Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Reiknað er með atkvæðagreiðslu kl. hálfsjö í kvöld og síðan kvöldmatarhléi milli sjö og átta. Jafnframt að fundur verði haldinn á morgun og hefjist kl. hálfellefu. Hádegishlé í dag verður kl. hálfeitt til kl. hálfþrjú.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum um störf þingsins vegna svars hæstv. heilbrigðisráðherra við fyrirspurn minni um mikla geðlyfjanotkun barna. Við höfum sett heimsmet í notkun lyfja tengdum athyglisbresti og ofvirkni hjá börnum, segir í svari hæstv. ráðherra þar sem hann vitnar í eftirlitsstofnun Sameinuðu þjóðanna með ávana- og fíkniefnum. Eru tölurnar frá 2003. Ég spyr: Hvað er að gerast? Eru svona miklu fleiri íslensk börn með þessa sjúkdóma en börn í öðrum löndum? Á Íslandi erum við með 5,27% skilgreinda dagskammta á þúsund íbúa á meðan Danir eru með 0,4%, Norðmenn með 0,35% og Finnar með 0,29%. En við með 5,27%. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra svörin og fagna því að hæstv. ráðherra ætlar að bregðast við þeim alvarlegu upplýsingum sem koma fram í svari hans við þessari fyrirspurn minni. En ég held að meira þurfi til. Þetta ástand er ekki eðlilegt og einhvers staðar er pottur brotinn. Níu mánaða stúlkubarn var sett á forðatöfluna rítalín SR í forvarnaskyni vegna þess að fjögurra ára bróðir hennar hafði greinst ofvirkur og verið settur á lyf, þrátt fyrir að framleiðandi lyfsins taki fram að það sé ekki ætlað börnum undir sex ára. Þetta kemur fram hjá fjölskylduráðgjafanum Karen Kinchin í Morgunblaðinu í mars sl. en fyrir fjórum árum varaði hún við þeirri þróun sem kemur fram í svari ráðherra ef ekki yrði brugðist við. Við verðum að skoða aðrar leiðir og ég hvet hæstv. ráðherra til að kalla fleiri til en þær opinberu stofnanir sem hann talar um í svari sínu. Það þarf að spyrja kennara, það þarf að hafa samráð við foreldra og það þarf að tala við samtök þeirra, eins og Velvirk börn, en í þeim eru foreldrar barna sem hafa verið á þessum geðlyfjum en vilja nota aðrar aðferðir, t.d. breytt fæðuval. Og ég minni bara á frétt 

Herra forseti. Það svar sem liggur hér fyrir við skriflegri fyrirspurn hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur er mjög ítarlegt og rekur þetta mál vel. Það sem kannski er sérstakt við svarið við fyrirspurninni og er ekki algengt er að í fyrirspurninni er einmitt sagt hvaða næstu skref í þessu máli heilbrigðisráðherra hyggist taka. Ég hef ekki neinu við það að bæta núna. Ég mun óska eftir því við landlækni og Miðstöð heilsuverndar barna að skoða á breiðari grundvelli samráð við sálfræðiþjónustu skóla og Félagsþjónustu sveitarfélaga hvernig best verði brugðist við hinni miklu aukningu á athyglisbresti og ofvirkni barna sem virðist hafa átt sér stað að undanförnu. Það er einboðið að í þessu samráði verða fleiri kallaðir til, eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi. Ég mun einnig beina því til landlæknis og Lyfjastofnunar að kanna hvort eitthvað óeðlilegt sé á seyði varðandi kynningar, ávísanir og notkun þessara lyfja. Ég tel að nú séu möguleikar á því vegna hins nýja lyfjagagnagrunns sem er kominn í notkun hjá landlæknisembættinu. Það á að vera möguleiki að fylgjast með því hvort einhverjar óeðlilegar ávísanir séu á ferðinni hjá einstökum aðilum. Við munum fylgjast með þessu máli. Það er mjög áríðandi að bregðast við þeirri þróun sem hér er rakin en þetta eru fyrstu skrefin á þeirri leið.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur fyrir að taka upp þetta mál undir liðnum um störf þingsins. Það er afar brýnt að við tökum heildstætt á þessum málum og við þurfum líka auðvitað að varast það að foreldrar fái sektarkennd yfir því að hafa börn sín á lyfjum, ég hvet til þess að við dettum ekki í þann pyttinn. Lyf geta verið ágætislausn og geta verið skjót lausn á bráðum vanda en við þurfum jafnframt að hafa heildarsýn fyrir hvert barn. Stuðningur við foreldra er þar af leiðandi afar mikilvægur. Við sjáum mikilvægi t.d. atferlisþjálfunar hjá einhverfum. Við þurfum að skoða margar leiðir. Við þurfum að fara að greiða niður sálfræðiviðtöl sem eru oft enn þá brýnni en kannski lyfin sjálf þannig að samhliða þessu öllu verðum við að skoða málin heildstætt og jafnframt styðja foreldra við að leita framtíðarlausna en ekki skammta þeim plástur svona til þess að byrja með.

Hæstv. forseti. Það er mjög athyglisvert svar sem kemur frá hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra við fyrirspurn hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur og það sýnir að mjög brýnt er að taka heildstætt á þessum málum. Á hvaða leið erum við? spyr maður sig þegar maður les þetta svar. Það er óhugnanlegt að lesa það, það er hreinlega óhugnanlegt. Í Tímariti Morgunblaðsins um síðustu helgi var grein um serótónín-sprenginguna. Þar kemur fram að á undanförnum 15 árum hafi notkun á serótónín-geðdeyfðarlyfjum margfaldast jafnt og þétt og það eru ótrúlegar tölur sem maður les hér. Samkvæmt tölum frá Lyfjastofu lyfjamála heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis hefur dagskömmtum SSRI-lyfja á hverja þúsund íbúa hér á landi fjölgað úr 0,96 í 61,86 frá árinu 1989 til 2004. Söluverðmæti umræddra lyfja, reiknað á verðlagi hvers árs, hefur aukist úr 17,5 milljónum á þessum sömu árum í 779 milljónir árið 2004. Er nema von að maður spyrji: Á hvaða leið erum við? Er ekki hægt að leita einhverra annarra leiða en að setja þjóðina nánast alla á geðdeyfðarlyf?

Herra forseti. Ég verð að segja að þegar ég las svar hæstv. ráðherra við fyrirspurn hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur um lyfjanotkun barna dauðbrá mér. Hvernig í ósköpunum getur staðið á því að það sé þörf fyrir okkur hér á Íslandi að ávísa geðlyfjum til barna tífalt til tuttugufalt á við það sem gerist í nágrannalöndunum? Auðvitað er örugglega þörf fyrir það að ávísa lyfjum í einhverjum tilvikum þegar um ofvirkni og athyglisbrest er að ræða. Þessi mikla aukning á notkun þessara lyfja hlýtur þó að vekja upp áleitnar spurningar. Getur verið að við séum farin að sjúkdómsvæða eðlilega hegðun barna? Getur verið eðlilegt ef barn er ódælt, til vandræða í skóla og fyrirferðarmikið, eins og það var kallað hér í gamla daga, að þá sé ráðið það að ávísa á lyf, ávísa á dóp? Er það það sem við viljum sjá? Ég held ekki. Svo virðist sem þessi þróun hafi orðið sjálfkrafa. Smátt og smátt hefur þetta verið að aukast. Kostnaðurinn er eitt í þessu sambandi, 376 þús. kr. árið 2002, 129 milljónir árið 2004 í geðlyf fyrir börn. Ég held að við hljótum að þurfa að staldra við. Við hljótum að þurfa að velta fyrir okkur á hvaða leið við erum. Og við hljótum að þurfa að velta fyrir okkur þeirri áleitnu spurningu: Hverjir eru að ávísa öllum þessum lyfjum til barnanna? Eru það sérfræðingar á því sviði sem um ræðir? Í fæstum tilvikum held ég að um það sé að ræða.

Hæstv. forseti. Hér erum við að ræða mjög ískyggilega þróun að mínu viti. Ég er þannig gerður að ég byrja oft að velta fyrir mér ástæðunum frekar en að velta fyrir mér þeim textum sem settir eru á blað að þessu leyti. Ég velti því fyrir mér satt að segja, hæstv. forseti, hvort þjóðfélagið okkar hafi á undanförnum árum verið að breytast með þeim hætti að við sinnum börnunum einfaldlega ekki nógu vel. Við höfum ekki tíma til þess. Allir foreldrar eru vinnandi úti alla daga og síðan er tímastressið við að komast að og frá vinnu, að og frá leikskóla, að og frá skóla o.s.frv. Síðan er þessi endalausa tilhneiging til að setja börnin fyrir framan sjónvarpstækið og stinga spólu í það til að láta þau eyða tímanum. Ég held að það þurfi að fara að skoða mjög gaumgæfilega hvort ekki sé hægt að finna önnur úrræði en þjóðfélagið okkar býður upp á og eins og það þróast. Það er mín skoðun að ef við höldum áfram á sömu braut og við höfum verið muni þessi vandamál aðeins vaxa. Ég held að við þurfum að líta til fjölskyldunnar, hvernig hún hagar sínu lífi, hvernig vinnutíma er hagað hér á landi og hvernig byggð er upp ákaflega mikil pressa á foreldrana. Það hlýtur eitthvað virkilega að hafa breyst í þjóðfélagi okkar frá því að börnin höfðu meira athafnafrelsi, bæði á heimilum og í sveitum, þannig að þetta er eitthvað sem ég tel að við þurfum virkilega að skoða. Þessi þróun er stórhættuleg fyrir íslenskt þjóðfélag.

Herra forseti. Ég þakka viðbrögðin við þessu máli. Ég er sannfærð um að ástæðurnar eru margar en það þarf að skoða þetta heildstætt, aðstæður barna, skólann, heilbrigðiskerfið o.s.frv. Ég vitnaði í fjölskylduráðgjafa áðan. Hún bendir á í grein sinni í Morgunblaðinu að hún þekki að ávísað hafi verið eftir 10 mínútna samtal við geðlækni eða eftir greiningu í gegnum síma. Þá er náttúrlega ekki að furða þótt lyfjanotkun fari úr böndunum. Það þarf margar leiðir, það þarf sálfræðiþjónustu, það þarf að bjóða upp á fjölskyldumeðferð o.s.frv. Ég velti því fyrir mér hvort það geti haft einhver áhrif að um það leyti sem rítalín- og geðlyfjanotkunin jókst eins og kemur fram í svarinu til mín hætti landlæknisembættið að krefjast þess að læknar þyrftu að sækja um það til embættisins að fá að ávísa rítalíni fyrir þá sjúklinga sem þyrftu á því að halda. Ég vil beina því til hæstv. ráðherra hvort ekki þurfi að koma á slíku eftirliti að nýju þannig að þessar ávísanir fari í gegnum landlæknisembættið eins og var fyrir nokkrum árum en þá fór aðstoðarlandlæknir yfir þær allar. Ég vil líka benda á kennarana. Ég fékk bréf frá kennara sem sagði mér að það væri með ólíkindum hvað lítið þyrfti til til þess að börn væru sett á rítalín og áþekk lyf og „þau börn sem ég starfa með,“ sagði hún, „og eru á lyfjum eru oft og tíðum dofin og ekki eins virk og börn ættu að vera í skólanum. Ég er grunnskólakennari og þekki málið af eigin raun og hef menntað mig í Davis-námstækni, sem er aðferð sem nýtist þessum börnum mjög vel.“ - Þarna er t.d. ein leið. Sömuleiðis hef ég fengið nokkur bréf frá foreldrum sem benda á það að börnin þeirra hafi misst matarlystina og endað með því að vera komin á 3–4 geðlyf þegar þau eru að ljúka grunnskólanum. Þau hættu með börnin á lyfjunum og hafa þurft að borga 6.500 kr. fyrir sálfræðiþjónustu. 

Herra forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég get tekið undir það sem hv. þingmaður segir og ég deili áhyggjum hennar af þessari þróun. Fyrst vil ég samt taka það fram að lyf geta að sjálfsögðu verið nauðsynleg í mörgum tilfellum. En ég vildi beina því til fólks að vera almennt á verði í þessum efnum. Ég mun láta, í gegnum þær leiðir sem ráðuneytið hefur, láta skoða þessi mál, eins og ég hef takið fram í skriflegu svari sem hér liggur fyrir. Ég get tekið undir áhyggjur hv. þingmanna af hraða og annríki nútímasamfélags. Ég held að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hafi lög að mæla þegar hann talar um þá hluti, að það sé ein af ástæðunum. Ég get líka upplýst það að við höfum haft áform um það í ráðuneytinu að nota okkar ramma til þess að efla sálfræðiþjónustu í gegnum heilsugæsluna. Við höfum látið það ganga fyrir og höfum eflt þann þátt eftir því sem við höfum haft fjárhagsramma til. Ég tel að það sé nauðsynlegt og sálfræðiþjónustan sé nauðsynlegur þáttur. Ég tel að landlæknisembættið hafi núna tæki í höndunum til að fylgjast með því hvort eitthvað óeðlilegt sé á seyði varðandi ávísanir frá einstöku aðilum. Ég vil ekkert um það segja á þessu stigi en við höfum tækin til að skoða það. Að öðru leyti deili ég auðvitað áhyggjum með hv. þingmönnum af þeirri þróun sem hér hefur verið rætt um. 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á búnaðarlögum, nr. 70/1998, með síðari breytingum, frá landbúnaðarnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðmund B. Helgason og Hákon Sigurgrímsson frá landbúnaðarráðuneyti og Halldór Runólfsson frá embætti yfirdýralæknis. Þá bárust umsagnir frá embætti yfirdýralæknis og Bændasamtökum Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að felld verði úr gildi heimild búnaðarsambanda til þess að innheimta sérstakt gjald hjá mjólkurframleiðendum af allri innveginni mjólk í afurðastöð vegna sæðinga mjólkurkúa. Gjaldið er nú 1,7% og er lagt á alla framleiðendur án tillits til þess hvort þeir nýta sér þjónustuna. Telur nefndin mun heppilegra að þeir framleiðendur sem nýta sér þjónustuna greiði fyrir hana enda er séð fyrir framlagi til kynbóta og þróunarverkefna í nautgriparækt í nýgerðum samningi um starfsskilyrði mjólkurframleiðenda sem tekur gildi 1. september 2005. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Einar Oddur Kristjánsson, Lúðvík Bergvinsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit rita auk mín hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir, Birkir J. Jónsson, Jón Bjarnason, Guðmundur Hallvarðsson og Dagný Jónsdóttir.

Herra forseti. Þetta frumvarp um breytingu á búnaðarlögum sem hér er komið til 2. umr. felur í sér, eins og hv. framsögumaður landbúnaðarnefndar og formaður, Drífa Hjartardóttir, hefur greint frá, að afnema skuli gjald sem hefur verið lagt á alla innvegna mjólk í mjólkursamlögum sem hefur staðið undir eða verið stór hluti af stofn- og rekstrarkostnaði í kynbótastarfi í nautgriparækt og mjólkurframleiðslu, í því félagslega starfi sem þar hefur verið unnið. Eins og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið var þessu breytt í síðustu samningum milli ríkisins og mjólkurframleiðenda og framlag til kynbótastarfs í nautgriparækt er breytt með beinum hætti með þeim samningi og þess vegna er þetta gjald fellt niður. En í greinargerðinni með frumvarpinu segir: „Í nýjum samningi um starfsskilyrði mjólkurframleiðslu sem tekur gildi 1. september 2005 er gert ráð fyrir því að ákveðnum fjármunum sé ráðstafað til kynbóta- og þróunarverkefna í nautgriparækt.“ Þó að ég styðji það sem hér er lagt til vil ég þó undirstrika mikilvægi hins félagslega starfs sem mjólkurframleiðendur og nautgriparæktendur hafa staðið að um áratugi. Þar hafa allir lagt sitt af mörkum og er ekki síst þeirri miklu samstöðu bænda að þakka að náðst hafa gríðarlegar framfarir í mjólkurframleiðslu hér á landi, að íslenska kúakynið er fyllilega samkeppnisfært við önnur mjólkurkúakyn erlendis. Þetta kynbótastarf hefur ásamt öðru skilað sér í því að nú hafa verið lagðar á hilluna, vonandi um alla framtíð, hugmyndir um að flytja inn erlend mjólkurkúakyn. Mér finnst rétt að þetta komi fram í þessari umræðu, sú mikla samstaða bænda sem hefur verið um kynbótastarfið og það að þeir hafa samþykkt að ákveðið gjald væri lagt á hvern innveginn lítra mjólkur til að standa undir og styrkja og það starf. Ég vil líka undirstrika, þó að hér sé lagt að þetta mjólkurgjald sé fellt niður, að ég legg ríka áherslu á að kynbótastarf í mjólkurframleiðslu og nautgriparækt er félagslegt starf sem allir þurfa að taka þátt í til að árangur náist. Þar hafa allir hag af. Ég legg áherslu á að það félagslega starf verði ekki veikt. Núna mun þetta færast yfir í samning við ríkið. Áður báru mjólkurframleiðendur sjálfir ábyrgð á þessu í gegnum gjaldtökuna. Ég dreg í efa að þetta sé rétt ráðstöfun. Samningar við ríkið eru jú bara tímabundnir. Með þessu er opnað fyrir að hægt sé að taka einstök gjöld, staðbundin gjöld fyrir þessa starfsemi. Það segir í lokamálsgreininni, sem ég vil setja vissa varnagla við: „Þá er jafnframt talið eðlilegt að þeir sem nýta sér þjónustu búnaðarsambanda greiði í auknum mæli beint fyrir veitta þjónustu.“ Í þeirri þjónustu, sem felst í kynbótastarfinu og því að sæðingar á kúm hafi verið framkvæmdar af sæðingarmönnum, hefur kostnaðurinn verið jafn hvar sem félagsmenn eða bændur hafa búið. Þetta hefur verið hornsteinn þess að hið félagslega átak í kynbótastarfinu hefur virkað, að einstök bú væru ekki látin gjalda fjarlægðar frá sæðingarstöð eða þeim stað þar sem kynbótasæðinu er dreift frá. Þess vegna vil ég setja varnagla við áðurnefnda málsgrein í athugasemdunum, herra forseti, þar sem segir að talið sé eðlilegt að þeir sem nýta sér þjónustu búnaðarsambanda greiði í auknum mæli beint fyrir veitta þjónustu. Ég tel þessa grein varhugaverða. Kynbótastarf gengur ekki nema allir geti starfað á jafnréttisgrunni og séu ekki dregnir í dilka eftir því hverjir teljast hagkvæmir eða óhagkvæmir í því starfi. Ég legg áherslu á að áfram verði unnið á þeim félagslega grunni að bændum og einstökum búum verði ekki mismunað, t.d. eftir staðsetningu eða öðru því sem menn mismuna eftir. Þetta gjald, sem bændur ákváðu sjálfir að leggja á mjólkurframleiðsluna á félagslegan hátt, 1,7% af afurðastöðvaverði mjólkur, tryggði að verkefnið væri með félagslegum hætti á ábyrgð og í framkvæmd bænda. Núna er verið að breyta þessu þannig að þetta verði hluti af samningum við mjólkurframleiðendur um starfsskilyrði, veitt ákveðnu óskiptu fé til kynbóta og þróunarverkefna í nautgriparækt. Því verður engan veginn séð hvernig einstök bú koma út úr þeim kostnaði verði honum deilt ójafnt niður. Þetta vildi ég láta koma fram, herra forseti, að þetta félagslega átak bænda í afurðastöðvum, í ræktunarstarfi, hvort sem það er í nautgriparækt, sauðfjárrækt, hrossarækt eða öðru, þessi félagslega samstaða og félagslegi styrkur, hefur verið burðarás og drifið þessar framfarir áfram. Þess vegna er varhugavert að gera nokkuð sem veikir þá félagslegu samstöðu, sem felur m.a. í sér að búin og bændur hafa jafnan rétt til þeirrar félagslegu þjónustu sem þeir eru aðilar að, óháð búsetu og öðrum skilyrðum. Ég vil því slá varnagla við því sem hér gæti opnast fyrir. Ég vil einnig vekja athygli á því að þessu máli þarf að fylgja eftir. Ef þetta gengur eftir þarf að gera breytingar á öðrum lögum sem ekki fylgja með í frumvarpinu. Skoða þarf lög um virðisaukaskatt þannig að greiðslur samkvæmt hinum nýja samningi um mjólkurframleiðslu rýri ekki möguleika búnaðarsambanda og sæðingarstöðva til endurgreiðslu innskatts í rekstri sínum. Búnaðarsamband Skagfirðinga sendi einmitt landbúnaðarnefnd ábendingar um að breyta þyrfti þessum lögum til að innleiða þar ekki misrétti eða aukna skattlagningu, eingöngu vegna þessara breytinga. Með þessu, eins og segir í ályktun Búnaðarsambands Skagfirðinga, er verið að færa ríkisstuðning milli hólfa, úr hólfinu beingreiðslur, sem eru einstaklingstengdar greiðslur undanþegnar virðisaukaskatti, yfir í almennar niðurgreiðslur á sæðingum sem njóta ekki sérstakra niðurgreiðslna. Að þessu hefði þurft að huga um leið og verið er að breyta þessum lögum og vil ég hér með nota tækifærið og vekja athygli hæstv. landbúnaðarráðherra á því að þessar breytingar þurfa að gerast jafnframt til að ekki verði um mismunun að ræða. Herra forseti. Þessi atriði vildi ég láta koma fram. Seint verður lögð nóg áhersla á hversu gríðarlegt átak íslenskir bændur hafa gert í kynbótum á búfé sínu, nautgripum og mjólkurkúm. Það hefur verið unnið með félagslegu átaki, allir eru með og allir njóta afrakstursins af góðu starfi. Þar er það ekki þannig að einn fleyti rjómann og hinir leggi hann til. Þetta hefur m.a. leitt til þess að íslenska mjólkurkúakynið er fyllilega samkeppnisfært við það besta sem gerist í öðrum löndum. Í upphafi ferils hæstv. landbúnaðarráðherra núverandi, Guðna Ágústssonar, var einmitt tekist á um hvort flytja ætti inn erlendar mjólkurkýr og hann var á vissan hátt að hluta til hallur undir það þá, lét a.m.k. umræðuna fara býsna langt. Síðan  Ég vona að það komi aldrei til að sú umræða fari aftur í gang að opnað verði á innflutning á erlendum mjólkurkúm sem mundi ef leyft yrði og út í það væri farið innan tíðar útrýma íslenska mjólkurkúakyninu, sem þjóðin sýndi í umræðunni sem varð á sínum tíma að hún var algjörlega andvíg og vildi halda í okkar góða íslenska mjólkurkúakyn. Þó að ég styðji þessa breytingu dreg ég í efa að hún sé til bóta hvað það varðar að standa vörð um félagslegan samtakamátt bænda, landbúnaðarins og kúabænda í að stunda öflugt kynbótastarf í nautgriparæktinni þar sem engin mismunun er gerð á bændum eða búum hvar sem þau eru á landinu og allt gert á félagslegum grunni. Við megum á engan hátt leggja hér til aðgerðir sem veikja það, herra forseti, heldur frekar styrkja og efla og standa bak við hinn félagslega þátt og hið félagslega starf sem landbúnaðurinn byggir einmitt styrk sinn á.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður er nú stokkinn úr salnum en ég vil vekja athygli á því að hann ritar undir nefndarálitið með okkur. Ég vil bara koma því að að það er ekki verið að eyðileggja samstöðu bænda eða eyðileggja eitthvað fyrir kynbótunum. Það hafa verið innheimtar 80 millj. kr. á ári með þessu 1,7% gjaldi en í búvörusamningunum núna eiga 100 milljónir að fara í kynbóta- og þróunarstarf. Þetta er það sem bændurnir sjálfir hafa kallað eftir. Það má geta þess að t.d. í Vestur-Skaftafellssýslu sér dýralæknirinn um sæðingarnar þar í samstarfi og samvinnu við Búnaðarsamband Suðurlands. Þetta er því áfram og verður áfram í framkvæmd á ábyrgð bænda. Það komu engar neikvæðar umsagnir til okkar varðandi málið. Ég tel að þetta sé mjög gott mál og það er ekki verið að eyðileggja eitt eða neitt með því.

Herra forseti. Ég tek alveg af öll tvímæli um að ég stend að þessu nefndaráliti. Það sem ég er hins vegar að gera er að slá þá varnagla að þarna er á vissan hátt verið að færa til kostnað og félagslega uppbyggingu á mikilvægu starfi sem hefur verið ræktun íslenska kúakynsins, sem áður var að stórum hluta fjármagnað með ákveðinni hlutdeild af afurðastöðvaverði mjólkur en færist nú yfir í að verða hluti af samningi við ríkið. Það er bara svo því miður, herra forseti, að á æ fleiri sviðum, m.a. líka fyrir tilverknað lagasetningar af hálfu ríkisins, er verið að veikja og brjóta niður félagslegan styrk, félagsleg verkefni sem m.a. landbúnaðurinn hefur byggt upp. Það hefur verið árátta núverandi ríkisstjórnar að brjóta það niður og veikja og þess vegna er ég að slá þessa almennu varnagla og jafnframt að gera grein fyrir hversu mikilvægt þetta gjald er. Þessi þátttaka allra bænda, allra mjólkurframleiðenda með því að greiða sérstakt gjald af innveginni mjólk hefur skipt grundvallarmáli fyrir uppbyggingu á kynbótastarfi í nautgriparæktinni og um það þurfum við að standa vörð.

Hæstv. forseti. Hlutfallið var 1,7% af innveginni mjólk úr stóru kúabúi og not sama bús á sæðingu. Í dag er verið að greiða fyrir hverja sæðingu. Hvert bú sem notar sæðingu borgar fyrir hana. Núna er þetta samt sem áður þátttaka allra með því að úr búvörusamningnum er verið að taka 100 milljónir og setja í þetta kynbótastarf sem er meira en innheimtist af þessu 1,7% gjaldi af innveginni mjólk.

Herra forseti. Í þessu félagslega starfi hefur einmitt líka verið lögð áhersla á að bændur greiddu ekki misjafnt gjald fyrir þessa þjónustu eftir búsetu hversu langt sem þeir væru frá sæðingarstöðvum. Ég legg áherslu á að slíkt er einmitt grundvöllur fyrir félagslegt starf. Síðan vakti ég líka athygli á því, herra forseti, sem þarf að skoða og það er einmitt að þessi breyting, að færa þessar greiðslur til, hefur áhrif á virðisaukaskattsskyldu og færslu á útskatti. Það þarf að huga að því jafnhliða þessum breytingum, ef þær verða samþykktar, sem ég dreg ekki í efa að þingið samþykki.

Hæstv. forseti. Í ágætri ræðu sinni um félagshyggjuna sem ég tek undir með hv. þm. Jóni Bjarnasyni sagði hann eitthvað á þá leið að íslenska kýrin væri orðin fullkomlega samkeppnisfær við aðra kúastofna. Við stjórnmálamennirnir verðum að segja það sem satt er og rétt. Ef hv. þingmaður á við að hún mjólki orðið jafnmikið og sterkustu kúastofnar heimsins þá er það rangt. Íslenska kýrin hefur bætt sig, bæði er það fóðurverkun og kynbætur sem hafa skipt miklu máli á síðustu árum, nú mjólkar hún yfir 5.000 lítra að meðaltali en það eru til kúastofnar sem mjólka yfir 10.000 og jafnvel upp í 12.000 lítra á ári að meðaltali. Það er því ekki rétt. Hins vegar er það staðreynd málsins að eins og sagt var um hina snjöllu kaupmenn Silla og Valda, ef ég man rétt slagorðið ,,af gæðunum munuð þið þekkja þá“ þá snýr þetta að íslenskum landbúnaði.  Hér eru auðvitað stórtíðindi á ferðinni. Þess vegna verða íslenskir bændur alltaf að gera sér grein fyrir því, og Íslendingar, að það er á gæðunum sem við förum þetta, á þessu fjölskylduvæna samfélagi sem rekið 

Herra forseti. Nú verð ég að hæla hæstv. landbúnaðarráðherra sem hinum góða bóndasyni frá Brúnastöðum. Nú þegar ráðherrann hefur áttað sig á mikilvægu gildi íslenska kúakynsins og er vonandi fullkomlega horfinn frá því að leyfa neins konar tilraunir í því að útrýma honum eða að veikja stöðu íslensku kýrinnar með því að fara að flytja inn erlendar mjólkurkýr. Hins vegar er það svo, herra forseti, af því við erum komin í svo mjög tæknilegar umræður um mjólkurkýr, þá er hagkvæmni hvers kúakyns einmitt háð því hvað það skilar mikilli mjólk og verðmætum fyrir hverja einingu sem lögð er á móti. Það er alls ekkert víst að stóru kýrnar, sem mjólka allmiklu meira, séu hagkvæmari og skili meiri mjólk fyrir hverja einingu fóðurs eða kostnað í húsum eða öðru því um líku, alls ekki. Þannig að það sem ég er m.a. að vitna til er að íslenska kýrin er fyllilega samkeppnisfær við mjólkurkýr annars staðar í heiminum, þó að þær séu miklu stærri og mjólki jafnvel meira, miðað við þann kostnað sem lagður er til og stendur að baki hvers mjólkurlítra, því að ef þetta er stór kýr krefst hún meira viðhaldsfóðurs o.s.frv. Íslenska kýrin hefur því sýnt sig að vera fyllilega samkeppnisfær þegar metinn er kostnaður, framleiðslukostnaður á hvern lítra mjólkur, að ég tali nú ekki um gæðin sem hafa líka sýnt sig að vera sértæk og skipta máli bæði í heilbrigði og læknavísindum.

Hæstv. forseti. Eitt sem Whole Foods búðirnar og þeir menn sem eiga viðskipti við okkur þar viðurkenna er hve bragðgæðin á mjólkinni hér eru mikil og hvað náttúra Íslands er hrein, hvað landbúnaðurinn er fjölskylduvænn. Að þetta sé nokkurs konar „handmade“ hér, eins og glervörurnar í Kína eða eitthvað slíkt. Þetta viðurkenna menn og leggja áherslu á. Þess vegna þykir íslenska smjörið hvað gæði og bragð varðar alveg einstakt í hugum þessara sælkera. Hinn menntaði heimur, hinn hræddi heimur vegna verksmiðjubúanna er að leggjast á sveif með landbúnaði eins og hann er rekinn á Íslandi og reyndar víðar. Þarna liggja því tækifæri bændanna, í þessari sérstöðu. Hins vegar hefur aldrei verið leyfður innflutningur eða skipti á kúakyni hér, það hefur aldrei komið til tals. Menn gera sér grein fyrir að íslenski kúastofninn er afar lítill af því að ef kýrnar fara að mjólka meira, þá fækkar í stofninum. Það getur orðið kynbótalega erfitt horft til framtíðar. Þess vegna ætluðu bændurnir á sínum tíma að gera tilraun og bera saman norska kú, íslenska kú og kannski blendingskú úr þessum tveimur kúakynum til að sjá hvað væri hagkvæmast. Ég var aldrei hræddur fyrir hönd íslensku kýrinnar. Ég tala ekki um þegar þessi heimur blasir nú við okkur. Af tilrauninni varð ekki, en umræðan heldur auðvitað áfram. Mér finnst samt sem áður að það hafi áunnist á síðustu fimm, sex árum viðurkenning á íslenskum landbúnaðarvörum sem hágæðavörum um heim allan.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra kom á vissan hátt að kjarna málsins. Það vistvæna, umhverfisvæna og fjölskylduvæna búskaparform sem við höfum lagt áherslu á hér á landi er einmitt að fá aukið vægi út um heim og við komum betur að síðar í umræðum í dag hvað varðar fjárhagslegan stuðning og annað sem er að færast í auknum mæli yfir á þá þætti í landbúnaði. Þess vegna legg ég áherslu á að í þeim lögum sem við fjöllum um séu allir jafnréttháir, öll bú jafnrétthá í kynbótastarfinu þannig að ekki sé hægt að mismuna búum á nokkurn hátt eftir stærð, legu eða neitt þess háttar. Það skiptir gríðarlega miklu máli. Ég er alltaf feginn þegar ég heyri hæstv. landbúnaðarráðherra lýsa stefnu sinni í ræðustól Alþingis þar sem hann varar við samþjöppun og stórbúarekstri, en síðan verður oft minna úr því þegar komið er út í aðgerðirnar, því ein mesta ógn við mjólkurframleiðsluna í landinu er einmitt uppkaup á greiðslumarki, beingreiðslur og samþjöppun. Það er ein mesta ógnunin sem hæstv. ráðherra þyrfti að taka betur á.

Herra forseti. Frumvarpið sem við erum með fyrir framan okkur er ekki langt, örugglega stysta frumvarp sem ég hef séð, en ég hef reyndar ekki verið lengi á þingi. Ég held að það væri ekki hægt að gera það styttra nema ef númer greinarinnar sem á að falla brott væri á bilinu einn til níu og ef gildistími laganna væri maí. Frumvarpið er aðeins tvær greinar. Engu að síður er efni frumvarpsins mikilvægt, því verið er að fella úr gildi gjald af allri innveginni mjólk. Í staðinn eiga bændur að greiða beint fyrir þjónustu við sæðingar. Það er reyndar þróun sem er almennt í gangi á Íslandi að fólk borgi sem mest beint fyrir þá þjónustu sem það fær. Í nýjustu búvörusamningum við mjólkurbændur er hins vegar gert ráð fyrir að þeir fái styrk til kynbótaverkefna, en eftir því sem mér skilst hefur hluti af gjaldinu einmitt farið til kynbótaverkefna. Það er gott mál, því sá stuðningur sem bændur fá á þann hátt flokkast undir grænan stuðning, sem er heimill af hálfu Evrópusambandsins, en eins og við vitum er ekki hvaða form sem er heimilt í stuðningi við bændur né aðrar atvinnugreinar. Stuðningur við rannsóknir er ákaflega mikilvægur eins og fram hefur komið. Bændur sæða auðvitað ekki kýr sínar með sæði úr hvaða nauti sem er, ekki frekar en áður fyrr, heldur er verið að leita að tilteknum eiginleikum. Þeir eiginleikar verða kunnir með rannsóknum og eru ræktaðir upp með rannsóknum. Þar getur auðvitað verið um ýmislegt að ræða, bæði er reynt að rækta eiginleika kúa sem mjólka vel. Það eru líka ræktaðir nautgripir til kjötframleiðslu. Á sama hátt og leitast er við að fá fram mikla holdfyllingu í sauðfé með rannsóknum er hið sama gert með rannsóknum á nautgripum, auk þess sem við höfum flutt inn nautgripi til að fá fram gott kjöt og holdmikið, holdmikla gripi. Sæðingaþátturinn er því aðeins hluti af þessu dæmi, herra forseti. Annað dæmi sem ég vil nefna í rannsóknum á nautgripum varðar kálfadauða. Kálfadauði hefur verið mjög alvarlegt vandamál og vaxandi vandamál á Íslandi undanfarin ár. Rannsakendur hafa beint sjónum sínum mjög að því vandamáli undanfarið, en ekki haft árangur sem erfiði, því miður. Það er því ljóst að beina þarf sjónum mjög að þeim þætti framvegis, jafnvel enn frekar en gert hefur verið hingað til, því það er ekki nóg að sæðing heppnist vel, heldur þarf kýrin að halda kálfinum til að markinu sé náð. Það sem innheimtist með 1,7% gjaldinu á síðasta ári í það minnsta nam 80 millj. kr., en gert er ráð fyrir 100 millj. kr. framlagi á fjárlögum árið 2006 til kynbótaverkefna samkvæmt samningnum um starfsskilyrði mjólkurframleiðslunnar sem tekur gildi í haust, frá og með 1. september, sama dag og frumvarpið á að taka gildi. Ég skrifa undir frumvarpið eins og meiri hluti landbúnaðarnefndar, reyndar gerðu allir þeir fulltrúar í landbúnaðarnefnd sem voru viðstaddir þegar þetta var afgreitt úr nefndinni það. Ég tel því að málið sé í heildina gott. Mér þykir ánægjulegt að það er að koma aukið fjármagn til rannsókna á íslenskum nautgripum, því eins og ég sagði áðan bíða mörg verkefni og sum þeirra eru afar brýn. Einnig koma upp ýmis álitaefni þegar verið er að breyta formi á hlutunum. Staða búnaðarfélaganna hefur nokkuð verið rædd í nefndinni, en ég tel heildarmarkmið laganna eðlilegt, að bændur greiði fyrir þá þjónustu sem þeir fá við sæðinguna og standi svo félagslega saman fyrir tilstuðlan ríkisins að rannsóknum.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið tengist málið ýmsum meginþáttum í skipan landbúnaðarmála. Óhætt er að halda því fram að þegar litið er yfir sviðið eru víða blikur á lofti hvað varðar framfarir og fyrirkomulag í málefnum landbúnaðarins. Við höfum áður rætt þá stöðu sem upp kom þegar tilteknir aðilar stofnuðu Mjólku og fóru að framleiða fyrir utan styrkjakerfi landbúnaðarins. Óhætt er að spyrja hvort hið gamla styrkjakerfi eins og við þekkjum það muni riða til falls með þessari þróun og ýmsu öðru því sem er að gerast á sviði landbúnaðarmála. Hvort við munum sjá það miklar meginbreytingar á skipan landbúnaðarmála og stuðningi við búvöruframleiðslu ýmiss konar á næstu árum að kerfið eins og við þekkjum það muni líða undir lok. Margt styður þá þróun eins og himinhátt verð á mjólkurkvóta, sem gerir nýliðun í þeirri grein mjög erfiða og má segja að það sé ákveðið uppnám hvað varðar nýliðun í framleiðslu á mjólk. Þetta er að færast á miklu færri hendur. Búin eru að stækka feikilega mikið og þar á sér stað mjög hröð og ör þróun án þess að nokkur pólitísk stefnumörkun virðist liggja þar að baki af hálfu hæstv. landbúnaðarráðherra, sem hefur af og til nefnt að heppilegt væri að um væri að ræða lítil eða meðalstór fjölskyldubú en ekki þessar stóru verksmiðjueiningar. Stjórnvöld hafa ekki staðið sig í að færa styrkjakerfi í landbúnaði til nútímans eða í hina pólitísku umræðu og má segja að með þeim sofandahætti hafi stjórnvöld að því leytinu brugðist bændum og landsbyggðinni. Til að landsbyggðin og landbúnaðargreinarnar séu styrktar með einhverjum hætti verður að viðhalda ákveðinni samfélagssátt um þann stuðning. Af og til hefur komið upp umræða hvort ekki sé eðlilegra og heppilegra að styrkja bændur og landsbyggðina með þeim hætti að binda þá við svokallaða byggðastyrki í stað framleiðslutengdra styrkja. Þá umræðu hefur ríkisstjórn Framsóknar og Sjálfstæðisflokks aldrei tekið. Það hefur aldrei verið tekin heildstæð umræða um stöðu mála á sviði landbúnaðarmála, heldur göslast áfram í einu málinu og ekki öðru og horft fram hjá því hvað þarf raunverulega að gera, á meðan aðrar greinar eru lítið studdar. Við sáum skrípaleikinn í kringum stofnun umboðsmanns íslenska hestsins. Fjármunir voru ekki veittir beint til greinarinnar, til hrossaræktenda, þannig að þeir gætu varið fénu eins og þeir teldu best til markaðsmála og kynningarstarfsemi fyrir íslenska hestinn á erlendri grund. Þetta var einhver skyndihugdetta hæstv. ráðherra sem var hrint í framkvæmd án þess að taka neitt tillit til þeirra sem standa í hrossaræktun og flytja út, enda kom strax fram mjög afgerandi gagnrýni á að verið væri að setja hið litla fjármagn sem væri til staðar til að styðja við greinina í þennan farveg, en ekki að styðja beint við þannig að greinin moði úr þar sem á þarf að halda. Eins að þeir styrkir sem ég tel að samfélagið eigi að halda úti til að styðja við bakið á landsbyggðinni og landbúnaðinum, þá hljóti það að eiga að vera þannig að við eflum einkaframtak manna sjálfra, eflum einstaklingsframtak bændanna og fólksins sjálfs út um hinar dreifðu byggðir, í staðinn fyrir að njörva það einungis niður með þeim hætti sem hér þekkist og afleiðingarnar þær að sauðfjárræktin er að leggjast á hliðina, algjörlega. Fátækustu íbúar Íslands eru sauðfjárbændur með lítil bú, fyrir utan þá sem þurfa að draga fram lífið á bótum og ellilífeyri. Við þeirri alvarlegu stöðu hefur aldrei verið brugðist. Síðan er þróunin hinum megin sú hvað varðar mjólkurframleiðsluna að þar er framleiðslan að þjappast á örfá stór verksmiðjubú, sem getur vel verið að sé að sumu leyti viðunandi eða ágæt þróun að búin stækki og þeim fækki og framleiðslan verði hagkvæmari o.s.frv. Menn hljóta einnig að bera þá skyldu gagnvart landsbyggðinni, bændunum og landbúnaðinum að um þá skipan mála sé tekin heildstæð pólitísk umræða og það rætt hér og reifað hvernig best sé að styðja við greinina. Ég er sannfærður um að við eigum með ýmsum hætti að styðja beint og óbeint við landbúnaðinn og landsbyggðina. Ég hefði viljað sjá hæstv. landbúnaðarráðherra, sem er mikill áhugamaður um uppgang og framgang landbúnaðarins almennt, taka einhver skref í þá átt í staðinn fyrir að viðhalda gömlu og að mörgu leyti handónýtu og úreltu kerfi hvað varðar stuðning við landbúnaðinn. Við þurfum að styðja með öðrum hætti við þetta þannig að stutt sé við bakið á ungum bændum sem vilja hasla sér völl án þess að þurfa að taka tugmilljóna eða hundruð millj. kr. lán í bankastofnunum til að kaupa t.d. mjólkurkvóta á himinháu verði. Menn hljóta að spyrja sig spurninga um þróun mála þar, hvenær nóg sé komið og hvenær verð á mjólkurkvóta er orðið óeðlilega hátt, enda er kvótinn orðinn stærstur hluti af verðgildi bújarða þar sem mjólkurkvóti er til staðar. Við hljótum því að setja ýmis spurningarmerki við stöðu landbúnaðarmála, þó margt sé þar að sjálfsögðu ágætlega gert og mikill hugur í bændum og mikill uppgangur víða í sveitum. Við ræddum fyrr í haust um ferðamál, ferðaþjónustuna, menningartengda ferðaþjónustu og hvernig margir bændur hafa haslað sér völl þar og náð frábærum árangri við erfiðar aðstæður hvað varðar ferðamál, bændagistingu og uppbyggingu á alls konar ferðatengdri þjónustu. Þar hafa menn unnið mikið og gott starf án þess að stjórnvöld hafi liðkað neitt sérstaklega til fyrir þeim, enda auðvelt að halda því fram að hin eiginlega landbúnaðarpólitík sé stöðnuð og stopp nokkra áratugi aftur í tímann. Það hefur í raun lítið gerst af hálfu stjórnarflokkanna, Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks, annað en að standa vörð um úrelt kerfi sem svarar með engum hætti kalli tímans, endurspeglar ekki með neinum hætti það ástand sem þarf að vera, þá þróun sem þarf að eiga sér stað, þannig að stutt sé almennt við þá sem vilja hasla sér völl í hinum dreifðu byggðum með byggðatengdum hætti en síður framleiðslutengdum, alla vega ekki eingöngu. Um þetta vantar allan pólitískan stefnuramma af hálfu stjórnvalda. Ótrúlegt í rauninni að gera sér það í hugarlund að hæstv. landbúnaðarráðherra - segjum sem svo að Framsóknarflokkurinn gjaldi afhroð í næstu kosningum eins og flest bendir nú til að gerist nema eitthvað mikið breytist, - ætli að fara frá án þess að hafa reist sér þann minnisvarða að hafa endurnýjað sáttina um stuðninginn við landsbyggðina og búnaðarframleiðsluna og endurnýja með einhverjum hætti og fært til nútímans þann stuðning, þannig að um megi ríkja víðtæk sátt í samfélaginu, inn í tímann og um framtíð. Þetta vona ég að hæstv. ráðherra skýri hér í dag og á næstu vikum og missirum, enda mörg mál sem tengjast landbúnaðinum til umræðu í dag, útflutningur hrossa og fleiri mál sem mörg hver eru alveg hreint ágæt og prýðileg, en beina að sjálfsögðu sjónum okkar að því hvernig staðan í greininni er raunverulega. Eins og ég sagði áðan er hún að mörgu leyti alvarleg, að mörgu leyti góð, en þeir sem kannski hafa einmitt reitt sig hvað mest á stuðninginn, sem eru t.d. sauðfjárbændur, eru að fara mjög illa út úr því. Staðan þar er mjög alvarleg og þeir bera ekki mikið úr býtum. Eins hljótum við að spyrja spurninga af hverju menn ganga ekki lengra í að styðja við grænu stóriðjuna, garðyrkjuna, með frekari niðurgreiðslu á rafmagni til greinarinnar eins og margoft hefur verið bent á að sé mjög hagkvæmt, enda um að ræða hollustugrein, gjaldeyrissparandi hollustugrein þegar kemur að grænu stóriðjunni, ylræktinni og grænmetisframleiðslunni. Mér er algjörlega hulin ráðgáta af hverju stjórnvöld hafa ekki gengið lengra og rösklegar fram í því að styðja við bakið á grænmetisiðnaðinum um leið og við erum að niðurgreiða stórkostlega rafmagn til erlendrar stóriðjuframleiðslu, þá hafa menn ekki gengið nærri því nógu langt í þessu efni. Staðan í landbúnaðarmálum er efni í sjálfu sér í margra daga umræður á hinu háa Alþingi og seint sem þau mál verða rædd eða brotin að fullu til mergjar. Það hefur gengið á ýmsu í greininni á síðustu árum. Við sáum þær hremmingar sem hvítakjötsræktendur lentu í þegar bankastríðið stóð sem hæst í þeim málum öllum og hve margir fóru mjög illa út úr því, þó svo að jafnvægi sé að komast á aftur núna. Fyrir okkur sem erum áhugamenn og höfum pólitískan vilja til að styðja myndarlega við landbúnaðinn og hinar dreifðu byggðir til að Ísland allt haldist í byggð, þá verður að gera það með sanngjörnum og eðlilegum hætti þannig að sem flestir hafi aðgang að og það styðji við bakið á ungu og kraftmiklu fólki sem vill hasla sér völl í hinum dreifðu byggðum og um það sé sátt í samfélaginu, að stuðningurinn sé til staðar og stuðningurinn sé með þeim hætti sem um ræðir. Mjög mikilvægt er að viðhalda sátt um stuðninginn við dreifbýlið en óhætt er að fullyrða að hún sé ekki til staðar í dag, þó svo að þess gæti ekki oft á hinum pólitíska vettvangi, þá kraumar undir niðri og þarf ekki að hlusta grannt eða lengi til að skynja að það er ólga og ekki langt í að neikvæð og harkaleg umræða geti brotist út um stuðninginn við landbúnaðinn. Þess vegna á hæstv. ráðherra og stjórnvöld að sjálfsögðu að hafa forgöngu um að endurnýja samfélagssáttina um nútímalegan stuðning við landbúnaðinn og dreifbýlið sem er sanngjörn og réttlát og geri það gagn sem ætlast er til af henni að hún geri. Ég treysti hæstv. ráðherra ágætlega til þess. Þegar hann settist á ráðherrastól fyrir nokkrum missirum var ég sannfærður um að þarna væri kominn maður sem vildi láta verkin tala og ganga þannig fram að landbúnaðurinn og dreifbýlið nyti þess um langa framtíð. Það getur vel verið að hann hafi fullan vilja til þess og aðgerðir en ég vona að hann noti þetta tækifæri hér í dag til að kynna fyrir okkur hvernig hann vilji sjá þessum málum fyrir komið í framtíðinni. Það er mjög mikilvægt. Það er að mörgu leyti mjög róttæk og ánægjuleg þróun að eiga sér stað í landbúnaðinum. Mikill uppgangur er t.d. að mörgu leyti í hrossarækt, í ferðaþjónustu og mörgum öðrum greinum, en það þarf að styðja enn þá frekar við bakið á því þannig að það sé auðvelt fyrir ungt og kraftmikið fólk að hasla sér völl. Það var athyglisverð þróun hér fyrr í vetur þegar Mjólka var stofnuð og þeir tóku sig til og fóru að framleiða fyrir utan hið hefðbundna kerfi og verður fróðlegt að sjá hvernig rekstrargrundvöllurinn verður fyrir þeirri framleiðslu. Vonandi að sjálfsögðu verður hann til staðar og vonandi mun það ganga vel. Hæstv. ráðherra hlýtur að ætla að skýra þessi mál fyrir okkur í umræðunni í dag og á næstu vikum og missirum, hvernig á að standa að stuðningi um langa framtíð við sveitirnar, dreifbýlið og landbúnaðinn og hvernig hann ætlar að endurnýja samfélagssáttina um þessi mál, af því þar erum við að sjálfsögðu bandamenn í því að styðja á við bakið á greininni, en það þarf að finna þeim stuðningi farveg sem sátt er um og sem mest gagn hljótist af.

