Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Nánast daglega berast fréttir af uppsögnum innan fiskvinnslunnar og nú er hægt að tala um hundruð manna í því sambandi sem misst hafa vinnuna. Að sjálfsögðu var það fyrirséð þegar ákveðið var af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að draga þorskveiðar saman um þriðjung. Ríkisstjórnin kynnti 12. september mótvægisaðgerðir sem voru mjög ófullnægjandi en svo virðist sem hæstv. forsætisráðherra hafi nú gert sér grein fyrir því og hann hefur boðað nefndarstarf til úrbóta. Ég útiloka að sjálfsögðu ekki fyrir fram að það geti ekki borið árangur. Við framsóknarmenn gagnrýndum mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar þegar þær komu fram. Við gerðum meira, við lögðum fram tillögur um það hvernig við hefðum viljað taka á málum. Hæstv. forsætisráðherra kallaði tillögur okkar framsóknarmanna sjóðasukk en ég vil gefa hæstv. ráðherra tækifæri til að bæta ráð sitt. Af tillögum okkar framsóknarmanna er það að frétta að ein af þeim gekk út á að gefa því fólki sem missir vinnuna tímabundið tækifæri til að afla sér menntunar og þjálfunar í allt að fjórar vikur á launum sem taki mið af tekjum þeirra síðustu tvö árin. Við hugsum okkur sérstakan sjóð í þessu sambandi sem atvinnurekendur gætu sótt í en það er ekkert aðalatriði hvernig farið yrði í þetta. Auðvitað er Atvinnuleysistryggingasjóður til staðar o.s.frv. Þess vegna spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Mun ríkisstjórnin beita sér fyrir því að það fólk sem missir vinnuna tímabundið geti aflað sér, sér að kostnaðarlausu, menntunar eða þjálfunar einhvern veginn á kostnað á stjórnvalda?

Virðulegi forseti. Beinni spurningu þingmannsins er ekki hægt að svara óundirbúið héðan úr ræðustól Alþingis. Málið er að sjálfsögðu alvarlegt. Allir hafa gert sér grein fyrir því. Þegar ákveðið var að fara með þorskveiðikvótann í 130 þús. tonn fyrir þetta fiskveiðiár samkvæmt tillögu Hafrannsóknastofnunar lagði Framsóknarflokkurinn til að farið yrði í 150 þús. tonn, ef ég man rétt. Þau 20 þús. tonn sem þar munar hefðu ekki breytt gríðarlega miklu varðandi það atvinnuástand sem nú er að skapast. Aðalatriðið er að verið er að taka ábyrga ákvörðun til að byggja upp þorskstofnana til framtíðar. Í millitíðinni skapast því miður ástand sem við þurfum að bregðast við. Hv. þingmaður vék að þeim uppsögnum sem við höfum fylgst með á undanförnum dögum. Mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar er að sjálfsögðu ætlað að taka á því ástandi, m.a. með því að skapa ný menntunar- og fræðslutækifæri, einnig að fjölga verkefnum í sambandi við verklegar framkvæmdir, t.d. í sambandi við viðhald eins og kynnt hefur verið, en einnig með auknum framkvæmdum á sviði samgöngumála. Þótt þessar framkvæmdir gagnist kannski ekki alltaf beint því sama fólki og unnið hefur við fiskvinnslu, munu þær auka umsvif og almenn viðskipti á viðkomandi svæðum. Mikilvægt er að allir geri sér grein fyrir því að málið er alvarlegt og að allir leggi gott til og menn taki höndum saman um að bregðast við þessum vanda. Þess vegna fagna ég ábyrgum viðbrögðum frá verkalýðsforustunni sem mér hafa borist til eyrna. Ég mun að sjálfsögðu hlusta gaumgæfilega á ráðleggingar þeirra.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir tiltölulega jákvæð viðbrögð við fyrirspurn minni þó að ekki hafi ég fengið bein svör sem kannski var of mikið að ætlast til að maður fengi óundirbúið. Þegar við framsóknarmenn tölum um að fiskvinnslufólk t.d. fái þessi tækifæri er það vegna þess að við óttumst atgervisflótta úr greininni. Það er gott og gilt að tala um að mála hús og annað slíkt og ýmsar tillögur hæstv. ríkisstjórnar gengu út á það m.a. Það sem er mikilvægt fyrir sjávarútveginn er að við missum ekki fólkið. Þess vegna væri hugmyndin sem ég reifaði hér mikilvæg til að efla fólkið í staðinn fyrir að draga það niður. Miðað við svör hæstv. ráðherra trúi ég því að hann taki hugmyndina með í púkkið þegar áfram verður unnið að því að 

Virðulegi forseti. Allar góðar hugmyndir verða að sjálfsögðu teknar með í púkkið. Hv. þingmaður vék að því í fyrri ræðu sinni að ríkisstjórnin hefði sett á laggirnar nefndir til að skoða atvinnuástand á tilteknum svæðum með tilliti til þessara aðstæðna. Áður hafði starfað hér á tímabili fyrri ríkisstjórnar sérstök nefnd sem fór yfir ástandið á Vestfjörðum og mörgu af tillögum hennar hefur verið hrint og er verið að hrinda í framkvæmd. Nú er komin í gang önnur sambærileg nefnd sem hugar að atvinnuástandi á Norðvesturlandi, einkanlega í Húnavatnssýslum og Skagafirði, og við erum nú að ýta úr vör þriðju nefndinni sem huga mun að aðgerðum á norðausturhorninu og suðurfjörðum Austfjarða. Auðvitað veit maður ekki nákvæmlega hvað út úr slíku kann að koma en hugmyndirnar eru margar og við munum reyna að bregðast við þeim með jákvæðum hætti.

Hæstv. forseti. Ég tek í reynd upp sama mál og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir kom inn á, enda málið alvarlegt og ástæða til að ræða það hér á Alþingi. Ég vísa í viðtal við Aðalstein Baldursson, formann Verkalýðsfélags Húsavíkur, en hann fer fyrir fólki í matvælaiðnaði innan Starfsgreinasambands Íslands. Hann hefur öðrum fremur vakið athygli á því ófremdarástandi sem skapast hefur vegna holskeflu uppsagna fiskvinnslufólks. Hann hefur vakið athygli á því sem enn er í pípunum, að fyrirhugaðar eru lokanir í fiskvinnslunni tímabundið, stundum í alllangan tíma, jafnvel allt að fimm mánuði. Nefni ég þar Þingeyri og Húsavík sérstaklega. Nýverið var 70 starfsmönnum sagt upp á Eyjafjarðarsvæðinu, 50 starfsmenn eru í óvissu á Húsavík, fækkun er fyrirsjáanleg á Raufarhöfn, 30–40 koma til með að missa vinnuna á Þingeyri, fækkun er fyrirsjáanleg í Vestmannaeyjum og fleiri uppsagnir eru í pípunum. Nú hefur komið í ljós að margboðaðar mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar duga ekki, þær mæta ekki heldur þeim vanda sem þetta fólk stendur frammi fyrir. Sú staða sem nú er uppi gefur okkur innsýn í tvennt, hún gefur okkur innsýn í aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar og í ranglátt kvótakerfi 

Virðulegi forseti. Ég vísa til þess sem fram kom í máli mínu hér áðan. Ríkisstjórnin er með mótvægisaðgerðir á prjónunum og hefur verið að framkvæma þær í samræmi við það sem tilkynnt var fyrir nokkrum mánuðum en menn verða auðvitað að svara þeirri spurningu þegar þeir gagnrýna það ástand sem nú er upp komið: Vildu þeir ekki fara að tillögum Hafrannsóknastofnunar? Ef ég man umræðuna rétt frá síðasta sumri voru Vinstri grænir ekki í hópi þeirra sem mest gagnrýndu þá ákvörðun að fara að tillögum vísindamanna í þessu efni. Það verður að hafa í huga að hér er verið að færa tímabundnar fórnir til að geta byggt upp þorskstofninn í framtíðinni. 

Hæstv. forseti. Ég ítreka það sem áður hefur komið fram, gagnrýni á furðulegt andvaraleysi ríkisstjórnarinnar. Við erum búin að ræða svokallaðar mótvægisaðgerðir frá því í sumar og við heyrum bara um nefndir á nefndir ofan sem skipaðar hafa verið. Það er alveg rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill verja sjávarauðlindina, við viljum fara þar varlega fram en við viljum líka verja fólkið, það fólk sem starfar við fiskvinnsluna og við viljum grípa til raunhæfra aðgerða þar að lútandi. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum sett fram tillögur, t.d. þess efnis að allur fiskur fari hér á markað en sé ekki fluttur til útlanda til vinnslu þar. Fram til 1. september í haust voru hömlur á útflutningi á óunnum fiski, 

Virðulegi forseti. Það er eðlilegast að spyrja sjávarútvegsráðherra þeirrar spurningar, sú nefnd starfar á hans vegum. Við skulum ekki gera lítið úr þeim vanda sem upp er kominn í einstökum byggðarlögum. Við skulum horfast í augu við hann af raunsæi. Það þarf líka að hafa í huga að hluti af þeim mótvægisaðgerðum sem ríkisstjórnin boðaði á sínum tíma kemur ekki til framkvæmda fyrr en á þessu ári og var ekki ætlað að gera það. Ákvörðunin frá því í sumar miðaðist við fiskveiðiárið sem hófst 1. september og útgerðirnar í landinu og sjávarútvegurinn hefur skipulagt sig með tilliti til þess, endurskipulagt sóknina hjá sér o.s.frv. Það er of snemmt að hafa hér uppi miklar hrakspár eins og hv. þm. Ögmundi Jónassyni er nú því miður mjög títt.

Frú forseti. Tilefni fyrirspurnar minnar til umhverfisráðherra er mengunarkvóti fyrir álver í Helguvík. Tilefnið er að Norðurál hyggst byggja álver í Helguvík og hefur auglýst eftir starfsfólki til starfa í álveri í Helguvík. Eftir því sem mér skilst er ekki búið að úthluta eða ákveða að álverið í Helguvík fái mengunarkvóta. Þess vegna ber ég upp þessa spurningu. Suðurnesjamenn þurfa á álveri að halda. Það er mikil breyting á atvinnuháttum á Suðurnesjum. Varnarliðið fór fyrir einu og hálfu ári. Margt starfsfólk sem vann þar er reyndar með atvinnu en fær í mörgum tilfellum bara einn þriðja af fyrri launum eða helmingi lægri laun en það hafði þegar það var í vinnu hjá varnarliðinu. Niðurskurður í þorskkvóta, kvótakerfið, hefur haft veruleg áhrif á Suðurnesjum. Suðurnesjamenn sækja töluvert vinnu á höfuðborgarsvæðið. Uppsagnir eru núna í sjávarútvegi, allt hefur þetta áhrif á stöðu atvinnumála á Suðurnesjum til framtíðar litið. Það er væntanlegur samdráttur í húsbyggingum sem hafa þó skapað mikla atvinnu á svæðinu þannig að ýmisleg ytri skilyrði eru að versna og munu versna enn meira. Margar útgerðir eru til sölu, sérstaklega smábátaútgerðir, sem hefur, reyndar kannski sem betur fer, ekki verið hægt að selja enn þá. Mótvægisaðgerðir hafa ekki virkað fyrir okkur Suðurnesjamenn. Þess vegna ber ég þessa spurningu upp til hæstv. umhverfisráðherra, hvort ákveðið hafi verið að 

Frú forseti. Losunarheimildum vegna yfirstandandi skuldbindingartímabils okkar við loftslagssamninginn, sem oft er kennt við Kyoto-bókunina, var úthlutað í fyrsta sinn 1. október sl. Það ber að endurskoða úthlutunina á hverju ári og það verður gert í þau fimm ár sem skuldbindingartímabilið stendur yfir. Eins og mönnum er kunnugt um var í raun úthlutað öllum almennum heimildum í haust og, ef ég man rétt, u.þ.b. 85% þeirra heimilda sem eru til ráðstöfunar á þessu fimm ára tímabili. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna vegna þess að hún vekur athygli okkar á því hversu langt á undan þeir menn eru oft í umræðunni um uppbyggingu verksmiðju eða annarrar atvinnu. Það ber að benda á það að vegna fyrirhugaðra framkvæmda við álver í Helguvík hefur fyrirtækið ekki aflað sér allrar þeirrar orku sem mér skilst að það þurfi til að geta byggja eitt slíkt álver. Það hefur ekki tryggt flutningsleiðirnar til þess að flytja orkuna í verksmiðjuna til að tryggja starfsemi slíks álvers. Það hefur heldur ekki orðið sér úti um þau leyfi sem mönnum og fyrirtækjum ber að verða sér úti um til að starfrækja slíka starfsemi. Það er ekki fyrr en allt slíkt, vænti ég, er komið í hús, frágengið, undirritað og algjörlega pottþétt sem menn geta farið að auglýsa eða tala eins og starfsemin sé handan við hornið.

Frú forseti. Já, það er dálítið sérkennileg staða að menn séu farnir að auglýsa eftir starfsfólki. Reyndar hefur Reykjanesbær lagt í mikinn kostnað við byggingarlóð undir álver og allt virðist vera klárt þó að kannski sé orkuþátturinn ekki alveg nægur. Hann er þó nógur fyrir fyrsta áfanga. Þess vegna furðar maður sig á því - eða er verið að fela eitthvað, bíða með eða leyna fólk því að það eigi að úthluta mengunarkvóta til þessa álvers? Þetta passar ekki alveg saman, gjörðir fyrirtækisins og það sem umhverfisráðherra segir. Ég hefði haldið og mundi draga ályktun af því að fyrirtæki sem er farið að auglýsa eftir starfsfólki í álver vissi eitthvað meira en ráðherra gefur hér í skyn. 
            

Frú forseti. Ég skil vel að hv. þm. Grétar Mar Jónsson spyrji þessara spurninga vegna þess að ráðamönnum fyrirtækja er fullkomlega kunnugt um það lagaumhverfi sem þau starfa í hér á landi, lög, reglugerðir, leyfisveitingar og annað slíkt, hvort sem það kemur frá ríkisvaldinu eða sveitarfélögunum. Mönnum hlýtur að vera fullkunnugt um það umhverfi sem þeir starfa í og einnig hvernig staðið er að úthlutun losunarheimilda hér á landi. Ég geri ekki ráð fyrir öðru en að menn í slíkum rekstri hafi það algjörlega á hreinu í hvaða umhverfi þeir starfa, starfi samkvæmt því og geri sínar áætlanir í samræmi við það.

Virðulegur forseti. Hér hefur í fyrirspurnatímanum borist í tal bágt atvinnuástand sums staðar á landinu og eðlilega leita menn ýmissa ráða til að mæta því og viðra ýmsar hugmyndir um atvinnuuppbyggingu, bæði góðar og slæmar. Ein slík hugmynd er um olíuhreinsistöð á Vestfjörðum og ég vildi fá að nota þetta tækifæri til að inna hæstv. umhverfisráðherra eftir afstöðu hennar til þeirra hugmynda sem og þeirra umhverfisþátta sem það verkefni snerta, bæði áhrif á ásýnd lands og náttúru, hættu á mengunarslysum og síðast en ekki síst loftslagsþáttinn, mengunina sjálfa sem frá slíkri starfsemi kemur. Við fjölluðum einmitt í síðustu fyrirspurn um mengunarheimildirnar, og nauðsynlegt er að fá greinargóðar upplýsingar frá hæstv. ráðherra um þann þátt málsins einnig.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Það sem mér er kunnugt um fyrirætlanir og hugmyndir um olíuhreinsistöð einhvers staðar á Vestfjörðum er að tiltekið fyrirtæki sé áhugasamt um þennan rekstur, tiltekin sveitarfélög líka. Það liggur ekki fyrir hverjir eru á bak við þessar hugmyndir og hverjir muni fjárfesta í þeim. Ég hef engar slíkar upplýsingar. Það sem ég veit hins vegar um svona rekstur er að hann mengar gríðarlega mikið. Það er mjög mikil losun gróðurhúsalofttegunda. Það er einnig mjög mikil önnur mengun, einhvers konar olíuleðja og svifryk auðvitað og annað af þeim toga sem fylgir slíkri starfsemi. Mér skilst að losun einnar svona olíuhreinsistöðvar eins og menn hafa rætt um mundi auka losun frá Íslandi, eins og það er reiknað í losunarbókhaldinu, um 30% miðað við þær losunarheimildir sem við höfum núna á árabilinu 2008–2012. Allir vita að samkvæmt stefnumörkun ríkisstjórnarinnar stefnum við að því að draga saman losun gróðurhúsalofttegunda um 50–75% á næstu 40 árum. Það er ekkert annað í spilunum en samdráttur í losunarheimildum og að sjálfsögðu einnig markaður með losunarheimildir þar sem fyrirtæki greiða fyrir losunina.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra skýr svör um loftslagsþáttinn. Ég vil þó einnig inna ráðherrann eftir því hvort eitthvert mat hafi verið lagt á hættu á mengunarslysum, hvort rétt sé að fyrir liggi úttekt á eldri hugmyndum um sams konar starfsemi sem hafi gefið neikvæða niðurstöðu og mat á öðru sambærilegu verkefni. Sömuleiðis hvort það sé ekki alveg skýrt að ekki sé hægt að kaupa í útlöndum réttindi til að menga á Vestfjörðum og flytja inn í landið fyrir svona starfsemi að óbreyttu.

Frú forseti. Já, ég hafði ekki tíma til að koma að öllum þáttum þessarar hugmyndar í svari mínu áðan. Það eru auðvitað margar hliðar á því að reka olíuhreinsistöð. Fram kom í máli sérfræðings Landhelgisgæslunnar á dögunum að eins og við vitum er gríðarleg umferð olíutankskipa á höfunum í kringum landið. Sérfræðingar Landhelgisgæslunnar mælast til þess að þessi skip sigli austur og suður fyrir landið. Mér skilst að í kringum 150 stór skip fari fram hjá Íslandi þessi árin. Þeim gæti auðveldlega fjölgað í 400–500 á nokkrum árum. Mikil hætta stafar af þessari umferð og það er m.a. það sem menn hafa bent á á Vestfjörðum, 

Frú forseti. Mig langar að beina fyrirspurn minni til hæstv. heilbrigðisráðherra Guðlaugs Þórs Þórðarsonar um styrk til hreyfihamlaðra vegna bílakaupa. Forsaga málsins er sú að styrkur þessi var veittur á fjögurra ára fresti þeim sem á því þurftu að halda að nota bíl vegna hreyfihömlunar sinnar. Árið 2004 var reglugerð nr. 752/2002 breytt þannig að styrkur til bifreiðakaupa er nú greiddur út á fimm ára fresti í stað fjögurra. Styrkurinn sem um ræðir er 1 millj. kr. Og nú segir það sig sjálft að slík upphæð dugar skammt í bílakaupum, sérstaklega þegar um er að ræða skipti á fimm ára gömlum bíl, sem er sérútbúinn og mikið keyrður, og á nýlegum eða nýjum bíl. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann hyggist breyta þessari fjárhæð til samræmis við það sem eðlilegt getur talist sem milligjöf á milli hinnar gömlu bifreiðar og þeirrar nýju eða hvort hann hyggist halda upphæðinni en greiða styrkinn út á tveggja ára fresti þannig að skjólstæðingar hans sem eiga ferðir sínar að miklu leyti undir bifreið komnar geti verið sæmilega öruggir um að bifreið þeirra sé ekki alltaf að bila og að þeir komist sína leið tiltölulega áfallalaust. Í framhaldi af því langar mig líka að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé tilbúinn til að beita sér fyrir því að 69. gr. laga almannatrygginga sem fjallar um árlegar breytingar á bótum og greiðslum Tryggingastofnunar nái einnig yfir alla styrki og greiðslur sem reglugerðir Tryggingastofnunar kveða á um þannig að fjárhæðirnar sem nefndar eru í reglugerðunum uppfærist árlega 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Dýrleifu Skjóldal fyrir þessar fyrirspurnir. Fyrst út af bifreiðastyrkjunum, þetta eru málefnalegar og góðar ábendingar frá hv. þingmanni. Þetta hefur verið lítillega til skoðunar í ráðuneytinu og við munum fara betur yfir það. Eðli málsins samkvæmt þurfum við að halda eins vel utan um þetta og mögulegt er. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um að það er afskaplega mikilvægt því fólki sem býr við hreyfihömlun að geta komist á milli staða og það hlýtur að vera til sífelldrar skoðunar hvernig þeim málum er best fyrirkomið. Ég hef hins vegar ekki endanlegt svar fyrir hv. þingmann núna, enda býst ég fastlega við að hv. þingmaður hafi kannski ekki ætlast til þess. Síðan almennt varðandi greiðslur sem eru í hinum ýmsu lögum, menn hafa haft þá almennu reglu, eftir því sem ég best veit, að festa þær ekki við vísitölur. Ef menn ætla að skoða það þarf að skoða það í mun stærra samhengi.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á að þakka fyrir þessi svör. Það mundi gleðja mig mikið ef þau svör og þessi fyrirspurn mín yrðu til þess að augunum verði rennt yfir þessi lög og þá styrki sem skjólstæðingar Tryggingastofnunar eiga rétt á. Það segir sig sjálft, eins og dæmið um bílastyrkinn, að við verðum að fylgjast með því sem er að gerast í samfélaginu. Við getum ekki bara ákveðið að við ætlum að veita styrk sem einhvern tímann dugði til þess að kaupa bíl og svo gleymt því í mörg ár. Við skoðun mína á þessum lögum sá ég að á margan hátt má taka til hendinni í þeim, skoða þau, uppfæra og laga. Það vakti t.d. mikla kátínu mína að prósentuborgun á spelkum er misjöfn. Mér vitanlega 

