Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um lágmarkslaun sem er að finna á þskj. 9. Þetta frv. var áður flutt á síðasta þingi og er nú endurflutt lítið breytt. 1. gr. frv. hljóðar upp á að óheimilt sé að greiða lægri grunnlaun fyrir 40 dagvinnustundir á viku en sem nemur 30 þús. kr. á mánuði miðað við framfærsluvísitölu 1. sept. 1986. Kveðið er á um að þessi lágmarkslaun breytist á þriggja mánaða fresti í samræmi við breytingar á vísitölu framfærslukostnaðar. Eins og fram kemur í grg. með frv., með leyfi forseta, eru lægstu grunnlaun fyrir 40 stunda vinnuviku nú um 19 þús. kr. á mánuði samkvæmt gildandi kjarasamningum aðila vinnumarkaðarins. Framfærslukostnaður vísitölufjölskyldu, sem felur hjón og 1,66 börn, er hins vegar nú í byrjun okt. 1986 um 87 þús. kr. á mánuði. Hvað sem líður yfirborgunum af margvíslegu tagi liggur ljóst fyrir að fjölmargir launþegar, þar á meðal stærsti hluti kvenna á vinnumarkaði, hafa innan við 30 þús. kr. á mánuði í grunnlaun og geta því ekki framfleytt sér af afrakstri fullrar dagvinnu. Ómæld vinna, sem óhjákvæmilega bitnar á heilsufari og fjölskyldum viðkomandi, er þess vegna eina leið fjölmargra til að láta enda ná saman, þ.e. þeirra sem ekki kikna undan byrðinni og leita á náðir opinberra stofnana með afkomu sína. Slíkt ástand er ekki með nokkru móti verjandi í íslensku velferðarþjóðfélagi og því er þetta frv. nú endurflutt. Í frv. er gengið út frá því að það sé siðferðilegur réttur hvers vinnandi manns að geta framfleytt sér af afrakstri fullrar dagvinnu. Markmið þess er að koma í veg fyrir að fólk beri minna úr býtum fyrir fulla vinnu en sem nægir til að sjá sér farborða. Frv. tekur aðeins til þeirra sem hafa laun undir 30 þús. kr. á mánuði en hreyfir ekki við launum sem hærri eru. Samkvæmt lauslegri áætlun Þjóðhagsstofnunar gæti frv. náð til um 35 þús. launþega og haft í för með sér allt að fjórðungshækkun á dagvinnulaunum þessa hóps að meðaltali. Hins vegar er áætlað að heildarlaunakostnaður atvinnurekstrar í landinu hækki ekki um meira en sem nemur 3-5% miðað við heilt ár. Hækkun lægstu launa er því hvorki dýr né líkleg til að hleypa verðbólgunni á skrið að nýju. Frv. er í raun neyðarráðstöfun þar sem það á að vera hlutverk aðila vinnumarkaðarins en ekki Alþingis að sjá til þess að full dagvinnulaun nægi einstaklingi til framfærslu. Þegar aðilar vinnumarkaðarins bregðast þessu hlutverki sínu getur Alþingi hins vegar ekki setið aðgerðarlaust hjá. Einnig er vitað að sú endurskoðun á launakerfi vinnumarkaðarins sem nú er unnið að mun í engu breyta grundvallaratriðum þess, allra síst hvað konur varðar. Jafnframt er ljóst að aðilar vinnumarkaðarins geta ekki eða vilja ekki höggva á þann hnút sem jöfn prósentuhækkun allra launa, hárra sem lágra, hefur skapað í íslenskum launamálum. Því er hér lagt til að Alþingi hækki einhliða lægstu launin í landinu og tryggi þannig þann lágmarksrétt hvers vinnandi manns að geta framfleytt sér af afrakstri fullrar dagvinnu. Eins og fram kemur í þessari grg. er frv. flutt í framhaldi af þeim kjarasamningum sem aðilar vinnumarkaðarins gerðu í febrúar s.l., kjarasamningum sem við Kvennalistakonur gagnrýndum mjög á Alþingi m.a. fyrir það að taka ekki á lægstu laununum, og það er flutt í framhaldi af þeim upplýsingum sem komu fram á vordögum um fátækt á Íslandi. Þetta hvort tveggja varð til þess að við ákváðum undir lok síðasta þings að leggja fram frv. sem er í megindráttum samhljóða því sem ég mæli nú fyrir. Við höfum velt því fyrir okkur í raun allt frá því að núverandi ríkisstjórn afnam vísitölutryggingu launa með brbl. í maí 1983 hvort slíkt frv. gæti átt rétt á sér. Fram að síðustu kjarasamningum höfðum við fallið frá því að leggja slíkt frv. fram á þeim forsendum í fyrsta lagi að við vildum ekki festa með lögum einhvern botn á launagreiðslur í landinu sem lægst launaða fólkið ætti á hættu að sitja eftir á á meðan aðrir fengju launahækkanir, í öðru lagi vegna þess að við teljum það vera hlutverk aðila vinnumarkaðarins að semja um laun fyrir unna vinnu en ekki Alþingis og í þriðja lagi vegna þess að ákvarðanir um laun hinna lægst launuðu, þar með talið flestra útivinnandi kvenna, væru betur komnar í þeirra eigin höndum en í höndum Alþingis að óbreyttu. Í síðustu kjarasamningum var hins vegar ljóst að verkalýðshreyfingin getur ekki eða vill ekki gæta hagsmuna þeirra sem lægstu launin hafa. Tregðulögmál launastigans og prósentuhækkananna virðist koma í veg fyrir að hún sinni því hlutverki sínu að gæta hagsmuna þeirra sem lægst launin hafa. Síðustu kjarasamningar eða þjóðarsáttin, eins og höfundar þeirra nefna þá gjarnan, eru glöggt dæmi um þetta. Þar var samið um rúmlega 19 þús. kr. lágmarkslaun á meðan framfærslukostnaður einstaklings var eða er í kringum 30 þús. kr. og í hönd fóru hagsældartímar í íslensku þjóðfélagi. Verkalýðshreyfing sem þannig semur gætir tæplega hagsmuna þeirra sem minnst mega sín á íslenskum vinnumarkaði. Þess vegna er sú röksemd fallin brott að kjörum manna skuli vera stefnt í hættu með frammígripi af hálfu Alþingis. Þegar þar við bætist að fram koma upplýsingar um að 8-24% fjölskyldna á Íslandi búi við afkomu undir fátæktarmörkum er ljóst að Alþingi getur ekki setið aðgerðarlaust hjá heldur ber því siðferðileg skylda til að grípa í taumana og tryggja að allir landsmenn hafi fyrir brýnustu nauðsynjum með launum fyrir fulla vinnu. Þess vegna er þetta frv. nú endurflutt. Það er rétt að benda á að lög um lágmarkslaun eru fyrir hendi sums staðar í nágrannalöndum okkar og eru því ekkert einsdæmi. Í Bandaríkjunum munu vera í gildi lög um lágmarkstímakaup og í Frakklandi mun því vera þannig háttað að lágmarkslaun eru bundin með lögum sem ákveðið hlutfall af þjóðarframleiðslu. Lög um lágmarkslaun eru ein af fáum leiðum sem löggjafanum eru opnar til að tryggja Lágmarksrétt þegnanna á vinnumarkaðnum og hefur sú leið verið farin í a.m.k. þeim tveimur löndum sem ég hef hér nefnt. Hvað víðtækari efnahagsáhrif þessa frv. varðar mun það ekki valda miklum breytingum né hafa mikla þenslu í för með sér þar sem um er að ræða kjarabætur til þeirra lægst launuðu í þjóðfélaginu. Gera má ráð fyrir að þeim verði frekar eytt í nauðsynjar eins og t.d. búvörur en í þensluskapandi lúxusvörur. Samkvæmt lauslegum útreikningum Þjóðhagsstofnunar má áætla að frv. nái til um 35 þús. launþega og að meðaltalskauphækkun þessa hóps verði í kringum 25%. Þetta mun þýða um 200 millj. kr. á mánuði í atvinnutekjum eða 2.5 milljarða á ári. Heildaratvinnutekjur í landinu eru nú um 65 milljarðar á ári þannig að frv. hefur í för með sér eins og ég sagði áður, aðeins um 3-5% aukningu á launakostnaði atvinnurekstrarins miðað við heilt ár og mun því eitt og sér ekki verða til þess að hleypa verðbólgunni á skrið á nýjan leik. Verði