Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði nú í rauninni búizt við því, að hæstv. ríkisstj. flytti Alþ. hér að þessu sinni skýrslu um það alvarlega ástand, sem nú er upp komið í landinu og allir þekkja til. Alþ. hefur ekki setið að störfum nú um alllangan tíma og þennan tíma hefur margt alvarlegt gerzt í landinu, sem er þess eðlis, að það er í rauninni varla hægt að hefja hér þingstörf, án þess að að þessum málum sé vikið. Við vitum, að þær ráðstafanir, sem samþykktar voru í efnahagsmálum dagana rétt fyrir þingslitin eða fyrir jólin, voru samþykktar hér á Alþ. ég hygg með þá trú frá hálfu þeirra, sem að löggjöfinni stóðu, að með þeirri löggjöf, sem þar var sett, mætti búast við því, að fjör færðist í atvinnuvegi landsmanna, og eins og sagt var: Öll hjól framleiðslunnar færu af stað. Við Alþb.-menn vöruðum ríkisstj. við því að setja þau lög, sem þá voru sett og gripu jafnmikið inn í launakjör þýðingarmikilla starfsstétta í landinu og raun varð á, og ég man eftir því, að ég hafði þau orð hér, að mér þætti langsennilegast, að afleiðingarnar yrðu þær, að það kæmi til alvarlegrar stöðvunar í framleiðslulífi landsins, ef þessi lög yrðu sett. Reynslan hefur nú sýnt það, að aðvaranir okkar Alþb.-manna voru ekki ástæðulausar. Nú hefur þegar farið þannig, að svo til allur fiskiskipafloti landsmanna hefur stöðvazt á hávetrarvertíðinni nokkuð á annan mánuð. Auðvitað vita allir það, að hér er um gífurlegt tjón að ræða fyrir þjóðarbúið sem heild, og skiptir þar ekki höfuðmáli, hver veldur því, að svona hefur til tekizt. En þó held ég, að enginn vafi leiki á því, að ástæðan til þess, að þessi stöðvun hefur orðið, liggur í því, að hér voru samþykkt lög á Alþ., sem slitu í sundur gerða samninga og hlutu í rauninni að leiða til átaka um kjaramálin. Við Alþb.-menn teljum, að það hvíli á hæstv. ríkisstj., vegna þess hvernig til hefur tekizt, hvíli á henni sérstök skylda að reyna að beita sér fyrir því, að lausn fáist á þessari deilu, og þá ekki síður á hinu, að ekki þurfi þá að koma til nýrrar deilu þegar að þessari lokinni, þ. e. a. s. deilu um það stórmál, hvort greiða skuli vísitöluuppbætur á laun eða ekki, en eins og kunnugt er hafði hæstv. ríkisstj. tilkynnt það hér á Alþ., að hún hygðist beita sér fyrir þeirri reglu, að vísitöluuppbætur yrðu ekki greiddar á laun. Hins vegar liggur það fyrir, að verkalýðshreyfingin í landinu hefur gert um það samþykkt, að hún muni ekki una við slíkar reglur, og bendir þá allt til þess, að það geti skollið hér á ný verkfallsalda út af því ágreiningsmáli um næstu mánaðamót, ef ekki verður komið í veg fyrir það í tíma. Mér sýnist því, að við stöndum frammi fyrir svo alvarlegum málum í þessum efnum, að það sé full ástæða til þess, að hæstv. ríkisstj. geri Alþ. grein fyrir því, hvernig er ástatt um þessi mál og hvaða leiðir hún hugsar sér að reyna að fara til þess að bægja þessum voða frá. Mér hefði einnig fundizt full ástæða til þess, að ríkisstj. hefði skýrt hér Alþ. strax í upphafi þessa starfstímabils nokkuð frá því, hvað er að gerast varðandi atvinnuleysismálin. Það hefur nokkuð verið skýrt frá þeim aðgerðum í blöðum, en mjög ónákvæmt á allan hátt. Frá því hefur verið skýrt, að ætlað sé að veita út í atvinnulífið um 300 millj. kr. En engar upplýsingar hafa komið fram um það, hvernig á að afla þessa fjár, og auðvitað hlýtur þetta að vera málefni Alþ., sem ástæða er til fyrir ríkisstj. að láta ræða hér á þingi. Það skiptir auðvitað miklu máli, hvernig að því er staðið að reyna að leysa slíkan vanda, sem nú er upp kominn. Ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. gefi Alþ. mjög fljótlega skýrslu um þessi mál og um það, hvað hún hyggst fyrir í þessum efnum, og það var aðalerindi mitt hér upp í ræðustólinn að fara fram á það, að það yrði gert. En fyrst ég er hér kominn, þykir mér rétt að víkja aðeins að því í leiðinni, sem ég las í Morgunblaðinu í morgun, að ég og annar hv. alþm. hefðum haft hér afgerandi áhrif á samningafundi um þessa deilu í gær, og erum við bornir í þeim efnum allþungum sökum. Ég veit ekki hvað mig áhrærir um annað tilefni en það, að ég var hér staddur í alþingishúsinu í gær klukkan fjögur á blaðamannafundi, sem minn flokkur hélt þar, og þegar þessum blaðamannafundi, þar sem m. a. voru staddir fulltrúar frá Morgunblaðinu, var lokið, gekk ég eins og leið liggur niður stigana, hitti að vísu fyrir mér á „Kringlunni“ í örfáar mínútur forstjóra Landssambands ísl. útvegsmanna, Sigurð Egilsson, og yrti á hann og hann á mig örfáum orðum, og síðan gekk ég út úr þinghúsinu og var hér ekki meir. En tilefnið verður svo það, af því að ég hafði sézt hér í þinghúsinu daginn fyrir þingsetningu, að ég væri hér að verki og hefði stöðvað hér alla samningagerð. Ég vil aðeins segja það í tilefni af þessu, að þetta er auðvitað dæmi um alveg furðulega ósvífna blaðamennsku. En ég vil vænta þess, að þeir aðilar, sem einhver áhrif geta haft á það, hvernig til tekst með lausn þeirra alvarlegu deilumála, sem við stöndum nú frammi fyrir, að þeir reyni að taka á þessum málum á annan hátt en þann að reyna ýmist að sakfella þennan eða hinn fyrir það, að stöðvunin skuli enn vera. Það þýðir auðvitað ekki annað í þessum efnum en að gera sér fulla grein fyrir því, að það hafa verið sett hér lög á Alþ., sem aðilar vinnumarkaðarins urðu að taka tillit til. Samningar, sem voru í fullu gildi, voru slitnir í sundur með lögum, og síðan hafa þessir aðilar á vinnumarkaðinum ekki komið sér saman. Ég endurtek svo þá beiðni mína til hæstv. ríkisstj., en ætlast ekki til þess frá minni hálfu, að hér hefjist neinar almennar umræður um þessi mál. En ég óska eftir því, að hæstv. ríkisstj. flytji Alþ. hið fyrsta skýrslu sína um þessi mál og hvað hún hyggst fyrir til þess að bægja þeirri miklu hættu frá dyrum almennings í landinu, sem nú blasir við og allir vita um.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir orð síðasta ræðumanns, hv. 4. þm. Austf., Lúðvíks Jósefssonar, og fara þess á leit, að ríkisstj. gefi Alþ. hið fyrsta skýrslu um það, hvernig málin standa í þeim efnum, sem öllum eru nú efst í huga, atvinnuleysismálunum og kjaradeilu sjómanna. Ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. verði við þeirri ósk, og vegna þess skal ég ekki fara mörgum orðum um þessi mál nú. En vitaskuld er það eðlilegt, að það vandræðaástand, sem nú ríkir í þjóðfélaginu, sé rætt strax og Alþ. kemur saman til framhaldsfunda, - strax og Alþ. kemur saman til funda á þessu ári. Það hefði að mínum dómi verið full ástæða til þess að kveðja Alþ. saman fyrr, til þess einmitt að fjalla um þessi alvarlegu mál, því að sannarlega eru þau svo alvarleg og hafa verið svo alvarleg. Það er að vísu góðra gjalda vert, að hæstv. ríkisstj. hefur átt hlut að því að setja upp atvinnumálanefndir, og það er góðra gjalda vert, að hún hefur stefnt þeim saman til funda hér í Reykjavík til þess að ræða þessi mál öll við þær. En ég hygg nú samt, að það hefði nú fyrst af öllu átt af ríkisstj. hálfu að ræða þessi mál við Alþ. og á Alþ. Það þarf náttúrlega ekki að eyða orðum að því, hve sjómannaverkfallið er alvarlegt og hvert tjón þjóðfélagið bíður af því og hver höfuðnauðsyn það er, að það leysist. Um það hljóta allir að vera sammála. Og það er mikið böl, að til þessa sjómannaverkfalls skyldi koma. Til þess hefði aldrei átt að koma, og það er með öllu óvíst, að til þess hefði komið, ef hlutur sjómanna hefði ekki verið rýrður svo sem gert var með l. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins. En í umræðum um það mál á Alþ. var margbent á það, hverjar afleiðingar samþykkt þess frv. mundi hafa. Það var margbent á það, að með setningu þeirra laga væri beinlínis verið að stofna til ófriðar á vinnumarkaði, og það var beinlínis verið að ögra sjómönnum með því að rýra hlut þann, sem þeir áttu samkvæmt löglegum samningum. Ég sagði þá og ég segi enn, að ég vil ekkert um það dæma, hvort þau hlutaskipti, sem um hafði verið samið á sínum tíma, voru sanngjörn eða eðlileg, en þau skipti og þá samninga höfðu útgerðarmenn samþykkt. Þeir samningar áttu að standa í gildi óbreyttir, þangað til þeim var breytt af réttum samningsaðilum. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að það var mikil vangá af löggjafanum að grípa þarna inn í. Ég verð þó að segja það, að sjómenn, hásetar a. m. k., hafa sízt af öllu gert meiri kröfur en búast mátti við eftir atvikum. Og ég verð að segja það, að þegar litið er til þess, hverjar kröfur þeir hafa gert, er ég satt að segja mjög hissa á því, að það skuli ekki þegar vera búið að leysa þetta verkfall. Það sýnist satt að segja ekki vera svo mikið, sem á milli ber, að það er undarlegt, að það skuli ekki hafa tekizt að miðla málum. Við vitum um þær tvær höfuðkröfur, sem þar hafa verið hafðar uppi af hálfu hásetanna, þ. e. fæðiskostnaður og aðild að lífeyrissjóði. Ég skal ekki fara að ræða þær kröfur, en ég held, að flestir, sem átta sig á þeim, verði að viðurkenna, að þær eru ekki ósanngjarnar. Ríkisstj. segist hafa reynt að greiða fyrir lausn þessa máls, eftir því sem hún hefur getað. En það liggur ljóst fyrir, að góður vilji hennar og áhrif hafa ekki dugað til þess að leysa þessa deilu. Það er því augljóst, að hún verður að gera betur. Án þess að ég ætli að fara langt út í málið, eins og ég sagði í upphafi, verður ekki hjá komizt að vekja athygli á vægast sagt dálítið einkennilegum skrifum annars stjórnarblaðsins um þetta mál. Í ritstjórnargrein í Alþýðublaðinu fyrir örfáum dögum var sagt, með leyfi forseta: „Ef það væri á valdi ráðherra Alþýðuflokksins að leysa deiluna, væru róðrar löngu hafnir aftur. Það er von flokksins, að deilan leysist sem allra fyrst, þannig að sjómenn geti vel við unað.“ Þarna er vissulega gefið í skyn, að það strandaði á ráðherrum Sjálfstfl., að þessi deila er ekki leyst. Ég held, að það sé ekki til of mikils mælzt, að það sé óskað skýringar á þessum ummælum. Og það er jafnframt ástæða til þess að spyrja: Hver hafa verið þessi ráð Alþfl. til þess að leysa þessa deilu, sem ekki hafa náð fram að ganga? En heyra þessi mál ekki fyrst og fremst undir sjútvmrh., ráðh. Alþfl.? Hvaða ráðh. hefur það fremur á valdi sínu en hann, einmitt hann, að stuðla að lausn þessarar deilu, að miðla málum í þessari deilu? Er það ekki fyrst og fremst í hans verkahring? Það er æskilegt, að hæstv. sjútvmrh. geri frekari grein fyrir aðgerðum sínum í þessu máli. En hitt vil ég svo að lokum segja um þessa deilu, að það er nauðsynlegt, að hún sé leyst tafarlaust. Það held ég, að eigi að vera hægt. Og um það eiga öll öfl að sameinast að leysa verkfallið sem fyrst. Og ég vil segja það, að Framsfl. er reiðubúinn, jafnt þó að hann sé í stjórnarandstöðu, að leggja lið sitt til hvers konar skynsamlegra ráðstafana, sem gætu leitt til eða stuðlað að lausn þessarar deilu. Hitt er svo ekki síður alvarlegt, hve atvinnuleysið hefur farið hér vaxandi að undanförnu og hve geigvænlegt það er orðið. Að sjálfsögðu vona menn, að nokkuð rakni úr í þeim efnum, þegar sjómannaverkfallið leysist. En því fer þó fjarri, að það muni leysa allan vanda í þeim efnum. Það, sem ég vil segja um þessi atvinnuleysismál á þessu stigi, er það, að atvinnuleysið var löngu fyrirsjáanlegt. Það var fyrirsjáanlegur samdráttur í atvinnulífinu. Það var einmitt eitt meginumræðuefni má segja í viðræðum stjórnmálaflokkanna s. l. haust, og ég held, að það hafi þá allir, sem í þeim tóku þátt, verið sammála um það, að atvinnuleysið væri hið mesta böl, sem átt gæti sér stað, og allir verið sammála um það, að það þyrfti að gera eitthvað til þess að bægja því frá. En hvað hefur verið gert? Því miður harla lítið til þessa. Gengislækkunin var gerð, en hún hefur ekki reynzt sá fjörgjafi atvinnuvegunum, sem sagt var, að hún yrði, svo sem hv. 4. þm. Austf. drap hér á áðan. Hún hefur ekki megnað að fá hjól atvinnulífsins til þess að snúast svo sem haldið var fram af forsvarsmönnum hennar. Það þurfti auðvitað að gera samhliða og um leið og gengislækkunin var framkvæmd margar hliðarráðstafanir, m. a. ráðstafanir til eflingar atvinnulífsins. Þær átti auðvitað að mínum dómi að gera áður en gripið var til þessarar stóru ráðstöfunar, og ef það hefði verið gert, hefði að mínum dómi mátt komast af með miklu minni gengisfellingu eða aðra hliðstæða ráðstöfun heldur en raun bar vitni. Nú þýðir ekki um það að tala. Gengislækkunin var framkvæmd svo sem gert var, og hún er sú staðreynd, sem menn verða að ganga út frá, en þá þurfti auðvitað strax, þá þegar eftir að hún hafði verið framkvæmd, að gera tafarlausar ráðstafanir til þess að hleypa lífi í atvinnuvegina, því að annars var atvinnuleysi bersýnilegt fram undan. Og í umr. um vantraust, sem hér fóru fram á hv. Alþ. þá skömmu eftir, lagði ég einmitt megináherzlu á það í minni ræðu, að það yrði að gera ráðstafanir til eflingar atvinnulífsins og til þess að bægja frá atvinnuleysi og það yrði að gera þær strax, en það var ekki gert, því miður. Það var látið dragast og svo mjög daufheyrðust menn við þessum aðvörunarorðum og svo mjög trúðu menn á vísdómsorð forsvarsmanna gengislækkunarinnar, að á Alþ. felldu menn fyrir jólin í sambandi við fjárlagaumr. till. um að veita 300 millj. til atvinnuaukningar. Það er fyrst í janúarmánuði, sem samið er um það í samningum við verkalýðsfélögin að útvega 300 millj. til atvinnuaukningar. Og eins og ég sagði áðan, vil ég telja það út af fyrir sig mjög góðra gjalda vert, að þessar atvinnumálanefndir hafa verið settar á stofn. En það er sýnilegt, og það hefur komið fram hjá hæstv. forsrh., að það tekur sinn tíma, að þær ráðstafanir, sem atvinnumálanefndir gera till. um, komist í framkvæmd. En hvað á fólkið að gera á meðan? Fólkið getur ekki sofið á meðan. Það er atvinnulaust, og það verður að gera tafarlausar ráðstafanir. Það er það, sem ríður á. Það er ekki nóg að athuga málin. Það getur verið gott og nauðsynlegt að athuga málin, en þegar málin eru komin í þann hnút, sem nú er, þarf skjót handtök. Og ég vil vænta þess, að það verði höfð í þessum efnum skjótari handtök heldur en ætla má eftir því, sem enn hefur fram komið, og menn þurfi ekki að bíða mánuðum saman eftir því að sjá árangurinn af starfi þessarar atvinnumálanefndar, og að sem allra fyrst verði fé það fengið og útvegað, sem heitið hefur verið til þessa. Þess er mikil þörf og þyrfti auðvitað meira, en vitaskuld viðurkenna allir, að því eru takmörk sett, hve mikið fé er hægt að útvega. En það er hægt að gera ýmsar aðrar ráðstafanir til þess að létta byrðar á atvinnuvegunum og greiða fyrir því, að hjól atvinnulífsins fari að snúast. Á það hafa menn lítt viljað hlusta til þessa. En ég vil nú vænta þess, að ríkisstj. hæstv., reynslunni ríkari, fari að hugsa sitt mál og fari að hugsa um það í fullri alvöru, hvort full reynd sé nú ekki komin á þá stefnu, sem hún hefur framfylgt til þessa, og hvort ekki sé kominn tími til þess að breyta um stefnu.



