Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað frv. um staðfestingu á ríkisreikningnum fyrir árið 1962, og svo sem nál. n. á þskj. 129 ber með sér, mælir n. með því, að reikningurinn verði samþykktur. Hins vegar hafa einstakir nm. áskilið sér rétt til að gera aths. við umr. málsins. Svo sem að líkum lætur og venjulega gera ríkisendurskoðendur ýmsar aths. við reikninginn, og hefur n. athugað þær aths. Þessar aths. eru yfirleitt ekki veigamiklar, og samkv. niðurstöðu endurskoðenda telja þeir yfirleitt, að svör ráðh. við aths. séu að því leyti fullnægjandi, að þeir vísa engri af þessum aths. til aðgerða Alþingis, eins og stundum hefur átt sér stað áður, en í ýmsum tilfellum leggja þeir áherzlu á, að það sé til athugunar framvegis, sem þeir benda á. Engar þessar aths. yfirskoðunarmanna gefa tilefni til að ræða þær sérstaklega. Það er engin sérstök þeirra, sem sker sig úr að því leyti, heldur er um aths. að ræða, sem eðlilegt sýnist vera að hafi fram komið, og skal því ekki sérstaklega um þær frekar rætt með hliðsjón af því, sem ég áðan sagði, að endurskoðendur taka fram, að að svo miklu leyti sem þörf verði, muni þeir áfram fylgjast með þeim málum, sem þar er minnzt á. Þeir taka jafnframt fram, sem ástæða er til að lýsa ánægju yfir, að nú séu mun stærri reikningar óendurskoðaðir hjá hinni umboðslegu endurskoðun heldur en áður hafi verið. Það liggur í augum uppi og hefur áður verið á það bent í sambandi við ríkisreikninginn, eftir að farið var að hraða afgreiðslu hans, að það veltur á miklu, að aukinn hraði yrði á hinni umboðslegu endurskoðun, því að það hefur viljað verða svo, að hún væri alllöngu og jafnvel nokkrum árum á eftir með suma reikninga, og það væri ekki nema eðlilegt, að það kæmu fram aths. um það, eftir að farið er að hraða afgreiðslu ríkisreiknings, að það væri lítt viðunandi, að ekki yrði þá reynt að ljúka hinni umboðslegu endurskoðun nokkurn veginn samtímis því, sem endanlegar aths. ríkisendurskoðunarmanna lægju fyrir. Það er því ástæða til þess að láta í ljós ánægju yfir því, að ríkisendurskoðunarmenn staðfesta, að þessu hafi mjög þokað í þá átt, að nú sé um mun færri reikninga óendurskoðaða að ræða en áður, þó að enn þá skorti að vísu á, að allir reikningar hafi verið endurskoðaðir til ársloka 1962. Hins vegar lýsa ríkisendurskoðunarmenn því yfir, að þeir muni þá koma síðar að aths., ef tilefni gefst til, þegar þeir reikningar liggja endanlega endurskoðaðir fyrir, sem ekki hefur þegar verið lokið. Það sýnist því engin sérstök ástæða til þess að fallast ekki á að staðfesta ríkisreikninginn með hliðsjón af þessum atriðum, sem ég hef á bent, og það er einnig ástæða til þess að láta í ljós ánægju yfir því, að reynt er að koma á þeirri skipan mála, að ríkisreikningur fyrir hvert ár sé afgreiddur innan loka næsta árs á eftir. Það hefur einmitt oft verið um það rætt í sambandi við ríkisreikning, að það væri næsta fánýtt að vera að ræða um reikning mörgum árum eftir að reikningsári lýkur, þannig að það er að sjálfsögðu svo með þann hátt, sem nú er á hafður, að það eru meiri líkur til, að þetta sé lifandi í huga manna, þar sem þeir á annað borð kynnu að vilja gera aths. við, miðað við þá afgreiðslu, sem ú sínum tíma var á fjárlögum fyrir viðkomandi ár. Ég tel ekki ástæðu til, herra forseti, að orðlengja frekar um málið, en n. leggur til, eins og ég áðan sagði, að ríkisreikningurinn verði samþykktur.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir álit fjhn. og legg til, að frv. ríkisreikningsins 1962 verði samþykkt. Með því segi ég ekki, að ég sé efnislega samþykkur öllu því, sem reikningurinn ber með sér að gert hefur verið. Það, sem á reikninginn er fært, er orðinn hlutur. Töluleg endurskoðun getur varla orðið nein hjá Alþingi. Alþingi verður að treysta því, að endurskoðunardeild stjórnarráðsins sjái um, að tölur séu rétt upp teknar, rétt lagt saman o. s. frv. Þá kýs og Alþingi árlega þrjá yfirskoðunarmenn ríkisreikninga og kýs þá hlutfallskosningu, þ.e.a.s. sú kosning er pólitísk. í 43. gr. stjórnarskrárinnar segir, með leyfi hæstv.forseta: „Yfirskoðunarmenn þessir eiga að gagnskoða árlega reikninga um tekjur og gjöld landsins og gæta þess, hvort tekjur landsins séu þar allar taldar og hvort nokkuð hafi verið af hendi greitt án heimildar. Þeir geta, hver um sig, tveir eða allir, krafizt að fá allar skýrslur þær og skjöl, sem þeim þykir þurfa. Síðan skal safna þessum reikningum fyrir hvert fjárhagstímabil í einn reikning og leggja fyrir Alþingi frv. til l. um samþykkt á honum og aths. yfirskoðunarmanna. Rétt er yfirskoðunarmönnum að fá að sjá reikninga og bækur ríkisféhirðis og sömuleiðis stjórnarráðsins fyrir ár það, sem er að líða eða liðið er. Þyki þeim nokkuð athugavert, skulu þeir gera eftirmönnum sínum vísbendingu um það skriflega.“ Þannig segir stjórnarskráin um yfirskoðunina og yfirskoðunarmenn og starfsemi þeirra. Og það er ljóst af þessum orðum stjórnarskrárinnar, þó að þau séu að vísu nokkuð liðinstímaleg, að yfirskoðunarmenn þeir, sem Alþingi kýs, eru þeir trúnaðarmenn Alþingis, sem það verður að setja traust sitt á auk endurskoðunardeildarinnar um, að reikningur ríkisins sé réttur. Yfirskoðunarmennirnir endurskoða tölulega og þó ekki síður sem gagnrýnendur að því er snertir framkvæmdir fjárl. og greiðslur utan fjárlaga, sem alltaf vilja verða meiri og minni. Það, sem sjálfsagt er að athuga, þegar ríkissjóðsreikningurinn er lagður fram til samþykktar, er þá fyrst og fremst, hvaða aths. fylgja honum frá yfirskoðunarmönnunum. Auðvitað er líka sjálfsagt fyrir hv. alþm. að kynna sér reikninginn sem bezt og athuga, hvernig fylgt hefur verið fjárl., og kynna sér þá sögu, sem reikningurinn segir af þeirri ríkisstj., sem með framkvæmd fjármála ríkisins fer hverju sinni. Augljóst er, að ekki er hægt að vera fljótur að gera þvílíka athugun, svo ýtarleg sem hún ætti að vera. Í því sambandi vil ég segja það, að þótt ágætt sé fyrir Alþingi að fá ríkisreikninga til athugunar sem fyrst að loknu hverju reikningsári, er það ekki nóg. Það þarf líka að gefa Alþingi tóm til að athuga reikninginn. Segja má, að þessi ríkisreikningur sé snemma á ferð, og er það ágætt. En sagt er, að ætlun hæstv. fjmrh. sé að fá afgreiðslu á honum lokið á Alþingi fyrir jól, og það finnst mér óforsvaranlega stuttur tími, sem Alþingi er með því ætlaður til að fjalla um reikninginn, jafnhliða þeim miklu önnum, sem nú eru á Alþingi við undirbúning og afgreiðslu fjárlaga fyrir n. k. ár. Út á þetta leyfi ég mér að setja. Ég sé ekki heldur, að þetta hafi aðra þýðingu en að stofna til hroðvirkni af hálfu Alþingis. Reikningurinn yrði álíka nýr