Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 85 flyt ég ásamt hv. 5. þm. Reykn. svo hljóðandi till. til þál., með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta leggja fyrir Alþ. það, er nú situr, frv. til I. um skipan dóms- og lögreglumála á Suðurnesjum á þann veg, að á svæðinu sunnan Hafnarfjarðarkaupstaðar heyri þessi mál til einu embætti í Keflavík.“ Þegar menn leiða hugann að skiptingu landssvæða í lögsagnarumdæmi og ígrunda, að hverju beri að keppa, þegar sú skipting er ákveðin, sýnist ljóst, að markmiðið ætti að vera það, að íbúarnir njóti sem beztrar og aðgengilegastrar þjónustu og rekstrarkostnaður embætta sýslumanna og bæjarfógeta verði þó sem minnstur. Í ríkisrekstrinum er það að sjálfsögðu svo, að þessi sjónarmið stangast æði oft á. Því meira sem gert er til þess að tryggja aðgengilegri og bætta þjónustu, þeim mun meiri verður rekstrarkostnaðurinn. Sú breyting, sem í þeirri þáltill., sem hér er til umr., er lagt til, að gerð verði á lögsagnarumdæmum í Reykjaneskjördæmi, er þó þess eðlis, að hún ætti hvort tveggja í senn að verða til sparnaðar og hagkvæmni fyrir ríkissjóð og auka og bæta þjónustu við það fólk, sem á Suðurnesjum býr. Allt til ársins 1949 annaðist embætti sýslumanns í Gullbringu- og Kjósarsýslu og bæjarfógeta í Hafnarfirði héraðsdóms- og stjórnsýslustörf á öllu því svæði, sem nú er Reykjaneskjördæmi. Varðandi Suðurnes, þ.e. svæðið sunnan Hafnarfjarðar, hefur það síðan gerzt, að Keflavíkurkauptún fékk kaupstaðarréttindi og varð sérstakt lögsagnarumdæmi árið 1949 og Keflavíkurflugvöllur var gerður að lögsagnarumdæmi undir stjórn sérstaks lögreglustjóra árið 1954. Þannig skiptist þetta svæði sunnan Hafnarfjarðar nú á milli þriggja lögsagnarumdæma. Lögreglulið á þessu svæði, nær 50 manns, lýtur stjórn þriggja aðila, og það fólk, sem býr í hreppsfélögunum umhverfis Keflavík, hefur ekki not af því, að sérstakt bæjarfógetaembætti er í Keflavík, heldur verður um afgreiðslu sinna mála að sækja til Hafnarfjarðar, þar sem sýslumaður hefur aðsetur. Íbúar Miðnes- og Gerðahrepps verða þannig að fara um Keflavík, þar sem embætti bæjarfógeta er, og halda allt til Hafnarfjarðar, ef þeir þurfa t.d. að láta þinglýsa skjali, skrá bifreið eða leita réttar síns fyrir dómstóli. Byggðin í Ytri-Njarðvík er samvaxin Keflavík, en samt sem áður verða íbúarnir í hreppsfélaginu að fara til Hafnarfjarðar, þegar um afgreiðslu slíkra mála er að ræða. Nokkur fyrirgreiðsla er að vísu veitt í sveitarfélögunum með greiðslu tryggingabóta einn tiltekinn dag í mánuði, og fyrir kemur, að haldin eru þar dómþing. En augljóst er, að þægilegra væri fyrir íbúa þessara sveitarfélaga og hagkvæmara fyrir ríkissjóð, að þeir fengju afgreiðslu mála sinna hjá embætti í Keflavík, og auðsætt er að sú skipan mála, sem nú ríkir í þessu efni, er afleiðing af öðru en því, að hafðir hafi verið sérstaklega í huga hagsmunir íbúanna á þessu svæði í heild eða þá fjárhagslegir hagsmunir ríkissjóðs. Sveitarfélögin sunnan Hafnarfjarðar eru í rauninni allsamstæð heild, en jafngreinilega aðskilin frá öðrum hlutum þess svæðis, sem heyrir til embætti sýslumanns Gullbringu- og Kjósarsýslu. Þróunin stefnir í þá átt, að þessi sveitarfélög leysi meira og meira af vandamálum sínum og verkefnum í sameiningu og samstarfi, og sú till., að þau verði sérstakt og eitt lögsagnarumdæmi, er eðlilegur liður í þeirri þróun, sem þarf að verða, og nauðsynlegur undanfari nánara samstarfs og samstöðu íbúanna á Suðurnesjum. Það er auðsætt, að hagkvæmara og ódýrara væri fyrir íbúa Suðurnesja að geta fengið sín mál afgreidd hjá embætti í Keflavík í stað þess að þurfa að sækja til Hafnarfjarðar. Á sama hátt yrði um sparnað að ræða fyrir ríkissjóð, ef lagt yrði niður sérstakt embætti lögreglustjóra á Keflavíkurflugvelli, og betri nýting fengist á því 50 manna lögregluliði, sem nú lýtur stjórn þriggja embætta, ef hægt væri að skipuleggja störf þess sameiginlega á svæðinu öllu undir stjórn embættis, sem þegar er til í Keflavík. En sýslumaðurinn, sem situr í Hafnarfirði, væri þá leystur undan þeirri skyldu að annast stjórn löggæzlu í sveitarfélögum, sem svo fjarri eru aðsetri hans. Þegar undirnefnd fjvn. starfaði að