Herra forseti. Það var nú satt að segja ekki meining mín að fara að taka hér þátt í umr. utan dagskrár um eitt eða neitt málefni, en þegar ég var að leggja af stað heiman frá mér, þar sem ég bý suður í Hafnarfirði, og fékk samflot með einum þm., sem þar á heima, þá fór hann að minnast á, að það væri aldeilis frétt í Morgunblaðinu af afrekum mínum. Þetta kom nú allt flatt upp á mig, því að ég vissi ekki til þess, að ég hefði unnið til þess hina síðustu daga að komast á forsíðu Morgunblaðsins. Og þegar ég kom svo hingað niður í þinghús, varð þetta blað fyrir mér, Morgunblaðið, með þessari stóru baksíðufrétt um það, að framsóknarmenn og kommúnistar reyni að spilla sem allra mest fyrir samkomulagi í þeirri deilu, sem nú er til lausnar hjá sáttasemjara ríkisins. Og sérstaklega eru tveir þm. bendlaðir við þetta athæfi, að reyna að spilla þessum samningum, og annar þeirra er hv. 4. þm. Austf. og hinn þm. er ég. Nú ætla ég ekki, og hef kannske enga ástæðu til þess í sjálfu sér, að fara að standa hér upp og bera af mér sakir vegna þess, sem Morgunblaðið er að segja, því að augljóst er, að hér er um fullkomna fölsun að ræða og algeran tilbúning. Ég hygg, að það sé eins og hv. 4. þm. Austf. hefur skýrt frá og rétt er að sjálfsögðu skýrt frá hjá honum, að þá hafi hann átt hér lögmætt erindi í þinghúsið eins og fleiri þm., og þannig stóð á um mig í gær. Ég átti hér fullkomlega lögmætt erindi og var hér staddur í húsinu, kannske klukkutíma, við að skrifa bréf og hringja í nokkur símanúmer bæði hér í bænum og utan bæjar. Þetta er nú eitt af því, sem við þm. gerum hér gjarnan í þinghúsinu og teljum vera fullkomlega lögmæt erindi. Þar á meðal átti ég erindi inn í símaklefa okkar framsóknarmanna, sem er við hliðina á flokksherbergi okkar, og fór þar að sjálfsögðu inn og hafði þar nokkra viðdvöl. Jafnframt hef ég að sjálfsögðu kastað kveðju á og átt einhverjar viðræður við kunningja mína þarna í hópi samningamanna, og tel, að mér hafi verið það fullkomlega heimilt, og fóru þær viðræður allar fram vinsamlega og án alls áróðurs af minni hálfu og að sjálfsögðu án þess, að þeir væru þar neitt til þess að taka við fyrirskipunum frá mér. Enda vil ég taka það alveg skýrt fram, að mér er það persónulegt áhugamál og það er áhugamál framsóknarmanna yfirleitt, að þessi deila fari að leysast, og við gefum engar fyrirskipanir - hvorki ég sem einstaklingur né heldur Framsfl., - við gefum engar fyrirskipanir til samningamannanna, sem að þessu standa, og treystum þeim fullkomlega, á hvora hliðina sem þeir standa, til þess að leysa þessa deilu, og við treystum einnig sáttasemjara ríkisins til þess að leiða þessa deilu farsællega til lykta. Og við treystum því að sjálfsögðu, að þessir aðilar komi sér saman, og við munum ekki, hvorki sem flokkur né samtök né heldur sem einstaklingar, reyna að hafa þar nein spillandi áhrif á.



