Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 13, hefur gengið gegnum hv. Ed. og verið samþykkt þar óbreytt. Það fjallar um það að framlengja viðauka á nokkrum tekjuliðum ríkisins og er óbreytt frá því, sem verið hefur undanfarin ár, að framlengja viðauka við þessi gjöld, sem eru vitagjald, stimpilgjald og gjald skv. 9. kafla laga um eftirlit með skipum og sömuleiðis gjald af innlendum tollvörutegundum. Fjhn. hefur haft þetta mál til athugunar og orðið á einu máli um að mæla með því, að það verði samþ. eins og það liggur fyrir. Ég vil því fyrir n. hönd mæla hið bezta með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þetta mál er komið frá Ed. og er ekki annað en staðfesting á þeirri löggjöf, sem nú gildir í þessu efni og hefur verið framlengd hér á fyrri þingum. Fjhn. mælir með samþykkt þess, nema hvað tveir þm. hafa fyrirvara um andstöðu gegn B-lið 1. gr., eins og fram kemur í nál. á þskj. 191, en þeir eru báðir andvígir því ákvæði, sem þar er um álag á verðtollinn, en það er minni hluti nefndarinnar, hv. 9. landsk. og 1. landsk. Að öðru leyti leggur n. til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Frv., sem hér liggur fyrir, er stjórnarfrv. og er um framlengingu á gildi 3. kafla laga nr. 100 frá 1948, en í þeim kafla eru ákvæðin um söluskatt, og er lagt til með þessu frv., að þau ákvæði verði framlengd fyrir árið 1956. Fjhn. hefur haft þetta frv. til athugunar og sannfært sig um, að frv. er nákvæmlega samhljóða þeim lögum, sem nú gilda og sett voru fyrir ári, en gildi þeirra takmarkað við eitt ár, og falla þau úr gildi nú um næstu áramót. Það mun öllum ljóst, að það er þörf fyrir þessar tekjur í ríkissjóð á næsta ári ekki síður en áður, þó að n. hafi að vísu ekki orðið sammála um að mæla með frv. Það liggur fyrir nál. hér frá meiri hl. á þskj. 192, og leggur meiri hl. n. til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Þetta er mál, sem hv. þdm. er vel kunnugt, því að frv. um sama efni hafa verið lögð fyrir að undanförnu, þegar leið að árslokum, til þess að fá þessar framlengingar fyrir eitt ár í senn.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er um framlengingu á söluskattinum, og er það margrætt hér í deildinni, eins og hv. frsm. meiri hl. fjhn. tók hér fram, og skal ég því ekki fjölyrða um það. Það er samt vert að rifja það upp, að þegar þessi lög voru sett árið 1948, var það gert í því skyni að greiða útflutningsuppbætur á sjávarafurðir til þess að komast hjá gengisfellingu. Síðan gerðist það, að gengið var samt sem áður fellt, og þar að auki var komið á sérstöku fyrirkomulagi um sölu gjaldeyris að verulegum hluta þess, sem fæst fyrir sjávarafurðir, þ. e. a. s. bátagjaldeyriskerfinu, og hefði þá ástæðan fyrir söluskattinum átt að vera fallin niður, enda hefur það verið svo nú um mörg undanfarin ár, að umframtekjur ríkissjóðs hafa numið nokkuð svipaðri upphæð og þeirri, sem söluskatturinn hefur gefið. Nú má það vel rétt vera, að ríkið hafi fulla þörf fyrir þær tekjur, sem söluskatturinn gefur, en við, minni hl. fjhn. þessarar deildar, lítum svo á, að það væri réttlátara að taka þann skatt, sem ríkið kynni að þurfa til þess að ná saman endum á sínum fjárreiðum, með öðrum hætti en hér er gert, enda viðurkennt, að þessi skattur kemur mjög hart niður á láglaunamenn, hann er alger neyzluskattur, sem leggst með nokkuð svipuðum þunga á allar vörur og verkar þannig á heimilin, að sá, sem á flest börnin, hefur fyrir flestum að sjá í sinni framfærslu, verður að gjalda mest af þessum skatti, vegna þess að hann kemst ekki hjá því, að hans þarfir eru meiri en þeirra, sem fyrir litlum heimilum hafa að sjá. Nú er það hins vegar sýnt, að meiri hl. fjhn. leggur til, að skatturinn verði framlengdur, og má þá gera ráð fyrir því, að svo verði, þótt við í minni hl. n. leggjum til, að frv. verði fellt. Við leggjum því fram nokkrar brtt. við frv. og áskiljum okkur auk þess rétt til þess að fylgja öðrum brtt., sem fram eru komnar eða fram kunna að koma um þetta mál. Brtt. okkar liggja að vísu ekki fyrir þd. frekar en nál., en það mun vera rétt ókomið, er sem sagt í prentun. Till. okkar til breytinga á lögunum eru um það, að ríkissjóður skuli fá til ráðstöfunar þrjá fjórðunga af þessum skatti, en ¼ hluti hans skuli renna til jöfnunarsjóðs og ganga þaðan til sveitarfélaga landsins,enda eru þau mjög aðþrengd um tekjustofna. Ef svo skyldi fara, að nál. okkar, sem við hv. 1. landsk. stöndum að, yrði ekki komið áður en þessari umr. lýkur né okkar brtt., sem þar eru prentaðar, vil ég biðja hæstv. forseta um að taka hér við okkar brtt. og afgreiða þær þá sem skriflegar brtt.