og ófyrndur, þótt hann biði fram yfir áramótin endanlegrar afgreiðslu á þingi. En þrátt fyrir þetta skrifaði ég undir nál. í fyrradag og mæli með samþykkt frv. nú. Það geri ég vegna þess, að ég er friðsamur og vil ekki stofna til ófriðar um þetta mál, þykir naumast taka því. Hins vegar áskildi ég mér rétt til aths. eins og aðrir hv. nm. í fjhn. og hef nú þegar lýst þeirri aths., að ég tel hæstv. fjmrh. og stuðningsmenn hans leggja of mikla og óviðeigandi áherzlu á að sigla þessu frv. eins og hraðbát gegnum þingið. Því liggur, eins og ég sagði áðan, að mínu áliti ekki það á, að ekki megi athuga farminn, sem það flytur, eins og til er ætlazt að gert sé. En til þess að framkvæma slíka athugun vannst enginn tími í fjhn. þessarar hv. deildar. Líti maður nú á rekstrarreikning ríkissjóðs, sést, að tekjur ríkissjóðsins hafa farið rúmlega 300 millj. fram úr áætlun 1962, en það virðist mér vera hátt á 18. prósent. Mestu munar þar á því, sem tollar og skattar hafa hækkað. Þar er hækkunin frá áætlun 282 millj., eða nærri því, að hækkunin sé 1/5 hluti frá áætlun. Kemur þar auðvitað til bæði aflagóðæri, sem leiddi af sér mikinn innflutning, og svo verðbólgufarganið, sem yfir okkur gekk og gengur. Rekstrarhagnaðurinn varð 184.4 millj. kr. meiri en hann hafði verið áætlaður. Um 118 millj. fóru í hækkun rekstrarkostnaðarins. Þegar athugaðir eru einstakir kostnaðarliðir, sést t.d., að stjórnarráðskostnaður hefur hækkað um rúmlega 4 millj. kr. frá áætlun, eða úr 22.2 millj. í ca. 26.6, og er það hlutfallslega mikið. Manni kemur í hug Parkinsonslögmálið. Samgöngur á sjó hafa hækkað um 1/3 frá áætlun, en þar með mun eitthvað hafa verið fært til útgjalda, sem ekki kom til reiknings 1961, og dregur það út af fyrir sig úr hækkuninni, sem tilheyrir þessu ári beinlínis. Til eru liðir, sem fara í heild svo að segja eftir áætlun, t.d. kennslumálin, og er þar þó um háan lið að ræða eða 223 millj. Enn fremur eru til liðir, sem koma lægra út en áætlað var. Má þar helzt nefna 16. gr. A., landbúnaðarmál. Lækkunin er rúmlega 4 millj. kr. Hún stafar af því, að jarðræktarframlag lækkar úr 14 millj. í áætlun í 12 millj. í framkvæmd og tillag til framræslu úr 12 millj í áætlun í 10 millj. í framkvæmd. Þetta sýnir samdrátt þann, sem átt hefur sér stað í þessum framkvæmdum, og sýnir hann óumdeilanlega. Stórkostleg hækkun má segja að hafi orðið á 19. gr. l. Það er til niðurgreiðslu á vöruverði og uppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir, eða 300 millj. í áætlun hafa orðið í reynd 378 millj. kr. Þessar tölur sýna, að uppbótakerfið svonefnda, sem hæstv. núv. ríkisstj. fordæmdi, þegar hún tók við völdum, Lifir býsna góðu lífi í höndum hennar. Hlutfallslega mest hækkun virðist mér þó hafa orðið á 19. gr., 4. lið. Hann er óviss útgjöld. Þar hafa 10 millj. orðið 13.5 millj., eða 33% hækkun. Á það þar sinn ríka þátt, hve hæstv. ríkisstj. hefur verið ör á greiðslur til ýmissa nefnda, sem hún hefur sett á laggir, og að því kem ég síðar í sambandi við aths. yfirskoðunarmanna. Greiðsluhagnaðurinn á árinu varð 161.7 millj. eða rúmlega helmingur þess, sem tekjur fóru fram úr áætlun. Af þeirri fjárhæð hefur hæstv. fjmrh. lagt 100 millj. kr. í varasjóð, og skal síður en svo af mér að því fundið. En 67.1 millj, kr. ætti að vera óráðstafað eftir reikningnum að dæma. Ríkisreikningnum fylgja, eins og hv. frsm. n. sagði áðan, aths. yfirskoðunarmanna, svör ráðh. við þeim aths. og að lokum ályktanir yfirskoðunarmanna út af svörum ráðh. eða að þeim fengnum. Upphaflegar aths. yfirskoðunarmanna eru í 38 greinum og svör hæstv. ráðh. í allmörgum töluliðum. Ég vil nú minnast á nokkrar þessar aths. og leyfi mér - með leyfi hæstv. forseta - að lesa þær upp úr þessari bók: Ríkisreikningurinn fyrir árið 1962. Fyrsta aths., sem ég ætla að minnast á, er sú 18., á bls. 264 í bókinni. Hún er svo hljóðandi: „Samkv. fjárlögum eru ætlaðar kr. 21063 000.00 til utanríkismála, en samkv. ríkisreikningnum hafa þessi gjöld numið kr. 22340 684.00. Fyrir fram er vafalaust ekki auðvelt að segja nákvæmlega fyrir um það, hver kostnaður þessara mála þarf óhjákvæmilega að vera, sakir þess hve erindisrekstur þeirra kann að vera mikill og margvíslegur. Þannig er t.d. á fjárlögum ferðakostnaður áætlaður 509 þús. kr., en verður samkv. ríkisreikningnum kr. 1333 452.45. Eins og ástatt er nú orðið um viðskipti þjóða á milli og erindisrekstur, verður ekki hjá því komizt að sinna slíkum málum af hálfu ríkisvaldsins, en gæta ber þess til hins ýtrasta, að allrar aðgæzlu sé gætt um meðferð fjármuna og ekki sé eytt meira fé en óhjákvæmilegt er.“ Mér virðist, að þessi hækkun á ferðakostnaðinum sé um 140%. Hæstv. ráðh. svarar þessari aths. á þessa leið: „ Utanrrh. svarar aths. með eftirfarandi grg.“ Hann á vitanlega að svara fyrir þessa liði: „Fjmrn. hefur sent utanrrn. aths. yfirskoðunarmanna út af því, að kostnaður við utanríkismál hefur orðið kr. 22 340 684.00, en að áætlun hafi numið kr. 21063 000.00, eða m. ö. o., að farið hafi verið fram úr áætlun um kr. 1277 684.00. Aðalástæðan til þess, að svona hefur farið, er sú, að ferðakostnaður varð venju fremur hár að þessu sinni og fár um kr. 824 452.45 fram úr áætlun, eins og vikið er að. Þessi kostnaðarliður hefur raunar undanfarin ár farið vaxandi vegna aukinnar þátttöku í alþjóðaráðstefnum og vegna verzlunarsamninga, án þess að þess hafi verið gætt sem skyldi að fá hann hækkaðan á fjárlögum.“ Þetta segir utanrrh. Áreiðanlega, er full ástæða til þess fyrir Alþingi að hafa hér gát á. Yfirskoðunarmenn segja, er þeir hafa fengið þetta svar: „Upplýst með svarinu. Hafa ber strangar gætur á meðferð þessara mála og að ekki sé eytt til þeirra um skör fram. Málið er því til athugunar framvegis.“ Ég tel sjálfsagt, að hv. þd. vilji taka undir þessa aths. endurskoðenda og telji hæstv. ríkisstj. skylt að hafa þetta til athugunar framvegis. Þá er aths. 21 á sömu bls. Þar stendur: „Yfirskoðunarmenn veittu því athygli, að engar greiðslur eða lán eru færð á reikning ríkisins vegna þeirra framkvæmda, sem byrjað var á á árinu 1961 og haldið áfram á árinu 1962 á Reykjanesbraut. Upplýst hefur verið, að lán hafi verið tekið til þessara framkvæmda. Eins og venja er til, hefði átt að færa þetta í eignaskýrslu ríkisins, bæði eigna- og skuldamegin, og kostnaður við framkvæmd verksins að færast á reikning ríkisins og vegamálanna á 13. gr. Af hverju hefur þetta ekki verið gert?