Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í 66. gr. skattalaganna segir svo, með leyfi forseta: „Skattstjóri skal taka til greina umsókn manns um lækkun tekjuskattsstofns þegar svo stendur á sem hér greinir: 1) Ef ellihröleiki, veikindi, slys eða mannslát hafa skert gjaldþol manns verulega. 2) Ef á framfæri manns er barn sem haldið er langvinnum sjúkdómum eða er fatlað eða vangefið og veldur framfæranda verulegum útgjöldum umfram venjulegan framfærslukostnað og mótteknar bætur. 3) Ef maður hefur foreldra eða aðra vandamenn sannanlega á framfæri sinu. 4) Ef maður hefur veruleg útgjöld vegna menntunar barna sinna 16 ára og eldri. 5) Ef maður hefur orðið fyrir verulegu eignatjóni sem hann hefur ekki fengið bætt úr hendi annarra aðila. 6) Ef gjaldþol manns hefur skerst verulega vegna taps á útistandandi kröfum, sem ekki stafa frá atvinnurekstri hans. 7) Ef maður lætur af störfum vegna aldurs og gjaldþol hans skerðist verulega af þeim sökum.“ Eins og af þessari upptalningu má ráða, byggjast flest þessi ákvæði í skattalógunum á því, að gjaldþol manns hafi skerst verulega og vegna þess skuli taka til greina umsókn manns um lækkun tekjuskattsstofns. Sú breyting, sem hér er lögð til á 66. gr. skattalaganna á þskj. 14 í frv. til l. um breyt á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, er að við bætist nýr liður, sem verði 8. liður og hljóði svo: „Ef maður hefur haft veruleg útgjöld vegna tannviðgerða og gjaldþol hans skerðist verulega af þeim sökum.“ Varla þarf að tíunda hér fyrir hv. alþm. að tannviðgerðir, sérstaklega gullfyllingar, krónu- og brúaraðgerðir auk tannholdsaðgerða, eru oft mjög kostnaðarsamar og oftlega ekki á færi nema fárra að standa undir þeim. Í grg. er nefnt að ekki sé óalgengt að meiri háttar tannviðgerðir geti kostað á bilinu 40–80 þús. kr. Mjög algengar upphæðir eru oft á bilinu 10–40 þús. kr. vegna t.d. gullfyllinga. Segir það sig sjálft að slíkar upphæðir hljóta að skerða verulega gjaldþol venjulegs launamanns, að ekki sé talað um þær upphæðir sem fólk þarf stundum að standa undir þegar um meiri háttar aðgerðir er að ræða, t.d. gullfyllingar og brúaraðgerðir. Enginn ræðst í meiri háttar tannviðgerðir nema af brýnni nauðsyn vegna hins óheyrilega kostnaðar sem því oft fylgir. Oft fresta menn brýnustu tannviðgerðum lengur en lengstu lög leyfa vegna þessa kostnaðar. Launafólk hefur oftast ekki annað til að standa undir slíkum kostnaði en verðmæti vinnu sinnar. Það segir sig sjálft, að launafólk sem hefur í árstekjur á bilinu kannske 100–120 þús. kr. er varla aflögufært til að standa undir meiri háttar tannviðgerðum, sem nema kannske 1/4 eða jafnvel 1/3 af árstekjunum. Almennt er ekki um greiðslufrest að ræða á þessum kostnaði. Því er sjaldnast um aðra möguleika að ræða hjá launafólki en taka verðtryggð lán í þessu skyni. Ég held að óhætt sé að fullyrða, að þegar litið er til þeirra sjö töluliða 66. gr. skattalaganna sem nú geta gefið skattaívilnun sé ekki síður ástæða að taka tillit einnig til þeirra aðstæðna þegar um er að ræða verulega skert gjaldþol vegna tannviðgerða. Benda verður einnig á að tannvernd er mikilvægur þáttur í heilbrigðisþjónustu landsmanna og ætti að skipa sess í heilsuverndinni sem önnur heilbrigðisþjónusta með meiri þátttöku hins opinbera í kostnaði en verið hefur, enda geta slæmir tannsjúkdómar í vissum tilfellum verið orsök annarra sjúkdóma. Enn er það þó svo, að sjúkratryggingar greiða ekki fyrir tannviðgerðir almennt nema að einhverju og oft öllu leyti þó fyrir börn og ellilífeyrisþega. Vitað er þó, að einmitt dýrar tannholdsaðgerðir, gullfyllingar og brúarsmíð eru einmitt mjög algengar aðgerðir í þeim aldursflokkum sem ekki er greitt fyrir af sjúkratryggingum. Er þessi leið ekki síst valin nú með tilliti til þess að þátttaka hins opinbera er nánast engin í greiðslum fyrir þann fjölda sem þarf á meiri háttar tannviðgerðum að halda, en veigrar sér við því og gerir það stundum alls ekki vegna kostnaðar sem fólkið treystir sér ekki til að standa undir. Í þessu frv. er lögð til ný leið og gerð tilraun til að létta á þessum kostnaði eins og frekast er mögulegt gegnum skattakerfið. Eðlilegt er að spurt sé hver þessi skattaívilnun eigi að vera. Því er til að svara, að skattstjóri setur sjálfur skilyrði og reglur um ákvæði 66. gr. Þess vegna metur hann hver skattaívilnun á að vera í þessu tilfelli sem öðrum sem 66. gr. kveður á um. Ég skal ekkert úr því draga að stundum getur verið erfitt að setja reglur og skilyrði um það ákvæði, sem nú er í 66. gr. skattalaganna, og geri ég ráð fyrir að oft verði að meta hvert einstaki tilfelli, því að aðstæður manna eru auðvitað mjög mismunandi og ekki hægt að setja löggjöf um hverf einasta tilfelli sem fundist getur. Ég hef undir höndum þær viðmiðunarreglur sem ríkisskattstjóri hefur gefið út vegna framkvæmdar 66. gr. Sýnist mér að í þeim sé ekki um ákveðnar upphæðir að ræða, heldur verði gefnar út viðmiðunarreglur fyrir hvern lið um sig, þ.e. skilyrði sem uppfylla þarf til að umsókn um lækkun tekjuskattsstofns komi til greina. Einstaka liðir gefa þó vísbendingu um hver skattaívilnun á að vera eins og er um 2. lið. Þegar á framfæri manns er barn sem haldið er langvinnum sjúkdómi, fatlað eða vangefið og veldur framfæranda verulegum útgjöldum, þá er í viðmiðunarreglum ríkisskattstjóra sett fram að ívilnunin skuli að hámarki nema sömu fjárhæð og barnalífeyrir samkv. 14. gr. laga um almannatryggingar. Sýnist mér því að oftast sé lagt í vald skattstjóranna sjálfra hver ívilnunin er, en þeim séu þó settar skorður að því leyti að umsækjandi verði að uppfylla ákveðin skilyrði. Stundum er sett fram í reglunum tekjuviðmiðun eða hliðsjón af skattframtali, en sjaldnast ákveðin nein upphæð vegna einstakra ákvæða 66. gr., enda eru aðstæður manna mismunandi og rétt að slíkt ákvæði búi við sveigjanleika í framkvæmd til að hægt sé að meta frekar einstök tilfelli miðað við mismunandi aðstæður og greiðslugetu. Þegar borin eru saman ákvæði þau sem nú heimila skattstjóra að lækka tekjuskattsstofn ef gjaldþol skattaðila skerðist verulega og það ákvæði sem nú er lagt til að bætist við 66. gr. held ég að varla verði sagt að það ákvæði, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, sé erfiðara í framkvæmd en þau ákvæði, sem fyrir eru, og einnig hitt, að varla verður því mótmælt að þetta ákvæði, sem í frv. felst, getur ekki síður skert greiðsluþol skattgreiðanda en önnur ákvæði 66. gr. laganna. Í síðustu mgr. 66. gr. tekjuskattslaganna segir svo, með leyfi forseta: „Nánari ákvæði nm skilyrði fyrir framangreindum ívilnunum skulu sett af ríkisskattstjóra. Skattstjóri getur veitt ívilnanir samkv. þessari grein án umsóknar. Ákvörðun skartstjóra samkv. þessari grein má skjóta til ríkisskattstjóra sem tekur endanlega ákvörðun í málinu. Ríkisskattstjóri skal sérstaklega fylgjast með ívilnunum, sem skattstjórar veita samkv. þessari grein, og sjá til þess að samræmis sé gætt og réttum reglum fylgt.“ Samkv. þessu er ljóst að skattstjóri setur ákveðin skilyrði fyrir ívilnun og er ekki rétt að binda í þessu ákvæði fremur en öðrum í 66. gr. hver ívilnun skuli vera. Hugsa mætti sér þó, að viðmiðunarreglur vegna þessa ákvæðis verði við það miðaðar að taka skuli til greina umsókn manns um lækkun tekjuskattsstofns þegar um er að ræða dýrari tannaðgerðir en vanalegar tannviðgerðir, þ.e. gullfyllingar, krónu- og brúaraðgerðir svo og meiri háttar tannholdsaðgerðir. Ég vil leyfa mér að leggja til að málinu verði vísað til heilbr.- og trn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég mæli fyrir 16. máli á þskj. 16 á 105. löggjafarþingi, sem er frv. til l. um breyt. á lögum nr. 115 19. nóv. 1936, um þingsköp Alþingis. Flm. eru auk mín hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, Árni Gunnarsson, Magnús H. Magnússon, Jóhanna Sigurðardóttir, Jón Baldvin Hannibalsson og Karvel Pálmason. Þetta frv., herra forseti, hefur aðeins að geyma eina grein og er viðbót við 19. gr. þingskapalaganna eins og þau nú eru. Viðbótin er svofelld: „Þingnefndir skulu fylgjast með framkvæmd laga. Í því skyni hafi þingnefndir rétt til þess að kalla fyrir sig þá einstaklinga sem að mati þingnefnda eiga hlut að máli. Einfaldur meiri hluti þingnefndar getur ákveðið að taka einstök framkvæmdaratriði laga til meðferðar. Þingnefndir skulu gera viðkomandi deild eða sameinuðu Alþingi grein fyrir niðurstöðum athugunar. Eftirlitsstarf þingnefnda með framkvæmd laga fari fram fyrir opnum tjöldum nema meiri hluti þingnefndar ákveði annað.“ Síðan er 2. gr. með hefðbundnu sniði um að lög þessi öðlist þegar gildi. Nú er það ljóst, herra forseti, að þetta mál á sér nokkra sögu hér í sölum Alþingis. Þetta var með fyrstu umbótamálum sem þáv. þingflokkur Alþfl. flutti þegar að loknum kosningum 1978 og var í anda þeirrar kosningastefnuskrár sem flokkurinn þá hafði fylgt. En þrátt fyrir ríkisstjórnaraðild náði málið ekki fram að ganga. Þetta á sér þá sögu að í fyrsta lagi er það ljóst að í löndum í kringum okkur hefur það alls staðar verið að gerast að komið er til sögunnar nýtt vald sem hagar sér töluvert öðruvísi en fjármálavaldið gamla. Þetta vald er sérfræðivald. Við vitum að í samfélögum, sem sífellt verða tæknivæddari og flóknari, gerist það að allur framgangsmáti stjórnunar verður flóknari svo sem eðlilegt er. Í þeim stjórnkerfum þar sem ríkir svokallað lýðræðisskipulag, hvort sem það er með beinu þingræði eða í öðru formi, hefur valdatilfærsla orðið á þann veg að sérfræðivaldið hefur lent hjá framkvæmdavaldi. Það þarf ekki annað en lita á hið íslenska samfélag til að sannfærast um hvernig þetta er í raun. Það er framkvæmdavaldið, þ.e. ríkisstj. og það vald sem undir henni er, sem hefur yfirráð yfir sérfræðivaldinu, yfir þekkingunni, getur nýtt hana sér til framdráttar. Hér hjá okkur er það þannig, að hv. Alþingi er því sem næst algerlega varnarlaust í þessari stöðu. Hugsun stjórnarskrárinnar, sem gerir ráð fyrir þremur óháðum valdþáttum og er frá 1874, er reyndar þverbrotin á hverjum einasta degi. Við vitum í fyrsta lagi að dómsvaldið er á bólakafi í hinum valdþáttunum tveimur. Hæstaréttardómarar standa hér niðri eins og hverjir aðrir lobbyistar með frumvörpin sín. Þetta þekkjum við náttúrlega mætavel. Það sem ennfremur blasir við er það að valdþættir framkvæmdavalds og löggjafarvalds renna mjög saman og þar eru yfirburðir framkvæmdavaldsins algerir. Þetta frv. til l. kom fyrst fram árið 1978. Það felur í sér aðferð sem víða er beitt erlendis og hefur náð að þróast. Fyrir þessu er í Bandaríkjum Norður-Ameríku í raun og veru 200 ára gömul hefð eða jafngömul þeirra lýðveldi. Seinna hefur þetta þróast í þessa átt líka í Evrópu og þróunin verið mjög snör síðustu árin. Kjarni málsins er sá, að svar kjörinna þjóðþinga við því ofurvaldi sérþekkingarinnar sem safnast hjá framkvæmdavaldi er að auka mjög verksvið og starfssvið þingnefnda. Ekki aðeins þannig að þær hafi rétt til þess að kalla til sín þá sérfræðinga sem ríkinu heyra til með einum eða öðrum hætt í - og þá er ekki aðeins átt við þá sem ríkið greiðir laun heldur einnig hina, sem undir ríkið hafa þurft að sækja t.d. með reglur eða lög - og það skal þó strax tekið fram að þarna getur verið erfitt að draga markalínu. En í annan stað fylgir sú hugmyndafræði, sú einfalda hugsun að það sé ekki aðeins rétturinn og valdið til að kalla menn fyrir sig til að kanna hvort lögum sé fylgt eða lögum sé ekki fylgt, heldur bætist við að þingnefndir hafi aðgang að öllu því sérfræðivaldi, allri þeirri þekkingu sem þær þurfa á að halda. Auðvitað mun þetta kosta einhverja fjármuni. En mitt mat er það að þeir mundu skila sér margfalt til baka vegna þeirrar hagræðingar og þess öryggis fyrir borgarana sem þetta hefur í för með sér. En vandinn er auðvitað miklu víðtækari. Það er augljóst að hugmyndir af þessu tagi eru nátengdar þeirri grundvallarhugsun, sem á að vera í upphafi stjórnarskrárinnar þó að henni hafi ekki verið fylgt, að um hreinan aðskilnað löggjafarvalds og framkvæmdavalds sé að ræða, eins og hér hefur raunar verið lagt til á öðru þskj. af nýjum og væntanlegum samtökum. En hvað þýðir þetta? Þetta þýðir auðvitað það að vald þm. á að vera fólgið í því annars vegar að hafa eftirlit með því að þessum sömu lögum sé framfylgt. Starf þm. á ekki að vera annað. En vandi okkar - og ég vil segja grundvallarvandinn hér í öllu stjórnkerfinu - er sá, að hv. alþm. eru á kafi í framkvæmdavaldsstörfum. Hvað á það t.d. að þýða að hv. alþm. sitji í útvarpsráði og séu þar að ákveða hver talar um daginn og veginn eða hvaða einstaklingur sé að stjórna umræðuþáttum í útvarpi og sjónvarpi? Sjá menn ekki hvað þetta er í raun og veru ógeðfellt stjórnkerfi þegar svona vindur fram? Valdsvið þingmanna eiga að vera þingnefndirnar sem eiga að hafa eftirlit með hinum almennu leikreglum og því að framkvæmd framkvæmdavaldsins sé í lagi. Ég vil taka fram að hér hafa verið flutt önnur þingmál í þessa veru. Ég nefni sérstaklega þingmál hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, í raun og veru um svipað eftirlit. Við getum litast um víðar. Hugsið ykkur ógæfuna sem stafaði af því að hv. alþm. sátu í Kröflunefnd. Auðvitað var það pólitísk ógæfa sem af því leiddi. Ég vil segja það um minn gamla flokk að það var hans gæfa að vera svo litill eftir kosningarnar 1974 að vera ekki tekinn inn í nefndina. Því auðvitað hefði samábyrgð valdsins verið algjör eins og venjulega ef einhver hefði farið inn. En utanseta Alþfl. á þeim tíma bjó þó til krítískan minni hluta í þjóðfélaginu. Og því segi ég þetta að þetta er algerlega hinn vængurinn. Þegar við í þessu frv. erum að tala um þingnefndir, þá erum við að tala um þingnefndir í þeirri merkingu sem við þekkjum hér innan þings. Það er nú eitt, að þjóðin hefur afskaplega litla vitneskju um störf í þingnefndum. Og af hverju stafar það? Það er vegna þess að menn eru hér uppteknir við allt önnur störf. Því er nú verr og miður. Allir vissu að hæstv. menntmrh. var í Kröflunefnd, enda fór það ekki fram hjá nokkrum manni. Allir vissu að helmingurinn af hæstv. núv. ríkisstj. sat í Kröflunefnd. En enginn veit um menntmn. Alþingis. Af hverju stafar þetta? Vegna þess að í menntmn. Alþingis er unnið þokkalega, en í Kröflunefnd var bara sukkað. Við getum farið yfir valdsviðið allt. Hvað á það að þýða að hv. alþm. sitji í bankaráðum og hafi þar með beina hagsmuni af því hvort vextir eru háir eða lágir? Því að vitaskuld hafa þeir beina hagsmuni af því sitjandi í bankaráðum. Ef vextir eru langt fyrir neðan verðbólgustig geta þeir gert vinum sínum í viðskiptum meiri greiða. Þetta eru valdþættir sem með engum hætti fara saman. Við erum búnir að fara yfir sviðið allt. Framkvæmdastofnun ríkisins, hvað á það að þýða að þar sitji alþm. og deili út fjármunum? Það er ekki þeirra verk og á ekki að vera það. Þeir eiga að sjá um almennu, altæku leikreglurnar í þjóðfélaginu en ekki sértæku lánsfyrirgreiðslurnar. Ég held að það sé að verða mjög vaxandi skilningur á því í þjóðfélaginu um hvílík grundvallaratriði við erum hér að tala. Kröfluvirkjun, þessi harmleikur fjárlaga á hverju ári, hefði aldrei orðið ef þar hefðu ekki setið alþm. sem höfðu allt aðra hluti að verja í raun og veru og urðu að halda áfram á sukksins braut til þess að reyna að bjarga einhverju og sukka alltaf dýpra og dýpra. Ef þetta hefðu verið framkvæmdaaðilar hefðu þeir getað játað mistök sín á miðri braut og það hefði kostað þjóðina minna. Það er alveg sama hvar við litum yfir samfélagið. Það er þetta samkrull framkvæmdavalds og löggjafarvalds sem er einn af okkar verstu óvinum í stjórnkerfinu. Það hefur komið óorði á marga hv. alþm., komið óorði á Alþingi sem stofnun. Auðvitað skammast þeir sín, þeir mega eiga það, fyrir þessa bankaráðssetu sína, fyrir lágu vextina, fyrir Framkvæmdastofnunina, fyrir Kröflunefndina, fyrir allt þetta. Auðvitað horfa þeir bara í gaupnir sér. Og þeir mega gera það. En menn verða að skilja að þetta er ekki bara spurning um einstök spillt lán. Þetta er spurning um fljótandi spillingu um samfélagið allt. Fyrir þessu er að vakna mjög aukinn skilningur. Sú hugmyndafræði sem hér er verið að mæla fyrir gengur nákvæmlega í hina áttina. Og ég endurtek: Hún er náskyld þeim þingmálum sem hér hafa verið lögð fram í formi þáltill. um aðskilnað framkvæmdavalds og löggjafarvalds. Hér er auðvitað um að ræða þingnefndir. En það eru raunverulegar þingnefndir, nefndir sem starfa innan þings og nefndir, sem hafa eftirlit með framkvæmd laga, en eru ekki í því að framkvæma lögin. Því þó svo að stjórnarskrá okkar - eða stjórnkerfi öllu heldur geri í grundvallaratriðum ráð fyrir því að þetta hús hér eigi að hafa eftirlit með framkvæmd laga, þá vitum við að hv. alþm. eru ófærir um það af því að þeir eru sjálfir á bólakafi í þessu. Það getur enginn maður haft eftirlit með sjálfum sér, ekki í þessum skilningi orðsins. Og þar liggur vandinn, að framkvæmdavaldið verður áfram eftirlitslaust, því að þeir sem eiga að hafa eftirlitið eru búnir að ónýta sjálfa sig til þeirra verka. Auðvitað veit þjóðin þetta í vaxandi mæli og veit það miklu betur. Hún veit að litið efnahagslegt hugtak eins og neikvæðir vextir er auðvitað engin tilviljun. Þetta er leið til að millifæra fjármuni. Og hér situr helmingurinn af valdakerfinu sem stendur í þessum millifærslum frá degi til dags. Það er engin tilviljun. Við vitum nákvæmlega hvað við erum að gera í þessum efnum. Það er verið að færa til völd, síðan peninga til vildarvina og á meðan blæðir landinu öllu. Það er þetta sem gerst hefur. Ég vil vekja rækilega athygli á því í framhaldi af umr. sem áður hafa orðið um þetta frv. að það er aðeins brot af margslunginni hugmyndafræði af þessu tagi um stjórnkerfið vítt og breitt. Fyrir þess háttar störfum þingnefnda eins og hér er verið að leggja til eru margháttaðar fyrirmyndir. Lengst hefð fyrir nefndarstörfum af þessu tagi er í Bandaríkjum Norður-Ameríku. Þar er litið á þetta sem grundvallarmannréttindi og grundvallaraðferðir borgaranna til þess að ná fram rétti sinum. Þeir hafa samband við sína þm. í þingnefndum. Þar skiptir formennska í þingnefnd máli. Auðvitað eru erindin misjöfn, sum ekki ýkja merkileg, önnur merkilegri eins og gengur. Þarna er hafist handa um að rannsaka prinsipmál af ýmsu tagi. Það má aldrei gleymast að þjóðmál snúast um fleira en notkun eða misnotkun á peningum. Það þarf að leita svara við alls konar spurningum tengdum heilbrigðismálum eða hverjum öðrum mannanna málum. Gagnrýnendur þessa máls sögðu þegar mælt var fyrir því fyrst 1978 að svörtustu blettir bandarískrar þingsögu væru í slíkum nefndarstörfum. Þá er átt við öldungadeildarþingmannin Joseph McCarthy frá Wisconsinríki upp úr árinu 1950. Þetta er auðvitað alveg rétt. Svartasti bletturinn í sögu ameríska lýðræðisins eru þær nefndaryfirheyrslur sem þá fóru fram, þegar æst var upp viðurstyggileg móðursýki í samfélaginu. Það er auðvitað það sem gerst getur í hverju lýðræðislegu samfélagi. Hinu má ekki gleyma, að mörg virðingarverðustu störf bandaríska lýðræðisins voru unnin á þennan hátt, eins og þegar hreinsað var til í verkalýðshreyfingunni undir forustu öldungadeildarþingmannsins Kefauvers. Þar er nefnt virðulegt svið mála í landi þar sem starfað var með þessum hætti. Ég segi enn og aftur: Auðvitað er það rétt að ekki var McCarthy-tíminn góður, en það er undantekning frá mjög almennri reglu um hvernig þetta fyrirkomulag hefur reynst bandarísku lýðræði. Þetta eru, herra forseti, aðalatriði þessa máls. Vitaskuld er hér aðeins verið að leggja til breytingu á einni grein laga um þingsköp. Og það er beinlínis sagt í grg. að ýmis atriði séu óljós. Ég vísa á bls. 2, herra forseti, í grg. Þar segir: „Nokkur atriði eru óljós um framkvæmd þessa frv. T.d. er ekki um það fjallað hvernig bregðast skuli við, ef einstaklingur gefur þingnefnd rangar upplýsingar að yfirlögðu ráði. Rétt þykir að reynsla skeri úr um það hvernig þessi lög verða framkvæmd, og verði þeim þá breytt eftir því sem reynslan segir til um.“ Ég vil svo bæta því við að auðvitað eru mörg takmarkatilfelli, álitamál, hvort einstaklingur þarf að mæta. Það er auðvitað ljóst að opinberir starfsmenn þurfa að gera það. Þeir sem starfa eftir einokunarlögum í viðskiptum vegna Íslenskra aðalverktaka eru dæmi um það. Það mundi vera sjálfgefið. En önnur dæmi þurfa ekki að vera sjálfgefin. Það er eitt af því sem reynslan yrði að skera úr um. Ég geri ráð fyrir því að á mörgum stigum umræðna um stjórnarskrá séu mjög að opnast augu manna fyrir því að þessir hlutir verði að vera í betra lagi en þeir hafa verið. Það verði að auka eftirlitsvald þingnefnda, eins og það er kallað. Hugmyndin er, ef svo má segja, hægt og sígandi á sigurgöngu. En það leysir ekki, herra forseti, þann grundvallarvanda að hv. alþm., eins og allar aðrar manneskjur, eru auðvitað í opinberum efnum ófærir um að hafa eftirlit með sjálfum sér. Þessi mál, herra forseti, verða því ekki leyst fyrr en hinn algeru sundurslit framkvæmdavalds og löggjafarvalds, eins og hugsun stjórnarskrárinnar raunverulega gerir ráð fyrir, hafa átt sér stað. Þegar hv. alþm. hætta að hafa hagsmuni af hvort vextir eru háir eða lágir, þegar hv. alþm. hætta að hafa hagsmuni af því hvort virkjun rís hér eða þar, þegar hv. alþm. hætta að hafa beina hagsmuni af því hvort hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir eða Baldur Óskarsson talar um daginn eða veginn. Það er þetta sem verður að breytast. Þetta kemur hv. þm. ekki við og á ekki að koma þeim við. Herra forseti. Ég hef rætt hér um ákveðnar breytingar á störfum Alþingis. Ég vil ekki fara í löngu máli út í víðtækari breytingar á stjórnarskrá sem lagðar hafa verið til. Menn þekkja þær og þær eru náskyldar þessum hugmyndum efnislega. Ég vil samt rifja upp að þetta frv. var flutt hér í fyrsta sinn þegar á fyrsta degi þingsins haustið 1978. Og þá sá maður hluti, sem maður satt að segja vissi ekki að til væru, þegar upp stóðu rammíhaldssamir þm. úr flokkakerfinu til svokallaðs hægri og vinstri og töluðu gegn þessu. Það var nokkuð kostuleg reynsla fyrir óreyndan manninn. Mikill talsmaður gegn þessu máli, sem reyndi að gera gys að því á ýmsa vegu, var hv. þm. Lúðvík Jósepsson, sem ég vil þó segja til mikillar virðingar að er parlamentaristi af gömlum skóla. Hann spurði og hló mikinn: „Eiga nefndir að hafa eftirlit með því hvort umferðarlögum sé fylgt?“ Af hverju á þingnefnd ekki að hafa eftirlit með því hvort umferðarlögum sé fylgt, ef það er til vandræða í þjóðfélaginu að þeim sé ekki fylgt? Ég sá aldrei neitt fyndið við það og sé ekki enn. Þeir stóðu upp af hinum kantinum líka og töldu sig vera að verja þingræðið þegar þeir töluðu gegn þessu. Ég er nú þeirrar skoðunar, að ef eitthvert frv. hefur hér verið flutt til varnar raunverulegu þingræði, raunverulegu óspilltu þingræði, þá sé það þetta frv. En að þessu leytinu til, þá tókust á - maður á ekki að gera of mikið úr slíku en heldur ekki að líta fram hjá því - þá tókust á sjónarmið kynslóða í þessum efnum. Helsti vandinn við okkar svokallaða þingræði - það er tæknilegt orð sem svífur svolítið í lausu lofti - er að það er of spillt. Og hvað er spillt þingræði? Það er það þegar menn hafa pólitíska hagsmuni af öðru en því að setja leikreglur og eru dæmdir eftir öðru en því hvernig leikreglur þeir setja. Þetta veit öll þjóðin að er gangur mála hér. Öll þjóðin veit að allstór hópur þm. vigtar þyngra sem bankaráðsmenn heldur en löggjafar, Framkvæmdastofnunarmenn heldur en löggjafar, Kröflunefndarmenn heldur en löggjafar. Og hvað er þá löggjöfin sjálf? Hún er aukaatriði. Löggjafarsamkoma, sem hefur löggjafarstörfin að aukaatriði, er auðvitað ekki löggjafarsamkoma. Hún er eitthvað allt annað. Það er þetta, sem við höfum viljað snúa við. Ég neita þeim gömlu röksemdum, sem ég hef heyrt hér áður að verið sé að vinna þingræðinu tjón. Ég held þvert á móti að öll hugsun þessa máls sé í þágu raunverulegs og óspillts þingræðis. Ég þakka fyrir, herra forseti.



