Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti tilkynnir að frumvarp um virðisaukaskatt, 45. mál á þskj. 45, frá Magnúsi Þór Hafsteinssyni og fleirum er kallað aftur.

Forseti vill geta þess að að loknum 15 fyrstu dagskrármálunum hefst umræða utan dagskrár um samkeppnisstöðu Vestmannaeyja og landsbyggðarinnar. Málshefjandi er hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Hæstv. iðnaðarráðherra Jón Sigurðsson verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Ég hef óskað eftir því að hér fari fram umræða um byggðamál sem ekki hefur farið mikið fyrir í umræðum á þingi, a.m.k. ekki í vetur, þó að mikil þörf hafi verið fyrir hana. Það gleymist stundum í umræðu um byggðamál að geysileg verðmæti eru í því fólgin að landið sé í byggð og það eru mikil verðmæti sem tapast eftir því sem byggð í landinu dregst saman. Stjórnvöld hafa stóru hlutverki að gegna í þessum málum til að tryggja að byggðir geti þróast á eðlilegan hátt. Að sjálfsögðu hafa stjórnvöld það ekki ein í hendi sér hvernig byggðir þróast en það skiptir miklu máli hvaða ákvarðanir eru teknar, hvernig þær eru teknar og hvaða markmið eru sett. Undanfarin missiri hefur fólki á landsbyggðinni fækkað verulega. Það á rætur sínar að rekja til margvíslegra þátta sem verða ekki tæmdir hér í stuttri umræðu en það er alveg ljóst að sumt er af manna völdum, annað ekki, sumt vegna ákvarðana stjórnvalda og annað ekki. Má taka sem dæmi að þó að þessi umræða fari kannski ekki út í sjávarútveg einan og sér fækkaði á árabilinu 1998–2004 störfum í sjávarútvegi í Vestmannaeyjum um tæplega 50%, á þessum sex árum, þ.e. sú hagræðing sem hefur hlotist af núverandi kerfi bitnar af miklum þunga á þessum byggðarlögum. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það hvaða áhrif svona breytingar hafa í för með sér. Það er einnig ljóst að byggðamál hafa ekki verið í neinum forgangi hjá ríkisstjórninni og einkum hvað varðar samgöngumál þar sem sáralitlir fjármunir hafa verið settir í þann málaflokk. Tekjur af samgöngum almennt og bifreiðum og ökutækjum slaga hátt í 50 milljarða á ári en framlög hafa verið þetta 11–12 milljarðar til allra vegamála í landinu. Menn sjá að þetta hefur ekki verið í miklum forgangi. Virðulegi forseti. Ég kem sérstaklega upp til að ræða stöðu Vestmannaeyja sem hafa ekki farið varhluta af þessari þróun frekar en önnur byggðarlög. Það má taka sem dæmi að á undanförnum 15 árum hefur íbúum í Vestmannaeyjum fækkað úr 5 þús. í 4 þús. og mér er til efs að nokkurt byggðarlag hafi misst svo stóran hluta af íbúum sínum eða svona háa íbúatölu. Margt kemur til. Í fyrsta lagi er alveg ljóst að samgöngur hafa ekki þróast á eðlilegan hátt á undanförnum árum og þótt ýmislegt hafi verið gert varðandi Herjólf og endurbætur á fjölgun ferða o.s.frv. er ljóst að fargjöld og annað þess háttar og aflagning strandflutninga hefur leitt til þess að Herjólfur getur ekki lengur sinnt þeim verkefnum sem hann þarf að sinna. Má taka sem dæmi að sú tæplega 11% fargjaldahækkun sem varð um daginn mun auka kostnað á öllum aðföngum til Eyja og fara langt með að uppræta þann ávinning sem Vestmannaeyingar kynnu að hafa af lækkun virðisaukaskatts um næstu mánaðamót. Það er ekkert minna, virðulegi forseti, sem þetta kann að hafa í för með sér. Það er mjög mikilvægt að fá viðhorf stjórnvalda til þess að Vestmannaeyingar greiði sama gjald fyrir ferð sína um þennan þjóðveg og aðrir Íslendingar gera þegar þeir aka þjóðvegi í landinu. Í annan stað urðu Eyjamenn fyrir miklu áfalli um daginn þegar skipalyftan í Vestmannaeyjum hrundi en hún var byggð upp í samstarfi ríkis og bæjar fyrir 25 árum þar sem ríkið lagði til 60% og bærinn 40%. Nú liggur fyrir, virðulegi forseti, að það þarf að endurbæta þessa lyftu og það er ekkert því til fyrirstöðu að ráðist verði í þessar endurbætur nema fjármagn að komi frá stjórnvöldum til þess í sama mæli og þegar lagt var af stað í upphafi að byggja upp lyftuna. Hér er um að ræða verkefni sem án efa kostar á bilinu 300–500 millj. Það er ljóst að bærinn mun ekki gera þetta einn. Það er einnig ljóst að fyrir liggja úrskurðir frá Samkeppnisstofnun þess efnis að ekkert sé því til fyrirstöðu að ríkið leggi þessa fjármuni í þetta verkefni, svo framarlega sem rekstur lyftunnar verði boðinn út. Því hef ég leyft mér, virðulegi forseti, að bera upp nokkrar spurningar við hæstv. byggðamálaráðherra um þessi málefni. Ég hef komið þeim til hans skriflega og þar sem tíma mínum er lokið reikna ég með að hæstv. ráðherra 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hefja þessa umræðu. Það er vissulega ástæða til að ræða um stöðu, horfur og þróun byggðar og atvinnulífs og menningarlífs úti á landsbyggðinni. Umræðan snýr auðvitað að verulegu leyti að opinberum framlögum, opinberum aðgerðum á þessu sviði. Það er ástæða til að taka það fram, eins og menn reyndar vita, að framlög í því skyni koma víða fram í fjárlögunum, bæði í byggðaáætlun, samgönguáætlun og undir liðum einstakra ráðuneyta og hafa vaxið myndarlega á undanförnum árum. Vestmannaeyjar hafa að sjálfsögðu skýra sérstöðu meðal þéttbýlisstaða og byggðarlaga, landshættir skapa þeim ótvíræða sérstöðu í öllu sem lýtur að flutningum og samgöngum. Framfarir í vegamálum, samgöngumálum annars staðar, hafa þar af leiðandi áhrif á stöðu Vestmannaeyja og Vestmannaeyinga. Að sumu leyti má segja að byggðin þar hafi fyrir vikið staðið hallari fæti en áður hefur verið og þetta bitnar sjálfsagt á samfélaginu þar. Í þessu ljósi geta allir skilið það að Vestmannaeyingar lýsi óánægju sinni þegar sérstakar truflanir verða á flugsamgöngum eða sjóflutningum og þegar gjaldskrárhækkanir verða. Sjóflutningar til Vestmannaeyja eru nú niðurgreiddir og það er viðleitni til þess að koma til móts við þessa sérstöðu og virða það, eins og kemur fram í einni spurningu hv. þingmanns, að það sé sem líkast því sem er þegar um þjóðveg er að ræða en að sönnu verða þar alltaf mjög mörg álitamál. Samgöngurnar eru auðvitað lykilþáttur í lífsbaráttu, menningarlífi og þjóðlífi Eyjamanna. Það þarf að auka flugsamgöngurnar, tryggja þær sem allra best, jafnt í mannflutningum sem í vöruflutningum, bæði beint til og frá Reykjavík. Einnig gegnir Bakkavöllur sjálfsagt mjög mikilvægu og jafnvel vaxandi hlutverki. Af hálfu Eyjamanna hefur því oft verið lýst hversu mikil þörf er fyrir nýtt og hraðskreiðara og stærra flutningaskip en þeir hafa haft um skeið til þessa. Þetta er auðvitað eitthvert mikilvægasta málið sem Vestmannaeyingar hafa vakið athygli á að undanförnu og kemur líka fram í einni spurningu hv. þingmanns. Ríkisstjórnin hefur margsinnis rætt þetta mál að undanförnu og ég fullvissa menn um að innan hennar er mikill skilningur á þessum óskum og þörfum. Rétt er og að hafa það í huga að athuganir eiga sér stað á hugsanlegum framtíðarmannvirkjum á Bakkafjöru gegnt Heimaey en niðurstöður þeirra liggja hins vegar ekki fyrir enn sem komið er. Það er verið að endurskoða hafnalög, hef ég heimildir um, og þar á meðal er fjallað um ákvæði um skipalyftumannvirki og upptökumannvirki og ég geri ráð fyrir því að hafi erindi borist - sem ég veit ekki um og hafði ekki tök á að kynna mér fyrir þessa umræðu því að ég vissi ekki um spurningarnar fyrr en í hádeginu - til Byggðastofnunar treysti ég því að um það verði fjallað þar á eðlilegan og málefnalegan hátt. En ég minni á að það eru mjög sterkar reglur og takmarkanir og skorður sem settar eru við opinberum stuðningi í reglum um Evrópska efnahagssvæðið. Hv. þingmaður nefndi það í ræðu sinni að hefðbundnar atvinnugreinar í Eyjum hefðu fækkað starfsliði eins og verða vill og menn þekkja í hagræðingu og tækniþróun og þá leggjum við aukna áherslu á nýsköpun sem komi í staðinn. Iðnaðarráðuneytið sem fer með byggðamál telur mikilvægt að unnið verði í byggðarlögunum á grundvelli vaxtarsamninga til að efla og styrkja byggðir og atvinnulíf. Vaxtarsamningar eru ekki aðeins sameiginleg fjárframlög ríkissjóðs, sveitarfélaga og fyrirtækja til sameiginlegra skilgreindra verkefna, heldur byggist vaxtarsamningur umfram allt á því að forsjá og forusta fer til heimamanna. Í nýlegum vaxtarsamningi sem Vestmannaeyingar eiga aðild að eru talin upp fjöldamörg mikilvæg verkefni til eflingar og styrkingar byggð og atvinnulífi í Vestmannaeyjum en tímans vegna get ég ekki talið þau upp að sinni.

Frú forseti. Ég tek mjög undir þau orð hv. þingmanns og málshefjanda hér, Lúðvíks Bergvinssonar, þegar hann sagði að byggðir og búseta væru í sjálfu sér auðlegð. Byggð og búseta um land allt er auðlegð sem við þurfum að standa vörð um og hefur hallað á í tíð þessarar ríkisstjórnar. Hann vakti athygli á stöðu Vestmannaeyja sérstaklega, samkeppnisstöðu þeirra og því hvað þær eru háðar nánast eingöngu sjóflutningum, bæði á fólki, bílum og vörum. Einmitt nýverið voru þessi gjöld hækkuð. Er ekki Herjólfur hluti af samgöngukerfi landsmanna? Á að refsa fólki fyrir að búa í Vestmannaeyjum og láta það greiða hærri kostnað vegna flutninga ferða til og frá landi? Nei, Herjólfur á að vera hluti af samgöngukerfi þjóðarinnar. Það á að kosta íbúa Vestmannaeyja jafnmikið að fara með honum eins og að aka eftir þjóðvegi, og jafnvel minna því að ekki er aukið hagræði að því. Það er hin samfélagslega ábyrgð. Svör ríkisstjórnarinnar eru þau að einkavæða enn þá fleiri vegi, taka upp gjaldtöku á enn þá fleiri vegum til þess að mismuna. Númer eitt er að gera þjóðveginn til Vestmannaeyja hliðstæðan öðrum þjóðvegum í landinu. Ég er hér með Bændablaðið, frú forseti. Hér er annar vegur sem þessi ríkisstjórn hefur íþyngt landsmönnum með, stórhækkun á raforkuverði, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni fyrir að hefja þessa umræðu. Þegar rætt er um samkeppnishæfi Vestmannaeyja og landsbyggðar er ljóst að landfræðileg sérstaða Eyjanna hefur mikil áhrif, þar með talið á samgöngur. Bættar samgöngur eru stærsta hagsmunamál landsbyggðarinnar. Stærsta vandamál Eyjamanna í dag er að þjóðvegurinn okkar, Herjólfur, annar ekki eftirspurn með flutning á bifreiðum og vörugámum yfir sumartímann. Við þessu þarf að bregðast strax. Við þekkjum það sem búum í eyjasamfélagi að það kostar sitt að búa þar. Það þarf að endurskoða gjaldskrármál farþega svo og vöruflutninga en ljóst er að smáiðnaður þrífst ekki í Eyjum vegna mikils flutningskostnaðar. Stjórnin þarf að marka samræmda stefnu í fargjaldamálum þeirra sem hafa ekki þann valkost að komast akandi frá heimabæ sínum. Við Eyjamenn fögnum líka og þökkum fyrir það sem vel hefur verið gert. Aldrei hefur verið gert eins mikið í samgöngumálum og á þessu kjörtímabili. Má þar nefna tvær ferðir Herjólfs daglega, niðurgreiðslur á áætlunarflugi þar sem Flugfélag Íslands hefur sinnt okkur af stakri prýði sem og nýja flugstöð á Bakka með nýjum og stærri bílastæðum og stærra flugplani svo og klæðningu Bakkavegar. Í fjögurra ára samgönguáætlun er gert ráð fyrir 4,9 milljörðum í uppbyggingu ferjulægis í Bakkafjöru með tengdum mannvirkjum ásamt uppgræðslu og vegtengingu á nýju skipi sem tekur 250 farþega og 45–50 bíla. Í lok mars mun liggja fyrir lokaúttekt á valkostum Bakkafjöru. Það þarf samt að taka tillit til þess að ef eitthvað nýtt kemur upp varðandi jarðgangagerð þarf að skoða það sérstaklega. Það stendur til að bjóða út flugleiðina Reykjavík/Vestmannaeyjar og er það enn ein styrking við samfélag okkar. Vaxtarsamningur Vestmannaeyja hefur nú verið undirritaður. Hugmyndafræðin á bak við hann felur í sér nýja nálgun til að efla atvinnulífið. Þessi nýja aðferð er öðrum fremur fólgin í klasauppbyggingu þar sem sameining stjórnana fyrirtækja og einstaklinga er styrkt og efld. Stækkandi floti Eyjamanna, nýsmíði þriggja skipa í Póllandi og ný skipakoma til Eyja, sýna mikinn stórhug og það er ljóst að Eyjamenn ætla að áfram að tryggja það að Vestmannaeyjar verði stærsta verstöð landsins. Virðulegi forseti. Hvar liggur mismununin í samkeppnishæfi? Númer eitt er að auka flutningsgetu sjóleiðina yfir sumartímann og númer tvö að endurskoða gjaldskrármál. Þetta eru forgangsmálin í dag.

Virðulegi forseti. Ég fagna því nú mjög að hæstv. byggðamálaráðherra skuli hafa lýst því yfir í ræðu sinni áðan að Vestmannaeyjar hefðu skýra sérstöðu. Ég hef ekki áður heyrt ráðherra í ríkisstjórn Íslands lýsa því yfir á þessu kjörtímabili að Vestmannaeyjar hefðu skýra sérstöðu þannig að þessi yfirlýsing ein og sér er að sjálfsögðu fagnaðarefni. Hér hefur verið komið inn á ýmsa þætti eins og samgöngur, skipalyftuna og annað sem skiptir Vestmannaeyjar miklu máli. Tölum aðeins um skipalyftuna. Mér finnst umræðan um hana alveg með ólíkindum. Hvers vegna í ósköpunum virðist vera nánast bannað að gera við það sem bilar úti í Vestmannaeyjum? Hvernig í ósköpunum stendur á því að menn fela sig á bak við eitthvert yfirvald frá Brussel, skjóta sér á bak við einhver hafnalög í þessu tilfelli? Hvernig í ósköpunum stendur á því að ekki er hægt að fara í þetta verk og gera við skipalyftuna? Þetta er alveg óskiljanlegt. Kostnaðurinn við ferðir milli lands og Eyja er óásættanlegur. Við fögnum því að sjálfsögðu að gerðar hafa verið endurbætur í flugsamgöngum en það þarf nýjan Herjólf. Hvers vegna í ósköpunum er ekki hægt að útvega nýtt skip? Það er þá alltaf hægt að selja það aftur, er það ekki? Þarf þetta að vera svona ofboðslega flókið og erfitt? Ég segi nei, þetta þarf ekki að vera svona flókið og erfitt. Alls ekki. Lítum á flugið. Flugið er gott, að sjálfsögðu er það það. Flugið milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja er gott. En hvernig stendur á því að samkeppnisstaða Flugfélags Vestmannaeyja og Flugfélags Íslands er með þeim hætti sem við sjáum í dag? Af hverju er flug milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja niðurgreitt meðan Flugfélag Vestmannaeyja með sinn glæsilega og góða rekstur þarf algjörlega að bjarga sér sjálft? Stjórnvöld verða að fara að sýna því skilning að Vestmannaeyjar hafa mikla sérstöðu. Sérstaða Vestmannaeyja kallar á sértækar lausnir. Það þarf að gera átak í stöðu Vestmannaeyja. Vestmannaeyjar skipta okkur öll, íslenska þjóð, mjög miklu máli, 

Virðulegi forseti. Meginhlutverk okkar sem stjórnmálamanna er að tryggja sambærileg búsetuskilyrði um Ísland allt, skapa fólkinu jöfn tækifæri til búsetu. Til að gera Vestmannaeyjar sem við ræðum hér um í dag að samkeppnishæfum búsetukosti fyrir ungt fólk þarf ýmislegt að laga. Eins og hv. flutningsmaður, upphafsmaður umræðunnar hér í dag, benti á hefur íbúum í Vestmannaeyjum fækkað um 1 þús. manns á 10 árum. Það má kalla það nánast byggðahrun þegar 1 þús. manns af 5 þús. flytja í burtu og við verðum að grípa til bráðra aðgerða til að finna framtíðarlausn í samgöngumálum á milli lands og Vestmannaeyja. Einungis með róttækum samgöngubótum milli lands og Eyja gerum við Vestmannaeyjar að samkeppnishæfum búsetukosti fyrir ungt fólk í dag. Þar koma fjórir kostir fyrst og fremst til greina. Það er nýr Herjólfur strax sem slær á bráðasta vandann, stórlækkun á ferjugjaldinu sem gerir það sambærilegt við að aka bíl um aðra þjóðvegi landsins, höfn í Bakkafjöru og göng á milli lands og Eyja. Ný samgönguáætlun leit dagsins ljós í vikunni og verður rædd hér á fimmtudaginn. Þar er gert ráð fyrir 5 milljarða framkvæmd í Bakkafjöru sem framtíðarlausn á samgöngumálum milli lands og Eyja. Þá hlýtur að þurfa að spyrja hæstv. ráðherra byggðamála þessarar spurningar: Þýðir það að gangakosturinn sé úr sögunni? Enn hefur ekki verið farið í þær rannsóknir sem útiloka göng á milli lands og Eyja eða leiða til lykta hvaða leið skuli farin. Að mínu mati á ekki að ákveða höfnina í Bakkafjöru fyrr en hitt hefur verið rannsakað til hlítar. Þess vegna hlýtur hæstv. byggðamálaráðherra að þurfa að svara skýrt hér í dag með hæstv. samgönguráðherra sér við hlið þessari spurningu: Eru þetta endalok gangahugmyndanna? Er ekki vitlegra að ráðast í rannsóknir á möguleikum gangagerðar áður en tekin er ákvörðun um byggingu hafnar í Bakkafjöru? Þetta er framtíðarlausn og til baka verður ekki snúið úr því 

Virðulegi forseti. Í rauninni fjallar sú umræða sem hér fer fram um skyldur ríkisvaldsins gagnvart samfélaginu og þegnum þess. Í þeirri umræðu er jafnræðisreglan gjarnan hinn undirliggjandi tónn, jafnræðisreglan gagnvart þegnum og atvinnustarfsemi. Það eru auðvitað kostir og gallar við að búa á hverjum stað. Það er ekki bara kostnaður sem fólk horfir á heldur líka hin almennu lífsgæði í samfélaginu á hverjum stað, streita, afþreying, atvinnumöguleikar og þar fram eftir götunum eða hinn mikli fjölbreytileiki sem einkennir samfélag okkar. Það er líka ljóst að það er ekki ríkisvaldið sem mun eitt og sér halda uppi byggð á einstökum stöðum. Frumkvæðiskrafturinn hlýtur alltaf að koma að koma fyrst og fremst frá heimamönnum en ríkið getur stuðlað að byggð. Þannig má halda því fram að ríkisvaldið sé stærsti vinnuveitandinn á höfuðborgarsvæðinu með allar sínar stofnanir staðsettar þar og ver til þeirra milljörðum króna ár hvert og heldur úti mörgum þúsundum starfa. Snar þáttur hins vegar í lífsgæðum fólks og þjónustu er möguleikinn á að ferðast. Þar eru aðstæður ólíkar. Eyjasamfélög hafa sérstöðu í þeim efnum. Þannig verða t.d. Vestmannaeyingar á sumrin að sæta lagi til að komast ferða sinna á eigin bílum. Ef við berum saman ferðakostnað fimm manna fjölskyldu, annars vegar frá Norðurlandi eða Vesturlandi til þess að fara suður og hins vegar frá Vestmannaeyjum, er alveg ljóst að kostnaður hinna síðarnefndu er allverulega hærri. Þar brýtur á jafnræðinu og því er ekki óeðlilegt að endurskoða gjaldtöku með ferjum þar sem er heilsársbyggð. Því hefur verið haldið fram að lágmarkskrafa sé sú að ferðakostnaður verði sambærilegur fyrir eyjasamfélögin og aðra á landinu og ég vek athygli á því að fyrir þinginu liggur einmitt þingsályktunartillaga þess efnis. Vænti ég af umræðunni að hún fái góðan stuðning í þinginu og verði vonandi samþykkt áður en þingið fer heim í vor.

Frú forseti. Það er full þörf á því að halda hæstv. ríkisstjórn við efnið í byggðamálum og því er þessi umræða sem sérstaklega snýr að hagsmunum Vestmannaeyja þörf. Vestmannaeyjar hafa vissulega umtalsverða sérstöðu sem langstærsta eyjasamfélagið við Ísland og ólíku saman að jafna hvað stærðir snertir þar sem eru Grímsey, Hrísey og önnur byggð eyjasamfélög, en að sumu leyti og öðru leyti má segja að Vestmannaeyjar eigi margt sameiginlegt með t.d. Vestfjörðum og norðausturhorni landsins hvað varðar langar og dýrar flutningsleiðir, flutningskostnað og áhrif þess á mannlífið að búa við torveldar samgöngur og mikinn kostnað. Hæstv. ríkisstjórn hefur staðið sig með endemum illa hvað varðar það að efna loforð og fyrirheit um aðgerðir sem lúta að flutnings- og ferðakostnaði í landinu. Það er sama hvort við tölum um fyrirheitin um að lækka flutningskostnað eða þann ferðakostnað sem menn verða að taka á sig t.d. á landsbyggðinni þegar þeir leita læknishjálpar á höfuðborgarsvæðinu. Það er þörf fyrir að samræma gjaldtöku og hafa hana hóflega miðað við aðstæður af því tagi sem Vestmannaeyingar og aðrir eyjarskeggjar byggja og bera það saman við það sem sanngjarnt er gagnvart þeim sem hafa óheftan aðgang að vegakerfinu. Þá verður auðvitað að taka annað óhagræði og óþægindi og tímatöf með í reikninginn þannig að gjaldtaka þarna verður að vera mjög hófleg og Herjólfur er vegur Vestmannaeyinga rétt eins og Sæfari er vegur Grímseyinga. Skipið er búið að þjóna í meira en 12 ár og er búið að gera það vel. Það var að vísu vannýtt lengi vegna þess að áætlun var alls ekki jafntíð og hún hefði þurft að vera en nú er kominn tími á að huga að endurnýjun þess og það ber að sjálfsögðu að gera. Allt hangir þetta auðvitað saman. Fjárhagur og aðstaða sveitarfélagsins, aðstæður hins almenna atvinnulífs, aðgerðir á sviði byggðamála og jöfnunaraðgerðir. Þessi ríkisstjórn, frú forseti, hefur haft 12 ár til að gera eitthvað af viti í byggðamálum. Það hefur látið á sér standa. Nú held ég að sé fullreynt.

Frú forseti. Við erum að ræða samkeppnisstöðu landsbyggðarinnar og Vestmannaeyja og þá snýst það alltaf um það að hver staður og hvert samfélag nýti landkosti sína og sérstöðu.  Úti á landsbyggðinni er það auðvitað grundvallaratriði að þjónusta hins opinbera sé sterk og að hún veiti íbúunum það öryggi sem þeir þurfa og þá möguleika sem sérstaklega unga kynslóðin þarf á að halda. Það þarf líka fjölbreytni og hluti af fjölbreytninni er að hið opinbera gæti að því þegar valinn er staður fyrir opinber störf að það sé á landsbyggðinni, í eins réttum hlutföllum og mögulegt er. Það hefur verið gert í Vestmannaeyjum að undanförnu, sérstaklega í tengslum við höfuðatvinnuveginn, sjávarútveginn, þar eru starfandi nýendurnýjuð útibú úr sjávarútveginum og ný útibú. Síðan eru það samgöngurnar. Við sáum í gær samgönguáætlun upp á 103 milljarða kr. sem ættu virkilega að hjálpa til mjög víða á landinu. Eitt mál var sérstaklega nefnt hérna, það var skipalyftan í Vestmannaeyjum eins og þar væri um eitthvert vandamál að ræða. Vandamálið sem þar er um að ræða er að undanfarin ár hefur ekki verið gert ráð fyrir því að upptökumannvirkin væru styrkt en í dag var tekin út úr nefnd breytingartillaga við frumvarp til hafnalaga sem einmitt gerir ráð fyrir því að hægt sé, frú forseti, að fara í þá aðgerð að styrkja skipalyftuna í Vestmannaeyjum.

Frú forseti. Hér fer fram mjög mikilvæg umræða, umræða um byggð í landinu en það er staðreynd og það segja einfaldlega mannfjöldatölur að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hefur raskað byggð í landinu. Og þá hafa hæstv. ráðherrar Framsóknarflokksins ekki gengið síður hart fram en ráðherrar Sjálfstæðisflokksins. Ég vil nefna formann Framsóknarflokksins sem hefur ritað sérstaka grein þar sem hann segir að það sé stefna flokksins að reisa hér borgríki. Þetta er einfaldlega stefna Framsóknarflokksins sem við sjáum hér í tölum. Það hefur einnig verið um það rætt og fyrrum hæstv. byggðamálaráðherra hefur haldið því fram að það að breyta því kerfi sem er undirstaða byggðar í landinu, þ.e. sjávarútvegskerfinu, sé eins og að föndra við byggðirnar. Því kerfi sem í rauninni er að eyða byggð í landinu hefur ekki mátt raska og hæstv. utanríkisráðherra líkti því við föndur þegar hún gegndi starfi byggðamálaráðherra. En það þarf að breyta þessu kerfi ef byggð á að vera á Íslandi. Það blasir við öllum. Þetta kerfi hefur ekki skilað neinu. Við veiðum minna en við gerðum fyrir daga þess. Það sýna einfaldlega aflatölur og hvers vegna erum við að halda þessu kerfi áfram? Það eru engin rök fyrir því, ekki nokkur. Menn tala um hagræðingu. Hvar er hagræðingin? Hún birtist ekki í verðmætasköpun þessa útvegs því að tölurnar sýna það að tekjur af sjávarútvegi hafa ekkert vaxið, ekki neitt þrátt fyrir, frú forseti, að við búum við eitt hæsta fiskverð sem sögur fara af. Þannig að ef við ætlum að búa í öllu landinu þá verður að breyta þessu kerfi, það má öllum vera ljóst. Annað er algert aukaatriði og ég vil líkja því einfaldlega við föndur.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þeim sem hafa tekið þátt í þessari umræðu og tekið undir þau sjónarmið sem ég setti fram í upphafi hennar. En kjarninn í því af hverju ég tek þetta upp núna er kannski ekki endilega hvað verður eftir nokkur ár eða hvernig menn ætla að takast á við framtíðina heldur einfaldlega að takast á við þau mál sem núna hvíla mjög á byggðinni. Vandamálum Vestmannaeyja má skipta í tvennt, annars vegar er um að ræða akút-vandamál sem verður að grípa inn í strax og hins vegar vandamál sem þarfnast langtímalausna. Fögur orð eru góð meðan þau eru sögð en það verða að fylgja efndir. Í þessu tiltekna máli liggur fyrir að ef það á að vera hægt að lækka gjaldskrá Herjólfs þá verða að koma aukin framlög úr ríkissjóði. Það eru bara þau sem telja. Það er eftir þeim sem verður beðið. Það er það sem er verið að kalla eftir og við þurfum að sjá það núna strax. Það er ekki eftir neinu að bíða í þessum efnum og það er það sem við viljum sjá. Í annan stað gerðist það að skipalyftan í Vestmannaeyjum hrundi. Þar starfa tugir manna sem hugsanlega missa vinnuna. Hér kemur hæstv. fjármálaráðherra og segir að tiltekin verkefni séu ekki styrkhæf. Hér er ekki um það að ræða. Hér er um það að ræða að endurbyggja það sem bilaði, að laga það sem bilaði. Það er það sem er kjarni málsins og ef einhverjar reglur banna að gera við það sem misferst þá eru þær alveg fráleitar. Jafnvel þó svo menn setji þessi rök fram þá er ágætt að vinna eftir hinni svokölluðu Marco Polo-áætlun ESB sem kveður á um heimildir til að styrkja sérstaklega slík tilvik eins og hér um ræðir þannig að það breytir engu. En niðurstaðan er sú sama, við viljum sjá framlög í þetta verkefni strax, við viljum fá efndir á bak við þessi fallegu orð og ef það gengur eftir þá held ég að þessi umræða sé að skila góðum árangri.

Hæstv. forseti. Ég veit að það er ekki til neins að elta ólar við misskilning hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar á grein sem ég skrifaði í framhaldi af fræðsluerindi sem ég flutti í Borgarnesi fyrir nokkrum árum.

Þú getur reynt það.

Ég held því ekki fram að þetta sé ásetningsbrot af hans hálfu en ég lýsi mikilli meðlíðun vegna skilningsleysis. Það er mjög mikilvægt í byggðamálum að stefnt sé að jafnræði þegnanna og í öðru lagi að stefnt sé að því að laða fram sem virkast frumkvæði heimamanna sjálfra. Á báðum þessum sviðum ber ríkisvaldið mjög þungar og miklar skyldur. Um það er ekki deilt og það hefur komið fram í þessari umræðu að hér er víðtæk samstaða um það almennt talað og ég fagna því. Eins og ég sagði áðan þá er í athugun að efna í kaup á nýju skipi. Gjaldskrá er að sjálfsögðu stöðugt í endurskoðun og athugun og hér hafa komið fram mikilvæg sjónarmið einmitt í því efni með tilvísun kostnaðar við akstur á þjóðvegi. Ég nefndi það líka áðan að stuðningur við skipalyftur er í athugun og það kom frekar fram hjá hæstv. fjármálaráðherra. Ég endurtek líka að það eru rannsóknir í gangi um Bakkafjöru og aðstöðu þar en niðurstöður þar eru ekki komnar. Framlög til byggða og byggðamála hafa verið aukin að undanförnu eins og ég nefndi líka áðan og mér finnst ástæða til að nefna það til að vekja athygli á því, að það eru mjög mörg metnaðarfull verkefni talin upp í nýlegum vaxtarsamningi Vestmannaeyja og Suðurlands sem snerta sérstaklega Vestmannaeyjar. Það fer alls ekki á milli mála að sú leið sem ríkisstjórnin hefur markað að gera þetta í vaxandi mæli í formi vaxtarsamninga, laðar fram framtak, frumkvæði og forustu heimamanna og er mjög vænleg leið til árangurs.

Forseta hefur borist svohljóðandi bréf frá Ögmundi Jónassyni, formanni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs: „Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs óskar eftir því, sbr. 3. mgr. 55. gr. þingskapa, að ræðutími við 1. umr. 16. dagskrármálsins, Rannsóknir og nýting á auðlindum í jörðu, verði tvöfaldaður vegna mikilvægis málsins.“

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, með síðari breytingum. Þetta er 542. mál þingsins á þingskjali 812. Frumvarp þetta er í öllum aðalatriðum samið af nefnd sem iðnaðarráðherra skipaði í samræmi við ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 5/2006, um breytingu á lögum nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, sem Alþingi samþykkti 1. febrúar 2006. Áður hafði þáverandi iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, ítrekað gert tillögu um skipan nefndar í sama skyni og var á það fallist með tillögu meiri hluta iðnaðarnefndar. Í bráðabirgðaákvæðinu sem ég nefndi er kveðið á um að iðnaðarráðherra skuli skipa sérstaka nefnd sem geri tillögu um það með hvaða hætti valið verði milli umsókna um rannsóknar- og nýtingarleyfi á grundvelli laganna og marka framtíðarstefnu um nýtingu þeirra auðlinda sem lögin ná til. Nefndin var, í samræmi við bráðabirgðaákvæðið, skipuð fulltrúum allra þingflokka sem sæti eiga á Alþingi, þremur fulltrúum frá Samorku og tveimur fulltrúum tilnefndum af iðnaðarráðherra. Nefndin skilaði tillögum sínum í skýrsluformi þann 11. október 2006. Eins og fyrr var nefnt er frumvarpið samið af nefndinni en þó hafa verið gerðar á því nokkrar breytingar í kjölfar yfirferðar yfir það í iðnaðarráðuneyti og að ósk landbúnaðarráðuneytis og umhverfisráðuneytis. Ef frumvarp þetta verður óbreytt að lögum munu margvíslegar breytingarnar verða á gildandi rétti. Lögin munu hafa í för með sér breytta stjórnsýslu þar sem úthlutun leyfa til rannsókna og nýtingar færist frá iðnaðarráðherra til Orkustofnunar. Eðlilegt þykir að Orkustofnun hafi sem fagstofnun á sviði auðlinda- og orkumála leyfisveitinga- og eftirlitshlutverk og í frumvarpinu er einnig kveðið skýrar á um eftirlitshlutverk og úrræði stofnunarinnar. Stjórnvaldsákvarðanir Orkustofnunar, sem teknar eru á grundvelli laganna, verður hægt að kæra til iðnaðarráðherra. Lagt er til að gildissvið laganna verði víkkað þannig að lögin munu einnig ná til nýtingar á vatnsafli til raforkuframleiðslu auk jarðhita. Í frumvarpinu er lögð til sú breyting að forræði yfir því hvort auðlindir í jörðu og vatnsafl í eignarlöndum verði rannsakað eða nýtt verður alfarið hjá viðkomandi fasteignareiganda og honum er heimilt að semja um rannsóknir og nýtingu við þá aðila sem hann helst kýs, þó að því gefnu að þeir uppfylli önnur lagaskilyrði og afli annarra tilskilinna leyfa. Í þjóðlendum og á ríkislandi þarf leyfi Orkustofnunar til rannsókna og nýtingar, sem og heimild þess handhafa ríkisvalds sem fer með forræði á viðkomandi svæði, þ.e. forsætisráðherra í þjóðlendum og landbúnaðarráðherra á ríkisjörðum. Einnig er lagt til að lögfestar verði verklagsreglur um hvernig staðið skuli að afgreiðslu og vali milli umsókna um rannsóknar- og nýtingarleyfi á auðlindum í jörðu og vatnsafli til raforkuframleiðslu í þjóðlendum og landi í ríkiseigu. Auglýsa skal eftir umsóknum um leyfi til rannsóknar og nýtingar á auðlindum í jörðu og vatnsafli á eignarlöndum ríkisins og í þjóðlendum og setja lágmarksskilyrði um fjárhagslegt bolmagn og þekkingu umsækjenda. Að jafnaði verður skylt að taka gjald fyrir nýtingu auðlinda í jörðu og vatnsafls í þjóðlendum og landi í ríkiseigu. Ef fleiri en einn sækja um leyfi skal hagkvæmasta tilboði tekið, en hagkvæmasta tilboð er það boð sem er hæst að fjárhæð og í bestu samræmi við þær forsendur sem settar hafa verið fram í gögnum, þar með talið með tilliti til umhverfissjónarmiða. Í ákvæðum til bráðabirgða er að finna tillögur er snúa að mörkun framtíðarstefnu um nýtingu og verndun auðlinda í jörðu og vatnsafls. Lagt er til að iðnaðarráðherra skipi starfshóp sem hafi það hlutverk að móta áætlun um nýtingu auðlinda í jörðu og vatnsafls. Áætlunin mun sýna á hvaða svæðum verður heimilt að gefa út leyfi til rannsókna og nýtingar á auðlindum í jörðu og vatnsafli samkvæmt lögum nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu. Umhverfisráðherra mun skipa sérstakan og sambærilegan starfshóp til að móta sérstaka verndaráætlun fyrir auðlindir í jörðu og vatnsafl. Verndaráætlunin mun sýna á hvaða svæðum ekki verður heimilt að gefa út leyfi til rannsókna og nýtingar á auðlindum í jörðu og vatnsafli samkvæmt lögum nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu. Gert er ráð fyrir því að báðir starfshóparnir skili tillögum sínum til forsætisráðherra og hann muni skipa sérstakan starfshóp sem hafa mun það hlutverk að samræma tillögur beggja hópanna í eitt lagafrumvarp um verndar- og nýtingaráætlun sem lagt verði fram á haustþingi 2010. Þar til verndar- og nýtingaráætlun hefur tekið gildi er heimilt, að aðgættum öðrum lagaskilyrðum, að veita nýtingarleyfi þeim rannsóknarleyfishöfum sem við gildistöku laga þessara hafa fengið útgefið rannsóknarleyfi með fyrirheit um forgang að nýtingarleyfi. Þar til verndar- og nýtingaráætlun hefur tekið gildi verður jafnframt heimilt að veita ný rannsóknar- og nýtingarleyfi fyrir kostum í umhverfisflokki a í fyrsta áfanga rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og þeim kostum í umhverfisflokki b sem ekki eru gerðar sérstakar athugasemdir við vegna umhverfisverðmæta. Í umhverfisflokkum a og b í rammaáætluninni eru þeir hugsanlegu virkjunarkostir sem minnst umhverfisáhrif eru talin hafa. Þar til verndar- og nýtingaráætlunin hefur tekið gildi verður hins vegar ekki heimilt að veita ný leyfi til rannsóknar og nýtingar á öðrum kostum til raforkuöflunar nema að undangengnum rannsóknum og mati og með samþykki Alþingis. Eins og fyrr hefur komið fram er frumvarp þetta samið af nefnd iðnaðarráðherra en þó hafa verið gerðar breytingar í kjölfar yfirferðar yfir frumvarpið í iðnaðarráðuneyti og að ósk landbúnaðarráðuneytis og umhverfisráðuneytis. Í fyrsta lagi mun samkvæmt tillögu umhverfisráðuneytis gerð breyting á verklagi við gerð verndar- og nýtingaráætlunar. Starfshópurinn sem skipaður verður á grundvelli bráðabirgðaákvæðis I í frumvarpinu mun einungis hafa það hlutverk að móta áætlun um nýtingu auðlinda í jörðu og vatnsafls, en í tillögu nefndarinnar var gert ráð fyrir að starfshópurinn mundi móta eina heildstæða verndar- og nýtingaráætlun. Áætlunin um nýtinguna mun sýna á hvaða svæðum verður heimilt að gefa út leyfi til rannsókna og nýtingar á auðlindum í jörðu og vatnsafli samkvæmt lögum nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu. Einnig hefur samsetningu starfshópsins verið breytt á þann hátt að nú er gert ráð fyrir að í starfshópnum verði auk fulltrúa allra þingflokka tveir fulltrúar iðnaðarráðuneytis, einn fulltrúi landbúnaðarráðuneytis, tveir fulltrúar umhverfisráðuneytis, einn fulltrúi Samorku og einn fulltrúi Sambands íslenskra sveitarfélaga, en í tillögu nefndarinnar var gert ráð fyrir að starfshópurinn yrði skipaður fulltrúum allra þingflokka, auk fulltrúa frá forsætisráðuneyti, iðnaðarráðuneyti, umhverfisráðuneyti, Umhverfisstofnun, Náttúrufræðistofnun, Orkustofnun, Íslenskum orkurannsóknum, náttúruverndarsamtökum, Samorku og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Umhverfisráðherra mun hins vegar skipa sérstakan og sambærilegan starfshóp til að móta sérstaka verndaráætlun fyrir auðlindir í jörðu og vatnsafl. Verndaráætlunin mun sýna á hvaða svæðum ekki verður heimilt að gefa út leyfi til rannsókna og nýtingar á auðlindum í jörðu og vatnsafli samkvæmt lögum nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu. Starfshóp umhverfisráðherra munu skipa fulltrúar allra þingflokka eins og í hinum hópnum, tveir fulltrúar umhverfisráðuneytis, einn fulltrúi landbúnaðarráðuneytis, tveir fulltrúar iðnaðarráðuneytis, einn fulltrúi umhverfisverndarsamtaka og einn fulltrúi Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þessi breyting felur í sér að í stað þess að einn starfshópur undir forustu forsætisráðherra móti eina heildstæða verndar- og nýtingaráætlun munu þrír starfshópar sinna þessu verkefni. Iðnaðarráðuneyti mun stýra starfshópi sem móta mun áætlun um nýtingu og umhverfisráðuneyti mun stýra starfshópi sem móta mun áætlun um verndun. Gert er ráð fyrir að báðir starfshóparnir skili tillögum sínum til forsætisráðherra og hann skipi starfshóp sem hafa muni það hlutverk að samræma tillögur beggja hópanna í eitt lagafrumvarp sem lagt verði fram á haustþingi 2010. Að ósk umhverfisráðuneytis hefur verið felld út skilgreining á meginreglum umhverfisréttar í 2. gr. Þess í stað mun umhverfisráðherra leggja fram frumvarp um meginreglur umhverfisréttar og er lagt til að vísað verði til ákvæða þess frumvarps í 14. gr. og í 15. gr. þess frumvarps sem hér er lagt fram. Í 14. gr. er einnig bætt inn ákvæði um að við veitingu nýtingarleyfa í eignarlöndum ríkisins og þjóðlendum skuli þess sérstaklega gætt að nýting endurnýjanlegra orkulinda sé sjálfbær. Að beiðni landbúnaðarráðuneytis er lagt til að landbúnaðarráðuneyti fái fulltrúa í starfshópunum tveimur sem móta eiga nýtingaráætlun og verndaráætlun, samanber ákvæði til bráðabirgða I og II. Í 3. gr. frumvarpsins hefur verið bætt við ákvæði um að leita skulu umsagnar umhverfisráðuneytis við veitingu rannsóknarleyfa og í 6. gr. er bætt við ákvæði um sambærilega umsagnarumleitan áður en nýtingarleyfi er veitt. Bætt er við ákvæði um gjaldtöku fyrir eftirliti með framkvæmd laganna til að tryggja að fullnægjandi lagastoð sé fyrir slíkri gjaldtöku. Í öðru lagi er að ósk umhverfisráðuneytis gerð sú breyting að skilgreining á meginreglum umhverfisréttar í 2. gr. er felld út úr frumvarpinu. Þess í stað mun umhverfisráðherra leggja fram frumvarp um meginreglur umhverfisréttar og er lagt til að vísað verði til ákvæða þess frumvarps í 14. gr. og í 15. gr. þess frumvarps sem hér er lagt fram. Í 14. gr. er einnig bætt inn ákvæði um að við veitingu nýtingarleyfa í eignarlöndum ríkisins og þjóðlendum skuli þess sérstaklega gætt að nýting endurnýjanlegra orkulinda sé sjálfbær. Hæstv. forseti. Verði frumvarp þetta óbreytt að lögum telur fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins að útgjöld Orkustofnunar muni aukast um 15 millj. kr. á ári frá og með árinu 2008 vegna nýrra verkefna stofnunarinnar auk þess sem 10 millj. kr. tímabundinn kostnaður muni falla á árin 2008 og 2009 vegna starfshópa iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra sem móta eiga fyrrnefndar áætlanir um nýtingu og verndun auðlinda í jörðu og vatnsafls. Hæstv. forseti. Samfélag okkar, hagkerfið og þjóðlífið allt, hvílir á þeirri forsendu að auðlindir lands og lagar séu nýttar af skynsemi, ráðdeild og virðingu. Nú sem fyrr stefna íslensk stjórnvöld að ábyrgri nýtingu náttúruauðlindanna með fullri aðgát og um leið er þetta stefna varúðar, virðingar og verndar. Ástæða er til að vekja athygli á því að með þessu frumvarpi verður það að skyldu að rannsóknarleyfi og nýtingarleyfi verði boðin út og menn greiði gjald fyrir hvort leyfi um sig. Skylt verður einnig að menn greiði gjald fyrir nýtingu auðlindar í þjóðlendu eða í ríkisjarðeignum. Auk þess geta aðilar eins og nú samið um gjald fyrir nýtingu auðlindar þegar um eignir einkaaðila er að tefla. Hér er þannig í raun um auðlindagjald á orkusviði um að ræða. Um það mál hafa lengi verið talsverðar umræður en þessi tilhögun í frumvarpinu er í almennu samræmi við tillögur auðlindanefndar sem starfaði undir forustu dr. Jóhannesar Nordals, fyrrverandi seðlabankastjóra, um síðastliðin aldamót. Einnig hafa forustumenn í íslenskum iðnaði rætt slíkar hugmyndir, m.a. Víglundur Þorsteinsson forstjóri fyrir nokkru. Erlendis er fengin athyglisverð reynsla á þessu sviði. Má þar nefna Alaskabúa sem mynda sérstakan auðlindasjóð í eigu landsmanna sem þeir nýta til þjóðþrifamála og endurgreiða jafnvel úr til almennings. Þetta kann að reynast mikilsvert framtíðarmálefni hér á landi líka. Með frumvarpi þessu er leitast við að leggja grunn að sannkallaðri þjóðarsátt, sátt milli sjónarmiða verndar og nýtingar með skipan starfshópa sem móta eiga heildstæða verndar- og nýtingaráætlun fyrir auðlindir í jörðu og vatnsafl á Íslandi. Eins og fyrr hefur komið fram er gert ráð fyrir að verndar- og nýtingaráætlunin verði mótuð í samráði við alla helstu hagsmunaaðila og á þann hátt er einnig leitast við að stuðla að víðtækri sátt meðal þjóðarinnar um þessi mikilvægu málefni. Hæstv. forseti. Ég veit að ég þarf ekki að fjölyrða um hversu mikilvægt það mál er sem hér er til umræðu. Hér eru mörkuð mikilvæg tímamót og tekin stefna til framtíðar að víðtækri þjóðarsátt um málefni sem snertir alla þjóðina og farsæld hennar. Ég mælist til þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og iðnaðarnefndar og umhverfisnefndar.

Hæstv. forseti. Ég er á þeirri skoðun að hér sé mikilsvert mál á ferðinni. En hæstv. iðnaðarráðherra viðhafði orðin „víðtæk þjóðarsátt“ um málið og talaði um það eins og málið væri lausn á öllum þeim vandamálum sem þjóðin hefði rætt í sambandi við orkunýtingu og náttúruvernd á undanförnum missirum. Það er of langt gengið. Hér var að störfum nefnd sem skilaði þessari tillögu. Hún hafði afmarkað hlutverk og gat ekki tekið á þeim málum sem þegar voru í pípunum, eins og sagt er. Í tillögunni er því ekki fólgin lausn á hinum stóru ákvörðunum sem varða stóriðju í landinu eða aðra slíka hluti. Þess vegna geta menn ekki talað um hana sem víðtæka þjóðarsátt nema með málinu fylgi eitthvað meira. Svo langar mig líka að upplýsa hæstv. iðnaðarráðherra um það, af því að hann orðaði það þannig að hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra hefði ítrekað flutt tillögur um nefnd af því tagi sem þarna starfaði, að það er ekki rétt. Hæstv. iðnaðarráðherra flutti einu sinni slíka tillögu. Hún fylgdi máli sem var um auðlindir í jörðu. Það mál náði ekki fram að ganga en iðnaðarnefnd flutti þá tillögu um þessa nefndarskipan. Hæstv. iðnaðarráðherra tók það frumvarp sem iðnaðarnefnd flutti þá en kippti út úr því tillögunni um að skipa þessa nefnd. Það þurfti miklar umræður á Alþingi sem voru kallaðar málþóf til að ná því fram að þessi nefnd yrði skipuð. Það er þess vegna ástæða til að upplýsa hæstv. iðnaðarráðherra um málið en hann hefur 

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra í þessu sambandi út í það sem kemur fram í bókun fulltrúa Samfylkingarinnar í umræddri nefnd Jóhanns Ársælssonar, þar sem segir að nefndin hafi ekki talið það á sínu verksviði að leggja til úrlausnir á því ófremdarástandi sem ríkir gagnvart áformum um nýjar stóriðjuframkvæmdir í landinu. Óhætt er að tala um að nú ríki orðið verulegt ófremdarástand í því, þar sem hægt er að hefja framkvæmdir og undirbúning framkvæmda án aðkomu stjórnvalda. Þar skiptir að sjálfsögðu meginmáli að Alþingi búi til verkfæri til að taka þetta til sín þannig að samþykki Alþingis verði að liggja til grundvallar og það verði á valdi og ábyrgð Alþingis hvort, hvar og hvenær ráðist verði í slíkar stórframkvæmdir. Þetta er algjört grundvallaratriði. Það er fráleit staða sem komin er upp út af frágangi ríkisstjórnarinnar og frægt er hvernig hæstv. iðnaðarráðherra hefur vísað frá sér allri ábyrgð á stóriðjumálum. Stóriðjustefnan er dauð, segir ráðherrann. Þetta er málefni sveitarfélaga og orkufyrirtækja, það er náttúrlega glapræði hvernig er fram gengið í þessum málum. Til að greiða úr þessu ófremdarástandi verður Alþingi að taka þetta vald til sín. Það verður að liggja fyrir sérstakt samþykki Alþingis fyrir hverri einustu framkvæmd. Þess vegna spyr ég hæstv. iðnaðarráðherra um þetta grundvallaratriði, hvort ekki þurfi að huga að því í leiðinni og við setjum þau lög sem við erum að ræða núna.