Forseti (SB): Mér hafa borizt skriflegar brtt. frá hv. minni hl. fjhn. Þar sem þær hafa ekki verið lesnar, verð ég að lesa þær, áður en afbrigða verður leitað. Brtt. eru um það, að á eftir 3. gr. komi fjórar nýjar greinar, svo hljóðandi: [Sjá þskj. 195].



Herra forseti. Ég hef hér ásamt hv. 8. þm. Reykv. (GilsG) borið fram allmargar og ýtarlegar brtt. við þetta frv. Þessar brtt., sem við berum nú fram við þetta mál, bárum við fram í frumvarpsformi í fyrra. Þær voru þá ýtarlega ræddar og skýrðar, og tel ég því ástæðulaust að fara um þær mjög mörgum orðum. Efnislega eru þessar till. á þá leið, að felldur verði niður hluti af söluskattinum; söluskattur, sem nú er innheimtur af vörum í smásölu, verði felldur niður, og söluskattur, sem innheimtur er af þjónustu og innlendum iðnaðarvörum, verði felldur niður, og einnig verði felldur niður söluskattur af ýmsum nauðsynjum til framleiðsluatvinnuveganna, þ. e. a. s. til sjávarútvegs og landbúnaðar. Hinn meginkafli frv. fjallar svo um það, að eftir að þessar ráðstafanir hafi verið gerðar, verði tekið upp verðlagseftirlit og verðlagsákvarðanir og Alþýðusambandi Íslands falið þetta verðlagseftirlit og þessar verðlagsákvarðanir, þ. e. a. s., að í n., sem hefði með þau mál að gera, yrðu kosnir þrír menn, tveir samkvæmt tilnefningu Alþýðusambandsstjórnar, en einn skipaður af ráðherra. Þegar við bárum þetta mál fram í frumvarpsformi á þinginu í fyrra, stóð svo á í íslenzku efnahagslífi, að þar voru að gerast stórir hlutir. Alþýðustéttirnar gátu ekki unað lengur því hlutskipti, sem þeim var búið. Það hafði verið gengið svo á rétt þeirra með alls konar verðlagshækkunum á flestöllum vörum, sem fáanlegar voru í landinu, og það hafði enn fremur verið gengið svo hart að þeim með álögum af hálfu hins opinbera, bæði ríkis og bæjarfélaga, að sýnilegt var og viðurkennt af öllum, bæði málsvörum alþýðustéttanna og eins andstæðingum alþýðustéttanna, þ. e. a. s. núverandi stjórnarflokkum, að þess væri full þörf, að alþýðustéttirnar fengju sinn hlut eitthvað réttan. Við þjóðvarnarmenn lýstum þá yfir þeirri skoðun sem stefnu okkar í málinu, að þá og því aðeins mætti takast að bæta kjör alþýðunnar, þegar með völd í landinu færi stjórn, sem væri alþýðustéttunum andvíg og andstæð og hefði vald til þess að eyðileggja allar kjarabætur, sem alþýðan gæti náð eftir venjulegum leiðum, að farið væri inn á þá braut að lækka verðlag og lækka skatta til ríkisins. Við bentum einnig á, að ef þessi leið yrði ekki farin, þá mundi efnahagslíf okkar lenda í algeru öngþveiti, því að milliliðir og aðrar okurstéttir í þjóðfélaginu mundu nota hvað lítilfjörlega hækkun sem verkalýðurinn fengi á kaupi sínu í krónutölu til stórfelldra hækkana á alls konar álagningu og þjónustu, sem þessar stéttir reka. Þetta sjónarmið var raunverulega viðurkennt að væri rétt, þó að engir fengjust til þess að breyta í samræmi við það. Það virtist á þeim tíma, að það væru ekki aðrir aðilar í þjóðfélaginu en Þjóðvfl. einn, sem vildi draga raunhæfar og rökréttar ályktanir af þessum niðurstöðum. Og þess vegna var sú ólánsstefna farin að hækka kaup verkafólks að krónutölu, sem milliliðirnir og braskararnir hafa tekið aftur af því margfalt með hækkunum á vörum, sem eru ekki í samræmi við þá 10% hækkun, sem verkamenn fengu á kaup sitt. Einnig þetta er viðurkennt. Og það er nú viðurkennt af öllum, að þessi þenslustefna hafi þegar beðið skipbrot, að það sé ekki lengur fært að halda áfram sömu fjármálastefnu og núverandi stjórnarflokkar hafa haldið fram, síðan þeir tóku við völdum í þessu þjóðfélagi; ef efnahagslíf þjóðarinnar eigi ekki að reka í algert strand, verði nú að skipta algerlega um stefnu og taka upp aðra stefnu. Enn þá hefur henni ekki verið lýst, en ljóst er, að hún verður í öllum meginatriðum að vera algerlega frábrugðin þeirri stefnu, sem Sjálfstfl. og Framsfl. hafa haft í þessu máli. M. ö. o.: Stjórnarflokkarnir eru sjálfir orðnir sammála um, að það, sem Tíminn hefur gefið nafnið fjármálastjórn Eysteins Jónssonar og lofsungið á undanförnum árum, sé hrein vitleysa og sé að leiða þjóðina í glötun. Þetta er það, sem raunverulega er viðurkennt af öllum landsmönnum í dag, einnig framsóknarmönnum. Nú skal ég viðurkenna það, að þær till., sem við þjóðvarnarmenn bárum fram á sínum tíma í