Herra forseti. Ég segi ekki á þessu stigi málsins mikið um það frv. sem hér liggur fyrir. Ég get um margt verið sammála hv. flm., að þingsköp Alþingis þyrfti að endurskoða. Ég á hins vegar ekki auðvelt með að sjá að þessi lagabreyting eigi rétt á sér við óbreyttar aðstæður. Mér er alveg hulin ráðgáta hvers vegna þingnefnd á að hafa eftirlit með framkvæmd laga á meðan ráðherrar eru jafnframt þm. Ég hélt að það væri þá þeirra mál og þeirra verkefni að sjá um að viðkomandi lögum væri framfylgt. Hér er talað um að menn eigi hagsmuna að gæta með setu í ráðum og nefndum og auðvitað geta þeir átt það. En þeir eiga það venjulega vegna alls kyns atvinnurekstrar sem þeir sjálfir reka með þingmennskunni. Hér sitja útgerðarmenn, innflytjendur og menn af öllu tagi, og það er þá kannske orðin spurning hvort menn eigi að vera í slíkum rekstri jafnframt þingsetu. Um þetta mætti segja margt. Ég held að þetta sé ekki nærri eins einfalt mál og hv. flm. vill vera láta. En meginástæðan til þess að ég stóð hér upp er sú, að hér var verið að tala um þingnefndir sem eigi að fylgjast með framkvæmd hinna ýmsu laga. Þá vil ég leyfa mér að beina þeim orðum mínum til hæstv. forseta, að forsetar gefi nokkru nákvæmari gaum að á hvaða tillögu þeir fallast um tilvísun mála í nefndir. Eins og menn rekur minni til bar svo við hér á Alþingi um daginn við afgreiðslu þáltill. um nefnd til að rannsaka starfsemi Íslenskra aðalverktaka að þáltill. var vísað til utanrmn. Þótti mönnum það undarlegt mörgum. Ég var ekki nógu fljót til áðan, þegar síðasta mál sem á dagskrá var og fjallar um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, mál sem hv. 10. landsk. þm. Jóhanna Sigurðardóttir flutti, var afgreitt. Þar er verið að fjalla um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Og án þess að blikna eða blána er lagt til að málinu sé vísað til hv. heilbr.- og trn. Mér er þá spurn: Á hv. heilbr.- og trn. að fylgjast með gangi mála í skattakerfi þjóðarinnar í framtíðinni? Ég held að mál sé til komið að þm. mótmæli þessum ábyrgðarlausu samþykktum forseta um að hin ólíklegustu mál berist hinum ólíklegustu nefndum. Og ég verð að koma því á framfæri undir þessum lið, vegna þess að ég var ekki nógu fljót til að mótmæla þessu fyrir nokkrum mínútum sem formaður heilbr.- og trn. Ég vil koma þessu á framfæri til forseta þingsins og jafnframt í raun og veru spyrja, þrátt fyrir þá samþykki sem hér var gerð, að þessu máli yrði vísað til hv. heilbr.- og trn., hvort þetta nær í raun og veru nokkurri átt og hvort ekki er hægt að fá þessu breytt. Við getum spurt sjálf okkur hvaða mál eigi þá ekki að koma til þeirrar nefndar. En varðandi það frv. sem hér liggur fyrir, þá held ég að erfitt sé að fallast á það við óbreyttar aðstæður. Þetta frv. verkar á mig sem hluti af því frv. sem hv. flm. flutti hér sem væntanlegur þm. Bandalags jafnaðarmanna. Og þá gæti þetta fyrirkomulag átt rétt á sér. En meðan hæstv. ráðherrar sitja hér sem þm. á Alþingi, jafnframt því sem þeir stjórna ráðuneytum sínum, þá sýnist mér í fljótu bragði að það sé þeirra æruverðuga verkefni að rekast í því, hvort lög séu framkvæmd, ekki síður en þingnefnda. En vitanlega eiga þm. rétt á því að skipaðar séu nefndir til að rannsaka hin ýmsu mál, komi það í ljós að þm. hafi grun um að lögum sé ekki framfylgt sem skyldi. En til að gera langa sögu stutta vil ég beina þeim orðum mínum til forseta þingsins að þeir vandi nokkuð til ákvarðanatöku um tilvísun mála til nefnda.