því fyrir nær tveimur árum að kanna ásamt fleiru, hvort unnt væri að draga úr kostnaði ríkisins við löggæzlu í landinu, gerði hún það m.a. að till. sinni til fjmrn., að löggæzla á Suðurnesjum yrði sett undir eina stjórn, þannig að allt það lögreglulið, sem þar starfar, væri unnt að skipuleggja sem eina heild á svæðinu öllu. Vert er að geta þess, að eins og skipan þessara mála er nú, er embætti lögreglustjórans á Keflavíkurflugvelli sérstætt að því leyti, að það heyrir undir utanrrn., en með þeirri nýskipan að gera allt svæðið sunnan Hafnarfjarðar að sérstöku lögsagnarumdæmi, er gert ráð fyrir, að dóms- og stjórnsýslustörf á Keflavíkurflugvelli hyrfu undir dómsmrn., til þess að unnt væri að koma við fyllstu hagsýni í fjárveitingum til lögreglumála. Fæ ég ekki séð, að neitt væri þeirri skipan til fyrirstöðu, en legg þó áherzlu á, að að mínum dómi er aðalatriðið, að dómsog löggæzlumál í öllum sveitarfélögum á Suðurnesjum heyri til einu embætti í Keflavík, og það ætti að vera unnt að framkvæma, hvað sem um lögreglustjóraembættið á Keflavíkurflugvelli yrði. Ég hef orðið þess var, að þessi þáltill. hefur mælzt vel fyrir meðal íbúa á Suðurnesjum, enda yrði það án efa til aukins hagræðis því fólki, að þessi mál heyrðu til einu embætti í Keflavík. Eins og ég benti á í upphafi máls míns, er það ekki oft, að unnt er að gera hvort tveggja í einu að auka þjónustu við almenning og koma samtímis við aukinni hagkvæmni og sparnaði í ríkisrekstrinum, en hvort tveggja tel ég, að mundi leiða af samþykkt þessarar þáltill. Og þess vegna vænti ég þess, að hún fái jákvæðar undirtektir hv. þm. Ég legg svo til, herra forseti, að till. verði vísað til hv. allshn., áður en umr. lýkur.



Herra forseti. Í þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir, er fjallað um breytta tilhögun á skipan dóms- og lögreglumála á Suðurnesjum. Þar er sem sé gert ráð fyrir, að lagt verði fyrir Alþ. frv. til laga, sem breyti núverandi umdæmaskipan þannig, að dóms- og lögreglumál svæðisins sunnan Hafnarfjarðarkaupstaðar falli undir eða um þau verði fjallað hjá einu embætti, þ.e. í Keflavík. Það mundu þá væntanlega verða Vatnsleysustrandar-, Grindavíkur- og Njarðvíkurhreppur, austan og sunnan Keflavíkur, og Gerða-, Miðnes- og Hafnahreppur, vestan og sunnan Keflavíkur, sem þarna yrði um að ræða. Ég sé ekki, að grg. beri með sér, að hve miklu leyti liggja fyrir óskir eða álit íbúanna í þessum hreppum. Hv. flm. lét þess raunar getið áðan í sinni framsöguræðu, að honum væri kunnugt um, að áhugi væri fyrir þessu. En sú hv. þingnefnd, sem fær till. til meðferðar, mun að sjálfsögðu kynna sér ítarlega viðhorf fólksins, sem býr á þessu svæði. Dómaskipunin í landinu hefur verið nokkuð til umr. á undanförnum árum, og eins og hv. þm. minnast, þá lagði þáv. dómsmrh. árið 1966 fyrir Alþ. skýrslu um athugun, sem hafði farið fram á meðferð dómsmála við dómaraembætti landsins á árunum 1961 til 1965. Jafnframt skipaði ráðh. nefnd, sem átti og á að fjalla um endurskoðun á dómaskipun og starfstilhögun dómstólanna. Þessi nefnd skyldi taka við af nefnd, sem félmrh. hafði skipað til endurskoðunar á lagaákvæðum um sveitarstjórnaumdæmi í landinu. Voru uppi hugmyndir um, að til greina gæti komið veruleg stækkun umdæmanna frá núverandi fyrirkomulagi. Athugun hefur þó leitt í ljós ýmis tormerki og meiri tormerki á verulegum breytingum í þessum efnum en ætlað hafði verið. Það eru því líklega ekki horfur á því, að alveg á næstunni a.m.k. komi til meiri háttar breyting á umdæmisskipan sveitarstjórnaumdæmanna, og það munu ekki enn vera uppi neinar mótaðar skoðanir um stækkun lögsagnarumdæma að því er varðar meðferð dómsmála og ekki heldur sundurgreiningu þeirra embætta, sem fyrir eru. En hitt er annað mál, að að sjálfsögðu getur alltaf komið til athugunar og hagkvæmnisástæður mælt með því, að á einstökum stöðum á landinu yrðu slíkar breytingar yfirvegaðar. Samkv. gildandi lögum er aðeins í tveimur tilfellum vikið frá hinni almennu skipan og þá samkv. sérlögum. Það er annars vegar lögreglustjóraembættið á Keflavíkurflugvelli, sem hv. flm. till. minntist á áðan, en það byggist á þeim sérstöku aðstæðum, sem varnarstöðin skapar þar. Í