Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar mál þetta var til 2. umr. hér, kom fram till. í d. um það, að frv. yrði breytt þannig, að ákveðið yrði, að tekjum þeim, sem ríkissjóður fær vegna frv., yrði varið til brúargerða, lagt í sérstakan brúasjóð, og fyrst skyldi þessum sjóði varið til að byggja brú yfir Jökulsá í Lóni. Fyrir hönd fjhn. óskaði ég eftir, að þessi till. yrði tekin aftur til 3. umr., til þess að n. fengi tækifæri til að athuga till. nánar. Hv. flm. féllst á þetta, og nú, milli 2. og 3. umr., hefur fjhn. athugað till. Á fundi, sem n. hélt í morgun, var ákveðið að mæla gegn því, að þessi till. yrði samþ. Á þessum fundi voru ekki mættir nema 3 af nm., hv. þm. Barð., hv. þm. Dal. og ég, en 2 nm. voru fjarverandi, og er því ekki kunnugt um afstöðu þeirra til málsins. Ástæðan fyrir því, að meiri hl. fjhn. mælir gegn því, að þessi till. verði samþ., er fyrst og fremst sú, að n. telur, að ef ætti að fara að verja þessu fé í sérstakan brúasjóð og ákveða að byggja ákveðnar brýr fyrir féð, þá þyrfti auðvitað að fara fram sérstök athugun á því, í hvaða röð þessar brýr skyldu byggðar. Þarf það mál talsvert mikinn undirbúning og meiri en nú liggur fyrir. Hér við bætist og það, að Alþ. hefur sjálft athugað þetta mál nokkuð í sambandi við afgreiðslu fjárl. og dregið ákveðna linu um það, í hvaða röð stórbrýrnar skuli byggðar. Hefur þegar verið veitt nokkuð fé í þessu skyni til nokkurra stórbrúa á landinu, og er brúin yfir Jökulsá í Lóni ekki á meðal þeirra. Ef farið væri því að lögfesta þessa brú með þessum l., þá væri með því farið í gagnstæða átt við ákvarðanir, sem Alþ. hefur tekið áður. Mundi slíkt og valda miklum átökum og væri líklegt til að setja frv. í hættu, ef að því ráði væri horfið. Til enn betri glöggvunar á málinu ákvað fjhn. að senda málið til vegamálastjóra og fá hans till. um, hvernig við þessari brtt. skyldi snúast. Hefur n. nú nýverið borizt umsögn vegamálastjóra, og með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa upp úr umsögninni það, sem máli skiptir hér. Vegamálastjóri segir svo: „Alþingi hefur þegar ákveðið, að nokkrar stórbrýr skuli ganga fyrir brú á Jökulsá í Lóni, sérstaklega á Þjórsá, Hvítá hjá Iðu, Skjálfandafljót í Bárðardal, Blöndu hjá Löngumýri og fleiri brýr, sem nokkurt fé hefur þegar verið veitt til í fjárlögum. Með tilliti til þess vil ég ekki mæla með brtt. á þskj. 48, um að 5 aura innflutningsgjaldinu verði varið til brúargerðar á Jökulsá í Lóni.“ Meira er það ekki, sem hann segir um þetta mál.

Hvað segir hann fleira?

Hann segir ekki meira um till. sjálfa. Hann afsakar aðeins dráttinn á því að skrifa ekki fyrr, og þar með er hans máli lokið. Annars liggur bréfið hér til athugunar fyrir hv. þm. Með tilvísun til þessarar umsagnar vegamálastjóra og þeirra atriða, sem ég hef bent á hér, mælir sá hluti n., sem mætti á fundinum í morgun, gegn því, að þessi brtt. nái fram að ganga, og leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og það kom frá hæstv. ráðh.



Herra forseti. Ég var ekki á þessum fundi, sem haldinn var í morgun, en það hefur verið rætt um þessa till. áður í n., og ég var því fylgjandi, að hún yrði tekin upp. Ég hefði hins vegar getað fallizt á það, að þessi till. yrði tekin í frv. fyrir 1949 og að það hefði ekki verið brýn nauðsyn að gera það fyrir 1948. Hér er um að ræða eitt af stórfljótum landsins, sem áreiðanlega er nauðsyn á, að komist í fremstu röð þeirra fljóta, sem brúuð verða, og ef benzínskattinum verður ekki varið til þess samkv. l., þá standa engar vonir til þess, að þetta fljót verði brúað. Af þessari ástæðu hef ég fylgt þessari till. og vil mæla með því, að hún verði samþ.



