Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég tel óþarft að hafa mörg orð um þetta mál. Eins og segir í grg. frv., er það borið fram samkv. sameiginlegri samþykkt stj. á ráðherrafundi og í samráði við þingflokka ríkisstj. Það. hefur nú komizt í kring, að allir fastir starfsmenn einkafyrirtækja og meira eða minna opinberra stofnana og allir lausavinnumenn hafa fengið kauphækkanir, sem yfirleitt nema að minnsta kosti fullri verðlagsuppbót á óbreytt grunnkaup. Þá hefur ekki þótt annað fært en láta embættismenn og aðra starfsmenn ríkisins verða þeirrar uppbótar aðnjótandi. Það leiðir af sjálfu sér, að fjárhæð sú, sem til uppbótarinnar er ætluð á gildandi fjárlögum, getur engan veginn orðið fullnægjandi, því að s. l. ár námu uppbæturnar þegar á 7. hundr. þús. króna, en aðeins voru veittar 350 þús. kr. fjárlögum. Ég legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og fjhn., og tel æskilegt, að afgr eiðsla þess gengi sem hraðast.



Herra forseti! Við 2. umr. þessa máls hér í deildinni lýsti ég yfir því, að ég væri því andvígur, eins og ég hef verið á undanförnum þingum, og ég þykist hafa gildari ástæður til þess nú en nokkru sinni fyrr. Ég spurði hv. þm. Vestm. og nefndina, hvort hann eða hún hefði athugað, hve miklu væri jafnað niður árlega á gjaldendur í Vestmannaeyjum og hve miklu vörugjaldið hefði numið. Nefndin þagði, og tók ég það sem merki þess, að hún hefði ekki athugað þetta. En hv. þm. Vestm. svaraði fyrst og fremst með lofsöng um minni mitt, sem er að engu leyti mér að þakka, heldur þeim, sem gaf mér það. Ef honum því finnst minni mitt þakkarvert, þá skal hann þakka þeim, er gaf mér það í vöggugjöf. Í öðru lagi upplýsti hann, að vörugjaldið mundi nema 30–40 þús. kr. á ári, og í þriðja lagi, að hann hefði. enga hugmynd um, hve miklu væri jafnað niður á ári í Vestmannaeyjum. Þetta svar hv. þm. Vestm. var náttúrlega alveg ófullnægjandi. Það kom í ljós, er ég fór að afla mér upplýsinga um málið og reyna að fá svör við því, er þm. Vestm. og nefndin gafst upp við að svara, að upplýsingar fengust ekki hér í Rvík. Þó að lögskylt sé að senda bæjarreikninga til hagstofunnar og sömuleiðis til stofnunar þeirrar, er Jónas Guðmundsson, eftirlitsmaður bæjar- og sveitarfélaga, veitir forstöðu, finnast engir yngri reikningar en frá 1937 vera komnir til skila frá Vestmannaeyjakaupstað. Ef til vill getur þm. Vestm. upplýst, af hverju það stafar. Með símskeytum tókst mér þó að fá þaðan tölurnar, sem ég bað hv. þm. um. Jafnað hefur verið niður útsvörum sem hér segir: Árið krónur 1937 ................ 214 000 1938 ................ 245125 1939 ................ 221610 1940 ................ 274 325 Vörugjaldið, sem var samkv. upplýsingum hv. þm. 30–40 þús., hefur þá aldrei numið meira en 1/7–1/5 þeirrar upphæðar, sem bærinn gat ætíð náð inn í beinum sköttum. Það liggur þá alveg ljóst fyrir, að hvenær sem hagur gjaldenda batnar svo, að fært sé að leggja á þá svo sem nemur þessu broti meira í beinum sköttum, er nauðsyn þessa vörugjalds úr sögunni, þótt hún hefði einhver verið áður. Nú hefur hagur gjaldenda í útvegsbæjum batnað stórum. Ég veit, að Vestmannaeyjar hafa ekki orðið þar með öllu út undan. Við útsvarsálagning s. l. haust reyndust nettótekjurnar frá árinu 1939 vera 3 899 426 kr., - tæpar 4 millj. -, en skuldlaus eign 4 309 827 kr. Álagningin varð ekki nema 7% á nettótekjurnar, þó að meira. væri lagt á en nokkru sinni fyrr. Á næstliðnu ári og yfirstandandi vetur batnar hagur gjaldenda svo stórkostlega, að með sama gjaldstiga og notaður hefur verið mundi bærinn fá geysitekjur, - líklega mætti lækka gjaldstigann um helming, án þess að tekjuhæðin færi niður fyrir vað, sem var undanfarið. Vörugjald þetta, sem samþ. var hér svo sem ill nauðsyn, þegar búið var að telja mönnum trú um, að bæjarfélagið væri svo aumt, að það þyrfti þessa sér til bjargar, það á engan tilverurétt lengur. Þetta gjald er beinlínis neyzluskattur af þeim nauðsynjum almennings, sem fluttar eru í land í Vestmannaeyjum, og útflutningsgjald af þeirri framleiðslu, sem út er flutt. Enginn þarf að ímynda sér, að þetta bitni á öðrum en almenningi. Auðvitað er lagt á vöruna svo sem gjaldinu svarar eða vel það, því að það mun vera lagt við innkaupsverð, áður en álagningin er reiknuð út, en ekki á eftir. Sem stendur mun sú undantekning verða um frystan fisk, að sakir lágmarksverðs lendir vörugjald af honum ekki á fiskseljendum sjálfum, heldur kaupanda. Þessi skattheimtuaðferð er löngu fordæmd, en leyfð á þessum stað með þeirri afsökun, að svo hagi til, að gjaldinu gæti ekki orðið velt á aðra en Vestmannaeyinga sjálfa. Það er eins og það hafi gleymzt, að Alþfl. allur og mikill hluti Framsfl. hefur lýst sig algerlega andvígan slíkri skattalöggjöf. Hér er ekki um annað að ræða en að menn eins og hv. þm. Vestm. þótt hann sé nú fluttur þaðan sjálfur, eru að reyna að færa opinber gjöld af sér yfir á neytendur og framleiðendur, nokkurn veginn jafnt, þ. e. yfir á þá, sem nefskattar bitna mest á. Þeir menn, sem hafa undanfarið fylgt þessum bráðabirgðaákvæðum vegna sérstaks ástands á staðnum, en gagnstætt stefnu sinni, hljóta nú að sjá, hve aðstæður eru breyttar og þörfin á því stefnubroti ekki lengur til. Þó að ég geti ekki farið með tölur um tekjuaukninguna í kaupstaðnum síðan 1939, þegar álagning komst hæst og þó aðeins upp í 7% af nettótekjum, getur enginn mælt því í gegn, að ástandið er gerbreytt nú: Gæti ég hugsað, að á tveim stríðsgróðamönnum mætti hækka útsvarið um margfalt vörugjaldið, án þess að þeir yrðu þess meira varir en margir, sem fáar krónur bera. Hafi ég fyrr haft fullar ástæður til að vera móti frv., hef ég þær sannarlega nú.



