög barna. Hv. 4. þm. Reykv. (HG) mælti heldur á móti till. í gær, og þótti mér það undarlegt um jafngerhugulan mann og hygg, að það muni stafa af því, að hann hefur ekki sett sig nógu vel inn í málið. Gangur málsins er sá, að barnsmóðirin snýr sér til umboðamanns Tryggingastofnunarinnar og tekur þar meðlagið, en umboðsmaðurinn snýr sér síðan til dvalarsveitarinnar. Sá krókur kostar 5–6 bréf. Venjulega er það svo úti á landi, að umboðsmaðurinn, sýslumaðurinn, skrifar dvalarsveitinni bréf. Dvalarsveitin skrifar og sendir endurgreiðslu, og umboðsmaðurinn skrifar kvittun og sendir dvalarsveitinni. En dvalarsveitin á ekki að greiða þetta endanlega, heldur framfærslusveitin. Venjulega skrifar dvalarsveitin sýslumanni, og hann snýr sér svo til framfærslusveitarinnar og sendir meðlagið til dvalarsveitarinnar. Það er fimmta bréfið. Loks skrifar dvalarsveitin og sendir kvittun. Það er sjötta bréfið. Ég sé ekki betur, en að hér sé um fullkomlega óþarfa skriffinnsku að ræða, æxli á framkvæmd l., sem þarf að sníða af. Þar sem 1. brtt. hv. 7. landsk. gerir það, skora ég á alla að greiða atkv. með henni og vona, að hv. 4. landsk. verði henni einnig fylgjandi, er hann hefur athugað málið nánar. Þá er það 2. brtt., um að Tryggingastofnuninni sé heimilt að taka þátt í kostnaðinum, ef sjúkrasamlag eða sveitarstjórn hefur í þjónustu sinni hjúkrunarkonu eða aðstoðarstúlkur til þess að veita hjúkrun eða aðstoð á heimilum í veikindum. Mér skildist á hv. 4. þm. Reykv., að honum þætti þetta ofrausn af hendi Tryggingastofnunarinnar. En hér er um heimild að ræða, og Tryggingastofnunin getur því metið það, hvort þetta er rétt og fært, og ef fjárhagur stofnunarinnar er góður, tel ég að hún eigi að takast þetta á hendur. Ég tel till. til bóta og mun því greiða henni atkv. Þá er það 3. brtt. Ég er henni samþykkur að því er anda hennar snertir, en tel að sú brtt., sem lögð hefur verið fram af hv. 4. þm. Reykv., hv. þm. Barð. og hv. 8. þm. Reykv., sé eðlilegri og að betur sé af stað farið í þessum efnum á þann hátt, sem hún gerir ráð fyrir. Ég mun því greiða henni atkv. Þá er það 4. brtt. við 109. gr. tryggingal. Ég get sagt það, að mér hefur alltaf líkað illa við þessa gr. Mér virðist, að með núverandi ákvæðum sé Tryggingastofnunin að gera sér hægara fyrir og ýta undir skattleysingja til að fara til sveitarsjóðs. Mér finnst, að nóg sé sett á sveitarsjóð, þó að ekki sé hóað á fólk á þennan hátt. Jafnvel í árferði eins og verið hefur undanfarið hefur margt verið um skattleysingja, og þegar meira kreppir að, verða þeir fleiri og geta sveitarsjóða minni. Ég sé ekki betur, en að till. hv. 7. landsk. sé mjög heppileg til þess að stemma örlítið stigu fyrir þessa rás. Í till. er tekið fram, hvaða orsakir til fátæktar geta gert það að verkum, að sveitarsjóði beri skylda til að greiða iðgjöld. Þetta er til að vekja aðgát og gefa sveitarsjóði nokkra viðspyrnu. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því, ef sveitarstjórn synjar, að umsækjandi verði sjálfur að áfrýja til yfirskattanefndar. Sú breyt., sem hv. heilbr.- og félmrn. leggur til, að gerð verði í þessum efnum, er að vísu úrbát frá því, sem er, en þar er svo undarlega lagt til, að það er sveitarstjórn, sem áfrýja skal til yfirskattanefndar. Það mun vera óvenjulegt, að einstaklingar eigi ekki sjálfir að sækja rétt sinn til enda. Skattleysingjar eru margir fleiri en rétt er, því að skattanefndir ganga ekki hart eftir framtölum hjá þeim, sem eru á takmörkunum, þar sem það skiptir litlu fyrir ríkissjóð. En það skiptir máli fyrir sveitarsjóð. Það er allvenjulegt, að ungt fólk, sem dvelur í foreldrahúsum, en vinnur úti, fær fæði ókeypis, en telur það ekki til tekna, enda telja foreldrar það ekki til frádráttar. Líkt er um bústýrur á heimilum vandamanna. Þær telja ekki fram tekjur eins og þær hafa af framfæri, af því að heimilisfaðirinn má ekki telja það til frádráttar. Hér er um allstóran hóp að ræða, og þetta er því þýðingarmikið mál fyrir sveitarfélögin. Ég mun eindregið fylgja till. hv. 7. landsk., því að mér virðist, að með henni sé settur eðlilegur hemill í þessum efnum. Um 5. brtt. sé ég ekki ástæðu til að tala mikið, þar er um nauðsynlega leiðréttingu að ræða. - Þá tel ég 6. brtt. eðlilega. Yfirleitt eru einstaklingar og jafnvel sumir þeir, sem hafa framkvæmd löggjafarinnar með höndum, ekki nógu fróður um tryggingarnar og starfsemi stofnunarinnar. Þá er enn ein till. á þskj. 395, sem ég vildi minnast á; það er 2. brtt. á því þskj. Hv. 11. landsk. (ÞÞ) talaði um hana í gær og var henni mótfallinn, og er ég það líka. Það er ekki vegna þess, að ég telji ekki Tryggingastofnunina ágætt fyrirtæki, heldur af því að ég sé ekki, að ástæða sé til og tel ekki eðlilegt, að stofnunin seilist inn á tekjusvið ríkissjóðs. Hins vegar á ríkissjóður að leggja fram fé til trygginganna eftir þörfum og í samræmi við eðlilegar kröfur. Fyrir tilmæli hv. form. fjhn. átti ég tal við hæstv. fjmrh., sem er veikur, um þessa till. í gær, að gefnu tilefni frá hv. 11. landsk. Hæstv. fjmrh. óskaði eftir því, að ég lýsti yfir því fyrir hans hönd, að hann væri till. mótfallinn og óskaði, að hún yrði ekki samþ., þar sem með því væru teknir út tekjuliðir úr fjárlagafrv. Eins og kunnugt er, er fjárlagafrv. veikt fyrir og veitir ekki af sínu, og er því þessi ósk hæstv. ráðh. eðlileg. Ég skal svo ekki lengja mál mitt frekar. Til annarra till. mun ég taka afstöðu með atkv. mínu.