Hæstv. forseti. Með vísan til þess að ákvarðanir eru teknar enn sem komið er á grundvelli fyrsta áfanga rammaáætlunar tel ég að aðild stjórnvalda geti verið næg að þessu. Hins vegar voru sett ný lög árið 2003 sem marka þau tímamót að byrjað er að byggja upp opinn, eftir því sem getur verið við íslenskar aðstæður, orkumarkað. Þá færist frumkvæði og forsjá í þeim málum yfir til sveitarfélaga, yfir til fyrirtækjanna og fjárfesta sem um er að ræða, vissulega er það rétt. Hins vegar er í fjölmörgum atriðum sem samningar þurfa til að koma þar sem stjórnvöld hafa áhrif. Í frumvarpinu sem hér er talað um, bæði í megintexta þess og í bráðabirgðaákvæðunum, er gert alveg sérstaklega ráð fyrir því að ekkert fari fram sem ekki er í fyrsta áfanga rammaáætlunar og ef vikið er frá því verði að koma til alveg sérstakt samþykki Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé einfaldlega ekki nægjanlegt í þeirri stöðu sem uppi er í dag. Það frumkvæði og allur sá framgangsmáti sem er í gangi núna vegna fyrirhugaðra stóriðju- og virkjanaframkvæmda takmarkast að sjálfsögðu af því sem kalla má íslenska og kallað er íslenska ákvæðið í samkomulagi um framkvæmd Kyoto-bókunarinnar. Þess vegna, þó ekki væri nema út af því, þarf og á að liggja fyrir sérstakt samþykki Alþingis fyrir hverri einustu framkvæmd. Að hinu leytinu má að sjálfsögðu færa efnahagsleg rök fyrir því að auðvitað eigum við að fresta öllum stóriðjuframkvæmdum á meðan rammaáætlun er unnin og meðan þessi mál liggja ekki almennilega fyrir, og meðan þetta ófremdarástand er uppi í stóriðju- og virkjanamálum eins og við sjáum núna, gífurleg mótmæli við fyrirhuguðum virkjanaframkvæmdum í neðri hluta Þjórsár, sem kallaður er. Það verður einfaldlega að staldra við núna, búa til þessa rammaáætlun og með bráðabirgðaákvæði tryggja að alltaf verði að liggja fyrir sérstakt samþykki Alþingis fyrir hverri einustu framkvæmd. Það er ábyrgðarleysi af stjórnvöldum að búa ekki þannig um hnúta að svo sé, þ.e. að alltaf þurfi samþykki Alþingis. Það er fráleitt út í hvaða ógöngur og hvaða óefni stjórnvöld hafa stefnt þessum málum og það er fullkomið ábyrgðarleysi hvort sem litið er til efnahagslegra raka eða umhverfis- og náttúruverndarsjónarmiða. Það er algert ábyrgðarleysi hvernig íslenska ríkisstjórnin hefur teflt sveitarfélögunum í landinu í blint kapphlaup um þessi mál, það fer allt eftir vilja orkufyrirtækjanna þar að auki. Það er ábyrgðarleysi af stjórnvöldum að greiða ekki úr þessu máli með því að taka til og samþykkja bráðabirgðaákvæði sem tryggir að alltaf þurfi að liggja fyrir sérstakt samþykki Alþingis. Ég inni hæstv. iðnaðarráðherra eftir þessu, en eftir því sem hann svaraði hér áðan, þá er einfaldlega ekki nógu langt 

Hæstv. forseti. Aðeins örstutt. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að vinna áfram að því að þroska markað á sviði orkumála og reyna að vinna að því að hér verði bær fyrirtæki sem starfi á þeim markaði. Við teljum að það sé fullnægjandi eftirlit stjórnsýslunnar, umhverfisráðuneytisins, Skipulagsstofnunar og Umhverfisstofnunar og það sé mjög eðlilegt og æskilegt að nærsamfélögin, sveitarfélögin, hafi aðkomu að þessum málum. Við vitum að miklar umræður eru í Hafnarfirði og á Suðurlandi. Í raun og veru er það mjög ánægjulegt og æskilegt að upplýstar umræður séu einmitt í nærsamfélögunum um þá kosti sem um er að velja í atvinnuþróun og atvinnusköpun. Síðan er mjög eðlilegt að íbúarnir á þeim svæðum fái tækifæri til að láta vilja sinn koma í ljós, koma fram á lýðræðislegan hátt eða í sveitarstjórnunum eftir því sem það er ákveðið á hverjum stað. Það er mjög eðlilegt að þeir hafi virkileg og raunveruleg áhrif á framvindu mála.

Herra forseti. Sú vinna sem hæstv. ríkisstjórn var knúin til að vinna í þessu máli, með niðurstöðu sem varðar þingið, fyrir um ári síðan var góðra gjalda verð. Afrakstur þess starfs gefur að líta í þessari hvítbók, um framtíðarsýn um verndun og nýtingu auðlinda í jörðu og vatnsafli. Þar er á margan hátt um góða vinnu að ræða og ágæta kortlagningu á aðstæðum þó niðurstöðunum sé að hluta til verulega ábótavant og þá sérstaklega því að ekki tókst samkomulag um hvernig farið verði með þessi mál næstu árin. Og í raun er stærstu ágreiningsmálunum og deilumálunum skotið á frest og þeim öllum pakkað inn í nefndarstarf á komandi árum. Tvennt vil ég gera strax að umtalsefni hér í upphafi varðandi málflutning hæstv. ráðherra áðan. Það fyrra er að tala um að með frumvarpinu, og því sem það boðar í sjálfu sér, sé komin á þjóðarsátt um orku- og virkjanamál og stóriðjumál í landinu. Það er eitthvert hrikalegasta öfugmæli sem menn hafa lengi misst út úr sér. Það er fjarri öllu lagi að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra geti misnotað þetta góða hugtak, þjóðarsátt, á þennan hátt því þetta er ekkert annað en hrein misnotkun eða afbökun á því hugtaki. Vegna þess að þetta frumvarp, þó að lögum verði, breytir engu um það sem fram undan er næstu árin, stoppar ekki neitt af því sem er pípunum. Auðvelt er að sýna fram á það og ég mun gera það rækilega á eftir. Hæstv. ráðherra varð nú frægur, ég vil ekki segja að endemum, í sumar fyrir að boða afturvirka stefnubreytingu Framsóknarflokksins í stóriðjumálum. Það hefði í rauninni orðið stefnubreyting árið 2004 en enginn hafði tekið eftir því fyrr en ráðherrann tilkynnti það í sumar. Það má þá alveg segja að með svipuðum hætti sé hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og formaður Framsóknarflokksins, Jón Sigurðsson, að boða framvirka þjóðarsátt. Í viðskiptalífinu eru til hugtök sem heita framvirkir samningar. Þetta er þá einhvers konar framvirk þjóðarsátt, þ.e. tilboð um skárri skipan þessara mála að þrem, fjórum, fimm árum liðnum. Það er ekki þjóðarsátt við þjóðina eins og deilurnar standa í dag. Hitt er þó nauðsynlegt að taka strax fram og það er að frumvarpið hefur tekið miklum breytingum og alvarlegum breytingum frá því sem nefndin gekk frá í tillögu sinni. Mér fannst hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra skauta ansi létt yfir það í framsöguræðu sinni, að gera heiðarlega grein fyrir því hvernig ríkisstjórnin er í frumvörpum sínum að útvatna þó það sem nefndin varð sammála um í starfi sínu og skilað var í október 2006. Af hverju er það bara ekki heiðarlega viðurkennt að ríkisstjórnin hafnar því að setja þessi mál í einn sáttafarveg í einum starfshópi með fullgildri aðild allra málsaðila? Klýfur þetta upp í tvennt og helmingur málsins, nýtingarþátturinn, og starfshópur þar að lútandi, án þátttöku umhverfisverndarsamtaka heyrir undir iðnaðarráðherra. En afganginn fær svo umhverfisráðherra að hafa í sérstökum starfshópi hjá sér. Þegar þessir tveir hópar hafa komið sér saman, hvor í sínu lagi, og út úr þeim er t.d. búið að skutla með öllu bæði Náttúrufræðistofnun Íslands og Umhverfisstofnun, hvað tekur þá við? Er það þá þverpólitísk og þverfagleg vinna? Nei. Þá er þriggja manna nefnd þriggja ráðuneyta án nokkurrar aðkomu þingflokka, án nokkurrar aðkomu umhverfisverndarsamtaka eða fagstofnana, sem á að skrúfa þetta saman í anda gömlu hrossakaupanna og helmingaskiptanna, sem þá verða að vísu sem betur fer aflögð og þeir fjarri góðu gamni sem helst ástunda þau, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur. En það breytir ekki ásetningnum, að hann er þessi. Þetta er grundvallarfráhvarf frá niðurstöðum starfshópsins sem lagði til í skýrslu sinni, samkvæmt ákvæði til bráðabirgða I, sem lesa má um, virðulegi forseti, á viðeigandi síðum, á blaðsíðu 88 í skýrslunni, að einn, breiður starfshópur, skipaður fulltrúum allra þingflokka sem sæti eiga á Alþingi, jafnframt fulltrúa forsætisráðuneytis, iðnaðarráðuneytis, umhverfisráðuneytis, fulltrúa frá Umhverfisstofnun og fulltrúa frá Náttúrufræðistofnun, auk Orkustofnunar, Íslenskra orkurannsókna, fulltrúa frá náttúruverndarsamtökum, Samorku og Sambandi sveitarfélaga og undir forustu forsætisráðuneytisins. Auðvitað er þetta í grundvallaratriðum ólíkari nálgun en sú að kljúfa þetta upp og til baka og setja afdrifaríkustu þætti málsins aftur á forræði iðnaðarráðuneytisins og henda út úr því starfi fulltrúum umhverfisverndarsamtaka og fagstofnunum á því sviði. Hér er því algjörlega ólíku saman að jafna og frumvarp ríkisstjórnarinnar er að þessu leyti algjör útvötnun og í raun er hafnað þeirri niðurstöðu sem þó var þrátt fyrir allt saumuð saman með miklum erfiðleikum í nefndarstarfinu. Auðvitað er verið að gefa því þar með langt nef. Verið er að gefa hinu þverpólitíska og hinu þverfaglega innihaldi starfsins langt nef með slíkum vinnubrögðum. Ég tel það líka mikinn ágalla að í 2. gr. frumvarpsins um breytingu á lögum um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu skuli vanta meginreglur umhverfisréttarins. Það kemur ekki í staðinn fyrir að þær séu þar þó að hæstv. umhverfisráðherra flytji annað og sjálfstætt frumvarp og á tveimur stöðum í frumvarpi iðnaðarráðherra standi til að vitna yfir í þau sérlög. En þá þarf líka að hafa í huga hvernig það er gert. Það er í fyrra tilvikinu í 14. gr. frumvarpsins, og snýr þá aðeins að nýtingarleyfum í eignarlöndum ríkis og þjóðlendum. Og í seinna tilvikinu með loðnu orðalagi í 15. gr., sem breytir 18. gr. gildandi laga um rannsóknar- og nýtingarleyfi. Þetta er að sjálfsögðu ekki jafngilt og starfshópurinn lagði til í sínu frumvarpi, en þar skyldi koma, á milli skilgreiningar á því hvað væru jarðefni og hvað væri nýting á auðlind, eftirfarandi skilgreining um meginreglur umhverfisréttar, reglan um sjálfbæra þróun, meginreglan um samþættingu, reglan um fyrirbyggjandi aðgerðir, varúðarreglan, greiðslureglan og reglan um mat á umhverfisáhrifum. Í umsögn um 2. gr., í frumvarpi starfshópsins, voru þessar reglur rækilega útlistaðar og rökstuddar ítarlega á allt annan hátt en gert er með þessari fátæklegu vísun í frumvarpi iðnaðarráðherra. Þarna er líka verið að útþynna málið því miður og það kemur á engan hátt í staðinn fyrir það sem starfshópurinn hafði ætlað sér í þessum efnum. Hafa verður í huga, sérstaklega ef menn setja á þjóðarsáttarræður, að ekki náðist sameiginleg niðurstaða um afdrifaríkasta þátt málsins. Það er ekki bara ágreiningur sem fyrir liggur opinberlega um það sem er fram undan á næstu árum og ekki kemur inn í þetta mál vegna þegar útgefinna leyfa og þeirra réttinda sem orkufyrirtækin hafa með höndum. Það náðist heldur ekki samstaða um hvernig farið verður með málin á meðan vinnunni vindur fram, fram til ársins 2010 eða 2012, eða hvað það nú verður, vegna þess að það var ágreiningur um ákvæði til bráðabirgða II, sem var í frumvarpsdrögum starfshópsins, nú ákvæði til bráðabirgða III í þessu frumvarpi ríkisstjórnarinnar. Það var mjög alvarlegur ágreiningur þar sem fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs studdi ekki það ákvæði og vísar þar til stefnu okkar, um að stöðva beri allar frekari virkjanir og stórframkvæmdir þangað til þessi nýi grunnur er kominn. Það blasir við að allt tal um þjóðarsátt í þessu samhengi verður beinlínis hlægilegt - og þó ekki einu sinni því þetta er ekki hlægilegt mál, þetta er grafalvarlegt mál. Allt tal um að keyra áfram öll þau áform um virkjanir og álvæðingu sem nú er í pípunum, þrjú til fjögur verkefni, og bjóða svo upp á einhverja þjóðarsátt það þarf auðvitað ekki að ræða það - og ganga jafnvel til viðbótar lengra á millibilstímanum og úthluta enn frekari leiðum á umdeildum svæðum en þeim sem nú eru í höndum orkufyrirtækjanna. Upp á það er boðið í ákvæði til bráðabirgða III með frumvarpinu. Til viðbótar öllum þeim ríkulegu heimildum til virkjana, bæði í vatnsafli og jarðvarma, sem orkufyrirtækin hafa í höndum, og ætla sér að nota í þau stóriðjuverkefni sem verið er að undirbúa á fullu á þremur til fjórum stöðum á landinu, er jafnvel gefið undir fótinn með frekari leyfi. Að vísu er þar vitnað í bráðabirgðaniðurstöður rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Kem ég þá að þeim alvarlega þætti málsins hvernig ríkisstjórninni - sem hefur haft þá vinnu ofan í skúffu í iðnaðarráðuneytinu og ekkert gert með hana nú í mörg ár - hentar allt í einu að draga hana upp þegar á henni þarf að halda til að ýta stóriðjustefnunni áfram. Þá muna þeir eftir þessu hérna, þegar þeir geta þvælt útgáfu frekari rannsóknar- og nýtingarleyfa fyrir virkjanir inn í myndina. Og hvernig nota þeir það þá? Þá er allt í einu farið að taka mark á því sem ekkert hefur verið gert með hingað til. Muna menn hvaða virkjun kom verst út úr 1. áfanga niðurstöðunnar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma? Muna menn hvaða virkjun það var? Kárahnjúkavirkjun. Hún var sú versta að viðbættri Jökulsá á Fjöllum og virkjun í Þjórsárverum. En hún er nú risin. Þannig var virðing ríkisstjórnarinnar þá fyrir þessari vinnu. Það voru tíndar út úr henni þær virkjanir sem orkufyrirtækjunum hentaði að hefjast handa um í miðju vinnuferlinu. Það er alveg stóralvarlegt og ámælisvert af vönduðum manni, eins og ég veit að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra vill vera, að vitna með þessum hætti í frumvarpi sínu fyrirvaralaust í þessar niðurstöður. Það gerir höfundum þeirra ekki rétt til. Það er ósanngjarnt vegna þeirra fyrirvara sem þeir sjálfir settu við vinnu sína. Og lítum nú aðeins á það hvað er sagt áður en kemur að flokkun virkjunarkostanna í þá meginflokka, a, b, c, d og e, sem skýrslan byggist á. Þeir segja, og er ég þá auðvitað að bera saman og skoða samhengi bráðabirgðaákvæðis III í frumvarpi ríkisstjórnarinnar, þar sem talað er um að einungis sé heimilt að veita leyfi á svæðum sem eru í flokki a eða flokki b, og ekki hafa komið sérstakar athugasemdir eða mótmæli við. Gott og vel. En á hvaða grunni stendur sú flokkun að mati höfundanna sjálfra á skýrslu í bráðabirgðaniðurstöðum eða 1. áfanga rammaáætlunar? Förum aðeins yfir það. Það segir í inngangi um meginniðurstöður 1. áfanga - fyrst er fjallað um markmið rammaáætlunar og síðan segir, með leyfi forseta: „Á grundvelli mats faghópa hefur verkefnisstjórnin í 1. áfanga flokkað 35 virkjunarhugmyndir í fimm flokka (a til e) eftir umhverfisáhrifum, aðra fimm eftir heildarhagnaði og fimm eftir arðsemi.“ Síðan segir, með leyfi forseta: „Um þessa flokkun eru gerðir fyrirvarar vegna takmarkaðra gagna, einkum um umhverfisáhrif, en einnig um heildarhagnað og arðsemi, þar sem frumáætlanir um tilhögun eru skammt á veg komnar.“ Þetta er býsna mikið sagt. Um flokkunina sjálfa eru gerðir fyrirvarar vegna takmarkaðra gagna, einkum um umhverfisáhrif. En nú á að gera þetta að sjálfum grundvelli, fyrirvaralausum grundvelli, ákvörðunartökunnar á millibilstímanum. Höfundum þessarar skýrslu er gert rangt til með því að nota niðurstöður þeirra svona. Það er ekki sanngjarnt gagnvart vísindamönnum, sem setja niðurstöður sínar fram með klárum, skýrum og fræðilegum fyrirvörum, að taka þær og meðhöndla þær á þennan hátt. Allir sem hafa einhverja lágmarksnasasjón af siðareglum í vísindasamfélaginu vita þetta. Síðan er einnig sagt, með leyfi forseta: „Í flokk a með minnstum umhverfisáhrifum falla 15 virkjanir með samanlagða orkugetu um 11.200 gígavattstundir á ári. Tvær þeirra eru vatnsaflsvirkjanir en hinar jarðvarmavirkjanir. Arðsemi þessara virkjunarkosta er í meðallagi (flokkur c á skala a til e).“ Svo segir, með leyfi forseta: „Gögn skortir til að greina á milli jarðvarmavirkjana um arðsemi og heildarhagnað.“ - Gögn skortir. Og enn fremur segir, í ábendingum um framhald vinnu við rammaáætlun, með leyfi forseta: „Með þessum niðurstöðum hefur verkefnisstjórn náð því markmiði sem henni var falið að leggja grundvöll að 1. áfanga í forgangsröðun virkjunarkosta. Hafa verður þó í huga að þekking á virkjunarkostum sem teknir voru til skoðunar er í mörgum tilvikum ekki fullnægjandi. Þannig sýnir yfirlit um stöðu þekkingar að í 10 tilvikum er þekkingarstigið metið í flokk c (á skala a–c).“ Það er í minnsta flokki, það er á lægsta þekkingarstigi. Það er á skala c, það er í flokki c á skala a–c. Það er í þriðja og lægsta upplýsinga- eða þekkingarflokknum. Og áfram segir, með leyfi forseta: „Það er því mikilvægt að afla frekari þekkingar um þessa virkjunarkosti og endurmeta þá. Þá eru fjölmargar virkjunarhugmyndir sem enn hafa ekki verið kannaðar en nauðsynlegt er að taka inn í myndina til að fá heildstætt yfirlit yfir möguleika til orkuöflunar með vatnsafli og jarðvarma. Í 6. kafla skýrslunnar er að finna tillögur um hvernig megi halda vinnu við þetta verkefni áfram.“ Mér finnst með algerum endemum að þessir fyrirvarar, þessi skýra staða málsins eins og hún er af hálfu höfundanna, skuli ekki vera virtir og að nú allt í einu henti ríkisstjórninni - sem hefur haft þessa rammaáætlunarvinnu afvelta ofan í skúffu í fullkominni útideyfu í mörg ár og ekkert með hana gert - að draga hana upp. Við höfum gagnrýnt það hér á þingi, talsmenn Vinstri grænna, ár eftir ár að þessari vinnu skuli ekki vera hraðað. Við höfum reyndar lagt til, sem eðlilegt er, að hún færist á forræði umhverfisráðuneytisins. Hún á ekki heima hjá iðnaðarráðherra, enda hafa menn greinilega engan áhuga á því þar á bæ, hvorki núverandi og hvað þá fyrrverandi iðnaðarráðherra virðast hafa nokkurn minnsta áhuga á því að þessu miði fram. Það blasir við. Aðgerðarleysið og dugnaðarleysið getur ekki verið svo rosalegt að ef einhver raunverulegur áhugi hefði verið til staðar væru málin ekki jafnilla stödd og raun ber vitni. En nú á að taka þetta og nota þetta svona. Þetta finnst mér, virðulegur forseti, alls ekki ganga, alls ekki í lagi. Ég mótmæli því þar af leiðandi að hér sé til staðar sá grunnur, faglegi og ótvíræði grunnur, sem hægt sé að byggja á með þeim hætti sem ætlunin er á millibilstímanum. Hann er ekki til staðar. Viðhorf okkar, Vinstri grænna, í þessum efnum liggja skýr fyrir. Við viljum að það verði stoppað. Við viljum að engin frekari leyfi og engar frekari heimildir verði gefnar út en þær sem til staðar eru og engum framkvæmdum, sem aftur verður snúið með, verði hleypt lengra en þær eru komnar í dag. Á þeim tíma sem líður þangað til nýr grundvöllur þessara mála næst - sem að mörgu leyti skal viðurkennt að gæti fólgist í þessari nálgun fengju menn frið til þess að vinna þannig - þá verði jafnframt útgefin rannsóknarleyfi látin sæta þeim takmörkunum að ekki verði farið inn á ný svæði, ekki verði farið og borað á nýjum stöðum innan svæða sem leyfi hafa verið veitt fyrir, eingöngu lokið þeim rannsóknarverkefnum sem beinlínis eru í gangi. Á þetta er að sjálfsögðu hægt að fá orkufyrirtækin til að fallast ef það er hluti af heildarstefnumörkun og heildarsamskiptum aðila. Telji þau sig verða fyrir óþægindum af þessum sökum eða hafa lagt út kostnað sem þau fái þá ekki endurkræfan má bæta þeim það? Ríkið getur að sjálfsögðu yfirtekið rannsóknir og eignast þá niðurstöðurnar í leiðinni. Það eru margar leiðir færar til að innleiða slíkt stopp þangað til málin eru komin á nýjan grunn. Veruleikinn er sá að það er miklu meira en nóg af þegar útgefnum virkjunarheimildum í höndum stjórnvalda. Það er alvara málsins sem kemur í raun ekkert við þetta, nema það er hyggilegt að menn hafi meðvitund um það til hvers hluta orkuforðans í landinu þetta gæti tekið ef allt fer á versta veg. Fjörutíu prósenta. Það er nefnilega þannig, og það stendur í skýrslu starfshópsins svart á hvítu og þjóðarsáttarmenn ættu að lesa það, byrja á því, fletta upp á bls. 42, ef minni mitt svíkur ekki, hvað þar er sagt um virkjunarhugmyndir vegna fyrirhugaðrar stóriðju. Hvað er sagt þar? Þar er sagt, með leyfi: „Heildarraforkunotkun hérlendis var um 9 teravattstundir árið 2005 og verður um 16 teravattstundir árið 2008, þegar nýtt álver Alcoa Fjarðaáls hefur tekið til starfa að fullu. Ef framangreind áform um ný álver í Helguvík og á Húsavík og stækkun álversins í Straumsvík verða að veruleika þá má áætla að árleg heildarnotkun verði orðin um 29 teravattstundir að loknum þeim framkvæmdum. Orkumálastjóri hefur áætlað að heildarorkugeta þeirra innlendu orkulinda sem hagkvæmt sé að virkja með tilliti til umhverfisáhrifa sé um 50 teravattstundir á ári og því verður búið að virkja tæplega 60% af heildarorkugetu landsins í jarðvarma og vatnsafli í umhverfisflokkum a–c í rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma ef ráðist verður í þær þrjár stóriðjuframkvæmdir sem nefndar eru hér að framan.“ Þetta er alvara málsins. Öll þessi plön geta gengið fram, óháð því sem hér er undir í frumvarpinu og tæp 60% af orkuforðanum væru þá búin, bundin á útsöluverði til áratuga í samningum við erlend álfyrirtæki. Þjóðarsáttin ætti þá að snúast um það sem eftir væri. Eru það kostirnir? Já, það eru kostirnir. Það er það sem verið er að bjóða upp á. Auðvitað sér hvert mannsbarn í gegnum þetta, herra forseti. Það dugar ekki hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, það dugar ekki ríkisstjórninni, að reyna að bjarga sér í land nokkrum vikum fyrir kosningar með sýndarmennsku af þessu tagi. Átökin núna snúast ekki um þetta. Þau snúast um það hvort öllum þessum stóriðjuverkefnum verður sturtað inn í landið á næstu missirum og það stendur ekkert annað til, að því er virðist, af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Þetta frumvarp er potemkintjöld. Þau hafa ekkert gildi vegna þess sem á bak við þau er, ekkert gildi ef ríkisstjórnin heldur áfram siglingu sinni. Með öðrum orðum, þetta frumvarp stoppar ekki stækkun álversins í Straumsvík upp í 460 þús. tonna ársframleiðslu. Þetta frumvarp stoppar ekki fyrri helming af álveri í Helguvík með 250 þús. tonna framleiðslugetu. Þetta frumvarp stoppar ekki fyrri helming af álveri við Húsavík með 250 þús. tonna framleiðslugetu. Þetta stoppar ekki einu sinni álverið í Þorlákshöfn sem er það fjórða á listanum, að vísu lítið í byrjun en þeir kæmu þó fætinum milli stafs og hurðar ef þeir fengju að byggja þar 60 þús. tonna álver. Orku í allt þetta geta orkufyrirtækin skaffað úr þeim svæðum sem þau hafa leyfi til að athafna sig á nú þegar, og það sem kynni upp á að vanta mætti sækja í bráðabirgðaákvæði III ef það væri í höndum ríkisstjórnar af því tagi sem við sitjum enn uppi með. Þetta mundi ekki stoppa neitt fyrr en í fyrsta lagi eftir árið 2012. Þannig er það nú, svo að menn hafi það algerlega á hreinu. Það er pólitíkin, það eru kosningarnar í vor sem verða að ráða úrslitum í þessum efnum. Það er ekki boðið upp á annað hér af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það er ástæða til að minnast þess líka að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki einu sinni látið það hagga áformum sínum sem nú liggur fyrir af hálfu alþjóðavísindasamfélagsins í formi 4. skýrslu milliríkjanefndar loftslagshóps Sameinuðu þjóðanna sem við ræddum á Alþingi í gær. Auðvitað var það ljóst hverjum manni sem hlýddi á svör ráðherra að engin stefnubreyting hefur orðið hjá ríkisstjórninni, ekki nokkur. Hún er jafnákveðin í því nú og hún var þegar hún var undir forsæti Halldórs Ásgrímssonar 6. febrúar 2006 og hann sagði í umræðum á Alþingi, hæstv. þáverandi forsætisráðherra, með leyfi forseta: „ Það liggur fyrir að við höfum heimild til að byggja stóriðju sem samsvarar 1.600 þús. tonnum af CO 2 . Það ákvæði gildir til 2012. Hvað tekur við eftir 2012 vitum við ekki. Ég hef svarað því mjög skýrt að við hljótum að gera þá kröfu áfram að geta nýtt okkar endurnýjanlegu auðlindir og tekið þátt í því að minnka mengun í heiminum með því að framleiða rafmagn með vistvænum hætti á Íslandi. Það vil ég að sé alveg skýrt,“ sagði þáverandi forsætisráðherra og bætti svo við: „Ég veit að sjálfsagt telja margir hér inni að einhverjar frekari kröfur af okkar hálfu í þeim efnum verði hlegnar út af borðinu …“ og lauk svo ræðu sinni með því að segja: „En sú mun verða krafa núverandi ríkisstjórnar.“ Getur þetta skýrara verið? Hefur hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde dregið þetta til baka? Ég hef ekki heyrt það. Hefur formaður Framsóknarflokksins dregið þetta til baka? Hefur orðið stefnubreyting að þessu leyti frá því að Halldór Ásgrímsson stóð í þessum ræðustóli fyrir rétt rúmu ári og sagði alveg skýrt að stefna ríkisstjórnar hans væri sú að sækja ríkari heimildir en þau 1.600 þús. tonn af CO 2 sem íslenska undanþáguákvæðið hljóðar upp á? Ég hef ekki orðið var við það að þessi ríkisstjórn hafi á nokkurn hátt breytt um stefnu. Hún keyrir stóriðjustefnuna áfram á fullum krafti, er samningsbundinn þátttakandi að undirbúningi um byggingu fyrri helmings af álveri í Helguvík og fyrri helmings af álveri við Húsavík og hefur veitt öll tilskilin leyfi fyrir stækkun í Straumsvík. Forsætisráðherra hefur gengið fram og hvatt Hafnfirðinga til að samþykkja stækkun í Straumsvík. Ég veit ekki hvort Framsókn hefur gefið út um það alveg sérstaka yfirlýsingu en ég yrði afar undrandi, ég þyrfti að halda mér í stólinn ef eitthvað annað kæmi upp úr framsóknarmönnum en það að þeir vilji auðvitað stækka í Straumsvík. Þeir hafa ævinlega viljað alla stóriðju sem í boði er, hvar sem hún er, þannig að það væru alveg meiri háttar tíðindi ef eitthvað annað stæði til af þeirra hálfu. Þeir kunna að vera í einhverjum bögglingi með þetta á Suðurlandi en þeir hafa svo sem lent í vandræðum út af fleiru þar. Nei, meðan málin standa svona, frú forseti, meðan það er eingöngu orðið í valdi eftir atvikum Hafnfirðinga og Sunnlendinga að reyna að koma í veg fyrir stóriðjustækkunina í Straumsvík, meðan það er þannig að ríkisstjórnin er sjálf þátttakandi í undirbúningi álvera á Suðurnesjum og við Húsavík, meðan forustumenn í stjórnarliðinu, þingmenn þeirra í kjördæminu, eru að undirbúa álver við Þorlákshöfn, meðan það er óbreytt stefna ríkisstjórnarinnar að sækja um frekari mengunarundanþágur fyrir Ísland - eigum við að taka mark á einhverju þjóðarsáttarhjali? Nei. Það skal vera alveg á hreinu að þetta er ekki tilboð um sátt um einn eða neinn hlut, enda ekki þannig að henni staðið. Þjóðarsáttin var merkt fyrirbæri á sínum tíma og hefur skilað þessu þjóðarbúi og þjóðinni miklu. Hún var mjög víðtækt samkomulag aðila vinnumarkaðarins, ríkisstjórnar, bændasamtaka og fleiri aðila og mjög margir komu að því borði og lögðu sitt af mörkum. Sú ágæta þjóðarsátt skilaði Íslendingum þeim mikla árangri að verðbólgudraugurinn var kveðinn niður og við sáum í fyrsta skipti um langt árabil eins stafs tölu í verðbólgu haustið 1990. En við skulum minnast þess að ýmsir færðu fórnir í þágu þeirra aðgerða, og tölum af virðingu um það og þá dugmiklu menn, forustumenn aðila vinnumarkaðarins sem auðvitað eiga mikinn heiður skilið fyrir þann kjark sem þeir sýndu á sínum tíma. Ég mun síðastur manna tala af þeim þann heiður sem þeir eiga, Einar Oddur Kristjánsson, Guðmundur J. Guðmundsson og fleiri góðir menn. En það tókst víðtækt samstarf fleiri aðila. Það var raunveruleg þjóðarsátt og hún skilaði miklum árangri en þetta er það ekki. Það er heldur aumleg sýndarmennska að kalla leikrit af þessu tagi, eða leiktjöld, einhverja slíka tilraun. Þjóðarsátt að mínu mati getur aðeins falist í einu, að við gerum ekkert frekar en það sem orðið er til að auka ófriðinn í landinu um þessi mál,  Það er nefnilega þannig að átökin um stóriðjuálvæðingarstefnuna eru á góðri leið með að verða djúpstæðasta ágreiningsmál með þessari þjóð sem klýfur hana alveg í herðar niður. Það er þannig, veruleikinn er sá. Menn eru bæði blindir og heyrnarlausir gagnvart hinni almennu umræðu ef þeir skynja ekki ölduna í þjóðfélaginu, ef þeir skynja ekki t.d. viðhorfsbreytinguna á skömmum tíma í Hafnarfirði og í sveitum Suðurlands. Það er bara ekki lengur gjaldgengt að segja að það verði að virkja til að fara með rafmagnið í burtu og selja það í stækkun álvers í Hafnarfirði. Menn bara segja: Nei, takk. Það er engin þörf á þessu. Það þarf ekki að færa þessar fórnir. Það er mikil hugarfarsbreyting. Það verða geysileg tímamót í þessari baráttu ef Hafnfirðingar fella stækkun álversins í Straumsvík. Það verða söguleg tímamót og í kjölfarið mun mikil skriða fylgja vegna þess að þá hefur það gerst sem er vonum seinna, að almenningur í landinu rísi upp gegn þessari stefnu og gegn óvitrum stjórnvöldum sem hafa þjösnast áfram og ekki hlustað á eitt eða neitt. Þá hefur það líka gerst að menn rísa upp gegn ofríki orkuiðnaðarins sem veður núna áfram og býður út hönnun á mannvirkjum á landi einkaaðila sem eru á móti því að leggja landið til. Er í lagi að menn hegði sér þannig? Hvar er hæstv. fjármálaráðherra? Er hann ekki að fara í framboð á Suðurlandi? Vill hann kannski svara því hérna hvort hann skrifi upp á framferði Landsvirkjunar að þessu leyti? Er það þannig að þessi framganga Landsvirkjunar njóti fulls stuðnings eigandans sem fyrir hönd þjóðarinnar er því miður ríkisstjórnin? Það væri fróðlegt að heyra frá frambjóðanda sjálfstæðismanna á Suðurlandi, hæstv. fjármálaráðherra, um þetta efni. Svo er það auðvitað þannig, virðulegur forseti, að ég gæti haldið aðra eins ræðu og rúmlega það um nauðsyn þess að setja hér punktinn við í bili af efnahagslegum og félagslegum ástæðum í landinu, ekki bara af umhverfisástæðum. En ég tek þær fyrst og nota meginhluta ræðutíma míns í þær vegna þess að þar verður mestur skaðinn og hann er því miður óafturhverfur í verulegum mæli. Ef við eyðileggjum náttúrugersemar og land sem aldrei verður endurheimt verður það ekki með fé bætt, afsökunum eða neinum öðrum hætti. Efnahagsleg skakkaföll verðum við þá að taka frekar á okkur eins og hvert annað hundsbit þótt það blasi við hverjum manni að það er efnahagslegt óráð að hella frekari stóriðjuframkvæmdum inn í hagkerfið á næstu missirum. Það er glapræði - það sér það hvert mannsbarn - við þær aðstæður að við erum að glíma við þenslu, viðskiptahalla, verðbólgu og okurháa vexti. Er það það sem við þurfum, að hella meiri olíu á eldinn? Kynda undir kötlunum? Hvað segir fyrrverandi seðlabankastjóri sem skrifaði undir álit Seðlabankans í ársfjórðungsskýrslum hans aftur og aftur og varaði ríkisstjórnina við? Hafa orðið einhver hamskipti hér, herra forseti? Hvar er núna hinn grandvari og varkári maður, þáverandi seðlabankastjóri sem á höfundarrétt að varnaðarorðum Seðlabankans, hvað það verði erfitt fyrir íslenska hagkerfið að taka inn á sig alla þá fjárfestingu sem verður fólgin í Kárahnjúkavirkjun, Reyðaráli og stækkun á Grundartanga með tilheyrandi virkjunum? En hvað eru menn að tala um? Menn eru að tala um 1,5–2 sinnum meira á nokkrum árum en núverandi framkvæmdir eru. Álversverkefnin þrjú, stækkun í Straumsvík með virkjunum, fyrri helmingur í Helguvík með virkjunum og fyrri helmingur í Húsavík með virkjunum, eru upp á 430–450 milljarða kr. Það er hátt í hálf landsframleiðsla eins árs sem kæmi þarna kannski inn í hagkerfið þótt það dreifðist á 5–7 ár, þótt það dreifðist á eilítið lengri tíma en núverandi framkvæmdahrina hefur staðið. Seðlabankinn sagði 2003 og 2004 að ekkert vestrænt hagkerfi með fljótandi gengi og opnar fjármagnshreyfingar hefði þurft að glíma við aðstæður af því tagi sem í vændum væru á Íslandi með svona gríðarlegri innspýtingu í hagkerfið sem næmi einum þriðja af landsframleiðslu heils árs á fáeinum missirum. Þetta var rétt hjá Seðlabankanum. Þetta var rétt hjá bankastjórunum sem þá skrifuðu undir skýrsluna. En hvað ætla þeir að segja núna ef á að dæla hérna inn 1,5–2 sinnum þeim fjárfestingum á kannski lítið eitt lengri tíma? Það verður heldur betur að ræsa út slökkviliðið og búa það tækjum ef ekki á bara bókstaflega að kvikna í íslenska hagkerfinu. Hvernig er vinnumarkaðurinn í stakk búinn til að takast á við þessar aðstæður? Eru ekki 16 þús. manns af erlendum uppruna án íslensks ríkisfangs á vinnumarkaðnum í augnablikinu? Er mikið af Íslendingum á lausu til að vinna í þessum verkefnum? Er þetta fyrir þá? Nei. Þessar framkvæmdir munu fyrst og fremst hafa áhrif við Gulafljót og á Gdansk-svæðinu ef ráðist verður í þær. Íslenskur vinnumarkaður er þegar yfirspenntur og ræður ekkert við frekari innspýtingu af þessum toga þannig að efnahagslega er ekki síður ástæða til að þjóðin taki í taumana í vor og setji af þá húskarla sem hafa hegðað sér svona, sem hafa ráðsmennskast svona. Þetta gengur ekki. Við getum ekki bætt nýrri hringferð með tilheyrandi viðskiptahalla á erlendri skuldasöfnun ofan á það sem fyrir er. Með hreinar erlendar skuldir sem eru orðnar 150% af landsframleiðslu er ekki orðið mikið borð fyrir báru. Er ekki verið að lækka lánshæfismat Íslands þessa mánuðina? Er það ekki rétt, herra forseti? Mig minnir það. Og halda menn að það bæti úr skák ef menn boða nýja tíma og enn þá svakalegri í þessum efnum en þá sem á undan eru gengnir? Það er vissulega þannig að það rofar heldur til í augnablikinu að sumu leyti og maður bindur vissar vonir við að eitthvað meiri stöðugleiki gæti verið í vændum ef menn hella ekki að nýju olíu á eldinn. Ríkisstjórnin flýtur meðvitundarlaus áfram og afsakar sig með fáfengilegum hætti eins og þeim að þetta sé ekki lengur í hennar höndum, að leyfisskyld starfsemi sem byggir á ríkisábyrgðum og lánum sé ekki lengur hennar mál, það séu bara sveitarfélögin og orkufyrirtækin. Það er undarlegt. Er það sjálfgefið að menn veiti ríkisábyrgðir á lán Landsvirkjunar bara eins og fara gerist? Er búið að færa þá ákvörðun út í bæ? Nei, hún er hér á Alþingi. Er þetta ekki leyfisskyld starfsemi, bæði samkvæmt gildandi lögum og því sem hér á að verða? Auðvitað þarf ekki að reyna að segja nokkrum manni svona draugasögur í björtu. Efnahags- og framfarastofnunin bendir á það í sinni skýrslu að stjórnvöld hafi öll tök á því að stýra þessu ef þau vilja og segir að þau eigi að gera það og spyr aftur og aftur í hverri skýrslunni á fætur annarri í forundran: Hvert ætla Íslandsmenn með þessi mál? Af hverju er ekki í það minnsta gerð vönduð gagnsæ þjóðhagsleg arðsemisúttekt á því hvort það sé hagstætt fyrir íslenska þjóðarbúið að halda áfram á þeirri braut? Efasemdir skýrsluhöfundanna leyna sér ekki, einfaldlega vegna þess að þeir efast mjög um arðsemi þessara fjárfestinga fyrir þjóðarbúið þegar tekið er tillit til hinna neikvæðu ruðningsáhrifa. Við erum að hrekja önnur fyrirtæki úr landi. Við erum að laska rekstrarstöðu og undirstöðu hins almenna atvinnulífs. Útflutnings- og samkeppnisgreinar hafa gengið í gegnum langan táradal vegna hins háa raungengis, hárra vaxta, verðbólgu og misvægis í þjóðarbúskapnum. Þau hafa ekki mikið úthald í 5–8 ár í viðbót ef það er það sem á að bjóða þeim upp á. Það er sama hvar við komum að þessu máli. Það er engin glóra í að halda svona áfram. Það verður að nást fram í vor það stóriðjustopp sem við höfum barist fyrir mörg missiri og flutt um tillögur á Alþingi. Það er fyrst og fremst einn aðili sem getur stigið í bremsuna, það er þjóðin í maímánuði næstkomandi og ég hef þá trú að hún muni gera það.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður fór mikinn eins og hann hefur oft gert áður í umræðu um stóriðjumál. Ég undrast dálítið að hv. þingmaður skuli gera það í þessari umræðu vegna þess að hann og vinstri grænir hafa meira og minna lýst stuðningi við þær virkjanir sem verið er að tala um að fara í núna í tengslum við þær framkvæmdir sem eru í umræðunni. Hv. þingmaður sagði í þinginu í fyrra - ég dró það eiginlega upp úr honum, ég vildi fá hann til að segja mér frá einhverjum framkvæmdum og einhverjum virkjanaframkvæmdum sem hann gæti stutt - með leyfi forseta: „Neðri virkjanirnar í Þjórsá eru mjög hagkvæmar vegna þess að þær nýta alla miðlunina sem fyrir er ofar í Þjórsársvæðinu. Núpavirkjun og síðan Urriðafossvirkjun eru að vísu ekki án umhverfisfórna. Það þarf vissulega að fara vel yfir það, en að breyttu breytanda eru þær mjög eðlilegur virkjunarkostur áður en menn ráðast í ný og óröskuð svæði.“ Að auki segir hv. þingmaður að fullnýta þurfi Nesjavallasvæðið. Í sambandi við Straumsvík er verið að tala um að fara í þessar virkjanir í neðri Þjórsá. Auk þess er verið að tala um að fara í framkvæmdir á Hengilssvæðinu og Nesjavallasvæðinu. Hv. þingmaður lýsti því yfir að hann teldi það eðlilegt og vinstri grænir í borgarstjórn vildu fara í þær framkvæmdir. Hvað varðar Bakka við Húsavík þá hefur hv. þingmaður sagt við heimamenn að ef nýta eigi jarðvarmann sé mjög til skoðunar að styðja þær framkvæmdir. Varðandi Helguvík er verið að tala um 

Herra forseti. Ég er mjög ánægður með að hæstv. ráðherra vitni í orð mín og sérstaklega ef hún vitnar í þau í heild sinni. Ég man alveg nákvæmlega þessa umræðu og skoðanir mínar hafa ekkert breyst í þeim efnum. Hæstv. ráðherra hefði þá átt að sjá sóma sinn í að bæta því við sem fylgdi í afstöðu minni að það væri að sjálfsögðu þá og því aðeins að við værum sátt við þá ráðstöfun orkunnar sem í hlut ætti og þá er það auðvitað þannig að sumir virkjunarkostir eru betri en aðrir. Það er ekkert launungarmál að ég tel virkjunarkosti í neðri Þjórsá betri en t.d. þá að ráðast inn á, eins og ég sagði, ósnortin svæði eins og Langasjó. Ég var einmitt að draga upp þessa flokkun og benda á að það væri mikill munur á því hvort menn fullnýta jarðvarmasvæði sem þegar er búið að raska, eins og Kröflu og Nesjavelli, hvort menn virkja í vatnsfalli sem er þegar búið að miðla, sem er þegar búið að taka af sína náttúrulegu rennslishætti. Ég sló nákvæmlega þá fyrirvara sem rétt og skylt er að gera gagnvart hverjum og einum kosti og ég sagði að virkjunarkostir í neðri Þjórsá séu síður en svo án fórna. Það hef ég allan tímann vitað og þekki mætavel af miklu nábýli m.a. við þá. Hæstv. ráðherra skorar engin mörk með þessu. Þetta er í fullkomnu samræmi við þær áherslur sem við höfum haft. Það er engin þörf á þessum fórnum nú. Við erum algerlega ósammála þeirri ráðstöfun orkunnar sem í hlut á og þar af leiðandi er andstaða okkar algerlega ómenguð við þessar framkvæmdir, fullkomlega.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja alveg sérstaka athygli á þessu, hv. þingmaður styður í raun þessar framkvæmdir í neðri Þjórsá. Ef hann hefði mætt á fundinn í Árnesi hefði hann ekki fengið að tala þar því aðeins þeir sem voru á móti framkvæmdunum fengu að tala. Hv. þingmaður hefði ekki fengið orðið á þeim fundi. Hann hefur haft stór orð um að upplýsingar vanti í sambandi við ákveðna virkjunarkosti í rammaáætlun og það er rétt að svo er. Þar erum við að tala um kosti c, sem er ekkert verið að tala um að fara í á næstunni og sennilega aldrei. Við erum að tala um kosti c sem eru t.d. Háuhverir, Brennisteinsfjöll, Reykjadalur, Reykjadalir austari, Jökulsá á Fjöllum, Markarfljótsvirkjun o.s.frv. Frumvarp hæstv. ráðherra gengur út á að aðeins kostir a og b verði til umræðu þar til lokið er við gerð rammaáætlunar. Þetta er meira og minna sýndarmennska hjá hv. þingmanni þegar hann kemur upp og fer mikinn svo klukkustundum skiptir.

