Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Í gærkvöldi bárust þær nöturlegu fréttir að hreppsnefnd Flóahrepps hefði samþykkt að setja Urriðafossvirkjun á aðalskipulag. Hreppsnefnd hafði áður hafnað virkjun en lætur nú undan linnulausum þrýstingi Landsvirkjunar þannig að hinir lýðræðislega kjörnu fulltrúar hafa bakkað með sitt nei og sína sannfæringu, þau þora ekki annað undan ægivaldinu sem við blasir. Nú spyr ég: Hvað ætla hinir lýðræðislegu fulltrúar Alþingis að gera? Hverju þora þeir í þessum efnum? Ég spyr alveg sérstaklega: Hvernig hefur Samfylkingin beitt sér í þessu máli innan ríkisstjórnarinnar? Því miður er svarið frekar einfalt, hún hefur ekkert beitt sér í málinu. Hún firrir sig ábyrgð og bendir á alla aðra út og suður, aðra en sjálfa sig. Ríkisstjórnin öll ber ábyrgð á þessu máli og þar hrópar hæst hin skerandi þögn hæstv. umhverfisráðherra, hæstv. iðnaðarráðherra og síðast en ekki síst hæstv utanríkisráðherra, formanns Samfylkingarinnar, þess sama formanns sem fyrir ekki svo löngu síðan sagði berum orðum að það yrði að frelsa sveitarfélögin undan þeirri byrði sem að þeim steðjaði vegna ágangs orkufyrirtækja og annarra og þessu máli var komið inn á Alþingi. Sá sami formaður þegir nú þunnu hljóði og holur hljómur heyrist hæst innan veggja Alþingis. Ég spyr, virðulegi forseti: Hvað ætlast Samfylkingin fyrir í þessum efnum? Hverju ætlar hún að þora? Hvernig ætlar hún að standa við fyrirheitin fögru?

Herra forseti. Mál það sem hér er til umfjöllunar hefur áður komið til kasta okkar í þessum sal en það er rétt sem kemur fram hjá hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur að það hafa orðið nokkur tíðindi með ákvörðun hreppsnefndar Flóahrepps. Ég vil þó mótmæla því að hreppsnefnd Flóahrepps hafi tekið þessa ákvörðun af annarlegum ástæðum. Hér er enginn til andsvara fyrir þá góðu hreppsnefnd. Ég get viðurkennt að ég hef ekki náð að kynna mér forsendur hennar til hlítar en ég tel það ámælisvert að talað sé á þann hátt sem hér var gert um ákvörðun lýðræðislega kjörinna fulltrúa í Flóahreppi. Fyrir kosningar hafði Samfylkingin mörg orð um það, og ég sat sjálfur á fundi þar sem voru fulltrúar allra stjórnmálaflokka, að stöðva bæri þessi virkjunaráform í neðri hluta Þjórsár tafarlaust. Það er mjög einfalt að halda slíku fram í kosningabaráttu en ég benti á það þá og hef bent á það alla tíð síðan að þetta mál er erfitt viðureignar og það er mjög erfitt að koma því við að stöðva þessa framkvæmd alfarið þar sem hún fór í gegnum umhverfismat athugasemdalaust. Það er mjög erfitt fyrir hreppsnefnd Flóahrepps að stöðva þetta mál á umhverfisverndarforsendum eingöngu. Aftur á móti er mjög brýnt að Landsvirkjun slái af kröfum sínum varðandi lón á þessu svæði og að umhverfisskaði af völdum þessara virkjana, sem eru rennslisvirkjanir í neðri hluta Þjórsár, verði sem allra minnstur. Ég tel og hef alltaf litið svo á að hægt sé að gera þetta með mjög ásættanlegum hætti, með því að sleppt sé að búa til stórt og mikið lón á móts við bæinn Haga í Gnúpverjahreppi 

Virðulegi forseti. Ég harma það að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir tali niður til sveitarstjórnarmanna í Flóahreppi. Það er ekki við hæfi að hv. alþingismenn tali niður til sveitarstjórnarmanna. Sveitarstjórn Flóamanna hefur fullt sjálfstæði og umboð til að taka ákvarðanir í sínum málum og það þýðir ekkert að hrópa á hjálp út og suður þó að niðurstaða þeirra sé andsnúin því sem hv. þingmanni finnst. Það eru ekki vinnubrögð sem eru til sóma. Það er að bíta í skottið á sjálfum sér að fara þannig á bak við það að sveitarstjórn Flóamanna hefur fullt umboð og fullt vit til að taka ákvörðun fyrir hönd umbjóðenda sinna. Til þess er hún kjörin, þannig vinnur hún og það á að virða. Það er svo allt annað mál hvort menn hafa önnur sjónarmið en það er ekki hægt að ganga fram til leiks og heimta að til að mynda hv. alþingismenn eða aðrir í stjórnkerfinu hafi vit fyrir sveitarstjórn Flóamanna. Þeir hafa vit fyrir sér sjálfir og hafa fulla reynslu, þekkingu og vilja til þess eins og þeir hafa sýnt í svo mörgu.

Virðulegur forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka þetta mál upp. Hv. þingmaður hefur ítrekað fjallað á þessum vettvangi og öðrum um virkjanir og stóriðju og ég held að það sé óhætt að segja þeim sem hafa haft áhyggjur af framþróun þess málaflokks að þar hafi margt jákvætt verið að gerast á síðustu mánuðum og missirum. Ég minni á þá atkvæðagreiðslu sem Samfylkingin stóð fyrir í Hafnarfirði og gerði það að verkum að ekki varð af stórfelldum uppbyggingaráformum þar í áliðnaði. Ég minni á þær yfirlýsingar sem komnar eru fram af hálfu Landsvirkjunar um að hún muni ekki selja orku til nýrra álvera á suðvesturhorninu og þau áhrif sem það hefur á stórverkefni sem fyrirhuguð voru á því sviði. Ég bendi á ýmislegt sem hefur verið að koma upp í virkjunarmálum sem gerir það að verkum að verkefni sem virtust nálægt í tíma eru komin nokkuð fram í tímann og sá mikli þrýstingur um stórfellda uppbyggingu álvera sem var fyrir ekki mjög löngu síðan hefur mjög minnkað og er full ástæða til að lýsa ánægju með það. Ég tek undir með oddvita okkar í Suðurkjördæmi að þetta gefur auðvitað ákveðið tækifæri til að fara yfir þau virkjanaáform sem hafa verið í neðri Þjórsá og hvort mætti endurskoða þau á einhvern hátt sem betri sátt gæti skapast um. Ég held hins vegar að í dag snúi aðalspurningarnar í virkjana- og stóriðjumálunum ekki að því sveitarfélagi sem er í Flóanum heldur því sveitarfélagi sem við erum stödd í, Reykjavík, og Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur nú forustu fyrir í stefnumörkun í orkumálum í samvinnu við okkur í Samfylkingunni. Þar hljóta auðvitað að vera uppi þær spurningar hvort ráðist verði í virkjanir í Bitru og Hverahlíð og orkusölu til nýrra álvera á suðvesturhorninu. Það væri forvitnilegt að heyra sjónarmið málshefjanda og forustumanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar meðal annarra, 

Herra forseti. Það hefur valdið mér hugarangri að Samfylkingin skuli hafa tekið upp stefnu Framsóknarflokksins í þessu máli og vísa til þess að ríkisstjórnin hafi ekki heimild til að stöðva virkjanirnar við Þjórsá, það sé á valdi sveitarstjórnar. Það er alrangt. Til þess að þetta nái fram að ganga þarf að fara fram eignarnám og ég hef rökstutt það margsinnis að skilyrði þess eru ekki fyrir hendi, það skortir almenningsþörf. Í öðru lagi hef ég sagt og rökstutt, með lögfræðilegum hætti og öðrum, að Títan-samningarnir sem Landsvirkjun dregur rétt sinn af og ríkisstjórnin framseldi Landsvirkjun heimila ekki stíflugerð, lónagerð, að taka ána úr sambandi. Þegar Títan-samningarnir voru gerðir 1915 var byggt á þeirri meginreglu að öll vötn skuli renna sem að fornu hafa runnið. Sú regla gildir enn þannig að Títan-samningarnir heimila ekki annað en rennslisvirkjanir. Þeir heimila ekki að byggja þrjú stór lón og spilla grunnvatnsstöðu með jafnalvarlegum hætti og raun ber vitni og skapa verulega flóðahættu, sérstaklega niður Skeiðin og út í Ölfusá og Hvítá. Þeir heimila það ekki. Títan-samningarnir heimila ekki að taka Þjórsá úr sambandi á löngum köflum fyrir neðan allar virkjanirnar þrjár og breyta 110 rúmmetra rennsli í Elliðaárnar. Það er algjörlega deginum ljósara að Títan-samningarnir byggja á réttargrundvelli Jónsbókar og þeirra reglna sem gilda um vötn á þeim tíma, þeim hefur ekki verið breytt með vatnalögum. Með því að ætla sér að reisa þessi lón er Landsvirkjun að taka sér meira vald. Ergó, leiðin út úr þessum málum, leiðin til sátta, er að Samfylkingin og ríkisstjórnin taki af skarið, banni Landsvirkjun að fara fram með eignarnámi og segi henni að fara af stað með rennslisvirkjanir.  
            

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur fyrir að taka þetta mál upp. Það er sannarlega ekki vanþörf á að ræða þau ótíðindi sem bárust að austan í gærkvöldi. Það er skaði að engir af ráðherrum hæstv. ríkisstjórnar skuli sjá sér fært að vera hér við en það bíður þá betri tíma að eiga orðastað við þá um þessa hluti. Þær aðstæður sem eru uppi í þessu máli eru óþolandi og ólíðandi. Landsvirkjun, studd af ríkisstjórn sem fer með eignarhaldið fyrir hönd þjóðarinnar, beitir aflsmun og mikilli hörku, beitir sveitarfélög og einstaka landeigendur þrýstingi og fer fram með ofríki. Það blasir við. Það er ekki að tala niður til sveitarstjórnarmanna að rekja það sem er staðreynd, að Landsvirkjun mætti á staðinn degi eftir að sveitarstjórn hafnaði virkjunaráformunum með seðlabúntið í annarri hendinni og byssuna í hinni. Þannig er unnið og það eru staðreyndir. Það er augljóst eins og hér kom fram áðan að vatnsréttindi Títan-félagsins sem ríkið afhenti einhliða og í heimildarleysi - hvergi er stoð í lögunum fyrir því að afsala ríkinu þessum verðmætum til Landsvirkjunar - heimila ekki þessar framkvæmdir. Það eru fjölmargir meinbugir á málinu og það sem mestu skiptir þó er að það er engin ástæða til að ráðast í þessar virkjanir, það er engin þjóðhagsleg nauðsyn sem knýr á um það. Það er auðvelt að leysa úr málum ef þetta snýst um útvegun á hóflegu magni af orku með öðrum og miklu óumdeildari aðferðum en hér á að fara fram með. Ég skora á þá sem áður hafa haft uppi stór orð um að koma í veg fyrir þessi áform að standa nú í lappirnar. Nú þarf að fara að taka til hendi, það þarf að taka í taumana. Það er algerlega ástæðulaust að láta Landsvirkjun halda þessum undirbúningi áfram, sérstaklega með þeim vinnubrögðum sem hún hefur ástundað 

Herra forseti. Helstu efnisatriði þessa máls hafa komið hér fram, en það er spá mín að eftir því sem dagarnir líða muni upphlaup vinstri grænna í þinginu í þessum málaflokki aukast til þess að draga athygli frá þeirri staðreynd að þar sem þó þessi ágæti flokkur hefur vald, sem er hér í sveitarfélaginu Reykjavík, virðist flokknum vera gersamlega ómögulegt að setja fram nokkra stefnu í orkumálum. Þar er svarið stanslaust þetta: Málið verður skoðað, þetta er í bið, þetta er eitthvað sem við höfum ekki getað ákveðið. Til að fela þetta er líklegt að vinstri grænir á Alþingi muni tala hærra og hærra, en það breytir ekki þeirri staðreynd að þar sem þessi flokkur hefur vald og áhrif hleypur hann frá ábyrgðinni, og á harðahlaupum. Spurningin verður síðan þessi: Hvort ræður stefna Samfylkingarinnar hér í Alþingi eða sú stefna - komi hún einhvern tímann fram - sem mun ríkja í sveitarfélaginu Reykjavík? Hvað varðar virkjanirnar í Þjórsá hafa þær staðist umhverfismat og það er mál flestra sem þekkja vel til þessa að séu til einhverjar virkjanir á Íslandi eða virkjunarkostir sem hafi lítil og ásættanleg áhrif á umhverfið séu það einmitt þeir virkjunarkostir sem við höfum rætt hér. Þess vegna hef ég fyrir mína parta fallist á og verið algjörlega sáttur við þessar framkvæmdir. Menn geta haft einhverjar skoðanir á því hvort Landsvirkjun sæki þetta fast eða hvernig þar er staðið að samningum. Ég þekki þá þætti ekki alla ofan í grunninn til að kveða upp úr um það en ég er alveg sannfærður um að forustumenn í Flóahreppi láta ekki kúga sig til eins eða neins. Þetta er stjórnvald sem hefur umboð frá kjósendum sínum til að fara með réttindi, semja um þau réttindi sem hér er um að ræða og ég lýsi yfir fullu trausti á þá forustumenn sem þar hafa unnið að þessum málum. Það er engin ástæða til að ætla annað. Ég vænti þess og vona að í umræðunni um umhverfismál 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir þau sjónarmið sem hv. þm. Helgi Hjörvar setti fram í þessari umræðu. Það sem vakti athygli mína í því að hér er tekin upp umræða undir liðnum um störf þingsins - sem mér finnst gott, mér finnst mikilvægt að þingmenn ræði störf þingsins - er að henni var að sumu leyti beint að fjarstöddum, þ.e. hv. þingmaður var alveg meðvitaður um að bæði iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra eru með fjarvistarleyfi í dag og því ekki á staðnum til að svara því sem að þeim var beint. Á sama hátt þótti mér heldur miður að þó að hv. þingmaður hafi ákveðin sjónarmið í umhverfismálum sé það sett fram í ræðustól að þeir sem hafi önnur sjónarmið byggi þau á einhverjum annarlegum hvötum. Mér þykir miður að það sé lagt upp á þennan hátt því að vissulega hefur hreppsnefnd Flóahrepps sjálfdæmi um það hvaða ákvarðanir hún tekur. Á sama hátt liggur einnig fyrir að sveitarfélögin hafa mikið um það að segja hvernig þessi mál kunna að þróast. Þau hafa með skipulagsvaldið að gera þannig að stærsti þátturinn í þessu máli er vissulega hjá sveitarfélögunum. Hins vegar kom hv. þm. Atli Gíslason með málflutning um eignarnám. Engin ákvörðun hefur verið tekin um eignarnám, ekki nokkur einasta. Þess vegna finnst mér heldur snemmt að leggja það upp þannig að slíkar ákvarðanir liggi fyrir. Það er mikilvægt að svona umræða fari fram af yfirvegun og festu, og málefnalega en ekki í upphlaupum af þeim toga sem hér hefur átt sér stað.

Herra forseti. Mér þykja heldur nöturleg skilaboð sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir sendir kjörnum fulltrúum í sveitarstjórnum ef hún heldur því fram að þeir láti undan ægivaldi þess skelfilega fyrirtækis Landsvirkjunar og að Landsvirkjun gangi hvarvetna fram með offorsi og frekju þannig að kjörnir fulltrúar lyppist niður. Mér þykir ekki smekklegt af hv. þingmanni að tala svona. Er hv. þingmaður að segja það við kjörna fulltrúa á Alþingi? Hvað er hv. þingmaður að segja við kjörna fulltrúa yfirleitt ef hún heldur því fram að við munum lyppast niður út af ægivaldi fyrirtækja? Þetta er rangt og ekki maklegt að tala svona. Það er athyglisvert að fylgjast núna með málefnum Reykjavíkur þar sem vinstri grænir hafa nú sterka stöðu og fylgjast með því hvernig öllum málum sem erfið eru virðist komið. Þau eru í stýrihóp um þetta og hitt, það er stýrihópur um málefni Orkuveitu Reykjavíkur, stýrihópur um framtíð orkufreks iðnaðar eða auðlindanýtingar í eigu Reykjavíkur. Hvað finnst hv. þingmanni sem ég veit að hefur miklar skoðanir á Þjórsá, og það er gott, um Hengilinn, um Bitruvirkjun, um Hverfell? Hver er stefna vinstri grænna þar? Það liggur fyrir að virkjun í neðri Þjórsá - Þjórsá er mjög virkjuð á, það vitum við, veruleg röskun hefur þegar átt sér stað þar - er besti virkjunarkosturinn í landinu. Við getum hins vegar deilt um það hvort það eigi yfirleitt að virkja. Það er allt önnur umræða. En að halda því fram að sveitarstjórnir hér um landið gefist upp fyrir fyrirtækjum finnst mér ekki rétt.

Virðulegur forseti. Ég er ekki að tala niður til sveitarstjórnarmanna. Ég er að tala niður til þeirra sem styðja ekki heimafólk. Talið við heimafólk við Þjórsá, heyrið hvað það hefur að segja um ægivald Landsvirkjunar sem  
             Ég ætla ekki að hlusta á svona málflutning. Hvers vegna hvöttu ráðherrar og þingmenn ekki heimafólk og hreppsnefndir til dáða gegn ofríkinu, gegn ólýðræðislegum vinnubrögðum?  Ég spyr: Hvar er skýr yfirlýsing um að ekkert eignarnám verði við Þjórsá, hvort sem fleiri eða færri ljúka nauðasamningum? Hverju ætlið þið að svara fólkinu við Þjórsá um þetta? Hvers vegna eru framkvæmdir Landsvirkjunar ekki stöðvaðar meðan samningum er ekki lokið? Hvers vegna eru Títan-samningarnir ekki ógiltir? Hvers vegna er sú siðlausa ákvörðun fyrri ríkisstjórnar um að gefa Landsvirkjun vatnsréttindin ekki tekin aftur? Og hvers vegna hefur enginn innan ríkisstjórnarinnar gert minnstu tilraun til að hrófla við þessu þrátt fyrir fögur loforð og orðaflaum í fjölmiðlum á hverjum degi? Greiðir ríkisstjórnin og Alþingi fyrir gylliboðum Landsvirkjunar í Flóann með fé utan vegáætlunar í skiptum fyrir virkjun? Hvað er nákvæmlega í gangi? Fáum allt upp á yfirborðið og dreifum ekki þessari umræðu út og suður. Tölum um nákvæmlega þetta mál og hvernig að því hefur verið staðið. 
             Ég vil svo sannarlega 