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja nokkur orð varðandi 34. gr. og brtt. við hana. Í tryggingal. er yfirleitt tekin upp sú stefna varðandi hinar ýmsu bætur að gera ekki mikinn mun á þeim, hvort sem fólk er á öðrum sviðum betur eða verr statt. Það hefur t. d. engin áhrif á bæturnar, hvort gamalmenni á heimilisathvarf eða ekki. Í 34. gr. er þó undantekning frá þessari reglu. Hún er á þá leið, að mæður, sem stunda atvinnu utan heimilis, fá hærri fæðingarstyrk, en þó fá giftar konur því aðeins þennan hærri styrk, að maðurinn geti ekki séð heimilinu farborða. Ég skal ekki um það dæma, hvort þetta er rétt sjónarmið. Ég hefði getað fallizt á, að fæðingarstyrkur væri jafn til allra mæðra, ef hann væri nógu ríflegur. En nú er komið með brtt. um, að allar mæður fái jafnháan styrk og að þær verði allar í lægsta flokki og fái því aðeins 2/5 af hæsta styrk, sem veittur er nú. Ég tel óheppilegt, að þessi brtt. nái fram að ganga, og mun því greiða atkv. gegn henni. Úr því sem komið er tel ég bezt að gr. standi, eins og hún var sett í byrjun. En sökum þess að þetta er síðasta umr., sá ég mér ekki annað fært en að bera fram brtt., sem átti að bæta úr þeim órétti, sem þeim er með þessu gerður, er átt hafa samkvæmt l. betri rétt. Nú er komin fram við brtt. mína brtt. frá hv. 4. þm. Reykv. og hv. þm. Barð. Hún er á þá leið, að þessi hærri styrkur verði ekki greiddur nema móðirin leggi fram úrskurð á hendur barnsföður fyrir barnsfararkostnaði. Það er rétt, að þegar ég fór að kynna mér málið, sá ég, að til þess að leiðrétta misrétti það, sem ógiftum mæðrum yrði með þessu gert, var ekki nægilegt að gera breyt. á öðrum lögum, eins og hugsað hafði verið. Það var ekki fullnægjandi vegna þess, að sumar mæður fá ekki úrskurð á hendur barnsföður. Það hafa sagt mér lögfræðingar, sem þessum málum eru kunnugir, að þeir geti alls ekki verið vissir í þessum efnum þrátt fyrir vísindin. En þó að þeir trúi því, að móðirin hafi rétt fyrir sér, fær hún ekki úrskurð, ef niðurstaða vísindanna er ekki í samræmi við framburð hennar. Ef brtt. þessara hv. þm. yrði samþ., mundu þessar mæður aldrei fá fæðingarstyrk. - Ég vil fáu bæta við þetta. Ég get svarið, að þær mæður, sem verða fyrir vinnumissi vegna barnsburðar, verða fyrir meira tapi, þar sem er barnalífeyririnn. Í öðru lagi vil ég taka fram, að þótt ágætt sé að fá fæðingarstyrk, er lítið gagn að honum, nema hann komi á stundinni. Verði því brtt. hv. þm. samþ., mun lítið gagn verða að þessu. Álít ég, að ógiftar mæður séu miklu verr settar, en giftar konur, sem eiga börn. Nú er e. t. v. ágætt fyrir allslausa móður að fá 900 kr. eftir 2–3 ár. Sumar mæður fá það, en ekkert gagn er að því í þessu efni. Vegna þessa er ég á móti brtt. hv. þm. Ég er hissa á hv. 4. þm. Reykv., þegar hann vill halda því fram, að jöfnuður sé á milli kvenna í þessum málum. Er eigi fremur, að hann vilji hugsa um sjóði Tryggingastofnunar ríkisins? En skv. brtt. minni er gert ráð fyrir nokkuð miklum sparnaði, og varðandi 34. gr. l. ætti brtt. mín að gera framkvæmd hennar greiðari. Ég vona líka, að 34. gr. l. standi þar áfram, eins og verið hefur. Ég sé svo eigi ástæðu til að fjölyrða um málið. Hygg ég, að hv. þdm. sé ljóst, um hvað deilt er. Ósk mín er sú, að þannig verði frá þessu gengið, að hjálpin skv. 34. gr. l. komi fljótt til nota og falli þeim í skaut, sem þurfa hennar með. Þetta liggur til grundvallar hjá mér. Ég álít því rétt að fella brtt. hv. þm. Barð. á þskj. 331. Þá vil ég að lokum minnast á ræðu hv. 4. þm. Reykv., þar sem hann taldi, að þetta væri eigi vatill., en ég hygg það eigi rétt. Brtt. mín á engan rétt á sér, nema aðrar brtt. verði samþ. Hv. þm. kom með einkennilega skoðun á þessu. En vatill. er aðeins sérstök tegund af brtt. Nú sker hæstv. forseti væntanlega úr þessu. Vil ég, að brtt. mín verði ekki borin upp fyrr en séð er, hvort brtt. hv. þm. Barð. hefur verið samþ. eða ekki.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því, að upplýst sé, að ég held eigi fast við þá ósk mína, að málinu verði vísað til hv. fjhn., þar eð hv. þm. S-Þ. (KK) hefur skýrt frá áliti hæstv. fjmrh. í málinu varðandi 2. tölul. brtt. á þskj. 395. Ég þykist vita um skoðun hv. form. n. og tveggja annarra og býst við, að þeir - að undanskildum hv. flm. - séu á móti brtt. Hv. þm. Barð. gat þess, að sér hefði ég virzt vera á móti hv. form. n. - Ég tel óviðeigandi að breyta eldgömlum skattal. með öðrum l. eins og tryggingal. En ég verð að segja, að mér fannst hv. frsm. n. vera fremur deigur í þessu máli, þar sem hann sagði, að Nd. gæti breytt frv., ef hún vildi. Mér datt þá í hug atburður frá árinu 1914. Þm. einn hafði átt sæti í Nd. árið 1909 sem þjóðkjörinn og var þá frsm. Árið 1914 er hann orðinn konungkjörinn. Vildi hann þá fara að breyta l. aftur, en forseti greip fram í fyrir honum og spurði hann, hvort hann hefði eigi beitt sér fyrir framgangi sömu l. á þingi 1909. Svaraði þá þm.: „Víst gerði ég það, en ég hélt, að það væru menn með viti í Ed.