Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (S. E): Eftir upplýsingum, sem stjórninni hafa borist með símskeyti, skal jeg láta þess getið, að jeg sje mjer fært að taka aftur brtt. 1., a.-b. á þgskj 468. Aftur á móti mun jeg halda fast við brtt. 2, á sama þgskj., sem fer fram á að lengja gjaldfrestinn. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að fyrri helmingurinn verði borgaður fyrir lok októbermánaðar, en hinn síðari fyrir árslok. En jeg lít svo á, að slíkir skilmálar geti orðið mjög erfiðir og ef til vill ókleifir fyrir landssjóð, og hefi jeg því leyft mjer að fara fram á í brtt., að fyrri helmingurinn verði greiddur fyrir árslok, en hinn síðari fyrir 1 júlí næstkomanda. En auðvitað helst það ákvæði 6. gr. eftir sem áður, að verðið greiðist seljendum jafn ótt og það kemur inn, þótt fyr verði en ákvæði þessi segja til. Þetta er því ekki annað en varasemi, sem nauðsynleg er fyrir landssjóð. Jeg sje svo ekki ástæðu til að endurtaka það, sem jeg hefi áður sagt við fyrri umr. málsins, en vil að eins með tilvísun til þess, mæla með því, að þessi brtt. verði samþykt.

0819Frsm. (Guðjón Guðlaugsson) Eins og menn muna var 7. gr frv. feld burt við 2. umr., en í henni voru þau ákvæði, að seljendur fengju 3/4 hluta hagnaðarins, ef nokkur yrði. Og jeg verð að lýsa yfir því, að jeg álít það ekki rjett, að fella það ákvæði burt, af þeim ástæðum, að jeg hefi aldrei viljað viðurkenna það, að hjer væri um „spekúlation“ að ræða, heldur hitt, að bjarga einum af stærri atvinnuvegum landsins. Þess vegna vildum við, að landssjóður fengi að eins brot af ágóðanum sem borgun fyrir óbeina áhættu. Við höfum því komið fram með brtt., sem fer þó ekki fram á, að þessu verði kipt í samt lag aftur, heldur að ekki sje útilokuð öll von um, að framleiðendurnir njóti einhvers af hagnaðinum, þannig, að næsta þing ráði hvernig ágóðanum verði varið. Með því móti er ekki tekið fram fyrir hendur þingsins og þá þurfa menn ekki að vera hræddir lengur; þá verða menn annað hvort ánægðir eða óánægðir með úrslitin. Jeg vona því að háttv. deild leyfi þessari nýju 7. gr. að komast inn í þessu formi. Um brtt. 1, á þgskj. 468 þarf ekki að tala, þar sem hæstv. fjármálaráðherra hefir tekið hana aftur. En jeg hefði helst kosið, að hann hefði tekið brtt. 2, á sama þgskj., aftur líka. En ekki mun jeg þó gera það atriði að neinu þrætuepli. Það er að vísu rjett að eftir ákvæðum 6. gr. frv. á landsstjórnin að borga út jafnóðum og peningarnir koma inn, og ef svo færi að nægir peningar kæmu fyrir síldina frá Svíþjóð til þess að fullnægja þörfum útvegsins, þá gerið lítið til um ákvæði þessi. En mjer þykir gjaldfresturinn á síðari helmingnum æði langur, til 1. júlí 1919, og get jeg ekki skilið að landssjóður sje kominn á þá heljarþröm, að svo langan þurfi gjaldfrestinn En hjer er brtt á þgskj. 469, þar sem farið er fram á að skifta greiðslunni í þrent, þannig, að fyrsti þriðjungur greiðist jafnótt og fjeð kemur inn, annar fyrir árslok og þriðji fyrir lok marsmánaðar. Er þar miklu vægar og hóflegar farið í sakirnar. og get jeg því miklu fremur felt mig við þá brtt. Til þess að miðla málum vil jeg styðja brtt. á þgskj. 469, frá háttv.þm. Ísaf. (M. T). Kýs jeg þannig að mæta hæstv. fjármálaráðherra á miðri leið Þetta er sagt frá mínu eigin sjónarmiði, því að við bjargráðanefndina hefi jeg ekki talað um þetta atriði.