“ Þetta segja yfirskoðunarmenn. Hér er efni, sem var til umr. í sambandi við síðasta reikning eða ríkisreikninginn 1961, því að þá hafði bæði verið tekið lán til þessarar framkvæmdar og unnið að vegagerð. Þá var því svarað, að þetta hefði orðið á ýmsan hátt svo síðbúið við ársuppgjör, að það hefði ekki komizt inn á reikninginn hjá vegagerðinni, en yrði lagfært á árinu 1962. Nú gera yfirskoðunarmenn þessa aths., sem sýnir, að þetta hefur ekki verið gert, eins og heitið hafði verið árið 1962. Samgmrn. svarar aths. þannig: „Í eignahlið efnahagsreiknings vegamálanna fyrir árið 1961 (bls. 148 í ríkisreikningi) eru útistandandi skuldir taldar kr. 9 643 784.98. Innifalið í þeirri upphæð er kostnaðarverð Reykjanesbrautar í árslok það ár, þ. e. kr. 7 821922.67. Í skuldahliðinni eru skuldheimtumenn taldir með kr. 18 019 055.66, en þar af eru 9 millj. 700 þús. kr. lán Framkvæmdabankans vegna Keflavíkurvegar, eins og það var í árslok 1961. Mismunur þessara upphæða, þ. e. lánsins til Framkvæmdabankans og kostnaðarverðs vegarins, kemur því einnig fram í höfuðstól vegagerðarinnar, sem er nettó kr. 37 791875.98, sbr. bls. XII í ríkisreikningi 1961. Á sama hátt er í eignahlið efnahagsreiknings vegamálanna fyrir árið 1962 (bls. 184 í ríkisreikningi) innifalið í útistandandi skuldum, sem þar eru kr. 38 414 495 97, kostnaðarverð Reykjanesbrautar í árslok 1962, kr. 37 371907.36, en í skuldahlið efnahagsreiknings eru á sama hátt innifaldar kr. 35 085 073.34 í útistandandi skuldum, sem alls eru kr. 42 988 978.22 í árslok það ár. Mismunur þessara talna kemur að sjálfsögðu inn í höfuðstól stofnunarinnar á eignaskýrslu, kr. 48 465172.96. Samkvæmt framansögðu innifelur efnahagsreikningur vegamálanna bæði kostnaðarverð Reykjanesbrautar og skuldir vegna hennar hin umræddu ár, jafnframt því sem mismunur á þessu tvennu, raunveruleg skuld 1961, er nemur kr. 1878077.33, og raunveruleg eign síðara árið, að upphæð kr. 2 286834.02, koma fram í tilgreindum höfuðstól stofnunarinnar á eignaskýrslu.“ Þetta er nú satt að segja allþvælingslegt svar, svo þvælingslegt, að mér þótti ástæða til þess að lesa það hér upp. Vitanlega er fráleitt að færa skuld vegna Reykjanesbrautar eða Keflavíkurvegar, sem sú braut er oft kölluð, hjá vegagerð ríkisins ár eftir ár og veginn sem eign þar á móti. Vegir hafa að mér skilst aldrei verið taldir til eigna hjá ríkinu. Og skuldin er tvímælalaust ríkisins - ríkissjóðsins, en ekki vegagerðarinnar. Með sama rétti mætti telja margt af framkvæmdum ríkisins hjá framkvæmdastofnunum þess, jafnvel skólabyggingarkostnaði hjá fræðslumálaskrifstofunni, ef sami háttur væri á hafður. Þegar yfirskoðunarmenn hafa fengið þetta svar, þá segja þeir: „Gefin er skýring á færslum fjármunanna við vegagerðina og lántökum til hennar. Framvegis er rétt að færa þetta á þann hátt, er segir í aths. Er það til eftirbreytni.“ Ég verð fyrir mitt leyti að ítreka það, sem ég í raun og veru hélt fram í fyrra og þarna hafa endurskoðendur líka bent á, að ekki verði látið undir höfuð leggjast að færa þessi viðskipti á ríkisreikning eftirleiðis. Það er engin ástæða til að hafa þau þannig utan borðs í framtíðinni, eins og þau eigi ekki að liggja fyrir í sambandi við afkomu ríkissjóðs. Vitanlega er hún að því leyti fallegri sem þessari upphæð nemur, ef vegagerðin er ekki skoðuð um leið. Þá er það 30. aths. hún er á bls. 266: „Kostnaður við ráðstefnur og mót erlendis hefur orðið kr. 1069 552.77, og ferðakostnaður embættismanna erlendis á vegum ríkisstj. hefur orðið kr. 939 942.76. Eins og ofanskráðar tölur bera með sér, hefur miklu fé verið varið til þessa erindisreksturs, og eflaust verður ekki hjá því komizt að verja verulegum fjármunum til þess, en þess verður vandlega að gæta, að ekki sé varið til þessara hluta meira fé af hálfu þess opinbera en óhjákvæmilegt er og að gætt sé samræmis um þessar greiðslur til manna, eftir því sem hægt er.“ Hæstv. ráðh, svarar þessu á þá leið: „Ráðuneytið er sammála því, sem í aths. felst.“ Alþingi hlýtur líka að vera því sammála, og væntanlega er það, þegar allir þessir aðilar eru sammála, að aths. verði höfð til fyrirmyndar og eftirbreytni í framtíðinni. Þá er 31. aths. Þar stendur: „Skv. 19. gr. 5 er kostnaður við 17 nefndir kr. 1358 272.17.“ Kostnaðarsömustu nefndirnar eru: Vegalaganefnd kr. 222 332.02. Stóriðjunefnd kr. 205 332.29. Vinnutímanefnd kr. 170 942.00. Vinnumálanefnd Keflavíkurflugvallar kr. 1.33100.00. Kostnaður við hinar nefndirnar hefur orðið innan við 100 þús. kr. við hverja eða frá kr. 15 371.50 upp í kr. 93 022.56.“ Þetta eru tölur, sem yfirskoðunarmenn hafa séð sérstakar ástæður til að benda á, og vitanlega eru þær út af fyrir sig allháar, t.d. að því er vegalaganefnd snertir á því ári, 1962, rúmlega 40 þús. á mann, það er 5 manna nefnd, skilst mér. Að sjálfsögðu hefur sú nefnd unnið tímafrekt starf, en þetta sýnist nú vera mikil borgun. Hæstv. ráðh. svarar á þá leið: „Aths. gefur ekki tilefni til svars.“ Nú er ekki svo þægilegt að ráða allar gátur. Þetta svar er á vissan hátt gáta og dálítið furðulegt, að þegar minnzt er á svona stórt atriði, - atriði, sem var allmikið talað um á þeim tíma, sem ríkisstj. hóf störf sín, að þyrfti að vera í betra lagi en þá var talið, og virðist ekki hafa færzt til betri áttar. Aths. er svarað með því, að hún gefi ekki tilefni til umr. eða svars! Í þessari aths. yfirskoðunarmanna er aðeins tekin ein útfærð samtala úr yfirlitinu, sem er í 19. gr., þ.e. kr. 1358 272.17. Ég finn ekki betur en tína megi saman úr greininni hliðstæðar tölur, þ. e. hliðstæðar greiðslur á nefndarstörfum, sem gera, að mér finnst a.m.k., 2½ millj., auk þeirrar upphæðar, sem yfirskoðunarmenn nefna. Og þetta rifjar það upp fyrir mér, þegar hæstv. ríkisstj. var að taka til starfa, og þá talaði hæstv. fjmrh. mikið um fækkun nefnda. Ég sé ekki, að það hafi orðið mikið af slíkri fækkun í reynd, jafnvel sýnist mér helzt þróunin hafa verið í öfuga átt. Það hefur að vísu verið breytt nafni á nefndum í ríkisreikningnum, þar er talað um kostnað vegna hagsýslu og athugunar á ýmsum efnum, sem upp eru talin. Þess konar nefndarstörf virðast mér, eins og ég sagði áðan, geta numið allt að 2½ millj. á þessari grein. Þarna sé ég ekki, að hafi verið um neinn sparnað að ræða, en einmitt var talað um sparnað, man ég, þegar fjárlög voru fyrst lögð fram af hálfu núv. hæstv. ríkisstj., og ég man ekki betur en þegar fjárlög komu úr nefnd, þá væri tala sparnaðarliðanna orðin samanlögð hjá hæstv. ráðh. og stuðningsmönnum hans í fjvn. 59 liðir. En ég sé ekki betur en Parkinsonslögmálið sé mjög ríkjandi hjá hæstv. ríkisstj. og það í stórum stíl og dýrum. Það er líka hætt að tala um sparnað, og hæstv. ráðh. virtist ekki vilja um þessi mál tala við yfirskoðunarmennina, því að hann segir við réttmætri athugasemd, sem mér virðist að Alþ. hljóti að taka undir, að hún gefi ekki tilefni til svars. Það er víst sama og að segja: „Þei, þei og ró, ró“ - eða „Við skulum ekki hafa hátt, hér er maður á glugganum.