Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Alþfl. hefur í sameinuðu þingi flutt þáltill., þar sem gert er ráð fyrir annarri meðferð á því máli, sem hér er um að ræða, en þetta frv. fjallar um, og mótast afstaða mín til málsins að sjálfsögðu í heild af því, sem í þeirri till. felst, og er ég þessu frv. ósammála. Hins vegar vil ég ekki standa gegn því, að það fái þinglega meðferð eins og önnur mál, og segi þess vegna já.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 567 og flutt er af mér og hv. þm. N-Ísf. (SB), fjallar um það að leggja niður áburðareinkasöluna og leggja þau mál undir áburðarverksmiðjuna, þannig að þetta sé sameinað í eitt, framleiðsla, innflutningur og verzlun með tilbúinn áburð. Við flm. teljum, að það sé töluvert miklu ódýrara og hagkvæmara að koma þessu fyrir á þennan hátt. Að öðru leyti skal ég segja það, að þau frv., sem hér hafa legið fyrir um áburðarverksmiðjuna og ekki eru komin til 2. umr., eru um gerbreytingu á því félagi sem hlutafélagi, og hefur landbn., eins og hv. þm. hafa tekið eftir, lagt til, að þeim málum verði frestað. En þrátt fyrir það þótt því sé frestað, þá er vel hægt að hugsa sér að afgreiða þetta mál, sem getur verið þýðingarmikið sparnaðarmál frá því, sem nú er. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða nú um þetta frv., en óska eftir, að því verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. landbn.



Herra forseti. Ég held það sé rétt, að ég segi aðeins örfá orð um þetta frv., áður en það fer til nefndar. Það liggur nú í hlutarins eðli, að það hljóta að verða miklar breytingar á starfsemi varðandi innkaup á áburði og flutningum á honum út um landið, þegar áburðarverksmiðjan tekur til starfa. Er ég að því leyti alveg samþykkur því, sem fram kemur hjá flm. þessa frv., að svo hljóti og beri að verða. En ég hef einmitt athugað þetta mál og gerði það í vetur á þeim tíma, þegar þurfti að fara að taka ákvörðun um, hvort nokkrar breytingar væri nú hægt að gera varðandi þetta mál, hvort það væri tími til þess. Og það var náttúrlega alls ekki. Það varð að gera ráðstafanir strax upp úr áramótum varðandi innkaup á áburði og alla slíka starfrækslu varðandi dreifingu hans, og þá var enn ekki hafin nein byrjun á framleiðslu áburðarins í áburðarverksmiðjunni í Gufunesi og ekki þá vitað, hvernig það mundi ganga. Nú er sú framleiðsla byrjuð, en þó veit enginn enn, hvað það verður mikið, sem fæst hér af innlendum áburði til notkunar í vor, en það verður aðeins lítill hluti af því köfnunarefnisáburðarmagni, sem þarf að nota. Af þeirri ástæðu var það, að ég ákvað í samráði við framkvæmdastjóra áburðarverksmiðjunnar og áburðarsölunnar, að starfrækslan gengi alveg með sama fyrirkomulagi nú eins og verið hefur, enda hefði það valdið ruglingi og engu öðru, hefði átt að fara að breyta um það skipulag nú. Ég hef vitanlega ekkert á móti því, að þetta frv. verði athugað faglega í n., en ég vil taka það fram, að það þarf ábyggilega að athuga fieira en þarna kemur fram varðandi þetta mál, og ég tel því mikið vafamál, að rétt sé, að þetta frv. verði afgr. á þessu þingi, sem nú er mjög komið að lokum, heldur að þetta mál verði athugað og undirbúið fyrir þingið í haust, enda ætti það ekki að breyta neinu verulegu. Þessi starfsemi gengur í vor og sumar nákvæmlega á sama hátt fyrir sig eins og verið hefur, enda ekki um neitt annað að ræða en að það verði svo. En ég mun að sjálfsögðu taka þetta mál til athugunar nú og ræða í samráði við stjórn áburðarverksmiðjunnar og aðra aðila, sem þetta snertir, á hvern hátt heppilegast væri að koma þessu fyrir. Ég vildi aðeins leyfa mér að geta um þetta nú, þegar frv. kemur hér fram til 1. umr. Ég er að sjálfsögðu reiðubúinn að ræða við þá nefnd, sem fær það til meðferðar, ef óskað verður eftir því, og vil þá jafnframt óska þess, að hún afgreiði málið ekki úr nefnd öðruvísi en að hafa tal af mér.