Herra forseti. Ég hélt að ég hefði dregið upp alveg skýra mynd af því hver staða þessa máls er og hvers konar sýndarmennska einmitt málatilbúnaður Framsóknarflokksins og ríkisstjórnarinnar er í þessum efnum, að reyna að tala um einhverja þjóðarsátt þegar ljóst er að öll stóriðjuáformin sem eru í pípunum geta gengið í gegn óháð því sem hér er verið að tala um. Það er bara staðreynd sem hæstv. ráðherrar og hæstv. ráðherra geta ekkert komist hjá. Svo hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og hæstv. utanríkisráðherra hafi það alveg á hreinu er ég algerlega andvígur því að ráðist verði nú í virkjanirnar í neðri Þjórsá,  Þetta stendur ósköp einfaldlega svona og ég hefði með mikilli ánægju talað gegn þessu á fundinum í Árnesi ef ég hefði átt kost á því að vera þar, ég var því miður norður í landi 

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst segja að Samfylkingin fagnar frumvarpi því sem hér er til umræðu vegna þess að Samfylkingin vill leita sátta um skýra farvegi fyrir náttúruvernd og skynsamlega nýtingu náttúrugæða. Þess vegna knúðum við það fram að sú nefnd sem samdi frumvarpið yrði sett til starfa. Það kostaði ítrekuð átök á Alþingi en að lokum náðist það eftir það sem sumir þingmenn hafa leyft sér kalla málþóf, en var málefnaleg umræða og gagnrýni á fáránlegt fyrirkomulag geðþóttaákvarðana og ábyrgðarleysis gagnvart náttúru landsins, meðferð auðlinda í þjóðareign og vali á aðilum til að nýta verðmætin. Það hefur hins vegar vakið athygli landsmanna að Framsóknarflokkurinn hefur kynnt þetta mál sem víðtæka þjóðarsátt um nýtingu auðlinda og verndun náttúru. Slík lýsing er auðvitað fjarri sanni. Það sem hér er á ferð er mikilvægur hluti af heildarlausn til framtíðar, en frumvarpið dugar engan veginn til að ná tökum á ástandinu sem uppi er núna. Samfylkingin hefur hins vegar lagt fram tillögur sínar um rammaáætlun um náttúruvernd og fylgifrumvarp með henni sem dugar til að stjórnvöld geti tekið ábyrgð á og náð tökum á þessum málum í heild. Skoðun okkar er að það eigi að vera eitt af helstu markmiðum stjórnvalda á hverjum tíma að vernda náttúrugæði og nýta skynsamlegar auðlindir í sátt við náttúruna og þjóðina sem byggir landið. Sitjandi ríkisstjórn hefur lengi brugðist því hlutverki og þrátt fyrir harkalega gagnrýni og kröfur um skynsamlega stefnumörkun og skýra farvegi fyrir þessum gríðarlega mikilvægu málum hefur hún móast við fram að þessu og viðhaldið ógagnsæju fyrirkomulagi, hentistefnu og stjórnsýslulegu sukki. Í stað skýrra reglna sem byggjast á stefnumörkun um náttúruvernd og nýtingu náttúrugæða og jafnræðis þegnanna til að nýta þau, hefur ríkt fyrirkomulag ráðstjórnar og ráðherravalds. Við þekkjum það af sögu síðustu ára hvernig málin hafa þar gengið til. Þetta ástand hefur lengi verið uppspretta ósættis um verndun náttúru og nýtingu auðlinda. Stjórnvöld hafa í raun stungið tillögum auðlindanefndar frá árinu 2000 undir stól. Sama er að segja um niðurstöður rammaáætlunar um vatnsafl og jarðvarma frá árinu 2003. Sú staðreynd segir allt sem segja þarf um þann vilja sem núverandi stjórnvöld hafa haft fram að þessu til að viðhalda ógagnsæi og handstýrðu valdi í höndum sér. Samfylkingin hefur beitt sér af alefli fyrir því að af þessari braut verði snúið og leitað sátta um skýra farvegi fyrir náttúruvernd og skynsamlega nýtingu náttúrugæða. Sú barátta bar þann árangur á síðasta þingi að nefnd sem undirbjó þetta mál var sett til starfa. Ég átti sæti í þeirri nefnd og vil segja um starf nefndarinnar, að í henni tókst mjög gott samstarf og einhugur um að líta á verkefnið sem hluta af heildarlausn til framtíðar á málefnum sem tengjast nýtingu náttúrugæða, hvort sem sú nýting felst í algerri friðun eða annarri nýtingu. Nefndin skilaði niðurstöðum í haust og nú hefur hæstv. iðnaðarráðherra vonum seinna flutt frumvarp sem nefndin samdi en þó hafa breytingar verið gerðar á því og kem ég að þeim síðar. Ég sé alveg sérstaka ástæðu til að leggja áherslu á að nefndin hafði skilgreint og takmarkað hlutverk en til að ná tökum á þessum málum þarf auðvitað heildstæða lausn. Samfylkingin hefur með þingsályktunartillögu sinni um rammaáætlun um náttúruvernd og fylgifrumvörpum með henni, sem ég nefndi áðan, markað slíka heildarstefnu. Með samþykkt þeirra mála tekur Alþingi fulla stjórn og ábyrgð á því hvort, hvar og hvenær verður ráðist í framkvæmdir, ef það er niðurstaða að virkja stórt eða auka stóriðju í landinu. Samfylkingin hefur jafnframt lýst því yfir að slíkum áformum eigi að fresta þar til rammaáætlun um náttúruvernd liggur fyrir. Í frumvarpinu felst mikilvæg stefnubreyting og stefnumörkun til betri vegar. Í stefnubreytingunni felst fyrirheit um að í framtíðinni verði tekið heildstætt á náttúruvernd og nýtingu náttúrugæða. Stefnubreytingin byggir bæði á niðurstöðum auðlindanefndar frá árinu 2000 og rammaáætlun um vatnsafl og jarðvarma. Nái frumvarpið fram að ganga leysast mörg af þeim helstu vandamálum í framtíðinni sem nú ríkja á sviði verndunar og nýtingar náttúrugæða. Í fyrsta lagi verður til farvegur framtíðarstefnu þar sem hægt er að meta og ákveða hvort landsvæði og auðlindir skuli nýtt með verndun eða með orkuvinnslu, námustarfsemi eða annarri nýtingu. Í öðru lagi gildir, á meðan þessi stefnumótun fer fram, afmarkaður rammi byggður á fyrsta áfanga rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma, öllu heldur á hluta af þeirri stefnumörkun sem þar er gerð, utan um þær leyfisveitingar til rannsókna og nýtinga á auðlinda sem lögin ná til. Um þetta vil ég segja að ég gerði fyrirvara við þetta í minni bókun. Ég tel að Alþingi verði að fjalla um rammaáætlunina, þann hluta hennar sem hér er gert ráð fyrir að notaður verði til viðmiðunar og afstaða verði tekin til þess hvaða virkjanakostir eigi þarna að vera. Í þessu sambandi minni ég á í fyrsta lagi að í rammaáætluninni um orkunýtingu er fjallað um tiltekin virkjunaráform. Þar eru sjálf landsvæðin eða náttúrufyrirbrigðin ekki metin á eigin forsendum, þó vissulega gefi umhverfisgildin vísbendingu um verðmæti náttúru á einstökum svæðum. Rétt er einnig að minna á að Alþingi hefur ekki fjallað um niðurstöður rammaáætlunarinnar, eins og ég sagði áðan, og hlýtur því að fjalla um þennan hluta sem ég nefndi. Í frumvarpinu felst hins vegar að Alþingi staðfesti allar ákvarðanir þeirrar langtímastefnu, ég endurtek það, langtímastefnu um verndun og nýtingu auðlinda í jörðu og vatnsafls sem mótuð verður. Það væri ekki í samræmi við það sem nefndin leggur til ef ekki yrði farið yfir rammaáætlun um náttúruvernd að því leyti sem talað er um að láta hana gilda á þeim tíma sem líður þangað til að búið er að fara yfir þessi mál, eins og hér er lagt til. Ég vil sérstaklega taka fram að þó nú séu einungis liðin þrjú ár frá því að verkefnisstjórn fyrsta áfanga rammaáætlunar um vatnsafl og jarðvarma lauk störfum geta verið áhöld um hvort einstök svæði eða auðlindir í a- og b-hluta hennar eigi að vera til ráðstöfunar til rannsókna og nýtingar á meðan fyrrnefnd stefnumörkun á sér stað. Það var ekki á færi nefndarinnar að meta þetta. Alþingi verður að taka ábyrgð á því núna við umfjöllun málsins. Ljóst er af þessu að fara verður afar varlega við úthlutun leyfa á grundvelli rammaáætlunarinnar. Þess vegna er eðlilegt að Alþingi meti hvort einstakir kostir a- og b-hluta umhverfisflokkanna njóti biðverndar til viðbótar þeim sem nefndin leggur til að verði útilokaður með almennum og hlutlægum hætti. Hér vil ég nefna sem dæmi umdeilda virkjunarkosti sem eru í a- og b-hluta rammaáætlunar, Innstadal og Villinganesvirkjun. Þá má líka nefna að ef þessi tillaga hefði verið samþykkt áður en menn tóku ákvörðun um Kárahnjúkavirkjun hefði hún aldrei verið byggð. Því hér er miðað við a- og b-hluta rammaáætlunar og að frádregnum þeim kostum sem gerðar eru athugasemdir við vegna umhverfisáhrifa, en umrædd virkjun, Kárahnjúkavirkjun, lenti hvorki í a- né b-hluta. Hún lenti ekki í c-hluta, ekki í d, heldur í e-hluta. Það sjá því allir hvernig hefði farið fyrir þeim kosti ef menn hefðu verið búnir að samþykkja það sem stendur í frumvarpinu og tillögum sem því fylgja. Í þessu sambandi vil ég taka fram, þó það eigi nú að vera sjálfsagt, að þó að í frumvarpinu sé gert ráð fyrir að ekki sé hreyft við rannsóknar- og nýtingarleyfum sem þegar hafa verið veitt, var ekki af minni hálfu eða flokks míns tekin nein afstaða til þeirra framkvæmda sem þau kunna að leiða til. Enda hefur Samfylkingin flutt frumvarp þar sem ábyrgðin er flutt til Alþingis, ákvörðunarvaldið um stóriðju er flutt til Alþingis, ásamt nýjum ákvörðunum um rannsóknir og nýtingu þar til rammaáætlun um náttúruvernd hefur hlotið staðfestingu Alþingis. Við í Samfylkingunni segjum að heildstæða stefnumörkun þurfi í þessum efnum. Það frumvarp sem hér er til umræðu getur ágætlega verið hluti af þeirri heildstæðu stefnumörkun. En að slá ryki í augu þjóðarinnar með því að halda því fram að hér sé verið að klára málin með einhverri þjóðarsátt um þau umdeildu og gríðarlega mikilvægu málefni sem hér er verið að tala um er auðvitað ábyrgðarlaust og ekkert annað en keilusláttur. Í þriðja lagi felast í frumvarpinu skýrar reglur um þá stjórnsýslu sem snýr að leyfisveitingu til rannsókna og nýtingar náttúrugæða. Sérstaklega er fjallað um auðlindir í almannaeigu og þá stjórnsýslu sem um þær eiga að gilda. Hún verður opin og gagnsæ og byggð á jafnræði þegna landsins til nýtingar auðlinda í þjóðlendum og í ríkiseigu. Sú tillaga hlýtur að teljast fordæmi fyrir meðferð annarra auðlinda í þjóðareign í framtíðinni. Ég vil, hæstv. forseti, vitna í 13. gr. frumvarpsins. Þar segir, með leyfi forseta: „Að jafnaði er skylt að taka gjald fyrir nýtingu auðlindar í eignarlandi í eigu ríkisins og í þjóðlendu. Við leyfisveitingu semur forsætisráðherra um endurgjald vegna auðlindanýtingar í þjóðlendum en landbúnaðarráðherra vegna auðlindanýtingar á jörðum í eigu ríkisins, að höfðu samráði við Orkustofnun.“ Þarna segir skýrt og klárt, skal semja um endurgjald. Þær reglur sem nefndin leggur til að gildi um þetta eru allar byggðar á því að þar sé réttindum komið með opnum og hlutlægum hætti í hendur þeirra sem ætla að nýta og fá tækifæri til þess. Þarna verði jafnræðis gætt og þarna verði verðmætanna gætt fyrir hönd ríkisins, fyrir hönd þjóðarinnar. Auðvitað með sama hætti og einstaklingar gæta sinna hagsmuna þegar þeir eru að selja, leigja eða nýta réttindi sem þeir eiga og vilja fá verðmæti fyrir, sem vissulega er breytilegt á hverjum tíma. Ég tel að þarna sé vegvísir sem menn geti ekki litið fram hjá í framtíðinni og hljóti að leggja til grundvallar öðrum ákvörðunum um auðlindanýtingu, þótt þær séu ekki undir þeim lögum sem hér er verið að leggja til að verði sett. Þetta frumvarp er afrakstur af sameiginlegri stefnumörkun. Það er fagnaðarefni og ætti að geta verið þessi mikilvægi vegvísir sem ég talaði um. Það er þó ástæða til að kvarta yfir því að hæstv. iðnaðarráðherra skyldi taka þetta frumvarp og gera á því breytingar. Ég tel að mjög varasamt hafi verið að gera það, einfaldlega vegna þess að sú nefnd sem sett var upp hafði hlutverk sáttanefndar hvað þau málefni varðar sem hún hafði með að gera. Það var hins vegar vegna togstreitu milli iðnaðarráðuneytis og umhverfisráðuneytis sem upp kom eftir að nefndin hafði skilað af sér sem sú niðurstaða sem hér birtist varð og segir sína sögu um hvernig kaupin gerast á eyrinni í Stjórnarráðinu. Ég tel að vel hefði verið hægt að fara þá leið sem nefndin komst að niðurstöðu um. Ég tel að hæstv. iðnaðarráðherra hefði ekki átt að taka það upp hjá sjálfum sér að gera slíkar breytingar. Ef þær eiga eða áttu að verða var eðlilegt að þær yrðu gerðar hér á hv. Alþingi. Umboð nefndarinnar sem samdi frumvarpið var bundið við þau náttúrugæði og auðlindir sem lögin um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu ná til. Nefndarmenn gátu því ekki gert víðtækari tillögur. Þó taldi nefndin skyldu sína að miða tillögurnar við að þær gætu verið hluti af alhliða stefnumörkun. En þær ná af þessum ástæðum einungis til auðlinda í jörðu og vatnsafls og afmarkast við 115 metra frá stórstraumsfjöru við strendur landsins og við vatnsafl á yfirborði þess. Nefndin gerði af þeim ástæðum sem ég nefndi ekki tillögur um meðferð neinna annarra náttúrugæða og auðlinda. Þess vegna er það verkefni Alþingis að bæta úr þessu með þeim hætti að heildstæð stefnumörkun um vernd og nýtingu allra náttúrugæða verði til á grundvelli skilgreindra rannsókna. Eðlilegur hluti slíkrar heildarstefnu er fyrirliggjandi fyrsti hluti rammaáætlunar um vatnsafl og jarðvarma og væntanlegur annar hluti hennar. Tillaga Samfylkingarinnar um rammaáætlun um náttúruvernd í stefnumótun flokksins um Fagra Ísland, verður að mínu mati mikilvægur hluti af slíkri stefnumörkun. Í henni segir, með leyfi forseta, undir fyrirsögninni: „Tryggja rétt náttúruverndar í skipulagi og við landnýtingu. Gera „Rammaáætlun um náttúruvernd“ sem nái til allra náttúrusvæða landsins. Þar komi fram tillögur um skipan verndarsvæða og áætlun um það hvernig verndun þeirra skuli háttað. Tryggðar verði fjárveitingar til helstu grunnrannsókna á náttúrufari landsins á næstu missirum þannig að áætlunin geti legið fyrir á komandi kjörtímabili. Að rammaáætlunin verði lögð til grundvallar við gerð hugsanlegs landsskipulags og aðalskipulags sveitarfélaga. Að ákvörðunum um frekari stóriðjuframkvæmdir verði frestað þangað til fyrir liggur nauðsynleg heildarsýn yfir verðmæt náttúrusvæði Íslands og verndun þeirra hefur verið tryggð. Að heimild til að veita rannsóknar- og nýtingarleyfi vegna virkjunaráforma verði færð úr höndum iðnaðarráðherra til Alþingis á meðan unnið er að gerð áætlunarinnar. Ákvörðunarvald um nýtingu losunarheimilda samkvæmt „íslenska ákvæðinu“ í Kyoto-bókuninni verði einnig fært til Alþingis.“ Þetta þýðir nákvæmlega það sem ég sagði áðan, að Samfylkingin telur að heildarstefnumótun þurfi í þessum efnum og er með þær tillögur fyrirliggjandi á hv. Alþingi. Nefndin sem samdi þetta frumvarp taldi það ekki á sínu verksviði að leggja til úrlausnir á því ófremdarástandi sem nú ríkir gagnvart áformum um nýjar stóriðjuframkvæmdir í landinu sem hægt er að hefja að óbreyttu án aðkomu stjórnvalda. Til að sátt geti ríkt á þeim tíma sem stefnumörkunin tekur til, verður Alþingi að smíða sér verkfæri sem duga til að í sölum þess verði tekin full ábyrgð á því, hvort, hvar og hvenær verði ráðist í stóriðjuframkvæmdir í landinu. Þetta hefði maður nú talið að allir ættu að skilja. Það virðast allir skilja þetta nema hæstv. ríkisstjórn og meiri hlutinn á Alþingi. Hæstv. ríkisstjórn heldur því fram að engin stóriðjustefna sé í gangi. Hæstv. ríkisstjórn virðist bara ætla að vera áhorfandi að þeirri framtíð sem stóriðjufyrirtækin vilja sjá í landinu. Ekki hafa neina skoðun á því. Enga stefnu um hvenær, hvar eða hvort eigi að reisa iðjuver í landinu. Það á bara að vera uppi einhver allsherjar, fyrstur kemur, fyrstur fær aðferð. Kjörbúð með endalausum vörum handa þeim aðilum. Ég vil segja, hæstv. forseti, um þetta mál í heildina séð að það er mikilvægt að menn skilji um hvað það snýst og að menn átti sig vel á því að einungis hluti af þeim vandamálum sem hafa verið í umræðunni er leystur með frumvarpinu sem hér er lagt fram. Þetta frumvarp er mikilvægt og það er full ástæða til þess að leggja áherslu á þau mál sem hér er tekið á og hefði þurft að taka á fyrir mörgum árum en um þessi málefni hafa verið átök árum saman. Það hefur ekki verið vansalaust fyrir stjórnvöld í landinu að það fyrirkomulag skuli hafa verið uppi við leyfisveitingar hvað varðar rannsóknir og nýtingu auðlinda í landinu, að því hefur verið handstýrt og háð geðþóttavaldi ráðherra hverjir hafa fengið leyfin í hendur. Það hefur ekki verið vansalaust að ekki skuli hafa verið komið á eðlilegu verðmati á þeim náttúrugæðum og orkulindum sem hafa verið settar í hendur á fyrirtækjum. Það hefur heldur ekki verið eðlilegt að það hafi ekki farið fram heildarmat á þeim náttúrugæðum sem fórnað er í hverju tilfelli. Það hefur auðvitað verið fáránlegt að menn skuli ekki einu sinni hafa farið yfir þó þær rannsóknir og undirbúning sem hefur falist í rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og lagt það til grundvallar ákvörðunum sínum. Ekkert af þessu hefur verið í neinu horfi sem hægt hefur verið að sætta sig við. En í þessu frumvarpi er verið að taka á þessum málum. Og ég tel að menn verði að eiga það sem þeir eiga en þeir eigi ekki að skreyta sig með þeim fjöðrum sem þeir eiga ekki. Hér er ríkisstjórnin að bregðast við áralangri gagnrýni og koma til móts við sjónarmið sem eru eðlileg um það hvernig fara skuli með þessi mál. Ég tel ekki ástæðu til þess að hún sé óskaplega hreykin af því að hafa þvælst svona lengi fyrir því að tekið hafi verið á þessum málum eða að menn mæti í fjölmiðla til þess að auglýsa að komin sé þjóðarsátt um þessi mál vegna þess að þeir hafi nú vitkast og gefið eftir hvað hluta málsins varðaði. Það dæmir sig sjálft. Ég vona sannarlega að sú umræða sem fer fram í dag leiði fólk í sannleikann um það hvernig þetta mál stendur. Það dregur ekkert úr gildi þessa frumvarps þó að það sé hluti af slíkri heildarlausn. Það er mikilvægur hluti heildarlausnar en það leysir ekki þau stóru vandamál sem eru uppi. Og menn þurfa að horfa yfir málið með svipuðum hætti og Samfylkingin hefur gert með tillöguflutningi sínum og verða að horfast í augu við það að ef menn vilja í raun og veru vilja ná fram heildstæðri þjóðarsátt um þessi málefni þá hlýtur hún að felast í því að menn klári málið í heild. Að menn komi þessu í þann farveg sem hér er verið að tala um, eins og Samfylkingin hefur lagt til, þ.e. með rammaáætlun um náttúruvernd, og að á þeim biðtíma sem verður þangað til þá verði fjallað um þessi málefni með eðlilegum hætti og það verði í gildi reglur sem hægt er að sætta sig við. Þær reglur hljóta að verða að vera þær að Alþingi beri ábyrgðina á því hvort, hvar og hvenær verður ráðist í stóriðju í landinu. Það verði til stefna sem fólkið getur séð skýrt og klárt hjá þeim stjórnmálaflokkum sem vilja fá að ráða því hversu langt menn ætla að ganga hvað þetta varðar. Þeir svari ekki út og suður, vísi því ekki til Hafnarfjarðar eða Húsavíkur, heldur standi í lappirnar og segi sjálfir hvað þeir ætla að gera. Og þannig verði framtíðin klár í þessu efni, pólitískt. Það er auðvitað niðurlægjandi fyrir pólitíska umræðu í landinu að menn skuli ekki getað talað skýrt um þá hluti sem hér eru á ferðinni. Svo mikilvægir eru þeir. En það höfum við mátt þola í umræðum á undanförnum árum og í þeim hafa menn þumbast við og lítið viljað segja og viljað halda málunum í því horfi sem þau hafa verið. En þær umræður hafa þó meðal annars orðið til þess að þetta frumvarp er loksins orðið til. Ég ætla mér ekki að hafa ræðu mína lengri núna. Ég tel að það sé ágætt að fá fram góða umræðu. Ég tel ekki ástæðu til að vera með lengri umræðu um þetta málefni. Ég mun örugglega taka til máls aftur og halda seinni ræðu mína þegar ég hef hlýtt á ræður þeirra sem ætla að tala á eftir. En þetta er mikilvægt mál. Að lokum endurtek ég það enn einu sinni: Það er einungis hluti af þeim vandamálum sem Alþingi Íslendinga þarf að leysa núna, í þessum mikilvægu málum sem hér eru til umræðu.

Herra forseti. Ég veit að hv. þm. Jóhann Ársælsson er sammála mér um að þetta frumvarp sem snertir nýtingu auðlinda í jörðu varðar ekki bara sjálfa nýtinguna. Það varðar líka mögulega náttúruvernd á þessum svæðum. Að því leyti er um að ræða frumvarp sem snertir umhverfismál að verulegu leyti. Tilefni þess að ég segi þetta eru athugasemdir hv. þingmanns við þær breytingar sem voru gerðar á frumvarpinu eftir að nefndin skilaði af sér. Það var nefnilega þannig að þegar nefndin var skipuð á grundvelli bráðabirgðaákvæðisins þá sátu einungis í henni þingmenn stjórnarflokkanna og síðan fulltrúar Samorku og annarra orkufyrirtækja. Það var engin aðkoma, hvorki umhverfisráðuneytisins né stofnana umhverfisráðuneytisins, að nefndarvinnunni. Umhverfisráðuneytið og stofnanir þess sáu hvorki frumvarpið né skýrsluna fyrr en eftir að nefndin hafði skilað skýrslu sinni og frumvarpinu eins og það lá þá fyrir. Umhverfisráðuneytið kom ekki að þeirri vinnu öðruvísi en til að veita upplýsingar. Mér fannst mjög eðlilegt að umhverfisráðuneytið færi yfir frumvarpið út frá því forræði sem umhverfisráðuneytið á að hafa, m.a. á náttúruvernd og náttúruverndaráætlun og skoðaði hvernig tilætlunin samkvæmt frumvarpinu um eina og sömu nýtingar- og verndaráætlunina ætti að koma við það forræði umhverfisráðuneytisins. Það var mat manna í ráðuneyti mínu að það gengi ekki að ráðuneytið hefði enga aðkomu að þessari sameiginlegu verndar- og nýtingaráætlun undir forsætisráðuneytinu heldur yrði forræðið á náttúruverndinni, náttúruverndarhlutanum að vera á höndum umhverfisráðuneytisins. Þetta var því gert í mjög góðu samstarfi þessara tveggja ráðuneyta, þ.e. sú breyting sem var gerð að skipta nefndinni upp í tvennt, og þær tvær áætlanir sem bráðabirgðaákvæðin ganga út á og verða lagðar til forsætisráðherra sem skilar frumvarpi, þær eiga að vera nákvæmlega jafnréttháar. Það er til að styrkja náttúruverndina sem lagt er af stað með en ekki til að veikja hana.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði að svona var að þessum málum staðið. Það kann vel að vera að það hefði átt að gera það öðruvísi. En það breyttist auðvitað ekki, það var engin aðkoma umhverfisráðuneytisins fyrr en eftir að tillögur nefndarinnar lágu fyrir. Ég endurtek það sem ég sagði í ræðu minni að ég tel að það hefði verið meiri ástæða til þess að Alþingi hefði fjallað um þessa breytingu hér, og það mun auðvitað gera það, en að hæstv. iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra gerðu þær breytingar áður en frumvarpið kom í hendur Alþingis, einfaldlega vegna þess að nefndin var stofnuð sem pólitísk sáttanefnd um þau verkefni sem hún fékk í hendurnar, þau afmörkuðu verkefni og það var eðlilegt að þeim yrði skilað til Alþingis eins og þau komu frá nefndinni. Reyndar hlustaði ég á hæstv. iðnaðarráðherra segja það einu sinni eftir að þessi niðurstaða kom fram að hann ætlaði ekki að breyta stafkrók í þessu máli. En hann hefur greinilega skipt um skoðun hvað það varðar.

Mér finnst rétt, herra forseti, að halda því til haga, sérstaklega gagnvart þeim málsvara náttúruverndar sem hv. þm. Jóhann Ársælsson er, að nefndinni var falið samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu að gera áætlun um auðlindanýtingu. Ekki áætlun um náttúruvernd. Að því leyti fór nefndin að vissu marki út fyrir verksvið sitt án þess að hún væri samhliða víkkuð og fulltrúar umhverfisráðuneytisins eða stofnana umhverfisráðuneytisins væru teknir inn í þá vinnu, þannig að beggja hliða í því máli væri jafnvel gætt. Ég tel að þetta hafi verið verulega til bóta fyrir frumvarpið. Mér finnst líka vert af þessu tilefni að láta þess getið að þær breytingar sem voru gerðar voru bornar undir alla nefndarmenn, fulltrúa allra flokka sem áttu sæti í nefndinni sem skilaði skýrslunni og upprunalega frumvarpinu. Annað sem breyttist líka eftir að nefndin kom fram með þetta frumvarp var að á það var bent að í meðförum nefndarinnar hafði umsagnarréttur umhverfisráðuneytisins bæði varðandi veitingu rannsóknaleyfa og nýtingarleyfa dottið út. Þetta fannst okkur bagalegt og töldum að þetta hefði verið yfirsjón hjá nefndarmönnum og þetta er eitt af því sem nú kemur fram með nýju frumvarpi sem ekki fannst í frumvarpinu eins og það kom frá nefndinni sjálfri. Ég er næsta viss um að hv. þm. Jóhann Ársælsson er sammála mér í því að það sé til bóta gagnvart frumvarpinu, að haldið sé í umsagnarrétt umhverfisráðuneytisins sem leitaði til undirstofnana sinna, Náttúrufræðistofnunar og Umhverfisstofnunar áður en umsagnir voru veittar, þannig að þeim sjónarmiðum náttúruverndar sé ávallt haldið til haga áður en leyfin eru veitt, hvort sem er rannsóknaleyfi eða nýtingarleyfi frá iðnaðarráðuneytinu.

Hæstv. forseti. Það er bara þannig að það er ekki hægt að taka afstöðu til nýtingar náttúruauðlinda á Íslandi öðruvísi en að hafa náttúruauðlindir í huga og náttúruverndina líka. Þetta eru óaðskiljanlegir hlutar við nýtingu náttúruauðlinda á Íslandi. Þess vegna gat nefndin ekki fjallað um nýtingu náttúruauðlinda öðruvísi en með náttúruvernd í huga og sú ákvörðun nefndarinnar að líta á verkefni sitt með þeim augum að það yrði að vera hluti af heildarlausn til framtíðar hafði auðvitað í för með sér að menn urðu að horfa til náttúruverndar. Með orðum mínum í dag er ég ekki að setja mig upp á móti hugmyndum um breytingar og bætur á því sem nefndin gerði. Allt má bæta. Ég geri alveg ráð fyrir því að Alþingi muni líka skoða þetta mál með það fyrir augum að bæta. Í nefndinni taldi ég að það væri einmitt hlutverk Alþingis að fara yfir þetta mál og bæta því við sem þarf. Því það þarf vissulega að bæta við þær lausnir sem hér eru. Það er alveg rétt að okkur sem vorum í nefndinni, a.m.k. mér, voru kynntar hugmyndir um að breyta frumvarpinu. Ég mælti ekkert með því að því yrði breytt. Ég hlustaði á hugmyndirnar sem komu fram um breytingar en nefndin kom aldrei saman til að fjalla um þær. Ég tel að þær ættu algerlega heima og að geta náð fram að ganga í meðförum Alþingis ekki síður en með því að breyta frumvarpinu eða flytja tvö frumvörp eins og niðurstaðan hefur orðið og skal láta útrætt um það.

Forseti. Ég hyggst fyrir hönd okkar samfylkingarmanna taka undir með hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, ítreka nokkuð af því sem hann hefur sagt og ræða það frekar og hugsanlega dýpra en hann komst til í yfirgripsmikilli ræðu sinni um þetta frumvarp. Það má kannski segja að það sé þrenns konar eða ferns konar. Það fjallar um það sem það átti að gera samkvæmt tillögu sem hér var samþykkt og ég man ekki betur en að hæstv. umhverfisráðherra hafi samþykkt með mikilli gleði og ánægju þrátt fyrir þær athugasemdir sem hún gerir núna við hana. Gleði okkar hins vegar var heldur minni þó að við höfum getað bjargað ýmsu frá upphaflegum ákvörðunum eða meiningum eða áformum iðnaðarráðherra á þeim tíma, hæstv. enn þá, um val milli fyrirtækja við framkvæmdir. Um það hefur Jóhann Ársælsson þegar fjallað. Í öðru lagi fjallar það um framtíðarskipan og þá einkum við orkuvinnslu. Það verður að segja að það eru á margan hátt jákvæðar tillögur og koma að hluta til á móts við tillögur okkar samfylkingarmanna sem við höfum þegar borið fram um svokallaða rammaáætlun um náttúruvernd. Í þriðja lagi fjallar þetta frumvarp um tilhögun rannsókna og nýtingar, þ.e. um virkjanir á tímanum fram til 2010 og í raun og veru langt fram á annan áratug aldarinnar þótt miðað sé við að framkvæmdir hefjist eða leyfi fáist í síðasta lagi á árinu 2010. Það er skemmst frá því að segja að við gerum miklar athugasemdir við þessar tillögur, erum ósammála þeim í megindráttum eins og sjá má af fyrirvara hv. þm. Jóhanns Ársælssonar í þeirri nefnd sem smíðaði hina fyrri gerð þessa frumvarps. Í fjórða lagi er með þessu frumvarpi tekin ákvörðun um að breyta engu um forræði yfir þessum málum, það verður áfram hjá iðnaðarráðherra og undirstofnun iðnaðarráðuneytisins, Orkustofnun. Þótt umhverfisráðherra hafi náð ofurlitlum en lofsverðum árangri við að halda í hluta af því landi sem umhverfisráðuneytið á nú að gæta að er það enn þá svo að iðnaðarráðuneytið og Orkustofnun eru þær stofnanir sem ráða hér landsins gögnum og gæðum að þessu leytinu, og staðfestir þá almennu stefnu ríkisstjórnar þeirrar sem í landinu situr að þegar eitthvað kemur upp sem snertir orkuöflun og orkunýtingu skuli aðrir hagsmunir víkja og að álit iðnaðarráðuneytisins, Orkustofnunar og hagsmunaaðila sem þetta ráðuneyti og Orkustofnun eru í tengslum við eigi að skoða fyrst og síðan annarra. Í mjög stuttu máli segjum við í þessu frumvarpi já við ýmsum fyrirvörum við þá langtímaskipan sem hér er sýnd en nei við hinum stórfelldu framkvæmdum sem frumvarpið gerir ráð fyrir næstu 5–10 árin, já við þeim hluta sem rímar við tillögur okkar um rammaáætlun um náttúruvernd en nei við tillögum um fyrirvaralausar framkvæmdir samkvæmt leyfum sem hafa verið veitt og við tillögum um að Orkustofnun hleypi í gegn á forsendum sem ekki eru ljósar öllum a-kostum samkvæmt rammaáætluninni um orkunýtingu og þeim b-kostum sem ekki hafa verið gerðar sérstakar athugasemdir við. Við segjum nei við þessum hluta frumvarpsins. Þá verð ég að segja, forseti, að það er sérkennilegt að hæstv. iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra skuli kynna þetta frumvarp sem einhvers konar þjóðarsátt. Það verður að skoða þá kynningu, þann skáldskap sem hafður var í frammi á blaðamannafundi um þetta efni og hefur hljómað hér síðustu daga auðvitað í því ljósi að nú eru aðeins þrír mánuðir til kosninga og staða hins sameiginlega stjórnmálaflokks þessara tveggja ráðherra er afar bágborin samkvæmt þeim veðurhorfum sem einar eru til frásagnar um þá stöðu. Það sem hæstv. ráðherrar hafa valið er að setja upp grímu rétt fyrir kosningarnar, nota þessa sameiginlegu vinnu sem hrósverð er í sjálfu sér til að setja upp grímu rétt fyrir kosningarnar og reyna þar með að hylja og fela þann mikla þátt sem þeir eiga í því að þessi ríkisstjórn er frá 1995 einhver helsti umhverfisspillir íslenskrar náttúru. Þótt menn megi passa sig á stórkarlalegum samlíkingum er hægt að bera verk hennar og það sem fram hefur farið í skjóli hennar gagnvart íslenskri náttúru saman við ýmis helstu hallæri af manna völdum eða náttúruafla í sögu landsins. Það að þetta er ekki þjóðarsátt sést best á fyrirvörum sem Jóhann Ársælsson hefur gert í bókun sinni í nefndarstarfinu og á fyrirvörum annarra, m.a. fulltrúa VG sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vitnaði til hér áður, og það sést líka vel á viðbrögðum bæði Landverndar og Náttúruverndarsamtaka Íslands sem eru andstæð þessu frumvarpi ef túlkaðar eru yfirlýsingar forustumanna þeirra og hafna því fullkomlega að þetta frumvarp snúist á nokkurn hátt um þjóðarsátt um virkjanir og náttúruvernd. Um framtíðarskipanina er það að segja í heild sinni að hún líkist tillögum okkar samfylkingarmanna um rammaáætlun um náttúruvernd sem við lögðum fram með öðrum brýnum tillögum um umhverfismál undir samheitinu „Fagra Ísland“. Við vildum í því efni í fyrsta lagi slá á frest öllum framkvæmdaáformum á náttúrusvæðum, þeim sem mögulegt er að slá á frest, þeim sem ekki eru hafnar eða í startholum þannig að ekki sé hægt að stöðva þær, bæði virkjanaáformum og öðrum framkvæmdaáformum á meðan unnið væri að rammaáætlun um náttúruvernd með rannsóknum og sérstöku mati, en þeirri rammaáætlun - sem heitir það auðvitað eftir annarri rammaáætlun - á að ljúka með því að náttúrusvæðum á Íslandi verður í stórum dráttum skipt í þrennt. Í fyrsta lagi koma verndarsvæði af ýmsu tagi sem sum fá lagavernd strax á Alþingi en önnur koma inn í verndarheildina í áföngum með náttúruverndaráætlunum. Í öðru lagi koma svæði sem nytu svokallaðrar biðverndar, sem við höfum kallað, þar sem framkvæmdir eru ekki leyfðar eða hafðar í lágmarki þangað til sérstökum rannsóknum lýkur eða leyst eru hver þau vandamál sem hamla því að strax sé hægt að flokka þessi svæði. Í þriðja lagi koma svo þau svæði sem njóta lágmarksverndar núverandi lagaramma en verða auðvitað viðfangsefni þeirra sem hyggja á nýtingu af öðru tagi en vernd, t.d. orkunýtingu, og er eðlilegt viðfangsefni rammaáætlunar af því tagi sem nú er í gangi um orkunýtingu, rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Það eru þau svæði sem hér eru í þriðja lagi nefnd. Svo að það sé ljóst að við erum ekki að finna upp hjólið í þessu höfum við auðvitað leitað fanga. Meðal fyrirmynda okkar er sú skipan sem kemur ágætlega fram í skýrslu nefndarinnar góðu og er höfð í Noregi um vatnasvið þar en þessi þrískipting er einmitt hliðstæð þeirri sem þar er viðhöfð í ám og vötnum eða vatnsfallslögum þeirra í Noregi sem var niðurstaða þeirra og eins konar þjóðarsátt eftir langvinnt stríð í marga áratugi. Voru þeir þó svo heppnir að hafa aðeins eina auðlind við að glíma í þessu efni, nefnilega vatnsföllin, en ekki a.m.k. tvær eins og við þar sem enginn jarðhiti er í því gamla granítlandi forfeðra okkar. Smákafli um þá rammaáætlun sem ég minnti á og í gangi er, rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Rétt er að menn geri sér grein fyrir því, eins og Jóhann Ársælsson rakti reyndar ágætlega, að þar eru einungis orkusvæði tekin til skoðunar. Þessi orkusvæði eru einungis metin út frá einstökum virkjunaráformum. Matið breytist þess vegna frá einstökum virkjunarkostum til annarra virkjunarkosta þannig að það mat sem menn lesa út úr einstökum svæðum í töflum þeirrar rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma á aðeins við þær forsendur sem menn gáfu sér þar. Það á við um gæði svæðisins - umhverfisgæði er ég hér einkum að tala um - út frá tilteknum virkjunarkosti. Ef þeim virkjunarkosti er breytt breytist líka matið. Þess vegna er ekki hægt að draga rammaáætlunina fram sem raunverulegt mat á náttúrugæðum eða náttúrufari svæðisins, heldur eingöngu hægt að bera saman einstaka virkjunarkosti út frá þessari áætlun. Þessi aðferðafræði rammaáætlunarinnar og sjálft eðli hennar krefst þess að hún sé í stöðugum gangi, sem hún er ekki. Þegar menn tala um fyrsta áfanga þessarar rammaáætlunar eiga menn við þá skýrslu sem hér hefur verið veifað úr ræðustól en ekkert hefur verið unnið í henni síðan hún var gefin út sem var að ég hygg árið 2003. Nú er í gangi svokallaður annar áfangi en það er ekki framhald þess mats sem fór fram í fyrsta áfanganum, heldur eru þar nýir virkjunarkostir teknir til mats en hinir gömlu eru látnir bíða og reyndar er það svo að sumir af þeim eru þegar úreltir og með aðra er það þannig að hætt er við þá og komnar hugmyndir um aðrar virkjanir á öðrum stöðum. Þess vegna er rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma óheppileg viðmiðun þannig að kurteislega sé talað í þessu frumvarpi og niðurstöðum þeirrar nefndar sem það samdi að verulegu leyti. Í frumvarpinu er vissulega gert ráð fyrir tveimur nefndum og ég tel að það sé betri tilhögun en var í nefndarskýrslunni upphaflegu - og get m.a. þakkað umhverfisráðherra fyrir afskipti sín af því - gert ráð fyrir tveimur nefndum, annars vegar nefnd iðnaðarráðherra sem á að búa til nýtingaráætlun svokallaða og hins vegar nefnd umhverfisráðherra sem á að búa til verndaráætlun. Manni dettur helst í hug að önnur eigi að útbúa sína áætlun á grunni arðsemis- og hagkvæmnismats svipað því sem er í rammaáætlun um orkunýtingu en hin þá væntanlega á grunni umhverfisþáttanna, en þessu fylgir reyndar í frumvarpinu og afhugasemdum um það engin leiðbeining, engar forsendur um það hvað á að gerast. Formúleringin er sú, forseti, um þetta starf að þarna eigi að finna út, með leyfi forseta, „á hvaða svæðum Íslands nýting auðlinda í jörðu og vatnsafls verður heimil“. Það er það sem nefnd iðnaðarráðherra á að finna út. Hins vegar á nefnd umhverfisráðherra að finna út, með leyfi forseta, „á hvaða svæðum Íslands“ slík nýting á auðlindum og vatnsafli „verður ekki heimil“. Ég verð að viðurkenna með mitt takmarkaða gáfnafar að ég skil þetta ekki. Ég skil ekki þær forsendur sem þessar nefndir eiga að starfa eftir og ég held, aftur með fyrirvara um eigin gáfur, að það sé ósköp einfaldlega ekki búið að finna það út. Iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra hafa ekki fundið það út eða starfsmenn þeirra eða þá að iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra eru ekki sammála um hvaða forsendur þetta eru. Þess verður svo að geta að þriðja nefndin, nefnd forsætisráðherra, sem á að skipa einum manni frá hverjum ráðherra af þessum þremur og engum að utan og engum frá stjórnarandstöðunni sem þá verður vonandi önnur en nú - þær forsendur eru alls ekki nefndar og engin leiðbeining um það hvernig sú nefnd á að fara að því að steypa þessum áætlunum saman, enda ákaflega hæpið að gera það. Það er meginmunurinn á þessari vegferð og tillögum okkar um svipaða hluti í því sem við köllum rammaáætlun um náttúruvernd að hjá okkur er náttúruverndin í forgangi. Hjá Samfylkingunni er náttúruverndin í forgangi. Fyrst verður sköpuð rammaáætlun um náttúruvernd með rannsóknum, með mati, með því að fara yfir allt landið og meta svæði í þessa þrjá flokka sem ég nefndi áðan. Síðan kemur nýtingaráætlun um þau svæði sem ekki njóta sérstakrar verndar og þær nýtingaráætlanir gera ekki bara ráð fyrir orkunýtingu, heldur líka ráð fyrir framkvæmdum við samgöngur, ferðamennsku, landbúnað. Þær saman birtast síðan í landsskipulagi og aðalskipulögum sveitarfélaganna. Í frumvarpinu er vissulega tekið tillit til náttúruverndar, það er rétt að viðurkenna það strax og hrósa því að því leyti sem því er hrósandi. En náttúruverndartillitinu er teflt beinlínis gegn orkunýtingarhagsmununum á einhvers konar jafnræðisgrundvelli þar sem hér er ein nefnd og þar er önnur. Þessi jafnræðisgrundvöllur hefur reyndar þýtt það hingað til í sögu þessarar ríkisstjórnar og reyndar í lengri sögu, allt frá því um 1970 - en þá má segja að hinir nýrri tímar hafi hafist í þessum efnum - að framkvæmdin vinnur en náttúran tapar. Ég er hræddur um að ef núverandi ríkisstjórn situr áfram verði það áfram þannig að nefnd iðnaðarráðherra hefur rétt fyrir sér en að niðurstöður nefndar umhverfisráðherra verði látnar víkja. Þess vegna eru okkar tillögur ósköp einfaldlega betri, þær eru sannari tillögur gagnvart þjóðarhug, gagnvart landinu sem við eigum að virða og höfum fengið að láni um okkar ævitíma en eigum ekki til að skemma og eyðileggja þannig að næstu kynslóðir sitji uppi með land sem hinar fyrri mundu ekki kannast við. Áður en ég lýk þessum þætti vil ég nefna að í frumvarpinu er að sjálfsögðu ýmislegt annað jákvætt, t.d. ákvæðið um gjaldtöku, sem er merkilegt skref að auðlindagjaldsskipan eins og við jafnaðarmenn höfum lengi barist fyrir. Sú gjaldtaka á að vísu aðeins við um þjóðlendur og ríkisjarðir vegna þess að ríkisstjórninni sem hér hefur setið frá 1995 hefur tekist að koma því þannig fyrir og haft það að meginstefnu að það land annað en sem sérstaklega er í eigu ríkisins með einhverjum hætti, þjóðarinnar viljum við meina, sé fyrirvaralaus eign sem þjóðinni kemur ekki við, sem m.a. nær inn að miðju jarðar eins og við vitum. Við þetta geri ég athugasemd og fyrirvara eins og minn flokkur hefur áður gert. Þá komum við að tímanum fram til ársins 2010 og við það ártal er rétt að gera strax þá athugasemd að það er ekki það ártal sem hér gildir, heldur er um það að ræða að forsætisráðherra á að flytja hér þingmál haustið 2010 samkvæmt þessu frumvarpi. Þær framkvæmdir sem hafa verið leyfðar áður halda áfram þannig að við erum að tala hér um framkvæmdir sem standa langt fram á annan áratug aldarinnar ef framkvæmdatíminn er tekinn með. Um 2010 er það líka að segja að ég man satt að segja ekki eftir því að ártal af þessu tagi hafi staðist, jafnvel þó að það væri fest í lög. Bara nýlegt dæmi er t.d. að við settum af stað nefnd í fyrravor og ætluðum henni ákveðinn tíma, fram að áramótum, til að rannsaka leynigögn úr sögu kalda stríðsins fram til um 1990. Hún átti að skila fyrir áramót en hún skilaði sem sé um daginn og það er ekki í eina skiptið sem nefndir hafa skilað seint. Það er líklegt að þetta verði ekki 2010, það er líklegt að hér verði fyrst tvöfalt nefndastarf og það dragist og tefjist og síðan komi þriðja nefndin sem hefur greinilega mjög mikið að gera því að það á eftir að skapa henni forsendur og grundvöll til starfa sem ekki er í frumvarpinu eins og ég rakti áðan. Þess vegna er líklegt að það taki mun lengri tíma. Það er auðvitað ekki aðalathugasemdin sem hér er gerð því að röskir menn gætu kannski lokið þessu af ef raunverulegur áhugi væri fyrir hendi. Hitt er svo annað hvernig þetta á að vera á þessum tíma, til 2010, 2015 eða 2020. Eins og við lesum eiga í fyrsta lagi allar þær framkvæmdir sem núna eru í pípunum að koma út úr þeim og verða að raunveruleika hér á landi. Í öðru lagi á að gefa þeim sem hafa rannsóknarleyfi nýtingarleyfi ef þeir hafa fengið fyrirheit um forgang að því. Hér er um það að ræða eins og rakið var ágætlega m.a. í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að stór hluti af því sem nú er í bígerð að virkja verður virkjað. Mikill hluti þeirra framkvæmda sem orkufyrirtækin hyggja nú á kemst í framkvæmd hvað sem þessu frumvarpi líður. Það er þannig að enginn stöðvar í raun og veru þá sem þegar eru farnir af stað með leyfi samkvæmt þessu frumvarpi. Það er rétt að gera sér fullkomlega grein fyrir því að hér er engin lausn veitt á þeim málum sem ríkisstjórnin hefur sjálf komið í uppnám og síðan dregið sig frá að hafa nokkurt vald yfir, m.a. í formlegum yfirlýsingum hæstv. iðnaðarráðherra. Síðan kemur að því að þangað til þessi verndar- og nýtingaráætlun hefur tekið gildi, sú sem á að koma út úr nefnd forsætisráðherra, á Orkustofnun að geta veitt leyfi í umhverfisflokki a og b í fyrsta áfanga rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Eins og ég sagði um rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma hér áður er rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Hún er ekki um náttúruvernd, hún fjallar ekki um náttúruvernd. Með þeirri aðferð sem þar er upp tekin, því verkfæri, á að finna út hvaða virkjunarkostir er skástir gagnvart umhverfi og bestir miðað við arðsemi og hagkvæmni af þeim sem virkjunarmenn hafa lagt til. Þessi rammaáætlun miðast við einstakar tillögur sem breytast og þegar þær breytast breytist matið líka. Það má segja í öðru lagi að þessi rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma er mikil smíð en þar þarf líka að skoða betur aðferðafræðina, viðmiðanir þar hafa reynst of þröngar. Menn hafa kvartað yfir því og skýrsluhöfundar sjálfir viðurkennt að hvað varðar víðerni og landslag séu viðmiðanirnar ekki nægar, matið taki ekki nægilegt tillit til þessara parta og síðan hefur komið í ljós að aðferðafræðin getur verið ónákvæm á einstökum sviðum. Til dæmis er skortur á dýralífi talinn neikvæður þáttur í mati á umhverfi og hann er það auðvitað alla jafna en það er eitt af því sem dregur niður Langasjó, sem ekki þarf neitt mat til að sjá hvað er merkilegur, ekki þarf neina vísindamenn til þess að skynja hversu mikil náttúruauðæfi eru fólgin í Langasjó. Þessi breyta dregur hann hins vegar niður vegna þess að það er enginn fiskur í sjónum eða var ekki til skamms tíma. Sá fiskur sem þar er er ónáttúrulegur að því leyti að honum var sleppt í sjóinn og vona flestir að hann drepist þar. Þessi skortur á dýralífi í Langasjó er jákvæður þáttur á því svæði vegna þess að það gerir sjóinn miklu merkilegra náttúrufyrirbrigði eins og náttúrufræðingar lýsa, eitt af fáum vötnum af sínu tagi þar sem enginn fiskur er og þar með verður skordýralíf og líf annarra skepna í þessu vatni allt annað, fjölbreyttara og auðugra en í flestum öðrum vötnum á Íslandi. Í þriðja lagi, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson benti ágætlega á, hefur rammaáætluninni um nýtingu vatnsafls og jarðvarma aldrei verið komið til þingsins. Hún hefur nánast aldrei fengist rædd á Alþingi Íslendinga. Við höfum kvartað, stjórnarandstæðingar úr Samfylkingunni, úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og úr Frjálslynda flokknum, yfir því að það skuli aldrei eiga að gera neitt með þessa rammaáætlun. Fyrrverandi hæstv. iðnaðarráðherra, núverandi utanríkisráðherra, var fræg að því að draga lappirnar fram og aftur við þessa rammaáætlun, vilja ekki viðurkenna þau verðmæti, dýrmæti sem í henni fælust. Hún lýsti því yfir þegar hinn svokallaði fyrsti áfangi kom, sem var enginn áfangi en það orðalag mun hafa orðið til af hennar völdum, að hann ætti að vera til skoðunar og vera uppi í skáp hjá orkufyrirtækjunum þegar þau væru að líta á hugsanlega kosti en neitaði því með öllu að þetta tæki nokkurt gildi hér á þinginu eða fengi nokkurt lagagildi eða tilvísanagildi, hvað þá að Alþingi fengi að fjalla um þessa rammaáætlun með einhverjum formlegum hætti. Umhverfisflokkur a, nú skulum við skoða það, hvaða virkjanir eru þar, hvaða svæði eru þar nefnd? Þar eru vissulega ýmsar virkjanir sem til greina koma og sumar eru farnar af stað. Afstaða til annarra hefur breyst á mjög stuttum tíma og er ástæða til að skoða það á ný. Ég nefni Ölkelduháls sem er rétt kominn til umræðu og vonandi ekki enn til framkvæmda. Ég nefni Innstadal sem veruleg andstaða er við hjá þeim á höfuðborgarsvæðinu sem þekkja þá miklu náttúruperlu. Ég er svo heppinn að gera það og tek undir það að þar á ekki að virkja nema verulega reki í nauðir. Innstidalur er hér í a-flokki samt, hann lendir þar í matinu. Hólmsárvirkjun er á viðkvæmum stað á landinu og það má nefna að gögn eru ófullnægjandi í samfellu við Krýsuvík, jafnvel þó að þar sé komið rannsóknarleyfi. Í Þverárdal eru gögn líka ófullnægjandi, og í Austurengjum við Krýsuvík má lesa hér úr skýrslunni að gæði gagna eins og það heitir eru ekki upp á marga fiska. Hágöngusvæðið er líka að gögnum til ófullnægjandi. Gagnaeinkunn Sandfells og Þverárdals er CCC, Austurengja BCC, Hágöngusvæðis BCB. Ég bara spyr, kannski ekki hæstv. iðnaðarráðherra vegna þess að honum er auðvitað alveg sama en hæstv. umhverfisráðherra: Er það hægt að við á Alþingi samþykkjum að það megi virkja á svæði þar sem gæði gagna eru samkvæmt rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma CCC? Er það ábyrg afstaða árið 2007 að stjórnvöld leyfi sér að fara fram á það við þingið að slíkar virkjanir renni í gegn með gagnagæði upp á CCC? Það er bara ósköp einfaldlega ekki nútímaleg hugsun, forseti, og erfitt að sætta sig við það. Umhverfisflokkur b, ja, það er ekki alveg ljóst hvað þar er átt við vegna þess að hann er þó háður því - og má hrósa nefndinni fyrir að setja þó þann fyrirvara og þau skilyrði - að því einungis veiti Orkustofnun leyfi til virkjunar þar að ekki séu sérstakar athugasemdir gerðar við umhverfismál á því svæði. Þá er rétt að spyrja, vegna þess að þetta eru ekki mjög margir staðir, níu staðir - iðnaðarráðherra eða umhverfisráðherra hljóta að geta svarað því með þessa níu staði, ég fer ekki fram á að þau svari neinu um a-staði nema um einstaka parta. Gerðar eru athugasemdir við fjögur af þeim níu virkjunarsvæðum sem þar eru nefnd. Það eru umhverfisathugasemdir við Skaftárveitu, það er Langisjór. Það eru umhverfisathugasemdir við Skaftárvirkjun, við Kröflu – Leirhnjúk og Brennisteinsfjöll. Eru þá ekki þessir fjórir staðir undanþegnir þessu leyfi sem Orkustofnun fær? Ég vil gjarnan fá svar við því: Eru þeir það? Skaftárveita, Skaftárvirkjun, Krafla – Leirhnjúkur og Brennisteinsfjöll. Það er einfalt að svara þessu, bara segja: Já, þeir eru það. Þá er þetta mjög dýrmætt hvað sem öðru líður í þessu frumvarpi. Í héraði og um landið allt er deilt þessar vikur og mánuði um tvo staði í viðbót, Villinganesvirkjun, þótt leyfi hafi þar fengist, og um Urriðafoss. Þá eru komnir sex af þessum níu stöðum í umhverfisflokki b. Um tvo í viðbót má svo segja það að þó að Hrafnabjargavirkjun og Fljótshnjúksvirkjun séu hér nefndar í umhverfisflokki b vantar einmitt þetta um víðernin og samhengið. Þær ætti að meta í því ljósi að þarna er verið að virkja í Skjálfandafljóti, sjálfu Skjálfandafljóti, lengsta fljóti landsins að því er við teljum sem erum með einhverjum hætti tengd Þingeyjarsýslum. Það rennur svo lengi undir jökli, sjáið þið, ef þið hafið ekki vitað það. Þar er um virkjanir að ræða í því fljóti sem er auðvitað í sjálfu sér mjög merkilegt og er sem sé eitt af þeim fljótum sem ekkert hefur verið virkjað í enn þá. Fyrsta virkjunin í því fljóti þýðir að það fljót er þá horfið úr þeim hópi og bara sú röksemd hlýtur að færa hana úr þessum flokki b í aðra flokka. Það er eðlilegast í staðinn fyrir þá vitleysu að láta Orkustofnun grauta hér fram og aftur í umhverfisflokkum a og b að slá á frest virkjunaráformum meðan þetta starf fer fram, meðan rammaáætlun um náttúruvernd er búin til samkvæmt tillögum okkar í Samfylkingunni, eða þetta þrefalda nefndarstarf fer fram sem er þó skárra en ekkert. Þetta eru tillögur okkar í málinu, að slá virkjunaráformum á frest. Þetta eru tillögur Landverndar í málinu, komu fram í hádeginu í dag, slá virkjunaráformum á frest. Þeir nefna fimm ár hjá Landvernd. Þetta eru líka tillögur hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur úr umræðunum hér í gær, að því er mér heyrðist. Það liggur ekkert á, sagði Sigríður Anna Þórðardóttir, fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra. Hún stóð sig vel í umhverfisráðuneytinu þó að hún hafi þurft að láta undan meiri hlutanum í þessari ríkisstjórn í ýmsum efnum. Hún sagði þetta hér í gær: Það liggur ekkert á og orkuverð er að hækka. Það er ekkert sem pínir okkur til að taka ákvörðun um frekari virkjunarframkvæmdir með tilheyrandi umhverfisspjöllum, sagði hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir hér í gær. Einstakar undantekningar kunna að vera á þessu, ekki skal því neitað. Þá er það lágmark, eins og við samfylkingarmenn höfum lagt til í tillögum sem liggja fyrir þinginu, að á þessum umþóttunartíma komi sérhvert leyfi hingað í þingið, sérhvert leyfi sé háð samþykki Alþingis. Hver undantekning frá virkjunarhléinu á þessum tíma meðan rammaáætlunin er að verða til, rammaáætlun um náttúruvernd, fái sérstaka umfjöllun hér á þinginu og komist þar með í opna umræðu í samfélaginu öllu, meðal þjóðarinnar, þar sem öll gögn liggja á borðinu, ekki lokað af í iðnaðarráðuneytinu eða Orkustofnun eins og meiningin er með þessu frumvarpi. Það komi fram frumvarp eða þingsályktunartillaga um hvert slíkt mál. Forseti. Það er margt fleira sem þarf að ræða í tengslum við þetta frumvarp og verður gert, bæði hér í umræðunni og í þeirri nefnd sem þetta fær til umfjöllunar. Eins og ég minntist á áðan er stjórnskipanin sjálf með þeim fráleita hætti að vera hjá iðnaðarráðuneyti og Orkustofnun, sem eiga að fjalla um náttúruverðmæti á Íslandi, en ekki umhverfisráðuneyti og Umhverfisstofnun eins og eðlilegt væri á okkar nýju öld. Það er líka annað sem ég minntist á, það er alveg óljóst um afdrif málsins í höndum forsætisráðherranefndarinnar og engar forsendur sem við höfum fyrir því starfi, og ýmislegt fleira. Lengi mætti ræða um gjaldamálin, gjaldtökuna, og þarf auðvitað að gera þó að það verði ekki í þessari ræðu. Ég vil að lokum endurtaka þau meginatriði mín og flokks míns úr ræðu hv. þm. Jóhanns Ársælssonar að heildarafstaða okkar í þessu frumvarpi er sú að við gerum fyrirvara um frumburðarrétt náttúruverndar, um stjórnskipan um gæslu og nýtingu náttúrunnar og ýmis fleiri atriði. Við tökum undir þá framtíðarskipan sem við höfum hér átt þátt í að byggja upp þótt við teljum að ýmislegt vanti í hana og vísum á tillögur okkar í þeim efnum í þeim atriðum. Við segjum nei, nei við þeim áformum hjá hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. umhverfisráðherra um framkvæmdir, um virkjanir næstu 5–10 ár. Við þurfum allt annað en það að hér séu náttúruverðmætin lögð undir í þessu tafli, og á þessum grunni skapast auðvitað engin þjóðarsátt svokölluð. Þær yfirlýsingar eru eingöngu blekkingarleikur hæstv. ráðherranna rétt fyrir kosningar og liður í sameiginlegri kosningabaráttu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks.