“ Ég tel sjálfsagt fyrir Alþ. að leggja mikla áherzlu á það að reyna að hamla móti Parkinsonslögmálinu, og þess vegna hef ég gert þetta að umræðuefni. Þá er 32. aths. hjá yfirskoðunarmönnum. Hún er á þessa leið: „Samning lagafrv. og reglugerða samkvæmt 19. gr. hefur kostað kr. 920152.82. Rétt væri að athuga það rækilega, hvort ekki væri vegur til þess að fela þessi störf, eftir því sem hægt er, embættismönnum ríkisins og föstum starfsmönnum, án sérstakra launagreiðslna fyrir þau störf.“ Undir þessa aths. yfirskoðunarmanna vil ég taka. Hæstv. ráðh, svarar: „Ráðuneytið fellst á álit yfirskoðunarmanna, en vekur athygli á því, að samning lagafrumvarpa og reglugerða er oft svo viðamikið verk, að ekki er unnt að ætlast til þess, að starfsmenn ríkisins anni því í venjulegum vinnutíma.“ Það virðist svo sem þessi aths. valdi ekki neinum ágreiningi, og mætti því ætla, að hún yrði höfð til hliðsjónar framvegis, eins og yfirskoðunarmennirnir álykta hér. Ráðuneytið lítur líkum augum á málið og yfirskoðunarmenn. Þá ætti það að geta orðið til athugunar framvegis. 36. aths. hjá yfirskoðunarmönnum er svo hljóðandi: „Skýrsla um greiðslur vegna lána, sem ríkið er í ábyrgð fyrir, hefur hingað til verið í ríkisreikningi, en ekki nú. Stofnaður hefur verið sérstakur sjóður vegna þessara ábyrgðargreiðslna ríkisins, og úr honum eiga greiðslurnar að fara fram. Sú stofnun á einnig að annast innheimtu ábyrgðargreiðslnanna. En þótt þessum málum hafi verið breytt á þennan veg, álíta yfirskoðunarmenn, að skýrsla eigi að fylgja ríkisreikningnum yfir allar þær greiðslur, er sjóðurinn innir af höndum í þessu skyni, svo að jafnan sé auðvelt að sjá, hvað þessum viðskiptum liður hjá hverjum aðila.“ Ég taldi á sínum tíma stofnun ríkisábyrgðasjóðs þarflausa og er raunar þeirra skoðunar enn. Að sjálfsögðu er skylt, að skýrsla um hann fylgi jafnan ríkisreikningi, eins og yfirskoðunarmenn segja, og ég vil leggja áherzlu á, að það verði svo framvegis. Þessu er svarað af hæstv. ráðh. á þessa leið: „Ráðuneytið fellst á athugasemdina og mun gera ráðstafanir til þess, að svo verði gert eftirleiðis.“ Þá er 37. aths. „Yfirskoðunarmenn hafa fengið skýrslu um það, hvað langt er komið endurskoðun ríkisendurskoðunarinnar. Er hún nú komin talsvert lengra en verið hefur, þótt talsvert skorti á, að hún hafi afgreitt alla reikninga til ársloka 1962. En yfirskoðunarmenn telja eigi ástæðu til að láta það hindra afgreiðslu reikningsins, þar sem ætla má, að á því sé hert, að ríkisendurskoðunin ljúki starfi í tæka tíð framvegis. Munu yfirskoðunarmenn hverju sinni fylgjast með því, hvaða aths. koma fram við þá reikninga, sem ekki er lokið endurskoðun á.“ Síðustu ár hefur ríkisendurskoðunin eða ríkisreikningaendurskoðunin, sú umboðslega, verið of skammt komin með sitt verk að mínu áliti, þegar reikningur ríkisins hefur verið lagður fyrir Alþingi. Nú segja endurskoðunarmenn, að þetta hafi lagazt dálítið, en ekki var annars tími til þess í fjhn. að athuga, hve mikið hefur miðað til lagfæringar. En vitanlega er allt til bóta, sem til lagfæringar miðar, og ég vil taka undir það með hv. frsm. n. áðan, að ég treysti því, að það verði unnið að því áfram, að endurskoðanirnar fylgist sem mest að. Ég læt nú hér lokið máli mínu um ríkisreikninginn. Ég hef bent á í sambandi við hann nokkur atriði, sem ég tel umhugsunarverð. Ástæða hefði auðvitað verið til að nefna miklu fleira, en ráðrúmstíminn er við athugun hans of stuttur. Margt er auðvitað athugavert við þá sögu, sem reikningurinn segir. En þar er um orðinn hlut að ræða, og því verður ekki breytt fyrir árið 1962, sem þegar hefur verið gert. Þess vegna verður Alþingi að samþykkja reikninginn eins og hann liggur fyrir, eins og venjulegt er. Hins vegar er það, sem reikningurinn sýnir að úrskeiðis hefur farið, til þess fallið að læra af því, eins og slæmri reynslu og til athugunar framvegis, eins og yfirskoðunarmennirnir segja í sambandi við það, sem þeir telja að ekki megi endurtaka sig, og sumt af því hef ég nú bent á. Alþingi á að leggja áherzlu á þetta, og það geri ég fyrir mitt leyti og við framsóknarmenn í fjhn., þótt við samþykkjum reikninginn sem skýrslu um það, sem gerzt hefur.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e. fann að því, bæði í upphafi og lok ræðu sinnar, að Alþingi væri ætlaður of skammur tími til athugunar á ríkisreikningi, ef ætlunin væri að afgreiða lögin um samþykkt á honum fyrir jól. Það var áður fyrr, eins og hv. frsm. fjhn. tók fram, venja eða réttara sagt óvani, að Alþingi fékk ríkisreikning til samþykktar ekki fyrr en nokkrum árum eftir reikningsárið. Stundum var 3–4 ára gamall reikningur hér á ferðinni. Það þarf auðvitað ekki að rökstyðja, hversu fráleitt það er, að ríkið hagi sinni reikningsfærslu og staðfestingu sinna reikninga með þeim hætti. Það þykir sjálfsagt í hverju sæmilega reknu fyrirtæki að gera reikninga upp og ganga endanlega frá þeim sem allra fyrst eftir lok reikningsárs. En að þessu leyti hefur þessi ósiður ríkt hjá ríkinu. Á síðustu árum hefur verið reynt að kippa þessu í lag og leggja frv. til samþykktar á ríkisreikningi fyrir Alþingi fyrr en áður í fyrra tókst það í fyrsta sinn að fá reikninginn endanlega afgreiddan frá Alþingi á næsta ári eftir reikningsárið, þ.e.a.s. fyrir árslok 1962 var hér endanlega afgreiddur reikningur ríkisins fyrir árið 1961. Ætlunin er að fá þetta frv. einnig samþykkt fyrir áramót, og þó að nokkurrar þrákelkni gæti hjá hv. framsóknarmönnum í þessu efni að halda við hinum gamla ósið, þá ætla ég þó og vona, að þeir sannfærist um, að hér er stefnt í rétta átt og að slík málsmeðferð er til bóta fyrir öll fjármál og reikningsfærslu ríkisins. En kvörtunin um það, að Alþingi hafi of skamman tíma til þess að athuga reikninginn, er ekki á rökum reist. Hv. þm. miðar við það, að frv. og reikningnum prentuðum með aths. yfirskoðunarmanna var ekki útbýtt fyrr en s.l. mánudag eða 9. des. En hann sleppir að geta þess, að hv. alþm. fengu reikninginn prentaðan í hendur 21. okt. s.l., þ.e.a.s. reikninginn allan, en þá höfðu yfirskoðunarmenn ekki lokið aths. sínum og till., þegar svör lágu fyrir frá öllum ráðuneytum, og það eru þær aths., svör og till., sem nú fyrst liggja fyrir. Hins vegar hafa hv. þm. haft nærri 8 vikur til stefnu til þess að athuga sjálfan ríkisreikninginn, og ætla ég, að það sé ekki á rökum reist að kvarta um of skamman tíma. Hv. þm. minntist á það, að tekjur ríkisins hefðu farið allmjög fram úr áætlun, eða um 300 millj. kr., og væru