Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Svo stendur á með 13. dagskrármál, ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota, 547. mál, að það er of seint fram komið. Skv. 2. mgr. 36. gr. þingskapa þarf leyfi þingsins til að það megi koma til meðferðar. Verður þess leyfis leitað og fer nú fram atkvæðagreiðsla.

Þá þarf að leita afbrigða skv. 90. gr. þingskapa vegna þess af of skammt er liðið frá 2. umr. um nokkur dagskrármál. Þau eru: Fiskistofa, 432. mál, Gjald vegna ólögmæts sjávarafla, 430. mál, Lífeyrissjóður sjómanna, 489. mál, Skattskylda innlánsstofnana og Skiptaverðmæti og greiðslumiðlun, 426. mál. Sömuleiðis er of skammt er liðið frá því að frv. um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota var lagt fram og frá útbýtingu brtt. á þskj. 1040 og nál. á þskj. 1039. Verður nú þessara afbrigða leitað.

Herra forseti. Þar sem sjálfur forstjóri Þjóðhagsstofnunar hefur verið kallaður til vitnis til að dæma um misvitur störf stjórnmálamanna og hann með réttu bent á þá staðreynd að ekki er um verðfall á afurðum okkar að ræða þá þykir mér rétt að fram komi að hvað mig áhrærir ég tel að slæmt stjórnarfar sé ekki minni ástæða til útgreiðslu úr sjóðnum. Þess vegna segi ég já. Frv. afgr. sem lög frá Alþingi (þskj. 1041

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um þessa atkvæðagreiðslu þar sem ég tel að flutningur þessa frv. hér á hinu háa Alþingi sé í raun óþarfur. Frv. er flutt að beiðni Grímsneshrepps. Samkvæmt því ákvæði sem hreppurinn vill að verði breytt getur hann sjálfur gert ákvæðið óvirkt í samráði við ríkissjóð. Ég tel að með þessu frv. sé Alþingi að blanda sér í mál sem aðilar þess eiga að leysa í samningum sín á milli og á grundvelli þeirra laga sem hafa ráðið í viðskiptum þeirra til þessa.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög sérstakt mál sem við erum að fjalla um og hefur reynst mjög erfitt að fá fram þær upplýsingar sem eftir hefur verið leitað. Þó hafa þær upplýsingar, sem fram hefur komið, bent til þess að núverandi eigandi jarðarinnar hafi þurft að sæta kostum sem ekki tíðkuðust á þeim tíma þegar kaupin voru gerð. Þar sem ég hef ekki ástæðu til þess að rengja þá sem hafa komið fram með þessar upplýsingar og að mér virðist að þessi maður hafi sætt sérstökum kjörum, þá segi ég já.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota sem meiri hluti félmn. flytur. Nefndin fjallaði um þetta mál í morgun og fékk á sinn fund Hrafnhildi Stefánsdóttur frá VSÍ, Rögnu Bergmann frá ASÍ, Gylfa Arnbjörnsson frá ASÍ, Halldór Grönvold frá ASÍ og Berglindi Ásgeirsdóttur frá félmrn. Frv. er lagt fram í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við gerð kjarasamninga en komið hefur fram eindregin ósk aðila vinnumarkaðarins um að réttindi launþega við gjaldþrot yrðu tryggð með skýrum hætti í lögum en reglugerð yrði ekki látin nægja. Með lögum nr. 1/1992 var komið á fót ábyrgðasjóði launa er skyldi lúta stjórn þriggja manna skipuðum fulltrúum félmrn., Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands. Þeirri stjórn var ætlað að móta reglur um það hvaða vinnulaunakröfur og hversu háar yrðu viðurkenndar. Reglugerð hafði ekki verið sett um þetta þar sem aðilar vinnumarkaðarins höfðu ekki tilnefnt í stjórnina. Með frv., sem hefur að geyma öll ákvæði er varða ábyrgðasjóð launa, eru réttindi launþega skilgreind nákvæmlega og þak sett á það hversu hátt aukagjald atvinnurekendum ber að greiða í sjóðinn. Gerðar eru auknar kröfur til lífeyrissjóðanna um að þeir sendi reglulega út yfirlit til launþega og er það forsenda þess að lífeyrissjóðsiðgjöld njóti ábyrgðar. Þá eru kynnt drög að nýjum starfsreglum er að þessu lúta. Frv. þetta leysir af hólmi 6.--8. gr. laga nr. 1/1992 og lög nr. 88/1990. Helstu nýmæli frv. eru: 1. Miðað er við í 3. gr. frv. að ríkissjóður leggi sjóðnum til fé að láni ef á einhverju tímabili verður skortur á reiðufé. Viðbúið er að nokkrar sveiflur verði á útgjöldum sjóðsins og þykir eðlilegt að ríkissjóður jafni þær út með lánsfé sem endurgreiðist þegar tekjur sjóðsins fara á ný fram úr útgjöldum. Ef skuld við ríkissjóð nemur meiru en 50% af árstekjum sjóðsins er félmrh. þó heimilt að setja á aukagjald tímabundið allt að 0,1%. Reynist verulega skorta á að jafnvægi verði í rekstri sjóðsins þegar til lengri tíma er litið kann á hinn bóginn að þurfa að endurmeta ákvæði frv. um samhengi réttinda og iðgjalda. Tekið er fram að rekstur sjóðsins sé greiddur af ábyrgðargjaldinu. 2. Kveðið er á um það í 5. gr. að sjóðurinn ábyrgist skiptatryggingu fyrir launþega og lífeyrissjóði fáist hún ekki greidd út úr búinu. Krafa skiptaráðanda um tryggingu við upphaf gjaldþrots er 150 þús. kr. 3. Sjóðstjórn er í 5. gr. heimilað að ábyrgjast kröfur launþega án undangengis gjaldþrots enda liggi fyrir að viðkomandi fyrirtæki hafi sannanlega hætt rekstri og kostnaður af að koma fram gjaldþroti yrði að mati sjóðstjórnar óeðlilega mikill. 4. Lagt er til í 7. gr. að lögfest verði það skilyrði til greiðslu lífeyrissjóðsiðgjalda úr ábyrgðasjóði að lífeyrissjóðirnir sendi reglulega út yfirlit til launþega. Ákvæði þetta er nær orðrétt tekið upp úr 2. mgr. 19. gr. frv. til laga um lífeyrissjóði. Þykir rétt að hnykkja á þessari skyldu með beinu lagaákvæði. Jafnframt er lögfest það skilyrði ábyrgðar lífeyrissjóðsins að launþegar bregðist við áskorun hans með tilkynningu í tíma, samanber þó e-lið þeirra vinnureglna sem lagt er til að teknar verði upp varðandi innheimtu sjóðanna. 5. Lagt er til í 8. gr. að til þess að iðgjöld launþega njóti ábyrgðar ábyrgðasjóðs skuli launþegar innan 60 daga frá dagsetningu reglulegs yfirlits frá lífeyrissjóði, sbr. 7. gr. frv., ganga úr skugga um skil vinnuveitenda til lífeyrissjóðs sem greind eru á launaseðli hans. Séu vanskil á iðgjöldum skal launþegi innan sömu tímamarka leggja lífeyrissjóði til afrit launaseðla fyrir það tímabil sem er í vanskilum. Virðulegi forseti. Ég legg áherslu á að frumvarpið er flutt til að unnt verði að lögfesta þær óskir sem aðilar vinnumarkaðarins settu fram við gerð kjarasamninga. Enda þótt flestöll þau réttindi sem hér hafa verið nefnd mundu hafa rúmast í reglugerð telur meiri hluti félmn. rétt að þau verði lögfest.