Virðulegi forseti. Ég vil aftur nota tækifærið og þakka hv. þingmanni fyrir. Nokkrir fleiri hafa líka vakið athygli á þessum málum og m.a. hafa þau verið tekin upp á landsfundi Sjálfstæðisflokksins. Í þessum málum eins og mörgum öðrum er ráðuneyti mitt nokkuð víðfeðmt þótt ég sé alls ekki að kvarta undan því stórskemmtilega starfi sem ég er í. Við komumst hins vegar ekki yfir að klára það allt á fyrstu sjö mánuðunum. En einstaklingar eins og Bergur Þorri Benjamínsson og ýmsir fleiri hafa verið duglegir að benda á það sem snýr að bifreiðastyrkjunum. Það er hins vegar mjög gott að fá svona málefnalegar ábendingar og umræður hér í þinginu. Vil ég nota tækifærið og þakka hv. þingmanni aftur fyrir það.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til innheimtulaga á þskj. 506, 324. mál. Eins og nafnið ber með sér fjallar það um innheimtu skulda en lög um þess háttar starfsemi eru ekki til hér á landi. Ýmis ákvæði aðfararlaga, laga um nauðungarsölu og fleiri laga taka að sjálfsögðu á einstökum þáttum í innheimtu vanskilakrafna en það breytir ekki því að engin almenn innheimtulög eru til í landinu. Ríkisstjórninni þykir rétt að bæta úr því og slík lög eru í gildi annars staðar á Norðurlöndunum. Reynslan af norsku lögunum, sem voru sett fyrir fáeinum árum, er t.d. mjög góð og byggist frumvarpið að hluta til á þeim og reynslunni af þeirri lagasetningu. Frumvarp þetta, sem samið hefur verið í viðskiptaráðuneytinu, byggist m.a. á stjórnarfrumvarpi frá 123. löggjafarþingi fyrir níu árum, munnlegum athugasemdum efnahags- og viðskiptanefndar við það frumvarp og vissum atriðum úr þingmannafrumvarpi frá árinu 2005, fluttu af núverandi hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur. Einkum er hert nokkuð á skilyrðum fyrir veitingu innheimtuleyfis í 4. gr. Þá eru ákvæði 6. gr. um góða innheimtuhætti gerð ítarlegri en var að finna í þeim frumvörpum. Ákvæði 14. gr. um sjálfsábyrgðartryggingu miðast ekki lengur við vísitölu. Í 15. gr. er kveðið á um að Fjármálaeftirlitið fari með leyfisveitingu og leyfissviptingu í stað viðskiptaráðherra og eru þar m.a. sett ákvæði um eftirlitsgjald. Við samningu frumvarpsins, sem snertir m.a. innheimtustarfsemi lögmanna, viðskiptabanka og sparisjóða, annarra lánastofnana og verðbréfafyrirtækja, svo og ýmissa stofnana, var m.a., eins og ég gat um áðan, stuðst við norsk innheimtulög sem hafa gefið góða raun. Markmiðið með frumvarpinu er einkum að setja ákveðnar meginreglur um innheimtu til hagsbóta fyrir neytendur, m.a. ákvæði um góða innheimtuhætti og innheimtuviðvörun og draga úr óeðlilegum kostnaði skuldara við hvers kyns almennar innheimtuaðgerðir, þ.e. áður en til innheimtuaðgerða á réttarfarsstigi kemur. Í reglugerð má takmarka hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar, m.a. þóknunar, sem heimilt er að krefja skuldara um. Með viðvörun væri stefnt að því að skuldarar almennt ættu kost á að greiða skuld sína innan ákveðins stutts frests með lágmarkskostnaði er gæti grundvallast á ákvörðun í reglugerð áður en til innheimtuaðgerða á grundvelli réttarfarslaga yrði gripið. Lánardrottinn mundi væntanlega á þessu stigi almennrar innheimtu senda skuldara viðvörun. Hann gæti þó leitað aðstoðar lögmanns eða annars innheimtuaðila en bæri þá sjálfur ábyrgð á hugsanlegri greiðslu til hans umfram lágmarkskostnað. Ég vil taka fram hér að frumvarpið tekur til innheimtu vegna eigin starfsemi en almenna reglan er sú að ekki þarf leyfi til slíkrar starfsemi. Aðeins þarf innheimtuleyfi vegna innheimtu á eigin peningakröfu skv. 5. gr. ef aðili hefur keypt í þeim tilgangi að innheimta þær sjálfur í atvinnuskyni. Leyfi í slíkum tilvikum þurfa þó ekki þeir sem undanskildir eru slíku leyfi skv. 2. mgr. 3. gr., þ.e. lögmenn svo og opinberir aðilar, viðskiptabankar og sparisjóðir, aðrar lánastofnanir og verðbréfafyrirtæki. Samkvæmt frumvarpinu munu innheimtulögin skiptast í sex kafla. Ákvæði I. kafla fjallar um gildissvið og fleira. Þar kemur m.a. fram að lögin gildi með vissum undantekningum um innheimtu gjaldfallinna krafna um greiðslu peninga og að unnt sé með samningi að víkja frá sumum ákvæðum laganna. Í II. kafla er fjallað um skilyrði til að mega stunda innheimtu, m.a. innheimtuleyfi. Í III. kafla er að finna ákvæði um samband innheimtuaðila, m.a. kröfuhafa og skuldara, m.a. um góða innheimtuhætti og innheimtuviðvörun. Í IV. kafla eru ákvæði um samband innheimtuaðila og kröfuhafa, nánar tiltekið upplýsingaskyldu innheimtuaðila og meðferð innheimtufjár. Í V. kafla eru ákvæði um greiðslu innheimtukostnaðar og hámarksfjárhæð hans, m.a. þóknunar sem ákveða má í reglugerð ráðherra að höfðu samráði við helstu hagsmunaaðila. Í VI. kafla eru ýmis ákvæði, m.a. um sjálfsábyrgðartryggingu, eftirlit með framkvæmd laganna, leyfisveitingu, leyfissviptingu, refsingar og almennar reglugerðarheimildir. Eins og segir í athugasemdum með frumvarpinu er markmið þess að setja ákveðnar meginreglur um innheimtu til hagsbóta fyrir neytendur, m.a. ákvæði um góða innheimtuhætti og innheimtuviðvörun, um innheimtuleyfi og sviptingu á innheimtuleyfi. Þá er mælt fyrir um heimild til handa ráðherra að gefa út reglugerð þar sem kveðið verður á um hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar sem heimilt verður að krefja skuldara um. En frumvarpinu er ekki einungis ætlað að tryggja hagsmuni skuldara. Verði það að lögum mun staða kröfuhafa einnig batna. Þannig er mælt fyrir um vörslufjárreikninga innheimtuaðila, sjálfsábyrgðartryggingu allt að 16,5 millj. kr. sem innheimtuaðilar verði að hafa. Sjálfsábyrgðartryggingin getur þó einnig orðið skuldurum til hagsbóta sem órétti eru beittir og hafa eignast bótakröfu á hendur innheimtuaðila. Einhverjum kann að þykja það skjóta skökku við að setja í lög heimild til handa ráðherra til að ákveða verð fyrir tiltekna þjónustu þegar samkeppni er reglan á flestum sviðum. Því er til að svara að samkeppni kemst ekki að þegar um innheimtuþóknun er að ræða, a.m.k. ekki nema að mjög takmörkuðu leyti. Ræðst það af því að skuldarinn sem borgar innheimtuþóknunina velur ekki innheimtuaðila. Það gerir að sjálfsögðu kröfuhafinn. Þar sem kröfuhafinn greiðir ekki kostnaðinn við innheimtuna hefur hann takmarkaðra hagsmuna að gæta að því er varðar innheimtuþóknunina. Eins og ég sagði í upphafi máls míns taka ýmis ákvæði réttarfarslaga til innheimtu skulda og kveða á um réttindi og skyldur skuldara og kröfuhafa. Auk þess hefur úrskurðarnefnd lögmanna, samkvæmt heimild í lögum nr. 77/1998, um lögmenn, úrskurðarvald um þóknun fyrir lögmannsstörf, þar með talið innheimtuþóknun. Því þótti eðlilegt að binda gildissvið frumvarpsins við almennar innheimtuaðgerðir sem má flokka með ýmsum hætti, svo sem í fruminnheimtu, milliinnheimtu og lögfræðiinnheimtu sem væri ekki komin á réttarfarsstig. Hér er með öðrum orðum átt við innheimtur frá því að skuld fellur í gjalddaga þar til byrjaðar eru innheimtuaðgerðir á grundvelli réttarfarslaga, það er stefnt er að þeirri kröfunni, eða aðfarar- eða uppboðs er beiðst á grundvelli nauðsynlegra heimilda. Ekki er stefnt að því með innheimtulögum að koma í veg fyrir eðlilega gjaldtöku vegna almennra innheimtuaðgerða. Því er við þetta að bæta að markmið frumvarpsins er ekki einungis að veita ráðherra heimild til að ákveða með reglugerð hámark innheimtuþóknunar og stemma þannig stigu við óeðlilegum innheimtukostnaði, heldur er markmið frumvarpsins ekki hvað síst að kveða á um réttindi og skyldur skuldara og kröfuhafa að öðru leyti. Er þar um að ræða mörg þýðingarmikil atriði eins og drepið var á í framsögunni. Ég tel að hér sé um að ræða mjög mikilvægt mál. Verði frumvarp þetta að lögum er víst að það mun stuðla að myndun góðra innheimtuhátta, skýra réttarstöðu allra þeirra aðila sem að innheimtunni koma og á eftir að firra bæði skuldara og kröfueigendur tjóni í framtíðinni. Hér er um að ræða mál, eins og ég nefndi í upphafi, sem ýmsir hafa barist fyrir í gegnum tíðina í ýmsum myndum, Neytendasamtökin, einstakir stjórnmálamenn eins og hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, og málið var flutt sem stjórnarfrumvarp í annarri mynd fyrir tæpum áratug af þáverandi viðskiptaráðherra. Þannig að hér hafa ýmsir komið að uppbyggingu á þessu góða máli í mörg ár. Ég tel að það sé orðið það þroskað eftir þá umræðu og eftir meðferð þingnefndar á sínum tíma, af tilteknum athugasemdum við það sem þar kom fram. Af ráðslagi við hagsmunaaðila og ýmsa aðra, samtök fjármálafyrirtækja, Neytendasamtökin og marga aðra, sé málið orðið þroskað og gott og þess efnis að það sé mjög heppilegt og jákvætt fyrir íslenskt samfélag og íslenska neytendur og alla þá sem að þessu máli koma að það fari inn á Alþingi og verði vonandi að lögum. Meginatriðin, eins og ég nefndi áðan, eru þau að með frumvarpinu eru settar meginreglur um innheimtu til hagsbóta fyrir bæði neytendur og kröfuhafa, ákvæði um góða innheimtuhætti og innheimtuviðvörun, innheimtuleyfi og sviptingu þess. Og þá er mælt fyrir um heimild til handa ráðherra að gefa út reglugerð þar sem kveðið verður á um hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar sem heimilt verður að krefja skuldara um. Öll þessi atriði tel ég til mikilla hagsbóta fyrir íslenska neytendur, íslenskar fjármálastofnanir og alla sem hafa með þessi mál að gera. Það blasir að sjálfsögðu við eftir skoðun á málinu að byggja þarf upp ákveðna vernd fyrir þriðja aðila, skuldarann sem velur sér ekki innheimtuaðilann, hefur ekkert með þóknunina að gera, þannig að þar þarf að slá ákveðinn varnagla sem er þá heimild til handa viðskiptaráðherra til að setja með reglugerð hámark á slíkar innheimtur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. viðskiptaráðherra fyrir að flytja það frumvarp sem hér er til umræðu, frumvarp til innheimtulaga. Það er löngu tímabært að sett verði skýr ákvæði sem marka ákveðnar reglur um innheimtulög, ekki síst með tilliti til hagsmuna skuldara í landinu og til þess að skapa ákveðið réttaröryggi. Í hinu frjálsa markaðskerfi er miðað við að markaðurinn, framboð og eftirspurn, ráði og geti lækkað verð en því er þannig varið með þessa starfsemi að þeir sem borga kostnaðinn biðja ekki um eða velja þann innheimtuaðila sem um er að ræða. Þannig að hér skýtur mjög skökku við hvað það varðar. Ég tel það skipta verulegu máli að setja lög eins og þessi þar sem m.a. er kveðið á um það, og það er í raun verkefni ráðherra að hafa með það að gera, hvaða hámarkstaxta eða hámarksgjöld má leggja á þá sem innheimt er hjá. Þar af leiðandi hefði ég talið heppilegra að orðalag 12. gr. laganna hefði verið svohljóðandi: Viðskiptaráðherra skal að höfðu samráði við helstu hagsmunaðila ákveða í reglugerð hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar. Að það sé ekki valkvætt heldur tvímælalaus regla að það sé verkefni viðskiptaráðherra að ákveða með reglugerð hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar en að sjálfsögðu geta menn farið niður fyrir hana. Ég veit að þannig háttar til a.m.k. í Noregi að þar eru gefnar út skrár um hver sé hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar. Til að ná fram þeim tilgangi sem að er stefnt með því frumvarpi sem hér um ræðir þá tel ég að það eigi að vera ótvírætt verkefni og skylda ráðherra að gefa út slíkar reglur um hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar. Það eru ýmis atriði sem hægt er að velta fyrir sér hvort mættu vera öðruvísi. Í heild tel ég það lagafrumvarp sem hér liggur fyrir vel gert og vel grundað og þar komi fram helstu atriði sem skipta máli við að koma hér á góðum innheimtuháttum. Þó eru nokkur atriði sem hljóta að koma til skoðunar í þeirri nefnd sem fær málið til meðferðar, eins og t.d. það hvort heimila eigi lögaðilum á grundvelli ákveðinna skilyrða, ekki bara einstaklingum, að hafa með innheimtustarfsemi að gera. Hvað varðar 6. gr. frumvarpsins þá er spurning hvort skilgreina ætti að einhverju leyti hvað átt er við með góðum innheimtuháttum og hvort taka ætti jafnvel ákvæði sem koma fram í greinargerð frumvarpsins inn í lögin sjálf, þannig að fram komi frekari skilgreining á því hvað átt er við með góðum innheimtuháttum, hvaða hættir það eru. Þá er spurning um hvort skilgreina eigi það jákvætt eða neikvætt, þ.e. hvað teljast ekki góðir innheimtuhættir, með hvaða hætti og hvernig ekki megi koma fram gagnvart skuldara. Þegar setja á lög eins og þessi þar sem um er að ræða starfsemi sem er mjög viðkvæm og veldur þeim einstaklingum sem fyrir verða oft og tíðum mjög miklum erfiðleikum og sársauka þá skiptir máli að þannig sé farið að að það valdi sem minnstri röskun á lífi eða starfi þeirra sem fyrir því verða eða þurfa að verða. Með tilliti til þess hvernig það þjóðfélag sem við búum í hefur þróast, þegar við lesum um það að ákveðnir aðilar sem hafa ekki endilega sérstaka löggildingu til að stunda innheimtustarfsemi gera það, þá er spurning hvort þjóðfélagið geti sett ákveðna vörn til að gera slíka innheimtustarfsemi óheimila og tryggja betur hagsmuni borgaranna. Ég tel að koma þyrfti viðbótarákvæði í innheimtulögin þar sem sérstaklega væri kveðið á um með hvaða hætti og hvernig heimilt væri að snúa sér persónulega til skuldara. Ég tel að setja þyrfti ákvæði í lög um að slíkt mætti ekki gera án undanfarandi skriflegrar viðvörunar sem bærist skuldara fyrir fram þar sem getið yrði um það ótvírætt hvenær dags og hvar innheimtuaðilinn muni snúa sér til skuldara. Ég tel að í slíkri tilkynningu þyrfti líka að koma fram símanúmer og heimilisfang innheimtuaðila og að ekki megi senda slíka tilkynningu fyrr en frestur er liðinn samkvæmt innheimtuviðvörun þeirri sem getið er um og kveðið er á um í lagafrumvarpinu. Síðan er spurning um það hvenær og hvernig megi snúa sér til einstaklinga t.d. á heimili þeirra. Ég tel nauðsynlegt að tekið verði upp ákvæði í þau lög sem hér er um að ræða að þar séu undanskildir ákveðnir tímar, m.a. helgidagar þjóðkirkjunnar og sunnudagar og að ekki sé hægt að snúa sér til skuldara fyrr en eftir klukkan átta að morgni og ekki lengur en til klukkan tuttugu og eitt að kvöldi og svo skemmri tími á laugardögum þannig að ekki sé verið að valda óeðlilegri röskun. Þá er spurning um hvort setja eigi ákvæði um það með hvaða hætti eða hvernig eigi að snúa sér að skuldaranum persónulega á heimili hans eða vinnustað og sérstaklega ef skuldari rekur ekki atvinnustarfsemi. Loks er spurning um að setja líka ákvæði í framhaldi af því að viðkomandi aðili, sem snýr sér persónulega til skuldara, geti sýnt fram á heimildir gagnvart skuldara með því að framvísa skilríkjum þar að lútandi. Ég er í megindráttum sammála því frumvarpi sem hér er lagt fram og tel það vera mjög gott og vel unnið frumvarp og ítreka þakklæti mitt til hæstv. viðskiptaráðherra fyrir að koma frumvarpinu fram með þeim hætti sem hann gerði. Ég hefði hins vegar talið æskilegt að fá fyllri ákvæði um hvað átt væri við með góðum innheimtuháttum eins og ég gat um áðan. Ég tel einnig að setja þyrfti frekari varnaðarákvæði um hagsmuni einstaklinganna þannig að innheimtuaðilar geti ekki hvenær og hvar sem er snúið sér til þeirra, komið á heimili þeirra eða valdið þeim óeðlilegri röskun. Það eru þau ákvæði sem ég vildi gjarnan sjá að næðu fram að ganga og gerð yrði breyting á í umfjöllun nefndar þeirrar sem fær frumvarpið til meðferðar. En ég ítreka þakklæti fyrir að koma þessu löngu tímabæra frumvarpi til innheimtulaga á framfæri við hv. Alþingi.

