Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar, Helga Hjörvar, um að 5. þm. Norðvest., Guðbjartur Hannesson, geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í kjördæminu, Ólína Þorvarðardóttir. Ólína Þorvarðardóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkominn til starfa að nýju.

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslur verða kl. 13.30 í dag.

Virðulegur forseti. Ég sé mér skylt að vekja athygli á því að í atvinnuveganefnd í morgun var lögð fram munnleg breytingartillaga við rammaáætlun, áætlun um nýtingu og vernd, þ.e. þingsályktunartillöguna sem liggur fyrir þinginu um Hvammsvirkjun. Sú tillaga var eingöngu munnleg, um að bæta fjórum kostum við þá þingsályktunartillögu, fjórum, í neðri hluta Þjórsár tveimur kostum plús Hagavatnsvirkjun og Skrokköldu. Ég tel þetta með ólíkindum, þetta er ekki einu sinni á dagskrá atvinnuveganefndar og tekið á einhverri andarteppu í lokin. Ekki liggur einu sinni fyrir formleg breytingartillaga meiri hluta nefndarinnar um þessa hluti heldur á þetta eingöngu að vera munnlegt og svo á að senda þessa fjóra kosti í umsagnarferli. Hvað er í gangi? Eru þetta vönduð vinnubrögð? Er ekki eðlilegt að ráðherra viðkomandi málaflokks fjalli um málið og leggi til breytingar varðandi þessa virkjunarkosti ef mönnum liggur svona mikið á og ætla algjörlega að hunsa 

Virðulegi forseti. Vegna þeirra orða sem hér féllu frá hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur vil ég segja að þessi tillaga kom ekki fram með neinni andarteppu í atvinnuveganefnd í morgun eins og hér var lýst. Það var einfaldlega tillaga meiri hluta nefndarinnar að skoða fjóra virkjunarkosti til viðbótar við þá þingsályktunartillögu sem liggur fyrir. Við teljum að við förum fyllilega að lögum um rammaáætlun og því hlutverki sem verkefnisstjórnin hefur þar. Verkefnisstjórnin skilaði sinni tillögu til ráðherra. Það er gert ráð fyrir því að ef ráðherra gerir breytingar á tillögu verkefnisstjórnar, sem er samkvæmt lögunum ráðgefandi nefnd fyrir ráðherra í þessu, fari þær í umsagnarferli þannig að við teljum eðlileg þau vinnubrögð sem vanalega eru viðhöfð hér við breytingartillögur. Þær eru ekkert sérstaklega sendar til umsagnar en við gerum það í þessu tilfelli og það var bara ákvörðun í morgun. Við sendum tillögu um að fjórir kostir verði skoðaðir til viðbótar með það að markmiði að setja þá í nýtingarflokk 

Virðulegur forseti. Þann 23. nóvember síðastliðinn lagði hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, til að átta kostir yrðu settir í nýtingarflokk. Sá dagur hefur síðar hlotið nafnið dagur Jóns Gunnarssonar, vegna þess að hann var í öllum fjölmiðlum landsins að fjalla um þetta mál, en síðan varð ekkert um þessar fyrirætlanir þangað til nú að hv. þingmaður hefur ákveðið að fækka virkjunarkostum um helming, niður í fjóra. Um það er að segja að það er klárlega á skjön við lög um rammaáætlun, vernd og nýtingu. Það er hlutverk ráðherra, að undangenginni skoðun verkefnisstjórnar, að leggja til tilfærslu á virkjunarhugmyndum. Einn af þeim kostum sem hv. þingmaður virðist ætla að leggja hér til með munnlegum hætti, sem er afar óvenjulegt, hefur ekki hlotið afgreiðslu verkefnisstjórnar, Hagavatnsvirkjun. 

Virðulegur forseti. Með lögum skal land byggja. Hér er mikil skammsýni á ferðinni af hálfu meiri hlutans í hv. nefnd því að hér er klárlega verið að fara á skjön við gildandi lög. Menn settu á Alþingi lög um það hvernig eigi að standa að ákvörðun um virkjanamál til þess að reyna að draga úr þeim áratugalöngu deilum sem hafa skipt þjóðinni í fylkingar í þessum málum og til þess að reyna að skapa frið, bæði um virkjanastarfsemi og um náttúruvernd í landinu. Hér er einfaldlega verið að sprengja upp þá sátt. Ég krefst þess að forsætisnefnd Alþingis sé kölluð saman og fari yfir þessar æfingar hv. nefndar því að það er klárlega gegn ákvæðum laganna að standa með þessum hætti að málum. Þótt meiri hlutinn geti breytt lögum verða menn auðvitað að leggja fram frumvarp, flytja það og bera það í gegnum þrjár umræður en ekki reyna að snúa þetta hér milli umræðna fyrirvaralaust  
            

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir það sem hér hefur verið sagt af hálfu stjórnarandstöðunnar um þetta mál. Ég vona að virðulegur forseti bregðist við með sambærilegum hætti og hann gerði þegar þetta mál kom inn í vetur þar sem stjórnarandstaðan lét ekki bjóða sér slík vinnubrögð og forseti tók undir það með því að málið fór ekki lengra. Það að fækka virkjunarkostunum úr átta í fjóra er heldur ekki ásættanleg vinnubrögð eins og hér hefur verið rakið og stenst ekki lög um rammaáætlun. Því biðla ég til virðulegs forseta og tek undir með hv. þm. Helga Hjörvar að forsætisnefnd fundi um þetta mál. Það er ekki hægt að láta bjóða sér að svona sé komið fram og unnið með rammaáætlun. Hér er þingið líka undir, þ.e. starfsemi þingsins. Hæstv. forseti hefur talað um frið og að hér sé vel farið með mál og þetta er ekki til þess fallið að skapa frið um dagskrá þingsins.

Virðulegur forseti. Það er verið að ýja að því að atvinnuveganefnd fari ekki að lögum með breytingartillögum sínum. Í lögum um rammaáætlun kemur fram að verkefnisstjórn er ráðgefandi nefnd gagnvart ráðherra í þessum málaflokki. Verkefnisstjórn gerir tillögu til ráðherra um virkjunarkosti og hvernig þeir eiga að raðast. Verkefnisstjórn gerði í þessu tilfelli tillögu um einn virkjunarkost í nýtingarflokk. Ef ráðherra vill gera breytingar á því þarf hann að senda það í umsögn. Hann sendir þetta óbreytt til þingsins. Ef það hefði verið vilji löggjafans á sínum tíma þegar lög um rammaáætlun, vernd og nýtingu, voru sett af hverju stoppaði þá ekki ferlið þar og ákvörðunin lá hjá ráðherra? Ef þingið mátti ekki sinna málsmeðferð þar sem málið er sent enn og aftur til umsagnar, öll viðtöl tekin, ef þingið mátti ekkert hreyfa við þessu af hverju var þá verið að senda málið til þingsins, ef það var vilji löggjafans að þingið ætti að stimpla óbreytt það sem kæmi frá ráðuneytinu í þessum efnum? 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað alvarlegt áhyggjuefni þegar fulltrúar stjórnarflokkanna telja að leikreglur séu sýndarveruleiki en ekki veruleiki. Hér var búið að ná góðri sátt, að vísu að undangengnum átökum en sátt þó, um það hvaða leikreglur skyldu gilda í þessu máli. Þó að hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, hafi fækkað þeim virkjunarkostum sem hann telur rétt að breyta og færa í nýtingu úr átta í fjóra er það bitamunur en ekki fjár. Prinsippbrotið er eitt og hið sama, þ.e. að rjúfa þá sátt sem orðin var og geta ekki virt leikreglur. Það er alvarlegt áhyggjuefni fyrir alla sem geta kallað sig unnendur lýðræðis og starfa á vettvangi þingsins. Að sjálfsögðu þarf að kalla forsætisnefnd saman til að fara yfir þetta verklag.

Forseti. Það er með ólíkindum að við séum komin aftur á þennan stað. Ég óska eftir því, í ljósi þess sem hér er að gerast, að gert verði fundarhlé og þingflokksformenn komi saman til að ræða um þessa nýju stöðu. Það var alveg ljóst að ef málið mundi koma inn á þennan hátt aftur mundi allt þingið og samfélagið fara í uppnám. Nú erum við komin á þann stað. Hvernig ætlar forseti að taka á því máli? Ætlum við að vera hér í umræðum um fundarstjórn eða ætlum við að gera fundarhlé með þingflokksformönnum og forsætisnefnd og fara yfir þessi mál nú þegar?

Forseti telur ekki ástæðu til að gera hlé á þessum þingfundi en telur hins vegar eðlilegt að verða við því að þessi mál verði rædd síðar þegar tækifæri er til og innan ekki langs tíma, bæði á vettvangi forsætisnefndar og þingflokksformanna. Hvorki þingflokksformenn né forsætisnefnd geta gripið fram fyrir hendurnar á nefndinni. Nefndin hefur eingöngu ákveðið það með meirihlutaákvörðun sinni að senda þessa breytingartillögu eða þessa hugmynd, hvernig sem það er nú orðað, til umsagnar en ekki hefur verið tekin nein ákvörðun um það með hvaða hætti málið fái þinglega meðferð að öðru leyti. Auk þess verður að vekja athygli á því að þinginu er ætlað hlutverk til að gera breytingar við þingmál og það er skoðun þess þingforseta sem hér stendur að þingið hafi þar auðvitað mjög mikið svigrúm.

Virðulegur forseti. Ég verð að gera þungar athugasemdir við túlkun hæstv. forseta og orð hans um þessa atburðarás. Þetta mál er ekki bara háð venjulegri þinglegri meðferð og er ekki einfaldlega undirselt meirihlutavaldi í nefndum. Um ferli svona máls gilda sérstök lög, lög um rammaáætlun. Það eru lög um það hvernig á að breyta virkjunarkostum og færa þá á milli flokka, sérstök lög um hvernig á að gera það. Og í þeim lögum segir að ráðherra eigi að gera tillögur um nýja virkjunarkosti á grundvelli tillagna frá verkefnisstjórninni en ekki formaður nefndarinnar, þannig að þetta er lögbrot. Það er ráðherra sem á að gera þessa tillögu og hann á að setja hana í umsagnarferli og að því loknu á hún að koma inn í þingið. 

Virðulegur forseti. Það verður að taka undir það sjónarmið að hér er ekki um hefðbundna þingmeðferð þessa máls að ræða. Í því máli sem við ræðum hér er um að ræða þingsályktunartillögu þar sem fyrri umr. um málið er lokið. Það er ein umræða eftir um málið og hv. þm. Jón Gunnarsson kýs að gera ekki efnisbreytingu á því. Hann kemur með fjóra virkjunarkosti til viðbótar við þá sem voru hér til umfjöllunar í fyrri umferð málsins. Í bæði skiptin þegar hann ákveður að gera þetta gerir hann það án þess að setja málið á dagskrá nefndarinnar, án þess að það liggi fyrir, heldur lítur hann svo á að hér sé um slíkt smámál að ræða að það megi bara smygla því einhvern veginn inn á milli dagskrárliða og afgreiða það á þremur, fjórum mínútum. Við verðum að gera alvarlegar athugasemdir við þetta og krefjast þess að gert verði hlé á fundi, forsætisnefnd fari yfir þetta mál og formenn þingflokka fundi um það með forseta. Það er algerlega ótækt að gera þetta 

Forseti hyggst boða til fundar í forsætisnefnd og með þingflokksformönnum í hádegishléi.

Virðulegi forseti. Mér þykir mjög leiðinlegt þegar menn komast að einhvers konar samkomulagi sem síðan er brotið. Það grefur undan trausti og það grefur undan möguleikum á því að komast einhvern tímann seinna að samkomulagi um nokkurn skapaðan hlut. Hér er um að ræða eitt mesta bitbein í íslenskri umræðu og það var mikið fagnaðarefni að náðst hefði einhver niðurstaða. Það er fullkomlega ömurlegt að núna sé verið að svíkja það fyrirkomulag og þær ákvarðanir sem teknar voru af þinginu. Ég tek undir orð þeirra sem leggja til að gert verði hlé á fundi og haldinn þingflokksformannafundur sem fyrst.

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem ég vil nefna í þessu sambandi, í fyrsta lagi vinnulagið. Í annað skipti kemur meiri hluti atvinnuveganefndar eða formaðurinn sjálfur bakdyramegin með þetta mál. Það hefur ekki verið á dagskrá fundanna sem um ræðir og við í minni hluta höfum ekki fengið rými til að tjá okkur um málið eða skoða það af því að breytingartillagan svokallaða er ekki komin til. Við vitum ekki hvað nákvæmlega er verið að ræða um. Þetta er einhver hugmynd eins og hæstv. forseti nefnir og ég velti fyrir mér hvernig hugmynd fari í umsagnarferli. Hver er hugmyndin? Hverjir eru kostir hennar og gallar? Hver eru rökin fyrir henni? Þetta liggur ekki fyrir. Ég sé ekki hvernig þingið getur afgreitt málið svona.

Virðulegi forseti. Ég vildi líka gjarnan vita hvort það væri regla og hægt að hafa það við almennt að senda hugmyndir í umsagnir. Eru það þau vinnubrögð sem við eigum að fara að tíðka á Alþingi? Hv. formaður atvinnuveganefndar leggur upp með það, og eigum við þá að feta í fótspor hans og leggja fram ýmsar hugmyndir og setja í umsagnarferli? Svona tillögur þurfa að hafa einhverja lögformlega stöðu. Að reyna að koma þessu inn bakdyramegin er með ólíkindum miðað við viðbrögðin sem urðu 27. nóvember þegar meiri hluti atvinnuveganefndar kom fram með þá ruddalegu tillögu að bæta við þannig að alls yrðu átta virkjunarkostir lagðir til án þess að það færi í gegnum verkefnisstjórn. Alþingi verður að stoppa svona vitleysu áður en þetta fer að ganga út í einhverja endaleysu. Það er ekki boðlegt, eins og stundum hefur verið sagt úr þessum ræðustól, fyrir hv. Alþingi að viðhafa þessi vinnubrögð.

Herra forseti. Það virðist vera alveg sérstakt keppikefli margra þessa dagana að skapa sem mestan ófrið á sviði umhverfismála. Hv. þm. Jón Gunnarsson hefur tekið að sér að vera yfirhershöfðingi í þeim ófriðarleiðangri. Sömu daga er Landsvirkjun að reyna að troða einum 25 virkjunarkostum inn í vinnu rammaáætlunar, þar á meðal fjölmörgum í verndarflokki sem orkufyrirtækin hafa ekki einu sinni beðið um að verði metnir, og Vegagerðin og Landsnet að reyna að leggja af stað með háspennulínu og uppbyggðan veg við Sprengisand. Það horfir nú ekki mjög friðlega. Varðandi hina lögformlegu stöðu þessa máls getur Alþingi að sjálfsögðu breytt lögum sem það hefur sett enda sé það rétt gert og viðhafðar þrjár umræður en Alþingi getur ekki ýtt skýrum ákvæðum gildandi laga til hliðar og haft þau að engu með þingsályktun. Eigum við að samþykkja þingsályktunartillögu á morgun um að grunnskólalögin gildi ekki og við ætlum að hafa þau að engu? Það sjá auðvitað allir menn að slíkur málatilbúnaður er ekki samboðinn vinnubrögðum Alþingis og hann stenst ekki.  
            

Hæstv. forseti. Ég tek undir þá gagnrýni sem mér heyrist að hafi komið hér fram. Ég sat fund nefndarinnar í morgun og kom seint til þessa fundar vegna þess að ég var að ganga frá bókun til nefndarritara um málið þar sem ég mótmælti þeim vinnubrögðum meiri hluta nefndarinnar að bæta við fjórum nýjum virkjunarkostum, ný hugmynd, og senda það út til umsagnar. Það var engin skrifleg tillaga sett fram og engin tillaga er komin undir málið frá meiri hluta nefndarinnar. Ég tel að þessi málsmeðferð sé ekki í samræmi við lög um vernd og nýtingu landsvæða og harma það að ekki sé farið að lögum. Þessi málsmeðferð meiri hluta nefndarinnar er líka til þess fallin að auka enn deilur og úlfúð um þetta mikilvæga mál og mikilvæga málaflokk þar sem öðru fremur væri mikilvægast hjá okkur alþingismönnum að reyna að skapa sem mesta sátt og eyða deilumálum, þar sem enginn fær allt sitt fram og allir verða kannski að gefa eitthvað eftir. Það er list málamiðlunar. Auk þess vil ég vekja athygli 

Forseti áréttar það sem hann sagði. Hann hyggst boða til fundar í forsætisnefnd með þingflokksformönnum í hádegishléi.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að hæstv. forseti ætli að boða til fundar en mér hefði fundist í ljósi reynslunnar, af því að við tókum þessa umræðu í nóvember, að hæstv. forseta hefði átt að vera fullkomlega ljóst hvert þessi tillaga meiri hluta atvinnuveganefndar mundi leiða okkur. Við samþykktum samhljóða lög um rammaáætlun þar sem ferlið er ákveðið, þ.e. hvernig við ætlum að fara með tillögur um virkjunarkosti sem fram koma. Meiri hluti atvinnuveganefndar ætlar að koma með einhverja hugmynd og setja hana í umsagnarferli sem á síðan að fara í þingsályktunartillögu um allt annað mál sem er um einn virkjunarkost. Þarna er verið að tala um fimm og það eru bara tveir flokkar í rammaáætlun, nýtingarflokkur og verndarflokkur. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að verða við því að efna til fundar bæði með formönnum þingflokka og forsætisnefnd í hádegishléi. Ég geri þá ráð fyrir að hádegishléið verði lengra en ella þar sem hálftíminn mun væntanlega ekki duga til að fara yfir málið á báðum stöðum. Hér er ekki bara á ferðinni lögbrot, hér er ekki bara verið að fara gegn ákvæðum laga um rammaáætlun. Hér er verið að breyta Alþingi í einhvers konar leynisamkomu. Það er verið að brjóta á alþingismönnum með algerlega fáheyrðum hætti og ég krefst þess að forseti rísi til varnar fyrir þingmenn hér í salnum. Stórmál af þessu tagi er ekki tekið á dagskrá nefndarinnar heldur í laumi eins og það sé hægt að sitja fyrir alþingismönnum með óvæntum og óundirbúnum tillöguflutningi þeim algerlega óforvarandis, komið á óvart að morgni dags án þess að nokkur hafi um það vitað, ekki einu sinni stjórnarliðarnir. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að undirstrika orð hv. 9. þm. Reykv. s. þegar hann fjallar um vinnubrögðin hjá hv. formanni atvinnuveganefndar í þessu máli. Þingflokkur Pírata samanstendur af þremur einstaklingum sem þurfa að manna átta nefndir sem funda að jafnaði fjórum sinnum í viku. Stór hluti af starfi okkar snýst um forgangsröðun og þá er það grundvallaratriði að við vitum hvað við erum að fara að tala um. Þegar það gerist trekk í trekk að eitt stærsta bitbein í íslenskri stjórnmálaumræðu er ekki einu sinni á dagskrá höfum við ekki þetta færi á að forgangsraða. Og það gengur ekki, virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir orð hv. þm. Helga Hjörvars og óska eftir því að forseti beiti sér fyrir því að þessum vinnubrögðum verði hætt hið snarasta.

Forseti. Er það ekki eiginlega með ólíkindum að við séum komin í þessa umræðu aftur? Átti þessa umræða sér ekki stað í lok nóvember? Það er ekki furða þó að fólk haldi stundum að við séum bara eins og biluð plata. Hvers vegna í ósköpunum viðgengst það að formaður nefndar endurtaki vinnubrögð af þessu tagi sem ég held að séu ólögleg? Það verður náttúrlega að þakka forseta það að boða til fundar í hádeginu um þetta mál. Er ekki búið að vera mánaðarjólafrí sem kallað er, sem er náttúrlega ekki út af fyrir sig jólafrí, það er hlé á þingstörfum hér í sal, en var ekki hægt að tala formann atvinnuveganefndar til á þeim tíma um það að viðhafa hér ekki ólögleg vinnubrögð? Ef stjórnarmeirihlutinn ætlar að efna til illinda vikulega verði honum að góðu, en ég treysti forseta til að koma í veg fyrir svona lagað.

Forseti. Ég þakka fyrir að það verði boðaðir fundir í forsætisnefnd og hjá þingflokksformönnum en það er alveg ljóst að það er ekki nægilega langur tími að ætla til þess hálftíma. Það sem mig langar til að undirstrika og ítreka er að það er fullkomlega óboðlegt og þarf að taka á því strax að hér séu lagðar fram hugmyndir til umfjöllunar um breytingar á rammaáætlun sem er ólöglegt verkferli, hvort sem lýtur að landslögum eða þingsköpum. Mér finnst mjög alvarlegt mál að við séum komin á þann stað á löggjafarsamkundunni 

Virðulegi forseti. Þeir sem hæst hafa hér um svik á samkomulagi eru þeir sem byrjuðu á að brjóta það samkomulag sem samþykkt var samhljóða um lög um rammaáætlun með því að færa strax sex virkjunarkosti úr nýtingarflokki í biðflokk. Það var allt samkomulagið. Hér er lagt til og verið er að vísa hluta af þeim kostum sem voru færðir handvirkt úr nýtingarflokki í biðflokk til umsagnar. Málið er ekki flóknara en það. Það eru ekki átta kostir eins og haft var á orði fyrst, það eru fjórir kostir. Hv. þm. Kristján L. Möller talar um málamiðlun, hvað er það þá annað en málamiðlun? Það eru ekki átta kostir, það er búið að fækka þeim. Er það ekki málamiðlun?

Virðulegur forseti. Það blasir við og er öllum augljóst að deilurnar um virkjun og vernd eru einhverjar þær erfiðustu sem við glímum við í þessu samfélagi. Þess vegna er svo mikilvægt að við stöndum öll föst á því að það var ákveðið skipulag í lögum um það hvernig við ætlum að leiða til lykta þessi deilumál. Ferillinn er í lögum. Þegar tillögu verkefnisstjórnarinnar á síðasta kjörtímabili var breytt var það gert í samræmi við þessi lög. Það var gert þannig. Nú er verið að brjóta lög. Það er ekki verið að fara eftir þessum lögum og það er mjög alvarlegt því að alveg burt séð frá því hvaða skoðanir við höfum á því hvort það eigi að virkja meira eða vernda meira - ég tel að eigi að vernda meira - verðum við að halda okkur við þetta samkomulag, þessa sátt um ferilinn, annars fer allt upp í loft í þessu mikla deilumáli. Ég verð að biðla til forsætisnefndar um að hún verði málsvari laganna í þessu máli, úrskurði á grundvelli 

Herra forseti. Það er athyglisverð lögskýring hjá hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni að þetta sé allt annað og betra mál af því að lögbrotið hafi minnkað um helming, fjórir kostir eða fimm í staðinn fyrir átta. Þannig er það nú ekki. Ég tel hins vegar, herra forseti, óhjákvæmilegt að ræða á fundum forsætisnefndar og formanna þingflokka það sem hér hefur orðið ljóst í umræðunni og ég hef fengið staðfest hjá nefndarmönnum í atvinnuveganefnd, að í bæði skiptin hafi þetta mál borið þannig að í nefndinni að málið var alls ekki á formlegri dagskrá nefndarinnar. Það voru lagðar fram munnlegar hugmyndir formannsins í lok fundar undir liðnum Önnur mál sem kom auðvitað nefndarmönnum í opna skjöldu. Ég held að sé það algerlega óhjákvæmilegt að forsætisnefnd hlutist til um það að hv. þm. Jón Gunnarsson verði sendur á námskeið og honum kennd vinnubrögð í þessum efnum. Það er fráleitt að láta sér detta í hug að reyna að læða umdeildu stórmáli af þessu tagi svona út. Það verður að hlutast til um það að því marki sem það er áfram þannig að hv. þingmaður gegni formennsku í þingnefnd 

Virðulegi forseti. Ég hélt að þessum sirkus hefði lokið hér í nóvember þegar við áttum dag Jóns Gunnarssonar 1 en nú á að taka dag Jóns Gunnarssonar 2. Þá skulum við bara gera það og fara yfir allt málið aftur. Það er einfaldlega þannig að við erum með lög í þessu landi sem voru samþykkt í þessum sal á síðasta kjörtímabili, m.a. af hv. þm. Jóni Gunnarssyni og félögum í Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum. Það var samþykkt af öllum flokkum á þingi í hvaða ferli rammaáætlun ætti að vera. Og ferlið er ekki þannig að atvinnuveganefnd eigi að taka ákvörðun um það hvað eigi að virkja og vernda. Það er ekki þannig. Ferlið er svoleiðis að það eru sérstakir faghópar, það er verkefnisstjórn um rammaáætlun sem tekur ákvörðun um það með hvaða hætti hún leggur til að farið verði í málið. Í framhaldi af því setur ráðherra málið í opið umsagnarferli og tekur síðan við þeim athugasemdum sem þar koma fram og fer með málið í þingið eftir það 

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir það sem hér hefur verið sagt um vinnubrögðin í þessu máli. Ég velti fyrir mér, það er ekki bara málatilbúnaðurinn heldur hvað finnst ríkisstjórninni? Er hún búin að ræða þetta? Hvað finnst hæstv. ráðherra um þetta? Er hann sammála þessu? Hefur það verið tekið sérstaklega fyrir að fækka um helming af hálfu ríkisstjórnarinnar? Það má velta því upp hvort svo er eða hvort það er eingöngu formaðurinn sem tekur þessar ákvarðanir og hversu mikill hluti af meiri hluta atvinnuveganefndar ef þarf að kalla inn tvo og málið er ekki á dagskrá. Er meiri hluti atvinnuveganefndar, þ.e. aðalmanna hennar, upplýstur um þær ákvarðanir formannsins eða er þetta alltaf bara einleikur af hálfu hv. þm. Jóns Gunnarssonar? Þetta er með ólíkindum og það er ekki ásættanlegt að svona vinnubrögð séu viðhöfð og mjög sérstakt að kalla þurfi til tvo af gangi til að hægt sé að taka málið út með slíkum ruddaskap og ofbeldi sem hv. þingmaður viðhefur hér í annað sinn.

Virðulegi forseti. Það er eiginlega óhugsandi annað en að forseti Alþingis taki stöðu með lýðræðis- og löggjafarsamkundunni, Alþingi Íslendinga, í svona máli sem varðar ákveðin grunngildi um leikreglur og vinnubrögð. Eins og hér hefur komið fram er ekki bara verið að ganga á svig við þingsköpin heldur landslögin, lög um rammaáætlun, og þingið getur ekki verið þekkt fyrir að láta þessi vinnubrögð viðgangast, undirferli og baktjaldamakk þar sem verið er að reyna að lauma hlutum hér inn bakdyramegin. Þetta er brot á lögum um rammaáætlun, þetta er brot á þingsköpunum og virðing Alþingis er í raun og veru í húfi varðandi það hvort tekið er á þessu í eitt skipti fyrir öll, að menn þurfi ekki að standa hér frammi fyrir svona vinnubrögðum.

Virðulegi forseti. Enn og aftur, þessi vinnubrögð eru algjörlega fyrir neðan allar hellur. Svo það sé algjörlega hreinu er það þannig að einn kostur af þeim sem ég heyri að hv. þingmaður ætli að fara senda inn í eitthvert umsagnarferli, eins og það sé hans að ákveða hvað sé virkjað og hvað verndað, er kostur sem hefur ekki verið fullræddur í verkefnisstjórninni, hjá fagfólkinu. Það gengur ekki að menn séu að fara í þessi hipsumhaps-hentivinnubrögð eina ferðina enn. Til hvers voru menn að samþykkja hér skapalón að vinnulagi ef þeir síðan ætla bara að brjóta það allt og bramla og gera hlutina nákvæmlega eins og þeir vilja? Hvers vegna? Virðulegi forseti. Þetta gengur ekki svona. Svona göngum við ekki um náttúru Íslands og svona göngum við heldur ekki um hér á Alþingi. Það er fyrir neðan virðingu þingsins að haga sér með þessum hætti. Lagasetningu frá Alþingi setur niður. Þegar menn tala um að setja eitthvað niður þá setur hana niður með þessum vinnubrögðum vegna þess að 

Hæstv. forseti. Það má bara ekki af ríkisstjórninni og stjórnarliðum líta, þá eru þau búin að klúðra og brölta og þverbrjóta allar reglur, núna þingsköpin til að geta virt rammalöggjöfina að vettugi. Í gærkvöldi horfði ég á heimildarmynd, Draumalandið, sem fjallar um það hvernig ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks þverbeygði reglur, fór fram hjá þeim, til að geta hleypt inn í landið alþjóðlegu stórfyrirtæki til að kaupa orku á útsölu, brunaútsölu vil ég leyfa mér að segja. Það var hálfsársaukafullt áhorf að sjá hvernig ráðamenn þjóðarinnar lögðust í duftið fyrir peninga- og spillingaröflum. Nú virðast menn tilbúnir til þess að endurtaka leikinn. Herra forseti. Ég hvet forseta til að stuðla að reisn Alþingis og stöðva þetta.

Virðulegur forseti. Hér kom hv. þm. Páll Jóhann Pálsson í pontu og sagði að fyrri ríkisstjórn hefði brotið lög um rammaáætlun. Það er rangt. Þetta eru ósannindi sem farið hefur verið með úr þessum ræðustól oftar en einu sinni. Nú vil ég, hæstv. forseti, biðja um að á fundinum sem haldinn verður á eftir með forsætisnefnd og þingflokksformönnum verði farið yfir það hvaða grein laganna var brotin.  Síðan skulu menn bera saman hvaða greinar laganna er verið að brjóta með þessari tillögu ef hún verður að veruleika, sem við í stjórnarandstöðunni munum auðvitað gera allt sem við getum til að koma í veg fyrir. Ég er viss um að hæstv. forseti mun verja virðingu þingsins 

Virðulegur forseti. Ég held að það liggi orðið nokkuð ljóst fyrir að með ákvörðun sinni í morgun er meiri hluti atvinnuveganefndar að brjóta lög í landinu. Því hefur enginn mótmælt.  En hvar eru þeir þingmenn sem voru kallaðir inn úr öðrum nefndum til að afgreiða þetta mál hér í morgun? Kallaður var út þingmaður úr utanríkismálanefnd, hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason, til að afgreiða þetta mál. Hver er hans afstaða í málinu? Af hverju standa þessir þingmenn hér ekki sem bera mestu ábyrgðina á þessari vitleysu? Ég undanskil auðvitað hv. þm. Jón Gunnarsson því að hann gerir ekkert nema vitleysu. Hvar eru þeir núna? Af hverju standa þeir ekki hér og verja gjörðir sínar og útskýra hvers vegna í ósköpunum 

Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að þeir sem hæst hefðu hér hefðu verið fyrstir til að brjóta samkomulag. Menn voru að tala um að verið væri að brjóta samkomulag þar sem allur þingheimur var sammála um rammaáætlun þá tíð. 

Virðulegi forseti. Það er algjör samstaða í atvinnuveganefnd um þetta mál  Ég held að það fari fyrst og fremst í taugarnar á minni hlutanum í þinginu að við getum staðið saman, það var ekki svo oft sem það þekktist á síðasta kjörtímabili að samstaða væri um málin; þessi mál voru handvirkt flutt til baka inn í ráðuneytið og unnin í skúmaskotum, fullt af virkjunarkostum teknir úr nýtingarflokki og settir í biðflokk. Það var óþolandi, þjóðin þoldi ekki þau vinnubrögð og þess vegna erum við að spóla því til baka. 
            

Virðulegi forseti. Það er með ólíkindum að upplifa það að ríkisstjórnarmeirihlutinn hafi ekkert lært af mistökum sínum hér fyrir áramót. Það er eiginlega fyrir ofan og utan alla skynsemi að bjóða upp á að haldið verði áfram með þennan fruntaskap. Af hálfu stjórnarandstöðunnar var lögð á það skýr áhersla fyrir jól að fara yrði að lögunum sem sett voru um þennan málaflokk til að tryggja samstöðu um vernd og nýtingu sem er mikill þjóðarauður að hafi tekist að byggja. Það er athyglisvert að sjá að stjórnarmeirihlutinn er staðráðinn í að spilla þeim þjóðarauði og fara illa með hann. Af því að hv. þm. Páll Jóhann Pálsson var að spyrja um skilgreiningu á einhverju sem gæti verið samkomulag eða málamiðlun þá felst það auðvitað í því að fara að þeim lögbundna ramma sem búið er að samþykkja hér með á sjötta tug atkvæða á sínum tíma og fylgja honum í einu og öllu.

