Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég var farinn að óttast um, að málið færi umræðulaust í atkvgr., en ég vildi ekki láta þetta tækifæri hjá líða að skýra brtt. mínar, og þar sem ég tók ekki til máls við 1. umr., vil ég leyfa mér að segja nokkur orð um frv. almennt. Einn ræðumaður sagði við 1. umr., að skattfrelsisl. fyrir útgerðina hefðu því aðeins getað komið að haldi, að eitthvert óvænt happ kæmi fyrir. Þetta er rétt. Þegar l. voru sett, var gert ráð fyrir því, að óvænt happ mundi koma fyrir, og þetta happ var stríðið. Þetta var stríðsundirbúningur stórútgerðarmanna til þess að geta haft stríðsgróðann skattfrjálsan. Og stríðið kom og gróðinn var skattfrjáls. Nú vilja fulltrúar stórútgerðarmanna á Alþingi nota þessa aðstöðu til þess að fá varanleg fríðindi og ívilnanir gegn því að skattfrelsisl. verði afnumin. Þessi varanlegu fríðindi fá þeir með samþykkt þessa frv., og eru þessi fríðindi aðallega fólgin í eftirfarandi: 1) Hátekjuskatturinn er afnuminn, og það hefur þau áhrif, að skattur á hátekjumönnum lækkar mikið samkv. hinum nýja skattstiga. 2) Útgerðarfyrirtækjum er leyft að draga frá skattskyldum tekjum sínum árið 1941 tap undanfarinna níu ára fyrir stríð. 3) Með ákvæðinu um skattfrelsi á helming þess, sem lagt er í varasjóð, og þar sem gert er ráð fyrir, að 40% af varasjóðunum fari í sérstakan sjóð, sem ætlaður er til þess að koma upp nýjum framleiðslutækjum, þá gefst hér tækifæri til þess að sleppa við að greiða skatt af meiri hluta stríðsgróðans. Þegar á allt þetta er litið, er augljóst, að stórútgerðarmenn og stóreignamenn hafa gert góð kaup. Þeir hafa fengið varanleg fríðindi fyrir sérréttindi, sem aðeins voru veitt um ákveðið árabil. Hins vegar eru í frv. nokkrar umbætur, en þær ná svo skammt, að ég tel þær með öllu óviðunandi. Hækkun persónufrádráttarins er svo lítil, að lagður er skattur á tekjur, sem ekki eru helmingur af brýnustu þurftartekjum. Skatturinn á lágtekjumönnum og miðlungstekjumönnum verður þannig óhæfilega hár, þegar hægt er að fullnægja tekjuþörfinni með því að skattleggja stórgróðamennina sæmilega. Umreikningurinn á tekju- og eignarskattinum samkv. vísitölu er hárrétt aðferð, en hann kemur ekki að fullum notum vegna þess, að vísitalan er áreiðanlega miklu lægri en verðhækkunin Þetta frv. er sameiginlegt afsprengi þjóðstjórnarfl., sömu flokkanna sem á sínum tíma samþykktu skattfrelsislögin. Þessir fyrirvarar Alþfl. og Framsfl. um fylgi við frv. eru einskis virði nema því aðeins, að flokkarnir neyti sameiginlega þess meiri hluta, sem þeir hafa. ásamt Sósíalistafl., til þess að koma fram till. sínum. Báðir flokkarnir hafa haft á orði, að rétt væri að hækka persónufrádráttinn meira en hér er gert. Hvers vegna neyta þeir ekki meiri hluta síns og samþykkja það? Þeir hafa sömuleiðis haft á orði, að réttara sé að leggja skattinn á, áður en greiddur tekjuskattur sé dreginn frá. Hvers vegna samþykkja þeir það ekki? Það er vitaskuld engin mótbára gegn þessu,. sem fram kom í ræðu hæstv. félmrh. (StJSt), að löggjöf skorti til þess að ýta undir menn að greiða skattinn á réttum tíma, ef sá spori sé tekinn, sem frádrátturinn er. Úr þessu má bæta með einföldu sektarákvæði. Það þarf ekki sérstaka löggjöf til þess. Þetta er því gersamlega einskisnýt mótbára. Ef Framsfl. og Alþfl. álíta rétt að hafa þessa aðferð við álagningu skattsins, er þeim innan handar að samþ. það. Ef þessir flokkar neyta ekki sameiginlegs meiri hl. til þess að koma þessum umbótum fram, eru fyrirvarar þeirra og till. ekkert annað en leikaraskapur. Sama máli gegnir um til. þeirra um tapsfrádráttinn. Lög þau, sem afgreidd verða frá þinginu, með öllum sínum fríðindum fyrir stóreignamennina og stórútgerðarmennina, eru á ábyrgð þjóðstjórnarfl. allra og allra jafnt. Sósíalistafl. er andvígur grundvelli þessa frv. Skv. frv. er gert ráð fyrir, að 40% af varasjóði sé lagt í nýbyggingarsjóð til þess að koma upp nýjum fyrirtækjum fyrir gróðann, sem lagður er til hliðar og er að nokkru leyti skattfrjáls. Sósíalistafl. viðurkennir ekki rétt einstakra manna til þess að auðgast þannig á stríðsgróðanum, sem kemur upp í hendurnar á þeim eins og hver annar fiskidráttur. Auk þess er engin trygging fyrir því, að fénu verði varið til nýbygginga, áður en það er orðið verðlítið. Stríðsgróðinn á ekki að vera eign einstaklinga, heldur sameiginleg eign landsmanna. Sósíalistafl. hefur líka árum saman bent á, að það er í raun og veru hin versta svikamylla, að leyft sé að draga opinber gjöld frá skattskyldum tekjum. Þetta er svo augljóst mál, að jafnvel Framsfl. er nú farinn að viðurkenna það. Eðlilegast væri að sameina alla skattana í eitt og skipta tekjunum síðan eftir ákveðnum hlutföllum milli bæjarfélaga, ríkis og einstaklinga. En ef þessi háttur væri upp tekinn, mundu bæjarfélögin eiga undir högg að sækja hjá ríkinu, eins og valdahlutföllin eru nú í landinu. Í stuttu máli: Sósíalistafl. er það ljóst, að gagngerð breyting á skattalöggjöfinni og skattafyrirkomulaginu kostar gagngerða breytingu á valdahlutföllum stéttanna í landinu. Brtt. þær, sem Sósíalistafl. flytur við frv. þetta, geta því ekki komið nema að takmörkuðum notum. Þær miða allar að því að létta skattabyrðinni af þeim, sem hafa lág laun og miðlungslaun, en draga úr fríðindum stóreignamanna, og mundu þær marka ærið djúp spor í áttina til endurbóta, ef þær næðu samþykki. Þá vil ég skýra með fáum orðum þær brtt., sem ég flyt við frv. þetta á þskj. 202. 1. till. miðar að því að takmarka allverulega þær fjárupphæðir, sem njóta skattaívilnana, ef þær eru lagðar í varasjóð. Og 4. og 5. brtt. eru fluttar til samræmis við þetta. Er lagt til, að skattaívilnunin nái aðeins til 40% í stað 50% af varasjóðstillaginu og megi aldrei vera hærri en nemur 1/3 af innborguðu hlutafé eða stofnfé þessara félaga. Enn fremur er lagt til, að réttur hlutafélaga til að draga frá 5% af innborguðu hlutafé, áður en skattur er lagður á, verði afnuminn. - Þetta miðar að því að byrgja helztu smugurnar, sem hlutafélögin hafa notað til þess að smeygja sér undan réttmætum skatti af stórgróðanum. Þó er ekki, eins og um hnútana er búið í skattalöggjöfinni, unnt að komast fyrir alla klæki þeirra, er svíkja vilja undan skatti, t. d. er það stundum gert að búa til mörg hlutafélög utan um eitt og sama fyrirtækið. 2. till. er um það, að tekjuskattur sé lagður á án þess að tekjuskattur fyrra árs sé dreginn frá. Þetta hefur þau áhrif, að skattskyldar tekjur, sem eru yfir 14 þús. kr., verða skattlagðar nú svipað og meðan hátekjuskatturinn og 12% viðaukinn voru enn í gildi, og hækkar skatturinn svo nokkuð, eftir því sem tekjurnar hækka. Á lágum tekjum hefur þetta sama og engin áhrif. En í sambandi við 3. brtt. mína verður niðurstaðan sú, að borið saman við frv. stjórnarfl. og núgildandi skattalög, hækkar skatturinn á hátekjumönnum allmikið, en lækkar hins vegar mjög verulega á lágtekju- og miðlungstekjumönnum. Þá kem ég að 3. brtt. minni, en hún fjallar um hækkun persónufrádráttarins. Hér er um allríflega hækkun að ræða. Með því að hækka persónufrádráttinn eins mikið og hér er lagt til, og þegar þess er gætt, að hin raunverulega skattfrjálsa upphæð fæst með því að bæta 32% af upphæðinni við, þegar skatturinn er lagður á tekjur ársins 1940, þá fer hinn skattfrjálsi hluti teknanna að nálgast brýnustu þurftarlaun (meðalvísitala ársins 1940 er 132). Hjón með 3 börn í Reykjavík hafa t. d. 4900 kr. skattfrjálsar, ef farið er eftir þessari till. Við það bætist svo 32%, svo að hin skattfrjálsa upphæð 5 manna fjölskyldu yrði þá 6468 kr. á þessu ári. 5 manna heimili í Reykjavík með 7000 kr. árstekjum, mundi t. d. greiða aðeins rúmar 5 kr. í tekjuskatt í stað 155 kr. nú. Það er því augljóst, að þessi till. yrði til þess að lækka mjög ríflega skattinn á láglauna- og miðlungstekjumönnum, þar eð hinn skattskyldi hluti teknanna lækkar að sama skapi og persónufrádrátturinn hækkar. Ég mun svo bíða með að bera fram víðtækari brtt., þangað til séð er, hvernig þessum till. verður tekið. En skal að lokum lýsa yfir því, að ég mun til vara greiða brtt. Alþfl. atkvæði mitt, Þó að ég telji þær næsta ófullnægjandi og ganga mikils til of skammt.