hinu tilfellinu er um að ræða lögreglustjóraembættið í Bolungarvík, sem er nú eitt eftir af þess kyns lögreglustjóraumdæmum, sem ekki eru jafnframt almenn lögsagnarumdæmi. En eins og menn minnast, þá háttaði hér áður fyrr svo til um Akranes, Keflavík, Neskaupstað og ólafsfjörð um árabil, en það var áður en þessir staðir fengu kaupstaðarréttindi og urðu lögsagnarumdæmi og aðgreind sveitarstjórnarumdæmi þar með. Mér er það ekki alveg ljóst og varð það ekki ljóst af lestri þáltill. eða grg., hvort fyrir flm. vakir alger skipting sýslumannsembættisins í Hafnarfirði, þ.e. í Gullbringu- og Kjósarsýslu, eða hvort hún er takmörkuð við það, sem orðanna hljóðan gefur tilefni til að halda, að það séu eingöngu dóms- og lögreglumál, sem þarna eigi að taka frá því embætti og flytja til Keflavíkurembættisins. Þó skildi ég í öðru orðinu hv. flm. svo áðan í hans framsöguræðu, að ætla mætti, að fyrir honum hefði vakað alger skipting embættisins, því að ef eingöngu væri um að ræða dóms- og lögreglumál, þá væru eigi að síður eftir hjá sýslumannsembættinu öll þau umboðsstörf, sem sýslumenn hafa á hendi. Mér koma nú einnig til hugar hreppstjórarnir, sem heyra undir sýslumenn, hvernig með skuli fara, ef það eru eingöngu lögreglustjórnar- og dómsmál, sem ættu að falla til Keflavíkur, þá mundu hreppstjórarnir eftir sem áður heyra undir sýslumanninn í Gullbringu- og Kjósarsýslu. Það verða sjálfsagt fleiri atriði, sem mjög hljóta að koma til athugunar í þessu sambandi, ef framkvæma ætti þá skiptingu, sem till. fjallar um. Það er, eins og ég áður sagði, sjálfsagt fyllsta tilefni til þess að kanna viðhorf íbúanna á Suðurnesjum, í þeim hreppum, sem þessi breyting mundi ná til, og alveg sjálfsagt að hyggja vel að bættri þjónustu af hálfu almannavaldsins við þéttbýlið, sem stöðugt vex á utanverðu Reykjanesi, en leita þá líklega fyrst og fremst til sveitarstjórnanna um þeirra viðhorf til þeirra atriða, sem þáltill. fjallar um. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð. Ég vildi aðeins benda á þessi atriði, sem ég held, að hljóti að koma til álita í sambandi við afgreiðslu málsins, og einnig að vekja athygli á þeim atriðum, sem kynnu að vera nokkuð óljós, bæði hvað fyrir flm. vakir og einnig hvernig skipa ætti málum, ef til framkvæmda á þáltill. kæmi.



Herra forseti. Ég hafði fyrir áramótin borið hér fram fsp. til ríkisstj. um dreifingu raforku. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá var gert á s. l. ári mikið átak í dreifingu raforku um sveitir. Það er a. m. k. óhætt að segja, að mikið var gert miðað við þann framkvæmdahraða, sem orðinn var í dreifingunni síðustu árin þar á undan. Það hafði dregið úr framkvæmdum, og var útlit fyrir, að svo héldist, og þm. ýmsir bundust samtökum um það eða gengu í það að krefja um meira fjármagn til þessara framkvæmda. Við þessu var orðið, þannig að á s. l. ári mun hafa verið unnið að orkudreifingu nokkuð miklu meira en árin á undan. Hins vegar hefur manni skilizt, að á þessu ári sé ekki fyrirhugað að verja eins miklu fé til þessara mála. Það er þó síður en svo, að hér megi draga úr framkvæmdahraða að mínum dómi. Enn þá er eftir lokaátakið, til þess að allir Íslendingar geti orðið raforku aðnjótandi. Fsp. mín er svo hljóðandi: „1. Hversu mörg sveitabýli eru tengd samveitum á þessu ári? - Þetta ætti nú að vera árið 1970. 2. Hversu mörg býli með allt að 1.5 km meðalfjarlægð á milli býla verða utan samveitu við lok þessa árs, - þ. e. 1970? 3. Hvað er miklu fé varið til dreifingar raforku um sveitir árið 1970? 4. Hvað er fyrirhugað að verja miklu fé til þeirra framkvæmda á næsta ári?“ Ég tel það mjög æskilegt, að þetta verði upplýst svo greinilega sem unnt er á þessum tíma, til þess að hv. alþm. geti alveg vitað, hvernig málin standa, hvað gert var og hvernig horfur eru um framkvæmdir á þessu ári. Þetta brennur mjög heitt á þeim, sem enn eru utan orkuveitusvæða, ýmist með stopult rafmagn frá einkarafstöðvum ellegar alls ekkert rafmagn, og ætti það ekki að þurfa skýringar við fyrir hv. þm. eða hæstv. ríkisstj., hver örlög það eru á þessari öld tækni að vera án rafmagns og þar með allra þeirra tækja, sem nú eru notuð og knúin eru raforku.