Forseti vekur athygli þingmanna á að beina á orðum til forseta, ekki einstakra þingmanna. En nú er sá tími liðinn sem var ætlaður til þessarar umræðu. Enn eru tveir hv. þingmenn á mælendaskrá sem því miður komast ekki að við þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um sjúklingatryggingu, lögum um heilbrigðisþjónustu, lögum um málefni aldraðra og lögum um eftirlaun til aldraðra. Við myndun núverandi ríkisstjórnar var samþykkt að vinna að einföldun og nútímavæðingu stjórnsýslunnar, aukinni notkun á upplýsingatækni til að bæta opinbera þjónustu, auka skilvirkni og einfalda samskipti milli almennings og stjórnvalda. Stefnan er að gera ríkisrekstur markvissari og með þetta að leiðarljósi hefur ríkisstjórnin tekið ákvörðun um breytingar á verkaskiptingu milli ráðuneyta með það fyrir augum að skipa skyldum málaflokkum undir eina stjórn. Var lögum um Stjórnarráð Íslands breytt í þessu skyni á síðasta löggjafarþingi. Í tengslum við þá lagabreytingu voru boðaðar breytingar á verkaskiptingu heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis og félagsmálaráðuneytis og nöfnum ráðuneytanna breytt til samræmis við fyrirhugaðan tilflutning verkefna. Með frumvarpinu sem hér er lagt fram er stigið fyrsta skrefið í átt að því að skipa skyldum málaflokkum undir eina yfirstjórn. Í fyrsta lagi er lagt til að með breytingum á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð og lögum um sjúklingatryggingu verði hlutverki Tryggingastofnunar ríkisins skipt upp og lífeyristryggingar almannatrygginga og félagsleg aðstoð ríkisins flytjist frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti til félagsmálaráðuneytisins. Slysa- og sjúkratryggingar almannatrygginga og sjúklingatrygging verði hins vegar áfram undir yfirstjórn heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins. Lögð er áhersla á að þeir aðilar sem njóta þjónustu Tryggingastofnunar daglega muni ekki finna mikið fyrir breytingum á meðan þær standa yfir en þess að sjálfsögðu vænst að þegar til lengri tíma er litið muni allir njóta betri þjónustu. Í öðru lagi er með þessu frumvarpi lagt til að með breytingum á lögum um málefni aldraðra og lögum um heilbrigðisþjónustu verði yfirstjórn öldrunarmála færð frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti til félagsmálaráðuneytis. Í þessu felst að yfirstjórn þjónustu við aldraða annarrar en heilbrigðisþjónustu færist til félagsmálaráðuneytisins frá 1. janúar 2008. Virðulegi forseti. Ég vil nú gera nánari grein fyrir þeim meginbreytingum sem þetta frumvarp felur í sér og víkja fyrst að Tryggingastofnun ríkisins og þeim breytingum sem þar er gert ráð fyrir. Tilgangur þess að skipta upp verkefnum Tryggingastofnunar ríkisins er tvíþættur. Hann snýr í fyrsta lagi að einföldun og nútímavæðingu stjórnsýslunnar, að því að auka skilvirkni og skilgreina betur hvernig stjórnvöld ætla að standa að framkvæmd flókinna verkefna. Hann snýr í öðru lagi að því hvernig stjórnvöld hyggjast bæta og einfalda samskipti milli notenda og stjórnvalda. Hér verður að huga að því að hagsmunum notenda er ekki alltaf best borgið með kerfi sem er einfalt í framkvæmd. Einföldun kerfa hættir til að gerast á kostnað einstaklingslegrar þjónustu en þegar velferðarþjónusta er veitt þarf að taka tillit til einstaklingsbundinna þarfa og aðstæðna notenda. Eitt er að skipuleggja hina tæknilegu innviði kerfisins, annað er að einfalda aðgengi notenda að kerfinu. Það þarf einfalt viðmót að flóknu kerfi eins og Karl Steinar Guðnason, fráfarandi forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins, komst að orði í nýlegu erindi. Að einfalda viðmót á flóknu kerfi er einmitt sú áskorun sem nútímavæðing stjórnsýslunnar fæst við. Hvarvetna innan opinberrar þjónustu er nú leitast við að mæta notendum með einstaklingsbundnum lausnum. Með því er átt við að mæta einstaklingnum þar sem hann er hverju sinni. Þessi stefna og stefna ríkisstjórnar, þ.e. að auka valfrelsi notenda, kallar á sveigjanlegar og fjölbreytilegar lausnir. Einföld útfærsla á framkvæmd slíkra lausna liggur ekki alltaf fyrir. Það sést best í heimi upplýsingatækninnar þar sem kerfin eru sífellt að verða notendavænni, en innviðirnir þ.e. vélbúnaðurinn og hugbúnaðurinn, eru að sama skapi flóknari. Í opinberri þjónustu á að leita markvissra leiða til að mæta margbreytilegum þörfum notenda. Það er með öðrum orðum skylda stjórnvalda að þróa innviði opinberrar þjónustu og nýta sér bestu fáanlegu þekkingu hverju sinni í leit að einföldu viðmóti á flóknum kerfum. Þetta er jafnvægislist sem er óvíða vandasamari en einmitt í heilbrigðis- og tryggingakerfi hins opinbera. Þau skref sem hér eru stigin í átt til nútímavæðingar hinnar íslensku stjórnsýslu marka tímamót. Hér er verkþáttum Tryggingastofnunar ríkisins skipt upp og hlutverk skilgreind nánar. Hlutverk Tryggingastofnunar ríkisins í stjórnsýslunni hefur í meginatriðum verið tvenns konar. Í fyrsta lagi hefur stofnunin annast framkvæmd á þeirri stefnu stjórnvalda hverju sinni sem felur það í sér að bæta tekjutap eða tekjumissi sem landsmenn kunna að verða fyrir vegna aldurs, slysa og sjúkdóma. Þetta hefur stofnunin gert með framkvæmd lífeyristrygginga, þ.e. elli- og örorkulífeyris, tengdra bóta, styrkja og greiðslna. Þetta hlutverk fellur undir félagslegt öryggi almannatryggingakerfisins. Í öðru lagi hefur stofnunin annast framkvæmd á þeirri stefnu stjórnvalda hverju sinni sem felur það í sér að veita aðstoð þegar landsmenn verða veikir eða slasast. Stofnunin hefur m.a. sinnt slysa- og sjúkratryggingum og fellur það hlutverk hennar undir sjúkratryggingar og slysatryggingar almannatryggingakerfisins. Tryggingastofnun ríkisins annast jafnframt framkvæmd sjúklingatryggingar en það er sérstakt verkefni sem stofnuninni hefur verið falið með sérlögum um sjúklingatryggingu, nr. 111/2000. Hlutverk Tryggingastofnunar ríkisins hefur verið hvort tveggja í senn, að tryggja félagslegt öryggi og stuðla að heilbrigði landsmanna. Jafnræði og mannréttinda- og mannúðarsjónarmið eru þau grundvallargildi sem stefna í þessum málaflokkum byggir á. Allir þættir innan stjórnsýslunnar, þ.e. stefnumótun, framkvæmd og eftirlit, hafa hins vegar gert og gera reyndar í vaxandi mæli kröfur til mismunandi þekkingar innan hvers málaflokks. Stefnumótun í báðum málaflokkum þarf að byggja á forustu með skýra sýn. Kröfur og væntingar í nútímasamfélagi og þróun þekkingar hafa gert það að verkum að hvor málaflokkur um sig krefst tiltekinnar sérþekkingar. Einnig gera báðir málaflokkar hvor á sína vísu kröfu til sérhæfðs eftirlits, þ.e. eftirlits sem beinist að notendahópum sem eru í afar ólíkri stöðu gagnvart stofnuninni. Með því að skipta hlutverkum Tryggingastofnunar ríkisins upp geta stjórnvöld skipað hvorum málaflokki um sig undir eigin yfirstjórn. Slíkt gefur kost á að skilgreina betur markmið, hlutverk og verkefni hvers málaflokks, skýra tengsl þeirra við aðra málaflokka, svo sem skattkerfið og félagslega þjónustu. Þannig má gera stjórnsýslu þeirra gegnsærri og aðgengilegri fyrir notendur. Hvor málaflokkur um sig fær skýra pólitíska leiðsögn og sýn. Sérþekking eykst og ábyrgðar- og eftirlitskerfið verður einfaldara. Þannig má ná fram markvissari vinnubrögðum og auka skilvirkni um leið. Þess er gætt, eins og áður sagði, að tryggja einfalt viðmót á flóknu kerfi. Virðulegi forseti. Markmiðið með þessari breytingu verkaskiptingar er tvíþætt: Annars vegar að leggja grunninn að skipulagi innan heilbrigðiskerfisins sem samhæfir það verklag sem þarf til að gera hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu skilvirkara gagnvart þeim sem þjónustuna veita. Það verður gert með því að starfrækja sérstaka stofnun undir yfirstjórn heilbrigðisráðherra sem hefur m.a. það hlutverk, eins og segir í 18. gr. frumvarpsins, að annast kaup, greiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu. Þar mun byggt á kostnaðargreiningu heilbrigðisþjónustunnar og mismunandi greiðslufyrirkomulagi beitt til að ná settu markmiði hverju sinni. Gert er ráð fyrir að heilbrigðisstofnanir fái fjármagn í auknum mæli í samræmi við fjölda verka og að fjármagn muni fylgja sjúklingum. Fyrirkomulag þetta kallast aðskilnaður kaupenda og seljenda innan heilbrigðisþjónustu. Það er þekkt í flestum vestrænum ríkjum og reyndar mjög útbreitt innan ríkja sem eru aðilar að OECD. Þess má geta að í Svíþjóð hófu yfirvöld útfærslu á þessu fyrirkomulagi í byrjun síðasta áratugar. Útfærsla á fyrirkomulagi sem þessu er breytileg eftir ríkjum og ræður þar mestu mannfjöldi og hvort landsvæði, héruð eða sveitarfélög hafa eigin tekjustofna eða ekki. Vegna fámennis á Íslandi fer best á því að þessi þáttur heilbrigðiskerfisins verði á einni hendi og hjá þessari nýju stofnun sem starfa mun undir yfirstjórn heilbrigðisráðherra. Í stofnuninni sameinast á einum stað öll sérþekking sem lýtur að kostnaði og kostnaðargreiningu í heilbrigðisþjónustu. Stofnunin mun fyrir hönd ríkisins annast kaup og greiðslur á heilbrigðisþjónustu og sjá um samninga um þjónustuna. Gert er ráð fyrir að nánar verði kveðið á um skipulag og hlutverk þessarar stofnunar í sérstöku frumvarpi sem lagt verður fram á vorþingi árið 2008. Stefnt er að því að stofnunin verði komin í fullan rekstur eigi síðar en 1. september 2008. Hins vegar er markmið með umræddri breytingu á verkaskiptingu það að gera almannatryggingakerfið auðskiljanlegra og aðgengilegra almenningi og einfalda þannig þjónustu við almenning. Samspil skatta, bóta úr lífeyristryggingu, greiðslu úr lífeyrissjóðum og atvinnutekna einstaklinga verður skoðuð sérstaklega til að tryggja meiri sanngirni og hvetja til tekjuöflunar og sparnaðar. Vinna við þetta hefur þegar hafist í félagsmálaráðuneytinu og mun í upphafi næsta árs hafist handa við að hrinda breytingunum í framkvæmd. Gert er ráð fyrir að Tryggingastofnun ríkisins færist undir félags- og tryggingamálaráðuneytið og að stofnunin verði rekin með óbreyttu sniði eigi lengur en til 1. september 2008. Þá er gert ráð fyrir, eins og áður sagði, að lífeyristryggingar almannatrygginga og félagsleg aðstoð ríkisins muni til framtíðar verða undir yfirstjórn félags- og tryggingamálaráðuneytisins en sjúkra- og slysatryggingar og sjúklingatrygging sem eru meðal núverandi verkefna Tryggingastofnunar verði áfram á forræði heilbrigðisráðuneytisins. Að lokum er gert ráð fyrir að úrskurðarnefnd almannatrygginga muni færast undir félags- og tryggingamálaráðherra og allar ákvarðanir Tryggingastofnunar ríkisins verði áfram kæranlegar til nefndarinnar, hvort sem þær varða lífeyristryggingar, félagslega aðstoð ríkisins, slys og sjúkratryggingar eða sjúklingatryggingu. Félags- og tryggingamálaráðherra hefur ákveðið að leggja fram frumvarp á vorþingi 2008 þar sem nánar verður gerð grein fyrir hlutverki og skipulagi þeirrar stofnunar sem fara mun með þá málaflokka Tryggingastofnunar ríkisins sem til framtíðar munu falla undir félags- og tryggingamálaráðuneytið. Auk breytinga á verkaskiptingu ráðuneyta á sviði almannatrygginga er í frumvarpinu lagt til að yfirstjórn öldrunarmála færist frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti til félagsmálaráðuneytisins. Í þessu felst að þjónusta við aldraða, önnur en heilbrigðisþjónusta, færist til félags- og tryggingamálaráðuneytisins frá 1. janúar 2008 en ábyrgð á heilbrigðisþjónustu við aldraða verði hjá heilbrigðisráðuneyti líkt og gildir um heilbrigðisþjónustu við landsmenn almennt. Samstarfsnefnd um málefni aldraðra sem fer með málefni aldraðra verður skipuð af félags- og tryggingamálaráðherra í stað heilbrigðisráðherra. Nefndin gegnir viðamiklu hlutverki í stefnumótun í málefnum aldraðra samkvæmt lögum þar sem hún er ráðgefandi fyrir ráðherra og ríkisstjórn á þessum vettvangi. Hún skal jafnframt vera tengiliður milli ráðuneyta, stofnana og samtaka sem starfa að málefnum aldraðra. Enn fremur fer nefndin með stjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra og gerir tillögu til ráðherra um úthlutun úr honum. Samkvæmt frumvarpinu mun heilbrigðisráðherra tilnefna einn nefndarmann í samstarfsnefndina sem ég tel afar mikilvægt og sýna þann vilja sem er fyrir hendi um nána samvinnu ráðuneytanna þegar kemur að því að móta og skipuleggja áherslubreytingarnar. Virðulegi forseti. Verði þetta frumvarp að lögum mun ábyrgð á uppbyggingu nýrra hjúkrunarrýma flytjast til félags- og tryggingamálaráðuneytisins þótt ábyrgð á allri heilbrigðisþjónustu í hjúkrunarrýmum, faglegri stjórnun og kostnaður vegna hennar verði hjá heilbrigðisráðuneytinu. Samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu getur heilbrigðisráðherra veitt stofnunum eða öðrum aðilum heimild til að veita heilbrigðisþjónustu sambærilega þeirri sem veitt er í hjúkrunarrýmum en ákvæði laga um málefni aldraðra, samanber einkum ákvæði um útgáfu framkvæmda- og rekstrarleyfa, skerða ekki umboð heilbrigðisráðherra til að semja um greiðsluþátttöku ríkisins í heilbrigðisþjónustu. Þetta fyrirkomulag birtir nýja sýn og nýjar áherslur þar sem hjúkrunarrými eru skilgreind upp á nýtt. Þannig er litið svo á að hjúkrunarrými sé ákveðið form búsetu fyrir þá sem þurfa á umfangsmeiri heilbrigðisþjónustu að halda en unnt er að veita inni á einkaheimilum fólks. Almennt mun gilda að ábyrgð á öðrum þáttum í rekstri hjúkrunarrýma en þeirra er lúta að heilbrigðisþjónustu verði hjá félags- og tryggingamálaráðuneytinu. Þetta á þó ekki við þegar um er að ræða hjúkrunarrými sem rekin eru sem hluti heilbrigðisstofnunar heilbrigðisráðuneytisins. Þar mun ábyrgð á þjónustu og rekstri alfarið á höndum þess ráðuneytis líkt og verið hefur. Ég vil undirstrika að lög um heilbrigðisþjónustu veita heilbrigðisráðherra eftir sem áður víðtæka heimild til að semja um greiðsluþátttöku ríkisins vegna heilbrigðisþjónustu, jafnvel vegna sambærilegrar þjónustu og veitt er í hjúkrunarrýmum. Með frumvarpi þessu, m.a. í ákvæði um útgáfu framkvæmda- og rekstrarleyfa, er ekki gert ráð fyrir að umboð heilbrigðisráðherra til slíkra samninga verði skert. Ljóst er að nokkurn tíma mun taka að skilja á milli þess sem telst almenn þjónusta við aldraða og þess sem telst heilbrigðisþjónusta við aldraða. Því er gert ráð fyrir að ráðuneytið vinni að því að skilgreina þessa þætti nánar og móta hvernig samskiptum við öldrunarstofnanir og greiðslum til þeirra verði háttað í framtíðinni. Þess má vænta að lagt verði fram frumvarp um frekari breytingar á lögum um málefni aldraðra á vorþingi 2008. Virðulegi forseti. Með þessari breytingu er lagður grunnur að grundvallarbreytingum á þjónustu við aldraða. Hér er á ferðinni breyting sem færir stjórnina nær nútímanum. Nútímavæðingin, eins og ég kýs að nefna þetta, þýðir í þessu samhengi að við skipulag og hönnun á þjónustu við aldraða er gert ráð fyrir að réttindi og skyldur fari saman og myndi þannig hornstein samstarfs hins opinbera, aldraða einstaklinga og fjölskyldna þeirra um að tryggja sjálfstæði og velferð í lífi hvers og eins. Nútímavæðing opinberrar þjónustu gerir enn fremur ráð fyrir að skýrt verði kveðið á um skiptingu ábyrgðar hverju sinni. Þannig er t.d. gerður skýr greinarmunur á fjármögnun þjónustunnar og framkvæmd hennar, þ.e. hver sé kaupandi, greiðandi og hver seljandi og hvenær, undir hvaða kringumstæðum, notandi skuli einnig vera með beinum hætti kaupandi eða greiðandi þjónustunnar. Jafnframt er fjallað um hvernig eftirliti með framkvæmd þjónustunnar skuli háttað. Hér munu sveitarfélög, hin nýja stofnun innan heilbrigðiskerfisins og einstaklingar sjálfir koma að greiðslu fyrir þjónustu eftir aðstæðum hvers og eins. Þetta fyrirkomulag gerir ráð fyrir að skerpa á því að dvalar- og hjúkrunarheimili aldraðra verði heimili og greiðsla fyrir dvöl og þjónustu endurspegli réttindi og skyldur íbúans eins og þegar hann bjó á eigin heimili áður en til flutnings á dvalar- og hjúkrunarheimili kom. Í langtímaumönnun felst þjónusta og umönnun úti í samfélaginu hvort heldur í eigin húsnæði eða leiguhúsnæði, þjónustuíbúðum eða vernduðum leiguíbúðum sveitarfélaga, svo og þjónusta og umönnun á dvalar- og hjúkrunarheimilum. Þjónusta við aldraða verði þannig samfelld og heildstæð hvar sem hún er veitt. Fjárhagsleg ábyrgð og greiðslufyrirkomulag þjónustu verða ekki til þess að rjúfa þá samfellu. Virðulegi forseti. Ákvæði frumvarpsins fela í sér orðalagsbreytingar sem eru tilkomnar vegna þess að málaflokkar færast á milli ráðuneyta. Verður nú gefið yfirlit yfir helstu breytingar sem felast í frumvarpinu. Í I. kafla eru lagðar til breytingar á lögum nr. 100/2007, um almannatryggingar. Þar er skilgreint í 2. gr. með skýrum hætti hvaða ráðherra fer með sjúkra- og slysatryggingar annars vegar og lífeyristryggingar hins vegar. Í ákvæði til bráðabirgða er hnykkt á því að Tryggingastofnun sjái áfram um framkvæmd ákveðinna mála í umboði heilbrigðisráðherra. Í II. kafla er lögð til breyting á lögum nr. 99/2007, um félagslega aðstoð, í ljósi þess að lögin flytjast undir félags- og tryggingamálaráðuneytið. Í III. kafla eru lagðar til breytingar á lögum nr. 111/2000, um sjúklingatryggingu, til þess að samræma lagaákvæði breytingum á nafni heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis í heilbrigðisráðuneyti. Í IV. kafla eru lagðar til breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu. Í ákvæði til bráðabirgða er kveðið á um að sett verði á fót stofnun undir heilbrigðisráðuneyti sem hafi meðal annars það hlutverk að annast kaup, greiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu og sinni sjúkra- og slysatryggingum. Eins og fyrr sagði verður nánar kveðið á um skipulag og hlutverk þessarar stofnunar í sérstökum lögum sem lögð verða fyrir á vorþingi. Í V. kafla eru lagðar til breytingar á lögum um málefni aldraðra í samræmi við yfirfærslu málaflokksins til félags- og tryggingamálaráðuneytisins og þá verkaskiptingu sem ákveðin hefur verið milli ráðuneytanna er varðar framkvæmd samninga og greiðslna til hjúkrunarheimila. Í VI. kafla er lögð til breyting á lögum um eftirlaun til aldraðra vegna flutnings málaflokksins til félags- og tryggingamálaráðuneytis. Stjórnsýsla, stjórnun og skipulag öldrunarmála, sem og annarrar opinberrar þjónustu, þurfa að taka mið af þeim geysilegu umskiptum sem átt hafa sér stað í samfélaginu almennt og í stjórn og rekstri opinberra stofnana, sérstaklega í lok 20. aldarinnar. Með breytingunum er skilgreint hlutverk og ábyrgð opinberrar þjónustu í því ljósi. Fólk á öllum aldri, þekking, breytt viðhorf og væntingar þrýsta á að starfshættir hins opinbera endurspegli þekkingarsamfélagið í upphafi 21. aldarinnar en ekki reglur og venjur sem eiga rætur að rekja til upphafs síðustu aldar. Virðulegi forseti. Ég tel að með þeim skrefum sem verið er að taka með þessu frumvarpi sé horft til framtíðar og að frumvarpið sé mikið framfaramál. Ég leyfi mér að leggja til að frumvarpinu verði vísað til heilbrigðisnefndar og til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég kýs að koma upp í andsvar þar sem ég á ekki tök á að taka þátt í umræðunum á eftir og fulltrúi flokksins í heilbrigðisnefnd, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, er erlendis. Einu er svolítið erfitt að átta sig á í frumvarpinu og alls ekki hægt að átta sig á eftir framsöguna. Hún fór þannig fram að stundum var erfitt að greina orðaskil. Á bls. 7 í frumvarpinu segir að gera eigi breytingar á 44. og 48. gr. laganna um almannatryggingar og skilja á milli heilbrigðisþjónustu aldraðra sem heilbrigðisráðuneytið muni áfram sinna og búsetuúrræða og almennrar öldrunarþjónustu sem flutt verði til félagsmálaráðuneytis. Fram kemur að taka muni nokkurn tíma að skilja á milli þess sem telst almenn öldrunarþjónusta og þess sem telst heilbrigðisþjónusta við aldraða. Það er gert ráð fyrir því að ráðuneytið vinni að því að skilgreina þessa þætti nánar og móta hvernig samskiptum við greiðslur til öldrunarstofnana verði háttað í framtíðinni. Talað er um að það þyrfti að skipta daggjöldum í tvennt, annars vegar vegna heilbrigðisþjónustu sem heilbrigðisráðuneytið veitir og síðan vegna búsetu og almennrar öldrunarþjónustu, sem félagsmálaráðuneytið mundi veita. Mér þætti fróðlegt að fá að heyra hæstv. heilbrigðisráðherra skilgreina þetta betur. Er átt við að dvalarheimilin flytjist til félagsmálaráðuneytisins? Heimahjúkrun verði áfram hjá heilbrigðisráðuneyti og hjúkrunarrými áfram hjá heilbrigðisráðuneyti, en hvað með minni sjúkrahús úti á landi sem eru að vissu leyti í eðli sínu mjög nálægt því að vera með þjónustu dvalarheimila? Verða þau áfram hjá heilbrigðisráðuneytinu eða flyst það yfir? Hvaða önnur almenn öldrunarþjónusta er þetta sem hér er vísað í sem á að fara yfir til félagsmálaráðuneytisins?

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt ef hv. þingmaður greindi ekki orðaskil í ræðu minni. Hins vegar fór hv. þingmaður rétt með það sem hún sagði í andsvari, varðandi prinsippið, þ.e. að skilja á milli heilbrigðisþjónustu annars vegar og þess sem við getum kallað félagslega þjónustu eða búsetuúrræði. Eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir þekkir eru oft og tíðum ekki mjög skýrar línur í því og þess vegna hafa menn þetta opið og menn þurfa að vinna út frá þeim forsendum. Hv. þingmaður nefndi nokkur dæmi um atriði sem þyrfti að fara sérstaklega yfir. Ég tel að í langflestum tilvikum ætti þetta að vera mjög skýrt. En grunnatriðið er að heilbrigðisþjónustan er hjá heilbrigðisráðuneytinu en það sem við getum kallað félagslega þjónustu og búsetuúrræði fer yfir í félagsmálaráðuneytið. Ég fór yfir það, virðulegi forseti, vegna þess að hér var minnst á hjúkrunarheimilin, að þetta á við þar. Heilbrigðisþjónustan verður hjá heilbrigðisráðuneytinu á meðan búsetuþátturinn verður hjá félagsmálaráðuneytinu. Þetta á þó ekki við stofnanir, eins og hv. þingmaður minntist á, úti á landi þar sem hjúkrunarrými eru inni á sjúkrastofnunum og svo er reyndar á fleiri stöðum en úti á landi. Það heyrir undir heilbrigðisráðuneytið. En þetta er útfærsla sem menn munu vinna út frá í framhaldi af þessari lagasetningu verði hún að lögum.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er engu nær eftir þetta svar. Þetta var svo almenns eðlis að það var ekki hægt að greina meininguna. Það var hægt að greina orðaskil en ekki hægt að greina neina meiningu bak við orðin. Ég vil spyrja aftur: Þýðir þetta að dvalarheimilin fari frá heilbrigðisráðuneytinu yfir til félagsmálaráðuneytisins? Já eða nei.

Já.

Svarið er já. Þýðir þetta að hjúkrunarrými á minni sjúkrahúsum verði áfram hjá heilbrigðisráðuneytinu? Já eða nei.

Já.

Já. Þá vil ég, til að reyna að skýra þetta, þetta er allt að koma, spyrja: Hvaða önnur almenna öldrunarþjónusta er það sem hér er talað um að færist til félagsmálaráðuneytisins frá heilbrigðisráðuneytinu, sem er ekki búsetuúrræði? Hvaða aðra almenna öldrunarþjónustu er hér vísað í? Ég áttaði mig ekki á því í svari hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég heyri að þetta er allt að koma hjá okkur. Það er markmið í sjálfu sér og ég skal reyna að tala skýrt þannig að það fari ekkert á milli mála. Útgangspunkturinn er þessi. Heilbrigðisþjónustan verður hjá heilbrigðisráðuneytinu.

Hvaða almenna þjónusta …?

Sé um aðra þjónustu að ræða sem heyrir ekki undir heilbrigðisþjónustu þá er hugmyndin sú að hún verði hjá félagsmálaráðuneytinu.  Það er útgangspunkturinn í þessari vinnu eins og kemur fram bæði í frumvarpinu og framsöguræðu minni, sem hv. þingmaður skildi ekki alveg.

Forseti vill minna hv. þingmenn og hæstv. ráðherra á að vera ekki í samtölum úr ræðustól við þingmenn úti í sal. Ræðustóllinn er til þess að ræða málin en utan þingsalar er vettvangur til að tala saman.

Herra forseti. Mér finnst að forseti eigi að vera umburðarlyndur þegar líður á daginn og menn eru komnir í rabbgírinn. En ég ætla ekki að ræða þennan flutning sem slíkan, þ.e. tryggingamála yfir til félagsmálaráðuneytisins. Það er meginefni þessa frumvarps. En það er eitt atriði sem ég staldra við, sem mér sýnist vera hreint smyglgóss í þessu frumvarpi. Það er 18. gr. sem á að heimila heilbrigðisráðherra að setja á fót ekki minna en eina ríkisstofnun sem eigi að annast kaup, greiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu og ráða henni forstjóra til fimm ára. Hvað erindi á þetta ákvæði inn í þetta frumvarp? Hvers vegna er það með í frumvarpinu? Hér er augljóslega verið að ryðja brautina fyrir drauma Sjálfstæðisflokksins og búa í haginn fyrir áform um aukna einkavæðingu. Það blasir við hverjum manni. Þarna er verið að smíða tæki til þess. Hins vegar er það svo vanbúið enn þá að boðað er að flutt verði frumvarp um málið í vor. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Af hverju bíður málið ekki þess að það sé sæmilega reifað og búið af hálfu ráðherra? Hvers vegna er hæstv. ráðherra að stofna til ófriðar um þetta verkaskiptingarmál sem að öðru leyti þyrfti ekki að vera svo umdeilt? Menn hafa almennt séð ýmis rök fyrir því að fara í þessa endurskipulagningu þó ýmislegt annað og flest annað sé illa unnið af hæstv. ríkisstjórn þá hefði þetta eftir atvikum getað talist brúklegt. Nei, þá treður Sjálfstæðisflokkurinn þessu hér inn. Hvað á það að þýða? Ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra: Er hann tilbúinn að taka til greina að þetta verði tekið út úr frumvarpinu, eigi það að ná afgreiðslu hér fyrir jól? Ég spyr í öðru lagi hæstv. félagsmálaráðherra, sem er hér viðstödd umræðuna og ætlar væntanlega að tala síðar: Er Samfylkingin búin að skrifa upp á þetta? Er Samfylkingin algjörlega búin að selja sig undir stefnu Sjálfstæðisflokksins í heilbrigðismálum? Það er ekki nóg með að láta Sjálfstæðisflokkinn fá heilbrigðisráðuneytið, sem hann hefur blóðlangað í lengi eins og kunnugt er, heldur virðist Samfylkingin því miður farin að skrifa hreinlega upp á stefnu flokksins ef marka má þetta.

Virðulegi forseti. Þetta er ekki meira smyglgóss en svo að þetta atriði er tekið sérstaklega fram í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Og af því hér er verið að tala um stefnu Sjálfstæðisflokksins þá veit ég ekki betur en að algjör samstaða sé milli flokkanna og jafnvel fleiri flokka um þessa þætti. Af því menn eru að ræða um hvers eðlis þetta er þá held ég, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon leiðréttir mig ef hann hefur ekki talað sérstaklega um það, að hv. þingmaður hafi skrifað heila bók um að við ættum að koma hér upp norrænu velferðarkerfi og halda utan um það. En fyrirmynd þessa er sótt að stærstum hluta til lands sem heitir Svíþjóð. Ég veit ekki hvort það land er skyndilega orðið að frjálshyggjuparadís en það væri þá algjörlega nýtt. Sama á við um önnur Norðurlönd sem menn líta til þegar þeir eru að huga að þessum breytingum. Ég hélt að öllum hefði verið það ljóst sem hafa lesið stjórnarsáttmálann að þetta væri sú leið sem ríkisstjórnin ætlaði að fara. Ég á svolítið erfitt með að skilja að það komi einhverjum á óvart. Ég hef í rauninni ekki hitt nokkurn einasta mann sem almennt fylgist með stjórnmálum sem hefur látið þetta koma sér á óvart. Þetta hefur legið fyrir í stjórnarsáttmálanum að menn ætluðu að fara þessa leið. Það sem hv. þingmaður minntist á er bara tæki til að koma því í framkvæmd Frumvarpið sem við ræðum gengur út á að skilja á milli heilbrigðisþjónustu annars vegar og félagslega þáttarins hins vegar og er liður í að ná þeim markmiðum sem hafa ekki þótt sérstaklega róttæk fram til þessa. Þetta er nokkuð sem frændur okkar og vinir hafa praktíserað í mörg ár og jafnvel áratugi og með þeim árangri að þeir vilja halda því áfram.

Herra forseti. Það skiptir nákvæmlega engu máli þótt þetta sé í stjórnarsáttmálanum. Það eru ekki rök og réttlæting fyrir því að taka algjörlega óskylt efnisatriði inn í þetta verkaskiptingarfrumvarp sem að öllu öðru leyti fjallar um tilfærslu tryggingamála yfir til félagsmálaráðuneytisins. Þetta er algjörlega aðskilinn efnisþáttur og þótt eitthvað standi um hann í stjórnarsáttmála þá eru það engin rök fyrir því að láta hann fá far með þessu frumvarpi, sem að öðru leyti er verkaskiptafrumvarp. Þegar málið er jafnvanbúið og raun ber vitni og taka þarf sérstaklega fram í skýringum við greinina að koma muni frumvarp um þetta mál sem slíkt inn á þingið í vor, þá segir það auðvitað allt sem segja þarf. En mikið liggur á. Það segi ég bara. Varðandi það að þetta sé óumdeildur norrænn kratismi þá set ég mikla fyrirvara við það. Það er að vísu alveg rétt að kratar í Svíþjóð urðu um tíma fullfrjálshyggjumengaðir og fóru út í tilraunastarfsemi í heilbrigðismálum sem hefur verið mjög umdeild þar í landi. Undir hið síðasta voru kratar meira og minna horfnir frá því aftur og hafa jafnvel bakkað út úr hlutum sem Svíar reyndu á 10. áratugnum í þessum efnum með mjög misjöfnum árangri, eins og má t.d. lesa um í allítarlegri skýrslu Ríkisendurskoðunar um þetta mál frá því fyrir nokkrum árum. Ég dreg ekki í land með það að hér er ástæða til að hafa varann á. Við vitum auðvitað hvert hugur Sjálfstæðisflokksins stefnir í þessum efnum. Það verður fróðlegt að heyra að hvaða marki Samfylkingin er búin að selja sig undir þessa aðferðarfræði. Brautin er rudd með aðskilnaðaraðferðarfræði og hugsun og þá sé hvort sem er farið að aðskilja og verðleggja einstaka þætti þjónustunnar. Í næstu umferð munu menn segja: Ja, þá skiptir ekki svo miklu máli af hverjum við kaupum hana. Við þekkjum vel þessa aðferðarfræði, þegar ríkið fer að borga sér leigu og svo segja menn eftir svolitla stund. Já, það skiptir ekki öllu máli hverjum við borgum leiguna, hvort það er opinbert húsnæði eða einkaaðili. Þannig að hér skal að upphafinu hyggja.

Virðulegi forseti. Þá er bara að það komi fram. Það er búið að ættleiða hugmyndina til kratismans í Svíþjóð af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Ég skil ekki af hverju hann spurði ekki þennan sem hér stendur af hverju í ósköpunum menn væru að taka upp þessar vinstri sinnuðu hugmyndir úr því að hann er búinn að gangast við því hvaðan þær eru.  En þetta er ekki lítið mál og ég mundi ætla að það hlytu að vera rök ef menn setja fram lagasetningu um þessi mál að það sé í stjórnarsáttmálanum. Menn geta verið ósammála eða sammála stjórnarsáttmálanum. En hv. þingmaður hlýtur að vera sammála því, virðuleg forseti, að menn eigi að fylgja stjórnarsáttmálanum eftir og það er nákvæmlega það sem verið er að gera. Nema hvað! Menn geta ekki komið hér og sagt að þeim líki ekki að það sé í einhverju frumvarpi, að það sé smyglgóss og að það sé að fá far og annað slíkt. 

