Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Síðasta Alþ. samþykkti ný lög um vernd barna og ungmenna. Samkv. þeim l. bar að skipa nýtt barnaverndarráð. Formaður þess hefur verið undanfarin 18 ár Sveinbjörn Jónsson hrl. Þegar ég ætlaði að endurskipa hann samkv. hinum nýsamþykktu l., var mér bent á, að samkv. orðalagi l. væri það ekki heimilt, vegna þess að sú breyting hafði verið gerð frá fyrri l., að formaður barnaverndarráðsins skyldi vera embættisgengur lögfræðingur, en í löggjöfinni áður hafði aðeins staðið, að formaður barnaverndarráðs skyldi vera lögfræðingur. En svo vildi til, að Sveinbjörn Jónsson var einmitt nýorðinn sjötugur eða 71 árs og gat því ekki talizt embættisgengur lögfræðingur lengur. í mínum huga var það alltaf tilætlunin að fara þess á leit við þann ágæta lögmann að gegna áfram þessu starfi, og tjáði hann sig reiðubúinn til þess. Ég held, að engum hafi hugkvæmzt það eða dottið það í hug, þegar þessi smávægilega breyting var gerð á fyrri barnaverndarlögum, að lögfræðingur skyldi vera embættisgengur, að það mundi hafa í för með sér, að ráðh. yrði ekki unnt að endurskipa þann mann, sem með miklum sóma hefur gegnt formennsku í barnaverndarráði um hvorki meira né minna en 18 ára skeið. Þess vegna voru þau brbl., sem hér eru nú lögð fyrir hv. d., gefin út, en efni þeirra er það, að felld er niður sú krafa, að lögfræðingur skuli vera embættisgengur, og greinin orðuð eins og hún áður var í gömlu barnaverndarlögunum, að formaðurinn skuli vera lögfræðingur. Vona ég, að hv. d. fallist á þessi rök mín fyrir þessum brbl. Að svo mæltu leyfi ég mér að óska þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Frv. það til l. um verðjöfnunargjald af veiðarfærum, sem hér liggur fyrir til umr., á sér nokkurn aðdraganda, og ég vil leyfa mér að byrja með því að fara nokkrum almennum orðum um málið og aðdraganda þess. Við Íslendingar teljum okkur mikla fiskveiðaþjóð og tölum oft um okkur sem mestu fiskveiðaþjóð heims, og það er sennilega nokkuð til í því. A. m. k. eru það gífurleg verðmæti, sem til þess að gera fámenn stétt sjómanna og útgerðarmanna dregur á land í okkar þjóðarbú, og þetta ræður af líkum, þar sem við erum fámenn eyþjóð til þess að gera á stóru og vogskornu landi nyrzt í Atlantshafi. Við höfum lagt áherzlu á það að eignast góðan skipakost til fiskveiðanna. Við lærðum snemma að smíða okkar eigin skip, minni skipin, fiskibátana og eikarskipin, og nú eru í uppsiglingu ný fyrirtæki í landinu, sem stefna að því, að við séum einnig menn til þess að smíða ný stálskip, sem nú hafa tekið við af gömlu og minni tréskipunum. Og margs konar viðbúnað hefur þessi þjóð að sjálfsögðu lagt í til þess að gefa þessum skipastól aðstöðu í höfnum og við fiskvinnslustöðvar, verksmiðjur til úrvinnslu o.s.frv., sem ég þarf ekki nánar að rekja. En svo einkennilega vill til, að þessi mikla fiskveiðaþjóð virðist eiga mjög erfitt með að komast upp á lagið með að gera sín eigin veiðarfæri. Hér á landi hafa á 3–4 áratugum risið upp veiðarfæragerðir, sem allar hafa sætt þeim sorglegu örlögum að gefast upp nema ein, eins og nú standa sakir. Bæði fyrr og síðar hefur þetta verið mönnum áhyggjuefni, stjórnarvöldum og ríkisstj., og það var í framhaldi af þessu, sem núv. ríkisstj. ákvað að láta rannsaka þetta mál til nokkru meiri hlítar en áður hafði gert verið. Þess vegna var það, að iðnmrh. skipaði 16. sept. 1964 nefnd manna til þess að framkvæma sérfræðilega athugun á því, hvort ekki sé tímabært, að íslenzkum veiðarfæraiðnaði verði búin sömu kjör og öðrum íslenzkum iðnaði og hliðstæðum erlendum iðnaði, og einnig var óskað eftir athugun á því, hvort stefna beri að stórfelldri aukningu umrædds iðnaðar með þátttöku erlends fjármagns eða aukningu í áföngum með innlendu fjármagni. Í n. völdust ágætir menn, fulltrúar frá Fiskifélagi Íslands, Félagi ísl. iðnrekenda, Landssambandi ísl. útvegsmanna og Iðnaðarmálastofnun Íslands. Þessi n. skilaði áliti ári síðar, í sept. 1965, og þessi álitsgerð hefur verið prentuð sem heild sem fskj. nr. 1 með þessu máli. Í henni má rekja sögu veiðarfæraiðnaðarins hér á landi, og í henni er margháttaður fróðleikur, sem þetta mál varðar og ég skal ekki eyða tíma þingsins til að fara nánar út í, en vísa til þess. En fyrir utan hinn almenna fróðleik um þróun veiðarfæraiðnaðar og örlög hinna ýmsu veiðarfæragerða hér á Íslandi er einnig að finna till. n. og margvíslegar álitsgerðir annarra aðila, sem n. leitaði til, bæði innflytjenda á veiðarfærum og stofnana útvegsmanna og annarra. Niðurstöður n. eru í stórum dráttum þær, að veiðarfæraiðnaður sé í flokki örfárra iðngreina, sem búa við lakari kjör en meginhluti iðnaðar og sjávarútvegs í landinu. N. telur sig hafa sýnt fram á það í álitsgerð sinni, að íslenzkur veiðarfæraiðnaður njóti lakari rekstrarkjara af hendi hins opinbera heldur en aðrar þær innlendar atvinnugreinar, sem eðlilegt er að gera samanburð við. N. telur einnig, að samanburður hennar á starfskjörum innlends og erlends veiðarfæraiðnaðar sanni það, að veiðarfæraiðnaðurinn hér væri verr settur en sams konar iðnaður erlendis. N. segir m. a. orðrétt á bls. 32, með leyfi hæstv. forseta: „Það gildir því einu, hvert lítið er til samanburðar, íslenzkur veiðarfæraiðnaður er og hefur verið alger hornreka í atvinnulífi þjóðarinnar.“ Síðan er að finna sameiginlegar till. n. á bls. 33–34 í álitsgerð hennar. Þær eru nokkuð almenns eðlis, niðurstöður n., en ég tel rétt, að við rifjum þær aðeins upp. Þær eru í fyrsta lagi, að þar sem veiðarfæraiðnaðurinn býr að mörgu leyti við svipaðar starfsaðstæður í grundvallaratriðum og sjávarútvegurinn, þ. e. verður að hlíta ástandi heimsmarkaðarins hverju sinni, er eðlilegt, að hann njóti sem næst sömu kjara og sjávarútvegurinn hvað gengi krónunnar snertir. Með þessu er raunar verið að segja, að afnám mismunar þess, er ríkt hefur undanfarin 2 ár, sé ekki einungis æskilegt, heldur fyrst og fremst réttlætismál. Þetta þýðir í framkvæmd, að sérhver hækkun innlends framleiðslukostnaðar, sem sjávarútveginum er bætt í einu eða öðru formi, verði einnig látin ná til veiðarfæraiðnaðarins. Mismunun þá, er ríkt hefur frá ársbyrjun 1964, er tiltölulega auðvelt að meta til fjár. N. leggur því til, að nú þegar komi til framkvæmda leiðrétting, er nemi sem næst 4.8% af söluverði afurða starfandi fyrirtækja í veiðarfæraiðnaði vegna ársins 1964 og fyrir árið 1965, og framvegis verði gerðar hliðstæðar leiðréttingar. Í öðru lagi segir n.: „Eins og rækilega hefur verið bent á hér að framan, hlaut veiðarfæraiðnaðurinn illa meðferð á dögum uppbótakerfisins og hefur ekki borið sitt barr síðan. Hefur þessi meðferð ásamt óvissunni um rekstrargrundvöll hindrað vöxt hans og viðgang og gert honum þar af leiðandi örðugt um vik að taka þátt í hinni hörðu þróun, er átt hefur sér stað í framleiðslu veiðarfæra undanfarið, með því að endurnýja véla- og tækjakost, svo sem nauðsynlegt hefði verið. Til þess að jafna metin og leiðrétta á einhvern hátt áralangt misrétti, er það till. n., að fyrirtækjum þeim, er starfa að framleiðslu veiðarfæra og efnis til þeirra, verði greitt nokkurt framlag, er hjálpi þeim til að laga sig að breyttum framleiðsluaðferðum og breyttri eftirspurn veiðarfæra. Upphæð framlagsins verði metin með hliðsjón af innkaupsverði nauðsynlegra véla og tækja.“ Í þriðja lagi mælir n. með því, að veiðarfæraiðnaður verði aðstoðaður við útvegun hagstæðra lána með ríkisábyrgð, ef þörf krefur. Í fjórða lagi telur n. loks rétt, að athugað verði, hvort til greina komi að undanþiggja ný fyrirtæki í veiðarfæraiðnaði tekjusköttum um ákveðið árabil, t.d. 3 ár, í því skyni að örva til stofnunar nýrra fyrirtækja í greininni. Auk þessara ofangreindu till. um breytingu á kjörum veiðarfæraiðnaðarins er svo vísað til kafla í nál. varðandi undirbúningsrannsóknir í þágu veiðarfæraiðnaðar. Eins og fram kemur, stóðu allir nm. að ofangreindum till., en einn nm., Árni Vilhjálmsson, gerir í sérstökum álitsviðauka grein fyrir till. sínum um breytingar á kjörum veiðarfæraiðnaðarins, og formaður n., Sveinn Björnsson, hefur lýst yfir, eins og segir í álitinn stuðningi við till. Árna sem varatillögur. En sértillaga Árna Vilhjálmssonar prófessors var í meginefnum sú, að veiðarfæraiðnaði sé tryggð aðstaða, sem jafngildi 15% nettótollvernd, en það var hans mat, að með slíkri aðstöðu væri þessari iðngrein sköpuð viðunandi aðstaða miðað við aðrar atvinnugreinar og þá m. a. og kannske fyrst og fremst sjávarútveginn. Meðal stofnana, sem n. skrifaði bréf og óskaði eftir áliti, er Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda og Landssamband ísl. útvegsmanna. Ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að taka hér örfá atriði úr bréfi Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda, en undir það rita Loftur Bjarnason formaður og varaformaður Hafsteinn Bergþórsson. Þar segir m. a.: „Reynsla íslenzkrar togaraútgerðar af íslenzkum veiðarfæraiðnaði hefur verið mjög góð, og á það skal bent, að í síðari heimsstyrjöldinni hefði íslenzk togaraútgerð verið í molum, ef hans hefði ekki notið við, bæði vegna þess, að illmögulegt var að fá botnvörpur erlendis, og þær, sem keyptar voru, voru úr ónýtu efni, en það leiddi aftur til ómetanlegs aflatjóns. Á þessum árum sá íslenzk veiðarfæragerð einnig bátaflotanum fyrir öllu efni í fiskilínur. Vörur þessar voru og hafa alltaf verið úr fyrsta flokks efni og lögun t.d. botnvarpanna eftir óskum kaupenda. Hins vegar hefur oft og tíðum farið svo, að þegar keypt hafa verið net erlendis, hefur þurft að breyta þeim meira og minna hér heima með auknum kostnaði. Þetta hefur skeð þrátt fyrir það, að hérlendir umboðsmenn erlendra framleiðenda hafi sent þeim heilar botnvörpur framleiddar hér til þess að láta hnýta eftir þeim.“ Á öðrum stað í sama bréfi segir, að þáv. sjútvmrh., sem var Emil Jónsson, hafi leitað eftir því við samtökin, að þau keyptu að öðru jöfnu botnvörpur gerðar hér heima, ef verð og gæði væru sambærileg, og um það var skjótlega boðað til félagsfundar í Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda um málið og þar samþ. að snúa sér bréflega til allra meðlima félagsins, þar sem spurzt var fyrir um, hvort þeir væru því samþykkir að beina innkaupum á botnvörpum til Hampiðjunnar h/f hér á eftir, að því tilskildu, að hún selji slíkar botnvörpur á samkeppnisfæru verði, enda séu gæði varanna hliðstæð. Svör bárust frá öllum aðilum nema tveimur, og hafa þau verið send sjútvmrh. Voru þau öll jákvæð að undanteknu einu, sem var óljóst, og í svari eins stærsta aðilans að félaginu segir, að æskilegt væri að leita fyrir sér um það, hvaða kjör hún, þ. e. Hampiðjan, gæti veitt, ef samtök gætu orðið um það, að allur togaraflotinn skipti við hana, og ef í ljós kæmi, að hún treysti sér til þess að lækka verð verulega við þær kringumstæður, þá að kanna, hvort ekki reyndist unnt að standa allir að þeim viðskiptum. Og svo segir enn, með leyfi hæstv. forseta: „Það er álit vort, að þarna sé komið að einu veigamesta atriðinu varðandi framtíð veiðarfæraiðnaðar á Íslandi. Ef hann byggi eigi við lakari kjör en erlendur veiðarfæraiðnaður og ef hann enn fremur ætti vís ákveðin lágmarksviðskipti, sem hann gæti miðað rekstur sinn við, verður að teljast svo til víst, að hann fengi fyllilega staðizt alla samkeppni. Að þessu teljum við æskilegt, að stefnt sé. Jafnframt viljum við lýsa þeirri skoðun vorri, að ómetanlegt öryggi er að því fyrir íslenzkan sjávarútveg, að öflug veiðarfæragerð sé í landinu og hún geti skapað erlendum aðilum svo harða samkeppni, að vér njótum ætíð hagstæðasta veiðarfæraverðs. Vér erum þeirrar skoðunar, að ef erlendum framleiðendum tækist að knésetja íslenzkan veiðarfæraiðnað, t.d. með óréttmætum viðskiptaháttum, yrði þess ekki langt að bíða, að allt verðlag veiðarfæra mundi stórhækka. Loks skal á það lögð áherzla, hvílíkt öryggi er að því að hafa veiðarfæragerð í landinu sjálfu, ef svo skyldi fara, að truflanir yrðu á flutningum vegna styrjalda eða af öðrum ástæðum. Jafnframt eiga íslenzkir útvegsmenn þá auðveldara með að hafa áhrif á það, að gerð og efni þeirra veiðarfæra, sem þeir nota, sé þeim að skapi, og einnig er mikið hagræði að þessu í sambandi við vöruinnkaup, þ.e.a.s. að því leyti að geta hvenær sem er fengið vöruna jöfnum höndum, í stað þess að þurfa hver og einn að liggja með miklar vörubirgðir. Vér teljum mjög æskilegt, að íslenzk veiðarfæragerð njóti nægilegs stuðnings í einhverri mynd af hálfu íslenzkra stjórnvalda, svo að starfsemi hennar geti haldið áfram og aukizt og eflzt og þannig gegnt því mikilvæga hlutverki, sem nauðsynlegt er, að hún gegni fyrir íslenzkan sjávarútveg.