Herra forseti. Eins og öllum hv. alþm. mun kunnugt, er hér lokið fyrir nokkrum mínútum útifundi, sem haldinn var á Austurvelli til að mótmæla atvinnuleysi og kjaraskerðingu. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að kynna hv. alþm. ályktun, sem þessi fundur samþykkti og verður afhent formönnum þingflokkanna og er þegar komin í hendur nokkurra þeirra. Með leyfi forseta vil ég þá lesa þessa ályktun: „Fjölmennur útifundur um atvinnumál, haldinn 7. febrúar 1969 að tilhlutan verkamannafélagsins Dagsbrúnar og Trésmiðafélags Reykjavíkur, samþykkir að senda Alþingi og ríkisstj. eftirfarandi ályktun: Fundurinn telur, að það ástand, sem nú er orðið í atvinnu- og afkomumálum alþýðufólks, sé með öllu óviðunandi. Atvinnuleysið um allt land er nú orðið gífurlegt, og munu nú vera skráðir atvinnulausir um 5500 manns. Atvinnuhorfur fara enn versnandi og er augljóst, að margir þeir, sem enn hafa vinnu, standa frammi fyrir minnkandi atvinnu eða atvinnuleysi. Unga fólkið hefur þegar fengið að kenna á atvinnuleysi og skólaæskan orðið að búa við ónóga atvinnu á s. l. sumri. Þetta alvarlega ástand í atvinnumálum er að verða viðvarandi í mörgum greinum. Jafnhliða samdrætti á vinnumarkaði og minnkandi atvinnu almennt vex dýrtíðin í landinu hröðum skrefum, og þó er ætlazt til þess af stjórnvöldum, að launafólk taki á sig bótalaust sífellt hækkandi verðlag. Stefnan í atvinnu- og efnahagsmálum hefur leitt til samdráttar í atvinnulífi og til ört vaxandi dýrtíðar. Hún hefur leitt til síendurtekinna árekstra á vinnumarkaði með dýrum afleiðingum fyrir þjóðarheildina. Frá þessari röngu og hættulegu stefnu verður að hverfa þegar í stað. Fundurinn krefst þess, að upp verði tekin ný stefna í atvinnumálum, stefna, sem miðar að því að tryggja fulla atvinnu og batnandi lífskjör. Fundurinn krefst þess, að þegar í stað verði samið við sjómenn um sanngjarnar kröfur þeirra og síðan hlutazt til um, að öll framleiðslutæki þjóðarinnar verði fullnýtt. Fundurinn krefst þess, að framkvæmdir verði þegar í stað hafnar um margvísleg þjóðhagslega hagnýt störf og þannig komið í veg fyrir atvinnuleysi. Fundurinn krefst þess, að innlendur iðnaður verði studdur til fullra framleiðsluafkasta, en dregið úr óþörfum og óeðlilegum innflutningi. Þegar verði samið við innlendar skipasmíðastöðvar um endurnýjun og eflingu fiskiskipaflotans. Þegar verði útvegað fjármagn til byggingarframkvæmdanna og nýjar atvinnugreinar verði studdar með eðlilegri fjárhagsfyrirgreiðslu. Fundurinn leggur áherzlu á, að hafizt verði handa um skipulega uppbyggingu atvinnulífsins um allt land og þannig lagður grundvöllur að stóraukinni þjóðarframleiðslu. Fundurinn skorar mjög alvarlega á stjórnarvöld landsins að hverfa frá þeirri óheillastefnu að ætla enn að efna til stórátaka í þjóðfélaginu út af þeim sjálfsagða og sanngjarna rétti launafólks, að kaup sé vísitölutryggt. Fundurinn beinir því til alls launafólks í landinu, hvar sem það er búsett og í hvaða stétt sem það er, að standa saman í órofa fylkingu um hagsmunamál sín og kröfuna um nýja framkvæmdastefnu í atvinnumálum. Á þann hátt getur það sýnt, að það mun ekki lengur þola þá stefnu, sem leiðir til atvinnuleysis, dýrtíðar og versnandi lífskjara, en mun standa saman um rétt sinn og hagsmuni þjóðarheildarinnar. Treysti stjórnarvöld sér ekki til að verða við réttlátum kröfum vinnandi fólks um fulla atvinnu og mannsæmandi lífskjör, um breytta stefnu í atvinnu- og efnahagsmálum, krefst fundurinn þess, að ríkisstj. segi af sér, efni til nýrra kosninga og veiti þjóðinni rétt til þess að velja sér nýja forustu.“ Þetta er sú ályktun, sem þessi fjölmenni fundur samþykkti. Ég held, að það þurfi ekki, og ég ætla ekki hér að nota þetta tækifæri til þess að fara mörgum orðum um hana, en þessi tími til þessarar fundarboðunar var með hliðsjón af því, að hv. Alþ. hefur nú störf sín að nýju í dag, og reykvískir verkamenn vildu nota það tækifæri til þess að minna alþm. alla og stjórnvöld landsins á, að hér í landi er nú mjög alvarlegt ástand, ástand, sem hlýtur að leiða til alvarlegra hluta, ekki aðeins fyrir einstaklingana, sem nú verða fyrir barðinu á atvinnuleysinu og þeirri kjaraskerðingu, sem ekki aðeins fylgir því, heldur einnig vaxandi dýrtíð. Það er ekki aðeins fyrir þá einstaklinga, heldur fyrir þjóðarheildina, og hætt er við, að hér komi til meiri óróa, ef ekki verður þegar í stað brugðizt svo öfluglega við, að atvinnuleysi hverfi aftur úr sögunni. Við teljum, að við höfum svo mörg verkefni og mikil í okkar landi, og við eigum líka að hafa efni á því að geta unnið að þeim verkefnum. Og allra mesta sóun, sem fram fer, er að láta þúsundir vinnufúsra handa vera iðjulausar. Fleiri orð vil ég ekki hafa um þetta mál núna, en leyfi mér að afhenda hæstv. forseta sameinaðs Alþingis þessa ályktun.



