Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (EmJ): Áður en horfið er að afgreiðslu þingmála, vil ég minnast nokkrum orðum fyrrverandi alþingismanns, Steingríms Jónssonar fyrrum sýslumanns og bæjarfógeta, sem andaðist að heimili sinu á Akureyri 29. des. s.l., 89 ára að aldri. Steingrímur Jónsson fæddist á Gautlöndum í Mývatnssveit 27. des. 1867, sonur Jóns bónda þar og alþingismanns Sigurðssonar og konu hans, Sólveigar Jónsdóttur prests í Reykjahlíð og síðar í Kirkjubæ í Hróarstungu Þorsteinssonar. Hann brautskráðist úr lærða skólanum í Reykjavík vorið 1888, lauk embættisprófi í lögfræði við Kaupmannahafnarháskóla 1894 og gerðist sama ár aðstoðarmaður í íslenzku stjórnardeildinni í Kaupmannahöfn. Árið 1897 varð hann sýslumaður í Þingeyjarsýslu og hafði það starf á hendi í 23 ár, til ársins 1920, er hann var skipaður sýslumaður í Eyjafjarðarsýslu og bæjarfógeti á Akureyri. Gegndi hann því embætti til ársins 1934, er honum var veitt lausn sakir aldurs, en heimili átti hann á Akureyri til dauðadags. Jafnframt umsvifamiklum embættisstörfum voru Steingrími Jónssyni falin ýmis trúnaðarstörf önnur í þágu þeirra héraða, þar sem hann bjó, og landsins alls. Árið 1906 var hann skipaður konungkjörinn alþingismaður, átti sæti á sjö þingum alls á árunum 1907–1915 og féll frá síðastur þeirra alþingismanna, sem voru konungkjörnir. Meðan hann sat í Húsavík, var hann lengst af í stjórn Kaupfélags Þingeyinga og Sparisjóðs Húsavíkur. Hann var bæjarfulltrúi á Akureyri á árunum 1923–1929 og jafnframt forseti bæjarstjórnar. Þar átti hann einnig sæti í yfirskattanefnd og stjórn Sjúkrasamlags Akureyrar. Héraðsdómslögmaður gerðist hann árið 1942. Steingrímur Jónsson var kominn af traustum ættstofni. Hann ólst upp og hugarfar hans mótaðist á þeim slóðum, þar sem þjóðmálahreyfingar og menningarstraumar áttu sér einna greiðastan farveg hér á landi á síðustu áratugum nítjándu aldar. Faðir hans var forustumaður í héraðsmálum og þjóðmálum, og ekki mun það hending, að þrír synir Jóns á Gautlöndum áttu samtímis sæti á Alþingi. Steingrímur tók jafnan allmikinn þátt í umræðum, meðan hann sat á þingi. Á fyrsta þinginu, sem hann sat, 1907, var hann kosinn í millilandanefndina svokölluðu, sem ætlað var að semja við Dani um samband Íslands og Danmerkur. Samvinnuhreyfingin átti jafnan eindreginn stuðningsmann, þar sem hann var. Hann var formaður Sambands kaupfélaganna á árunum 1905–1910, átti löngum sæti á aðalfundum Sambands íslenzkra samvinnufélaga og var kjörinn heiðursfélagi þess árið 1952. Eitt af hugðarmálum hans var stofnun og starf menntaskóla á Akureyri. Lét hann sér jafnan annt um skólann, var frá 1928 til 1950 prófdómari þar í sögu við stúdentspróf, enda fór orð af áhuga hans á sagnfræði og þekkingu í þeirri grein. Steingrímur Jónsson var glæsimenni, virðulegur og skyldurækinn embættismaður og réttsýnn í dómum. Hann var greindur og langminnugur, mælskur vel og vandaði jafnan málfar sitt. Félagslyndur var hann og ljúfmenni í kynningu, undi sér ætíð vel í hópi ungra manna, þótt aldur færðist yfir, og reyndist í hvívetna drengur góður. Ég vil biðja hv. alþingismenn að votta minningu þessa látna heiðursmanns virðingu sína með því að rísa úr sætum. - 



