Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál fjh.- og viðskn. um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 69 27. júní 1941, um sparisjóði. Meginefni frv. er að fellt er niður ákvæði sem komið hefur í veg fyrir að sparisjóðir geti gengið í ábyrgðir fyrir aðra. Í frv. eru sett skilyrði fyrir því, hversu víðtækar ábyrgðir sparisjóðir mega taka á sig. Fjh.- og viðskn. hefur rætt frv. og mælir eindregið með því, að að það verði samþykkt eins og það var afgreitt frá Nd. Fjarverandi afgreiðslu málsins var Gunnar Thoroddsen.



Herra forseti. Þetta var afgreitt einróma í nefnd í Nd. Sams konar afgreiðsla varð hjá hv. fjh.- og viðskn. í þessari deild, sem mælir eindregið með samþykkt frv.



Herra forseti. Ég hef þá ánægju að mæla hér fyrir nál. hv. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um afnám laga nr. 117 30. des. 1978, um nýbyggingargjald. Það gerist ekki oft, að hæstv. ríkisstj. leggi fram frv. um afnám skatta, en sá sögulegi atburður gerðist nú fyrir nokkrum vikum. Hv. fjh.- og viðskn. mælir einróma með því, að þetta frv. verði samþ., um að nema þennan skatt úr lögum.



Herra forseti. Það er eins með þetta mál og það mál sem ég mælti hér fyrir áðan, að um það tókst einhugur í Nd. og einnig í fjh.- og viðskn. þessarar deildar, sem mælir einróma með því að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Um þetta frv. urðu ítarlegar umræður hér í hv, deild í gær, þar sem hæstv. fjmrh. gerði ítarlega grein fyrir nauðsyn þess að gert yrði kleift að framkvæma þá lántöku sem hér er um að ræða. Hæstv. fjmrh. svaraði einnig ítarlega spurningum sem komu fram frá þm. þessarar deildar varðandi einstaka framkvæmdaþætti. Í ljósi þeirrar umræðu og þeirrar afstöðu til málsins, sem kom fram hjá þeirri deild sem fyrr fjallaði um þetta frv., hefur hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar lagt til að frv. verði samþykkt, þótt einstakir nm. hafi fyrirvara á afstöðu sinni og muni e.t.v. gera grein fyrir þeim fyrirvara hér í umræðunum.



Herra forseti. Við hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson höfum ritað undir nál. á þskj. 315 varðandi þetta mál með fyrirvara. Við 1. umr. málsins lýsti hæstv. ráðh. yfir því, að hann mundi ekki ráðstafa þessu lánsfé fyrr en fyrir lægju lánsfjárlög frá Alþingi, en eins og þm. vita er ekki ráð fyrir því gert að frv. um þau liggi fyrir fyrr en eftir hátíðir. Við hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson viljum leggja áherslu á með fyrirvara okkar að við þetta fyrirheit hæstv. ráðh. verði staðið. Auk þess er okkar fyrirvari í því fólginn, að við lýsum enn yfir megnustu vanþóknun okkar á öllum málarekstri hæstv. ríkisstj. út af lánsfjáráætlun fyrir næsta ár, en það mál er svo tíðrætt hér að undanförnu að ég tel enga ástæðu til að fjölyrða frekar um það. Á hinn bóginn teljum við að eðlilegt sé að veita hæstv. ríkisstj. þetta umboð - þessa heimild til að taka þetta lán, þar sem um virðist vera að ræða hagstætt lán fyrir þjóðina til að fjármagna ýmsar framkvæmdir samkvæmt væntanlegum lánsfjárlögum. Ég held að það sé ástæðulaust fyrir mig að taka frekar fram um fyrirvara okkar hv. þingmanns.



Herra forseti. Ég hef ritað undir þetta nál. með fyrirvara. Í því felst í raun og sannleika að ég treysti mér ekki til að taka afstöðu gegn þessu frv. eins og það liggur nú fyrir, í þeirri mynd sem það er. Hins vegar verður að segja það eins og það er, að ég tel ekki heldur forsendur til að taka afstöðu með fyrstu þremur greinum þess. Í fyrstu þremur greinum frv. felst eftiráheimild handa ríkisstj. til viðbótarlántöku vegna ársins 1980 um nær 5 milljarða króna, eins og gengið var skráð 1. ágúst 1980. Hefur það þó nokkuð breyst síðan, svo þetta er auðvitað enn þá hærri tala. Það orkar tvímælis almennt að vera með eftiráheimildir af þessu tagi, þótt auðvitað megi færa rök fyrir því, að það geti verið nauðsynlegt, sérstaklega í þeirri verðlagsþróun sem hér er, að gera undantekningar í einstökum tilvikum. Nú hefur stjórn verðlagsmála auðvitað ekki tekist svo vel að auðvelt hafi verið að standa við það sem áður var umrætt í þessum efnum. Hér er engu að síður um mjög verulegar fjárhæðir að ræða á heildina litið. Það má vel vera að brýna nauðsyn hafi borið til í einhverjum þeirra mála sem hér eru talin upp í 2. gr. frv., en það hefur stjórnarandstaðan auðvitað ekki aðstöðu til að prófa á svo skömmum tíma sem hér um ræðir og getur því tæpast tekið á því ábyrgð, enda hafa ekki verið lögð fram nein gögn sem sönnuðu að svo væri. Á hinn bóginn eru í þessari upptalningu líka nýir liðir, sem ekki voru á lánsfjáráætlun fyrir þetta ár, 1980. Það að taka upp nýja liði með þessum hætti stangast auðvitað á við tilgang lánsfjárlaganna, og menn geta þá spurt: Til hvers eru slík lög sett ef ekki er eftir þeim farið? Ég get ekki fallist á að meiningin sé að fara þannig með lánsfjárlögin. Dæmi um þetta eru augljóslega í sambandi við framkvæmdir við Kröflu, þar sem bætt hefur verið við borholum, og kemur það fram í skýringum við 2. gr. frv. Í annan stað eru kaupin á vél Landhelgisgæslunnar að ýmsu leyti merkileg, því að lánsfjárheimildar til kaupanna var ekki aflað í lánsfjárlögum fyrir árið 1980. Og hvað sem líður skýringum hæstv. fjmrh. þar að lútandi í gær, sem reyndar voru kannske frekar ásökun á þingið fyrir málsmeðferð heldur en skýringar við málið, þá liggur þó ljóst fyrir af yfirlýsingu, sem hæstv. dómsmrh. gaf í sumar, hver er sannleikurinn í því máli. Hann lét í sumar hafa það eftir sér, að ástæðan fyrir því, að flugvélin hefði ekki verið á lánsfjáráætlun og lánsfjárlögum fyrir árið 1980, hefði einfaldlega verið sú, að það hefði verið of þröngt á áætluninni, það hefði ekki verið pláss, þess vegna hefði hún ekki verið með og þess vegna yrði að leysa málið einhvern veginn öðruvísi, þ.e. eftir á með þeim hætti sem hér er gert. Þetta eru tvö dæmi um þær tegundir fjárveitinga, sem ég tel að síst af öllu eigi að koma upp með þeim hætti, sem hér er gert, og stangast á við tilgang laganna. Nú er það auðvitað svo, að í þeirri skýrslu um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun 1981 fyrir opinberar framkvæmdir, erlenda lánsfjáröflun og fjárfestingu, sem dreift hefur verið, vottar fyrir sams konar tilhneigingu á bls. 9, þar sem talað er um að umbreyta eða taka lán vegna afborgana af lánum, og látið að því liggja að þetta sé þá utan við hinar eiginlegu lántökur sem auðvitað er ekki. Þetta eru sams konar undanbragðavinnubrögð og koma fram í þeim greinum sem hér um ræðir og ég gerði sérstaklega að umtalsefni. Af þessum sökum mun ég sitja hjá við afgreiðslu fyrstu þriggja greinanna. Ég hef ekki talið ástæðu til að mæla gegn þeim, en geri þessar athugasemdir. En að því er 4. gr. frv. varðar tel ég - vegna þeirra upplýsinga sem hæstv. fjmrh. hefur veitt um það hve hagkvæm þessi lántaka sé - sjálfsagt að veita heimild til þess, enda hafa nú verið gerðar í Nd. breytingar á greininni sem koma til móts við það sjónarmið, sem Alþfl. hefur borið fram um þetta efni, og ekki gert ráð fyrir ráðstöfun öðruvísi en í samræmi við lánsfjárlög fyrir árið 1980 og engri ráðstöfun þessa fjár fyrr en að lánsfjárlögum samþykktum. Ég tel að greinin í þessari mynd svari þeim kröfum, sem Alþfl. hefur gert um þetta efni, og er fylgjandi þeirri grein frv. svo og hinni fimmtu.