fyrravor, þ. e. a. s. mánuði fyrir verkföll, mundu að sjálfsögðu ekki hafa jafnmikil áhrif í svip, ef þær væru framkvæmdar nú. Það hefur verið unnið það tjón í þessu þjóðfélagi, að þær mundu ekki bera sama árangur í dag, ekki í svip. Hins vegar skal ekkert fullyrt um, og það getur að sjálfsögðu enginn fullyrt um það, hvort þær, er til lengdar léti, hefðu ekki sömu áhrif í för með sér. Nú veit ég það, að hæstv. fjmrh. og menn, sem hugsa eitthvað svipað og jafnsnjallt í fjármálum og hann, munu koma og segja, að það séu einkennilegar till. af hálfu þjóðvarnarmanna nú, þegar sýnilegt sé, að útgjöld ríkisins aukist mjög mikið, að bera þá fram till. um að lækka tekjustofna ríkisins, þetta mundi þýða stórkostlegan greiðsluhalla hjá ríkissjóði, eða þá að finna yrði annan skattstofn, sem væri ekki neitt betri. Þetta er að vísu ákaflega mikil speki og stór sannleikur, enda ekki við öðru að búast úr fjármálahorni ríkisstj. Vissulega lækka tekjur ríkissjóðs, ef skattur er lækkaður; það ætti hér um bil hvert mannsbarn að geta sagt sér sjálft. Hitt er svo allt annað mál, hvort greiðsluhalli á fjárlögum þyrfti að vera eða yrði jafnmikill og skattlækkunin gæfi til kynna í upphafi. Þess skyldu menn minnast, að þegar söluskattur eða hluti af söluskatti yrði afnuminn, þá yrði óhjákvæmilega að taka upp verðlagseftirlit, annars væri engin trygging fyrir því, að vörurnar lækkuðu um það, sem söluskattslækkuninni næmi. En ef á annað borð væri tekið upp verðlagseftirlit, þá mundi fleira vera lækkað í þessu þjóðfélagi en söluskatturinn. Afleiðingin af þessum lækkunum yrði sú, að vísitala lækkaði, en afleiðingin af vísitölulækkun yrði aftur lækkun á flestöllum útgjaldaliðum ríkissjóðs, svo að ríkisútgjöldin mundu þá líka lækka. Það er ekki á mínu færi né nokkurs manns hér inni að reikna það út, hvort þyngra yrði í fjárlögunum, lækkunin á söluskattinum eða lækkunin á gjöldum ríkissjóðs. En það yrðu ekki aðeins útgjöld ríkissjóðs, sem lækkuðu. Allur framleiðslukostnaður í landinu mundi líka lækka við þessar aðgerðir. Þar með mundu lækka útgjöld, sem ríkissjóður hefur af því, við hve erfið kjör atvinnuvegirnir búa nú í dag. Þetta mundi líka spara ríkissjóði útgjöld. Og að öllu samanlögðu vil ég ekki taka ábyrgð á því að halda neinu fram um það, hvort þetta yrði meira eða minna en lækkun sú á söluskattinum, sem hér er farið fram á. En nú er viðurkennt af öllum, að einmitt þessa lækkunarstefnu verður að fara, ef takast á að bjarga íslenzku efnahagslífi. Og þessi lækkunarstefna verður að sjálfsögðu aldrei framkvæmd, svo að ég noti nú hálfgerða framsóknarheimspeki, nema byrja einhvern tíma á því að lækka einhvern hlut. Og hvar skyldi eiga að byrja, ef ekki hjá því opinbera? Ég vil mælast til þess, ef hæstv. fjmrh. eða einhverjir af hv. þm. stjórnarflokkanna fara að fetta fingur út í þessar tillögur okkar, að þeir geri grein fyrir því og rökstyðji það, hvar á að byrja að lækka í þessu þjóðfélagi, ef ekki hjá því opinbera, og ég vil enn fremur mælast til þess, að þeir geri grein fyrir því, hvenær þeir hafa hugsað sér að snúa við á þeirri óheillabraut, sem þeir hafa sjálfir búið til í íslenzkum fjármálum á undanförnum árum. Þetta eru spurningar, sem ég og aðrir alþm. og þjóðin öll á heimtingu á að fá svarað. Ég býst enn fremur við því, að sú framsóknarspeki gæti skotið upp kollinum í þessum umræðum, að við þm. Þjóðvfl. hefðum borið fram till. við umr. fjárlaga um það að hækka tekjuáætlun vegna söluskatts. Þetta er rétt. Þetta höfum við gert, vegna þess að við höfum svo litla trú á skynsemi af hálfu stjórnarflokkanna eða velvild eða stjórnvizku, að við væntum þess naumast, að brtt. okkar til lækkunar á söluskattinum verði samþykktar. En ef þær verða ekki samþykktar, þá viljum við að sjálfsögðu, að söluskatturinn sé áætlaður rétt í fjárlögunum, og það er eina ástæðan til þess, að við berum fram till. um að hækka áætlun á söluskattinum í fjárlögum. Við viljum ekki og munum aldrei greiða atkvæði hér með till., sem við vitum að eru rangar. Við höfum ekki gert það hingað til og munum ekki gera það hér eftir. Það hefur komið fram á þessu þingi lofsverður áhugi hjá tveimur flokkum um að taka upp verðlagseftirlit og verðlagsákvarðanir. Ég fagna þessum áhuga. Þessi áhugi hefur komið fram hjá Sósfl. og Alþfl. Ég minnist þess, að áhuginn