“ Þannig lýkur bréfi Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda, en í bréfi Landssambands ísl. útvegsmanna segir í niðurlagi, með leyfi hæstv. forseta: „Sem svar við þeirri fsp. yðar, hvort stefna beri að stórfelldri aukningu íslenzks veiðarfæraiðnaðar, viljum vér taka fram, að vér erum þeirrar skoðunar, að æskilegt sé, að veiðarfæraiðnaður sé í landinu, en þó því aðeins, að hann geti, miðað við núverandi tollaákvæði, keppt að gæðum og verði við innflutt veiðarfæri. Innlend veiðarfæraframleiðsla ætti að hafa betri aðstöðu í samkeppni við erlend veiðarfæri vegna betri þekkingar á markaðsþörf hér.“ Þannig lýkur því bréfi, sem er undirritað fyrir hönd stjórnar Landssambands ísl. útvegsmanna af Sverri Júlíussyni og Gunnari Hafsteinssyni. Þegar þessi álitsgerð, sem ég hef vitnað til og ég veit, að hv. þm. hafa kynnt sér, lá fyrir, var það ákveðið innan ríkisstj. að biðja þrjá ráðuneytisstjóra, sem voru í þeim rn., sem þessi mál vörðuðu sérstaklega, að gefa ríkisstj. álitsgerð á grundvelli þeirrar könnunar, sem nú þegar hafði farið fram. Þessir ráðuneytisstjórar voru Gunnlaugur Briem, Brynjólfur Ingólfsson og Þórhallur Ásgeirsson. Þeir skiluðu ýtarlegri álitsgerð í tvennu lagi, Gunnlaugur Briem og Brynjólfur Ingólfsson, sem vorn mjög eindregið þess hvetjandi, að af hálfu opinberra aðila væru gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að tryggja tilveru og framtíð íslenzkrar veiðarfæragerðar, og Þórhallur Ásgeirsson einnig till., sem hnigu í sömu átt, þó að þær væru með nokkuð öðru sniði. Eftir þessa álitsgerð bað ég forstjóra Efnahagsstofnunarinnar um, að stofnun hans tæki málið til meðferðar, álitsgerð n. og umsagnir ráðuneytisstjóranna. Sú rannsókn, sem að tilhlutun forstöðumanns Efnahagsstofnunarinnar fór fram, var aðallega í því fólgin að kanna til hlítar reikninga og rekstur og starfsaðferðir Hampiðjunnar til þess að geta metið, hvort grundvallaðar væru þær óskir, sem fram hefðu komið af hennar hálfu og annarra aðila til leiðréttingar á aðstöðu þessa iðnaðar. Mjög ýtarleg álitsgerð þess eðlis barst frá prófessor Árna Vilhjálmssyni. En forstjóri Efnahagsstofnunarinnar segir svo í bréfi til mín - með leyfi hæstv. forseta - í sambandi við þetta: „Að mínum dómi væri það hin mesta ógæfa, ef rekstur Hampiðjunnar legðist niður, og gæti þetta haft hin alvarlegustu áhrif í þá átt að draga úr viðleitni til eflingar heilbrigðs iðnrekstrar í landinu. Hér er um að ræða grein, þar sem íslenzkur iðnaður hefur betri eðlileg rekstrarskilyrði en í flestum öðrum greinum, en hefur átt örðugt uppdráttar vegna ríkjandi stefnu í efnahagsmálum á undanförnum áratugum og að öllum líkindum einnig vegna undirboða erlendra aðila. Allt bendir til þess, að Hampiðjan hafi verið rekin af hagsýni og dugnaði, og þrátt fyrir margvísleg áföll er fjárhagur fyrirtækisins enn tiltölulega traustur. Neyðist slíkt fyrirtæki til þess að leggja upp laupana, virðist loku fyrir það skotið, að um nokkra þróun veiðarfæraiðnaðar geti verið að ræða hér á landi um langa framtíð.“ Að öllu þessu athuguðu hafði ríkisstj. mál þetta til meðferðar innan sinna vébanda og ræddi málið einnig við fulltrúa útvegsmanna, og þegar á allt var litið, virtist helzt til greina koma einn eða fleiri af níu liðum, sem taldir eru upp í hinni almennu grg. frv.: 1) Að tollur á veiðarfærum, sem nú eru framleidd í landinu, verði hækkaður, og þá kom fram innan ríkisstj. sú hugmynd, að yrði hann hækkaður, yrði það gert með þeim sérstaka hætti, að tekjur af þessari tollahækkun renni í aflatryggingasjóð sjávarútvegsins eða þeim verði varið til þess að greiða vátryggingaiðgjöld af fiskiskipum eða með öðrum hliðstæðum hætti, eða allar tolltekjurnar, vegna þess að það mun vera milli 2 og 4% tollur á veiðarfærum eins og nú er. 2) Veiðarfæraiðnaði séu tryggð fjárfestingarlán til langs tíma hliðstætt því, sem verið hefur um fiskiskipabyggingar innanlands. 3) Veiðarfæraiðnaðurinn njóti í bili a. m. k. forgangs um hagræðingarlán úr iðnlánasjóði, þar sem skilyrði til hagræðingarláns eru talin vera fyrir hendi. 4) Heimiluð sé lenging greiðslufrests á innfluttum hráefnum til veiðarfæragerðar. 5) Heimild til gjaldfrests á innfluttum veiðarfærum sömu tegundar og framleidd eru í landinu sé afnumin. 6) Notuð sé heimild tollskrárlaga til þess að setja undirboðstoll á veiðarfærainnflutning, t.d. frá Danmörku, fyrst í stað. 7) Innflutningur veiðarfæra sömu tegundar og framleidd eru í landinu sé um stundarsakir tekinn af frílista og háður leyfum og eftirliti með það sérstaklega fyrir augum, að hinu opinbera gefist tækifæri til að ná meiri yfirsýn þessara mála, enda verði hagamuna útvegsins að fullu gætt og fái útvegsmenn að tilnefna sérstaka fulltrúa við framkvæmd þessara tímabundnu leyfisveitinga. 8) Tryggt sé, að sú útgerð, sem nýtur beinna fjárframlaga úr ríkissjóði, kaupi a. m. k. að öðru jöfnu innlend veiðarfæri. 9) Greitt verði verðjöfnunargjald af öllum innfluttum veiðarfærum. Um það er svo ekki að orðlengja, að að athuguðu öllu þessu urðu niðurstöður ríkisstj. að undirbúa og leggja fyrir Alþ. frv. það, sem hér liggur nú fyrir um verðjöfnunargjald af veiðarfærum, en ganga fram hjá öðrum atriðum nema þeim, sem nú skal greina og ekki þurfa löggjafar við. En um það segir í grg., að jafnframt því sem þetta frv. sé lagt fram, sé að sjálfsögðu víð það miðað, að beitt verði þeim aðgerðum öðrum, sem áður hefur verið gerð grein fyrir og framkvæmanlegar eru án aðgerða Alþ., eftir því sem efni standa til. Ríkisstj. mun beita sér fyrir, að veiðarfæraiðnaði verði tryggð fjárfestingarlán, að veiðarfæraiðnaður njóti hagræðingarlána, að endurskoðaður verði afgreiðslufrestur á innfluttum hráefnum til veiðarfæragerðar annars vegar og greiðslufrestur á innfluttum veiðarfærum hins vegar, og loks, að tryggt sé, að útgerð, sem nýtur beinna fjárframlaga úr ríkissjóði, kaupi að öðru jöfnu innlend veiðarfæri. Sú leið, sem hér er farin, var að áliti ríkisstj. talin sú, sem sennilega mundi mæta minnstri mótspyrnu af hálfu útvegsmanna, því að enda þótt það sé skoðun allra ráðh. þessarar ríkisstj., að hér sé um ekkert sérstakt iðnaðarmál að ræða, heldur fyrst og fremst hagsmunamál útvegsins, vitum við það, að útvegurinn er þannig staddur nú, að hann á erfitt með að taka á sig hvers konar auknar byrðar, hversu litlar sem þær kunni að vera. En það verður auðvitað að metast, hve miklu er þá fórnað á móti öryggi framtíðarinnar fyrir rekstur þessarar atvinnugreinar. Verðjöfnunargjaldið á innfluttum veiðarfærum er samkv. 2. gr. ákveðið 2% af tollverði hinna innfluttu veiðarfæra, og verðjöfnunargjaldið, sem þannig innheimtist, á að leggjast í sérstakan sjóð, verðjöfnunarsjóð veiðarfæra, og skal fé sjóðsins varið til eflingar veiðarfæraiðnaði í landinu. Í 4. gr. er ákvæði, að iðnmrh. setji með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd laga þessara, þ. á m. um stjórn og vörzlu verðjöfnunarsjóðs og ráðstöfun á fé hans. Það kynni að vera, að þm. vildu óska eftir því, að nánari ákvæði væru þegar um starfsemi sjóðsins í sjálfum 1. Út af fyrir sig get ég fallizt á það. Það kemur auðvitað til athugunar undir meðferð málsins. En að svo stöddu var látið við þetta sitja, og meginhugsun ríkisstj. er sú, að þær reglur, sem hér yrðu settar um þennan verðjöfnunarsjóð og ráðstöfun fjár hans, miðuðu að því að auðvelda fyrirtækjum að koma upp veiðarfæragerðum hér í landinu á fyrstu árunum og að styrkja þær til þess að mæta þeim miklu tæknibreytingum, sem hafa átt sér stað og eiga sér stað á þessu sviði. Þannig mundu veiðarfæragerðir eða þeir, sem vildu efna til veiðarfæragerðar, geta notið úr þessum sjóði styrks. En nágrannar okkar, eins og Norðmenn, veita gífurlega mikið fé til styrktar veiðarfæragerðum þar í landi, og eru mörg dæmi um það annars staðar frá. Spurningin er þá aðeins um það, hvort hér sé farið of hart í sakirnar og lagt of hátt gjald á hin innlendu veiðarfæri. Það er mín skoðun, að með 2% gjaldi sé varlega farið í þessa hluti og það út af fyrir sig eigi ekki að þurfa að neinu verulegu leyti að íþyngja íslenzkum útvegi, því að þetta gjald rennur í öðru formi til útvegsins og til þess að skapa öryggi fyrir þessa atvinnugrein í framtíðinni, og það verður að ætla, að ef sómasamlega verður að slíkum iðnaði búið, eins og ég hef margvikið að, eigum við Íslendingar sannarlega að geta búið til eins góð og eins ódýr veiðarfæri fyrir útgerðina hér í landi og við getum keypt frá öðrum þjóðum. Við eigum að hafa mesta sérþekkingu á þessu sviði hér sjálfir. Hitt er svo annað mál, að við höfum oft átt í erfiðleikum með að koma upp stórum fyrirtækjum, þar sem mikill vélakostur er, og eins og nú er orðið þarf mikla vélvæðingu. Þess vegna hefur þróunin hjá okkur oft orðið á eftir því, sem er hjá öðrum þjóðum. En aðstaða okkar hefur auðvitað gífurlega breytzt á undanförnum árum á mörgum sviðum, sem ég þarf ekki að rekja, og ég álít, að það sé orðið tímabært, að við ekki aðeins nú gerum ráðstafanir til þess, að það lognist ekki út af íslenzka veiðarfæragerðin í landinu, heldur sé sköpuð aðstaða til þess, að það vaxi upp nýr og öflugur veiðarfæraiðnaður í þessu landi, og það væri að mínu áliti langæskilegast og viðkunnanlegast, að það gæti orðið með þeim hætti, að það sköpuðust einmitt samtök á milli þeirra atvinnugreina, sem hér hafa átt hlut að máli, útvegs, iðnaðar og innflytjenda, til sameiginlegra og stórra átaka, sem ekki yrðu gerð öðruvísi en með slíkum samtökum. En slík stórátök og samstaða á milli þessara aðila mundi skapa langódýrust veiðarfæri fyrir útgerðina og bezta og örugga aðstöðu í framtíðinni. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta frv., en leyfi mér að leggja til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hvað á ég nú að segja, - það ætti eðlilega að fara bæði til sjútvn. og iðnn., en það er nú vist ekki vaninn að vísa máli þannig, og ég sem iðnmrh. mundi leggja til, að því yrði vísað til iðnn., en legg það að öðru leyti undir vald forseta.



