Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (GÓ): Ég lýsi yfir því, að ég færi fram sömu ástæður og áður fyrir því, að ég skoða hv. 2. landsk. ekki atkvæðisbæran í þessu máli, og tek gildar ástæður þær, sem hann bar fram fyrir því fyrir 3. dögum, að hann myndi sitja hjá atkvgr.

Jón Þorláksson Þetta frv. er ekki löglega samþ., þar sem ekki greiddu því atkv. nema 7 af 14 dm., og óska ég þess getið í gerðabók deildarinnar.

Forseti (GÓ): Það skal verða gert, og sömuleiðis ástæður mínar.

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) Þessi þáltill. er hér fram borin vegna þess, að þetta merkilega mál, sem hefir meiri hl. þings að baki sér, var fellt í Ed. af 7 mönnum. Þegar frv. um þetta efni fór héðan úr deildinni, var það samþ. með 17 shlj.atkv., þ. e. að d. fylgdi því einhuga, en í hv.Ed. var það fellt með 7:6 atkv. Einn þm., sem var fylgjandi málinu, var fjarstaddur. Það eru því einir 7 þm. af 42, sem hafa komið í veg fyrir, að þetta mál næði fram að ganga. Nú viljum við flm., að þessi hv. d. bæti fyrir brot sins litla bróður, hv.Ed., þessa 1/6 hluta þingsins, sem tekizt hefir að bregða fæti fyrir það. Óska ég, að þessi till. verði samþ., og skal svo ekki fara fleiri orðum um hana.

Héðinn Valdimarsson Mér þótti skemmtilegt að hlusta á hv.þm. Mýr., því eftir að hafa haldið slíka ræðu getur hann ekki verið á móti réttlátri kjördæmaskipun.

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) Eftir þá aths., sem hv.þm. V.-Húnv. fékk eftir sína stuttu ræðu, hélt ég, að hæstv. forseti myndi standa upp og lýsa því yfir, að þetta, sem hv. 3. þm. Reykv. var að tala um, kæmi málinu ekki við. Hv. 3. þm. Reykv. vil ég segja það, að margsannað er með rökum, að í því máli, sem hann nefndi, hefir enginn dómur fallið af hálfu þjóðarinnar.

