Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Þetta frv. var flutt í byrjun þessa þings í Nd. og var afgr. þar út úr n. nokkru fyrir jól og þá hófst 2. umr. málsins sem stóð framundir miðjan marsmánuð, að vísu með jólafríi. Þetta mál hefur verið mikið rætt bæði hér á Alþ. og í fjölmiðlum svo að ég tel eiginlega óþarfa að fara að rekja ítarlega efni þessa frv. Það felur í sér að samræma vinnslu sjávarafla og veiðar í tveimur sérstökum greinum, sem er rækju- og skelfiskveiðar, en þessar veiðar eru háðar miklum og ströngum takmörkunum hvað magn snertir og þykir ærin ástæða til, þó að fyrr hefði verið, að taka upp samræmingu á milli vinnslu og veiða í þessum tveimur greinum. Ástæðan fyrir því, að þetta er orðið aðkallandi, er að það hefur orðið verulegur samdráttur á undanförnum árum í veiðum, sérstaklega rækju, á tilteknum veiðisvæðum og kvótinn, sem Hafrannsóknastofnunin leggur til við sjútvrn., fer minnkandi á flestum eða öllum þessum svæðum. Því er fullkomin ástæða til að eitthvert skipulag sé milli veiða og vinnslu. Þetta hefur farið mjög versnandi, t. d. á Húnaflóasvæðinu sem má segja að hafi verið best. Þar voru veiddar á s. l. ári 2 300 lestir, en á þessari vertíð heimilaði Hafrannsóknastofnunin aðeins 1 800 lesta veiði. Sama má segja um önnur helstu veiðisvæðin sem búið er að stunda þessa veiði á lengst af, eins og t. d. við Ísafjarðardjúp og á Arnarfirði. Af því að þetta mál hefur verið lengi á döfinni í Nd., þá vænti ég þess að sú n., sem fær þetta mál hér til meðferðar, reyni að hraða afgreiðslu þessa frv. eftir föngum, þannig að ef hv. þd. er þessu frv. meðmælt, sem ég vona, geti það orðið sem allra fyrst að lögum. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til að frv. verði vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég ber fram brtt. á þskj. 378 og þykir mér hlýða að gera þegar í stað grein fyrir henni og það er einfalt mál, Það hefur komið í ljós að þegar frv. var upphaflega prentað, þá hefur fallið niður í prentun ein lína í 6. gr. frv. Ef menn lesa yfir vandlega 6. gr. frv., þá sjá menn glöggt að það vantar þarna inn í og till. mín gerir ráð fyrir að bæta úr þessu. Þetta er í fyrri málsgr. 6. gr. og á þá leið, eins og segir í brtt., að á eftir orðunum „og starfsemi þess“ bætist: „þ. á m. varðandi framkvæmd 7.–9. gr. að neðan“. - Síðan hefst ný setning á orðunum: „Gildistími ákvæða 7. og 9. gr.“ Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar, en vildi gefa þessa skýringu.



Herra forseti. Áður en ég vík að máli því sem hér er á dagskrá, þ. e. a. s. frv. um járnblendiverksmiðju, vil ég fara nokkrum orðum um stóriðju almennt, um orkufrekan þungaiðnað og samskipti við erlenda aðila í því sambandi. Ég vil strax taka það fram að ég tel að stóriðjurekstur geti átt rétt á sér í takmörkuðum mæli hér á Íslandi og þá fyrst og fremst vegna þess að íslenskt atvinnulíf er nokkuð einhæft, en ég legg á það áherslu að við eigum ekki að ganga langt í þeim efnum. Við eigum ekki að gera slíkan iðnað að einhvers konar vaxtarbroddi í íslensku atvinnulífi. Við eigum að láta okkur nægja að ráðast í orkufrekan þungaiðnað í undantekningartilvikum þegar sérstök nauðsyn krefur og mjög sterk rök mæla með því. Ég skal nefna nokkur dæmi þessu sjónarmiði til skýringar. Ég kalla það sterk rök ef um er að ræða að byggð sé upp framleiðslugrein sem reist er á innlendum hráefnum sem annars nýtast ekki, eins og t. d. gæti verið um að ræða með hugsanlega saltverksmiðju hér á landi eða ef um er að ræða framleiðslu sem er að talsverðu leyti í þágu innlends markaðar og sparar því augljóslega mikinn gjaldeyri, eins og um er að ræða í sambandi við Áburðarverksmiðjuna eða Sementsverksmiðjuna. Eins eru það óneitanlega sterk rök ef bygging raforkuvers er beinlínis háð því að unnt sé að selja stóriðjufyrirtækjum mikið orkumagn. Um skeið var einmitt útlit fyrir að hugsanleg bygging járnblendiverksmiðju gæti verulega auðveldað byggingu Sigölduvirkjunar með því að lækka stofnkostnað hennar, því að slíkur orkukaupandi gæti ráðið úrslitum um það hvort virkjunin yrði byggð í einum áfanga eða þremur áföngum. En eins og kunnugt er, er þessi röksemd löngu fokin út í veður og vind og breytir þessi verksmiðja engu um það að virkjunin verður reist í einum áfanga. Ég vil sem sagt í upphafi leggja á það áherslu að ég er ekki andvígur stóriðju almennt, en þar sem orkufrekur þungaiðnaður hefur marga augljósa ókosti þurfa rökin fyrir því að ráðist sé í slíka framkvæmd að vera svo sterk að þau yfirgnæfi annað. Kostirnir verða að vega að fullu upp á móti áhættunni og öllum þeim miklu ókostum sem almennt fylgja stóriðju af þessu tagi. Í þessu tiltekna máli, sem hér er til umr. og snertir byggingu járnblendiverksmiðju í Hvalfirði, hefur ekki verið bent á nein sterk rök málinu til stuðnings og þar er engin nauðsyn, engin brýn þörf á ferðinni. Þátttaka erlendra aðila í íslenskum atvinnufyrirtækjum á sjaldan rétt á sér, enda óskynsamleg og varhugaverð fyrir litla þjóð. Hún getur átt rétt á sér í undantekningartilvikum þegar ekki verður undan því vikist til þess að sérstökum nauðsynjamálum verði komið í höfn. En það skilyrði verður að setja, að eftir sem áður sé um íslensk fyrirtæki að ræða, þ. e. a. s. að þau lúti íslenskum lögum og meiri hluti hlutafjár sé í höndum íslendinga sjálfra. Með því er að sjálfsögðu átt við að meiri hluti hlutafjár sé í höndum opinberra íslenskra aðila, því að ella er augljós hætta á að erlendir aðilar smeygi sér fram hjá þess háttar skilyrðum með innlendum leppum. Það sjálfsagða skilyrði, sem ég hef hér sett fram um meirihlutaeign íslendinga, er þó ekki það eina sem máli skiptir þegar um er að ræða aðild erlendra manna að íslenskum fyrirtækjum. Í fyrsta lagi hljótum við að hafa í huga hvaða erlendir aðilar eiga í hlut og hvers eðlis þeir eru. Vafalaust hafa flestir íslendingar þá heilbrigðu afstöðu að vilja frekar eigi viðskipti við heiðarlega menn en glæpamenn og það sama hlýtur að gilda í alþjóðlegum viðskiptum. Við hljótum því að reyna að kynna okkur hvert er eðli og hver er forsaga þeirra erlendu aðila sem við göngum til samvinnu við. Að vísu er eðlilegast að vera ávallt á verði þegar um er að ræða samvinnu við erlenda aðila, sem við þekkjum lítið til og búast þá jafnan við því versta. En að öðru jöfnu hljótum við að varast samvinnu við þá aðila sem reynst hafa öðrum þjóðum illa, t. d. sem lítt forbetranlegir mengunarvaldar eða sem þekktir samvinnuaðilar fasistískra afla í öðrum löndum. Í umr. um hugsanlega samvinnu við auðhringinn Union Carbide hefur margt verið dregið fram í dagsljósið um grugguga fortíð þessa alþjóðlega auðjöfurs er reynst hefur alræmdur mengunarvaldur víða um lönd og einkar ósamvinnuþýður við heilbrigðisyfirvöld þrátt fyrir mikinn auglýsingaáróður um eigið ágæti. Það hlýtur því að vera til mikils að vinna fyrir íslendinga, úr því að við höfum leitað uppi þennan illa ræmda auðhring til að eiga við hann nána samvinnu í landi okkar. Skal nú vikið að efnahagslegri hlið þessa máls, þar eð hv. þm. Stefán Jónsson hefur áður gert mjög greinagóð skil á mengunarhlið þessa máls. Það hafa verið lagðir fram útreikningar við undirbúning þessa máls um efnahagslegt ágæti þess. Ég hef því miður ekki aðstöðu til að fella neinn lokadóm um ágæti þessara útreikninga og hef ekki haft þær upplýsingar í höndunum sem gera mér kleift að taka útreikningana sem slíka til umr. Hitt er ljóst, að þessir útreikningar um arðsemi væntanlegs stóriðjufyrirtækis í Hvalfirði eru fyrst og fremst byggðir á líkum og áhættan er augljóslega gífurlega mikil. Samkv. þeim upplýsingum, sem fram koma í umsögn Þjóðhagsstofnunar, hefur skráð verð á ferrocilikon þrefaldast á tveimur árum, þ. e. a. s. á tímabilinu frá árslokum 1972 til ársloka 1974. Að sjálfsögðu er ekkert því til fyrirstöðu að verðið fari sömu leið til baka aftur. Velta þessa fyrirtækis er áætluð 4300 millj. ísl. kr. á ári. Það er því ljóst, að á þessu fyrirtæki gæti orðið 500–1000 millj. kr. tap á ári ef illa gengi, ef verðið breyttist eitthvað að ráði niður á við. Ég vil vekja á því athygli í þessu sambandi að áhættan er fyrst og fremst hjá íslendingum í þessu efni. Íslendingar eiga meiri hluta í fyrirtækinu, 55%, en samstarfsaðilinn fær hins vegar 7% af allri veltu fyrirtækisins hvernig sem gengur, hvernig sem háttað er verðlagi á framleiðsluvörunni. Miðað við núgildandi verðlag eru það um 280 millj. kr. á ári sem auðhringurinn fær í sinn hlut og er algerlega óháð því hvort um tap eða hagnað er að ræða af fyrirtækinu eða ekki. Í sambandi við kostnaðarútreikninga er rétt að benda á að fjárfestingar í höfnum og vegum hafa ekki verið taldar með og er þó höfnin talin munu kosta 500 millj. kr. Þarf ekki að fara frekari orðum um það, að ef þessir liðir yrðu teknir inn í reikningsdæmið, þá yrði að sjálfsögðu arðsemin talsvert minni. Herra forseti. Ég tek eftir því að frsm. hv. iðnn. er hér ekki staddur og kunna að vera gildar skýringar á því. Ég hef grun um að hann sé ekki hér á landi. En með hliðsjón af því vil ég eindregið fara fram á það að hæstv. iðnrh. verði viðstaddur umr., sem nú fer fram hér í deildinni, og vil biðja hann að sjá til þess að hann komi og hlýði hér á umr.

