Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Þegar við fórum að skoða þetta mál aðeins nánar áttuðum við okkur á því að óhjákvæmilegt er að gera breytingu á einu ártalinu til. Þetta snýst um að við þurfum að lengja frest sem vatnafélög hafa samkvæmt vatnalögunum til að laga starfsemi sína að þeim. Við hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, varaformaður iðnaðarnefndar, leggjum því til að þau hafi þá frest til 1. janúar 2009 þannig að það formsatriði sé á hreinu líka.

Virðulegi forseti. Þá heldur áfram umræða um þetta athyglisverða mál

Forseti biður um kyrrð í þingsal.

og ég vil fara yfir nokkur atriði sem tengjast því og gera þeim skil eftir því sem unnt er á þeim tíma sem til umráða er. Fyrst vil ég vekja athygli á þeirri stöðu sem kemur upp ef frumvarpið verður samþykkt, að þá verður ríkið með verslanir í samkeppni við verslanir á einkamarkaði um sölu á áfengi og það er staða sem er vert að gefa nokkurn gaum. Ég vil fyrst vekja athygli á ákvæði samkeppnislaga, 14. gr., en þar segir um þá stöðu sem kæmi upp ef frumvarpið yrði samþykkt, með leyfi forseta: „Þegar um er að ræða opinbert fyrirtæki eða fyrirtæki sem starfar að einhverju leyti í skjóli opinbers einkaleyfis eða verndar er Samkeppniseftirlitinu heimilt að mæla fyrir um fjárhagslegan aðskilnað, annars vegar á milli þess hluta rekstrar fyrirtækisins sem nýtur einkaleyfis eða verndar og hins vegar þess hluta rekstrar sem er í frjálsri samkeppni við aðra aðila. Skal þess gætt að samkeppnisrekstur sé ekki niðurgreiddur af starfsemi sem nýtur einkaleyfis eða verndar.“ Þetta þýðir að fyrsta skrefið yrði það að Samkeppniseftirlitið mundi gera ÁTVR það skylt að aðskilja fjárhagslega sölu sína á sterkum vínum og hins vegar sölu sína á léttum vínum eða þeim vínum sem falla undir þetta frumvarp. Þá fer maður að velta því fyrir sér hvaða áhrif slíkt hafi á stöðu ÁTVR. Sú athyglisverða staða er uppi í þessu máli að það hefur ekki verið sent til umsagnar í tvö síðustu skipti sem það hefur verið flutt hér á Alþingi, m.a. ekki síðastliðið vor þegar alvarleg tilraun var gerð af hálfu flutningsmanna til að lögleiða málið, þá fór það í gegnum þingið án þess að vera sent út til umsagnar. Síðast var beðið um umsagnir um málið fyrir tveimur og hálfu ári, á 131. þingi. Í upplýsingum sem ÁTVR sendi allsherjarnefnd Alþingis fyrir tveimur og hálfu ári, þ.e. síðast þegar Alþingi þóknaðist að óska eftir umsögnum um þetta frumvarp, þá gerði ÁTVR grein fyrir sinni hlið málsins. Í þeirri umsögn kemur fram að árið 2004, sem var síðasta heila ár fyrir umsagnarbeiðnina, seldi fyrirtækið 16 milljónir lítra af áfengi og þar af aðeins 700 þúsund lítra af sterku víni, þ.e. sem er yfir 22%. Það þýðir að aðeins 4,4% af vörunni sem fyrirtækið seldi mundi falla undir einkaleyfið eða verndina en 95,6% mundi falla undir samkeppnisrekstur og ÁTVR yrði gert skylt að aðskilja þessa tvo þætti í starfsemi sinni. Það er líka alveg ljóst, virðulegi forseti, hvert næsta skref mundi verða. Einkaaðilarnir og trúlega flutningsmennirnir líka mundu reisa upp kröfuna um að ríkið drægi sig út úr samkeppnisrekstri, og má ég minna á afstöðu sjálfstæðismanna til Orkuveitu Reykjavíkur og samblands opinbers fyrirtækis þess og Orkuveitu Reykjavíkur við einkaaðila í atvinnustarfsemi. Ég tel því alveg ljóst að sú krafa muni koma fram, m.a. frá nokkrum flutningsmönnum hér - ég skal ekki segja um þá alla, ég þekki það ekki en a.m.k. nokkrum flutningsmönnum eins og t.d. 1. flutningsmanni, Sigurði Kára Kristjánssyni, og hv. flutningsmönnum Birgi Ármannssyni og Bjarna Benediktssyni, ég tel það næsta víst að þeir mundu sama dag og forseti Íslands skrifaði undir lögin koma og segja: Við gerum kröfu til þess að ríkið dragi sig út úr samkeppnisrekstri. Ég held að mönnum eigi að vera ljóst að svona er til málsins stofnað, til þess eru refarnir skornir að leggja niður þessa ríkisstarfsemi enda tala menn leynt og ljóst fyrir því að markmiðið sé að ríkið dragi sig út úr þessu. Þessi tillöguflutningur á frumvarpinu er því yfirvarp, þetta er til þess að dylja hin eiginlegu markmið sem eru að koma ríkinu út úr þessari starfsemi, sennilega vegna þess að flutningsmenn telja meiri von til þess að fá málið samþykkt með þessum hætti.  Í öðru lagi segja flutningsmenn og taka það skýrt fram í greinargerð að þeir stefni að því að lækka áfengisgjaldið. Þá spyr maður: Mun það lækka verðið á áfenginu? Menn geta metið það, ég reyni að meta það eins og aðrir og skoða þau gögn sem til eru um sambærileg mál, þó ekki endilega á sömu vörutegundum, og fræðast um hvað hagfræðin segir um þetta. Við getum bent á reynsluna af lækkun virðisaukaskattsins fyrr á þessu ári og sagt að í stuttu máli sé það svona nokkuð góð þumalfingursregla að helmingurinn af lækkun skatta ríkissjóðs skilar sér til þeirra sem á að fá hana, þ.e. almennings, en helmingurinn rennur til milliliðanna. Ég mundi spá því að það yrði reyndin í þessu, að lækkunin á áfengisgjaldinu mundi skila sér að helmingi til í það að lækka verðið en helmingurinn mundi renna sem auknar tekjur til þeirra sem selja þannig að þeir taki meira til sín fyrir að selja en ÁTVR gerir núna. Þá erum við í þeirri stöðu að við erum búin að auka aðgengið að vörunni, fjölga sölustöðum, við erum búin að lækka verðið og við erum búin að auka hagnaðinn af því að selja þetta. Við vitum hvað fylgir því að lækka verð og við vitum hvað fylgir því að fjölga sölustöðum. Það fer ekki á milli mála og það geta menn fræðst um í umsögnum sem komið hafa um þetta mál á fyrri stigum þess og í nýlegum fréttum, ég fer aðeins yfir það á eftir. Ég vil líka benda á eitt enn en það er þróun síðustu ára í þessum málum. Menn spyrja hvort þetta sé ekki í ágætu horfi eins og er og að við getum bara breytt þessu og treyst fólki fyrir því að umgangast þetta efni - sem við skulum kalla svo en væri kannski nær að kalla eiturefni - og minni ég nú á að Alþingi hefur talið nauðsynlegt að takmarka aðgang fullorðins fólks að ýmsum eiturefnum og takmarka hegðun fólks með ýmsum hætti þannig að það á nú ekki við það sem stundum er borið fram í þessari umræðu að frelsi einstaklingsins eigi að vera í hávegum haft og það eigi alltaf að treysta einstaklingnum til þess að haga sér skynsamlega, því miður er það bara ekki þannig. Á síðustu árum, t.d. frá 1988, hefur verð á léttum vínum lækkað, þ.e. á vínum sem eru minni en 22% að styrkleika. Áfengisgjaldið hefur lækkað um 33%. Ríkið hefur verið með óopinbera áfengisstefnu á síðustu árum, síðan 1988, sem er fólgin í því að lækka verð á áfenginu. Á sama tíma hefur útsölustöðum hjá ÁTVR fjölgað og veitingastöðum, það hefur orðið algjör sprenging í þeim geira, sérstaklega hér í Reykjavík, bæði miklu fleiri veitingastaðir með vínveitingaleyfi og þeir hafa miklu lengur leyfi til að selja, hafa jafnvel leyfi til að selja allan sólarhringinn. Ég tel að borgarstjórn Reykjavíkur beri mikla ábyrgð á þeirri óöld sem orðin er í miðbæ Reykjavíkur um helgar, þeirri óöld og ómenningu sem hér hefur þróast á örfáum árum þar sem borgarstjórnin hefur lagt sitt af mörkum til að stuðla að ábyrgðarlausri hegðun og umgengni um áfengi. Hver hefur líka þróunin í neyslunni verið? Hún hefur verið sú að neyslan á mann hefur vaxið um 30% á þessu tímabili, frá 1998, úr 5,56 alkóhóllítrum á mann upp í 7,20 á síðasta ári, 30% aukning. Þetta tengist auknu aðgengi, lægra verði og fleiri sölustöðum.  Það má segja að þróunin hafi verið mjög hröð síðan 1985, ekki bara frá 1988, heldur frá 1985. Þá var neyslan 4,0 lítrar og síðan er búið að innleiða bjórinn og allt það hefur gerst sem ég hef rakið, þannig að við erum búin að auka neysluna um 80% síðan 1985. Hefur það ekki eitthvað í för með sér, virðulegi forseti, sem alþingismenn ættu að staldra við? Jú og ég vil nefna nýjustu upplýsingar í þeim efnum sem bárust bara fyrr í þessari viku. Sænska lýðheilsustofnunin hefur í samvinnu við Prevention Research Center í Kaliforníu gert rannsóknir og velt því fyrir sér og rannsakað hvað gerist ef leyft verður í Svíþjóð að selja áfengi í sérstökum verslunum og matvöruverslunum og einkaverslun verði hætt. Niðurstöður þeirra rannsókna eru að ef áfengi verður selt í sérstökum verslunum muni áfengisneysla aukast um 14%, en ef gengið verður alla leið og áfengið fer yfir í matvörubúðir þá muni áfengisneyslan aukast um 29%. Þeir sem gerðu þessa rannsókn halda áfram og reyna að gera sér grein fyrir afleiðingunum af aukinni neyslu. Þeir segja að þessi aukna neysla muni valda því að áfengistengdum dauðsföllum í Svíþjóð muni fjölga um 1.500 á ári. Ef við yfirfærum þetta yfir á Ísland yrðu það um 50 fleiri dauðsföll á hverju ári vegna aukinnar neyslu, ef hún yrði 29% eins og þessi rannsókn spáir að mundi verða í Svíþjóð. Það eru afleiðingar í því sem menn gera í þessum efnum, virðulegi forseti. Í Svíþjóð mundu verða 14.200 fleiri líkamsárásir og misþyrmingar og mest meðal þeirra sem eru ungir og þeirra sem drekka of mikið. Þetta er álit manna sem þekkja vel til og rannsaka þessa hluti, sem vinna vísindalega og kalla má vísindamenn. Fyrr í vikunni birtust líka fréttir um stöðuna í Englandi en þar er þessi fræga áfengismenning sem við eigum kannski að taka okkur til fyrirmyndar, eða hvað? Þar kemur fram að staðan hafi aldrei verið eins alvarleg í Englandi og nú, áfengisvandinn eykst sífellt. Forstjóri heilsugæslunnar í Bretlandi segir að þetta séu hroðalegar afleiðingar af fyllerísmenningu þjóðarinnar. Í umsögnum sem bárust um málið fyrir rúmum tveimur árum er einmitt rakið hvað leiðir af breytingum á áfengisstefnu og vísa ég til umsagna SÁÁ, áfengis- og vímuvarnaráðs og Lýðheilsustöðvar og ég vil nefna það sem kemur fram í umsögn Lýðheilsustöðvar. Þar er vitnað í ýmsar skýrslur og rannsóknir víða um heim og það er kannski of mikið að draga það allt fram eða benda á það hér úr ræðustól heldur vísa ég mönnum á þessi göng, þau liggja fyrir, og flutningsmenn sumir vita og þekkja, en láta eins og þau séu ekki til. Ég veit satt að segja ekki óábyrgari framkomu af hálfu flutningsmanna en þessa, hafandi þessar upplýsingar fyrir framan sig, hafandi enga ástæðu til að vefengja þær, að tala samt eins og þetta sé tóm vitleysa sem ekki sé nokkurt mark takandi á. Það finnst mér mikið ábyrgðarleysi sem flutningsmenn verða að horfast í augu við, virðulegi forseti, og þeir ættu eiginlega að biðja Alþingi afsökunar á því að halda áfram að flytja málið vitandi um afleiðingar af því sem þeir eru að leggja til, hafandi öll þessi gögn fyrir framan sig en láta eins og þau séu ekki til. Ég vil aðeins geta stuttlega upplýsinga frá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni þar sem fram kemur hversu alvarlegt vandamál áfengisneysla er og hversu margir eru taldir deyja árlega vegna þess og hversu hátt hlutfall það er af dauðsföllum. Það er rakin reynsla manna í Finnlandi og Kanada um breytingar á aðgengi að áfengi og ég fer ekkert frekar út í það á þessu stigi. En þar er sérstaklega dregið fram hvaða atriði það eru sem hafa áhrif á áfengisneyslu. Það er í fyrsta lagi aldurinn, lágmarksaldurinn við kaup á áfengi. Það er í öðru lagi sölufyrirkomulagið, þ.e. hvort það er einkasala ríkisins eða eitthvað annað, í þriðja lagi sölutíminn, hversu rúmur hann er, í fjórða lagi hversu margir útsölustaðirnir eru og í fimmta lagi skatturinn eða verðið, gjaldtakan af þessu. Virðulegi forseti. Hvað hefur verið lagt til á Alþingi á síðustu árum? Við erum hér með frumvarp þar sem lagt er til að fjölga útsölustöðum og þar sem lagt er til að lækka verðið, tvö af fimm atriðum eru í þessu frumvarpi. Við erum með frumvarp á 131. þingi um breytingu á áfengislögum um að lækka áfengiskaupaaldurinn, það er þriðja atriðið og við erum með frumvarp á 133. þingi um að breyta löggjöf um auglýsingar á áfengi. Það er mjög stórt atriði og hefur áhrif á neyslu. Það er því tekið á öllum þáttum, vegið að öllum fimm þáttunum í þessu sem hafa áhrif á neysluna með frumvarpsflutningi hér á Alþingi og öllum á þann veg að auka neysluna. Einn þingmaður er meira að segja flutningsmaður að þeim öllum þremur málunum, það er hv. þm. Bjarni Benediktsson. Hann vill vega að öllum þáttunum fimm og veit að út úr því fær hann sprengingu í neyslunni og hann veit að út úr því fær hann sprengingu í kostnaði þjóðfélagsins af áfengisvandamálinu. Það eru engar tillögur um mótvægisaðgerðir eins og er vinsælt að segja um þessar mundir að eigi að grípa til þegar menn leggja eitthvað til sem er slæmt, engar tillögur um það. Hvers vegna? Hvers vegna eru þessir ágætu hv. þingmenn svona ábyrgðarlausir? En þeir vinna markvisst, tillöguflutningurinn vegur að öllum þáttum málsins, öllum. Hvert er markmið þessara hv. þingmanna? Þeir verða að gera grein fyrir því. Eru þeir að þjónusta viðskiptalífið? Ég ætla ekki að halda því fram en ég vil a.m.k. segja að mér finnst það geta verið skýring að þeir hagsmunir sem menn bera fyrir brjósti séu hagsmunir þeirra sem vilja hagnast á því að selja áfengi. Mér finnst það geta verið skýring, og mér finnst sú skýring fá byr undir báða vængi þegar ég skoða heilsíðuauglýsingu í tveimur dagblöðum dagsins, í Morgunblaðinu og 24 stundum, heilsíðuauglýsingu af 1. flutningsmanni málsins, hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni með glas í hönd með textanum: Hvað ætlar þessi að gera í dag? Undir kemur texti og upphaf á þeim texta er, með leyfi forseta: „Þingmaður Sjálfstæðisflokksins reynir nú að afnema ríkiseinkasölu á léttvíni og bjór.“ Þetta er nú gildishlaðið, ríkis- og einka-. Það er alveg ljóst hvar hugurinn liggur í þessu. Og ef það er ekki ljóst þá getum við flett upp í leiðara blaðsins frá því í gær þar sem blaðið lýsir yfir stuðningi við þetta þingmál. Þetta er fríblað, það treystir ekki á tekjur af áskrifendum, það lifir á tekjum frá auglýsingum. Hverjir auglýsa í svona blaði? Ef lögunum verður breytt og frumvarpið frá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni og Bjarna Benediktssyni o.fl. samþykkt þá mættu auglýsendur fara að 

Herra forseti. Efni og innihald ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar var um margt áhugavert og athyglisverðar upplýsingar sem þar komu fram. Hann gerir því skóna að um leið og þetta frumvarp yrði samþykkt kæmi krafan um það að ríkið hætti samkeppnisrekstri í áfengissölu og ég skil þau rök mætavel. Mig langar hins vegar að beina spurningu til ræðumanns þar sem ég hef í raun viljað ganga lengra í þessu máli, ef á annað borð á að taka þessa löggjöf upp tel ég eðlilegra að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins verði lögð niður og allt vín verði selt í verslunum. Mun ekki koma fram krafa frá landsbyggðinni ef lögin verða samþykkt eins og þau liggja hér fyrir nú þar sem við vitum að hinum litlu og mörgu áfengisútsölum ÁTVR á landsbyggðinni verður lokað? Ég tel alveg skýrt að þeim muni öllum verða lokað þannig að framboð þessa varnings á landsbyggðinni verður með allt öðrum hætti en er í dag og verri. Þess vegna spyr ég: Telur hv. þingmaður ekki að það verði krafa fólksins sem býr á landsbyggðinni að framboðið verði með sama hætti og ekki verra en það er í dag? Ég vil líka benda á þau áhrif sem það getur haft á ferðaþjónustu ef verið er að aðskilja þetta.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður sé á réttum slóðum í mati sínu á því hvað mundi gerast. Ég held að ÁTVR yrði lokað mjög fljótlega. Ríkið mundi hætta allri vínsölu, það yrði ákveðið að fara með sterku vínin í búðirnar líka vegna þess að það væri enginn annar valkostur. Ef ríkið ætlar ekki að halda uppi sérverslunum með þessa vöru um allt land þá er enginn annar valkostur en að sterka vínið fylgi hinu víninu í Bónus, Hagkaup, Samkaup og allar þessar búðir. Ég held að það geti ekkert annað gert. Ég held líka að flutningsmönnum sé þetta ljóst. Ég held að þeir séu að stefna að þessu. Þetta er þeirra áhugamál, þetta er pólitísk sannfæring en ég held að þeir viti hverjar afleiðingarnar af því verða vegna þess að þeir hafa umsagnirnar. Þeir hafa engin gögn sem geta vefengt niðurstöður vísindamanna í fjölmörgum löndum sem hafa dregið fram sambandið á milli aðgengis og neyslu, verðs og neyslu, auglýsinga og neyslu. En þá kemur upp mjög sérkennileg staða, virðulegi forseti, ef svo illa fer að allt vín fer í verslanir. Hvernig á að selja vínið? Hér hefur verið samþykkt að selja megi tóbak í verslunum en það er gert með sérstökum hætti. Það má ekki vera sýnilegt, það má hvergi sjást. Viðskiptavinurinn segist ætla að fá tiltekna tegund af tóbaki og þá fer afgreiðslumaðurinn í skúffu og sækir það. Hvernig dettur mönnum í hug að það gæti gengið í sambandi við áfengissölu?

Herra forseti. Ég hefði gjarnan viljað fá skýrari svör frá hv. þingmanni. Hvort ekki væri einmitt rétt að ganga alla leið strax með þetta frumvarp og fá fram sjónarmið hans með tilliti til þeirra hagsmuna sem eru augljósir gagnvart landsbyggðinni. Hvort ekki væri nær að láta umræðuna snúast um það að ganga alla leið og snúa sér þá að hinum svokölluðu mótvægisaðgerðum þar sem sumir hverjir hafa kannski farið út um víðan völl en vissulega þarf að taka þá umræðu. Ég vil fá skýrari svör við þessu: Er ekki rétt að ganga alla leið strax, að segja eins og ég segi hér að það sé bara rökrétt að ganga alla leið strax og klára málið þannig?

Virðulegi forseti. Nei, ég er ósammála því. Ég held að við eigum ekki að fara af stað í þennan leiðangur. Við eigum að hafa fyrirkomulagið eins og það er. Ef menn ætla sér að rýmka aðgengið að víninu verður að hækka verðið samhliða til þess að reyna að láta áhrifin vegast á þannig að neyslan aukist ekki. Ég held að það sé langbest að hafa þetta eins og það er og ég held að við eigum að snúa við þeirri þróun sem hefur verið í gangi síðustu 20 ár. Alþingi á að hafa forgöngu um að hefja til vegs og virðingar önnur viðhorf til áfengis en hafa verið ríkjandi undanfarna áratugi sem hafa verið mjög áfengisvinsamleg og mjög höll undir hömluleysi og dýrkun á vímugjöfum. Ég held að menn eigi að snúa málinu við, snúa þróuninni við. Ég held að fækka ætti sölustöðum og fækka þeim veitingastöðum sem hafa vínveitingaleyfi. Það ætti að fækka sölustöðum og hækka verðið. Það hefur verið að lækka á undanförnum árum, frá 1998 eins og ég rakti. Það ætti að hækka verðið aftur. Við vitum hvað við þurfum að gera til að draga úr neyslunni. Við getum gert það, það er bara spurning um pólitískan vilja. Því miður hefur hann ekki verið eins sýnilegur vegna þess að kostnaðurinn af stefnunni kemur ekki fram í bókhaldi ríkisins með jafnglöggum hætti og tekjurnar. En menn skulu hafa það alveg fyrir víst að kostnaður ríkisins, bara ríkisins, svo ég tali ekki fyrirtæki og aðra aðila, af áfengisstefnunni er meiri en tekjurnar sem ríkið fær fyrir að selja áfengið. Það eru því skattgreiðendur sem hafa verið að borga kostnaðaraukann af breyttri áfengisstefnu á síðustu tveimur áratugum.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp sem einn flutningsmanna málsins og að þeim hefur hv. þingmaður beint nokkrum spurningum, m.a. þeirri hvort það sé ekki framtíðarsýn flutningsmanna að ríkið dragi sig alfarið út úr verslun með áfengi, sterk og létt vín. Því er einfaldlega til að svara að þetta mál er ákveðin tilraun til að ná einhverri sátt um að stíga ákveðið skref, stíga það skref að færa smásölu á léttvíni og bjór til einkaaðila en skilja sterka vínið eftir áfram hjá ríkinu. Ég vil koma því skýrt frá mér að til lengri tíma litið sé ég enga ástæðu til þess að ríkið standi í slíkum verslunarrekstri. Það er alveg klárt. Það kemur auðvitað ekkert á óvart að það sjónarmið komi fram hjá hv. þingmanni að rétt sé að hækka álögurnar, fækka afgreiðslustöðum með áfengi og vínveitingaleyfum almennt. Þetta er auðvitað sjónarmið mikillar forsjárhyggju. Í þessu máli takast á ákveðin frelsissjónarmið um að treysta borgurunum til að umgangast þá vöru sem við erum að fjalla um og svo forsjárhyggjan, ákveðin afturhaldshyggja sem mér finnst skína mjög í gegn hjá hv. þingmanni. Þetta er allt saman litað mjög svarthvítum litum. Annaðhvort eru hlutirnir alveg arfavitlausir eða menn fara hina einu, sönnu, réttu leið sem að mati hv. þingmanns er núverandi fyrirkomulag en þó með stigvaxandi höftum og þvingunum á aðgengi að vörunni.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu andsvari. Það var mjög gott að fá fram viðhorf eins flutningsmanna til málsins og þess eina sem er flutningsmaður að öllum þremur málunum í þessum efnum, að opna fyrir áfengisauglýsingar á 97% af því víni sem selt er hér á landi. Samkvæmt því frumvarpi sem hann hefur verið flutningsmaður að yrði heimilt að auglýsa áfengi sem er 22% að styrkleika og minna og það nær til 96% af sölunni. Það er ekki bara bjór og léttvín, það eru líka líkjörar. Því er svolítið villandi að klæða það í þennan búning. Það er líka alveg ljóst hvað fyrir flutningsmanni vakir og það er hans skoðun, og auðvitað er það bara sjónarmið, að ríkið eigi ekki að vera í þessum rekstri. Hann vill að þessi vara verði almennt í verslunum. Hann vill líka að áfengiskaupaaldur verði 18 ár og ég geri ráð fyrir að hann haldi áfram að tala fyrir því. En ef við leggjum þetta allt saman þá vitum við, út frá þeim rannsóknum sem liggja fyrir í mörgum löndum, hvað leiðir af þessu. Af þessu leiðir mikil aukning í neyslu og við vitum líka hvað það þýðir. Það þýðir bara vandamál, það þýðir kostnað, og hv. þingmaður er alveg eins og ég og hver annar þingmaður í þessum sal fulltrúi skattborgaranna, og sá kostnaður veltur yfir á skattgreiðendur. Hv. þingmaður er því að leggja til breytingar á fyrirkomulagi sem við höfum með þeim afleiðingum, svo við horfum bara á fjárhagslega hlið málsins en ekki aðrar hliðar sem verðskulda þó að vera ræddar í þessu máli, að tekjurnar fara til einhverra fárra einkaaðila en gjöldunum verður velt á skattgreiðendur. Það er út af fyrir sig sjónarmið en það er rétt að það sé skýrt.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst taka það fram að ég hallast að því að það sé rétt undir þessum dagskrárlið að fjalla um það þingmál sem hér liggur fyrir en ekki um önnur þingmál sem ekki liggja frammi á þessu þingi. Það er vissulega rétt að ég hef stutt þau mál sem hv. þingmaður hefur vísað til en ég tel að sameiginlega væri óheppilegt að afgreiða þau öll á sama tíma. En ég ætla ekki að fara út í efnisatriði þeirra mála í þessari umræðu enda er þetta eina málið sem liggur fyrir þinginu sem nú er nýhafið. Hv. þingmaður virðist bara líta á þetta mál sem reikningsdæmi þar sem við leggjum saman debetreikninginn og kreditreikninginn og fáum einhverja niðurstöðu og að þannig getum við afgreitt þetta mál. Þetta mál snýst ekki um neina útreikninga. Með þessari aðferðafræði getum við farið yfir fjölmörg svið mannlífsins og sagt að ekki borgi sig að leyfa fólki yfir höfuð til að mynda að reykja. Það kemur á óvart að hv. þingmaður skuli ekki komast að þeirri niðurstöðu að banna sígarettur með öllu á Íslandi og vindlinga og allt sem því fylgir eða leggja það einfaldlega til að ríkið eitt sjái um sölu á tóbaki eða þá að hækka aldursviðmiðið til kaupa á þessu. Reyndar er hægt að halda endalaust áfram á þessari braut og reikna út hvað það kostar okkur að lifa í sæmilega opnu og frjálsu þjóðfélagi. En í þannig samfélagi viljum við einfaldlega ekki búa og það er með því að hafa aukið frelsi hér á landi sem okkur hefur tekist að búa til miklu opnara, frjálsara, vinsamlegra og mannvænna samfélag og við eigum að halda því áfram. Ég vil bara láta þess getið að lokum að ég er tilbúin að ræða ýmsar aðgerðir til að vega upp á móti mögulegum neikvæðum áhrifum af þessu frumvarpi og það er hægt að horfa til útlanda í því sambandi vegna þess að þar er 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur staðið að því að flytja öll þessi þrjú þingmál á sama þinginu. Það kemur ekkert fram í þeim að hann ætlist til að þau séu afgreidd á mismunandi tíma eða taki gildi með mismunandi hætti. En ég fagna því ef hann er farinn að hörfa í málinu og viðurkenna að kannski sé of mikið að ætla sér að gera allt þetta samtímis. Það kemur líka fram í svörum hv. þingmanns að hann gerir enga tilraun til að draga fram upplýsingar af sinni hálfu til mótvægis við þær niðurstöður rannsókna sem liggja fyrir um áhrif af breytingum á öllum þessum þáttum í áfengisstefnunni, hvort sem það er áfengiskaupaaldurinn, auglýsingar eða aðgengið. Hann gerir enga tilraun til að draga fram upplýsingar sem gætu sýnt annað en þær rannsóknir sýna sem fyrir liggja þannig að ég lít svo á að í raun og veru séu ekki dregnar í efa þær upplýsingar sem liggja fyrir þinginu og hafa verið lagðar fram á fyrri stigum í umræðum um þetta mál um afleiðingarnar af þessu. Hv. þingmaður talar um frelsi manna og víst er að allir viljum við vera frjálsir menn. En eitt er víst að þeir sem búa við það böl sem af þessu vímuefni hlýst eru ekki frjálsir menn, ekki þeir sem eru ánetjaðir þessu, ekki þeir sem eru í fjölskyldusamböndum við þá einstaklinga, ekki vinir þeirra og ekki ættingjar og ekki vinnufélagar. Tugir þúsunda manna á Íslandi eru ekki frjálsir að fullu og öllu vegna áfengis og hv. þingmaður má gjarnan hafa í huga frelsi þessara Íslendinga til að lifa lífi eins og allir aðrir sem eru lausir við áhrifin af þessu vímuefni.