þetta frv. að lögum hefur löggjafinn lagt ákveðinn grunn sem aðilar vinnumarkaðarins geta byggt næstu samninga sína á og því er það lagt í hendur þeirra hvort þeir hleypa verðbólgunni á skrið með sambærilegum prósentuhækkunum upp launastigann eða hvort þeir virða vilja löggjafans og semja um almennar launahækkanir óháð þeim kjarabótum sem þetta frv. færir þeim lægst launuðu. Í því efni mun reyna á aðila vinnumarkaðarins og er nauðsynlegt að stjórnvöld veiti þeim það aðhald sem á þeirra færi er þ.e. með aðhald í peningamálum og stöðugu gengi. Ég vona að hv. þm, sé ljóst að það kostar ekki mikið í peningum að hækka lægstu launin í landinu. Kostnaðurinn við slíkt er ekki þröskuldurinn. Þröskuldurinn hefur hingað til verið sá að ef þeir lægst launuðu eru hækkaðir um nokkrar krónur fylgir öll strollan á eftir og allir sem aðeins meira bera úr býtum vilja líka fá hækkun og ekki bara jafnmargar krónur og þeir lægst launuðu heldur hlutfallslega og því fleiri krónurnar. Verkalýðshreyfingin ræður ekki við þennan vanda eins og málin standa nú og því er með þessu frv. lagt til að Alþingi höggvi a hnútinn með því að lögfesta lágmarkslaun sem nægja til einstaklingsframfærslu án þess að hrófla á nokkurn hátt við launum sem hærri eru en 30 þús. kr. á mánuði. Það er forsenda þessa frv. og forsenda þess að það fái staðist á núverandi grunni efnahagslífsins að það snerti ekki við launum fyrir ofan 30 þús. kr. á mánuði. En þetta frv. hefur fleiri forsendur. Það hefur einnig þá forsendu að siðferðilega sé óverjandi að fólk liði skort í íslensku nútímaþjóðfélagi og það ástand. sem á vordögum var greint frá á ráðstefnu íslenskra félagsmálastjóra um fátækt á Ísland. sé ekki sæmandi sjöttu ríkustu þjóð heims. Það byggir einnig á þeirri forsendu að atvinnurekstur sem ekki getur borgað laun sem nægja til einstaklingsframfærslu eigi tæplega rétt á sér. Það bendir jafnframt á að aðstæður í íslensku efnahagslífi eru óvenjugóðar um þessar mundir og því ekki hægt að afsaka lág laun með almennum efnahagsörðugleikum eins og alsiða er hér á landi. Það bendir einnig á að það geti verið dýrt fyrir atvinnureksturinn að borga lág laun og það er án nokkurs vafa rándýrt fyrir þjóðfélagið að brjóta fólk niður, en það er það sem gerist í kjölfar svo lágra launa að menn geta ekki lifað af þeim. Peningahlið þessara mála er þó e.t.v. léttvæg miðað við hvílíkt siðleysi það er að bjóða mönnum lægri laun fyrir fulla vinnu en sem nægir þeim til framfærslu. Af öllum þessum ástæðum er þetta frv. flutt og að lokinni þessari umræðu óska ég eftir því að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Frú forseti. Flm. þessa frv. dró sjálf í máli sínu nokkuð í efa rétt löggjafans til að blanda sér í frjálsa samninga með þeim hætti sem hér er í raun og veru gert ráð fvrir. Maður gæti því af þessu tilefni velt því fyrir sér hvenær íhlutun löggjafans í beinar launaákvarðanir á almennum vinnumarkaði hafi sannanlega orðið til góðs og gæti einhver bent á slík dæmi treysti það að nokkru leyti í stöðu frv. Ég vil til að taka af allan vafa lýsa því yfir strax að ég er andvígur frv. um lágmarkslaun. Í lögum nr. 55 frá 1980. um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, stendur í 1. gr.: "Laun og önnur starfskjör sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semja um skulu vera lágmarkskjör fyrir alla launamenn í viðkomandi starfsgrein á svæði því er samningurinn tekur til. Samningar einstakra launamanna og atvinnurekenda um lakari kjör en hinir almennu kjarasamningar ákveða skulu ógildir." Það er deginum ljósara að þessi lagagrein tryggir mönnum ekki neina ákveðna krónutölu í laun, en hún felur ábyrgðina í hendur samningsaðilum um að ákveða hver lægstu launin eru eða skuli vera og tekur af allan vafa um að ekki megi greiða lægri laun en þau sem um er samið. Ég vil líka taka af allan vafa um að ekki er ég frekar en trúlega nokkur hér inni sannfærður um að 19 þús. kr. lágmarkslaun séu mannsæmandi, langt í frá, en það breytir því ekki að þetta eru þau laun sem aðilar vinnumarkaðarins sömdu um. Allir kjarasamningar byggja síðan á vissan hátt á lægsta þrepi launastigans. Nú vitum við að launastiginn er afskaplega langur og teygður og tilfellið er að löggjafinn gæti með ýmsum aðgerðum breytt því ástandi. T.d. mætti með breyttri skattalöggjöf hafa þau áhrif á samninga að launastigi yrði miklu einfaldari og styttri en hann er. Þá á ég við skatta sem lagðir yrðu á á svipaðan hátt og útsvar. þ.e. ein álagsprósenta. eitt gjald á öll laun fyrir ofan eitthvert ákveðið lágmark. Það hefði náttúrlega gífurleg áhrif á þær launakröfur sem frammi eru í samningum í dag því að launakröfurnar taka mjög mikið tillit til þess hvaða skatta menn verða síðan að borga af tekjum sínum. Þetta frv. segir: "Óheimilt er að greiða lægri grunnlaun fyrir 40 dagvinnustundir á viku en sem nemur 30 þús. kr. á mánuði miðað við framfærsluvísitölu 1. sept. 1986." Maður verður að spyrja þeirrar spurningar: Hvaða laun er verið að tryggja með þessum hætti? Það stendur að vísu "grunnlaun fyrir 40 dagvinnustundir" Eru þetta lágmarkslaun fyrir dagvinnu eða tekjulágmark? Á að lágmarka dagvinnuna með þessum hætti eða hámarka að viðbættum bónusgreiðslum eða ekki? Þetta hlýtur að snerta bónusgreiðslur því að í kjarasamningum er samið við það fólk sem vinnur á bónus um ákveðnar dagvinnutekjur og síðan um ákveðin bónushlutföll og það skoðað hvað með öðru við þá niðurstöðu sem menn fá í samningum. Í fjölda kjarasamninga er fjallað um hluti eins og vaktaálag, ferðakostnað, flutningskostnað, fæðisgjald, vaktaskiptagjald og þar fram eftir götunum og álit eru þetta ákveðin margfeldi af stundalaunum í dagvinnu. Þetta er einungis nefnt hér vegna þess að sá sem hér stendur hefur sjálfur mjög oft hugleitt að setja lög um lágmarkslaun og endar alltaf á þeirri niðurstöðu að löggjafinn geti alls ekki bætt um betur fyrir verkalýðshreyfingunni eða verkalýðsforustunni einfaldlega vegna þess að þó að lög væru sett um þessa hluti er ekkert sem tryggir að við upplifum ekki það, sem venjulega gerist í öllum samningum, að þessi lágmarkslaun einfaldlega margfaldi sig upp allan launastigann. Maður getur sagt: Það er samviskuspurning verkalýðshreyfingarinnar hvernig hún tekur við þessu. Við erum þá að gera ráð fyrir því að það gerist með mjög skjótum hætti, en ég er að benda á að þetta getur gerst hægt. Þetta getur gerst á 1-2 árum, á lengri tíma. Þá stöndum við allt í einu uppi með að þessi lágmarkslaun eru alveg jafnlág í hlutfalli við önnur laun og þau eru í dag ef verkalýðsforustunni og verkalýðshreyfingunni hefur ekki tekist að ná betri tökum á samningum en hefur tekist hingað til. Ég hef talið og hef m.a. mælt fyrir því hér að það séu önnur ráð sterkari til að bæta aðstöðu þess fólks sem hér