Hæstv. forseti. Hér er til 1. umr. frumvarp til innheimtulaga sem hæstv. viðskiptaráðherra hefur lagt fram. Sá sem hér stendur á sæti í viðskiptanefnd þingsins sem mun í framhaldinu fá frumvarpið til efnislegrar meðhöndlunar að lokinni þessari umræðu. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með að frumvarpið skuli vera komið fram en það á að setja ákveðinn ramma utan um framkvæmd innheimtu og jafnvel í framhaldinu að gefa ráðherra tækifæri til að móta einhvern ramma utan um hámarksfjárhæðir hjá þeim aðilum sem annast innheimtu á skuldum. Frumvarpið á að tryggja, eins og komið hefur fram í umræðunni, vernd fyrir þriðja aðila, þ.e. skuldara, þegar kemur að innheimtuaðgerðum og innheimtukostnaði. Að sjálfsögðu þekkjum við það, mörg, að fólk hefur misjafna reynslu af slíkum aðgerðum og slíkum kostnaði og það er alþekkt þegar kemur að því að senda skuldir til innheimtuaðila að kostnaður rýkur upp úr öllu valdi. Það er nauðsynlegt fyrir löggjafann og framkvæmdarvaldið að setja almennar reglur utan um þetta regluverk allt, því að um gríðarlega fjármuni er að ræða þegar kemur að innheimtu skulda og þetta er gríðarlega stór atvinnuvegur hvað varðar innheimtuaðilana. Eins og hæstv. ráðherra nefndi áðan er hér um að ræða mál sem byggir að nokkru leyti á frumvarpi sem lagt var fram undir lok síðustu aldar og ljóst er að margir stjórnmálamenn hafa haft mikinn áhuga á að ramma þessar reglur betur inn og ég fagna því. Í viðskiptanefnd bíður okkar mikið verk að fara yfir málið, því að eins komið hefur fram í umræðunni er hér um mjög mikilvægt mál að ræða og mikið hagsmunamál almennt fyrir almenning. Þess vegna kem ég upp og fagna því sérstaklega að málið skuli vera komið fyrir þingið og til þinglegrar meðhöndlunar, því að eins og ég sagði áðan er hér um mikið hagsmunamál að ræða fyrir almenning í landinu. Ég lýsi yfir fullum vilja til að vinna hratt og vel að þessu máli innan viðskiptanefndar en legg áherslu á að trúlega eru einhver atriði í því sem við getum skoðað betur á vettvangi nefndarinnar og það verkefni bíður okkar. Ég lýsi enn og aftur yfir mikilli ánægju með að þetta frumvarp skuli vera komið fram, því að ég hef trú á að það verði, ef við vinnum málið vel, almenningi til hagsbóta. Það er í raun og veru öllum aðilum til góðs að reglurnar séu skýrar, hvort sem um er að ræða þá sem skulda eða þá sem innheimta skuldirnar og því er nauðsynlegt að við skýrum þetta regluverk allt saman.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni og Jóni Magnússyni fyrir þeirra jákvæðu viðtökur á þessu góða máli og athyglisverðu ábendingar um ýmis ákvæði málsins en það má lengi fylla út í tiltekin ákvæði og skýra önnur og gera betri og skarpari o.s.frv., og ég fagna þeirra tillögum beggja í þá veru mjög. Hér er um að ræða eins og fram kom, framkvæmd á innheimtulögum almennt, ramma utan um innheimtuaðgerðir og innheimtustarfsemina með það að markmiði að hér ríki almennt góðir innheimtuhættir og betri en tíðkast hefur. Það er nauðsynlegt að skýra þann ramma og í rauninni alveg sjálfsagt mál að byggja upp slíka vernd gagnvart almenningi, neytendum, þriðja aðila sem hefur ekkert um það að segja hvaða innheimtuaðili er valinn, hvernig hann gengur fram, hvaða kostnað hann setur á innheimtuna o.s.frv. Þetta er mjög mikið hagsmunamál. Þess vegna hafa margir barist fyrir því lengi og það er oft þannig með góð mál sem eru lengi í deiglunni hvort sem er hjá frjálsum félagasamtökum eins og Neytendasamtökunum, stjórnmálamönnum sem taka það upp, hjá stjórn eða stjórnarandstöðu, að málin þroskast og þeim fleytir fram og það koma athugasemdir um ýmis ákvæði sem mega betur fara, sumt til málamiðlunar, annað til að skerpa og gera enn þá öflugra. Hv. þm. Jón Magnússon nefndi áðan það ákvæði í 12. gr. sem kannski helst hefur verið deilt um í gegnum tíðina eða áður fyrr þegar málið var til umræðu eins og fyrir tæpum áratug þegar forveri minn, þáverandi hæstv. viðskiptaráðherra, flutti svipað mál um heimild til viðskiptaráðherra til að setja hámark á innheimtukostnað. Um þetta var deilt talsvert á þeim tíma, þá var þetta meira inni á lögmannsskrifstofunum en núna og mætti andstöðu þar. Ég held að sú andstaða hafi minnkað verulega. Ég held að skilningur bæði fjármálafyrirtækjanna og innheimtufyrirtækjanna sem hafa með þetta að gera núna og lögmannastéttarinnar á mikilvægi þess bæði fyrir þá, fyrir kröfuhafann og fyrir neytendur, að setja skýran ramma utan um góða innheimtuhætti hafi aukist verulega. Ég hef ekki fundið í þeirri vinnu sem hefur farið fram uppi í viðskiptaráðuneyti á síðustu 5–6 mánuðum um þetta mál að það sé nein teljandi andstaða, a.m.k. er mjög aukinn stuðningur við málið nú en það hefur verið flutt í ýmsum útgáfum hér á Alþingi á undaförnum árum. Þetta er mál sem er öllum til hagsbóta, t.d. var starfshópur á vegum viðskiptaráðuneytisins sem tilkynnti niðurstöður vegna gjaldtökuheimilda fjármálafyrirtækja, sem er skylt mál og sá starfshópur hafði einmitt með þetta að gera, þ.e. framkvæmd innheimtna. Við ákváðum hins vegar strax í haust að taka það sérstaklega út og vinna þetta lagafrumvarp og stilla því fram sérstaklega, burt séð frá vinnu starfshópsins um gjaldtöku fjármálastofnana sem hafði ærin önnur verkefni eins og þekkt er með afnám seðilgjalda, takmörkun á yfirdráttarkostnaði, takmörkun á uppgreiðslugjöldum o.s.frv. Sú vinna tók rétt rúma fjóra mánuði, frá því í ágústlok og fram að áramótum þegar nefndin skilaði af sér nákvæmlega á áramótunum eins og óskað var eftir að hún gerði. Þar freistuðum við þess að sjálfsögðu að vinna málið með bönkunum og fjármálastofnunum þannig að það ríkti ágæt og bærileg sátt um niðurstöður starfshópsins en þetta eru mjög viðkvæm mál eins og hv. þingmenn sem hér ræddu áðan um málið bentu sérstaklega á. Í því felst allt sem snýr að gjaldtöku hvort sem um er að ræða innheimtur sem þessar þar sem mál eru send í innheimtu eða aðra gjaldtöku fjármálafyrirtækja. Auðvitað er þetta allt mjög viðkvæmt mál. Það sem skiptir mestu máli og ég fagnaði sérstaklega í niðurstöðum starfshópsins um gjaldtöku fjármálafyrirtækjanna var að þar er komið tækifæri til að skýra mjög gjaldtökuramma fjármálafyrirtækjanna, þeim sjálfum að sjálfsögðu til mestra hagsbóta. Það er enginn að bera ávirðingar á þær, að þar sé verið að ganga neitt almennt of harkalega fram o.s.frv. En það þekkja allir dæmi um slíkt og það er deilt um það hvaða heimildir fjármálafyrirtæki hafi til gjaldtöku, það er deilt um innheimtuaðgerðir, innheimtukostnað og innheimtuhætti. Þetta snýr allt að grundvallaratriðum samfélagsins, að hér þrífist almennt sanngjarnir og réttlátir viðskiptahættir og þetta snýr að grundvallaratriðunum. Út úr vinnu starfshópsins kom það, eins og ég nefndi áðan, að innheimta seðilgjalda, viðbótarkröfur við aðalkröfu eru ekki heimilar og þá þegar hófst samstarf með samtökum atvinnulífs og þeim sem hafa með þetta að gera hinum megin frá við að útfæra þetta mál. Það mun fara bréf frá mér sem viðskiptaráðherra til þessara aðila um að seðilgjöld séu ekki heimil og það er sanngjarnt að fjármálafyrirtækin og þeir sem hafa með þetta að gera og eru náttúrlega að innheimta þetta fyrir ýmsa aðila, gefist um það bil 10 vikna svigrúm, rúmlega tveggja mánaða svigrúm til að koma þessu til framkvæmda. Innan þess tíma ættu t.d. seðilgjöldin að heyra sögunni til. Innheimtukostnaðurinn þarf að spegla yfirdregna upphæð og vera sanngjarn og hóflegur o.s.frv. Þetta er vinna sem er í gangi á mörgum sviðum og innheimtulögin voru upphaflega, í ágúst, partur af vinnu þessa starfshóps um gjaldtöku fjármálafyrirtækja. Það kom berlega í ljós að þetta mál hafði þroskast mjög á mörgum árum, það hafði verið unnið vel af mörgum, í þingnefnd, af fyrrverandi ráðherrum og þingmönnum og það hafði byggst upp mjög gott mál sem þurfti að taka utan um, vinna vel í nokkra mánuði og koma í frumvarp sem mætti ná ágætri sátt um, bæði inni á Alþingi og í samfélaginu öllu, enda mál sem er mjög gott í sjálfu sér. Hv. þm. Jón Magnússon nefndi nokkur atriði, t.d. það að í 12. gr. kæmi fram að viðskiptaráðherra bæri að setja hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar en hefði ekki bara heimildina til þess. Þingmaðurinn nefndi ýmis önnur atriði, t.d. útskýringu á góðum innheimtuháttum eða kannski því sem væru ekki góðir innheimtuhættir í framkvæmd gegn skuldara í þessari viðkvæmu starfsemi, einnig atriði er varða skriflega viðvörun, hvenær og hvar, frest frá innheimtuviðvörun, fyllri ákvæði á ýmsum sviðum og ég fagna þeim tillögum þingmannsins mjög. Hann er einn af þeim sem hefur barist fyrir þessu máli í mörg ár í starfi sínu í Neytendasamtökum og á öðrum vettvangi þjóðfélagsmála og ég fagna því mjög að þingmaðurinn kemur að vinnu við þetta mál með okkur í framhaldinu. Hann nefndi ýmis ákvæði málsins sem helst hefur verið deilt um í gegnum tíðina, t.d. það sem ég benti á í 12. gr., um heimild ráðherra til að setja þak á innheimtukostnað, en ég er að vona að náist ágæt sátt um núna að verði sett inn í lögin. Mér finnst vel koma til greina að fara þá leið sem þingmaðurinn nefnir að ráðherra skuli setja fjárhæðir en hafi ekki bara heimildina og ég bíð með eftirvæntingu eftir að sjá hvernig nefndin fjallar um það og hvaða viðhorf koma þar fram og niðurstaða þegar málið kemur út úr nefnd til 2. umr. Það er að sjálfsögðu eins og um öll góð mál að þau taka yfirleitt breytingum til hins betra í nefndarstarfinu og það verður án efa um þetta mál líka. Það kemur sjálfsagt þannig út þaðan að ýmis ákvæði verða enn þá fyllri og betri, t.d. það að útskýra eða skilgreina nákvæmar eða nákvæmlega hvað eru góðir innheimtuhættir og hvað eru ekki góðir innheimtuhættir. Þetta eru allt mjög góðar ábendingar sem ég fagna og efast ekki um að nefndin taki til gagngerðrar skoðunar í starfi sínu því þetta er eitt af þeim málum sem við lögðum mikla áherslu á í viðskiptaráðuneytinu frá því í vor að gæti komið inn í þingið á fyrsta vetri kjörtímabilsins. Annað mál sem tengist beint og óbeint þessu máli og skýrslu starfshóps um gjaldtöku fjármálafyrirtækja sem ég gerði grein fyrir áðan af því að það tengist þessu beint, er líka mál sem hefur þroskast í baráttu margra, bæði stjórnmálamanna og innan neytendasamtaka á þessum vettvangi, það er mál um greiðsluaðlögun fyrir einstaklinga sem hafa lent í fjárhagserfiðleikum vegna atvinnumissis, tekjumissis eða annarra ytri aðstæðna. Það mál er komið út úr starfshóp og inn í viðskiptaráðuneyti og er þar komið í frumvarpsdrög. Vonandi get ég kynnt það í ríkisstjórninni innan fárra daga. Það er eins konar systurmál innheimtufrumvarpsins og gjaldtökumálsins sem ég nefndi áðan sem munu líka skila sér inn í þingið í breytingum á lögum um neytendalán. Þetta eru allt stór neytendamál sem lengi hefur verið barist fyrir og hafa þroskast í umræðunni og ég bind miklar vonir við að þau nái því stigi í nefndarvinnunni að verða að lögum á Alþingi í vor þannig að um það sé ágæt sátt og þau verði íslenskum neytendum til mikilla hagsbóta því þetta eru grundvallarmál til að byggja upp öfluga neytendavernd á Íslandi. Það er mjög jákvætt hvað neytendamálin eru í aukinni stjórnmáladeiglu víða um lönd. Ég var að koma í gær í heimsókn frá Brussel og Luxemborg þar sem ég fundaði með þremur framkvæmdastjórum eða kommissörum úr Evrópusambandinu, kommissar samkeppnismála, neytendamála og innri markaðsmála. Það var mjög skemmtilegt að ræða við t.d. neytendakommissarinn sem hefur verið þarna í nokkra mánuði, búlgörsk kona og mikill kraftur í henni á vettvangi Evrópusambandsins. Hún er að setja af stað mikla og framsækna stefnumótandi vinnu á vettvangi neytendamála rétt eins og við erum að gera heima með ýmsum hætti. Sem dæmi um það má nefna að síðastliðið haust kynnti viðskiptaráðuneytið samning sem gerður var við þrjár háskólastofnanir um rannsóknarstöðu neytendamála og neytenda hér og við fáum áfangaskýrslu af því núna í febrúar og lokaskýrslu í apríl. Þar ættum við að fá fóður og efnivið í ýmiss konar vinnu, löggjafarvinnu og annað sem snýr að því að stórefla stöðu neytenda og neytendamála í íslensku þjóðfélagi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um meðhöndlun úrgangs. Frumvarpið er til innleiðingar á tilskipun 2002/96/EB um raf- og rafeindatækjaúrgang og tilskipun 2003/108/EB um breytingu á tilskipun 2002/96/EB um raf- og rafeindatækjaúrgang. Frumvarpið er samið af nefnd sem skipuð var af umhverfisráðherra. Í nefndinni áttu sæti fulltrúar frá umhverfisráðuneyti, Félagi íslenskra stórkaupmanna, Umhverfisstofnun, Samtökum atvinnulífsins og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Frumvarpið byggist á svokallaðri framleiðendaábyrgð. Settar eru skyldur á framleiðendur og innflytjendur til að fjármagna, safna, meðhöndla og eftir atvikum endurnýta raftækja- og rafeindatækjaúrgang. Markmið frumvarpsins er að draga úr myndun raftækja- og rafeindatækjaúrgangs, auka endurnýtingu og endurnotkun á slíkum úrgangi og vinna að aukinni umhverfisvitund allra sem koma að vörunni á lífsferli hennar. Notendur raf- og rafeindatækja á heimilum munu eiga möguleika á því að skila raf- og rafeindatækjaúrgangi á almennar söfnunarstöðvar í sveitarfélögum án þess að greiða fyrir það. Það eru því framleiðendur sem eiga að fjármagna söfnun frá söfnunarstöðvum og meðferð, endurnýtingu og förgun á rafeindatækjaúrgangi. Þannig skal hver framleiðandi bera ábyrgð á því að fjármagna meðferð úrgangs frá eigin framleiðslu. Framleiðandinn getur valið um það hvort hann uppfyllir þessa skyldu einn eða með því að taka þátt í sameiginlegu skilakerfi. Skilakerfi er skilgreint sem fyrirtæki eða aðili sem tekur að sér ábyrgð framleiðanda og innflytjanda á raf- og rafeindatækjaúrgangi. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að framleiðendur og innflytjendur geti leyst sína framleiðendaábyrgð með ýmsum hætti. Framleiðendur og innflytjendur geta sjálfir tekið sig saman um að stofna skilakerfi, sjálfstætt fyrirtæki gæti tekið að sér rekstur skilakerfis fyrir framleiðendur og innflytjendur og eins getur hver einstakur framleiðandi eða innflytjandi uppfyllt sjálfur sínar skyldur. Framleiðendur og innflytjendur geta sjálfir tekið höndum saman og stofnað sameiginlegt skilakerfi, sjálfstætt fyrirtæki gæti tekið að sér rekstur skilakerfis fyrir framleiðendur og innflytjendur og eins getur hver einstakur framleiðandi eða innflytjandi uppfyllt sjálfur sínar skyldur með eigin skilakerfi. Í frumvarpinu er lögð áhersla á að skýra ábyrgðarsvið sveitarfélaga annars vegar og framleiðenda og innflytjenda hins vegar. Sveitarfélögin eiga á söfnunarstöðvum sínum að bjóða upp á gáma fyrir móttöku á raf- og rafeindatækjaúrgangi. Það er á valdi sveitarfélaganna hversu margar söfnunarstöðvar eru í hverju sveitarfélagi og hvernig þeir söfnunarstaðir eru reknir. Sátt er um að sveitarfélögin sjái um að hafa ákveðin gámastæði fyrir raf- og rafeindatækjaúrgang á söfnunarstöðvum án greiðslu gegn því að framleiðendur taki að sér meðhöndlun á öllum raf- og rafeindatækjaúrgangi sem verður til en ekki einungis hluta úrgangsins eins og tilskipunin reyndar frá Evrópusambandinu gerir ráð fyrir. Mikilvægt er að gott eftirlit verði með því að kerfið í heild sinni skili þeim árangri sem að er stefnt. Í frumvarpinu er lagt til að Umhverfisstofnun veiti leyfi vegna reksturs skilakerfis en að allt almennt eftirlit með að framleiðendur og innflytjendur standi við skyldur sínar verði í höndum stýrinefndar sem í sitji fulltrúar hagsmunaaðila. Lagt er til að stýrinefnd hafi umsjón með skilakerfum, þar á meðal að gæta þess að fyrirtæki sem bera framleiðendaábyrgð uppfylli sínar skuldbindingar. Það er hlutverk Umhverfisstofnunar að taka á móti upplýsingum frá stýrinefnd eftir flokkum raf- og rafeindatækjaúrgangs og vinna úr þeim upplýsingum en stýrinefnd hefur umsjón með starfi skilakerfanna. Í frumvarpi þessu er lögð höfuðáhersla á að tryggja að allir þeir sem flytja inn eða framleiða ákveðna vöru sem framleiðendaábyrgð er á taki þátt í fyrirhuguðu kerfi. Lagt er til að stýrinefnd beri að halda skrá yfir framleiðendur og innflytjendur raf- og rafeindatækja. Skráin er einn af grundvallarþáttum kerfisins þar sem henni er ætlað að koma í veg fyrir að einstakir framleiðendur eða innflytjendur standi utan kerfisins. Þessi skrá gerir einnig auðveldara að safna saman nauðsynlegum upplýsingum frá framleiðendum og innflytjendum og öðrum aðilum sem koma að kerfinu. Eðlilegt er að framleiðendur og sveitarfélögin eigi samráð um hvernig beri að tryggja að almenningur fái aðgang að upplýsingum um skil á raf- og rafeindatækjum. Gert er ráð fyrir að sveitarfélögin sjái um að kynna sín söfnunarkerfi, t.d. hvar almenningur getur skilað raf- og rafeindatækjaúrgangi og hvaða tækjum þeir taki við. Það sé hins vegar á ábyrgð framleiðenda að kynna fyrir almenningi hvaða tækjum beri að skila til söfnunarstöðva. Ég mun nú gera nánari grein fyrir helstu ákvæðum frumvarpsins. Í 1. gr. frumvarpsins eru nokkur hugtök skilgreind, m.a. hverjir teljist framleiðendur og innflytjendur. Það er aðili sem framleiðir og selur raf- og rafeindatæki undir eigin vörumerki eða endurselur búnað undir eigin vörumerki sem aðrir birgjar framleiða. Einnig telst sá vera framleiðandi og innflytjandi sem flytur raf- og rafeindatæki inn eða út frá Íslandi í atvinnuskyni. Mikilvægt er að skilgreiningin sé óháð þeirri sölutækni sem er notuð og nái þannig m.a. yfir fjarsölu. Í 2. gr. er fjallað um skyldur sveitarfélaga, ábyrgð framleiðenda og innflytjenda og skyldur skilakerfa. Eins og ég hef áður nefnt er lagt til að söfnunarstöðvum sveitarfélaga beri að bjóða upp á móttöku á raf- og rafeindatækjaúrgangi frá heimilum, hvort sem sveitarfélög gera það beint eða semja við einkaaðila um að reka söfnunarstöðvar í viðkomandi sveitarfélögum. Eðlilega geta aðrar söfnunarstöðvar boðið þessa þjónustu en þeim ber engin skylda til þess. Skyldan liggur einungis hjá söfnunarstöðvum sveitarfélaga. Þá er kveðið á um skyldu sveitarfélaga til að taka á móti öðrum raf- og rafeindatækjaúrgangi en frá heimilum. Tiltekið er að söfnunarstöðvum sveitarfélaga sé heimilt að taka gjald vegna kostnaðar við móttöku og geymslu slíks úrgangs. Ábyrgð framleiðenda og innflytjenda raf- og rafeindatækja tekur til þess að fjármagna og tryggja úrvinnslu raf- og rafeindatækjaúrgangs með aðild að skilakerfi. Þeir geta uppfyllt ábyrgð sína sameiginlega eða hver um sig. Kveðið er á um skyldur þeirra til að fjármagna meðhöndlun raf- og rafeindatækjaúrgangs að frátalinni söfnun til söfnunarstöðva sveitarfélaga og geymslu á söfnunarstöð sveitarfélaga. Mikilvægt er að skylda skilakerfa til að safna raf- og rafeindatækjaúrgangi nái til landsins alls án tillits til þess hvar vara er seld. Þannig er tryggt að allir landsmenn njóti sambærilegrar þjónustu hvað varðar skil á raf- og rafeindatækjaúrgangi. Þá er fjallað um þær kröfur sem skilakerfi þurfa að uppfylla. Framleiðandi og innflytjandi skulu bera ábyrgð á þeim flokkum raf- og rafeindatækjaúrgangs sem hann flytur inn eða framleiðir hér á landi. Hins vegar er framleiðanda og innflytjenda heimilt í undantekningartilvikum að undanþiggja sig ábyrgð þegar um er að ræða mjög stór eða sérhæfð tæki sem ljóst er að muni ekki verða skilað sem almennum raftækjaúrgangi, t.d. umfangsmiklum búnaði í verksmiðjum. Í þeim tilgangi að auðvelda endurnotkun og rétta meðhöndlun raf- og rafeindatækjaúrgangs er lagt til að framleiðendum og innflytjendum beri að veita upplýsingar um rétta meðhöndlun hverrar gerðar af nýjum raftækjum og rafeindatækjum sem sett eru á markað til þeirra aðila sem sjá um meðhöndlun slíks úrgangs. Skilakerfum er ætlað mikilvægt hlutverk. Þeim er heimilt að taka yfir skyldur framleiðenda og innflytjenda. Helstu skyldur skilakerfis eru að tryggja að úrgangi sé safnað án gjaldtöku frá söfnunarstöðvum sveitarfélaga og skal hafa samráð við sveitarfélögin um fyrirkomulag við söfnunina. Samráðið skal m.a. taka til þess hvenær úrgangur er sóttur hjá hverri söfnunarstöð og hvernig. Skilakerfi ber að safna og taka við raftækja- og rafeindatækjaúrgangi alls staðar á landinu. Verði skilakerfin fleiri en eitt er þeim heimilt að skipta landinu á milli sín til að tryggja hagkvæmni. Í því sambandi legg ég áherslu á að jafnvel þótt skilakerfi hafi t.d. umbjóðendur sem selja einungis vörur á höfuðborgarsvæðinu er skyldan fortakslaus um að þeim beri að safna á landinu öllu nema að búið sé að skipta því með staðfestum samningi milli skilakerfa. Mikilvægt er að skilakerfið hafi nægilegt fjármagn til að tryggja að það geti staðið við skuldbindingar sínar fyrir hönd viðskiptavina sinna. Er það hlutverk stýrinefndar að fylgjast með að skilakerfi geti staðið við skuldbindingar sínar. Skylda skilakerfis nær til að safna og taka á móti hlutfalli af heildarmagni raf- og rafeindatækjaúrgangs sem jafngildir markaðshlutdeild þeirra fyrirtækja sem samning hafa við það. Er það verkefni stýrinefndar að reikna út hlutfall þessa raf- og rafeindatækjaúrgangs sem einstökum skilakerfum ber að safna. Mikilvægt er, þegar svo umfangsmikið verkefni sem hér um ræðir er fært til atvinnulífsins, að tryggt sé að allir aðilar standi við sínar skuldbindingar. Því er lagt til að Umhverfisstofnun þurfi að veita leyfi til rekstrar skilakerfis. En það verði verkefni stýrinefndarinnar að fylgjast með að skilakerfið uppfylli skyldur sínar og gefa Umhverfisstofnun upplýsingar um það. Lagt er til að stjórn Úrvinnslusjóðs gegni hlutverki stýrinefndar en í henni eiga sæti formaður, skipaður án tilnefningar og meðstjórnendur, sem skipaðir eru að fenginni tilnefningu viðkomandi aðila. Það er einn með sameiginlegri tilnefningu Samtaka fiskvinnslustöðva og Landssambands íslenskra útvegsmanna, einn frá Samtökum iðnaðarins, einn frá Samtökum verslunar og þjónustu, einn frá Félagi íslenskra stórkaupmanna og einn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Þannig er gert ráð fyrir að bætt verði við núverandi stjórn Úrvinnslusjóðs fulltrúa Félags íslenska stórkaupmanna. Skýr greinarmunur er gerður á því hvenær stjórnin er að störfum samkvæmt lögum um úrvinnslugjald og hvenær hún sinnir verkefnum stýrinefndar. Stýrinefndinni er ætlað það hlutverk að hafa umsjón með starfsemi skilakerfa, þ.e. að skilakerfin uppfylli skyldur sínar og safni upplýsingum frá þeim til þess að koma til Umhverfisstofnunar. Stýrinefndin er samstarfsvettvangur atvinnulífsins og þannig ætlað að tryggja að allir innflytjendur og framleiðendur axli ábyrgð sína og hún deilist niður á þá í samræmi við innflutning og framleiðslu. Mikilvægt er að telji stýrinefnd að skilakerfið uppfylli ekki skyldur sínar beri henni að tilkynna það til Umhverfisstofnunar sem getur gripið til viðeigandi ráðstafana. Til að tryggja að allir sem flytja inn eða framleiða raf- og rafeindatæki sem falla undir frumvarpið beri ábyrgð er þeim skylt að skrá sig hjá skráningarkerfi framleiðenda og innflytjenda a.m.k. 15 dögum áður en varan er markaðssett hér á landi. Frú forseti. Víðtæk samstaða er meðal hagsmunaaðila um kerfið sem lagt er til að sett verði á laggirnar með frumvarpi þessu. Við samningu þess hefur áhersla verið lögð á samráð og sátt við hagsmunaaðila og hefur það tekið lengri tíma en ætlað var í upphafi. Af þeim ástæðum eru þeir frestir sem íslensk stjórnvöld höfðu til innleiðingar tilskipunarinnar liðnir og því mikilvægt að frumvarpið verði að lögum eins fljótt og kostur er. Hæstv. forseti. Að umræðunni lokinni legg ég til að frumvarpinu verði vísað til umhverfisnefndar.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að lýsa ánægju minni með frumvarpið sem hæstv. umhverfisráðherra hefur mælt fyrir. Ég tel eðlilegt að framleiðendum og innflytjendum rafeindatækja skuli gert að ábyrgjast að tryggja fjármagn til úrvinnslu á þessum tækjum. Ég tel að það mætti jafnvel hugsa sér að skoða fleiri flokka úrgangs með þessum hætti í framtíðinni. Ég ber hag sveitarfélaga nokkuð fyrir brjósti. Ég heyrði í ræðu hæstv. umhverfisráðherra að málið er lagt fram í sátt við Samband íslenskra sveitarfélaga, sem átti fulltrúa í nefndinni sem vann þetta frumvarp. Ég lít svo á að kostnaður sem hlýst af þessum breytingum fyrir sveitarfélögin sé ekki mikill. Hann felst kannski eingöngu í því að sjá til að hafa gáma á söfnunarstöðvum sveitarfélaga og ætti ekki að vera mjög mikill. Hins vegar taka fjölmörg sveitarfélög í dag á móti raf- og rafeindatækjum á söfnunarstöðum sínum og bera af því allan kostnað og að því leyti tel ég að þetta frumvarp sé til bóta hvað varðar sveitarfélögin. Ég tel mikilvægt að skilakerfið sem slíkt verði virkt. Það er grundvöllurinn fyrir því að þetta geti gengið upp og framsetningin í frumvarpinu er nokkuð flókin. Við lestur þess sé ég ekki alveg hvernig þetta kemur til með virka. En ég lít svo á að nefndin taki það til sérstakrar athugunar. Ég tel afar mikilvægt að kerfið virki vel þannig að frumvarpið þjóni markmiði sínu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að lýsa ánægju minni með að hér skuli skila- og förgunarmálum raftækja komið í ákveðið horf. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt því að á síðustu árum hefur almenningur, jafnt sem ráðamenn, í vaxandi mæli gert sér grein fyrir því hve mikilvæg endurvinnsla er, bæði með hagsmuni umhverfisins í huga og það að tryggja sem best nýtingu á auðlindum jarðar. Raf- og rafeindatæki, sem er sérstaklega fjallað um í þessu frumvarpi, eru mikilvægur málaflokkur þegar kemur að endurvinnslu. Það skiptir máli að í slíkum tækjum getur verið að finna alls konar efni sem nauðsynlegt er að tryggja að fari ekki út í umhverfið, svo sem sýrur og þungmálmar. Annað veigamikið atriði varðandi þessi tæki er sú staðreynd að þau eru undantekningarlítið frekar flókin að gerð. Þau eru oft sett saman úr ýmsum ólíkum hlutum eins og plasti, gúmmíi, málmum og öðrum efnum. Það er afar mismunandi hvaða leiðir sveitarfélögin í kringum okkur hafa farið varðandi endurvinnslu á raf- og rafeindatækjum. Svíþjóð og Austurríki eru dæmi um lönd sem nálgast hafa þetta viðfangsefni af hvað mestum metnaði en þar er áherslan lögð á að taka þessi tæki eins mikið í sundur og mögulegt er til að geta sent einstaka hluta þeirra í endurvinnslu. Önnur lönd fara þá leið að mylja úrganginn í smátt og bræða, lítið sem ekkert flokkaðan. Ég vona að íslensk stjórnvöld setji sér það markmið að við förum í hóp endurvinnslu með Svíþjóð og Austurríki og pillum hlutina í sundur en setjum þá ekki í einn stóran kassa og bræðum. Ég saknaði þess svolítið að sjá enga slíka stefnumótun í þessu frumvarpi. Mér finnst líka samsetningin á stjórn Úrvinnslusjóðs, eins og kveðið er á um í 7. gr. þessara laga, ekki gefa nógu mikið tilefni til bjartsýni. Þeir hagsmunaaðilar sem gert er ráð fyrir að skipi stjórn sjóðsins eru, eins og kom fram í máli hæstv. umhverfisráðherra, einn eftir sameiginlegri tilnefningu Samtaka fiskvinnslustöðva og Sambands íslenskra útvegsmanna, einn frá Samtökum iðnaðarins, einn frá Samtökum verslunar og þjónustu, einn frá Félagi íslenskra stórkaupmanna og einn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Ég hef áhyggjur af því að markmið þessara aðila gæti fyrst og fremst orðið að tryggja sem ódýrasta förgun á úrgangi sem til fellur við starfsemi þeirra. Mér þætti æskilegt að innan stjórnar sjóðsins heyrðust fjölbreyttari raddir, t.d. frá þeim sem mundu leggja áherslu á meiri og vandaðri endurvinnslu. Má þar nefna samtök á borð við Landvernd og fulltrúa frá umhverfisfræðadeildum háskólanna. Ég velti fyrir mér, varðandi samsetningu stjórnarinnar, að þar eru fulltrúar atvinnulífsins með afgerandi meiri hluta en sveitarfélögin í landinu hafa aðeins einn fulltrúa. Engu að síður eru það sveitarfélögin sem eiga að bera ábyrgð á málaflokknum og bera af honum kostnað. Það hlýtur að vera sjálfsögð krafa að sá aðili sem ber kostnaðinn og ábyrgðina á framkvæmdinni hafi sem mest um stefnumótunina að gera. Ég vildi aðallega koma þessu tvennu á framfæri. Mér finnst að sveitarfélögin verði sem ábyrgðaraðili að hafa mikið um málaflokkinn að segja og svo hitt atriðið, sem ég byrjaði á að gera grein fyrir, að ég vona það að við skipum okkur í sveit með þeim sem taka tækin til betri endurvinnslu, endurvinni þau eins og mögulegt er en setji ekki bara í stóra hrúgu og bræði allt heila klabbið.