Út af ummælum hv. þm. skal það tekið fram að venja hefur verið að hv. þm. óska eftir ákveðinni nefnd. Venjulega hefur verið talið óhætt að fara eftir því. En að sjálfsögðu er þetta rétt ábending og ég mun fyrir mitt leyti sem varaforseti taka hana til athugunar.



Herra forseti. Sjálfsagt eru um það skiptar skoðanir meðal þm. hversu mikil afskipti þeir sem einstaklingar eða sem hugsanlegir nm. í einhverri þingnefnd eiga að hafa af framkvæmd framkvæmdavaldsins. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að það sé í raun og veru ekki vansalaust hvernig Alþingi hefur látið framkvæmdavaldið leika lausum hala að eigin frumkvæði, burtséð frá því hvað Alþingi sjálft með lagasetningu og tilgangi lagasetningar hefur ætlað. Og ég held að það sé nauðsynlegt að þm. almennt geri sér grein fyrir því að í raun og veru er ekki nægjanlegt að Alþingi setji bara löggjöf og láti svo lönd og leið hvernig með slíka löggjöf er farið. Ég bendi t.d. á eitt dæmi, sem ég hef raunar áður gert hér og oftar en einu sinni. Hvað sem líður ákvörðun Alþingis, fjárveitingavaldsins, varðandi fjárlagasetningu fyrir ríkið, þá sé ég ekki betur en framkvæmdavaldið, og þar með ráðherrarnir kannske í broddi fylkingar, sé búið að setja upp önnur fjárlög við hliðina á hinum samþykktu fjárlögum Alþingis með aukafjárveitingum í hitt og þetta. Mér er ljóst að það getur verið nauðsynlegt. Það geta komið upp þau tilvik í þjóðfélaginu að nauðsynlegt sé að greiða fyrir slíku. En þetta er ekki orðin undantekning heldur er þetta að mínu viti orðin regla, ráðherrar hafa í raun og veru frítt spil um að veita aukafjárveitingar við hliðina á samþykktum fjárlögum Alþingis. Ég er þeirrar skoðunar, og ég segi það í framhaldi af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að ekkert síður þurfi að veita hæstv. ráðherrum aðhald í þessum efnum en almennum óbreyttum þm., ekki síður. Því að mér sýnist þeir fara æði frjálslega með ákvarðanatöku í þessum efnum oft og einatt og stíga skref til hliðar við raunverulegar ákvarðanir Alþingis. Ég tel því ekki síður ástæðu til að hæstv. ráðherrar viti af því að Alþingi ætlast til þess af þeim sem forsvarsmönnum framkvæmdavaldsins að þeir fari að settum lögum, ákvörðunum Alþingis. Sumir segja: Það er erfitt að draga línur í þessum efnum. Það má vera. Ég á ekki við að hv. 1. flm. og frsm. ætlist til neins tittlingaskíts í þessum efnum. Hér er verið að tala um hina stærri hluti sem ákvarðanú eru teknar um til hliðar við löggjafarvaldið. Ég hef a.m.k. skilið það svo og ég er því sammála, að full þörf sé á að fylgst sé með því hvernig þessum málum er háttað og hvaða ákvarðanir eru teknar hverju sinni af framkvæmdavaldinu. Það væri hægt að rifja upp, án þess að ég ætli að fara að gera það, ótal dæmi þess að reglugerðir, sem settar eru í kjólfar lagasetningar, reglugerðir settar af ráðherrum ganga þvert á löggjöfina sem Alþingi sjálft hefur sett um viðkomandi mál. Auðvitað er það ótækt af Alþingi að una slíkum ákvörðunum. Og það er auðvitað rétt sem hv. 1. flm. sagði hér áðan, það er eins með hv. alþm. og aðra, að þeir eru lítt til þess fallnir að hafa eftirlit með sjálfum sér. Það gefur auga leið, það á ekki síst við um ráðherrana. Hv. 1. flm. og frsm. vék að því hér, að hann hefur verið talsmaður þess, að þm. væru almennt litið í hinum ýmsu opinberu störfum. Þá hefur hann fyrst og fremst talað um þau tilvik þar sem útdeilt er fjármunum. Út af fyrir sig viðurkenni ég þá skoðun að vissu marki. En ég sé ekki að það þurfi endilega þar með að vera algert bannorð að þm. komi nálægt slíku, það er mjög fjarri minni hugsun í þeim efnum. Ég held að þm. séu almennt talað ekkert verr til þess fallnir en einstaklingar úr öðrum stéttum þjóðfélagsins. En að sjálfsögðu verða þeir að bera ábyrgð gerða sinna, eins og aðrir eiga að sjálfsögðu að gera, en um það er allt of lítið í okkar þjóðfélagi að einstaklingurinn beri ábyrgð á einu eða neinu. Almennt talað, ekkert sérlega að þingmönnum sneitt, almennt talað er orðið æði mikið um algert ábyrgðarleysi af hálfu einstaklingsins að því er varðar hina ýmsu þætti í þjóðmálastarfinu og lífinu. Hv. þm. Vilmundur Gylfason sagði hér áðan sem dæmi: Bankaráðsmaður getur vigtað meira heldur en þm. Það má segja: Kennari getur vigtað meira heldur en þm. Og þá kemur spurningin: Er það eðlilegt - það er að mínu viti óeðlilegt - að einstaklingur, hvort sem er um þm. að ræða eða einhvern annan sem er ráðinn í starf eða kjörinn til starfa hjá ríkisvaldinu, sé í tvöföldu starfi, á tvöföldum launum hjá því opinbera? Mér finnst það óeðlilegt. Eigi að síður viðgengst það, að ég held, í æðimörgum tilvikum. Á það jafnt við um menn í kennarastétt og einhverjum öðrum stéttum í þjóðfélaginu. Tilbrigðin eru ærið mörg um það hvernig þessi mál eru vaxin í okkar þjóðfélagi. Út af því sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir sagði hér áðan um að ráðherrar, sem eru jafnframt þm., eigi að sjá um að lögum sé framfylgt er þetta út af fyrir sig rétt hugsun. Það eiga þm. að gera líka. En staðreyndirnar í ótalmörgum og allt of mörgum tilvikum eru bara þær, að bæði ráðherrar og áhrifamiklir einstaklingar í þingmannastétt virðast hafa haft þá aðstöðu að geta tekið skref á svig við það sem löggjafinn hefur ætlað. Ótalmörg dæmi, allt of mörg eru um að það hefur verið gert, bæði af ráðh. og óbreyttum þm. Ég skal ekki, herra forseti, fara miklu lengra út í umr. um þetta mál. Ég vildi samt koma á framfæri þeirri skoðun minni, sem ég hef sett fram hér oftar en einu sinni áður, að ég tel fulla þörf á að Alþingi fari að átta sig á því að það þarf vissulega ótalmargra ástæðna vegna að fylgjast betur með því hvernig framkvæmdavaldið í raun og veru fylgir eftir eða fer með þær ákvarðanir sem teknar eru hér á Alþingi. Út af því sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir sagði hér áðan um tillögur forseta varðandi vísan mála til nefnda, þá sá ég ekki betur en hv. þm. greiddi atkv. með þeirri till. sem hér var um fjallað.