Herra forseti. Þetta frumvarp til laga um breytingu ýmissa lagaákvæða sem varða sölu áfengis og tóbaks er um tvennt merkilegt. Í fyrsta lagi er það merkilegt fyrir inntak þess þar sem lagt er til að rýmka verulega sölu og dreifingu á áfengi eins og frumvarpið tekur til og ég mun víkja að því á eftir. En mér finnst það kannski enn þá líka ekki síður mikilvægt og merkilegt að þetta frumvarp sem er sjötta mál þingsins virðist vera eitt fyrsta málið sem fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna, Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, flytja hér saman. Hliðstætt frumvarp var flutt á síðasta þingi. Fyrsti flutningsmaður þess var hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, sem er einn af leiðtogum Sjálfstæðisflokksins. Hann ætlar sér ábyggilega stærri hlut í þeim efnum heldur en nú eru komnir fram hjá honum. Þetta hefur verið hans eitt stærsta og mesta áhugamál á þinginu, þ.e. að rýmka fyrir heimildum um verslun með áfengi. Nú eru flutningsmenn eins og hér hefur verið rakið hv. þingmenn Sigurður Kári Kristjánsson, ein af vonarstjörnum Sjálfstæðisflokksins - hann er flutningsmaður að þessu brennivínsmáli - og varaformaður Samfylkingarinnar, einn af leiðtogum hins stjórnarflokksins, Ágúst Ólafur Ágústsson. Þetta er eitt brýnasta málið sem þessir flokkar telja að þeir þurfi að leggja saman fram og ríkisstjórn þeirra þegar Alþingi kemur saman nú í þingbyrjun. Þetta er stefnumarkandi fyrir þá flokka, sýnist mér. Aðrir flutningsmenn eru þungavigtarmenn innan þessara flokka og ætla ég þó ekki að vera að draga menn í dilka, þ.e. hverjir séu mikilvægir og meiri öðrum. En hv. þingmenn á þessu brennivínsmáli eru hv. þm. Birgir Ármannsson, Bjarni Benediktsson, einn af þeim leiðtogum sem menn horfa til að taki við Sjálfstæðisflokknum og þetta er eitt fyrsta mál sem þessir fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna leggja fram. Svo eru það hv. þm. Illugi Gunnarsson, hv. þm. Árni Páll Árnason, hv. þm. Pétur H. Blöndal, einn af leiðtogum Sjálfstæðisflokksins, í velferðarmálum sérstaklega, og hefur birt oft á þingi stefnu Sjálfstæðisflokksins. Það kemur mér á óvart að þetta skuli vera eitt fyrsta mál sem Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin, forustumenn þeirra, leggja fram á þingi, þ.e. brennivínsmálið. Það er mál til þess að auðvelda aðgang og auka aðgengi að áfengi. Það telja þessir flokkar brýnast. Ég hefði heldur viljað sjá, ef þessir hv. þingmenn hefðu verið ábyrgir gagnvart landsmálunum, okkur ræða stöðu fiskvinnslufólks í landinu, þ.e. að hefði verið þeirra fyrsta mál að ræða stöðu fiskvinnslufólks á Skagaströnd sem var að fá uppsagnarbréf í þessari viku. Nei, brýnasta málið hjá fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna, forustumanna þeirra á Alþingi er brennivínsmál. Herra forseti. Ég lýsi mikilli vanþóknun á þeirri forgangsröðun sem ríkisstjórnarflokkarnir, fulltrúar og leiðtogar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, sýna, þ.e. að velja brennivínsmál sem forgangsmál, eitt fyrsta mál sem tekið er til umræðu á Alþingi, mál nr. 6. Varðandi efni málsins sjálfs þá hafa hér verið rakin mjög ítarlega viðhorf þeirra sem eru í eðli sínu andvígir þessu máli, telja að af öðrum ástæðum og mörgum séum við ekki þar á réttri leið. Þingheimur hlýddi á ágæta ræðu Kristins H. Gunnarssonar þar sem rakin var með tölulegum hætti skaðsemi áfengis og hættur sem því fylgja að rýmka dreifingu og sölu á því. Það er nefnilega svo að þessir flutningsmenn, þessi nýja kynslóð Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, tala um frelsi og frelsi og frelsi án ábyrgðar. Það má segja að það séu einkunnarorð þessara nýfrjálshyggjumanna í þessum tveim flokkum og birtist það í því að þetta er eitt brýnasta málið. Auðvitað sjá menn viðskiptatækifæri í þessu, að sjálfsögðu. Þess vegna er mjög athyglisvert og ég get eiginlega gert orð í ritstjórnargrein Morgunblaðsins frá því 16. október síðastliðnum að mínum hvað þetta varðar og ætla að leyfa mér, herra forseti, að vitna til ritstjórnargreinar Morgunblaðsins um þetta mál: „Flutningsmenn frumvarpsins telja að núverandi fyrirkomulag sé tímaskekkja og eigi rætur að rekja til þess tíma sem „menn voru mjög gjarnir á að setja einokunarlög og hin ýmsu höft í íslenska löggjöf. Þar má t.d. nefna einkaleyfi á síldarsölu, einkasölu á viðtækjum, einkarétt til útvarpsreksturs. Seinna komu ýmis lög og höft eins og einokun á sölu bifreiða, símtækja og annars slíks og fyrir einungis um 15 árum var ríkið með einokun á því að flytja inn eldspýtur.“ Þetta er ef til vill fyndið. Ekkert er hins vegar skoplegt við málið sjálft. Áfengi er vara af allt öðrum toga en bílar, útvörp, sjónvörp, símar og eldspýtur. Engri vöru, sem seld er með löglegum hætti hér á landi, fylgir jafnmikil ógæfa og áfengi.“ Ég hef ekki heyrt þá enn þá segja að það eigi að leyfa hömlulausa sölu á fíkniefnum og ætla ekki að gera þeim það upp. Áfram með leiðara Morgunblaðsins, með leyfi forseta: „Fjöldi Íslendinga á daglega í lífs- og sálarstríði við áfengisvanda, sem aldrei hverfur þótt hægt sé að halda honum niðri. Freistingarnar eru nægar og það er síður en svo eins og erfitt sé að ná í áfengi eða fólk láti það standa í vegi fyrir drykkju að geta ekki keypt áfengi í matvörubúðum. En er ekki óþarfi að ekki sé hægt að kaupa í matinn án þess að freistingarnar blasi við fólki, sem á fullt í fangi með að halda sig á réttu spori? Er til of mikils mælst að fólk leggi það á sig að fara í sérstakar verslanir til að kaupa áfengi? Vissulega er göfugt markmið að ætla að einfalda fólki lífið, en ekki má gleyma að þessi ráðstöfun myndi einnig gera lífið að martröð fyrir fjölda manns. Í greinargerðinni með frumvarpinu er lítið gert úr því að lögleiðing sölu áfengis í matvörubúðum muni hafa áhrif á aðgengi þeirra, sem ekki eru orðnir tvítugir, en er hægt að fullyrða það? Eftir því sem sala á áfengi verður dreifðari verður eftirlitið erfiðara.“ Og áfram segir í leiðara Morgunblaðsins sem ég get stundum verið sammála þó oft sé hann á villubraut, með leyfi forseta: „Það er athyglisvert að í greinargerðinni er hvergi talað um áfengisvandann.“ Bíddu við! Þetta eru forustumenn í ríkisstjórnarflokkunum sem hljóta að verða láta taka sig alvarlega. Áfram segir í ritstjórnargreininni, með leyfi forseta: „Hún gæti rétt eins snúist um sölu á eplum eða súrmjólk. Hér er hins vegar á ferðinni frumvarp, sem engin ástæða er til að samþykkja. Í umræðum á þingi í gær var bent á að forvarnir hefðu ekki virkað. Munu þær virka betur verði frumvarpið samþykkt? Það er eins og flutningsmenn frumvarpsins séu tilfinningalausir og geri sér enga grein fyrir því um hvað áfengisvandamálið snýst.“ Ég hef í sjálfu sér litlu við þetta að bæta. Þarna er í hnotskurn lýst og rætt ábyrgðarleysi þeirra manna sem leggja þetta frumvarp fram með þessum hætti. Veruleikafirringin skín þar með fullkomnum hætti í gegn. Þess vegna er ástæðulaust að rifja upp - er það sjaldan sem ég er að vitna í hæstv. dómsmálaráðherra en þó get ég ekki annað en tekið undir það sem hann skrifar á sinni heimasíðu einmitt um þetta sama mál. Þar segir hæstv. ráðherra Björn Bjarnason, með leyfi forseta: „Mér heyrðist ágætur flokksbróðir minn og samþingmaður, Sigurður Kári Kristjánsson, rökstyðja aukið aðgengi að áfengi í verslunum á þann veg, að hér verði til einhver Miðjarðarhafsdrykkjumenning við breytingu í þá átt. Þessi rök voru notuð við breytingar á áfengislöggjöf í Bretlandi fyrir fáeinum árum. Allir virðast nú á einu máli um, að þar hafi drykkjumenning síður en svo færst í átt að Miðjarðarhafi. Drykkjuvandamál hafi stóraukist með auknu aðgengi og stórefla þurfi löggæslu og meðferðarúrræði til að bregðast við þeim.“ Ætli þarna sé ekki að tala hæstv. ráðherra sem er yfirmaður löggæslumála? Og verður maður ekki að telja að hann hafi nokkra reynslu af þeim málum sem undir hann heyra? Jú. Ég held að það sé ástæða til að taka mark á því. Herra forseti. Ég vil nú ljúka máli mínu. Mér finnst með endemum að þetta skuli vera mesta áherslumál forustumanna stjórnarflokkanna, verðandi hugsanlega leiðtoga þessara flokka, að þetta skuli vera eitt fyrsta mál, brennivínsmál sem lagt er fram. Ég hefði viljað ræða kjör fiskvinnslufólks, kjör útgerðar, kjör smábátasjómanna. Nei, þetta er það sem brennur á þessum forustumönnum og skal vera fyrsta málið sem lagt er fram á Alþingi. Ég tek áfram undir orð í leiðara Morgunblaðsins. 

Hæstv. forseti. Ég tek til máls öðru sinni um þetta umdeilda frumvarp sem 17 alþingismenn leggja kapp á að verði að lögum en sem kunnugt er gengur það út á að færa verslunum heimild til að selja áfengi, léttvín og bjór með vissum skilyrðum. Einvörðungu þeir sem hafa náð 20 ára aldri mega afgreiða vöruna og hana má ekki afgreiða eftir klukkan 20 á kvöldin sem þýðir að sjálfsögðu að það verða aðeins tilteknar verslanir sem hafa mannskap og möguleika til þess að annast þessa starfsemi, með öðrum orðum stóru matvörukeðjurnar. Það er fyrirsjáanlegt að þetta mun leiða til þess að einokun sem áður var hjá ríkinu verður færð til þeirra, hvort sem þær heita Nóatún, Kaupás, Bónus, Hagkaup eða eitthvað annað. Þá er spurningin: Hvað er unnið með þessu og hvað hugsanlega tapast? Hv. þm. Bjarni Benediktsson tók til máls um frumvarpið fyrir stundu og ef ég heyrði rétt sagði hann að þetta mál snerist ekki um útreikninga. Það snerist um frelsi og það snerist um leiðir til að skapa mannvænt samfélag. Ég held að ég hafi heyrt hann nota þessi hugtök. En snýst þetta mál ekki um útreikninga? Mér finnst að þeir sem flytja frumvarpið geti ekki komist svona auðveldlega frá þessu máli. Það eru þrír þættir sem hafa komið fram í þessari umræðu. Í fyrsta lagi sá þáttur sem lýtur að heilsufarinu og lýðheilsunni. Í öðru lagi sjónarhorn neytenda. Kæmi þetta til með að skapa meira vöruúrval, væri þetta neytandanum í hag í þeim skilningi og yrði þetta þeim í hag að því leyti að verðlagið, innkaupsverðið mundi lækka? Það er ágætt að hv. þm. Bjarni Benediktsson er kominn í salinn og heyrir mál mitt því að ég var einmitt að vísa í ræðu hans áðan og taldi mig hafa heyrt að þetta mál snerist ekki um útreikninga fyrst og fremst heldur um frelsi og leið til að skapa mannvænt samfélag. Ég sagði í stuttu máli að mér fyndist menn ekki geta komist svona ódýrt frá þessu máli því að það snýst nefnilega um útreikninga. Ég ætla þá að víkja að þeim þremur þáttum sem ég nefndi. Fyrst að lýðheilsunni. Ég held að það sé engin tilviljun að landlæknisembættið sendir frá sér yfirlýsingu í dag þar sem frumvarpi sautjánmenninganna er harðlega mótmælt, vegna þess að heilbrigðisyfirvöld, hvort sem það er hér á landi eða erlendis, hafa varað við þessari stefnu. Samkvæmt markmiðum sem sett eru fram í heilbrigðisáætlun fyrri ríkisstjórnar samræmist þetta frumvarp ekki henni. Ég spyr: Hefur orðið einhver breyting á stefnu ríkisstjórnarinnar hvað forvarnir snertir? Það er nauðsynlegt að fá það fram í dagsljósið. Fyrsti flutningsmaður frumvarpsins, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, segir í blaðaviðtali í gær að nokkrir læknar sem hann þekki telji að það sé ekkert samhengi á milli dreifingarmátans á áfengi, verðlagsins annars vegar og neyslunnar hins vegar. „Nokkrir læknar sem ég þekki“, sagði hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson. Ég veit ekki hvað hárgreiðslumeistarar sem hv. þingmaður þekkir telja vera rétt eða bílasalar eða aðrir úr vinahópi 1. flutningsmanns frumvarpsins. Þetta snýst nefnilega ekkert um tilfinningar, þetta snýst um staðreyndir, þetta snýst um rannsóknir sem gerðar hafa verið á þessum þáttum. Menn hafa t.d. vísað í reynslu Finna sem gerðu tilraun af því tagi sem hér er verið að mæla með, þ.e. að auka aðgengið og færa verðlagið niður. Ég hef fyrst og fremst verið að beina sjónum mínum að auknu aðgengi og ekki bara auknu aðgengi heldur að færa verkefnið til markaðsaflanna, að beita markaðsöflunum til þess að koma áfengi á framfæri. Þetta var tilraun sem Finnar réðust í fyrir nokkrum árum, það mun hafa verið í ársbyrjun 2004 sem gerð var tilraun af þessu tagi, alla vega í nokkrum sveitarfélögum, bæði varðandi aðgengið og verðlagið. Við fengum síðan frétt í Fréttablaðinu um árangurinn þremur eða fjórum árum síðar, 4. ágúst birtist sú frétt birtist undir fyrirsögninni Drykkjan fellir flesta Finna. Þar segir að ofdrykkja sé orðin helsta dauðaorsök finnskra karlmanna á aldrinum 15–64 ára, 17% allra sem látast á þessu aldursskeiði hafa drukkið sig til dauða. Síðan er vísað í þessa tilraun sem menn gerðu og afleiðingunum sem að mati lögregluyfirvalda í Finnlandi er aukin ölvun á almannafæri og andfélagsleg hegðun. Fréttin og umfjöllunin tengist þessari tilraun sem Finnar gerðu. Mér datt í hug að minna á þetta í ljósi þeirra orða hv. þm. Bjarna Benediktssonar að það sem fyrir tillögusmiðum vekti væri að búa til mannvænna þjóðfélag. Það má vel vera að menn geti síðan ráðist í mótvægisaðgerðir - ég man ekki hvort það var hv. þingmaður sem talaði um það eða aðrir þingmenn - til að hamla gegn þeim spjöllum sem þeir mundu valda með þessum breytingum á fyrirkomulaginu. Ég spyr: Hvers vegna í ósköpunum er verið að ráðast í breytingar ef þær eru sannanlega til ills? Þá er komið að hinum þáttunum sem snúa að neytandanum. Halda menn - og menn verða að taka þá umræðu - að á fámennum stöðum þar sem opnar eru áfengisútsölur á vegum ÁTVR og seldar eru að lágmarki 100 vörutegundir yrði úrvalið betra ef verslunin færðist inn í kaupfélagið eða verslanir á staðnum? Eru menn að gera því skóna að úrvalið yrði meira? Eða eru menn að gera því skóna að úrvalið yrði meira með því að færa áfengissöluna inn í Hagkaup, Bónus, Kaupás eða Nóatún en það er í Heiðrúnu eða í þeim verslunum sem ÁTVR rekur? Ég held ekki. Halda menn svo, ef við færum okkur yfir í næstu stærð sem lýtur einnig að útreikningum sem hv. þm. Bjarni Benediktsson segir að komi okkur ekkert við, þetta snúist bara um frelsi og mannvænt samfélag, heldur þingmaðurinn að innkaupsverð á áfengi komi til með að lækka með þessu móti? Ég held ekki. Staðreyndin er sú að ÁTVR gerir mjög hagstæð innkaup með tilliti til verðlags vegna samlegðaráhrifa, vegna þess að það er keypt í það miklum mæli, svo þó það sé gert eins og alltaf hefur verið í gegnum umboðsaðila. Það er staðreynd, umboðsaðilar voru alla tíð til staðar. Að lokum, herra forseti, þetta er í fimmta sinn sem þessi tilraun er gerð að breyta fyrirkomulaginu á áfengisútsölunni. Ég minnist þess ekki að hafa orðið vitni að eins neikvæðum viðbrögðum í samfélaginu almennt gegn frumvarpinu og við verðum vitni að núna. Ég sat fyrir svörum hlustenda á útvarpsstöðinni Bylgjunni í morgun og fjöldinn allur af fólki hringdi inn. 

Virðulegi forseti. Ég vil bregðast við þessari ræðu hv. þingmanns með því að segja að þetta mál snýst ekki bara um útreikninga. Það er ekki hægt að koma hingað upp og leggja fram tölur því til stuðnings að þetta sé vont mál og sé algjörlega ómögulegt mál á grundvelli einhverra útreikninga. Auðvitað horfum við til þeirra staðreynda sem tíndar eru til hér um áhrif á heilsu fólks af völdum áfengisneyslu en þetta mál snýst ekkert um það að lögleiða áfengissölu á Íslandi. Málið snýst um það að ekki er ástæða til að binda það í lög að ríkið sjái eitt um smásölu á áfengi. Það snýst einfaldlega um þetta og við skulum halda því í þeim farvegi. Við skulum ekki þvæla málið með öllum sköpuðum hlutum öðrum en frumvarpið fjallar um. Það snýst bara um það. Ég hef saknað þess í umræðunni að andstæðingar málsins kæmu hér upp með aðeins málefnalegri nálgun á þetta. Við getum rætt hér hvort ástæða sé til að grípa til frekari aðgerða sem lúta að forvörnum vegna áfengisneyslu á Íslandi. Það kann vel að vera að ástæða sé til að grípa til ráðstafana ef við ætlum að taka þetta skref og það er þá eitthvað sem við þingmenn skulum í tengslum við þetta mál ræða einfaldlega í nefnd og í umræðu á þinginu og spyrja: Er ástæða til að grípa til einhverra ráðstafana ef við ætlum að gera þessa breytingu? Ég er til í þá umræðu alveg hikstalaust hvenær sem er vegna þess að ég viðurkenni þær tölur sem menn eru að vísa til frá öðrum löndum og við höfum héðan frá Lýðheilsustöð og öðrum og nú nýjast frá landlæknisembættinu. Auðvitað viðurkennir maður þessar tölur en við skulum ekki láta þær trufla sjón okkar á aðalatriði málsins sem er það að ekki er nauðsynlegt að íslenska ríkið reki og sjái um smásölu á áfengi á Íslandi heldur geta einkaaðilar líka gert það og það er ástæða til að treysta þeim til þess.

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er ekki nauðsynlegt að ríkið annist dreifingu áfengis á Íslandi. Það er ekki nauðsynlegt. En það er ekki útilokað að við komumst að þeirri niðurstöðu að það sé hagkvæmast og best út frá þeim sjónarmiðum sem ég hef tilgreint hér sem er málefnaleg nálgun á þessa umræðu. Ég hafna því að ekki sé reynt að ræða þetta málefnalega. Við erum að velta því fyrir okkur hvort breytt fyrirkomulag sé til hagsbóta fyrir samfélagið og fyrir neytandann. Við færum fram rök fyrir því að svo sé ekki. Við hlustum að sjálfsögðu á málflutning þeirra sem flytja frumvarpið. Einn þingmaður sagði í umræðu í gær eða fyrradag að það væri mjög mikilvægt að tryggja fólki betra aðgengi að víni, það væri þægilegt að geta tekið hvítvínsflösku um leið og fiskfarsið væri keypt og tekið aðra rauða með kjötinu. Þetta væri mjög til hagsbóta. Ég fékk reyndar bréf, eða grein öllu heldur sem ég birti á heimasíðu minni, eftir Einar Ólafsson sem sagðist hafa miklu meiri áhyggjur af aðgengi að kjöti og fiski á hagstæðara verði. Sér fyndist það miklu meira mál, að tryggja gott aðgengi að matvöru. Hitt væri sér minna mál enda geymsluþol áfengisins ágætt. Ég held að við verðum að nálgast þessa umræðu á ábyrgan hátt. Og við eigum að hlusta á hvað Alþjóðaheilbrigðisstofnunin segir okkur. Að sjálfsögðu þurfum við líka að taka alvarlega þau markmið sem stjórnvöld setja sér varðandi heilbrigðisáætlun, forvarnir og annað af því tagi. Ég hafna því algerlega að við nálgast þessa umræðu ekki á málefnalegan hátt af því að það gerum við.

Virðulegi forseti. Ég kalla einfaldlega eftir því að við skoðum þetta mál í dálítið víðara samhengi en andstæðingar frumvarpsins hafa viljað gera. Þótt ég fagni því í sjálfu sér að hv. þm. Jón Bjarnason skuli horfa svo stíft til leiðara Morgunblaðsins þá mætti hann oftar lesa upp úr leiðara Morgunblaðsins í pólitísku samhengi. En auðvitað er það ekki málefnalegt að gera í sjálfu sér ekki annað en að tína upp það sem áður hefur komið fram í málinu og tala um að málinu sé einungis teflt fram af mikilli þröngsýni. Ég hef t.d. ekki orðið var við það í mínu sveitarfélagi, þar sem Áfengisverslun ríkisins opnaði útibú fyrir nokkrum árum, að bullandi óánægja sé með það í því sveitarfélagi. Vissulega voru einhverjir ósáttir við það. En ég hef ekki orðið var við það að margir í mínu sveitarfélagi hafi kosið að hunsa þá verslun og sækja áfengið annað í mótmælaskyni. Ég veit ekki annað en að það sé mikil sátt með það og ánægja. Reyndar gildir hið sama um þá miklu fjölgun sem hefur orðið á útsölustöðum ÁTVR. Mér finnst ríkja mikil sátt um þá stefnu. En hvernig getur það staðist, í umræðunni um að aukið aðgengi auki vandamálin vegna áfengisneyslu? Hvernig getur það staðist að almenn ánægja sé með það að ÁTVR fjölgi útsölustöðunum á sama tíma og við horfum á þessar staðreyndir? Þetta þurfum við að ræða af einhverri yfirvegun. Við þurfum að skoða það í meðförum þingsins. Hver er hættan á hinni auknu neyslu í tengslum við þær breytingar sem hér eru lagðar til? Við skulum gera það af yfirvegun og einhverri skynsemi.