Hæstv. forseti. Ég ætla að segja nokkur orð um þennan bandorm sem hér er til umræðu í framhaldi af ákvörðun um verkaskiptingu milli ráðuneyta sem snúa meðal annars að almannatryggingum og málefnum aldraðra og fagna því frumvarpi og þeim lagabreytingum sem lagðar eru fram í þessu þingskjali. Hér er verið að leggja til að tryggingamálin færist yfir til félagsmálaráðuneytisins og það er verið að breyta almannatryggingunum í sömu veru og þau eru á Norðurlöndunum og hafa verið lengi. Almannatryggingarnar þar hafa heyrt undir félagsmálaráðuneytin og það þótti skrýtið þegar það kom fram á Norðurlöndum að við værum með þetta undir heilbrigðisráðuneytinu. Varðandi umræðuna sem var áðan um sjúkratryggingahlutann þá skiptast almannatryggingarnar í þrennt. Það er í fyrsta lagi lífeyriskaflinn. Lífeyristryggingarnar fara allar yfir í félagsmálaráðuneytið með þessari breytingu. Annar hluti almannatrygginganna eru sjúkratryggingarnar. Þær verða áfram hjá hæstv. heilbrigðisráðherra. Síðan eru það slysatryggingarnar sem verða áfram hjá hæstv. heilbrigðisráðherra. Mér hefur alltaf fundist að þær ættu að vera undir félagslega þættinum, slysatryggingarnar, því þær eru meira félagslegar bætur og vinnumarkaðstengdar. En niðurstaðan varð sú að þær verða áfram í heilbrigðisráðuneytinu. En mín persónulega skoðun er sú að slysatryggingarnar hefðu átt að fylgja lífeyriskaflanum. Úrskurðarnefnd almannatrygginga færist yfir til félags- og tryggingamálaráðherra og er það fullkomlega eðlilegt og úrskurðarnefndin mun sinna öllum kvörtunum sem berast og snúa almannatryggingunum, öllum þáttum þannig að mér finnst þetta eðlileg ráðstöfun. Varðandi það sem kemur fram í greinargerðinni um auknar áherslur á forvarnir og heilbrigða lífshætti þá vil ég fagna því að það skuli vera tekið fram í þessari greinargerð því mér finnst það mikilvægar áherslur sem lagðar eru þar og einnig að menn ætli að leita leiða til að lækka lyfjaverð og einfalda greiðsluþátttöku hins opinbera. Mér finnst ekki síður að það ætti að nefna það hér að einfalda þurfi kerfið gagnvart almenningi. Síðan langar mig til að nefna það sem kemur hér fram um þjónustuna við aldraða þar sem þess er getið að heilbrigðisþjónustu við aldraða sé hægt að veita heim. Það er mjög mikilvægt að geta veitt heilbrigðisþjónustuna heim og vil ég ítreka það hér að ég tel mikilvægt að strax verði farið að vinna í því að framkvæma það sem stendur í stjórnarsáttmálanum, þ.e. að stefnt verði að því að færa ábyrgð á lögbundinni þjónustu við aldraða og fatlaða frá ríki til sveitarfélaga, vegna þess að við vitum að þar sem sveitarfélögin hafa tekið þetta yfir þá hefur öll þjónustan verið á einni hendi og bæði hefur það í för með sér hagræðingu og betri þjónustu fyrir aldraða þar sem slíku fyrirkomulagi hefur verið komið á eins og til dæmis á Akureyri, í Skagafirði, Hornafirði og á þeim stöðum þar sem hafa verið gerðir þjónustusamningar í þá veru. Ég tel því að það væri mjög til bóta í framhaldi af þessum breytingum að huga að þeim þætti. Varðandi umræðuna um þessa nýju stofnun sem kveðið er á um hér og á að sinna sjúkratryggingaþættinum þá er auðvitað verið að sinna honum í dag innan Tryggingastofnunar þannig að það er ekkert óeðlilegt að þegar Tryggingastofnun færist yfir í félagsmálaráðuneytið þá færist sá verkþáttur yfir á aðra hendi, þ.e. verði áfram í heilbrigðisráðuneytinu. Varðandi breytingarnar á almannatryggingakerfinu þá kemur fram í greinargerð að þegar sé hafin vinna til að einfalda kerfið og það verði hvetjandi til tekjuöflunar og sparnaðar. Ég fagna því þar sem kerfið er mjög letjandi í dag og mikilvægt er að fara í þá vinnu og ég veit að hún er komin á góðan skrið hjá hæstv. félagsmálaráðherra sem er að undirbúa sig undir að taka yfir málaflokkinn. Öldrunarmálin sem færast til félagsmálaráðuneytisins, þ.e. hjúkrunarheimilin færast að megninu til til félagsmálaráðuneytisins. Ég tel það vera fullkomlega eðlilega og góða ráðstöfun því hjúkrunarheimili er heimili og það að verða gamall er ekki sjúkdómur. Það er eðlilegur gangur lífsins. Ég vil minna á að einungis 7% aldraðra eru sjúklingar. Hjúkrunarheimili eru heimili einstaklingsins. Það kom reyndar fram hjá hæstv. heilbrigðisráðherra að þær hjúkrunardeildir sem heyra undir heilbrigðisstofnanir munu áfram heyra undir heilbrigðisráðuneytið. Það verður að skoða það í framhaldinu hvort svo verði áfram í framtíðinni í ljósi þess að þetta eru heimili fólks. Það verður þá skoðað síðar. Hjúkrunarheimilin færast sem sagt yfir til félagsmálaráðuneytisins og ég tel það mjög jákvætt. Framkvæmdasjóður aldraðra flyst þangað einnig og hann mun áfram sinna uppbyggingu öldrunarþjónustu og auðvitað er maður mjög sáttur við þá ráðstöfun og sérstaklega þá breytingu sem orðin er á framkvæmdasjóðnum þar sem allur sjóðurinn fer í uppbyggingu eins og upprunalega var meiningin en horfið frá þeirri ráðstöfun sem tíðkaðist hjá síðustu ríkisstjórn að setja ýmsan annan kostnað yfir á framkvæmdasjóðinn. Það er liðin tíð. Varðandi daggjöldin og skiptingu þeirra þá held ég að það ætti ekki að vera neitt vandkvæðum bundið þó að daggjöldin komi úr tveimur áttum og þau skiptist yfir í heilbrigðisþáttinn og svo félagslega þáttinn. Þetta kom aðeins til umræðu í andsvörum áðan. Ég held að það væri alveg fullkomlega eðlilegt. En ég mundi vilja sjá það gerast á næstu árum að fyrirkomulaginu á greiðslu fyrir dvöl á hjúkrunarheimili verði breytt og hafður verði sami háttur á og er gagnvart fötluðum sem eru á sambýlum þannig að aldraðir geti haldið reisn sinni og þurfi margir hverjir sem ekki hafa úr miklu að spila að fá vasapeningana sem eru smán og í rauninni til skammar í okkar velferðarsamfélagi og ljóður á okkar löggjöf. Mig langar að nefna líka sjúklingatrygginguna. Hún verður að sjálfsögðu áfram undir heilbrigðisráðuneytinu og tel ég það fullkomlega eðlilega ráðstöfun. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég á sæti í hv. félags- og tryggingamálanefnd þannig að ég mun koma að málinu þar. Ég geri ráð fyrir að sú nefnd fái þetta mál til umsagnar. Ég fagna þessari niðurstöðu í málinu, þ.e. hvernig verkaskiptingin kemur fram í þessu frumvarpi og tel að það verði bæði þeim sem þurfa að njóta þjónustunnar og þeim sem veita hana til góðs.

Virðulegi forseti. Frumvarpið sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur mælt fyrir er hluti af samkomulagi stjórnarflokkanna um breytta verkaskiptingu á milli ráðuneyta. Hér er um að ræða breytta verkaskiptingu milli heilbrigðisráðuneytis og félagsmálaráðuneytis þar sem lífeyristryggingar og málefni aldraðra, önnur en þau sem varða heilbrigðisþjónustu, eru færð frá heilbrigðisráðuneyti til félagsmálaráðuneytis. Þessi flutningur felur í sér þó nokkrar skipulagsbreytingar, m.a. þær að verkefnum Tryggingastofnunar ríkisins er skipt upp á milli ráðuneyta þar sem lífeyristryggingar færast til félagsmálaráðuneytis en slysa- og sjúkratryggingar verða áfram á forræði heilbrigðisráðherra. Eitt af markmiðum frumvarpsins er að aðgreina kaup á heilbrigðisþjónustu og veitingu á heilbrigðisþjónustu. Í frumvarpinu er þannig gert ráð fyrir að sett verði á laggirnar nokkurs konar innkaupastofnun heilbrigðisþjónustu sem sér um kaup á heilbrigðisþjónustu í umboði heilbrigðisráðherra. Mig langar að fjalla í nokkrum orðum um þessar breytingar. Varðandi flutning málefna aldraðra til félagsmálaráðuneytisins er það að segja að um árabil hafa forsvarsmenn aldraðra bent á að öldrun er ekki sjúkdómur og því sé ekki rétt að láta málefni þeirra falla undir heilbrigðisráðuneyti. Þeir hafa nokkuð til síns máls enda sýna tölur að aðeins 7% þeirra sem eru 67 ára og eldri þurfa á varanlegri þjónustu heilbrigðiskerfisins að halda inni á hjúkrunarheimilum eða í hjúkrunarrýmum heilbrigðisstofnana. Það segir okkur að 93% aldraðra halda eigin heimili en hluti þeirra nýtur stuðnings heimahjúkrunar og/eða heimilishjálpar. Langstærstur hluti eldri borgara er því nokkuð frískur og því ekki ástæða til að málefni þeirra falli undir heilbrigðisráðuneytið. Flutningur á málefnum aldraðra til félagsmálaráðuneytis felur í sér að stefnumótun varðandi félagsleg málefni og búsetuúrræði aldraðra sem eru utan hjúkrunarheimila og fjármögnun þeirra er í höndum félagsmálaráðherra. Á hinn bóginn verður heilbrigðisþjónusta við aldraða hvort heldur á hjúkrunarheimilum eða sjúkrahúsum áfram á forræði heilbrigðisráðherra enda ekki rökrétt að heilbrigðisþjónusta við aldraða lúti einhverjum öðrum reglum en heilbrigðisþjónusta við aðra þegna landsins í öðrum aldurshópum. Ég fagna þessum breytingum sem breyta nálgun á málefnum aldraðra og vænti þess að aukinn þungi verði settur í stuðning við eldra fólk til að vera eins lengi í eigin umhverfi og nokkur kostur er, þ.e. heima hjá sér. Auk þess eru uppi hugmyndir um aukna valkosti eldra fólks á búsetu sem mun styðja þessar hugmyndir. Í öðru lagi felur frumvarpið í sér flutning lífeyristrygginga til félagsmálaráðuneytis. Í sjálfu sér er ekki mikið um það að segja annað en að með því færist ábyrgð á elli- og örorkulífeyri yfir til félagsmálaráðuneytis. Það er í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og hið besta mál. Þessi breyting gefur jafnframt möguleika á að einfalda lífeyristryggingakerfið og skoða samspil þess við lífeyrissjóðina, skatta og atvinnutekjur sem er mikið og vandasamt verk en jafnframt mjög þarft og mikilvægt. Vinna við verkefnið mun þegar vera hafin innan félagsmálaráðuneytisins. Í þriðja lagi vil ég hafa nokkur orð um aðgreiningu á kaupum og sölu á heilbrigðisþjónustu sem er einn merkilegasti þátturinn í þessu frumvarpi. Það felur í sér nýja nálgun og nýja hugsun í fjármögnun heilbrigðisþjónustu og samskipti ríkisins sem kaupanda þjónustunnar annars vegar og hins vegar þeirra sem veita þjónustuna. Það getur jafnt verið ríkisfyrirtæki, sjálfseignarstofnanir, félagasamtök eða einkaaðilar. Í rauninni má segja að kaup Tryggingastofnunar ríkisins á heilbrigðisþjónustu með samning við sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmenn sem hefur átt sér stað um árabil sé ákveðinn vísir að þessu kerfi. Nú er hins vegar gengið skrefinu lengra og gert ráð fyrir að sett verði á laggirnar ríkisstofnun sem sjái um kaup á heilbrigðisþjónustu fyrir almenning í umboði heilbrigðisráðherra. Í fyrradag var ég á ráðstefnu sem skipulögð var af Landspítalanum um svokallað DRG-kerfi sem grundvöll fjármögnunar í heilbrigðisþjónustu. Unnið hefur verið að verkefninu um nokkurra ára skeið og hefur spítalinn notað það sem stjórntæki til hagræðingar og gæðastýringar. Má segja að sú vinna sem fram hefur farið á Landspítala á undanförnum árum leiði til þess að möguleiki er á að fara í nýtt fjármögnunarkerfi fyrr en ella. Hið svokallaða DRG-kerfi, sem stendur fyrir Diagnostic Related Groups, er kerfi þar sem greiðslur eru byggðar á kostnaðargreiningu sjúkdómstilfella sem er lagt til grundvallar greiðslu. DRG-kerfið er eitt af mörgum kostnaðargreiningarkerfum sem til eru en það er einna útbreiddast og notað mjög víða í löndum í kringum okkur, m.a. á Norðurlöndum sem gerir samanburðarkostnað auðveldari fyrir okkur. DRG-kerfið byggir á útreiknuðum meðaltölum um kostnað við tiltekin sjúkdómstilfelli. Sýnt hefur verið fram á að þau hafa leitt til aukinnar hagkvæmni í rekstri stofnana, bættrar nýtingar fjármagns og aukinna gæða þjónustu. Ýmsir annmarkar hafa einnig verið nefndir sem eru vel þekktir og þarf ný innkaupastofnun að vera vel á verði varðandi þá þætti. Annað kostnaðargreiningarkerfi er einnig vel þekkt hér á landi en það er hið svokallaða RAI-kerfi sem notað er til grundvallar greiðslu til öldrunarstofnana á Íslandi. Fjármögnun heilbrigðiskerfisins gegnum föst fjárlög hefur verið gagnrýnd í gegnum tíðina þar sem hún þykir úrelt. Ég man t.d. eftir skýrslu sem ég las fyrir nokkrum árum um fjármögnun í heilbrigðisþjónustu. Þar var sagt að Ísland væri eina vestræna ríkið sem eingöngu byggði á föstum fjárlögum við fjármögnun á heilbrigðisþjónustu. Síðan var Albanía nefnd í sömu andrá og var það ekki sérlega skemmtileg samlíking, með fullri virðingu fyrir því ríki þó. Nú hefur verið tekin ákvörðun um breytta fjármögnun sem byggir m.a. á kostnaðargreiningu. Margar þjóðir hafa á undanförnum árum kosið að fara þá leið sem hér er lögð til, það er að aðgreina kaupendur og seljendur og tengja þær umbótum í heilbrigðisþjónustu. Slíkt skipulag hefur í mörgum tilvikum reynst áhrifarík leið til að koma til móts við heilbrigðisþarfir fólks með markvissari forgangsröðun og aukinni skilvirkni í þjónustu. Um það hefur verið rætt að kjarni umbóta af þessum toga á skipulagi almannaþjónustu sé að setja þjónustu við neytandann í öndvegi. Ný nálgun getur, ef vel er á málum haldið, leitt til að samskipti sjúklinga og þeirra sem veita þjónustuna breytast. Sjúklingurinn verði miðpunktur þjónustunnar og hann fær fleiri tæki í hendurnar til að kalla á aukin gæði þjónustu. Í World Health Report árið 2000, sem helguð er umfjöllun um frammistöðu heilbrigðiskerfa heimsins og hvernig bæta megi gæði þeirra, er sérstaklega lögð áhersla á kerfisbundin kaup á heilbrigðisþjónustu til að bæta virkni þeirra og árangur. Í skýrslunni er lagt til að þjóðlönd breyti áherslum sínum í kaupum á heilbrigðisþjónustu frá fastri fjármögnun eða greiðslu á framlögðum reikningum í þá veru að stunda markviss kaup á tiltekinni skilgreindri þjónustu. Þar er nákvæmlega skilgreint hvað kaupa skal og af hverju. Með þessum breytingum sem ríkisstjórnin hefur nú ákveðið að gera er þannig farið að bestu ráðum, byggt á bestu útfærslu í alþjóðasamanburði á virkni heilbrigðiskerfa. Það er ástæða til að taka fram að breytingarnar draga ekki úr ábyrgð stjórnvalda á að standa undir fjármögnun heilbrigðisþjónustunnar né að eftirlit með framkvæmd hennar verði skert. Þvert á móti hafa þessar aðferðir leitt til þess að fyrir liggur nákvæmari skilgreining á hvernig verk eru framkvæmd og aukið eftirlit stjórnvalda um hvernig staðið er að framkvæmd þeirra, gæðin eru þar með talin. Gerðar hafa verið athuganir á áhrifum breytinganna, það er að greina að kaupendur og seljendur heilbrigðisþjónustu. Mig langar að fara nokkrum orðum um það og byggi á reynslu af þessum breytingum í Bretlandi og í Svíþjóð. Ég tek undir með hæstv. heilbrigðisráðherra að hugmyndirnar eru ekki síst komnar frá krötum í Svíþjóð og í Bretlandi.  Varðandi reynsluna af kerfinu er í fyrsta lagi hægt að bæta þjónustuna með því að tengja forgangsröðun og áætlanir í nýtingu fjármuna. Þannig væri í meira mæli horft til hagkvæmari lausna, t.d. að færa þjónustu á milli þjónustustiga, svo sem frá sjúkrahúslegu til þjónustu á göngudeild eða dagdeild. Reynslan frá Bretlandi sýnir m.a. þessa þróun, það er að breytt form fjármögnunar hafi leitt til þess að annarra leiða er leitað til að ná sama árangri og með því sem áður var veitt á sjúkrahúsi og er flutt á göngudeild og/eða dagdeild. Tækniþróun og ný og breytt viðhorf um hlutdeild sjúkrahúsa hafa einnig stuðlað að þessari breytingu. Reynslan frá Bretlandi og Nýja-Sjálandi bendir til þess að aðskilnaður kaupenda og seljenda heilbrigðisþjónustu hafi aukið vægi neðri stiga heilbrigðisþjónustu sem er ekki eins sérhæfð, t.d. heilsugæslu og félagslegrar þjónustu, á kostnað sjúkrahúsa og stofnanaþjónustu. Horft er á það sem eina heild og breytingarnar hafa leitt til þess að þjónustustig hefur verið lækkað þar sem það hefur verið hægt að gera. Einnig hefur áhersla á lýðheilsuábyrgð einstaklinga á eigin heilsu aukist. Í öðru lagi að möguleiki er á að mæta betur þörfum og væntingum neytenda með því að gera þá þátttakendur í ákvörðun um val á þjónustu. Hugmyndir um að fé fylgi sjúklingi gera það mögulegt. Það má t.d. hugsa sér slíka útfærslu í heilsugæslu þar sem fjármagn fylgir sjúklingi til þeirrar heilsugæslustöðvar þar sem hann kýs að leita þjónustu. Í þriðja lagi að bæta frammistöðu veitenda þjónustu með því að byggja inn í kerfið hvata fyrir veitanda að standa sig vel og eftirlit sem metur afköst og gæði þjónustunnar. Í fjórða lagi að minnka umfang stjórnunar með því að færa ákvörðunarvald nær vettvangi þannig að veitandi þjónustunnar geti einbeitt sér að því að veita hagkvæma gæðaþjónustu. Í fimmta og síðasta lagi er með aðskilnaði kaupanda og seljanda þjónustunnar möguleiki á að koma á samkeppni milli seljenda um verð og gæði þjónustunnar. Slíkar hugmyndir eru óháðar því hverjir eru seljendur þjónustunnar og geta ekki síður opinberir aðilar komið að slíku. Ef t.d. sjúkrahúsið á Akureyri treystir sér til að gera liðskiptaaðgerð með ódýrari hætti en Landspítalinn án þess að það bitni á gæðum hefur sjúkrahúsið ákveðið forskot í samkeppni um að gera slíkar aðgerðir. Herra forseti. Ég vil að lokum segja að reynsla annarra þjóða, nágrannaþjóða okkar, sýnir okkur að breyttar áherslur í fjármögnun heilbrigðisþjónustu, frá beinum fjárveitingum til fjárveitinga sem bundnar eru meðferð skjólstæðinga, hafa leitt til aukinnar samþættingar þjónustu við skjólstæðinga á öllum stigum heilbrigðisþjónustu og annarrar samfélagslegrar þjónustu. Þá hefur áhersla á árangur meðferðar leitt til markvissari vinnubragða í þjónustu, m.a. með aukinni upplýsingagjöf, sannreyndari meðferðarformum, betri nýtingu aðfanga og forgangsröðun. Því má ljóst vera að ég tel frumvarpið sem hér er til umfjöllunar vera mikið framfaraspor í íslenskri heilbrigðisþjónustu og ég hlakka til umfjöllunar um málið í hv. heilbrigðisnefnd að lokinni 1. umr. um málið.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ástu Möller fyrir að fara lítillega yfir frumvarpið en aðallega frumvarpið sem ekki er komið fram. Hún hefur gert þingheimi grein fyrir hvað í vændum er á vorþingi og hvaða hugmyndir liggja þar að baki. Í meginkafla ræðunnar fór hún yfir hugmyndafræðina sem boðuð er í bráðabirgðaákvæði um ríkisstofnun sem ekki hefur fengið heiti í frumvarpinu en hv. þingmaður kallaði innkaupastofnun heilbrigðisþjónustu. Ég vil spyrja hv. þingmann að því hvort sú þjónusta sem hún vísaði til og þær aðferðir sem teknar voru upp, kratískar hugmyndir með bláu ívafi, bæði í Bretlandi og Svíþjóð, hafi í raun reynst eins vel og menn bundu vonir við í upphafi? Ég skil vel að hver einasta þjóð reyni að leita bestu leiða til að fá góða þjónustu fyrir sem minnst verð og að þjónustan sé veitt á því stigi sem hentar. Það er spurning um ýmsa þætti, að hluta til um kúltúr, samstarfshæfni og hvata inni í ráðuneytum. Mikilvægt er að gott flæði sé á milli mismunandi ríkisstofnana og yfir til sveitarfélaganna. Stofnanir þurfa að hafa möguleika á þjónustu en nú höfum við hjúkrunarheimili sem ekki hafa getað tekið við sjúklingum sem liggja inni á Landspítalanum. 

Virðulegi forseti. Vissulega er sá þáttur sem ég gerði mest úr í ræðu minni hluti af frumvarpinu. Þetta er 18. gr. frumvarpsins þannig að ekki má gera lítið úr því. Hinir þættirnir sem ég ræddi um fundust mér svo sjálfsagðir og eðlilegir að ég taldi ekki ástæðu til að ræða þá frekar. Ég rakti í ræðu minni þá kosti sem rannsóknir hafa sýnt fram á að þetta nýja og breytta fjármögnunarkerfi hafi fram yfir það gamla, þ.e. föst fjárlög. Það er alveg ljóst að það leiðir til betri nýtingar fjár. Það leiðir til betri forgangsröðunar og að verið er að skoða nánar á hvaða stigi veita á þjónustuna. Það leiðir líka til meira vals sjúklinga þannig að þeir eru ekki eingöngu þiggjendur þjónustu heldur þátttakendur í að ákvarða þá þjónustu sem þeir þurfa á að halda. Ég tel því að engin ástæða sé til annars en að fara þessa leið. Hún er ekki gallalaus, enda nefndi ég það í ræðu minni. Það eru ýmsir gallar sem þarf að hafa auga með varðandi aðferðafræðina. Þeir eru þekktir, bæði af stjórnvöldum og seljendum hennar, en með góðu eftirliti ríkisins og þeirra sem kaupa þjónustuna á að vera hægt að hafa stjórn á þeim. Þrátt fyrir galla kerfisins eru kostirnir það margir að óráð væri að fara ekki þessa leið.

Hæstv. forseti. Ég bið hv. þingmann um að fara aðeins betur yfir þáttinn varðandi val sjúklinganna. Vissulega er hugmyndafræðin góð svo langt sem hún nær. Hún er einnig góð þegar litið er á tannlæknaþjónustu hér á landi. En er hún góð þegar kemur að því vali sjúklinganna að vita hvaða tannlæknir er ódýrastur og hvert væri þá best að fara, fyrir sjúklinginn sjálfan í þessu tilfelli, þar sem langflestir greiða allt úr eigin vasa en í öðrum tilfellum greiðir ríkið? Fólk fer ekki svo gjarnt á milli, það velur sér lækni og heldur sig við hann. Valið er þó sjaldnast fyrir hendi á landsbyggðinni þannig að hugsanlega er hægt að framfylgja hugmyndafræðinni í þéttbýlinu fyrir sunnan eða í fjölmennari löndum. Þegar við komum svo að valinu hér og einkarekstri þá fer enginn út í þess háttar einkarekstur nema að hafa einhvern ábata af rekstrinum. Ég spyr því hv. þingmann hvort hann telji að þegar upp er staðið sé þessi þjónusta, þótt hún sé skilgreindari, skilvirkari og unnin öðruvísi faglega, ódýrari fyrir samfélagið eða hvort kostnaðinum sé komið yfir á sjúklinginn. Einhvers staðar verður hagnaðurinn að myndast hjá þeim sem veita þjónustuna ef hún er rekin í einkarekstri, hvort sem það er félag eða einstaklingar.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ákveðinn misskilningur í gangi hjá hv. þingmanni. Þessar hugmyndir um kaupendur og seljendur á heilbrigðisþjónustu eru óháðar hugmyndum um rekstrarform. Einkarekstur er bara eitt rekstrarform og einn eða fleiri aðilar sem hægt er að kaupa heilbrigðisþjónustu af. Það er í raun óháð þessu en getur tengst því að vissu leyti. Í dag er það svo að í þeim tilvikum sem ríkið kaupir heilbrigðisþjónustu þá er það af einkaaðilum. Varðandi kostnað sjúklinga er það líka óháð rekstrarforminu. Það er allt önnur ákvörðun hver kostnaðarhlutdeild sjúklinga skuli vera í heilbrigðisþjónustu. Nýjustu tölur frá OECD sýna að kostnaðarhlutdeild sjúklinga hefur lækkað á síðustu árum úr 18% í 15% af heildarkostnaði heilbrigðisþjónustu. Því er ekki hægt að segja að þessum kostnaði sé velt yfir á sjúklinga. Breytingin er algjörlega óháð því. Það er sérstök ákvörðun ef auka á kostnaðarhlutdeild. Varðandi valið þá get ég kannski tekið stutt dæmi um þá hugmynd að fé fylgi sjúklingi. Það er náttúrlega þannig í heilbrigðisþjónustunni að þar verður aldrei samkeppni um verð en hins vegar er hægt að hafa ákveðna samkeppni um gæði. Ég sé það t.d. fyrir mér á heilsusgæslustöðvum, við skulum horfa bara á höfuðborgarsvæðið sem er mjög auðvelt að skoða, með fullri virðingu fyrir landsbyggðinni, en á höfuðborgarsvæðinu mætti vel hugsa sér að fólk geti valið sér heilsugæslustöð og fé fylgi viðkomandi sjúklingi til viðkomandi heilsugæslustöðvar. Í því felst ákveðið val.