Virðulegi forseti. Félagar mínir, hv. þm. Jóhann Ársælsson og hv. þm. Mörður Árnason, úr Samfylkingunni hafa gert afstöðu okkar ágæt skil í þessari umræðu og hafa komið inn á meginþætti sem skipta máli í svo mikilvægri umræðu sem við erum að taka hér í dag. Ég ætla að leyfa mér að segja, virðulegi forseti, að loksins kemur þessi skýrsla, Rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma, til umræðu á Alþingi. Þetta er góð skýrsla, þ.e. það var gott verk að fenginn var hópur til að vinna að skýrslunni. Að vísu var slæmt að alltaf var talað um hana sem fyrsta áfanga og umræðan um skýrsluna var þannig að það mátti gefa sér að þetta væri svona fyrsta mat og svo ætti eftir að vinna meira með þá kosti sem þar lægju fyrir. Ég var ein þeirra sem héldu alltaf að haldið yrði áfram með þetta verk og það sem mér þótti ábótavant í þeim virkjunarkostum sem þarna voru taldir upp og raðað í flokka var að eftir ætti að koma önnur betri skýrsla um sömu kosti svo við fengjum að sjá að búið væri að vinna ný gögn þannig að ljóst væri að eitthvað, sem hafði verið metið sem hugsanlega góðan virkjunarkost, væri það nú kannski ekki af því búið væri að fara betur í málið. En staðreyndin er sú, og það er mikilvægt að það komi fram, að þetta er raunveruleg skýrsla, rammaáætlun um þá kosti sem hér eru nefndir. Ætlunin var ekki að fara betur ofan í þetta og skýra það sem ábótavant var. Þetta er rammaáætlun um þessa virkjunarkosti og næsti áfangi, eins og Mörður Árnason, félagi minn nefndi, er um nýja virkjunarkosti, aðra kosti, aðrar ár eða önnur jarðhitasvæði. Ég ætla líka að leggja áherslu á það, eins og félagar mínir, að ekkert gagn er í svona áætlun ef hún kemur ekki fyrir þingið, Alþingi sjálft og það leggi mat á að búið sé að sortera þarna, búið að skoða og við sammála um að virkjunarkostirnir skuli vera af því vægi sem þar er getið. Það er galli skýrslunnar að hún fékk ekki þetta vægi. Hún fékk ekkert mat á hinu háa Alþingi. Það frumvarp sem við erum að ræða gerir þar með tilvísun í þessa skýrslu þannig að ef niðurstaðan yrði með meirihlutavaldi, eins og oft gerist á Alþingi, eftir nefndarskoðun sú hin sama og frumvarpið gerir ráð fyrir, þá er í rauninni orðin til niðurstaða um virkjunarkosti samkvæmt skýrslunni. Menn verða að gera sér grein fyrir þessu vegna þess að það er gífurlega stórt mál í þessari umræðu. Ef nefndin ber gæfu til að fara ofan í málið með þeim hætti sem félagar mínir hafa komið með ábendingar um, þá mundi sú niðurstaða sem nefndin kæmist að líka raska niðurstöðu þessarar skýrslu. Þess vegna, virðulegi forseti, erum við núna loksins að ræða þessa rammaáætlun sem löngu hefði átt að að vera búið gera. Annað vil ég jafnframt nefna. Gífurlegur skortur er á grunngögnum og náttúrufarskortum til að fara í vinnu sem þarf að fara í varðandi náttúru Íslands. Ef við ætlum að taka höndum saman og segja: Ekki fleiri ofurvirkjanir, ekki taka fleiri ár sem kalla á að við fórnum merkilegum vatnsföllum. Tökum höndum saman um hvað við gætum hugsað okkur að gera og hvað við erum ákveðin í að ekki skuli hróflað við, þá vantar, fyrir utan það sem við horfum á og þykjumst þekkja af því við metum það sem náttúrufegurð, náttúrufarskort og grunngögn. Það er til vansa fyrir framkvæmdarvaldið og Alþingi að seint og illa hefur gengið að skaffa fjármagn til að vinna slík kort. Samfylkingin hefur árlega flutt tillögur á Alþingi um að slíkra gagna sé aflað og flutt þingsályktunartillögu um að afla grunngagna um náttúru Íslands og gerð náttúrufarskorta. Sú tillaga hefur auðvitað ekki fengist samþykkt, jafngóð og hún er, af því að hún kemur frá stjórnarandstöðuflokki. Hún hefur hverju sinni mátt bara dvelja í möppu í nefnd og verið svo flutt aftur. Hins vegar höfum við tekið þetta mál fyrir í umhverfisnefnd og ég ætla að hrósa umhverfisnefnd fyrir að á síðustu tveimur árum höfum við í fjárlagatillögum umhverfisnefndar gert tillögu um að fjármagn yrði veitt af takmörkuðu ráðstöfunarfé þeirra nefndar í gerð náttúrufarskorta. Þetta er frumkvæði sem hefur komið frá Alþingi sjálfu, frá því fólki í umhverfisnefnd sem hafði skilning á því, þótt hún bæri ekki gæfu til að afgreiða tillögu okkar úr nefnd, að þarna yrði eitthvað að gera. Þetta má líta á sem staðfestingu umhverfisnefndar á því að þess sé þörf sem tillaga okkar hefur verið um. Það er mikilvægt að þetta komi fram við umræðuna, virðulegi forseti. Svo vil ég líka geta þess, og endurtaka það sem hér hefur komið fram hjá okkur þingmönnum Samfylkingarinnar, að Samfylkingin hefur sett fram stefnumörkun um Fagra Ísland. Hún hefur verið flutt sem þingmál hér, í síðustu viku var rætt um að gera skuli rammaáætlun um náttúruvernd, sem er hliðstæðan við þá skýrslu sem við erum að ræða óbeint, og sem fengi þá staðfestingu Alþingis. Hún er hluti af stefnumörkun um Fagra Ísland þar sem segir líka að fresta skuli virkjunarframkvæmdum meðan þessi rammaáætlun um náttúruvernd er unnin. Þegar við ákveðum að setja náttúruna í forgang og vinna rammaáætlun um náttúruvernd átta menn sig strax á því að það muni skorta gögn. Að þekkingu skortir til að vinna hana með þeirri sæmd sem við ætlumst til að hún sé unnin. Tillaga okkar fellur ágætlega að því að í nokkur ár hefur verið of mikil þensla. Það þarf að bregðast við henni. Venjulegt fólk hefur í dag ákveðið að rísa upp og bregðast við. Á undanförnum árum hefur fólk farið í fjárfestingar og trúað boðskap ríkisstjórnar um að óhætt sé að búa til áætlanir, stækka við sig eða fara í nýtt húsnæði. Fólk hefur tekið þau lán sem hafa verið í boði og trúað því að málefni fjölskyldunnar yrðu sett í öndvegi. En nú er verið að hegna því með stanslausri verðbólgu. Lánin hækka hratt. Á dögunum kom til mín maður og sagði: Lánið okkar hjónanna hefur hækkað um eina og hálfa milljón frá því í fyrra. Við tökum því ekki þegjandi lengur. Við sættum okkur ekki við þessa stjórnsýslu lengur. Við sættum okkur ekki við þetta. Ef stjórnarliðið er undrandi á að ríkisstjórnin sé fallin í skoðanakönnun eftir skoðanakönnun þá ætti það að staldra við og sjá fólkið sem hefur offjárfest og verður fyrir barðinu á þenslunni, eða réttara sagt: Sú fjárfesting sem var skynsamleg miðað við tekjur fjölskyldunnar á sínum tíma er offjárfesting vegna þenslunnar sem ríkisstjórnin tekur ekki á. Tillaga okkar um frestun virkjunarframkvæmda og það að setja náttúruna í forgang fellur vel að því ástandi sem ríkisstjórnin hefur búið til. Hún fellur líka að tillögu okkar um „Nýja atvinnulífið“, tillögu um nýja atvinnustefnu og átak varðandi sprota- og tæknigeirann í þessu landi. Við í Samfylkingunni höfum horft á þessi mál heildrænt hvað atvinnulífið varðar. Við þorum að treysta á mannauðinn í þessu landi, staldra við með virkjunarframkvæmdir og setja náttúruna í öndvegi. Það má segja að þetta haldist í hendur í tillögum okkar. Ég ætla að leyfa mér að skoða fyrst og fremst ákvæði til bráðabirgða III. Ég tek fram í leiðinni, af því ég ætla að einbeita mér að umræðunni um bráðabirgðaákvæðið, varðandi ákvæði sem liggja fyrir í frumvörpum hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. umhverfisráðherra, að pólitíska málið er frumvarp hæstv. iðnaðarráðherra. Þess vegna förum við fyrst og fremst í umræðu um það hér í dag en það reynist vera umhverfismál af því það snertir svo sterkt umhverfið og þingmál umhverfisráðherra. Hv. þm. Mörður Árnason vitnaði áðan í orð fyrrverandi umhverfisráðherra, hv. þm. Sigríðar Önnur Þórðardóttur, þegar hún sagði brýnt að ljúka vinnu við rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Hún sagði jafnframt að stórefla þyrfti rannsóknir á náttúru landsins og allar ákvarðanir um virkjanir þyrftu að byggja á bestu fáanlegu þekkingu og upplýstri umræðu. Ekkert liggur á, sagði Sigríður Anna í utandagskrárumræðunni í gær. Orkuverð á áfram eftir að hækka. Inntak ræðu hennar var að ekkert mundi hlaupa frá okkur. Það er þetta sem við höfum líka sagt. Það verður að ljúka vinnunni við rammaáætlunina vegna þess að gagnagerðinni þar er ábótavant. Einkunnagjöfin um gagnaöflun segir okkur hverju er ábótavant og hvar nægileg gögn liggja fyrir. Það þarf að stórefla rannsóknir og ákvarðanir um virkjanir þurfa að byggja á bestu fáanlegri þekkingu og upplýstri umræðu. Ég hlýt að nefna það að upplýst umræða og besta fáanlega þekking var ekki til staðar varðandi Kárahnjúkavirkjun. Hv. þm. Jóhann Ársælsson fór yfir það áðan varðandi virkjunarkostina og gögnin sem lágu fyrir í rammaáætlun og út frá því hefðum við ekki farið í Kárahnjúkavirkjunina. Gögnunum var mjög ábótavant. Mér finnst líka gott að heyra þingmann úr stjórnarliðinu tala um upplýsta umræðu. Frá því að vinna að virkjun við Kárahnjúka hófst hefur komið í ljós að ekki höfðu komið fram nægilega skýrar upplýsingar í umræðunni fyrir fram. Umræðan fór fram eftir á, hin upplýsta umræða varð til síðar. Ég hafði hugsað mér, virðulegi forseti, að fjalla um gæði gagna í skýrslunni, í rammaáætlun um virkjunarkosti. En hv. þm. Mörður Árnason tók það ómak af mér. Ég ætla bara að nefna tvennt í því sambandi. Mér virðist sem búið sé að sækja um rannsóknarleyfi á sex stöðum sem nefndir eru í viðauka við rammaáætlun, þ.e. eftir því sem ég sé af skýrslunni. Leyfin gætu verið fleiri vegna þess að iðnaðarráðuneytið er ekki að upplýsa okkur á Alþingi um það hverju sinni sem þeim berst erindi eða bréf með ósk um rannsóknarleyfi. Ég bið hæstv. iðnaðarráðherra að upplýsa okkur um hverjir og hve margir hafi sótt um rannsóknarleyfi og hve mörg hafi verið veitt. Ég tel að búið sé að veita rannsóknarleyfi, sé bara litið á virkjunarkostina sem gefnir eru upp í töflum undir flokknum umhverfisáhrif, í Trölladyngju við Krýsuvík. Þessi virkjunarkostur er t.d. bara með B í flokknum varðandi gagnaöflun. Mér virðist líka búið að veita rannsóknarleyfi í Sandfelli við Krýsuvík. Þar eru gæði gagna ekki hærri en C. Það ætti náttúrlega ekki að fara inn á svæði eins og Krýsuvíkursvæðið með gögn í C-flokki á bak við sig. T.d. varðandi Ölkelduháls sem hér hefur verið nefndur þá er gagnaöflun þar í gæðaflokki B og D. Það er athyglisvert að Ölkelduháls fær einkunnina D hvað varðar gæði gagna varðandi útivist. Nú er litið svo á að þetta svæði sé mjög verðmætt útivistarsvæði. Það fær einkunnina D hvað varðar gæði gagna um útivist á jafnmikilvægu svæði. Þetta verður að skoða vandlega í þessum fyrsta áfanga af rammaáætlun um virkjunarkosti. Alls staðar þar sem gæði gagna eru undir hefði átt að halda áfram að vinna að gagnagerð. Þegar tekin væri ákvörðun lægi algerlega fyrir hver gæði gagnanna væru. Mér er sagt að það kosti um 120 millj. kr. eða sem nemur verði einnar tilraunaborholu að klára að rannsaka verndargildi háhitasvæðanna. Að það sé um það bil verðmæti einnar tilraunaborholu að klára að rannsaka verndargildi háhitasvæðanna. Það er líka athyglisvert, og það er umhugsunarefni, og þá ætla ég að taka það fram að fáa menn þekki ég vandaðri að virðingu sinni og vinnubrögðum en Þorkel Helgason, forstjóra Orkustofnunar. Það er Orkustofnun sem veitir fé til að kanna verndargildi. En það eru bara sjaldan peningar til þeirra verka. Þess vegna er það umhugsunarefni að sá sem á að sjá um orkuöflun, vera vakandi yfir öllum orkukostum og möguleikum til orkuvinnslu, til að skaffa orku til þeirra verka sem ríkisstjórnin biður um, á ekki að vera sá aðili sem veitir fé til að leita að verndargildinu. Það á að vera í höndum annarra. Mér finnst að sá kostur ætti að vera hjá umhverfisráðuneytinu. Þetta höfum við t.d. aldrei rætt hér svo ég muni. Hef ég þó bæði tekið þátt í og hlustað á umræður af þessum toga á Alþingi. Þetta ætti ekki að eiga sér stað. Ég veit ekki hverju ég á að líkja þessu við, en hagsmunaaðili á að veita fé til að kanna hvort það er eitthvað sem brýtur gegn hagsmunum sem hann á að varðveita. Þetta verðum við að skoða. Þetta þarf að skoða ef menn vilja vinna vel. Félagar mínir hafa sagt: Það verður ekki sátt um að halda áfram og fara í verkefni eða virkjanir á öllum þeim stöðum sem eru merktir A og þeim sem ekki eru athugasemdir við í kosti B. En ég vil gjarnan heyra hæstv. iðnaðarráðherra segja. Hvernig er litið á kosti merkta B sem eru með athugasemd? Sums staðar í skýrslunni er talað um ábendingu vegna náttúrufegurðar, t.d. varðandi Skaftárveitu. Þar er Langisjór. Þar er ábending um mikla náttúrufegurð. En ég geri mér ekki grein fyrir því hvort ráðuneytið mundi líta á það sem athugasemd við virkjanakost. Mig vantar upplýsingar um það. Þetta eru þau meginatriði sem ég vildi nefna til viðbótar því sem félagar mínir hafa komið inn á í þessari umræðu. Ég ætla ekki að lengja hana með því að endurtaka neitt af því. Hins vegar vil ég enda á því að nefna hve fádæma góð tillaga Samfylkingarinnar er um rammaáætlun um náttúruvernd. Samkvæmt henni yrði umhverfisráðherra falin gerð rammaáætlunar um náttúruvernd sem nái til landsins alls. Markmið áætlunarinnar verði að skapa samstöðu og sátt um náttúruvernd á Íslandi. Í áætluninni komi fram tillögur um skipulag verndarsvæða og áætlun um virka verndun þeirra með lögum þar sem það á við og nýtingu sem samræmist náttúruvernd. Áætlunin verði lögð til grundvallar við aðalskipulag og hugsanlegt landskipulag. Umhverfisráðherra leggi tillögur til þingsályktunar um rammaáætlun um náttúruvernd fyrir Alþingi eigi síðar en veturinn 2009–2010. Við höfum hugsað okkur að fram að því verði öðrum virkjunarframkvæmdum slegið á frest til að tryggja að náttúran verði í öndvegi við þær ákvarðanir sem verða teknar. Ég vil enda á þeim orðum, á örstuttri umfjöllun um tillögu Samfylkingarinnar í þessum efnum.

Frú forseti. Stjórnarfrumvarp það sem við erum að ræða hér er flutt af iðnaðarráðherra og snertir nýtingu á auðlindum í jörðu bæði hvað varðar sjálfa nýtinguna og eins mögulega náttúruvernd á þessum svæðum. Eins og ég sagði fyrr í umræðunum í dag er að þessu leytinu um að ræða frumvarp sem snertir umhverfismál að verulegu leyti. Þetta frumvarp er, eins og komið hefur fram, afrakstur af starfi nefndar sem iðnaðarráðherra skipaði í samræmi við ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 5/2006 og að öðru leyti er það árangur af samstarfi iðnaðarráðuneytisins annars vegar og umhverfisráðuneytisins hins vegar í tengslum við verndarþáttinn, þ.e. að því sem að umhverfinu snýr eins og hefur komið fram í umræðunni, með vísan til þeirra breytinga sem voru gerðar á frumvarpinu eins og nefndin sem vann megindrögin að frumvarpinu skilaði því af sér. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur í framsögu sinni gert ítarlega grein fyrir helstu breytingum og nýmælum sem í frumvarpinu felast og ég ætla ekki að endurtaka neitt af því. Ég vil hins vegar, frú forseti, fjalla sérstaklega um þá þætti frumvarpsins sem lúta að vernd umhverfisins en það eru bráðabirgðaákvæði II og III. Það er annars vegar bráðabirgðaákvæði II um starfshóp sem umhverfisráðherra skipar til að gera tillögu um á hvaða svæðum nýting á auðlindum í jörðu og vatnsafli verður ekki heimil og hins vegar á ákvæði bráðabirgða III sem tekur á því millibilsástandi sem mun ríkja þar til verndar- og nýtingaráætlun hefur verið afgreidd sem lög á Alþingi en eins og hefur komið fram er stefnt að því að leggja frumvarp fram á Alþingi í síðasta lagi í upphafi þings 2010. Samkvæmt ákvæði II til bráðabirgða skal umhverfisráðherra skipa starfshóp með þátttöku allra þingflokka og viðkomandi ráðuneyta og stofnana auk umhverfisverndarsamtaka og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Starfshópurinn skal eigi síðar en 1. janúar 2010 skila tillögum sínum til forsætisráðherra. Þær eiga að vera um mótaða verndaráætlun til framtíðar sem tekur til svæða þar sem möguleikar eru til nýtingar auðlinda í jörðu og vatnsafls. Markmiðið með þessu er að gera tillögur um á hvaða svæðum Íslands nýting á auðlindum í jörðu og vatnsafli verður ekki heimil vegna ríkra hagsmuna náttúruverndar á því svæði sem um ræðir. Þetta mun tvímælalaust styrkja náttúruvernd og ég vænti þess að við munum sjá þess stað þegar í nýrri náttúruverndaráætlun sem umhverfisráðherra mun leggja fyrir Alþingi árið 2008. Ég vil í þessu samhengi jafnframt benda á að með ákvörðun ríkisstjórnarinnar um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs var tekin ákvörðun um náttúruvernd á fjölmörgum svæðum sem búa yfir auðlindum í jörðu og einhverjum möguleikum til orkunýtingar en þar voru einfaldlega hagsmunir náttúruverndar og útivistar taldir vega mun þyngra en nýtingarkostir. Í þessu samhengi vil ég, frú forseti, nefna Jökulsá á Fjöllum en um hana var sérstaklega rætt í umræðum um frumvarp til laga um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs. Í ákvæði til bráðabirgða III er sérstaklega tekið á stöðu svokallaðrar rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma en verkefnisstjórn fyrsta áfanga skilaði tillögum sínum í lok árs 2003 þar sem umhverfiskostir voru flokkaðir í fimm flokka, a, b, c, d og e með hliðsjón af umhverfisverðmætum. Verkefnisstjórn annars áfanga rammaáætlunar hóf störf árið 2005 og henni er ætlað að vinna að tilteknum rannsóknum þar sem m.a. er lögð sérstök áhersla á jarðhitasvæðin. Verkefnisstjórn annars áfanga hefur sérstaklega beint sjónum sínum að umhverfisþáttum í störfum sínum og nú eru starfandi tveir stýrihópar á vegum verkefnisstjórnar þar sem annar metur verndargildi landslags og hinn verndargildi háhitasvæða. Í 2. mgr. í ákvæði III til bráðabirgða kemur fram að þar til verndar- og nýtingaráætlun samkvæmt ákvæði til bráðabirgða IV hefur tekið gildi sé eingöngu heimilt að veita ný rannsóknar- og nýtingarleyfi fyrir kostum í umhverfisflokki a í fyrsta áfanga rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og einungis þeim kostum í umhverfisflokki b sem ekki eru gerðar sérstakar athugasemdir við vegna umhverfisverðmæta. Með þessu er verið að lögfesta niðurstöður verkefnisstjórnar rammaáætlunar I fram til ársins 2011 sem ég tel mjög mikilvægt og mér finnst ástæða til að fagna sérstaklega. Með því hefur þá verið aflétt þeirri óvissu sem oft hefur verið haft orð á, þ.e. um hvernig nota skuli niðurstöður verkefnisstjórnar rammaáætlunar. Í þessu samhengi vil ég nefna í samræmi við áðurnefnda flokkun verkefnisstjórnar rammaáætlunar I að í niðurstöðum sínum lagði verkefnisstjórn áherslu á að þeir kostir sem féllu undir flokkana a, b og c yrðu skoðaðir sérstaklega áður en ráðist yrði í aðra kosti, þ.e. samkvæmt d og e og er þetta listað upp í niðurstöðum verkefnisstjórnarinnar. Í ákvæði III til bráðabirgða er gengið lengra því að þar er einungis lagt til að nýttir verði þeir kostir sem falla undir kost a og við kosti sem falla undir b sem ekki eru gerðar sérstakar athugasemdir vegna umhverfisverðmæta þannig að í þessu bráðabirgðaákvæði eru tillögur verkefnisstjórnarinnar þrengdar. Samkvæmt 3. mgr. í ákvæði III til bráðabirgða er ekki heimilt að veita ný leyfi til rannsóknar og nýtingar á kostum sem ekki falla undir það sem ég hef þegar greint frá nema fyrir liggi rannsóknir og mat sambærilegt því sem liggur til grundvallar niðurstöðum rammaáætlunar og - mér finnst rétt að árétta það - að fengnu samþykki Alþingis. Það verður ekki gert nema Alþingi veiti samþykki sitt fyrir því. Í þessu tilviki er mikilvægt að benda á það starf sem nú fer fram á vegum verkefnisstjórnar rammaáætlunar II en því verki verður haldið áfram og niðurstöður verkefnisins, sem eiga að liggja fyrir síðla árs 2009, verða lagðar til grundvallar frekari stefnumörkun innan málaflokksins bæði í tengslum við störf hóps iðnaðarráðherra og eins í tengslum við störf hóps umhverfisráðherra að verndaraáætluninni. Ég vil sérstaklega geta þess hér til þess að eyða allri óvissu um hlutverk rammaáætlunar II í tengslum við framhald verkefnisins. Þessi niðurstaða mun að mínu mati auka gildi þess verkefnis sem verkefnisstjórn rammaáætlunar II er að vinna að sem stendur og ýta undir það að verkefnisstjórninni verði gert kleift að ljúka starfi sínu á árinu 2009. Mér finnst ástæða til, frú forseti, að fagna því sérstaklega hversu vel hefur tekist til við að finna þeim málum farveg sem falla undir lögin og ég tala hér um farveg og ekki síst verndarþáttinn. Ég tel að góð sátt ætti að geta náðst um þetta mál hér á Alþingi. Hv. þingmenn, m.a. Mörður Árnason og Jóhann Ársælsson, hafa gagnrýnt að haft hafi verið á orði að tillögur frumvarpsins fælu í sér þjóðarsátt, en frumvarpið hefur verið kynnt sem farvegur þjóðarsáttar. Hér er verið að tala um áætlanir sem gera á til næstu 25 ára og hlíti jafnvel endurskoðun á fjögurra ára fresti. Því álít ég að til framtíðar litið sé ekki ofsögum sagt að tala um farveg þjóðarsáttar. Síðan vil ég, frú forseti, að öðru leyti vegna ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar og að hluta til ræðu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur, varðandi einkunnagjöf fyrir tiltekin svæði, árétta að flokkunin og einkunnagjöfin og það að heimilt er samkvæmt bráðabirgðaákvæðunum að veita einungis leyfi til rannsókna og nýtinga á þessum tilteknu svæðum þýðir ekki endilega að það sé sjálfgefið að sjálfkrafa leyfisveitingar fylgi því ákvæði. Það er háð öllum frekari skoðunum og mati. Þá kemur m.a. til kasta umhverfisráðuneytisins vegna þeirrar lagaskyldu sem hvílir á iðnaðarráðuneytinu áður en slík leyfi eru gefin út að leita umsagnar þess ráðuneytis. Af því að Brennisteinsfjöll, sem falla í flokk b, voru sérstaklega nefnd áðan þá vil ég tiltaka það að umsókn Hitaveitu Suðurnesja um rannsóknarleyfi fyrir orkuöflun í Brennisteinsfjöllum var svarað sl. sumar. Í því tilviki lagðist umhverfisráðuneytið gegn því að veitt yrði leyfi til rannsókna og nýtingar jarðhita í Brennisteinsfjöllum. Og umsókn Hitaveitu Suðurnesja um rannsóknarleyfi fyrir orkuöflun í Krýsuvík og Trölladyngju var svarað í september á sl. ári og í því tilviki kvaðst umhverfisráðuneytið ekki geta tekið afstöðu til rannsókna á svæðinu fyrr en svæðið hefði verið afmarkað betur, minnkað og borunarstæðið tilgreint. Jafnframt var bent á að jarðeðlisfræðilegum rannsóknum sem ekki spilla landi verði lokið áður en ákvörðun er tekin um að áhrifameiri aðferðum verði beitt. Hvað varðar Hellisheiðar- og Hengilssvæðið þá sótti Orkuveita Reykjavíkur um stækkun staðarmarka og rannsóknarleyfi ásamt forgangi að nýtingarleyfi á jarðhita á þeim svæðum og því var svarað sl. sumar. Í því tilviki óskaði umhverfisráðuneytið eftir að lagðar yrðu fram ítarlegri upplýsingar um málið áður en gefin yrði umsögn um það. Sama gildir um Grændal. Þar lá fyrir umsókn Sunnlenskrar orku um rannsóknir á jarðhita og umhverfisráðuneytið óskaði í því tilviki eftir ítarlegri upplýsingum um rannsóknir og hvernig þær verði stundaðar án þess að svæðinu verði raskað. Þarna hef ég nefnt, frú forseti, einhver af þeim svæðum sem hafa verið í umræðunni og falla ýmist undir a, b og einhver undir c eins og Grændalurinn. Ég legg áherslu á að þó að bráðabirgðaákvæðið sé orðað eins og hér segir þá þýðir það ekki sjálfkrafa leyfi til þessara aðila á þeim svæðum sem um ræðir. Að öðru leyti vil ég segja, frú forseti, í þessu samhengi og um þennan farveg þjóðarsáttar sem ég tel þetta frumvarp vera og þær tillögur sem frumvarpið gerir með bráðabirgðaákvæðum um verndar- og nýtingaráætlun til lengri tíma litið, að ég tel að við eigum að fara okkur hægt. Og kannski sýna þær umsagnir sem ég nefndi áðan og málsmeðferðin það, að menn eru ekki að ana neitt í þessu samhengi. Við eigum að fara okkur hægt og við eigum ekki að rasa um ráð fram og þegar við erum að tala um landnýtingu og náttúrulegar auðlindir þá verðum við kannski fyrst og fremst og eigum að hafa í huga að náttúruverndin er ein tegund landnýtingar. Hún er ein tegund landnýtingar sem getur jafnframt skilað okkur arði. Það er ekki einungis orkunýtingin sem skilar okkur arði af náttúrulegum auðlindum. Hún getur jafnvel verið þjóðhagslega arðsamari en orkunýting, sérstaklega ef við lítum til ferðaþjónustu og ótvíræðrar sérstöðu náttúru Íslands á heimsvísu. Ég hef lagt mikla áherslu á það að við mat á verndun háhitasvæða verði unnið að öðrum áfanga rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og að þeirri vinnu verði lokið og sérstaklega horft til háhitasvæðanna út frá verndargildi þeirra. Að öðru leyti vil ég taka undir það sem m.a. hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir lagði áherslu á í ræðu sinni, ég hef gert það á öðrum vettvangi og get vel endurtekið það hér, að við þurfum að stórefla allar rannsóknir á náttúru landsins og við þurfum að byggja allar ákvarðanir, hvort sem um er að ræða virkjun eða nýtingu jarðhitans eða virkjun vatnsaflsins, á bestu fáanlegum vísindarannsóknum og upplýsingum sem völ er á. Þannig hefur verið unnið að þessum málum og ég vænti ekki annars en að samkvæmt því verði unnið áfram og í hvívetna. Þegar umhverfisráðuneytið gefur umsagnir sínar til iðnaðarráðuneytisins hvað varðar þessi leyfi þá er ávallt leitað umsagnar Umhverfisstofnunar og Náttúrufræðistofnunar Íslands og jafnframt er gluggað í niðurstöður rammaáætlunar að því leyti sem þær ná til og það eru þau gögn sem umhverfisráðuneytið byggir umsagnir sínar á.

Virðulegi forseti. Það er mjög gott að heyra með hvaða hætti hæstv. umhverfisráðherra talar. Það er gott hljóð í umhverfisráðherranum í dag og eins og hv. þm. Samfylkingarinnar Jóhann Ársælsson hefur sagt geta þau mál sem hafa verið flutt hér í dag verið mjög fínn hluti af heildarlausn, en heildarlausnina vantar. Í bráðabirgðaákvæði III segir að þar til verndar- og nýtingaráætlun liggi fyrir sé heimilt, að aðgættum öðrum lagaskilyrðum - og það eru engin lög í gildi sem afstýra því ef ríkisstjórnin gefur heimild til virkjana - að veita nýtingarleyfi þeim rannsóknarleyfishöfum sem hafa fengið útgefið rannsóknarleyfi með fyrirheit um forgang. Sömuleiðis verði að heimilt að veita ný rannsóknar- og nýtingarleyfi fyrir kostum í flokki a og þeim kostum í flokki b sem ekki eru með sérstakar athugasemdir, og við fáum væntanlega að vita á eftir hverjir það eru. Reynslan af viðhorfum ríkisstjórnarinnar til virkjanamála fram að þessu er ekki góð og þetta mál sem er komið fram nú og það hvernig umhverfisráðherra talar, eins og það verði kannski ekkert gert nema það sem allir eru sáttir við, við höfum eiginlega ekki tilefni til að trúa þessu, ekki ef núverandi ríkisstjórn verður áfram við völd - nema eitthvað meira komi út úr vinnu nefndar sem fjallar um þessi frumvörp heldur en það sem er handfast í dag.

Frú forseti. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir áréttaði þarna orðalag ákvæðisins. Því vil ég endurtaka það sem ég sagði áðan að eins og ákvæðið er orðað, að einungis sé heimilt að veita leyfi þeim svæðum sem eru innan flokks a og b, þýðir ekki endilega sjálfkrafa að það sé skylda að veita leyfi á þessum stöðum. Ég gerði grein fyrir því áðan í ræðu minni hverjar umsagnir umhverfisráðuneytisins hafa verið gagnvart þeim virkjunarkostum. Ég veit ekki til þess að leyfisveitingar af hálfu iðnaðarráðuneytisins hafi á nokkurn hátt farið í bága við það. Að öðru leyti vil ég segja um það sem veitt hefur verið leyfi fyrir að frumvarpið gerir ráð fyrir tiltekinni málsmeðferð. Hv. þm. Mörður Árnason sagði áðan að við neitum því að útgefin rannsóknar- og nýtingarleyfi verði nýtt. Nú kemur þetta frumvarp til umsagnar og meðferðar hjá umhverfisnefnd og við skulum sjá hvernig nefndin tekur á þessu. Þetta er sú tillaga sem kemur frá ráðuneytinu um hvernig þessum málum skuli háttað. Þarna takast vissulega á annars vegar hagsmunir náttúruverndar og hins vegar hagsmunir þeirra sem hafa fengið leyfi útgefin. Ég árétta að ég veit ekki til þess að iðnaðarráðuneytið hafi gefið leyfi í bága við þær umsagnir sem umhverfisráðuneytið hefur veitt.

Virðulegi forseti. Framsóknarflokkurinn hefur verið ofboðslega virkjanaglaður. Alls staðar þar sem þingmenn hans hafa verið, hvort heldur það er í einkasamtölum eða opinberlega, hafa þeir talað um þessi mál nærri því með hnefann á lofti. Það er því ekkert skrýtið þótt við setjum spurningarmerki við þessar jákvæðu yfirlýsingar núna þegar textinn er ekki handfastari en þetta. Það hljómar líka vel þegar sagt er að við skulum við sjá hvaða umsögn umhverfisnefnd gefur. Þetta þýðir í raun að við skulum sjá til hvað stjórnarmeirihlutinn er tilbúinn að gera í umhverfisnefnd og í iðnaðarnefnd. Það er nú einu sinni hann sem ræður ferð. Við erum þrír þingmenn Samfylkingarinnar sem tökum þátt í þessari umræðu til að leggja inn í hana það sem okkur finnst skipta máli af því nú þarf að breyta um stefnu. Við mundum vilja heyra hér að minnsta kosti tvo ráðherra segja: Gerum smáhlé áður en áfram er haldið.

Forseti. Ég mun hafa tekið illa eftir í lok ræðu framsögumanns en ég fagna því að það skuli koma fram að fjalla eigi um málið í umhverfisnefnd. Ég taldi það vera iðnaðarnefnd en frá því hefur verið sagt að það verði í umhverfisnefnd. Ég fagna því alveg sérstaklega að um þetta mál skuli fjallað þar. Til að auðvelda þá vinnu hef ég lagt hér fram spurningar til umhverfisráðherra og iðnaðarráðherra hæstv. um það hvernig fara eigi með tiltekna kosti í umhverfisflokki a eins og það er kallað. Síðan spurði ég sérstaklega um umhverfisflokk b. Ég geri ráð fyrir að hæstv. iðnaðarráðherra hafi tekið að sér að svara þeim spurningum, alveg eins og spurningum hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur, og ég bíð þess þolinmóður og glaður. Það sem ég vil hins vegar spyrja hæstv. umhverfisráðherra um í tilefni af ræðu hennar er þetta: Úr því þetta er allt svona gott og þarna er ekki um að ræða skilyrðislaust leyfi heldur aðeins heimild sem, að mínum skilningi og það verður þá leiðrétt, Orkustofnun hefur, reyndar með samráði við hina og þessa, er þá ekki rétt að það leyfi sé háð því skilyrði að Alþingi hafi samþykkt það í þingsályktunartillögu eða frumvarpi? Er þá ekki skynsamlegt að við sköpum þessa miklu sátt um framhald málsins með því að öll leyfi umfram þau sem þegar hafa verið veitt, og við skulum bara tala um það seinna í umhverfisnefnd, komi til Alþingis á sama hátt og við í Samfylkingunni höfum lagt til að verði? Er það ekki ágætisleið til að skapa farveg um sátt, ef ekki meðal þjóðarinnar þá a.m.k. á Alþingi?

Frú forseti. Ég held að mér hafi ekki orðið fótaskortur á tungunni áðan þegar ég talaði um að nú kæmi þetta mál til meðferðar í umhverfisnefnd. Ég þóttist merkja það í niðurlagi framsögu hæstv. iðnaðarráðherra að hann talaði um að málið færi til meðferðar bæði í iðnaðarnefnd og í umhverfisnefnd. Þó að málið sé flutt af iðnaðarráðherra var gert ráð fyrir því vegna þess hve stór hluti þessa frumvarps eru umhverfismál að umhverfisnefnd þingsins fengi það jafnframt til meðferðar og inn á sitt borð. Gert er ráð fyrir þrenns konar fyrirkomulagi í þessu frumvarpi. Í fyrsta hvernig tekið er á þeim svæðum sem raðast í a- og b-flokka. Í öðru lagi er talað um ný svæði og hvað þurfi að uppfylla til að Orkustofnun geti gefið þau leyfi út. Í þriðja lagi er talað um að mál þurfi að koma fyrir Alþingi. Þetta er eins og niðurstaðan varð í þeirri nefnd sem allir flokkarnir áttu fulltrúa í. Svona liggur málið fyrir Alþingi og ég geri ráð fyrir að tekin verði afstaða til þessara leyfa í viðkomandi þingnefndum og allir kostir skoðaðir, m.a. hver staða þeirra sem fengið hafa útgefin rannsóknar- og nýtingarleyfi er gagnvart ríkisvaldinu.

Forseti. Ég þurfti satt að segja ekki á því að halda að vera fræddur um það hvernig þetta lítur út í frumvarpinu, ég veit það. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra þó fyrir þá upplýsingu en ég saknaði svars við þeirri beinu spurningu sem ég lagði fyrir hana: Telur hún heppilegt að einstök leyfi í umhverfisflokki a og b, sem um er fjallað í bráðabirgðaákvæði III í þessu frumvarpi, komi fyrir Alþingi til samþykktar? Spurning sem hægt er að svara já eða nei. Ég spurði um þetta og ekki um annað. Ég fagna því hins vegar að við í umhverfisnefnd skulum fá að afgreiða þetta mál og heiti vönduðum vinnubrögðum og mikilli athygli við þá afgreiðslu. En þetta vil ég fá að heyra frá umhverfisráðherra, já eða nei við því: Telur hún þetta heppilegt eða telur hún að þetta eigi að vera meira á valdi Orkustofnunar og hugsanlega ráðuneytis hennar, í einhvers konar samráði við ráðuneyti hennar?