það tolltekjurnar, sem þar skiptu mestu máli. Ég heyrði ekki í hans ræðu, að hann bæri fram neina gagnrýni á þessu, en hins vegar er rétt að minnast þess, að stjórnmálablað eitt hér í bænum fann mjög að því, að fjmrh. skyldi hafa leyft sér að innheimta 300 millj. meiri tekjur í ríkissjóð en fjárlög höfðu áætlað, og hélt því fram, að ráðh. hefði gerzt sekur um hreint lögbrot og embættisafglöp með slíku athæfi. Sem betur fer hef ég nú ekki heyrt þessa fullyrðingu innan þingsalanna og vænti þess varla, að hún komi fram, þó að þetta blað standi nú mjög nærri þm. í þessari hv. d., en ég bendi á þetta sem dæmi um furðulegan málflutning og hversu fátt er til bjarga orðið, ef þarf að nota slíka hluti til árása á ríkisstj., því að það er vitanlega öllum ljóst, að það er ekki ólöglegt athæfi, heldur er það lögskylda hverrar ríkisstj. og embættismanna að innheimta tolla og önnur lögboðin gjöld, eftir því sem lög mæla fyrir, og upphæðin í fjárlögum er auðvitað aðeins áætlunarupphæð. Hv. 1. þm. Norðurl. e. minntist á 19. gr. fjárlaga og ríkisreiknings, óviss útgjöld, og gagnrýndi það, að útgjöldin hefðu þar farið fram úr áætlun um 3½ millj., voru áætluð 10 millj., en urðu 13½. Ég vil aðeins benda á það, að þessi umframgreiðsla á óvissum útgjöldum er lægri en þekkzt hefur áður. Ég lét fyrir nokkru gera samanburð á því yfir alllangt tímabil, hversu mikið óviss útgjöld hefðu í reynd farið fram úr áætlun fjári., og reyndust það, eins og menn vita, hafa orðið allháar upphæðir og háar prósentur oftast nær, og það var langlægsta hundraðstalan fyrir árið 1962. Því miður hef ég ekki þennan útreikning hér við höndina, en get kannske komið að honum síðar, svo að það er síður en svo, að það sé tilefni til ádeilu á þetta, þar sem svo er háttað sem ég nú lýsti. Það er auðvitað öllum vitanlegt, að óviss útgjöld er ákaflega erfitt að áætla með vissu, og það hefur verið löngum tilhneiging, bæði fyrir ríkisstj. og Alþingi, að fara ekki mjög hátt með þessi óvissu útgjöld, og þess vegna hafa þau, held ég, að jafnaði farið eitthvað fram úr áætlun, en sem sagt, hundraðstala þeirrar umframgreiðslu er minni á árinu 1962 heldur en áður. Hv. þm. minntist á Reykjanesbraut og aths. yfirskoðunarmanna út af færslu vegagerðarinnar á tilkostnaði við hana og lántökum til hennar. Hér er um að ræða hreint bókhaldsatriði. Það kemur, eins og í svari samgmrn. greinir, skýrt fram, hvernig í málunum liggur, og spurningin, hvort átti að láta það nægja að láta þetta sjást í aukningu vegagerðarinnar eða taka það inn á sjálfan ríkisreikninginn, en auðvitað var hér engu verið að leyna. Hér er samt um hreint bókhaldsatriði að ræða, og hafa að sjálfsögðu verið gefin fyrirmæli um það að haga þeirri færslu framvegis eins og yfirskoðunarmenn hafa lagt til. Þá minntist hv. þm. á nefndir og sagði, að ég hefði talað, mjög skömmu eftir að ég tók við þessu starfi, um fækkun nefnda, en það virtist nú ekki hafa færzt til betri áttar en áður, heldur jafnvel versnað. Þetta sagði hv. þm. Ég vil láta mér nægja að svara með aths. yfirskoðunarmanna um þetta málefni, í 23. aths. yfirskoðunarmanna við reikninginn fyrir 1961 segja þeir, með leyfi hæstv. forseta: „Árið 1960 voru á 19. gr. um 60 nefndir. Samkv. ríkisreikningnum eru nú rúmar 20 nefndir.“ Og í aths. þeirra um reikninginn 1962 skýrðu þeir frá því, að n. séu 17, sem voru 1960 60 að tölu. Ég ætla, að þetta tali skýru máli um það, að nefndunum hefur ekki farið fjölgandi, heldur fækkandi. Þá minntist hv. þm. loks á ríkisendurskoðunina. Eins og hv. þdm. er kunnugt, er endurskoðunin á ríkisreikningnum tvenns konar. Annars vegar er endurskoðun hinna þriggja yfirskoðunarmanna, sem kosnir eru af Alþingi. Hins vegar er ríkisendurskoðunin, sem fastir embættismenn og starfsmenn ríkisins annast allt árið um kring. Það er hin síðarnefnda, sem stundum er kölluð hin umboðslega endurskoðun. Nú er það svo, að þessi umboðslega endurskoðun hefur jafnan verið alllangt á eftir um ýmsar stofnanir og starfsgreinar ríkisins. Þannig hefur það stundum verið, að hún hefur ekki komizt til þess að endurskoða reikninga einstakra fyrirtækja eða stofnana fyrr en 3–4–5 árum á eftir. Á þessu hefur hins vegar orðið veruleg breyting nú hin allra síðustu ár, þannig að hún er miklu skemmri tíma á eftir nú en fyrr. Og að því er stefnt að gera hér enn meiri umbætur á og helzt að koma þeirri skipan á, að þessi umboðslega endurskoðun geti farið fram jafnóðum, sem kallað er, þ.e.a.s. hún fari fram annaðhvort að staðaldri eða öðru hverju á sama ári og gjöld og tekjur verða til eða eru innt af hendi. Þessi endurskoðun, sem færi fram þannig jafnóðum, en ekki eftir á, er auðvitað æskileg, en hún kostar töluvert aukið starfslið hjá ríkisendurskoðuninni og verður þess vegna miklu dýrari en sá háttur, sem hingað til hefur verið á hafður. Þó er þessi endurskoðun jafnóðum komin á hjá nokkrum deildum eða stofnunum ríkisins. Það hefur aldrei, svo að mér sé kunnugt, verið talin ástæða til þess að fresta samþykkt Alþingis á ríkisreikningi vegna þess, að ríkisendurskoðunin eða umboðslega endurskoðunin hefði ekki að fullu lokið endurskoðun allra reikninga fyrir umrætt ár. Það hefur mér vitanlega aldrei komið fyrir. Hins vegar má ráða það af eðli málsins, að þegar reikningur er ekki lagður til samþykktar fyrir Alþingi fyrr en kannske 3–4 árum á eftir, er auðvitað hinni umboðslegu endurskoðun nokkru lengra á veg komið en þegar unnt er að afgreiða reikninginn strax árið eftir reikningsár. Ég ætla, að þessar aths. nægi, en vil þó bæta því við, að þó að ríkisendurskoðunin hin umboðslega. hafi ekki að fullu lokið endurskoðun á öllum reikningum fyrir árið 1962, þá hefur það að sjálfsögðu engin áhrif á þann reikning eða reikning þess árs. Ef kynnu að koma fram einhverjar skekkjur eða villur, sem leiðrétta þarf, koma þær að sjálfsögðu fram í ríkisreikningi árið eftir. Og að því leyti sem endurskoðunin gefur tilefni til þess, að einhverjar áminningar eða umvandanir séu um hönd hafðar við viðkomandi starfsmenn, þá er auðvitað nákvæmlega eins hægt að koma þeim við, þótt eitthvað seinna verði. Ég vil taka þetta sérstaklega fram varðandi endurskoðunina, vegna þess að af hálfu hv. framsóknarmanna hefur ekki aðeins nú, heldur áður verið gefið í skyn jafnvel, að endurskoðuninni miði verr áfram nú en áður, sem er alveg þvert á móti staðreyndum. Hún hefur stórbatnað frá því, sem áður var. Og í öðru lagi er talað eins og það sé fráleitt, að Alþingi afgreiði reikninginn, nema hin umboðslega endurskoðun liggi fyrir um hvern einasta reikning. Það hefur aldrei átt sér stað, og er engin ástæða til þess heldur að bíða eftir því.