Virðulegi forseti. Í frumvarpinu er verið að reyna koma ákveðnu skipulagi á mjög mikilvægan málaflokk og í sjálfu sér stuðst við módel sem aðrir hafa fundið upp og hafa væntanlega reynt í Evrópu. Ég tel því enga ástæðu til að ætla annað en að hin tæknilega útfærsla á þeirri leið sem valin er sé sæmilega reynd og athuguð. Það er hlutur sem menn skoða í hv. þingnefnd þegar menn kalla eftir umsögnum helstu hagsmunaaðila málsins og sjónarmiðum þeirra til þess. Þá kemur það fram ef þeir sjá einhverja sérstaka agnúa á tæknilegri útfærslu málsins. Aðalatriðið í mínum huga er að hafa kerfi í málinu, að hafa stefnu um að eyða úrganginum, safna honum saman og koma honum fyrir kattarnef með einhverjum tryggum hætti. Það er aðalatriði málsins og um það fjallar frumvarpið þannig að ég geri engan ágreining um það. Ég tel að nauðsynlegt sé að ganga frá hlutunum með tryggilegum hætti í þeim efnum. Það er nauðsynlegt til þess að slíkt kerfi geti virkað að ábyrgðin sé skýr og verkaskipting sé skilmerkileg á milli aðila, að ljóst sé hver gerir hvað, hver beri ábyrgð á hverju og til staðar sé einhver stjórn og eftirlitsaðili sem fylgist með því að hlutirnir gangi eins og til er ætlast. Mér sýnist að frumvarpið geri ráð fyrir því að skilgreina ábyrgð og verkefni og setja upp aðila sem annast stjórnun og sé ég því ekki annað en að þetta eigi í megindráttum að ná því fram sem til er ætlast. Það er hins vegar alltaf álitamál hvort rétt sé að þessi aðili beri þessa ábyrgð eða ekki eða að einhver annar beri ábyrgðina. Eins og fram kom í síðustu ræðu má velta því fyrir sér hvort sveitarfélögin eigi yfir höfuð að hafa þessa ábyrgð með höndum eða hvort einhver annar aðili eigi að annast þetta. Ég skal ekki útiloka að það kunni að vera hægt að finna aðra útfærslu eða fela öðrum aðila þetta verkefni en sveitarfélaginu sjálfu. Það skiptir hins vegar miklu máli að sveitarfélögin eru fús til að taka þetta verkefni að sér og hafa góða möguleika til að sinna því. Mér sýnist því að málið sé í ágætum höndum, að sveitarfélögin hafi þá ábyrgð að hafa aðstöðuna fyrir hendi þar sem hægt er að safna saman þessum úrgangi. Framleiðendur eða innflytjendur bera þá ábyrgð á rekstrinum sjálfum, kostnaðinum, og það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt. Við þurfum auðvitað að hafa í huga að á endanum er það neytandinn sem ber kostnaðinn. Gjaldið er innheimt með einhverjum hætti í verðinu til þess sem kaupir hlutinn. Kostnaðurinn liggur því hjá almenningi á endanum og því er eðlilegt og nauðsynlegt að hugað sé að því að kerfið sem sett er upp geti verið hagkvæmt þannig að kostnaður við söfnun og eyðingu sé sem minnstur. Í þessu eru álitamál sem mér finnst ástæða til að skoða í meðferð þingnefndar. Ég geri ráð fyrir að ráðuneytið hafi skoðað það fyrir sitt leyti í undirbúningi málsins og hafi sannfærst um að hafa hlutina með þeim hætti sem lagt er til. En það er líka eðlilegt að þingnefndin geri sjálfstæða athugun á því, eða kynni sér a.m.k. þær athuganir sem fram hafa farið. Mér finnst t.d. að skoða þurfi hlutverk stýrinefndarinnar sem á jafnframt að vera stjórn Úrvinnslusjóðs. Þegar sami aðili á að gegna tveimur hlutverkum þarf að skoða hvort það fari vel saman, hvort einhver skörun sé á hagsmunum. Ef svo er ekki eru svo sem ekki neinir annmarkar á því að hafa fyrirkomulagið eins og lagt er til en ef í verkefnunum leynast hagsmunir sem kunna að skarast þarf að fara yfir það og ganga þá þannig frá málinu að sem minnstar líkur séu á að ákvarðanir sem eru teknar skaði neytendur að lokum eða rekstur kerfisins eða annað sem að er stefnt að ná fram. Mér finnst lakara að ekki liggi fyrir neinar upplýsingar um kostnaðinn. Ekki hefur verið lagt mat á hann og kannski er ekki þægilegt að setja fram áætlun um það. Kostnaðurinn er þó það sem allt snýst um á endanum. Það er því nauðsynlegt að reyna að átta sig á því hver hann getur orðið og skoða hvort sú leið sem valin er í frumvarpinu sé ekki örugglega sú sem er líklegust til að tryggja minnstan kostnað. Virðulegi forseti. Í þessu eru síðan atriði sem ég hef ekki sett mig mikið inn í. Það er þá tæknileg útfærsla sem menn gefa sér tíma til að athuga í nefndarstarfinu. Við fyrstu sýn sýnist mér skipting landsins í svæði og annað slíkt vera eðlileg framkvæmd til þess að tryggja að kerfið sé fyrir hendi og gangi með sem ódýrustum hætti. Það er þá væntanlega neytendum til góðs. Ég legg mikla áherslu á eitt í þessu máli eins og öðrum málum af sama toga en það er að þær kröfur sem ríkið gerir eða þingið gildi um land allt, að gerðar séu sömu kröfur um land allt og það er af biturri reynslu. Fyrir hálfum öðrum áratug voru gerðar mjög miklar kröfur til Ísfirðinga um sorpeyðingarstöð. Þeim gert að koma sér upp brennslubúnaði sem var mjög dýr. Ég hef ekkert á móti því að þar var valin sú leið að gera kröfur um fullkomnasta búnað. Það hefur sína kosti og Ísfirðingar og nágrannar þeirra hafa notið góðs af því í þeim skilningi að eyðsla á sorpi er til fyrirmyndar. En annars staðar voru gerðar allt aðrar kröfur. Slakað var á kröfunum þegar fjárhagslegu hagsmunirnir fóru að verða meiri og snerta fleiri. Mig minnir að sömu kröfur hafi verið gerðar í Vestmannaeyjum á svipuðu árabili og gert var á Ísafirði en eyðing á úrgangi hér á höfuðborgarsvæðinu og reyndar víðar, eins og í Eyjafirði, er náttúrlega fyrir neðan allar hellur. Það er enginn frágangur í sorpeyðingarmálum að safna öllu sorpi saman og urða það í haugum og setja síðan jarðveg yfir. Þetta er engin eyðing, þetta er bara önnur ruslatunna. Þetta á eftir að koma í hausinn á fólki. Mér finnst að það vanti meiri metnað hér á höfuðborgarsvæðinu til þess að gera hlutina með sómasamlegum hætti. Mér finnst það ekki til fyrirmyndar sem hefur viðgengist hér. Sveitarfélögin virðast komast upp með þetta, kannski vegna þess að þau eru svo stór, sterk og öflug og svo nálægt löggjafarvaldinu og ráðuneytinu að menn leggi ekki í að gera ágreining við þau eða setja á þau kröfur sem eru ríkari en þau eru tilbúin til að axla. En einhvern veginn þarf að fá sveitarfélögin hér, og reyndar víðar um land, inn á þá skoðun, helst með góðu og kannski einhverjum þrýstingi með, að viðurkenna að þetta gengur ekki svona. Við getum ekki haldið því áfram mörg ár í viðbót að kalla þetta eyðingu. Þetta er engin eyðing. Það datt nú eiginlega af mér andlitið, virðulegi forseti, þegar ég hafði búið hér í nokkur ár og komst að því að úrganginum sem var flokkaður frá heimilunum og keyrður í tveimur ílátum upp í Sorpu, hina miklu stöð höfuðborgarmanna, var sturtað þar saman á eitt og sama gólfið. Þetta var eins og í frystihúsinu í gamla daga, allar fisktegundir í einum haug - ég held reyndar að það hafi ekki verið svo slæmt, menn hafa alltaf haft vit á því í frystihúsum úti á landi að flokka fisk eftir tegundum. En þarna fóru menn öfugt að, öllu var sturtað saman í einn og sama hauginn. Það varð til þess að brjóta niður allan vilja íbúa höfuðborgarsvæðisins til þess að standa með opinberum yfirvöldum að því að flokka sorp og vinna að því að eyðing og förgun sé eins góð og kostur er. Það tengist kannski ekki beinlínis þessu frumvarpi en mér fannst ég þurfa að koma þessum sjónarmiðum að, ýta svolítið við hæstv. umhverfisráðherra og fá hann til að setja aðeins í brýrnar gagnvart sveitarfélögum og öðrum sem bera ábyrgð í þessum efnum.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara í langa 1. umr. um þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðhöndlun úrgangs. Frumvarpið er sett fram í þeim tilgangi að leggja skyldur á framleiðendur og innflytjendur til að fjármagna, safna, meðhöndla og þar með talið að endurnýta raftækja- og rafeindaúrgang, eins og segir í greinargerð með frumvarpinu. Þar segir einnig að markmið tilskipunarinnar sem þetta er byggt á sé að draga úr myndun raftækja- og rafeindatækjaúrgangs, auka endurnýtingu og endurnotkun á slíkum úrgangi og vinna að aukinni umhverfisvitund allra sem koma að vörunni á lífsferli hennar. Ég held að allir geti verið sammála um að þetta sé mikilvægt markmið og að sjálfsögðu mikið framfaraatriði. Mig langar aðeins að grípa boltann frá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, 9. þm. Norðvest., þegar hann talaði um úrgangsmálin á höfuðborgarsvæðinu. Ég get verið sammála honum um að menn þurfi að taka á þessum málum jafnvel enn frekar en gert hefur verið og að mjög margt sé ógert í því efni. Ég held að enginn velkist í vafa um að þar þurfa að verða framfarir og að við þurfum á endurskipulagningu að halda, enn meiri flokkun á sorpi o.s.frv., en það mun kosta mikla fjármuni. Ég held hins vegar að lýsing hans á vinnubrögðunum í Sorpu sé ekki dæmigerð fyrir það sem þar á sér stað. Einhver tilfelli og einhver dæmi kunna að vera um slíkt en ég held að það séu þá gömul dæmi og alger undantekningartilfelli. Ég þykist vita að vinnubrögðin þar eru með allt öðrum hætti í dag og þar er fullkomin flokkun á ferðinni, þannig að því sé til haga haldið. Hv. þingmaður sagði að menn þyrftu kannski að vera svolítið grimmir við sveitarfélögin hvað þetta varðar. Við verðum að hafa í huga í því sambandi að þetta er mjög kostnaðarsamt verkefni. Sveitarfélögin hafa á undanförnum árum tekið á sig mjög miklar skyldur og skuldbindingar í úrgangsmálum. Alþingi samþykkti í morgun beiðni frá mér og fleirum um skýrslu um áhrif EES-samningsins á íslensk sveitarfélög og skuldbindingar sveitarfélaganna í EES-samningnum. Í þeirri skýrslu er m.a. óskað eftir yfirliti um þann kostnað í stórum dráttum sem sveitarfélögin hafa orðið fyrir vegna skuldbindinga EES-samningsins. Það eru skuldbindingar sem íslensk stjórnvöld hafa undirgengist, ekki sveitarfélögin. Þær skuldbindingar hafa verið settar yfir á sveitarfélögin, þau eiga að sjá um framkvæmdina en hafa aðeins að mjög litlu leyti fengið tekjur til að mæta þeim kostnaði sem því fylgir. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson verður að viðurkenna að þetta er staðreynd málsins. Um leið og ríkið setur skuldbindingar á sveitarfélögin verður það líka að gera sér grein fyrir því að það getur kostað fjármuni og það verður að sjálfsögðu að ræða það þá í þaula hvernig á að fjármagna þessi stóru og mikilvægu verkefni. Á að taka það af þeim tekjum sem sveitarfélögin hafa í dag? Geta þau það? Eða eiga að koma til nýir tekjustofnar? Eiga að koma millifærslur úr ríkissjóði? Þetta eru bara hlutir sem þarf að fara yfir og ræða opinskátt. Mig langar stuttlega að segja að í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að nefndin sem samdi frumvarpið var skipuð af umhverfisráðherra í maí 2005. Það er ekki fyrr en í júní 2007, eða tveimur árum síðar, sem Samband ísl. sveitarfélaga tilnefnir fulltrúa í þessa nefnd. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið frá þeim fulltrúa var frumvarpið mikið til frágengið þegar sveitarfélögin fengu að koma að verkefninu. Ég veit ekki hversu mikil sátt er í rauninni við sveitarfélögin um ýmisleg efni hér. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið frá Sambandi ísl. sveitarfélaga í dag mun það gera verulegar athugasemdir við ýmis atriði í frumvarpinu, m.a. breytingarnar á lögunum um úrvinnslugjald, þ.e. samsetningu stjórnar Úrvinnslusjóðs. Hér er farin sú leið að láta stjórn Úrvinnslusjóðs taka við hlutverki stýrinefndarinnar eins og ég skil það, ekki öfugt að stýrinefndin verði stjórn Úrvinnslusjóðs. Það má kannski einu máli gilda hvernig það er túlkað. En eins og ég les þetta hér er gert ráð fyrir að stjórn Úrvinnslusjóðs taki hlutverk stýrinefndarinnar og gert er ráð fyrir því að inn í stjórn Úrvinnslusjóðs sé bætt einum fulltrúa frá Félagi stórkaupmanna og stjórnin verði þar af leiðandi sex manna. Mér er kunnugt um það að sveitarfélögin hafa í mörg ár gert athugasemdir við það að hafa aðeins einn fulltrúa af fimm í stjórn Úrvinnslusjóðs til þessa vegna þess hvað hér er um stórt hagsmunamál og miklar skuldbindingar á hendur sveitarfélögunum að ræða. Þeim hefur þótt óeðlilegt að sveitarfélögin hafi haft svona litla hlutdeild í þessum sjóði en atvinnulífið svona mikla. Auðvitað er um að ræða miklar skuldbindingar á atvinnulífið líka. En við skulum ekki gleyma því að það eru sveitarfélögin sem eru ábyrg fyrir urðun og meðhöndlun úrgangs og þau bera ábyrgð í marga áratugi á þeim svæðum sem eru nýtt undir úrgang. Það hafa því verið gerðar athugasemdir og margar atlögur af hálfu sveitarfélaganna til þess að fá aukinn hlut í stjórn Úrvinnslusjóðs. Mér segir svo hugur að þau verði ekki kát með að nú sé fjölgað í stjórn Úrvinnslusjóðs með fulltrúa frá atvinnulífinu þannig að hlutdeild þeirra verði rýrari, eða einn fulltrúi af sex í staðinn fyrir einn af fimm. Ég vildi koma þessu á framfæri, virðulegi forseti, við 1. umr. Ég mun fylgja þessu sjónarmiði eftir í hv. umhverfisnefnd sem fær málið til umfjöllunar og óska eftir að farið verði rækilega yfir þetta mál. Það þarf líka að fara yfir það viðhorf sem kom fram hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni varðandi skiptinguna á milli stýrinefndarinnar og stjórnar Úrvinnslusjóðs, hvort rétt sé að slá þessu saman eða ekki, að farið verði yfir þær röksemdir sem þar liggja að baki. Mér sýnist að ráðuneytið hafi gert þessa breytingu eftir að nefndin skilaði af sér. Mér finnst líka fullkomin ástæða til að fara betur yfir fyrirkomulag og stjórnun Úrvinnslusjóðs og ræða samsetningu hans, m.a. með tilliti til þeirra sjónarmiða sem komu fram hjá hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur og þeirra sjónarmiða sem ég hef haldið hér fram varðandi sveitarfélögin.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmönnum góða og upplýsandi umræðu um það frumvarp sem hér liggur fyrir. Ég er á því að innleiðing framleiðendaábyrgðar í þessum efnum sé bæði eðlileg og nauðsynleg og góð leið til þess að leysa þessi mál af því að við þurfum að leysa þau. Markmiðin eru í sjálfu sér alveg skýr en leiðirnar eru ýmsar og framleiðendaábyrgð er eðlileg ráðstöfun til að eiga við þessi viðamiklu og oft flóknu mál sem úrgangsmálin eru. Við vitum að í samfélagi eins og okkar fellur til óheyrilegt magn af raftækja- og rafeindatækjaúrgangi. Eftir því sem efnahagsumsvif samfélaga eru meiri því meiri verður úrgangurinn og eftir því sem ríkidæmið er meira því meiri verður raftækja- og rafeindaúrgangurinn eins og menn þekkja. Það er því mjög mikilvægt að koma úrvinnslumálum í þennan farveg. Ég tel einnig mjög mikilvægt að innleiða framleiðendaábyrgð með þessum hætti og að atvinnulífið, framleiðendur, innflytjendur í flestum tilfellum hér á landi, axli ábyrgð. Það eru þeir sem eru í raun að axla meginhluta ábyrgðarinnar hér. Þó að auðvitað sé það rétt að að skyldur séu á sveitarfélögum er með þessari útfærslu verið í raun að færa umsýsluna og stýringuna á þessu kerfi til atvinnulífsins. Ég held að það sé góð ráðstöfun að þeir sjái um þetta. Kerfið þarf auðvitað að virka vel og eins og hv. þingmenn fengu að hlýða hér á í framsöguræðu ráðherra þá er þetta nú ekki alveg einfalt kerfi og ekki alveg einfalt mál. En skilakerfið byggir á því að allir séu skráðir og skyldaðir til að taka þátt í raun. Hér hafa menn ekkert val. En það er auðvitað grundvöllur þess að svona kerfi virki. Þess vegna meðal annars tel ég framleiðendaábyrgðina mjög mikilvæga því hún kallar atvinnulífið - í þessu tilfelli innflytjendur og einhverja framleiðendur - til ábyrgðar í þessum málum og þannig á það að vera. Hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir spurði hvort þetta yrði allt saman bara brætt í einn klump. Það stendur svo sannarlega ekki til. Það er efnavörulöggjöfin sem kveður á um hvernig fara skuli með efnin sem vissulega eru í þessum tækjum. Þetta eru margvísleg efni, margvíslegar sýrur og annað slíkt sem fellur til. Í þessari löggjöf er ekki kveðið á um það en fyrir því er hins vegar séð í efnavörulöggjöfinni þannig að það stendur ekki annað til en að meðhöndla það eins vel og unnt er og tæknin leyfir okkur. Ég fullvissa hv. þingmann um það, hæstv. forseti. Framleiðendaábyrgðin, eins og ég kom inn á í upphafi máls míns, er bara samkvæmt orðanna hljóðan framleiðendaábyrgð. Það kemur einnig inn á það sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson nefndi hér vegna sveitarfélaganna. Ég vil benda á það, hæstv. forseti, að það var eftir að sú sem hér stendur kom í umhverfisráðuneytið að sveitarfélögin fóru í þessa vinnu, reyndar á lokasprettinum, ég geri mér alveg grein fyrir því og ég er mjög vel meðvituð um athugasemdir sveitarfélaganna bæði um þessi mál og einnig vegna samsetningar Úrvinnslusjóðs. Þó að við séum ekki beinlínis að ræða þá stjórn hér og nú vil ég segja að það varð niðurstaða okkar að leggja til í þessu frumvarpi að breyta samsetningu Úrvinnslusjóðsins, ekki búa til nýja stjórn og nýtt apparat heldur reyna að nýta það kerfi sem við höfum og skilja skýrt á milli verkefnanna. Ég veit að hv. þingmenn munu fara vandlega yfir það í umhverfisnefndinni enda er það alveg eðlilegt og það þarf auðvitað að vera skýrt þannig að hv. þingmenn séu sannfærðir um að þetta virki. Ég tel að þetta sé heillavænlegra en að búa til nýja stjórnsýslueiningu, ef svo skyldi segja, í þessum efnum og að það eigi alveg að vera hægt að skilja skýrt á milli þessara verkefna. Það er þá alveg burt séð frá spurningunni um þátttöku sveitarfélaganna í öðrum þáttum þess starfs sem við erum hér að ræða þannig að þetta er auðvitað nokkuð sem þarf að ræða og fara yfir í nefndinni og ég veit að hún mun gera það. Ég get líka tekið undir ábendingar hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar um umræðuna um verkefni ríkis og sveitarfélaga og hina eilífu umræðu um tekjuskiptinguna og verkefnaskiptinguna. Þetta er auðvitað hluti af þeirri umræðu og eitt af því sem ég hef mikið verið að velta fyrir mér og við erum að huga að í ráðuneyti umhverfismála er að reyna að skýra þessa verkefnaskiptingu og skilgreina betur þá þjónustu sem veita á almenningi frá eiginlega sjónarhóli neytandans í sorphirðumálum á Íslandi og gera það öðruvísi en gert hefur verið hingað til. Það þarf kannski að hugsa það svolítið upp á nýtt en ég held að það sé mikið til unnið að reyna að nálgast sorphirðumálin og verkefnin sem þeim fylgja með nýjum hætti og nálgast þau frá sjónarhóli neytandans. Það er vissulega verið að gera hér. Hér er verið að setja framleiðendaábyrgðina þannig fram að tekið sé við rafeinda- og raftækjaúrgangi á söfnunarstöðum sem til eru. Það sem sveitarfélögin þurfa að leggja til er pláss fyrir gám undir þennan úrgang á sínum söfnunarstöðvum. Annað er á ábyrgð framleiðendanna. Það er því verið að mæta neytendum þar sem þeir koma með svona viðamikinn úrgang eins og reyndar er gert víða í dag. Það er að sjálfsögðu þannig að kostnaðurinn við alla vöru sem framleidd er lendir á endanum á neytandanum. Þannig virkar það í markaðssamfélaginu. Það sem skiptir mestu máli hér er að umhverfiskostnaður við framleiðslu, notkun og förgun og/eða endurvinnslu vöru er tekinn með í reikninginn. Um það snýst þetta, þ.e. að taka umhverfiskostnaðinn með í reikninginn. Við fikrum okkur áfram í þeim efnum í þessu samfélagi eins og öðru þannig að við búum ekki við þann markaðsbrest, eins og hagfræðingar mundu kalla það, að kostnaðurinn við að framleiða vörur, hverjar sem þær eru, nýta þær og farga þeim eða endurvinna þær, sé ekki með í reikningnum. Það á í raun að vera hluti af verði vörunnar og það verður það að sjálfsögðu. En á endanum er það neytandinn sem hefur valið um hvort hann kaupir vöruna eða ekki. Hann þarf alla vega þá að vita að hann er að borga allan kostnaðinn við hana en ekki einhvern hluta og að einhver annar kostnaður vegna vörunnar falli þá á samfélagið, þann sem ekki valdi að kaupa vöruna, án þess að ég fari nú lengra út í þá sálma í þessari umræðu. Þess vegna er kostnaðarmat frumvarpsins eins og raun ber vitni. Það er erfitt að leggja heildarmat á það. Þetta er framleiðeindaábyrgð. Kostnaður mun falla til á framleiðendur og svo á neytendur. Þannig er það og það verður væntanlega flókinn útreikningur þó að kannski sé hægt að komast nær honum en hér er gert. En sú er nú skýringin á því. Vegna þess annars sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson nefndi í sinni ræðu þá er það fortakslaus krafa í þessu frumvarpi og eins og lagt er til að það séu gerðar sömu kröfur um allt land, að ekki sé verið að gera aðrar kröfur á suðvesturhorninu en gert er einhvers staðar annars staðar hvort sem það er á norðvesturhorninu eða annars staðar á Íslandi. Það verður að vera þannig. Svo má ég til hér rétt í lokin að bregðast við orðum hv. þingmanns vegna lífseigrar flökkusögu í samfélaginu um urðun sorps. Hún er einhvern veginn á þá leið að almenningur flokkar og flokkar og skilar í söfnunarstöðvar. Svo er það tekið og keyrt upp á Álfsnes og öllu hent í sama hauginn. Þannig er það ekki. En ég hef orðið vör við að þessi saga lifir góðu lífi og að fólk, margir vel upplýstir borgarar halda að þetta sé svona, sem það er ekki. Flokkunin gengur alveg til enda og hún virkar og hún er gerð að bestu manna yfirsýn og vel er vandað til verka. Vandinn er hins vegar sá að við erum að urða allt of mikið af sorpi. Það liggur alveg fyrir og samkvæmt þeim markmiðum sem við þurfum að ná um að minnka magn urðunar, úrgangs sem fer til urðunar, þá erum við Íslendingar orðnir svolítið langt á eftir í þeim efnum ef við bara miðum við þau markmið sem Evrópusambandið setur og við þurfum að yfirtaka í gegnum EES-samninginn. Stóra verkefnið er því, hvort sem um er að ræða rafeindatæki eða raftæki eða annan úrgang frá fólki, heimilum og fyrirtækjum hér á landi, stóra verkefnið er að minnka magnið af úrgangi, sorpi sem frá okkur fer, endurvinna meira, minnka magnið og kannski þegar allt er skoðað að minnka neysluna í samræmi við þau markmið sem við setjum okkur í umhverfismálum. Um það snýst þetta. Það er mjög gleðilegt að fylgjast með því að bæði sveitarfélög og ekki síst almenningur um allt land er mjög svo að taka við sér í þessum málum. Sveitarfélög eru farin að finna nýjar leiðir til þess að þjónusta íbúana og fólk er farið að gera miklu meiri kröfur um þessa þjónustu - sem vissulega er almannaþjónusta - en það gerði áður. Ein leið er til dæmis sú sem Stykkishólmsbær hefur farið. Það er alveg ný tilraun á Íslandi. Þar gerði sveitarfélagið samning um tiltekna alþjónustu við tiltekið fyrirtæki um sorphirðu og hvert einasta heimili í Stykkishólmi verður með þrjár tunnur, eina venjulega, eina græna og eina til þess að setja flokkunarpokana í. Þetta er mjög merkileg tilraun og eftirbreytniverð fyrir önnur sveitarfélög af því að það er hægt að gera þetta svona. Þetta er sú krafa, hygg ég, sem verður æ ríkari meðal almennings, meðal kjósenda í sveitarfélögum og annars staðar, þ.e. um að þessu sé sinnt betur og nær heimilunum, helst við heimilin, og sinnt betur en til þessa hefur verið gert. Hæstv. forseti. Þá er ég kannski komin út í aðra sálma en þá sem varða beinlínis það frumvarp sem hér er til umræðu. En ég vil aftur þakka hv. þingmönnum fyrir gagnleg innlegg í umræðuna og þykist vita að í hv. umhverfisnefnd verði farið vandlega yfir þetta frumvarp eins og önnur.

