Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur fjallað um frv. til fjárlaga milli 2. og 3. umr. Leggur n. sameiginlega fram brtt. á þskj. 202, 229 og 230, auk þess sem meiri hl. n. flytur brtt. um tekjuhlið frv. og við 5. gr., þ.e. á B-hluta fjárlagafrv. Tvær till. n. varða 3. gr. Lagt er til að vitagjald hækki um 3.8 millj. og skipaskoðunargjald um 180 þús. 1. till. n. um breyt. á 4. gr. varðar Alþingi. Lagt er til að gjaldfallinn stofnkostnaður verði 1.5 millj. kr. Till. varðandi menntmrn. Lagt er til að framlag til Háskóla Íslands hækki um 5 millj. kr., þ.e. laun um 1 620 þús. og önnur rekstrargjöld um 3 millj. 380 þús. Í till. felst heimild fyrir tveimur nýjum stöðum, en í frv. mun verða gert ráð fyrir 4.5 nýjum stöðum. Menntaskólinn á Ísafirði. Launaliður hækkar um 75 þús. kr. vegna öldungadeildar. Íþróttakennaraskóli Íslands. Launaliður hækkar um 98 þús. kr. Hér er um að ræða nýja stöðu umsjónarmanns, sem yrði að 3/4 hlutum greidd af Íþróttakennaraskólanum, en að 1/4 af Hússtjórnarskólanum á Laugarvatni. Liðurinn Námsgagnastofnun hækkar um 500 þús. kr., þ.e. önnur rekstrargjöld vegna námsgagnagerðar fyrir börn með sérþarfir. Iðnskólinn í Reykjavík. Gjaldfallinn stofnkostnaður hækki um 160 þús. kr. Fiskvinnsluskólinn. Önnur rekstrargjöld hækki um 100 þús. kr. vegna námskeiða fyrir fiskmatsmenn. Fósturskóli Íslands. Framtag hækkar um 100 þús. kr. vegna námskeiða fyrir fóstrur. Hússtjórnarskólar. Launaliður hækkar um 33 þús. kr., en hér er um að ræða 1/4 hluta af stöðu umsjónarmanns sem áður var getið. Samvinnuskólinn. Önnur rekstrargjöld hækka um 700 þús. kr. í 3 millj. 188 þús. kr. Grunnskólar í Reykjavík. Laun hækka um 520 þús. kr. vegna þátttöku ríkissjóðs í kostnaði við kennslu fimm ára barna, en þessi launaliður féll niður í frv. Lánasjóður ísl. námsmanna, yfirfærslur til B-hluta. Þar hækkar framtag um 12 millj. kr. og verður 226 millj. 943 þús. kr. Félagsstofnun stúdenta. Framlag hækkar um 734 þús. vegna greiðstu skuldar í sambandi við endurbætur á stúdentagörðunum. Liðurinn Fullorðinsfræðsla hækkar um 200 þús. kr., en sú upphæð er ætluð til þess að greiða menntun starfsfólks á dagheimilum. Þjóðminjasafn. Yfirfærslur vegna byggða- og minjasafna hækka um 520 þús. kr. Náttúruverndarráð. Liðurinn hækkar um 1.5 millj. kr. Listir, framlög. Liðurinn Kvikmyndasjóður hækki um 2 millj. kr. og verði 5 millj. Ungmennasamband Íslands. Framlag hækki um 75 þús. kr. í 1 millj. 575 þús. Íþróttasamband Íslands. Framlag hækki um 400 þús. kr. í 6 millj. Og nýr liður, Amtsbókasafn á Akureyri vegna prentskila 80 þús. kr. Ein till. varðar utanrrn. Það er liðurinn Ýmis utanríkismál. Þróunarsamvinnustofnun Íslands hækkar um 1 millj. 250 þús. kr. og verður 13 millj. 641 þús. kr. Þá eru till. er varða landbrn. Búnaðarfélag Íslands. Liðurinn hækkar um 240 þús. kr. Þar er um að ræða framlag til landþurrkunar, en sá liður féll niður í fjárlagafrv. Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Liðurinn hækkar um 50 þús. kr. vegna kaupa á myndkortum. Landgræðslu- og landverndaráætlun. Liðurinn hækkar um 1 millj. 80 þús. kr., en þar er um að ræða hækkun á liðnum Fyrirhleðslur úr 3 millj. 405 þús. kr. í 4 millj. 485 þús. kr. Þá er rætt um að hækka liðinn Framlög samkv. jarðræktarlögum um 7 millj. kr. Skiptist sú fjárhæð eftir undirliðum á þann veg, að liðurinn Jarðrækt, húsabætur og vatnsveitur hækkar um 3.5 millj., liðurinn Framræsla um 1 millj., liðurinn Nýjar búgreinar og hagræðing um 2.5 millj. Er með þessu gert ráð fyrir að gera upp skuldahala sem myndast hefur á þessum fjárlagalið. Stofnlánadeild landbúnaðarins. Liðurinn hækkar um 2 millj. kr. vegna Lífeyrissjóðs bænda. Liðurinn Til búfjárræktar samkv. lögum hækkar um 2 millj. kr. Till. varðandi dómsmrn. Lagt er til að veittar verði 275 þús. kr. til stofnkostnaðar hjá embætti sýslumannsins í Vík í Mýrdal. Og Landhelgisgæslan. Liðurinn hækkar um 3 millj. og 600 þús. kr., þ.e. laun um 1 millj. og 600 þús. kr. og önnur rekstrargjöld um 2 millj., og er þá gert ráð fyrir að úthaldstími skipa aukist úr 31 mánuði í 33 mánuði frá því sem er í frv., en í till. n. fyrir 2. umr. var gert ráð fyrir auknum flugtíma úr 1000 flugtímum í 1200 tíma. Umferðarráð. Liðurinn hækkar um 300 þús. kr., þ.e. önnur rekstrargjöld vegna Norræna umferðaröryggisársins, en í frv. eru 500 þús. kr. ætlaðar í þessu sama skyni. Liðurinn Fangamál, ýmis kostnaður hækkar um 554 þús. kr. Annars vegar hækkar framlag til námskeiða fangavarða um 154 þús. kr. og hins vegar liðurinn Vistun kvenfanga um 400 þús. kr. Þjóðkirkjan. Þá er nýr liður. Kirkjuorgel 800 þús. kr. Koma þá till. varðandi félmrn. Húsnæðisstofnun ríkisins. Liðurinn hækkar um 70 millj. kr., í 141 millj. 514 þús. kr., og er sú upphæð flutt af liðnum Efnahagsráðstafanir. Er þetta sá hluti þeirrar fjárhæðar sem gefin hefur verið yfirlýsing um að varið verði til íbúðabygginga úr hinu almenna lánakerfi, en í ár hafa 15 millj. kr. verið greiddar í þessu sama skyni. Byggingarsjóður verkamanna, yfirfærslur. Liðurinn hækki um 10 millj. kr. og verði 158 millj. og 50 þús. kr. Vinnueftirlit ríkisins. Liðurinn hækkar um 3 millj. kr., en sértekjur hækki jafnmikið þar sem iðgjöld atvinnurekenda standa undir rekstri þessarar stofnunar. Liðurinn Framkvæmd laga um aðstoð við þroskahefta hækkar um 200 þús. kr. Hækkunin fer á viðfangsefnið Sambýli. Liðurinn Heimili fyrir þroskahefta undir liðnum Skálatún hækkar um 400 þús. kr. Kemur það til viðbótar við hækkun sem gerð var við 2. umr. Við liðinn Ýmislegt hjá félmrn. bætast tveir nýir liðir. Annars vegar Almannavarnir í Mývatnssveit 150 þús. kr. og hins vegar Grímseyjarhreppur, styrkur vegna tilraunavindmyllu 75 þús. kr. Till. varðandi heilbrmrn. Liðurinn Önnur rekstrargjöld hjá landlæknisembættinu hækkar um 200 þús. kr. Hollustuvernd ríkisins. Liðurinn hækkar um 500 þús. kr. vegna reykingavarna. Kristneshæli. Önnur rekstrargjöld hækka um 100 þús. kr. og sértekjur lækka um 156 þús. kr. Þá er lagt til að við liðinn Sjúkrahús og læknisbústaðir bætist tveir nýir liðir, þ.e. Krabbameinsfélag Íslands byggingarstyrkur 3 millj. kr. og Samtök áhugamanna um áfengisvandamálið SÁÁ, byggingarstyrkur, fyrsta greiðsla af þremur 1 millj. og 500 þús. kr. Framkvæmdasjóður aldraðra. Liðurinn hækkar um 5 millj. 210 þús. kr. og verður 40 millj. Fyrir fjárveitinganefnd hefur verið lögð áætlun um útlán sjóðsins á næsta ári og mun n. fjalla um hana þegar þing kemur saman eftir áramót. Till. varðandi fjmrn. Uppbætur á lífeyri. Liðurinn hækkar um 543 þús. kr. í 225 millj. 963 þús. kr. Styrktarfé og ýmis eftirlaun, embættismenn. Liðurinn hækkar um 467 þús. og verður 1483 þús. Styrktarfé og ýmis eftirlaun, ekkjur. Liðurinn hækkar um 312 þús. kr. í 922 þús. kr. Efnahagsráðstafanir. Liðurinn lækkar um 70 millj. kr., en þessi upphæð færist á Húsnæðisstofnun ríkisins, þ.e. framlag til Byggingarsjóðs ríkisins. Till. varðandi samgrn. Lagt er til að liðurinn Vitastofnun Íslands hækki um 2.1 millj. kr., þar af fari 1 millj. til hækkunar á liðnum Vitabyggingar og 1.1 millj. kr. fari til hækkunar á liðnum Rekstur vitaskips. Siglingamálastofnun. Laun hækka um 80 000 kr., en hér er um að ræða hálfa stöðu skipaskoðunarmanns á Höfn í Hornafirði. Önnur rekstrargjöld hækka um 100 000 kr., en eins og áður er getið er lagt til að skipaskoðunargjald hækki um 180 000 kr. Við liðinn Ýmis framlög hjá sjútvrn. er lagt til að tekinn verði upp nýr liður, Sjálfvirkt tilkynningakerfi fyrir fiskiskip 400 000 kr., og er gert ráð fyrir að þessari upphæð verði varið til rannsókna á möguleikum þess að hanna slíkt kerfi. Veðurstofa Íslands. Liðurinn hækkar um 500 000 kr. og færist á viðfangsefnið Síma- og útvarpskostnaður. Ekki eru fluttar brtt. varðandi vegamál, en af hálfu hæstv. samgrh. hefur komið fram að gert er ráð fyrir að vegáætlun verði lögð fram í upphafi þinghalds eftir áramótin. Áætlunin verði gerð með hliðsjón af þál. um langtímaáætlun um vegamál, sem samþykkt var á Alþingi 25. maí 1981. Samhliða mun verða lagt fram frv. um auknar tekjur til Vegasjóðs og um þessi mál mun verða leitað samráðs við stjórnarandstöðuna. Þá eru till. varðandi iðnrn. Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. Stofnkostnaður hækki um 200 000 kr. vegna tækjakaupa. Orkusjóður. Yfirfærslur, þ.e. framlög við B-hluta, hækka um 4 millj. kr., þar af hækkar liðurinn Lán til jarðhitaleitar um 1 millj. kr. og liðurinn Sveitarafvæðing um 3 millj. Þá er lagt til að liðurinn Ýmis orkumál hækki um 3.5 millj. Þar er um að ræða nýjan undirlið Olíustyrkir vegna rafhitunar, þ.e. styrkir til að greiða niður verð á raforku sem framleidd er með olíu. Hef ég þá rakið þær brtt. sem fjvn. flytur sameiginlega við 3. og 5. gr. fjárlagafrv. Við 6. gr., heimildargr., flytur n. allmargar brtt. sem birtar eru á þskj. 202 og 230. Ég tel ástæðulaust að lesa þær frá orði til orðs, en vísa til texta þeirra á þeim þskj. sem ég tilgreindi. Af mistökum við prentun voru með till. fjvn. á þskj. 203, sem útbýtt var í morgun, greindar fimm heimildargr. sem áttu að vera á sérstöku þskj. og fluttar af hæstv. ríkisstj. Hér er um að ræða till. nr. 3.9, 3.10, 3.11, 6.16, og 6.17 á þskj., en þetta hefur verið leiðrétt. Meiri hluti fjvn. flytur brtt. varðandi 5. gr. fjárlagafrv. Hún tekur til ríkisfyrirtækja og sjóða í ríkiseign. Þetta er á þskj. 203. Er þar fyrst að telja brtt. varðandi Lánasjóð íslenskra námsmanna. Eins og áður er getið var í brtt. við 4. gr. gert ráð fyrir hækkun á framlagi úr ríkissjóði um 12 millj., en hér er ennfremur lagt til að lántaka sjóðsins verði hækkuð um 48 millj. kr. Nema framlög úr ríkissjóði og lántökur sjóðsins á næsta ári því alls 364 millj. 943 þús. kr. Lögð er til lántaka hjá Síldarverksmiðjum ríkisins 36 millj. kr., en um þessar mundir er verið að ganga frá sérstakri lánaútvegun til annarra fiskmjölsverksmiðja sem orðið hafa fyrir fjárhagslegum skakkaföllum vegna hráefnisskorts. Byggingarsjóður ríkisins. Eins og fram kom í brtt. við 4. gr. er gert ráð fyrir að framlög úr ríkissjóði hækki um 70 millj. kr. og framlag til Byggingarsjóðs verkamanna hækki um 10 millj. Þá er lögð til lántaka Landakaupasjóðs kaupstaða og kauptúna um 1 millj. Lagt er til að lántaka Kröfluvirkjunar hækki um 60 millj. kr. til framkvæmda. Á liðnum Virkjunarrannsóknir er gert ráð fyrir hækkun lántöku um 25 millj. kr. í 46 millj. 783 þús. kr. Hjá Orkusjóði er, eins og fram kemur í brtt. n. við 4. gr., gert ráð fyrir 1 millj. kr. hækkun á framlagi til jarðhitaleitar og 3 millj. kr. hækkun á framlagi til sveitarafvæðingar, en í brtt. meiri hluta nefndarinnar við 5. gr. er ennfremur gert ráð fyrir 2.5 millj. kr. lántöku Orkusjóðs til jarðhitaleitar og 6 millj. kr. lántöku til sveitarafvæðingar. Eins og jafnan áður hafa tekju- og gjaldaáætlanir B-hluta fyrirtækja nú verið endurskoðaðar frá því fjárlagafrv. var lagt fram. Unnið hefur verið að nýrri rekstrar- og fjárhagsáætlun fyrir Ríkisútvarpið hljóðvarp/sjónvarp og er hún á áætluðu meðalverðlagi árið 1983. Undanfarin ár hafa taxtahækkanir á gjaldskrá auglýsinga verið nokkru hærri en almennar verðlagshækkanir, og hafa þessar auknu hækkanir skilað Ríkisútvarpinu nokkurri raungildisaukningu í tekjum. Rekstraráætlun fyrir árið 1983 miðast við að gjaldskrá fyrir auglýsingar hækki sem hér segir: 1. feb. 15%,1. júní 15% og 1. okt. 15%. Gerð hefur verið áætlun um kostnaðarauka af því að senda út s jónvarpsefni í júlímánuði og er niðurstöðutala þeirrar áætlunar samtals að fjárhæð 12.1 millj. kr. og yrði sú upphæð fjármögnuð með hærri afnotagjöldum ásamt auknu magni auglýsinga. Eins og rekstraráætlun sjónvarpsins er sett fram er þar gert ráð fyrir að útsendingar í júlímánuði hefjist á næsta ári. Gert er ráð fyrir að afnotagjald sjónvarps hækki um 60% og afnotagjald hljóðvarps um 55% frá yfirstandandi ári. Í endurskoðaðri rekstrar- og fjárfestingaráætlun hjá Pósti og síma er gert ráð fyrir að almenn fjárfesting nemi 91.4 millj. kr. og hefur þá verið á því byggt að samþykkt verði í fjárl. heimild til að fella niður eða endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af sjálfvirkum símstöðvum og fjölsímum. Fjárfesting vegna lagningar sjálfvirks síma í sveitum samkvæmt lögum nr. 32/1981 er ráðgert að nemi 54 millj. kr. Þessi gjaldatala er miðuð við niðurfellingu aðflutningsgjalda og söluskatts, eins og gert er ráð fyrir í áðurnefndum lögum. Þá er gert ráð fyrir að greiðsluhalli stofnunarinnar verði jafnaður á næsta ári. Lántökur Pósts og síma eru áformaðar samtals að upphæð 54.5 millj. kr. sem er hækkun um 32% frá fjárlögum 1982. Tekjuáætlun fyrirtækisins er við það miðuð að gjaldskrá hækki um 9.5% 1. feb., 9.5% 1. maí, 9% 1. ágúst og 9% 1. nóv. Gerð er till. um að framlag til Skipaútgerðar ríkisins hækki um 8 millj. 605 þús. kr. frá fjárlagafrv. 1983 og verði framlagið samtals að fjárhæð 39 millj. 525 þús. kr. Tekju- og gjaldaáætlun fyrirtækisins hefur verið endurskoðuð og er hún sett fram á áætluðu verðlagi næsta árs. Þá er gert ráð fyrir að gjaldskrárhækkanir verði sem hér segir: Í feb. 15%, mars 7%, ágúst 7% og í nóv. 7%. Þá hefur gjalda- og tekjuáætlun Rafmagnsveitna ríkisins verið endurskoðuð miðað við áætlað verðlag á næsta ári og er gert ráð fyrir að gjaldskrárhækkanir fyrirtækisins verði sem hér segir: 12.5% í feb., 8.5% í maí, 8.5% í ágúst og 8.5% í nóv. Þá er komið að brtt. meiri hluta fjvn. við 1. gr., greiðsluyfirlit ríkissjóðs og við 3. gr., tekjuhlið frv., á þskj. 231. Við 1. gr. er flutt ein till., þ.e. við liðinn Lánahreyfingar úf Seðlabanki Ístands. Liðurinn lækki um 40 millj. kr. í 60 millj. Frá því að fulltrúar Þjóðhagsstofnunar komu í fyrra sinnið á fund fjvn., þ.e. hinn 30. nóv. 1982, þá lágu ekki fyrir innheimtutölur fyrir nóvembermánuð, hefur áætlun um nokkra liði tekjuhliðar frv. breyst við endurskoðun í samræmi við framvindu ríkissjóðstekna á síðustu mánuðum þessa árs, en innflutningur hefur verið talsvert meiri en áður var gert ráð fyrir auk þess sem tollhlutfall hefur reynst hærra en reiknað var með í fjárlfrv. Upplýsingar um vaxtatekjur benda til þess að þær hafi verið vanmetnar við gerð fjárlagafrv. Meiri hluti fjvn. flytur því till. um að hækka áætlun um tekjur ríkissjóðs í fyrsta lagi af aðflutningsgjöldum um 49.9 millj., í öðru lagi af söluskatti um 100 millj. í þriðja lagi af sérstöku vörugjaldi um 20 millj., í fjórða lagi af stimpilgjaldi um 10 millj., í fimmta lagi aukatekjum um 5 millj., í sjötta lagi af vöxtum um 40 millj. og í sjöunda lagi af ýmsum öðrum tekjum um 5 millj. Um 229.9 millj. kr. hækkun verður á tekjum samtals. Verði brtt. meiri hluta fjvn. og samvn. samgöngumála samþykktar munu heildartekjur á fjárlögum ársins 1983 nema 13 milljörðum og 3 millj. kr., en heildarútgjöld 12 milljörðum 977 millj. kr. Rekstrarafgangur er þá 26 millj. og greiðsluafgangur 10 millj. kr.