Herra forseti. Fsp. þessi var borin fram fyrir þinghlé, en komst þá ekki að til svara vegna annars annríkis. Ég skal reyna í sem stytztu máli að veita svör við því, sem að er spurt. 1. Hversu mörg sveitabýli séu tengd samveitum á þessu ári, en þess var réttilega getið, að átt væri við árið 1970. Það var ekki alveg fullljóst um miðjan des., þegar ég fékk grg. um þetta, hve mörg býli yrðu fulltengd samveitum á árinu 1970, en það lætur nærri, að tala þeirra verði u. þ. b. 250. 2. Hversu mörg býti með allt að 1.5 km meðalfjarlægð verða utan samveitu í lok þessa árs, 1970? Tala býla í samþykktum veitulögnum á framkvæmdaáætlun fyrir árið 1971 með allt að 1.5 km meðalfjarlægð milli bæja er um 80. Og þegar framkvæmdum við þessa veitulögn lýkur á árinu 1971, þá er lokið þeim áfanga að tengja öll býli samveitum, þar sem meðalfjarlægð milli bæja er ekki meiri en 1.5 km. Það er rétt að taka það fram, að nokkur fleiri býli hafa verið tengd samveitum en þau, er uppfylltu þetta skilyrði, enda hafa þá ábúendur greitt svo kallað óendurkræft framlag til þess að jafna metin. 3. Hvað er miklu fé varið til dreifingar raforku um sveitir árið 1970? Til dreifingar raforku um sveitir landsins hefur verið varið á árinu 1970 u. þ. b. sem hér segir: Framlag á fjárlögum 27.1 millj. og framkvæmdalán ríkisstj. um 15 millj. kr. eða samtals 42.1 millj. Auk þess hefur farið til framkvæmdanna framkvæmdalán úr héruðum 21.9 millj. kr., óafturkræf framlög úr héraði 2.4 millj. og áætluð heimtaugagjöld 4 millj. eða alls 70.4 millj. kr. Af þessu fé þurfti að vísu að endurgreiða framkvæmdalán úr héraði frá fyrri árum að upphæð 4.2 millj. kr., þannig að til sjálfra framkvæmdanna hafa því farið um 66.2 millj. kr., og er óhætt að fullyrða, að það er verulegt átak á þessu sviði, enda er verið að reyna að ná hér lokamarki, eins og áður hefur komið fram. 4. Hvað er fyrirhugað að verja miklu fé til þeirra framkvæmda á næsta ári? Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1971 er sem kunnugt er gert ráð fyrir 32 millj. kr. framlagi til þessara framkvæmda. Þá hafa verið ráðagerðir uppi um það að fara fram á 10 millj. kr. upphæð í framkvæmdaáætlun ríkisstj. í þessu skyni, og ef það mark næst, þá verða til þessara framkvæmda samtals rúmlega 42 millj. kr. Þar við bætist lítils háttar vegna heimtaugagjalda, og enn fremur má gera ráð fyrir því, að nokkur framkvæmdalán verði boðin fram úr héraði til lagna, er annars mundu ekki falla undir 1.5 km regluna. Hér með er í raun og veru svarað þessum fjórum fsp., en ég vil aðeins bæta nokkrum orðum víð, þó að ekki sé kannske beinlínis um það spurt. Það, sem ég vildi taka fram, er, að á s. l. vetri, 1970, var af hálfu iðnrn. og í samráði við Orkustofnun gerð framkvæmdaáætlun um sveitaveitur 1970–1971. Þegar sýnt þótti, að áfanganum með 1.5 km meðalfjarlægð milli býla yrði lokið á árinu 1971, var farið að athuga, hvernig standa bæri að frekari framkvæmdum. Til þess að hafa sem gleggstar upplýsingar um þessi mál lagði rn. á s. l. sumri fyrir Orkustofnun að rita öllum hreppstjórum á landinu og fá hjá þeim upplýsingar um fjölda býla, sem tengd væru samveitum, hefðu vatnsaflsstöðvar, dísilstöðvar eða hefðu ekki neitt rafmagn. Þessar upplýsingar eru nú komnar frá velflestum hreppstjórum landsins, og sýna þær, þetta yfirlit, að alls eru nú í landinu 1081 býli, sem ekki er tengt samveitum, þar af hafa 604 býli dísilstöðvar og 227 býli vatnsaflsstöðvar, en enn eru 250 býli án rafmagns. Á Orkustofnun er verið að vinna að þessum málum á grundvelli þeirra upplýsinga, sem nú liggja fyrir, og gert er ráð fyrir, að heildaráætlun um rafvæðingu í dreifbýlinu verði lokið í vetur og gerð um það ítarleg kostnaðar- og tímaáætlun. Rn. gerir ekki ráð fyrir því, að sett verði ákveðin mörk um fjarlægð milli bæja, heldur að athugað verði, með hverjum hætti hugsanlegt verði að tengja öll býli á landinu, sem tiltækt er, samveitum eða stuðla að lausn í rafmagnsmálum þeirra með öðrum hætti. Vonir standa til þess, að þessari áætlun verði lokið nú í vetur, þannig að unnt verði að gera þinginu nánari grein fyrir þessum málum síðar. Það hefur einnig komið í ljós, að þegar þessum áfanga var u. þ. b. að verða náð með rafvæðingu til býla, sem ekki er lengri meðalfjarlægð en 1.5 km á milli, þá komu fram vissir erfiðleikar, sem leysa þurfti. Þá eru kannske sveitir, sem í raun og veru hafa innan sinna vébanda styttri vegalengdir en þetta, en að meðaltali lengri en þarf til þess að komast í sjálfa raforkuna. Hefur það verið sérstaklega til athugunar á vissum stöðum, og verður reynt að stuðla að því að hafa þar í frammi viss frávik frá því, sem áður hefur verið gert, til þess að flýta rafvæðingunni. Ég held, að það séu meginatriði málsins, sem ég nú hef nefnt, en hitt er svo það, að mér er það ljóst, að þm. er þetta áhugamál, eins og eðlilegt er, og það er stöðugt unnið að þessu, og mundi rn. á hverjum tíma vera reiðubúið til þess að láta í té frekari upplýsingar bæði einstökum þm. og um framkvæmdir á einstökum stöðum, ef þess yrði óskað.