Herra forseti! Eins og sést í nál. á þskj. 53, skrifaði ég undir það með fyrirvara. Eins og hv. þdm. er kunnugt, hef ég verið móti því að innheimta slík gjöld sem þetta og tel það yfirleitt mjög varhugaverða skattalöggjöf. Auk þess tel ég órétt, að þessum eina kaupstað séu veitt þarna sérréttindi. Hins vegar er mér ljóst, að þar sem frv. hefur verið samþ. hér á undanförnum þingum, er ekki hægt að búast við öðru en það verði samþ. nú, og er þá um það eitt að ræða, hvort fram megi koma við það æskilegri breytingu. Þess vegna höfum við hv. 2. landsk. borið fram brtt. á þskj. 67, um að bráðabirgðalög þessi gildi ekki nema til ársloka 1942, í stað ársloka 1944. Ég get ekki fallizt á, að sömu ástæður, sem legið hafa að samþykkt þessa frv. á undanförnum þingum, séu nú óbreyttar fyrir hendi, og því síður, að þær hljóti að haldast til 1944. Ég gat þess í n., að Vestmannaeyjar mundu ekki hafa borið mjög skarðan hlut frá borði s. l. ár, þótt menn hafi ekki haft þar eins mikið upp úr fiskinum eins og ef þeir hefðu getað flutt hann út sjálfir og selt fyrir eiginn reikning. Á næsta þingi gæti framlenging bráðabirgðal. því orðið mikið álitamál. Eitt af því, sem hv. þm. Vestm. færði þá frv. til styrktar, var, að sem stæði mundu útlendir menn greiða verulegan hluta útflutningsgjaldsins. Ég hefði talið rétt, að útlendir menn, sem kaupa hér fisk, yrðu skyldir til að greiða útsvar. Ég hygg það séu upp undir 60 skip, sem þannig hafa tekið fisk víðs vegar kringum land. Áður en lágmarksverð var sett á fiskinn, keyptu þau náttúrlega eins lágu verði og hægt var að komast af með á hverjum stað. Útsvarsskylda slíkra skipa hefði getað orðið talsverð stoð fyrir ýmis bæjarfélög, einkum á Austurlandi, þar sem talið er, að þau séu ekki of vel stæð fyrir. Og er undarlegt, að ríkisstj. skuli ekki hafa tekið þetta til athugunar til að bæta hag bæjarfélaganna. Eins og á stendur, þykir mér ekki rétt að rísa móti samþykkt frv., en nóg, að það fái lagagildi til ársloka 1942. Innan þess tíma, ætti útsvarsmálum fisktökuskipa að vera kippt í lag. Auk þess getur ýmislegt breytzt. Ef þingvilji verður fyrir því á næsta Alþingi að framlengja þessi lög, er auðvelt að gera það. Verði ekki þingvilji fyrir því þá, munu menn sjá, að órétt var að hinda hendur þingsins þannig fram í tímann.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Ástæðan til þess, að ég skrifaði undir nál., þar sem mælt er með frv. óbreyttu, er sú, að mér finnst Vestmannaeyingar hafa algerða sérstöðu í þessum efnum. Þeir hafa litla sem enga möguleika á því að leggja þessa byrði á aðra en sig sjálfa og að einhverju leyti á útlendinga. Mér finnst því öðrum landsmönnum koma málið afskaplega lítið við, það skipti ekki miklu máli fyrir aðra, hvaða aðferð þeir hafa til að ná þessum tekjum í bæjarsjóð, úr því þeir leggja þær á sjálfa sig. Það kann að vera rétt, sem hv. 1. þm. N.-M. segir, að það sé minni þörf á þessum tekjum í bæjarsjóðinn nú en verið hefur, en af þeim ástæðum, sem ég greindi áðan, finnst mér það ekki afgerandi í málinu, úr því að Vestmannaeyingar sjálfir óska eftir að hafa þessa tilhögun. Sama er að segja um þá brtt., sem fyrir liggur á þskj. 67, um að framlengja ekki heimildina nema til ársloka 1942. Mér finnst till. alveg óþörf, þó að hún sé skaðlaus. Það hefði vel mátt samþ. frv. þannig, að Vestmannaeyingum væri leyft að innheimta þetta vörugjald um ótiltekinn tíma. Ef ekki væri lengur þingvilji fyrir heimildinni, mætti afnema þessi lög eins og hver önnur lög. Ég var ekki við, þegar 2. umr. fór hér fram, og veit því ekki, hvernig gerð var grein fyrir áliti n. Ég gat ekki haft framsögu málsins, sem n. hafði falið mér, sökum veikinda, og vildi því taka fram mína afstöðu nú.