Herra forseti. Forseti hefur orðið við þeirri bón að hér verði haldinn þingflokksformannafundur í hádegishléi. Ég hvet forseta til að gera hlé á fundi nú. Það er ótækt að við eigum að halda hér áfram þingstörfum eins og ekkert sé. Hér koma stjórnarþingmenn og hreykja sér af því að meiri hlutinn sé einhuga í því að ganga á svig við lög um rammaáætlun og ganga á svig við lög um þingsköp. Við í minni hlutanum getum ekki látið fara svona með okkur, herra forseti. Þetta er óboðlegt og við getum ekki haldið fram fundi á meðan menn standa hér og hreykja sér af því að geta virt reglur og lög að vettugi í krafti meiri hluta síns, meiri hluta sem er langt umfram kjörfylgi því að það var rétt rúmlega 50% á meðan þingstyrkurinn hér er 60%. Herra forseti. Ég óska eftir 

Virðulegi forseti. Ég held að við kunnum öll að meta það þegar fólk slær á létta strengi hér í ræðustól. Það er því miður kannski of sjaldan gert. En fimmaurabrandarar af því taginu að böðlast út og brjóta lög með því að ætla að fara með átta kosti niður í fimm og að það sé málamiðlun, mér finnst það ekki boðlegt í þessum sal. En það sýnir einmitt hvernig þessi meiri hluti sem hefur náttúrlega miklu meiri þingstyrk en hann hefur kjörfylgi til - hann hefur það að vísu í hinni óréttlætanlegu kjördæmaskipan sem hér er - ætlar að böðlast áfram. Það er alveg hreint með öllum ólíkindum. Það er eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hvíslaði að mér, hún sagði: Ef ég hefði skrifað handritið að dónaskapnum sem á að sýna okkur hér í þinginu, þá væri það fallegra 

Til svara eru: Mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Hér við gerð fjárlaga var stigið það óheillaskref að loka framhaldsskólum landsins fyrir fólki yfir 25 ára aldri. Í þessu felst grundvallarbreyting í menntastefnu þjóðarinnar sem aldrei hefur verið rædd með tilhlýðilegum hætti á Alþingi. Við vöruðum við því í stjórnarandstöðunni að þetta mundi hafa alvarleg áhrif á framhaldsskóla vítt og breitt um land, sérstaklega á landsbyggðinni. Þar hefur verið lögð sérstök áhersla á að auka menntunarstig og við höfum séð þá gleðilegu þróun að fjöldi fólks hefur leitað eftir framhaldsskólanámi vegna þess að stofnaðir hafa verið skólar í heimabyggð sem hafa gefið fólki færi á því að öðlast framhaldsmenntun án þess að ferðast um langan veg. Nú er vegið að tilverugrundvelli þessara skóla og fréttirnar streyma inn af erfiðleikunum. Menntaskólinn á Tröllaskaga stendur frammi fyrir vandamálum á næsta hausti. Við sjáum nú þegar mikinn niðurskurð hafinn í Fjölbrautaskólanum í Ármúla og er búist við enn frekari niðurskurði þar næsta haust, og það berast síðan fréttir af Fjölbrautaskóla Snæfellinga þar sem þegar er byrjað að hafna nemendum í stórum stíl. Þessar fréttir eiga að vera okkur umhugsunarefni, því að við sjáum ekki að stjórnvöld hafi komið fram með neinar aðrar lausnir fyrir þetta fólk sem eru sambærilegar. Með aðgangi að framhaldsskólum gafst fólki færi á því að borga 10–13 þús. kr. í skráningargjöld á hverja önn og afla sér framhaldsmenntunar. Ekkert annað slíkt nám er í boði annars staðar nú. Ég hlýt að spyrja hæstv. menntamálaráðherra: Getur hann í alvöru forsvarað þessa stefnu í ljósi þeirra staðreynda sem nú liggja fyrir? Og hvernig hyggst hann bregðast við vanda þessa fólks og tryggja því sambærilega 

Virðulegi forseti. Það er ekki rétt sem hv. þingmaður sagði í upphafi máls síns að tekin hefði verið ákvörðun um að meina 25 ára og eldri að stunda nám í framhaldsskólum. Í fyrsta lagi er það svo að framhaldsskólinn er áfram opinn fyrir þeim stærsta hluta 25 ára og eldri sem eru í námi, þeim sem eru í iðn- og verknámi, þar er stærsti hlutinn. Síðan var tekin ákvörðun um að hækka fjárframlagið á hvern nemanda upp í tæplega 1,1 millj. kr. á nemanda frá þeim 890 þús. kr. sem hafði farið neðst niður á verðlagi ársins 2014 í tíð síðustu ríkisstjórnar og olli það stórkostlegum skaða í framhaldsskólakerfinu. Síðan er innritað í samræmi við þá forgangsröðun sem menntamálaráðherra síðustu ríkisstjórnar bjó til með reglugerð árið 2012. Þar kemur skýrt fram í hvaða röð á að taka inn nemendur. Það er því ekki ný eða órædd ákvörðun hér á þingi að slík forgangsröðun sé til staðar. Það kann að vera aftur á móti að hv. þingmaður hafi misst af þeirri umræðu þegar það var gert en það er ekki við þann sem hér stendur að sakast. Hvað varðar heildarstöðu framhaldsskólakerfisins þá, eins og ég hef bent hér á, er búið að hækka framlagið á nemanda að meðaltali. Umræðan hefur verið nokkur um þann hóp sem í bóknáminu getur ekki farið inn í framhaldsskólann vegna þeirrar forgangsröðunar sem var mynduð árið 2012. Þá vil ég benda hv. þingmanni á þann vanda sem er núna í kerfinu þar sem við erum að fara úr yfirþöndu og yfirspenntu kerfi hvað varðar fjölda þar sem nemendum hefur verið að fækka. Og ég vil benda hv. þingmanni á að bara á síðasta ári, árinu 2014, fækkaði nemendum í framhaldsskólakerfinu um rúmlega 600 vegna þess að nemendur fóru sennilega til starfa því að atvinnulífið 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra kemur hér með mér liggur við að segja furðulegar skýringar sem halda engu vatni. Hann hangir í því að innritað var eftir ákveðinni forgangsröð samkvæmt reglugerð sem sett var af forvera hans, Katrínu Jakobsdóttur. Engum var meinað um aðgang að framhaldsskólunum á grundvelli þeirrar forgangsröðunar. Það er listi yfir í hvaða röð fólk er tekið inn, ekki í hvaða röð því er meinað um aðgang að skólum. Það sem hæstv. ráðherra hefur nú breytt er að setja þá reglu að meina fólki yfir 25 ára aldri aðgang að framhaldsskólum í bóknámi. Það er alvarleg aðför að jafnrétti til náms. Það eru engin sambærileg úrræði í boði sem kosta jafn lítið og framhaldsskólinn fyrir fólk yfir 25 ára aldri. Og hæstv. ráðherra neitar að svara hér þeirri spurningu minni. Það er athyglisvert að hann er einn á báti í þessu efni. Forstöðumaður menntamála hjá Samtökum atvinnulífsins, forveri hans í starfi, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, vakti athygli á þessari öfugþróun hjá hæstv. ráðherra, þannig að það er ekki bara ég sem sér á hvaða villuvegferð ráðherrann er, 

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að sett var reglugerð um þá röð sem skyldi gilda um hvernig nemendur væru teknir inn er ekki til komin vegna þess að það ætti að taka þá inn alla. Þá þyrfti enga slíka röðun. Augljóslega er slík reglugerð sett vegna þess að það er ákveðið forgangskerfi. Og ég hvet hv. þingmann til þess að kynna sér líka lög um framhaldsskóla, hvað kemur þar fram varðandi þetta mál. Það sem ég er að reyna að benda hv. þingmanni á er þetta: Það er að gerast núna að nemendum er að fækka í framhaldsskólunum, m.a. vegna þess að árgangar eru að minnka og vegna þess að atvinnuástand er að breytast. Það eru stærri breytingar sem verða vegna þess og urðu á síðasta ári en vegna afleiðinga þess sem hér um ræðir, þ.e. 25 ára reglunnar svokölluðu. En þá vil ég líka benda hv. þingmanni á að sannarlega eru ýmis úrræði til staðar fyrir þá sem eru 25 ára og eldri og ætla sér í bóknám. Þau eru mörg og margbreytileg  
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum þegar hv. þingmenn halda ræður sínar.

Forseti. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefur sett fram þá hugmynd að sameina þrjá háskóla í einn, þ.e. Landbúnaðarháskóla Íslands, Háskólann á Hólum og Háskólann á Bifröst. Sameina þessa þrjá háskóla í einn einkaskóla, tveir opinberir háskólar sameinaðir við einn einkaskóla og úr því á að verða einn háskóli á landsbyggðinni. Ég spyr: Hvað varð um þau áform sem hafa verið uppi og voru sett í gang á undanförnum árum og var verið að vinna að, bæði í háskólunum og í stjórnsýslunni um sameiningu Háskólans á Akureyri og Háskólans á Hólum? Þar hefði fyrst og fremst náðst fram fagleg sameining, þ.e. varðandi námsframboð og kennslu, og auðvitað einhver fjárhagsleg hagræðing fram í tímann. Ég spyr hvaða áhrif slík sameining, sem stendur til að gera af hálfu hæstv. menntamálaráðherra, hafi, þ.e. sameina þessa þrjá skóla sem allir hafa átt við mikla fjárhagslega erfiðleika að stríða í gegnum árin. Það verður ekki búið til nýtt líf úr þremur líkum. Það liggur alveg ljóst fyrir. Þessi sameining mun þurfa mikla peninga. Hún mun þurfa milljarða í upphafi til að koma skólanum á legg og mikla peninga síðan í framhaldinu. Hvaða áhrif hefur þetta til dæmis á landsbyggðarháskóla líkt og Háskólann á Akureyri sem hefur þá sérstöðu að sinna landsbyggðinni umfram aðra háskóla, hefur þá sérstöðu að halda úti fjarnámi fyrir landsbyggðina umfram aðra háskóla? Ber þá ekki að líta á þær trakteringarnar  
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gæta að ræðutíma.

Virðulegi forseti. Ég vil nefna það að frá því í haust hefur verið unnin mikil vinna í mennta- og menningarmálaráðuneytinu við gagnaöflun og greiningu á háskólastiginu þar sem er verið að skoða stöðu íslenskra háskólastigsins í samanburði við það sem gerist í löndunum í kringum okkur, gæðamál, kennslumál, rannsóknir, fjármögnunarmódel o.s.frv. Niðurstaða þeirrar vinnu mun liggja fyrir innan skamms og ætti hún að vera góður grunnur að áframhaldandi umræðu um stöðu háskólastigsins. Sú vinna sem er unnin samhliða því verkefni er m.a. að skoða hvaða möguleika við eigum til þess að styrkja minnstu skólana okkar. Það var til þeirrar vinnu sem hv. þingmaður var í raun að vísa. Þá er nauðsynlegt að það komi alveg skýrt fram, þannig að það valdi ekki misskilningi, að engin ákvörðun hefur verið tekin um að þessi sameining eða samstarf eða samrekstur verði að veruleika. Hér er einungis verið að fara yfir stöðu mála, kanna hvaða möguleikar eru til staðar, síðan mun koma fram þessi skýrsla og þá munum við í framhaldinu, þegar öll gögn í málinu eru uppi, taka ákvörðun. Ég vil aftur á móti, virðulegi forseti, gera verulega athugasemd við það að hv. þingmaður skuli hafa sagt um þessa skóla og notað orðalagið „þremur líkum“. Ég held að hv. þingmaður ætti að nota tækifærið þegar hann kemur í annað andsvar sitt að draga þau ummæli til baka, þau voru óviðeigandi um þessa skóla. Eins athugasemdir hans um stöðu Háskólans á Akureyri gagnvart skólunum. Þær, virðulegi forseti, eru bara fráleitar og ekki svaraverðar.

Virðulegur forseti. Það er athyglisvert að hér kemur fram hjá hæstv. ráðherra að unnið hafi verið að undirbúningi þessa máls frá því í haust. Eftir því sem fram kemur í fjölmiðlum hefur ekki verið rætt við einn einasta rektor þessara skóla, þ.e. Landbúnaðarháskólans eða Háskólans á Hólum. Mér vitanlega hefur ekki verið rætt um þessi mál við stjórnendur Háskólans á Akureyri. Eftir stendur þá Háskólinn á Bifröst. Ég veit ekki hvort eitthvert samráð hefur verið haft við stjórnendur þar, en mér þykir það líklegt í ljósi þess að rektorinn þar er fyrrverandi formaður einkavæðingarnefndar Sjálfstæðisflokksins frá fyrri árum og ber öll þessi vinna merki þess að verið sé að einkavæða enn frekar í háskólasamfélaginu en verið hefur. Ég lít þannig á að einn hluti þessa máls, verði þetta að veruleika, mun ógna stöðu Háskólans á Akureyri, landsbyggðarháskólans, fjarnámsháskólans, vegna þess að þarna er verið að setja einkaskóla á fót sem mun þurfa fjármagn, 

Virðulegi forseti. Nú er það svo að ég hef aldrei gert sérstakar kröfur um nákvæmni til hv. þingmanns, haft kannski meira gaman af öðru í hans fari. En það er þó hægt að gera þá kröfu að ekki sé vísvitandi verið að snúa út úr eða fara rangt með. Ég sagði að undirbúningur við skýrslugerð þá sem ég lýsti hefði hafist í haust. Það var algjör óþarfi af hv. þingmanni að reyna að snúa út úr því og segja að þar með hafi hafist undirbúningur að þeirri gagnaöflun sem um er að ræða hvað varðar samstarf þessara skóla, að það hafi hafist í haust.  Það er síðan mikið vantraust gagnvart Háskólanum á Akureyri og öllu því merka og mikla og öfluga starfi sem þar fer fram að halda því fram, eða hafa af því áhyggjur á opinberum vettvangi, að með því að þessir þrír litlu skólar sem starfa á mjög afmörkuðum sviðum, 

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því í viðtali einhvern tímann fyrir jól, minnir mig, við hæstv. innanríkisráðherra að verið var að tala um hvort ekki hefði verið gáfulegt, í ljósi þeirra miklu verðbreytinga sem yrðu um áramót, að fara í eftirlit eins og gert var þegar virðisaukaskattur á mat lækkaði úr 14% í 7%. Þá fengu Neytendastofa, Neytendasamtökin og ASÍ beinlínis fjármagn til að stunda eftirlit og fylgjast með því að þessar verðbreytingar mundu skila sér til neytenda. Hæstv. ráðherra svaraði því til að hún treysti markaðnum. Ég vil gjarnan treysta markaðnum en ég er kannski ekki alveg sammála þessu vegna þess að markaðurinn er margslungið fyrirbæri og til þess að hann virki og við getum treyst honum þarf að ríkja samkeppni og þá þurfa að vera til staðar neytendur sem eru gríðarlega vel upplýstir og meðvitaðir og taka „réttar ákvarðanir“. Verðmerkingar þurfa til dæmis að vera í mjög góðu lagi. Við gerum oft lítið úr því eftirliti sem Neytendastofa sinnir, ég heyri að Neytendastofa hefur verið dugleg að sinna eftirliti með verðmerkingum. Það skiptir mjög miklu máli fyrir verðvitund neytenda. Við vitum að á Íslandi ríkir ekki samkeppni á öllum sviðum. Það þarf ekki annað en að lesa heimasíðu Samkeppniseftirlitsins til að sjá að það er víða sem þarf að bæta úr. Það eru fyrirtæki sem eru jafnvel í einokunarstöðu, það er fákeppnismarkaður og það er verðsamráð; ég ætla ekki að fara að hryggja okkur með að þylja upp allt sem gengið hefur yfir íslenska neytendur í því sambandi. Mig langar að beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort hún sé ekki sammála mér í því að markaðurinn sjái kannski ekki alveg um sig sjálfur. Það þarf öflugt eftirlit og það þarf upplýsta og meðvitaða 

Hæstv. forseti. Það er mín grundvallarafstaða að ekki sé þörf á opinberu eftirliti þegar kemur að þessum þætti mála. Ég er reyndar einnig á þeirri skoðun að íslenskir neytendur séu vel upplýstir og fylgist vel með. Ég trúi því að vegna þeirra miklu breytinga sem gerðar voru um áramótin og voru mjög mikið í umræðunni, mikið ræddar og vel kynntar, hafi neytendur sjálfir hafist handa við að fylgjast með verðlagi í landinu. Það er mjög brýnt að neytendur séu mjög vakandi fyrir því að kaupmenn og fyrirtæki verðleggi vöru sína rétt. Við tókum auðvitað eftir því, í fréttaflutningi þegar þessar breytingar voru gerðar, að neytendur voru mjög vakandi fyrir því sem þar var á ferðinni, það voru ítrekaðar fréttir þar sem menn bentu á hluti. Ég er ekki sammála því, ef ég hef skilið hv. þingmann rétt, að neytendur séu ekki vel upplýstir. Ekki var tekin ákvörðun um það í aðdraganda þessa að fara í sérstakt samstarf vegna þessa máls. Eins og ég segi er mín afstaða sú að markaðurinn hafi, og það held ég að hafi komið fram nú á síðustu vikum, fylgst vel með og einnig veitt nauðsynlegt aðhald. Hitt er svo annað mál, og þar get ég svo sannarlega verið sammála hv. þingmanni, að samkeppni þarf að vera á sem flestum sviðum í landinu. Þar deili ég skoðun með henni. Víða mundi ég vilja sjá enn meiri samkeppni á tilteknum sviðum atvinnulífsins. Það er samt veruleg samkeppni hér einmitt á sviði verslunar og slíks reksturs þannig að þar sérstaklega sé ég ekki þetta vandamál. Ég tek þó undir það og er líka með þá grundvallarafstöðu að samkeppni sé neytendum og þjóðarbúinu til heilla.

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Ég held að íslenskir neytendur séu eins vel upplýstir og þeir geta verið. Hins vegar hefur enginn einn neytandi yfirsýn yfir allan markaðinn. Verðbreytingarnar voru líka þannig að í sumum tilfellum voru þær mjög litlar, 1,5 prósentustig, en í öðrum tilfellum miklar þegar verið var að afnema vörugjöldin. Svo voru hækkanir á matvöru og jafnvel lækkanir á sykruðum mat. Við erum heldur ekki á hverjum degi að kaupa bremsuklossa eða hvað það heitir. Þar af leiðandi er svo mikilvægt, og þess vegna eru til neytendasamtök og ýmsar stofnanir sem sinna hagsmunum neytenda, að halda utan um allar upplýsingarnar og miðla þeim til neytenda því að hver og einn neytandi hefur í sjálfu sér takmarkaðar upplýsingar. Ég hefði talið þörf á þessu líka vegna þess að slíkt eftirlit veitir aðhald og það gerði það klárlega árið 2007. Það er aðhald fyrir seljendur þegar þeir vita af því. Eðlilega, segi ég, vilja seljendur selja vöru sína á eins háu verði og þeir komast upp með. Þannig er það. 
             Það er mikið tala um leiðréttingar. Ég mundi gjarnan vilja sjá leiðréttingar og ekki bara hjá þjóðkirkjunni 

Hæstv. forseti. Ég hefði kannski átt að geta þess í fyrra svari mínu að auðvitað eru aðilar á markaðnum sem fylgjast með. Þingmaðurinn nefndi réttilega Neytendasamtökin. Þau eru gríðarlega mikilvæg í því og hafa unnið mikið starf í gegnum árin. Ég veit að hv. þingmaður þekkir það mjög vel sjálf. Eins eru það stéttarfélögin, ég get nefnt Alþýðusambandið sem hefur um árabil fylgst með verðlagi til hagsbóta fyrir sína félagsmenn og okkur öll, að sjálfsögðu. Ég tel að það hafi einmitt komið í ljós um áramótin að íslenskir neytendur veittu markaðnum aðhald með því að vekja athygli á því hvernig málum fór fram. Auðvitað erum við ekki á hverjum einasta degi að kaupa tiltekna hluti en það er oft einmitt þegar við gerum það sem við förum sérstaklega á stúfana og gerum verðsamanburð.

Virðulegur forseti. Ég ætla beina fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra varðandi mál sem hún hefur borið hér í þingið og kallað er reisupassinn, náttúrupassi af sumum, og varðar gjaldtöku í tengslum við ferðamannastaði og náttúruperlur hér innan lands. Ég vil aðeins fá að spyrja ráðherrann um tillöguflutning hennar vegna þeirra frétta sem verið hafa af afstöðu atvinnugreinarinnar sjálfrar í málinu. Hér er sannarlega úr vöndu að ráða við mörg ólík sjónarmið um langt árabil, en það ber ekki á öðru en að samstaða hafi náðst að minnsta kosti hjá meiri hlutanum innan Samtaka ferðaþjónustunnar um það að ein leið í gjaldtöku væri hér skynsamlegri en önnur. Þá er í þokkabót nýtt gjaldtökuleið sem fyrir er, þ.e. gistináttaskattinn, til þess að fá inn þær tekjur sem hér er um að ræða. Þegar það fer saman að það er sjónarmið atvinnugreinarinnar að fara þá leið og að það er leið sem er til þess fallin að flækja ekki skatt- og gjaldakerfið, þá spyr maður auðvitað: Hvaða ríku ástæður liggja til þess að fara ekki að þeim sjónarmiðum atvinnugreinarinnar, og þá kannski sérstaklega vegna þess að nú situr í embætti ráðherra ferðamála hæstv. ráðherra Ragnheiður Elín Árnadóttir? Ég hélt að hún sjálf og flokkur hennar, Sjálfstæðisflokkurinn, hefðu lagt ríka áherslu hér í ræðustól Alþingis á að leggja beri á gjöld og skatta á atvinnugreinar í samráði við atvinnugreinarnar en ekki í andstöðu við þær og hins vegar að það sé mikilvæg grundvallarregla við gjaldtöku að ekki sé verið að flækja kerfið. Hér er augljóslega  Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur hún og Sjálfstæðisflokkurinn 

Virðulegur forseti. Það er rétt sem fram kemur í máli hv. þingmanns að stjórn Samtaka ferðaþjónustunnar lagði nýverið fram tillögur sem miða að því að frekar skuli gerðar breytingar á gistináttagjaldi en að fara að þeim tillögum sem ég hafði unnið að og voru ekki komnar fram á þeim tíma. Þær höfðu meðal annars verið unnar í góðu samstarfi og samráði við greinina. Það er nú samt þannig að þessi stjórnarsamþykkt samtakanna er ekki eins og þingmaðurinn sagði hér, að við hana sé fullur stuðningur innan samtakanna. Þvert á móti hefur nú á síðustu dögum og vikum komið fram mikil andstaða við þá leið. Nú fyrir helgina andmæltu 17 fyrirtæki innan samtakanna þeirri leið og óskuðu eftir því að samtökin færu aðrar leiðir í þeim efnum. Það lýsir kannski málinu í hnotskurn. Það er engin ein leið algjörlega gallalaus til þess að stuðla að tryggum og traustum fjármögnunarleiðum í þessu efni. Ég er fyrsta manneskjan til að viðurkenna það. Ég fór í gegnum þær hugmyndir, þær tillögur og þær skýrslur, sem meðal annars hafa verið lagðar fram af hálfu Samtaka ferðaþjónustunnar, af samráðsvettvangi um aukna hagsæld, af McKinsey & Company, af Boston Consulting Group, af hagræðingarnefnd ríkisstjórnarinnar o.s.frv., og fór í gegnum öll rök og kosti og galla. Ég komst að þeirri niðurstöðu sem ég hef nú lagt fram til þings. Nú er það þingsins að taka málið fyrir, fara yfir þessi sömu sjónarmið, kalla eftir umsögn, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin svo langt sem þau ná. Ég hélt hins vegar ekki að það væri álit Sjálfstæðisflokksins að það væri eitthvert matsatriði hjá hæstv. ráðherra um kosti og galla hvaða skattheimta ætti að vera af atvinnugreininni. Ég skildi það þannig að Sjálfstæðisflokkurinn legði áherslu á að skattar á atvinnugreinar væru lagðar á í samráði við atvinnugreinina. Auðvitað eru ekki öll fyrirtæki í greininni sátt við einhverja eina útfærslu, skárra væri það nú, en það er ljóst að meiri hluti stjórnarinnar í atvinnugreininni styður þessa leið. Við það bætist síðan sú leið sem þau leggja til, gistináttaskatturinn. Það þýðir að það verður engin aukin flækja í gjaldtöku- og skattkerfinu frá því sem nú er. Ég hélt að það væri höfuðáhersla af hálfu ráðherrans og flokks hennar að flækja ekki skattkerfið frá því sem nú er. Ég skil að hæstv. ráðherra hafi verið á öðrum slóðum þegar afstaða greinarinnar lá ekki fyrir, en ég spyr: Nú þegar afstaða greinarinnar liggur fyrir, 

Virðulegur forseti. Það er í grundvallaratriðum rangt sem þingmaðurinn heldur fram, að þær breytingar sem felast í tillögum stjórnar Samtaka ferðaþjónustunnar feli ekki í sér auknar flækjur. Það er í grundvallaratriðum misskilningur hjá hv. þingmanni vegna þess að verið er að leggja til þess konar breytingar á gistináttagjaldinu að í fyrsta lagi mun það ekki skila þeim tekjum sem við þurfum til þess að standa að uppbyggingunni. Í öðru lagi er lagt til að gera breytingar sem felast í því að færa gjaldið frá því að vera á hverja gistináttaeiningu í það að vera gjald á hvern gest. Í þriðja lagi þarf að hækka gjaldið umtalsvert og til þess að ná tekjunum þarf jafnvel að hækka það mismunandi mikið eftir því hvað gistingin kostar. Þetta er því í grundvallaratriðum rangt hjá hv. þingmanni. Ég hef ekki fallið frá þeirri hugmyndafræði sem ég og flokkur minn aðhyllumst um að einfalda skattkerfið, þvert á móti. Þess vegna er samhliða lagt til að gistináttagjaldið verði afnumið, sem er algjörlega í samræmi við ályktanir sem komið hafa fram á landsfundum míns flokks og ég vinn algjörlega í samræmi við stefnu hans.

Herra forseti. Mig langar að ræða við hæstv. innanríkisráðherra um samgöngumál og býð hana velkomna til starfa. Mig langar að heyra frá henni hvað líði samgönguáætlun en eins og ég skil það þá hefur hún verið í vinnslu, áætlun sem á að gilda frá árinu 2013–2016. Hvenær mun sú samgönguáætlun muni liggja fyrir, og tólf ára áætlun, hvenær mun hún líta dagsins ljós? Það olli vissulega miklum vonbrigðum hve litlir fjármunir voru lagðir til samgöngumála í fjárlagafrumvarpinu. Áætlun hafði gert ráð fyrir 23 milljörðum í heild en það urðu ekki nema um 20 milljarðar. Færðir voru fjármunir úr nýframkvæmdum í viðhald og snjómokstur í stað þess að fjármagna þá þætti, sem vissulega er orðin mikil uppsöfnuð þörf fyrir, með auknum fjárveitingum beint úr ríkissjóði. Það hefur komið fram að þau verkefni sem ekki eru samningsbundin séu í algjörri óvissu og þá nefni ég verkefni eins og Dýrafjarðargöng og uppbyggingu Dynjandisheiðar. Hvenær verða þær framkvæmdir boðnar út? Einnig spyr ég um seinni áfanga í uppbyggingu á Vestfjarðavegi 60 um Gufudalssveit og hvar það mál allt er statt og tillaga um endurskoðun á veglínu. Ég nefni Dettifossveginn. Eins og við vitum eru góðar samgöngur forsenda þess að hægt sé að sameina stofnanir eins og heilbrigðisstofnanir, lögreglu- og sýslumannsembætti. Við þekkjum það eins og á Vestfjörðum að þar ganga slíkar sameiningar hreinlega ekki upp ef samgöngur eru eins og þær eru í dag. Það er óásættanlegt. Ég vil nefna það að í lögum um samgönguáætlun er meðal annars kveðið á um að hún eigi að stuðla að jákvæðri byggðaþróun og þá vil ég heyra viðhorf hæstv. ráðherra til 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hreyfir hér við mjög mikilvægu máli sem er uppbygging samgöngumála í landinu. Þessa dagana fer einmitt fram vinna í ráðuneytinu vegna samgönguáætlunar og stendur til að hún verði lögð fram á þessu þingi. Ég er jafnframt að leggja fram mínar áherslur inn í þá vinnu. Að sjálfsögðu hefur vinna verið í gangi allt þetta kjörtímabil um uppbyggingu í samgöngumálum, en ég get núna komið með mínar áherslur inn í það starf og ég get fullvissað hv. þingmann um að ég geri mér fulla grein fyrir því hversu mikilvægar samgöngurnar eru í innviðauppbyggingu í landinu. Hv. þingmaður nefnir heilbrigðiskerfið og það er svo sannarlega rétt að úti í hinum dreifðu byggðum, þar sem við lítum til öryggissjónarmiða í heilbrigðiskerfinu, skipta samgöngur gríðarlega miklu máli. Um það held ég að við hv. þingmaður séum hjartanlega sammála. Ég vil nefna hér að þeim fjármunum sem fengust til viðbótar í fjárlagagerðinni og var ráðstafað til innanríkisráðuneytisins var að verulegu leyti varið í samgöngumál. Ég get líka tekið undir það með hv. þingmanni og sem ráðherra þessa máls að ég vil að sjálfsögðu fá frekari fjármuni. Við vitum að við höfum þurft að draga verulega úr undanfarin ár vegna þeirra hremminga sem við lentum í í efnahagslífinu og það er mikið verk óunnið á sviði samgöngumála víða um land, bæði í hinum dreifðu byggðum og á höfuðborgarsvæðinu, þar eru einnig stór verkefni sem þarf að fara í að mínu áliti. Ég held að það sé mjög mikilvægt á þessum tímapunkti að við lítum til þeirra stórframkvæmda sem við þurfum að fara í og menn verða líka að gera mun meira átak í viðhaldi vega o.s.frv. Þessi stefnumörkun á sér stað þessa dagana. Ég vil kannski ekki fara út í einstaka liði en ég get hins vegar sagt hv. þingmanni að mér er vel kunnugt um 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör og vilja hennar til þess að reyna að afla meira fjár til samgöngumála, ekki veitir af. Ég mun styðja hana til þess og við hér á þingi. Við vitum varðandi atvinnumál og annað að það skiptir sköpum hvernig samgöngurnar eru. Ég nefni veikar byggðir á Vestfjörðum sem hafa verið í umræðunni undanfarið og það skiptir sköpum hvernig hringtenging innan Vestfjarða verður. Það er uppbygging í eldismálum á sunnanverðum Vestfjörðum og einnig er verið að vinna að þeim málum á norðanverðum Vestfjörðum. Síðasta sumar var flæði þar á milli, sem skiptir miklu að geti verið allt árið. Mér finnst að skýr skilaboð þurfi að koma frá innanríkisráðherra um þá staði sem sitja eftir, hvar sem þeir eru á landinu. Það eru ákveðin svæði á Ströndum, á norðanverðu landinu, á Vestfjörðum, sem eru mörgum áratugum á eftir í samgöngubótum. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hvatningu hv. þingmanns í þessum efnum. Mér er vel kunnugt um það að víða á Vestfjörðum, sérstaklega á sunnanverðum Vestfjörðum, búa heimamenn við það sem við köllum fyrstu kynslóð þjóðvega. Það er nokkuð sem við getum ekki búið við til lengdar, það er alveg vitað og ég fellst á það með hv. þingmanni. Ég vil ítreka vegna þessa og hennar orða það sem ég sagði áðan, að nú er stefnumörkun af minni hálfu í gangi og hún mun að sjálfsögðu fela í sér þá forgangsröðun sem ég vil leggja til málaflokksins, þannig að þótt ég tali með almennari hætti núna er alveg ljóst að orð mín verða mun skýrari eftir því sem nær dregur lokum á þeirri vinnu.

Virðulegi forseti. Í hádegishléinu á eftir er ætlunin að fara yfir þann sirkus sem hafinn er í þinginu að nýju eftir ákvörðunina í atvinnuveganefnd í morgun að senda virkjunarkosti til umsagnar úti í samfélaginu. Mér fannst óþægilegt að sitja undir því í morgun að vera sökuð um lögbrot eða hafa tekið þátt í því að brjóta lög, en það kom fram í máli nokkurra stjórnarþingmanna í morgun að það hefði verið gert í ferlinu á síðasta kjörtímabili. Mér þætti vænt um að þetta yrði allt saman skoðað, lagaleg hlið málanna verði skoðuð vandlega af hálfu forseta og þingflokksformanna og fengin einhver úttekt á því. Við getum ekki setið og starfað saman á hinu háa Alþingi og sakað aðra, til að stækka okkur sjálf í umræðunni, um að brjóta lög. Mér finnst við þurfa að taka þetta föstum tökum. 

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. síðasta ræðumanni að það er nauðsynlegt að fá úr því skorið og fá upplýsingar um það hvaða lög það eru sem menn telja að hafi verið brotin á síðasta kjörtímabili vegna þess að allt sem þá var gert var í anda og á grundvelli laganna sem voru sett einróma í þinginu, studd af öllum flokkum. Í annan stað finnst mér mjög mikilvægt að menn komi hingað með einhvers konar minnisblað eða greiningu á þessu og ég held að það væri tilefni til að biðja yfirlögfræðing þingsins um að taka saman út frá lögunum hvernig eigi að flokka virkjunarkosti, hvernig eigi að gera þetta í samræmi við lögin. Það væri ágætt að fá úr því skorið nákvæmlega hvernig þetta ferli er hugsað. Það er að mínu mati mjög skýrt í lögunum, en það væri ágætt að fá úr því skorið til að hægt væri að fá viðbrögð forustumanna hv. atvinnuveganefndar við því á hvaða grundvelli þeir ætla að fara fram með málið með þeim hætti sem hér er gert.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað ekki hægt að meina þingmönnum að tala um lögbrot í ræðustóli Alþingis þegar lögbrot hefur átt sér stað eins og við vorum að ræða í morgun varðandi vinnubrögð hv. þingmanns og formanns atvinnuveganefndar Jóns Gunnarssonar. Þar var eðlileg gagnrýni uppi um lögbrot og brot á þingsköpum. En þegar hv. þm. Páll Jóhann Pálsson og hugsanlega fleiri koma síðan í ræðustól og svara þeirri gagnrýni með innihaldslausri yfirlýsingu um að lögbrot hafi átt sér stað af hálfu fyrrverandi ríkisstjórnar í þessu sama máli er verið að fleipra og gjaldfella umræðu sem á fullan rétt á sér. Það er óþolandi og ólíðandi að þingmenn þurfi að sitja undir svoleiðis fleipri og innstæðulausu tali, ásökunum um lögbrot sem aldrei hafa átt sér stað. Þess vegna tek ég heils hugar undir það, herra forseti, að nú í hádegishléi verði farið vel yfir það hvort lögbrot hafi átt sér stað og hvort 

Virðulegur forseti. Ég tek undir þau atriði sem fyrri ræðumenn hafa tekið upp undir þessum lið og nauðsynlegt að fá það alveg skýrt fyrir fundi okkar formanna þingflokka og sömuleiðis forsætisnefndar með forseta um málið. En til viðbótar er algerlega nauðsynlegt að fá strax á hreint hvort hér er um enn eitt frumhlaupið hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni að ræða og meiri hlutanum í atvinnuveganefnd eða hvort það er ríkisstjórn Íslands og þeir hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson sem sendir meiri hluta atvinnuveganefndar í þessa vegferð. Ég veit að svo ber vel í veiði að hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er í næsta herbergi og því kalla ég eftir því að hæstv. forsætisráðherra upplýsi þingheim um það hvort þessum sprengjum í virkjanamálum sé hent inn á vegum ríkisstjórnarinnar og hvort það að ganga á svig við ákvæði laga um rammaáætlun með þessum hætti sé með vitund og vilja 

Herra forseti. Ég vil benda á að þegar óvönduð vinnubrögð voru höfð uppi hjá Reykjavíkurborg varðandi skipan í mannréttindaráð þá stigu fram forustumenn þess flokks sem í hlut átti, þ.e. forustumenn Framsóknarflokksins, og réttu af kúrsinn. Er ekki rétt að formaður Framsóknarflokksins eða formaður Sjálfstæðisflokksins stígi hér fram - þar sem hv. þm. Jón Gunnarsson er sjálfstæðismaður - og leiðrétti kúrsinn? Þetta er ekki hægt að vinna við þær aðstæður að menn fari endurtekið í sama farið. Og þegar málið fór á sínum tíma til atvinnuveganefndar lagði ég til sem varaformaður atvinnuveganefndar að það færi frekar til umhverfis- og samgöngunefndar því að þar væri fagþekking. Menn sóru það af sér og sögðu að það væri næg fagþekking í atvinnuveganefnd. En mér finnast þessi vinnubrögð sýna að hún sé því miður ekki til staðar hjá meiri hluta nefndarinnar, því miður.

Virðulegi forseti. Það er komin upp mjög vandasöm staða þegar meiri hluti atvinnuveganefndar sýnist ráðinn í því að hafa að engu þau lög sem gilda um mikilvægt málefni og freista þess aftur og aftur að koma fram með tillögur sem ekki standast þann lagagrunn sem við höfum saman búið til á Alþingi. Mér finnst eðlilegt að gera þá kröfu til meiri hlutans að hann leggi fram lögfræðilega greinargerð um það á hvaða grunni þessi tillaga er byggð. Mér finnst þingið ekki geta starfað með þeim hætti að kappsamir nefndarformenn geti með tilstyrk formanna sinna stjórnarflokka valsað holt og bolt um viðkvæma málaflokka án þess að vera bundnir af lögum. Mér finnst þingið verða að setja þessi mörk og þingið verður að leggja fram greiningu. Við verðum að fá greiningu frá yfirlögfræðingi Alþingis á lagarammanum í þessu máli. 