Frú forseti. Ég vil fyrst gera þá athugasemd að ég held að það gangi ekki samkvæmt þinghefðum að vísa máli til tveggja nefnda með jafngildum hætti heldur gengur málið til einnar nefndar sem hefur vinnu þess á forræði sínu en sendir það áfram til annarrar nefndar sem málið varðar. Það er að sjálfsögðu hárrétt í þessu tilviki. Hæstv. umhverfisráðherra var hér með frekar mjúkan tón í ræðu sinni og þar kom margt ágætt fram en ég hlýt þó að gera athugasemdir við nokkur atriði. Í fyrsta lagi að hér sé verið að lögfesta niðurstöður rammaáætlunar. Mér finnst ekki rétt að orða það þannig í ljósi þess hversu miklir fyrirvarar eru á þeim niðurstöðum af hálfu höfundanna. Það hefur auðvitað lengi stungið í augu að rammaáætlun hefði ekki traustari stöðu lagalega eða stjórnskipulega en aðalatriðið er að henni sé lokið, að vinnunni sé lokið þannig að fyrirvararnir geti horfið út úr niðurstöðunum. Þess vegna má umhverfisráðherra ekki tala með þannig að hér sé verið að lögfesta endanlega niðurstöður einhverrar rammaáætlunar. Í öðru lagi verð ég að segja að það veldur mér vonbrigðum að hæstv. umhverfisráðherra skuli taka sér í munn þjóðarsáttarklisjuna í tengslum við þetta mál. Mér finnst það ekki við hæfi. Þessi framvirka þjóðarsáttarhugsun, sem ég tel að umræðan í dag hafi svo fullkomlega afhjúpað, er ekkert innlegg, ekkert tilboð til sátta gagnvart þeirri stöðu sem þessi mál hafa í núinu og þá eiga menn að hætta tali af þessu tagi. Í þriðja lagi vil ég spyrja umhverfisráðherra sem hefur með meginreglur umhverfisréttarins að gera og þar er samþættingarhugsunin mjög sterk: Hvernig í ósköpunum stendur á því að ríkisstjórnin skuli engu að síður skipta vinnunni sem fram undan er í tvennt, í nýtingarþátt undir iðnaðarráðuneyti og náttúruverndarþátt undir umhverfisráðuneyti, og kasta í öðru tilvikinu út öllum fagstofnunum og náttúruverndarsamtökum? Það er þá aldeilis samþætting 

Frú forseti. Ég vil fyrst víkja að athugasemd hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar varðandi þjóðarsáttina. Ég tók það fram að ég teldi að hér væri farvegur þjóðarsáttar. Ég vil líka minna hv. þingmann á að fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sat í umræddri nefnd og stendur að þessum niðurstöðum. Þó að hv. fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafi lokið sinni vinnu og skrifað undir með ákveðinni bókun á einhverjum fyrirvörum er þetta farvegur þjóðarsáttar þótt einhverjum finnist ekki nógu langt gengið í því samhengi. Hvað varðar meginreglurnar og gagnrýni hv. þingmanns í ræðu hans áðan á það hvernig frumvarpinu var breytt eftir að nefndin skilaði því af sér, ætla ég líka að halda því til haga, hv. þingmaður, að það var gert í fullu samráði við m.a. fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem sat í nefndinni. Ég held að betur fari á því að meginreglur umhverfisréttarins séu í sérstakri löggjöf, almennri löggjöf um meginreglur, en að þeirra sé einungis gætt og þær nefndar í einum, tveimur setningum í löggjöf sem lýtur að allt öðru. Ég minni hv. þingmann á að meginreglur umhverfisréttarins taka til annars og meira en eingöngu auðlindanýtingar. Þær taka til alls umhverfisréttarins og alls sem þar er undir.

Frú forseti. Það er alveg ljóst að fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs skrifar ekki undir og styður ekki útfærsluna í ákvæði til bráðabirgða II í nefndaráliti starfshópsins, nú ákvæði til bráðabirgða III í frumvarpinu. Það er auðvitað veigamikill þáttur þessa máls hvernig farið er með málin og þau undirbúin á millibilstímanum. Í öðru lagi er farvegur til þjóðarsáttar skárra orð en þjóðarsátt, það er skárra orð.  Varðandi samþættinguna er lögtaka meginreglna umhverfisréttarins, Ríó-yfirlýsingarinnar, að sjálfsögðu löngu, löngu tímabær. Það breytir ekki hinu að samþættingarhugsunin tapast út úr ferlinu í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að vinna þetta aðskilið 

Frú forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var greinilega ekki hér fyrr í dag þegar við áttum orðaskipti einmitt um þá vinnu sem fram fór í kjölfarið á því að nefndin skilaði skýrslu sinni. Þegar þessi nefnd var skipuð var nefnilega ekki tryggt að nokkur fulltrúi umhverfisráðuneytisins eða undirstofnana þess kæmi að þeirri vinnu. Nefndinni var falið að vinna að nýtingaráætlun. Hún ákvað síðan að það væri ekki hægt nema jafnframt væri unnin verndaráætlun. Það var gert án þess að nokkur fulltrúi ráðuneytisins kæmi að þeirri vinnu. Mér finnst það skjóta afskaplega skökku við að þingmaður sem telur sig málsvara náttúruverndar og umhverfismála, sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerir, gagnrýni að það sé ekki tryggt að náttúruverndarhluti þessarar vinnu sé á forræði umhverfisráðuneytisins. Það var leitast við að tryggja það og það var ekki gert á vettvangi ríkisstjórnarinnar heldur var það krafa og ósk frá umhverfisráðuneytinu að forræði umhverfisráðuneytisins á náttúruvernd og náttúruverndaráætlun væri ekki frá því tekin, sem 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því aðeins að nálgast þetta mál út frá hlutverki umhverfisráðuneytisins í ákvörðunum sem lúta að rannsóknum og nýtingu auðlinda lands og sjávar. Ég vil minna á að ég hef nokkrum sinnum flutt á Alþingi frumvarp um breytingar á lögum um rannsóknir í þágu atvinnuveganna sem felur í sér að flytja Hafrannsóknastofnun frá sjávarútvegsráðuneyti til umhverfisráðuneytis með þeim rökum að auðlindir sjávar, sem menn eiga að sjálfsögðu að nýta, eigi að gera það undir forskrift umhverfismála en ekki atvinnumála þannig að umhverfisráðuneytið eigi að marka umgjörðina um nýtinguna, fara með rannsóknir, ákvörðun um friðun og ákvörðun um nýtingu, þ.e. ákvörðun um nýtingu einstakra fiskstofna um heildaraflamark. Síðan sjá atvinnuvegaráðuneytin um framkvæmdina á nýtingunni eftir lögum þar um. Ég vil nálgast þetta frumvarp með sama hugarfari og felst í því frumvarpi og segja að mér finnst hlutskipti umhverfisráðuneytisins í þessu frumvarpi vera harla vesaldarlegt, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Það er í raun sett undir hæl iðnaðarráðuneytisins og þegar honum sleppir þá er það sett undir forsjá forsætisráðuneytisins, þannig að umhverfisráðuneytið er nokkurn veginn í annarri deild í Stjórnarráðinu í meðferð á þessum málum. Það má t.d. sjá í 14. gr. frumvarpsins en þar segir, með leyfi forseta: „Við veitingu nýtingarleyfa í eignarlöndum ríkisins og þjóðlendum skal þess sérstaklega gætt að tekið sé tillit til ákvæða laga um meginreglur umhverfisréttar.“ Tekið tillit til, þ.e. að sá ráðherra sem fer með framkvæmdina á þessum lögum, sem er iðnaðarráðherra, á að taka tillit til þess sem stendur í lögum sem falla undir umhverfisráðherra. Hann á ekki endilega að fara eftir því, hann á að taka tillit til þess. Og hver er það sem ákveður hvenær tillit hefur verið tekið til þess sem stendur í lögum um umhverfisrétt? Jú, það er iðnaðarráðherra. Það er því iðnaðarráðherrann sem ákveður að hve miklu leyti hann tekur tillit til ákvæða laga um meginreglur umhverfisréttar. Með öðrum orðum, það er ekki umhverfisráðherra sem túlkar lögin um umhverfisrétt í þessu tilliti heldur iðnaðarráðherra. Mér finnst hlutur umhverfisráðuneytisins í þessu ferli verða æðirýr þegar þess er gætt að auðvitað á umhverfisráðuneytið að vera fullmektugt ráðuneyti til jafns við önnur ráðuneyti, en þetta frumvarp setur umhverfisráðuneytið undir dóm iðnaðarráðuneytisins að þessu leytinu til. Reyndar get ég nefnt fleiri dæmi sem lýsa svipaðri stöðu. Í fyrsta lagi á iðnaðarráðherra að skipa starfshóp sem á að gera tillögu um nýtingu eða á hvaða svæðum auðlindanýting verði heimiluð. Auðvitað er það umhverfisráðherra sem ætti ekki bara að gera tillögur um slíkt heldur ákveða slíkt. Það er a.m.k. mitt sjónarmið í málinu að ef við ætlum að nálgast þennan málaflokk og meðferð lands og reyndar sjávar sem umhverfismál þá eigum við að fela umhverfisráðuneytinu að taka þessar ákvarðanir að svo miklu leyti sem þær eru ekki teknar í lögum. Hérna er sem sé iðnaðarráðuneytinu, atvinnuvegaráðuneytinu falið að stjórna tillögugerð um það. Umhverfisráðuneytið stjórnar aðeins tillögugerð um það á hvaða svæðum nýting verði ekki heimiluð og hefur enga tryggingu fyrir því að farið verði eftir þeim tillögum því að þær eiga að fara til forsætisráðuneytisins og forsætisráðuneytið á síðan að hafa yfirstjórn á því að ákveða hvað um tillögurnar verði. Síðan koma þær til þingsins í formi frumvarps sem umhverfisráðherra hefur ekki nein tök á. Mér finnst því staða umhverfisráðuneytisins sem þess aðila í stjórnsýslunni sem á að taka mótandi ákvarðanir í umhverfismálum vera afar bágborin svo ég kveði nú ekki fastar orði og reyndar endurspegla dálítið hlutverk umhverfisráðuneytisins á undanförnum árum þar sem hlutverk þess hefur fyrst og fremst verið það að ógilda úrskurði stofnana umhverfisráðuneytisins sem hafa hafnað tilteknum framkvæmdum vegna þess hversu mikil áhrif þær hafi á umhverfið. Það er auðvitað ekki merkilegt hlutverk ráðuneytis þegar helsta hlutverk þess á undanförnum árum hefur verið að ógilda slíka úrskurði og leyfa framkvæmdir sem hafa töluverð röskunaráhrif og mikil, það mikil að mati stofnana ráðuneytisins að þær hafa lagst gegn því. Ég held að það sé kominn tími til að breyta nálguninni til hlutverks umhverfisráðuneytisins frá því sem verið hefur og er lýsandi í þessu frumvarpi. Í öðru lagi vil ég nefna að frumvarpið er í raun og veru, þrátt fyrir það sem í því stendur og má segja ýmislegt um og margt jákvætt, þá er það samt í meginatriðum frumvarp um að fresta stefnumörkun og fresta því að taka ákvarðanir sem geta komið í veg fyrir eða sett stífari bönd á þær stóriðjuframkvæmdir sem stjórnvöld hafa áhuga á að hrinda í framkvæmd á næstu árum. Það er kannski stærsti gallinn á þessu máli að það er í raun og veru sett að miklu leyti í hendur stjórnvalda að hrinda þessum ákvörðunum í framkvæmd með þeim reglum sem gilt hafa í megindráttum þannig að það eru ekki í raun og veru settar neinar nýjar reglur eða ákvæði sem breyta þeim áformum sem uppi eru. Þannig eru t.d. engin ný ákvæði sem vernda Þjórsárver í frumvarpinu. Við vitum að stjórnvöld hafa verið mjög treg til að falla frá frekari áformum um virkjanir á því svæði, skulum við segja, og aðeins fengist til þess að lýsa yfir að þeim áformum hafi verið skotið á frest eða lögð til hliðar um tíma. Það hefur ekki fengist yfirlýsing um það frá ríkisstjórninni að menn hafi hætt við áformin og mér lýst þannig á að það muni ekki vera áform stjórnvalda að hætta við það, heldur sé fullur vilji ríkisstjórnarinnar til þess að fara í Norðlingaölduveitu en ríkisstjórnin hafi bara ekki hug á því að upplýsa um þann vilja sinn fyrr en eftir kosningar. Þannig les ég út úr þeim yfirlýsingum sem komið hafa í þessu máli, bendi m.a. á að þingmál hefur legið fyrir í allan vetur um Þjórsárver sem ekki hefur fengist tekið fyrir í umhverfisnefnd, þannig að það hlýtur að lýsa þeirri afstöðu ríkisstjórnarinnar að það eigi ekki að gera neitt hér á Alþingi, hvorki í lagasetningu né með þingsályktun, sem bindur hendur þeirra sem vilja ráðast í Norðlingaölduveitu. Það er auðvitað slæmt, það er slæmt að menn vilji hafa svo rúmar hendur eins og hefur verið rakið fyrr í umræðunni að áður en framtíðarstefnan verður í fyrsta lagi ákveðin og í öðru lagi lögfest þá geti menn hrint í framkvæmd öllum þeim stóriðjuáformum sem eru uppi á borðinu þessa mánuðina. Það er auðvitað ekki ásættanlegur frágangur á máli, það er ekki ásættanleg stefnumörkun, það er aðeins yfirvarp og þó að áformin sem menn lýsa að þeir hafi áhuga á að setja inn í framtíðarstefnuna séu að mörgu leyti áhugaverð og hægt að taka undir þau þá eru þau yfirvarp, það er hálfgerð blekking að tefla þessu fram vegna þess að það er verið að beina athyglinni frá því sem er raunveruleikinn, að menn geti haldið áfram að festa stóriðjuframkvæmdirnar sem eru á borðinu og hafa verið á undanförnum mánuðum. Það er það sem málið snýst um. Ætlar núverandi ríkisstjórn að ganga frá því áður en kosið verður að festa stóriðjuframkvæmdir í Helguvík, Straumsvík, Húsavík og jafnvel Þorlákshöfn, þannig að þeir sem koma að málinu eftir næstu kosningar komi að hlutunum gerðum sem ekki verður hægt að rifta eða breyta nema með stórfelldum skaðabótum? Ég held að við verðum að fá yfirlýsingu frá ríkisstjórninni um hvað hún ætlast fyrir í þeim efnum vegna þess að þetta er fyrst og fremst ríkisstjórnarmál, þetta er ekki sveitarstjórnarmál. Það er mikil einföldun að halda því fram að einstakar sveitarstjórnir ráði því hvort ráðist verði í 400 milljarða kr. framkvæmdir á næstu fjórum, fimm árum eða jafnvel meiri. Það er pólitísk stefna sem er ráðin í Stjórnarráðinu og ekki annars staðar. Við því þurfum við að fá skýr svör, hvað ætlar ríkisstjórnin að ganga langt fyrir næstu kosningar? Menn geta svo rætt þetta frumvarp og afgreitt það eftir atvikum en það mun ekki breyta neinu um þær spurningar sem ég hef sett hér fram og reyndar fleiri hv. þingmenn á undan mér. Ég vil segja, virðulegi forseti, að ég er að mörgu leyti á því og hef stutt það að menn nýti auðlindir lands ekki síður en auðlindir sjávar og ég held að menn eigi að gera það áfram, en menn eiga auðvitað að gera það út frá því sjónarmiði að menn nýti landið með þeim hætti að þeir skili því af sér í svipuðu eða ekki lakara ásigkomulagi en menn tóku við því þannig að það sé ekki gengið á möguleika komandi kynslóða til að framfleyta sér og skapa sér lífskjör. En það á líka að gera það með því upplagi að menn reyni að nýta auðlindirnar með sem bestum hætti fyrir land og þjóð. Eitt er víst að Íslendingar hafa á undanförnum árum, að mínu viti, ekki gert það vegna þess að menn hafa boðið raforkuna á svo ódýrum kjörum og lágu verði að einsdæmi er í allri Evrópu. Það er staðreynd sem menn vita, að Íslendingar hafa boðið lægsta raforkuverð í allri Evrópu. Það komu fréttir um það á Bloomberg fréttastöðinni á síðasta ári að Íslendingar byðu verð sem væri 30% lægra en það sem byðist í Evrópu. Þær fréttir voru ekki staðfestar af íslenskum stjórnvöldum en ég varð heldur ekki var við að þær væru bornar til baka. Ég hef setið ráðstefnu um orkumál erlendis þar sem fulltrúi Evrópusambandsins kom einmitt inn á þetta og sagði að þau fyrirtæki sem hefðu hug á því að ráðast í iðjuver sem þyrftu mikla raforku væru öll á leiðinni til Íslands vegna þess að þar væri boðið besta verðið. Ég spyr: Er það nú skynsamleg ráðstöfun orkuauðlindar Íslendinga að bjóða hana á niðursettu verði? Erum við að gera það besta fyrir land og þjóð að bjóða stórum fyrirtækjum þessar auðlindir á svo lágu verði að þjóðhagsleg arðsemi verður miklu minni en ella skyldi vera? Ég held að við höfum því miður stundað útsölustarfsemi á raforkunni á undanförnum árum og ég held því miður að raforkuverðið sem menn hafa samið um eða rætt um í þeim framkvæmdum sem eru á döfinni einkennist líka af þeirri verðlagningu að það sé allt of lágt. Ég er að mörgu leyti sammála því sem kom fram fyrr í þessari viku hjá fyrrverandi umhverfisráðherra, Sigríði Önnu Þórðardóttur, að það væri skynsamlegt að bíða. Verðið gerir ekkert annað en að hækka og það að virkja ekki er ekki fórn heldur sparnaður eða ávinningur. Við höfum alveg efni á því að leyfa okkur að bíða eftir því að fá hærra verð eða að semja um hærra verð. Það er engin knýjandi nauðsyn á því að semja um lágt verð áfram. Það ríkir ekki sama ástand nú og árin 1993 og 1994 þegar samdráttur var í íslensku efnahagslífi. Þá var skiljanlegt að íslensk stjórnvöld legðu sig fram um að ná samningum um stóriðju til þess að koma aftur snúningi á íslenskt efnahagslíf, enda var það skynsamlegt við þær aðstæður. En það er ekkert skynsamlegt við þær aðstæður eins og við höfum búið við á síðustu árum að bæta í nýjum framkvæmdum ofan í þær sem eru fyrir eða eru að klárast, þegar afleiðingin af því verður eins og menn þekkja, verðbólga og þensla. Íslensk heimili skulduðu um síðustu áramót um 1.300 millj. kr. Ríkisstjórnin setti sér í upphafi kjörtímabilsins það takmark í efnahagsmálum að verðbólgan færi ekki yfir 2,5% á ári. Hún hefur verið yfir þeim mörkum öll ár kjörtímabilsins vegna þess að menn hafa ráðist í of mikið í efnahagsmálum. Stóriðjumálin vega þar mjög þungt, ef ekki þyngst, en auðvitað líka ásamt útþenslu bankanna sem við þekkjum. Þess vegna hefur verðbólga verið meiri en menn settu sér, um 7–8% meiri. Og ef verðbólgan hefði haldist í þeim 2,5% sem stjórnin setti sér þá hefðu íslensk heimili skuldað hundruðum milljörðum minna um síðustu áramót en þau gerðu. Það er kostnaður íslenskra heimila af þessari efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar sem leiddi af sér verðbólguna umfram 2,5% og það leggst sem kostnaður á íslensk heimili. Það er því ekki hægt að halda því fram að það sé bara gott að vera með þenslu og bara ávinningur að hafa mikinn snúning í íslensku efnahagslífi. Það fylgir nefnilega böggull skammrifi í þessu eins og öðru og sá böggull lendir á íslenskum heimilum í formi skulda og þær skuldir verða íslensk heimili að borga og af þeim skuldum verða íslensk heimili að borga vexti. Þetta eru háar fjárhæðir á hverju ári sem efnahagsstefnan hefur lagt á hvert og eitt íslenskt heimili vegna þess að menn réðu ekki við að halda efnahagslífinu í því horfi sem þeir settu sér, að hafa verðbólguna í 2,5% eða minna. Menn verða að horfast í augu við afleiðingarnar af eigin stefnu og ríkisstjórnin verður að viðurkenna ábyrgð sína á þessu. Hún hlýtur að þurfa að svara íslenskum almenningi því hvað hún ætli að gera til að bæta mönnum þetta tjón. Því þetta er tjón, þetta er skaði á íslensk heimili sem er afleiðing af stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar. Að hafa allt of mikið undir í efnahagslífinu þýðir þensla, það þýðir verðbólga, það þýðir tjón fyrir íslenskan almenning. Ríkisstjórnin og ráðherrarnir verða að axla ábyrgð á því. Það er ekki nóg að axla ábyrgð með því að segjast hætta að gera það sem gert var vitlaust. Menn verða líka að svara því hvernig þeir ætli að axla ábyrgð á því þeir gerðu vitlaust. Hvernig ætla menn að bæta íslenskum heimilum þessar skuldir, virðulegi forseti? 100 milljarðar hvíla á íslenskum heimilum vegna þessarar efnahagsstefnu. Hver á að borga það? Ætlar ríkisstjórnin að koma með eitthvað til að létta þessum skuldum af heimilunum? Um það er spurt. Um það verður spurt í næstu kosningum. Því það verður ekki spurt hvað menn gátu gert mikið og hvað menn gátu selt rafmagnið á lágu verði. Það verður spurt hvernig ríkisstjórnin geti bætt almenningi það tjón sem hún olli honum. Ég vil svo, virðulegi forseti, aðeins víkja að því sem er framtíðarmúsíkin og lýst var í kynningu á málinu á þann veg að það að taka upp auðlindagjald og stofna auðlindasjóð væri grundvöllur fyrir þjóðarsátt um nýtingu auðlindarinnar. Ég vil þó fyrst segja að ég sé hvergi í frumvarpinu orðin auðlindagjald eða auðlindasjóður. Þannig að það er ekkert í frumvarpinu sem festir þá framtíðarsýn sem lýst var. Ekki orð um það. Hins vegar get ég tekið undir að það er leið til þess að ná sátt um nýtingu auðlinda, að arðurinn af nýtingunni renni til fleiri en fárra, skulum við segja. Þessi yfirlýsing er reyndar líka yfirlýsing um það að ekki sé sátt um nýtingu sjávarauðlindarinnar vegna þess að þar er ekkert auðlindagjald sem nær neinu máli. Það er bara aðhlátursefni að nefna það sem útgerðarmenn greiða ríkinu árlega fyrir veiðiheimildir og það getur ekki gengið að auðlindagjald í orkunni verði með svipuðum hætti og í sjávarútveginum. Það verður aldrei nein þjóðarsátt um það. Til þess að það verði einhver sátt um þessi mál, sem ég held að sé gerlegt, þá þarf að gæta að tvennu. Í fyrsta lagi að arðinum sé dreift þannig að það megi heita sanngjarnt. Það þýðir að almenningur fær að njóta góðs af því. Það þýðir líka að þeir sem búa við auðlindirnar njóti þeirra sérstaklega. Við heyrum það sjónarmið norðan úr Þingeyjarsýslu sem mér finnst réttmætt, þótt það sé ekki einhlítt, að þeir leggist gegn nýtingu varmans, jarðhitans, í Þingeyjarsýslu ef orkan er ekki nýtt til atvinnusköpunar í þeirra héraði. Mér finnst sterk rök fyrir því og mér finnst að nýting auðlinda eigi að taka mið af því að arðinum sé skipt á milli þess svæðis þar sem orkan eða auðlindin er og þjóðarinnar allrar. Menn þurfa að skipta þessu á milli aðila. Það sama á auðvitað við um fiskimiðin. Ef menn gæta að þessu og svo hinu að þeir sem nýta borgi verð sem er í einhverju samræmi við þær tekjur sem menn hafa af nýtingunni þá ná menn sátt í málinu. Nýting sjávarauðlindarinnar skilar um 130–140 milljörðum á ári. Það er ekki gefið upp og ekki tekið saman af stjórnvöldum hversu mikið menn greiða fyrir réttindin þar en þá upphæð má nálgast með þeim upplýsingum sem fyrir liggja um leigu og kaup. Ég mundi áætla að þeir sem nýta fiskimiðin væru að borga um 30–50 milljarða árlega fyrir réttinn, af þeim 130–140 milljörðum sem nýtingin skilar. Ef við skoðum orkuauðlindina þá höfum við ákveðin dæmi fyrir okkur sem segja okkur eða sýna að þarna er líka um að ræða verðmæti upp á 10 eða 100 milljarða kr. Landeigendur við Jökulsána þar sem Kárahnjúkavirkjunin sækir afl sitt hafa höfðað mál til að fá viðurkenndan rétt sinn til að fá arð af nýtingunni. Þeir vilja að réttindin verði metið á 60 milljarða kr. Þeir gera kröfur til þess ef ég man rétt, að fá 15% af árlegum tekjum virkjunarinnar í sinn hlut fyrir réttindin. Lítil virkjun var gerð í Fjarðará í Seyðisfirði og samningur til nokkurra áratuga. Þar var samið um að sá sem átti réttindin fengi 7,5% af árlegum tekjum virkjunarinnar fyrir réttindin. Þar var veitt á upphafsárum samningstímabilsins mun lægra afnotagjald eða auðlindagjald. En eftir að því tímabili lauk þá greiða þeir sem fá að nýta réttindin 10% af brúttótekjum virkjunarinnar til rétthafa. Af þessum tveimur dæmum sjáum við því að nýting orkuauðlindanna skilar gríðarlegum peningum þegar fram í sækir þegar menn verða búnir að nýta alla þá orku sem áformað er að beisla á næstunni. Þess vegna mun skipta miklu máli hvernig menn ætla að skipta þeim arði. Á að gefa hann til þeirra fyrirtækja sem reisa iðjuverin í formi lágra verða á raforkunni eins og menn gera í dag? Eða á að taka eðlilegt verð miðað við það sem gerist í samkeppnislöndum okkar og taka arðinn inn og dreifa honum út með þeim hætti sem ég hef lýst? Ef menn fara þá leið þá held ég að möguleiki sé á að ná þjóðarsátt um málið. En ég held að það verði aldrei þjóðarsátt um að selja raforku á afsláttarkjörum eins og menn hafa verið að gera á undanförnum árum, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Þetta er að mörgu leyti merkilegt mál og býður upp á mjög víðtæka umræðu þegar menn vilja það við hafa. Ég held að það hafi verið hæstv. umhverfisráðherra sem sagði áðan eitthvað á þá leið að þetta gæti verið farvegur til þjóðarsáttar. Það kann svo að vera, hæstv. forseti, að það geti verið rétt. En ég held að sú þjóðarsátt felist ekki eingöngu í málinu eins og það liggur hér fyrir. Það er þá miklu frekar að hún felist í því sem boðað er, eftir 2010, ef niðurstaða næst þá því stefnumörkun málsins er að stórum hluta eftir. Eins og málin eru í dag að því er varðar nýtingu vatnsafls og jarðvarma, orkunýtinguna, þá er ríkisstjórnin núna að vísa málinu frá sér og vísa því til sveitarfélaganna og segja sem svo: Það eru heimamenn sem eiga að ákveða hversu stór orkuver verða reist og einkanlega þó hvernig orkan verður nýtt í hvers konar iðnaði og einnig í hversu stórum einingum. Því er núna vísað heim í héruð hvort menn stækki álver eða byggi ný, hversu stór þau verði og það er í raun og veru orkufyrirtækin sem reisa kröfuna um það hversu stórar einingar þau vilja reisa, t.d. í áliðnaði og ríkisstjórnin virðist ekki ætla að hafa á því neina sérstaka skoðun eða stefnu. Það leiðir svo að því þegar menn gera samning upp á að reisa eitt stykki álver upp á 200–300 þús. tonn, að ég tali nú ekki um 300–400 þús., þá kemur að því að það þarf að ná í orkuna og það er auðvitað það sem við upplifðum austur á fjörðum í sambandi við Kárahnjúkana. Það vekur líka athygli á því, herra forseti, að eins og áhuginn virðist vera núna hjá stórfyrirtækjum mörgum hverjum, þá hlýtur það að vera m.a. vegna þess að við erum að selja orkuna á lágu verði. Ég fæ enga aðra skýringu á því að stórfyrirtæki úti í heimi vilja sækja hingað en að orkan fáist afhent hér á þeim kjörum sem fyrirtækin telji sér hagstæð og vafalaust horfa þeir líka á landið og þjóðina og ýmis fleiri atriði. En fyrst og fremst held ég að það sé orkan og orkuverðið sem stórfyrirtækin sækjast eftir að ná langtímasamningum um og ég hygg að við séum að semja um orkuverð sem mætti örugglega vera hærra en það er í dag. Menn tala alltaf um þetta orkuverð eins og eitthvert leyndarmál þó að nánast allir viti að það liggur einhvers staðar á bilinu 29–30 mill. Það er varla neitt leyndarmál, það hefur verið upplýst hér á landi m.a. af mönnum sem tengjast fyrirtæki sem er að reisa starfsemi hér, þó að þeir hafi upplýst það í öðrum löndum. Orkuverð er jú tengt álverðinu á heimsmarkaði þannig að það sveiflast með því, ef álverðið lækkar þá lækkar orkuverðið o.s.frv. Ég held reyndar að þessi feluleikur um orkuverið gagnvart íslensku þjóðinni sé, eins og sumir ráðherrar hafa sagt, barn síns tíma. Það er engin ástæða til að viðhalda honum, hæstv. iðnaðarráðherra. Ég held að við getum alveg talað um hlutina eins og þeir eru. Þetta eru samningar um það að við viljum jú nýta orkuna. Við erum vissulega að ræða um það hvernig við viljum nýta hana. Við tökumst á um það hvaða náttúruverndarsjónarmið og hvaða nýtingarsjónarmið eiga þar upp á borðið. Það er mjög eðlilegt, en náttúruverndarsjónarmiðin verða ríkjandi. Krafan um vernd náttúrunnar er harðari nú en var kannski fyrir áratugum. Það viðhorf speglast í þjóðfélaginu og reyndar með öðrum þjóðum og við verðum að taka vaxandi tillit til þess. Eftir sem áður hljótum við sem þjóð að horfa til þess að nýta skynsamlega orkukosti og nýta orkuna, en um það þarf að nást sátt. Um það snýst það mál sem við ræðum hér efnislega, þ.e. hvort við stefnum með þessu frumvarpi í átt að þeirri sátt. Ég tel að hún náist ekki með frumvarpinu eins og það liggur fyrir hér. Ég hafna því heldur ekki, sem hæstv. umhverfisráðherra sagði áðan, að hér getur verið farvegur fyrir þjóðarsátt þó að það sé kannski ekki beint hægt að lesa það út úr frumvarpinu eins og það er núna. Ég hygg að flestallir sem starfa í stjórnmálum og hafa hag landsins í fyrirrúmi muni vilja ná sátt til framtíðar. Ég hygg að í öllum stjórnmálaflokkum sé vaxandi vilji til að ná slíkri sátt. Ég geri þess vegna ekki lítið úr því máli sem hér er lagt upp með þó að mér finnist ýmislegt skorta á í þeim efnum eins og málið er sett fram. Það er jú þannig að eftir að tveir aðrir starfshópar hafa verið skipaðir, annars vegar á vegum iðnaðarráðuneytisins og hins vegar umhverfisráðuneytisins, má forsætisráðherra skipa nefnd til þess að vinna úr þeim tillögum sem lagt verður upp með. Samkvæmt stefnumótuninni á svo að birtast frumvarp sem lagt verður fyrir Alþingi í upphafi þings árið 2010. Þannig segir í bráðabirgðaákvæði nr. IV, með leyfi forseta: „Forsætisráðherra skal skipa þriggja manna starfshóp sem vinna skal frumvarp um verndar- og nýtingaráætlun sem byggist á tillögum starfshópa iðnaðar- og umhverfisráðuneyta. Í starfshópnum skulu eiga sæti einn fulltrúi frá umhverfisráðuneyti og einn frá iðnaðarráðuneyti. Fulltrúi forsætisráðuneytisins skal vera formaður starfshópsins.“ Það sem kemur út úr þessum starfshópum verður sem sagt lagt fyrir þessa þriggja manna nefnd og væntanlega eru menn að setja þetta í þann farveg til þess að ná frekari sátt en boðin er í frumvarpinu, hæstv. forseti. Stóriðjustefna stjórnvalda er virk í verki þó að stjórnvöld segi sem svo að það sé á vegum sveitarfélaga að ákveða hvort byggja eigi nýja verksmiðju, nýtt álver, stækka það sem fyrir er eða hafna slíku. Ég get ekki annað en litið svo á að ríkisstjórnin, eins og hún hefur talað á undanförnum mánuðum og missirum, vilji reisa fleiri álver í landinu, vilji m.a. stækka álverið í Straumsvík, vilji m.a. reisa álver í Helguvík. Miðað við það sem ég sagði áðan um raforkuverðið finnst mér líka vera vilji til þess að við höldum áfram að selja raforkuna á lágu verði, verði sem er mjög eftirsóknarvert fyrir álfyrirtækin. Ekki er hægt að draga aðra ályktun af ásókn álfyrirtækja í að komast hingað til lands. Það er mín skoðun, hæstv. forseti, að Alþingi eigi að ráða ferðinni. Alþingi á að ræða um og taka ákvörðun um hvaða stóriðjukosti við viljum leyfa, hversu stórar einingar við viljum leyfa og hvernig við viljum horfa til nýtingar á mengunarkvóta okkar í sambandi við orkufrekan iðnað. Við eigum að hafa þá yfirsýn hér á Alþingi að segja af eða á um framgang í orkumálum og varðandi stóriðjustefnuna. Það á að mínu viti að leita samþykkis Alþingis fyrir virkjunarkostum og ákvörðunum um frekari stóriðju, þ.e. hvar og hvenær verður byggt. Hér á Alþingi verður líka að ákveða stærðir þeirra eininga sem menn sækjast eftir að reisa, hvort sem það er í orkuverum, rennslisvirkjunum, virkjunum þar sem byggð eru uppistöðulón og stíflur til að safna upp vatni eða með nýtingu jarðvarmans. Menn gera sér vissulega vonir um að nýting jarðvarmans verði meiri í framtíðinni en við höfum kannski enn þá nýtingarmöguleika með svokölluðum djúpborunum - það hefur svo sem ekki verið leitt í ljós og þarf ítarlegri rannsóknir til. Þar af leiðandi er mjög margt, hæstv. forseti, sem mælir með því að við förum okkur hægt nú um stundir, könnum m.a. þá kosti sem felast í djúpborunum og hvaða orku við gætum nýtt þar. Það kann að gjörbreyta myndinni hjá okkur á mati á orkunýtingu á landinu til framtíðar þegar niðurstöður úr þeim rannsóknum liggja fyrir. Þær eru svo sem ekki alveg í hendi á næstu árum en þær munu vissulega breyta ýmsu fyrir okkur í framtíðinni ef mál fara svo sem menn vonast eftir, að þar sé mikla orku að sækja og þar séu miklir möguleikar fyrir framtíðina. Auk þess, hæstv. forseti, tel ég að orkuverð í heiminum muni einungis hækka. Það er því spurning hvort við eigum ekki að flýta okkur hægt. Við töpum sennilega ekki miklu á því að fara okkur hægt varðandi orkunýtinguna vegna þess að allar líkur eru á því að orkan verði verðmætari í framtíðinni en hún er núna. Í bráðabirgðaákvæði I segir að markmið starfshóps, sem á að setja á laggirnar, sé að gera tillögur um á hvaða svæðum Íslands nýting á auðlindum í jörðu og vatnsafli verður heimil. Vissulega tek ég undir þá stefnumótun sem hér er lagt upp með en verð þó að ítreka að ég sé ekki að þetta sé alveg í hendi. En vissulega má horfa á þetta sem ákveðinn farveg til framtíðar. Við hljótum líka, hæstv. forseti, þegar við ræðum almennt um orkunýtingu og nýtingu lands, að horfa til auðlindanýtingarinnar, auðlindagjalda eða auðlindasjóðs - hvernig svo sem menn vilja taka þau afgjöld. Í frumvarpinu segir eitthvað á þá leið að ríkið skuli í framtíðinni fá greiðslu fyrir nýtingu í þjóðlendum, ef ég man rétt, annars vegar og á ríkisjörðum hins vegar. Síðan eru það einkaaðilar sem hafa með notkun á jarðnæði og orku að gera sem er í þeirra einkaeigu. Ég tel að sú stefnumörkun sé að þessu leyti jákvæð. Við þurfum hins vegar að marka því alveg ákveðna stefnu til framtíðar að landið okkar og orkan er sameign þjóðarinnar, alla vega það sem ekki er í eignarböndum einkaaðila, og við eigum eðlilega að taka fyrir það afgjald. Orkufyrirtækin eiga ekki að fá þessa aðstöðu ókeypis. Það verður þá að endurspeglast í hækkuðu orkuverði til þeirra sem vilja kaupa, til þeirra sem vilja nýta land og orku. Í því sambandi verðum við að meta þau náttúrugæði sem e.t.v. fara til spillis og verðleggja þau á einhvern hátt. Það er mjög sjaldan hægt að nýta orku, hvort sem það er jarðvarmi eða vatnsföll, án þess að breyta með einhverjum hætti landinu, vatnsföllum eða því umhverfi sem orkunýtingin fer fram á. Þetta er alltaf mat á milli kosta. Eins og ég gat um hér í upphafi máls míns fá náttúruverndarsjónarmiðin sífellt meira vægi í umræðunni og það er eðlilegt og sjálfsagt að við tökum í vaxandi mæli tillit til þess. Við getum ekki sett okkur á þann bás að setja okkur reglur um að við munum ekki nýta orkuna til framtíðar en við þurfum vissulega að forgangsraða mjög skynsamlega. Það hefur að hluta til verið gert með svokallaðri umhverfisflokkun, flokkun a, b, c, og á því getum við byggt á væntanlegri vegferð til framtíðar í þessum málum. Hér segir líka, hæstv. forseti, í bráðabirgðaákvæði nr. III, með leyfi forseta: „Þar til verndar- og nýtingaráætlun samkvæmt ákvæði til bráðabirgða IV hefur tekið gildi er heimilt, að aðgættum öðrum lagaskilyrðum, að veita nýtingarleyfi þeim rannsóknarleyfishöfum sem við gildistöku laga þessara hafa fengið útgefið rannsóknarleyfi með fyrirheit um forgang að nýtingarleyfi.“ Þá spyr maður: Það er búið að lofa ýmsu. Hversu bindandi eru þau fyrir íslensku þjóðina og stjórnvöld, þau loforð sem hafa verið gefin að því leyti til varðandi rannsóknir og nýtingu? Í þessu bráðabirgðaákvæði segir einnig: „Þar til verndar- og nýtingaráætlun samkvæmt ákvæði til bráðabirgða IV hefur tekið gildi er heimilt að veita ný rannsóknar- og nýtingarleyfi fyrir kostum í umhverfisflokki a í fyrsta áfanga rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og þeim kostum í umhverfisflokki b sem ekki eru gerðar sérstakar athugasemdir við vegna umhverfisverðmæta.“ Þetta er því allt talsvert opið, hæstv. forseti. Málið fer að sjálfsögðu til iðnaðarnefndar, vænti ég, og einnig til umhverfisnefndar og verður væntanlega farið vel yfir það. Ég held hins vegar að nefndin, sem m.a. var sett á laggirnar til að vinna að undirbúningi þessa frumvarps, hafi verið ágætur áfangi. Hér er byggt á tillögum hennar að talsverðu leyti þó að einnig séu boðaðar breytingar við þær niðurstöður enda er enginn texti svo fullkominn að ekki megi breyta honum og laga hann. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að það mál sem við ræðum hér geti orðið til sáttar við frekari vinnu hér í hv. Alþingi og í nefndum þingsins. Þó að við séum ekki endilega sammála um þau markmið sem hér eru sett á blað hljótum við öll að leita í átt til sáttar.

Herra forseti. Þetta hafa verið áhugaverðar umræður um frumvarp til laga um breytingu á lögunum um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu og búið er að fara yfir mörg þau atriði sem skipta sköpum. Mig langar samt að leggja orð í belg því það eru ýmsir þættir sem ég vil gjarnan undirstrika. Eitt af því er þessi þjóðarsátt sem hæstv. iðnaðarráðherra minntist á í upphafi. Ég er mjög hlynnt því að ná þjóðarsátt um þetta stóra mál. Um öll virkjunarmál og náttúruvernd á Íslandi þarf að ríkja þjóðarsátt. Ég lít svo á að frumvarp ráðherrans sé með besta vilja hans meint þannig. En það eru vissir ágallar. Sumir hafa verið nefndir í dag en ég ætla að fara yfir það sem mér þykir vanta upp á til þess að um frumvarpið geti orðið sátt. Með því að breyta frumvarpinu smávegis væri það hægt. Í frumvarpinu er vitnað í niðurstöður fyrsta áfanga rammaáætlunar. Sá áfangi var gefinn út í skýrslu sem kom út í nóvember 2003; rúm þrjú ár eru síðan skýrslan kom út. Hún byggði á vinnu sem var samkvæmt verklýsingu frá iðnaðarráðherra þess tíma, dags. 8. mars 1999. Rannsóknirnar og vinnan hljóta auðvitað að kallast barn síns tíma. Ég veit ekki annað en að það mikið hafi breyst í viðhorfum manna, sérstaklega í umhverfismálum, að það hljóti að hafa einhver áhrif á niðurstöður sem þar voru settar fram. En annar áfangi rammaáætlunarinnar fór af stað í september 2004. Þarna glataðist að vísu talsverður tími, en frá september 2004 hefur verið unnið að öðrum áfanga og á að ljúka honum, eftir því sem sagt er, árið 2009. Ég veit að þær rannsóknir sem gerðar verða þurfa sinn tíma og það er áreiðanlega erfitt fyrir þá vísindamenn sem leggja vinnu til grundvallar öðrum áfanga að vera undir tímapressu með að skila þeim niðurstöðum. Það eru almenn sannindi um vísindavinnu. Viðfangsefni annars áfanga er ekki einungis að undirbúa nýjar virkjunarhugmyndir, eins og sagt var áðan, heldur er viðfangsefnið einnig að endurbæta þau gögn sem stuðst var við í fyrsta áfanga um marga virkjunarkosti og þær aðferðir sem beitt var við mat. Ég verð því að segja að mér finnst hæpið að leggja fyrsta áfanga rammaáætlunar fram sem undirstöðu nýrra laga, a.m.k. finnst mér eðlilegt að endurskoðun eigi sér stað áður og þá aftur með það í huga að hægt sé að byggja undir þjóðarsátt. Því vönduð vinnubrögð eru það eina sem sómir okkur hér á hv. Alþingi og byggja þarf á bestu fáanlegri þekkingu. Sem sagt, viðfangsefnið í öðrum áfanga rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma er að endurbæta gögnin sem stuðst var við, en að auki fara í nýja virkjunarkosti. Ég er þeirrar skoðunar að engin þjóðarsátt náist um þetta mál nema að núverandi virkjunaráformum sé slegið á frest. Af hverju segi ég það? Það er nú svo að almenningur er oft seinn til. Teknar hafa verið ákvarðanir sem uppgötvast kannski oft of seint. Almenningur áttar sig á alvöru máls eftir því sem löggjafinn segir eða stjórnvöld segja, of seint. Þetta þekkjum við í öllum stjórnvaldsákvörðunum, almenningur kannski áttar sig síðar og stendur frammi fyrir gerðum hlut. Almannarómur á Íslandi er breyttur. Hann hefur breyst verulega á síðustu árum, þó við tökum ekki nema síðustu fimm ár. Það er komin ný tóntegund. Það er ekki að ástæðulausu að 15.000 manns gengu með Ómari Ragnarssyni niður Laugaveg. Það er ekki að ástæðulausu að Andri Snær Magnason hefur selt 20.000 eintök af bókinni sinni. Það er af því að fólk er orðið meðvitað um umhverfismál, vill taka þátt í þeim og vill skipta sér af því sem gert er á landinu. Í þeirri umræðu eru virkjanir í fyrirrúmi. Fólk spyr, til hvers er verið að virkja? Fyrir hvað eigum við að fórna landinu? Erum við í erfiðleikum í þjóðarbúskap okkar? Er hjá okkur hallæri? Þurfum við að skera niður mjólkurkúna? Þurfum við að fórna einhverju sem er óafturkræft af því að ástandið hjá okkur er svo erfitt? Auðvitað er það ekki þannig. Því er alveg þveröfugt farið. Við höfum verið með of mikla þenslu á undanförnum árum og við höfum sjálf skapað megnið af þeirri þenslu með virkjunum og þeim framkvæmdum sem ráðist hefur verið í. Þjórsárver eru gott dæmi og hefur verið minnst aðeins á þau hérna, þ.e. Norðlingaölduveitu, og að fyrir liggi þingmál sem ekki hafi fengist rætt í umhverfisnefnd sem lýtur að stækkun friðlandsins í Þjórsárverum. Ég vil taka fram að sú tillaga er byggð á tillögu sama efnis sem ég flutti á síðasta kjörtímabili. Þjórsárver hafa verið í brennidepli undanfarna daga eftir fund sem haldinn var austur í Gnúpverjahreppi í fyrradag. Ljóst er að mikil andstaða er risin upp gegn þeim áformum. Það eru efasemdir um að fórna náttúrugæðum undir virkjanir. En almenningur spyr líka, af hverju ál og af hverju erum við að setja öll eggin í sömu körfuna? Því það var jú það sem lagt var upp með þegar farið var að byggja álver á Íslandi. Þá var sagt: Við erum með öll eggin í sömu körfunni, sú karfa var þá sjávarútvegur. Við þurfum að fjölga eggjunum í körfunni og fá okkur fleiri körfur. Þannig komu áleggin inn. Það var athyglisverð grein í Morgunblaðinu 11. febrúar eftir Guðfinn Jakobsson, þar sem hann ræðir einmitt um þetta, ál eða ekki ál. Þegar maður les greinina áttar maður sig auðvitað á því hversu mikið mann vantar af upplýsingum. Maður reynir að kynna sér umræðuna úti í heimi, les um ál og iðnað á netinu og í Newsweek og í hinum og þessum miðlum. En fyrrnefndur maður hefur farið í gegnum skýrslur báxít-umhverfissamtakanna á Jamaíku. Allt í einu sér maður þetta álmál í alveg nýju ljósi. Ég hef alltaf vitað að áliðnaðurinn á Íslandi byggir á hráefni sem við eigum ekki til og þurfum að flytja inn og afraksturinn fer út í heim og það erum ekki við sem njótum gróðans af honum fyrir sölu. En báxítið sem ál er unnið úr, hvaðan kemur það? Það er jarðvegur, það er leir sem er nefndur báxít. Hann kemur aðallega frá Ástralíu en einnig frá eyjunni Jamaíku. Jamaíka er eyja í Karíbahafinu. Hún er ekki nema einn tíundi af flatarmáli Íslands, skógi vaxin eyja. Þar búa tvær milljónir manna. Fyrirtækin sem stunda námagröft á Jamaíku, segir þessi greinarhöfundur, heita Alcoa, Kaiser og Alcan. Til þess að komast að hráefninu, segir hann, er skógurinn skafinn burt en báxítgröftur er ein helsta orsök skógareyðingar á Jamaíka. Guðfinnur Jakobsson segir enn fremur, með leyfi forseta: „Námurnar valda ryk- og hávaðamengun, vegir að námunum opna ósnortin svæði fyrir skógarhöggi og rányrkju, fíngert ryk fýkur frá verksmiðjunum yfir byggðir og það skolast út í sjó við útskipun og spillir m.a. kóralrifjum. Súrálsvinnsla er einhver sóðalegasti iðnaður sem fyrirfinnst. Báxítinu er mokað inn í súrálsverksmiðjur þar sem það er skolað upp úr vítissóda, en eftir situr fíngert hvítt duft, súrál. Fyrir hvert tonn af súráli sem þannig fellur til myndast tvö tonn af rauðri drullu. Auk skógareyðingar og gríðarlegrar orkuþarfar er rauða leðjan langstærsta vandamálið sem fylgir álvinnslunni. Leðjan er menguð af vítissóda, hábasísk og baneitruð. Leðjunni er safnað í lón og tjarnir en efnin seytla út í umhverfið og menga grunnvatn, stöðuvötn og drykkjarvatn. Fyrir milljón tonn af framleiddu áli verða til um það bil fjórar milljónir tonna af rauðri leðju.“ Ég ætla leyfa mér aðeins að vitna meira í grein þessa höfundar, með leyfi forseta: „Í hvað fer svo öll álframleiðslan? Okkur er sagt að flugvélaiðnaðurinn noti mikið ál, en einungis 5% álframleiðslu heimsins fer í flugvélasmíði, en koltrefjaefni eru í sívaxandi mæli að taka þar við, t.d. er ál einungis 20% af heildarþyngd nýjustu farþegaþotu Boeing-verksmiðjanna. Stór hluti álframleiðslunnar fer í umbúðir. Tölur sem ég hef fundið eru þó nokkuð á reiki, en þær hljóða upp á að allt frá 20% upp í 75% heildarálframleiðslunnar séu notuð í umbúðir. Dósir undir gosdrykki og bjór, álbakkar undir matvæli, álpappír utan um sælgæti og ýmis matvæli o.s.frv. Ál er auðvelt að endurvinna, litla orku þarf til að bræða það upp aftur, en einungis sáralítill hluti umbúða er endurunninn, megnið fer bara á haugana.“ Ég man eftir því að hafa lesið frekar nýlega sagt frá því að ef Bandaríkjamenn endurynnu allt það ál sem notað er í umbúðir, sérstaklega dósir utan af drykkjum, væri það nóg til endurnýja flugvélaflota þeirra. Það kostar sem sagt sáralítið að endurvinna ál en menn henda því í ruslið. Ég segi þetta til að skýra að almannarómur, ekki bara á Íslandi, heldur annars staðar í heiminum talar í annarri tóntegund en áður af því að fólk er að kynnast og fá upplýsingar. Upplýsingar af þessu tagi er hægt að nálgast auðveldar í dag en áður og þær hafa breytt hugsanagangi margra. Ef við lítum á það sem segir í niðurstöðum fyrsta áfanga rammaáætlunar, þá segir um orkufyrirtækin hér á landi, og ég vitna í þetta, með leyfi forseta. „Oft hafa þessir aðilar lagt í ærinn kostnað við að útfæra og meta virkjunarhugmyndir áður en í ljós kom að veruleg andstaða var gegn framkvæmdum vegna óæskilegra umhverfisáhrifa þeirra.“ Svolítið síðar segir: „Orkufyrirtækin og Orkustofnun geta því við ákvörðun um rannsóknir á einstökum virkjunarkostum nýtt sér niðurstöður rammaáætlunar með því að velja vænlega kosti sem litlar líkur eru á að valdi umtalsverðum umhverfisáhrifum né deilum.“ Það er sem sagt keppikefli að valda ekki deilum og það er keppikefli að ekki sé andstaða við þær framkvæmdir sem við förum í. Þess vegna segi ég: Þar sem ljóst er að andstaða er fyrir hendi í okkar góða þjóðfélagi og hún fer vaxandi þá vil ég beina því til hæstv. iðnaðarráðherra að taka mark á þeim röddum og að undantekningarákvæðin sem eru í þriðja bráðabirgðaákvæðinu með frumvarpinu verði ekki látin standa svona. Þar er nefnilega verið að heimila þeim sem hafa verið með rannsóknarleyfi að fá nýtingarleyfi áður en vinnunni er lokið, þeirri vísindavinnu sem við viljum byggja á. Þar er líka verið að heimila að veita ný rannsóknar- og nýtingarleyfi. Ég fullyrði að um þetta muni aldrei nást nein sátt. Ég held að þetta kosti áframhaldandi óvinafagnað og af því að ég er friðarins manneskja vil ég beina því til ráðherrans og til nefndanna, sem taka þetta til umfjöllunar, að slá öllum frekari framkvæmdum á frest. Ég ætla ekki að segja að setja þær á ís, af því að við hækkandi hitastig í heiminum bráðnar ís. Þess vegna dugar heldur ekki að setja Þjórsárver á ís. Það þarf bara að álykta um þau og stækka það friðland. En vinnan eins og hún er fyrirhuguð í þessu frumvarpi finnst mér að mörgu leyti góð, annars vegar starfshópur iðnaðarráðherra, ágætlega samsettur og sambærilegur hópur umhverfisráðherra. En ég hef áhyggjur af þriðja hópnum því hann á að vinna frumvarp um verndar- og nýtingaráætlun sem byggist á tillögum starfshópanna. En hvað ef þeir eru algerlega ósammála, sem gæti orðið? Fræðilega mögulegt og kannski frekar líklegt. Hvernig á sú nefnd eða sá hópur að fara að því að semja frumvarp, ef svo fer? Ég held að með því að breyta þessu, þ.e. að fella út þessi undanþáguákvæði og ákveða að ekki verði farið í frekari framkvæmdir, geti náðst þjóðarsátt um þetta mál. Nýja verkefnisstjórnin á ekki að skila fyrr en árið 2009. Starfshópar ráðuneytanna og starfshópurinn sem á að reyna að samræma tillögur þeirra, sú vinna á að leggjast fyrir í upphafi þings 2010–2011. Tíminn líður hratt, það er komið fram á árið 2007. Ég held að við getum, þessi efnaða þjóð, leyft okkur að bíða, af því að vönduð vinnubrögð eru það eina sem sæmir okkur. Við verðum að fara að venja okkur á að náttúran njóti vafans. Hún hefur ekki gert það nægilega hingað til og ég held að almenningur á Íslandi sætti sig ekki lengur við það.