Ég vil upplýsa það, að hæstv. iðnrh. hafði samband við mig og tjáði mér að því miður mundi hann ekki geta komið hingað fyrr en kl. hálfþrjú. Spurningin er hvort hv. þm. vill nú gera hlé á ræðu sinni þar til ráðh. kemur eða halda áfram. Herra forseti. Ég þigg það boð, því að ég ætlaði að ræða hér um ýmis atriði sem snerta þá orku sem er til ráðstöfunar og verðlagið á henni, og mér er ófært að hafa ekki einhvern til andsvara þegar þetta er til umr. (Forseti: Það verður að sjálfsögðu orðið við þeirri ósk hv. þm., og er þá þessu máli frestað í bili.

- [Frh.]

ATKVGR. Till. vísað til menntmn. með 14 shlj. atkv. og umr. frestað.

Ragnar Arnalds [frh.] : Herra forseti. Þegar ég gerði hlé á ræðu minni hafði ég rætt um stóriðjuframkvæmdir almennt og viðhorf í þeim efnum, en eins og ég tók fram er ég síður en svo andvígur stóriðju almennt, en tel að það þurfi að vera mjög sterk rök sem mæli með því að út í slíkar framkvæmdir sé farið. Ég hafði einnig rætt hér um efnahagslega hlið málsins og vakið á því athygli að fullyrðingar um mikla arðsemi þessa fyrirtækis yrðu að sjálfsögðu að skoðast í ljósi þess að í kostnaðarútreikningum er ekki tekinn með kostnaður við gerð hafnar eða vega og er þó höfnin talin munu kosta 500 millj. kr. Ég vil nú halda máli mínu áfram og snúa mér að raforkuverðinu, því að þótt ljóst sé að stórkostleg áhætta sé fólgin í þessu fyrirtæki frá efnahagslegu sjónarmiði, þá er þó hitt verra, að flest bendir til þess að raforkuverðið verði lagt undir framleiðslukostnaði. Í sambandi við útreikning á orkuverði frá Landsvirkjun er raunverulega um þrjá möguleika að ræða. Í fyrsta lagi er hægt að miða við verðið eins og það er í dag eða verðið eins og það verður þegar Sigölduvirkjun er komin í gagnið. Í öðru lagi er hægt að miða við verðið eins og það verður eftir að Hrauneyjarfoss verður kominn í gagnið. Og í þriðja lagi er einfaldlega hægt að miða við framleiðslukostnaðarverðið frá Hrauneyjarfossvirkjun. Mér virðist ljóst, að ef fyrsti möguleikinn er tekinn og miðað er við núverandi aðstæður, miðað við framleiðslukostnaðinn eins og hann er í dag og eins og er útlit fyrir að hann verði þegar Sigölduvirkjun er komin í gagnið, þá sé söluverð orkunnar undir kostnaðarverði, talsvert undir kostnaðarverði. Ef aftur á móti er miðað við hina síðari kosti, miðað við framtíðina, þá er augljóst að söluverðið er langt undir kostnaðarverði. Eins og menn vita verður allri orku Sigölduvirkjunar ráðstafað á tiltölulega fáum árum, sennilega aðeins 3–4 árum. Við verðum því að fara fyrr í næstu virkjun vegna þess að við erum að ráðstafa þarna allmikilli orku til járnblendiverksmiðjunnar. Það má því með sterkum rökum halda því fram, að raunverulega séum við að tengja járnblendiverksmiðjuna við Hrauneyjarfossvirkjun, því að við erum eftir örfá ár búnir að nota sjálfir alla þá orku sem Sigölduvirkjun getur látið okkur í té, og sú orka, sem við erum þá að selja járnblendiverksmiðjunni, er orkan sem við ætlum að fá úr Hrauneyjarfossvirkjun að fáum árum liðnum. Við skulum þá snúa okkur að því að átta okkur á því hvert er raunverulega verðið á orkunni til járnblendiverksmiðjunnar. Orkuverðið má reikna með ýmsum hætti. Ég tel þó eðlilegast að miða við verðið í fyrsta lagi á forgangsorkunni og í öðru lagi á þeirri afgangsorku sem við erum skyldugir til að selja úr kerfi Landsvirkjunar á hverju ári, en það er 50% af afgangsorkunni. Við erum skyldugir að láta þessa orku af hendi hvernig sem á stendur í vatnskerfi Þjórsár og á orkuveitusvæði Sigölduvirkjunar. Þetta er því í raun forgangsorka sem þarna er verið að selja. En sú orka, sem nefnd er nafninu forgangsorka og seld er á 10 mill kwst. eða 1.49 kr., er 244 gwst. á ári, og helmingurinn af afgangsorkunni, þ. e. a. s. sú orka, sem við verðum að láta af hendi og við seljum á meðalverði 22.8 aura yfir 8 ára tímabil, er 153 gwst. Samtals má því með fullum rökum segja að við seljum úr kerfinu 397 gwst. Það er sú orka sem við erum skyldugir til að láta af hendi á hverju ári. Við skulum þá reikna út hvað við fáum fyrir þessa orku, fyrir þessar 397 gwst. sem við erum skyldugir að láta af hendi á hverju ári. Jú, ef við lítum á forgangsorkuna, 244 gwst., sem seld er á 1.49 kr., þá fáum við 363 millj. fyrir þá orku. Og ef við lítum á afgangsorkuna, 153 gwst. sem við seljum á meðalverði 22.8 aura, þá fáum við fyrir hana 34 millj. Samtals gerir því orkusalan 397 millj. kr. Það vill svo til að þannig verður það ákaflega einfalt, við seljum hverja kwst. á nákvæmlega eina krónu ef miðað er við þá orku sem við erum skyldugir að selja úr kerfi Landsvirkjunar á hverju ári. Við skulum nú líta á hvert er núverandi verð úr kerfi Landsvirkjunar, og um það efni munu verkfræðingar Landsvirkjunar vera dómbærastir, en Steingrímur Hermannsson ritaði þeim f. h. iðnn. Ed. og óskaði eftir að þeir svöruðu þeirri spurningu hvað mætti telja að væri orkuverð til notanda með 8 þús. stunda nýtingartíma samkvæmt núverandi gjaldskrá Landsvirkjunar. Ég þykist vita að flestir hv. þm. hafi séð þetta bréf sem er undirritað af Jóhanni Má Maríussyni og er sent frá Landsvirkjun 24. febr. 1975, en þar kemst hann að þeirri niðurstöðu að fari afhending fram á 220 kw. spennu, sem er 5% afsláttur, þá sé einingarverðið miðað við stóriðjunotkun og að sjálfsögðu 8 þús. stunda nýtingartíma kr. 1.40 á kwst. En við ætlum að selja orkuna á eina krónu. Munurinn er sem sagt 40 aurar á kwst. Og ef við reiknum þetta dæmi til enda og áttum okkur á því hvað við erum raunverulega að borga mikið með þeirri orku sem við erum að selja til járnblendiverksmiðjunnar, þá þurfum við ekki annað en að margfalda 40 aura með 397 millj. kwst. til að fá út að það eru 159 millj. kr. á ári sem við töpum miðað við þann framleiðslukostnað sem er í gildi í dag. Þetta er einfalt reikningsdæmi sem enginn getur vefengt. Það eru hvorki meira né minna en 1 600 millj. kr. á einum áratug sem við erum þarna að borga með orkunni sem við seljum járnblendiverksmiðjunni. Kannske segja menn að það sé ekki sanngjarnt að miða við orkukostnaðinn eins og hann er í dag, því að nú séum við að ráðast í stórar og miklar virkjanir og við fáum þar ódýra orku sem eðlilegra sé að miða orkuverðið við. Þá er að sjálfsögðu eðlilegast, eins og ég hef þegar tekið fram, vegna þess að það er dálítið erfitt - ég hef í öllu falli ekki þær upplýsingar í höndunum sem gera mér einfalt að reikna út einungis verðið eins og það er frá Sigölduvirkjun sem slíkri, - en þá er einfaldast að miða við verðið eins og menn telja að það verði frá næstu virkjun eftir Sigölduvirkjun, þeirri virkjun sem á raunverulega að gefa orkuna til járnblendiverksmiðjunnar, þ. e. a. s. verðið frá Hrauneyjarfossum. Til að átta okkur á því, hvert orkuverðið verður frá Hrauneyjarfossum, er einna eðlilegast að leiða til vitnis form. stjórnar Landsvirkjunar, Jóhannes Nordal, en bann segir í nýlegu erindi, sem hann flutti á miðstjórnarfundi Sambands ísl. rafveitna fyrir fáum dögum einmitt um þetta mál, hvað orkuverðið verður frá næstu virkjun eftir Sigölduvirkjun: „Á grundvelli þeirra kostnaðartalna sem ég hef nefnt,“ segir Jóhannes Nordal, með leyfi hæstv. forseta, „hefur verið reynt að átta sig á því hvert muni verða meðalkostnaðarverð þeirrar viðbótarorku sem til félli á næstu 10 árum ef umræddar hugmyndir yrðu að veruleika. Sé reiknað með 10% vöxtum og 10% orkurýrnun í flutningskerfinu, er lauslega áætlað að kostnaðarverð til dreifiveitnanna yrði 13–14 mill á kwst., þar af um 3 mill á kwst. vegna orkuflutnings. Kostnaðarverð til stóriðju, sem hefði mun lengri nýtingartíma, mundi verða allmiklu lægri.