Hæstv. forseti. Ja, nú var eins og Ragnar Reykás væri kominn hér í þingsali. Það var eiginlega með ólíkindum að hlusta á ræðu hv. þingmanns þar sem hann talaði úr og í, annaðhvort var allt í kaldakoli eða allt í himnalagi. Ég vil bara ráðleggja hv. þingmanni …  Ef hv. þingmaður hefði mætt á fundi hjá Bændasamtökum Íslands núna í vor, bæði hjá Landssambandi kúabænda og sauðfjárbændum, þá hefði hann orðið var við það að töluverð mikil nýliðun er meðal íslenskra bænda í dag og þar ríkir mikil bjartsýni, því að sannast sagna gengur bara mjög vel víðast hvar í sveitum landsins. Ég hef ekki heyrt annað en að mjög víðtæk sátt væri í samfélaginu að styðja við íslenskan landbúnað, nema kannski einhverjar raddir hjá Samfylkingunni sem vilja það ekki, en segja má að þar séu þó margir sem betur fer líka sem vilja íslenskum landbúnaði allt gott. Hvað varðar nýjan búvörusamning í mjólk ráðlegg ég hv. þingmanni að heimsækja bændurna í sínu nágrenni og spyrja þá hvort þeir séu ekki ánægðir með nýjan samning, því betri samningur hefur ekki verið gerður við íslenska bændur svo lengi sem maður man eftir. Núna er í farveginum samningur við sauðfjárbændur. Verið er að stíga skref í þá átt að semja við WTO. Allt er verið að gera til að bændur geti náð vopnum sínum til þess að vinna með þegar það kerfi þarf að taka yfir. Verið er að vinna að því og beingreiðslurnar eru mjög gegnsæjar og gegnsæjastur stuðningur sem til er.

Virðulegi forseti. Þetta var undarleg athugasemd þar sem ég gat ekki heyrt annað en hv. þingmaður væri með þessum orðum sínum að blessa þá stöðu sem uppi er t.d. í málefnum sauðfjárbænda. Grafalvarleg staða. Mjög vond staða. Hvort þingmaðurinn var með þeim orðum sínum og útúrsnúningum að verja það vonda fyrirkomulag og það slæma ástand sem uppi er hjá mörgum sauðfjárbændum, hv. þingmaður hlýtur að skýra það fyrir okkur hér á eftir. Er hv. þingmaður einnig að segja að styrkjakerfið eins og það er núna sé svo gott að ekki eigi að skoða að taka upp byggðatengdan stuðning við aðrar greinar eða þannig að menn hafi jafnvel sjálfval um í hvaða greinar þeir noti hann til að byggja upp atvinnu sína? Það var alveg með ólíkindum að heyra hjá hv. þingmanni að allt væri í slíku himnalagi að það mætti bara ekki ræða málin á gagnrýnan hátt, sem er fráleitt, þó að margt sé mjög vel gert, eins og ég margsagði hérna áðan, og sérstaklega þar sem bændurnir eru ekki með neinum hætti undir oki framsóknaríhaldsins. En menn hljóta að skoða það hvernig styðja megi betur við bakið á dreifbýlinu og öðruvísi ef þess er kostur, ef svo vill horfa. Var hv. þingmaður virkilega að blessa þá stöðu sem uppi er t.d. í sauðfjárræktinni? Sem er hörmuleg á köflum og margir þeirra lepja dauðann úr skel, eiga mjög erfitt. Ég trúi því ekki að með þessari himnaríkisathugasemd sinni hafi þingmaðurinn verið að blessa það ástand sem þeir bændur búa við.

Hæstv. forseti. Ég sagði einmitt áðan að nú væru sauðfjárbændur að vinna að nýjum búvörusamningi við ríkið. Auðvitað vitum við að það eru ekki allir sem hafa það gott en flestir hafa það ágætt. Staða sauðfjárbænda er mjög misjöfn. Sem betur fer hafa flestir sauðfjárbændur sem eru með fátt fé vinnu við annað. Staðan er því misjöfn eftir því á hvern er litið. Þar sem ég var að ræða um mjólkurframleiðendur þá er staða þeirra góð. Þar hefur orðið töluverð nýliðun, en ég tek undir að auðvitað er það áhyggjuefni ef kvótaverðið er allt of hátt, ég get hjartanlega tekið undir það. Það er gríðarlega mikil nýliðun. Það er mikil uppbygging og þessi þróun hefur verið til góðs. Menn eru að stækka bú sín og þau eru þá lífvænlegri á eftir. Ég er alveg viss um að hv. þingmaður er mér sammála um það. Þegar hann lítur á þessi myndarlegu kúabú í kjördæmi okkar á Suðurlandi getur hann örugglega ekki annað en glaðst. Gerður var í fyrsta skipti samningur við grænmetisbændur, gengið hefur verið til samninga við þá um lækkun á raforkuverðinu, en eins og fram kom hér í vetur greiða þeir mjög hátt raforkuverð. Síðan er mjög margt gott að gerast, t.d. hafa bara breytingarnar sem gerðar voru á jarða- og ábúðarlögunum í fyrra orðið til þess að mjög margir eru að kaupa jarðir, setjast að úti í sveit og vinna við eitthvað annað en borga sína skatta og skyldur til samfélagsins. Ég tel að sú þróun sé mjög góð og það er mikið fagnaðarefni að fá nýtt blóð í sveitirnar sem kemur í staðinn fyrir og meðfram hefðbundinni framleiðslu.

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að fá nýtt blóð í sveitirnar sem byggir upp nýjar atvinnugreinar eins og til að mynda í kringum ferðaþjónustuna almennt þar sem mikill uppgangur er víða um land og einmitt rétt að skoða hvernig hægt er að standa myndarlega við bakið á því starfi. Af því að hv. þingmaður dvaldi við mjólkurkvótaverð og þróun sem á sér stað þar þá er hún að mörgu leyti ágæt eins og ég sagði í ræðu minni áðan. Það var sjálfsögð og eðlileg þróun að búin stækkuðu og yrðu hagkvæmari en menn hljóta að taka eftir því, sérstaklega út af orðum hæstv. landbúnaðarráðherra sem er leiðtogi ríkisstjórnarflokkanna í landbúnaðarmálum, að hann vill ekki sjá þróunina með þeim hætti, heldur er framtíðarsýn hans að hér séu lítil eða meðalstór fjölskyldubú. Orð í þá veru hafa a.m.k. tvisvar ratað í fréttirnar, höfð eftir hæstv. landbúnaðarráðherra, en hv. þm. Drífa Hjartardóttir varði þessa þróun af nokkrum þrótti og á henni var að heyra að hún taldi hana nánast einungis til góðs og eins og ég sagði er hún að mörgu leyti ágæt og nauðsynleg. Menn hljóta samt að spyrja hvað eigi að ganga langt og hvenær er verð á mjólkurkvóta orðið of hátt, óeðlilega hátt. Nú eru menn að skuldsetja sig jafnvel áratugi fram tímann til að greiða niður kvótakaupin, þannig að ábatinn af þeim skilar sér ákaflega seint. Bændur, kúabændur sem hafa verið að stækka við sig, byggja upp ný fjós og kaupa meiri kvóta, eru verulega skuldsettir. Það má því lítið út af bregða í greininni þannig að þeir lendi ekki í hremmingum. Vegna þessarar þróunar, út af vanda og erfiðleikum sauðfjárbænda, út af öllum sprotagreinunum annars staðar úti á landi er kallað eftir framtíðarsýn stjórnvalda í skipan landbúnaðarmála og hvernig viðhalda eigi sáttinni um stuðninginn og hvernig koma eigi þeim stuðningi til greinanna þannig að fleiri njóti og á almennari hátt en nú er.

Hæstv. forseti. Maður má ekki verða reiður eða láta það fara í taugarnar á sér þó að ungur þingmaður tali hér eins og henti hv. þingmann. Maður finnur þó í öðru hverju orði mikinn velvilja til landbúnaðarins og sveitanna og fyrir það vil ég þakka og fagna. Ég minni hv. þingmann á á hvaða rót hann stendur, hann er í Samfylkingunni. Samfylkingin er byggð á Alþýðuflokknum gamla sem hafði það að pólitískri atvinnu að berja bændur undir belti og valda þeim miklum skaða í almenningsáliti í gegnum áratugi. Ég ætla ekki að rifja upp þá sorgarsögu heldur fagna hverjum liðsmanni og það er hv. þingmaður vissulega. Ég minni hann á að ef hann fer um Suðurland þá sér hann nýja búgarða. Þau eru fleiri hundruð, ný lögbýli sem ég hef skrifað undir. Fólk er að flytja út á land, út af hrossum, trjám, ferðaþjónustu, í sveitina til að lifa þar í menningunni. Glæsileg þróun sem kemur á móts við fækkun og stækkun búa. Kúabúin eru ekki orðin stór á Íslandi að meðaltali, um 130 þúsund lítra bú. Hefði hv. þingmaður farið á landsfund sauðfjárbænda hefði hann fundið þar mikla bjartsýni. Sauðfjárbændur eru að meðaltali tekjulágir en þeir lifa á mörgu öðru, auðlindum, eru með kýr, eru með ferðaþjónustu og gera hitt og þetta annað. Sauðfjárræktin er í mikilli þróun. Þeir þökkuðu núna virkilega fyrir þann búvörusamning sem þeir fengu á sínum tíma og telja hann sitt tæki til þróunar. Lambakjötsneyslan hefur aukist verulega. Mér sýnist landbúnaðurinn vera í mikilli þróun þó að það sé auðvitað hárrétt að þar eru að verða breytingar. Mér finnst oft að samfylkingarmenn vilji greiða mönnum svona hóla og hæðir, og jafnvel vinstri grænir einnig, fyrir að gera ekki neitt. Þess vegna er mikilvægt að taka ekki stuðninginn frá þeim sem eru að vinna og framleiða mat, en hins vegar liggur það fyrir, hv. þingmaður, og að því er verið að vinna í alþjóðasamningum, WTO-samningunum, að á þessu kerfi öllu verða breytingar. Á öllu þessu kerfi hafa orðið miklar breytingar í minni tíð og mikill stuðningur komið 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að ég held að það sé heilmikill velvilji til sveitanna og dreifbýlisins, t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Um það er ég ekki í neinum vafa. Þann velvilja hljótum við að vilja virkja til þess að vel sé staðið við bakið á þeim greinum sem blómstra eða geta blómstrað úti á landi. Hvað varðar almenningsálitið til bænda þá held ég að enginn einn stjórnmálaflokkur hafi valdið því meiri skaða en Framsóknarflokkurinn í gegnum tíðina. Framganga hans í landbúnaðarmálum hefur oft og tíðum verið með þeim ólíkindum að margir hafa fyllst efa og tortryggni í garð réttmætis þess að standa með þeim hætti að landbúnaði sem hér er gert. Ég tek fram að ég styð það að það eigum við að gera. Þess vegna kallaði ég eftir því að hæstv. ráðherra skýrði framtíðarsýn sína, því eins og ég sagði situr það svo í mér þegar hann galt mikinn varhug við þeirri þróun sem var eiga sér stað, a.m.k. að einhverju leyti hvað varðar samþjöppun mjólkurbúa og stærð þeirra. Hann nefndi til að mynda einhvern tíma þann möguleika að binda beingreiðslurnar við tiltekinn lítrafjölda, 500 þús. lítra eða 400 þús. lítra. Ætli meðalbúið framleiði ekki 150–200 þús. lítra á ár?

130.

130 þús. lítra, já. Þetta er að breytast, það eru að koma upp bú sem framleiða 400–500 þús. lítra. Sú framtíðarsýn sem ég vil einmitt heyra frá hæstv. ráðherra er þessi: Telur hann að hætta eigi að styðja mjólkurframleiðsluna þegar tilteknum lítrafjölda er náð í framleiðslu? Telur hann að ekki komi til greina, eins og mér heyrist hann tala áðan, að byggðatengja styrkina? Að sjálfsögðu ekki við það að liggja í bælinu og sofa, heldur að binda þá við tiltekin verkefni sem menn þurfa þá að sýna fram á að séu í gangi og tiltekna uppbyggingu á nýrri atvinnu.

Hæstv. forseti. Jú, vissulega kemur til greina að byggðatengja styrki að einhverju leyti og breyta þeim í græna styrki úr framleiðsluhvetjandi styrkjum. Til að menn sjái hvað hv. ræðumaður var á rangri leið þá gerði hann garðyrkjuna, grænu stóriðjuna að máli. Ég var að rifja það upp og skoða að þegar ég byrjaði sem landbúnaðarráðherra voru eilífar deilur um grænmetisverð. Ég sat fleiri, fleiri Kastljóssþætti og reifst við menn um það. Síðan mörkuðum við stefnu og gerðum langtímasamning til 2011 við þessa stóriðju sem er nú í örri þróun. Í vetur var enn aukið til raforkuniðurgreiðslu vegna greinarinnar. Hún er í örri þróun í nánd við íbúðarhús hv. þingmanns og um allt Suðurland. Ég finn ekki annað en að friður sé um þennan atvinnuveg. Hv. þingmaður sá ástæðu til að minnast á hestinn. Það var enginn opinber stuðningur við hestamennskuna þegar ég byrjaði sem landbúnaðarráðherra. Það náðust samningar um að í það færu 40 milljónir á ári. Hv. þingmaður sagði að hestamenn hefðu hvergi komið þar nálægt en Landssamband hestamanna, Félag hrossabænda, Félag tamningamanna og Bændasamtökin skiptu öllu þessu fjármagni í átaksverkefni, stjórn úr þeirra röðum. Sama má segja um Hestamiðstöð Íslands í Skagafirði. Það fór í átaksverkefni hestamennskunni til góða og greinin stjórnaði því eða sú stjórn sem þar var með sveitarfélaginu. Svo vill hann gera lítið úr umboðsmanni hestsins, sem er samstarfsverkefni með Flugleiðum og KB-banka sem dregur hingað ferðamenn og viðskipti til landsins. Þessi umboðsmaður hefur starfað með Félagi hrossabænda, Félagi tamningamanna, komið að markaðssetningu erlendis og innan lands. Hann er auðvitað eins og stjórnmálamenn umdeildur og ber að vera það. Sitt sýnist hverjum í lífinu. Ég er klár á því að embættið hefur skilað heilmiklu og er að vinna að stórum verkefnum sem verður greininni til framdráttar. Nú er ég að vinna úr þeim stuðningi sem kom á fjárlögum, 25 milljónir. Það verður auðvitað greinin, atvinnugreinin, 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. landbúnaðarráðherra lýsir því svo afdráttarlaust yfir að hann telji það vel koma til greina að byggðatengja frekar stuðninginn við landbúnaðinn en nú er gert  Opinber stuðningur við hrossarækt upp á 40 millj. kr. er ákaflega lítill stuðningur en auðvitað á að þakka það sem gert er. Ég veit að hæstv. ráðherra hefur beitt sér fyrir því að stuðningur við hrossaræktina verði aukinn, enda er hann aðdáandi og njótandi íslenska hestsins sjálfur persónulega, og þekkir þar vel til og er velviljaður í garð hrossaræktarinnar. En auðvitað þarf að koma til miklu meiri stuðningur við greinina, sérstaklega af því útflutningur á hrossum hefur átt í töluverðum erfiðleikum á liðnum árum, þar hefur gengið á ýmsu þó svo að það sé að nást ákveðið jafnvægi núna. Mjög mikill fjöldi hrossa er á erlendri grund. Feikilegur fjöldi íslenskra hesta er úti um alla Evrópu og töluvert í Norður-Ameríku. Við eigum að ganga lengra þar. Ég ítreka að það gleður mig að heyra að hæstv. ráðherra ætlar að stíga frekari og stærri skref í því að byggðatengja styrkina. Við hljótum að kalla eftir að sú framtíðarsýn verði dregin upp í dag, um leið og hæstv. ráðherra hlýtur að taka af allan vafa um hvernig hann ætlar að vinna að eða þá hamla gegn þeirri þróun sem á sér stað núna í mjólkuriðnaðinum þar sem hann hefur ítrekað gefið til kynna að sú þróun hugnist honum ekki, hann vilji sjá lítil og meðalstór fjölskyldubú en ekki stór verksmiðjubú í ríkum mæli. Ég hlakka mjög til, virðulegi forseti, að hlýða á ræðuhöld hæstv. ráðherra hér í dag og á næstu vikum um framtíðarsýn hans í skipan landbúnaðarmála.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á búnaðarlögum, nr. 70/1998, með síðari breytingum. Menn hafa farið út um víðan völl, út um skeiðvöll má segja, og hv. þm. Björgvin Sigurðsson fór á kostum, mér fannst hann fara upp af sprettinum en liggja ekki alveg.  Ég ætla nú ekki að hafa fleiri orð um það, frú forseti, en snúa mér að því frumvarpi og nefndaráliti sem hér liggur fyrir varðandi gjald sem verið er að afnema, gjald sem lagt hefur verið á mjólkurframleiðendur. Eins og hér hefur komið fram þá er þetta 1,7% gjald og hefur verið lagt á framleiðendur innan hvers mjólkurbús eða mjólkursamlagssvæðis. Það hefur verið tengt svæðunum og lagt á alla, eins og fram kemur í nefndarálitinu. Það hefur verið lagt á alla þá er leggja inn mjólk þannig að þeir sem ekki hafa verið í sæðingunum hafa jafnframt greitt gjaldið. Ég tel að það hafi verið ofureðlilegt á sínum tíma. Þá var um að ræða nýja starfsemi og eðlilegt að allir tækju þátt í kynbótastarfinu. Það hafa auðvitað allir notið þess, jafnvel þeir sem hafa verið með heimanaut og farið aðrar leiðir. Ég held að það hafi ekki verið ósanngjarnt þótt sumir hafi haldið því fram. Mig langar fyrst og fremst að spyrja um tvennt. Þetta gjald hefur verið innheimt, upp á 1,7% og á það verið lagður innskattur. Bændur hafa því borgað 1,7% og svo innskatt ofan á, sem þeir hafa þá getað notað í bókhaldi sínu og haft útskatt á móti. Nú er spurningin, þegar þetta kemur beint til bændanna í gegnum búnaðarsamning, hvort það er með innskatti eða er sú upphæð sem nefnd er í tengslum við þetta, þ.e. 80 millj. kr., sambærileg með eða án innskatts þannig að bændur standi í raun jafn vel á eftir. Það skiptir máli og þetta vita örugglega formaður landbúnaðarnefndar eða hæstv. landbúnaðarráðherra. Þetta er í raun hliðstætt nefskattinum sem við erum að setja á með frumvarpi til nýrra útvarpslaga. Þar er innskattur en á því verður breyting út af nefskattinum, sem svo er kallaður. Þetta er því mjög hliðstæð breyting. Seinni spurning mín er: Hvernig verður þessum fjármunum skipt? Eins og ég sagði áðan eru þessi 1,7% innheimt á viðkomandi mjólkursölusvæðum eða mjólkurbússvæðum og nýtt á þeim svæðum þannig að þeir mjólkurframleiðendur sem leggja inn á Suðurlandi, hjá Mjólkurbúi Flóamanna, fá það til rekstrar á kynbótastarfi sínu, á Kynbótastöð Suðurlands í því tilfelli. Hið sama á við á Eyjafjarðarsvæðinu o.s.frv. Mig langar því til að spyrja: Hvernig á að skipta þessum fjármunum? Er ljóst, þegar við samþykkjum þetta, hvernig þessum 100 millj. kr. verður skipt? Verður þeim skipt eftir innleggi eða öðrum reglum? Ég held að það verði að vera á hreinu hvernig þessum fjármunum verði skipt milli viðkomandi svæða.

Hæstv. forseti. Þetta er ekki mjög stórt mál að vöxtum sem hér er til umræðu, um að fella niður gjald sem tekið er í afurðastöðvunum. Ég veit ekki hvað menn hafa kallað þetta, ætli þeir hafi ekki kallað það sæðingargjald eða eitthvað slíkt? Mér þykir það mjög líklegt miðað við textann. Mér finnst eðlilegt að farin sé sú leið sem hér lagt til og gjaldið fellt niður, enda sé ég á nefndarálitinu að enginn í landbúnaðarnefnd leggst í sjálfu sér gegn því. Menn hafa rætt nokkuð vítt og breitt um landbúnaðinn í tengslum við málið og ég ætlaði að koma í stuttu máli inn á viðhorf mín í þeim efnum. Ég tel mjög mikilvægt, eins og ég hef reyndar mjög oft sagt í þessum ræðustól, að við horfum til þess í framtíðinni að efla og viðhalda byggð í landinu. Þátt í því tel ég m.a. að breyta greiðslu styrkja í landbúnaði og taka upp það sem ég hef viljað nefna búsetuvæna styrki og byggðastyrki. Þannig yrði breytt því greiðslufyrirkomulagi sem verið hefur í landbúnaðinum, þ.e. hinum svokölluðu beingreiðslum. Vísir að þessu er þegar til staðar í samningnum við mjólkurbændur. Þar koma til svokallaðar gripagreiðslur og grænar greiðslur í framtíðinni. Ég tel að það væri í rétta átt. Hér hefur verið rætt um sauðfjársamninginn. Þar held ég að við þurfum einnig að horfa til þessara hluta. Ég tel mikilvægt að við reynum á einhvern hátt að útbúa styrki sem tengjast meira búsetu á jörðum í sveitum, tryggja jarðnýtinguna og viðhalda byggðamunstrinu. Eins og ég hef oft sagt held ég að það séu mikil verðmæti í því fólgin fyrir framtíð íslensku þjóðarinnar að byggðin í sveitunum haldi velli og geti þróast. Ég tel að hluti af breytingu á stuðningi við búsetu í sveitum, með því að fara í slíkar útfærslur, sé hluti af þeirri þróun sem þarf að eiga sér stað og efli í raun nýsköpun í sveitum landsins, stuðli að því að fólk hafi frjálsari hendur og meiri möguleika til að finna sér ný og önnur atvinnutækifæri eða atvinnutækifæri til viðbótar við þá hefðbundnu framleiðslu sem við höfum styrkt á undanförnum árum. Ég hvet til þess að menn hugi að því í framtíðinni að efla styrki sem snúa að viðhaldi byggðar og landnýtingu og þannig hafi bændur í raun nokkuð opnari heimildir til að fá ákveðna styrki til búsetunnar, án þess að þeir séu beinlínis bundnir við að framleiða ákveðið mörg kíló af lambakjöti eða ákveðið magn af mjólk. Þetta held ég að sé mjög æskilegt. Ég heyrði það á svörum hæstv. landbúnaðarráðherra áðan að hann tekur undir þessa hugsun, að þetta þurfi að gera, m.a. með hliðsjón af alþjóðasamningum. Í þeim samningum eru menn stöðugt að vinna og menn telja að þar muni slíkar áherslur koma inn í auknum mæli. Við komumst ekki hjá því að taka mið af því. Ég held hins vegar að það sé mjög nauðsynlegt fyrir okkur að ákveða sjálf að láta þetta þróast á þennan veg, ákveða sjálf hvert við viljum stefna og efla þannig frumkvæði og möguleika fólks til að setjast að í sveitum landsins. Ég dreg mjög í efa að ofurverð á kvótum, t.d. á mjólkinni, stuðli að því að búsetan í sveitum landsins styrkist og eflist. Ég held að það sé ástæða til að hafa verulegar áhyggjur af háu mjólkurkvótaverði. Hvernig bregðast menn þá við til að hafa einhver áhrif á að kvótaverðið fari ekki upp úr öllu valdi? Það mætti t.d. hafa áhrif á það með því að hæstv. ráðherra lýsti því yfir að til stæði af hans hálfu að takmarka með einhverjum hætti beingreiðslur inn á bú þegar menn eru komnir yfir það að framleiða ákveðið mikið. Hvað eigum við að segja, 300–500 þús. lítra? Ég veit ekki hvar menn eiga að draga þá línu. En mér finnst alveg sjálfgefið að einhvers staðar dragi menn línu. Það getur ekki verið svo að við ætlum að safna beingreiðslunum inn á tiltölulega mjög fá stórbú því að ég held að þá verði aldrei friður um útfærsluna. Það verður aldrei friður um það ef menn segja: Við erum á fullri ferð í hagræðingu og ætlum að ná miklum hagnaði út úr búrekstrinum með því að stækka þau. Eru þá einhver rök lengur til þess að þjóðin styrki slíkan hagnaðarrekstur? Ég held að þessi spurning hljóti að koma upp og þeir sem eru í forustu í ríkisstjórninni fyrir landbúnaðarmálum, hæstv. landbúnaðarráðherra og hv. þm. Drífa Hjartardóttir, hljóti að velta fyrir sér hvert við stefnum með þessu lagi og hvort æskilegt sé að í það stefni að til verði kúabú sem fari jafnvel að framleiða hálfa milljón lítra á ári. Eiga þau að hafa beinan aðgang að styrkjum út á það? Einhvers staðar munum við draga þessa línu, hæstv. ráðherra. Nákvæmlega hvar hún er veit ég ekki en það getur ekki verið svo að menn geti endalaust fengið ávísun úr ríkissjóði, hversu stór og öflug sem bú þeirra verða. Þetta vildi ég sagt hafa um það sem við þurfum að skoða í landbúnaðinum og þróun hans til framtíðar. Við þurfum einnig að sjá til þess að hluti af styrkjum í landbúnaði verði til þess að styrkja búsetu í sveitum almennt, ekki eingöngu að fækka búum heldur einnig að fólk finni hjá sér hvöt til þess að finna möguleika til annarrar tekjuöflunar en að hluta tengist það jarðnýtingu og búsetu fólks í dreifðum byggðum landsins.

Virðulegi frú forseti. Umræðan sem hér fer fram er sprottin af kerfisbreytingu sem verið er að gera á einum af félagslegu þáttunum í uppbyggingu kynbótastarfs í nautgriparækt. Sú uppbygging á að verða hluti af samningum milli ríkisins og mjólkurframleiðenda og það hefur leitt af sér umræðu um stöðu og horfur í landbúnaði almennt. Hæstv. landbúnaðarráðherra lýsti þeirri lífsskoðun að það ættu að vera fjölskyldubú sem byggðu upp grunnatvinnuvegina, í mjólkurframleiðslu, sauðfjárrækt og öðrum aðallandbúnaðargreinunum. Hann taldi að í því fælist framleiðsluöryggi og gæðavottun vörunnar sjálfrar og einnig orðspor hennar og ímynd út á við. Þessu er ég sammála, hæstv. ráðherra. Hann nefndi að þessi ímynd væri mikilvæg nú þegar við sækjum á erlenda markaði með dilkakjöt og jafnvel líka að menn geti vonandi sótt á erlenda markaði með sérhæfðar mjólkurvörur á grundvelli sértækra gæða íslensku mjólkurinnar. Ég held einmitt að í þessu séu sóknarfærin sem við höfum verið að undirbyggja. Þá hefur spunnist í umræðuna breyting sem er í undirbúningi á opinberum stuðningi eða grunnstuðningi við landbúnað í ýmsum löndum á grundvelli alþjóðlegra samninga sem nú standa yfir. Ég held að við eigum sem allar fyrst að skoða hvaða áhrif þær hafa á framleiðslu í okkar landbúnaði. Þeir samningar sem hafa verið gerðir við bændur hafa nánast alfarið byggt á magnþátttöku, þ.e. að greitt sé fyrir hverja framleidda einingu. Sá stuðningur er að sjálfsögðu ekki bara til framleiðenda heldur skilar hann sér líka í lækkuðu verði til neytenda þannig að þar er á ferðinni samfélagssáttmáli. Við viljum hafa öflugan og góðan íslenskan landbúnað. Við viljum líka að þær landbúnaðarvörur séu á hóflegu verði til neytenda og með þátttöku ríkisins tryggjum við hvort tveggja. Þetta gera flestöll lönd, ég tala nú ekki um nágrannalönd okkar þar sem jafnvel er gengið enn lengra heldur en við gerum hér. Í skoðanakönnunum sem gerðar hafa verið á viðhorfum almennings til þess að viss samfélagsleg ábyrgð sé á landbúnaði hefur sýnt að menn vilja hafa hana. Þetta varðar okkur öll. Það varðar alla íbúa landsins hvernig landbúnað við stundum hér á landi. Við viljum búa við matvælaöryggi og gæði, við viljum halda landinu í byggð og hafa búskapinn umhverfisvænan og sjálfbæran. Ég held að þetta sé sú grunnhugsun sem flestir ganga út frá. Ég leyfi mér að velta þessu upp og spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra, úr því að hann sjálfur opnaði þá umræðu, hvað er að gerast hjá okkur. Ég man ekki hvort það var hæstv. ráðherra, hv. þm. Kjartan Ólafsson eða hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, sem minntist á kvótaverðið, þetta háa verð á mjólkurkvótanum. Það er eftir því sem mér hefur skilist af nýjustu fregnum komið yfir 400 kr. á lítrann, 420–430 kr. var mér sagt að lítrinn kostaði núna, sem bændur sem vilja ná í framleiðslurétt verða að greiða. Horfum til þess sem bændur fá fyrir lítrann greiddan frá afurðastöð. Hæstv. ráðherra man þetta ábyggilega miklu betur en ég, en eru það ekki milli 80 og 90 kr. eða þess háttar? Er það ekki eitthvað nálægt því?

Nokkurn veginn.

Hæstv. ráðherra  Hverjir standa þá undir þessu háa kvótaverði, þessum 420–430 kr. á lítrann af mjólk? Hver er að greiða það? Hvernig ætlar bóndinn að ná inn þeim fjármagnskostnaði sem greiða verður í þeim kaupum? Hann verður að greiða af þessum 420–430 kr. á lítra og það er engin smávegis fjárfesting fyrir rekstrargrunninn. Ég vildi inna hæstv. ráðherra eftir því hvernig hann meti samkeppnisstöðu íslenskrar mjólkurframleiðslu sem verður að greiða fjármagnskostnað af svo háu kvótaverði. Hver stendur straum af þessum kostnaði? Hver greiðir fjármagnskostnaðinn af þessu háa kvótaverði í mjólk? Það getur aldrei verið neinn nema neytandinn. Bóndinn getur yfir takmarkaðan tíma slegið lán og fjármagnað sig á lánum en þegar til kastanna kemur er það neytandinn sem borgar þetta háa kvótaverð. Það er ekki hægt að reka það öðruvísi. Hver er þá samkeppnisstaða íslenskrar mjólkurframleiðslu með þessu áframhaldi? Frú forseti. Mér finnst að landbúnaðarráðherra hafi ekki tekið á málunum að þessu leyti. Ég trúi því ekki að það hafi verið ætlun hans að við flytum áfram sofandi að þeim feigðarósi sem þetta kerfi hlýtur að bjóða upp á. Hefur ekki kvótaverð á mjólk hækkað um 100 kr. á lítrann eða meira á innan við ári? Það verður stöðugt erfiðara fyrir nýja bændur að kaupa framleiðslurétt. Það er hægt að slá lán en fjármagnskostnaðinn og afskriftirnar af þessum kvóta verður að borga. Hvert er kvótaverðið í Evrópu, í samkeppnislöndum okkar sem við erum að reyna að styrkja framleiðslu okkar til að vera samkeppnisfær við? Frú forseti. Þetta er grundvallaratriði gagnvart í þeirri sátt, þeim samningi, sem ríkið, þjóðin, hefur gert með bændum um mjólkurframleiðsluna. Ég tel að þeir samningar sem þjóðin er sátt við að gera við bændur byggi á því að uppi verði haldið ákveðnu búskaparmunstri, byggt á fjölskyldubúum, því að landið sé í byggð og að hér sé framleidd góð og örugg vara. Það sem gerst hefur upp á síðkastið er að einstakir stórir aðilar eru farnir að safna upp framleiðslurétti án þess að þeir nýti hann endilega á búum sínum. Þeir eiga orðið fleiri bú og safna framleiðslurétti, safna beingreiðslum, ríkisgreiðslum. Viðkomandi jarðir geta fallið úr ábúð og búskap þar hætt því að það er ekkert sem bannar, eftir að búið er að kaupa framleiðsluréttinn, að flytja hann á milli jarða. Til viðbótar koma síðan kerfisbundin uppkaup einstakra fjársterkra aðila á jörðum. Það er ekki verið að kaupa upp jörð eða jarðarpart fyrir frístundabústað eða til að stunda aðra starfsemi en landbúnað. Hér hafa orðið raðuppkaup á jörðum. Þegar þetta gerist hvort tveggja samtímis, jafnvel með íhlutun sömu aðila, þá er þeirri sátt ógnað, þeim samningi sem gerður var við mjólkurframleiðendur, við bændur. Mér finnst hæstv. ráðherra gera lítið í að bregðast við því. Ég minni á að ég hef flutt tillögur á Alþingi sem lúta að þessum málum en þær hafa enn ekki verið teknar til umræðu. Þar hef ég lagt til, frú forseti, að sett væru takmörk við því hvað sami lögaðili geti verið handhafi mikils réttar til beingreiðslna. Ég held að það verði að setja þar einhver takmörk, eins og hæstv. ráðherra ýjaði reyndar sjálfur að. Það verður engin sátt um það ef stór hluti mjólkurframleiðslunnar fer á örfárra manna hendur. Við höfum séð hið sama gerast í svínaræktinni, þar sem svínakjötsframleiðslan var nánast komin á örfárra manna hendur. Öryggi neytenda og öryggi í framleiðslunni var orðið sáralítið og ef eitthvað kom fyrir í búrekstrinum og búin fóru á hausinn, ef kom upp sjúkdómur, þá var ekki hægt að afgreiða nægilegt magn framleiðslunnar á markaðinn. Út frá öryggissjónarmiðum og út frá búsetu- og framleiðslusjónarmiðum er þetta að mínu viti mjög hættuleg þróun. Ég hef lagt fram tillögu um að menn finni hámark þeirra beingreiðslna sem einn og sami lögaðili geti verið handhafi að þannig að ríkið fari ekki að senda beingreiðslur á örfáa bændur í landinu í mjólkurframleiðslu, með tilheyrandi óöryggi og áhættu í framleiðslunni. Ég vil einmitt vitna til þess að búnaðarþing ályktaði nýverið og einnig í fyrra um þetta mál. Ég vildi nefna það, úr því að við erum komin út í þessa umræðu, að hjá Búnaðarsambandi Skagfirðinga var haldinn bændafundur á Svaðastöðum 21. janúar 2004. Sá fundur beindi, með leyfi forseta, eftirfarandi til búnaðarþings og búgreinafélaga, þar segir: „Nú liggur fyrir að gera og/eða endurskoða samninga um rekstrarumhverfi fyrir nautgriparækt, sauðfjárrækt og loðdýrarækt. Í þeirri samningagerð telur fundurinn að megin markmið eigi að vera: 1. Að það fjármagn sem ríkið leggur fram verði notað til að viðhalda og efla byggð í sveitum landsins. 2. Stuðla að því að fjármagnið renni til framleiðslunnar á hverjum tíma og verði raunverulegar tekjur fyrir starfandi bændur.“ Í ályktun frá nýafstöðnu búnaðarþingi í mars 2005 var síðan áréttað enn skarpar að: „… sett verði hámarkshlutdeild einstaka framleiðslueininga innan hverrar framleiðslugreinar, byggt á öryggis- og umhverfissjónarmiðum fyrir neytendur og framleiðendur.“ Bændasamtökin hafa ítrekað lagt áherslu á að í þessa vinnu verði farið. Ég vil því spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra: Hvað líður því að landbúnaðarráðuneytið bregðist við ósk Bændasamtakanna um að finna hvar takmörk á bústærð eða rétti eins lögaðila til beingreiðslna eigi að vera? Það verður að gerast, eins og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson kom inn á áðan. Það verður engin sátt um það haldi áfram sem nú horfir. Þá sátt sem verið hefur megum við alls ekki rjúfa enda hefur þjóðin mjög ákveðnar skoðanir á því hvernig landbúnað hún vill stunda. Hið sama gildir líka um uppkaup á jörðum. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir var að hæla sér af því er keyrðar voru í gegn breytingar á ábúðar- og jarðalögum síðasta vor, keyrðar mjög hratt í gegn. Vissulega voru sumir þættir í þeim til bóta og eðlilegir en aðrir voru ekki ígrundaðir.

Það var ekkert keyrt, þetta mál.

Hv. þingmaður er eðlisrösk, hv. þm. Drífa Hjartardóttir, og það skal ekkert af hv. þingmanni skafið en engu að síður var málið um ábúðar- og jarðalögin keyrt áfram allt of hratt og ekki ígrunduð sú staða sem við stöndum frammi fyrir varðandi breytta búskaparhætti.

Forseti vill geta þess að áform voru um að fresta fundi kl. 12.30. Þess vegna spyr forseti ræðumann hvort hann eigi langt í land með að ljúka ræðu sinni þannig að við mundum þá fresta henni til hálfþrjú.

Það er helst, frú forseti, að ég hefði viljað fá svör frá hæstv. ráðherra, úr því að þessi atriði eru komin inn í umræðuna.

Ég geri ráð fyrir því að hæstv. landbúnaðarráðherra svari því þegar þar að kemur.

Þá fresta ég bara ræðu minni, frú forseti.