Herra forseti! Ég get verið stuttorður, þar eð ég gerði að mestu grein fyrir efni þeirra brtt., sem ég flyt, við 1. umr. málsins. Ég óskaði þá eftir, að hv. n. tæki þessi atriði til athugunar og flytti sjálf um þau brtt. Nú hef ég fengið að vita það frá n. viðvíkjandi 1. liðnum, að hún vildi ekki skipta sér neitt af því, sem ég hélt fram. Þess vegna verð ég að líta svo á, að n. telji réttmætt að hafa mismunandi persónufrádrátt eftir því, hvar menn eru búsettir á landinu. Hins vegar lít ég enn þannig á, að ekki beri að gefa þeim mönnum sérstakar ívílnanir, sem hafa vanið sig á meiri þægindi eða kostnaðarsamara líf en almennt gerist. Þvert á móti. En til þess að ekki sé hægt að segja, að ég vilji íþyngja neinum með of lágum frádrætti, þá hef ég lagt til, að sá frádráttur gildi fyrir allt landið, sem n. hafði lagt til fyrir Rvík. Frádrátturinn var sameiginlegur fyrir allt landið til ársins 1935, að svo margir Reykvíkingar náðu sæti á Alþingi, að þeir komu þessu ákvæði inn í l. Eins og áður er sagt, legg ég til, að frádrátturinn fyrir Reykjavík verði látinn gilda fyrir allt landið. Ég talaði um það við 1. umr., að í mörgum tilfellum væri það óþægilegt og beinlínis ranglátt að mega ekki gera frádrátt fyrir aðra ómaga á heimili en skylduómaga, t. d. gamla ættingja eða gömul hjú, sem lengi hafa verið í þjónustu húsráðenda, en eru orðin óvinnufær. Mér er kunnugt um það, að skattan. hafa að vísu leyfi til þess að leggja til við yfirskattan., að ívilnun sé veitt í skatti vegna þessa, en það er mönnum ókunnugt og því lítið notað. Ég hefði því kunnað betur við, að í 1. stæði „ómagar“ í stað „skylduómagar“, og að þessu miðar b-liður 1. brtt. minnar á þskj. 199. 2. brtt., a-liður, er við 19. gr. l. 1935 um mat á búfé. En við því atriði hefur n. ekki hreyft.Mér er það ljóst, að lítið sem ekkert samræmi hefur verið í mati búfjár í samliggjandi sýslum, þar sem markaðsskilyrði eru að öllu leyti hin sömu. Matið hefur hækkað og lækkað frá ári til árs án sýnilegs tilefnis. Og þó að einhverjar sveiflur séu á verðlagi, á þetta að standa fast, því búfé er bústofn og framleiðslutæki bændanna. Ég veit ekki til, að neinn okkar meti hærra innbú sitt nú í ár en í fyrra, þótt meira kosti að endurnýja það. Sama máli gegnir um skip og báta og öll önnur framleiðslutæki en búfé. Og yfirleitt er ekki hækkað mat á neinu nema þá verðbréfum og hlutabréfum. Fasteignir eru undirorpnar sama fasta matinu til margra ára í senn. Búfé er það eina, sem er háð sífelldum breytingum. En ég held því fram, að festa beri það í mati, og það mat eigi svo að haldast óbreytt um ákveðinn lengri tíma. Einn hv. dm. sagðist geta fallizt á að lengja matstímann, en vildi ekki hafa hann svona langan eins og hér er gert ráð fyrir. Hann talaði um það, að vel gæti sölugengi búfjár hækkað, og þá kæmi fram ósamræmi. En þetta er ekki rétt athugað. Búfé er fastur stofn, sem bóndinn má ekki án vera og getur því ekki losað sig við. Það skiptir því engu máli í þessu sambandi, þótt eigendaskipti verði að þessum stofni, því að ef selt er með hærra verði en matsverði, þá er mismunurinn reiknaður seljandanum til tekna það ár, sem salan fer fram. B-liður 2. brtt. minnar fjallar um laun til skattanefndar- og yfirskattanefndarmanna. Ég sé, að n. hefur að nokkru tekið til greina ábendingu mína um þetta atriði við 1. umr. málsins. Mér var tjáð að n. miðaði aðeins við árið 1941, vegna þess að allt væri í óvissu um framtíðina, og enn fremur stæði til að endurskoða skattalöggjöfina á næsta ári eða næstu árum. Ég hef nú ekki mikla trú á, að það verði, því seint gekk um þá endurskoðun, sem hér er nú loks fram komin, og er hún þó ekki ýkjafullkomin. Því var haldið fram, að launin væru að vísu of lág nú, en ekki væri samt rétt að ákveða skattan. hærri laun til frambúðar. Ég held þvert á móti fast við þá ósk mína, að þetta verði ákveðið til frambúðar 10 kr. á dag, að viðbættri dýrtíðaruppbót og ferðakostnaði til yfirskattan. Þó má segja, að mínum tilgangi sé að miklu leyti náð, þótt till. n. yrði samþ. Sama er um þá till. mína um heimild ráðherra til að veita fresti, sbr. c-lið 2. brtt. minnar. N. vill einnig miða þetta við 1941 eingöngu. En ég held, að allt muni fara eins næsta ár, er fara á að breyta 1., það muni dragast svo, að tafsamt verði að ljúka skattauppgjöri og skattaálagningu. Þess vegna tel ég eins gott að ljúka því af strax, sem menn eru sammála um að þurfi að gera síðar, og hafa heimild ráðherra ekki tímabundna um eitt ár. Þá lít ég svo á, að nema beri úr gildi tvenn lög, sem of lengi hafa verið til vansæmdar. Önnur þessara 1. eru beint í sambandi við skattal., hin óbeint. Það eru annarsvegar 1. um skattfrelsi iðnaðar- og iðjufyrirtækja. Þetta voru frá upphafi óhæf lög. Enda hefur það víst orðið þannig í framkvæmdinni, að þegar fyrirtækin voru búin að starfa í 3 ár, þá voru þau leyst upp, og eigendurnir hirtu reyturnar. Þessi lög voru hinn versti óskapnaður frá upphafi, vega sinna. Þar sem þau eru undantekningarlög frá skatta- og útsvarsgreiðslum, þá eiga þau að afnemast nú. Sama er að segja um „litla ljóta frv.“, um að dreifa útsvörum Hafnarfjarðarbæjar á farþega þá, sem ferðast í farþegabílum milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur. Í því fólst jafnan hið mesta ranglæti. Einhverjir hafa sagt, að réttara væri að flytja. sérstakt frv. um afnám hvorra tveggja þessara 1., og það mætti vitanlega gera það, en ég hygg, að fullt eins eðlilegt sé að flytja einmitt till. um afnám þeirra í sambandi við þetta mál, og þess vegna hef ég gert það. Þá gat ég víst um það í fyrradag við 1. umr., að réttara hefði verið að breyta skattstiganum en að fara að taka upp þennan tafsama umreikning á skattskyldum tekjum ársins 1940, þannig að sami skattur hefði komið út. Ég held nú raunar, að samkomulag sé um það milli fjmrh. og n. að hafa þetta þannig í framkvæmdinni. Þó að ég hafi ekki gert fleiri brtt. við frv., þá er að mínum dómi margt, sem ákvarða hefði þurft nánar. Skal ég ekki fara út í það að sinni, en vil aðeins benda á það, að í frv. vantar ákvæði um það, hvernig reikna skuli út meðalvísitölu þá, sem nefnd er í 4. gr., a-lið. Þar er ekki minnzt á það, hvort hún eigi að vera heil tala, né, ef hún á að vera með brotum, hversu marga desímala þá skuli nota við útreikninginn. Ekki er heldur minnzt á það við skattútreikninginn, hvort reikna skuli af heilli krónu eða eins og í gömlu l. láta hlaupa á 50 kr. Um þetta má vitaskuld koma á fastri skipan í framkvæmdinni, og má því e. t. v. sleppa því að flytja um það brtt. Það er rétt að geta þess að lokum, að það er ákaflega langt frá því, að ég sé ánægður með þetta frv., eins og hv. n. hefur gengið frá því. Enda er þess varla að vænta, þar sem hér er um bræðing að ræða. Það er verið að reyna að bræða saman gerólíka hagsmuni og gerólík sjónarmið. Ég hefði heldur kosið að mæta þessum sjónarmiðum hverju út af fyrir sig, - á sama hátt og ég vil helzt fá hverja tegund feitmetis fyrir sig, en þykir bræðingur alltaf slæmur.



Ég á litla brtt. við 4. gr. frv., á þskj. 195, sem ég vil gera grein fyrir með fáeinum orðum. En áður en ég sný mér að því, vil ég segja nokkuð álit mitt á þessu frv. almennt. Ég get ekki látið hjá líða að harma það, að ekki skuli vera tekið meira tillit til sérstöðu útgerðarinnar meðal atvinnuvega þjóðarinnar, sérstaklega togaraútgerðarinnar, og hún látin njóta meiri fríðinda en raun er á samkv. frv., svo hún gæti komizt á þann rekspöl, að ekki sé hætta á, að lík vandræði steðji að henni í bráð og voru fyrir 1939. Mér hefði fundizt réttara og eðlilegra, ef þeir menn, sem stóðu að þessu frv., hefðu getað orðið ásáttir um að láta skattfrelsisl. halda gildi sínu fyrir árið 1940. Það hefði e, t. v. mátt hugsa sér að leggja á stríðsgróðaskattinn, en mér finnst, að ríkissjóður hefði átt að láta sér nægja það, en bæjarfélögum hefði verið heimilað að leggja á útgerðina þau útsvör, sem þau teljast þurfa gagnvart efnahag sínum. Menn þurfa að athuga það, hvar sem þeir eru búsettir á landinu, að þessi atvinnuvegur hefur stórmikla þýðingu fyrir allt landið í heild sinni. Þess vegna tel ég það vera skyldu ríkisstj. og Alþingis að búa svo um hnútana, að útgerðin þurfi ekki að komast fljótlega í sama öngþveitið og áður en þessi óvænti hvalreki barst á fjöru hennar síðastl. ár. Ríkissjóður þarf ekki eins mikilla peninga við nú og áður vegna þess ástands, sem nú er ríkjandi, og með þeim tollum, sem nú hafa aukizt ríflega, er að verulegu leyti séð fyrir hans þörf, og einnig má á það líta, að nú er niður fallinn, eða a. m. k. mjög mikið minnkaður, atvinnuleysisstyrkur og annað, sem ríkið hefur þurft að leggja til bæjanna. Það er einnig ljóst, að tekjuskattur frá einstaklingum er stórum aukinn, svo að fjárhag ríkissjóðs ætti að vera vel borgið. Aftur á móti hafa bæjarsjóðir og sveitarsjóðir, þar sem stórútgerð er rekin, orðið fyrir barðinu á því, hvernig útgerðin hefur gengið að undanförnu, og þeir fyrir bragðið komizt í fjárþröng, sem er ekki nema sjálfsagt, að Alþingi geri sitt til að koma þeim úr með því, að þeir fái sem mestar ívilnanir og hlunnindi og tekjur af þeim stríðsgróða, sem orðið hefur. Ég segi því fyrir mig, að ég tel, að ef þeir hv. þm., sem hafa haft þessi mál með höndum og undirbúið undir Alþingi með þessu frv., hefðu haft þetta sjónarmið, hefði það orðið happasælla fyrir þjóðina í heild, og sérstaklega fyrir þá mannmörgu bæi, sem þarna er um að ræða, og alla þá mörgu verkamenn og sjómenn, sem eiga allt sitt undir þessum atvinnuvegi. Ég þarf svo ekki að hafa fleiri orð um þetta, en þetta er í sem fæstum orðum það, sem ég álít, að heppilegast hefði verið að gera í þessum málum. Ég vil þá fara nokkrum orðum um brtt. mína. Hún fer fram á, að þau félög, sem eiga að leggja fé í nýbyggingarsjóði og fá þess vegna veruleg hlunnindi um skattgreiðslur, þau megi nota til þess þær innstæður, sem þau eru nú skylduð til að eiga í enskum bönkum, af því fé, sem þeim hefur græðzt á ísfiskssölunni, að þau megi hafa helminginn af þessu fé, sem í nýbyggingarsjóðina á að fara, af þessum innieignum í enskum bönkum. Mér finnst þetta svo sanngjarnt, að ég hef ekki komið með aðra kröfu til þess að sjá, hvort nokkur vegur er að fá nokkru breytt í þessu frv., því að ef svo mikilli sanngirniskröfu sem þessari er synjað, þá álít ég ekkert þýða að hrófla neitt við frv., því að þá sé ákveðið, að það skuli ganga óbreytt í gegnum þessa hv. d. og til Nd. Til að rökstyðja þessa sanngirniskröfu mína vil ég fyrst og fremst segja það, að ég tel sanngjarnt, að útgerðarmönnum sé leyft þetta, þegar um slíka lagasmíð er að ræða og þessa, þar sem þeir hafa gert ýmsar ráðstafanir lögum samkvæmt með fé sitt, sem gerir þeim kannske ókleift að leggja fram tilskilið fé í þessa sjóði, af því að þetta frv. verkar aftur fyrir sig. Þeir hafa ekki vitað annað en að þeir mættu ráðstafa sínu fé á þennan hátt, og þess vegna verður erfitt fyrir þá að uppfylla þau skilyrði, sem fullnægja þarf, til þess að þeir geti notið þessa skattfrelsis að sem mestu leyti. Það eru kannske menn, sem hafa ráðizt í það að kaupa skip dýru verði og hafa hjálpað upp á bankana um leið með því að forða þannig bönkunum frá að verða að festa fé á þennan hátt. Ýmsir menn hafa lánað opinberum stofnunum fé, sem mikil þörf hefur verið að rétta hjálparhönd, þar sem það opinbera hefði annars orðið að koma til. Það ætti ekki að refsa þeim fyrir það, heldur ætti Alþingi að sýna, að það vilji skilja og viðurkenna þegnskap þeirra í þessum málum. Þá ber einnig á það að líta, að stj. hefur gefið út bráðabirgðal. um, að þeir yrðu að hafa fé sitt fast og vaxtalaust í bönkum erlendis. Það væri því ekki nema rétt og eðlilegt, að þeir fengju að nota þetta fé í þessu augnamiði, í stað þess að fá kannske dýr lán hér innanlands til þess að uppfylla þessi skilyrði, sem hér er farið fram á. Þetta er sem sagt svo mikil sanngirniskrafa frá hendi þessara manna, að ég veit, að hver hv. þdm., sem athugar þetta mál, hlýtur að sjá, að það er ekki nema sjálfsagt að samþ. brtt. mína. En ég lít svo á, að ef hún verður ekki samþ., þá sé búið að binda svo hendur þeirra, sem standa að þessu frv., að það þýði ekkert að reyna að hrófla við því eða ræða það og lýsa óánægju sinni yfir því eða einstökum atriðum þess.