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin. Það er nú kannske ekki alveg nákvæmlega hægt að bera saman það, sem gert var og gert verður, af þeim tölum, sem fyrir liggja, en þó sýnist mér hætta á, að hér sigi aftur á ógæfuhlið og dragi úr framkvæmdahraðanum á þessu ári. Tel ég það mjög miður farið, ef svo reyndist. Það eru viss þýðingarmikil atriði, sem ekki komu fram í svörunum, eins og t. d. það, hvað miklu fé þarf að verja til þess að endurgreiða fyrri framkvæmdalán. Með þessari fsp. hef ég enn viljað undirstrika og leggja áherzlu á nauðsyn þess, að haldið verði áfram dreifingunni af fullum hraða. Þó að það sé seint, sem snúizt hefur verið við því að gera áætlun um lok dreifingarinnar, þá ber að fagna því, að nú hefur þó loks verið snúizt við því að gera áætlun um lokaframkvæmdina. Það kom fram hjá hæstv. ráðh., að þess væri að vænta, að sú áætlun yrði lögð fyrir það þing, sem nú situr, þannig að þá gefst væntanlega kostur á að fara nánar út í einstök atriði þess, sem nú er eftir. Mér þóttu það líka þýðingarmiklar upplýsingar, sem komu fram, þegar hæstv. ráðh. gat þess, að til sérstakrar athugunar hefði verið að undanförnu hjá Orkustofnun vandamálið um vegalengdir á milli héraða. En eins og unnið hefur verið að framkvæmdum til þessa, þá hafa vegalengdir á milli héraða verið taldar með vegalengdum innbyrðis á milli bæja. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að í reyndinni mun það þykja hagkvæmt að fara langt yfir það mark, sem menn hafa sett sér til þessa, og mér þykir vænt um að heyra það einnig hjá hæstv. ráðh., að það er ekki meiningin að binda sig við einhver alveg ákveðin kílómetramörk á lokasprettinum, heldur verði málin metin hverju sinni án þess að binda sig fyrir fram við slík mörk. Það má kannske segja, að það hafi ekki verið í höfuðatriðum óeðlilegt að fara þá leið, sem farin hefur verið, að taka fyrst þau svæði, þar sem vegalengdirnar eru minnstar, því að þannig var hægt að koma orkunni til fleiri notenda á stuttum tíma, en mér þykir vænt um að heyra, að á lokasprettinum á ekki að binda sig þannig fyrir fram við ákveðnar vegalengdir.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að spyrja um það, hvað ríkisstj. hygðist fyrir viðvíkjandi gengistöpum hjá Fiskveiðasjóði, sem alls voru ca. 122 millj. kr. Þetta voru þeir aðilar látnir borga, sem tóku lán frá ársbyrjun 1961 og þar til í árslok 1966. En á þessu tímabili hafa erlendar skuldir lækkað um nákvæmlega 17 millj. 399 þús. Nú er sagt í 16. gr. laga um Fiskveiðasjóð, með leyfi hæstv. forseta: „Nú tekur sjóðurinn erlent fé að láni og lánar það innanlands, og er þá heimilt að semja svo um við lántakendur, að þeir beri halla eða njóti hagnaðar.“ M. ö. o., Fiskveiðasjóði er ekki heimilt að lána með gengisáhættu nema erlent fé, sem takið er að láni. En á þessu tímabili hefur ekkert erlent fé verið tekið að láni eða a. m. k. eigi sem neinu nemur, því að erlendar skuldir hafa lækkað um 17 millj. kr. En þrátt fyrir það eru þessir aðilar - og handa þeim hefur erlent fé verið tekið að láni - látnir borga í gengistap 122 millj. kr. En hinir, sem hafa fengið erlent fé lánað, eru ekki látnir borga einn einasta eyri, því að samkv. þeirri skýrslu, sem stjórn Fiskveiðasjóðs gaf, þá hefur Fiskveiðasjóður skuldað 105 millj. kr. í árslok 1961. Eitthvað hefur verið greitt af þessari upphæð á tímabilinu, en áreiðanlega ekki öll skuldin. Þetta eru hinir aðilarnir látnir borga. Og frá ársbyrjun 1967 til 29. maí 1968 eru öll lán veitt án gengisáhættu. Samkvæmt þessari skýrslu eru því í árslok 1967 útlán án gengistrygginga 854 millj., en lánað með gengisáhættu 581 millj. Það er töluvert hærri upphæð, sem er lánuð án gengistryggingar, og allar erlendu skuldirnar hafa verið lánaðar þeim aðilum, sem ekki borga neitt gengistap. Ég sé ekki annað en stjórn Fiskveiðasjóðs hafi brotið þarna lög. Hún hafi lánað fé með gengisáhættu, sem ekki var heimilt að lána með gengisáhættu. Og hún ákvað alveg án tillits til þess, hvort erlent fé var tekið að láni, hve mikill hluti af lánunum var gengistryggður. Ég held, að það hafi verið 3/5, og þegar ég ræddi um þetta við einn af lögfræðingum bankans, hví þetta væri svona hátt, þá svaraði hann með hroka og rembingi, eins og þeir gera alltaf, þessir herrar, sem stjórna þessum bönkum. Það eru margir lögfræðingar þarna. Fiskveiðasjóður er ríkisstofnun, og ég álít, að ríkisstj. beri siðferðilega ábyrgð á því, að þarna sé að lögum farið. Og vafalaust þarf hún ekki nema hlutast til um, að þetta sé lagað. Ég efast um, að ég hefði sagt nokkuð við því, ef gengistapinu hefði verið deilt jafnt niður á alla aðila og Fiskveiðasjóður hefði sjálfur greitt það, sem þeim bar að greiða, sem höfðu fengið lán án gengistryggingar. Ég hygg, að ég hefði ekki gert neinn hávaða út af því, en þetta gengur of langt. Að láta þá aðila greiða allt tapið, sem ekkert eiga að greiða. En hinir, sem eiga að greiða gengistapið, þeir greiða ekki neitt. Ég hygg, að ríkisstj. líti þannig á, að ríkið eigi þessa lánastofnun, þó að útvegsmenn hafi lagt að miklu leyti fé í hana. Ég reikna með því. Þeir eru húsbændur á heimilinu. Vafalaust þurfa þeir ekki nema hlutast til um, að þetta sé lagað. Og satt að segja er leiðinlegt að þurfa að standa í málaþrasi út af svona löguðu. Það væri miklu æskilegra að jafna þetta. En ég sé enga ástæðu til að þegja yfir þessu. Ég á a. m. k. ekkert það vangert við þessa menn, að ég sjái neina ástæðu til þess, og rétt er rétt. Það er ástæðulaust að láta þá menn, sem ráða yfir lánastofnunum, komast upp með að gera hvaða óhæfuverk sem er.