Hæstv. forseti. Frumvarpið sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur mælt fyrir í dag er í mínum huga afar mikilvægt. Með því er staðfest sem fram kom við myndun nýrrar ríkisstjórnar, að málefni aldraðra, Tryggingastofnunar ríkisins og lífeyrismálin flyttust frá heilbrigðisráðuneyti til félagsmálaráðuneytis. Það er ljóst að þegar um svo umfangsmiklar breytingar er að ræða, kannski þær umfangsmestu sem gerðar hafa verið í Stjórnarráðinu frá upphafi, verður að vanda vel til verka. Ég tel að frumvarpið sem hér er lagt fram staðfesti slík vinnubrögð. Margir sérfræðingar hafa komið að vinnunni og nú liggur fyrir niðurstaða. Það þarf vissulega þor til að ráðast í svo umfangsmiklar breytingar sem hér er kveðið á um. Menn þurfa að vera sannfærðir um að breytingarnar styrki stöðu málaflokkanna þannig að þeir þjóni fólkinu betur. Þessar breytingar eru í samræmi við áherslur sem fram hafa komið í fjölmörgum ályktunum Samtaka eldri borgara og ég finn það á forsvarsmönnum lífeyrisþega að þeir eru reiðubúnir að vinna með félagsmálaráðuneytinu að þeirri stefnumótun og uppbyggingu sem fram undan er. Frá 1. janúar 2008 tekur félags- og tryggingamálaráðherra við yfirstjórn lífeyristrygginga og Tryggingastofnunar ríkisins og einnig færist ábyrgð og framkvæmd laga um félagslega aðstoð til félags- og tryggingamálaráðherra. Varðandi málefni aldraðra mun þjónusta við aldraða, önnur en heilbrigðisþjónusta, þar með talin yfirstjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra, færast til félags- og tryggingamálaráðherra frá 1. janúar 2008 og þar með uppbygging nýrra hjúkrunarrýma. Þessi stefnumörkun endurspeglar það viðhorf að öldrun sé ekki sjúkdómur sem kalli á heilbrigðisþjónustu heldur almenn öldrunar- og umönnunarþjónusta. Fé úr Framkvæmdasjóði aldraðra verður áfram varið til uppbyggingar öldrunarþjónustu svo sem dvalar-, dagvistar- og hjúkrunarheimila. Með breytingu á verkefnatilfærslu mun öll þjónusta við aldraða önnur en heilbrigðisþjónusta og stefnumótun í þessum ört vaxandi málaflokki verða á sama stað og sambærileg þjónusta við aðra þjóðfélagsþegna þessa lands. Í þessu felst að mínu viti skýr yfirlýsing og löngu tímabær viðurkenning á því að öldrun sé ekki sjúkdómur heldur eðlilegur hluti af lífi hvers manns. Það er mér mikið tilhlökkunarefni að fá tækifæri til að taka til hendinni í þessum mikilvæga og ört vaxandi málaflokki út frá þessari grunnforsendu í góðri samvinnu við hagsmunasamtök aldraðra víða um land. Vissulega er af ýmsu að taka og stjórnarsáttmáli ríkisstjórnarinnar kveður á um að myndarlega verði haldið á þeim málum. Ég vil vísa í skýrslu sem ég hef undir höndum varðandi þær breytingar sem ég nefndi, sem kemur m.a. inn á viðurkenningu á því að öldrun sé ekki sjúkdómur, með því að flytja málaflokkinn yfir í félags- og tryggingamálaráðuneytið. Skýrslan var gerð árið 2002, um málefni aldraðra Horft til framtíðar, eftir Sigurbjörgu Sigurgeirsdóttur. Þar segir hún, þegar hún hefur lýst breytingu á greiðslufyrirkomulagi, með leyfi forseta: „Þetta greiðslufyrirkomulag gerir ráð fyrir því að dvalar- og hjúkrunarheimili aldraðra verði ekki skilgreind sem heilbrigðisstofnanir heldur heimili og að greiðsla fyrir dvöl og þjónustu endurspegli réttindi og skyldur íbúans eins og þegar hann bjó á eigin heimili áður en til flutnings á dvalar- og hjúkrunarheimili kom.“ Síðar segir, með leyfi forseta: „Í langtímaumönnun felist því þjónusta og umönnun úti í samfélaginu hvort heldur er í eigin eða leiguhúsnæði, þjónustuíbúðum eða vernduðum leiguíbúðum sveitarfélaga svo og þjónusta og umönnun á dvalar- og hjúkrunarheimilum. Þjónusta við aldraða verður þannig samfelld og heildstæð hvar sem hún er veitt hverju sinni. Fjárhagsleg ábyrgð og greiðslufyrirkomulag þjónustunnar verði ekki til þess að rjúfa þá samfellu.“ Þarna er horft út frá nýrri sýn á uppbyggingu í málefnum aldraðra sem er mér mjög að skapi. Síðar í skýrslunni er lagt til, með leyfi forseta: „Að láta dvalar- og hjúkrunarheimili í ríkari mæli en nú er endurspegla og vera í reynd venjulegt heimili fólks og skapar nánari tengsl við sambærilega þjónustu úti í samfélaginu.“ Margt fleira í þessari ágætu skýrslu væri ástæða til að lesa upp en ég læt þetta nægja að sinni. Bættur hagur aldraðra og öryrkja er eitt af forgangsverkefnum ríkisstjórnarinnar. Vinna við þetta verkefni er í fullum gangi og þær breytingar sem hér er mælt fyrir eru hluti af umbótum á stjórnkerfinu til að ná betur utan um málefni þessara hópa og velferðarmálin í heild. Í breytingunni felst m.a. að gert er ráð fyrir að almannatryggingamál og aðrar bótagreiðslur sem hafa að markmiði að tryggja afkomu fólks verði á ábyrgð félagsmálaráðuneytis. Ég fagna, virðulegi forseti, mjög þessum breytingum. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að almannatryggingaþátturinn ætti heima í félagsmálaráðuneytinu. Hið sama á við um málefni aldraðra og hef ég margsinnis á umliðnum árum látið það koma fram í þessum þingsal. Eins og kunnugt er hefur ný ríkisstjórn sett málefni aldraðra í forgang. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er lögð sérstök áhersla á að styrkja stöðu þessa hóps. Þar er að finna metnaðarfull og vel afmörkuð markmið og á Íslandi blasa við okkur verkefni sem eru að nokkru leyti hliðstæð úrlausnarefnum annarra vestrænna þjóða. Þar vísa ég fyrst og fremst til þeirra breytinga sem eru að verða á aldurssamsetningu þjóðarinnar, við lifum sífellt lengur, erum betur á okkur komin en nokkru sinni fyrr og hlutfall eldri borgara verður sífellt stærra. Samkvæmt upplýsingum frá Hagstofunni gera mannfjöldaspár ráð fyrir að álíka margir fæðist hér á landi árið 2045 og fæddust árið 2005 en að fjöldi aldraðra u.þ.b. tvöfaldist á sama tímabili. Með öðrum orðum, fæðingum fjölgar ekki hér á landi á næstu 40 árum en þeim sem ná 67 ára aldri fjölgar um helming og samsetning þjóðarinnar mun því gjörbreytast á þessu tímabili. Ég tel að stjórnvöld eigi að bregðast við þessari staðreynd með því að tryggja fjölbreytt og nútímaleg búsetuúrræði þar sem mannréttindi eru í forgangi. Það er sárt að heyra sögur af fólki sem er aðskilið eftir áratuga sambúð þar sem kerfið býður ekki upp á ásættanlegar lausnir. Ég mun láta skoða hvort ekki sé rétt að endurmeta greiðslufyrirkomulag þeirra sem dveljast á hvers kyns þjónustustofnunum aldraðra þannig að horfið verði frá fyrirkomulagi svokallaðra vasapeninga yfir í eðlilegt greiðslufyrirkomulag. Mér hafa borist fréttir af því að þar sé víða pottur brotinn og þetta vil ég skoða sérstaklega. Við hljótum að geta endurmetið á hverjum tíma hvort endilega eigi að halda í úrelt fyrirkomulag sem fólkið sjálft er ósátt við. Ég á einkum við að gerðar verði ráðstafanir þannig að lífeyrisþegar sem kjósa að búa á stofnun haldi í meira mæli fjárhagslegu sjálfstæði sínu. Langir biðlistar eftir hjúkrunarrýmum sýna að mikið vantar upp á fullnægjandi búsetuúrræði og þjónustu við eldri borgara. Sumir ganga svo langt að fullyrða að við séum mörgum árum á eftir hinum Norðurlandaþjóðunum þegar búsetuúrræði eru annars vegar. Við eigum að horfa til þess að sem best er gert. Mörg sveitarfélög hafa þróað samþætta þjónustu og við eigum að sjálfsögðu að byggja á því sem er til fyrirmyndar þótt vissulega sé erfitt að byggja upp jafngóða þjónustu um allt land. Við þurfum líka að skoða lausnir sem eru raunhæfar í hinum dreifðu byggðum. Víða hafa heimamenn leyst flókin viðfangsefni innan þjónustunnar með miklum sóma. Ég held, virðulegi forseti, að við hljótum að stefna að því fyrr en síðar að flytja málefni aldraðra til sveitarfélaga. Þetta er nærþjónustuverkefni sem á heima hjá sveitarfélögunum. Sveitarfélögin hafa sjálf lagt áherslu á það og ríkisvaldið einnig. Það er stefna núverandi stjórnarflokka að svo verði gert, að flytja bæði málefni aldraðra og fatlaðra yfir til sveitarfélaga. Stefna nýrrar ríkisstjórnar er skýr og í stjórnarsáttmálanum segir að hraðað verði uppbyggingu 400 hjúkrunarrýma fyrir aldraða og einbýlum fjölgað, sólarhringsþjónusta verði efld og einstaklingsbundin þjónusta aukin. Þetta eru háleit markmið en það er kominn tími til að taka á þessum málum af fullri alvöru og einurð. Gagnrýnt hefur verið að stjórnsýslan að því er varðar málefni aldraðra sé of flókin og að rangt sé að líta svo á að einstaklingur sem náð hafi 67 ára aldri verði sjálfkrafa skjólstæðingur heilbrigðisþjónustunnar, eins og ég nefndi áðan. Hagsmunasamtök aldraðra hafa ítrekað hvatt til þess að málaflokkurinn í heild verði fluttur til félagsmálaráðuneytisins og að hluta til sveitarfélaga. Nú er unnið á grundvelli þess. Hvort sem um er að ræða aldraða eða unga spyr enginn hver veitir þjónustuna heldur hvort hún sé fyrir hendi og hve góð hún er. Við eigum að taka fullt tillit til þeirrar gagnrýni sem fram hefur komið undanfarin ár og áratugi. Í stjórnarsáttmálanum segir að stefnt skuli að því að færa ábyrgð á lögbundinni þjónustu við aldraða frá ríki til sveitarfélaga og er það vel. Ég vil í lokin segja, virðulegi forseti, að norrænn samanburður bendir til þess að Íslendingar séu eftirbátar annarra Norðurlandaþjóða í uppbyggingu fjölbreyttra búsetu- og þjónustuúrræða fyrir aldraða og dvalarheimili og mörg hjúkrunarheimili hér á landi byggist á forsendum sem ekki samrýmast nútímalegum kröfum um mannréttindi og einstaklingsfrelsi. Við verðum að byggja á nýrri sýn og það er ásetningur minn að með þeim hætti verði tekið á þessum málum. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur gert ítarlega grein fyrir meginefni þessa frumvarps. Ég tel að ekki þurfi að fara ítarlegar yfir það en hæstv. heilbrigðisráðherra gerði ágætlega. Ég vil þó ítreka þá breytingu sem verður 1. janúar 2008 að yfirstjórn lífeyristrygginga og Tryggingastofnun ríkisins fara til félagsmálaráðuneytis. Stjórnarsáttmáli ríkisstjórnarinnar kveður á um víðtækar umbætur í lífeyristryggingum og er undirbúningur þeirra breytinga þegar hafinn í félagsmálaráðuneytinu. Annars vegar er þar um að ræða breytingar sem þurfa að koma fljótt til framkvæmda. Ég vænti tillagna þar um innan skamms og vona að þær geti komið til framkvæmda á næsta ári. Hins vegar þurfum við að horfa til lengri tíma og huga að uppstokkun þessa mikilvæga réttindakerfis frá grunni. Sú endurskoðun er orðin löngu tímabær enda þjóðfélagsbreytingar miklar og lífeyriskerfið hefur ekki fengið þá athygli sem það hefði átt skilið á uppgangstímum undanfarinna ára. Vonir mínar standa til að heildarendurskoðun þess kerfis verði lokið á næsta ári. Hæstv. forseti. Frumvarp hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra felur í sér miklar og afar mikilvægar breytingar á stjórnkerfi ríkisins. Það felur einnig í sér skýr skilaboð núverandi ríkisstjórnar um breyttar áherslur í velferðarmálum á Íslandi. Við í félagsmálaráðuneytinu höfum tekið til við undirbúning þess að taka á móti þessum mikilvæga og spennandi málaflokki og erum albúin að taka á þessum málum þegar frumvarpið verður samþykkt.

Hæstv. forseti. Við erum með frumvarp um tilfærslu á verkefnum milli félagsmálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis. Í umræðunni hingað til hefur kannski fyrst og fremst verið rætt um formið og skipulagið en það sem auðvitað skiptir mestu máli er hvort breytingin kemur að gagni fyrir einstaklingana og þá þjónustu sem við viljum veita í gegnum þessi ráðuneyti eða undir stjórn þeirra og það er kannski það sem við þurfum að hafa til grundvallar þegar við metum hvort um skynsamlegar breytingar sé að ræða eða ekki. Það er leitt að meginumræðan ætli að hefjast á því það sé rætt um hvaðan hugmyndirnar berast vegna þess að mér finnst það skipta meginmáli að við leitum sameiginlega að bestu lausnum og þurfum þá ekki að ræða hvort hugmyndin sé frá einum eða öðrum, frá vinstri eða hægri flokki. Við hljótum að vera fær um að geta lagt á það mat hvort þær tillögur sem hér koma fram séu skynsamlegar eða ekki. Í kosningabaráttu fyrr á þessu ári og í allri umræðu undanfarinna vikna og mánaða hafa lífeyristryggingamálin og almannatryggingarnar almennt verið mikið til umræðu og ekki hvað síst kjör aldraðra og öryrkja og einnig biðlistar á heilbrigðisstofnunum, mál sem er mjög brýnt að við leysum á kjörtímabilinu og sem allra fyrst. Við erum að búa til tæki til að reyna að taka á þessum málum með skilvirkum hætti og til að reyna að ná þar árangri. Við höfum fengið ótal dæmi í þessari umræðu um fólk sem hefur fengið endurkröfur frá Tryggingastofnun, þar sem menn hafa orðið að endurgreiða vegna þess að þeir hafa ekki skilað tekjuáætlunum eða tekjur hafa breyst. Fólk hefur fengið ótal skerðingar og breytingar og það eru dæmi um óvæntar tekjur jafnvel vegna dómsmála þar sem einstaklingar hafa unnið dómsmál gagnvart lífeyrissjóðum og hafa því fengið óvæntar tekjur, jafnvel upp á hundruð þúsunda, 400–500 þúsund og það er nánast allt gert upptækt í því kerfi sem við búum við í dag. Makatengingin hefur þau áhrif að það getur verið erfitt að áætla tekjur fólks og ef makar hækka í tekjum þá koma fram ýmsar skerðingar, hlutir sem við getum varla talist vera fullsátt við. Á sama tíma hafa lífeyrissjóðirnir líka verið að skerða greiðslur sínar eins og við höfum fylgst með í umræðunni en ef ég man rétt þá fengu rúmlega 1.700 lífeyrisþegar endurkröfu frá lífeyrissjóðnum eða raunar lækkun á greiðslum frá lífeyrissjóðum sínum og færðust þannig að vísu að litlum hluta yfir á Tryggingastofnun. Þessir einstaklingar sem síst máttu við því hafa því lent í skerðingum sem við getum ekki annað en harmað. Staðreyndin er nefnilega sú að það hafa verið í gangi býsna ólík kerfi þar sem rekast á atvinnutekjur, skattar, tryggingabætur og greiðslur úr lífeyrissjóðum. Tilgangurinn með uppstokkuninni og þeim verkefnum sem fram undan eru hjá ríkisstjórninni er einmitt að taka á þessu og breyta þannig að kerfið verði skilvirkara og gagnist fyrst og fremst þeim einstaklingum sem þurfa á þjónustunni að halda og öllum þeim öldruðu og öryrkjum sem eiga þann sjálfsagða rétt að fá bætur úr samfélagssjóðum okkar. Með þessu frumvarpi eru gefin um þetta klár fyrirheit og vísað þar til stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar, við ætlum okkur að styrkja stöðu aldraðra og öryrkja, við ætlum að einfalda almannatryggingakerfið eins og við segjum oft. Hæstv. heilbrigðisráðherra skýrði það ágætlega í kynningarræðu sinni að kannski erum við fyrst og fremst að tala um það að einfalda viðmótið, aðkomu einstaklingsins að kerfinu þannig að menn geti fengið þjónustuna án þess að þurfa að fara á marga staði eða leita í mörgum reglugerðum og formum til að sækja rétt sinn. Þetta er það verkefni sem við stöndum frammi fyrir og skiptir gríðarlega miklu máli. Það sem skiptir okkur líka miklu máli er að í allri þessari vinnu verði staðið við þau fyrirheit sem gefin eru af hæstv. ríkisstjórn, að jafnréttismálin verði höfð að sjónarmiði og allir fái jafnan aðgang að þjónustunni óháð efnahag. Það hefur verið farið ágætlega yfir þessar breytingar og hvað þær fela í sér þar sem áherslurnar eru á að breyta þeirri hugsun að litið sé á málefni aldraðra og þá þjónustu sem aldraðir fá á sínum efri árum eins og um sjúkdóm sé að ræða heldur sé litið á hana sem sjálfsagða þjónustu sem eldri borgarar eða aldraðir, jafnt og aðrir eigi rétt á ef þeir þurfa á að halda, að við búum þeim búsetuskilyrði og þjónustu sem er þeim sæmandi eða réttara sagt, ríki og sveitarfélögum sæmandi. Þess vegna er líka verið að færa málaflokkinn á milli ráðuneyta, til að gefa þessi ákveðnu skilaboð um að við viljum greina þarna á milli, allir eiga aðgang að heilbrigðiskerfinu, að njóta þjónustu þar, og geta sótt hana hvort sem þeir búa á hjúkrunarheimilum, inni á sínum eigin heimilum eða í þjónustuíbúðum og að öðru leyti njóti þeir almennra lausna í sambandi við búsetu og þjónustu frá sveitarfélögum og ríki í gegnum félagsmálaráðuneytið. Það þarf í sjálfu sér ekki að fylgja þessu mikið meira eftir. Þetta er markmið um að bæta þjónustu og ég mun fylgjast með því að þetta fái góða umfjöllun í nefnd og ég ætla að óska eftir því við hæstv. heilbrigðisráðherra að hann geri þá tillögu að málið komi beint til félags- og tryggingamálanefndar um leið og það fer í heilbrigðisnefnd þannig að við getum hraðað umfjöllun um málið og tryggt að við fáum sem fyrst góða niðurstöðu.

Hæstv. forseti. Við ræðum við 1. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um sjúklingatryggingu, lögum um heilbrigðisþjónustu, lögum um málefni aldraðra og lögum um eftirlaun til aldraðra. Hæstv. forseti. Þetta er svokallaður bandormur sem nú liggur fyrir hv. Alþingi til afgreiðslu í framhaldi af þeirri ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar að breyta verklagi og færa málaflokka á milli ráðuneyta. Ég verð að segja að margt af því sem nú hefur komið fram og breytingar milli ráðuneyta hefur mér fundist vera frekar hentistefna heldur en vel ígrundaðir flutningar og ég vona að nefndir Alþingis sem fjalla um viðkomandi bandorma fari vel yfir og reyni að sjá hvernig breytt starfsemi muni skila betri árangri og betri þjónustu og a.m.k. íhugi það hver tilgangurinn sé með flutningnum. En hvað þetta frumvarp varðar er ég sannarlega sammála þeim breytingum, þ.e. að færa lífeyrisgreiðslur til félagsmálaráðuneytis, sem þar koma fram. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum haft þetta sem hluta af stefnu okkar í heilbrigðismálum, að það beri að stefna að því að skilja þarna á milli eins og lagt er til í þessu frumvarpi þannig að lífeyrisgreiðslurnar, málefni aldraðra fari yfir til félagsmálaráðuneytisins og sjúkratryggingar og sjúklingatryggingarnar verði hjá heilbrigðisráðuneyti eins og gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Það er rétt sem hér hefur margkomið fram að öldrun er ekki sjúkdómur. Öldrun er eðlilegur gangur lífsins og margir sem komnir eru á efri ár eða hinn lögboðna eftirlaunaaldur, eldri en 67 ára, eru hreinlega bæði sprækari og hraustari en þeir sem yngri eru. Það er því ekki alltaf aldurinn sem segir til en það má búast við því að eftir því sem fólk eldist þurfi það meiri stuðning þótt ekki sé endilega um sjúkraþjónustu eða læknisþjónustu að ræða. Og þar sem þjóðin er að eldast og innan fárra ára verður hér hærra hlutfall aldraðra en er í dag þá ber okkur auðvitað að undirbúa þann tíma og búa þeim öldruðu betri lífsskilyrði í framtíðinni en þeir búa við í dag, bæði hvað varðar kjör, ekki síst kjör en ekki síður allt annars konar þjónustu en við höfum byggt upp. Það er alveg rétt sem kom fram í máli hæstv. félagsmálaráðherra að við erum áratugum á eftir nágrannaþjóðum okkar hvað varðar hugsunarhátt og þjónustu við aldraða. Ég vil sérstaklega óska hæstv. félagsmálaráðherra til hamingju með þessar breytingar því að þessi skipting milli félagsmálaráðuneytisins og heilbrigðisráðuneytisins er ekkert ný af nálinni en það hefur þurft kjark til að fara í þessa skiptingu og þetta kostar mjög mikla vinnu og ég vil leyfa mér, hæstv. forseti, að óska félagsmálaráðherra til hamingju með þennan árangur og veit og treysti því að hæstv. ráðherra mun gera það sem í hennar valdi stendur til að þetta gangi eftir að öllum öðrum ólöstuðum. Þetta vil ég að hæstv. félagsmálaráðherra fái að heyra. Til viðbótar nefndi hún í ræðu sinni að hún vilji að það verði skoðað hvort sá fornaldarháttur sem nú er hafður á hvað varðar vasapeninga til þeirra sem dvelja á dvalarheimilum, þar sem aldraðir fái vasapeninga, hverfi ekki og breytist í samræmi við búsetuúrræði fatlaðra og aldraðir haldi fjárhagslegu sjálfstæði eins og aðrir þó að þeir þurfi á dvalarheimilisþjónustu að halda. Markmið ríkisstjórnarinnar í þessum efnum eru björt og góð en það hafa markmið fyrri ríkisstjórnar líka verið en það hafa liðið heilu kjörtímabilin án þess að sést hafi í efndir. Við viljum því sjá að þessu verði komið á hið fyrsta, að unnið verði markvisst að því sem hér var nefnt og er í stjórnarsáttmálanum um að reisa 400 hjúkrunarpláss, að koma á öflugri heimahjúkrun og hafa sólarhringshjúkrun. Til þess að það gangi eftir þarf að tryggja að t.d. heilsugæslan, svo lengi sem hún hefur heimahjúkrun á sinni könnu og ef þau markmið eiga að ganga eftir að hægt sé að veita sólarhringsþjónustu, fái umtalsvert meira fjármagn en hún fær í dag því þetta kostar. Ég vil bara minna á það. Hugmyndafræðin sem hér liggur að baki varðandi þjónustu við aldraða er að það sé nærþjónusta og sveitarfélögin sinni henni. Þótt ekki sé tekið það skref hérna að færa alfarið málefni aldraðra yfir á sveitarfélögin þá er sú hugmyndafræði í bakgrunninum. Það er ljóst að sveitarfélögin munu taka á sig meiri þjónustu og reyna að bjóða upp á fjölbreyttari búsetuskilyrði en boðið er upp á í dag. Enn og aftur vil ég minna á að það þarf að endurskoða tekjustofna sveitarfélaganna hvað varðar breytingu á þjónustu við aldraða. En ég styð það sannarlega. Hvað varðar svo frumvarpið sjálft ætla ég nú að láta duga að lýsa því yfir að almennt er ég sammála þessari skiptingu. Á vordögum voru gerðar breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu sem flestar voru í þá átt að færa ábyrgðina yfir á heilbrigðisráðherra varðandi stefnumótandi ákvarðanir. Það eru ótal ákvæði í núgildandi lögum um reglugerðarákvæði þar sem valdið er fært til ráðherra, yfir í reglugerðarformið, útfærslan á þeim markmiðum sem sett eru í lögunum. Þetta er í sjálfu sér í lagi, þ.e. veldur hver á heldur. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði stóðum ekki gegn þessum breytingum en höfðum uppi varnaðarorð varðandi það að hafa svo mörg reglugerðarákvæði í lögunum því vald ráðherra yrði mjög mikið. Ef við fengjum últra hægri ríkisstjórn sem færi bara af fullri hörku í einkavæðingu undir fullum seglum þá yrði það mjög auðvelt með núgildandi heilbrigðislögum. Vald ráðherra er það mikið. Ég held því ekki fram að sigla eigi þennan byr út í bláma hreinnar einkavæðingar. Það eru jú tveir flokkar í ríkisstjórn og ég vil trúa því að Samfylkingin haldi sig á miðjunni hvað þetta varðar. En kratisminn hefur oft tekið á sig ýmsar sveigjur, m.a. til hægri, sem við höfum séð gerast hjá nágrannaþjóðum okkar. Það er mjög auðvelt inni í því lagaumhverfi sem við höfum núna að sveigjast yfir í hugsunina um kaup og sölu þegar við tölum um heilbrigðisþjónustuna. Þar kem ég að þessari 18. gr. sem ég tel að megi algjörlega missa sín. Við getum náð sátt um þetta frumvarp eins og það liggur fyrir og þá verkaskiptingu sem verið að ræða um á milli ráðuneytanna, staðið vel að henni. En hvað varðar 18. gr. þá mundum við fjalla um það frumvarp þegar það kemur fram á vorþinginu. Það er búið að lýsa því, hvaða hugmyndafræði liggur að baki. Þetta er í stjórnarsáttmálanum. Það vitum við. En að vera að setja slíkt bráðabirgðaákvæði inn í þetta lagafrumvarp, með þeim boðskap sem þar er og þeirri hugmyndafræði, finnst mér algjör óþarfi. Ég óska eftir því að heilbrigðisnefndin fari vel yfir þetta bráðabirgðaákvæði og skoði vandlega hvernig tókst til með kerfin sem tekin voru upp í Bretlandi og Svíþjóð. Þau eiga hafa gengið vel en við þurfum að skoða það vel hvort sú sé raunin í dag. Hvaða lærdóm hafa þær þjóðir dregið af því að taka upp þetta kerfi, um að kaupa og selja þjónustu. Við megum a.m.k. ekki taka upp einhverjar blindar kenningar sem hugmyndafræðilega geta verið góðar en hafa hugsanlega ekki gengið vel eftir. Þessi grein finnst mér vera tímaskekkja og ég tel að hún eigi hreinlega að birtast í sérstöku frumvarpi þótt hún sé boðuð hér. Hugsunin á bak við 18. gr. er flestum okkar nokkuð framandi, sérstaklega þeim, eins og mér sjálfri, sem hefur unnið við hjúkrun í mörg ár. Auðvitað eru allir meðvitaðir um kostnaðinn og að maður sé með dýra hluti í höndunum. Það þarf að vera ákveðin skilvirkni og góð þjónusta. En fram til þessa hefur það verið hugsun heilbrigðisstarfsmanna, að spara, fara vel með, nota ódýrari lyf sé það hægt, kaupa ódýrt inn en láta það ekki bitna á sjúklingunum. Það að setja krónur og aura, kaup og sölu, og láta það fylgja sjúklingnum er alveg ný hugsun sem ég gæti trúað að tæki bæði mig og fleiri tíma til þess að vinna með. Það er líka spurning um hvort við viljum alltaf láta stjórnast af kostnaðarvitund fremur en því að veita góða þjónustu en fara sparlega með og gera þjónustuna eins skilvirka eins og unnt er. Ég vil nefna það við þessa umræðu að þessi hugmyndafræði, um að verðmerkja sjúklinginn, er okkur Íslendingum að minnsta kosti enn þá framandi. Ég ætla að vona að hún verði það í framtíðina líka þótt við séum öll meðvituð um að hægt væri að blása út kostnað við heilbrigðisþjónustuna út í það óendanlega séu engar hömlur á. Þjónustuna er alltaf hægt að bæta og alltaf hægt fara í meðferð bæði dýra og langa. Það má líka skoða það hvort meðferð sjúklinga sé stundum ekki bæði of dýr og taki of langan tíma. Það ætti þó ekki að skoða út frá krónum og aurum heldur út frá hinum mannlega þætti og mannlegri reisn, að menn fái að deyja eðlilegum dauðdaga. Nú er ég kannski komin dálítið langt frá frumvarpinu sjálfu en þó ekkert lengra en í 18. gr. sem fjallar einmitt um kaup á þjónustu og kostnaðargreiningu, sem við erum komin með inn í sjálft kerfið. Landspítalinn er kominn langt með að greina kostnað eftir hverja aðgerð, eftir sjúkdómum og eftir meðferð samkvæmt þessari DRG-greiningu. Þar er allt tekið inn í, t.d. ef gerð er mjaðmaaðgerð þá hefur það verið nákvæmlega reiknað hvenær hann á að fara út. Það er búið að reikna þetta allt út. Sem sagt sjúklingur sem þarf mjaðmaaðgerð kostar þetta, þarf ákveðið marga klukkutíma, hvorki meira eða minna. Síðan kemur til hjúkrunarþyngd, kostnaður samkvæmt RAI-mati, sem er líka notuð í dag á hjúkrunarheimilum og til þess að auðvelda stjórnendum að kostnaðargreina sjúklinga sína, þ.e. hvar þeir liggja í hjúkrunarþyngd. Þá fylgja vonandi framlög á fjárlögum þeim kostnaði. Ég vek athygli hæstv. heilbrigðisráðherra á því að í umsögn fjármálaráðuneytisins þá fer fjármálaráðuneytið yfir hvað sé í þessu frumvarpi fólgið en það kemur hvergi fram að það að fara í þessa miklu vinnu, að skipta Tryggingastofnun upp í tvær stofnanir, ég tala ekki um kostnaðinn sem hlýtur að vera við að undirbúa nýja stofnun. Slíkt kemur hvergi fram í umsögn fjármálaráðuneytisins. Mér finnst það galli á þessu frumvarpi og umsögn ráðuneytisins ekki trúverðug. Ég vona að það endurspegli ekki afgreiðslu fjárlaga, að það sé ekki gert ráð fyrir kostnaði vegna þessara breytinga.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að að vissu marki fer fram kostnaðargreining á heilbrigðisþjónustunni á ákveðnum sviðum á Íslandi. Hv. þingmaður nefndi m.a. RAI-matið sem notað er til grundvallar greiðslum til öldrunarstofnana. Jafnframt hefur komið fram að Tryggingastofnun ríkisins semur við sjálfstætt starfandi sérfræðinga um ákveðin verkefni. Ég verð að segja að ég hef ekki heyrt hv. þingmann gagnrýna þessi tvö kerfi. Hins vegar finnur hún því skrefi sem stendur til að taka núna allt til foráttu, þ.e. að taka upp DRG-kerfi sem yrði viðbót við kostnaðargreiningu í heilbrigðisþjónustu. Ætlunin er að færa þau verkefni, að kaupa heilbrigðisþjónustu, hvort sem það er af opinberum aðila, sjálfseignarstofnun, félagasamtökum eða einkaaðilum, þannig að haldið sé utan um það fjármagn. Mér finnst það mjög sérkennilegt að hv. þingmaður segi að kostnaðargreining muni bitna á sjúklingunum og það sé óeðlilegt að verðmerkja sjúklinga. Það er alls ekki. Það er stjórntæki ríkisins til þess að fara vel með skattfé borgaranna, þ.e. gera kostnaðarmat á þeirri þjónustu sem ríkið kaupir. Það eru mjög eðlileg vinnubrögð. Í því felst ekki að farið sé illa með sjúklinga. Öðru nær. Ég hlustaði á það fyrir nokkru síðan hvernig DRG-kerfið hefur t.d. verið notað innan Landspítalans til að auka gæði þjónustu með samanburði við þá þjónustu annars staðar. Í útreikningum stofnunarinnar kom m.a. fram að keisaraskurður kostaði miklu meira á Íslandi en í Svíþjóð. Þeir fóru ofan í það hverju það sætti og fundu leiðir til að lækka kostnaðinn og bæta þjónustuna. Þetta stjórntæki er fyllilega bært til að bæta þjónustu 