Herra forseti. Aðeins örstutt viðbót. Fyrirvari okkar hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar er á því byggður, að hæstv. ráðh. gaf hér yfirlýsingu um það, að fé því, sem honum er heimilað að taka samkv. 4. gr. frv., verði varið í samræmi við væntanleg lánsfjárlög, en það þýðir að við tökum ekki afstöðu til fyrstu þriggja greinanna. Ég tel ástæðu til að það komi alveg skýrt fram hér, ekki síst í ljósi þess sem síðasti ræðumaður sagði. Það er einmitt það sem við eigum við, að við teljum eðlilegt að veita hæstv. ráðh. þá heimild sem felst í 4. gr., en viljum ekki að svo stöddu taka afstöðu til fyrstu þriggja greinanna.



Herra forseti. Nefndin hefur fjallað ítarlega um það frv., sem hér er til umræðu, og haldið fundi sameiginlega með fjh.og viðskn. Nd. um málið. Á þá fundi komu til viðræðna fulltrúar Félags ísl. iðnrekenda, embættismenn viðskrn. og formaður sérstakrar nefndar sem skipuð var á síðasta ári til að kanna viðhorf Fríverslunarbandalagsins og Efnahagsbandalagsins til slíkra jöfnunar- og aðlögunargjalda sem eiga að þjóna sérstaklega íslenskum iðnaði meðan hann er að ná þeirri samkeppnisstöðu sem nauðsynleg er þróun hans. Þessir aðilar lögðu fram ítarleg gögn á fundum nefndanna um þær viðræður og skoðanaskipti sem átt hafa sér stað á undanförnum tveimur árum bæði hér á landi og við fulltrúa þessara tveggja bandalaga, sem ég hef áður nefnt, og forsvarsmenn einstakra ríkja sem aðild eiga að bandalögunum. Jafnframt fékk nefndin sérstakar upplýsingar frá ráðuneytisstjóra viðskrn. bréflega, en hann var staddur erlendis þegar nefndin fjallaði um málið, og að lokum greinargerð frá Þjóðhagsstofnun. Ljóst er að það mál, sem við erum að fjalla hér um, tengist óhjákvæmilega niðurfellingu aðlögunargjalds, sem í gildi hefur verið, og almennri stöðu iðnaðarins í landinu. Fulltrúi iðnrekenda, formaður samtaka þeirra, flutti þá skoðun á fundum nefndanna, að nauðsynlegt væri að hækka jöfnunargjaldið og helst hefði að hans dómi þurft að framlengja aðlögunargjaldið. Á hinn bóginn túlkaði formaður þeirrar sérstöku nefndar, sem starfaði að þessum málum á sínum tíma, þá skoðun sína, að nær ógerlegt væri að ná fram hækkun á jöfnunargjaldi, en hins vegar bæri að stefna að framlengingu aðlögunargjalds. Og af hálfu ráðuneytisstjóra viðskrn. var túlkað það sjónarmið, að mjög erfitt væri að sækja um hækkun á báðum þessum gjöldum, og sérstaklega framlengingu aðlögunargjaldsins, til forsvarsmanna Fríverslunarbandalagsins og Efnahagsbandalagsins. Hins vegar voru allir þeir aðilar, sem komu á fundi nefndarinnar, og nefndin öll sammála um það, að nauðsynlegt væri að grípa til ýmiss konar aðgerða til stuðnings íslenskum iðnaði, sérstaklega á sviði iðnþróunar, þótt nokkuð mismunandi skoðanir væru uppi um það, með hvaða hætti það gæti orðið. Því hefur verið haldið fram, að á aðlögunartímanum, sem gilt hefur gagnvart EFTA-aðildinni, hafi ekki verið staðið nægilega að því að skapa íslenskum iðnaði þau starfsskilyrði sem nauðsynleg eru. Það er löng umræða og deila sem kunn er hv. dm. og verður ekki rakin hér. Þó má geta þess, að það kom fram á fundi nefndarinnar í morgun að ákveðið mun hafa verið að fella niður tolla af ýmsum vörum og tækjum og hráefnum til iðnaðarins, sérstaklega samkeppnisiðnaðarins, og bæta þannig aðstöðu hans. Og ýmsar aðgerðir, sérstök iðnþróunarverkefni hafa verið framkvæmd og skilað miklum og jákvæðum árangri, svo að aðeins íslenskur fataiðnaður sé nefndur sem dæmi. Þegar nefndin stóð frammi fyrir því verkefni að taka afstöðu til þess, hvort ætti að samþykkja frv. óbreytt eða hækka jöfnunargjaldið eða skapa möguleika á sérstöku aðlögunargjaldi eða öðrum þeim aðferðum sem gætu náð þeim markmiðum sem kynnt voru á fundum nefndarinnar, þá var okkur ljóst að á tímanum fram til jóla og áramóta væri ógerlegt að komast til botns í því, hvaða leiðir mundu njóta stuðnings eða þegjandi samþykkis hjá þeim erlendu bandalögum, EFTA og EBE, sem við þurfum að eiga viðskipti við í þessum efnum. Þess vegna kom sú skoðun fram í umfjöllun nefndarinnar að rétt væri að þingið skapaði stjórnvöldum möguleika á að leita leiða til að ná þessum markmiðum með viðræðum við alla þá aðila sem hér eiga hlut að máli. Þess vegna flytur meiri hl. nefndarinnar á sérstöku þskj. brtt. þess efnis, að við frv. bætist nýtt ákvæði, sem verði ákvæði til bráðabirgða, á þann veg að heimila ríkisstj. á árinu 1981 að leggja á til viðbótar allt að 2% jöfnunar- og aðlögunargjald eða ígildi þess, enda renni tekjur af þessu viðbótargjaldi óskiptar til iðnþróunar. Það er rétt, sem fram kemur í nál. minni hl. og verður sjálfsagt gerð grein fyrir hér á eftir, að þetta ákvæði til bráðabirgða er mjög opið. Það skapar margvíslega möguleika á því að leita leiða til að ná því markmiði sem nefndin var öll sammála um að þyrfti að ná. Eðli málsins er hins vegar það á þessu stigi að dómi meiri hl. nefndarinnar, að það er óhjákvæmilegt - ef þingið vill stuðla að því fyrir sitt leyti að veita stjórnvöldum þessa heimild - að málið sé svo opið sem fram kemur í ákvæði til bráðabirgða, að þingið taki ekki afstöðu til þess, hvort hér sé um jöfnunargjald, aðlögunargjald eða jöfnunar- og aðlögunargjald eða ígildi þeirra að ræða, vegna þess að slíka ákvörðun er ekki hægt að taka fyrr en að lokinni ítarlegri upplýsingaöflun og ítarlegri viðræðum við viðskiptaaðila okkar erlendis og þau bandalög sem hér hafa verið gerð að umtalsefni. Þess vegna hefur meiri hl. nefndarinnar kosið að fara þá leið, sem hér er lagt til að verði farin, og gerir það með sérstöku tilliti til þeirra ítarlegu, en því miður nokkuð mismunandi upplýsinga sem nefndinni bárust, þar sem greinilega eru ólíkar skoðanir á því, hvaða leið sé heppilegust eða fær í þessu efni. Nefndin telur ekki gerlegt að þingið kveði upp dóm um það að óathuguðu máli, en með þessu ákvæði er hins vegar verið að skapa möguleika á því, að sú athugun fari fram, og fyrir sitt leyti af hálfu þingsins að stuðla að því, að slíkar aðgerðir til eflingar iðnþróun í landinu geti náð fram að ganga. Þetta er eitt af þeim málum sem háð eru niðurstöðu framtíðarinnar, eins og oft hefur verið sagt. Það er erfitt að spá, en aldrei jafnerfitt og um framtíðina. Og við erum með þessu ákvæði, þessari brtt. að leggja upp í ákveðna för með tiltekið veganesti. Við höfum ekki vissu fyrir því hver niðurstaðan verður, en höfum hins vegar náð víðtækari samstöðu um að gera það sem við teljum kleift til að stuðla að því að vaxtarskilyrði íslensks iðnaðar verði á þann veg, að hér geti í landinu á næstu árum orðið öflug iðnþróun.