“ Ef reynt er að reikna út hvert verði þá kostnaðarverðið til stóriðju, miðað við það verð sem hér er gefið upp, þá getum við tekið töluna sem hann nefndi þarna, 14 mill, sem eru kr. 2.09, og við margföldum það með hinum venjulega nýtingartíma orkunnar, sem er í kringum 5 500 nýtingartímar á ári fyrir almennan markað, og deilum síðan með hinum óvenjulega nýtingartíma stóriðjunnar, 8 þús. nýtingarstundum, til að átta okkur á því hvert sé sanngjarnt verð til stóriðjunnar, því að hún verður auðvitað að fá orkuna á lægra verði miðað við það að hún notar orkuna lengur á hverjum sólarhring. Þá fáum við út að verðið verður kr. 1.44 á kwst., sem sagt mjög svipað verð, þó heldur hærra en verðið sem miðað er við orkuafhendingu úr kerfinu eins og það er í dag. Ég vek á því athygli að í útreikningum Jóhannesar Nordals, formanns stjórnar Landsvirkjunar, er reiknað með 10% vöxtum á ári. Ég verð að vísu að viðurkenna að um þetta efni er ég kannske ekki eins fróður og Jóhannes Nordal, við hvað sé eðlilegt að miða vexti á næstu árum. En þó er mér nær að halda að hér hafi hann áætlað vextina mjög varlega. Og ég vek á því athygli, að sé reiknað með 12% vöxtum sem ýmsir gera nú, þá verður verðið 20% hærra en þetta og verður þá komið í kr. 1.73 á kwst. Það kemur sem sagt í ljós, sem búast mátti við, að orkuverðið verður ekki lægra og sennilega talsvert miklu hærra miðað við þessar nýju virkjanir heldur en það orkuverð sem við búum við í dag. Fullyrðingin, sem ég setti hér fram áðan um að við töpuðum 160 millj. kr. á ári á orkusölunni, stenst því fullkomlega ef málið er skoðað út frá því sjónarmiði hvert yrði orkuverðið frá virkjunum á næstu árum, ekki bara það sem er í dag, og er því líklegt að þar verði ekki um að ræða, miðað við það orkuverð, 160 millj. kr. á ári, heldur 200–300 millj. kr. á ári, miðað við núgildandi verðlag. Að sjálfsögðu hækka þessar tölur stórlega með hækkandi verðlagi sem að sjálfsögðu er ekki eðlileg viðmiðun. Nú kann einhver að segja að ekki hafi ég tekið með í reikninginn að leiðrétting verði á raforkuverðinu eftir 4 ár. En ég vek á því athygli að sú leiðrétting verður alltaf á ferðinni langt á eftir raunverulegum hækkunum orkuverðs og kemur ekki í staðinn fyrir þann kostnað sem við verðum að leggja út vegna þess að Sigölduvirkjun endist skemur og við verðum því fyrr að fara í nýjar virkjanir. Leiðréttingar á orkuverði munu miðast við verð frá afskrifuðum norskum orkuverum, en ekki við kostnaðarverð frá nýjum íslenskum orkuverum, og það er það sem gerir gæfumuninn. Menn kunna einnig að spyrja, hvort þessir útreikningar mínir tákni það að ég sé að vefengja útreikninga sérfræðinganna, að ég telji að þeir reikni hreinlega vitlaust. Ég er ekki að segja að þeir reikni dæmi sín rangt eða vitlaust, en dæmin gefa misjafnar niðurstöður eftir því hverjar forsendurnar eru sem menn gefa sér og forsendurnar virðast vera nokkuð aðrar en þær sem ég hef miðað við í mínum reikningum. Í mínum útreikningum tek ég annars vegar verðið í dag og hins vegar verðið eins og það verður á næstu árum samkv. spádómum Jóhannesar Nordals. Niðurstaðan verður svipuð, að vísu heldur hækkandi verð eftir því sem miðað er við síðari tíma virkjanir, en í heildina tekið mjög svipuð niðurstaða, en í frv. er aftur á móti beitt allt öðrum aðferðum og allt öðrum reikningskúnstum og fengin allt önnur niðurstaða. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um útreikningsaðferðir þær sem beitt er í útreikningum Landsvirkjunar, en ég minni á það að við gerð álsamninganna voru framkvæmdir nákvæmlega sams konar útreikningar, og niðurstaða þeirra útreikninga var mjög jákvæð eins og menn muna að sjálfsögðu. Þá þóttust menn geta sannað það með sterkum rökum, að þó að orkuverðið væri jafnhraksmánarlega lágt og raun bar vitni, þá mundi verða mikill ágóði af orkusölunni. Þá sönnuðu menn það sem sagt margfaldlega að verðið 321/2 mill. sem í núgildandi verðlagi er 371/2 eyrir, væri raunverulega mjög hagstætt. En hvað skyldu menn fá út ef þeir tækju sig til í dag og reiknuðu aftur á bak, byrjuðu á deginum í dag og reiknuðu síðan aftur á bak til þess tíma er útreikningarnir í sambandi við álverksmiðjuna voru gerðir og miðuðu við raunverulegt kostnaðarverð Sigölduvirkjunar, miðuðu við verðlagið á þeirri virkjun sem orðið hefur að flýta mjög verulega vegna þess að Búrfellsvirkjun endist svo stutt, vegna þess að við erum búnir að selja meiri hlutann af orku hennar til álverksmiðjunnar? Ætli það sé ekki nokkuð öruggt að ef þannig væri reiknað, að vísu með nákvæmlega sams konar reikningsaðferðum, en litið væri á raunveruleikann eins og hann hefur orðið, - ætli væri þá ekki nokkuð öruggt að útkoman væri sú að við töpuðum a. m. k. 40–50 aurum á hverri kwst. sem við seldum til álbræðslunnar, fyrst og fremst vegna þess að við njótum skemur hinnar ódýru orku frá Búrfelli og verðum því að fara fyrr í nýja virkjun. Ég er viss um að ágiskun mín, 40–50 aura tap á sölunni til álverksmiðjunnar, er mjög vægt áætlað. En það eru, miðað við þá lágu tölu og miðað við að við seljum álverksmiðjunni 1270 gwst. á ári, hvorki meira né minna 508–635 millj. kr. á hverju einasta ári, - engar smáræðis upphæðir þegar haft er í huga að orkuverðið er bundið í 20 ár til viðbótar. Menn kunna í þriðja lagi að spyrja í framhaldi af þessum vangaveltum mínum um útreikninga og útreikningsaðferðir verkfræðinga Landsvirkjunar, í hverju það felist að útkoman verði svona misjöfn. Ég verð að játa að ég hef ekki haft aðstöðu til að átta mig á því í hverju mismunurinn liggur raunverulega. En það er ljóst að frá upphafi var verðið til álverksmiðjunnar langt undir kostnaðarverði. Það sáu menn strax, enda þótt reikningsdæmi landsvirkjunarmanna ættu að sýna eitthvað allt annað. Ég held satt að segja, að helsta skýringin á þessum mikla mismun á útreikningum sérfræðinga og svo hins vegar veruleikanum sjálfum sé fólgin í því að menn hafa ekki tekið innlenda og erlenda verðbólgu með í reikninginn. Það eru þessir þættir sem gera þennan gífurlega mismun. Þess vegna fer tapið á raforkusölunni vaxandi ár frá ári. Í öðru lagi er mjög auðvelt að benda á mjög veikan punkt í útreikningum þeim, sem nú liggja fyrir um verð frá Sigölduvirkjun og Hrauneyjarfossvirkjun, og það eru vextirnir. Í þessum áætlunum er aðeins reiknað með 9.5% vöxtum, sem allir vita að er ekki raunhæfur útreikningur. Ég nefni það bara sem dæmi að bæjarstjórn Siglufjarðar hafði forgöngu um það nú fyrir skömmu að láta reikna út rekstrarkostnað hugsanlegrar hitaveitu á Siglufirði, og þeir verkfræðingar, sem það verk framkvæmdu, tóku tvo möguleika: annars vegar 15% vexti, hins vegar 17% vexti - en það er auðvitað öllum kunnugt að orkuverðið hækkar í réttu hlutfalli við vaxtaprósentuna, þannig að ef vextirnir eru 15% t. d., en ekki 9.5%, þá verður orkuverðið hvorki meira né minna en 58% hærra en áður var reiknað með. Sjá allir, að þessi liður breytir raunverulega öllu dæminu ef ekki er gengið út frá réttum forsendum. Nei, ég held að það sé nokkuð ljóst, að útreikningar um að raforkusalan til járnblendiverksmiðjunnar verði hagstæð, þeir útreikningar eru byggðir á mjög veikum grundvelli svo að vægt