Herra forseti. Ég vil taka það fram, að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum vegna afgreiðslu meiri hl. fjhn. á þessu máli, af því að ég bjóst við, að meiri skilningur mundi ríkja innan þeirrar n. á því, hversu nauðsynlegt er að taka upp það fyrirkomulag að safna fé til brúargerða á stærstu stórfljót landsins, sem eins og hv. 4. landsk. tók fram, ættu að koma í fremstu röð. Ég varð einnig nokkuð hissa á því, hvernig vegamálastjóri afgreiddi till., vegna þess að ég þóttist hafa fyrir mér annað álit frá honum um svipað mál, sem lá fyrir síðasta þingi, álit, sem var nokkuð á annan veg en þetta, a.m.k. hvað aðalatriðin snerti, sem var endurreisn brúasjóðs. Þegar þetta frv., sem hér liggur fyrir, var lagt fyrir hv. d., lá ekki fyrir nein vissa um, að á þessu þingi yrði lagt fram sams konar frv. fyrir árið 1949. Hefði frv. fyrir 1949 verið komið við 2. umr. málsins, þá hefði ég flutt brtt. við það. Ég ætla, að það hafi verið fyllilega vitað í fjhn., að ég mundi sætta mig við, að till. yrði tekin upp í það frv. Hins vegar sé ég ekki annað en hægt hefði verið að afgreiða till. í sambandi við þetta frv. - Það er aðallega sú stefna, sem kemur fram hjá meiri hl. fjhn. í þessu máli, sem ég vildi gera að umræðuefni. Það er meira falið í þessari till. en að byggja brú yfir Jökulsá í Lóni. Það, sem er falið í þessari till, og er annað aðalatriði hennar, er að endurreisa eigi brúasjóð, sem var búinn að starfa í nokkur ár, en var síðan lagður niður. Með starfsemi þessarar stofnunar tókst að koma brú yfir Jökulsá á Fjöllum, sem annars væri ekki enn komin. Í öðru lagi leyfi ég mér að fullyrða, að þær brýr sumar, sem vegamálastjóri nefnir í áliti sínu, eiga ekki að koma undir ákvæðið um brúasjóð, vegna þess að það er þegar búið að veita í fjárl. nokkurt fé til þeirra, og því verður vitanlega haldið áfram. Það, sem ég vildi alveg sérstaklega taka fram í sambandi við þetta mál, er það, að mig undrar að nokkru leyti álit vegamálastjóra, vegna þess að þegar þetta mál, endurreisn brúasjóðs í þeirri mynd, sem hann áður var, þ.e.a.s. að 3/5 hlutar benzínskattsins færu til vegagerða, en 2/5 hlutar til brúargerða, var til umr. hér á síðasta þingi, þá var vegamálastjóri beðinn um álit, og það álit hef ég hér og vildi leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa það upp. Í sambandi við það vildi ég geta þess, að þegar ég talaði fyrir till. hér við 2. umr. málsins, þá gat ég þess, að hann væri ekki sammála mér um það, að Jökulsá í Lóni yrði brúuð fyrst. Álit vegamálastjóra er á þessa leið: „Eins og um er getið í greinargerðinni, var með lögum nr. 53 1946 numið úr