Hæstv. forseti. Ég tel að það sé misskilningur hjá hv. þingmanni að ég hafi sagt að þetta bitnaði beint á sjúklingunum. Ég sagði að þetta væri ný hugsun fyrir langflesta sem vinna innan heilbrigðisþjónustunnar svo ég tali ekki um sjúklingana, þessi kostnaðarhugsun, kostnaðarvitund. Það er ekki hið sama og maður sé meðvitaður um hvað hlutirnir kosta og fari vel með. Það er sú hugsun sem heilbrigðisstarfsmenn hafa haft en ekki haft upp á krónur og aura og sundurgreint. Ég er ekki að segja að þetta bitni á sjúklingunum en þetta er ný hugsun. Ég er ekki að gagnrýna DRG-kerfið á Landspítalanum. Það er eðlilegt að stofnunin skoði vel ef eitthvað passar ekki inn í kostnað við aðgerðir hjá öðrum þjóðum, að það sé skoðað og lagfært, fundið út hvað það er í ferlinu sem er hægt að laga. Tryggingastofnun hefur vissulega verið með kostnaðargreiningu þegar hún hefur samið við sérfræðinga og við höfum líka séð hvernig það hefur gengið fyrir sig. Það hefur nú aldeilis verið himinn og haf þar á milli, þess sem sérfræðingarnir telja sig eiga að fá og það sem Tryggingastofnun telur að þeim beri. Og RAI-kerfið hefur löngum verið notað. Þetta eru allt saman mælieiningar sem eru og hafa verið nýttar. En hugmyndin um það að slík greining verði allsráðandi og svo meðvituð er nokkuð sem þarf að taka skemmri skref í átt að. Þau munu leiða til, sem er opinber stefna þessarar ríkisstjórnar, fjölbreyttari þjónustu sem merkir einfaldlega meiri einkarekstur í heilbrigðisþjónustunni. Skref fyrir skref er það gert auðveldara 

Virðulegi forseti. Það á ekki að koma hv. þingmanni neitt á óvart hver er stefna ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar varðandi heilbrigðismál segir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Kostnaðargreina á heilbrigðisþjónustuna og taka upp blandaða fjármögnun á heilbrigðisstofnunum þar sem fjármagn fylgir sjúklingum. Þannig fái heilbrigðisstofnanir fjármagn í samræmi við þörf og fjölda verka. Skapað verði svigrúm til fjölbreytilegri rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu, m.a. með útboðum og þjónustusamningum, en jafnframt tryggt að allir hafi að henni jafnan aðgang, óháð efnahag.“ Með því að lesa þennan þátt í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar getum við í rauninni séð að þarna er verið að stíga skref til að koma betur til móts við þarfir fólks fyrir heilbrigðisþjónustu þar sem segir að heilbrigðisstofnanir fái fjármagn í samræmi við þörf og fjölda verka. Það er annað atriði í ræðu hv. þingmanns áðan sem mig langar aðeins að upplýsa hana um, því að hún kallaði eftir því að aukið fjármagn yrði sett til heimahjúkrunar og sólarhringsþjónustan yrði styrkt. Eins og kom einmitt fram í hv. heilbrigðisnefnd við umfjöllun um fjárlög fyrir árið 2008 þá er verið að auka fjármagn til heimahjúkrunar, þrefalda fjármagnið frá 2006 til 2009, auka það úr 500 millj. á ári í 1,4 milljarða árið 2009 sem er verulega mikil aukning, nánast þreföldun á fjármagni til þessa þáttar. Ég heyri það á þeim aðilum sem halda utan um þessa þætti að þegar árin 2006 og 2007 við aukið fjármagn megi sjá þess merki að heimahjúkrun styðji í auknum mæli m.a. aldraða við að vera heima, og það er ánægjuleg þróun.

Hæstv. forseti. Það er alveg greinilegt að Sjálfstæðisflokkurinn er kominn í heilbrigðisráðuneytið eins og hefur verið ósk hans í nokkrum undanförnum ríkisstjórnum. Núna er stundin runnin upp og stefna ríkisstjórnarinnar er alveg skýr, auka á framboð og útboð á þjónustusamningum, bjóða á út meira af þjónustunni, efla á einkarekstur í heilbrigðisþjónustunni. Það er stefna núverandi ríkisstjórnar, það liggur fyrir, spurningin er hvar stoppað verður. Eins og hv. þingmaður sagði er stefnt að því að fjármagn til stofnana verði samkvæmt þjónustu. Hvort það mun eingöngu gerast ef komið verður á hið svonefnda DRG-kerfi eða hvaða skilgreiningar verða notaðar til að ná betur utan um þetta en er í dag þá eru þessar stofnanir sannarlega fjársveltar og hafa verið. Gerð hefur verið grein fyrir hvar vandinn liggur, hvar vanáætlað er í reksturinn en þær hafa eftir sem áður ekki fengið neinar leiðréttingar. Ég tel að svo verði einnig við afgreiðslu fjárlaga núna að dvalarheimilin og hjúkrunarheimilin sitji eftir með sárt ennið. Hvað varðar heimahjúkrunina þá er ég vissulega ekki að vanmeta það sem þegar hefur komið og að áætlað er að á næstu tveimur árum verði aukið fjármagn til heimahjúkrunar og sólarhringsþjónustu þar með, en þá vil ég líka benda á að mjög erfitt hefur verið að fá hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða til starfa í heimahjúkruninni. Á þessu ári hefur ekki einu sinni náðst að manna hana eins og þó var fjármagn til og því þarf verulega meira til.

Virðulegi forseti. Ég hlýddi á svo til alla ræðu hv. þingmanns og ég gat ekki skilið hana á annan veg en að hún sé fylgjandi þeirri verkaskiptingu sem hér er verið að mæla fyrir og fagna ég því í sjálfu sér og er ágætt að hv. þingmaður skuli taka undir það. Hitt fannst mér hins vegar athyglisverðara í ræðu hv. þingmanns að hún nefndi hugmyndafræði nokkrum sinnum og fjallaði um stefnu ríkisstjórnarinnar sem hún þekkir ágætlega og er nokkuð skýr. Mér þætti þess vegna fróðlegt að heyra frá hv. þingmanni hver hugmyndafræði Vinstri grænna er því að hv. þingmaður er talsmaður þess flokks í heilbrigðismálum, í því ljósi að aukning útgjalda ríkissjóðs til heilbrigðismála er mjög nálægt því að vera 40% raunaukning frá árinu 2005 til fjárlaga ársins 2008. Ég er ekki að tala um að við sjáum eftir því fé sem í kerfið fer en hins vegar verðum við að vera vel vakandi yfir því hvernig við getum nýtt þetta fé sem best og það gerum við og nálgumst þetta verkefni með opnum hug. Við ætlum hins vegar að tryggja að allir hafi aðgang að heilbrigðisþjónustunni án tillits til efnahags, það er lykilatriði og við það verður staðið. Þess vegna þætti mér vænt um, og ég held að það gæti dýpkað umræðuna örlítið, ef hv. þingmaður útskýrði fyrir okkur hver hugmyndafræði Vinstri grænna er í þessum efnum, hvort þeir telji einhverja ástæðu til að koma að þessu eða hvort ákvarðanir fortíðarinnar sé hin eina rétta leið, þ.e. að ekki sé ástæða til að breyta neinu heldur halda öllu óbreyttu. Ég held að það gæti verið mjög fróðlegt að fá þetta inn í umræðuna, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Þegar ég talaði um hugmyndafræði og stefnu ríkisstjórnarinnar þá talaði ég sérstaklega út frá 18. gr. og í raun og veru sem svar við ræðu hv. þm. Ástu Möller sem fór ítarlega í hvað væri þar á bak við. En það er rétt hjá hv. þingmanni að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði tökum undir þá skiptingu sem hér er lögð fram og ríkisstjórnin, stjórnarliðar munu fá stuðning í því. Ég tel að 18. gr. eigi ekkert erindi þarna inn, sé aðskotahlutur í þessu frumvarpi, að hún eigi að koma sem fullmótað frumvarp á vorþingi og þá ræðum við það. Hvað varðar fjárlög, kostnað heilbrigðisþjónustunnar frá 2005, þá hefur kostnaðurinn vissulega aukist og það er af mörgum ástæðum. Mest fé tekur Landspítalinn og í raun og veru tekur sérfræðiþjónustan á höfuðborgarsvæðinu miklu meiri þjónustu en þyrfti, við erum að veita þjónustu á miklu hærra þjónustustigi en þarf í dag. Ég trúi því að með enn öflugri forvörnum, sem ríkisstjórnin stefnir að, en ekki síður og kannski fyrst og fremst til að minnka þennan kostnað þurfi að byrja á að stórefla heilsugæsluþjónustuna á höfuðborgarsvæðinu. Hvað varðar hugmyndafræðina um rekstur þá er það ekkert leyndarmál og á að vera öllum ljóst að við viljum að grunnþjónustan, þjónusta sem er nauðsynleg fyrir heilbrigði sem er sjúkrahúsþjónustan og heilsugæslan, sé í opinberum rekstri en ekki á hinum opna markaði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mér þótti athyglisvert í ræðu hv. þingmanns að mér virðist ekki vera mikill munur á stefnu ríkisstjórnarinnar og stefnu Vinstri grænna. Þess vegna kemur mér kannski á óvart hve hv. þingmenn Vinstri grænna hafa verið ákveðnir í gagnrýni sinni í flestum málum þegar í ljós kemur þegar reynt er að kafa dýpra og kalla eftir hugmyndafræðinni að sáralítill meiningarmunur er á stefnu ríkisstjórnarinnar eins og hún birtist og því sem hér kom fram hjá hv. þingmanni. Hún tekur undir mikilvægi forvarna eins og ríkisstjórnin stefnir að. Hún telur að heilbrigðismál eigi að vera undir yfirstjórn ríkisins sem vitaskuld verður engin breyting á. Ég fæ því ekki séð, virðulegi forseti, að sá mikli meiningarmunur sem hv. þingmenn Vinstri grænna láta stundum í veðri vaka sé til staðar. Ég verð að segja eins og er að ég fagna því að enn frekari stuðningur er við stefnu ríkisstjórnarinnar í röðum stjórnarandstæðinga en ég átti von á. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með þessa ræðu hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs aðallega til að eiga orðastað við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon sem vék hálfandstyggilegum orðum að Samfylkingunni áðan í andsvari við hæstv. heilbrigðisráðherra og því var ekki auðveldlega við komið að svara þeim sendingum þá. Síðan hefur hv. þm. Þuríður Backman talað af hálfu Vinstri grænna og því verð ég að beina máli mínu til hennar þótt ræða hennar sé öll önnur og áferðarfegurri en það sem kom frá hv. flokksformanni hennar fyrr í dag. Á okkur dundu hin hefðbundnu svikabrigsl í garð Samfylkingarinnar, að nú hefði hún brugðist hugsjónum sínum, og sannaðist þar enn og aftur að Vinstri hreyfingin – grænt framboð virðist líta á sig fyrst og fremst sem íhaldsflokk. Hún kallar sig reyndar róttækan flokk en róttæknin felst mest í því að reyna að breyta hlutum sem aldrei verður breytt og flokksmenn sjálfir vita að verður ekki breytt. Þannig talar flokksformaðurinn fjálglega um að leggja niður kapítalismann og svo vilja menn leggja niður hernaðarhyggjuna og aðra slíka hluti sem okkur dauðlegum mönnum finnst nú varla áhlaupsverk að breyta. Þegar kemur hins vegar að einhverju sem hægt er að breyta, hvort sem það er í stóru eða litlu, og snýr að hagsmunum venjulegs fólks, skilar Vinstri hreyfingin – grænt framboð alltaf auðu. Það má alveg reikna með því og stilla klukkuna eftir því að fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs birtast til að tala gegn félagslegum umbótum og tala gegn raunverulegum umbótum ef þær fela í sér breytingar á óbreyttu ástandi. Það er hins vegar rétt, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og öðrum þingmönnum Vinstri grænna til hugarhægðar, að minna á að Samfylkingin er ekki íhaldsflokkur og var ekki kosin til að verja óbreytt ástand. Samfylkingin sótti umboð sitt til kjósenda til að ná fram miklum umbótum í velferðarmálum, jafnt heilbrigðismálum og tryggingamálum, og það er alveg ljóst að frumvarpið sem hér er til umræðu er eitt af fyrstu skrefunum í þeirri vegferð. Ég fagna því mjög og ég held að það verði til mikilla úrbóta í tryggingamálum að flytja þann málaflokk yfir til félagsmálaráðuneytisins. Það sem síðan er gert ráð fyrir í frekari breytingum á heilbrigðisþjónustu og uppbyggingu hennar og fjármögnun heilbrigðisþjónustunnar er algerlega nauðsynlegt til að hafa einhverja sýn yfir þann kostnað sem í kerfinu liggur. Ég efast ekki um góðan vilja heilbrigðisstarfsfólks til að fara vel með og sýna ráðdeild en það er nauðsynlegt að jafnt sá sem verkin vinnur og yfirmenn alla leið upp úr viti hver kostnaðurinn er af hverri aðgerð og hverri meðferð. Þess vegna er DRG-kerfið nauðsynlegt og það mun hjálpa til að reka heilbrigðisstofnanir með skilvirkum hætti. Það eina sem stendur til að gera af hendi hæstv. ríkisstjórnar og kveðið er á um í stjórnarsáttmála er að koma á DRG-kerfi í heilbrigðisþjónustunni í heild og beina fjárveitingum til heilbrigðisþjónustu í samræmi við raunkostnað á þeim grunni. Með öðrum orðum, það er ekki stærri vá sem steðjar að en sú að stefnt er að því að menn viti hvert peningarnir fara, viti fyrir hvað verið er að greiða og að það sé algerlega fullkomið gagnsæi í því efni. Hv. þingmenn Vinstri grænna hafa komið með hina hefðbundnu grýluræðu sína um einkarekstur. Í dag er vitlausasta kerfi í einkarekstri sem hægt er að hugsa sér af öllum vitleysum í heilbrigðiskerfinu. Í dag eru allir sérfræðingar með samninga við hið opinbera en þeir vinna allir fyrir sama taxta. Það er engin verðsamkeppni. Með öðrum orðum, menn nýta sér markaðinn án þess að nýta stærsta kostinn við markaðinn sem er verðsamkeppni. Þar af leiðandi er eðlilegt að þróa sænska kerfið, hvorki meira né minna. Það er ekki stærri vá sem steðjar að en að koma á sænska kerfinu, sem eins og hæstv. heilbrigðisráðherra rakti áðan var komið á af sænskum jafnaðarmönnum með dyggum stuðningi systurflokks Vinstri grænna í Svíþjóð. Kemur þá enn og aftur að því að Vinstri grænir skera sig nokkuð úr í flokkaflóru Vesturlanda á þann veg að þeir eru meiri varðstöðumenn óbreytts ástands en vinstri flokkar annars staðar í Evrópu. Það merkilega er að vinstri flokkarnir yst til vinstri á Norðurlöndunum hafa treyst sér til að vinna að félagslegum umbótum og samfélagslegum breytingum með jafnaðarmönnum sem Vinstri grænir eiga ákaflega erfitt með. Þetta sænska kerfi gerir í stuttu máli sagt ekkert annað en að þegar við vitum að DRG-greining á tiltekinni aðgerð hljóðar upp á 100 kr. þá er hægt að óska eftir því að kannað verði hvort einhver annar geti gert hana fyrir lægri upphæð. Þar með er tryggt að ríkið verði ekki fyrir óþarfa kostnaði því að vitað er hvað það kostar ríkið að framkvæma viðkomandi aðgerð. Verið er að bjóða möguleika á að hin ægilegu gróðaöfl sem Vinstri grænir tala um daginn út og daginn inn, geri hlutina ódýrari en gert er hjá ríkinu. Má ég þá spyrja út frá almannahagsmunum, út frá hagsmunum þess fólks sem bíður á biðlistunum: Hvar er hið mikla tjón? Hvar er hinn mikli skaði? Í hverju felast þær hörmungar sem Vinstri grænir segja að verið sé að innleiða í heilbrigðiskerfinu í landinu? Virðulegi forseti. Hv. þm. Þuríður Backman gerði sérstaklega að umtalsefni 18. gr. frumvarpsins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon líka, og að hægt væri að ná sátt um tilflutninginn sem slíkan ef ekki væri veitt lagaheimild fyrir undirbúningi innkaupastofnunar sem þróa þarf til að sinna kaupum á heilbrigðisþjónustu. Það er algerlega ljóst að setja þarf þá stofnun á fót og það er óábyrgt í meira lagi og mér nokkurt undrunarefni að Vinstri grænir skuli mæla því bót að farið verði af stað með uppbyggingu slíkrar stofnunar án þess að lagaheimild sé fyrir hendi. Ef ég man rétt höfðu hv. þingmenn Steingrímur J. Sigfússon og Jón Bjarnason um það mörg orð í sumar hvernig opinberu fé væri ráðstafað án lagaheimilda. Mæla Vinstri grænir því bót að byggð verði upp stofnun, sem greinilega á að taka það hlutverk að sjá um kaup á heilbrigðisþjónustu, án nokkurra lagaheimilda? Virðulegi forseti. Ég ítreka að með þessu máli er stigið mjög jákvætt skref í að byggja upp skilvirka og öfluga almannaþjónustu í landinu. Það er mjög mikilvægt að tryggingamálin flytjist yfir til félagsmálaráðuneytisins. Þar skapast forsendur fyrir áframhaldandi uppbyggingu og eflingu á úrræðum og þá er ég sérstaklega með í huga búsetuúrræði fyrir aldraða. Samhliða er svo gríðarlega mikilvægt að koma á aga í innkaupakerfi í heilbrigðisþjónustu. Á undanförnum árum höfum við séð skelfileg dæmi þess hvernig fer þegar hið opinbera kaupir þjónustu án skilgreindra verklagsreglna og án skilgreindrar aðferðafræði. Það er mjög mikilvægt, sérstaklega í tilviki almannaþjónustu, að öll slík þjónusta sé vel skilgreind fyrir fram og að byggður sé upp agaður kaupendakúltúr og þannig verði tryggt að þjónustan sé vel af hendi leyst og almenningur fái það sem almenningi ber.

Hæstv. forseti. Síðasti ræðumaður, Árni Páll Árnason, var að svara andsvari Steingríms J. Sigfússonar frá því fyrr í dag, út af umræddri 18. gr. sem ég segi að sé eins og aðskotahlutur þarna inni. Hann nefnir að einkennilegt sé að við skulum taka í mál að verið sé að fara í undirbúning og kostnað við stofnun án þess að hafa lagaheimildir til. Ég segi nú bara: Ætli verkefnin séu ekki næg, bæði hjá heilbrigðisráðuneyti og félagsmálaráðuneyti, að sinna þessari skiptingu á milli ráðuneyta og leggja síðan fram frumvarp sem á að snúa að þessari nýju stofnun, Innkaupastofnun heilbrigðisþjónustu, eftir áramótin - hafa þá hlutina á sínum stað og fara að vinna að þeirri stofnun eftir að það frumvarp hefur verið samþykkt. Við erum ekki að tala fyrir því að farið sé á skjön við fjárlögin hvað þetta varðar. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði tölum fyrir skilvirkri og öflugri almannaþjónustu en okkur greinir á um forsendurnar. Á hún í grunninn að vera opinber þjónusta, sem við tölum fyrir, eða í sameignarforminu, sem við höfum sannarlega stutt, og er töluvert stór þáttur í þjónustunni í dag, eða á að ýta undir frekari einkavæðingu eða einkarekstur út frá arðsemissjónarmiðum þeirra sem reka þjónustuna? 

Virðulegi forseti. Ekki er verið að ýta undir rekstur heilbrigðisþjónustunnar út frá gróðasjónarmiðum. Ef við vitum að stofnun getur gert aðgerð fyrir hundrað kr. og við gefum gróðafyrirtæki tækifæri til að gera hana fyrir níutíu kr., er þá verið að ýta undir rekstur sem skaðar uppbyggingu almannaþjónustu? Við erum alls ekki að gera það. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir að afstaða vinstri grænna byggist á því að við eigum að bíða fram á vor með að leiða í lög nauðsynleg ákvæði um nýja innkaupastofnun. Það þykja mér ekki góð vinnubrögð ef ekki á að nýta þann tíma sem fram undan er, hér þarf að innleiða ný vinnubrögð og byggja upp nýja þjónustu. Það kom skýrt fram í dag hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni - og fyrst þingmaðurinn sendir skot í andsvörum á hann ekkert betra skilið en umræðan út þann daginn snúist upp í hálfgerðan miðilsfund þar sem maður reynir að rýna í orð hans að honum fjarstöddum - að engin ástæða væri til að afgreiða þetta nú vegna þess að afgreiða ætti þetta allt í einum pakka í vor. Það ber ekki vitni mikilli virðingu fyrir vægi almannaþjónustu að ætla mönnum á þremur sumarmánuðum að setja upp stofnun sem hefur þetta mikilvæga hlutverk með höndum.