Herra forseti! Ég sé, að úr vöndu er að ráða í þessu máli, þegar deildin er svo skipt sem hún er. Meiri hl. fjhn. lítur svo á, að óþarft sé að setja nokkur takmörk í frv., og er ég meiri hl. sammála um það. Það er alltaf á valdi þingsins að afnema þessi l. eins og önnur l. Þá vill hv. 10. landsk. ekki bregða fæti fyrir frv., en vill þó stytta framlengingartímann um 2 ár. Loks er hv. 1. þm. N.-M., sem einungis vill vinna málinu hið. versta ógagn. Mín aðstaða er því dálítið erfið. Ég vil samt gera örfáar aths. Álit hv. meiri hl. fjhn. fellur saman við það, sem ég hef áður sagt um þetta mál. Álit hv. 10. landsk. fer í aðra átt, þó að hann vilji ekki vinna málinu tjón, því að hann - og þeir flm. brtt. - heldur sér við það, að það eigi ekki að viðhalda neyzlusköttum. Samt sem áður viðurkenna þeir, að það stendur sérstaklega á nú, þar sem ekki er hægt að ná inn neinum verulega hækkuðum tekjum í bæjarsjóð Vestmannaeyja á því að hafa skip í förum með fisk. Ég vil upplýsa, að nú sem stendur er bara einn maður í Vestmannaeyjum, sem hefur á undanförnu ári grætt fé á því að hafa skip í förum með fisk til útlanda. Vestmannaeyingar hafa annars selt fiskinn öðrum mönnum, útlendum eða íslenzkum. Nú alveg nýlega er annar maður byrjaður á að hafa skip í fórum með fisk til Englands, en enn þá er þar aðeins um eina ferð að ræða. Þessi tegund af stórgróða kemur því ekki Vestmannaeyingum almennt til góða. Þeir fóru illa út úr vertíðinni 1940. Vertíðin var rýr, svo rýr, að margir útvegsmenn urðu að fá beina stjórnaraðstoð um ábyrgð til Útvegsbankans til að geta greitt fólki sínu. Stjórnin þarf að vísu ekki að borga neitt, því að fisksalan reyndist betur en á horfðist, en ástandið var nú svona, að þetta var nauðsynlegt, þegar gera átti upp við fólkið í vertíðarlok. Ég lofaði því við 2. umr., þegar hv. 1. þm. N.hl. með sínum ríkisskattheimtunefndarmannsautoritetssvip og tilbrigðum krafði mig um skýrslu um það, hverju þetta gjald næmi, að ég skyldi gefa upplýsingar um það, að svo miklu leyti sem ég var ekki búinn að því. Ég var að bíða eftir, að flm. brtt. kveddi sér hljóðs fyrst, en hv. l. þm. N.-M. kom þá eins og eitthvað „úr heiðskíru lofti“ og bunaði úr sér öllum upplýsingunum, sem ég ætlaði að flytja hv. d., og get ég því ekki verið að endurtaka þær. Ég er ekki orðinn því óvanur, að mér sé núið því um nasir, þegar ég flyt þetta frv., að ég sé að berjast fyrir því að fá mitt eigið útsvar lækkað. Þetta mikla skattaautoritet, sem er kannske að vissu leyti gott fyrir hv. d. að hafa, og að vissu leyti hrein plága, ætti að vera kunnugur því, að undanfarin ár hafa útsvör manna í Vestmannaeyjum verið hærri - og það töluvert miklu hærri - en manna í Reykjavík með tilsvarandi aðstöðu. Ég sé ekki ástæðu til að vera að þreyta hv. d. með lengra tali. Mér leiðist að vera á hverju ári að tefja tíma þingsins með þessu frv. Ég skil varla, að margir fylgi hér hv. 1. þm. N.-M. að málum, en mælist til, að hv. d. fylgi till. meiri hl. fjhn.