Herra forseti. Mér þykir rétt að segja nokkur orð um það frv., sem hæstv. ráðh. var að mæla hér fyrir áðan. Ég hafði að vísu gert mér vonir um, að frv. yrði vísað til hv. sjútvn., þar sem ég á sæti, svo að mér gæfist þar tækifæri til þess að afla upplýsinga og helzt fá að ræða við nokkra þá aðila, sem mál þetta óneitanlega varðar nokkuð miklu. En nú hefur hæstv. ráðh. gert það að till. sinni, að málinu verði vísað til iðnn., og má vel vera, að það sé ekki óeðlilegra en að vísa því til sjútvn. Ég vil í þeim fáu orðum, sem ég segi hér við 1. umr., benda á, að mér sýnist, að það frv., sem hér er lagt fram af hálfu hæstv. ríkisstj., gangi þvert á þann boðskap, sem landslýð var boðaður af hálfu stjórnarinnar, þegar hún tók hér við völdum um áramótin 1959–1960. Ég fæ ekki betur séð, þótt ekki sé í mjög stóru atriði, en að með frv. sé ráðgert að afla fjár til þess að standa undir og greiða niður framleiðslukostnað atvinnugreinar landsmanna, sem dýrtíðin fyrst og fremst hefur leikið þannig á undanförnum árum, að hún getur ekki haldið starfrækslu sinni gangandi við þær aðstæður, sem nú eru fyrir hendi. Frv. um verðjöfnunargjald af veiðarfærum er líka lagt fram af hálfu hæstv. ríkisstj. á þeim tíma, þegar óvenjumiklir erfiðleikar steðja að flestum greinum sjávarútvegsins og fiskiðnaðarins, ef frá eru talin þau síldveiðiskip, sem gengið hefur hvað bezt hjá. Bátaflotinn að langmestu leyti berst nú í bökkum sökum stóraukins og hraðvaxandi útgerðarkostnaðar vegna dýrtíðar og einnig að nokkru leyti vegna minnkandi afla. Svipaða sögu má segja um togarana. Fiskvinnslustöðvarnar eru þess ekki heldur umkomnar að greiða það miklu hærra fiskverð, að nægt gæti til þess að ná endum saman í rekstri bátanna og togaranna, því að allur rekstrarkostnaður fiskvinnslustöðvanna hefur vaxið nú hin síðustu árin risaskrefum í samræmi við þá almennu dýrtíðaraukningu, sem verið hefur í landinu hin síðari árin, og mun, að því er ég fæ bezt séð, vera dæmalaus í sögu síðustu áratuga. Þar á ofan bætist nú verulegt verðfall á erlendum mörkuðum á mjög þýðingarmiklum útflutningsgreinum sjávarútvegsins, sem að sjálfsögðu segir sárlega til sín. Það er við þessar aðstæður, sem ég var hér að lýsa, sem hæstv. ríkisstj. dettur það snjallræði í hug að flytja frv. um aukna skattlagningu á útgerðina, á útgerðarmenn og sjómenn, útgerð, sem er að sligast undan afleiðingum dýrtíðarstefnu hæstv. ríkisstj. og þolir því ekki nýjar skattaálögur. Þetta er gert til þess að styrkja eina grein innlends iðnaðar, veiðarfæraiðnaðinn, sem einnig er að sligast undan afleiðingum dýrtíðarinnar sökum stóraukins framleiðslukostnaðar, en einnig, og ég vil undirstrika það, undan því óréttlæti, sem löggjafinn hefur búið þessari starfsgrein nú um langt árabil. Frv. þetta fjallar að vísu ekki um mjög stórar fjárupphæðir, ef við miðum við það, sem mjög er algengt orðið í þjóðlífi okkar í dag, og þá ekki sízt ef hafður er í huga sérstaklega ríkisbúskapurinn. En það merkilegasta við frv. að mínu viti er það skilningsleysi, sem virðist einkenna þá, sem að framlagningu þess standa, og raunar margar aðrar athafnir hæstv. ríkisstj. í garð sjávarútvegsins, enda hefur þetta atriði ekki farið fram hjá mörgum landsmönnum, sem gjörla þekkja til málefna sjávarútvegsins. Meginatriði frv. eru tvö. Hið fyrra er, að leggja skuli 2% verðjöfnunargjald á öll innflutt veiðarfæri og að verðjöfnunargjaldi þessu skuli varið til þess að styrkja innlendan veiðarfæraiðnað. Af upplýsingum, sem fylgja frv. þessu, má áætla, að gjald þetta nemi nú um 5 millj. kr. á ári, en sennilega fer það eitthvað hækkandi á næstu árum með fjölgandi fiskiskipum og e. t. v. dýrari og fullkomnari veiðarfærum, að ég tali nú ekki um það, ef genginu yrði breytt til lækkunar, þá mundi það að sjálfsögðu hafa áhrif á þá tekjuupphæð, sem í veiðarfærasjóðinn á að renna. Allgóðar upplýsingar liggja nú fyrir um ástandið hjá báta- og togaraflota landsmanna, en einmitt þeim er ætlað að greiða þennan nýja skatt. Nýlega hefur verið dreift á borð hv. þm. athugun mþn. á afkomu báta undir 120 smál., er sýnir ljóslega, að sú útgerð er ekki fær um að borga neina nýja skatta, enda satt bezt að segja bíður þessi tegund bátaflotans nú eftir aðgerðum um aðstoð frá því opinbera, ef áframhaldandi rekstur á að verða hjá henni. Ég hygg, að það sé samdóma álít allflestra, sem eitthvað þekkja til þessara mála, að án þess að verulegar lagfæringar verði gerðar í þessum efnum, sem bæta rekstrargrundvöll þessara báta frá því, sem nú er, verði honum ekki haldið úti almennt. Einnig hefur starfað um nokkurt skeið nefnd eða nefndir, sem athugað hafa vandamál íslenzka togaraflotans sérstaklega. Og það er vitað, þó að ekki hafi mér vitanlega verið birtar niðurstöður þeirra athugana, að erfiðleikar togaranna eru mjög miklir og rekstur þeirra slíkur, að hann þolir ekki nýjar álögur frá því, sem er. Um það ætti því ekki að þurfa að deila á hv. Alþ., að hér er um nýjar skattaálögur að ræða á aðila, sem ekki er þess umkominn að greiða þær, og jafnframt á aðila, - og vil ég biðja hv. alþm. að taka sérstaklega eftir því, - aðila, sem miklir þjóðfélagslegir hagsmunir eru við bundnir, að geti haldið rekstri sínum áfram án stöðvana. Í sambandi við þetta langar mig til þess að taka upp hér ummæli, sem komu fram í ræðu hæstv. ráðh. áðan, þar sem hann sagði, að ríkisstj. hefði að athugun lokinni valið þá leið í þessum efnum, sem minnstrar mótstöðu mundi að vænta úr röðum sjávarútvegsins. Ég dreg það mjög í efa, að hæstv. ráðh. hafi verið mjög raunsæir, þegar þeir ályktuðu svo. En reynslan í þessum efnum mun væntanlega sýna sig nú næstu dagana, og skal ég ekki fara út í það. Hitt er svo aftur alveg rétt, og það er sjálfsagt að viðurkenna það, að veiðarfæraiðnaðurinn íslenzki berst nú í bökkum og hefur lengi gert svo. Þeir aðilar, sem fengizt hafa við þennan rekstur, hafa verið að týna tölunni einn af öðrum vegna ranglætis í lagasetningu, sem ég vék að áðan, en einnig vegna vaxandi verðbólgu innanlands og hækkandi framleiðslukostnaðar. Ég er því alveg sammála, að reynt sé að bæta aðstöðu innlends veiðarfæraiðnaðar. Af ýmsum ástæðum verður að telja þá atvinnugrein eðlilegan þátt í okkar atvinnurekstri, t.d. ekki sízt fyrir þá staðreynd, að um tiltölulega stóran heimamarkað er að ræða, og sennilegt má telja, að innlendir veiðarfæraframleiðendur geti vegna betri þekkingar á staðháttum hér og meiri þekkingar á kröfum fiskimanna okkar framleitt betri veiðarfæri til okkar nota heldur en útlendingar munu nokkurn tíma koma til með að gera. En hnignun innlendrar veiðarfæragerðar stafar fyrst og fremst af ástæðum, sem rekja má til aðgerða eða aðgerðarleysis ríkisvaldsins, eins og ég gat um. Þegar af þeirri ástæðu verður að leiðrétta þetta ranglæti á kostnað alþjóðar, en ekki einnar starfsgreinar þjóðarinnar, útgerðarinnar, sem nú er sannarlega ekki aflögufær. Veiðarfæraiðnaðurinn hefur í mörg ár engrar tollverndar notið, svo að talandi sé um, eins og meginhluti íslenzks iðnaðar hefur gert. Að þessu leyti býr hann við sömu eða svipaða aðstöðu og útflutningsatvinnuvegirnir, sem keppa verða með framleiðslu sína á erlendum mörkuðum. Af þessu leiðir, að eðlilegt má telja, að um fyrirgreiðslu af hálfu hins opinbera og aðstoð njóti veiðarfæraiðnaðurinn sömu kjara og sömu aðstoðar og útflutningsatvinnuvegirnir njóta. En þetta hefur ekki verið þannig, eins og ég hef vikið að, með þeim afleiðingum, sem kunnar eru og vel er lýst í grg. þessa frv. og þeim fskj., sem því fylgja. Eins og hæstv. ráðh. gat um áðan, var skipuð þann 16. sept. 1964 af iðnmrh. nefnd í fjögurra valinkunnra ágætismanna, eins og hæstv. ráðh. orðaði það áðan, þeirra Árna Vilhjálmssonar prófessors, Más Elíssonar skrifstofnstjóra, Kristjáns Ragnarssonar fulltrúa og Sveins Björnssonar framkvstj. N. þessi átti m. a. að framkvæma sérfræðilega athugun á því, hvort ekki væri tímabært, að íslenzkum veiðarfæraiðnaði yrðu búin sömu kjör og öðrum íslenzkum iðnaði og hliðstæðum erlendum iðnaði, auk nokkurra fleiri tiltekinna verkefna, eins og fram kemur í skipunarbréfi því, sem ráðh. gaf út og liggur frammi í fskj. frv. Það er alveg ljóst við yfirlestur frv. og þeirra gagna, sem með því eru, að n. þessi hefur framkvæmt mjög ýtarlega rannsókn á ástandi þessara mála, og hún gerir einnig ýtarlegar till. um úrbætur í þessum efnum. En það er athyglisvert, og það bið ég hv. alþm. vel að leggja sér á minni, að hæstv. ríkisstj. fer með frv. þessu í engu eftir þeim till., sem n. gerir og liggja frammi á bls. 33–35 í því. Aðaltill. n. eru hunzaðar, og í stað þess að fara þær leiðir, sem n. bendir á, er ákveðið að leysa vandann með því að leggja nýjan skatt á útvegsmenn og sjómenn. Það er sú réttlátasta lausn, sem hæstv. ríkisstj. telur vera til staðar í þessum aðsteðjandi vanda veiðarfæraiðnaðarins. En hverjar eru þá till. n., sem engan hljómgrunn fá hjá hæstv. ráðh.? Þær eru í fyrsta lagi, að úr ríkissjóði skuli greiddar uppbætur á framleiðslu innlendrar veiðarfæragerðar frá og með árinu 1964 og framvegis, sem jafngildi þeirri aðstoð, sem sjávarútvegurinn hefur notið á þessum tíma. Ég hef áður sagt, að um sjávarútveginn og veiðarfæraiðnaðinn væri um tvær sambærilegar atvinnugreinar að ræða að því leyti, að önnur verður að selja sína vöru í samkeppni á erlendum mörkuðum, en hin að selja sína framleiðslu innanlands í samkeppni við innflutta tollfrjálsa vöru eða því sem næst. Meðferð þessara atvinnugreina af hálfu ríkisvaldsins á því að vera sú sama í báðum tilfellum. Frá og með árinu 1964 hefur nokkru ríkisfé verið varið til stuðnings sjávarútvegi og þar með viðurkenndar afleiðingar þeirrar verðbólgu fyrir sjávarútveginn, sem hefur ríkt í landinu á undanförnum árum og hæstv. ríkisstj. hefur algerlega verið vanmegnug að sporna við. Nákvæmlega sömu rök liggja til þess að styrkja innlenda veiðarfæragerð. Hún geldur líka m. a. afleiðinga stjórnarstefnunnar, þ.e.a.s. dýrtíðarstefnunnar. Aðrar till. n. eru m. a. þær, að veiðarfæraiðnaðurinn verði aðstoðaður við útvegun hagstæðra lána með ríkisábyrgð, ef þörf krefji. Hér er um sanngirnismál að ræða, og ég fyrir mitt leyti vil lýsa stuðningi við það, enda kom það fram hjá hæstv. ráðh. í ræðu hans áðan, að ríkisstj. mundi beita sér fyrir því, að hægt yrði að hrinda þessu atriði í framkvæmd. Ég sé á þessu stigi málanna ekki ástæðu til þess að víkja miklu nánar að frv. þessu og till. n., sem athugað hefur vandamál veiðarfæraiðnaðarins. Ljóst er þegar, að sú leið, sem frv. felur í sér til lausnar vandanum, mun sæta mikilli andstöðu innan þings sem utan. Útvegsmenn á Akranesi hafa þegar mótmælt frv. Og á föstudaginn, að ég held, var haldinn stjórnarfundur í Landssambandi ísl. útvegsmanna, þar sem samþ. var með öllum greiddum atkv. að mótmæla frv., en í stjórn Landssambanda ísl. útvegsmanna eiga m. a. sæti 3 af hv. alþm. úr stuðningsliði ríkisstj. Ég er ekki í vafa um, að á næstu dögum munu einnig fleiri mótmæli berast gegn þessu frv. Ég vil að endingu aðeins undirstrika, að í velflestum undirstöðuatvinnuvegum landsmanna steðja nú að verulega miklir erfiðleikar. Aðalorsök þeirra er verðbólguþróunin og verðlagsþróunin innanlands, sem hefur ríkt nokkuð lengi, og eftir því sem skýrslur sýna, er Efnahagsstofnunin hefur sent Hagráði, er verðlagsþróunin hér þrisvar til fjórum sinnum hraðari upp á við heldur en það, sem algengast má telja í aðalviðskiptalöndum okkar og markaðslöndum. Vissulega má deila um orsakir þeirrar óheillaþróunar, að verðbólgan vaxi hröðum skrefum á hverju ári hér. En ég hygg, að um hitt verði tæpast deilt, að ríkisstj. og sá þingmeirihl., sem hana styður hverju sinni, hljóti eðli málsins samkv. að teljast ábyrgur fyrir þeirri þróun, sem verður í þessum málum. Getuleysi einnar ríkisstj. til þess að ráða við þetta vandamál er lítil afsökun og alls engin afsökun fyrir því að sitja ráðalaus á valdastólum og hindra þannig, að öðrum gefist tækifæri til þess að reyna að sporna gegn þessari óheillaþróun. Vandamál, sem verðbólgan skapar hjá atvinnuvegunum, eru almenns eðlis og verða ekki leyst af ríkisvaldinu með því að flytja afleiðingar vandræðanna yfir frá einni atvinnugrein og á aðra. Allra sízt er gerlegt að leysa nokkurn vanda með því að flytja auknar byrðar frá öðrum yfir á sjávarútveginn, sem berst í bökkum, og vitlausast að mínum dómi væri það þó að ganga svo nærri þessari aðalmjólkurkú landsmanna, að verulega drægi úr nytinni. Ég hygg, að fáir mundu komast hjá því að verða varir við þær afleiðingar, sem slíkt mundi hafa, og ég er viss um, að ekki mundi ríkissjóður hvað sízt verða þess fljótlega var í sambandi við sína tekjuöflunarmöguleika, sem að verulegu leyti eru bundnir því, að velgengni ríki hjá sjávarútveginum. Ég vil svo að enduðu þessu einungis lýsa yfir, eins og hv. alþm. vafalaust hafa þegar gert sér hugmynd um, andstöðu við þetta frv. og mun athuga við síðari umr. að bera fram brtt. við það.



