Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég flyt hér frv. til l. um fjarvistarrétt foreldra vegna veikinda barna. Það er meginefni þessa frv. að lögbundið verði að foreldri sé heimilt að ráðstafa allt að einni viku af áunnum rétti sínum til fjarvistar vegna veikinda til að vera frá vinnu vegna veikinda barna sinna undir 13 ára aldri, en það skilyrði er sett í 2. gr. að annarri umönnun verði ekki við komið. Í þessum veikindaforföllum greiðast starfsmanni dagvinnulaun og vaktaálag skv. reglubundinni verðskrá, ef um það er að ræða. Forsaga þessa máls er sú að í tengslum við kjarasamninga opinberra starfsmanna haustið 1982 var samþykkt að veita félagsmönnum Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Bandalags háskólamanna heimild af því tagi sem hér er gerð till. um að verði almenn regla á vinnumarkaðinum. Skv. þeirri heimild mega þeir nota hluta af veikindaleyfi sínu til að vera frá vinnu vegna veikinda barna. Þetta var reyndar ekki í fyrsta sinn sem ákvæði af þessu tagi kom inn í samninga, vegna þess að árið áður hafði verið fallist á sams konar ákvæði í samningum ríkisins við starfsmannafélagið Sókn. Ekki þarf að orðlengja það að krafa af þessu tagi hefur lengi verið á dagskrá hjá verkalýðshreyfingunni, enda eru heimildir af þessu tagi í gildi víða um lönd og víðast hvar þykja það orðið sjálfsögð réttindi að foreldrar, sem ekki fá annarri umönnun við komið, geti notað hluta af sínum veikindadögum til að sinna veikum börnum. Þetta hefur sem sagt verið krafa aðildarsamtaka Alþýðusambands Íslands um árabil. Hins vegar hefur þessi réttur ekki náðst fram í kjarasamningum á almennum vinnumarkaði og þess vegna er það nú gert að till. að Alþingi taki af skarið um að allir sitji við sama borð í þessu efni og eigi þennan rétt. En þegar rétturinn er nefndur þá er kannske eðlilegt að velta fyrir sér hverjir eigi réttinn. Að sjálfsögðu er ekki hægt að skylda atvinnurekendur til þess að veita rétt af þessu tagi ef um mjög lauslegt vinnusamband er að ræða og viðkomandi starfsmaður hefur ekki verið hjá atvinnurekanda nema kannske fáa daga eða í mjög skamman tíma. Það þykir því eðlilegt að miða við nokkuð fast vinnusamband í þessu sambandi. Í 1. gr. frv. er gengið út frá því að þeir eigi réttinn skv. þessum lögum sem rétt eiga til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms og slysaforfalla skv. ráðningarsamningi eða skv. lögum nr. 19 1. maí 1979. Skv. þeim lögum ná þessi réttindi til þeirra sem eru í fastri vinnu, þ.e. hafa ákveðinn uppsagnarfrest eða hafa verið hjá sama atvinnurekanda í a.m.k. eitt ár, sbr. lög nr. 19 1. maí 1979, eins og ég nefndi áðan. En þar er eitt vinnuár skilgreint sem a.m.k. 1550 vinnustundir á seinustu 12 mánuðum. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða mikið meira um þetta frv. Ég lít svo á að hér sé um sanngirnis- og réttlætismál að ræða. Stór hluti vinnumarkaðarins nýtur þessa réttar í dag. Réttindi af þessu tagi eru viðurkennd víða um lönd, en félagsmenn Alþýðusambands Íslands hafa enn ekki fengið þennan rétt viðurkenndan. Ég tel sjálfsagt og eðlilegt, úr því að atvinnurekendur hafa tregðast við og tregðast enn við að fallast á þessi sjálfsögðu réttindi, að Alþingi taki þar af skarið og samþykki þennan rétt foreldrum til handa á hinum almenna vinnumarkaði. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. þessu vísað til hv. félmn.



Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta frv. er lagt hér fram. Það er reyndar í annað skipti, það var lagt hér fram í fyrra líka. Ég styð þetta frv. þar sem það eykur jöfnuð á milli manna og aðstöðu. Það er ekki tilviljun að starfsmannafélagið Sókn varð fyrst til þess að fá þetta inn í samninga því að þetta skiptir mestu máli fyrir konur. En ég vil samt gera nokkrar athugasemdir við þetta frv. Í stað þess að hafa í 2. gr. allt að einni viku árlega mundi ég telja hyggilegra að hafa sjö vinnudaga vegna þess að þetta er teygjanlegt orðalag og getur þýtt fimm vinnudaga, allt að einni viku. Vinnuvika er í reynd fimm vinnudagar. Ég tek þetta sérstaklega fram vegna þess að við fengum þessu breytt í samningum úti á landi þar sem við rákum augun í það á sínum tíma að þetta væri hægt að túlka á tvo vegu. Annað stórt atriði er að þessi lagaheimild nái einnig til fólks sem vinnur hlutastörf. Eins og okkur ætti öllum að vera ljóst er meginástæða fyrir því að konur sækjast eftir hálfum stöðum sú að þær annast barnauppeldi. Er því mjög brýnt að það starfsfólk sem vinnur hlutastörf fái hlutfallslega sama rétt. Þetta eru þær tvær meginathugasemdir sem ég hef við þetta frv. að gera eins og það liggur hér fyrir, enda er tekið fram að eitt vinnuár sé hér skilgreint sem a.m.k. 1550 vinnustundir á seinustu 12 mánuðum. Það gerir þess vegna þeim sem stunda hálfa vinnu ókleift að sækja þennan rétt.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um sóknargjöld o. fl. Þetta frv. var lagt fram á síðasta Alþingi og þá í Nd., en það seint á þinginu að því var vísað þá til nefndar, en að öðru leyti mun það ekki hafa fengið þar mikla umfjöllun. Þetta frv. samdi kirkjulaganefnd að meginstofni til. Það var lagt fyrir kirkjuþing 1982 og gerði það á því smávægilegar breytingar. Á frv., eins og kirkjuþing afgreiddi það, hefur verið gerð ein breyting. Felld hefur verið niður grein um svokallað kirkjubyggingargjald. Skv. þeirri grein gat kirkjumálaráðherra heimilað sóknarnefndum að fengnu samþykki safnaðarfunda að leggja á þá, sem sóknargjald eiga að greiða, sérstakt kirkjubyggingargjald til að standa straum af kostnaði vegna byggingar eða endurbyggingar kirkju eða safnaðarheimila, svo og vegna meiri háttar viðgerða á slíkum byggingum. Mátti gjald þetta nema allt að þreföldu sóknargjaldi. Skv. þessu gat gjald þetta hæst numið 2.4% af útsvarsstofni ef heimildin væri nýtt að fullu. Það var nokkuð augljóst að þetta ákvæði hefði haft í för með sér nokkra tvísýnu um framkvæmd frv. Þess vegna var ákveðið að fella þessa grein niður. En meginbreytingin, sem felst í frv., er sú að sóknargjaldið er ekki lengur lagt á sem nefskattur, þ.e. sama skatthæð án tillits til tekna manna eða gjaldþols, heldur verði gjaldið tiltekinn hundraðshluti af útsvarsstofni hvers gjaldskylds manns. Í nokkur ár hefur sóknargjaldið verið eini nefskatturinn sem lagður er á. Veldur þetta óhagræði og auknum kostnaði við framkvæmd álagningar og innheimtu opinberra gjalda, m.a. í þeim tilfellum þar sem sóknargjaldið er eini skatturinn sem gjaldandi greiðir. Helsti kosturinn við þær álagningarreglur, sem í frv. eru, er sá að þær tryggja sjálfkrafa aðlögun að hækkandi verðlagi og tekjum og þar með útgjöldum safnaðanna. Auk þess er í verulegum atriðum sniðinn af því sá vankantur sem áður greinir um álagningu og innheimtu gjaldsins. Rétt er að benda á ákvæði 8. gr. frv. þar sem héraðsfundi er heimilað að ákveða að allt að 5% sóknargjalda renni í sérstakan sjóð, héraðssjóð, sem ætlað er að standa undir sameiginlegum útgjöldum prófastsdæmisins. Er þetta nýmæli og gæti orðið til að örva kirkjulegt starf innan hvers prófastsdæmis. Í nokkur ár hefur verið rætt um þörf á því að breyta gildandi ákvæðum um álagningu sóknargjaldsins. Mál þetta hefur komið til umfjöllunar á kirkjuþingi nokkrum sinnum, m.a. 1974, 1978 og 1982. Á Alþingi 1974–1975 var flutt frv. til l. um sóknargjöld og síðan aftur 1975. Frv. þessi náðu fram að ganga. Í þeim frv. var álagning gjaldsins tengd útsvari. Í frv. því sem hér liggur fyrir er gjaldið tengt útsvarsstofni. Skv. 1. gr. skal gjaldið vera 0.2–0.4% af útsvarsstofni skv. II. katla laga nr. 73/1980, um tekjustofna sveitarfélaga. Sóknarnefnd ákveður gjaldið innan greindra marka. Ef tekjur sóknarkirkju hrökkva eigi fyrir nauðsynlegum útgjöldum að dómi sóknarnefndar og sóknarprests er heimilt skv. 3. gr. frv. með samþykki safnaðarfunda að hækka sóknargjaldið allt að tvöföldu, enda komi til samþykki kirkjumálaráðherra. Á síðasta ári var gerð könnun á því hvernig innheimta gjaldsins hefði komið út í samanburði við gildandi reglur. Miðað var við gjaldárið 1982 og náði könnunin til sóknanna í Reykjavík. Kom þá í ljós að núverandi gjald var innan þeirra marka sem gert er ráð fyrir í frv. Gögn um þetta getur nefnd sú, sem fær málið til meðferðar, fengið til afnota. Rétt er að geta um erindi og ábendingar er borist hafa rn. og varða frv. þetta. Frá ríkisskattstjóra hafa borist nokkrar athugasemdir varðandi álagningu gjaldsins, frá fjmrn. bréf þar sem m.a. er vakin athygli á því að ekki er gert ráð fyrir því að greiðslan fyrir álagningu gjaldsins komi til ríkissjóðs, frá biskupi Íslands bréf þar sem þess er farið á leit við dóms- og kirkjumálaráðuneytið að það hlutist til um að innheimtuþóknun, sem greidd er fyrir innheimtu sóknargjalds, lækki frá því sem nú er. Öll þessi gögn fær hv. menntmn., sem ég legg til að fjalli um frv. að lokinni þessari umr., til meðferðar. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. menntmn.