Ég sagði það.

En ég get tekið undir það að vissu leyti að mér finnst oft og tíðum að málum sé efnislega vísað til - það var nú orðað svo - vitlausrar nefndar. Það eru ótal dæmi þess. Auðvitað á það að vera hin almenna regla að það sé efni málsins sem ræður því til hvaða nefndar það fer. En mér sýnist í þessu tilfelli, sem varðar tannlækningar, að það sé nær því að vera réttlætanlegt heldur en margar aðrar ákvarðanir, sem hér hafa verið teknar um vísan mála til nefnda, að slíkt mál fari í heilbr.- og trn. Þetta eru tannviðgerðir tannlækna, lækning. Um þetta má að sjálfsögðu deila. En ég hygg að oft hafi verið gengið meira á svig við að vísa máli efnislega til réttrar nefndar heldur en í þessu tilfelli.



Herra forseti. Ég er einn af þeim mönnum sem tel að Alþingi ætti að taka upp í miklu ríkara mæli eftirlits- og rannsóknarstarf í þjóðlífinu, bæði með framkvæmdavaldinu og stofnunum í þjóðfélaginu, og þá ekki síður ýmsum stórfyrirtækjum sem eru hér starfandi í landinu. Ég er þess vegna fylgjandi þeirri hugsun sem fram kemur í þessu frv. Ég held að við ættum aðeins að staldra við og átta okkur á því, að það eru ýmsar stofnanir í þjóðlífinu sem hafa á undanförnum árum þanist út eins og gorkúlur. Nægir í því sambandi að nefna bankana, Seðlabankann alveg sérstaklega, Framkvæmdastofnun og slíkar stofnanir. Það er hin fyllsta ástæða til að hafa eftirlit með slíku. Það er líka sjálfsagt að Alþingi hafi mun virkara eftirlit með ýmsum stórfyrirtækjum og hringum hér í landinu sem hafa einokunaraðstöðu á sínu sviði. Ég nefni fyrirtæki eins og Flugleiðir og Eimskip. Ég nefni Íslenska aðalverktaka o.s.frv. Og það er auðvitað sjálfsagt að þessar eftirlitsnefndir geti kallað fyrir sig stjórnendur þessara fyrirtækja og fylgst nákvæmlega með þeim rekstri sem þar fer fram. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að við gefum þessum fyrirtækjum ákaflega mikið vald, sérstaklega þeim sem eru með algera einokun á sínu starfssviði, og það er þess vegna nauðsynlegt að þjóðin fái að vita nákvæmlega hvað þar fer fram. Og vitanlega er enginn aðili betur til þess fallinn en Alþingi að hafa slíkt eftirlit með höndum. Ég er þess vegna fylgjandi þeirri hugsun sem fram kemur í þessu frv.



Herra forseti. Mér þótti nú vanta í málflutning hv. 4. þm. Reykv. hvernig hann hygðist standa að framkvæmd þeirrar rannsóknar sem hann fór svo mörgum orðum um. Mér þótti í rauninni vanta grundvöllinn undir ræðu hans, hversu mikið þetta nýja kerfi, sem hann ætlar að koma upp, einhvers konar bandalag kerfisins, hversu mikið það muni kosta. Væri satt að segja fróðlegt að fá hugmyndir hans um það. Mér skilst að þessu nýja kerfi sé ætlað að fylgjast með fóstureyðingum, hvað þá heldur meir, eftir grg. frv. að ræða. Við heyrðum á hv. 4. þm. Suðurl. að hann hugsar sér að þessar nýju rannsóknarnefndir taki ýmis einkafyrirtæki til rannsóknar og fjárreiður þeirra. Þá vaknar nú sá gamli draumur hvort hugsanlegt sé að þingnefndirnar gætu kannske tekið til athugunar jafnframt Alþb., Þjóðviljann og fjárreiður þess. Það hafa ýmsar getgátur verið uppi um að ýmis fjármálaleg tengsl liggi út fyrir landsteinana frá þeim stofnunum. Það er ekki úr vegi að athuga það. A.m.k. held ég að ég muni það rétt að Alþb. hefur ævinlega snúist öndvert við því ef talað hefur verið um að gera fjárreiður stjórnmálaflokkanna opinberar. Að því leyti er þetta innlegg því jákvætt, ef það mætti verða. Skemmtilegt væri að fá upplýsingar um það hvað hv. 4. þm. Reykv. heldur að þetta kosti. Nú er það svo um hann, sem ekki á við um mig, að hann hefur í senn verið fulltrúi löggjafarvaldsins og framkvæmdavaldsins. Hann var dómsmrh. og menntmrh. á sínum tíma og tók þá byrði á sig án þess að taka varamann inn á Alþingi í staðinn. Ég fæ þess vegna ekki séð að hann sé saklausari en aðrir í þessu efni. Og ef sú mikla hneykslan, sem hann lét í ljós hér áðan, á rétt á sér, þá má hann ekki gleyma því að um stutt skeið ævi sinnar var hann sami kerfiskarlinn og aðrir. Hann var í senn einn af æðstu handhöfum framkvæmdavaldsins og löggjafarvaldsins. Ég vil aðeins minna á þetta til að sýna fram á tvískinnunginn í málflutningi hv. þm. Hann er að reyna að slá keilur hér sí og æ með því að þykjast vera einhver siðferðispostuli, hátt hafinn yfir alla aðra menn. En þegar grannt er skoðað kemur í ljós að hann hefur dottið í sömu gryfjurnar og aðrir.



Herra forseti. Það er náttúrlega alveg makalaust að upp skuli risa hér einn af þm. Sjálfstfl. og fara að dylgja um að einhver fjárhagsleg tengsl séu milli Alþb. og væntanlega einhverra austantjaldsríkja og að Alþb. byggi sín hús og reki sitt blað fyrir peninga sem koma frá útlöndum. Það vita auðvitað allir menn að þetta er svo hlægileg ásökun og svo vitlaus, að það er undarlegt að jafn ágætur maður og hv. síðasti ræðumaður, Halldór Blöndal, skuli taka sér slík orð í munn. Og það er þeim mun merkilegra þegar vitað er að einmitt forustumenn í Sjálfstfl. hafa náið samband við hið útlenda vald og vilja vera í selsköpum ýmsum sem eru kennd ýmist við Bitderberg eða Atlantshafið. Hópar sjálfstæðismanna fara á ári hverju í boðsferðir til Atlantshafsbandalagsins og eru látnir sofa í herskipum til þess að sýna þeim dýrðina og heilaþvo þá.  Það er mjög ánægjulegt til þess að vita, að Alþb. hefur einmitt opnað brautina fyrir því að stjórnmálaflokkar starfi miklu opnar en áður tíðkaðist. Það sem við t.d. gerum er einfaldlega að birta á ári hverju okkar reikninga. Það geta allir skoðað þá. Við leggjum þá á ári hverju fyrir blaðamenn. Sama er gert með reikninga Þjóðviljans. Auðvitað er þarna ekki neitt að fela. Auðvitað sækjum við okkar fé ekki til annarra en okkar stuðningsmanna og þeirra sem í flokknum eru. Ég vísa því þessum dylgjum til föðurhúsanna. Auðvitað væri það guðvelkomið jafnt fyrir þingnefnd og fyrir Halldór Blöndal eða hvern sem er að fá að kynna sér nákvæmlega hvernig fjárreiðum Alþb. er háttað. Þar er ekkert að fela og það er sjálfsagt að almenningur fái um það vitneskju hvernig stjórnmálaflokkar eru reknir. Ég teldi að það ættu að vera lög í landinu að þeim væri gert skylt að birta reikninga sína.