sé til orða tekið. Meðan útlit var fyrir að Sigölduvirkjun yrði ekki reist í einum áfanga nema með sölu á raforku til járnblendiverksmiðjunnar, þá var hugsanlegt að halda því fram að það væri mjög hagstætt að selja í einu lagi þetta mikla orkumagn til eins aðila. En þetta er liðin tíð eins og allir vita, og málið verður því að skoða upp á nýtt. Það verður að skoða í ljósi þess að Sigölduvirkjun kemur ekki í raun til með að framleiða orku til þessarar járnblendiverksmiðju nema í hæsta lagi í 2–3 ár, síðan er það raunverulega Hrauneyjarfoss sem tekur við og við verðum að ráðast í þá dýru virkjun miklu fyrr en ella vegna þessarar orkusölu, sem sagt áður en okkar eigin orkumarkaður hefur raunverulega vaxið upp til að taka við þeirri virkjun. Það er því nokkuð öruggt að sú virkjun verður byggð með þeim rökum að hana beri að tengja við enn eitt stórt stóriðjuverið sem taki verulegan hluta af orku hennar o. s. frv. Það bendir sem sagt allt til þess, að raforkusalan verði mjög óhagstæð og verði það um langa framtíð þrátt fyrir hækkunarmöguleika þá sem frv. og samningurinn fela í sér. Svo að við snúum okkur að orkuhlið málsins, þá hafa verið lagðir fram útreikningar um áætlaða orkueyðslu á árunum fram til 1980. Það er orkuspá sem felur í sér þá fullyrðingu að næg orka verði til húsahitunar fram til 1980 þrátt fyrir það að ráðist sé í járnblendiverksmiðju. Því miður fylgir nú ekki nægilega góð grg. með þessum útreikningum sem munu vera gerðir af Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens, en eftir því sem ég kemst næst mun þar vera miðað við að Sigölduvirkjun gefi 800 gwst. og mér sýnist að miðað sé við að Kröfluvirkjun gefi u. þ. b. 400 gwst., en húsahitun á öllu landinu fram til 1980, sú húsahitun sem ókomin verður þegar Sigölduvirkjun fer í gang, nemi um 950 gwst. Því miður fékk ég ekki þessa orkuspá í hendur fyrr en seint í þessari viku, og ég hef því miður ekki haft tíma síðan til að fara vandlega ofan í þá orkuspá sem þar er sett fram. En á þeim litla tíma sem ég hef haft til að skoða þessa töflu, þá rek ég strax augun í það að á henni er töluverður munur og svo aftur þeim orkuspám sem við höfum fengið í hendur áður. Í fyrravetur við umr. um járnblendiverksmiðju, sem fram fóru í þn. sem um það fjallaði og ég átti sæti í, var lögð fram áætlun Landsvirkjunar um orkuspá á þessu sama tímabili. Þar var gert ráð fyrir að almenn notkun raforku á Landsvirkjunarsvæðinu árið 1977 yrðu 680 gwst., en það var tekin með viðbótarmöguleiki ef orkueyðslan yrði heldur meiri en í þessari spá felst og sagt að þá yrðu það í hæsta lagi 711 gwst. Nú hefur verið lagt fram frv. um málmblendiverksmiðju og þar eru komnar nýjar áætlunartölur um orkueyðslu á árinu 1977 á hinum almenna markaði Landsvirkjunar. Þá er orkan hvorki meira né minna en 760 gwst. Aukningin er sem sagt um 80 gwst. frá þeirri áætlun, sem lögð var fram í fyrra, og um 49 gwst. frá ítrustu spánni sem lögð var fram í fyrra eða um 7%. Ég er ekkert hissa á því þótt áætlun af þessu tagi breytist frá ári til árs, síst af öllu þegar hún breytist í hækkunarátt, vegna þess að ný viðhorf hafa skapast í þessum málum og nýjar þarfir. En ég er heldur en ekki undrandi þegar ég fæ svo í hendur orkuspá frá Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens nú um miðja síðustu viku, þar sem gerð er spá um nákvæmlega sama almenna markað á sama ári, 1977, og þar er verið að sýna fram á að það verði afgangs næg orka til húsahitunar. En þá er ekki lengur talað um að almenna notkunin á orkuveitusvæði Landsvirkjunar verði 760 gwst. eins og frv. gerir ráð fyrir. Nei, þá er búið að lækka þessa tölu niður í 685 gwst., lækka hana um 75 gwst. Ef menn eiga erfitt með að átta sig á hvernig þessir útreikningar eru fengnir út úr þessu plaggi, þá er það einfaldlega þannig að almenni markaðurinn + núverandi stóriðja + núverandi húsahitun er áætluð 2 230 gwst. Frá því drögum við síðan núverandi stóriðju, 1465 gwst. og núverandi húsahitun, 80 gwst. Mismunurinn er 685 gwst., sem er, eins og ég sagði áðan, 75 gwst. minna en gert er ráð fyrir í frv. sem þó er lagt fram á nákvæmlega sama tíma. Munurinn er fyrst og fremst sá, að nú er verið að reyna að sanna að það sé orka afgangs í húsahitunina, en um húsahitunina var ekkert fjallað í hinu plagginu, sem fólgið er í frv. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. iðnrh. hvort hann geti gefið mér nokkra skýringu á því í hverju þessi munur liggur eða hver er skýringin á honum. Hvaða rök eru fyrir því að spá nú að orkueyðslan á árinu 1977 verði 75 gwst. minni, aðeins tveimur vikum eftir að verkfræðingar Landsvirkjunar hafa spáð og miða sína spá við hina hærri tölu? Hvað hefur breyst á þessum hálfa mánuði sem liðinn er? Eða er þetta kannske eitthvað líkt og með skóna hennar Öskubusku, að menn séu að sníða nokkrar tær af veruleikanum til þess að hann sleppi í ákveðna skó sem menn hafa í höndum? Það skyldi þó ekki vera? Niðurstaða Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens í þessu plaggi, sem ég hef hér nefnt, er að 1979 verði afgangs 194 gwst. á öllu landinu miðað við fyllstu nýtingu í samtengdu kerfi, - ég undirstrika það: miðað við fyllstu nýtingu í samtengdu kerfi, þannig að hver kwst. nýtist til fulls. Að sjálfsögðu verður þá að vera búið að leggja línu til Austurlands og til Vestfjarða, og í hvert sinn sem kwst. er afgangs á þessum staðnum eða hinum, þá er reiknað með að hún nýtist einhvers staðar annars staðar. Ég veit að vísu ekki hvort þar er reiknað með þeim orkutöpum sem felast í því að flytja orkuna milli landsfjórðunga, sem að sjálfsögðu verður að gera í þessu tilviki, og hvort spáin er þar af leiðandi ekki röng, miðað við það að gleymst hafi að gera ráð fyrir því að ef orka er flutt frá Kröfluvirkjun og hingað suður á Suðurland, þá tapast svo og svo mikið í þeim flutningum. Ég veit ekki hvort það er reiknað með, en ég geri ráð fyrir því í mínu tali hér að svo hljóti að vera, því að maður á bágt með að trúa því að svo miklu grundvallaratriði sé sleppt. En hitt stendur þó upp úr að spá Landsvirkjunar og spá Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens, - það er ungur verkfræðingur hjá honum, Sigurður Þórðarson, sem virðist hafa gert þessa áætlun, - ganga á misvíxl sem nemur allmiklu raforkumagni á árinu 1977 og má þá vænta þess að mismunurinn fari vaxandi eftir því sem á líður. Ég ætla ekki að fullyrða hvor spáin er réttari, en ég tel að þetta sýni hvað spár sérfræðinganna eru óhjákvæmilega ónákvæmar. Og ég vek á því athygli, að hér er augljóslega teflt á tæpasta vaðið með raforku sem verður í landinu þegar kemur fram á árin 1979 og 1980. Enda er það svo, að samkvæmt þessari orkuspá vantar 72 gwst. í samtengda kerfið til að fullnægja þeirri orkuþörf, sem spáð er að verði á því ári. Í grg. með frv. ríkisstj. um járnblendiverksmiðju er rætt um þann möguleika, að það kunni að koma ár og ár svo að ekki sé um neina afgangsorku að ræða í kerfi Landsvirkjunar, alls ekki neina, það kunni svo að fara að við fáum þurrkaár eða aðrar ástæður sem valda því að afgangsorka er hreinlega ekki til í orkukerfi Landsvirkjunar. Það eru að vísu ekki taldar miklar líkur á að þetta geti gerst, en það eru áætlaðar 5% líkur á að þetta geti gerst á árinn 1978, eins og sagt er í grg. frv. Hitt stendur svo eftir, að jafnvel þótt engin afgangsorka sé í orkukerfi Landsvirkjunar þegar þetta