Herra forseti. Ég vænti þess, að þau svör, sem ég gef hér á eftir, fullnægi hv. fyrirspyrjanda. 1. Með ákvæði í lögum nr. 17 frá 10. marz 1961 var Fiskveiðasjóði heimilað að áskilja, að ný erlend lán, sem endurlánuð væru úr sjóðnum, endurgreiddust með breytilegri fjárhæð, sem næmi gengisbreytingu íslenzkrar krónu á lánstímanum. Þessa heimild notaði stjórn sjóðsins þegar á sama ári, og var ákveðið, að í skuldabréfum fyrir veittum lánum skyldi vera ákvæði, sem heimilaði að innheimta 3/5 hluta þeirra með breytilegri fjárhæð, sem næmi gengisbreytingu íslenzkrar krónu á lánstímanum. 2. Það hefur ekki tíðkazt, að erlend lán Fiskveiðasjóðs hafi verið endurlánuð beint, enda væri þá eðlilegra, að slíkt fé væri endurlánað með fullri gengisáhættu. Hins vegar hefur erlent lánsfé sjóðsins verið hluti af því fé, sem sjóðurinn hefur haft til ráðstöfunar, og því eðlilegt, að útlán sjóðsins verði bundin gengisákvæði að hluta. Með þessu móti hefur gengisáhættu verið jafnað niður á alla lántakendur jafnt. Sem dæmi má nefna, að árið 1961, þegar fyrrgreint ákvæði var sett í lög, hafði sjóðurinn umráðafé til útlána, sem var að 2/3 erlent, en að 1/3 innlent. Enda þótt þetta erlenda fé væri lánað út á árinu 1961, var í stað þess að láta einungis þá aðila, sem lán tóku á því ári, bera alla áhættuna, haldið áfram að jafna þeirri áhættu á lántakendur á næstu árum með því að hafa lánin gengisbundin að hluta til. 3. Af þessari dreifingu gengisáhættunnar hefur leitt, að hver einstakur lántakandi hefur aðeins orðið að bera gengistap að hluta, sem sjá má á því, að við hækkun erlends gjaldeyris um 32.6% vegna gengislækkunar íslenzku krónunnar 1967 nægði 5.3% hækkun á lánum sjóðsins fyrir gengisbreytingunni, og við lækkun erlends gjaldeyris um 54.4% vegna gengislækkunarinnar 1968 nægðu 15.54% til að mæta gengisbreytingunni það ár. 4. Snemma árs 1967 var erlent lánsfé Fiskveiðasjóðs orðið mjög lítilfjörlegur hluti af útlánum sjóðsins og útlit fyrir, að það færi enn minnkandi. Var því ákveðið, að frá byrjun þess árs skyldi fyrrgreint heimildarákvæði laganna ekki notað. Þegar kom fram á árið 1968, hafði viðhorf breytzt aftur, þar sem fyrirsjáanlegt var, að sjóðurinn yrði a. m. k. í náinni framtíð að verulegu leyti að nota erlent lánsfé til lánveitinga. Var þá talið óhjákvæmilegt að taka aftur í notkun heimildina frá 1961 og beita því ákvæði á sama hátt og gert hafði verið á tímabilinu 1961–1966. Gengisáhættu vegna erlendra lána Fiskveiðasjóðs er því enn dreift á alla lántakendur jafnt, en sá hluti af ráðstöfunarfé sjóðsins, sem er erlent fé, ekki endurlánaður sérstaklega með fullri gengisáhættu, sem ella væri óhjákvæmilegt. Ef það er véfengt, eins og virtist koma fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að hér sé að lögum farið, þá er sjálfsagt, að leitað verði eftir lögfræðilegu áliti í því efni.