Herra forseti. Ég ætla ekki hér við 1. umr. málsins að flytja langt mál í sambandi við þetta frv. til l. um verðjöfnunargjald af veiðarfærum, en ég vil ekki láta hjá líða að lýsa því yfir, að ég er andvígur þessu frv. og mun greiða atkv. á móti því, þegar það kemur hér síðar til afgreiðslu í Alþ., þó að ég eðlilega vilji, að það fái þinglega meðferð og fari til n. til athugunar. Hæstv. iðnmrh. fylgdi þessu frv. úr hlaði og vitnaði mjög ýtarlega í álit veiðarfæranefndar, sem hann skipaði og hefur verið gerð hér allmjög að umræðuefni. En ég vil taka undir þann kafla í ræðu hv. síðasta ræðumanns, að ég furða mig á því, þegar nefnd kannar mál jafnýtarlega og veiðarfæranefndin gerði og skilaði áliti, meiri hl. n., 3 menn af 4, en fjórði maðurinn skilar séráliti, og það má segja, að það hafi verið rétt hjá hæstv. iðnmrh., að annar nm. gerði það að varatill. sinni að leggja verðjöfnunargjald á veiðarfæri, þá finnst mér það furðu sæta, að þrátt fyrir það, að fulltrúar Fiskifélags Íslands og Landssambands ísl. útvegsmanna leggja gegn því, sé tekin upp þessi stefna í málinu. Það, sem mér finnst ekki hafa komið fram hér við þessar umr. og sennilega ekki mjög mikið við umr. um veiðarfæragerð í landinu, er það, að í veiðarfæragerð hefur orðið stórfelld breyting á undanförnum árum, veiðarfæragerð í flestum löndum hefur breytzt undarlega hratt, það hafa verið tekin upp ný efni, gerviefni, sem hafa leitt af sér stórlækkandi kostnað í sambandi við veiðarfærin, og við verðum að segja hverja sögu eins og hún er, að veiðarfærin eru einn af fáum útgjaldaliðum íslenzkrar útgerðar, sem vegna tæknibreytinga hefur í raun og veru lækkað, því að við leggjum miklu meira í veiðarfærin en við gerðum áður og þó alveg sérstaklega á sviði síldveiðanna. Ef þessi tækniþróun hefði ekki komið til og gerviefnin, stæðum við ólíkt verr að vígi í dag. En í sambandi við þetta er yfirleitt alltaf hreyft af talsmönnum þess eina iðnfyrirtækis, sem framleiðir veiðarfæri í landinu, að þar sé um óheilbrigðan viðskiptamáta að ræða, það sé „dumping“ í viðskiptum. Á það er ég ekki trúaður, og þrátt fyrir allt það, sem hefur verið skrifað og talað um undirboð í þessu sambandi, hef ég ekki getað sannfærzt um það. Það kemur fram í fskj. með þessu frv., á bls. 57, vitnað til álitsgerðar prófessors Árna Vilhjálmssonar, þar sem hann vitnar í bréf Esbjerg Tovværksfabrik til vararæðismanns Íslands í Esbjerg, dags. 27. nóv. 1964, en þar segir svo: „Viljum við undirstrika kröftuglega, að ákvarðanir okkar um verðlagningu vara til Íslands ráðast af því verði, sem önnur lönd, fyrst og fremst Portúgal, setja.“ Og prófessor Árni Vilhjálmsson bætir við: „Í þessum orðum felst viðurkenning á því, að þetta fyrirtæki hefur boðið vöru til sölu til Íslands á lægra verði heldur en það tekur á heimamarkaði.“ Mér finnst þetta furðuleg fullyrðing, því að vitað er, að sú sísalfiskilína, sem flutt er inn frá Esbjerg Tovværksfabrik og er notuð hér á Íslandi, er ekki seld í Danmörku. Sú gerð er ekki notuð í Danmörku, og þess vegna er það um tómt mál að tala í þessum dúr og reyna að læða því inn, að það sé um undirboð að ræða til þess að útiloka íslenzkan veiðarfæraiðnað. Við vitum vel, að það er hörð samkeppni innan þeirra landa, sem við kaupum veiðarfæri frá, og þá ekki sízt Japans. Síðan kemur Portúgal til greina. Og hin harða samkeppni, sem verður fyrst á milli hinna einstöku fyrirtækjasamsteypna í Japan og síðan aftur frá Portúgal, gerir það að verkum, að veiðarfærin lækka stórkostlega, og við höfum notið af því góðs, og við höfum sannarlega þurft á því að halda. Ég ætla ekki að leggja gegn því, ef stjórnvöldin telja þörf á því og telja það óumflýjanlegt að styrkja og styðja íslenzkan veiðarfæraiðnað. En þá finnst mér, að það verði að gerast eftir öðrum leiðum en þeirri að skattleggja útgerðina, því að við vitum það mætavel, bæði ríkisstj. og allir alþm., að útgerðin á við erfiðleika að etja. Ég ætla ekki að syngja hér neinn söng um óðaverðbólgu, eins og síðasti ræðumaður var að gera. Ég hygg, að það sé ósanngjarnt að kenna ríkisstj. eða Alþ. um óðaverðbólguna. Ég held, að þjóðin í heild eigi stærstu sökina, hvar sem menn eru staddir og í hvaða stétt sem menn eru, og það hafa engir betur tekið undir þann söng um óðaverðbólguna heldur en flokksbræður hv. ræðumanns, sem hér var í pontunni á undan mér. En hitt er staðreynd af margvíslegum ástæðum, að viss hluti útgerðarinnar á við mikla erfiðleika að etja, sérstaklega bátastærðin frá 45–120 tonn, og það er fyrst og fremst vegna þess, að þessi stærð báta, sem áður hafði sína beztu afkomu á síldveiðum, hefur orðið að hætta síldveiðum að verulegu leyti og hefur því orðið að sinna bolfiskveiðunum eingöngu. En við vitum, að síldveiðin hefur gengið mun betur. Þar hafa verðhækkanir orðið mestar á undanförnum árum, þó að það hafi syrt nú í álinn. En það hefur ekki orðið sú sama hækkun á bolfiskaflanum, og þetta er höfuðástæðan fyrir því, hvernig komið er hag þessarar útgerðar. Ég fyrir mitt leyti get ekki fellt mig við, að atvinnuvegur, sem á við jafnmikla erfiðleika að etja, það sé verið að leggja á hann nýja skatta, á sama tíma og fyrir liggja till. um, að hann þarfnist margvíslegrar aðstoðar. Út af því, sem iðnmrh. sagði, þegar hann minnti á bréf Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda, þá má vel vera, að forustumenn Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda, sem undir bréfið skrifa, telji sig hafa ráð á því að borga þennan skatt, og þá auðvitað gera þeir það með ljúfu geði, en annað hefur mér heyrzt koma úr þeirri átt undanfarin ár. En forustumenn Landssambands ísl. útvegsmanna og þar með taldir sumir menn innan Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda eru algerlega á móti því að setja skatt á veiðarfæri, og á síðasta stjórnarfundi í Landssambandi ísl. útvegsmanna voru samþ. með shlj. atkv. mótmæli gegn þessum skatti. Og útvegsmenn almennt eru andvígir þessum skatti. Við höfum orðið varir við það fjölmargir, bæði við persónulega og ýmsir af forustumönnum í Landssambandi ísl. útvegsmanna, að útvegsmenn almennt mótmæla því, að þessi skattur sé lagður á. Ég skal ekki eins og ég sagði í upphafi, flytja hér lengra mál um þetta. Ég tel eðlilegt, að þetta mál fái þinglega afgreiðslu og fari til n. En bágt á ég með að sætta mig við það, þegar lagt er fram mál, sem á að skattleggja einn atvinnuveg fyrir annan, að vísa eigi málinu til þeirrar nefndar, sem á að njóta peninganna, sem er iðnaðurinn og vísa þessu máli til iðnn., eins og hæstv. ráðh. lagði til. Ég hefði talið sanngjarnara og eðlilegra, að það mál færi til þeirrar n., sem fer þó með sjávarútvegsmál í hv. þd. Þess vegna leyfi ég mér að flytja þá brtt. við till. hæstv. iðnmrh., að þessu frv. verði vísað til sjútvn.