Forseti (JörB): Ég vil segja hv.þm. Mýr., að forseti átti þess engan kost að gera aths., því hv.þm. bað strax um orðið. Álít ég, að báðir megi una við sinn hlut.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég var fyrir alllöngu búinn að biðja hæstv. forseta um að ætla mér nokkurn tíma til þess að tala í þessu máli, og sé ég, að hann hefir minnzt þess. - Ég skal játa það hreinskilnislega, að ég hafði ætlað mér að gera eigi alllitla grein fyrir sögu og efni þessa máls, í þeim tilgangi, að það dagaði uppi. Ég er ekkert að fara dult með þetta, því að ég álít málið þess eðlis, að enginn þurfi að bera kinnroða fyrir, þó hann reyni að koma málinu fyrir kattarnef á þennan hátt. En nú hefi ég nýlega komizt að því, að nýr kaupsamningur hefir verið gerður í Ed. milli framsóknarmanna og jafnaðarmanna, og er einn þáttur hans sá, að þetta mál skuli ná fram að ganga. Mun samningur þessi aðallega gerður fyrir einn af hv.þm. jafnaðarmanna, því að ekki er hann gerður með hagsmuni almennings fyrir augum. Þar sem hæstv. stj. mun hugað um, að hv. jafnaðarmenn fái ekki annað eins keyri í hendur og þeir fengu hér um daginn, er eitt af málum þeirra var fellt hér í hv. d. fyrir misgáning, þá er ég viss um, að hún muni ekki víla fyrir sér að líta þingið standa einum eða tveimur dögum lengur, til þess að málið nái fram að ganga. Ég vil sterklega vita það, að slíkt baktjaldamakk og slík hrossakaup eigi sér stað um málin, án þess að þm. fái neitt um það að vita. Ef hæstv.forsrh. hefði komið til mín og sagt mér, að hann væri búinn að selja málið, þá hefði ég losnað við það ómak, sem ég hefi haft af því að undirbúa mig undir þessa umr. Mér dettur vitanlega ekki í hug að fara að hefja málþóf og halda 6–10 tíma ræðu, þegar ég veit það með vissu, að ekki myndi annað af því hljótast en aukinn kostnaður fyrir ríkissjóð. Ég mun því stytta mjög mál mitt og skal aðeins leyfa mér að leggja áherzlu á það, að ég skil ákvæði frv. þannig, eins og þau eru nú, að Reykjavíkurbær skuli greiða Seltjarnarneshreppi og Kjósarsýslu fullar bætur fyrir allt það, sem bærinn sölsar undir sig samkv. þessu frv. Þar á meðal lít ég svo á, að því sé slegið föstu, að bærinn kaupi vatnsveitu þá, sem nú er eign Vatnsveitufélags Skildinganeskauptúns, fyrir kostnaðarverð, að frádreginni hæfilegri upphæð fyrir rýrnun. Verði þessu ekki mótmælt af hv. dm., þá skoða ég það sem viðurkennt af hv. d., að þennan skilning beri að leggja í l. enda mælir öll sanngirni með því. Þá álít ég og sjálfsagt, að Reykjavíkurbær taki að sér hreppsvegi þá, sem eru á þessum slóðum, og aðra vegi á þeim, sem ætlaðir eru til umferðar almenningi. Ennfremur kaupi bærinn og taki til viðhalds holræsi þau, sem lögð hafa verið í vegi í kauptúninu. Kaupverð holræsanna skal miðað við kostnaðarverð, að frádreginni hæfilegri upphæð fyrir rýrnun, ásamt gjaldi frá lóðareigendum. Mér finnst, að ef frv. þetta á að ná lögfestu, þá sé hér um þær sanngirniskröfur að ræða, að ekki sé ástæða fyrir neinn af hv.þdm. að mótmæla þeim. Hv. framsóknarmenn, sem hafa löngum þótzt vera helztu formælendur „byggðavaldsins“ í landinu, hafa nú snúizt á sveif með ásælni Reykjavíkur, eins og hún birtist í þessu máli, að fáeinum hv.þm. undanteknum, sem kunnir eru að fastheldni á rétt sveitanna. Þessum byggðavaldsmönnum til uppbyggingar vil ég henda á brtt., sem kom fram frá formælanda Reykjavíkur í Ed. og fór fram á það, að Seltjarnarneshreppur skyldi vera bundinn við úrskurð gerðardóms, en Reykjavíkurbær ekki. Reyndar skal ég ekkert vera að finna að þessari till., fyrst ég fékk því ekki framgengt, að báðir aðilar skyldu vera óbundnir. En till. þessi sýnir mætavel hina hóflausu ásælni Reykvíkinga í eignir og lönd Seltjarnarneshrepps. Ég held, að það séu ekki fleiri till., sem komið hafa fram í Ed. og ég vildi leiða athygli hv. dm. að. Ég skal aðeins benda á, að nokkur breyt. hefir verið gerð á skipun gerðardómsins, og tel ég þá breyt. frekar til batnaðar.