Herra forseti. Það var afleit þingræða og út í hött sem hv. 7. landsk. þm. flutti hér áðan. Við því er sennilega ekki nema eitt að gera. Það er að boða ættarmót í Engey þar sem piltinum verður uppálagt að flytja betri þingræður en þá sem hér var flutt. Og af hverju var hún svona slæm? Fjárreiður Þjóðviljans koma þessu máli nákvæmlega ekkert við. En þetta er pólitíkin sem hæstv. ráðh. Svavar Gestsson og hv. þm. Geir Hallgrímsson biðja um. Öll mál lenda í þessu karpi þeirra. Einu sinni bað Nóbelsskáld um hærra plan í sjónvarpsþætti og ekki að ástæðulausu. Það var nákvæmlega svona umr. Þetta rugl sem hv. 7. landsk. flutti við þessa umr. kemur efni málsins ekkert við. Það er náttúrlega honum til skammar og þinginu þess utan. Grundvallaratriðið sem hér er verið að leggja til er þetta: Vextir, til að taka dæmi, eru háðir lögum. Það er ákvörðun um lög hvort vextir t.d. fylgi verðbólgu. Það ákveðum við hér. Alþingi getur framselt margháttað vald. Sumt er skuldbundið í stjórnarskrá að framselja. Þá á ég við t.d. ákvörðun um það hvort er rétt eða rangt að taka eignir annarra eða taka annarra líf. Slíkar ákvarðanir eru framseldar til þess sem við köllum dómskerfi. Og ég veit ekki til að það sé nokkur óeining í samfélaginu um það. Árið 1961 var ákveðið í lögum, í 13. gr. laga um Seðlabanka Íslands, að vaxtaákvörðunarvaldið skyldi framselt. Það er alveg sama hugsunin, vegna þess að hv. alþm. ættu of mikla hagsmuni af því að vera að ákveða þetta sjálfir. Það fór fram valdaafsal með vilja Alþingis. Alþingi getur hvenær sem er tekið þetta vald aftur. En það hefur ekki gert það. Þetta verða menn að skilja. En kjarni málsins er sá að það er gersamlega óeðlilegt að sömu aðilar og eiga að setja leikreglur um t.d. vexti hafi beina hagsmuni af setu sinni í nefndum og ráðum þar sem peningar eru lánaðir. Því að vitaskuld er sá maður ófær um að setja almennar leikreglur um hluti eins og vexti sem sjálfur er að lána þessa sömu fjármuni til vildarvina sinna t.d. Það er þetta sem átt er við. Það er þarna sem á að skilja á milli. Annaðhvort er aðilinn í því að setja almennu leikreglurnar eða hann er í því að lána hin sértæku lán. En hann má ekki vera sami maðurinn. Það er það sem gengur ekki upp. Það er það sem hefur farið svo illa með þetta samfélag. Ég tek vextina sem dæmi því að það er málasvið sem ég þekki nokkuð. En við getum farið yfir málasviðin víð og breið. Það er þetta sem er kjarni málsins. Vitaskuld eru það réttar ábendingar hjá hv. 8. landsk. þm. að segja má, alveg eins og sagt er í grg. með þessu frv., að margt er óljóst um framkvæmd þess. Mér er það líka ljóst að þetta er kannske svo stórt mál líka vegna þess hve lagahefðin í landinu er veik, hvað lög eru mikið brotin, hvað lítið er farið eftir þeim hvenær sem valdinu þykir þörf fyrir slíkt. Grundvallarbreyting af þessu tagi er kannske nauðsynleg sem brtt. við stjórnarskrá, sem við vitum að er lög yfir lögum, enda hefur slíkt verið lagt til hér á öðru þskj. eins og nefnt var. Þetta er auðvitað tilraunastarfsemi og við segjum það beinlínis í grg. Segjum t.d. að hv. alþm. fái um það upplýsingar að tiltekinn maður, sem rekur fyrirtæki, hafi brotið tilteknar leikreglur og það séu leikreglur sem séu háðar lögum, einokunarlögum, einhverjum lögum. Þá kallar þingnefnd slíkan mann fyrir sig og hann segir nei. Hvað gerist? Við vitum það ekki. Fyrir þessu eru langtíma hefðir erlendis, en við eigum engar slíkar hefðir hér því að lagakerfið er meira og minna handónýtt. Það er auðvitað þetta sem er vandinn. Vitaskuld þarf miklu róttækari breytingar víðs vegar í kerfinu heldur en lagt er til í þessu frv. Ég skal fyrstur manna viðurkenna það. En ég verð að segja það sem einn af þeim 60, sem þessa samkomu skipa að þessu sinni, að mér hefur alltaf fundist svolítið blöskranlegt og hef þó eflaust gert slíkt sjálfur einhvern tíma, ég man það ekki - þegar alþm. flytja þáltill. sem fela í sér að Alþingi felur ríkisstj. að semja lög um hitt og þetta. Hvers vegna í ósköpunum flytja mennirnir ekki lagafrv. sjálfir? Það er Alþingi sem semur lögin, hinir eiga að framkvæma þau. Sjá menn ekki hvað kerfið er ruglingslegt? Og af hverju ekki? Jú, hér eru lög meira að segja síðan 1928 um lagaráðgjöf til handa Alþingi. Það má starfa þriggja manna nefnd lögfræðinga, ég man ekki hvað hún heitir nákvæmlega. Því hefur aldrei verið framfylgt, aldrei neinn áhugi á því. Og hvernig eiga menn í Kröflunefndum, bankaráði Útvangsbankans, bankaráði Búnaðarbankans, útvarpsráði að hafa áhuga á því að sem ja lagafrv.? Enda hafa þeir það ekki. Hafa þeir áhuga á því að hafa eftirlit með lagafrv.? Þeir hafa það ekki. Það er þetta. Svo eru menn steinhissa á því að Alþingi sé í lágum metum. Ég er ekki hissa á því. Mér finnst það ofur eðlilegt, rétt hjá þjóðinni, alveg hárrétt hjá þjóðinni. Það er þetta sem er kjarni málsins. Annað hvert lagafrv. endar á því að ríkisstj. eigi að semja reglugerð um 2/3 af því sem lögin eiga að taka til. Það er bara slappleiki kerfisins, bara láta ríkisstj. um þetta. Reglugerðir hér eru í raun og veru orðinn annar eins lagabálkur og lögin í landinu. Það er bara slappleiki. Það er þetta sem er mjög veigamikill kjarni málsins, að menn sitja í útvarpsráði og rífast um hver eigi að tala um daginn og veginn eða í bankaráðum og rífast um hvort hitt eða þetta fyrirtækið eigi að fá hitt eða þetta að láni, þeir sem eiga að vera að setja almennu leikreglurnar og hafa eftirlit með þeim. Það sem þó var samkv. eðli málsins rétt spurt hjá hv. 7. landsk. þm. var þegar hann spurði: Hvað á þetta að kosta? Þetta hefur hann náttúrlega spurt um af því að hann hefur ekki hlustað á framsöguræðuna sem hér var flutt áðan. En ég skal með mikilli ánægju endurtaka það. Vitaskuld mun þetta kosta nokkra fjármuni. Í fyrsta lagi vegna þess að þingnefndir hljóta að hafa starfslið, sérfrótt starfslið. Þess vegna hljóta þær að hafa réttindi til þess að kaupa sér upplýsingar frá sérfróðu fólki. Því að það er það sem hér stendur á. Menn hafa ekki aðgang að upplýsingum nema í gegnum kunningja sína, gömul skólasystkin, eitthvað slíkt. Þetta vita allir hv. alþm. Auðvitað kostar þetta einhverja peninga. En mín sannfæring og mín trú stendur til þess að það muni sparast margfalt með þeim sparnaði sem leiðir af að almennum og réttum leikreglum sé fylgt í landinu, sem nái jafnt yfir alla, svokallaða háa og svokallaða lága. Það er þetta sem er kjarni málsins. Vitaskuld er það rétt hjá hv. 7. landsk. að þetta kostar eitthvað talsvert. Ég veit ekki nákvæmlega hvað það muni kosta. Ég veit ekki nákvæmlega hvort slíkt á að vera í lögunum eða hvort það á að vera t.d. á valdi forseta að ákveða. Þetta eru óræddir hlutir. Það segir hér mjög greinilega að það er hugsunin í þessu sem mestu máli skiptir. Nokkur atriði eru óljós um framkvæmd þessa frv. Þau eru allnokkur. Það er aldeilis hárrétt athugað. Það fer eftir því hvað Alþingi tekur þetta hlutverk sitt alvarlega hvort hv. alþm. verður í löngum bunum rutt út úr framkvæmdavaldinu sem auðvitað ætti að gera. Eitthvað vilja þeir gera við tímann sinn, mennirnir og konurnar. Bara með þeirri aðgerð einni mundi allveruleg breyting eiga sér stað. Hv. 7. landsk. þm. greip til gríns og gamansemi um það að í þá fáu mánuði sem ég sat í m. hafi ég fylgt þeim leikreglum sem allir aðrir fylgdu. Kannske voru það mistök að gera það. Það getur vel verið. En við fórum samt svona að. Ég vek athygli á því að í 92. þingmálinu hér, till. til þál. um gerð frv. til stjórnskipunarlaga um aðgreiningu löggjafarvalds og framkvæmdavalds, er lagt til að verði menn ráðherrar - skilnaðurinn verði svo alger - þá kalli þeir inn varamenn sína. Og ég vil þó segja að þetta sé kannske það lítilvægasta af því sem þar er lagt til. En það er best að hafa þetta hreint úr því að við erum að þessu. Hv. alþm. hafa farið vítt og breitt. En ég bið hv. alþm., sem á mál mitt hlýða, bara að hugsa um allan þáltill.bunkann sem er fluttur, þar sem alþm. eru að skora á ríkisstj. að semja og flytja lagafrv. um hitt og þetta, frv. sem þeir hefðu átt að semja sjálfir, og velta fyrir sér: Af hverju er þetta svona? Hvaða lekandi slappleiki í kerfinu er það sem þessu veldur? Vitaskuld er málið það að þetta fólk er að vinna allt aðra vinnu en það á að vera að vinna. Það vantar ráðgjöf, það vantar baksviðið allt sem að baki löggjafarstarfi á að búa. Við vitum að þetta er vandinn. Þess utan er verið að leggja til ekki aðeins að löggjöfin sjálf sé í lagi, sé hrein og klár, heldur að eftirlitið með löggjöfinni sé aukið. Það verður svo að ráðast - og ég vil alveg taka undir það með hv. þm. Karvel Pálmasyni að mín hugsun er sú, að þetta sé fyrst og fremst á hinum stóru, víðu sviðum. En hafi einhverjir hv. þm., sem til þess eru kosnir, áhuga á einhverjum svokölluðum smámálum, sem auðvitað eru þá ekki smámál fyrir þá eða þeirra umbjóðendur, þá er það aldeilis þeirra réttur. Gerið þið svo vel. Því að hver maður er í sínum fulla rétti til þess að meta hvað eru smámál og hvað stór. Þegar verið er að tala um þennan aðskilnað, þá held ég að dæmið um vextina annars vegar og úthlutun lánsfjár hins vegar skýri til hlítar hvað við er átt. Hversu ósæmilegt það er að það sé á sömu hendi að setja annars vegar almennar leikreglur og hins vegar að eiga að fara eftir þessum leikreglum í meðferð almannafjár. Það er þess vegna - og ekki af neinum persónulegum ástæðum - sem mér hefur orðið svo tíðrætt um setu hv. alþm. í bankaráðum, sem ég er mjög andvígur. Það er af þessum ástæðum, sem stofnun eins og Framkvæmdastofnun ríkisins er slíkt eitur í mínum beinum sem hún er. Af því að hún er svo spillt, hún er svo forspillt. Og það er af þessum ástæðum sem mér finnst ekki að hv. alþm. eigi að vera með fingurna í framkvæmd einstakra menningarmála. Þeir eiga að setja almenn lög um menntamál í landinu. Það fer ekki saman. Öll hugsun þessa máls gengur út á það. Hv. þm. Baldur Óskarsson bætti hér við fullkomlega réttilega hlutum eins og þeim, að eftirlitsvald gæti náð til reksturs fyrirtækja. Það má bæta við hans dæmi, sem voru góð, að hér í landinu er ekki auðhringalöggjöf. Auðhringalöggjöf annars staðar gengur út á þá einföldu hluti að ekki megi færa fjármagn í sama fyrirtækinu milli mismunandi deilda til þess að niðurgreiða verðmæti og drepa samkeppni og annað slíkt. Svona lög, ég nefni bara amerísku lögin, væru þverbrotin hér í raun af fyrirtækjum. Allt slíkt á auðvitað að koma til kasta Alþingis sem eftirlitsvalds. Það er alveg laukrétt. Það er öll hugsunin í þessum málum eins og við vitum af umræðum um þau mörg næstliðin þing. Hér er um að ræða heljarmikið prinsipmál. Ég vil þó taka undir þá gagnrýni, sem fram hefur komið, að vera má að vegna þess hvað lagahefðin í landinu er veik, lögin eru þverbrotin af valdakerfi hvenær sem því sýnist, þá getur vel verið að það dugi ekkert. Og hafi ég skilið hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur rétt var það það sem hún var að segja. Og þetta er rétt. Það getur vel verið að breytingin þurfi að vera praktískari og róttækari til þess að hún nái fram. Hér er verið að kynna hugsun, sem ég tel vera eitt af lykilatriðum í því, að þrátt fyrir góðæri og að mörgu leyti góðar ytri aðstæður, þá er stjórnkerfið og hið ytra efnahagslíf í rúst. Af einhverjum ástæðum er þetta. Ég held að þetta sé ein af þeim.



Herra forseti. Það er orðið ósköp leiðigjarnt að dag eftir dag, fund eftir fund, kemur hv. 4. þm. Reykv. hér upp og ber menn og stofnanir þungum sökum, án þess að þurfa nokkru sinni að færa orðum sínum nokkurn stað eða sönnun. Nú í lok ræðu sinnar talaði hann um hina forspilltu Framkvæmdastofnun. Við getum verið sammála um að það eigi að leggja niður Framkvæmdastofnunina. En ég hef ekki sem þm. og ekki heldur sem borgari orðið var við þessa forspillingu. Ef þar er einhver forspilling, þá á það náttúrlega að heyra undir lög. Og þá ber þm. skylda til að benda á þessa forspillingu. Ekki bara fullyrða að stofnunin og þá kannske einstaklingar innan hennar og framkvæmdastjóri - sem er einn af mínum samþm. sem er fjarstaddur - hann sé forspilltur. Það hef ég ekki orðið var við í samskiptum við hann.

Hefur þú skoðað ársskýrsluna?