Herra forseti. Ég er því sammála, að ástandið nú er vissulega alvarlegt og gefur ástæðu til ráðstafana, sem ekki mega dragast úr hömlu. Ég lýsi ánægju minni yfir því, að þeir þm., sem hér hafa talað, hafa allir, með nokkuð mismunandi hætti þó, lýst áhuga sínum á því að leysa sjómannaverkfallið, sem nú stendur yfir. Og hvað sem skrifum dagblaða líður, og þar fer nú oft svo, að ekki eru allir ánægðir með það, sem um sjálfa þá er sagt, þá er það mjög ánægjulegt, að svo áhrifamiklir þm. sem hv. 4. þm. Austf. og hv. 2. þm. Norðurl. e. skuli hér hafa haft ástæðu til og fengið tækifæri til að lýsa sérstökum áhuga sínum á lausn verkfallsins. Ég veit, að þeir munu hvor í sínu lagi geta haft þar mikil áhrif, ekki sízt hv. 4. þm. Austf., og hans till. í þá átt munu vega þungt hjá sumum þeirra, sem þarna ráða úrslitum. Mér kemur ekki til hugar að halda því fram, að þeir hafi ekki áhuga fyrir lausninni, og vil því taka undir það, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði, að við þurfum allir að sameinast um það hver á sínum vettvangi að stuðla að lausn verkfallsins. Hann færði að því og byggði á blaðaummælum, að innan ríkisstj. væri einhver ágreiningur um þetta efni. Svo er ekki. Við höfum verið sammála í einu og öllu um afstöðu okkar til verkfallsins og við höfum gert það, sem við höfum megnað til þess að leysa verkfallið, beita áhrifum okkar bæði beint og óbeint til þess. Það er hins vegar ekki á okkar valdi, þar sem um frjálsan samningsrétt er að ræða, að fyrirskipa aðilum að ljúka verkfallinu. En ég tek undir það með hv. 3. þm. Norðurl. v., að svo virðist sem mun minna beri á milli heldur en e. t. v. hefði mátt vænta og sumir þm. sögðu fyrir hér um áramótin eða fyrir áramótin, að verða mundi. Þetta er vissulega ánægjulegt og sýnir, að almennari skilningur er á þeim örðugleikum, sem við er að etja, heldur en sumir höfðu ætlað. Það má segja, að því hörmulegra sé, að ekki skuli hafa tekizt að leysa þessa deilu. En sannleikurinn mun vera sá, að þar hafa fléttazt inn í óteljandi smáatriði, sem sum hafa hlaupið í hnút, og mönnum hefur þess vegna gengið seint að nálgast sjálfan aðalvandann. Ég vil enn treysta því, eins og ég hef vonað, kannske með óhæfilegri bjartsýni, að þetta mál leysist með frjálsu samþykki aðila. Ég tel ekki heppilegt, að við förum á þessu stigi að ræða einstök atriði málsins, enda er það í raun og veru ekki á okkar færi. Við höfum ekki þau gögn við höndina og upplýsingar, sem fram hafa komið hjá sáttasemjara í hans þolgóðu tilraunum um að finna hér lausn, er allir gætu fallizt á. En það er greinilegt, að nýtt átak þarf að gera til þess að reyna að leiða verkfallið til lykta sem fyrst. Sannast bezt að segja hygg ég, að það hafi hingað til nokkuð verkað á aðila, a. m. k. suma, að menn höfðu ekki ýkja mikla aflavon. Um það má þó ætíð deila, t. d. varðandi loðnuveiði fyrir utan Austfirði, svo að dæmi sé nefnt, en nokkuð mun þetta hafa verkað á aðila, en það er ljóst, að eftir því sem líður fram í þennan mánuð, þá á sú ástæða ekki lengur við. Hitt er svo misskilningur, sem hv. 4. þm. Austf. sagði, að verkfallið væri búið að standa nokkuð á annan mánuð, ef ég tók rétt eftir. Það var þó ekki fyrr en um miðjan janúar, sem verkfallið skall á. Það er nógu slæmt fyrir því, og hefur staðið lengur heldur en vonir okkar stóðu til, úr því að til verkfalls þurfti að koma. Það að kenna verkfallið löggjöfinni, sem sett var fyrir áramótin, er skoðun, sem menn vitanlega geta haft og að nokkru leyti er rétt, en ekki nema að nokkru leyti. Það er jafnvíst, að ef sú löggjöf eða einhver svipuð hefði ekki verið sett, hefði verið útilokað, að bátaflotinn kæmist á veiðar einfaldlega vegna þess, að allan fjárhagsgrundvöll vantaði. Og eins og ég segi, ég hef ekki viljað trúa öðru heldur en málið leystist friðsamlega vegna þess, að mér sýnist ekki bera ýkja mikið á milli. En nokkuð mun það, auk þess sem ég hef áður drepið á, valda örðugleikum, að sumir óttast, að ef komizt er yfir einn þröskuld, muni öðrum skjóta upp áður en langt um líður, vegna þess að vinnubrögðin hafa verið þau að reyna ekki að fá heildarmynd heldur taka hvert atriði út af fyrir sig. Þetta er atriði, eins og ég segi, sem við getum ekki sagt, að sé rangt eða öðru vísi að farið en skyldi. Það er staðreynd, að svona hefur verið farið að, og við hljótum allir og ég fagna því mjög, að við viljum allir af einlægni reyna að leysa þessa deilu. Jafnframt get ég tekið undir það, sem var upphaf þessara umr., að mér þykir eðlilegt, að hér fari fram áður en langt um líður almennar umr. um efnahagsástand og horfur, atvinnumál, hvort mönnum þykir heppilegra að hafa það í sambandi við till., sem fram eru fluttar, eða frv., sem fyrir liggja, við skulum segja, breytingin á atvinnuleysistryggingalögunum gefur strax formlegt tilefni til þess að taka upp almennar umr., ef menn vilja, eða hvort menn koma sér saman um að hafa allsherjarumr. í framhaldi af skýrslugjöf ríkisstj. eða einhverri almennri tillögugerð. Þetta finnst mér við geta skoðað betur og ég mundi telja það hollt fyrir alla, bæði fyrir þingheim og fyrir landslýð, að slíkar almennar umr. gætu farið fram sem allra fyrst, og mun sízt undan þeim skorast. Hitt vitum við, að venjan hefur verið sú á fyrsta degi eftir þinghlé, svo langt sem þetta, að þá hafa menn ætlað sér tíma til flokksfundarhalda. Svo mun einnig vera ráðgert í dag og nauðsynlegt, að menn beri þar saman bækur sínar. En einhvern tíma í næstu viku mundi ég telja eðlilegt, að slíkar umr., sem hér hefur verið vikið að, færu fram eða a. m. k. væru hafnar. Af þeim sökum sé ég ekki ástæðu til þess að fara í umr. um efni málsins að þessu sinni. Það er auðvitað misskilningur frá okkar sjónarmiði, að það sé stefnu ríkisstj. að kenna, hið alvarlega ástand, sem hér er. Það eru annarlegar ástæður, okkur öllum Íslendingum, jafnt stjórnarandstæðingum sem stjórnarstuðningsmönnum óviðráðanlegar, sem hér hafa verið að verki, en umr. um slíkt tilheyra þeim efnislegu umr., sem hér var farið fram á, að ættu sér stað síðar, og skal ég þess vegna ekki hafa þessi orð lengri.

Forseti (ÓB): „Mér hefur í dag borizt svo hljóðandi bréf frá Gísla Guðmundssyni, 1. þm. Norðurl. e.: „Þar sem ég vegna veikinda mun ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Norðurl. e., Jónas Jónsson ráðunautur, taki sæti á Alþingi í forföllum mínum.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fara fram í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns.“ Sigurður Bjarnason, forseti neðri deildar.“ Með þessu fylgir læknisvottorð frá Þórði Þórðarsyni lækni, þar sem hann vottar, að Gísli Guðmundsson, hv. 1. þm. Norðurl. e., verði vegna veikinda frá þingstörfum um skeið. Þá mun ég næst afhenda formanni hv. kjörbréfanefndar kjörbréfið og gefa fundarhlé í nokkrar mínútur, þar til kjörbréfanefnd hefur lokið athugun sinni. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur athugað kjörbréf Jónasar Jónssonar, 1. varaþm. Framsfl. í Norðurl. e., en eins og forseti hefur lýst, er óskað eftir því, að hann taki sæti á Alþingi í veikindaforföllum Gísla Guðmundssonar. Kjörbréfanefnd hefur ekkert fundið athugavert við þetta kjörbréf og leggur hún því til, að kosning Jónasar Jónssonar verði tekin gild og kjörbréf hans sé samþ.



Herra forseti. 30. jan. 1969 var gefið út svo hljóðandi forsetabréf: „Forseti Íslands gerir kunnugt: Ég hef ákveðið, samkv. till. forsrh., að Alþingi, 89. löggjafarþing, skuli koma saman til framhaldsfundar föstudaginn 7. febrúar 1969, kl. 14. Gjört að Bessastöðum, 30. janúar 1969. Kristján Eldjárn. Bjarni Benediktsson. Forsetabréf, er kveður Alþingi til framhaldsfunda.“ Samkv. þessu hefjast nú framhaldsfundir Alþingis. Ég leyfi mér að óska hæstv. forseta og hv. alþm. og starfsfólki Alþingis gleðilegs árs og þakka þeim fyrir liðna árið, um leið og ég býð þá velkomna til þingstarfa á ný og læt í ljós þá ósk og von, að störf okkar megi verða landi og lýð til blessunar.



Herra forseti. Það er til marks um hæglæti það, sem ríkir hér um afgreiðslu mála, að það kemur iðulega fyrir, að varaþm., sem flytja mál og eru þó þann tíma, sem tilskilinn er í þingsköpum á Alþ., mál, sem þeir flytja jafnvel á fyrstu dögum, sem þeir sitja hér, koma ekki til umr. fyrr en þeir eru löngu horfnir úr þingsölum. Það mál, sem hér er til umr., er fsp. frá varamanni mínum, sem sat hér um nærri þriggja vikna skeið á Alþ. og bar fram fsp. um landhelgismál. Hann er nú horfinn af þingi og ég kominn aftur í hans stað, en hann hefur beðið mig að koma á framfæri fyrir sig þeim sjónarmiðum, sem hann vildi setja fram í sambandi við fsp. og eru þau á þessa leið: Tilefni fsp. er það, að svo virðist, sem mjög hafi dregið úr allri landhelgisgæzlu að undanförnu. Í sumar kom hingað nýtt varðskip, Ægir, en koma þess hafði þó engan veginn aukna landhelgisgæzlu í för með sér, eins og ætla hefði mátt. Varðskipið Þór, eitt hinna þriggja stóru varðskipa, hefur legið bundið við bryggju í Reykjavík svo að segja frá því, að Ægir kom til landsins og til þessa dags. Þar við bætist, að varðskipið Óðinn var í sumar notað til annarra starfa en landhelgisgæzlu og var því einungis Ægir við landhelgisgæzlu ásamt varðskipinu Albert. Nú hefur varðskipið María Júlía verið auglýst til sölu. Það hefur og komið í ljós hvað eftir annað á undanförnum mánuðum, að landhelgisbrot eru nú mjög tíð og nægir að minna á síendurteknar fréttir frá Norðurlandi, sem skýra frá því, að íbúar í kaupstöðum og kauptúnum þar séu nær daglega áhorfendur að ólöglegum veiðum uppi við landsteina og ekkert þýði að kæra þær veiðar. Hér er um mjög alvarlegt mál að ræða og er svo að sjá, sem núverandi ríkisstj. geri sér ekki grein fyrir mikilvægi stöðugrar og vakandi landhelgisgæzlu og er það reyndar í samræmi við allar hennar aðgerðir í landhelgismálum. Hin slælega landhelgisgæzla nú mun afsökuð með því, að um sparnað sé að ræða, en öllum, sem um þessi mál hugsa, er ljóst, að slíkur sparnaður er meira en lítið tvíræður og reyndar langt frá því að vera nokkur sparnaður, þegar á allt er litið. Mætti fremur reyna að spara á mörgum ónauðsynlegri sviðum. Þetta voru þau sjónarmið, sem varamaður minn, Haraldur Henrýsson, vildi koma á framfæri í sambandi við fsp.