Virðulegi forseti. Á þessari stundu hefur stjórn þingsins verið í þeirri erfiðu stöðu að þurfa að velta fyrir sér þingfundi í samkeppni við beina útsendingu frá myndun nýs meiri hluta í Reykjavíkurborg og hefur komist að þeirri niðurstöðu að það væri vænlegast til þess að halda hlut þingsins að tefla fram máli frá þingmönnum Frjálslynda flokksins. Ég vil, virðulegi forseti, leggja mitt af mörkum til þess að standa undir því trausti þingforseta að um áhugavert mál sé að ræða sem eigi brýnt erindi inn í þjóðmálaumræðuna til jafns á við það sem er að gerast þessa stundina. Virðulegi forseti. Frumvarp það sem ég vil leyfa mér að mæla fyrir er að finna á þskj. 55 og er um breytingu á lögum um rannsóknir í þágu atvinnuveganna og á lögum um stjórn fiskveiða. Ég flyt frumvarpið ásamt hv. þm. Grétari Mar Jónssyni. Efnisatriði frumvarpsins eru þau að færa verkefni frá sjávarútvegsráðuneytinu til umhverfisráðuneytisins og að færa yfirstjórn Hafrannsóknastofnunar einnig frá sjávarútvegsráðuneyti til umhverfisráðuneytis. Með frumvarpinu fylgir örstutt greinargerð sem ég ætla að leyfa mér að lesa, virðulegi forseti, til að kynna efni frumvarpsins í stuttu máli að öðru leyti. „Með frumvarpi þessu er lögð til sú grundvallarbreyting að verkefni sem nú heyrir undir sjávarútvegsráðuneyti verði flutt til umhverfisráðuneytis. Er þar um að ræða hafrannsóknir, friðun og ákvörðun um heildaraflamark úr einstökum fiskstofnum. Samhliða er gert ráð fyrir því að yfirstjórn Hafrannsóknastofnunarinnar verði færð frá sjávarútvegsráðuneyti til umhverfisráðuneytis. Nái þessi breyting fram að ganga mun umhverfisráðuneyti ákvarða heildaraflamark ár hvert, hafa umsjón með rannsóknum og gera tillögur varðandi almennt skipulag veiða innan efnahagslögsögunnar, ekki síst þeirra sem tengjast hafsbotninum. Þá mun ráðuneytið veita ráðgjöf um friðunaraðgerðir og notkun veiðarfæra, jafnframt því að setja almennar reglur um notkun veiðarfæra. Sjávarútvegsráðuneyti mun eftir sem áður annast stjórn veiðanna innan framangreindra marka og hafa yfirumsjón með eftirliti með veiðum og mati á sjávarafurðum. Nauðsynlegt þykir að gera umrædda breytingu og leggja þannig ríkari áherslu en verið hefur á umhverfisþátt rannsókna og stjórn á álagi við hagnýtingu auðlindanna. Þetta er ítrekað með því að færa mikilvægar ákvarðanir og tillögugerð úr höndum beinna hagsmunaaðila til umhverfisráðuneytis. Ekki er eðlilegt að hagsmunaaðilar geti ráðið miklu um ákvörðun sem þá varðar miklu fjárhagslega þegar í húfi eru náttúruauðlindir sem þjóðin byggir afkomu sína á í svo ríkum mæli sem raun ber vitni. Það skiptir miklu máli að við ákvarðanir um hagnýtingu auðlindar sé litið til langs tíma og þjóðarhags.“ Þannig er greinargerðin, virðulegi forseti, og eins og þar kemur fram er lögð áhersla á tvennt. Annars vegar að líta á auðlindir landsins sem viðfangsefni umhverfisráðuneytis, að það eigi að annast rannsóknir og leggja mat á nýtingarmöguleika auðlindanna, og í því tilviki sem frumvarpið nær til fiskstofnanna, fremur en að líta svo á, eins og gert er í dag, að það sé viðfangsefni atvinnugreinarinnar að taka ákvarðanir um þessa hluti. Hagsmunirnir eru nefnilega samtvinnaðir, annars vegar hagsmunir atvinnugreinarinnar og hins vegar hagsmunir auðlindarinnar eða umhverfisins og þeir hagsmunir þurfa ekki alltaf að fara saman. Því er nauðsynlegt að draga þar línu á milli og skilja verkefnin í sundur, sem áður þótti eðlilegt, á þeim tíma sem þetta var samþykkt á sjötta og sjöunda áratugnum, að hafa sameiginlega. Ég vil nefna sem dæmi um skörun á hagsmunum sem er ekki eðlileg. Rannsóknastofnunin, Hafrannsóknastofnun, lýtur stjórn fimm manna sem sjávarútvegsráðherra skipar og í þeirri stjórn eru fulltrúar útgerðarmanna. Stjórnin ræður síðan mestu um efnistök og verkefni og annað slíkt í starfi stofnunarinnar. Þar er m.a. tekist á um að nýta einstaka fiskstofna, jafnvel í andstöðu við aðra hagsmuni. Loðnuveiðar hafa verið mjög miklar á síðustu áratugum, þær hafa alla tíð verið mjög umdeildar. Margir vilja tengja saman þá slæmu stöðu sem þorskstofninn hefur verið í síðustu tvo til þrjá áratugi og loðnuveiðar sem hafa stórlega vaxið frá því sem áður var á þessum tíma, enda vitað að loðnan er mikil fæða fyrir þorskinn. Hagsmunirnir liggja þannig að þeir útvegsmenn sem gera út á þessar veiðar hafa mikil ítök og menn sjá það sem hafa fylgst með starfi Hafrannsóknastofnunar á undanförnum árum og áratugum að varla hefur mátt anda úr sér að ekki fyndist loðna þá er farið af stað skip og ef ekki var til peningur þá var hann bara fundinn eða tilkynnt að hann mundi verða sóttur seinna í fjáraukalögum. Þetta eru óeðlilegir hagsmunir og Hafrannsóknastofnun hefur ekki rannsakað áhrifin af þessum miklu veiðum sem skyldi og hefur farið undan í flæmingi í mörg ár í viðræðum við þá sem hafa haldið fram öðrum sjónarmiðum og viljað ræða við stofnunina um áhrifin af þessum veiðum. Í öðru lagi eru um það mjög mörg dæmi, frá nánast öllum tímum á síðustu tveimur áratugum, síðast bara nú í sumar, að ákvörðun sem sjávarútvegsráðherra hefur tekið um heildarveiði úr einstökum fiskstofnum hefur ekki endurspeglað tillögur Hafrannsóknastofnunar. Síðast í sumar þegar ráðherrann ákveður að fara algerlega eftir tillögu Hafrannsóknastofnunar um veiðar á þorski heimilar hann auknar veiðar úr 12 stofnum af 17, sem eru kvótabundnar, fer fram úr ráðgjöf fiskifræðinganna í 12 fiskstofnum af 17. Hæstv. ráðherra er þá spurður: Hvernig stendur á því að ekki er óhætt og á ekki að vera stefnan að fara fram úr þeirri ráðgjöf í veiðum á fiskstofni eins og þorskinum en það er í lagi að gera það í öðrum stofnum? En það fást engin svör. Á síðasta áratug þegar niðurskurður var í þorskveiðum, á árunum 1992, 1993, 1994 og 1995, var þeim niðurskurði mætt með því að fara fram úr í heimiluðum veiðum í ýsu og öðrum tegundum. Ráðuneytið gaf út fréttatilkynningar þegar aflamarkið var ákvarðað í þessum tegundum og sagði: Ja, það er svona mikið efnahagslegt tap vegna samdráttar í þorskveiðum, en við höfum ákveðið að leyfa veiðar úr öðrum stofnum svona mikið umfram ráðgjöf fiskifræðinga og þar koma tekjur á móti þannig að heildaráhrifin eru kannski mjög hverfandi. Þarna er ákvörðunin um veiðar úr fiskstofni ekki byggð á fiskifræðilegri ráðgjöf heldur efnahagslegum aðstæðum útgerðanna. Þess vegna er ekki við það búandi, virðulegur forseti, að láta sjávarútvegsráðherrann, sem á fyrst og fremst að fjalla um atvinnugreinina, taka slíkar ákvarðanir sem lúta að umhverfinu. Það má segja að fyrirkomulagið síðustu tvo til þrjá áratugina sé ein samfelld sönnun þess að taka á þá hluti sem frumvarpið gerir ráð fyrir úr höndunum á atvinnuvegaráðuneytinu. Virðulegi forseti. Þróunin á undanförnum árum hefur kannski verið mjög í áttina til þess sem lagt er til í frumvarpinu. Ég flutti frumvarpið fyrst árið 1997 ásamt hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni. Þá vorum við reyndar með í því einn kafla enn sem fjallaði um að færa Rannsóknastofnun landbúnaðarins frá landbúnaðarráðuneytinu til umhverfisráðuneytisins. Þetta er í sjötta skipti sem ég flyt þetta frumvarp og meðan hv. þm. Guðni Ágústsson var landbúnaðarráðherra gerði ég það af tillitssemi við hann að vera ekki að hafa þann kafla í frumvarpinu, það stóð bara þannig á á þeim tíma. Nú eru málin komin í það horf sem frumvarpið lagði til, rannsóknastofnunin komin undir Landbúnaðarháskólann og þau málefni eru meira og minna komin yfir í umhverfisráðuneytið. Ég tel reyndar skynsamlega þá breytingu sem gerð var og menn áttu ekkert að hika við að flytja t.d. bæði landgræðslu og skógrækt undir umhverfisráðuneytið, það er fullkomlega eðlilegur hlutur og í samræmi við upphafleg markmið fyrsta frumvarpsins. Það má segja að það frumvarp hafi náð fram að ganga, hvort sem það er vegna flutningsins á þessu frumvarpi eða öðru. Sjónarmiðin sem liggja að baki hafa a.m.k. unnið sér þann sess að þetta er orðið að veruleika. Í öðru lagi hefur komið fram í þessum frumvörpum að rétt væri að sameina atvinnuvegaráðuneytin í eitt og segja má að það hafi líka náð fram að ganga að verulegu leyti með sameiningu landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytisins. Því má segja að eftir standi eitt efnisatriði í upphaflega frumvarpinu og það er að flytja þessi málefni úr sjávarútvegsráðuneytinu yfir í umhverfisráðuneytið. Ég tel það tímaspursmál hvenær nægjanlegur stuðningur verður við það hér á þingi að gera þá breytingu. Ég vonast til þess að það verði á þessu kjörtímabili og hef því lagt áherslu á að þetta mál verði fært á málasvið umhverfisráðuneytisins og legg til að það fari til hv. umhverfisnefndar að lokinni þessari umræðu þegar því verður vísað til 2. umr. Síðast í morgun sá ég kannski enn eina sönnun þess að það er ekki skynsamlegt fyrirkomulag að láta atvinnuvegaráðherrann hafa það verkefni að stjórna álaginu í umhverfinu og rannsóknum á því. Ég sá niðurstöður rannsókna frá tveimur bandarískum háskólum, Yale-háskóla og Jarðastofnun Kólombíu-háskóla í Bandaríkjunum, þar sem gerð var úttekt á stöðu þjóða í umhverfislegu tilliti. Íslendingar lentu þar í 11. sæti, sem er út af fyrir kannski ekki slæmt. Það sem gerði það að verkum að Íslendingar lentu ekki á topp tíu listanum, sem þeir hefðu átt að gera eins og önnur Norðurlönd flest hver, er skýrt á þann veg í fréttinni að fiskveiðistefna Íslendinga valdi því að landið lendir ekki ofar í árangri í umhverfismálum. Hvað er það í fiskveiðistefnunni sem er svona slæmt? Jú, Íslendingar fá aðeins 4 stig af 100 í þeim þætti mælingarinnar vegna slæmrar verndar á fiskveiðisvæðum. Það er afleiðing þess að atvinnuvegaráðherra er undir stöðugum þrýstingi hagsmunaaðila að leyfa veiðar á þessum stað og hinum, friða ekki þarna og draga úr friðun hér. Við höfum séð það á þessum vetri að opnaðar hafa verið veiðislóðir sem áður voru lokaðar hér upp við harðaland sem hefur auðvitað sætt gagnrýni. Atvinnuvegaráðherrann, sjávarútvegsráðherrann, fær á baukinn frá þessum bandarísku háskólum. Það er að mínu mati enn ein sönnun þess að hann er í ómögulegri stöðu með hagsmunaaðilana yfir sér í þessu verkefni. Það á að færa það verkefni undir umhverfisráðherra, þangað nær ekki hinn langi armur LÍÚ. Það er kannski höfuðkosturinn við þessa breytingu að fá til yfirstjórnar í þessum málaflokki og þessum verkefnum fólk sem er algerlega óháð efnahagslegum hagsmunum sjávarútvegsins. Til fróðleiks um það hve samtvinnað þetta er orðið hjá Hafrannsóknastofnun og í sjávarútvegsráðuneytinu má geta þess að þegar Hafrannsóknastofnun metur hvað skynsamlegt er að veiða í einstökum stofnum þá er umhverfismatið, hvað hægt er að veiða úr stofninum vegna stærðar hans og aldurs og annars slíks, ekki aðgreint heldur er því blandað saman við efnahagslega útreikninga hverju sinni. Þess vegna getur komið út tillaga um að leyfa svona mikið af veiði vegna þess að í heildina fæst meira verðmæti fyrir fiskinn þegar hann er veiddur en ef veitt er minna fyrr og meira seinna eða öfugt. Ráðgjöfin er því orðin efnahagsleg alveg jafnt og umhverfisleg og við þurfum að aðgreina þá ráðgjöf, hafa hana í tvennu lagi, þannig að þeir sem taka ákvörðun hafi nákvæmlega fyrir sér mat á fiskstofnunum út frá þeim sjálfum og umhverfinu og séu ekki með það inni í því, efnahagslegt mat eða mat á því hvenær skynsamlegt er að veiða fiskinn með tilliti til verðmætis hans. Það er bara annað mat sem er sjálfsagt að fari fram en það á ekki að renna því saman við hitt þannig að það veit eiginlega enginn hvað er hvað í þeim efnum. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir helstu atriðin í þessu máli. Ég vonast til þess að það fái góða meðferð og athugun í hv. umhverfisnefnd og að það muni að lokum klárast að vinna fullnaðarsigur í því. Tvö mál af þremur eru komin í höfn á þessum tíu árum sem liðin eru síðan málið var fyrst flutt. Ég vonast til að það klárist á þessu kjörtímabili að ná því þriðja fram.