Hæstv. forseti. Ég sagði ekkert um það hvenær stofnunin ætti að taka til starfa, það þyrfti góðan tíma til að undirbúa slíka stofnun. En skilgreina þarf kaup á almannaþjónustu og fjármagn verður að vera vel skilgreint. Það hefur ekki verið svo. Eins og almannaþjónustan er skilgreind í lögum er hún mjög víðtæk og góð, en hefur liðið fyrir að hafa ekki fengið nægt fjármagn. Almannaþjónustan á Akureyri og á Höfn hefur verið víðtæk og hefur gefist vel, allir ánægðir, en hana skortir fjármagn. Það er ekki nóg að skilgreina, hið opinbera þarf líka að tryggja rekstrargrunn. Hvað varðar stefnu okkar vinstri grænna þá byggjum við á þeirri grunnhugsun að almannaþjónustan sé hjá opinberum aðilum, sveitarfélögum og ríki. Við höfum aldrei sagt að ekki komi til greina að einhver þjónusta sé einkarekin, öll sérfræðiþjónusta í landinu er í einkarekstri. Við segjum aftur á móti að við veitum allt of mikla þjónustu á þessu sérfræðistigi. Við viljum efla almannaþjónustuna með því að að efla heilsugæsluna, efla fyrsta þjónustustigið og ná kostnaðinum niður. Þjónustan er of oft veitt á of háu stigi. Við byggjum skoðanir okkar líka á því að einkarekstur 

Virðulegi forseti. Það sem hér er á ferðinni er ekkert flóknara og erfiðara en það sem systurflokkur vinstri grænna treysti sér til að styðja í Svíþjóð. Það er kerfi sem hefur gefist gríðarlega vel þar. Það felur ekki í sér að verið sé að auka kostnað. Það tryggir okkur fyrir því ástandi að útgjöldin vaxi umfram það sem ætlað er. Ég spyr enn og aftur: Út frá hvaða almannahagsmunum er það vont að einkaaðili geri aðgerð með fullnægjandi gæðakröfum fyrir níutíu kr. þegar við vitum að það kostar ríkisspítalann hundrað kr? Hver bíður tjón? Það er alla vega ekki almenningur. Það er ekki fólkið sem borgar fyrir aðgerðina. Það kann hins vegar að vera vinstri grænir standi vörð um óbreytt ástand vegna þess að þeir vilji verja hagsmuni þeirra sem veita þjónustuna eða að einhverjir kerfislægir hagsmunir vegi þyngra. Þá kemur aftur að þessu séreðli Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að vera mikill kerfisvarðstöðuflokkur og taka það hlutverk sitt að vera varðhundur kerfisins framar varðstöðu um almannahagsmuni. Þar skilur svo sannarlega á milli Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um breytingar á lögum um almannatryggingar, um félagslega aðstoð, sjúkratryggingar og fleira sem snýr að endurskipulagningu Stjórnarráðsins sem ný ríkisstjórn boðaði í kjölfar síðustu alþingiskosninga. Ég verð að viðurkenna að hv. þm. Árni Páll Árnason kveikti rækilega í mér í mjög fjörugri ræðu sinni áðan og finnst mér rétt að fara aðeins yfir stefnu ríkisstjórnarinnar í heilbrigðis- og tryggingamálum. Ég vil lýsa yfir stuðningi við það að kjaramál fatlaðra, lífeyrismálin, séu að flytjast úr heilbrigðisráðuneyti yfir í félagsmálaráðuneyti. Á þeim tíma sem ég vann í félagsmálaráðuneytinu voru uppi miklar raddir um að það bæri að gera þetta því oftar en ekki fannst mér sem hægri höndin vissi ekki hvað sú vinstri var að gera. Félagsmálaráðuneytið átti að sjá um réttindamál fatlaðra, búsetumál fatlaðra, lífskjarakannanir og fleira á meðan að heilbrigðisráðuneytið sinnti lífeyrismálunum. Ég fagna því í grundvallaratriðum að verið sé að færa þennan málaflokk á eina hönd. Hins vegar finnst mér, hæstv. forseti, margt óljóst í þessu hvað ríkisstjórnin ætlar sér almennt séð í þessum málaflokki og það er enn margt óljóst þrátt fyrir að þetta frumvarp sé komið hér fram í þinginu og mörg álitaefni. Því finnst mér ekkert óeðlilegt að hv. þm. Þuríður Backman komi hér upp og spyrji ákveðinna spurninga hvað þessi mál áhrærir. En eins og ég sagði áðan, hæstv. forseti, þegar fólk er kallað varðhundar óbreytts kerfis, eins og það sé eitthvert skammaryrði og sérstaklega þegar Samfylkingin talar þannig þá setur að manni ákveðinn ugg því að sjálfsögðu er rétt að ræða þetta mál út frá ákveðnum forsendum, út frá þeirri forsendu að Sjálfstæðisflokkurinn sagði eftir kosningarnar í vor að nú væri hægt að fara í hluti í heilbrigðis- og tryggingamálum meðal annars sem ekki hefði verið hægt að gera með okkur framsóknarmönnum. Síðan kemur hv. þm. Árni Páll Árnason hingað upp og í raun og veru gefur heldur betur í og gengur heldur lengra í sínum málflutningi en margir frjálshyggjumenn Sjálfstæðisflokksins. Því setur að mér mikinn ugg því mikið er fram undan í breytingum í þessu kerfi. Hv. þm. Þuríður Backman nefndi það í sinni ræðu að sér fyndist reglugerðarheimildir ráðherra fullmiklar í dag. Miðað við þær yfirlýsingar sem við höfum heyrt úr ræðustóli Alþingis í dag þá er alveg réttmætt sjónarmið hjá hv. þingmanni að benda á að framkvæmdarvaldið hefur hugsanlega í dag fullrúmar heimildir til þess að fara á brautir einkavæðingar í heilbrigðiskerfinu eins og boðað hefur verið. Þá er vert, hæstv. forseti, að lesa fjárlagafrumvarpið og þær heimildargreinar sem þar er að finna, heimildargrein 7.5 þar sem fjallað er um að heimila sjúkrahúsum að taka þátt í eða eiga samstarf við fyrirtæki sem vinna að vísindarannsóknum og þróun nýjunga á sviði heilbrigðismála og læknisfræði. Samningar sem fela í sér fjárskuldbindingar skulu lagðir fyrir ráðherra heilbrigðismála og fjármála til staðfestingar. Nú hefur þessi heimildargrein verið í fjárlagafrumvarpinu um árabil, trúlega frá árinu 1997 eða 1998. Ég hef vissar efasemdir um að þetta ákvæði eigi að vera í frumvarpi til fjárlaga og í fjárlögum ársins 2008 í ljósi þeirra umræðna sem átt hafa sér stað um heilbrigðis- og tryggingamál. Þar hafa samfylkingarmenn, eins og hér rétt áðan, og sjálfstæðismenn, talað mjög mikið fyrir róttækum breytingum í heilbrigðis- og tryggingamálum og ef við erum að veita þær heimildir án þess að þær þurfi að fara fyrir Alþingi Íslendinga þá erum við á rangri braut, ef ráðast á í slíkar róttækar kerfisbreytingar eins og boðaðar hafa verið. Því höfum við framsóknarmenn rætt um það að við viljum leggja mikla áherslu á það við 2. umræðu fjárlaga að heimildarákvæði sem þetta verði fellt út. Það er eðlilegur farvegur ef gera á róttækar breytingar á mikilvægum málaflokki eins og félagsmálum og heilbrigðismálum að þau mál og þær breytingar komi fyrir Alþingi í opinni lýðræðislegri umræðu þannig að kjörnir fulltrúar þurfi ekki að standa frammi fyrir orðnum hlut. Mér finnst, hæstv. forseti, ekkert óeðlilegt við að hv. þm. Þuríður Backman leggi áherslu á það hér í máli sínu. Menn eiga ekki að hræðast það að breytingar í heilbrigðis- og tryggingamálum komi inn í þingið. Ég hefði haldið að lýðræðislega þenkjandi maður eins og hv. þm. Árni Páll Árnason mundi fagna því að kerfisbreytingar í félags- og heilbrigðismálum kæmu í þingið til umræðu og til efnislegrar meðhöndlunar í nefndum þingsins. Ég vona að við séum sammála um það og að ég hafi misskilið hv. þingmann hvað það varðar því við þingmenn viljum ekki að við framseljum allt það vald til framkvæmdarvaldsins eins og margt bendir til að gæti gerst verði til að mynda frumvarp til fjárlaga ársins 2008 samþykkt óbreytt. Hv. þm. Árni Páll Árnason hélt ræðu og hann er mælskur þingmaður. En innihaldið var nú kannski ekki alveg í samræmi við það sem samfylkingarmenn hafa sagt á undanförnum mánuðum og þá sér í lagi í aðdraganda kosninga. Einn stærsti málflutningur samfylkingarmanna þegar kom að tryggingamálum og kjörum aldraðra og öryrkja var að bæta þyrfti kjör aldraðra og öryrkja, það væri forgangsmál hjá Samfylkingunni. Síðan höfum við hérna frumvarp til fjárlaga ársins 2008 sem er fyrsta fjárlagafrumvarp Samfylkingarinnar þegar hún er komin í ríkisstjórn. Og hverjar eru forsendur fjárlaganna? Þær eru að kaup á almennum markaði muni hækka um 5,5%. En hver eiga kjör lífeyrisþega að verða? Lífeyrisgreiðslur eiga að hækka um 3,3% þannig að stefnumið ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar samkvæmt þessu frumvarpi sem þessir flokkar hafa lagt fram er að það eigi að draga í sundur, annars vegar hjá öldruðum og öryrkjum og hinum almenna launamanni. Þetta er staðreynd málsins nema eitthvað annað blasi við í 2. umr. fjárlaga. Þetta er þvert á það sem samfylkingarmenn lögðu áherslu á í aðdraganda síðustu kosninga. Ég hélt að það væri áherslumál Samfylkingarinnar sérstaklega að bæta kjör aldraðra og lífeyrisþega. Nei. Lífeyrisgreiðslur eiga að hækka um 3,3%. En hver verður verðbólgan á næsta ári? Það er erfitt að spá um það. Í forsendum fjárlaga er gert ráð fyrir að hún verði 3,3% sem er sama hækkun og lífeyrisþegar eiga að fá. Í besta falli verða því engar kjarabætur til lífeyrisþega, aldraðra og öryrkja. Reyndar eru spár greiningaraðila flestar á þann veg að verðbólgan verði meiri en 3,3%. Og hvað gerist þá? Þá verður kjararýrnun hjá öldruðum og öryrkjum í fyrsta fjárlagafrumvarpi nýrrar ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Er það nú boðlegt að þingmenn Samfylkingarinnar eins og hv. þm. Árni Páll Árnason komi hér upp, flytji góðar ræður, en svo þegar maður lítur til að mynda á það fjárlagafrumvarp sem hans ágæti flokkur hefur lagt fram kemur í ljós að efndir fylgja ekki orðum. Það er dapurlegt. Kjör aldraðra og lífeyrisþega hafa batnað mjög mikið á síðustu tólf árum. Við hefðum viljað gera betur í þeim efnum. Við framsóknarmenn lofuðum miklu í aðdraganda kosninga enda ætluðum við okkur að standa við það. En kjör aldraðra og öryrkja rýrnuðu þó aldrei á milli ára. Það var umdeilanlegt hversu mikið ætti að hækka kjör aldraðra og öryrkja. Þetta er því mjög sérstakt, hæstv. forseti. Við eigum nú að eftir að hafa nægan tíma til að ræða þessi mál en þetta náttúrlega tengist áherslum ríkisstjórnarinnar í velferðarmálum sem hv. þm. Árni Páll Árnason ræddi svo mikið um áðan. Hæstv. forseti. Ég hef reyndar áhyggjur af þessari kerfisbreytingu í ljósi þess að nú er kominn 15. nóvember. Það er mjög lítill tími til stefnu fram að áramótum og þetta eru gríðarlegar breytingar sem munu eiga sér stað í þessu stóra og umsvifamikla kerfi. Því óska ég ríkisstjórnarmeirihlutanum og framkvæmdarvaldinu góðs gengið við að innleiða þessar breytingar. Það verður ekkert auðhlaupið að því. Þetta er heilmikið verk. Menn skulu átta sig á því. En í grundvallaratriðum er ég sammála því að færa kjaramál öryrkja undir félagsmálaráðuneytið þar sem önnur hagsmunagæsla fyrir þennan samfélagshóp hefur verið á undanförnum árum. Ég tel að þar sé um gott heillaskref að ræða. Ég vek athygli á því að það er lítill tími til stefnu. Ég vona að það verði vandað mjög til verka en bendi á það í ljósi ræðu Árna Páls Árnasonar áðan að trúlega verði verðbólgan meiri en 3,3% og þá munu kjör aldraðra og öryrkja skerðast að raungildi á næsta ári. Það er nú hin fögru fyrirheit Samfylkingarinnar í kjaramálum þessara hópa, aldraðra og öryrkja. Við hljótum að kalla eftir því hér, stjórnarandstaðan á þinginu, að menn sýni það í verkum sínum að mark sé takandi á digrum kosningaloforðum Samfylkingarinnar í aðdraganda síðustu kosninga. Hæstv. forseti. Enn og aftur vil ég segja, sérstaklega í ljósi þess að við búum hér við mjög stóran ríkisstjórnarmeirihluta, að það er mjög mikilvægt að sá meiri hluti sem hér er við völd virði það við þingmenn stjórnarandstöðunnar að róttækar breytingar sem eiga sér stað á félags- og heilbrigðiskerfi landsmanna komi hér í opna lýðræðislega umræðu í þingnefndir þingsins en við afhendum ekki framkvæmdarvaldinu heimildir þar sem menn geta farið í mjög umsvifamiklar breytingar án þess að bera það undir Alþingi Íslendinga. Við alþingismenn eigum að standa vörð um þennan vettvang, Alþingi Íslendinga, þannig að þær breytingar sem um ræðir komi hér inn í þingið.

Forseti vill minna hv. þingmann á að nota hefðbundin ávörp Alþingis og ávarpa þingmenn sem hv. þingmenn.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson gerði mig mjög að umtalsefni í ræðu sinni og þakka ég honum þann heiður. Hann átaldi mjög árangur Samfylkingarinnar af umbótum í velferðarmálum og flutti því fram til sannindamerkis nýframkomið fjárlagafrumvarp. Hv. þingmaður var undir lok síðasta kjörtímabils formaður fjárlaganefndar Alþingis og veit því mætavel að ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins tók við völdum 23. maí en rammanum fyrir fjárlögin var lokað 29. maí. Hér er því um að ræða áætlanir Framsóknarflokksins í hnotskurn sem hefur komið í okkar hlut að fylgja eftir sem við að sjálfsögðu gerum með glöðu geði og öxlum þá ábyrgð. En það tekur hins vegar lengri tíma að sjá stað þeim breytingum sem við hyggjumst gera í tryggingakerfinu enda er sá málaflokkur fyrst nú með þessu frumvarpi sem hér er til umræðu að flytjast til hæstv. félagsmálaráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég verð nú að segja alveg eins og er að mér finnst það koma úr hörðustu átt frá þingmanni Framsóknarflokksins sem stóð til dæmis að þeirri smánarlegu aðferð sem höfð var við að koma á úrbótum fyrir foreldra langveikra barna á síðasta kjörtímabili, að koma hér upp og gera lítið úr þeim úrbótum sem Samfylkingin er að vinna í tryggingamálum og félagsmálum. Það er alveg ljóst að aðgerðir hæstv. ráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur á síðustu mánuðum hafa verið með þeim hætti að Samfylkingin getur borið höfuðið mjög hátt. Ég hlakka til að sjá til verka hæstv. félagsmálaráðherra þegar hún fær tryggingamálin í sínar hendur.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður hefur hlustað á alla ræðu mína. Ég lýsti í grundvallaratriðum ánægju minni með þann verkefnatilflutning sem þarna á sér stað þannig að ég get með engu móti séð það hvernig ég var að gera lítið úr því máli sem við erum að ræða hér. Ég benti aftur á móti hv. þingmanni á það að trúlega verður það þannig að aldraðir og öryrkjar muni lenda í kjaraskerðingu á næsta ári, að kjararýrnun verði hjá þessum hópum sem ekki hafa nú breiðu bökin fyrir. Ég verð að viðurkenna það sem fyrrverandi formaður fjárlaganefndar að það er alveg nýr sannleikur fyrir mér að fjárlagagerðinni hafi verið lokið 29. maí eins og hv. þingmaðurinn hefur haldið fram. Ég ætla bara að segja hv. þingmanni, þar sem ég er nú búinn að vera fjögur ár í fjárlaganefnd, að fjárlagafrumvarpið fer rétt í prentun í endaðan september og er að taka sífelldum breytingum fram að þeim tíma. Þetta vita allir. Mér finnst það nú mikil hugprýði hjá hv. þingmanni að koma hér upp og segja að Samfylkingin hafi ekki haft nein áhrif á það fjárlagafrumvarp sem við ræddum í fyrstu umræðunni,  Hæstv. forseti. Það er einfaldlega staðreynd að kjör öryrkja og aldraðra munu að öllum líkindum að óbreyttu skerðast á næsta ári þvert á loforð samfylkingarmanna. Mér finnst það ekki Samfylkingunni til sóma að segja að framsóknarmenn hafi ætlað að hafa þennan háttinn á í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2008. Í fyrsta lagi tók ný ríkisstjórn við og ég hefði haldið að Samfylkingin vildi koma sínum áherslumálum inn í fjárlagafrumvarp 2008. En það er greinilegt að Samfylkingin hafði engin áhrif á það fjárlagafrumvarp sem við ræddum hér á fyrstu dögum 

Virðulegur forseti. Það er algjörlega ljóst, og það veit hv. þingmaður vonandi, að útgjaldarammanum var lokað 29. maí, þá lá hann fyrir. Eftir það vinna menn auðvitað í fjárlagagerðinni en hreyfa ekki stóra punkta. Þannig er nú aginn í gerð fjárlaga í dag, góðu heilli. Virðulegi forseti. Ég ítreka að Samfylkingin mun standa við kosningafyrirheit um úrbætur í málefnum eldri borgara og öryrkja. Við það verður staðið og fyrsta skrefið í þá átt er stigið með flutningi tryggingamála til félagsmálaráðherra. Við bindum miklar vonir við það svigrúm sem hæstv. félagsmálaráðherra gefst á næsta ári.

Hæstv. forseti. Stórtíðindi eru að gerast í þingsölum Alþingis. Útgjaldarammanum var lokað 29. maí og ekki var hægt að breyta því. Er Samfylkingin ekki komin í ríkisstjórn? Ég held að Sjálfstæðisflokkurinn hafi platað Samfylkinguna upp úr skónum í þessum efnum. Eða ræður Sjálfstæðisflokkurinn einn í þessu samstarfi? Samfylkingin hafði júní, júlí, ágúst og september til að hafa áhrif á fjárlagafrumvarpið. Nei, ekki var hægt að breyta því vegna þess að fyrri ríkisstjórn var búin að ramma inn einhvern útgjaldaramma. Þetta stenst ekki skoðun, það er bara þannig.

Hæstv. forseti. Ég get ekki orða bundist og kveð mér hljóðs þegar fulltrúi Framsóknarflokksins lýsir yfir áhyggjum sínum af kjaraskerðingu öryrkja og aldraðra eftir að hans ágæti flokkur hefur verið við stjórnvölinn, bæði í félags- og heilbrigðisráðuneyti, í  Umræðan snýst um frumvarp sem fjallar um breytingar á verkaskiptingu milli þessara ráðuneyta til að koma skikki á það neyðarástand sem ríkt hefur. Tilgangur frumvarpsins og laganna er sá að félagsmálaráðuneytið geti tekið á þeim málefnum aldraðra sem ekki snúa að sjúkdómum eða veikindum og að heilbrigðisráðuneytið geti einbeitt sér að því að byggja upp hjúkrunarþjónustu í þágu aldraðra. Sá er tilgangur frumvarpsins og við bindum miklar vonir við framgang þess. Þetta er upphafið að þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin mun standa fyrir, að bæta kjör aldraðra og öryrkja eftir atvikum.

Hæstv. forseti. Kjör aldraðra og öryrkja hafa á umliðnum árum batnað svo tugum prósenta nemur. Við höfum hins vegar ekki náð í land, þó að kjör hluta fólks í þessum hópum séu óásættanleg búa margir við óásættanleg kjör. Hv. þingmaður sagði að ófremdarástand væri í þessum málaflokki. Ég held að fulldjúpt sé í árinni tekið en það má bæta stöðu margra hópa. Ég kem hingað upp og segi hvert fyrsta skref Samfylkingarinnar sé í fyrsta fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar, þ.e. að kjör aldraðra og öryrkja munu skerðast að raungildi á næsta ári. Hv. þingmaður kemur hingað upp, lemur sér á brjóst og fer að tala um fortíð Framsóknarflokksins og þá væntanlega Sjálfstæðisflokksins líka. En hver eru fyrstu skref nýrrar ríkisstjórnar? Að skerða kjör þessara hópa rétt eins og árin 1991–1995 þegar kjör þessara hópa skertust líka. Hv. þm. Árni Páll Árnason hlær að því. Staðreyndin er sú að þá versnuðu kjör aldraðra í samfélaginu.  Ég hvet hv. þm. Ellert B. Schram, sem talsmann þess hóps sem eldri borgarar eru, 

Hv. þingmaður fullyrðir að kjör aldraðra hafi batnað mjög verulega. Það er athyglisverð yfirlýsing og ég efast ekki um að hv. þingmaður stendur í þeirri trú. En þetta er bara alls ekki í samræmi við veruleikann, við verðum því miður að horfast í augu við það. Ástandið sem snýr að bótum, sköttum, þjónustu og öllum meiri háttar málefnum aldraðra hefur versnað að mun á á undanförnum árum. Það er staðreynd sem hefur valdið því að nánast er byltingarástand í röðum aldraðra á Íslandi. Ég ítreka að frumvarpið sem hér er til umræðu er forsendan fyrir því að við getum hafið sókn til úrbóta. Ég get kannski ekki lofað neinu úr þessum ræðustól en ef hv. þm. er að vísa til frumvarps sem enn er í meðförum í nefnd þá segi ég: Við skulum spyrja að leikslokum í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Það er mikilvægt að menn geti rökstutt það sem þeir segja í ræðustóli Alþingis. Ég bið hv. þm. Ellert B. Schram að sýna mér með opinberum tölum að kjör aldraðra og öryrkja hér á landi hafi versnað á síðustu tólf árum. Ég hef hvergi séð þær tölur. Þingmaðurinn fullyrðir það úr þessum ræðustóli að kjör aldraðra hafi versnað á tímabilinu. Ég sagði að þau hefðu batnað en við ættum enn langt í land með að mæta ákveðnum hópum. Hv. þingmaður skal sýna mér fram á það með opinberum tölum, viðurkenndum tölum, að kjör aldraðra og öryrkja almennt hafi versnað á síðustu tólf árum. Ég segi: Það er rangt. Ég er ekki á því að öll þjónusta við aldraða og öryrkja sé í rúst. Margt hefur verið vel gert á síðustu tólf árum en það má gera betur. Því miður skerðir sú stefna sem mörkuð hefur verið kjör þessara hópa. Það er eina staðreyndin sem liggur fyrir, eina staðreyndin sem við getum rætt um. Ég vona að breytingar verði á því.

Virðulegi forseti. Mér þykir hv. þingmaður taka stórt upp í sig og fara frjálslega með tölur þegar hann heldur því fram að í fjárlagafrumvarpinu felist skert kjör aldraðra eða lífeyrisþega. Ég hefði reyndar haldið að hv. þingmaður, fyrrverandi formaður fjárlaganefndar, kynni að lesa fjárlagafrumvarpið. Á bls. 361 í fjárlagafrumvarpinu kemur fram að lífeyristryggingar hækka um 6,3% frá fjárlögum 2007, það eru ekki 3,3%. Síðan er það sundurgreint, ellilífeyrir hækkar um 3,3% en tekjutryggingin hækkar um 8,6%. Hv. þingmaður verður að horfa á heildartöluna þegar hann fullyrðir með þessum hætti. Við skulum einnig hafa í huga, og ég tek undir með hv. þingmanni, að stór skref hafa verið stigin á síðustu árum í því að bæta kjör aldraðra og öryrkja. Á bls. 361 kemur einnig fram að frá reikningi 2006 til fjárlaga 2008 hafa lífeyristryggingar hækkað um 31% og það er nú töluvert, þær hækkuðu um þriðjung. Kjör lífeyrisþega hafa batnað um 31,2% frá reikningi 2006. Við skulum því ekki vanmeta það sem vel er gert, alls ekki, og það er viðurkennt að stór skref hafa verið stigin á síðustu árum. Aðallega vil ég þó beina því til hins ágæta hv. þingmanns að lesa betur fjárlagafrumvarpið því að hann fór með rangar tölur.

Hæstv. forseti. Við hv. þm. Ásta Möller áttum ágætt samstarf í fjárlaganefnd og ég held hún viti að ég kann að lesa úr fjárlagafrumvarpinu. Það sem ég ræddi um var hækkun á lífeyrisgreiðslum á almennum lífeyri, sem er 3,1%. Hv. þingmaður bætir því reyndar við og talar um tekjutryggingu sem er byggð á ákveðnu samkomulagi sem gert var af hálfu fyrrv. ríkisstjórnar.  Ég spyr hv. þm. Ástu Möller: Telur hún að það sé nógu vel að gert í þessum málaflokki eins og fjárlagafrumvarpið lítur út?

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmanni sé ljóst að hann fór ekki rétt með tölur hér áðan. Það verður að horfa á heildarmyndina og lífeyristryggingar hækkuðu um 6,3% en ekki 3,3%. Hann verður bara að viðurkenna það. Vissulega má alltaf gera betur. Afar stór skref voru stigin á síðasta ári og hv. þingmaður þekkir það jafn vel og ég. Ég held að ákveðinn biðleikur sé í gangi, verið er að færa lífeyristryggingar yfir til félagsmálaráðuneytisins, verið er að skoða kerfið í heild sinni, skoða samtengingu á milli lífeyristrygginga og skatta og tekna. Það er full ástæða til að skoða kerfið í heild sinni áður en næsta skref er stigið og það er svar mitt.