Herra forseti. Þetta frv. til kreppufjárlaga fyrir árið 1983 er nú komið til síðustu umr. hér á hinu háa Alþingi. Frv. hækkar um 285 millj. kr. í meðförum Alþingis ef að líkum lætur. Það er upphæð sem einungis er 2.2% af útgjaldahlið frv. Til samanburðar ættu hv. þm. að hafa í huga að ríkisstj. úthlutaði aukafjárveitingum fram til októberloka sem nema tvöfaldri þessari upphæð eða rúmlega það. Ég held að það séu ekki neinar stjórnarandstöðuýkjur að þetta þýði á mæltu máli að það sé verið að taka fjárveitingarvaldið af Alþingi. Þessar aukafjárveitingar námu alls 542 millj. kr. til októberloka. Hér er um að ræða upphæð sem er að sjálfsögðu á verðlagi ársins í ár, þegar verið er að ræða um aukafjárveitingar, en 285 milljóna hækkunin í meðförum fjvn. er á verðlagi fjárlagafrv. Tekjur þessa fjárlagafrv. hafa verið hækkaðar í meðförum meiri hluta fjvn. um 230 millj. kr. til að mæta þessum útgjöldum. Þau vinnubrögð voru viðhöfð í sambandi við þessa áætlun um hækkun ríkistekna á næsta ári að meiri hluti fjvn. setti fram ákveðnar sundurliðaðar tölur um hækkun á tekjuáætlun frv., en áður hefur þetta farið þannig fram að fulltrúar Þjóðhagsstofnunar hafa komið á fund fjvn. með breytta tekjuáætlun. Nú er út af fyrir sig kannske ekki beint út á þetta að setja, en það sýnir að í rauninni er verið að loka ákveðnu formlegu gati á þessu fjárlfrv. með þessari tekjuáætlun. Afborganir til Seðlabankans voru síðan lækkaðar um 40 millj. kr. og þá kemur útkoman út. Rekstrarafgangur verður 28 millj. kr. eða 0.2% af útgjaldaliðum fjárlfrv: og greiðsluafgangur verður heilar 10 millj. kr. eða 0.07% af útgjöldum fjárlagafrv. Ég sýndi fram á það við 2. umr. að miðað við umfang ríkisbúskaparins, eins og ríkisstj. hefur komið honum í með stefnu sinni, og með því stefnumarki, sem gengið er út frá í þjóðhagsáætlun m.a., að samneysla dragist ekki saman milli áranna 1982 og 1983, þá skorti 1000 millj. kr. upp á að endar nái saman í þessari fjárlagagerð. Ég vil því stinga upp á því við hæstv. fjmrh. - hann hefur nefnt þetta frv. kreppufrv. - að hann noti orðið „fjárlagahrip“ svona öðrum þræði því þetta er hriplekt frv. og þau fjárl. sem byggjast á því verða að sjálfsögðu hriplek. Það skortir alla þessa fjárhæð á að hægt sé að ná endum saman miðað við þá stefnu sem hæstv. ríkisstj. hefur í ríkisfjármálunum og þrátt fyrir allar hinar gífurlegu skattahækkanir sem ég tíundaði við 2. umr. Í þessari fjárlagaafgreiðslu eru auk heldur margir endar lausir. Hv. formaður n. Geir Gunnarsson gerði grein fyrir því hér að hæstv. samgrh. ætlaði að gefa hér yfirlýsingu um vegamál. Yfirlýsingin er fólgin í því, að þegar þing kemur saman verði vegamálin tekin sérstaklega fyrir og ekkert farið eftir væntanlegum fjárlögum. Strax og þing kemur saman, á fyrstu dögum þingsins, á að ómerkja fjárl. með því að gefa út yfirlýsingu um vegamál, sem alls ekki rúmast í þessum fjárlögum. Það á að gefa út yfirlýsingu um að leita skuli samráðs við stjórnarandstöðuna um að leggja nýja skatta á til að ná stefnunni fram í vegamálum, sem hæstv. ráðh. hefur m.a. manna mest gumað af, en samstaða náðist um á hinu háa Alþingi ekki síst fyrir forgöngu okkar sjálfstæðismanna í stjórnarandstöðu. Það á sem sagt að ómerkja fjárlögin strax og þing kemur saman aftur. Það er út af fyrir sig kannske maklegt með fjárlög sem þessi eins og þau verða. Mér er sagt að í einhverri n. sem fjallar um tekjuöflun til vegamála séu menn að velta fyrir sér nýjum skatti á bifreiðar. Nú á að fara þessa leið. Það á að skera niður á raunverulegum fjárlögum þjóðarinnar framlög til vegamála um að minnsta kosti 17%–20% í nýframkvæmdum vega miðað við vegaframkvæmdir í ár og allt að 30% miðað við þá stefnu sem nýsamþykkt er á Alþingi. Þetta á að gera í fjárlögum þjóðarinnar. Síðan á að koma til stjórnarandstöðunnar og segja: Við þurfum nýjan skatt til þess að ná saman endum að því er varðar vegamálin. - Er nú hægt að viðhafa slík vinnubrögð eftir alla þá skattasúpu sem hæstv. núverandi ríkisstjórn hefur látið frá sér fara? Er hægt að koma svo til stjórnarandstöðunnar og segja: Þið verðið að styðja okkur í því af því að þetta er góður skattur. Við skerum niður framlögin sem koma í ríkissjóð af þessum skattahækkunum okkar, en þetta er góður skattur sem á að bæta þarna við. Við þurfum hann til að ná saman vegamálum og ómerkja þannig fjárlög fyrsta dag sem þing kemur saman á nýjan leik eftir áramót. Þetta er aðeins dæmi um hvernig staðið er að þessari fjárlagaafgreiðslu nú. Ég endurtek það, að í þessum fjárlögum er um að ræða 17% – 20% samdrátt í framlögum til vegamála á næsta ári miðað við raunsæjar verðlagsforsendur, þ.e. 58% verðbreytingar á milli ára, og það er stefnt að allt að 30% niðurskurði á framlögum til vegamála miðað við þá langtímaáætlun í vegagerð sem hæstv. ráðh. hefur lagt fyrir Alþingi. Ég vil nefna annað dæmi um hversu fráleif þessi fjárlagaafgreiðsla er. Í þskj. er að finna brtt. sem hljóða svo: „Ríkisstjórninni er heimilt að taka erlent lán allt að 850 millj. kr. eða jafnvirði þess í erlendri mynt. Lánsfénu er ættað að verja til fjármögnunar í samræmi við endurskoðaða lánsfjáráætlun fyrir árið 1982 allt að 240 millj. kr., til nauðsynlegra greiðslna á árinu 1983 samkvæmt ákvæðum fjárlaga 1983 og til fyrirtækja með eignaraðild ríkissjóðs og/eða sveitarfélaga í samráði við fjárveitinganefnd.“ Á 6. gr. fjárlaga á að setja slíka heimild. Í fyrsta lagi er litið svo á, að 6. gr. fjárlaga heimili ekki ríkisstjórn að taka erlend lán. Í öðru lagi undirstrikar þessi grein að það hafi ekki sést tangur eða tetur af lánsfjáráætlun fyrir næsta ár við þessa fjárlagaafgreiðslu, ekki stafkrókur, og engar upplýsingar um hvernig lánsfjáráætlun yfir yfirstandandi ár hefur verið framkvæmd. Hér er náttúrlega um svo fráleit vinnubrögð að ræða að í raun ætti hæstv. forseti að stöðva slíka afgreiðslu, en á það reyndi við 2. umr. að hæstv. forseti mun ekki hafa vald til þess, og er það í sjálfu sér umhugsunarefni fyrir þm. að Alþingi skuli ekki geta tekið í taumana með þeim hætti þegar svona er að málum staðið. Það er lærdómsríkt að fara yfir till. meiri hluta fjvn., sem að sjálfsögðu eru till. ríkisstj. en ekki þeirra valinkunnu manna sem þar sitja á bekk, um hækkun tekna á næsta ári. Það er gert ráð fyrir að aðflutningsgjöld eigi að hækka um 50 millj., söluskattur um 100 millj., sérstakt vörugjald um 20 millj., stimpilgjald um 10 millj., aukatekjur um 5 millj., ýmsar óvissar tekjur um 5 millj. og vaxtatekjur um 20 millj. Út úr þessu dæmi fá þessir ágætu menn 230 millj. kr. tekjuauka á næsta ári. Meginatriðið, þegar þessi tekjuauki er boðaður, er að hann á að byggjast á því að innflutningur aukist heldur frá því sem gert er ráð fyrir í þjóðhagsáætlun. En það er framar öllu stefnumark ríkisstj., að manni skilst, að draga úr viðskiptahalla. Þetta þýðir að ríkisstj. er að hopa að þessu leyti varðandi það sérstaka stefnumark sitt. Hún gerir ráð fyrir að innflutningur aukist umfram það sem gert er ráð fyrir í þjóðhagsáætlun og að ríkissjóður hafi tekjur af því. Hér er um að ræða að ríkissjóður haldi áfram að hagnast á stórkostlegum innflutningi og veltu í þjóðfélaginu, sem stafar af eyðsluskuldasöfnun erlendis. Ríkisfjármálin hafa verið í formlegu jafnvægi undanfarin ár vegna þess að ríkissjóður hefur haft gífurlegar tekjur af þessari eyðsluskuldasöfnun erlendis og viðskiptahalla. Nú á að hopa í þessu með innflutningi. Það er lýsandi dæmi og sýnir hversu lin tök eru á efnahagsmálum þjóðarinnar að innflutningur vara minnkar í haust. Hann var 5% minni í september á föstu gengi en í sama mánuði í fyrra. Hann var 20% minni í október en í sama mánuði í fyrra reiknað á föstu gengi, en aðeins 2% minni í nóvember reiknað á sama hátt. Það dregur því miklu minna úr innflutningi en ríkisstjórnin telur sig stefna að og á þessum forsendum á að auka tekjur ríkissjóðs samkvæmt fjárlagafrv. fyrir árið 1983. Það er sérstakt áhyggjuefni að allir þeir sem koma nálægt því að fjalla um efnahagsmál líta svo til, að það sé miklu dekkra útlit nú en var í haust að því er varðar viðskiptahalla við útlönd. Bæði verður afli minni á þessu ári og sennilega á því næsta en gert er ráð fyrir í þjóðhagsáætlun, auk þess sem markaðsaðstæður eru slæmar eins og menn vita. Þjóðhagsáætlun gerir ráð fyrir að skreiðarmarkaðirnir opnist á næsta ári og það verði hægt að vinna skreið á venjulegan hátt. Þar er um að ræða hvorki meira né minna en 100 000 tonn, sem menn hafa verkað í skreið undanfarið. Bresti þessar forsendur þjóðhagsáætlunar, sem því miður ýmsar blikur eru á lofti um, þá má alveg eins búast við jafnmiklum viðskiptahalla á næsta ári og er í ár. Því miður hefur ríkisstj. enga tilburði uppi í því að sporna við þessu. Það er sagt að þetta frv. sé kreppufrv. og þeir menn sem hafa tekið það orð sér í munn hafa haldið því fram að þau efnahagsáföll sem við Íslendingar höfum orðið fyrir á þessu ári og enginn neitar vegna minni afla en á metárunum 1981 og 1980 og eins vegna markaðsörðugleika séu þyngstu og mestu efnahagsáföll í áratugi. En sé gerður samanburður á efnahagsáföllunum 1967 – 1969 og 1974 –1975 kemur í ljós að þetta er ekki rétt. Útflutningstekjutap þjóðarinnar nam á föstu verðlagi 1967– 1969 hvorki meira né minna en 27.6%. Á árinu 1974 og 1975 minnkuðu útflutningstekjurnar, að teknu tilliti til viðskiptakjara, um tæp 13% reiknað á sama grundvelli. En í þjóðhagsáætlun er í ár gert ráð fyrir að útflutningstekjur okkar minnki frá því í fyrra um rúm 11%. Ýmsir hafa reiknað þetta dæmi og komist að hærri niðurstöðu, svipuðu útflutningstekjutapi og gerðist á árunum 1974 og 1975. Það er því algerlega úr lausu lofti gripið að þetta ástand nú sé þyngsta efnahagsáfall sem yfir okkur hefur dunið á síðasta áratug. Efnahagsáfallið 1974 og 1975 var svipað, en efnahagsáfallið 1967 –1969 langtum verra. En það er annað, sem einkennir efnahagsmálin nú, sem er meira áhyggjuefni. Árið 1966 skulduðum við Íslendingar aðeins 9.9% af þjóðarframleiðslu okkar erlendis, nettóskuldastaða þjóðarbúsins var aðeins 9.9%. Árið 1973 var hún 17.8%, en nú er hún tæp 32% og talin fara í tæp 50% á næsta ári. Hér er um alvarlegt mál að ræða. Þess vegna er það rétt, sem stendur í fskj. með brbl. ríkisstj., að þjóðarbúið og atvinnuvegirnir eru mjög illa í stakk búin til að mæta þessu áfalli nú. Það er vegna þess að erlendar skuldir þjóðarinnar voru komnar úr hófi fram áður en þetta áfall skall á, þrátt fyrir gífurlegan afla. Mesti afli sem um getur í Íslandssögunni kom á land árið 1981. Þá veiddum við tæp 7000 tonn af botnfiskum. Þorskafli var af því um 470 000 tonn og loðnuafli 64000 tonn. Það er óvænlegt að gera ráð fyrir að við getum aukið afla frá því sem er í ár, hvað þá hann fari fram úr því sem var á metárinu 1981, en í öll þau skipti sem yfir okkur hafa dunið efnahagsleg áföll höfum við bjargað okkur hreinlega á því að ausa meiri afla upp úr sjónum í hafinu í kringum okkur. Þetta er áhyggjuefni. Ég vildi aðeins, herra forseti, gera grein fyrir því, að það ástand, sem við er að glíma nú og menn hafa talað um að sé mesta efnahagsáfall sem yfir okkur hefur dunið, hefur orðið til þess að hæstv. fjmrh. hefur kallað þetta frv. kreppufrv. Því miður er þetta kreppufrv. í allt annarri merkingu en hæstv. ráðh. vill vera láta. Ég hef gert grein fyrir að hvaða leyti þetta er kreppufrv. Við þekkjum að það er gífurlegt hættuástand í okkar atvinnu- og efnahagsmálum. Stórfelld hætta á atvinnuleysi er á næsta leiti. Því miður er ekki hægt að segja að þessi fjárlagagerð muni laga það ástand. Þvert á móti. Þetta frv. mun verða til þess að það skapast einn vandi enn. Hann er sá, að stjórna ríkisfjármálum af sæmilegu viti í gegnum þann ólgusjó sem efnahagsmál Íslendinga eru nú að ganga í gegnum.



Herra forseti. Þetta frv. til fjárlaga fyrir árið 1983 er sorglegt. Það er í rauninni óraunhæfara en tárum taki. Reiknað er með tekjum sem ekki eru lagaheimildir fyrir, útgjöld eru vanáætluð og í þeim felst engin stefna. Þetta gerist á sama tíma og íslenskt efnahagslíf er í algerum ógöngum. Það er ekki of í lagt að segja að það sé í ógöngum, því undir það sjónarmið taka líka stjórnarsinnar. Við Alþfl: menn teljum að þetta frv. til fjárlaga sé í rauninni hámark kæruleysis og ábyrgðarleysis. Það er furðulegt að einhverjir stjórnmálaflokkar með ábyrgðartilfinningu skuli sjá sér fært að taka ábyrgð á þessu. Þingflokkur Alþfl. telur að frv. af þessu tagi þjóni ekki tilgangi. Það sé blekking. Í gær gerði þingflokkurinn af þessu tilefni svofellda samþykkt. „Við afgreiðslu fjárlaga á undanförnum þingum hefur þingflokkur Alþfl. flutt brtt. um lækkun ríkisútgjalda, skattalækkanir og kerfisbreytingar í ríkisbúskapnum. Þ. á m. eru tillögur um lækkun niðurgreiðslna og útflutningsbóta á landbúnaðarafurðir og um sparnað í starfsemi ýmissa opinberra stofnana. Alþfl. leggur enn og aftur áherslu á nauðsyn kerfisbreytingar á efnahagsmálum og uppstokkun á fjármálastjórn ríkisins til þess að náð verði árangri í efnahagsstjórn. Fyrirliggjandi fjárlagafrv. er hins vegar fjarri raunveruleikanum. Það boðar enga efnahagsstefnu. Þannig eru útgjöld áætluð svo lág, að meiri háttar kaupskerðingu þarf til að þau standist og gert er ráð fyrir tekjum af sköttum sem ekki eru lagaheimildir fyrir. Efnahagsframvindan er þar á ofan enn óvissari en nokkru sinni fyrr. Opinskátt er rætt um meiri háttar gengisfellingu um áramót þótt kaupskerðingarlög ríkisstjórnarinnar, sem öllu áttu að bjarga, séu enn í fullu gildi. Öll undirstaða þessa fjárlagafrv., bæði tekna- og gjaldamegin, er því reist á sandi blekkinga og óraunsæis. Fjárlög byggð á fölskum forsendum eru haldlaus og afgreiðsla þessa frv. því óraunhæf. Brtt. þjóna þá ekki tilgangi. Það sem þarf eru ný og önnur fjárlög. Þingflokkur Alþfl. mun því ekki flytja brtt. við þetta frv., þótt einstakir þm. hans flytji till. um minni háttar tilfærslur, en flokkurinn ítrekar enn nauðsyn gerbreyttrar efnahagsstefnu.“ Þetta, herra forseti, er samþykkt þingflokks Alþfl. frá því í gær varðandi það frv. til fjárlaga fyrir árið 1983 sem hér er til umfjöllunar. Meginkjarninn er sá, að á undanförnum þingum hefur Alþfl. flutt brtt. við fjárlagafrv., en nú ofbýður okkur gersamlega það ábyrgðarleysi sem felst í fyrirliggjandi frv. fjárlög á fölskum forsendum eru vitaskuld haldlaus. Það er tilgangslaust að flytja brtt. um óraunhæf og haldlaus fjárlög. Af þessum sökum munum við breyta frá venju fyrri ára og ekki flytja brtt. Það þarf algera uppstokkun, þ. á m. allt öðruvísi fjárlög, svo frábrugðin þeim sem hér eru til umfjöllunar til þess að ná árangri í efnahagsstjórn að því verður ekki komið í kring með einföldum brtt. Það er skoðun okkar Alþfl.-manna að þm. séu nú orðnir fangar vanans. Þeir samþykki efnahagsstefnu og fjárlagafrv. ár eftir ár, sem öll eru með sama markinu brennd - því marki sem brennt hefur undirstöðurnar undir íslensku efnahagslífi á undanförnum árum í nærfelldan áratug. Og enn, herra forseti, er hugmyndin að hjakka í sama farinu - því fari óraunsæis og bráðabirgðareddinga sem hefur einkennt undanfarin ár, nærfellt undanfarinn áratug, en hefur náð hámarki á síðustu misserum þar sem ekki fá að liða nema tveir til þrír mánuðir frá einni efnahagsráðstöfuninni til hinnar næstu. Muna menn ekki að undir lok ágústmánaðar sagði ríkisstj.: Nú hefur öllu verið bjargað. Við höfum komið okkur saman um víðtækar ráðstafanir. Samt er það svo, að menn tala opinskátt um að þegar um næstu mánaðamót, fáeinum mánuðum síðar, þurfi að grípa til víðtækra aðgerða. Þessi stefna, þessar starfsaðferðir hafa gersamlega gengið sér til húðar. Það er fylgt úreltri stefnu. Það eru steinruninn sjónarmið sem lögð eru til grundvallar. Af því fæst ekki árangur. Það sem verra er, herra forseti, er það, að þetta óraunsæi, “þessar stöðugu bráðabirgðalausnir koma í veg fyrir að það sé hafist handa um skynsamlega og varanlega stefnumörkun. Þær standa í veginum fyrir því að menn taki á hinum raunverulegu vandamálum. Við Alþfl.-menn leggjum áherslu á að það er orðið meira en tímabært að menn stígi nú skref inn í nýjan tíma og að þetta fjárlagafrv., sem hér er til afgreiðslu, verði seinasti bautasteinninn um úrelta stefnu, síðasti fulltrúi hins liðna tíma, seinasti minnisvarðinn. Það er meira en mál að stjórnmálaflokkar átti sig á að þeir mega ekki lengur láta fjötra sig af vananum, þeim aðferðum sem notaðar hafa verið fram að þessu og ekki hafa skilað betri árangri en raun ber vitni þannig að enn stefnir í verra ástand en nokkru sinni fyrr. Ég ætla ekki að nefna neinar tölur í þessu sambandi, enga verðbólguspá, engar niðurstöður fjárlaga, engar prósentutölur um hlutfall ríkisútgjalda. Ég get samt ekki látið hjá líða að minnast eilítið á erlenda skuldasöfnun, þótt með óbeinum hætti sé. Það er talið að erlendar skuldir Mexíkóríkis séu 1000 Bandaríkjadalir á hvert mannsbarn. Þetta land býr ekki síður við gjöfular auðlindir en Ísland. Þetta land er komið á hausinn. Þessu landi þurfa erlendar lánastofnanir að fara að bjarga. Þó á það gífurlegar auðlindir, t.d. í olíulindum. Íslendingar, íslenska þjóðin, skulda fjórum sinnum meira á hvert mannsbarn en þetta land, sem komið er á hausinn. Okkar skuldir á hvert mannsbarn eru ekki 1000 Bandaríkjadalir eins og í Mexíkó, heldur 4000 dalir. Hugsum um það, hvenær röðin kemur að okkur með þessu áframhaldi. Börðumst við ekki harðri baráttu fyrir sjálfstæði? Erum við að varpa því fjöreggi frá okkur? Þetta hlýtur að eiga að vera efst í huga hvers einasta alþm. Það sem gerst hefur í Mexíkó er aðvörun til okkar. Það er aðvörun til okkar um að gæta að okkur. Ef fram vindur sem horfir megum við búast við því að það verði ekki einungis sagt um þessa kynslóð að hún hafi tekið að láni hjá fyrri kynslóð allt sem hún gat af henni tekið og eytt því upp, heldur líka að hún hafi fórnað framtíð þjóðarinnar fyrir stundarhag. Herra forseti. Það er margt sem þyrfti að breytast í íslensku efnahagslífi. Ég skal ekki fjölyrða mjög um það, en svo mikið er víst, að við verðum að snúa af þeirri braut sem hér hefur verið fylgt um sífellt aukna erlenda skuldasöfnun. Við verðum að kunna að umgangast landið og auðæfi af varfærni og nærgætni og horfa til framtíðarinnar varðandi stjórn á hinum ýmsu þáttum atvinnulífsins. Ég nefni þar stjórnina á fiskveiðum. Ég nefni það að gefnu tilefni vegna þeirra atburða sem hafa verið að gerast á þessu ári. Vegna þess að við oftókum okkur á síðastliðnum tveimur árum horfum við nú upp á aflabrest og hrun fiskstofnsins. Ekki voru þær ákvarðanir síðustu tveggja ára teknar með framtíðina í huga. Ég horfi líka upp á það, að við höfum eytt gróðri landsins á sama tíma og við höfum notað hann til að framleiða afurðir sem við komum ekki í verð nema skattleggja okkur sjálf í ríkum mæli. Þetta er að kunna ekki fótum sínum forráð. Þetta er að kunna ekki að horfa til næstu kynslóðar. Það er af þessum sökum sem við stöndum nú verr en nokkru sinni fyrr. Við höfum ekki kunnað verja afrakstri þjóðarbúsins með skynsamlegum hætti. Braskfjárfesting hefur blómgast á Íslandi. Það hefur ekki blómgast skynsamleg fjárfesting í uppbyggingu arðbærra atvinnugreina, ekki þeirra greina sem verða til að treysta lífskjörin í landinu og gera okkur mögulegt að ná þeim árangri í því að jafna kjörin og treysta afkomu fólksins, sem ég ætla að vona að allir þm. vilji stefna að. Þetta er harður dómur, en þetta er samt sannleikur. Við höfum verðlaunað menn fyrir að skulda. Við höfum refsað mönnum sem hafa sparað. Ekkert heilbrigt efnahagslíf verður byggt á þeim grunni. Það er líka harður dómur yfir þessu þingi að þannig skuli hafa verið haldið á málunum. Það hefur verið allt of ríkt í hugum þm. að horfa á hagsmuni skuldaranna og velta því fyrir sér varðandi hverja einstaka krónu og hverja einustu vaxtaprósentu hvernig skuldararnir kæmu út. En þeir sem sparað hafa hafa gleymst. Þetta þýðir óraunhæfa fjármálastjórn. Á þessum grunni verður ekki byggt heilbrigt efnahagslíf. Af þessum sökum hafa menn komið sér í þær stellingar að venjulegt fólk á Íslandi getur ekki eignast þak yfir höfuðið vegna þess að skuldakóngarnir þurfa að fá meira vegna þess að atvinnulífið sem er á hausnum verður að fá meiri niðurgreidda peninga sem ekki er hægt að ætlast til þess að nokkur maður spari lengur. Þetta eru meinsemdir íslensks efnahagslífs. Herra forseti. Af þessari braut verður að snúa. Alþfl. hefur lagt ríka áherslu á að taka yrði upp gerbreytta stefnu í efnahagsmálunum, að sú röð bráðabirgðalausna sem menn hafa fylgt á undanförnum árum og nú er að ná hámarki sínu gæti ekki gengið lengur, að menn verði að vinda ofan af þeirri þróun, að menn verði að hafa það fyrst og fremst í huga að skapa heilbrigt efnahagslíf, þar sem arðbærir atvinnuvegir gætu orðið undirstaða kjarajöfnunar og kjaraöryggis. Þessa stefnubreytingu verður íslenska þjóðin að fá. Þau fjárlög sem hér eru til afgreiðslu gefa enga vísbendingu um slíka stefnubreytingu. Þvert á móti eru þau minnisvarði um úrelta og steinrunna stefnu sem er að stefna þessari þjóð í voða, sem er að stefna henni í sama far og það ríki í Ameríku, Mexíkó, sem ég minntist á áðan, hjakkar í. Þessu verður að linna. Um það verða allir þm. að sameinast og safna þjóðinni í kringum sig til að ná raunverulegum árangri, svo við glötum ekki sjálfstæði okkar, heldur getum byggt hér betra mannlíf.