Herra forseti! Það er svo um þetta mál, eins og hv. þingheimi er kunnugt, að að því hefur verið unnið bæði af mþn. og hæstv. ríkisstj. og að lokum tekizt að finna samningsgrundvöll þann, sem sjá má í þeim tveim frv., sem hér eru á dagskrá. Eins og lýst hefur verið, hafa flokkarnir reynt að sveigja til hver fyrir öðrum og skapa sameiginlega útkomu, sem menn gætu unað við. Ég hygg því, að langar ræður um þetta mál hafi litla þýðingu og þær muni yfirleitt mjög litlu breyta um meðferð málsins, þar sem mér skilst, að flokkarnir séu búnir að binda sig um, að frv. skuli ná fram að ganga í aðalatriðunum eins og það liggur fyrir frá hendi stj. Það hefði verið ástæða til um svona stórt mál að halda langa ræðu, en ég mun varpa þeirri löngun minni frá mér og ræða aðeins örlítið þá brtt., sem ég hef leyft mér að bera fram við 4. gr., en hún er eins og þar hermir við j-lið eins og hann er í frv., en í frv. er gert ráð fyrir, að útgerðarfyrirtækjum íslenzkra skipa sé heimilað að draga frá skattskyldum tekjum síðasta árs allt það tap, sem þau hafa orðið fyrir frá 1. jan. 1931 til ársloka 1939. Ég verð að segja, að mér finnst, að hér sé helzt til langt gengið um hlunnindi í þessu efni með tilliti til þess góða ástands, sem nú hefur ríkt í afkomu útgerðarinnar á síðastliðnu ári og þessu ári, því sem af er. Ég vil því leyfa mér að bera fram brtt. um nokkru meiri takmarkanir á þessum tapsfrádrætti, og legg ég því til, að allt það tap, sem orðið hefur á árunum 1938 og 1939, sé dregið frá, en auk þess megi draga frá þau töp, sem orðið hafa á árunum 1931–1937, þar til eigi hvíla hærri skuldir en svarar til 150000 kr. á hverjum togara og tilsvarandi fyrir önnur skip. M. ö. o., að það sé ekki hægt að fara lengra niður með tapsfrádráttinn en svo, að þessi upphæð sé undanskilin. Enn fremur er gert ráð fyrir, að með önnur fyrirtæki sé farið eftir nánari reglum, sem er ekki gott að setja í svona löggjöf, en verður að setja í reglugerð, en þegar um er að ræða að meta eignarskatt, verður að sjálfsögðu að fara eftir matsverði þess verðmætis, sem skattleggja á. Þetta er höfuðatriðið í brtt. minni, og virðist mér, að það sé nokkuð sönnu nær en ákvæði frv., því að þar er gert ráð fyrir, að draga megi frá allt það tap, sem orðið hefur á þessu árabili, þótt að vísu sé ætlazt til, að allur gróði útgerðarfyrirtækjanna á þessu árabili sé dreginn frá tapinu. Ég býst nú varla við, að þessar till. fái hljómgrunn í hv. d. frekar en aðrar till., sem hér eru bornar fram, en ég tel samt rétt, að mín skoðun og míns flokks komi fram í sambandi við þetta. Við ræddum þessa till. að sjálfsögðu í fjhn. eins og aðrar till., sem fram höfðu komið, en við vorum sammála um, að n. gæti ekki tekið hana til greina, og þykist ég vita, að forlög hennar séu ráðin eins og ýmissa annarra till., sem hér liggja fyrir. Um aðrar till. get ég verið fáorður. Ég geri ráð fyrir, að hv. frsm. n. muni lýsa viðhorfi n. til þeirra, en þær eru flestar þess eðlis, að n. sá sér ekki fært að fallast á þær. Hins vegar lágu ekki fyrir n. brtt. á þskj. 202, og ég ætla ekki að gera þær að umtalsefni eða þá ræðu, sem flutt var í sambandi við þær. Það er ekki venja mín að svara manni úr þeim flokki, en fyrst ég stóð upp, vil ég lýsa afstöðu minni til till. á þskj. 191 frá hv. 1. þm. Reykv. Hún var, eins og fleiri till., rædd í n., og voru menn sammála um, að hver bæri sínar till. fram og léti svo slag standa um, hvernig d. tæki undir þær. Ég get lýst því yfir, að ég get ekki greitt henni atkv. Þá er till. á þskj. 195 frá hv. þm. Hafnf. Hún var eins og aðrar till. athuguð í n. Hv. frsm. mun gera grein fyrir vilja n. til hennar, en ég held, að ég segi ekki of mikið, þó að ég taki fram, að það sé velvilji í n. fyrir henni eða einhverri till. í þessa átt, þó að það verði kannske ekki alveg eins og hv. tillögumaður ætlast til, en ég mun verða með einhverri miðlun í þessu efni. Ég ætla ekki að ræða mikið till. hv. 1. þm. N.-M. eða svara þeim orðum, sem hann lét falla í sambandi við þær, en ég tel, að sumt af því, sem hann sagði, sé ekki rétt hermt, og í öðru lagi kom þar fram skoðun, sem ég get ekki fallizt á, en út í það fer ég ekki nú, því að ég ætlaði aðeins að lýsa afstöðu minni til brtt., og læt ég því máli mínu lokið að sinni.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Fjhn. hélt fund í gær, fór í gegnum frv. og athugaði þær umr., sem fram fóru við 1. umr. málsins, og þær brtt., sem þá voru tilbúnar. N. kom sér saman um að flytja eina brtt., sem sjá má á þskj. 200, og mun hún geyma sér rétt til að flytja fleiri brtt. við 3. umr. Þessi eina brtt. er um að bæta við einu nauðsynlegu bráðabirgðaákvæði, sem heimilar ráðh. að breyta tímaákvörðunum og frestum þeim, sem um ræðir í IV. kafla, eftir því sem þörf krefur, við álagningu skatts 1941. Þetta er af því, að dráttur málsins á Alþingi hefur farið alveg í bága við sum ákvæði þessa kafla, og er því að þessu sinni alveg óhjákvæmilegt að veita . þessa fresti. Býst ég við, að um þetta verði enginn ágreiningur. Síðari liður till. er um það að heimila að greiða skattan. á árinu 1941 allt að helmingi hærri þóknun en um ræðir í 30. gr. Er þetta lagt til sökum þess, að n. verða nú að vinna þetta verk á þeim miklu óhagstæðari tíma vegna þess dráttar, sem orðið hefur á málinu. Ég býst ekki heldur við, að þessi till. sæti andmælum. Það gæti aðeins komið til greina, hvort menn vildu í stað síðari liðsins setja varanlegt ákvæði, en það er hægt að gera það við endurskoðun l., sem má búast við, að fari fram áður en langt um líður. Ég skal svo snúa mér að einstökum brtt., sem fyrir liggja, í þeirri röð, sem fyrir þeim hefur verið talað, og skal ég reyna að hafa ekki fleiri orð um þær en nauðsynlegt er. Það eru þá fyrst till. á þskj. 202 frá hv. 1. landsk. Ég skal ekki fara út í þær almennu umr., sem hann hóf um málið, af því að þær áttu að koma við 1. umr., og var honum frjálst að hefja þær þá. En bæði er það alkunnugt, og líka sást það af hans ræðu, að það þýðir ekki að taka upp umr. við hans flokk, því að hann segir, að hann og hans flokkur sé andvígur þeim grundvelli, sem frv. er byggt á, og ef ætti að fara að taka upp almennar umr. við kommúnista um skattamál almennt, þá mundi það tefja málið óhæfilega mikið. Hv. þm. sagði, að hér hefðu verið höfð mikil vélráð, þegar skattfrelsisl. voru sett, því að þeir, sem hefðu sett þau, hefðu gert ráð fyrir, að eitthvað mundi koma óvænt. Ég læt hann um að skýra þessa setningu, því að ég hef heyrt, að það, sem kæmi óvænt, væri það, sem kæmi án þess að gert væri ráð fyrir því. Skattfrelsið var gefið með þeirri von, að eitthvað rættist úr, og þá væri skattfrjálst það, sem hægt væri að greiða upp í töpin. Með það fyrir augum voru þessi l. sett. Skýrasta sönnunin fyrir því, að þau voru ekki sett með núverandi ástand fyrir augum, er það, að nú eru allir sammála um að breyta þessum 1. Þetta er því alger afsönnun þeirra dylgna, sem hann fór með um það, hvaða ástæður lágu fyrir, þegar l. voru sett. Ég þarf ekki að svara því, sem hann sagði um, hvers vegna menn væru með orðagjálfur og fyrirvara og hvers vegna menn notuðu ekki harðfylgi til að keyra sín mál í gegn, því að menn eru með fyrirvara sitt á hvað, og það var borið fram, sem menn gátu komið sér saman um, en það, sem menn treystu sér tæplega til að koma fram, var borið fram sér. Orðagjálfrið er orðið að brtt., sem menn hafa borið fram, þar sem hver og einn sýnir, hvað hann vill. Ég skal svo snúa mér að brtt. hans. Fyrsta brtt. hans er um það að færa skattfrjálsa hlutann af varasjóðstillaginu niður í 40%, og þó ekki hærra en 1/3 hluta af innborguðu hlutafé eða stofnfé félagsins. Þetta var nú rætt mikið, því að það voru til menn, sem vildu gjarnan takmarka þetta fé, en þetta varð að samkomulagi, sem í frv. stendur, enda er augljóst, að ef takmarka ætti þetta við hlutafé, væru þessar undanþágur gerðar nálega gagnslausar. Þetta er augljósast, þegar það er athugað, að hlutafé margra útgerðarfyrirtækja hefur verið innborgað á tíma, þegar peningarnir höfðu allt annað gildi en nú. T. d. má nefna félag, sem hefur einn togara og. hefur verið stofnað með 100 þús. kr. hlutafé. Það var stór fé á þeim tíma, allt að því að vera verð togarans. Því væri sanngjarnt, að menn mættu leggja í varasjóð upphæð, sem jafngilti þessum 100 þús. kr., þegar þær voru innborgaðar sem hlutafé. Það eru ekki sömu krónurnar nú og þegar hlutaféð var innborgað. Þess vegna finnst mér ekki rétt að hinda þetta meir en gert er í frv. þá leggur þm. til að hækka allmikið persónufrádráttinn umfram það, sem frv. gerir ráð fyrir, og aukaútsvar og tekjuskatt vill hann ekki leyfa að draga frá tekjum, - en án þess að umsaminn sé allur skattstiginn, væri slíkt ógerlegt. Það má segja um þessar brtt. yfirleitt, að þær ríði í bág við það samkomulag, sem náðst hefur um meginatriði frv., og geta því tæplega náð samþykki hér. Þá kem ég að brtt. hv. 1. þm. N.-M. (PZ), Um 1. brtt. hans og persónufrádráttinn get ég sagt, að þar er ekki um neitt meginatriði samkomulagsins að ræða. En ég fellst ekki á það, að þegar hærri frádráttur er leyfður í Reykjavík en annars staðar, sé verið að mismuna mönnum eftir því, hvað þeir eru búnir að skapa sér mikil þægindi. Það er vissulega misdýrt að draga fram lífið við sams konar aðbúð í Reykjavík og á öðrum stöðum á landinu. Húsaleiga er hærri á einum stað en öðrum, mjólk, garðmeti, fiskur og margt fleira, sem veldur miklu um framfærslukostnað. Fjölskylda, sem lifir t. d. vestur í Ólafsvík eða Sandi, þarf ólíkt minna til frumstæðustu þarfa en ef hún lifði í Reykjavík. Þetta munar því meira, tiltölulega, sem menn lifa óbrotnara lífi. Þetta veit hv. þm. og skilur, að persónufrádráttur var hafður misjafn til að vega upp móti þessum mun. Þá getur n. ekki fallizt á, að fyrir orðið „skylduómagi“ komi: ómagi. Það gæti talizt sanngjarnt, en yrði afar erfitt í framkvæmd. Meginregla skattal. er sú, að ekkert sé frádráttarbært, sem gefið er til guðsþakka. Enginn „lúxus“ er þar leyfður, hvort sem hann kemur fram í illum verkum eða góðum. Það yrði erfitt reiptog fyrir skattan. og yfirskattan. að hafa hemil á þeim ómagafjölda, sem talinn yrði fram í skattskýrslum, ef brtt. yrði samþ. Svo erfitt sem hv. flm. hefur þótt að þurfa í yfirskattan. að neita um frádrátt fyrir ómaga, sem voru ekki beinir skylduómagar, yrði þetta sýnu örðugra verk. Þá er 2. brtt. Ég sé enga sanngirni í því að ákveða fast verðlag til 10 ára á öllum búpeningi, svo sem fasteignamat væri. Við skulum segja, að maður, sem býr stöðugt á sömu jörð, sé ekki svo háður verðsveiflum, að rétt sé að breyta matsverði jarðarinnar af þeim ástæðum. En verð fénaðar er miklu meiri sveiflum háð, - samanburður verður þar hæpinn. Ákvæði um slíkt mat yrði þó, býst ég við, enn virkara við útsvarsálagningu en skatts. Svo er brtt. um að hækka kaup skattan.manna. Mér finnst eðlilegra að samþykkja aðeins bráðabirgðaákvæði í þá átt, eins og lagt er til á þskj. 200. Þá er brtt. um að heimila fjmrh. að framlengja tímatakmarkanir þær, sem um ræðir í 32. gr., og tímaákvæði 36.–40. gr., um kærufresti o. fl. Ég vil fyrir mitt leyti alls ekki framlengja frestina, nema þegar sérstakar ástæður eru fyrir hendi, svo sem nú, þegar löggjafarvaldið sjálft er seinna á ferð en þurft hefði með afgreiðslu þessara laga, sem nota á við álagningu skatts á árinu. Og á þskj. 200 er bráðabirgðaákvæði um þetta efni. Það tel ég nægja. Loks er síðasta brtt. þm. um að afnema lög um hlunnindi fyrir ný iðn- og iðjufyrirtæki og lög nr. 44 frá 26. maí 1938 ásamt breyt. frá í fyrra á þeim lögum. Þarna er furðu óskildum efnum blandað saman, og það er næg ástæða til að samþ. ekki tillögu í slíkri mynd. Ef breyt. á l. um hlunnindi iðju og iðnaðar lægju hér fyrir í fullri alvöru, væri auðvitað skylt að vísa því máli til iðnn. Ég get vel verið hv. þm. sammála um, að þau lög hafi verið missmíði, og gæti orðið honum samferða að breyta þeim.