hjá þessum flokkum í þessu efni var harla lítill, þegar hann skipti hvað mestu máli, þ. e. a. s. á þinginu í fyrra fyrir verkföllin. Þá bárum við þjóðvarnarmenn fram frv. um að taka upp verðlagseftirlit og afhenda Alþýðusambandi Íslands yfirráð yfir því verðlagseftirliti. Þessu frv. var vísað til n., þar sem bæði Sósfl. og Alþfl. áttu fulltrúa, og hvorugur þessara fulltrúa skilaði áliti um frv., enda þótt þeir hefðu ótal tækifæri til þess. Slíkur var áhugi þeirra þá. Og þegar Alþfl. burðast nú við að láta líta svo út sem hann hafi einhvern áhuga á þessu máli nú á þessu þingi, þá er það í því formi að afhenda einhverjum allt öðrum mönnum og allt öðrum aðilum eftirlit með verðlagseftirliti í landinu heldur en verkalýðsstéttunum. Alþfl. ber fram frv. um það að afhenda milliliðunum sjálfum yfirráð yfir verðlagsákvörðunum. Samkv. þeirra till. á Samband íslenzkra samvinnufélaga og samtök kaupmanna að hafa tvo menn í verðlagseftirlitsnefndinni, íhaldssöm ríkisstjórn að skipa þann þriðja og þar með meiri hlutann. Væntanlega ætlast þeir svo til þess, að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja skipi íhaldsmann í n. sem fjórða manninn, og síðan á Alþýðusambandið af náð að fá einn, sennilega eins konar áheyrnarfulltrúa, sem þó má klína á skömminni af starfi slíkrar nefndar. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, ræddum við þjóðvarnarmenn þetta mál mjög ýtarlega á þinginu í fyrra, bæði í framsögu um málið og eins við eldhúsdagsumræður hér á þingi. Þess vegna veit ég, að þingmönnum er málið ljóst, og af þeim sökum tel ég ekki ástæðu til að fjölyrða neitt frekar um þessar till., nema tilefni gefist til. Ég sé, að hv. fjhn. hefur ekki haft áhuga á því að taka þessar till. upp að neinu leyti. Fulltrúar Alþfl. og kommúnista í þeirri n., sem eru þeir sömu og í fyrra, hafa enn ekki neinn áhuga á þessu. Þeim er það ekkert kappsmál, að alþýðusamtökin fái yfirráð yfir verðlagsmyndun og verðlagsákvörðunum í þjóðfélaginu, og ég hef því litla von um, eins og ég hef áður tekið fram, að tillögurnar nái fram að ganga að þessu sinni. En það er spá mín, að svo mikil sé gæfa íslenzkrar þjóðar, að þetta mál nái fram að ganga þrátt fyrir andstöðu þeirra, sem nú sitja á Alþingi Íslendinga, þó að síðar verði.



Herra forseti. Það lagði í eyru mér inn í hliðarherbergi, að hv. 8. landsk. þm. lét út úr sér nokkur fúkyrði í garð Alþfl. í sambandi við afstöðu hans til verðlagseftirlits, eitthvað í þá átt, að nú væri Alþýðuflokkurinn að -  Þessi ummæli hv. 8. landsk. benda til svo fullkominnar fáfræði um það, sem gerzt hefur á Alþ. undanfarin ár, að mig rekur í raun og veru í rogastanz að heyra þetta. Jafnvel þó að þetta sé fyrsta kjörtímabilið, sem hv. þm. situr á þingi, ættu hér ekki að vera menn, sem eru svo fullkomlega fáfróðir um það, sem gerzt hefur á þingum, sem þeir hafa ekki setið á, að þeir láti sér önnur eins ummæli um munn fara. Það hefur verið eitt helzta baráttumál Alþfl., frá því að verðlagseftirlit var hér fyrst sett á 1938, að auka það og efla. Alþfl. hefur flutt um það ótal frumvörp, að nauðsyn væri á því að halda hér uppi öflugu verðlagseftirliti. Það frv., sem hann flytur núna og liggur fyrir þessu þingi, flytur hann í annað sinn. Það frv. er rækilega undirbúið og að öllu leyti margfalt skynsamlegra en þær till., sem þessi hv. þm. ásamt samflokksmanni sínum hefur leyft sér að flytja varðandi það, að verðlagseftirliti sé komið upp, en kjarninn í þeim till. er, að verðlagseftirlitið skuli sett í hendur Alþýðusambandsins, sem eru ópólitísk samtök vinnandi fólks í landinu. Það er áreiðanlega einsdæmi, að nokkrum þm. detti í hug að láta stéttarsamtök fá algert úrslitavald yfir öllu verðlagi í landinu. Þeim málum þarf að skipa öðruvísi, með meiri varúð og meiri skynsemi en þar er lagt til. Að öðru leyti eru tillögurnar mjög gallaðar, og er það kannske ekki undarlegt. En hitt kemur manni mjög á óvart, að stóryrðum og fúkyrðum skuli vera stefnt að þeim flokki þessa þings, sem fyrst og ötullegast og mest hefur barizt fyrir því, að öflugu og skynsamlegu verðlagseftirliti sé haldið uppi í landinu. Og sízt hefði maður átt að geta búizt við slíkum fúkyrðum af hálfu manna, sem hafa ekki sýnt sig að því að flytja skynsamlegri tillögur um verðlagseftirlit en þessi hv. þingmaður.