Herra forseti. Samvn. samgm. hefur að venju fjallað um erindi þau sem Alþingi hafa borist um fjárframlög til stuðnings við rekstur flóabóta vegna vöru- og fólksflutninga á hinum einstöku svæðum, svo sem Ísafjarðardjúpi, Breiðafirði, Faxaflóa og til Vestmannaeyja, um Eyjafjörð allt til Grímseyjar og vegna samgangna milli Mjóafjarðar og Neskaupstaðar. Ennfremur hefur n. fjallað um erindi, er borist hafa, vegna vetrarflutninga á landi, svo sem til rekstrar snjóbifreiðar eða vegna mikils snjómoksturs, þar sem erfitt reynist viðkomandi byggðarlögum að standa straum af þeim kostnaði er þau verða að bera samkvæmt snjómokstursreglum Vegagerðarinnar. Þrátt fyrir að reglurnar hafi verið verulega rýmkaðar á síðustu árum verða íbúar í snjóþungum héruðum fyrir verulegum kostnaði umfram aðra þegna þjóðfélagsins að halda uppi nauðsynlegum samgöngum. Til að minnka þennan aðstöðumun hafa verið veitt á fjárlögum hvers árs fjárframlög til þeirra sem að dómi n. eru verst settir að þessu leyti. Þótt ekki verði komist hjá fjárstuðningi við þá aðila, sem hér eiga hlut að máli, ber nauðsyn til að endurskipuleggja ýmsa þætti þessara mála, þar sem flutningaþörfin er á sumum svæðum önnur en áður var. Ennfremur er nauðsynlegra að halda uppi nokkurn veginn reglulegum samgöngum. Leggur n. áherslu á að þessi mál séu öll skoðuð í því augnamiði að reyna að koma á meiri hagræðingu og meira samræmi á þessa flutninga en hefur verið og einnig að það komi fram hvernig það fjármagn sem er veitt á vegum n. nýtist. Í þessu sambandi er rétt og nauðsynlegt að vekja athygli á þeim mikla aðstöðumun sem menn búa við í þessu efni, sem m.a. kemur fram í því, að Vegagerðin heldur opnum aðalleiðum alveg á sinn kostnað, þó að það sé mismunandi marga daga í hverjum mánuði á hinum ýmsu leiðum sem hún mokar þessa vegi, en aukavegirnir eru ekki opnaðir öðruvísi en sveitarfélögin á hverjum stað standi undir þeim kostnaði að hálfu leyti. Hafa ber í huga að í sumum sveitarfélögum er það þannig, að aðalleiðin liggur eftir endilangri byggðinni, en önnur sveitarfélög hafa alls ekki aðalleiðir innan sinna marka og verða þess vegna íbúar þeirra héraða að halda uppi snjómokstri einvörðungu með þeim hætti sem að framan greindi eða að því leyti að borga helminginn af kostnaði við moksturinn. N. bárust rúmlega 60 umsóknir. Halldór S. Kristjánsson, deildarstjóri í samgrn., og Guðmundur Einarsson, forstjóri Skipaútgerðar ríkisins, mættu á fundi n. og veittu henni margvíslegar upplýsingar sem komu n. að verulegu gagni. Fyrir hönd n. vil ég færa þeim sérstakar þakkir fyrir þeirra störf. Skal nú gerð grein fyrir hinum einstöku þáttum, sérstaklega að því er hin stærri verkefni varðar, þ.e. flutninga á sjó. Hvort tveggja er, að til þeirra gengur mestur hluti þess fjármagns, sem n. úthlutar, og svo hitt, að um allt það, sem lýtur að sjóflutningum, hefur n. mjög góðar upplýsingar, þótt ýmsir aðrir aðilar, er styrks til landflutninga njóta, hafi einnig sent n. greinargóðar upplýsingar um rekstur og annað er umsóknina varðar, og er það raunar breyting til verulegra bóta. Ennfremur hafði n. þann hátt á að ræða við og fá frekari upplýsingar hjá þm. hvers kjördæmis um þær umsóknir, sem lágu hjá n. og voru ekki að dómi n. nægjanlegar upplýsingar um, og í mörgum tilvikum hafði n. samband við þá aðila, sem sendu umsóknirnar, til frekari upplýsinga. Í mörgum þessum umsóknum kemur glöggt fram hvað aðstöðumunurinn er geysilega mikill í sambandi við þessi mál og er n. fullkomlega ljóst að full ástæða væri til þess að þessir styrkir væru verulega hærri til að minnka þennan aðstöðumun. En hitt ber einnig að líta á, að margir munu þeir sem ekki eru miklu betur settir, sem enga umsókn hafa sent. Þá ætla ég aðeins að ræða um hina stærstu þætti, fyrst Akraborg. Á árinu 1981 var hagnaður af rekstri Akraborgar 205 þús. kr., sem er nokkru lakari niðurstaða en var 1980. Samkvæmt efnahagsreikningi í árslok var eigið fé félagsins neikvætt um tæpar 5 millj. kr. Í lok október á þessu ári var hagnaðurinn af rekstrinum 425 þús. kr. og þá búið að taka tillit til vaxtagjalda að fjárhæð 2.6 millj. Rétt er að benda á að tveir síðustu mánuðir ársins eru erfiðir í rekstri, minni flutningar og aukinn tilkostnaður. Nýtt skip, nýja Akraborgin, var tekin í notkun í júní á þessu ári, en gamla skipið er enn óselt. Skallagrímur hf. fer fram á verulegan styrk á næsta ári. Í bréfi fyrirtækisins kemur fram að samkomulag hefur náðst við Ríkisábyrgðasjóð um að ríkisstyrkurinn skuli renna óskiptur til greiðslu lána hjá sjóðnum. Hér er því í rauninni um stofnstyrkbeiðni að ræða. Í fjárlögum í ár er veittur 1 millj. kr. rekstrarstyrkur og 800 þús. kr. í stofnstyrk. Af þessari fjárhæð fékk Ríkisábyrgðasjóður 2.1 millj. Samkvæmt upplýsingum Ríkisábyrgðasjóðs nema skuldir vegna gömlu Akraborgarinnar 1. nóv. s.l. um 11 millj. kr. Búið er að ganga frá samningi vegna hluta þessara skulda. Vegna kaupa á nýju Akraborginni eru nú vextir af erlendu láni í vanskilum 11 millj. 959 kr., en lánið allt er um 39 millj. í íslenskum krónum. Afborgun er ekki fallin í gjalddaga. Hætt er við að fyrirtækið stefni í svipuð vanskil við Ríkisábyrgðasjóð og var vegna kaupa á gömlu Akraborginni á sínum tíma. Ákvörðun var tekin hér í Alþingi um þessi kaup og er alveg sýnilegt að það þarf að taka þetta mál allt saman til skoðunar. Baldur er nú eingöngu í ferðum á Breiðafirði eftir að útgerð bátsins hætti Reykjavíkurferðum. Ferðir þessar, sem Baldur fór, voru samtals 125 tíu mánuði þessa árs. Farþegum hefur aðeins fjölgað og einnig bifreiðum. Nýtt skip var og er hugsað að reyna að kaupa í staðinn fyrir Baldur. Það kom fram í fyrra í umr. um þetta mál að þetta skip væri mjög dýrt og mjög óhentugt í öllum rekstri. Það verður ekki komist hjá því, til þess að þessi rekstur geti gengið og sú þjónusta sem ákveðin hefur verið og hefur verið veitt undanfarin ár, að veita þarna verulegan rekstrarstyrk, en til viðbótar mun svo koma, ef um ný kaup verður að ræða, að ríkið mun þurfa eins og hvað snertir hin skipin, bæði Hríseyjarferju og Drang, að standa undir stofnkostnaði að öllu leyti. Það má segja að það hafi komið fram í sambandi við áætlanir allra þessara báta á undanförnum árum að þeirra áætlanir, þegar upp er staðið, hafa algerlega staðist. Í því sambandi má benda á það með Fagranesið, að sú áætlun stóðst á yfirstandandi ári fullkomlega. Það voru skorin 6% af styrknum, en fyrirtækið þurfti að fá aukafjárveitingu sem því nam á þessu ári. Í sambandi við Hríseyjarferjuna voru á fjárlögum yfirstandandi árs 375 þús. kr. í greiðslu, en það kemur í ljós að rekstur Hríseyjarferjunnar var mjög erfiður og hefði þurft að hækka þennan styrk meira en n. leggur til. Hún leggur til að þessi styrkur verði tvöfatdaður á þessu ári, en sýnilegt er að það er ekki nóg miðað við reynslu liðinna ára og sérstaklega þessa árs. Í því sambandi er rétt að undirstrika að olíukostnaður hækkar um helming eða um það bil. Þar sem þarf að standa undir erlendum lánum hefur t.d. Bandaríkjadalur hækkað á árinu um tæplega 100%, en aðrir gjaldmiðlar minna. Aðalvandamálið í sambandi við þessa báta alla er þó Herjólfur. Í fjárlögum síðastliðins árs var í 6. gr. heimilað að semja við bæði Herjólf og Skallagrím vegna þeirra vanskila sem eru hjá Ríkisábyrgðasjóði. N. er ekki kunnugt um að þessi heimild hafi verið notuð gagnvart Herjólfi, en hins vegar, eins og fram kom áðan, var hún notuð gagnvart Akraborg. Samkvæmt upplýsingum Ríkisábyrgðasjóðs 14. desember námu skuldir Herjólfs við Ríkisábyrgðasjóð 1. desember 61.2 millj. Með áföllnum vöxtum til áramóta yrði skuldin 66.7 millj. eða hækkaði í þessum mánuði um 5.5 millj. eða um 177 600 kr. hvern dag. Hér er mál sem þýðir ekki að víkja sér undan að taka á. Kom fram í n. að menn voru sammála um að það mundi ekki þýða annað en ríkið tæki á sig þessa skuld. Þó að nú séu ætlaðar til Herjólfs 7.9 millj. í styrk, þá er það einvörðungu til rekstrar. Nauðsynlegt er því að ganga frá þessu máli eða reyna finna leiðir, því það þýðir ekki að láta þetta standa svona. Það er ekkert nýtt að segja um Mjóafjarðarbátinn. Hann hefur haldið uppi ferðum allan ársins hring milli Mjóafjarðar og Neskaupstaðar og ennfremur til Dalatanga þegar ófært er landleiðina þangað, sem er að jafnaði 5 til 6 mánuði á ári hverju. Ég sé ekki ástæðu til að vera að fara ofan í þessa liði frekar. Ég vitna aðeins til þess nál. sem n. hefur skilað hér og hv. þm. hafa fengið. Ég vil taka fram að mjög ítarlega var fjallað um hverju umsókn og full samstaða náðist í n. um hverja fjárveitingu. Frá fjárlögum fyrir yfirstandandi ár, sem er sú tala sem var sett í fjárlög núna, leggur n. til að þarna verði um verulega hækkun að ræða eða um 79% hækkun á þessum lið. Í staðinn fyrir 17 millj. 296 þús. komi 30 millj. 961 þús., sem skiptist og er sundurliðað á þskj. 207. Ég sé ekki ástæðu til að vera að lesa upp hina lægri styrki, aðeins bátana. Menn hafa þessar tölur fyrir framan sig. Það er till. n. að Akraborgin fái í styrk á næsta ári 3 millj., Baldur 4 millj., Fagranesið 3 millj. og 700 þús. og Hríseyjarferjan 1 millj. 850 þús., en af þeirri upphæð fer til rekstrar, eins og ég sagði áðan, 750 þús. Hitt er samkvæmt uppgefnum tölum frá Framkvæmdastofnun ríkisins út af þeim skuldum sem stofnað var til vegna smíði bátsins. Þá er Drangur. Það kom nýtt skip á árinu og vegna stofnstyrks þess þarf 5 millj. og 500 þús., en til rekstrar 1 millj. og 800 þús., en sá liður hækkar minnst af öllum þessum rekstrarliðum eða aðeins um 28%. Það er vegna þess að það þarf færri menn á nýja skipið en á gamla Drang. Til Mjóafjarðarbátsins leggur n. til að fari 630 þús. og, eins og ég sagði áðan, til reksturs Herjólfs 7 millj. og 900 þús.



Herra forseti. Fyrir hönd beggja menntmn. Alþingis mæli ég fyrir brtt. á þskj. 200 um deilingu heiðurslauna listamanna samkv. ákvörðun Alþingis. Í fjárlagafrv. er ætlað til þessara launa 1 millj. og 200 þús. kr. Menntmn. hafa orðið sammála um að þessi laun hljóti 15 menn. Það er sama tala og var í síðasta ári. Af skránni hefur fallið Ásmundur Sveinsson, sem við öll vottum virðingu okkar, en inn á skrána hefur komið Sigurjón Ólafsson. Þeir menn sem nefndirnar gera till. um að hljóti þessi heiðurslaun eru: Finnur Jónsson, Guðmundur Daníelsson, Guðmundur G. Hagalín, Halldór Laxness, Indriði G. Þorsteinsson, Kristmann Guðmundsson, María Markan, Ólafur Jóhann Sigurðsson, Sigurjón Ólafsson, Snorri Hjartarson, Stefán Íslandi, Svavar Guðnason, Tómas Guðmundsson, Valur Gíslason, og Þorvaldur Skúlason. Heiðurslaunin nemi 80 þús. kr. til hvers. Ég vil geta þess að hv. formaður menntmn. Ed., Ólafur Ragnar Grímsson, gat ekki vegna fjarveru sinnar af landinu verið viðstaddur afgreiðslu málsins né heldur hæstv. forsrh. Gunnar Thoroddsen. Herra forseti. Ég vænti þess að þessi till. gangi sína leið. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég mun ekki verða langorður um fjárlagafrv. sem nú er hér til 3. umr. Hv. 3. þm. Norðurl. e., Lárus Jónsson, hefur þegar gert grein fyrir viðhorfum Sjálfstfl. til þeirra efnahagsforsendna sem fjárlagafrv. hvílir á og jafnframt sérstaklega gert grein fyrir því hvernig breytingar á tekjuáætlun eru fundnar. En að baki þeim breytingum stendur ekkert nema hugmyndaflug meiri hl. fjvn. Jafnframt hefur hann lýst því að frv. til lánsfjárlaga og fjárfestingaráætlun liggur ekki fyrir, en með því frv. er auðvitað verið að marka umfang ríkisumsvifanna ekki aðeins á næsta ári heldur um alla framtíð, því að auðvitað hljóta fjárlögin að taka mið af því hve mikil lán verða tekin á næstunni. Þar á ofan kemur það í ljós - og kom fram í máli hans - að ef standa á við vegáætlun, eins og samið var um á milti þingflokkanna að gert yrði og samþykkt var í þál. á síðasta þingi, þá þarf að finna nýjar tekjur. Og það var ekki fyrr en seint í gærkveldi sem boð komu um það frá hæstv. samgrh. að leitast ætti við í samráði við stjórnarandstöðuna að finna slíkar tekjur til þess að hægt væri að standa við þál. sem samþykkt var einróma á hv. Alþingi. Þannig er einn liðurinn tekinn út úr og nú á að leita samráðs og samstarfs við stjórnarandstöðuna um hann. En það hefur ekki verið gert í öðrum málum þrátt fyrir þá vitneskju að hæstv. ríkisstj. hefur þegar tapað starfhæfum meiri hluta á Alþingi og hefur ekki afl atkvæða til að fylgja lagafrv. fram. Við 2. umr. fjárlaga var talsvert deilt hér um verðlagsforsendur eða reiknitölu frv. Þar var sýnt rækilega fram á að reiknitalan sem notuð var í frv., 42%, er ekki í neinu samræmi við verðbólguspá. Ef taka á mark á reiknitölunni og jafna henni til verðbólguspár eða eðlilegra verðlagsforsendna þá gerir hún ráð fyrir því að verðbólga frá upphafi til loka næsta árs verði 20–25%. Á þessu þarf að vekja athygli, einkum og sér í lagi vegna þess að forstjóri Þjóðhagsstofnunar, Ólafur Davíðsson, hefur á opinberum vettvangi látið hafa eftir sér að líkast til verði verðbólgan á bilinu 60-80% á næsta ári, mæld frá upphafi til loka árs í auknum framfærslukostnaði. Þetta eitt út af fyrir sig sýnir á hvers konar grundvelli þessi fjárlagagerð stendur. Ef vikið er frá ummælum Ólafs Davíðssonar, sem miðuðust við það að ekki yrðu gerðar sérstakar efnahagsráðstafanir til þess að færa verðbólguna niður umfram þær sem gerðar voru í ágúst í sumar má benda á plagg sem kallað er þjóðhagsáætlun ríkisstjórnarinnar og hæstv. forsrh. lýsti í haust. Í þjóðhagsáætlun kemur fram að verðbólgan á næsta ári er áætluð mun hærri en 20–25%. Samkvæmt þjóðhagsáætluninni eða í samræmi við hana hefði reiknitalan þurft að vera 58% til þess að hún næði því að vera það sem kalla mætti verðlagsforsendur fyrir fjárlagagerð. Það er því hægt að segja þá sögu um þetta atriði, að hæstv. ríkisstj. tekur greinilega ekki mark á sjálfri sér, fylgir ekki fram þeirri stefnu sem kemur fram í þjóðhagsáætlun við gerð fjárlagafrv. Auðvelt yrði að reikna það út að það vanti u.þ.b. 1 milljarð til þess að tekjur mæti gjöldum í þessu frv. ef frv. er fært upp á verðlag sem fengið er úr þjóðhagsáætluninni. En við gerum ráð fyrir að í stað reiknitölunnar 42% verði sett 58% kemur sem sagt í ljós að talsvert vantar á að fjárlögin standist. Auðvitað verður dæmið ekki gert upp með þeim hætti að halli verði á ríkissjóði um 1 milljarð á næsta ári. Þetta verður ugglaust leyst annaðhvort með hærri sköttum eða nýjum eyðslulánum eða niðurskurði. Reyndar mátti ráða það af máli hæstv. fjmrh. að ætlunin er að láta reiknitöluna skera niður. Gerist það þá með þeim hætti að aðeins laun í frv. verða verðbætt. Aðrir liðir, önnur rekstrargjöld og stofnkostnaður, verða ekki verðbættir. Þannig gerist það enn á ný sem gerðist á s.l. ári og árið þar áður, að mikil tilfærsla verður á milli útgjaldaliða fjárlagafrv. Smám saman stefnir í það að þær tekjur sem ríkið aflar standa aðeins undir rekstri en engan veginn undir stofnkostnaði. Sú meginstefna ríkisstj. hvílir að miklu leyti á svokallaðri niðurtalningu, en það hugtak var fundið upp af Framsfl. fyrir síðustu kosningar. Í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstj. er það nákvæmlega rakið hvernig átti að ná verðbólgunni niður með því að setja fyrst hámark á hækkun m.a. gjaldskrár opinberra fyrirtækja og verðlags í landinu. Þessari stefnu var reynt að fylgja fram á s.l. ári, árið 1981, og framsóknarmenn, þ. á m. hæstv. viðskrh., hældu sér af því að einmitt á því ári hefði verið fylgt fram þeirri stefnu sem Framsfl. hefði barist hvað mest fyrir. Á þessu ári kemur í ljós hver afleiðing þeirrar stefnu er. Flestöll opinber fyrirtæki eru rekin með bullandi halla. Hjá Áburðarverksmiðjunni vantar 80–100 millj. kr., sem verður að ná með lánum, Sementsverksmiðjan er stórskuldug, hjá Rafmagnsveitum ríkisins vantar 30–40 millj. kr. og veitustofnanir eins og Hitaveita Reykjavíkur eru nánast komnar undir hamarinn. Það er furðulegt að fyrirtæki sem gæti verið eitt besta fyrirtæki landsmanna, Hitaveita Reykjavíkur, líður önn fyrir það í ár að fylgt hefur verið óraunsærri niðurtalningarstefnu Framsfl. Fyrir vikið hefur það gerst að myndast hefur eins konar uppistöðulón verðbólgunnar, stundum kallaður uppsafnaður vandi, sem gerir það að verkum að á næsta ári er ráðgert að mörg opinber fyrirtæki þurfi gjaldskrárhækkanir langt umfram almennar verðlagshækkanir. Þetta vildi ég sérstaklega taka fram því að af þessu sést glöggt hvernig ríkisafskipti af verðmyndun hafa leitt til þess að opinber fyrirtæki berjast nú í bökkum. Þetta er jafnframt ein besta sönnun þess, að sú stefna sem Framsfl. boðaði fyrir síðustu kosningar, niðurtalningarstefnan, stenst ekki raunveruleikann. Herra forseti. Með tilvísun til ræðu hv. 3. þm. Norðurl. e., Lárusar Jónssonar, tel ég ekki ástæðu til að hafa mörg fleiri orð um fjárlagafrv. hér við 3. umr. Það hefði þó vissulega verið ástæða til að ræða fremur um nýjar aðferðir og ný vinnubrögð við fjárlagagerð, en það verður látið bíða betri tíma. Jafnframt hefði þurft að leggja meiri áherslu á það hvernig fjárveitingavaldið hefur smám saman verið að færast til framkvæmdavaldsins frá Alþingi. Í því sambandi má benda á að aukafjárveitingar eru líklega þrisvar til fjórum sinnum hærri tala en fjárlagafrv. hækkar hverju sinni í meðförum Alþingis. Slík vinnubrögð þarf auðvitað að endurskoða. Tel ég að það hljóti að vera eitt af brýnustu verkefnum nýrrar ríkisstjórnar, sem tekur við á næsta ári, að athuga þessi vinnubrögð vandlega. Það er ekki hægt að ætlast til að hæstv. ríkisstj., sem hlýtur að hverfa af vettvangi innan tíðar, taki þetta í sínar hendur. Aðalatriðið í minni ræðu var þó að undirstrika afleiðingar niðurtalningarstefnunnar, hvernig sú stefna hefur leikið opinber fyrirtæki, einkum og sér í lagi vegna rangra gjaldskrárákvarðana. Að allra síðustu vil ég nota tækifærið til að þakka meðnm. mínum í hv. fjvn. fyrir ánægjulegt samstarf sem hefur verið mjög gott í vetur eins og fyrri ár. Vil ég sérstaklega færa formanninum þakkir fyrir frábæra verkstjórn. Það er ljóst að hv. þm. Geir Gunnarsson hefur stýrt þessu starfi nú sem endranær með þeim hætti að fáir fara þar í hans föt.