Atvinnumálaráðherra (S. J): Mjer þykir vænt um að frv. kom ekki til 3. umr. fyr en í dag Vænti jeg, að því vegni nú betur en ella hefði orðið. Brtt. á þgskj. 467 get jeg vel fallist á. Eftir á mun í alla staði auðveldara að ráðstafa ágóðanum, ef hann verður einhver. Treysti jeg næstkomandi þingi fyllilega til þess að ráða með sanngirni fram úr því. Tvær brtt. hafa komið fram viðvíkjandi greiðslu á verði síldarinnar. Mun jeg fyrir mitt leyti styðja brtt. á þgskj. 468, frá fjármálaráðherra. Mjer virtist háttv. 4. landsk.þm. (G. G.) ekki skilja þá tillögu alveg rjett. Virtist mjer hann halda, að samkvæmt henni yrði ekkert greitt af fyrri helmingnum fyr en um árslok, og síðari helmingurinn allra fyrst 1. júlí. En svo er ekki, heldur á alt að vera borgað 1. júlí, en verður vitanlega borgað jafnóðum og andvirði síldarinnar innborgast til landssjóðs. Að vísu fer brtt.háttv. þm Ísaf. (M T ) meðalveg, en sá meðalvegur mun ekki heppilegastur fyrir landssjóð. Ef hann verður farinn, verður landssjóður ef til vill að leggja út 2 miljónir kr. áður en einn eyrir er innborgaður. Það virðist sjálfsagt að samþykkja brtt fjármálaráðherra, því að ekki verður sjeð, að það velti á miklu fyrir síldarframleiðendur.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg verð að halda fast við brtt. á þgskj. 464. Jeg fæ ekki betur sjeð en að þ að yrði afarmikil byrði fyrir landssjóð, ef frvgr. yrði samþykt óbreytt. Brtt. hv.þm. Ísaf. (M T.) dregur úr greininni, en samkvæmt brtt. þyrfti þó að greiða 2 miljónir kr. í október; en nú er alveg óvíst, að þá verði nokkrir peningar komnir inn. Einkum virðist ekki ástæða til þess, að ganga mjög nærri landssjóði um greiðsluna, þar sem ekki ber sjerlega nauðsyn til þess vegna útgerðarmannanna sjálfra. Þeir geta notað bankana, þar sem þeir eiga vísa peninga fyrir tiltekinn dag, því að með því skapast lánstraustið Jeg er ekki sjerlega kunnugur síldveiðunum, en jeg held, að útgerðarmenn geti vel staðist að fá ekki borgaða síldina fyr en komið er fram á vetur. En vitanlega verður þeim borgað áður en sænsku peningarnir koma.

Sigurjón Friðjónsson Brtt. á þgskj. 467 get jeg ekki greitt atkvæði. Það er ekki vegna þess, að jeg unni ekki síldarútgerðarmönnum neins hluta af ágóðanum, heldur vegna hins, að jeg vil ekki skapa með lögum þrætuepli handa næsta þingi. Af tillögunum um borgunarfrestinn mun jeg fylgja till.hv.þm. Ísaf. (M. T.).

Magnús Torfason Það gleður mig að málið horfir nú svo við, að hæstv. fjármálaráðherra hefir sjeð sjer fært að taka aftur fyrri brtt. sína. Hins vegar þykir mjer mjög leitt, að hann hefir ekki líka tekið aftur þá seinni. Jeg hefi komið með brtt á þgakj. 479. Hún er ekki fram komin af því, að jeg sje óánægður með frvgr., heldur til þess að fyrirbyggja annað verra. Með öðrum orðum, jeg hefi komið fram með hana til samkomulags við hæstv. fjármálaráðherrann. Ráðherrann, og raunar tveir ráðherrar frekar en einn, heldur því fram, að landssjóður mundi þurfa að borga út þær 2 milj. kr., sem samkvæmt minni till. falla í október, en jeg er sannfærður um, að þess þarf ekki. Bankarnir þurfa ekki annað en að flytja skuldir útgerðarmanna yfir á landssjóð, og það er vafalaust, að bankarnir fengjust til þess. Landssjóður þyrfti því ekki að leggja út nema ef til vill örlítið af þessum fyrstu 2 milj. kr. Jeg vil því leggja til, að brtt. mín verði samþykt, þótt jeg vildi heldur hafa kosið frvgr. óbreytta. Aftur legg jeg afarmikla áherslu á, að brtt. á þgskj. 467 verði samþykt, þar sem áhætta landssjóðs hefir minkað stórkostlega síðan 2. umr. var háð. Nú eru miklar horfur á, að gróði verði af þessu frv., og getur deildin því sóma síns vegna ekki felt brtt.