Virðulegi forseti. Þetta var athyglisverð ræða af því að þingmaðurinn kom inn á það að spilla náttúru. Okkur er oftast efst í huga okkar eigin náttúra þegar við ræðum þessi mál. Það er mjög algengt að stjórnarliðar tali um að umdeildar virkjanir til að skaffa orku til að vinna ál séu lausn en ekki vandamál af því að okkar orka sé svo hrein en t.d. orka framleidd með kolum sé svo spillandi úti í heimi að við eigum að horfa á þetta hnattrænt. Stundum þegar ég hlusta á þessa þingmenn held ég að þeim finnist það bara í lagi að í málflutningi þeirra felist að það megi virkja hverja einustu sprænu og allan jarðvarma sem finnst hér á landi af því að þá séum við að afstýra því að einhvers staðar úti í heimi verði hugsanlega framleidd orka fyrir álver með kolaorku. Reyndar væri hægt að bæta því við að með sama hætti gæti einhver önnur þjóð farið inn á mjög viðkvæmt, umdeilt svæði til að vinna gas - þó að öllum öðrum þjóðum fyndist að þetta ætti ekki að gera - af því að gasið valdi minni útblæstri en t.d. kol með alveg sömu rökum. Við tölum aldrei um það hér hvaða náttúruspjöll verða við vinnslu báxíts. Ég minnist þess ekki í allri þeirri umræðu sem ég hef hlustað á hér á Alþingi um þessi mál og með náttúruna að leiðarljósi að við tölum um þetta. Nú kemur þessi ágæta frásögn frá Jamaíku. Ég þakka fyrir þessa frásögn hér og upplýsingar og spyr: Veit þingmaðurinn í hvaða fleiri löndum er verið að vinna þetta efni og hve miklum skaða það veldur? Það er bara hollt fyrir okkur að taka þetta með í umræðuna um málið.

Ég þakka fyrir þessa spurningu. Það eru aðallega Ástralía og Jamaíka þar sem báxít er unnið, eftir því sem ég best veit. Lýsingin sem ég gaf hér er fyrst og fremst bundin við eyjuna Jamaíku og ég var svo sem ekki með upplýsingar víðar að en tók þetta úr frásögn Guðfinns Jakobssonar sem birtist í Morgunblaðinu í fyrradag. Mér fannst þetta afskaplega áhugavert því að maður hafði hugsað um báxít og Ástralíu, jú, jú, og það verður að flytja súrál með skipum yfir hálfan hnöttinn til að vinna ál úr því á Íslandi en umhverfisspjöllin eru greinilega mikil. Þegar talað er um að okkar orka sé svo hrein verðum við að líta á það að við erum bara dropi í hafið. Jafnvel þótt öll orka Íslands væri virkjuð mundi hún rétt nægja til að lýsa upp og kynda eina stórborg úti í heimi, ekki meira. Við þurfum því að vera vandfýsin og velja í hvað við ætlum að setja okkar orku. Hún er ekki endalaus, hún er dropi í hafið.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar upplýsingar og þakka þingmanninum alveg sérlega ágæta ræðu. Ég deili reyndar þeim skoðunum sem hv. þm. Katrín Fjeldsted setti fram hér varðandi okkar eigið land. Við í Samfylkingunni viljum líka að núna verði gert hlé á framkvæmdum meðan verið er að vinna öðruvísi áætlanir með náttúruna í forgangi og að leiðarljósi. Það eru þannig tillögur sem við í Samfylkingunni höfum sett fram þannig að í þessu máli, eins og hún hefur sett það fram, erum við mjög sammála. Að öðru leyti þakka ég henni fyrir þessar upplýsingar og þá ágætu sýn sem hún kom með á málið.

Herra forseti. Ég ætla ekki að halda hér langa ræðu, aðeins örfá orð sem spruttu aðallega í framhaldi af orðaskiptum mínum og hæstv. umhverfisráðherra hér áðan. Ég vil fyrst nota tækifærið og taka undir þakkir til hv. þm. Katrínar Fjeldsted og segja að það væri nú munur ef fleiri úr stjórnarherbúðunum fjölluðu um þessi mál á þeim nótum sem hv. þingmaður gerir. Varðandi báxítið og þann enda mætti segja margar hryllingssögur af því, m.a. eins og hér var rakið frá Jamaíku og það er nú ekki allt par fallegt heldur sem gerist í aðalupprunalandi báxítsins og súrálsframleiðslunnar, Ástralíu, þó að þar sé meira landrými og sumpart aðrar aðstæður. Má ég þá líka minna á að áform stóðu til þess að reisa súrálsverksmiðju á Íslandi og það oftar en einu sinni. Það var t.d. bollalagt um það að reisa súrálsverksmiðju við Húsavík og vinna þar eina milljón tonna af súráli og afkasta tveimur milljónum tonna af rauðum leir og koma honum fyrir einhvers staðar í nágrenni við þann fallega bæ. Sem betur fer eru slík áform aflögð en þau voru svo sannarlega uppi og mönnum var dauðans alvara og ræddu um þetta sem álitlegan kost. Varðandi stjórnsýsluþátt umhverfismála vil ég gera hér þá athugasemd að hæstv. umhverfisráðherra þarf ekki að brýna mig og okkur vinstri græn til dáða í þeim efnum. Það er þá rétt að halda til haga því að einmitt nefndarmaður okkar í nefnd iðnaðarráðherra gerir sterkan fyrirvara í séráliti sínu um stjórnsýsluþátt umhverfismála og gagnrýnir hvernig honum er fyrir komið í þessari vinnu, bendir á það að við höfum barist fyrir því að stjórnsýslufyrirkomulagi umhverfismála verði breytt í grundvallaratriðum, það þurfi að efla umhverfisráðuneytið sem meginstjórnstöð auðlindarannsókna og auðlindameðferðar til sjós og lands. Ráðuneytið þarf að fá hliðstæða stöðu í stjórnkerfinu og fjármálaráðuneytið og þannig verði markaður skýr grundvöllur fyrir valdsvið og forræði umhverfisráðuneytisins hvað varðar rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu og þær færist frá iðnaðarráðuneyti og eftir atvikum öðrum atvinnuvegaráðuneytum til umhverfisráðuneytis, þar með talin t.d. forusta um gerð rammaáætlunar. Í því ljósi setti hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, fulltrúi okkar í nefndinni, það inn í sinn fyrirvara að það væri ávinningur í því fólginn að forræði vinnunnar í framhaldinu færðist frá iðnaðarráðuneytinu til forsætisráðuneytisins því að það væri þó a.m.k. hlutlaust í þessu samhengi. Mér finnst skylt að hæstv. umhverfisráðherra hafi það í huga, okkar afstaða liggur alveg skýr fyrir í þessum efnum og við þurfum engin frýjunarorð í sambandi við það. Varðandi málið síðan í heild sinni er það ósköp einfalt. Það verður engin þjóðarsátt um vettlingatök af þessu tagi. Það eina sem getur orðið einhver sátt um er algjört stopp, frysting og a.m.k. að ekkert verði gert frekar í þessum málum fyrr en bak kosningum. Það er lýðræðisleg krafa að þessi fúna ríkisstjórn á síðustu metrum lífs síns fari ekki að taka einhverjar ákvarðanir sem þvælist fyrir mönnum að loknum kosningum. Það er strax innlegg í þetta mál ef ríkisstjórnin heitir því, það er líka lýðræðisleg krafa þegar fram undan er vonandi nýr meiri hluti á Alþingi sem kemur til með að setja þessi mál í annan og betri farveg. Þá erum við að tala um eitthvað sem getur skipt máli í aðdraganda kosninganna en það er algerlega ónýtur málatilbúnaður hjá ríkisstjórninni að þessi ósköp dugi henni eitthvað til þess að fá þjóðina til að fyrirgefa sér í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þessa umræðu sem hefur verið mjög ítarleg og skilmerkileg og að langmestu leyti stóryrðalaus og málefnaleg. Ég hef sannfærst um það við þessa umræðu, þrátt fyrir það sem nokkrir hv. þingmenn hafa sagt, að þetta frumvarp markar leið til þjóðarsáttar. Umræðan, sem hér hefur farið fram, er fyrst og fremst um næstu fjögur ár, þ.e. millibilstímabilið, undirbúningstímabilið, en hér hefur hins vegar fjarskalega lítið verið rætt um það meginatriði frumvarpsins sem er heildaráætlun sem taki gildi með samþykkt Alþingis á árinu 2010. Ég tek undir það sem sagt hefur verið, að við þurfum að halda rannsóknum áfram og auka þær og er m.a. gert ráð fyrir því í frumvarpinu eins og kom fram í framsöguræðu minni um mat fjármálaráðuneytisins á kostnaðarþáttum við frumvarpið. Í umræðunum hefur hæstv. umhverfisráðherra svarað spurningum um breytingar sem gerðar voru frá upphaflegri mynd frá þeirri nefnd sem vann frumvarpið, þ.e. að mynda tvo hópa í stað eins og síðan um meginreglur umhverfisréttarins. Og ég vísa til þess sem hún sagði um það. Það voru mistök mín, að ég bað ekki um orðið á réttum tíma, til að svara fyrirspurnum hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur, og því er til að svara að eldra rannsóknarleyfi er útgefið fyrir Ölkelduháls og fyrir Trölladyngju en síðastliðið haust var gefið út rannsóknarleyfi fyrir Sandfell, byggt á nýrri gagnaöflun. Hún spurði líka um þá staði í b-flokki umhverfisáhrifa sem gerðar hefðu verið athugasemdir við. Því er til að svara að það er Skaftárveita og Skaftárvirkjun, Brennisteinsfjöll, og síðan var gerð athugasemd við Villinganesvirkjun vegna ferðamennsku og ferðaþjónustu, en um þá virkjun er eldra leyfi heimilað af Alþingi. Þá eru í b-flokki eftir Krafla – Leirhnúkur, Urriðafossvirkjun, Þeistareykir, Hrafnabjargavirkjun a og Fljótshnúksvirkjun, sem ekki hefur verið gerð athugasemd við. Um meginefni umræðunnar hér í dag er það að segja að frumvarpið gerir ráð fyrir því að lögmætar fyrri ákvarðanir, sem teknar hafa verið og hafa fullt gildi, haldi gildi sínu svo sem eðlilegt er. Í annan stað er rammaáætlunin lögð til grundvallar, bæði fyrsti áfangi hennar eins og hann er, en alveg sérstaklega að halda áfram að vinna á þeim grundvelli. Sannleikurinn er sá að þessi rammaáætlun, svo skammt sem hún er komin, er ákaflega vönduð vinna. Ég leyfi mér að vitna til þess sem hópurinn sem samdi frumvarpið segir. Á blaðsíðu 77 í frumvarpsútgáfunni segir, með leyfi forseta: „Líta má á niðurstöður 1. áfanga rammaáætlunar sem grunn fyrir mat á frumáætlunum virkjana, með hliðsjón af nýtingar- og verndunarsjónarmiðum, þar sem þær gefa vísbendingar um umhverfisáhrif mismunandi virkjunarkosta, en jafnframt kemur þar fram hvaða kostir geti verið fjárhagslega vænlegir. Með vinnu að rammaáætlun hefur að auki myndast mikilvægt gagnasafn um rannsóknir og náttúrufarsaðstæður virkjunarkosta sem kemur að miklu gagni þegar hugað er að frekari rannsóknum, nýtingu eða verndun.“ - Síðan er fjallað áfram um þetta í neðanmálsgrein. Ég held þess vegna - og sérstaklega með tilliti til þess að þau orð sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafði um þetta efni, um að það vanti gögn, miðist fyrst og fremst við flokkana d og e, c og aðallega þó d og e - að rammaáætlunin haldi fyllilega gildi sínu sem grunnur undir frekari rannsóknir og grunnur undir ákvarðanir. Líka hvað snertir magn og gæði gagna. Hér hefur nokkuð verið talað um verð á raforku og ýmsar efasemdir komið fram í því efni. Það er mikilvægt að hafa í huga að verðið er tengt við endanlegt afurðaverð og hefur þess vegna gjarnan reynst hærra, eins og menn geta séð með því að bera saman ársskýrslur viðkomandi fyrirtækja, reynst hærra en ætla mætti beint af samningum. Það er alveg ljóst að ef ásókn vex í raforku á Íslandi mun verðið hækka. Það er alveg ljóst. Hingað komu til mín norskir aðilar síðastliðið haust og voru að spyrjast fyrir um þetta vegna þess að það fréttist í Noregi að iðnfyrirtæki þar ætluðu að fara að hverfa til Íslands til þess að eltast við ódýrt rafmagn. Ég tjáði þeim að þeir yrðu snarlega fyrir vonbrigðum vegna þess að við vaxandi ásókn þá hækkar að sjálfsögðu verðið. Við getum ekki séð fyrir um langa framtíð. Ég vara við því að menn treysti á það að fresta til þess að fá hærra verð. Það lítur þannig út núna en það getur breyst á skömmum tíma. Ég vara líka við því viðhorfi að fara að fresta eða slá af allar þær lögmætu ákvarðanir sem teknar hafa verið eða fara að vefengja fyrri hluta rammaáætlunarinnar í því skyni að ekkert verði gert í fjögur ár. Sannleikurinn er sá að vindarnir breytast undur hratt í efnahags- og atvinnumálum. Þó að nú sé þensla, og hafi verið að undanförnu, er alls ekki víst að svo verði næstu þrjú, fjögur, fimm árin. Þessi verkefni taka líka hvert um sig miklu meira en þrjú, fjögur ár í framkvæmd. Við verðum líka að hafa það í huga. Jafnframt er þess að geta að ekki er búið að staðfesta þau verkefni sem við erum að tala um. Enn er mjög mikil óvissa uppi um marga þætti. Það eru umræður í sveitarfélögunum. Við höfum talað um það í þessari umræðu og fyrr í dag. Mjög marga þætti á eftir að fjalla um í einstökum atriðum áður en þær fyrirætlanir sem mest er talað um komast til framkvæmda. Fjögur ár eru satt að segja undur skammur tími og það er hættulegt í atvinnu- og efnahagsmálum og hagstjórn að vera með einhvers konar stopp/start-stefnu. Það er mjög hættulegt. Það er miklu betra og skynsamlegra að halda sig við vandaða rammaáætlun, halda sig við ströng skilyrði, vinna vel að þessum hlutum með vandaðri stjórnsýslu og fylgja þeim ábendingum sem koma frá umhverfisráðuneyti og öðrum aðilum, frekar en að hlaupa í einhverju hræðslufáti út í start/stopp eða stopp/start-viðbrögð í efnahagsmálum. Ég vara við því. Hér voru aðeins í umræðunni nefndar þær reglur sem gilda um verkaskiptingu ráðuneytanna. Auðvitað fjallar þetta frumvarp ekki um verkaskiptingu ráðuneytanna. Það eru lög um stjórnarráð Íslands. Það kemur vel til greina að breytingar verði á verkaskiptingu milli iðnaðarráðuneytis eða atvinnuvegaráðuneytis og umhverfisráðuneytis í þessum efnum. En það er framtíðarmál. Það hefur líka töluvert verið talað um efnahagsstefnu og þenslu. Það var vitað, og því var lýst yfir fyrir fram af ríkisstjórninni, að við stórframkvæmdirnar á Austurlandi yrði þensla. Sannleikurinn er hins vegar sá að þenslan af þeim varð minni en menn höfðu ætlað og mætti fara um það mörgum orðum hverjar ástæður þess voru. Það var hins vegar innrás viðskiptabankanna á fasteignalánamarkaðinn sem olli þeirri þenslu sem við höfum verið að takast á við nú á síðustu missirum og það er nauðsynlegt að hafa í huga. Ég vil taka undir þau orð sem aðrir hafa haft hér, að þakka hv. þm. Katrínu Fjeldsted fyrir hennar ágætu ræðu og fyrir þær prýðilegu upplýsingar sem hún kom fram með. Mér voru þær að vísu kunnar að miklu leyti eins og mörgum fleirum en þær áttu erindi í umræðuna. Ég vil taka fram að ég er sammála hv. þm. Katrínu Fjeldsted um það. Við eigum ekki að stefna að því að hafa öll okkar egg í sömu körfu. Við höfðum það einu sinni í þorski og síld og við eigum ekki að stefna að því að það verði allt í alúminíum. Það er ekki skynsamlegt. Ég tel að við eigum að stefna að áframhaldandi vexti þekkingarsamfélags með vísindum og tækni og hátekjustörfum. Hluti af þeirri mynd er orkufrekur iðnaður en aðeins hluti, aðeins takmarkaður hluti. Eins og fram hefur komið höfum við gert mjög miklar breytingar á stjórnsýslu þessara mála samkvæmt lögum sem sett voru árið 2003. Á grundvelli þeirra er ekki lengur rekin virk leitarstefna eftir fjárfestum og eftir tækifærum eins og gert var meðan Markaðsskrifstofa iðnaðarráðuneytisins og Landsvirkjunar starfaði og iðnaðarráðuneytið vann mikið að þessum efnum. Hins vegar hefur ríkisvaldið verið að reyna að móta almenn viðskiptaleg viðhorf og rekstrarviðhorf á þessum markaði eins og öðrum. Það er erfitt vegna þess að þessi markaður er að mörgu leyti mjög sérstakur. Það er nauðsynlegt að hafa í huga að ríkisvaldið kemur víða að ákvörðunum á þessu sviði. Það eru rannsóknarleyfi, það eru nýtingarleyfi og það eru rekstrarleyfi sem frumvarpið fjallar m.a. um. En það eru margs konar samningar og aðkoma sem verður síðan í undirbúningi verkefna. Það er rétt að hafa það í huga um þau verkefni sem hér hefur verið talað um, þau þrjú eða fjögur verkefni sem hér hefur verið talað um að séu á döfinni. Ég endurtek það sem ég sagði áðan. Það eru ákaflega margir þættir í þeim sem á eftir að staðfesta, eftir að ákveða og eftir að tímasetja. Í þeim skilningi er alveg óþarfi að vera með stopp/start-stefnu eða start/stopp-stefnu á næstu árum. Ég vil sérstaklega taka fram, og taka undir það sem kom fram í umræðunni, að þessi fyrirtæki eru mjög viðkvæm fyrir andstöðu, viðkvæm fyrir því þegar almenn andstaða kemur fram í þeim samfélögum sem þau ætla að starfa í. Það er ljóst af þessari umræðu að ágreiningurinn er fyrst og fremst um undirbúningstímabilið, um þessi fjögur ár. Ég skil umræðuna á þann veg að í öllum aðalatriðum sé boðuð þjóðarsátt, víðtæk sátt um það tímabil sem þar kemur á eftir og ítreka ég þó það sem ég hef áður sagt við fjölmiðla: Auðvitað verða alltaf deilur um einstök verkefni og einstaka staði eins og gengur í frjálsu þjóðfélagi og er ekkert um það segja. Það er eðlilegt og gott að umræðan sé upplýst og málefnaleg. Á þessu tímabili er rammaáætlunin hins vegar lögð til grundvallar. Þau verkefni sem hljóta einkunnina a í umhverfismati eða b án neikvæðra athugasemda og ef eitthvert annað verkefni verður á döfinni verða að koma til sérstakar rannsóknir, sérstakt sambærilegt mat og samþykki Alþingis. Hér var talað um jafnræði nýtingar og verndar. Ég held að í framtíðinni verði það svo að verndunarsjónarmiðin fái vaxandi vægi. Ég held að við munum sjá þá þróun verða á komandi árum. Þá á ég m.a. við það að verndunarsjónarmiðin hafa, eins og líka hefur komið fram í umræðunni hjá hæstv. umhverfisráðherra, í sér fólgna mjög mikilvæga nýtingarhlið, þar sem er útivist, þar sem er að njóta fagurrar náttúru, þar sem er ferðaþjónusta o.s.frv. Reyndar getur ferðaþjónusta líka verið traðk og manni ber að taka það fram. En ég held að í ljósi þessa og í ljósi margra annarra mikilvægra sjónarmiða muni verndunarsjónarmiðin öðlast aukið vægi. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt fyrir okkur að stefna á þeim grundvelli sem þetta frumvarp leggur að þeirri víðtæku þjóðarsátt sem greinilega getur orðið að liðnu því undirbúningstímabili sem ég var að rekja áðan, og í þeim skilningi var það í rauninni snjallyrði að tala um framvirka þjóðarsátt. Ég læt máli mínu lokið með því að láta í ljós þá von að þau orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar verði áhrínsorð.

Herra forseti. Ég er algjörlega á móti þeim sjónarmiðum sem hæstv. ráðherra hefur sett hér fram um að þetta frumvarp feli í sér þjóðarsátt. Ég tel þvert á móti að hæstv. ráðherra sé að bregðast friðarskyldu sinni sem stjórnvald. Hann er hér á síðustu vikum ríkisstjórnar, sem er kolfallin í skoðanakönnunum, að leggja fram mál sem bindur hendur næstu ríkisstjórnar til að minnsta kosti fjögurra ára. Það verður aldrei nein þjóðarsátt um þetta mál nema því fylgi að hann fresti öllum þeim stóriðjuframkvæmdum sem nú eru á döfinni. Þjóðin hefur verið undirlögð af deilum um einmitt þau stóriðjuáform sem nú eru helst uppi. Þess vegna er það einungis það að gera stóriðjuhlé sem getur leitt til sáttar um þessi mál. Mér finnst undarlegt af hæstv. ráðherra að koma hér og tala eins og í þessu felist eitthvert tilboð um sátt af hans hálfu. Það getur aldrei verið viðunandi tilboð um sátt, sem ég mundi fegins hendi taka, nema því fylgi að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir friði í samfélaginu um þessi mál. Þetta er það umdeildasta sem nú er uppi og það er ekki hægt að bjóða upp á regluverk sem bindur hendur næstu ríkisstjórnar með þeim hætti að þingið fái ekki ráðrúm til þess að taka í sínar hendur þessi mál öll. Það hefði orðið að fylgja þessu til þess að nokkur sátt yrði um það. Hæstv. ráðherra bendir á þá augljósu staðreynd að fjögur ár er undraskammur tími. En ég vil upplýsa hann um það að þrír mánuðir er miklu skemmri tími. Hvað er að því að láta nú nótt sem nemur og fresta þeim stóriðjuframkvæmdum sem eru á döfinni til að ná sátt um þetta og láta nýja ríkisstjórn ráðast í þetta? Hæstv. ráðherra talar um start/stopp- eða stopp/start-stefnu. Hvernig væri að hann mundi íhuga að taka upp stopp/stopp-stefnu?

Hæstv. forseti. Ég varaði og vara enn einlæglega við stopp/start- og start/stopp-stefnu. Ég veit að ég þarf ekkert að segja þá um stopp/stopp-stefnu.

Hæstv. forseti. Mér fannst svarið snubbótt sem hæstv. ráðherra gaf síðasta ræðumanni vegna þess að auðvitað eru þau vandamál sem uppi eru ekki leyst með þessu frumvarpi. Og mér þykir það vont ef hæstv. ráðherra ætlar að klúðra því góða sem er í frumvarpinu með því að vilja ekki standa að því að sjá til þess að framhaldið, sem þarf að vera, komi til líka. Auðvitað á ríkisstjórnin að segja fólkinu í landinu hvað hún vill. Hún hefur ekki gert það. Hæstv. ráðherra lætur það liggja úti í veðrinu hver framtíðin er. Og hvernig er það veður? Það er þannig að orkufyrirtækin ráða því hvar þau ráðast í framkvæmdir. Það er þannig að kosið er um það í Hafnarfirði hvort næsta stóra álver verður byggt upp á Íslandi. Það er þannig að í Keflavík er búið að taka ákvörðun um að það sem er þarnæst í röðinni verði þar, eða fyrst í röðinni ef Hafnfirðingar fella. Hæstv. ríkisstjórn hefur enga stefnu í málinu. Hún hefur engan ramma þótt hæstv. ráðherra hafi talað um að einhver rammi eigi að vera utan um þessi mál, þá er hann enginn. Hæstv. ráðherra verður að gera betur. Ef hann ætlar að standa við stóru orðin um sátt við þjóðina þá er það hægt en til þess þarf vilja ríkisvaldsins, ríkisstjórnarinnar. Þannig ættu menn að fara inn í næstu kosningar að menn viti það a.m.k. nákvæmlega hvernig sú stefna á að vera sem er fram undan. Hvað eru menn að kjósa yfir sig í kosningunum? 

Hæstv. forseti. Ég ítreka það sem kemur fram í frumvarpinu, sem var niðurstaða þess starfshóps sem vann undirbúningsvinnuna að því, að fylgja fyrri lögmætum ákvörðunum, fylgja hæstu einkunnaflokkum í rammaáætlun sem grunni og starfa þannig áfram á þessu millibilstímabili, fjögurra ára tímabili. En ég endurtek að eftir er að taka fjöldamargar ákvarðanir. Flest í þessum verkefnum sem við erum að tala um er óstaðfest, er háð samþykki, staðfestingum og skipulagsvinnu í sveitarfélögum, a.m.k. á einum stað með allsherjaratkvæðagreiðslu. Ég veit ekki hvernig verður á öðrum stöðum. Það er því engin ástæða til að hlaupa upp í hræðslufár út af því.

Hæstv. forseti. Það eru í sjálfu sér ekki til lögmætar ákvarðanir fyrir rammaáætlun. Verið er að leggja það til núna að rammaáætlun fari til umfjöllunar á Alþingi. Ég býst við að hæstv. ráðherra geri sér grein fyrir að menn verða þá að taka þann hluta rammaáætlunar sem gert er ráð fyrir að verði notaður á þessu millibilsástandi og skoða hann. Þar eru ýmis spurningarmerki uppi og það er ekki hægt að líta þannig á að einhver niðurstaða sé þar, Alþingi verður að taka þessa ákvörðun. Ég verð að segja alveg eins og er að það virðist skína út úr því sem hæstv. ráðherra segir að engan bilbug sé á honum að finna, að hafa þessa stefnu frjálsa fyrir þá sem vilja fara í slíkar framkvæmdir inni í framtíðinni, en vill samt ekki lýsa því yfir hver sú stefna er í raun og veru. Ríkisstjórnin virðist ætla að hafa þetta svona í lausu lofti. Ég vara menn við í þessu. Og vegna þess að hæstv. ráðherra hefur talað þannig 

Hæstv. forseti. Ég vil ítreka það og endurtaka að það er stefna ríkisstjórnarinnar að reyna eftir því sem unnt er að tryggja almenn og opin viðskiptaskilyrði á þessum markaði eins og í atvinnulífi og viðskiptalífi yfirleitt. Við gerum okkur hins vegar fulla grein fyrir því að þessi orkumarkaður hefur ýmis sérkenni og einkenni. Við erum lítið samfélag úti í hafi sem veldur því að alltaf verða miklar takmarkanir á þeim markaði og það verður að sjálfsögðu að bregðast við því og ganga þannig frá að vegna markaðsbresta sé hlutverk opinberra stofnana og eftirlitsstofnana alveg sérstaklega sterkt. Gert er ráð fyrir því að Orkustofnun leiki hér mjög mikilvægt hlutverk. Ég deili ekki þeirri skoðun hv. þingmanns að við séum að gera ráð fyrir allt of miklu frelsi. Ég lít þvert á móti svo á að það séu mjög rammar skorður á þessum markaði settar og gert sé ráð fyrir mjög virkri aðild eftirlitsstofnana ríkisins og aðhaldi bæði af þeirra hálfu og af hálfu sveitarfélaganna á þeim markaði og tel að það sé nauðsynlegt.

Forseti. Hæstv. flutningsmanni þessa frumvarps er mjög í mun að geta komið einhverju sáttarorði á þá smíð sem hér liggur fyrir. Það er ekki nema sanngjarnt að ítreka það að að baki frumvarpinu er starf nefndar sem skipuð var m.a. fulltrúum úr öllum þingflokkum og sú nefnd náði málamiðlun sem vísar eða getur vísað fram á veg í þessu máli. Við höfðum tekið framtíðarkaflanum í þessu frumvarpi jákvætt og í sjálfu sér ber að fagna því að fulltrúar ríkisstjórnarinnar, stjórnarflokkanna, skuli hafa þorað að stíga þetta skref sem í honum felst. Það er hins vegar fullsnemmt að kalla þennan framtíðarkafla einan og sér þjóðarsátt eða farveg fyrir þjóðarsátt eða framvirka þjóðarsátt eða hvaða orðahröngl sem menn vilja nota og inniber orðið þjóðarsátt. Það er vegna þess, forseti, að náttúruvernd hefur ekki verið sett í öndvegi í þessum kafla frumvarpsins. Það eru vissulega þrjár nefndir sem eiga að fjalla um málið og koma upp einhverju sem á að heita verndar- og nýtingaráætlun, en skipulagið er þannig að það er alveg óljóst á hvaða forsendum þessar nefndir eiga að vinna, eins og ég rakti í fyrri ræðu, og hefur ekki verið skýrt fyrir mér þrátt fyrir óskir um það, og það er fullkomlega forsendulaust sem sett er fram hugmyndin um nefnd forsætisráðherra, umhverfisráðherra og iðnaðarráðherra sem síðan eigi að vinna úr þessari nefnd það frumvarp eða þingmál sem hér á að leggja fyrir haustið 2010. Um þetta er út í bláinn, eða úti í blánum má kannski segja, um þetta mál vitum við ekki meira en saman er raðað með þeim bókstöfum sem í frumvarpinu eru. Myndin er vissulega fríðari sem þar með er upp dregin en sú sem fyrir lá áður en þessi skýrsla og síðan þetta frumvarp var sett fram. Það er svo í öðru lagi úrdráttarefni þeim sem aðhyllast náttúruvernd og vilja ná raunverulegri þjóðarsátt um skynsamlega nýtingu, þar á meðal með vernd á þeim landsvæðum sem hér um ræðir, að allt er þetta á forsendum orkunýtingarinnar. Það nefndarstarf sem hér á að fara fram á aðeins að taka til þeirra svæða sem koma til greina vegna orkunýtingar á sama hátt og rammaáætlunin um nýtingu vatnsafls og jarðvarma sem hér hefur verið rómuð og á það skilið á sinn hátt en það starf var sett af stað einungis á forsendum orkunýtingar. Þar er ekki fjallað um önnur svæði og það er svo mikið á forsendum orkunýtingar, eins og ég skal tyggja hér enn einu sinni, að þar er fjallað um einstök virkjunaráform. Það er ekki fjallað um virkjunarsvæði heldur einstök virkjunaráform og hvernig þau geti komið út í nokkrum pörtum og þar á meðal er sem sé umhverfisverndarparturinn. Vegna þessa er ekki líklegt að þjóðarsátt með nokkrum hætti geti skapast um þennan hluta þessa frumvarps. Leið til þess hefði hins vegar verið, forseti, að marka í frumvarpinu skýran inngang að þessu tímabili þannig að næstu fjögur ár, fimm eða tíu eða hvað sem þau nú í raun og veru verða mörg væri vakað yfir náttúruverðmætum og náttúrugæðum og búið þannig um hnúta að framkvæmdir á náttúrusvæðum væru sem allra minnstar og ekki nema þær sem þegar er búið að hrinda af stað í reynd eða undirbúa með þeim hætti að ekki er ástæða til að stöðva þær, og búa þá svo um hnútana enn fremur að aðrar framkvæmdir verði ekki settar af stað nema með samþykki Alþingis. Af hverju samþykki Alþingis frekar en samþykki iðnaðarráðherra í samráði við umhverfisráðherra eða réttara sagt Orkustofnunar í samráði við umhverfisráðherra og undir yfirstjórn iðnaðarráðherra eðli málsins samkvæmt? Jú, ekki einungis vegna þess að framkvæmdarvaldið hefur sýnt þá hneigð að vera ákaflega orkusinnað og finnast mjög lítið til um hagsmuni náttúrunnar á undanförnum árum sem hér væri gott og snjallt að rekja í lengra máli. Það má minna t.d. á samskipti hæstv. umhverfisráðherra sem nú gegnir öðru miklu embætti úr sama flokki og sá hæstv. iðnaðarráðherra sem hér situr, samskipti hennar við Skipulagsstofnun vegna Kárahnjúkavirkjunar sem dæmi um það að þegar til stykkisins kemur er það náttúran sem víkur og framkvæmdirnar sem vinna. Það er hins vegar ekki gert og það verður að benda hæstv. iðnaðarráðherra á það vegna hinnar glaðbeittu ræðu sem hann hélt hérna áðan að við það eru gerðir sterkir fyrirvarar í bókunum tveggja af þeim sem sátu í þeirri nefnd sem þetta frumvarp samdi eða fyrstu gerð þess. Þeir fyrirvarar koma annars vegar frá fulltrúa Samfylkingarinnar og hins vegar fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þannig að þetta vissu menn fyrir. Það er ekki að koma upp á núna að þetta sé rætt eins og ýjað hefur verið að í umræðunni í dag. Ástæðan fyrir því að hér er efast um að það skapist sú framvirka þjóðarsátt eða sú ímyndaða þjóðarsátt sem hefur verið kynnt á blaðamannafundum er auðvitað m.a. sú að menn spyrja sig: Hvað verður eftir þegar þessi inngangstími, umþóttunartími eða hvað við eigum að kalla hann er liðinn, þessi skömmu fjögur ár sem hæstv. iðnaðarráðherra talaði hér um? Hvað verður eftir þegar sú virkjanastarfsemi sem nú er í gangi hefur aukist nánast um 100%, eða 150% ef þau áform ganga eftir sem nú er mætt með hlýju og velvild af hálfu hæstv. iðnaðarráðherra og ríkisstjórnar þeirrar sem hann situr í? Það er rétt hjá hæstv. iðnaðarráðherra að það er líklegt að verndarsjónarmiðum aukist fylgi á næstu árum. Það er engin furða vegna þess að þær framkvæmdir sem um er að ræða beinast að náttúruverðmætum, dýrmætum náttúruverðmætum sem eru af skornum skammti á Íslandi. Það ætti rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma ein sér að geta sýnt þeim ráðherrum sem hér eru staddir eða ættu að vera staddir. Þriðja - eða fjórða - ástæðan fyrir því að mönnum bregður nokkuð þegar talað er um þjóðarsátt í þessu máli á þessum skamma tíma fyrir kosningar eru þau áform sem fram koma í hinni stóriðjustefnulausu ríkisstjórn þegar litið er á afstöðu hennar í loftslagsmálum. Hvernig eru þau? Jú, þau eru þannig að ríkisstjórnin hefur í raun lýst því yfir núna með fréttatilkynningu sinni um frumvarp umhverfisráðherra sem kynnt var 6. febrúar - hefur að vísu ekki borist þinginu eða verið birt af einhverjum ástæðum, sem er sérkapítuli í vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar, þó að nú sé kominn 13. febrúar - að íslenska ákvæðið skipti í raun og veru engu máli, hið fræga íslenska ákvæði í samræmi við Kyoto-samninginn. Menn muni halda sig formlega innan þessa ákvæðis en ef þau álver sem hér verða reist eða stækkuð í framtíðinni þurfi á meiri orku að halda geti þau útvegað hana sjálf með því að kaupa hana að utan og setja hana þá væntanlega í almenna kvótann þannig að þetta verði að lokum þannig að menn haldi sig formlega innan ákvæðisins og Íslendingar sjálfir þurfi ekki með beinum hætti að kaupa þennan kvóta fyrir álverin - en álverin eiga að rísa. Hvað loftslagið varðar segir ríkisstjórnin: Loftslagsmálin eiga ekki að stoppa álversuppbygginguna hér á næstu árum. Þetta jafngildir yfirlýsingu um það að öll þessi áform geti af hálfu ríkisstjórnarinnar farið í gegn. Það þarf að framleiða orku fyrir öll þessi álver. Það jafngildir því að hér þarf að framkvæma í virkjunarmálum og það jafngildir því að allar þær virkjunarhugmyndir sem núna eru uppi á borðinu og fleiri til verða að veruleika ef ríkisstjórnin sem nú situr hefur sitt fram, bæði þau virkjunaráform sem nú er einhvers konar leyfi fyrir, þau virkjunaráform sem eru í gangi með rannsóknarleyfi og fyrirheit um nýtingarleyfi og líka töluverður hluti af þeim virkjunaráformum sem hér eru kölluð virkjanir a og virkjanir b samkvæmt rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Ég hef spurt og fengið lítil svör um það hvernig hátti til með þau áform. Að vísu er hróss vert að hæstv. iðnaðarráðherra hefur nefnt, að ég held, að fjögur virkjunaráform í b-hlutanum komi ekki til greina, ég skil það svo að þau komi ekki til greina vegna þeirra athugasemda sem gerðar eru um þau áform í rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma, en í raun og veru standa meira og minna allar hinar virkjanirnar eftir í því dæmi. Það er athyglisvert að hæstv. umhverfisráðherra, sem nú er komin í salinn, brást þannig við fyrirspurn minni áðan þegar ég spurði um afstöðu umhverfisráðherrans til þess að Alþingi fengi að ákveða sjálft um þessar virkjanir samkvæmt atvikum hverju sinni að svar hennar var það að sitja á sínum stóli og koma ekki í það andsvar sem var fullkomlega rökrétt, fullkomlega eðlilegt, fullkomlega stælalaust. En þá bara settist hæstv. umhverfisráðherra og horfði út í loftið. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur heldur ekki svarað þessum spurningum og ég á ekki von á að það hafi nokkuð upp á sig að spyrja hann þeirra. Mér sýnist það ekki af svörum hans við fyrirspurnum annarra um svipuð efni. Það er ekki ástæða til trúnaðar þegar litið er yfir þessa sögu, þegar umhverfisráðherra segir um stóriðju að hún sé ekki vandamál í kringum loftslagið heldur hluti af lausninni - það er haft eftir umhverfisráðherra, hluti af lausninni - sem væntanlega þýðir að umhverfisráðherra býður Ísland fram til lausnar á hinum hnattræna loftslagsvanda með því að fá hingað meiri og meiri stóriðju. Ég ætla ekki í þessari ræðu og undir þessum dagskrárlið um þetta frumvarp að leggja neitt fram í þau orðaskipti og þær umræður sem hér urðu áðan um það að hve miklu leyti þetta væri skynsamlegt hjá ráðherranum, að hve miklu leyti það væri okkar að leggja fram einhvers konar fórn í þágu vandans í heiminum. Ég tel að heimurinn óski ekki eftir slíkri fórn af okkar hálfu, ef ég má þó segja það. Ég hef ekki orðið var við neina ósk af hálfu heimsbyggðarinnar um að við eyðileggjum náttúru okkar, skemmum hana og spillum - sem talin er einstæð af hálfu allra sem hana þekkja - til að leysa ofurlítið af þeim gríðarlegu vandamálum sem hér stafa af loftslagi. En umhverfisráðherra sem sé gerir alveg eins og iðnaðarráðherrann, telur með sínum hætti að við eigum að taka stóriðju út fyrir sviga í þessu og það þýðir auðvitað að umhverfisráðherra hlýtur að vera að boða hérna fleiri virkjanir. Það skortir líka alla stefnu frá umhverfisráðherranum í loftslagsmálum að öðru leyti. Það er rétt að bæta því við af því að ráðherrann er að fara að flytja hérna frumvarp um meginreglur umhverfisréttar á eftir. Það er rétt að hafa það í nesti að stundum er ætlast til þess að menn standi við, eða a.m.k. skýri, þau orð sem þeir bera fram til samþykktar fyrir aðra. Þetta vildi ég segja hér, þótt þessi ræða hefði mátt vera skipulegri, til að benda mönnum á að þetta frumvarp fer í tvær áttir, einkum tvær áttir. Nú sleppi ég þeim kafla sem lýtur að vali fyrirtækja og þeim kafla þess sem lýtur að auðlindagjaldi og gjaldtöku sem við höfum lítið rætt hér. Af því sést kannski ekki mikið í frumvarpinu og er e.t.v. aðallega í lúðrablæstri hæstv. iðnaðarráðherra til að bæta fyrir fyrri syndir síns flokks í þessu efni. Frumvarpið fer í tvær áttir. Annars vegar er um að ræða lítið skref, vonandi í rétta átt, en það er sú framtíðarsýn sem hér er dregin upp með þeim fyrirvörum sem ég hef við hana gert, að enginn veit til hvers þetta leiðir í raun og veru og að þetta starf fer fram fyrst og fremst á forsendum orkunýtingarinnar. Hitt skrefið er skref aftur á bak, er í raun og veru skref aftur á bak næstu fjögur til tíu ár vegna þess að í frumvarpinu felst staðfesting á þeim virkjunaráformum sem nú eru uppi og í því felst það að Orkustofnun á að fá að leyfa - það getur vel verið að hæstv. umhverfisráðherra verði spurður ef hann er úr Framsóknarflokknum - ótal margar aðrar virkjanir án þess að nokkuð sé sýnt um það hverju það leyfi er háð, virkjanir sem nú eru merktar að gögnum til með b-um og c-um í rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Þess vegna getur þetta frumvarp eitt og sér ekki orðið til nokkurs konar þjóðarsáttar eða til nokkurs konar vinskapar á þessu sviði nema menn vendi kvæði sínu í kross, skýri annaðhvort núna í þessari umræðu eða meðan nefndarstarfið fer fram eða í næstu umræðum þær forsendur sem framtíðarstarfið byggist eða á að byggjast á og breyti um línu hvað varðar næstu verkefni. Ég er ekki að tala um hér að það sé eitthvert stopp/stopp, ég er ósköp einfaldlega að fara fram á það sem við höfum lagt til í Samfylkingunni og er ósköp einfalt, að ný verkefni af þessum toga séu háð samþykki Alþingis, að Alþingi samþykki eða hafni þeim leyfisbeiðnum eða -veitingum sem koma inn á þeim tíma sem líður þangað til almennileg verndar- og nýtingaráætlun verður til, hvort sem hún fer fram undir merkjum þessa frumvarps eða þingmáls okkar samfylkingarmanna um rammaáætlun um náttúruvernd.