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að skila séráliti um frv. til l. um jöfnunargjald. Í því felst að ég tel rétt að framlengja núverandi jöfnunargjald, sem er 3%, með tilliti til þess, að þetta jöfnunargjald er eingöngu á lagt til að vega upp á móti því óhagræði sem stafar af því, að söluskattur er á lagður á Íslandi, en virðisaukaskattur í samkeppnistöndunum. Á hinn bóginn tek ég eindregið afstöðu gegn því ákvæði til bráðabirgða sem allir aðrir flokkar hafa gengið í heilagt hjónaband um að mæla með í hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar. Þetta ákvæði til bráðabirgða, sem meiri hl. nefndarinnar mælir með að bætist við frv., felur í sér óskorðaða, ótakmarkaða heimild handa ríkisstj. til viðbótarskattlagningar í hvaða formi sem er, hvaða formi sem ríkisstj. kýs, þar sem það ákvæði, sem hér um ræðir, tiltekur ekki einungis heimild til hækkunar á jöfnunargjaldi eða framtengingu aðstöðugjalds, heldur einnig álagningu svonefnds ígildis þess, eða eins og stendur hér: „ Ríkisstj. er heimilt á árinu 1981 að leggja á til viðbótar“ - því jöfnunargjaldi upp á 3% sem ég nefndi áðan - „allt að 2% jöfnunar- og aðlögunargjald eða ígildi þess, enda renni tekjur af þessu viðbótargjaldi óskiptar til iðnþróunar.“ Með þessu móti hefur ríkisstj. sem sagt frjálsar hendur um hvaða form skattlagningar hún velur í þessu skyni. Á sama hátt er Alþingi - ef það samþykkir þetta ákvæði - að afsala sér ráðstöfunarvaldi yfir því fé sem fengist með þessum hætti, úr því að ekki eru nein sérstök ákvæði þar að lútandi, heldur aðeins vísbending um að tekjurnar skuli renna til iðnþróunar, sem er allvítt og ónákvæmt hugtak er túlka má á ótal mismunandi vegu. Það er því augljóst, að ef þetta ákvæði yrði samþykkt afhenti Alþingi ríkisstj. bæði óútfyllt tékkahefti að því er útgreiðslurnar varðaði og óskrifaða reikningablokk til skattlagningar. Í þeirri skattheimtustefnu, sem ríkisstj. rekur, er nægilegt svigrúm til fjárveitinga til iðnþróunarverkefna án þess að sérstök gjaldtaka komi til. Tilvísun í iðnþróun er þess vegna ekki rök fyrir álagningu þessa gjalds. Till. meiri hl. nefndarinnar verður því ekki heldur studd rökum um fjárþörf til iðnþróunar. Ég gat þess, að þetta ákvæði væri að öllu leyti óhæft með tilliti til þess hvernig það er saman sett. En það verður að segjast um málið í heild, að það er ekki sérlega vel upplýst, og það kom glögglega fram á nefndarfundum að það stangast margt á í málflutningi embættismanna og sérfróðra aðila um þetta mál. Og stefnumörkun af hendi ríkisstjórnarflokkanna er alls ekki fyrir hendi, eins og sést náttúrlega glöggt á því, að í sömu andránni er talað um hækkun jöfnunargjalds og framlengingu aðlögunargjalds ellegar bara eitthvert ígildi annars hvors. Augljóst er að gjaldtaka af þessu tagi, sem á að vera tímabundin að sagt er, er til þess fallin að afsaka og fresta nauðsynlegum og eðlilegum aðgerðum, sem eru grundvallar forsenda fyrir farsælli framvindu í iðnaði og skynsamlegri iðnþróun. Það er reyndar athyglisvert, að sú 2% heimild, sem hér er talað um, er látin ná til ársins 1981. Hér er enn einu sinni um tímabundna ráðstöfun að ræða, sem menn tala um með sama hætti og áður, og gáfu þó ýmsir aðilar afdráttarlausar yfirlýsingar um það hér á Alþingi fyrir 18 mánuðum eða rúmlega það, að hið tímabundna aðlögunargjald skyldi niður fellt. Minnist ég í þessu sambandi sérstaklega orða Einars Ágústssonar núverandi sendiherra og fyrrv. hv. þm. En ég hef orðið var við það, ekki einungis á nefndarfundum, heldur líka af viðtölum við ýmsa aðra menn sem hafa unnið að því að þessi gjöld voru upp tekin á sínum tíma, að þar eru menn alls ekki á eitt sáttir. Og það mun vægt til orða tekið að segja að hvað rekist á annars horn í málflutningi manna. Það, sem gera þarf er vitaskuld að bæta og jafna aðstöðu iðnaðarins miðað við aðrar atvinnugreinar hér á landi. Þetta á að gera með almennum aðgerðum, svo sem á sviði tollamála og lánamála. Það eru mýmörg dæmi um það, að aðföng til iðnaðarins eru tolllögð, hlutir sem notaðir eru til innlendrar iðnframleiðslu eru tollaðir, lögð á þá aðflutningsgjöld af ýmsu tagi, á sama tíma og fullunnin vara, sem þessir hlutir eru aðeins partur af, er undanþegin aðflutningsgjöldum. Þetta fyrirkomulag er vitaskuld gersamlega vonlaust og dregur úr iðnþróun á Íslandi. Á sama hátt er vafalaust öllum alþm. kunnugt um það, að aðstaðan á lánamarkaði er mjög misjöfn. Sumar atvinnugreinar búa þar við langtum betri aðstöðu en iðnaðurinn. Og meðan þetta misrétti er ríkjandi t.d. í tollamálum og lánamálum eru allar skýrslur um iðnþróun til lítils, þá verður ekki raunveruleg iðnþróun hér á landi hversu þykkar skýrslur sem menn skrifa. Af ýmsum öðrum orsökum ber brýna nauðsyn til að endurskoða tollskrár- og aðflutningsgjaldaákvæði, samræma þau og einfalda. Og ég staðhæfi að framlenging á gjaldi af þessu tagi tefji einungis fyrir því, að menn vindi sér í þau verkefni sem nauðsynleg eru í þessum efnum. Þetta er afsökun sem menn hafa komið sér upp, afsökun sem menn vilja sífellt framlengja, og það bitnar einungis á eðlilegri iðnþróun. Nú hefur það komið fram, að forsvarsmenn iðnaðarins hafa talað að undanförnu fyrir því, að aðlögunargjald yrði framlengt, en allt er það þó undir því formerki, að yfirlýst er af hálfu iðnaðarins að hann kjósi langtum helst þá aðstöðujöfnun sem ég er nú að ræða og um var talað og lofað var í upphafi. Og það er augljóst að slíkar aðgerðir eru fyrir löngu tímabærar. Þannig er t.d. fyrsta atriðið á minnisblaði frá Félagi ísl. iðnrekenda, dagsettu 12. des., ábending um það, að félagið hafi hamrað allt þetta ár á nauðsyn þess, að skilyrði iðnaðar verði lagfærð áður en aðlögunargjaldið rennur út. Þarna er beinlínis gert ráð fyrir því, að aðlögunargjaldið renni út, hvað sem líður málflutningi nú seinustu dagana. Það er ekki fyrr en fyrirsjáanlegt er að ekki