Einar Arnórsson Ég get tekið undir það með hv.þm. G.-K., að skipun gerðardómsins er mun betri nú heldur en hún var, þegar frv. fór frá þessari hv. deild. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. sagði um skaðabótakröfur, vildi ég gera nokkrar aths. Það er gert ráð fyrir því í frv., að nokkrar bætur þurfi að greiða til Seltjarnarneshrepps, og ef til vill til Kjósarsýslu. Gerðardómurinn metur bæturnar, ákveður, hvað skuli bæta og hve miklu skuli bæta. Úrskurði gerðardóms er báðum aðiljum skylt að hlíta. - Það stendur skýrum stöfum í frv., að Reykjavíkurbæ sé skylt að kaupa vatnsveitu Skildinganeskauptúns. Hinsvegar er ekkert tekið fram um greiðslu fyrir hana, og því alls ekki ákveðið, að hún skuli keypt fyrir kostnaðarverð, enda gæti það verið ósanngjarnt. Hitt er annað mál, að ef verk þetta hefir verið skynsamlega unnið, þá er mjög sennilegt, að það verði metið nálægt kostnaðarverði að frádreginni hæfilegri rýrnun. Hvað hreppsvegunum viðvíkur, þá er það vitanlegt, að sú skylda kemur á herðar Rvíkurbæjar að hafa allar „kommúnalar“ framkvæmdir kauptúnsins á hendi. Leiðir af því, að bærinn tekur að sér viðvald og umbætur hreppsveganna eftir sömu reglum og gilda um þau efni annarsstaðar í bænum. Um aðra vegi þorpsins skal ég ekkert fullyrða, en um þá mun fara eftir því, hvort bæjarstj. telur þá hentuga eða ekki. Svipað er um holræsin að segja. Í frv. er hvorki getið um vegi né holræsi, en sé hér um bætur að ræða, þá heyrir það undir ákvæði 3. gr. frv. Yfirleitt get ég ekki fallizt á, að verið sé að gefa nokkrar skipanir eða loforð um bætur eða bótagreiðslu fram yfir það, sem ákveðið er í frv. sjálfu. Ég geri ráð fyrir, að skipun gerðardómsins sé nægileg trygging fyrir því, að réttlætis og hófs verði gætt í þessu efni.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég get í sjálfu sér unað við flest það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði. Hann virtist telja flest það, sem ég drap á, eðlilegt og sanngjarnt, og sagði, að skipun gerðardómsins ætti að vera trygging fyrir því, að réttlætið yrði látið ráða, og væri því engin ástæða til þess, að hann eða ég færum að setja nokkur ákvæði um málið, fram yfir það, sem ákveðið væri í frv. Ég skal ekkert um þetta segja, en vil aðeins leggja áherzlu á, að það, sem okkur ber á milli, er það, að ég er ekki eins trúaður og hann á það, að dómurinn muni rata þá sanngirnisleið, sem ég hefi bent á í fyrri ræðu minni, að yrði að fara í þessu máli.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Hv. þm. G.-K. var að tala um, að einhverjir samningar hefðu átt sér stað á milli framsóknarmanna og jafnaðarmanna um þetta mál. Ég vil leyfa mér að mótmæla þessu. Mér er a. m. k. alveg ókunnugt um, að nokkrir slíkir samningar hafi átt sér stað. Það lítur helzt út fyrir, að hv.þm. G.-K. hafi tekið það að sér að vera sáttasemjari milli þessara tveggja flokka. Og hann hefir rækt það starf með einskærri trúmennsku og fórnfýsi, þar sem hann nú er alveg hættur að herjast fyrir þessu áhugamáli sínu, sem hér er til umr.; hann er búinn að fórna því. Sem bráðabirgðaafsökun fyrir þessu hátterni er hv.þm. að gefa lögskýringar á frv., og vill með því láta líta svo út, sem hann sé sama sinnis og áður.

Ég fylgist ekki með - er þetta alvara eða gaman?

. Ég býst við, að hv.þm. sé vanur því, að talað sé til hans í alvöru hér í hv. d. Mér kemur það mjög undarlega fyrir sjónir, að hv.þm. G.-K. skuli vera að bendla Framsóknarflokkinn við samninga, sem hann hefir aldrei gert. Hv. þm. hefir ekki fylgt þessu máli nú sem á undanförnum þingum, en ég frábið mér, að ég hafi skipt um skoðun á þessu máli.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Hv. þm. V.-Húnv. var móðgaður af því, að framsókn hefir nú nýlega gert samning við jafnaðarmenn, þar sem því er lofað, að þetta mál skuli ná fram að ganga á þessu þingi. Leyfi ég mér að bera þá spurningu upp fyrir hæstv.forsrh., hvort ég fer hér með rangt mál. Ég veit, að hv.þm. V.-Húnv. hefir ekki gert neinn samning um þetta og mun ekki greiða atkv. öðruvísi en hann hefir gert, en hitt verður hv.þm. að skilja, að þetta mál nær fram að ganga á þessu þingi, þótt þeir, sem hingað til hafa verið á móti því, ljái því ekki fylgi sitt. Það eina, sem hægt var að gera, var að tefja tímann, svo málið yrði ekki útrætt. Hafði ég því hugsað mér að flytja langa ræðu um þetta mál í dag. En þar sem ég hefi heyrt, að hæstv.forsrh. hafi lofað því, að þingi skyldi ekki verða slitið fyrr en þetta mál væri afgr., vil ég nú ekki, við eina umr. þessa máls, fara að tína upp öll rök, sem ég annars gæti fært fram mínu máli til stuðnings. Ég hafði hugsað mér að flytja hér langa ræðu og segja þar frá gangi málsins bæði á þessu þingi og öðrum. Ég ætlaði að rekja sögu Íslands allt frá því á 9. öld, að Ísland var numið, eða jafnvel sögu Noregs frá aldaöðli, ef mér hefði unnizt tími til þess. Þá ætlaði ég, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér upp ýmsa kafla úr Heimskringlu og Íslendingasögunum, því alstaðar er þar talað um baráttu lítilmagnans gegn ofureflinu. En þar sem ég vinn það eitt með langri ræðu að baka ríkissjóði kostnað, legg ég ekkert ofurkapp á þetta mál, en beygi mig fyrir staðreyndum. Hv. þm. V.-Húnv. sagði, að ég hefði verið sáttasemjari milli Framsóknarflokksins og jafnaðarmanna í þessu máli og tekizt prýðilega. Ég hefi ekki verið þar að verki, en hitt er annað mál, að einhverjir þm. hafa verið þar að verki og tekizt prýðilega, eins og hv.þm. sagði. Því betra samkomulag en nú er mun ekki lengi hafa verið milli þessara fornu samherja og endaði með því, að formaður flokksins seldi sig, og var það eitt með öðru í kaupverðinu, að þetta mál skyldi ná fram að ganga á þessu þingi.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Það, sem ég átti við með því að segja, að sáttasamningarnir hefðu gengið vel hjá hv.þm. G.-K., var það, hve vel honum hefði tekizt að vinna bug á sinni eigin sannfæringu í þessu máli. Verð ég að vita það, að hv.þm. er svo fórnfús, að hann fórnar sannfæringu sinni til þess að flokkarnir fallist í faðma um þetta mál. Mér þykir leitt, að hv.þm. hefir ekki flutt þessa ræðu sína. Hún hefði líklega orðið furðulegasta ræðan, sem flutt hefir verið á Alþingi. Vil ég því skora á hv.þm. að láta þessa ritsmíð sína koma út í víðlesnu blaði eða tímariti, svo að þjóðin geti orðið þessa fróðleiks aðnjótandi.