“ Hér er líkt á komið, nema það er öfugt: Hv. Nd. á að breyta þessu, en mér þykir hljóma illa við, að Nd. eigi að fara að bæta handaverk okkar. Þó ætla ég eigi að fara að deila við hv. þm. Barð. Mun eigi, líða langur tími, áður en unnt er að bæta öðru máli við, og hann hefur heilbrigða skoðun á málinu. Hann minnti mig á eitt atriði og fór aftur í fortíðina til að geta þess, að áður hafi fylgzt að framfærsla og arftaka. Þetta er rétt. En lýtin eru söm, þó að brtt. eigi rétt á sér. Ríkissjóður elur upp óskilgetnu börnin. Kemur því dæmi það, sem hann vildi hafa, til með að staðfesta, að forn venja haldi sér, sú að stofnunin taki á sig framfærsluskylduna. Ég býst þó við, að hv. þm. mundi taka á sig, og vilja gera það, framfærsluna á börnum, sem hann vissi, að hann yrði að taka á sig. Ég geri eigi ráð fyrir, að málið fari til fjhn: En ég minni á eitt atriði, sem hv. þm. gat. Hann sagði, að hann stæði fast með verklegum framkvæmdum í landinu. Það er rétt, að fæturnir bila ekki undir hv. þm. Barð. En hann stendur á þeirri torfunni, sem hrynur áður en varir, og dugir eigi, ef grundvöllurinn bilar. Ég efast eigi um, að hann vilji hafa framkvæmdir í landinu, og hann hefur prýtt kjördæmi sitt, en hann gætir eigi að, á hvaða jarðvegi hann stendur. Mér virðist, að hann sé nýbúinn að fá vestfirzkan jeppabíl. Ég minni hann á gátur Gestumblinda, en frá honum komu engin „vigtar“-orð. Þá á hv. 7. landsk. (FRV ) hér nokkrar brtt. á þskj. 397, og verð ég að segja, að tvær þeirra lít ég sérstaklega hýru auga: 1. og 4. tölul., og mun ég frekar en hitt vilja ljá þeim jáyrði mitt. - En ég vænti þess, að við hv. þm. Barð. förum eigi að deila hvor á annan, því að við eigum tvö dagsverk fyrir höndum og megum þá eiga von á aðsókn.



Ég er með engar ágizkanir um það, að ég tel menn með viti í Ed. Ég held, að allir séu með fullu viti og sumir yfir meðallag, m. a. hv. 11. landsk. Hins vegar er hugarflug hans býsna mikið, sbr. ummæli mín áður. Annars mun ég gera samanburð við frv., þegar hæstv. fjmrh. kemur á fætur. - Munum við hv. þm. Barð. eigi greiða atkv. á annan veg nú, en fyrr. Ég skal þá varðandi brtt. n., 2. tölul., og einnig varðandi ummæli hv. þm. S-Þ. (KK) taka það fram, að hyggja mín er sú, að rökin fyrir henni, sbr. ummæli hv. þm. Barð., séu alveg eðlileg og sannfærandi. Við viðurkennum öll, að framfærsla og erfðaréttur hafi farið saman, og telja menn það eðlilegt. Framfærsluskyldan hefur verið talin eðlileg, nema um væri að ræða börn og foreldra. En erfðarétturinn er takmarkaður með l. frá Alþ. Í brtt. n. er ekki farið lengra en það, að erfðafjárskattur varðandi útarfa, sem eigi fellur ákveðinn arfur, skuli renna í varasjóð Tryggingastofnunar ríkisins. Fjárhæðin er áætluð 300 þús. kr. Kann þó að vera, að hún verði meiri eða minni. Þetta skiptir því eigi höfuðmáll. Vera kann, að síðar verði settar reglur um notkun þessa fjár. - Flv. þm. S-Þ. taldi hæstv. fjmrh. andvígan brtt. Ef svo er, þá er ég fús til að breyta henni, og þyrfti eigi að standa á því. Hv. 11. landsk. gat þess, að ríkissjóður æli upp óskilgetnu börnin og eðlilegt væri því að ríkið hefði enga framfærsluskyldu á herðum sér. En ég veit eigi betur, en ríkisstjórnir hafi sýnt fulla viðleitni í þá átt, að þjóðir þær, sem hersetu höfðu hér á landi, endurgreiði hingað fé það, sem ríkissjóður hefur greitt vegna barna hermannanna. Ég skal ekki fullyrða, hve mikið hefur verið greitt þannig, en ég geri mér beztu vonir í því efni. Hins vegar hefur Tryggingastofnunin framfærslu allra annarra barna, föðurlausra hjónabandsbarna, óskilgetinna barna, munaðarlausra barna, og sá hópur er stærri, en hermannabörnin, sem ríkissjóður hefur greitt fyrir. Held ég því, þegar tillit er tekið til þessa, að þá sé eðlilegt, að þessi brtt. n., sem hún stendur einhuga að, verði samþ. hér. Hv. 8. þm. Reykv. (RÞ) vék að brtt. hv. þm. Barð. á þskj. 331, þar sem lagt er til að gera fæðingarstyrkinn jafnan, og flytur brtt. við hana á þskj. 394, sem ég og hv. þm. Barð. höfum leyft okkur að bera fram brtt. við, á þskj. 428. Hv. þm. taldi, að yrði sú brtt. samþ., þá væri eigi verið að vinna að því að gera jafnan hlut þeirra, sem gr. ræðir um. Ég býst við, að þetta sé flókið mál í hugum manna, og skal rifja það dálítið upp fyrir þeim. Skv. ákvæðum l. nú er enginn munur gerður á aðstöðu kvenna til fæðingarstyrks, hvorki ógiftra né giftra. Hið eina, sem hefur áhrif, er, hvort móðir hefur orðið fyrir vinnutjóni og tekjumissi. Skiptir þá engu máli, hvort konan er gift eða ógift, að öðru leyti en því, að eigi hún mann, sem hefur nægilega ríflegar tekjur, fellur réttur hennar niður til dagpeninga. Mismunurinn á dagpeningunum er því fólginn í eða fer eftir fæðingarstyrknum. Skv. brtt. hv. þm. Barð. á nú að fella þennan mun niður og greiða öllum mæðrum jafnt, án þess að gætt sé efnahags. Ef brtt. hv. 8. þm. Reykv. yrði samþ., þannig að allar ógiftar mæður, sem orðið hafa fyrir vinnutjóni og tekjumissi vegna barnsburðar, eigi að fá hærri fæðingarstyrk, en allar hinar - og það, án þess að gætt sé efnahags, hvort til sé endurkröfuréttur, sem kæmi til viðbótar fæðingarstyrknum, eða eigi, - þá væri með