Herra forseti. Ég reikna ekki með, að hæstv. ráðh. hafi samið þessa skýrslu, heldur hafi einhver annar samið hana. En þarna er sagt berum orðum, að þessu hafi verið jafnað niður á alla lántakendur eins og ráðh. las þetta upp. Hann hlýtur að gera þetta að sínum orðum með því að lesa þetta upp og taka ábyrgð á því, að þetta sé rétt. En okkur var öllum afhent í fyrra skýrsla, þar sem það er tekið fram af framkvæmdastjóra sjóðsins og bókhaldara, það er tekið nákvæmlega fram, hverjir borga þetta og hve miklu er jafnað niður, og það er mikill minni hluti af lánunum. Og svo segir ráðh., að þessu sé jafnað niður á alla jafnt. Þetta eru hrein ósannindi. Að sjóðsstjórnin skuli leyfa sér að afhenda ráðh. svona plagg til upplestrar! Hvað ætti Bretar segðu við þessu? Þetta er mórallinn í bankakerfinu. Lesið þið bara skýrsluna, sem Elías Halldórsson afhenti í fyrra. Lesið þið hana bara. Og svo segir ráðh. hér, að þessu sé jafnað niður á alla jafnt, þegar allir, sem hafa ógengistryggðu lánin, borga ekki einn einasta eyri. Og það er meira en í þetta skipti. Þetta er um alla framtíð. Hinir, sem hafa þessi gengistryggðu lán, verða að borga fyrir hina. Þarna er í fyrsta lagi framið lögbrot, í öðru tagi eru borin fram hrein ósannindi og það í þinginu. Ráðh. hlýtur að bera ábyrgð á því, sem hann les upp, þó að það sé rangt. Hann hlýtur að bera ábyrgð á sínum starfsmönnum. Lesið þið bara skýrsluna, sem þið hafið. Það er atveg glöggt tekið fram, á hvaða upphæð er jafnað niður gengistapinu, og það er minni hluti af lánunum. Þetta er dálítið alvarlegt. En ég skil þetta þannig, að ríkisstj. ætli ekkert að gera í málinu. Það verði þess vegna að höfða mál. En jafnvel þó að hún ætli ekkert að gera, þurfa ráðherrar ekki að bera fram ósannindi. Þeir eru sjálfir búnir að leggja fram svörin við þessu með skýrslunni í fyrra.



Herra forseti. Ég vil nú ekki þreyta þingheim með því að endurlesa það, sem ég las hér áðan, en uppistaðan í því svari - það er rétt - er komin frá stjórn Fiskveiðasjóðs. Til þess að hafa sama hátt á og ég hafði á s. l. þingi, þegar skýrsla þáv. forstjóra Fiskveiðasjóðs var lögð hér fram ljósprentuð, þá skal ég leggja fram ljósritaða þessa skýrslu mína, sem er uppistaðan í þessu svari, eða skýrslu Fiskveiðasjóðs og svör við þeim fsp., sem hv. þm. bar fram, þannig að þm. geti borið það saman í staðinn fyrir orðaskak af þessu tilefni, sem ég tel engum til góðs. Ég skal hafa sama hátt á þessu nú.



Herra forseti. Ég verð nú að taka undir það með hv. fyrirspyrjanda, 3. þm. Norðurl. v., að mér þótti furðulegt að heyra það lesið hér upp úr bréfi frá stjórn Fiskveiðasjóðs, að gengisáhættu eða gengistapi, sem Fiskveiðasjóður hefði orðið fyrir, hefði verið jafnað jafnt út á alla lántakendur hjá sjóðnum, af því að það hefur verið upplýst hér á Alþ. áður og fer auðvitað ekkert á milli mála, að þetta er rangt. Ég held nú líka, að þeir, sem sömdu þetta bréf, sem hér var lesið upp, hafi hallað orðalagi á þetta penan hátt, að það mátti skilja þetta svona. Þeir hafi í rauninni með orðum sínum ekki meint það, að þeir væru vísvitandi að villa hér um fyrir mönnum. Málið hefur verið þannig, að á alllöngu tímabili voru þessar heimildir í lögum um það að gengistryggja lánin með sérstökum hætti. Þá var heimildin notuð jafnt fyrir alla á tilteknu tímabili, þannig að allir, sem tóku þá lán úr sjóðnum, fengu lánsskjöl sín með þeim ákvæðum, að þeir ættu að borga lánið með tiltekinni gengisbreytingu, ef hún yrði, eftir nánari útreikningum. En svo kom sem sagt að því, að sjóðsstjórnin ákvað skyndilega að hætta að beita þessum ákvæðum og veitti lán úr sjóðnum án allra skilmála um gengistryggingu. Og það voru allmargir aðilar, sem fengu þá lán úr sjóðnum án þess að þurfa að vera bundnir við þessi gengisákvæði. Svo var gengisákvæðið tekið upp að nýju, og útkoman verður þessi, eins og hv. fyrirspyrjandi hefur tekið hér skýrt fram, að þeir, sem tekið hafa lán úr Fiskveiðasjóði, búa þarna við mismunandi lánakjör eftir því, á hvaða tímabili þeir hafa fengið lán frá sjóðnum. Því gengistapi, sem Fiskveiðasjóður hefur orðið fyrir, hefur því ekki verið jafnað jafnt út á alla, sem hafa tekið lán úr sjóðnum, heldur hefur þetta orðið þannig, að gengistapinu hefur verið jafnað á þá, sem tóku lán með þessum skilyrðum. Það er enginn vafi á því, að þessi framkvæmd er mjög óréttlát, kemur óréttlátlega niður, og það væri full ástæða til þess að leiðrétta þetta, án þess að fara þyrfti í opinberan málarekstur út af þessari framkvæmd. Og ég vil ekkert fullyrða um það, hvort stjórn Fiskveiðasjóðs yrði nokkurn tíma dæmd til þess að leiðrétta þetta. E. t. v. getur hún hagað framkvæmdinni lagalega séð samkv. ákvæðum laganna um Fiskveiðasjóð á þennan hátt. Ég vil ekkert fullyrða um það, ég þekki það ekki nægilega vel. En mér er það ljóst, að hér hefur framkvæmdin á lánveitingum úr Fiskveiðasjóði orðið með þeim hætti, að óréttlátt verður að teljast. Og ég held, að hæstv. ráðh. hefði átt að athuga þetta mál nokkru betur, eða vildi fara fram á það við hann, að hann gerði það og kannaði, hvort ekki væri auðveldlega hægt að gera hér á einhverja sanngjarna leiðréttingu, án þess að til málareksturs þyrfti að koma, því að ég tel engan vafa vera á því, að þarna sitja hinir ýmsu aðilar, sem tekið hafa lán úr Fiskveiðasjóði, að misjöfnum rétti og búa við misjöfn kjör.