Hæstv. forseti. Ég vil taka til máls um þetta frumvarp hv. þingmanna Kristins H. Gunnarssonar og Grétars Mars Jónssonar. Eins og fram kemur er verið að flytja frumvarpið í sjötta sinn þó að nú sé það í eilítið breyttri mynd. Mér þykir sú hugmynd sem hér er lögð til allrar athygli verð og gott innlegg í umræðuna um verkaskiptingu í ráðuneytum og hvernig hún eigi að vera. Þó verð ég að segja og upplýsa hv. flutningsmenn um að það stendur ekki til samkvæmt stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að ganga svona langt, ef svo má að orði komast. Það hafa orðið breytingar í Stjórnarráðinu, núna um áramótin voru verkefni flutt og að mínu viti hafa orðið margar eðlilegar og mjög tímabærar breytingar, t.d. eru Landgræðslan og Skógræktin komin til okkar í umhverfisráðuneytið, sem hefði mátt gerast miklu fyrr, Vatnamælingarnar munu líka sameinast Veðurstofunni og úr því verður ein stofnun sem verður stofnuð síðar á þessu ári, eigi síðar en 1. janúar 2009. Allt eru þetta eðlilegar og tímabærar breytingar. Ég hygg að kjarni þessa máls sé auðlindapólitíkin, ef þannig má að orði komast, þ.e. að þróunin er í þá átt og sú krafa fær æ meiri hljómgrunn, eðlilega, að til sé eitthvað sem nefna mætti auðlindaráðuneyti, sem væri þá ráðuneyti umhverfismála og rannsókna, eins og svo sem er verið að benda á í þessu frumvarpi, á meðan framkvæmd og eftirlit með ákveðinni stjórnun og stefnu, hvort sem það er fiskveiðistjórn eða leyfisveitingar vegna orkunýtingar séu annars staðar og þá í atvinnuvegaráðuneytum. Umræðan er auðvitað um hinar takmörkuðu, sameiginlegu náttúruauðlindir okkar, sem eru margvíslegar, og rannsóknir og nýtingu á þeim. Það hefur einnig verið í umræðunni og var í umræðunni í haust í sambandi við verkefnaflutninginn í Stjórnarráðinu að orkurannsóknir ættu allt eins heima í ráðuneyti umhverfismála eins og í iðnaðarráðuneyti. Það er auðvitað umræða af sama meiði. Því kem ég hér upp til að benda á þetta og hvetja til umræðu um þessi mál. Ég hygg að við stefnum í þessa átt en það getur tekið sinn tíma eins og reynslan sýnir, að flytja verkefni og breyta stofnanauppbyggingu innan Stjórnarráðsins og annars staðar. Sú hugsun sem hér er sett fram er allrar athygli verð og ég hygg að það sé nauðsynlegt að taka þessa umræðu bæði hér á hinu háa Alþingi og einnig verður það væntanlega gert í hv. umhverfisnefnd og ég vænti þess að sú umræða leiði okkur lengra fram á veginn í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir góðar undirtektir við efni frumvarpsins. Út af fyrir sig kemur mér ekki á óvart að það liggur fyrir í stjórnarsáttmálanum hversu langt skuli ganga í þessa átt á kjörtímabilinu og það er ekkert við það að athuga þó að bent sé á það að þar er takmörkun að þessu sinni. Það var þó líka áfangi í þessum stjórnarsáttmála frá því sem var að í honum voru breytingar í rétta átt og þetta gengur svona til eins og hæstv. ráðherra benti á að hlutirnir vinnast með tímanum. Það eru margir sem tala fyrir þessum breyttu sjónarmiðum, það er ekki bara hér á Alþingi eða með frumvarpsflutningi, það eru auðvitað fleiri menn og konur sem hafa haft þessi sjónarmið og þess vegna hafa þau náð þó þetta miklu fram á ekki lengri tíma en einum áratug, sem í sjálfu sér er býsna góður árangur. Ég tek alveg undir það hjá hæstv. ráðherra að auðlindaráðuneyti er nokkuð sem menn eiga að fara að horfa á í þessu samhengi, ekki taka bara sjávarútvegsauðlindir eða landið heldur líka orkuna og aðrar þær auðlindir og skipa ákveðnum málum varðandi þá hluti hjá því ráðuneyti sem hefur þessi sjónarmið að grundvelli í starfi sínu. Ég held að menn hljóti að stefna að því eins og með vatnsorkuna og reyndar má segja að að sumu leyti hafi það gerst með umhverfismatinu þar sem umhverfisráðherra hefur fengið ákveðið verkefni eða vald í þeim efnum. Það hefur að vísu dregið úr því eftir að umhverfismatið hætti að verða bindandi en engu að síður var það viðurkenning á því að það varð að fá einhvern aðila til að leggja mat á framkvæmdir út frá öðrum hagsmunum en beinum atvinnuvegahagsmunum og ég held að menn eigi að halda því á lofti. Það er bara þannig, virðulegi forseti, að þessi viðhorf eru að breytast í þessa átt eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra og umhverfissjónarmiðin eru sjónarmið morgundagsins og auðlindaráðuneytið getur þess vegna verið ráðuneyti morgundagsins í íslenskum stjórnmálum. Ég vil svo að lokum óska ráðherranum og öðrum íslenskum konum til hamingju með daginn, í dag eru hundrað ár síðan kvennalisti í Reykjavík hlaut glæsilega kosningu í borgarstjórnarkosningum, öllum konum og öllum körlum líka.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um friðlýsingu Austari- og Vestari-Jökulsár í Skagafirði. Flutningsmenn auk mín eru allir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hv. þingmenn Atli Gíslason, Álfheiður Ingadóttir, Árni Þór Sigurðsson, Katrín Jakobsdóttir, Kolbrún Halldórsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Þuríður Backman og Ögmundur Jónasson. Tillögugreinin hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa og leggja fyrir Alþingi frumvarp til laga um friðlýsingu vatnasvæðisins norðan Hofsjökuls, þ.e. Austari- og Vestari-Jökulsár í Skagafirði ásamt þverám þeirra. Friðlýsingin taki til vatnasviðs ánna að meðtöldum þverám og skal hvers kyns röskun á náttúrulegum rennslisháttum ánna vera óheimil. Skal svæðið friðað og stjórnað til varðveislu landslags þess, náttúrufars og menningarminja ásamt því að það verði notað til útivistar, ferðaþjónustu og hefðbundins landbúnaðar. Sérstaklega skal hugað að því við undirbúning málsins hvernig friðlýsing vatnasvæðanna norðan Hofsjökuls geti tengst framtíðaráformum um Hofsjökulsþjóðgarð og fallið að stækkuðu friðlandi Þjórsárvera sunnan jökulsins.“ Í greinargerð með þingsályktunartillögunni segir svo: Frá Hofsjökli renna árnar Austari- og Vestari-Jökulsár. Þegar þær koma saman kallast þær Héraðsvötn en þau eru meginvatnsfallið í Skagafirði. Koma jökulsárnar saman við bæinn Kelduland. Báðar árnar renna í gljúfrum og er gljúfur Austari-Jökulsár öllu hrikalegra en þeirrar vestari. Náttúrufegurð jökulsárgljúfranna er einstök, svo og gróður, landslag og náttúrufar á vatnasvæði ánna. Hér er gert að tillögu að ríkisstjórnin leggi fyrir Alþingi frumvarp til laga þess efnis að árnar og vatnasvið þeirra verði friðlýst með lögum. Með hliðsjón af flokkunarkerfi hinna alþjóðlegu náttúruverndarsamtaka IUCN er lagt til að svæðið geti fallið að V. friðlýsingarflokki. Nánari skilgreining þessa verndarstigs er á þessa leið: „Landsvæði, ásamt strönd eða sjó eftir því sem við á, þar sem samskipti manns og náttúru í gegnum tíðina hafa gert svæðið sérstætt, fagurfræðilega, vistfræðilega og/eða menningarlega, og gjarnan með mjög fjölbreyttu lífríki. Varðveisla þessara hefðbundnu samskipta í heild sinni er nauðsynleg fyrir verndun, viðhald og þróun slíks svæðis.“ Segja má að viðhorf þeirra sem vilja vernda vatnasvæði ánna speglist vel í ljóðlínum Stefáns Vagnssonar frá Hjaltastöðum (1889–1963) úr kvæðinu Blönduhlíð: Meðan „Vötnin“ ólgandi að ósum sínum renna, iðgrænn breiðist gróður um sléttur, hæð og laut, geislar árdagssólar á bröttum tindum brenna, blessun Drottins ríkulega falli þér í skaut. Eins og við öll vitum eru Héraðsvötnin einmitt kölluð Vötnin með stórum staf og setja mark sitt svo rækilega á héraðið Skagafjörð. Í ályktun félagsfundar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Skagafirði frá 8. júní 2005 segir: „Héraðsvötnin og jökulárnar móta ásýnd og ímynd Skagafjarðar og eru undirstaða hins síkvika lífkerfis héraðsins allt frá jöklum til hafs. Tækifæri framtíðarinnar felast í að vernda þau og nýta óspjölluð í tengslum við fjölþætta útivist, veiði, ferðaþjónustu, landbúnað og aðra umhverfisvæna atvinnustarfsemi. Þýðing Vatnanna fyrir uppeldi fiskseiða, bæði ferskvatnsfiska og sjávarfiska er einnig ómetanleg. Félagsfundur VG í Skagafirði leggst því alfarið gegn öllum hugmyndum um virkjanir í Jökulsánum í Skagafirði.“ Ferðaþjónusta í Skagafirði er í örum vexti og hafa fljótasiglingar skapað svæðinu mikla sérstöðu. Með þingsályktunartillögu þessari eru í fylgiskjölum ályktanir og sýnishorn af greinaskrifum Skagfirðinga sem undirstrika hug þeirra til svæðisins. Augu æ fleiri eru að opnast fyrir verðmæti ósnortinnar náttúru og ábyrgð okkar gagnvart komandi kynslóðum. Náttúran á sinn eigin sjálfstæða rétt. Við höfum hana að láni frá komandi kynslóðum. Jökulsárnar í Skagafirði eru mikilvægar fyrir lífkerfi héraðsins frá jöklum til sjávar. Vötnin hafa ekki aðeins mótað skagfirska náttúru heldur einnig skagfirska menningu og daglegt líf. Þau eru lífæð Skagafjarðar. Í ljósi þessa er þingsályktunartillagan um friðun Austari- og Vestari-Jökulsár flutt. Þetta mál var flutt í byrjun 133. löggjafarþings af þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs en komst ekki á dagskrá og er endurflutt, að mestu óbreytt. Ekki þarf að minna hér á þær miklu deilur sem hafa staðið um virkjanaáform í Skagafirði, í jökulánum í Skagafirði þar sem hart hefur verið tekist á, annars vegar á milli sjónarmiða þeirra sem vilja leggja Vötnin, jökulárnar, undir virkjanir, stífla jökulárnar og gera þar stórvirkjanir og hins vegar þeirra sem vilja vernda jökulárnar ásamt lífríki þeirra bæði nútíð og framtíð til blessunar. Í grein í Morgunblaðinu, 25. maí 2006, eftir Sigurlaugu Konráðsdóttur, kemur fram að Skagfirðingar vilji ekki fórna ánum og vatnasvæðum þeirra í þágu virkjana og háspennulagna. Í greininni nefnir hún árnar „dýrustu perlur Skagafjarðar“. Ólafur Þ. Hallgrímsson, sóknarprestur á Mælifelli, ritar grein um önnur virkjunaráform við Skatastaði í sama blaði, 20. maí 2006, og segir: „verði af virkjun við Skatastaði verður ásýnd dalsins stórlega spillt, m.a. nokkrar af fegurstu þverám hans eyðilagðar. Einnig munu siglingar á jökulánum leggjast af.“ Undir þessi orð taka flutningsmenn tillögu þessarar og leggja áherslu á að unnt er að samræma þetta tvennt, eflingu atvinnutækifæra og náttúru- og umhverfisvernd. Er þetta í samræmi við málefnaskrá Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs en þar segir: „Nýting orkulindanna er mikilvæg og nauðsynleg en stóriðja og stórvirkjanir í þágu mengandi iðnaðar sem ganga á náttúruna eru andstæð sjálfbærri þróun. Ríkulegt tillit þarf að taka til umhverfis við áætlanir og ákvarðanir um nýtingu vatnsafls og jarðvarma.“ Herra forseti. Með þingsályktunartillögunni fylgja síðan allmörg fylgiskjöl þar sem greint er frá ályktunum og greinaskrifum þeirra sem leggjast á sveif með að jökulárnar verði friðlýstar gagnvart virkjunum og öðrum stórskemmdum á lífríkinu sem af því getur hlotist. 21. maí síðastliðinn ályktaði áhugahópur um verndun Jökulsánna í Skagafirði, áhugahópur heimafólks sem á þverpólitískan hátt hefur tekið að sér að standa fyrir baráttu gegn áformunum um virkjanir og með Jökulsánum, á þessa leið: „Áhugahópur um verndun Jökulsánna í Skagafirði hvetur verðandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar til að beita sér fyrir verndun ánna. Það er ljóst að þær hugmyndir sem uppi hafa verið um virkjun þeirra samræmast ekki yfirlýstri umhverfisstefnu annars stjórnarflokksins, sem m.a. hefur friðun skagfirsku jökulsánna á stefnuskrá sinni. Nú er lag að fylgja þeirri stefnu eftir. Mikil andstaða er í Skagafirði við Skatastaða- og Villinganesvirkjanir. Uppbygging álvers á Bakka við Húsavík mun engu að síður krefjast þessara virkjana. Til að vernda Jökulsárnar í Skagafirði - og aðrar náttúruperlur - er því nauðsynlegt að fallið verði frá áætlunum um að reisa álver á Bakka, að öðrum kosti verða þær áfram í gíslingu stóriðjustefnunnar.“ Ég vil einnig geta þess, herra forseti, að fyrir liggur nú þegar fullkomin áætlun um virkjun við Villinganes, sem hefur farið í gegnum umhverfismat, og hefur aðeins staðið á framkvæmdaleyfi frá sveitarfélaginu Skagafirði sem hart hefur verið tekist á um í heimabyggð hvort skuli veitt. Þess vegna er svo brýnt að nú þegar verði tekin afstaða af hálfu ríkisstjórnar og Alþingis um friðun Austari- og Vestari-Jökulsár eins og hér er lagt til. Ég vil einnig leyfa mér að vitna til stefnuskrár Samfylkingarinnar - og ég fagna því að hæstv. umhverfisráðherra Þórunn Sveinbjarnardóttir er viðstödd umræðuna - en í þeirri upptalningu segir í 5. lið kosningastefnuskrárinnar: „Tryggja friðun Skjálfandafljóts, Jökulánna í Skagafirði, Torfajökulssvæðisins, Kerlingarfjalla, Brennisteinsfjalla og Grændals.“ Ég minnist þess að í umræðum fyrir síðustu alþingiskosningar komu fulltrúar Samfylkingarinnar, frambjóðendur sem sumir eru nú orðnir ráðherrar, og töluðu tæpitungulaust hvað þetta varðaði um að Jökulsárnar í Skagafirði skyldu friðaðar og þeim skyldi ekki vera haldið í gíslingu þeirra sem vilja leggja þær undir stórvirkjanir og tortíma þeim á þann hátt. Ég vil því í lok máls míns, herra forseti, inna hæstv. umhverfisráðherra eftir því hvort sú skoðun og það mat sé ekki óbreytt sem Samfylkingin lagði áherslu á. Ég veit að það var ágreiningur innan Samfylkingarinnar um þetta mál, ég þekki það, og margir af oddvitum Samfylkingarinnar bæði utan héraðs og innan höfðu aðra skoðun. Engu að síður var þetta sú stefna sem Samfylkingin lagði upp með og ég fagna því að þessar náttúruperlur skuli friðaðar. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvort það sé ekki einlægur ásetningur hennar áfram og hún taki undir þá áskorun sem er í þessari þingsályktunartillögu, að Austari- og Vestari-Jökulsár verði friðlýstar og teknar úr gíslingu 

Hæstv. forseti. Vegna spurningar hv. þm. Jóns Bjarnasonar til mín er mér ljúft og skylt að upplýsa hv. þingmann um að stefna Samfylkingarinnar um hið fagra Ísland stendur. Ég stend við hana. Ég hef ekki breytt um skoðun í því máli, öðru nær. Ég deili því með hv. þingmanni að sjá þurfi til þess að Jökulsárnar í Skagafirði verði ekki teknar til virkjananota. Eins og hv. þingmaður veit eru þessi mál til umfjöllunar og umræðu í verkefnisstjórn rammaáætlunar um nýtingu og verndun náttúrusvæða. Þeirri vinnu lýkur árið 2009, á ég von á og þá lýkur loksins þeirri miklu vinnu. Þar með höfum við í höndum áætlun sem hægt er að fjalla um og taka afstöðu til. Ég á von á að sú vinna komi okkur á þann stað að ná niðurstöðu og sátt um þessi mál hér á landi. Ég bind miklar vonir við að svo verði og að frá því megi ganga fyrir lok þessa kjörtímabils.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau orð að standa eigi við þá stefnuyfirlýsingu sem Samfylkingin og hæstv. ráðherra hafa gefið varðandi friðun og verndun Jökulsánna í Skagafirði. Hæstv. ráðherra kom inn á að enn væri unnið að frekari útfærslu rammaáætlunar um rannsóknir og nýtingu á vatnsafli og jarðvarma. Ég vil minna á að staða mála varðandi Jökulsárnar í Skagafirði er sú að ekki er hægt að bíða þeirrar niðurstöðu. Skilað var mati á Jökulsánum í fyrstu gerð rammaáætlunarinnar. Miðað við álitið sem þar var unnið sýndust mér þeir sem unnu lokaálitið í því ekki hafa sýnt ánum tilhlýðilega virðingu. Rannsóknirnar sem þar fóru fram voru fjarri því að vera fullnægjandi. Segja má að einungis hafi verið rannsökuð staðbundin áhrif af því að gera eina stíflu en lítið gert með að skoða áhrifin á lífríkið í heild, frá jöklum til sjávar og á haf út. Þær rannsóknir sem liggja þar að baki, við fyrri hluta rammaáætlunar, voru afar ófullnægjandi og virtist á engan hátt hægt að leggja þær til grundvallar fyrir sanngjarnt mat. Þeim var mótmælt af hálfu margra heimamanna, bæði vinnubrögðunum og niðurstöðunum. Hvað varðar umhverfismatið fyrir Villinganesvirkjun, sem var keyrt í gegn að því er virtist meira á pólitískum en faglegum forsendum, þá stendur það leyfi af hálfu Umhverfisstofnunar. Þar skortir því einungis á að Sveitarfélagið Skagafjörður hefur ekki veitt framkvæmdaleyfi. Við höfum tekið slaginn á undanförnum þingum þar sem hart hefur verið sótt að fá að gefa út rannsóknarleyfi fyrir Skatastaðavirkjun og hefur verið tekist hart á um það. Ég lagðist alfarið gegn því. Um leið og búið er að gefa út rannsóknarleyfi til virkjana er í raun búið að merkja svæðið og setja ákveðið ferli í gang. Ég hvet hæstv. umhverfisráðherra því til að taka á þessu máli eins og við flutningsmenn þessarar tillögu leggjum til. Látum ekki sverð virkjunarsinna og þeirra sem vilja tortíma ánum hanga stöðugt yfir höfðum þeirra sem þarna vilja standa vörð. Það þarf að gera með afdráttarlausum hætti. Ég bendi á fylgiskjöl sem fylgja þingsályktunartillögu okkar. Ég bendi á að opinn fundur um verndun jökulánna og náttúru þeirra, haldinn á Sauðárkróki 25. september 2006, mótmælti áformum meiri hluta sveitarstjórnar Skagafjarðar um að gera ráð fyrir Villinganesvirkjun á aðalskipulagi. Fundurinn skoraði á sveitarfélögin í Skagafirði að koma í veg fyrir að Héraðsvötnum og Jökulsánum í Skagafirði yrði fórnað. Ég hef einnig undir höndum ályktun frá Náttúruverndarsamtökum Íslands, áskorun um að Jökulsárnar í Skagafirði, bæði Austari- og Vestari-Jökulsá verði friðaðar og fallið frá öllum áformum um virkjanir við Villinganes eða Skatastaði. Ferðamálasamtök hafa einnig hafa varað við og lagst gegn virkjanaáformum varðandi Jökulsárnar í Skagafirði. Þau hafa óskað eftir því að þau verði afdráttarlaust tekin af dagskrá. Það er verið að byggja upp geysivinsælar fljótasiglingar á Jökulsánum í Skagafirði. Myndir af frjálsum, fossandi jökulánum eru notaðar sem kynningarefni fyrir náttúruvernd og ferðaþjónustu sem byggir á hreinni náttúru úti um allan heim. Mér fannst hálfskondið, þegar áform voru um að virkja og stífla þessar ár, þegar myndefni frá þeim var samtímis notað erlendis sem kynningarefni fyrir ósnortna náttúru Íslands í auglýsingaskyni. Það er mjög brýnt að á þessu máli verði tekið. Málið á sér langan aðdraganda. Það var skipuð sérstök framtíðarnefnd árið 1977. Hún var sett á stofn á vegum Sauðárkróksbæjar og hafði það verkefni að setja fram í skýrslu framtíðarsýn fyrir Sauðárkrók og Skagafjörð. Í nefndinni sátu níu Skagfirðingar af ýmsum starfssviðum og með mismunandi menntun og reynslu. Nefndin skilaði skýrslu sinni í júlí sama ár. Þar segir að mat nefndarinnar sé að í Skagafirði eigi ekki að stefna að efnaiðnaði eða annars konar mengandi stóriðju, að setja beri á stefnuna hreina atvinnustarfsemi og móta umhverfið og efla aðdráttarafl fyrir fólk til búsetu á þeim grunni. Þar er einnig lögð áhersla á verndun Jökulsánna. Þetta er ítrekað í mörgum þeim ályktunum sem hafa verið gerðar í Skagafirði, að standa vörð um árnar og ég vil ljúka máli mínu, herra forseti, á að vitna í grein eftir Sigríði Sigurðardóttur, safnvörð í Glaumbæ, sem hún skrifaði í Feyki 10. nóvember 2004. Lokaorð greinarinnar eru svohljóðandi, með leyfi forseta: „Hvað stjórnar gerðum okkar þegar við viljum leggja heilu landsvæðin undir óafturkræfar aðgerðir og höndla og drottna eins og hverjum sýnist? Hagsmunir hverra eru í húfi? Hvað rekur menn áfram? Stolt? Völd? Hégómi? Skammsýni? Eða skítt með náttúruna ef ég get grætt á henni, skítt með umhverfið ef það er ekki í alfaraleið ...?“ Hún leggur áherslu á hversu gríðarlega mikilvægt kennitákn bæði fyrir sögu, menningu og lífríki Skagafjarðar Jökulsárnar eru. Ég ítreka þess vegna hve mikilvægt er að nú þegar verði hafin skipuleg vinna til þess að friðlýsa Austari- og Vestari-Jökulsárnar. Þessi tillaga sem flutt er af öllum þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, um að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að undirbúa og leggja fyrir Alþingi frumvarp til laga um friðlýsingu vatnasvæðisins norðan Hofsjökuls, þ.e. Austari- og Vestari-Jökulsár ásamt þverám þeirra, verði tekin fyrir og að Alþingi afgreiði þetta mál til ríkisstjórnarinnar og að Vötnin, Héraðsvötnin, fái í friði „ólgandi að ósum sínum renna“. Ég óska eftir því að að lokinni umræðunni, herra forseti, verði þessu máli vísað til umhverfisnefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um Loftslagsráð. Hún er flutt af öllum þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og er hér flutt í annað sinn, en hún var lögð hér fram í fyrsta skipti á síðasta vetri. Tillagan felur í sér að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að setja á fót Loftslagsráð sem hafi eftirtalin verkefni: Í fyrsta lagi að stuðla að samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda og annarra efna sem haft geta skaðleg áhrif á andrúmsloft og loftslagsþróun. Í öðru lagi að meta líkleg áhrif loftslagsbreytinga á þjóðarhag og þjóðaröryggi. Í þriðja lagi að vera til ráðgjafar um rannsóknaþörf og viðbrögð á sviðum sem mestu varða, m.a. um mannvirkjagerð, skipulag byggðar, samgöngur, atvinnuhætti og þróun lífríkis. Í fjórða lagi að miðla fræðslu og rækja alþjóðatengsl sem orðið geti viðfangsefnum ráðsins til framdráttar. Í fimmta lagi að beina að eigin frumkvæði tilmælum til opinberra aðila og annarra eftir því sem tilefni þykja til. Í Loftslagsráði er lagt til að eigi sæti, samkvæmt tilnefningu, fulltrúar þingflokka á Alþingi, Sambands íslenskra sveitarfélaga, ráðuneyta, opinberra stofnana, samtaka á vinnumarkaði og umhverfisverndar- og neytendasamtaka. Umhverfisráðherra á samkvæmt tillögunni að skipa formann ráðsins og sömuleiðis að veita því nauðsynlega aðstöðu og gert er ráð fyrir samkvæmt tillögunni að kostnaður við störf ráðsins verði greiddur úr ríkissjóði. Síðan er niðurlag tillögu textans með þeim hætti að gert sé ráð fyrir að eigi sjaldnar en annað hvert ár skili Loftslagsráð skýrslu um störf sín sem verði kynnt Alþingi og að skipan og starfshættir Loftslagsráðs skulu endurmetin ekki síðar en að fimm árum liðnum. Hæstv. forseti. Tillaga þessi er í samræmi við þau sjónarmið sem segja má að hafi náð eyrum heimsbyggðarinnar og eru nú á dagskrá allra ríkisstjórna meira eða minna um veröld víða. Við þekkjum það af umræðunni að loftslagsvandamálin og hlýnun lofthjúps jarðar er eitt brýnasta vandamál sem þjóðir heims glíma við. Sameinuðu þjóðirnar hafa tekið forustu í vinnunni við að takast á við hlýnunina og snúa af þeirri þróun sem við höfum verið á. Upphaf að þeirri vinnu má rekja allt aftur til ársins 1972 þegar haldin var umhverfisverndarráðstefna á vegum Sameinuðu þjóðanna í Stokkhólmi og síðan hefur hver fundurinn rekið annan og nú starfar gríðarlega mikil vísindanefnd fyrir Sameinuðu þjóðirnar sem hefur komist að þeirri niðurstöðu að það þurfi að grípa til verulegra róttækra aðgerða til þess að koma í veg fyrir frekari hlýnun lofthjúpsins. Vísindanefnd Sameinuðu þjóðanna telur að hlýnunin megi ekki fara yfir 2°C frá því sem var í upphafi iðnbyltingar og hún segir jafnframt að til þess að ná því eða halda í við hlýnunina þurfi að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í iðnríkjunum um a.m.k. 25–40% fyrir árið 2020. Síðan þessi tillaga var lögð fram hérna síðasta vetur hefur auðvitað ýmislegt gerst, hæstv. forseti, m.a. það að haldið var aðildarþing loftslagssamningsins í Balí í desember sl. og til þessa þings fóru fulltrúar ríkisstjórnar Íslands. Loftslagsstefna ríkisstjórnarinnar í Balí var kynnt, raunar seinna en mér hefði fundist þörf á, og sú stefna fékk ekki nægilega umræðu að mínu mati hvorki hér í sölum Alþingis né jafnvel úti í samfélaginu. Það má segja að ríkisstjórnin hafi ákveðið að til viðbótar við þá stefnumörkun sem búið var að tala fyrir hér á síðasta vetri sé ríkisstjórnin sammála um að það þurfi að tryggja að hlýnunin verði ekki meiri en 2°C miðað við upphaf iðnbyltingar, það beri að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um 25–40% fyrir 2020 og það sé nauðsynlegt að allar þjóðir heims séu með. Þá vill ríkisstjórnin að losun kolefnis verði verðlögð eða ýmsum aðferðum sé beitt sem rætt hefur verið um á vettvangi loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna sem gerður var í Ríó 1992. Meðal þess sem ríkisstjórnin vill gera er að tekið verði tillit til sérstöðu landa, þar á meðal okkar lands auðvitað og efnahagslegrar stöðu okkar. Í þeim orðum felast að mínu mati yfirlýsingar um að undanþáguákvæði á borð við Kyoto-ákvæðið alræmda, vil ég segja, undanþáguákvæðið sem kallað hefur verið „hið íslenska ákvæði“ verði áfram við lýði. Ríkisstjórnin hefur lagt til að farin verði leið geirakvóta eða sú nálgun verði viðhöfð að ákveðnir atvinnuvegir geti haft sjálfstæða kvóta sem séu þá teknir út úr bókhaldi sinna landa. Þetta er hugmynd sem ég er mjög mótfallin. Hún kemur frá Bandaríkjunum og er þannig vaxin að innan bandaríska stjórnkerfisins er stofnun sem heitir upp á ensku Center for Clean Air Policy sem hefur mælt fyrir þessari stefnu. Rætur hennar eru trúlega raktar til samtaka álframleiðenda sem hafa höfuðstöðvar í London, International Aluminium Institute. Það eru sem sagt álframleiðendur og viðskiptaheimurinn sem hafa gengið fram fyrir skjöldu og þróað þá hugmynd sem nú gengur undir heitinu geiranálgun. Ég hef ekki heyrt hæstv. umhverfisráðherra úttala sig beinlínis um það hvort hún sé hlynnt því eða ekki en hæstv. iðnaðarráðherra hefur lýst sig hlynntan því að það sé farin sú leið. Þá telur ríkisstjórnin að hægt sé að fara í aðgerðir á borð við það að skógur og votlendi verði metin til bindingar, rannsóknir verði gerðar á föngun og förgun kolefnis og sömuleiðis að Ísland taki þátt í því að helminga eyðingu regnskóganna. Allt er þetta nú gott og gilt, hæstv. forseti, en ekkert af þessu kemur þó í veg fyrir það að hugmynd sú sem hér er mælt fyrir um Loftslagsráð sé góð og gild og brýn til þess að virkja sem flesta í þeirri vinnu sem fram undan er. Það er ljóst að ríkisstjórnin ein og sér, þar sem uppi eru mjög ólík sjónarmið, yrði betur í stakk búin til þess að ná almennri sátt í samfélaginu ef ráð af þessu tagi væri til staðar. Ég teldi að hæstv. umhverfisráðherra hefði í ráði af þessu tagi verulega öflugan stuðningshóp við þau sjónarmið sem mér heyrist hún tala fyrir og eins og ég hef getið áður um í þessum ræðustóli þá er þar nokkur munur á hvernig hæstv. umhverfisráðherra talar annars vegar og svo hæstv. forsætisráðherra og jafnvel aðrir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins. Hæstv. iðnaðarráðherra er svo einhvers staðar á milli og slær eins og pendúll í og úr.  Ég álít að loftslagsráð af þessu tagi gæti verið öflugur bandamaður fyrir þá einstaklinga, hvort sem þeir sitja í ríkisstjórn, í rannsóknarstofnunum samfélagsins eða stjórnsýslustofnunum, sem vilja að hér sé gætt ýtrustu varkárni og Íslendingar verði með í þeirri vegferð sem mannkyn allt þarf að fara í. Nokkrar þjóðir eru lagðar af stað og hafa gengið fram fyrir skjöldu og standa sig vel, ég nefni Noreg og það má nefna fleiri þjóðir innan Evrópusambandsins. Evrópusambandið hefur sem heild ákveðinn skilning á málinu og hefur sett sér stefnu sem er metnaðarfull en engu að síður sjá menn strax að það er afar erfitt að fylgja þeirri stefnu. Þegar um er að ræða stefnu sem þarf að fara í er það auðvitað nauðsynlegt að búa til samstöðu í samfélaginu um aðgerðir. Sú samstaða er ekki til í samfélagi okkar. Hér eru enn gríðarlega ólík sjónarmið og það er mjög langt í land með að salta þau. Ég hvet því hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. ríkisstjórn til þess að taka þessa tillögu til þingsályktunar til skoðunar og líta á hana sem innlegg í lausn á þeim vanda sem við eigum við að glíma og þeim vanda sem við höfum hér heima fyrir, þ.e. að hér þurfi að ná sátt um sameiginlega leið. Ég þykist vita að í þeim ráðherrahóp sem hæstv. umhverfisráðherra hefur skipað til að taka á þessum málum fyrir okkar hönd séu ólík sjónarmið, jafnvel hver höndin upp á móti annarri án þess að ég hafi fengið að kíkja þar inn fyrir dyr, en ég tel að allir þeir fulltrúar sem gert er ráð fyrir samkvæmt tillögunni að ættu sæti í Loftslagsráði mundu verða sterkir bandamenn í baráttunni. Ég bendi líka á, hæstv. forseti, að tillögunni fylgja tvö fylgiskjöl, annars vegar mjög athyglisverð grein sem byggir á erindi sem flutt var á orkuþingi Samorku 12. og 13. október 2006. Það er Birna Sigrún Halldórsdóttir, sérfræðingur hjá Umhverfisstofnun, sem á heiðurinn af því erindi og þeirri samantekt sem þar er, en þar er fjallað í myndum og máli um útstreymi, þar er birt útstreymisspá og fjallað á fremur tæknilegan hátt um það hvernig þróunin hefur orðið hér á landi, hvernig hún yrði með þeim stóriðjuáformum sem eru enn í pípunum og hvernig hún yrði án stóriðjuáformanna. Hitt fylgiskjalið er grein eftir Hjörleif Guttormsson sem fjallar um ósjálfbæran hagvöxt og loftslagsbreytingar og þar er fjallað um málasviðið út frá efnahagslegum forsendum ekki síður en umhverfislegum, fjallað um jöfnuð á forsendu samstöðu, ósjálfbæran efnahagsvöxt og viðbrögðin í sögulegu ljósi og þá ört vaxandi mengun sem við er að glíma. Hæstv. forseti. Lífríki jarðar er í verulegri hættu. Við erum aðilar að fleiri samningum en loftslagssamningnum, ég nefni samninginn um líffræðilegan fjölbreytileika sem er í mínum huga grunnurinn undir þá stefnu sem þarf að keyra bæði í atvinnumálum og náttúruverndarmálum. Við þurfum að átta okkur á því hversu samtvinnaðar ákvarðanir þarf að taka í samfélaginu. Ég nefni atvinnumálin sérstaklega vegna þess að í pípunum eru gríðarlega miklar framkvæmdir ef þær hugmyndir ná allar fram að ganga. Þá er ég ekki bara að tala um hugmyndir um álver heldur líka olíuhreinsistöð á Vestfjörðum sem nefnd var hér í ræðum fyrr í dag, og ég vil líka nefna olíuleit á Drekasvæðinu sem ég hef haft áhyggjur af og lýsti sjónarmiðum mínum hér úr ræðustól þegar fjallað var um fjárlagatillögur ríkisstjórnarinnar. Eins og menn vita eru gríðarlegir fjármunir eyrnamerktir á næsta ári og næstu árum í olíuleit á Drekasvæðinu án þess að um það hafi farið fram nokkur umræða eða umfjöllun, hvorki hér í þingsal né heldur sýnileg úti í samfélaginu, neitt svo heitið geti. Atvinnustefna og uppbygging atvinnuveganna þarf að haldast í hendur við þá umræðu sem fram fer í náttúruverndarmálum og þess vegna nefni ég samninginn um líffræðilegan fjölbreytileika vegna þess að atvinnuuppbygging af því tagi sem ég hef nefnt hér, olíuvinnsla, olíuhreinsun, stóriðja, hvort sem það er álframleiðsla eða annar orkufrekur iðnaður, allt setur þetta náttúru okkar og þau skilyrði sem lífríki Íslands eru búin í uppnám. Hér verður að stemma á að ósi og sjá til þess að hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar sé viðhöfð í stjórnsýslunni allri og í ákvarðanatöku ríkisstjórnarinnar. Þar þarf að samþætta umhverfismál öllum ákvörðunum, hvort sem það eru efnahagslegar ákvarðanir eða atvinnulegs eðlis. Þetta helst allt í hendur, félagsleg áhrif stórvirkjana eða stóriðjunnar eru kunn, þau þarf að kortleggja á sama hátt og áhrifin á umhverfið af stóriðjunni og stórvirkjunum og þá eru efnahagslegu áhrifin ekki undanskilin. Þessir þrír þættir þurfa að fléttast saman í eina heild og við allar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar þarf að skoða samspil þessara þriggja þátta. Ég tel að sú tillaga sem ég hér hef talað fyrir um Loftslagsráð sé liður í þeirri viðleitni að taka meðvitaðar ákvarðanir um umhverfismál, átta sig á því hversu víðfeðm áhrifin af ákvörðunum okkar eru, viðurkenna umhverfisþáttinn og tryggja að hann sé jafnrétthár öðrum þáttum við ákvarðanatöku. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málið verði látið ganga til 2. umr. og hv. umhverfisnefndar.