Herra forseti. Ég þarf ekki að gera margar athugasemdir við þessa ræðu. Hv. 1. landsk. þm. tók það fram, að hann hefði verið í hliðarherbergi. Mér heyrðist á ræðunni, að hann mundi hafa verið miklu lengra frá þingsalnum en í hliðarherbergi, því að hann talaði hér um einhverja hluti, sem ég hef alls ekki talað um og alls ekki nefnt, eins og það, hvort Alþfl. hafi einhvern tíma flutt frv. um verðlagseftirlit. Á það minntist ég ekki. Ég talaði aðeins um afstöðu Alþfl. og þá sérstaklega þessa hv. þm. til frv., sem við þm. Þjóðvfl. fluttum hér í fyrra; annað ekki. Og hann gat ekki á nokkurn hátt bót mælt framkomu sinni og afstöðu þá. Um það, hvort okkar frv. sé skynsamlegra eða óskynsamlegra en frv. Alþfl., skal ég lofa þessum hv. þm. að dæma fyrir sig. Ég þykist vita, að ef hann hefur einhvern tíma flutt eitthvert mál, þá áliti hann það þaðan í frá skynsamlegra en allt annað, sem allir aðrir geti nokkurn tíma flutt, og hann má vel hafa þá skoðun fyrir mér. Ég ætla sannarlega ekki að ræna hann þeirri barnatrú. Um hitt atriðið og þau orð, sem hann sagði hér um alþýðusamtökin, væri freistandi að segja ofur lítið. En ég ætla ekki að gera það. Ég ætla að eftirláta alþýðusamtökunum sjálfum það hlutskipti.



Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt, liggur fyrir þessu þingi frv. til breytinga á gildandi lögum um almannatryggingar. Þetta frv. er til athugunar í heilbr.- og félmn. neðri deildar, og hefur n. ekki tekizt að skila áliti um málið. Nú er komið svo nærri jólahátíðinni, að sýnt þykir, að það stóra frv. verði ekki lögfest, áður en jólafrí er gefið. En svo er háttað um löggjöfina um almannatryggingar, að allmörg ákvæði þeirra laga eru bundin við áramót, þannig að sum ákvæði löggjafarinnar, sem eru allveigamikil, mundu falla úr gildi um n.k. áramót, ef ekkert væri að gert til þess að framlengja þau. Það frv., sem hér er fram borið af heilbr.- og félmn. og nefndin flytur að beiðni félmrh., er um það, að þau ákvæði almannatryggingalaganna, sem bundin eru við áramót, skuli framlengjast þar til önnur og meiri breyting kann að verða gerð á lögunum síðar á þessu þingi. Um þetta fjallar 3. töluliður 1. gr. frumvarpsins. Það hefur ætíð verið venja að láta greiðslu ellilífeyris og örorkulífeyris haldast í sömu hlutföllum og launagreiðslur til embættismanna, þannig að þegar ákveðið hefur verið af þinginu með lagabreytingum eða þáltill. að greiða uppbætur á laun embættismanna, hafa hliðstæðar uppbætur verið greiddar á ellilífeyri og örorkulífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins. 1. töluliður 1. gr. þessa frv. fjallar um það, að þeirri sömu reglu skuli fylgt nú á næsta ári og venja hefur verið að undanförnu að þessu leyti. Í lögum um sjúkrasamlög er sett ákveðið hámark þess, hvað ríkissjóður greiði hátt framlag á móti iðgjöldum hinna sjúkratryggðu. Nú þykir það sýnt, að kostnaður sjúkrasamlaganna fari vaxandi af ýmsum ástæðum, m.a. vegna hækkandi daggjalda á sjúkrahúsum, og þykir því óhjákvæmilegt að hækka nokkuð það hámark, sem ríkissjóður greiðir á móti iðgjöldum hinna sjúkratryggðu. Í 2. tölulið 1. gr. frv. er svo kveðið á, að grunnupphæð hámarksframlags ríkissjóðs og sveitarsjóðs skuli vera 90 kr. á ári í stað þess að ég ætla - að þetta hámark er nú 78 kr. Af þessu leiðir óhjákvæmilega dálitla útgjaldaaukningu fyrir Tryggingastofnun ríkisins, og er gerð grein fyrir því í grg. þessa frv., hvernig sú útgjaldaupphæð er áætluð, og sé ég ekki þörf á að fara að lesa það upp, þar sem þetta liggur fyrir öllum hv. þingmönnum. - Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að eftir að þessari umr. er lokið, verði frv. vísað til 2. umr.