Hæstv. forseti. Ég vil bæta við fáeinum orðum um þetta mál. Í dag var spurt hvort málið þvældist fyrir. Ég hafði hugsað mér að svara þeirri spurningu neitandi. Nefndin sem samdi frumvarpið og undirbjó það hafði það fyrir augum að þetta gæti orðið hluti af framtíðarfyrirkomulagi hvað þessi málefni varðar. Ég tel reyndar að ef menn horfa á málið sem slíkt þá eigi það ekki að þvælast fyrir með neinum hætti. Við umræðuna í dag hef ég hins vegar svolítið farið að efast um að ekki geti komið upp slík afstaða til málsins, einfaldlega vegna þess að mér hefur fundist hæstv. iðnaðarráðherra tala þannig, að hann tengi það stefnunni sem ríkisstjórnin rekur í stóriðjumálum. Ef afstaðan til málsins er sú að stefnan verði óbreytt og til viðbótar komi það sem verið hefur í fréttum af stefnu ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum, ef svo má að orði komast, þá verð ég að segja að mér líst ekki vel á þetta. Séu þær fréttir réttar er stefna ríkisstjórnarinnar, eins og hæstv. iðnaðarráðherra hefur lýst henni og fjallað hefur verið um í fréttum, fólgin í því að algjörlega frjáls aðgangur verði að því að framleiða ál, t.d. til stóriðju á Íslandi, ef menn fá keypt til þess rafmagn og uppfylla þau skilyrði sem gert er ráð fyrir með almennum reglum og lögum. Ríkisstjórnin sem slík virðist ekki hafa neina stefnu um hvar eða hvenær slíkar stórvirkjanir og álver verða reist í framtíðinni. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur ítrekað komið upp í umræðunni í dag og staðfest að þetta sé hin raunverulega stefna. Ef hann lítur á hana sem hluta af málinu sem við ræðum um þá verð ég að segja að mér líst ekki vel á það. Ég færði til bókar um leið og nefndin skilaði af sér afstöðu mína og ég taldi skýrt að gera þyrfti aðrar ráðstafanir samhliða því að samþykkja þetta frumvarp á Alþingi. Þær ráðstafanir eru fólgnar í að taka til Alþingis ábyrgðina á að ákveða það hvar, hvort og hvenær verður ráðist í stórvirkjanir á Íslandi og sjá til þess að ekki verði hleypt af stað verkefnum nema að Alþingi beri ábyrgð á því. Til að stefnan geti orðið heildstæð hvað þessi mál varðar þá verða menn að taka á þessum vanda. Þetta er vandinn sem brennur á fólki í landinu núna og það að gera veg hinum megin við fjallið er bara ekki nóg. Hæstv. iðnaðarráðherra verður að gera betur. Ég hef skilið hæstv. iðnaðarráðherra þannig að hann einlæglega vilji að þessi farvegur verði í framtíðinni til þjóðarsáttar. En það fer enginn eftir þeim farvegi fyrr en hann er kominn yfir þetta fjall. Ef hæstv. iðnaðarráðherra telur að fólkið í landinu vilji taka þessa stefnu þá verð ég að efast um það sem ég hef þó haldið fram að þessu, að Framsóknarflokkurinn rétti nokkurn skapaðan hlut úr kútnum fram að kosningum. Mig langar til að ræða um nokkur atriði í viðbót en vildi þó klára að tala um það sem hæstv. iðnaðarráðherra talaði um, þ.e. víðtæka þjóðarsátt um nýtingu auðlinda. Hún verður ekki til nema að uppfylltum þeim skilyrðum sem ég hef lýst. Ég bið hæstv. iðnaðarráðherra að velta þessum málum vel fyrir sér áður en áfram er haldið. Ég held að þetta séu það stór mál. Mér finnst niðurstaða nefndarinnar skipta gríðarlega miklu máli fyrir meðferð auðlinda, ekki bara vegna stórra virkjana og uppbyggingu stóriðju á næstunni heldur líka fyrir meðferð auðlinda í framtíðinni. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur lýst því yfir að hann vilji jafnvel stofna einhvers konar auðlindasjóð um þá fjármuni sem koma inn þegar farið verði að beita þeim reglum sem gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Ég er honum sammála um það. Að það þarf auðvitað að gera það. Það er m.a. verkefni sem menn hafa ekki unnið að varðandi þjóðlendur, þ.e. hvernig eigi að koma fyrir fjármunum vegna nýtingar þjóðlendna. Síðan koma til hin stóru mál hvað varðar nýtingu þeirra orkulinda og þjóðlendna sem ríkið byggir á. Auðvitað kemur nýting sjávarauðlindanna líka inn í það. Mín skoðun er sú að það sem þessi nefnd var að vinna að og leit á sem hluta af framtíðarheildarstefnumörkun ættu menn að ræða um að útfæra á allar aðrar auðlindir sem ríkið ræður yfir. Þá er ég að tala um auðlindir á og undir hafsbotni. Auðlindir sjávarins. Um þær þurfa að gilda sambærilegar reglur. Það er mjög eðlilegt að líta á það sem eitt verkefni sem vinna þarf að. Þetta gæti verið fyrsta skrefið til þess. En það verður varla ef menn tengja þetta stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar núna og spilla þannig framhaldi málsins. Hæstv. umhverfisráðherra lýsti því yfir að fram undan væri að lögfesta rammaáætlunina um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Ég er algjörlega sammála henni um það og tel að Alþingi þurfi þess vegna að fjalla um rammaáætlunina í bæði iðnaðarnefnd og umhverfisnefnd þingsins. Þann hluta rammaáætlunarinnar sem menn ætla að miða við í þessi máli. Það er ekki hægt að staðfesta bara tillögur nefndarinnar í því heldur hlýtur að hvíla sú skylda á Alþingi að fara í þennan hluta rammaáætlunarinnar og skoða einstök virkjunaráform. Nefndin leggur í þessu frumvarpi til að gerðar séu faglegar kröfur um rannsóknir og það liggi fyrir skoðun á hverju máli fyrir sig með eðlilegum hætti. Hluti af verkefnum í a- og b-hluta rammaáætlunar eru með ófullnægjandi rannsóknir á bak við sig. Menn hljóta að þurfa að skoða hvort þeir virkjunarkostir eigi að teljast með. Menn hljóta líka að þurfa að skoða hvort breyting hafi orðið á afstöðu manna til einstakra verkefna og fara yfir það með fagfólki sem hefur fengist við þessi mál. Þetta er verkefni sem nefndirnar þurfa að vinna að og því er miður að þetta mál skuli vera svo seint á ferðinni. Það er sannarlega ekki langur tími fram undan að þinglokum til að ljúka umfjöllun um það ef það tekst þá, eftir brösuga byrjun á Alþingi. Í frumvarpinu er m.a. fjallað um eignarnám vegna virkjunarframkvæmda og breytingu á reglum hvað varðar land í einkaeigu. Það er fallið frá því fyrirkomulagi, miðað við þetta frumvarp, að það sé alfarið á vegum hins opinbera að ákveða hvernig farið sé með virkjunarleyfi og ráðstöfun þeirra í löndum í einkaeigu. Fallist er á að það sé í raun ákvörðunarvald landeigandans hverjum hann felur að rannsaka þessa auðlind þótt hann þurfi að fara eftir þeim reglum sem um önnur lönd gilda og líka falla undir framtíðarskipan hvað varðar að raða þessum löndum í nýtingu eða verndun. Allir sem eiga lönd, hvort sem það er ríkið, hvort sem það er þjóðlenda, eða einstaklingar, þurfa að lúta sömu reglum hvað þetta varðar. Þetta kann að þýða að í einhverjum tilfellum þyki einstaklingum sem eiga lönd á sig hallað og þeir telji að með því að viðkomandi lönd séu vernduð þá eigi þeir einhverjar kröfur á ríkið. Menn verða auðvitað að svara því. Þetta er samt eðlileg niðurstaða. En þetta hlýtur að hafa í för með sér, ef menn ætla sér að fara í eignarnám vegna virkjunarframkvæmda, að það geti ekki gengið fram nema almannahagsmunir séu þar á bak við. Það er staða sem ekki hefur komið upp varðandi þessi mál á undanförnum árum. Það hefur þótt sjálfsagt að fara í eignarnám vegna Landsvirkjunar ef hún hefur þurft á því að halda en í framtíðinni verður það ekki svo. Ég get ekki ímyndað mér að almannahagsmunir Íslendinga séu taldir felast í að t.d. Landsvirkjun fái að virkja einhvers staðar vegna álversframkvæmda. Ég held að menn þurfi að horfa á málin öðruvísi í framtíðinni. Mig langar að ræða aðeins meira um framtíðarstefnu ríkisstjórnarinnar og loftslagsmálin, einfaldlega vegna þess að ríkisstjórnin virðist telja það sjálfsagt mál. Meira að segja hæstv. umhverfisráðherra hefur lýst því yfir að það að framleiða ál á Íslandi sé hluti af lausninni en ekki vandanum. Við eigum nú í alþjóðlegum samskiptum um þessi mál og Íslendingar fengu undanþáguákvæði og eru sem óðast að búa sig undir að fylla gjörsamlega upp í það. Ef Hafnfirðingar samþykkja stækkunina í Straumsvík þá er búið að fylla í íslenska ákvæðið verði það óbreytt eftir árið 2012. Ég held að ekki þurfi að þræta um það lengur. Þannig standa málin. Þetta hefur líklega eitthvað ýtt við ríkisstjórninni. Það er líklega þess vegna sem hún tók upp loftslagsstefnuna, að það væri lágmarkið að vísa því sem út af stæði á fyrirtækið svo ekki þyrfti að skaffa þeim loftslagsheimildir, kaupa heimildir úti í heimi fyrir losunina. Vegna þess að svoleiðis eru reglurnar núna og hafa verið. Á undanförnum missirum hafa reglurnar verið þannig. Ég hef kallað eftir því að menn taki á þeim. Mér skilst að það eigi að taka á þeim núna. Það er ekki búið að dreifa neinu slíku þingmáli og ég hef ekki séð það. Látum það vera en lítum svo á að við ætlum þá leið, að fara til samninga við aðrar þjóðir um loftslagsvandamálin með því að Íslendingar bjóðist til þess að halda áfram að fjölga álverum á Íslandi vegna þess að það sé hluti af lausninni en ekki vandanum. Halda menn virkilega að það verði ekki fleiri með lausnina á vandanum? Halda menn að þeir sem framleiða ál með gasi hafi ekki sömu rök og Íslendingar, minni mengun en vegna kolabrennslunnar? Ég er hræddur um að æðimargir telji sig geta tekið þátt í að leysa vandann eigi þau rök að duga. Svo vaknar spurningin: Getum við gert landi okkar slíkt? Erum við Íslendingar tilbúnir að taka þessa byrði á okkur? Að fórna stórum landsvæðum og stöðum í stóriðju vegna þess að við ætlum að leysa loftslagsvandann? Ég hef ekki verið á þeirri skoðun. Ég studdi Kárahnjúkavirkjun og þori alveg að segja það upphátt. Ég taldi ástæðu til að fara í þær framkvæmdir. Ég taldi að ekki lægju fyrir þannig upplýsingar um það mál að þar yrði verri virkjun en þær sem við höfum verið í. Ég hafði þau rök í málinu að með virkjuninni við Kárahnjúka væri sambærilegt afl við að virkja á öllu Þjórsár- og Tungnaársvæðinu og með miklu minni umhverfisáhrifum en þar eru. Ég bið menn bara að horfa á kort og velta því fyrir sér. Ég segi það fyrir mig að ég vil frekar bera ábyrgð á Kárahnjúkavirkjun en virkjunum á Þjórsár- og Tungnaársvæðinu sem raða sér bráðum frá hafi til allra fjalla. Þetta hefur ekki vaxið mönnum í augum fyrr en núna þegar á að virkja á sléttunum fyrir neðan fjallið. Þetta eru m.a. rök mín hvað þetta varðar. Ég tel hins vegar hæpið að Íslendingar eigi að breyta fleiri landsvæðum í stóriðnaðarsvæði. Mér hefur fundist betra að menn stækkuðu þau álver sem fyrir hendi eru en að þeir fjölguðu svæðum þar sem ál er framleitt. Ásýnd Íslands verður því verri sem víðar verður ráðist í slíkar framkvæmdir. Ég held að menn þurfi að huga að þessu. Auðvitað spyrja menn: Bíddu, viltu þá ekki að menn stækki í Hafnarfirði? Ef menn ætla að halda áfram á þeirri braut finnst mér það út frá þessum rökum allt í lagi. En það er auðvitað Hafnfirðinga að ákveða hvort menn vilji stækka þar. Það átti hins vegar að vera stjórnvalda að ákveða fyrr hvort fara ætti í slíkar framkvæmdir. Það á ekki að vísa því til sveitarfélaga í landinu hvort þær vilja fara í svona framkvæmdir heldur einungis því hvort þeir vilji hafa hana hjá sér. Þar eiga þeir að hafa skipulagsvaldið. Menn krefjast þess af Hafnfirðingum að þeir taki afstöðu til mála út frá einhverjum loftslagsrökum, vitandi að ef þeir segja nei þá fer næsta álver til Helguvíkur. Hvernig á að rökræða við fólk í Hafnarfirði um þessi mál? Ég bara spyr. Ef ríkisstjórnin gæti hins vegar sagt að hverju væri stefnt þá væri það gott. Þar virðist bíllinn fullkomlega bremsulaus. Hann á bara að halda áfram á meðan brekkan dugar. En meðan svo er þá er eiginlega ekki nokkur leið að rökræða málið. Mér finnst að hæstv. iðnaðarráðherra þurfi að líta í eigin barm. Framtíðin sem Íslendingar sjá fyrir sér er sú sem ég hef lýst, að allir sem vilja koma hingað, setja upp álver og uppfylla almenn skilyrði um umhverfismat og annað slíkt, og geta fengið einhvers staðar keypt rafmagn, fái leyfi til að gera þá hluti. Aðra stefnu hefur ríkisstjórnin ekki. Samfylkingin hefur lýst því yfir að hún vilji að menn doki við. Er það óskapleg fórn að doka við, hugsa svolítið sinn gang og fara yfir þessi mál á meðan sá tími líður sem um er rætt í þessu frumvarpi? Meðan menn fara yfir það hvernig framtíðin á að vera í nýtingu orkulinda og verndun náttúru? Við höfum alveg tíma til þess. Við erum ekki að tapa neinu. Ég tel að hlusta eigi á það sem fólkið í landinu segir. Mér finnst að ríkisstjórnin eigi að skoða hug sinn í málinu.

Herra forseti. Ég tel að það sé allsendis út í hött hjá hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra að halda því fram að þetta frumvarp feli í sér þjóðarsátt. Það er hugsanlegt að í því sé að finna meginlínur sem við ákveðnar aðstæður gætu leitt til sáttar um það hvernig fara á með þessi mál í framtíðinni. En hann hefur enga innstæðu fyrir því að koma hingað og halda því fram að hann sé með þessu frumvarpi að leysa þá miklu deilu sem hefur staðið um umhverfisvernd og stóriðju, deilu sem hefur rifið samfélagið á hol núna síðustu missiri. Það skortir algjörlega að hæstv. ráðherra rétti fram raunverulega sáttahönd og segi að samhliða þessu frumvarpi og þeim tillögum sem þar koma fram um meðferð mála í framtíðinni verði gert hlé á stóriðju. Þangað til hann gerir það er ekki hægt að segja að nokkur hönd sé til þess að taka í. Þetta vil ég nú segja algjörlega skýrt. Ég er þeirrar skoðunar, svo að ég tali nú bara hreint út úr mínum poka, herra forseti, að Framsóknarflokkurinn sé hér með erfiðismunum að reyna að bæta fyrir syndir fortíðarinnar. Hann er að reyna að friðþægja fyrir þann stóriðjuofsa sem flokkurinn hefur sýnt. Því miður hefur hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra ekki verið með mýkstu eða mildustu útgáfuna af því sem ég kalla stóriðjuofsa Framsóknarflokksins. Mér er það minnisstætt að þegar hæstv. ráðherra tók við embætti í sumar gaf hann út yfirlýsingar sem nánast gengu samtímis í tvær þveröfugar áttir, annars vegar að nú ætti að láta af stóriðjustefnunni en hins vegar virtist hann gefa fullkomin veiðileyfi á þær orkulindir sem voru í landinu. Þannig talaði hann á þeim tíma. Þetta er að vísu framför, það sem fram kemur í þessu frumvarpi, og mér finnst sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hafi svolítið séð að sér. Það breytir ekki hinu, að í reynd er hann að segja að með þessu frumvarpi séu menn að taka ákvörðun um það hvað eigi að gera í framtíðinni eftir árið 2012 - menn hafa kallað það hér framvirka þjóðarsátt - en á hinn vænginn er hann að segja alveg skýrt að það sé í lagi af ríkisstjórnarinnar hálfu og af hálfu Framsóknarflokksins að menn ráðist í þær stóriðjur sem hann segir að lögmætar ákvarðanir hafi þegar verið teknar um. Ef hæstv. ráðherra vill reyna að ná einhverri sátt hefði hann á þessari stundu beitt sér fyrir því að gerður yrði stóriðjufrestur í fimm ár. Ég vek sérstaka eftirtekt hæstv. forseta, sem er greindur þingmaður, á þeirri staðreynd að skammur tími er til kosninga. Þetta er það mál sem sennilega verður harðast tekist á um í kosningunum. Hvað er þá að því að þjóðin fái að kjósa um það? Hvað er að því að þjóðin fái að kjósa um það með hvaða hætti á að fara með þessi mál? Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra vill taka þennan möguleika frá þjóðinni með því að binda hendur hennar og kjörinna fulltrúa hennar á Alþingi með því að koma í gegn þessum lögum sem fela það í reynd í sér, eins og ég túlka mál hæstv. ráðherra, að það sé fullkomlega eðlilegt að menn haldi áfram á þessari braut og ráðist í þau orkuver sem þarf til þess að koma upp a.m.k. þeim tveimur stóriðjuverum sem nánast eru á borðinu. Svo kemur hæstv. ráðherra, og það eru margar þverstæður í málflutningi hans, og segir að það sé hvort eð er ekki búið að slá neitt í gadda, allir endar séu enn óhnýttir og þess vegna sé í sjálfu sér ekki hægt að halda því fram að hér eigi að fara að ráðast í byggingu tveggja eða þriggja stóriðjuvera. En ef það er staðreynd, ef málin eru eins og hann lýsir þeim - ég leyfi mér reyndar að draga það í efa - hvaða nauður rekur þá hæstv. ráðherra til að koma þessu í gegn núna? Ef það er ekkert sem rekur á eftir því, hvers vegna þarf að gera það núna nánast korteri fyrir kosningar? Mér finnst röksemdir af hálfu ráðherrans fyrir því vera mjög veikar. Það er ekkert að því að hæstv. ráðherra leggi hér fram frumvarp og sýni vilja ráðuneytisins og ríkisstjórnarinnar eins og hún vill sjá þessi mál þróast ef hún heldur áfram eftir kosningar. En það er ekki í anda lýðræðis og það er ekki lýðræðislegt, eins og hæstv. ráðherra sagði í sjónvarpinu fyrr í kvöld, að taka þessa ákvörðun núna. Það er heldur ekki í þágu almannahagsmuna. Almannahagsmunir krefjast þess að af hálfu stjórnvalda sé reynt að ná friði og sátt í samfélaginu. Ekkert mál hefur reynst stjórnmálunum jafnerfitt á síðasta hálfa áratugnum og þetta tiltekna mál. Eitt annað mál hefur komist í hálfkvisti við það, þ.e. fjölmiðlamálið, en ekkert hefur stungið þjóðina eins inn að beini og deilurnar um þetta mál. Ég veit það sjálfur sem þátttakandi í þeim. Ég segi eins og sá ræðumaður sem talaði hér á undan mér: Ég greiddi atkvæði með Kárahnjúkavirkjun á sínum tíma, ekki grátandi á þeim tíma, en þá var það sagt af okkar hálfu að þetta yrði síðasta framkvæmdin af þessum toga sem menn réðust í um langa hríð. Við lögðum í þeim anda, Samfylkingin, fram tillögur um það áður en þing hóf störf í haust að nú yrði gert fimm ára hlé á stóriðjuframkvæmdum. Ég sé mér til mikillar ánægju að hér á þessum degi í umræðunum hafa fulltrúar tveggja stjórnmálaflokka tekið undir það. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði það alveg klárt og kvitt að allt annað væri að taka á því máli sem hæstv. ráðherra flytur hér ef því fylgdi skýr yfirlýsing um fimm ára stóriðjustopp. Hv. þm. Katrín Fjeldsted talaði á sömu lund hafi ég skilið mál hennar rétt hér áðan. Ég er þeirrar skoðunar að það sé óhjákvæmilegt ef menn eiga að samþykkja svona frumvarp að samhliða verði gefin út sú yfirlýsing af hálfu ríkisstjórnarinnar að til að ná sátt í málinu meðal þjóðarinnar hætti menn við þau áform sem eru uppi um að reisa álver í Helguvík og stækka álverið í Straumsvík. Ef það er rétt sem hæstv. ráðherra segir að það séu hvort eð er ekkert annað en hugmyndir enn þá - og það eigi eftir að ganga frá mjög mikilvægum málum áður en hægt sé að segja að það mál sé komið á stig ákvarðanatöku - þá er honum það útlátalaust, þá er það ríkisstjórninni útlátalaust. Hæstv. ráðherra hefur líka og ríkisstjórnin öll talað um að staða hagsveiflunnar, framkvæmda og fjárfestinga í samfélaginu, sé þess eðlis að ekki sé þörf á þessu til að halda þeim hraða í hagkerfinu sem mætti telja æskilegt til að halda uppi tekjustreymi og velsæld. Hæstv. ráðherra hefur margoft sagt þetta. Ríkisstjórnin hefur sagt þetta. Hún er að þessu leytinu til sammála ýmsum helstu forustumönnum greiningardeildar bankanna sem hafa sagt það fullum fetum að breytingar á ýmsum þáttum hagkerfanna og fjárfestingarfyrirtækja séu þess eðlis að það þurfi enga stóriðju til að halda hagvexti í því horfi að til velsældar leiði í samfélaginu. Ég vísa t.d. til áramótagreinar í Viðskiptablaðinu af hálfu allra greiningardeilda bankanna. Það er ekki efnahagsleg nauður sem rekur okkur til þessa. Hitt er svo annað að ein af þverstæðunum í máli hæstv. ráðherra og í máli hans í fjölmiðlum síðar, eftir að ræðum sleppti hér fyrir matarhlé, var að hann benti á þá staðreynd að skjótt skipuðust veður í lofti. Hann virtist ekki hafa meiri trú á efnahagsstjórninni og stöðu efnahagsmála nú um stundir en svo að hann sagði að hér gæti vel eftir einhver missiri eða ár, fyrr en nokkurn uggði, verið komin upp staða þar sem þyrfti innspýtingu af því tagi inn í hagkerfið. Það er hins vegar allt annað en það sem ríkisstjórnin hefur verið að halda fram og það er líka í ósamræmi við það sem aðrir óháðir fjármálasérfræðingar utan stjórnsýslunnar hafa verið að segja. Mér þótti líka kenna þverstæðu í máli hæstv. ráðherra þegar hann sem gamall seðlabankastjóri, sem hefur átt þátt í skýrslum sem hafa útmálað og uppteiknað hin svokölluðu ruðningsáhrif þenslunnar sem stafar af stóriðju hvað skýrast, þegar hann sagði í máli sínu að þetta væri nauðsynlegur partur af atvinnustefnu sem m.a. ætti að leggja áherslu á sprotafyrirtæki og hátækni. Við vitum að þó að þessir hlutir séu í eðli sínu ekki andstæðir hvorum öðrum, þessir þættir atvinnulífs og hagkerfis, þá er það samt sem áður staðreynd að staða hátækni í dag er miklu verri en menn gerðu sér grein fyrir þegar þeir fóru að taka það saman núna fyrir sprotaþingið sem haldið var á dögunum. Í ljós kemur um sprotana svokölluðu að það hefur dregið úr umfangi þeirra og þeim hefur fækkað. Þeir eru að flytjast til útlanda og ástæðan er ákaflega einföld, það er vegna þess að nú er það að gerast sem lýst var að kynni að henda í skýrslum hæstv. iðnaðarráðherra þegar hann var seðlabankastjóri, þ.e. ruðningsáhrifin af þenslunni eru að kæfa þessi kímblöð atvinnugreinar framtíðarinnar. Herra forseti. Þó að ég sé og flokkur minn að eðli til ekki mjög sjálfhælinn vil ég samt sem áður benda hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra á að við í Samfylkingunni höfum nokkuð til okkar máls þegar við tölum um sprotafyrirtæki og hátækni, því að þær tillögur sem við fluttum einmitt á sprotaþingi fyrir hönd þingflokks Samfylkingarinnar fengu jú dágóða meðferð þeirra sem þar sátu. Ég tala því af paldri nokkurrar þekkingar á þessu sviði fyrir hönd þingflokks míns. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að við þær aðstæður sem núna ríkja í íslensku samfélagi eigi menn að stíga á bremsurnar. Menn eiga að taka upp þá stefnu sem hæstv. ráðherra vill forðast og kalla mætti stopp/stopp-stefnuna í staðinn fyrir start/stopp-stefnu hans, sem hann lýsti hérna áðan og vildi reyndar ekki heldur. Ég tel að í fyrsta lagi sé nauðsynlegt, vegna þess að við Íslendingar höfum einfaldlega farið ógætilega varðandi umgengni við náttúruna á síðustu árum, að við tökum okkur á í þeim efnum og gerum bragarbót. Ég held að almennur samhljómur sé að skapast fyrir þeirri stefnu sem Samfylkingin og fleiri aðilar hafa talað fyrir, að menn eigi núna að nálgast þessa deilu frá sjónarhóli náttúruverndar en ekki stóriðju. Við vorum áður með rammaáætlanir um stóriðju og flestir flokkar, kannski ekki allir, tóku þátt í því. Síðan hefur andrúmsloftið einfaldlega breyst, viðhorfin hafa breyst og það er greinilega ríkur vilji meðal þjóðarinnar til að staldra við og nálgast þetta núna frá hinum vængnum, frá sjónarhóli náttúruverndar, ekki frá sjónarhóli virkjana og virkjunaráforma, og það er það sem við eigum að gera. Það er algjörlega nauðsynlegt áður en lengra er haldið, m.a. til að skapa sátt, að við förum yfir landið af kostgæfni og flokkum frá þau svæði sem við teljum að séu svo dýrmæt að ekki megi snerta þau til að skerða ekki þá arfleifð sem við látum af höndum renna til kynslóða framtíðarinnar. Þetta er fyrsta ástæðan fyrir því að ég tel að slá eigi allri stóriðju á frest. Önnur ástæða er líka sú að efnahagslífið er í því horfi að engin þörf er á þeirri tegund af fjárfestingarinnspýtingu inn í hagkerfið til að halda því gangandi, það er í góðum vexti. Gerðar hafa verið kerfisbreytingar á íslensku samfélagi, stjórnsýslu og efnahagslífi sem hefur leitt til þess að hér hafa komið upp allt annars konar atvinnugreinar en við gátum séð fyrir, fyrir kannski tíu, tólf árum þegar við vorum að reyna að spá í með hvaða hætti Alþingi gæti lagt ramma og grundvöll að nýjum atvinnugreinum. Menn geta deilt um sumar þær kerfisbreytingar. En það er alveg ljóst að í fyrsta lagi lagði samþykkt okkar á aðild að Evrópska efnahagssvæðinu grundvöll fyrir nýja útrás og nýja auðsköpun í íslensku samfélagi. Það ásamt umdeildu kvótakerfi og líka umdeildri einkavæðingu bankanna hefur síðan gefið möguleika til að nýta þá útrásarmöguleika sem sköpuðust með Evrópska efnahagssvæðinu, ekki síst frelsi í flutningi fjármagns og vinnuafls. Þetta gerir það að verkum að við erum að nýta framleiðsluþættina í samfélaginu miklu betur en nokkurn gat órað fyrir áður. Efnahagsástandið er þess eðlis að við höfum vel efni því að slaka á í þessu máli og reyna að ná raunverulegri sátt. Ég deili ekki með hæstv. ráðherra þeim efa sem gægðist fram í máli hans um traustleika grunnsins sem efnahagur landsins stendur á, því ekki er hægt að kalla það annað en efasemdir hjá hæstv. ráðherra þegar hann lætur í öðru orðinu skína í að hugsanlegt sé að við þurfum stóriðju til þess að taka á einhverjum efnahagsörðugleikum sem kunna að koma upp í tiltölulega náinni framtíð. Öðruvísi var ekki hægt að skilja hæstv. ráðherra nema hann vilji bæði hafa axlabönd og belti á efnahagslífinu. Ég trúi því að þegar samtök atvinnurekenda - maður, einn af okkar fyrrum samstarfsmönnum, eins og Vilhjálmur Egilsson á annan vænginn og á hinn vænginn forustumenn í Alþýðusambandi Íslands, eru sammála um að fjárfestingar íslenskra fyrirtækja í grunngerð samfélagsins ásamt fjárfestingum stjórnvalda í sömu grunngerð hafi leitt til þess ásamt ýmsum kerfisbreytingum að fyrirsjáanlegur sé hagvöxtur sem er meiri en nægur til að sjá til þess að hér verði velsæld og að ríkinu verði ekki féskylt varðandi rekstur sinn. Í þriðja lagi vil ég nefna það sem eru rök fyrir því að fallast á það sem ég kalla sátt af hálfu stjórnarandstöðunnar og hefur komið fram í máli allra þriggja stjórnarandstöðuflokkanna í kvöld varðandi stóriðjufrest, að hæstv. ráðherra hefur allra manna best útmálað það í ræðum sínum að það er svo skammt komið að hans mati varðandi framkvæmdir þessara stóriðjuvera sem nú eru umdeildastar að það væri allt í lagi þess vegna að slá þeim eingöngu á frest. Það er ekkert sem bendir til að það verði til þess að við missum einhverja fiska af okkar öngli. Hæstv. ráðherra lýsti því vel í máli sínu fyrr á þessum degi að nú væri ekki lengur með virkum hætti verið að leita að fjárfestum í stóriðju og orkunýtingu á Íslandi einfaldlega vegna þess að nóg framboð er af slíku og hæstv. ráðherra sagði að eftirspurnin eftir íslenskri orku væri orðin slík að ekki væri annað fyrirsjáanlegt en af völdum markaðslögmálanna mundi verð á henni ekki geta annað en hækkað. Ég vil taka það alveg skýrt fram, af því mér fannst á máli hæstv. ráðherra að hann hefði skilið einn af þingmönnum Samfylkingarinnar þannig að við værum að mæla fyrir stóriðjufrestun til að geta hugsanlega fengið meira verð fyrir orkuna síðar, að það er ekki svo. Við erum að gera þetta fyrst og fremst af tvenns konar ástæðum. Í fyrsta lagi að skapa þá sátt sem okkur sem stjórnmálamönnum er samfélagsleg skylda að reyna að ná og hins vegar erum við í fullri einlægni að reyna að slá skjaldborg um ákveðin náttúruverðmæti. Þegar ég nefni þetta orð er sjálfsagt að rifja það upp að mál þessu skylt sem mjög hefur verið umdeilt, þ.e. Norðlingaölduveita, er bara í biðstöðu. Það mál sem við slógumst gegn og var lofað ákveðinni lausn á sem ekki stóðst af hálfu Framsóknarflokksins þá. Ekki er búið að slá það alveg út af borðinu og enn þann dag í dag er hægt í gögnum frá iðnaðarráðuneytinu, sem ekki hafa verið til baka dregin, að sjá vilja til þess að ráðast í margar nýjar stórvirkjanir, m.a. innan þeirra svæða sem eiga að falla undir Vatnajökulsþjóðgarð, sem hæstv. ráðherra er að reyna að fá þingið til að fallast á hér á þessu þingi. 
             Það er hugsanlegt, herra forseti, að ef hæstv. umhverfisráðherra kemur fram af meiri kurteisi við þingið og svarar t.d. þeim spurningum sem til hennar er beint af áhugamönnum, t.d. um loftslagsmál, þá gæti henni gengið betur að ná málum sínum í gegnum þingið.  Herra forseti. Það er eitt mál annað sem mig langar að drepa á áður en ég lýk ræðu minni, það er eignarnám og heimild ríkisins til eignarnáms. Töluvert er á því tekið í frumvarpinu en hér hafa skapast umræður almennt um rétt ríkisins til eignarnáms á landi sem er sett undir stórvirkjanir. Ég verð að segja að ég hef aldrei skoðað það mál frá því sjónarhorni sem það hefur verið skoðað í út frá þeim virkjunum sem hafa verið til umræðu í neðri hluta Þjórsár. Þar finnst mér, herra forseti, eins og verið sé að ganga mjög alvarlega, jafnvel með mun alvarlegri hætti að eignarrétti manna á jörðum og landi en ég hafði skilið áður. Í því tilviki sem ég er að vísa til er um að ræða land - ef menn létu markaðslögmálin ráða og leyfðu þeim sem vildu kaupa og bjóða í það landsvæði, hugsanlega til að bjarga því frá virkjunum, mundi markaðslögmálið væntanlega leiða til þess að verðmætið sem jarðeigandinn á væri miklu, miklu meira. Ég held að það sé eitt af því sem við þurfum að skoða í umræðunni án þess að það tengist beint þessu frumvarpi. Ég vildi nefna þetta vegna þess að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hefur sett þetta viðhorf fram og fleiri. Einn af þeim mönnum sem með nokkru stolti kallar sig hægri grænan og hugsanlega mun sitja hér á meðal okkar að kosningum loknum, Illugi Gunnarsson, hefur sett fram svipuð viðhorf. Yngri kynslóðir stjórnmálamanna eru því að nálgast þetta með nýjum hætti, sem ég fagna og ég held, af því að ég er markaðssinni eins og hæstv. forseti, að þetta sé eitt af því sem hæstv. umhverfisráðherra, ríkisstjórnin og við öll ættum í framtíðinni að skoða svolítið. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra, herra forseti, en þetta er afstaða mín. Það er fráleit óskhyggja af hálfu hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra að telja að þetta frumvarp geti leitt til þjóðarsáttar í deilunni um stóriðjuna. Í öðru lagi er ég þeirrar skoðunar að hann hafi sjálfur fært rök að því að ekkert efnahagslega mikilvægt gerist ef hann tekur sáttaboði stjórnarandstöðunnar um fimm ára frestun á stóriðjuframkvæmdum. Þetta er það sem mér finnst skipta mestu máli í þessu. Ef hæstv. ráðherra vill ná sátt, eins og mér hefur á stundum fundist hann tala í þá veru, er honum það í hendi með því að fara þessa leið. Ég fæ ekki séð, eins og hann hefur talað sjálfur, að það kosti neinar efnahagslegar fórnir, en hann gæti hins vegar með þeim hætti brúað þá gjá sem hefur verið að myndast millum ríkisstjórnarinnar og stórs hluta þjóðarinnar. Ég sé ekki, herra forseti, að þeim deilum sé með nokkrum hætti að slota. Sárin sem Kárahnjúkavirkjun skildi eftir sig og ég hélt að mundi gróa yfir eru ekki að gróa vegna þess að sífellt koma fram ný tilefni, alltaf sjáum við nýjar og nýjar birtingarmyndir þess sem ég kalla stóriðjuofsa. Og þegar menn tala kæruleysislega um þrenn til fern stóriðjuver, eins og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur gert og hæstv. forsætisráðherra, þá er ekki nema von að mönnum hlaupi kapp í kinn. Þau harkalegu viðbrögð sem við höfum verið að sjá við ýmiss konar virkjunaráformum síðustu vikur og mánuði stafa af því að ríkisstjórnin hefur talað mjög óvarlega í þessum efnum. Ríkisstjórnin les ekki samfélagið rétt en hún hefur eina skyldu umfram aðrar, það er sú skylda að halda friðinn í samfélaginu. Hún er ekki að rækja þá skyldu eða standa undir henni fyrr en hún tekur þessu kostaboði, sem mér finnst vera, um stóriðjuhlé. Nú hefur það gerst að formaður Vinstri grænna hefur í ræðum í dag tekið undir þetta. Einn af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins hefur tekið undir þetta. Við í Samfylkingunni lýstum þessu strax í haust. Það kostar ríkisstjórnina ekkert að verða við því. Það er ekkert annað en friðþæging, það er vilji Framsóknarflokksins sem finnur það í hjarta sér, sér það í skoðanakönnunum að hann hefur syndgað gagnvart samvisku þjóðarinnar, sem gerir það að verkum að hann vill reyna að troða frumvarpinu í gegn sem einhvers konar þjóðarsátt. Það getur aldrei orðið.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka margt í þessari síðustu ræðu hv. þingmanns, sem var að mörgu leyti skemmtilegir orðfimleikar. Því í annarri hvorri setningu hrósaði hann mér og í hinni setningunni lastaði hann mig og ég vil þakka honum fyrir fyrri setningarnar sem ég nefndi. Hann nefndi, ekki án ánægju, tillögur flokks síns á sprotaþingi. Um sumar þeirra getur hann lesið í framsöguræðu minni á sama sprotaþingi þannig að þær eru ekki allar nýjar. Ég vil sérstaklega þakka honum fyrir það sem hann sagði um þær breytingar sem orðið hafa í samfélaginu á síðustu árum. Ég vil ítreka það sem áður hefur komið fram í þessari umræðu, að í frumvarpinu er ekki um það að ræða að knúin sé fram eða borin sé fram einhver stóriðjustefna. Það er ekki verið að ýta á hraða eða pressa neitt í þeim efnum. Hins vegar er stuðst við lögmætar fyrri ákvarðanir og bestu flokkun í fyrsta áfanga rammaáætlunar. Menn spyrja mikið um stefnu ríkisstjórnarinnar og ég verð fyrir þeim vonbrigðum að í þeim spurningum er alltaf verið að spyrja um einhvers konar ráðstjórnarstefnu, einhvers konar samþjappaða stefnu ríkisins, einhvers konar forustustefnu og ríkisstefnu. En með m.a. atkvæðum samfylkingarmanna var ákveðið með lögum árið 2003 að breyta stjórnsýslunni á þessu sviði og reyna að laga það sem allra mest eftir því sem atvik leyfa að almennum viðskipta- og atvinnuskilmálum í þjóðfélaginu. Það var heillaspor og það ræður að sjálfsögðu töluverðu um viðbrögð okkar, stefnu og málflutning. Ég held að það sé alvarlegt fyrir almenning, og ég held að ég verði að lýsa vonbrigðum mínum með það, að það kemur greinilega fram að menn trúa því að hér eigi að taka upp stopp/start-stefnu eða start/stopp-stefnu. Ég tala nú ekki um þegar það afbrigði kemur hér upp sem er stopp/stopp. Ég var ekki að lýsa neinu vantrausti á íslenska hagkerfið eða íslenskt atvinnulíf. Ég held því fram að yfirleitt sé óheppilegt í hagstjórn í öllum hagkerfum að aðhyllast og framfylgja start/stopp-stefnu. Það að vera stöðugt að rykkja atvinnulífinu, ríkisfjármálum o.s.frv. í gír og úr veldur alvarlegum hiksta í hagkerfinu og getur haft mjög alvarlegar afleiðingar. Ég tel að það sé mjög háskalegt ef slíkt yrði tekið upp hér. Ég tel að almenningur eigi að taka vel eftir því sem hv. stjórnarandstæðingar hafa sagt um þetta í dag því það boðar ekki góðar tíðir ef þeir komast til valda. Í því frumvarpi sem hér er til umræðu er boðuð hófsöm málamiðlun og skynsemi með þeim römmu skorðum sem eru í væntanlegri heildaráætlun og eru nú þegar í fyrsta áfanga rammaáætlunar. Þannig verður þetta, að því er ég ætla og vona, framvirk þjóðarsátt.

Forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra kallar það ráðstjórn sem hér hefur viðgengist á undanförnum áratugum, að ríkisstjórn Íslands hefur með virkum hætti skipt sér af því hvernig virkjunarmálum er háttað með fyrirtæki sínu Landsvirkjun sem ég hélt að væri enn þá í eigu ríkisins - meiri eigu nú en áður var og á hendi hæstv. iðnaðarráðherra - og með því að laða hingað sem flest stóriðjuver. Ég tel að þetta sé að mörgu leyti rétt hjá ráðherranum. Þetta sé ráðstjórn, sérstaklega þegar henni er beitt yfir höfuðið á íbúum landsins, á innbyggjurum hér á okkar vesölu eyju. En það frelsi sem hæstv. iðnaðarráðherra hyggst núna beita sér fyrir, og telur að komið sé á og hafi verið komið á áður en hann kom í iðnaðarráðuneytið, hvað gengur það langt? Kemur ríkisstjórninni það ekkert við hve mikið ál er framleitt hér? Hvað það er mikill hluti af framleiðslu þjóðarbúsins? Kemur ríkisstjórninni það ekkert við framvegis og á ekki að koma það við hversu margar ár eru virkjaðar eða hvernig orkuframleiðslu er háttað? Á ríkisstjórn Íslands, ríkisstjórn hans eða annarra, ekki að hafa neina stefnu í þessu eða ekki að hafa álit á því, á hún ekki að hafa neitt um það að segja? Það má minna á að fyrrverandi iðnaðarráðherra lét hafa það eftir sér hér að þegar framleiðslutalan væri komin í milljón tonn af áli á ári væri hugsanlegt að við ættum að staldra við. Hefur núverandi hæstv. iðnaðarráðherra gefið þá stefnu upp á bátinn eða hefur hann einhverja aðra tölu í huga um æskilegt hámark álframleiðslu á ári?

Hæstv. forseti. Því er til að svara að vissulega kemur ríkið víða að ferli þessara mála og mun gera áfram, eins og reyndar kom fram í fyrri ræðu minni í dag. Það veitir rannsóknarleyfi. Það veitir nýtingarleyfi, starfsleyfi. Það þarf að taka þátt í margs konar fyrirgreiðslu, upplýsingamiðlun og samningagerð að sjálfsögðu. Meðal annars er það vegna þess að fyrirtæki sem eiga í hlut leita eftir því þegar mál eru í undirbúningi og þegar mál eru komin á rekspöl. Vissulega er aðkoma ríkisins og ríkisvaldsins í skipulagsyfirvöldum, Umhverfisstofnun og fleiri slíkum stofnunum, eins og greinilega kemur fram í frumvarpinu sem hér er til umræðu. En það er hins vegar alveg rétt, og ég ítreka það líka sem ég sagði áður, að við höfum gert ráð fyrir því að nálgast almenn viðskiptaleg sjónarmið og viðskiptalegt umhverfi á þessu sviði eins og öðrum í þjóðfélaginu. Ég vísa um það að öðru leyti til ágætra ummæla hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar hér áðan. Þar koma þá til fjárfestarnir, fyrirtækin sjálf, jarðeigendur þar sem um einkaeignir er að ræða og sveitarstjórnir eins og frægt er í landinu einmitt þessa dagana.

Forseti. Það er rétt, bæði hjá hæstv. iðnaðarráðherra og hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, að hér hefur margt breyst í atvinnulífinu og umgerð þess á síðustu árum og áratugum. Það á sér margar forsendur, m.a. inngönguna í hið Evrópska efnahagssvæði og ýmsar þær athafnir gagnvart markaðnum sem við höfum meira og minna öll hér á þinginu staðið fyrir undanfarið. Hins vegar er það þannig að þegar sótt er í þá orku sem hér er föl á spottprís, svo ég noti venjulegt íslenskt mál, þá er það ekki þannig að menn leggi niður stóriðjustefnuna þó að ríkisstjórnin hætti að hafa bein afskipti af því að laða hingað stóriðjufyrirtæki. Það er auðvitað ekki þannig. Stóriðjustefna hæstv. ríkisstjórnar kom ágætlega fram í fyrri ræðu iðnaðarráðherra þar sem hann ýjaði að því að það þyrfti að vera möguleiki á því að nota stóriðjuna sem einhvers konar innspýtingu í atvinnulífið, sem einhvers konar adrenalín eða amfetamín eða heróín í atvinnulífið þegar færi að dala aftur. Ef það er ekki stóriðjustefna þá veit ég ekki hvað stóriðjustefna er.

Hæstv. forseti. Já, ég vil leggja á það áherslu að orkufrekur iðnaður á nokkru hlutverki að gegna í hagkerfi framtíðarinnar. Það er skynsamlegt að hafa möguleika á því sviði í huga þegar um er að ræða mismunandi stig hagsveiflunnar. En ég ítreka það sem ég sagði áður, hann hefur aðeins tilteknu hlutverki að gegna í miklu fjölbreytilegra, miklu blómlegra atvinnulífi sem einkennist miklu fremur af smáfyrirtækjum og meðalstórum fyrirtækjum.

Herra forseti. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra sagði í ræðu sinni áðan að hann vonaðist til þess að þjóðin hefði hlustað á þessar ræður því að það boðaði ekki gott ef menn með þessi viðhorf kæmust til valda. Nú skal ég trúa hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra fyrir þeim leyndu hugsunum mínum að ég held að þessir menn komist til valda. Ég vil þess vegna upplýsa hann um það, ef hann verður ekki þáttur af þeirri deilingu valda sem verður eftir næstu kosningar, að sú stefna sem Samfylkingin hefur lagt fram - sem ég heyri ekki betur en að stjórnarandstaðan öll deili - tekur þvert á móti á öllum þeim málum sem við höfum verið að ræða. Við erum að leggja það til að réttur náttúruverndar verði tryggður í allri skipulagningu á landi. Við erum að leggja það til að gert verði sérstakt átak til að draga úr losun skaðlegra gróðurhúsalofttegunda og við erum að leggja það til að verndun tiltekinna svæða, sem við höfum nefnt alveg sérstaklega, verði tryggð. Við erum ekki að segja það, við í Samfylkingunni, að við séum í prinsippinu á móti stóriðju sem framleiðsluformi. Við erum einungis að segja að við teljum að á þessu stigi sé nauðsynlegt að slá á frest allri stóriðju. Við erum að segja að þann tíma sem fresturinn varir eigum við að nota til að gera rammaáætlun um náttúruvernd. Þegar því skeiði lýkur og þegar sú vinna liggur fyrir getum við, á grundvelli þeirra gagna sem þá liggja fyrir, hugsanlega tekið ákvörðun um það hvort við ætlum að ráðast í einhverja stóriðju. Í þessu felst líka að ekki er verið að fresta sérstaklega þeim tilteknu stóriðjuáformum sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og ríkisstjórnin virðist bera fyrir brjósti. Við erum ekki að segja að það sé algjörlega í gadda slegið að þegar frestinum ljúki verði þráðurinn tekinn upp aftur. Við munum hins vegar taka slíkar ákvarðanir á grundvelli þessarar rammaáætlunar um náttúruvernd og hið sama gildir um aðrar framkvæmdir, eins og t.d. Kjalveg eða vegagerð yfir hálendið. Rammaáætlun af þessu tagi er algjör grundvöllur þess að við tökum frekari ákvarðanir sem geti leitt til einhverra óafturkræfra náttúruspjalla. En ég ligg ekkert á því að ég er þeirrar skoðunar að það eigi t.d. alls ekki að ráðast í stækkun stóriðjuversins í Straumsvík. Það byggist ekki á viðhorfum mínum til stóriðju heldur er ég einfaldlega þeirrar skoðunar að slíkur atvinnurekstur eigi ekki til frambúðar heima inni í miðjum bæ. Það svæði sem Straumsvík er á, eða álverið, verður innan skamms komið inn í miðjan bæ, er það eiginlega nú þegar. Þetta er sjónarmið sem mjög margir deila sem að öðrum kosti eru ekkert endilega á móti stóriðju sem framleiðsluaðferð. Ég hef þetta viðhorf og ég held að mjög margir, líka í því sem eftir lifir af flokki hæstv. ráðherra og í stjórnarliðinu, séu þessarar skoðunar Ég spái því að Hafnfirðingar muni leysa þetta vandamál fyrir mig og hæstv. ráðherra. Í mál iðnaðar- og viðskiptaráðherra hér í dag finnst mér algjörlega skorta að hann sýni fram á nauðsyn þess að ákveða þetta mál núna. Það eru einungis þrír mánuðir til kosninga. Ef þetta mál á að verða til þess að skapa einhvers konar þjóðarsátt, af hverju leyfir hann þá ekki þjóðinni að kveða upp sinn dóm um það hvort í þessu felist sátt í kosningum? Er það ekki lýðræðisleg aðferð? Ég hefði talið það, herra forseti. Það er heldur ekki að finna neitt í máli hæstv. ráðherra sem bendir til þess að brýn efnahagsleg nauðsyn reki á eftir því að menn kasti burt þeim sáttamöguleika sem hér hefur verið nefndur, þ.e. stóriðjufrestinum. Hvaða útlát eru fólgin í því af hálfu ríkisstjórnarinnar? Það er hugsanlegt að á þessum fimm árum hefði ella verið ráðist í einhvers konar stóriðjuframkvæmdir en hæstv. ráðherra hefur málað það sterkari litum en nokkur annar í ræðum sínum í dag, að eftir því sem hann segir eru engar slíkar ákvarðanir uppi. Menn eru einungis að tala um það en hann segir sjálfur að langt sé í land með að einhverjar ákvarðanir verði teknar um það. Er hæstv. ráðherra þeirrar skoðunar að staða efnahagslífsins á Íslandi sé þannig að óhjákvæmilegt sé að ráðast í stórframkvæmdir af þessu tagi? Ef svo er þá er hann algjörlega ósammála t.d. hæstv. forsætisráðherra sem hefur talað á allt aðra lund. Ástæðan fyrir hinum miklu deilum, sem hafa verið í samfélaginu, er sú staðreynd að fólk hefur það mjög sterklega á tilfinningunni að ekkert lát sé á stóriðjuofsanum. Á sl. vori, áður en hæstv. ráðherra steig í ríkisstjórn og tók við núverandi embætti, var Valgerður Sverrisdóttir, hæstv. utanríkisráðherra, í þeim stóli sem hann vermir í Stjórnarráðinu í dag. Hún talaði um það hátt og í hljóði að nauðsynlegt væri fyrir efnahagslífið að fá stóriðjuver, hún tiltók þrjá staði og hún sagði að það væri rúm fyrir þá alla. Þessu til viðbótar hafa ýmsir, sem tengjast stjórnmálaflokkum ríkisstjórnarinnar, nefnt tvo aðra kosti. Það er rætt fullum fetum í erlendum stórblöðum, sem eru að fjalla um stóriðju og deilur um stóriðju á Íslandi, að greinilega séu uppi tveir aðrir kostir fyrir utan þá þrjá sem hæstv. ráðherra segir nú að séu ekki nema rétt í augsýn. Er þá nema von að menn vilji stinga við fótum og segja: Hingað og ekki lengra? Menn óttast að þau áform, sem þarna meira en glittir í, leiði til þess að ráðist verði með harkalegum hætti á náttúru Íslands. Menn vilja einfaldlega ekki láta það yfir sig ganga. Það er ástæðan fyrir hinum harkalega núningi sem hefur vaknað og það er t.d. ástæðan fyrir hinum harkalegu viðbrögðum við þeim virkjunum sem eru fyrirhugaðar í neðri hluta Þjórsár. Mönnum er einfaldlega ofboðið og það er fyrst og fremst Framsóknarflokkurinn sem hefur ofboðið fólki með málflutningi sínum. Það er fyrst og fremst hann sem hefur talað með þeim hætti að fólk hefur ærna ástæðu til að gruna að ríkisstjórn sem yrði áfram skipuð þeim tveimur flokkum sem nú sitja við völd mundi láta slag standa og ráðast í þessar framkvæmdir. Hvað þýðir það fyrir aðrar atvinnugreinar? Það hefur enginn lýst því betur en hæstv. viðskipta- og iðnaðarráðherra, þegar hann var seðlabankastjóri, hversu illilega og grimmúðlega ruðningsáhrifin hafa leikið um aðra hluta atvinnulífsins á Íslandi. Sprotafyrirtækin stráfelld, þau sem voru hér að vaxa upp úr moldinni fyrir nokkrum árum og við töldum að yrðu að nokkrum árum liðnum að tiltölulega traustum og gildum meiðum, þau eru kyrkingslegur gróður í dag, þau eru að flýja til útlanda. Þau fyrirtæki eru að taka til fótanna undan þenslustefnunni sem birtist í stóriðjuofsa ríkisstjórnarinnar. Það er þetta sem menn óttast. Við þurfum eins og allar aðrar þjóðir að leggja grunn að atvinnulífi framtíðarinnar. Hæstv. ráðherra sagði það hér í einni af fyrri ræðum sínum í dag að við ættum ekki að setja öll eggin í eina körfu. Það er það sem ríkisstjórnin virðist eigi að síður vera að gera með áherslu sinni á stóriðjuna. Við sjáum að á meðan aðrar þjóðir, sérstaklega vina- og frændþjóðir á Norðurlöndunum, eru að leggja mikla fjárfestingu í þekkingarframleiðslu og í hátækni er íslenska ríkisstjórnin á annað borð að tala um að það væri jákvætt að efla þær greinar atvinnulífsins en á hitt borðið er hún að grípa til aðgerða sem leiða hér til áframhaldandi þenslu, hávaxtastefnu, mikillar verðbólgu, óstöðugleika varðandi gengi krónunnar - og allt saman leiðir þetta til þess að mjög erfitt er fyrir þau sprotafyrirtæki sem við hefðum viljað gera að hinum sterku meiðum atvinnulífsins í framtíðinni að brjótast upp úr moldinni. Þetta er fórnarkostnaðurinn. Menn horfa líka til þess þegar þeir með miklum óvilja skoða þessi stóriðjuáform ríkisstjórnarinnar. Ef menn vilja sátt í málinu þá fresta þeir stóriðjuframkvæmdum, þá ráðast þeir í þessa rammaáætlun. Mig langar að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra - ég veit að hann hefur ekki tök á því að halda fleiri ræður en hann getur svarað mér í andsvari: Telur hann að nauðsynlegt sé fyrir hagkerfið og vöxt þess á næstu fimm árum að ráðist verði í stækkun álvers í Straumsvík og/eða álver í Helguvík? Þetta fýsir mig að vita. Mér þætti vænt um ef hæstv. ráðherra gæti, ef hann hefur tíma til þess, gefið mér rökin fyrir því. Af hverju er ekki í lagi að reyna að ná sáttum og friði í samfélaginu í kringum þetta mál með því einfaldlega að fresta stóriðjuframkvæmdum?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður fer að ýmsu leyti með verulegar ýkjur í máli sínu. Rétt er það að stefna Samfylkingarinnar, sem hún kallar náttúruverndaráætlun, er líka lánaðar fjaðrir, m.a. úr því nefndarstarfi sem liggur til grundvallar frumvarpinu sem hér er til umræðu. Í því frumvarpi eru ekki nýjar ákvarðanir varðandi þetta fjögurra ára tímabil sem er fram undan heldur er þvert á móti vísað í fyrri lögmætar ákvarðanir og síðan eru rammar skorður settar í a- og b-flokki fyrsta áfanga rammaáætlunar, eins og oft hefur komið fram. Tilboð það sem hv. þingmaður er að veifa er óaðgengilegt vegna þess að það er hin hættulega stopp/stopp-stefna.