Forseti. Um leið og ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir sitt góða mál vil ég taka að mér að leiðrétta hana í einu atriði þótt ég sé varamaður á þessu þingi. Við erum svo heppin að hér situr hæstv. umhverfisráðherra og hún getur leiðrétt mig ef ég fer með rangt mál. En þetta varðar ráðherranefnd sem hv. þingmaður nefndi. Í mínu minni er það svo að ráðherranefndin hafi skilað af sér og sé ekki starfandi lengur, að hún hafi verið skipuð fyrir ráðstefnuna í Balí og falið að hafa samráð um mótun stefnu Íslendinga fyrir ráðstefnuna í Balí. Að því verkefni loknu, sem lauk mjög giftusamlega að því er flestir telja, hefur þessi ráðherranefnd lokið störfum og starfar ei meir. En nú sýnist mér að umhverfisráðherra líti á mig þung á brún og sveifli sínu fagurlokkaða höfði. Hér er greinilega eitthvað meira í pípunum og biðst ég afsökunar á að sletta mér fram í þessa umræðu. Ég veit sem sé ekki betur en raun ber vitni. Ráðherra segir okkur þá frekar frá þessu á eftir. Þetta var mitt álit. Sjálfsagt er að ráðherrar hafi með sér samráð um þetta. Það er svo sem í stíl við þessa tillögu sem ég tel vera jákvæða. Ég tók eftir henni á síðasta þingi og taldi að með henni hefði verið hugsað fram í tímann af ágætu viti. Það eru runnir upp aðrir tímar en einu sinni voru í heiminum og 1. janúar 2008 var ekki bara fyrsti dagur nýs árs heldur fyrsti dagur tímabils sem kennt er við borgina Kyoto í Japan og stendur fram til ársloka 2012, fyrsta tímabils þeirrar samningsbókunar sem skyldar þátttökuríkin til að hafa stjórn á mengunarlosun sinni í andrúmsloftið. Það er líka svo að á síðasta þingi voru í fyrsta sinn samþykkt lög á Íslandi um mengunarkvóta í stóriðju, að vísu aðeins þar en það skiptir mestu máli. Við lifum að tvennu leyti á nýjum tímum í þessum efnum. Það má líka geta þess að síðasta ríkisstjórn setti sér og Íslendingum ákveðið markmið um losun gróðurhúsalofttegunda, metnaðarfull að öðru leyti en því að þau voru ákaflega fjarlæg. Þau miðast, ef ég man rétt en nú er ég farinn að efast um minni mitt í ræðustólnum, við árið 2050. Það liggur auðvitað fyrir þessari ríkisstjórn að ítreka þau markmið, endurskoða þau og færa þau nær þeim tímum sem við lifum, nær hinu raunverulega valda- og ráðasviði ríkisstjórnar og Alþingis. Ég hef alla trú á því að ráðherrarnir séu að undirbúa það. Það hefur gerst síðan, eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir nefndi, að það eru nýir tímar um alla veröld. Ég hygg að síðasta haust, bæði í Balí og Indónesíu en í raun einnig, í okkar fjölmiðlaveröld, ekki síður í höfuðborginni Ósló í Noregi, hafi gerst þau tíðindi sem hafi lokið upp þeim augum sem enn voru lukt gagnvart þeim vanda sem mannkynið á nú mestan við að stríða um þessar mundir. Ég ætla ekki að fjölyrða um það meira. Menn þurfa hver á sínu sviði að fara í gegnum mál sín, taka á sínum málum eins og það heitir í ákveðnum geira samfélagsins. Í stjórnmálunum höfum við verið í svolitlu hléi frá þessu. Það er lognið á undan storminum, a.m.k. hlé á undan mikilli vinnutörn sem væntanlega hefst þegar sérfræðinganefnd á vegum ríkisstjórnarinnar skilar af sér undir forustu Brynhildar Davíðsdóttur. Það átti að vera í apríl en ég hef nú frétt að það verði í maí 2008 ef allt fer vel. Að því loknu tekur við tímabil ráðslags og samráðs og hugsanlega átaka og væntanlega einhverra skruðninga. Þetta er ekki þannig að allir gangi glaðir og brosandi til þess leiks sem fram undan er. Við þurfum að koma okkur saman, með hugsjónir okkar og hagsmuni, um hvernig við viljum hafa þetta í framtíðinni. Eitt af því sem við þurfum að huga að í því sambandi er hvaða stjórnsýsla á að gilda á þessum nýju tímum og þar kemur tillagan um Loftslagsráð í ágætar þarfir. Ég held að ráð af því tagi geti orðið að töluverðu gagni. Þar verða auðvitað ekki teknar ákvarðanir með neinum hætti. Þetta verður ráðgjafarráð. Hlutverk þess hlýtur að vera það að veita opinberum aðilum ráðgjöf, ráðherrum, ríkisstjórn, Alþingi, sveitarfélögum að annast en þó einkum kannski styrkja rannsóknarstarf, benda á rannsóknarsvið sem á vantar. Mikilvægt hlutverk er líka nefnt hér, þ.e. fræðsla til almennings, til atvinnuveganna og til allra þeirra sem eiga að láta sig þetta varða, um þá lifnaðarhætti og aðgerðir sem eiga við þessa nýju tíma. Svona ráð getur orðið umræðuvettvangur og samráðsvettvangur sem nauðsynlegt er að hafa á komandi árum. Til þess þurfa allir að vinna saman í þessu ráði og ganga inn í það með reistu höfði og björtum huga og til þess þarf talsvert fjármagn. Við þekkjum það að 10–12 manns, eða hve margir verða í þessu ráði, dofna mjög fljótt ef ekki er fyrir hendi töluvert fé til starfsins og til að veita í rannsóknir, bæði innri rannsóknir og þær sem ráðið vill styrkja, fræðslu og ýmiss konar umræður um atburði. Ég skal ekkert um það segja hvernig orðalag er heppilegt á þessari tillögu í sjálfu sér. Menn fara í gegnum það á þinginu og í umhverfisnefnd en ég vil sjálfur segja að ég held að tillagan sé þörf og ég mæli með að menn fari vel yfir hana í umhverfisnefndinni og athugi hvort ekki er ráð að samþykkja hana og láti sig engu skipta þó flutningsmenn hennar komi aðeins úr einum flokki. Hér á að horfa á textann en ekki flytjendurna.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þingmenn vita er mikið starf unnið um þessar mundir á vegum umhverfisráðuneytis og stofnana þess og einnig annarra ráðuneyta í stefnumótunarvinnu vegna loftslagsmála. Þar er fyrst til að taka samráðsnefnd átta ráðuneyta sem hefur starfað um hríð og tengir saman þær upplýsingar sem til eru í stjórnsýslunni um þessi mál og um það sem er að gerast. Eins og kunnugt er starfa síðan aðrar nefndir að tilteknum verkefnum og er væntanleg niðurstaða nefndar fjármálaráðuneytisins. Ég hygg að hún líti dagsins ljós í febrúar. Það er nefnd sem skilar tillögum um skattlagningu og gjöld á eldsneyti, sem er eitt af því sem að er unnið. Að auki er unnið hörðum höndum í tveimur nefndum á vegum umhverfisráðuneytisins, í svokallaðri vísindanefnd sem lýtur forustu Halldórs Björnssonar veðurfræðings, sem leggur mat á hugsanlegar afleiðingar loftslagsbreytinga fyrir Ísland og nærumhverfi, svona nokkurs konar örútgáfa af stóru vísindanefnd Sameinuðu þjóðanna. Þá er að störfum svokölluð sérfræðinganefnd sem lýtur stjórn Brynhildar Davíðsdóttur, dósents við Háskóla Íslands, sem fer yfir allar hugsanlegar leiðir til að draga úr nettólosun hér á landi, hvað þær leiðir þýða, hvað þær kosta og hvaða efnahagslegar afleiðingar þær geta haft. Eins og fram kom í máli hv. þm. Marðar Árnasonar skila þessar nefndir af sér í vor og þá tekur við næsti fasi í þessari vinnu, þ.e. að móta aðgerðaáætlunina sem mótast þarf í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar. Það er vissulega mikið verk og flókin stjórnsýsla að halda utan um þessi mikilvægu mál og ég vil eins og flokksbróðir minn, hv. varaþingmaður Mörður Árnason, segja að mér þykir tillaga þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs allrar athygli verð. Spurningin er hvort við eigum ekki að íhuga hvernig við tökum þessi mál áfram innan stjórnsýslunnar, ekki síst held ég á hinu háa Alþingi í framhaldinu. Það er alveg ljóst að um þessi mikilvægu mál þarf helst að vera þverpólitísk samstaða í landinu. Þetta vildi ég segja af þessu tilefni, hæstv. forseti, og síðan leiðrétta þann misskilning að ráðherrahópurinn svokallaði hafi hætt störfum. Ráðherrahópurinn er til staðar og starfar á meðan á samningaviðræðum um næsta skuldbindingartímabil stendur. Þær hófust á Balí eins og menn vita og þeim lýkur vonandi í Kaupmannahöfn 2009. Á meðan eru það hæstv. iðnaðar-, heilbrigðis- og fjármálaráðherra sem starfa ásamt þeirri sem hér stendur í þeim hópi og fjalla sérstaklega um markmið Íslands í samningaviðræðunum, hvernig skuli vinna þar og bregðast við því sem þar kemur upp. Á Balí vorum við og erum í hópi með þeim löndum innan og utan Evrópusambandsins sem lengst vilja ganga á öðru skuldbindingartímabili loftslagssamningsins. Það gekk erfiðlega en það tókst að ná sameiginlegri niðurstöðu á Balí um að öll ríki heims mundu taka þátt í þeirri vinnu. Það var vissulega mjög mikilvægt skref en fram undan eru flóknar og kannski erfiðar samningaviðræður. Það á eftir að koma í ljós. En veganesti íslenskra stjórnvalda til Balí var af besta tagi og úr því munum við vinna. Við munum að sjálfsögðu starfa ótrauð áfram að stefnumörkuninni um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda. Ég á von á að á næstu vikum og mánuðum dragi til verulegra tíðinda í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Ég vil ljúka þessari umræðu með því að þakka góðar undirtektir sem tillagan um loftslagsráð hefur fengið hjá hæstv. umhverfisráðherra og hv. þm. Merði Árnasyni. Ég vona að þau góðu orð sem þau höfðu um tillöguna nái inn í umhverfisnefnd og að í alvöru verði hægt að fjalla um málið sem einhvern möguleika, þ.e. að við eygjum von eða möguleika á að hægt verði að afgreiða tillöguna frá nefndinni og inn í þingsali. Ég treysti því að við höfum bandamenn, a.m.k. innan Samfylkingarinnar, með þessari hugmynd okkar. Ég vona að þess sjái stað í nefndinni þegar þar verður farið að vinna málið. Ég er sannfærð um að sú hugmynd sem hér liggur að baki, sem ég tel nokkuð vel útfærða og unna, geti styrkt mjög þau sjónarmið og hugmyndir sem hæstv. umhverfisráðherra hefur talað fyrir og ég veit, það þarf ekki að ganga að því gruflandi, að hún þarf að berjast fyrir innan ríkisstjórnarinnar. Þess vegna trúi ég því og treysti að stuðningur þeirra sem hér hafa talað skili málinu aftur inn í þingsali og við eigum kannski eftir að sjá Loftslagsráð í einhverri útfærslu, þess vegna strax á næsta vori. Að öðru leyti langaði mig að taka undir það sem hv. þm. Mörður Árnason sagði. Þetta er ráðgjafarráð en ekki spurning um ákvarðanatöku. Hugmyndin gerir ráð fyrir því að víkka út vinnuna, að upplýsingar verði teknar sem víðast að og mjög margir komi að málum. Auðvitað er hæstv. ráðherra búinn að útfæra ákveðna hugmynd og hefur reyndar komið fyrir í þremur nefndum, fjórum kannski, sem ég teldi að væri betur komið eins og hér er talað fyrir. Þetta er fyrst og fremst, eins og hv. þm. Mörður Árnason nefndi, umræðu- og samráðsvettvangur þar sem upplýsingar eru teknar saman og fylgst með því sem unnið hefur verið í þessum efnum. Varðandi stöðu Íslands í samanburði þjóðanna þá kemur í ljós, þegar skoðuð er skýrsla sem verið hefur til umfjöllunar á þessum vettvangi, þróunarskýrsla Sameinuðu þjóðanna 2007–2008, að loftslagsbreytingarnar ráði úrslitum um þróun lífskjara á 21. öldinni í veröldinni. Þar kemur fram að verði ekki brugðist við þeirri áskorun muni það valda stöðnun og síðan afturför í alþjóðlegum aðgerðum til að draga úr fátækt. Einnig kemur fram að fátækustu ríkin og þjóðir þeirra munu hljóta fyrstu og skaðlegustu áföllin, jafnvel þótt þau beri minnsta ábyrgð á vandanum. Í skýrslunni segir að til framtíðar muni engin ríki, hversu efnuð eða valdamikil sem þau eru, vera ónæm fyrir afleiðingum loftslagsbreytinganna. Þegar Sameinuðu þjóðirnar tala jafnskýrt og þær gera í þróunarskýrslunni hljóta ríkisstjórnir að vakna til lífsins. Þeir sem hafa verið andsnúir þeim hugmyndum sem settar hafa verið fram á vettvangi Sameinuðu þjóðanna hljóta á endanum að hugsa sinn gang. Þegar við lítum á töfluna sem skýrslan hefur að geyma yfir losun þjóðríkja heimsins þá sjáum við, þegar bornar eru saman tölur sem þar koma fram, þ.e. tonnafjöldi, losun koltvísýrings í tonnum á íbúa í löndum heims, að Íslendingar standa mjög illa að vígi. Með síðustu aðgerðum okkar, þ.e. opnun álversins á Reyðarfirði, er losun okkar orðin 17 tonn af gróðurhúsalofttegundum á ári á mann. Þegar rennt er yfir töfluna, hér eru að vísu tölur frá 2004, sjáum við að Bandaríkin losa hátt í 21 tonn, Ástralía 16 tonn rúm, Kanada um 20 tonn og þetta eru þjóðirnar, sem við berum okkur saman við, sem losa mest. Íslendingar eru komnir undir ákveðið þak í þessum efnum. Lengra getum við ekki gengið. Á endanum, það er mín bjargfasta trú og skoðun, hæstv. forseti, tel ég að einmitt þessi tala skipti sköpum, þ.e. losun á íbúa. Það verður eini marktæki samanburðurinn og krafan verður sú að þar stöndum við sem jafnast að vígi. Það verður ekki hægt áfram að heimila olíuframleiðsluríkjunum að losa eins og þær gerðu samkvæmt töflunni 2004. Sameinuðu arabísku furstadæmin með 34 tonn eða Kúveit með 37 tonn á mann. Jöfnuður að þessu leyti verður á einhvern hátt að nást. Þá verða Íslendingar að átta sig á því að stefnan er að losunin fari ekki fram úr 10 tonnum á mann helst 8 tonn, að það sé stefnan sem við þurfum að ná fyrir 2050. Þá er verk að vinna. Við þurfum að fara í aðgerðir sem eiga eftir að verða sársaukafullar. Þær þurfa að vera róttækar. Þær verða sársaukafullar fyrir mjög marga. Við verðum að leggjast á eitt, atvinnulífið og stjórnmálamenn. Vísindamenn og þeir sem búa yfir kunnáttu verða líka sóttir að þessu borði. Hæstv. forseti, ég tel að það sé hugmyndafræðin að baki þeirri tillögu sem hér er til umfjöllunar. Svo treysti ég því og vona að Íslendingar mæti til Kaupmannahafnar með góða hluti í farteskinu, jákvæða stefnu sem verði til fyrirmyndar, stefnu sem við getum öll verið stolt af. Ég treysti því og vona að við náum alvöruárangri í samningunum í Kaupmannahöfn 2009.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu um Loftslagsráðið en um leið óska eftir því að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir geri grein fyrir því hér, eins og ég mátti skilja á henni, að hún og hennar flokkur tækju í raun og veru undir þær hugleiðingar sem hæstv. umhverfisráðherra lýsti yfir. Ég skildi það svo að það væri fullur stuðningur hv. þingmanns við það sem hæstv. ráðherra Þórunn Sveinbjarnardóttir lýsti yfir auk þeirra yfirlýsinga sem hæstv. ráðherra hefur verið með gagnvart því sem farið var fram með á Balí og það sem lagt er upp með á næstu dögum og vikum á komandi fundum og í vinnunni fram undan. Þar af leiðandi þykir mér mjög mikilvægt að það liggi ljóst fyrir af hálfu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, eins og ég mátti skilja á ræðu hennar, að hún styddi bæði það sem hæstv. ráðherra væri að fara fram með í hinu fyrra sem lýst var varðandi umræðu um loftslagsráðið og síðan hitt varðandi það sem hæstv. ráðherra hefur sagt frá um niðurstöðuna á Balí og það sem við Íslendingar fórum fram með þar.