Herra forseti. Ég álít, að það hefði verið lítill skaði, þó að þessi sjónarmið hefðu legið á milli hluta, sem hv. þm. setti fram fyrir hönd síns varamanns, sem nú er horfinn úr þingsölunum, og ég læt mér þau í léttu rúmi liggja, en skal svara fsp., sem hann bar fram, sem var á þessa leið: „Hver er skipa– og tækjakostur Landhelgisgæzlunnar til landhelgisgæzlu, aðstoðar– og björgunarstarfa og hvernig er nýting hans?“ Sem stendur hefur Landhelgisgæzlan umráð eftirfarandi varðskipa og gæzluflugvéla: Ægir, stærð 927 rúml., áhöfn 22, smíðaár 1968, Óðinn, stærð 982 rúml., áhöfn 22, smíðaár 1959, Þór, stærð 693 rúml., áhöfn 22, smíðaár 1951, Albert, stærð 201 rúml., áhöfn 13, smíðaár 1957, TF Sif, „Skymastervél“, gerð DC 4, áhöfn 5, keypt 1962. TF Eir, þyrla af Bellgerð, áhöfn 3, keypt 1965 í samvinnu við Slysavarnafélag Íslands. Minnsta varðskipið, María Júlía, stærð 138 rúml., áhöfn 11, smíðaár 1950, hefur hætt störfum og verið auglýst til sölu. Landhelgisgæzlan mun frá næstu áramótum taka við vitaskipinu Árvakri, er þá sinnir landhelgis– og björgunarstörfum, en varðskipin munu þó jafnframt taka að sér flutning til þeirra vita, sem ekki verður komizt að frá landi ásamt öðrum verkefnum eftir samkomulagi við vitamálaskrifstofuna. Þá er og ætlunin að taka í notkun tvo bandaríska Grumman–Albatrossflugbáta í stað TF Sifjar. Verður gerður um þá leigusamningur við bandaríska varnarliðið og fer afhending þeirra fram hér á landi um næstu áramót. Gæzluflugvélin Sif var keypt hingað til lands árið 1962 og sérstaklega útbúin til þarfa Landhelgisgæzlunnar. Hefur hún reynzt hin bezta í alla staði, en er nú tekin að eldast og stutt í dýra flokkun hennar. Þótti því tími til kominn að endurnýja hana og urðu fyrrnefndir flugbátar fyrir valinu, sem hagkvæmasta lausnin í bili. Grumman–Albatrossflugbátarnir eru sérstaklega byggðir til björgunar– og gæzlu starfa með ströndum fram. Þeir eru nokkru minni en Sif, tveggja hreyfla, og þurfa minni áhöfn. Er ætlunin að hafa annan ætíð tiltækan og hinn þá á meðan til eftirlits. Flugmönnum verður þó því ekki fjölgað. Þyrlan TF Eir var keypt í tilraunaskyni og hefur síðan verið beitt til að leysa hin margvíslegustu verkefni og árangur orðið mun betri, en menn þorðu að gera sér vonir um fyrir fram. En Eir er aðeins lítil eins hreyfils vél og því ekki hæf til gæzlu– og björgunarstarfa út yfir sjó nema á grunnslóðum eða í námunda við stór varðskip með þyrluþilfari. Til gæzlu starfa á fiskimiðum nálægt landi hafa einnig oft verið notaðar litlar leiguflugvélar, þegar flugaðstæður eru hagstæðar, en þær eru hvergi nærri eins hentugar til þeirra nota og þyrlurnar. Gæzlu flug gegn landhelgisbrjótum nýtur sin þó alls ekki án tiltækrar aðstoðar ganggóðra varðskipa og gagnkvæmt njóta varðskipin sín ekki í dag án stuðnings flug gæzlunnar. Um almenna nýtingu varðskipanna og gæzlu flugvélanna fer mjög eftir árstíðum og sókn íslenzkra og erlendra fiskiskipa á miðin umhverfis Ísland, svo og úthafsveiðum íslenzkra fiskibáta, en allt er þetta nokkrum sveiflum háð. T.d. var engrar landhelgisgæzlu þörf á stórum svæðum norðan– og austanlands fyrri hluta þessa árs vegna hafíssins, en ísinn krafðist hins vegar mjög aukins könnunar– og leiðbeiningaflugs, svo og aðstoðar varðskipanna við aðdrætti til ýmissa staða á þeim slóðum. Sömuleiðis hefur sókn brezkra togara á íslenzk mið verið mun minni í ár en undanfarið, en hins vegar hefur rússneskum og austur–þýzkum togurum, sérstaklega stórum skuttogurum, fjölgað, en þó einnig minni skipum og það að miklum mun, einkum á Vestfjarðamiðum. Sum verkefni, sem varðskipin hafa sinnt um áratugi jafnframt öðrum störfum sínum, eins og fiskirannsóknir og síldarleit, eru nú framkvæmd af sérstökum rannsóknaskipum, en í þess stað hefur bætzt við aðstoðar– og læknisþjónusta á fjarlægum miðum og á næsta ári er gert ráð fyrir mun meiri þjónustu við vita– og sjómerki, en varðskipin hafa sinnt hingað til. Þá má og benda á, að fyrirhugað er, að íslenzkt varðskip taki þátt í eftirliti á úthafinu með veiðum bæði innlendra og erlendra fiskiskipa samkvæmt sérstökum samningi fiskveiðiþjóða við Norður–Atlantshaf, sem Ísland er aðili að og nú liggur fyrir Alþ. til samþykktar. Nýting einstakra skipa eða flugvéla fer eðlilega mjög eftir stærð þeirra og getu. Þau stærstu eru nauðsynlegust síðari hluta vetrar og til allra úthafsverka, en þau minni njóta sín bezt veðurs vegna nálægt landi og frá vori fram á haust. Sem kunnugt er, hefur varðskipið Óðinn reynzt afburða duglegt og gott sjóskip og sú reynsla, sem þegar hefur fengizt af hinu nýja varðskipi, Ægi, bendir til, að það sé ekki síðra. Hins vegar hafa aflvélar Þórs ætíð verið gallaðar og þótt þær hafi verið endurbættar mikið á undanförnum árum, þola þær þó alls ekki fulla notkun, nema stutta stund í einu. Þór er nú líka kominn á 18. ár og því ekki óeðlilegt, að hann sé farinn að slitna. Varðskipið Albert hefur ætíð þótt mjög lipurt og gott skip.



Herra forseti. Ég skal ekki deila við hæstv. ráðh. um það, hvort sjónarmið flm. hafi haft þýðingu eða ekki til túlkunar málsins og skilnings á því, en ég tel þó, að í því hafi verið sanngjörn gagnrýni á það, að Landhelgisgæzlan væri ekki í eins góðu lagi og við mundum líklega flestir æskja. En nóg um það. Ég þakka samkvæmt venju hæstv. ráðh. fyrir svörin og þær upplýsingar, sem í þeim fólust. Sérstaka athygli mína vöktu upplýsingar hans um gagnsemi þyrilvængjunnar í þjónustu landhelgisgæzlunnar. Það er tiltölulega nýtt að nota þyrilvængju til þessara starfa og mér þykja ummæli hæstv. ráðh. varðandi þyrilvængjuna í þjónustu Landhelgisgæzlunnar benda í þá átt, að ástæða væri til að stíga þar annað skref í framhaldi af því, sem þegar hefur verið stigið, sem sé í þá átt að auka notkun þyrilvængjanna í þessari þýðingarmiklu þjónustu lands og þjóðar.



Herra forseti. Ég vil aðeins út af ummælum hv. þm, um þyrilvængjuna geta þess, sem ég hefði kannske átt að geta í upphafi, en ég held, að ég hafi upplýst það áður á þingi, að áhugi Landhelgisgæzlunnar hefur mjög beinzt að því að auka þyrilvængja kost sinn og þá hefur einkum verið höfð í huga verulega stór þyrilvængja, tveggja hreyfla, sem væri úthafsflugvél og gæti sjálf fært togara eða veiðiskip, sem ólöglegt væri tekið, til hafnar, en slíkar þyrlur geta mjög vel gert það með því að setja niður menn í skipin og síðan flogið yfir þeim og fylgt þeim, ekkert síður en varðskip. Það var leitað tilboða í slíka þyrilvængju og þær reyndust vera mjög dýrar. Við forstjóri Landhelgisgæzlunnar skoðuðum slíkar þyrilvængjur á Jótlandi í fyrra og ég held, að okkur hafi báðum komið saman um, að hér væri um verulega þýðingarmikið tæki að ræða fyrir Landhelgisgæzluna, ekki aðeins til að gæta sjálfrar landhelginnar, heldur mundum við vera mjög vel settir og aukin okkar aðstaða til björgunar við strendur landsins með slíkri þyrilvængju. Þær hafa sýnt sig í reyndinni að geta athafnað sig í miklu veðri, allt að 12 vindstigum, til björgunar á skipum, sem hafa lent í sjávarháska og farþegum úr slíkum skipum úr björgunarbátum eða beinlínis tínt þá upp úr sjó. Þetta er þess vegna að mínu áliti sú framtíðarstefna, sem við eigum að reyna að keppa að, að koma sem fyrst í framkvæmd. En af ýmsum ástæðum, - vegna erfiðs árferðis og fjárhagserfiðleika, - lögðum við þetta mál til hliðar í bili. Það er upp úr því, sem horfið var að því til þess að festa ekki mikla fjármuni nú að leigja þessa tvo Grumman-Albatross flugbáta, sem ég gat um áðan, um óákveðinn tíma, meðan við athuguðum hitt málið nánar eða meðan okkur skapast aðstaða, sem við tæplega höfum í dag til kaupa, einnig vegna mjög mikillar fjárfestingar í bili í nýja varðskipinu, Ægi. En ég held, að slík þyrilvængja mundi verða þeim mun þýðingarmeiri, sem hægt væri að skapa henni betri aðstöðu með skýlum, bæði á Austurlandi og Vesturlandi, Suðurlandi og Norðurlandi. Slíkt tæki er tvímælalaust það álitlegasta að mati Landhelgisgæzlunnar og rn. til þess að auka getu Landhelgisgæzlunnar, bæði til gæzlu sjálfrar landhelginnar og til björgunarstarfa.