gerist, ef það gerist, þá verður eftir sem áður að selja afgangsorku til járnblendiverksmiðjunnar og á árinn 1978, ef það gerist þá, á 71/2 eyri kwst. Og það er ekkert smáræði sem verður að selja á þessu verði. Við verðum að selja 136 gwst. á ári að lágmarki. Ég vek sem sagt á því athygli, að í orkuspám Landsvirkjunar eða Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens er hvergi reiknað með þessum möguleika. Það er hvergi gert ráð fyrir því að þetta gæti komið upp á og að okkur vanti þá hreinlega 136 gwst. til að selja málmblendiverksmiðjunni. En þessa orku verðum við þá að framleiða með olíu ef hún er ekki til fáanleg með öðrum hætti, væntanlega á 10–12 kr. kwst., ef orkuskortur verður í kerfinu. Hér er því um gífurlegar upphæðir að ræða sem gjalda yrði, ef svo illa vildi til að engin afgangsorka yrði til staðar og búið yrði að ráðstafa allri eða svo til allri orku sem kerfið ræður yfir. Ég vek á því athygli í þessu sambandi, að í grg. frv. og þeirri orkuspá, sem Landsvirkjun hefur lagt fram, er neðanmálsklausa sem er býsna athyglisverð. Það er verið að skýra frá því í töflu II í grg., að orkuvinnslugeta alls landsvirkjunarkerfisins verði, þegar Sigölduvirkjun verður komin í gagnið, 2 900 gwst., en neðanmáls segir: „54 mw. af varmaorku eru innifalin.“ Það er sem sagt olíueyðsla sem er innifalin í þessari tölu, hvorki meira né minna en 50 mw. Ég veit að vísu að þær dísilvélar, sem þarna er reiknað með beinlínis, verða ekki keyrðar árið um kring. Þær verða ekki látnar grípa inn í nema stöku sinnum. En þarna er þó um að ræða mjög dýra orku sem beinlínis er reiknuð inn í orkuspána, og má gera ráð fyrir að á einu ári sé það ekki öllu minna en 100 gwst. sem raunverulega ætti að draga frá ef rétt væri reiknað. Ég læt þetta nægja til þess að benda á hversu knappt er reiknað í útreikningum Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens. Hver gwst., sem reynist vanreiknuð í orkuspám verkfræðinganna og þarf að framleiða með olíu, mun kosta þjóðina 10–11 millj. kr., og hér er sem sagt verið að tala um hundruð gwst. kannske 200, kannske 300 gwst. á einu einasta ári. Hér er því um upphæðir að ræða sem gætu numið 1500, kannske 2000, kannske 3000 millj. kr. á einu ári í olíukostnað vegna þess að menn hafa gert óskynsamlegan samning, sem þeir eru alls ekkert öruggir um að geta staðið við. Ég veit að vísu að þetta getur ekki komið upp á nema árin 1977 og 1978 og 1979, því að væntanlega taka svo aðrar virkjanir við. En það er augljóst mál að ef illa færi, ef illa áraði ef svo má segja, ef rigndi ekki nógu mikið í landinu á þessum árum og ef orkueyðslan væri lítillega meiri en hér er reiknað með, þá bendir allt til þess, a. m. k. skv. þessum orkuspám, að orkukerfið yrði að framleiða orku, sem kostaði þúsundir millj., vegna þess að gerður hefur verið samningur sem ekki er í samræmi við þá orku sem tiltæk er. Ég veit hins vegar að það eru engar líkur á því að svona muni fara. Ég veit að Landsvirkjun og forráðamenn orkumála munu aldrei tefla á svo tæpt vað. Þeir munu aldrei tefla á það tæpa vað, að vegna óhagstæðs veðurfars reynist engin afgangsorka til. og þess vegna munu þeir fara hægar í rafhitun húsa en orkuspárnar gera ráð fyrir. Það er alveg augljóst mál að engin ríkisstj. í landinu mun þora að taka þá áhættu, sem þarna blasir við, að við verðum skyldaðir til þess að selja afgangsorku fyrir 7.5 aura kwst. sem eigi kannske eftir að kosta okkur í framleiðslu 11–12 kr. með olíueyðslu. Það er augljóst mál að á svo tæpt vað teflir engin ríkisstj. Niðurstaðan verður því sú að sú spá, sem hér er sett fram um húsahitun með raforku, verður ekki framkvæmd. Það er útilokað mál. En þetta tel ég að sé rangt og hættulegt og ég væri því andvígur orkusölu til járnblendiverksmiðjunnar í Hvalfirði, af þessari ástæðu einni. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. hvaða áform séu uppi um skipulagða dreifingu raforku til húsahitunar því að ég get svo sannarlega ekki tekið mikið mark á þeirri orkuspá, sem hér er sett fram, og spá um sölu á orku til húsahitunar á næstu fjórum árum skv. framansögðu. Ég vil sem sagt spyrja hann: Hafa verið gerðar áætlanir um þetta efni, hafa verið gerðar framkvæmda- og fjáröflunaráætlanir eða er raunverulega engin hreyfing á þessum málum hjá hæstv. ráðh., og hvað liður samtengingu landsins alls í eitt raforkudreifingarsvæði? Í ræðum orkumálastjóra, í ræðu stjórnarformanns Landsvirkjunar á þingi Sambands ísl. rafveitna og í þeim orkuspám, sem hér er verið að leggja fram, er alls staðar gert ráð fyrir því að allt landið verði orðið eitt samtengt orkuveitusvæði þegar á árinu 1978. En hvað líður undirbúningi að framkvæmd þessa máls? Er hann í fullum gangi eða ekki? Einmitt í þessu sambandi er rétt að víkja að fjármögnunarhlið þessa máls. Járnblendiverksmiðjan kostar íslenska ríkið í útlögðu fé um 9 000 millj. kr., þar af mun hlutafé nema 2 000 millj. kr., lánsfé til byggingarinnar 5 200 millj., höfn við Grundartanga 500 millj. og þá er eftir ýmiss konar kostnaður, svo sem stofnlína í Hvalfjörð, kostnaður við spennistöð, vegagerð og útvegun rekstrarfjár fyrir verksmiðjuna. Það er því áreiðanlega varlega reiknað að kostnaðurinn nemi 9 000 millj. kr. Allt þetta fé verður að taka að láni erlendis. Nú er mikið kvartað undan fjármagnsskorti eins og kunnugt er. Það hefur verið boðað að fjári. verði skorin niður verulega og menn eru óttaslegnir að um verði að ræða talsverðan niðurskurð á verklegum framkvæmdum ríkisins vegna þess að ríkisstj. telur það ekki efnahagslega skynsamlegt að taka miklu meira af erlendum lánum en gert hefur verið og sér því ekki aðra leið til að komast út úr vanda ríkissjóðs og þeim loforðum, sem gefin hafa verið, en hreinlega skera niður jafnvel verklegar framkvæmdir. Eins er um stofnlánasjóði atvinnuveganna. Þar er meiri þorsti í lánsfé á ferðinni en nokkru sinni hefur séð dagsins ljós og gífurleg átök um það fjármagn sem þeir hafa yfir að ráða. Mér er t. d. kunnugt um það, að ríkisstj. mun hafa uppi áform í sínum áætlunum um fjármagn til stofnlánasjóða atvinnuveganna, að Iðnlánasjóður fái hreinlega ekkert lánsfé af því fé sem Framkvæmdasjóður úthlutar á hverju ári. Ég veit ekki hvort þau áform verða að veruleika, en ég veit að um þetta hefur verið rætt að undanförnu, að Iðnlánasjóður fái hreinlega ekkert og verði einungis að láta sér nægja eigið fé og almennar tekjur sínar og hugsanlega það fé sem ahnn getur fengið að láni hjá Iðnþróunarsjóði, eins og hann hefur gert á hverju ári. Þetta er að sjálfsögðu ekki vegna þess að það sé ekki hægt að útvega þetta fé. Það er að sjálfsögðu mögulegt að fá erlent fjármagn til þessara stofnlánasjóða. En menn vilja það ekki. Það er bannað af efnahagslegum ástæðum. Þannig er þetta á öllum sviðum. Það er ríkjandi gífurlegur lánsfjárskortur. Ég þarf ekki að taka það fram varðandi Iðnlánasjóð að ef hann fær ekkert, þá hlýtur að hægja mjög verulega á fjárfestingu í íslenskum iðnaði. En á sama tíma og þannig stendur á ætlar hæstv. ráðh. að beita sér fyrir því að veittar verði 9 400 millj. ísl. kr. í járnblendiverksmiðjuna á aðeins tveimur árum og allt í erlendum lánum. Ég veit ekki, satt að segja, hvernig hæstv. iðnrh. ætlar að verja mál sitt gagnvart íslenskum iðnrekendum þegar hann er búinn að koma ár sinni fyrir borð með þessum hætti. Hann hefur sjálfsagt minni áhyggjur af öðrum atvinnuvegum, svo sem sjávarútvegi eða landbúnaði, en þar er ekki síður ríkjandi gífurleg lánakreppa. Ég get t. d. minnt á lánskreppuna í landbúnaðinum, sem virðist í dag hreinlega stefna að því að kaupfélög víðs vegar um land, sem byggja fyrst og fremst afkomu sína á viðskiptum við sauðfjárbændur, verði hreinlega fjárþrota á þessu ári mörg hver og komist sem sagt í algert þrot, ef ekki verður að gert, vegna þess að svo hart er að þeim vegið með lánsfjárútvegun. Þessi kaupfélög standa að sjálfsögðu miklu verr en kaupfélögin, sem byggja á mjólkurframleiðslu, því að sauðfjárbændur verða að fá rekstrarfé til þess að geta haldið rekstri sínum úti þar sem afurðir þeirra koma ekki til verðs nema einu sinni á ári. Þannig er þetta á öllum sviðum. Það er alls staðar ríkjandi gífurleg lánsfjárkreppa. Ég veit sem sagt ekki, hvort hæstv. iðn.