Herra forseti. Með frv. þessu sýnist mér vera lagt til að taka upp nokkuð nýja stefnu til aðstoðar þeim, sem eiga í vanda í sambandi við sinn atvinnurekstur. Með frv. er lagt til, að lagður verði nokkur tollur á innflutt veiðarfæri í því skyni að aðstoða innlenda veiðarfæragerð. Hæstv. ráðh. hefur flutt hér nokkra greinargerð um það, hvernig ástatt er nú orðið fyrir íslenzkri veiðarfæragerð, og efast ég ekkert um, að skýrsla hans í þeim efnum var rétt, og hefði þó eflaust mátt bæta þar ýmsu við, sem ekki hefði sagt neitt betra um ástandið en hann sagði. Ég sem sagt dreg það ekki í efa, að það er full þörf á því að aðstoða innlenda veiðarfæragerð, eins og komið er. Og ég er hæstv. iðnmrh. algerlega sammála um það líka, að það er mikil þörf á því fyrir Íslendinga að eiga sína eigin veiðarfæragerð í landinu, og að því ber að stefna, og það á að reyna að haga málum þannig, að veiðarfæragerð sé rekjanleg í landinu með eðlilegum hætti. En þessi stefna, sem hér er lagt inn á með þessu frv., að leggja til, að sjávarútvegurinn, eins og ástatt er nú fyrir honum, taki á sig að greiða úr vandamálinu með auknum fjárframlögum, það virðist mér vera óheillavænleg stefna og óeðlileg. Það er ekki aðeins innlendur veiðarfæraiðnaður, sem á í vök að verjast. Alveg eins er ástatt með innlenda skipasmíði. Það vitum við allir, sem hér erum, að innlend skipasmíði fær ekki staðizt samkeppni við erlenda, eins og nú er háttað verðlagi í okkar landi. Það er með öllu útilokað. Ef meiningin er að taka upp þá stefnu, sem raunverulega felst í þessu frv., sýnist mér það gefa auga leið, að næsta frv. á eftir þessu verði um það að leggja toll á innflutt skip og hækka þau þannig í verði, afla þannig fjár í sérstakan verðjöfnunarsjóð og nota þá upphæð til þess að styrkja með innlenda skipasmíði. Og það er ekki aðeins innlend skipasmíði, sem á í vök að verjast. Við vitum, að um alllanga hríð hefur verið starfandi hér í landi iðnaður, sem unnið hefur að því að gera vélar og tæki fyrir hinn mikla síldariðnað okkar. Þessar vélar hafa reynzt vel og hafa víða verið settar upp. En þessi iðnaður hefur þurft að láta í minni pokann að undanförnu. Hann hefur ekki staðizt samkeppnina við erlendan iðnað. Og síldarverksmiðjurnar eða þeir, sem þær eiga, hafa vitanlega tekið upp á því að flytja meira og meira inn af þessum vélum og tækjum, sem byggð hafa verið í Noregi og öðrum nágrannalöndum okkar. Eftir þessari nýju stefnu ætti að sjálfsögðu að hækka tolla og gjöld af slíkum innflutningi, leggja í sérstakan verðjöfnunarsjóð og bæta upp þessum iðnaði. Þeir yrðu nokkuð margir verðjöfnunarsjóðirnir, sem yrðu myndaðir, ef ætti að fara inn á þessa braut, og ég held, að hliðarspor eins og þetta sé ekki rétt og það eigi ekki að fara inn á það. Ég held, að rétt sé að viðurkenna það, að svo er nú ástatt um íslenzka útgerð, að hún hefur ekki aðstöðu til þess að taka á sig aukin útgjöld, þó að um það sé að ræða að reyna að bjarga innlendri veiðarfæragerð úr þeim vanda, sem hún er komin í, heldur eigi að gera kröfur um það að reyna að aðstoða innlenda veiðarfæragerð með öðrum hætti en lagt er til í þessu frv. Ég skal fyllilega játa það, að ég er ekki hér kominn með till. um það, hvað skuli gera innlendri veiðarfæragerð til aðstoðar, svo að gagni megi verða. En augljóslega er þó þar um margt að ræða, sem til greina gæti komið. En aðalatriðið er þó, að verðlagsþróunin innanlands hefur orðið slík á undanförnum árum, að það hlýtur til þess að leiða, að svo að segja allur iðnaður í landinu hlýtur að gefast upp í samkeppni við innflutning. Þar er líka um að ræða innlendan iðnað, sem framleiðir fyrir erlendan markað og fyrir nokkrum árum hafði ágætan rekstrargrundvöll, en hefur það ekki lengur og er að gefast upp. Það mætti í þessum efnum t.d. minna á það, að innlenda veiðarfæragerðin, sem á í vök að verjast nú, verður að standa undir hinum óheyrilega háu vöxtum, sem eru á Íslandi og eru miklu hærri en veiðarfæragerð í öðrum löndum þarf yfirleitt að rísa undir. Hæstv. ríkisstj. var ekkert hissa á því heldur fyrir 10 mánuðum eða í ársbyrjun að standa fyrir því með tillöguflutningi hér á Alþingi, að það yrði að hækka allt rafmagnsverð í landinu um 10–15%, af því að því var haldið fram, að ríkissjóður væri farinn að hallast, vantaði peninga, og þá yrði að létta af honum ákveðnum útgjöldum, og þá var auðvitað hlaupið í það að hækka rafmagnsverðið í landinu. Auðvitað hlaut það að bitna á öllum iðnaði í landinu eins og öðrum. Þannig hafa ýmsar ráðstafanir verið gerðar að undanförnu til verðhækkana, bæði í sambandi við rafmagn, haldið uppi háum vöxtum og ýmsu fleiru, sem vitanlega hefur lagt pinkla á þennan iðnað eins og annan í okkar landi. Og ég held, að það væri miklu nær að snúa sér að því að hlífa þessari innlendu framleiðslu við háum útgjöldum af vöxtum og í sambandi við óhagstæð lánakjör, óeðlilega hátt rafmagnsverð, sem knúið hefur verið fram jafnhliða hinni almennu verðlagsþróun, sem átt hefur sér stað í landinu, og mörgu öðru fleira, auk þess sem vitanlega þarf að taka á heildarvandamálinu, sem er það, að það er orðið með öllu útilokað, að innlendur iðnaður geti keppt við erlendan iðnað í því verðhlutfalli, sem orðið er hér innanlands við það, sem er í okkar viðskiptalöndum. Ég skal ekki tala hér langt mál við 1. umr. þessa máls, það verður eflaust rætt hér aftur síðar. Ég vil aðeins lýsa því yfir, að ég er mótfallinn þessu frv. Ég tel hér beitt röngum úrræðum, því að skoðun mín er sú, að sá aðili, sem hér er lagt til að eigi að standa undir útgjöldunum, sé ekki fær um það, hvorki bátaútgerðin né togaraútgerðin geta það. Það er því í rauninni engin leið að fara inn á þessa braut. Auk þess er ég alveg sannfærður um það fyrir mitt leyti, að þau úrræði, sem er að finna í þessu frv., eru alls ófullnægjandi fyrir veiðarfæragerðina í landinu, sérstaklega með tilliti til þess, ef dýrtíðin á að halda áfram með svipuðum hraða og verið hefur. Ég lýsi því yfir andstöðu minni við þetta frv. Ég tók eftir því, að hæstv. iðnmrh. sagði í ræðu sinni, að raunverulega væri hér um að ræða sjávarútvegsmál, því að fyrst og fremst væri þetta hagsmunamál sjávarútvegsins, sem hér væri um að tefla. Og það má til sanns vegar færa. Ég a. m. k. hef enga löngun til að mótmæla því, því að ég álít, að það sé mikið hagsmunamál fyrir íslenzkan sjávarútveg, hvernig fer um innlenda veiðarfæragerð. En þá er ég líka á þeirri skoðun, að þetta mál ætti að fara í sjútvn. og hún ætti að fjalla um málið, sé það í raun og veru fyrst og fremst sjávarútvegsmál. Ég styð því þá till., sem hér hefur komið fram frá hv. 11. landsk., að þetta mál gangi til sjútvn. og hún fái aðstöðu til þess að gera sínar aths. við frv. og kanna málið allt, en tel, að það eigi ekki heima í iðnn.



Herra forseti. Frv. það um verðjöfnunargjald af veiðarfærum, sem hér liggur fyrir til 1. umr., felur í sér, að það á að leggja 2% gjald á innflutt veiðarfæri til að styðja innlendan veiðarfæraiðnað. Ég er á móti þeirri stefnu, sem frv. felur í sér, og ég sé út af fyrir sig ekki, að það sé verjanlegt að framkvæma þetta í veiðarfæraiðnaðinum, nema það sé tekið upp í fleiri iðngreinum. Það er alveg hárrétt, sem kom hér fram hjá síðasta ræðumanni, ef á að fara að skattleggja innflutt veiðarfæri til þess að styðja innlendan veiðarfæraiðnað, er hægt að taka þannig yfirleitt allar iðngreinar í landinu. Hv. síðasti ræðumaður nefndi skipin. Það er hægt að taka allt saman. Það er t.d. kexið. Kexverksmiðjur eiga í erfiðleikum núna, af því að rýmkað var um innflutning á kexi. Væri þá ekki ráð að leggja eitthvert innflutningsgjald á innflutt kex til að hjálpa kexverksmiðjunum, sem fyrir eru?  Við þurfum ekki að ímynda okkur, eins og sakir standa nú, að þá muni verðlag á veiðarfærum hækka mikið, þó að Hampiðjan starfi ekki. Ég segi þetta ekki af því, að ég sé á móti Hampiðjunni, en af því að samkeppnin milli hinna ýmsu landa er svo gífurlega hörð, að það hefur ekki áhrif. Hitt skal ég viðurkenna og dreg ekki í efa, að Hampiðjan gerði mikið gagn á stríðsárunum, og ég álít, að við eigum að styðja Hampiðjuna. Ég er hæstv. iðnmrh. ekki sammála um það, að við eigum að vinna að því, að hér rísi upp margar veiðarfæragerðir. Það er allt að stækka ílandinu, og við eigum að gera okkur það alveg ljóst, að iðnaður, sem rekinn er í stórum stíl, hefur betri aðstöðu til að kynna sér tæknilegar breytingar og verður öflugri í samkeppninni heldur en einhverjar smáiðngreinar. Það er ekki þar fyrir, að það getur verið fleiri en ein veiðarfæragerð í landinu með mismunandi tegundir, en það ætti að vera heilbrigðara og ódýrara að hafa þær fáar og stórar heldur en margar og litlar. En aðalatriðið er, að ég er á móti stefnunni, sem hér kemur fram. En auk þess er ég á móti nýjum álögum á þann atvinnurekstur þjóðarinnar, sem svo að segja allar gjaldeyristekjur þjóðarinnar hvíla á og þar með afkoma okkar og við vitum að berst í bökkum, að hægt sé að reka, eins og viss hluti af bátaflotanum. Í tíð núverandi stjórnar hafa ýmsar álögur verið lagðar á sjávarútveginn, og ég álít, að það hefði verið eðlilegra og nær að reyna að létta þeim af heldur en bæta öðrum nýjum við. Það var lagður á svokallaður launaskattur til þess að hjálpa fólki að byggja hús hér í bænum. Ég álít, að bankakerfið eigi að annast þessa hluti, en eigi ekki að leggja það á útgerðarmenn og á báta, sem ekki geta staðið í skilum. Ég veit ekki, hvernig innheimtan gengur með þennan launaskatt, en ég er sannfærður um, að hann hefur ekki verið borgaður á réttum gjalddögum, og er raunar alveg sannfærður um, að talsvert af honum er vangreitt og það af getuleysi. Það var farið að leggja aðstöðugjöld á bátana. Gjaldið er raunar ekki ýkjahátt,en það á að leggja það á rekstrarkostnaðinn, þannig að þeir bátar, sem tapa allverulegum upphæðum, verða að borga aðstöðugjöld. Þetta er vitanlega óeðlilegt að leggja bein gjöld á fyrirtæki, sem eru rekin með verulegu tapi. Og það eru ýmis fleiri gjöld, sem hafa verið lögð á þá, þó að ég nefni þetta alveg sérstaklega. Það væri eðlilegra að reyna að laga ýmislegt viðvíkjandi sjávarútveginum heldur en að bæta á nýjum og fáránlegum útgjöldum. Við getum bara tekið ákvæði í lögum eins og það, að útgerðarmenn verða að borga vélamönnum og skipstjórum og yfirleitt öllum, ef einhver veikist, í þrjá mánuði hlut, en ekki tryggingu. Og það má geta nærri, ef um yfirmenn á skipum er að ræða, hversu gífurlegar upphæðir þetta geta orðið. Svona atriði þyrfti ríkisstj. að beita sér fyrir að yrðu löguð. Það er ekki til neins fyrir okkur, sem erum hér í stjórnarandstöðunni, að koma með frv., við vitum það. En þessu ætti ríkisstj. að beita sér fyrir. Og satt að segja finnst mér það að leggja viðbótarskatt, eins og þetta er, þetta er ekkert annað en 2% skattur á innflutt veiðarfæri, sem kemur á alla bátana, - mér finnst þetta dálítið hliðstætt því, þegar hvolpar eru að elta sína eigin rófu. Þetta kemur vitanlega fram í því, að það verður bara að styrkja bátaútveginn þeim mun meira úr ríkissjóði, og hvað er þá unnið við þessa hringrás? Væri þá ekki eðlilegra, að ríkið á einhvern annan hátt reyndi að hjálpa Hampiðjunni, svo að hún gæti verið rekin áfram? Það eru ótal leiðir til. Það eru hagstæð lánakjör og ýmislegt fleira, sem gæti komið til greina. Það er lagður 4% innflutningstollur á veiðarfæri. Væri nú ekki ráðlegt til þess að auka ekki við ýmis útgjöld, sem sjávarútvegurinn verður að borga, alveg óskyld útgjöld, eins og t.d. launaskattinn, - væri þá ekki ráð að taka eitthvað af þessum 4% til að hjálpa Hampiðjunni án þess að bæta nýjum útgjöldum við, eða þá bara með beinum ríkisstyrk eða láta fiskimálasjóð hjálpa henni eða eitthvað slíkt? Útvegurinn verður að borga til fiskimálasjóðs árlegt framlag. Ég veit ekki, hvort hann gerði neitt þarfara. Ég álít nauðsynlegt að efla innlenda veiðarfæragerð, og við eigum að gera það. Við eigum ekki að láta Hampiðjuna velta um. En það er bara hægt að fara ýmsar aðrar leiðir en að bæta nýjum útgjöldum á bátaútveginn, sem mikill hluti hans er alls ekki fær um að inna af hendi. Ég held satt að segja, að með þann útveg, sem þarf hjálpar við, sé réttara að reyna að létta af honum útgjöldum heldur en bæta nýjum við. Einn af stærstu útgerðarmönnum hér við Faxaflóa sagði mér, að hagræðingarféð, sem hann fengi, færi til að greiða launaskattinn. Hvað eiga svona ráðstafanir að þýða? Væri ekki alveg eins gott að sleppa því að leggja þennan launaskatt á fiskiðjuverin og útveginn og lækka hagræðingarféð? Það er atriði, sem við þurfum að taka til gaumgæfilegrar athugunar, hvernig við getum gert rekstrarkostnaðinn minni fyrir atvinnuvegina, en ekki alltaf að vera að hækka hann. Það birtist nýlega í víðlesnu blaði hér, að það væri hægt að lækka fóðurbætinn um 1500 kr. á tonn með því að gera hagfelldari innkaup og með frjálsum viðskiptum. Nákunnugur maður sagði mér, að það væri hægt að ganga lengra, ef innflutningurinn væri gefinn frjáls, lækka hann um 2000 kr. tonnið. Hvað haldið þið, að svona lagað þýði fyrir landbúnaðinn? Ætli það þyrfti ekki að taka áburðinn alveg eins, sem er nú sá fáránlegasti hlutur, sem við verðum að kaupa? Það er ekki kominn hér listi yfir númerin á þm., svo að maður verður að nefna þá með nöfnum, en ég er ekki svo minnugur, að ég muni númerið á þeim öllum, - ég vil sérstaklega þakka Matthíasi Bjarnasyni fyrir ræðu þá, sem hann hélt hér, því að það þarf einurð og skörungsskap til þess að rísa úr sæti sinu og tala móti sinni eigin stjórn. Það færi betur, að það væru fleiri, sem hefðu einurð og kjark til að stinga við fótum, ef á þyrfti að halda, það yrðu þá færri vitleysur gerðar á þessu þingi en hafa verið gerðar undanfarin ár. Ég held satt að segja, að hæstv. ríkisstj. hafi nóg ráð til þess að hjálpa Hampiðjunni, þó að það sé ekki farin sú leið að búa til nýja skatta, sem sú útgerð á að greiða, sem ber sig ekki, eins og nokkur hluti af bátaflotanum gerir. Annars vil ég taka það fram, að ég hef alltaf síðan ég var dálítill drengur heyrt það, að útvegurinn bæri sig ekki. Við megum ekki taka það allt of alvarlega, þótt þessar raddir séu uppi. Þær hafa alltaf verið uppi. Sannleikurinn er sá, að nokkur hluti af bátaflotanum skilar góðum arði. Það eru þau síldarskipin, sem afla vel, og það væri þá miklu nær að breyta skattakerfinu þannig, að þessi skip, sem kæmu út með miklar tekjur, greiddu einhvern hluta af þeim í ríkissjóð, heldur en fara að leggja aðstöðugjald á báta, sem eru reknir með tilfinnanlegu tapi. Það ætti að breyta þessum ákvæðum í skattalögunum. En hitt vitum við, að ef sjávarafurðir hætta að hækka, en tilkostnaður allur heldur áfram að verða meiri og meiri, rekur náttúrlega að því, að hlutirnir bera sig ekki hjá öllum þorra skipanna. Ef dregur stórlega úr síldaraflanum eða hann hverfur að miklu leyti, sjáum við, hvar þau eru á vegi stödd, þessi skip, sem hafa verið byggð eingöngu til að afla síldar. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta núna. Ég mun greiða atkv. á móti þessu frv., og ég álít, að það séu nógar aðrar leiðir til að styðja rekstur Hampiðjunnar, þó að það sé ekki bætt við nýjum sköttum á þau atvinnufyrirtæki, sem geta ekki risið undir þeim sköttum, sem fyrir eru.