Herra forseti. Það frv., sem við hér flytjum saman, hv. 6. þm. Reykv., hv. 4. landsk. og ég, er svo til komið, að á síðasta flokksþingi Sósfl. var sem að vanda rætt allmikið um vandamál sjávarútvegsins og þar með alveg sérstaklega um þau vandræði, sem hafa verið að manna togaraflotann af nægilega dugandi sjómönnum, og í umræðunum um það mál kom einn af yngri verkalýðsleiðtogunum hér í Reykjavík, einn af efnilegustu mönnunum, sem þar eru að vaxa upp, Guðmundur J. Guðmundsson, fram með þá uppástungu, að það yrði athugað, hvort ekki mætti koma á fyrir togarasjómenn lífeyrissjóði, svipað og þeim, sem embættismenn nú njóta. Þessi ungi verkamaður þekkir sjálfur til lífs togarasjómanna. Hann er sjálfur sonur togarasjómanns, sem áratugum saman hefur unnið á íslenzku togurunum. Eftir að ég hafði svo ásamt öðrum þm. Sósfl. unnið úr þessari hugmynd, hef ég þegar heyrt, að þessar hugmyndir hafa verið nokkuð uppi hjá togarasjómönnum. Ég átti m. a. nýlega tal við formanninn fyrir Sjómannafélagi Akureyrar, Tryggva Helgason. Hann sagði mér frá því, að togarasjómenn á Akureyri hefðu rætt þetta mál um nauðsynina á lífeyrissjóði fyrir togarasjómenn allmikið hjá sér, og stjórn Sjómannafélags Akureyrar hafði síðan rætt þetta mál við stjórn útgerðarfélagsins þar á Akureyri, en það mál verið fellt í útgerðarfélagsstjórninni. Ég efast ekki um, að þetta sé þess vegna hugmynd, sem margir togarasjómenn hafa verið með og áreiðanlega á vinsældum að fagna hjá þeim. En það, sem er aðalatriðið fyrir okkur, þegar við flytjum þetta mál hér inn í þingið, er að athuga, að hve miklu leyti þetta gæti orðið til þess að hjálpa okkur til þess að leysa eitt vandamálið í sambandi við togarareksturinn undanfarið, og það er að fá nógu góða menn á togarana. Mér var sagt nú nýlega, þegar karfaveiðin var hvað bezt hjá togurunum, að það hefði staðið þannig á, að togararnir hefðu fyllt sig á þrem dögum og komið inn, uppgripin hefðu verið slík. En það hefði verið mikið af þeim gömlu, vönu togarasjómönnum farið í land áður, hefði verið allmikið af óvönum mönnum um borð, og það hefði þess vegna yfirleitt tekið um sex daga að fylla sig. Það er engum efa bundið, að með okkar stórkostlega auðugu fiskimiðum og með þeim uppgripamiklu tækjum, sem við höfum í togurunum, hefur það úrslitaáhrif, hvernig skipshöfnin er. Það er þess vegna lífsnauðsyn fyrir okkar þjóðfélag, sem byggir helminginn af öllum sínum útflutningi á starfi togarasjómanna, að reyna að sjá til þess, að á togarana veljist í fyrsta lagi sem allra beztir og duglegastir menn, og í öðru lagi, að þeir fáist til þess að vera þar áfram. Það má máske segja sem svo, að það sé þá fyrst og fremst að launa þá vel. Það er vissulega ákaflega þýðingarmikið atriði í þessum efnum, en það er mál, sem togarasjómenn eiga við togaraútgerðirnar og Alþ. hefur ekki látið til sín taka. Hins vegar getur Alþ. látið til sín taka með máli eins og þessu. Það getur veitt togarasjómönnum alveg sérstök fríðindi, sem engir aðrir starfsmenn í landinu hafa, eins og lagt er til með þessu frv. Það getur þannig sýnt þeim í verki, að það meti þeirra störf það mikils, að það vilji vinna að því, vilji gera mjög alvarlegar ráðstafanir til, að ekki aðeins fáist mjög dugandi menn á togarana, heldur líka sé þannig að þessum dugandi mönnum búið, að þeir fáist til þess að vera þar áfram. Það er mannvalið á okkar togurum, sem ræður úrslitum um, hvernig gengur að afla fisksins, og eins og oft hefur verið tekið hér fram, er helmingsins af okkar fiski aflað af þeim 1200 mönnum, sem á togurunum eru, eða af 1/5 hluta sjómannastéttarinnar. Ég þarf ekki að gera grein fyrir þörf þjóðarinnar á því að tryggja sér dugandi sjómenn. Þessir 1200 menn, sem á togurunum eru, standa undir helmingnum af verðmæti útflutningsins, og sá helmingur er milli 400 og 500 millj. kr. Ég ætla ekki heldur að fjölyrða hér um þörf togarasjómannanna á þessu. Það hafa áður verið flutt hér mál og borin fram til sigurs á Alþ., það hefur þurft nokkurn tíma, en Alþ. hefur ætíð að lokum skilið nauðsyn þessara mála. Stundum hafa sjómenn að vísu orðið að knýja þau fram með verkföllum. Og ég býst við, að þá fari skilningurinn vaxandi á því, að það sé bæði virðingu Alþingis meira samboðið og heppilegra fyrir þjóðfélagið, að Alþ. sýni framtak í þessum efnum og hafi sjálft forgöngu um að vilja taka vel undir þær hugmyndir, sem fram koma hjá sjómönnum sjálfum um bætur á þeirra kjörum. Í þessu frv. er gert ráð fyrir nokkru betri og skjótari tryggingu sjómönnunum til handa hvað lífeyrissjóð snertir en nú er hjá starfsmönnum. Það er gert ráð fyrir því, að lífeyririnn hækki fyrr með starfsaldrinum. Hér