Hæstv. forseti. Ég fæ ekki annað heyrt en við leggjum okkur öll fram við að ræða málin af yfirvegun og skynsemi og skoða þau í víðu samhengi. Hins vegar hefur mér þótt nokkuð skorta á það af hálfu flutningsmanna sem hafa einblínt á að nauðsynlegt sé að koma áfengi í almennar matvöruverslanir án þess að taka tillit til afleiðinganna. Á meðal okkar sem höfum talað gegn frumvarpinu eru mismunandi áherslur, bæði hvað varðar verðlagningu á áfengi og hve langt menn vilja ganga fram í að takmarka aðgengi. Ég fyrir mitt leyti horfi á það sem staðreynd að áfengisneysla er við lýði í landinu. Ég er ekki með tillögur um að banna hana, alls ekki. Ég hef talað fyrir því á þingi að byggðarlögum verði ekki mismunað í aðgengi að verslunum ÁTVR. Ég hef flutt þingmál um að sú aðstaða verði bætt. En þá vaknar hin spurningin, sem lýtur að aðgenginu og hve ágeng verslunin er gagnvart neytandanum. Þar vil ég fara varlega og finna milliveg. Ég tel að fyrirkomulagið sem við höfum fundið sé þessi millivegur. Fyrir mitt leyti hefur mér fundist ÁTVR ganga stundum ívið of langt í auglýsingamennsku. Ég hef gagnrýnt það. Ég hef gagnrýnt það opinberlega og ég hef gagnrýnt stjórn ÁTVR beint. Mér finnst ÁTVR ekki alltaf rísa undir skyldum sínum hvað þetta snertir. Ég vil hafa gott vöruúrval og tryggja að við getum keypt þessa vöru á hagstæðu verði inn til landsins. En ég vil hins vegar síðan setja sölumönnum ákveðnar skorður 

Herra forseti. Ég deili sjónarmiðum þeirra sem lagst hafa gegn því frumvarpi sem hér er til umræðu. Tilefni þess að ég flyt þessa ræðu er tölvupóstur sem barst til hv. þingmanna í Suðurkjördæmi í dag. Þeir eru auk mín hæstv. fjármálaráðherra Árni M. Mathiesen, hv. þm. Björk Guðjónsdóttir, Árni Johnsen, hæstv. ráðherra Björgvin G. Sigurðsson, hv. þm. Guðni Ágústsson, Grétar Mar Jónsson, Lúðvík Bergvinsson, Kjartan Ólafsson og Bjarni Harðarson. Þessi póstur var enn fremur sendur til hv. þm. Einar Más Sigurðarsonar og hæstv. menntamálaráðherra Þorgerðar K. Gunnarsdóttur. Þessi póstur vakti mig til verulegrar umhugsunar, ekki bara efni hans heldur hver skrifar bréfið. Það var frá fræðslustjóra Fræðsluskrifstofu Reykjanesbæjar, Eiríki Hermannssyni. Þar segir hann að þessi umræða um að heimila sölu léttvíns og bjórs í matvöruverslunum hafi ekki farið fram hjá honum. Hann segir í póstinum að hann hafi áhyggjur af því sem nú eigi sér stað á Alþingi. Síðan segir hann orðrétt, og tilvitnunin er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Sjálfur hef ég unnið að uppeldismálum í um 30 ár. Fyrst sem kennari og skólastjóri og síðustu 11 árin sem fræðslustjóri Reykjanesbæjar. Ég tel mig hafa þokkalega innsýn í forvarna- og fræðslumál og þann árangur sem við Íslendingar höfum náð á undanförnum árum í baráttu gegn vímuefnanotkun og áfengisneyslu ungs fólks. Ég hef áhyggjur af þessu máli. Við Suðurnesjamenn höfum unnið ötullega að forvarna- og vímuvarnarmálum á undanförnum tíu árum og nýtt okkur niðurstöður Rannsókna og greininga ehf., áður RUM, um hagi og líðan ungs fólks. Upplýsingar þessar hafa gagnast vel í þeirri baráttu og gefið gagnlegar upplýsingar og vísbendingar sem við höfum notað til fræðslu fyrir ungmenni og foreldra og aðra sem málið varðar. Ég veit til þess að svipað hefur verið uppi á teningnum hjá sveitarfélögum um landið. Niðurstaðan er þessi. Stórlega hefur dregið úr áfengisneyslu unglinga á síðustu tíu árum. Á sama tíma hefur hún aukist í nær öllum Evrópulöndum. Það er ekki slæmur árangur. Hann hefur ekki aðeins náðst með forvarnastarfi heldur einnig vegna þess að við höfum borið gæfu til að takmarka aðgengi að áfengi með okkar dreifingar- og sölukerfi.“ Síðan segir orðrétt í póstinum, með leyfi herra forseta: „Með því að samþykkja umrætt frumvarp erum við að stofna árangri okkar í forvarna- og áfengismálum í stórhættu með alvarlegum afleiðingum fyrir samfélagið allt. Það er alvarlegt mál. Ég vona að við berum gæfu til að standa vörð um hag og velferð ungmenna hér á landi og legg til að frumvarpi þessu verði hafnað umsvifalaust.“ Svo mörg voru þau orð en bréfinu fylgdi tafla sem sýnir svart á hvítu hvaða árangri fræðslustjórinn og hans góða fólk hefur náð á Reykjanesi. Hún sýnir enn fremur að þeim árangri hefur verið náð um land allt. Þarna talar maður með mikla reynslu. Mér er gjarnt, þegar ég tek afstöðu, að horfa til þess hvað sérfræðingar segja eða þeir sem umgangast börn hvað mest og hvað nánast. Ég geri þess orð heils hugar að mínum. Við erum ekki að tala um mjólk og brauð. Ég held að við getum öll verið sammála um að við erum að tala um vímuefni. Hér er einn eitt „frelsisfrumvarpið“, það er í gæsalöppum enda án ábyrgðar, án hugsunar. Hér er ábyrgðarlaust frelsi á ferðinni. Eða á ég kannski að segja hugsunarlaust frelsi á ferðinni. Í þessu frelsisupphafi eru endirinn og ábyrgðin ekki skoðuð. Af hverju segi ég það? Jú, frumvarpinu fylgir frelsi, leyfi til að selja léttvínið í verslunum en því fylgja engar forvarnir, tillögur um auknar forvarnir eða hvernig eigi að mæta þessu aukna frelsi. Engar forvarnir. Ekki orð um það í frumvarpinu. Ekki orð um þá ábyrgð sem leiðir af því að auðvelda aðgengi ungmenna að áfengi. Ekki orð. Það fylgir heldur ekki þessu frumvarpi neinn áskilnaður, fyrirætlun eða nokkur skapaður hlutur um forvarnafé, sem stofnanir ríkisins sem sinna lýðheilsu hafa kallað eftir, ekki bara í baráttunni gegn áfengisvandanum heldur gegn fíkniefnavandanum sem er stórfelldur og allir í þessum sal hafa þungar áhyggjur af. Nei, þvert á móti er verið að spilla fyrir forvarnastarfi. Það kemur skýrt og glöggt fram hjá þeim reynslumikla fræðslustjóra sem sá sig knúinn til að skrifa þingmönnum og ráðherrum bréf. Með því er þeirri uppbyggingu sem hefur náðst á síðustu tíu árum stefnt í óefni. Ég spyr: Er næst á dagskrá frelsi til að leggja niður sjúkrahús og heilsugæslu? Segja hv. flutningsmenn þessa frumvarps þá: Hver er sinnar gæfu smiður. Viljum við hafa það þannig að hver sé sinnar heilsu smiður og beri ábyrgð á henni? Eigum við að leggja niður skólakerfið og segja: Hver er sjálfum sér næstur um menntun? Eigum við að gera það? Auðvitað svara allir þessu neitandi. Ef það gerist sem ég hef nefnt, hvað gerist þá? Reisa þá ofurauðmennirnir sér og sínum börnum og fjölskyldum einkasjúkrahús og einkaskóla? Þeir fara létt með það miðað við milljarðaeinkaþoturnar sem þeir koma á til Íslands og fara á frá Íslandi. Það verður niðurstaðan, eins og hér hefur margkomið fram, að í stað ábyrgrar áfengisverslunar og verslunarreksturs ÁTVR kemur einokun stórverslana. Hvað verður þá um heildsalana sem eru birgjar fyrir áfengisverslunina? Hve lengi hefur maður heyrt bændur í landbúnaði, kartöflubændur, grænmetisræktendur og marga fleiri, kvarta sáran yfir þeim kverkatökum sem einokunarverslunin hefur haft á þeim á Íslandi? Það er svo slæmt í kartöflunum að fjöldi kartöfluræktenda gefst upp á hverju ári vegna þess að einokunarmatvöruverslanir halda þeim í heljargreipum verðlagsins. Hafa frjálshyggjumenn Sjálfstæðisflokksins ekki áhyggjur af heildsölunum heldur? Ég spurði líka um ábyrgð. Í 10. gr. frumvarpsins segir að starfsmenn sem afgreiði áfengi megi ekki vera yngri en 20 ára. Hvernig á að fylgjast með því? Hvernig á það að ná fram að ganga? Það vita allir foreldrar, allir sem versla í stórverslunum, að misbrestur er á því eftirliti sem þarf að vera í verslunum gagnvart tóbaki. Það eru ungmenni 13–16 ára sem afgreiða tóbak og mega það ekki. Reyndar hafa ákveðnar verslanir alveg komið í veg fyrir það með skápum en það er alls ekki svo alls staðar. Og ungmenni eru að selja ungmennum tóbak sem ekki mega kaupa það. Hvar er eftirlitið? Það er ekkert. Því hafa menn lýst yfir sem standa í tóbaksvörnum að það sé eftirlitslaus sala til ungmenna á tóbaki. Þar er um að ræða eftirlitslausa og ábyrgðarlausa sölu í allt of mörgum tilvikum. Ég tek undir orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Það er mikil, vaxandi og afar skiljanleg andstaða gegn því sem ég vil kalla frjálshyggjutrúarbrögð, þar sem frelsið er upphafið en ábyrgðin kemur ekki á eftir, að hver sé sjálfum sér næstur og eigi ekki að gæta bróður síns eða barna. Eigum við ekki að gera það? Eru það ekki grunngildi þjóðfélagsins? Það sem verra er; frumvarpið er andstætt stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki. Það er andstætt stefnu Lýðheilsustöðvar sem framfylgir ríkisstjórnarstefnu. Lýðheilsustöð hefur lagst harkalega gegn þessu. Enda er frumvarpið verulega vanhugsað og flutningsmenn ættu að draga það til baka. Ég spyr líka eins og margir hafa spurt: Er þetta brýnasta mál þeirra þingmanna sem standa að þessu frumvarpi? Það segir meira um þá hv. þingmenn en margt annað. Er þetta það sem brennur á? Er þetta það sem brennur á þeim? Þetta minnir mig á Neró sem spilaði á fiðlu þegar Róm brann. Það minnir mig á það. Er ekki mikilvægara að við eyðum þremur, fjórum dögum hér í hvern og einn einstakan málaflokk sem ég ætla hér að nefna: Í málefni aldraðra og öryrkja. Í vímuefnamálin, að koma betri böndum á þau. Í málefni barna með geðraskanir sem er stórfellt vandamál á Íslandi og vanræktur málaflokkur sem er skvett í litlum 150 millj. Með hverju barni sem við björgum, sem lendir ekki í fíkniefnaklóm, þá spörum við þjóðfélaginu kannski 300 millj. kr. Er það ekki mikilsverðara mál en að auka aðgengi ungmenna að áfengi? Hvað með að ræða búseturöskun og fólksflótta af landsbyggðinni? Hvað með að ræða fjarskipti landsbyggðarfólks? Hvað með að ræða það að landsbyggðarfólk býr ekki við jafnræðið sem stjórnarskráin áskilur því varðandi menntun og fleira? Hvað með að ræða réttindamál kvenna? Er ekki brýnna að ræða kynbundinn launamun, sem er brot á stjórnarskránni? Er ekki brýnna að verja þremur dögum í það að ræða kynbundið ofbeldi á Íslandi? Ég spyr þá hv. þingmenn sem standa að þessu frumvarpi: Er ekki brýnna að ræða fiskveiðistjórnarkerfið sem þarfnast heildarendurskoðunar? Er ekki brýnna að ræða kjör umönnunarstétta, starfsfólk á sjúkrahúsum, heilsugæslustöðvum, barnaheimilum, leikskólum, skólum, dvalarheimilum aldraðra og svo mætti lengi telja. Er ekki brýnna að ræða kjör sjómanna og fiskverkafólks sem verða fyrir verulegum skerðingum í kaupi og kjörum á árinu sem fer í hönd? Auðvitað er það miklu brýnna. En því virðast hv. flutningsmenn ekki átta sig á og setja þetta mál í forgang. Það er með ólíkindum að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, Birgir Ármannsson, Bjarni Benediktsson, Illugi Gunnarsson, Árni Páll Árnason, Pétur H . Blöndal, Birkir Jón Jónsson, Einar Már Sigurðarson, Ásta Möller, Ólöf Nordal, Jón Gunnarsson, Kristján Þór Júlíusson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Ármann Kr. Ólafsson, Ragnheiður Elín Árnadóttir og Arnbjörg Sveinsdóttir skuli telja þetta mál svo mikilvægt að það þurfi að eyða þessum tíma í það. Ég segi við þessa hv. þingmenn: Þið eruð öll á villigötum.

Hæstv. forseti. Það verður að segjast eins og er að hv. þm. Atli Gíslason fór mikinn í þessum ræðustól og gaf til kynna að flutningsmenn frumvarps um að afnema einkasölu ÁTVR á léttvíni og bjór hafi ekki áhuga á einum eða neinum öðrum málum sem hér liggja fyrir. Ég fullvissa hv. þm. Atla Gíslason um að ég skal mæta honum í umræðu um öll þau mál sem hann nefndi hér úr ræðustóli. Mér þykir miður að vera vænd um það að af því að ég er flutningsmaður frumvarps um að afnema einkasölu ÁTVR á léttvíni og bjór, þá hafi ég ekki áhuga á einu eða neinu öðru eða telji það mál brýnast af öllu. Ég fullvissa hv. þm. Atla Gíslason um að svo er ekki. Og af hverju eyðum við öllum þessum tíma í að ræða þetta frumvarp? Ég er sammála hv. þingmanni um það. Mér finnst það eiginlega með ólíkindum og satt best að segja hélt ég að 1. umr. þessa máls tæki ekki svona langan tíma og að frumvarpinu yrði vísað til nefndar. En ég held að menn ættu að líta aðeins í eigin barm og fara yfir það hverjir tala mest um þetta mál og eyða tíma þingmanna í að hlusta á það í marga daga í stað þess að afgreiða það sem slíkt til nefndar, án þess að ég ætli mér að stjórna því hvenær menn tala og tala ekki.

Herra forseti. Ég sagði að það að setja þetta mál í forgang á þessu þingi segi mér það sem segja þarf. Ég hefði forgangsraðað öðruvísi. Það hvarflar ekki að mér að segja það jafnframt að hv. þingmaður sem hér er til andsvara hafi ekki áhuga á öðrum málum en hv. þingmenn sem eru að þessu máli forgangsraða ranglega. Sá veldur sem á upphafið. Við sem hér höfum staðið uppi höfum af þessu þungar áhyggjur. Við getum ekki tekið þessu máli af þeirri léttúð að láta það umræðulaust fram hjá okkur fara. Það getur heldur ekki Eiríkur Hermannsson, fræðslustjóri í Reykjanesbæ. Það getur heldur ekki fjöldi fólks sem hefur haft samband við okkur þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs úr öllum flokkum. Það er eins og ég sagði áðan mikill og vaxandi skilningur á þessu vandamáli og því miður er það svo að mér finnst þann skilning skorta hjá flutningsmönnum þessa frumvarps. Þegar hv. þingmenn hreyfa þessu máli er full ástæða, vegna alvöru málsins, að grípa til andsvara og leiða fram þau sjónarmið og gagnrök sem þurfa, því að við sem hugsum um þetta mikla vandamál látum það ekki yfir okkur ganga og hér er málfrelsi. Hins vegar hefðu engar ræður verið settar af stað ef fyrirhyggjan hefði verið önnur að forgangsraða ekki með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Ég get fullvissað hv. þm. Atla Gíslason um það að ég hef skilning á vandamáli eins og hann kallar, sem ég geri ráð fyrir að hann eigi við að sé áfengisvandamál einstaklinga vítt og breitt um landið. Ég hef skilning á því, ég þekki það vandamál og ég hef sagt það áður hér úr ræðustóli að ég held að vandamálið hefði verið hvort heldur, og það var og er á meðan einkasala áfengis er hjá ÁTVR. Það er einfaldlega skoðun mín að einkasölunni eigi að aflétta en það er ekki þar með sagt að maður skilji ekki vandamál áfengissjúklinga eða fíkniefnavandann almennt. Því fer víðs fjarri. En ég set þetta bara ekki á sama stall. Ég hef verið talsmanneskja þess frá upphafi, frá stofnun SÁÁ og tók þátt í þeirri stofnun, að það sé brýn þörf og hefur verið og verður, því miður, á því að veita þá þjónustu hvort heldur hjá þeirri stofnun eða heilbrigðisstofnunum almennt. Ég dreg ekki dul á það að vandamálið er mikið en ég get bara ekki sett það í samband við það að einhverjum öðrum verði heimilt að selja þessa vöru. Mér finnst það ekki fara saman að segja að um leið og annar aðili fær að selja áfengi þýði það aukið vandamál.

Herra forseti. Ég las upp úr bréfi fræðslustjóra áðan þar sem hann sagði að við hefðum borið gæfu til þess að takmarka aðgengi að áfengi með okkar dreifingar- og sölukerfi. Hér talar sérfræðingur, Lýðheilsustöð talar sömu röddu, skólamenn og aðrir sem best þekkja og koma að uppeldi ungmenna segja það líka. Með þessu forvarnastarfi hefur dregið mjög verulega úr áfengisneyslu unglinga og við höfum náð bestum árangri af Evrópulöndum í þeim efnum. Það er verið að stefna þeirri þróun í hættu, við skulum ekki stefna þessum mikla árangri í óefni eins og fræðslustjóri segir, eins og Lýðheilsustöð segir og allir sérfræðingar í þessu máli. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir á auðvitað að vita þetta sem fyrrverandi sveitarstjóri í Mosfellsbæ. Hún á að mínu mati að taka meira mark á þeim sérfræðingum sem vísað hefur verið til. Hún á að taka meira mark á Lýðheilsustöð, hún á að framfylgja stefnu ríkisstjórnarinnar í forvarna- og áfengismálum og lýðheilsu sem birtist í framkvæmd hjá Lýðheilsustöð. Við eigum að hlusta á rödd skynseminnar en ekki láta frelsishugsjónina, ábyrgðarlausu frelsishugsjónina villa okkur sýn.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að mæla fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra sem ég flyt ásamt þremur öðrum þingmönnum Frjálslynda flokksins, þeim hv. þingmönnum Guðjóni A. Kristjánssyni, Grétari Mar Jónssyni og Jóni Magnússyni. Frumvarpið er í tveimur köflum með breytingu á hvorum lagabálknum um sig. Fyrri kaflinn fjallar um breyting á lögum um almannatryggingar og sá síðari um breyting á lögum um málefni aldraðra og er afleiddur af breytingu á fyrri kaflanum, lagabálkinum. Meginefni frumvarpsins er að gera þær breytingar á almannatryggingalöggjöfinni að atvinnutekjur lífeyrisþega eða maka hans skerði ekki bætur lífeyrisþegans frá Tryggingastofnun ríkisins eða örorkulífeyrisþegans frá sömu stofnun. Í þessu felst meginatriðið í þessu frumvarpi, þ.e. að gera lífeyrisþegum, hvort sem það eru aldraðir eða öryrkjar, kleift að afla sér tekna án þess að það skerði bætur þeirra frá ríkinu. Í öðru lagi er verið að afnema tenginguna sem verið hefur lengi við lýði á milli lífeyrisþegans eða öryrkjans og maka hans þannig að eftir að breytingin hefur tekið gildi, ef hún nær fram að ganga, munu tekjur makans ekki skerða bætur viðkomandi lífeyrisþega eða öryrkja. Í þriðja lagi er lagt til í frumvarpinu að undanskilja séreignarlífeyrissparnað ákvæðum sem ganga til skerðingar á bótum lífeyrisþega eða öryrkja þannig að sá sparnaður og séreignarsparnaður sem einstaklingar hafa komið sér upp á starfsævinni í samstarfi við sinn vinnuveitanda á hverjum tíma og er tekinn út þegar þar að kemur mun þá ekki skerða bæturnar frá ríkinu eins og reglurnar og ákvæði laganna eru núna. Þessi skerðing séreignarlífeyrissparnaðarins á bótunum er afar ósanngjörn og getur komið illa við einstaklinginn sem hefur haft fyrir því að leggja fyrir sig og getur í verstu tilvikum komið þannig út að séreignarlífeyrissparnaðurinn er fyrst og fremst sparnaður ríkissjóðs en ekki hyggindi sem í hag koma fyrir viðkomandi lífeyrisþega um að leggja til hliðar til seinni tíma þegar ekki árar eins vel og gerir þegar viðkomandi er á vinnumarkaði eða þegar hann er hættur störfum vegna aldurs. Okkur þykir sanngjarnt og eðlilegt að séreignarlífeyrissparnaður sé til viðbótar þeim bótum sem ríkið veitir sínum þegnum þegar þau skilyrði eiga við sem lögin kveða á um. Ég get nefnt sem dæmi um slæm áhrif á gildandi lagaákvæðum að maður sem var í góðri vinnu og lagði fyrir í séreignarlífeyrissparnað töluverðar fjárhæðir lenti í því óhappi að verða öryrki og gat ekki lengur stundað sína vinnu, og er reyndar ekki á vinnumarkaði, hugðist taka út þennan séreignarlífeyrissparnað sinn og hafa hann til ráðstöfunar til viðbótar þeim bótum sem honum hafa verið úrskurðaðar. En þá kemur í ljós að ef hann tekur út séreignarlífeyrissparnaðinn skerðast bæturnar mjög mikið og reyndar að fullu í því tilviki og ekki bara það ár sem hann tekur út séreignarlífeyrissparnaðinn heldur í mörg ár á eftir. Þetta er auðvitað algjörlega óviðunandi, virðulegi forseti, og andstætt þeim tilgangi sem löggjafinn hefur markað séreignarlífeyrissparnaði. Kjör þeirra sem eru orðnir aldraðir eða eru öryrkjar eru nú ekki það góð að ástæða sé til þess að mati okkar þingmanna Frjálslynda flokksins að hafa lagaákvæði sem fyrst og fremst spara útgjöld fyrir ríkissjóð gagnvart einstaklingum sem ekki hafa mikið fyrir sig að leggja fyrir. Virðulegi forseti. Þetta eru í stuttu máli þær breytingar sem við erum að leggja til að verði gerðar á almannatryggingalöggjöfinni og þær munu bæta kjör þessa hóps töluvert. Þær munu sérstaklega bæta kjör öryrkja sem munu njóta mjög góðs af þessari breytingu ef hún nær fram að ganga enda ekki vanþörf á. Tölur sem teknar hafa verið saman um kjör þeirra, kaupmátt og þróun hans leiða í ljós að þeir hafa ekki notið sambærilegrar þróunar og aðrir í þessu þjóðfélagi. Þeir hafa dregist aftur úr og fyllsta ástæða er til þess að hið opinbera geri bragarbót á lagaákvæðum hvað varðar þeirra bætur. Það mun ekki kosta mikla peninga eða mikil útgjöld fyrir ríkissjóð að afnema tengingu bóta við atvinnutekjur ellilífeyrisþega. Einhverja fjárhæð mun það kosta og helsta mat sem ég hef á því er um 500 millj. kr. Á móti því mun ríkið hafa tekjur af atvinnutekjum þeim sem aldraðir munu afla sér eða ávinna sér eftir að þessi skerðing hefur verið afnumin og þær tekjur munu augljóslega verða miklu meiri en þessi viðbótarútgjöld ríkissjóðs. Því má gera ráð fyrir að ríkissjóður muni hagnast verulega á þeirri breytingu og mig minnir reyndar að fyrr á þessu ári hafi Samtök atvinnulífsins einmitt bent á þessa staðreynd og lagt mat á hugsanlegan ávinning ríkissjóðs og talið hann vera um þrjá milljarða kr. Að teknu tilliti til þess og hins að um viðbótarútgjöld er að ræða fyrir ríkissjóð hvað varðar öryrkja af augljósum ástæðum hygg ég að heildaráhrifin fyrir ríkissjóð af þessu frumvarpi séu ekki mikil, þau séu óveruleg í þeim stærðum sem ríkissjóður er að skila í afgang um þessar mundir. Ef ríkissjóður hefur einhvern tíma ástæðu til og efni á að bæta kjör þeirra í þjóðfélaginu sem búa við hvað erfiðastar fjárhagslegar aðstæður er tækifærið til þess núna þannig að frumvarpið er á réttum tíma hvað það varðar þó að ég vilji ekki útiloka að við hefðum flutt málið eftir sem áður af réttlætisástæðum þótt staðan í ríkisfjármálum væri með öðrum hætti en hún er núna og fyrirsjáanlegt er að staða ríkissjóðs verði góð á næstu árum. Því eru ekki uppi neinar þær aðstæður sem gætu dregið úr mönnum kjarkinn við að hrinda þessu réttlætismáli í framkvæmd. Virðulegi forseti. Ég held ég láti ræðu minni lokið sem lýsingu á þessu máli. Ég skora á hv. þingheim að taka undir tillögur okkar gera þær að lögum. Ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. heilbrigðisnefndar.

Já, ég get, herra forseti, stutt þetta frumvarp og tekið heilshugar undir þá hugsun sem að baki býr og þakka góða kynningu á því. Ég vildi bæta örlitlu við þann rökstuðning sem að baki býr. Það er svona út frá hefðbundnum jafnræðissjónarmiðum sem ég segi það því að svo er að almenningi er mismunað eftir því hvernig hver og einstakur kýs að spara. Þeir sem kjósa að spara inn á bankareikning í banka sitja við betra borð en þeir sem kjósa að spara í gegnum reikninga hjá lífeyrissjóði. Leggi maður inn 10 þús. kr. á mánuði í bankabók safnast það auðvitað upp. Taki maður síðan út af þessari bankabók skerðir höfuðstóllinn ekki heldur eingöngu vextirnir. Vaxtatekjur skerða orðið eins og svo margt annað í þessu tryggingakerfi okkar. Ég þekki dæmi um einn ágætan Dagsbrúnarmann eða Eflingarmann sem fékk 20 þús. kr. styrk frá sjúkrasjóði fyrir jólin eins og ýmsir félagsmenn fá sem eru ekki vel staddir. Hann kom haustið eftir og sagði: „Viljið þið vera svo vænir að styrkja mig ekki aftur þessi jól,“ því að hann stóð uppi með 20 krónur þegar upp var staðið fyrir utan allan vandræðaganginn gagnvart Tryggingastofnun og þau spor sem hann mátti ganga fyrir þá til að fá leiðréttingu sinna mála sem hann fékk ekki. En 20 krónur voru afraksturinn út úr þessum styrk úr sjúkrasjóðnum. Taki maður út úr séreignarsjóði lífeyrisins kemur það allt til skerðingar. Þetta er auðvitað nákvæmlega sami sparnaðurinn. Formið er bara mismunandi. Menn eru að spara til elliáranna eða spara fyrir einhverju og það breytir engu hvort maður gerir það inni á bankabók eða inni á lífeyrissjóði. Annað dæmi þekki ég um einstakling sem greiddi inn á séreignarsjóð hjá banka og þegar hann leysti út séreignarsjóðinn sinn var öll fjárhæðin skattlögð, bæði höfuðstóllinn og áunnir vextir, og þetta var varðveitt í Landsbanka Íslands. Hefði þessi einstaklingur kosið að spara í gegnum bankareikning hjá Landsbankanum hefði hann eingöngu greitt 10% fjármagnstekjuskatt af áunnum vöxtum. Það sér hver heilvita maður að þetta er brot á jafnræðisreglum og þess vegna er hugsunin bak við þetta frumvarp góð að því er varðar séreignarlífeyrissparnaðinn. Svo ég ítreka það, herra forseti, að ég styð þetta frumvarp.

Hæstv. forseti. Það er óþarfi fyrir mig að fara í löngu máli yfir þetta ágæta mál sem hér er lagt fram. Fyrsti flutningsmaður, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, hefur farið yfir þetta mál. Auk þess hefur hv. þm. Atli Gíslason tekið dæmi sem sýna hvernig séreignarsparnaðurinn hefur áhrif á tekjur fólks. Það er einfaldlega þannig að þegar maður verður öryrki, fær bætur og ætlar síðan að nýta séreignarsparnaðinn sem hann hefur safnað saman á þeim hluta ævinnar sem hann var frískur þá skerðir séreignarsparnaðurinn bæturnar frá Tryggingastofnun. Hefði fólk lagt féð á venjulega bók eða sparnaðarreikning hefði greitt 10% skatt af vöxtunum en þegar upphæðin er tekin út veldur það ekki skerðingu á örorkubótum örorkuþegans. Sama dæmi má taka um ellilífeyrisþegann varðandi séreignarsparnaðinn. Bætur hans skerðast vegna séreignarsparnaðar. Þarna er fólki mismunað eftir sparnaðarformi og ekki eðlilegt að því sé viðhaldið. Það er ósanngjarnt eins og það er útfært og reyndar eru nefnd í frumvarpinu ýmis fleiri atriði, t.d. bætur sveitarfélaga, félagsleg aðstoð o.s.frv. sem getur komið þannig niður að þær skerði aðrar bætur. Síðasta vor var samþykkt frumvarp á Alþingi um að þegar eldri borgari verði sjötugur megi hann hafa hvaða tekjur sem hann vill án þess að hljóta nokkra skerðingu á tekjum. En á aldursbilinu frá 67 að sjötugu, þegar hann verður löggiltur eldri borgari, er skerðingin í fullu gildi eins og hún var áður. Þessu viljum við breyta og leggjum í þessu frumvarpi til að skrefið verði stigið að fullu og atvinnutekjur skerði hvorki bætur ellilífeyrisþega né örorkulífeyrisþega að þessu leyti. Sama leggjum við til varðandi tekjur maka, að þær hafi ekki áhrif á tekjur hins aðilans. Við leggjum til að þessi skref verði öll stigin þann 1. janúar næstkomandi. Það er rétt hjá 1. framsögumanni þessa máls, að ef staða ríkissjóðs hefur einhvern tíma borið það að stíga þessi skref fyrir eldri borgara og öryrkja, þá er það nú. Staða ríkissjóðs er þannig að það ætti ekki að þurfa að hafa miklar áhyggjur af því að stíga þetta skref. Það mundi hins vegar auðvelda líf margra sem núna verða fyrir skerðingu að fá að njóta slíkra lagabóta. Sannleikurinn er sennilega sá að þegar upp verður staðið er alls ekki víst að ríkissjóður þurfi að leggja svo mikið út með þessu frumvarpi. Væntanlega mun fólk reyna að afla sér tekna frekar en nú er ef 39% skerðingarreglan verður felld úr gildi og þar af leiðandi koma hærri tekjur inn í gegnum venjulegan tekjuskatt. Við erum svo sem ekki að leggja til að því kerfi verði breytt, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Ég fagna því máli sem hér er hreyft. Ég er talsmaður þess að skerðingar í almannatryggingakerfinu verði skoðaðar allhressilega og að á sem flestum stöðum verði hægt að afnema þær. Ég er sömuleiðis fylgjandi því að einstaklingurinn fái að njóta sín og tekjur maka eigi ekki að skerða bætur hins. Ég tel að það sem hér er lagt til sé þarft innlegg í þá umræðu og vinnu sem nú er farin af stað með endurskoðun almenna tryggingakerfisins. Hér er margt sem ég get heils hugar tekið undir. Ég vil sömuleiðis taka undir að það á ekki að mismuna fólki eftir því hvernig það sparar. Ég lít á þetta frumvarp sem þarft innlegg í þá umræðu sem væntanlega fer fram á haustþinginu og er sammála því að því leyti sem ég hef hér lýst.