Herra forseti. Það var misskilningur, sem fram kom hjá hv. 1. flm. þessa máls, hv. þm. A-Húnv. (JPálm), að í þeim frv. um áburðarverksmiðjuna, sem nú liggja fyrir hér í þessari hv. d. til 2. umr., væri fólgin einhver gerbreyting á l. um áburðarverksmiðjuna, sem fyrir eru. Raunverulega er þar aðeins um að ræða að slá föstum þeim upphaflega tilgangi, sem hafði verið með lögunum um áburðarverksmiðjuna, og gera skýrt og ótvírætt um eignarréttinn á henni. Og það er alveg eðlilegt, að í sambandi við umræðurnar um þetta frv., sem hér liggur nú fyrir á þskj. 567, komi þetta til athugunar. Ég vil leyfa mér að bera fram þá fsp. til hv. 1. flm., hv. þm. A-Húnv., hvernig þeir flm. skilji þetta frv., sem þeir hér eru að leggja fram. Þeir leggja til, að áburðarsala ríkisins, sem hefur náttúrlega verið alveg ótvíræð eign ríkisins, sé lögð niður, en áburðarverksmiðjan fái einkarétt til innflutningsins. Áburðarverksmiðjan er eftir lögunum eign ríkisins og eftir 3. gr. laganna sjálfseignarstofnun, sem ekki má selja eða veðsetja án samþykkis Alþingis. Og ég tek eftir því, að í 1. gr. þessa frv., sem hér liggur fyrir, er notað orðalagið: öðlast áburðarverksmiðjan einkarétt. En það er ekki sagt Áburðarverksmiðjan h/f. Það er ekki talað þarna, eftir því sem ég skil þetta, um annað en þá áburðarverksmiðju, sem er átt við í 3. gr. laganna um áburðarverksmiðju, sem sé þá áburðarverksmiðju, sem er sjálfseignarstofnun og ríkið á, að það sé sú stofnun ríkisins, sem eigi að öðlast þennan einkarétt til innflutnings, sem þarna er um að ræða. Ég vil leyfa mér að spyrja, hvort þetta er ekki rétt skilið hjá mér, og ég þykist hafa þar nokkuð fyrir mér, vegna þess að mér er ákaflega vel kunnugt um, að ýmsir þm. Sjálfstfl. líta svo á, að áburðarverksmiðjan sé ótvíræð eign ríkisins, en að hins vegar rekstrarfélagið, Áburðarverksmiðjan h/f, hafi ekki með neitt nema rekstur áburðarverksmiðjunnar að gera. Nú verð ég að segja það, að svo framarlega sem því er alveg slegið föstu og Sjálfstfl. og tveir af hans forustumönnum hér í d. flytja nú þetta mál og Sjálfstfl. er sammála þarna um, þá er það vissulega spursmál, sem er alveg sjálfsagt að taka fyrir til raunhæfrar og góðrar athugunar nú þegar á þessu þingi. Það er alveg rétt um þau tvö ríkisfyrirtæki, sem bæði eru ótvíræð ríkiseign, að það er svo sem ekki þörf á að vera að reka þau í tvennu lagi. En hitt er aftur á móti alveg gefið um leið, að það er nauðsynlegt að ganga frá þessum málum í heild. Þær þjófnaðartilraunir, sem hafa átt sér stað á áburðarverksmiðju ríkisins, verður að stöðva, og það liggja þegar fyrir till. í því efni hér fyrir hv. d., og það getur ekki gengið að láta það viðgangast áfram, að það sé reynt að taka þetta fyrirtæki upp á 125–130 millj. kr. úr eign ríkisins og gera það að einu litlu hlutafélagi hér í bænum. Í þessari till. frá hv. þingmönnum Sjálfstfl. virðist að ýmsu leyti gert ráð fyrir því, að áburðarverksmiðjan sé eign ríkisins, eins og hún er eftir l. um áburðarverksmiðju, og þess vegna sé að mörgu leyti eðlilegt að sameina áburðarsöluna og áburðarverksmiðjuna, þegar hvort tveggja sé ríkiseign, og ég álít, að slík till. verðskuldi fulla athugun hér. Ég tók eftir því, að hæstv. landbrh. talaði