áður fyrr var það svo, að eftir 15 ára starf á togurum var bakið farið hjá öllum þorranum af þeim, sem stunduðu vinnuna, meðan hún var verst. Það er til allrar hamingju betra nú, eftir að hvíldartíminn var tryggður og lengdur. En hitt er vitanlegt, að fyrir togarasjómennina, þá sem á annað borð eru orðnir vanir að vinna á sjónum, er orðið erfitt að taka upp vinnu í landi. Hins vegar er vinnan á togurunum, ekki sízt eins hörð og sóknin er nú, þannig, að menn verða fyrr útþrælkaðir menn með því að stunda áratugum saman togarasjómennsku en með því að vera embættismenn í landi. Þess vegna er ekki nema rétt, að reiknað sé með því, að skjótar hækki lífeyririnn og fyrr nái menn sæmilegum lífeyri eða eftirlaunum með því að stunda togarasjómennsku. Í þessu frv. er gengið út frá, að ríkissjóður leggi fram 6% af heildarárskaupi á móti mjög litlu framlagi frá togarasjómönnum sjálfum. Ég efast að vísu ekki um, að á þessu mundi mega fá nokkra breyt. og togarasjómenn mundu gjarnan vera til í það að hækka sitt framlag, ef þeir sæju fram á, að alvarlega yrði tekið á þessu máli. En hitt efast ég ekki um, að fyrir ríkið er rétt, að það leggi fram sjálft verulegan hluta og helzt ekki minni en lagður er nú til embættismannanna, sem er 6%. Ríkið stendur nú undir hallanum af rekstri togaranna að verulegu leyti með framlögum til þeirra, sem togarana eiga, og það er ekki ósanngjarnt, að ríkið þess vegna, þegar það hefur slíkan ríkisrekstur á tapinu á togurunum, sýni sig í því að vilja létta undir með að tryggja það, sem þýðingarmest er viðvíkjandi togararekstrinum, góða menn á togarana og öryggi fyrir þá, sem á togurunum vilja vinna og halda áfram að starfa þar. Menn munu segja, að þetta þýði e. t. v., að ríkið sé meira og minna að líta á togarasjómennina sem opinbera starfsmenn, að þetta stefni í áttina til þjóðnýtingar á togurunum. En sú þjóðnýting er nú þegar að gerast. Tveir þriðju af togurunum eru þegar reknir af bæjum eða af hlutafélögum, sem bæirnir eiga mikinn eða mestan þátt í, og ríkið skoðar togarareksturinn vegna hins mikla þjóðnýta gildis hans svo mikilvægan, að það gerir sérstakar ráðstafanir til þess að halda honum gangandi, enda eðlilegt, þar sem það tekur með lögum allan gjaldeyrinn af togurunum og ráðstafar honum eftir sinni vild. Ég þarf ekki að fjölyrða um hin einstöku atriði þessu frv. Með 2. gr. er gengið út frá, að togarasjómenn hafi þau fríðindi fram yfir opinbera starfsmenn, að þau réttindi, sem þeim væru veitt með þessu frv., ef það yrði að lögum, skuli í engu rýra önnur réttindi, sem þeir fá samkvæmt alþýðutryggingalögunum. Með 4. gr. er svo fyrir mælt, að þriggja manna stjórn skuli skipuð, einn maður tilnefndur af Alþýðusambandi Íslands, annar af ríkisstj. og þriðji af sjóðfélögum eða félagsskap þeirra. Í 6. gr. er mælt fyrir um framlögin, iðgjöldin eru þar ákveðin 1% frá togarasjómönnum sjálfum, 3% frá togaraeigendum, eða til samans 4% þar frá, en 6% frá ríkinu, eins og nú er til starfsmanna ríkisins. Í 7. gr. er svo fyrir mælt, að að 5 árum liðnum skuli þetta frv. endurskoðað, og ég held, að þau ákvæði ættu að tryggja út af fyrir sig, að það, sem kynni að koma í ljós af göllum á þessu frv. frá líftryggingarlegu sjónarmiði, væri þá hægt að lagfæra, vegna þess að í 10. gr. frv. er ákveðið, að lífeyririnn komi yfirleitt fyrst til útborgunar fyrir menn, sem hafa verið 5 ár á togurunum, eftir að þessi lög hafa öðlazt gildi, þannig að það er þess vegna engin hætta á, að á fyrstu 5 árunum verði hætta á nokkrum halla og nokkru tapi á rekstri þessa lífeyrissjóðs. Hinsvegar mundu togarasjómenn undireins njóta þeirra hlunninda, sem lífeyrissjóði fylgja, að geta fengið lán úr honum. Og það er vitanlegt, að eins og starfsmenn ríkisins leggja nú mikið upp úr því að geta fengið lán úr lífeyrissjóði til húsabygginga, eins mundu togarasjómenn leggja ákaflega mikið upp úr slíku, og það er alveg sérstök ástæða til þess að aðstoða þá með slíkt, því að þeir eiga allra verkamanna erfiðast hvað þetta snertir. Fjöldinn af verkamönnum þrælar nú kvöld og helgar við að reyna að koma upp þaki yfir höfuð sitt, en sjómennirnir á sjónum úti hafa enga aðstöðu til þess að nota sinn vinnukraft á slíkan hátt, þannig að það er alveg víst, að bæði er réttlátt að veita þeim þessa möguleika og eins mundi þetta koma sér mjög vel fyrir þá. Ég held þess vegna, þótt að nokkru leyti sé farið inn á nýja braut hvað lífeyrissjóð snertir með þessu frv., að þá mundi þetta ákvæði í 7. gr. alveg tryggja, að að engu leyti væri teflt í neina tvísýnu. Sú endurskoðun, sem færi fram að 5 árum loknum, mundi strax geta byggzt á nokkurri reynslu í þessum málum, og hvað