Virðulegi forseti. Frv., sem hér liggur fyrir, á sér okkuð sérkennilegan aðdraganda en þannig háttar til að hæstv. ríkisstjórn gaf fyrirheit um það við frágang kjarasamninganna að lögum um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota yrði breytt. Það bólaði ekkert á efndum þessa fyrirheits og er bersýnilegt að hæstv. ríkisstjórn hafði ekki hugsað sér að efna það. --- Mér þætti betra, herra forseti, ef hæstv. félmrh. léti nú svo lítið að vera viðstödd umræðuna án þess að ég sé að gera mjög stífar kröfur í þeim efnum. Ef hún er í húsinu hvort eð er væri svo sem ekkert verra að geta spjallað við hana smástund. Það sem liggur fyrir er að hæstv. ríkisstjórn hafði ekki hugsað sér að efna þetta fyrirheit um að breyta lögunum um ábyrgðasjóð launa. Hún hafði velt því fyrir sér að leysa þetta mál með setningu reglugerðar og ég tel satt að segja að það sé með ólíkindum að mönnum skuli koma til hugar að leysa mál af þessu tagi með setningu reglugerðar, ósköp einfaldlega vegna þess að hér er um að ræða svið kröfuréttarins sem auðvitað verður ekki varið né sótt nema á grundvelli laga. Það er því algerlega útilokað að breyta ákvæðum um ábyrgðasjóð launa öðruvísi en með lögum vegna þess líka að ríkisstjórnin hafði ákveðið síðasta vetur að fella kröfurétt lífeyrissjóðanna út að því er þetta mál varðar. Það er með ólíkindum að mál skuli bera að með þeim hætti hér á hv. Alþingi að stjórnarandstaðan skuli þurfa að slíta þau út úr hæstv. ríkisstjórn svo að segja með töngum. Stjórnarandstaðan fékk ekki að sjá þau frumvarpsdrög sem eru stofninn að þessu frv. fyrr en um miðnætti í gærkvöld að mig minnir eða einhvern tíma sl. nótt. Það var strax afstaða mín sem starfandi formanns þingflokks Alþb. að við mundum auðvitað gera það sem við gætum til að greiða fyrir málinu og afgreiðslu þess. Ríkisstjórnin kaus hins vegar að útbúa málið með þeim hætti að í því felst ekki aðeins það að menn séu að breyta lífeyrisþætti laganna heldur er frv. þannig útbúið að verið er að taka öll lögin upp og sá sem styður lögin sé þar með að styðja afnám ríkisábyrgðar á launum af því að það er það sem er um að ræða, það er verið að fella niður ábyrgð ríkissjóðs á launum við gjaldþrot. Það var sú breyting sem átti sér stað með bandorminum í vetur og í staðinn var ákveðið að leggja sérstakt 0,2% gjald á til þess að standa undir þessum ábyrgðasjóði. Við stjórnarandstæðingar lögðumst gegn þessari breytingu. Við töldum að ríkisábyrgð á launum ætti að fá að halda sér eins og hún var þegar hún var sett í lög að frumkvæði Björns Jónssonar, þáv. félmrh., árið 1973. Þegar þetta mál var til meðferðar í vetur fluttu hv. stjórnarandstæðingar í hv. efh.- og viðskn. tillögu um og lögðu á það áherslu, a.m.k. í málflutningi sínum, að lífeyrisþátturinn og kröfur vegna lífeyris yrðu hluti af þessu ábyrgðakerfi. Ég minnist þess sjálfur að ég átti ítarlegar viðræður úr þessum ræðustól við hæstv. félmrh. um að það mundi ekki taka nema augnablik að ná samkomulagi við verkalýðshreyfinguna um lausn á þessu máli, ekki nema augnablik. Ég skoraði á hæstv. félmrh. að hefja þær viðræður til að koma í veg fyrir að bandormurinn yrði að þessu leyti afgreiddur í stríði við verkalýðshreyfinguna. Hæstv. félmrh. vildi ekki fara í þær eðlilegu viðræður við verkalýðshreyfinguna. Í staðinn varð verkalýðshreyfingin að beita afli samtaka sinna til þess að beygja ríkisstjórnina til undanhalds í þessu máli. Það dugði því miður ekki betur en svo að ríkisstjórnin ætlaði sér samt sem áður að þráast við að breyta lögunum og hugðist gera það með reglugerð. Þetta mál, virðulegi forseti, er þriðja málið á dagskrá þessa fundar í dag þar sem um er að ræða frumvörp sem eru enn þá fyrirheit um kjarasamningana. Þar er að ræða bæði frumvörpin um atvinnuleysistryggingasjóð sem hafa verið rædd hér upp í dag og svo þetta frv. um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota. Það er augljóst mál að meginávinningur verkalýðshreyfingarinnar í þeim kjarasamningum sem nýlega hafa gengið yfir er fyrst og fremst fólginn í því að verkalýðshreyfingunni tókst að stöðva áform sem uppi voru um að lækka atvinnuleysisbætur og skerða þær og um að veikja mjög ábyrgð á launum við gjaldþrot. Það liggur fyrir, virðulegi forseti, að alger samstaða mun vera um þetta mál á milli Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands og ég tel að það sé mjög mikilvægt. Þar með felst í þessu máli, eins og það liggur fyrir, kjarasamningur eða hluti af kjarasamningi. Þó svo að ýmsir þættir í þessu máli séu þannig að það sé verið að láta ganga aftur vissa parta úr bandorminum munum við alþýðubandalagsmenn gera það sem við getum til að flýta þessu máli og leggja áherslu á að það verði staðið við kjarasamninga. Við teljum að það sé mjög nauðsynlegt einnig, virðulegi forseti, að ganga tryggilega frá því að ekki einasta verði þingi lokið með því að þetta mál verði afgreitt heldur verði líka gengið tryggilega frá því að reglugerð um niðurfellingu lyfja- og heilsugæslukostnaðar til barna sem eru sex ára og yngri og er líka hluti kjarasamninga verði gefin út. Ég tel það til marks um sleifarlag að sú reglugerð skuli ekki vera komin út fyrir löngu. Ég er sannfærður um að það er aðeins hálfrar stundar verk eða svo að ganga frá þeirri reglugerð tæknilega. Mér er tjáð að heilbrrn. hafi uppi áætlanir um að ganga frá reglugerðinni þannig að hún taki gildi um næstu mánaðamót. Hæstv. umhvrh., sem er starfandi heilbrh.- og trmrh., hefur kallað hingað til þinghússins aðstoðarmann heilbrrh. sem hefur lýst sig reiðubúinn til að ræða við þá þingmenn, sem um þetta mál vilja fjalla, og það mál sem snýr sérstaklega að þessum börnum, sex ára og yngri, og er bersýnilega málefni heilbrrn. Ég teldi æskilegt að fulltrúar sem flestra flokka í hv. heilbr.- og trn. eða í grennd við hana komi að þeim viðræðum. A.m.k. geri ég ráð fyrir því að fulltrúar minni hlutans hafi áhuga á því að taka þátt í slíkum viðræðum. Það er athyglisvert, virðulegi forseti, að þegar þessi umræða fer fram um það að efna kjarasamninga, skuli hæstv. forsrh. ekki láta sjá sig í salnum. Ég ætla ekki að kalla hingað inn. En ég tel að fjarvera hans staðfesti ákaflega vel þá takmörkuðu virðingu sem mér finnst að niðurstöðum kjarasamninganna sé sýnd af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það er sérkennilegt að standa frammi fyrir því að það er stjórnarandstaðan sem þarf að slíta út mál frá ríkisstjórninni til að staðið verði tryggilega við kjarasamninga. Ég endurtek að við alþýðubandalagsmenn munum greiða fyrir því að frv. verði að lögum. Við erum andvíg kerfisbreytingunni, sem ákveðin var í vetur, en það eru engar tillögur uppi um að breyta henni hér. Þar sem í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir því að taka lífeyrisiðgjöldin inn og sérstakur kafli, III. kafli frv., fjallar um lífeyrisþáttinn sérstaklega, þá er ljóst að það eru þættir málsins sem við getum stutt fyrir okkar leyti og greitt fyrir framgangi málsins þó að ábyrgðasjóðskerfið sé okkur ekki að skapi og við teljum enga ástæðu til þess að vera að létta undir með því.