Gott er það

. En það má ekki gera í almennum skattal. Þá var þm. að tala um, að breyta ætti útreikningnum til skatts. Þetta hefur verið nokkuð rætt, og það varð að samkomulagi, að ég skyldi sem frsm. skjóta því til ríkisstj., að hún kæmi því svo fyrir, að þetta yrði reglugerðaratriði við framkvæmd laganna, og virðist þá engin þörf að lögbinda neitt um það, en nokkur áhætta. Þá kem ég að brtt. á þskj. 195, frá hv. þm. Hafnf., um að hækka úr ¼% í ½% þann hluta af fé nýbyggingarsjóðs, sem vera má innistæða á biðreikningi í sterlingspundum. Persónulega er ég þessu algerlega meðmæltur. Þetta var rætt í fjhn., og er þar til athugunar, hvort ekki geti náðst samkomulag um að rýmka þetta eitthvað. Ég skýt því til hv. þm., hvort hann vildi ekki taka brtt. sína aftur til 3. umr. - Samkv. ákvæðunum um nýbyggingarsjóð verða menn að geyma hann þar, sem hann gefur tiltölulega lítinn arð. Samtímis verða sömu fyrir tæki að geyma mikinn gjaldeyri erlendis, þar sem hann færir þeim lítinn sem engan arð eða stuðning við atvinnureksturinn, en má teljast nokkurn veginn trygg eign, eftir því sem nú er völ á. Þá sýnist hart aðgöngu að mega ekki nota allmikið af því fé í nýbyggingarsjóð. - En menn mega ekki gleyma, að í frv. er gert ráð fyrir, að með nefndarleyfi megi meira en ¼ hluti sjóðsins vera á biðreikningi, þegar knýjandi nauðsyn er á. Þá kem ég að brtt. á þskj. 201, frá hv. 2. landsk. (SÁÓ). Hann svaraði henni bezt sjálfur í inngangi sínum, þegar hann sagðist vita, að allt þetta frv. væri bundið rígföstu samkomulagi og brtt. færi í bága við það. Það er satt, að samkomulag hefur náðst um annað en þarna er lagt til. Auk þess held ég, að svona breyt. yrði ákaflega slæm í framkvæmd, aðferðin mundi leiða til margvíslegrar mæðu. Matið, sem fram þyrfti að fara, ekki aðeins á skipum, heldur á öllum eignum fyrirtækjanna, smáum og stórum, arðgæfum og óarðgæfum, yrði ærið umbrotasamt og að lokum mjög valt á að byggja. Það er misskilningur, að útgerðarfélag, sem stendur skuldlaust, hljóti að vera öflugt og öruggt fyrir eignahruni. Eignir þess geta verið metnar milljóna virði í dag, án þess að nokkur viti með vissu, nema þær þyki lítils virði á morgun, ef markaðsástand snýst við. Það eru ekki mjög mörg ár, síðan maður var talinn eiga 1¾ millj. kr. umfram skuldir, og þótti gætilega metið. Þessi maður dó nokkru seinna, og það varð þrotabú, án þess að nokkur veruleg rýrnun hefði orðið á eignunum sjálfum. Við heyrum um kaup á togurum fyrir hundruð þúsunda, skipum, sem hefðu varla þótt til annars á venjulegum tímum en að höggva þau upp. - Það var mikið rætt um svona mat í n., en ég held flestir hafi fallizt á, að það yrði ekki framkvæmanlegt að gagni. Á þskj. 191 á ég sjálfur brtt. um, að stafl. c í 4. gr. falli niður. Auðvitað læt ég atkvæði ráðast um hana eins og aðrar brtt., þegar þar að kemur. Þessi c-liður gildir aðeins fyrir ári 1941, þ. e. um álagningu fyrir síðastl. ár, og það er ætíð betra að fara sem skemmst í því að láta lög verka aftur fyrir sig. Takmörkun þessa c-liðar á hinu frádráttarbæra varasjóðstillagi af tekjum ársins 1940 styðst engan veginn við sömu rök að því er snertir útgerðarfyrirtæki og annan atvinnurekstur, enda er það 10% meira, sem útgerðarfyrirtækjum er leyft að draga frá. - En bezta lagfæringin á þessum c-lið er að fella hann niður. Um leið og ég hverf frá þessum brtt. einstakra þm. vildi ég ræða ýtarlegar atriði, sem menn hafa ruglað saman. Það fé er sitt hvort, sem félög fá skattfrjálst vegna tapsfrádráttar, og hitt, sem þau mega leggja í varasjóð, að hálfu leyti án skattlagningar. Og einkum verða menn að varast að blanda nýbyggingarsjóði saman við venjulegan varasjóð. Þegar búið er að gera upp skattskyldar tekjur útgerðarfyrirtækis á árinu 1940, rekstrarkostnaður frá dreginn o. þ. h., en áður en rætt er um, hvað lagt skuli í varasjóð, hefur fyrirtækið rétt til að draga frá tap fyrri ára, og er það skattfrjálst, og rennur féð í varasjóð, að kallað er, þótt orðið varasjóður sé þá villandi. Líklega hefði verið rétt að nefna það heldur öðru nafni, t. d. tryggingarsjóð. Í 4. gr., j, sést glöggt á ýmsum sérákvæðum, að þetta er enginn venjulegur varasjóður. þessi sjóður á t. d. að verða til hjá einstaklings- fyrirtækjum og sameignarfélögum, sem hafa engan eiginlegan varasjóð. Til þessa „varasjóðs“ má ekki grípa fyrr en varasjóður fyrirtækisins, hinn eiginlegi varasjóður, og aðrar eignir þess hrökkva ekki lengur til að jafna rekstrarhalla. Sé eitthvað tekið úr sjóðnum til sömu notkunar og aðrar eigur fyrirtækisins, skal greiða tekjuskatt af 60% þeirrar fjárhæðar, jafnháan þeim skatti, sem hefði orðið að greiða af fénu, þegar það var lagt fyrir, ef það hefði þá verið skattskylt. Ef svo félag er gert upp, sem á slíkan varasjóð, gengur hann til þess að greiða skuld félagsins og þar með hlutaféð. En sé hann fram yfir það, kemur allt, sem umfram er, undir þessa geysiháu skattaprósentu. Það nær því engri átt, að hluti af þessum varasjóði sé nýbyggingasjóðsskyldur, enda var till. um það dregin til baka. Ég vildi láta þetta koma hér skýrt fram. Þegar svona félag hefur tekið frá skattfrjálsan þann hluta, sem töpin nema, getur það lagt það, sem eftir er, í varasjóð, og þá fyrst koma hin venjulegu varasjóðsfríðindi til greina. Ég vona, að þessi skilgreining komist rétt inn í þingtíðindin. Af því fara svo 40% í nýbyggingasjóð. Hjá þeim fél., sem engan tapsfrádrátt hafa, lendir þetta í venjulegum varasjóði. Hann er sérstakur sjóður, myndaður í eitt skipti fyrir öll. Ég hef þá víst minnzt á allar till. fyrir hönd nefndarinnar.