Hæstv. forseti. Á umhverfisþingi sem haldið var í haust varð umræða um loftslagsbreytingar. Þar brýndi ég hæstv. umhverfisráðherra og hvatti hana til að vera andófsmaður í þeirri ríkisstjórn sem þá var nýtekin við. Hæstv. umhverfisráðherra þarf eðli máls samkvæmt að vera andófsmaður í ríkisstjórn sem er hlynnt því að halda áfram að byggja upp stóriðju á Íslandi. Hæstv. umhverfisráðherra lýsti því yfir í lok þingsins að hún ætlaði sér að verða andófsmaður í þessari ríkisstjórn þannig að ég lít svo á að við hæstv. umhverfisráðherra séum bandamenn í þessum efnum. Ég þekki sjónarmið hæstv. umhverfisráðherra í þessum efnum. Ég veit að hún vill ganga lengra en margir aðrir ráðherrar í ríkisstjórninni og ég er hér að hluta til að brýna hana til að hún standi upp í hárinu á þeim ráðherrum ríkisstjórnarinnar sem eru ekki sama sinnis. Þeir hafa talað hér fyrir öðrum sjónarmiðum en hæstv. umhverfisráðherra hefur gert þannig að ég lít svo á að hæstv. umhverfisráðherra sé í þröngri og klemmdri stöðu í ríkisstjórninni og þurfi á stuðningi að halda frá þeim sem eru sama sinnis og hún. Ég hef lýst yfir stuðningi við þær hugmyndir sem hún leggur fram í riti sínu, Áherslur umhverfisráðherra. Eina orðið sem ég hef gert athugasemd við þar, og það er reyndar í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, og tel að það sé ekki komið frá hæstv. umhverfisráðherra, er þetta að það þurfi að líta eitthvað sérstaklega til „hagkvæmni“ þegar stórefld 

Virðulegi forseti. Það var einmitt þetta sem ég var að leita eftir og ég þakka fyrir skýr svör hv. þingmanns. Hæstv. ráðherra er ekki andófsmaður í ríkisstjórninni eða stjórnarmeirihlutanum. Hins vegar hefur hæstv. ráðherra fullan stuðning ríkisstjórnarflokkanna í sínum málum og þar af leiðandi … 

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður verður jafnánægður með seinni hluta andsvars míns. Eins og ég sagði áðan styð ég þau sjónarmið sem hæstv. umhverfisráðherra hefur látið frá sér fara í útgefnum bæklingi um stefnumál sín í loftslagsbreytingum. Þar er ekki fjallað um geiranálgun eða geirakvóta sem ríkisstjórnin er hins vegar að reyna að koma hér áfram. Þar er heldur ekkert fjallað um björgun regnskóganna eða sveigjanleikaákvæðin, að áfram skuli taka tillit til sérstöðu Íslands á alþjóðlegum vettvangi í þessum efnum. Það segir ekkert um áframhaldandi undanþágur frá meginmarkmiðum loftslagssamningsins. Það eru ákveðnir þættir, ég taldi upp ein fimm eða sex atriði sem stefna ríkisstjórnarinnar kveður á um sem ég er ósátt við. Ég þykist vita að í hjarta sínu sé umhverfisráðherra líka með böggum hildar yfir þeim málamiðlunum sem hún hefur þurft að gera í ríkisstjórninni. Ég treysti því hins vegar að hún sé áfram sama sinnis og hún var á síðasta þingi áður en hún varð umhverfisráðherra og komi áfram til með að berjast fyrir þeim sjónarmiðum í ríkisstjórninni sem andófsmaður í ríkisstjórninni sem hún er búin að lýsa yfir að hún sé og ætli að vera. Þannig styð ég hana, en ég styð ekki það sem komið hefur frá ríkisstjórninni nema að litlu leyti, þ.e. fjögur eða fimm atriði af tíu sem talin hafa verið upp og ég er með fyrir framan mig í grein sem skrifuð er af hæstv. iðnaðarráðherra 

Forseti. Ég tek undir með hv. þm. Gunnari Svavarssyni, flokksbróður mínum og frænda, í ánægju hans yfir því að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir skuli hiklaust lýsa yfir stuðningi við hæstv. umhverfisráðherra og stefnu ráðherrans sem er sú sama og stefna ríkisstjórnarinnar í umhverfismálum. Það er misskilningur, þótt menn hafi verið að leika sér að orðum að það að vera baráttumaður umhverfismála á þingi, í samfélaginu og í ríkisstjórninni sé sjálfkrafa það að vera í einhvers konar andófi. Það held ég að sé misskilningur sem við umhverfissinnar þurfum að láta af því að það er ekki hollt að líta alltaf svo á að maður sé sjálfkrafa í minni hluta við að berjast fyrir réttlátum og góðum málstað. Þó verður að virða þeim til vorkunnar sem hafa lent í því of lengi að vera í stöðugri stjórnarandstöðu. Slík stjórnarandstaða getur mótað hugarfar manna eins og við könnumst við sem höfum verið í slíkri aðstöðu. Það er hollt, þarft og lýðræðislegt að menn komist, a.m.k. öðru hverju, í þá stöðu að bera ábyrgð og fara með vald. Ég held að hvað þetta mál varðar og umhverfissinna sé þeim hollast að líta svo á, og best og réttast, að þeir séu fulltrúar meiri hluta hér á landi og má ég vera hátíðlegur og segja meðal mannkynsins. Undanfarið hefur orðið feikileg hugarfarsbreyting í þessum efnum. Ég minntist á Ósló og Balí í alþjóðlegum fréttum og sú hugarfarsbreyting hefur líka náð til Íslendinga. Ég verð að segja um afstöðu ráðherra og ríkisstjórnar sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur minnst á að ég tek mark á því að ríkisstjórnin sé sammála um þá stefnu sem sett var fram. Það er hins vegar einungis fyrsta skrefið að setja fram samningsmarkmiðin. Síðan kemur að því að samningar nást og Íslendingar þurfa að koma að þeim samningum með tilteknum hætti. Næsta skref þar á eftir er þá að vinna úr því sem náðst hefur og ákveða framtíðina innan lands með aðgerðaáætluninni sem við tölum um og Kaupmannahafnarsamþykktinni sem ég vona, eins og allir aðrir, að verði. Hvað gera menn þá og hversu samtaka verða þeir? Við verðum bara að sjá til með það. Ég tel að það sé gæfuleg byrjun að menn hafi verið sammála um að stíga þetta skref, bæði stjórnarflokkarnir og ráðherrar þeirra og stjórnarandstaðan eftir því sem mér heyrist núna, ásamt hv. þm. Gunnari Svavarssyni, en það var miður á sínum tíma að um það mátti efast í þeim garganda sem stundum verður í þessum sal við mikil tíðindi. Ég held, forseti, að þetta sé allt nokkuð gott hjá mér og hæstv. umhverfisráðherra og hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og hinum ágæta hv. þm. Gunnari Svavarssyni og núna skulum við bara faðmast aðeins lengur og treysta á að það faðmlag haldi þegar til stykkisins kemur. Það verður í fyrsta lagi í vor og í öðru lagi þegar samningar takast í yfirstandandi samningaferli og í þriðja lagi þegar við förum að vinna úr þeim samningum eftir Kaupmannahafnarráðstefnuna 2009.

Hæstv. forseti. Ég get verið voða glöð fyrir hönd félaga minna, hv. þm. Marðar Árnasonar og Þórunnar Sveinbjarnardóttur, Gunnars Svavarssonar líka, fyrir hvað þau eru glöð yfir að sitja í fangi Sjálfstæðisflokksins í ríkisstjórn. Ég er ekki þeirrar náttúru að ég geti ekki samglaðst fólki sem líður vel. Hins vegar finnst mér þau ekki öfundsverð, hæstv. forseti, af að þurfa að sitja í því fangi. Eins og ég sagði áðan tel ég að Þórunn Sveinbjarnardóttir, hæstv. umhverfisráðherra, hafi þurft að láta af sínum ýtrustu sjónarmiðum sem ég tel að fari saman með mínum þegar stefnan var birt áður en haldið var til Balí. Í stefnunni eins og hún var birt þá og olli talsverðum usla í þingsölum voru mjög óásættanleg ákvæði. Þau eru óásættanleg frá sjónarhóli þeirra sem vilja ganga langt í þessum efnum. Ég skil hins vegar að hæstv. umhverfisráðherra skuli hafa þurft að gera þá málamiðlun sem mér finnst liggja á borðinu að hún hafi þurft að gera. Ég ítreka bara að ég hef ekki verið að lýsa yfir stefnu ríkisstjórnarinnar og ég er ekki sammála því sem hv. þm. Mörður Árnason segir, að ríkisstjórnin sé sammála um þær leiðir sem fara beri eða það sem gera eigi. Það sem ég hef fyrir mér í því eru áherslur umhverfisráðherra í loftslagsmálum. Þær eru ekki hinar sömu og birtust í desemberbyrjun, eða nóvemberlok, í þingsal og farið var með í farteskinu til Balí. Ég vitna líka í grein úr Viðskiptablaðinu 17. október þar sem gerð er grein fyrir mjög ólíkum viðhorfum ráðherra í ráðherrahópi um loftslagsmál. Þar talar hæstv. umhverfisráðherra fyrir sjónarmiðum sem ég er sátt við en það er Geir Haarde sennilega ekki.

Forseti. Ég sit ekki ríkisstjórnarfundi og veit ekki alveg hver situr þar undir hverjum, í fangi hvers, hvort iðnaðarráðherra situr undir fjármálaráðherra eða hvort það er öfugt og ég efast um að hæstv. umhverfisráðherra sitji mikið í fanginu á hæstv. heilbrigðisráðherra þótt þeim komi vel ásamt. Um stefnu ríkisstjórnarinnar er það að segja að eins og ég sagði áðan eru þar nefndir þeir möguleikar sem uppi eru, þeir kostir sem eru í stöðunni og það er sjálfsagt þegar menn ganga til samninga að þeir geri það varlega, haldi öllu opnu áður en samningar takast. Ég held að það hafi ekki verið hyggilegt, hvorki af hæstv. umhverfisráðherra né öðrum ráðherrum, að gera ekki ráð fyrir þessu. Ég verð að segja fyrir sjálfan mig að ég er ósammála hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur um að eitthvert tiltekið atriði í plagginu sem búið var til fyrir Balí-fundinn sé óásættanlegt og ég kannast ekki við það. Það er svo spurning hvernig þessi blanda verður og hvernig menn haga málum sínum, hvort við Íslendingar sættum okkur við stefnu stjórnvalda í þessum efnum eða ekki. Það ósköp einfaldlega bíður síðari tíma og ég held að við höfum stigið gæfuskref í fyrsta áfanga og tel ráðlegt að láta bölbænir lönd og leið og bíða eftir því hvort annað og þriðja skref verði ekki af svipuðu tagi.

Hæstv. forseti. Eins og ég segi held ég að við hv. þm. Mörður Árnason séum ekkert ósammála um að gera þurfi málamiðlanir þegar ólík sjónarmið mætast. Mér finnst málamiðlanirnar blasa við og ég tek þær úr grein hæstv. iðnaðarráðherra Össurar Skarphéðinssonar sem birtust í Morgunblaðinu 11. desember 2007 og leyfi mér að segja að þau sjónarmið sem þar er talað fyrir hef ég aldrei heyrt hæstv. umhverfisráðherra blessa. Ég nefni t.d. þá kröfu hæstv. iðnaðarráðherra að tillit verði tekið til sérstöðu og efnahags Íslands, ríkisstjórnin vilji að tekið sé tillit til sérstöðu landa og efnahagsstöðu. Ég hef ekki heldur heyrt hæstv. umhverfisráðherra mæla bót því sjónarmiði Össurar að halda eigi fast í það frumkvæði okkar að vissir geirar framleiðslu, t.d. stál, sement og ál, fái úthlutað tilteknum kvótum. Ég hef ekki heyrt hæstv. umhverfisráðherra tala fyrir því sjónarmiði. Ég hef heldur ekki heyrt hana tala fyrir því að áfram eigi að fara fram á einhvers konar sveigjanleikaákvæði eins og gilti í Kyoto-samningnum. Þvert á móti vitna ég til Viðskiptablaðsins frá 17. október þar sem hún segir, með leyfi forseta: „Það má vel vera að einhverjir séu þeirrar skoðunar að ákvörðun 14/CP.7 [íslenska ákvæðið] sé aðalhagsmunamál Íslendinga, en ég er ekki sama sinnis. Hagsmunir Íslendinga eru þeir sömu og allra annarra, það er að segja að dregið verði úr losun gróðurhúsalofttegunda á alþjóðavísu.“ Það er skilyrðislaust af hálfu ráðherrans. Ég er þessarar skoðunar líka, en ég er ekki þeirrar skoðunar sem hæstv. iðnaðarráðherra talar  
            

Forseti. Það sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir taldi upp er alls ekki fortakslaust á annan hvorn veginn. Það er ekki búið að ákveða hvernig þessu verður háttað og þessi geiranálgun eru hlutir sem við skulum skoða í rólegheitum hvernig koma út. Það sem ég legg áherslu á ásamt hæstv. umhverfisráðherra er að menn taki ekki neinn af þessum kostum og geri að einhvers konar fjarvistarsönnun Íslendinga á þessum vettvangi. Ég held að við getum öll verið sammála um að engin tæknileg leið eða sérstaða geti frelsað okkur undan því að taka þátt í þeim samdrætti sem er eina svarið, auk aðlögunar, við þeim válegu tíðindum sem okkur berast núna. Um ráðherra í ríkisstjórninni og flokka á Íslandi er ósköp einfaldlega það að segja að það er öðruvísi ástand og útlit núna, í janúar 2008, en var fyrir einu ári, tveimur eða þremur árum þegar áhrifamenn í samfélaginu gengu um og trúðu því að þetta væri meira og minna lygimál, blekking og vitleysa og að því leyti sem eitthvað hefði gerst væri það sólblettum að kenna eða einhverjum atburðum í heiminum sem mannkynið gæti ekkert gert við. Ég tel að menn hafi þroskast mikið í þessum málum, líka í pólitíkinni á Íslandi, og við skulum vona að menn fari batnandi og það verði betra að lifa.

Hæstv. forseti. Ég get ekki unnt hv. þm. Merði Árnasyni að eiga síðustu orðin í þessari umræðu þannig að nú er um að gera að maður nýti sér nýju þingsköpin og fari í eitt stykki 5 mínútna ræðu. Þær mega víst vera eins margar og mig lystir svo lengi sem aðrir koma upp í sínar 5 mínútna ræður. Nei, nei, ég ætla ekki að lengja þessa umræðu, ég vil bara þakka fyrir hana. Ég tek sérstaklega undir orð hv. þm. Marðar Árnasonar um hversu hratt sjónarmiðin hafa breyst. Það er ekki langt síðan við heyrðum úr þessum sal úr munni hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, Davíðs Oddssonar, að menn ættu ekki að dunda sér við að mála skrattann á vegginn í þessum málum. Skrattinn væri ansi leiðigjarnt veggskraut, sagði hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, eitthvað á þá leið. Nú segja menn ekkert slíkt lengur. Þeir eru búnir að átta sig á því, og núverandi hæstv. forsætisráðherra, Geir Haarde, líka. Eins og hefur komið fram í ræðum hans og áramótaávarpi veit hann að hann þarf líka að fara að tala öðrum rómi en hann og Sjálfstæðisflokkurinn hafa gert hingað til. Ég tel að Sjálfstæðisflokkurinn þurfi að fara í verulega naflaskoðun í þessum efnum. Samfylkingin fór í þá naflaskoðun fyrir síðustu kosningar. Þar voru sterkir umhverfisverndarsinnar, eins og hv. þm. Mörður Árnason og hæstv. umhverfisráðherra Þórunn Sveinbjarnardóttir sem leiddu vinnuna og þau náðu verulegum árangri með stóran hluta af flokkssystkinum sínum. En ég er ekki viss um að þau hafi náð alla leið. Ég tel að sú vinna sem þau hófu þá sé enn í gangi og ég tel að enn sé talsvert í land með að Samfylkingin sé orðin gegnheill umhverfisverndarsinnaflokkur. Ég tel hins vegar að það starf sem þar er unnið sé allt í rétta átt og ég fagna því. Þess vegna hlakka ég til þegar við, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, getum tekið höndum saman við Samfylkinguna, við sterka umhverfisverndarsinna í Samfylkingunni um að við náum alla leið. Og þá er ég ansi hrædd um að við þurfum að skilja Sjálfstæðisflokkinn eftir. Ég er hrædd um að það endi með því - ég er ekkert hrædd um það, ég vona að það endi með því, það er vilji minn og hefur verið lengi vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn á miklu lengra í land en góðu hófi gegnir í þessum efnum. Það er auðvitað Sjálfstæðisflokkurinn og kannski einhverjir ráðherrar innan Samfylkingarinnar sem eru bremsa í þessum málum í dag. Mér þykir leitt að vita að það skuli vera bremsa en ég er tilbúin til að segja: Ég finn vilja hæstv. umhverfisráðherra og ég styð hana í því sem mér sýnist hún vera að reyna að gera innan ríkisstjórnarinnar. Ég fagna því síðan enn og aftur að þessir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar sem hér hafa talað skuli lýsa stuðningi við hugmyndina um loftslagsráð og treysti því að ég finni fyrir þeim stuðningi í umhverfisnefnd og við náum að afgreiða þetta mál aftur til þingsins og greiða um það atkvæði fyrir vorið.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði bara að ítreka það sem ég sagði í fyrra andsvari mínu og hleypti þessum þingfundi kannski örlítið af stað aftur, virðulegi forseti, en ætla ekki að tefja þetta. Ég hef skilið það svo að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir lýsi yfir stuðningi við það sem hæstv. umhverfisráðherra fer fram með innan ríkisstjórnarinnar og þá um leið ítreka ég að hæstv. umhverfisráðherra hefur stuðning alls stjórnarmeirihlutans í því sem hún leggur upp með. Þar af leiðandi verð ég að segja, virðulegi forseti, að það er gott til þess að vita að það sé hljómgrunnur hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og vinstri grænum við það. Líkt og komið hefur fram í umræðunni um umrædda þingsályktunartillögu hafa hv. þingmenn lýst yfir jákvæðum vilja og um leið tekið undir það sem hæstv. umhverfisráðherra hefur sagt í ræðu um þau mál. Að öðru leyti ítreka ég þennan skilning minn á ræðu hv. þingmanns og andsvörum sem hún hefur farið í og mun í raun og veru ekkert víkja frá þeim skilningi mínum miðað það sem hér hefur verið sagt, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég nenni svo sem ekkert að berja höfðinu við steininn í þessum efnum en hv. þm. Gunnari Svavarssyni er greinilega mikið í mun að skilningur hans á því sem ég hef sagt sé með einhverjum ákveðnum hætti. Ég hef reynt að segja að ég er ekki sátt við það sem kom frá ríkisstjórninni fyrir Balí-fundinn. Ég tel það hafa farið í aðra átt en yfirlýst stefna umhverfisráðherra, og þegar hv. þm. Gunnar Svavarsson segir að umhverfisráðherra hafi stuðning fyrir því sem hún leggur fram í ríkisstjórn held ég að það sé rangt. Ég held að sjónarmið umhverfisráðherra sem hún lýsti á umhverfisþingi og í þeim bæklingi sem hún gaf út og dreifði á umhverfisþinginu séu minnihlutasjónarmið í ríkisstjórninni. Ég hef ekki lýst yfir stuðningi við það sem ríkisstjórnin hefur látið frá sér fara í þessum efnum. Og ég þykist hafa vissu um það í pappírum frá hæstv. umhverfisráðherra að hún hefði viljað sjá þá stefnu öðruvísi en hún varð á endanum þannig að hversu mjög sem menn vilja láta líta út fyrir það að ríkisstjórnarheimilið tali einum rómi í loftslagsmálum verð ég að segja að svo er ekki. Og það er augljóst.

Virðulegi forseti. Þá skarast þar á milli mín og hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur. Ég tel hæstv. umhverfisráðherra hafa fullan stuðning og að umræðan sé þannig innan þingflokka. Þar af leiðandi vildi ég fanga hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur með okkur í þann hóp og þá vegferð sem hæstv. ráðherra vinnur að. Ég hef ekki fundið í mínum þingflokki fyrir öðru en að þau mál sem hæstv. ráðherra leggur upp með, líkt og margir aðrir hæstv. ráðherrar með önnur mál, hljóti víða hljómgrunn. Þar af leiðandi er skilningur minn á orðum hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur enn sá sami, en í sjálfu sér getum við látið deilur niður falla með það hvort ég sé að særa fram einhvern stuðning við ríkisstjórnina eða slíkt. Það er alls ekki svo. Ég fann bara í ræðunni fyrir samhljómi þarna á milli og vildi ítreka þennan skilning minn, enda fannst mér það skipta hæstv. umhverfisráðherra miklu máli og um leið hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur.

Hæstv. forseti. Svo að við drögum þetta niður í punkt held ég að það sem felst í orðum hæstv. umhverfisráðherra í bæklingnum margumtalaða þar sem hún heldur því fram að brýnasta úrlausnarefni mannkyns á okkar dögum sé að draga úr loftslagsbreytingum af manna völdum og að Ísland eigi að vera þar í fararbroddi sé nokkuð sem við getum verið sammála um. Ríkisstjórnin hefur í sjálfu sér skrifað undir þessa yfirlýsingu. Það sem við eigum hins vegar eftir að sjá er útfærsla þeirra aðferða sem hæstv. ríkisstjórn sér að hægt verði að beita til að ná þessum markmiðum. Eins og málin standa núna erum við bara ekki í fararbroddi og það er svo langt í frá. Meðan við losum 17 tonn á mann af gróðurhúsalofttegundum vegna þess að við höfum gefið fríkort á stóriðju erum við ekki í fararbroddi. Ég vil minna hv. þm. á að hæstv. umhverfisráðherra Þórunn Sveinbjarnardóttir var annar tveggja þingmanna Samfylkingarinnar sem greiddu atkvæði gegn Kárahnjúkavirkjun á sínum tíma. Þess vegna tel ég að þar sem hún var í miklum minni hluta í þeim hópi þingmanna sem þá var hjá Samfylkingunni - hún er kannski ekki í eins miklum minni hluta innan Samfylkingarinnar í dag eins og hún var þá vegna þess að margt hefur gerst og sjónarmiðin hafa breyst hratt - tel ég að ríkisstjórnin þurfi að standa betur í að útfæra aðferðir til að ná þeim markmiðum sem ég tel að við séum í huga okkar sammála um.