er verið að tala um og þau ráð felist í því að auka rétt þess til að semja um kjör sín. Þar sem verkalýðsforustunni hefur ekki tekist að hækka laun fólks hafi fólk bæði réttindi og skyldur til að semja á sínum vinnustöðum. Við vitum að allt það launaskrið sem verið er að tala um er mestan part þannig tilkomið að þeir menn í fyrirtækjunum sem hafa aðstöðu til að knýja fram hjá sjálfum sér launahækkanir notfæra sér hana og vinnuveitendurnir viðurkenna hana. En það eru alltaf í hverju fyrirtæki enn þann dag í dag svo og svo margir aðilar sem ekki hafa þessa aðstöðu. Þessum aðilum verðum við að fá í hendur tæki til að skapa sér samningsstöðu. Þar með yrði trúi ég miklu meiri árangri náð en með frumvarpsflutningi sem þessum. Þegar menn gengu frá samningum t.d. í vetur var reiknað með því hjá bónusfólki að bónusinn væri um það bil sama upphæð eða sambærileg upphæð og mánaðarlaunin. Það var reiknað með því að sá sem væri með um 20 þús. kr. í mánaðarlaun næði um 20 þús. kr. í bónus. Þá var reyndar verið að tala um hámarksafköst. Sá aðili sem hefur slíka samninga í höndunum hlýtur að krefjast þess, ef löggjöf eins og þessi kemur til, að bónusinn vegi jafnmikið í hans tekjum og hann gerir í dag. Það þýðir náttúrlega að hann er skyndilega, a.m.k. á launaseðli, kominn fram úr ýmsum öðrum innan sama samningshóps. Við vitum alveg hvaða afleiðingar það hefur í för með sér. Við vorum að fá mikla launahækkun um daginn sem er ákveðin snjóboltaáhrif af þeim samningum sem á undan eru gengnir. Ég á eftir að sjá framan í þann þingmann sem afsalar sér þessum launum eða hluta þeirra, telur sig ekki eiga fulla kröfu til þeirra. Af því að flm. minntist á Bandaríkin í þessu tilviki held ég að hún mótmæli mér ekki í því að þeir sem fjallað hafa um gagnsemi lágmarkslaunanna í Bandaríkjunum eru flestallir, a.m.k. sem ég hef skoðað og kynnt mér, á þeirri skoðun að lágmarkslaun í Bandaríkjunum hafi haft þau áhrif að samningsaðilar endi á þessum lágmarkslaunum sem nokkurs konar hámarkslaunum, þ.e. lögbundin lágmarkslaun komi út sem ákveðin hámörkun krafna. Atvinnurekendur segja: Það eina sem mér ber skylda til er að uppfylla kröfuna um lágmarkslaun. Allt sem er þar yfir er umframframlag, umframgeta sem ég ekki þarf að standa skil á af því einfaldlega að lögin biðja ekki um meira. Ég held að ef svona frv. væri lagt fram í fullri alvöru væri ekki um neitt annað að ræða en gera það með svipuðum hætti og hér kom fram einhvern tíma á þingi. þ.e. frv. um laun á Íslandi sem væru nánast söm og jöfn fyrir alla, eða þá að láta fylgja með frv. sem þessu líka greinar um hvað væru hámarkslaun á Íslandi. Ég held að frv. sem þetta geti því miður ekki bætt úr þeim ágöllum samningakerfisins sem við horfum upp á milli aðila vinnumarkaðarins. Ég held að þetta sé ekki leiðin til að leiðrétta það misrétti sem fram kemur í niðurstöðum samninganna. Ég held að aðrar leiðir skili meiri árangri. Ég held að sú leið sem skili mestum árangri sé sú að færa samningsréttinn með fullum réttindum og skyldum í hendur fólks á vinnustöðunum.



Virðulegi forseti. Það var nú svo að við meðferð þessa máls i nefnd í fyrra fjallaði hv. 3. þm. Norðurl. v. Ragnar Arnalds um þetta frv. af okkar hálfu og hugðist fjalla um það við þessa umræðu, en hann er fjarverandi og því kem ég hér inn með örstutt innlegg varðandi þetta mál sem því miður er ekki hreyft að tilefnislausu. Ég held að það sé misskilningur hjá hv. 8. þm. Reykv. að þetta frv. sé ekki flutt í fullri alvöru eins og mér skildist á niðurlagsorðum hans. Ég held einmitt að alvara þess máls sem þarna er hreyft við, á hvern hátt sem á með það að fara, sé slík að það sé ekki nema eðlilegt að svona hugmyndir komi fram. Þær koma m.a.s. fram frá Alþfl., ég vil benda á það, af því að hv. 8. þm. Reykv. er nú kominn í Alþfl. en virtist ekki muna eftir því svona í lok ræðu sinnar þegar hann var að tala um vinnustaðasamningana sem sá flokkur var ekki sérlega hrifinn af á sínum tíma. Einmitt menn úr verkalýðsforustu Alþfl., menn eins og hv. þm. Karvel Pálmason, hafa lýst því yfir að það væri líklega þrautalendingin að fara lögbindingarleiðina varðandi lágmarkslaunin. En þetta jafnar sig allt saman þegar það fer að hrærast saman inni í þessum nýja víðfeðma og stóra flokki. Það er hins vegar alveg rétt hjá hv. 8. þm. Reykv. að málið er vandmeðfarið. Það dregur enginn í efa. Lögbinding af þessu tagi er auðvitað neyðarúrræði eins og í raun og veru öll afskipti löggjafans af samningum sem eiga að fara fram á milli aðilá vinnumarkaðarins. Ég bendi þó á að mörg dæmi eru um að þau afskipti hafi verið af hinu góða. Ég man hins vegar að það var hrópað mjög niður á sínum tíma þegar samið var um ákveðin félagsleg réttindi í tengslum við kjarasamninga og menn slógu nokkuð af almennum kaupkröfum í sambandi við það. Ég hef alltaf verið á þeirri skoðun að hin ýmsu félagslegu réttindi séu það mikils virði, m.a. þau sem fengust á þennan hátt, að menn þurfi svo sannarlega ekki síður að líta til þeirra en til kauptaxtans sjálfs, enda ekki minni þáttur af hinum raunverulegu kjörum fólks í landinu en sjálft kaupið. Þar koma fjölmörg atriði inn í og í raun og veru hefðum við mátt gera miklu betur í ýmsum félagslegum réttindamálum. Eitt þeirra er m.a. á dagskrá á eftir, flutt af sama hv. þm., og mun verða komið að því síðar. Þetta frv. minnir mig reyndar á annað frv. - það hét að vísu öðru nafni - sem var flutt fyrir löngu hér í hv. deild og var mikið rætt á sínum tíma, en það var frv. um hámarkslaun. Fyrsti flm. þess var Stefán Jónsson, þáverandi hv. þm., og hann byggði þetta frv. sitt um hámarkslaun á gömlu hlutaskiptunum í fiskveiðunum þar sem enginn ætti að fá meira en tvöfaldan hlut. Býsna góð rökfræði, en á þetta mál var ekki mikið hlustað hér eða mjög tekið undir það. M.a. var bent á það, á svipaðan hátt og áðan var gert varðandi lágmarkslaunin, að það yrði vandmeðfarið í framkvæmd. Kannske er enn meiri ástæða til að flytja frv. af þessu tagi nú en var í vor í kjölfar kjarasamninganna vegna þess góðæris sem hefur hellst yfir ríkisstjórnina og hún veit greinilega ekkert hvað hún á við að gera annað en það þó helst að því skuli ekki skilað til þeirra sem helst þurfa á því að halda. Það er alveg ljóst að það hefur henni ekki hugkvæmst: Við hljótum hins vegar að ætlast til þess að aðilar vinnumarkaðarins taki einmitt mið af þessu, verkalýðshreyfingin fyrst og fremst, og nýti þetta óumdeilanlega góðæri til að hyggja að því hvers hlutur á að vera efstur í næstu kjarasamningum, þeirra sem hafa lágu launin og þeirra sem hafa kauptaxtana eina til að styðjast við. Ég held að hér sé hreyft einu þýðingarmesta málinu sem í dag brennur í þjóðfélaginu, þ.e. þeim mikla launamismun sem viðgengst. Óneitanlega er það rétt, eins og reyndar hv. flm. kom