Það skal verða stutt, sem ég segi. Það er að vísu sagt í grg. frv., að einstakir nm. í fjhn. hafi óbundnar hendur um að bera fram brtt. og vera með brtt., sem fram kunni að koma. Það hefur komið fram hjá báðum meðnm. mínum nokkur sérstaða. Það mæti því gera ráð fyrir, að ég fyndi ástæðu til að gera grein fyrir sérstöðu minni, en ég ætla ekki að fara út í það, því að eins og líka stendur í grg. frv., er það árangur langvarandi samningsumleitana milli þingflokkanna. Í frv. er svo það, sem helzt gat orðið samkomulag um milli flokkanna. Ég get lýst yfir því f. h. Framsfl., að við þann samningsgrundvöll, sem hér er lagður, mun hann standa, ef hinir flokkarnir standa við sitt. en eins og kom fram við 1. umr. hjá hæstv. viðskmrh., er langur vegur frá því, að frv. sé eins og Framsfl. einn hefði helzt viljað. Nú er því ekki að leyna, að ýmsar af brtt. þeim, sem hér liggja fyrir, fjalla um þau efni og eru þannig að forminu, að þær koma óneitanlega í bága við það samkomulag, sem ég hef skýrt frá. Ég sé mér ekki annað fært en vera á móti þeim till., því samþ. þeirra mundi raska samkomulagsgrundvellinum. Annars er það um brtt. að segja, að þeim var flestum eða öllum útbýtt á þessum fundi. Dm. hafa því haft lítinn tíma til að átta sig á efni þeirra, og n. þaðan af minni, því að hún hefur ekki tekið þær til meðferðar, nema að því leyti sem hv. 1. þm. N.-M. hreyfði fyrirfram við n. till. þeim, sem hann flytur á þskj. 199. Hv. 2. landsk. hreyfði líka í n. þeirri till., sem hann ber fram. Frsm. n. hefur lagt það til við hv. þm. Hafnf., að hann taki aftur til 3. umr. brtt. á þskj. 195, ef ske kynni, að samkomulag næðist um einhverja breyt. á þeim ákvæðum frv., sem að sama efni lúta. Ég vil taka undir þessa ósk, og það því fremur sem þetta atriði, hvað mikið af nýbyggingarsjóði mætti vera á geymslureikningi í sterlingspundum, var eitt samningsatriðið á milli flokkanna. Það er ekki einasta brtt. hv. þm. Hafnf., sem mér finnst eins og ástatt er, að ætti að bíða til 3. umr. Mér finnst líka, að hv. 1. þm. N.-M. ætti að taka sumar brtt. sínar aftur til 3. umr., t. d. sérstaklega 2. till., tölul. 2, á þskj. 199. Ég býst ekki við, að þær till. séu þess eðlis, að þær reki sig á samkomulagið milli flokkanna. Þær fjalla um aukaatriði. En samt hygg ég, að æskilegt væri, að þessar till, fengju nánari athugun í n. en tími var til í gærkvöldi, því að n. var mjög önnum hlaðin. Yfirleitt finnst mér það eðlilegast um brtt. um stórvægileg mál, sem eru bornar fram á sama fundi og atkvgr. ætti að fara fram, að þær bíði til næstu umr. Hitt er gott, að þær komi fram á fundinum og að flm. geri grein fyrir þeim, svo að dm. verði ljósara efni þeirra. Það á ekki við að ræða þetta mál frá almennu sjónarmiði við 2. umr. En ég má til að skjóta því fram, að ég kann illa þeim tón, sem hv. þm. Vestm. talaði í við 1. umr. þessa máls, - það var helzt hægt að skilja hann svo, að með þessu frv. væri verið að leggja kvaðir á útgerðina í landinu fram yfir aðrar atvinnugreinir landsmanna. Í frv. felast einmitt hlunnindi útgerðinni til handa. Það má deila um skattstigann. Hann kann að vera of hár, en það kemur þá niður á öllum skattborgurum landsins. En ef við miðum við, að skattstiginn í 1. gr. sé hæfilegur, kemur mér undarlega fyrir sjónir, að risið er upp f. h. útgerðarinnar og rifizt út af henni sérstaklega. Ég kann illa þeim brigzlum, sem fram komu við 1. umr. frá hv. þm. Vestm. til míns flokks um það, hvernig hann hefði búið að útgerðinni á undanförnum árum. Ég veit ekki betur en að Framsfl. hafi yfirleitt verið boðinn og búinn til að samþ. fríðindi útgerðinni til handa og þau hreint ekki lítil. Ef verið hefði um miklar flokkadeilur að ræða og stj. hefði stuðzt við harðvítugan meiri hl., en hv. þm., sem þessi orð talaði, verið stjórnarandstæðingur, gat framkoma hans verið skiljanleg. En að heyra þetta frá samstarfsmanni er undarlegt. Hann sagði, hv. þm. Vestm., að sum blöð hefðu ekki getað unnað útgerðinni, að hún varð fyrir óvæntu happi. Mér þætti gaman að vita, hvort hann á við framsóknarblöðin. Þau hafa eindregið fagnað því, að útgerðin gat komizt úr þeim miklu fjárhagsörðugleikum, sem hún var komin í. Ég ætla ekki að fara lengra út í þetta. Ég vona, að hæstv. forseti beri mér það, að ég sé ekki vanur að brjóta þingsköp, en ég gat ekki látið hjá líða að benda á þetta atriði, þó að nú sé 2. umr. málsins.



Herra forseti! Ég skal vera stuttorður. Hv. frsm. mælti eindregið á móti minni fyrstu brtt. við 3. gr., um að hafa persónufrádráttinn þann sama fyrir alla landsmenn. Hann sagði, að mér væri kunnugt um, að hér væri dýrara að lifa en annars staðar. Mjólk væri dýrari hér, kjöt og húsaleiga. Það er rétt, en þess ber að gæta, að margt er dýrara annars staðar en hér. Hvað kostar t. d. að flytja kol austur að Stórólfshvoli? 120 kr. á tonnið.

Þurfa þeir eins mikil kol þar?

. Já, ef lífsstandardinn á að vera sá sami. En 1. þm. Reykv. ætlast til þess, að þar sé ekki hitað eins og hér í bæ. Svona mætti lengi telja. En ef það er rétt hjá hv. frsm., að það sé ódýrara að lifa annars staðar en hér, af hverju vilja þá verklýðsfélögin leggja Reykjavík til grundvallar, þegar um laun er að ræða, og af hverju vill þá hv. frsm. hafa sömu embættismannalaun og sömu verðlagsuppbót annars staðar og í Reykjavík? Af því að ég hef orðið var við, að nokkrir þm. vilja fylgja till. minni í breyttu formi, tek ég hana aftur núna. Sama er að segja um brtt. 2. a. Mönnum, sem að öðru leyti vilja samþ. hana, þykir tíminn of langur. En b-liðinn tek ég ekki aftur, nema eftir sérstakri ósk hv. 1. þm. Eyf.

Ég óska þess

. Í því trausti, að síðari liður till. á þskj. 20Ð verði ekki látinn koma til atkvæða nú, get ég gert það.

Ég legg enga áherzlu á þetta

. Þá nær það ekki lengra, og mín till. kemur þá líka til atkv. Núgildandi skattalög eru frá 193b. Einu sinni á þeim árum öllum hefur skattskrá í Reykjavík verið lögð fram á réttum tíma. Öll hin skiptin hefur hún ekki verið tilbúin.

Þá á að breyta tímanum

. Af hverju kemur n. ekki fram með brtt. um það? Þar sem mér skilst, að fyrir næsta þing komi nýtt frv., sem menn munu sætta sig betur við, álít ég rétt að láta frestinn gilda fyrir bæði árin. Það er rétt að hafa frestina í l. fasta, en ekki bráðabirgðaákvæði fyrir eitt ár. Ég legg til, að numin verði úr gildi „litlu ljótu lögin“, en hv. frsm. minntist ekki á það. Þögn er líklega sama og samþykki. Ég vil biðja hæstv. forseta að bera þá brtt. mína, þskj. 199,3, upp í tvennu lagi, hvor laganna fyrir sig.

Jóhann Jósefsson Hv. 1. þm. Eyf. vék að mér nokkrum orðum fyrir það, sem ég sagði um þetta mál við l. umr. Hann kallaði mín orð „brigzl“ í garð Framsfl. Ég held samt, að ég hafi ekki í minni tölu farið út fyrir þau takmörk, sem leyfileg eru, þegar tekið er tillit til þess, hvernig gangur skattamálanna hefur verið hér á undanförnum árum. Það kemur mér allundarlega fyrir sjónir, að þessi þm. skuli sérstaklega vilja telja Framsfl. undan öllu ámæli í þessum efnum, þar sem sjálfur viðskmrh. játaði einmitt við 1. umr., að árið 1938 hefði ekki verið fært annað en setja á þessi svonefndu skattfrelsislög fyrir útgerðina, þar eð þótt hefði sýnt, að engar líkur væru orðnar til, að félögin gætu nokkru sinni rétt við með gildandi skattalöggjöf. Þetta voru nú orð flokksbróður hv. þm. En hvaða flokkur bar árið 1938 höfuðábyrgðina á skattamálunum í landinu? Svarið getur bara verið á einn veg: Sú skattalöggjöf, sem þá gilti, var til orðin aðallega fyrir tilstilli Framsfl., og það var sú skattalöggjöf, sem hæstv. viðskmrh. sagði, að hefði verið þannig vaxin, að útgerðin gat ekki risið undir henni. Vona ég, að hv. þm. athugi þetta mál og falli frá því að bera mig sökum um ósanngjörn ofmæli í garð Framsfl. Hv. þm. sagðist kunna því illa, að hér væri talað eins og þetta frv. hefði í för með sér nýjar kvaðir á útgerðina, þar sem þvert á móti væri um fríðindi að ræða henni til handa. Enn fremur vil ég benda á, að það virðist vera nýmæli í löggjöfinni, og harla undarlegt nýmæli, að útgerðarfél. er skylt að geyma fé varasjóðanna og nýbyggingarsjóðanna vaxtalaust, eftir ákvæðum þessa frv. Ég er viss um, að hv. þm. geta fallizt á, að hér er rétt skýrt frá efni frv., að þessu leyti, því að bankarnir eru hættir að ávaxta fé, en hins vegar eru þau verðbréf, sem frv. vísar til, orðin lítt fáanleg eða jafnvel ófáanleg með öllu, nema gefið sé fyrir þau miklu meira en nafnverð. Held ég því, að erfitt verði að hrinda þeirri staðhæfingu minni, að hér sé um nýjar kvaðir að ræða. Ég sagði ekkert um það, að framsóknarblöðin hefðu skrifað mikið um gróða útgerðarinnar og jafnvel á þá lund eins og um eitthvað skelfilegt óhapp væri að ræða. Ég nefndi ekki framsóknarblöðin í þessu sambandi. Hitt er annað mál, að ég les ekki öll framsóknarblöðin, og geta þess konar ummæli því vel hafa staðið í einhverju þeirra. En hins vegar er það fullvíst og rétt, að slík ummæli hafa staðið í þjóðstjórnarblöðum. Hv. 1. þm. Eyf. segir, að Framsfl. hafi ekki búið illa að útgerðinni. Þessu get ég vel látið mér nægja að svara með þeim orðum, sem hæstv. viðskmrh. viðhafði á Alþingi 1938, að skattfrelsislögin hefðu verið sett, „þar eð sýnt þótti, að útgerðarfélögin mundu ekki nokkurn tíma geta reist sig við með núgildandi skattalöggjöf.“ En hæstv. ráðh. verður að muna, að það var. Framsfl., sem bar ábyrgð á þeirri skattalöggjöf.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti! Ég hafði ekki ætlað mér að taka verulegan þátt í þessum umr. umfram það, sem ég gerði við 1. umr. En bæði var það, að mér var tjáð, að hv. þm. Vestm. hafi beinlínis beint til mín ýmsum atriðum, og eins hitt, að ég var þess var, að hann ræddi málið nokkuð með sérstökum hætti við 1. umr. og í nokkuð öðrum tón en búast hefði mátt við, þar sem yfirlýst var, að samkomulag hefði náðst um málið milli stjórnarflokkanna. Hv. þm. mun hafa sagt, að skattamálastefna undanfarinna ára hafi verið þjóðhættuleg, og því beri brýna nauðsyn til gerbreytinga. Ég hef ekki haft aðstöðu til að fylgjast svo vel með umr. í þessari hv. d., að ég viti, hvort þessi hv. þm. er með frv. eða móti. En þetta er samkomulagsfrv., og því hygg ég, að hann sé því fylgjandi. Þess vegna finnst mér, að hin digurbarkalegu ummæli hans séu bæði óviðkunnanleg og ástæðulaus, þar sem skattstigi þessa frv. er talsvert hærri en í l. frá 1935, sem mikið var deilt um á sínum tíma. Í þessu frv. er gert ráð fyrir allt að 75% skatti á hæstu tekjur, en áður var þetta hámark aðeins 49%. Að vísu eru nú sérstakar ástæður fyrir hendi, þar sem er hinn óvenjulegi stríðsgróði. Ég verð því að segja, að ég kann illa stóryrðum þm. um þetta atriði, því að skattstiginn er almennt hærri í þessu frv. en meðan hátekjuskatturinn og 12% viðaukinn voru í gildi. En af þeim hátekjuskatti rann helmingurinn til bæjar- og sveitarfélaga.