Nú vildi ég gjarnan að virðulegur þm. gerði sama og ég þegar hann talar og gripi ekki fram í. Hv. þm. talar um að lög séu brotin af valdhöfum. Það út af fyrir sig varðar við lög. Þá er bara að koma með það hvaða lög eru brotin. Hvað á hv. þm. við? Hann segir hér að alþm. sitji í bankaráðum og ákveði vextina. Orðrétt skrifaði ég þetta niður vegna þess að ég er bankaráðsmaður sjálfur, kosinn sem trúnaðarmaður Alþingis. Ég er búinn að vera tvö ár sem slíkur í bankaráði Útvegsbanka Íslands, en ég hef aldrei haft neitt með vaxtaákvörðun að gera. Hv. þm. talar um að menn skammist sín fyrir að sitja í bankaráðum. Af hverju ættu þeir að skammast sín fyrir það? Ég skammast mín ekkert fyrir það að vera trúnaðarmaður Alþingis í bankaráði Útvegsbanka Íslands. Og ef það er eitthvað sem hv. þm. veit um að ég eigi að skammast mín fyrir, eða aðrir bankaráðsmenn kjörnir af Alþingi, ef þeir eiga að skammast sín fyrir bankaráðssetu, þá verð ég beinlínis að óska eftir því við forseta þessarar hv. deildar að hann beiti sér fyrir því að þessi ummæli hv. 4. þm. Reykv. verði könnuð. Og ég ítreka það. Ég óska eftir að þessi hv. þd., sem ég tilheyri og er kjörinn til að sitja í, kanni þessi ummæli hv. 4. þm. Reykv. Ég verð að taka undir margt af því sem hefur komið hér fram í framsögu fyrir því frv. sem liggur hér fyrir til afgreiðslu og umr. Ég er á margan hátt sammála því. En ég skil ekki hvað hv. þm. á við þegar hann segir að bankaráðsmenn, og aðrir þeir sem hann tíndi til og talaði um, sem væru trúnaðarmenn kjörnir af Alþingi hingað og þangað, þeir missi áhuga fyrir lagasetningu. Menn missi áhuga fyrir því að vera þm. bara vegna þess að þeir verða trúnaðarmenn Alþingis einhvers staðar úti í þessu vonda kerfi, sem hv. þm. hyggst brjóta niður og ber saman á andstyggilegasta hátt við einhverja spennitreyju. Ég hlustaði á hv. þm. flytja hér útvarps- og sjónvarpsræðu í gær sem var ákaflega vel orðuð og skörulega flutt. En mér fannst hann tala eins og útlagi á flótta frá einhverju valdakerfi, sem setti hann í þvílíka spennitreyju að helst mætti líkja víð þau lönd þar sem byltingarástand ríkir. Furðulegur má sá málflutningur kallast í einu frjálsasta lýðveldi veraldarinnar, að maðurinn skuli finna sig í þessari spennitreyju og koma svo í þennan hv. ræðustól og ætla bara að slá til hægri og vinstri, líklega í von um að hann gangi svo fram af fólki að enginn svari honum, og spilla kannske þannig fyrir ágætum málum sem hann er að tala fyrir. En til upplýsinga fyrir hv. 4. þm. Reykv., þá hef ég sem bankaráðsmaður aldrei rætt í bankaráði um eitt einasta útlán úr bankanum. Bankaráðsmenn sitja alls ekki og ræða útlán til hinna og þessara fyrirtæk ja og einstaklinga. Það gerist ekki. Hv. þm. talar af algerri vanþekkingu um það sem hann er að fullyrða. Ég er alveg sammála því ágæta Nóbelsskáldi sem vitnað var til í sjónvarpsumræðum. Hann bað um að umræðurnar yrðu færðar á hærra plan en þá variðkað. Ég reikna með að hinn virðulegi þm. óski þá líka að umr. hér á Alþingi um þetta mál verði færðar á hærra plan. Ég bið hann þess vegna að hjálpa til og gera með því máli sínu gagn eða þessu frv. sem hann talar fyrir, því að hann talar þar sem 1. flm. fyrir sín ágætu fyrrv. flokkssystkin. En í sambandi við þá siðanefnd sem hér á að setja á laggirnar getur vel verið að í nefnd kæmi viðbótartillaga um að hún næði þá yfir framkomu og hegðan og málflutning alþm. líka. Það er ekki vanþörf á því. Hv. þm. vitnaði í að Alþingi hefði afsalað sér ákvörðunarrétti um vexti í hendur Seðlabanka Íslands. Það er alveg rétt. Samkv. 13. gr. laga um Seðlabanka Íslands á Seðlabankinn að ákveða vexti fyrir innlánsstofnanir. Og í þessari 13. gr. er vitnað til 10. gr. þar sem taldar eru upp þær stofnanir sem Seðlabanki Íslands á að ákveða vexti fyrir. En það er ekki sagt í þessum lögum að Seðlabanki Íslands eigi að ákveða sína eigin vexti, enda hlýtur það að tilheyra því siðleysi sem hv. þm. er að tala um, að menn eigi ekki - eða stofnanir að ákveða slíkt fyrir sjálfa sig. Ég tek því undir þetta frv. Sem bankaráðsformaður í Útvegsbanka Íslands hefði ég gjarnan viljað áfrýja til slíkrar þingnefndar þeirri ákvörðun að viðskiptabankarnir - jafnvel þó þeir eigi meira inni en yfirdrætti nemur í Seðlabankanum og viðskiptareikning í Samvinnubankanum - þurfi að borga mörgum sinnum hærri vexti og meiri vaxtamun heldur en er á hinum almenna vaxtamarkaði. Ég hefði viljað láta þingnefnd rannsaka réttmæti Seðlabankans til þess að ákveða sína eigin vexti. Og eftir þau ummæli sem hér hafa komið fram um bankaráðsmenn hefði ég beðið slíka nefnd um að kanna minn feril sem fulltrúa Alþingis í bankaráði Útvegsbankans. Ég legg eindregið til að þessu frv., sem hv. 4. þm. Reykv. er 1. flm. að, verði vel tekið og það kannað hvort þarna er ekki einmitt lausn á ýmsum vanda í þjóðfélaginu. Ég skal svo sannarlega ekki liggja á mínu liði í stuðningi við það. En ég vil biðja hv. 1. flm. um að blanda ekki persónum eða óviðkomandi rökum eða málflutningi inn í þetta annars ágæta frv.



Herra forseti. Það hefur nú orðið eins og oft vill verða, að ýmislegt hefur blandast inn í umr. um þetta mál, sem í raun og veru tilheyrir því ekki sérstaklega, og er að sjálfsögðu ekkert við því að segja. En það eru aðeins örfá orð út af því sem hv. 1. flm. og frsm. kom hér inn á í sinni síðari ræðu. Ég get út af fyrir sig og að nokkru leyti fallist á þá skoðun hans, að það sé í raun og veru allt of mikið af því að fluttar séu hér þáltill. þar sem - ja, það skiptir ekki máli í mínum huga hvort ríkisstj. er falið að semja lagafrv. um þetta eða hitt eða einhverjum öðrum í þjóðfélaginu. Hv. þm. rökstuddi þetta með því að Alþingi væri orðið það slappt eða þm. almennt að þeir fælu einhverjum öðrum þessa meðferð mála, semdu ekki frv. sjálfir. Nú finnst mér þetta koma úr hörðustu átt, ég verð að segja eins og er, því að fyrsta mál þessa hv. þm., sem nú hefur sagt skilið við varðhundavaldið, eins og hann orðaði það oft hér í gær, fyrsta málið sem hann flytur sem væntanlegur þm. - segir hér í grg. - Bandalags jafnaðarmanna er í þáltill.-formi. Og um hvað? Um að fela stjórnarskrárnefndinni, sem hann úthúðaði hvað mest hér í gær í umr. sem afskaplega lélegum þjónustuaðila í því starfi sem hún átti að sinna, fela henni að semja frv. um þetta. Þáltill.,1. mál væntanlegs þm. Bandalags jafnaðarmanna er í þessum dúr. Ég ítreka það hér með að ég tek tillit til þess sem hv. skrifari sagði, hv. væntanlegs þm. Bandalags jafnaðarmanna. Þetta er kannske útúrdúr, en mér finnst þetta ekki alls kostar í þeim dúr sem þessi hv. þm. hefur talað áður. Mér finnst gæta hér ósamræmis í málflutningi. Kannske virðir þetta mér einhver til vorkunnar. Þá er að taka því. En þetta er ekki að mér finnst í samhengi við það sem hv. þm. er annars að aðhafast frá degi til dags. Þetta skipti engu meginmáli. Eins og ég sagði áðan get ég að nokkru leyti fallist á að það er allt of mikið gert að því hjá hv. þm. að fela öðrum í raun og veru það ákvörðunarvald sem þeir eiga að hafa sjálfir í sínum höndum. Það væri nær að gera gangskör að því að ná aftur til Alþingis því valdi sem það hefur afsalað sér til ýmissa aðila, því að auðvitað á Alþingi að hafa það vald og þá að sjálfsögðu að bera ábyrgð og standa skil gerða sinna, hvernig það fer með slíkt vald.



Herra forseti. Ég veit ekki hvort það eru stjórnmálasamtök, sem enn eru ekki til, sem valda þessu hugarangri hjá hv. 3. þm. Reykv. En það er augljóst að hugarangur þjakar hann í ræðu sinni í dag. Hann sagði í tveimur setningum af hverjum þremur að ég hefði þetta og ég hefði hitt, ég þar og ég hér. Hann nefndi að ég hefði sagt að Framkvæmdastofnunin væri forspillt, vextir í Byggðasjóði 29%, verðbólgan nálægt 70 %. Í myndum af lánum í síðustu ársskýrslu eru langstærstu litareitirnir þaðan sem þm. í stjórninni sitja. Og þá eru kommissararnir inni líka. Ég þarf ekki að segja meir. Ég sagði að lög væru brotin af stjórnvöldum. Ég á við lög um verðtryggingarmál. Ég hef margsagt þetta áður. Þetta veit allt þingið. Hvað eru menn að tala um? Hæstv. ráðh. Svavar Gestsson stóð hér í ræðustól um daginn og sagði: Við erum að hugsa um að fara að breyta lögunum um Seðlabankann. En þeir fara ekki aftur þeim. Þetta eru lögin. Hvernig á maðurinn á götunni að hlýða lögum um hitt og þetta, eignarrétt t.d., þegar ríkisstjórn hegðar sér svona? Þetta eru lög, 33. gr. svokallaðra Ólafslaga. Hv. þm. sagði að ég hefði sagt að bankaráðsmenn ákveði vexti. Hv. þm. er bara ruglaður og hissa. Ég sagði það aldrei. Það sem ég sagði var það að hinar almennu leikreglur um lánskjör eru ákveðnar af Alþingi, af alþm. þegar þeir sitja í þinghúsinu sem löggjafar. En svo eru sömu menn að lána út sértæk lán eftir sömu lögum. Það er þetta sem er kjarni málsins og þessar væmnu athugasemdir eins og sérstakur trúnaðarmaður Alþingis hér og þar, ég veit ekki hvað menn meina með slíkri lágkúru. Ég vil aðeins geta þess vegna athugasemdar hv. þm. Karvels pálmasonar að í dag er starfandi á launum frá Alþingi svokölluð stjórnarskrárnefnd. Hún er þessa dagana að vinna lagastörf. Hún hefur launaðan ráðgjafa, Gunnar G. Schram, sem er að vinna lagavinnu. Þetta er sama hugmyndin og í lögunum frá 1928 um lagaráðgjöf til handa Alþingi. Og væntanlega er það ekki óeðlilegt heldur hinn rétti gangur mála, að markaðri stefnu sé skilað til þessa vinnuhóps sem síðan er látinn vinna málið. Við þessar aðstæður eru það auðvitað að minni hyggju afar nákvæm vinnubrögð. Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. bar það á mig að ég hefði verið með í umfjöllun um valdakerfismálin órökstuddar dylgjur. Það segir hann alltaf og ævinlega. Ég hef nú rökstutt að það eru ekki dylgjur heldur sannleikur. Og á því er grundvallarmismunur.



Herra forseti. Það vill oft verða svo, þegar mönnum er mikið niðri fyrir, að menn ræða langt út fyrir efnisþætti frv. sem á að ræða. Svo hefur farið nú. Raunverulega stendur hér í fyrstu setningunni hvað átti að ræða um: „Þingnefndir skulu fylgjast með framkvæmd laga.“ Í því efni átti að auka nokkuð rétt þingnefnda og e.t.v. í leiðinni, sem fram kom í framsögu, móguleika þm. til að afla sér upplýsinga um hitt og þetta sem er að ske í þjóðfélaginu. Mig rekur minni til þess, að æ ofan í æ fengum við á borð þm. ríkisreikning og síðan fjáraukalög. Umræða um þessa þætti löggjafans og fjárveitingavaldsins var mjög lítil. Þegar ég átti sæti í nokkur ár í fjárveitinganefnd reyndist oft mjög erfitt að fá nokkrar rökstuddar upplýsingar um hvers vegna ríkisreikningar fóru langt fram úr fjárlögum. Efni þessa frv. er einmitt sígilt dæmi um aðferð til að gefa þingnefndum og alþm. möguleika og sanngjarnan rétt til að krefjast fullrar og eðlilegrar skýringar á þessu. Hér birtist ár eftir ár þáttur sem heitir Samþykkt að fjáraukalögum fyrir gífurlegum upphæðum. Við sem höfum verið í fjárveitinganefnd vitum það að við hófum ekki getað sinnt bráðnauðsynlegum málum, smámálum fyrir heilbrigða og góða starfsemi í þjóðfélaginu. En svo sjáum við eftir eitt eða tvö ár milljóna króna umframeyðslu sem enginn fær heilbrigða skýringu á. Þetta gengur ekki. Efni þessa frv. átti að veita aukið aðhald í þjóðfélaginu fyrst og fremst. Það vantar viða aga. Og það er kannske númer eitt að agi sé bæði hér á hv. þm. ýmsum og einnig úti í þjóðfélaginu á þeim mönnum sem er falið það mikla vald að sjá um framkvæmd laga og ráðstöfun fjármuna, sem hörð barátta á sér stað um hér á Alþingi að tryggja. Við vitum að í verðþensluþjóðfélaginu er þetta mikið vandamál og það er eðlilegt að við höfum nokkurt aðhald. Ég skildi þetta frv. þannig að það ætti að auka möguleika á slíku aðhaldi, en ekki fara óralangt út fyrir það í vangaveltum, í heimspekilegum hugleiðingum. Til þess eru almennar útvarpsumræður eða pólitískar umræður hér á Alþingi. Það er sjálfsagt nauðsynlegur agi að gefa bæði þm. og þingnefndum möguleika á því að tryggja sér aukið upplýsingastreymi og einnig, sem fram hefur komið, að eiga kost á ráðgjöf um samningu frv. Það er auðvitað barnaskapur að halda því fram að allir geti samið gallalaust frv. þó menn hafi valist hér inn á Alþingi. Það er alveg vonlaust. Efnislega get ég því stutt þetta frv. eins og það liggur fyrir, a.m.k. að mesti leyti. Óþarfi er að blanda hér ótal öðrum þáttum inn í þessar umr.