gildi ákvæði eldri laga um að 2/5 hlutar 5 aura innflutningsgjaldsins af benzíni skyldi varið til brúargerða og 3/5 til lagningar þjóðvega. Þessi upphæð nam alls um 1,5 millj. kr. Frá því ákvæði þetta var lögtekið 1941 til og að meðtöldu árinu 1946 nam hlutur brúasjóðs samtals kr. 2.077.273,31. Hefur öllu því fé verið varið til nýju hengibrúarinnar á Jökulsá í Axarfirði, og vantar þó um 225 þús. kr. á, að hún sé greidd að öllu úr brúasjóði. Nú liggur samkv. ákvörðunum Alþingis fyrir að byggja stórbrýr á Þjórsá og á Hvítá hjá Iðu, sem samanlagt munu kosta um 5,2 millj. kr. Fjárveitingar til beggja þessara brúa tel ég verða að sitja fyrir brúargerð á Jökulsá í Lóni, en brú á hana ásamt varnargörðum er áætlað að kosti 2 millj. kr. Teldi ég mjög æskilegt, að unnt yrði að byggja þessar 3 brýr á næstu 4–5 árum, en til þess þarf 1,5–1,8 millj. kr. að meðaltali á ári. Þar sem mjög lítil bílaumferð verður um væntanlega brú á Jökulsá, tel ég ekki eðlilegt að taka upp aftur ákvæði um brúasjóð og ákveða þar, að tekjum hans, líklega næstu 3 árin, skuli varið til að byggja brú á Jökulsá í Lóni, meðan ekki er séð nema taka þurfi þennan tekjustofn til þess að tryggja fé til byggingar Þjórsárbrúar og Hvítárbrúar. Hins vegar er ég meðmæltur því, að ákvæði um brúasjóð verði tekin upp aftur, að því tilskildu, að hann fái svo háan hluta benzínskattsins, að árstekjur yrðu 1,5–1,8 millj. kr., til þess, ef þarf að tryggja, að fyrrgreindar brýr verði byggðar á næstu árum og síðan árlega eða annaðhvort ár ein stórbrú. Mér þykir eins og komið er rétt að sleppa því, að nokkrum hluta slíks skatts skuli varið til vegagerða, heldur til brúargerða eingöngu.“ Þegar þessi viljayfirlýsing vegamálastjóra er athuguð, þá virðist hún vera í andstöðu við það, sem gert var 9. febr. 1948, því að þá er gengið fram hjá að endurnýja brúasjóð, en í stað þess veitt fé á fjárlögum til brúargerða. Ég tel því, að þessi till. eigi fullan rétt á sér, og sé ekki ástæðu til að taka hana til baka. Réttmæti Þjórsárbrúarinnar rengi ég alls ekki, og var ekki nema sjálfsagt, að til hennar væri veitt fé á undan öðrum brúm í landinu. Hins vegar viðurkenni ég ekki, að brú á Hvítá hjá Iðu sé nauðsynlegri, en brú á Jökulsá í Lóni. Í fyrsta lagi vegna þess, að Hvítá er brúuð á öðrum stað, en í öðru lagi af því, að Jökulsá er hættuleg hindrun á aðalsamgönguleið héraðsins. Að síðustu vil ég taka það fram, að ég hefði getað sætt mig við, þó að n. hefði talið nauðsynlegt að fresta þessum aðgerðum t.d. til 1950, en um það var ekki að ræða, og undrast ég mjög afgreiðslu málsins, sem meiri hl. virðist hafa gert að lítt athuguðu máli.