Herra forseti. Með till. þeirri, er fyrir liggur, er farið fram á, að það sparifé skólabarna, sem ávaxtað er til 10 ára, verði verðtryggt. Árið 1954 hófst Landsbanki Íslands ásamt nokkrum áhugasömum skólamönnum handa um að kenna börnum, hvers virði það er að fara sparlega með fé. Þessi kennsla er ekki aðeins munnleg, heldur verkleg líka, og hafa kennararnir í þessu starfi sínu notið góðrar aðstoðar Landsbankans. Börnin eru hvött til að eyða ekki öllum aurum sínum í sælgæti, heldur leggja nokkuð af þeim í sjóð, er þau síðar geti gripið til. Í því skyni að auðvelda þeim þetta nám, var tekin upp sams konar aðferð og notuð var hér á landi um árabil við lok fyrri heimsstyrjaldar. Börnin fá í skólanum keypt sérstök sparimerki, sem síðan er framvísað í banka, og er upphæðin þá færð inn í sparisjóðsbækur þeirra. Hvert barn, sem þátt tekur í þessari sparnaðarhreyfingu, verðlaunar Landsbankinn með 10 kr., sem þegar eru færðar inn í sparisjóðsbókina, en bækurnar eru tvenns konar. Önnur tegundin er með sex mánaða, en hin með 10 ára uppsagnarfresti, og geta börnin eða foreldrar þeirra valið á milli. Þessi starfsemi í barnaskólunum hefur staðið nú í rúm 2 ár, og hefur mér skilizt, að hún gangi vonum betur. Ekki kann ég að greina frá því í tölum, hver árangurinn er, en viðleitnin er virðingarverð á allan hátt. Hún miðar að því að hafa holl uppeldisáhrif á börnin. En það eru gallar á gjöf Njarðar. Öllum landslýð er löngu orðið það Ijóst, að vandfundin er ráðstöfun á fé öllu lakari en sú að leggja það í sparisjóð. Á síðustu 16 árum hafa sparifjáreigendur goldið mikið afhroð, og hafa engir farið jafnflatt á verðbólgunni og þeir. Þessi staðreynd hvetur ekki til sparnaðar, hún gerir bæði foreldrum og kennurum erfitt um vik að innræta börnunum dyggð sparseminnar. Álitleg fjárupphæð, sem lögð var í sparisjóð fyrir 10 árum er ekki mikils virði nú. Þessi sannleikur er öllum ljós, og flestir munu breyta í samræmi við hann. Fólk er nánast orðið hrætt við að eiga peninga. Ef sparifjársöfnun skólabarna gengur sæmilega nú, má það næstum furðulegt heita, svo illa er í haginn búið fyrir það mál. Með lítils háttar lagfæringu á því ætti árangur að geta orðið ekki sæmilegur, heldur ágætur í framtíðinni. Þá lagfæringu er unnt að gera, og er hún í því fólgin að verðtryggja sparifé skólabarnanna, þannig að áhættulaust sé að geyma það. Ef þetta sparifé eða sá hluti þess, sem ávaxtaður er til 10 ára, yrði verðtryggður, mundi það gerbreyta afstöðu foreldra til þessa máls. Þá þyrftu þeir ekki lengur að tala þvert um huga sinn, ef þeir hvettu börnin til sparimerkjakaupa, og þá yrði sparsemin aftur dyggð. Landsbankinn hefur nú á boðstólum vísitölutryggð verðbréf, en upphæð þeirra er börnum ekki viðráðanleg. Mundi ekki vera mögulegt, að bankinn verðtryggði á sama hátt sparifé skólabarna? Ég held, að það yrði happasælli ráðstöfun en 10 kr. gjöfin, og er ég þó síður en svo að gera lítið úr þeirri rausn bankans. Verðtrygging yrði til þess að skapa traust á þessu sparifé. Hún mundi gera foreldrum og kennurum það auðveldara að sannfæra börnin um gildi sparnaðar og mundi afla sparisjóðum meira fjár til stuðnings atvinnuvegum og viðskiptum landsmanna. Ég legg svo til, að umr. verði frestað og till. vísað til allshn.