Virðulegur forseti. Ég vil mæla hér fyrir 15. máli á þskj. 15, frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, sem ég flyt ásamt öðrum þingmönnum Frjálslynda flokksins, hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni, Grétari Mar Jónssyni og Jóni Magnússyni. Málið gengur út á að lagt er til að inn í tekjuskattslögin verði bætt ákvæði um sérstakan persónuafslátt til viðbótar hinum almenna persónuafslætti sem lögin hafa að geyma og hv. þingmenn þekkja. Sérstakur persónuafsláttur verði svo hár á hverju ári að hann dugi til þess að einstaklingur með tekjuskattsstofn að 1,8 millj. kr. á ári eða 150 þús. kr. á mánuði verði skattlaus og greiði hvorki tekjuskatt né útsvar. Við gerum ráð fyrir því að þessi sérstaki tekjuskattur hreyfist eftir vaxandi tekjum og lækki þar til tekjur hafi náð 3 millj. kr. eða 250 þús. kr. á mánuði. Þá er hann fallinn niður. Þetta þýðir tvennt, virðulegi forseti. Í fyrsta lagi mun skattbyrði þeirra sem fá 150 þús. kr. á mánuði og minna verða núll. Sá hópur mun fá verulega kjarabót frá því sem nú er. Í öðru lagi mun þessi breyting þýða að sá hópur framteljenda sem er með tekjur á bilinu 150 þúsund upp í 250 þúsund á mánuði mun fá viðbótarpersónuafslátt og skattar þeirra lækka frá því sem nú er. Frumvarpið mun hins vegar ekki hafa áhrif á skattbyrði þeirra sem hafa meira en 3 milljónir í árstekjur. Frjálslyndi flokkurinn bar fram þá stefnu fyrir síðustu alþingiskosningar að hækka almenna hluta persónuafsláttarins upp í 112 þús. kr. og við munum undirbúa frumvarp um það. Það er langstærsti hlutinn af skattatillögum flokksins fyrir síðustu kosningar og sá kostnaðarsamasti þannig að viljum fara vandlega yfir það mál áður en við leggjum frumvarpið fram og vera viss um að rökstyðja megi með tryggilegum hætti að slíka breytingu væri hægt að gera án skattahækkunar. Okkur sýnist á væntanlegri útkomu þessa árs fyrir ríkissjóð og á fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár að mat okkar á fjárhagsstöðu ríkissjóðs til næstu ára muni reynast nærri lagi. Það gæti dregið til þess að við mundum flytja frumvarp um almenna hækkun persónuafsláttarins fljótlega á þessu kjörtímabili. Við völdum þann kostinn að taka út úr lágtekjuhópinn og leggja strax til hækkun skattleysismarka hjá þeim hópi til að bæta kjör hans. Lagt er til að þetta frumvarp öðlist gildi um áramótin, 1. janúar 2008, þannig að það hefur áhrif strax á næsta ári. Með frumvarpinu fylgir svohljóðandi greinargerð, virðulegi forseti, með leyfi forseta: „Með frumvarpi þessu er lagt til að bæta verulega hag lágtekjufólks með því að taka upp sérstakan persónuafslátt sem kemur til viðbótar núverandi persónuafslætti. Tekjur manns að 150 þús. kr. á mánuði verða skattfrjálsar, en skattleysismörk eru nú rétt tæplega 90 þús. kr. á mánuði. Nái frumvarpið fram að ganga munu skattar lækka um 21.400 kr. á hverjum mánuði hjá þeim sem hefur 150 þús. kr. á mánuði í tekjur. Á heilu ári nemur kjarabótin fyrir lágtekjufólk allt að 257 þús. kr. Skattar munu einnig lækka hjá þeim sem hafa tekjur frá 150 þús. kr. til 250 þús. kr. á mánuði, en við þau tekjumörk fellur sérstaki persónuafslátturinn niður. Gert er ráð fyrir að sérstaka persónuafslættinum verði eins og persónuafslættinum ráðstafað til greiðslu tekjuskatts, útsvars og fjármagnstekjuskatts og falli niður það sem þá er enn óráðstafað. Hins vegar verði sérstaki persónuafslátturinn ekki millifæranlegur til maka.“ - Það er eina frávikið sem við leggjum til frá almennum reglum um persónuafslátt. „Ráðherra er falið að setja í reglugerð ákvæði um ráðstöfun sérstaka persónuafsláttarins á móti staðgreiðslu á tekjuári samkvæmt lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda þannig að hann nýtist þá strax eins og kostur er, en eðli málsins samkvæmt verður sérstaki persónuafslátturinn ákvarðaður endanlega við álagningu skatta þegar skattframtal liggur fyrir. Verði frumvarpið að lögum mun það bæta kjör elli- og örorkulífeyrisþega sérstaklega en þeir eru fjölmennir í tekjulægstu hópunum í þjóðfélaginu. Þannig er t.d. talið að nærri þriðjungur aldraðra hafi tekjur lægri en 120 þús. kr. á mánuði. Samkvæmt upplýsingum frá Landssambandi eldri borgara hefur þróun kaupmáttar ráðstöfunartekna á árunum 1988–2007 hjá ellilífeyrisþega sem ekki býr einn verið fjarri því að halda í við kaupmáttaraukninguna hjá almenningi á sama tíma. Hefur hækkunin hjá ellilífeyrisþeganum verið aðeins tæplega 20% en 60% hjá almenningi. Afdrifaríkast fyrir lágtekjufólk hefur verið lækkun skattleysismarka á þessum tíma. Skattleysismörkin eru aðeins rétt tæplega 90 þús. kr. á mánuði en væru um 120 þús. kr. ef þau hefðu fylgt verðlagi og nærri 150 þús. kr. nú ef þau hefðu fylgt launavísitölu. Vegna þessarar þróunar hefur skattlagning á lægri tekjur en 150 þús. kr. á mánuði farið vaxandi. Fyrir ellilífeyrisþega sem greiddi ekki skatt af sínum tekjum við upphaf staðgreiðsluskattkerfisins þýðir lækkun skattleysismarkanna síðan þá minnkandi ráðstöfunartekjur eftir skatta og nú er svo komið að af sambærilegum tekjum og voru 1988 fara ein mánaðarlaun í skatta til ríkisins og lífeyrisþeginn er verr staddur sem því nemur. Þessi þróun kemur skýrt fram þegar skoðuð er skattbyrði einstakra tekjuhópa og framteljendum skipt í tíu jafnstóra hópa. Í lægstu tíund eru 10% tekjulægstu framteljendurnir og þannig koll af kolli. Borin er saman skattbyrðin árin 1994 og 2004 og kemur þá í ljós að skattbyrðin hefur vaxið í öllum tíundarhópunum nema þeim hæsta þar sem hún hefur lækkað. Skattbyrðin hefur hins vegar þyngst mest í lægstu tekjuhópunum, um 14% í lægstu tíundinni og 15,3% í næstlægstu. Meðaltalshækkun skattbyrðarinnar hjá öllum tekjuhópunum er um 4,5% samkvæmt gögnum sem Stefán Ólafsson prófessor hefur látið taka saman. Í heildina hafa heildarskatttekjur hins opinbera aukist um 10% af landsframleiðslu frá 1995 til 2004, meðal annars með því að skatttekjur af lágum tekjum hafa aukist á tímabilinu. Fer ekki á milli mála að lækkun skattleysismarka á verulega sök á þessari þróun þar sem saman hefur farið raunlækkun persónuafsláttarins og lækkun tekjuskattsprósentunnar sem léttir sköttum mun meira af háum tekjum en lágum. Afleiðingin verður vaxandi ójöfnuður milli þjóðfélagshópanna sem sést best á þróun svonefnds Gini-stuðuls. Tilgangur frumvarpsins er að rétta hlut þeirra sem lágar tekjur hafa og gera hann svipaðan og var við upphaf staðgreiðsluskattskerfisins með því að færa skattleysismörkin upp í 150 þús. kr. á mánuði fyrir þá sem hafa þær tekjur og lægri. Á tekjubilinu frá 150 þús. kr. upp í 250 þús. kr. verða einnig hærri skattleysismörk vegna sérstaka persónuafsláttarins og verða þau frá 150 þús. kr. og að 90 þús. kr. á mánuði eins og þau eru nú og fara lækkandi með vaxandi tekjum. Sem dæmi mundi sá sem hefur 2.400.000 kr. í árstekjur eða 200 þús. kr. á mánuði vera með 120 þús. kr. í skattleysismörk í stað 90 þús. kr. nú.“ - Það mundi þýða um 10 þús. kr. lægri skattgreiðslu á mánuði en nú er. „Frumvarpið mun bæta kjör tuga þúsunda framteljenda ef það nær fram að ganga.“ Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og efnahags- og skattanefndar.

Frú forseti. Hér er réttlætismál á ferðinni. Hér er spurning um að snúa af braut forgangsröðunar ríkisstjórna síðustu fjögurra kjörtímabila þar sem fyrst og fremst var borin umhyggja fyrir stóreigna- og hátekjumönnum. Þetta hafa verið feit 16 ár stóreigna- og hátekjumanna en mögur ár launamanna, öryrkja og aldraðra hvað snýr að skattálagningu og mörgu, mörgu fleiru. Gagnvart hátekju- og ofurtekjumönnum og stóreignamönnum hefur eignarskattur og eignarskattsauki verið felldur niður, hátekjuskattur felldur niður, og fleiri sporslur hafa þessir aðilar fengið á síðustu 16 árum undir forustu Sjálfstæðisflokksins. Á sama tíma hefur persónuafslátturinn fjarri því fylgt verðlagsþróun eins og kom vel fram í ræðu hv. frummælanda Kristins H. Gunnarssonar. Ef það væri bara svo að persónuafslátturinn hefði ekki fylgt verðlagsþróun gæti maður sagt að þessi 150 þús. kr. mörk væru kannski ívið of mikil en það hefur fleira gerst í skattlagningu alþýðufólks á Íslandi, láglauna- og millitekjufólks. Það hefur nefnilega gerst að barnabætur hafa verið skertar stórlega og það hefur líka gerst að vaxtabætur hafa skerst stórlega. Ég var á þingi í janúar eða febrúar 2005 og varaði mjög eindregið við þeirri þróun sem blasti við varðandi vaxtabæturnar. Það sáum við fyrir haustið 2004 þegar fasteignaverð í Reykjavík tók mikinn kipp og víðar á landinu vegna nýrra lána einokunarbankanna. Þá blasti við að fasteignamat íbúðarhúsnæðis mundi hækka mjög verulega og ef viðmiðunarmörkin gagnvart vaxtabótunum yrðu ekki hækkuð að sama skapi - því að þarna var ekki um rauneignaaukningu að ræða heldur bara verðlagsþróun í Reykjavík - mundu vaxtabæturnar skerðast um 40, 50, 60%. Hæstv. þáverandi félagsmálaráðherra, Árni Magnússon, hafnaði þessu algjörlega þegar ég spurði hann hvort hann hygðist bregðast við. Svo var ekki og við álagningu 2005 og aftur 2006 brast þetta á og fólk sem hafði reiknað með að fá 150–200 þús. kr. í vaxtabætur fékk ekki krónu vegna þess að eignaverðbólgan og fasteignamatið höfðu farið yfir mörk vaxtabótanna og þúsundir framteljenda á Íslandi fengu skertar vaxtabætur. Ekkert dugði til fyrr en verkalýðshreyfingin gekk í málið og þá náðist fram leiðrétting en þó alls ekki full leiðrétting. Þetta gerði ungu fólki og íbúðarkaupendum, barnafólki, mjög erfitt fyrir bæði sumarið 2005 og ég tala nú ekki um 2006. Þetta skerðingardæmi var ekki leiðrétt gagnvart láglaunafólki, barnafjölskyldum og millitekjufólki fyrr en verkalýðshreyfingin greip inn í og eftir margföld aðvörunarorð m.a. frá þeim sem hér stendur og mörgum öðrum. Þarna hefur orðið stórkostleg skerðing. Ég leyfi mér að efast um að þær 150 þús. kr. sem lagðar eru til hér í skattleysismörkum vegi upp á móti þeim skerðingum sem átt hafa sér stað á persónuafslætti, vaxtabótum og barnabótum. Ég hygg að 150 þús. kr. talan sé síst of há vegna þess að allir sem reka heimili vita að þetta hrekkur ekki langt. Þetta er kannski við lágmarksframfærslumörk og við eigum ekki að skattleggja örorkulífeyrisþega með 95 eða 100 þús. kr. á mánuði eins og staðan er í dag. Við eigum ekki að skattleggja fólk sem er með tekjur undir framfærslumörkum, það er þjóðarskömm en það hefur verið raunin í mörg, mörg ár. Það hefur verið raunin að öryrkjar með lágmarkslífeyri eru skattlagðir og það er ótrúlegt að fólk með 100 þús. kr. framfærslueyri á mánuði þurfi að borga 37% af síðasta tíu þúsund kallinum. Þannig hefur ríkisstjórnarstefnan verið og þannig birtist hún enn í fjárlagafrumvarpinu. Þrátt fyrir fögur fyrirheit heldur persónuafsláttur sem ákveðinn er í fjárlagafrumvarpinu vart við verðlagsþróun, það eru veruleg áhöld um það hvort persónuafsláttur sem ákvarðaður hefur verið í fjárlögum standist verðlagsþróun. Ríkisstjórnin heggur enn í sama knérunn, enn á hygla stóreigna- og hátekjumönnum og láta öryrkja, aldraða, láglaunafólk og millitekjufólk borga brúsann. Það gengur ekki.

Virðulegi forseti. Ég flyt það frumvarp sem hér er til umræðu ásamt öðrum þingmönnum Frjálslynda flokksins og efnisatriði þess eru í samræmi við þá stefnu sem Frjálslyndi flokkurinn markaði sér fyrir margt löngu og við höfðum sem eitt helsta baráttumál fyrir síðustu kosningar. Þetta er liður í því sem ég hef kallað að lagfæra velferðarhallann í íslensku þjóðfélagi, velferðarhalla sem hefur myndast vegna þess að stjórnvöld, ríkisstjórnir undanfarinna ára, hafa ekki gætt þess að haga m.a. skattamálum þannig að kæmi til hagsbóta eða alla vega væri jöfnuður milli þeirra sem verst hafa kjörin, sem lægst hafa launin og hinna sem hafa það best. Viðmiðun stjórnvalda hefur aðallega miðast við að lækka skatta á fyrirtæki og fjármagnseigendur. Vel kann að vera að það hafi gefið góða raun en þó er þannig komið að við erum með lægsta fjármagnstekjuskatt í norðanverðri Evrópu. Á það hefur verið bent af ýmsum talsmönnum þess kerfis að hafa lága skatta hvað það varðar að skattar af fjármagnstekjum hafi þrátt fyrir lækkunina skilað meiru í ríkissjóð. Tölur sýna að svo er. En á sama tíma og þeir sem tala um að hafa sem lægstan fjármagnstekjuskatt og lægsta skatta á fyrirtækjum og gæta þess að þeir auðugustu, 5 prósentin í þjóðfélaginu, njóti hvað mestra hagsbóta, hefur jafnan verið skellt skollaeyrum við og mælt á móti og hamast gegn því að skattleysismörk hækkuðu í samræmi við launaþróun í landinu. Vegna þessa hefur myndast ójöfnuður sem bent hefur verið á af mörgum aðilum. Meðal annars hefur Stefán Ólafsson, prófessor við Háskóla Íslands, fjallað um þetta og bent á hvernig kjör þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu hafa orðið lakari einmitt vegna þess að menn hafa ekki gætt þess að haga skattamálum á þann veg að hækka skattleysismörk í samræmi við breytingar sem hafa orðið á verðlagi og launaþróun. Vegna þessa hefur myndast velferðarhalli. Þeir sem verst eru settir, þeir sem hafa minnst fyrir sig að leggja eru hlutfallslega skattlagðir mest. Við erum með hæstu óbeinu skattana eða neysluskattana sem þekkjast á öllu OECD-svæðinu eins og dregið hefur verið fram á undanförnum dögum. Með sama hætti skattleggjum við líka fólk sem hefur ekki einu sinni tekjur sem duga til framfærslu. Við tökum skatt af fólki sem fær örorkubætur og ellilífeyri. Hvers konar meðferð á opinberum málum er það eiginlega í þjóðfélagi þar sem ráðamenn þjóðarinnar guma af því á tyllidögum að við séum ríkasta þjóðfélag heims? Væri ekki full ástæða, væri ekki eðlilegt siðferði að miða þá við að rétta eitthvað til okkar minnstu bræðra og systra? Væri ekki eðlilegt að láta fólk sem hefur minnst fyrir sig að leggja njóta að einhverju leyti þess sem það fær greitt þannig að það geti lifað með viðunandi hætti? Þá bregður svo við að fjármálaráðherra sem nú situr segir og forverar hans hafa jafnan sagt: Það kostar svo mikið að hækka skattleysismörkin. Það sem þið frjálslynd eruð að leggja til með því að tekjur manna upp að 150 þús. kr. verði skattfrjálsar kostar svo mikið, það er svo dýrt fyrir þjóðfélagið, þjóðfélagið missir af svo miklum skatttekjum. Síðan koma reiknimeistararnir og finna það út að þetta kosti marga milljarða en reikna ekki með hvað kemur á móti ef skattleysismörkin yrðu hækkuð með þeim hætti sem við leggjum hér til. Í fyrsta lagi á það sama við varðandi skattalækkun á launþegum og skattalækkanir almennt. Eins og talsmenn Sjálfstæðisflokksins hafa iðulega bent á - og ég er þeim sammála - hefur skattalækkun, m.a. hvað varðar fjármagnstekjuskatt, skilað auknum tekjum og það sama á við og það eru ekki nokkur rök sem mæla gegn því eða ættu að vera andstæð því hvað varðar lækkun skatta á þeim sem verst eru settir. Hvert mundu þeir fjármunir sem fólkið fengi þá í sinn vasa og hefði til sjálfstæðrar ráðstöfunar renna? Þeir mundu aðallega renna til neyslu vegna þess að tekjurnar eru ekki það miklar að þetta er eingöngu spurning um að fólk geti veitt sér örlítið meira. Þar sem hæstu neysluskattarnir eru, eins og rakið hefur verið, þar koma þessar greiðslur til baka. Með sama hætti og menn leysa úr læðingi öfl þegar skattar á fjármagnstekjur eru lækkaðir, þegar skattar á fyrirtæki eru lækkaðir, þá leysast líka úr læðingi öfl þegar bótaþegar geta unnið og fengið bæturnar sínar minna skertar en ella, hafa möguleika á að afla sér tekna án þess að það sé allt meira og minna rifið af þeim eins og nú háttar í skattkerfi okkar. Í dag er það þannig að skattarnir leggjast þyngst á launafólk á Íslandi og bótaþega og það hefur orðið til þess að myndast hefur velferðarhalli þar sem þeir verst settu í þjóðfélaginu hafa farið mun neðar og valdið því að ójöfnuður hefur orðið meiri í þjóðfélaginu en ella hefði orðið. Ég er þeirrar skoðunar að við höfum farið algjörlega rangt að í skattamálum. Við höfum ekki gætt þess að þeir beri byrðarnar sem hafa nóg fyrir sig að leggja. Við erum í raun með hlutfallslega lægstu skattana á þeim sem hæstar hafa tekjurnar á sama tíma og við erum með hlutfallslega hæstu skattana á þeim sem minnstar hafa tekjurnar. Í árdaga þegar menn veltu fyrir sér með hvaða hætti og hvernig skattkerfið skyldi vera er alveg ljóst að það var miðað við eignir. Til forna var miðað við annars vegar eignarskatta og hins vegar nefskatta. Fyrirbrigðið tekjuskattur varð ekki til fyrr en á seinni hluta 19. aldar og ef ég rifja það upp eftir minni þá minnir mig að það hafi verið þáverandi fjármálaráðherra Frjálslynda flokksins í Bretlandi, Galdstone, sem kom með það að nauðsynlegt væri að leggja á að hans mati svívirðilegan skatt sem ætti í raun ekki að leggja á, þ.e. á tekjur fólks. Hann lofaði því að hann mundi aldrei framar leggja það til að tekjuskattur yrði lagður á fólk vegna þess að þetta væri svo óréttlátur skattur. Hann stóð við orð sín en sat hins vegar í ríkisstjórn þar sem tekjuskatturinn var lagður til áfram og þessi óréttláta skattheimta, eins og fyrsti fjármálaráðherrann sem bar þennan skatt fram kallaði hana, hefur haldist æ síðan. Á þeim tíma þótti eðlilegt að þeir sem ættu eignir greiddu til þjóðfélagsins en hinir sem ættu ekki eignir og hefðu minna fyrir sig að leggja en þyrftu að afla sér lífsviðurværis í sveita síns andlitis væru skattlausir nema tekjuöflun þeirra leiddi til eignamyndunar. Nú hefur orðið algjör umbylting hvað þessa hugsun varðar. Um árabil hefur því verið haldið fram að eignarskattar væru óréttlátir skattar og þannig hefur skattkerfið þróast að dregið hefur úr þeim en að sama skapi hafa skattar á launþega orðið æ þyngri og skattar á neytendur æ þyngri. Með aðflutningsgjöldum, vörugjöldum og virðisaukaskatti er verið að skattleggja margskattlagðar krónur, þannig að af hverjum hundrað krónum sem launþegi vinnur sér inn og þegar hann er búinn að eyða þeim til vörukaupa þá situr í raun þegar upp er staðið ekki svo mikið eftir, ríkisvaldið hefur tekið meiri hlutann af hundrað króna seðlinum í sinn vasa. Þeim mun lægri laun sem fólk hefur þeim mun hærra hlutfall tekur ríkið í sinn vasa en launþeginn, bótaþeginn, ellilífeyrisþeginn hefur minna fyrir sig að leggja. Það er þetta sem skapar að mínu viti alvarlegasta velferðarhalla í þjóðfélagi okkar, gerir það að verkum að það eru hópar, ég vil segja stórir hópar í þjóðfélaginu, sem lifa undir fátæktarmörkum. Því var lýst og hefur verið lýst fyrir okkur, m.a. þegar við vorum í kosningabaráttu síðastliðið vor, af fólki, af öryrkjum og ellilífeyrisþegum, að það ættu ekki fyrir mat út mánuðinn vegna þess að bæturnar dygðu ekki til þegar búið væri að taka það sem keisarinn krafðist að fá í skatt. Þjóðfélag sem hefur þannig stjórnun fer ekki rétt að. Það er farið rangt að þegar við tryggjum ekki þeim sem minnst hafa fyrir sig að leggja mannsæmandi lífskjör. Það kann vel að vera, eins og hv. 7. þm. Suðurk. sagði í ágætri ræðu sinni áðan, að þetta frumvarp eða þessi viðmiðun sem við frjálslynd leggjum til varðandi það að hækka skattleysismörkin í 150 þús. kr. sé ekki nóg, það þyrfti meira til. Það kann vel að vera. Hitt er annað mál að með því að leggja til þessa viðmiðun erum við í raun að fara mjög nálægt því sem skattleysismörkin hefðu þróast ef þau hefðu fylgt launaþróun á undanförnum árum. Við erum líka að gæta þess að fara ekki umfram það til að hægt sé að rökstyðja það að þrátt fyrir tekjutap sem kunni að verða af hálfu ríkisins komi hlutir í staðinn og þetta valdi ekki neinum vandamálum í sambandi við ríkisfjármálin þó að ekki komi til neins verulegs niðurskurðar á útgjöldum. Við flytjum hér ábyrgt frumvarp og með því að gera það með þessum hætti erum við líka að leggja til að við stígum þetta, að mínu viti, stutta skref til að kanna, til að fá niðurstöðu um með hvaða hætti og hvernig þessi leið reynist. Kemur hún til með að sýna það að ég hafi rétt fyrir mér þegar ég held því fram að með því að hækka skattleysismörkin leysist mjög mikilvæg öfl úr læðingi á vinnumarkaðnum, að þá fjölgi Íslendingum sem eru tilbúnir til að taka að sér ýmis störf vegna þess að þeir hafi einhverja hagsmuni af því að gera það? Er möguleiki á því að við fáum ánægðara fólk og við fáum meiri jöfnuð í þjóðfélaginu? Ég held því fram að með því að samþykkja þetta frumvarp gerist þetta allt saman. Að hverju stefnum við í stjórnmálastarfi? Við frjálslynd stefnum að því að hér geti ríkt það sem við köllum mannúðleg markaðshyggja sem felur það í sér að við nýtum kosti markaðsþjóðfélagsins á sama tíma og ríkisvaldið gætir þess að haga löggjöf og skattkerfi með þeim hætti að jöfnuður verði sem mestur í þjóðfélaginu, að við höldum okkur við þá aðferðafræði og það kerfi sem byggt var upp í markaðsþjóðfélagi Norðurlanda og Þýskalands í stað þess að snúa okkur að ofurgróðahugmyndum Engilsaxa. Það er á grundvelli þessara viðhorfa mannúðlegrar markaðshyggju sem við frjálslynd leggjum hér til að við stígum eitt lítið skref, stutt skref til þess að auka jöfnuð í þjóðfélaginu, til þess að bæta hag þeirra sem minnst hafa fyrir sig að leggja.