Hæstv. forseti. Hver er heildarmyndin? Á þá ekki að taka tillit til skattleysismarka og fleiri þátta? Ég nefndi það hér að hækkun í lífeyrisgreiðslum væri 3,1% eins og stendur í forsendum fjárlaga. Við getum síðan nefnt aðra þætti sem bæta kjör þessa hóps. Ég er hins vegar á því að það sem sést í fjárlagafrumvarpinu sé einfaldlega ekki í takti við það sem Samfylkingin mælti fyrir í aðdraganda síðustu kosninga. Hv. þingmaður benti réttilega á að síðasta ríkisstjórn gerði samkomulag við aldraða, sem einhverra hluta vegna varð svo ekki samkomulag af hálfu forustu aldraðra. En við töldum að við værum að gera góða hluti í því. Ég átti von á því að þegar Samfylkingin kæmi í stjórn mundu menn stíga lengri og stærri skref í þá átt að bæta kjör aldraðra eins og við framsóknarmenn hétum í aðdraganda síðustu kosninga. 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 218, 203. mál þingsins en um er að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 99/1993 um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er í megindráttum lagt til að verðmiðlunar- og verðtilfærslugjöld verði lögð niður en innheimta þeirra hefur verið á hendi hins opinbera. Einnig er lagt til að heimild mjólkuriðnaðarins til verðtilfærslu milli einstakra mjólkurafurða verði afnumin. Svo vikið sé að einstökum ákvæðum frumvarpsins er í 1. gr. þess mælt fyrir um heimild verðlagsnefndar búvöru til að verðleggja einstakar vörutegundir þannig að þær skili mismunandi framlegð. Með þessu ákvæði er í raun verið að skýra heimildir nefndarinnar en hún hefur um langt árabil haft þetta hlutverk á hendi. Af þessu leiðir t.d. að nefndin getur ákveðið framlegð af framleiðslu og sölu neyslumjólkur þannig að hún verði minni en framlegð á skyri eða ostum eða öfugt. Þetta er eðlilegt í samræmi við verðlagningu eins og hún mundi gerast á frjálsum markaði þar sem aðstæður geta ráðið því hvernig framleiðni er reiknuð, hvað menn ætla sér mikla framleiðni af einstökum vöruflokkum. Um þetta er víðtæk sátt í verðlagsnefnd búvöru en þar sitja fulltrúar samtaka launþega, Bændasamtaka Íslands og Samtaka afurðastöðva í mjólkuriðnaði auk fulltrúa landbúnaðarráðuneytisins. Í 1. gr. frumvarpsins er að auki mælt fyrir um brottfall 3. mgr. 13. gr. búvörulaganna sem er undanþáguákvæði í búvörulögum frá samkeppnislögum. Efnislega víkur 3. mgr. 13. gr. búvörulaga, eins og hún er nú, til hliðar vissum ákvæðum samkeppnislaga og heimilar afurðastöðvum í mjólkuriðnaði að beita verðtilfærslum sem kunna að fara í bága við samkeppnislög. Þar er um að ræða svonefnda frjálsa verðtilfærslu sem Samtök afurðastöðva í mjólkuriðnaði hafa samið um sín á milli og kynnt verðlagsnefnd hverju sinni. Með brottfalli þessarar heimildar er m.a. verið að bregðast við ábendingu Samkeppniseftirlitsins um opinberar samkeppnishömlur í mjólkuriðnaði. Í 2. gr. frumvarpsins er kveðið á um brottfall 19. gr. búvörulaga sem mælir fyrir um innheimtu verðmiðlunargjalds að fjárhæð 65 aura af hverjum mjólkurlítra sem lagður er inn í afurðastöð innan greiðslumarks. Í 19. gr. eru ítarlegar reglur um hvernig ráðstafa skuli þessu gjaldi til markaðra útgjaldaliða. Grunnhugmyndin með verðmiðlunargjaldi var að tryggja skyldi að öllum afurðastöðvum væri kleift að greiða framleiðendum fullt verð fyrir búvöru. Gjaldinu hefur verið ráðstafað til styrktar rekstri afurðastöðva sem búið hafa við erfiðar aðstæður. Síðustu ár hafa einungis afurðastöðvarnar á Ísafirði og Vopnafirði notið þessara styrkja. Nú hefur afurðastöðin á Vopnafirði verið lögð niður og í kjölfar stofnunar nýs rekstrarfélags í mjólkuriðnaði, MS ehf., sem afurðastöðin á Ísafirði var hluti af, má segja að ekki séu lengur forsendur fyrir þeirri ráðstöfun. Gjaldinu hefur einnig verið ráðstafað til jöfnunar- og flutningskostnaðar framleiðenda en það fyrirkomulag er orðið úrelt og hefur í raun verið aflagt. Í þriðja lagi hefur verðmiðlunargjaldið verið nýtt til styrktar flutningi á mjólkurvörum til afskekktari byggða landsins svo sem Grímseyjar og Vestmannaeyja. Allar framangreindar forsendur fyrir innheimtu og útdeilingu verðmiðlunargjalds eru brostnar með hliðsjón af breyttum markaðsaðstæðum, aukinni hagræðingu sem tekist hefur í rekstri afurðastöðva og ábendingum samkeppnisyfirvalda. Í 3. gr. frumvarpsins er síðan kveðið á um brottfall 22. gr. búvörulaga sem mælir fyrir um innheimtu verðtilfærslugjalds að fjárhæð 2,65 kr. af hverjum innvegnum mjólkurlítra í afurðastöð innan greiðslumarks. Sömu rök og ég hef áður gert grein fyrir varðandi niðurfellingu verðmiðlunargjalds leiða til þess að hætta skuli innheimtu verðtilfærslugjalds. Með aukinni hagræðingu og sameiningu í mjólkuriðnaði er ekki lengur nauðsynlegt að stjórnvöld hafi áfram þau verkfæri með höndum sem búvörulögin hafa lagt til þeirra í verðlagsmálum mjólkurafurða. Augljóst er að það er arfur frá liðinni tíð, eðlilegra er að verðlagning einstakra búvara endurspegli raunkostnað við framleiðslu en að við höldum viðurhlutamiklu tilfærslukerfi sem auk þess er með öllu ónauðsynlegt. Tilfærslukerfið leiðir til þess að verðlagning á einhverjum mjólkurafurðum er hærri en ella en lægri en ella í öðrum tilvikum og ræðst þar með ekki algjörlega af framleiðslukostnaði eða framboði og eftirspurn. Auðvitað er verið að senda misvísandi skilaboð inn á markaðinn með verðtilfærslugjöldum, bæði af stjórnvöldum og seljendum hennar. Þetta gerir það líka að verkum að við aðstæður þar sem myndaðist samkeppni má ætla að þeir sem byggju við þessa verðtilfærslu væru illa í stakk búnir að mæta slíkri samkeppni. Augljóst er að sá sem kemur inn á markaðinn og hyggst hasla sér þar völl leitast auðvitað við að framleiða vörur á verði sem haldið er óeðlilega háu með falskri verðlagningu. Sá mundi síður snúa sér að búvörum sem haldið er á óeðlilega lágu verði með verðtilfærslugjöldunum. Hér er því í raun og veru verið að skekkja eðlilega samkeppni í landinu á þessu sviði með slíkum gjöldum. Það er von mín að breytingarnar sem eru lagðar til með frumvarpinu stuðli að því að gera framleiðslukerfi mjólkurafurða einfaldara og gagnsærra en frumvarpið er meðal stefnumarka í áætlun landbúnaðarráðuneytisins um einföldun regluverks og stjórnsýslu. Það er mjög í samræmi við stjórnarsáttmálann þar sem kveðið er á um aukið frelsi í landbúnaðarmálum. Ég vil að öðru leyti vísa til þeirra athugasemda sem fylgja frumvarpinu og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og 2. umr.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um lagafrumvarpið. Náðst hefur ágætis samstaða milli þeirra sem hagsmuna eiga að gæta í málinu. Ég vil hrósa hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir að hafa samráð um málið en á það hefur oft skort hjá nýrri ríkisstjórn. Felld er í burtu 19. gr. um rekstrarstyrki til afurðastöðva. Mikil breyting hefur orðið á afurðastöðvum og því miður er ekki sú samkeppni sem þyrfti að vera á markaðinum. Í kjölfar stofnunar nýs rekstrarfélags í mjólkuriðnaði eru ekki forsendur fyrir þessari ráðstöfun lengur og þess vegna er verðmiðlunargjaldið lagt niður. Í öðru lagi hefur gjaldið verið nýtt til jöfnunar á flutningskostnaði framleiðenda, eins og fram kemur í athugasemdum við lagafrumvarp sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra mælti fyrir, en það fyrirkomulag er orðið úrelt og í raun aflagt. Ég vildi sjá frekari röksemdafærslur fyrir því en að mínu viti er flutningskostnaður framleiðendanna enn þá til staðar þótt hann sé ekki eins mikill og hann var. Í þriðja lagi hefur verðmiðlunargjaldið verið nýtt til að styrkja flutning hráefnis milli afurðastöðva og ef til vill á það sama við hér og um flutninginn milli framleiðenda. Einn liður finnst mér með öllu órökstuddur og það er af hverju verið er að leggja verðmiðlunargjaldið niður. Það hefur verið nýtt til styrktar flutningi á ýmsum vörum til fjarlægari staða þar sem ekki eru fyrir afurðastöðvar, svo sem í Vestmannaeyjum og Grímsey. Ef til vill getur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra útskýrt hvernig koma á til móts við afskekkta staði því að eftir því sem ég fæ best séð munu þeir verða út undan. Ég mun ekki fara fleiri orðum um 19. gr. en ég velti fyrir mér ástæðum þess að 22. gr. sé felld burtu. Ekki á lengur að viðhalda nauðsynlegri hagræðingu sem komst á með verðtilfærslu árið 1998 þegar niðurgreiðsla á heildsöluverði mjólkur og mjólkurafurða var hætt til framleiðenda. Það hefur að vísu margt gott unnist á undanförnum árum en ég sé ekki rök með því að hagræðingin verði algjörlega tekin út úr myndinni, ég fæ ekki betur séð en að hún sé enn þá nauðsynleg. Við vitum að kúabændur standa því miður mjög illa á mörgum stöðum á landinu þó að vissulega hafi mikið unnist á síðustu árum. Ég hef þó mestar áhyggjur því að 3. mgr. 13. gr. sé felld brott. Sú lagagrein var sett inn í lögin til að eyða réttaróvissu sem skapaðist um gildandi búvörulög nr. 99/1993. Talið var að lögin tryggðu ekki nægilega vissu um samráð, samruna og verðtilfærslu í mjólkuriðnaði og séu undanskilin gildissviði samkeppnislaga í samræmi við ætlan löggjafans. Góð og gild rök voru fyrir því að ákvæðið var sett á sínum tíma. Ekki er um það deilt að mikill fjárhagsvandi hefur einkennt flest svið landbúnaðar á undanförnum árum og slíkur vandi er því miður alls ekki einskorðaður við Ísland. Segja má að svipuð fjárhagsvandræði steðji að bændum í nágrannalöndum okkar og víða um heim þó að ástæður þess séu misjafnar. Samkvæmt almennum hagfræðilegum rökum eflir samkeppni í viðskiptum hagvöxt en í þessu tilviki var talið að þau rök þyrftu að víkja fyrir markmiðum búvörulaga og sérstöðu landbúnaðarins enda mundi fyrirkomulagið geta orðið neytendum og þjóðfélaginu til góða. Markmið búvörulaga er fyrst og fremst að vernda byggðastefnu og tryggja að landbúnaðarvörur, sérstaklega ferskar mjólkurafurðir, verði í boði á viðráðanlegu verði fyrir alla landsmenn. Ég hef áhyggjur af því að frumvarpið muni leiða til þess að verð á slíkum vörum muni hækka og það er neytendum að sjálfsögðu í óhag. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um frumvarpið. Það er jákvætt að haft var samráð við hagsmunaaðila og vissulega var kominn tími til fara ofan í málið. Ég vonast samt til að nú séu uppfyllt ákvæði stjórnarsáttmálans um breytingar á landbúnaðarkerfinu og að hér muni hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra láta staðar numið.

Virðulegi forseti. Það er almennt viðurkennt að samráð framleiðenda eða dreifingaraðila á markaði, verðsamráð, markaðsskipting og annað samkeppnishamlandi samráð, sé einhver versta aðför gegn hagsmunum neytenda. Það höfum við almennt viðurkennt í löggjöf okkar, það er eitt af grunnstefjum samkeppnislaga í landinu. Hins vegar er það svo að ekki einungis er samráð liðið í landbúnaði milli afurðastöðva heldur er þar beinlínis að finna ákvæði sem leyfa slíkt samráð. Árið 2006 setti Samkeppniseftirlitið fram álit í kjölfar máls Mjólku. Það verður að segjast eins og er að framganga afurðastöðva í mjólkuriðnaði gagnvart keppinautnum Mjólku var með endemum. Maður átti vart orð yfir því að sjá hvernig menn voguðu sér að hegða sér í því tilviki. Hagsmunirnir eru ekki jafneinfaldir og ráða mátti af ræðu hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, að það sé eitt markmið búvörulaga að viðhalda óbreyttu ástandi í landbúnaði. Hér hljóta að þurfa að vegast á hagsmunir neytenda annars vegar og framleiðenda hins vegar. Ég vil vitna til þess að Samkeppniseftirlitið lagði ríkt á um að gerðar yrðu víðtækar breytingar á búvörulögum til að mæta þeim sjónarmiðum sem Samkeppniseftirlitið setti fram í því áliti. Rétt er að minnast þess að Samkeppnisráð sendi árið 2002 frá sér tilmæli þess efnis að heildsöluverðlagning á búvörum yrði gefin frjáls svo fljótt sem auðið yrði. Frekar en að fara eftir því var gengið lengra í ógæfuátt með löggjöfinni frá 2004 sem nú stendur til að afnema að hluta til. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að með því sé ætlunin að minnka afskipti ríkisvaldsins af framleiðslu og vinnslu mjólkurafurða og bregðast við athugasemdum Samkeppniseftirlitsins og er þar vísað til álits sem ég hef nefnt frá árinu 2006 þar sem því var beint til ráðherra að jafna samkeppnisstöðu afurðastöðva. Í frumvarpinu er að finna ákvæði um að brott falli 3. mgr. 13. gr. búvörulaga, sem heimilar verðtilfærslu afurðastöðva í mjólkuriðnaði, sem er líklega alversta ákvæðið af mörgum vondum í umræddum lögum. Ég fagna því frumvarpinu sem skrefi í rétta átt. En ég vek athygli á því að í greinargerðinni segir m.a. að frá setningu laganna árið 2004 hafi átt sér stað mikil hagræðing og staða iðnaðarins í dag sé talin það stöðug að óþarft sé lengur að lögbinda undantekningu um verðtilfærslu og verðmiðlun frá samkeppnislögum. Sem talsmaður almannahagsmuna gegn sérhagsmunum hlýt ég að kalla eftir því að lengra verði gengið í þessu efni. Ég hlýt að kalla eftir því að ráðherra beiti sér fyrir því að farið verði að áliti Samkeppniseftirlitsins í heild frá árinu 2006 og þar með talið að 71. gr. búvörulaga, sem heimilar samráð og samruna afurðastöðva í mjólkuriðnaði, verði afnumin. Í ljósi þessarar umfjöllunar í greinargerð, í ljósi þess að nú hafa afurðastöðvarnar komið sér svo vel fyrir að ekki þurfi með sama hætti að tryggja forréttindastöðu þeirra, hlýtur maður að spyrja: Er ekki nóg komið? Er ekki tímabært að almannahagsmunir ráði nú framar afmörkuðum hagsmunum kerfisins? Ég kalla eftir því að metnaðarfyllri skref séu stigin. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að segja að ég fagni frumvarpinu en það er ásættanlegt sem fyrsta skref.

Herra forseti. Ég tek vissulega undir vangaveltur hv. þm. Árna Páls Árnasonar um að samráð og slíkt eigi ekki að sjást hér á landi og sá er grundvöllur samkeppnislaga. Við eigum að leita allra leiða til að styrkja samkeppnislögin og efla samkeppniseftirlit á allan þann hátt sem okkur er mögulegt. Ég óskaði þess að Samkeppniseftirlitið hefði verið styrkt á sama hátt og Fjármálaeftirlitið var styrkt nú í haust. Ástæðan fyrir því að þetta samkeppnishamlandi ákvæði var á sínum tíma sett inn í lögin var einfaldlega sú að því miður ríkti ekki óhindruð samkeppni á mjólkurmarkaðnum. Það má fullyrða að óhindruð samkeppni hafi ríkt varðandi flestar aðrar landbúnaðarafurðir. En því miður var það ekki á þessum markaði og í rauninni ríkti einokun og fákeppni. Þetta erum við að berjast við í okkar litla landi og þess vegna voru þessi lög sett, einfaldlega til að mæta þeim ríku almannahagsmunum að afurðastöðvar séu úti um allt land og það sé þá einhvers konar samkeppni. Það má velta fyrir sér hvort niðurlagning þessa verðmiðlunargjalds komi til með að hafa í för með sér að nýjar afurðastöðvar komist ekki á laggirnar. Hvort einfaldlega sé búið að girða fyrir að samkeppni verði rík. En ég tek undir það sjónarmið að við eigum að efla samkeppnislög og samkeppniseftirlit.

Virðulegi forseti. Sömu rök gilda um samkeppni á þessu sviði eins og öllum öðrum. Það er óhollt að loka menn inni í forréttindaástandi. Það er óhollt að veita mönnum þau starfsskilyrði að þeir þurfi ekki að óttast keppni frá öðrum. Framganga afurðastöðvanna gagnvart Mjólku var með eindæmum. Hún var algjörlega ótrúleg. Það eru sporin sem hræða, hv. þingmaður. Það er þegar forréttindakerfi sem komið hefur verið á með þessum hætti beinlínis drepur af sér alla vaxtarsprota og skaðar með skýrum og beinum hætti hagsmuni neytenda af öflugri samkeppni. Við búum við ríkari undanþágur frá samkeppnislögunum hvað afurðastöðvar í mjólkuriðnaði varðar en í Noregi og í Evrópusambandinu. Maður veltir því mjög fyrir sér við þær aðstæður sem nú eru hvort ekki sé lag til að losa um. Eru fyrir því einhver rök að viðhalda höftum sem eru úr öllum takti við það sem er að gerast í nágrannalöndum okkar og eru stórskaðleg fyrir neytendur? Þessari herferð á hendur neytendum í landinu verður að linna. Við verðum að feta okkur í þá átt að ná sátt um framtíðarþróun landbúnaðar í sátt við neytendur í landinu. Grundvallaratriðið í því efni er að losa strax um forréttindastöðu afurðastöðvanna. Það á að verða fyrsta verkefnið.

Herra forseti. Megintilgangurinn með setningu þessa samkeppnishamlandi ákvæðis var fyrst og fremst sá að styrkja stöðu neytenda. Það var einfaldlega þannig að einn eða tveir aðilar réðu markaðnum. Lögin voru sett á sínum tíma til að gæta að hagsmunum neytenda. Að sjálfsögðu má skoða þessi ákvæði en ég bið hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að vera fullviss um að hagur neytenda versni ekki við þessa tilfærslu. Ég vil benda hv. þm. Árna Páli Árnasyni á að víða í Evrópu er staða landbúnaðarins mjög veik. Það veit hann vel. Það er hugsanlegt að lönd utan Evrópusambandsins geti framleitt landbúnaðarvörur á mun ódýrari hátt en gengur og gerist um alla Evrópu en þar ríkja takmarkanir. Öll Evrópulöndin vilja vernda landbúnaðinn og ég tel að við eigum að gera það. Ég tel að það sé mjög mikilvægt fyrir byggðaþróun og hinar dreifðu byggðir landsins að við stöndum vörð um landbúnaðinn. Ég held ekki að verið sé að skaða landbúnaðinn en ég hvet menn til að fara varlega. Ég vil líka benda hv. þm. Árna Páli Árnasyni á að nú er verið að jafna flutningskostnað, 150 millj. kr. fara eingöngu til Vestfjarða. En hvert á sá styrkur að renna? Til fyrirtækis sem hefur algjöra einokun 

Virðulegi forseti. Ég vil leiðrétta hv. þingmann. Tilgangur laganna frá 2004 var sá að gera afurðastöðvum í mjólkuriðnaði kleift að mæta harðnandi samkeppni frá útlöndum með sameiningu og samruna. Tilgangurinn var ekki sá að auka samkeppni heldur að stuðla að meiri samþjöppun á markaðnum. Í skjóli forréttindaaðstöðu sinnar hafa þessar afurðastöðvar síðan reynt að misbeita valdi sínu, hafa samráð um verðlagningu, til þess að reyna að knésetja samkeppnisaðila sem heitir Mjólka. Þetta eru staðreyndir málsins. Þetta er aðför að neytendum og það á ekki að koma með gömlu, loðnu bullkenningarnar um að í afstöðu minni felist aðför að bændum. Í henni felst aðför að mönnum sem misbeita valdi sínu. Afurðastöðvum sem misnota aðstöðu sína. Og það er það sem við eigum að standa vörð um, jafnt í þessum viðskiptum sem öðrum, að verja fólk fyrir afleiðingum ólögmæts samráðs. Það er grundvallaratriðið. Við þurfum síðan að ræða stuðning við landbúnað að öðru leyti. Það er allt annað mál. En mér finnst það billegt trikk, svo ég segi ekki nú ekki meir, að blanda þessum tveimur óskyldu þáttum saman. Það er ekki til þess fallið að vísa veginn fram á við í jákvæðri umræðu. Með lagaákvæðum af þessum toga er einfaldlega búið í haginn fyrir óheilnæma viðskiptahætti, búið í haginn fyrir óheilnæma markaðshegðun. Þú lokar hinn ferska vind úti. Þú lokar fyrir gegnumtrekkinn og gerir mönnum kleift að sitja í forréttindaaðstöðu í baðmull, vafðir henni, langt frá þeirri ógn og hættu sem þeir eiga að þurfa að standa frammi fyrir á frjálsum markaði.