inn á, að það er neyðarúrræði að flytja um það frv., að þetta skuli ákveðið með lögum, að aðilar vinnumarkaðarins skuli ekki hafa séð sóma sinn, vil ég segja, í því að ganga þannig frá málum að frv. af þessu fagi væri óþarft með öllu. Hitt er svo annað, og það þekki ég af eigin reynd frá gömlum tíma í verkalýðshreyfingunni, og veit að það hefur sjálfsagt lítið breyst, að það stendur yfirleitt ekki á vinnuveitendum að hækka laun og það ríflega til fámennra hálaunaðra hópa, en þegar kemur að hinum breiða fjölda komum við að ákveðnum múrvegg hjá þessum sömu vinnuveitendum. Ég hef ekki trú á öðru en að hv. þm. Karl Steinar Guðnason geti staðfest að þar, þrátt fyrir þær upplýsingar sem komu fram um heildarkostnað af launahækkun til þessa hóps sérstaklega, sé einmitt sá múrveggur sem þessir samningar stranda á æ ofan í æ, að hinn breiði fjöldi hinna lægstlaunuðu bæði í þjónustugreinunum og grunngreinunum fær ekki leiðréttingu en atvinnurekendur eru tilbúnir, ýmist beint í kjarasamningum eða þá með yfirborgunum eftir á, að hækka tiltölulega fámenna hópa sem eru með há laun. Við höfum verið, eins og hv. 8. þm. Reykv. og hv. flm. komu inn á áðan, að skyggnast í niðurstöður kjararannsóknarnefndar sem segja okkur kannske ekki allan sannleika í þessum efnum. En þær segja okkur þó hvílíkur gífurlegur munur er á því fólki sem annars vegar er á kauptöxtunum eintómum og verður að láta sér það nægja einvörðungu - eða bæta sér það upp með mikilli yfirvinnu eða með óeðlilegum þrældómi, eins og bónusþrældómurinn í frystihúsunum er gleggst dæmi um, þar sem kauptaxtarnir eru komnir svo gjörsamlega úr sambandi að bónusinn ofan á hinn raunverulega kauptaxta getur verið 120 eða 130%, svo gáfulegt sem það er, og mætti gjarnan huga að því, með auðvitað óheyrilegu erfiði þar á bak við hjá viðkomandi - og hins vegar þeim sem eru yfirborgaðir eða hafa möguleika til þess að drýgja tekjur sínar eða koma þeim fyrir á einhvern annan hátt. Ég held að þessi könnun hljóti að vera góð viðspyrna fyrir verkalýðshreyfinguna í komandi kjarasamningum til þess að hækka hina lágu kauptaxta, lægstu kauptaxtana sem um er að ræða. Við heyrum það þessa dagana að ráðstöfunartekjur heimilanna hafi aukist svo og svo mikið. Það er eitt af því sem haft er hvað allra hæst um. Ég efast ekki um að þessar tölur séu réttar vegna þess að til þess að fólk geti bjargast hefur það farið út í enn meiri yfirvinnu ef þess hefur verið kostur og konur hafa í enn ríkara mæli en áður farið út á vinnumarkaðinn til þess hreinlega að bjarga fjárhag sinna heimila. Og þá fá menn auðvitað út hærri ráðstöfunartekjur heimilanna, eins og það er svo fallega orðað, og fá út að ástandið hljóti að vera bærilega gott úr því að þær hafi hækkað svo og svo mikið. Ég ætla ekki að hafa um þetta mikið fleiri orð hér. Ég held að frv. hljóti að fá vandlega athugun í nefnd. Ég held að kjarasamningarnir sem nú verða gerðir hljóti svo að skera úr um nauðsyn þess að lögbinda ákvæði af þessu tagi. Við skulum vona í lengstu lög að þeir verði með þeim hætti fyrir þá lægst launuðu að mönnum detti yfirleitt ekki í hug að slíka lagasetningu þurfi eins og hér er lagt til.



Hæstvirtur forseti. Ég held að allir hér hljóti að vera sammála um að andi þessa frv. er þess eðlis að rétt og skylt sé að samþykkja það. Hins vegar gætu verið fjölmörg ljón á veginum þegar ætti að hrinda þessu í framkvæmd. Eins og hv. flm. lét getið í framsöguræðu er hér raunverulega um neyðarúrræði að ræða. Það er viðurkennt að aðilar vinnumarkaðarins hafa ekki náð að koma á mannsæmandi töxtum fyrir þá sem lág laun hafa í þessu landi. Það er hörmulegt til þess að vita að verkalýðsfélög og vinnuveitendur skuli ekki fyrir löngu hafa leyst þetta mál á þann hátt að viðunandi sé. Ég held að það hlyti að vera mikill styrkur fyrir allt vinnandi fólk í landinu að viljayfirlýsing Alþingis lægi fyrir um að viðurkennt sé að 30 til 35 þús. kr. mánaðarlaun fyrir dagvinnu séu það lágmark sem unnt er að komast af með. Hvort þar með er unnt að samþykkja þetta frv. óbreytt er önnur saga. Það hefði kannske verið réttara að bera þetta fram í ályktunarformi þannig að um ákveðna viljayfirlýsingu væri að ræða en ekki beinlínis löggjöf sem þegar í stað þyrfti að fara að taka tillit til í tengslum við kjarasamningana sem eru að fara af stað. En þessa staðreynd hljótum við að hafa í huga og um þetta hljóta allir að vera sammála að lægstu taxtar hér á landi eru langt frá því að vera með þeim hætti að mannsæmandi sé. Ég vil ekki síst undirstrika það sem hv. flm. sagði um þjóðhagsleg, félagsleg og sálfræðileg áhrif þess arna. Það mætti segja mér að sá kostnaður sem ríkið bæri af lágum launum væri miklu meiri en næmi þeim kostnaði sem væri af hærri launum til ákveðinna hópa. Við heyrðum það í hádegisútvarpinu hve stóraukist hefur sá fjöldi sem á einhvern hátt nýtur félagslegrar aðstoðar í Reykjavíkurborg. Ég er ekki að segja að allt það sé tilkomið vegna lágra launa, en ég er ekki í nokkrum vafa um að mjög margt af því má rekja til þeirra launataxta sem eru í gildi. Kannske er það annað sem ætti einnig að hafa í huga. Það er hve gífurlegur frumskógur allt launakerfið er orðið. Það er nánast ekki nema fyrir sérfróða menn og varla fyrir þá og varla fyrir starfsmenn verkalýðsfélaga að botna í þeim gífurlegu ílækjum sem allt launakerfið er í. Niðurstöður kjararannsóknar þeirrar sem kjararannsóknarnefnd stóð fyrir og er að byrja að kynna benda til að nú sé svo komið að verulegur hluti af launum í landinu sé greiddur fyrir yfirvinnu, aukavinnu af ýmsu tagi, bónus, fríðindi, eða fyrir það sem kunningi minn orðaði svo fyrir nokkrum árum: Það er stór hluti af laununum greiddur fyrir það sem fólk vinnur ekki í stað þess að greiða því vel fyrir það sem það vinnur. Það er alltaf verið að finna einhverjar mínútur hér og mínútur þar til þess að borga fyrir, einfaldlega til þess að launin séu ekki svo skammarleg sem lægstu taxtarnir bera vitni um. Það er einnig ástæða til þess að velta örlítið fyrir sér spurningu sem hv. síðasti ræðumaður varpaði fram og reyndar bæði hv. 8. þm. Reykv. og hv. 2. þm. Austurl. Á ríkið að blanda sér í kjarasamninga? Nú er ríkið auðvitað alltaf að blanda sér í kjarasamninga. Það eru engir kjarasamningar gerðir í landinu án þess að ríkið komi þar á einn eða annan hátt við sögu. Ég tel það ekkert fráleitt að ríkið setji ákveðnar kröfur um t.d. lágmarkslaun eða a.m.k. viljayfirlýsingu um það efni. Það hlýtur að vera að ríkisvaldið láti sig nokkru skipta, eða a.m.k. ætti það að láta sig nokkru skipta kjör fólksins í landinu, og þá eru launamálin ekki minnsti liðurinn. Eins og ég sagði í upphafi er það hins vegar spurning hvort unnt er að samþykkja þetta frv. eins og það liggur fyrir, hvort þá eru ekki settar of þröngar skorður, hvort ekki verður farið að einblína á þetta sem hámarkslaun t.d. fyrir ákveðna hópa og hvort komið verður í veg fyrir þá prósentuhækkun yfir alla línuna, eins og það er kallað, sem oft og tíðum hefur verið niðurstaða kjarasamninga. Það sem ég held að hefði átt að gera er að samþykkja ályktun um þessi efni, að Alþingi viðurkenndi að vinna bæri að því að 30-35 þús. kr. laun væri lágmark í töxtum. Útfærsluatriði út frá slíkri ályktun væru langtum auðveldari en út frá beinum lögum. Ég er því ekki á þessari stundu tilbúinn að samþykkja þetta sem lög en ég vil eindregið taka undir þann anda og þá hugmynd sem að baki frv. liggur og hvet til þess að allt launakerfið verði tekið til gagngerðrar endurskoðunar. Og reyndar hef ég alltaf verið hrifinn af tillögu Stefáns Jónssonar um hámarkslaunin og ég held að ef sú tillaga hefði verið samþykkt á sínum tíma væri ekki jafnerfið mál að fást við í launamálum eins og raun ber vitni.