Herra forseti. Aðeins nokkrar athugasemdir við ræðu 8. landsk. Háttv. flm. brtt. getur sætt sig við framlengingu á umræddum l., svo að það mál út af fyrir sig er ekki ágreiningsatriði, en svo vill hann um leið fá ákveðið af Alþ., að fé það, sem fæst vegna l., verði veitt til byggingar á brú yfir Jökulsá í Lóni. Á fundi n. var meiri hl. samþ. því, að frv. væri samþ. óbreytt, og taldi ekki rétt að taka umrædda brtt. upp í þetta frv.

Ég var ekki á fundi í n.

. Það er rétt, enda tók ég það fram, að ekki hefðu allir verið mættir, en meiri hl. hefði skilað umræddu áliti. Aðalefni brtt. er það, að byrjað verði á að brúa Jökulsá í Lóni. Nú efa ég ekki, að það er mikil þörf á að byggja brú á Jökulsá, en hins vegar hafa allir orðið sammála um, að meiri þörf væri á byggingu Þjórsárbrúar, sem nú er hafin og það með sérstakri fjárveitingu á fjárlögum, en þó ekki talið fært að veita féð í einu lagi. Það virðist vera eðlilegast eins og með byggingu Þjórsárbrúar, að Alþ. ákveði hverju sinni, hvað mikið fé það getur lagt til slíkra stórbrúa, og taki þá um leið ákvörðun um það, hvar þörfin er mest, og þess vegna taldi n. ekki rétt að taka þessa brtt: í frv. Annað er það, ef þessi till. væri samþ., þá mætti búast við fjölda brtt. með kröfum um nýjar brýr hingað og þangað, sem vissulega eru nauðsynlegar, en varla heppilegt að blanda slíkri lagasetningu inn í þetta mál. Þá má benda á, að till. um brú á Jökulsá í Lóni hefur áður verið til umr. í d., en ekki fengizt samþ. Ef nú væri farið að endurnýja brúasjóð, þá mundi það varla fara á annan veg, en að ítrekaðar væru þær samþykktir, sem gerðar hafa verið á Alþ. Hins vegar gæti það tafið þetta mál og jafnvel stofnað því í hættu að hnýta brúasjóð við það. - Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta meir.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að blanda mér í umr. um þetta mál, en vegna þess, sem sagt hefur verið, vil ég láta koma fram það, sem ákveðið er, en samkvæmt því er brú á Hvítá hjá Iðu næsti áfangi, þegar Þjórsárbrú er lokið. Alþ. gengi því á gefin heit, ef það færi nú að ákveða, að brú á Jökulsá í Lóni yrði hleypt fram fyrir. Ég er ekki með þessum orðum að mæla á móti, að Jökulsá í Lóni verði brúuð, þvert á móti þykist ég vita, að þörfin á því sé mjög brýn. En eins og bókað er í samþ. Alþ., þá skal Hvítá vera næst, og að fara að breyta því væri ranglát þvermóðska, enda til lítils að keppast við að fá samþykktir Alþ. fyrir málum, ef slíkar ákvarðanir væru að engu hafðar.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð út af því, sem fram hefur komið. Vegna ummæla frsm. n. vil ég taka það fram, að ég mundi hafa verið fús til að taka þessa brtt. aftur, ef n. hefði á einhvern hátt viljað sinna málinu, en þar sem hún hefur ekki gert það, vil ég láta till. ganga undir atkv., nema n. breyti afstöðu sinni. Um það atriði, að þetta mál hafi fyrr legið fyrir Alþ. og ekki fengizt staðfest, vil ég segja það, að nú þegar hefur verið veitt fé til fyrirhleðslu þar eystra, sem er beinlínis undirbúningur undir brúargerð á Jökulsá, en auk þess er brú á Jökulsá löngu komin á brúalög. Þá vildi 2. þm. Árn. halda því fram, að með samþykkt þessarar till. væri verið að brjóta samþ. Alþ. Ég vil leyfa mér að halda fram, að það sé ekki rétt, því að hér er gert ráð fyrir að endurnýja brúasjóð og nota fé úr honum til að byggja brú á Jökulsá. Sömuleiðis vil ég algerlega mótmæla því, að það sé ýtni og þvermóðska, þó að byrjað yrði á því að reisa brú á Jökulsá, ef þessi leið yrði farin. Það hafa komið fram tilmæli um, að ég flytti þessa till. heldur í sambandi við 66. mál, en ég sé ekki, að það hafi neina þýðingu, og sé þess vegna ekki ástæðu til að verða við þeim tilmælum.



Herra forseti. Mér skilst eftir umr. um þetta mál, að þá muni þessi brtt. eiga betur við í 66. máli, og vil því sérstaklega mælast til, að flm. sjái sér fært að taka hana aftur hér og flytja hana heldur við 66. mál. Um málið sjálft verð ég að segja það, að mér er ekki fullkomlega ljóst, hvort hægt er að samþ. þessi l. Ég er nefnilega alls ekki viss um, að hægt sé að setja l. 16. júlí 1948 um það að innheimta skatt frá 1. jan. sama ár. Það er að minnsta kosti mjög hæpið, að hægt sé að láta lög verka þannig aftur fyrir sig. Annars langar mig að fá umsögn lögfróðra manna um þetta atriði, áður en ég greiði atkv. um málið. Hvað viðvíkur framkominni brtt. um að ákveða, að fyrst skuli byggja brú yfir Jökulsá í Lóni fyrir fé úr brúasjóði, þá tel ég ekki að það sé rétt. Það á að mínu áliti að ákveðast af Alþ. á hverjum tíma, hvenær taka skuli fé úr brúasjóði og hvaða ár skuli þá brúa fyrir það. Ég vil því skora á hv. 8. landsk. þm. að taka till. aftur. Að lokum vil ég beina því til hæstv. forseta, hvort hann telur sér fært að láta fara fram atkvgr. um frv., sem verkar aftur fyrir sig, eins og þetta gerir.