Herra forseti. Ég hygg, að það hafi nú verið öfgar hjá hæstv. fjmrh., þegar hann segir, að Alþingi hafi stundum fengið fjögurra ára reikning til meðferðar, því að ég minnist þess nú ekki. En hafi það einhvern tíma hent, þá er það hlutur, sem ég vil enga bót mæla.

Hvað telur hv. þm., að sé hæfilegur aldur?

Ég skal óbeint svara því. Ég tel það ósatt hjá hæstv. ráðh. einnig, að við framsóknarmenn sýnum þrákelkni við að halda í gamlan ósið í þessu efni. Við höfum ekki á móti því, að uppgjör eða reikningslok hjá ríkinu fyrir hvert ár séu sem fyrst á ferð, en hinu höfum við haldið fram, að endurskoðun verði líka að hraða. Reikningurinn t.d. í hittiðfyrra, sem lagður var fyrir hv. Alþingi, hafði eftir upplýsingum frá yfirskoðunarmönnum ekki hlotið endurskoðun á bak við sig um eina 50 liði eða rúmlega helming þeirra liða, sem hann er byggður upp af. Umboðslega endurskoðunin var þar á eftir. Það kölluðum við hráan reikning. Það var ekki soðinn reikningur sannarlega eða vel í pottinn búinn, og það töldum við vera of langt gengið í því að hraða þessum afgreiðslum. Það, sem ég tel hæfilegt í þessu efni, er, að hin umboðslega endurskoðun sé svo langt á veg komin, að telja megi, að forsvaranlegt sé að taka reikninginn til greina til afgreiðslu á Alþingi, og fyrst og fremst tel ég, að yfirskoðunarmenn eigi að lýsa því, að þeir telji henni nægilega langt á veg komið, en það gerðu þeir ekki, frekar hið gagnstæða, þegar við framsóknarmenn gerðum veður út af þessu. Ég tel það mjög gott, að hæstv. fjmrh. hefur lagt áherzlu á þau, að reikningurinn yrði sem fyrst til. En ég sé ekki, að það skipti neinu höfuðmáli, eins og ég sagði áðan, um reikning eins og þennan, hvort Alþingi samþykkir hann fyrir áramót eða laust eftir áramót. Hann er nægilega nýr til afgreiðslu eftir áramót. Hæstv. ráðh. sagði, að við hefðum fengið reikninginn fyrir átta vikum lagðan hér fram. Við fengum hann, það er rétt, en honum fylgdu þá engar yfirlýsingar frá yfirskoðunarmönnum, sem eru trúnaðarmenn Alþingis, og meðan svo er, er varla von, að þm. taki sig til að kynna sér reikninginn verulega. Það væri allt of mikið starf og óvinnandi, en með leiðbeiningum yfirskoðunarmanna er þetta miklu léttara. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri bara bókhaldsatriði, hvort Keflavíkurbrautarkostnaðurinn væri færður hjá vegagerðinni frá ári til árs eða hjá ríkinu - eða ríkisbókhaldinu. Þetta er miklu meira en bókhaldsatriði. Það er efnislegt atriði, að það komi fram með þennan veg eins og aðra vegi, hvað ríkið kostar til hans. Að hafa hann þannig utanborðs, sem ég vil kalla, eins og nú hefur verið gert í tvö ár, líkist því helzt, þegar smyglarar setja kútinn út, sökkva honum, svo að hans finnist ekki hjá þeim. Hæstv. fjmrh. vildi halda því fram, að það hefði orðið mikil fækkun nefnda í sinni stjórnartíð, og hann vitnaði í því sambandi til yfirlýsinga yfirskoðunarmanna, og hann taldi, að samkvæmt yfirlýsingu þeirra og aths. við þennan reikning, sem hér liggur fyrir, þá væru nefndirnar 17 - var það ekki rétt? - aðeins orðnar 17. Það, sem yfirskoðunarmennirnir gera aths. við, er nefndarkostnaður í 17 liðum, það er rétt, kr. 1358 272.17. Þeir lýsa því ekki þar með yfir, að þetta séu einu nefndirnar, sem séu kostaðar af ríkissjóði, en þetta er samtala hér í ríkisreikningnum, sem þeir gera út af fyrir sig aths. við. Ég sagði, að finna mætti í sömu gr. hliðstæður, sem mundu nema allt að, að mér fyndist, 2½ millj. að auki, - hliðstæður við nefndir, sem endurskoðendur nafngreina. Ég tel, að þó að hæstv. fjmrh. hafi breytt nöfnum á þeim hópum, sem ríkisstj. eða Alþingi fær til þess að athuga viss mál, þá hafi það engan eðlismun í för með sér. Hér er t.d. að finna kostnað vegna athugunar á flugvallamálum, vegna athugunar á rekstri Flugfélags Íslands, kostnað við athugun vegna endurkaupa á hráefnavíxlum iðnaðarins og á samningsrétti opinberra starfsmanna, á sparnaði í rekstri Skattstofu Reykjavíkur, á stofnun vinnuheimilis fyrir aldrað fólk, vegna sparnaðar í rekstri þjóðleikhússins og að því er snertir Viðtækjaverzlun ríkisins og Skipaútgerðina. Það er kostnaður vegna athugana á þessu. Mundu ekki vera á bak við þetta starfandi menn, sem mætti kalla nefndir. Jón frá Strympu spurði: „Er ég nefnd eða er ég ekki nefnd?“ Hæstv. ráðh. hlýtur að muna eftir þeirri sögu. Ég hygg, að það sé alveg sama, hvort Jón frá Strympu er nefndur „nefnd“ eða „ekki nefnd“, ef hann vinnur þau störf, sem nefndir vinna og fær borgun fyrir. Hér er talað um endurskoðun tollskrár. Ég man ekki betur en það hafi verið skipuð nefnd til að endurskoða hana. Það er ekki í 17-tölunni. Þá er talað hér um kostnað vegna framkvæmdaáætlunar. Skyldi ekki nefnd hafa unnið að því líka? Þá er kostnaður vegna framkvæmdar söluskattslaga. Svo er hér einn liður, sem heitir „kostnaður vegna hagsýslu, ýmislegt“. Skyldi ekki einhver Jón hafa verið þarna og kannske fleiri Jónar, hvort sem þeir eru kallaðir nefnd eða ekki nefnd? Þá kemur hér líka til greina Efnahagsstofnun og rekstrarkostnaður hennar. Margt af því, sem þessi stofnun vinnur, var unnið af nefndum. Þó að breytt hafi verið formi í þessum efnum, þá er ekki lagður niður sá tilkostnaður, það er ekki sparaður sá tilkostnaður, sem áður var fundið að. Og það er þetta, sem vakir fyrir yfirskoðunarmönnum og þeir benda rækilega á á fleiri en einum stað, að hafa þurfi gát á, að ekki verði ofþensla í þessum efnum. Menn hafa farið utanlands, stundum hygg ég, að það séu nefndir, - yfirskoðunarmenn vara við kostnaði af slíkum ferðum. Satt að segja er nú almenningur ákaflega hræddur um það, að í sambandi við sendiferðir í þágu ríkisins utanlands sé oft stutt á milli þarfrar ferðar og skemmtireisu. Þetta er það, sem yfirskoðunarmennirnir eru líka að vara við, þótt þeir taki sérstaklega upp hér þann lið líka, sem inniheldur samanlagðan kostnað 17 nefnda, sem upp eru taldar. Nei, því miður held ég, að það sé svo, að Parkinsons-lögmálið hafi færzt mjög í aukana hjá núv. hæstv. ríkisstj. En ég efast ekkert um, að þegar hún tók til starfa, þá var henni full alvara með það að vilja vinna á móti slíkri þróun. En hún hefur bara ekki orkað því og er líka hætt að tala um það, jafnvel hefur hæstv. fjmrh. svarað aths. yfirskoðunarmanna, eins og ég lagði áherzlu á áðan, með því, að aths. um þetta þurfi ekki að svara. Hann vill sem sé ekkert um þetta tala, og ég lái honum það ekkert. 