Það varð nú víst lítið úr því!

. Ég veit ekki betur en það hafi verið framkvæmt.

Hann var allur tekinn í annað

. Það mun vera rétt, að skatturinn rann í sérstaka sjóði, en það kom í sama stað niður. Því verður ekki neitað, að í þessu frv. er gengið miklu lengra en gert var í l. frá 1935. Ég ætla ekki að fara hér út í nein brigzlyrði, þótt ég telji þessi ummæli hv. þm. (JJós) vera óréttmætar árásir á samstarfsflokkana. Ég viðurkenndi það, að sum útgerðarfélög hefðu ekki getað reist sig við samkvæmt þágildandi skattal. En þetta var ekkert sérstakt. Þannig var það, er og verður um sum þeirra, ef tapsfrádrátturinn væri ekki leyfður. Hann höfum við alltaf viljað leyfa vegna hins áhættusama rekstrar þessara fyrirtækja. Framsfl. hefur lagt til, að farin yrði ný leið til að koma í veg fyrir, að tekjuskattskalinn þurfi að ganga eins hátt og verið hefur og gert er í þessu frv., en það strandaði á hinum flokkunum. Þeir vildu ekki fylgja þessari sjálfsögðu umbót. Ég ætla svo ekki að blanda mér frekar í þessar umr. eða fara að gera frekari samanburð umfram það, sem ég drap á í frumræðu minni um málið og var algerlega hlutlaust.

Bjarni Snæbjörnsson Hv. frsm. fjhn. og annar hv. þm. hafa tekið vinsamlega í brtt. mína á þskj. 195 og mælzt til þess, að ég tæki hana aftur, og vil ég verða við þeim tilmælum. En þegar ég tók til máls áður, láðist mér að minnast á einn lið í brtt. hv. 1. þm. N.-M., þar sem hann fer fram á það, að l. nr. 44 frá 26. maí 1938 og breyt. á þeim 1., nr. 106 frá 14. maí 1940, um bráðabirgðatekjuöflun fyrir Hafnarfj., verði úr gildi numin. Fór þessi hv. þm. mjög óviðurkvæmilegum orðum um málið, taldi það lítið mál og ljótt mál og þar fram eftir götum. Það mál hefur verið bitbein okkar að undanförnu, þegar það hefur verið til umr. Ég vil minna hv. þdm. á það, að þessi 1. eru einungis heimildarl. fyrir ríkisstj., og það er í valdi ríkisstj. algerlega, hvort hún framfylgir þessum 1. eða ekki. Og mér finnst í sjálfu sér, að a. m. k. á meðan þessi þjóðstjórn er við lýði hjá okkur, þá sé ekki ástæða til að efast um það, að þessi heimild verði ekki notuð af ríkisstj. nema þangað til bæjarstjórn Hafnarfjarðarkaupstaðar hættir að undanþiggja útgerðarfyrirtæki botnvörpuskipa útsvari. Það er því óþarfi fyrir hv, þdm. að taka nokkra afstöðu til þessa máls nú, álít ég. Svo vildi ég líka mótmæla því, sem hv. 1. þm. Eyf. (BSt) sagði, að í þessu frv. væru ekki lagðar neinar nýjar kvaðir á útgerðina. Hv. þm. Vestm. hefur nokkuð svarað honum um þetta. En ég vil bæta því við, að þetta frv., sem hér er fram komið, verkar aftur fyrir sig. Þess vegna verkar það á þá aðila þannig, að þeir verða fyrir vonbrigðum, má segja, um það, að l. um þetta efni mundu haldast óbreytt. Þeir höfðu ekki getað skilið annað en að l. mundu standa óbreytt fyrir árið 1940, og það því fremur sem frv. kom fram á Alþ. á síðasta ári, ein.mitt 1940, um það að nema þessi fríðindi úr gildi, - það kom fram í hv. Nd. og var flutt af hv. 3. þm. Reykv. (HV), en það kom öllum saman um það að skipta sér ekkert af þeim 1. og láta allt standa við það sama. Þess vegna var ekki nema eðlilegt, þó að menn héldu, að þeir mundu fá að njóta þessara fríðinda fyrir síðastl. ár.



Herra forseti! Það var út af ræðu hv. 1. þm. Reykv. Mér þótti vænt um, að hann gerði tilraun til þess að andmæla því, sem ég hélt fram í ræðu minni og till. minni, með rökum, í staðinn fyrir að nota miður gáfuleg slagorð eins og stundum hefur tíðkazt, þegar svarað hefur verið till. sósíalista hér á þessari hv. samkundu. Ég vitnaði í það, sem einn hv. ræðumaður sagði hér við 1. umr. þessa máls, að l. um skattfrelsi útgerðarinnar hefðu því aðeins getað komið að gagni, að eitthvert „óvænt happ“ vildi til. Hv. 1. þm. Reykv. vildi mótmæla því, að það hefði verið gert ráð fyrir þessu „óvænta happi“, þegar skattfrelsisl. voru samin. En nú vil ég minna hv. 1. þm. Reykv. á það, að þessi ummæli hv. þm. Vestm., sem ég vitnaði í, eru alls ekki fundin upp hjá okkur sósíalistum, heldur voru þessi ummæli höfð hér á hæstv. Alþ., þegar skattfrelsisl. voru til umr., og man ég ekki betur en þau sé að finna í ræðu frsm. í málinu. M. ö. o. lögin voru sett í trausti þess, að það vildi til eitthvað, eins og það var kallað „óvænt happ“, því að það var gert ráð fyrir þessu „happi“. Og það „happ“ var styrjöld, og það var búizt við því, að ekkert góðæri væri fram undan fyrir útgerðina, nema í sambandi við styrjöld. Svo framarlega að vígbúnaði þjóðanna hefði verið hætt, hefði verið framundan kreppa. Framundan var annaðhvort kreppa eða styrjöld. Og, það, sem búizt var við, var styrjöld. Og fleira á þeim tíma var sett í l. einmitt með tilliti til þess, að búizt var við styrjöld, sem ég hirði ekki um að fara inn á hér. En hvort sem búizt hefur verið við því eða ekki, að þetta „happ“ vildi útgerðinni til, þá haggar það ekki því, að hér hafa verið gerð góð kaup af hálfu útgerðarmanna. Þeir hafa fengið varanleg fríðindi í staðinn fyrir hlunnindi, sem þeim voru veitt um takmarkað tímabil. Þá gerði hv. þm. tilraun til þess að afsaka framkomu Alþfl. og Framsfl. í þessu máli, afsaka þennan fyrirvara þeirra, sem sýnilega er ekkert meint með. Hv. þm. vildi afsaka það, að ekki væri hægt að koma þeim till. fram, sem óskað væri eftir, með því að þessir fl. gætu ekki gert annað en að leggja þessar till. sínar fram, og síðan yrðu þær að sæta þeim örlögum, sem þingviljinn segði til um, en hins vegar væru þessar till. þannig vaxnar, að um engar þeirra væri fyrir hendi sameiginlegur vilji fl. En þetta er ekki svo eftir þeim umr., sem fram hafa farið um þessi mál. Ég tók það fram áður, að um tvö stór atriði hefur í ræðum hv. þm. komið fram sameiginlegur vilji þessara fl., að því er snertir persónufrádráttinn og um að breyta fyrirkomulaginu um skattálagninguna þannig, að skatturinn sé lagður á tekjur, áður en tekjuskattur fyrra árs er dreginn frá þeim. Þessir fl. hafa sameiginlega meiri hl. í þinginu með Sósíalistafl. til þess að koma þessu „áhugamáli“ sínu fram. Félmrh. taldi sig samþ. þessu. En talað var um, að fyrst þyrfti að setja löggjöf til þess að tryggja, að skatturinn yrði greiddur á réttum gjalddaga. En á því verður ekki mark tekið, því að það er auðvelt að setja slíkt ákvæði strax inn í skattal. Svo að þessi röksemd hv. 1. þm. Reykv. dugar ekki. Síðan kom hv. 1. þm. Reykv. inn á nokkrar af þeim brtt., sem ég flyt við frv. Hann áleit, að þessi hlunnindi, sem veitt eru hlutafélögum, séu þannig, að ekki megi úr þeim draga. Þarna greinir okkur á. Ég álít, að um það megi deila, hvort yfirleitt eigi að veita þessum félögum nokkuð af þessum hlunnindum, hvort eigi að hafa nokkuð skattfrjálst af því, sem þau leggja í varasjóði eða nýbyggingarsjóði. En frá sjónarmiði almennings er ótvírætt, að þennan rétt á að takmarka, ef þess er gætt, hvað þessi hlunnindi þýða í raun og veru. T. d. um það er nefnt ágætt dæmi, sem skattstjóri hefur lagt fram í grg. fyrir till., sem hann flutti í mþn., sem ég vil lesa upp, með leyfi hæstv. forseta. Skattstjóri segir hér um: „Ef hlutafélag hefur í hreinar tekjur kr. 20 þús. og leggur þær í varasjóð, þá eru hálfar tekjurnar skattskyldar, þ. e. kr. 10 þús. og tekjuskattur af þeim kr. 1713.60. Sé hlutafé félagsins kr. 100 þús., má enn draga frá tekjunum 5% af hlutafé, eða kr. 5 þús., og verða þá skattskyldar tekjur félagsins kr. 5 þús. og tekjuskattur kr. 285.60. En ef einstaklingur hefur jafnháar hreinar tekjur og hlutafélagið, þ. e. kr. 20 þús., og sé hann einhleypur, verða skattskyldar tekjur hans kr. 19200, og tekjuskattur kr. 5407.36, eða sem næst nítjánföld sú upphæð, er hlutafélagið greiðir af sömu tekjum. En eins og framanbirtar samanburðartölur sýna, fer þessi mismunur hlutfallslega minnkandi eftir því sem tekjur hækka“. Hér er um svo gífurleg hlunnindi og fríðindi fyrir þessi félög að ræða, að ég get ekki skilið annað, ef á málið er litið frá almennu sjónarmiði, en að tillit beri að taka til þessa samanburðar skattstjórans og jafna metin. Hv. frsm. vildi líta svo á, að ef þessi till. mín væri samþ., þá yrðu hlunnindi þessi, sem hér er um að ræða, að hafa skattfrjálsan þann hluta varasjóðs, sem lagður er í nýbyggingarsjóð, svo að segja einskis virði. Ég lít öðruvísi á þetta. Ef um hlutafélag er að ræða, sem hefur hlutafé, sem nemur hundruðum þús., þá er ekki um svo litla upphæð að ræða, sem hefur þannig skattívilnun, og það hefur ekki svo lítil áhrif til þess að lækka skatt á viðkomandi félagi, þar sem með því að skattskyldar tekjur þess lækka, þá kemst félagið einnig í lægri gjaldendaflokk. Ég lít því allt öðruvísi á þetta mál en hv. þm. Hv. þm. benti einnig á það, að hlutafé félaganna, sem innborgað hefur verið fyrir löngu síðan, væri nú orðið minna virði heldur en þegar það var innborgað. Þetta er alveg rétt. Hv. þm. getur náttúrlega komið með till. um að umreikna hlutafjárupphæðina á svipaðan hátt og skatturinn er umreiknaður. Ég tel, að engin þörf sé á slíkri till. En það er hægt að koma með hana. Hvað snertir gagnrýni hv. þm. á hinum till., þá er þar bara um mismunandi sjónarmið að ræða. Ég álít, að það eigi að hækka persónufrádráttinn þangað til hann er farinn að nálgast það að vera brýnustu þurftarlaun. Ég álít ekki ná nokkurri átt að skattleggja upphæð, sem ekki nægir til þess að framfleyta lífi viðkomandi gjaldenda og hans skylduliði. Og þetta hefur áhrif að vísu til þess að lækka nokkuð mikið skattinn á lægri gjaldendum og miðlungsgjaldendum, en ég álít líka, að það sé rétt að lækka á þeim skattinn, sérstaklega þegar svo mikið fé er til hjá hátekjumönnunum, að það gerir meira en að fullnægja tekjuþörfum hins opinbera.