um, að það væri nauðsynlegt að fresta þessu máli. Ég held, að það sé stórhættulegt atriði af hálfu Alþ. að fresta þessu máli lengur. Ég hef áður vakið eftirtekt á því, hver er tilgangurinn með þeim frestunum, sem alltaf er reynt að knýja fram í þessum málum. Það á að reyna að sjá það, hvort áburðarverksmiðjan muni vera gróðafyrirtæki eða ekki, reyna að sjá það nægilega greinilega, áður en Alþ. eigi endanlega að skera úr um, hvort ríkið haldist sem sá eigandi, sem það raunverulega er þar að, eða hvort áburðarverksmiðjan verður endanlega gefin einkaaðilum. Ég vil þess vegna eindregið óska þess í sambandi við þetta frv., sem er þriðja frv., sem fram kemur nú á Alþ. og það í þessari sömu hv. d., um breyt. á l. um áburðarverksmiðju, að það fái þinglega meðferð og sé ekki kæft í landbn. Ég held, að það sé alveg rétt, að það hafi verið lagt til, að það færi til hennar, var það ekki? Ég álít, að meðferð landbn. á þessum málum um áburðarverksmiðjuna hafi ekki verið til fyrirmyndar, það sem af er. Ég hef sjaldan séð aðra eins afgreiðslu á till. eins og þær rökstuddu dagskrár, sem liggja fyrir frá meiri hl. landbn. í sambandi við tvö önnur frv., sem eru hér um áburðarverksmiðjuna. Það er í báðum þessum rökstuddu dagskrám, á þskj. 522 og þskj. 523, verið að vitna í, , að það sé verið að leitast fyrir um söfnun hlutafjár í áburðarverksmiðjuna meðal bænda. Ég vil bara leyfa mér að spyrja þessa hv. landbn. þessarar d.: Hver hefur leyft henni og samkv. hvaða heimild í l. dirfist hún að vitna í það, að það eigi að fara að safna hlutafé í verksmiðju, sem ríkið hefur ekkert ákveðið um, að neinu meiru hlutafé skuli safnað í? Hvaðan er tekið upp á því og með hvaða heimild á að fara að ákveða það að leita fyrir sér um söfnun meðal bænda um hlutafé í áburðarverksmiðjuna? Það er engin heimild frá Alþ. til þess, ekki í neinum! Ég vil leyfa mér að spyrja eiginlega, hvers konar aðferðir þetta eru, sem hér eru viðhafðar? Það hefur enginn maður gefið neinum aðilum heimild til þess að leita fyrir um söfnun hlutafjár í áburðarverksmiðjuna meðal bænda. Það er ekki til. Og mér finnst það hálfundarlegt, þegar ein n. hér á Alþ. er að fara að vitna í eitthvað slíkt og ætlar að fara að vísa málum frá á grundvelli þess, um leið og ég vil leyfa mér að átelja alvarlega þá spillingu, sem er að koma fram í því í sambandi við till. þessarar n. að ætla að fara að segja við bændur á Íslandi: „Gerizt þið þátttakendur í því þjófnaðarfyrirtæki að stela áburðarverksmiðjunni af ríkinu, og ef þið verðið hluthafar í slíku fyrirtæki, þá getið þið þagað á eftir.“ Það er þessi spilling, sem þarna er verið að reyna að skipuleggja í trássi við lög og rétt. Það að ætla að reyna að taka áburðarverksmiðjuna, fyrirtæki upp á 125–130 millj. kr., úr eign ríkisins og afhenda það litlu hlutafélagi hér í Reykjavík, slíkt rán verður ekki betra með því að ætla að fara að tæla bændur til þess að taka þátt í þess háttar óhæfuverki. Og ég vil leyfa mér að vekja eftirtekt á því, hvað þær n. eru að gera, sem leyfa sér að vitna í svona hluti og undirbúa svona hluti og ætla kannske að gefa svona aðferðum einhvern löglegan blæ með sínum yfirlýsingum. Það eru búin að eiga nóg hneykslismál sér stað