Frú forseti. Ég var kominn þar í máli mínu þegar gert var hlé að ég var að beina spurningum til hæstv. landbúnaðarráðherra, sem er rétt ókominn til fundar, þar sem hæstv. landbúnaðarráðherra hafði í umræðunni vakið máls á almennri stefnu í landbúnaðarmálum, sérstaklega hvað lýtur að búsetumunstri, eins og bústærð, uppkaupum á jörðum og þess háttar. Hæstv. ráðherra hafði hefðbundið talað fjálglega um fjölskyldubú og sjálfbæran búskap, um hollustu og góða vöru, en af því tilefni vildi ég einmitt inna hann eftir hvað stjórnvöld hygðust gera varðandi þau raðuppkaup sem nú eiga sér stað á jörðum vítt og breitt um landið þar sem sömu lögaðilar eru farnir að kaupa upp jarðir í mörgum landshlutum og eru jafnframt farnir að kaupa upp framleiðslurétt og beingreiðslurétt og safna þeim. Eitt af markmiðunum með búvörusamningunum, samningum við mjólkurframleiðendur og sauðfjárbændur hefur verið að tryggja öryggi í framleiðslunni. Jafnframt hefur hið pólitíska markmið legið undir að líka væri verið að tryggja ákveðið búsetumunstur, dreifða búsetu og öfluga byggð um land allt. En fari sú þróun fram sem nú horfir að framleiðsluheimildirnar safnist á æ færri hendur og beingreiðslur ríkisins fari sömuleiðis á æ færri hendur er sú hætta á ferðum að það hrikti í þeim sáttmála og samkomulagi sem gert hefur verið á milli ríkisvaldsins annars vegar og bænda hins vegar. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra og fylgja því eftir þegar hann kemur hvað ráðuneytið hyggist gera í þessum málum. Á að halda áfram með sama sofandahættinum og láta þetta gerast, tala í öðru orðinu um að vera talsmaður fjölskyldubúanna og gera svo hins vegar ekkert í því þó að þróunin sé að fara í þveröfuga átt? Hið háa verð sem orðið er á mjólkurkvótanum svokallaða, komið yfir 400 kr., getur að mínu viti ekki gengið. Ef mjólkurframleiðslan og neytendur eiga að fara að borga þann fjármagnskostnað sem bundinn er t.d. í mjólkurkvótaverðinu verðum við á engan hátt samkeppnishæf við erlenda mjólkurframleiðslu. Fyrir bændur sem reka bú eða stofna nýtt bú og kaupa framleiðslukvóta í mjólk eru þetta óheyrilegar fjárfestingar og útgjöld sem ráðast verður í og kostnaðurinn af því getur ekki farið annað en á neytendur í lokin, auk þess sem framleiðslumunstur og samningar á milli ríkis og mjólkurframleiðenda hljóta fyrr eða síðar að fara í uppnám ef þetta heldur áfram. Ég legg áherslu á að ráðherra svari því við umræðuna hvernig hann hyggst bregðast við. Eða á bara ekkert að gera? Ég hef flutt tvö frumvörp til laga sem liggja fyrir þinginu sem lúta að þessum atriðum, annars vegar frumvarp sem takmarkar að sami aðili geti átt nema einhvern ákveðinn hluta af heildargreiðslumarki í beingreiðslum í landbúnaðarvörum og hins vegar frumvarp sem takmarkar rétt einstaklinga eða lögaðila til að stunda raðuppkaup á jörðum og gerir það jafnframt að skyldu að til þess að mega kaupa jarðir verði að vera skilgreind not og þá landbúnaðarnot. Slík lög eru t.d. í nágrannalandi okkar, Danmörku, slík lög eru líka í Noregi og það er fyllilega ástæða til að við hugum að þessu líka. Ég spyr því hæstv. ráðherra og mun ítreka það þegar hann kemur til fundarins: Hvað hyggst ráðuneytið og stjórnvöld gera varðandi raðuppkaup á jörðum? Samþjöppun á framleiðslurétti, samþjöppun á mjólkurkvóta og raðuppkaup á jörðum eru ein mesta ógnunin sem ég tel að steðji að íslenskum landbúnaði núna og getur veikt innviðina verulega og þann sáttmála sem við höfum gert milli ríkis og bænda, bæði í samningum um mjólkurframleiðsluna og einnig um framleiðslu sauðfjárafurða. Ég kem að þessu máli síðar, frú forseti, þar sem hæstv. ráðherra er ekki kominn til að svara þeim spurningum sem ég hef lagt hér fram.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá landbúnaðarnefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 55/2002, um útflutning hrossa. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðmund B. Helgason og Hákon Sigurgrímsson frá landbúnaðarráðuneyti og Halldór Runólfsson frá embætti yfirdýralæknis. Þá bárust umsagnir frá embætti yfirdýralæknis, Bændasamtökum Íslands, héraðsdýralækni A-Skaftafellsumdæmis, héraðsdýralækni Suðurlandsumdæmis, héraðsdýralækni Austurlandsumdæmis, héraðsdýralækni Dalaumdæmis, Sigríði Björnsdóttur, dýralækni hrossasjúkdóma, Búnaðarsambandi Skagfirðinga, Búnaðarsambandi Eyjafjarðar og Hagþjónustu landbúnaðarins. Með frumvarpinu er lagt til að felld verði niður ákvæði um hámarksaldur hrossa sem leyfilegt er að flytja úr landi. Ákvæðið þykir ekki hafa neina þýðingu lengur þar sem ítarleg skoðun fer fram á öllum hrossum fyrir útflutning sem framkvæmd er af eftirlitsdýralækni. Samkvæmt gildandi lögum er óheimilt að flytja út hross nema embættisdýralæknir meti það hæft til útflutnings m.a. með tilliti til dýraverndar og smitsjúkdóma. Nefndin telur með vísan til umsagna sem borist hafa að nauðsynlegt sé að sjónarmið dýraverndar séu tryggð og leggur því til þá breytingu að héraðsdýralækni verði falið að meta sérstaklega ástand útflutningshrossa þegar um eldri hross er að ræða. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldri breytingu: Við frumvarpið bætist ný grein er verði 2. gr. og orðist svo: Á eftir orðunum „hæft til útflutnings með tilliti til“ í 1. málsl. 2. gr. laganna kemur: aldurs. Hv. landbúnaðarnefnd leggur þetta til eftir að hafa fengið ágætar ábendingar frá dýralæknum bæði frá Suðurlandi og Norðurlandi. Það er vegna þess að vitað er að flutningur hefur mikil áhrif á hross þó að þau séu flutt með flugvélum eins og gert er í dag en ekki með skipum eins og gert var áður fyrr, en þau eru líka flutt lengra nú en áður. Það má leiða líkur að því að eldri hross séu að jafnaði verr í stakk búin til að þola mikla flutninga og hafi minni aðlögunarhæfni gagnvart nýjum umhverfisaðstæðum en yngri hross. Einnig er hætta á sumarexemi mikil og hætta á alvarlegum smitsjúkdómum þó að ekki hafi verið hægt að sýna fram á að aldur við útflutning sé þar beinn orsakavaldur, en það er almennt svo að aðlögunarhæfni ónæmiskerfisins minnkar með aldrinum. Þessir flutningar eru því erfiðari fyrir eldri hross. Eins óttast dýralæknarnir að stressáhrif, bæði vegna flutnings og umhverfisbreytinga, hafi áhrif á óeðlilegan blóðstatus í hrossum. Því leggur hv. landbúnaðarnefnd til þessa breytingu. Einar Oddur Kristjánsson, Lúðvík Bergvinsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Drífa Hjartardóttir, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Birkir J. Jónsson, Jón Bjarnason, Guðmundur Hallvarðsson og Dagný Jónsdóttir.

Frú forseti. Hv. þingmaður og formaður landbúnaðarnefndar, Drífa Hjartardóttir, hefur mælt fyrir nefndaráliti landbúnaðarnefndar um frumvarp það sem hér liggur fyrir, um breytingu á lögum um útflutning hrossa. Þessi breyting felur í sér að verið er að heimila að flytja út eldri hross en áður hefur verið heimilt, þó með þeirri breytingu, áréttingu sem landbúnaðarnefnd gerir, um að hnykkja á með dýralæknisskoðun áður en þau fara úr landi. Eins og þessi grein hljóðar fyrir þessa breytingu, frú forseti, ég ætla að lesa hér úr lögunum eins og þau standa nú áður en þessi breyting kemur inn, með leyfi forseta: „Útflutningur á hrossum er heimill án sérstakra leyfa. Útflutningshross skulu vera á aldrinum fjögurra mánaða til fimmtán vetra. Þó má flytja úr landi eldri kynbótahross en þá einungis með flugvélum. Óheimilt er að flytja úr landi fylfullar hryssur sem gengnar eru með sjö mánuði eða lengur.“ Svona hljóða lögin eins og þau eru núna en verið er að rýmka þau þannig að flytja megi líka út eldri hross en 15 vetra þó að ekki sé um kynbótahross að ræða, en landbúnaðarnefnd hnykkir á með dýralæknisskoðun áður en það er gert. Landbúnaðarnefnd stendur öll að þessu nefndaráliti. Hins vegar held ég að rétt sé að fara aðeins í gegnum hvers vegna verið er að setja svona varúðarreglur í lög varðandi útflutning á eldri hrossum. Útflutningur á hrossum og aðbúnaður hrossa í flutningi og erlendis hefur oft mjög verið til umræðu og sem betur fer er stöðugt verið að bæta flutningsmöguleikana hvort sem það er með flugi eða skipi. Aðbúnaður hrossanna í flutningi hefur því stöðugt orðið betri. Þetta eru önnur þau rök sem nefndin hefur til þess að heimila að þetta sé gert. Hins vegar hefur það líka verið mjög rík tilfinningaleg afstaða meðal hrossaeigenda að ekki eigi almennt að þvæla eldri hrossum um langar vegalengdir kaupum og sölum, t.d. til útlanda. Hross sem eru orðin eldri en 15 vetra eru jú komin á seinni hluta æviskeiðs síns og þess vegna er ekki við því að búast að þau geti verið svo mikið til reiðar mörg ár í viðbót. Hesturinn hefur sem betur fer þá stöðu meðal hrossaeigenda að það er ríkt tilfinningasamband milli manns og hests og speglast það m.a. í þessum varúðarlögum sem sett eru. Ég tel mig tala fyrir hönd nefndarinnar allrar þegar ég segi - alla vega er ég persónulega þeirrar skoðunar - að það er alls ekki ætlunin á nokkurn hátt að gera lítið úr þessari tilfinningalegu afstöðu til hrossa, því tilfinningasambandi sem er á milli manns og hests. Það er einmitt þetta tilfinningasamband sem er þá hin rökin sem nefndin færir fyrir því að heimila þetta með ströngum skilyrðum eða eins og kom fram í gögnum til nefndarinnar, að einstaklingar sem byggju hér á Íslandi eða hefðu verið hér um langan tíma og ættu fullorðin hross og flyttu svo utan langaði þá til þess að taka hrossin sín með sér. Á þessi tilfinningalegu rök er svo sem hægt að hlýða upp að vissu marki. Hér er ekki verið að gera því skóna að það eigi að verða sérstakur atvinnuvegur eða að styrkja eigi atvinnuveginn, verslun með hross, sem slíkan með því að stunda útflutning á eldri hrossum. Ég held að það sé rétt að gera grein fyrir umsögnum sem koma frá aðilum um þetta því þetta er greinilega heitt mál og getur verið. Þess vegna er eins gott að brýna framkvæmdarvaldið sem fylgir lögunum eftir um að sýna mikla aðgát og varúð. Á það hefur verið bent líka að ekki hefur verið leitað almennrar umsagnar Dýraverndarfélags Íslands í þessu máli, sem hefði svo sem verið eðlilegt. Ég ætla að rekja örstutt þau viðhorf sem komu fram gagnvart þessu máli. Í umsögn Katrínar Andrésdóttur, héraðsdýralæknis á Suðurlandi, segir t.d., með leyfi forseta: „Undirrituð leggst gegn umræddri breytingu. Ekki hefur verið sýnt fram á að eldri hross þoli flutninga og umhverfisbreytingar sem af þeim stafa jafn vel og yngri hross. Ýmsar vísbendingar eru hins vegar til þess að flutningar á erlenda grund valdi talsverðu álagi á öll hross. T.d. berast fregnir frá Bandaríkjunum um að blóðstatus nýinnfluttra íslenskra hrossa bendi til álags. Leiða má líkur að því að eldri hross séu að jafnaði verr í stakk búin til að þola mikla flutninga og hafi minni aðlögunarhæfni gagnvart nýjum umhverfisaðstæðum, enda minnkar aðlögunarhæfni ónæmiskerfisins með aldrinum. Hættan á sumarexemi er mikil sem og hætta á alvarlegum smitsjúkdómum.“ Katrín segir áfram, með leyfi forseta: „Ég vil því leyfa eldri hrossum að njóta vafans, legg til að felld verði niður undanþága sú sem er í núgildandi lögum varðandi kynbótahross.“ Katrín Andrésdóttir, héraðsdýralæknir á Suðurlandi, vill heldur ganga í hina áttina og þrengja heimild til þess að flytja út eldri hross. Hún bendir á að nauðsynlegt sé að rannsaka vísindalega hvernig hrossum reiðir af við komu á erlenda grund og sýni rannsóknir að aldur skipti þar litlu eða engu máli, sé tímabært að taka lög þessi til endurskoðunar. Þetta er alveg tímabær og réttmæt ábending. Vert er að hafa í huga að umræðan um aðbúnað og heilsufar íslenskra hrossa sem hafa verið flutt út hefur mikla þýðingu fyrir markaðsmál íslenskra hrossa. Þess vegna ber okkur skylda til að sýna mikla varúð til að ganga ekki á það þanþol sem er gagnvart þessari stöðu því að það er einmitt það sem gagnrýnendur okkar eða samkeppnisaðilar erlendis tína til, að íslensk hross þoli illa þennan flutning og meðferð þegar erlendis kemur. Því megum við alls ekki ganga á það þanþol með því að leyfa útflutning á hrossum sem gæti skaðað útflutningsímyndina. Enda tekur Sigríður Björnsdóttir, embættisdýralæknir hrossasjúkdóma, í sama streng og héraðsdýralæknirinn á Suðurlandi Katrín Andrésdóttir og segir, með leyfi forseta: „Ég tel að frekar þurfi að skerpa á ákvæðum um dýravernd í lögum um útflutning hrossa en slá af þeim. Hugmyndin sem liggur að baki þessum efri mörkum er sú að það sé mikið álag fyrir hrossin að koma í nýtt umhverfi og það sé því vafasamt að leggja þær breytingar á fullorðin hross, það taki því varla. Það er vitað að flutningurinn hefur mikil áhrif á hrossin, þó svo þau séu flutt með flugvélum. Þau eru líka flutt lengra en áður í sumum tilfellum. Leiða má líkur að því að eldri hross séu að jafnaði verr í stakk búin til að þola mikla flutninga og hafi minni aðlögunarhæfni gagnvart nýjum umhverfisaðstæðum. Hættan á sumarexemi er mikil sem og hætta á alvarlegum smitsjúkdómum og þó svo ekki hafi verið sýnt fram á að aldur við útflutning sé þar beinn orsakavaldur er það almennt svo að aðlögunarhæfni ónæmiskerfisins minnkar með aldrinum.“ Embættisdýralæknir hrossasjúkdóma bendir enn fremur á að komið hafi fram vísbendingar frá Bandaríkjunum um óeðlilegan blóðstatus í hrossum sem við óttumst að séu stressáhrif vegna langra flutninga. Svo segir í umsögn Sigríðar. Hún leggur til að frekar sé skerpt á undanþágunni varðandi eldri kynbótahross en að vera að auka heimildir. Í sama streng tekur líka dýralæknirinn hjá embætti yfirdýralæknis, Björn Steinbjörnsson. Hann varar einnig við því að rýmka þessi ákvæði. Frú forseti. Ég vildi bara geta þess hér að um þetta eru skiptar skoðanir út frá dýraverndarsjónarmiðum eins og ég hef hér rakið en einnig út frá markaðsmálum, þ.e. að ekki sé verið að flytja út hross að ástæðulausu sem geti á einhvern hátt skaðað markaðsímynd íslenskra hross á erlendri grundu. Hross sem eru 15 ára og eldri eiga ekki svo mikið eftir að leggja til eigenda sinna í reiðmennsku og því er alveg sjálfsagt að fara þarna að með gát. Frú forseti. Ég tek mikið mark á þessum athugasemdum sem hafa komið frá þeim dýralæknum sem þarna þekkja gerst til af þeim sem rannsaka og koma að þessum málum. Bæði héraðsdýralæknirinn á Suðurlandi, Katrín Andrésdóttir, og embættissdýralæknir hrossasjúkdóma, Sigríður Björnsdóttir, slá mikla varnagla við þessu. Þess vegna vil ég í lokin ítreka afstöðu mína. Ég styð í sjálfu sér þetta frumvarp með þeirri breytingu sem var hér lögð fram og hv. formaður landbúnaðarnefndar gerði grein fyrir um að skerpa enn frekar á dýralæknisskoðun á eldri hrossum. En mín skoðun er sú að þarna sé einungis verið að koma til móts við afmörkuð, takmörkuð tilvik fyrst og fremst t.d. þar sem íslenskur eigandi hefur lifað með hrossunum sínum og finnst mikið sáluhjálparatriði að taka þau með sér út ef hann er að flytja úr landi og þá með þeim annmörkum og með þeim takmörkunum og með því eftirliti sem ég hef hér rakið af hálfu íslenskra heilbrigðisyfirvalda, þ.e. að það sé fyrst og fremst verið að horfa til þessa mjög afmarkað en alls ekki að það eigi að opna fyrir útflutning á eldri hrossum í atvinnuskyni. Ég vil bara láta það alveg koma skýrt fram í mínu máli að með stuðningi mínum við þetta mál er ég ekki að lýsa stuðningi við að þetta eigi að vera ráðandi viðhorf gagnvart eldri hrossum í almennum útflutningi og markaðsmálum, síður en svo. Þetta vildi ég láta koma fram, frú forseti, um þetta mál.

Frú forseti. Ég verð að segja að þegar ég sá þetta frumvarp fyrst rak mig eiginlega í rogastans því mér fannst ákaflega einkennilegt að sjá á blaði að það væri leyft samkvæmt landslögum að flytja út gamlar hryssur sem hafa haft mikið fyrir lífinu, borið mörgum folöldum og gengið með þau og allt það á meðan ekki er leyft að flytja út geldinga 15 ára og eldri sem ekki hafa annað þurft fyrir lífinu að hafa en bera eigendur sína í einstaka reiðtúr. Þetta leit eiginlega út eins og hið argasta kynbundna misrétti við fyrstu sýn. Svo þegar maður fer að velta því fyrir sér hvað geti eiginlega legið að baki svona löguðu þá virðist það blasa við að það sem ræður því að hryssur og graðhesta 15 ára og eldri má flytja er sennilega peningahlið málanna því að svoleiðis hesta er væntanlega hægt að selja sæmilegu verði ef um góða gripi er að ræða. En geldingar eru aftur á móti aðeins nýtanlegir eigandanum til ánægju og svo í mat ef einhver vill éta þá í lokin, sem ég held nú að sé reyndar fátítt með uppáhaldshestana. En það sem veldur því væntanlega að verið er að fara fram á að lögin verði færð í það horf sem hér er gerð tillaga um, þ.e. að það megi líka flytja út 15 ára geldinga og eldri, er að Íslendingar eru talsvert að flytjast á milli landa og hestamenn vilja gjarnan taka með sér hestana sína þegar þeir fara. Það sem ræður þá þessari ósk sem birtist hér í rauninni í lögunum er tilfinningalegs eðlis, þ.e. að eigendurnir vilja ekki skilja eftir besta vininn heima á Íslandi þegar þeir flytja búferlum og ég get nú haft samúð með því sjónarmiði. Hins vegar kemur fram í umsögnum dýralækna sem veittu okkur umsagnir sínar - því miður bárust þessar umsagnir frekar seint - að þetta er ekkert alveg einfalt mál vegna þess að flutningar og aðsetursskipti hafa mikil áhrif á hesta. Það kemur fram í einni umsögninni m.a. að eldri hestar þola oft og tíðum mjög illa aðsetursskipti, meira að segja á Íslandi, og til eru mjög margar sögur að fornu og nýju um hesta sem fara landshluta á milli, strjúka til fyrri heimkynna. Slík er tryggðin við hin gömul heimkynni, enda vitum við að hesturinn er félagsvera og myndar félagsleg tengsl við hópinn sem hann er í ekki síður en við eiganda sinn. Sigríður Björnsdóttir, dýralæknir hrossasjúkdóma, segir í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Leiða mál líkur að því að eldri hross séu að jafnaði verr í stakk búin til að þola mikla flutninga og hafi minni aðlögunarhæfni gagnvart nýjum umhverfisaðstæðum. Hættan á sumarexemi er mikil sem og hætta á alvarlegum smitsjúkdómum og þó svo að ekki hafi verið sýnt fram á að aldur við útflutning sé þar beinn orsakavaldur er það almennt svo að aðlögunarhæfni ónæmiskerfisins minnkar með aldrinum.“ Hún segir jafnframt, frú forseti: „Það hafa komið meldingar frá Bandaríkjunum um óeðlilegan blóðstatus í hrossum sem við óttumst að séu stressáhrif bæði vegna flutnings og umhverfisbreytinga. Það hefur því miður ekki gefist tækifæri til að rannsaka þetta nákvæmlega en á meðan tel ég rétt að hrossin njóti vafans og að þau aldurstakmörk sem eru í lögum verði virt. Það má vel hugsa sér að undanþágan fyrir kynbótahross verði felld niður.“ Svoleiðis er nú það, frú forseti. Þessi nefndur dýralæknir sem er sérfræðingur í hrossasjúkdómum og málefnum hrossa leggst gegn því að þetta verði gert. Björn Steinbjörnsson dýralæknir segir í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Ónæmiskerfi eldri hrossa er ekki jafn vel í stakk búið til að aðlaga líkama þeirra að breyttum umhverfisaðstæðum og yngri hrossa. Hætta er á að eldri hross veikist oftar og verr en yngri hross eftir komu á nýjar slóðir. Atferlisfræðilegar breytingar á högum hrossanna verða einnig miklar. Við þekkjum hérlendis hvað eldri hross taka það nærri sér að flytjast úr umhverfi þar sem þau hafa dvalið langdvölum.“ Katrín Andrésdóttir segir eftirfarandi, sem mér finnst einmitt mjög athyglisverð ábending, frú forseti: „Ýmsar vísbendingar eru hins vegar til þess að flutningar á erlenda grund valdi talsverðu álagi á öll hross. T.d. berast fregnir frá Bandaríkjunum um að blóðstatus nýinnfluttra íslenskra hrossa bendi til álags. Leiða má líkur að því að eldri hross séu að jafnaði verr í stakk búin til að þola mikla flutninga og hafi minni aðlögunarhæfni gagnvart nýjum umhverfisaðstæðum, enda minnkar aðlögunarhæfni ónæmiskerfisins með aldrinum. Hættan á sumarexemi er mikil sem og hætta á alvarlegum smitsjúkdómum.“ Katrín segir að lokum í bréfi sínu: „Nauðsynlegt er að rannsaka vísindalega hvernig hrossum reiðir af við komu á erlenda grund. Sýni rannsóknir að aldur skipti þar litlu eða engu máli, er tímabært að taka lög þessi til endurskoðunar.“ Þ.e. að leyfa líka útflutning á geldingum. Í umsögnum annarra dýralækna við lagafrumvarpið eru ekki gerðar athugasemdir enda eru gerðar kröfur um heilbrigðisskoðun á hrossunum áður en þau eru flutt út. En ábendingar þeirra dýralækna sem ég hef vitnað í beinast að aðstæðum hrossanna og ástandi þeirra í nýjum heimkynnum. Það hlýtur að vera okkur umhugsunarefni, ekki síður en ástand þeirra hér á landi áður en til útflutnings kemur, ef við erum á annað borða að velta fyrir okkur dýraverndunarsjónarmiðum, og það er jú það sem við erum að veifa hér með því að láta dýralækna skoða hrossin og veita þeim vottorð áður en þau fara út. Ég sagði fyrr í ræðu minni og ég tel að það hafi komið fram á fundum nefndarinnar að ástæðan fyrir því að verið er að fara fram á þessa breytingu sé sú að eigendur vilja fá að hafa með sér dýrin sín þegar þeir flytja út, því að það eru ekki sjáanlegir neinir fjárhagslegir hagsmunir í því að flytja út geldinga sem aftur á móti er þegar verið er að flytja út hryssur og graðhesta. Það hlýtur því eiginlega að vera ástæðan fyrir því að þessi ósk er komin fram og birtist hér í lagafrumvarpi. Ég hef ákveðna samúð með þessum tilfinningatengslum manns og hests og tel að það geti vegið upp á móti álaginu sem hesturinn verður fyrir við það að flytjast á milli landa og í nýtt umhverfi að hann væntanlega flytur með eiganda sínum. Ég stend því að þessu nefndaráliti sem hér birtist en ég geri það jafnframt eiginlega skilyrt þannig að teknar verði upp rannsóknir á afdrifum og líðan íslenskra hrossa erlendis eftir að til nýrra heimahaga er komið. Ég hef þá trú að slíkar rannsóknir séu í farvatninu og að einhverju leyti byrjaðar, því að eins og fram hefur komið hjá ræðumanni fyrr skiptir það máli, ekki bara fyrir dýrið, sem þó vissulega er mikilvægt að dýrinu líði vel eftir að það er komið út, heldur skiptir það líka máli fyrir markaðsmál íslenska hestsins að dýrunum líði sæmilega, bæði líkamlega og andlega. Við vitum t.d. að það hefur skaðað markaðsmál íslenska hestsins hversu illa haldinn hann er oft af sumarexemi eftir að hann er kominn á erlenda grund og við vitum að eldri hross eru verr í stakk búin en yngri hross til að takast á við það, þau hafa minni varnir gegn sjúkdómum, þar á meðal sumarexemi. Þetta eru allt saman veigamikil rök í málinu. Hins vegar kippa eigendur sér sjálfsagt ekki eins mikið upp við það þó að hrossin þeirra, uppáhaldsgripirnir, fái exem og nýir eigendur sem hafa séð þá í sínu fínasta formi heima á Íslandi. Ég legg traust mitt á að gengið verði í að rannsaka afdrif íslenskra hesta með tilliti til aldurs á erlendri grund, þ.e. hvort í rauninni sé verjandi að flytja út 15 ára hross og eldri. Þrátt fyrir að þau geti verið við ágæta heilsu heima á Íslandi er ekki þar með sagt að heilsufarið verði jafngott eftir að komið er á erlenda grund í allt aðrar aðstæður, meiri hita oft og tíðum, allt aðra fánu, allt aðra flóru og svoleiðis getum við talið upp. En ég sem sagt stend að þessu nefndaráliti ásamt öðrum nefndarmönnum í landbúnaðarnefnd.

Virðulegi forseti. Ég ætla að koma hér upp og segja nokkur orð um það mál er varðar breytingar á lögum nr. 55/2002, um útflutning hrossa. Það vildi þannig til að ég gat ekki verið viðstödd á fundi hv. landbúnaðarnefndar í fyrradag þegar þetta mál var afgreitt. Þá hafði störfum þingsins verið hagað þannig að fundir voru í tveimur nefndum sem ég sit í, umhverfisnefnd og landbúnaðarnefnd, á sama tíma og ég mátti velja og í það skiptið valdi ég umhverfisnefndina. En það varð til þess að ég hafði ekki tækifæri til að fara yfir lokaumfjöllun nefndarinnar. Í raun hafði ekki verið mikið fjallað um málið í nefndinni, enda er það þar eins og annars staðar í nefndum hins háa Alþingis að mörg mál eru oft afgreidd á allra síðustu stundu, á elleftu stundu, og kannski gefst ekki sá tími til umfjöllunar sem þurfa þykir. Þó að þetta mál, eins og komið hefur fram í umræðunni, láti ekki mikið yfir sér er hér þó um mjög mikilvægt mál að ræða vegna þess að við erum að fjalla um dýravernd, sem vill nú stundum verða afgangsstærð þegar aðrir hagsmunir sem fólki þykja brýnni eru teknir yfir. En í mínum huga snýst þetta mál fyrst og fremst um dýravernd. Mig langar til að inna hv. formann landbúnaðarnefndar eftir því ef hún gæti gefið upp þær upplýsingar, því að þær eru ekki hér, hvorki í nefndaráliti né í annarri umfjöllun sem ég hef séð um málið í landbúnaðarnefnd, hver fjöldi hrossanna er sem fluttur er út á hverju ári frá Íslandi til annarra landa. Það væri fróðlegt að vita það. Ég hef grun um að þau séu ekki talin í hundruðum heldur jafnvel meira en það, en fróðlegt væri að vita hvað þau eru mörg og hvernig sá hópur skiptist, hvert þau fara helst, af því að eins og hefur komið fram í umræðunni, m.a. í máli hv. þm. Önnur Kristínar Gunnarsdóttur, skiptir þetta mjög miklu máli og við látum okkur varða afdrif hrossanna. Við hljótum að gera það, því að við erum ekki bara að flytja út einhverjar skepnur, við erum flytja út íslenska hestinn sem við erum stolt af og við hljótum að bera hag skepnanna fyrir brjósti jafnt hérlendis sem erlendis. Ég tek því heils hugar undir þær ábendingar sem komið hafa frá héraðsdýralæknum m.a. um að okkur beri skylda til þess að rannsaka hvað verður um hrossin og í raun afdrif þeirra og líkamlegt ástand á erlendri grund til þess í raun að vita hvernig útflutningurinn fer með þau. Það gerist auðvitað ekki nema það sé rannsakað og til þess veitt fjármagn, en ég hefði haldið að hæstv. landbúnaðarráðherra og fleiri áhugamenn um íslenska hestinn hefðu fullan hug á því að fylgja þessum málum betur eftir. Það eru auðvitað gífurlegir hagsmunir í húfi. Það eru ekki bara fjárhagslegir hagsmunir þeirra sem flytja út hrossin heldur einnig orðspor íslenska hestsins á erlendri grund. En ég veit að þeir sem í þessum sal sitja þurfa svo sem ekki að fá neinar sérstakar predikanir um gildi þess hérlendis eða erlendis. Að sjálfsögðu eru líka miklir fjárhagslegir hagsmunir í húfi og þess vegna væri fróðlegt að vita um hvaða fjölda við erum að tala og hvernig það skiptist. Þá skal þess getið við umræðuna að a.m.k. einn héraðsdýralæknir sem sendi umsögn til nefndarinnar, Björn Steinbjörnsson, héraðsdýralæknir fyrir austan, er alfarið á móti þessari breytingu, segir engin rök hníga til hennar. Annar héraðsdýralæknir, Katrín Andrésdóttir á Suðurlandi, bendir á þá miklu þörf sem er á að rannsaka afdrif hrossanna ef við í raun viljum vita hvað það þýðir eða hvernig það fer með dýrin að flytja þau flugleiðis í flestum tilvikum til útlanda. Aðrar ábendingar hafa svo sem komið fram eins og t.d. frá Sigríði Björnsdóttur, yfirlækni hrossasjúkdóma, um það sem kannski mætti teljast eitthvað sem ætti jafnt við um hross og menn að eftir því sem við eldumst þolum við oftast þvælinginn verr og ég tala nú ekki um að fara í ferðir langar leiðir eða yfir mörg tímabelti. Það á sama við um menn og hross í þeim efnum. Um leið og ég virði og skil það sem hér hefur verið bent á um tilfinningatengsl mannsins og hestsins, eigandans og hrossins, og að í raun sé, að því er ég hef best skilið á þeirri umræðu sem farið hefur fram í dag, ekki síst verið að veita heimild sem þessa svo eigendur hestanna fái það tilfinningalega svigrúm sem þeir þurfa að hafa, séu þeir fluttir til útlanda og vilji hafa hrossin sín með. Ég get haft fullan skilning á því, frú forseti, en fyrst og síðast hljótum við að hafa í huga vernd og velferð dýranna sjálfra, vernd og velferð hrossanna, og því tel ég nauðsynlegt að við athugum þetta mál betur þegar fram í sækir og tökum þeim tilmælum sem komið hafa, m.a. hjá héraðsdýralæknum, sem í raun hefur ekki unnist tími til að fara nógu vel yfir í landbúnaðarnefnd. En ég þykist viss um að við getum tekið þetta upp aftur að hausti og rætt betur í nefndinni undir stjórn okkar góða formanns og farið betur yfir dýraverndunarmálin og dýraverndunarhliðina á þessu mikilvæga máli.

Hæstv. forseti. Ég þakka þá ágætu umræðu hér hefur farið fram um nefndarálit landbúnaðarnefndar og vil nota tækifærið og þakka nefndarmönnum fyrir afskaplega gott og skemmtilegt samstarf í vetur. Ég fékk spurningu frá hv. þingmanni um það hve mörg hross væru flutt út. Árið 2004 voru þau 1.578 en fyrir aðeins níu árum voru þau miklu fleiri eða 2.609. Þess má geta að til Austurríkis voru flutt 55 hross, til Belgíu 4, Kanada 3, Sviss 98, Þýskalands 240, Danmerkur 327, Finnlands 121, Færeyja 9, Frakklands 3, Bretlands 16. Til Grænlands voru engin hross flutt núna en hafa verið flutt þangað, til Ítalíu 9, Hollands 19, Noregs 114, Svíþjóðar 450, enda eru Svíar mjög hrifnir af íslenskum hestum og margir Svíar koma hingað og læra að umgangast íslenska hestinn, til Bandaríkjanna 100 og Slóveníu 10. Ég tek undir með hv. þingmanni að dýraverndarsjónarmiðin ber mjög að hafa í huga. Ég hef varpað því fram og við í landbúnaðarnefnd að auðvitað ættu öll dýraverndarmál að heyra undir sama ráðuneytið og ég tel að það væri mjög gott. En bara til að halda því til haga þá er miklu meira flutt út af ungum hrossum en gömlum. Það er ekki mikið um það heldur aðallega af tilfinningalegum tengslum sem það er gert, því eins og sagt var: „Milli manns og hests og hunds hangir leyniþráður.“

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Drífu Hjartardóttur fyrir skýr og greinargóð svör sem hún hafði á reiðum höndum. Þetta þýðir í raun að verið er að flytja út fjögur eða fimm hross á dag. Þetta er gífurlegur útflutningur og umsvifin þá eftir því og auðvitað mjög brýnt að ýtrustu dýraverndarsjónarmiða sé gætt eins og fram hefur komið. Eins og hv. þm. Drífa Hjartardóttir benti á á dýraverndin sem slík heima undir öðru ráðuneyti og fyrst að hún tók það upp við þessa umræðu bendir það náttúrlega enn og aftur á nauðsyn þess að samhæfa og samræma í Stjórnarráði Íslands.

Hæstv. forseti. Ég ítreka að það eru líka gríðarlegir fjárhagslegir hagsmunir í húfi og þess er gætt í lögum að engin hross séu flutt út nema eftir nákvæma skoðun. Það er allt stimplað í bak og fyrir, meira að segja með upprunavottorði, hestavegabréfi svokölluðu sem við vorum með í okkar ágætu nefnd á sínum tíma. Við höfum í meðferð þessa frumvarps tekið tillit til ábendinga frá okkar ágætu dýralæknum sem sendu inn umsagnir og það var gert með því að bæta inn „hæft til útflutnings með tilliti til aldurs“, þannig að það er ekki neinn ákveðinn hámarksaldur heldur verður sérstaklega tekið tillit til aldurs. Ég held að við höfum með því komið til móts við þær gagnrýnisraddir sem bárust til okkar.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni að það verður auðvitað að hafa í huga vernd og velferð hestsins, vaka yfir velferð hans, hvernig um hann er hugsað og hvernig hann er kynntur. Ég hygg að þetta sé mikið breytt frá fyrstu dögum útflutnings, að nú sé í rauninni enginn hestur seldur úr landi nema frá manni til manns. Þeir sem kaupa hesta, útlendingar, fá Íslendinga, okkar bestu hestamenn til að fara um allar heimsálfur og kynna hestinn og kenna fólki á hestinn og halda utan um hann. Þarna hefur orðið mikil breyting á. Hestar eru ekki lengur fluttir með skipum heldur í flugi og þar er önnur breyting. Eitt er alveg ljóst að eigendur íslenskra hesta um allan heim eru alveg klárir á því að enginn hestur jafnast á við hesta sem fæddir eru á Íslandi. Þeir eru öðruvísi og þeir eru betri. Það sýnir að útflutningurinn heppnast í flestum tilfellum mjög vel. Við höfum síðan glímt við þetta sumarexem sem okkar færu dýralæknar hafa verið að rannsaka og lagt mikla vinnu í og vonandi finnst mótefni við því. Yfir því þarf að vaka. Hitt er svo annað mál að þetta er auðvitað alveg eins með manninn, ef ég fer á sólarströnd reynir það á mig í okkra daga, flug hefur áhrif á mig, jafnvel að fara norður í land, þó að það sé bara Skagafjörðurinn, hefur áhrif á mig svo dæmi sé tekið.  Yfir þessari velferð þarf að vaka eins og kemur fram í umsögnunum og auðvitað þarf að leggja í það bæði peninga og rannsóknir okkar færasta fólks.

Frú forseti. Ég kem einvörðungu upp til að þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir viðbrögðin. Auðvitað er mikill metnaður hjá þeim sem stunda hrossarækt og flytja út hesta og við vitum að orðsporið er að veði. Kannski má til sanns vegar færa að hrossakaup séu ekki lengur þess eðlis sem þau voru einu sinni eða hafi ekki lengur þá merkingu í málinu sem einu sinn var lögð í það orð, þegar menn eru farnir að leggja allan sinn faglega metnað fyrir hönd íslenska hestsins í söluna til útlanda.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það að menn leggja mikinn metnað í þetta starf og vanda sig í markaðssetningunni og það myndast mikið samband á milli kaupenda íslenskra hesta og þeirra bæja eða sölumanna sem selja hestana. Það er mjög mikilvægt. Það þarf ekki annað en að koma t.d. á heimsmeistaramótin - nú verður eitt slíkt haldið í Svíþjóð í sumar - heimsmeistaramót íslenska hestsins. Þar munu koma saman tugir þúsunda manna alls staðar að með hestinn sem þeir elska og fara vel með. Sem betur fer hafa Íslendingar sigrað þessi mót öll síðustu ár. Það sýnir að við erum fremstir með okkar hest enn þá og eigum frábæra knapa og stöndum vel að þessu. Það verða fluttir út hestar einhvern tíma á næstunni fyrir þetta mót, sem verður líklega í ágúst, og þeir standa sig þetta vel, þessir hestar. Ég hef séð að hestamenn hér, sem óttast auðvitað þetta exem, gefa út mjög rækilegar leiðbeiningar til hestamanna sem eru að kaupa íslenska hestinn, hvernig fara á með hestinn á tíma flugunnar undir miðnættið o.s.frv., hvernig vaka þarf yfir því og taka hann þess vegna í hús o.s.frv. Ég hef komið í hesthús í Evrópu þar sem menn taka hestinn inn, eru með úðunarkerfi, þannig að menn vita þetta allt saman. Ég ætla ekki að draga úr því sem kom fram hjá hv. þingmanni og fleirum að það þarf að vaka yfir þessari velferð, afla þarf þekkingar og gera þetta sem best úr garði, því að ég er sannfærður um að 1.500 hross flutt út í dag eru meira virði en þegar við fluttum út 3.000. Við fáum meiri peninga fyrir 1.500 en fyrir 3.000 áður. Við erum að selja úrvalshross sem við fáum hátt verð fyrir. Þannig ber auðvitað að þróa þetta starf. Áður fóru menn kannski með heilu hópana út á einhverjar sléttur og ætluðu að selja hrossin þar eins og í stóðréttum Íslands. Það er löngu liðin tíð, þetta er með allt öðrum hætti.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 68/1997, um Lánasjóð landbúnaðarins, með síðari breytingum, frá meiri hluta landbúnaðarnefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Eystein Jónsson frá landbúnaðarráðueyti, Guðmund Stefánsson frá Lánasjóði landbúnaðarins, Jón Magnússon frá fjármálaráðuneyti, Harald Benediktsson og Sigurgeir Þorgeirsson frá Bændasamtökum Íslands, Þórð Skúlason frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Árna V. Kristjánsson frá Sambandi íslenskra loðdýrabænda, Ólaf Pál Gunnarsson frá Lífeyrissjóði bænda, Þórólf Sveinsson frá Landssambandi kúabænda, Jóhannes Sigfússon frá Landssambandi sauðfjárbænda, Harald Benediktsson frá Bændasamtökum Íslands, Aðalstein Þorsteinsson og Herdísi Á. Sæmundsdóttur frá Byggðastofnun og Rögnvald Ólafsson, formann kjaranefndar á búnaðarþingi 2005. Þá barst umsögn frá Sambandi íslenskra loðdýrabænda. Með frumvarpinu er lagt til að starfsemi Lánasjóðs landbúnaðarins verði lögð niður frá og með 31. desember 2005 og að landbúnaðarráðherra verði heimilt að selja allar eignir sjóðsins og gera upp skuldir hans. Lagt er til að söluandvirðið að frádregnum kostnaði við sölu og niðurlagningu sjóðsins renni til Lífeyrissjóðs bænda. Meiri hlutinn telur að í ljósi breytts rekstrarumhverfis fjármálastofnana sé nauðsynlegt að bregðast við þeim breytingum sem orðið hafa á rekstri sjóðsins. Bændur hafa í auknum mæli verið að greiða upp skuldir sínar við lánasjóðinn og fært viðskipti sín yfir til viðskiptabankanna og þannig er komið að ekki er fært að reka sjóðinn lengur. Fram kom á fundum að langtímarekstrarlán sjóðsins bera hærri vexti en lán á almennum markaði og að útlán sjóðsins hafa minnkað og uppgreiðslur lána aukist mikið síðustu mánuði, enda ætíð heimilt að greiða lánin upp án uppgreiðslugjalds. Sýnt þykir að bændur telja hagsmunum sínum betur borgið á almennum lánamarkaði. Telur meiri hlutinn mikilvægt að tryggja þeim bændum fyrirgreiðslu sem vegna búsetu eða búgreinar bjóðast ekki kjör á við þau sem tíðkast á almennum lánamarkaði, t.d. hjá Byggðastofnun. Við teljum það vera verkefni fyrir Byggðastofnun núna í ljósi þess að þar hafa líka orðið miklar breytingar að Byggðastofnun geti komið þarna að, en það hefur verið ákveðin verkaskipting á milli Byggðastofnunar og Lánasjóðs landbúnaðarins, að lánasjóðurinn hefur verið með landbúnaðinn og Byggðastofnun með önnur verkefni á landsbyggðinni. Við beinum því til stjórnar Byggðastofnunar að hugað verði að þessu og að Byggðastofnun gæti þá lánað jafnt til landbúnaðar og til annarra greina. Þá telur meiri hlutinn rétt að hugað verði að lánamöguleikum óðalsbænda sem eftir breytinguna geta einungis sótt um lán hjá Orkusjóði og Lífeyrissjóði bænda. Í lögum um óðalsbændur hafa þeir aðeins mátt taka lán hjá Lánasjóði landbúnaðarins, Lífeyrissjóði bænda og Orkusjóði og nú standa þessir tveir sjóðir eftir og því þarf að huga að þeirra málum, en eins og flestir vita geta menn nú leyst jarðir úr óðalsböndum ef þeir vilja. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem einungis varða uppsetningu frumvarpsins og er gerð tillaga um þær á þingskjali 1326. Einar Oddur Kristjánsson, Lúðvík Bergvinsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Drífa Hjartardóttir, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Birkir J. Jónsson, Guðmundur Hallvarðsson og Dagný Jónsdóttir.