19. gr., ef hún er krufin, með óvissu útgjöldin, sem vitanlega er rétt hjá hæstv. ráðh. að oft er örðugt að áætla, hún inniheldur nú geysilega mikið af því, sem telja má athugavert og a.m.k. mjög mikið athugunarefni fyrir næstu ár. Þótt maður fari ekki út fyrir 19. gr., þá er þarna nóg tilefni, en það má náttúrlega minna á margt fleira í okkar þjóðlífi, sem á vegum þessarar hæstv. ríkisstj. hefur lotið Parkinsonslögmálinu. T. d. er það fjölgun bankastjóra, fjölgun bankaráðsmanna, jafnvel fjölgun þingmanna á Alþingi. Ég veit, að á eitt getur hæstv. fjmrh. bent, þegar á að bera saman tölur nefnda fyrr og nú, og það er fækkun skattanefnda úti um land. Það munar náttúrlega um minna, þegar taldar eru nefndir, heldur en þá fækkun. En spurningin er svo, hvort það kerfi, sem upp hefur verið tekið, verður ekki dýrara í rekstri, dýrara í framkvæmd en það kerfi, sem áður var, með hinum mörgu skattanefndum, sem ekki voru yfirleitt fjárfrekar. En það eru fjárfreku nefndirnar, sem sérstaklega þarf að hafa gát á, og er eðlilegt, að Alþ. taki undir aths. yfirskoðunarmanna, hinna pólitískt kjörnu manna, sem öllum kemur saman um að gera slíkar aths. við ríkisreikninginn 1962.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr., enda hefur hæstv. fjmrh. svarað því, sem svara þurfti eftir aths., sem komu fram hjá hv. 1. þm. Norðurl. e. En það er aðeins eitt atriði, sem ég vildi minnast á hér, og það er í tilefni af hugleiðingum hv. þm. og aðfinnslum varðandi 19. gr. fjárlaga. 19. gr. fjárlaga hefur oft verið mönnum ásteytingarsteinn og þá ekki síður að sjálfsögðu 19. gr. eins og hún hefur komið út í ríkisreikningi, vegna þess að í fjárlögum eru ríkisstj. veittar í raun og veru töluvert óbundnar hendur í þessu efni, þar sem er aðeins ein tiltekin fjárveiting til óvissra útgjalda, og undir þann lið koma svo alls konar útgjöld, sem fara nokkuð eftir því, hvernig á hverjum tíma tekst að halda í hemilinn á þeim gjöldum. Það er vitanlega ógerlegt að komast undan ýmsum útgjöldum, sem ekki er gert ráð fyrir í fjárlögum, og ég hygg, að það hafi aldrei neinum hv. þm. dottið í hug. Hitt hefur jafnan verið nokkurt fróðleiksefni, að kynna sér eftir á, hver reyndin hefur orðið um útgjöld í sambandi við óviss útgjöld á 19. gr. Ég verð að segja það, að enda þótt ég sé hv. 1. þm. Norðurl. e. sammála um, að það ber að sjálfsögðu að halda þessum útgjöldum innan eðlilegra marka, en ekki langt umfram fjárlög, þá hygg ég, að sjaldan hafi verið minni þörf á beinum aðfinnslum út af þessari grein heldur en nú og því í rauninni lítil ástæða til að gera hana fremur að umtalsefni en oft á undanförnum árum. Ég skal ekki heldur langt út í þá sálma fara hér. En með hliðsjón af því, sem hv. þm. sagði um, að það væri óhæfilegt, hvað þessi grein hefði farið fram úr áætlun, þá greip ég af tilviljun ríkisreikninginn fyrir árið 1958, og þar sé ég, að í fjárlögum er áætlað til óvissra útgjalda 3.1 millj., en óviss útgjöld hafa orðið 8.4 millj., þannig að sé mikil sök, hvað óviss gjöld hafa nú farið fram úr áætlun, þá virðist þetta vera dauðasök, enda þótt þetta muni að vísu ekki hafa verið banamein þeirrar hæstv. ríkisstj., sem bar ábyrgð á þessum reikningi. Hv. þm. vildi einnig telja, að það væri óeðlilegur samanburður að bera saman nefndirnar og tölu þeirra, svo sem yfirskoðunarmenn ríkisreiknings hafa gert og hæstv. fjmrh, hér minntist á, og sagði, að í ríkisreikningnum nú væri að finna nýjar aðferðir til þess að fela nefndir, vegna þess að þar væri talað um athugun á hinu og öðru, sem auðvitað væri ekki annað en nefndarstörf, og það auðvitað væri alltaf álitamál, hvað mætti segja að nefnd hefði unnið, hvort tiltekinn maður starfaði sem nefnd eða ekki nefnd. Það má auðvitað segja, að æðimörg störf, ef ætti að fara út í það, væri hugsanlegt að láta nefnd vinna, og mætti þá eins heimfæra þær undir sömu röksemdir, að þar væri verið að fela kostnað, sem hefði vel mátt kalla nefndarkostnað. En það, sem ég tel ástæðu til að benda á í þessu efni, er, að hér er ekkert nýtt á ferðinni. Ef á að fá eðlilegan samanburð í þessu efni, þá verður jafnframt að hafa samanburð um það hvað hefur verið gert í þessu efni áður. Er það þá svo, að það sé fyrst núna, sem er farið að taka upp þann hátt að nefna öðru nafni en nefndarstörf ýmis störf, sem greidd eru með óvissum útgjöldum á hverju ári, en eru þar ekki flokkuð undir nefndakostnað? Það er auðvitað það, sem skiptir máli, ef á að fá eðlilegan samanburð og komast að raun um, hvort það er rétt, sem hv. þm. hélt fram, að hér væri farið að taka upp nýjung til að fela nefndarstörf. En því fer víðs fjarri. Þetta er nákvæmlega það, sem alltaf hefur verið gert í stórum stíl, og það er gerður annars vegar munur á nefndakostnaði og það flokkað undir vissan lið, en svo er í mörgum greinum öðrum talað um athugun á einu og öðru, sem vitanlega er alveg rétt, að má alveg eins kalla í mörgum tilfellum nefndakostnað. En þessari venju hefur verið fylgt árum saman og þar af leiðandi ekki verið að taka upp neitt nýtt nú til þess að reyna að fela nefndarstörf umfram það, sem áður hefur verið gert. Ég skal aðeins nefna örfá atriði úr ríkisreikningnum 1958. Þar er talað um athugun á afkomu bátaútvegsmanna, athugun í fjármálum Flugfélags Íslands, athugun á fjármálum hafna og rafveitna, athugun á kjördæmaskipun og stjórnarskrá, athugun á lífeyrisréttindum yfirmanna á skipum, athugun á framkvæmdum í raforkumálum, athugun á rekstri báta og togara, athugun á skattamálum í Danmörku, Svíþjóð og Þýzkalandi, athugun á undirbúningi að stofnun vistheimilis fyrir afvegaleiddar stúlkur, athugun á þjóðhagslegu gildi íslenzks neyzluvöruiðnaðar og mörg önnur atriði, sem eru flokkuð undir athugun.