Forseti (BSt): Í tilefni af orðum þm. N-M. vil ég taka það fram, að þar sem fyrir samskonar tilviki og hér um ræðir, þ.e.a.s., að gleymzt hafi að framlengja lög á tilsettum tíma, en þau síðan framlengd síðar og sú framlenging látin ná aftur fyrir sig til þess tíma, er þau voru útrunnin, eru fleiri en eitt dæmi hér á Alþ., þá sé ég mér ekki fært að vísa þessu máli frá á þeim forsendum, að það sé ólöglega fram borið.



Herra forseti. Vegna áskorunar 1. þm. N–M. skal ég verða við þeirri ósk að taka brtt. mína aftur og flytja hana við 66. mál, þó að ég hafi ekki ætlað mér það, eins og ég hafði látið í ljós. Og geri ég það vegna þess, að mér skildist á ræðu síðasta ræðumanns, að möguleiki væri á, að menn fylgdu till. frekar, ef hún kæmi fram við 66. mál. Till. er því tekin aftur.



Herra forseti. Það er svipað um þetta frv. að segja og nokkur önnur, sem ég hef flutt, að það er réttarfarsfrv., þar sem reynt er að setja heildarlöggjöf með þessu frv. um nauðungaruppboð. Þau fyrirmæli, sem nú gilda um þetta, eru sum allt aftan úr Jónsbók og önnur frá því árið 1793 og síðar, og leikur oft vafi á, hvað af þessum lagaleiðum skuli gilda, og segja má, að engin grein réttarfarsins sé eins erfið að átta sig á og þessi. Það var því brýn þörf á að safna saman fyrirmælum um þetta, samræma þau og setja ný ákvæði, þar sem það mátti kalla ómögulegt að átta sig á þeim nema með ærinni vinnu og fyrirhöfn. Auk þess voru sum fyrirmælin orðin mjög úrelt og ekki sniðin fyrir staðhætti hér á landi sérstaklega eða nútíma hugmyndir um réttarfar. Ég fékk því fyrrv. hæstaréttardómara, Einar Arnórsson, til þess að semja um þetta frv., og hafði hann síðan samvinnu um það við mig, dómsmrn. og bæjarfógetann hér í Rvík, sem hefur manna mesta reynslu í þessu efni. Þetta frv. er árangur af því samstarfi, og ég hika ekki við að segja, að það horfir til mikilla bóta í réttarfarinu. Það hefur heldur engin aukin útgjöld í för með sér fyrir ríkissjóð, enda aðeins um heillegri reglur að ræða en gilt hafa hingað til, svo að það getur ekki verið neitt áhorfsmál, að frv. beri að samþ. sem allra fyrst. Ég vil ekki segja, að engar breytingar geti komið til mála á frv. Betur sjá augu en auga. En ég vil leggja til, að því verði vísað til allshn. og vænti þess, að hún afgr. það fljótt og vinsamlega og að það fái síðan greiðan framgang á Alþ.



Herra forseti. Ég vildi mælast til þess, að mál þetta verði tekið af dagskrá af þeirri ástæðu, að ég lenti í minni hl. innan n. og minnihlutaálit mitt er komið til prentunar, en mér var sagt áðan, að það væri ekki enn komið úr prentun. Af þessari tilgreindu ástæðu vil ég fara fram á við hæstv. forseta, að málið verði tekið af dagskrá.

Forseti (BSt) : Það er nú raunar upplýst, að hv. þm. lýsti engum ágreiningi innan n. á fundum, en samkv. þessum upplýsingum, þótt segja megi, að þetta komi seint fram, skal ég fresta umræðum, - og er málið tekið af dagskrá.