Frú forseti. Ég vil fyrst átelja þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið í málinu. Það var keyrt inn á þing löngu eftir að frestur var útrunninn til að leggja fram mál, sem átti að vera fyrir 1. apríl, og síðan var það afgreitt með afbrigðum til að koma því á dagskrá sem sýnir hve mikill flumbrugangurinn er í málinu. Landbúnaðarnefnd hafnaði því að senda málið út til hefðbundinna skriflegra umsagna, annaðhvort ekki þorað eða eitthvað var það, því var alla vega hafnað. Ég vil því átelja vinnubrögðin harðlega. Hér er um stórmál að ræða sem ekki er hægt að líða svona kæruleysislega meðferð á. Ég ætla að spyrja: Hvers vegna voru ekki kannaðar fleiri leiðir við að finna Lánasjóði landbúnaðarins rekstrargrundvöll og starfsgrundvöll áfram? Það hefur bara verið lögð til sú eina leið að leggja hann niður og selja eignir hans. Hvers vegna voru ekki kannaðar aðrar leiðir eins og við höfðum bent að ætti að gera, eins og t.d. að samreka og afmarka verkefni hans með Lífeyrissjóði bænda, Byggðastofnun eða öðrum? Hvers vegna var það ekki kannað? Fram kemur í nefndaráliti meiri hlutans, sem hv. þingmaður gerði sér ekki grein fyrir, að ákveðinn hópur bænda mun standa utan við möguleika á því að fá eðlilega fjármagnsfyrirgreiðslu og lagt til að skoða hvort 

Hæstv. forseti. Bændur eru almennt mjög góðir lántakendur, þeir standa í skilum hvar sem þeir taka lán. Það eru ekki allar stéttir sem geta hrósað sér af því en þannig orðspor fer af bændum. Ákveðnar greinar í landbúnaði hafa átt í erfiðleikum eins og t.d. loðdýraræktin, en það er alveg gegnumgangandi að bændur hafa staðið í skilum hjá Lánasjóði landbúnaðarins og það geta nefndarmenn vottað eftir yfirferðina. Það var farið mjög vel yfir málið í landbúnaðarnefnd og fjöldi gesta kom til nefndarinnar. Það kom líka fram að Lífeyrissjóði bænda er óheimilt að taka við Lánasjóði landbúnaðarins, það var allt saman kannað. Forsaga málsins er að 10. janúar 2005 setti hæstv. landbúnaðarráðherra á stofn verkefnisstjórn sem var falið að endurskoða framtíðarhlutverk og tilgang Lánasjóðs landbúnaðarins í ljósi þeirrar þróunar sem hafði átt sér stað og við höfum rætt um. Staðan var orðin þannig að sjóðnum var að blæða út og það varð að taka á því verkefni. Í verkefnisstjórninni sátu Haraldur Benediktsson og Sigurgeir Þorgeirsson frá Bændasamtökum Íslands, Guðmundur Stefánsson, tilnefndur af stjórn Lánasjóðs landbúnaðarins, og Baldur Erlingsson og Eysteinn Jónsson, fulltrúar landbúnaðarráðuneytisins. Tillagan kom eftir þá yfirferð og verið að bregðast við tilteknu ástandi. Eins og hv. þm. Jón Bjarnason veit hafa uppgreiðslur úr sjóðnum verið gríðarlega miklar og sjóðurinn getur einfaldlega ekki staðið undir því með það litla 

Frú forseti. Svo mikill var flumbrugangurinn í vinnunni að það var ekki einu sinni hægt að kynna niðurstöðu nefndarinnar fyrir búnaðarþingi sem haldið var um miðjan mars. Þetta er ekki einkamál ríkisins þó svo að ríkið sé eigandi Lánasjóðs landbúnaðarins. Bændur hafa greitt til sjóðsins og þetta hefur verið einn aðallánasjóður landbúnaðarins um áratugi með Stofnlánadeildina sem forvera sinn. Það er því ekkert sem réttlætir svona flumbrulegt vinnulag. Varðandi það að kannað hafi verið samstarf við Lífeyrissjóð bænda vil ég benda á að í fyrsta lagi starfar Lífeyrissjóður bænda samkvæmt sérlögum og hægt að kveða á um ákveðin sérverkefni við hliðina á honum, ég hef kannað það, ef vilji er fyrir hendi. Í öðru lagi upplýsti fulltrúi Lífeyrissjóðs bænda sem kom á fund landbúnaðarnefndar að honum væri ekki kunnugt um að neinar formlegar viðræður hefðu farið fram á milli Lífeyrissjóðs bænda og ráðuneytisins eða annarra út af málinu. Ég átel öll þau vinnubrögð sem liggja í frumvarpi ríkisstjórnarinnar um að einkavæða og selja Lánasjóð landbúnaðarins. Einkavæðingarfíkn núverandi ríkisstjórnar á sér engin takmörk, frú forseti, því miður.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé einhver flumbrugangur í öðrum en hv. landbúnaðarnefnd. Ég held að hv. þm. Jón Bjarnason geti bara tekið það orð til sín og verið með sinn flumbruhátt. Það var farið afskaplega vel yfir málið fyrir páska. Þá héldum við fund, eins og hv. þingmaður hlýtur að muna, þar sem farið var yfir þetta með verkefnisstjórninni og öll þau gögn sem lágu fyrir kynnt fyrir okkur í trúnaði, þannig að ég vísa orðum hans til föðurhúsanna. Búnaðarþing 2005 fjallaði um málið. Hópurinn hafði ekki lokið störfum en búnaðarþingsfulltrúar gera sér grein fyrir að það er orðin gjörbreytt aðstaða í lánastarfsemi í landinu og það er verið að viðurkenna þá staðreynd og það veit hv. þingmaður. Það er enginn að gera þetta að gamni sínu, þetta er bara staðreynd, sjóðnum hefur blætt út, hann er of lítill til að hann geti verið rekstrarlega hagkvæmur. Þess vegna er lánasjóðnum best fyrir komið þannig að einhver lánastofnun kaupi sjóðinn og reki hann áfram. Eins og ég sagði áðan eru bændur góðir lántakendur og eftirsóttir af viðskiptabönkunum sem vilja fá þá í viðskipti. En auðvitað lenda alltaf einhverjir í því að vera ekki metnir eins og aðrir, það er misjafnt hvernig lánstraust manna er metið og það breytist ekkert. Lánasjóður landbúnaðarins lánar heldur ekki hverjum sem er, menn verða að uppfylla ákveðin skilyrði til að fá lán hjá honum.

Virðulegi forseti. Ég get fallist á það sem fram hefur komið hjá hv. framsögumanni og reyndar í nefndaráliti að mikil þörf var á því að taka með einhverjum hætti á málefnum Lánasjóðs landbúnaðarins. Ákveðið var að fara þá leið sem valin var eftir að sérfræðinganefnd fjallaði um málið og hv. landbúnaðarnefnd. Samt sem áður eru nokkrar spurningar sem ég vil varpa fram. Þótt skriflegar umsagnir séu ekki margar eru þær þó tvær. Í annarri, frá Sambandi íslenskra loðdýrabænda, kemur fram áhersla á að við breytingu á lánastofnun komi ekki til ný uppgreiðslu-, stimpil- eða lántökugjöld. Það hefur komið fram hjá fleirum sem heimsóttu nefndina að nauðsynlegt sé að líta þannig til með málinu að það verði ekki greidd stimpilgjöld af nýjum lánum við yfirfærslu til annarrar lánastofnunar. Mér sýnist að lög heimili það ekki. Ef stofnað er til nýrra lána eða yfirfærsla yfir í aðra lánastofnun verði að greiða stimpilgjöld af nýju láni sem og önnur lögbundin gjöld. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hvernig hefur nefndin hugsað þetta sérstaklega? Töluverður hópur hefur þurft að greiða í Lánasjóð landbúnaðarins sem ekki er í Lífeyrissjóði bænda. Nokkrir garðyrkjubændur og bændur almennt hafa þurft að greiða gjöldin í sjóðinn en hafa hins vegar kosið að vera fyrir utan Lífeyrissjóð bænda. Hvernig verður farið með málefni þeirra? Er það þannig að gjöldin sem þeir hafa greitt verði bara tekin til að styrkja lífeyrissjóðinn til að greiða öðrum?

Hæstv. forseti. Menn geta greitt upp lánin án uppgreiðslugjalds, það er alveg hreinu, og stimpilgjöldin eru óbreytt í lögum eins og þau eru í dag. Bændur hafa verið að greiða búnaðargjald til Lánasjóðs landbúnaðarins. Það var ekki tekin ákvörðun um að breyta því á þessu stigi, það þarf að reikna það allt saman upp aftur. Bændur hafa einmitt viljað losna við að greiða þetta ákveðna gjald til lánasjóðsins. Búnaðargjaldið fer til Bændasamtakanna í ákveðnum hlutföllum. Þetta er eitt af því sem hlýtur að koma til kasta okkar í haust að breyta, því að með gjaldinu hafa menn verið að greiða niður vexti og ekki allir notið, eins og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir gat um áðan. Ákveðin tegund bænda eins og garðyrkjubændur búa ekki á jörðunum og þeir hafa ekki notið þess að fá fyrirgreiðslu frá Lánasjóði landbúnaðarins. Þetta þarf allt að skoða og var rætt í nefndinni við Bændasamtökin, en þeir báðust undan því að það yrði ákveðið núna með lögum þannig að þeir fengju tíma til að yfirfara málið. Við munum koma með tillögu í haust því auðvitað hlýtur búnaðargjaldið að lækka í kjölfarið á þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Ég held að það sé nauðsynlegt að ganga frá því áður en til sölu lánasjóðsins kemur sem hugsanlega ein lánastofnun eða fjármálastofnun mun kaupa. Þó að ég sé ekki endilega sannfærð um að fyrir hann fáist miklir peningar er engu að síður verið að styrkja Lífeyrissjóð bænda, sem ekki er vanþörf á. En það verður að hugsa til þeirra sem hafa greitt gjaldið en eru ekki í lífeyrissjóðnum, með hvaða hætti greiðslur komi til baka til þeirra. Ég vil beina þeirri spurningu til hv. þingmanns: Á að binda þá bændur sem eru nú þegar í Lánasjóði landbúnaðarins til að skipta við þá stofnun sem kaupir lánasjóðinn? Einnig vil ég ítreka að það hlýtur að vera vilji þingsins að breyta lögum um stimpilgjald vegna þess að þetta er endurfjármögnun lána með því að flytja á milli stofnana. Það er mikil nauðsyn á að breyta lögunum áður en til sölunnar kemur. Í þriðja lagi held ég að afar mikilvægt sé fyrir þingið, þá sem hafa starfað í landbúnaðarnefnd og fyrir bændur, Bændasamtökin og réttarstöðu þeirra að strax næsta haust verði skýrslu skilað til þingsins um vinnuna, um einstaka þætti sem fram hafa komið í umsögnum um málið. Að spurningar sem hafa vaknað og ekki eru afgreiddar hér verði teknar fyrir fljótlega í upphafi næsta þings þar sem farið verður yfir þróunina, en réttarstaða bænda verður að vera alveg klár.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Margréti Frímannsdóttur að þetta er eitthvað sem við þurfum að skoða strax næsta haust, að skoða einmitt stöðu þeirra sem greitt hafa inn í sjóðinn. Eins og ég sagði áðan er hægt að greiða lánin upp hvenær sem er. Það er enginn lántakandi í sjóðnum bundinn, hvert sem sjóðurinn fer, hann getur ráðið því sjálfur og getur greitt upp lán sín án uppgreiðslugjalds hvenær sem er og það hefur líka verið þannig hjá Lánasjóði landbúnaðarins.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta landbúnaðarnefndar um Lánasjóð landbúnaðarins. Að því nefndaráliti stend ég sem er fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í hv. landbúnaðarnefnd. Hinn 18. apríl sl. var útbýtt hér í þinginu frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 68/1997, um Lánasjóð landbúnaðarins. Frumvarpið felur í sér að heimila landbúnaðarráðherra að selja eignir sjóðsins og leggja hann niður. Skilafrestur þingmála til að komast á dagskrá þessa þings sem nú stendur og lýkur senn var 1. apríl. Þurfti því að veita afbrigði til að taka málið á dagskrá. Málið kom á dagskrá 19. apríl, daginn eftir að því var útbýtt, og þurfti þá að veita sérstakt afbrigði vegna þess hve skammur tími var liðinn frá útbýtingu þess. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs var andvígur því að þessi afbrigði yrðu veitt þar sem ekki var brýnt tilefni til að keyra þetta mál áfram á svo miklum hraða. Lánasjóðurinn á sér áratuga sögu. Ef landbúnaðarráðherra var umhugað um að leggja fram frumvarp viðvíkjandi sjóðnum og að það fengi vandaða þinglega meðferð átti honum ekki að vera neitt að vanbúnaði að gera það innan tilskilins frests þingsins. Á fundi landbúnaðarnefndar 26. apríl kom frumvarpið um sölu Lánasjóðsins á dagskrá nefndarinnar. Undirritaður óskaði eftir að leitað yrði skriflegra umsagna um málið til þeirra aðila sem hagsmuna eiga að gæta varðandi sjóðinn eða vilja láta málefni hans sig varða. Það er hin hefðbundna vinna við þingmál sem fara til nefndar. Það kom því mjög á óvart að formaður nefndarinnar hafnaði þeirri beiðni og tilkynnti að meiri hlutinn ætlaði sér að keyra málið út úr nefndinni án skriflegra umsagna hagsmunaaðila og annarra sem ég hef hér nefnt. Þessum vinnubrögðum meiri hlutans mótmælti ég harðlega í nefndinni, taldi það alveg fáheyrt að sýna þessu máli svo litla virðingu, telja það svo lítils virði að ekki þyrfti að láta það fá eðlilega og vandaða þinglega meðferð eins og annars er venja til, leita umsagna og gefa til þess hæfilegan frest til að aðilar geti sent inn skriflegar umsagnir. Því var hafnað og ég átel slík vinnubrögð. Lánasjóður landbúnaðarins var stofnaður með lögum árið 1998 og var hann framhald af Stofnlánadeild landbúnaðarins sem starfaði við hlið Búnaðarbankans. Lánasjóður landbúnaðarins er stofnun í eigu ríkisins og heyrir undir landbúnaðarráðherra. Við einkavæðingu og sölu atvinnuvegasjóðanna og ríkisbankanna tókst að forða atvinnuvegasjóði bænda frá hremmingum og stofnaður var Lánasjóður landbúnaðarins. Hlutverk hans er skv. 2. gr. laganna „að tryggja landbúnaðinum aðgang að lánsfé til fjárfestinga á hagstæðum kjörum og stuðla þannig að æskilegri þróun atvinnuvegarins. Sjóðurinn veitir lán til bænda og þjónustufyrirtækja landbúnaðarins, svo sem nánar er kveðið á um í lögum þessum.“ Samkvæmt 7. gr. laganna veitir hann lán m.a. til eftirtalinna verkefna: til jarðakaupa, ræktunar, bygginga er varða landbúnað, vatns- og varmaveitna í sveitum, bústofns- og vélakaupa, hagræðingarverkefna og til ýmiss annars atvinnustarfs og nýsköpunar í sveitum. Lánareglur hans hafa verið fullkomlega gagnsæjar og með starfsemi sjóðsins hefur verið reynt að stuðla að því sem kveðið er á um að sé eina hlutverk hans „æskilegri þróun atvinnuvegarins“. Sjóðurinn gegnir því mikilvægu hlutverki í byggðamálum með því að veita lán til landbúnaðar á jafnræðisgrunni óháð búsetu. Fulltrúar Bændasamtakanna og Byggðastofnunar sem komu fyrir landbúnaðarnefnd viðurkenndu byggðahlutverk sjóðsins og töldu ólíklegt að viðskiptabankar mundu lána bændum á jafnræðisgrunni óháð búsetu. Í nefndaráliti meiri hlutans er einmitt viðurkennd sú staðreynd að það sé líklegt að aðstaða bænda til að leita lána- og fjármálaþjónustu á hinum almenna markaði verði ójöfn og þess vegna er þar lagt til að kanna möguleikana hjá Byggðastofnun. Yrði sjóðurinn lagður niður töldu þessir gestir að til þyrfti að koma annar sjóður eða félagslegar aðgerðir til að tryggja þeim bændum fjármálaþjónustu sem viðskiptabankar höfnuðu viðskiptum við eða byðu afarkosti. Fulltrúar Byggðastofnunar töldu eðlilegt að þeirri stofnun yrði fengið það hlutverk en þá yrði ríkisvaldið að koma með aukið fjármagn inn í stofnunina ef hún ætti að geta sinnt því hlutverki. Er þá spurning hvað er unnið við að leggja niður lánasjóðinn sem ríkisvaldið ber nú þegar ábyrgð á. Ekki er kveðið á um það í frumvarpinu hvernig á þessu hlutverki sjóðsins verður tekið og er það harðlega gagnrýnt að byggðahlutverk sjóðsins skuli skilið eftir í fullkomnu uppnámi ef þessi lög um að einkavæða og selja sjóðinn ná fram að ganga. Lánasjóður landbúnaðarins, áður Stofnlánadeildin, hefur átt ríkan þátt í að byggja upp og þróa íslenskan landbúnað. Hann hefur aftur og aftur tekið þátt í aðgerðum til að verja einstakar búgreinar og bændur áföllum og hefur lagt drjúgt af mörkum í að tryggja dreifðan sjálfseignarbúskap vítt og breitt um landið. Lánareglur sjóðsins eru fullkomlega gagnsæjar og bændur hafa haft jafnan aðgang að sjóðnum óháð búsetu. Útlánatöp sjóðsins hafa verið nánast hverfandi. Í gegnum áratugina hefur byggst upp ákveðið munstur í fjármögnun búskapar bænda sem hafa verið grunnlán frá Lánasjóði landbúnaðarins, áður Stofnlánadeildinni, og viðbótarfjármögnun frá næsta héraðssparisjóði, bankaútibúi og afurðastöð. Þótt einstaka bóndi velji nú að segja upp viðskiptum við sjóðinn vegna þess að hann metur aðra möguleika betri á það ekki við um meginþorra bænda. Og framtíð einstakra peningastofnana er mörgum duttlungum háð. Hafa verður þessa sérstöðu í huga við ákvörðun ríkisvaldsins um sölu á Lánasjóði landbúnaðarins. Hér er um að ræða 1. veðrétt í nánast öllum jörðum á Íslandi. Í flestum tilvikum er íbúðarhúsið og allt land veðsett fyrir hverju einstöku láni, hvort sem það er vegna útihúsabygginga, dráttarvélakaupa eða annars. Í lagafrumvarpinu eru engar leiðbeiningar tilgreindar um hver skuli vera réttur skuldara, viðskiptavina sem í góðri trú hafa bundið áratuga viðskipti sín við sjóðinn. Það er átalið hér að ekki skuli vera nein leiðsögn eða fyrirmæli um hvernig fara skuli með þessa viðskiptasamninga. Verða þeir t.d., eins og áður hefur verið minnst á í umræðunni, bundnir átthagaböndum við væntanlegan kaupanda? Hvernig verður háttað yfirfærslugjaldi eða stimpilgjöldum hjá nýjum aðila ef hann kaupir upp? Hver verður staðan? Nú tíðkast það þegar viðskiptabankar gera viðskiptasamninga við einstaklinga eða fyrirtæki að þá vilja þeir fá öll viðskipti viðkomandi. Margir bændur úti um land eru líka stórviðskiptavinir sparisjóðanna sinna, sparisjóðanna á Norðausturlandi, Vestfjörðum og víðar. Þegar kaupandi hefur keypt lánasjóðinn er óvíst að bændur hafi sama frjálsræði og frelsi, án þess að ganga á viðskiptakjörin, til að deila viðskiptum sínum við aðila sem þeir hafa gert í áratugi. Ég heyri að landbúnaðarráðherra gerir lítið úr þessu, frú forseti, og það er hans mál. Ég tel það mikilvægt mál, áratugaviðskiptasambönd við bændur, og ekki eigi að gera lítið úr þeim með einhverju fánýtu hjali og muldri ofan í bringuna, eins og hæstv. ráðherra gerði hér.  Auðvitað er hægt að ganga langt í slíkum viðskiptamálum þó að mér finnist þetta nokkuð langt gengið, en fyrir stórar fjölskyldur, eins og við Guðni eigum, getur þetta svo sem verið mál. Ég nefni þetta til að sýna og undirstrika að það er allt annað umhverfi sem ræður á hinum almenna viðskiptabankamarkaði. Þar ríkja engar gegnsæjar viðskiptareglur heldur ráða einstaklingsbundnir samningar för og þá er ekki víst að allir sitji jafnir við borðið. En það hefur einmitt verið aðal Lánasjóðs landbúnaðarins að hann hefur verið með gagnsæjar reglur og þótt hann í sumum tilvikum hafi ekki getað sinnt ýtrustu fjármagnsþörfum einstakra búa hefur hann veitt almennan grunn sem hefur verið veittur jafnt fyrir alla. Frú forseti. Að mínu mati er fullkomið ábyrgðarleysi að afgreiða svo opna heimild til sölu á Lánasjóði landbúnaðarins eins og þetta frumvarp gerir ráð fyrir. Einkakvæðingarspor ríkisstjórnarinnar hræða, ekki skapa þau traust. Hér er þetta bara afgreitt eins og frumvarpið kveður á um, frú forseti, og sagt: „Landbúnaðarráðherra er heimilt að selja allar eignir og semja um yfirtöku skulda Lánasjóðs landbúnaðarins.“ Það er í sjálfu sér engin leiðsögn um hvernig að skuli farið eða um réttarstöðu viðskiptavinanna. Í skýrslu sem sérstök nefnd vann á vegum landbúnaðarráðherra, og hér hefur verið minnst á um stöðu lánasjóðsins, er rakinn vandi sjóðsins, m.a. vegna breytts fjármálaumhverfis og nokkuð erfiðrar rekstrarstöðu, minnst á að greidd hafi verið upp lán og einstaka bændur hafi fært sig úr lánasjóðnum og gert samning við aðrar bankastofnanir. Það upplýstist reyndar að verulega hefði hægt á þeim uppgreiðslum. Menn áttuðu sig á að ekki er allt gull sem glóir þó að viðskiptabankar bjóði kannski tímabundið einhver sérstök vildarkjör meðan þeir eru að ná viðskiptum til sín, meðan verið er að brjóta niður þrek lánasjóðsins, hliðstætt því sem við þekkjum núna með Íbúðalánasjóð. Það var gert áhlaup á Íbúðalánasjóð hvað þetta varðar. Sterkir viðskiptabankar geta lagt á sig einhvern ákveðinn fórnarkostnað meðan verið er að brjóta viðskiptin undir sig og þetta voru líka um tíma vandamál Lánasjóðs landbúnaðarins. Meginþorri bænda er þar samt áfram og hefur ekki breytt til. Ef ekki hefði komið til þessi umræða nú í vetur um sölu sjóðsins tel ég að meiri líkur hefðu verið til að þessar uppgreiðslur hefðu getað staðnæmst og sjóðurinn reynt að ná stöðugleika á ný. Hitt er alveg rétt sem kemur fram í skýrslunni og hér hefur verið drepið á um stöðu sjóðsins, að vandi hans er að vera fjármagnaður með lánum sem bera milli 5 og 6% vexti og síðan að viðbættu ríkisábyrgðargjaldi er fjármagn sjóðsins sjálfs sem menn eru að lána út með kannski rúmlega 6% vöxtum, og það er allt of hátt. Ég tel að það hefði átt m.a. að leita samninga við þá aðila sem ættu þessi skuldabréf, kanna hvort það væri hægt. Einnig er furðulegt að þetta ríkisábyrgðargjald skuli vera rukkað inn því að í umræðunni hefur komið fram að það hafi verið mjög góð skil. Eins og hv. þm. Drífa Hjartardóttir minntist á og ég get alveg heils hugar tekið undir hafa bændur reynst einhverjir traustustu viðskiptavinir fjármálastofnana og staðið í flestum og meginþorra tilfella og nánast undantekningarlaust við skuldbindingar sínar. Það er fullkomlega athugunarvert að ríkið skuli vera að innheimta ríkisábyrgðargjald af útlánunum, ekki síst þegar það eru bændur sem hafa að stórum hluta fjármagnað þann mismun sem hefur verið í vaxtagreiðslum sjóðsins og gert honum kleift að lána fé á lægri vöxtum. Mér finnst því að ýmislegt í umgjörð sjóðsins hefði átt að kanna áður en farið var út í svona dramatískar aðgerðir, að leggjast bara með lappirnar upp í loftið, gefast upp, selja sjóðinn og leggja hann niður, eins og landbúnaðarráðherra velur. Í skýrslunni sem sérstök nefnd vann á vegum landbúnaðarráðherra um stöðu lánasjóðsins er rakinn vandi sjóðsins, eins og ég nefndi áðan. Ekki skal lítið gert úr þeim vanda. En verkefnisstjórn landbúnaðarráðherra leggur bara til þá einu leið að leggja niður sjóðinn og selja eignir hans og skuldbindingar, það er í rauninni eina leiðin sem hún leggur til. Að mínu mati hefði verkefnisstjórnin átt að leggja upp valkosti í framtíðarrekstri sjóðsins sem ríkisvaldið og samtök bænda hefðu getað kynnt sér og tekið afstöðu til. Að mati minni hlutans virðist sem tekin hafi verið ákvörðun um að leggja niður sjóðinn - a.m.k. fær maður sterklega þá tilfinningu - fyrir allnokkru síðan og settur sá ferill í gang sem leiddi til þessarar niðurstöðu. Annars hefði verkefnisstjórnin lagt fleiri valkosti til, hversu góðir sem þeir annars hefðu verið. Þeir hefðu þurft að leggja mat á það því að sjóðurinn er á forsjá ríkisvaldsins. Því miður, frú forseti, þarf þessi aðferðafræði ekki að koma mikið á óvart í þeirri einkavæðingarfíkn sem heltekur nú ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í mörgum þeim almannaþjónustumálum sem hafa verið einkavædd og stendur til að einkavæða og selja nú á þessum tímum. Nægir að nefna þar sölu Símans þar sem verið er að keyra fram sölu Símans, þess almannaþjónustufyrirtækis sem hefur skilað miklum arði til ríkissjóðs. Skoðanakannanir hafa sýnt að milli 70 og 80% landsmanna eru andvíg sölu Símans, en samt keyra framsóknarmenn og Sjálfstæðisflokkurinn söluna fram. Einkavæðingarfíknin á sér engin takmörk og núna lendir Lánasjóður landbúnaðarins undir þeim einkavæðingarhníf Framsóknarflokksins. Það er vissulega ástæða til að endurmeta verkefni og stöðu Lánasjóðs landbúnaðarins og þar með einnig svokallað búnaðargjald sem bændur greiða til sjóðsins. En það framlag er bundið í lögum og mun því væntanlega gilda út þetta ár að óbreyttu því að ekki liggur fyrir frumvarp til laga um breytingar þar á. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt til að skoðaðar yrðu ýmsar leiðir í rekstri sjóðsins, svo sem að afmarka lánaflokka hans og skera niður stjórnunarkostnað eða að sjóðurinn verði rekinn sem deild í öðrum fjármálastofnunum, t.d. með eða í samstarfi við Lífeyrissjóð bænda, við höfum nefnt það. En vegna hins mikla hraða og þjösnaskapar meiri hlutans í afgreiðslu þessa máls hefur nefndinni ekki gefist tóm til að kanna neinar þessara leiða í rekstri sjóðsins. Það má og benda á að nú standa yfir alþjóðasamningar um skipan á opinberum stuðningi við landbúnað og verslun með landbúnaðarafurðir. Niðurstaða þeirra viðræðna getur haft víðtæk áhrif á búsetumunstur til sveita, rekstrargrundvöll hinna ýmsu greina landbúnaðarins og jafnframt líka fjárhagslega aðkomu hins opinbera að þróun landbúnaðarins og viðgang hans á næstunni. Þar einmitt gæti lánasjóðurinn í endurskoðaðri mynd, eftir því sem menn þar yrðu ásáttir um, komið til að vera þáttur í. Þess vegna tel ég það vera mjög óvarlegt og óviturlegt að hlaupa nú til og leggja niður Lánasjóð landbúnaðarins í þeirri viðkvæmu stöðu sem nú er á innlendum peningamarkaði og einnig í alþjóðasamningum um stöðu landbúnaðarins. Skemmst er að minnast, frú forseti, umræðna á þingi í fyrra og hittiðfyrra um hvernig viðskiptabankar hafa í auknum mæli komið inn í atvinnurekstur og landbúnað. Hver var það sem keyrði fram kjötstríðið fyrir tveimur, þremur árum? Voru það ekki viðskiptabankarnir sem keyrðu það fram? Þeir voru stærstu aðilarnir í eigendum og rekstri á kjúklingabúum, svínabúum, og enn þá hygg ég að það sé viðskiptabanki sem sé stærsti svínakjötsframleiðandinn í landinu. Hvaða rekstrarform og samkeppnisstaða er það þegar viðskiptabankar eru samtímis að veita lán, veita fjármálafyrirgreiðslu til almenns landbúnaðar og standa einnig sjálfir í rekstri á fyrirtækjum eða búum sem eru þar að hluta til í heildarmyndinni og í samkeppni á markaði? Þeir hafa alla stöðu til þess að keyra niður framleiðslukostnaðinn og keyra niður verð, eins og við upplifðum fyrir nokkru síðan að bankarnir væru að gera. Þetta er því ekki svo einfalt með þeim hætti sem við nú búum við að hleypa svona sjóði, svona verkefnum inn á hinn almenna bankamarkað. Ég var síðast að hlusta á útvarp í dag á viðtal við mann þar sem einmitt var verið að rekja hvað þetta traust til bankanna væri takmarkað. Menn þyrðu ekki með góðar viðskiptaáætlanir eða -hugmyndir inn í bankann af ótta við að hann mundi komast yfir þær, ná þeim af þeim og geta selt svo öðrum. Slíkt samband að viðskiptabankar geti staðið í samkeppnisatvinnurekstri er ólíðandi, frú forseti. Við þekkjum þetta úr sjávarútveginum þar sem viðskiptabankarnir deila og drottna. Þeir hafa innleyst, keypt til sín sjávarútvegsfyrirtæki, ákveðið kaupendurna, ákveðið lánskjörin á fjármagninu hjá kaupendunum og þannig stýrt, deilt og drottnað. Hliðstæð mynd gæti blasað við okkur einmitt í landbúnaðinum líka, að sami banki væri með bændurna í viðskiptunum, kannski með rekstur á eigin búum eins og við þekkjum í dag. Hann væri líka einn af aðalfjármögnunaraðilum afurðastöðvanna og þá færi hann að beita sömu aðferð við landbúnaðinn eins og hann gerir nú í sjávarútvegi, að deila og drottna, ákveða hvaða bú, hvaða bændur fái eðlilega fjármagnsfyrirgreiðslu til að kaupa framleiðslurétt, til að byggja ný hús, útihús, vegna þess að hann væri að meta það út frá hagsmunum sínum hvernig því væri best fyrir komið, bæði hvað varðar búreksturinn, vinnsluna og dreifingu varanna eins og nú er beitt í sjávarútvegi. Þetta er ekkert grín, þetta er saga sem við þekkjum vítt og breitt um landið. Hvernig hefði þetta t.d. orðið á Vestfjörðum, þar sem stóru viðskiptabankarnir áttu hlutdeild í að fiskveiðiheimildirnar voru fluttar í stórum stíl frá Vestfjörðum og annað, ef ekki hefðu þar komið til sparisjóðirnir til að standa á bak við einstaklingana í nýrri atvinnusköpun? Þá hefðu þessi byggðarlög staðið frammi fyrir stórkostlegum vanda. Samþjöppun á peningamarkaðnum, eins og við höfum horft á undanfarið, er því veruleg ógnun við frjálst atvinnulíf í landinu. Það að ætla að fara að setja svona mikilvægan sjóð, þó að hann sé ekki stór, eins og Lánasjóð landbúnaðarins á þetta markaðstorg með 1. veðrétti í öllum jörðum á Íslandi, þar sem hinn nýi aðili getur deilt og drottnað yfir uppbyggingu íslensks landbúnaðar, hvar framleiðsluheimildirnar eru, hver fær lán, hver fær ekki lán, hver fær lán á viðeigandi kjörum og hver ekki, finnst mér ógnvænlegt Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram á þinginu tillögu um að starfsemi viðskiptabanka verði einskorðuð við fjármálastarfsemi, að þeir hafi ekki heimild til að stunda atvinnurekstur eða reka atvinnufyrirtæki í samkeppnisrekstri um lengri tíma. Þetta hefur ekki fengist rætt. Skemmst er að minnast orða hæstv. forsætisráðherra, sem hefur ekki hingað til kallað allt ömmu sína í einkavæðingarferlinu. En hann fjallaði, í ræðu á þingi Samtaka atvinnulífsins að mig minnir, um græðgina í þjóðfélaginu, peningagræðgina í þjóðfélaginu. Bragð er að þá barnið finnur, eins og sagt er. Hann vandaði um við banka og fjármálastofnanir sem stæðu allt í kringum borðið og sömdu við sjálfar sig um kjör og kaup og sölu á atvinnufyrirtækjum landsmanna. Hann var að vara við þessu. Honum leist ekki vel á og þó er hann einn af höfundum þeirrar vegferðar, græðgisvæðingar samfélagsins, sem hann nefndi í ræðu sinni. Sá kafli var ágætur en nokkuð seint í rassinn gripið, eins og sagt er. Skyldu þetta ekki vera varnaðarorð gegn því að fara hægar í að einkavæða Lánasjóð landbúnaðarins? Sjóðurinn á að starfa a.m.k. út þetta ár, 

Á að setja sjóðinn í sóttkví?

Sjóðurinn er ekki að fara í þrot. Það er rangt. Ef hann væri að fara í þrot þá væri söluvirði hans ekki mikið, áttið ykkur á því.  Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram tillögu á þinginu um að skipuð verði þverpólitísk nefnd til að taka á málefnum landbúnaðarins og tryggja og kanna þróunarmöguleika og áframhaldandi sátt. Sú tillaga liggur einmitt í landbúnaðarnefnd og hefði í sjálfu sér líka verið vel þess virði og nær að við hefðum afgreitt hana áfram inn til þingsins. Tillagan hljóðar svo, frú forseti, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að kjósa nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka til að vera stjórnvöldum og Bændasamtökunum til samstarfs og ráðuneytis við mótun nýs grundvallar fyrir búvöruframleiðsluna og gera tillögur um ráðstafanir til að treysta byggð í sveitum. Sérstaklega verði hugað að því hvernig útfæra megi búsetutengdan grunnstuðning sem hluta af stuðningi við landbúnað og búsetu í sveitum. Markmiðið væri að finna leiðir til fjölbreyttari nýsköpunar og þróunar í atvinnulífi strjálbýlisins, skapa meira jafnræði milli greina, undirbúa nauðsynlegar breytingar vegna nýrra alþjóðasamninga á sviði landbúnaðarmála og taka á vandamálum núverandi landbúnaðarkerfis.“ Mitt ráð væri að samþykkja þessa tillögu og setja þá vinnu í gang og taka fyrir í nefndinni m.a. hlutverk og stöðu Lánasjóðs landbúnaðarins. Það væru hin einu og réttu vinnubrögð, fremur en að gera þetta með þeim hætti sem hér er gert. Þessi tillaga okkar liggur fyrir landbúnaðarnefnd og ég bara ítreka að nær væri að Alþingi afgreiddi hana í stað þess að höggva niður félagslega grunnstoðir landbúnaðarins, eins og gert er með því að einkavæða og selja Lánasjóð landbúnaðarins fyrirhyggjulaust og nánast skilyrðalaust. Mikilvægt er að skoða málefni landbúnaðarins heildstætt og þar með líka framtíð Lánasjóðs landbúnaðarins. Ég mundi leggja til að þessu frumvarpi, um sölu á Lánasjóði landbúnaðarins, verði vísað til ríkisstjórnarinnar og henni falið að skipa nefnd með fulltrúum allra þingflokka til að vera stjórnvöldum og Bændasamtökum til samstarfs og ráðuneytis við mótun nýs grundvallar fyrir búvöruframleiðsluna og gera tillögur um ráðstafanir til að treysta byggð í sveitum. Eitt af verkefnum nefndarinnar yrði að gera tillögur um framtíðarhlutverk og stöðu Lánasjóðs landbúnaðarins. Frú forseti. Þetta tel ég að væru hin skynsamlegu vinnubrögð í stað þeirra flausturslegu vinnubragða sem hér eru viðhöfð af meiri hlutanum, þ.e. að taka bara ákvörðun um að selja sjóðinn, einkavæða hann og selja hann án þess að taka nokkuð á því hlutverki sem hann hefur gegnt til þessa, byggðahlutverki, jöfnunarhlutverki. Ekki er heldur hugað að stöðu viðskiptamannanna, skuldara sjóðsins. Menn skilja þá bara eftir. Þessi vinnubrögð eru bæði óábyrg og óskynsamleg og því legg ég til að þessu máli verði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari vinnslu og við reynum að taka heildstætt á málinu, með heill bænda og landbúnaðarins í fyrirrúmi.

Hæstv. forseti. Það er varla að maður nenni að í andsvar við hv. þingmann en ég verð samt að verja landbúnaðarnefnd. Málið var ekki afgreitt af neinni léttúð eða þjösnahætti, heldur fékk málið mjög góða yfirferð. Eins og fram hefur komið kom fjöldi gesta til nefndarinnar. Við fengum mjög góða yfirferð yfir málið 22. mars, sem hv. þingmaður að sjálfsögðu gat ekki um í sínu máli. Það er mjög mikilvægt að þessu máli ljúki núna í vor. Staðan var orðin þannig að sjóðnum var að blæða út. Uppkaup hafa verið gríðarlega mikil og þau eru ekki nýtilkomin. Þau hafa líklegast staðið yfir í um tvö ár og með allra mesta móti nú á haustmánuðum. Rökin eru þau að sjóðnum er bara að blæða. Með frumvarpinu er brugðist við ákveðinni staðreynd og við fylgjum því eftir.

Frú forseti. Ég veit ekki annað en að hin hefðbundnu vinnubrögð við mál sem vísað er til nefndar séu að leitað sé skriflegra umsagna um þau. Það eru hin hefðbundnu vinnubrögð og undirstaða vandaðra vinnubragða. Það er mjög óvenjulegt ef því er hafnað, frú forseti, án nokkurs rökstuðnings. Kannski hefur hv. formaður landbúnaðarnefndar og meiri hluti nefndarinnar ekki þorað það, kannski, en slík vinnubrögð eru undantekning. Ég minnist þess varla að því hafi verið hafnað að senda mál til skriflegrar umsagnar. Eins kom málið seint fram og þurfti að leita sérstakra afbrigða vegna þess að það kom fram á síðasta degi, upp á það að skila því inn til nefndar áður nefndarstörf hófust og er gert var hlé á formlegum fundum þingsins. Þannig er öll aðkoma þessa máls. 

Forseti bendir hv. þingmanni á að hann á annan kost á að halda áfram máli sínu.

Hæstv. forseti. Málum er æðioft þannig fram komið í þinginu að þau séu ekki send til skriflegra umsagna. Allir þeir sem komu til nefndarinnar hefðu getað skilað skriflegu áliti hefðu þeir kært sig um. Allir sem beðið var um að kæmu til nefndarinnar voru kallaðir til. En ég mismælti mig áðan og talaði um uppkaup en þá átti ég að sjálfsögðu við uppgreiðslu. Bændur hafa getað greitt upp lán sín hjá sjóðnum hvenær sem er, án þess að fyrir það hafi verið tekið gjald. Það hafa þeir því miður gert í stórum stíl. Það er ekki nein óskastaða okkar að þannig skuli komið. Bændur kjósa bara að færa viðskipti sín yfir til viðskiptabankanna og við því er nú brugðist. Einnig er ljóst að bændur vilja ekki lengur greiða búnaðargjald til Lánasjóðs landbúnaðarins. Það er staðreynd. Þeir eru frjálsir að því hvað þeir gera og þeir hafa hafnað því að greiða þetta gjald en þegar lánasjóðurinn verður af 

Frú forseti. Það voru engin rök færð fyrir því hvers vegna ekki mátti senda málið til skriflegra umsagna, því var bara einfaldlega hafnað. Það má vel vera að sjóðurinn hafi brugðist seint við breyttum aðstæðum. Það má vel vera. En í landbúnaðarnefnd voru engir aðrir möguleikar formlega ræddir um hvernig mætti taka á rekstri sjóðsins eða 

Hæstv. forseti. Það er alltaf gaman að hlusta á hv. þm. Jón Bjarnason. Já, hv. þingmaður hefur þann eiginleika að reyna að hræða fólk, segja að allt sé að farast og komið á heimsenda. Hann brást harkalega við frammíkalli hjá mér er ég benti honum á að skoða það í fjölskyldu sinni og ræða við hinn snjalla hagfræðing, son sinn Ásgeir Jónsson, og fara yfir peninga- og bankamálin. Hv. þingmaður talar hér um fyrsta veðrétt og hina ógnvænlegu stöðu.

Seldur fyrsti veðréttur.

Það er ekki verið að selja einn einasta veðrétt. Bændur eiga jarðir sínar og skuldir. Allir peningamenn segja: Styrkur bændanna liggur í fyrsta veðréttinum, til að semja um sín mál. Þeir eiga skuldir sínar og jarðir og margir þeirra skulda lítið. Þeir eiga alla möguleika í málinu og fyrsti veðrétturinn er styrkur þeirra. Síðan liggur fyrir að það er ekki friður um búnaðargjaldið. Fátækir sauðfjárbændur, sem oft eru nefndir hér, sem ekkert eru að framkvæma, vilja ekki borga gjald til að byggja upp stóru fjós o.s.frv. Þannig eru 140 millj. kr. af tekjum sjóðsins farnar og að fara og sjóðurinn mundi bíða verulegt afhroð við þær aðstæður.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra getur talað svona sjóð dauðan og það hefur hæstv. ráðherra gert síðustu vikurnar, sem er mjög alvarlegt mál. Ef hæstv. ráðherra, af sínum sannfæringarkrafti, hefði fylgt málinu eftir á hinn veginn, staðið með sjóðnum og hagsmunum hans, þá væri staðan kannski önnur. Hæstv. ráðherra hefur býsna mikið vald með því í hvaða veruna hann talar. Ég hef gagnrýnt það að það væri nánast algjörlega talað þannig að sjóðurinn, hlutverk hans og verkefni, ættu sér ekki framtíð. Ég mótmæli því og tel að það hafi ekki verið kannað. Ég átel þann málflutning að engar aðrar leiðir séu til, fyrir utan það að skilja sjóðinn, verkefni hans og viðskiptavini eftir, án leiðsagnar um hvernig með verði farið í lagafrumvarpinu, sem ég tel 

Hæstv. forseti. Sem betur fer eru bændur skilvísir menn og eiga sér góðar bankastofnanir jafnframt lánasjóðnum. Ég fór yfir allar leiðir í málinu því að mér þykir vænt um sjóðinn og vil landbúnaðinum allt hið besta. Það var farið yfir allar leiðir. Það þýðir ekkert að standa með sjóðnum, maður verður að standa með atvinnuveginum. Sjóðurinn skiptir ekki öllu máli í því. Það þarf að finna bestu stöðuna fyrir bændurna til að ná nýrri stöðu í fjármálum sínum og sá tími taki við í landbúnaðinum, eins og gert var í iðnaðinum og sjávarútveginum. Við þessar aðstæður er ég fyrst og fremst að hugsa um þessa peninga bændanna. Það er vilji ríkisstjórnarflokkanna að leggja andvirði þessa sjóðs inn í veikasta lífeyrissjóðinn, Lífeyrissjóð bænda, og styrkja hann. Það er líka mikilvægt í leiðinni, um leið og bændur ná vonandi sem bestri fjármögnun á lán sín og veð verður Lífeyrissjóður bænda styrktur. Þetta eru mikilvæg verkefni sem hér er unnið að. Mér þykir vænt um þennan sjóð og mun sakna hans á margan hátt. 