Virðulegi forseti. Það er rangt sem kom fram í máli hv. síðasta ræðumanns að ríkisstjórnin hafi ekki ætlað að efna fyrirheit í kjarasamningum um að réttur til greiðslu launa og lífeyris við gjaldþrot yrði færður til samræmis við þær hugmyndir sem aðilar vinnumarkaðarins kynntu ríkisstjórninni. Frv., sem varð að lögum fyrir stuttu um ráðstafanir í ríkisfjármálum árið 1992, kvað á um lágmarksréttindi fólks til greiðslu launa og lífeyris við gjaldþrot. Þar var jafnframt kveðið á um að ráðherra gæti ákveðið með reglugerð hvaða vinnulaunakröfur og hversu háar, sem viðurkenndar hafa verið sem forgangskröfur samkvæmt gjaldþrotaskiptalögum, njóti ábyrgðar sjóðsins. Það var mat lögfræðinga, sem um þetta mál fjölluðu, að sá réttur til greiðslu launa og lífeyris við gjaldþrot, sem aðilar vinnumarkaðarins lögðu áherslu á, rúmaðist innan ramma reglugerðarinnar.

Virðulegi forseti. Þarna kom misskilningurinn fram. Hann kom fram í þessum orðum hæstv. félmrh. þar sem sagði að rétturinn til að gera kröfu vegna launa og lífeyris rúmaðist innan ramma reglugerðarinnar. En við erum ekki hér að tala um lífeyri sem slíkan heldur erum við að tala um iðgjöldin og á því er auðvitað grundvallarmunur. Og þarna kemur í ljós að hæstv. félmrh. hefur ekki áttað sig á því út á hvað sú umræða gekk sem verkalýðshreyfingin setti fram kröfur um þegar frá samningunum var gengið. Nú skil ég af hverju ríkisstjórnin lá á þessu máli vikum saman án þess að koma því frá sér með eðlilegum hætti.

Virðulegi forseti. Þetta er útúrsnúningur eins og stundum kemur úr munni þessa hv. þm.

Virðulegi forseti. Ég skil það vel að hæstv. félmrh. skuli sárna. Það er alveg ljóst hvað þarna hefur verið á ferðinni svo hún á alla mína samúð þó að hún bregðist ekki mjög drengilega við niðurstöðunni.

Virðulegi forseti. Ég skal ekki endurtaka það sem fram hefur komið í þessari umræðu um stórundarlega tilurð þessa máls. Eins og fram kom í hv. félmn. í morgun er það aðilum vinnumarkaðarins mjög mikilvægt að þetta skuli nú loks eftir dúk og disk hafa fengist fram í frumvarpsformi en ekki reglugerðar. Þetta er grundvallaratriði og á því eru veigamiklar skýringar sem að sjálfsögðu væri hægt að hafa alllangt mál um en ég mun ekki gera það. Ég tek það fram að við kvennalistakonur munum að sjálfsögðu greiða fyrir því að þetta mál hljóti skjótan framgang í þinginu þrátt fyrir að það hafi verið lagt fram með þeim hætti að við getum að sjálfsögðu ekki stutt það sem við andæfðum fyrr í vetur þegar bandormurinn illræmdi var til umræðu. En við erum vissulega ánægðar með þær breytingar sem hafa verið knúðar fram í kjölfarið á þeim samningaviðræðum sem staðið hafa í vetur og þeirri sáttatillögu sem hér hefur verið lögð fram. Það er gott að eitthvað hefur fengist út úr þeim. Ég vil einnig taka fram að það er ekki lítils virði að lífeyrisiðgjöldin eru komin inn aftur og rétturinn er tekinn aftur inn í lög um ábyrgðina á launin. Það er auðvitað alvarlegt mál hvernig skuli vera hægt að fara í kringum það hvernig þessari ábyrgð er háttað í raun og veru. Auðvitað ætti þetta að vera klárt og kvitt. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta að öðru leyti en því að ég fagna því að í nefndinni í morgun kom fram með skýlausum hætti að það á að vera nokkuð tryggt að engar kröfur munu falla á milli, sem sagt engar kröfur sem fólk sem lenti í því á milli þess að bandormurinn var samþykktur og þess að þessi lög taka gildi. Fólk verður ekki réttlausara út af kröfum sem skapast á þeim tíma vegna þess hvernig þessum lögum er háttað. Miðað er við hvenær þær eru teknar fyrir en ekki hvenær þær kröfur skapast. Úr því sem komið er held ég að hægt sé að una nokkuð þokkalega við að fá þó að taka þátt í því að knýja stjórnina til þess að vinna þetta mál áfram með þeim hætti sem aðilar vinnumarkaðarins hafa kosið. Ég sé ekki ástæðu til annars en þess að við getum greitt götu málsins í þinginu og það mun ég gera með því að tala ekki lengur.

Virðulegi forseti. Frv. þetta fjallar um breytingar á lögum um ábyrgðarsjóð launa vegna gjaldþrota eins og þau voru samþykkt með lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1992 eða eins og þau voru afgreidd frá Alþingi 23. jan. sl. Stjórnarandstaðan lýsti sig þá algjörlega andvíga þeirri lagasetningu og tók með því undir hörð mótmæli aðila vinnumarkaðarins. Áður en gengið var frá kjarasamningum knúðu aðilar vinnumarkaðarins ríkisstjórnina til að gefa fyrirheit um að draga til baka nokkur ranglát ákvæði í þeirri lagasetningu, þar á meðal um ábyrgðasjóð launa. Með þessu frv., sem við erum að ræða, er verið að standa við þau fyrirheit þó að athyglisvert sé að ríkisstjórnin hefur ekki treyst sér til að flytja frv. heldur hefur fengið nokkra þingmenn úr stjórnarflokkunum til þess. Með þeim breytingum sem felast í frv. er viðurkenndur réttur lífeyrissjóða til vangreiddra lífeyrisgjalda og nokkur fleiri jákvæð atriði. Þetta er að sjálfsögðu gott að ríkisstjórnin hefur verið knúin til að leiðrétta nokkur afglöp sín. Engu að síður telur stjórnarandstaðan að ríkisstjórnin verði þar að bera ábyrgð. Í frv. eru enn mörg atriði sem þingflokkar stjórnarandstöðunnar lýstu sig algjörlega andvíga og vísa þar til umræðna og nál. um bandorminn. Tími til nefndarstarfa hefur líka enginn verið þar sem ríkisstjórnin dró fram á síðasta áætlaða fundardag Alþingis að koma þessu frv. á framfæri. Minni hluti félmn. telur eðlilegt að ríkisstjórnin flytji þetta mál fram en ekki félmn. en mun ekki standa í vegi fyrir því að frv. verði að lögum og mun greiða fyrir því á allan hátt að hægt sé að standa við ákvæði kjarasamninga.

Virðulegi forseti. Kannski er það frekar samsvar en andsvar sem ég ætla að veita. Ég vil geta þess vegna þess að ég gerði það ekki að umtalsefni í ræðu minni að ég tek undir furðu þess þingmanns sem flutti mál sitt áðan á því hvers vegna í ósköpunum ríkisstjórnin treystir sér ekki til að flytja þetta frv.