er ætlunin að breyta starfsskilyrðunum, sem Félag ísl. iðnrekenda fer að tala fyrir framlengingu aðlögunargjaldsins. Þeir óska fyrst og fremst eftir því, að þau skilyrði, sem ég geri hér að umtalsefni, hin almennu starfsskilyrði, sem m.a. felast í ástandinu í tollamálum og lánamálum, verði leiðrétt. Á öðru minnisblaði, sem hefur borist frá þessum sömu samtökum, dagsettu 3. des., er talað um að nauðsynlegt sé að fella niður greiðslu allra aðflutningsgjalda (tolls, vörugjalds sölugjalds, jöfnunargjalds og aðlögunargjalds) af aðföngum (hráefni, rekstrarvörum, umbúðum, vélum, tækjum, hlutum til véla og tækjavarahlutum) þeirra iðnfyrirtækja sem eiga í beinni samkeppni við innfluttar vörur, sem sagt, að nauðsynlegt sé að fella niður greiðslur allra aðflutningsgjalda, þar með talið aðlögunargjald, af aðföngum til þeirra iðnfyrirtækja sem eiga í beinni samkeppni við innfluttar vörur, eða óbeinni samkeppni þegar fluttar eru inn vörur sem geta komið í stað þeirra sem hér eru framleiddar. Og það mun eiga við, að þar sem ekki er um beitta samkeppni að ræða sé um óbeina samkeppni að ræða, svo að þetta nær yfir æðivítt svið. Þetta tel ég nauðsynlegt að komi hér fram. Félag ísl. iðnrekenda hefur á þessum minnisblöðum annars vegar gert ráð fyrir því, að aðlögunargjaldið rynni út, og hins vegar mælt með því, að það rynni út, en á sama tíma lagt áherslu á að það séu hin almennu skilyrði iðnaðarins sem þurfi að vera í lagi. Ég legg þá til, herra forseti, án þess að fara frekar út í þessa sálma á þessu stigi, að till. um ákvæði til bráðabirgða verði felld, en frv. samþykkt að öðru leyti, enda er 3% jöfnunargjaldið til þess eins að vega upp á móti samkeppnisóhagræði af þeim söluskatti sem lagður er á hérlendis. Þetta minnir auðvitað á hinn bóginn á nauðsyn þess að afnema söluskatt og taka upp virðisaukaskatt í hans stað. En það eru engar forsendur fyrir þessu ákvæði til bráðabirgða. Það tefur einungis fyrir eðlilegri þróun. Allur málflutningur sérfræðinga og embættismanna, sem um þetta hafa fjallað, sannar að málið er illa upplýst. Þar rekst hvað á annars horn og þess vegna eru ekki forsendur fyrir þessu ákvæði til bráðabirgða, auk þess sem í því felst hrikalegt valdaafsal af hálfu Alþingis í hendur ríkisstj. Allt mælir þetta gegn því, að ákvæðið verði samþykkt.



Herra forseti. Það mál, sem hér er til umræðu, á sér nokkuð langa sögu. Hér er um að ræða framlengingu á gjaldi sem gilt hefur um nokkurn tíma. Þegar farið var að ræða undirbúning fjárlagagerðar í sumar í ríkisstj. hafði hæstv. iðnrh. áhuga á því ef tök væru á, að framlengja aðlögunargjaldið með þeim hætti, að það yrði lækkað um 1% á næsta ári, síðan um annað á árinu 1982 og félli niður um áramótin 1982–1983. Ég ræddi þetta mál við framkvæmdastjóra Fríverslunarbandalags Evrópu, EFTA, á fundi í Kaupmannahöfn seinni partinn í sumar og spurðist fyrir um það, hvort tök væru á að framlengja gjaldið með þessum hætti, eins og iðnrh. hafði áhuga á, og hvernig viðtökur hann teldi að slík málaleitan mundi fá. Hann vitnaði til þess, hvernig gjaldið var á lagt, og ég vil rekja með nokkrum orðum hvernig staðið var að þeim málatilbúnaði bæði hér heima og einnig erlendis, í samtölum og viðræðum, samningum við Efnahagsbandalag Evrópu og EFTA. Eins og kunnugt er fellur aðlögunargjaldið niður nú um áramótin og einnig jöfnunargjaldið, nema það verði framlengt samkv. því frv. sem hér er til umræðu. Ég er auðvitað fylgjandi því, að jöfnunargjaldið verði framlengt, og þarf ekki að hafa um það fleiri orð, en ástæðan til þess, að ég tel rétt að rekja nokkuð gang þessara mála, er að í ákvæði til bráðabirgða er gert ráð fyrir að leggja á til viðbótar allt að 2% jöfnunar- og aðlögunargjald eða ígildi þess, enda renni tekjur af þessu viðbótargjaldi óskiptar til iðnþróunar. Vegna þessa bráðabirgðaákvæðis sé ég ástæðu til að rekja þessi mál nokkru nánar. Þegar fjallað var um þessi mál voru þau tekin upp við þessar stofnanir, EFTA, sem við erum aðilar að, og Efnahagsbandalag Evrópu, sem við höfum mjög þýðingarmikla fríverslunarsamninga við. Í þeim viðtölum, sem þá áttu sér stað, var gengið út frá því, að aðlögunargjaldið yrði tímabundið, og því var lýst yfir með það sterkum orðum að svo yrði, að framkvæmdastjóri EFTA sagði við mig á fundinum í Kaupmannahöfn í sumar að menn hefðu gefið drengskaparheit um það, það hefði verið „gentlemen's agreement“, eins og hann orðaði það, að ekki yrði farið fram á framlengingu gjaldsins. Ég held að nauðsynlegt sé að hafa þetta í huga og einnig hitt, hvernig menn töluðu fyrir málinu hér á Alþingi í þeim umræðum sem fram fóru og ég vil nú vitna til. Ég var þá fjmrh. og hafði framsögu fyrir málinu á Alþingi. Það var gert ráð fyrir að gjaldið væri tímabundið og mundi gilda til 31. des. 1980. Í grg. fyrir frv. segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Gjaldtaka þessi á að vera tímabundin. Gert er ráð fyrir að hún hefjist 1. júlí 1979 og henni ljúki 31. des 1980. Gildistími hennar, 18 mánuðir, á rætur að rekja til þess ákvæðis 20. gr. EFTA-samningsins að undanþáguaðgerð af þessu tagi skuli ekki standa lengur en í 18 mánuði.“ Í framsöguræðu minni fyrir málinu vitnaði ég einmitt alveg sérstaklega til þessa og tók þetta orðrétt upp. Hæstv. iðnrh., sem þá var og nú er, sagði einnig í sinni ræðu er hann tók þátt í umræðum um málið: „Ég vænti þess, að sú vernd, sem íslenskur iðnaður fær notið af þessari gjaldsetningu sem ætlað er að gildi út næsta ár, verði honum til framdráttar.“ Einar Ágústsson tók þátt í viðræðum erlendis um þetta mál, og ég hygg að hér séu staddir menn sem einnig tóku þátt í þeim umræðum. Ég veit að hv. þm. Eiður Guðnason, tók þátt í þeim gæti, ef honum sýnist svo, skýrt frá því, hvað menn sögðu þar, að svo miklu leyti sem hann veit um það. En kafli úr ræðu Einars Ágústssonar var á þessa leið, orðréttur, með leyfi hæstv. forseta: „Annað atriði, sem mjög mikil áhersla var lögð á og ég legg höfuðáherslu á, miðað við þann málflutning sem ég leyfði mér að hafa uppi í þessari ferð og við sem hana fórum, er að þetta gjald verði fellt niður í árslok 1980. Það er ekki hægt að fara fram á svona undanþágur á fölskum forsendum. Alþingi og ríkisstj. verða því á því eina og hálfa ári, sem til stefnu er, að gera aðrar ráðstafanir ef iðnaðurinn íslenski þarf þá enn á áframhaldandi vernd að halda. Það er ekki hægt að svíkja gerða samninga, það megum við ekki láta henda okkur.