Virðulegur forseti. Það er auðvitað hárrétt sem fram kemur í máli hv. þm. Helga Hjörvars undir þessum lið, það er nauðsynlegt að fá úr því skorið hvort þessar hugmyndir hv. þm. Jóns Gunnarssonar njóti stuðnings forustumanna ríkisstjórnarinnar, formanns Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarna Benediktssonar og hæstv. ráðherra, og hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, formanns Framsóknarflokksins og flugvallarvina. 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þá beiðni sem fram kom hjá hv. þm. Róberti Marshall, það skiptir máli að við fáum að heyra hver stefna ríkisstjórnarinnar er í þessu máli vegna þess að það eru gildandi lög í landinu um ferlið. Hér er verið að taka ákvörðun um það í annað skipti að fara á svig við það, gera þetta öðruvísi, gera þetta eins og menn vilja, eins og þeim sjálfum hentar samkvæmt sínum eigin skoðunum og sniðganga hið faglega ferli. Það er verið að gera það hér og þess vegna skiptir máli að við heyrum hvað ríkisstjórnin ætlast fyrir í þessum efnum og hvort hv. þm. Jón Gunnarsson hafi stuðning til þess í þetta skipti. Hann virtist hafa það í fyrra skiptið. Það skiptir verulegu máli. Til að fara í stuttu máli yfir það nákvæmlega hvernig þetta var á síðasta kjörtímabili var það svona samkvæmt lögunum: Það kemur út röðun frá verkefnisstjórninni, hún er send í opið umsagnarferli, í framhaldi af því eru þeir kostir sem fengu hvað mestar athugasemdir settir í biðflokk og þar með óskað eftir því að hin faglega verkefnisstjórn fjalli um þá kosti 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að tilkynna að ég var ekki í seinustu ríkisstjórn, flokkurinn minn var ekki í seinustu ríkisstjórn og mér er nákvæmlega sama hvað seinasta ríkisstjórn gerði þegar kemur að umræðu um það sem er að gerast hér og nú undir þessari ríkisstjórn. Mér finnst það bara ekkert koma málinu við í sjálfu sér. Það að seinasta ríkisstjórn hafi gert eitt réttlætir ekki að það hafi verið gert núna ef það er þá satt á annað borð, sem mér heyrist að sé ekki. En mér finnst bráðnauðsynlegt að þegar við ræðum eitthvað eins og virkjanir og önnur bitbein í íslenskri þjóðfélagsumræðu þá sé það algert lágmark að það sé þá á dagskrá nefndarinnar sem það er ekki og hefur ekki verið. Þetta gerir okkur pírötum ógerlegt að forgangsraða okkar nefndarstörfum sem við þurfum að gera vegna þess að við erum einfaldlega of fámenn. Ég þarf að heyra og við píratar almennt um þessa umræðu í þessum þingsal án þess að vita hvað gengur á á nefndarfundum vegna þess að við þurfum að forgangsraða öðruvísi en aðrir flokkar. Ég krefst þess að forseti taki hv. þm. Jón Gunnarsson tali og sjái til þess að þegar hann ætlar að ræða önnur eins mál þori hann alla vega að setja þau á dagskrá.

Herra forseti. Við fengum að heyra það áðan og verða vitni að því að það er fátt um fína drætti í röksemdafærslu stjórnarliða í þessu máli. Þá er auðvitað gripið til þessa gamalkunnuga ráðs sem stjórnarliðar bregða æ oftar fyrir sig, að það hafi þá bara verið brotið samkomulag eða lög eða hvað það var á síðasta kjörtímabili. Þetta er sambærilegt við viðbrögð hæstv. forsætisráðherra þegar hann í sjónvarpsþætti var í vandræðum með að svara fyrir lekamálið og slengdi fram þeirri fullyrðingu að það hefði bara verið svo mikill leki á síðasta kjörtímabili að þetta hlyti að vera allt í lagi en gat svo ekki nefnt eitt einasta dæmi. Það sama er á ferðinni hér. Þessi málsvörn stjórnarliða er hörmulega mislukkuð því það liggur algerlega fyrir að meðferð þessara mála, í aðdraganda þess að tillagan kom hér fram á þingi, var nákvæmlega í samræmi við lög um rammaáætlun. Menn vönduðu sig við það ferli að hafa bæði tímafresti og umsagnarrétt og allt annað gersamlega skothelt þannig að málatilbúnaðurinn stæðist að öllu leyti þegar hann kæmi fyrir þingið, og það gerði hann.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir að minna okkur á hve mikið lá á að koma málefnum rammaáætlunar úr umhverfis- og samgöngunefnd yfir í atvinnuveganefnd. Hv. formanni umhverfis- og skipulagsnefndar og forseta Norðurlandaráðs, Höskuldi Þór Þórhallssyni, var ekki treyst til að fara með málið. Það er svo sem mér virðist það vera að teiknast upp. Herra forseti. Er það þá virkilega svo - það er náttúrlega það sem við hér í minni hlutanum þurfum að vita - að þetta sé í raun vilji ríkisstjórnarinnar sem endurspeglast í broti hv. formanns atvinnuveganefndar, Jóns Gunnarssonar, á þingskapalögum? Ég spyr hvort þetta hafi verið fyrir fram skipulagt með þessum hætti. Ég trúi því eiginlega ekki en þegar við minnumst þess hve það var mikilvægt að þingmaðurinn, sem hefur nú sýnt svolítið sjálfstæði í störfum sem formaður umhverfis- og samgöngunefndar - málið mátti bara alls ekki fara í hans hendur. 

Virðulegur forseti. Svo virðist sem aftur séu hv. þingmenn Jón Gunnarsson og Páll Jóhann Pálsson tveir einir á ferð; eða kannski þrír í meiri hluta atvinnuveganefndar. Það er enginn forustumaður ríkisstjórnarinnar eða forustumaður þingflokka stjórnarflokkanna sem lýsir ábyrgð á þessu athæfi á hendur sér. Ég kalla þess vegna aftur eftir því að það sé skýrt hvort þeir Bjarni Benediktsson og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson standa á bak við þessi vinnubrögð. Ég neita satt að segja að trúa því vegna þess að hvernig svo sem skoðanir manna á virkjunarmálum eru þá geta allir verið sammála um að ákvörðun um að virkja Urriðafoss, einn af stærstu fossum í Evrópu, verður ekki tekin án þess að vera á dagskrá; og fyrir síðari umræðu um þingsályktunartillögu eins og það sé eitthvert aukaatriði. Það er auðvitað málefni af þeirri stærðargráðu að það verður að eiga eðlilegan aðdraganda og fá þrjár umræður hér í þinginu.

Forseti. Ég vil nú fyrst taka undir með þeim þingmönnum sem hafa beðið um að farið verði yfir það í viðræðum við formenn þingflokka og í forsætisnefnd hvort ekki hafi verið farið að lögum á síðasta kjörtímabili þegar rammaáætlun var til umfjöllunar. Ég held að það væri gott að fá það. Ég velti því líka fyrir mér, vegna þess að nú hafa forustumenn ríkisstjórnarinnar kappsamlega lýst því yfir undanfarið að þeir ætli aftur að efna til ófriðar, sem þeir voru slegnir út af með í fyrra, út af umsókn um aðild að Evrópusambandinu, hvort þeir standi líka á bak við það upphlaup sem er hér í dag. Við þurfum eiginlega að fá það á hreint hvort forustumenn ríkisstjórnarinnar, hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson og hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, ætli bara að vera í þeim mesta ófriði sem þeir geta yfirleitt fundið hér á Alþingi.

Virðulegur forseti. Þegar við ræddum þessi mál í nóvember sl. þá bar málið að á svipaðan hátt og það gerir núna. Málið var ekki á dagskrá og tekið fyrir undir liðnum Önnur mál. Uppi varð fótur og fit í þingsal og ákveðið að málið færi ekki lengra. Satt að segja stóð ég í þeirri meiningu að hæstv. forseti hefði gengið svo frá málum að þetta mundi ekki endurtaka sig. En hvað er að gerast hér í dag? Það er nákvæmlega sama atburðarás að fara af stað og með nákvæmlega sama hætti. Getur verið að forustumenn stjórnarflokkanna hafi ekki rætt við stjórn atvinnuveganefndar um þessa atburðarás í nóvember? Eða getur verið að forustumenn flokkanna hvetji til þess að svona sé unnið af forustumönnum nefnda?

Virðulegi forseti. Það væri áhugavert að vita hvort hv. þingmenn Haraldur Benediktsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir séu þessu sammála. Þau voru ekki hér til svara í morgun. Hins vegar lýstu tveir hv. þingmenn, Ásmundur Friðriksson og Páll Jóhann Pálsson, sig þessu sammála og annar fullyrti að einhugur væri í meiri hluta nefndarinnar um meðferð þessa máls. Mér þykir afar ólíklegt að svo sé. Ég trúi því ekki að fólk sé tilbúið til þess, eins og hér var nefnt meðal annars, að virkja Urriðafoss. Ég kallaði eftir því hér í morgun hvort þetta hefði verið tekið fyrir formlega í ríkisstjórn en hæstv. ráðherra þessara mála, Sigurður Ingi Jóhannsson, var fljótur að sverja þetta af sér í haust þegar þetta kom fram. Það væri vert að vita hvort hann sé sammála því núna að þó að þessum kostum sé fækkað um helming þá dugi það til, eins og 1% í virðisaukaskattinum dugði Framsóknarflokknum. Er það virkilega svo að menn meta þetta faglega ferli ekki meira en svo að það að fækka kostum um helming dugi til og haldi að það skapi frið á þessum vettvangi.

Forseti. Meiri hluta þingmanna hér á Alþingi hefur orðið tíðrætt um að nauðsynlegt sé að skapa virðingu um störf þingsins og traust. Þetta er ekki til þess fallið, svo mikið er víst. Ég óska eftir því að nýskipaður umhverfisráðherra komi með einarða yfirlýsingu um hver afstaða hæstv. ráðherra sé varðandi þessi skemmdarverk, þennan stríðshanska inn í erfiða ákvörðun sem samhljóma var samþykkt á Alþingi á síðasta kjörtímabili. Mér finnst ótækt að þingmenn geti komið hingað trekk í trekk og sett þingið í fullkomna gíslingu út af athyglissýki. Mér finnst það ótækt og það verður að taka á þessu nú þegar.

Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að spurt sé hvernig í málinu liggi nú. Þegar þetta kom upp á nú í nóvember fór ekkert á milli mála að hér var ráðherrabekkur Sjálfstæðisflokksins mættur og hv. þm. Jón Gunnarsson var bakkaður upp af yfirsjálfi sínu, hæstv. fjármálaráðherra, formanni Sjálfstæðisflokksins, einarðlega. Þá var það hins vegar þannig að enn var umhverfisráðherra í landinu sem stóð í lappirnar. Það verður að segja hæstv. þáverandi umhverfisráðherra, núverandi hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, Sigurði Inga Jóhannssyni, til hróss að hann slökkti á þessu máli hratt og örugglega. Eigum við að trúa því að ráðherraskiptin nú um áramót hafi bara verið til þess að tryggja traustan framgang fruntaskaps í umhverfismálum? Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að hæstv. umhverfisráðherra Sigrún Magnúsdóttir sé svo lítilþæg að falla frá einarðri andstöðu hæstv. þáverandi umhverfisráðherra, Sigurðar Inga Jóhannssonar. Ég vil fá hana hingað í sal og heyra það þá skýrt strax.

Herra forseti. Ég er áheyrnarfulltrúi í atvinnuveganefnd. Á kvöldin athuga ég iðulega hvað sé á dagskrá nefndafunda daginn eftir. Ég sá ekkert um þetta, það voru raflínur og slíkt, en ég hefði mætt á fundinn ef átt hefði að tala um rammaáætlun. Við þurfum að forgangsraða okkar tíma vel. Þetta eru ekki fagleg vinnubrögð, ekki nema formaður nefndarinnar sé að reyna að skapa óróa í þinginu og trekkja þingmenn hér inn og tefja störfin o.s.frv., ekki nema það sé tilgangurinn. Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið þekktur fyrir að vinna faglega hér á þinginu, alla vega eftir hinu þekkta ferli, vegna þess að það er líklegra til að hreyfa málum áfram. Nú kostar þetta þingið, meðal annars stjórnarflokkana, tíma sem annars væri hægt að nýta í að ná fram öðrum stefnumálum flokksins. Kannski ættum við að kalla eftir því að forseti 

Virðulegi forseti. Hér á hinu háa Alþingi er þess jafnan krafist af hv. þingmönnum að þeir sýni þinginu virðingu. Maður mundi halda að virðing fyrir lögum sem eru samþykkt einróma væri hluti af þeirri virðingu, maður mundi halda að það að setja mál á dagskrá sem á að ræða í nefnd væri hluti af þeirri virðingu. Maður mundi halda, síðast en ekki síst, að hæstv. ríkisstjórn gæti tekið afstöðu til þess hvort hún telji þetta vera til marks um virðingu fyrir þinginu. Því miður er það einhvern veginn þannig hérlendis að við kjósum þingmenn og efstu þingmennirnir fá miklu meiri hlutfallsleg völd en hinir. Það er raunveruleikinn sem við búum við í dag. Það er samt sem áður grundvallaratriði í lýðræðisríki að ríkisstjórnin beri virðingu fyrir þinginu. Og þegar fulltrúar ríkisstjórnarinnar, sem eru hv. nefndarformenn í þokkabót, sjá sér ekki fært af óskiljanlegum ástæðum að setja þetta mál á dagskrá finnst mér sjálfsögð krafa, á hendur hæstv. ríkisstjórn, að útskýra hér nákvæmlega hvernig hún sjái fyrir sér 

Herra forseti. Ég ætla að ítreka beiðni mína um að fundi verði frestað þar til farið hefur verið yfir málin. Þetta er tvíþætt vandamál sem við erum að ræða. Annars vegar er það þannig að stórmál er tekið úr nefnd án þess að það hafi svo mikið sem verið sett á dagskrá. Fyrir okkur sem störfum hér í þinginu - ég er formaður í velferðarnefnd og mér hugnast ekki að það séu vinnubrögðin að setja mál sem á að taka út ekki á dagskrá. Ef það má vil ég upplýsingar um það og þá skulum við hætta að vera með dagskrá hér í þinginu í nefndastörfum. Þá skulum við bara hafa „open floor“, svo að ég sletti. Hins vegar kom umhverfis- og auðlindaráðherra hér með tillögu frá verkefnisstjórn í formi þingsályktunar um einn kost í nýtingu. Hér er farið fram hjá öllum reglum við úttöku með þessum óeðlilega hætti,  Herra forseti. Ég óska eftir því að fundi verði frestað þar til búið er að fara yfir þessi mál.

Hæstv. forseti. Ég varð satt að segja verulega undrandi á vinnubrögðum hv. formanns atvinnuveganefndar, Jóns Gunnarssonar, fyrir jól í því að taka svona stórt mál eins og við erum að ræða hér upp undir liðnum Önnur mál. Mig hafði bara ekki grunað að einhverjum dytti í hug að vinna svona hérna. Öllum getur svo sem orðið á og málinu var kippt til baka. Mér finnst því alveg ótrúlegt að heyra það að nú sé aftur farið fram með nákvæmlega sama hætti. Ég verð að viðurkenna að ég skil þetta ekki. Er hv. þm. Jón Gunnarsson hræddur við umræðuna í nefndinni? Er hann hræddur við að nefndarmenn mæti undirbúnir til fundar? Er honum kannski bara sama um vönduð vinnubrögð? Við erum kosin af þjóðinni til að starfa hér og þess vegna er lágmark að við stundum vönduð vinnubrögð og förum sjálf að lögum. Þess vegna vona ég að núna á eftir, á fundi þingflokksformanna og forsætisnefndar, verði undið ofan af þessu rugli og séð til þess að við hér inni förum að þingsköpum.

Forseti. Fram hafa komið, finnst mér, athyglisverðar hugmyndir um það hvernig ríkisstjórnarmeirihlutinn skipar fólki til starfa; að það hafi kannski einmitt verið út af því að stunda átti vinnubrögð af þessu tagi sem ríkisstjórnarmeirihlutinn vildi ekki setja rammaáætlunina í umhverfis- og samgöngunefnd eins og vera ber. Kannski það og kannski ráðherraskiptin nú um áramótin hafi líka verið til þess að fá í sæti umhverfisráðherra einhvern sem samþykkti það sem fyrir hana væri lagt. Ég trúi því nú samt ekki, virðulegi forseti, og ég vonast til að hæstv. umhverfisráðherra komi hingað sem fyrst til að bera af sér þann grun eða hvað við köllum það; ég held að það sé nú bara út í hött að halda það. Ég vil líka taka undir það, sem hefur komið hér fram, að það er ekki gott að vera með mál af þessu tagi utan dagskrár þegar tekið er tillit til stærðar þingflokks pírata. Þeir hafa ekki einu sinni tækifæri til að skipta störfum með sér þannig að þeir sitji þá fundi sem skipta meira máli en aðrir.

Herra forseti. Þar sem ég sé að hv. formaður atvinnuveganefndar, Jón Gunnarsson, er kominn í salinn vil ég beina því til hans að hann létti á vinnunni á Alþingi með því að draga þessar hugmyndir til baka. Það er líka hægt. Þetta eru bara hugmyndir og við skulum fyrirgefa hv. þingmanni það að hann hafi farið á hugarflug í morgun og gleymt að setja þetta mál á dagskrá. Það er gott að hugsa en menn verða líka að hugsa hvort þeir hafi gert eitthvað rangt og hafa skynsemi til að bera til að draga til baka eitthvað sem er ekki rétt. Það mundi létta mjög á störfum þingsins við að hann sjálfur stigi fram og drægi þetta til baka. Það er ekki ásættanlegt að svona stór mál, ef þessi hugmynd verður að veruleika og breytingartillaga verður lögð fram, fái bara eina umræðu af því að þetta er þingsályktunartillaga. Fyrri umr. er búin og bara eftir síðari umr. 

Herra forseti. Aðeins faglega eða efnislega um það sem hér er á dagskrá. Fráfarandi hæstv. umhverfisráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, valdi að senda þá tillögu sem hann fékk frá verkefnisstjórn í fyrra óbreytta til þings, þ.e. aðeins Hvammsvirkjun skyldi færast úr biðflokki í nýtingarflokk. Sú tillaga verkefnisstjórnar var vandlega og faglega rökstudd. Ástæður þess að verkefnisstjórnin gerði ekki tillögur um breytingar á fleiri virkjunarkostum voru þær að þar vantaði gögn, rannsóknir, vinnu og tíma. Niðurstaða nefndarinnar varð þess vegna sú að þeir kostir aðrir sem ráðherra óskaði eftir að yrðu skoðaðir skyldu vera áfram í bið. Það var faglega rökstudd niðurstaða. Það eru einmitt þessir kostir sem formaður atvinnuveganefndar vill nú fara að færa yfir í nýtingarflokk. Með öðrum orðum, herra forseti, væri þessi framgangsmáti, ef hann væri af hálfu Alþingis, ekki aðeins lagalega ótækur heldur faglega gersamlega fráleitur, hann gæfi bara skít í allar faglegar röksemdir sem fyrir liggja í málinu.

Forseti vill geta þess að klukkan er orðin hálfeitt og hefur verið boðað til þess fundar sem mjög hefur verið kallað eftir í forsætisnefnd. Forseti hyggst funda með formönnum þingflokka klukkan eitt en forseti er enn þá með fimm þingmenn hér á mælendaskrá sem óska eftir að ræða fundarstjórn forseta. Forseti vildi aðeins koma þessum skilaboðum til þingmanna og geta þess að umræddur tími fyrir fund í forsætisnefnd er kominn.

Forseti. Mér finnst mjög brýnt að það komi fram að ef það er svo að þessi ákvörðun, og hugarflug, hv. formanns atvinnuveganefndar, Jóns Gunnarssonar, verður ekki dregin til baka þá er það í mínum huga þannig að ég get ekki borið virðingu fyrir öðrum þingsköpum. Af hverju ætti ég að fara eftir þingsköpum en ekki einhver annar þingmaður? Ef forseti kemur ekki með mjög skýr fyrirmæli um að svona vinnubrögð séu ekki ásættanleg, þar sem brotið er á þingsköpum á þennan hátt, sé ég ekki tilefni til að virða þingsköp hér eins og til dæmis að hætta að tala þegar byrjað er að slá í bjölluna. Af hverju ætti ég að sýna forseta virðingu ef þingmaður í meirihlutastjórninni kemst upp með að sýna þinginu og forseta þingsins álíka vanvirðingu og hann hefur gert hér í morgun? Það er skammarlegt og ætti hv. þingmaður að draga þessa tillögu sína til baka.

Forseti þakkar hv. þingmönnum fyrir að bregðast við. Þegar hafa þrír eða fjórir tekið sig út af mælendaskrá, hætt við að ræða um fundarstjórn forseta, þannig að fundur geti hafist í forsætisnefnd.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tala lengi, en ég tel þó að fyrir þann fund sem nú er að hefjast sé vert að rifja upp að hæstv. forseti þingsins, Einar Kristinn Guðfinnsson, sagði hér á dögunum að ríkisstjórnin ætti ekki að beita neinum bellibrögðum varðandi framlagningu mála hér á þingi. Ég vil, hæstv. forseti, að þeir sem sitja forsætisnefndarfund hér á eftir hafi þau orð hæstv. forseta í huga varðandi þetta mál. Það á heldur ekki að vera þannig að formenn nefnda geti beitt slíkum bellibrögðum eins og hér er verið að gera og komið í veg fyrir að þingmenn geti stundað störf sín eins og meðal annars hefur verið rætt af hálfu pírata. Það á að setja mál á dagskrá, sérstaklega þegar um er að ræða svona stór mál. Auðvitað eiga öll mál að vera undir og á dagskrá. Ég hvet til þess að þetta orð verði haft í huga þ.e. „bellibrögð“, sem höfð voru eftir forseta þingsins.

Virðulegi forseti. Af málflutningi hv. þingmanna má ætla að ákveðinn misskilningur sé í gangi. Það er sagt hér af sumum hv. þingmönnum, t.d. af hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur áðan, að málið hafi verið tekið úr nefnd í morgun. Hér er talað eins og verið sé að taka þetta mál úr nefnd. Það sem er rétt í málinu er að verið var að senda breytingartillögu til umsagnar. Þá er sagt hér að mjög faglega hafi verið staðið að því og rökstutt af verkefnisstjórn, í tillögu til ráðherra, og ráðherra hafi staðið faglega að málum. Til hvers er þá verið að senda þessa þingsályktunartillögu til þingsins með því umsagnarferli sem þar á að viðhafa og er viðhaft, með allri gestakomu og öllu, er það ekki fagleg umfjöllun? Er það ekki nákvæmlega það sem við erum að bjóða upp á, að fara faglega leið að þessu? Og það að við höfum gengið fram hjá lögum - það er sagt hér að meiri hluti nefndarinnar hafi brotið lög.  Þetta eru mjög alvarlegar ásakanir 

Forseti vill greina frá því í framhaldi af þeirri umræðu sem fór fram undir liðnum fundarstjórn forseta í morgun að það fóru fram fundir annars vegar í forsætisnefnd og hins vegar meðal þingflokksformanna. Forseti áréttaði þau sjónarmið sem hann setti fram í stuttu máli í morgun þegar þessi mál voru til umræðu með hvaða hætti þau mál sneru að þinginu, rétti þingmanna til að leggja fram breytingartillögur og stöðu forseta. Forseti hefur haft aðstöðu til að fara yfir málið í framhaldi af þeirri umræðu sem átti sér stað hér á haustdögum af svipuðu tilefni. Niðurstaða forseta er í sem skemmstu máli eftirfarandi: Í 8. gr. laga um verndar- og orkunýtingaráætlun er kveðið á um það að verkefnisstjórn sé ráðherra til ráðgjafar við undirbúning að gerð tillagna fyrir verndar- og orkunýtingaráætlun. Síðan er nánar kveðið á um þetta í 9. og 10. gr. laganna, bæði um verksvið, verklag og málsmeðferð. Því hefur verið haldið fram að samkvæmt 3. mgr. 3. gr. laganna sé í raun fyrir það girt að þingið geti lagt til breytingar á rammaáætlun. Þá er þess að geta að rammaáætlun byggir á þingsályktun. Samkvæmt 38. gr. stjórnarskrárinnar hafa þingmenn rétt til að flytja frumvörp og þingsályktunartillögur og þar með að sjálfsögðu breytingar við þingmálið. Ef við skoðum þetta síðan í samhengi við þingskapalögin sjálf er gert ráð fyrir því samkvæmt 40.–46. gr. að þingmenn, einn eða fleiri, geti lagt fram breytingartillögur. Með öðrum orðum, réttur þingmanna til að flytja breytingartillögur og hafa áhrif á þau mál sem eru lögð fyrir þingið er mjög ríkur og afdráttarlaus. Það er með hliðsjón af þeim ákvæðum, jafnt í stjórnarskrá sem þingskapalögum, að niðurstaða forseta er að það sé augljóst að ekki sé hægt með almennum lögum - og forseti er ekki sérstaklega að skírskota til þeirrar lagasetningar sem mest hefur verið til umræðu heldur vísar hér almennt til almennra laga - að takmarka réttindi þingmanna til að leggja til breytingu við þingmál sem er til umfjöllunar á Alþingi. Þá er komið að kjarnaspurningunni: Getur forseti hlutast til um þá málsmeðferð sem höfð var varðandi það tiltekna mál sem hér hefur svo mjög verið rætt í morgun? Það er eindregin skoðun forseta að auðvitað geti hann ekki gripið inn í þá málsmeðferð og þar með takmarkað rétt þingmanna. Svo vill forseti vekja athygli á því sem er líka ákveðið lykilatriði í þessu sambandi, að hér er um að ræða að meiri hluti nefndarinnar ákvað að senda tillögur sínar varðandi orkunýtingarkosti til umsagnar. Hér er ekki um að ræða að nefndin hafi lokið umfjöllun sinni. Hér er ekki um að ræða að nefndin sé að taka mál út úr nefndinni til að fjalla um það á Alþingi við síðari umr. Hér er um það að ræða að meiri hlutinn er að senda þessi mál til umsagnar. Forseti hefur rætt við formann nefndarinnar sem hefur tjáð forseta að á morgun sé fyrirhugaður fundur í atvinnuveganefnd og að þetta mál verði þá á dagskrá. Þetta er það sem forseti vill segja sérstaklega um þetta mál að þessu leyti en forseti vill líka nefna það að hann telur tilefni til þess að yfir þessi mál sé farið almennt, án hliðsjónar af þessu máli eingöngu, og aflað lögfræðilegra gagna á vettvangi Alþingis um málsmeðferð þar sem þessi álitamál koma upp. Forseti mun þegar því er lokið taka það fyrir í forsætisnefnd og meðal þingflokksformanna.

Virðulegi forseti. Ég vil gera alvarlegan ágreining við hæstv. forseta um mat hans á þingtæki þessarar framgöngu. Það er mjög sérkennilegt ef það þarf að breyta stjórnarskrá til að binda stjórnarmeirihlutann hér við lögformlegt ferli sem samþykkt hefur verið með öllum greiddum atkvæðum á Alþingi, ef menn virða ekki grundvallarsamskiptareglur og verklagsreglur sem búið er að marka í lög og ganga síðan fram með fruntaskap og beita fyrir sig stjórnarskránni og að almenn lög stöðvi ekki rétt samkvæmt stjórnarskrá. Ég ítreka líka beiðni mína frá því fyrir hádegi. Þegar þessi fruntaskapstillaga kom fram í haust kom reyndar alveg í ljós að hæstv. fjármálaráðherra hafði mikinn áhuga á því að styðja þessa furðulegu framgöngu. En þá bjuggum við svo vel að hafa umhverfisráðherra sem stóð í lappirnar og var mjög fljótur að slökkva á þessari tilraun til valdníðslu, hæstv. núverandi landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra. Ég spyr þess vegna sérstaklega nýskipaðan hæstv. umhverfisráðherra vegna þess að hún er í salnum: Er hún ekki sama sinnis og vill hún ekki stöðva þessa framgöngu? Eigum við að trúa því að það hafi orðið 

Herra forseti. Ég tel alveg sérstaklega mikilvægt þegar rætt er um grundvallarmál eins og það sem forseti hefur hér kveðið upp úr með að menn haldi aftur af sér vegna ágreinings um einstök þingmál og yfirgefi ekki prinsippumræðuna. Að sjálfsögðu hlýtur það að vera niðurstaðan, sem forseti hefur farið yfir, að þingmenn séu óbundnir af tillögum sem koma inn í þingið hvað það varðar að koma fram með sínar eigin breytingartillögur. Það hlýtur að vera svo. Í því lagaumhverfi þar sem fjallað er um rammaáætlunina er það hins vegar svo að frá upphafi var gert ráð fyrir að menn leituðu sátta um niðurstöðuna. Sú sátt var rofin á síðasta kjörtímabili þegar ekki var fylgt tillögum verkefnisstjórnarinnar heldur málið tekið í sérstakan pólitískan snúning áður en það var lagt fyrir þingið. 
            

Þetta er rangt.

Það getur aldrei verið niðurstaðan 

Herra forseti. Ég fagna orðum forseta um að hann túlki það svo að hann hafi ekki heimildir til að hlutast til um það að þingmenn geti lagt breytingartillögur, klárlega eins og stjórnarskráin heimilar. Það er mjög gott. Varðandi lögformlega þáttinn í þessu virðist það samt sem áður vera þannig að þingið geti þá tekið ákvarðanir eða lagt fram breytingartillögur við þingsályktunartillögur og jafnvel samþykkt þingsályktunartillögur sem stangast á við lög en þá er þingið hálfasnalegt yfir að hafa samþykkt það og framkvæmdarvaldið hefur ekki heimild til að framkvæma það. Það er mögulega það sem þessar breytingar gera af því að í lögum er kveðið á um ákveðið ferli til að hægt sé að hlutast til um þessa nýtingarkosti. Við munum sjá það og það er nokkuð sem á eftir að útkljá. En það er ekki gott ferli að taka fyrir svona stórmál án þess að hafa sett þau á dagskrá. Það er nokkuð sem forsætisnefnd 

Virðulegur forseti. Úr því að málið er svona vaxið væri ágætt að fá á hreint hvort það sé skoðun meiri hluta þings og stjórnarflokkanna og forustumanna ríkisstjórnarinnar að það sé í lagi að afgreiða út úr nefnd fjóra virkjunarkosti undir liðnum Önnur mál, hvort það sé í lagi að ráðast í slíka framkvæmd og setja í nýtingarflokk fjóra virkjunarkosti, þar af einn sem ekki hefur hlotið umfjöllun faghópa og verkefnisstjórnar um rammaáætlun í síðari umr. um þingsályktunartillögu þar sem hver þingmaður hefur fimm mínútna ræðutíma. Það á eftir að svara þeirri spurningu hvort stjórnvöldum í landinu þyki þetta eðlilegur málsferill og hvort hæstv. umhverfisráðherra sem stödd er hér í salnum sé samþykk þessari túlkun laganna. Það væri mjög forvitnilegt fyrir umræðuna og fyrir starfsandann í þinginu að fá úr þessu 

Virðulegur forseti. Er ekkert að marka samkomulag við formann Sjálfstæðisflokksins? Það kann að vera rétt að stjórnarskráin upphefji þann ýtrasta rétt þingmanna að þeir geti flutt breytingartillögur, en allir þingflokkar á Alþingi sameinuðust um að setja lög um ákveðið verklag sem hér er verið að ganga gegn. Núna allt í einu ætlar Sjálfstæðisflokkurinn ekki að fylgja því verklagi sem hann sjálfur gerði að lögum í lögunum um rammaáætlun og vísar til ákvæða í stjórnarskrá um að hann sé óbundinn af því verklagi. Er Sjálfstæðisflokkurinn ekkert bundinn af pólitískum yfirlýsingum sínum eða af því þegar hann greiðir atkvæði í þingsal? Geta sex þingflokkar á Alþingi ekki sameinast um verklag sem stendur til framtíðar af því að alltaf næst þegar vindurinn blæs úr annarri átt hleypur Sjálfstæðisflokkurinn frá þeim samningum og reynir utan dagskrár  
             Virðulegur forseti. Mér heyrist að reglur í þinginu 

Þingmaðurinn hefur lokið máli sínu.

Meira að segja forseti Alþingis telur þá málsmeðferð algerlega óásættanlega.

Hv. þingmaður!


            

Þó að mönnum mislíki niðurstaða forseta Alþingis sem hann hefur stutt rökum ber hv. þingmönnum engu að síður að hlíta þingsköpum, m.a. með ræðutíma. Það átti við um hv. þm. Helga Hjörvar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar hafði hér lög að mæla þegar hann bar fram þá kjarnaspurningu hvort hæstv. forseta þyki eðlilegt að menn taki jafn stór mál og þessi og afgreiði með einhverjum hætti, eins og í þessu tilfelli að senda til umsagnar ákveðna virkjunarkosti milli gesta um annað mál á dagskránni. Það var ekki einu sinni á auglýstri dagskrá. Þegar hæstv. forseti lemur í bjölluna undir þessari spurningu hv. þingmanns finnst mér frekar að hann hefði átt að taka sér tíma og hugsa virkilega um það hverju hann ætlar að svara þessu. Þetta er með öllu ólíðandi og kristallar vinnubrögðin í öllu þessu máli. Jú, það er rétt að í öllum tilfellum höfum við þingmenn rétt á því að gera breytingar og leggja það til sem við viljum hér á Alþingi. En við höfum ekki bara í þessu máli heldur svo mörgum öðrum sett lög sem eru skapalón um það með hvaða hætti við setjum okkur faglegan ramma til að undirbúa ákvarðanatöku hér. 