- og orkumrh. hefur nokkuð skoðað þessar hliðar málsins, skoðað þær hliðar sem snúa að lánsfjárútvegun til annarra þátta íslenskra atvinnuvega, en hann getur verið alveg viss um það hvað snertir þau málefni sem undir hann heyra, að eftir að hann hefur ákveðið með samþykki Alþ., að leggja 9 000 millj. ísl. kr. í járnblendiverksmiðju þá dugar sannarlega ekki fyrir hann að koma hér fyrir Alþ. og segja nokkrum heilvita manni að ekki sé hægt að útvega fjármagn t. d. til þess að hraða húsahitun með raforku eins og nokkur kostur er eða til þess að leggja stofnlínur um allt land til að tengja landið í eitt raforkukerfi, ellegar að leggja fram það mikla fjármagn sem þarf að leggja fram til þess að styrkja dreifikerfið í þorpum og bæjum sem hituð verða með raforku, en allt þetta mun sem sagt kosta ófáar þús. millj. kr. Kjarni málsins er einmitt sá, að við höfum margt annað þarfara við það fjármagn að gera, sem tiltækilegt er, og þá orku, sem við höfum á næstu árum, en að eyða því í svo áhættusamt fyrirtæki sem járnblendiverksmiðjan er. Þegar þar við bætist, eins og ég hef áður rakið, að hinn erlendi samstarfsaðill er alþjóðlegur auðhringur af versta tagi með grugguga fortíð, mengunarhlið málsins er í algerri óvissu og nauðsynlegar rannsóknir hafa enn ekki farið fram, en þar að auki er raforkuverðið svo lágt að fyrirsjáanlegt er að við verðum að borga járnblendiverksmiðjunni a. m. k. 150 millj. kr. árlega fyrir að gera okkur þann greiða að taka við orku sem við þurfum raunverulega sjálfir að nota, þá virðist mér að valið þurfi svo sannarlega ekki að vera erfitt. Slíkan samning eigum við ekki að gera. Herra forseti. Ég mun senn ljúka máli mínu, en ég vil að lokum fara örfáum orðum um afstöðu Alþb. fyrr og síðar til þessa máls því að svo ótt og títt eru nú hafðar uppi furðulegar og ósannar fullyrðingar um það efni að ekki verður hjá vikist að víkja að því efni fáeinum orðum. Alþb. hefur aldrei lýst yfir stuðningi við byggingu járnblendiverksmiðju í Hvalfirði, hvorki fyrr né síðar. Það eru hreinar línur. Hitt er rétt að einstakir Alþb.- menn hafa tekið þátt í undirbúningi þessa máls. Þeir hafa kannað hvaða möguleikar eru til staðar að verksmiðja af þessu tagi verði reist, og fyrst og fremst var verið að kanna þessa hlið málsins í tengslum við byggingu Sigölduvirkjunar til þess að gera hana ódýrari og hagkvæmari, þegar útlit var fyrir að hún yrði ekki reist í einum áfanga nema til kæmi stór orkukaupandi af þessu tagi. En eins og ég hef þegar tekið fram er þessi röksemd löngu fokin út í veður og vind og kemur því ekki þessu máli við. Það hefur t. d. verið fullyrt að í þingfl. Alþb. hafi allir þm. nema tveir verið fylgjandi þessu máli fyrir einu ári. Þetta er alrangt. Þetta mál var oft rætt á s. l. ári og árinu þar á undan í þingfl. Alþb. og skoðað en þingfl. taldi sig ekki hafa nægilega yfirsýn yfir alla þætti þessa máls, m. a. þá sem snúa að orkuspám á næstu árum, húsahitunarmálum og mengunarmálum og öðrum þáttum þessa máls sem ráða úrslitum að sjónarmiði margra manna. Hann taldi sig sem sagt ekki hafa þær upplýsingar í höndum, sem til þyrfti, til að taka afstöðu til málsins og tók ekki afstöðu til þessa máls fyrr en í haust. Ég vil bæta hér við upplýsingum um það hvaða samþykkir Alþb. hefur gert um þessi mál, vegna þess hversu mjög hefur verið hallað réttu máli um það efni, og nefna það fyrst, að á flokksráðsfundi í nóv. 1974 var mörkuð almenn stefna um afstöðu íslendinga til samstarfs við erlenda aðila í orkumálum og stóriðjumálum, en í ályktun, sem um það efni var gerð, sagði svo: „Íslendingar geta átt margs konar samvinnu við erlenda aðila í efnahags- og atvinnumálum eftir því sem hagkvæmast þykir hverju sinni. En framvegis hljóta þeir að setja sér þá ófrávíkjanlegu reglu að á Íslandi starfi aðeins íslensk fyrirtæki sem örugglega séu að meiri hluta í eigu íslendinga sjálfra og lúti íslenskum lögum og dómstólum.“ Í samþykkt flokksráðsfundarins var að öðru leyti aðeins tekið fram að málið skyldi rætt í flokknum, það væri ekki á því stigi að hægt væri að taka ákvörðun. Ég vil líka upplýsa það hér, að á miðstjórnarfundi Alþb. 23. apríl 1974 var gerð svo hljóðandi samþykkt: „Miðstjórnarfundur Alþb., haldinn 23. apríl 1974, samþ. að ekki sé tímabært að tekin verði afstaða af hálfu Alþb. til hugsanlegrar byggingar málmblendiverksmiðju í Hvalfirði, m. a. vegna óvissu í orkumálum. Fundurinn felur framkvæmdastj. að láta undirbúa skýrslu um stöðu málsins og árangur þeirra samningaviðræðna, sem fram hafa farið, og verði skýrslan send öllum Alþb.-félögum strax að loknum sveitarstjórnarkosningum í maí og tekin til umr. á sérstökum félagsfundum, þannig að afstaða Alþb. til málsins geti legið fyrir þegar þing kemur saman í haust.“ Þessari stefnu hefur verið fylgt. Þetta mál var tekið til umr. á flokksstjórnarfundi Alþb. í haust. Fram að þeim tíma hafði engin afstaða verið tekin til málsins og mjög fáir þm. myndað sér neina endanlega skoðun í málinu. En á þeim fundi, landsfundi Alþb. í haust, var þetta mál síðan tekið til umr., eins og gert hafði verið ráð fyrir í samþykkt miðstjórnar sem ég var að enda við að lesa, og þar var till. flutt af okkur þremur, Magnúsi Kjartanssyni, Lúðvík Jósepssyni og mér. Í niðurlagi till. segir: „En það verkefni í orkumálum sem nú er brýnast og verður að hafa algeran forgang, er nýting innlendra orkugjafa í stað innfluttrar olíu. Landsfundurinn krefst þess að framkvæmd verði áætlun sem tryggi að lokið verði við jarðvarmaveitur, þar sem þær eru hagkvæmar, á árinu 1977 og fyrir lok þessa áratugs eigi allir landsmenn kost á nægri raforku til húsahitunar og annarra þarfa. Í því skyni verði haldið áfram virkjunarframkvæmdum og öll orkuveitusvæði landsins tengd saman svo að allir landsmenn búi við jafnrétti að því er varðar orkuframboð og verðlag. Þegar af þessari ástæðu telur landsfundurinn ekki rétt að ráðstafa fjármagni eða orku til málmblendiverksmiðju í Hvalfirði eða til annars orkufreks iðnaðar.“ Þetta er fyrsta samþykkt sem Alþb. hefur gert í þessu máli og sú eina, enda endanleg samþykkt. Og ég bæti því aðeins við að lokum, að þessi samþykkt, þessi endanlega afstaða flokksins, eftir að málið hafði verið vandlega skoðað, var gerð með shlj. atkv. fundarmanna. Ég taldi nauðsynlegt að þetta kæmi hér fram vegna ýmiss konar afbökunar, sem fram hefur komið á afstöðu Alþb. til þessa máls, og vænti þess að það liggi ljóst fyrir að Alþb. tók ekki afstöðu til þessa máls, hvorki þingfl., miðstjórn né framkvæmdastjórn fyrr en í haust og þá var niðurstaðan shlj.