“ Þetta sagði Einar Ágústsson í umræðum hér á Alþingi þegar frv. var til meðferðar. Í framhaldi af þessu er kannske rétt að velta örlítið fyrir sér hvaða hagsmunir eru í húfi þegar um það er að ræða, hvort hægt sé að treysta því sem við Íslendingar segjum í samskiptum við aðrar þjóðir. Við erum aðilar að EFTA, eins og kunnugt er, og við höfum - ja, ég vildi segja nánast á grundvelli EFTA-samstarfsins gert mjög þýðingarmikla fríverslunarsamninga við Efnahagsbandalag Evrópu. Það kemur ekki síður við sögu þessa máls heldur en EFTA. Og þessir samningar eru svo þýðingarmiklir, að á þessu ári sleppum við við að greiða tolla af útflutningsvörum til Efnahagsbandalagslandanna sem nema 11 milljörðum kr. Þess vegna er það, að þegar ég sneri mér til sendiherra okkar hjá Efnahagsbandalagi Evrópu og bað hann um að athuga þessi mál, þá sendi hann skýrslu um viðbrögð fulltrúa hjá Efnahagsbandalaginu. Hann segir í skýrslu sinni m.a., orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Telja má fullvíst að bandalagið sætti sig ekki við framlengingu aðlögunargjaldsins og gæti jafnvel gripið til mótaðgerða sem skaði mikilvæga viðskiptahagsmuni Íslands.“ Það, sem hann á þarna við, er auðvitað að til mótaðgerða kunni að verða gripið ef ekki má treysta yfirlýsingum sem við höfum gefið eða okkar fulltrúar í sambandi við meðferð þessa máls. Þegar málið var rætt í ríkisstj. í sumar gerði ég strax fyrirvara um þetta og taldi ekki fært - alveg án tillits til þess, hvaða persónulega skoðun ég hef á málinu, og aðstöðu iðnaðarins - með tilliti til þess, hvernig málatilbúnaður var, að framlengja gjaldið í einu eða öðru formi. Það mundi skaða hagsmuni okkar og orðstír, og það gæti valdið því að okkur yrði verr trúað en áður þegar e.t.v. ríður mikið á. Þegar málið var svo komið hér inn á Alþingi til framlengingar gerði ég það að umræðuefni við 1. umr. fjárlaga og rakti með nokkuð svipuðum hætti og ég er að gera hér, nema í miklu styttra máli, það sem ég tel skipta höfuðmáli í sambandi við hugsanlega framlengingu þessa gjalds. Ég get tekið undir margt af því sem hv. 2. þm. Reykn. ræddi hér áðan um iðnaðinn og aðstöðu hans hér á landi. Og það verður að segja alveg eins og er -  Ég get tekið undir margt af því sem hv. 2. þm. Reykn. ræddi um varðandi iðnaðinn. Og það verður auðvitað að segja eins og er, að það er hæpið að vonast eftir örri framþróun, hvort sem það er í iðnaði eða öðrum atvinnurekstri, í landi sem býr við 50–60% verðbólgu árum saman.  Í framhaldi af því, sem ég hef nú rakið allítarlega, tel ég óheppilegt að gera því skóna, að við ætlum eða viljum framlengja aðlögunargjaldið enda þótt við höfum lýst því yfir að við mundum ekki gera það. Þess vegna álit ég ekki heppilegt að nefna aðlögunargjaldið sérstaklega í þessu ákvæði til bráðabirgða. Og með tilliti til mjög eindreginna yfirlýsinga íslensku fulltrúanna í viðræðum við EFTA og Efnahagsbandalag Evrópu á sínum tíma vil ég beina þeim tilmælum til nefndarinnar, að hún endurskoði orðalagið á bráðabirgðaákvæðinu í þá veru að nefna ekki aðlögunargjaldið sérstaklega, heldur að orða þetta þannig: „til viðbótar allt að 2% jöfnunargjald eða ígildi þess.“ Ég er fús til að taka málefni íslensks iðnaðar og samkeppnisaðstöðu hans upp við Efnahagsbandalag Evrópu og EFTA til að freista þess að bæta aðstöðu iðnaðarins. En auðvitað verður allt slíkt að gerast á grundvelli aðildar okkar að EFTA og samninga sem við höfum við Efnahagsbandalag Evrópu. Ég skal ekki hafa öllu fleiri orð um þetta, þó að margt megi um málið segja, en vil ítreka þau tilmæli mín til nefndarinnar, hvort hún vilji milli umræðna athuga málið á nýjan leik í ljósi þeirra upplýsinga, sem ég hef nú verið að kynna og held að nauðsynlegt sé að menn hafi í huga, vegna þess að málatilbúnaður þessi fór fram hér á Alþingi og þar byggðu menn auðvitað á þeim yfirlýsingum og upplýsingum og ræðum sem haldnar voru í sambandi við meðferð málsins. Ég vil taka það fram um þær heimildir, sem hér er ætlað að lögfesta, að það er fullt samkomulag í ríkisstj. um að þær verði ekki notaðar nema með mínu samþykki, vegna þess að ég fer með málefni EFTA og Efnahagsbandalags Evrópu í ríkisstj. Og að sjálfsögðu legg ég ekki blessun mína yfir neitt slíkt nema það sé í samræmi við skuldbindingar okkar og aðild að EFTA og í samræmi við samninga við Efnahagsbandalag Evrópu.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að taka undir með tveimur síðustu hv. ræðumönnum, bæði hæstv. ráðh. og hv. þm. Kjartani Jóhannssyni. Ég held að það sé mikil þörf á að bæta og jafna aðstöðu íslensks iðnaðar. En það er ekki nóg að tala fallega og breyta þvert gegn því sem menn tala. Ég á við það sem hæstv. ríkisstj. hefur gert nú síðast í sambandi við álagningu nýs gjalds á tilteknar iðngreinar m.a. Ég vil hins vegar - af því að ég er að deila á hæstv. ríkisstj. - einnig að það komi mjög skýrt fram, að ég tel að hún sé á réttri braut og það sé með betri málum, sem hún hefur beitt sér fyrir, að hún áformar að fella niður toll á aðföngum iðnaðarins sem nema mun 1000 millj. kr. á næsta ári, að því er okkur er skýrt frá í hv. fjvn. Þar tel ég hæstv. ríkisstj. á réttri braut að bæta og jafna aðstöðu iðnaðarins. En ég vil vekja athygli á öðru sem hæstv. ríkisstj. kannske gerir sér ekki næga grein fyrir þegar hún er að fjalla um iðnaðinn og aðstöðu hans og yfirleitt um atvinnustefnu í landinu. Hæstv. ráðherrar tala mikið um að þeir stundi svokallað gengisaðhald - aðhald í gengismálum. Það er kannske góðra gjalda vert að vera aðhaldssamur á hinum og þessum sviðum, en að vera svo aðhaldssamur að viðurkenna ekki áorðnar staðreyndir, að viðurkenna ekki að gengið er rangt skráð, þannig að atvinnuvegirnir geti ekki búið við það öðruvísi en með taprekstri, slíkt er ekki aðhald. Það er bara hrein og bein vitleysa og kemur atvinnuvegunum í koll og gerir það að verkum, að þeir eru reknir með stórfelldu tapi. Þetta kemur síðar niður á verkafólki og almennum launþegum á þann hátt, að atvinnuvegir, sem eru reknir með tapi, leggja ekki fjármuni