Herra forseti. Mér líkar nú heldur illa við þjófsorðið sem hæstv. viðskipta- og iðnaðarráðherra ber á okkur í Samfylkingunni. Ég get alveg trúað honum fyrir því að ég skrifaði sjálfur frá orði til orðs þær tillögur um hátækni sem lagðar voru fram á sprotaþingi og eins og hæstv. ráðherra man fengu 1., 2. og 3. verðlaun þeirra sem þar tóku þátt. Ég viðurkenni það alveg, herra forseti, að auðvitað leitaði ég fanga víða í þeim gögnum sem komu frá Samtökum iðnaðarins og lágu fyrir um það en ég minnist þess ekki að hafa leitað í smiðju til Framsóknarflokksins vegna þess að þar var ekkert um það mál að finna. Þar var bara gamla, gráa, svarta stóriðjuofsann að finna, svo einfalt var það nú. Stefnan sem kennd er við „Fagra Ísland“, og Samfylkingin hefur lagt fram, var skrifuð löngu áður en þetta frumvarp kom fram. Eins og hæstv. ráðherra getur séð, ef hann nennir að hafa fyrir því að lesa þá þingsályktunartillögu, er hún í meginatriðum gjörólík því sem kemur fram í frumvarpinu sem hér liggur til umræðu. Það vildi ég nú segja, herra forseti, aðeins til þess að hreinsa það mannorð sem hæstv. ráðherra er að reyna að flekka hjá Samfylkingunni. Að öðru leyti er mér alveg sama um það hvað hann segir um það hvaðan það kemur. Staðreyndin er einfaldlega sú að við vitum það öll að í stjórnmálum er ákaflega erfitt að fá frískar og nýjar hugmyndir en það kemur fyrir að einstaka flokkar fá þær þó að þess kannski gæti ekki hjá Framsóknarflokknum nú um stundir. Hitt er athyglisvert að hæstv. ráðherra svaraði engu varðandi þær spurningar sem ég bar fram. Hann sagði hins vegar: Sáttaboð er ekki ásættanlegt vegna þess að það er hættulegt. Hvað er hættulegt? spyr ég hæstv. ráðherra. Hvað er hættulegt við það að fresta stóriðjuframkvæmdum um fimm ár?

Hæstv. forseti. Ég sagði ekki að þessi stefna Samfylkingarinnar væri tekin úr því frumvarpi sem hér er til umræðu heldur úr þeim nefndarstörfum sem liggja því til grundvallar. Ég endurtek hins vegar það sem ég hef áður sagt: Það sem er hættulegt er þessi stopp/stopp-stefna því að hún er mjög varhugaverð og mun hafa mjög vond áhrif á Íslandi eins og annars staðar.

Herra forseti. Það væri mjög skemmtilegt til tilbreytingar ef hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra mundi nú svara einhverjum af þeim spurningum sem fyrir hann eru lagðar. Hann kom hér með fullyrðingu og hún var svona: Það er ekki hægt að taka tilboði um sættir sem felast í því að slá stóriðjuframkvæmdum á frest um fimm ár af því að það er hættulegt. Ég spurði hann: Hvað er hættulegt við það? Svar hans var: Það er hættulegt. Hver eru rökin fyrir því? Hvað er það sem er hættulegt við það? Hæstv. ráðherra gaf engin svör við því. Nú hefur hann talað sig dauðan hér í þessum þingsal - þó að ég voni að hann lifi að öðru leyti mjög löngu og góðu lífi hér eftir - og það veldur því að ég fæ ekki svarið við þessu.  Það er ekkert hættulegt við þetta, þetta er einungis friðþæging Framsóknarflokksins fyrir skelfilegar fyrndir sem hafa birst þjóðinni í óbilandi og grimmúðlegum stóriðjuofsa flokksins. Og hann hefur birst flokknum í því að fylgið hefur tæst í burtu eins og strá í vindi.

Herra forseti. Ég sá mig tilneydda að svara orðum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar í minn garð. Hann kann því illa sjálfur, eftir því sem hann kallar, að vera þjófkenndur. Ég kann illa við að vera sökuð um ókurteisi í þingsal. Ég tel mig ekki hafa unnið til þess í tilsvörum mínum í dag eða í nokkurri ræðu. Ég óska eftir að hv. þingmaður dragi það til baka að ég hafi sýnt ókurteisi. En niðurstaða mín eftir umræðuna í dag er sú að stóriðjustefnan sé eingöngu til í kollinum á stjórnarandstöðunni. Það hefur margkomið fram í umræðunni í dag að ríkisstjórnin rekur ekki stóriðjustefnu. Nú spyr Össur Skarphéðinsson hæstv. iðnaðarráðherra hvað því sé til fyrirstöðu að við segjum stopp næstu fimm árin? Hæstv. iðnaðarráðherra er búinn að svara því og hvaða afleiðingar það hefur. En mig langar að bera aðeins niður í skýrslu nefndarinnar, sem m.a. hv. þm. Jóhann Ársælsson átti sæti í en þar veltu menn fyrir sér hvernig ætti að taka á ákveðnu millibilsástandi. Í frumvarpinu segir að á Íslandi gildi atvinnufrelsi, þ.e. að einstaklingum og lögaðilum er heimilt að gera það sem ekki er bannað í lögum. Því er hægt að sjá fyrir sér að unnt sé að reisa stóriðjuver án þess að Alþingi komi að því. Það er fyrirkomulag sem stjórnarandstaðan stóð að hér á sínum tíma þegar voru gerðar breytingar á raforkulögum og öðrum lögum á því sviði. Þetta var fært frá Alþingi og leyfisveitingin til iðnaðarráðherra. En á bls. 72 í athugasemdum með frumvarpinu segir að unnt sé að reisa stóriðjuver án þess að Alþingi komi að því. Síðan segir, með leyfi forseta: „Alþingi gæti sett sérlög sem með almennum hætti takmörkuðu heimildir til að reisa stóriðju, …“ Það verður ekki öðruvísi gert. Forræðið er ekki á höndum ríkisvaldsins í þessum málum með þeim breytingum sem gerðar voru á stjórnskipulagi raforkumála. Forræðið og stóriðjustefnan liggja þá hjá sveitarfélögunum, ekki hjá ríkisvaldinu. Fram kom hjá Jóhanni Ársælssyni í fyrri ræðu hans, eða hvort það var í andsvari fyrr í dag, að það eigi ekki að vísa þessu viðfangsefni til sveitarfélaganna. Skipulagsvaldið liggur hjá sveitarfélögunum, m.a. í Hafnarfirði þar sem tekin hefur verið ákvörðun um það af flokksbróður hv. þm. Jóhanns Ársælssonar að íbúarnir fái að velja um þetta. Annars staðar í öðrum sveitarfélögum, hvort sem það varðar Helguvík eða Húsavík, þá hafa íbúarnir í gegnum skipulagsferlið tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Og ef íbúar í sveitarfélögunum eru svo andvígir því hver á sínum stað, hver reiknar með að það rísi álver, að sveitarstjórnirnar ráðist í það? Það hefur verið ákveðið að hafa atkvæðagreiðslu í Hafnarfirði til að fá skorið úr því hvort það er meiri hluti fyrir stækkun álversins í Straumsvík. Ekki veit ég hvað menn ætla að gera á Húsavík en varla ráðast þeir í virkjun og stóriðju í andstöðu við íbúa sveitarfélagsins. Hv. þingmaður sagði að ekki ætti að vísa þessu til sveitarfélaga. En það kemur af sjálfu sér, þar sem skipulagsvaldið liggur þar, fyrir utan þessa sérstöku ákvörðun bæjarstjórnar í Hafnarfirði að fela meiri hluta íbúa að taka ákvörðun um það. Þetta var ekki auðvelt viðfangsefni sem hin ágæta auðlindanefnd stóð frammi fyrir. Það kemur fram hér í athugasemdum með frumvarpinu á bls. 71 að í nefndinni hafi komið til umræðu ýmiss konar hugmyndir sem spönnuðu allt frá því að allar leyfisveitingar yrðu frystar og ekki gefin út frekari leyfi þangað til að framtíðarstefnan hefði verið lögfest  Svo koma ýmis millistig líka til skoðunar í þessu nefndarstarfi með tilliti til þess hvar lagaskil skyldu vera. Það liggur fyrir og kemur fram í athugasemdunum með frumvarpinu að þá lá fyrir nefndinni að í ágúst 2006 voru í gildi sjö rannsóknarleyfi vegna jarðhita, en tvö þeirra leyfa eru sérstaklega vegna hitaveitu. Í athugasemdum í skýrslu nefndarinnar er síðan gerð grein fyrir hver þessi rannsóknarleyfi eru. Þar segir að nefndin telji óhjákvæmilegt, með tilliti til lagaskilyrða og réttmætra væntinga viðkomandi leyfishafa, að á þeim svæðum verði heimilt að halda áfram með rannsóknir og framkvæmdir í samræmi við gildandi lög. Framkvæmdaraðilar munu því sem fyrr þurfa að fá öll tilskilin leyfi og samþykki frá viðeigandi aðilum í ferlinu, t.d. fara í umhverfismat, fá samþykkt svæðisskipulag, aðalskipulag og deiliskipulag, fá nýtingarleyfi, leyfi forsætisráðherra ef um er að ræða þjóðlendu, virkjanaleyfi, starfsleyfi fyrir virkjun, tímabundið starfsleyfi, framkvæmdaleyfi og byggingarleyfi. Það er ekki eins og þetta sé í hendi. Síðan segir auk þess í athugasemdunum að 21 umsókn um rannsóknarleyfi vegna jarðhita og vatnsafls bíði á 15 svæðum. Þar af eru 12 umsóknir vegna jarðhita og 9 umsóknir vegna vatnsafls. Í athugasemdunum er síðan gerð grein fyrir því hvaða svæði þetta eru. Síðan segir, með leyfi forseta, orðrétt: „Nefndin taldi mikilvægt að úrlausn hennar um þetta atriði væri almenn og byggð á hlutlægum og faglegum viðmiðum, en fæli ekki í sér sérstaka og klæðskerasaumaða lausn, sniðna að einstökum virkjunarkostum og/eða einstökum orkufyrirtækjum. Að öllu þessu gættu leggur nefndin til að heimilt verði að veita ný rannsóknar- og nýtingarleyfi fyrir kostum í umhverfisflokki a í fyrsta áfanga rammaáætlunar og þeim kostum í umhverfisflokki b sem ekki eru gerðar sérstakar athugasemdir við á þeim forsendum að umhverfisverðmæti þeirra sé talið mikilvægt. Með þessu móti er brugðist við þeim lagalega áskilnaði sem vænta má að gerður verði og vikið er að hér að framan. Valið er almennt viðmið sem ekki er hægt að segja að bitni sérstaklega á einum aðila umfram aðra. Með þessari tillögu er mögulegri orkunýtingu á næstu árum sniðinn afar þröngur stakkur. Það er því óhjákvæmilegt að unnt verði að bregðast við ófyrirséðum atvikum.“ Ég vil árétta það að m.a. að þessum orðum í þessari skýrslu stendur hv. þm. Jóhann Ársælsson og að þeim sjónarmiðum sem þarna eru reifuð. Áfram segir í athugasemdunum, með leyfi forseta: „Því er lagt til að með samþykki Alþingis verði hægt að gefa út frekari leyfi til rannsókna og nýtingar á svæðum sem ekki tilheyra fyrirvaralausum kostum í umhverfisflokkum a og b í fyrsta áfanga rammaáætlunar en þó ekki fyrr en að loknu sambærilegum rannsóknum og mati sem niðurstöður rammaáætlunar byggjast á. Um skilyrði fyrir veitingu leyfa til rannsókna og/eða nýtingar sem sótt hefur verið um fyrir gildistöku lagabreytingar þessarar en ekki hafa verið afgreidd á því tímamarki skal farið í samræmi við lög nr. 57/1998 með þeim breytingum sem leiðir af tillögum nefndarinnar. Það eru óhjákvæmileg tengsl milli þessa álitaefnis og þeirrar umræðu og áforma sem nú eru uppi um stóriðju á næstu árum. Skiptar skoðanir voru um það innan nefndarinnar hvort löggjöf um auðlindir og auðlindanýtingu væri vettvangur til að stýra og/eða hafa áhrif á þau áform eða hvort slíkt ætti að gera á vettvangi annarrar löggjafar, samanber áform um löggjöf um losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda sem og þá staðreynd að í fyrri tilvikum hafa einstök stóriðjuáform ávallt kallað á sérstaka löggjöf þar að lútandi. Í slíkri löggjöf hefur verið kveðið á um viðamiklar undanþágur frá lögum, t.d. lögum um einkahlutafélög, lögum um eignarrétt og afnotarétt fasteigna, lögum um brunatryggingar, lögum um viðlagatryggingu, lögum um jöfnun flutningskostnaðar á sementi og lögum um vörugjald. Einnig hafa verið sett viðamikil sérákvæði um skatta og sérreglur um reikningsskil. Taki ríkið á sig fjárhagslegar skuldbindingar í tengslum við slíka stóriðju verður það heldur ekki gert nema með lagasetningu, samanber áskilnað 40. og 41. gr. stjórnarskrár.“ Þá kem ég að því, herra forseti, sem svarar kannski þeirri spurningu sem beint var að hæstv. iðnaðarráðherra og ég nefndi í upphafi máls míns, um hvort hægt væri að setja stóriðjustopp fyrirvaralaust með ákvörðun ráðherra. Í athugasemdunum segir áfram, með leyfi forseta: „Á Íslandi gildir hins vegar athafnafrelsi, þ.e. einstaklingum og lögaðilum er heimilt að gera það sem ekki er bannað í lögum. Því er hægt að sjá það fyrir sér að unnt sé að reisa stóriðjuver án þess að Alþingi komi að því. Alþingi gæti sett sérlög sem með almennum hætti takmörkuðu heimildir til að reisa stóriðju, …“ Öðruvísi sé ég ekki að hægt sé að koma á stóriðjustoppi. Mér fannst vert í þessari umræðu, herra forseti, að minna hv. þm. Jóhann Ársælsson á það - en hann hefur ásamt öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar innt hæstv. iðnaðarráðherra eftir afstöðu hans til þess að stoppa allar framkvæmdir í fimm ár, þar til lokið væri vinnu við nýtinguna - að þetta er sú niðurstaða, sú umræða sem fram fór um hvað væri hægt og hvað ekki þar til heildaráætlanir, annars vegar um verndun og hins vegar um nýtingu, koma til framkvæmda.

Hæstv. forseti. Ég vek athygli á því að hæstv. umhverfisráðherra var að tala. Henni finnst greinilega engin ástæða til að neinar hömlur séu á uppbyggingu stóriðju út í það óendanlega, það eigi bara að gilda almennar reglur um atvinnufrelsi í landinu, alveg endalaust. Það sem ég hef sagt um þessi mál er algjörlega í samræmi við afstöðu nefndarinnar. Samfylkingin hefur flutt lagafrumvarp til að taka á þessum málum með öðrum hætti, eins og hæstv. ráðherra fór yfir að þyrfti að gera og nefndin sagði. Auðvitað þurfa menn að sýna ábyrgð. Menn verða að sýna ábyrgð varðandi slíka hluti. Það á að gera í sölum Alþingis. Ég ætla ekki að þræta um það við hæstv. ráðherra að það þurfi að gera með lagasetningu, enda væri það undarlegt. Við höfum sjálf lagt fram lagafrumvarp í þessu skyni. Ég hélt að hæstv. ráðherra hefði orðið var við það. Það þarf samþykki Alþingis fyrir því að breyta frá þessari stefnu. En það er eins og hæstv. ráðherrar Framsóknarflokksins vilji ekki skilja þetta. Það getur ekki verið að þeir skilji það ekki. Það hlýtur að hafa runnið upp fyrir hæstv. ráðherrum fyrir langalöngu að með því fyrirkomulagi sem núna gildir og þeir kalla atvinnufrelsi er stóriðju á Íslandi gefið algjört frelsi til að vaxa eins lengi og hægt er að fá kílóvatt til að framleiða ál.

Hv. þm. Jóhann Ársælsson leggur mér orð í munn. Það er fjarri því að ég telji að ekki eigi að setja stóriðju neinar hömlur en ég vísaði orðrétt í orðalag í skýrslu sem hv. þm. Jóhann Ársælsson stendur að. Ég er hins vegar á þeirri skoðun, og í góðu lagi að hún komi fram hér, að við eigum að fara okkur óskaplega varlega, bæði varðandi nýtingu auðlindarinnar og eins við uppbyggingu álvera. Mér segir svo hugur að öll þau áform sem uppi eru um stækkun og að reisa ný álver eigi ekki eftir að ganga jafn vel eftir. Ef hugur almennings til uppbyggingar stóriðju er sá sem ég skynja í samfélaginu þá get ég ekki séð að þeir sveitarstjórnarmenn sem hafa verið áfram um þetta eigi eftir að fylgja áformum sínum eftir og ráðast í slíkar stórframkvæmdir. Ég sé ekki að þetta gangi eftir. Það er alveg ljóst að ég vil að þessu séu settar hömlur. Það eru hömlur í þeirri málsmeðferð sem leyfisveiting kalla á, m.a. með umsagnarrétti umhverfisráðuneytis sem eingöngu er byggð á náttúruverndar- og umhverfissjónarmiðum. Það hefur ekki verið farið í bága við það og það er virt. Við lítum þá til þeirra svæða sem ekki eru fullrannsökuð. Ég er á því að við förum okkur óskaplega varlega og ég get tekið undir með fyrrverandi umhverfisráðherra. Orkan á bara eftir að hækka og það sem meira er, við þurfum einhvern tíma að taka ákvörðun um það hvert hagnaðurinn fer.

Hæstv. forseti. Það er ljóst af þessu andsvari að hæstv. umhverfisráðherra vill ekki að stóriðjan vaxi út í hið óendanlega. En hún telur að það eigi ekki að taka í taumana með neinum hætti. Ábyrgðin eigi ekki að vera hér á Alþingi. Hvar í ósköpunum á hún að vera? Hafnfirðingar hafa bara skipulagsvaldið. Þeim er sagt hjá ríkisstjórninni að þetta sé frjálst. Hvers vegna ættu þeir að velta fyrir sér einhverjum loftslagsmálum eða einhverju slíku? Þeir taka auðvitað afstöðu út frá hagsmunum sínum. Stóriðjustefnan er í gildi í augum fólks. Það er ekki hægt að kasta ábyrgð af þessu tagi á sveitarfélögin þegar um er að ræða svo gríðarlega mikilvæga hluti. Það þýðir ekki heldur fyrir hæstv. umhverfisráðherra að biðjast fyrir og vona að það verði ekkert af þessu. Þannig gerast hlutirnir ekki. Menn verða að taka á 

Herra forseti. Stóriðjustefnan er í gildi í hugum fólks segir hv. þm. Jóhann Ársælsson og heldur því fram að það sé stjórnarliðinu á Alþingi að kenna, ríkisstjórninni að kenna.

Nú, hvað auðvitað.

Ég veit ekki annað en að hann hafi gasprað mest um stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar. Hann telur að það megi ekki leggja það á Hafnfirðinga að taka afstöðu af því þeir trúi því að það sé stóriðjustefna. Hver annar á að taka ákvörðun um þetta en íbúar í Hafnarfirði? Ég minni hv. þingmann á, af því að það varð breyting á þessu fyrirkomulagi, að Samfylkingin stóð að þeirri ákvörðun.  Þingmönnum átti að vera alveg fullljóst hvað þeir voru að gera á þeim tíma. Það var verið að færa ákvörðunarvaldið 

Herra forseti. Ég sé að það var ekki vanþörf á að gefa hæstv. umhverfisráðherra litla lexíu um mannasiði í fyrri ræðum mínum í kvöld. Af svari hennar áðan var ekki hægt að ráða annað en það að hún hefði heldur ekki lagt þá á sig að hlusta á þær ræður sem menn voru að flytja hér, m.a. með spurningum til hennar. Hún spurði mig, og reyndar krafðist þess að ég bæði sig afsökunar á því að hafa sagt það. En hún spurði hvers vegna ég segði að hún hefði sýnt þá ókurteisi að svara ekki spurningum sem til hennar var beint. Hv. þm. Mörður Árnason beindi til hennar spurningu um hvort hún teldi ekki rétt að Alþingi tæki til sín þann rétt sem er í þessu frumvarpi, sem er hér til umræðu, er hjá ráðherra og varðar ákvörðun um virkjunarframkvæmdir í flokki a og b. Hæstv. ráðherra þrumdi undir þeirri spurningu, lykilspurningu af hálfu þeirra sem vilja fá málefnalegri umræðu við stjórnarliðið. Hún svaraði því ekki. Það er ókurteisi, herra forseti, og satt að segja rakinn dónaskapur. Hæstv. ráðherra spurði í hverju stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar fælist. Hún felst í því, herra forseti, að tala opinskátt um að minnsta kosti þrjú stóriðjuver: á Húsavík, í Helguvík, stækkun í Straumsvík, plús tvö önnur sem hafa verið rædd fullum fetum. Hæstv. utanríkisráðherra hefur talað fullum fetum um ýmsa aðra möguleika einnig. Það er stóriðjustefna. Það er stóriðjustefna að hika ekki við að ráðast í gríðarlegar framkvæmdir sem leiða til mikillar þenslu, sem leiða til ofurvaxta, til ofurverðbólgu og ryðja burtu sprotafyrirtækjum og hátækni og draga úr þrótti ferðaþjónustunnar. Það er stóriðjustefna. Ég skil það hins vegar vel að hæstv. ráðherra viti ekki hvað í því felst. Stundum finnst mér að hún viti ekki að hún er umhverfisráðherra en ekki iðnaðarráðherra.

Mér finnst málflutningur, herra forseti, hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar ekki standa traustum fótum, að stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar byggi á því hvernig fyrrverandi iðnaðarráðherra talar fyrir álverið hugsanlega í sínu kjördæmi. Er það stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar? Hvernig tala hv. samfylkingarmenn í Hafnarfirði? Hvernig tala samfylkingarmenn á Húsavík? Hvernig tala sveitarstjórnarmenn á Húsavík almennt, og í Hafnarfirði? Einstakir þingmenn geta haft sínar skoðanir á þessu og ég vísa í þessu tilviki á að formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hefur sagt að Hafnfirðingar eigi að fá að kjósa um þetta. Að vísu kiknaði hún í hnjánum nýlega og hélt því fram að kannski ætti hugsanlega að fresta því að taka ákvörðun. Hennar niðurstaða er sú að Hafnfirðingar eigi að fá að velja um þetta. Allir þeir sem hafa áhuga á stóriðju,  Það er gjörsamlega út í hött að reyna að sverja þetta af sér. Það er búið að reyna að telja þjóðinni trú um það ítrekað að ríkisstjórnin reki stóriðjustefnu. 

Frú forseti. Hér talaði hæstv. umhverfisráðherra sem hefur lýst því yfir að hún sé að leggja fram stefnu fyrir hönd ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum og þar er ekki einu sinni drepið á stóriðju, þar er ekki einu sinni tekið tillit til hennar í loftslagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar. Er hægt að hugsa sér nokkurn ráðherra sem er eins gagnsýrð og gegnsnýtuð á stóriðjustefnu og þann ráðherra sem svo talar? Ég held ekki, herra forseti. Hér talaði líka ráðherrann sem hefur sagt að það sé lausn á alþjóðlegum vanda að flytja sem flest stóriðjuver hingað til Íslands til að draga úr mengun annars staðar. Með öðrum orðum, hún vegur ekki einu sinni þá hagsmuni sem felast í íslenskri náttúru af því að hún er að leysa vandann annars staðar.  Ég verð satt að segja að minna hæstv. ráðherra aftur á það að hún er ekki iðnaðarráðherra, hún er umhverfisráðherra og hún á að bera hag náttúrunnar og umhverfisins fyrir brjósti, 

Herra forseti. Það er svo komið í þessari umræðu að ég man varla hvað það var sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi fyrst í stuttu andsvari sínu. Hann dregur mig kannski að landi með það. Hv. þingmaður hélt því fram að ég væri að leggja fram stefnumörkun í loftslagsmálum 

Forseti. Hæstv. umhverfisráðherra hélt hér merkilega smáræðu og sagði að hún væri ekki fylgjandi hömlulausri stóriðjuuppbyggingu á Íslandi. Þetta var merkilegt vegna þess að þetta hefur aldrei heyrst áður frá hæstv. umhverfisráðherra. Hvaða gerðir umhverfisráðherra benda til þess að hún fylgi fram þessari stefnu? Stuðningur hennar við þetta frumvarp bendir ekki til þess að hún fylgi fram þessari stefnu vegna þess að engar hömlur eru settar á vaxandi stóriðju í frumvarpinu sem enn er hér umræðuefni, og úr því að við vorum að tala um loftslagsmál er rétt að taka undir það með ráðherranum að vissulega er það einhver misskilningur hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að ekki sé fjallað um stóriðju í loftslagsstefnunni. Ég er hér með eina opinbera gagnið sem til lestrar og kynningar er, þ.e. frétt á heimasíðu umhverfisráðuneytisins um þetta og þar er svo sannarlega minnst á stóriðju. Það er þannig að við eigum að halda okkur innan Kyoto-bókunarákvæðisins sem oft er kennt við Ísland með formlegum hætti en fari hins vegar svo, með leyfi forseta, stendur í fréttatilkynningunni „að atvinnurekstur losi meira magn koldíoxíðs en það fær úthlutað heimildum fyrir,“ - atvinnureksturinn með einhverjum hætti - „þarf fyrirtækið sjálft að afla sér viðbótarheimilda með fjármögnun skógræktar- eða landgræðsluverkefna“ - sem eru ekki miklar heimildir - „eða öflun viðurkenndra heimilda erlendis frá. Frumvarpið kemur því ekki í veg fyrir losun frá stóriðju umfram heimildir Íslands,“ stendur hér. Svo er því bætt við að ríkisstjórnin þurfi að vísu ekki að borga þennan kostnað þannig að eina verkfærið sem hæstv. umhverfisráðherra hafði sem var það að geta búið til reglur og flutt þær á þingið sem gæti stöðvað stóriðjuna samkvæmt íslenska ákvæðinu eru ekki notaðar, heldur sagt: Komið þið, börnin mín, og í fangið á mér því að hér getið þið spúð eldi og eimyrju eins og 

Herra forseti. Ég neyðist til og ætla að gera það af fyllstu kurteisi að leiðrétta að það plagg sem hv. þm. Mörður Árnason var að vísa í er ekki stefnumörkun stjórnvalda í loftslagsmálum heldur er þetta fréttatilkynning um meginefni frumvarps um losun gróðurhúsalofttegunda frá stóriðju. 
             Þá vil ég segja að þetta frumvarp eins og segir í fréttatilkynningunni fjallar eingöngu um takmörkun á losun frá stóriðju en ekki eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson hélt fram, að það taki ekkert til stóriðju. Það fjallar ekki um neitt annað. Þarna er kveðið á um reglur sem eiga að takmarka það og tryggja að við stöndum við þjóðréttarlegar skuldbindingar okkar, reglurnar sem byggja á áætlun sem á að vinna í samráði við þessi fyrirtæki sem hafa áform um að reisa álver. Það á að gera áætlun á árinu 2008, það á að úthluta árlega ákveðnum heimildum og það kemur á daginn þegar farið er að vinna áætlunina hvort áform þessara fyrirtækja rúmist innan þeirra losunarheimilda sem við eigum. Ef við förum fram yfir þetta er það á kostnað heimilda eftir 2012, en ég tel það vera mjög takmarkandi að það er bara þetta árabil 2008–2012. Það er alger óvissa um hvað tekur við. Það er eðlilegt að þeim sem hafa áform um að reisa álver með tilheyrandi losun gróðurhúsalofttegunda væri það ljóst, ekki síðar en núna, út frá hverju þeir geta gengið með fyrirætlunum um rekstur og hvar óvissan byrjar sem er 2012. Ég held að þetta sé verulega takmarkandi fyrir hvers konar áform um að reisa og reka álver á Íslandi til viðbótar þeim álverum sem þegar eru 

Forseti. Með fullri kurteisi á þessi umræða kannski ekki heima í þessu stutta andsvari og ég vil segja það eitt um hana að ef fyrirtæki kaupa sér kvóta erlendis frá hljóta þau að setja hann í hinn almenna kvóta Íslendinga sem minnkar þá væntanlega umsvif Íslendinga til að nýta sér þessa kvóta. Þessir kvótar eru engan veginn óháðir því sem gerist í lok ársins 2012. Það sem er hins vegar aðalmálið hérna er að hæstv. umhverfisráðherra ætlar sér að byggja upp stóriðju sem fer fram úr íslenska ákvæðinu í tengslum við Kyoto-bókunina. Hún notfærir sér þess vegna ekki eitt af mjög fáum tækjum sem við höfum til að hafa einhverjar hömlur á stóriðjuuppbyggingunni þau 4–10 ár sem hér um ræðir.

Herra forseti. Við eigum þess kost, vonandi fljótlega, að ræða frumvarp um takmörkun á losunarheimildum gróðurhúsalofttegunda og hafa til þess meiri tíma og svigrúm og ég fagna því, 

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um meginreglur umhverfisréttar sem er 566. mál á þskj. 842. Frumvarpinu er ætlað að auðvelda framkvæmd sjálfbærrar þróunar, sjálfbærrar nýtingar umhverfis og jafnframt að stuðla að samþættingu sjónarmiða um umhverfisvernd við önnur sjónarmið. Liður í því er að leggja til að nokkrar af helstu meginreglum umhverfisréttarins verði lögfestar. Reglurnar sem um ræðir eru reglurnar um samþættingu, fyrirbyggjandi aðgerðir, um lausn við upptöku, varúðarreglan og loks greiðslureglan. Tvívegis áður hafa verið lögð fyrir Alþingi frumvörp sem fjalla um meginreglur umhverfisréttar, á 117. löggjafarþingi 1993–1994 en þá var lagt fram frumvarp til laga um lögfestingu nokkurra meginreglna umhverfisréttar o.fl. og á 122. löggjafarþingi 1997–1998 var lagt fram frumvarp til laga um meginreglur umhverfisréttar. Hvorugt þeirra frumvarpa varð lögum en frumvarpið sem ég mæli fyrir hefur að geyma flestar af meginreglunum sem voru í fyrri frumvörpum en það er þó með víðtækara gildissviði og skírskotun fyrst og fremst vegna meginreglunnar um samþættingu. Markmið frumvarpsins sem ég ætla að gera nánari grein fyrir er að stuðla að sjálfbærri þróun og sjálfbærri nýtingu umhverfis, auðvelda samþættingu umhverfissjónarmiða við önnur sjónarmið og draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum ákvarðana sem varða umhverfið. Að öllu þessu er stefnt með hag núlifandi og komandi kynslóða að leiðarljósi. Til að vinna að þessu markmiði skal útfæra meginreglurnar nánar við setningu og framkvæmd laga og reglna sem áhrif hafa á umhverfið og beita þeim þegar undirbúnar og teknar eru ákvarðanir sem áhrif hafa á umhverfi. Í þessu felst í fyrsta lagi að útfæra skal einstakar meginreglur í viðkomandi lögum og reglugerðum eins og við á hverju sinni og gera grein fyrir réttindum og skyldum einstaklinga og lögaðila svo og hlutverki stjórnvalda með tilliti til viðkomandi meginreglu. Jafnframt þurfa slíkar efnisreglur að innihalda viðmið svo ákvarðanir sem byggjast á þeim stuðli raunverulega að markmiði laganna. Þannig þurfa stjórnvöld á hverjum tíma að vera meðvituð um efni og tilgang þessara meginreglna þegar unnið er að undirbúningi lagafrumvarpa og reglugerða og láta þær endurspeglast í reglunum þannig að þær kveði skýrt á um skyldur og réttindi sem þær taka til og hafi því tilætluð áhrif. Í öðru lagi ber að beita fyrrgreindum meginreglum þegar undirbúnar eru og teknar ákvarðanir sem hafa áhrif á umhverfi. Það fer eftir efni viðkomandi meginreglna hvort mögulegt er að beita þeim þegar teknar eru ákvarðanir sem hafa áhrif á umhverfi, þ.e. án þess að styðjast við tiltekið laga- eða reglugerðarákvæði þar sem viðkomandi meginregla hefur verið útfærð. Hins vegar er alltaf mögulegt að styðjast við einstakar meginreglur þegar ákvæði laga og reglugerða eru skýrð. Þá vil ég gera grein fyrir efni þeirra meginreglna sem frumvarpið mælir fyrir. Reglan um samþættingu mælir fyrir um að samþætta skuli sjónarmið um umhverfisvernd við önnur sjónarmið þegar undirbúnar og teknar eru ákvarðanir sem áhrif hafa á umhverfið. Reglan um samþættingu umhverfissjónarmiða við önnur sjónarmið er af mörgum talin kjarni sjálfbærrar þróunar og má það til sanns vegar færa. Meginreglan er ítrekuð og útfærð í mörgum nýlegum alþjóðlegum samningum sem varða umhverfisvernd. Sem dæmi má nefna að samkvæmt rammasamningi Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar ber samningsaðilum að samþætta aðgerðir sem miða að loftslagsvernd við aðra opinbera stefnumörkun og áætlanagerð. Dæmi um útfærslu meginreglunnar um samþættingu er t.d. lög nr. 105/2006, um umhverfismat áætlana, en markmið þeirra er að stuðla að því að tekið sé tillit til umhverfissjónarmiða við áætlanagerð. Þetta er gert á þann hátt að metin eru umhverfisáhrif tiltekinna áætlana sem líklegt er að hafi í för með sér veruleg umhverfisáhrif. Í reglunni um fyrirbyggjandi aðgerðir felst að þegar teknar eru ákvarðanir sem áhrif hafa á umhverfið skal eins og mögulegt er draga úr, minnka eða koma í veg fyrir áhrifin og að umhverfi skerðist að magni eða gæðum. Markmiðið sem býr í meginreglunni er að fyrirbyggja eða koma í veg fyrir að umhverfið verði fyrir varanlegri skerðingu sem ómögulegt eða óraunhæft er að bæta úr síðar. Að baki liggur vitneskja um óæskileg umhverfisáhrif verði ekki gripið til ákveðinna fyrirbyggjandi aðgerða og að þörf sé á ákveðnum verndaraðgerðum jafnvel þótt þær hafi í för með sér einhverjar takmarkanir á eignarráðum eða athafnafrelsi einstaklinga og lögaðila. Og það má segja í stórum dráttum, herra forseti, að íslenskur umhverfisréttur byggist á meginreglunni um að gripið skuli til fyrirbyggjandi aðgerða í því skyni að koma í veg fyrir að umhverfið verði fyrir tjóni eða skerðingu og í því tilviki vil ég benda sérstaklega á lög nr. 44/1999, um náttúruvernd, og lög nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, í þessu sambandi. Reglan um lausn við upptöku segir að umhverfisvandamál skuli eins og kostur er leysa þar sem þau eiga upptök sín og forðast beri að færa þau til í umhverfinu. Meginreglan endurspeglast m.a. í kröfum sem settar eru um magn ýmissa mengandi efna sem heimilt er að sleppa í viðtaka og að nota skuli mengunarvarnabúnað í því skyni að takmarka mengun umhverfisins þar sem mengunin verður til eða á upptök sín. Varúðarreglan felur í sér að þegar hætta er á alvarlegum eða óafturkræfum áhrifum á umhverfi og náttúruauðlindir skal skorti á vísindalegri fullvissu ekki beitt sem rökum til að fresta kostnaðarhagkvæmum aðgerðum sem geta komið í veg fyrir eða dregið úr áhrifum. Dæmið um varúðarregluna í íslenskri löggjöf er að finna í 28. gr. laga nr. 93/1995, um matvæli, þar sem segir m.a. að þegar hætta er talin á að matvæli geti valdið alvarlegu heilsutjóni sé ráðherra heimilt að fyrirskipa nauðsynlegar varúðar- og varnaraðgerðir. Má segja að lög um erfðabreyttar lífverur, nr. 18/1996, byggi á þessari sömu varúðarreglu. Að lokum er það greiðslureglan sem mælir fyrir um að í því skyni að tekið sé tillit til umhverfiskostnaðar skuli beita hagrænum stjórntækjum í samræmi við meginregluna um að sá sem mengar beri að jafnaði þann kostnað sem hlýst af því að koma í veg fyrir eða draga úr áhrifum vegna mengunar. Að baki reglunni býr það sjónarmið að gera mengunarvald ábyrgari og meðvitaðri um ábyrgð sína sem er öðrum þræði samfélagsleg. Samtímis hvetur þessi nálgun mengunarvald til þess að þróa betri tækni og framleiðsluaðferðir og jafnar loks samkeppnisstöðu fyrirtækja sérstaklega á alþjóðlegum markaði. Í íslenskum rétti er að finna margs konar ákvæði þar sem þeim sem mengar eða ber ábyrgð á mengun er gert að standa straum af kostnaði vegna mengunarvarna og ég ætla að láta duga, herra forseti, að nefna hérna eitt dæmi sem er raunhæft á þessum tíma og þessu ári. Það er 16. gr. laga nr. 32/2004, um varnir gegn mengun hafs og stranda, þar sem mengunarvaldur ber hlutlæga ábyrgð á bráðamengun og skal taka ábyrgðartryggingu eða leggja fram aðra fullnægjandi tryggingu til að standa straum af kostnaði vegna bráðamengunartjóns. Ávinningur þess að lögfesta meginreglur umhverfisréttarins er margþættur. Í fyrsta lagi verða í einum lagabálki nokkrar af mikilvægustu reglum umhverfisréttarins. Þetta auðveldar undirbúning og töku allra ákvarðana sem áhrif hafa á umhverfi, þar með talið undirbúning nýrra löggjafa, reglugerða og ákvarðanatöku í einstökum tilvikum. Í öðru lagi er leitast við að skýra meginreglurnar og gera grein fyrir helstu röksemdum sem að baki þeim búa. Jafnframt er í frumvarpinu gerð grein fyrir hvernig meginreglurnar hafa verið útfærðar og þeim beitt m.a. af dómstólum. Í þriðja lagi verður auðveldara að vinna að sjálfbærri þróun og sjálfbærri nýtingu umhverfis og einstakra þátta þess þar sem nokkrar af meginreglunum hafa beinlínis verið þróaðar með þessi markmið í huga. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarps um meginreglur umhverfisréttarins og ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að lögfesta eigi í landinu þessar reglur og ætla ekki að fara í umræðu um þær sérstaklega en mig langar til að kynnast aðeins sjónarmiðum hæstv. umhverfisráðherra hvað varðar þessar meginreglur. Í fyrsta lagi langar mig að spyrja vegna 4. gr. þeirra en þar stendur: „Umhverfisvandamál skal eins og kostur er leysa þar sem þau eiga upptök sín.“ Hefur hæstv. ráðherra skoðun á því hve mikið megi flytja af losunarheimildum til Íslands svo það fari ekki að brjóta í bága við þessa reglu, þ.e. að umhverfisvandamál skuli eins og kostur er leysa þar sem þau eiga upptök sín? Svo langar mig til að spyrja í sambandi við varúðarregluna nr. 5: „Þegar hætta er á alvarlegum eða óafturkræfum áhrifum á umhverfi og náttúruauðlindir skal skorti á vísindalegri fullvissu ekki beitt sem rökum til að fresta kostnaðarhagkvæmum aðgerðum sem geta komið í veg fyrir áhrifin eða dregið úr þeim.“ Telur hæstv. ráðherra að þessar tvær reglur sem ég hef vitnað hérna til gangi saman með hinum mikla innflutningi á losunarheimildum? Í þriðja lagi: „Í því skyni að tekið sé tillit til umhverfiskostnaðar skal beita hagrænum stjórntækjum í samræmi við meginregluna um að sá sem mengar beri að jafnaði þann kostnað sem hlýst af því að koma í veg fyrir eða draga úr áhrifum vegna mengunar.“ Finnst hæstv. ráðherra að fríar losunarheimildir sem iðjuverin hafa fengið í áliðnaði á Íslandi gangi upp við þessa reglu og hafi gert?

Herra forseti. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir, en hv. þm. Jóhann Ársælsson byrjaði á því að spyrja um regluna um lausn við upptöku þar sem efnislega segir að umhverfisvandamál skuli þar sem kostur er leysa þar sem þau eiga upptök sín og forðast beri að færa þau til. Ég gerði grein fyrir því í ræðu minni að þessi meginregla endurspeglast m.a. í kröfum sem eru gerðar um magn á ýmsum mengandi efnum sem heimilt er að sleppa og að nota skuli mengunarvarnabúnað í því skyni að takmarka mengun umhverfisins. Ég nefndi engin dæmi um reglur í íslenskri löggjöf en ég tel að eitt skýrasta dæmið um þessa reglu í framkvæmd sé að finna í þeim starfsleyfum sem álverin og járnblendiverksmiðjan á Grundartanga starfa eftir. Þar er byggt á þessu og við höfum náð stórkostlegum árangri með þeim ströngu kröfum sem við erum að gera til álveranna um tæknibúnað og það er nákvæmlega þessi hugsun, að umhverfismál eigi ekki að færast. Að öðru leyti vil ég segja að þegar ég velti þessari reglu fyrir mér þá er mér hugsað til þeirra þjóða og þeirra ríkja sem eru ekki jafnrík og við af endurnýjanlegum orkugjöfum og þurfa m.a. að afla sér orku með kjarnorkunni. Sú framleiðsluleið er ört vaxandi í heiminum og það eru fleiri og fleiri ríki sem hafa áform um að framleiða raforku með kjarnorku. Það sem er hættulegast í því er þegar menn fara ekki þá leið eins og við þekkjum að grafa kjarnorkuúrganginn djúpt í jörðu til einhverra næstu þúsund ára heldur flytja hann í endurvinnslustöð. Ég tel að sú framkvæmd hjá kjarnorkuverum varðandi úrganginn sé m.a. í ósamræmi við umrædda reglu sem er gegnumgangandi í gegnum Evrópuréttinn og á eins og aðrar í þessum reglum upptök sín í alþjóðlegum samningum sem við og aðrar þjóðir erum aðilar að.

Hæstv. forseti. Ber þá að líta þannig á að ef búnaðurinn er nógu góður, miðað við það sem gerist í heiminum, þá sé hægt að flytja á einhvern stað í heiminum sem gæti t.d. verið Ísland, framleiðslu sem mengar mikið, alveg endalaust, ef búnaðurinn sem til þess er í lagi og uppfylltar eru reglur landsins sem slíks? Hefur hæstv. ráðherra enga skoðun á því að þessi regla eigi að hafa neina virkni hvað varðar heildarniðurstöðu af þeirri losun sem um er að ræða, að það séu engar hömlur á því? Síðan er það greiðslureglan sem ég spurði um áðan og hæstv. ráðherra svaraði ekki. Telur hæstv. ráðherra að það sé í samræmi við greiðsluregluna að úthluta loftslagsútblæstri frítt til álveranna í landinu eins og gert hefur verið með íslenska ákvæðinu og allri losun fram að þessu eða telur hæstv. ráðherra að það þurfi að gera einhverjar breytingar á þeirri stefnu?

Ég er, herra forseti, að reyna að skilja til fulls spurningu frá hv. þingmanni. Annars vegar ræðir hv. þingmaður um regluna um lausn við upptöku og tengir það heimildum til losunar gróðurhúsalofttegunda, hvort hún komi í veg fyrir …  Síðan varðandi greiðsluregluna, að menn eigi að greiða fyrir, þá er það alveg ljóst að samkvæmt þessu frumvarpi um losun gróðurhúsalofttegundanna þá er gert ráð fyrir því að fari menn umfram þær heimildir sem Ísland hefur þá þurfi þeir að borga annaðhvort með kaupum á almennum losunarheimildum eða með því að fjárfesta í skógrækt og landgræðslu. En það segir sig líka sjálft að víða í heiminum er þetta orðinn markaður þar sem menn þurfa að borga fyrir losun.