Herra forseti. Það er mjög gagnlegt fyrir þessa hv. d. að hafa jafnreyndan og kunnan fréttamann hér og hv. síðasta ræðumann. Nú flytur hann okkur þær fregnir, sem eru nýjustu stórtíðindi í járnblendimálinn, að hross hafi látist í gröf í Klafastaðalandi. Ég vil nú, þar sem hann beinir fsp. til mín út af þessu máli, játa að mér er ókunnugt um þessa fregn. Ég veit ekki til þess að framkvæmdir séu hafnar á þessu svæði í sambandi við járnblendiverksmiðjuna. Hv. þm. minntist á væntanleg kaup ríkisins á hluta af landi Klafastaða og taldi að það verð, sem nefnt hefur verið í þessu sambandi, 90 þús. kr. á hektarann - var ekki svo? - mundi ekki vera fyrir stofnkostnaði við ræktun. Verðið, sem rætt hefur verið um milli eiganda jarðarinnar og fulltrúa ríkisstj., mun vera þetta, eins og einn eigandinn gat um í sjónvarpi nú fyrir skemmstu og í þeim viðræðum hefur komið fram að eigendur séu - eða ekki verður annað fundið - ánægðir með þetta verð. Hins vegar býst ég við að ummæli hv. þm. um að þetta verð hrökkvi ekki fyrir kostnaði séu á nokkrum misskilningi byggð því það landssvæði, sem ætlað er að kaupa undir verksmiðjuna, er nú ekki nema að nokkru leyti ræktað land. Það er talað um, að ég ætla, 80 hektara lands, og ég hef ekki við höndina hér hversu stór hluti þess er tún eða ræktað land, en ég held að það sé ekki nema nokkur hluti þess. Ef þetta er tekið með í dæmið, þá ætla ég að þetta sé viðunandi og fullnægjandi greiðsla, enda hefur aldrei komið annað til mála af ríkisins hálfu en að bjóða fram það verð sem eigendur væru fyllilega ánægðir með. Þeir, sem hafa fjallað um þetta mál - það er ekkert launungarmál - eru einn fulltrúi tilnefndur af mér og annar fulltrúi til nefndur af samgrh. vegna þess að hafnarmálið kemur þarna mjög inn í. Þessir tveir menn hafa átt mjög ítarlegar viðræður við eigendur og verið þar hið ágætasta samkomulag á milli um verðið. Varðandi það atriði, sem hv. þm. virtist álykta af ummælum umræddra landeigenda, að hótanir hefðu verið hafðir í frammi um eignarnám, þá er það fjarri öllu lagi. Ef lítið er á frv. kemur greinilega í ljós að ákvæði um eignarnámsheimild er ekki í frv. Hins vegar var slíkt ákvæði í því frv. sem undirbúið var af fyrrv. ríkisstj., en það var ákvörðun mín að strika það út. Ég vildi ekki hafa eignarnámsheimild í þessu frv., heldur freista til hins ítrasta að ná samningum og þeir hafa tekist. Ég held það sé ekki með nokkrum sanni hægt að segja að hér hafi verið nokkrar hótanir um eignarnám, heldur þvert á móti var það fellt burt úr frv. Í sambandi við ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v. skal ég aðeins svara örfáum atriðum úr henni. Hann ræddi fyrst um verðið á rafmagni og taldi það vera mjög ófullnægjandi. Í því sambandi er þess að geta að þegar fyrrv. ríkisstj. fjallaði um þetta mál, og það gerði hún í 3 ár, þá var málum svo komið að í maímánuði s. l. lágu fyrir ákveðnar till. um verð sem þáv. ríkisstj. lýsti sig samþykka. Það liggur fyrir bréf um þetta. Eftir stjórnarskiptin var lögð áhersla á að fá það verð verulega hækkað og eins og fram hefur komið í grg. og ræðum u.m málið, þá er nú um að ræða 42% hærra verð en gert var ráð fyrir í maímánuði í fyrra. Það skýtur því nokkuð skökku við ef það verð, sem fyrrv. ríkisstj. taldi viðunandi í maímánuði s. l., er nú óviðunandi þó að það hafi verið hækkað um 42%. Hér þýðir ekki að bera fyrir sig olíuverðið. Olíuverðshækkunin var að langmestu leyti komin fram áður en um þetta verð var rætt í maímánuði í fyrra. Annað meginatriðið í ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v. var það að við hefðum ekki næga orku eða afl til að láta af hendi til þessarar járnblendiverksmiðju. Þetta stangast á við þær áætlanir og spár, sem fyrir liggja, og m. a. rækilega skoðun verkfræðinga Landsvirkjunar og stangast á við einróma samþykkt stjórnar Landsvirkjunar, þar sem þvert á móti er talið að nægileg orka sé til þess að anna bæði hinum almenna markaði, aukinni rafhitun og aukinni eftirspurn, þó að járnblendiverksmiðjan komi einnig til. Í þessu sambandi minntist hv. þm. á að nokkurt ósamræmi væri í orkuspá Landsvirkjunar og orkuspá Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens, sem hefði birst fyrir skemmstu. Hann hélt því einnig mjög fram í ræðu sinni að allar orkuspár væru ákaflega ótryggar og breytilegar frá ári til árs, jafnvel frá mánuði til mánaðar. Þetta eru orð að sönnu. Þar sem ég vissi ekki um að þessi fsp. hv. þm. út af því í hverju lægi ósamræmi milli orkuspáa Landsvirkjunar og Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens kæmi fram hér, þá hef ég að sjálfsögðu ekki svör á takteinum eða grg. um það, en þeirrar grg. verður að sjálfsögðu aflað þannig að það liggi fyrir áður en málið er afgr.frá Alþ. Þá spurðist hv. þm. fyrir um eða raunar vildi fullyrða að nú mundi farið hægar í rafhitun húsa en áður hefði verið ætlað. Þetta er á algerum misskilningi byggt. Það verður haldið áfram aukningu á rafhitun húsa eins og kostur er á. Í því sambandi þarf í rauninni ekki að taka fram að til þess að hægt sé að nota rafmagn til húshitunar þarf hvort tveggja, það þarf orka að vera fyrir hendi og það þarf að vera dreifikerfi sem þolir þann orkuflutning. Þar sem þörfin hefur verið geysimikil fyrir rafhitun húsa á undanförnum árum og er enn og þar sem Laxárvirkjunarstjórn og stjórn Rafmagnsveitna ríkisins hafa neyðst til að draga úr og jafnvel neita mönnum um leyfi til rafhitunar, þá stafar þetta að sjálfsögðu af því að ekki var séð fyrir því í tæka tíð að hafa nægilega orkuframleiðslu á Norðurlandi, og í annan stað kemur það til, sem öllum er kunnugt, þessum hv. þm. ekki síður en öðrum, að eitt af þeim miklu vandamálum, sem við er að etja í sambandi við rafhitun húsa, er það að víða þarf að leggja nýjar rafleiðslur og styrkja þau kerfi, sem fyrir eru, til þess að flytja þá mjög auknu orku sem þarf. Að þessu öllu er að sjálfsögðu unnið. Hins vegar vil ég taka það fram að þegar gerðar voru frumáætlanir í fyrra um rafhitun húsa á Íslandi og gert ráð fyrir því að upp undir þriðjungur húsa á Íslandi mundi ekki geta notið jarðvarma, heldur þyrfti rafhitun, þá hefur þetta breyst mjög á því ári sem liðið er, og má vel vera að það breytist enn, því að það held ég að öllum ætti að vera ljóst að þar sem tök eru á að nýta heitt vatn til upphitunar húsa, þá er það hagkvæmasta hitunaraðferðin sem um er að ræða, hagkvæmari og miklu ódýrari en rafhitun. Þess vegna verður auðvitað kannað til fulls á hverjum stað hvort möguleikar eru til nýtingar jarðvarma í stað rafhitunar, og ýmis þau sveitarfélög, sem áður gerðu ráð fyrir að nota rafmagn til hitunar, eru nú af kappi að kanna hvort möguleikar eru á hitaveitu og hafa til þess stuðning og hvatningu ríkisvaldsins. Ég nefni sem dæmi að til skamms tíma var gert ráð fyrir því og ég ætla að sú till. eða skýrsla, sem fyrrv. iðnrh. lagði hér fram á þingi fyrir tæpu ári, hafi t. d. gert ráð fyrir því að höfuðborg Norðurlands, Akureyri, væri á rafhitunarsvæði. Síðan hefur komið í ljós að miklu meiri líkur eru til þess nú í dag að Akureyri geti orðið aðnjótandi jarðvarmahitunar sem náttúrlega verður miklu hagkvæmari en ef þarf að nota að fullu rafmagn til þeirra hluta. Ég sé ekki ástæðu á þessu stigi til að fara frekar út í ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v. En út af því ósamræmi sem hann talaði um varðandi orkuspár og enn fremur fullyrðingum hans um verð og væntanlegan orkuskort, þá verður að sjálfsögðu aflað gagna og grg. frá hinum færustu mönnum um það efni.