Virðulegi forseti. Það þarf svo sem ekki miklu við það að bæta sem fram hefur komið frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar í þessari umræðu. Ég vildi þó segja að það er skilningur minn á ákvæði 3. gr. frv., þar sem kveðið er á um að skorti á jafnvægi í rekstri sjóðsins til lengri tíma litið, að það kunni að þurfa að endurmeta ákvæði frv. um samhengi réttinda og iðgjalda. Ég vil láta það koma fram að það er skilningur minn að til þess að endurmeta þetta samhengi, eins og það heitir á máli frumvarpshöfunda, þurfi nýja lagasetningu. Ég hygg að menn séu sammála um þessa túlkun í nefndinni og óska eftir því ef svo er ekki að það komi fram ef menn eru ósammála því að það þurfi nýja löggjöf til þess að breyta þessu samhengi réttinda og iðgjalda. Ég fagna því að sérstaklega er tekið á um réttindi skyldusparnaðar í þessu frv. í a-lið. 5. gr. Það er ánægjulegt að menn hafa munað eftir því að það eru fleiri hagsmunir en hagsmunir þeirra sem eru að leggja til hliðar í lífeyrissjóð og ég hlýt að minna á áhugaleysi hæstv. félmrh. á réttindum skyldusparenda sem nema tugum þúsunda. Fyrir rúmu ári, í febrúar 1991, sendi húsnæðismálastjórn hæstv. ráðherra frv. vegna þess að stofnunin hefur ekki lagaleg úrræði til að tryggja innheimtu skyldusparnaðar þeirra ungmenna sem er skylt að spara og bað um að það yrði flutt. Efnisatriðin voru þau að tryggja réttindi skyldusparenda. Það frv. virðist hafa lent ofan í skúffu ráðherrans og þegar þau mál bar hér á góma fyrr í vetur kannaðist ráðherrann ekkert við þetta frv. En ég hygg að ráðherrann hafi fundið þetta frv. þegar hann gáði betur ofan í skúffurnar. Þetta var áhugi hæstv. félmrh. á hagsmunum skyldusparenda. Ég vil láta koma fram vegna orða hæstv. ráðherra, og ég bið nefndarmenn að leiðrétta mig ef mig misminnir í þeim efnum, þá kom það fram af hálfu aðila ASÍ og VSÍ að það var þegar ljóst við samningsgerð að lagabreytingu þyrfti. Það þyrfti lög til þess að uppfylla þetta ákvæði kjarasamninga. Því eru skýringar hæstv. félmrh. á því að vísa til ákvæða bandormslaga um útgáfu reglugerðar alveg út í hött. Hæstv. ráðherra verður að koma fram með trúverðugar skýringar á því hvers vegna ráðherrann hefur ekki flutt þetta mál inn á þingið til að efna kjarasamninga. Hvers vegna varaformaður Alþfl. efnir ekki kjarasamninga, gengur ekki fram í því eins og honum ber þannig að þegar málið er komið á síðasta snúning er því kastað fram í þingi af nefndinni. Auðvitað átti hæstv. félmrh. að hafa forgöngu um málið og flytja það ef áhugi var fyrir því að uppfylla ákvæði kjarasamninga. Þetta vildi ég að kæmi fram og bið þá nefndarmenn að leiðrétta mig hafi ég tekið þar rangt eftir, en eins og ég gat um áðan lýstu aðilar ASÍ og VSÍ því yfir að strax hefði legið fyrir að það þyrfti lagagjörð til að uppfylla þetta.

Virðulegi forseti. Út af orðum síðasta ræðumanns nefni ég að í núgildandi lögum um ábyrgðasjóð launa er ábyrgð á skyldusparnaði þannig að engin breyting verður þar á miðað við það frv. sem hér liggur fyrir. Út af þeim orðum sem hér hafa fallið um að ríkisstjórnin treystir sér ekki til að flytja þetta frv. þá er það rangt. Þetta var gert til hægðarauka og um það rætt við aðila vinnumarkaðarins að félmn. mundi flytja þetta mál með líkum hætti og var gert við frv. um Atvinnuleysistryggingasjóð sem var liður í kjarasamningum. Það mál flutti heilbr.- og trn. Hér er því nákvæmlega eins að farið þó að minni hluti félmn. hafi ekki treyst sér til að fylgja meiri hlutanum í því að fylgja þessu máli eftir inn í þingið.

Virðulegi forseti. Ég vil bara spyrja hæstv. ráðherra: Hvenær var það rætt í félmn. að hún flytti þetta frv.? Ég frétti fyrst af því í nótt, á þessum sólarhring sem nú er að líða. Hvað er langt síðan kjarasamningar voru gerðir?

Virðulegi forseti. Vegna fyrirspurnar varðandi 3. gr. langar mig, með leyfi forseta, að lesa næstsíðustu málsgrein 3. gr. Hún hljóðar svo: ,,Skorti ábyrgðasjóðinn reiðufé til að standa við skuldbindingar sínar samkvæmt lögum þessum skal stjórn sjóðsins þegar tilkynna það ráðherra. Ríkissjóður skal þá leggja sjóðnum til þá fjármuni sem til þarf og skoðast það sem lántaka. Nemi uppsöfnuð skuld ábyrgðasjóðsins við ríkissjóð í árslok hærri fjárhæð en svarar til helmings áætlaðra árstekna af ábyrgðargjaldi er félmrh. heimilt með reglugerð, að fengnum tillögum sjóðstjórnar, að hækka gjaldið tímabundið um allt að 0,1% þar til jafnvægi er náð.`` Í framsögu minni fyrir þessu frv. kom fram að reynist verulega skorta á að jafnvægi verði í rekstri sjóðsins þegar til lengri tíma er litið kann á hinn bóginn að þurfa að endurmeta ákvæði frv. um samhengi réttinda og iðgjalda. Því er það mat mitt við spurningu þingmannsins að endurskoðun á ákvæði hljóti að þýða lagabreytingu ef það gerist og þegar þar að kemur. Aðeins vegna þeirrar umræðu sem hér hefur orðið um lagasetningu eða reglugerð. Hvað sem menn vilja ræða um aðdraganda þessa máls er staðreyndin sú að seint í gærkvöld var það ljóst að það var mjög sótt á af hálfu verkalýðshreyfingar að fá þessa lagasetningu. Það var sest saman yfir þetta mál af hálfu þeirra. Eins og fram hefur komið þá kom þetta seint hingað. Snemma í morgun lá fyrir að fundur yrði í félmn. og aðilar töldu þetta mjög góða lausn á flutningi þessa máls. Ég varð fúslega við því sem formaður félmn. að taka málið inn í nefndina og var alveg ljóst að aðilar vinnumarkaðarins töldu að félmn. mundi öll vilja standa að þessu máli. Það gerðist hins vegar ekki og því var það flutt af hálfu meiri hluta félmn. Ég tel brýnt að við stöndum saman að þessu máli en förum ekki að karpa um það hvort ráðherra eigi að flytja þetta mál. Ég vil, forseti, að lokum harma það hve stuttur tími er til andsvara, benda á bls. 9 í frv., lokagrein. Þar segir um 9.--18. gr.: Þarfnast ekki skýringa enda óbreyttar frá gildandi lögum. Þær eru einungis teknar með þannig að ekki þurfi að endurútgefa lögin. Þetta er mjög þýðingarmikið.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. 11. þm. Reykn. fyrir svar hennar. Það staðfestir að ekkert var rætt við félmn. fyrr en í gærkvöldi. Það staðfestir að málið var ekkert undirbúið af hálfu hæstv. félmrh. Það staðfestir það sem ég taldi mig muna rétt frá fundinum að aðilar vinnumarkaðarins sögðu í morgun að það hefði legið ljóst fyrir strax við samningsgerð að lagabreytingu þyrfti. Það er því alveg ljóst hvernig svo sem menn skoða þetta mál að öll spjóta standa á hæstv. félmrh., varaformanni Alþfl., á því hvers vegna málið er svona seint fram komið. Það virðist vera, virðulegi forseti, að ráðherrann hafi ekki viljað leggja málið fram og efna kjarasamninga.