Frú forseti. Hv. þm. Jón Magnússon gerði tekjuskatt að umtalsefni og taldi að ég hefði orðað það þannig að 150 þús. markið væri of lágt. Ég orðaði það reyndar þannig að ég teldi það ekki hrökkva til að bæta upp skerðingar sem hafa orðið á persónuafslætti, barnabótum og vaxtabótum, svo ég haldi því til haga. Tekjuskattur er mjög merkilegur skattur. Hann var fundinn upp á sínum tíma og skyldi lagður á eftir efnum og ástæðum. Hann hefur snúist upp í andhverfu sína að þessu leyti. Þegar ég man fyrst eftir mér í skattamálum þá gáfu skattstjórar út langar bækur með töflum þar sem menn gátu sett á árstekjur sínar og fengið út skattinn. Hann var þrepaður og margfalt þrepaður og þurfti töluvert langar bækur. Í dag er sagt að óframkvæmanlegt sé að þrepa skattinn í okkar tæknivædda nútímaþjóðfélagi. Það er náttúrlega mesta firra. Það er auðvitað framkvæmanlegt. Ég vil líka halda því til haga, hv. þingmaður, koma því að að fram er kominn hópur manna sem ég kalla gæluskattgreiðendur Sjálfstæðisflokksins, sem greiða aðeins 10% skatt, fjármagnstekjuskatt af tekjum sínum þótt þeir séu í fullu starfi við að afla þeirra tekna og hafi engar aðrar tekjur. Maður spyr sig: Hvar er jafnræðisregla stjórnarskrárinnar? Er hún fallin fyrir borð? Hvað varð um hana? Af hverju eru þessar gælur gerðar við þá 2.500 Íslendinga meðan staða láglaunafólks, öryrkja, aldraðra er með þeim hætti sem raun ber vitni?

Virðulegi forseti. Ég fór kannski örlítið ónákvæmt með það sem hv. 7. þm. Suðurk. sagði hér áðan. En meiningin var svona nokkurn veginn í því samræmi en með þeirri leiðréttingu þá bið ég hann velvirðingar. Ég tel að meginatriði máls míns hafi þó komist til skila og verið í samræmi við það sem hann fjallaði um og ég sé ekki annað en að við séum í grundvallaratriðum sammála hvað þetta mál varðar. Varðandi gæluskattgreiðendur Sjálfstæðisflokksins þá skal ég ekki meta það hvort þeir sem greiða lægstu skattana eða eru í lægstu prósentunni, þ.e. fjármagnseigendurnir, séu allir kjósendur þess flokks þótt hlutfallslega séu flestir þeirra í nágrenni við hann. En kosningar eru leynilegar og menn fara ekki í að kanna það. En það er ekki mergurinn málsins. Mergurinn málsins er miklu frekar það sem hv. þm. Atli Gíslason benti á, þ.e. spurningin um jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Ég taldi að það hefði komist til skila í ræðu minni hér áðan að við erum að skattleggja þyngst þá sem lægst hafa launin í þjóðfélaginu á sama tíma og þeir bera minnstu skattana sem hæstu tekjurnar hafa, sem mest hafa fyrir sig að leggja. Það er óréttlátt. Ég er sammála hv. þm. Atla Gíslasyni um að þetta er ekki alveg í samræmi við þær hugmyndir sem við tölum um varðandi jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Ég er líka sammála honum varðandi þrepaðan tekjuskatt. Ég sé ekki hvaða vandamál það á að vera á tölvuöld.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Magnússyni fyrir þessa leiðréttingu á orðum sínum, að leiðrétta þá ónákvæmni. Ég get tekið undir það að meiningin var góð eins og einhver sagði. En það er samt svo að um 2.500 skattgreiðendur á Íslandi, sem eru í fullu starfi við að afla fjármagnstekna, sem eru í fullu starfi við að græða á mörkuðum eða hingað og þangað - það er þeirra fulla atvinna að gera út á fjármagnið, hlutabréf og annað slíkt - borga eingöngu 10%. Jafnræðið er ekki meira en það að annað fólk í atvinnurekstri, einyrkjar og aðrir, sjómenn, einyrkjar í útgerð og fleiri, þurfa að reikna sér laun. Þeir gera út á fisk en ekki peninga. Af hverju er þeim mismunað? Af hverju þurfa þeir að reikna sér laun? Af hverju mega þeir ekki borga 10% af aflaverðmætinu eða því sem inn kemur nettó? Hvaða skýring er á því? Hvar er jafnræðið? Hvar er stjórnarskráin? Það gengur auðvitað ekki að menn geti gert út á fjármálamarkaði og borgað 10% á meðan menn gera út á höfuðatvinnuveg þjóðarinnar og borga 37%. Hvað vit er í því? Það er auðvitað ekkert vit í því. Það er brot á stjórnarskránni. Það er búið að koma upp gæluskattgreiðendum sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur borið ofurumhyggju fyrir síðastliðin 16 ár og virðist ætla að gera það áfram.

Virðulegi forseti. Þannig er að þessir gæluskattgreiðendur sem hv. þm. Atli Gíslason talar um eru einmitt þau 5% skattgreiðenda sem ég var að tala um að nytu sérstakrar umbunar og skattkerfið hefur þróast með þeim hætti vegna þess að tekjuskatturinn er ekki þrepaður. Þeir sem hafa ofurlaunin hafa fyrir sig að leggja margfalt það sem þeir sem lægri laun búa við. Það er óeðlilegt að hafa það þannig í þjóðfélaginu á árinu 2007 að bjóða borgurunum upp á jafnmikla mismunun hvað varðar skattheimtu og raun ber vitni. Ég get tekið undir með hv. 7. þm. Suðurk. að það gengur ekki miðað við jafnræðisreglu stjórnarskrár að skattleggja borgarana misjafnlega, með jafnóréttlátum hætti og þeir eru skattlagðir sem minnst hafa fyrir sig að leggja miðað við hina sem hv. þingmaður nefndi gæluskattgreiðendur, þ.e. þeir sem hafa tekjur sínar eingöngu af fjármagnstekjum. Einu sinni var bannað að taka vexti af dauðu fé en svo hefur hugmyndafræði kapítalistanna þróast frá þeim tíma að ofurást er lögð á hið dauða fé og það sem af því verður. Við frjálslynd erum með þessu frumvarpi að leggja áherslu á að skapa aukinn jöfnuð í þjóðfélaginu til að gæluskattgreiðendur njóti ekki alls en aðrir einskis.

Frú forseti. Mig langar að blanda mér örlítið inn í þá umræðu sem hér hefur farið fram um frumvarp til laga um breytingar á lögum um tekjuskatt sem flutt er af þingmönnum Frjálslynda flokksins. Það kemur fram í greinargerð með þessu frumvarpi að tilgangur þess sé að bæta verulega hag lágtekjufólks með því að taka upp sérstakan persónuafslátt sem kæmi til viðbótar núverandi persónuafslætti. Þetta frumvarp gefur tilefni til að ræða skattamálin almennt og á breiðum grunni. Nú vil ég alls ekki fullyrða hvort þetta frumvarp, verði það að lögum óbreytt, nái nákvæmlega þeim tilgangi sem því er ætlað. Ég hef ekki skoðað það svo rækilega að ég geti fullyrt um það eða myndað mér skoðun á því á þessu stigi málsins. Það mun væntanlega fá ítarlega umfjöllun í efnahags- og skattanefnd þar sem menn geta farið í kjölinn á þessu. En markmið frumvarpsins er augljóslega afar jákvætt að mínu mati, þ.e. að bæta hag þeirra sem hafa lægstar tekjur. Í greinargerð með þessu frumvarpi kemur margt athyglisvert fram, m.a. að því er ætlað að tryggja að lækka skatta hjá þeim einstaklingum sem hafa tekjur á bilinu 150–250 þús. kr. á mánuði en að við þau tekjumörk muni sérstaki persónuafslátturinn falla niður. Ég held að við getum, flest hér í þessum sal, verið sammála um að það eru ekki háar tekjur sem þessi mörk miða við, 250 þús. kr. á mánuði eru ekki háar tekjur í okkar samfélagi í dag enda þótt fjölmargir einstaklingar og fjölskyldur þurfi að lifa af svo lágum tekjum, að ekki sé talað um þá sem eru eingöngu á bótum eða lífeyrisgreiðslum. Hér er sérstaklega fjallað um elli- og örorkulífeyrisþega. Í frumvarpinu segir að verði það að lögum að þá muni það sérstaklega bæta kjör þess hóps. Með frumvarpinu koma einnig fram upplýsingar sem vekja athygli og er ástæða til að dvelja aðeins við. Því það segir að nærri þriðjungur aldraðra hafi tekjur lægri en 120 þús. kr. á mánuði. Það er óumdeilt að þarna er hópur sem býr við afskaplega þröng kjör og hag þeirra þarf að bæta. Það kemur líka fram í þeim upplýsingum sem flutningsmenn þessa frumvarps reiða fram í greinargerð, með leyfi forseta: „Samkvæmt upplýsingum frá Landssambandi eldri borgara hefur þróun kaupmáttar ráðstöfunartekna 1988–2007 hjá ellilífeyrisþega sem ekki býr einn verið fjarri því að halda í við kaupmáttaraukninguna hjá almenningi á sama tíma. Hefur hækkunin hjá ellilífeyrisþeganum verið aðeins tæplega 20% en 60% hjá almenningi.“ Kaupmáttaraukning almenns launafólks hefur að jafnaði, ef ég skil þetta rétt, verið þrisvar sinnum meiri, 300% meiri en kaupmáttaraukning hjá ellilífeyrisþegum. Það er auðvitað stóralvarleg þróun frá þeim tíma er staðgreiðslukerfið var tekið upp árið 1987. Það er full ástæða til að reyna með einhverjum hætti að taka á þessu. Tilgangur þessa frumvarp er bersýnilega sá að reyna að fara aftur til þess tíma þegar staðgreiðslukerfið var tekið upp og koma á sambærilegum kjörum og voru á þeim tíma. Því leggja flutningsmenn hér til að færa skattleysismörkin upp í 150 þús. kr. á mánuði fyrir þá sem hafa þær tekjur og lægri. Einnig hefur verið imprað á ýmsum öðrum þáttum skattkerfisins. Það er mjög mikilvægt að við gerum okkur almennt grein fyrir því að skattkerfið hefur margs konar hlutverki að gegna. Það hefur tekjuöflunarhlutverk fyrir hið opinbera og fyrir samneysluna, fyrir þau samfélagsverkefni sem við viljum að séu rekin í landinu, en um leið má ekki gleyma tekjujöfnunarhlutverki skattkerfisins. Skattkerfið gegnir að sjálfsögðu mjög veigamiklu hlutverki sem tekjujöfnunarkerfi. Ég og margir aðrir hafa ævinlega verið þeirrar skoðunar að hugmyndir um flatan tekjuskatt, t.d. 20% sem sumir hafa nefnt eða jafn og fjármagnstekjuskattur eða skattur á lögaðila, sé varhugaverð þróun. Með því dregur maður mjög tennurnar úr tekjujöfnunarhlutverki skatta nema um leið verði tekið upp umfangsmikið millifærslu- og bótakerfi til þess að koma til móts við þá aðila sem lægstar tekjur hafa eða búa við lökust kjör. Það er því að mörgu að hyggja þegar menn koma að umræðum um skattkerfið. Mér finnst líka athyglisvert sem þeir lögfræðingar sem hér hafa verið síðastir í ræðustól hafa verið að velta fyrir sér, sem er jafnræðisregla stjórnarskrárinnar. Hvernig má það vera að fólki sé mismunað hvað varðar skattgreiðslur eftir tekjum, að þeir sem hæstar tekjur hafa greiði í raun lægra hlutfall í skatt? Þetta er auðvitað mjög mikið umhugsunaratriði, hvernig skattamálin hafa þróast hjá okkur í þessu efni. Hér má ekki heldur gleyma því, sem ég vil koma inn á líka, en það eru skatttekjur sveitarfélaga. Þær breytingar sem orðið hafa í skattumhverfinu á undanförnum árum hafa valdið því að æ fleiri greiða nú einungis fjármagnstekjuskatt. Það kann að vera að það sé ekki stórt hlutfall skattgreiðenda í landinu en engu að síður vex sá hópur. Hann stækkar ár frá ári. Þá háttar þannig til að þeir einstaklingar sem greiða einungis fjármagnstekjuskatt, greiða ekkert framlag inn í sameiginlegan sjóð sveitarfélagsins sem þeir búa í þar sem sveitarfélögin fá enga hlutdeild í fjármagnstekjuskatti. Það þýðir það að þeir einstaklingar leggja ekkert af mörkum við samneysluna í sveitarfélaginu. Þeir leggja ekki sitt af mörkum til reksturs grunnskóla, til reksturs leikskóla, til að styrkja og styðja við íþrótta- og tómstundastarf, æskulýðsstarf, til að hægt sé að viðhalda götum og gangstéttum, grænum svæðum og til að styðja við menningarstarfsemi í sveitarfélaginu o.s.frv. Maður hlýtur að spyrja sig: Hvaða sanngirni er í því að tilteknir einstaklingar, venjulega þeir sem búa við best kjör, skuli ekki leggja neitt af mörkum til sveitarfélags síns, til nærsamfélagsins? Af hverju eiga foreldrar annarra grunnskólabarna að greiða grunnskólann fyrir börn þeirra sem greiða bara fjármagnstekjuskatt? Þetta er auðvitað hróplegt óréttlæti. Sveitarfélög í landinu hafa raunar gert háværar kröfur um að fá hlutdeild í fjármagnstekjuskatti. Ríkisvaldið hefur svarað því til að þetta sé ekki óskaplega fjölmennur hópur og ekki stórar upphæðir. En engu að síður skilar fjármagnstekjuskatturinn ríkissjóði sennilega í kringum 16 milljörðum kr. á ári. Ef sveitarfélögin fengju sömu hlutdeild í fjármagnstekjuskattinum og í tekjuskattinum, þ.e. hlutfall útsvars af tekjuskatti, þá fengju sveitarfélögin 4 milljarða kr. af fjármagnstekjuskatti. Það mundi aldeilis muna um það fyrir sveitarfélögin í landinu, frú forseti. Þar er atriði sem ég tel mjög brýnt að taka á. Það má auðvitað segja það sama um tekjuskatt lögaðila. Kerfisbreytingar hafa orðið til þess að margir einstaklingar eru hættir að taka laun sem launþegar og farnir út í rekstur, einkahlutafélag, greiða þar tekjuskatt sem lögaðilar í staðinn fyrir almennan tekjuskatt af launum. Það eru dæmi um það. Það hafa menn sagt, sveitarstjórnarmenn vítt og breitt um landið, sérstaklega í litlum sveitarfélögum þar sem munar um hvern útsvarsgreiðanda. Það sést bara á sveitarsjóðnum. Sveitarstjórarnir verða varir við það og nánast vita um hvaða einstaklinga um er að ræða. Þeir hafa sagt að hjá sumum útgerðum sé enginn venjulegur sjómaður skráður um borð en kannski fimm einkahlutafélög. Þetta er alveg ótrúleg þróun og þýðir að sveitarfélögin fá heldur enga hlutdeild í tekjuskatti þeirra aðila. Þetta er oft tekjuhátt fólk í sveitarfélögunum. Það munar um þær tekjur fyrir sveitarfélögin. Þannig viðgengst margs konar óréttlæti í skattkerfinu í dag sem ég tel fulla ástæðu til þess að taka á. Ég vil nefna þetta í þessu samhengi vegna þess að mér finnst mikilvægt að við á Alþingi ræðum skattamálin í víðu samhengi og veltum fyrir okkur hvernig við viljum deila skattbyrðinni. Það er öllum ljóst að hið opinbera verður að innheimta skatta til að standa undir samfélagsþjónustunni sem við viljum að sé veitt. Vitaskuld eru skiptar skoðanir, pólitískar skoðanir, um hversu mikil samneyslan á að vera og þar af leiðandi hverjar innheimtar skatttekjur eigi að vera. Um það er tekist milli stjórnmálaflokkanna á Alþingi, í kosningum o.s.frv. Það er eðlilegt að það sé gert. Engum dylst að það er mikilvægt, engu að síður, að innheimta skatta og þá er mjög mikilvægt að skattar séu réttlátir. Í þessari umræðu hefur komið fram að þær breytingar sem hafa orðið á skattkerfinu á undanförnum árum hafi einkum þjónað hagsmunum eða komið sér vel fyrir tekjuhærri hópa í samfélaginu. Það er mikið umhugsunaratriði en það er kannski ekki tilviljun að sú þróun hafi orðið þegar á það er að líta að Sjálfstæðisflokkurinn hefur farið með forustu í landstjórninni og fjármálaráðuneytið undanfarin 16 ár. Þetta er auðvitað meðvituð pólitík, meðvituð stefna af hálfu stjórnvalda og hún birtist í þessu. Í greinargerðinni með frumvarpinu, ég ætla að leyfa mér að vitna í hana, er fjallað um hvernig skattbyrðin hefur breyst á undanförnum árum, með leyfi forseta: „Í lægstu tíund eru 10% tekjulægstu framteljendurnir og þannig koll af kolli. Borin er saman skattbyrði árin 1994 og 2004 og þá kemur í ljós að skattbyrðin hefur vaxið í öllum tíundarhópunum nema þeim hæsta þar sem hún hefur lækkað. Skattbyrðin hefur hins vegar þyngst mest í lægstu tekjuhópunum, um 14% í lægstu tíundinni og 15,3% í næstlægstu. Meðaltalshækkun skattbyrðarinnar hjá öllum tekjuhópunum er um 4,5% …“ Þetta opinberar hvernig Sjálfstæðisflokkurinn, sem stýrt hefur ríkisfjármálum og skattamálum um allt of langt skeið, hefur breytt skattbyrðinni og flutt frá þeim sem hafa háar tekjur og yfir á þá sem hafa lágar tekjur. Við þessu verður að bregðast. Það gengur ekki að halda áfram á sömu braut. Það verður engin sátt í samfélaginu um skattapólitík til lengdar sem hefur þennan útgangspunkt, enda sjáum við að í aðdraganda kjarasamninga og í ljósi þeirrar miklu þenslu og afkomu ríkissjóðs, samkvæmt fjárlagafrumvarpi, koma að sjálfsögðu upp kröfur um verulegar launahækkanir, ekki síst til handa þeim sem búa við lægstar tekjur. Það er eðlilegt að það komi fram og er óhjákvæmilegt að koma til móts við þær kröfur. Það verður engin sátt í samfélaginu um sífellt breiðara bil á milli hinna ríku og hinna fátæku. Misréttið er hrópandi þegar við höfum í huga þær gríðarlegu fjárhæðir sem menn fá í laun, jafnvel launatekjur sem þeir borga tekjuskatt af, í sumum geirum samfélagsins og nægir þar að nefna fjármálageirann. Fyrir utan almennar launatekjur fá menn síðan alls konar aðrar sporslur, kaupréttarsamningar hafa verið nefndir og annað slíkt. Bilið á milli þeirra sem hafa allra hæstar tekjur, hvort sem það eru beinlínis launatekjur eða tekjur til komnar með öðrum hætti, og hinna sem eru á lægsta taxtakaupinu eða á bótum og lífeyrisgreiðslum, er svo gríðarlegt að það tekur engu tali. Það er alger óþarfi í 300 þús. manna samfélagi. Fullkominn óþarfi. Það er engin ástæða til að búa til gjá á milli fólks í okkar litla og fámenna samfélagi. Samt hefur þessi gjá myndast sem við höfum horft upp á. Mér finnst jákvætt að þetta frumvarp sé lagt fram. Ég sagði í upphafi að ég hefði ekki kynnt mér það í öllum smáatriðum eða hvernig það muni nákvæmlega koma út. Ég hins vegar hef lesið frumvarpið og greinargerðina ágætlega. Þar eru margar góðar upplýsingar sem ég hef vakið athygli á hér og mér finnst mikilvægt að halda þeim til haga í þessari umræðu. Mér finnst eðlilegt að efni þessa frumvarps verði tekið til gaumgæfilegrar skoðunar í efnahags- og skattanefnd sem ég geri ráð fyrir að fái málið til umfjöllunar. Ég minni á að fyrir örfáum mánuðum síðan stóðum við öll í kosningabaráttu þar sem flokkarnir voru að sjálfsögðu að lofa gulli og grænum skógum til handa kjósendum, bæði bættri þjónustu í skattamálum, lífeyrismálum, launamálum o.s.frv. Það er að mínu viti eðlilegt og óhjákvæmilegt að taka á skattamálum. Þau eru alls ekki í nógu góðu lagi hjá okkur í okkar ríka samfélagi. Því miður hefur þróunin orðið sú að bilið hefur heldur breikkað og skattbyrðin hlutfallslega aukist í tekjulægstu hópunum en minnkað í þeim tekjuhæstu. Það er ástand sem við eigum ekki að líða en því miður er hætt við að sú þróun muni halda áfram meðan Sjálfstæðisflokkurinn heldur um stjórnartaumana.

Virðulegi forseti. Ég tel mig knúna til að koma með ákveðna ábendingu um rangar forsendur sem hv. þingmaður gaf sér í ræðu sinni og á jafnframt við um fleiri sem hafa tekið til máls hér í kvöld. Mörg og þung orð verið látin falla um þá 2.500–3.000 skattgreiðendur sem greiða eingöngu fjármagnstekjuskatt og verið talað um gæludýr Sjálfstæðisflokksins,  Í Morgunblaðinu 13. ágúst sl. birtist tilkynning frá fjármálaráðuneytinu þar sem segir, með leyfi forseta: „Í tilkynningu frá ráðuneytinu er tilgreint að 2.381 einstaklingur sé einungis með fjármagnstekjur og 90% þeirra séu með minna en 50 þúsund krónur í fjármagnstekjur á ári. Að stórum hluta sé þarna um að ræða ungt fólk  Ég segi þetta því að hv. þingmaður sem ég er í andsvari við var með þessa sömu tölu áðan. „Á árinu 2006 var fjöldi hjóna sem ekki var með neinar aðrar tekjur en fjármagnstekjuskatt alls 150. 57% þeirra voru með minna en 100 þúsund krónur á árinu í fjármagnstekjur og 61% með minna en eina milljón króna í fjármagnstekjur. Einungis 51 hjón í þessum hópi greiða einhvern fjármagnstekjuskatt.“ Þetta eru gæluskattgreiðendur Sjálfstæðisflokksins.

Frú forseti. Ég vil nú fyrst taka fram að ég hef ekki tekið mér í munn orðin „gæluskattgreiðendur Sjálfstæðisflokksins“ þannig að ég er ekki í góðri aðstöðu til að svara andsvari hv. þingmanns vegna þess að það beindist ekki nema að óverulegu leyti að því sem ég sagði. Ég vil þó hins vegar spyrja hv. þingmann hvort það sem hún var hér að lesa upp, hv. þm. Ásta Möller, séu t.d. rök fyrir því að sveitarfélögin fái ekki hlutdeild í fjármagnstekjuskatti. Svo vil ég líka spyrja hv. þingmann hvort henni finnst eðlilegt að einstæð móðir með tvö börn með 150 þús. kr. á mánuði og greiði 22 þús. kr. á mánuði í skatt? Gerir hv. þingmaður ráð fyrir því að hægt sé að komast af, fyrir einstæða móður með tvö börn á sínu framfæri með 150 þús. kr. í tekjur sem greiðir 22 þús. kr. í skatt á mánuði? Finnst hv. þingmanni þetta réttlátt skattkerfi sem þannig er byggt upp? Ég bara spyr. Ég fullyrði að svo er ekki en ég bíð spenntur eftir að heyra hvað þingmaðurinn segir við því.

Þótt hv. þingmaður hafi ekki notað þessi orð „gæluskattgreiðendur Sjálfstæðisflokksins“ vísaði hann samt til þess hóps sem hv. þm. Atli Gíslason talaði um áðan. Þetta eru sömu einstaklingarnir og höfð voru þung orð um áðan, að greiddu ekki til samneyslunnar, greiddu ekki til skólanna, greiddu ekki í samgöngur o.s.frv. Það er ljóst að þarna er ekki um að ræða hóp sem eru miklir bógar, þetta er ekki fólkið sem á að ráðast á og segja að sé að mergsjúga kerfið, öðru nær. Þar er margt ungt fólk, sem er sjálfsagt í skóla og hefur ekki tekjur en hinir, allir hinir skattgreiðendurnir sem líka greiða fjármagnstekjur eru jafnframt að leggja til samneyslunnar. Þeir greiða tekjuskatt til ríkisins og gera það eftir þeim reglum sem fyrir er lagt. Varðandi önnur atriði hjá hv. þingmanni, hvort þetta séu rök fyrir því hvort fjármagnstekjuskattur eigi að fara til sveitarfélaganna, þá er sú umræða algjörlega óútkljáð. Meira að segja sveitarstjórnarmenn eru ekki sammála um það hvort svo eigi að vera. En rökin sem hér hafa verið færð fram fyrir því að fólk sem greiðir eingöngu fjármagnstekjuskatt eigi að greiða þarna inn ná ekki til þessa, duga ekki til að rökstyðja að þetta fólk eigi að borga til sveitarfélaganna.