Herra forseti. Sama gildir um þetta mál og það, sem við ræddum rétt áðan. Það er fsp. borin fram á þskj. 102 af Haraldi Henrýssyni, meðan ég sat ekki á þingi. Hans sjónarmið varðandi þessa fsp. eru þau sem nú skal greina: Tilefni fsp. er það, að snemma á þessu ári skipaði viðskrn. n. til athugunar á kostnaði á dreifingu og birgðahaldi olíuvara og til þess, hvort ekki mætti ná meiri hagkvæmni í þeim málum. Nú er það vitað mál, að kostnaður við dreifingu og birgðahald olíuvara er hér á landi óeðlilega hár, fyrst og fremst vegna hins margfalda kerfis. Það er brýnt hagsmunamál alls almennings í landinu, að svo lengi sem þetta óþarfa kerfi er við lýði, verði þó allt gert, sem hægt er, til þess að draga úr þeim kostnaði, sem því fylgir, svo mikilvægar, sem umræddar eldsneytisvörur eru. Mér er tjáð, að cif–verð að viðbættum opinberum gjöldum fyrir gasolíu nemi um það bil 65–68% af heildarverðinu til neytenda. Sést af því, að dreifingarkerfið tekur til sín allríflegan skerf. Fsp. fjallar einnig um það, hvort nokkrar athuganir hafi verið gerðar á því, hvort Íslendingum væri hagkvæmt að taka sjálfir olíuflutninga til landsins í sínar hendur. Í nokkur ár höfum við ekkert skip átt til slíkra flutninga eða síðan Hamrafell, sem var eign skipadeildar SÍS, var selt úr landi. Rússar, sem selja okkur mest alla olíuna, munu hafa boðið eitthvað hagstæðari flutningagjöld, en ekki er mér kunnugt um, hvort þau hagstæðu gjöld hafa verið til langframa. Hitt hlýtur hverjum að vera ljóst, að því fylgir mikið óhagræði og öryggisleysi að þurfa að vera upp á aðra kominn að öllu leyti um flutninga á eldsneyti til landsins. Það hlýtur að vera okkur keppikefli að geta í framtíðinni séð sjálfir um þessa aðdrætti til landsins og að því ber að hefja undirbúning hið fyrsta. Vona ég svo, að hæstv. ráðh. svari þessari fsp.



Herra forseti. 1. liður fsp. hljóðar þannig: „Hvað líður störfum n. á vegum viðskrn., sem athuga skyldi fyrirkomulag dreifingar og birgðahalds á olíuvörum?“ Í lok febr. s.l. varð það að samkomulagi milli viðskrn., olíufélaganna og viðskiptabanka olíufélaganna, að skipuð yrði n. til þess að athuga fyrirkomulag og dreifingu á birgðahaldi olíuvöru. Í n. voru tilnefndir eftirtaldir menn: Svavar Pálsson löggiltur endurskoðandi, tilnefndur af olíufélögunum, Helgi Bachmann viðskiptafræðingur, tilnefndur af Landsbanka Íslands, Loftur Guðbjartsson fulltrúi, tilnefndur af Útvegsbanka Íslands og Kjartan Jóhannsson verkfræðingur, tilnefndur af viðskrn. og var hann jafnframt skipaður formaður n. Eins og áður segir var verkefni n. að athuga fyrirkomulag dreifingar og birgðahalds olíuvöru og í því sambandi að athuga, hvort og á hvern hátt væri unnt að auka hagkvæmni á þessu sviði og þá m.a. hvaða ráðstafanir væri hægt að gera til lækkunar á kostnaði við innflutning, birgðahald og dreifingu á olíuvöru með endurskipulagningu rekstrarins og auknu samstarfi olíufélaganna. N. hóf störf í marz og skilaði áliti til rn. í byrjun októbermánaðar s.l. og stóðu nm. allir að álitinu, nema Svavar Pálsson. Hann skrifaði undir álitsgerðina með fyrirvara og tilvísun í sér aths. varðandi einstök atriði. Í áliti n. er annars vegar fjallað um aðgerðir til þess að auka hagkvæmni í dreifingu olíuvöru við núv. innflutningsaðstæður og hins vegar um framtíðarþróun innflutningsaðstöðu. Til að tryggja aukna hagkvæmni í innflutningi og dreifingu við núverandi innflutningsaðstæður, leggur n. til, að innflutningur, strandflutningar og rekstur birgðageyma verði á einni hendi og gerir n. að till. sinni, að olíufélögin stofni hlutafélag, sem sjái um innkaup á gasolíu, fuelolíu og benzíni, annist strandflutninga og eigi og reki alla innflutnings– og birgðageyma. N. ætlast til þess, að hið nýja félag selji aðeins til olíufélaganna þriggja, og enn fremur telur n. eðlilegt, að hlutafé hins nýja félags skiptist milli olíufélaganna í svipuðum hlutföllum og endursala benzíns, gasolíu og fuelolíu skiptist nú á milli þeirra. Þá telur n., að eðlilegt sé, að skipulag olíuviðskiptanna sé þannig, að sparnaður í rekstri sé keppikefli fyrir olíufélögin, t.d. með því móti, að þau fái að halda að einhverju leyti þeim sparnaði, sem þau öðlast með endurbótum í rekstri. N. telur, að stefna beri að fækkun smásölustöðva og leggur áherzlu á, að olíufélögin framkvæmi hana með samkomulagi sín á milli. Enn fremur er það álit n., að kanna beri betri nýtingu olíuflutningabifreiða á grundvelli heildaryfirlits um notkun úr geymarými hvers notanda og íhuga beri hugsanlega hagkvæmni af því, að flutningar með bifreiðum á smásölustöðvar séu á einni hendi. Minni hl. er hér mótfallinn því, að hið nýja olíufélag geri nokkuð annað en að sjá um innflutning, birgðahald og strandflutninga. Loks leggur n. til, að öryggisbirgðir í landinu verði auknar. Að því er varðar framtíðarþróun innflutningsaðstöðu telur n., að stefna beri að því að reisa á Reykjavíkursvæðinu innflutningsstöð, er tekið geti við förmum úr allt að 70 þús. tonna skipum. Við val olíuinnflutningshafnar og framkvæmdir við olíustöðina sé höfð í huga nýting hennar í sambandi við hugsanlega byggingu olíuhreinsunarstöðvar á sama stað. Með því að nota stærri skip til innflutnings á olíuvörum telur n., að fást muni lægri flutningsgjöld. Til að standa undir fjármögnun nýrra olíuinnflutningsstöðva leggur n. til, að stofnaður verði sérstakur fjárfestingarsjóður. Tekna í sjóð þennan telur n., að afla megi annars vegar með sérstöku gjaldi á umræddar olíuvörur og hins vegar með því að láta hluta af farmgjaldasparnaði vegna notkunar stærri skipa, þegar stöðin hefur verið tekin í notkun, renna í sjóðinn. 2. liður spurningarinnar hljóðar þannig: „Hafa verið gerðar eða eru á döfinni ráðstafanir til lækkunar á kostnaði við dreifingu og birgðahald olíuvara?“ Till. n., sem ég hef verið að skýra frá, miða allar að lækkun dreifingarkostnaðar á olíuvörum og eru þær nú í athugun hjá ríkisstj. Þá má og minna á, að olíuvörur hafa um langan aldur verið háðar verðlagsákvæðum og má því segja, að eftir þeirri leið sé stöðugt unnið að sem lægstum dreifingarkostnaði á olíuvörum. 3. spurningin er: „Hafa verið gerðar athuganir á því, hvort Íslendingum væri hagkvæmt að taka í sinar hendur olíuflutninga til landsins?“ Því er til að svara, að mér er ekki kunnugt um, að slíkar athuganir hafi verið gerðar nýlega.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. upplýsingar um málið og svör hans við fsp. Mér sýnist einsætt af þeim upplýsingum, sem hann gaf, að niðurstaða n. hefur verið sú, að á ýmsan hátt væri hægt að ná meiri hagkvæmni í dreifingu olíuvaranna til landsmanna en nú ætti sér stað. Það er t.d. auðsætt, að það er ekki hagkvæmni í því að hafa á hinum ýmsu stöðum úti um landið þrjár smásöludreifingarstöðvar hlið við hlið og síður en svo er það hagkvæmt, að hjá hverju olíufélagi fara jafnan tveir risastórir bílar, annar með benzín, hinn með olíu, út í hinar afskekktustu byggðir landsins, vaða gegnum vegi, sem varla þola slíkar bifreiðar, vor og haust og valda stórkostlegum skemmdum á þeim. Og þarna eru á ferðinni 6 risastórar bifreiðar með geysílegan þunga, þegar þær eru með fullu hlassi og valda miklu tjóni. Sex bifreiðar eru þarna á ferð í staðinn fyrir tvær og það er óhugsandi annað en þetta sé alldýr liður í dreifingu olíuvaranna til landsmanna. Mig langar til þess að spyrja, ef ég mætti, í framhaldi af því, sem þegar er upplýst í málinu, hvort hæstv. ríkisstj. hafi þegar hugsað sér að gera eitthvað til þess að framkvæmd verði á þeim ábendingum, sem n. komst að niðurstöðu um og auðvelt væri að hefja framkvæmdir á innan langs tíma.