í hagræðingu. Þeir leggja ekki fjármuni í vélvæðingu. Talið er að á þessu ári eða frá því að hæstv. ríkisstj. komst til valda sé gengið svona á bilinu frá 7–9% of hátt, þannig að við jafnmikið gengisóhagræði sé að glíma fyrir útflutningsatvinnuvegina, en ekki síður iðnaðinn líka. Þetta þýðir það, að innfluttar iðnaðarvörur eru greiddar niður um 7–9%. Þetta þýðir að alveg eins og sjávarútvegurinn býr við 7–9% óhagstætt gengi miðað við tilkostnað og það sem hann fær fyrir sínar útflutningsvörur þá býr útflutningsiðnaðurinn líka við 7–9% óhagstætt gengi. Það er þess vegna ekki úr vegi að ræða gaumgæfilega um það, hvað hæstv. ríkisstj. er að gera í sinni atvinnustefnu almennt. Það mál, sem hér er á dagskrá, er fyrst og fremst framlenging á svokölluðu jöfnunargjaldi. Þetta gjald var lagt á í tíð ríkisstjórnar Geirs Hallgrímssonar. Við hæstv. ráðh. berum því nokkra ábyrgð á því. Þegar þetta gjald var lagt á þá hafði Félag ísl. iðnrekenda barist fyrir því í tvö ár að fá þetta mál fram. Og ég vil minna hæstv. ráðh. á að andstaða gegn því, að jöfnunargjald væri lagt á á þessum tíma, var af nákvæmlega sama toga og verið er að hafa uppi núna um framlengingu aðlögunargjalds, þó ekki að því leyti, að þar var náttúrlega aldrei um að ræða nein drengskaparheit eða orðræður íslenskra ráðamenna við forráðamenn Efnahagsbandalagsins og EFTA. En höfð var uppi sú mótbára, að þetta mundi ekki verða þolað, jöfnunargjald á innfluttar iðnaðarvörur mundi ekki verða þolað af þessum tveimur bandalögum. Þegar svo forráðamenn iðnrekenda voru að kynna sér þessi mál eftir tveggja ára baráttu, þá kom það upp úr dúrnum að Finnar höfðu haft slíkt jöfnunargjald frá 1970. Og á hverju var þetta jöfnunargjald Finna byggt? Þetta var byggt á þeirri staðreynd, að iðnaður, sem býr við söluskattskerfi, eins og er hjá okkur og hjá Finnum, hlýtur alltaf að þurfa að greiða í ríkissjóð vegna uppsafnaðs söluskatts sem leggst á vélar eða aðföng eða eitthvað slíkt. Innifalin í kostnaðinum við að framleiða vörur í löndum, sem búa við söluskattskerfi, eru opinber gjöld vegna söluskatts. Ég vil upplýsa að við í hv. fjh.- og viðskn. óskuðum eftir að fá útreikning, nýjan útreikning á því hjá Þjóðhagsstofnun, hver þessi uppsafnaði söluskattur væri nú, hvað íslenskur iðnaður þyrfti að borga í söluskatt í ríkissjóð vegna þess að hann býr við það kerfi, að söluskattur er lagður á, en ekki virðisaukaskattur eins og víðast er í okkar samkeppnislöndum. Niðurstaðan var sú, að þessi uppsafnaði söluskattur sé um 3% eða nákvæmlega jafnhár og jöfnunargjaldið. Og á þessum rökum, hæstv. ráðh. byggist jöfnunargjaldið. Jöfnunargjaldið sem slíkt byggist ekki á neinum öðrum rökum. Ég vil líka benda á það, að eftir að lög höfðu verið samþykkt um að leggja á aðlögunargjald fóru menn á fund Efnahagsbandalagsins og EFTA með ákveðinn rökstuðning fyrir því gjaldi. Það var sá rökstuðningur, að íslenskur iðnaður byggi við verri kjör að ýmsu leyti í skattamálum en sjávarútvegur og landbúnaður og hann byggi við verri kjör á hinum og þessum sviðum. Reiknað var út hvað hann í raun og veru byggi þá við verra gengi af þessum sökum. Þessi rök voru höfð uppi við forráðamenn Efnahagsbandalagsins og EFTA. Þeir mætu menn sögðu að sjálfsögðu að þetta væru okkar innanríkismál, við gætum ekki byggt neina slíka gjaldtöku á þessum rökum. Að sjálfsögðu ættum við að leiðrétta aðstöðu iðnaðarins. Ég vil taka undir það sjónarmið. Það er auðvitað meginmálið. Það þarf að gera þessa aðstöðu jafna. Síðan var farin önnur ferð og þetta mál tekið upp að nýju og þá á þeirri forsendu, að þarna væri fyrst og fremst um að ræða fjáröflun til sérstakrar iðnþróunarverkefna á síðustu árum aðlögunartíma EFTA. Og á þeim forsendum, gerólíkum þeim sem jöfnunargjaldið er byggt á, var þetta látið óátalið af Efnahagsbandalaginu og EFTA, eftir því sem formaður þeirrar sendinefndar, sem fór þessa ferð, tjáði okkur í hv. fjh.- og viðskn. Í framhaldi af því taldi hann þó að tekið hefði verið fram af þessari sendinefnd, að þetta væri tímabundið gjald og að ekki mundi verða farið fram á að það gilti lengur en til áramóta 1979. Þá taldi hann - og ég vil að það komi hér skýrt fram og hæstv. ráðh. viti að hann sagði það í nefndinni, að hann teldi að miðað við þær sérstöku aðstæður, sem nú væru hér hjá okkur í iðnaðinum, væri sjálfsagt að taka upp viðræður við forráðamenn Efnahagsbandalagsins og EFTA, - og aðallega EFTA náttúrlega því við erum í þeim fríverslunarsamtökum þó við höfum samninga við Efnahagsbandalagið, - hann taldi sjálfsagt að taka upp viðræður um að fella þetta gjald niður í áföngum. Á þetta sjónarmið féllumst við í meiri hluta nefndarinnar. Við féllumst á það sjónarmið, að það væru rök fyrir því að ræða þetta mál á þessum nótum við Efnahagsbandalagið og EFTA. Og þess vegna töldum við eðlilegt að veita hæstv. ríkisstj. heimild til að leggja þetta gjald á að loknum slíkum viðræðum ef þær bæru árangur. En ég get líka tekið það fram, að a.m.k. frá mínum bæjardyrum séð fólst í þessu brýning til hæstv. ríkisstj. að fara annaðhvort þá leið að framlengja gjaldið eftir viðræður við forráðamenn Efnahagsbandalagsins og EFTA, eða þá að manna sig upp og laga aðstöðu iðnaðarins. Það er ekki nema um tvennt að ræða. Á það hefur verið bent ljósum rökum, t.d. í bréfi Félags ísl. iðnrekenda, dagsettu 4. des. s.l., að það er hvorki meira né minna um að ræða en það, að ef aðlögunargjaldið er lagt niður og ekkert kemur í staðinn, þá þýðir það væntanlega, eins og segir hér í bréfinu, orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Það þýðir væntanlega um 14 milljarða kr. árið 1981 fyrir iðnaðinn.