Herra forseti. Það liggur meira undir en fjórar náttúruperlur. Hér liggur líka undir virðing Alþingis fyrir sjálfu sér og lögum sem það hefur sett og fyrir vönduðum og faglegum vinnubrögðum. Réttur þingmanna til að flytja breytingartillögur er vissulega ríkur og þar með talið til að leggja til hvaða vitleysu sem er. Það eru þó á því ein takmörk, slíkar tillögur verða að vera þingtækar og ég tel að breytingartillaga við þingsályktunartillögu sem ætlar að ýta til hliðar skýrum ákvæðum laga sé ekki þingtæk. Þannig geti Alþingi ekki staðið að hvorki framkvæmd né setningu laga fyrir utan að það liggur í ferlinu að slíkur málatilbúnaður kolfellur á hinu faglega prófi. Það eru rök fyrir því að þeir kostir sem hér eru undir eiga að vera áfram í biðflokki og það hefur bæði verkefnisstjórn og ráðherra í reynd staðfest með því að leggja fram tillögu um aðeins einn af þessum kostum sem skuli færast 

Herra forseti. Margt rangt hefur komið fram í umræðunni. Í fyrsta lagi hefur málið ekki verið afgreitt út úr nefnd. Það sem var ákveðið í dag var að senda málið til umsagnar  Í öðru lagi er ekki verið að taka ákvörðun um að virkja. Það er verið að ræða það í nefndinni og fá umsagnir um hvort taka eigi nokkra virkjunarkosti í nýtingarflokk. Ef til þess kemur að virkja þá kosti mun þurfa að fara fram umhverfismat framkvæmda. Þetta vita þingmenn líka. Það var á röngum forsendum sem sjálfsögðum virkjunarkostum var vikið úr nýtingarflokki og þeir settir í biðflokk á síðasta kjörtímabili, 

Virðulegur forseti. Ef það er hægt að ákveða að setja fjóra virkjunarkosti í nýtingarflokk undir liðnum Önnur mál á nefndarfundi á grundvelli vissulega óumdeilds stjórnarskrárákvæðis um rétt þingmanna til að leggja fram tillögur eru lögin um nýtingu og vernd marklaus. Það eru lög um það hvernig á að meðhöndla þingsályktunartillögur, þau fjalla um það hvernig á að meðhöndla breytingar á til dæmis tillögum verkefnisstjórnar. Það voru gerðar breytingar á tillögum verkefnisstjórnarinnar á síðasta kjörtímabili en það var gert algjörlega í samræmi við lögin.

Út af ESB.

Ráðherra gerði tillögu að breytingu, hún fór í 12 vikna umsagnarferli og kom svo inn í þingið. Það segja lögin. Hér ekki verið að fara eftir lögunum og það er ótrúlegt 

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hæstv. forseta um að réttur þingmanna er ríkur. Þann stutta tíma sem ég hef setið á þingi hafa iðulega fallið orð í þessum þingsal að alþingismenn vilji ekki vera bara afgreiðslustofnun ráðherra. Ég vona að við séum öll á þeirri skoðun. Ég vil jafnframt segja ykkur að við stöndum á ákveðnum tímamótum varðandi þetta, ekki bara það sem skeði í morgun heldur það sem þið hafið eflaust orðið vitni að, að gefnir voru út 88 kostir frá Orkustofnun í gær og ég vona að þið hafið lesið ágætt viðtal við formann verkefnisstjórnar rammaáætlunar, Stefán Gíslason, í blöðunum í morgun þar sem hann fagnaði því að þessar hugmyndir væru komnar fram vegna þess að meginverkefni rammaáætlunar er að flokka kosti. Það hefur staðið verkefnisstjórninni fyrir þrifum að hafa ekki nægilega marga kosti undir til að meta og flokka hefur hann meðal annars 

Forseti vill árétta það sjónarmið að hv. þingmenn fylgi reglum um ræðutíma.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að útskýra fyrir áhorfendum að í gamla daga, eða ekki gamla daga, ekki fyrir svo löngu, áður en rammaáætlun var samþykkt, þurfti hér lagafrumvarp sem tekur þrjár umræður þannig að málin fái næga umræðu. Eftir rammaáætlun þarf tvær umræður um þingsályktunartillögu svokallaða, en í þetta sinn, án þess að setja málið á dagskrá, á að senda það sem virðist vera óskrifuð breytingartillaga, alla vega finn ég hana hvergi skrifaða og hef leitað þó nokkuð mikið, senda á hana til umsagnar og veita þeirri hugmynd eina umræðu, þ.e. síðari umr. um þingsályktunartillögu. Dettur nokkrum heilvita manni í hug að þetta hafi verið hugmyndin þegar rammaáætlun var tekin í notkun? Er einhver hér til í að standa í þessari pontu og segja að svona hafi planið verið? Er hv. þm. Jón Gunnarsson til í það? Hann hefur nú sagt annað eins hér af og til. Ég spyr: Ef menn ætla að bera fyrir sig stjórnarskrá og því að þeim sé heimilt að gera allan fjárann hér á hinu háa Alþingi, hvers vegna standa þeir þá ekki hérna í pontu og einfaldlega lýsa því yfir að þeir ætli að afnema 

Virðulegi forseti. Það voru mikil tíðindi, fannst mér, þau orð sem forseti fór með hér eftir þinghléið áðan. Tíðindin eru þau að búið er að segja sem svo að lögin sem voru samþykkt hér samhljóða, lögin um rammaáætlun, séu ekki í gildi. Þau skipta engu máli. Þó að hæstv. forseti hafi vitnaði í stjórnarskrá hefði hann getað sagt að samt sem áður mundi hann leggja til að það sem þingmenn hefðu verið sammála um að fara eftir ákveðnu ferli, að það verði þá látið gilda þó að þeir megi gera eitt og annað. Það er líka annað sem þarf að ræða, málflutningur formanns Sjálfstæðisflokksins. Það er þannig, virðulegi forseti, það er sama hvað hann stendur oft í pontu 

Enn minnir forseti hv. þingmenn á að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Datt einhverjum í hug að löggjafinn hefði það að markmiði þegar hann ákvað að þessi mál skyldu á endanum koma til þingsins að þingið hefði ekkert með neinar breytingar að gera? Í lögum um rammaáætlun er gert ráð fyrir því að ráðherrar geti gert breytingar á niðurstöðu verkefnisstjórnar. Það gerðu ráðherrar í síðustu ríkisstjórn. Þeir tóku málið og breyttu 

Enn vekur forseti athygli á því að hv. þingmönnum ber að fara að reglum um ræðutíma. Hann hvetur jafnframt hv. þingmenn til að gefa ræðumönnum gott næði til að flytja mál sitt.

Virðulegur forseti. Ég verð að segja að mikið vorkenni ég hv. þm. Jóni Gunnarssyni.

Þú þarft ekki að gera það.

Það er hrikalegt að hafa ekki kjark til þess í atvinnuveganefnd að setja mál, sem er greinilega hv. þingmanni hjartans mál, á dagskrá áður en boðað er til fundarins. Í tvígang. Það skal enginn gera lítið úr rétti þingmanna til að flytja mál fyrir Alþingi, en af hverju gerir hv. þingmaður það ekki? Af hverju flytur hann ekki þingmál, frumvarp til laga um breytingar á lögum um rammaáætlun?  
            

Forseti hvetur þingmenn til að hafa góða reglu á þessum fundi. Þrátt fyrir að hv. þingmenn séu hér ósammála er vel hægt að láta umræðurnar fara fram innan skikkanlegra marka, tímamarka sem annarra.

Herra forseti. Hæstv. umhverfisráðherra sagði áðan að rétt væri að bíða eftir tillögum verkefnisstjórnar um þá kosti sem ættu að fara í nýtingu eða vernd eða vera áfram í biðflokki. Ég tek undir þau orð. Eigum við ekki bara að bíða eftir því? Var ekki kjarni málsins að við gerðum nákvæmlega það? Hvað á að fara með þessari hugmynd rafrænt út í loftið? Hvað liggur á bak við hana, hvar er rökstuðningurinn? Þetta mál er ekki með neinum rökstuðningi. Þegar mál fara til umsagnar fá umsagnaraðilar venjulega einhvern rökstuðning með málinu. Ekkert slíkt liggur fyrir. Við skulum bara halda því til haga að fyrrverandi umhverfisráðherra bað um að fara með átta kosti til athugunar hjá verkefnisstjórn. Hún lagði til einn kost vegna þess að hinir voru ekki tilbúnir og hæstv. þáverandi umhverfisráðherra samþykkti það og tók undir að það þyrfti að rannsaka og kanna hina hlutina betur. Og gerum nú 

Forseti áréttar sömuleiðis að hér eru líka í gildi þingsköp þar sem meðal annars er kveðið á um ræðutíma.

Hæstv. forseti. Ég held að hæstv. umhverfisráðherra hafi akkúrat sagt það áðan sem sýnir og sannar að sá ferill sem varð uppvíst um í meiri hluta atvinnuveganefndar í morgun er ólöglegur. Hæstv. ráðherra nefndi það nefnilega að Orkustofnun hefði sent ráðuneyti hennar tillögu að virkjunarkostum til að vinna í verkefnaáætlun - og hvaða virkjunarkostir skyldu vera þar inni? Allir umræddir fjórir virkjunarkostir sem meiri hlutinn lagði til í morgun. Virðulegi forseti. Þarf eitthvað frekar vitnanna við? Orkustofnun er að fara þann rétta feril sem lögin segja til um og hæstv. umhverfisráðherra var að segja okkur áðan hvernig þetta ætti að ganga fyrir sig. Það er aftur annað mál hvernig staðið er að því að flytja tillögur í nefndum. Þessi tillaga kom ekki fram skriflega og ég spyr hæstv. forseta: Hvaða tillögu á að senda út til umsagnar? Á að fylgja með henni greinargerð eins og fylgir í þingsályktunartillögu um Hvammsvirkjun sem við erum að vinna að eða á að fara út í eitthvað bara  Virðulegi forseti. Þetta snýst nefnilega um heiður Alþingis. Þetta snýst um að fara að lögum um rammaáætlun. Þetta snýst ekki núna um þingsköp.

Virðulegi forseti. Ég ítreka að mér finnst lög um rammaáætlun skipta máli og ég er sannfærð um að við getum verið sammála um það. Það er gefinn svo stuttur ræðutími og ég hef greinilega ekki verið nógu skýr því að mér finnst að ákveðnir þingmenn hér inni hafi ekki skilið hvernig þetta ferli er. Ég sagði áðan að við værum á tímamótum, núna er að fara í gang ákveðið ferli af því að Orkustofnun var að senda verkefnisstjórn 88 kosti, ekki ráðuneytinu. Ég kem ekki nálægt því. Verkefnisstjórnin fékk kostina, sem er vissulega ráðgefandi fyrir ráðherra, en ekkert var sent til mín. Við skulum bara hafa það á hreinu. Verkefnisstjórnin hefur tjáð mér að núna fyrst geti hún virkilega unnið vel þegar hún er búin að fá alla þessa kosti til meðferðar.

Bíðum eftir þessu.

Formaður verkefnisstjórnar, ég vitna í þetta viðtal sem var 

Forseti. Mér heyrist á öllu, og það er ánægjulegt, að hæstv. umhverfisráðherra kalli eftir því að það sé beðið með þá tillögu sem hér hefur verið smyglað áfram í gegnum atvinnuveganefnd. Það er kallað eftir því að við bíðum í að minnsta kosti í eitt ár og ég held að hv. þm. Jón Gunnarsson ætti að verða við þessari beiðni hæstv. umhverfisráðherra. Ef það er eins og kemur fram í máli hæstv. fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins að hann líti svo á að ramminn sé ekki lengur virkur finnst mér að ríkisstjórnarflokkarnir eigi að koma hreint fram og segja að ramminn virki ekki lengur og það séu einhverjar aðrar áætlanir um það hvernig við högum okkur varðandi ákvarðanir um hvað eru virkjunarkostir og hvað ekki. Miðað við það sem gerðist í nefnd í morgun og líka fyrir jól 

Enn áréttar forseti tilmæli til hv. þingmanna um að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég var búinn að bíða svo lengi að ég leyfði mér að spjalla aðeins við hæstv. ráðherra frammi á gangi. Það er svolítið áhugavert að hlusta á umræðuna hér. Það er alveg rétt sem hefur komið fram að lagt var af stað í þá vegferð að koma með einhverja umgjörð í vinnu í tengslum við þetta sem gerði að verkum að við værum alla vega ekki að rífast um formið heldur værum að takast á um efnið. Sú tilraun hefur ekki gengið neitt sérstaklega vel. Ég hvet hv. þingmenn, stjórnarandstöðuþingmenn, að hugsa aðeins til baka hvernig þetta var á síðasta kjörtímabili. Það er ekki þannig að menn hafi verið á því að síðasta ríkisstjórn hafi farið eftir öllu þegar kom að forminu. Við erum búin að deila um það, ekki bara nú heldur áður. Það er fullkomlega alrangt að hér hafi verið  
            

Virðulegi forseti. Á sama hátt og hv. formaður atvinnuveganefndar hefur komið málinu inn eins og hann gerði, þ.e. bakdyramegin, getur hann ásamt meiri hlutanum, sem virðist greinilega styðja þetta og vera mjög umhugað um að þessi leið verði farin, ákveðið að þessi kostur fari í virkjun. Hvað fá þingmenn langan tíma til að ræða málið? Hálftíma. Þingmenn fá hálftíma til að ræða það ef ríkisstjórn Íslands sem nú starfar ákveður að setja fjóra kosti í virkjun í viðbót. Finnst fólki það boðleg málsmeðferð? Hefði ekki verið nær að leggja fram lagafrumvarp sem fengi þrjár umræður ef fólki er svona umhugað um að koma sem flestu í virkjun? Ég tek undir þau orð sem hér voru sögð áðan að þeir ættu að hafa manndóm í sér til þess að afnema rammaáætlun ef þeim hugnast hún ekki. Þeir hafa nægan meiri hluta til þess ef þeir vilja fara í þá styrjöld sem því fylgir. Það er alveg á hreinu. Þannig að ef hæstv. ráðherra vill taka undir það með umhverfisráðherra, að þetta sé boðleg meðferð - 

Virðulegi forseti. Með þeim efnisrökum sem hæstv. fjármálaráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, færði fram áðan er eins hægt að flytja Gullfoss á milli flokka og senda tillögu um virkjun á Gullfossi til umsagnar núna og samþykkja í seinni umræðu. Svo alvarleg valdníðsla felst í þeirri hugmyndafræði sem Sjálfstæðisflokkurinn ber á borð fyrir okkur. Ég fagna manndómnum í hæstv. umhverfisráðherra sem talaði skýrt um það að bíða ætti eftir tillögum verkefnisstjórnar á næsta ári. En ég hlýt að lýsa ábyrgð á hendur formanni Sjálfstæðisflokksins að ekki sé hægt að gera við þann flokk pólitískt samkomulag um grundvallarreglur sem bindi alla flokka, um almenn lög sem bindi hendur okkar í pólitísku samkomulagi til að skapa frið í landinu. Ég hlýt að lýsa ábyrgð á hendur Sjálfstæðisflokknum fyrir að verja það að menn skuli úr launsátri vega að samkomulagi um náttúruvernd í landinu og að menn skuli láta sig hafa það að flytja þingmál sem er ekki til, flytja leynimál og senda leynimál sem enginn hefur séð til umsagnar. Þetta er 

Virðulegur forseti. Það er vissulega rétt að ég sem þingmaður get lagt hér fram alls konar tillögur. Ég get lagt til að þjóðartungumálið eigi að vera sænska eða fólk eigi að vera í nærbuxunum yfir buxunum, svo ég vitni í mjög skemmtilega bíómynd eftir Woody Allen. Ég get líka lagt til að það skuli virkja Gullfoss. Spurningin snýst um þetta: Mundi mér vera bent á það á einhverjum tímapunkti af hæstv. umhverfisráðherra eða forseta Alþingis eða einhverjum öðrum að það væri ákveðið ferli, ákveðinn lagabálkur í landinu sem snerist um það hvernig við ákveðum að virkja Gullfoss og ég væri kannski, þó ekki væri nema kurteislega, beðinn um að virða þann lagabálk? Búum við við það umhverfi? Ef ríkisstjórnin vill virkja meira, ef hún vill setja fleiri virkjunarkosti í nýtingarflokk, þá eru sérstök ákvæði í þeim lögum sem ég er að tala um sem lúta að því hvernig hægt er að gera það, 

Herra forseti. Ég held að það væri til bóta, þótt seint sé, að hæstv. fjármálaráðherra og formaður atvinnuveganefndar læsu lögin um rammaáætlun, lög um verndar- og orkunýtingaráætlun. Hv. þm. Jón Gunnarsson vill fá leiðbeiningar um það hvaða ákvæði laganna málatilbúnaður hans brjóti. Það er sjálfsagt að verða honum innan handar með það. Í 5. gr. segir um biðflokk: „Í biðflokk verndar- og orkunýtingaráætlunar falla virkjunarkostir sem er talið að afla þurfi frekari upplýsinga um …“ Nú liggur fyrir að það á við í þessu tilviki. Verkefnisstjórnin hefur sjálf rökstutt niðurstöðu sína til ráðherra með því að ekki sé tímabært að breyta stöðu tveggja af þremur virkjunum í neðri hluta Þjórsár o.s.frv. Umhverfisráðherra hefur fallist á þá niðurstöðu verkefnisstjórnar með því að leggja bara til Hvammsvirkjun. Hv. þingmaður, þetta væri því í bága við 5. gr. Þetta væri að öllu leyti í bága við 10. gr., þetta mundi hafa af almenningi réttinn sem þar er tryggður til upplýsinga. Þetta er sennilega líka brot á lögum um 

Virðulegi forseti. Stjórnarliðar, svo sem hæstv. umhverfisráðherra, geta ekki látið eins og rammaáætlun skipti þá máli ef þeir eru sáttir við þetta ferli. Að láta þannig er í reynd að spyrja þingmenn hér inni hvort þeir séu bara vitlausir. Það er ekki hægt, það er fullkomin rökleysa. Hvergi finnst tillagan á riti. Jú, þarna voru fundarmenn og ég hef spurt nokkra þeirra og er búinn að leita að þessari tillögu. Hún virðist ekki vera til þannig að ég velti fyrir mér hvað hafi verið sent til umsagnar og til hverra. Hvar finnur maður skjölin um þetta? Hvað eigum við að gera hérna ef við ætlum að ræða þetta efnislega? Þetta er farið til umsagnar til aðila úti í bæ áður en þingheimur sjálfur fær að sjá plagg sem inniheldur hugmyndina. Ef þetta er lögmætt þingferli er nú aldeilis komið tæki hérna til að gera alls konar grallaraskap á hinu háa Alþingi og er nóg af tólum fyrir. Ef þetta heita góð vinnubrögð velti ég fyrir mér hvað í ósköpunum menn kalla vond vinnubrögð. Nú hef ég ekki einu sinni tíma 

Virðulegi forseti. Af því að hér er mikið rætt um fyrrverandi kjörtímabil og hvernig vinnubrögð voru þá viðhöfð skulum við fara aðeins yfir það. Samkvæmt hinu löglega ferli kom verkefnisstjórnin með tillögur til þáverandi iðnaðarráðherra, þeirrar sem hér stendur, og þáverandi umhverfisráðherra um það með hvaða hætti hún legði til að flokka skyldi virkjunarkosti í bið, nýtingu og vernd. Þessi tillaga fór óbreytt í 12 vikna umsagnarferli. Að því loknu var ljóst að örfáir af þeim tugum virkjunarkosta sem í tillögunum voru fengu mjög miklar og margar athugasemdir. Þá voru góð ráð dýr hjá pólitískum ráðherrum með að taka ákvörðun um það með hvaða hætti skyldi hantera umsagnirnar. Ákvörðun var tekin um að þeir kostir sem fengu mesta og alvarlegustu gagnrýnina skyldu fara í biðflokk og þar með verkefnisstjórnin beðin um að meta þessa kosti upp á nýtt með tilliti 

Virðulegur forseti. Þetta er kannski lítilvægt inn í þessa umræðu, en hér hafa þingmenn ítrekað sagt að við umræðu þingsályktunartillögu til síðari umr. hafi menn bara fimm mínútur eða 30 mínútur. Þeim til upplýsingar er síðari umr. þingsályktunartillögu á sama hátt og 2. umr. um frumvörp, hún getur staðið endalaust.  
            

Tökum þetta þá bara frá tólf til sjö, er það ekki?

Virðulegur forseti. Vinna við rammaáætlun hófst ekki í fyrra. Hún hófst ekki á síðasta kjörtímabili. Vinnan hefur staðið í meira en 20 ár. Síðan var ferlið um meðferðina innsiglað hér með lögum um rammaáætlun í þverpólitískri sátt. Ef málsmeðferð hv. þm. Jóns Gunnarssonar, formanns atvinnuveganefndar, nær fram að ganga er búið að henda allri þeirri vinnu. Að þeirri vinnu komu alþingismenn, ráðherrar, sveitarstjórnarmenn, leikmenn og sérfræðingar í tugum. Búið er að leggja ómælda vinnu undir, góða vinnu, sem við eigum ekki að henda út um gluggann í einhverjum svona skyndiákvörðunum heldur skulum við fara eftir ferlinu og hlusta á hæstv. umhverfisráðherra því að hún mælir með því að við höldum okkur við ferlið sem við vorum búin að sammælast um. Og það skulum við gera.

Hæstv. forseti. Þegar maður hlustar á þessa umræðu veltir maður fyrir sér hvort þingmenn viti almennt hvers konar stofnun Alþingi er.  Menn geta síðan haft einhverja skoðun á því að menn eigi að afgreiða það öðruvísi á þinginu. 

Hæstv. forseti. Hæstv. umhverfisráðherra sagði áðan að bréf Orkustofnunar, sem dagsett er 20. janúar, fyrir tveimur dögum, væri ekki til umhverfis- og auðlindaráðuneytisins. Það er rangt. Þetta bréf er stílað á umhverfis- og auðlindaráðuneytið og verður bókað inn í málaskrá ráðuneytisins. Það er um túlkun Orkustofnunar og þann skilning sem þeir hafa á lögum um rammaáætlun og leggja þar fram samkvæmt lögum einhverja hellingskosti, eina 88, ef ég man rétt það sem ráðherrann sagði áðan. Það er hið lögformlega ferli. Og jafnframt það sem fyrrverandi umhverfisráðherra gerði með bréfi sínu til verkefnisstjórnar, fékk vinnu verkefnisstjórnar að tillögu en treysti sér ekki til að ganga gegn tillögu verkefnisstjórnarinnar og lagði þess vegna til bara einn kost. Þetta er önnur staðfesting á því að sú leið sem hér er boðuð er ekki í samræmi við rammalöggjöfina. Það er grundvallaratriði, virðulegi forseti. Þetta snýst um hvort stjórnsýslan fái frið til að vinna eftir þeim lögum 

Virðulegi forseti. Hér var farið yfir það að meiri hluti nefndarinnar hefði brotið 5. gr. laga um rammaáætlun þar sem fjallað er um biðflokk. Ég tel alls ekki svo vera. Þarna er farið yfir það hvaða kostir eru í biðflokki, þeir þurfi meiri skoðun. Hvaða málsmeðferð er nefndin að beita hér? Hún er að setja þetta til frekari skoðunar. Hún er að setja þetta í sama umsagnarferli og kveðið er á um í lögum að ráðherra skuli gera ef hann geri breytingar á niðurstöðu rammaáætlunar með sama hætti og gert var á síðasta kjörtímabili. Hvað er það sem verður sent til umsagnar? er spurt hér. Það er auðvitað sú tillaga sem kom fram í nefndinni í morgun, var samþykkt af meiri hluta nefndarinnar og hefur væntanlega verið send núna nefndarmönnum ásamt umsagnarlista, og það hef ég hugsað mér að verði á dagskrá löngu fyrirhugaðs nefndarfundar sem verður á morgun. Sagt er að aðkoma almennings sé svo óljós, hún sé tryggð í lögunum á fyrra stigi. Við erum nákvæmlega að leita hér til allra sem að málinu vilja koma, 

Forseti. Það sem mér finnst alvarlegt við þetta mál er, eins og komið hefur ítrekað fram og kom hér líka fram fyrir áramót, hið óformlega ferli í kringum það, það sé ekki til neitt skjal og engin raunveruleg breytingartillaga sem ég get skoðað. Og að það hafi ekki verið sett á dagskrá fundarins finnst mér ótrúlega skrýtið út af því að þetta eru nákvæmlega sömu umræður og við áttum hér í nóvember. Þá kom upp sú staða að hv. þingmaður var gerður afturreka með slíka tillögu. Ég skil ekki hvað hefur breyst. Ég velti fyrir mér hvort hér sé svona hinn hefðbundni pólitíski leikur að á endanum verði samþykkt að taka tvær í staðinn fyrir fimm, eða þrjár í staðinn fyrir fimm eða eina. Mér finnst svona vinnubrögð óásættanleg. Ég óska eftir því eins og áðan að fá skýr svör frá hæstv. fjármálaráðherra og formanni Sjálfstæðisflokksins um hvort búið sé að 

Það eru skilaboð frá forseta að fara að þingsköpum. Það voru skýr skilaboð forseta hér áðan 

Herra forseti. Ég spyr mig hvort málsmeðferðin sem hér um ræðir sé þess virði að fara þessa vegferð. Það hefur oft verið talað um virðingu Alþingis og mér finnst með ólíkindum að menn ætli að bakka slíkt upp alveg fram í rauðan dauðann. Ég var ánægð að heyra orð hæstv. umhverfisráðherra áðan, en mér þætti samt betra að heyra að hæstv. umhverfisráðherra segði skýrt að hún stæði alfarið með þeirri lögformlegu leið að orkunýtingarkostir fari í gegnum verkefnisstjórn og við bíðum eftir tillögu þar að lútandi og hún styddi ekki þann óskapnað sem er að koma frá formanni hv. atvinnuveganefndar. Hv. formaður atvinnuveganefndar getur ekki tekið sér stöðu ráðherra í þessu máli og ætlað að fara að setja á tvöfalt kerfi. Hann vill setja á tvöfalt kerfi í þessu máli. Það er ekki löglegt og við eigum 

Virðulegur forseti. Í hvaða húsfélagi sem er, í hvaða áhugamannafélagi sem er, í hvaða grunnskóla sem er þá afgreiða menn ekki stór málefni út af fundi án þess að þau séu á dagskrá. En forseti Alþingis treystir sér ekki til þess að hafa slíka reglu í sínu húsi. Það er algjörlega ótrúlegt að hægt sé að taka ákvörðun um fjóra stóra, umdeilda virkjunarkosti og afgreiða út úr nefnd án þess að nefndarmenn fái boð um það með dagskrá. Það er svo fullkomlega fyrir neðan allar hellur að það er ótrúlegt að þingmenn láti bjóða sér að hér sé sett fordæmi um að hvað sem er megi taka á dagskrá, hvenær sem er, án þess að það hafi nokkurn tíma verið sett á dagskrá. Það er héðan í frá ástæðulaust að gefa út dagskrá fyrir nefndarfundi vegna þess að það er ekki til að taka mark á, úr því að hvað sem er má taka á dagskrá 

Forseti. Ég hlýt að segja að mér fannst úrskurður virðulegs forseta svolítið í véfréttastíl. Hann sagði það sem við vitum öll að þingmenn geta borið fram breytingartillögur við mál á þingi, en hann svaraði ekki þeirri spurningu hvort sú vinnuaðferð sem við var höfð í morgun í atvinnuveganefnd samrýmist góðum þinglegum venjum heldur vísaði hann til þess að einhver tillaga yrði borin fram á fundi atvinnuveganefndar í fyrramálið. Hvað átti þingforseti við? Samþykkir þingforseti þau vinnubrögð sem við voru höfð í atvinnuveganefnd í morgun? Getur þingforseti svarað mér því, já eða nei? Það er um það sem spurningin snýst. Hún snýst ekkert um það hvort við höfum leyfi til þess að bera fram breytingar eða ekki. En þurfa þær ekki að vera skriflegar, virðulegi forseti? Þurfa ekki aðrir að vita um hvað þær snúast? Þurfa menn í nefndum ekki að vita hvað á að vera á dagskrá daginn eftir?

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að vitna í 1. mgr. 8. gr. þingskapalaga, þar sem segir, með leyfi forseta: „Forseti stjórnar umræðum og sér um að allt fari fram með góðri reglu. Hann skal sjá til þess að störf þingsins séu í samræmi við ákvæði stjórnarskrár, þingskapa og annarra laga, sbr. og 81. gr.“ Hér snýst þetta meðal annars um það hvort farið hafi verið að öðrum lögum. Síðan verð ég að segja, virðulegi forseti, að það er undarlegt að koma hér inn eftir nokkurt hlé sem varaþingmaður og verða vitni að því reginhneyksli sem er að eiga sér stað, að forseti skuli leggja blessun sína yfir að mál sé afgreitt úr þingnefnd án þess að hafa verið þar á dagskrá. Það storkar svo allri almennri skynsemi og bara því sem hver meðaljón þykist kunna í almennum félagalögum að sætir furðu. Og að forseti skuli leggjast svo lágt að leggja þetta á sig og gefa þetta fordæmi til að hysja upp um þingmanninn Jón Gunnarsson, formann atvinnuveganefndar, það er reginhneyksli.

Herra forseti. Ég kem nú upp hér og hegg í sama knérunn og flokkssystur mínar, hv. þingmenn Valgerður Bjarnadóttir og Ólína Þorvarðardóttir. Og ég vil fá að vita hvort hæstv. forseta finnist málsmeðferð formanns atvinnuveganefndar í lagi. Við ákváðum það, minni hlutinn hér eftir kosningar, að vinna í samræmi við þingskapalög, breytingar sem voru gerðar á síðasta kjörtímabili, og taka þátt í stjórn nefndanna. Við höfum sinnt því af trúmennsku og leggjum okkur fram um það í nefndarstörfum að þau gangi sem greiðast fyrir sig og í sem mestum einhug. Ef það er aftur á móti þannig að hér telst eðlilegt að setja stórmál á dagskrá án þess að það hafi verið boðað fyrir fram þá hlýtur minni hlutinn að endurskoða samvinnufýsi sína í nefndastarfinu og vera nokkuð harðari og meira á verði gagnvart bolabrögðum sem þykir sjálfsagt að beita 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson nefndi það hér áðan að hann mundi sjálfur prívat og persónulega sjá til þess að sem flestir kæmu að því umsagnaferli sem hann ætlar að setja hugmyndir sínar í. Það vill þannig til að það eru til lög í landinu um einmitt þetta, þau heita lög um verndar- og orkunýtingaráætlun Í 10. gr. þeirra laga er farið ítarlega yfir verklag og málsmeðferð slíkra tillagna ef þær koma fram, þær hafa reyndar ekki komið fram heldur eru einhverjar hugmyndir á reiki. Þar segir meðal annars um að verkefnisstjórn - ekki hv. þm. Jón Gunnarsson - skuli leita eftir samráði og faglegri aðstoð hjá stofnunum, félagasamtökum, hagsmunaaðilum og öðrum sem málið kunni að varða. Síðan segir, með leyfi forseta: „Að liðnum umsagnarfresti og að loknu samráði tekur verkefnisstjórnin afstöðu til fyrirliggjandi virkjanaáforma og kynnir framangreindum aðilum tillögur að verndar- og orkunýtingaráætlun og auglýsir þær með opinberum hætti í dagblaði sem gefið er út á landsvísu, Lögbirtingablaðinu og á vefsíðu sinni.“ Þetta er sem sagt ekki 

Virðulegi forseti. Sá þingmaður sem hér stendur sat ekki á Alþingi á síðasta kjörtímabili en hefur setið hér í dag, eins og svo oft áður, undir þeirri umræðu að vegna þess að eitthvað hafi gerst á síðasta kjörtímabili hjá einhverjum þingmönnum þá sé í lagi að hafa ekki góða reglu á hlutum og brjóta hefðir og jafnvel lög. Ég vil leggja mikla áherslu á að við hér á þingi virðum lög og ef við ætlum að leggja til tillögur eða koma á og samþykkja lög sem eru í trássi við önnur lög að við byrjum þá á því að leggja til að þeim lögum verði breytt. Ég vil minna á að í 8. gr. þingskapa, í 5. mgr., kemur fram að forseti hefur umsjón með starfi þingnefnda og ég vil setja stórt spurningarmerki við það að svona stórt mál sé tekið á dagskrá utan dagskrár. Dagskrá er gefin út til þess að þingmenn geti undirbúið sig undir fundi nefnda og viti hvað sé á dagskrá. Ef við höfum liðinn Önnur mál, þar sem hægt er að taka mál til dagskrár án þess að þingmenn viti af því fyrir fram, 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Óttar Proppé vitnaði hér einmitt í 8. gr. þingskapalaga, 5. mgr. Þar segir, með leyfi forseta: „Forseti hefur umsjón með starfi þingnefnda, sbr. II. kafla. Hann setur almennar reglur um fundarsköp nefndanna og starfsaðstöðu, að höfðu samráði við formenn nefnda og þingflokka. Nefnd getur leitað úrskurðar forseta um skilning eða framkvæmd reglna sem settar hafa verið um störf nefnda.“ Ég legg því til að á grundvelli þessa ákvæðis þingskapalaga setjist hæstv. forseti niður með atvinnuveganefnd og fari yfir vinnubrögðin, hvernig tillagan var lögð fram og úrskurði um það hvort þetta teljist vinnubrögð sem séu til sóma fyrir Alþingi, hvort þau séu til eftirbreytni og hvort jafnvel sé hér verið að skapa nýja reglu.

Virðulegur forseti. Það hefur þó gerst í þessari umræðu í dag og síðan í morgun að nokkrir hlutir hafa skýrst, þó helst það að það er ekki við hv. þm. Jón Gunnarsson einan að sakast um það í hvaða ferli þetta mál er komið. Það skýrðist með því að hér mætti allt ráðherraslektið eins og það lagði sig eftir hádegi til að bakka málið upp og þingmenn stjórnarmeirihlutans sömuleiðis þannig að hv. þm. Jón Gunnarsson hefur verið sendur á vettvang með skilaboð frá ríkisstjórninni og stjórnvöldum, frá meiri hlutanum, um að svona skyldi málum háttað nákvæmlega  Það sem veldur hins vegar vonbrigðum í þessu máli er að þrátt fyrir að hæstv. forseti hafi á síðasta kjörtímabili, þá í stjórnarandstöðu, ekki legið á liði sínu við að gera þingstörf erfið og innleiða ýmsa ósiði, þá eru það vonbrigði að hæstv. forseti skuli ekki beita sér þó meira en hann hefur gert til að reyna að koma í veg fyrir það sem hér er að gerast og leita sátta í málinu þannig að 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður og formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins sagði áðan að henni fyndist rétt að fram kæmi að í síðari umr. um þingsályktunartillögur hefðum við hálftíma til umráða og síðan endalausar fimm mínútur. En það er kannski einmitt það sem við viljum forðast. Það er einmitt sá bragur sem ríkti á þinginu á síðasta kjörtímabili og jók ekki virðingu þess. Vissulega er það rétt, við höfum endalausar fimm mínútur, en ég spyr: Finnst Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum það vera góð málsmeðferð í jafn stóru máli og hér er undir? Við erum með verkefnisstjórn. Ég get ekki skilið til hvers hún var þá sett. Til hvers var rammaáætlun gerð? Hverju á hún að mæta? Er hv. þm. Jón Gunnarsson til þess bær að leggja faglegt mat á að gott sé að senda fjóra virkjunarkosti til viðbótar til umsagnar þegar verkefnisstjórnin hefur sagt að hún telji ekki nægilega mikið faglegt mat liggja þar að baki enn þá og fyrrverandi ráðherra umhverfismála tók undir það? 