Hæstvirtur forseti. Aðeins örfá orð. Ég skil fullkomlega þann hug sem liggur að baki flutningi þessa frv. og vil að ýmsu leyti taka undir. Það er vissulega til athugunar, þegar við höfum í huga hversu háar þjóðartekjur okkar Íslendinga eru, að launagreiðslur, ekki síst í undirstöðuatvinnugreinunum, skuli ekki vera hærri en raun ber vitni. Ég er persónulega sannfærður um að með skilvirkara fyrirkomulagi á vinnumarkaðinum er unnt að koma því við að sama vinnumagni verði skilað á verulega styttri tíma en er í dag. Í þessu sambandi er mér efst í huga yfirvinnubannið sem var í gildi um nokkurt skeið fyrir nokkrum árum. Ég er með ákveðið fyrirtæki í huga sem ég ætla reyndar ekki að nefna. Þá var raunin sú að innan 40 stunda vinnuvikunnar skiluðu starfsmenn fyrirtækisins sömu vinnu og þeir höfðu áður gert á álit að þriðjungi lengri vinnutíma. Mér er efst í huga hluti af starfsemi þessa fyrirtækis þar sem þannig hagaði til að um bílstjóra var að ræða. Þeir voru einfaldlega þannig í stakk búnir að þeir vildu alls ekki verða kyrrsettir einhvers staðar uppi í sveit og vildu komast til síns heima, voru samtaka um það að ljúka þessum verkum á verulega skemmri tíma en áður. Ég minni á þetta til þess að undirstrika þá skoðun mína að það er kannske verðugasta verkefnið að stofna til meiri skilvirkni í atvinnulífinu að þessu leyti. Nú dettur mér ekki í hug að halda því fram að ekki sé að þessu unnið mjög víða og kannske er leitast við það alls staðar, menn komast raunar ekki hjá því. En betur þarf að gera. Ég er reyndar einn af þeim sem efast um að lögbinding lágmarkslauna skili því sem ætlast er til. Mér sýnist að þetta frv. sé kannske tvíþætt, það er flutt í tvennum tilgangi, annars vegar að tryggja lágmarkslaun til framfærslu og hins vegar að minnka launabilið. Ekki þarf að fara mörgum orðum um það hversu erfiðlega hefur gengið í kjarasamningum á undanförnum árum að minnka launabil. Reyndin hefur verið sú að heildarsamtökin, fjöldinn, hefur samið og síðan hafa hinir einstöku hópar komið á eftir og fengið sitt, stundum ótæpilega. En ekki fleiri orð um það.  Ég er ansi hræddur um að lagasetning sem þessi tryggi alls ekki að launahækkanir fari ekki upp allan stigann. Hér er ekki um að ræða neina breytingu á fyrirkomulagi þessara mála að öðru leyti en því sem frv. tekur til. Og í grg. með ftv. er vikið að þeim áhrifum sem lagasetningin kynni að hafa vegna heildarlaunakostnaðaraukans, áhrifum á atvinnureksturinn, áhrifum á þjóðarbúskapinn. Hér er vitnað til Þjóðhagsstofnunar og gert ráð fyrir að ef frv. yrði að lögum mundi heildarlaunakostnaður afvinnurekstrarins í landinu hækka um 3-5%. Eftir því mundi heildarlaunakostnaður í landinu hækka um 21/2 til 31/2 milljarð. Mér finnst satt að segja dálítið mikið fullyrt í grg. að hækkun lægstu launa að því er tekur til ákvæða frv. sé hvorki dýr né líkleg til þess að hleypa verðbólgunni á skrið að nýju. Mér finnst þetta dálítið mikil fullyrðing í ljósi þess að meira að segja hv. flm. efast líklega um að það verði með nokkru móti hægt að stemma stigu við hækkunum þeirra hópa sem þarna eru yfir. Ég ætla a.m.k. að leyfa mér að efast stórlega um það eins og ég hef tekið fram áður. En þessar stærðir, 21/2 til 31/2 milljarður, í auknum launakostnaði hafa náttúrlega óhjákvæmilega í för með sér umtalsverð áhrif á efnahagsmálin almennt. Ekki er heldur gert ráð fyrir þeim viðbótaráhrifum sem ég tel óhjákvæmileg. Ég vil segja það fyrir mitt leyti og taka undir það sem hér hefur komið fram að meginverkefni atvinnurekstrarins í landinu er auðvitað að byggja sig þannig upp, og þá er ekki síst hlutverk löggjafans að koma þar til, að afkoma atvinnurekstrar verði þannig að hann verði færari eftir en áður að greiða mannsæmandi laun. Þegar við erum að tala um launakjör, fjárhæðir launa, megum við ekki aðeins líta á þörf einstaklingsins fyrir framfærslueyri. Við verðum líka að hyggja að möguleikum atvinnurekstrarins til þess að greiða launin, við komumst ekki hjá því. Frá því hefur verið skýrt hér, og það er alveg rétt, að slík lágmarkslaun eru bundin í lögum sums staðar annars staðar. Nú held ég persónulega að það sé mjög örðugt, og m.a. í þessu sambandi, að bera saman og leggja að jöfnu aðstæður hérlendis og víða erlendis. Ég held að það geti reynst mjög hæpinn samanburður. Ég legg mikið upp úr því að atvinnureksturinn og alþýðusamtökin beri sem mesta ábyrgð á sínum gjörðum og að vinnumarkaðurinn sjálfur semji um kaup og kjör, einfaldlega vegna þess að ég held að það sé affarasælast að þessir aðilar beri þar mesta ábyrgð. Ég geri mér grein fyrir því að í sumum tilvikum kemst ríkisvaldið ekki hjá því, ríkisstjórn og löggjafarþing, að skipta sér af málum, ekki síst þegar þarf og er óhjákvæmilegt að tryggja framgang ákveðinnar efnahagsstefnu, eftir atvikum til skemmri eða lengri tíma. En þegar á allt er litið held ég að affarasælast sé að þessir aðilar beri sem mesta ábyrgð á þessum málum. Og maður hlýtur náttúrlega að líta til kjarasamninga sem fram undan eru. Um það er engu hægt að spá með hvaða hætti ríkisvald verður að koma þar til. Aðilar vinnumarkaðarins eru þegar farnir að þreifa hvor á öðrum eftir því sem ég veit best. Það er engin spurning í mínum huga að áframhaldandi árangur í efnahagsmálum er ekki síst undir því kominn að aðilar nái saman eins og þeir náðu saman fyrir tæpu ári. Það kann vel að vera að einhver haldi því fram að verkalýðshreyfingin hafi þar samið af sér. Ég held ekki. Ég held að heildarárangur sé góður þrátt fyrir allt og hagsbætur, m.a. fyrir hönd þeirra lægst launuðu sem ég skal viðurkenna að hafa of lág laun, séu meiri það sem af er þessu ári, með árangur í efnahagsmálum í huga, en oft áður. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, en ég þarf að skoða það miklu betur ef ég á að leggja þessu frv. lið í gegnum þingið.