Herra forseti. Frv. það til l., sem hér liggur fyrir, um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis og um aukin verkefni og valdsvið þingnefnda er flutt af mörgum núverandi þm. Alþfl. og einum fyrrverandi. Ég er einn af flm. og það þarf ekki að taka það fram að mér þykir þetta gott mál og ég styð það eindregið. Sjálfsagt hefur fyrr í þessum umr. verið gerð rækileg grein fyrir hinum almennu rökum sem mæla með frv., svo ég hirði ekki um að endurtaka það. Oft hefur verið haft á orði að þessi hugmynd, um aukið vald og verkefni þingnefnda, taki nokkurt mið af vinnubrögðum í bandaríska þinginu, en sem kunnugt er hafa þingnefndir þar í landi oft og tíðum látið mjög að sér kveða við verkefni eins og eftirlit með framkvæmd laga og rannsókn á málum sem upp koma við framkvæmd lagasetningar, eins og dæmi eru nefnd um í grg., og það teldi ég mjög þarft. Í till. til þál., sem flutt er af sama flm., skal Alþingi álykta að fela stjórnarskrárnefnd nú þegar að gera frv. til nýrra stjórnarskipunarlega, sem fell í sér meginhugmyndir svokallaðs fransks kerfis. Vil ég sem meðlimur í þeirri virðulegu nefnd þakka það traust sem 1. og eini flm. þáltill. greinilega ber til þeirrar ágætu nefndar. Þetta tvennt tengist að því leyti saman að innan stjórnarskrárnefndar hefur auðvitað mikið verið fjallað um störf Alþingis og verkefni þingnefnda. Í erindisbréfi stjórnarskrárnefndar er m.a. tekið fram að hún eigi að fjalla um og skila áliti á hugsanlegum breytingum á þingsköpum og starfsháttum Alþingis, en þetta tvennt er alveg óaðskiljanlegt. Ef menn gera ráð fyrir svo veigamikilli breytingu á starfsemi þings sem sameining þess í eina málstofu óneitanlega er, þá leiðir af sjálfu sér að það verður að endurskoða margt annað í starfsháttum þingsins. Það hefur komið fram í umr. í stjórnarskrárnefnd að fylgi við hugmyndina um eina málstofu er beinlínis bundið því skilyrði, að um leið verði veigamiklar breytingar gerðar á starfsháttum þingsins. Þar nefna menn til bæði þingsköpin sjálf og þær venjur sem hér hafa skapast um almennar umr. á Alþingi, í annan stað verkefni og valdsvið þingnefnda og í þriðja lagi starfsaðstöðu þm. til að sinna sínu starfi. Er þá einkum og sér í lagi átt við að þeirra meginverkefni sé löggjafarstarf og þá þurfi þingið að gefa þeim kost á, ef þingið vill leggja áherslu á sjálfstæði sitt frammi fyrir framkvæmdarvaldinu og hinu svokallaða sérfræðingaveldi, að leita einhverrar sérfræðiaðstoðar, ekki endilega bara á lögfræðisviði heldur ýmsum öðrum sérsviðum, við undirbúning lagasetningar og þá eins við það verkefni sitt, ef þingnefndum verður falið það í auknum mæli, að fylgjast með framkvæmd laga, eins og dæmi eru nefnd um hér í grg. Einn þáttur í þessu máli er líka starfstími þingsins. Menn hafa oft rætt hér um það fornaldarfyrirbæri að í stjórnarskrá ríkisins skuli vera ákvæði um heimild framkvæmdarvaldsins til lagasetningar. Þar er átt við heimildina til þess að setja brbl. Nýlega hafa verið nefnd dæmi um að það er fræðilegur möguleiki samkv. gildandi stjórnarskrárákvæðum að handhafi framkvæmdarvaldsins geti eins og honum þóknast, með því að beita líka þingrofsvaldi, sett brbl. án þess að leggja þau nokkurn tíma fram fyrir þing, rofið þing og endursett brbl. og stýrt; tekið sér þannig löggjafarvaldið í hendur mánuðum og misserum saman. Heimildin til þess að setja brbl. er auðvitað miðuð við veröld sem var, þjóðfélagshætti sem liðið hafa undir lok, en við sitjum enn uppi með þetta konunglega vald framkvæmdarvaldsins. Skýringarnar á því eru þær, að í fábreyttu dreifðu sveitaþjóðfélagi, þegar meira að segja Alþingi kom ekki saman nema nokkra mánuði annað hvert ár, var það forsenda framkvæmda að slíkt vald væri fyrir hendi. Engum slíkum rökum er til að dreifa lengur í því tæknivædda fjarskiptaþjóðfélagi sem við búum við í dag. Eins er það með þingnefndir. Alþingi situr ekki á rökstólum nema hluta úr ári, kannske tæplega hálft árið, en það er mikil nauðsyn á að þingnefndir á ýmsum sviðum starfi allt árið og það er þáttur í endurskoðun á starfsháttum Alþingis. Mikið er talað um það í þjóðfélaginu þessa dagana, að traust manna á stjórnmálamönnum, traust manna á stjórnmálaflokkum og tiltrú manna á lýðræðislegum stjórnarháttum fari ört þverrandi. Nýlega las ég grein í blaði, þar sem þetta var skýrt upp úr kokkabókum þess sem kallast á sænsku samhällskunskap og er einhvers konar félagsfræði, að þar í landi væri þetta alþekkt fyrirbæri og gengi undir heitinu politikers förakt eða stjórnmálamanna fyrirlitning. Fyrirlitning á stjórnmálamönnum er orðin býsna útbreidd. Af hverju stafar hún? Eru stjórnmálamenn sjálfir sýknir saka? Er þetta óverðskulduð afstaða til starfa þings á sama tíma og stjórnmálamenn hafa sjálfir á orði að þeir vilji mikið á sig leggja til að bjarga virðingu Alþingis? Það hefur meira að segja verið gengið svo langt að mynduð hefur verið ríkisstjórn sem var víst aðallega mynduð um að bjarga virðingu Alþingis. En virðing Alþingis sýnist mér að hafi farið þverrandi í réttu hlutfalli við ævidaga þeirrar ríkisstj., enda byggir hún lagasetningarvald sitt ekki lengur á Alþingi, heldur á brbl.-heimildinni og byggir það nánast á konungbornu sjálfteknu valdi. Ég held að einn þáttur í þessu útbreidda vantrausti og þessari fyrirlitningu á starfi stjórnmálamanna sé óneitanlega sjálfum þeim að kenna. Til þess má nefna ýmsar hugsanlegar ástæður. Menn getur greint á um hvert skuli vera hlutverk löggjafarvaldsins og hvert skuli vera hlutverk þingmanna fyrst og fremst. Ég tek undir það sjónarmið flm. að það eigi fyrst og fremst að vera tvíþætt: Í fyrsta lagi að móta almenna stefnu eins og hún birtist í löggjafarstarfi, lagasetningu, og hins vegar að gæta sjálfstæðis löggjafarvaldsins frammi fyrir framkvæmdarvaldinu með því að fylgjast með framkvæmd laga, fela ekki framkvæmdarvaldinu raunverulega alla nánari útfærslu t.d. með því að fela ráðuneytum setningu allra reglugerða sem eins konar sjálftekið löggjafarvald. Ef menn vilja breyta þessu eiga stjórnmálamennirnir að skapa sér starfsvettvang í þingnefndunum til þess. Önnur ástæða, sem ég nefni til fyrir þverrandi trausti og áliti á stjórnmálamönnum, er sú, sem hér hefur verið nefnd í umr., að stjórnmálamenn, og sérstaklega meðlimir löggjafarvaldsins, eru alltaf að leita eftir því að gerast allt annað en þeir eiga að vera. Þeir eru að sækjast eftir starfsaðstöðu og völdum á sviði framkvæmdarvaldsins í stað þess að tryggja sjálfstæði sitt til eftirlits með því. Þetta birtist í þessu þjóðfélagi með mjög áþreifanlegum og áberandi hætti. Ég er alveg sannfærður um að hrikalegustu mistök í hagstjórn og stýringu efnahagsmála, sem orðið hafa í þessu þjóðfélagi á þessum áratug, eiga sér þá meginorsök að stjórnmálamenn hafa tekið sér það vald að stýra sjóðum, lánasjóðum, fjárfestingarlánasjóðum, og láta þannig leiða sig í á freistni sem þeir eru engir menn til þess að standast.Í helgri bók stendur: Eigi leið þú oss í freistni, heldur frelsa oss frá illu.  Ég er þeirrar skoðunar, að hér hafi orðið á s.l. áratug einhver hrikalegustu mistök í efnahagsstjórn sem um getur ef við leitum samanburðar til nágrannalanda. Við höfum raunverulega komið hér á eins konar pólitísku lénsveldi, stofnanabundnu pólitísku fyrirgreiðslukerfi, sem í eðli sínu er óhæft til viti borinnar hagstjórnar, og árangurinn er eftir því. Þess vegna er ég eindregið sömu skoðunar og ég hygg að flm. hafi sett hér fram, að það þurfi að draga fram skarpari skil milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Það eigum við að gera með því að efla löggjafarvaldið. Við eigum að gera það með því að gefa þingnefndunum víðtækara valdsvið, meiri verkefni, auka eftirlitsvaldið, auka rannsóknarvaldið, draga úr sjálftekinni reglugerðarsetningu ráðuneyta, styrkja löggjafarvaldið til að halda sínum hlut frammi fyrir sérfræðingaveldi, sem m.a. byggir á þeirri úreltu reglu, sem viðgengst í þessu þjóðfélagi, sem er æviráðning opinberra starfsmanna, sem þrátt fyrir allt er enn í gildi þó að þar séu að vísu að verða breytingar á. Þess vegna tel ég þetta allt saman hið þarfasta mál. Ég tek það fram, að þessi mál hafa verið tekin til rækilegrar umr. í stjórnarskrárnefnd. Hún hefur ekkert lagasetningarvald. Hún hefur tillöguvald. Hún er nefnd sem starfar í umboði þingflokka og er sett samkv. samþykkt og ályktun Alþingis og mun skila sínum tillögum til Alþingis. Alþingi sjálft hefur þetta lagasetningarvald. Í tillögugerð stjórnarskrárnefndar um þetta efni er tekið undir öll þau grundvallarsjónarmið sem sett eru fram í þessu frv. Hins vegar hafa þar komið til umr. ýmis álitamál um rétt þingnefnda, venjulegra fastanefnda þingsins, til að kalla fyrir sig aðila sem ekki geta kallast opinberir aðilar. Þar er um að ræða einstaklinga eða fyrirtæki. Þess vegna hefur stjórnarskrárnefnd komist að þeirri niðurstöðu, að eftirlit ætti að vera tvískipt. Annars vegar á að auka verksvið og völd fastanefnda þingsins. Þær eiga að starfa allt árið, flestar hverjar a.m.k. Þær eiga að líta á það sem sjálfsagðan hlut og fá heimild til að sinna betur eftirlitsskyldu sinni. En ef þingið vill láta rannsaka einhver mál, sem eru ekki aðeins eftirlit með opinberri stjórnsýslu, heldur fela í sér að kalla þurfi fyrir einstaklinga eða fulltrúa almannasamtaka eða fyrirtækja, sem Alþingi hefur ekki að sjálfgefnu yfirboðunarvald yfir, má gera ráð fyrir að þingið kjósi sérstakar rannsóknarnefndir. Í annan stað hefur það komið fram, að það eru ekki bara nefndirnar sjálfar, heldur þarf líka, ef menn vilja stíga það skref að Alþingi verði í einni málstofu, að breyta ýmsu í verkstjórn, vinnubrögðum og fundarskapareglum og fundarstjórnarvenjum sem skapast hafa á þessari samkomu. Ég veit, og er þess fullviss, að meiri hl. þm. mun ekki taka því blíðlega að einhver nefnd, jafnvel vinnunefnd í þjónustu Alþingis, ætli sér að gera tillögur til hv. Alþingis um breytingu á sjálfum þingsköpunum. Oft tala menn um það, einstakir þm., að fenginni einhverri reynslu, að hér sé ýmsu ábótavant, en þingið er nú einu sinni æðsta endurspeglun þjóðarviljans, - eða maður skyldi a.m.k. ætla, ef atkvæðisrétturinn væri með þeim hætti, að svo væri, - og vill auðvitað sjálft, og gerir það eðlilega sjálft, ráða sínum þingsköpum. En við þurfum ekki annað en líta til starfsvenju í öðrum þingum til að sjá að árangurinn af störfum þjóðþinga fer auðvitað mjög eftir því hvaða vinnureglur eru í heiðri hafðar um störf þinga. Ég er ansi hræddur um að venjulegum sveitarstjórnarmanni þætti undarlegt ef dagskrá lögð fyrir venjulegan bæjarstjórnarfund í einhverju byggðarlagi hér í landinu, kannske með 20 málum, væri að þvælast fyrir bæjarfulltrúum hálft árið eða lungann úr árinu. Sveitarstjórnarmenn eru því vanir að dagskrá sé undirbúin með sæmilegum fyrirvara og menn mæti undirbúnir til fundar og málin séu síðan afgreidd. Þar er það ekki til siðs að afgreiðsla mála tefjist og dragist á langinn dögum, vikum, mánuðum og misserum saman vegna þess að dagskrám er orðin tóm, það er ekkert eftir henni farið. Hvað eftir annað kemur það fyrir að Alþingi er orðið að einhvers konar gagnfræðaskólamálþingi um hvers kyns mál sem upp kunna að koma í þjóðfélaginu. Auðvitað getur Alþingi ekki afsalað sér rétti sínum til að taka upp mál sem allt í einu koma upp, en ég er alveg samþykkur þeirri hugmynd að það á að vera mjög takmarkaður ræðutími. Ég er fylgjandi þeirri hugmynd, að þingflokkarnir sem slíkir stefni að því að taka upp meiri verkaskiptingu í sinn hóp, þannig að flokkarnir komi sér upp talsmönnum á hverju sviði mála, þannig að umr. verði undirbúnar og verði á því stigi að þær verði að einhverju gagni, en verði ekki eins og kliður í fuglabjargi um daginn og veginn. Sjálfsagt eru aðrir þm. allt annarrar skoðunar, það má vel vera, en ég bið ykkur að hugleiða það þegar Alþingi er orðið að einni málstofu og ef svo slysalega tækist til, sem ég vona að guð gefi að ekki verði, að þm. verði fjölgað. Hvernig yrði þessi málstofa þá að óbreyttum starfsreglum og óbreyttum starfsháttum? Menn tala um að virðingu Alþingis sé illa komið eins og er. Ég er hræddur um að þá mundi fyrst keyra um þverbak, ef ekki verða gerðar róttækar breytingar á starfsháttum þingsins í heild, og þá á ég við allt í senn, starfssvið þingnefndanna, þingsköpin sjálf, fundarstjórn og umræðuvenjur.