Herra forseti. Íbúðamálin og lán til þeirra hafa verið nokkuð til umr. hér á þessu þingi fyrir áramótin, og eins og kunnugt er, lágu fyrir þinginu brbl. frá hæstv. ríkisstj. um breytingu á húsnæðismálastjórn. Þegar það mál var til meðferðar, gerði ég grein fyrir því, að ég teldi veigalítið „innlegg“ í húsnæðismálin og vandamál þeirra það frv., sem þar væri til meðferðar. Ætla mætti, að hæstv. ríkisstj. hefði séð ástæðu til þess að leggja fyrir þingið veigameiri atriði þessa máls og þá fyrst og fremst að beita sér fyrir að efla hið almenna veðlánakerfi, sem sett var á laggirnar með lögum nr. 55 frá 1955, en það er nú sá erfiðleiki, sem mestur er, hversu takmarkaðan aðgang þeir aðilar hafa að lánsfé, sem í byggingum standa. Ekkert gerðist á þinginu fyrir áramótin af hálfu hæstv. ríkisstj., sem benti í þá átt, að hún hefði nokkurn áhuga fyrir því að snúa sér að þessu veigamikla vandamáli. Og á öðrum vettvangi er ekki kunnugt, að ríkisstj. hafi gert nokkuð til þess, frá því að hún settist á laggirnar, að tryggja framhaldslánsfé til íbúðabygginga. Ég segi: Það er ekki kunnugt á opinberum vettvangi. Hvort ríkisstj. hefur eitthvað á bak við tjöldin unnið að þeim málum og á von á einhverjum sendingum, sem almenningi er ekki ljóst um, til þess að bæta úr lánsfjárskortinum, það getum við ekki sagt um, stjórnarandstæðingar, og veit þá enginn nema ríkisstj. sjálf og hennar stuðningsmenn. En sumir hverjir hafa látið í það skina af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj., að e.t.v. muni koma í ljós, að ríkisstj. hafi upp á meira að bjóða í þessum efnum heldur en enn er komið fram og almennt er hægt að átta sig á að svo stöddu. Það hefði mátt ætla, að hæstv. ríkisstj., sem fer með völdin fimm mánuði á s.l. ári, beitti sér þó a.m.k. fyrir því að tryggja áfram innlent lánsfé til íbúðabygginga í svipuðum mæli og verið hefði. En ég hygg, að það sé sannmæli, að engar viðræður hafi átt sér stað um það við bankana, að þeir lánuðu áfram til veðlánakerfisins, eins og fyrrverandi ríkisstj. hafði þó samið um við þá fram til ársloka 1956, nema hvað hæstv. félmrh. mun víst, eftir að nokkrum sinnum var búið að hnippa í hann í þessu sambandi hér á Alþ., hafa átt stuttar viðræður um miðjan desembermánuð um það mál við Landsbankann. Annað er mér ekki kunnugt um. Ég tel svo fullkomið skeytingarleysi og aðgerðarleysi um að ræða hér af hálfu ríkisstjórnarinnar í veigamiklu máli, að það verði með engu móti varið. Og það er engu líkara en þessi hæstv. ríkisstj. hafi minni en engan áhuga fyrir þessum málum, og alveg sér í lagi er þetta mjög áberandi, þar sem þessi mál eru kannske mestu vandamálin hér í Reykjavík, en hæstv. félmrh. hefur einmitt nú í fyrsta skipti tekið þingsæti sem þm. Reykv. Ég hygg, að það sé einsdæmi, að þingmenn kjördæmis hafi svo slælega brugðizt skyldu sinni fram að þessu eins og hæstv. félmrh. í þessum veigamiklu málum. Í þeirri till., sem hér er til umr., er lagt til, að Alþ. feli ríkisstj. að beita sér fyrir því, að veðdeild Landsbankans taki 100 millj. kr. erlent lán til íbúðabygginga og að þessu lánsfé sé einmitt fyrst og fremst varið nú til þess að gera það veigamikla stórátak að ljúka sem fyrst þeim óvanalega mörgu byggingum, sem í smíðum eru í landinu. Ef slíkt fjármagn kæmi til viðbótar fjármagni svipuðu því, sem undanfarin ár hefur runnið til þessara