Bernharð Stefánsson Hæstv. viðskmrh. hefur nú tekið af mér ómakið og svarað hv. þm. Vestm. (JJós). En ekki gat ég séð það, að í þeim ummælum, sem hæstv. viðskmrh. hafði hér við 1. umr. málsins, liggi nein viðurkenning á því, að útgerðin hafi verið komin á höfuðið vegna skattkúgunar. Því að það er alveg sitt hvað, að hagur eins fyrirtækis sé svo kominn, að það geti ekki haldið áfram að borga skatta, eða hitt, að hag þess sé svona komið vegna skattanna. Enda er það nú svo, að í þeirri ræðu, sem hv. þm. Vestm. flutti hér í fyrrakvöld og ég sé, að hér er komin prentuð í Vísi, þá telur hann réttilega margt fleira sem ástæður til þess, að hagur útgerðarinnar var illa kominn heldur en skattana, t. d. kaupkröfur, markaðstöp og verðfall, En að vísu bætti hann við: „og síðast en ekki sízt skattaálagning“. En hann sleppir að segja frá aðalatriðinu, sem er aflaleysið, sem á þessum árum átti sér stað. En hvað gerði svo Framsfl., þegar einmitt hagur útgerðarinnar var illa kominn? Hann stóð að því að samþ. l. um það að losa útgerðina undan skatti og gjaldi til bæjar- og sveitarfélaga. Þrátt fyrir þetta hefur Sjálfstfl. klifað á því, að framsóknarmenn beri óvildarhug til útgerðarinnar, eins gáfulegt og það nú er, að nokkur fl. geti haft slíkan óvildarhug til eins stærsta atvinnuvegar landsmanna. Í þessu sambandi spurði hv. þm. Vestm. þess, hvaða fl. hafi borið ábyrgð á skattaálögunum eftir l., sem giltu hér 1938, og telur það Framsfl. En það er vandi að svara, því, hvaða fl. ber ábyrgðina á skattalöggjöfinni á hverjum tíma. Það er ekki víst, að sá flokkur, sem verður að sjá um að afla teknanna, af því hann er við stjórn, beri aðalábyrgðina. Þeir, sem gera fjárkröfurnar á hendur ríkissjóði, bera ekki síður ábyrgð. Ef farið er út í þá sálma, þá er óhætt að segja, að allur almenningur í landinu eigi sök á því, að skattar hafa hækkað, því hann hefur farið fram á og fengið framlög úr ríkissjóði til alls konar framkvæmda sér til hagsbóta. Og þetta er orsökin til þess, að skattarnir og tollarnir, yfirleitt gjöldin til ríkissjóðs og bæjar- og sveitarfélaga, hafa farið hækkandi á síðastl. árum, hverjir sem við völd hafa verið. Það hefur svo oft verið rætt um þetta, að ég ætla að láta allar frekari umr. um þetta falla niður, þó að margt mætti um það segja. Eftir þeim tón, sem hefur verið hjá hv. þm. Vestm. og hans líkum, að það sé skattkúgun Framsfl. að kenna, hvernig útgerðin var komin 1938, þá er það náttúrlega Framsfl. að kenna líka, að borgarastyrjöldin brauzt út á Spáni og fiskurinn var ekki á miðunum o. s. frv. Nú eru sjálfstæðismenn komnir í stj. landsins. Hagur útgerðarfyrirtækjanna og annarra fyrirtækja hefur batnað. Ég efast ekki um, að það verður þakkað því, að sjálfstæðismenn eru í ríkisstj. nú. En það vita allir, að það, að nú hefur um skeið gengið vel fyrir þessum fyrirtækjum, er vegna atvika úti í heimi, sem enginn Íslendingur ræður við, og efast ég um, að Sjálfstfl. vildi láta „þakka“ sér þá atburði, þó að hann vildi kannske gjarnan koma því á Framsfl. að hafa komið af stað Spánarstyrjöldinni og að hafa fælt fiskinn burt af fiskimiðunum kringum landið. Þá fannst mér hv. þm. Vestm. lesa frv. eiginlega dálítið skrýtilega, þegar hann var að tala um, að eftir því væri útgerðarfélögum skylt að geyma þá sjóði, sem þar um ræðir, vaxtalausa. Í fyrsta lagi veit ég ekki til, að það sé nein skylda eftir frv. að leggja fé í þessa sjóði. Ef útgerðarfélög leggja ekki í þessa sjóði, borga þau bara skatt, eins og t. d. hv. þm. Vestm. gerir sem einstaklingur og ég geri og allir skattskyldir menn. Í öðru lagi er það, að þó að í þessa sjóði sé lagt, þá þarf ég ekki annað en minna hv. þm. Vestm. á það, sem hv. frsm. n. veik að, einmitt í svari sínu til þessa hv. þm. út af þessu sama atriði, að það eru ýmsir möguleikar til þess, bæði nú og virðast verða framundan í enn ríkara mæli, að ávaxta fyllilega þessa sjóði. Í því sambandi vil ég minna hv. þm. á það, sem hv. form. n. benti honum á við 1. umr., að nú liggur fyrir d. frv. um innanríkislán. Með því að kaupa bréf í því láni, og það er útgerðarfyrirtækjum heimilt, má fá allríflega vexti. Ég skal játa, að almennar umr. um málið eiga nú ekki við við þessa umr., en ég hef það til afsökunar, að ég hef ekki talað við 1. umr. Það, sem ég vildi sérstaklega benda á, var þetta, sem ég reyndar gat um áðan, að mér finnst það ekki viðeigandi, að einn af þeim mönnum, sem tilheyrir stuðningsfl. stj., skuli,, eftir að búið er að hafa mjög mikið fyrir því að ná samkomulagi, rísa upp með brigzl um samstarfsfl. sinn. En brigzl voru í ræðu hv. þm. hér við 1. umr. málsins.



Í sambandi við þær umr., sem hér hafa farið fram, og ummæli einstakra hv. þm. um hinn mikla skattþunga útgerðarinnar, vil ég benda á það, að árið 1938 var aðeins einn togari af öllum togaraflotanum í Reykjavík, sem hafði borgað skatt næstu 5 árin á undan, en hinir engan, og allir sama og ekkert útsvar. Það er staðreynd, að svona voru 1., þetta voru hinar þungu byrðar, sem voru að drepa útgerðina, að sögn hv. þm. Vestm.



Herra forseti! Ég verð að segja það, að mér er næsta óljúft að rísa upp oftar við 2. umr. þessa máls til þess að ræða um þau atriði, sem hv. 1. þm. Eyf. og hv. 1. þm. N.-M. nú hafa gert að umtalsefni. En mér er haslaður völlur hér með ummælum hv. þm., og vona ég því, að hæstv. forseti virði mér þess vegna nokkuð til vorkunnar. Þessir hv. þm. hafa nú báðir horfið að því fangaráði, til þess að geta sakað mig um það, sem hv. 1..þm. Eyf. kallar brigzl, að leggja mér það í munn, sem ég hef aldrei sagt. Ég hef aldrei sagt það, að öll vandræði útgerðarinnar og hagur hennar, eins og þeim var komið árið 1938, hafi verið einvörðungu vegna þungra skattabyrða. Hv. 1. þm. Eyf. sannaði þetta nú sjálfur með því að slá upp parti af því, sem ég hef sagt, þó að ég telji það ekki nægilegt til þess að afsanna það, sem hann var að halda fram. Það eru þessi þungu brigzl, sem þá svíður undan, að ég hef bent á sögulega staðreynd, að árið 1938 sér ríkisstj. og Alþ. sig tilneytt að veita útgerðarfélögum skattfrelsi vegna þess, að þá var sýnt, að útgerðarfélögin gátu aldrei reist sig við með þeirri skattalöggjöf, sem þá gilti. Þetta, að ég vísaði til sögulegrar staðreyndar í málinu, virðast hv. þm. ekki kunna að meta að verðleikum, þeir þola ekki, að bent sé á ýmsar sögulegar staðreyndir í málum, en grípa til þess ráðs að kalla slíkt brigzl. Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum að slíku, því er sjálfvísað til föðurhúsanna, sem það hefur vaxið upp í. Hæstv. viðskmrh. fór hér um það nokkrum orðum, hvað ég hefði lagt til þessara mála. Hann sagði, að ég teldi enn lengra gengið í skattaálögum í þessu frv. en verið hefði í þeirri löggjöf, sem áður hefði gilt, og getur vel verið, að svo sé. Ég hefði ekkert á móti því, að það væru goldnir háir skattar af miklum tekjum, - ég hef aldrei haft á móti því, að þeir borgi háa skatta, sem verulega geta það. Annars hélt ég ekki, að það þyrfti að vekja svona mikinn óróa hjá framsóknarm., þó að ég gerði aths. við 1. umr. málsins, og ég skal geta þess, að ég er ekki búinn að kynna mér allan skattstigann ennþá og bera hann í öllum atriðum saman við fyrrverandi skattstiga. Ég kem þá næst að aths. hv. 1. þm. Eyf. um sjóðina. Það, sem ég sagði um þá, er ekki hægt að véfengja eins og ástatt er í dag. Það er ekki hægt að segja um það, hvað verða kann um framboð á hentugum bréfum í framtíðinni, sem þessir sjóðir geta notað. Að síðustu vil ég aðeins segja það, að ég get ekki séð, að það sé neitt athugavert við það, þó að þetta mál sé rætt eins og hvert annað skattamál og minnzt á aðdraganda þess og sögu. Það þýðir ekki að setja það fram, að stuðningsmenn þjóðstj. megi helzt ekki minnast á nokkurn hlut, sem hinum flokknum er óþægilegt að heyra. Ég býst við, að það megi saka mig um það að hafa haldið uppi gagnrýni í þessum málum, en ég get ekki séð, að við það sé neitt að athuga. Annars er það einkennilegt, ef það á að fara að innleiða þá venju hér á hv. Alþ., þegar einhver flokkur eða menn úr einhverjum flokki hafa undirbúið svona mál, að venjulegum þm. sé óheimilt að koma með nokkra gagnrýni um málið. Ég veit ekki, hvernig sá hugsunarháttur ætti að samrýmast því, sem talið er þingræði og lýðræði. Mér skilst, að á bak við orð hv. 1. þm. Eyf. liggi það, að þegar mál eru svona undirbúin, megi þm. ekki, nema þeir séu í opinberri andstöðu við stj., hreyfa neinum mótmælum. Ég get ekki viðurkennt þetta sjónarmið hv. 1. þm. Eyf.