Virðulegi forseti. Bent var á það hér áðan af lögfræðingi, sem er gjarn á að segja okkur til hér, og það er ágætt að einhver geri það, að rammaáætlun væri fyrst og fremst um það hvernig stjórnsýslan ætti að haga sér. Ég heyrði það alveg skýrt áðan og ég var mjög glöð að heyra það, að hæstv. umhverfisráðherra telur ekki tímabært að breyta þeirri tillögu sem þáverandi hæstv. umhverfisráðherra, forveri hennar, lagði fram í haust. Ég held að það mundi liðka bara fyrir öllu og létta andrúmsloftið hér á þinginu ef staðfest yrði að sú tillaga yrði tekin til meðferðar og afgreidd á eðlilegan hátt í hv. atvinnuveganefnd og að aðrar hugdettur, hvort heldur sem þær koma frá formanni nefndarinnar eða einhverjum öðrum, verði látnar bíða betri tíma og að þá verði farið með þær með formlegri hætti en gert hefur verið.

Virðulegi forseti. Það er nú raunalegt að þetta mál skuli vera komið aftur á dagskrá með nákvæmlega sama upptakti og síðast. Síðast var það nú þannig að sjálfstæðismenn voru að slást um það hver þeirra væri þess verðugur að verða ráðherra í ríkisstjórninni. En það er ekki alveg ljóst hvaða slagur er á ferðinni akkúrat núna því að eina breytingin sem átt hefur sér stað er sú að í stað þess að leggja til átta kosti eru lagðir til fimm. Það er í raun og veru eini munurinn á málsmeðferðinni, aðdragandum og upplegginu að öllu leyti. Munurinn er að vísu sá að á ráðherrabekknum er ekki bók Össurar Skarphéðinssonar í mörgum eintökum eins og var síðast, en það er samt sem áður þannig, og nokkuð sem við þurfum að muna og halda til haga, að lagarammi sem við setjum okkur sjálf á að vera einhvers virði varðandi framvindu og verklag. Ef þingsályktunartillaga er samþykkt á veikum lagagrunni þá toppar hún ekki gildandi lög. Ég bið ríkisstjórnarflokkana að velta því fyrir sér hvaða stöðu þingsályktunartillaga hefur með öllum þeim fyrirvörum sem hún býr við, ef 

Virðulegur forseti. Eins og menn muna þá báðum við um leynilega skriflega atkvæðagreiðslu vegna þess að hér gengu menn á bak orða sinna um skipan í stjórn RÚV fyrir tveimur árum. Það var gert til þess að gefa stjórnarliðum færi á því að fara að sannfæringu sinni og samvisku samkvæmt stjórnarskrá í leynilegri atkvæðagreiðslu. Það gerði einn stjórnarliði og listi stjórnarandstöðunnar sigraði í þeirri kosningu. Þá bar svo við, virðulegur forseti, í fyrra að stjórnarliðar hver á fætur öðrum sýndu sessunauti sínum með hvaða hætti hann hefði greitt atkvæði í leynilegri skriflegri atkvæðagreiðslu. Það tel ég, virðulegur forseti, að sé ólögmæt framkvæmd á leynilegri skriflegri atkvæðagreiðslu. Í dómi Hæstaréttar um kosningu til stjórnlagaráðs er rík skylda lögð á hendur framkvæmdaaðila kosninga að tryggja að kosningin fari leynilega fram. Það gerir hún ekki ef menn hafa verið skikkaðir til að sýna sessunautum sínum atkvæðaseðla sína. Ég fer þess vegna fram á það, virðulegur forseti, að hin leynilega atkvæðagreiðsla fari fram í hliðarherbergi  
             Virðulegur forseti. 

Þessi atkvæðagreiðsla fer fram eftir þingsköpum og þeim reglum sem hafa gilt um framkvæmd sambærilegrar atkvæðagreiðslu svo lengi sem elstu menn muna.

Virðulegi forseti. Það er nauðsynlegt að fram fari leynileg atkvæðagreiðsla við kjör í stjórn Ríkisútvarpsins vegna þess að stjórnarmeirihlutinn braut hefðir sem gilt hafa svo lengi sem elstu menn muna, þ.e. hann gekk á bak samkomulagi sem gert var við forustumenn stjórnarflokkanna sumarið 2013 um fjölgun fulltrúa í stjórn RÚV sem átti að skila öllum stjórnarandstöðuflokkunum einum fulltrúa. Síðan hafa stjórnarflokkarnir beitt aflsmun og freistað þess að beita aflsmun. Það tókst ekki í fyrsta sinnið, það tókst í fyrra, til þess að tryggja sjálfum sér 2/3 hluta atkvæða í stjórn RÚV þó að baki þeim í þingsal sé einungis 51% landsmanna. Ég vil því hvetja þingmenn stjórnarflokkanna til þess að virða það sem gilt hefur svo lengi sem elstu menn muna í þingsal, að menn standi við pólitísk samkomulög sem gefin eru þvert á flokka. Nú fá stjórnarþingmenn tækifæri til þess.

Virðulegur forseti. Það er sorglegt að til þess þurfi að koma að fara þurfi fram leynileg atkvæðagreiðsla í stjórn RÚV, að það skuli ekki vera mögulegt að gera samkomulag um sanngjarna skiptingu stjórnar og stjórnarandstöðu í níu manna stjórn þar sem stjórnararandstaðan hefur fjóra fulltrúa og stjórnarmeirihlutinn fimm. Nei, það verður að vera þannig að stjórnarmeirihlutinn hafi aukinn meiri hluta í stjórninni, því miður, vegna þess að það væri annars hægt að ljúka þessu máli í ágætu samkomulagi. Rökin sem stjórnarflokkarnir fluttu fyrir því að breyta stjórn RÚV þannig að þar væru pólitískt skipaðir fulltrúar voru þau að stjórnin ætti að endurspegla þingbreiddina, meiri hluta og minni hluta á þingi og í stjórninni væru þannig eðlilegir fulltrúar þjóðarinnar. Hvað er það sem síðan gerist þegar stjórnin tekur til starfa og varar t.d. stjórnvöld harkalega við þeim fyrirætlunum sem birtust í fjárlagafrumvarpi síðasta árs? 

Forseti. Já, forseta er fyrirgefið að ruglast, það er ekkert skrýtið miðað við það sem hér hefur gengið á. Það er með þungum hug sem ég er hér út af því að ríkisstjórnin ákvað að svíkja samkomulag um að allir flokkar hefðu fulltrúa í stjórn RÚV. Mér finnst mjög bagalegt að sá fulltrúi sem Píratar hafa tilnefnt, rithöfundurinn Pétur Gunnarsson, fái ekki tækifæri til þess að sýna þá breidd sem þarf til í svo mikilvægri stofnun. Ég skora á einhvern þingmann í stjórninni að fylgja núna hjarta sínu og sannfæringu um að við búum hér í fulltrúalýðræði en ekki meirihlutaræði eins og því miður endurspeglaðist í leynilegri kosningu á síðasta ári.

Virðulegi forseti. Mér finnst alltaf svolítið skrýtið að hlusta á sjálfstæðismenn tala um að Ríkisútvarpið sé ekki nógu sjálfstætt, sérstaklega þegar þeir kvarta á sama tíma undan því að RÚV sé svo vinstri sinnað og svo ESB-sinnað og virðist þá í kjölfarið þurfa að hafa eins mikla stjórn yfir stofnuninni og mögulegt er. Það vekur sífellt athygli mína að í hvert sinn sem við greiðum atkvæði um RÚV þá fyllist salurinn eins og skot. Það er eins og sjálfstæðismenn sérstaklega en ríkisstjórnin almennt geri allt sem í hennar valdi stendur til að tryggja að Ríkisútvarpið sé eins ósjálfstætt og mögulegt er. Hvort sem það er í atkvæðagreiðslum sem þessum eða með því að hóta niðurskurði fyrir óþægilegan fréttaflutning eða hvað það er þá líður mér alltaf hálfkjánalega þegar ég sit hér og greiði atkvæði um það hvernig fjölmiðlun í þessu landi eigi að vera háttað. Við ættum að vera að reyna að aðskilja vald Alþingis frá Ríkisútvarpinu með meira móti en ekki minna. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar kom hér upp í byrjun og lét að því liggja að einhverjir þingmenn hefðu ekki fylgt sannfæringu sinni. Hann lét líka að því liggja að einhverjir þingmenn hefðu verið að sýna á miða. Þar sem hv. þingmaður er nú orðinn sjálfskipaður kosningaeftirlitsmaður hér í þingsal þá langar mig til að tilkynna hæstv. forseta að sá sem hér stendur hefur ávallt fylgt sannfæringu sinni hér í atkvæðagreiðslum og mun einnig gera það í þessari atkvæðagreiðslu; hefur heldur ekki sýnt á miða og mun ekki gera það. Bara til að upplýsa hv. þm. Helga Hjörvar, sjálfskipaðan kosningaeftirlitsmann hér í þinginu, þá hefur sá sem hér stendur ávallt haft það í heiðri að kjósa eftir sannfæringu sinni og vinna að lögum Alþingis. Og ég vildi bara tilkynna kosningaeftirlitsmanni ríkisins, hv. þm. Helga Hjörvar, það hér í upphafi atkvæðagreiðslunnar.

Já, þetta kalla ég virkt eftirlit. 
             Virðulegi forseti. Mér er það algjörlega óskiljanlegt hvers vegna núverandi ríkisstjórn er ekki tilbúin til að láta stjórn Ríkisútvarpsins endurspegla Alþingi, þ.e. með hvaða hætti flokkar hafa verið kosnir hingað inn. Það er ekki nákvæmlega það sem hér er verið að gera Með þessu eru ríkisstjórnarflokkarnir með 2/3 hluta atkvæða í stjórn Ríkisútvarpsins, sem er ekki það fylgi sem þessir flokkar fengu í síðustu kosningum. Þetta er gert á kostnað fulltrúa Pírata, þannig að það er beinlínis verið að taka ákvörðun um það hér að þessi ríkisstjórn ætli að ganga lengra en kosningarnar sögðu til um, vera með aukinn meiri hluta og ýta fulltrúa Pírata út úr því að geta tekið þátt í starfsemi Ríkisútvarpsins. Virðulegi forseti. Mér finnst ríkisstjórnarflokkarnir og þingmenn þeirra hér skulda okkur það að segja okkur hvers vegna þeir leggja svo mikla áherslu á þetta að þeir fylla alltaf þingsal í þessari atkvæðagreiðslu; 

Herra forseti. Í þingsköpum um kosningar í nefndir o.s.frv. og meðal annars í stjórn RÚV er þingmönnum heimilt að kalla eftir því að slík kosning skuli vera skrifleg. Ég spurði starfsmenn þingsins hvort hún skyldi vera leynileg í því tilviki og svo er. Spurningin hlýtur að vera, og forsetinn er ábyrgur fyrir framkvæmd þeirrar atkvæðagreiðslu: Ef kosningin er ekki leynileg, hvert er þá kæruferlið, hvað gerist? Við höfum horft á að þingmenn eru að sýna hver öðrum atkvæði sitt, þeir eru að brjóta lög um þingsköp við atkvæðagreiðsluna. Á þá ekki að tilkynna forseta það, þarf ekki að greiða atkvæði aftur? Eða er allt í lagi hér á Alþingi að brjóta lög um þingsköp þegar verið er að kjósa ef sú kosning á að vera leynileg?

Af þessu tilefni vill forseti vekja athygli á því að kveðið er á um fyrirkomulag kosninga af því tagi sem hér eiga að fara fram í 82. gr. þingskapalaga.

Virðulegi forseti. Við erum nú eina ferðina enn að greiða atkvæði um stjórn Ríkisútvarpsins. Þetta er ein saga af mörgum um átakasækni þessarar ríkisstjórnar og verður skrifuð á þann lista þegar reikningar verða gerðir upp hvað varðar ríkisstjórnina. Það var þannig að hæstv. 

Herra forseti. Þann 22. maí 2013 undirrituðu hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson og hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson stjórnarsáttmála þar sem segir að ríkisstjórnin muni leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu í samfélaginu um nokkurt skeið. Þeir fóru fljótlega í það að breyta ýmsu sem gert hafði verið á fyrra tímabili, þar á meðal lögum um Ríkisútvarpið. Til stóð að það yrðu sjö fulltrúar í stjórn Ríkisútvarpsins samkvæmt frumvarpi ráðherra en eftir samningaviðræður var ákveðið að fulltrúarnir yrðu níu þannig að allir stjórnarandstöðuflokkarnir hefðu sinn fulltrúa. Að þessu samkomulagi var staðið hér í þinginu og síðan var það þverbrotið, konur úr stjórnarliðinu gerðar að ómerkingum og niðurlægðar hér með óskemmtilegum hætti. Þetta eru svik, þetta ýtir undir sundurlyndi og tortryggni. Ég hvet þann stjórnarþingmann 

Virðulegi forseti. Ég held að fyrstu mistökin hafi verið gerð þegar ákveðið var að gera stjórn RÚV aftur pólitíska. Ég held að það hafi verið gott verk sem fyrrverandi ríkisstjórn vann þegar hún setti þessa umtöluðu armslengd, m.a. frá fjölmiðlinum þannig að hann gæti starfað svolítið óháð pólitíkinni. En valdhrokinn lýsir sér hér með því að ríkisstjórnin þarf að hafa aukinn meiri hluta í þessari nefnd. Hvers vegna liggur nú svolítið á huldu, nema kannski til þess að leggja hana niður eins og hvíslað er hér reglulega, að ástæða sé til þess að gera það.  Sem betur fer hefur stjórn Ríkisútvarpsins staðið í lappirnar gagnvart ríkisstjórninni. 

Herra forseti. Þessi umræða snýst ekkert um það að stjórnarflokkarnir séu að sýna valdhroka eða rjúfa samkomulag. Ef það er ekki samkomulag til staðar þá er ekki samkomulag.  Staðreyndin er sú að stjórnarmeirihlutinn hefur eftirlátið minni hlutanum í þinginu formennsku í ýmsum nefndum og varaformennsku 

Hljóð í þingsalnum.


             Hv. formaður Samfylkingarinnar …

Við skulum hafa hljóð í þingsalnum og hv. þingmenn hafa síðan málfrelsi.

Öll þessi umræða er fyrir hv. formann Samfylkingarinnar afleiðingin af afhroðinu sem hann galt í síðustu kosningum. 
            

Virðulegur forseti. Þetta er ekki flókið. Unnur Brá Konráðsdóttir, nefndarformaður Sjálfstæðisflokksins, lýsti því yfir í ræðustól Alþingis að samkomulag væri af hálfu Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins við stjórnarandstöðuna um að Píratar fengju þennan eina mann.  Ég minni á það að það er engin skylda í stjórnarmeirihlutanum að greiða allir atkvæði eins. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa ekkert verið bundnir af því að greiða atkvæði með skuldatillögum Framsóknarflokksins. Þingmenn Framsóknarflokksins hafa ekkert verið bundnir af því að greiða atkvæði með matarskatti Bjarna Benediktssonar. Það er augljóst af öllu að þingmönnum stjórnarflokkanna er frjálst að fara að sannfæringu sinni. 

Virðulegi forseti. Ég sé mig eiginlega knúna til að koma hér aftur eftir yfirferð og söguskýringar hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Þykir honum það vera svo að orð hæstv. menntamálaráðherra í aðdraganda málsins á sínum tíma 

Herra forseti. Ég held við kunnum öll þær sögur sem voru í þinginu á þessum tíma. Ég var í salnum og hlustaði á formann allsherjar- og menntamálanefndar lýsa þessu yfir. Ég heyrði formenn þingflokka stjórnarflokkanna biðjast afsökunar á því að geta ekki staðið við samkomulagið úr þessum ræðustóli sem þeir höfðu gert þegar ofríki, sérstaklega forsætisráðherra, hafði gert þessa ágætu hv. þingmenn alla ómerka orða sinna, til þess að stjórnarmeirihlutinn geti fengið tvo þriðju hluta stjórnarmanna í RÚV. Til hvers var verið að fjölga í stjórninni? Var það til þess að stjórnarmeirihlutinn fengi tvo viðbótarmenn á launum í stjórninni? Það sjá allir að þetta er svo fráleitur málflutningur að hann gengur engan veginn upp. Það er langheiðarlegast fyrir stjórnarflokkana að viðurkenna að þeir réðu ekki við það pólitískt að hafa þetta öðruvísi og þeir völdu að svíkja samkomulagið og gera sína eigin talsmenn og forustumenn í þinginu ómerka orða sinna frekar en að útkljá sín í milli hvernig þeir færu með málið. Af hverju? Vegna þess að hér birtist þingi og þjóð í sinni nöktustu mynd gömlu spilltu 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg hárrétt sem hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt hér og öll þessi umræða ber með sér að það er fullkomið ósamkomulag um þetta mál og það eru túlkanir á því hvað hér hafi farið fram.

Var ekkert samkomulag?

Nei, það er alveg augljóst að það er ekki, virðulegi forseti.

Af hverju var fjölgað í stjórninni?

Undir meðferð málsins var lögð fram tillaga um að fjölga um tvo  
            

Virðulegi forseti. Hér ræðum við um kjör í stjórn RÚV. Þegar þeim lögum var breytt sem við erum að fara að kjósa eftir núna var ég framsögumaður málsins í allsherjar- og menntamálanefnd. Þá var mesta umræðan um málið sú að við værum að breyta þessu af því að það mundi ekki vera tryggður nógu breiður grunnur í stjórn RÚV, fulltrúar kæmu ekki frá nógu mörgum sviðum og annað slíkt. Þá sagði ég í ræðustól að ég væri tilbúinn að skoða það að fjölga í stjórninni, m.a. til þess að koma fulltrúa starfsmanna að og fleira. Þetta var aðalumræðuefnið. Í framhaldi lagði ég sjálfur fram þá breytingartillögu sem við erum að greiða atkvæði um að fjölga um tvo. Það var aldrei talað um eitthvert samkomulag eða hvernig ætti að skipta milli flokka, heldur var þetta gert til að breikka hæfi í stjórninni. 
            

Hæstv. forseti. Ég vonast til þess að við getum farið að hefja þessa margumtöluðu atkvæðagreiðslu. En vegna þess að hér var vitnað til minna orða í þingsal þá er það auðvitað rétt og þingtíðindi bera það með sér. Ég gaf yfirlýsingu um að það væri samkomulag milli flokka að hlutföll yrðu þau sömu milli stjórnar og stjórnarandstöðu við þessa kosningu. Það er rangt sem þingflokksformaður Vinstri grænna fór fram með að ég hefði þar vitnað til orða menntamálaráðherra. Það gerði ég ekki. Það er hægt að lesa það í þingtíðindum. Ég vitnaði til samkomulags þingflokksformanna stjórnarflokkanna, ég hafði fullvissað mig um að slíkt samkomulag væri í gildi. Þeir þingflokksformenn komu síðan hér upp þegar ljóst var að þetta voru mistök og rangt og báðu mig persónulega afsökunar á því að hafa látið mig fara fram með fullyrðingu sem væri röng. En það er full ástæða til þess að þingflokksformenn flokkanna, þegar þeir vitna í ræður annarra, að þeir fullvissi sig um að þar sé sagt það sem þeir fullyrða að sagt sé, vegna þess að þetta er rangt. Fólk verður auðvitað að lesa sér aðeins til áður en það fer með slíka staðleysu í ræðustól.

Virðulegi forseti. Það eru til leiðir til að stuðla að sjálfstæði ríkisfjölmiðils. Þær leiðir eru hins vegar ekki að færa stjórn þess ríkisfjölmiðils nær pólitíkinni heldur fjær eins og var gert en síðan tekið til baka af þessari ríkisstjórn. Það að hóta fjársvelti og síðan standa við það vegna þess að fjölmiðlunin þykir ekki nógu heppileg er ekki leið til að stuðla að sjálfstæði nokkurs fjölmiðils. Þess vegna er það ekki trúverðugt þegar stjórnarmenn stinga upp á því hér af og til að lausnin sé að selja RÚV. Stjórnin vill eyðileggja RÚV til þess að enginn annar kostur sé í stöðunni, svo mikið er augljóst. Þegar kemur að þessu stjórnarrugli sem átti sér stað á sínum tíma voru stjórnarmenn sjö, þar af fjórir frá stjórn, þrír frá stjórnarandstöðu. Það voru ekki Píratar sem hófu þá umræðu að koma sínum manni að enda trúum við því ekki að pólitíkin eigi að stjórna Ríkisútvarpinu eða öðrum fjölmiðlum ef út í það er farið. Það kom frá stjórninni að fjölga í stjórn Ríkisútvarpsins og hafa þá stjórnarliðana 

Virðulegur forseti. Mér finnst full ástæða til að rifja enn frekar upp, bara svo að því sé algjörlega haldið til haga, hver atburðarásin var í upphafi kjörtímabilsins. Í stjórn RÚV áttu að vera sjö fulltrúar. Svo var gert samkomulag og allir voru sammála um það í allsherjar- og menntamálanefnd að þeir ættu að vera níu, allir flokkar sammála um það. Þegar hv. formaður allsherjar- og menntamálanefndar, Unnur Brá Konráðsdóttir, kynnti þá breytingartillögu sagði hún, með leyfi forseta: „Mig langar að taka fram hér að það er samkomulag um að það sé fjölgað en hlutföllin verði þó þau sömu þannig að stjórnarflokkarnir skipi fimm en stjórnarandstaðan fjóra. Þetta er hugsunin á bak við það ákvæði, að reyna að ná meiri breidd inn í stjórnina.“ Þetta hljómar eins og tónlist í mínum eyrum. Þetta er góður rökstuðningur fyrir því að hafa stjórnina níu manns, 

Virðulegi forseti. Af því hæstv. fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins er búinn að hafa fyrir því að koma hér upp og segja einhver orð og sömuleiðis hæstv. menntamálaráðherra væri nú gott ef þeir kæmu aftur hingað í ræðustól og segðu okkur hvers vegna þeir leggja svona mikla áherslu á að gera þrjár af sínum þingkonum að ómerkingum sem stóðu að því samkomulagi sem lýst hefur verið hér af hv. þingmanni á undan, hvers vegna þeir leggja það á sig að kalla út allt sitt lið í hvert skipti sem kosið er um Ríkisútvarpið til þess að ná nú örugglega sínum aukna meiri hluta í gegn. Hvers vegna að leggja svona mikið á sig, eins og menn eru augljóslega að gera í þriðja skiptið núna, til þess að koma sex manns að, 67%, í stjórn Ríkisútvarpsins? Segið okkur hvers vegna. Hvað er það, virðulegi forseti, sem veldur því að ríkisstjórnin telur sig þurfa að hafa 67% stjórnarmanna í Ríkisútvarpinu og leggja allt 

Herra forseti. Mig langar til að vitna, með leyfi forseta, í orð hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur frá 3. júlí 2013 þegar hún sagði í þessum ræðustól: „Hæstv. forseti. Mig langaði í lok umræðunnar um þetta mál, um RÚV, að koma örstutt upp til að fara aðeins yfir þau helstu atriði sem mikilvægt er að menn hafi í huga í atkvæðagreiðslu um þetta mál. Það er rétt að fram hafa komið breytingartillögur.“ - Og hv. þingmaður rekur tvær breytingartillögur, annars vegar um það að fulltrúi starfsmanna eigi að eiga sæti í stjórn og síðan segir, með leyfi forseta: „Þá eru hér jafnframt tvær breytingartillögur sem fela í sér, og eru í raun um sama atriði, að í stað þess að sjö menn verði kjörnir í stjórnina verði þeir níu. Mig langar að taka fram hér að það er samkomulag um að það sé fjölgað en hlutföllin verði þó þau sömu þannig að stjórnarflokkarnir skipi fimm en stjórnarandstaðan fjóra. Þetta er hugsunin á bak við það ákvæði, að reyna að ná meiri breidd inn í stjórnina.“ Það er þetta samkomulag 

Virðulegi forseti. Það er svolítið sérstakt að heyra hv. stjórnarandstæðinga tala hér. Nú er hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir búin að fara nákvæmlega yfir atburðarásina, búin að fara yfir það að hún fékk afsökunarbeiðni vegna þess að það var ákveðinn misskilningur á ferðinni en samt sem áður virðist vera einhver - ég veit ekki hvaða orð á að nota en við getum orðað það þannig að stjórnarandstæðingum leiðist ekki að koma hér upp og segja hvað eftir annað að viðkomandi hv. þingmenn hafi verið ómerkir orða sinna. Síðan er annað, það er gert tortryggilegt að það sé vel mannað í atkvæðagreiðslu. Hv. þingmaður stjórnarandstöðunnar sagði að það væri hreint og beint óhugnanlegt. 

Virðulegur forseti. Í umræðunum sem fóru fram hér í fyrri hluta júlímánaðar 2013 sagði núverandi þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, eftirfarandi: „Ég ætla fyrst og síðast að biðja samherja minn, Unni Brá Konráðsdóttur, afsökunar á því að ég skuli með þessum hætti hafa fært henni boð sem aðrir tala síðan um og gera hana að ósannindamanni í pontu. Fyrst og síðast bið ég hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur afsökunar á því. Mér þykir leiður þessi misskilningur. Ég ræddi hann á þingflokksformannafundi í morgun og get litlu um hann breytt. Ég bið jafnframt aðra þingflokksformenn sem ég ræddi við um þetta mál afsökunar á þeim orðum mínum að fyrir lægi samkomulag sem ekki var fyrir hendi.“ Á sama fundi, örfáum mínútum fyrr, sagði þáverandi hv. þm. Sigrún Magnúsdóttir, núverandi hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Sú sem hér stendur taldi líklegt að skiptingin yrði fimm frá stjórnarflokkunum og fjórir frá stjórnarandstöðunni. Þessar upplýsingar byggðust á misskilningi …“  Hérna hef ég vitnað í þrjá þingmenn, þar af einn núverandi ráðherra, 

Herra forseti. Ég verð að segja að hún vekur mér eiginlega orðið óhug, þessi harka stjórnarliða í því að verja það að þeir þurfi einhvern aukinn meiri hluta í stjórn útvarpsins. Hvað liggur þarna að baki? Þeir hefðu meiri hluta þó að fulltrúi Pírata kæmi þarna inn og þetta finnst mér veikja lýðræðið og það sem við erum að reyna að gera, þ.e. að auka fulltrúalýðræðið. Við vitum að núverandi stjórnvöld hafa mikinn meiri hluta og þau munu hafa sinn meiri hluta áfram í stjórn Ríkisútvarpsins fyrst þeir tóku þá ákvörðun að breyta henni í pólitíska stjórn sem var búið að aftengja pólitíkinni á síðasta kjörtímabili. Þessi mikla harka þeirra gagnvart því að hafa ekki þessa breidd finnst mér ógnun gagnvart fulltrúalýðræði og ekki vera þinginu til sóma. Ég skora líka á þingmenn stjórnarandstöðunnar að líta aðeins inn á við og vita hvort þeir geti ekki staðið með því að allir flokkar hér 

Herra forseti. Ég held að það sé ástæða til að undirstrika að menn voru eðli málsins samkvæmt mjög grandalausir um að þetta samkomulag yrði svikið vegna þess að það byggir í sjálfu sér á langri hefð í þinginu um að greiða götu þess að allir þingflokkar og öll sjónarmið séu við borðið á mörgum mikilvægum vígstöðvum. Þingsagan geymir fjölmörg dæmi um það að menn hafa gert breytingar á nefndarskipan, menn hafa fjölgað í nefndum til að tryggja minni eða minnstu þingflokkunum aðild.  Ég er skelfist ekkert þá birtingarmynd stjórnarflokkanna sem er fyrir framan okkur. Ég vorkenni formönnum stjórnarflokkanna. 

Virðulegur forseti. Ég bið þingmenn að spyrja sig nokkurra spurninga. Af hverju var ákveðið að fjölga í stjórninni úr sjö í níu? Af hverju var samkomulag um þá breytingartillögu meðal allra fulltrúa í allsherjar- og menntamálanefnd? Var það til þess að Framsóknarflokkurinn gæti fengið þrjá fulltrúa og Sjálfstæðisflokkurinn þrjá, 

Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefur ekki séð ástæðu til að koma í ræðustól og gera grein fyrir því af hverju Framsóknarflokkurinn metur ekki fulltrúalýðræðið meira en hann gerir. Af hverju var ekki staðið við það samkomulag sem var gert á sínum tíma við stjórnarandstöðuna? Mér finnst hann skulda þjóðinni það að koma í ræðustól, vera ekki að skríkja eitthvað úr sæti sínu heldur gera þjóðinni grein fyrir því af hverju í ósköpunum fulltrúar á Alþingi eigi ekki að hafa fulltrúa í almenningsútvarpi landsins. Þetta er útvarp allra landsmanna, almannaþjónusta, öryggistæki, og ég skil ekki - er valdajafnvægið svona dýrmætt að menn ganga á bak orða sinna og þurfa að tryggja þetta ógnarjafnvægi Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í stjórn Ríkisútvarpsins? Er samkomulagið á milli flokkanna ekki betra en svo að það þarf að 

Virðulegi forseti. Við erum búin að ræða þetta vel, þetta er í þriðja sinn sem við kjósum þessa stjórn og ríkisstjórnin er ekki tilbúin að gefa eftir. Það er áhugavert að lesa í einni atkvæðagreiðslunni viðbrögð hæstv. fjármálaráðherra við þessu og þá er ég að horfa til þess að við erum að tala um hvort Píratar fái fulltrúa. Fjármálaráðherra sagði, með leyfi forseti: „Fyrir fjórum árum síðan komu hér saman Samfylkingin og Vinstri grænir og kölluðu til liðs við sig nýkjörna þingmenn Hreyfingarinnar sem þá voru í stjórnarandstöðu. Til hvers? Til að lágmarka hlut Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins í öllum þingnefndum, í öllu alþjóðlegu starfi, út allt kjörtímabilið í fjögur ár.“ Ég velti fyrir mér hvort Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum sé illa við að litlir flokkar fái tækifæri, sem þeir annars fá ekki, eins og hér er greinilega verið að gera. Það er verið að útiloka minnsta flokkinn á þingi frá því að hafa sinn talsmann og sína rödd 

Mér hafa borist tveir listar, annar sem ég merki A og hinn sem ég merki B. Þar sem forseta hafa borist fleiri nöfn en kjósa skal þarf að fara fram kosning, samanber 82. gr. þingskapa. Kosningin fer þannig fram að þingverðir útbýta seðlum til þingmanna sem skrifa annaðhvort A eða B á seðilinn. Þingverðir munu safna seðlunum saman. Forseti endurtekur að þeir sem kjósa fulltrúa á A-lista, þ.e. fulltrúa frá Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki, riti A. Þeir sem kjósa fulltrúa á B-lista, þ.e. fulltrúa Samfylkingarinnar, Vinstri grænna, Bjartrar framtíðar og Pírata, riti B á seðilinn.

Niðurstaða kosninganna liggur nú fyrir. A-listi fékk 38 atkvæði, B-listi fékk 25 atkvæði.

Virðulegur forseti. Mig langar til að tæpa á nokkrum atriðum í máli sem lagt var fram af hálfu hæstv. forsætisráðherra áður en þingið fór í jólafrí, frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands. Áður en ég hef efnislega umfjöllun mína um þetta mál langar mig til að vekja sérstaklega athygli á því að það eru aðeins um það bil þrjú ár frá því að þingið afgreiddi ný lög um Stjórnarráð Íslands. Ég var sjálfur þátttakandi í þeirri afgreiðslu, sem formaður allsherjarnefndar, þetta var árið 2011, næstum því komin fjögur ár síðan. Þá voru gerðar margvíslegar breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands, þar á meðal með fjölgun aðstoðarmanna sem var nokkuð umdeilt ákvæði og gagnrýnt af þáverandi stjórnarandstöðu. Það var álit okkar sem þá skipuðum allsherjarnefnd að það væri æskilegt og í rauninni nauðsynlegt að styrkja hið pólitíska vald innan stjórnsýslunnar, innan Stjórnarráðsins, gagnvart hinu svokallaða embættismannavaldkerfi, stjórnsýslunni sjálfri. Umræðu um þetta mál var frestað, virðulegur forseti, strax eftir að hæstv. forsætisráðherra hafði flutt það hér í aðdraganda jóla og ég man ekki betur en að það hafi einmitt fylgt sögunni og verið gert samkomulag um það að hæstv. forsætisráðherra yrði viðstaddur umræðuna. Ég sá að hæstv. ráðherra var í húsinu og hér í salnum rétt áðan, hefur kannski þurft að bregða sér aðeins frá eftir erfiða og spennandi atkvæðagreiðslu um stjórn Ríkisútvarpsins, en ég mundi vilja gera það að ósk minni við hæstv. forseta að hann hlutaðist til um það að hæstv. forsætisráðherra yrði viðstaddur ræðu mína hér.

Forseti hyggur sig geta staðfest að samkomulag hafi verið um þessa tilhögun umræðunnar, að hæstv. forsætisráðherra mælti fyrir málinu fyrir jólahlé og tæki andsvör ef því væri að skipta en síðan yrði umræðunni fram haldið að bak jólum og að hæstv. forsætisráðherra yrði þá viðstaddur. Forseti mun því gera gangskör að því að hæstv. forsætisráðherra sé gert viðvart um að nærveru hans sé óskað í þingsalnum.