Frú forseti. Að mínu viti er sjóðurinn enn á lífi og ráðherrann á ekki að skrifa um hann minningargreinar strax. Ég vil líka minna á að því miður slapp hæstv. ráðherra við að vera nemandi minn. En ég kenndi tveimur bræðrum hans á Hvanneyri á sínum tíma og ég held að þeir hafi haft gott af. Ég hefði helst þurft að geta fengið hæstv. ráðherra sem nemanda. Þá hefði hann  Málefni Lífeyrissjóðs bænda eru allt annað mál. Það liggur heldur ekkert fyrir hvaða fjármagn kemur fyrir þennan sjóð þegar búið verður að selja hann. Verðmæti hans felast í hlutverki hans, í viðskiptum hans við bændur. Ég er ekkert viss um að söluverð hans verði svo mikið ef búið er að brjóta hann upp.

Talaðu það ekki niður.

Ég er bara raunsær. Alla vega er það skrýtið hjá ráðherra, annars vegar að tala um að sjóðnum sé að blæða út og hins vegar ætli hann að fá fyrir hann stórfé 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason flutti hávísindalega ræðu með sínum hætti og niðurstaðan varð náttúrlega eins og alltaf: Það á ekki að gera hlutina svona heldur einhvern veginn öðruvísi. Það kom mjög skýrt fram í landbúnaðarnefnd hver staða sjóðsins er og menn töldu að það væri mikilvægt að bregðast við. Ég heyri að hv. þingmaður slær á öll þau rök sem þar komu fram. Hins vegar er óvefengjanlegt hver staða sjóðsins er. Hv. þingmaður talaði fram og til baka um eitt og annað, en ég spyr, og væri mjög gott að fá beint svar við því: Hvað vill hv. þingmaður nákvæmlega gera í málinu annað en bara skoða málið, skipa nefnd og horfa eitthvað fram í tímann án þess að vita hvert hann ætlar? Hvað vilja Vinstri grænir gera varðandi sjóðinn í þeirri stöðu sem hann er?

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur ekki hlustað vel á ræðu mína. Ég tel að það hefði átt að kanna aðra möguleika, hvort hægt hefði verið að finna afmörkuð hlutverk fyrir sjóðinn, sem er hluti af verkum hans nú, og finna leið til að reka hann með öðrum sjóðum. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður muni það sem fulltrúar Byggðastofnunar sögðu á nefndarfundi, þar sem voru reyndar líka fulltrúar bænda, að það væri alveg klárt að ákveðinn hluti bænda mundi ekki eiga viðunandi aðgang að fjármagni í gegnum viðskiptabankana og þá var lagt til að stofnuð yrði landbúnaðardeild við Byggðastofnun. Þá segi ég: Það er greinilegt að málin eru bara ekki könnuð ef það á að selja sjóðinn án þess að kanna hvað gæti tekið við hvað varðar einmitt afmörkuð mikilvæg verkefni sjóðsins. Ég vildi að það yrði kannað áður en farið væri að selja sjóðinn.

Virðulegur forseti. Eins og venjan er í málflutningi hv. þingmanns kom ekkert svar fram. Ég vil líka gera athugasemd við annað sem fram kom hjá hv. þingmanni, að það hefði verið tekin ákvörðun um hvaða leið ætti að fara og síðan hafi menn leitað röksemda fyrir henni. Þetta er rangt. Á fundi landbúnaðarnefndar var yfirferð um þetta og skýring á störfum þeirrar nefndar sem vitnað er í og ég bið hv. þingmann að tala ekki með þessum hætti. Hann talar um einkavæðingarfíkn, eins og hann orðar það. Það er fyrst og fremst verið að reyna að bjarga hagsmunum landbúnaðarins og hagsmunum bænda með því að fara í aðgerðirnar. Það er það sem skiptir máli og ég held að hv. þingmaður hljóti að vera sammála þeim sjónarmiðum. Ég sakna þess mjög að hann skuli ekki tala meira út frá þeim þætti málsins.

Frú forseti. Ég hef tekið undir að skoða þurfi stöðu sjóðsins og kanna framtíð hans og rekstrarmöguleika. Ég hef einmitt bent á að það hafi ekki verið gert til hlítar. Ég held, alveg sama hvernig hv. þm. Magnús Stefánsson vill snúa sér út úr málinu, að þetta snúist fyrst og síðast um einkavæðingarfíkn Framsóknarflokksins, því miður,  
             Ég held því miður, frú forseti, að þetta sé það sem fólkið upplifi í landinu, þessa einkavæðingarfíkn. Sala Símans er á næsta leiti þó að mikill meiri hluti þjóðarinnar sé afar andvígur sölu Símans, sem skilar miklu fjármagni í ríkissjóð. Það er varla til það sem ekki á að einkavæða og selja, því miður.

Frú forseti. Fyrr í vetur, líklega um mánaðamótin febrúar/mars, gerði ég það að umtalsefni úr þessum ræðustóli undir liðnum Athugasemdir um störf þingsins hversu seint mál frá landbúnaðarráðuneytinu kæmu til þings og taldi upp mál sem kynnt hefðu verið í upphafi vetrar, sérstaklega okkur fulltrúum í landbúnaðarnefnd, og jafnframt að margir fundir hefðu verið felldir niður vegna þess að ekki væru nein mál til að fjalla um og að margir þeir fundir sem haldnir hefðu verið hefðu verið til að fara í heimsóknir í fyrirtæki og stofnanir úti í bæ en ekki til að fjalla um lagafrumvörp frá ráðuneytinu. Ég rifjaði líka upp vinnubrögðin síðasta vor þegar við fengum stór mál til þings talsvert löngu eftir að frestur til að skila málum var útrunninn, sem er 1. apríl. Ég get nefnt samninga við mjólkurframleiðendur, sem er samningur til sjö ára upp á 4 milljarða í útgjöld á ári. Ég varaði við því að það sama yrði hugsanlega uppi á teningnum í vor. Það reyndist nákvæmlega rétt niðurstaða sem ég hafði komist þar að, því að við fengum inn stór mál löngu eftir að frestur var útrunninn og meðal þeirra er nákvæmlega það mál sem við fjöllum um í dag, þ.e. um Lánasjóð landbúnaðarins. Það þurfti að taka málið inn með afbrigðum og Samfylkingin samþykkti að hleypa því áfram í þeirri trú að það yrði til þess að málið fengi vandaða umfjöllun og umsagnir héðan og þaðan úr landbúnaðarkerfinu, frá hagsmunaaðilum. En reyndin hefur orðið sú að málið hefur verið keyrt í gegn og nú liggur fyrir nefndarálit, sem ég skrifa að vísu undir, þar sem ég sá að keyra átti málið í gegn hvað sem tautaði og raulaði og ég taldi rétt að reyna að fá fram þær breytingar sem mér sýndust brýnastar og skrifa undir. Fram hefur komið í umræðunni að hæstv. ráðherra skipaði nefnd til að fara yfir málefni Lánasjóðs landbúnaðarins þann 10. janúar sl. Ég veit ekki nákvæmlega hvenær sú nefnd skilaði af sér en það kom m.a. fram í máli gesta sem landbúnaðarnefnd fékk til sín að þeir voru orðnir órólegir yfir því hversu seint málið kom til þings því að þeir gerðu sér auðvitað grein fyrir því eins og aðrir að málið þarf að fá vandaða umfjöllun. Tími hefur hins vegar ekki gefist til að senda málið út til umsagnar, heldur komu gestir á fund nefndarinnar og tjáðu sig um málefni sjóðsins auk þess sem við fulltrúar í landbúnaðarnefnd höfum fengið skýrslu í okkar hendur um stöðu sjóðsins. Það er auðvitað alveg ljóst, frú forseti, að sjóðurinn býr ekki í neinu við aðrar aðstæður en aðrar lánastofnanir hér á landi, eins og t.d. Íbúðalánasjóður, sem hafa þurft að taka lán til lengri tíma og ekki gert sér grein fyrir þeirri þróun sem orðið hefur á lánamarkaði, þ.e. að útlánsvextir mundu lækka jafnmikið og raun ber vitni. Því háttar þannig til að Lánasjóður landbúnaðarins er m.a. með lán til ársins 2024 á miklu hærri vöxtum en gerast á lánamarkaði í dag, þ.e. útlánsvöxtum, en að sjálfsögðu þarf sjóðurinn að lána út með einhverjum lánamun til að hann geti staðið einn og sér, en sú er ekki raunin í dag. Staðreyndir málsins eru líka þannig að lántakendur hjá sjóðnum geta borgað upp lán sín hvenær sem þeim sýnist án uppgreiðslugjalds, en lán sjóðsins eru öll bundin til lengri tíma og ýmist ekki hægt að greiða þau upp eða það er aðeins hægt með mjög óhagstæðum hætti, þ.e. uppgreiðslugjöldum. Enn einn þátturinn sem kemur til er samþykkt búnaðarþings í þá veru að bændur vilji ekki lengur greiða búnaðargjald til sjóðsins. Það gjald hefur einmitt byggt upp sjóðinn og verið notað til að greiða niður lán til bænda. Þegar svo er komið er auðvitað ekki margt til ráða. Hitt er svo annað mál að þegar maður stendur í þeim sporum sem við stöndum í núna, þ.e. lánasjóðurinn og við sem höfum með málefni hans að gera og málefni bænda þarf auðvitað að hafa ráðrúm til að skoða hlutina vandlega til að tryggja að þeir sem hafa átt hagsmuna að gæta hjá sjóðnum fari ekki illa út úr breytingunni. Við vitum alveg að svo kann að fara. Það eru mismunandi hagsmunir lántakenda sem þarf að hafa í huga. Ég ætla að nefna sem dæmi að þegar menn eru að flytja lán úr sjóðnum, þó að þeir þurfi ekki að greiða sjóðnum uppgreiðslugjald, þurfa þeir að borga stimpilgjald af nýjum lánum, hjá nýjum lántakanda. Jafnvel þó að þeir séu að færa af hærri vöxtum yfir á lægri vexti felst umtalsverður kostnaður í að flytja lánin. Sem dæmi get ég nefnt að stimpilgjald af 10 millj. kr. láni nemur 150 þús. kr. í dag. Þetta er þó nokkur biti að kyngja, frú forseti, og nokkuð sem þarf að staðgreiða eftir því sem ég best veit og þá þurfa bændur jafnvel að hækka lán sitt sem þessu nemur. Þarna hefðum við þurft að hafa ráðrúm til að taka á málum þannig að bændur verði ekki fyrir útgjöldum af þessum sökum. Ég þekki dæmi um bónda sem var að leita sér að fyrirgreiðslu hjá lánastofnun sinni, banka, og það sem honum stóð til boða hjá viðskiptabanka sínum var lán á 9% vöxtum, verðtryggt. Þetta er dæmi um bónda sem er ekki sérstaklega vel í sveit settur, hann er heldur ekki í neinum afdal en hann býr ekki á svæði sem er í tísku að kaupa jörð á til að leika sér á eða hvað það er sem fólk hefur í huga þegar það er að kaupa jarðir á háu verði og bankarnir meta þannig að hægt sé að lána á lægri vöxtum og betri kjörum en í þessu dæmi. Við þekkjum líka dæmi um búgreinar sem í gegnum tíðina hafa lent í tímabundnum erfiðleikum. Get ég þar nefnt loðdýrabændur. En þar hefur m.a. Lánasjóður landbúnaðarins komið til og veitt þessum bændum ómetanlega fyrirgreiðslu. Loðdýrabændum búnast vel þessa stundina. En það er margt hverfult í henni veröld og ég tel að það þurfi að tryggja að búgreinar sem slíkar, hvort heldur þessi búgrein eða aðrar sem verða fyrir tímabundnum áföllum - ég get líka nefnt að sauðfjárbændur áttu í miklum erfiðleikum fyrir nokkrum árum og þá kom líka Lánasjóður landbúnaðarins til skjalanna og aðstoðaði þá - bæði búgreinar og bændur sem eru verr í sveit settir en þeir sem fá bestu fyrirgreiðsluna hjá bönkunum þurfa að eiga fyrirgreiðslu vísa á svipuðum kjörum og þeir sem fá góð kjör á hinum almenna lánamarkaði. Mér fannst ásættanleg niðurstaða og ég skrifaði undir nefndarálitið og er aðili að því í trausti þess að gengið verði til þess verks að Byggðastofnun taki að sér það hlutverk að veita þessum aðilum fyrirgreiðslu þegar eða ef á þarf að halda. Nú vitum við að Byggðastofnun á sjálf í vissum erfiðleikum þannig að það kemur til kasta ríkisvaldsins að sjá til þess að henni sé kleift að sinna þessu hlutverki sínu. Forstjóri Byggðastofnunar og stjórnarformaður komu á fund nefndarinnar og þessir tveir aðilar sáu ekkert því til fyrirstöðu að stofnunin tæki þetta hlutverk að sér. Ég treysti því þá að það verði gengið þannig frá málum að stofnunin geti tekið við. Frú forseti. Þetta finnst mér höfuðatriði í þessu máli, þ.e. að allir bændur eigi kost á viðunandi fyrirgreiðslu, ekki bara þeir sem búa næst þéttbýli eða á svæðum þar sem jarðir eru í háu verði og bankarnir jafnvel ágirnast jarðirnar. Það er svo aftur á móti annað mál, frú forseti, að ég er svo sem ekki búin að sjá að það fáist endilega hátt verð fyrir sjóðinn. Það var talað um það hér áðan að hæstv. landbúnaðarráðherra væri að tala sjóðinn dauðan og maður á kannski ekkert að tala í þá veruna. Engu að síður verð ég að segja, frú forseti, að sérhver sem er með lán hjá sjóðnum getur farið til annars lánveitanda þannig að sjóðurinn verður ekki seldur með viðskiptavinum sínum. Það eina sem er tryggt að verður selt eru því skuldirnar því að viðskiptavildin, eða hverju nafni sem við viljum kalla það, er auðvitað bara fyrir hendi svo lengi sem sjóðurinn eða stofnunin býður betur en einhver annar. Þannig er það bara í dag. Fólk leitar þangað sem fyrirgreiðslan er best. Ég óska þess að gott verð fengist fyrir þessi ímynduðu verðmæti eða kannski raunverulegu þannig að hægt væri að styrkja Lífeyrissjóð bænda vel og dyggilega, en hann mun vera rekinn með miklum halla þessa dagana. Forsendan fyrir stuðningi mínum við þetta mál eins og það er núna er sem sagt sú að öllum bændum verði tryggð viðunandi fyrirgreiðsla og það er á færi ríkisins að gera það með því að gera t.d. Byggðastofnun það kleift með fjármunum. Byggðastofnun treystir sér til þess og ég held að það væri líka ágætt til þess að styrkja starfsemi þeirrar stofnunar.

Hæstv. forseti. Ég vil bara halda því til haga að loðdýrabændur hafa ekki aðeins fengið fyrirgreiðslu í gegnum Lánasjóð landbúnaðarins heldur hefur það líka verið gert beint úr ríkissjóði á fjárlögum og mjög oft og mikið og myndarlega. Sem betur fer er staða þeirra miklu betri einmitt vegna þess að ríkissjóður hefur komið að því að hjálpa þeim oft í erfiðri stöðu. Ég vildi bara halda því til haga að það er ekki aðeins í gegnum Lánasjóð landbúnaðarins.

Frú forseti. Mér er alveg fullkunnugt um að ríkið hefur komið að málefnum loðdýrabænda, m.a. þau ár sem ég hef setið á þingi. En mér er líka kunnugt um að bankastofnanir hafa boðið loðdýrabændum betur en lánasjóðurinn í vissum tilvikum. En svo aftur á móti þegar til átti að taka ákvað Lánasjóður landbúnaðarins að gera enn þá betur en viðkomandi banki sem varð til þess að einstaklingarnir sem ráku viðkomandi bú sátu uppi með mjög óhagstætt lán í bankakerfinu og enduðu með því að þurfa að selja frá sér allt sem hægt var til þess að verða ekki gjaldþrota og hætta búskap. Þetta dæmi sýnir bara hversu fallvölt tilveran er í hinu almenna bankakerfi. Ekki er nú samúðinni fyrir að fara til þeirra sem þar eru að versla ef svo viðrar, sem aftur á móti hefur tíðkast hjá opinberum stofnunum eins og Lánasjóði landbúnaðarins því að þar eru málin skoðuð með viðskiptavinunum til enda og þróunin tekin inn í dæmið. Það er alkunna, held ég, að loðdýrabændur hafa átt við mjög langvarandi erfiðleika að etja frá upphafi þeirrar búgreinar á Íslandi en ég vona nú að það sjái fyrir endann á þeim erfiðleikum. Lánasjóður landbúnaðarins skipaði virkilega mikið hlutverk í því að endurreisa loðdýrarækt á Íslandi.

Hæstv. forseti. Auðvitað er tilveran fallvölt og það er eins í atvinnurekstri bænda og öðrum rekstri að ekki er alltaf góðæri. Saga loðdýraræktarinnar hér á landi er sorgarsaga. Reyndar eru ekki mörg loðdýrabú rekin í landinu í dag en þau eru held ég flestöll sem eru rekin í dag sem betur fer rekin af miklum myndarskap og það var mjög gaman að koma einmitt í heimsókn, eins og við í hv. landbúnaðarnefnd gerðum, í Skagafjörðinn fyrir tveimur árum. En bara til gamans því hér var verið að ræða um hross áðan og þá sagði hv. þingmaður að merarnar beri. En ég held að þær kasti. Þær gera það alla vega á Suðurlandi. Þær kasta á Suðurlandi.

Frú forseti. Það skiptir mjög miklu máli að koma því á hreint að hryssur kasti og hefur nú formaður landbúnaðarnefndar kveðið upp úr um það og ekki ætla ég að mótmæla því. Ég verð að segja að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum þegar ég sá afgreiðslu landbúnaðarnefndar á þessu máli. Mér finnst hún heldur fátækleg, rýr í roðinu, ef ég má nota þá samlíkingu, og málinu sem sagt svona kastað hér inn í þingið aftur með öllum endum óhnýttum. Það felst í nefndaráliti meiri hluta landbúnaðarnefndar - og er það þó ekki mikið að vöxtum - það felst þó augljóslega í því ákveðin viðurkenning á því að það séu ýmis vandamál sem ekki sé séð fyrir hvernig taka beri á. Þá grípa menn til gamalkunnugra aðferða því það er sagt að Byggðastofnun gæti kannski tekið þetta og hitt að sér og svo þyrfti svona að athuga þetta og hitt. Þannig ætla menn að láta sig hafa það að afgreiða málið. Svo koma þeir hér upp með stór orð um þá sem mæla fyrir því að þetta ætti nú kannski að athugast betur, eins og minni hluti landbúnaðarnefndar hefur lagt til í nefndaráliti sínu. Hv. þm. Magnús Stefánsson taldi það nú ekki merkilegan málflutning að menn skyldu vera með úrtölur og ekki vera þá bara með tillögurnar um það hvað ætti að gera í staðinn. En hann er væntanlega sáttur við og telur sóma að framgöngu hæstv. ráðherra og meiri hluta landbúnaðarnefndar sem játar þó upp á sig lausu endana og óvissuna sem því er samfara hvernig hluta bænda muni reiða af þegar þeir allt í einu bara sisvona missa sinn fjárfestingarlánasjóð sem hefur verið náttúrlega hornsteinn uppbyggingar og fjárfestinga í íslenskum landbúnaði um áratuga skeið. Ég verð að segja alveg eins og er að það finnst mér þá málefnalegri og merkilegri málflutningur að velta steinunum við og spyrja sig hvað sé undir þeim og hvernig við ætlum að takast á við þessa hluti heldur en bara að láta vaða á súðum. Aðgerðir af því tagi að selja eða einkavæða Lánasjóð landbúnaðarins verða ekki auðveldlega aftur teknar. Menn skulu átta sig á því að það er þá eitthvað sem menn gera bara í eitt skipti því að þeir endurheimta hann ekkert út úr einhverjum einkabanka þegar hann er þangað kominn. Því er eins gott að menn fari þá bara vel yfir það hvort þeir séu alveg vissir um að þetta sé rétt skref sem þeir eru hér að taka. Ég hef ekki góða sannfæringu fyrir því nema síður sé. Ég hef miklar áhyggjur af því hvaða afleiðingar það kunni að hafa fyrir þróun þessarar greinar sem er náttúrlega í raun í algerri sérstöðu hvað varðar atvinnugreinar í landinu. Talandi um sjávarútveg eða iðnað hverra fárfestingarlánasjóðir voru einkavæddir á sínum tíma, sameinaðir inn í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og síðan einkavæddir alla leið þá er þó að mörgu leyti ólíku saman að jafna þar og því sem á við hér, þar sem er þessi atvinnurekstur og þessi uppbygging úti í strjálbýli landsins sem býr auðvitað við afar sérstakar aðstæður, að ætla sér bara að takast á við þann vanda sem menn telja að sé nú kominn upp í sambandi við rekstur Lánasjóðs landbúnaðarins með þessari ákaflega einföldu leið eða lausn - ef menn vilja kalla það svo - að gefast upp með rekstur sjóðsins og selja hann. Það finnst mér satt best að segja ekki vera mjög vandaður málatilbúnaður fyrr en menn eru þá búnir að fara í gegnum það og tæma það að engir aðrir vænlegri kostir séu í stöðunni. Þetta er auðvitað voðalega einfalt, þægileg leið og það er komin hefð á hana, að bara selja, einkavæða bara. Framsóknarmönnum er orðið þetta ákaflega tamt enda kunnugt að þeir eru orðnir sennilega mesti markaðshyggjuflokkurinn hér í landi og ganga glaðbeittir til þeirra verka að einkavæða eða markaðsvæða hvert svið almannaþjónustunnar á fætur öðru, raforkumál, fjarskipti eða hvað það nú er. Það er auðvitað tímanna tákn og verður kannski ekki öllu lengra gengið að taka nú Lánasjóð landbúnaðarins og ætla að einkavæða hann fyrir árslok. Ég hef í fyrsta lagi mjög miklar efasemdir um lausu endana, hvort þeim sé endilega vel komið hjá henni Byggðastofnun. Bíddu, þarf nú kannski ekki líka að líta á það hvernig staða mála er á þeim bæ? Það er eins og mig minni að hér hafi hoppað stjórnarformaður Byggðastofnunar inn á þing sem varaþingmaður og var ekki einhver tillaga þar á ferðinni um að setja stórfellda viðbótarfjármuni inn í Byggðastofnun til að halda henni á fótunum? Það er eins og mig rámi í það. Er hún þá í miklum færum til þess að taka á sig erfið verkefni?  Það er vissulega svo að það er ákveðinn vandi innbyggður í stöðu Lánasjóðs landbúnaðarins eins og hann er í dag og það er augljóst mál að menn hefðu kannski betur þurft að sjá fyrir því á sínum tíma með sama hætti og menn hafa nú verið að reyna að tryggja stöðu Íbúðalánasjóðs, að það geti verið einhvers konar álag á lán, ef menn eiga rétt á að greiða þau upp, til að verja sjóðinn fyrir misgengi vaxta á fjármögnunarlánum og endurlánum. Það er augljós hætta fyrir starfsemi af þessu tagi ef þar getur skapast mikið misgengi og ég tala ekki um ef menn hafa gengið þannig frá málum, sem er þá auðvitað á ábyrgð stjórnenda sjóðsins að undanförnu, að taka lán sem ekki er mögulegt að greiða upp. Það er mjög alvarlegur hlutur ef menn hafa staðið þannig að málum, en þá er sá vandi þar, þá er hann þarna til staðar. Hugsunin að hann hverfi bara með því að selja sjóðinn, ég vil fá einhvern aðstandanda málsins til að útskýra það fyrir mér. Bíddu, eru einhverjir miskunnsamir samverjar úti á þessum markaði sem eru tilbúnir til að kaupa þennan sjóð algjörlega fullu verði með þessa misgengishættu innifalda? Vill hæstv. landbúnaðarráðherra, sem sjálfsagt er ágætlega að sér í hagfræði, útskýra þetta fyrir mér? Ætlar einhver góðgerðarstofnun bara að taka vandann af sjóðnum, af ríkinu, af eigandanum, af landbúnaðinum? Nei, ætli það hljóti þá ekki að koma fram í verðinu? Bíddu, er þetta þá ekki vandi sem er hvort eð er til staðar og þarf að takast á við? Spurningin er bara hvernig. Er endilega víst að forvöltun þessara fjármuna verði betri við að gera þetta svona en að horfast einfaldlega í augu við vandann og takast á við hann? Og hversu mikill er hann? Ja, það er alveg ósýnt, held ég, vegna þess að ég á eftir að sjá að bændur muni í framhaldinu greiða upp lán sín í eins stórum mæli og þróunin að undanförnu bendir kannski til. Getur ekki einmitt verið að þar hafi farið þeir bændur sem voru í bestri aðstöðu til þess, þeir sem höfðu bestu veðin til að leggja á bak við viðskipti hjá nýjum aðila eða í banka og þeir sem bankarnir töldu æskilegustu og fýsilegustu viðskiptavinina? Gæti ekki verið að þær færu að þorna eitthvað upp þessar uppsprettur þegar frá líður? Gott og vel. Það skiptir í sjálfu sér ekki öllu máli. Það þarf ósköp einfaldlega að kortleggja þennan vanda og fara yfir hann. Ég sé það ekki í þessu ræfilslega frumvarpi. Það er bara sagt frá því að þessi vandi sé þarna og starf þessarar nefndar haft til marks um það. En ég sé ekki útreikningana á því og ég hef ekki undir höndum eitthvert reikningslegt mat á þessu máli. Það er eitthvað í þessari hugsun sem ég fæ ekki alveg til að ganga upp, þ.e. að annars vegar sé hægt að nota sem röksemdir fyrir þessum breytingum og þessari aðgerð þennan vanda sem sé innbyggður í sjóðnum, en hins vegar að telja okkur trú um að það sé engu að síður hægt að selja hann á fullu verði og verja allt eigið fé hans eins og ekkert sé að. Það hlýtur að byggja á því að einhvers staðar úti í þjóðfélaginu séu miskunnsamir samverjar tilbúnir til að loka augunum fyrir þessum innbyggða vanda sem geti verið í sjóðnum og kaupa hann á fullu verði engu að síður. En væntanlega eru skuldbindingarnar eins, hver sem eigandinn er, og það verður að virða þau lán sem eru þarna án uppgreiðsluréttar og það verður hinn nýi eigandi að gera, ef hann yfirtekur allt heila klabbið, og hann mun ekki gera það ókeypis. Hann mun reikna það inn í dæmið, annars er hann óvenjulega rausnarlegur. Það var aðeins nefnt áðan að loðdýraræktin hefði notið góðs af því að gegnum Lánasjóð landbúnaðarins, reyndar aðallega forvera hans Stofnlánadeildina, hefði verið hægt að koma henni til aðstoðar m.a. og beita þessum sameiginlega sjóði bænda í því skyni. Ætli hún sé nú ein um það, þó að það sé vissulega rétt að Stofnlánadeildin og Lánasjóður landbúnaðarins lögðu sitt af mörkum í því. Það skipti mjög miklu máli að lánin voru hjá aðila af því tagi sem laut félagslegu forsvari greinarinnar og hins opinbera og gat tekið þátt í og lagt sitt af mörkum með því að fresta afborgunum og fara í skuldbreytingar o.s.frv. En það er ekki bara loðdýraræktin sem hefur fengið þetta, það er allur landbúnaðurinn, aftur og aftur á umliðnum árum. Sauðfjárræktin og reyndar á köflum bara allir lántakendur í þessum sjóði, þegar erfiðleikaár hafa gengið yfir landbúnaðinn, hafa fengið þar fyrirgreiðslu af því tagi að menn hafa fengið skuldbreytingar og/eða verið heimilað að færa afborganir aftur fyrir og semja sérstaklega um slík kjör. Þetta þekkjum við sem höfum fylgst með þessari sögu nokkuð lengi og vitum vel. Það er mjög fróðlegt að rifja þá sögu upp og velta henni fyrir sér í sambandi við framhaldið. Hvað ætla menn að gera næst, sem því miður sem verður örugglega ekki bara ef heldur þegar einhver erfiðleikaár, einhverjir erfiðleikatímar ganga yfir einstakar greinar landbúnaðarins eða hann sem slíkan? Þá verður enginn slíkur aðili sem getur ákveðið að fella niður afborganir eða skuldbreyta, og þess vegna með stuðningi opinberra aðila. Þá verður það bara herra markaður sem ræður því og hver og einn bóndi verður að reyna að glíma við það hjá sinni lánastofnun. Menn geta auðvitað sagt að þannig sé það hjá öðrum o.s.frv. En það breytir engu um það að sagan er eins og hún er og hún sannar að mínu mati gildi þess hvers virði það getur verið fyrir atvinnugrein af þessu tagi að eiga sinn fjárfestingarlánasjóð og að það sé hægt að beita slíkum tækjum til stuðnings greininni þegar hún þarf á því halda. Ég hef áður nefnt það í umræðum um þetta mál að að mínu mati er reynslan af einkavæðingu fjárfestingarlánasjóða annarra atvinnugreina, Fiskveiðasjóðs og Iðnlánasjóðs, mjög blendin. Sérstaklega veit ég dæmi þess og mörg dæmi þess að iðnaðarstarfsemi og iðnrekendur úti um landið, það sem eftir er af þeim, það hefur gengið hressilega á þá undanfarin 10–15 ár. Það má segja að flutningskostnaður og fleiri slíkar ráðstafanir hafi meira og minna stýrt allri iðnaðaruppbyggingu hér á suðvesturhornið að svo miklu leyti sem hún er þá ekki farin áfram til Eystrasaltsríkjanna eða þaðan af lengra í burtu. En svo mikið er víst og það er að stórkostlega hefur þyngst fyrir fæti hjá þeim sem eru að byggja upp iðnaðarstarfsemi úti á landsbyggðinni við að fá eðlilega fyrirgreiðslu og fjármögnun t.d. til húsbygginga. Það er bara mjög erfitt í dag. Bankarnir telja það eins og hvern annan brandara að þeim bjóðist 1. veðréttur í húsnæði ef póstnúmerið er eitthvað verulega hærra en 1. Það bara er þannig. Ég veit líka mörg dæmi þess að menn hafi lent í miklum barningi með nýsmíðar á fiskiskipum, að fá eðlilega fjármögnun á þær þó að 1. veðréttur væri í boði í jafnhreyfanlegri og endurseljanlegri eign og nýtísku fiskiskipi. Það er bara ekki lengur þannig að menn eigi sinn eigin fjárfestingarlánasjóð sem láni öllum félagsmönnum á jafnræðisgrundvelli á hagstæðum kjörum, eins og það var t.d. í Fiskveiðasjóði áratugum saman. Það skyldi nú ekki vera að það hafi hjálpað dálítið til við uppbyggingu flotans og þróun fiskiðnaðarins í gegnum tíðina? Árangurinn var ekki lakari en það að flest árin fengu menn síðan vaxtaendurgreiðslur inn á viðskiptareikning sinn hjá sjóðnum þegar búið var að gera árið upp og yfirleitt kom í ljós að sjóðurinn þurfti ekki á öllum þeim vaxtamun að halda sem hann reiknaði sér við lánveitingarnar og hafði rétt til að taka. Þá nutu menn þess beint í formi innlagnar á viðskiptamannareikning sinn hjá sjóðnum eða vaxtainnstæðna sem þá mynduðust. Þetta kerfi var ekki lakara en það. Mér finnst það svolítið uppgjafarlegt og aumingjalegt að velta því ekki fyrir sér hver sé stærðargráða þessa vanda, hvaða leiðir séu til að takast á við hann. Er endilega víst að það sé besti kosturinn að gefast upp og selja sjóðinn? Er það endilega víst, jafnvel þó svo að búnaðarmálasjóðsgjöldin kynnu að heyra sögunni til innan fárra ára? Menn þurfa væntanlega ekki að taka svona óhagstæð lán og þurfa ekki að hafa þau á þeim kjörum að þau séu óuppgreiðanleg, menn þurfa ekki að sitja uppi með allt of háan rekstrarkostnað á þessum sjóði baráttulaust ef einhver vilji er til þess að hjóla í þau verkefni og takast á við þau. Hvaða leiðir er hægt að fara í því? Það eru margar leiðir færar í því. Það er í fyrsta lagi ósköp einfaldlega hægt að reyna að reka sjóðinn með hagkvæmari og einfaldari hætti. Hægt er að bjóða út og er algengt að bjóða út umsjón með slíkum sjóðum og það hefur oft verið gert. Þannig var það t.d. með veðdeild Húsnæðisstofnunar á sínum tíma, grunnhúsnæðislánadeildina. Það var einfaldlega boðið út, leitað tilboða í umsjón með henni og lengi vel var það Landsbankinn sem bauð þar best. Það var á þeim grunni. Það er t.d. einn kostur sem menn gætu skoðað hvort hægt sé að stórlækka rekstrarkostnað sjóðsins að breyttu breytanda með því að fela umsjá hans einhverjum öflugum aðila sem getur gert það með hagkvæmum hætti sem hluta af miklu stærri starfsemi. Ákaflega nærtækur kostur að velta fyrir sér væru samlegðaráhrifin af því að samreka Lífeyrissjóð bænda og Lánasjóð landbúnaðarins. Gætu þau verið þannig að það munaði umtalsvert í formi lægri rekstrarkostnaðar og hagkvæmni jafnvel fyrir báða aðila? Gæti það komið báðum til góða að færa þessar einingar saman og styrkja þær í leiðinni? Ég sé að mörgu leyti ekkert því til fyrirstöðu að hreinlega væri hægt að sameina þessa starfsemi, kannski þannig að lánastarfsemin yrði einfölduð í leiðinni, að þetta yrðu grunnfjárfestingarlán, jarðakaupalán og lán t.d. til þeirra sem eru að hefja búskap, sem í löndunum í kringum okkur er víða hefð fyrir að sé skipað með sérstökum hætti, en síðan leiti menn kannski til viðskiptabanka sinna með viðbótarfjármögnun rekstrarins eins og gjarnan er gert. Finnar eru t.d. með alveg sérstakt prógramm sem miðar að því að styðja unga bændur, fólk sem er að hefja búskap. Það nýtur sérstakra kjara og sérstaks stuðnings sem er fyrir komið í kerfinu. Og veitir nú víst ekki af hér ef einhver endurnýjun á að hefjast eða verða loksins í þessari grein. Það hefur líka verið nefnt í mín eyru sem hugmynd að kannski væri hægt að færa Lánasjóð landbúnaðarins yfir í einhvers konar sparisjóðsform á vegum bænda og semja um rekstur hans sem hluta af sparisjóðastarfseminni í landinu. Það er t.d. öflugur banki sem sparisjóðirnir reka saman, Sparisjóðabankinn, sem er þeirra fjármögnunarbanki, fjárfestingarbanki. Hann hefur verið ágætlega samkeppnisfær í kjörum og nýtur þar auðvitað stærðar samlegðaráhrifanna af því að vera bakhjarl allrar sparisjóðakeðjunnar í landinu, sem er nú stærsta einstaka viðskiptabankakeðjan, merkilegt nokk, með hæstu markaðshlutdeildina þegar kemur að almenningsviðskiptum í landinu, tæp 30%. Það eru sparisjóðir mjög víða á starfssvæði Lánasjóðs landbúnaðarins, þ.e. úti um héruð landsins, og sennilega væri engin ein bankastofnun betur sett í þeim efnum að eiga fleiri afgreiðslustaði vítt og breitt á svæði viðskiptavina sinna en sparisjóðirnir, þ.e. ég býst við að þeir séu til samans fleiri og í fleiri landbúnaðarhéruðum en nokkur einkabankanna þriggja. Það gætu verið margir möguleikar sem mætti skoða í þessum efnum og ég sé ekki að himinn og jörð væru að farast þó að það væri gert eða hefði verið gert. Nú er það svo að lögin um Lánajóð landbúnaðarins eiga samkvæmt þessu frumvarpi ekki að falla niður fyrr en um næstu áramót. Það má líka velta fyrir sér tímasetningum þessa máls í því sambandi, úr því að það er ekki betur undirbúið og lengra á legg komið en það að vera þá engu að síður að taka þessar lagabreytingar hér í gegn. Ætla menn jafnvel að vera með það í höndunum fram undir næstu áramót að undirbúa sölu á þessum sjóði? Það er ekki mjög heppilegt að vera með mál hans þannig upp í loft í heilt ár og vera þó búinn að gefa sér niðurstöðuna fyrir fram. Það er ekki endilega víst að það verði honum til mikils framdráttar í rekstri á allra næstu mánuðum ef ljóst er að niðurstaðan er eiginlega gefin fyrir fram. Menn hafa talað fyrir því, margir, ég held ég muni það rétt að ég hafi heyrt hæstv. landbúnaðarráðherra tala digurbarkalega um það, að bændum verði ekki skotaskuld úr því að fá góða fyrirgreiðslu hjá bönkunum, þeir séu skilvísir menn, vissulega er það rétt, og þeim muni bjóðast góð kjör. Menn nefna gjarnan til samanburðar það sem gerst hefur á íbúðalánamarkaði. Ég vara mjög við því að halda að þetta sé á einhvern hátt sambærilegt við það sem gerðist þegar bankarnir fundu ekki aðra leið til að koma Íbúðalánasjóði á kné en þá að niðurbjóða hann í vöxtum eftir að hafa tapað máli gegn honum á evrópskum vettvangi. En það var þá, síðsumars, sem áhugi bankanna á að bjóða hagstæð íbúðalán með hátt lánshlutfall gaus upp, eins og kunnugt er. Hvað er þar á ferðinni? Jú, þar er það á ferðinni að menn greiða upp öll lán sín hjá fyrri lánveitanda, Íbúðalánasjóði. Menn lofa öllum sínum viðskiptum til viðkomandi lánastofnunar og hvað fær hún? Hún fær fyrsta veðrétt í íbúðarhúsnæði. Hvað er fyrsti veðréttur í íbúðarhúsnæði, frú forseti? Jú, það er sérstaklega hagstæð lán þegar kemur að því að útlánakarfa viðskiptabanka er metin og flokkuð í áhættuflokka. Bankarnir vissu vel hvað þeir voru að gera og þeir reyndu að slá margar flugur í einu höggi, ekki bara knésetja Íbúðalánasjóð heldur löguðu þeir líka hjá sér útlánasamsetninguna og fengu grundvöll útlána í nýjum og lágum áhættuflokki þar sem eru fasteignaveðlán á fyrsta veðrétti. Þessu verður öðruvísi háttað þegar kemur að landbúnaðinum. Þar verður áhættudreifingin enn þá meiri. Hver verður t.d. staða þeirra sem eru á ákaflega landlitlum afskekktum jörðum, til lántöku í þessu tilviki? Hvernig verður farið með ríkisjarðir? Verður mönnum veitt veð og lántökuheimildir eins og ekkert sé þótt um verði að ræða einkabanka sem leita eigi fjármögnunar hjá í þeim tilvikum? Ætli það verði ekki talsverður munur á stórum bújörðum, vel í sveit settum, ég tala nú ekki um ef menn eru með umtalsverð hlunnindi og framleiðslurétt, t.d. í mjólkurframleiðslu, og aftur hinum sem hafa í raun ekkert af þessu og ætla að byggja upp af búskap á afskekktum jörðum? Það skyldi þó ekki vera? Það gæti átt eftir að reynast þannig að menn gengju ekki að hinum góðu lánskjörum vísum, með sama hætti og sumir vilja vera láta. Auk þess, frú forseti, hafa vextir verið með afbrigðum lágir um skeið. Alþjóðlegir vextir hafa verið í sögulegu lágmarki í nokkur missiri bæði austan hafs og vestan. Það stafar af slaka í hagkerfinu, auðvitað sérstaklega í Evrópu þar sem menn hafa farið með vextina niður undir ekki neitt. Hér innan lands hefur vöxtunum hins vegar verið haldið uppi til að halda aftur af verðbólgu. Þannig hefur skapast það ástand að menn hafa talið sig getað gert út á vaxtamuninn milli Íslands og nálægra landa, tiltölulega öruggir í skjóli þess að stóriðjustefnan og viðleitni Seðlabankans til þess að halda niðri verðbólgu með háum vöxtum geri það að verkum að óhætt sé að gera út á þennan gróðaveg, vaxtamuninn milli Íslands og annarra landa. Þar af leiðandi hefur tímabundið verið hægt að fleyta hinum lágu erlendu vöxtum inn í landið og út í lánskjörin en það er mikil áhætta því samfara. Það er ekki víst að það verði mjög varanlegt. Núna hafa vextir hækkað um tvö prósentustig í Bandaríkjunum á skömmu tíma. Þeir eru á hraðri uppleið þar. Hefur kannski enginn heyrt fréttirnar af því að vegna mikilla erlendra skulda íslenska þjóðarbúsins, sem fáir tala um en er nú staðreynd engu að síður, þá hafi vaxtabyrðin á örfáum mánuðum þyngst um sjö milljarða króna vegna erlendra skulda, bara í dollurum? Bara í dollurum. Síðasta hækkunin hjá bandaríska seðlabankanum, hjá herra Greenspan, kostar tvo milljarða í viðbót í hærri vöxtum á ársgrundvelli af erlendum skuldum þjóðarbúsins í dollurum. Menn skulu því ekki tala eins og þeir geti gengið að lágum alþjóðlegum vöxtum vísum um aldur og ævi. Það er mjög hættulegt að meta þessa hluti alla út frá núinu og gefa sér að þannig verði það um aldur og ævi. Það er sko ekki í hendi. Því er að mörgu að hyggja í þessum efnum og menn ættu ekki að rasa um ráð fram. Ég hef ekki góða sannfæringu fyrir því að styðja það að einkavæða Lánasjóð landbúnaðarins fyrr en aðrir hlutir hafa verið skoðaðir ofan í kjölinn. Ég hefði sjálfur, hefði ég átt að gefa ráð í þessum efnum, látið mér detta flest annað í hug fyrst. Ekki fyrr en ég væri endanlega sannfærður um að aðrar leiðir væru ekki færar færi ég að velta því fyrir mér að leggja hann niður eins og þetta mál snýst um. Þetta er ekkert annað en að leggja niður eða einkavæða þessa starfsemi. Hún hverfur sem slík, verður ekki til. Þetta leysist upp og engum þeim hlutum sem Lánasjóður landbúnaðarins, áður Stofnlánadeild landbúnaðarins, gat komið til framkvæmda verður þá viðkomið eftir að þetta skref verður stigið. Ég tel, herra forseti, að hér sé langt frá nógu vandaður málatilbúnaður á ferð og þeir hljóta að verða að axla ábyrgð á breytingunni sem hana ætla að gera.