hér viðvíkjandi meðferðinni á áburðarverksmiðjunni. Það er búið að gefa yfirlýsingar hér af hálfu ríkisstj. um, að áburðarverksmiðjan, sem er ríkiseign eftir l., sé eign lítils hlutafélags, og það er hægt að vitna í þessar yfirlýsingar ráðh. Framsfl. af hálfu þeirra, sem vilja fara í stórkostlegt skaðabótamál við ríkið af hálfu þeirra núverandi hluthafa í rekstrarfélaginu Áburðarverksmiðjan h/f. Ég álít þess vegna, að það sé tími til kominn, að hér sé tekið í taumana, og ég vil leyfa mér að spyrja hv. flm. þessa frv., sem hér liggur fyrir, þó fyrst og fremst hv. þm. A-Húnv. (JPálm), hvað þeir meini með 3. málsgr. í sínu frv.: „Eignir áburðarsölu ríkisins skulu afhentar áburðarverksmiðjunni til umráða.“ Ég skil þetta alveg tvímælalaust þannig, að eignir áburðarsölu ríkisins skuli afhentar þeirri áburðarverksmiðju, sem ríkið á, til umráða. Það er líka alveg greinilegt hér, að það er tekið fram „áburðarverksmiðjunni“, en ekki Áburðarverksmiðjunni h/f, enda get ég ekki skilið, að það væri tilgangur þessara hv. þm. Sjálfstfl. að ætla að fara að taka þarna eign ríkisins og afhenda einhverjum einstaklingum til umráða. Svo framarlega sem það væri tilgangurinn hjá þessum hv. þm. Sjálfstfl., þá hlytu þeir auðvitað að gera ráð fyrir því, að eignir áburðarsölu ríkisins væru seldar þessu hlutafélagi. Ég þykist alveg vita og skilja það réttilega, að þessum hv. þm. Sjálfstfl. dettur ekki í hug að ætla að taka eign ríkisins, eins og þarna eignir áburðarsölu ríkisins, og afhenda einhverju einkahlutafélagi til eignar og umráða. Ef þeir hafa hugsað sér eitthvað slíkt, þá mundu þeir auðvitað leggja til að selja það viðkomandi hlutafélagi og viðkomandi hlutafélag mundi greiða peninga í staðinn. Hér aftur á móti leggja þeir til: „Eignir áburðarsölu ríkisins skulu afhentar áburðarverksmiðjunni til umráða.“ Og þetta er alveg rökrétt. Þetta þýðir bara, að eitt fyrirtæki ríkisins er afhent öðru fyrirtæki ríkisins til umráða. Það þarf engin sala að fara fram, það þurfa engar slíkar breytingar að verða. Þetta er alveg rökrétt, og þetta getur alveg staðizt. Ég skil þess vegna þetta frv. svo, að það sé aðeins um að ræða að sameina tvö ríkisfyrirtæki, tvær ríkiseignir, vegna þess að það sé hentugra að reka þau þannig, en ég skil það ekki þannig, að það sé meiningin að fara að afhenda áburðarsölu ríkisins til einhvers einkafyrirtækis. Nokkrir sjálfstæðismenn hér í þinginu komu fram með till. um það, að skipaútgerð ríkisins skyldi skipt upp á milli tveggja einkafyrirtækja. Sú till. var felld hér, vegna þess að menn voru á móti því að taka þannig úr eign ríkisins og afhenda það tveimur mismunandi einkafélögum. Hér er hins vegar verið að leggja til, eftir því sem ég skil, að taka eina eign ríkisins og afhenda hana annarri eign ríkisins, sameina sem sé tvær eignir ríkisins, annars vegar áburðarsölu ríkisins og hins vegar áburðarverksmiðjuna, vegna þess að það sé miklu praktískara. Þessu þætti mér ákaflega vænt um að fá einmitt skýringar á, hvort ég hef skilið rétt hjá hv. 1. flm., því að ég gæti vel trúað, að ef gott samkomulag næst um afgreiðslu þessara mála, þá sé alveg sjálfsagt að taka þessar ábendingar, sem koma fram í þessu frv., til raunhæfrar athugunar.