Þetta er ekki hans sjónarmið

. Ég gat ekki skilið orð hans öðruvísi en að þetta væri hans sjónarmið, enda kann að vera, að það sé vilji hans flokks að líta þannig á málið. Ég held, að ekki þurfi að líta langt aftur í sögu til þess að finna, að hans flokkur stóð að því að hækka útgjöld og skatta. Það er bláköld staðreynd, sem að vísu heyrir sögunni til, en það ætti þó að vera leyfilegt að minnast á það.

Hvað gerði okkar fyrsta þing?

Það var margt gert þar, en ég held, að þessi mál, skattamálin, hafi fyrst færzt í aukana, þegar fl. hv. þm. komst í meirihlutaaðstöðu. Það er alveg sama, hvað hv. þm. neitar þessu oft, sögulegum staðreyndum verður ekki hnekkt með þess háttar útúrdúrum.

Forseti (EÁrna) : Ég vildi vekja athygli á því, áður en gengið er til atkvæða, að ég hef verið beðinn að hraða þessu máli svo sem kostur er á. Hér hafa verið látin orð falla um að bera fram brtt. um málið til 3. umr., en ég hefði helzt kosið að hafa 3. umr. í kvöld, til þess að þurfa ekki að hafa fund á morgun. Auk þess er von á máli frá Nd., sem mjög þarf að hraða. Ég vil því beina þeim tilmælum til hv. dm., að þeir hafi brtt. sínar tilbúnar fyrir fundinn í kvöld, en hann mun að öllum líkindum hefjast kl. 9.



Ég þarf ekki að tala langt mál um þá brtt., sem ég ber fram á þskj. 203. Frv. það, sem hér liggur fyrir, tel ég koma að litlu gagni, nema gerðar séu á því allmiklar breyt. Það hefur orðið mikil röskun á sviði fjármálanna í landinu, sem hefur það í för með sér, að mikil breyt. hlýtur að verða á niðurjöfnun útsvara. Ef farið yrði að leggja á þann stríðsgróðaskatt, sem gert er ráð fyrir í frv., svona af handahófi, þá er hætt við, að skatturinn kæmi mjög misjafnt niður, og engin trygging fyrir því, að stríðsgróðinn yrði í raun og veru skattlagður, nema að mjög litlu leyti. Og þar sem lagt er til, að draga megi stríðsgróðaskattinn frá skattskyldum tekjum, verður skatt urinn sama og enginn annað árið. Ég teldi réttara, að ákveðið væri að leggja á hærri stríðsgróðaskatt í staðinn fyrir aukaútsvar og tekjuskatt. Samkv. brtt. kemst skatturinn á þann hluta teknanna, sem eru yfir 50 þús. kr., upp í 90%, þegar komið er upp í 150 þús. kr. tekjur. Af þeim hluta teknanna, sem stríðsgróðaskattur er reiknaður, greiðist hvorki útsvar né annar tekjuskattur. Samkv. minni till. má ekki draga frá skattskyldum tekjum þessa árs, svo að skattur inn verður raunverulega greiddur bæði árin. Það er hægt að deila um það, hvernig skipta skuli þessum skatti milli ríkis og sveitarfélaga, en þar sem hlutur bæjarfélagsins kemur í stað útsvars af þessum hluta teknanna, er varla rétt að áætla hann minni en hér er lagt til.

Frsm. (Magnús Jónsson) : N. hefur ekki óskað að bera fram neinar brtt. við þetta frv., en fram eru komnar 2 brtt., önnur á þskj. 203, frá 1. landsk., og hefur hann mælt fyrir henni. Ég vil strax taka það fram, að þessi brtt. hans, ef hún yrði samþ., mundi svo gersamlega raska grundvelli frv., að vonlaust væri um afgreiðslu þess. Ég held þess vegna, að ég geti sparað frekari umr. um þá brtt. Brtt. á þskj. 192, sem við flytjum hv. þm. Hafnf. og ég, er hins vegar fyrirkomulagsatriði, sem hægt er að samþ. án þess að raska frv., og skal ég ekki vera að mæla frekar með brtt. að öðru leyti en því að gera grein fyrir þeim. Það er ákveðið í 2. gr., að stríðsgróðaskatturinn skuli skiptast milli ríkis og bæjarfélaga, þannig að ríkið fær 60%, en bæirnir, þar sem viðkomandi fyrirtæki eru rekin, 40%. En það er augljóst, að það eru viss bæjarfélög, sem eru þannig sett, að þessi hluti stríðsgróðaskattsins takmarkar svo mikið fjárráð skattþegnanna, að það gæti komið fyrir, að þessi hluti stríðsgróðaskattsins yrði meiri en útsvarsþörfin. Það gæti verið dálítið hæpin sanngirni, að ríkið greiddi bæjar félögunum aldrei hærri fjár hæð en 1/4 af niður jöfnuðum útsvörum, og gerir brtt. því ráð fyrir, að þessu verði breytt í 1/3. Hin brtt. er aftur meira um grundvallaratriði. Eins og 1. eru, mundi sá hluti, sem bæjar- og sveitarfélög gætu ekki notað, renna til ríkissjóðs, en hér er lagt til, að það, sem afgangs verður af stríðsgróðaskatti, geymist á reikningi sveitar- eða bæjarfélagsins og greiðist til hafnarbóta eða annarra þeirra verklegra framkvæmda, sem sveitarfél. eða bæjarfél. ræðst í til hagsbóta útgerðinni á þeim stað, enda samþ. atvmrh. ráðstöfunina. Ég teldi rétt að gera eina smáleiðréttingu á þessari breyt. við 3. umr., af því að ekki er rétt að binda þetta eingöngu við hafnarbætur eða það, sem útgerðinni viðkemur, vegna þess að gera má ráð fyrir, að stríðsgróðaskattur falli til einhverra hreppsfélaga, sem ekki liggja að sjó, og gætu þau að sjálfsögðu. ekki ráðizt í hafnarbætur. Þetta er auðvelt að leiðrétta við 3. umr., og ætti það að fást samþ. án umr., ef menn vilja ganga inn á þessa braut.



Ég vil geta þess, að mér finnst brtt á þskj 192 frá hv 1 þm. Reykv. og hv. þm. Hafnf., koma í bága við þann samkomulagsgrundvöll, sem búið var að gera, því að ég man það glöggt, að þar var rætt um bæði þessi atriði og gengið frá þeim eins og stendur í frv. Hins vegar skal það játað, að þetta samkomulag er ekki svo bindandi fyrir hvern einstakan þm., að ekki geti komið til mála að koma fram með brtt. eða fylgja þeim, en ég taldi rétt að geta þess hér, að bæði þessi atriði voru rædd, og varð um þau það samkomulag, sem frv. ber með sér. Þá vil ég árétta það, sem hv. flm. sagði um b-liðinn, að hann getur ekki staðizt eins og hann er nú í frv., því að það mun beinlínis liggja fyrir, að stríðsgróði hefur fallið til í hreppum, þar sem engin útgerð er til og því ekki hægt að verja gróðanum til hafnarbóta.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Ég vil aðeins geta þess, að í grg. frv. áskilja einstakir nm. sér rétt til þess að bera fram brtt. og vera með brtt. - Það samkomulag, sem ég tel mig bundinn af, er, að ég geri það ekki að ágreiningi um málið sjálft, þótt mínar brtt. verði felldar. Við hv. þm. Hafnf. leggjum aðeins þessar till. fram og látum atkv. skera úr um það, hvernig fer um þær, en samkomulagið bindur mig að vera með frv., enda þótt þær nái ekki fram að ganga.

Forseti (EÁrna) : Næsti fundur er ákveðinn í kvöld, kl. 9, og verður þá þetta mál tekið til 3. umr., svo og frv. um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt, og enn fremur mál, sem nú er til meðferðar í hv. Nd. (frv. um leigu húsnæðis í sveitum og kauptúnum), ef sú deild verður þá búin að afgreiða það frá sér.



Herra forseti! Mér finnst satt að segja, að þessu máli sé hraðað helzt til mikið, ef það á að ganga í gegnum 2. og 3. umr. sama daginn. Það er öllum vitanlegt, að það eru ákvæði í þessu máli, sem ekki eru venjulega í löggjöf, og það gefur því a. m. k. ekki betri blæ, ef svona litlum tíma er varið til að afgr. málið. Auk þess veit ég, að brtt. eru í undirbúningi, sem ekki yrði lokið fyrir kl. 9 í kvöld.

Forseti (EÁrna) : Ég hef lofað því vegna annars máls að hafa fund í kvöld. Ég mun þess vegna boða fund nú kl. 9 .í kvöld og leggja þá fyrir dagskrá. Ég mun taka þessi 2 mál á dagskrá og enn fremur það mál, sem ég gat um, í því trausti, að málið verði þá til hjá Nd.

Flm. (Bernharð Stefánsson) : Eins og getið er um í hinni stuttu grg. frv., er það flutt samkv. beiðni bæjarstjórnar Siglufjarðar, og var áskorun um það samþ. þar með öllum atkv. Frv. þetta fer fram á, að Siglufjarðarkaupstað sé heimilað að taka eignarnámi heitar uppsprettur í Skútudal, ásamt nauðsynlegu landi til virkjunarframkvæmda. Þessar heitu uppsprettur eru um 5 km. frá Siglufirði, og hafa farið fram rannsóknir á þessum stað og vatninu þar, en þær hafa ekki gefið reglulega góða raun, því að eins og vatnið er þar, er það hvorki svo mikið að vöxtum né heldur svo heitt, að það komi að verulegum notum, ef ekki tekst að auka það. Það, sem vakið hefur áhuga manna á Siglufirði fyrir þessum uppsprettum, eru þær framkvæmdir, sem hér hafa verið gerðar og víðar, því að það hefur sýnt sig, að þar, sem heitt vatn er fyrir hendi, má sums staðar auka það stórum, bæði að magni og hita, með borunum. Þetta hugsa Siglfirðingar sér að framkvæma í þeirri von, að meiri verðmæti geti orðið að þessum uppsprettum. Bæjarstjórn Siglufjarðar hélt hátíðlegan 500. fund sinn og 20 ára afmæli kaupstaðarins með því að samþykkja að hefjast handa í þessu máli. Þetta var 20. maí 1938. Hefur þó ekkert orðið úr framkvæmdum síðan, og telur bæjarstjórnin í bréfi til okkar þm. Eyf., dags. 5. þ. m., sem prentað er hér sem fskj., að þessi dráttur stafi af því, að landið sé í einstaklingseign, og sé eigandi eigi fús á að láta það af hendi. Ég skal engan dóm á það leggja, að hve miklu leyti hefur staðið á eiganda þessa lands, en við flm. höfum talið rétt, að bæði þm. í heild og þá sérstaklega n. sú, sem væntanlega fær frv. til meðferðar, fái að kynnast því sem bezt og þá um leið bréfaviðskiptum bæjarstj. við Guðmund Hannesson bæjarfógeta, sem er eigandi landsins, út af þessu máli, og því höfum við látið prenta þau bréf, sem þeim hafa farið í millí út af því. Ég get ekki neitað því, að mér virðist á bréfunum, að að vísu hafi bærinn átt fullan kost á að eignast þetta heita vatn, en allt um það vænti ég, að n. rannsaki þetta mál sem bezt og veiti því greiða og góða afgreiðslu. Ég leyfi mér að leggja það til, að frv. verði, að umr. lokinni, vísað til allshn.