Hæstv. forseti. Ég get verið sammála hv. þingmanni Steingrími J. Sigfússyni þegar hann segir að hornsteinn uppbyggingar í landbúnaði hafi verið Lánasjóður landbúnaðarins. Hins vegar hefur staðan breyst og stór hluti lántakanda hefur greitt upp lán sín. Við búum nú við mjög breytt rekstrarumhverfi og vandi sjóðsins er sá að hann er orðinn of lítill. Lánastofnanir í samkeppni við lánasjóðinn bjóða hagstæðari vexti. Einnig er vert að hafa í huga þá staðreynd að bændur vilja ekki greiða lengur búnaðargjald til Lánasjóðs landbúnaðarins til að greiða niður vexti hver fyrir annan. Þannig er staðan. Hv. þingmaður gerði að mínu mati lítið úr Byggðstofnun. Byggðastofnun hefur getað lánað og haft svigrúm til að lána þótt hún hafi ekki fjármuni núna til styrkja eða hlutafjárkaupa. Hins vegar ættum við fremur að efla Byggðastofnun en að gera lítið úr henni. Það kom fram í máli lánasjóðsmanna að að óbreyttu þurfi lánasjóðurinn að hækka vexti sína, a.m.k. um 2%, til að viðhalda eigin fé sjóðsins. Sjóðurinn er orðinn of lítill sem rekstrarleg eining. Við fórum vandlega ofan í það hvort hægt væri að reka hann með hagkvæmari hætti. Það var alls ekki talið unnt. Þar vinna sjö manns. Hann er rekinn með eins mikilli hagkvæmni og hægt er. Það er ekki hægt að reka hann með minni tilkostnaði. Hann er bara orðinn of lítill og of dýrt að reka hann til þess að það sé hægt áfram. Þess vegna var þessi ákvörðun tekin.

Frú forseti. Ég deili ekki um að takast þurfi á við vanda þann sem blasir við hjá Lánasjóði landbúnaðarins. Það er ekki verið að deila um það. Mér er ljóst að hann er sem slíkur mjög lítil eining og að of hátt hlutfall tekna hans fer í rekstur. Það er eiginlega dæmt til að gerast ef haldið er úti lítilli einingu af þessu tagi. Það skapar honum líka augljósan vanda ef búnaðarsjóðsgjöldin falla niður því þau skipta þar þrátt fyrir allt enn þá miklu máli þótt þau hafi lækkað mikið. Ég hef reyndar enga sérstaka sannfæringu fyrir því að með breytingum á því fyrirkomulagi hefði ekki áfram getað ríkt samstaða um það innan greinarinnar að þau gjöld væru til staðar. Hins vegar er alveg ljóst að menn horfa til þess að greiðslubyrðin, skoðuð á móti útlánunum, færist til milli greina innan landbúnaðarins. Það er t.d. ljóst að sauðfjárræktin, sem lítið hefur fjárfest undanfarin ár, er nettógreiðandi fremur en þiggjandi á þessu tímabili. En það kann að breytast. Að mínu mati hefði vel mátt hugsa sér að setja einhverjar skorður við því hve mikil tilfærsla af því tagi geti orðið. Ég ætla a.m.k. ekki að trúa öðru fyrr en mér hefur þá verið sýnt fram á það með óyggjandi hætti, að félagsþroski bænda hafi minnkað þannig að þeir geti ekki sem slíkir upp til hópa staðið saman um fyrirkomulag af þessu tagi, ef menn lagfærðu það í ljósi aðstæðna. Síðan vil ég mótmæla því að ég hafi gert lítið úr Byggðastofnun. Það var ekki í mínum huga. 

Hæstv. forseti. Það hefur komið fram að útlánatöp hafa í reynd ekki verið mikil hjá Lánasjóði landbúnaðarins. Það er ekki þess vegna sem það væri erfitt fyrir Byggðastofnun að taka við þeim bændum sem ekki fá inni hjá lánastofnunum. Hv. þingmaður velti fyrir sér hvort ekki hefði verið hægt að sameina lánasjóðinn öðrum stofnunum. Verkefnisstjórnin fór ofan í það.  Ég held að þetta sé bara viðurkennd staðreynd. Það blasir við að sjóðurinn er kominn í þrot. Sumarið verður notað til að koma honum í sölu og það er ekki betra að draga þessi mál til lengdar.

Frú forseti. Ég er sammála því að það er ekki gott að draga mál af þessu tagi. En það má á móti gagnrýna það að menn fari af stað með svona mál, gera það opinbert og sýna það, fyrr en það er betur undirbúið og menn komnir með það á hreint hvað þeir ætla að gera og geti gert það hratt. Það er auðvitað ekki gott að starfsemi af þessu tagi sé í kastljósi af því tagi sem nú er varpað á lánasjóðinn og verður, kannski fram undir árslok. Það má snúa þessu algjörlega við og segja: Hefðu menn ekki átt að vinna heimavinnuna sína betur og vera klárari á því hvað þeir ætluðu að gera og gera það þá fljótt þegar málið væri gert opinbert með þessum hætti? Síðan eru innbyggðar í málflutninginn mótsetningar sem enginn hefur getað svarað fyrir, og hæstv. landbúnaðarráðherra gufaður upp eins og stundum áður. Það er ekki auðvelt að láta það ganga upp að segja annars vegar: Þessi sjóður er að komast í þrot og mikinn vanda. En segja hins vegar: Við ætlum að selja hann og fá fullt verð fyrir hann og styrkja Lífeyrissjóð bænda um háar fjárhæðir með söluandvirðinu. 

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp um breytingu á lögum um Lánasjóð landbúnaðarins, með síðari breytingum. Ljóst er að Lánasjóður landbúnaðarins á talsvert í vök að verjast. Sjálfsagt verður ekki komist hjá því að gera verulegar breytingar á starfsemi sjóðsins miðað við stöðu hans og jafnvel leggja hann niður eins og verið er að ræða um. Það verður hins vegar að segjast, hæstv. forseti, þótt ég sé ekki andvígur því að skoða þessi mál og jafnvel fara þá leið sem hér er lögð til að öðrum skilyrðum uppfylltum, þá er ekki þar með sagt að sú málsmeðferð sem hér hefur verið viðhöfð sé beinlínis að mínu skapi. Mér finnst í fyrsta lagi að málið hafi komið ákaflega seint í þingið, löngu eftir að frestur var liðinn. Í öðru lagi tel ég að betra hefði verið að málið hefði verið betur unnið til enda og verið búið að ná nokkurn veginn samkomulagi um það milli stjórnmálaflokkanna um hvernig með málið skyldi farið áður en það kæmi í þingið og það hefði verið tekið inn á haustdögum, enda falla lögin samkvæmt frumvarpinu ekki úr gildi fyrr en um áramót. Með sæmilegu vinnulagi og ferli hefði verið hægt að ná sátt um málið, sem ég held að forsendur séu fyrir, því eins og staða Lánasjóðs landbúnaðarins hefur verið að þróast á undanförnum vikum og missirum verður hún ekki varin óbreytt og kannski ekki skynsamlegt að reyna það. Það er ekki þar með sagt að menn séu alveg sáttir við að fara í það opna ferli sem einkavæðingin býður upp á án þess að menn hafi náð saman um ákveðnar reglur og ákveðin skilyrði. Ég er t.d. ekki viss um að öllum bændum sem eru viðskiptamenn sjóðsins sé nákvæmlega sama um það hvert sjóðnum verður ráðstafað og menn hafa ekki svarað því í umræðunni í hvaða stöðu einstakir bændur lenda þá. Því hefur heldur ekki verið svarað í umræðunni í hvaða stöðu bændur verða með lánamál sín og fyrirgreiðslur sínar á svæðum þar sem jarðir eru kannski taldar verðminni eða á svæðum þar sem byggð á undir högg að sækja. Ég held að þetta hefði allt þurft að ræða betur og með hvaða formi yrði staðið að niðurlagningunni og hvaða kosti bændur ættu þá í viðskiptum. Það hefur verið talað um að Byggðastofnun gæti hugsanlega komið að málefnum bænda til að lána m.a. bændum inn á jarðir sem viðkomandi bankar eða lánastofnanir mundu e.t.v. ekki vilja taka þátt í endurfjármögnun á. Allt þetta held ég að menn hefðu þurft að reyna að kortleggja miðað við stöðu lántakanda í Lánasjóði landbúnaðarins og velta því upp að við værum ekki að vega að byggð í landinu með þessari aðgerð. Ég óttast svolítið að með því að leggja sjóðinn niður förum við leið án þess að vera búin að búa til lausnir eða vegvísa sem okkur finnast ásættanlegir fyrir hönd bænda, því þeir eru örugglega misjafnlega settir eftir landshlutum og landsvæðum og auðvitað er skuldastaða bænda og hagur þeirra misjafn eins og allra annarra. Við megum ekki koma bændum í verri stöðu en þeir eru í dag með niðurlagningu sjóðsins. Ég tel að við hefðum þurft að skoða þau atriði mjög vandlega. Við skulum ekki gleyma því að bankarnir hafa verið í viðskiptum í landbúnaðinum. Ég held að allir hljóti að muna eftir bankastríðinu eða bankakapphlaupinu eða hvernig á að orða það sem varð um fugla- og svínabúin á sínum tíma og hvaða staða kom upp þar. Það er ekki á bætandi ef við lendum í einhverjum sérstökum vandræðum með hinar hefðbundnu greinar landbúnaðarins, mjólkurframleiðslu og sauðfjárframleiðslu. Þetta vildi ég sagt hafa. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta. Það liggur auðvitað fyrir að meiri hlutinn vill klára málið með því lagi sem hér er lagt upp með. Ég er búinn að segja mína skoðun á því, ég hefði talið eðlilegt þar sem málið er þannig vaxið eins og ég gat um í upphafi að lögin taka ekki gildi fyrr en um áramót, að þá hefði verið hægt að ná um þetta víðtækari sátt og vinna betur að útfærslunni á bak við tjöldin og koma með málið tilbúið og klára það hér á tiltölulega stuttum tíma. Það held ég að sé alltaf heppilegt að gera þegar við ræðum mál eins og þetta, um lánastofnun og lánaviðskipti einnar stéttar. Ég hef líka nokkrar áhyggjur af því hvernig þetta muni koma niður á einstökum landsvæðum og hef ekki séð neina kortlagningu á því varðandi stöðu lántakenda í Lánasjóði landbúnaðarins, hvort ákveðin svæði séu þar verr stödd en önnur o.s.frv. Þetta held ég að menn hefðu þurft að skoða og hafa einhverja vegvísa eða viðbrögð við því hvernig með ætti að fara. Mér finnst rennt svolítið blint í sjóðinn með að fara þá leið sem hér er farin án þess að við vitum hvar viðskiptin lenda eða í hvaða stöðu bændur lenda þegar lögin verða samþykkt. Að öllu samanlögðu sýnist mér að við hefðum getað unnið að málinu í sumar og undirbúið það vel og náð samkomulagi um það og komið með það tiltölulega vel undirbúið hingað og afgreitt það á stuttum tíma. Ég held að það sé kostur að afgreiða svona mál á stuttum tíma og hafa vegferðina betur kortlagða en hér er gert. Kannski helgast málsmeðferðin aðallega af því að málið kom mjög seint í þing hjá landbúnaðarráðherra og það er auðvitað til mikilla vandræða að fá málið með þessum tímafresti.

Hæstv. forseti. Það er komið að lokum umræðu um málið. Ég vil þakka nefndarmönnum fyrir ágætt starf. Ég vil svara einu sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson kom inn á varðandi lántakendur sjóðsins, sem hann hefði trúlegast heyrt ef hann hefði verið við umræðuna í dag.

Ég hlustaði á megnið af henni, nema þegar ég var á fundi forseta.

Það hefur ekki verið hægt að greina að það sé meiri vandi á einu svæði en öðrum hjá lántakendum hjá Lánasjóði landbúnaðarins, heldur hefur hann verið miklu meiri á milli greina og hefur loðdýraræktin helst átt undir högg að sækja. Eins og fram hefur komið eru bændur mjög skilvísir greiðendur í sjóðinn og það er ekki mikið um töp hjá Lánasjóði landbúnaðarins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um gæðamat á æðardúni frá landbúnaðarnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ingibjörgu Ólöfu Vilhjálmsdóttur frá landbúnaðarráðuneyti, Sigurgeir Þorgeirsson, Harald Benediktsson og Árna Snæbjörnsson frá Bændasamtökum Íslands, Sigtrygg Eyþórsson frá XCO, Jónas Helgason frá Æðarræktarfélagi Íslands, Pál Ólafsson og Jón Sveinsson. Umsagnir bárust frá Gunnlaugi S. Stefánssyni, Jóni Sveinssyni, Búnaðarsambandi Suður- Þingeyinga, Æðarræktarfélagi Íslands, Búnaðarsambandi Kjalarnesþings, Páli Ólafssyni, Bændasamtökum Íslands, Samtökum iðnaðarins, Félagi íslenskra stórkaupmanna, Æðarræktarfélagi Íslands, Verslunarráði Íslands, Búnaðarsambandi Eyjafjarðar og Umhverfisstofnun og Hagþjónustu landbúnaðarins. Með frumvarpinu er lagt til að allur æðardúnn skuli veginn og metinn af lögskipuðum dúnmatsmönnum eftir fullhreinsun hvort sem hann er ætlaður til dreifingar á innanlandsmarkaði eða til útflutnings. Þá er einnig lagt til að landbúnaðarráðherra gefi út starfsleyfi til dúnmatsmanna, að fengnum tillögum Bændasamtaka Íslands og Félags íslenskra stórkaupmanna, í stað lögreglustjóra áður. Á fundum nefndarinnar kom fram að íslenskur æðardúnn er einstök vara og þekkt vörumerki erlendis og undanþeginn t.d. þýskum gæðastöðlum. Hlutdeild íslensks æðardúns á heimsmarkaði er um 80%. Á fundum nefndarinnar og í umsögnum kom fram að hagsmunasamtök telja nauðsynlegt að halda úti því gæðaeftirliti sem verið hefur til þess að tryggja orðspor vörunnar og viðhalda verðmæti hennar og gæðum. Telur nefndin brýnt að ráðuneytið hugi að markaðsmálum greinarinnar en æðardúnninn er takmörkuð náttúruauðlind og því þarf að viðhalda gæðastaðli og auka verðmæti vörunnar, þannig að virðisaukinn verði meiri hjá æðardúnsbændum. Leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Einar Oddur Kristjánsson, Lúðvík Bergvinsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Birkir J. Jónsson, Jón Bjarnason, Guðmundur Hallvarðsson og Dagný Jónsdóttir.

Frú forseti. Málið sem við ræðum má kalla allsérstakt. Við erum að tala um náttúruafurð þar sem Íslendingar eiga um 80% hlutdeild í heimsmarkaði. Við erum að tala um náttúruafurð sem krefst mjög mikillar vinnu af bóndanum. Ég get lýst því aðeins hvernig sú vinna fer fram, því ég hygg að það séu ekki allt of margir sem gera sér raunverulega grein fyrir hvað það er mikil vinna sem liggur að baki einu kílói af æðardúni, sem er það magn sem notað er í venjulega sæng. Bóndinn sem hirðir um æðarvarp býr í haginn fyrir æðarkollurnar á hverju vori með því að snyrta í kringum hreiðrin, hirða úr þeim rusl frá árinu áður, sumir búa til húsahreiður, ýmist úr spýtum eða grjóti. Bóndinn flaggar fyrir fuglana sína, því æðarfuglinn er hrifinn af litskrúðugum flöggum og er hrifinn af því að það sjáist ummerki um að maðurinn hirði um hann á þeim svæðum sem hann velur sér til varps. Bóndinn þarf að fylgjast með því hvenær æðarfuglinn kemur inn og sest upp. Það er ekki alltaf á sama tíma, það fer eftir því hvernig átan er í sjónum hvenær fuglinn sest upp. Fuglinn þarf að vera búinn að fita sig vel áður en hann sest upp, vegna þess að hann fer ekkert af hreiðrinu í þrjár vikur meðan hann liggur á eggjum til að unga út. Þess vegna er það svo að jafnvel t.d. eins og síðasta vor þegar var hlýtt og gott vor og ýmsir höfðu reiknað með að fuglinn settist snemma upp þá kom hann alls ekki snemma, ekki t.d. innst í ýmsum fjörðum, vegna þess að það vantaði átu. Það getum við væntanlega rakið til ofveiði á loðnu og þar kemur enn einn þátturinn til athugunar fyrir þá sem vilja halda því fram að við högum okkur óskynsamlega, þeir sem halda um stjórnartaumana á fiskveiðistjórnarkerfinu á Íslandi, því að það er ekki einungis þorskurinn sem nærist á loðnu, það eru líka fuglar. Loðna og ungsíld eða kræða eru aðaluppistaðan í fæðu æðarfugls og þegar hana skortir á vorin kemur fuglinn seinna. Þegar fuglinn er sestur upp kemur bóndinn reglulega í varpið til að gá hvort ekki sé allt í lagi. Fylgjast þarf með því hvort vargur kemur í varpið, bæði minkur og sums staðar getur refur átt greiðan aðgang að því en einnig vargfugl. Þessu þarf öllu að halda í skefjum og um það sér æðarbóndinn. Hirða þarf dún úr hreiðrunum jafnóðum og fuglinn fer, því að bæði getur dúninn rignt niður og hann getur fokið. Sumir hirða dúninn smám saman, taka lítið eitt í einu frá fuglinum, og þessu safnar bóndinn saman í geymslu og geymir þangað til varpi er lokið. Þá hefst annar verkþáttur sem felst í því að þurrka dúninn, breiða úr honum og þurrka hann og undirbúa hann fyrir hreinsun. Þetta er oft margra daga verk og getur reyndar verið mjög erfitt á þeim svæðum þar sem dúnninn er þurrkaður undir beru lofti og veður og vindar geta verið misjöfn eins og við vitum, en bóndinn þarf að sitja um að fá aðstæður sem henta til þessa verknaðar. Þegar þessu er lokið hefst grófhreinsun á dúninum sem felst í því að úr dúninum eru hreinsaðar leifar af eggjaskurn, strá og fjaðrir sem hafa fest í honum. Þetta er gert í sérstökum vélum og við hita og er reyndar óþrifaverk, en þetta gerir bóndinn yfirleitt sjálfur og stundum eru ráðnir sérstakir aðilar til að vinna með honum að þessu verki. Þegar þessu verki er lokið er dúnninn síðan fullhreinsaður. Reyndar má skipta fullhreinsun í tvennt. Fyrir suma markaði nægir að fara alveg í gegnum dúninn þannig að ekki sé neitt aukadrasl í honum, engar fjaðrir, ekkert sem ekki er hreinn dúnn, en fyrir aðra markaði þarf að þvo dúninn og þar má nefna Japansmarkað. Á Íslandi hefur ekki verið fundið upp tæki til að þvo dúninn, það er a.m.k. ekki almennt í eigu æðarbænda. Það er eitt af þeim verkefnum sem þyrfti að aðstoða æðarbændur við að þróa þannig að þeir gætu fullunnið þessa vöru sína á þann alfullkomnasta hátt sem til er. Ég er að rekja þetta ferli til að reyna að gefa örlitla mynd af því hversu mikil vinna liggur að baki hjá bóndanum við hvert kíló af dún. Í einu kílói af æðardúni eru talin 80 hreiður. Þessi mikla vinna skilar bóndanum líklega í dag um 50 þús. kr. fyrir kílóið. Sumum kann að finnast það mikið en mín skoðun er sú að það sé ekki há upphæð miðað við þessa miklu vinnu og miðað við það verð sem fæst fyrir afurðina þegar hún er komin á markað, hvort heldur er í skjólfatnaði eða svefnpokum að ég tali nú ekki um sængunum á Japansmarkaði sem eru, eins og komið hefur fram áður í sölum Alþingis, saumaðar úr fínasta silki og seldar á mörg hundruð þúsund krónur og í sum tilfellum langt yfir milljón. Það er skoðun mín að það sé afskaplega mikilvægt að bóndinn fái meira fyrir sinn snúð og að æðarbændur á Íslandi séu aðstoðaðir við að byggja frekar upp vörpin sín en er núna. Það er reyndar ekkert gert í þeim efnum og það hefur verið bent á það líka að hvergi er neina sérstaka tilsögn að fá í umgengni við æðarvörp. Þeir sem hyggjast koma sér upp æðarvarpi verða að leita til þeirra sem þekkja til, þeirra sem eiga æðarvörp fyrir, til að fá hjá þeim leiðsögn. Það er í sjálfu sér allt í lagi en það væri líka mjög vel til fundið hjá einhverjum landbúnaðarskólanna að taka upp fræðslu í þessu efni því að þetta er búgrein sem er einstaklega heillandi á margan hátt. Þarna er verið að hirða afurð af fuglinum sem hann fellir í hreiðrið, kollan plokkar sjálf dún sem losnar af bringunni á henni þegar hún hefur verpt. Ekki er á neinn hátt verið að ganga nærri fuglinum og þarna er um að ræða ákaflega skemmtilegt nábýli manns og fugls. Æðarfuglinn þolir manninum umgengni við varpið á meðan það stendur yfir ef maðurinn gengur hægt og varlega um og sýnir fuglinum þá tillitssemi að vera ekki með bægslagang eða læti og það er eins og fuglinn skynji að verið er að gera honum til góða og vernda hann. Ég tel að ef ekki verður séð til þess að dúnn og dúnhreinsun haldist alfarið á Íslandi, eins og verið hefur til þessa, sé sá möguleiki fyrir bí að bóndinn geti fengið meira fyrir afurð sína en nú er. Ég er alveg sannfærð um að verði dúnn fluttur hálfhreinsaður frá Íslandi til fullhreinsunar erlendis þýðir það að sami dúnn kemur ekki til frekari vinnslu á Íslandi. Ég held að það segi sig alveg sjálft. Mín skoðun er sú að það sé kórrétt ákvörðun sem hér er verið að taka, að gera þær kröfur til útflytjenda æðardúns að dúnninn fari út fullhreinsaður á sama hátt og við gerum þær kröfur að dúnn fari fullhreinsaður á markað innan lands. Það var einmitt sú ákvörðun æðarbænda á sínum tíma að senda aðeins út fullhreinsaðan dún sem gerir það að verkum að íslenskur æðardúnn hefur ákaflega gott orðspor erlendis. Það var einmitt sú staðreynd að á markað erlendis hafði farið lélegur dúnn sem varð til þess að þar varð verðfall. Íslenskir æðarbændur fóru þess á leit við Alþingi að sett yrðu lög sem kvæðu á um að dúnn færi aðeins úr landi fullhreinsaður og enn þann dag í dag er það eindreginn vilji mikils meiri hluta æðarbænda að svo skuli vera. Það styð ég svo sannarlega.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta landbúnaðarnefndar um frumvarp til laga um Landbúnaðarstofnun. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðmund B. Helgason, Eystein Jónsson, Ingibjörgu Ólöfu Vilhjálmsdóttur og Hákon Sigurgrímsson frá landbúnaðarráðuneyti, Halldór Runólfsson frá embætti yfirdýralæknis, Guðmund Stefánsson frá Lánasjóði landbúnaðarins, Jón Magnússon frá fjármálaráðuneyti, Harald Benediktsson og Sigurgeir Þorgeirsson frá Bændasamtökum Íslands, Árna Ísaksson frá embætti veiðimálastjóra, Stefán Vilhjálmsson frá Yfirkjötmati ríkisins, Ólaf Guðmundsson frá aðfangaeftirlitinu og Sigurgeir Ólafsson frá plöntueftirliti. Nefndinni bárust umsagnir frá fjölmörgum aðilum. Með frumvarpinu er lagt til að stofnuð verði ný ríkisstofnun, Landbúnaðarstofnun, sem taki við verkefnum aðfangaeftirlits, yfirdýralæknis, veiðimálastjóra, kjötmatsformanns, plöntueftirlits Landbúnaðarháskóla Íslands og ýmsum eftirlits- og stjórnsýsluverkefnum hjá aðalskrifstofu landbúnaðarráðuneytis og Bændasamtökum Íslands. Þá verði aðfangaeftirlitið, embætti yfirdýralæknis, veiðimálastjóri og staða kjötmatsformanns lögð niður. Meiri hlutinn telur mjög þarft að sameina stofnanir sem þessar, embætti og verkefni á sviði eftirlits og stjórnsýslu innan landbúnaðarins í eina öfluga eftirlits- og stjórnsýslustofnun, enda mikilvægt að stefnt verði að skilvirkari og betri stjórnsýslu og einfaldara og samhæfðara eftirliti. Á fundum nefndarinnar kom fram að verkefni þessara stofnana skarast þó nokkuð og að með sameiningu nýtist þverfagleg sérþekking betur en hingað til. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Fyrsta varðar staðsetningu höfuðstöðva stofnunarinnar en meiri hlutinn telur mikilvægt að starfsemi hennar verði sem næst þeim er nýta þjónustu hennar, þ.e. utan höfuðborgarsvæðisins en leggur til að ráðherra verði falið að ákveða hvar aðsetur hennar verði. Þá er lagt til að við 2. gr. frumvarpsins, þar sem fjallað er um hlutverk Landbúnaðarstofnunar, verði bætt þeim verkefnum sem Landbúnaðarstofnun er falið að annast samkvæmt lögum um lífræna landbúnaðarframleiðslu og getið er í frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum við stofnun Landbúnaðarstofnunar og lagt er fram samhliða þessu frumvarpi. Á fundum nefndarinnar var nokkuð fjallað um þær hæfiskröfur sem gerðar eru til forstjóra stofnunarinnar samkvæmt frumvarpinu. Telur meiri hlutinn nauðsynlegt, þegar litið er til þess hversu víðfeðmt starf stofnunarinnar muni verða eftir sameiningu, að leggja til að í stað þess að gera kröfur um að forstjóri skuli vera menntaður dýralæknir með æðri prófgráðu þurfi hann að hafa háskólamenntun og æðri menntun, þ.e. meistaraprófsgráðu eða doktorsgráðu. Þá leggur meiri hlutinn til breytingar er varða skipulag stofnunarinnar, þ.e. að stofnuninni verði skipt í mismunandi fagsvið í stað skrifstofa eins og frumvarpið gerir ráð fyrir, og telur að sú breyting sé til þess fallin að skýra að sviðsstjórar eru ráðnir en ekki skipaðir eins og t.d. skrifstofustjórar í ráðuneytum. Meiri hlutinn leggur auk þess til að gert verði ráð fyrir sérstöku sviði sem fer með dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim og skal sviðsstjóri þess vera dýralæknir og nefnist þá yfirdýralæknir. Loks leggur meiri hlutinn áherslu á að hugað verði að því að stjórnsýsla dýraverndarmála verði sameinuð á einum stað í ljósi athugasemda sem nefndinni bárust, m.a. varðandi flutning búfjár. Loks getur meiri hlutinn ekki látið hjá líða að gagnrýna það hversu seint frumvarpið er fram komið, sérstaklega þegar litið er til þeirra breytinga sem nauðsynlegt er að leggja til að gerðar verði á frumvarpinu og því frumvarpi sem lagt er fram samhliða og varðar breytingar á lögum við stofnun Landbúnaðarstofnunar, til þess að unnt sé að ljúka málinu. Einar Oddur Kristjánsson, Lúðvík Bergvinsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Drífa Hjartardóttir, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Birkir J. Jónsson, Guðmundur Hallvarðsson og Dagný Jónsdóttir.

Frú forseti. Umsögn kom um frumvarpið frá Neytendasamtökunum og mig langar að fá upplýsingar um hvort hv. landbúnaðarnefnd hafi ekkert gert með þá umsögn. Þar er gagnrýnt að verið sé að vista matvælaeftirlit beint undir atvinnuvegaráðuneyti í stað þess að það væri hjá óháðu ráðuneyti. Það væri fróðlegt að fá að heyra hvað formanni landbúnaðarnefndar finnst um það.

Hæstv. forseti. Mér finnst að það fari bara mjög vel á því að matvælaeftirlitið sé vistað undir landbúnaðarráðuneytinu. Það er mitt mat.

Frú forseti. Ég óska eftir því að formaður nefndarinnar rökstyðji það hvers vegna henni finnst það. Er það „af því bara“ eða hvernig stendur á því?

Hæstv. forseti. Ég er eiginlega alveg undrandi yfir þessari fyrirspurn hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar. Það er ekki nein grundvallarbreyting í rauninni með þessu frumvarpi. Með því er verið að færa saman stofnanir sem hafa verið undir landbúnaðarráðuneytinu í eina stofnun og þar með þetta eftirlit sem hefur verið með matvælum. Ég sé ekkert að því að það sé þarna undir. 

Frú forseti. Frumvarp til laga um Landbúnaðarstofnun er til 2. umr. og hv. formaður landbúnaðarnefndar, Drífa Hjartardóttir, hefur mælt fyrir áliti meiri hlutans. Ég styð ekki álit meiri hlutans og er með séráliti varðandi þetta mál sem ég ætla nú að gera grein fyrir. Í lagafrumvarpi um Landbúnaðarstofnun stendur í 1. gr.: „Ríkið starfrækir stofnun sem nefnist Landbúnaðarstofnun. Landbúnaðarráðherra fer með yfirstjórn þeirra mála sem lög þessi taka til.“ Síðan stendur í athugasemdum með lagafrumvarpinu, með leyfi forseta: „Með frumvarpi þessu er gerð tillaga um að sameina stofnanir, embætti og verkefni á sviði eftirlits og stjórnsýslu innan landbúnaðarins í eina öfluga eftirlits- og stjórnsýslustofnun, Landbúnaðarstofnun. Með þeim hætti nýtist þverfagleg sérþekking betur en hingað til og grundvöllur er lagður að bættri og skilvirkari stjórnsýslu og einfaldara og samhæfðara eftirliti. Landbúnaðarstofnun er falin framkvæmd ýmissa eftirlits- og stjórnsýsluverkefna samkvæmt lögum sem talin eru upp í 2. gr. frumvarpsins. Með frumvarpinu er lagt til að eftirtaldar stofnanir landbúnaðarráðuneytisins verði lagðar niður: yfirdýralæknir, veiðimálastjóri og aðfangaeftirlitið. Landbúnaðarstofnun er ætlað að taka að sér hlutverk ofangreindra stofnana. Einnig er lagt til að embætti kjötmatsformanns verði lagt niður og starfsemi þess flutt til Landbúnaðarstofnunar og að starfsemi plöntueftirlits flytjist þangað frá Landbúnaðarháskóla Íslands. Að auki er Landbúnaðarstofnun ætlað að fara með stjórnsýsluverkefni sem Bændasamtök Íslands hafa farið með og varða framleiðslustýringu í landbúnaði, forðagæslu og eftirlit með aðbúnaði búfjár.“ Ég rek þetta, frú forseti, því að nauðsynlegt er að átta sig á því hvað hér er á ferðinni. „Umræddar ríkisstofnanir og embætti hafa flestar aðeins fáum starfsmönnum á að skipa. Hafa sumar unnið nokkuð einangrað eða verið vistaðar að hluta innan annarra stofnana landbúnaðarráðuneytisins.“ Ég vek athygli á því, frú forseti, að þetta er texti sem landbúnaðarráðherra ber ábyrgð á. „Samanlögð velta þeirra samkvæmt fjárlögum 2005 er 505,5 millj. kr. og stöðugildi um 50 talsins. Því til viðbótar kemur kostnaður vegna verkefna sem með samningi hafa verið falin Bændasamtökum Íslands. Með þessum breytingum skapast möguleiki á að samnýta mannafla betur en hingað til með markvissari stjórnsýslu og eftirliti og jafnframt koma í veg fyrir skörun.“ Þetta eru orð hæstv. ráðherra í þessum texta. „Landbúnaðarstofnun kemur fram sem ein heild sem auðveldar samskipti við aðrar stofnanir innan lands og utan.“ Svo lýkur þessari greinargerð í athugasemdunum: „Það er mat landbúnaðarráðuneytisins að tilkoma Landbúnaðarstofnunar skapi grundvöll fyrir markvissri stjórnsýslu í einföldu og skilvirku eftirlitskerfi sem líklegt er til að ávinna sér traust.“ Þetta eru skýringarnar og forsendurnar sem lagt er upp með fyrir frumvarpinu. Vík ég þá aðeins að því hvernig til tekst. Eins og ég sagði áður, frú forseti, er með frumvarpinu ætlunin að sameina ýmsar stofnanir, embætti og verkefni á sviði eftirlits og stjórnsýslu innan landbúnaðarins í eina stjórnsýslustofnun, Landbúnaðarstofnun. Þau rök eru færð fyrir þeirri stofnun að, eins og ég vitnaði til áðan, „með þeim hætti nýtist þverfagleg sérþekking betur en hingað til og grundvöllur lagður að bættri, skilvirkari stjórnsýslu og einfaldara og samhæfðara eftirliti“. Frú forseti. Ég get að nokkru tekið undir þessar áherslur sem frumvarpið felur í sér og þó sérstaklega það að þau verkefni sem hér um ræðir verði áfram á ábyrgð og í forsjá hins opinbera en ekki einkavædd eða framseld á markaði, eins og við höfum mátt búa við í tillögum og framkvæmd ríkisstjórnarinnar á ýmsum öðrum sviðum. Það er því ánægjulegt og ég lýsi því yfir að mér finnst ágætt að hér skuli vera slegin sú stefna að þessi stjórnsýsluverkefni, þau eftirlitsverkefni sem hér um ræðir skuli áfram vera á opinberri ábyrgð. Í textanum og með breytingartillögu sem meiri hlutinn leggur til er gert ráð fyrir að ráðherra ákveði heimili hinnar nýju stofnunar. En það er náttúrlega ljóst og mjög skýrt af umsögnum, t.d. frá sveitarstjórnum og búnaðarsamböndum á landsbyggðinni, að mikill áhugi er á að hin nýja stofnun verði utan núverandi þenslusvæða á Suður- og Suðvesturlandi, enda er það áréttað í nefndaráliti meiri hlutans þar sem lagt er til að hún verði utan þeirra stórþenslusvæða sem tengjast höfuðborgarsvæðinu. Er eindregið tekið undir þau sjónarmið, því að hér er um tugi starfsmanna að ræða og þó að störfin séu dreifð vítt og breitt um landið og svo verði að einhverju leyti áfram er ljóst að höfuðstöðvar hinnar nýju stofnunar munu þykja hvalreki á þeim stöðum á landinu þar sem henni yrði valinn staður. Því tel ég eðlilegt, frú forseti, að það sé Alþingi sem velji henni stað en ekki ráðherra. Ég bendi á að margir landshlutar hafa talið sig fara varhluta af uppbyggingu á opinberri þjónustu, opinberum stofnunum og störfum og við höfum verið að ræða á undanförnum dögum og munum ræða enn þá frekar, t.d. í samgönguáætluninni, hversu mikið álag er orðið á höfuðborgarsvæðið að vera með alla þessa fólksflutninga hingað og allar þessar stofnanir, þannig að að mati íbúanna hér eða stjórnenda þeirra er m.a. vegagerðin að springa og þess vegna er mjög mikilvægt að mínu mati að við hugum núna mjög sterklega að því að ef koma skal á fót nýrri stofnun verði hún utan þessa álagssvæðis. Við sáum af umsögnum, bæði frá Vesturlandi og Norðurlandi, að umsagnir frá sveitarstjórnum og búnaðarsamböndum þar telja mjög eðlilegt að hin nýja stofnun, ef af verður, fari þangað og ég styð það. Það er hins vegar gagnrýnt hér hversu seint þetta frumvarp er komið fram og það hefur áður verið rætt að vinnubrögðin af hálfu landbúnaðarráðuneytisins gagnvart Alþingi og landbúnaðarnefnd eru á ýmsan hátt forkastanleg, þótt maður fagni því stundum að ekki komi þó fleiri frumvörp þaðan. Engu að síður er það gagnrýnivert að svona stór frumvörp, eins og við ræddum áðan, um Lánasjóð landbúnaðarins og nú Landbúnaðarstofnun, komi svona seint fram. Það hefur því í reynd gefist takmarkað tóm til að vinna þau sem skyldi. Þó svo að málið hafi farið til skriflegra umsagna er gefinn mjög stuttur tími til þess og auk þess mjög stuttur tími hjá nefndinni til að fara yfir þær, og ég gagnrýni það. Það er stórmál þegar verið er að stofna nýja stofnun eins og hér er verið að leggja til og færa til stjórnsýsluverkefni sem eru vistuð annaðhvort hjá sjálfstæðum embættum eða hjá öðrum aðilum, eins og t.d. hjá Bændasamtökum Íslands. Mörg af þeim embættum og verkefnum sem frumvarpið tekur til hafa einmitt gegnt mikilvægum og sértækum hlutverkum, m.a. í alþjóðlegu samstarfi, eftirliti og vottorðagjöf. Óvænt og breytt skipan mála getur skapað óvissu, ekki síst í alþjóðlegum samskiptum, og þannig skaðað beint og óbeint dýrmæta gagnkvæma viðskiptahagsmuni og önnur samskipti sem við eigum við aðrar þjóðir á grundvelli þessara sérhæfðu verkefna. Má þar nefna yfirdýralæknisembættið, veiðimálastjóra, aðfangaeftirlitið og plöntueftirlitið svo nokkuð sé nefnt, sem ætlunin er að leggja niður sem slíkt og færa þau verkefni undir hina nýju stofnun. Enda eru slegnir varnaglar og það undirstrikað rækilega í umsögnum þessara aðila til nefndarinnar. Hins vegar er dregið mjög í efa að sameining þessara embætta og verkefna undir eina nýja stofnun leiði sjálfkrafa til sparnaðar eða aukinnar skilvirkni. Almenn reynsla af slíkum tilfæringum hefur verið þveröfug. Með þessum breytingum er teygt á stjórnsýslunni og vegalengdin frá þeim sem vinnur verkin og ber faglega ábyrgð á þeim eykst til æðsta stigs stjórnsýslunnar, sem er ráðherrann. Slíkt leiðir almennt ekki til aukinnar skilvirkni. Flest þau embætti sem nú er verið að leggja inn í hina nýju Landbúnaðarstofnun, ef af verður, heyra nú beint undir ráðherra, en boðleiðin lengist nú um einn millilið, sem hlýtur að auka kostnað og skriffinnsku. Enda kemur berlega í ljós í umsögn fjármálaráðuneytisins að þar er ekkert raunverulegt mat lagt á stofn- eða rekstrarkostnað hinnar nýju stofnunar. Þrátt fyrir ítrekaðar spurningar í landbúnaðarnefnd hafa ekki fengist nein viðhlítandi svör um áætlaðan stofn- og rekstrarkostnað þessarar nýju stofnunar. Ég gagnrýni það hversu illa þessi þáttur er undirbyggður. Verið er að leggja til nýja stofnun og þó að verið sé að færa til verkefnin hefði engu að síður átt að fylgja mjög ítarleg, greinargóð og raunveruleg fjárhagsáætlun fyrir hina nýju stofnun. Ég tel því þau vinnubrögð vera mjög gagnrýniverð hvað varðar fjárhagslegar ábyrgðir sem verið er að undirgangast með þessa nýju stofnun, hvað það er lítið undirbyggt. Í umsögn Bændasamtakanna eru hin stjórnsýslulegu verkefni sem þau annast fyrir ríkisvaldið rakin. Þó að velta megi því fyrir sér hvort rétt sé að hagsmunasamtök eins og Bændasamtökin annist svo viðamikil stjórnsýsluverkefni sem raun ber vitni er afar ólíklegt að kostnaður hins opinbera minnki við að færa þau undir hina nýju stofnun. Hjá Bændasamtökunum liggur gríðarlega mikil fagþekking og staðkunnugleiki á þessum sviðum og áratuga trúnaður gagnvart atvinnuveginum, sem mun taka hina nýju stofnun langan tíma að vinna upp með sama hætti. Þá hefur Samband sveitarfélaga bent á að með þessum lögum er verið að leggja aukna ábyrgð, aukinn kostnað og vinnu á búfjáreftirlitsmenn samkvæmt lögum nr. 103/2002, um búfjárhald o.fl., en kostnaður við búfjáreftirlitsmenn greiðist af sveitarfélögunum. Í umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga segir, með leyfi forseta: „Hins vegar mótmælir sambandið þeirri breytingu sem lögð er til í 27. gr. frumvarps til laga um breytingu á ýmsum lögum við stofnun Landbúnaðarstofnunar. Kemur þar fram að stórlega eigi að auka við eftirlitshlutverk búfjáreftirlitsmanna, sem eru samkvæmt lögum nr. 103/2002, um búfjárhald o.fl., starfsmenn sveitarfélaga. Breytingarnar felast í því að búfjáreftirlitsmenn eigi ekki aðeins að hafa eftirlit með aðbúnaði búfjár og fóðrun og sannreyna fjölda búfjár, heldur eigi þeir einnig að hafa eftirlit með því að merkingar á búfé séu í samræmi við reglur þar um. Þetta hlutverk er nú í höndum yfirdýralæknis, sbr. reglugerð nr. 463/2003. Engar skýringar á þessari tillögu er að finna í athugasemdum með frumvarpinu og engar umræður hafa af hálfu landbúnaðarráðuneytisins átt sér stað við sveitarfélögin um þessa breytingu. Ekki verður því séð hvaða röksemdir búa hér að baki. Hafa ber í huga að hér er um augljósan kostnaðarauka fyrir sveitarfélögin að ræða þar sem fram kemur í 4. mgr. 10. gr. laga nr. 103/2002, um búfjárhald o.fl., að kostnaður við búfjáreftirlit greiðist af sveitarfélögum. Verði frumvarpið óbreytt að lögum er um að ræða breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem á sér stað án viðræðna þeirra á milli og án þess að sveitarfélögin fái tekjur til að sinna nýjum lögskyldum. Slík vinnubrögð eru óásættanleg. Sambandið leggur til að felld verði brott 27. gr. frumvarps til laga um breytingu á ýmsum lögum við stofnun Landbúnaðarstofnunar.“ Þetta er mjög athyglisvert. Samband íslenskra sveitarfélaga bendir á að með frumvarpinu sé verið að kveða á um aukinn kostnað á sveitarfélögin án þess að á undan hafi farið samningar þar um. Einnig er rétt að vekja athygli á umsögn frá Bandalagi háskólamanna. Þar segir, með leyfi forseta: „Vísað er til bréfs yðar, dags. 18. apríl 2005, varðandi umsögn um 700. og 701. mál, frumvarp til laga um Landbúnaðarstofnun og frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum við stofnun Landbúnaðarstofnunar. Beðist er velvirðingar á því að ekki tókst að veita umsögn á þeim vikulanga fresti sem veittur var. Eftirfarandi er umsögn Bandalags háskólamanna (BHM) um þingmálið. Telja verður að ónógt og síðbúið samráð hafi verið haft við hlutaðeigandi hagsmunaaðila við undirbúning þingmáls þessa á stjórnarráðsstigi. BHM telur mikilvægast að tryggja í væntanlegum lögum að öll réttindi starfsmanna - svo sem til lífeyris - séu tryggð, bæði vegna stofnunar Landbúnaðarstofnunar og við breytingu á vinnuréttarformi héraðsdýralækna. Nauðsynlegt er sem endranær að skapa sátt um slíkan samruna og kerfisbreytingar. Loks telur BHM mikilvægt að fagleg stjórnun og faglegt sjálfstæði og inntak sérgreina sé jafn vel tryggt í væntanlegu stjórnskipulagi umræddra málaflokka og nú er. Undirritaður framkvæmdastjóri og lögmaður BHM hefur setið félagsfund á vegum Dýralæknafélags Íslands, sem á aðild að BHM, og er því bæði undirbúinn og reiðubúinn til frekari álitsgjafar við landbúnaðarnefnd, óski hún eftir því.“ BHM gagnrýnir undirbúning málsins og lýsir þarna ósk sinni um að koma að því, en það eru einmitt mjög veik ákvæði í frumvarpinu sem lúta að réttindum starfsmanna við breytingarnar, ef af verður. Sama er upp á teningnum hjá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og þeir gagnrýna að ekki sé nægilega kveðið á um réttarstöðu starfsmanna. Í umsögn þeirra segir, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að gengið sé frá málum starfsmanna þeirra stofnana sem lagðar verða niður áður en lögunum er breytt, þannig að starfsmenn viti að hverju þeir ganga. Starfsmönnum skal bjóða sambærileg störf hjá Landbúnaðarstofnun og leggur BSRB áherslu á að í ákvæði til bráðabirgða sé kveðið skýrt á um það.“ Þetta vantar, frú forseti, í frumvarpið. Forstöðumenn stofnana sem verið er að leggja niður bentu einnig á það á fundi með landbúnaðarnefnd að ekkert er kveðið á um hvernig fara skuli með áunnin réttindi, áunnin ráðningarkjör og ráðningarform við breytinguna. Það er gagnrýnivert að ekki skuli kveðið nánar á um þetta í lögunum þegar verið er að breyta störfum og ráðningum fólks sem búið er að vinna við verkefnin í áratugi. Í umsögn Bændasamtakanna kemur fram að nú þegar er unnið að stórum hluta þeirra verkefna sem verið er að fjalla um hjá þeim. Í bréfi sem Bændasamtökin hafa sent eru einmitt listuð þau mörgu störf og verkefni sem þar eru unnin og eru í uppnámi ef fer fram sem horfir. Ég geri ráð fyrir að hægt sé að semja um þau verkefni áfram, en í umsögn þeirra er dregið mjög í efa að það dragi úr kostnaði eða að vinnan verði skilvirkari við að færa þau frá Bændasamtökunum og undir hina nýju stofnun, það er dregið mjög í efa. Það er því margt í málinu sem er of illa unnið til að hægt sé að taka undir þau markmið sem sett eru um að þetta eigi að auka hagkvæmni, skilvirkni o.s.frv. Ég vil líka minnast á, eins og ég gerði í upphafi ræðu minnar, að umsögn fjármálaráðuneytisins um kostnaðarhliðina er í innbyrðis þversögn við sjálfan sig þar sem tölur stangast á bæði innan umsagnar fjármálaráðuneytisins og einnig á milli umsagnar fjármálaráðuneytisins og þeirrar umsagnar sem landbúnaðarráðuneytið hefur sent og fylgir með frumvarpinu. Þar eru allt aðrar tölur í kostnað og skiptir jafnvel tugum milljóna króna sem ber þar í milli, sem sýnir hversu illa þetta er unnið. Frú forseti. Eins og getur um í nefndaráliti mínu tek ég undir þær áherslur sem dregnar eru upp í frumvarpinu, sérstaklega að verkefnin skuli eiga að vera áfram á opinberri ábyrgð, þó að það sé alltaf umhugsunarefni þegar verið er að stofna nýja ríkisstofnun og beri að ganga mjög vandlega um áður en það er gert. Ég hef dregið fram varúðarorð frá Bændasamtökunum og öllum þeim stofnunum sem hér um ræðir um að þetta sé ekki nægilega undirbúið til að hægt sé að leggja til að samþykkt séu lög sem lúta að því að slá þessum stofnunum og verkefnum saman í eina stofnun. Ég legg því til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari úrvinnslu og betri vinnu þannig að þegar ákvörðun verður tekin um stofnunina verði það gert á grundvelli mun ítarlegri vinnu, bæði hvað varðar fagleg verkefni, skiptingu verkefna, kostnað og staðsetningu. Ég tel að staðsetningin eigi að vera hluti af ákvörðun Alþingis þegar verið er að stofna til eins stórrar stofnunar og um ræðir sem gæti verið með 50–60 manns í þjónustu sinni. Við vitum að eftirlitsstofnanir hafa tilhneigingu til að vaxa og þenjast út og þá skiptir máli hvar stofnunin er niður komin, enda er í umsögnum flestra sveitarfélaga og búnaðarsambanda minna horft á hina faglegu hlið sem snýr að stofnuninni en meira hugsað um hvar henni verður fundinn staður. Ég dreg í efa, frú forseti, að það séu rök í málinu að málum sé þannig fyrir komið að þau séu mjög óhagkvæm núna. Ég tel að hjá embættum yfirdýralæknis, veiðimálastjóra, aðfangaeftirlits og plöntueftirlits sé unnið mjög gott starf á hagkvæman, ódýran og skilvirkan hátt. Sömuleiðis tel ég að þau verkefni sem Bændasamtökunum er falið að vinna séu unnin með mjög skilvirkum hætti og ódýrum, þannig að þau rök fyrir stofnunni að nauðsynlegt sé að gera breytinguna til að auka skilvirkni og draga úr kostnaði tel ég að séu röng og ómakleg. Það má vel vera að það eigi að steypa þessu saman í eina stofnun, en það þarf að vinna það miklu, miklu betur en hér er gert. Því legg ég til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar, eins og ég sagði áðan, unnið betur, og komi fyrir þing aftur í haust ef ástæða þykir til.