Herra forseti. Ég hef heitið því að tala ekki lengi og skal standa við það, en ég gat ekki látið hjá líða að þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans, þó að ég verði hins vegar að játa hreinskilnislega að ég var ekki miklu nær að þeim fengnum.  Hann lét sér nægja að vísa til þess að það verð, sem um hefði verið talað í tíð fyrrv. ríkisstj., hefði verið talsvert lægra en nú væri búið að semja um. Auðvitað veit hæstv. iðnrh. alveg jafnvel og ég að þetta er ekki nema hálfsögð saga. Um leið og orkuverðið hefur verið hækkað í 10 millj. hafa sölulaun Union Carbide verið hækkuð úr 3% í 3.9%, og ég býst við að þeir, sem vilja reyna að reikna þetta dæmi, geti verið sammála um að þessi skipti séu mjög hæpin, að ekki sé meira sagt, og óvíst að mikið hafi unnist við þessi skipti í raun og veru því að sölulaunin eru það sem greitt er Union Carbide alveg óháð því hvernig gengur og þótt verksmiðjan yrði rekin með tapi á hverju einasta ári. Þarna er sem sagt hreinn hagnaður Union Carbide af þessum framkvæmdum verulega aukinn. En um hitt atriðið, þ. e. a. s. hærra raforkuverð, þá var það þó að hálfu leyti hagur íslendinga sjálfra að hafa raforkuverðið tiltölulega lágt vegna þess að íslendingar eiga þó helminginn af verksmiðjunni. Má því segja að það sé aðeins helmingurinn af hækkuninni sem sé raunverulegur hagnaður, meira að segja tæpur helmingur, þannig að ég held að það þýði ekki að koma með ábendingar af þessu tagi inn í raunverulegar rökræður um málið. Það er að vísu rétt að þessi breyting átti sér stað. En ekki verður séð að hún breyti neinu verulegu um efnahagslega hlið þessa máls. Aðalatriði málsins er auðvitað að orkuverðið er í dag bersýnilega ófullnægjandi. Ég get bætt því við að einnig var að sjálfsögðu bersýnilega ófullnægjandi það orkuverð sem nefnt var í tíð fyrri stjórnar. Ég tel að það þýði lítið fyrir hæstv. iðnrh. að reyna að rökstyðja það, að þetta orkuverð sé nægilegt, með því að rætt hafi verið um eitthvað aðeins lægra orkuverð í tíð fyrrv. stjórnar. Það er ekki neinn rökstuðningur. Hvort tveggja orkuverðið er bersýnilega ófullnægjandi þegar málið er skoðað í heild og þegar allar upplýsingar liggja nú loksins fyrir og við getum metið málið hlutlægt. Ég þarf ekki að fara frekari orðum um það. Í raun og veru var þessu atriði í ræðu minni í engu svarað þegar ég benti á að allar líkur væru á því að við greiddum a. m. k. 40 aura með hverri kwst. sem seld yrði járnblendiverksmiðjunni, sennilega raunverulega hærri upphæð ef miðað er við þær virkjanir sem við eigum eftir að virkja á næstu árum, og að tapið af þessari raforkusölu yrði a. m. k. 160 millj. kr. á einu ári. Þetta stendur algerlega óhrakið, og þær skýringar sem hæstv. ráðh. kemur með, að vísa bara til þess hvað hafi verið rætt um í tíð fyrrv. stjórnar, eru að sjálfsögðu einskis virði. Ég þakka ráðh. fyrir ef hann ætlar á síðara stigi þessa máls að reyna að afla upplýsinga um hvernig á því stendur að orkuspáin hefur breyst svo verulega á þeim hálfa mánuði sem liðinn er síðan frv. var lagt fram. Enda þótt við getum báðir verið sammála um að erfitt sé að vera spámaður í orkumálum eins og á fleiri sviðum og maður verður að horfa í gegnum fingur við sérfræðingana, þó að það hendi þá að spá ekki alveg rétt frá ári til árs, þá er eitthvað meira en lítið óeðlilegt við það, að þegar farið er að skoða þessa hlið málsins, húsahitunarhliðina, þá skuli orkunotkunin á þessu svæði detta niður um 75 gwst. á aðeins hálfum mánuði. Þess vegna væri ég þakklátur ráðh. ef hann gæti aflað upplýsinga um þetta atriði.

Það er nú einn og hálfur mánuður síðan frv. kom fram.

Já, ég biðst afsökunar á því, þetta var missögn hjá mér. En ég held að það breyti ekki miklu. Ætli einn og hálfur mánuður sé ekki heldur stuttur tími til þess að orkuspáin breytist svo verulega sem þarna á sér stað?

Frsm. minni hl. (Stefán Jónsson) : Herra forseti. Ég ætla mér ekki að eiga þátt í því að lengja umfjöllum Alþ. um þetta mál. Það má vel vera að það sé skiljanlegt að hæstv. iðnrh. hafi ekki þótt það stór tíðindi þó að hross hálsbrotnaði í gryfju sem grafin hefur verið á Grundartanga í Hvalfirði. En ætla má, að þótt hæstv. ráðh. þyki tíðindin lítil hafi hrossinu þótt það nokkur tíðindi. Það væri ekki umræðuvert á Alþ. þótt hross færi í gryfju út af fyrir sig, en það er umræðuvert á Alþ. sem hæstv. iðnrh. kveðst ekki vita, þykist ekki vita, að það eru hafnar framkvæmdir uppi á Grundartanga í sambandi við smiði málmblendiverksmiðju á Íslandi, sem Alþ. fjallar nú um hvort leyfa eigi eða leyfa eigi ekki. Viti hæstv. ráðh. ekki af þessum framkvæmdum, þá ber honum skylda til að afla sér upplýsinga um, hvort satt sé, og gera ráðstafanir til að þessar framkvæmdir verði stöðvaðar, nema svo sé komið, og það má vel vera að svo sé, þó að ég viti það ekki vegna þess hversu tilkoma mín í sölum þessarar hv. stofnunar er ung, að ráðh. sé fjandans sama um sæmd Alþ. og einnig öðrum þeim mönnum, sem Alþ. skipa. Ég þykist hafa orðið var við það við, umfjöllun þessa máls að hv. alþm. sé nokkurn veginn sama um það hvort gerðar verði fullnægjandi vísindalegar kannanir á því hvort lífi á þessu landi : dýra, jurta og manna, stafi voði af fyrirhugaðri verksmiðju. Þeir fara ekki fram á það, þeir krefjast þess ekki að slíkar ráðstafanir séu gerðar. Það lítur einnig út fyrir að þeim standi nokkurn veginn á sama hvort gerðar verði fullnægjandi kannanir á efnahagshlið þessa máls. Mér liggur við að segja, að það líti út fyrir að hv. alþm. sé ekki aðeins sama um það hvort sviðinn verði gróður þessa lands, dýralífi útrýmt og jafnvel hv. rassarnir sviðnir af þeim sjálfum með eiturgufum frá þessari verksmiðju, þeim sé auk þess sama hvort þeir fái nokkuð fyrir það eða ekki. Nei, andlát hross er vafalaust meiri tíðindi fyrir það sjálft og kannske þann, sem Grana átti, heldur en fyrir hæstv. iðnrh. Hitt ættu að vera tíðindi fyrir hann að það skuli vera hafnar framkvæmdir þarna efra. Það er ekki grafin sú eina hola sem hrossið liggur í. Það mun láta nærri að þær séu á milli 50 og 60, gryfjurnar sem búið er að grafa þarna. Framkvæmdirnar eru hafnar. Svo má Alþ. láta sem svo að það sé að fjalla um hvort það eigi að leyfa þessar framkvæmdir eða ekki.



Herra forseti. Ég er ekki mótfallinn stefnu þeirri, sem mörkuð er í frv., að reist verði járnblendiverksmiðja hér á landi og að til komi erlend fjárfesting. Hins vegar tel ég mörg ákvæði samninga, sem ráðgert er að gerðir verði við Union Carbide, athugaverð og orka tvímælis. Enn fremur er ég mótfallinn þeirri stefnumörkun sem felst í frv. um takmarkalausan ríkiskapítalisma og einokun ríkisvaldsins í þeim málum að því er snertir öflun erlends fjármagns til framkvæmda í landinu. Og þar sem ekki hefur þrátt fyrir eftirleitan fengist yfirlýsing stjórnvalda um að einstaklingum og fyrirtækjum verði tryggður hliðstæður réttur og ríkisvaldið hefur til framkvæmda og fjárfestingar með aðstoð erlends fjármagns, eftir því sem aðstæður leyfa, þá segi ég nei.