þessu verið að mismuna mæðrunum. Ef gift kona vinnur úti, fær hún ekki hærri styrk, en ógift kona á að fá hann, þó að Tryggingastofnunin leggi hann að vísu út í bili. Má því líta á þetta fé sem bráðabirgðalán, en ekki sem styrk. Öðru máli gegnir um móður, sem eigi feðrar barn sitt. Þá á Tryggingastofnunin engan rétt, þótt hún greiði með barninu. Í öðru lagi á gifta móðirin engan rétt heldur, en stúlkan, sem ekki feðrar barn sitt, á réttinn. - Hér er reyndar eigi um stóra upphæð að ræða. En þetta er óheppilegt fyrirkomulag. Er þá tvennt til: Á að halda gr. óbreyttri, hvort sem um tekjumissi er að ræða eða ekki, eða á eingöngu að greiða hærri styrk, þegar endurkröfuréttur er fyrir hendi? Ég bið afsökunar á því, hversu langan tíma hefur tekið að ræða um þetta við 3. umr. Skal ég þá víkja að forminu. Ég verð að líta svo á, að hér sé um venjulega brtt. að ræða frá hv. 8. þm. Reykv. (RÞ), þ. e., að eðlilegur gangur málsins sé sá, að fyrst sé borin upp til atkv. brtt. mín og hv. þm. Barð., en hún er brtt. við brtt. hv. 8. þm. Reykv., þar næst brtt. hennar við brtt. hv. þm. Barð. á þskj. 331, 3. tölul., en að lokum brtt. hans. Ég mun greiða atkv. móti brtt. hv. þm. Barð., ef brtt. á þskj. 394 væri borin upp síðar, en með brtt. hv. 8. þm. Reykv. Á hinn bóginn gæti ég greitt atkv. með brtt. hv. þm. Barð., ef brtt. mín og hans yrði samþ. og brtt. á þskj. 394 yrði borin upp áður, en greidd væru atkv. um brtt. hv. þm. Barð. á þskj. 331, 3. tölul. Og ég fæ ekki betur séð en að þingmenn eigi rétt á því að láta vilja sinn koma fram við atkvgr. En það er ekki hægt, ef brtt. hv. þm. Barð. er borin upp án þess að bera upp aðra brtt. á undan, sem er við hana. Og ég sé ekki, að hv. 8. þm. Reykv. sé neinum vanda bundinn með það, því að hv. þm. hefur lýst því yfir, að jafnvel þó að hún fengi þessa breyt. samþ. á brtt. hv. þm. Barð., þá mundi hún verða á móti henni, og við því er ekkert að segja. Hún kýs þá heldur þau ákvæði í þessu efni, sem nú eru í gildandi lögum, heldur en brtt. breytta. - Hv. þm. S-Þ. (KK) kvaðst yfirleitt vera fylgjandi brtt. hv. 7. landsk. þm. (FRV) á þskj. 397 og gerði nokkrar þeirra að umræðuefni. Ég drap á þær áður og skal reyna að stytta mál mitt. Hv. þm. tók fram viðvíkjandi fyrstu brtt. á þskj. 397, að hann væri þessum málum kunnugur sem maður verandi viðriðinn sveitarstjórnarmál, sem hv. 7. landsk. þm. einnig er. Ég get skilið, að mönnum, sem fást við sveitarstjórnarstörf, sé kærkomið að losna við skriffinnsku, sem fylgir endurkröfu og innheimtu barnalífeyris. En ég fæ ekki betur séð, en að meira sé úr þessu gert en ástæða er til, undir því fyrirkomulagi, sem nú er. Það kann að vera, að dæmi séu þess í Þingeyjarsýslu., að skrifuð séu sex bréf í sambandi við endurheimtu barnalífeyris, og hv. 7. landsk. þm. talaði um 10 bréf held ég í þessu sambandi. Þetta er líka hugsanlegt. En það er þá eitthvað sérstakt við þetta í einhverjum einstökum tilfellum, því að eftir þeim reglum, sem ég las hér upp og settar hafa verið af atvmrn., þá er sýslumanni í sjálfsvald sett, ef um það er að ræða, að bæði dvalarsveit móður og barns og innheimtusveit sé innan sama umdæmis.

Ég var að tala um aðalreglu..

Þá velur sýslumaður um, hvort hann snýr sér fyrst til framfærslusveitar eða dvalarsveitar, og þá er venjulega farið fyrst í framfærslusveit með þetta, og því hygg ég, að rétt sé að tryggja þann rétt, sem dvalarsveit hefur samkv. l. til endurkröfu gagnvart ríkissjóði. Það er rétt, sem hv. 7.landsk. þm. benti á, að í þeim tilfellum, þar sem mörg sveitarfélög eru samtímis að leita að framfærslusveit eins og sama barnsföður, þar er þetta meiri vinna en ef Tryggingastofnunin fær allar kröfurnar til sín, og það er það eina, sem ég get séð, sem ástæða væri til að breyta, frá þeirra sjónarmiði, sem óska breyt. En þetta væri ekki til að spara skriffinnsku, heldur að koma henni frá sveitarstjórnunum og yfir til Tryggingastofnunarinnar. Ég óttast, að það geti jafnvel farið svo, af því að þetta er komið í nokkuð viðunanlegt horf nú, - að skriffinnskan verði meiri í þessum efnum, en hún nú er, ef þessu er safnað öllu á einn stað, því að það er mjög orðum aukið, að þetta sé svo umfangsmikið sem látið er í veðri vaka. - Ég skal svo láta útrætt um þetta. Það kann að vera rétt hjá hv. þm. S-Þ., að það sé ekki svo hættulegt fyrir Tryggingastofnun ríkisins að samþ. 2. tölul. brtt. á þskj. 397, af því að þar sé aðeins um heimild að ræða. En ég vil vekja athygli á því, að þessi lög eru í því formi yfirleitt, að hér er um heimildir að ræða, sem ætlazt er til, að séu notaðar, nema alveg sérstakar ástæður séu fyrir hendi, sem valdi því, að ákvæði l. séu ekki uppfyllt. Þess vegna mundi vera þess að vænta, og að eðlilegum hætti, að af flestum þeim samlögum og sveitarfélögum, sem hlut eiga að máli, verði þessi heimild notuð, ef ekki mæla sérstakar ástæður gegn því. Nú er það svo, að samkv. 