“ Ég held þess vegna að það sé mjög æskilegt að þessar viðræður séu teknar upp. Og ég tek það fram, að með því að rita undir þetta nál. og flytja brtt., sem er ætlunin að komi þarna sem ákvæði til bráðabirgða, erum við hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson ekki að ætlast til þess að einhverjir heiðursmenn íslenskir gangi á bak orða sinna, heldur að þeir taki málið upp á nýjan leik í ljósi nýrra aðstæðna með sömu rökum og áður, að það sé nauðsyn á að fella þetta gjald niður í áföngum og afla með því tekna til iðnþróunar, eins og gert er ráð fyrir í tillögunni. Ég get ekki tekið undir það með hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, að með þessari till. séum við að gefa ríkisstj. frítt spil og við séum að afsala Alþingi einhverju valdi. Ég get ekki skilið hvernig hv. þm. geta hugsað sem svo, að sé það fest í lög að einhverjum ákveðnum tekjum, sem ríkissjóði er gert að innheimta, skuli varið til ákveðinna þarfa, þá sé Alþingi að afsala sér valdi. Alþingi er að búa til lög sem ríkisstj. er skylt að fara eftir. Í þessum fyrirvara felst einmitt að ríkisstj. er ekki heimilt - eins og hún hefur gert að vísu, þó að hæpnar heimildir séu fyrir því - að innheimta slíkt gjald sem þessi 2% gætu leitt af sér öðruvísi en að verja því fé til iðnþróunar. Hæstv. ríkisstj. hefur dregið að greiða tekjurnar af aðlögunargjaldinu, sem búið er að innheimta, til iðnaðarins eða leggja þær til iðnþróunar. Um það má deila, en hún hefur þó t.d. með ákvæðum fjárlaga í ár gert ráð fyrir því, að þessir peningar fari í iðnþróun. Það er henni skylt að gera samkvæmt þeim lögum, og ég verð að segja alveg eins og er, að ef Alþingi getur ekki treyst því, að ríkisstj. fari eftir lögum, þá verður nú að fara að skoða ýmislegt. Þá þarf Alþingi að fara að gera einhverjar aðrar ráðstafanir en að smíða lög. Og þá eru menn kannske komnir út í að ræða hvort Alþingi á að skipta sér meira af framkvæmdavaldinu heldur en það gerir, en því er ég alls ekki samþykkur. Ég veit ekki hvort ástæða er fyrir mig að taka fleira fram um þetta mál að sinni. En ég vil bara ítreka að hér er um að ræða tvö algjörlega óskyld mál. Jöfnunargjaldið er lagt á til þess að jafna aðstöðu iðnaðarins vegna þess að hann býr við söluskattskerfi, en þeir, sem keppa við hann, búa við virðisaukaskattskerfi sem þýðir það að þeir greiða ekkert í ríkissjóð í formi slíkra skatta sem iðnaðurinn hér greiðir. Það hafa verið gerðir nýir útreikningar sem sýna að þetta óhagræði svari til 3%, og á er lagt 3% jöfnunargjald, og gert er ráð fyrir því með tillögu um að framlengja þessi lög, að það verði gert áfram. Þar er um sérmál að ræða. Síðan er það meginhugsunin með flutningi tillögunnar um ákvæði til bráðabirgða, að ríkisstj. sé heimilað að taka upp viðræður við Efnahagsbandalagið og EFTA og freista þess að fá aðlögunargjaldið - á sömu rökum og þeir létu kyrrt liggja - framlengt þannig að það verði afnumið í áföngum, það verði 2% á næsta ári og 1% þá kannske síðar, eða alveg afnumið eftir næsta ár. En auðvitað mundi koma í sama stað niður ef hæstv. ríkisstj. jafnaði aðstöðu iðnaðarins. Ég vil taka fram að lokum, að við föllumst á að flytja till. um ákvæði til bráðabirgða með þessum hætti. Það má á engan hátt skilja svo, að við viljum blanda þessu máli saman við álagningu þess nýja skatts, vörugjaldsins, sem ríkisstj. er að beita sér fyrir að verði lögfest á Alþingi, - þvert á móti. Við erum með þessu að undirstrika að þetta er allt annað mál. Þetta vörugjald er einvörðungu lagt á sem nýr skattur til að standa undir atmennum þörfum ríkissjóðs, enda á engan hátt hægt að sjá að ætlunin sé að nota það til eflingar iðnaðarins. Þetta er það sem ég vildi taka fram um þetta mál, og ég held að það sé fremur verið að sýna hæstv. ráðh., sem fer með þessi mál, traust með því að veita honum heimild til að leggja þetta gjald á að loknum viðræðum við Efnahagsbandalagið og EFTA, ef þeir aðilar geta fallist á það miðað við nýjar aðstæður.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. e. þurfti að hafa um þetta allnokkur orð, enda er það skiljanlegt þegar í ljós er komið að Sjálfstfl. er að þokast til fylgis og stuðnings við skattheimtu- og gjaldsúpustefnu ríkisstj. Ég skil vel að varaformaður þingflokks Sjálfstfl. þurfi að réttlæta það með allmörgum orðum. En tilefni þess, að ég kvaddi mér hér hljóðs um þetta mál, er fyrst og fremst það, að inn í þessar umræður hefur blandast með hverjum hætti tímabundið aðlögunargjald kom til sögu. Það er búið að rekja það hér allmörgum orðum. Auðvitað er ljóst að tilgangur þess gjalds var að aðstoða og vernda íslenskan iðnað. Gallinn er bara sá, að sá tími, það ráðrúm, sem átti að vinnast með töku þessa gjalds í ákveðinn tíma, hefur ekki verið notað. Það er mergurinn málsins. Þannig vildi til, að ég átti sæti í þeirri nefnd sem fór til flestra EFTA-ríkjanna og höfuðstöðva EFTA til að vinna þessari hugmynd um tímabundið aðlögunargjald fylgi, ýmist hjá ráðherrum, aðstoðarráðherrum eða forstjóra EFTA. Og það var tvennt, sem voru þá höfuðrök í málflutningi sérstaks trúnaðarmanns viðskrh, sem þá var. Það var í fyrsta lagi, að þetta gjald fæli ekki í sér neins konar mismunun, og í öðru lagi - sem var þó veigameira og meiri áhersla á lögð - að þetta gjald væri tímabundið, að það ætti aðeins að gilda í 18 mánuði. Og ég get tekið undir velflest af því, sem hæstv. núv. viðskrh. sagði úr þessum ræðustóli áðan um það mál, og sömuleiðis þá tilvitnun, sem hann las hér í ræðu Einars Ágústssonar fyrrv. alþm., sem einnig átti sæti í þessari nefnd. Hvarvetna þar sem þessi nefnd hitti menn að máli og túlkaði þetta mál var lögð höfuðáhersla á það, að þetta gjald væri tímabundið og þennan umþóttunartíma ætti að nota til þess að greiða fyrir og búa betur að íslenskum iðnaði. Það var hins vegar ekki gert og hefur ekki verið gert. Það er önnur saga. En ég verð að segja það, að mér finnst það svolítið skrýtið ef menn hafa geð í sér til þess að fara nú að nýju að biðja um endurupptöku þessa gjalds með einhverjum hætti - þó svo að nú fylgi sögunni að það eigi að falla niður og stækka ár frá ári - eftir að vera búnir að marglýsa yfir að hér væri um tímabundið gjald að ræða. Halda menn að þeim yfirlýsingum, að þetta gjald verði fellt niður á ákveðnu árabili, verði þá trúað, ef þeir, sem sögðu að gjaldið væri tímabundið, eru þar með gerðir að ósannindamönnum? Ég held að þetta sé röng leið - og hún er hættuleg. Ég skil satt að segja ekki þá menn sem hafa geð í sér til að leggja til að þannig verði farið að. Og ef sú verður raunin, að aftur verður send sendinefnd til að biðja þessarar bónar, fara þess á leit, að þetta verði látið óátalið, - það fást sjálfsagt einhverjir til að fara þá för, - en það verð ég að segja, að verði það ofan á, þá eru lítil geð guma hér og minni en ég ætlaði.