Herra forseti. Það er mjög fróðlegt að hlusta á talsmenn núverandi ríkisstjórnarflokka í landbúnaðarmálum, annars vegar hæstv. ráðherra Einar K. Guðfinnsson og hins vegar hv. þm. Árna Pál Árnason. Það liggur við að maður verði orðlaus en það þarf ekkert að koma á óvart þegar þessir flokkar ná saman, þegar frjálshyggjuöflin í þessum tveimur flokkum ná saman, bæði í málflutningi og síðan í gjörðum. Það er býsna athyglisvert að eitt meginkappsmál þessarar ríkisstjórnar, og eitt af aðalmálum í stjórnarsáttmálanum, er að stokka upp stjórnsýsluna með þeim hætti að rústa grunnstoðum landbúnaðarins og leggja niður landbúnaðarráðuneytið eða eins og það er kallað að sameina það, leggja það inn í sjávarútvegsráðuneytið en færa burt alla helstu málaflokkana sem hafa verið grunnstoðir íslensks landbúnaðar og félagskerfis landbúnaðarins. Það má heita metnaðarleysi af hæstv. ráðherra að láta slíkt gerast. Þegar maður hlustar svo á orðaskiptin hér, á talsmann Samfylkingarinnar í landbúnaðarmálum, Árna Pál Árnason, sem finnst skrefin í átt að taumlausri markaðsvæðingu of stutt og finnst landbúnaðurinn í sjálfu sér ekkert annað en hluti af einhverju viðskiptakerfi sem þurfi að opna og markaðsvæða sem allra mest, ekki bara á innlenda vísu heldur á alþjóðavísu, þá skilur maður alveg hvað er á ferðinni. Það er alveg klárt að fyrir íslenskan landbúnað, bændastéttina, bæði framleiðslumenningu og annað sem landbúnaðurinn stendur fyrir, er þetta ríkisstjórnarsamstarf mikið áhyggjuefni. Það er ekki síður mikið áhyggjuefni fyrir neytendur því að hingað til hefur það verið mjög sterk krafa hjá almenningi að geta staðið að baki landbúnaðinum, staðið á bak við það hvernig landbúnaðarframleiðslan hefur verið byggð upp, ekki hvað síst hvernig hinn félagslegi þáttur landbúnaðarins hefur verið byggður upp, bæði landbúnaðurinn sjálfur, stoðkerfi hans, leiðbeiningar, rannsóknir, úrvinnsla og dreifing. Allt hefur þetta verið byggt upp þannig að samfélagslegar hugsjónir hafa drifið þetta áfram og verið leiðandi í því, bæði framleiðendum og neytendum til góða, og þegar gerðar eru skoðanakannanir meðal landsmanna vilja 90% þeirra sem taka þátt standa vörð um þetta. Svo fáum við ríkisstjórn sem hefur það meginmarkmið, fyrstu málin sem eru flutt eru um það hvernig brjóta megi niður félagslega þætti sem hafa staðið að baki landbúnaðinum og félagslegri uppbyggingu hans á undanförnum árum og áratugum, jafnvel í heila öld. Í frumvarpi sem liggur fyrir um breytingar á stjórnskipuninni á að sundra Skógrækt ríkisins, Skógræktinni sem hefur verið hluti af íslenskum landbúnaði í líklega meira en 100 ár, það er númer eitt. Og Landgræðslan, við vorum að halda upp á 100 ára afmæli landgræðslu, hún hefur verið vistuð og verið ein af grunnstoðum íslensks landbúnaðar í 100 ár. Þarna er einhver ógn fyrir þá aðila sem vilja brjóta niður grunnstoðir landbúnaðarins, félagskerfið. Búnaðarskólarnir hafa þróast sem menningar- og menntastofnanir landbúnaðar og atvinnulífs í meira en 100 ár líka og gengið vel og án þess að fyrir því séu færð nein rök eru þeir líka teknir undan. Þegar maður hlustar á fulltrúa Samfylkingarinnar, talsmann hennar í landbúnaðarmálum, Árna Pál Árnason, sem finnst öll skref of stutt í að höggva niður félagskerfi landbúnaðarins, þá held ég að ekki sé ofmælt að mjög fáir bændur eða fólk í landbúnaði hafi óskað sér þeirrar ríkisstjórnar þar sem saman væru Sjálfstæðisflokkur og Samfylking vegna þess að þá yrði þetta bara botnlaus og bein vörn. Þó að mönnum finnist ekki það frumvarp sem hér er lagt fram stórvægilegt á alla lund þá er þar samt verið að fella niður eina af þeim stoðum sem settar voru til að standa undir félagslega uppbyggðu landbúnaðarkerfi, bæði framleiðslu, úrvinnslu og dreifingu á mjólk og mjólkurvörum, til hagsbóta bæði fyrir framleiðendur og neytendur. Ég efast um að nokkur hér hefði kjark til þess að koma upp í ræðustól og segja að þetta gjald, þessi samtrygging eða þessi félagslega ábyrgð sem hér á að afnema, hafi verið til trafala í uppbyggingu mjólkurframleiðslu og mjólkuriðnaðar, ég efast um að nokkur mundi segja það. Þó að það lægi kannski í orðum hv. þingmanns Samfylkingarinnar, Árna Páls Árnasonar, að þetta hefði verið til trafala þróun í mjólkuriðnaði, þá held ég að fæstir mundu voga sér að segja það. En nú er svo brýnt að leggja þetta niður. Hvað er verið að leggja niður? Það var heimilt að taka gjald til að jafna aðstöðumun, tryggja dreifða framleiðslu, bæði framleiðslu í mjólk og einnig dreifðar mjólkurvinnslur. Hvar var það? Það var t.d. gert til að jafna aðstöðuna fyrir mjólkurframleiðendur á Barðaströnd, Rauðasandi, Vestfjörðum, Norðausturlandi, reyndar hvar sem er á landinu, hvað varðaði t.d. flutningskostnað frá búi til mjólkurbús, til að tryggja dreifða framleiðslu og að mjólkurbú gætu ekki beitt því að frjálsri vild að segja að það væri svo dýrt að sækja mjólkina t.d. niður á Rauðasand að þau vildu helst losna við það. Þá var til verðmiðlunarsjóður, það var til félagslega uppbyggð ábyrgð að tekið skyldi á slíku máli á félagslegan og sameiginlegan hátt. Sumir sem voru kannski nær mjólkurbúum gátu því þurft að borga eitthvað aðeins meira, það varð meiri kostnaður á hvern lítra hjá þeim. Það var sem sagt til heimild að færa þennan kostnað yfir á mjólkurframleiðslu á öðrum svæðum, eins og segir í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Síðustu ár hafa einungis afurðastöðvarnar á Ísafirði og Vopnafirði notið þessa hluta verðmiðlunarinnar. Nú hefur afurðastöðin á Vopnafirði verið lögð niður og í kjölfar stofnunar nýs rekstrarfélags í mjólkuriðnaði, MS ehf., sem afurðastöðin á Ísafirði varð hluti af, eru ekki lengur forsendur fyrir þessari ráðstöfun.“ Ef þetta verður fellt niður fellur líka niður möguleikinn til að koma fram pólitískum vilja um að við viljum halda uppi félagslegri og dreifðri mjólkurframleiðslu í landinu. Þetta er því pólitísk skírskotun. Það voru samtök bænda sem tóku þetta upp á sínum tíma og fengu til þess stoð í lögum. Þá var þetta gjald líka til þess að tryggja að hægt væri að bjóða mjólk og mjólkurvörur á hliðstæðu verði hvar sem var á landinu. Með því að fella þetta algjörlega burt er sú aðkoma ekki möguleg. Þegar samtímis verður gríðarleg samþjöppun, fækkun á mjólkurvinnslustöðvum í landinu og þær sameinast, nálgumst við æ meira hreina fákeppni á þessu sviði. Þá verður þessum fyrirtækjum í lófa lagið að segja: Það er svo óhagkvæmt að sækja mjólk á þennan stað eða reka þessa einingu að fyrir því er ekki vilji innan fyrirtækisins og þess vegna viljum við leggja hana niður. Síðasta umræðan var um mjólkurbúið á Egilsstöðum og þó að þetta sé ekki alveg nátengt því er þetta pólitískt sama málið, að það fyrsta sem núverandi ríkisstjórn leggur til er að höggva niður þá félagslegu samtryggingu sem þarna hefur verið til staðar, ekki síst til öryggis fyrir neytendur. Við verðum líka að gera okkur grein fyrir því að það er þessi ímynd landbúnaðar sem pólitísk sátt er um, ekki hin frjálsa viðskiptaímynd sem Samfylkingin berst fyrir og við heyrðum í máli hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Almenningur lýsir ekki yfir sátt um stefnu Samfylkingarinnar í landbúnaðarmálum eins og hún birtist í málflutningi hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Það er alveg klárt, ég leyfi mér að fullyrða það. Við viljum hafa öflugan, dreifðan landbúnað, við viljum hafa félagslega tryggingu fyrir því hvernig að honum er staðið. Við viljum líka að mjólkurvinnslan sé eins dreifð og kostur er og einnig mjólkurframleiðslan og það sem hér er verið að afnema var einmitt liður í því að tryggja að svo væri. Hin pólitísku skilaboð í frumvarpinu eru hinn alvarlegi hluti málsins og þau komu svo rækilega fram áðan í máli hv. þm. Árna Páls Árnasonar, talsmanns Samfylkingarinnar í landbúnaðarmálum, sem fannst þetta lítið skref í því að opna fyrir eins og hann orðaði það hin frjálsu viðskipti í landbúnaðarmálum. Það er nefnilega svo stutt á milli frelsis og fákeppni og einokunar. Þess er skemmst að minnast í flutningsmálunum, að nú er komin sú staða að það eru nánast tvö fyrirtæki í landinu sem annast alla flutninga bæði innan lands og milli landa og geta þess vegna skammtað sér verð og þjónustustig hvar sem er. Það er einmitt þetta sem leiðir til slíkrar fákeppni og sú heimild sem var til þess að færa verð á milli vara var einmitt trygging fyrir því að hægt væri að bjóða fjölbreytt úrval af mjólkurvörum á tiltölulega litlum markaði. Þótt menn upplifi það þannig að þetta frumvarp breyti kannski ekki miklu þessa stundina felast í því pólitísk skilaboð um að fella eigi niður, höggva að hinum félagslega bakgrunni og hinni félagslegu uppbyggingu sem staðið hefur að baki bæði innlendri landbúnaðarframleiðslu, vinnslu og dreifingu, og líka því hvers konar menning hefur staðið að baki íslenskum landbúnaði. Herra forseti. Ég vil óska eftir því þegar þetta mál kemur til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að ekki verði aðeins farið gaumgæfilega ofan í tæknilegu hliðina, þau tæknilegu atriði sem það kveður á um, heldur líka þau pólitísku skilaboð sem verið er að senda út til landbúnaðarins, til almennings, til neytenda, um að eitt brýnasta málið af hálfu ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks sé að vega að hinum félagslega grunni sem á svo ríkan þátt í uppbyggingu og þróun íslensks landbúnaðar, íslenskrar matvælavinnslu og líka mjög öflugs hóps neytenda sem sýnir það í skoðanakönnunum að hann vill standa vörð um landbúnaðinn og þau gildi sem hann hefur byggt á á undanförnum árum og áratugum en ekki að höggva þau niður.

Virðulegi forseti. Þetta var afar athyglisverð ræða sem hv. þingmaður flutti og hann talaði mikið um pólitísk skilaboð, hver væru hin pólitísku skilaboð þessa frumvarps sem spannar nú ekki yfir stórt svið. Hins vegar voru hin pólitísku skilaboð hv. þingmanns þau að hann vill tryggja að bændur verði örugglega áfram í viðjum fátæktar. Hann vill tryggja að engin framleiðniaukning verði hjá bændum, hann vill tryggja að þeir séu fastir í kerfi þannig að þeir geti sig hvergi hreyft. Í reynd er hv. þingmaður að tala fyrir því að engu megi breyta í þessu kerfi til að aðstoða bændur við að bæta sinn hag og bæta sín kjör. Það eru hin pólitísku skilaboð. Það er ekkert nýtt í þessu, ekkert nýtt lagt fram, engar hugmyndir um hvernig bæta megi og efla hag bænda, aðeins eitt og það er að standa vörð um óbreytt ástand en ekkert innlegg, engin sýn. Það er ekkert lagt til þessarar umræðu nema orð sem hafa afar lítið og takmarkað innihald.

Herra forseti. Ég get kannski gert orð hv. þingmanns að mínum að það var lítið innihald í þessum orðum hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar. Enda er það svo með landbúnaðarstefnu Samfylkingarinnar að hún hefur ekki mikið inntak annað en að vita hvernig höggva megi niður félagslegar grunnstoðir íslensks landbúnaðar. Við heyrðum það svo rækilega áðan í málflutningi aðaltalsmanns Samfylkingarinnar í landbúnaðarmálum, Árna Páls Árnasonar, þar sem honum fannst að hér væri allt of skammt gengið í að höggva niður félagslegan grunn og félagslegar stoðir framleiðslu í mjólk og mjólkurvinnslu. Ég verð að ítreka það, af því að hv. þingmaður velti fyrir sér forgangsröðun í landbúnaðarmálum, að þegar við horfum á forgangsröðun Samfylkingarinnar, ríkisstjórnar Samfylkingarinnar í landbúnaðarmálum, þá er þar brýnast að sundra landbúnaðarráðuneytinu, sundra grunnstoðum landbúnaðarins, tvístra skógræktinni upp í margar áttir, tvístra landgræðslunni, skólunum, rannsóknarstofnunum. Þetta er það brýnasta sem ríkisstjórn Samfylkingarinnar telur að gera þurfi í landbúnaðarmálum. Númer tvö er að höggva niður tryggingu sem var fyrir því að ekki væri hægt að segja við mjólkurframleiðendur, hvort sem þeir eru á Barðaströnd, Rauðasandi eða á norðausturhorninu fjarri mjólkurstöðvum, að það væri of dýrt að sækja til þeirra mjólkina og þess vegna verði þeir að hætta. Hér var trygging fyrir því og hana er verið að höggva niður. Ég held að það sé ekki til bóta fyrir íslenskan landbúnað. 

Virðulegi forseti. Mér fannst þessi ræða hv. þingmanns og eins sú hin fyrri endurspegla mikilvægi þess að stjórnarandstaðan verði styrkt. Það er afar mikilvægt að stjórnarandstaðan hafi aðgang að sérfræðingum, aðstoð til þess að leggja inn í umræðuna 

Herra forseti. Ég skil vel að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson er kominn í rökþrot og á flótta og veit nánast ekki til hvers hann er að fara í ræðustól, og að ég tali nú ekki um til að ræða um landbúnaðarmál. Ég ætla samt ekki að ætla honum það að hann viti ekkert um þau. En nálgun hans á málinu er með þeim hætti að ég er ekki viss um að hann eigi samleið með mörgum bændum í þeim efnum. Hins vegar held ég að það þýði ekkert fyrir hv. þingmann að fara að draga í land í þessum efnum. Stefna Samfylkingarinnar hefur komið skýrt fram og kom mjög skýrt fram í máli talsmanns Samfylkingarinnar í landbúnaðarmálum sem talaði hér fyrst, Árna Páls Árnasonar. Honum fannst þetta allt of skammt stigið í að höggva niður félagskerfi landbúnaðarins, grunnstoðir þess og jafnframt í að höggva að þeirri félagslegu tryggingu sem neytendur hafa gagnvart framleiðslu á landbúnaðarvörum og fjölbreyttum landbúnaðarvörum, mjólkurvörum sem hér er um að ræða á tiltölulega litlum markaði, þar sem verið hafði heimild til þess að færa á milli vara og verðmiðla til þess að tryggja fjölbreytni gagnvart neytendum á tiltölulega þröngum markaði. Ég bendi á að neytendur hafa lýst yfir miklum stuðningi við - og ég vísa til skoðanakannana þar sem um 90% af þeim sem tóku þátt í skoðanakönnun Gallups á sl. ári vildu einmitt standa vörð um þessi gildi landbúnaðarins, framleiðsluöryggið, fjölbreytni í vöruúrvali. Það var einmitt þetta sem þeir vildu standa vörð um. Þetta vilja talsmenn Samfylkingarinnar í landbúnaðarmálum höggva niður og ég er því ekki sammála.

Virðulegi forseti. Eftir að ég hafði hlustað á ræðu hv. 10. þm. Norðvest., Höskuldar Þórhallssonar, fannst mér hún bæði málefnaleg og efnisleg og hófleg, en eftir að hafa hlustað á ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar fannst mér eitt andartak að Framsóknarflokkurinn væri orðinn óður markaðshyggjutrúboði. Í samanburði við hina ótrúlegu afturhaldsræðu hv. þm. Jón Bjarnasonar varð samanburðurinn við Framsóknarflokkinn þannig að Framsóknarflokkurinn var orðinn eins og markaðshyggjutrúboði á borð við Friedman eða einhvern slíkan, þarna var himinn og haf á milli. Báðir hv. þingmenn viku töluvert að hugmyndum sem eru í frumvarpinu um að hverfa frá verðmiðlunargjöldunum. Það er auðvitað þannig að það býr ekkert slíkt að baki eins og hv. þm. Jón Bjarnason var að ýja að. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson spurði hvaða áhrif þetta hefði á til að mynda flutningskostnað og þá jöfnun sem þessu verðmiðlunargjaldi hefur verið ætlað að þjóna. Við vitum að það er orðin gjörbreyting á umhverfi mjólkuriðnaðarins, á þeim vettvangi starfar núorðið eitt rekstrarfélag. Í dag er það þannig að þeir mjólkurinnleggjendur sem leggja inn mjólk sína greiða tiltekið verðmiðlunargjald sem þetta fyrirtæki innheimtir af þeim sem það fyrirtæki notar síðan til þess að greiða inn í sinn eigin rekstur. Við sjáum auðvitað að við þær breytingar sem hafa orðið eru auðvitað engin rök lengur fyrir slíku verðmiðlunargjaldi þar sem einfaldlega er verið að færa til á milli hægri og vinstri vasa, kannski rassvasans og fremri vasans, gjöld sem innheimt eru af bændum og voru á sínum tíma notuð í tilteknum tilgangi en eins og fram kemur í athugasemdum við þetta lagafrumvarp er ekki lengur. Hér er því um að ræða gjald sem er í raun og veru engin þörf á, það er ekkert tilefni til þess að innheimta þetta gjald, það hefur ekki þau praktísku not sem það hafði hér áður og fyrr þegar það hafði þennan tilgang sem hv. þm. Jón Bjarnason var að reyna að lýsa hér áðan með tilþrifum sínum, tilefni til þessarar gjaldheimtu er einfaldlega ekki til staðar lengur. Þess vegna er verið að leggja þetta niður með því frumvarpi sem hérna er lagt fram og það er m.a. vikið að því í athugasemdunum að á sínum tíma, við lokaráðstöfun á uppsöfnuðu fé Verðmiðlunarsjóðsins, hafi því verið ráðstafað til endurskipulagningar afurðastöðvarinnar á Ísafirði. Núna er sú afurðastöð hluti af þessu rekstrarfélagi og þær tilfærslur sem þurfa að eiga sér stað þurfa ekki að koma á grundvelli verðmiðlunargjaldsins þannig að það er einfaldlega orðið úrelt, það hefur engan tilgang. Menn gætu náttúrlega varðveitt það, svona varðveislugildisins vegna, t.d. mætti fela Þjóðminjasafninu varðveislu þess, en þetta hefur ekkert með rekstur að gera og þetta hefur ekki með jöfnun að gera. Forsendurnar fyrir þessu gjaldi eru bara úr sögunni og þess vegna er engin sérstök ástæða til þess að viðhalda þessu ákvæði. Varðandi verðtilfærsluna, sem er auðvitað stærra mál, stærra efnislega mál, þá er það þannig í dag að verðtilfærslan hefur þann tilgang að færa á milli einstakra framleiðslutegunda. Þetta getur haft þau áhrif að verði á einni tegund er haldið niðri með því að innheimt er verðtilfærslugjald af innleggjendum á mjólk. Þessu verðtilfærslugjaldi er síðan ráðstafað ýmist til þess að hækka einhverja tiltekna vöru í verði eða lækka hana. Þetta er auðvitað líka arfur frá liðinni tíð. Það kunna að hafa verið rök fyrir því einhvern tíma að halda t.d. nýmjólk niðri í verði, ef við gefum okkur það, og verðleggja þá t.d. skyr eða jógúrt hærra. En ég held að það detti engum í hug núna árið 2007, bráðum komið 2008, að verðlagningin eigi að fara þannig fram, að sú ágæta nefnd, verðlagsnefnd búvöru, skipuð jafnágætum mönnum og hún er, eigi að hafa sérstakt ákvörðunarvald um það hvort fjölskyldurnar í landinu fái mjólkina sína dýrari eða ódýrari þegar það leiðir síðan til þess að skyrið verður ódýrara eða dýrara. Þetta hefur engin áhrif á heildarútgjöld heimilanna til kaupa á þessum mjólkurafurðum. Þetta hefur hins vegar áhrif á það hvort sá sem drekkur mikla nýmjólk fái vöruna á lægra verði eða sá sem borðar mikið af skyri. Þetta er því auðvitað bara úrelt þing sem hefur hins vegar þau áhrif að það býr til skekkju á samkeppnismarkaðnum, þ.e. það heldur uppi verði á einhverjum tilteknum afurðaflokki en heldur niðri verði á öðrum þannig að sá sem vill koma inn og keppa, hann einbeitir sér þá að þeim vöruflokkum sem verðinu er haldið uppi á með óeðlilegum hætti, kemst inn á markaðinn, skaðar framleiðslufyrirtæki, grefur undan þessu afurðasölufyrirtæki bænda og þar með bændunum og landbúnaðinum. Þess vegna var það þannig, og það er alveg rétt sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson sagði áðan, þess var mjög gætt af minni hálfu að reyna að hafa sem best samráð og samstarf við verðlagsnefndina, og í þessari nefnd eiga sæti fulltrúar neytenda, þ.e. Alþýðusambands Íslands og BSRB, virðulegi forseti, Bændasamtökin og afurðastöðvarnar. Þessir aðilar eru sammála um að þetta fyrirkomulag sem við höfum viðhaft sé úrelt, það þjóni ekki tilgangi, það sé skaðlegt, þjóni ekki þeim tilgangi sem ætlað var í upphafi og menn eru sammála því að leggja þetta fyrirkomulag af. Þetta er það sem þetta frumvarp leiðir til, það er með öðrum orðum verið að hverfa frá óþarfri og skaðlegri millifærslu og verðtilfærslu sem þjónar hvorki bændum né afurðastöðvunum og er ekki til hagsbóta fyrir neytendur og þess vegna er ekki tilefni til þess að viðhalda þessu. Þær viðtökur sem mér finnst málið almennt hafa fengið eru til marks um að það er verið að reyna að þjóna hérna almennum hagsmunum og það er greinilegt að þeir fara saman. Við vitum það t.d. að bændur hafa lengi verið þeirrar skoðunar að það ætti að hverfa frá þessari verðtilfærslu. Sömu skoðun hafa afurðastöðvarnar haft og launþegarnir, fulltrúar ASÍ og BSRB, það hefur komið fram við skoðun á þessu máli í verðlagsnefndinni að þeir komust að sömu niðurstöðu. Ég vænti þess því, virðulegi forseti, þegar menn skoða þetta í alvöru í nefnd þingsins að þá komist menn að sömu niðurstöðu og við komumst að, ég og ríkisstjórnin, ásamt ríkisstjórnarflokkunum. Mér heyrðist af viðtökum hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar að ástæða sé til að ætla að Framsóknarflokkurinn standi að þessu. Hvað hv. þm. Jón Bjarnason kann að gera við skoðun málsins, það verður bara að koma í ljós. Auðvitað er það hans ákvörðun þegar hann tekur afstöðu til málsins.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra verður mjög tíðrætt um samkeppnismálin í þessu og ég ætla ekki að gera lítið úr mikilvægi samkeppnistöðunnar. Ég vil þó slá varnagla við því að ætla að fara að stilla upp sérhverjum bónda sem samkeppnisaðila hverjum gegn öðrum. Samkvæmt mjólkursamningnum er ekki svo, heldur er litið á ákveðinn framleiðslupakka af mjólk sem eina heild. Þess vegna er það með takmörkuðum hætti sem hægt er að líta á að samkeppnin ein sér tryggi bæði eðlilega og farsæla framleiðslu eða vinnslu og dreifingu á svona litlum markaði eins og hér er. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji að það þyrfti að setja einhver mörk fyrir því hversu mjólkurbú eða mjólkurvinnslur megi vera margar, eða fáar réttara sagt, hér á landi til þess að ná þeim samkeppnisáhrifum sem hæstv. ráðherra er að tala um. Ég hef óttast þessa fækkun á mjólkurbúum og mjólkurvinnslum, bæði að það leiði til óhagkvæmni og það leiði líka til samþjöppunar á markaðnum sem sé mjög óheppilegt og þá gildi ekki þau lögmál sem hæstv. ráðherra er að tala um. Þegar horft er á þróunina til lengri tíma hlýtur maður að huga að því hvernig hún geti orðið. Burt séð frá því þó að þessi einstöku atriði hér passi akkúrat í dag, þá erum við að horfa á þróun sem að mínu viti getur leitt til fákeppni og beinlínis hálfgerðrar einokunar og þá gilda ekki þau samkeppnisatriði sem hæstv. ráðherra er að tala um, og viljum við það?

Virðulegi forseti. Það sem þetta frumvarp felur í sér er m.a. það að nú er horfið frá því sem er í gildandi lögum um tiltekin atriði, t.d. verðtilfærsluna. Til þess að menn gætu viðhaft hér verðtilfærslu varð að kveða á um það í búvörulögum að þau sem sérlög mundu víkja til hliðar ákvæðum samkeppnislaga til þess að menn gætu í gegnum verðtilfærslusjóð og með verðtilfærslum innan fyrirtækja stillt af verði á einstökum vöruflokkum eins og ákveðið væri í verðlagsnefnd búvöru. Nú er verið að hverfa frá þessum hluta búvörulaganna, þ.e. við erum ekki lengur með þá stöðu, verði þetta frumvarp að lögum, að þessi hluti búvörulaganna sé undanþeginn samkeppnislögum. Það hefur hins vegar ekkert með að gera það sem oft hefur verið rætt um í 71. gr. sem kveður á um almenna heimild fyrir afurðasölufyrirtækin, að vera vikið undan ákvæðum samkeppnislaganna. Þau geta að vísu ekki beitt markaðsráðandi stöðu sinni, það er auðvitað ekkert sem samkeppnislögin eða búvörulögin eða nein önnur lög heimila þeim að gera. Það var hins vegar á sínum tíma, árið 2004, ákveðið að undanþiggja þau samkeppnislögunum. Ég hef út af fyrir sig enga sérstaka skoðun á því hversu mörg þessi bú eigi að vera. Við sjáum að niðurstaðan varð sú, til þess að reyna að draga úr tilkostnaði að stækka þessi bú. Ég held að það sé óumdeilanlegt að kostnaðurinn hefur minnkað í afurðasölufyrirtækjunum. Einn góðan veðurdag hljóta menn að ná einhverri niðurstöðu í þeim efnum. En þetta frumvarp hér er fyrst og fremst frumvarp um það að hverfa frá verðtilfærslu sem á að heyra sögunni til.

Herra forseti. Ég tel mikilvægt að reynt sé að rýna í hver þróunin getur orðið og hvert hún stefnir. Það er líka mikilvægt að hafa á því skoðun hvað sé best í þeim efnum og grípa til aðgerða fyrir fram hvað það varðar. Ég vil benda á að í gegnum það kerfi sem hefur verið við lýði hefur verið hægt að halda uppi sérvinnslu, það hefur verið heimild til að þróa sérvinnslu í Búðardal, á Blönduósi o.s.frv. og vera með ákveðnar verðmiðlanir þar á milli. Það hefur verið markmið í sjálfu sér að halda úti rekstri og vinnslu á þessum stöðum. Þetta frumvarp breytir kannski ekki miklu þar um en engu að síður opnar það fyrir möguleika á aukinni samþjöppun og gefur framleiðslufyrirtækjunum frjálsari hendur með að grípa til þeirra aðgerða sem þeim sýnist í þeim efnum. Það má segja að það sé eðlilegt á frjálsum markaði en þetta er hluti af kerfi sem við höfum byggt upp hvað varðar framleiðslu, vinnslu og dreifingu og það er mín skoðun að fara eigi varlega í að rugga því og opna leiðir til aukinnar samþjöppunar og fákeppni. Innheimta á flutningsjöfnunargjaldi er í höndum fyrirtækjanna sjálfra en þau geta ákveðið að leggja hana niður og segja: Bíddu, það er allt of dýrt fyrir okkur að sækja mjólk á þennan og hinn staðinn. Þá er tryggingin sem lögin fólu í sér ekki lengur fyrir hendi. 

Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi þakka fyrir að fá að taka til máls. Ég áttaði mig ekki á að ég var aðeins of seinn í umræðuna, en þetta er nú allt að koma, ég er að læra inn á þingsköpin og hvernig þetta virkar allt saman. Ég vil þakka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir málefnalega umræðu og góð svör efnislega. Ég hefði kosið að þeir sem tóku þátt í umræðunni fyrir hönd Samfylkingarinnar hefðu rætt á sömu nótum - ég hafði alltaf á tilfinningunni að í þessum málum hefðu framsóknarmenn frekar staðið á bremsunni en sjálfstæðismenn hefðu stefnt í frjálshyggjuátt og talað fyrir markaðsvæðingu. En það setur að mér ugg þegar ég átta mig á því að nú er það Sjálfstæðisflokkurinn sem þarf að standa í fæturna gagnvart Samfylkingunni. Baunað var á stjórnarandstöðuna hér áðan og sagt að hún þyrfti á aðstoð að halda en ég væri alveg til í að fara yfir landbúnaðarmálin með þeim félögum, hv. þm. Árna Páli Árnasyni og Lúðvíki Bergvinssyni. En það er kannski ósanngjarnt af mér að nefna þá núna vegna þess að þeir eru farnir úr salnum. Ég ítreka varnaðarorð mín. Ég átta mig á því að þessi verðtilfærsla og þetta verðmiðlunargjald er kannski barn síns tíma og það var óeðlilegt með vissar tegundir mjólkurvara að önnur væri dýrari en hin. 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 219, 204. mál þingsins, en um er að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um innflutning dýra, nr. 54/1990, með síðari breytingum. Með frumvarpinu eru áformaðar breytingar á lögum um innflutning á dýrum sem í megindráttum er ætlað að einfalda málsmeðferð, stytta málsmeðferðartíma og skýra einstök ákvæði laga um innflutning dýra. Með frumvarpinu er lagt til að ákvörðunarvald um innflutning gæludýra, sem ekki teljast til nýrra dýrategunda eða erlendra stofna tegunda sem hér eru fyrir, færist frá landbúnaðarráðuneytinu til yfirdýralæknis, sem um langt árabil hefur haft á hendi sérfræðiverkefni sem lúta að innflutningi dýra. Ákvörðunum yfirdýralæknis má skjóta til úrskurðar ráðherra verði frumvarpið að lögum. Með frumvarpinu er áformað að skýra og einfalda lög um innflutning dýra nokkuð. Þannig er í frumvarpinu gert ráð fyrir að hugtakið búfé í lögunum taki mið af nýlegri skilgreiningu búfjár í lögum um búfjárhald o.fl., nr. 103/2002. Einnig er ætlunin að skýra þær reglur sem gilda um innflutning á svínum og erfðaefni þeirra en við breytingu á lögum um innflutning dýra árið 2002, sem hafði að markmiði að auðvelda innflutning á svínum og erfðaefni þeirra, láðist m.a. að breyta skilgreiningu laganna á einangrunarstöð. Af þeim sökum eru lögin ekki eins skýr um innflutning svína og æskilegt væri. Ég vil hins vegar leggja áherslu á að með frumvarpinu er ekki verið breyta reglum um innflutning svína efnislega. Loks skal nefnt að frumvarpið fellur að nýútkominni áætlun um einföldun regluverks og stjórnsýslu í landbúnaðarráðuneytinu. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og til 2. umr.