92. gr. tryggingal., sem ekki er framkvæmd, er Tryggingastofnuninni heimilað að greiða hjúkrunarkostnað hjá samlögum að einhverju leyti. En til þess að bæta úr því, að þetta er ekki komið til framkvæmda, er heimildin tekin um sjúkradagpeninga giftra kvenna. Það er því ekki hægt að neita því, að ef hvort tveggja er heimilað, þá er lengra gengið í þessu efni ,en til hefur verið ætlazt af löggjafanum í upphafi. Og ég sé ekki heldur, að knýjandi nauðsyn sé fyrir hendi í þessum efnum. Að sjálfsögðu getur Tryggingastofnunin létt undir með sjúkrasamlögunum í þessu efni. En að vísa sveitarfélögum, við skulum segja bæjarstjórnum, öllum fyrst á Tryggingastofnunina, með heimild handa henni til þess að taka þátt í kostnaði við að greiða hjúkrunarkonum eða aðstoðarstúlkum, sem væru við starfsemi í þessu sambandi í bænum, teldi ég ákaflega varasamt. Þannig er ástatt hér í Reykjavík, að starfsemi Líknar, sem er heilsuverndarstöð hér í bænum, er haldið uppi af sjúkrasamlaginu, bæjarsjóði og ríkissjóði, sem leggja fram einn þriðja hluta hver aðili af því, sem þessi stofnun kostar. Þessi stofnun ræður svo stúlku og hjúkrunarkonu til starfa, til þess að ganga út um bæinn. Og svipað er hugsað fyrirkomulag á öllum þeim stöðum, þar sem slíkar stöðvar eiga að vera starfandi. Ég sé ekki ástæðu til að auka við löggjöfina í þessu sambandi, meðan heilsugæzlukafla tryggingal. er frestað, og meðfram er það, það sem hefur orðið til þess, að greiddir hafa verið dagpeningar til sjúkra kvenna. Væri það þá ætlun hv. þm. S-Þ., að starfsemi Líknar félli niður í þessu efni og að bæjarsjóður tæki þetta að sér upp á það að fá greitt tillag til þess frá Tryggingastofnun ríkisins, en að það yrðu greiddir sjúkradagpeningar til giftra kvenna eftir sem áður? Því að það fylgir ekkert um þetta hér í brtt. hv. 7. landsk. þm. Ég held, að hvorki sé rík þörf fyrir hendi í þessum efnum né heldur ástæða til þess, nema samtímis séu gerðar breyt. á l., að taka þetta ákvæði inn, sem sett er fram í 2. tölul. þessarar brtt. Það er satt, að hér er um heimild að ræða. En þessi lög eru heimildarlög, sem ætlazt er til, að séu notuð, nema sérstaklega standi á. Um 4. brtt. á sama þskj., sem hv. þm. S-Þ. mælti einnig með, hef ég litlu við að bæta það, sem ég sagði hér í fyrri ræðu minni við þessa umr. Ef þessi brtt. væri samþ., er alveg horfið frá þeirri grundvallarreglu, sem lögð er í l., sem sé þeirri, að það skuli ekki vera byggt á mati í hverju einstöku tilfelli, hvort sveitarstjórnin greiði þetta eða ekki, heldur er gert ráð fyrir, að þeir, sem hafa svo lágar tekjur, að þeir ekki komast í skatt, skuli eiga rétt á því, að iðgjöldin séu greidd fyrir þá. Aðrir þurfa að sækja um þetta, og þá metur sveitarstjórn í hverju tilfelli, hvort ástæða sé til þess að verða við umsókninni. En þeir, sem svona tekjulágir eru, eiga réttinn á því, að iðgjöld þeirra séu greidd fyrir þá, ef þeir vilja nota hann. Nú er bezt að segja frá því, að fram til þessa hefur víðast hvar á landinu þessi gr. l. ekki valdið sveitarstjórnum neinum óþægindum og varla nokkrum óeðlilegum fjárútlátum. En hitt er rétt, að eins og tekjuframtölum hefur verið háttað, er kannske þörf á að búa hér betur um, en gert er einmitt í sambandi við það, sem hv. þm. S-Þ. drap á hér áðan, hvernig hagað er framtölum hjá sumu fólki, nefnilega unglingum, sem eru komnir yfir 16 ára aldur og dvelja á heimilum foreldra sinna - og hann bætti við bústýrum og kannske fleiru vistráðnu fólki. En ákvæði eru sett í brtt. n., sem ætlazt er til, að girði fyrir, að þetta verði misnotað. Nú er framkvæmd á þessu þannig, að þegar skattanefnd semur skattaskrá, þá er jafnframt tekin upp sérstök skrá yfir þá, sem annaðhvort ekki greiða skatt eða hafa svo litlar skattskyldar tekjur, að þeir komast undir ákvæði 109. gr. Og iðgjöld þessara manna getur umboðsmaður trygginganna innheimt hjá hlutaðeigandi sveitarsjóði, ef þessir menn ekki sjálfir greiða þau. - Nú er það einnig rétt, sem hv. þm. S-Þ. sagði, að þegar skattur er á lagður og framtöl prófuð, þá kemur fram, að ýmsir framteljendur eru alveg á takmörkunum með að lenda í skatti. Í þeim tilfellum skiptir sjálfur skatturinn engu máli, því að hann mundi verða svo lítil upphæð. En hins vegar skiptir það verulegu máli fyrir viðkomandi sveitarsjóð, hvort maðurinn öðlast rétt til þess að sveitarsjóður greiði iðgjald fyrir framteljandann eða ekki. Og ég veit, að á mörgum stöðum hefur þetta orðið til þess, að skattan. hafa gengið betur eftir því, að framtölin séu rétt heldur en áður var, einmitt til þess að girða fyrir, að á óréttmætan hátt kæmu byrðar á viðkomandi sveitarsjóði. Þó er sums staðar misbrestur á í þessu efni og þá sérstaklega fyrir það, að fæði, húsnæði og önnur slík fríðindi eru ekki rétt metin af skattan. Þess vegna er lagt til í brtt. n. við frv., að sveitarstjórnir geti skotið gerðum undirskattan. í þessu efni til yfirskattan., og fæ ég ekki betur séð, en að það sé eðlilegt. Hinn, sem er ekki á skattskrá og þess vegna hefur rétt til þess, að sveitarsjóður greiði fyrir hann iðgjald, hann hefur enga ástæðu til að áfrýja til yfirskattan. Og viðkomandi brtt. frá hv. 7. landsk. í þessu sambandi þá held ég, að rétt væri að sannreyna fyrst, hvort ekki næst æskilegur árangur í þessu sambandi með því að samþ. brtt., sem n. leggur til. Að hverfa frá ákveðinni, fastri venju í þessu efni finnst mér slæmt. Ef þessi 4. brtt. hv. 7. landsk. þm. er samþ., þá eiga þeir, sem vegna slysa, sjúkdóms, örorku, elli