Virðulegi forseti. Auðvitað er þetta fráleitt sem fram kemur í málflutningi síðasta ræðumanns og fyrir neðan virðingu hans að halda því fram að ég hafi ekki ætlað að efna loforð í tengslum við kjarasamningana eða ríkisstjórnin hafi ekki ætlað að efna þau. Reglugerð sem var tilbúin með þeim efnisatriðum sem verkalýðshreyfingin hafði lagt áherslu á lá fyrir og hún hafði verið send aðilum vinnumarkaðarins til umfjöllunar. Aðilar vinnumarkaðarins lögðu engu að síður áherslu á að þetta kæmi inn í þingið og yrði lögfest þótt ekki yrðu bornar brigður á það að þetta rúmaðist innan reglugerðar.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem fram hefur komið hjá mér og ekki verið mótmælt að það lá fyrir við kjarasamningagerð að það þyrfti lagabreytingar. Reglugerðartal dugar ekkert í því efni. Hæstv. félmrh. getur ekki skotið sér á bak við það að hún ætli að setja reglugerð þegar það lá ljóst fyrir að það var ekki nóg.

Herra forseti. Ég hefði talið hollt til íhugunar að fara aðeins yfir þessi ákvæði þingskapanna um andsvör því að mér finnst ekki gott þegar aðrir ræðumenn hafa beðið um orðið að andsvaraskipti gangi þannig til að þeir sem veitt hafa eitt andsvar geti síðan þagnað, síðan hefjast orðaskipti milli ræðumanns og næsta andsvaranda en þá kemur sá sem fyrr var búinn að nýta rétt sinn aftur inn í umræðuna. Ég hef ekki séð þetta framkvæmt svona áður og hélt að venjan væri að ljúka orðaskiptum milli þess sem fyrst beiðir andsvars og ræðumanns og síðan milli þess næsta og svo koll af kolli meðan tíminn leyfir í 15 mínútur. En ekki fleiri orð um það. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Ég vil greiða götu þess í gegnum þingið vegna þess að það lagfærir meingallað fyrirkomulag sem hæstv. ríkisstjórn lögfesti í vetur. Ég vil líka gera það fyrst og fremst vegna þess að þetta tengist nýgerðum kjarasamningum og þá ber að efna og auðvitað er skylda ríkisvaldsins að tryggja að svo sé. Ég er hins vegar andvígur því fyrirkomulagi sem hér er í lögum og get ekki greitt því atkvæði mitt af þeirri einföldu ástæðu að ég barðist hart gegn því að eldri lög um ríkisábyrgð á launum við gjaldþrot fyrirtækja yrðu eyðilögð með þeim hætti sem hér var gert af hæstv. ríkisstjórn sl. vetur. Ég hef ekki skipt um skoðun í þeim efnum. Ég er jafnandvígur því að þessum byrðum sé við núverandi aðstæður velt yfir á atvinnulífið. En ég mun hins vegar ekki leggja stein í götu þess að unnt sé að uppfylla ákvæði kjarasamninga í þessu efni. Ég hlýt þó að taka fram að mér er sérstakt fagnaðarefni að þó svo að þessar byrðar hvíli á herðum atvinnulífsins, launafólksins í landinu og fyrirtækjanna, er á nýjan leik tekið inn í sjóðinn og viðurkenndar kröfur vegna vangoldinna lífeyrisiðgjalda. Ég kveið því sem upp mundi hefjast ef hefði átt að vísa frá réttmætum kröfum lífeyrissjóðanna af þessu tagi og það hefði augljóstlega haft stóralvarleg áhrif á samskipti lífeyrissjóðanna í landinu við fyrirtækin, sérstaklega þau þeirra sem eiga í erfiðleikum. Það liggur í hlutarins eðli að lífeyrissjóðirnir hefðu þurft að ganga miklu harðar fram við innheimtu á öllum gjaldföllnum kröfum og ganga fyrr og harðar að fyrirtækjunum en ella er. Það þarf ekki flókna röksemdafærslu til að skilja hvers vegna þetta er mikilvægt af þeim sökum. Auðvitað er þetta einnig mikilvægt vegna þess að lífeyrissjóðirnir eru upp til hópa svo illa staddir fjárhagslega að þeir mega ekki við því að verða fyrir áföllum af því tagi sem orðið getur við gjaldþrot stórra fyrirtækja þar sem vangoldin lífeyrisiðgjöld skipta stórum upphæðum. Um þá þrætu, sem hefur lítillega farið fram um það hvort nauðsynlegt sé að setja lög í þessu sambandi eða ekki, segi ég bara þetta: Ég skil ekki hvers vegna menn halda áfram að þræta um slíkt þegar viðurkennt er að vafi geti leikið á því að fullnægjandi lagastoð sé fyrir hendi. Ég hélt að það væri svo sjálfsögð vinnuregla að beita við svona aðstæður að leiki nokkur minnsti vafi á því að fullnægjandi lagastoð sé fyrir hendi þá er úr því bætt. Ég þarf ekki flóknari röksemdarfærslu til en þetta til þess að vera sannfærður um að það er auðvitað rétt að flytja hér frv. og ganga tryggilega frá því með lögum að unnt sé að uppfylla ákvæði kjarasamninga.

Virðulegi forseti. Vegna þeirra umræðna sem verið hafa um þetta mál finnst mér að við höfum ekki fengið svör við því hvers vegna hæstv. ríkisstjórn flytur ekki málið. Hvers vegna félmn. Alþingis? Mér finnst það mjög einkennilegur aðdragandi. Ég fékk þetta frv. í hendurnar klukkan tvö í nótt, það var fundur klukkan hálfníu í morgun. Mér finnst ég hafa ekki fengið svör við því hvers vegna hæstv. ríkisstjórn flytur ekki þetta mál.

Virðulegi forseti. Síðasti ræðumaður telur sig ekki hafa fengið fullnægjandi svör við því af hverju ríkisstjórnin hefði ekki flutt þetta mál. Sú skýring kom fram hér áðan að þetta er flutt með sama hætti og frv. um breytingu á lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð sem er hluti af kjarasamningum. Það frv. flutti heilbr.- og trn. og þá var engin athugasemd gerð við þá málsmeðferð.

Virðulegi forseti. Ég held alls ekki að það sé hægt að bera þessi tvö mál saman vegna þess að það var algjört samkomulag um það mál. En um grunninn að þessu máli var ekki samkomulag og það vissi hæstv. félmrh.