Herra forseti. Við 2. umr. þess frv. sem hér er nú til lokaafgreiðslu gerði ég grein fyrir afstöðu Alþfl. til þess og forsendum sem þar liggja að baki. Ég skal ekki fara mikið út í frekari tölur þar um við þessa umr. Þó er sérstök ástæða til að ítreka að meginforsendur frv. eru vægast sagt hæpnar. Tel ég að í ljós eigi eftir að koma fljótlega á næsta ári hve mjög hæpnar þær eru. Ég hef áður bent á það, og hefur það raunar komið fram víðar, að með fjárlagaafgreiðslu eins og hér er nú verið að leggja síðustu hönd á er meira og minna stefnt í að setja upp við hliðina á hinum eiginlegu fjárlögum ríkisins önnur fjárlög með alls konar aukafjárveitingum sem framkvæmdavaldið hefur að meira eða minna leyti alveg í sínum höndum. Það er líka ástæða til að vekja athygli á því við síðustu umr. þessa frv. að það eru vægast sagt ólíkar forsendur sem gengið er út frá. Annars vegar er hin svokallaða reiknitala lögð til grundvallar hækkunum á ýmsum liðum. Hins vegar virðist afgreiðsla á ýmsum B-hluta fyrirtækjum ríkisins, t.d. Pósti og síma, Rafmagnsveitum ríkisins, Ríkisútvarpinu og Skipaútgerðinni grundvallast á verulega hærri forsendum en frv. sjálft gerir ráð fyrir. Þetta átti eftir að koma í ljós. Ég ítreka það sem raunar hefur komið fram við þessa umr. af hálfu Alþfl., að hann telur brýnustu nauðsyn á því að breytt verði bæði um stefnu og vinnubrögð varðandi fjárlagagerðina. En það eru örfá atriði sem mér finnst ástæða til að víkja að örfáum orðum við lokaafgreiðslu þessa máls. Það hefur komið fram hjá meiri hlutanum sem að þessu frv. stendur að tekjuhækkunin sem á frv. verður er 230 millj. kr. Þykir ýmsum sem forsendur fyrir þeirri tekjuaukningu séu ærið hæpnar, að ekki sé meira sagt. Fyrir röskum hálfum mánuði komu fulltrúar Þjóðhagsstofnunar á fund fjvn. þar sem þeir gerðu eins og venjulega grein fyrir þeim spám sem fyrir liggja á þessum tíma. Kom það fram hjá forstjóra Þjóðhagsstofnunar að eftir að fyrstu sjö mánuðir ársins voru liðnir hefðu menn metið þær niðurstöður sem þá lágu fyrir. Forstöðumaðurinn upplýsti að ekkert hefði komið fram á þeim tíma sem þá var liðinn af árinu sem gæfi vísbendingu um að tekjuaukning yrði umfram hinar fyrri spár Þjóðhagsstofnunar. Ef eitthvað væri, þá benti ýmislegt frekar til þess að tekjur ríkisins minnkuðu en yxu ekki á næsta ári. Þannig var útlitið fyrir u.þ.b. hálfum mánuði. Eigi að síður er nú komin hér á borð hv. þm. tekjuspá meiri hlutans um þessa aukningu frá því sem frv. gerir ráð fyrir. Það var spá Þjóðhagsstofnunar að fremur mundi síga niður á við á tekjuhliðinni en að um auknar tekjur yrði að ræða. Var þar m.a. bent á nýjustu spár Hafrannsóknarstofnunar um aflamagnið. Markaðshorfur væru einnig þrengri en gert hafði verið ráð fyrir og í heild tekið mætti frekar gera ráð fyrir að þetta færi allt niður á við. Það kom einnig fram að ef þær forsendur ættu að vera réttar sem hér er byggt á yrði ekki annað séð en að á næsta ári yrði um 7% rýrnum kaupmáttar að óbreyttu ástandi. Forsendur frv., sem byggt er á, þýddu um 7% kaupmáttarrýrnum á árinu 1983. Það er ekkert lítið. Það er við þessar aðstæður sem hæstv. ríkisstj. leggur til að frv. til fjárlaga ársins 1983 verði samþykkt. Það upplýstist líka af hálfu Þjóðhagsstofnunar að spáð er að hækkun framfærsluvísitölu milli áranna 1982 og 1983 verði um 60%. Menn sjá þá, eins og ég hygg að menn séu yfirleitt búnir að koma auga á fyrir löngu, hversu óraunhæft er að vera með reiknitölu upp á 42% þegar augljóst er, eins og mál standa í dag, að hækkunin verður a.m.k. á bilinu 58–60%. Ég vek enn athygli á því, að eigi þessar forsendur fjárlagafrv. hjá hæstv. ríkisstj. að standast, þá er hér verið að stefna inn í meiri kjaraskerðingu og kaupmáttarrýrnun en um getur um langt árabit. Það er ástæða til að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. fjmrh. eða hæstv. forsrh. hvað til eigi að koma til þess að forða því að slík kaupmáttarrýrnun og kjaraskerðing eigi sér stað. Frv. til fjárl. fyrir árið 1983 gerir ráð fyrir þessu. Það er athyglisvert sem fram kom hjá forstjóra Þjóðhagsstofnunar, og hefur raunar komið fram víðar, en kannske frekar eftir því tekið þegar það kemur frá slíkri stofnun. Það var orðað svo af hálfu forsvarsmanna þeirrar stofnunar að augljóst væri að við hefðum haldið uppi útgjöldum og atvinnu með lánum. Það á enn að halda áfram á þeirri braut. Nú er svo komið að hér liggur fyrir till. frá hæstv. ríkisstj. í sambandi við heimildargrein fjárlaga um að þar verði tekið inn ákvæði í sambandi við lántökur sem ég held að ekki séu mörg fordæmi fyrir. Og engin vitneskja hefur enn fengist um innihald lánsfjáráætlunar og lánsfjárlaga sem hér átti í raun og veru að afgreiða samhliða fjárlögum. Þessi nýjasta spá stjórnarliða um tekjuaukningu upp á 230 millj. hefði alveg eins getað orðið einhver allt önnur tala og hægt að fá hana á sama hátt og þá tölu sem hér hefur verið lögð til, því að hér eru engin sérstök vísindi á ferðinni eða forsenda sem gefur tilefni til að ætla að þessi tekjuaukning eigi sér stað. Á þessu ber hæstv. ríkisstj. og stjórnarmeirihluti ábyrgð hér á Alþingi. Það eru kannske illar gersakir að láta sér detta í hug að hæstv. ríkisstj. og stjórnarlið séu frjálslegri í þessum efnum nú, er þeir sjá fram á að þurfa ekki að bera ábyrgðina nema hluta þess árs sem í hönd fer, þ.e. umboð þeirra til stjórnar á landinu verði ekki framlengt að næstu kosningum afstöðunum. Ég vil að síðustu, herra forseti, endurtaka og ítreka það, að Alþfl. telur að við uppbyggingu fjárlagaafgreiðslunnar, undirbúning hennar og framgang allan þurfi gerbreytt vinnubrögð. Það þurfi gerbreyttar forsendur, raunhæfar forsendur til að fara eftir og byggja á og hverfa frá því sem viðgengist hefur um áratuga skeið, að byggja fjárlagagerðina að meira eða minna leyti á röngum forsendum. Það hefur sýnt sig að það stefnir óðfluga í þá átt að fjárlögin sem slík verði ómarktækari en þau hafa verið. Þessi fjárlagagerð held ég að komi til . með að sýna að enn fer þar á verri veg, hér sé verið að afgreiða óraunhæfari fjárlög en áður hefur gerst hjá íslenska ríkinu.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. e. upplýsti hér áðan að ég mundi ætla að flytja yfirlýsingu um vegamál. Ég hafði reyndar ekki gert ráð fyrir því sjálfur. Þetta vil ég leiðrétta. Hins vegar vil ég, að þeim orðum sögðum sem hann lét hér falla, fara örfáum orðum um undirbúning vegáætlunar. Hv. þm. sagði að starfandi mundi vera nefnd sem fjalli um aukna skattheimtu af umferðinni. Ég hygg að hann muni eiga við nefnd sem starfaði á s.l. vetri og skilaði þá skýrslu sem, ef ég man rétt, var dreift til hv. þm. Þeirri nefnd var ekki falið að auka skattheimtu af umferðinni heldur að leita leiða til að færa tekjur, sem ríkissjóður hefur af umferðinni, yfir í Vegasjóð. Komu ýmsar athyglisverðar hugmyndir fram í því sambandi, m.a. sú að lækka þá tolla sem ríkissjóður tekur nú af bifreiðum og færa fremur samsvarandi tekjur yfir í Vegasjóð. Það kann að vera að hv. þm. vísi til þessa. Um undirbúning að vegáætlun almennt vil ég segja það, að ég hef fyrir nokkrum vikum lagt fram í ríkisstj. drög að till. til þál. um endurskoðun á vegáætlun fyrir árin 1983–1986. Þessi drög eru til meðferðar hjá þeim aðilum sem að ríkisstj. standa. Ég byggi í þeirri vegáætlun að sjálfsögðu þeirri ályktun sem Alþingi gerði vorið 1981 og var samþykkt með öllum atkvæðum, að grundvöllur vegáætlunar skuli vera 2.2% þjóðartekna á árinu 1983. Þetta var ítrekað í þeirri langtímaáætlun sem sýnd var í lok síðasta þings og m.a. var að unnið af þm. úr öllum þingflokkum. Fram kemur í upphafi þeirrar ályktunar, í 1. málsgr., að forsendur langtímaáætlunarinnar séu 2.2% þjóðartekna til vegaframkvæmda á árinu 1983, en hækki síðan þar í 2.4%. Vitanlega legg ég þetta jafnframt til grundvallar. Ég held að það sé fremur regla en undantekning að vegáætlun sé lögð fram eftir áramót. Ég hef athugað það lauslega og sé ekki annað en svo sé í langflestum tilfellum. Í mjög mörgum tilfellum reynist nauðsynlegt að endurskoða tekjuhlið vegamála. Mér er nær að halda að tekjur af bensíngjaldi og þungaskatti verði meiri en nú er áætlað. Ég er að láta athuga það og allt bendir til þess að svo verði. Tekjur þarf því að endurskoða frá því sem nú er í fjárlagafrv. Það er heldur ekkert launungarmál að nokkuð vantar upp á í þessum drögum til að 2.2% þjóðartekna náist til vegamála og þarf að sjálfsögðu að leita leiða til að brúa það. Það er alls ekki ætlun mín að það verði gert með aukinni tekjuheimtu af bifreiðaeigendum. Ég geri mér sem sagt fastlega vonir um að geta lagt fram vegáætlun með endurskoðaðri tekjuöflun þegar þing kemur saman eftir jólaleyfi. Þetta vildi ég, herra forseti, upplýsa vegna þess að vísað var til þeirra mála í framsögu 1. minni hl. fjvn.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs til þess að mæla fyrir tveim brtt. á þskj. 214, þ.e. V. og VI. brtt. Við flytjum þessar brtt. hvora fyrir sig 10 sjálfstæðismenn. Fyrri brtt. er varðandi sveitarafvæðingu. Hún mælir svo fyrir að í staðinn fyrir 4.5 millj. komi 22 millj. og er það aðaltillagan. Þessu fylgir varatillaga á þann veg, að í staðinn fyrir 4.5 millj. komi 11 millj. Þessi till. er byggð á þeirri forsendu að á næsta ári verði lokið hinni eiginlegu sveitarafvæðingu eins og gert hefur verið ráð fyrir henni, þannig að allir bæir þar sem ekki er meira en 6 km meðalvegalengd á milli bæja komi inn á samveiturafmagn. Orkuráð gerði ráð fyrir að það kostaði 30 millj. að koma þessu í framkvæmd og gerði till. um þá fjáröflun. En fjárlagafrv. gerir ekki ráð fyrir 30 millj. kr. í þetta heldur 4.5 millj. kr. eins og ég sagði áðan. Aðaltillaga okkar er að mæta því sem hér vantar á. Við sjálfstæðismenn reynum að stilla þessu í hóf eins og venjulega, en teljum að við náum okkar markmiði með því að till. verði samþykkt. Það er að vísu talað hér um 22 millj. í staðinn fyrir 30 millj., sem orkuráð gerði till. um, en það er gert ráð fyrir - og við verðum að treysta því - að mismunurinn eða sem því nemur komi úr lánsfjáráætlun. Varatillagan er miðuð við það að unnið sé á tveim árum það sem eftir er af framkvæmdum til að ljúka hinni eiginlegu sveitarafvæðingu. Auðvitað treystum við því að aðaltillagan verði samþykkt. En ef svo ólíklega vill til að slíkt gerist ekki - ég segi ólíklega vegna þess að talsmenn allra flokka hafa hvað eftir annað á undanförnum árum keppst um að lýsa þeim vilja sínum að það bæri að ljúka þessu verkefni á næsta ári - en ef svo ólíklega vill til viljum við að þessu verði lokið á tveim árum. Og við treystum því að svo verði gert vegna þess að okkur sjálfstæðismönnum hefur borist liðsauki í þessu efni. Við hljótum að gera ráð fyrir því að Framsfl. styðji þá tillögugerð að ljúka þessu á tveim árum vegna þess að fyrir þinginu liggur till. til þál. um rafvæðingu dreifbýlis frá 10 valinkunnum framsóknarmönnum. Samkvæmt till. á að ljúka þessu verkefni á tveim árum. Veit ég að þeim framsóknarmönnum er alvara, þeir meina þetta, og við göngum til móts við till. þeirra um þetta efni með því að gera okkar varatillögu. Hin till. okkar sjálfstæðismanna á þskj. 214 varðar jöfnun hitunarkostnaðar. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að varið verði til niðurgreiðslu olíu 29.2 millj. kr. Við leggjum til að þessi upphæð verði hækkuð í 130 millj. og þá sé ekki einungis gert ráð fyrir niðurgreiðslu olíu heldur og niðurgreiðslu rafmagns til upphitunar. Þessi till. okkar er vandlega undirbúin og uppbyggð eins og okkar er vandi. Þessi tala, 130 millj., er byggð á því að staðið verði við það sem ríkisstj. lýsti yfir í þessu efni hér á Alþingi 5. maí s.l. Þá gaf ríkisstj. merkilega yfirlýsingu varðandi húshitunarmálin. Ég skal ekki rekja hér söguna af því að þessi yfirlýsing var gefin að öðru leyti en því, að 30. des. s.l. skipaði iðnrh. nefnd til að fjalla um framtíðarfjáröflun til þess að jafna húshitunarkostnað. Í skipunarbréfi til nefndarinnar var tekið fram að við verkefni sitt væri henni ætlað að hafa hliðsjón af yfirlýsingu ríkisstj. frá 5. maí s.l. Nefndin hefur unnið að þessu verkefni en ekki lokið störfum enn. Það liggur ljóst fyrir hvað það kostar að framkvæma yfirlýsingu ríkisstj. frá 5. maí. Nefndin hefur þegar lokið við að reikna það út og niðurstöður hennar liggja fyrir um það efni. Þær eru á þá leið að ef á að framkvæma þá yfirlýsingu sem ríkisstj. gaf 5. maí um jöfnun húshitunarkostnaðar, þá þarf að verja til þess á næsta ári ekki 29.2 millj. heldur 130 millj. Þess vegna gerum við sjálfstæðismenn það að till. okkar að varið verði í þessu skyni 130 millj. Ég treysti því að þessi till. verði samþykkt. Ég vil ekki ætla ríkisstj. að óreyndu að hún gangi á bak orða sinna í þeim efnum. Það var mikil ánægja í Ed. Alþingis 5. maí s.l. þegar þessi yfirlýsing var gefin. Við það tækifæri töluðu tveir ráðh., hæstv. iðnrh. og hæstv. viðskrh. Mér er það minnisstætt sem hæstv. viðskrh. sagði við það tækifæri úr ræðustól í hv. Ed. Hann sagði að það væri svo mikil eining um þetta mál að ekkert bæri á milli stjórnarandstöðunnar og ríkisstj. í þessu efni og þess vegna ætti að vera tryggt að yfirlýsingin yrði framkvæmd. Í anda þeirra orða er sú till. sem ég geri hér grein fyrir borin fram.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 214 að flytja ásamt hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni, Albert Guðmundssyni og Salome Þorkelsdóttur till. um að framlag til Framkvæmdasjóðs öryrkja verði hækkað úr 39 millj. og 960 þús. kr. í 48 millj. og 600 þús. Um þessa till. þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð, því að þegar frv. um málefni fatlaðra var til umr. í hv. Nd. fyrir nokkru gerði ég að umtalsefni stöðu og skuldbindingar Framkvæmdasjóðs öryrkja. Þegar sjóðurinn tók til starfa í ársbyrjun 1980 tók hann við ýmsum framkvæmdum sem hafnar voru og þar með skuldbindingum um fjármögnun, en nokkrum þessara verkefna er enn ekki lokið. Auk þess er sjóðurinn skuldbundinn af ýmsum brýnum verkefnum sem hrundið hefur verið af stað síðan sjóðurinn tók til starfa. Má þar nefna þjónustumiðstöð á Vestfjörðum, en á Vestfjörðum er nú engin þjónusta fyrir þroskahefta og brýnt að þjónustumiðstöðin geti tekið til starfa að einhverju leyti á næsta ári. Einnig má nefna sambýli fyrir þroskahefta á Vesturlandi, en þar er heldur engin þjónusta nú fyrir þroskahefta, og sama mætti segja um Norðurland vestra. Eins er sjóðurinn bundinn af verksamningum vegna framkvæmda við iðjuhúsið í Kópavogi, Kópavogshælið, sem fyrirhugað er að ljúka við á næsta ári. Á næsta ári þarf sjóðurinn um 48 millj. til að geta staðið við framkvæmdir sem þegar eru hafnar. Er þá ekki gert ráð fyrir að hafnar verði framkvæmdir við nein ný verkefni, en fjárhagsbeiðnir sem nú liggja fyrir sjóðnum má áætla um 135 millj. á verðlagi í dag. Í þeirri áætlun sem ég hef nefnt, eða 48 millj. vegna skuldbindinga sjóðsins, er ekki, auk þess sem ekki er gert ráð fyrir að hleypa af stað nýjum verkefnum, gert ráð fyrir neinum framlögum vegna byggingarframkvæmda ýmissa öryrkjasamtaka sem sjóðurinn hefur áður veitt framlög til á móti Erfðafjársjóði, svo sem til Sjálfsbjargar á Akureyri og í Reykjavík og Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra, eða nýjum verkáföngum í verndaða vinnustaði, t.d. á Akureyri, eða í vistheimili, svo sem á Austurlandi, sem þegar hafa tekið til starfa. Einnig má benda á að miðað við ráðstöfunarfé sjóðsins nú verður ekki unnt að hefja framkvæmdir við Greiningarstöð ríkisins á næsta ári, eins og fyrirhugað var hjá félmrn. Ég vil því leggja áherslu á, að þeirri brtt. sem hér er lögð til er einungis ætlað að bæta svo ráðstöfunarfé sjóðsins að sjóðurinn geti staðið við skuldbindingar sínar og hægt sé að ljúka nokkrum þeirra framkvæmda sem hafnar eru á svæðum þar sem engin þjónusta er nú fyrir þroskahefta. Ég hef einnig leyft mér ásamt hv. þm. Árna Gunnarssyni, Salome Þorkelsdóttur og Halldóri Blöndal að flytja brtt. um viðbótarframlag til Námsgagnastofnunar vegna öflunar sérkennslugagna. Ég ætla ekki að ræða hér almennt stöðu Námsgagnastofnunar og hina miklu erfiðleika, sem hún á nú við að etja til þess að sjá almennum skólum fyrir viðunandi námsgögnum, þó ástæða væri til. Við 2. umr. fékk Námsgagnastofnun nokkra leiðréttingu á sínu framlagi, sem að einhverju leyti mun mæta þeim mikla fjárskorti sem Námsgagnastofnun býr við, sem valdið hefur því að stofnunin hefur ekki getað séð skólum landsins fyrir brýnum námsgögnum. Sú fjárhæð, sem ætluð er nú í fjárlögum, mun þó ekki duga til að sjá skólum landsins fyrir þeim nauðsynlegu námsgögnum sem til þarf á næsta ári. Ljóst er því að veita þarf sérstakt framlag til sérkennslugagna ef hægt á að vera að bæta úr því neyðarástandi sem ríkir vegna mikils skorts á ýmsum sérkennslugögnum bæði til stuðningskennslu í almennum skólum eða í sérskólum, svo sem Öskjuhlíðarskóla, og í þjálfunarskólum. Ég sagði að neyðarástand ríkti og tel ég það ekki ofsagt. Ár eftir ár hafa félag sérkennara og sérkennslustofnanir reynt allar leiðir til að fá úr því bætt, en án árangurs. Sérkennarar hafa því þurft að grípa til neyðarráðstafana með því að reyna sjálfir að útbúa einfalt efni til að bjarga því að hægt væri að halda uppi einhverri sérkennslu. Auk þess hefur verið gripið til þess ráðs að fá sérkennsluefni erlendis frá og þýða erlent efni, en til að standa straum af þeim kostnaði hefur stundum þurft að grípa til gjafafjár sem borist hefur sérkennslustofnunum. Staðreyndin er því sú, að ýmis samtíningur, sem sérkennarar hafa útbúið sjálfir eða reynt að afla sér erlendis frá, er þau sérkennslugögn sem stuðst er við í sérkennslunni og við stöndum einfaldlega frammi fyrir því að engin samræmd sérkennslugögn eru til í landinu. Það sem sérstaklega vantar af sérkennslugögnum er námsefni í samfélagsfræði. Allt nauðsynlegt myndefni vantar. Námsefni vantar að verulegu leyti vegna talkennslu. Sérstaklega vantar alveg myndefni vegna málörvunar. Einfalt efni vegna stærðfræði vantar mjög tilfinnanlega og létt lestrarefni, og þannig mætti áfram telja. Ég tel mig ekki þurfa að rökstyðja frekar brýna nauðsyn þess að verulegt átak verði gert til að bæta úr þeim mikla skorti sem er á sérkennslugögnum. Hér er um stóran hóp nemenda að ræða, ekki bara þroskahefta einstaklinga, sem eru í þjálfunarskólum eða öðrum sérkennslustofnunum, heldur þarf einnig stór hópur nemenda í almennum grunnskólum á hjálpar- og stuðningskennslu að halda sem nota þarf til ýmis sérkennslugögn. Áætlun Námsgagnastofnunar til að ýta þessu vel af stað á næsta ári er um 3.8 millj. kr. Sú till., sem ég mæli hér fyrir, er 1 millj. kr., sem telja verður það lágmark sem til þarf til þess að ýta þessu máli af stað á næsta ári þannig að hægt sé að hefja útgáfu sérkennslugagna til notkunar á landinu öllu. Till. fjvn. nú við 3. umr., sem formaður fjvn. lýsti hér áðan, um 500 000 kr. framlag er vissulega viðleitni og viðurkenning á því hve brýnt er að hrinda þessu verkefni af stað, en ég tel að það hrökkvi skammt með tilliti til þess að þessu verkefni hefur aldrei verið sinnt og ekkert er til af sérkennslugögnum, þannig að byrja þarf alveg frá grunni. Vænti ég þess, að hv. þm. sjái hvað hér er brýnt mál á ferðinni, sem algerlega hefur verið hornreka í skólakerfinu. 1 millj. getur varla talist nein ofrausn í því sambandi.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, enda er búið að gera hér grein fyrir afstöðu Sjálfstfl., m.a. af meðnefndarmönnum mínum úr fjvn. Þar hefur verið sögð sú saga sem sönnust, er af þessari fjárlagagerð, sem ber feigð þessa efnahagskerfis í brjósti sér. Þó að fjárlagafrv. segi kannske nokkra sögu er hitt þó ekki minni athygli vert sem fjárlagafrv. segir ekki. Þar má t.d. greina hver staða hinna einstöku stofnana er orðin í þessu landi. Eins og reyndar kom fram hjá hv. þm. Friðrik Sophussyni hafa nú hlaðist upp skuldir hjá Rafmagnsveitu ríkisins, hjá Sementsverksmiðju ríkisins og hjá fleiri slíkum stofnunum, m.a. í eigu sveitarfélaga, og allt saman er þetta geymdur verðbólguvandi. En hins vegar er svo komið nú, að bankarnir eru farnir að stjórna í þessum málum. Það er t.d. athyglisvert að raforkutaxtar eru fyrir næsta ár áætlaðir verulega fram yfir verðbólgustig. Það sem þar liggur að baki er að sjálfsögðu að reyna nú að vinna upp hluta þess uppsafnaða vanda sem fyrir hendi er og kemur fram í gífurlegum rekstrarerfiðleikum þeirra fyrirtækja sem með raforkumál fara. Ein meinsemdin og kannske ein mesta uppgjöfin í sambandi við orkukostnað, sem fram hefur komið hjá núv. ríkisstj., er hvernig farið hefur verið með orkujöfnunargjaldið, sem lagt var hér á. Ekki er það síður athyglisvert, að nú er svo komið að innlend orka, raforka í þessu landi, stenst ekki lengur verðsamanburð við innflutta orku. Þess vegna hefur nú verið tekið til þess ráðs að greiða niður raforku til húshitunar. Svona er nú komið fyrir rekstri orkuveranna og orkuveitnanna. Íslenska raforkan er ekki lengur orðin samkeppnisfær við erlenda innflutta orku. Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson hefur gert hér grein fyrir afstöðu okkar sjálfstæðismanna til sveitarafvæðingar. Það má vera að ég hefi ekki tekið rétt eftir, en þær tölur, sem hann tilfærði og tillögur eru gerðar um, nægja ekki til að ná þeim árangri sem að er stefnt, heldur er líka gert ráð fyrir láni úr Byggðasjóði og reyndar mjög verulegu. Þess vegna er hér í raun fyrst og fremst um að ræða að ákveðin viðurkenning af hálfu ríkisvaldsins fáist í þá veru að þessum mikilvæga áfanga verði náð á næsta eða allra næstu árum. Það er að sjálfsögðu kunnara en frá þurfi að segja að fjölmargar stofnanir sem tengdar eru rekstri ríkisins hafa við þessa fjárlagagerð ekki fengið það fjármagn sem þeim er lífsnauðsynlegt til síns rekstrar, þótt það sé að sjálfsögðu ætíð nokkuð umdeilanlegt, en mér sýnist þó að hlutur landbúnaðarins sé þar sérstaklega bágur. Það kom að vísu fram fyrir 3. umr. ofurlítil leiðrétting í þeim málaflokki, en engan veginn í samræmi við það sem þurft hefði. Það er eins og venjulega, að þrátt fyrir allar yfirlýsingarnar og öll stóru orðin um nýjar búgreinar og um ný viðfangsefni í landbúnaði, sem þessi ríkisstj. m.a. hefur þrástagast á að væri hennar stefna að byggja upp, er alveg sérstaklega vegið að þeim viðfangsefnum. Mér telst svo til, að af hagræðingarfénu komi inn í þessi fjárlög um það bil 30% miðað við það sem ætti að vera ef jarðræktarlögin eins og frá þeim var gengið árið 1979 og um hefur verið samið væru gerð virk. Mér sýnist að til þess að svo verði vanti um það bil 10 millj. kr. og einungis séu til staðar til þessara verka í landbúnaði milli 3–4 millj. kr. Það er þá allur munurinn. Fari svo, að til þeirra ráða verði gripið að skerða framlög eins og gert var á s.l. vetri er þetta fjármagn ekki lengur fyrir hendi. Að þessu leyti er því gengið lengra í þá átt að skerða framlög til Framleiðnisjóðs en nokkru sinni hefur verið áður gert í tíð þessarar ríkisstj., og hefur mönnum þó fundist þar nóg að gert. Menn, sem hafa talið sig bera hag landbúnaðar mikið fyrir brjósti, hafa haft um það oft og tíðum mörg orð hve mikilvægt væri að rekstrarvörur landbúnaðarins væru á sem bestum kjörum. Þýðingarmesta rekstrarvara í landbúnaði er tilbúinn áburður. Nú hefur það verið þannig um nokkurra ára skeið að allur rekstur Áburðarverksmiðjunnar hefur verið fjármagnaður í dollurum. Áburðarverksmiðjan selur eins og kunnugt er, sína framleiðslu á þremur mánuðum. Hina níu mánuðina og raunar lengri tíma þarf verksmiðjan að byggja rekstur sinn á lánsfé. Þetta lánsfé er allt í erlendri mynt. Það vakti satt að segja nokkra undrun hjá mér þegar eftir því var leitað við mig að ég færi til fundar við landbrh. vegna vandamála Áburðarverksmiðju ríkisins. Þá var leitað enn einu sinni eftir þessum merku „samráðum við stjórnarandstöðuna“. Það var kannske ekki að tilefnislausu, því að einsog menn höfðu reyndar nokkra hugmynd um var hagur þessa fyrirtækis orðinn með þeim hætti að 100 millj. kr. höfðu safnast upp vegna gengistaps á síðustu árum. Nú var það viðfangsefni hæstv. landbrh., hæstv. fjmrh., hæstv. viðskrh. og allra bankastjóra Seðlabanka Íslands að ræða við fulltrúa stjórnarandstöðunnar um þessi vandamál. Þá voru ráðagerðir að sjálfsögðu í þá veru að flytja þetta fjármagn inn í landið, fá Seðlabankann til að yfirtaka þessi vanskil, sem eru í erlendri mynt, og síðan væri hægt að taka upp þráðinn að nýju með því að halda áfram að reka verksmiðjuna á dollaraprís og byrja aftur að safna vanskilum. Þessi upphæð upp á 100 millj. kr. er eins há og allur sá kostnaður var sem bændurnir á þessu landi greiddu fyrir áburðinn sem þeir keyptu á árinu 1981. Nú er verið að tala um að færa þennan vanda, þessi vanskil, yfir í áburðarverðið, yfir í afurðaverðið, á næstu 3–5 árum. Þetta er eitt gleggsta dæmið um fjármálaóstjórnina í þessu landi og hvernig hin svokallaða niðurtalning hefur gersamlega mistekist. Það er ástæðulaust að fara um það hér mörgum orðum eftir hverju var leitað við stjórnarandstöðuna í þessum viðræðum. Það var einungis að þegja yfir þessu máli, að láta sem minnst á því bera, leitað eftir samkomulagi um að þetta mætti fara inn í 6. gr. þannig að sem allra minnst yrði eftir því tekið. Á þessu byggðust óskir ráðh. og ríkisstj. um samráð við ríkisstj. Kannske gefur það nokkuð til kynna um að þessir menn eru ekki alveg samviskulausir. Þeir vita sem er að hér er á ferðinni köld jólakveðja, sem bændurnir verða varir við um þetta leyti, og það er þess vegna að sjálfsögðu best að hafa sem fæst orð og tala sem minnst um þessi mál. Því get ég þessa hér, sem nú er ljóst, að ríkisstj. ætlar að ná þessari heimild fram. Hún ætlar svo að taka þetta lán svo að hún geti byrjað aftur að safna upp óreiðuskuldum með gengistapi í kringum Áburðarverksmiðju ríkisins, sem allir s já hvaða afleiðingar hafa í för með sér. Það er engan veginn víst að alþm. gefist kostur á að ræða um þetta mál síðar í vetur þó að þess væri full þörf. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar, herra forseti. Ég hef dregið hér upp nokkur dæmi um hvernig þetta fjárlagafrv. snertir fólkið í þessu landi og þá sérstaklega bændurna og dreifbýlisfólk. Að sjálfsögðu var ekki hægt að láta þessa umr. ganga svo fram að þau mál yrðu ekki nokkuð skýrð.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 235 að flytja eina brtt. Hún er við 6. gr. fjárlaga, lið númer 4, undirlið 17. Ég þarf ekki að hafa um þetta langt mál. Mín brtt. er eingöngu í því fólgin, að þar sem stendur „til aukningar á dreifikerfi sjónvarps“ komi orðið „Ríkisútvarps“ í staðinn fyrir „sjónvarps“, þannig að sú heimild sem þarna um ræðir taki til beggja deilda stofnunarinnar.



Herra forseti. Ég vil í sambandi við þá till., sem hv. þm. gerði grein fyrir, láta það koma fram að fjvn. lítur svo á að hér sé nánast um leiðréttingu að ræða á till. nr. 21 á þskj. 230 frá n. Dregur fjvn. því þá till. sína til baka.