Ég þakka virðulegum forseta fyrir það. Það skiptir mig máli að hæstv. ráðherra sé viðstaddur, mig langar til að gera eitt sérstaklega að umtalsefni hérna og verð bara að fá að koma aftur í ræðu um þetta mál ef ekki vill betur til þannig að ég geti átt orðastað við hann um það. Það var mjög harðlega gagnrýnt árið 2011 að verið væri að fjölga aðstoðarmönnum, en núna þegar hæstv. ríkisstjórn kemur fram með þetta mál og segir það vera á grundvelli reynslunnar sem hlotist hafi af breytingunum - hér sé ég að hæstv. forsætisráðherra kemur í salinn - er athyglisvert að það skuli ekkert vera um fjölda aðstoðarmanna í því frumvarpi sem hæstv. forsætisráðherra kemur fram með nú. Sett var í lög um Stjórnarráð Íslands í september 2011 heimild til að fjölga aðstoðarmönnum og það var mat þáverandi stjórnarmeirihluta og þeirra sem sátu í allsherjarnefnd á þeim tíma að þetta væri mjög æskilegt til að styrkja hið pólitíska vald innan ráðuneytanna, en nú kemur í ljós að þrátt fyrir hina miklu gagnrýni sem meðal annars hæstv. forsætisráðherra, þá stjórnarandstöðuleiðtogi hér, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, bar fram í þessum orðum: „Er þá eðlilegt að setja 120 milljónir í að fjölga pólitískum aðstoðarmönnum ráðherranna á sama tíma og þingmenn stjórnarandstöðu hafa enn enga aðstoð nema formenn flokka?“ er ekki stafur um málið í frumvarpinu. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sem er nú formaður fjárlaganefndar hafði líka efasemdir: „Er ekki fullmikið í lagt að bæta við 130 millj. kr. útgjaldaauka úr ríkissjóði fyrir aðstoðarmenn ráðherra þegar alls staðar ríkir niðurskurðarkrafa?“ Þá sagði hæstv. núverandi menntamálaráðherra Illugi Gunnarsson, með leyfi forseta: „Ég geld varhuga við því, herra forseti, að það sé verið að færa enn og aftur völd frá þingi með þessum hætti og á sama tíma styrkja framkvæmdarvaldið pólitískt með því að fjölga aðstoðarmönnunum, en gera ekkert til að tryggja að staða minni hlutans á þinginu styrkist.“ Þá sagði hæstv. utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson að menn ættu frekar að nota þá fjármuni sem ætlaðir væru í aðstoðarmenn til að setja í sjúkrahúsin og það sem meira skiptir, Alþingi þess vegna, og greiddi þess vegna atkvæði á móti þessu. Sjálfsagt hefur aldrei í sögu lýðveldisins verið ríkisstjórn með jafn marga aðstoðarmenn og núna. Sjálfsagt hefur aldrei verið forsætisráðherra í landinu sem hefur haft jafn marga aðstoðarmenn og núverandi hæstv. forsætisráðherra. Þess vegna kemur sérstaklega á óvart að ekki skuli vera minnst neitt á það í þessu frumvarpi. Mig langar líka til að gera að umtalsefni nokkur efnisatriði í þessu máli. Án þess að fara beinlínis ofan í mál sem hefur verið töluvert í umræðunni varðandi flutning Fiskistofu, sem ég kem að síðar í ræðu minni, langar mig fyrst að nefna að það er sem sagt verið að bæta hér við 2. gr. laganna nýrri málsgrein sem orðast svo: „Ráðherra kveður á um aðsetur stofnunar sem undir hann heyrir, nema á annan veg sé mælt í lögum.“ Verði þetta ákvæði að lögum getur ráðherra sem sagt ákveðið hvar stofnanir sem heyra undir ráðuneyti hans hafi aðsetur og flutt þær ef hann vill án þess að þurfa að leggja málið og rök fyrir slíkri ákvörðun fyrir löggjafann til umræðu og samþykktar. Í frumvarpinu er meðal annars vísað til þess að þannig hafi það verið í fyrri lögum um Stjórnarráðið, þ.e. eftir að þeim var breytt árið 1999 eftir að Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að ákvörðun ráðherra um að flytja Landmælingar upp á Akranes hefði ekki haft stoð í lögum. Heimild til slíkra ákvarðana fyrir ráðherra hafi hins vegar fallið út núna þegar núgildandi lög voru sett árið 2011 án þess að séð verði að það hafi verið ásetningur löggjafans. Hér hlýtur spurningin að vera hvort eðlilegt sé og æskilegt með tilliti til almannahagsmuna, gagnsærrar umræðu og lýðræðislegs aðhalds löggjafarvalds gagnvart framkvæmdarvaldinu, þ.e. ráðherra, að ráðherra hafi heimild til slíkra ákvarðana án þess að þurfa að bera þær undir löggjafann. Í því sambandi skiptir litlu hvort slík heimild hafi verið áður tímabundið í lögum. Eru ekki slíkar ákvarðanir þess eðlis og hafa þær ekki oft svo miklar afleiðingar fyrir almannahagsmuni, fjárhagslega og með tilliti til árangurs af starfi stofnana, að mjög æskilegt og eiginlega nauðsynlegt sé að tryggt verði að ráðherra þurfi að skýra þær fyrir Alþingi og rök fyrir þeim og að um þær fari fram ítarleg umræða, um kosti og galla þar sem þingmönnum, þ.e. þeim sem hafa umboð almennings, gefst kostur á að skýra sjónarmið sín og afstöðu og almenningur geti fylgst með því? Er ekki eðlilegt að svona mál fái umfjöllun samkvæmt þeim aðferðum sem þingið hefur, með umræðum, skoðun í þingnefnd, aðkomu og umsögnum sérstakra hagsmunaaðila? Er ekki líka nauðsynlegt að hafa aðhald með því að stofnunum sem eiga að sinna ákveðnum verkefnum með almannahagsmuni að leiðarljósi verði ekki skákað til af ráðherrum með þeim afleiðingum sem það getur haft fyrir starfsemi þeirra og árangur af þeim til lengri eða skemmri tíma nema ráðherra hafi gert þingmönnum grein fyrir rökum fyrir því og hvernig ákvörðunin hefur verið undirbúin með faglegu mati á því hvaða áhrif ætla má að flutningur hafi á starfsemi stofnunarinnar, árangur af henni og fjárhagsleg áhrif hans til skemmri og lengri tíma? Verða menn ekki að horfast í augu við það að pólitískir hagsmunir ráðherra eða flokksins sem hann situr á þingi fyrir geta auðveldlega haft áhrif á slíka ákvörðun, framkvæmdina og ferilinn allan? Er ekki eðlilegt að menn spyrji og setji þennan feril upp þannig að það sé haft aðhald með því af hálfu allra þeirra sem gæta almannahagsmuna samkvæmt umboði frá almenningi? Í þessu sambandi þarf að hafa í huga að ákvörðun um staðsetningu og flutning stofnana er ekki mál sem kemur oft upp og þannig að því sé stjórnsýslulega þörf á því að ráðherra geti ákveðið þetta hratt og án þeirra tafa sem leiða af þinglegri meðferð slíkra mála. Slíkar ákvarðanir eru og eiga að vera fágætar vegna þess mikla rasks sem því fylgir fyrir starfsemi stofnananna og því er nauðsynlegt að tryggja að þær séu mjög vel ígrundaðar og rökstuddar með tilliti til hagsmuna alls almennings í landinu til skemmri og lengri tíma. Þá þarf að vera tryggt að framkvæmd slíkra ákvarðana sé mjög vel undirbúin og að framkvæmdin taki þann tíma sem nauðsynlegur er með tilliti til þess að lágmarka skaðleg áhrif á starfsemina til lengri og skemmri tíma. Þar skiptir máli að líta til þekkingar og reynslu starfsfólks og hvernig henni verður best haldið innan stofnunar. Stofnun er ekki stólar, borð, tölvur og hús, heldur þekking starfsfólksins. Ef sú þekking glatast er því ekki um flutning stofnunar að ræða, heldur er verið að setja nýja stofnun á laggirnar sem þarf að byggja upp frá grunni, þar með talið hvað varðar þá nauðsynlegu þekkingu sem þarf til að sinna verkefninu vel. Það er hægt á löngum tíma, en mjög mikil hætta er á að mikilsverð reynsla glatist alveg ef farið of óðslega í verkið. Ákvörðun um flutning stofnunar sem er illa undirbúin og tekur ekkert tillit til þess að svona framkvæmd þarf góðan tíma, m.a. til að hámarka líkur á að þekking starfsfólksins glatist ekki, er vond og fer í bága við almannahagsmuni. Löggjafinn þarf að veita framkvæmdarvaldinu aðhald um það líka því að ráðherra getur freistast til þess að keyra slíka ákvörðun hratt í gegn í von um að slá með því pólitískar keilur á svæðum þar sem hann eða flokkur hans vill sækja stuðning í næstu kosningum. Hvernig á að verja hagsmuni starfsfólks ríkisstofnana og það fyrir því að fótum verði kippt undan tilveru þess og það svipt atvinnu sinni og framfærslu með litlum fyrirvara ef það vill ekki flytja heimili sitt og fjölskyldu þangað sem ráðherra vill ákveða? Hér eru afar mikilvægir hagsmunir í húfi fyrir starfsfólk sem hefur jafnvel starfað lengi hjá stofnun og sérhæft sig til að geta sinnt starfi sínu vel en á ekki kost á öðrum störfum. Þetta hefur líka sitt að segja um áhrif á samkeppnisstöðu ríkisins hvað varðar hæft og vel menntað starfsfólk. Það mun síður sækjast eftir störfum ef mikið óöryggi er um þessi atriði og sá sem er ráðherra hverju sinni hefur mismunandi áherslur og getur á tiltölulega skömmum tíma og með einföldum hætti skipt um staðsetningu ríkisstofnunar. Það er mjög athyglisvert líka að í þessu sama frumvarpi virðist vera gert ráð fyrir að starfsmenn ráðuneyta verði ekki fluttir milli þeirra nema samþykki þeirra liggi fyrir. Langar mig til að eiga nokkur orð hérna af því að tími minn hefur flogið frá mér án þess að ég hafi náð að ljúka efnislegri umfjöllun minni um málið. Ég geri ráð fyrir að fara í aðra ræðu um það en núna langar mig til að segja sérstaklega hvað varðar flutninginn á Fiskistofu að það hlýtur að vera mikið áhyggjuefni fyrir hæstv. ríkisstjórn að í því róti sem myndast hefur um þá stofnun hefur í raun og veru bara einn starfsmaður, fiskistofustjóri, lýst því yfir að hann ætli að flytjast með stofnuninni norður til Akureyrar. Það hlýtur að vera einhvers konar vitnisburður um það að þarna hafi mönnum nú ekki tekist alveg jafn vel og þeir höfðu hugsað sér. Það þarf að hafa í huga í þessum efnum hvernig staðið hefur verið að undirbúningi og mati á afleiðingum flutnings fyrir starfsemina og árangurs af henni til skemmri og lengri tíma. Hvernig hefur samráði verið háttað við fulltrúa þeirra sem hafa sérstakra hagsmuna að gæta? Hvernig hafa fjárhagsleg áhrif flutningsins til skemmri og lengri tíma verið metin? Hvernig hyggst ríkisstjórnin, sem ætlar að flytja Fiskistofu, halda starfseminni gangandi þannig að hún geti sinnt mikilvægum stjórnsýslu- og eftirlitsverkefnum sínum sem mega alls ekki liggja neitt niðri með tilliti til hagsmuna sjávarútvegsins og almannahagsmuna? Hvernig er ætlunin að byggja eins hratt upp og til stendur samkvæmt fyrirhugaðri framkvæmd þekkingu innan stofnunar til að hún ráð við flókin verkefni sín? Hvað kostar það? Svo þurfa menn líka að velta fyrir sér í samhengi hlutanna þegar menn ætla á vorþingi að flytja frumvarp um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða á sama tíma og sú stofnun sem fer með eftirfylgd og framkvæmd þeirra laga er rifin upp með rótum og sett í mikið uppnám. Það sýnir auðvitað hversu mikill flumbrugangur er á ferðinni og hversu óvandaður málatilbúnaðurinn allur er. Ég kemst því miður ekki yfir fleiri efnisatriði málsins í þessari ræðu minni. Mig langar líka til, og mun gera það hér á seinni stigum, að ræða sérstaklega þær breytingar sem verið er að gera á upplýsingalögum í 10. gr. frumvarpsins sem mér finnast vera veigamiklar breytingar, a.m.k. þannig að þær kalli á mikla umræðu og upplýsingar úr ráðuneytinu. Ég bið hæstv. forsætisráðherra að búa sig undir það að ég muni koma með mjög gagnrýnar spurningar á þann lið, sérstaklega þegar kemur að utanumhaldi hvað varðar beiðnir frá almenningi til stjórnvalda 

Virðulegi forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um það frumvarp sem hefur verið lagt fram. Það er hins vegar þess eðlis að óhjákvæmilegt er að hafa um það nokkur orð. Annars vegar er um að ræða ýmsar breytingar sem, eins og síðasti ræðumaður bendir réttilega á, verðskulda nokkra umræðu og að sumu leyti frekari skýringar, svo sem um skipulagsbreytingar innan Stjórnarráðsins. Ég ætla að byrja mál mitt á að fjalla um stóra þáttinn sem er hin opna heimild sem hér er gert ráð fyrir að lögfest verði til ráðherra til að ákveða staðsetningu opinberra stofnana. Í núgildandi lögum um Stjórnarráð Íslands frá 2011 er ekki mælt fyrir um heimild ráðherra, en vísað er til þess í greinargerð með þessu frumvarpi að slík heimild hafi áður verið í lögum og hafi verið sett inn árið 1999 í kjölfar dóms Hæstaréttar árið 1998 um flutning Landmælinga Íslands frá Reykjavík til Akraness. Í greinargerðinni segir, með leyfi forseta: „Hér er því lagt til, með hliðsjón af framangreindu, að aftur verði kveðið á um almenna heimild til handa ráðherra til að ákveða aðsetur stofnana sem undir hann heyra og er lagt til að ákvæði eldri laga verði tekið upp óbreytt. Er talið rétt og eðlilegt að umrædd lagaheimild verði endurvakin enda hefur verið litið svo á að ákvörðunarvald um þetta sé eðlilegur hluti af stjórnunarheimildum ráðherra gagnvart stofnunum sem undir hann heyra.“ Ég vil gera við þetta sérstaka athugasemd. Ég tel ekki að ákvörðunarvald ráðherra um hvar stofnun sé niður komin landfræðilega sé hluti af eðlilegum og óhjákvæmilegum stjórnunarheimildum ráðherra gagnvart stofnunum. Ákvörðun um staðsetningu stofnunar hlýtur að byggja á efnislegu mati og festa í stjórnsýsluframkvæmd og þörfin fyrir aðgang almennings að góðri opinberri þjónustu hlýtur að ráða efnislegum ákvörðunum um staðsetningu stjórnarstofnana, ekki stjórnunarlegur smekkur ráðherra hverju sinni. Það kunna að vera efnisrök fyrir því að stofnanir séu staðsettar utan Reykjavíkur og það geti helgast vegna eðlis starfs þeirra, vegna þess að starf þeirra taki til t.d. atvinnugreina sem sérstaklega eru öflugar utan höfuðborgarsvæðisins eða höfuðumfang starfsemi þeirrar sé annars staðar, en það hlýtur þá að byggja á efnislegu mati. Það er ekki hluti af almennum stjórnunarheimildum ráðherra gagnvart stofnunum. Ef ákvæðið er endurvakið jafn opið og það var í fyrri lögum - með þessari röksemdafærslu óttast ég að með því sé efnt á nýjan leik til þess að boðið sé upp á hringl með staðsetningu stofnana í kjördæmapólitískum tilgangi en ekki með tilliti til þarfa þjóðarinnar, þarfa almennings, og að ekki verði tekið tillit til hagsmuna starfsfólks. Það er vert að hafa í huga að hagsmunir starfsfólks eru ekki það sem á að ráða, þótt þeir séu mikilvægir, heldur grundvallarhugmyndin um hvar stofnuninni verði best út frá verkefnum hennar fundinn staður. Nú hefur mikið verið í umræðu klúður ríkisstjórnarinnar varðandi fyrirhugaðan flutning Fiskistofu þar sem hæstv. forsætisráðherra fór fram með miklum flumbrugangi og tilkynnti flutning stofnunarinnar án þess að hafa rætt það við ríkisstjórn, án þess að það hafi verið rætt í þingflokkum stjórnarflokkanna, það hef ég fengið staðfest frá þingmönnum úr báðum stjórnarflokkum, og án þess að lagaheimild væri fyrir flutningnum. Þess vegna eru þær fyrirætlanir nú til meðferðar hjá umboðsmanni Alþingis, enda ákvörðun um flutning stofnunarinnar bersýnilega löglaus að óbreyttum lögum. Svo maður fari yfir það mál út af fyrir sig er vert að hafa í huga að í tíð ríkisstjórnar sömu stjórnmálaflokka fyrir rétt rúmum 10 árum síðan var stofnunin flutt frá Reykjavík til Hafnarfjarðar. Af hverju? Vegna efnislegs mats á því hvar stofnuninni væri best fyrir komið? Nei. Vegna greiningar á því hvar starfsemi hennar kallaði á að hún ætti helst að vera niður komin? Nei. Vegna þess að þáverandi sjávarútvegsráðherra var úr Hafnarfirði. Það var eina efnislega forsendan fyrir flutningi Fiskistofu til Hafnarfjarðar. Þess vegna er Fiskistofa í Hafnarfirði nú. Nú sitja sömu flokkar í ríkisstjórn og nú vill forsætisráðherrann styðja við veg síns kjördæmis, ég skil það að hann sem nýr þingmaður Norðausturkjördæmis vilji sýna því kjördæmi einhvern sóma, og því á að flytja stofnunina þangað. Endurvakning þessa ákvæðis með jafn opnum hætti og hér er gert ráð fyrir býður upp á eilífa hringrás tilviljanakennds flutnings stofnana vítt og breitt um landið, sem er engum til góðs. Ef þessir tveir stjórnmálaflokkar töldu það samrýmast stjórnarstefnu sinni fyrir 10 árum síðan að flytja Fiskistofu til Hafnarfjarðar, af hverju telja þeir þá núna að mjög brýnt sé að hún fari til Akureyrar? Munu þeir kannski telja eftir fimm ár eða 10 ár að henni sé best fundinn staður á Egilsstöðum? Allir sjá hversu hættuleg þessi þróun er. Svona opin heimild til að ákveða staðsetningu stofnana er kúgunartæki í garð ríkisstofnana í höndum ráðherra. Ef ráðherrar öðlast skyndilega algjörlega óheftar heimildir til þess að valsa með stofnanir um landið geta þeir hótað stofnunum, sem fara sínu fram í samræmi við lögbundnar skyldur sínar, tilflutningi og þar með vegið að starfsöryggi starfsmanna og forstjóra stofnananna án þess að grípa til þeirra lögmæltu úrræða eða vera bundin af þeim lögmæltu takmörkunum sem ráðherra er almennt bundinn af ef hann vill hafa afskipti af stofnunum sem undir hann eru settar. Ráðherrar geta ekki ákveðið að hrókera til forstjórum stofnana sem undir þá heyra til og frá án takmarkana, en hér opnað fyrir opna heimild til þess að flytja stofnunina hvert sem er. Það er sá þáttur sem ég hef þungar áhyggjur af, vegna þess að Fiskistofa er mjög gott dæmi um stofnun sem hefur nú þegar verið flutt milli sveitarfélaga á kjördæmapólitískum forsendum eins ráðherra og nú stendur til að flytja hana aftur á forsendum annars ráðherra, en vel að merkja úr sömu flokkum. Þessi opna heimild skapar því mikla óvissu. Hún skapar líka óvissu fyrir Akureyrarbæ í móttöku stofnunarinnar. Ég held að menn mundu hafa mikinn áhuga á því á Akureyri að taka vel á móti Fiskistofu og styðja við uppbyggingu stofnunar hennar, en með lögfestingu þessarar almennu heimildar er verið að tjalda til einnar nætur og skapa fullkomna óvissu um það hvort Fiskistofa verður þar í tvö ár, þrjú ár, fjögur ár, 10 eða 12 með tilheyrandi óvissu við að laða starfsmenn að stofnuninni svo fluttri. Þess vegna er þetta svo varhugaverð byggðastefna, því að hún felur ekki í sér að verkefni sem eðli málsins samkvæmt er auðvelt að flytja og eiga náttúrulegt heimkynni í hinum dreifðu byggðum séu flutt til, heldur er verið með valdsmannshætti að skáka fólki til eins og peðum á taflborði með það fullkomlega opið að næsti ráðherra sem taki við skáki fólkinu eitthvert allt annað. Sá vandi sem ég sé stærstan við þessa opnu flutningsheimild er að hún skapar ekkert öryggi fyrir þær stofnanir sem svo eru fluttar. Ég hefði haldið eðlilegra ef hæstv. forsætisráðherra vildi sýna sínu kjördæmi sóma, vildi styðja við fjölgun háskólamenntaðra starfa á Akureyri, að ræða það hér varðandi Fiskistofu sérstaklega, þvert á flokka, hvort það væri samkomulag um að flytja hana til Akureyrar, hvort við gætum gert um það víðtækt samkomulag, án þess að setja inn almenna opna heimild til þess að skáka öllum ríkisstofnunum til. Aðferðafræðin sem hæstv. ráðherra kýs að beita hér skapar enga tryggingu fyrir því að nokkur annar stjórnmálamaður í landinu sé bundinn af þessari ákvörðun en forsætisráðherrann sjálfur og skapar þar af leiðandi fullkomna framtíðaróvissu fyrir það fólk sem mun kjósa að finna sér störf hjá Fiskistofu á Akureyri verði af flutningnum. Virðulegi forseti. Ég tel líka mjög mikilvægt að hugsa á annan hátt um uppbyggingu stjórnsýslunnar og dreifingu hennar um land. Mér finnst í endurupptöku þessarar opnu heimildar í lög ekki felast nein heildstæð hugsun um það hvað það þýði fyrir Reykjavík sem höfuðborg. Ef mönnum finnst eðlilegt að stofnanir séu almennt settar niður hér og hvar í landinu þá veikir það auðvitað stöðu Reykjavíkur sem höfuðborgar og miðstöðvar stjórnsýslu. Það hefur afleiðingar. Það eru til dæmis miklir áhugamenn í flestum flokkum um að það sé flugvöllur í Reykjavík. Rökstuðningurinn fyrir þeirri kröfu er staða Reykjavíkur sem höfuðborgar. Ef menn ætla að breyta eðli hugmyndarinnar um höfuðborg eru þeir líka að draga úr kröfunum sem hægt er að gera til Reykjavíkurborgar sem höfuðborgar. Það er ekki bæði hægt að veikja Reykjavíkurborg sem höfuðborg, flytja stofnanirnar burt úr höfuðborginni, og ætlast til að borgin axli skyldur sem höfuðborg samt sem áður. Ég heyri líka og mikið frá félögum mínum á landsbyggðinni sem búa ekki í byggðakjörnunum stóru að þeir meta það að hafa höfuðborg og finnst það ekki heillandi framtíðarsýn að ríkisstofnunum sé sáldrað vítt og breitt um landið þannig að það þurfi að aka hringinn til að fá úrlausn mála sinna. Það er ákveðið hagræði í því fólgið að fá úrlausn mála á einum stað. Mér finnst skorta hér heildarhugsun um hvaða áhrif það kann að hafa á Reykjavík sem höfuðborg, á stöðu hennar sem höfuðborgar, ef það verður búin til opin heimild til að flytja stofnanir út á land. Hvert er þá efnislegt inntak skyldunnar sem Reykjavík ber sem höfuðborg? Virðulegi forseti. Ég er að verða kominn að endalokum ræðutíma míns og hef aðeins fengið tækifæri til að ræða um og fara yfir þetta Fiskistofumál. Ég mun þess vegna koma í aðra ræðu og fjalla um aðra þætti þessa frumvarps sem ég hef áhuga á að tæpa á.

Virðulegi forseti. Við höfum hér til umræðu 434. mál á þskj. 666, frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011, með síðari breytingum. Ég er enn þá að líta yfir allt þetta mál og í raun að átta mig á því nákvæmlega hvað mönnum gangi til með öllum breytingunum. Kannski er best að byrja á að tala um heimild til ráðherra til að ákveða aðsetur stofnana sem undir hann heyra, nema á annan veg sé mælt í lögum. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að þetta ákvæði hafi verið til staðar í lögum á sínum tíma en hafi hins vegar verið afnumið, að því virðist fyrir slysni ef ég skil rétt, og fyrir vikið þurfi að setja þetta aftur inn. Það er kannski bara óheppileg tímasetning miðað við þær fregnir sem komu seinasta sumar um að fyrir lægi að flytja Fiskistofu til Akureyrar, aðgerð sem sá sem hér stendur væri ekki sjálfkrafa á móti ef málefnalegar ástæður væru fyrir því en ég verð að segja eins og er að mér fannst á þeim tíma og finnst enn ekki mikið um röksemdir fyrir þessu, hvorki þegar kemur að tölum um atvinnuleysi á þessum stöðum, þ.e. í Hafnarfirði og á Akureyri, né neinum öðrum ástæðum sem ég gæti ímyndað mér að yrði forsenda slíks flutnings. Ég hef satt best að segja einfaldlega ekki heyrt fullan rökstuðning fyrir þessu. Ég skil það svo sem alveg, eins og sá hv. þingmaður sem hér talaði á undan mér, ef hæstv. forsætisráðherra vill gera kjördæminu sínu vel, ég skil það, en mér finnst það ekki málefnaleg ástæða, ég verð að segja það eins og er og er ég þó allur af vilja gerður til að aðstoða Norðausturkjördæmi eins og öll önnur kjördæmi, hvort sem það er Akureyri, Reykjavík eða annað. Ég lít á mig sem þingmann alls landsins þótt ég sé að nafninu til þingmaður Reykjavíkurkjördæmis norður. Þegar þær fregnir bárust að til stæði að flytja Fiskistofu til Akureyrar voru starfsmenn ekki hressir með það. Það getur ekki styrkt starfsemi mikilvægrar stofnunar eins og Fiskistofu að sú þekking sem þar hefur verið byggð upp fari út um allt, ýmist úr stofnuninni og þá væntanlega eitthvað annað, vegna þess að fullt af fólki vill einfaldlega ekkert flytja, vill búa þar sem það býr og er kannski bara sátt í Hafnarfirði, í hinu margrómaða Suðvesturkjördæmi. Kannski er það tilviljun, eins og ég segi, að frumvarp um Stjórnarráð Íslands komi á þessum tíma. Það lítur þó út eins og það sé gert sérstaklega til þess að flytja Fiskistofu en ég verð að segja að það lítur ekki þannig út þegar maður les það. Það virðist í fljótu bragði hafa verið hugsað eitthvað lengur en það. Þó verður maður alltaf að spyrja sig þegar maður gefur hæstv. ráðherra heimild, hvort sem það eru þessir hæstv. ráðherrar eða einhverjir aðrir, hvort sagan bendi til þess að viðkomandi muni fara með það vald af nærgætni. Ég verð að segja að mér fannst það ekki tilfellið seinasta sumar. Mér finnst ekki hafa verið nóg samráð við starfsmenn Fiskistofu og mér finnst rökstuðningurinn ekki góður, sá litli sem ég hef heyrt. Það eru fleiri breytingar við þetta frumvarp sem ég rakst á nýlega og velti fyrir mér hvers vegna nákvæmlega þær breytingar væru gerðar. Mig langar sérstaklega að nefna 10. gr. frumvarpsins, en þar stendur, með leyfi forseta: „Við gildistöku laga þessara verða eftirfarandi breytingar á öðrum lögum: a. Upplýsingalög, nr. 140/2012, með síðari breytingum: 1. málsl. 2. mgr. 27. gr. laganna orðast svo: Stjórnvöld skulu að öðru leyti gæta þess að haldið sé til haga mikilvægum upplýsingum, m.a. um samskipti við almenning og önnur stjórnvöld, svo sem með skráningu fundargerða eða minnisblaða.“ Ef maður ber þetta saman við 1. málslið 2. mgr. 27. gr. laga 140/2012, þeirra laga sem er verið að breyta, stendur þar, með leyfi forseta: „Stjórnvöld skulu að öðru leyti gæta þess að mikilvægum upplýsingum sé haldið til haga, svo sem með skráningu fundargerða eftir því sem við á.“ Þarna eru sérstaklega tekin fram samskipti við almenning. Ég velti fyrir mér hversu víðtækt þetta sé hugsað. Ég sé ekki í fljótu bragði að það sé útskýrt tæmandi í greinargerð. Mér er þó minnisstæð skýrsla hjá lögreglunni sem var gerð um mótmælin 2009–2011. Þar var ýmislegt skrifað um ýmsa aðila og hefur leikið á vafi um hvort í raun sé lögmætt að halda til haga svo viðamiklum upplýsingum um almenning. Ég þori ekki að fullyrða að það sé lögfræðilegur vafi á því vegna þess að þeirri umræðu er ekki lokið. Þess vegna finnst mér þessi klausa heldur óþægileg og geri fastlega ráð fyrir að hún verði rædd í nefnd og þá sérstaklega tilefnið, hvers vegna það beri að skrá sérstaklega, en minni á að sú skýrsla var ekki án rökræðna og ekki án ósættis. Þar má alveg nefna að hv. 12. þm. Suðvest. er þar margsinnis nefnd á nafn, hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, og er ekki par sátt við allt sem þar stendur, enda hljómar það ef maður les eitthvað úr skýrslunni í fljótu bragði eins og einhvers konar saga frá fyrst og fremst einum tilteknum lögreglumanni. Það hefur ekki verið einsýnt að svona skýrslur séu eðlilegar enda veit ég ekki til þess að aðrar slíkar hafi verið gerðar. Mér skilst af samtölum mínum í nefnd að þær séu ekki venjubundnar og að núverandi háttvirtur lögreglustjóri kannist hvorki við að svona skýrslur hafi verið gerðar né að slíkt verklag sé til staðar né að það eigi að taka slíkt verklag upp. Með öðrum orðum, það virðist vera einhvers konar einsdæmi og mér þykir mikilvægt að við ræðum það sérstaklega. Annað sem vekur athygli mína við þetta frumvarp er 8. gr., svohljóðandi, með leyfi forseta: „25. gr. laganna orðast svo: Forsætisráðuneytið gefur stjórnvöldum ráð um túlkun siðareglna þegar eftir því er leitað, stendur fyrir fræðslu um þær innan Stjórnarráðsins og fylgist með að þær nái tilgangi sínum. Til þess að tryggja samræmi við störf umboðsmanns Alþingis og Ríkisendurskoðunar skal ráðuneytið hafa reglulegt samráð við þau embætti.“ 25. gr. laga nr. 115/2011, sú sem hér er verið að breyta, er ansi miklu viðameiri. Ég veit ekki hvort ég hef tíma til að lesa hana upp, jú, jú, ég kæmi henni svo sem fyrir, en þá gæti ég sagt lítið annað. Þar kemur fram að forsætisráðherra skuli skipa til þriggja ára í senn samhæfingarnefnd um siðferðileg viðmið fyrir stjórnsýsluna. Í nefndinni eiga sæti formaður, skipaður án tilnefningar, einn samkvæmt tilnefningu Félags forstöðumanna ríkisstofnana, fulltrúi ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins, tveir fulltrúar samtaka ríkisstarfsmanna og tveir aðrir valdir á grundvelli sérþekkingar sinnar á stjórnsýslu og siðfræðilegum efnum. Mér finnst þarna verið heldur mikið tekið út og frekar einfalt vald sett í staðinn, þ.e. hæstv. forsætisráðuneyti. Þá get ég ekki annað en munað eftir öðru álitamáli sem er í daglegu tali kallað „lekamálið“ þar sem spurningar vöknuðu um siðareglur, gildi þeirra o.s.frv. Ég ætla ekki að rekja það frekar, en mér finnst við þurfa að ræða þetta alveg sérstaklega. Ef við ætlum að hafa siðareglur finnst mér mikilvægt að það sé á hreinu hvernig þær eru túlkaðar á trúverðugan hátt. Þetta er sagt með þeim fyrirvara að eftir er að ræða þetta allt saman í nefnd og hugsanlega er einhver góð ástæða fyrir þessu sem mér er enn sem komið er óljós. Mér þykir þó heldur mikið hér tekið út. Ég verð að lesa meira úr þessari grein sem er verið að skipta út fyrir stuttu greinina, þ.e. 2., 3. og 4. mgr. 25. gr. laga 115/2011, með leyfi forseta: „Forsætisráðuneytið sér nefndinni fyrir starfsaðstöðu. Helstu verkefni samhæfingarnefndarinnar eru: a. að stuðla að því að siðferðileg viðmið séu í hávegum höfð í opinberum störfum og veita stjórnvöldum ráðleggingar um ráðstafanir til að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra og spillingu, b. að veita umsögn um drög að siðareglum á grundvelli laga þessara og laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og gefa stjórnvöldum ráð um túlkun þeirra, c. að beita sér fyrir upplýsingaöflun og fræðirannsóknum á málefnasviði nefndarinnar, d. að stuðla að því að brugðist sé með samhæfðum hætti við ábendingum eftirlitsembætta Alþingis og öðrum tiltækum upplýsingum um brot á siðareglum eða hættu á spillingu hjá ríkinu, e. að taka þátt í samstarfi við félagasamtök, stofnanir og embætti hér á landi og erlendis sem vinna gegn spillingu í opinbera geiranum, f. að gefa forsætisráðherra árlega skýrslu um starf sitt þar sem komi fram ef ástæða þykir til tillögur til stjórnvalda um frekari aðgerðir til að efla traust á stjórnsýslu ríkisins, draga úr hættu á spillingu og vanda betur til verka í stjórnsýslunni. Skýrslan skal lögð fyrir Alþingi. Til þess að tryggja samræmi við störf umboðsmanns Alþingis og Ríkisendurskoðunar skal samhæfingarnefndin hafa reglulegt samráð við þau embætti.“ Þessu öllu saman er skipt út fyrir utan seinustu setninguna sem er eins nema skipt er út samhæfingarnefndinni fyrir forsætisráðuneytið. Í staðinn fyrir restina sem ég þuldi hérna upp kemur, með leyfi forseta: „Forsætisráðuneytið gefur stjórnvöldum ráð um túlkun siðareglna þegar eftir því er leitað, stendur fyrir fræðslu um þær innan Stjórnarráðsins og fylgist með að þær nái tilgangi sínum.“ Heldur miklu af því sem mér sýnist í fljótu bragði góð lagaákvæði er skipt út fyrir heldur lítið, reyndar nánast ekki neitt, og sömuleiðis þykir mér óþægilegt, svo meira verði ekki sagt, að það sé forsætisráðuneytið sjálft sem sé einfaldlega í því að túlka þetta, ef ég skil þetta rétt. Þetta eru spurningar sem þarf alltaf að spyrja ef maður ætlar að fara út í siðareglur á annað borð: Hver sér um að túlka þær? Hvernig munu þær raunverulega virka? Ef túlkunarvaldið er í höndum einhvers sem hefur hagsmuni af túlkuninni hlýtur það að vekja tortryggni. Alveg burt séð frá trausti til sitjandi hæstv. ríkisstjórnar eða einstakra hæstv. ráðherra innan hennar almennt til framtíðar séð þegar næsta vonda vinstri stjórn kemst til valda mundi maður halda að núverandi ríkisstjórn vildi á þeim tíma líka geta notið trausts og treyst því að túlkanir á siðareglum séu samkvæmt trúverðugu ferli. Ég sé ekki betur en að það ferli sem er nefnt í 25. gr. laganna sem er verið að breyta, nr. 115/2011, sé heldur trúverðugt. Þetta er heldur efnismikið og heldur nákvæmt og þess vegna hvái ég yfir því að þessu sé breytt. Nú er ég næstum búinn með tíma minn en að því sögðu er hér kannski ýmislegt sem þarf að skoða betur í nefnd, svo sem 4. gr., með leyfi forseta: „Í stað orðsins „formleg“ í 1. mgr. 11. gr. laganna kemur: mikilvæg.“ Ég velti þessu fyrir mér. Nú er ég búinn með tímann, ég kem að þessu í seinni ræðu minni og velti þá upp spurningum um það hvað vaki fyrir mönnum með þeirri breytingu. Ég hef nóg annað að segja um þetta mál en tími minn er liðinn, virðulegi forseti, svo ég lýk máli mínu að sinni. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Virðulegi forseti. Þetta eru vangaveltur mínar. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður vísaði til breytinga í 10. gr. um upplýsingalög. Þá talaði hann sérstaklega um það sem kallað var skýrsla lögreglunnar um búsáhaldabyltinguna, sem er náttúrlega undarleg samantekt og varla boðlegt að nota orðið „skýrsla“ um það plagg. Hv. þingmaður vísaði til þess að þar væri getið nafna og talað um samskipti stjórnvalda við almenning. Ég er honum innilega sammála um það. En ég skil greinina ekki þannig að hún eigi um við um lögregluyfirvöld, heldur eigi hún við stjórnsýsluna, við Stjórnarráðið og að halda beri skrá um samskipti stjórnvalda við almenning, ég ekki að tala um lögregluyfirvöld. Það var eitt af því sem kom í ljós í skýrslu rannsóknarnefndar og í uppgjörinu eftir hrunið að menn vissu ekkert um hvað ráðamenn höfðu verið að fjalla um sín á milli og ekki um samskipti við einhverja aðila úti í bæ, hvort það væri almenningur eða lögaðilar sem kallað er. Ef skýrt væri að þetta ætti ekki við um skráningu hjá lögreglunni, mundi þá viðhorf hv. þingmanns til þessarar greinar eitthvað breytast?