eða ómegðar hafa eigi haft tekjur, er nægi þeim til framfæris og skylduliði þeirra, að eiga rétt á því, að sveitarstjórn greiði fyrir þá iðgjöld. Væntanlega yrðu þeir þá, ef þetta væri samþ., að sækja um þetta, og svo yrðu sveitarstjórnir að meta, hvort um þessar ástæður væri að ræða. Ef atvinnuleysi veldur þessu, að framteljandi er svona tekjulágur, þá á viðkomandi aðili hins vegar eftir brtt. ekki að fá réttinn til þessarar undanþágu frá iðgjaldagreiðslu, heldur aðeins í þessum fernum tilfellum, sem þarna er um að ræða. Og ekki aðeins á sveitarstjórn, eftir brtt. hv. 7. landsk. þm., að meta, hvort þessi skilyrði eða tilfelli eru fyrir hendi, sjúkdómar, slys, örorka eða elli, heldur á hún líka að meta og hafa óbundnar hendur í þeim efnum, hvaða tekjur maðurinn þurfi að hafa, til þess að það nægi til framfæris honum og hans skylduliði. Í gildandi l. er viðmiðun í þessu efni, sem er lág að vísu, en ekki látin gilda tilviljun með handahófi hjá mismunandi sveitarstjórnum. Ég vil ekki mæla með því að svo stöddu, að þessi brtt. sé samþ., heldur brtt., sem af n. hefur verið borin fram við frv. Og ég held, að það sé rétt að vita, hvernig ákvæði brtt. n. reynast í framkvæmd í þessu efni, áður en horfið er frá því að hafa fasta viðmiðun í l. um þetta efni. Um 5. brtt. hv. 7. landsk. þm. vil ég segja það, að ég mun greiða henni atkv. mitt, án þess að ég sé þó öruggur um, hvernig hún mundi reynast. Þetta er nokkuð flókið mál. Með þessu ákvæði er sveitarfélögum veittur réttur til skattálagningar eins og í gr. segir. Hann er óvenjulega hár. En ég sé ekki, að það sé til skaða. Um 6. brtt. er ekki mikið að segja. Hún er, að mér virðist, eins konar eftirrekstur á forstjórann út af því að hafa ekki verið búinn að koma þessu verki í kring. Annars verður þetta gert, hvort sem brtt. er samþ. eða ekki. Þá er það ekki fleira, sem ég hef um þessar brtt. að segja. En um 3. brtt. á þskj. 397 vil ég endurtaka það, sem ég sagði síðast, að það, sem mér finnst í raun og veru aðalatriðið í því sambandi, er ekki, hvort þessar framkvæmdir verða gerðar, heldur, hvort það á að létta skyldum til framkvæmda í þessum efnum af sveitarfélögum eða héruðum, sem ég tel, að á þeim hvíli, og þessar framkvæmdir verði færðar yfir á Tryggingastofnunina, sem samkv. l. er ekki ætlazt til, að hafi þetta með höndum eins og hér er gert ráð fyrir. Ég fæ ekki betur séð, ef sú stefna verður ofan á, en að þá væri alveg eðlilegt að halda áfram á sömu lund, þannig að ætlazt væri til þess, að Tryggingastofnunin byggði elliheimili, sjúkrastöðvar; heilsuverndarstöðvar og annað þessu líkt, því að það væri hliðstætt við þetta, sem hér er lagt til í 3. brtt. á þskj. 397 frá hv. 7. landsk. þm. Þetta var þaulrætt, þegar löggjöfin var undirbúin, og niðurstaðan varð sú, að ákveðið var að aðgreina fjárhagshlið trygginganna frá framkvæmdum í þessum efnum, þannig að annar aðili sæi um framkvæmdirnar, en svo mundi Tryggingastofnunin leggja sitt lið til þeirra, eftir vissum reglum.



Herra forseti. Ég get þakkað hv. 4. þm. Reykv. (HG) fyrir hans ummæli um mínar brtt., vel flestar, og ekki síður hv. þm. Barð. og hv. þm. S-Þ., sem lýsti sig fylgjandi þeim sumum a. m. k., og hv. þm. Barð. tók fram, að hann væri fylgjandi andanum í 3. brtt. minni og lýsti áhuga sínum á framkvæmdum í þeim efnum. Hv. 4. þm. Reykv. óttast mjög, að skriffinnska, sem hann viðurkennir, að sé nú til í sambandi við innheimtu barnalífeyris, kunni að lenda á Tryggingastofnun ríkisins, ef mín brtt. verði samþ. Hv. þm. S-Þ., sem er þaulreyndur sveitarstjórnarmaður, hefur fært svo skýr og sterk rök fyrir því, að það sé ástæða til að létta af óþarfri skriffinnsku, sem á sér stað nú vegna núgildandi ákvæða m. a. í tryggingalöggjöfinni viðkomandi innheimtu þessa lífeyris. Hann gerði þetta svo vel og ljóslega og nefndi dæmi þess, hve mörg bréf þarf að skrifa að óþörfu út af þessu í einstökum tilfellum. Ég held, að hv. 4. þm. Reykv. geri allt of mikið úr því, að þessi skriffinnska mundi lenda á Tryggingastofnuninni, eftir að sú breyt. væri gerð, sem þessi brtt. felur í sér, en þessi brtt. gengur út á það að losna við einn liðinn í þessari innheimtukeðju, sem er ekki nauðsynlegur, losna við, að dvalarsveit barnsmóður hafi nokkur afskipti af innheimtunni, því að það er öllum ljóst, að það er ekki eðlilegt, að dvalarsveit barnsmóður fari að taka að sér innheimtu hjá framfærslusveit barnsföður, því að það er sú framfærslusveit, sem endanlega á að greiða þetta. Hitt gæti auðvitað hv. 4. þm. Reykv. sagt, að áður hafi það verið svo, að sveitarfélögin hafi haft þetta eingöngu með höndum og þetta komi, strangt tekið, ekki við Tryggingastofnun ríkisins. En með 27. gr. tryggingal. var einmitt opnaður þessi möguleiki, að barnsmæður gætu snúið sér til Tryggingastofnunarinnar, í stað þess að þær höfðu áður getað snúið sér til dvalarsveitar sinnar eingöngu í þessum efnum. Og mæður nota það heldur að snúa sér til Tryggingastofnunar ríkisins, en til sinnar dvalarsveitar. Dvalarsveitir þeirra eru því orðnar óþarfur aðili í þessu efni, vegna þess að mæður sem hér er um að ræða, snúa sér beint til Tryggingastofnunar ríkisins, og þá er auðvitað einfaldara, að sá aðili