Herra forseti. Það liggur nú orðið ljóst fyrir hvernig frá þessum fjárlögum verður gengið og það dylst engum að hér er um kreppufjárlög að ræða. Ég hygg að þau framlög sem eru til verklegra framkvæmda hafi aldrei verið jafnlítil og nú, ef miðað er við heildartekjur ríkissjóðs. Þessa sér auðvitað víða stað, enda er sannleikurinn sá, að á mörgum stöðum verður í rauninni varla um nokkrar opinberar framkvæmdir að ræða þrátt fyrir brýna þörf. Ég get tekið þar sérstaklega hafnarmálin út úr, en einnig á öðrum sviðum hefur hlutur ríkisins verið látinn liggja eftir. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér hljóðs er m.a. sú, að á Akureyri hefur verið mjög alvarlegt ástand í byggingariðnaði. Í endaðan ágústmánuð skrifaði atvinnumálanefnd Akureyrar ríkisstjórninni bréf, hæstv. forsrh., og bað þar um fund með atvinnumálanefnd, þm. og ríkisstj. um hvort nokkur vegur væri til þess að aukin áhersla yrði lögð á opinberar framkvæmdir á Akureyri á næsta ári til að koma í veg fyrir mjög alvarlegt ástand í byggingariðnaði, en ég held að engum dyljist að til verulegs atvinnuleysis hlýtur að koma þar, eins og nú horfir, ef ekkert nýtt kemur til sögunnar. Þess hefur orðið vart að leitað hefur verið eftir byggingarmönnum frá Akureyri hingað til Reykjavíkur, þar sem opinberar framkvæmdir hafa verið verulegar, og þá gjarnan með þeim skilyrðum að viðkomandi menn ílengdust hér. Nú vil ég spyrja hæstv. forsrh. hvað líði þessu erindi atvinnumálanefndar Akureyrar frá því í ágústmánuði s.l., hvort ríkisstj. hafi tekið þann sérstaka vanda, sem byggingariðnaðurinn á Akureyri er í, til meðferðar. Ég vil í því sambandi minna á að hæstv. menntmrh. skrifaði hæstv. forsrh. bréf af þessu tilefni þegar hann hvarf til Bandaríkjanna til þess að vera þar viðstaddur „Scandinavia today“ og var alllengi í burtu. Hann fullvissaði okkur um það, bæði þm. kjördæmisins og fólk fyrir norðan, að brotthlaup sitt til Bandaríkjanna mundi engu breyta um það að ríkisstj. tæki þessi mál upp. Ég vil af þessu tilefni beina þeirri fsp. til hæstv. forsrh., hvort hugmyndin sé að taka málefni Akureyrar til sérstakrar athugunar t.d. í sambandi við lánsfjáráætlun. Það liggur fyrir að ríkisstj. hefur ekki staðið við þau fyrirheit sem gefin voru í sambandi við byggingarhraða sjúkrahússins þar, nema síður sé, og hið sama er að segja um byggingu verkmenntaskólans, sem mjög hefur dregist aftur úr, þó skammt sé liðið síðan hafist var handa um byggingu hans. Ef við lítum á framlög til grunnskóla kemur einnig í ljós að hlutur Akureyrar er fyrir borð borinn og vantar töluvert mikið á til þess að Akureyrarbær fái í sinn hlut einungis þær skuldir sem ríkissjóður er í varðandi þær framkvæmdir sem þegar hefur verið við lokið. Ég efast ekki um að hæstv. forsrh. kunni einhver svör að gefa um hvernig atvinnumálum Akureyringa hefur reitt af innan ríkisstj. og vil nota þetta tækifæri til þess að leiða í ljós hvaða hugmyndir ríkisstj. hefur um það. Ég efast ekki um að vilji hæstv. forsrh. standi til þess að bregðast vel við þessu erindi, og ég veit að hæstv. menntmrh. hefur knúið á það í ríkisstj. að bréfi hans verði fylgt eftir, og þar sem ég hef ekki frétt af neinum sérstökum ráðstöfunum sem eigi að gera af opinberri hálfu vil ég á þetta minnast nú. Ég vil benda á að á því ári sem nú er að líða hafa opinberar framkvæmdir í Reykjavík og á Reykjavíkursvæðinu verið svo miklar að segja má að iðnaðarmenn hafi lagt nótt við dag til að ljúka verkefnum sínum. Þess vegna er nauðsynlegt að reyna að stilla svo til á næsta ári að opinberum framkvæmdum á þessu svæði verði í hóf stillt, en á hinn bóginn verði þeim beint á þá staði sem hafa hæpnasta stöðu í atvinnulegu tilliti og þar sem mestu munar um atvinnuskapandi framkvæmdir. Við 2. umr. þessa máls fluttum við nokkrir sjálfsfæðismenn brtt. varðandi húsnæðismálin. Gegn von minni var sú brtt. felld. Það hefur legið fyrir að allir stjórnmálaflokkar vilja í orði kveðnu koma til móts við húsbyggjendur. Öllum þm. er um það kunnugt að ungt fólk treystir sér ekki lengur til að ráðast í byggingu íbúða á hinum almenna markaði, miðað við þá knöppu fyrirgreiðslu sem því er veitt úr Byggingarsjóði ríkisins, en aðrir lánamöguleikar eru raunar engir fyrir utan lífeyrissjóðina, nema þá á verðtryggðum vöxtum og þá til svo skamms tíma að útilokað er að rísa undir þeim. Það segir nokkra sögu um verðtryggðu lánin að þau hafa nú á síðustu sjö mánuðum hækkað um 72%, hvorki meira né minna, og það er að sjálfsögðu algerlega ógjörningur fyrir venjulegt launafólk að ætla að koma þaki yfir höfuðið með slíkum lánakjörum, þegar lánin eru þar að auki ekki nema til tveggja, þriggja eða fjögurra ára. Nú hefur hæstv. ríkisstj. lýst því yfir að hún vilji auka íbúðalánin á næsta ári. Hvergi sér þess þó stað í verki. Hæstv. ríkisstj. hefur lagt mesta áherslu á hinn félagslega þátt íbúðabygginga, eins og það er kallað, sem hefur í raun orðið að forréttindum ákveðins hóps til þess að komast yfir íbúðarhúsnæði. Nú fer því víðs fjarri að hægt sé að standa við eftirspurn eftir slíkum íbúðum á næsta ári. Það má segja að það sé borðleggjandi að naumast verði hægt að fullnægja nema kannske helmingi eftirspurnarinnar. Þetta verkar líka inn á byggingariðnaðinn, svo ég víki aftur að honum. Mikill samdráttur í opinberum framkvæmdum ásamt enn frekari samdrætti í byggingariðnaði hlýtur að valda mjög miklum erfiðleikum einmitt á sviði byggingariðnaðarins, eins og ég veit að hæstv. ríkisstj., sérstaklega hæstv. forsrh., hefur kynnt sér og fengið glöggar hugmyndir um. Auðvitað hefði þörfin á því að gera sérstakt átak í opinberum framkvæmdum fyrir norðan verið minni en ella ef komið hefði verið til móts við húsbyggjendur, þannig að þeir hefðu treyst sér til þess að fara í framkvæmdir á næsta ári, en því miður eru ekki horfur á því. Ég þekki það af gamalli reynslu og ég veit að hæstv. forsrh. meinar það þegar hann segir að hann vilji ekki haga stjórn landsins með þeim hætti að til atvinnuleysis komi. Ég virði vel þann vilja hans og er mjög þakklátur fyrir að hann skuli hafa þær skoðanir, sem ég er öldungis sammála, og skal ég þess vegna ekki fjölyrða meira um þennan þátt málsins, en það hvarflar ekki að mér annað en hæstv. ríkisstj. hafi, eins og ég sagði áðan, farið sérstaklega ofan í vandann á Akureyri, sem til hennar var beint og fékk góðar undirtektir þegar við einstaka ráðh. hefur verið talað. Við sjálfstæðismenn kusum að láta á það reyna við 2. umr. hvort ríkisstj. hefði raunverulega vilja til þess að rétta hlut húsbyggjenda. Atkvæðagreiðslan þá sýndi að ríkisstj. hafði ekki þann vilja. Það er auðvitað alvarlegt þegar við höfum í huga að húsbyggjendur eru verr settir nú en þeir hafa áður verið að minnsta kosti í sögu lýðveldisins, ég skal ekki fara lengra aftur. Þá er þetta auðvitað kjaftshögg með blautum sjóvettling framan í það unga fólk sem nú er að reyna að koma sér áfram og skapa sér það öryggi sem aðrir þegnar hafa búið við, það fólk sem hefur eignast híbýli við lágum vöxtum á verðbólgutímum og verðbólgan hefur greitt lánin fyrir. Þetta er auðvitað þeim mun harðara fyrir þetta unga fólk þegar við höfum í huga að það hefur ekki beðist undan því að skila jafnverðmiklum peningum til baka. Það eina sem það fer fram á er að fá lán til það langs tíma að það sé einhver vegur að standa undir þeim. Það er sem sagt reiðubúið að greiða hús sín fullu verði, sem aðrar kynslóðir á undan því hafa ekki gert á síðustu áratugum. Við þessa umr. nú, 3. umr. fjárlaga, ætlum við sjálfstæðismenn að láta á það reyna hvort vilji ríkisstj. standi til þess að leiðrétta það mikla misræmi sem er í orkumálum í landinu. Nú liggur það fyrir að húsnæðismálin verða að liggja eftir. Vegna þess treystum við okkur til þess að stíga stærra skref í orkumálum en ella mundi. Nú reynir á hver vilji ríkisstj. er til þess. Ég er með hér fyrir framan mig reikninga sem ég hef fengið senda úr mínu kjördæmi, frá mönnum sem mjög eru uggandi um sinn hag eftir jólasendinguna, síðustu raforkureikninga frá Rafmagnsveitum ríkisins. Það hefur fjöldi manns hringt í mig og segir mér að t.d. á Þórshöfn, þar sem þeir fengu rafmagnsreikningana fyrir skömmu, liggi það fyrir að þeim er gert að greiða í rafmagn, sem hafa rafmagnskyndingu, frá 7000 og upp í 13 000 kr. fyrir síðustu 70 daga sem reikningurinn nær til. Þetta er auðvitað gífurleg hækkun. Þriðjungurinn af þessu er - á þeim reikningum sem ég er með hér fyrir framan mig - til heimilisnota 3200 kr. og húshitunin er 6570 kr. Það er að vísu myndarlegt hús, en sama er þó um hin smærri hús sem við er miðað. Orkureikningarnir eru orðnir mjög tilfinnanlegir á þeim svæðum þar sem ekki er um hitaveitur að ræða og fer að verða að miklu byggðamáli. Eins og sakir standa nú er atvinnuöryggi mest á orði. Menn gera sér grein fyrir að mjög hefur fjarað undan atvinnuvegunum og undirstöðuatvinnuvegirnir eru reknir með miklum halla, sem ég skal ekki rekja hér við 3. umr., en það gefst kannske tími til þess síðar í dag. Þessir reikningar eru það háir að venjulegur verkamaður getur naumast risið undir þeim. Ef þetta ástand helst er óhjákvæmilegt að það hefur í för með sér mjög alvarlega byggðaröskun. Nú skulum við sjá hvernig þetta hefur þróast á þessu ári. Mönnum þótti nóg um hæð rafmagnsreikninganna fyrir ári, þegar við hittumst þá, en hvernig skyldi þróunin hafa orðið á þessu ári? Ef við tökum húshitunina, þá kostaði kílóvattstundin 33 aura í aprílmánuði. Í nóvember var hún komin upp í 48 aura og 10, þrátt fyrir þær ráðstafanir sem gerðar voru til þess að lækka húshitunarkostnað og ríkisstjórnin hefur svo mjög gumað af. Á þessu hálfa ári hefur húshitunarkostnaður þeirra sem hafa rafmagnskyndingu því hækkað um 45.8% frá því í apríl fram í nóvember. Það er á ári yfir 90%. Ef við tökum rafmagn til heimilisnota, þá var kílóvattstundin í aprílmánuði á 74 aura og 20. Í nóvember er hún komin upp í 140 aura og 30. Það er hækkun á þessu rúma hálfa ári um 89%. Á heilu ári yrði það eitthvað í kringum 178% eða nær tvöföldun. Þetta eru auðvitað gífurlega háar tölur. Það er alveg þýðingarlaust að bera þessa hækkun saman við þó fyrirtæki eins og Hitaveita Reykjavíkur hækki sín afnotagjöld um 100% á ári. Það munar ekki svo miklu af því að þau hafa legið eftir og eru óeðlilega lág, en bæði forsvarsmenn Hitaveitunnar og Reykvíkingar sjálfir gera sér grein fyrir að þetta getur ekki gengið til lengdar og það er óeðlilegt að slíkt fyrirtæki skuli safna erlendum lánum til að standa undir sínum rekstri. Þar komum við inn á vísitölumálin og þann leik allan, þegar húshitunarkostnaðurinn er miðaður við Hitaveitu Reykjavíkur og þeim taxta er haldið niðri. Hins vegar vex húshitun úti á landi upp úr öllu valdi. Það er í rauninni verið að stela fé frá því fólki sem þar býr gegnum kaupgjaldsvísitöluna. Nú hefur það komið víða fram, hjá einstökum ráðh. í stefnuræðum og víðar, að í rauninni vilji ráðherrarnir hæstv. minnka það misræmi sem er í orkusölunni. Við sjálfstæðismenn höfum tekið þann kostinn að leggja höfuðáhersluna á það nú við 3. umr. Ég efast ekki um að að minnsta kosti samflokksmenn okkar innan ríkisstjórnarinnar hafi skilning á því og vil vænta þess af mínum flokksbræðrum, sem nú sitja í ríkisstjórn, að þeir ljúki nú þessu ári með því að standa með okkur hinum um að leiðrétta misræmið í orkumálunum. Við höfum ekki beðið þá oft um mikið og mér fyndist nú ekki til of mikils mælst þó þeir gerðu þetta lítilræði fyrir okkur svona rétt fyrir jólin. Það mundi koma okkur mjög á óvart og satt að segja gleðja okkur mjög mikið, þannig að við mundum fyrirgefa mikið ef þeir gerðu þetta núna. Ég verð að víkja nokkrum orðum að lokum að sveitarafvæðingunni, og þykir slæmt og sakna þess raunar að engir samþingsmenn mínir að norðan skuli vera við þessa umr. Það er náttúrlega rétt að sveitarafvæðingin hefur verið mjög dýr, og það hlýtur að vera mikið álitamál hversu hratt eigi að ganga í henni, því að vitaskuld er þar um óarðbæra fjárfestingu að ræða ef þannig er á það litið. Sveitarafvæðingin er ekki arðbær í sjálfu sér, heldur er þar um mannréttindi að tefla, um að skapa mönnum svipaðar aðstæður hvar sem þeir búa. Ég hef verið þeirrar skoðunar, að menn á þessum afskekktu stöðum sætti sig við að nokkur dráttur verði á því að þeir fái rafmagn frá samveitum, ef þeir fá að vita hvenær þeir megi vænta rafmagns og geti treyst því að við það verði staðið. Þeir hafa ekki verið heimtufrekari en svo. Nú hefur það á hinn bóginn komið í ljós, að stjórnvöld hafa verið afskaplega kærulaus í loforðum sínum varðandi sveitarafvæðinguna. Svo ég taki sérstaklega til umræðu Melrakkasléttu, en þar eru nokkrir bæir sem ekki hafa rafmagn frá samveitu, þá fengu þeir loforð um það frá hæstv. iðnrh. fyrir tveimur eða þremur árum að þessir bæir yrðu tengdir á næsta sumri. Síðan hafa þessi loforð komið á hverju ári. Ég fékk loforð um það frá hæstv. iðnrh. við 3. umr. fjárlaga fyrir tveim árum að við fyrirheit ríkisstj. yrði staðið ef nokkurt fé til viðbótar fengist til sveitarafvæðingar. Þetta fé hefur síðan fengist, þó það yrði á öðru ári, en ekki bólar á línunum fyrir norðan. Framkvæmdastofnun, sem var á þeim tíma með stuðningsmenn ríkisstj. í meiri hluta í stjórn, veitti lán til þess í vor að unnt yrði að ráðast í sveitarafvæðinguna og sendisveinar frá Framsfl. fóru þá norður og fullvissuðu menn á Sléttu um að rafmagnið mundi koma í sumar. Það má auðvitað segja að þeim framsóknarmönnum sé ekki láandi þó þeir haldi að ríkisstjórnin vilji standa við fyrirheit sín í raforkumálunum, en einhverra hluta vegna var nú þetta stöðvað í ríkisstjórninni samt. Rafmagnið, sem lofað var í vor, er ekki komið og eins og málum er háttað nú hafa þessir menn enga tryggingu fyrir því að það komi jafnvel á næsta ári. Þetta er svo alvarlegt mál að á einum bæ þar réðst ungur maður í miklar framkvæmdir, reisti íbúðarhús og undirbjó sig undir að koma upp nokkrum iðnaði af því hann trúði fyrstu loforðunum um rafvæðinguna. Síðan hafa árin liðið og rafmagnið kemur ekki. Húsið stendur autt. Nú vil ég mjög beina því til hæstv. ríkisstj. að hún sýni í verki að hún vilji standa við þessi loforð, sem búið er að gefa um allt, um rafvæðinguna. Enginn knúði á ríkisstj. að gefa loforðin. Það voru einstakir ráðherrar sem gáfu loforðin sjálfir. Enginn knúði á þm. úr stjórnarliðinu að gefa loforðin. Þeir gáfu þau sjálfir. Og nú er komið að því að menn vilja að það sé staðið við þau. Auðvitað er ekki hægt að standa við þau héðan af því þau eru margsvikin, en það er þó að minnsta kosti hægt að sýna þann lit að standa við að þetta komi á næsta ári. Það er ekki svo mikið fé sem fer í aðrar framkvæmdir. Þær eru ekki svo rausnarlegar þessar fjárveitingar til strjálbýlisins að það sé ekki að minnsta kosti hægt að sýna lit þarna. Ég veit ekki, herra forseti, hvort ástæða sé til að orðlengja þetta frekar. Það er satt að segja eins og að skvetta vatni á gæs að biðja hæstv. ríkisstj. um að standa við sín loforð. En mér þótti rétt „prinsippsins“ vegna að minna á þetta og líka til að undirstrika þann leikaraskap sem var á bak við till. framsóknarmanna um sveitarafvæðinguna, sem lögð var fram fyrr á þessu þingi.



Herra forseti. Ég leyfi mér í fyrsta lagi að tala fyrir till. sem ég flyt ásamt hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni og gera frekari grein fyrir till. sem við flytjum hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og ég, en fyrst vil ég fara nokkrum orðum um störf samvn. samgöngumála, sem ég hef gert athugasemdir við á hverju einasta þingi sem ég hef setið. Enda þótt ég hafi skrifað undir nál. tel ég fyllstu ástæðu til að vekja athygli þingheims á störfum hennar. Meðan ég var formaður þessarar nefndar óskaði ég eftir því við stjórnvöld að þau gerðu ráðstafanir til þess að það yrði fylgst betur en nú er með því hvernig þeim fjármunum er varið sem samvn. samgöngumála deilir út. Það má að nokkru segja að þessi n. sé orðin úrelt þingnefnd. Hún er úrelt vegna þess að hún er eins konar skömmtunarnefnd og samtryggingarnefnd, sem lætur í fé fjármagn án þess að spyrja stórra spurninga um það til hvers fjármunirnir fara. Ég held líka að það sé óeðlilegt að n. láti í té fjármuni til þeirra aðila sem hún úthlutar án þess að krefjast rækilegra skýringa á því hvernig þessum fjármunum er varið. Mér er kunnugt um að hæstv. samgrh. hefur nú gert ráðstafanir til þess að betur verði fylgst með því hvernig þessir fjármunir eru notaðir og ég vonast eindregið til þess að breyting verði hér á og það helst sem allra fyrst. Ég vil einnig benda á að n. fjallar um mál flóabáta. Einkum og sér í lagi vil ég nefna Herjólf, sem skuldar orðið það miklar fjárhæðir að það er alveg út í hött að láta samvn. samgöngumála fjalla um málefni skipsins, en skuldir þess við Ríkisábyrgðasjóð eru nú komnar yfir 60 millj. kr. og hlýtur að verða sérstakt verkefni ríkisstj. að líta á það mál. Þá vind ég mér að þeirri till. sem ég hef flutt ásamt hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, Salome Þorkelsdóttur og Halldóri Blöndal um hækkun á framlögum til Námsgagnastofnunar ríkisins og þá sérstaklega vegna sérkennslugagna, og er þar farið fram á hækkun sem nemur 1 millj. kr. Fyrr á þessu þingi gerði ég grein fyrir, utan dagskrár, ástandinu hjá Námsgagnastofnun ríkisins. Það ástand er svo alvarlegt að við verður ekki unað. Það kom fram í ræðu minni þá, að stofnunin teldi sig þurfa liðlega 40 millj. kr. á þessu ári til að geta sinnt lögbundnum verkefnum og verkefnum sem henni eru ætluð samkvæmt reglugerðum. Á fjárlögunum, eins og þau lágu fyrir fyrir breytingar, voru stofnuninni áætlaðar 15.5 millj. kr., en síðan hefur komið viðbót upp á 3 millj. kr., sem eitthvað bætir ástandið, en það verður engu að síður slæmt áfram. Það sem er allra verst í þessu máli er það, að stofnunin getur ekki sinnt lögboðnum skyldum sínum um útgáfu á kennslugögnum fyrir nemendur með sérþarfir. Ég vil, herra forseti, af þessu tilefni fá að vitna til bréfs sem nefnd sem menntmrn. skipaði til þess að kanna gerð og útgáfu kennslugagna fyrir nemendur með sérþarfir skrifaði Námsgagnastofnun. Þar segir m.a.: „Jafnframt hefur nefndin aflað sér upplýsinga um fjárveitingar til Námsgagnastofnunar, sbr. fjárlagafrv. fyrir árið 1983, og borið þær saman við fjárlagatillögur stofnunarinnar. Verði fjárlagafrv. óbreytt að lögum fær Námsgagnastofnun einungis um 50% af þeirri upphæð sem farið var fram á í fjárlagatill. Nm. hafa af þessu miklar áhyggjur. Nefndin hefur sett fram ákveðnar tillögur um útgáfu á sérkennslugögnum, sem m.a. eru ætluð blindum og sjónskertum, heyrnarlausum og heyrnarskertum, hreyfihömluðum, greindarskertum, málhömluðum, geðveikum eða fjölfötluðum nemendum. Till. nefndarinnar eru m.a. byggðar á ítarlegum könnunum á þörfum á þessu sviði í almennum grunnskólum og sérskólum. Útgáfa sérkennslugagna hefur frá upphafi verið vanrækt. Það er því afar áríðandi að átak verði gert á þessu sviði hið allra fyrsta. Nefndin óttast að vegna fjárskorts Námsgagnastofnunar verði tillögum um útgáfu sérkennslugagna ekki hrint í framkvæmd. Því skorar nefndin á námsgagnastjórn að leita allra leiða til að útvega fé til þessara verkefna. Jafnframt ítrekar nefndin þá skoðun sína, að þessum málum verði ekki sinnt á viðunandi hátt fyrr en sérstakur starfsmaður hefur verið ráðinn til Námsgagnastofnunar til að annast þau.“ Herra forseti. Ég tel þetta mál svo mikils virði og svo brýnt að ég trúi því varla fyrr en ég tek á því að hv. þm. vilji fella þessa brtt. Námsgagnastofnun ríkisins er ekki einungis ætlað það hlutverk að útvega grunnskólum landsins og ýmsum stofnunum námsgögn, og það er ekkert smáræðishlutverk því að grunnskólarnir eru 215. Til viðbótar þarf stofnunin að sinna 20 –30 sérstofnunum. Það hlýtur að vera eitt af grundvallarverkefnum fjárveitingavaldsins, Alþingis, að sjá til þess að Námsgagnastofnun fái það fjármagn sem hún þarf til að geta framleitt og komið á framfæri námsgögnum sem grunnskólar landsins þurfa á að halda. Ég segi það sem skoðun mína, að ég hef ekki nærri eins miklar áhyggjur af því þó eitthvað tregðist um útgáfu á námsgögnum fyrir almenna grunnskóla og ég hefði ef ekki tækist að hrinda í framkvæmd áætlun um framleiðslu á námsgögnum fyrir börn með sérþarfir. Þetta verkefni hefur fullkomlega verið látið sitja á hakanum í ár og jafnvel áratugi og það er fráleitt að þessi stofnun afgreiði fjárlög nú á þann hátt að það verði ekki unnt að hrinda því verkefni í framkvæmd. Það er ekki forsvaranlegt og það er fyrir neðan virðingu þessarar stofnunar. Ég treysti því fullkomlega að hér muni einhver þm. fara eftir því ákvæði, sem honum er sett, að nota samvisku sína eina sem dómara í þeim málum sem fjallað er um. Ég vænti þess því innilega að till. verði samþykkt. Í síðasta lagi, herra forseti, ég skal ekki lengja þessar umræður, hef ég leyft mér ásamt hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni að leggja hér fram till. sem snertir Hafrannsóknastofnun og fjallar um að til undirbúnings rannsókna á eldi sjávarfiska fari litlar 50 000 kr. Fyrir tveimur árum fluttum við þessir tveir þm. frv. hér á þingi um rannsóknastofnanir atvinnuveganna. Við gerðum þá grein fyrir því að við teldum það eitt af grundvallaratriðum þessarar þjóðar að hún kæmi sér upp rannsóknaraðstöðu til þess að kanna möguleikana á því að framleiða nýja fiskstofna. Það er mín eindregin skoðun að þetta verði eitt af merkustu framtíðarverkefnum þessarar þjóðar, að hún geti sjálf, án tillits til þess hverjar aðstæður eru í hafinu hverju sinni, búið til sína eigin fiskstofna. Ég hafði satt að segja vænst þess að eftir að þingið hafði lýst jafnmiklum vilja og það gerði til að hrinda þessu máli í framkvæmd fengi það skjótari úrlausn en raun ber vitni um. Nú er von á einhverjum hæfasta sérfræðingi sem við eigum á þessu sviði til landsins með vorinu og honum er ætluð staða hjá Hafrannsóknastofnun, en á fjárlögum er ekki ein einasta króna. Þrátt fyrir að Alþingi Íslendinga er búið að samþykkja að það vilji að þessar rannsóknir hefjist og að þeim verði unnið með miklum myndarskap, þá er ekki ein einasta króna á fjárlögum til þessa verkefnis. Ég leyfi mér að vona að það hafi hreinlega gleymst að hugsa um þetta. Nú er málum þannig háttað, að ég hef rætt þetta mál við virðulegan formann fjvn. og hef frá honum vilyrði um að fjvn. muni skrifa Hafrannsóknastofnun þegar þing kemur saman á nýjan leik og óska eftir upplýsingum um stöðu þessara mála, þannig að fjvn. geti gert nauðsynlegar ráðstafanir til að hrinda þessu í framkvæmd. Með þetta vilyrði í huga og af því að ég veit að formaður fjvn. er ekki maður sem gengur á bak orða sinna dreg ég þessa till. til baka.