Frú forseti. Það er rétt að ég notaði ekki þetta orð „gæluskattgreiðendur“ en ég hefði hins vegar getað notað það. Það er aftur annað mál. Það var kannski það sem hv. þingmaður átti við, að hún mátti búast við því að þau orð hrytu af mínum vörum eins og einhvers annars  Það sem ég vil segja í þessu samhengi öllu, varðandi fjármagnstekjuskattinn sérstaklega, er að frá mínum bæjardyrum séð, og ég fullyrði það að sveitarstjórnarmenn séu almennt þeirrar skoðunar, á hluti af honum að koma til sveitarfélaganna. Menn hafa hins vegar velt fyrir sér spurningunni: Hvernig á að tryggja að hann komist til sveitarfélaga í einhverjum eðlilegum hlutföllum? Hann innheimtist ekki jafnt eftir sveitarstjórnum. Það er önnur umræða. Og til hvers höfum við mekanisma sem er Jöfnunarsjóður sveitarfélaga? Þangað fer líka útsvarið sem er jafnað út eftir vissum reglum. Það er því ekki vandamál í sjálfu sér. Hitt er að eftir stendur sú staðreynd að skattbyrðin hefur breyst og flust til. Í þeim upplýsingum sem hér eru reiddar fram og við höfum séð á fleiri stöðum, m.a. hefur Stefán Ólafsson prófessor bent á það í rannsóknum sínum, sést að skattbyrðin hefur flust til þannig að þeir sem eru með hæstar tekjur hafa fengið hlutfallslega minni hækkun eða skattbyrði þeirra lést á meðan skattur á þá sem hafa lægstu tekjurnar hefur aukist hlutfallslega. Það er kjarni málsins. Á sama tíma hefur Sjálfstæðisflokkurinn beitt sér fyrir því að sérstaki hátekjuskatturinn, sérstakt þrep í tekjuskattinum, yrði felldur niður. Skattur sem er ekkert mál að innheimta, eins og hv. þm. Jón Magnússon benti á, á tölvuöld, 21. öldinni. Það er ekkert vandamál í því. Þetta eru staðreyndir sem 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmönnum fyrir ágæta umræðu um þessa tillögu okkar í Frjálslynda flokknum, um sérstaka hækkun á persónuafslætti. Eins og hún er fram sett mundi hún gagnast best þeim sem hafa tekjur undir 150 þús. kr. en einnig þeim sem hafa hærri tekjur, allt að 250 þús. kr. á mánuði. Sem dæmi má taka að maður sem hefði um 200 þús. kr. í tekjur á mánuði, 2,4 milljónir á ári, mundi auka rauntekjur sínar um 144 þús. kr. á ári. Þá er ekki tekið tillit til greiðslna í lífeyrissjóð, þ.e. tekjurnar gætu verið hærri sem því nemur að greitt er í lífeyrissjóð, þær 144 þús. kr. væru jafnvel í raun brúttótekjur upp á 225–230 þús. kr. Við í Frjálslynda flokknum teljum að með þessu yrði stigið skref í átt að því að rétta hag þeirra sem lakast eru settir. Við völdum að fara svona í þetta mál, hæstv. forseti, að byrja á að taka sérstaklega til þeirra sem lægstar hafa tekjurnar í þjóðfélaginu, ná þannig kjarabót fyrir þá sem hafa ekki nóg sér til framfærslu. Eins og fram kemur í greinargerð mundi þetta gagnast um 30% ellilífeyrisþega, sem hafa undir 120 þús. kr. á mánuði og vissulega mundi það gagnast flestöllum ellilífeyrisþegum. Ég fullyrði reyndar að þetta gagnist öllum sem hafa ekkert annað fyrir sig að leggja en bætur úr almannatryggingum, það sem hægt er að kalla eðlilegan lífeyri eins og hann er núna. Þegar ég tala um „eðlilegan lífeyri“ á ég við, hæstv. forseti, að sá lífeyrir er eingöngu eðlilegur að því marki að hann er meðallífeyrir út úr lífeyrissjóðunum. Hann er ekki eðlilegur þannig að fólk komist af á þeim sparnaði. Þótt það verði væntanlega svo í framtíðinni eftir 10–15 ár eða lengri tíma að lífeyrissjóðir verði meginstoðir í afkomu fólks á efri árum þá er það því miður ekki svo enn þá. Við erum enn með lífeyrisþega, t.d. bændur, ég tala nú ekki um bændakonur, heimavinnandi húsmæður eða þá sem hafa veikst snemma á ævinni, sem eiga sáralítinn eða engan rétt í lífeyrissjóði, því miður. Ýmsar stéttir sem hafa haft lágar tekjur í þjóðfélaginu hafa eignast sáralítinn lífeyrisrétt og reyndar ótrúlega lítinn. Þegar saman eru teknar greiðslur hjá Tryggingastofnun og skerðingarreglur, sem við vorum reyndar að mæla fyrir að yrði breytt verulega í málinu sem við mæltum fyrir á undan þessu, þá duga slíkar tekjur engan veginn til framfærslu. Hér höfum við í tveimur frumvörpum lagt til sérstaka lagfæringu á málefnum eldri borgara og öryrkja ásamt því að slíta að fullu tekjur maka frá skerðingarreglum, þannig að tekjur maka skerði ekki tekjur lífeyrisþega. Við leggjum síðan til sérstaka útfærslu á persónuafslætti sem gagnast fyrst og fremst þeim sem lægri tekjurnar hafa í þjóðfélaginu, að þeir sem hafi minna en 150 þús. kr. á mánuði greiði alls ekki tekjuskatt heldur verði skattlausir. Eins og menn vita eru skattleysismörk núna um 90 þús. á mánuði þannig að allir sem hafa hærri tekjur en það greiða tekjuskatt til ríkisins. Við teljum þetta mikið réttlætismál og völdum að leggja þetta mál fram og láta það hafa forgang. Við höfum sagt, hv. 1. flutningsmaður Kristinn H. Gunnarsson lýsti því í framsögu, að við værum einnig að skoða breytingar á persónuafslætti en við teljum að það eigi að hafa forgang að laga stöðu þeirra sem lakast eru settir í þjóðfélaginu. Við höfum þess vegna valið að leggja þetta mál fram varðandi persónuafsláttinn og hins vegar varðandi skerðingarreglur Tryggingastofnunar ríkisins. Við teljum að ef þessi tvö mál yrðu lagfærð á þessu þingi, auðvitað með liðsinni stjórnarliða sem hafa yfirgnæfandi meiri hluta í þinginu, yrði stigið mjög markvert skref í átt að því að laga stöðu þeirra sem lakast eru settir á vinnumarkaði, lakast eru settir í tryggingakerfinu og þeirra sem lakast hafa farið út úr skattbreytingum á undanförnum árum. Við teljum að þetta sé mikið réttlætismál og erum hreyknir af því, frjálslyndir, að hafa lagt þetta mál fram.

Virðulegi forseti. Það hlýtur að vera nokkuð sérstök tilfinning fyrir hv. þm. Árna Þór Sigurðsson að hafa lent í vitlausu leikriti eða vitlausu andsvari þegar hv. þm. Ásta Möller leitaði andsvara við ræðu hv. þm. Árna Sigurðssonar sem í raun átti við ræðu hv. 7. þm. Suðurkjördæmis. Það voru hins vegar mjög merkilegar upplýsingar sem komu fram um þessa svonefndu gæluskattgreiðendur Sjálfstæðisflokksins sem hv. 7. þm. Suðurk. minntist á. Hv. 7. þm. Reykv. s., Ásta Möller, benti okkur á hverjir þessir skattgreiðendur væru samkvæmt því sem hún las upp að hluta úr upplýsingum frá fjármálaráðuneytinu. En hverjir voru þetta? Það sem hún nefndi var að hlutfallslega bæri mikið á skólafólki og öldruðum sem greiddu fjármagnstekjur sem er sjálfsagt skýringin á því að fjármagnstekjur hafa aukist jafnmikið í þjóðfélaginu og hæstv. fjármálaráðherra hefur iðulega gumað af. En það er nú ekki þannig. Það þarf ekki að fara langt eða vísa til margra hluta til þess að sjá það og skoða, með skattalækkunum á fyrirtæki, þ.e. hlutfallslegum skattalækkunum á fyrirtæki, á rekstur, og lægsta fjármagnstekjuskatti í norðanverðri Evrópu. Ég tek það fram að ef vísað er til Bandaríkja Norður-Ameríku þá eru fjármagnstekjur þar mun hærri en hér á landi, mun hærri, og hærri en almennt gerist í Evrópu. Varðandi viðmiðanir er því ekki um auðugan garð að gresja nema ef til vill einhver af ríkjunum sem eru nýsloppin undan oki kommúnismans. Alla vega hefur þetta gengið vel, fjármagnstekjur hafa aukist, heildarskattheimtan eða heildarandvirðið, þannig að það er út af fyrir sig gott og ég er ekkert að draga úr því. Ég er þeirrar skoðunar að lág skattprósenta geti og muni skila sér í jafnmiklum eða auknum tekjum til ríkisins og sama máli gegni hvað varðar fjármagnstekjur og skatt á launafólk þar sem við höfum gjörsamlega keyrt út af. Það sem hefur verið að skapa og búa til þann velferðarhalla sem ég hef verið að tala um eru hinir óskaplega háu neysluskattar í formi einna hæstu virðisaukaskattsgreiðslna sem fyrirfinnast í Evrópu auk þess sem við höfum óheyrilega há vörugjöld og ýmis önnur aðflutningsgjöld. Þetta gerir það að verkum að öll aðföng til almenns rekstrar, til þess að lifa, verða svo dýr, og ekki nóg með það, vegna þess að heimilin í landinu eru mjög skuldug og lánabyrðin markast af því hvert vöruverðið er í landinu, vegna þess að við höfum verðtryggingu. Þessi óhóflegu neysluskattar ríkisins valda því að lánin eru hærri en þau ella yrðu. Þetta lendir því með tvöföldum þunga á þeim sem minnst hafa fyrir sig að leggja. Hvernig sem við lítum á þetta hefur þjóðfélagið orðið þannig og verið mótað þannig af hálfu ríkisstjórnarflokkanna og þeirrar ríkisstjórnar sem áður sat að þeir sem sitja á botninum hvað tekjur varðar eiga sér ekki viðreisnar von vegna hinna ofurþungu skatta hlutfallslega af tekjum þeirra sem ríkisvaldið og sveitarfélög leggja á fólkið í landinu. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, 9. þm. Reykv. n., benti á eitt dæmi áðan í mjög góðri ræðu sem hann flutti og það dæmi er mjög sláandi og sýnir hversu mikið réttlætismál þetta frumvarp okkar frjálslyndra er. Hann benti á að einstæð móðir með tvö börn og 150 þús. kr. launatekjur á mánuði þyrfti að greiða 22 þús. kr. í skatta og þetta dró hv. þm. Árni Þór Sigurðsson fram með mjög glöggum hætti. Þetta er mergurinn málsins. Lágtekjufólkið í landinu, maðurinn sem er með 150 þús. kr. fær kjarabót sem nemur 22 þús. kr. ef frumvarp okkar frjálslyndra nær fram að ganga. Það er besta og mesta kjarabótin sem láglaunafólkið í landinu getur fengið og það sem í augnablikinu er líklegast til að jafna að nokkru þann velferðarhalla sem við búum við í dag og koma á auknum jöfnuði þótt því fari fjarri að farið sé að jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar eins og hv. þm. Atli Gíslason benti mjög glögglega á í ræðum sínum áðan. Það er síðan annað mál. Við frjálslynd erum fyrst og fremst að leggja þetta frumvarp fram til að hækka skattleysismörkin í 150 þús. sem byrjun vegna þess að ekki verður við það unað að haldið verði áfram með sama hætti og verið hefur að skattleggja láglaunafólk eins og gert er í dag. En þetta er byrjunin. Að okkar mati verður að taka skattkerfið til heildarendurskoðunar til að skapa réttlæti, til að móta réttlæti í þjóðfélaginu á grundvelli jafnræðishugsjónar og jafnræðis einstaklinganna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu og vek athygli á því sem hann fjallaði hér m.a. um varðandi virðisaukaskattinn, hve hann væri hár hér á landi, sem vekur auðvitað enn frekari spurningar um það hvernig skattkerfi okkar er byggt upp. Auðvitað má segja að það væri að mörgu leyti heppilegt að virðisaukaskatturinn, óbeinu skattarnir væru lægri en þá þurfa beinu skattarnir svokölluðu hugsanlega að vera þeim mun hærri ef við göngum út frá því að skatttekjur hins opinbera þurfi að vera þær sömu. Í skattafræðunum er það viðurkennd kenning, vil ég segja, að skatttekjur hins opinbera eigi að vera sem breiðastar. Þær eigi að vera á sem breiðustum grunni og sem flestir tekjustofnar en gæta þess þá að þeir verði ekki of háir hver um sig. Þetta hefur mikla þýðingu sérstaklega ef brestur verður á innheimtu tiltekinnar gerðar af skatti svo það geri ekki útslagið fyrir tekjur hins opinbera. Þetta er mikilvægt. Þegar ég segi að tekjuskatturinn þyrfti að vera þeim mun hærri þá á það við og átti við á þeim tíma þegar allur almenningur greiddi tekjuskatt meira og minna. Þær forsendur hafa mikið breyst, það hafa orðið skattkerfisbreytingar og þetta kerfi er orðið öðruvísi. Það eru sífellt fleiri sem greiða ekki hefðbundinn tekjuskatt eins og hér hefur komið fram, það er kominn tekjuskattur lögaðila, það er kominn fjármagnstekjuskattur sem ekki var áður. Þess vegna sagði ég í ræðu minni áðan að mér fyndist mikilvægt að taka skattkerfið allt til gagngerrar skoðunar, m.a. að því er lýtur að óbeinu sköttunum og hlutdeild þeirra í heildarskatttekjum ríkissjóðs en þeir eru mjög háir hér á landi í samanburði við það sem við þekkjum frá öðrum löndum.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni um að taka þurfi skattkerfið allt til endurskoðunar eins og ég hef reyndar lagt áherslu á í þessari umræðu. Varðandi fjölgun skattstofna og þá hugsun að með því að lækka beinu skattana þurfi að hækka óbeinu skattana þá fer það náttúrlega eftir þeirri viðmiðun sem við höfum í þjóðfélaginu. Það er alltaf spurningin um það hvernig við lítum á og hvaða möguleika við teljum vera á því að með því að lækka skattana innheimtist hugsanlega svipaðar tekjur þrátt fyrir lægri skattprósentu. Eins og ég hef ítrekað sagt hér tel ég að það geti átt við og hafi sýnt sig að mörgu leyti, m.a. með fjármagnstekjuskattinn og fyrirtækjaskattinn sem var lækkaður að prósentu til. Í þjóðfélagi sem býr við velmegun þar sem skatttekjur ríkisins eru langt umfram það sem eytt er þrátt fyrir allt bruðlið og óhófið sem ríkisstjórnarflokkarnir standa fyrir, þrátt fyrir allt bruðlið og óhófið sem skera mætti niður að verulegu leyti á mörgum stöðum, m.a. gæluverkefni í utanríkisþjónustu og fleira, þrátt fyrir að ríkissjóður bólgni vegna þenslu, geta sjálfstæðismenn samt ekki til þess hugsað að þeir sem verst eru settir í þjóðfélaginu megi njóta einhverra ávaxta af því, að lækka megi skattana á þeim sem búa við lökust kjörin. Þetta er meginatriðið í því sem við frjálslynd erum að leggja til með þessu frumvarpi.

Frú forseti. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Jóni Magnússyni að hægt er að færa fyrir því rök og hægt er að benda á dæmi um það, m.a. héðan, að lægra skatthlutfall hafi leitt til hærri skatttekna hins opinbera en fyrir því eru auðvitað einhver takmörk. Þar eru einhver sársaukamörk sem menn verða að sjálfsögðu að vara sig á að fara ekki niður fyrir. Það var kannski aðallega það sem ég var að reyna að draga fram. Við getum ekki endalaust lækkað skatthlutfallið og haldið að við getum með því aukið tekjur ríkissjóðs út í það óendanlega, vegna þess að ef sú röksemdafærsla gengi upp mundum við náttúrlega að lokum verða komin niður í prósentuna núll og segja að þar með yrðu skatttekjur hins opinbera alveg gríðarlega háar, sem er auðvitað ekki veruleikinn. Ég vil líka benda á að það eru ýmsir aðrir þættir sem er eðlilegt að við látum fara að vega þyngra í skatttekjum opinberra aðila, ríkis og sveitarfélaga. Þar vil ég nefna sérstaklega hluti eins og umhverfisskatta, þ.e. slíka skattlagningu, þar sem við erum beinlínis að ná pólitískum markmiðum sem geta m.a. lotið að því að ná árangri í loftslagsmálum sem voru til umræðu fyrr í dag, og þá er mikilvægt að nota hagræna hvata eins og það heitir sem þýðir í raun og veru bara skattlagning eða gjöld til að ná árangri. Það er eðlilegt að slík gjöld eða slíkar skatttekjur fari að vega þyngra í okkar sameiginlegu skatttekjum. Þess vegna ítreka ég að það er mikilvægt að skattkerfið allt verði tekið til gagngerrar endurskoðunar og ég hvet mjög til þess. Að sjálfsögðu er það frumvarp sem hér liggur fyrir aðeins lítill hluti af því en eftir þessa umræðu finnst mér mjög margt í því vera jákvætt og það eigi fullan rétt á sér eins og það er lagt hér fram. 
            

Virðulegi forseti. Það er hárrétt athugað að ef skattprósentan er núll þá innheimtast ekki verulegir skattar. En það er nú þannig að í sögunni höfum við ýmsar tilraunir sem menn hafa gert í sambandi við skattheimtu. Það var einu sinni til stjórnmálaflokkur sem hét Sósíalkreditflokkurinn. Mig minnir að hann hafi verið í Nýfundnalandi. Það getur verið að mér skjöplist eitthvað. Hugmyndafræði þess flokks var sú að með aukinni veltu í þjóðfélaginu og að hafa neysluskatta ykjust tekjurnar og til þess að auka veltuna ætti að láta ríkistekjurnar út til borgaranna. Þetta dugði nú ekki langt og reyndist ekki góð hugmyndafræði. Ég er ekki að fara fram á það eða tala um að menn fari nær núllinu þó að margir, sérstaklega námsmenn, beri ógnvænlega virðingu fyrir þeirri tölu. Skattkerfið þarf að taka til endurskoðunar og þetta er alltaf spurningin um hversu langt við getum farið. En við frjálslyndir erum ekkert að leggja það til með þessu frumvarpi. Við erum eingöngu að leggja til að fólk sem hefur ekki nægjanlegar tekjur sér til framfærslu eða er alveg á mörkun fái að njóta þeirra tekna án þess að skattmaðurinn sé á eftir þeim, að hönd ríkisins komi og taki hluta af því sem gerir það að verkum að fólk getur ekki og býr ekki við eðlileg lífskjör í landinu. Þetta er lágmarkskrafa. Við förum eins varlega og hægt er að hugsa sér og ekkert minna kemur til greina sem fyrsta skrefið að okkar mati.

Frú forseti. Ég sé mig knúinn til að lengja þessa umræðu nokkuð. Ég þarf að fara í andsvar við andsvar við annan mann sem var við mig. Ég er sem sagt í andsvari út af andsvari við aðra ræðu. En samt var það út af minni ræðu. Ég stend samt hér, hv. þm. Ásta Möller, og get ekki annað. Ég verð að nota þetta tækifæri til þess. Ég get alveg fullvissað hv. þm. Ástu Möller um að ég er að ráðast að gæluskattgreiðendum Sjálfstæðisflokksins, ekki sem persónum, ekki sem einstaklingum, heldur er ég að ráðast gegn kerfi sem mismunar svo að það hriktir í jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og ég notaði það í fyrri ræðu minni að bera saman sjómenn sem gera út á fiskimiðin á Íslandi og þá sem gera út á fjármálamarkaði. Ég get alveg orðað það svo að stjórnarskráin er fyrir borð, jafnræðisreglan er fyrir borð við þennan samanburð á því hvort þú gerir út á fisk eða fé. Það er svo. Skattastefna Sjálfstæðisflokksins undanfarin 16 ár hefur verið alltumvefjandi umhyggjustefna fyrir auðmenn. Þeim hefur verið hjúkrað bak og fyrir og settir undir þá púðar, peningapúðar þannig að þeir eru nánast lóðréttir í sængum sínum. Ég er að tala um menn sem krakkarnir segja að séu ógeðslega ríkir. Þeir eru það. Og fyrir þessu fólki, sem ég ræðst ekki að persónulega, fyrir þessu fólki hefur Sjálfstæðisflokkurinn alltumvefjandi umhyggju á sama tíma sem öryrkjar, ellilífeyrisþegar, einstæðar mæður og fleiri með lágar tekjur, tekjur undir 150 þúsund borga 22.300 kr. skatta, meðal annars þessi tveggja barna einstæða móðir sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson minntist á. Gælugreiðandinn sem gerir út á fjármálamarkaði og er með milljón á mánuði, hvað borgar hann, gælugreiðandi sem gerir ekkert annað en að gera út á fjármálamarkaði og reiknar sér ekki laun eins og sjómaðurinn? Hvað greiðir hann? 100 þús. kr. á mánuði. Hvað greiðir hinn hörkuduglegi sjómaður sem sækir sjóinn stíft í öllum veðrum og stendur blóðugur upp fyrir axlir við aðgerð - ef svo má að orði komast - og hefur fyrir þessari milljón á mánuði? Hvað borgar sjómaðurinn? Yfir 300 þúsund. Hvaða réttlæti er í því? Ég er ekki að ráðast á eldri konur, eldri menn, eldri borgara, námsfólk og aðra sem eiga peninga í banka eins og venjulegt fólk. Því fer víðs fjarri. Ég ætlast til þess að skattkerfið mismuni ekki þannig að gæluskattgreiðendurnir þurfi ekki einu sinni að reikna sér laun fyrir að sækja á fjármálamarkaðinn, gera út á fjármálamarkaðinn. Er til of mikils mælst? Ég get líka sagt að það má vel hugsa sér - og við höfum lagt fram tillögu um það - að setja ákveðið hámark fjármagnstekna sem beri 10% og það sem er umfram það, það sem er orðin uppistaðan í tekjum fólks beri meira. Er nokkurt vit í þjóðfélagi þar sem allstór hópur manna hefur 50 milljarða á ári í fjármagnstekjur og borgar 5 milljarða og er með 45 milljarða til baka? Er nokkurt vit í þessu? Það verður enn þá vitlausara þegar maður hugsar til þess að þetta fólk borgar ekki til samfélagsins. Það borgar ekki til sveitarfélaganna. Nokkur sveitarfélög í landinu líða fyrir þetta í dag vegna þess að þar hafa sest að gæluskattgreiðendur sem borga ekki til sveitarfélagssamfélagsins. Það gerum við. Einhvern tíma á Ísafirði þegar skattskráin var gefin út mætti maður manni á götu og sagði við hann: „Hvað ert þú að gera hér uppi á gangstétt. Af hverju ertu ekki niðri í fjöru? Þú hefur ekki borgað krónu fyrir gangstéttina, ekki fyrir ljósin og ekki fyrir umhverfið, ekki fyrir hreinsun á stéttinni. Þú hefur ekkert gert.“ Það er þetta fólk sem ég þoli ekki að skattkerfi Sjálfstæðisflokksins beri alltumvefjandi umhyggju fyrir. Ég þoli það ekki heldur að einstæða móðirin með tvö börn borgi 22 þús. kr. á mánuði en milljónkrónamaðurinn 100 þúsund, fjármagnstekjumaðurinn. Svona kerfi er brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Ég fullyrði það. Það gengur ekki upp að mismuna fólki svona herfilega. Ég segi að hin rétta hugsun í skattkerfinu sé að vera stoltur af því að greiða skatta. Þeir eiga að stíga fram, gæluskattgreiðendurnir, og krefjast þess að fá að borga meira til samfélagsins, til heilsugæslunnar, til umönnunar aldraðra, til að hækka laun láglaunafólksins. Það væri betur að þeir notuðu peningana sína til þess og ferðuðust svo bara á fyrsta farrými í staðinn fyrir að vera í einkaþotunum á Reykjavíkurflugvelli. Það væri miklu nær að þeir sýndu þann manndóm að koma sjálfir fram - fyrst að Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki skattleggja þá - og borga ríflega. Nei, þeir borga til samfélagslegra verkefna svo af þessum stóru peningum til að fá ímynd. Þeir borga eitthvað hitt og þetta í velferðinni. Maðurinn með 50 milljarðana og borgar 5 milljarða af þeim í fjármagnstekjuskatt og er með 45 milljarða eftir. Hann gefur 50 milljónir í Þjóðleikhúsið eða hann gefur 50 milljónir í Mæðrastyrksnefnd og hrósar sér af því - þetta er verkefni sem ríkisstjórnin á að sjá um og ríkisvaldið - og fær einhverja ímynd af því. Ég ber miklu meiri virðingu fyrir fátæku ekkjunni sem gefur fimm aura eða fimmtíukall, miklu, miklu meiri virðingu fyrir henni. Ég ber enga virðingu fyrir kerfi sem lætur þá ríkustu borga minnst, ekki nokkra virðingu fyrir slíku kerfi. Það er ástæða til að hrósa flutningsmönnum þessa frumvarps fyrir að taka þetta upp og það er ástæða til þess í þessum þingsal að tala lengi og vel um það óréttlæti sem hér viðgengst, lengi og vel. En hvað kýs Sjálfstæðisflokkurinn að gera og forgangsraða þegar við stöndum frammi fyrir þessari mismunun, stjórnarskrárbrotum eða að það hriktir í stjórnarskránni og hún er fyrir borð og jafnræðisreglunni? Hvað er þá gert? Þremur dögum er eytt í að auðvelda aðgengi ungmenna að brennivíni eða léttvíni. Sú er forgangsröðunin, en ekki að ræða þetta brýna mál. Ég verð þó að hrósa hv. þm. Ástu Möller fyrir að koma hér upp og taka til máls. Það verð ég að segja. Það finnst mér til mikillar fyrirmyndar. Minn flokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, mun aldrei líða þetta ástand. Okkur þingmönnum ber, og við höfum undirritað þá skyldu, að standa vörð um stjórnarskrána. Þegar þarna er verið að brjóta lög með jafnhrikalegri mismunun og hér á sér stað þá eiga þingmenn auðvitað að standa upp allir sem einn og minnast þess heits sem þeir hafa unnið gagnvart stjórnarskránni, þar með talið gagnvart jafnræðisreglunni.

Frú forseti. Eins og hv. þm. Atli Gíslason gat um í ræðu sinni er full ástæða til þess að ræða þessi skattamál ítarlega hér í sölum Alþingis, vegna þess að hér erum við að fjalla um gríðarlega mikið óréttlæti sem hefur fengið að þróast undanfarin 15, 20 ár undir stjórn Sjálfstæðisflokksins. Í fyrri ræðu minni í dag gat ég um mikilvægar upplýsingar sem koma fram í greinargerð með þessu frumvarpi en ég var svo heppinn að það skyldi koma einn ræðumaður í milli þannig að ég lenti ekki í þeim hremmingum að flytja tvær ræður í röð enda hefði mér væntanlega verið meinað það samanber úrskurð hér fyrr í dag. Þetta er ekki löng greinargerð en eftir því sem maður skoðar þessi atriði betur sér maður að þar er hvert atriðið á fætur öðru sem hrópar um það hversu mikið óréttlæti er í raun og veru í þessu skattkerfi. Ég ætla að leyfa mér að lesa smáklásúlu úr greinargerðinni en þar segir, með leyfi forseta: „Afdrifaríkast fyrir lágtekjufólk hefur verið lækkun skattleysismarka á þessum tíma. Skattleysismörkin eru aðeins rétt tæplega 90 þús. kr. á mánuði en væru um 120 þús. kr. ef þau hefðu fylgt verðlagi og nærri 150 þús. kr. nú ef þau hefðu fylgt launavísitölu. Vegna þessarar þróunar hefur skattlagning á tekjur lægri en 150 þús. kr. á mánuði farið vaxandi. Fyrir ellilífeyrisþega sem greiddi ekki skatt af tekjum sínum við upphaf staðgreiðsluskattkerfisins þýðir lækkun skattleysismarkanna síðan þá minnkandi ráðstöfunartekjur eftir skatta og nú er svo komið að af sambærilegum tekjum og voru 1988 fara ein mánaðarlaun í skatta til ríkisins og lífeyrisþeginn er verr staddur sem því nemur.“ Hvað segir þetta okkur? Þetta segir okkur að frá því að skattleysismörkin voru tekin upp hefur hagur þess fólks sem var í raun og veru með tekjur alveg við skattleysismörkin á sínum tíma, farið versnandi. Nú, 20 árum eftir að staðgreiðslukerfið var tekið upp árið 1987, greiðir það ein mánaðarlaun í viðbót til ríkisins í skatt miðað við það sem áður var, heil mánaðarlaun. Það munar um það fyrir fólk sem er með 150 þús. kr. á mánuði, það er ekki lítið hlutfall. Þetta er þróun sem við viljum vekja athygli á, þróun sem hefur fengið að viðgangast í samfélaginu og er hróplegt óréttlæti. Ég trúi því að allir flokkar hér á hv. Alþingi, nema Sjálfstæðisflokkurinn, vilji meiri jöfnuð í skattkerfinu ég hef ekki trú á því vegna þess að þar tala gerðir Sjálfstæðisflokksins skýrustu máli. Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið með þennan málaflokk, hann hefur borið ábyrgð á þessari þróun en ég er sannfærður um að allir aðrir flokkar hér á hv. Alþingi vilja meiri jöfnuð í skattkerfinu. Þá hlýtur maður að spyrja sig þeirrar spurningar hvers vegna Sjálfstæðisflokkurinn fái að ráða ferðinni. Ef það er svo, eins og mig grunar, að allir aðrir séu andvígir og ósáttir við þessa þróun og af því að hér í salnum er einn hv. þingmaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Guðbjartur Hannesson, formaður félagsmálanefndar, þá hlýtur maður að velta því fyrir sér hver afstaða Samfylkingarinnar til þess frumvarps sem hér er lagt fram sé. Er Samfylkingin ekki sammála flutningsmönnum sem leggja til þessa breytingu á persónuafslættinum til þess að laga kjör þeirra sem eru með lægstu launin? Ég er sannfærður um að í kosningabaráttunni í vor hefur Samfylkingin líkt og Frjálslyndi flokkurinn og Vinstri hreyfingin – grænt framboð talað með sama hætti og þessir flokkar sammæltust um á síðasta kjörtímabili þegar þeir voru saman í stjórnarandstöðu. Ég hlýt því að velta því fyrir mér af hverju Sjálfstæðisflokkurinn eigi að ráða ferðinni í þessum málum ef það er rétt tilgáta hjá mér að hann sé í rauninni einn um að vilja þetta mikla óréttlæti og þetta mikla aukna gap á milli þeirra sem hafa háar tekjur og lágar tekjur. Mér fyndist mjög fróðlegt að fá viðbrögð frá hv. 2. þingmanni Norðvest., þeim ágæta þingmanni Samfylkingarinnar sem er hér í salnum, um hvaða afstöðu samfylkingarmenn hafa til þessa máls. Ef það er svo að þeir séu, a.m.k. í hjarta sínu, sammála því frumvarpi sem hér er lagt fram sé ég ekki betur en að meirihlutastuðningur sé við það hér á hv. Alþingi og það ætti þá að eiga greiða leið í gegnum þingið og verða að lögum. Ég mundi a.m.k. vonast til þess að í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram og þeirra upplýsinga sem hafa komið fram í umræðunni, sem sýna fram á ójöfnuðinn, að jafnaðarmannaflokkur Íslands gæti gengið í lið með núverandi stjórnarandstöðuflokkunum og tryggt framgang þessa máls, það hlýtur að vera þannig. Ég hef enga trú á öðru og ég hef fulla trú á því að Samfylkingin vilji koma í þann leiðangur. Nú á síðustu dögum höfum við upplifað miklar hræringar í stjórnmálunum í Reykjavíkurborg og þar er kominn nýr meiri hluti til valda þar sem allir flokkar, fyrir utan Sjálfstæðisflokkinn, hafa tekið höndum saman og myndað meiri hluta um félagshyggju og jöfnuð. Þar er t.d. eitt af fyrstu verkum nýs borgarstjóra, oddvita og leiðtoga Samfylkingarinnar í borgarstjórn, að taka á þessum lágu launum í samfélaginu, lágum launum borgarstarfsmanna, að tryggja það og ganga í það verk að bæta kjör þeirra sem eru með lægst laun, m.a. í skólum og leikskólum, 

Bíðum og sjáum.