Frú forseti. Almennt er ég á því að það geti verið til bóta að setja saman í eina margar litlar stofnanir sem hafa skyld verkefni með höndum svo fremi það sé ekki gert í því skyni að draga starfsemi af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Hér er verið að leggja til að margar stofnanir sem þjónusta landbúnaðinn fari í eina og nefnist Landbúnaðarstofnun og tel ég að það geti vel verið af hinu góða og vona að það heppnist vel. Það er hins vegar rétt sem fram hefur komið hér í umræðunni að það er afar stutt síðan þetta umrædda frumvarp kom fram. Reyndar kemur það fram hér í nefndarálitinu þar sem það er gagnrýnt hversu seint þetta frumvarp er fram komið. Ég hygg nú að það sé fremur fátítt að svona gagnrýni komi fram í nefndaráliti. Hér er sem sagt verið að setja þjónustu og eftirlitsiðnað við landbúnaðinn í eina stofnun og ég ætla að leyfa mér að vona að með tíð og tíma þýði það hagræðingu og meiri skilvirkni, ég tala nú ekki um ef áfram verður haldið og verkefni sem eru sambærileg þeim sem hér er fjallað um og jafnvel alveg á sama sviði en heyra undir önnur ráðuneyti verði felld undir þessa stofnun. Það hefur verið boðað hér frumvarp um Matvælastofu. Án þess að ég hafi séð það frumvarp frekar en aðrir eða heyrt nákvæmlega um það fjallað þá segir mér svo hugur að ýmislegt á sviði þeirrar fyrirhuguðu stofnunar muni vera á svipuðum nótum og það sem hér er fjallað um. Ég tel að það væri mjög æskilegt að þessar tvær stofnanir væru gerðar að einni með tíð og tíma. Það kom fram í máli ýmissa gesta sem komu á fund landbúnaðarnefndar, starfsmanna þessara stofnana sem á að sameina m.a., að þeir óttast hversu stuttur tími er fram að því að þessi stofnun á að taka til starfa og telja að undirbúningur verði ekki nógu vandaður vegna þess hversu lítill tími er til þess að undirbúa áður en sameiningin skellur á, ef svo má segja. Það er mjög skiljanlegt sjónarmið því það er ekki eins og allt sé ákveðið þó að þetta frumvarp verði samþykkt. Það á m.a. eftir að finna þessari stofnun stað eins og fram hefur komið í umræðunni. Það er nú ekkert gefið að það gangi hljóðalaust fyrir sig eða á skömmum tíma þó svo að ráðherra eigi það til að bretta upp ermarnar og vera röskur. Ég ætla að hrósa hæstv. ráðherra Guðna Ágústssyni fyrir það að hann hefur nú verið býsna duglegur við að koma upp starfsemi úti á landsbyggðinni, enda má svo sem líka segja að þakka skyldi honum, því að undirstaðan undir landbúnaðarráðuneytinu er auðvitað úti á landi. Því væri allsendis óeðlilegt ef þjónustugreinar við landbúnaðinn væru ekki í miklum mæli úti á landi. Að sjálfsögðu á þessi stofnun að eiga höfuðstöðvar sínar úti á landi þó að starfsemin verði eftir sem áður í langmestum mæli dreifð um allt land. Það segir sig sjálft að héraðsdýralæknar verða starfandi hver í sínu héraði eftir sem áður eins og hingað til. Helsti gallinn við þetta frumvarp er hversu seint það er fram komið og hversu stuttur tími gefst þar af leiðandi til þess að undirbúa vendilega flutning þessara litlu stofnana saman og í eina. Það þarf sem sagt að bretta upp ermar. Ég er aðili að þessu nefndaráliti eins og fram hefur komið og Samfylkingin styður þetta frumvarp, þó með þessari athugasemd að það er allt of seint fram komið og hefði þurft að vinnast betur.

Frú forseti. Mér finnst, eftir að hafa kynnt mér þetta mál, að það hefði mátt vinna talsvert betur. Ég sé það á þeim umsögnum sem hafa fram komið og öllum þeim breytingartillögum sem eru á þessu frumvarpi að það hefði mátt hafa undirbúninginn betri og einnig hefði frumvarpið mátt koma fyrr inn í þingið. Mér finnst miður að hafa ekki fengið betri svör við þeirri fyrirspurn sem ég beindi til hv. formanns landbúnaðarnefndar Drífu Hjartardóttur og að því skuli ekki svarað með betri rökum hvers vegna ekki hafi verið tekið tillit til athugasemda Neytendasamtakanna. Nú er ég ekki að segja að það hefði endilega átt að fara eftir þessum athugasemdum heldur finnst mér að það eigi að svara þeim með rökum en ekki bara með „af því bara“ og „af því að þetta sé svona þá eigi þetta að vera svona áfram“, vegna þess að menn geta ekkert kastað rökum Neytendasamtakanna algjörlega út af borðinu. Þegar upp er staðið þá fer hagur neytenda og bænda saman. Það skiptir verulegu máli að hlusta á það hvað fulltrúar neytenda segja. Það getur verið að eitthvað í tillögum þeirra sé þess eðlis að ekki eigi að fara að því. En það verður að svara því með einhverjum rökum en ekki bara að slá það út af borðinu með engum rökum. Rök Neytendasamtakanna eða skoðun þeirra á þessu frumvarpi var sú að vafasamt væri að hafa matvælaeftirlitið undir atvinnuvegaráðuneyti. Það mótast af því að Neytendasamtökin telja að þá geti afstaða eftirlitsins ekki mótast af hag neytenda sem eftirlitið á í raun að gera, heldur af hag atvinnuvegarins eða ráðuneytisins. Ef litið er yfir þá sögu undanfarinna ára virðist stundum sem svo að stefna landbúnaðarráðuneytisins geti jafnvel gengið þvert á hag bænda og það er ákaflega sérstakt að verða ítrekað vitni að því. Þá hefur komið ljós þetta nána samband matvælaeftirlitsins í landbúnaðarráðuneytinu og stjórnvalda. Þá hefur maður orðið var við það því miður ítrekað og um allt land að menn hafa verið að breyta reglum og herða matvælaeftirlitið og herða reglur um sláturhús í landinu og búið til svo erfiðar reglur að þær hafa verið illyfirstíganlegar fyrir minni sláturhús í landinu þannig að þau hafa neyðst til að loka. Það hefur m.a. gerst í Búðardal og víðar og þá er ekkert endilega verið að hugsa um hag bænda eða hag neytenda. Þarna eru einmitt rökin fyrir því að skilja á milli og hafa ekki matvælaeftirlitið og atvinnuvegaráðuneyti svo nátengd. Ég tel að formaður landbúnaðarnefndar ætti að hlýða á það að þetta eru veigamikil rök sem beri að taka tillit til og þegar það er bent á þetta í umsögn þýðir ekkert að kasta henni bara út af borðinu. Svo þegar spurt er á þinginu út í þetta, hvað hafi verið gert með umsögnina, er engu svarað en bara sagt að þetta hafi verið svona og þess vegna eigi þetta að vera svona áfram. En ég tel einmitt að þegar verið er að koma á fót nýrri stofnun eigi menn ekkert endilega að halda í það gamla bara af því að það var svona heldur eigi þeir að hagræða og skoða hvernig þeir geta náð þessu saman og búið til framsækna stofnun landbúnaðinum og neytendum í vil.

... sjálfstæðismönnum ... að stofna svona nýjar ríkisstofnanir?


             Þeim er umhugað um að stofna ríkisstofnanir á sem flestum sviðum. Ég er ekki að segja að þessi stofnun geti ekki leitt neitt gott af sér, alls ekki. En því miður verður maður var við þessi viðhorf sem ég tel forkastanleg, þ.e. að gera ekkert með skoðanir neytenda, kasta þeim bara út af borðinu og svara í engu þegar spurt er æ ofan í æ. Hver er ástæðan fyrir því að ekkert var gert með umsögn Neytendasamtakanna? Það kemur ekki fram. Mér finnst vert að fara yfir ýmislegt annað í þessu máli. Ákaflega góðar umsagnir komu, m.a. frá dýralækni úr Búðardal, Sigurbjörgu Ólöfu Bergsdóttur, þar sem hún fer yfir ýmis mál sem þarf að lagfæra. Ég vil vitna í umsögn hennar, með leyfi herra forseta: „Í þessu sambandi finnst mér mikilvægt að færa þarna undir eftirlit með sláturfjárflutningum sem eru í algerum ólestri að mínum dómi. Í hagræðingarskyni eru notaðir sífellt stærri bílar til flutninga, þeir eru látnir fara þvers og kruss yfir varnarlínur í sömu ferðinni án þess að taka tillit til sjúkdómavarna.“ Þetta eru stór orð. Þarna sjáum við einmitt afleiðingu stefnu hæstv. landbúnaðarráðherra því um það að slá sláturhúsunum saman segir embættismaður hans að það sé bara farið þvert á allar sjúkdómavarnir. Mér finnst þetta vera mjög alvarlegar ásakanir og mér finnst að menn verði að staldra við þegar þeir fá svona umsagnir og fara yfir þetta betur. Þetta er mjög alvarlegt. Bílarnir eru vanbúnir til flutninga og af þeim leka óhreinindi. Það er margt að athuga í þessu bæði hvað varðar matvælaeftirlitið og sjúkdómavarnir. Það er pottur brotinn í þessum málum. Það má vera að þessi stofnun verði til að bæta úr. Fróðlegt væri ef hæstv. landbúnaðarráðherra greindi okkur frá því hvort það eigi einmitt með þessari stofnun að taka á þeim málum. Haustið 2003 bar ég upp í þinginu spurningu um fjárflutninga vegna þess að þá stefndi í þetta brjálæði, flutninga á sláturlömbum þvers og kruss um landið, svo ég vitni nú í embættismann sjálfs hæstv. landbúnaðarráðherra, þegar þetta hófst. Þá var mér tjáð í þinginu að til stæði að setja reglugerð um þessa flutninga. Mér finnst sjálfsagt að menn svari áður en þeir búa til nýja stofnun: Hvar er það mál statt? Er búið að setja reglugerð um sláturflutninga? Af bréfi þessa ágæta embættismanns hæstv. landbúnaðarráðherra að dæma virðist svo ekki vera. Mér finnst það vera íhugunarefni að menn byrja ekki á aðalatriðunum heldur byrji á því að slá saman einhverjum stofnunum en hugi ekki að þeim vandamálum sem blasa við öllum. Hver bjó til vandamálið? Ég tel einsýnt að það var hæstv. landbúnaðarráðherra sem bjó þetta til með því að taka upp svo strangar reglur að minni sláturhúsin réðu vart við þær. Í ofanálag veifaði hann framan í þessi sláturhús 170 millj. kr. af skattfé almennings til að koma í veg fyrir að fólkið á þessum stöðum, í Búðardal og víðar, kæmist í vinnu. Mér finnst mjög alvarlegt að nota almannafé í að úrelda sláturhús og síðan þegar hann er spurður út í það hvort hann ætli að taka á reglugerðum varðandi fjárflutninga hér haustið 2003 þá gerist ekkert. Allt í einu kemur ný stofnun mögulega, Landbúnaðarstofnun sem er eflaust ágæt. En því miður virðist sem menn ætli ekki að taka tillit til umsagnar Neytendasamtakanna og ekki einu sinni rökstyðja hvers vegna eigi ekki að gera það. Það er að mörgu að hyggja í þessu og mér finnst staðsetning stofnunarinnar vera umhugsunarefni. Það hefur komið fram í umræðunni og víðar og ágætri skýrslu frá háskólanum á Bifröst að það er ákveðinn halli. Opinberu störfin eru í meira mæli á höfuðborgarsvæðinu og minna úti á landi. Það hefur komið fram að 27% af skattfénu koma af landsbyggðinni og að einungis 15% er varið á landsbyggðinni. Ég tel að menn eigi að vera opnir fyrir því að staðsetja a.m.k. einhvern hluta þessara stofnana á landsbyggðinni, menn eigi að skoða það með opnum huga. Herra forseti. Ég vil enn og aftur minna á að það er rétt að taka tillit til óska neytenda og Neytendasamtakanna og slá ekki þær óskir algjörlega út af borðinu, a.m.k. ekki án þess að rökstyðja það, vegna þess að þegar upp er staðið fer hagur neytenda og bænda saman og landbúnaðarins alls.

Hæstv. forseti. Eitt er rétt í ræðu hv. þingmanns að hagur neytenda og bænda fer saman. Það skilur sá er hér stendur, það skilja bændurnir og það skilja Neytendasamtökin í vaxandi mæli og þau hafa átt prýðilegt samstarf við þann er hér stendur. Hvað Matvælastofnun varðar, sem ekki hefur verið stofnað til enn, þá er það svo í sumum löndum, og ég nefni Noreg sem dæmi og fleiri lönd, að þar er einmitt talið mikilvægt að atvinnugreinin frá a til ö beri ábyrgð á sér, eftirlitið og ábyrgðin fari saman, að landbúnaðarvaran sem kemur frá bóndanum, ábyrgðin frá haga í maga, sé á sömu hendi til þess að þar geti verið bæði þekking og samstarf og öryggi. Auðvitað kemur vel til greina að Matvælastofnun heyri undir landbúnaðarráðuneytið og væri kannski langeðlilegast að mínu viti að hún yrði staðsett hér. Hvað varðar þá eilífu tuggu sem kemur fram hjá hv. þingmanni að landbúnaðarráðherra fækki sláturhúsum þá er það rangt. Sláturhúsin lentu í miklum vandræðum og bændurnir sjálfir. Þar hefur verið hagrætt, það hafa þeir sjálfir gert og þarf ekki meira um það að tala. Ef héraðsdýralæknar gagnrýna það verkefni sem þeir fara með, þeir fara með sjúkdómavarnir og þeir bera fulla ábyrgð á sjúkdómavörnum í kringum búfénaðinn, það er þeirra verkefni, ef þeir eru farnir að senda umsagnir þar sem þeir standa ekki sína vakt er full ástæða til að rannsaka störf þeirra. Og kannski er það svo, eins og hv. þingmaður ýjaði að, að einmitt þessi stofnun, sem hér er að verða stærri og sterkari, á kannski ekki síst eftir að endurskipuleggja þessi störf 

Herra forseti. Svo að ég beri blak af þeim ágæta dýralækni sem sendi þessa góðu umsögn, og því miður veit ég sem er að það er margt til í henni og ég veit einnig að það vantar reglugerð til að fara eftir. Ég held að þar standi upp á hæstv. landbúnaðarráðherra að koma með nánari reglugerð um hvernig þessir flutningar eigi að fara fram. Þá er ég sannfærður um að ekki stendur á þessum duglega dýralækni í Búðardal að fara eftir þeim reglum. Ég tel að þar sé pottur brotinn. 

Hæstv. forseti. Alveg eins og frú forseti er til þá er það hún dýralæknir og hann dýralæknir. Ég ætla ekki að deila um það. En vegna þess sem hv. þingmaður talaði um þá er verið að rannsaka flutninga á fénaði hjá yfirdýralækni og héraðsdýralæknum og vonandi lýkur því sem fyrst þannig að niðurstaða liggi fyrir. Ég get glatt hv. þingmann með því að margt bendir til að þessir flutningar valdi ekki neinu stressi eða vandræðum, enda eru þeir smáflutningar miðað við það sem gerist í Evrópu. Við mundum kannski staðsetja sláturhúsin öðruvísi ef við hefðum getað raðað þeim niður og haft þau víðar um landið. Ég segi fyrir mig að ég hefði gjarnan viljað það. Mér skilst að Búðardalshúsið, sem hv. þingmaður grætur hér alla daga, muni fara í gang næsta haust. Þá ætla þeir að fylgja eftir þeim reglum sem hv. þingmaður fékkst við á margan hátt í fyrra starfi sínu. Hann ætti því að þekkja eftirlitið og kemur úr þeim geira. Svo er það náttúrlega helber áróður að bílar aki skítugir um og leki af þeim drullan. Hvaða drulla? Er það ekki drullan af hinum vondu vegum sem við tölum stundum um? 

Herra forseti. Ég tel að hæstv. landbúnaðarráðherra eigi að þakka fyrir hreinskilna umsögn. Þegar honum er bent á vandann af hreinskilni og trúmennsku eigi hann að þakka það, á hluti sem eru í ólagi og við vitum öll um. Hæstv. landbúnaðarráðherra veit náttúrlega upp á sig skömmina að hafa ekki sett nánari reglugerð um þá hluti. 
             Herra forseti. Ég tel að menn eigi einmitt að þakka hreinskilnar umsagnir og taka þeim vel og af karlmennsku í stað þess að tala um að hér sé allt svo sérstakt og allt leiki í lyndi. Auðvitað er margt gott og fallegt og það er mjög gott, en það er einu sinni hlutverk eftirlitsmanna og embættismanna að benda á það sem miður fer. Duglegur landbúnaðarráðherra á að geta tekið leiðsögn og lagfært hlutina. Þannig á þetta að ganga. Hæstv. landbúnaðarráðherra á að vera ánægður að fá svona góða umsögn þar sem honum er bent á að hlutirnir séu ekki alveg eins og þeir eiga að vera.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta landbúnaðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum við stofnun Landbúnaðarstofnunar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga aðila og umsagnir frá mörgum. Ég mun ekki telja þá upp hér því að þeir eru nákvæmlega þeir sömu og voru á áliti nefndarinnar um stofnun Landbúnaðarstofnunar. Með frumvarpinu er lagt til að aðfangaeftirlitið, embætti yfirdýralæknis, veiðimálastjóra og kjötmatsformanns verði lögð niður og að verkefni þeirra, ásamt plöntueftirliti Landbúnaðarháskóla Íslands og ýmsum eftirlits- og stjórnsýsluverkefnum hjá aðalskrifstofu landbúnaðarráðuneytis og Bændasamtökum Íslands verði færð til Landbúnaðarstofnunar sem lagt er til að stofnuð verði með frumvarpi sem lagt er fram samhliða frumvarpi þessu. Meiri hlutinn leggur til þær breytingar á frumvarpi til laga um Landbúnaðarstofnun að ekki verði gerð krafa um að forstjóri stofnunarinnar verði dýralæknir heldur gerðar almennar hæfiskröfur og krafa um háskólamenntun og æðri menntun. Telur meiri hlutinn því nauðsynlegt til að tryggja faglegt mat við innflutning dýra og afurða þeirra að leggja til að titilinn yfirdýralæknir haldist í lögum og enn fremur að dýralæknir veiti forstöðu því sviði sem fer með dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. Þá leggur meiri hlutinn einnig til fjölmargar breytingar sem varða málfar og lagfæringar á tilvísunum. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á þingskjali 1333. Einar Oddur Kristjánsson, Lúðvík Bergvinsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Drífa Hjartardóttir, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Birkir J. Jónsson, Guðmundur Hallvarðsson og Dagný Jónsdóttir. Þar sem þetta er síðasta nefndarálitið frá hv. landbúnaðarnefnd á þessu vorþingi vil ég sem formaður nefndarinnar þakka öllum nefndarmönnum fyrir gott samstarf í vetur og sérstaklega nefndarritara sem hefur verið feikilega dugleg í vandasömu verki. Eins vil ég þakka landbúnaðarráðuneytinu fyrir gott samstarf við nefndina.

Herra forseti. Frumvarp þetta, um breytingar á ýmsum lögum við stofnun Landbúnaðarstofnunar, felur í sér, eins og hv. formaður landbúnaðarnefndar gerði grein fyrir, að verið er að fella úr hinum ýmsu lögum stjórnsýslulega stöðu þeirra embætta sem falla undir hina nýju stofnun, ef af verður. Í ræðu á undan um frumvarp til laga um Landbúnaðarstofnun gerði ég grein fyrir áliti mínu. Ég tel að málið sé ekki nægilega vel unnið til að það réttlæti að Alþingi samþykki þessi lög. Ég hef lagt til að málinu í heild verði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari vinnu og hún komi aftur til þings í haust með málið betur unnið. Hér er verið að leggja niður embætti og stofna nýja ríkisstofnun. Ég hef sagt að það væri í sjálfu sér ágætt að ríkisstjórnin bæri ábyrgð á þessari starfsemi en hún þarf þá líka að gera sér grein fyrir hvað það kostar en svo er ekki. Það er ein röksemd fyrir þessari aðgerð sem ég vil árétta og mótmæla og hún er að verið sé að auka skilvirkni í störfum þeirra embætta sem hingað til hafa gegnt þessum verkefnum, sem ég hef áður rakið, embætti yfirdýralæknis, veiðimálastjóra, aðfangaeftirlits og plöntueftirlits. Ég vil láta það koma alveg skýrt fram af minni hálfu að ég tel að störf þessara embætta og embættismanna sem hér er verið að tala um hafi verið til fyrirmyndar og séu til fyrirmyndar, þau séu unnin mjög faglega, þau séu unnin eins ódýrt og kostur er og séu skilvirk. Þau rök fyrir því að leggja þessi embætti niður, að það eigi að leiða til aukinnar skilvirkni og annað sem ég hef hér rakið, tel ég mjög hæpin. Þeir sem þessum störfum sinna sem stendur verða ekki sakaðir um að hafa ekki skilað verkum sínum vel eða skilvirkt. Bent hefur verið á að vafi leiki á því að þau verði yfirleitt skilvirkari þó að þau séu sett í eina stofnun. Boðleiðin frá þeim sem vinna verkin til ráðherrans, sem ber æðstu stjórnsýslulega ábyrgð á vinnu þessara embætta, lengist. Lengri boðleiðir leiða almennt ekki til aukinnar skilvirkni né heldur til hagræðingar. Yfirleitt leiðir slíkt til aukinnar skriffinnsku, herra forseti. Það hefur verið raunin og því skulu hv. þingmenn gera sér grein fyrir þegar þeir greiða atkvæði um málið. Ég hef lagt til að þessu máli verði frestað, því vísað til ríkisstjórnarinnar og málið unnið betur fyrir næsta þing þannig að þingið viti betur um hvað málið snýst. En verði þetta samþykkt, verði sú raunin, þá vil ég þakka þeim embættum sem lögð verða niður. Þau verða lögð niður fyrir næsta þing. Ég þakka þeim og embættismönnum þar. Vonandi fá þeir starf í hinni nýju stofnun ef af verður en ég vil þakka þeim fyrir mjög góð störf. Þessi embætti hafa gegnt lykilhlutverki á mörgum sviðum í íslenskum landbúnaði, bæði innan lands og í alþjóðlegum samskiptum. Verkefnin verða að sjálfsögðu áfram í hinni nýju stofnun en ekki með sama hætti og áður. Þess vegna er ástæða til að þakka þeim fyrir góð störf, ef svo fer sem horfir, að þetta frumvarp verði samþykkt.

Herra forseti. Það var nokkuð athyglisverð ræða sem hv. þm. Jón Bjarnason flutti hér og ég get tekið undir margt sem hann sagði. Í umræðunni hefur komið fram að stofnunum er slegið saman eða þær teknar í sundur. Samkeppnisstofnun er að fara í sundur og svo eru aðrar að ganga saman og svo er búin til einhver ný ferðamálastofa eða fiskistofa eða hvað það er. Það kemur alltaf einhvers konar orðagjálfur í umsögnina, að auka skilvirkni. Hins vegar segir ekkert um hvernig eigi að auka skilvirknina, hvað eigi að laga og hvernig hlutirnir eigi að ganga fyrir sig. Það er eins og alla framtíðarsýn skorti. Varðandi t.d. þessa stofnun sem við ræðum hér, Landbúnaðarstofnun, þá vita menn ekki einu sinni hvar hún á að vera staðsett. Ég tel að ef menn ætla að ná einhverjum árangri í skilvirkni þá verði að liggja fyrir áætlun og einhver framtíðarsýn. Það virðist skorta. Menn vita ekki einu sinni hvar stofnunin á að vera. Menn vita aðeins að slá á saman stofnununum og að það eigi að skila skilvirkni. Það þarf alls ekki að vera. Því miður sýna dæmin að það er ekki á vísan að róa með þá auknu skilvirkni sem lofað hefur verið. Menn hafa haldið slíku fram varðandi ýmsar ákvarðanir landbúnaðarráðuneytisins á síðustu árum. Aukin hagræðing, segja menn. Þessu er bara slegið fram. Þegar hæstv. landbúnaðarráðherra fækkaði sláturhúsum og varði til þess almannafé þá var sagt að af því yrði aukin hagræðing, en menn hafa ekkert fyrir sér í því nema eitthvert hálfgildings orðagjálfur. Þegar farið var út í að úrelda sláturhús þá lágu engir útreikningar fyrir. Menn vitnuðu í gamla skýrslu sem unnin var fyrir eitthvert fyrirtæki en ráðuneytið gerði enga sérútreikninga eða áætlun um hvernig hagræðingunni ætti að ná fram, enda er sláturfé ekið hringinn í kringum landið í trássi við heilbrigða skynsemi og sjúkdómavarnir. Ég vil ítreka enn og aftur að þegar menn leggja af stað með verkefni upp á hálfan milljarð, eins og Landbúnaðarstofnun, þurfa þeir að hafa einhverja framtíðarsýn. Það þarf eitthvað að búa á bak við þessi orð, skilvirkni og hagræðingu. Svo virðist því miður ekki vera. Ég vonast til að hv. formaður landbúnaðarnefndar, hv. þm. Drífa Hjartardóttir, noti tækifærið og verji örlitlum tíma í að fara yfir hagræðinguna og skilvirknina sem menn sjá fyrir sér í þessu máli. Ég tel það tímabært ef menn ætla að ná fram einhverjum árangri í ríkisrekstrinum. Því miður virðist sem það skipti engu máli. Menn bara nota orðin hagræðingu og skilvirkni án þess að nokkuð sé á bak við það. Hver er árangurinn, herra forseti? Hann er verri en enginn, enda hefur ríkið þanist út í valdatíð Sjálfstæðisflokksins? Þeir vildu minnka báknið en hafa aukið báknið. Ég óttast að þessi stofnun, ef menn hafa enga framtíðarsýn þegar menn leggja af stað, gjaldi fyrir það. Menn ættu frekar að sjá fyrir sér hvernig þeir vilji hafa starfsemina, hvar hún eigi að vera, hvort hún eigi að vera í sambandi við háskólann á Hvanneyri eða Hólum og sjá í því samhengi hagræðingarmöguleika. Það virðist því miður ekki verða þannig, herra forseti.

Virðulegur forseti. Það frumvarp sem við ræðum, frumvarp um skattskyldu orkufyrirtækja, er enn ein laumuskattahækkun ríkisstjórnarinnar sem lögð er á litla manninn í samfélaginu til að afla fjár í ríkissjóð til að standa undir þeim stórfelldu skattalækkunum sem stjórnarflokkarnir hafa staðið fyrir gagnvart hátekjufólki og eignafólki í landinu. Hér á sem sagt að ná í nokkur hundruð milljónir í vasa fólksins í landinu, í vasa almennings, í vasa orkunotendanna, sem leggst nokkuð jafnt yfir allt fólkið í landinu óháð tekjum þeirra og óháð eignum, þannig að hinir skuldugu borga jafnmikið og hinir efnuðu og hinir lágt launuðu borga jafnmikið og hinir hátt launuðu og raunar borgar trúlega barnafólkið hvað mest, enda orkufrekustu heimilin. Ávinningurinn sem af þessu verður, nokkur hundruð milljónir, kannski upp undir milljarður þegar fram líða stundir á ári hverju, gengur svo til þess að fella niður eignarskattinn á eignafólkið, til þess að lækka hátekjuskattinn á hátekjufólkið og til þess að lækka tekjuskattinn flatt á alla þar sem sá sem er með milljón á mánuði græðir jú margfalt ef ekki hundraðfalt á við þá sem litlar hafa tekjurnar. Nú væri það í sjálfu sér auðvitað framfaramál ef skattkerfið almennt í landinu væri einfaldað og alls kyns undanþágur í því felldar á brott og sömu reglurnar gerðar einfaldari og gagnsærri til að auka skilvirknina í skattkerfinu og réttlætið í skattheimtunni og einfalda alla tekjuöflun ríkissjóðs. Ef skattlagning á raforkuiðnaðinn væri hluti af einhverri slíkri kerfisbreytingu mætti e.t.v. styðja slíkt mál. Hér er hins vegar verið að taka alveg sérstaklega út úr fyrirtæki í almannaeigu, fyrirtæki í eigu sveitarfélaganna í landinu að mestu leyti og leggja sérstakar skattálögur á þau. Það er auðvitað alveg ljóst hver borgar á endanum þær skattálögur, það er notandinn, það er sá sem borgar rafmagnsreikninginn, hitareikninginn og fyrir vatnið. Það er kannski hitt atriðið sem er stórlega ámælisvert við þetta frumvarp, leyfi ég mér að segja. Það hófst með því að hér varð svokölluð samkeppnisvæðing í raforkuiðnaðinum á vegum hæstv. iðnaðarráðherra, því við bárum ekki gæfu til að setja fyrirvara við tilskipun Evrópusambandsins um samkeppni í raforkuiðnaðinum og þurftum því að innleiða hana hér, þó ekki nokkur maður utan Íslands hafi enn skilið hvað menn eiga við þegar talað er um samkeppni í raforkuiðnaði á eyju í Norður-Atlantshafi þar sem búa 0,29 milljónir manna. Það er nú einfaldlega þannig að markaður okkar á Íslandi, sem eins og flestir þingmenn þekkja er eyland, er ákaflega smár og ekkert rúm fyrir raunverulega samkeppni á þeim markaði að gagni. Þess vegna höfum við haft þá farsælu skipan að það hafa verið sveitarfélögin í landinu og ríkið með eignarhlut sínum í Landsvirkjun sem hinir opinberu aðilar, sem hafa rekið hér raforkukerfi og reynt að reka það sem almannaþjónustu á lágmarksverði. Nú er þetta sem sagt breytt og raforkuiðnaðurinn hefur verið samkeppnisvæddur. Þá þarf eðlilega að huga að skattlagningu á honum. Í þessu frumvarpi er hins vegar gengið miklu lengra því að inn í þá skattlagningu eru teknar hitaveiturnar og vatnsveiturnar en þau eru ekki samkeppnisfyrirtæki. Þetta eru einokunarfyrirtæki sem allir landsmenn verða að skipta við. Þær skattálögur sem hér er verið að samþykkja á þessi fyrirtæki munu neytendurnir auðvitað borga, fólkið í landinu, vegna þess að það getur ekki sagt upp heita vatninu, kalda vatninu eða rafmagninu. Það verður einfaldlega að greiða þann reikning sem fyrir það kemur, því að í raun og sann er auðvitað takmörkuð samkeppni á raforkusviðinu þó það eigi að heita svo. Frumvarpið er líka lagt fram í fullri andstöðu við sveitarfélögin. Það er ótrúlegt hvað ríkisstjórnin leyfir sér að ganga á þessum vetri langt gagnvart sveitarfélögunum. Það vita allir hvernig á fjárhag þeirra hefur verið gengið á undanförnum árum með því að auka álögurnar á sveitarfélögin frá ári til árs, fjölga verkefnum þeirra, draga úr skatttekjum með einkahlutafélagavæðingunni og þannig gætum við áfram talið. Við þessar aðstæður þegar sveitarfélögin eru rekin með umtalsverðum halla og ríkissjóður rekinn með bullandi hagnaði ár eftir ár ákveður ríkið að seilast nú enn í vasa sveitarfélaganna sem ekki standa undir rekstri sínum fyrir og eðlilegt að það mæti andstöðu hjá sveitarfélögunum. Auðvitað mun það bitna á grunnþjónustunni ef menn eru að auka álögur og draga úr möguleikum sveitarfélaganna á því að veita góða grunnþjónustu á meðal landsmanna. Þessu frumvarpi hlýtur þó sérstaklega að vera beint gegn Reykjavík, því það er nú einu sinni þannig að Reykvíkingar höfðu næga fyrirhyggju á fyrri hluta síðustu aldar til þess að reisa hér hitaveitu sem hefur verið ákaflega hagkvæm í rekstri og það hefur tekist að standa þannig að rekstrinum að hann hefur allur verið hinn hagkvæmasti. Það hefur löngum verið kappsmál þeim sem hafa starfað að stjórnmálum fyrir Reykvíkinga að ekki yrðu af ríkissjóði lagðar sérstakar álögur á þá almannaþjónustu í Reykjavík, að ríkið færi ekki að setja krumlurnar í Hitaveitu Reykjavíkur og margir borgarfulltrúar og borgarstjórar hygg ég úr öllum flokkum sem talað hafa í þá veruna í gegnum tíðina. Nú virðist það vera svo, virðulegur forseti, árið 2005 að kjördæmið Reykjavík eigi enga þingmenn. Það kemur út af fyrir sig ekki á óvart hvað Framsóknarflokknum viðvíkur, en það virðist ekki vera að neinir þingmenn séu fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Reykjavík, því hér hafa þeir ákveðið að leggja því lið að setja sérstakar skattálögur á orkufyrirtækin í landinu og þar með á Orkuveitu Reykjavíkur og augljóst að það verða notendur orkunnar í Reykjavík sem munu þurfa að borga fyrir þær álögur þó það fyrirtæki kunni að geta forðast þær í einhvern tíma með þeim fjárfestingum sem nú eru á þess vegum. Ég verð við lok máls míns í umræðunni, virðulegur forseti, að fá að auglýsa eftir því hvort í stjórnarflokkunum séu einhverjir þingmenn fyrir kjördæmið Reykjavík og þá hvernig á því standi að þeir leggi lið sitt skattlagningarfrumvarpi á Reykvíkinga sérstaklega með þessum hætti, því það er alveg augljóst að hér er verið að afla fjármuna, kannski til þess að mæta hinum aukna kostnaði við niðurgreiðslur í raforkukerfinu úti á landi eftir hina misheppnuðu breytingar á raforkukerfinu sem ríkisstjórnin stóð fyrir fyrr í vetur og landsmenn þekkja af eindæmum, en þar hækkuðu raforkureikningar fjölmargra heimila langt umfram það sem ríkisstjórnin hafði boðað. Það varð að mæta því með sérstökum umframniðurgreiðslum úr ríkissjóði sem ríkisstjórnin ákvað. Kannski menn hafi ekki fundið önnur ráð til þess að fjármagna það en að fara inn með þennan skatt sem svo augljóslega leggst sérstaklega hart á hagkvæmt rekin orkufyrirtæki Reykvíkinga. Þess vegna er full ástæða til að auglýsa eftir því hvort það séu einhverjir þingmenn stjórnarliðsins sem eru fyrir kjördæmið Reykjavík.

Frú forseti. Það var mjög ánægjulegt að heyra hjá hv. þingmanni að skattar á fyrirtæki auki kostnað almennings, því núverandi ríkisstjórn hefur gert ríkisstjórna mest í því að lækka skatta á fyrirtæki og þar með lækka kostnað á almenning með nákvæmlega sömu rökum. Varðandi það hvort um sé að ræða atlögu að Reykvíkingum er það stefna núverandi ríkisstjórnar að hafa skattkerfin almenn og algild og sú stefna hefur skilað sér í því að atvinnulífið blómstrar sem aldrei fyrr og greiðir hærri laun sem aldrei fyrr, líka í Reykjavík. Það er sú stefna sem við fylgjum út í hörgul eins og hægt er. Það er sú stefna sem kemur fram í frumvarpinu sem menn hafa verið að auglýsa eftir. Ég gat þess reyndar í 1. umr. í andsvari við hæstv. fjármálaráðherra þegar hann mælti fyrir málinu, í 1. umr. og líka í 2. umr. gat ég þess að þetta væri einmitt meginmarkmiðið, að hafa sambærilega skatta fyrir öll fyrirtæki, ekki bara matvöruverslanir. Nú er það þannig að fólk verður að kaupa mat. Allir verða að kaupa mat. Af hverju skyldum við ekki með nákvæmlega sömu rökum lækka skatta á matvöruverslanir þannig að þær geti boðið ódýrari mat til almennings? Það mundi virka miklu betur. Svo hafa sumir þingmenn, samþingmenn hv. þingmanns, sagt að 18% skattur á fyrirtæki sé allt of lágur, það eigi að hækka hann. Hvernig fer þetta allt saman? Þetta fer bara ekkert saman.

Virðulegur forseti. Vissulega hafa skattar á matvöru áhrif á matvöruverð, enda höfum við í Samfylkingunni lagt til að virðisaukaskattur á matvöru verði lækkaður, enda augljóst að hér er hæsta matvælaverð a.m.k. í Evrópu ef ekki í veröldinni allri, það er auðvitað afleiðing af álögunum. Það sem við erum hér að fjalla um, hv. þingmaður, er ekki atvinnulíf í venjulegum skilningi þess orðs. Þetta er ekki fyrirtæki á markaði. Þetta er almannaþjónusta í opinberri eigu og einokunarstarfsemi. Um einokunarstarfsemi veit hv. þingmaður að það gildir að kostnaðarhækkanir á einokunarstarfsemi, eins og skattálögur þessar, fara beint út í verðlagið og beint til neytendanna. Í samkeppnisumhverfi, í frjálsri samkeppni á markaði, þarf það ekki að henda, slíkum kostnaðarhækkunum kunna menn að mæta með hagræðingu eða öðrum slíkum hlutum. En þegar um einokunarstarfsemi er að ræða verða svona kostnaðarhækkanir beint að verðhækkunum á neytendur. Það sem er alvarlegt fyrir þingmann úr Reykjavík, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal er, er að hér er verið að refsa Reykvíkingum fyrir að hafa rekið orkufyrirtæki sín með afbrigðum vel, á hagkvæman og öflugan hátt, og þau hafa getað haldið orkuverði niðri áratugum saman. Hins vegar er verið að hygla lélegum rekstri víðs vegar annars staðar í þessu kerfi með sívaxandi niðurgreiðslum. Það ætti auðvitað að vera nóg til þess að formaður efnahags- og viðskiptanefndar og þingmaður Reykjavíkur, Pétur H. Blöndal, legði stein í götu þessa frumvarps og segði: Nei, ekki meiri skattahækkanir á Reykvíkinga, ekki meiri sérstakar skattahækkanir á Reykvíkinga, nóg er nú samt.