það snertir ætti þess vegna að vera óhætt að samþ. frv. eins og það er. 10., 11. og 12. gr. hef ég að mestu leyti sniðið eftir samsvarandi greinum í lögunum um lífeyrissjóð opinberra starfsmanna, þó með þeim breytingum þar á, sem leiðir af eðli málsins. Í staðinn fyrir, að ákveðið er, að hver geti orðið sjóðfélagi og fengið réttindi, sem verið hefur 10 ár, þegar um embættismennina er að ræða, þá getur hver togarasjómaður öðlazt þennan rétt, þegar hann hefur unnið 10 ár á togara, þar af 5 ár eftir að þessi lög hafa öðlazt gildi. Þó er undantekning um þetta hvað snertir 12. gr., þ. e., ef sjóðfélagi andast á þessum tíma, fær hans maki og hans börn að njóta jafnt réttarins og ef hann hefði unnið 5 ár á togurunum. Enn fremur stytti ég þann tíma, sem er hjá embættismönnum, þar er 65 ár, það styttum við niður í 60, og í staðinn fyrir 95 ára samanlagðan starfsaldur og aldur setjum við, að menn séu annaðhvort 60 ára að aldri eða hafi unnið 30 ár á togurunum. Ég held þess vegna, að að svo miklu leyti sem þyrfti að gera þar nokkrar breytingar á, þá mundi ég treysta heilbr.- og félmn., sem er þeim málum mjög kunnug, til þess að líta þar á með velvilja og lagfæra, ef okkur kynni að hafa þar sérstaklega yfirsézt, sem ég þó held að sé nokkurn veginn óhætt að treysta að mundi ekki koma að sök á þeim tíma, sem á að líða, þangað til þetta yrði endurskoðað. Ég efast ekki um, að samþykkt frv. eins og þessa mundi verða ákaflega mikilvæg til að tryggja landinu góða togarasjómenn og að tryggja það að veita togarasjómönnum, sem búa við á margan hátt ekki aðeins erfiðasta vinnu allra íslenzkra verkamanna, heldur líka þær sérstöku aðstæður að vera lengur fjær sínum heimilum en nokkrir aðrir verkamenn, - ég held, að þetta mundi að öllu leyti hjálpa til þess að sannfæra togarasjómenn um, hve mikils Alþ. metur þeirra vinnu og þeirra starf og hve mikið þjóðfélagið leggur upp úr því, að við fáum að halda hverjum dugandi sjómanni, sem á togarana fer, sem allra lengst þar, og að þjóðfélagið vilji búa sem bezt að þeim og þeirra fólki og sýna þannig skilninginn á þeirra vinnu. Ég vil leyfa mér að vonast eftir, að hv. þm. taki þess vegna þessu máli með skilningi. Ég vil leyfa mér að óska þess, að það fari að lokinni þessari umr. til heilbr.- og félmn., og vildi mega óska þess, að þeirri nefnd mætti auðnast sem fyrst að skila um það áliti, þannig að það geti orðið að lögum nú á þessu þingi.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður með tilliti til þess, sem forseti tilkynnti áðan. Ég vil aðeins láta það í ljós, að ég tel þetta vera gott mál, og veit það fyrir víst, að þetta er eitt þeirra mála, sem alþýðusamtökin munu standa einhuga um á næstu árum og ekki láta af að berjast fyrir, fyrr en það hefur fengið lögfestingu á A1þingi, hvort sem það verður fyrr eða síðar. Ég er þess vel vitandi, að fyrst og fremst verður litið á þetta mál sem réttindamál togarahásetanna. Þó að hv. frsm. víki að því, að útgerðarráð á einni togaraútgerð hefði ekki tekið vel þeirri hugmynd, sem þetta frv. er byggt á, þykir mér rétt að skýra frá því hér við 1. umr. málsins, að fyrir um það bil tveimur árum átti ég viðræður við einn af forstöðumönnum bæjarútgerðarinnar í Reykjavík, og varpaði hann þá fram hugmynd, sem var ekki óáþekk þessari, en átti að miða að því að leysa þá nauðsyn togaraútgerðarinnar, að togarahásetar væru samfellt á skipunum og hyrfu ekki frá því starfi til annarra starfa inn á milli. Fyrir honum vakti að verðlauna þá togarasjómenn sérstaklega, sem væru samfellt á togurum frá ári til árs, og raunar að gera það upp við þá í lok hvers árs, þegar þeir hefðu verið samfellt á togara. Það er vitanlegt, að í verksmiðjurekstri skiptir það mjög miklu máli, að inn á milli komi ekki óvanir menn, því að afköst þeirra eru minni og verkkunnáttan minni, getur dregið úr öllum afköstunum í verksmiðjunni, og togararekstur er í raun og veru verksmiðjurekstur. Það ríður á, að í hverju rúmi á skipi séu þaulvanir og afkastamiklir menn. Það er og staðreynd, að þetta varðar togaraútgerðina miklu máli. Þá vita og allir, að togarasjómaðurinn er í raun og veru búinn að slita út sínu líkamsþreki og sínum kröftum allt hvað hann er orðinn fimmtugur maður, og þá þarf hann að eiga það öruggt, að honum sé ekki kastað út á hjarn þjóðfélagsins, og þetta tryggingafrv. er líklegt til þess að verða mjög þýðingarmikið mál, ekki aðeins fyrir togarasjómennina, heldur einnig fyrir togaraútgerðina til þess að halda hinum beztu starfskröftum og halda starfsvönum mönnum sífellt í sinni þjónustu. Ég mæli því áreiðanlega í nafni Alþýðusambands Íslands mjög innilega og ákveðið með þessu frv.