Herra forseti. Ég hafði beint fjölmörgum fyrirspurnum í þessu máli til hæstv. fjmrh. og vænst þess að hann mundi svara þeim en ég skal játa að ég tel það í sjálfu sér þýðingarlaust. Það virðist vera þýðingarlaust að ræða þetta mál við hv. stjórnarliða á Alþingi. Málið er meingallað, það mismunar stofnunum, það íþyngir atvinnuvegunum og það stenst að mínu mati ekki lágmarkskröfur sem þarf að gera til mála í skattarétti. En það virðist ekki skipta hæstv. ríkisstjórn nokkru máli. Málið skal í gegn hvað sem hver segir og það er alveg ljóst að hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að leggja þessar álögur á, sérstaklega á iðnaðinn og sjávarútveginn. Það á að halda áfram að íþyngja þessum atvinnugreinum í stað þess að létta undir með þeim þegar samdráttur er í samfélaginu svo hægt sé að skapa fleira fólki atvinnu, svo hægt sé að minnka atvinnuleysið og auka útflutninginn og verðmætasköpunina og auka þar með tekjur ríkissjóðs. Öllum þessum sannindum hefur hæstv. ríkisstjórn gleymt og þó sérstaklega Sjálfstfl. Ég hélt ítarlega ræðu um þetta mál við 2. umr. og það voru ekki margir hæstv. ráðherrar sem sinntu því að hlusta á hana og kannski er það eðlilegt, þeir hafa um annað að hugsa. En ég vil skora á hæstv. fjmrh. að endurskoða enn á ný afstöðu sína til þessa máls, ekki síst vegna þess að hann er að tala um það að gera ýmsar leiðréttingar á málinu, t.d. að endurskoða afskriftaprósentu útlánastofnana og fjárfestingarlánasjóða og viðurkennir að hún þurfi að vera með öðrum hætti. Hvaða vit er í því að vera að setja lög í samfélaginu og viðurkenna um leið að það þurfi að lagfæra þau? Er ekki betra að bíða átekta? Hvaða vit er í því að viðurkenna að það þurfi að breyta fyrirkomulagi fjárfestingarlánasjóðanna og koma þar á samræmdu skipulagi, en rjúka í það að skattleggja viðkomandi stofnanir fyrst, stofnanir sem starfa í mismunandi tilgangi og samkvæmt mismunandi skipulagi. Ríkisstjórnin býr til þennan óskapnað sem mun vekja upp mikla óánægju meðal þessara sjóða og það verður sérstaklega fróðlegt þegar menn fara að skoða skattuppgjör ákveðins stofnlánasjóðs með fleiri hundruð milljóna skattalegu tapi árlega án þess að sjóðurinn sé að tapa. Það er alveg nýtt í íslenskum skattarétti. Ég býst við því að sjávarútvegurinn muni sækja á um það að fara á ný að greiða til Fiskveiðasjóðs af útflutningsgjaldi. Það tókst nú sem betur fer að leggja það af fyrir allmörgum árum en ég á von á því að hann vilji fá lögbundin framlög til Fiskveiðasjóðs svo hægt sé að gera þann sjóð upp með svipuðum hætti. Ég get trúað því að það þyki mörgum skrítið að því er iðnaðinn varðar, en ég veit ekki betur en Iðnlánasjóður fái iðnlánasjóðsgjald og það hefur oft verið um það rætt að sjávarútvegurinn greiði eitthvert sambærilegt gjald. Í frv. stendur að lögbundin framlög teljist ekki til skattskyldra tekna. Ég vona að hæstv. fjmrh. skoði þetta aðeins áður en lögin verða sett þannig að hann þurfi ekki að koma aftur í haust og biðja Alþingi um að leiðrétta þetta mál með sama hætti og hér er verið að leiðrétta mál, leiðrétta löggjöf sem sett var á sl. hausti, þrátt fyrir aðvaranir, vegna þess að hún var illa undirbúin. Flest af þeim frv. sem hér hafa verið til umfjöllunar eru illa undirbúin, það sýna brtt. Þess vegna ætti ríkisstjórnin að sýna skynsemi í sem flestum málum og vísa þeim til föðurhúsanna, inn á skrifborðin hjá ráðherrunum, eins og gert var með greiðslukortafrumvarpið. Þá voru tekin upp ný vinnubrögð af hæstv. ríkisstjórn, athyglisverð en skynsamleg vinnubrögð, og ég skora á hæstv. fjmrh. að taka það fordæmi til eftirbreytni. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál. Við leggjum til að því verði vísað til ríkisstjórnarinnar, ekki vegna þess að við höfum traust á þessari ríkisstjórn, en við teljum nauðsynlegt að hún fái ráðrúm til að átta sig á málinu og koma að nýju með það til þings. Við erum með þessu ekki að útiloka að þessar stofnanir greiði skatta og skyldur umfram það sem þær gera í dag. En það er ekki sama hvernig að því er staðið og það er ekki sama hvenær það er gert. Þegar samdráttur er í þjóðfélaginu á að fara varlega í skattlagningu til að auka ekki samdráttinn. Þegar þensla er eiga menn fremur að koma á skattlagningu sem skynsamlegt er talið að koma á til að draga úr þenslunni. En eru einhvers staðar þenslumerki í samfélaginu í dag? Ég hef ekki orðið var við þau. Það má vel vera að hæstv. fjmrh. hafi séð þau einhvers staðar og væri fróðlegt að heyra hvað hann hefur um það að segja. Við munum því sitja hjá við endanlega afgreiðslu málsins. Það verður afgreitt algjörlega á ábyrgð núverandi ríkisstjórnar en við væntum þess að ríkisstjórnin dragi annaðhvort málið til baka eða samþykki að vísa því inn á skrifborð fjmrh. og erum ekki að ætlast til þess að hann setji það í skúffuna þar sem stendur á ,,óhæf frumvörp``. Við erum þvert á móti að hvetja hæstv. fjmrh. til að hafa frv. á borði sínu og vinna betur í því. Ég er hræddur um að hæstv. fjmrh. hafi sáralítið unnið í málinu, svo mikið er traust hans á fyrrv. fjmrh. þótt mörgum finnist það vera fremur ólíklegt, miðað við það hvað þeim fer oft hér á milli. Þá er það samt niðurstaða málsins að hæstv. fjmrh. hefur haft mikið traust á fyrrv. fjmrh. og hann er þess trausts verður en það vildi bara svo til að hæstv. núv. fjmrh. hafði gleymt því eða það farið fram hjá honum að fyrrv. fjmrh. hafði ákveðið að draga málið til baka og vinna betur í því í ráðuneytinu. Hann gat ekki gert það af ákveðnum ástæðum en hæstv. núv. fjmrh. lét vera að fara í þessa vinnu.

Virðulegi forseti. Það var í nótt að ég féll frá því að ræða nokkuð um þetta frv. til að greiða fyrir því að 2. umr. lyki. Þá gaf hæstv. fjmrh. út yfirlýsingu um að hann mundi svara fram komnum spurningum í upphafi 3. umr. en ég heyri að hv. þm. Halldór Ásgrímsson hefur gefist upp við að knýja á um svör frá hæstv. fjmrh. Hins vegar hef ég gert nokkrar tilraunir í þessari umræðu til að beina fáeinum spurningum til hæstv. forsrh., gerði það að vísu ekki síðustu nótt til að tefja ekki fyrir umræðum. En ég vil beina því til virðulegs forseta að fá hæstv. forsrh. til umræðunnar svo hægt sé að koma að þessum þáttum. Meðan ég bíð eftir hæstv. forsrh. get ég alveg tekið undir það með hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni að það er þörf á því að hæstv. ríkisstjórn vinni frv. betur. Ég hef lýst því fyrr á þessu þingi að þegar ég kom í fjmrn. 1988 lá texti að frv. í ráðuneytinu og í miklum önnum haustið 1988, fyrsta þingveturinn sem sú ríkisstjórn sat, flutti ég frv. á Alþingi, að vísu í aðeins ítarlegri búningi, en komst síðan að raun um það eftir umræður í þinginu og athugun á málinu að skynsamlegt væri að leggja hluta af skattlagningunni til hliðar. Frv. lá í þeirri skúffu sem hefur í gamansömum tón í umræðunni verið nefnd ,,ónýt frumvörp`` þar til núv. hæstv. fjmrh. kýs að flytja frv. á nýjan leik hér á þinginu í óbreyttum búningi frá því að ég skildi við það í ráðuneytinu. Ég verð að segja að það kom mér satt að segja mjög á óvart. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forsrh. að því hvenær sú stefnubreyting hafi átt sér stað hjá Sjálfstfl. að knýja á um að þessi skattahækkun sé í formi þeirrar skattlagningar sem hér er gerð tillaga um. Satt að segja var það ekkert skattafrumvarp, sem ég kom með inn á þingið í tíð síðustu ríkisstjórnar, sem Sjálfstfl. krafðist jafneindregið að yrði lagt til hliðar og þetta frv. Mín fyrsta spurning er þess vegna: Hvenær átti þessi stefnubreyting sér stað hjá Sjálfstfl. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. forsrh. um samhengið í því sem ríkisstjórnin er að gera gagnvart sjávarútveginum. Við höfum í dag lögfest frv. um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins vegna þess, og það eru meginrökin hjá ríkisstjórninni, að sjávarútvegsfyrirtækin séu svo illa stödd að nauðsynlegt sé að grípa til þess ráðs að greiða út úr Verðjöfnunarsjóðnum þrátt fyrir það að forstjóri Þjóðhagsstofnunar mæli eindregið gegn því. Fyrr á þessu þingi hefur ríkisstjórnin knúið á um það að nýjar skattaálögur, hreinar skattaálögur, væru lagðar á sjávarútveginn sem nema í kringum 700--800 millj. kr. Með frv. sem hér er verið að samþykkja er því ómótmælt að það mun hafa í för með sér enn frekari álögur á sjávarútveginn. Heildarskattbyrðin til viðbótar við það sem verið hefur, sem fellur á sjávarútveginn á þessu ári, vegna lagasetningar hæstv. ríkisstjórnar er tæpur milljarður. Eða með öðrum orðum, það sem verið er að gera hér er að ríkisstjórnin í vetur og allt fram til síðasta dags þingsins flytur frv. og krefst þess að þau séu gerð að lögum sem leggja nýjar skattaálögur á sjávarútveginn sem nemur tæpum milljarði. Síðan segir ríkisstjórnin: Sjávarútvegurinn er orðinn svo illa staddur að nú verður að breyta lögunum um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins til að forðast atvinnuleysi. Tæpur helmingur af útgreiðslunni úr Verðjöfnunarsjóðnum er ígildi þeirra skattahækkana sem ríkisstjórnin hefur lagt á sjávarútveginn. Ég vil spyrja hæstv. forsrh., sem er ábyrgðaraðilinn að þessu öllu saman, ábyrgðaraðilinn að því sem hæstv. sjútvrh. bað okkur um að gera fyrr í dag og við gerðum, og hæstv. fjmrh. sem í kvöld er að biðja okkur að gera það sem við erum að mæla gegn --- hvert er samhengið?