Herra forseti. Á þskj. 238 hef ég leyft mér að flytja brtt. við frv. til fjárlaga vegna Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Ástæðan fyrir þessari brtt. er sú, að í fjárlagafrv. eru framlög til hljómsveitarinnar skorin niður og er þessum niðurskurði aðallega beint að tónleikaferðum hljómsveitarinnar um landið. Það var einmitt megintilgangurinn með setningu laganna um Sinfóníuhljómsveit Íslands í apríl 1981 að gera hljómsveitina meira að þjóðareign en verið hefur. Starfsemi hljómsveitarinnar hefur sýnt að sú stefna var rétt og landsbyggðin hefur tekið heimsóknum hennar vítt og breitt um landið með opnum örmum. Þetta hefur margsinnis komið fram í fréttum, bæði af heimsóknum á sjúkrahús, vinnustaði og til hinna einstöku byggðarlaga. Niðurskurður á framlögum til ferða út á land er því í beinni mótsögn við tilgang laganna. Í till. minni er lagt til að taka inn til hækkunar samtals 2 millj. 876 þús. kr. og er þar um að ræða 1 300 þús. vegna hækkunar á launalið og 1 576 þús. vegna annarra rekstrargjalda. Ég vænti þess að þessi brtt. fái stuðning hv. alþm. og með því verði Sinfóníuhljómsveit Íslands gert kleift að framfylgja þeirri grundvallarstefnu laganna, sem stjórnin hefur sett sér, að færa hljómsveitina nær almenningi í landinu, m.a. með tónleikaferðum út á land, tónlistarkynningu í grunnskólum og heimsóknum á vinnustaði og sjúkrahús.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja tvær brtt. við fjárlagafrv. ásamt þeim hv. þm. Guðmundi Karlssyni og Eggert Haukdal. Þessar till. er að finna á þskj. 238 undir tölulið II. Það sem í þessum brtt. felst er það, að farið er fram á heimild ríkisstj. til þess að ábyrgjast lán fyrir hlutafélagið Límtré vegna stofntána sem það fær hjá Norræna iðnþróunarsjóðnum og Iðnlánasjóði og í öðru lagi er farið fram á heimild ríkisstj. til að fella niður eða endurgreiða stimpilgjöld af skuldabréfum vegna stofnlánanna. Af því að þessi mál munu vera þm. mjög lítið kunn vil ég í örstuttu máli fara yfir það sem hér er um að ræða. Það eru fjögur sveitarfélög í Árnessýslu sem hafa stofnað hlutafélag, Límtré hf., sem er ætlað það verkefni að reisa og reka límtrésverksmiðju á Flúðum. Það er áætlað að þessi verksmiðja muni kosta um 17.5 millj. kr. Vélar hafa verið keyptar og þær eru komnar til landsins, verksmiðjuhús er orðið fokhelt og áætlun er um að þessi framleiðsla geti hafist í verksmiðjunni í mars eða apríl n.k. Það er því mjög mikilvægt að ekki verði stór áföll eða stórir erfiðleikar fyrir félagið að koma upp þessum húsum og koma verksmiðjunni í gang, því við þetta mikla fjárfestingu hefur það mikið að seg ja að framleiðslan geti hafist sem fyrst. Ég gat um að áætlað er að verksmiðjan muni kosta um 17.5 millj. kr. Er áætlað að stofnkostnaður verði fjármagnaður með þeim hætti, að hlutafé verði 30% af stofnkostnaði. Ég vil undirstrika að það er eingöngu hlutafé heimamanna, en ekki hlutafé ríkisins, inni í þessu. Flestir þeir sem eru að fikta við verksmiðjuuppbyggingar hafa viljað fara fram á aðild ríkissjóðs, eins og þm. er kunnugt um frá síðasta þingi. Þetta er algerlega hlutafé heimaaðila. Sveitarfélögin fjögur munu eiga 51% af þessu hlutafé, en einstaklingar 49%. Nokkrir aðilar sem versla með límtré hafa lagt lítils háttar hlutafé í sjóðinn með heimamönnum þarna fyrir austan. Það ætti að verða til þess að tryggja enn betur rekstur þessa fyrirtækis í framtíðinni þegar þeir sem koma til með að dreifa vörunni og nota hana eru með í ráðum. Þá er gert ráð fyrir, eftir þeim venjum sem hafa skapast um iðnaðaruppbyggingu, að Norræni iðnþróunarsjóðurinn muni lána um 25%, Iðnlánasjóðurinn 25% og Byggðasjóðurinn um 20%. Ekki er enn búið að ganga frá þessum stofnlánum, en Norræni iðnþróunarsjóðurinn og Iðnlánasjóður hafa þegar gengið frá sínum loforðum. Sveitarfélögin og aðrir hluthafar í Límtré hf. hafa staðið að uppbyggingu hlutafélagsins og verksmiðjunnar sjálfrar með miklum myndarbrag, eins og sjá má af því hvað langt þetta verk er komið, en á byggingu hússins var ekki byrjað fyrr en seint í ágústmánuði í sumar. Hlutaféð er ákveðið, eins og ég sagði áðan, 30% af stofnkostnaði. Um 85% af áætlaðri endanlegri hlutafjárupphæð eru þegar innborguð. Af þessu má marka þann áhuga sem menn sem að þessu standa hafa á því að koma þessu verki áfram. Sveitarfélögin hafa veitt ábyrgðir fyrir þeim bráðabirgðalánum sem tekin hafa verið, en munu greiðast upp þegar væntanleg stofnlán hafa verið afgreidd. Stjórn hlutafélagsins hefur farið fram á það í bréfi til iðnrn., sem gekk einnig til fjvn., og þm. kjördæmisins hafa farið fram á það, að ríkisábyrgð yrði veitt vegna stofnlána sem tekin yrðu í Norræna iðnþróunarsjóðnum og Iðnlánasjóði. Það er ekki fyrir það að þessir sjóðir hafi krafist ríkisábyrgðar, heldur vegna þeirrar ábyrgðartilfinningar sem sveitarfélögin hafa í þessu efni, að fara ekki fram úr hófi með þær ábyrgðir sem á þau eru lagðar. Þess vegna ætla þau að taka á sig ábyrgðir, sem í verður að ganga í sjálfsagt þó nokkuð stórum stíl í sambandi við rekstrarlán þegar verksmiðjan er að fara í gang og sölur hefjast. Þetta er því farið fram á, eins og ég sagði áðan, til þess að létta undir með þeim aðilum sem höfuðábyrgðina bera á hlutafélaginu, að ríkissjóður hlaupi að þessu leyti undir bagga að ábyrgjast stofnlánin og hluta af stofnlánunum og fella niður eða endurgreiða stimpilgjöld af skuldabréfum sem tekin eru vegna þess arna. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fara fleiri orðum um þessa till. Ég vil þó aðeins láta það koma hér fram, að hæstv. iðnrh. hefur látið þess getið við mig að hann hafi gengið úr skugga um að ekki þurfi ríkisábyrgð fyrir lánum úr þessum stofns jóði. Það er rétt og ég rengi það ekki. Ég hef rætt í dag við formann hlutafélagsins um hvort ætti að draga til baka þessa till. fyrst svo væri ekki. Hann sagði að það hefði aldrei verið um það rætt að það væri krafa lánasjóðsins um að ríkisábyrgð yrði að ræða, heldur aðeins að létta undir með sveitarfélögunum þannig að þau þyrftu ekki að yfirkeyra sig, og hann legði áherslu á að það væri hægt að verða við þeim óskum hlutafélagsins sem hér eru settar á blað í till.-formi. Ég tel ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta efni, en vænti þess að þm. hafi áttað sig á að hér er um mikið nauðsynjamál að ræða. Það er nauðsynjamál, ég vil að lokum geta um það, ekki síst fyrir þá sök, að með þessum hætti er verið að vinna að uppbyggingu á nýrri atvinnugrein í dreifbýll, en það er talið vera þjóðhagslegt nauðsynjamál eins og við erum öll sammála um. Auk þess er hér um samkeppni að ræða við erlenda aðila og það er því mikils um vert og höfuðatriði að þessi tilraun misheppnist ekki. Virðist stuðningur af því tagi sem hér er óskað eftir í fullu samræmi við þá stefnu að efla og styðja íslenskan iðnað.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. sem við flytjum nokkrir þm. á þskj. 244. Ásamt mér eru flm. þeir hv. 11. þm. Reykv., Ólafur Ragnar Grímsson, 1. landsk. þm., Pétur Sigurðsson, 4. þm. Austurl., Sverrir Hermannsson, og 3. þm. Suðurl., Jón Helgason. Till. er þess efnis, að við 6. gr. fjárlagafrv. bætist nýr liður svohljóðandi: „Að fjmrh. sé heimilt að ábyrgjast lán, sem tekið yrði vegna björgunar Het Wapen frá Amsterdam, allt að 50 millj. kr., eða endurlána lán, sem tekið yrði í sama tilgangi, gegn samningum um tryggingu í verðmæti hins bjargaða, enda liggi fyrir samþykki fjvn.“ Hér er um nokkuð óvenjulega till. að ræða, enda málið mjög óvenjulegt og á rætur sínar að rekja allt aftur til ársins 1667, þegar Indíafarið Het Wapen frá Amsterdam strandaði á Skeiðarársandi, á Skaftafellsfjöru, nánar tiltekið þann 19. sept. 1667. Það hefur lengi verið áhugi á því að ná þessu skipi upp. Með bréfi 27. sept. 1960 veitti forsrn. Bergi Lárussyni leyfi til að leita að skipinu og hagnýta verðmæti þess og farm þess gegn greiðslu „12% af söluandvirði þeirra verðmæta, sem þér kunnið að hagnýta, að frádregnum flutningskostnaði til sölustaðar,“ eins og stóð í bréfi því sem þáv. forsrh., Ólafur Thors, sendi. Samhliða voru gerðir samningar við landeigendur. Skyldu þeir fá 10% hugsanlegs hagnaðar. S.l. 22 ár hefur verið unnið að leit skipsins. Til þess hefur verið varið miklum verðmætum og mikilli vinnu, en s.l., sumar, þann 28. júlí s.l., fannst þetta skip loksins. Það hafa verið gerðar áætlanir um að bjarga skipinu og þeim verðmætum sem í því kunna að vera, en allmiklar heimildir eru til um það hvaða farmur var í þessu skipi, og reyndar níu skipum sem lögðu upp í þessa för. Hins vegar hefur ekki verið nákvæmlega vitað hvaða farmur eða hvaða hluti þessa mikla farms sé í því skipi sem hér um ræðir. Það er erfitt að gera sér grein fyrir þeim verðmætum sem þarna er um að ræða, en það er mat manna að verðmæti skipsins verði varla undir þeim kostnaði sem í því felst að bjarga því, eða um 50 millj. kr. Bæði er hér hugsanlega um að ræða mjög verðmætan farm og ekki síður er vitað að hollenska ríkið er mjög áhugasamt um að þetta skip fari til Hollands. Hér er um að ræða mjög verðmætar og mikilvægar fornminjar fyrir Hollendinga. Hollendingar eiga ekkert skip af þessari gerð frá þessu gullaldartímabil hollenska ríkisins og því mikill áhugi hjá þeim reyndar nú þegar að taka að sér þetta verk og grafa sjálfir upp skipið og fá það heim til Hollands. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, og ég hygg að það búi að baki þeirri till. sem hér liggur fyrir hjá okkur flm., að við Íslendingar eigum að standa fyrir þessu verki. Einkaaðilar hafa hingað til haft forgöngu um þetta mál og hafa það vonandi áfram. Hér er hins vegar um mikinn kostnað að ræða og því ekki óeðlilegt að ríkið sé að bakhjarli í þessu verki. Við getum gert okkur grein fyrir því að þegar um slík verk hefur verið að ræða, þá hafa þau vakið gífurlega athygli. Nokkrum skipum hefur verið náð upp. Það má nefna t.d. Gustav Vasa sem sökk úti fyrir Stokkhólmi á sínum tíma og náðist upp eftir margar og miklar tilraunir. Um það skip hefur nú verið byggt mikið safn. Nú fyrir nokkrum vikum tókst að ná upp skipi í Ermarsundi, herskipi sem heitir Mary Rose. Það var reyndar illa á sig komið, en engu að síður vakti það gífurlega athygli þegar þetta skip náðist upp. Ég efast heldur ekkert um það, að þegar að því kemur að þetta verk verði hafið, þá mun það vekja mikla athygli erlendis og verða mikil auglýsing, vil ég segja, fyrir okkur Íslendinga, ef okkur tekst að gera þetta. Og ég legg áherslu á að við gerum þetta sjálfir þó að Hollendingar sæki í þetta verk. Ég legg áherslu á að það er gert ráð fyrir í þessari till. að fjvn. samþykki þetta endanlega þegar áætlanir liggja fyrir og ljóst er hvernig að verki verður staðið. Ég tel í sjálfu sér ekkert óeðlilegt að það sé einnig kannað í millitíðinni með hvaða kjörum og á hvern hátt Hollendingar mundu vilja kaupa þessar minjar. En samt legg ég áherslu á, eins og ég sagði, að við Íslendingar stöndum fyrir þessu. Þess vegna er þessi till. flutt.



Herra forseti. Vegna ummæla hv. 4. þm. Vestf. sem hér komu fram við umr. að því er varðar sveitarafvæðinguna vil ég aðeins koma þeirri aths. á framfæri, að í þeirri brtt. sem liggur fyrir á þskj. 203 felast breytingar í sambandi við framkvæmdir við sveitarafvæðingu, sem eru í fullu samræmi við þá ákvörðun sem þm. Framsfl. hafa lýst yfir og raunar flutt þáltill. um hér í Sþ., um að þessu verkefni verði lokið á næstu tveimur árum. Á þskj. 203 er fjárveiting til sveitarafvæðingar hækkuð úr 4.5 millj. í 7.5 millj. og á sama þskj. er lántökuheimild hækkuð úr 7 millj. í 13 millj. Samkv. þeim upplýsingum sem við höfðum í fjvn. frá forstöðumanni Rafmagnsveitna ríkisins mun þessi fjárhæð samanlögð nægja til þess að ná því markmiði sem að er stefnt, að ljúka þessu verkefni á næstu tveimur árum. Það er eindreginn vilji fyrir því hér á hv. Alþingi að standa þannig að verki og ég vona að samstaða náist um að þetta nái fram að ganga. Mér þótti rétt að láta þetta koma hér fram því að vera má að hv. þm. hafi ekki áttað sig á því, að þskj. 203 var prentað upp nú í dag vegna leiðréttinga sem þurfti á því að gera, og þá var einmitt kaflinn um lántöku vegna sveitarafvæðingar í þeirri uppprentun. Ég tel ástæðu til að láta þetta koma hér fram til þess að fyrirbyggja misskilning. Ég vonast til þess að eðlileg samvinna verði áfram um að ná þessu markmiði því að vissulega er það til vansæmdar að til skuli vera fólk ennþá hér á landi sem ekki nýtur þeirra sjálfsögðu réttinda að eiga kost á rafmagni til sinna nota. Af því að ég er kominn hér í ræðustól vil ég einnig geta þess vegna orða hv. 6. þm. Norðurl. e. í sambandi við Námsgagnastofnun að fjvn. hefur fjallað mjög ítarlega um málefni stofnunarinnar. Við 2. umr. var tekin ákvörðun um að bæta þar nokkuð um, sérstaklega að því er varðaði einn þátt í starfsemi hennar, sem er mikilvægur fyrir skólastarfið í landinu, þ.e. þá nýjung sem er nú að ryðja sér til rúms, myndbandavæðingu. Var veitt myndarleg fjárhæð til að koma þessari starfsemi í gang. Einnig gerði fjvn. nú við 3. umr. till. um að styrkja útgáfu sérkennslugagna, sem stofnunin hefur með höndum, eins og hér hefur verið minnst á. Ég vil undirstrika það, að auðvitað er þörf á því að þessi stofnun fái meira fjármagn en hún þegar hefur. Hún hefur núna um 18.5 millj. kr. En ég vil líka vekja athygli á því, að þessi stofnun er í þróun og það er margt í hennar áætlun, sem er ekki sannfærandi, og margt í hennar áætlun, sem þarf að taka til frekari skoðunar, eins og gjarnan er um margar nýjar stofnanir, sem hafa mikilvægu hlutverki að gegna en þurfa að byggja sig upp á skynsamlegan hátt. Og ég vænti þess að einmitt sú fyrirgreiðsla sem fjvn. hefur lagt til nú verði til þess að eðlileg þróun í þessari stofnun geti haldið áfram.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að tala við þessa umr. um fjárlagafrv., en breytti þeirri ákvörðun þegar á borð okkar var dreift brtt. á þskj. 244 frá tveimur stjórnarsinnum úr tveimur stjórnarflokkanna og þremur sjálfstæðismönnum. Hér er áferðinni brtt. um að ríkið taki á sig útgjöld sem nema jafnhárri upphæð og greiða á í bætur til láglaunafólks nú fyrir jólin. Og í hvaða skyni á ríkissjóður að taka á sig þessi útgjöld? Í því skyni að tryggja það, að áhugamenn um uppgröft „gullskipsins“ svokallaða sleppi skaðlausir frá þeirri framkvæmd sinni, ef ekkert skyldi finnast, og almenningur í landinu borgi kostnaðinn. Þetta er svo dæmalaus till. að ég efast stórlega um að hún sé þingleg eins og hún er fram flutt, enda er þetta í algeru ósamræmi við allar almennar reglur um ríkisábyrgðir, þegar gert er ráð fyrir því, eins og í till. segir, að ríkisstj. sé heimilt að ábyrgjast lán án þess að nokkur raunveruleg trygging komi á móti ábyrgðinni. Og ekki aðeins það, heldur er ríkisstj. heimilað að endurlána lán sem tekið yrði í þessum tilgangi. M.ö.o., að gerast ekki aðeins ábyrgðaraðill heldur milligönguaðili um fjármagnsútvegun í þessu skyni. Og þess er vandlega gætt í till. - sem þrír flokkar virðast standa að eða forustumenn úr þremur stjórnmálaflokkum - þess er vandlega gætt í till. að halda þannig á málinu, að íslenskir skattborgarar eigi ekki nokkurn möguleika á því að taka neina tryggingu hjá þeim ævintýramönnum sem þennan uppgröft stunda fyrir því að fá þetta fé aftur, ef illa tekst til. Þessi brtt. á þskj. 244 er fádæmi. Ég hef ekki setið lengi á Alþingi, en þó lengur en margur annar. Ég hef á þeim ferli aldrei séð slíka till. við afgreiðslu fjárlaga eins og hér er færð upp. Menn skyldu huga að því í hvaða sambandi þetta er sett fram. Þarna er lagt til að skattborgarar ábyrgist fjárupphæð allt að 50 millj. kr. til einstaklinga til þess að grafa eftir gullskipi, sem grunur leikur á að sé grafið í sand í Suðurlandskjördæmi einhvers staðar, einhvers staðar á Skeiðarársandi.  Þess má geta, að talið er að ankerið af þessu skipi liggi einhvers staðar grafið undir brekkunum undan bænum í skaftafelli í Öræfum. Hvernig stendur á því, að ríkissjóður ábyrgist ekki fjárútvegun til manna sem hafa áhuga á að ná ankerinu upp líka? Okkur er það fullljóst, sem hér erum inni, að ýmis skip hafa sokkið við okkar strendur sem forvitnilegt væri að ná upp. Er ríkissjóður tilbúinn til þess að veita lánsábyrgðir til manna sem hafa áhuga á slíku? Póstvagnar, póstlestir hafa horfið í jökul, póstpokar hafa horfið í jökul með merkilegum bréfum. Er ríkissjóður reiðubúinn til þess að veita ábyrgð fyrir því að menn fari að leita að póstpokum upp um jökla landsins, í þeirri von að þar kunni að finnast eitthvað af merkilegum bréflegum gerningum, og gegn hverjum tryggingum? Gegn tryggingum þá væntanlega í jöklum landsins, með sama hætti og eina tryggingin, sem gefin er í þessari till., er tryggingin í Skaftársandinum. Hugsið ykkur það, ef þetta verður nú með þeim hætti sem til er stofnað í þessari till., ef þarna finnast nú einhver verðmæti sem greiða kostnaðinn og kannske ríflega það af þeim framkvæmdum sem eiga sér stað. Þá hlotnast væntanlega þeim aðilum sem stunda þarna uppgröft a.m.k. hluti þeirra verðmæta sem upp úr sandinum koma. Ef leitin ber engan árangur og ekkert finnst sem neitt verðmæti er í, þá verður gengið að íslenskum skattborgurum. Og hver er tryggingin samkv. brtt. þessari hver er tryggingin sem á að veita íslenskum skattborgurum fyrir því að fá eitthvað af fé sínu til baka? Það er í verðmæti hins bjargaða, þ.e. skipsins sem ekki fannst. Ef skipið finnst, þá segja menn að það sé líklegt að þeir sem uppgröftinn stundi þurfi ekki á aðstoð ríkisins að halda. En ef skipið finnst ekki, þá á að ganga í ríkissjóð. Og tryggingin er verðmæti skipsins sem ekki fannst. Ég hef aldrei á minni lífsfæddri ævi heyrt aðra eins dómadags vitleysu og þessa. Það sem á að vernda íslenska skattborgara, tryggingin sem á að veita þeim sem á að leggja þetta fé fram, ef ekkert finnst, er skipið sem ekki fannst. Af hverju tóku menn bara ekki veð í loftköstulum eða skýjaborgum? Er það ekki miklu sniðugra? Er ekki miklu betra að segja í tillgr.: gegn samningum um tryggingu í loftköstulum og skýjaborgum, eins og að segja að tryggingin fyrir því að þetta fé fáist einhvern tíma endurgreitt eigi að vera verðmæti hins bjargaða, sem ekki var bjargað. Hvað eru menn að gera hér? M.ö.o. í fyrsta lagi, ef vel gengur, ef skipið finnst og einhver verðmæti skyldu þar fyrir vera, þá áætla menn að það sé mjög líklegt að þau verðmæti nægi til þess að tryggja að áhugaaðilar um uppgröftinn sleppi skaðlausir frá og ekki verði gengið að ríkissjóði. En verði gengið að ríkissjóði og finnist ekki neitt, þá er tryggingin gagnvart ríkinu það sem ekki fannst. Hvernig er þessi fjárþörf saman sett? Hvað er það sem er verið að leggja með einum eða öðrum hætti á herðar skattborgara? T.d. launakostnaður þeirra sem við þetta verk starfa. Það er gert ráð fyrir því í plöggum, sem okkur bárust í gær, að hver einasti maður, sem við þetta starfar og þiggur laun fyrir, fái 51 þús. kr. á mánuði, sé á ráðherralaunum eða jafnvel meira. Og það er gert ráð fyrir því að íslenska ríkið ábyrgist að þessi laun verði greidd, 51 þús. kr. á mánuði til þeirra manna sem við þetta vinna, ef ekkert finnst. Og það vill svo undarlega til, að það er gert ráð fyrir því að á þessum launakjörum starfi að jafnaði 10 manns við uppgröftinn, jafnmargir og ráðherrar í ríkisstjórn Íslands. M.ö.o., á meðan að þessu er unnið kostar það íslenska skattborgara jafnmikið að halda þessu úti eins og það kostar að halda ríkisstjórn landsins uppi.  Hvaða framkvæmdir skyldi síðan eiga að vinna við þetta? Það er gert ráð fyrir 4 millj. kr. framkvæmd við vegagerð að þessum stað. Það er gert ráð fyrir því að reisa í kringum „fundarstaðinn“ - fundarstaðinn í gæsalöppum því að ekkert liggur fyrir um að neitt sé þar fundið - hafnarmannvirki sem eiga að kosta 19 millj. kr. Það er jafnmikil fjárhæð og varið er til hafnarframkvæmda á vegum ríkisins á næsta ári á öllum höfnum á Vestfjörðum. Þá peninga getur ríkissjóður lagt fram án nokkurra trygginga í öðru en loftköstulum til þess að reisa höfn uppi á þurru landi á Skaftárfjöru. Það er gert ráð fyrir að verja 5 millj. kr. til fyrirhleðslna til þess að árnar á sandinum renni nú ekki ofan í gryfjuna sem á að grafa með þessum hætti á kostnað ríkisins. Það er hærri upphæð, eftir því sem ég best veit, heldur en varið er til fyrirhleðslna á landinu öllu. Herra forseti. Það er með slíkum eindæmum að svona till. skuli vera hér flutt, að ég stórefa að þinglega sé hér rétt að verki staðið. Sé ríkisábyrgð veitt í þessu sambandi, sem ég tel vissulega meira en vafasamt, tel ég ekki rétt að aðrar reglur gildi um þá ábyrgð en almennt eru látnar gilda gagnvart þeim aðilum sem ríkissjóður fær heimild til að ábyrgjast lán fyrir, þ.e. þeir verði að leggja fram tryggingar sem Ríkisábyrgðasjóður metur gildar samkv. þeim almennu reglum sem þar gilda. Eftir að hafa hlustað hér fyrir einu ári á mílnalangt raus þm. Sjálfstfl. um að það væri bæði ólöglegt og ósiðlegt að afgreiða fjárlagafrv. frá Alþingi með lántökuheimildum af þessu tagi, í staðinn fyrir að stefna þeim á þann vettvang þar sem slík mál eiga heima, þ.e. á vettvang lánsfjárlaga, furða ég mig á því að þeir sömu þm. sem ástunduðu slíkt margra klukkutíma raus í fyrra skuli leyfa sér nú að flytja við afgreiðslu fjárlaga jafn dæmalausa lántökuheimildartillögu eins og hér er gert. Þetta er eitt dæmið enn um þann tvískinnungshátt sem ríkir í herbúðum þessa flokks. Einn daginn er haldið fram skynsamlegri skoðun, án þess að menn þurfi þá að standa ábyrgir fyrir henni, og hinn daginn, næsta dag á eftir, er síðan labbað með tillögur hingað upp í ræðustól á Alþingi um framkvæmd á stefnu sem er í algerri andstöðu við þann málflutning sem málsvarar flokksins hafa iðkað. Nú veit ég ekki, herra forseti, hvort vera kann að hér í þingsölum séu ýmsir menn, sem ekki eru skráðir flm. þessarar brtt. en telja þó rétt að ábyrgjast lán til að greiða fyrir þessari björgun, þó þannig að fullar tryggingar séu settar, þó þannig að þeir sem fá ábyrgðarheimildina verði að leggja fram sömu tryggingar og aðrir mundu þurfa að gera í þeirra sporum. Það má vel vera að hér inni séu menn, sem vildu gjarnan geta greitt fyrir slíkri afgreiðslu en væru ekki reiðubúnir til þess að greiða fyrir því að samþykkt yrði sú dæmalausa till. sem flutt hefur verið á þskj. 244, um að eina tryggingin fyrir 50 millj. kr. ríkisábyrgð sé veð í sandi, sé veð í loftköstulum. Ég mun, herra forseti, þó að stutt sé í það að greidd verði atkv., láta reyna á það meðal þm. hér hvort menn eru reiðubúnir til að standa þá að slíkri brtt., að ríkisstj. væri heimilað að greiða fyrir þeirri framkvæmd sem hér um ræðir, ef framkvæmd skal kalla, með því skilyrði að þeir aðilar sem ábyrgðarinnar eiga að njóta leggi fram tryggingar eftir sömu almennu reglum og almennt eru settar, þegar veittar eru ábyrgðir til þriðja aðila með heimildum í fjárlögum, eins og þessi afgreiðsla lýtur að.