taki að sér innheimtu hjá barnsföður. Það er misskilningur hjá hv. 4. þm. Reykv., að þessar innheimtur þyrftu allar að dragast til innheimtustofnunar trygginganna hér í Reykjavík sjálfri. Innheimtumenn á hverjum stað á landinu eiga að snúa sér beint til viðkomandi framfærslusveita, hvar sem þær eru á landinu. Þess vegna held ég ekki, að það komi til þess, að neitt þurfi að bætast við starf Tryggingastofnunarinnar vegna þessara starfa, þó að mín brtt. væri samþ. Um 2. brtt. mína vil ég aðeins vekja athygli á því, að í 13. gr. frv. er aðeins um heimildir að ræða. Á þetta hefur verið bent hér ljóslega af öðrum. En ég vil enn fremur benda á, að þær heimildir eru svo takmarkaðar í gr., að það er aðeins í fáum tilfellum, sem þetta kemur til greina. Það stendur í 13. gr. frv., að þetta sé því aðeins heimilt, að skilyrði 2. málsgr. 40. gr. l. sé fyrir hendi, sem er, að kona, sem sækir um sjúkrabæturnar í þessu tilfelli, færi sönnur á það, að maður hennar geti ekki séð henni farborða. Ég held, að þessi heimild sé svo þröng, að ekki þurfi að óttast, að í mörgum tilfellum þurfi að greiða sjúkrabætur eftir þessari gr., þó að Tryggingastofnunin hafi viðkomandi þeim stöðum, sem um getur í brtt, minni, heimild til þátttöku í kostnaði við hjúkrunarkonu eða aðstoðarstúlku í sambandi við veitta aðstoð á vegum sjúkrasamlaga eða sveitarstjórna, samkv: brtt. minni, til handa giftum konum í veikindatilfellum þeirra. Og Tryggingastofnunin ætti auðvelt með að fá upplýst, hvort slík aðstoð hefði verið veitt í þeim örfáu tilfellum, þar sem konur eiga rétt á sjúkrabótum samkv. 13. gr., sem þessi brtt. mín er við. Ég sé ekki, að það þurfi neitt að óttast, að Tryggingastofnunin hafi það ekki í hendi sér að greiða ekki sjúkrabætur, ef hún fær upplýst, að fullnægjandi sjúkrahjálp hafi verið veitt, sem hún sé búin að veita styrk til áður. Ég sé því enga ástæðu til að óttast það, að um óþarfan kostnað verði að ræða, þó að heimilað verði, að Tryggingastofnunin taki þátt í kostnaði við starf hjúkrunarkvenna samkv. minni brtt., sem er í fullu samræmi við 92. gr. tryggingal., sem því miður, allur sá kafli, hefur ekki komið til framkvæmda enn. Þá sé ég ekki annað, en að það sé óþarfur ótti við vondar sveitarstjórnir, sem kemur fram hjá hv. 4. þm. Reykv., þegar hann ver löngum tíma til þess að tala á móti því, að 4. brtt. mín sé samþ. Ég sé ekki annað, en að þau tilfelli, sem talin eru upp í 4. brtt. minni, séu einmitt þau tilfelli, sem sé gegnumgangandi gegnum öll tryggingalögin, að menn eigi rétt á bótum í sambandi við, þ. e. vegna slysa, sjúkdóms, örorku og þegar ellin sækir að. Og auk þess vil ég láta taka tillit til ómegðar, en það er yfirleitt ekki í tryggingal. tekið tillit til þeirra hluta, ekki heldur atvinnuleysis. Það eru ekki til atvinnuleysistryggingar, og þarf því ekki hv. 4. þm. Reykv. að setja það út á till., að þar sé ekki tekið tillit til atvinnuleysis. Ég sé ekki annað, en að það sé nógu vel tryggt með þessum ákvæðum, að sveitarstjórnir greiði iðgjöld fyrir þá, sem nokkur ástæða sé til að greiða iðgjöld fyrir. Og þó að gert sé ráð fyrir, að það eigi að sækja um þetta, þá er það ekkert nýtt, sem þar kemur fram. Ég veit ekki annað, en að Tryggingastofnun ríkisins hafi látið menn sækja um bætur samkv. tryggingal., og ég sé ekki annað, en að það eigi hér líka að koma til greina, því að þetta, að greiða iðgjöld fyrir mennina samkv. 109. gr. l., eru líka bætur. Hv. 4. þm. Reykv. hefur ekki lagt beinlínis móti öðrum till. mínum en þeim, sem ég hef nú, rætt um, en ég tel, að þær hafi áður fengið svo mikilsverðan stuðning hjá þeim mönnum, sem hafa gert þær að umtalsefni, að ég tel ekki þurfa að bæta neinu þar við. Kem ég þá að 3. brtt. minni, sem hv. 4. þm. Reykv., hv. þm. Barð. og hv. 8. þm. Reykv. hafa gert brtt. við, sem í rauninni er frávísunartill. Ég get ekki sætt mig við þessa brtt. af þeirri ástæðu, að ég tel, að Tryggingastofnun ríkisins ætti að fá nánara aðhald um þær framkvæmdir, sem henni ber að gera í þessum efnum. Ég hygg, að ég hafi sýnt fram á það í gær, að í tryggingalöggjöfinni frá 1946 eru beinlínis ákvæði, sem sýna, að löggjafinn hefur ætlazt til þess, að Tryggingastofnunin hæfist þá þegar handa í þessum efnum, og í bráðabirgðaákvæðum þeirra eru ákvæði, þar sem gert er ráð fyrir, að sett verði lög um opinbera aðstoð við öryrkja, þ. e. öryrkja, sem hafa misst 75% starfsorku sinnar, og það er þessi hópur öryrkja, sem er meira og minna hæfur til vinnu þrátt fyrir þessa örorku., sem þeir hafa við að búa. Mér þykir gott, að komið hefur í ljós viðurkenning hjá öllum meðnm. í þá átt, að nauðsyn sé á framkvæmdum í þessum efnum. En mér er það ekki nóg. Þessi brtt. minnir mig helzt á hljóð, sem stundum heyrist í mjög syfjuðum mönnum, sem hefur verið stjakað við, en geta þó ekki vaknað til fulls. Tryggingastofnun ríkisins virðist í þrjú ár ekki hafa gert neitt í þessum efnum, þrátt fyrir nauðsynina á framkvæmdum. Með brtt. er aðeins kveðið á um, að hún skuli fyrir lok þessa árs láta fara fram athugun á vinnugetu öryrkja. Þessa athugun var sjálfsagt að gera um leið og örorkutapið var metið hverju sinni, því að það er sjálfsagt að meta vinnugetu manna um