Það er bara verið að ná peningunum af sjútvrh.

Í ríkiskassann? Já, það er auðvitað hugsanlegt að það sé skýringin, hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, að hér sé verið, með því að breyta lögunum um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins, að leggja fjmrh. sérstakt lið til þess að hann geti fengið þessa peninga í ríkiskassann. Óneitanlega er það þannig, hæstv. forsrh., sem málið lítur út. Hér er milljarður færður inn í ríkiskassann frá sjávarútveginum og síðan eru færðir rúmir tveir milljarðar úr Verðjöfnunarsjóði yfir í sjávarútveginn til þess að hann geti staðið undir hinni nýju skattheimtu. Ég vona að hæstv. forsrh. forláti þó að við spyrjum þegar liðið er langt að þinglokum: Hvert er samhengið í þessu? Er eitthvert samhengi í þessu? Eða veit ekki hægri hönd ríkisstjórnarinnar hvað sú vinstri gerir? Í þriðja lagi vil ég spyrja hæstv. forsrh. og reyndar einnig hæstv. fjmrh.: Hver er heildarupphæð þeirra viðbótarskatta sem þessi ríkisstjórn hefur lagt á almenning í landinu á sínu fyrsta ári? Þá er ég ekki að tala um þjónustugjöldin. Við skulum halda þeim alveg fyrir utan það. Ég er að tala um beina, nýja skatta, breytingar á tekjuskattinum sem færðu ríkissjóði stærri hlut af þeim skattstofni, breytingar á ýmsum hefðbundnum skattgjöldum og sú skattlagning á sjávarútveginn sem hér er verið að tala um. Mér sýnist fljótt á litið, ég er þó ekki með það á blaði fyrir framan mig, að fyrir utan hækkanirnar á þjónustugjöldunum séu 2--3 milljarðar af nýjum, beinum sköttum sem þessi hæstv. ríkisstjórn hefur lagt á á sínu fyrsta ári. Stefnan hjá Sjálfstfl. var hins vegar að lækka skattana. Það var að vísu deilt um það hvort hún ætlaði að afnema strax alla skattana sem síðasta ríkisstjórn hafði lagt á eða hvort hún ætlaði að gera það í áföngum. Látum þá deilu liggja á milli hluta. En það er alveg ljóst að á þessu fyrsta ári hefur hún stóraukið hreina skatta og heldur núna þinginu í spennitreyju síðasta þingdaginn til að geta gert þar eitt af sínum síðustu verkum, að auka skattana. Og það er kannski besta kórónan á þessu fyrsta þingári ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar að á lokaspretti þingsins er það úrslitakrafa ríkisstjórnarinnar að fá nýjan skatt og þingið fari ekki heim fyrr en það er búið að færa ríkisstjórninni enn á ný nýjan skatt. Það sannar þá kenningu að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur slegið met allra fyrri ríkisstjórna í skattheimtu. Það blasir við. Menn sögðu að síðasta ríkisstjórn hefði átt það met. Gott og vel. Það var það sem Sjálfstfl. sagði á síðasta kjörtímbili, en það er óumdeilanlegt að þeir hafa bætt um betur. Virðulegi forseti. Þetta voru þau atriði sem ég vildi bera upp við hæstv. forsrh. Ég hef sýnt nokkra tilhliðrun í umræðum síðustu daga til að greiða fyrir því að málið geti runnið áfram án þess að ég kæmi þessu að. En mér er málið nokkuð skylt vegna þessi að þessi krógi sem Sjálfstfl. hefur nú tekið í fóstur mun vera upprunninn hjá mér. Ég komst hins vegar að þeirri niðurstöðu að hann væri ekki á vetur setjandi og lagði hann því til hliðar og bjóst ekki við því að hann yrði endurvakinn. En það hefur nú gerst að Sjálfstfl. hefur tekið miklu ástfóstri við þennan króga. Ég ætla ekki að nota tímann hér til þess að rökstyðja skynsemina í því að ríkisstjórnin taki sér meiri tíma í að skoða málið. Það gerði ríkisstjórnin ekki áður en hún lagði það fram. Það er hins vegar ljóst að það hefur orðið nokkur breyting á málinu í þinginu sem betur fer en það dugir ekki til. Vissulega væri það skynsamlegast að hún tæki sér sumarið í að skoða það en ég býst varla við að á síðustu klukkustundum þingsins muni ríkisstjórnin skipta um skoðun. Ég vil gjarnan fá fram okkur til upplýsingar og öðrum til skýringar hvaða röksemdir liggja á bak við þá stefnubreytingu sem er verið að knýja á um, sérstaklega í ljósi þess sem sagt var hér fyrr á árum.

Herra forseti. Það er kannski ekki stund, þótt staðurinn sé réttur, að ræða um grundvallaratriði við 3. umr. þessa máls. Það er oft þannig í pólitíkinni að það vill þvælast fyrir mönnum að sjá samhengi hlutanna. Ég hef aðeins verið að reyna að átta mig á samhenginu í þessu máli hjá hv. þm. sjálfum sem lagði málið fram. Ég hef ekki enn þá fengið fullnaðarskýringar í sjálfu sér hvað það var sem varð til að hann breytti um skoðun á því, jafnvel þó að hann segi að frv. hafi þá þegar lagast verulega frá því sem það var þegar hann lagði það fyrst fram. Maður hefði haldið að jafníhugull og grandvar maður og hv. flm. sem leggur fram frv. af þessu tagi sem fjmrh., horfir síðan framan í það í annað sinn og viðurkennir að það hefur stórlega verið betrumbætt, færi nú nær um að rétt væri að hann styddi frv., þennan króga, eins og hann orðaði það, sem hefði ekki á sínum tíma verið á vetur setjandi. Hann hefði verulega braggast samkvæmt því sem hv. þm. segir sjálfur. Því skil ég ekki alveg það samhengi hlutanna að hann skuli ekki vilja styðja málið. Varðandi það að við höfum aukið skattheimtu er ég honum ósammála. Varðandi tekjuskattinn höfum við notað þær reiknireglur sem áður voru notaðar varðandi persónuafslátt. Það var að vísu gagnrýnt af Alþýðusambandinu en það var sama reikniregla og hv. þm. notaði þegar hann var hæstv. fjmrh. Ég sé engan mun á því. Hann kann þó að eiga við breytingar á barnabótum og slíkum greiðslum. Ég lít ekki svo á að þær breytingar þýði skattahækkanir. Um það má í sjálfu sér endalaust deila reyndar eins og um þjónustugjöld sem vissulega er deilt um hvort eru skattar eða ekki. Mín skoðun er sú að á því sé verulegur eðlismunur hvort þar sé um skatt að ræða eða ekki.