Herra forseti. Ég hefði viljað óska eftir því að fjmrh. og formaður fjvn. gæfu sér tíma til að hlýða hér á umr. þar sem enn virðist vera viðleitni til að bæta við fjárlögin. Ég óska eftir því að þeir verði kallaðir í salinn.

Fjmrh. hefur gengið í salinn.

Og formaður fjvn. einnig hér. Ég vil byrja á að vekja á því athygli, að flm. þeirrar brtt. sem hér er lögð fram eru m.a. Ólafur Ragnar Grímsson, hv. 11. þm. Reykv., og Jón Helgason, 3. þm. Suðurt. Það sem vekur undrun h já óbreyttum þm. er það, að sú venja hefur verið við fjárlög, að þm. hefur verið ætlað að bera ekki upp brtt. við fjárlög ef þeir væru stjórnarsinnar. Nú þykjumst við framsóknarmenn hafa gert nokkuð vel við Alþb. að afhenda þeim fjmrh. og formann fjvn. sömuleiðis. Það vekur undrun ef formaður þingflokks Alþb. telur báða þessa menn svo gagnslitla í sínum störfum að það sé ekki hægt að treysta þeim til að koma á framfæri í gegnum fjárlög því sem þar þarf að vera, heldur þurfi hann, eftir að þeir hafa unnið þar sín verk, að bæta um betur og koma á framfæri sérstökum tillögum um útgjöld, ef hlutir færu á þann veg, upp á 50 millj. Ég vil fá við því skýr svör bæði frá hæstv. fjmrh. og hv. 4. þm. Reykn., formanni fjvn., hvort líta beri svo á að hinir almennu stjórnarþm. hafi þá heimildir til að flytja hér brtt. við fjárlög eins og þeim sýnist og greiða atkv. við fjárlög eins og þeim sýnist. Það er sanngjarnt að við fáum hrein svör við þessu áður en við förum úf í atkvgr. almennt um fjárlögin. Út af fyrir sig er það ekki á nokkurn hátt vítavert þó að menn hafi áhuga á því að vinna að uppgreftri á skipsflaki á Suðurlandi. Það sem vekur undrun er að þetta mál skuli koma inn á þingið með þessu hætti. Eðlileg málsmeðferð hefði verið að flutt hefði verið hér sérstakt mál með grg. um þessa hluti, þar sem við hefðum fengið í hendur þau undirgögn sem hljóta að vera nauðsynleg eigi menn að taka ábyrga afstöðu í svona máli. Ég fæ ekki séð að neitt hefði verið því til fyrirstöðu, að þetta mál hefði verið kynnt fyrir þinginu og það hefði verið skoðað með eðlilegum hætti þegar lánsfjárlög eru afgreidd. En það vekur undrun, svo að ekki sé meira sagt, að á elleftu stundu við afgreiðslu fjárlaga sé þessu dembt inn á borð til þm. Það vekur undrun og það gerir málið meira en lítið gruggugt. Ég vil leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa hér upp það bréf sem ritað var fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands árið 1960 og veitti ákveðnum aðilum heimild til að hefja þessa leit og þennan uppgröft: „Forsætisráðuneytið, 27. sept. 1960. Rn. hefur tekið við bréfi yðar, dags. 14. júní s.l., um leyfi ríkisstj. yður til handa til þess að leita að skipsflakinu Het Wapen, sem talið er að strandað hafi við Skeiðarársand í sept. 1667, og til þess að hagnýta yður verðmæti flaksins með tilheyrandi ef það skyldi finnast. Rn. virðist líklegt að hér sé um fornminjar að ræða og fer þá um fund skipsflaksins samkv. lögum nr. 40/1907. Að því er tekur til þeirra verðmæta sem finnast kynnu í flakinu og ekki yrðu talin fornminjar vill rn. taka það fram, þar sem þér hafið þegar aflað yður heimildar hlutaðeigandi landeigenda til leitar og hagnýtingar flaksins með tilheyrandi, að ríkisstj. vill fyrir sitt leyti veita yður umbeðið leyfi gegn því að þér greiðið í ríkissjóð 12% af söluandvirði þeirra verðmæta sem hér kunnið að hagnýta, að frádregnum flutningskostnaði til sölustaðar. Hr. Bergur Lárusson, Brautarholti 22, Reykjavík.“ Undir bréfið rita Ólafur Thors og Birgir Thorlacius. Það er rökrétt og í samræmi við stefnu Sjálfstfl. að láta ákveðinn aðila bæði fá happið og bera áhættuna. Nú virðist aftur á móti vera komin upp sú stefna, að ríkið eigi að bera áhættuna en viðkomandi aðilar að fá happið. Þetta virðist vera ærin breyting frá þeim tíma þegar þetta bréf var skrifað. Ég vil vekja á því athygli, að hér er um verklega framkvæmd að ræða þar sem menn munu að sjálfsögðu leggja fram sínar vinnuvélar og sín tæki og skrifa tíma út á þessar vélar. Það liggur því alveg ljóst fyrir að þeir sem nú ætla að fara að vinna verkið munu stórgræða á framkvæmdum á Skeiðarársandi, hvort sem skipið finnst eða ekki, eins og á að standa að málum eftir því sem flm. leggja til. Hvenær varð slík kúvending í stefnu Sjálfstfl. að það ætti ekki að tengja saman arðinn og áhættuna? Arðurinn skyldi einstaklingsins en áhættan öll þjóðfélagsins. Hvenær varð sú stefnubreyting? Það væri ráð að hugsjónamenn flokksins gerðu grein fyrir því hér í stólnum hvaða ár slík stefnubreyting varð. Ég tel nauðsynlegt, vegna þess að hér hafa komið fram ýmsar upplýsingar um hvað hafi verið í þessu skipi, að gefa þingheimi kost á því að hlusta á frekari upplýsingar um þetta mál og lesa þau gögn sem hér liggja fyrir. Mér hefur borist í ræðustól bréf: „Tillagan verður dregin til baka. JH.“ Fleiri hafa ekki skrifað undir. Ég fæ ekki séð að sá sem skrifar seinastur undir brtt. hafi eiginlega rétt til að draga hana til baka. En ef svo skyldi vera að búið sé að ákveða að draga till. til baka og aðilar málsins skrifi undir, svo að það liggi alveg ljóst fyrir, þá er ég reiðubúinn að hætta hér ræðu minni. Indíafarið Het Wapen van Amsterdam strandaði á Skeiðarársandi, nánar tiltekið á Skaftafellsfjöru 19. sept. 1667. Skipið var á heimleið ásamt átta öðrum skipum Austur-Indíafélagsins hollenska og var siglt vestan Bretlandseyja í átt til Færeyja.

Ég hef lesið þetta, ég má fara.

Ég vil koma því hér á framfæri, að ég veit að hv. 4. þm. Austurl. er vel að sér í bókmenntum almennt og skaðar því ekkert þó að hann víki á braut. Miðja vegu milli Íslands og Færeyja brast á óveður mikið. Het Wapen varð viðskila við skipalestina og leitaði undan veðrinu í átt til Íslands, þar sem það strandaði eftir tveggja daga hrakning. Het Wapen mun hafa verið vopnað kaupfar, mjög stórt á síns tíma mælikvarða, af þeirri gerð sem nefnt var retorskip. Amsterdam-deild Austur-Indíafélagsins lét smíða skipið á árunum 1653–1654. Talið er að búnaður og stærð skipsins hafi verið sem hér segir: Lengd 147 fet, breidd 35 fet, rista 12 fet, vopnabúnaður 35–40 fallbyssur. Óvíst hvort hefði þurft að fara í byssukaup Landhelgisgæslunnar hefðu menn vitað um þetta svolítið fyrr. Áhöfn og farþegar 200–250 manns. Farmurinn: Nákvæm farmskrá er enn til yfir þær vörur sem fóru um borð í skipin níu í Batavíu. Farmskrá Het Wapen er hins vegar ekki fyrir hendi. Farmskráin af þessu skipi er ekki fyrir hendi, það skyldu menn hugleiða. Áætla má hins vegar á grundvelli heildarfarmskrár hver farmur Het Wapen var þegar skipið strandaði. Meðaltalsútreikningar virðast hafa verið notaðir til að finna þetta út. Sé gengið út frá að farminum hafi verið jafnt skipt á skipin níu má ætla að farmskrá Het Wapen hafi verið eftirfarandi: Pipar 550 tonn. Oft var nú þörf. Saltpétur 65 tonn, Sappanviður 40 tonn, kopar 35 tonn, negull 20, kanill 17, hnetur 10, sykur 10, stafir 5, indígó-litur 5, kalantórusviður 5, makkatin 5, baðmullarþráður 5, japönsk kamfóra 3, persneskt silki 3 tonn. Það eina sem heimildir íslenskra munnmæla benda til er að silkið hafi verið með skipinu, því að það höfum við sannfrétt, að bændur Suðurlands á þessu svæði hafi notað silkið í gjarðir á þó nokkru tímabili eftir að þetta skipsstrand átti sér stað. Auk ofangreinds er ýmislegt smálegt, þar með taldir demantar og perlur, sem lyftir tonnatölu farms eitthvað yfir 800 tonn, ef því er deilt á skipin. Þá eru ekki taldar vistir eða persónulegir munir skipshafnar og farþega. Ég held að það sé ekki nauðsyn að ég lesi þessar skýrslur allar, en ef þess yrði óskað hef ég aðstöðu til að biðja aftur um orðið. En hitt þykir mér rétt að menn hugleiði í fyrsta lagi: Er ekki hugsanlegt að áhugamenn um þetta mál vilji gefa þingheimi tíma til að hugleiða málið og leggja það fram með eðlilegum hætti eftir áramót ásamt nánari upplýsingum? Og jafnframt geri menn sér grein fyrir því, að það eru mörg skip sem hafa sokkið í kringum landið og trúlegt að ýmsir vildu leita eftir því að fá lán með því að láta veð í þessum skipum. Þess vegna vaknar sú spurning, hvort það sé eðlileg fjármálastefna að taka það upp að gera slík skip veðhæf. Þetta hefði kommissar hjá Byggðasjóði gjarnan mátt heyra. Ég ætla ekki að þreyta menn miklu lengur með umr. um þetta. En ég óska eftir því að fjmrh. og formaður fjvn. svari þeim spurningum sem til þeirra var beint.



Herra forseti. Það er nú ágætt að þingheimur skemmti sér svolítið hér í skammdeginu undir lok þingstarfa fyrir hátíðar. En hitt hefðum við kosið ýmsir, sem höfum um það mál fjallað sem felst í brtt. okkar Birgis Ísl. Gunnarssonar, Péturs Sigurðssonar, Sverris Hermannssonar, Jóns Helgasonar og mín, að menn fjölluðu kannske af aðeins meiri alvöru en hér hefur verið gert um það sem er kjarni þessa máls: að ætlunin er að gera tilraun til að ná menningarverðmætum sem eru einstæð í sögunni og ekki er hægt að ná ella eftir nokkrum öðrum leiðum. Nokkrar þjóðir, t.d. Bretar núna nýverið, hafa lagt ofurkapp á og kostað til þess miklum fjármunum að ná aftur skipum, sem legið hafa á hafsbotni eða árbotnum, og undan Noregsströndum var í fyrra unnið að hliðstæðu verkefni sem heimsathygli vakti. Menn hafa gjarnan nefnt þetta „gullskipið" og reynt að nota það heiti málinu til lítilsvirðingar og til þess að fleyta kerlingar á frekar ómerkilegum bröndurum hér í ræðustól og í hliðarsölum þingsins, án þess að horfa á þann kjarna máls, hvort við Íslendingar eigum að kosta nokkru til að verða þeirrar gæfu aðnjótandi að geta boðið umheiminum að sjá fornmenjar frá fyrri tíð, sem margar þjóðir mundu vilja kosta miklu til að hafa hjá sér og ég er viss um að hollenska þjóðin mundi verða reiðubúin að reisa yfir sérstakt safnhús, ef vel tækist. Við höfum dæmi frá Svíþjóð þar sem í sérstöku safni skipar virðingarsess skip frá þeirra sögu. Við höfum dæmi frá Noregi og við höfum fleiri slík dæmi þar sem skip frá fyrri öldum, sem tekist hefur að ná heilum til samtímans og fyrir framtíðina, hafa verið talin til mestu menningarverðmæta. Það er alveg rétt að það eru einstaklingar og einkafyrirtæki sem kostað hafa til þess miklu fé og miklu af sínum tíma til að ganga úr skugga um hvort líkur séu á því að skipið finnist. Hafá þær tilraunir, það mikla starf, að ég ætla staðið í upp undir 20 ár og hafa nú loksins skilað þeim árangri að raunhæft er að ræða þessa möguleika sem menningarverðmætabjörgun, en ekki sem ævintýraleik á neinn neikvæðan hátt eins og hér hefur verið gert í umr. Hitt er svo e.t.v. rétt, að málið hafi ekki verið nægilega rætt og kynnt þm. á fundum þingflokka eða annars staðar á vettvangi þingsins. En við sem að þessari till. stóðum töldum að málið hefði fengið nægilega rækilega umfjöllun á vettvangi þingflokkanna, það hefði verið fjallað um það bæði í þingflokki Alþb. og ég tel einnig á vettvangi þm. Sjálfstfl. En það hefur komið í ljós hér við þessar umr. að bæði innan þingflokks Framsfl. og innan þingflokks Alþfl. hefðu hliðstæðar umr. ekki farið fram. Við fluttum þessa till. í þeirri góðu trú að málið væri kunnugt öllum þorra þm. og það þyrfti aðeins hópur manna úr sem flestum flokkum þingsins að taka sig saman og flytja slíka till. Það hefur hins vegar komið í ljós hér nú þegar og ennfremur í viðræðum við þm. í þingsal og utan hans núna síðustu mínúturnar, að þó nokkur hópur þm. óskar eftir því að fá að kynna sér þetta mál nánar og skoða þann mikla menningarleiðangur og þann mikla sögulega leiðangur sem hér er verið að taka ákvörðun um að leggja upp í og taka vissa hlutdeild í. Við sem höfum flutt þessa till. erum fúsir til að eiga slíkt samstarf við þm. og munum því draga till. til baka nú, en boðum jafnframt að við munum vinna að frv. um þetta mál sérstaklega, sem við munum leggja fram þegar þing kemur saman á nýjan leik eftir jólahlé, þar sem öll fylgigögn málsins geta legið fyrir og þar sem þm. hefur gefist góður tími til að kynna sér málið í heild sinni og hliðstæður þess í öðrum löndum. Við munum þess vegna gefa þm. tækifæri til að taka afstöðu til málsins þegar þingið kemur saman á nýjan leik eftir jólahlé og væntum þess, að þm. ræði þetta mál þá og hugleiði í fullri alvöru og á grundvelli þess hvers konar menningarverðmætabjörgun við erum hér að fjalla um. Það er auðvitað rétt, sem hér hefur komið fram, að það hefur enginn tryggingu fyrir því hér og nú að þetta kunni að takast algerlega. Hún hefur aldrei verið fyrir hendi þegar hliðstæðum skipum frá fyrri öldum hefur verið bjargað. En líkurnar eru orðnar svo yfirgnæfandi, að við teljum rétt að íslenska þjóðin taki vissan þátt í þessu starfi. Það liggur ljóst fyrir að ef það tekst, þá muni ganga til almenns sjóðs landsmanna, ríkissjóðs, um 70% af öllum þeim tekjum og hagnaði sem inn koma af þessu heildarverkefni. Ennfremur er ljóst, eftir því sem dæmi eru til um annars staðar og reyndar eftir því sem fréttaflutningur hefur nú þegar verið erlendis um þennan væntanlega leiðangur, að þessi tilraun mun vekja heimsathygli. Mér er til efs að nokkrir atburðir í menningar- og sögustarfi, jafnvel nokkrir atburðir í þjóðlífi Íslendinga muni vekja jafnmikla athygli og þessi tilraun til að ná upp þessu skipi, þegar hafist verður handa um hana í alvöru. Herra forseti. Við tillögumenn drögum þessa till. hér með til baka og væntum góðs samstarfs við þingheim allan um það frv. um málið sem við munum leggja fram þegar þing kemur saman að loknu jólaleyfi.



Herra forseti. Það mál sem ég minnist hér á hefur engan veginn vægi á við heilt gullskip, en það að gullskipið hefur verið dregið til baka gefur mér óneitanlega ástæðu til aukinnar bjartsýni um að mitt litla mál upp á 10 þús. nái fram að ganga, úr því að ríkissjóður er firrtur ábyrgð upp á 50 millj. með því að gullskipið er vikið til hliðar. 
             Aðeins örfá orð, svo að ég hverfi að málinu, aðallega til að vekja athygli hv. þm. á till. á þskj. 239, sem ég hef flutt breytta frá þskj. 214. Sú till. sem hér liggur fyrir nú fjallar einfaldlega um það, að fimm landshlutasamtök kvenfélaganna fái hvert fyrir sig 2 000 kr. inn á fjárlög íslenska ríkisins fyrir árið 1983. Ég hef þegar mælt fyrir þessu. Ég vil aðeins ítreka og leggja áherslu á aðalatriði málsins. Þetta er til komið vegna þess að á fjárlögum yfirstandandi árs var kippt út 1 000 kr., sem veitt var til þriggja landssambanda á Vestfjörðum, Austfjörðum og Norðurlandi. Ég hef breytt till. nú í það form að nú skal þetta ganga til alka fimm landssambandanna og um leið lækkaði ég upphæðina niður í 2 000 kr. Hér er af fullri hógværð farið í sakirnar. Ég vil ítreka líka það atriði, sem er annað aðalatriði þessa máls, að þessu var kippt út á s.l. ári undir því yfirskini að það ætti að auka framlög til Kvenfélagasambands Íslands, sem er landssamband, og það gæti síðan miðlað til landshlutasambandanna. Staðreyndin er hins vegar sú, að sú upphæð, 358 þús. kr., sem Kvenfélagasamband Íslands fór fram á, er skorin niður í 210 þús. Það er því algerlega fráleitt og út í bláinn að ímynda sér að landshlutasamböndin njóti nokkurs góðs af þeirri naumt skömmtuðu fjárveitingu. Í þriðja lagi vil ég nefna enn eitt aðalatriði og það er það, að þetta er ekki hugsað sem fjárstyrkur eða starfsstyrkur til kvenfélaganna. Það er hugsað fyrst og fremst sem viðurkenning á því gagnmerka starfi sem þessi félög hafa frá upphafi unnið. Ég hygg að við getum verið sammála um að þau hafi lyft grettistökum í gegnum tíðina. Nægir að minna á Landsspítalann á sínum tíma, sem íslensk kvenfélög höfðu allt frumkvæði og atbeina um að reistur var. Ég þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég vænti þess að þetta mál hljóti þann skilning í hugum þm. og verði afgreitt í þeim anda sem liggur á bak við þessa brtt. mína á þskj. 239.



Herra forseti. Ég hef hér mælt fyrir till. um sveitarafvæðingu sem ég flyt ásamt níu öðrum sjálfstæðismönnum. Ég stend hér upp að gefnu tilefni. Hv. 1. þm. Vesturl. vék að þessari till. og var að gera því skóna, að till. hefði verið óþörf, ef tekið hefði verið eftir till. frá meiri hl. fjvn. á þskj. 203, þar sem um er að ræða hækkun til sveitarafvæðingar. Ég fagna því að meiri hl. fjvn. hefur lagt fram þessa till. En til þess að enginn misskilningur sé í þessu efni, þá vil ég aðeins upplýsa að till. okkar sjálfstæðismanna er um það að hækka framlag ríkisins úr 4.5 millj. í 22 millj., en till. meiri hl. fjvn. er um að hækka framlagið úr 4.5 millj. í 7.5 millj. Ef litið er á dæmið í heild og tekið tillit til þess að það er gert ráð fyrir lánsfjármagni einnig til sveitarafvæðingar, þá fól till. okkar sjálfstæðismanna það í sér, að samanlagt yrði varið 27 millj. kr. til sveitarafvæðingar á næsta ári, en till. meiri hl. fjvn. 20.5 millj. kr. Ég gef þessar upplýsingar af gefnu tilefni. Ég fagna þessari brtt. frá meiri hl. fjvn. og ég dreg ekki í efa að þar hafi komið til áhrif frá hinum ágætu framsóknarmönnum, sem bera fram till. til þál. um rafvæðingu í dreifbýli og ég vék áður að, en þetta þýðir samt ekki að framsóknarmenn standi enn jafnfætis okkur sjálfstæðismönnum í þessum efnum. Það má segja að þeir hafi núna tærnar þar sem við höfum hælana.



Herra forseti. Vegna þeirrar sérkennilegu umr. sem fór hér fram áðan um hið svonefnda gullskip vil ég koma á framfæri aths. vegna orða hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar. Þingflokki Alþfl. var ekki kunnugt um þetta mál fyrr en í gær. Í öðru lagi var um málið fjallað á fundum flokksins í gær, en það var enginn af þm. flokksins tilbúinn að skrifa upp á þessa till. eins og hún lá hér fyrir þinginu í dag. Ég vil að þetta komi skýrt fram. Ennfremur vil ég segja það, og það er frá mér persónulega, að ég hef fylgst með þessum gullgreftri á Skeiðarársandi með mikilli athygli og ég ber virðingu fyrir þeim mönnum sem þarna eru að spreyta sig á miklu verkefni, og ég sé í sjálfu sér ekkert því til fyrirstöðu að Alþingi Íslendinga komi til liðs við þá á einhvern hátt. En fyrirvaralaust, við þær aðstæður sem nú ríkja, gengur það dæmi ekki upp. Og ég verð að segja eins og er að ég er hissa á þeim mönnum sem láta sér detta í hug við lokaafgreiðslu fjárlaga að henda inn till. þar sem beðið er um 50 millj. kr. ábyrgð, þegar við erum að draga til baka till. m.a. um það að veittar verði 50 þús. kr. til þess að hefja rannsóknir á eldi sjávarfiska, sem er 0.1% af þeirri upphæð sem hér um ræðir. Í því svartamyrkri efnahagsmála leyfa menn sér að henda inn till. við lokaafgreiðslu fjárlaga og biðja um 50 millj. kr. í mál af þessu tagi. Mér finnst að þeir menn sem hér hafa hneykslast á smátillögum stjórnarandstöðunnar um breytingar á fjárlögum ættu ekki að segja eitt einasta orð. Þetta mál í heild sinni er auðvitað hneyksli eins og að því hefur verið staðið. Herra forseti. Ég er meðflm. að brtt., sem verður borin upp hér á eftir, um að hækkað verði framlag til Námsgagnastofnunar, svo að unnt verði að hefja framleiðslu og útgáfu á bókum fyrir börn með sérþarfir, verkefni sem hefur verið vanrækt um áratuga skeið hér á landi. Ég segi fyrir mig, að meðan þeir menn sem skrifa upp á 50 millj. kr. till. eru tilbúnir að fella till. af því tagi sem ég hef hér talað um, þá er þetta þing hneyksli. Og ef hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson og hv. þm. og forseti Jón Helgason treystast ekki til að mæla með hækkun í þessu skyni upp á 1 millj., en treysta sér til þess að skrifa upp á till. sem biður þingið um 50 millj. kr., þá er ég agndofa.