Herra forseti. Aðeins örstutt athugasemd út af ummælum hv. þm. Eiðs Guðnasonar um það, að við sjálfstæðismenn í stjórnarandstöðu séum að taka undir skattastefnu núv. hæstv. ríkisstj. með þessu ákvæði til bráðabirgða. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að þarna er um að ræða lækkun á skattstofni um eitt prósentustig og þarna er verið að heimila ríkisstj. að gera þessar ráðstafanir að höfðu samráði og eftir viðræður við forráðamenn EFTA og Efnahagsbandalagsins. Ég vil í þessu sambandi minna hv. þm. á það, að Alþfl. á dálítið mórauða sögu í skattamálum nú síðustu árin. 



Herra forseti. Ég tek eftir því, að hv. þm. Lárusi Jónssyni er æðimikið niðri fyrir. Hann varði hér löngum tíma áðan til að útskýra það, að stuðningur Sjálfstfl. - að þeim hluta sem hann er forsvarsmaður hans - við þetta ákvæði til bráðabirgða þýddi eina þrjá hluti í senn. Eiginlega væru þeir á móti þessu, þetta ætti að vera brýning til ríkisstj. um að gera það sem ég er að biðja ríkisstj. um að gera, þannig að þeir fylgdu í rauninni minni stefnu. Í annan stað væri þetta bara heimild til að fara í ferðalag til þess að gá að því, hvort þetta væri hægt. Og í þriðja lagi væri þetta auðvitað ekki aukin skattheimta. Það að hækka skattinn um 2% þýddi ekki aukna skattheimtu. Ég fer að halda að samvistir hv. þm. við ýmsa þá aðila innan embættiskerfisins og sérfræðinga, sem hafa verið að fjalla um þessi mál, hafi smitað hann, því að í þeirra málflutningi rakst allt hvað á annars horn, rétt eins og það gerir nú hjá þessum hv. þm. Hv. þm. lét sig líka hafa það að fara rangt með að Alþfl. talaði um lækkun allra skatta. Alþfl. hefur talað um breytingar á skattforminu þannig að tekjuskatturinn, sem er mjög óréttlátur skattur, fari lækkandi, og hann barðist harðri baráttu fyrir því í ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar. Hv. þm. getur þakkað fyrir, að hann fékk ekki hækkun á þeim skatti líka, og þakkað okkur það. En auðvitað þarf ríkið að hafa sínar tekjur. Og það er mjög ánægjulegt fyrir hv. þm. - eftir að hafa barist hér harðri baráttu gegn vörugjaldinu í gær og fyrradag - að standa nú upp sem sérstakur forsvarsmaður þess að jöfnunargjaldið - eða er það aðlögunargjaldið eða er það ígildið - verði hækkað um þau 2% sem hér er um að ræða. Mér þykir þetta harla einkennilegur málflutningur, enda sagði hv. þm. að hér væri um tvö óskyld mál að ræða, jöfnunargjald og aðlögunargjald. En síðan er ákvæði til bráðabirgða bæði um aðlögunargjald og jöfnunargjald og meira að segja í þriðja lagi um ígildi. Hvernig getur þetta dæmi gengið upp? Nú hefur hv. þm. Lárus Jónsson lýst því yfir, að það séu engar forsendur fyrir því að hækka jöfnunargjaldið. En hæstv. ráðh. hefur beðið um að það orð, sem inni er og heitir aðlögunargjald, verði strikað út. Verður þá útkoman sú, til að þessi samstaða geti haldist, að það standi ekkert nema ígildi eftir í því lagaákvæði til bráðabirgða sem þm. Framsfl. og þess arms Sjálfstfl., sem Lárus Jónsson er talsmaður fyrir, hafa nú sameinast um í einni sæng? Ég get ekki séð annað en þetta sé sú lausn sem þeir geti helst sæst á í þessu efni. Ég tók eftir því líka, að hæstv. ráðh. sá ástæðu til að taka það fram, að algjör samstaða væri í ríkisstj. um þetta mál. En um hvað samstaðan væri, hvort það var um hækkun jöfnunargjaldsins, um framtengingu aðlögunargjaldsins eða þetta ígildi, það liggur hins vegar ekki ljóst fyrir á þessari stundu. Það væri gott að fá það upplýst nú áður en þetta mál fer lengra. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson talaði líka um það áðan, að auðvitað yrði ekkert ákveðið í þessum málum fyrr en að undangenginni ítarlegri athugun. Hvað hafa mennirnir verið að gera? Og á nú að hespa þessu af athugunarlaust og athuga svo málin á eftir? Ég sé alls enga ástæðu til þess. Ég vil segja það að lokum, að sú áskorun eða brýning til ríkisstj., sem í þessu felst af hálfu hv. þm. Lárusar Jónssonar um það að fara nú í ferðalög, getur í sjálfu sér verið góðra gjalda verð. en það getur verið, eins og hv. þm. Eiður Guðnason tók fram áðan, að ekki verði um auðugan garð að gresja, a.m.k. ekki í þeirri sendinefnd sem fór þessa för fyrir rúmum 18 mánuðum. Mér er kunnugt um það, að 3/4 hlutar þeirrar sendinefndar hafa ekki geð í sér til að fara slíka ferð aftur. En það getur verið að ferðaglaðasti og ferðareyndasti maðurinn, sem nýlega er kominn um hálfan hnöttinn, sé tilbúinn að fara. Og kannske vilja einhverjir fara með honum.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að deila um það, hvorum er meira niðri fyrir hér, mér eða hv. síðasta ræðumanni, Kjartani Jóhannssyni. En ég vil bara minna hv. þm. á að hann sagði að Alþfl. þyrfti að beita sér fyrir skattalækkun og hefði sagt kjósendum það fyrir kosningar 1978. Fyrsta verk Alþfl. í ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar var að leggja á skattauka, 50% á tekjuskatt og 50% á eignarskatt. Þessir skattaukar hafa haldist síðan. Þetta er saga Alþfl. að því er varðar tekjuskattinn þegar hann er í ríkisstjórn.



Herra forseti. Kannast hv. þm. við það, að á s.l. ári hafi Alþfl. flutt brtt. við skattstigafrv. sem fólu í sér stórlega lækkun á tekjuskatti á lægri tekjur og miðlungs tekjur? Kannast þm. við það?