Herra forseti. Ég tók það fram áðan, að þessi mál væru í athugun hjá ríkisstj. Það eru ekki fullir tveir mánuðir síðan ríkisstj. fékk þetta nál., sem er raunar heil bók og mikið verk að skoða frá öllum hliðum, en hv. þm. er öllum kunnugt um, að í mörg horn hefur verið að líta hjá ríkisstj. og þm. á undanförnum vikum, svo að tími hefur ekki unnizt til þess að grandskoða þetta mál. En það mun verða gert og þær ákvarðanir teknar snemma á næsta ári um þær endurbætur á olíudreifingarmálunum, sem ráðlegar þykja. En fyrst ég á annað borð þurfti að fara í ræðustólinn til þess að gera þessa aths., vildi ég í tilefni af fyrri ræðu hv. þm. gefa nokkrar upplýsingar um olíuverðið hér á landi og í nokkrum nágrannalanda til þess að eyða þeim misskilningi, sem er mjög algengur og kom fram í fyrri ræðu hv. þm., að verð á olíuvörum sé mun hærra hér á landi, en annars staðar og sé ástæðan m.a. óhagkvæmt dreifingarkerfi hér. Með þessu er ég ekki að segja, að ekki geti ýmislegt staðið til bóta í olíuviðskiptunum á Íslandi og olíuflutningum til landsins. Þvert á móti tel ég, að ýmislegt mætti gera þar til endurbóta og að því verður unnið, en engu að síður er það ekki rétt, að verðlag á olíuvörum sé notendum eða neytendum sérstaklega óhagstætt hér. Ég skal nefna sem dæmi verð á gasolíu frá tankbíl. Hér verður auðvitað miðað við nettóverð, þ.e.a.s. söluverð að frádregnum sköttum til þess að tölur séu sambærilegar, því að skattarnir eru misjafnir í hinum ýmsu löndum. Verð á gasolíu frá tankbíl er hér á Íslandi 2.94 kr. nettó og það er sama verð og lægsta verð í Noregi, en verð í Noregi er upp í 4.05 kr. Verðið hér er nettó sama verð og það lægsta í Noregi, en þar eru mörg verð eftir ýmsum aðstæðum og ýmsum landshlutum og fer allt upp í 4.05 kr. Í Danmörku er verðið nettó 2.95 kr., þ.e.a.s. 1 eyri hærra og í Svíþjóð er það frá 3.01 kr. upp í 3.86 kr. Í Hollandi er það 3.85 kr., svo að verð á gasolíu frá tankbíl hér er með því hagstæðasta, sem gerist í nálægum löndum. Verð á benzíni frá dælu er hér á Íslandi 4.20 kr., og er hér um að ræða 93 oktana benzín. Í Noregi er selt 90 oktana benzín og þar er verðið frá 5.30 upp í 5.70 frá dælu. Í Danmörku er verðið 4.55. Í báðum þessum löndum er það hærra en hér. Í Svíþjóð er verðið frá 5.45 upp í 5.80, allmiklu hærra en hér. Í Bretlandi er það hins vegar lægra. Og ef ég tek enn fremur verð á léttri fuelolíu frá tankbíl, þá er það á Íslandi 2.08 kr. á lítra, en í Noregi er það frá 2.34 kr. á lítra og upp í 3.30 kr. Lítraverðið í Svíþjóð, lægsta verðið, er nokkru lægra, 1.94, en upp í 2.73 kr. Og ef um þunga fuelolíu er að ræða, þá er verðið hér á lítra 1.86 kr. Í Svíþjóð er það frá 1.77 kr. upp í 2.56 kr., og í Englandi er það 2.56 kr. Ég hef því miður ekki lítraverðið í Noregi, heldur aðeins verð á tonni, en verð á tonni af þungri fuelolíu er hér 1.945 kr., en í Noregi frá 2.066 kr. upp í 2.190 kr. Þessar tölur ættu að taka af öll tvímæli um það, að jafnvel þótt ýmislegt gæti eflaust staðið til bóta í olíudreifingunni og kostnaður við hana gæti orðið minni, sem vonandi verður raunin á, ef skipulagsbreytingar verða gerðar, þá haggar það ekki þeirri staðreynd, að olíuverðlag og benzín verðlag hér á landi er ekki óhagstætt, miðað við það, sem gerist í nálægum löndum.



Herra forseti. Ég held, að það sé misskilningur hjá hæstv. ráðh., að ég hafi nokkuð vikið að samanburði verðlags á olíuvörum hér á landi og í öðrum löndum. Það gerði ég ekki. En það skiptir ekki máli. Ég þakka hins vegar þær upplýsingar, sem hæstv. ráðh. gaf um verðlag á olíuvörum erlendis. Ég vil bara vona, að þó að hann kæmist að þeirri niðurstöðu, að hér væri olíuverð ekki óhagstæðara en í okkar nágrannalöndum, þá verði það ekki værðarpúði fyrir hæstv. ríkisstj. til þess að láta dragast á langinn að gera þær hagkvæmnis ráðstafanir, sem hægt virðist vera, því að sannarlega veitti íslenzkum sjávarútvegi ekki af því og landsmönnum yfirleitt með tilliti til þeirrar dýrtíðar, sem við búum við, að þess fyndust dæmi, að einhver vara fengist hér ódýrari, en í nálægum löndum. Ég held, að það ætti fljótt að bregða við og breyta þessu óhagstæða kerfi, sem við erum allir búnir að sjá, að er hneykslanlega óviturlegt og óhagkvæmt, í hagkvæmt horf, þannig að landsmenn gætu á þessu sviði haft af því hagnað að búa við lægra olíuverð, en aðrar þjóðir. Ég held, að þess sé full þörf, því að hér er um mjög þýðingarmikinn vöruflokk að ræða, sem kemur víða við sögu, bæði í einkaheimilishaldinu hjá íslenzkri þjóð og hjá okkar aðalatvinnuvegum.



Herra forseti. Það vakti athygli mína í sambandi við upplýsingar þær, sem hæstv. viðskrh. gaf um störf þeirrar n., sem ríkisstj. skipaði til þess að athuga dreifingarkostnað á olíu hér á landi, að það virtist vera, að n. hefði aðallega fjallað um það, hvað mætti gera olíufélögunum til handa í þessum málum. M.a. höfðu þeir helzt komizt að þeirri niðurstöðu, að það gæti verið hentugt fyrir olíufélögin, að þau mynduðu með sér eitt félag, enda væri það þá alveg tryggt, að þar kæmu ekki aðrir að. Auk þess var svo auðvitað tekið fram, að ef hægt væri að koma fram sparnaði með þessu nýja fyrirkomulagi, skyldi hann allur renna til þessara sömu olíufélaga. Og að því leyti til, sem kannske væri rétt að koma upp einni olíumóttökustöð í Reykjavík fyrir allt landið, þá væri sjálfsagt að gera það með þeim hætti að leggja sérstakan skatt á olíuverð í landinu og nota þann hagnað, sem af því fengist að flytja olíuna til landsins í stærri skipum en áður, til þess að olíufélögin eignuðust þessa olíustöð. Það var margt gott í þessu, enda fór auðvitað ekkert á milli mála, að það var tilgangurinn með þessari nefndarskipun að athuga, hvernig mætti vernda þessa einokunaraðstöðu hjá olíufélögunum, sem þau hafa haft. En það hefur ekki verið aðalvandamálið í þessum efnum og ætti hæstv. viðskrh. að athuga það, - það hefur ekki verið aðalvandamálið í þessum efnum, hvernig væri hægt að hlúa meir og betur að olíufélögunum, en gert hefur verið. Það hefði kannske mátt reyna að koma upp því skipulagi hér á landi, að þau olíusamlög stórra notenda í landinu, eins og t.d. útvegsmanna, sem eru starfandi samkv. lögum, gætu fengið að kaupa olíu á réttu verði, á því heildsöluverði, á því innkaupsverði, sem ríkið hefur sjálft gert á olíunni. Því að það er ríkið, sem semur við hinn erlenda aðila um að kaupa olíu til landsins. Ríkið veit því, hvað er rétt heildsöluverð á olíunni og ætti m.a. að leyfa þessum dreifingarstöðvum að fá rétt heildsöluverð. En eins og skipulagið er nú og eins og þessi n., sem hér er að skýra frá sínu áliti, virðist vera sammála um, er það alveg fyrirmunað, að aðrir geti fengið rétt verð á olíunni en olíufélögin sjálf. Ég verð að segja, að það eru alveg furðuleg vinnubrögð hjá hæstv. ríkisstj. að ætla að halda sér á þennan hátt við það mikla vandamál, sem hér átti í rauninni að gera athugun á. Í framhaldi af þessu kemur svo hæstv. viðskrh. og nefnir nokkrar tölur og það með þeim hætti, að maður skyldi halda, að hæstv. ráðh. héldi og hann tryði því, að sú væri raunin á, að olíuverð hér á landi hafi að undanförnu verið sambærilegt við það, sem er í okkar nágrannalöndum.  Nei, því fer víðs fjarri og það vita allir, sem hafa keypt olíu sjálfir, ýmist í enskum höfnum, þýzkum höfnum eða í okkar viðskiptalöndum og kaupa sams konar olíu hér, að á undanförnum árum hefur verið stórfelldur munur á þessu, verðlaginu hér í óhag. Það er því full ástæða til þess að snúa sér að því vandamáli, sem þessi rannsóknarnefnd kemst ekki hjá að drepa á, að hún verður auðvitað að viðurkenna það í leiðinni, að það mætti koma við betri nýtingu á bifreiðum og tækjum í sambandi við olíudreifinguna; það mætti fækka útsölustöðum, þar sem þeir eru margir á einum og sama stað o.s.frv. Auðvitað færi bezt á því í þessum efnum, að þar sem svo stendur nú á, að það er einmitt ráðh. Alþfl., hæstv. viðskrh., sem hefur með þessi mál að gera, að hann sýndi í einu tilfelli, að hann stæði við yfirlýsta stefnu Alþfl., flokksins hans og sneri sér að því að reyna að leysa þetta mál á þann hátt, sem hans eigin flokkur hefur lýst yfir, að sé hans stefna, en það er að vinna að því að koma upp ríkisverzlun með olíu og koma olíusölunni þannig fyrir á þann ódýrasta hátt, sem hægt er í landinu, en ekki að láta leiða sig til að vera að bauka við það, hvernig megi koma meiri gróða í kassann hjá olíufélögunum. Það er ekki aðalvandamálið í þessum efnum. Og ég vildi vænta þess, af því að það má heita fróðlegt, að hæstv. ráðh. vildi leyfa okkur þm. að sjá þessa nýju olíubók, sem hann var að skýra frá, nál. sem var upp á heila bók. Þetta hlýtur að vera opinbert álit. N. hefur verið skipuð og tilkynnt opinberlega og við þm. ættum að geta fengið að sjá þetta álit. Hér eru liggjandi fyrir þinginu till. um það, hvernig skuli skipa þessum málum og það væri ekki nema eðlilegt að fá að sjá þetta álit. Ég vildi fara fram á það við hann að hlutast til um, að við fengjum að sjá þetta merkilega álit, sem hér hefur verið skýrt frá.