Forseti (JörB): Mér fannst ræða hv.þm. V.-Húnv. snerta lítið það efni, sem hér liggur fyrir.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég stend eingöngu upp til þess að segja „heyr“ fyrir hæstv. forseta, vegna þessara orða hans. Hefir hv.þm. V.-Húnv. nú fengið makleg gjöld fyrir þetta bull sitt.

forseti (GÓ): Störfum þessarar hv. d. er nú lokið að þessu sinni, aðeins eftir að slíta þessum fundi. Hygg ég, að þetta þing verði talið eitt af hinum afkastameiri, er tekið er tillit til þess, hve stuttan tíma það hefir staðið yfir. Ég þakka hv. dm. góða samvinnu við mig á þessu þingi sem og á öðrum undanförnum þingum. Árna svo öllum hv.þm. heilla og vænti þess, að vér megum allir heilir hittast á næsta þingi. Gifta fylgi jafnan störfum efri deildar Alþingis.

forseti (JörB): Þetta er síðasti fundur deildarinnar. Skýrslu um störf hennar mun forseti Sþ. flytja að þinglausnum. Það er því ekki annað fyrir hendi en að slíta störfum deildarinnar. Vil ég tjá öllum þdm. mínar beztu þakkir fyrir einkar góða samvinnu og fyrir það, hve létta þeir hafa gert mér fundarstjórn. Vil ég árna öllum þingheimi alls hins bezta og hv.þdm. farsællar og góðrar heimkomu. Vona ég, að við megum allir heilir hittast á næsta þingi.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég vil biðja hv.þdm. að þakka hæstv. forseta góða fundarstjórn með því að standa upp. [Allir deildarmenn stóðu upp úr sætum sínum].

Forseti (JörB): Ég vil þakka hv.þdm. þann hlýleik, sem þeir hafa sýnt mér, og endurtek óskir mínar um góða ferð þeirra og heimkomu.

forseti (EÁrna): Þá er nú störfum þessa þings lokið eftir að hafa setið í 41 dag. Ekki verður annað sagt en að þingið hafi afkastað miklu verki á þessum stutta tíma, og þess má vænta, að ýms þau mál, sem nú hafa verið afgr., marki framfaraspor í atvinnulífi þjóðarinnar. Má í því efni benda á lögin um búfjárrækt og um innflutning sauðfjár til sláturfjárbóta, svo og lög um útflutning á kældum fiski og lög um hafnargerðir. Allt eru þetta merkileg mál, og mætti fleiri telja. Að svo mæltu leyfi ég mér að óska þeim hv.þm., sem utan Reykjavíkur búa, góðrar ferðar og heillar heimkomu, og óska öllum þess, að vér megum heilir hittast á næsta þingi. Þá stóð upp forsætisráðherra, Tryggvi Þórhallsson, og las upp konungsumboð sér til handa til þess að segja Alþingi slitið. Samkv. því umboði lýsti forsætisráðherra yfir því í nafni konungs, að þessu 44. löggjafarþingi Íslendinga væri slitið. Síðan mælti

forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Minnumst ættjarðarinnar og konungsins með ferföldu húrrahrópi! „Húrrahróp“. Var síðan af þingi gengið.