Já, en orð eru til alls fyrst, hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, 12. þm. Suðvest., og þar er a.m.k. orðið alveg ljóst að menn eru að setja sér einhver markmið og borgarstjórinn, leiðtogi Samfylkingarinnar í borgarstjórn er þar að sjálfsögðu í fararbroddi og ég vænti þess að Samfylkingin hér á hv. Alþingi láti ekki sitt eftir liggja og komi til liðs við þetta brýna hagsmunamál þeirra sem lægst eru settir, taki höndum saman við flokkana í stjórnarandstöðunni og tryggi framgang þess. Þá erum við að sjálfsögðu að tryggja meiri jöfnuð í samfélaginu, réttlátara skattkerfi, einkum og sér í lagi til handa þeim sem eru með lægst kjör og hafa þurft að taka á sig hlutfallslega meiri hækkun skattbyrði á undanförnum árum en þeir sem hafa hæstar tekjur og Sjálfstæðisflokkurinn ber sérstaklega mikla umhyggju fyrir, eins og réttilega kom fram hjá hv. þm. Atla Gíslasyni í ræðu hans áðan.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samkeppnisstöðu fyrirtækja í eigu ríkis og sveitarfélaga, en ég ásamt níu þingmönnum Sjálfstæðisflokksins legg tillöguna fram. Hún hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela viðskiptaráðherra að gera athugun á því hvort og á hvaða sviðum fyrirtæki og stofnanir í eigu ríkis og sveitarfélaga eru í samkeppni gagnvart einkaaðilum, einnig að kanna hvort þessi fyrirtæki hafi eflt samkeppnisstöðu sína gagnvart einkafyrirtækjum á undanförnum árum. Þá er viðskiptaráðherra jafnframt falið að gera athugun á því í hversu miklum mæli stofnanir og fyrirtæki hins opinbera sinna verkefnum sem sérhæfðir aðilar í atvinnulífinu gætu leyst jafn vel eða betur fyrir minna fé. Ráðherra skili Alþingi skýrslu um málið fyrir 1. apríl 2008. Tillaga sambærilegs efnis var áður flutt á 131. og 132. löggjafarþingi og voru flutningsmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, Ásta Möller og Gunnar Örlygsson. Var hún send til umsagnar margra aðila á 132. löggjafarþingi og fékk hún jákvæðar viðtökur. Á síðustu 10–15 árum hefur ríkið markvisst dregið sig út úr samkeppnisrekstri. Fjölmörg fyrirtæki á vegum ríkisins hafa verið einkavædd og má þar m.a. nefna bankastarfsemi og fjarskiptaþjónustu. Á hinn bóginn hefur fjölgað þeim stofnunum ríkisins sem sinna stjórnsýsluverkefnum og öðrum samfélagslegum verkefnum sem talið er eðlilegt að séu fjármögnuð af ríkinu. Oft eru stofnanir settar á laggirnar til að sinna afmörkuðum verkefnum, sem síðan vinda upp á sig og aukast að umfangi með tilheyrandi auknum kostnaði. Til þessara stofnana eru ráðnir vel menntaðir og metnaðarfullir starfsmenn, með víðtæka yfirsýn á þeim vettvangi sem þeir starfa á. Af þeim sökum og oft einnig vegna kröfu um sértekjur viðkomandi stofnana sjá þeir ákveðin tækifæri í því að útvíkka starfsemi stofnunarinnar. Þetta þýðir fleira starfsfólk, aukið fjármagn til reksturs og aukin umsvif ríkisstofnana, en slík útþensla stofnana er oft kennd við parkinson-lögmálið. Rekstur á vegum ríkis og sveitarfélaga hefur sökum umfangs síns mikil áhrif á starfsumhverfi og starfsmöguleika fyrirtækja í landinu. Þegar opinber stofnun víkkar út starfsemi, hvort heldur er af eigin hvötum eða sökum rúmrar skilgreiningar á þeim lögum sem hún starfar eftir, eða vegna aukinna skyldna sem settar eru á stofnunina, er veruleg hætta á að hún fari að rekast í horn starfsemi sem einkaaðilar hafa markað sér bás. Við slíkar aðstæður er opinber stofnun viljandi eða óviljandi komin í beina samkeppni við einkaaðila og farin að þrengja að starfsskilyrðum og vaxtarmöguleikum fyrirtækisins. Allmörg dæmi eru um að ríkisstofnanir undirbjóði þjónustu einkaaðila, bjóði þjónustuna ókeypis undir merkjum tilraunaverkefnis eða taki upp hugmyndir sem kynntar hafa verið fyrir þeim og hrindi þeim í framkvæmd. Ríkisstofnanirnar gera þetta í krafti þess að þær fá fjármagn til reksturs frá ríkinu og geta niðurgreitt þjónustuna eða alfarið staðið straum af viðkomandi verkefnum með ríkisfé. Aðrar aðstæður sem blasa við í þessu sambandi er þegar ríkisstofnanir taka ákvörðun um að taka til sín verkefni sem áður voru útvistuð til einkaaðila, eða semji við aðra ríkisstofnun um framkvæmd verkefna, þótt fjölmargir aðilar á markaði séu tilbúnir til að takast á við verkefnið með samningum við viðkomandi stofnun þar um. Sú staðreynd að opinberar stofnanir hafa dregið að sér hendurnar að kaupa þjónustu af aðilum utan kerfisins er í ósamræmi við yfirlýsta stefnu ríkisins um framkvæmd innkaupa á vegum þess, eins og hún birtist í riti fjármálaráðuneytisins Innkaupastefna ríkisins – Hagkvæmni, samkeppni, ábyrgð og gagnsæi, frá nóvember 2002. Markmið hennar er að fela einkaaðilum tiltekin verkefni, t.d. með útboðum, til að auka hagræðingu, auka fjölbreytni í þjónustu, byggja upp þekkingu í samfélaginu og efla samkeppni á markaði. Í formála þess rits leggur fjármálaráðherra áherslu á að innkaupastefnan nái einnig til útboða á verkefnum eða rekstrarþátta sem „nú eru hluti af ríkisrekstri“. Aukið samstarf ríkis og einkaaðila hefur þann eftirsóknarverða tilgang að auka hagkvæmni í rekstri ríkisins og efla samkeppni í einkageiranum. Þannig getur ríkið dregið sig út úr starfsemi sem unnt er að vinna á betri og hagkvæmari hátt hjá fyrirtækjum sem starfa á opnum samkeppnismarkaði. Með slíku samstarfi verður ríkið í hlutverki upplýsts og krefjandi kaupanda þar sem aukin áhersla er lögð á árangur og góða nýtingu fjármagns. Ávinningur af þessari aðferðafræði felst í því að með því að tiltekin starfsemi flytjist til einkaaðila frá opinberum stofnunum eykst samkeppni um opinber verkefni og kaupendahópur fyrirtækjanna stækkar. Þeim eru jafnframt sköpuð betri starfsskilyrði með því að færa þeim stór og krefjandi verkefni. Jafnframt verður til ný þekking innan fyrirtækjanna sem styrkir stoðir þeirra til frekari afurðasköpunar og frekari ráðningar starfsfólks. Hægt er að nefna mörg dæmi þar sem opinber fyrirtæki eru eða hafa verið í beinni samkeppni við einkafyrirtæki. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni eru nefnd nokkur dæmi þar um, um fyrirtæki sem ýmist hafa verið í beinni samkeppni við fyrirtæki á einkamarkaði og síðan dregið sig út úr eða eru enn þann dag í dag í beinni samkeppni við einkaaðila og þrengja verulega að starfsemi þeirra. Landmælingar Íslands er sennilega það fyrirtæki sem hefur einna mest verið í umræðunni en Landmælingar Íslands er ríkisfyrirtæki sem stóð fyrir töluvert mikilli útgáfu á landakortum og var í beinni samkeppni við einkaaðila. Með breytingum á lögum sem tóku gildi um síðustu áramót var þessi þáttur í starfi Landmælinga ríkisins lagður niður og skapaði það aukið svigrúm fyrir starfsemi einkaaðila á þessu sviði, starfsemi sem byggir á grunni Landmælinga ríkisins. Þannig hafa verkefni sem hafa verið sköpuð hjá ríkinu orðið grunnur að starfsemi einkafyrirtækja úti á markaðnum og hafa skapað aukin tækifæri og aukna þekkingu og vinnu fyrir marga aðila. Dæmi um verkefni sem fyrirtæki tók til sín verkefni sem áður hafði verið í útboði eru rannsóknastofur Landspítalans en þær hafa verið í beinni samkeppni við einkareknar rannsóknastofur lækna um ákveðin verkefni. Þannig var það töluvert í umræðunni vorið 2004 þegar Heilsugæslan í Reykjavík lagði niður rannsóknastarfsemi sína en samdi, án undangengins útboðs, við aðra ríkisstofnun, Landspítala – háskólasjúkrahús, um framkvæmd rannsókna á hennar vegum. Heilsugæslan hafði um langt árabil keypt hluta af rannsóknastarfsemi sinni frá einkaaðila, sem missti því stóran hluta af viðskiptum sínum við þennan gjörning. Þessi samningur var kærður til samkeppnisráðs. Ég ætla ekki að lesa öll dæmin sem koma fram í greinargerðinni en ég kemst þó ekki hjá að nefna m.a. Vinnueftirlit ríkisins sem er með lögum gert að fylgjast með aðbúnaði á vinnustöðum. Til að geta rækt þá skyldu sína er m.a. könnun á afstöðu starfsmanna til vinnustaðarins nauðsynlegur hluti rannsókna Vinnueftirlitsins. Slíkar kannanir væri hæglega hægt að fela einkaaðilum. Þá hefur Vinnueftirlit ríkisins með því að skilgreina ákveðin „tilraunaverkefni“ boðið fyrirtækjum endurgjaldslausar kannanir á tilteknum öryggisþáttum vinnustaðarins. Þetta er í beinni samkeppni við fyrirtæki á heilbrigðissviði sem bjóða fyrirtækjum og stofnunum vinnustaða- og áhættugreiningar ásamt ráðgjöf sem lýtur að heilbrigðis- og öryggisstjórnun til að tryggja það að m.a. fyrirtækin uppfylli ákvæði laga um aðbúnað og hollustuhætti á vinnustöðum, nr. 40/1980. Það eru nokkur fyrirtæki sem bjóða slíka þjónustu en Vinnueftirlit ríkisins hefur undir merkjum „tilraunaverkefnis“ verið í beinni samkeppni við þessi fyrirtæki og í rauninni boðið þau ókeypis undir þessum merkjum. Skýrr er einkafyrirtæki á sviði upplýsingatækni. Það var áður í eigu ríkisins og Reykjavíkurborgar, en var hlutafélagavætt á árinu 1996 og síðar einkavætt þegar opinberir aðilar seldu hlut sinn í fyrirtækinu. Í viðtali sem birtist Blaðinu í nóvember 2006 við þáverandi forstjóra Skýrr, Hrein Jakobsson, talar hann m.a. um þá tilhneigingu ríkisstofnana að draga til sín verkefni sem eru í beinni samkeppni við einkaaðila. Forstjórinn bendir á að umfang ríkisstofnana á sviði upplýsingatækni hafi aukist verulega og að ríkisfyrirtækin hafi í auknum mæli tekið verkefni til sín. Hugbúnaðarverkefni fyrir ríkið séu yfirleitt boðin út, en rekstur tölvukerfa nánast aldrei, þrátt fyrir að einkafyrirtæki geti séð um rekstur þeirra með hagkvæmari hætti en ríkisfyrirtækin sjálf. Í umsögn sem kom frá Skýrr við sambærilega þingsályktunartillögu sem borin var fram á 132. löggjafarþingi taka þeir dæmi um hvernig ríkisfyrirtæki hefur rekist í horn starfsemi Skýrr sem var síðan kært til Samkeppniseftirlitsins og úrskurðað var í því máli. Ég les hér úr umsögn sem barst frá Skýrr við sambærilega þingsályktunartillögu. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Samkeppniseftirlitið komst að þeirri niðurstöðu í ákvörðun sinni nr. 10/2005 að Umferðarstofa hafi misnotað markaðsráðandi stöðu sína á markaði fyrir upplýsingamiðlun úr ökutækjaskrá og þannig brotið gegn samkeppnislögum með eftirfarandi hætti: Með því að hafna Skýrr um aðgang ökutækjaskrá til að miðla upplýsingum úr skránni með tilteknum hætti. Með samkeppnishamlandi tilboði til lögmanna. Með ólögmætri þvingun í viðræðum við Skýrr um endursölu á upplýsingum. Í ákvörðuninni mælir Samkeppniseftirlit fyrir um að Umferðarstofa veiti fyrirtækjum sem þess óska þann aðgang að ökutækjaskrá sem geri þeim kleift að veita viðskiptavinum sínum sömu þjónustu og Umferðarstofa gerir, að því tilskildu að tækni- og öryggiskröfum sé fullnægt. Þá er mælt fyrir um fjárhagslegan aðskilnað samkeppnisrekstrar Umferðarstofu annars og lögbundinnar starfsemi stofnunarinnar hins vegar.“ Ljóst má vera af upptalningu hér á undan að ríkisstofnanir hafa ekki orðið við tilmælum sem sett eru fram í innkaupastefnu ríkisins frá árinu 2002. Fjöldi dæma um samkeppni fyrirtækja ríkis og sveitarfélaga og ríkisstofnana við rekstur einkaaðila gefur vísbendingu um að til markvissra aðgerða verði að grípa til að tryggja að stefna stjórnvalda um einkavæðingu og aukið samstarf ríkis og einkaaðila um framkvæmd verkefna á vegum ríkisins nái raunverulega fram að ganga á öllum sviðum. Tilgangur með framlagningu þessarar þingsályktunartillögu er að fá yfirsýn yfir þá starfsemi á vegum ríkis og sveitarfélaga sem er í beinni samkeppni við einkaaðila. Með slíkar upplýsingar í höndunum er markvisst hægt að stefna að því að ríkið dragi sig út úr starfsemi sem er á samkeppnismarkaði og um leið vekja ríkisstofnanir til vitundar um skaðsemi þess að hamla þróun framsækinnar starfsemi á vegum einkaaðila. Í þingsályktunartillögu þessari er jafnframt lagt til að skoðað verði hvort lögbundnar skyldur stofnana kalli á sífellt meira umfang þeirra og hvort lagabreytinga sé þörf. Jafnframt þarf að skoða hvað af lögbundnum verkefnum ríkisstofnana er hægt að fela einkaaðilum.

Herra forseti. Mér virðist sú tillaga sem hér liggur fyrir til þingsályktunar um samkeppnisstöðu fyrirtækja í eigu ríkis og sveitarfélaga, og það sem bæði í tillögutextanum sjálfum segir og eins í greinargerðinni, einkennast býsna mikið af, getum við sagt, einstrengingslegri afstöðu til opinbers rekstrar annars vegar og einkarekstrar hins vegar. Menn gefa sér það nánast að opinber rekstur sé til bölvunar, til trafala og að helst þurfi að koma öllu yfir í einkarekstur sem mögulegt er. Hér svífur sá andi yfir vötnum að opinber rekstur standi í vegi fyrir einkarekstrinum, sé í vegi fyrir framförum, þróun o.s.frv. Ég ætla að segja fyrir mína parta að ég er ósáttur við andann í þessari tillögu. Ég hef út af fyrir sig ekkert á móti því að samkeppnisstaða fyrirtækja í eigu ríkis og sveitarfélaga sé skoðuð og allt eftir því. Mér finnst hins vegar andinn í því sem hér er sett fram mjög neikvæður. Það mætti að sjálfsögðu alveg eins snúa þessu á haus og spyrja sig hvort ekki ætti að skoða samkeppnisstöðu fyrirtækja í einkaeigu gagnvart ríkinu og sveitarfélögunum, setja sem sagt öfug formerki á allt sem hér er sett fram. Nú höfum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lagt fram þingsályktunartillögu um að skoða sérstaklega áhrif einkavæðingar á samfélagsþjónustuna. Ég er sannfærður um að þar er mjög margt athyglisvert sem kemur í ljós ef það verður gert. Hér er talað um að útþensla stofnana sé oft kennd við parkinson-lögmálið. Það er greinilega verið að reyna að koma neikvæðum stimpli á starfsemi hins opinbera og hugsanlega þá sem þar starfa. Hér er sagt: „Allmörg dæmi eru um að ríkisstofnanir undirbjóði þjónustu einkaaðila.“ Mér finnst þetta mikið sagt og stór orð sem hér er haldið fram án þess að beinlínis séu færð rök fyrir þeim. Tekin eru nokkur dæmi í þessu samhengi, m.a. segir hér með leyfi forseta: „Landmælingar Íslands, sem er ríkisfyrirtæki, stóð um árabil fyrir umfangsmikilli kortagerð byggðri á landmælingum, í samkeppni við einkafyrirtæki.“ Mér finnst undarlegt að setja málið fram með þessum hætti vegna þess að Landmælingar Íslands sinna gríðarlega þýðingarmiklu hlutverki og hafa gert um langt árabil. Síðan gerist það að einkafyrirtæki kemur inn á þennan markað og vill fá að spreyta sig. Hvað er þá sagt? Þá verður opinberi reksturinn að fara út. Er það þá þannig að ef einhverjum dettur í hug að stofna fyrirtæki um einhvern rekstur sem er hjá hinu opinbera sé sá opinberi bara réttdræpur? Ég fullyrði að það hefur stórskaðað Landmælingar Íslands að kortagerðinni þeirra var hætt. Ég skora á hv. flutningsmenn að kynna sér það. Það gerði ég til að mynda í kosningabaráttunni fyrir fáum mánuðum og komst að því að þær hafa skaðast. Afurðin sem hefur komið frá einkaaðilum er miklu lakari en afurðin sem áður var hjá þessu opinbera fyrirtæki. Hér er talað um rannsóknastofur Landspítalans í beinni samkeppni við einkareknar rannsóknastofur lækna. Bíðið þið nú við, er verið að segja að rannsóknastofur Landspítalans séu eiginlega bara fyrir og það eigi að leggja þær niður? Er það það sem er verið að segja hér? Mér finnst þetta mjög sérkennilegt. Hér er talað um að einkafyrirtæki hafi lýst áhuga á að taka að sér starfsemi hafnasviðs Siglingastofnunar. En sviðinu, eins og hér segir, er ætlað að hafa umsjón með hafnarframkvæmdum og vinna að uppbyggingu sjóvarna og hafna. Vita hv. flutningsmenn hvað hér er á ferðinni? Hér er um að ræða hafnasviðið sem sér um að vinna að uppbyggingu sjóvarna og hafna og hefur umsjón með hafnarframkvæmdum. Vita hv. flutningsmenn hve margir starfsmenn á hafnasviði Siglingastofnunar sjá um þessa þjónustu? Það eru eitt til tvö mannár. Þetta fékk ég upplýsingar um þegar við í samgöngunefnd Alþingis fórum í heimsókn til Siglingastofnunar í morgun. Er það það sem á að einkavæða? Er það það sem á að dreifa til margra einkaaðila, eða hvað, til að koma á samkeppni? Ég held að margt sé vanhugsað í þessari tillögu. Hér er talað um að samlegðaráhrif í einkarekstri yrðu einhver. Geta ekki verið heilmikil samlegðaráhrif með því að vera með mörg öflug verkefni hjá hinu opinbera? Að sjálfsögðu. Ég ætla að taka hér eitt dæmi, af því að tíminn er takmarkaður í fyrri umr., þar sem fjallað er um vélamiðstöð sem áður hét Vélamiðstöð Reykjavíkur, Vélamiðstöðin ehf., og vitnað í útboð Sorpu um gámaþjónustu. Hér segir m.a., með leyfi forseta, „og er stjórn fyrirtækisins skipuð m.a. borgarverkfræðingi Reykjavíkur og forstjóra Orkuveitunnar“. Ég held að hv. flutningsmenn hefðu átt að vinna tillöguna betur áður en þeir settu hana fram. Það vill þannig til að þetta eru gamlar fréttir sem væntanlega eiga sér stoð í því að þessi tillaga hefur verið flutt hér á fyrri þingum. Þetta er einkafyrirtæki í dag. Stjórnin er ekki skipuð borgarverkfræðingi Reykjavíkur eða forstjóra Orkuveitunnar. Þetta eru bara gamlar fréttir sem hér eru settar fram í greinargerð máli flutningsmanna til stuðnings. Ég held að þeir hefðu átt að vinna heimavinnuna aðeins betur áður en þeir komu þessu inn í þingið. Þarna eru rangar upplýsingar á ferðinni. Svo segir hér í lokin að það sé mikilvægt að ríkið dragi sig út úr starfsemi sem er á samkeppnismarkaði og um leið að vekja, með leyfi forseta, „ríkisstofnanir til vitundar um skaðsemi þess að hamla þróun framsækinnar starfsemi á vegum einkaaðila“. Þessu er alveg snúið á haus. Hér hafa kannski opinber fyrirtæki verið í metnaðarfullri starfsemi, mikilvægu þróunarstarfi, starfi sem skiptir máli fyrir samfélag okkar og svo koma einkaaðilar þar inn á og þá á bara að ýta allri opinberri starfsemi út til að einkaaðilarnir fái sviðið, stundum til þess að þeir geti verið með einokun. Halda menn að það sé jákvætt? Halda menn virkilega að þessi stefna muni alltaf leið til meiri hagkvæmni fyrir hinn opinbera aðila sem kannski greiðir fyrir þjónustuna með einhverjum hætti? Ég hef staðið í þeim sporum að vera í fyrirsvari fyrir stærsta sveitarfélag landsins í 12 ár. Og ég gæti sagt margar reynslusögur af því að stundum hafa útboð skilað hagkvæmari rekstri, stundum hefur það leitt til kostnaðarlækkunar, en mjög oft leiðir þessi leið líka til kostnaðarhækkunar fyrir hinn opinbera aðila miðað við að hann sinni þessu sjálfur. Er þá til einhvers farið? Ég er út af fyrir sig ekki andvígur því að svona athugun sé gerð á vegum viðskiptaráðherra en mér fyndist að það ætti alveg eins að gera með öfugum formerkjum, að skoða hvort einkaaðilar komi inn á markaðinn, ýti út mikilvægri samfélagslegri þjónustu sem er hagkvæm fyrir samfélagið, notendur hennar, og verði jafnvel til þess að þessi þjónusta verði dýrari. Allt yfirbragð þeirrar tillögu sem hér liggur fyrir er á þessum nótum, að hið opinbera sé að þvælast fyrir einkaaðilum og þeir eigi að eiga sviðið.

Virðulegi forseti. Afstaða hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar kemur mér engan veginn á óvart heldur var nákvæmlega eins og ég bjóst við að ræða hans yrði. Við erum á algerlega gagnstæðri skoðun í þessu máli. Meðan Sjálfstæðisflokkurinn leggur fram tillögur um að draga úr ríkisrekstri og færa verkefni sem aðrir aðilar geta séð um til slíkra aðila vill hv. þingmaður og flokkur hans færa verkefni frá einkaaðilum og stækka ríkisstarfsemina. Það er ekkert sem kemur á óvart hér. Hins vegar get ég engan veginn tekið undir með hv. þingmanni þegar hann talar um að greinargerðin með þingsályktunartillögunni lýsi á einhvern hátt einstrengingslegri afstöðu til ríkisrekstrar. Það er engan veginn svo. Hv. þingmaður notaði orð eins og opinber rekstur til bölvunar, að hann sé ósáttur við andann í þessari tillögu. Ég bendi á að í greinargerðinni er sagt, með leyfi forseta: „Oft eru stofnanir settar á laggirnar til að sinna afmörkuðum verkefnum, sem síðan snúa upp á sig og aukast að umfangi með tilheyrandi auknum kostnaði. Til þessara stofnana eru ráðnir vel menntaðir og metnaðarfullir starfsmenn, með víðtæka yfirsýn á þeim vettvangi sem þeir starfa á. Af þeim sökum og oft einnig vegna kröfu um sértekjur viðkomandi stofnana sjá þeir ákveðin tækifæri í því að útvíkka starfsemi stofnunarinnar.“ Í þessu felst engan veginn fyrirlitning eða neitt í þá veru gagnvart opinberum starfsmönnum, enda má kannski segja að ég sé af þessari afurð opinberra starfsmanna þar sem ég hef starfað innan kerfisins árum saman. Ég styð aftur á móti hv. þingmann þegar hann vísar í Siglingamálastofnun og það sem þar kemur fram. Nú hefur Vegagerðin útvistað flestum sínum verkefnum. Sér hann nokkuð athugavert við það að Siglingamálastofnun og álíka stofnanir útvisti sínum verkefnum til einkaaðila? Og er það nokkuð til bölvunar?

Herra forseti. Ég er feginn því að hv. þm. Ásta Möller segir að ekki andi köldu af hálfu flutningsmanna í garð opinberrar starfsemi. Ég vil bara segja - af því að haft var á orði í umræðum fyrr í dag af hæstv. iðnaðarráðherra að það væri ekki lengur þannig í mínum flokki að við sæjum rautt þegar talað væri um samkeppni - að ég er alls ekki þeirrar skoðunar að samkeppni geti ekki verið af hinu góða en ég er hins vegar ekki þeirrar skoðunar að hún eigi alltaf við og að það sé einhver trúarsetning að koma henni á hvar sem hægt er. Ég tel að opinber starfsemi sé oft mjög mikilvæg, þýðingarmikil fyrir samfélagið og hagstæð. Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi með Siglingastofnun, og bar saman við Vegagerðina, vil ég taka fram að þar er ólíku saman að jafna. Vegagerðin er miklu stærri stofnun með miklu almennari verkefni sem margar verkfræðistofur geta sinnt. Á Siglingastofnun, sem hefur með höndum hönnun hafnarmannvirkja, er afskaplega sérhæfð verkfræði og afar fáir aðilar hér á landi hafa þekkingu og reynslu á því sviði, líka vegna þess að þetta eru fá verkefni. Á sama tíma eru færustu sérfræðingar okkar hjá Siglingastofnun á heimsklassa varðandi rannsóknir og þróun og hönnun hafnarmannvirkja. Það fullyrði ég og hv. þingmaður veit þetta örugglega. Ég þekki það líka eftir að hafa verið formaður hafnarstjórnar í Reykjavík í tólf ár og Hafnasambands sveitarfélaga að mjög fáir aðilar hafa þessa þekkingu til að bera. Það er Siglingastofnun og það eru Faxaflóahafnir sem hafa sérfræðiþekkingu á þessu sviði og það hefði ekki nokkurn hlut upp á sig að taka þá þekkingu og reynslu og reyna að koma henni út til einkageirans. Það er ekki það umfang að það hafi neitt upp á sig.