Herra forseti. Það var ekki vegna frýjunarorða hv. 5. þm. Norðurl. v., að ég kvaddi mér hljóðs hér, því að þótt við stuðningsmenn ríkisstj. séum ekki í öllum atriðum samþykkir þeim frv., sem stjórnin kann að leggja fram, og óskum á þeim breytinga, þýðir það að sjálfsögðu ekki, að við tölum á móti okkar eigin stjórn. Við höfum okkar ákveðnu reglur fyrir stuðningi við hana. En í sambandi við þetta frv. vil ég taka það fram, að ég er mjög samþykkur því, sem hér kom fram bæði hjá hæstv. iðnmrh. og fleirum, að íslenzk veiðarfæragerð er mjög æskileg og getur verið nauðsynleg. Ég tel, að það hafi sýnt sig, eins og hæstv. ráðh. minnti á, að á stríðsárunum kom það sér mjög vel og var undirstöðuatriði fyrir útgerðina hér á landi, að til var veiðarfæragerð í landinn, bæði Hampiðjan hér í Reykjavík, Netagerð Vestmannaeyja og fleiri veiðarfæragerðir. En hins vegar, ef svo er komið nú, að þessi iðngrein þarf stuðning þess opinbera, er það mín skoðun, að það verði að gerast á annan hátt en með beinni skattálagningu á ákveðna atvinnugrein, útgerðina, sem réttilega hefur verið bent á hér, bæði af hæstv. ráðh. og öðrum, að nú berðist í bökkum. Ég tel, að stuðningurinn til þessarar iðngreinar verði að koma á einhvern annan hátt, ef það er talið nauðsynlegt að gera slíkar ráðstafanir og talið nauðsynlegt og æskilegt, að slík iðngrein sé í landinu. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta mál frekar við 1. umr., en vildi láta koma fram, að ef þetta frv. kemur ekki í grundvallaratriðum breytt frá þeirri n., sem það fær til meðferðar, mun ég ekki treysta mér til þess að fylgja því áfram hér í d. og mun þá að sjálfsögðu greiða atkv. gegn því, nema, eins og ég sagði, að það komi í grundvallaratriðum breytt hér inn í d. aftur frá þeirri n., sem fær það til meðferðar.



Herra forseti. Það er stór bók, sem við þm. fengum til athugunar, þar sem er þetta frv. og fskj. með því. Hún er 65 bls., og það er margt, sem þarna kemur fram í aths., en aths. eru á 64 bls. og vel það, en frv. sjálft á tæplega einni. Það er margt, sem kemur þarna fram, sem er allrar athygli vert, og það hefði verið ástæða til að gera ýmislegt af því að umtalsefni. En ég ætla þó ekki að gera það núna við 1. umr. þessa máls. Það getur þá orðið gert síðar, ef frv. kemur aftur úr n. inn í hv. deild. Eins og þegar hefur verið rakið og greint er frá í aths., var sett n. fjögurra manna á laggirnar til þess að athuga þetta vandamál veiðarfæraiðnaðarins. Hún hefur skilað ýtarlegu áliti, og hún hefur skilað sameiginlegum till. fjórum, sem er að finna á bls. 33–34 í þessari bók. En engin af þessum sameiginlegu till. n. er tekin í frv., heldur hefur ríkisstj. lagt fram till. frá sér, skilst manni, um verðjöfnunargjald á veiðarfærum, sem ekki var í hinni sameiginlegu till. nefndarinnar. Eitt af þeim mörgu skjölum, sem hér með fylgja, er bréf frá Landssambandi ísl. útvegsmanna. Það er prentað á bls. 55. Þar segir m. a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Eins og nú er ástatt í íslenzkum sjávarútvegi, þegar honum er íþyngt úr hófi með háu kaupgjaldi og miklum kostnaði vegna vaxandi verðbólgu, jafnhliða lágu fiskverði, er óhugsandi, að hann geti tekið á sig aukin útgjöld vegna verndartolls, sem settur kynni að vera á innflutt veiðarfæri, án þess að fá það að fullu bætt frá þjóðfélagsheildinni.“ Ég tel alveg vafalaust, að þetta sé rétt hjá Landssambandi ísl. útvegsmanna, og afleiðingin af því, ef á útgerðina verður lagt þetta gjald á einhver veiðarfæri, mundi verða sú, að ríkið þyrfti að auka stuðning sinn við útveginn. Ég tel því, að hér þurfi að leita annarra ráða. Ég hef lesið þessa bók, og ég hef ekki séð af henni, að veiðarfæraiðnaðarnefndin hafi gert nokkra athugun á því, hversu mikil opinber gjöld hvíla á þeim iðnaði, sem hér um ræðir, veiðarfæraiðnaðinum. En ég vil taka undir með hv. 5. þm. Norðurl. v., að ég tel, að það ætti að athuga möguleika til að létta gjöldum af þessari iðngrein og fleiri tegundum atvinnurekstrar í staðinn fyrir að vera alltaf að hækka álögurnar. Ég tel fulla ástæðu til þess að rannsaka þetta gaumgæfilega, hve mikil opinber gjöld hvíla á veiðarfæragerðinni. Veiðarfæraiðnaðarnefnd virðist ekki hafa athugað þetta. Ekki er heldur drepið á þetta í áliti forstjóra Efnahagsstofnunarinnar, sem birt er með frv. á bls. 62–63. Þó er það álit forstjórans ritað skömmu eftir að Alþ. hafði ákveðið að veita stórfyrirtæki útlendinga, álbræðslunni, undanþágu frá flestum þeim sköttum, sem hér hvíla á atvinnufyrirtækjum; og ekki virðist hafa hvarflað að hæstv. ríkisstj., að ástæða væri til að athuga þetta atriði málsins. Úr þessari vanrækslu þarf að bæta. Ég vil skora á þá hv. þn., sem fær málið til athugunar, að gera rannsókn á þessu, hvað álögurnar eru miklar á Hampiðjunni, sem mun nú vera eina fyrirtæki þessarar tegundar, sem enn er starfandi hér. Hvað eru álögurnar miklar til ríkis og sveitar? Sú spurning hlýtur nefnilega að vakna, hvort veiðarfæraiðnaðurinn getur staðið á eigin fótum, ef sköttum er af honum létt í líkingu við það, sem gert var við útlenda fyrirtækið stóra, sem ég nefndi, og gæti hann þá jafnvel greitt eitthvert framleiðslugjald, eins og álbræðslunni er ætlað að gera. Þetta þarf að koma greinilega fram í málinu. Og þá er það rafmagnið, þessi iðnaður ætti að njóta hliðstæðra kjara hjá Landsvirkjun og álbræðslan á að njóta. Og álbræðslan er laus við að greiða söluskatt af rafmagnsverðinu. Það eru fleiri iðngreinar en veiðarfæraiðnaðurinn, sem nú standa höllum fæti. Svo er einnig um aðra atvinnuvegi okkar, sjávarútveg og landbúnað. Skattarnir á atvinnufyrirtækjum eru ákaflega margir, og þeim hefur fjölgað mikið í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Ég fæ ekki betur séð en það sé alveg eðlileg krafa atvinnurekenda, að opinberar álögur á þeirra fyrirtæki séu ekki meiri en á það útlenda, sem stjórnarflokkarnir hafa veitt leyfi til að starfa hér. Fremur ættu innlendu fyrirtækin að njóta betri kjara en útlendingar, og ekki verður séð, að Landsvirkjunin geti með nokkurri sanngirni krafizt hærra raforkuverðs af innlendum mönnum enn þeim útlendu í Straumsvík. Herra forseti. Eins og ég sagði, ætla ég ekki að orðlengja um þetta mál nú við 1. umr., þótt það sé margt í þessari stóru bók, sem hefði verið ástæða til að gera að umtalsefni. En ég vil leggja áherzlu á þetta: Þn., sem fær málið til athugunar, rannsaki gaumgæfilega, hvernig þessi iðnaður yrði á vegi staddur, ef hann fengi að búa við jafngóð kjör um skattgreiðslur og jafnhagstætt raforkuverð og álbræðslan. Ef þær tilslakanir nægja ekki fyrir þennan iðnað, þarf ríkið að koma til og veita einhvern viðbótarstuðning, til þess að veiðarfæraiðnaðurinn í landinu leggist ekki niður, því að ég tel það illa farið mjög, ef svo fer. En ég tel ekki fært að leggja það gjald á útveginn, sem þetta frv. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Ég skal ekki orðlengja mikið um þetta mál, enda hafa þegar farið fram ýtarlegar umræður um það. Ég vil aðeins lýsa fylgi mínu við þá stefnu, að það séu gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að styrkja innlendan veiðarfæraiðnað, en tel hins vegar, að sú lausn, sem felst í þessu frv., miði ekki í rétta átt í þeim efnum, og skal svo láta útrætt um það. En vegna þess að hér er rætt um iðnaðarmál, sem snerta bæði iðnaðinn og sjávarútveginn, hefði ég gjarnan viljað beina fsp. til hæstv. iðnmrh. um málefni, sem nýlega hefur borizt hér til þingmanna. Fyrir nokkru mun öllum hv. þm. hafa borizt bréf frá Kassagerð Reykjavíkur, sem hljóðar á þessa leið: „ Hv. alþm. Þar sem ástæða er til að ætla, að á næsta ári eigi að halda áfram tugmilljóna króna styrkveitingu til hraðfrystihúsa landsins, viljum vér vinsamlega vekja athygli yðar á eftirfarandi : Kassagerð Reykjavíkur h/f, sem í dag annar allri umbúðaþörf (öskjur og bylgjupappakassar) landsmanna, á við alveg tilfinnanlegan og mjög alvarlegan lánsfjárskort að stríða og hvað öskjugerð snertir hefur vart hálfnýttan, en mikið til fullafskrifaðan vélakost. Þykir oss rétt og skylt að benda á, að dótturfyrirtæki Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, Umbúðamiðstöðin h/f (stjórnarform. hr. alþm. Jón Árnason), er þegar byrjuð að vinna að grunni verksmiðjuhúss hinnar nýju öskjugerðar og hefur fest kaup á vélum. Í trausti þess, að pólitískir fjötrar aftri yður ekki frá því að taka þjóðlega afstöðu í máli þessu, kveðjum við yður. Með vinsemd og virðingu. Kassagerð Reykjavíkur h/f. Agnar Kristjánsson.“ Ég held, að það liggi í augum uppi, að það mun ekki vera hagkvæmt fyrir sjávarútveginn, þegar fyrir er verksmiðja í landinu, sem annar öllu þessu verkefni og er þegar að mestu afskrifuð, að þá verði reist nýtt fyrirtæki til þess að keppa við hana. Ég vildi sem sagt í framhaldi af þessu beina þeirri fsp. til hæstv. ráðh., hvort ríkisstj. hafi ekki haft þetta mál til athugunar, og ef svo er ekki, hvort hún telji ekki rétt að gera það, því að mér sýnist, að ef það væri gert, væri hér hægt að koma í veg fyrir óþarfa fjárfestingu og líka hægt að tryggja útgerðinni, þ.e.a.s. hraðfrystihúsunum, en vitanlega bitnar það á útgerðinni að lokum, hagstæðara verðlag á þessum vörum en ella. Það má vel vera, að hraðfrystihúsin séu ekki ánægð með það verðlag, sem er á þessum vörum, en að sjálfsögðu ætti að vera hægt að fá samkomulag milli þeirra aðila um, að það verði sanngjarnt. En það hlýtur að liggja í augum uppi, að hagkvæmara er að leysa þetta mál með einu stóru fyrirtæki, sem þegar hefur afskrifað eignir sínar að mestu, heldur en að fara að byggja upp nýtt fyrirtæki til að keppa við það.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., en vil, með leyfi hæstv. forseta, vekja athygli á ályktun, sem Útvegsmannafélag Akraness gerði í sambandi við þetta mál, en hún er svo hljóðandi: „Útvegsmenn, saman komnir á fundi á Akranesi, mótmæla einróma 2% viðbótartolli eða hærri prósentu af erlendum veiðarfærum umfram það, sem nú er. Ef nauðsynlegt þykir að styrkja innlendan veiðarfæraiðnað, verður að gera það á annan hátt en þann að skattleggja veiðarfæri útvegsmanna, sem þeir kaupa á frjálsum markaði frá útlöndum. Útvegsmenn furða sig á því, að hæstv. ríkisstj. skuli láta sér detta í hug að leggja á nýjan skatt, sem skipta mun tugum þúsunda á hverja meðalstóra útgerð, sem þegar er ofhlaðin af sköttum og alls konar kröfum og að öllu óbreyttu ekkert sjáanlegt nema stöðvun framundan.