mála, þá ætti að mega ætla, að verulega væri ráðin bót á húsnæðisskortinum. Ég hef áður á þinginu sýnt fram á, að þetta er það langsamlega veigamesta atriði í húsnæðismálunum núna, að beita sér fyrir að ljúka þeim óvanalegu mörgu byggingum, sem eru í smíðum, ég hygg, að það sé eitthvað nálægt 3000 íbúðum á öllu landinu. Og ef nægjanlegt lánsfé fengist til þess og efni, sem fyrst og fremst mundi verða tryggt betur með erlendu láni til kaupa á nauðsynjum í þessu sambandi, þá ætti það ekki að vera nein ofraun að ljúka á tveimur árum þessum byggingum, en það mundi þýða það, að 1500 íbúðir kæmu til afnota fyrir landsmenn hvort árið, og er það náttúrlega svo langt umfram það, sem almennt eru þarfir landsmanna í þessu sambandi, að það hlyti að nægja eða ganga langt til þess að leysa að mestu leyti versta húsnæðisskortinn, eins og ég sagði áðan. Ég held, að það hafi verið á þingi 1952 eða 1953, sem ég flutti hér ásamt öðrum sjálfstæðismönnum frv. til laga um heimild til erlendrar lántöku fyrir veðdeild Landsbankans. Það náði þá ekki fram að ganga. Ég benti á það þá og hef bent á það síðan, að það hefur gefizt vel, þegar þessi leið hefur verið farin. Jón heitinn Þorláksson beitti sér fyrir því á árunum fyrir 1930 að taka erlent lán til veðdeildarinnar þá, sem stórlega efldi starfsemi hennar og varð almenningi til mikilla hagsbóta í sambandi við íbúðabyggingarnar, og mér er ekki kunnugt um, að það hafi leitt til neinna erfiðleika að standa skil á þeim lánum, og innanlands eru fasteignalánin einhver tryggustu lán, sem á markaðnum eru. Þegar lögin um húsnæðismálastjórn voru sett 1955, var gert ráð fyrir því og í lögunum heimild til erlendrar lántöku, og að sjálfsögðu hefði mátt ætla, að freistað hefði verið að grípa til hennar, eins og ástandið var orðið í húsnæðismálunum, þegar miklar byggingar voru í gangi og mikið átak þurfti til að ljúka þeim. Nú er í þessari þáltill. lagt til, að þessi ríkisstj. beiti sér fyrir því, að þessi heimild verði notuð. Í öðru lagi er lagt til, að Alþingi gefi hæstv. ríkisstj. fyrirmæli um að veita öðrum aðilum, sem þess kynnu að óska, leyfi eða fyrirgreiðslu, sem þörf er á, til erlendrar lántöku til íbúðabygginga. Mér er kunnugt um, að nokkuð hafa einstakir aðilar þreifað fyrir sér í þessum efnum. En að sjálfsögðu geta hvorki einstaklingar eða félög eða bæjarfélög né aðrir staðið fyrir erlendum lántökum, nema þeir njóti eðlilegrar fyrirgreiðslu í því sambandi, sem fyrst og fremst er þá í því fólgin að tryggja nægjanlegar yfirfærslur til endurgreiðslu lána og vaxtagreiðslna. En ef þyrfti frekarí fyrirgreiðslu, eins og ábyrgð ríkissjóðs, þá þyrfti auðvitað að leita sérstakrar heimildar þingsins um það atriði. Ég skal ekki að svo stöddu hafa um þetta fleiri orð, en vil ljúka máli mínu með því, að mér þykir einsýnt, að hér stefni til stórra vandræða, ef þessar mörgu byggingar, sem nú eru í smíðum, þurfa að tefjast eða jafnvel að stranda, vegna þess að þeir, sem forustuna eiga að hafa í þessum efnum, láta sinn hlut eftir liggja, sem með engu móti verður komizt hjá að játa að hæstv. ríkisstj. hafi gert fram að þessu.

Forseti (EmJ): Það væri sjálfsagt eðlilegast, að þetta mál gengi til nefndar og þá væntanlega fjvn., og verður þá gert hlé á umr., ef engin andmæli koma fram gegn því. Vildi ég bera það upp, að málinu yrði á meðan vísað til athugunar í hv. fjvn.