Flm. (Jón Pálmason) Hæstv. landbrh. tók fram, að hann hefði haft þessi mál til athugunar, hvað gera skyldi í þeim varðandi áburðareinkasöluna og áburðarverksmiðjuna, og lét á sér skilja, að það væri ekki nauðsynlegt að samþ. þetta frv. nú. Þetta kann vel að vera rétt hjá hæstv. ráðh., að það væri möguleiki á því að láta þetta frv. ná gildi á sama tíma eins og til var ætlazt, sem er 1. jan. 1955, þó að það væri ekki samþ. fyrr en á haustþinginu. En við flm. fluttum frv. nú vegna þess, að það væri að ýmsu leyti þægilegra, ef þessi skipun yrði á gerð, að samþ. þetta frv. nú, vegna þess að það er þarna um töluvert margt starfsfólk að ræða, sem er hjá áburðareinkasölunni og þyrfti að hafa fyrirvara með að segja upp, o. s. frv., og það er út frá því sjónarmiði, sem við teljum, að þessari skipun ætti helzt að koma á strax. Varðandi þær athugasemdir, sem fram komu hjá hv. 2. þm. Reykv. (EOl) varðandi þetta mál, þá skilst mér nú, að það sé ekki mjög langt á milli okkar í skoðun í þessu máli, því að það er auðvitað ætlan okkar flm., að þetta frv. miði að því að afhenda eignir áburðareinkasölunnar til áburðarverksmiðjunnar, sem við teljum ríkiseign, þó að það séu þar aðrir aðilar, sem eiga þar líka hlut í, en þrátt fyrir það hefur ríkið meirihlutavald þar yfir. Ég get tekið það fram, að ég vil ekki blanda mér í þær deilur, sem um þetta hafa verið. Ég fyrir mitt leyti var aldrei hrifinn af þessari breytingu, sem á þessum málum var gerð. Við vorum búnir í landbn. þessarar hv. d. að ganga frá samþykkt frv. eins og það var upphaflega sem algerðrar ríkisstofnunar, en þessu var breytt í Ed. á þeim tíma, að hlutafé skyldi fá frá öðrum, og þar mælt fyrir því á þeim grundvelli auðvitað, að þetta væri til þess að styrkja fyrirtækið, en ekki til þess að eignaryfirráðin færðust frá ríkinu yfir á hluthafana að öðru leyti heldur en það, sem þeir legðu fram fé. Hér er því um það að ræða í þessu frv. að sameina tvö ríkisfyrirtæki og gera að einu. En varðandi hitt atriðið, um frv., sem hér hafa legið fyrir, þá skal ég ekki í þessu sambandi fara að bera neitt hönd fyrir höfuð landbn. út af þeim dagskrártill., sem hún hefur flutt, að öðru leyti en því, að ég vil segja, að það liggur fyrir, að verið er að safna hlutafé, áframhaldandi hlutafé, hjá bændum í áburðarverksmiðjuna. Ég hef ekki átt neinn hlut að því og tel nú satt að segja, að eins og komið er hafi bændur annað þarfara við sitt fé að gera heldur en leggja það fram sem hlutafé þarna inn, og mun þess vegna ekki beita mér neitt í því máli. En af því að þetta liggur fyrir, þá sýnist okkur í landbn., að það væri réttast að fresta þessum deilumálum, sem bæði þau frv., sem hér liggja fyrir, fjalla um, þangað til séð yrði, hvort nokkuð yrði tekið undir þessa hlutafjársöfnun, og þess vegna eru okkar dagskrártill. alls ekki neitt út í bláinn. Að öðru leyti sé ég ekki á þessu stigi ástæðu til að fjölyrða um þetta mál, en get verið ánægður með þær undirtektir, sem frv. hefur fengið bæði hjá hæstv. ráðh. og hv. 2. þm. Reykv., að það sé eðlilegt að sameina þessar stofnanir, enda þótt það sé nokkur ágreiningur, að því er virðist, við hæstv. ráðh. um það, hvort rétt sé að samþ. þetta nú eða geyma það til næsta þings.