Virðulegi forseti. Frv. sem hér er til umræðu nú er endurflutt frá því á síðasta ári og fékk þá allmikla umræðu í fjh.- og viðskn. Ég sé að flm. hristir höfuðið, en það var afgreitt úr þeirri nefnd og vísað til ríkisstjórnarinnar ef ég man rétt. Ég skal lýsa því yfir strax að ég tel mjög hæpið og meira en hæpið að það sé til bóta fyrir lægst launaða fólkið að fá lögbindingu frá Alþingi, þ.e. þetta skuli vera lágmarkslaun. Það er ákaflega fallegt að segja frá þessu á þennan veg, en þegar við förum betur ofan í dæmið held ég að við sannfærumst um að það sé ekki til bóta fremur en sú regla sem beitt hefur verið á undanförnum árum til að þoka þessum málum áfram. Það er búið að valda í langan tíma miklum erfiðleikum hjá viðsemjendum á launamarkaðnum hvernig sé hægt að hífa upp lægstu launin. Ég fullyrði að hjá báðum aðilum hefur verið reynt eins og mögulegt er að koma þessu áfram á ýmsan veg. Ég minni t.d. á sérkjarasamninga hjá fiskvinnslunni. Ég held að það fólk væri ekki bættara með að fá lögbundin 30 þús. kr. laun. Ég segi þetta vegna þess að ég hef nokkra þekkingu á þessu. Þó að ég hafi ekki farið vel ofan í þetta upp á síðkastið held ég að ég geti haldið því fram héðan úr þessum ræðustól að almennt séu laun í frystihúsi, þar sem eru unnir 8 tímar og með þeim bónus sem þar kemur fram, og held ég að ég ýki ekki þegar ég segi þetta, í kringum 40 þús. kr. á mánuði. Þetta vil ég að flytjendur hafi í huga þegar svona mál eru rædd. Hins vegar skal ég taka skýrt fram að of margir hópar í þjóðfélaginu njóta ekki slíkra kjara. Fiskvinnslufólk er kallað láglaunafólk og ég skal ekkert draga úr því að það mætti hafa betri laun. Hins vegar eru nokkrar stéttir sem eru of lágt launaðar og allt of lágt. Því miður getum við vafalaust fundið dæmi um 19 þús. kr. kaup og það verðum við að leitast við á allan hátt að lagfæra. Ég tek skýrt fram að ég sé ekki að 30 þús. kr. séu laun sem þurfi að vaxa í augum að fólk verði að hafa til að geta lifað. En þá er að finna réttu leiðina. Ég held að ég megi fullyrða einnig að það séu ekki, sem betur fer, 35 þúsund manns, eins og í frv. kemur fram, á þessum lágu töxtum. Það á að vera vandalaust fyrir þá aðila sem þar vilja koma nálægt, sem væru þá fyrst og fremst atvinnurekendur og launþegasamtök, að finna út þá hópa sem eru raunverulega svona lágt launaðir. En það má ekki gera greinarmun á þessu öllu, tala um að dagvinnan sé þessi o.s.frv. Það má deila um bónus og þrælkun í þeim efnum, en þarna er þó um að ræða hin raunverulegu laun sem er skilað til fólksins og verður að taka tillit til þess. Þess vegna held ég að launþegar séu ekki bættari með því að löggjafinn setji um þetta lög og það verði litið á það sem hámarkslaun þá og þurfi ekki betur að gera en þar er tilgreint. Þess vegna get ég ekki stutt frv. eins og það hér er lagt fram, en undirstrika að ég er reiðubúinn að leita allra leiða til að finna þá hópa og þá einstaklinga sem eru undir því tekjumarki sem talað er um og koma tll móts við þá til þess að þeir geti fengið sinn skerf. Það er fyrst og fremst verkefni atvinnuveganna og launþegasamtakanna að semja um hluti eins og þá sem við erum að ræða og það hefur þokast mjög í rétta átt. En það eru of margir aðilar enn þá sem eru þarna utan við. En ég tel rangt að rugla dæmið á þann veg sem hér er sett fram og getur það valdið ákveðnum misskilningi, bæði gagnvart fjölda og því kaupi sem þarna er um að ræða.