Herra forseti. Þessari umr. er að ljúka, og vildi ég áður en henni lýkur fara örfáum orðum um till. sem ríkisstj. flytur á þskj. 234. Þessar till. eru allar brtt. við 6. gr. frv. og varða heimildir á 6. gr. 1. Um er að ræða að veitt sé heimild til veitingar ríkisábyrgðar vegna erlendra vörukaupalána til raðsmíði fiskiskipa fyrir allt að 20% af smíðaverði hvers skips. Ekki er þörf á að fara mörgum orðum um þetta mál. Það er í beinu framhaldi af heimildum sem þegar hafa verið veittar og varða svokallað raðsmíðaverkefni. Raðsmíðaverkefnið snýst um smiði þriggja fiskiskipa í þessum áfanga nú. Þessi smíði er talin afar mikilvæg til að rekstur þessara skipasmíðastöðva, sem hafa lítil verkefni nú um sinn, geti verið með eðlilegum hætti, auk þess sem hér er um að ræða hagkvæma staðlaða framleiðslu. Áður hefur verið gerð grein fyrir þessu máli, enda var veitt heimild til ríkisábyrgðar í lánsfjárlögum fyrir árið 1982. Hins vegar er óhjákvæmilegt, til að þessi smíði geti haldið áfram, að tryggja að erlend vörukaupalán fáist, en þau fást ekki nema veitt sé ríkisábyrgð sem nemur 20% af smíðaverði hvers skips. Ég þarf ekki að taka það fram, að að sjálfsögðu er gengið út frá því sem gefnu að ábyrgðir þessar falli ekki á ríkið. Vil ég taka það skýrt fram, að ef slíkt kæmi upp, að ábyrgðir þessar færu að falla á ríkið, þá mundi það að sjálfsögðu koma í veg fyrir að hægt yrði að veita þessa þjónustu í framtíðinni. Þessi þjónusta er á margan hátt eðlileg, að ríkið hjálpi til að halda slíkum verkefnum gangandi, en ef það leiðir til þess að þungar ábyrgðir lendi á Ríkisábyrgðasjóði er hér auðvitað um þess háttar upphæðir að ræða að mundi af sjálfu sér leiða til þess að áframhald þessa raðsmíðaverkefnis yrði í hættu og yrði lítið framhald þar á. Þetta vil ég taka skýrt fram vegna þess að ég vona og treysti því að til þess komi ekki. 2. Hér er um að ræða að veitt sé heimild til að ábyrgjast lán allt að 80 millj. sem tekið yrði af Áburðarverksmiðju ríkisins hjá Seðlabanka Íslands. Áburðarverksmiðjan hefur staðið veikt að vígi oft og tíðum, en þó hefur verksmiðjan staðið undir sér lengst af. Seinustu tvö til þrjú árin hefur orðið taprekstur hjá verksmiðjunni og augljóslega þarf að snúa þeirri þróun við. Meðan það hefur hins vegar ekki tekist þarf auðvitað í þessu fyrirtæki eins og öllum öðrum að tryggja að fyrirtækið stöðvist ekki, það geti haldið framleiðslu sinni áfram og að því takist að snúa þróuninni við. Það verður að sjálfsögðu einungis gert með því að endurskipuleggja þær lausaskuldir sem hvíla á verksmiðjunni. Það er tilgangurinn með þessari lántöku.  Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að ég tel óhjákvæmilegt að afborgun af þessu láni verði fjármögnuð á næstu árum úr rekstri fyrirtækisins og að ekki sé að því stefnt að lánið falli á ríkissjóð. Það er mín skoðun, að svo verði að vera og það er á þeirri forsendu sem ég fellst á að ábyrgð þessi sé veitt. Vissulega kunna að vera skiptar skoðanir um hvernig á þessu skuli haldið í framtíðinni. Það verða kannske aðrir en ég sem eiga þar hlut að máli, að taka þá ákvörðun, en þetta er mín skoðun. Vissulega má velta því fyrir sér í sambandi við þetta fyrirtæki hvort eðlilegt sé að ríkið auki eignarhlut sinn í fyrirtækinu. Ríkið hefur neyðst til að auka eignarhlut sinn í járnblendiverksmiðjunni í Hvalfirði, vegna þess að sú verksmiðja hefur verið rekin með tapi. Vissulega kemur það alltaf til álita þegar svona vandamál koma upp hvort auka þarf eignarhlut ríkisins í fyrirtækinu. Ég vil sem sagt taka það sérstaklega fram að það er ekki verið að gera það með þessari ábyrgðarveitingu. Hér er verið að ganga frá lausaskuldum þannig, að um verði að ræða fast lán sem greitt verður af á næstu árum. Hina spurninguna, um það hvort ríkið eykur eigið fé sitt í fyrirtækinu, verður þá að taka til meðferðar og athugunar á síðara stigi þegar þessi mál hafa verið skoðuð nánar. Ég veit raunar að menn hafa fullan hug á að athuga þetta mál. Það kom m.a. fram í máli eins hv. þm., Egils Jónssonar, hér fyrr í dag. Hann vill að málefni Áburðarverksmiðjunnar séu tekin til vandlegrar athugunar, og ég get svo sannarlega tekið undir þau orð. 3. Um er að ræða að veitt sé sjálfskuldarábyrgð á láni sem Flugleiðir hf. taka. Um þetta lán gegnir að sjálfsögðu dálítið öðru máli en þau mál sem áður voru til umr. Hér er um að ræða bráðabirgðalán, sem verður síðan gert upp af ríkissjóði, ef í ljós kemur að sá áætlaði halli sem menn hyggja að verði á Norður-Atlantshafsflugleiðinni á yfirstandandi rekstrartímabil verður að veruleika. Hins vegar höfum við í þessu ákvæði fullan fyrirvara á því, að reynist ekki þessi rekstrarhalli verða, þá muni ríkið taka þeim mun minni þátt í greiðslum af þessu láni. Þetta er sem sagt lán til bráðabirgða, sem gert verður síðan upp af ríkinu með hliðsjón af afkomu félagsins og útkomunni á þessari flugleið að ári liðnu. Þannig hefur þetta verið gert á tveimur undanförnum árum og þannig er ætlunin að þetta verði nú aftur gert. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekari orðum um þetta Flugleiðamál, vegna þess að hér er um nákvæmlega sams konar sjálfskuldarábyrgð að ræða og veitt hefur verið tvívegis áður og öllum alþm. er kunnugt um. En ég vil láta þess getið, að vissulega ætlaðist félagið til þess að um yrði að ræða heldur hærri upphæð en hér er nefnd. En þessi upphæð er talin vera hin eðlilega, þegar tekið er tillit til þeirra tekna sem opinberir aðilar hafa af rekstri Norður-Atlantshafsflugsins. Það er fulltrúi fjmrn. í stjórn Flugleiða sem hefur reiknað út hvaða upphæð sé eðlileg í þessu sambandi. Það er 1.9 millj. Bandaríkjadala. 4. Þá vil ég nefna lántökuheimild sem hér er gerð till. um, þ.e. að heimild verði veitt til að taka erlent lán allt að 850 millj. kr. eða jafnvirði þess í erlendri mynt. Lánsfénu er ætlað að verja til fjármögnunar í samræmi við endurskoðaða lánsfjáráætlun fyrir árið 1982 allt að 240 millj. kr., til nauðsynlegra greiðslna á árinu 1983 samkv. ákvæðum fjárlaga 1983 og til fyrirtækja með eignaraðild ríkissjóðs og/eða sveitarfélaga í samráði við fjvn. Það er ljóst af þessum texta að hér er um að ræða þrenns konar lántökur. Í fyrsta lagi er um að ræða lántökur vegna endurskoðaðrar lánsfjáráætlunar fyrir árið 1982. Þessi till. er í fjárlagafrv. eins og það var lagt fram, en viðbótin sem hér kemur er sú, að bætt er við lántökum vegna fjárlaga 1983, og þá þeirra lánsfjármögnuðu framkvæmda sem þar eru á ferðinni og gerð er sérstök till. um á vegum meiri hl. fjvn. auk annarrar lántöku sem var í frv. þegar það var lagt fram. Í þriðja lagi er svo um að ræða hugsanlegar lántökur fyrirtækja með eignaraðild ríkissjóðs og/eða sveitarfélaga. Þar er að sjálfsögðu um að ræða fyrirtæki sem fyrst og fremst fá heimildir til lántöku í væntanlegri lánsfjáráætlun. Ég vil sérstaklega taka það fram, að engum dettur í hug að þessi lántökuheimild komi í staðinn fyrir lánsfjáráætlun. Það er mesti misskilningur ef menn ímynda sér að þessi lántaka komi í staðinn fyrir lánsfjáráætlun. Það gerir hún að sjálfsögðu ekki. Á s.l. ári voru í lánsfjáráætlun miklu hærri fjárhæðir en hér er verið að ræða um. Hér er einungis um að ræða heimild til bráðabirgðafyrirgreiðslu, ef sérstök nauðsyn kallar á, áður en lánsfjáráætlun er formlega afgreidd. Og þá ber að gera það í samráði við fjvn. Ég hef ekki trú á því að það reyni mikið á þessa heimild, en þó má vel vera að áður en lánsfjáráætlun verður afgreidd geti komið upp einhver þau mál sem séu þess eðlis, að þörf sé á að þessari heimild sé beitt. Ég tek eftir því að í ræðum stjórnarandstæðinga er því haldið fram, að fjárlagafrv. sé ekki réttur vettvangur til að veita heimildir af þessu tagi og að það verði að afgreiða hér sérstök lög með formlegum hætti til að um sé að ræða fullgildar heimildir. Þó er mismunandi hvernig menn hafa tekið til orða. Sumir ræðumanna hafa að vísu viðurkennt að hægt væri að veita slíkar heimildir í fjárlagafrv., en hafa sérstaklega tekið fram að það væri þá ekki hægt að veita heimildir vegna erlendra lána. Þetta eru kenningar sem oft hafa heyrst, en virðist lítið hafa verið farið eftir. A.m.k. er ljóst af fjárlögum, svo langt aftur sem ég hef flett, að lántökuheimildir hafa tíðkast í stórum stíl, bæði um erlend og innlend lán. Að vísu má segja að innlendu lánin séu algengari í þessu sambandi, að þau séu inni í fjárlagafrv., en allmörg dæmi virðast vera um erlendar lántökur. Mætti nefna dæmi frá árinu 1979 - af því ég hef það nú hérna fyrir framan mig - um erlend lán sem tekin voru með heimild úr fjárlögum vegna varamanna sendiherra í sendiráðum Íslands. Og árið 1977 er samsvarandi ákvæði. Stundum hefur beinlínis verið tekið fram að um erlent lán væri að ræða, og jafnvel hefur verið tekið fram að um væri að ræða einhverja ákveðna mynt. Ég gæti t.d. nefnt eitt stórlán sem er í fjárlögum frá árinu 1974. Þar segir að fjmrh. sé heimilt að ábyrgjast, gegn þeim tryggingum sem hann metur gildar, lán Loftleiða hf. erlendis að fjárhæð allt að 2 millj. Bandaríkjadollara. Í sömu fjárlögum segir að ríkisstj. sé heimilt að taka innlent og erlent lán að jafnvirði allt að 300 millj. kr. til framkvæmda við þangþurrkstöð á Reykhólum ef niðurstöður rannsókna sýna að fyrirtækið muni reynast hagkvæmt. Ég hef nefnt þessi dæmi af handahófi. Ég sé hérna t.d. að 1973 er tekið fram að fjmrh. sé heimilt að taka lán að jafnvirði allt að 90 millj. Lúxemborgarfranka vegna framkvæmda í samgöngumálum á Austfjörðum og Norðurlandi. Svona gæti ég að sjálfsögðu haldið lengi áfram að lesa. Ég vil láta þess getið að ég lét ljósrita upp úr fjárlögum fyrir árin 1972–1979 um hvaða lánsfjárheimildir hefði verið að ræða af þessu tagi, bæði erlend og innlend lán og ábyrgðarveitingar. Ég lét ljósrita þetta í tuttugu eintökum og hef látið ýmsa þm. hafa þessa lista og er enn aflögufær um allmörg eintök ef einhver vildi skoða þá lista frekar. Eins gætu þingfréttamenn fengið aðgang að þeim. Ég held að ekki sé ástæða til að fjölyrða um þetta mál. Það er að vísu rétt að sú kenning var uppi að lántökuheimildir væru ekki fullgildar ef þær væru í fjárlögum. En það er augljóst mál að Alþingi hefur ekki hikað við um mjög langt skeið, sennilega áratugaskeið, að hafa í fjárlögum lántökuheimildir. Síðan geta menn velt fyrir sér þeirri fræðilegu spurningu hvort þetta hafi verið rétt og hvort þetta hafi verið fullgilt. En ég hygg að þegar slíkur framkvæmdamáti hefur tíðkast svo lengi sem raun ber vitni, þá verði að telja að um venjuhelgaða framkvæmd mála sé að ræða. Og auðvitað skiptir þá mestu máli hvort lánveitendur - sem að sjálfsögðu eiga sér lögfræðilega ráðunauta hér innanlands þegar lán eru tekin - gefa þá umsögn að um sé að ræða ófullnægjandi heimildir. Á það reynir þá að sjálfsögðu í hverju tilviki og það er þá þeirra mál hvort þeir tel ja að um fullgildar heimildir sé að ræða. 5. Hér er um að ræða að veitt er heimild til að tekið sé lán allt að 10 millj. kr. vegna flugstöðvar í Keflavík. Ég vil taka skýrt fram að hér er um að ræða framlengingu á heimild sem veitt var í fjárlögum fyrir árið 1982. Þar var heimildarákvæði sem var nákvæmlega eins orðað og það heimildarákvæði sem hér er gerð till. um. og við leggjum til að þetta heimildarákvæði verði framlengt. Að sjálfsögðu fylgja því allir sömu fyrirvarar eins og fylgdu þegar þetta ákvæði var sett í fjárlög fyrir árið 1982. Nægir þar að vísa í athugasemd sem fylgdi grg. frv., þar sem um þetta mál er fjallað og gerð grein fyrir stöðu þess. Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, til að fjölyrða frekar um þessar till. eða um fjárlagafrv. að öðru leyti. Ég hef reynt að varast að fjalla hér um málflutning stjórnarandstöðunnar almennt. Ég hef einungis fjallað hér um þær till. sem ríkisstj. flytur. Ég hef verið að mæla fyrir þeim. Ég held að það sé lítill áhugi á því hér og nú að framlengja þessar umr. og því ætla ég að leiða hjá mér það sem fram hefur komið í málflutningi stjórnarandstæðinga, því að áreiðanlega verður nægur tími til að fjalla almennt um stöðu efnahagsmála og fjármála síðar hér í þinginu. Ég vil að endingu þakka hv. fjvn. fyrir ágæt störf.



Herra forseti. Hv. 7. landsk. þm. beindi til mín fsp. út af atvinnumálum á Akureyri sem ég skal svara hér með. Það var í júlímánuði, nánar tiltekið 14. júlí s.l., sem atvinnumálanefnd Akureyrar kom til fundar. Þar mættu fulltrúar frá Meistarafélagi byggingarmanna til að gera grein fyrir útliti og framtíðarhorfum í byggingariðnaði á Akureyri. Þeir töldu að verulegt atvinnuleysi væri yfirvofandi með haustdögum og ekki fyrirsjáanleg atvinna nema fyrir u.þ.b. þriðjung byggingarmanna þegar yfirstandandi verkefnum lyki í haust. Nefndin fól svo formanni að gangast fyrir fundi með þm. kjördæmisins, fulltrúum Akureyrarbæjar og fulltrúum byggingarmanna um þetta mál. Þetta var 14. júlí. Þetta mál kom svo til ríkisstj. skömmu síðar. Á fundi hennar 1. ágúst var þessi fundargerð kynnt og rætt ítarlega um atvinnuhorfur á Akureyri og ákveðið að fylgjast með því sem fram yndi í þeim efnum. Nú er það kunnugt að á Akureyri hefur um margra ára skeið verið nokkur atvinnuskortur tímabundinn, einkum að vetrarlagi, ekki síst vegna þess að að sumarlagi hefur verið mikil byggingarvinna en dregist saman einkum af veðurfarsástæðum að vetrinum. Upplýsingar hef ég fengið frá forstöðumanni vinnumáladeildar félmrn., Óskari Hallgrímssyni, sem fylgist manna best með atvinnuástandi um landið. Þær upplýsingar eru á þá leið að atvinnuleysi hafi verið miklu minna í nóvember en spáð hafði verið síðla sumars og í haust og að atvinnuástand almennt á Akureyri sé talið betra nú á þessum fyrstu mánuðum vetrarins en það var á sama tíma í fyrra. M.a. hafi verið meira um opinberar framkvæmdir og meira unnið við byggingu verkamannabústaða en ætlað hafði verið. Ég vil taka það fram að ríkisstj. er að sjálfsögðu reiðubúin til viðræðna við bæjarstjórn og atvinnumálanefnd Akureyrar hvenær sem er um ráðstafanir sem nauðsynlegar kynnu að vera til þess að draga úr atvinnuleysi. En hún hefur, síðan þessi fundargerð atvinnumálanefndar barst, fylgst með málum og sem betur fer hefur ræst betur úr en á horfðist, þó að sjálfsögðu sé nauðsynlegt að fylgjast vandlega með þar. Og auðvitað mun atvinnumálanefndin og bæjarstjórn Akureyrar og bæjaryfirvöld hafa þar vakandi auga á og hafa samband við ríkisstj. eftir því sem þörf gerist.



Herra forseti. Það var út af orðum hæstv. fjmrh.,þegar hann mælti fyrir brtt. ríkisstj. á þskj. 234, sem mig langaði til að eiga við hann örstutt orðaskipti, að sjálfsögðu mjög stutt þar sem komið er að lokum þingsins. En til þess að það geti orðið þætti mér betra ef forseti vildi gera ráðstafanir til þess að ráðh. kæmi hér inn, því að af ræðu hans gat ég ekki annað fundið en hann gerði sér ekki grein fyrir því nú, frekar en svo oft áður, hvaða lög giltu í landinu. Nema menn viti það og hugsi sér að sniðganga þau eins og þeim sýnist. Ég var að segja, hæstv. fjmrh., að vegna þess sem kom fram í ræðu ráðh. hér áðan vildi ég aðeins eiga við hann orðaskipti. Mér virtist í ræðu ráðh. koma fram að hann vissi ekki hvaða lög giltu í landinu varðandi lántökur ríkissjóðs og ríkisfyrirtækja því að hann ræddi um að menn væru þeirrar skoðunar, að fram hefði komið o.s.frv. En í lögum nr. 103 frá 1974 er skýrt tekið fram með hvaða hætti lántökur skuli eiga sér stað. Ég beitti mér fyrir því sem fjmrh. að þau lög væru sett og þetta atriði er skýrt tekið fram í 1. gr. þeirra laga. Fjárlög geta ekki breytt þeim lögum. Það er nokkuð ljóst. Ég held að það sé ekki að finna í neinni kennslubók í lögfræði eða nokkurs staðar í lögskýringu að fjárlög geti breytt sérstökum lögum. Í 1. gr. laga nr. 103 frá 1974 stendur með leyfi forseta: „Ríkissjóði og stofnunum er greinir í A-hluta ríkisreiknings, sbr. 6. gr. laga nr. 52 frá 1966, er óheimilt að taka lán eða stofna til skulda erlendis nema til þess séu heimildir í sérstökum lögum.“ Svo heldur áfram: „Ennfremur er ríkissjóði og framangreindum stofnunum óheimilt að taka innlend lán eða stofna til skulda innanlands nema til þess séu heimildir í sérstökum lögum eða fjárlögum.“ Nú hefur því jafnvel verið haldið fram, að það sem ég las upp nú síðast geti tæplega staðist ákvæði 40. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem getið er um lántökur ríkisins. Hins vegar eru skýringar í lögfræðiritum þess eðlis, að venja sé orðin fyrir því að ábyrgðir sem ríkissjóður veitir séu samþykktar í fjárlögum. Þegar þessi lög voru sett var komin á sú venja að innlendar lántökur væru heimilaðar í fjárlögum, enda við innlenda aðila að ræða þegar lántakan átti sér stað. Ég vildi aðeins að þetta kæmi hér fram því að hæstv. ráðh. hafði ljósritað mikið af 6. gr. fjárlaganna, um heimildir til lántöku, sem hann ætlaði að útbýta meðal þm. til þess að þeir sæju hvernig þetta hefði gerst á undanförnum áratugum. Lögin frá 1974 breyta því sem áður hafði verið. Þeim var ætlað að koma þessum málum þannig fyrir að eftir því væri farið og fjárlög, sem gerðu ráð fyrir erlendri lántöku til framkvæmda, væru ekki samþykkt öðruvísi en að lánsfjárlög hefðu verið samþykkt áður. Þá vík ég að vinnubrögðum frá þessum tíma. Ef menn fletta upp A-deild Stjórnartíðindanna þá lesa þeir að lög nr. 92 frá 1974 eru lög um lántökuheimild vegna fjárlaga ársins 1975. Fjárlög ársins 1975 eru nr. 111. Þau eru því samþykkt síðar en lántökuheimildin sem þá var samþykkt. Ef við tökum árið 1975, fjárlög fyrir 1976, þá eru lögin um erlenda lántöku nr. 89, fjárlögin nr. 100. Það segir okkur að lánsfjárlögin voru samþykkt áður en fjárlögin voru samþykkt. Ef við tökum fjárlögin 1977, þá eru lög nr. 116 frá 1976 vegna erlendrar lántöku fyrir opinberar framkvæmdir. Lög nr. 121 eru svo fjárlög fyrir árið 1977. Það segir okkur að lánsfjárlög eru samþykkt áður en fjárlögin eru samþykkt. Ef við tökum fjárlögin fyrir árið 1978, þá eru lög um heimild til erlendrar lántöku nr. 82/1977, en fjárlögin 1978 eru lög nr. 86/1977. Ég hef gert nokkuð svipað og hæstv. ráðh. Ég hef látið ljósrita hér þau lög sem nú gilda um lántöku ríkisins. Um leið og ég geng úr þessum ræðustól ætla ég að afhenda ráðh. eitt eintak. Svo geta fjölmiðlamenn að sjálfsögðu fengið ljósritin hér hjá mér, eins og þeir fá hjá ráðh. 1 jósrit í sambandi við fjárlögin á undanförnum áratugum.



Herra forseti. Ég þakka forsrh. hans svör. Það voru ekki neinar nýjar fréttir fyrir mér að atvinnuástandið í nóvember væri jafnslæmt og í fyrra, sem kemur af þeirri einföldu ástæðu að vetur gekk mjög snemma í garð á síðastliðnu ári og torveldaði mjög byggingarframkvæmdir. Það er vissulega rétt, að menn óttuðust mjög í haust að svo kynni að fara aftur nú. Hins vegar er hættan við atvinnuástandið fyrir norðan fólgin í því, að á þessum síðustu mánuðum hafði verið of mikið unnið fyrir lánsfé, það verði of lítið fé til ráðstöfunar á þessu ári. Sannleikurinn er sá, að margar af þeim framkvæmdum sem unnið var við síðustu vikurnar hafa verið fjármagnaðar fyrir lánsfé, eins og t.d. verkamannabústaðirnir. Spurningin er sú, hvert framhaldið verður, hvort þetta eigi ekki eftir að hefna sin á þessu ári. Þess vegna er útlitið í byggingariðnaðinum fyrir norðan og atvinnuástandið mun alvarlegra en það hefur verið á síðustu árum. Það sést greinilega, ef skoðaðar eru byggingarskýrslur um þær framkvæmdir sem nú eru í gangi, verið er að vinna að, á hverju menn geti átt von. Ég veit ekki hvað maður á að segja meira um þetta. Ef maður lítur á heildarfjárveitingar ríkisins til framkvæmda þar gera þær svona rétt að hrökkva fyrir skuldum. Ef maður tekur grunnskólana sérstaklega er þar um mjög verulegar skuldir ríkissjóðs að ræða, ég tala ekki um íþróttahúsið, en það er rétt að það fékkst nokkur leiðrétting á fjárlögum varðandi íþróttahúsið og sjúkrahúsið í heimildargrein vegna þrýstings frá þm. kjördæmisins. - Fyrst og fremst gengu þeir þar fram fyrir skjöldu eins og þeim er kannske ekki þakkandi. Það er þeirra verk að passa upp á sakirnar. Á hinn bóginn hefur mér þótt skorta á að ríkisstjórnin sýndi frumkvæði í þessu máli miðað við þær undirtektir sem Akureyringar fengu í sumar og haust. Ég er aftur á móti þakklátur fyrir það ef hæstv. ríkisstj. ætlar að reyna að fylgjast með málinu og leyfi ég mér að taka ummæli hæstv. forsrh. á þann veg að hann muni a.m.k. vilja stuðla að því að greiða fyrir ef illa fer á atvinnumarkaðnum. Ég veit að það yrði honum sérstök ánægja að liðka til fyrir okkur ef við mundum leita til hans.



Herra forseti. Ég held að við hv. þm. Matthías Á. Mathiesen ættum ekki að lengja þennan fund með frekari orðræðum um hvernig túlka eigi lögin sem lúta að innlendum og erlendum lántökum og heimildum til þeirra. Það eru augljóslega mismunandi lagatúlkanir uppi um þetta atriði. Ég vil aðeins segja það, að samkvæmt þeim lögfræðilegu ráðleggingum sem ég hef fengið í fjmrn. hafa menn talið að fjárlög væru fullgild heimild í þessu sambandi. Það er ekki heldur deilt um það okkar í milli að fjárlög eru fullgild heimild þegar um innlend lán er að ræða. Ég held að hv. þm. Matthías Á. Mathiesen dragi ekki í efa að það er ekkert því til fyrirstöðu að Alþingi samþykki þessa heimild og að heimild af þessu tagi sé tekin inn í fjárlög. Hann heldur því hins vegar fram að það þurfi sérstök lög til að koma til þess að taka megi erlend lán samkvæmt þessari heimild. Ég vil aðeins segja það að lokum, að að sjálfsögðu verður þetta mál betur skoðað og ef það verður niðurstaða manna að frekari heimildir þurfi til verður að sjálfsögðu ekki um erlenda lántöku að ræða nema sérstök heimild liggi fyrir. En eins og ég hef þegar sagt hafa menn verið á annarri skoðun. Það er sjálfsagt óhjákvæmilegt, miðað við þær umr. sem hér hafa farið fram, að láta gera nánari athugun á málinu.