“ Það er ekki undarlegt, þó að þessi till. hafi verið gerð af útvegsmönnum á Akranesi, og er ég þeim þakklátur fyrir það að sýna strax í verki skoðun sína á þessu máli, sem hér er á ferðinni. Það mun vera um ár síðan eða rúmlega það, að skipuð var n. til þess að athuga útgerð vélbátaflotans til fiskveiða til markaðsöflunar fyrir hraðfrystihúsin, og hefur sú n. nýlega skilað álitsgerð. Það er í kjölfar þess, sem það álit birtist, sem hæstv. ríkisstj. sendir þessum vélbátaflota, sem ekki er annað sjáanlegt en muni stöðvast, þessa kveðju, að leggja 2% toll ofan á veiðarfæri þau, sem hann þarf að nota. Þetta sýnir ásamt fleiru, hvernig hæstv. ríkisstj. býr að þessari atvinnugrein og hvert horfir með hana og hver viðbrögð hæstv. ríkisstj. eru gagnvart því að leysa vanda þessarar atvinnugreinar. Það er svo annar kapítuli, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur komið fram gagnvart iðnaðinum í landinu. Það þarf ekki að eyða mörgum orðum að því. Á síðari árum hefur fyrir aðgerðir stjórnarvaldanna mjög hallað á iðnaðinn, svo að mörg fyrirtæki, sem ráku blómlegan atvinnurekstur, eru nú stórkostlega að draga saman sinn atvinnurekstur eða að stöðvast. Þessi íslenzki atvinnurekstur hefur orðið að eiga í harðri samkeppni við erlendan atvinnurekstur, og það þarf ekki að eyða orðum að því, að við þau kjör, sem atvinnurekstur á Íslandi býr um lánsfé, um það gengi, sem nú er á krónunni, og aðrar aðstæður, er algerlega vonlaust fyrir íslenzkan iðnrekstur að keppa við atvinnurekstur erlendra þjóða, enda þarf engan að undra það, þó að iðnaðurinn í þessu landi sé ekki orðinn fær. um samkeppni við atvinnurekstur háþróaðra iðnaðarþjóða, sem hafa mikið fjármagn og eru búnar að vélvæða og undirbúa eða koma sínum rekstri fyrir á margra áratuga skeiði og jafnvel alda, og það er furðulegt, að stjórnvöld landsins láta sér detta það í hug, að iðnaðurinn í landinu geti keppt við þetta, eins og nú er ætlazt til. Árangurinn er að verða sjáanlegur alls staðar, og þetta frv. er gott dæmi um það. Annars finnst mér, að það, sem þetta frv. er einkennandi fyrir og ætti sannarlega skilið að vera innrammað vegna þess, er það, að þarna er undirstrikuð stjórnarstefnan, eins og hún er í framkvæmd. Það var s.l. vor, sem ríkisstj. tók sig til og gerði ráðstafanir til að fella niður niðurgreiðslur og gera aðrar slíkar ráðstafanir í sambandi við fjárlagaafgreiðslu og hækka verð á öllu rafmagni með rafmagnsskatti, og þá var alltaf viðkvæðið, að það skipti engu máli um verðlagið. Nú aftur er rokið til þess, að smjörlíkið, sem var hætt að greiða niður í vor, það er farið að greiða það niður nú. Nú tekur ríkisstj. sig til og ákveður niðurgreiðslur upp á hundruð milljóna með nokkurra daga millibili, svo að segja eftir að hafa sett hvert atriðið inn í verðlagið við afgreiðslu síðustu fjárlaga og á s.l. vori. Þetta er nákvæmlega sama, sem hér er að gerast. Nú er ríkisstj. orðin hrædd við stefnu sína gagnvart iðnaðinum, og þá er rokið til og á að leggja skatt á sjávarútveginn, sem er að drepast og er að stöðvast. Eftir nokkra daga kemur svo hæstv. ríkisstj. með annað frv. Það verður að stoð við þann flota, sem á að greiða skattinn, sem þeir eru að leggja á með frv. þessu. Þannig er stefnan. Það er eitt í dag og annað á morgun, bara eftir því, hvað þeir óttast í það og það skiptið. Í vor voru þeir hræddir um, að þeir hefðu ekki nóga peninga. Þá var hætt að borga niður smjörlíkið. Nú telja þeir sig hafa nóga peninga, en eru hræddir við, að smjörlíkið sé orðið of hátt í verði, og þá er farið að greiða það niður. Í dag er stjórnin að reyna að koma því í gegnum þingið að leggja skatt á útgerðina. Eftir nokkra daga kemur hún með annað frv. um að styðja útgerðina. Þannig er stefna ríkisstj., eitt í dag og annað á morgun. Þetta er árangurinn af því stjórnleysi, sem hér hefur ríkt, að hver atvinnuvegurinn á fætur öðrum er að gefast upp. Þetta er aðeins sönnunargagn, en ekkert annað.



Herra forseti. Áður en lýkur 1. umr. um þetta frv., vil ég lýsa ánægju minni yfir þeim umr., sem hér hafa átt sér stað. Mig grunaði alls ekki, að veiðarfæraiðnaðurinn í landinu ætti svo marga góða vini sem raun ber vitni um hér í d. Hér hefur hver hv. þm. komið fram á eftir öðrum til þess að lýsa yfir stuðningi sínum við íslenzkan veiðarfæraiðnað og hversu þýðingarmikið það sé, að hann fái að þróast og eflast í landinu. Þetta er kapítuli út af fyrir sig, sem er afskaplega ánægjulegur og ástæða til að gleðjast yfir, áður en þetta mál fer til nefndar. Út af fsp. hv. 5. þm. Reykv. vil ég svara honum því, að ríkisstj. hefur ekki tekið fyrir virðulegt bréf hr. forstjóra Agnars Kristjánssonar fyrir Kassagerðina. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að hefja nú umr. við hinn nýja álbarón, hr. Skúla Guðmundsson, en ég er anzi hræddur um, að við hefðum veitt veiðarfæragerðinni lítinn stuðning með því að bjóða henni upp á rafmagnssamninga eins og álbræðslunni, sem skuldbindur sig til að taka tiltekið magn af rafmagni, hvort sem það verður notað eða ekki notað, í mjög ríkum mæli, og greiða það 25 ár í erlendum gjaldeyri. Það hefur nú komið fram nýr reikningsmeistari í Framsfl., sem steig úr pontunni áðan, hr. þm. Halldór Sigurðsson, og segir, - hann hefur það að vísu eftir útgerðarmönnum á Akranesi, en gerir enga aths. við það, - að hver meðalstór útgerð þurfi að borga tugi þúsunda kr., ef hún á að borga 2% gjald af veiðarfærakostnaði. Hefur þessi hv. þm. hugleitt það, hvað meðalstór útgerð muni borga í veiðarfærakostnað? Ég held honum væri hollt að gera það, og þeim hefði verið hollara að gera það á Akranesi, áður en slíku er slegið fram. Sumir bátar okkar veiða nú næstum því allt árið á síldveiðum, og af dýrum síldarnótum, sem mér er sagt að kosti kannske 1.2 millj. kr., væri gjaldið 24 þús. kr. Hvað vilja hv. þm. áætla, að slík nót endist að meðaltali? Mér er sagt, að það sé ekkert ósanngjarnt, að hún endist að meðaltali 3 ár. Þetta er mér sagt. Það kann að vera, að hún endist skemur eða lengur. En þegar stunduð er með svona veiðarfærum veiði af bátum allt árið, sjá menn, hvað það er fráleitt, að meðalstór útgerð borgi tugi þús. kr. af þessu gjaldi. En minni bátarnir einmitt og línubátarnir, sem menn eru að óska eftir að geti fengið meiri aðstoð, mundu fyrst og fremst hafa hag af því, að þessi verðjöfnunarsjóður væri myndaður, því að mest framlagið til hans kæmi frá síldveiðunum, eins og nú er ástatt. Innfluttu veiðarfærin eru í langsamlega mestum mæli veiðarfæri til síldveiða. Það kemur fram í skjölum málsins, að þar eru hinar verulega stóru upphæðir. Þá mundi þetta þýða, að með því að styrkja íslenzka veiðarfæragerð, svo að hún gæti haldið áfram, sem fram til þessa hefur aðallega framleitt veiðarfæri einmitt fyrir bátana, að þetta yrði bátunum til hags og að vissu leyti tilfærsla, því að þetta er ekki tekið úr útgerðinni, eins og hv. þm. hafa gert ráð fyrir, heldur er þetta tilfærsla innan útgerðarinnar og til þess að skapa grundvöll að framtíð íslenzkrar veiðarfæragerðar. Það er misskilningur hjá hv. 1. þm. Norðurl. v., að ríkisstj. hafi ekki tekið neitt tillit til þeirra till., sem veiðarfæranefndin gerði og hann vitnaði réttilega til á bls. 34. 3. till. er: „Þá mælir n. með því, að veiðarfæraiðnaðurinn verði aðstoðaður með útvegun hagstæðra lána með ríkisábyrgð, ef þörf krefur.“ Ég lýsti því yfir, að ríkisstj. mundi beita sér fyrir því, að íslenzkur veiðarfæraiðnaður fengi sömu aðstöðu til fjárfestingarlána og íslenzka bátasmíðin hefur haft, en það er 75% af kostnaðarverði bátanna, og til fjárfestingar, sem nýr veiðarfæraiðnaður legði í, ætti hann samkv. þessu að fá sömu aðstoð um fjárfestingarlán, og það er miklu meira en menn almennt eiga að venjast hér á landi. Ég lýsti því einnig yfir, að ríkisstj. vildi beita sér fyrir og hún hefur beitt sér fyrir því, að íslenzkur veiðarfæraiðnaður fái hagræðingarlán og sitji fyrir um hagræðingarlán, og þetta er þegar að koma til framkvæmda. Og það eru lán með lægri vöxtum og betri kjörum en almenn iðnaðarsjóðslán. Ríkisstj. hefur einnig átt hlut að máli um, að sú veiðarfæragerð, sem nú er, hefur fengið heimild til þess að taka erlend lán, eftir því sem hún hefur óskað eftir, og Framkvæmdabankinn hefur aðstoðað hana í því og ábyrgzt þessi lán. Þetta vildi ég segja um þetta. Í 4. lið segir: „Loks telur n. rétt, að athugað verði, hvort til greina komi að undanþiggja ný fyrirtæki í veiðarfæraiðnaði tekjusköttum um ákveðið árabil, t.d. 3 ár, í því skyni að örva til stofnunar nýrra fyrirtækja í greininni.“ Þetta var athugað. Þetta mundi að sjálfsögðu ekkert hjálpa Hampiðjunni, sem er eina veiðarfæragerðin, sem lifir enn eftir hér á landi, því að hér er verið að tala um ný fyrirtæki, en ríkisstj., að athuguðu máli, gerði annað. Það hefur verið gjörbreytt afskriftum iðnfyrirtækja, frá því að þessi till. kom fram, sem gerir auðvitað miklu þýðingarminna það atriði fyrir ný fyrirtæki, hvort þau fá einhvern tíma, 3 ár á fyrstu árum sínum, að vera skattfrjáls eða ekki. Það er svo rétt, að það er ekki farið inn á þá 1. till., sem n. leggur til, að nú þegar komi til framkvæmda leiðrétting til jafns við sjávarútveginn, er nemur 4.8% af söluverði afurða starfandi fyrirtækja í veiðarfæraiðnaði vegna ársins 1964 o.s.frv. En aftur á móti er efnislega einnig verið að fara eftir 2. liðnum, að reyna að jafna metin, þó að menn geti greint á um það, hvernig það sé gert, en það er verið að skapa grundvöll að því, að veiðarfæragerð, þeirri einu, sem er starfandi, verði veitt aðstoð og lagður grundvöllur að nýjum veiðarfæragerðum. Þess vegna vil ég leiðrétta þennan misskilning, að ekkert hafi verið eftir þessu farið. Í n. var svo till. um 15% nettó-tollvernd, og hún var studd sem varatill. af öðrum manni í n., tveim af fjórum. Þessa leið hins vegar hefur ríkisstj. ekki farið. Mér hefur skilizt, að enginn hv. þm., sem hér hafa talað, hafi tekið undir hana. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð að svo stöddu.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. svaraði fsp. minni á þann veg, að það bréf, sem ég las upp, hafi ekki verið tekið til meðferðar í ríkisstj. Ég vil spyrja hann í framhaldi af því, hvort hann teldi það mál, sem bréfið fjallar um, ekki svo stórt og þess eðlis, að það sé eðlilegt, að ríkisstj. taki það til meðferðar.