Virðulegi forseti. Ég þakka þeim hv. þm. sem hér hafa tekið til máls og þá sérstaklega þeim sem á einn eða annan hátt hafa stutt þær hugmyndir sem liggja frv. til grundvallar. Hér hefur fjöldamargt komið fram sem vert er að ræða frekar. Það kom fram í máli margra hv. þm. að þeir drógu í efa réttmæti þess að löggjafinn blandaði sér í almenna kjarasamninga með þeim hætti sem lagt er til í frv. Eins og ég greindi frá í framsögu minni fyrir málinu höfum við Kvennalistakonur lengi íhugað hvort skref sem þetta sé réttmætt og eftir síðustu kjarasamninga fannst okkur málin vera komin í það horf að það yrði ekki lengur vikist undan því að Alþingi tæki á þessu máli. Þá var ljóst að verkalýðshreyfingin var ekki í stakk búin til að sinna því hlutverki sínu að semja um laun sem hægt er að lifa af fyrir þá sem lægstu launin hafa og þess vegna töldum við að réttlætanlegt væri að Alþingi gripi í taumana og samþykkti lágmarkslaun sem nokkurs konar neyðarúrræði til að tryggja lágmarksrétt þeirra sem þarna eiga hlut að máli. Ég held að Alþingi geti ekki setið aðgerðarlaust hjá þegar málum er háttað eins og þeim er núna háttað víða hér á landi og menn bera jafnlítið úr býtum fyrir fulla vinnu og raun ber vitni. Hv. 8. þm. Reykv. kom að ýmsum atriðum í máli sínu og spurði m.a. hvaða laun væri verið að tryggja með þessu frv. Það er augljóst af frvgr. Þar stendur skýrum stöfum að það er verið að tryggja 30 þús. kr. lágmarkslaun fyrir 40 stunda dagvinnu á viku. Hvað gerist þá með bónusgreiðslur og aðrar launatengdar greiðslur? spurði þm. Það er vitaskuld hlutverk aðila vinnumarkaðarins að semja um bónusgreiðslur og aðrar launatengdar greiðslur í framhaldi af lögfestingu lágmarkslauna. Við hljótum að leggja það í þeirra hendur. Um slíkt getum við ekki hlutast til á Alþingi. Þm. benti einnig á að það væri ekkert sem tryggði að launin margfölduðust ekki upp launastigann og það kom reyndar fram í máli annarra þm. sem til máls hafa tekið. Því er tll að svara að vitaskuld getum við ekki tryggt eitt eða neitt í því sem aðilar vinnumarkaðarins kunna að gera við það ástand sem mundi skapast í launamálum yrði þetta frv. að lögum. Við hljótum að vísa því alfarið til aðila vinnumarkaðarins hvort þeir vilji láta launahækkun sem þessa ganga upp launastigann eða ekki og jafnframt hljótum við að vísa því til þeirra hvort þeir, verði þetta frv. að lögum, muni þá nýta sér það á þann veg, eins og kom fram í máli margra og ég reyndar nefndi líka í framsögu minni, að það gæti orðið botninn á launagreiðslum sem lægst launaða fólkið ætti á hættu að sitja eftir í. Þetta hvort tveggja, bæði það hvort prósentuhækkunin fer upp stigann og það hvort þetta yrði þá notað sem nokkurs konar botn sem fólk kæmist ekki upp úr, er í höndum aðila vinnumarkaðarins eins og eðlilegt og réttmætt er. Það getur Alþingi ekki hlutast til um. Það sem verið er að gera með þessu frv. er að tryggja mönnum ákveðinn lágmarksrétt, þann rétt að geta lifað af afrakstri fullrar dagvinnu. Afgangurinn hlýtur að vera í höndum þeirra sem fara með samninga hér á landi eins og lög gera ráð fyrir. Það virðist hafa farið fram hjá hv. 8. þm. Reykv. að ýmis flokkssystkin hans eru greinilega ekki sama sinnis og hann í þessu máli. Ég bendi á grein eftir Jóhönnu Sigurðardóttur, sem birtist í dagblaðinu Vísi 14. sept. s.l., sem heitir "Á að lögbinda lágmarkslaun?", þar sem Jóhanna færir mörg og góð rök fyrir því að slíkt sé nauðsynlegt. Ég minni þm. einnig á að flokksbróðir hans, hv. þm. Karvel Pálmason, hefur látið þess getið að hann sjái ekki aðra leið út úr því ástandi sem er í launamálum hér á landi en þessa og vil minna þm. á að hv. þm. Karvel Pálmason var einn af frumkvöðlum Bolungarvíkursamkomulagsins s.l. vor sem braut í blað í þessum efnum. En e.t.v. gefst hv. 8. þm. Reykv. færi á að kynna sér þessi mál betur eftir því sem hann hefur færi á að ræða þau við hin nýju flokkssystkini sín í Alþfl. Hv. þm. Haraldur Ólafsson nefndi það að e.t.v. lægi beinna við að Alþingi samþykkti viljayfirlýsingu þess efnis að 30-35 þús. kr. lágmarkslaun væru það lægsta sem hægt væri að ætlast til að menn kæmust af með sér til framfærslu hér á landi í stað þess að lögbinda þessi laun. Ég held að það sé hugmynd sem vert sé að skoða í fjh.- og viðskn. hvort hyggilegt væri að nefndin sendi frá sér slíka viljayfirlýsingu í formi þáltill. hingað inn í Ed., sem síðan gæti þá gengið til Nd. ef svo vill verkast, og sæi síðan hver útkoma næstu kjarasamninga yrði áður en frv. sjálft yrði afgreitt. Ég held að við ættum að skoða þá hugmynd í fjh.- og viðskn. Ed. En ég verð að lýsa þeirri skoðun minni að ég er ekki bjartsýn á að aðilar vinnumarkaðarins vendi sínu kvæði í kross og semji um 30 þús. kr. lágmarkslaun eða þaðan af hærra. Helst af öllu hefði ég viljað að þetta frv. hefði orðið að lögum áður en þeir samningar fara í hönd og að aðilar vinnumarkaðarins gætu notað það sem grunn til að byggja kjarasamningana á, að það væri frá því gengið áður en að samningaborðinu er sest að 30 þús. kr. lágmarkslaun eru grunnlaun og síðan gætu menn samið um aðrar kauphækkanir og aðra launaliði þar til viðbótar. En ég tel vert að við skoðum þetta. Hér er stórt mál á ferðinni og er mikilvægt að reyna hverju sinni að gera það sem er líklegast til að skila árangri og verða mönnum til hagsbóta. Hv. þm. Valdimar Indriðason dró mjög í efa að þetta frv. væri til bóta fyrir lægst launaða fólkið, en ekki fann ég í máli þm. nein önnur úrræði í því efni. Hann vísaði til aðila vinnumarkaðarins. Við höfum séð hvernig þeir hafa staðið að þessum málum á undanförnum árum þannig að það er engin ástæða til að ætla að þeir bæti þar um betur. Meðan engin önnur úrræði eru fyrir hendi er varla hægt að taka það gilt sem staðhæfingu að þetta frv. geti ekki verið til bóta. Þm. benti á að laun í frystihúsi gætu verið um 40 þús. kr. á mánuði. Hann nefndi líka réttilega þá vinnuþrælkun sem það hefur oft og tíðum í för með sér og ég hef ekki trú á að nokkurt okkar geti samþykkt eða talið æskilegt og svo eru vitaskuld fjöldamargir aðrir sem ekki hafa 40 þús. kr. lágmarkslaun á mánuði. Hann dró einnig í efa að um væri að ræða 35 þús. manns sem hefðu innan við 30 þús. kr. á mánuði í dagvinnulaun hér á landi. Því er til að svara að þetta er áætlun Þjóðhagsstofnunar. Hún áætlar að það sé þetta stór hópur sem hafi innan við 30 þús. kr. í lágmarkslaun hér á landi nú. Það er vissulega ógnvænlegt. Það er ógnvænleg tala. Hv. þm. Davíð Aðalsteinsson kom upp einnig og mér fannst harla nöturlegt að heyra þann hv. þm. reyna að afsaka þau lágu laun sem hér eru greidd. Hann dró í efa útreikninga Þjóðhagsstofnunar á þessu frv. Það hlýtur þá að vera hans mál. Ég vísa aðeins til þeirrar stofnunar um það. Hann nefndi einnig að atvinnurekstur kynni oft og tíðum ekki að vera í stakk búinn til að greiða 30 þús. kr. lágmarkslaun. Ég svara honum með þeirri röksemd, sem ég var með í framsögu minni, að ég tel að atvinnurekstur sem ekki getur borgað mönnum laun sem duga þeim til framfærslu geti ekki átt rétt á sér. Slíkur atvinnurekstur er ekki réttlætanlegur að neinu leyti. Sá ágæti þm. taldi einnig að það væri affarasælast að aðilar vinnumarkaðarins bæru sem mesta ábyrgð á kjarasamningum og þar er ég honum hjartanlega sammála og öðrum þeim sem því hafa haldið fram hér. Það er einnig mín skoðun að þar eigi samningar um kaup og kjör í landinu heima, en þegar aðilar vinnumarkaðarins bregðast þessu hlutverki sínu og ástandið er orðið eins og það er og þar að auki ríkir góðæri í landinu, sem hv. þm. Helgi Seljan taldi nú að ríkisstjórnin vissi ekki hvað hún ætti að gera við, þá held ég að Alþingi geti ekki setið aðgerðarlaust hjá. Með þessu frv. hef ég lagt til að Alþingi lýsi vilja sínum í þessum málum og tryggi mönnum ákveðinn lágmarksrétt í launum, en framhaldið er í höndum aðila vinnumarkaðarins eins og eðlilegt er, þar á meðal hvort launahækkanirnar fari upp stigann eða hvort þetta verði botn sem lægst launaða fólkið á á hættu að sitja eftir á, og einnig það að semja um launatengdar greiðslur, bónus og aðra launaliði. Þetta er allt saman áfram í höndum aðila vinnumarkaðarins þar sem það á vitaskuld að vera. Frv. er í raun hugsað sem grunnur sem aðilar vinnumarkaðarins geti byggt sína samninga á. Það er óumdeilt að það er Alþingis að leggja þann efnahagsgrunn sem er í þjóðfélaginu hverju sinni þannig að það er í sjálfu sér ekki frammígrip af hálfu Alþingis heldur er það einungis skylda Alþingis að leggja þann grunn. Frv. er hugsað sem grunnur undir frjálsa samninga og framhaldið er í raun og veru að öllu leyti í höndum aðila vinnumarkaðarins.