Herra forseti. Það er aðeins í sambandi við eitt atriði, sem hv. þm. A-Húnv. (JPálm) minntist á. Hann talaði um, að það væri verið að safna hlutafé í áburðarverksmiðjuna. Ég vil leyfa mér að spyrja, samkvæmt hvaða heimild sé verið að safna því hlutafé. Ég veit ekki betur en að þær 4 millj., sem lagðar voru í Áburðarverksmiðjuna h/f af hálfu einkaaðila, hafi allar saman verið lagðar fram fyrir þó nokkrum tíma. Ég veit ekki til þess, að neitt af þeim hlutabréfum, sem þá var ákveðið að færu til einkaaðila, 4 millj. kr., sé til sölu. Og ég vildi leyfa mér að spyrja að því, hvort t. d. S. Í. S. væri máske að selja eitthvað af þeim hlutabréfum, sem það á í Áburðarverksmiðjunni h/f, rekstrarfélaginu. Ég hef ekki heyrt um það getið, að S. Í. S. hafi tekið neina ákvörðun um að selja neitt af sinum hlutabréfum í Áburðarverksmiðjunni h/f, þessu rekstrarfélagi verksmiðjunnar. Ég veit ekki betur en af þeim 10 millj. kr. í hlutafé, sem Áburðarverksmiðjan h/f, rekstrarfélagið, hefur, þá séu öll þau hlutabréf uppborguð, og það er engin heimild til þess, hvorki í stofnskrá áburðarverksmiðjunnar, þar sem hún er birt í Lögbirtingablaðinu, né í lögum frá Alþ., að safna neinu meira hlutafé. Ég vildi a. m. k. gjarnan, ef mér hefur alveg yfirsézt það, vita, hvar sú heimild er, hvar ákveðið hefur verið að bjóða meira hlutafé út. Nú sem stendur er ástandið þetta, að í rekstrarfélaginu Áburðarverksmiðjan h/f á ríkið 6 millj. kr., einkaaðilar eiga 4 millj. kr., þar af á Sambandið um helminginn og eitt fyrirtæki í Reykjavík, sem margir aðilar eru að, þ. e. Borgarvirki h/f, helminginn. Ef nú á að fara að bæta þarna við hlutafé, þá vil ég bara leyfa mér að spyrja: Á að bæta við upphæðina, þessar 10 millj.? Á að gefa einstökum mönnum hér á Íslandi, t. d. bændum eða öðrum, möguleika til þess að eignast þarna - við skulum segja t. d. 2½ millj. kr., þannig að einkaaðilar ættu þá 6½ millj. og ríkið 6 millj.? Er máske verið að undirbúa eitthvað slíkt, þannig að í þessu verksmiðjuhlutafélagi, þessu rekstrarhlutafélagi, ættu einkaaðilar hreinan meiri hluta? Ég vil leyfa mér að spyrja, og ég spyr vegna þess, að á síðasta Alþ., í sambandi víð Framkvæmdabankann, kom fram frá ríkisstj. stjfrv., sem var samþ. í Ed., þó að því væri breytt hér í Nd., um að selja þau hlutabréf, sem ríkið á í Áburðarverksmiðjunni h/f, að upphæð 6 millj. kr., til einkaaðila. Þetta var fellt út úr frv. Nú heyrir maður allt í einu talað um hlutafjársöfnun og það sé verið að bjóða út hlutabréf til einkaaðila hér á Íslandi. Ég vil leyfa mér að spyrja: Samkvæmt hvaða heimild er þetta gert? Ég veit ekki til þess, að það sé nokkur maður hér í landinu, sem hefur neinn rétt til þess að bjóða út hlutabréf þarna í viðbót. Ég vek eftirtekt á þessu vegna þess, að það væri rétt í samræmi við aðrar aðfarir framsóknarráðh. í þessu áburðarverksmiðjumáli, ef það væri farið núna að leita til bænda um allt land. Ég heyri jafnvel getið um, að þriðjungur þeirra bænda, sem hafi svarað, hafi lofað kannske upp undir ¾ úr millj., það mundi samsvara því, ef allir bændur samþ. þetta, að það væri milli 2–3 millj., sem þarna fengist lagt fram. Ég vil leyfa mér að spyrja: Er þarna verið að undirbúa að stilla Alþ. allt