Herra forseti. Út af þessu veit ég ekkert, hver skoðun meðráðh. minna er, en ég fékk þetta bréf eins og aðrir þm., og mér finnst ekki, að ritháttur bréfsins sé þannig, að það sé ástæða fyrir ríkisstjórn Íslands að taka það til meðferðar.



Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði í ræðu hæstv. ráðh., sem mig langar til að víkja örlítið að. Almennt um svarræðu hans vildi ég segja það, að hún væri magrari en ég hafði búizt við, og það var gripið á færri ádeiluefnum í þeim ræðum, sem hér hafa átt sér stað út af þessu frv., en ég fyrir fram hefði ætlað. En það er önnur saga. Hæstv. ráðh. sagði, að raunverulega væri þetta verðjöfnunargjald til hagræðis smærri bátunum, því að það væri borgað af stóru síldveiðibátunum, sem hefðu mjög sæmilega afkomu nú. Mér finnst þetta skjóta nokkuð skökku við það álit, sem komið hefur fram hér hjá tveimur hv. þm. úr stuðningsliði ríkisstj., sem ég mundi halda og veit raunar að eru fyrst og fremst talsmenn hinna smærri báta. Á ég þar við Matthías Bjarnason og Guðlaug Gíslason. Þeir hafa báðir tekið undir þá gagnrýni, sem komið hefur fram á frv. þessu úr röðum stjórnarandstæðinga, og ég tel, að það sé vafalaust gert af umhyggju fyrir afkomu þeirra smærri báta, sem þeir hafa fengizt mikið við útgerð á. Ég held enn fremur að stjórn L.Í.Ú. hefði ekki gert þá ályktun samhljóða, sem gerð var s.l. föstudag, þar sem frv. þessu er mótmælt, ef þetta væri sérstaklega í hag smærri bátunum, þar sem sannarlega kreppir nú mest að með útgerðina. Það er staðreynd, að þetta áætlaða verðjöfnunargjald mun nema einhvers staðar um 5 millj. kr. Ég veit ekki nákvæmlega tölu þeirra báta, sem koma til með að borga þetta, en ég er ekki fjarri því að álykta sem svo, að útvegsmenn á Akranesi, sem gerðu ályktun um þetta mál fyrir nokkrum dögum, hafi farið nokkuð nærri sannleikanum, þegar þeir staðhæfa, að þetta geti þýtt nokkurra tugþúsunda króna skattlagningu á meðalbát. Mér sýnist af þeim undirtektum, sem mál þetta hefur fengið hér við 1. umr. í fyrri d., að mjög sé tvísýnt um, að það geti náð fram að ganga, og raunar útilokað eftir þær yfirlýsingar, sem tveir stjórnarstuðningsmenn hafa hér gefið, og vil ég fagna því. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði í frumræðu minni áðan, að leiðir verði athugaðar til þess að tryggja, að blómlegur veiðarfæraiðnaður verði hér rekinn í framtíðinni. Á því er mjög mikil þörf. En sú leið, sem það frv. gerir ráð fyrir, sem hér er verið að ræða, er, eins og flestir eru sammála um, sem hafa talað, útilokuð og ófær við þær aðstæður, sem nú eru fyrir hendi um rekstur útgerðarinnar í landinu.



Herra forseti. Ég ætlaði mér ekki að hefja neinar deilur um þetta mál á þessu stigi málsins og hafði þess vegna ræðu mína af ásettu ráði styttri en ella hefði verið. Ég vil aðeins vekja athygli á því í sambandi við það, sem hv. síðasti ræðumaður var að ræða um, að mér sýnist, að langmest af veiðarfærunum, sem innflutt eru, séu veiðarfæri til síldarbátanna, það sé fyrst og fremst lagt á þá að greiða í veiðarfærasjóð, sem síðan á að stuðla að framleiðslu ódýrari veiðarfæra en ella væri. En Hampiðjan hefur hvorki framleitt síldarnætur né fiskinet. Það var þessi hugsun, sem vakti fyrir mér, og það má sjálfsagt leiðrétta hana eða gera við hana einhverjar aths. En við sjáum það á fskj. VI, að fiskinet úr gerviefnum eru flutt inn fyrir 180 millj. kr., en það eru flutt inn færi, línur og kaðlar fyrir 40 millj. kr. Og við sjáum það, að færi, línur og kaðlar innflutt 1964 eru 915 tonn, en framleitt af Hampiðjunni 413 tonn. Svo kemur fram, að framleiðslu Hampiðjunnar má auðveldlega auka um 100% með þeim vélum, sem verið er að taka í notkun, og vaktavinnu, og það er einmitt þessi stórkostlega aukning á innlendu veiðarfærunum, sem að miklu leyti fara til þessara minni báta, sem ég vildi vekja athygli á áðan. Þetta geta menn svo reiknað betur út, en ég spurði Fiskifélagið á sínum tíma: Hver er meðalveiðarfærakostnaðurinn á bát? Sannast að segja voru það ákaflega ófullkomnar skýrslur, sem ég fékk. Ég hef ekki þær skýrslur nú við höndina, en á þessa bátategund, sem þarna er um að ræða, kom það fram þar, að það mundi ekki vera nema svona frá 2–3 hundruð þús. og upp í 6–7 hundruð þús. kr. Og væru það 500 þús., væri það einn tugur þúsunda, en ekki margir tugir þús. En þessar skýrslur, sem ég fékk hjá Fiskifélaginu, voru, eins og ég segi, ófullkomnar, en það þarf að vera margar milljónir á meðalstóran bát, veiðarfærakostnaðurinn á ári, til þess að þessi fullyrðing fái staðizt.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að blanda mér í þessar umr. á þessu stigi málsins. En það var hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG), sem kom mér af stað, þegar hann talaði um það áðan, að það mundu vera opinber gjöld, sem væru að sliga Hampiðjuna. Ég skrapp fram á skrifstofu Alþingis og gáði í skattskrána, og mér telst til, að samanlögð gjöld Hampiðjunnar á þessu ári til hins opinbera, þ. e. til ríkis og borgar, séu rúmlega 643 þús. kr. En samkvæmt því, sem hæstv. iðnmrh. upplýsti hér áðan, er gert ráð fyrir, að framleiðsla fyrirtækisins sé um 413 tonn, og þá er auðvelt að sjá af þessum tveimur tölum, að það eru ekki opinber gjöld, sem sliga þetta fyrirtæki. Ég vildi aðeins upplýsa þetta að gefnu tilefni, en hef ekki hugsað mér að ræða þetta mál á þessu stigi málsins. En ég styð eindregið þá till., sem fram er komin, að vísa málinu til sjútvn.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. gerði nokkra aths. við það, sem ég sagði, að hæstv. stjórn hefði ekki tekið hinar sameiginlegu tillögur veiðarfæraiðnaðarnefndarinnar upp í frv. Þar er ekki að finna í hennar sameiginlegu tillögum neitt um þetta verðjöfnunargjald, ekki beint a. m. k., og ég hins vegar gerði ekki þessar till. nefndarinnar að umtalsefni. En ég get lýst því yfir, að ég tel eðlilega 1. till. n., að þegar komi til framkvæmda leiðrétting, sem nemi sem næst 4.8% af söluverði afurða starfandi fyrirtækja í þessum iðnaði vegna ársins 1964. Nefndin hefur reiknað það út, að þá hafi gengisskráningin verið orðin skökk sem þessu nemur. Það er þarna 3. liðurinn, það virðist vera sjálfsagt, enda sagði hæstv. ráðh., að stjórnin væri að nokkru leyti búin eða hefði í hyggju að greiða fyrir veiðarfæraiðnaðinum með útvegun hagstæðra lána. Og það er gott. Það kemur einmitt fram þarna í athugasemdunum, að hæstv. stjórn virðist hafa opnað augun fyrir því, að það hafi eitthvað að segja fyrir atvinnureksturinn að njóta hagstæðra lána, m. a. til hagræðingar. En það er nú í þriðja skipti á þessu þingi, sem framsóknarmenn flytja frv. um framleiðnilánadeild, áður við Framkvæmdabankann, held ég, og núna við Framkvæmdasjóðinn, og þarna virðist koma fram loks nokkur skilningur hjá hæstv. stjórn á því, að þetta sé hlutur, sem þurfi að koma. Það er sjálfsagt að fagna því, og ég vona, að það verði þá fleiri fyrirtæki, sem njóta þess, en þessi veiðarfæraiðnaður. Þess vildi ég óska. Aftur 4. liður í sameiginlegum till. n., að athuga að undanþiggja ný fyrirtæki í veiðarfæraiðnaði tekjusköttum um ákveðið árabil, það er hlutur, sem mér finnst ástæða til að gera aths. við. Ég fæ ekki séð, að það væri sanngjarnt, þó að komi nýtt fyrirtæki á einhverjum stað, að láta það hafa ívilnun í tekjuskatti fram yfir eldri fyrirtæki, sem hafa haldið þar uppi atvinnu, kannske um langt árabil, og átt við ýmsa erfiðleika að etja. En hæstv. ráðh. sagði, að það hefði verið gerð einhver breyting á afskriftareglum við skattaframtal, og það finnst mér viðkunnanlegra heldur en gera þannig upp á milli fyrirtækja að láta þau borga mismunandi tekjuskatt eftir því, hvort þau eru ung eða gömul. En þá er það hv. 2. landsk. (BF). Hann sagðist hafa gáð - mér skildist í skattskrána - og séð, hvað Hampiðjan þarf að borga. En hvað er það margt af gjöldum, sem hvíla á fyrirtækjum, sem koma þar fram, og hvað er margt af sköttum og alls konar álögum á fyrirtæki, sem ekki eru þar, en álbræðslan var leyst undan að greiða á síðasta vori hér á hinu háa Alþingi? Það er þetta, sem ég vil óska eftir að n. upplýsi, safni gögnum um þetta og rannsaki þetta til hlítar. Þeir eru nefnilega ekki fáir skattarnir hér á landi, sem hvíla bæði á einstaklingum og fyrirtækjum. Það var núna fyrr í þessum mánuði, þá var birt hér t.d. í blöðum auglýsing um lögtök frá bæjarfógetanum í Hafnarfirði og sýslumanninum í Gullbringu- og Kjósarsýslu, og þar segir, eins og venja er til hjá embættismönnum, sem eru að innheimta gjöld á þann hátt, með leyfi hæstv. forseta: „Að undangengnum úrskurði í dag verða lögtök gerð án frekari fyrirvara“ o.s.frv. „á kostnað gjaldenda fyrir ógreiddum þinggjöldum, þ. e.“ Og svo kemur upptalning, ákaflega löng, og ég taldi saman, hvað þarna væri um marga skatta eða margar tegundir af gjöldum að ræða, og þau eru 30, þessi gjöld, sem hann er að auglýsa þarna að verði tekin lögtaki innan skamms, þau eru 30. En nú er sægur af alls konar gjöldum, sem ekki eru þarna með, eins og aðflutningsgjöld, sem eru innheimt af vörunum, þegar þær koma til landsins, og alls konar skattar. Ég hafði hugsað mér við tækifæri að reyna að finna eitthvað frekar út um þetta, hvað þeir væru margir skattarnir og gjöldin, sem hvíla bæði á einstökum mönnum og fyrirtækjum hér á landi, en talan er ákaflega há. Þau eru miklu fleiri en þessi 30, sem sýslumaðurinn í Gullbringu- og Kjósarsýslu ætlar að taka lögtaki, miklu, miklu fleiri. Þetta er náttúrlega ekki allt á fyrirtækjum, þessi gjöld, sumt eru persónuleg gjöld, ég skal játa það. En þau eru samt ákaflega mörg, og allan þorrann af þessum gjöldum var álbræðslan leyst frá að greiða, en á hins vegar að greiða dálítið framleiðslugjald, takmarkað þó mjög, ef ég man rétt. Og það er þetta, sem ég vil undirstrika, að hv. sjútvn. afli sem fyllstra upplýsinga um það, hvað slíkur iðnaður eins og veiðarfæraiðnaðurinn þarf að borga af gjöldum, sem álbræðslan var leyst frá að greiða