leið og örorkumat fer fram. Ég tel því, að þetta verk, að láta þetta mat fara fram, sé ekkert þrekvirki. Mætti ljúka því fyrir næstu áramót, og verður ekki hjá því komizt, að Tryggingastofnunin sjálf geri ýmsar ráðstafanir fyrir allt landið í heild fyrir þetta fólk. - Hv. 4. þm. Reykv. leggur á það höfuðáherzlu, að Tryggingastofnun ríkisins hafi ekki í höndum framkvæmdir í þessum efnum, heldur lendi þær á sveitarstjórnum yfirleitt. En ég er sannfærður um, að aldrei verði hjá því komizt, hvaða athugun sem fer fram á því, að Tryggingastofnun ríkisins annist athuganir í þessum efnum. Í sveitum landsins eru nú á annað þúsund manns örorkubótaþegar, með meira en 200 börn á framfæri sínu, og ég er sannfærður um, að fyrir þetta fólk. er ekki nóg, að sveitunum sé gert að skyldu að gera ráðstafanir til þess að koma því í atvinnu. Hér væri tilvalið, að Tryggingastofnun. ríkisins hefði námskeið, sem væru sérstaklega ætluð þessu fólki, þar sem því væru kennd þau störf, sem það gæti leyst af hendi og unnið á þeim stöðum, þar sem það býr. Væri alveg tilvalið, að Tryggingastofnunin héldi uppi slíkum námskeiðum úti um land. Ég get vel skilið, að Tryggingastofnun ríkisins vilji koma þessu af sér, en það er ekki hægt að ætlast til, að sveitarfélög úti um land taki þessar framkvæmdir að sér. Það er Tryggingastofnunin, sem verður að taka að sér framkvæmdina hvað þetta snertir. Hitt má segja, að í Rvík sé svo stór hópur öryrkja, að það standi Reykjavíkurbæ næst að gera þetta. En það þarf að gera tilraun í þessum efnum, sem engum stendur nær að gera, en Tryggingastofnun ríkisins. Ég ætlast ekki til, að farið verði geyst af stað, heldur ætlast ég til, að byrjað verði smátt, en það þarf að gera tilraun, og Tryggingastofnunin á að gera hana, en ekki sveitarfélögin. Það er fyrir mér aðalatriði málsins. Hitt er viðurkennt af öllum, að það er hægt að koma miklu til leiðar til þess að létta gjöld tryggingasjóðs, sem eru orðin gífurlega mikil, komin á sjöundu milljón, með því að veita öryrkjum kost á vinnu, sem væri þeim miklu hollara og betra. Það mætti líka benda á, að eins og nú er, er það Tryggingastofnun ríkisins, sem á mest á hættu. Ég get nefnt dæmi. Ég þekki mann, sem þessa dagana verður vafalaust úrskurðaður 75% öryrki. Þetta er maður á mínum aldri, sem á 5 börn, og þegar hann verður úrskurðaður öryrki, fær Tryggingastofnunin að greiða með honum um 12 þúsund kr. á ári. Þessi maður hefur mikla starfsgetu, en það verður enginn, sem gæti útvegað honum vinnu, eftir að hann er kominn á full örorkulaun með fjölskyldu sína. Og þá gerist það, að hann sættir sig við að fá þessa upphæð greidda í peningum, en hvorki hann né neinn annar hefst handa um að útvega þessum gigtveika manni starfa, sem hann geti unað við. Það vill enginn gera, en Tryggingastofnunin verður framvegis að greiða honum 12 þús. kr. á ári. Ég er sannfærður um, að þessum manni og mörgum fleirum væri hollara, ef þeim væri gefinn kostur á vinnu í stað þessara bóta, þó að þær hafi gert stórkostlega mikið gagn. Ég ætla svo ekki að deila meir við hv. 4. þm. Reykv. um þessa till. Ég þakka þm. ýmsum fyrir þá viðurkenningu, sem hefur komið fram í ræðum þeirra, að nauðsynlegt sé að hefjast handa í þessum efnum. Hv. 4. þm. Reykv. hefur helzt við þetta að athuga, að of miklar kröfur yrðu gerðar til Tryggingastofnunar ríkisins í þessum efnum, ef brtt. mín yrði samþ., sem er í raun og veru það eina, sem ég teldi, að kæmi að fullu gagni.



Það eru aðeins örfá orð til þess að leiðrétta þann leiðinlega misskilning, sem kom fram hjá hv. 11. landsk. þm., að 2. till. á þskj. 395 væri borin fram hér sem einhvers konar málamyndatill. í trausti þess, að hún yrði síðar felld í hv. n. Ég veit ekki, hvar hv. þm. hefur verið, þegar ég mælti fyrir þessari till., en ég get fullvissað hann um það, að þessi till. er borin fram í fullri alvöru af minni hálfu, og bak við hana stendur fullur baráttuhugur að bera hana aftur fram, þar til hún er viðurkennd á Alþingi. Röksemdafærsla hans í sambandi við framfærsluskylduna var líka röng. Óskilaarfur, sem rennur í ríkissjóð, er fé þeirra arftaka, sem ekki finnast. Hefur þm. sönnun fyrir því, að niðjar þeirra aðila séu ekki einmitt á framfæri Tryggingastofnunar ríkisins? Ég tel ekki útilokað, að einhverjir þeirra niðjar njóti styrks frá Tryggingastofnuninni, og er því eðlilegt, að þetta fé renni til ríkissjóðs. Ummæli hv. þm. um börn erlendra setuliðsmanna eru líka röng. Framfærsla þeirra barna hvílir ekki á ríkissjóði Íslands, heldur á erlendum setuliðsmönnum, sem eiga þau börn, og ríkissjóður á kröfur á þá menn, og eru þessi ummæli því röng. Ég vil svo að síðustu lýsa því yfir, að ef svo skyldi fara, að ég persónulega ætti eitthvert fé, þegar ég fer héðan, til þess að renna annaðhvort til Tryggingastofnunarinnar eða í ríkissjóð, eftir að búið væri að samþ. þessa till., þá væri mér það miklu meira gleðiefni að vita það renna til Tryggingastofnunarinnar, sem tryggir kjör þeirra, sem bágast eiga í þessu landi, en sjá það fara í ríkissjóð til þess að verða notað sem eyðslufé, sem ég aldrei samþykki, ef ég hef sjálfur ástæðu til, og ég er sannfærður um, að hugarfar þessa hv. þm. er á sama veg.