Frú forseti. Mér skilst að menn telji það til hlutverks síns að minna mig á í hvaða þingflokki ég er núna og er hálfundarlegt hjá mönnum að gera ráð fyrir þeim sofandahætti mínum að hafa ekki tekið eftir búferlaflutningum. Til upplýsingar er mér fullkunnugt um hugleiðingar Jóhönnu Sigurðardóttur og Karvels Pálmasonar um lágmarkslaun sem hluta af löggjöf. En til upplýsingar fyrir þá sem hafa á annað borð vakað svona vel yfir minni velferð vil ég benda þeim á að þingflokkur Alþfl. hefur ekki orðið sammála um eða sett fram neina yfirlýsingu um að það skuli vera pólitík þingflokksins. Þetta hefur verið rætt í þingflokknum og menn komust reyndar að þveröfugri niðurstöðu, þ.e. að þeir gætu ekki á þessu stigi málsins sett fram kröfu um lögbundin lágmarkslaun. Þetta verður ljóst þeim sem hlusta grannt á ræðu hv. flm. sem lýsir alltaf sjálf í máli sínu mótsögninni í þessum frumvarpsflutningi. Annars vegar viðurkennir hún hinn fulla rétt samningsaðila til að ákveða allt sem viðkemur launum, flytur síðan frv. um þessa einu litlu lagasetningu, en segir svo: Að þessu undanskildu virði ég rétt samningsaðila til að ákveða allt annað. - Ég tel nú fyrir það fyrsta að þetta sé mótsögn í sjálfu sér. Ég teldi þá miklu eðlilegra að flytja frv. til l. um rétt manna til lífeyris eins og hann er reiknaður út af þeim aðilum sem skoða og kanna framfærslukostnað einstaklinga og fjölskyldna. Það væri miklu eðlilegri grunnur vegna þess að sá grunnur er ekki í sjálfu sér ákvörðun löggjafans um að flytja eitt eða neitt úr einum vasa yfir í annan heldur einungis yfirlýsing um ótvíræðan rétt manna. Aftur á móti hugsa ég að sterkustu andmæli gegn lögum af þessu tagi yrðu endanlega spurningin um hvort þessi lög stönguðust ekki hreint og beint á við það stjórnarskrárákvæði sem kveður á um eignarrétt manna því að hérna er virkilega verið að tala um flutning á eignum í formi peninga. Það er verið að ákveða af löggjafans hálfu að flytja fé úr vasa eins aðila yfir í vasa annars aðila. Löggjafinn tekur enga aðra ábyrgð á þeim flutningum en þá að þetta skuli vera réttur manna sem hafa sannanlega einhverja ákveðna upphæð í laun. Að mínu viti leysir þetta alls ekki þann vanda sem aðilar vinnumarkaðarins hafa ekki getað klórað sig fram úr enn þá. Ég tel þvert á móti að þetta mundi auka hann ef nokkuð er. Aftur á móti sýnist mér að lög um rétt fólks til lífeyris væru eitthvað sem löggjafinn gæti fyllilega staðið við og staðið á og samningsaðilar líka, en sé farið inn í samninga með þessum hætti, að setja lög um eitthvert eitt atriði samninga, tætir það alla samningana upp. En að segja síðan: Aðilar vinnumarkaðarins skulu leysa það sem eftir er, það er að segja að engin lausn fæst. Ef menn eru á annað borð búnir að hefja mál sitt á því að segja að aðilar vinnumarkaðarins hafi ekki getað leyst þetta, hvaða líkur eru þá til þess að þeir leysi það eitthvað frekar þegar búið er að setja lög af þessu tagi? Hvaða sannfæring býr þar að baki önnur en sú sannfæring að það sé gott síns eigin málstaðar vegna að lýsa því yfir hér úr ræðustól að maður vilji vera góður við börn og gamalmenni. Flm. er náttúrulega álíka ljóst og mér, tel ég, að þessi lög leysa ekki þann vanda sem flm. vildi gjarnan leysa. Maður gengur a.m.k. út frá því.



Hæstv. forseti. Mér fannst skörin vera komin upp í bekkinn þegar hv. síðasti ræðumaður, Stefán Benediktsson, vék að nákvæmni í lagasetningu og líkti þessu frv. gjarnan við það, þó að hann orðaði það ekki þannig sjálfur, að það væri eins gott að setja lög um að börn og gamalmenni hefðu það gott í landinu. Þá hlýt ég að leiða hugann að frv., sem hv. þm. Stefán Benediktsson flutti að mig minnir á síðasta þingi, sem varðaði húsnæðismál. Það frv. minnti mig á að það hefði kannske verið eðlilegra að flytja frv. sem væri í tveim greinum. Í 1. gr. væri ákveðið að allir hefðu það sæmilega gott í landinu. En í 2. gr. stæði: Lög þessi öðlast þegar gildi. Ég held að hv. þm. ætti ekki að víkja orðum sínum í þeim dúr að þessu frv. En ég stóð ekki upp til þess eins að fetta fingur út í orðfæri hv. þm. Stefáns Benediktssonar heldur til að þræta fyrir að ég hefði vefengt útreikninga Þjóðhagsstofnunar eins og hv. flm. þessa frv. gat um í sinni annarri ræðu. Það var alls ekki ætlun mín, enda gerði ég það ekki, að vefengja útreikninga Þjóðhagsstofnunar. Hins vegar þætti mér vænt um ef fram kæmi hvaðan komið er það orðfæri sem er í greinargerðinni þar sem stendur, með leyfi forseta: "Hækkun lægstu launa er því hvorki dýr né líkleg til að hleypa verðbólgunni á skrið að nýju." Ég stend í þeirri trú þar til annað kemur fram að þarna sé um innskot hv. flm. að ræða en ekki skoðun Þjóðhagsstofnunar. En sé þetta skoðun Þjóðhagsstofnunar ætla ég að vera Þjóðhagsstofnun ósammála. Ef ekki er ég ósammála hv. flm. nema hvort tveggja sé.



Virðulegi forseti. Ég skal verða við óskum síðasta hv. ræðumanns og upplýsa hann um þessa setningu í grg. Hún er ályktun af þeim upplýsingum sem Þjóðhagsstofnun lét flm. frv. í té. Hún er ályktun sem er dregin af þeim upplýsingum í samráði við sérfræðinga Þjóðhagsstofnunar. Upplýsingarnar voru ræddar og þetta virtist liggja beint við. En ég tek fulla ábyrgð á orðalaginu. Varðandi það sem hv. 8. þm. Reykv. hafði á orði...  Hins vegar fann hann þessu frv. m.a. það til foráttu að það flytti fé úr vasa eins aðila í vasa annars og væri ákaflega hæpið fyrir Alþingi að aðhafast slíkt. Það vekur mér satt best að segja gríðarlega furðu að hv. þm. skuli hafa setið á hv. Alþingi í þrjú ár og ekki hafa tekið eftir því að þetta er það sem Alþingi er alltaf að gera í hverju lagafrv. á fætur öðru. Ég held að önnur rök hans séu eftir því og eyði því ekki frekar orðum á þau.