Herra forseti. Ég skal með ánægju taka það til athugunar, á hvern hátt þm. yrði með einföldustu móti kynnt niðurstaða olíunefndar, sem um hefur verið að ræða. Að fjölrita eða prenta allt nál. hygg ég að yrði óþarflega dýrt, en það er enginn vandi að taka saman niðurstöðurnar og kynna þm. þær og það skal ég með ánægju gera. Annars vildi ég fyrst og fremst leiðrétta það hjá hv. þm., að ég hafi sagt, að allur sparnaður, sem kynni að verða af endurskipulagningu olíuviðskiptanna, ætti samkv. áliti n. að renna til olíufélaganna. Í nál. er sagt, og um það urðu allir nm. sammála, að heppilegt væri að vekja áhuga olíufélaganna sjálfra á lækkuðum rekstrar– og dreifingarkostnaði, t.d. með því móti, - þetta mun ég hafa sagt orðrétt, - að nokkur hluti þess sparnaðar eða tekna af sparnaði rynni til olíufélaganna sjálfra. Og það tel ég vera tvímælalaust heppilega stefnu og heppilega skipan, að sá sparnaður, sem yrði af bættum flutningum til landsins og bættri dreifingu um landið og bættu birgðahaldi, skiptist milli notendanna annars vegar og dreifendanna hins vegar. Það er ekki um það að ræða, að n. mæli með því, að einokunaraðstaða olíufélaganna sé vernduð, eins og hv. þm. tók til orða. Það er staðreynd, að hér eru þrjú olíu viðskipta fyrirtæki, sem eiga vægast sagt í mjög takmarkaðri samkeppni sín á milli, sem og er eðlilegt, þar sem olíuvörurnar hafa um áratugi verið háðar verðlagseftirliti. Og n. gerir engar till. um að vernda aðstöðu þeirra. Hún gerir, einungis ráð fyrir því, að þessi félög muni starfa áfram. Það, sem hv. þm. sagði um upplýsingar mínar um olíuverðið, byggist á því, að þegar hann nú eins og endranær gerir samanburð á gasolíuverði hér og í Vestur–Þýzkalandi, - það hefur hann gert og hans blað margoft áður, - þá er hann að bera saman viðskiptahætti, sem ekki verða bornir saman, þ.e.a.s. olíuviðskipti við gerólíkar aðstæður. Það verð, sem hann notar frá Vestur–Þýzkalandi, er svonefnt „bunkerverð,“ sem allir íslenzkir fiskimenn þekkja mjög vel og það er alveg rétt, að „bunkerverðið“ í Vestur-Þýzkalandi og annars staðar, þar sem verzlað er með líkum hætti, er mun lægra en verðið hérna. Verðið hér, samkv. upplýsingum, sem ég hef, var á s.l. ári um 70% hærra en „bunkerverð“ í Cuxhaven og gasolíuverðið hér var um 50% hærra heldur en „bunkerverðið“ á gasolíu í Cuxhaven, svo að ákveðið dæmi sé tekið. Þarna fór hv. þm. algerlega með rétt mál. En viðskiptaaðstæðurnar eru allt aðrar. Þarna er um stórsölu að ræða og allt annan viðskiptahátt, en hægt er að viðhafa hér á Íslandi að óbreyttum öllum aðstæðum. Olían er flutt til meginlands Evrópu í mjög stórum skipum og siglingaleið þangað frá olíulindunum er mun styttri, en til Íslands og nemur þetta mjög verulegum upphæðum. Þá er þess og að geta, að hér er innifalið í verðinu verðjöfnunargjald, sem nemur hátt á þriðja hundrað kr. og er dreifingarkostnaðurinn um landið greiddur af þessu verðjöfnunargjaldi. En um slíkt er auðvitað ekki að ræða í „bunkerverðinu“ í Vestur-Þýzkalandi eða annars staðar. Þá ber einnig að geta þess, að um er að ræða skatt– og tollfrelsi við sölu úr „bunker“ til erlendra skipa. En hér er söluskattur, toll– og leyfisgjöld allt að því 200 kr. á hvert tonn olíunnar. Ennfremur er auðvitað miklu lægri álagning, þegar um slíka viðskiptahætti er að ræða við „bunkersölu“ og einnig getur verið, að lægra innkaupsverð fáist á olíunum, þegar keypt er inn í jafnstórum stíl og þeir viðskiptaaðilar, sem „bunkersölu“ annast, hafa aðstöðu til. Ég hygg, að meginhluti verðmismunarins sé auðveldlega skýranlegur með þessum atriðum, sem ég nefndi áðan. Að síðustu vék hv. þm. að því, að hann þægi með mikilli ánægju, ef mér tækist að framkvæma stefnu míns flokks í olíumálunum, sem sannarlega er sú, að eðlilegasta skipanin væri, að ríkið hefði einkasölu á olíuinnflutningi og olíuviðskiptum í landinu. Það er rétt, þetta er stefna Alþfl. og Alþfl. hefur nú eins og áður lýst yfir þessari stefnu sinni og heldur fast við hana. Hann telur það vera langæskilegasta skipulagið, að olíuinnflutningur og olíuviðskipti í landi eins og Íslandi væru á einni hendi og þá er eðlilegast, að þar sé um ríkið að ræða. Hitt er annað mál, að Alþfl. hefur hvorki nú né áður aðstöðu til þess að koma þessari stefnu sinni í framkvæmd. Það á ekki bara við um Alþfl. Það á einnig við um flokk hv. þm. Hann hefur heldur ekki haft aðstöðu til þess að koma þeirri stefnu sinni í framkvæmd og þótt við tveir tækjum saman, hefðum við ekki aðstöðu til þess. Það er yfirlýst stefna tveggja stærstu þingflokkanna, að olíuviðskipti skuli í megindráttum vera í því horfi, sem þau eru nú, þó að ég geri fastlega ráð fyrir því eða voni það, að samkomulag verði um að gera á þeim þær endurbætur, sem hugsanlegar eru á grundvelli núverandi meginskipulags. En ég vildi minna hv. þm. á, að það er ekki aðeins ég, sem er í þeirri aðstöðu, sem ég er nú, að fara með viðskiptamál án þess að hafa aðstöðu til þess að koma stefnu míns flokks í framkvæmd. Hann hefur áður sjálfur setið í sama ráðherrastóli og ég sit. Hann var um nokkurra ára bil viðskrh. og varð ég ekki var við og hefur enginn orðið var við það, að honum hafi þá tekizt að koma stefnu síns flokks í framkvæmd. Ég get því ekki séð, að ég sé ámælisverður eða minn flokkur fyrir það, að við að þessu leyti getum ekki komið stefnu okkar flokks í framkvæmd, frekar en hann er ámælisverður fyrir að hafa setið í sama stóli og ég í 21/2 ár án þess að koma sinni stefnu í framkvæmd.



Herra forseti. Ég vildi aðeins leiðrétta þann misskilning, sem mér virðist koma fram hjá hæstv. ráðh., að því sölufyrirkomulagi á olíu, sem ég tók til samanburðar erlendis, sé ekki hægt að koma við hér á landi. Þetta er mesti misskilningur. Hér er ekki um meiri stórsölu að ræða en það, að sérhvert íslenzkt fiskiskip, sem kemur í þessar erlendu hafnir, - ekki aðeins eina höfn, heldur yfirleitt allar hafnirnar, sem þar er um að ræða, - getur fengið það venjulega magn, sem þau kaupa af olíu, á þessu verði. Og þau kaupa nákvæmlega sama magn úr olíukrönunum hjá olíufélögunum hér á landi og með sama hætti og erlendis, svo að hér er ekki um meiri eða öðruvísi stórsölu að ræða en svo. En hitt er svo annað mál, að það skipulag hefur verið hér á landi í mörg ár, að verðmunur á olíu til skipa hér og erlendis hefur verið miklu meiri, en verðmunur á húsaolíu eða olíu til húsakyndingar. Hér hefur farið fram ákveðin verðjöfnun eftir gamalli reglu olíufélaganna. En það er allt annað vandamál. Það er líka misskilningur hjá hæstv. ráðh., að þessi verðmunur í erlendu höfnunum til fiskiskipa og hér á landi stafi af verðjöfnunargjaldinu. Það er mikill misskilningur. Það stafar ekki af því. Víða erlendis á sér stað alveg hliðstætt verðjöfnunargjald og hjá okkur, en vitanlega nær sú verðjöfnun aðeins til skyldra greina, en er ekki milli alveg óskyldra greina, eins og á sér stað í gegnum það fyrirkomulag, sem olíufélögin hafa knúið fram hér á landi í mörg ár. Ég vil svo aðeins segja, að ég hafði skrifað niður eftir hæstv. ráðh. úr hans upphaflega máli, að í till. þessarar n. væri að finna, að það ætti einungis að selja áfram til sömu olíufélaganna. Þau ættu að starfa áfram og reglur skyldu vera miðaðar við það, að aðeins þeim yrði seld olía, svo að það er auðvitað ekkert um það að villast, að þessar till. miðast við það að viðhalda einokunaraðstöðu þessara þriggja félaga. Þau þrjú eiga að mynda með sér nýtt félag til að hagræða eitthvað sín á milli, en að öðru leyti er gert ráð fyrir því í till., eins og ráðh. las þær upp, að það skuli aðeins selt til þeirra og þau síðan selja til annarra notenda í landinu, svo að það er auðvitað ekkert um það að villast, að þarna er verið að gera ráð fyrir því að viðhalda einokunaraðstöðu þeirra. Þá kom ráðh. með það, að ég hefði átt sæti í ríkisstj. og þá ekki komið fram stefnu míns flokks í þeim efnum að koma hér á ríkisverzlun með olíu. Hann hlýtur að muna það mætavel, að ég lagði fram í þeirri ríkisstj. frv., sem ég hafði flutt hér og hef verið að flytja hér á undanförnum árum um það, að tekinn yrði upp sá háttur að koma hér á Olíuverzlun ríkisins. Það er rétt, það fékkst ekki samstaða um það í þeirri ríkisstj. Þar með náði það ekki fram að ganga. Ég hef aldrei ásakað hæstv. ráðh. fyrir það, að hann skuli ekki á undanförnum árum hafa getað beygt Sjálfstfl. í þessum efnum. En ég hef fulla ástæðu til að halda, að það sé þegar orðin meirihlutaaðstaða á Alþ. til þess að koma þessari skipan á og þar sem till. liggur fyrir um að koma þessu skipulagi á og yfirlýsingar eru bæði frá mínum flokki og flokki hæstv. ráðh. um skýra afstöðu í málinu, þá eigum við að láta reyna á það, hvort það er ekki þegar komin upp aðstaða hér á þingi til þess að fá þetta skipulag viðurkennt og þá þarf ekki að fara þessa undarlegu krókaleið, sem þarna er verið að leggja til af þessari n. olíufélaganna, vil ég segja, sem þarna var á ferðinni. Mér sýnist, að hennar till. leysi lítið annað en að hagræða einhverjum málum fyrir olíufélögin sjálf.