Frú forseti. Hv. þingmaður sagði að þessi starfsemi væri ekki atvinnugrein í venjulegum skilningi. Ég minni á að fyrir svona tíu árum þá höfðu menn nákvæmlega sömu skoðun á bankastarfsemi. Hana væri ekki hægt að stunda nema opinberir starfsmenn ynnu við að afgreiða peninga yfir diskinn. Nú hefur komið í ljós að sú starfsemi gengur ljómandi vel án þess að vera ríkisrekin. Þetta er atvinnustarfsemi nákvæmlega eins og annað. Varðandi það að verið sé að refsa Reykvíkingum þá fullyrði ég að þeir skattar sem Orkuveita Reykjavíkur kemur til með að borga vegna þessa frumvarps eru pínulitlir miðað við þá fjárfestingu sem sett var í Línu.net og kostnað við þá eðlisfræðitilraun að reyna að flytja tölvuboð eftir rafstrengjum. Í hana voru settar fleiri þúsund milljónir og það klikkaði. Þetta nær ekki einu sinni kostnaði við risarækjueldið sem Orkuveita Reykjavíkur stendur í. Orkuveita Reykjavíkur stendur svona vel vegna þess að Reykjavík stendur á hitasvæði þar sem er eitt besta hitaveituvatn í landinu, mjög ódýrt í vinnslu og stendur á gömlum merg vegna framsýni manna sem lögðu hitaveituna, árið 1940 minnir mig. Aðrar hitaveitur þurfa að bora dýpra, fá kaldara vatn og eru ekki eins hagkvæmar. Þær þurfa að leiða vatnið langar leiðir, sem Hitaveita Reykjavíkur gerir reyndar líka, þ.e. frá Þingvöllum. Það að hún skilar hagnaði er vegna þess að hún fær þetta allt saman ókeypis.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur staðfest það sem ég sagði áður, að þegar kemur að orkufyrirtækjunum og hagnaði þeirra þá hefur eitt fyrirtæki sérstöðu umfram önnur, það er og hefur verið Hitaveita Reykjavíkur. Fyrir vikið hafa Reykvíkingar notið lágs orkuverðs í Reykjavík um áratugi. Þess vegna er hér um að ræða sérstakar skattálögur á Reykvíkinga, sem hv. þm. Pétur H. Blöndal beitir sér fyrir á sama tíma og hann beitir sér fyrir því að moka skattpeningum Reykvíkinga í að bora í gegnum fjöll hingað og þangað út um landið, meðan hingað til Reykjavíkur fæst ekki fé til vegaframkvæmda. 
             Hv. þingmaður, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, hefur líka verið ákaflega duglegur við að innleiða og auka hér gjaldtöku ríkissjóðs til þess að mæta þeim afslætti sem hátekju- og eignafólkið hefur fengið. Við sjáum t.d. stimpilgjöldin, hvernig tekjurnar af þeim hafa margfaldast á milli ára og hvernig ríkisstjórnin er ófáanleg til að lækka stimpilgjöldin, jafnvel á skuldsetta fólkinu þegar það er að skuldbreyta lánunum sínum. 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um frumvarp til laga um skattskyldu orkufyrirtækja, frumvarp sem, ef að lögum verður, mun verða slæm sending til íslensku þjóðarinnar. Það er ávísun á hærra raforkuverð til almennra neytenda. Um það ber öllum saman sem að málinu koma og mál þetta snertir, þ.e. orkufyrirtækjum, sveitarfélögum í landinu, hagsmunasamtök almennings, m.a. verkalýðshreyfingunni. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum gert rækilega grein fyrir afstöðu okkar til þessa máls. Við teljum að eitt eigi að gilda um velferðarþjónustu og grunnþjónustu sem snýst um lífsnauðsynjar til almennings, eins og raforkan óneitanlega er, vatnið og annað af því tagi og hins vegar hitt sem er eðlileg markaðsvara. Út á það gengur þetta frumvarp, að gera rafmagnið að markaðsvöru. Þeir sem trúa á markaðinn, hafa á honum ótakmarkaða trú, að hann lækni öll mein hvar sem þau er að finna, telja að samkeppni á þessu sviði muni leiða til lægra raforkuverðs, að fyrirtækin verði betur rekin og þegar þau keppi sín í milli þá muni það valda verðlækkunum á þeirri vöru sem menn vilja gera rafmagnið að. Það er svo undarlegt að allar þær breytingar sem ráðist hefur verið í af þessu tagi hafa valdið hinu gagnstæða. Raforkuverð hefur hækkað. Raforkuverð fer hækkandi. Kerfisbreytingarnar sem þegar hafa átt sér stað, sem tóku gildi um síðustu áramót, hafa þegar valdið skattahækkunum. Rarik hækkaði gjaldskrá sína um 3,5% um síðustu áramót og síðan fylgdi enn hækkun um 6%, en þetta jafngildir 9,71% hækkun. Sú hækkun bliknar hins vegar í samanburði við nýja rafmagnsreikninga á Vestfjörðum. Þar var víða um að ræða um 40% hækkun. Það var þó breytilegt, sums staðar minna og sums staðar jafnvel heldur meira. Hæstv. iðnaðarráðherra sem er ábyrg fyrir þessum kerfisbreytingum er hins vegar mjög ánægð með þessi afkvæmi sín, þessi frumvörp sem þegar hafa verið samþykkt og svo þetta sem bíður samþykktar þingsins. Hún sagði í ræðu 26. nóvember á síðasta ári, með leyfi forseta: „Það er eiginlega alveg stórmerkilegt að það skuli þó hafa náð að verða að lögum“ - hún vísar þar í kerfisbreytingarfrumvarpið - „og vera komið á þann stað í stjórnsýslunni sem raun ber vitni. Ég er þó alltaf jafnhamingjusöm með frumvarpið og lögin og ég held að það hljóti að segja sína sögu.“ Ég hef rifjað þetta nokkrum sinnum upp vegna þess að þetta eru makalaus ummæli. Ráðherrann lýsir furðu yfir því að lagabreytingarnar skuli hafa náð fram að ganga, þá væntanlega vegna þess að þær séu svo vitlausar eða að svo mikil óeining hafi verið um þær en hún sé hins vegar afskaplega ánægð og hamingjusöm með breytingarnar. Nú er fólk að fá í hendur sannanir fyrir því, í formi rafmagnsreikninga, að varnaðarorð stjórnarandstöðunnar, ekki síst Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs því við einn flokka vöruðum mjög eindregið við þessum kerfisbreytingum.

Frá upphafi ferlisins alveg.

Frá upphafi þessa ferlis. Við vorum eini flokkurinn hér á Alþingi sem andmælti tilskipuninni þegar hún var fyrst fest í lög. Hún birtist reyndar fyrst sem þingsályktunartillaga, eins og tíðkast með tilskipanir frá hinu Evrópska efnahagssvæði, en þegar það mál kom inn í þingið þá andmæltum við því harðlega, gagnrýndum það og lögðum til að leitað yrði eftir því að Íslendingar fengju undanþágu frá tilskipuninni. Á það var ekki hlustað þótt margir vildu þá Lilju kveðið hafa síðar meir. Nefni ég þar annars vegar hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason og Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, varaformann Samfylkingarinnar, sem bentu á síðari stigum á að sennilega hefði verið hyggilegt að biðja um undanþágu frá þessari tilskipun, sem ég er sannfærður um að hefði gengið eftir. Ég vek athygli á því að hæstv. forsætisráðherra, formaður Framsóknarflokksins, Halldór Ásgrímsson, hefur sagt að útilokað hefði verið að fá undanþágu frá tilskipuninni. Mér skilst að hann telji að eftir því hafi verið leitað. Ég hef ekki sannfærst um að svo hafi verið. Ég sat sjálfur í alllangan tíma í ráðgjafanefnd EFTA sem fór yfir þessi mál og varð aldrei var við að ríkisstjórnin eða nokkur á hennar vegum óskaði eftir undanþágu frá þessari tilskipun. Hvað um það. Hún var samþykkt hér á landi og síðan var hafist handa við kerfisbreytingar um síðustu áramót sem hafa þegar leitt til umtalsverðrar hækkunar á rafmagnsverði. Nú bíður næsta skref okkar, þ.e. að færa orkufyrirtækin rækilega út á markaðinn, út á markaðstorgið. Þá skulu sömu reglur gilda um þau og önnur fyrirtæki í landinu og þau gjalda skatta samkvæmt sömu reglum og önnur fyrirtæki í landinu. Hvað gerist þá? Málið er sent til umsagnar víðs vegar um þjóðfélagið. Það berast viðamikil gögn og álitsgerðir til þingsins og skiptist í tvö horn með umsagnirnar. Annars vegar er þunnur bunki, umsagnir Verslunarráðsins og Samtaka atvinnulífsins, sem voru mjög ánægð með þessar breytingar og töldu þær til góðs. Hins vegar var þykkur bunki, mjög þykkur bunki, ítarlegar álitsgerðir og röksemdir frá almannasamtökum í landinu, frá verkalýðshreyfingunni, frá ASÍ, frá BSRB, frá Neytendasamtökunum, frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og orkufyrirtækjum. Í þeim bunka voru allir á móti. Þar voru undantekningalaust allir á móti, á mismunandi forsendum en allir engu að síður á móti málinu. Verkalýðssamtökin leggja áherslu á að um sé að ræða lífsnauðsynjar, grunnþjónustu sem ekki eigi að skattleggja og vara við því að skattlagning á orkufyrirtækjum muni leiða til hækkunar á raforkuverði. Frá orkufyrirtækjunum barst síðan staðfesting á því að svo muni gerast. Þau senda frá sér ítarlegar álitsgerðir, t.d. Orkuveita Reykjavíkur og Hitaveita Suðurnesja og fleiri aðilar. Umsögn Orkuveitu Reykjavíkur er mjög ítarleg og þar er að finna margar röksemdir sem sýna fram á að skattlagning muni leiða til hærra verðs. Hér segir m.a., með leyfi forseta: „Skattlagning á orkufyrirtæki mun óhjákvæmilega leiða til hækkunar verðs þar sem núverandi gjaldskrá gerir ekki ráð fyrir greiðslu tekju- og eignarskatta. Í athugasemdum við frumvarpið kemur ekki fram hvaða áhrif þessi skattlagning hefur á orkufyrirtækin og ekki kemur fram hvaða breytingar verða á gjaldskrám fyrirtækjanna verði frumvarpið að lögum.“ Í næstu efnisgrein er síðan vikið að langtímasamningum orkufyrirtækjanna. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Orkuveita Reykjavíkur er með samninga um orkusölu til stóriðju sem gilda í 20 ár. Samningar þessir hafa verið gerðir fyrir hvatningu ríkisins og engir fyrirvarar af þess hálfu um að gera þurfi ráð fyrir skattlagningu til framtíðar. Arðsemisútreikningar sem gerðir hafa verið í góðri trú vegna stórframkvæmda hafa ekki gert ráð fyrir greiðslu þessara skatta. Forsendur gerðra samninga um arðsemi þeirra raskast verulega verði frumvarp þetta að lögum.“ Ég ætla ekki að fara ítarlega yfir umsögn Orkuveitu Reykjavíkur né annarra orkufyrirtækja. Ég gerði það við 2. umr. málsins og vísa í nefndarálit sem ég gerði þá um frumvarpið. Einn efnisþátturinn enn sem vert er að halda til haga er skatturinn á heita vatninu. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að heita vatnið verði líka skattlagt. Það er nokkuð sem harðlega hefur verið gagnrýnt af Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Bent er á að þar sé í raun ekki um samkeppnisvöru að ræða. Menn vilja líta á það í þessu samhengi vegna þess að þar sem heitt vatn er til staðar er raforka engan veginn samkeppnishæf. Heita vatnið er svo miklu hagkvæmari kostur. Heita vatnið er ekki flutt langa vegu til að keppa á fjarlægum slóðum og því er fráleitt, segir Samband íslenskra sveitarfélaga, að hafa heita vatnið þarna inni. Hér segir í niðurlagi álitsgerðar sambandsins, með leyfi forseta: „Að lokum vill sambandið vekja athygli Alþingis á því að breyting á skattalegri stöðu hitaveitna, sem ekki verður séð að styðjist við nein efnisleg rök, felur í raun í sér meiri háttar breytingu á fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Slíkar breytingar þarfnast ítarlegri umræðu við sveitarfélög en farið hefur fram til þessa.“ Áður var gerð grein fyrir því hvers vegna fráleitt væri að skattleggja heita vatnið. Vikið er að því í þessum niðurlagsorðum og því bætt við að eðlilegt hefði verið að ganga frá samkomulagi við sveitarfélögin um fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga áður en þessi breyting er gerð. En grunnhugsunin hjá sveitarfélögunum er sú að með því að skattleggja orkufyrirtækin sé verið að færa fjármuni frá sveitarfélögum til ríkisins. Ríkið kemur til með að taka tekjuskattinn til sín en sveitarfélögin nutu iðulega góðs af arði út úr orkufyrirtækjunum. Arðurinn var veittur inn í fjármögnun velferðarþjónustunnar í sveitarfélögunum eins og dæmi eru um í Reykjavík þar sem mikið fé hefur verið veitt frá Orkuveitunni inn í borgarsjóð til að fjármagna aðra starfsemi þar. Með skattlagningu verður minna til ráðstöfunar og þar af leiðandi segja sveitarfélögin að eðlilegt hefði verið að klára umræðuna um fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga áður en þetta yrði lögfest. Þegar málið var til umræðu við 2. umr. vísaði ég fyrst og fremst í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga og Orkuveitu Reykjavíkur en síðan hefur borist bréf frá borgarstjóranum í Reykjavík þar sem vikið er að þessum málum. Ætla ég að lesa það bréf, með leyfi forseta: „Á fundi borgarráðs 28. þessa mánaðar“ - þetta er skrifað í lok apríl - „var ítrekuð andstaða Reykjavíkurborgar við áform um skattlagningu orkufyrirtækja eins og þau birtast í lagafrumvarpi um málið sem nú er fyrir Alþingi. Samkvæmt samantekt Sambands íslenskra sveitarfélaga hefði þessi skattlagning orkufyrirtækja sveitarfélaga numið um 1,1 milljarði kr. á árunum 2002 og 2003. Allar líkur eru á því að þessi fyrirhugaða skattlagning muni leiða til hækkunar á raforkuverði, heitu vatni og vatnsgjaldi í nánustu framtíð, en skipulagsbreytingar á raforkumarkaði hafa þegar leitt til hækkunar raforkuverðs. Borgarráð mótmælir því harðlega að ríkið fari fram með þessum hætti og krefst þess að viðræður fari fram milli ríkis og sveitarfélaganna áður en lagafrumvarp um skattlagningu orkufyrirtækja verður að lögum.“ Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að tíunda frekar rök gegn því að samþykkja þetta frumvarp. Mig langar til að segja að það hefur komið mér á óvart við þessa umræðu hversu peningafrjálshyggjusinnuð sjónarmið hafa komið frá Framsóknarflokknum sem hefur dásamað einkavæðingu og markaðsvæðingu á þessu sviði sem öðrum með stjörnur í augunum út af einkavæðingu bankanna. Hann telur að þar hafi ekki verið stigin önnur skref en til góðs, þrátt fyrir þá miklu gagnrýni sem fram hefur komið á það hvernig einkavæðingin var framkvæmd, þá spillingu sem tengdist einkakvæðingunni á bönkunum þar sem menn tala fremur um gjöf en sölu á eðlilegum forsendum. Margir heiðarlegir hægri menn, frjálshyggjumenn, hafa gagnrýnt þetta, þeim hefur ofboðið sá máti sem hafður hefur verið á. Framsóknarflokkurinn er greinilega líka hrifinn af markaðsvæðingu grunnþjónustunnar eins og raforkunnar án þess að nokkurn tíma hafi verið sýnt fram á hvað gott hún muni leiða af sér. Þess vegna hef ég líka spurt sjálfan mig hvað raunverulegir markaðssinnar, hægri menn, frjálshyggjumenn á borð við t.d. hv. þm. Pétur H. Blöndal, sjái því til hagsbóta að markaðsvæða þennan geira vegna þess að menn eiga svo erfitt með að koma auga á að þarna fari fram raunveruleg samkeppni. Staðreyndin er sú að ef litið er til Evrópu, reynslunnar af markaðsvæðingu raforkunnar í Evrópu, þá hefur hún yfirleitt leitt til hækkunar á rafmagni. Það hefur gerst á Norðurlöndunum og á meginlandinu er sífellt að verða meiri fákeppni á þessu sviði. Fyrirtækin eru að renna saman og í stóra risa sem skipta síðan markaðnum á milli sín. Hér er mjög ólíklegt að um einhverja virka samkeppni verði að ræða og þess vegna hef ég furðað mig á hve lítil gagnrýnin umræða fer fram um þennan þátt, jafnvel af hálfu markaðssinna. Ég ber alveg virðingu fyrir því sjónarmiði, ég berst harðlega gegn því, ég vil ekki markaðsvæðingu á velferðarþjónustunni eða grunnþjónustu samfélagsins, en jafnvel ef við færðum okkur yfir á þennan hugmyndagrundvöll frjálshyggjumannanna finnst mér skorta á að þeir sýni fram á að það verði raunveruleg samkeppni sem muni færa verðlagið niður. Engu að síður er hægt er að skilja að Sjálfstæðisflokkurinn, sem er markaðshyggjuflokkur, vilji fara inn á þessar brautir, en erfiðara að skilja Framsókn nema þá í ljósi þess að hún hefur gerst undarleg hjálparhella, hækja undir Sjálfstæðisflokknum í einu og öllu og ekkert síður í því sem lýtur að markaðsvæðingu grunnþjónustunnar og velferðarþjónustunnar í landinu. Þegar upp er staðið erum við hér með þingmál sem mun leiða til, ef það verður að lögum, aukinna álagna á almenning í landinu og það er miður.

Frú forseti. Það er dálítið merkilegt sjónarmið hjá hv. þingmanni að skattar á fyrirtæki valdi kostnaði hjá einstaklingum og almenningi í landinu sem þýðir þá, ef við gagnályktum, að lækkun skatta á fyrirtæki niður í 18% úr 50 þýði þá bætt lífskjör almennings í stórum stíl. Það er mjög ánægjulegt því að það hefur verið stefna ríkisstjórnarinnar. En ég ætlaði að spyrja hv. þingmann, fyrst það er svona óskaplega erfitt fyrir orkufyrirtækin að borga 18% skatt á hagnað, er sá skattur of hár? Mundi hv. þingmaður vilja lækka hann niður í 15% eða 11% eins og ég lagði til á sínum tíma?

Hæstv. forseti. Fyrst er þessi furðulega staðhæfing hv. þingmanns að það sé undarlegt að við teljum að skattar á fyrirtæki leiði til hækkunar á vöru, og hvort lækkun tekjuskatta, var það ekki?  Að sjálfsögðu er það svo að ef fyrirtæki eru skattlögð minna hafa þau meira til ráðstöfunar og það sama gildir um einstaklinga. Ef þeir borga enga skatta hafa þeir meira til ráðstöfunar. Þannig er málið, skoðað þröngt. Hins vegar er ekki hægt að slíta þetta úr samhengi við það sem skattarnir eru notaðir í. Þeir eru notaðir m.a. í að fjármagna velferðarþjónustuna í landinu. Ef það nú gerist, af því að væntanlega ætlum við að hafa áfram sjúkrahús og þá velferðarþjónustu og vatnið og rafmagnið, að vegna skattalækkana þurfi einstaklingurinn að borga meira þegar hann þarf á þessari þjónustu að halda, þá er vandséð að þetta leiði til kjarabóta. Það mun hins vegar hugsanlega gera það hjá þeim sem eru heilbrigðir og búa við góðar aðstæður en hjá hinum sem eru veikir og þurfa á velferðarþjónustunni að halda er þetta tekjuskerðing. Það er náttúrlega mergurinn málsins að skattar eru til þess fallnir og hugsaðir að jafna lífskjörin í landinu, fjármagna velferðarþjónustuna í stað þess að láta einstaklinginn borga beint. Nú er ég búinn að gleyma spurningunni sem hv. þingmaður beindi til mín. 

Frú forseti. Gefum okkur að orkufyrirtækin í landinu borgi skatta sem um munar, eins og menn eru að gefa í skyn, þá getum við notað þá til þess að bæta velferðarkerfið. Við getum byggt fyrir þá spítala, við getum reist fyrir þá hjúkrunarheimili fyrir aldraða, við getum hækkað bætur til öryrkja og ellilífeyrisþega, ekki satt? Er það þá alslæmt? Er ekki einmitt spurningin í hvað skattarnir eru notaðir? Ég vildi spyrja hv. þingmann um þá ævintýramennska sem einkennt hefur fjárhag Orkuveitu Reykjavíkur, að setja þúsundir milljóna í Línu.Net, eðlisfræðitilraun sem kostaði óhemju og klikkaði, eða ræktun á risarækju, eitthvað því um líkt, hvort ekki sé alveg eins skynsamlegt að skattleggja hagnaðinn þannig að hann renni til velferðarkerfisins frekar en í slík ævintýri.

Hæstv. forseti. Ég held að ríkisstjórn eða stjórnarmeirihluti sem er ábyrgur fyrir stærstu áhættufjárfestingu Íslandssögunnar við Kárahnjúka ætti að fara varlega í að tala á þessum nótum. Spurningin í þessu tilviki snýst um margt. Í fyrsta lagi að verið er að færa fjármuni frá sveitarfélögum til ríkisins án þess að  Hv. þingmaður segir að spurningin sé til hvers skattarnir séu notaðir. Þetta snýst líka um hver er skattlagður. Á að skattleggja sjúkrahúsin? Nú eru þau komin með samkeppnisrekstur á ýmsum sviðum, á þá að láta eitt yfir alla ganga og skattleggja þau? Á að skattleggja skólana? Eigum við að fara með alla þessa þjónustu út á markaðstorg og láta almennar reglur sem þar eru við lýði gilda um alla? Ég held ekki. Ég vil gera skýran greinarmun á almannaþjónustunni, velferðarþjónustunni og grunnþjónustunni í landinu, sem snýst um lífsnauðsynjar, og hins vegar samkeppnismarkaði. 

Herra forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um skattskyldu orkufyrirtækja sem er hluti af breytingum sem urðu á raforkukerfi landsmanna eða sem eru að ganga yfir. Ég verð að lýsa því fyrst í ræðu minni að það er mjög óskynsamlegt að fara í þessar breytingar. Það er mjög óskynsamlegt frá mörgum sjónarhólum. Í fyrsta lagi vil ég nefna það að núna eru miklar breytingar sem hafa leitt til hækkunar á raforkuverði. Hvers vegna erum við þá að koma með enn einn óvissuþáttinn í viðbót? Mér finnst það mjög óskynsamlegt. Það er miklu meira vit í því að staldra við og reyna að átta sig á þeim breytingum sem eru að verða núna án þess að setja inn enn einn áhættuþáttinn sem mun að öllum líkindum leiða til hækkunar. Mér finnst eitt athyglisvert í umræðunni. Það er að hér er enginn framsóknarmaður. En nú er þessi breyting á raforkukerfinu afleiðing stefnu Framsóknarflokksins. Ég furða mig á því að þeir skuli ekki koma og skýra út bæði fyrir okkur þingmönnum hvað er í gangi og síðast en ekki síst fyrir fólkinu í landinu sem er að fá hærri og hærri rafmagnsreikning. Hvað er í gangi? Hvers vegna koma þeir ekki og útskýra hér fyrir fólki hvað valdi þessari hækkun og hvers vegna menn eru að bæta enn einum þættinum við sem mun leiða til hækkunar? Í stað þess sitja sjálfstæðismenn einir uppi með að verja þessa vitleysu og sjálfur hv. þm. Pétur H. Blöndal sem fagnaði ógurlega þegar hér var verið að lækka skatta ekki fyrir svo löngu ...  Ástæðan fyrir því að ég minni enn og aftur á þetta er sú að villandi upplýsingar hafa ítrekað verið gefnar þegar farið hefur verið í þessar breytingar. Um það má lesa að í upphafi var lofað verðlækkunum, 3% á ári. En síðastliðið vor þegar var verið að ganga frá breytingum á þessu sviði þannig að þessi breytta skipan gæti náð fram að ganga var spáð eilítilli hækkun sums staðar en jafnvel lækkun á öðrum stöðum. En raunin varð sú að það varð mikil hækkun alls staðar. Jú, því miður, og jafnvel tugprósenta hækkun. Það hlýtur að vera mjög erfitt fyrir hv. þingmenn sem styðja breytt skipulag og markaðskerfi að þetta hefur ekki einungis leitt til hærra verðs á orkunni heldur til þess sem verra er, þ.e. það hefur leitt til þess að meira skattfé er notað til þess að áhrifin á reikningana verði ekki svo gífurleg að fólk segi bara: „Hingað og ekki lengra.“ Það er verið að hækka niðurgreiðslur á rafmagni til þess að fólk sjái ekki hvað þessi breyting hefur valdið mikilli hækkun. 
             Af því að maður reynir að sýna andstæðingum sínum í stjórnmálum sanngirni þá vil ég fara yfir rök þeirra. Það verður að segjast eins og er að í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um skattskyldu orkufyrirtækja eru þau mjög fátækleg. Þar kemur fram að einn megintilgangur frumvarpsins sé að tryggja jafnræði í skattalöggjöf á þessu sviði. Hverjir eru það sem ekki hafa setið við sama borð og aðrir í samkeppninni? Það eru raforkubændur. Ég skora á hv. þm. Pétur H. Blöndal að endurskoða þetta. Það hefði verið miklu nær - þá hefði hann líka getað fagnað ef farin hefði verið sú leið - að lækka einfaldlega skattana á raforkubændurna. Þá hefði hann getað notað tækifærið í vor og fagnað eins og hann fagnaði rétt fyrir jól. Í stað þess þarf hann að verja vita vitlaust frumvarp sem mun leiða til enn meiri hækkunar á almenning  „Samkeppni í rekstri orkufyrirtækja hefur aukist á síðustu árum og það eru ekki aðeins ríki og sveitarfélög sem standa að slíkum fyrirtækjum heldur standa einnig einstaklingar að byggingu og rekstri orkuveitna.“ Þetta eru röksemdirnar. Raforkubændurnir eru notaðir sem skálkaskjól til þess að leggja álögur á landsmenn. Það hefur komið fram hér í umræðunni að þetta muni leiða til þess að um verða að ræða tilfærslur á fé frá sveitarfélögunum og til ríkisins, sem sagt úr einum vasanum í annan. Ég ítreka að það sem er virkilega slæmt við þetta er að í staðinn fyrir að menn sjái og einangri þessa þætti, þ.e. breytt skipulag á raforkumálum, þá rugla menn myndina og koma inn með skattlagningu í þokkabót. Maður skilur ekki hvað þeim gengur til. Þegar menn eru að tala um samkeppni og eitt og annað á þessu sviði megum við ekki gleyma því og það verður að minna stjórnarþingmenn á það að raforkukerfinu er skipt í þrennt. Það er dreifing. Það er flutningur. Báðir þessir þættir eru einokunarþættir. Eini þátturinn í raforkukerfinu þar sem samkeppni ríkir er framleiðslan. Hún er mest á einni hendi og meginþáttur framleiðslunnar er seldur í föstum samningum. Frumvarpið sem við erum að ræða hér er því bara til óþurftar. Það er óskiljanlegt að menn skuli ekki draga þetta einfaldlega til baka. Ég verð að virða það við einn hv. þingmann, Birki Jón Jónsson, að hann tók til máls þegar verið var að ræða raforkumálin af miklum krafti. En því miður hefur hann gufað upp. Ég hefði gjarnan viljað ræða við hann vegna þess að hann skammaði okkur í Frjálslynda flokknum fyrir að vera ekki nógu hægri sinnaðir. Ég veit eiginlega ekki hvað hv. þingmanni gengur til með að skamma okkur fyrir það vegna þess að þetta er ekki raunveruleg samkeppni fyrirtækja. Þetta er samkeppni opinberra fyrirtækja. Ég þekki marga framsóknarmenn í Skagafirðinum. Þeim finnst mjög sérstakt hvað Framsóknarflokkurinn gengur hart fram í einhverju markaðsæði og jafnvel þar sem opinberir aðilar eiga að fara í samkeppni. Ég veit að hv. þm. Pétur H. Blöndal skilur örugglega lítið í þessari samkeppni þar sem opinber fyrirtæki eru að keppa og selja orku í föstum samningum. Það væri mjög fróðlegt að fá það fram hvernig þessi samkeppni virkar þar sem opinber fyrirtæki í eigu ríkisins og sveitarfélaganna eru í harðri samkeppni sín á milli við að selja 90% af orkunni í föstum samningum. Þetta skilur enginn. Ég er markaðssinni og það væri fróðlegt að fá einhver rök fram um hvernig þetta eigi að leiða til lægra verðs eins og var lofað í upphafi. Þegar var farið af stað með þessa breytingu á raforkukerfi landsmanna var því lofað. En raunin er hækkun. Fólk vill fá einhverjar skýringar á því hvers vegna verið er að hækka svona mikið raforkuna þegar það er búið að lofa lækkun. Ég skora á fólk sem er að fá háa rafmagnsreikninga inn um lúguna að minnast þess hver er að senda þeim þessa orkureikninga og þess einnig að Framsóknar- og Sjálfstæðisflokkurinn sem eru að senda fólkinu þessa reikninga, lofuðu lækkun. En síðan er hækkun, herra forseti. Ég vonast samt sem áður til þess að menn dragi þetta frumvarp til baka, þannig að raunveruleg áhrif til hækkunar sjáist einfaldlega á breyttu skipulagi í raforkumálum, en brengli ekki myndina með því að skattleggja fyrirtækin.

Virðulegi forseti. Þessi umræða hefur verið merkileg og staðið yfir í nokkurn tíma bæði hvað varðar þetta tiltekna mál og önnur frumvörp hliðstæð eða hliðarfrumvörp sem hér eru á ferðinni og lúta að því að tryggja það markmið sem hér er að stefnt, þ.e. að skattleggja orkufyrirtæki. Þegar maður hefur reynt að leita eftir og finna röksemdir hv. þingmanna meiri hlutans á hinu háa Alþingi hafa helst komið upp hugmyndir um að það þurfi að tryggja jafnræði á þessum markaði. Það er ekki nema von að mönnum hafi brugðið við því að flestir þekkja það að ríki og sveitarfélög reka nánast raforkumarkaðinn frá a til ö. Það eru örfáar litlar virkjanir, sem vega nú ekki þungt í orkubúskap landsmanna, sem ekki heyra undir eignarhald annaðhvort ríkis eða sveitarfélaga. Því hljóta menn að spyrja: Af hverju þarf að jafna samkeppni annars vegar orkubúskapar landsmanna í heild sinni við nokkrar litlar virkjanir sem til eru hér á landi? Þessi röksemdafærsla stenst vitaskuld engan veginn. Miklu nær hefði verið að hugleiða þá þær hugmyndir sem komu fram í efnahags- og viðskiptanefnd þess eðlis að nær væri að afleggja skatt á þessar fáu virkjanir sem til eru í stað þess að skattleggja allan orkubúskap landsmanna. Og bróðurparturinn af hinu sem einnig á að skattleggja, þ.e. hita og vatni, er með einkaleyfi þannig að ekki er samkeppninni fyrir að fara þar. Niðurstaðan, virðulegi forseti, er því sú að þær röksemdir sem meiri hlutinn hefur komið fram með halda á engan hátt og ég held að flestir sem hafa hlýtt á þessa umræðu og sett sig inn í hana geri sér fyllilega grein fyrir því að hér er aðeins verið að undirbúa það og auðvelda að í framtíðinni verði hægt að selja þessi fyrirtæki. Það hefði verið miklu ærlegra og miklu heiðarlegra að koma fram með þær röksemdir og segja frá því að menn vilji og telji að hlutverki sveitarfélaga og ríkisins á þessu sviði sé lokið og nú geti einkaaðilar tekið við. Menn hefðu getað sagt að á sínum tíma hafi engir verið til þess að fjármagna framkvæmdir af þessum toga nema opinberir aðilar, sem og er rétt. En það hefði verið miklu ærlegra og heiðarlegra að segja að hlutverki þeirra á þessu sviði sé lokið og nú sé rétt að fara að huga að breytingu á eignarhaldi í þessum fyrirtækjum í stað þess að koma með fráleitar röksemdir eins og þær sem hér hafa komið fram og hafa verið hraktar svo um munar og eftir hefur verið tekið. Ég vildi aðeins segja þessi örfáu orð hér í lokin eftir að hafa hlýtt á þessa umræðu, eftir að hafa tekið þátt í henni og eftir að hafa setið í efnahags- og viðskiptanefnd og skrifað þar álit um þetta tiltekna mál. En það er vissulega athyglisvert og umhugsunarefni að hv. þm. Pétur Blöndal sem leiddi vinnuna í efnahags- og viðskiptanefnd, sá hinn sami og fagnaði ógurlega í þá tíð þegar skattalögum var breytt á þann veg að nú sér fyrir endann á eignarskatti, skuli nú leiða þá vinnu að skattleggja hvert einasta heimili í landinu, skattleggja lífsnauðsynjar, skattleggja í raun og veru það sem er svona grundvöllur og undirstaða þess að við fáum notið þess og getum lifað hér á landi við þær aðstæður sem Íslendingum eru oft búnar á veturna. Þetta er afar athyglisvert og vert að hafa í huga að á stundum er það nú þannig að það sem var sagt í gær á ekki endilega við í dag og það hefur vissulega verið dregið fram með mjög skýrum hætti í þessari umræðu.

Herra forseti. Í andsvari við hæstv. fjármálaráðherra þegar mælt var fyrir málinu sagði ég eftirfarandi, með leyfi herra forseta: „Þetta er í anda þeirrar stefnu að víkka út og breikka skattstofna og fækka undanþágum og þar með möguleikum til skattsvika, sem við ræddum um fyrr í dag.“ Meginmálið er einmitt þetta, að loka skattglufum hjá fyrirtækjum eins og t.d. Landsvirkjun, sem er í fjarskiptum og hefur verið í fjarskiptum í stórum stíl, og Orkuveitunni sem hefur verið í fjarskiptum, setti mörg þúsund milljónir af hagnaði sínum, hagnaði Reykvíkinga í tilraun á fjarskiptum, að flytja tölvuboð með raforkustreng, sem reyndar klikkaði. Það sama fyrirtæki er líka í risarækjueldi í samkeppni við fyrirtæki sem eru í fiskeldi annars staðar og borga skatta. Það er einmitt þetta sem gerir það að verkum að við erum að loka glufum og komum með almenna löggjöf fyrir öll fyrirtæki og ég hélt að flokkur hv. þingmanns styddi svoleiðis stefnu, að hafa almenna löggjöf í skattamálum. 
             Varðandi það að selja fyrirtæki er ég ekki sá fyrsti með þá hugmynd. Ég veit ekki betur en að fyrrverandi borgarstjóri í Reykjavík, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, og R-listinn í Reykjavík hafi reynt að selja sinn hlut í Landsvirkjun.

Virðulegi forseti. Það var tvennt sem fram kom í máli hv. þingmanns sem var mjög athyglisvert. Í fyrsta lagi virðist vera sem þetta frumvarp sé fyrst og fremst sett Orkuveitu Reykjavíkur til höfuðs og Orkuveitan hafi verið að stunda starfsemi sem hv. þingmanni hugnast lítt, þ.e. hafi tekið þátt í þróun á fjarskiptamarkaði og fleiri atriðum sem hv. þingmaður telur ekki eiga að heyra til friðar Orkuveitu Reykjavíkur. Það er afar athyglisvert að þetta skuli koma fram og þetta voru röksemdirnar fyrir því að fara þessa leið. Vert er að hafa í huga að skattlagning þessara fyrirtækja þýðir í raun og veru ekkert annað en að verið er að færa fé frá sveitarfélögum til ríkisins. Það er ekkert annað sem hér á sér stað og endurspeglar enn og aftur viðhorf ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans á Alþingi til þeirra sem fara með stjórnina í Reykjavík. Hv. þingmaður staðfestir þetta einfaldlega í því andsvari sem hann veitti. Hv. þingmaður nefndi það einnig að fyrrverandi borgarstjóri í Reykjavík hefði viðrað þá hugmynd að selja hluti í orkufyrirtæki. Við höfum aldrei tekið fyrir það eða útilokað að það sé mögulegt eða æskilegt. Það höfum við aldrei sagt. Við höfum hins vegar sagt að það hefði verið miklu ærlegra og miklu heiðarlegra af ríkisstjórnarflokkunum og þeim sem að þeim standa hér á hinu háa Alþingi að koma fram og segja þetta berum orðum í stað þess að skýla sér á bak við hin fráleitu rök að skattleggja þurfi orkubúskap landsmanna vegna jafnræðis við nokkrar virkjanir sem ekki heyra undir sveitarfélög eða ríki í landinu. Það var verið að kalla eftir því, verið var að kalla eftir sómasamlegum rökum en ekki þessu skjóli sem þeir hafa reynt að búa sér til í umræðunni.

Herra forseti. Frumvarpinu er engan veginn beint gegn Orkuveitu Reykjavíkur. Ég nefndi aðeins þessi tvö dæmi um starfsemi hennar í fjarskiptageiranum og í risarækjueldi sem dæmi um hvernig starfsemin skarast við atvinnugreinar sem eru í samkeppni. Það sýnir einmitt hvernig myndast strax göt í kerfinu þegar skattstofninn er ekki heill í gegn og hvað það er mikilvægt að hafa engar gloppur í skattstofninum. Þetta veit hv. þingmaður enda veit ég ekki betur en flokkur hans hafi margoft lýst yfir stuðningi við slíkt. Ég svaraði hv. þingmanni í 2. umr. í andsvari nákvæmlega eins, að einn megintilgangur frumvarpsins væri að tryggja jafnvægi í skattalöggjöf á þessu sviði. En svo er umræðan búin að ganga hérna í marga klukkutíma, í fjóra, fimm, sex, sjö klukkutíma, alltaf það sama, hring eftir hring eftir hring, að spyrja að því sama - sem búið er að svara, bæði í 1. og 2. umr. Ég veit ekki hvað á að þurfa að svara oft. Af hverju núna? Nú, til þess að loka glufunum. Stóriðjan er föst í samningum sínum, segja menn. Það er ekki rétt. Landsvirkjunarsamningarnir fyrstu í Straumsvík eru að renna út. Þá þarf að semja upp á nýtt og örugglega með hærra verði. Það er samkeppni þar líka. Auk þess hafa menn sagt að það séu svo miklar fjárfestingar sérstaklega hjá stóru fyrirtækjunum, Orkuveitu Reykjavíkur, að þeir muni ekki borga skatta á næstu árum vegna afskrifta. Hvar er þá vandi Orkuveitu Reykjavíkur? Auk þess sem við erum að tala um 18% skatt á hagnað og hagnaður er yfirleitt ekki nema 10% af veltu, og þykir gott, þannig að við erum að tala um 1,8% af verði, ef mjög vel gengur hjá orkufyrirtækjunum.

Virðulegi forseti. Það er kannski ekki nema von að tekið hafi talsverðan tíma fyrir hv. þingmenn að trúa því og kaupa þá röksemdafærslu að verið sé að skapa jafnræði milli orkubúskapar landsmanna annars vegar og nokkurra lítilla virkjana í landinu hins vegar og til að skapa þetta jafnræði þurfi að skattleggja hvert einasta heimili í landinu. Það þarf heldur ekki að koma hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar á óvart, sem auðvitað hlýða á hv. þm. Pétur Blöndal og fleiri sem hingað ruddust inn á þing með það að vopni  Það liggur einnig fyrir að þetta er gert algjörlega í andstöðu við Samband íslenskra sveitarfélaga, sem hefur lýst þessu tiltekna máli sem hneyksli. En andúðin á Orkuveitu Reykjavíkur, andúðin á þeim sem fara með ferðina í Reykjavík er slík að það blindar sýn. Meiri hlutinn á hinu háa Alþingi er tilbúinn að ganga út í hvaða drullupoll sem er til þess eins að koma höggi á þá aðila. Það er einasti tilgangurinn með þessu tiltekna máli, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta tiltekna mál. Þó má segja strax í upphafi að það var unnið ágætlega í efnahags- og viðskiptanefnd og farið ágætlega yfir flest ákvæði frumvarpsins og unnið nokkuð vel og ég tel að málið sé mun betra eftir að það kom úr nefndinni en þegar það kom til nefndarinnar. Það sem ég vildi vekja sérstaka athygli á er fyrst og fremst það að við vinnslu og meðferð málsins í efnahags- og viðskiptanefnd kom fram að mikil gjá er milli annars vegar tollyfirvalda, þ.e. þeirra sem hafa með að gera gæslu og umsjón með innflutningi hingað til lands og hins vegar þeirra sem flytja vörur til landsins. Það olli mér og fleirum hv. þingmönnum talsverðum vonbrigðum að átta sig á því að viðhorf þessara aðila hvors til annars er þess eðlis að huga þarf mjög vandlega að þeirri stöðu. Þeir sem flytja inn vörur til landsins telja að þeir séu allt að því sekir um brot þar til þeim hafi tekist að afsanna það, og þá kannski fyrst og fremst vegna þess að viðhorf ríkisins til þeirra sem flytja vörur inn sé þess eðlis að í rauninni þurfi að endurskoða það frá grunni. Þetta olli mönnum talsverðum vonbrigðum sem voru að vinna í þessu máli í efnahags- og viðskiptanefnd. Reyndar var hugmyndin að leiða þessa aðila saman, þ.e. tollgæsluyfirvöld annars vegar og innflytjendur hins vegar, hins vegar varð ekkert af því. En þetta mál varð tilefni talsverðrar umræðu í efnahags- og viðskiptanefnd. Við hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir erum með sérálit í þessu tiltekna máli og hv. þingmaður gerði ítarlega grein fyrir því sjónarmiði í ræðu sem hún flutti fyrr í umræðunni, þar sem sjónarmið okkar koma fram og einnig það sjónarmið að sú tollastefna sem birtist í þessu lagafrumvarpi er náttúrlega vitaskuld fyrst og fremst á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og eðlilega þarf hún að bera þá ábyrgð án þess að við í minni hlutanum gerum það einnig þar sem við komum lítið sem ekkert að samningu þessa máls. En ég vil þó segja og segja það hv. þm. Pétri H. Blöndal til hróss að farið var vel yfir þessi mál, farið var vel yfir hvert einasta ákvæði. Dregnar voru saman þær athugasemdir sem skiptu máli og ýmislegt í frumvarpinu var lagfært í meðförum efnahags- og viðskiptanefndar. En það breytir ekki hinu að frumvarpið er fyrst og fremst á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Þar birtist tollastefna ríkisstjórnarinnar en ekki stjórnarandstöðunnar og af þeim sökum munum við ekki styðja þetta mál þegar það kemur til afgreiðslu heldur lýsa ábyrgð á hendur ríkisstjórninni og sitja hjá.