Magnús Kristjánsson Það gleður mig stórlega, að deildin virðist nú orðið nokkurn veginn einhuga um þetta mál, og vona jeg að eins verði um hv. neðri deild. Svo einkennilega hefir skift um síðan við 2. umr., að nú eru þær ástæður, sem fluttar voru á móti frv., horfnar, og þar með sannað, að skoðun sú, er jeg hjelt fram við síðustu umr., hefir við góð og gild rök að styðjast. En aftur eru fram komnar aðrar ástæður, sem gætu orðið málinu hættulegar. Það er tilgangur frv. að styðja síldarútgerðina. En nú er Svo komið, að ýmsir útvegsmenn mundu helst kjósa, að málið fjelli niður. Jeg vil þó leggja jafna áherslu á, að málið nái að ganga fram, og jeg hefi áður gert. Vona jeg, að hv. deild sjeu ljósar ástæður mínar af þeim umr., sem undan eru farnar. Till. um gjalddagann eru að mínu áliti aukaatriði. Brtt. á þgskj. 467 er alt annars eðlis. Það er mjög æskilegt að hún verði samþykt. Ef hún verður feld, mun þess freistað að koma 7. gr. inn í frv. í Nd., óbreyttri, í sinni upphaflegu mynd, og væri það að vísu æskilegast. Af brtt. um gjalddagann mun jeg greiða atkv. með brtt.háttv.þm. Ísaf. (M. T.). Vona jeg, að hæstv. stjórn skoði það ekki sem móðgun við sig þó að hún verði samþykt. Er stjórninni í lófa lagið að gera samninga svo úr garði, að þetta verði landssjóðnum engin byrði. Aftur væru útvegsmenn nauðulega staddir, ef þeir gætu ekki greitt fólki sínu kaup fyrir veturnætur, og væri það þó raunar of seint fólksins vegna, því að það þarf að afla sjer bjargræðis fyrir veturinn fyrir laun sín. Mörgum útgerðarmönnum mun örðugt að útvega sjer lánsfje. Væri því heppilegast að samþykkja brtt. á þgskj. 469. Svo að jeg víki að ummælum háttv. 1. landsk.varaþm. (S. F.), skil jeg ekki í því, að brtt. á þgskj. 467 verði á næsta þingi það þrætuepli, að standi í nokkrum manni. Ef um nokkurn verulegan hagnað verður að ræða, munu allir sanngjarnir menn verða því fylgjandi, að nokkur hluti hans gangi til síldarframleiðenda. Brtt. er mjög væg, og ber jeg það traust til háttv.Nd., að hún setji inn aftur þá grein, sem feld var úr hjer í deildinni, ef þess þarf með.

Fjármálaráðherra (S. E); Það er vegna breyttra kringumstæðna, sem jeg hefi tekið fyrri brtt. mína aftur. Síðari till. um gjaldfrestinn kann í fljótu bragði að virðast aukaatriði, eins og háttv.þm. Ak. (M. K ) vildi halda fram, en jeg vil biðja menn að taka vel eftir því, að hún er engan veginn smávægileg. Eins og háttv.þm. Ak. (M. K.) mintist á, þurfa síldarútgerðarmenn að borga fólki sínu. Þeir þurfa því peninga frá landssjóði En hvaðan á að taka þessa peninga, ef andvirði síldarinnar verður ekki komið frá útlöndum? Landssjóður getur áreiðanlega ekki útvegað tvær milj. kr. í þessum tilgangi, þó að um stuttan tíma sje. Þetta er mjög þýðingarmikið atriði. Það er ekki tilætlunin, að landssjóður eigi að vera banki fyrir alt landið.

Jóhannes Jóhannesson Af ástæðum þeim, sem jeg tók fram við 1. umr. þessa máls, sje jeg mjer ekki fært að greiða atkvæði með brtt. á þgskj. 467, þótt jeg játi, að hún sje aðgengilegri en 7. gr. frv., sem feld var burt við 2. umr. Það er ekki svo að skilja, að jeg geti ekki unnað síldarútgerðarmönnum af fá einhvern hluta af ágóða þeim, sem verða kann af síldarkaupum þeim, sem hjer er um að ræða, heldur af ástæðum þeim, sem jeg tók fram við 1. umr. Mun það sýna sig, ef málið kemur seinna fyrir þing, sem jeg á sæti á.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg legg til, að máli þessu verði vísað til bjargráðanefndar.