Virðulegi forseti. Ég efast ekki um hæfni sérfræðinga í opinberu starfi. Ég tel einmitt að þekkingu þeirra mætti nýta mun víðar og slíka þekkingu mætti meira að segja nota til útrásarverkefna til þess að skapa gjaldeyristekjur fyrir Ísland eins og rætt hefur verið um á öðrum vettvangi. Ég er sammála hv. þingmanni um að ríkisrekstur á vissulega rétt á sér á ákveðnum sviðum í ákveðnum samfélagslegum verkefnum. En hann á ekki að vera nein trúarsetning, að allt sem snúi að samfélagslegum verkefnum eigi að vera í höndum ríkisstarfsmanna en fyrir það stendur hv. þingmaður ef ég skil rétt tillögur hans og málflutning. Það er nefnilega þannig að blómlegt atvinnulíf er undirstaða velmegunar hér á landi. Við eigum að ýta undir atvinnulífið, rekstur úti í samfélaginu, frumkvæði aðila til þess að taka að sér ný verkefni því að samfélagsleg verkefni verða ekki rekin öðruvísi en með skatttekjum. Ef ríkisrekstur er á öllum sviðum verður lítið um skatttekjur frá fyrirtækjunum. Varðandi það hvort einkafyrirtæki fari ekki bara í samkeppni við ríkisfyrirtæki og þá eigi að hrinda ríkisfyrirtækjunum út af markaði, þá taka samkeppnislög á slíkum aðstæðum. Þegar ríkisfyrirtæki eru komin í þá aðstöðu að ákveðinn hluti þeirra er í samkeppni við einkaaðila ber þeim að aðgreina reksturinn. Þeim ber að aðskilja hann fjárhagslega þannig að það sé ljóst að slíkur rekstur, sem er í samkeppni, sé ekki niðurgreiddur af ríkisfé, til þess að gæta jafnræðis í samfélaginu í þeim geira sem starfsemin á við um.

Herra forseti. Ég held satt að segja að ég og hv. þm. Ásta Möller séum að nálgast hvort annað í þessu máli. Hún ber það nú algjörlega af sér að hafa einhverjar trúarsetningar uppi um að einkareksturinn eigi alltaf við með sama hætti og ég andmælti því kröftuglega hér áðan að ég hefði einhverjar trúarsetningar um að opinberi reksturinn ætti alltaf við, þannig að kannski erum við eitthvað að nálgast hvort annað í þessu. Ég vil þó segja, af því að hv. þingmaður talar um blómlegt atvinnulíf og þess háttar: Ég lít svo á að ýmislegt í starfsemi hins opinbera, líka samfélagsþjónustunni, sé blómlegt atvinnulíf. Það er að sjálfsögðu blómlegt atvinnulíf að annast rekstur Landspítalans. Ég kalla það atvinnulíf að sjálfsögðu.  Að sama skapi mætti segja um skóla, grunnskólana t.d.: Af því að það eru komnir einhverjir einkaskólar þá verða opinberu skólarnir að fara út af markaðnum. Það er meira að segja séð fyrir því í grunnskólalögunum að ef einkaaðilar stofna grunnskóla beri hinum opinbera aðila að láta þá hafa jafnmikið fé og sett er í hinn opinbera skóla, og þá getur maður velt því fyrir sér hvað er svona „einka“ við það þegar opinberir aðilar eiga síðan að borga allan kostnaðinn.

Herra forseti. Ég tek til máls til að lýsa ánægju minni með framkomna tillögu. Ég tel að full ástæða sé til að kanna hvort og á hvaða sviðum fyrirtæki og stofnanir í eigu ríkis og sveitarfélaga eru í samkeppni við einkaaðila. Mig langar sérstaklega að nefna það sem kom fram í ræðu hv. þm. Ástu Möller varðandi það atriði þegar rannsóknastofur úti í bæ voru nánast lagðar niður með því að Landspítali – háskólasjúkrahús ákvað á sínum tíma að taka yfir rekstur rannsóknastofu Heilsugæslunnar í Reykjavík og það án útboðs. Það var í raun og veru eignaupptaka við þær aðstæður. Til þess að þessi rekstur megi ganga, þ.e. að hægt sé að bjóða út rekstur í auknum mæli, þurfum við náttúrlega að gera skattalagabreytingar þannig að virðisaukaskattur verði endurgreiddur af þeirri þjónustu sem opinberir aðilar og aðrir bjóða út. Það er grunnforsenda.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um eflingu kennslu í heilbrigðisvísindum við Háskólann á Akureyri. Eins og við vitum hefur skortur á hjúkrunarfræðingum aukist á undanförnum árum og er talið að um 800 hjúkrunarfræðinga vanti á landinu öllu svo að þörfum heilbrigðiskerfisins sé fullnægt. Samkvæmt skýrslu Samtaka atvinnulífsins er gert ráð fyrir að meðalævi Íslendinga lengist um sjö ár til ársins 2050. Þessar miklu breytingar á lýðfræði þjóðarinnar eru háskólum og menntakerfi landsins krefjandi verkefni. Stjórnvöld og háskólar þurfa að bregðast við stóraukinni þörf fyrir sérfræðistörf í heilbrigðisvísindum. Á landsbyggðinni vantar mikið af hjúkrunarfræðingum svo og ljósmæður og lækna. Þar sem mikil uppbygging er fram undan í þjónustu við aldraða er ljóst að enn þarf að efla kennslu í heilbrigðisvísindum. Það gefur augaleið að erfitt er að veita heilbrigðisþjónustu þegar starfsfólk vantar. Í heilbrigðisdeild Háskólans á Akureyri eru tvær greinar heilbrigðisvísinda kenndar, þ.e. hjúkrunarfræði og iðjuþjálfun. Nemendur í hjúkrunarfræði og iðjuþjálfun sækja verknám einkum til sjúkrahússins á Akureyri en einnig til heilbrigðisstofnana víða um land, m.a. á höfuðborgarsvæðinu. Brautskráðir hjúkrunarfræðingar og iðjuþjálfar frá Háskólanum á Akureyri starfa á heilbrigðisstofnunum um land allt og víst er að mikil óvissa ríkti um mönnun á mörgum heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni ef starfskrafta brautskráðra frá Háskólanum á Akureyri nyti ekki við. Lagt er til að kennsla í heilbrigðisvísindum verði efld við Háskólann á Akureyri, námsplássum í hjúkrun verði fjölgað og á það lagt mat hvort rétt sé að hefja kennslu í fleiri námsgreinum heilbrigðisvísinda. Við það verði miðað að nýjar leiðir verði nýttar í uppbyggingu náms þannig að eins stór hluti og hægt er byggist á sameiginlegum grunni. Framhaldsnámi í heilbrigðisvísindum, svo sem í dreifbýlislækningum og hjúkrun, verði og komið á fót. Rannsóknir hafa sýnt að þeir nemendur sem ljúka námi við Háskólann á Akureyri setjast frekar að á landsbyggðinni. Í könnun sem Háskólinn á Akureyri gerði nýverið kom fram að 75% brautskráðra frá háskólanum búa og starfa á landsbyggðinni. Í annarri könnun, sem Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga lét gera, kom í ljós að 80% brautskráðra hjúkrunarfræðinga frá Háskólanum á Akureyri starfa við heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni. Niðurstöður þessara athugana sýna að áhrifaríkasta leiðin til að draga úr skorti á sérmenntuðu starfsfólki í heilbrigðiskerfinu á landsbyggðinni er að efla nám í heilbrigðisvísindum við Háskólann á Akureyri. Því leggjum við til, herra forseti, að Alþingi álykti að fela menntamálaráðherra að sjá til þess að kennsla í heilbrigðisvísindum verði efld við Háskólann á Akureyri.

Herra forseti. Hér er komin fram tillaga sem ég er meðflutningsmaður að ásamt fleirum og þar á meðal frummælanda, hv. þm. Þorvaldi Ingvarssyni, um að efla kennslu í heilbrigðisvísindum í Háskólanum á Akureyri. Það er rétt sem kemur fram í greinargerð með tillögunni að rannsóknir sýna það jafnt í kennslu á háskólastigi sem og annars staðar að menntun sem á sér stað úti á landsbyggðinni verður til þess að þeir sem þar stunda nám eru líklegri en aðrir til að setjast þar að og starfa. Rannsóknir sem nemendur brautskráðir af Háskólanum á Akureyri gerðu og vitnað er í í greinargerð með þingsályktunartillögunni vitna sannarlega um það ásamt öðru. Það er að hluta til markmiðið með þessari tillögu, til hliðar við það að efla menntun í heilbrigðisvísindum, að reyna að styrkja atvinnulífið á landsbyggðinni, ekki bara á því svæði þar sem háskólinn er, í þessu tilfelli Háskólinn á Akureyri, heldur víðar á landsbyggðinni og það veitir svo sannarlega ekki af því. Mikilvægi Háskólans á Akureyri verður aldrei metið til fulls bæði fyrir samfélagið á Akureyri og við Eyjafjörð allan og það sama á náttúrlega við aðrar menntastofnanir þar á framhaldsskólastigi eins og menntaskólann og verkmenntaskólann. Samanlagt held ég að í þessum þrem skólum, Menntaskólanum á Akureyri, Verkmenntaskólanum á Akureyri og Háskólanum á Akureyri gangi til náms á hverju hausti vel á fjórða þúsund nemendur, hvorki meira né minna og það hefur mikil áhrif á samfélagið á þessu svæði við Eyjafjörð. Það hefur hingað til loðað við Eyjafjörð að þar er tiltölulega lágt menntastig, hefur verið lengi og lengi vel var menntastigið við Eyjafjörð eitt það lægsta á landinu. Það eru ekki mörg ár síðan gerð var rannsókn hjá Símey, ef ég man rétt, á Akureyri þar sem kom fram að rétt tæplega helmingur fólks á vinnumarkaði var eingöngu með grunnskólapróf, enga framhaldsmenntun umfram grunnskóla, svo ótrúlegt sem það nú er. Þá var háskólans reyndar ekki farið að gæta af eins miklum krafti og núna. En þetta kom auðvitað fram í því að á Eyjafirði var eitt mesta láglaunasvæði á landinu líka. Það hefur svo sem lengi loðað við það svæði sömuleiðis. En þetta hefur þokast upp á við eftir að háskólans fór að gæta svona af verulegum krafti, eftir að hann var farinn að skila út í samfélagið vel menntuðu fólki og nú er til dæmis staðan þar í kennarastétt orðin þannig að flestir skólar eru vel mannaðir ef ekki fullmannaðir af réttindakennurum og það um allan Eyjafjörð að auki þannig að þetta smitar út frá sér líka. Þessi tillaga leiðir líka hugann að menntun á öðrum sviðum, verkmenntun og menntun sem snýr að störfum sem eru frekar landsbyggðartengd líkt og í sjávarútvegi og landbúnaði og undirstrikar mikilvægi þess að leita svipaðra leiða hvað þau störf eða hvað það atvinnulíf varðar líkt og gerir í þessari tillögu. Ég vil minna á að á þessu landi okkar er ekki starfandi fiskvinnsluskóli lengur. Var þó starfandi skóli síðast ef ég man rétt á Dalvík. En ekki var rekstrargrundvöllur fyrir honum vegna þess að það sóttu hann ekki nægilega margir nemendur. Svipaða sögu má segja með sjómannanám, stýrimannaskólanám, að þar núna hangir rétt skólahald í Reykjavík í því fagi en það hefur dottið upp fyrir úti á landi þar sem hefur verið reynt að koma því á. Ein skýring á því er að menntunar er ekki krafist í sjávarútvegi nema að mjög litlu leyti. Menntunar er ekki krafist um borð í fiskiskipum nema bara varðandi skipstjórn og vélstjórn og ekki nóg með það, menntun er aldrei að neinu leyti, þ.e. umfram lögbundin réttindi er menntun aldrei metin til launa, aldrei nokkurn tíma. Það skiptir ekki máli hversu vel menntaðir sjómenn eru í meðferð á fiski eða vinnslu á fiski, við veiðarfæri eða hvað sem má nefna í því sambandi, aldrei er það metið til launa. Þeir fá menntun sína aldrei metna til launa. Raunar hefur það verið svo, því miður, í þessu fagi að þeir sem ráða þar ferðinni, þeir sem reka skipin, hafa hreint út sagt reynt að halda niðri menntunarstigi af ótta við að þurfa að greiða fyrir það hærri laun. Það hefur meðal annars komið fram í því að á Alþingi hefur oftsinnis verið rætt um að skerða réttindi yfirmanna, fækka stýrimönnum, fækka vélstjórum og skerða réttindi yfirmanna að auki meira en því nemur. Ef ég man rétt er ekki langt síðan slík mál voru rædd. Fiskmatsmenn, vigtarmenn, vélamenn og aðrir sem sinna störfum um borð í skipum fá ekki, þ.e. þar er engrar menntunar krafist og það er ekki greitt fyrir menntun í þeim fögum. Það mætti huga að því í sambandi við þessa tillögu líka, þessa góðu tillögu, að huga að fleiri þáttum varðandi menntun á landsbyggðinni því að rannsóknir á fleiri sviðum en kemur fram í greinargerðinni vitna til þess og benda til þess að það skili sér til landsbyggðarinnar, þ.e. fólk sem býr á landsbyggðinni sækir frekar skóla sem eru reknir á landsbyggðinni og eru líklegri til að sitja þar eftir og þá ekki bara í kringum skólasvæðið beint. Það er mín skoðun, án þess að ég hafi fyrir því vísindalegar sannanir, að menntunarstigi á landsbyggðinni, þ.e. utan stærstu þéttbýliskjarnana, hafi farið aftur, þ.e. að menntunarstigið hafi lækkað. Það lækkaði um tíma nokkuð hratt en hefur aðeins rétt úr kútnum eftir að fjarnám og fjarkennsla komst á þann stað sem það er í dag og auðveldara hefur orðið fyrir fólk að stunda fjarnám. Það kemur konum sérstaklega vel því að meiri hluti þeirra sem stunda fjarnám úti á landi eru konur sem eru þá langoftast að stunda nám í svokölluðum umönnunarstéttum eða kennarastétt og er ekkert nema gott um það að segja. Þessi tillaga er vel til þess fallin að efla menntastigið á landsbyggðinni, efla háskólanám á landsbyggðinni, Akureyri og Eyjafjarðarsvæðinu í þessu tilfelli, og nái hún fram að ganga er ég handviss um að hún muni láta gott eitt af sér leiða.

Virðulegi forseti. Mig langaði til þess að segja nokkur orð um þessa tillögu til þingsályktunar sem ég fagna. Það er ekki ofsögum sagt að þegar Háskólinn á Akureyri var stofnaður þá var það töluvert mikil lyftistöng fyrir það samfélag sem þar var og það var ekki síður lyftistöng fyrir einmitt heilbrigðisþjónustuna. Ef ég man rétt var einmitt heilbrigðisdeildin ein af fyrstu deildum innan Háskólans á Akureyri og það sannaði sig að það var góð ráðstöfun. Hún var skynsamleg þó að hún hafi þótt djörf á sínum tíma enda minnir mig að þetta hafi verið fyrsti háskólinn utan Háskóla Íslands sem var stofnaður og þótti mörgum býsna djarft og ekki skynsamlegt. En á hinn bóginn hefur þetta sannað sig. Eins og er með svo margt, að þegar kemur svona samkeppni um gæði eins og þarna kom, þá hafði það þau áhrif á hjúkrunarfræðideildina fyrir sunnan við Háskóla Íslands að hún batnaði eða fann fyrir þessari samkeppni og gæði námsins jukust. Jafnframt er mjög ánægjulegt að hjúkrunarfræðideildin fyrir norðan tók upp ýmis nýmæli sem akkúrat sneru að því að þetta var háskóladeild á landsbyggðinni og fann sérstaklega til ábyrgðar sinnar gagnvart landsbyggðinni. Hjúkrunarfræðideildin hefur stofnað til fjarnáms í öðrum landshlutum, Keflavík, Ísafirði og Egilsstöðum eftir því sem ég man best. Það skilaði þessum samfélögum menntuðum hjúkrunarfræðingum sem hefðu annars ekki átt þess kost að mennta sig í þessu fagi. Ég man sérstaklega eftir því þegar tíu konur á Ísafirði tóku sig upp - þær höfðu starfað við heilbrigðisþjónustuna en án faglegrar menntunar - þær tóku sig upp og hófu fjarnám frá Háskólanum á Akureyri og skiluðu sér til starfa til sjúkrahússins og bættu þá úr brýnni þörf fyrir menntaða hjúkrunarfræðinga á staðnum. Það sama á við einmitt einnig fyrir austan og svo í Keflavík og á fleiri stöðum. Því er alveg ljóst að hjúkrunarfræðideildin fyrir norðan hefur staðið undir væntingum. Annað sem heilbrigðisdeildin hefur gert er að hún færði í raun nám í iðjuþjálfun hingað til Íslands. Nám í iðjuþjálfun var ekki til staðar á Íslandi þegar heilbrigðisdeildin fyrir norðan tók upp það nám. Það hefur gert það að verkum að fjöldinn allur af ungu fólki hefur núna tækifæri til þess að læra það hér á landi sem það hafði ekki áður. Það er alveg rétt sem kemur fram í þingsályktunartillögunni að verulegur skortur er á hjúkrunarfræðingum. Það vantar á milli 600 og 800 hjúkrunarfræðinga í landinu. Það fer eftir það er reiknað út hve þörfin er mikil. Það er jafnframt rétt sem kemur þarna fram að töluverður hluti þeirra sem brautskrást frá Akureyri helst úti á landi. Það vill reyndar þannig til varðandi þá könnun sem Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga gerði að það var ég sem tók saman þessar tölur þannig að ég þekki þetta mál nokkuð vel. Ég sem sagt tek undir þessa tillögu til þingsályktunar um að efla kennslu í heilbrigðisvísindum við Háskólann á Akureyri. Flutningsmenn eru eftir því sem ég kemst næst allir hv. þingmenn Norðausturkjördæmis og er það vel. Það er full þörf á því að efla þessa kennslu. Það er nú þannig að námsplássum hefur fjölgað í hjúkrunarfræði á undanförnum árum. Það dugar samt ekki til því að þannig vill til að þessi stétt er mjög eftirsótt til annarra starfa og hefur leitað verulega út fyrir heilbrigðiskerfið til starfa þar sem menntun þeirra nýtist en er samt ekki innan heilbrigðisþjónustunnar beinlínis, enda er það náttúrlega mjög gott að þessum hópi býðst verkefni þannig að ríkið hefur ekki einkarétt á þeirra starfskröftum eins og svo oft vill verða varðandi íslenska heilbrigðisþjónustu sem er að mestu ríkisrekin. Ég kem hérna upp til að fagna þessari tillögu og lýsa yfir stuðningi mínum við hana. Ég tel að full ástæða sé til þess að fylgja henni eftir.

Virðulegi forseti. Ég ætla að fá að segja nokkur orð um þessa tillögu sem ég tel að sé ágætt framfaramál og það er ánægjulegt að sjá að allir hv. þingmenn Norðausturkjördæmis eru flutningsmenn þessarar tillögu. Ég held að sá ágæti hópur hv. þingmanna þekki sennilega betur en nokkur annar hópur í þinginu mikilvægi þess að Háskólinn á Akureyri dafni og eflist og ég fæ ekki betur séð en að þessi tillaga lúti og stefni mjög að því markmiði. Ég vil líka taka það fram að ég tel að þessi tillaga sé í mjög góðu samræmi við og í anda þeirrar stefnu ríkisstjórnarinnar að efla átak í byggðamálum á grundvelli menntamála, samgangna og félagsmála. Ég tel að færð hafi verið hér í umræðunni um þessa ágætu þingsályktunartillögu fram mjög góð rök og mörg góð dæmi um það hversu miklum árangri hægt er að ná í byggðamálum einmitt með slíkum aðferðum. Ég tel að það sé eftirtektarvert og það eru áhugaverðar upplýsingar sem koma fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni sem lúta að hversu margir þeirra sem stunda háskólanám úti á landi ákveða að setjast síðan að í framhaldinu eða halda áfram að búa öllu heldur úti á landi. Þetta eru ánægjulegar upplýsingar og ættu að vera leiðarvísir fyrir stjórnvöld í þeirri baráttu að koma í veg fyrir að byggð breytist um of eða of hratt eða að það verði einhvers konar byggðahrun í landinu. Það er stefna ríkisstjórnarinnar og það er stefna Sjálfstæðisflokksins að landið verði í sem bestri byggð og ég tel að þessi tillaga sé í mjög góðu samræmi við þá stefnu.

Herra forseti. Ég kem upp stuttlega, svipað og aðrir sem tekið hafa til máls í þessari umræðu, til að lýsa því að ég tel að hér sé um prýðilega tillögu að ræða og styð hana. Hér er auðvitað hreyft mikilvægu máli sem lýtur að því að efla heilbrigðisvísindin við Háskólann á Akureyri. Ég held að það dyljist engum sem til þekkja og jafnvel okkur sem komum hér af suðvesturhorninu að Háskólinn á Akureyri hefur orðið mjög mikil lyftistöng fyrir samfélagið á því svæði, ekki bara á Akureyri heldur hefur það sannarlega smitað út frá sér. Við höfum fengið að kynnast því og sjá hvað það hefur haft mikið að segja. Það segir okkur hve þýðingarmikið er að efla almennt menntastofnanir vítt og breitt um landið. Oft er talað um að mannauðurinn sé sú auðlind sem 21. öldin mun byggja sitt á og þá skipta menntun, rannsóknir, vísindi og þróun að sjálfsögðu gríðarlega miklu máli. Mig langar í þessu samhengi að nefna að við höfum upplifað að í sumum stéttum hefur verið skortur á starfsfólki. Í þessari þingsályktunartillögu er sérstaklega talað um hjúkrunarfræðinga. Þetta höfum við séð í öðrum greinum, t.d. í leikskólunum og grunnskólunum. Það hefur verið skortur á fagmenntuðu fólki til starfa í þeim greinum. Það helgast kannski af nokkrum mismunandi þáttum, m.a. af því að það eru takmarkanir á þeim fjölda sem teknir eru inn í skólana til náms á hverju ári. Það eru auðvitað hlutir sem þarf að mínu mati að huga að í fleiri skólum en hér er gerð tillaga um. Sömuleiðis geta launamálin skipt máli í þessu samhengi, að bæta þurfi kjör þeirra sem vinna í þeim stéttum sem stundum eru kallaðar umönnunarstéttir en eru auðvitað miklu víðfeðmari en svo að það hugtak nái yfir það, hvort sem við erum að tala um heilbrigðisstarfsfólk eða fólk í menntakerfinu. Það er nokkuð sem að mínu mati þarf að horfa á í þessu samhengi. Nýlega var ákveðið að greiða launaauka til lögreglumanna sem vafalaust og örugglega voru vel að því komnir en á sama tíma var svipuðum óskum hafnað hvað varðar hjúkrunarfræðinga, sem er hefðbundin kvennastétt. Ég vona að það sé ekki það sem ræður því að sú stétt fékk ekki kaupauka eða að því var hafnað. Eftir sem áður er þetta mikilvægt. Í greinargerðinni er vísað til þess að heilmiklar breytingar verði á lýðfræði þjóðarinnar á næstu árum og áratugum. Fyrirsjáanlegar eru þær breytingar að hlutfall aldraðra mun vaxa og lífaldur hækka. Það mun kalla á aukna þjónustu í þessum geira. Vissulega gerir maður ráð fyrir því að einhverjar framfarir í læknavísindunum muni líka þýða að almennt heilbrigði verði betra og lengur en nú er. Það á væntanlega líka sinn þátt í að lífaldurinn hækkar. Engu að síður er ljóst að á næstu árum verður þörf fyrir meiri þjónustu í þessum geira og efling kennslu og menntunar í heilbrigðisvísindum er að sjálfsögðu bara af hinu góða. Ég legg sérstaklega áherslu á það sem þingmaður Reykjavíkur að mikilvægt er að efla almenna menntun og uppbyggingu menntastofnana, rannsóknir og þróunarstarf á háskólastigi, vítt og breitt um landið. Ég er sannfærður um það og er sammála því sem fram kom í máli hv. þm. Illuga Gunnarssonar, að það er mikilvægt fyrir byggðirnar og líka höfuðborgarsvæðið að eiga sterkt bakland sem landsbyggðin er. Hvorugt fær án hins þrifist að mínu viti. Þess vegna tel ég mikilvægt að við stuðlum að uppbyggingu á þessu sviði og lýsi yfir fullum stuðningi við þá tillögu sem hér er lögð fram.

Herra forseti. Ég þakka fyrir jákvæðar umræður um þessa þingsályktunartillögu. Það er ljóst, og hefur komið fram í máli margra hv. þingmanna, að mennt er máttur. Við þessar aðstæður er ljóst að Háskólinn á Akureyri hefur gjörbreytt byggðamálum á Norðurlandi. Byggð í Eyjafirði væri ekki sú sem hún er í dag án þessa ágæta skóla. Menntunarstig hefur án efa aukist á undanförnum árum og sú nýbreytni að taka upp fjarnám víða um land frá skólanum hefur skilað miklum árangri eins og hv. þm. Ásta Möller nefndi áðan. Ég vek hins vegar athygli á því að í þingsályktunartillögunni er talað um nýjar leiðir og nýtt nám. Það er ekki bara svo að það vanti hjúkrunarfræðinga og aðra starfsmenn inn á stofnanir. Hugsunin er sú að reyna að fara nýjar leiðir, jafnvel lengra, í fleiri greinar í lífvísindum sem ég held að væri afskaplega gott og gæti verið hollt, t.d. bæði út frá rekstri og samkeppnissjónarmiði á milli háskóla. Áðan var nefndur skortur á leikskólakennurum í Reykjavík. Því miður, eins og fram kom í máli hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, virðist þurfa takmarkanir í skólanum hér í Reykjavík. Fyrir norðan er þessu öfugt farið. Þar er enginn skortur á leikskólakennurum og líklegasta skýringin er sú að námið hefur gengið vel og þar eru ekki neinar takmarkanir á plássum í skólann. Þegar við tölum um menntun almennt verðum við að muna að með þeirri ágætu ráðstöfun sem við stóðum öll að varðandi fæðingarorlof þá þýðir þriggja mánaða aukning á fæðingarorlofi á þessu kjörtímabili þúsund ný störf. Þetta eru þúsund ný störf fyrir ungt fólk sem flestallt hefur sótt sér menntun og til þess að geta lengt fæðingarorlofið verðum við að auka menntun enn frekar miðað við það sem við höfum gert, einfaldlega til að standa undir þeim störfum sem verða til við þessar aðstæður. Ég vil að lokum þakka fyrir jákvæða umræðu og vonast til að við eflum Háskólann á Akureyri og þá með eflingu heilbrigðisvísindadeildar.