Virðulegi forseti. Það var satt að segja lítið um svör hjá hæstv. forsrh. Mér fannst að vísu nokkuð skemmtilegt að sjá hvað hann var orðinn ánægður með þennan nýja skatt og stoltur af króganum sem hann hafði komið til nokkurs þroska og gefið líf. Það er gaman að sjá hæstv. forsrh. Davíð Oddsson svo ánægðan með nýju skattana sína. Ástæðan fyrir því, hæstv. forsrh., að ég endurflutti frv. ekki, sem ég hefði getað gert, ég hefði getað endurflutt það 1989 og 1990 og reyndar 1991 einnig, var að ég sannfærðist af ýmsum þeim rökum sem hv. þm. Sjálfstfl. fluttu í þinginu á þeim tíma. Þá var sú tíð að ráðherrar hlustuðu á röksemdir stjórnarandstöðunnar og tóku dálítið mark á þeim. En ég hef ekki enn þá fengið neinar skýringar á því hvers vegna Sjálfstfl. skipti um skoðun. Það sem hæstv. forsrh. sagði um tekjuskattinn var auðvitað stórfurðulegt. Hann heldur því fram að breytingar á útgreiðslum í tekjuskattinum til einstaklinganna, þannig að ríkissjóður heldur eftir meiru hjá sér, sé ekki skattahækkun. Ég hef aldrei heyrt svona kenningu fyrr og ég var helst að velta því fyrir mér undir þessum flutningi hæstv. forsrh. að kannski tryði hann þessu sjálfur að það væri t.d. hægt að breyta persónuafslættinum og breyta barnabótunum og breyta sjómannaafslættinum og það væru alls ekki skattahækkanir, t.d. afnema barnabæturnar algerlega og afnema sjómannaafsláttinn algerlega og afnema persónuafsláttinn algerlega og það væri engin skattahækkun. Með sams konar rökum og hann flutti er hægt að komast að þeirri niðurstöðu. Hins vegar treysti hæstv. ráðherra sér greinilega ekki til þess að útskýra hvers vegna verið er að leggja milljarð í nýjan skatt á sjávarútveginn og krefjast þess svo að fá að borga út úr Verðjöfnunarsjóðnum rúma 2 milljarða. En það er kannski von að hæstv. forsrh. treysti sér ekki til þess að útskýra samhengið í því.

Hæstv. forseti. Aðeins út af þessu varðandi skattana. Við vitum að það er hægt að koma til móts við fólk í þjóðfélaginu með fégreiðslum með margvíslegum hætti. Það er hægt að gera það í gegnum fjárlögin, til að mynda til að styrkja stöðu fólks. Það er hægt að gera það í gegnum tryggingakerfið. Sveitarfélögin geta gert það með félagslegri aðstoð. Auðvitað mætti segja til að mynda varðandi útsvarið að sveitarfélög gætu notað útsvarskerfið til að láta tiltekna hópa í sveitarfélaginu fá félagsaðstoð í gegnum kerfið og segjast þá hafa lækkað útsvarið, í stað þess að láta Félagsmálastofnun eða aðra aðila standa fyrir slíkum jöfnunaraðgerðum. Ef menn nota skattkerfið með þeim hætti sem jöfnunaraðgerð til tiltekinna hópa, þá má ekki að mínu viti líkja því við skattahækkun eða skattalækkun. Á þessu er reginmunur að mínu viti. Auðvitað geta menn um þetta deilt. Þarna nota menn skattkerfið til að færa fjármuni til og menn geta beint þeim í ríkissjóð á fjárlögum, deilt því út til fjöldans, tiltekinna hópa við sérstakar aðstæður og þar með kæmi það skattamálunum ekkert við. Það er þetta sem ég átti við og ég hygg að þingmaðurinn, sem er vel að sér í þessum fræðum öllum, þekki þetta mætavel og viti hvað ég á við þó að auðvitað megi deila um þessi sjónarmið.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsrh. er gamansamur maður. Hann var að útskýra kenningu sem felur það í sér að hæstv. fjmrh. getur tekið 10 milljarða meira í ríkissjóð út úr tekjuskattinum og það er engin skattahækkun. Það eru bara einhvers konar greiðslur fram og aftur sem menn eru með og þjóna ýmsum tilgangi. Þetta er mikið patent. Þetta er kannski patentið sem á að nota við næstu fjárlagagerð. Ég sé að hæstv. fjmrh. er orðinn óskaplega hýr og glaður á svipinn og er búinn að finna út algerlega nýtt patent, að fá 10 milljarða í ríkissjóð í auknum skatti og svo mun forsrh. koma fyrir þjóðina og segja að þetta sé bara ,,dittinn og dattinn`` og sé bara svona og á hinn veginn af greiðslum sem menn hafa hingað og þangað í kerfinu fyrir fólk en sé alls ekki skattahækkun. Það er ekki mikill vandi að ná jöfnuði á ríkissjóði með svona kúnstum.

Virðulegi forseti. Hv. félmn. fékk til meðhöndlunar þáltill. um afnám misréttis gagnvart samkynhneigðu fólki. Nefndin fjallaði um tillöguna og fékk um hana umsagnir frá bæjarstjórn Njarðvíkur, bæjarstjórn Akraness, landsnefnd um alnæmisvarnir, bæjarstjórn Borgarness, Sálfræðifélagi Íslands, Samtökunum '78, bæjarstjórn Ísafjarðar, biskupi Íslands, Rauða krossi Íslands, bæjarstjórn Mosfellsbæjar, bæjarstjórn Hafnar, Félagsmálastofnun Reykjavíkur, bæjarstjórn Keflavíkur, bæjarstjórn Selfoss og bæjarstjórn Akureyrar. Nefndin mælir með samþykkt tillögunnar með breytingu sem flutt er tillaga um á sérstöku þskj. Undir þetta rita Rannveig Guðmundsdóttir, formaður, Sigríður A. Þórðardóttir, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Jónas Hallgrímsson, Ingibjörg Pálmadóttir, Eggert Haukdal, Sigbjörn Gunnarsson og Einar K. Guðfinnsson. Brtt. sem nefndin gerir við tillögu til þál. um afnám misréttis gagnvart samkynhneigðu fólki er á þá leið: ,,1. Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd til þess að kanna stöðu samkynhneigðs fólks á Íslandi. Nefndin skal skipuð fulltrúum dómsmrn., menntmrn., félmrn. og hagsmunasamtaka samkynhneigðs fólks. Skal nefndin kanna lagalega, menningarlega og félagslega stöðu þess og gera tillögur um úrbætur og nauðsynlegar aðgerðir til þess að misrétti gagnvart samkynhneigðu fólki hverfi hér á landi. 2. Fyrirsögn till. orðist svo: Till. til þál. um skipun nefndar til að kanna stöðu samkynhneigðs fólks.``