Ég vil benda á, að árið 1939 námu tekjur Vestmannaeyjakaupstaðar 3899800 kr., og ég hef leitt rök að því, að þær mundu vaxa nú verulega. Hv. þm. Vestm. hefur ekki reynt að mótmæla þessu. Hann ætlar hv. d. að trúa því, að þörfin sé sú sama nú og áður.



Ef hv. 1. þm. N.-M. heldur, að það að kasta fram tölum út í loftið sanni hans mál, án þess að hann vísi til nokkurra gagna eða samanburðar og án þess að hann taki dæmi af öðrum stöðum á landinu, þá fer hann villur vegar. Hann reynir ekki til að sýna fram á, af hverju jafnvægið raskast. Þó að tekjurnar hafi almennt vaxið, þarf það ekki að þýða, að fólkið sé betur statt en áður. Veit ekki þessi hv. þm. eins og hver annar, að um leið og tekjurnar vaxa, vaxa útgjöldin að líku skapi. Hv. þm. er að vaða reyk. Þegar ég held því fram, að Vestmannaeyjakaupstaður þarfnist þessara vörugjaldstekna, er það af því að ég veit, að ef vörugjaldið er fellt niður, verður að taka af öðru til að jafnvægi fáist. Hv. þm. getur verið sannfærður um, að dýrtíð er ekki síður til í Vest mannaeyjum en í þeim héruðum, sem hann þekkir til.



Ég vil benda hv. þm. Vestm. á, að hann lýsti yfir því áðan, að nú hefði hann í fórum sínum mikið af tölum, en sæi ekki ástæðu til að lesa þær. En nú í síðustu ræðu sinni leggur hann ekkert upp úr þeim sömu tölum og segir, að þær sanni ekkert, því að ég hafi bara „kastað þeim fram“. Eru tölurnar ekki réttar? Og sé svo, hafa tekjur manna í Vestmannaeyjum þá ekki vaxið svo, að jafna megi niður 40000 kr. hærri upphæð en áður? Ég fullyrði, að svo sé, og tel þm. Vestm. verða að afsanna það með tölum, en ekki bara glamri, sem lítið kemur málinu við.



Ég bið hæstv. forseta afsökunar, en ég verð að kenna hv. 1. þm. N.-M. setningu, sem ég verð að segja á dönsku, en hún er svona : „Et er Bog at före, andet Regnskab at forstaa.“ Hv. þm. getur romsað upp tölum út í bláinn, en hann getur ekki dregið ályktanir í samræmi við heilbrigða skynsemi af þeim tölum, af því að þar er jafnan einhver brestur á, þegar til á að taka.