Virðulegi forseti. Svarið er í stuttu máli já, en ég hef ekki mótað mér endanlega skoðun á frumvarpinu enda erum við bara í 1. umr. um málið. Ég er einn af þeim brjáluðu þingmönnum sem telja að þingferlið eigi að vera til þess að fólk skipti um skoðanir af og til, enda þætti mér mjög skrýtið ef skoðanir manns á þingmáli væru undantekningarlaust þær sömu við 3. umr. og þær eru við 1. umr. Mér þykir ábending hv. þingmanns góð og tek hana vissulega til greina. Það sem vakti fyrst og fremst hjá mér þessa spurningu er sú staðreynd að mér finnst þetta ekki nógu vel útskýrt í greinargerð með frumvarpinu. Það má vel vera að það séu mjög málefnalega og góðar ástæður fyrir þessu ákvæði og öllum til hagsbóta, en mér þykir það í fljótu bragði ekki augljóst og hefði viljað sjá betri útskýringu í greinargerð. Kannski er hún öðrum augljósari en mér, það má vel vera. Það kemur þá væntanlega í ljós við meðferð nefndarinnar á málinu. Það er samt óþægilegt að fjalla um svona mál, um samskipti við almenning o.s.frv., þegar hin svokallaða skýrsla sem gerð var hjá lögreglunni er enn þá til umræðu. Mér fannst þessi skýrsla óþægileg svo meira verði ekki sagt. Ég tel að þeirri umræðu sé ekki lokið. Mér finnst alveg sjálfsagt að við höfum slíkar uppákomur til hliðsjónar þegar við ræðum skráningar á samskiptum við almenning. Sömuleiðis velti ég fyrir mér hvað nákvæmlega tilheyrir samskiptum við almenning ef samtöl við almenning gera það. Sömuleiðis finnst mér mikilvægt að fólk sé meðvitað um hvað skráð er um það. Það er ekki hægt að hafa það alltaf þannig, ég geri mér grein fyrir því, en mér finnst mikilvægt að fólk hafi tækifæri til að vita hvað er skráð hvar. Það finnst mér gilda um málaskrá lögreglu sem og samskipti við yfirvöld. 

Forseti. Ef þessu er háttað eins og mér heyrist hv. þingmaðurinn telja, hugsanlega um samskipti lögreglu og persónugreinanlegar upplýsingar um hver var hvar klukkan hvað og þar fram eftir götunum, þá er ég hjartanlega sammála því. Ég er líka hjartanlega sammála því að það er rétt að hafa það til hliðsjónar þegar löggjöf um samskipti stjórnvalda við almenning er sett eða breytt. Ég er líka sammála hv. þingmanni um að það þarf að klára þetta mál út af þessari skýrslu sem svo var kölluð. Ég endurtek að ég tel að hún geti ekki borið það heiti því að þetta er ekki skýrsla, þetta er samsafn einhvers sem mér finnst ekki nógu virðulegt til að kalla skýrslu. Það er mjög alvarlegt að þeim upplýsingum hafi verið safnað saman. Persónuvernd átti að skoða það mál. Málinu er ekki lokið af hendi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, ég vil bara segja það. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það þarf að ljúka því.

Virðulegi forseti. Já, ég tek undir orð hv. þingmanns. Ef við lítum á greinina sem verið er að breyta þá sjáum við að hún virðist vera útvíkkun á upplýsingasöfnun, sem ég vil halda til haga að er ekkert endilega neikvætt, það er bara mikilvægt að það sé gert á réttum forsendum og með tilheyrandi varnöglum. En málsliðurinn sem um ræðir er þessi, með leyfi forseta: „Stjórnvöld skulu að öðru leyti gæta þess að mikilvægum upplýsingum sé haldið til haga svo sem með skráningu fundargerða eftir því sem við á.“ Það er ekki ákvæði sem maður mundi halda að ráðuneyti færi að nýta til þess að skrá samskipti við einstakling sem sendir til dæmis inn fyrirspurn sem ég er viss um að er skráð hvort sem er. Auðvitað þarf síðan að svara fyrirspyrjanda eða þegar einhver mætir á svæðið og tjáir skoðun sína eða eitthvað því um líkt. Þetta ákvæði virðist sérstaklega gert fyrir innri vinnu ráðuneytisins og fundargerðir eftir því sem við á eins og stendur, á meðan nýja orðalagið er, með leyfi forseta: „Stjórnvöld skulu að öðru leyti gæta þess að haldið sé til haga mikilvægum upplýsingum, m.a. um samskipti við almenning og önnur stjórnvöld, svo sem með skráningu fundargerða eða minnisblaða.“ Þarna eru minnisblöð tilgreind og minnst á almenning meðal annars, þannig að þetta er opnun á skráningu upplýsinga, sem getur enn og aftur verið gott og blessað, en þá er mikilvægt að það sé gert á lögmætum forsendum og auðvitað með tilliti til þess að ástæða sé til að skrá upplýsingar um að vitað sé hvers vegna þær upplýsingar eru skráðar. Það kemur ekki fram í greinargerðinni eftir því sem ég fæ best séð. Nú getur vel verið að lögfróðir einstaklingar geti útskýrt fyrir mér að þarna sé góð ástæða fyrir því hvað liggur að baki. Mér er það ekki ljóst að svo stöddu og vona að það séu ágætisrök fyrir því eða 

Virðulegi forseti. Við ræðum um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands. Hér er verið að gera þó nokkrar breytingar. Margar þeirra líta nú ekki út fyrir að vera stórar en eru það engu að síður þegar maður fer að skoða hvað þær fjalla um og les textann og skýringartextann með þeim, en líka kannski ekki síst í ljósi þess umhverfis sem við búum við þegar núverandi stjórnvöld eiga í hlut. Við höfum séð skrýtna hluti gerast í dag. Við sáum í fyrsta lagi ákvörðun tekna um að sniðganga löggjöf sem hefur verið samþykkt um rammaáætlun og fara einhverja allt aðra leið í því að taka ákvarðanir um það hvernig við ætlum að flokka virkjunarkosti. Við höfum séð í dag að menn eru tilbúnir að ganga ansi langt, þeir eru tilbúnir að brjóta samkomulag, þeir eru tilbúnir að gera þingkonur sínar að ómerkingum hvað samkomulag varðar til að ná 67% hlut í Ríkisútvarpinu. Og við höfum líka séð, virðulegi forseti, undanfarið að ríkisstjórnin tekur bara oft alls konar ákvarðanir án þess að ígrunda þær og hún tekur líka oft alls konar ákvarðanir af því henni finnst þær réttar, án þess að nokkur fagleg merking eða fagleg vinna búi þar að baki. Það er það sem maður óttast mjög þegar kemur að þessu frumvarpi, t.d. heimildin sem verið er að sækjast eftir í 1. gr., þar sem segir að ráðherra kveði á um aðsetur stofnunar sem undir hann heyrir, nema á annan veg sé mælt í lögum. Þarna skulum við aðeins staldra við og horfa yfir farinn veg ríkisstjórnarinnar og spyrja okkur hvort þetta sé ráðlegt. Þegar hæstv. forsætisráðherra, sem leggur þetta mál fram, gegndi embætti dómsmálaráðherra nýverið, þá tók hann ákvörðun þvert gegn allri stefnumótun, þvert gegn allri ákvörðunartöku sem margir höfðu komið að, um að lögreglustjórinn á Höfn í Hornafirði skyldi tilheyra Austurlandi, þrátt fyrir að menn væru búnir að vinna að því lengi, vinna að því vel og faglega, að lögreglustjórinn mundi tilheyra Suðurlandi. Þetta var ákvörðun sem var bara tekin inni á skrifstofu og algjörlega úr tengslum við allt sem á undan var gengið. Þá vildi svo heppilega til, þrátt fyrir að ekki væri til formlegur öryggisventill sem gerði kleift að breyta þessari ákvörðun, að nýsettur innanríkisráðherra sem var skipaður í embættið, hæstv. innanríkisráðherra Ólöf Nordal, sneri ákvörðuninni við. Þannig að þetta var heppni. Það var heppni að þessu var breytt, bara út af tímasetningum. Virðulegi forseti. Þetta sýnir manni svolítið í hvaða umhverfi menn eru tilbúnir að taka ákvarðanir. Næsta dæmi sem ég vil nefna er flutningur Fiskistofu. Ef þessi grein verður samþykkt er hún í raun grundvöllur þess að flutningur Fiskistofu mun geta farið fram. Finnst einhverjum að þar séu faglegar ákvarðanir að baki? Ég hef ekki heyrt nokkurn einasta aðila sem hefur fjallað um þann flutning frá Hafnarfirði til Akureyrar eins og hann hefur verið kynntur segja það, ekki einn einasta. Ég hef reynt að hlusta vel eftir því hvaða greiningar búi að baki, greiningar á því hvar beri að staðsetja stofnunina þannig að þjónusta hennar nýtist sem best um land allt. Ég hef hvergi séð neitt slíkt. Ég hef hvergi séð neina skýrslu eða stefnumótunarvinnu eða annað sem felur í sér þá niðurstöðu að flytja beri þá starfsemi sem Fiskistofa sinnir sem allra, allra fyrst með manni og mús norður í land, það sé svo mikilvægt að flytja hana norður og þess vegna sé hægt að henda allri þeirri vinnslu og þekkingu sem þar er innan dyra, bara til að flytja stofnunina norður í land. Ég hef aldrei séð neina greiningar á þessu, en það eru nefnilega engar greiningar. Það er engin fagleg ákvörðun þarna að baki. Það eina sem býr þarna að baki er pólitískur hentugleiki. Og pólitískur hentugleiki, þegar ráðherrar ætla að slá keilur með ákvörðun sinni og virða þannig að vettugi faglegar forsendur mála, er ekki góður grundvöllur ákvarðanatöku. Þessi grein býður upp á það. Hún opnar algjörlega upp á gátt heimildir til ráðherra til að taka svona hentugleikaákvarðanir og gerir ekki neina kröfu um að að baki þeim búi faglegar forsendur eða athuganir á því hvar best sé að staðsetja stofnunina. Ég er fylgjandi því að hið opinbera reyni að dreifa stofnunum og starfsemi sinni sem mest um allt land. Ég er ekki fylgjandi því að menn geri það eins og hér hefur verið kynnt, að ein stofnun sé tekin án faglegrar athugunar á því hvar best sé að staðsetja hana, stofnun sé tekin upp með þeim hætti að menn sjái fyrir sér að loka þar starfseminni og segi við starfsmennina: Þið komið með eða þið eruð búnir að missa störf ykkar. Annað var ekki í boði. Þetta eru ekki fagleg vinnubrögð, virðulegi forseti, og það er ekki svona sem við eigum að reyna að dreifa starfsemi hins opinbera um landið. Við eigum að gera það með allt öðrum hætti. Eitt dálítið áhugavert dæmi sem mér finnst að ríkisstjórnin hefði mátt horfa til í þessu sambandi er hvernig Umhverfisstofnun gerir þetta. Starfsemi Umhverfisstofnunar er þannig að hún er með skrifstofur á nokkrum stöðum á landinu og býður starfsmönnum sínum að starfa hvar sem er á þessum skrifstofum. Einhverja svona leið hefði verið hægt að fara með Fiskistofu og er hægt að fara með fleiri stofnanir. Það er hægt að efla þjónustu um landið með öðrum hætti en þeim að stilla mönnum upp við vegg og taka heila stofnun og flytja hana og missa alla þá reynslu og þekkingu sem þar er inni. Það er hægt að gera þetta á svo margvíslegan hátt. Það er líka hægt að taka ákvörðun um það, pólitíska ákvörðun, að nýráðningar skuli fara fram með þeim hætti að þær efli starfsemina á landsbyggðinni. Það er hægt. Það er hægt að gera þetta á svo margan hátt, miklu mannúðlegri og eðlilegri hátt en hér hefur verið lagt til. Flumbrugangurinn og þetta viðhorf, „ég á þetta, ég má þetta, við ráðum þessu“, fer illa með starfsemi hins opinbera. Það eru fleiri dæmi sem ég get nefnt. Ég ætla samt ekkert að standa hér og búa til einhvern syndalista fyrir þessa ríkisstjórn, þótt ég gæti örugglega notað annað korter í það. Ég vil biðja menn um að hugsa þetta upp á nýtt og spyrja sig: Hvernig tryggjum við að sú verðmæta reynsla sem felst í hverjum einasta starfsmanni hjá Fiskistofu tapist ekki, hvernig höldum við henni og hvernig getum við á sama tíma tekið ákvörðun um að hið opinbera efli starfsemi sína um land allt? Það þarf ekki að gera það með því að loka höfuðstöðvum Fiskistofu í Hafnarfirði og flytja hana norður. Það er hægt að gera það á svo margan annan hátt. Ég ætla að taka annað dæmi. Ég er búin að nefna dæmi um Umhverfisstofnun. Það má gera einhvers konar frekari skilyrðingu þannig að þegar menn taka ákvörðun um að efla starfsemi á ákveðnum stað sé það tekið fram þegar ráðist er í nýráðningar. Það er líka annað dæmi sem mig langar að nefna. Við reyndum þetta einu sinni þegar ég var í iðnaðarráðuneytinu og horfðum til þess að hér var einu sinni samþykkt utanumhald um störf án staðsetningar. Við ákváðum að ráða starfsmann í ferðamálin en vegna þess að það var niðurskurður á þeim tíma, og iðnaðarráðuneytið tók sitt högg af því aldeilis hressilega, fengum við starfsmann til okkar á aðalskrifstofuna úr einni af okkar stofnunum. Besti starfsmaðurinn í verkið var starfsmaður úti á landi, á Ísafirði nánar tiltekið, sem var engu að síður starfsmaður ráðuneytisins. Og það gekk bara ljómandi vel upp. Þannig að ég ætla að hvetja hæstv. forsætisráðherra til að ræða það við ráðherra sína að dusta rykið af tillögum um störf án staðsetningar og spýta kannski dálítið í hvað það varðar að ráða starfsmenn sem eru staðsettir annars staðar en í Reykjavík. Nútímatækni býður svo sannarlega upp á að starfsmenn séu staðsettir annars staðar en á höfuðborgarsvæðinu. Virðulegi forseti. Ég ætla líka að nefna annan þátt í frumvarpinu en það er 8. gr., um túlkun siðareglna. Mér finnst ekki eðlilegt að forsætisráðuneytið sé stjórnvöldum til ráðgjafar um túlkun siðareglna. Það hefur ekkert með það að gera að ég treysti ekki því fólki sem er innan forsætisráðuneytisins, ekki neitt. Það hefur allt með það að gera að þegar svona viðkvæmt málefni á í hlut eins og siðareglur skiptir svo miklu máli að þær séu trúverðugar og það þarf að dreifa aðkomunni að því hvernig þær eru túlkaðar og hvernig menn gefa ráð um þær. Það er stutt síðan að hæstv. forsætisráðherra hafði ekki hugmynd um hvort einhverjar siðareglur væru til eða ekki. En ég er ánægð með að menn hafa að minnsta kosti tekið utan um það mál og ákveðið að halda áfram því verkefni sem síðasta ríkisstjórn hóf, sem var að setja ráðherrum siðareglur og Stjórnarráðinu og öllu saman, af því að það skiptir máli. Í nútímasamfélagi er gerð krafa um að menn viti með hvaða hætti við ætlum að starfa, með hvaða hætti stjórnsýslan tekur ákvarðanir og hvernig með því er fylgst. Þess vegna finnst manni skipta gríðarlega miklu máli að hæstv. forsætisráðherra hafi sér til fulltingis fleiri aðila, ekki bara sjálfan sig. Þessi hópur verði breikkaður að nýju og það verði frekar gert eins og er í núgildandi lögum að nefnd fari með þau málefni. Annars er hætt við því að ef upp kemur ágreiningur eða upp koma stór mál að siðareglurnar verði látnar í léttu rúmi liggja. Það viljum við ekki og ég geri ekki ráð fyrir því að það sé ætlun forsætisráðherra. Ég geri ráð fyrir því að það sem vaki kannski fyrir honum sé helst að einfalda kerfið og utanumhaldið, en það má ekki einfalda það þannig að menn hætti að treysta því. Þannig að ég ætla að fá að leggja það til að menn endurskoði þetta og breikki þann hóp sem er stjórnvöldum til ráðgjafar um túlkun siðareglnanna og fræðir um þær innan Stjórnarráðsins. Virðulegi forseti. Ég tel að þær breytingar sem gerðar voru 2011 þegar löggjöfin var upphaflega sett hafi verið til góðs. Ég er ánægð með það að hér taka menn ekki ákvörðun um að henda því sem þá var gert, þrátt fyrir að það sé orðið munstur hjá þessari ríkisstjórn. Bara af því að vinstri stjórnin vonda ákvað eitthvað þá virðist vera lenskan í ansi mörgum málum að menn ætli að henda því og ýta því til hliðar eða gera eitthvað allt annað án þess að skoða það í grunninn. En það er það ekki gert hér. Það er jákvætt og við hljótum að fagna því að menn ætla að halda áfram að starfa á þeim grunni, í grófum dráttum. Ég kemst ekki yfir að fara yfir fleiri atriði, það eru fleiri atriði sem menn þyrftu að skoða, en þessi tvö tel ég gríðarlega mikilvæg. Ég held að við þurfum öryggisventil þegar ákveðið er hvar stofnanir eiga að vera staðsettar til að koma í veg fyrir að tekin sé skyndiákvörðun um það í einhverjum pólitískum skollaleik eins og oft vill verða eða hrossakaupum eins og stundum er talað um hér. Sá öryggisventill á að vera Alþingi, þ.e. að hér sé tekin endanleg ákvörðun um það hvert stofnanir fara og þá getum við kallað eftir faglegum grundvelli ákvarðanatökunnar og farið yfir hann hér. Síðan eru það siðareglurnar. Ég vona að hæstv. forsætisráðherra taki vel í það sem ég hef sagt um að það gæti miklu frekar styrkt stöðu ráðuneytisins í þeirri vinnu að vera með fleiri sér til fulltingis þannig að siðareglurnar verði trúverðugar og við getum horft á ný vinnubrögð í stjórnsýslunni þar sem við erum með siðareglur sem fólk treystir almennt og að stjórnsýslan öll þekki siðareglurnar vel.

Virðulegur forseti. Ég spyr hv. þingmann: Er ekki eðlilegt að við spyrjum okkur í þessu máli hvernig best sé að flytja stofnanir út á land, burt séð frá því hvað hefur staðið í lögum áður eða ekki? Það hlýtur að vera grundvallarspurning í málinu. Eini rökstuðningurinn sem ég hef heyrt fyrir því að setja þetta inn í lögin, að ráðherra hafi heimild til að ákveða staðsetningu stofnunar, er að slík heimild hafi verið í lögunum um Stjórnarráð Íslands fyrir breytinguna sem var gerð árið 2011 og ekki hafi verið færður neinn sérstakur rökstuðningur fyrir því af hverju verið var að fella þetta burt. Ég get upplýst það, vegna þess að ég var í nefndinni sem fylgdi þessu máli hér í gegnum þingið á síðasta kjörtímabili, að menn vildu ekki hafa þetta ákvæði lengur í lögunum. Það er ástæðan fyrir því að þau voru felld út. Menn eru almennt á þeirri skoðun eða voru það að minnsta kosti að full ástæða væri til þess að í hvert skipti sem menn tækju svona ákvarðanir yrði það gert hér á vettvangi þingsins, að menn færu í gegnum umræðu um kosti og galla, að hægt væri að spyrja stjórnvöld, löggjafarvaldið gæti spurt framkvæmdarvaldið, gagnrýninna spurninga, veitt því aðhald þegar þessi sjónarmið kæmu fram og þessar fyrirætlanir væru kynntar. En það að setja málið í hendurnar á einum ráðherra og láta hann ákveða það með þessum hætti er slæmt afturhvarf til tímabundins ástands í lögunum, að mínu mati. Ég vil aðeins fá viðbrögð hv. þingmanns, sem hefur líka reynslu úr stjórnsýslunni og af því að hafa verið ráðherra, við þessu, fá álit hennar á þessum meginspurningum í málinu.

Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála þessari spurningu. Hún á að liggja til grundvallar allri ákvarðanatöku, þ.e. hvernig er best að flytja stofnun. Í fyrsta lagi á kannski að spyrja: Er það rétt, miðað við starfsemina, að flytja stofnunina? Ef svarið er já þá spyrjum við okkur hvernig best sé að gera það. Auðvitað eiga þessar spurningar að liggja til grundvallar. Ég hef aldrei heyrt núverandi ráðherra reyna að svara því hvað varðar Fiskistofu og þá ákvörðun, aldrei heyrt hann reyna að svara þeim spurningum, bara aldrei. Þetta er bara „við eigum þetta og við megum þetta“-stemning eins og ég reyndi að lýsa í ræðu minni áðan. Ég held að það sé skynsamlegra að hafa þetta eins og tekin var ákvörðun um 2011 og er í núgildandi lögum, þ.e. að ráðherra þurfi að fara með slíka breytingu hér í gegn þannig að við getum reynt að fylgjast með hlutunum, að það sé alla vega einhver öryggisventill og við getum reynt að fylgjast með því hvernig hlutirnir eru gerðir. Tökum bara dæmi. Ég stóð oft í því á síðasta kjörtímabili að taka ákvarðanir um að reyna að hagræða innan stjórnsýslunnar vegna þess að við þurftum þess, peningarnir voru ekki til staðar, við þurftum að loka stóru fjárlagagati. Fengnir voru utanaðkomandi aðilar til að styðja okkur í þeirri vinnu svo að niðurstaðan yrði fagleg, þ.e. hvar samlegðaráhrifin væru mest, hvar samstarf milli stofnana væri mest, til að við gætum greint það hvaða stofnanir væri best að sameina. Það kom í ljós að hugmyndir sem ég hafði fyrir fram, um það hvaða stofnanir væri hugsanlega gott að sameina, voru ekkert réttar, þegar fagaðilar höfðu farið í gegnum málin. Við erum breysk þó að það sé kannski erfitt fyrir marga að viðurkenna það, við einstaklingarnir, og þess vegna skiptir það svo miklu máli að faglegar ákvarðanir liggi að baki og greining á því hvað sé best fyrir stofnunina til að hún geti sinnt skjólstæðingum sínum.

Virðulegur forseti. Ég held að lykilspurningin sé líka þessi: Er ástæða til þess að flytja stofnunina? Ég geri ekki lítið úr því sjónarmiði. Mér finnst það alveg geta átt við í mörgum tilfellum. Ég get alveg sagt fyrir sjálfan mig að ef ég væri starfsmaður Fiskistofu þá væri ég líklega bara himinlifandi yfir því að fara með slíkri stofnun til Akureyrar, fyrir mig prívat og persónulega, vegna þess að það bæjarfélag er í miklu uppáhaldi hjá mér, mér líður mjög vel þar. Það er ekki efni þessa máls og hefur í raun enga þýðingu í þessu samhengi. Spurningin hlýtur að vera: Er það gott fyrir almenning í landinu? Þjónar stofnunin betur hlutverki sínu? Ég get ekki látið hjá líða að taka sérstaklega til umræðu stöðu Fiskistofu í þessu samhengi þegar menn velta því fyrir sér að á sama tíma og stjórnvöld hafa í hyggju að gera miklar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða ætla þeir líka að flytja þessa stofnun og setja hana í mikið uppnám og eru langt frá því búnir að tryggja að eðlileg starfsemi geti átt sér stað. Á dögunum birtist grein um þennan fyrirhugaða flutning eftir tvo fyrrverandi fiskistofustjóra. Þeir taka fram að sú ákvörðun, sem ráðherra hefur kynnt í þessum efnum, hefur þegar valdið verulegu tjóni. Vinnustaðurinn er ekki sá sami og hann var áður. Þar ríkir nú, eftir því sem segir í greininni, reiðiblandinn kvíði starfsfólks vegna óvissu um framtíðina, vinnuöryggi og lífsnauðsynlegar tekjur. Sumir eru farnir að leita sér að annarri vinnu og jafnvel þegar farnir í annað starf. Það verður að taka það fram að sá eini sem hefur sagst ætla að flytja með stofnuninni er fiskistofustjóri sjálfur. Það er því greinilega ekki verið að vanda til verka. Það er ekki mikil bragarbót að koma með frumvarp inn í þingið sem gerir að verkum að ráðherra getur með einu pennastriki gert þetta upp á eigin spýtur.

Virðulegi forseti. Auðvitað er stofnun sett í uppnám þegar svona yfirlýsing kemur. Það er eðlilegt að fólk verði óöruggt í starfi sínu og það hefur áhrif á starfsemina. Það fagfólk sem þarna starfar hefur safnað að sér alveg gríðarlegri þekkingu. Þekkingin og reynslan innan stofnunarinnar er ekki í nafninu, hún er ekki bara á blöðunum, hún er ekki bara í skýrslunum, hún er ekki bara á pappír, hún býr í þessu fólki sjálfu. Þetta getur því orðið gríðarlega dýrkeypt ákvörðun fyrir okkur faglega séð og líka fjárhagslega. Það kostar að byggja þessa þekkingu upp aftur. Þess vegna er þetta að öllu leyti fullkomlega galin aðferðafræði þó að ég ætli ekki að segja það fyrir fram. Maður hefur nú lært það á öllum sínum 40 árum að maður á aldrei að ákveða fyrir fram að eitthvað eitt sé vont, en maður getur haft á því skoðanir hvernig hlutirnir eru gerðir. Ég hef það í þessu tilfelli. Ég hef engar forsendur til að meta það hvar best er að staðsetja Fiskistofu út frá faglegum sjónarmiðum en ég hef mikla skoðun á því þegar menn ætla að vinna hlutina á þann veg sem hér hefur verið kynnt. Það er algjörlega út úr korti að ætla að gera þetta svona. Virðulegi forseti. Við þurfum að efla landsbyggðina. Ég er algjörlega sammála því. Við þurfum að gera það. En það er ekki leiðin að rífa eina stofnun upp með rótum og færa hana norður í land. Það er ekki leiðin. Virðulegi forseti. Ég tók dæmi af því hér áðan, þegar hæstv. forsætisráðherra virti að vettugi margra missira vinnu við að taka ákvörðun um það hvar lögreglustjórinn á Höfn í Hornafirði skyldi vera staðsettur og fór gegn því inni á skrifstofunni sinni á bak við luktar dyr. Það skiptir máli að við séum með 

Virðulegur forseti. Það vill svo til í þessu máli að nú þegar hefur BHM sent frá sér nokkurs konar umsögn um þetta mál án þess þó að það hafi beinlínis verið sent út til umsagnar. Mig langar til að geta þeirra athugasemda sem Bandalag háskólamanna gerir við þessar fyrirætlanir. Fyrir það fyrsta að þau lög sem verið er að gera breytingar á voru samin af helstu sérfræðingum á sviði stjórnskipunar- og stjórnsýsluréttar. Það er líka skoðun bandalagsins að vald til að ákveða staðsetningu og flutning ríkisstofnunar eigi að vera hjá Alþingi og það komi í veg fyrir geðþóttaákvarðanir ráðherra. Þetta eru athugasemdir sem rökstuddar eru með mjög ítarlegum hætti í áliti BHM. Ég ætla ekki að fara nánar út í það hér á þeim stutta tíma sem ég hef til að ræða þetta mál í seinni ræðu minni. Ég vil gera að sérstöku umtalsefni 10. gr. frumvarpsins þar sem verið er að gera breytingar á tveimur öðrum lagabálkum. Hið fyrra er upplýsingalög og hið síðara er lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Mig langar til að gera að umtalsefni breytinguna sem verið er að gera á upplýsingalögunum vegna þess að nýbúið er að fara í gegnum mjög mikla og ítarlega endurskoðun á þeim lögum sem ég sjálfur kom að á síðasta kjörtímabili. Þá voru mikilvægar breytingar gerðar á lögunum, nokkur atriði sem voru tekin til endurskoðunar og bætt til þess að auka enn frekar upplýsingagjöf stjórnvalda til almennings. Í 10. gr. sem mig langar að gera hér að umtalsefni segir: „1. málsl. 2. mgr. 27. gr. laganna orðast svo: Stjórnvöld skulu að öðru leyti gæta þess að haldið sé til haga mikilvægum upplýsingum, m.a. um samskipti við almenning og önnur stjórnvöld, svo sem með skráningu fundargerða eða minnisblaða.“ Þetta er ný setning sem þarna er skotið inn í lagafrumvarpið. Í skýringartexta um þennan a-lið greinarinnar segir, með leyfi forseta: „Tillagan er sett fram í samhengi við 4. gr. frumvarpsins þar sem lögð er til breyting á núgildandi 11. gr. laga um Stjórnarráð Íslands. Breytingin felur í sér áréttingu á því að skrá beri mikilvægar upplýsingar um samskipti stjórnvalda við almenning og önnur stjórnvöld með sama hætti og aðrar mikilvægar upplýsingar.“ Það er í sjálfu sér ekki nein ástæða til að gera athugasemd við þetta, bara sjálfsagður hlutur. Síðan segir hér enn fremur: „Skilyrði er að um mikilvægar upplýsingar sé að ræða, t.d. fyrirspurnir, svör, yfirlýsingar, leiðbeiningar eða aðra upplýsingagjöf sem og ósk um eitthvað af framangreindu. Upplýsingarnar geta hvort heldur er verið til eða frá stjórnvaldi.“ Mér finnst þetta vekja spurningar. Til hvers? Af hverju er verið að safna saman upplýsingum um þá sem spyrja um upplýsingar? Á að halda sérstaka skrá yfir þá sem fara fram á tilteknar upplýsingar frá stjórnvöldum? Ég velti fyrir mér hvort það eigi ekki að vera sjálfsagður réttur hvers og eins borgara í samfélaginu að óska eftir upplýsingum hjá ríkinu án þess að um það sé haldin sérstök skrá. Samskipti borgaranna, einstaklingsins, við ríkið getur verið með ýmiss konar hætti. Það getur verið mikið einkamál hvers og eins hvaða upplýsingum hann er að leita eftir eða hvaða samskipti hann á við ríkið. Ég velti fyrir mér hvort hér sé verið að búa þannig í haginn að hægt verði að safna saman persónugreinanlegum upplýsingum um óskir, samtöl, beiðnir einstaklinga sem vilja kannski ekki að slíkar upplýsingar liggi fyrir, en eiga óumdeildan rétt á því að fá tilteknum erindum svarað. Þetta finnst mér vera áhyggjuefni. Ég held að maður hljóti að beina því til 