í einu frammi fyrir fullgerðum staðreyndum? Er verið að lofa bændum núna, að þeir skuli fá að kaupa hlutabréf, án þess að þeir menn, sem lofa því, hafi nokkra heimild til þess? Á svo að koma hér til okkar í Alþ. á eftir og segja: Það er búið að lofa bændum, að þeir skuli fá að kaupa hlutabréf, þeir hafa sagt, að þeir vilji kaupa hlutabréf fyrir 2–3 millj. kr.; á að fara að svíkja þá um það? Á svo máske undir slíkum forsendum að þvinga hér í gegnum Alþ. lög, sem gefa bændum heimild - og við vitum, hvað það þýðir, það þýðir kaupfélögunum, það þýðir Sambandinu, og það þýðir ýmsum, sem kaupa á eftir upp þessi hlutabréf af bændum, - og skapa þannig möguleikann á því að ná rekstrarhlutafélaginu alveg undan áhrifum ríkisins. Ég vil vekja eftirtekt á þessu, vegna þess að ég er fyrir fram og hef fulla ástæðu til þess að vera tortrygginn út í þær aðferðir, sem hafa verið hafðar í frammi viðvíkjandi áburðarverksmiðjunni. Ég vil um leið bara minna hv. þm. á það, að ég tala ekki út í bláinn í þessum efnum, því að það liggur fyrir sama tilræði viðvíkjandi sementsverksmiðjunni. Ameríkanarnir eru þegar búnir að setja það upp sem skilyrði, ef það eigi að veita lán til hennar, að taka hana úr eign ríkisins og afhenda hana einstökum hlutafélögum, og við sjáum, að það er verið að reyna þetta sama enn þá viðvíkjandi áburðarverksmiðjunni. Ég tek fyllilega undir með hv. þm. A-Húnv. um það, að ég álít, að bændur á Íslandi hafi annað að gera við sitt fjármagn en að leggja það í Áburðarverksmiðjuna h/f, það rekstrarfélag. Og ég verð að segja það, að svo framarlega sem það er allt í einu orðið svo gerbreytt nú, að bændur geti farið að leggja fram 2–3 millj. af sínu fé í svona, þá held ég, að það sé bezt fyrir þá, sem hafa skoðað sig sérstaka fulltrúa bændastéttarinnar hér í hv. d., að hætta að koma fram með þær kröfur, sem hafa verið fluttar hér þing eftir þing og mér fyrir mitt leyti þótti sjálfsagt að styðja, að bændum væri útvegað lánsfé úr stofnunum hér, að Búnaðarbankinn og aðrar slíkar stofnanir væru birgðar af lánsfé til þess að geta hjálpað bændum. Við höfum stutt þetta vegna þess, að við höfum trúað því, að það væri rétt, að bændur vantaði fé, og við höfum álitið þetta sjálfsagt, og við höfum sjálfir barizt fyrir svona málum. En mér finnst skjóta skökku við, ef það á núna að fara og ef það er virkilega hægt að fá fleiri millj. kr. hjá bændum til þess að leggja í fyrirtæki, sem miðar að því einu að stela af ríkinu mesta stóriðjufyrirtækinu, sem hér er til, fleka bændur bókstaflega inn í það. Ég vil þess vegna eindregið taka undir einmitt þá athugasemd, sem hv. þm. A-Húnv. kom með. Hann sagðist aldrei hafa verið hrifinn af 13. gr. í áburðarverksmiðjulögunum, og hann sagði það rétt, að landbn. þessarar hv. d. afgreiddi málið frá sér þannig, að áburðarverksmiðjan væri ríkiseign, og það var fyrst við síðustu umr. í Ed., sem þessu var öllu saman kollvarpað. Ég vil þess vegna eindregið leyfa mér að vona, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, fái sína þinglegu meðferð á þessu þingi, komi aftur úr landbn., og þá er um leið tækifæri til þess að reyna að ganga þannig frá þessum áburðarverksmiðjumálum, að þau verði Alþ. ekki til skammar.