Herra forseti. Ég vil aðeins nú í lok þessarar umr., sem mér finnst ekki að hafi farið út og suður, heldur hafi verið efnisleg vegna þess að þetta er víðfeðmt mál, taka undir það með síðasta ræðumanni, hv. 9. þm. Reykv., að efnislega tengist þetta mál auðvitað mjög þáltill. sem hér hefur verið flutt um gerð frv. til stjórnarskipunarlaga um aðgreiningu löggjafarvalds og framkvæmdarvalds, og það tengist því, sem fleiri hv. þm. hafa sagt, þar á meðal hv. þm. Guðrún Helgadóttir, að málið er sennilega of stórt í vöfum til þess að dugi að flytja það sem viðbót við 19. gr. þingskapalaga, eins og hér er gert. En ég vil aðeins nefna, að í þeirri þáltill. er komið inn á nákvæmlega þetta. Það segir í staflið 3, með leyfi herra forseta: „Löggjafarþing verði kosið til fjögurra ára, á ári þegar kosning forsrh. fer ekki fram. Kjördæmaskipan og kosningalög verði að öllu leyti óbreytt, nema hvað kosningaaldur verði lækkaður í 18 ár. Alþingi starfi í einni málstofu. Alþingi fari með fjárveitingarvald, löggjafarvald og strangt eftirlitsvald með framkvæmd löggjafar, en þm. verði óheimilt að sinna framkvæmdavaldsstörfum. Verði þm. ráðh. taki varamaður sæti hans á Alþingi“. Þetta er aðeins sagt til undirstrikunar því, að í 3. staflið þessarar þáltill. er öll sú hugsun sem ég heyri ekki betur en menn séu sammála í grófum dráttum, þó þeir geri einhverjar hjákátlegar persónulegar athugasemdir, sumir a.m.k. Við erum að tala hér um raunverulegt vandamál og mér sýnist að hvort sem menn hafa áður skilgreint sig til hægri eða vinstri, svo ég noti þessi delluorð á hinu pólitíska sviði, séu menn í grundvallaratriðum sammála um þetta. Ég vil segja, og það er rétt hjá hv. síðasta ræðumanni, að í 3. staflið er þessi grundvallarhugsun niðurnjörvuð, og ég vil bæta við, og taka undir með hv. síðasta ræðumanni raunar, að þetta er lykill að vanda okkar undanfarin ár. Það er ekki, og það má ekki örla á slíkum misskilningi, verið að gera lítið úr persónum einstakra hv. þm. Eflaust hafa menn, og þar með talinn sá sem hér stendur, gert sig of seka um slíkt. Kjarni málsins er sá, að þetta eru einfaldlega meiri freistingar en hægt er að standast, en í mannlegu valdi stendur að standast. Ég tala nú ekki um þegar jafneinföld leið til eignatilfærslu og mikil verðþensla er er til staðar. Þá hefur það hent hvern þm. á fætur öðrum að undir því hefur ekki verið risið í raun. Af þessum ástæðum erum við hér ekki aðeins að leggja til þá grundvallarhugsun sem fram kemur á þessu þskj. og hér hefur verið mælt fyrir í dag og hv. alþm. hafa með almennum orðum lýst sig samþykka, heldur er hér verið að leggja til grundvallaruppskurð á stjórnkerfinu sjálfu. Það eru margar ástæður fyrir því að þetta, sem ég stundum kalla siðleysi af því mér finnst það siðleysi og það er siðleysi, er rekið í nafni einhvers annars, sem sé í nafni byggðastefnu. Byggðastefna á fullan rétt á sér stundum. En þetta er engin byggðastefna. Það eru auðvitað atvinnurekendur á öllum landshornum. Það eru launþegar og atvinnurekendur og árekstrar þar á milli hvort sem það heitir Langanes eða Reykjavík. Menn kalla þetta byggðastefnu af því það er fínna. Þetta er ekki byggðastefna. Hér á sér stað eignatilfærsla, hvað sem menn kalla það. Þetta stjórnkerfi gengur ekki upp. Í þessu landi eru að hluta til tvær þjóðir. Það má auðvitað ekki gera of mikið úr þeirri skiptingu, en það má ekki heldur líta framhjá henni. Hún er staðreynd. Þessi staðreynd hefur verið notuð til botnlausrar eignatilfærslu. Auðvitað er það ekkert nema venjuleg eignatilfærsla, sem mestan part er í þágu manna sem standa í atvinnurekstri og ráða ekki við hann. Þeir hafa sína sendla. Það er ekki sagt í neinu óvirðingarskyni. Þeir sitja margir hverjir hér. Framkvæmdastofnun er sendisveinn slíkra undirmálsatvinnurekenda. Það er kjarni málsins. Ég efast ekki um að menn sem sitji þar ganga þar inn í góðri og guðlegri meiningu. En freistingarnar eru of miklar til að standast þær. Ég er ekki að bera neitt á borð annað en það sem er borðleggjandi. Annars staðar erlendis mundi þetta eflaust ganga öðruvísi fyrir sig og með öllu rosalegri hætti. Það hefur enginn borið neinum slíkt á brýn hér, það er ekki um það að ræða. Það er aðeins verið að segja að hinar pólitísku freistingar eru miklar. Ég hugsa að t.d. hafi hv. þm. Eggert Haukdal í öllum sínum „skemmtiferðum“, sem hann hefur auðvitað verið í, ætlast til að fá einhver atkvæði út á það í staðinn. Er það ekki bara mannlegt? En ég segi fyrir mig: Það er þessi pólitík sem ég hef alveg botnlausa skömm á. Hún er orðin þjóðfélaginu allt of dýr. Ekki hvarflar það að mér að hv. þm. sé illmenni eða að hann sé að byggja eitthvað og annars staðar en á að gera. En þetta er of dýrt. Framkvæmdastofnun er nákvæmlega svona. Svo geta menn kallað þetta byggðastefnu eða eitthvað. Svo koma þeir hérna og segja að ég sé á móti byggðastefnu, ég sé á móti verkalýðshreyfingu og ég veit ekki hverju ég er ekki á móti. En ég hef samt rétt fyrir mér. Þetta veit fólk betur og betur. Það er kjarni málsins. Og öll þessi þáltill., sem hv. síðasti ræðumaður gat um og gat réttilega um, gengur út á þá hugsun að þetta kerfi gengur ekki lengur upp. Hv. þm. Albert Guðmundsson hélt hér ræðu þar sem hann sagði fjórum sinnum: ég er og ég get. Allt í lagi með það, en ekki hvarflar að mér að það sé neitt óeðlilegt við störf hans í bankaráði Útvegsbankans. Það hvarflar ekki að mér eitt augnablik, en það hvarflar að mér að hann hyggist fá eitthvað af atkv. fyrir störf sín þar, að hann meti vinsældir sínar.

Sem ég óska eftir að verði tekið til greina.

Mér er óskiljanlegt af hverju menn eru svona viðkvæmir fyrir þessu. Þetta er það sem allir vita. Mér er ljóst að auðvitað situr þingið allt meira og minna lamað er það hlustar á þennan sannleika. Menn sem eru í pólitík eru auðvitað að afla sér fylgis, - ég er að reyna að afla mér fylgis með þeirri ræðu sem ég flyt, við erum öll að því, - en það er ekki sama hvernig farið er að því. Það er þetta sem skiptir máli. Vitaskuld er Framkvæmdastofnun ríkisins, forstjórastóll þar, metin til margra atkv. Annars væru menn ekki að þessu. Það er þetta sem gengur ekki upp. Það er þessi djúpt sokkna ríkisforspilling, sem Sjálfstfl. er í broddi fylkingar fyrir, sem er að ganga af efnahagskerfi og stjórnkerfi þessa lands dauðu.  En þetta er kjarni málsins. Þess vegna er þetta frv. flutt og þess vegna hefur væntanlegt Bandalag jafnaðarmanna lagt til svo róttækar breytingar. Öll þessi hugsun er þar saman komin fyrir utan að verið er að leggja til lausn á kjördæmamáli, sem er í raun leið til sátta milli dreifbýlis og þéttbýlis, sem er meira en gömlu flokkarnir gátu fundið meðan þeir voru og hétu. Það er þetta sem skiptir máli, en auðvitað koma menn hér upp og belgja sig upp og segja: Ég er þetta og ég er hitt og ég er ekki spilltur og slíkt.- Það er samt enginn að bera þeim slíkt á brýn. Það er misskilningur.  Svo sitja menn hér og skilja ekkert í þessu litla áliti fólks á Alþingi, en herrar mínir þetta er ástæðan. Það er nákvæmlega þetta sem er ástæðan. Vitaskuld er gaman að geta gert manni greiða, ekki neita ég því, auðvitað er það gaman, en kjörfylgi og greiðar af því tagi sem lýst hefur verið fara ekki saman. Það bitnar á þjóðfélaginu öllu. Ég nefndi hér nákvæmt dæmi áðan, annars vegar almenna stefnu í vaxtamálum og hins vegar hvernig menn spila úr spilunum samkv. þeirri vaxtastefnu. Það er sú grundvallarhugsun sem gengur ekki upp. Það frv. sem mælt hefur verið fyrir hér í dag er aðeins litill angi af hinu stóra máli sem þáltill. fjallar um. Hugsið ykkur framtíðarþingið, þegar við sitjum hér og erum að gera tvennt í grundvallaratriðum, - setja almennar leikreglur og hafa eftirlit með lögum og framkvæmdavaldi. Það þjóðfélag verður allt öðruvísi. Það þjóðfélag verður þannig, að fólk kemur áhugamálum sínum á framfæri við þjóðþing. Það þjóðfélag verður þannig, að þjóðin mun bera miklu meiri virðingu fyrir þessari stofnun en hún hefur réttmæta ástæðu til að gera í dag. Það er ekki lítill kjarni þessa máls. Herra forseti. Efni þessa frv., sem mælt hefur verið fyrir, er saman dregið í síðari hluta 3. mgr. nefndrar þáltill. Það var hárrétt athugasemd. Ég verð að bæta um betur efnislega hvað það varðar.