Virðulegi forseti. Mig langar að leggja nokkur orð í belg í 1. umr. Það sem maður rekur fyrst augun í og margir hafa talað um í dag er 1. gr., sem er umdeild, um að ráðherra kveði á um aðsetur stofnunar sem undir hann heyrir, nema á annan veg sé mælt í lögum. Þá er auðvitað ekki óeðlilegt að fólk ræði um Fiskistofumálið mikla. Ég er mikill talsmaður þess að fjölga opinberum störfum á landsbyggðinni eða í raun að auka fjölbreytni starfa á landsbyggðinni, m.a. með opinberum störfum, en það var alveg ömurlegt hvað var illa að þessu staðið. Eiginlega veit ég ekki hvort okkur fyrir norðan hafi verið nokkur greiði gerður með því hvernig þetta fór fram. Þegar átti svo að fara að borga fólki fyrir að flytja til Akureyrar var mér alveg nóg boðið, því það eru forréttindi að fá að búa á Akureyri. Ef auglýst eru góð störf og það er gert á réttum forsendum þá sækir fólk um. Það vantar ekkert upp á það. Mér finnst líka miður að ekki var tekið tillit til athugasemda sem komu fram 2004 í lítilli skýrslu um flutning Fiskistofu til Akureyrar sem Eyþing lét gera, stutt en gott plagg. Þar er talað um flutning Fiskistofu, rök fyrir því af hverju stofnunin ætti vel heima úti á landi og talað er um að flutningurinn ætti að taka fimm ár. Ég mundi segja að það væri of stuttur tími, liggur við, ef út í það er farið, vegna þess að það er mjög gott að gefa sér tíma í svona flutning. Það hefur komið í ljós í samræðum mínum við aðra þingmenn og marga aðra og mér hefur fundist sérstakt í samræðum mínum við þingmenn þegar þeir segja að það gangi aldrei að ákveða svona þvert yfir kjörtímabil, þegar ég spyr af hverju þetta sé ekki hluti af einhverju plani, tíu ára eða tuttugu ára mynd. Hvaða stofnanir sjáum við fyrir okkur að eigi heima úti á landi? Hvaða stofnanir eiga heima í Reykjavík? Hvar ættu útibúin að vera úti á landi? Er hægt að hafa höfuðstöðvarnar í Reykjavík og svo öflug útibú úti á landi? Ég held að það sé þverpólitísk sátt um að dreifa störfum, en á sama tíma þurfa þau að þjóna almenningi sem best. Ef við treystum okkur ekki í stjórnmálunum til að taka ákvarðanir til tíu ára af því að við treystum ekki hvert öðru, finnst mér liggur við sjálfhætt. Þá erum við í rauninni að segja að við getum aldrei gert nein plön sem ná yfir á annað kjörtímabil. Við þurfum alltaf að drífa í öllu, rífa Fiskistofu upp núna svo það verði örugglega búið að flytja hana áður en kjörtímabilið er á enda. Næstu stjórnvöld gætu ákveðið að flytja stofnunina til baka. Þess vegna er svo mikilvægt að við vinnum þetta í sátt. Þetta er málaflokkur þar sem ég held að allir flokkar geti náð saman. Ég upplifði þetta eins og menn hefðu þurft að koma með eitthvað á fundinn, ég man ekki hvort þetta var ársfundur atvinnuþróunarfélagsins, þar mæti ráðherra með eitthvað í poka sínum. Það er eins og ráðherrar þurfi alltaf að mæta með einhvern pakka þegar þeir troða upp. Það er ekki gott. Hann tilkynnti þetta áður en búið var að tala við starfsfólkið. Ég er því ekki ánægð með 1. gr., ég held við þurfum að finna einhverjar aðrar leiðir. Það er líka annað sem ég vil benda á í þessu samhengi. Á sama tíma og við erum í svona groddalegum aðgerðum sem miða að því að rífa stofnun upp og missum jafnvel marga starfsmenn þá tapast störf á landsbyggðinni. Ef við tökum bara Akureyri sem dæmi þá er Matís ekki lengur á Borgum. Það er mjög lítið eftir af Hafrannsóknastofnun, ef eitthvað. Ég var að lesa það í fréttunum í dag að þrjú sérhæfð störf sem unnin hafa verið við flugvöllinn á Akureyri hefðu verið færð suður. Umboðsmaður skuldara lokaði á Akureyri þegar verið var að draga saman. Svona gæti ég lengi talið. Markmiðið ætti kannski fyrst og fremst að vera að styrkja frekar það sem fyrir er. Mér finnst áherslan ekki vera á því. Mér finnst mjög til eftirbreytni fyrirkomulagið sem ég hef heyrt að er hjá Umhverfisstofnun, þá sækir fólk um og getur í raun unnið á þeirri starfsstöð sem það kýs. Það finnst mér vera mjög til eftirbreytni og þess vegna ítreka ég að þessi mál ættu að vera hluti af heildarsýn og stefnu til framtíðar. Margar stofnanir eru bara staðsettar á höfuðborgarsvæðinu og þeir sem búa úti á landi verða að eiga öll sín samskipti við þær í gegnum síma og tölvu, en það gæti verið hugmynd að í þéttbýliskjörnum væru einhvers konar opinber útibú, fólk úti á landi gæti labbað inn í útibú þar sem hægt væri að tala við starfsfólk sem væri fulltrúar fyrir hinar fjölmörgu stofnanir á höfuðborgarsvæðinu sem eru ekki með neinar stöður úti á landi. Ef ég þyrfti að eiga í einhverjum samskiptum við opinbera stofnun sem er bara staðsett á höfuðborgarsvæðinu gæti ég farið á Akureyri á einhvern ákveðinn stað og þar væri starfsfólk sem ég gæti talað við. Mér skilst að það sé eitthvað svona í gangi úti í Danmörku. Mér finnst þetta spennandi og væri til í að kynna mér þetta nánar. En hvað um það. Það verður fróðlegt að sjá umsagnir um frumvarpið, en ég tel að 1. gr. þurfi að skoða mun betur. Í 7. gr. er talað um flutning verkefna á milli ráðuneyta. Þá verður manni auðvitað hugsað til þess að flutt voru verkefni milli mennta- og menningarmálaráðuneytisins og forsætisráðuneytisins þegar ný stjórn tók við. Þá voru þjóðmenningarmál færð undir forsætisráðuneytið. Ég veit ekki hvort mér finnst endilega eðlilegt að sé mikið verið að hringla með málefni og málaflokka. Þetta er samt gert. Kannski þarf hver stjórn að hafa einhvern sveigjanleika í því. En ég hefði samt haldið að það væri betra að við kæmumst að sameiginlegri niðurstöðu um hvað við teldum eðlilegast í þessu. Við kæmum okkur saman um hversu mörg ráðuneytin ættu að vera og hvaða málaflokkar ættu að heyra undir hvert ráðuneyti, það væri ekki þessi hringlandaháttur. Í því tilfelli sem ég nefndi var þetta gert á miðju ári og það fer allt inn í fjáraukalögin þegar ákveðnar stofnanir eru færðar undir forsætisráðuneytið. Mér finnst þetta bara ruglingslegt og ekki til að auka á gagnsæi eða bæta úr. Mér finnst líka óþægilegt að áhugasvið ráðherra geta farið að ráða því hvar málaflokkar lenda. Við í stjórnmálunum ættum að geta verið sammála um og til lengri tíma hvað okkur finnst eðlilegt að ráðuneytin séu mörg og hvaða málaflokkar heyri undir hvert ráðuneyti. Mér finnst þessi hringlandaháttur ekki til bóta. Í b-lið 10. gr. er lagt til að heimilt sé að færa starfsmenn á milli stjórnvalda ef þeir samþykkja það og viðkomandi forstöðumaður innan Stjórnarráðsins eða milli verkefna. Ég hef alltaf séð fyrir mér að það gæti verið einmitt framfaraskref að Stjórnarráðið væri meira eins og ein heild, þótt það verði alltaf skipt í ráðuneyti, það sé meira flæði á milli. Ég held að þetta sé til bóta og ég vil líka taka fram að margt í frumvarpinu sýnist mér við fyrstu sýn alveg ágætt, svo ég sé ekki allt of neikvæð. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég mun kynna mér umsagnirnar og fjalla kannski betur um málið við 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér fannst það áhugavert sem hún nefndi varðandi flutning Fiskistofu norður, að á sama tíma og menn taka ákvörðun á jafn flausturslegan hátt og hér er gert, að taka stofnunina og flytja hana norður með þeirri áhættu sem því fylgir á að þekkingin og reynslan glatist, sé dregið úr starfsemi hins opinbera að öðru leyti í öðrum stofnunum á sama stað, á Akureyri. Er hv. þingmaður með einhverjar tölur um þetta? Getur hún sagt okkur eitthvað meira um það? Það verður auðvitað að vera einhver heildarhugsun í þessu. Þegar menn taka ákvarðanir um að auka starfsemi hins opinbera úti á landi þarf að vera áætlun um hvernig á að gera það. Það gengur ekki að segja: Við ætlum að gera þetta með því að flytja eina stofnun, skutla henni norður, en án samhengis við allt annað. Mér heyrist það vera dálítið þannig í þessu sambandi, að á Akureyri glatist störf hjá öðrum stofnunum en um ræðir. Mig langar að biðja hv. þingmann um að fara yfir það. Það er dálítið gaman að því að stundum heyrir maður útfærslur hugmynda sem manni hafa fundist sniðugar annars staðar, í öðru samhengi, og það er þetta með að úti um allt land sé hægt að leita til eins aðila sem er nokkurs konar umboðsmaður hins opinbera í sveitarfélögunum, þar sem þú getur gert það helsta sem þú þarft að gera, svona „one-stop shop“, ef svo má að orði komast. Þetta er held ég hugmynd sem ég má vinna miklu meira með, frekar en að vera að taka ákvarðanir af þessu tagi í einhverju tómarúmi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka spurninguna. Þarna kom hv. þingmaður einmitt með orðið sem mig vantaði. Ég var að bögglast með þetta og talaði um útibú, sem okkur úti á landi er meinilla við vegna þess að útibúunum er alltaf lokað, en umboðsmaður hins opinbera, það er eitthvað þannig sem við erum að tala um. Ég rakti áðan nokkur dæmi sem ég man eftir frá Akureyri á síðasta ári, þar sem störf hafa flust suður í einhverjum tilfellum og ef einhver hefur hætt hefur ekki verið ráðið í hans stað. Það er sérstaklega áhyggjuefni varðandi Hafrannsóknastofnun sem er ekki síður og jafnvel mikilvægari stofnun en Fiskistofa vegna samstarfs og samvinnu við Háskólann á Akureyri. Þar er auðlindadeild, sú eina á landinu, og þar skipta bæði Matís og Hafrannsóknastofnun miklu máli, þar var þessi rannsóknarþáttur og þetta studdi hvort annað. Og Fiskistofa er auðvitað með útibú á Akureyri nú í dag. Það sem ég hefði frekar viljað sjá var að sagt hefði verið: Við ætlum að leggja meiri áherslu á Fiskistofu á Akureyri. Þeir sem verða ráðnir inn nú á næstu árum verða ráðnir inn á Akureyri. Ég veit alveg hvernig það er ef það eru störf í boði, fólk vill sem betur fer flytja út á land þannig að með tíð og tíma er hægt að auka vægi útibúsins á Akureyri, hvort sem það er gert að höfuðstöðvum eða ekki, það er ekki heilagt í mínum huga þótt það sé auðvitað hræðsla við útibú þar sem þeim er alltaf lokað. Það er við okkur stjórnmálamennina að sakast, að við skulum ekki veita stofunum meiri festu en þetta. Kannski má segja að þetta hafi orðið til þess að við ræddum málið og tókum umræðuna um flutning opinberra stofnana. Mér finnst enn allt mjög óljóst varðandi Fiskistofu. Það er verið að fresta þessu. Ég vil að menn segi: Við skulum gera þetta almennilega. 

Virðulegi forseti. Núna þegar við erum komin með ríkisfjármálin á rétt ról er lag að gera akkúrat það sem við erum að kasta á milli okkar hér, að fara yfir sviðið í heild, fara yfir hvar hið opinbera er með starfsemi um land allt, öll ráðuneyti og hafa allt undir, skoða faglega hvar hægt sé að styrkja starfsemi stofnunarinnar með tilfærslu starfsmanna eða með því að styrkja hana á ákveðnum stöðum um landið og horfa á heildarmyndina en setja ekki jafn mikilvæga stofnun og Fiskistofu í uppnám til þess eins að sanna eitthvert mál eða sýna fram á að maður geti eitthvað sem maður hefur lofað. Það er ekki þannig sem við stjórnmálamenn eigum að standa við kosningaloforð okkar um það til dæmis að styrkja landsbyggðina og byggðir um land allt. Það er ekki svona. Það er alla vega ekki mín hugmynd um það hvernig við eigum að standa við orð okkar heldur eigum við að reyna að gera það eins faglega og mögulegt er. Það er algjörlega ljóst að það var ekki gert í þessu tilfelli. Þetta samtal okkar hefur eiginlega kveikt í mér hvað varðar það að mjög áhugavert væri að sjá tölur um til að mynda Akureyri, hjá hvaða stofnunum hefur raunverulega dregið úr starfsemi á sama tíma og þessi umræða hefur átt sér stað. Það væri verulega áhugavert og sýnir hvað 1. gr. þessa frumvarps hér, ég ætla ekki að segja að hún sé hættuleg af því það er stórt orð en hvað hún getur orðið skaðleg ef menn gæta sín ekki á því að byggja ákvörðun sína á faglegum grunni. Það þarf að vera öryggisventill þegar kemur að svona ákvarðanatöku, af því við höfum dæmi um að hann hafi þurft.

Virðulegi forseti. Ég fór að leita að gögnum af því að mig langaði að sjá hvernig hefði verið unnið í þessum málum síðastliðin 10 ár, hvort stjórnvöld hefðu verið með einhverja stefnu í málaflokknum „störf á landsbyggðinni“. Ég fann alveg ótrúlega lítið. Verkefni Störf án staðsetningar er auðvitað mjög gott en það er ekki mikið til á prenti eða blaði um þau mál. Það finnst mér svolítið merkilegt. Það segir manni eiginlega að gerum þetta nokkuð tilviljanakennt og eftir hendinni. Þess vegna held ég að þetta mál væri kjörið í þverpólitíska vinnu, sem ég mundi gjarnan taka þátt í. Annað sem ég hef upplifað og er svolítið óþægilegt er að það fer oft eftir viðhorfi forstöðumanna hvort störf á landsbyggðinni haldast hjá útibúum þar eða ekki. Ég hef heyrt að hjá sumum stofnunum séu menn mjög áfram um að halda störfum úti á landi en hjá öðrum stofnunum sé það þannig ef einhver hættir að næst er ráðið í Reykjavík og svo smátt og smátt leggst útibúið af. Það er ekki gott. En ég er mjög spennt fyrir því sem ég ætla héðan í frá að kalla umboðsmann ríkisins. Ég hef upplifað það sjálf að vera of sein að ná í kort hjá Sjúkratryggingum. Af því að ég bjó úti á landi þurfti ég að bíða í sjö til tíu daga eftir að fá það sent. Sá sem býr í Reykjavík keyrir upp í Sjúkratryggingar, gengur inn og fær kortið afhent á þremur mínútum. Þetta er mismunun sem mér finnst ekki í lagi. Ég er ekki að gera kröfu um að til sé plastprentaravél á öllum stöðum en þetta er dæmi um mismunun, þótt dæmið sé ekki alvarlegt, sem mér finnst ólíðandi. Ég á að geta farið á fund 

Virðulegi forseti. Á síðasta kjörtímabili var lögum um Stjórnarráð Íslands breytt. Ég er þeirrar skoðunar að þær breytingar sem þá voru gerðar hafi verið til bóta. Hér var talað í marga klukkutíma vegna þeirra og þótti mönnum þær hið mesta óráð. Þær breytingar sem hér eru gerðar eru samt sem áður ekki í anda þess sem menn töluðu þá enda held ég að þær breytingar hafi verið mjög skynsamlegar, þær gerðu Stjórnarráðið hreyfanlegra en það er í dag. Hægt er að breyta ráðuneytum, hægt er að kljúfa ráðuneytin og hafa tvo ráðherra eins og nú tíðkast í innanríkisráðuneytinu og velferðarráðuneytinu. Ég held að þær breytingar hafi verið til góðs að mörgu leyti þó að ég sé alveg sammála því sem fram kom í máli hv. þm. Brynhildar Pétursdóttur að ekki má umgangast Stjórnarráðið þannig að málaflokkar séu beinlínis fluttir á milli ráðuneyta af því að ráðherra hefur einhvern sérstakan áhuga á ákveðnu máli umfram önnur. Ekki ætla ég að gera lítið úr áhuga hæstv. forsætisráðherra á þjóðmenningu í landinu, en það er einmitt svolítið í anda þess sem fram kemur í mörgum störfum hæstv. ríkisstjórnar, því miður, að menn umgangast þær formreglur þannig og það sem við höfum sett okkur hér til þess að fólkið í landinu viti hvernig málum er háttað og hvernig á að stjórna. Það má ekki fara eftir hugdettum manna. Mér finnst hæstv. ríkisstjórn því miður ekki alveg virða þær reglur sem ég held að séu nauðsynlegar þó að ég sé jafnframt þeirrar skoðunar að við megum ekki rígbinda alla hluti. Þess vegna fannst mér sú breyting vera til bóta sem gerð var á stjórnarráðslögunum á síðasta kjörtímabili. Mig langar hins vegar að ræða 1. gr., þ.e. að ráðherra kveði á um aðsetur ríkisstofnana, að það sé ráðherrans eins að ákveða það. Þetta ákvæði var í stjórnarráðslögunum en var tekið út með breytingunum 2011. Í greinargerðinni segir að af því að ekki hafi verið getið sérstaklega um það í athugasemdum að ákvæðið hafi verið tekið út, að það hafi ekki verið eitthvert meiri háttar mál og að það hafi gerst óvart, sé réttlætanlegt, sjálfsagt og eðlilegt að setja ákvæðið aftur inn í lög um Stjórnarráðið. Það held ég að sé alrangt. Við verðum að athuga að breytingin á Stjórnarráðinu á síðasta kjörtímabili var gerð í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og viðbragða við henni. Í þeirri skýrslu og einnig í skýrslu þingmannanefndarinnar sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar er einmitt mikið fjallað um að ráðherraræðið hefði verið of mikið og menn hefðu tekið ákvarðanir og að ekki væri hægt að rekja eftir hvaða formreglum þær voru teknar. Ég held að það hafi einmitt verið mjög meðvitað að fella út þetta ákvæði úr gömlu stjórnarráðslögunum þannig að mönnum hafi ekki einu sinni dottið í hug að minnast á það. Ég tel að það hafi verið þannig. Þess vegna finnst mér mjög skrýtin þessi röksemdafærsla í greinargerðinni. Ég held að hún sé alröng. Fyrst ég er á þessum stað vil ég líka segja um þetta frumvarp og það sem því fylgir, og gagnrýna þá röksemdafærslu sem kemur fram í greinargerðinni þá vil ég líka benda á bls. 3 í þingskjalinu. Í kaflanum um athugasemdir er fyrirsögn: II. Yfirlit helstu breytinga samkvæmt frumvarpinu. Síðan eru taldar upp helstu breytingarnar í fjórum númeruðum liðum og sagt í stuttu máli: „Sjá nánari umfjöllun“ og svo er tilgreint hvar. Ég ætla bara segja að þetta er mjög þægilegt og mér finnst að þeir sem láta frá sér svona frumvarp megi taka þetta sér mjög til fyrirmyndar. Við fáum oft þannig um meginefni frumvarpsins en svo kemur langur texti og ég vil bara hrósa þeim sem standa að þessu fyrir að setja þetta fram svona. Þá stendur hérna: „Yfirlit helstu breytinga samkvæmt frumvarpinu. 1. Almenn heimild ráðherra til að ákveða aðsetur stofnana.“ Ég er búin að fjalla nokkuð um að ég tel að það hafi ekki verið nein tilviljun að þetta ákvæði var fellt út úr stjórnarráðslögunum árið 2011 en mér finnst það tillitsleysi hvernig staðið var að ákvörðuninni og því hvernig hún var kynnt. Ákvörðunin var ekki kynnt á neinum fundi og var tekin án þess að tala við starfsmenn Fiskistofu. Síðan voru menn harðir á því nokkuð lengi að flytja ætti að allt þetta fólk, mann og mús til Akureyrar án þess að spyrja nokkurn mann. Það er svo mikið tillitsleysi til starfsfólks stofnunarinnar að það er með endemum. Nú hefur reyndar komið í ljós að hæstv. landbúnaðarráðherra/sjávarútvegsráðherra hefur, að ég held, sagt núna ekki fyrir löngu að það væri alveg ljóst að þetta mundi ekki gerast núna, enda kom í ljós að hann skorti lagaheimild. Hann hafði ekki lagaheimild til að taka þessa stofnun og flytja hana svona, enda á það ekki að vera á hendi eins manns jafnvel þótt hann sé í ríkisstjórn að ákveða annað eins, það getur ekki verið rétt. En þetta var gert á síðasta ári og menn komu með alls konar hugmyndir um að ef fólk vildi ekki fara - átti þá ekki hver starfsmaður sem flytti að fá auka 3 millj. kr. og þar fram eftir götunum? Ráðherrarnir fóru að lofa alls konar hlutum sem þeir hafa ekki heimild til að lofa. Mér finnst skorta mikið á það hjá núverandi hæstv. ráðherrum að þeir þekki valdmörk sín. Síðan ætla ég líka að segja nokkuð í framhaldi af útúrsnúningi sem verið hefur um það að Hæstiréttur kvað einhvern tíma upp úr um það sem stendur í 2. mgr. 13. gr. stjórnarskrárinnar, sem er svohljóðandi: „Ráðuneytið hefur aðsetur í Reykjavík“ og að þess vegna mætti segja út frá því að allar ríkisstofnanir ættu að vera í Reykjavík eða nágrenni. Það er náttúrlega útúrsnúningur. Það er alveg hægt að ákveða með lagaheimild að einhver stofnun eigi ekki að hafa aðsetur í Reykjavík, það er alveg ljóst. En hins vegar verða menn líka að hafa það í huga að Reykjavík er höfuðborg og það er ekkert einsdæmi á Íslandi að stjórnarstofnanir séu margar hverjar í höfuðborginni. Það er nú einu sinni skilgreining. Ég man eftir því að þegar ég var í skóla sem barn þá varð maður alltaf að muna varðandi Holland að Haag væri höfuðborgin þótt hún væri minni en Amsterdam. Það var vegna þess að þar var ríkisstjórnin og þar var stjórnarsetur. Það er náttúrlega munurinn á höfuðborg og öðrum borgum eða bæjum landsins, en þá er ég heldur ekki að draga úr því að það gæti verið alveg sjálfsagt að dreifa stofnunum víðar um landið til dæmis með útibúum og öðru eins og komið hefur fram í umræðum hv. þingmanna á undan mér. Ég sé að mér mun ekki endast tími til að fara yfir allt sem ég ætlaði að fara yfir í ræðu minni, en ég vildi aðeins geta þess að mér finnst umsögn fjármálaskrifstofunnar svolítið skringileg. Þar er látið eins og engin fjárhagsleg útlát verði af þeim breytingum sem frumvarpið hefur í för með sér. Ég veit líka að það stendur ekki í frumvarpinu að flytja eigi Fiskistofu til Akureyrar en samt sem áður eru 150 millj. kr. í fjárlögunum vegna flutnings Fiskistofu til Akureyrar. Mér hefði fundist allt í lagi að hafa það sem neðanmálsgrein í úttekt fjármálaskrifstofunnar. En þetta var sem sagt um fyrsta atriðið, almenna heimild ráðherra til að ákveða aðsetur stofnana. Síðan kemur annað atriðið, „Aukinn sveigjanleiki við skipulagningu ráðuneyta“. Í athugasemdum við 6. gr. finnst mér umfjöllunin svolítið merkileg í ljósi þeirrar umræðu sem fram fór í gær um frumvarp hæstv. menntamálaráðherra um að stofna Menntastofnun þar sem færa ætti stjórnsýsluverkefni þangað. Greinin fjallar um að það gæti verið hentugt að hægt væri að skipuleggja ráðuneyti þannig að þar væri einhver sérstök deild, eða eins og segir í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Með auknum sveigjanleika samkvæmt framansögðu við skipulag ráðuneyta er m.a. hafður í huga sá möguleiki að sameina megi rekstur ráðuneyta …“ Og síðan er sagt að hægt sé að færa einhver stjórnsýsluverkefni sérstaklega í einhverja deild í ráðuneytunum. En þarf ríkisstjórnin ekki að hugsa í heild hvað hún ætlar að gera í þessu? Þetta fjallar akkúrat um það sem menntamálaráðherra boðaði í sérstöku frumvarpi í gær um að færa stjórnsýsluverkefni inn í Menntastofnun. Mér finnst þetta alveg á skjön við það. Nú er ég ekki að segja að það geti ekki verið skynsamlegt, ég er bara að segja að við verðum að hafa eitthvert heildarplan. Við verðum að vita hvert verið er að fara. Mér finnst það skipta máli í þessu efni. Í þriðja lagi er í þessum ágæta yfirlitskafla fjallað um aukinn hreyfanleika starfsmanna og lagt til að kveðið verði á um almenna heimild til að flytja starfsmenn sem ráðnir eru ótímabundið til starfa í ráðuneytum og stofnunum og á milli þeirra. Í sem stystu máli held ég að það sé beinlínis af hinu góða. Ég held að það eigi einmitt að gera það og gera Stjórnarráðið meira að einni heild en það er í dag, það er svolítið í turnum og lítill samgangur er á milli ráðuneyta. Ég held því að þriðja atriðið sé beinlínis af hinu góða. 1. gr. er hins vegar algerlega ómöguleg og við megum ekki láta það gerast að hún verði samþykkt vegna þess að við eigum ekki að leyfa neinni einni manneskju að taka afdrifaríka ákvörðun 

Frú forseti. Hv. þingmaður gerði 1. gr. frumvarpsins ítarlega að umræðuefni og svo sem skiljanlega. Vandinn við að ræða það fyrirkomulag sem þar er lagt til er náttúrlega sá að það er í skugganum af mjög óheppilegri framgöngu hæstv. ríkisstjórnar, eða hluta hennar, hvað varðar áform um að flytja Fiskistofu til Akureyrar og er ég þá ekki að tala um það sem slíkt heldur hvernig að því öllu saman er staðið. Það varpar auðvitað skugga á umræður um það hvort þetta væri við eðlilegar aðstæður og óháð einhverjum slíkum slæmum fordæmum óeðlilegt fyrirkomulag. Ég vil spyrja hv. þingmann aðeins út í það. Eitt er auðvitað að hafa innan laganna um Stjórnarráðið einhverjar heimildir til að hafa sveigjanleika í skipulagningu opinberrar starfsemi svo sem eins og þess að stofnun sem er með starfsemi á mörgum stöðum í landinu, að þungamiðja og/eða aðalstöðvar slíkrar starfsemi geti færst til ef vel er að því staðið. En þá vaknar spurningin hvort nýfengin reynsla sýni ekki að það verði þá að móta einhverjar reglur um hvernig með það vald sé farið og hvernig að slíku sé staðið. Spurning mín er eiginlega sú: Mundi það breyta einhverju í huga hv. þingmanns ef menn gengju fyrst eða samhliða frá reglum um hvernig skuli standa að slíkum breytingum, þ.e. varðandi undirbúning þeirra og samráð við starfsmenn og annað í þeim dúr? Ég er ekki endilega þeirrar skoðunar að það sé heppilegast að lögfesta staðsetningu stofnana eða aðalstöðvar starfsemi í öllu lagasafninu í hverju einu tilviki. Það gæti verið gott að hafa sveigjanleika, en það þarf greinilega að hugsa það mjög vel áður en valdi af þessu tagi er sleppt í hendur manna, sem klúðra öllum undirbúningi slíkra mála.

Forseti. Ég er ekki þeirrar skoðunar að allar stofnanir eigi að vera endilega í Reykjavík. En það má líka vel vera að það sé kannski of þungt í vöfum, en ég er alveg tilbúin til að skoða það, þetta eru samt stórar stofnanir, t.d. eins og með Fiskistofu og aðrar, að það eigi beinlínis að ákveða í lögum hvar þær eiga að vera. Mér finnst hv. þingmaður mjög kurteis þegar hann segir að óheppilega sé að þessu staðið. Ég mundi nú segja að þetta sé bara flumbrugangur og óþolandi og ekkert óheppilegt við það. Jú, ég gæti ábyggilega samþykkt ef það væri gert með góðum undirbúningi og menn vissu hverjar leikreglurnar væru við það að flytja stofnanir á milli landshluta, þá væri ég ábyggilega alveg tilbúin til að samþykkja slíkt. En mér finnst líka þurfa að hugsa um fólkið sem vinnur á þeim stöðum, fólk með fjölskyldu, með börn. Það þarf gífurlega mikill og góður undirbúningur að fara fram áður en slík ákvörðun yrði tekin og góður fyrirvari í tíma líka þannig að fólk áttaði sig á hvað biði þess á næstunni.

Frú forseti. Mér er svo sem ekkert að vanbúnaði að kveða fastar að orði hvað varðar þetta Fiskistofumál. Því var auðvitað rækilega klúðrað í byrjun og ég verð að segja fyrir mitt leyti sem stuðningsmaður þess að opinberum störfum sé dreift og eðlilegt sé að horfa til þess hvaða hlutdeild landsbyggðin, ýmis svæði þar hafa í slíkum störfum, að störf séu auglýst án staðsetningar þannig að þeir möguleikar séu hafðir opnir að menn með nútímatækni geti unnið ýmis verkefni annars staðar en hér í 101. Ég er sárgramur hæstv. forsætisráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir að hafa klúðrað þessu svona herfilega og komið í raun og veru óorði á þessa aðferðafræði. Það er því miður þannig að þetta vinnur mjög gegn þeim málstað sem þó í orði kveðnu er verið að þjóna, þ.e. að slík starfsemi geti haft aðsetur annars staðar en á suðvesturhorninu eða á Reykjavíkursvæðinu. Þá er auðvitað líka eðlilegt að líta til viðfangsefnanna sem undir eru hverju sinni og að sjálfsögðu er sjávarútvegurinn jafn þungur og hann er í atvinnulífi á landsbyggðinni, þá er ekkert skrýtið við það að menn velti fyrir sér þeim möguleikum á að stjórnsýsla honum tengd sé ekki endilega hér. En það væri samt æskilegra að geta rætt þetta óháð þessu leiðindamáli. Ég kem aftur að því með 1. gr., þetta er það fyrirkomulag sem var í lögum um Stjórnarráðið fram að 2011, að upplýst er, að ég velti fyrir mér lausn út úr þessum vanda að hvort sem þetta yrði niðurstaðan eða ekki þá mundu menn fara í vinnu sem væri greinilega mjög þörf, af því að mönnum eru nokkuð mislagðar hendur, að móta reglur, jafnvel lögfesta um það ef slíkar ákvarðanir eru teknar eða unnið er að slíkri stefnumótun sem hefur áhrif á starfandi stofnanir eða starfsmenn þar, þá sé það alltaf og ætíð gert með verulegum undirbúningi og að undangengnu rækilegu samráði og því leyft að þróast í einhvern tíma í staðinn fyrir að ætla að gera þetta svona.

Virðulegi forseti. Ég tel að ekkert okkar hér inni hafi beinlínis á móti því að dreifa störfum um landið, ég held það megi segja það. En í þeim efnum eins í og flestum eru áherslur okkar og þungi misjafn. Þeim sem leggja meiri áherslu á það atriði en kannski ég var ekki gerður greiði með þessum flumbrugangi, með þessu klúðri; þeim sjónarmiðum, sem vissulega eru sterk, var ekki gerður greiði með þessu háttalagi. Það er ekki nokkur vafi á því. Það fer oft þannig að ef menn reyna ekki að ganga fram af ákveðinni varkárni þá detta þeir frekar en að komast vel áfram. Ég sagði það í ræðu minni hér áðan að ég held að það sé engin tilviljun að þessi klausa, um að ráðherra gæti ráðið þessu, datt út 2011. Ég held að það hafi verið eitt af því sem menn þóttust hafa lært af öllu sem átti sér stað árið 2008, í aðdraganda þess, að ekki mætti veita einum einstaklingi of mikið vald og það þyrfti einhvern veginn að kontrólera það. Ég er viss um að það var þess vegna sem þessi setning fór út úr stjórnarráðslögunum. Ég er alveg tilbúin að ræða hvernig við getum betur dreift störfum um landið. Ég segi nú oft þegar talað er um sjávarútveginn að ég er þingmaður fyrir 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það eru nokkur atriði í frumvarpinu sem mér finnst vert að skoða. Eitt af því er 6. gr., um breytingu innan Stjórnarráðsins, þar er verið að tala um þessi stjórnsýsluverkefni og breytingar sem lagðar eru til; alls konar stjórnsýsluverkefni hafi verið flutt út en nú vilja menn koma á öðru apparati innan Stjórnarráðsins og innan ráðuneyta. Ég hef ákveðnar áhyggjur af því að þar vanti armslengd. Mér finnst svolítil tilhneiging til þess, eins og hér var sagt um ráðherraræði, að draga allt til sín. Mér finnst 6. gr. vera svolítið með þeim hætti. Það kemur fram að jafnvel megi útbúa sérstakan stjórnsýsludómstól sem gæti verið hluti af dómstólakerfinu til að koma í veg fyrir að ráðuneytið úrskurði sjálft í sínum málum. En það sem er kannski innihaldið í þessu - ástæðan sem sögð er vera fyrir því að breyta þessu - er að skýrsla rannsóknarnefndar segir að styrkja þurfi ráðuneytin, styrkja mannauðinn og allt það. Þau séu vegna smæðar sinnar veik og illa í stakk búin til að takast á við erfiðari verkefni. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Nú hefur ráðuneytum verið skipt upp og þau minnkuð, meðal annars er aftur orðinn sérstakur iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem búið var að sameina innan atvinnuvegaráðuneytis. Er þingmaðurinn sammála mér í því að þetta fari ekki saman, 

Virðulegi forseti. Ég kom aðeins inn á það í ræðu minni áðan að ég held að 6. gr. sé stórmál og þess vegna megi ekki alveg skauta fram hjá henni. Við vitum að til eru orðnar margar stjórnsýslustofnanir og úrskurðarnefndir sem eiga að kveða á um hlutina. Umboðsmaður hefur vakið sérstaka athygli á því í skýrslum sínum undanfarið, þegar hann hefur komið fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, að hann hafi ákveðnar áhyggjur af því hve komið er mikið af sjálfstæðum stjórnsýslustofnunum og sérstökum úrskurðarnefndum og segir að við séum svo fámenn að það sé jafnvel erfitt að fá fólk með sérfræðiþekkingu til að sitja í þessum úrskurðarnefndum. Ég hef ekki alveg myndað mér skoðun á því hvort hann hafi rétt fyrir sér. Hann hefur svo sem ekki sagt það en hann hefur vakið athygli á þessari þróun. Ég vil setja þetta í samband við - af því að við vorum að tala um það í gær - þessa nýju Menntastofnun. Hún á ekki að vera sjálfstæð stofnun. Hún á að heyra undir ráðuneytið en auðvitað verður einhver sérfræðiþekking flutt út úr ráðuneytinu. Mér finnst vanta heildarstefnu í því hvert menn eru að fara með þetta. Þetta er svo sem ekki eina málið þar sem menn stíga einhvern veginn sitt á hvað og maður áttar sig ekki alveg á hvert þeir eru að fara. Ég hef áhyggjur af þessu.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það, það eru örugglega of margar eftirlitsnefndir og þeim má örugglega fækka. Ég er sammála því að það getur verið réttmætt. Hugsanlega á það líka við um einhverjar stjórnsýslustofnanir. Ég er því ekki að segja að þetta sé alrangt frekar en hv. þingmaður. Það sem vakti athygli mína er að ráðuneytin eru svo smá. Það var eitt af því sem tekið var til greina af hálfu síðustu ríkisstjórnar og þess vegna voru ráðuneytin stækkuð og reynt að efla þau. En hér er búið að breyta því af núverandi ríkisstjórn og samt sem áður er það notað sem rökstuðningur til þess meðal annars að búa til stjórnsýslustofnanir. Mér finnst það dálítið sérkennilegt. Það er annað sem mig langar að spyrja hv. þingmann um, það er þetta með tilfærslu starfsfólks, aukinn hreyfanleika starfsmanna. Ég held að ég hafi heyrt hv. þingmann koma inn á það að hún væri því sammála, ef ég hef heyrt rétt. Ég hef ákveðnar efasemdir. Mér finnst nokkur atriði sem hér eru nefnd skipta máli. Það er hægt að færa störf á milli ráðuneyta og á milli stofnana ríkisins og það er ekkert sem segir að auglýsa þurfi þau störf, þ.e. ef þau eru til langframa. Ég tel æskilegt að auglýsa störf sem verið er að ráða í til framtíðar. Það er reyndar tekið fram hér að ef verið er að flytja starf frá stofnun inn í ráðuneyti þá losni starfið í stofnuninni eða öfugt og annað starfið sé auglýst en ekki hitt. Mér finnst það ekki skynsamlegt og ég tek undir með samtökum starfsmanna ríkisins, þau hafa gert athugasemd við þetta. Mér finnst eðlilegt að við hugsum til þess að ef við erum með hæft fólk - svo kemur líka fram þetta með launahvatann sem ekki er gerð nánari grein fyrir - getum við 

Virðulegi forseti. Fyrst til að nefna þetta með stjórnsýsluna og ráðuneytin. Ég verð að segja það hreint eins og er að ég átta mig ekki alveg á hvernig þetta virkaði með iðnaðarráðuneytið og viðskiptaráðuneytið, sem var tekið út úr ekki mjög stóru ráðuneyti; ég hef einhvern veginn á tilfinningunni að það hafi mikið til orðið vegna þess að einhverjir áttu að fá ráðherrastóla og aðrir ekki. Þegar stærri ráðuneytin, innanríkisráðuneytið og velferðarráðuneytið, voru sameinuð og gerð svona stór lá ljós fyrir skörun milli verkefna, kannski var það líka gert til að setja upp deild og þá sérstaklega við stjórnsýsluverkefnin. Ég vil segja almennt að þetta þarf allt að skoða mjög vel. Ég er á annarri línu en hv. þingmaður með starfsmennina. Ég er í grunninn sammála því að það á að auglýsa störf sem eru til langframa ef það er hægt. Ég er á hinn bóginn tilbúin að fallast á að ef starf er fært frá einni stofnun yfir í aðra sé annað starfið auglýst. Ég er þeirrar skoðunar að það sé alveg óhætt að auka svolítið hreyfanleika starfsfólks innan stofnana og Stjórnarráðsins. Það er mín skoðun.