Því var ekki neitað, að þetta væru nefndarstörf.

Var því ekki neitað?

Nei.

Af hverju er þá alveg sérstakur liður í 19. gr., þar sem sagt er: Nefndakostnaður? Það er alveg sýnilegt, að það er ekki átt við, að hitt sé nefndakostnaður, og þetta er nákvæmlega sambærilegt við það, sem hv. þm. var að lesa hér upp áðan úr ríkisreikningnum fyrir árið 1962, þannig að það er hreinlega verið að bera málið villandi á borð með því að halda því fram, að hér sé verið að taka upp einhvern nýjan hátt á. Þetta er nákvæmlega sama og áður hefur verið gert, og af því leiðir, að samanburðurinn á nefndunum er alveg eðlilegur, svo sem hæstv. fjmrh. minntist á. Ég hefði ekki sérstaklega farið að ræða þetta að öðru leyti en því, að mér finnst óviðeigandi að vera að reyna að koma því hér að, að það sé farið að taka upp einhverja nýja starfshætti hér í því skyni að fela nefndarstörf, alveg þvert ofan í það, sem áður hefur verið gert í því efni.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e. hélt áfram gagnrýni sinni út af því, hvernig vegagerð ríkisins hefur bókfært útgjöld til Keflavíkurvegarins. Ég skal nú ekki ræða það frekar. Ég endurtek það, sem ég sagði hér áðan, að þarna er um bókhaldsatriði að ræða. En mér finnst nú hv. þm., sem er þó orðvar maður og prúður, hafa gengið helzt til langt í því, þegar hann líkir þessari bókfærslu við smyglara, sem setja kútinn utanborðs til þess að leyna honum, og mér finnst það alveg ómaklegt í garð vegamálastjóra og hans starfsmanna að bera þeim á brýn, að þeir hafi sett þennan Keflavíkurkút utanborðs til þess að fela hann, því að allt kemur þetta fram í ríkisreikningnum, ef lesið er vandlega, og skal ég ekki eyða fleiri orðum að því. Ég minntist hér áðan á hin óvissu útgjöld, að þau hafa jafnan farið eitthvað fram úr áætlun, en þó minna á árinu 1962 heldur en undanfarið. Mér hefur nú borizt í hendur skýrsla, sem gerð var nýlega um þessar greiðslur frá og með árinu 1950, og þar sem hv. þm. hóf umr. um þetta, ætla ég til fróðleiks að lesa þá skýrslu upp. Árið 1950 fóru óviss útgjöld 420% fram úr áætlun fjárlaga, árið 1951 fóru þau 734% fram úr, 1952 123%, 1953 129%, 1954 192% , 1955 140%, 1956 272% , 1957 186%, 1958 177%. Allar þessar tölur eru frá fjmrh.-tíð núv. formanns Framsfl. Árið 1959 var núv. hæstv. utanrrh. fjmrh. Þá fóru útgjöldin 122% fram úr áætlun. Síðan núv. stjórn tók við, hafa umframgreiðslur á ýmsum útgjöldum verið sem hér segir: Árið 1960 79% , árið 1961 79%, árið 1962 35%.



Herra forseti. Ég vil leiðrétta það hjá hæstv. fjmrh., að ég hafi verið með nokkrar aðdróttanir til vegamálastjóra eða skrifstofu hans um, að hann væri að fela kút með færslum þeim, sem hann hefur verið látinn gera í þessu sambandi. Fyrir vegagerðina er á engan hátt ávinningur að hafa þetta í reikningnum. En það er að því leyti ávinningur fyrir þann, sem sér um ríkissjóðinn, að þá kemur ekki fram beint hjá ríkissjóðnum sú skuld, sem myndast við lántökur vegna Keflavíkurflugvallar til framkvæmda á vegagerðinni, en vegagerðina verður vitanlega ríkissjóður að bera. Hann verður að bera hana og greiða þau lán, sem hennar vegna eru tekin. Ég vona, að þetta liggi ákaflega ljóst fyrir, og sú líking, sem ég notaði þarna áðan og hæstv. fjmrh, þótti heldur sterk, stenzt að þessu leyti vel gagnvart reikningshaldara ríkissjóðsins, en á engan veginn við með nokkru móti gagnvart þeim, sem sér um vegagerð, því að hann er vitanlega bara þjónn hins í þessu efni. Ég var ekkert sérstaklega að deila á það áðan, að óviss útgjöld hefðu farið mikið fram úr áætlun. Ég nefndi aðeins þá tölu sem hæsta, og eftir eðli málanna er það vitanlega ekki óeðlilegt, að það, sem kallast óviss útgjöld, geti sveiflazt til. En þegar ég fór að athuga 19. gr. yfir óvissu útgjöldin, sýndist mér vera í henni liðir, sem væri sjálfsagt að gefa gát að, og ekki að tilefnislausu, heldur að gefnu tilefni frá yfirskoðunarmönnum, því að þeir gera þar sínar aths., ekki stórorðar að vísu, en alvarlegar, og þeir gera þær ekki sem stjórnarandstæðingar, því að tveir þeirra eru kosnir til endurskoðunar af þeim flokkum, sem styðja ríkisstj., og það er ekki stjórnarandstæðingurinn eða fulltrúi þess flokks, sem gerir þessar aths. einn, þeir gera þær allir saman. Hv. 6. þm. Norðurl. e., frsm. okkar í fjhn., benti á, að það væri ekki nýtt, að á 19. gr. væri talað um kostnað við ýmsa hluti, þó að það gæti verið, að þar væri að starfað af nefndum. Þetta er vafalaust rétt hjá honum. En til þess að bera saman, hvort meira er um þess háttar nú en áður, þarf gagngerari athuganir en þær, sem hann gerði, þótt menn hafi hér í ræðustólnum fyrir framan sig sundurliðun á þessari grein. En ég hef það á meðvitundinni, að mun meira hafi verið gert að því nú en áður að fella niður það, sem flokkað er undir nefndir, en taka hitt upp, og mér finnst þetta kannske í raun og veru ákaflega mannlegt, vegna þess að þegar hæstv. fjmrh., sem ræður skipan á 19. gr. vitanlega, eftir því sem hann vill, tók til starfa, þá gerði hann það sem vandlætari í þessum efnum. En það munu allir hafa á meðvitundinni, þó að ég sé hér ekki búinn að leggja fram um það ábyggilegar tölur, hvorki um tölu nefnda né hlutfallslegan kostnað við nefndir, - þá munu allir hafa það á meðvitundinni, að það hefur ekki tekizt fyrir hæstv. ráðh. að koma fram sparnaði, þvert á móti hefur straumurinn borið hann í öfuga átt.