Herra forseti. Ég tók saman þessar tölur í einu lagi. Heildarskuldirnar virðast vera, eftir gengislækkunina, 1435 millj. samkv. skýrslunni, sem Elías Halldórsson gefur og hans bókhaldari, 1435 millj. Gengistapinu 1967 er jafnað niður á 540 millj., en 1968 á 604 millj., þannig að það er rúmlega þriðjungur í fyrra skiptið og dálítið hærra í seinna skiptið. Þetta eru hinar réttu tölur. Svo segir sjóðsstjórnin og hæstv. ráðh., að jafnað hafi verið niður á alla jafnt, og þetta er lesið upp fyrir þinginu. Annars vildi ég aðeins óska þess að fá skýrt svar: Ætlar ríkisstj. að skipta sér nokkuð af þessu? Er það ekki afráðið, eða vill hún athuga málið betur? Eða ætlar hún að láta málið alveg afskiptalaust?



Herra forseti. Vegna þeirra umr., sem hér hafa orðið í sambandi við fsp. hv. 3. þm. Norðurl. v. og orð hv. 4. þm. Austf., teldi ég ástæðu til þess, að þingheimur fengi betur að kynnast skoðunum þeirra og hvort þær séu þær, að þeir útgerðarmenn, sem létu byggja skip á þeim tíma, sem Fiskveiðasjóður auglýsir, að engin gengisáhætta fylgi lánum og fyrirgreiðstu frá þeim sjóði, hvort þeir telji, að fullu réttlæti verði náð með því kannske að jafna niður gengisáhættu þeirra ára á skip þeirra útgerðarmanna, sem ganga að því með opin augun, þegar þeir leita þessarar fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Ég vil nú svara þessari spurningu, sem hér var beint til mín m. a., á þann hátt, að í fyrsta lagi auglýsti fiskveiðasjóðsstjórnin aldrei neitt um þá breytingu, sem hún gerði í sambandi við þessar lánveitingar. Við fréttum hins vegar af því á eftir, að það væru ýmsir farnir að fá lán úr sjóðnum með allt öðrum kjörum en þeir, sem lán tóku áður. Þetta er nú í fyrsta lagi. Í öðru lagi er það svo, að mér kemur ekki til hugar, að það sé hægt að ákveða það að breyta þeim lánskjörum, sem sjóðurinn hefur sett tilteknum aðilum, en ég álít, að gengistapið hefði átt eðli málsins samkv. að jafnast á heildarútlán Fiskveiðasjóðs og Fiskveiðasjóður þá, ef ekki eigandi hans, ríkið, að taka á sig þennan mismun vegna þessarar sérkennilegu framkvæmdar, sem þarna hefur orðið hjá sjóðsstjórninni á lánveitingunum. Mér hefur aldrei komið það til hugar, að hægt væri að breyta lánskjörunum gagnvart þeim, sem hafa hlotið lánin úr Fiskveiðasjóði með þessum hagstæðari kjörum. Þeir halda sig vitanlega við þau og búa að þeim. En það er ekki réttmætt að framkvæma lögin á þann hátt, að þeir, sem búa við gengisákvæði, beri að sínum hluta hærri gengisálög, vegna þess að öll lán Fiskveiðasjóðs eru ekki tekin með í útreikninginn, þegar upphæðinni er deilt út. Þennan mismun, sem þarna kemur fram, væri, eins og ég segi, eðlilegt, að Fiskveiðasjóður tæki á sig sjálfur eða þá eigandi sjóðsins.



Herra forseti. Sem svar við síðustu fsp. hv. fyrirspyrjanda mundi ég vilja taka undir orð hv. 4. þm. Austf., að það er sjálfsagt og eðlilegt, að athugaðir séu allir möguleikar á því, að hér verði á sanngjörn leiðrétting, ef um óréttmætar aðgerðir hefur verið að ræða, sem ég vefengi. Ég geri ráð fyrir því, að menn hafi, eins og kom hér fram í umr. áðan, skrifað undir hlutaðeigandi lánsskjöl með opin augu, þegar þeir tóku lánin.



Herra forseti. Það heyrist stundum fullyrt, að sjónvarpskerfið nái nú um landið allt. En því fer þó fjarri, að landsmenn allir hafi sömu aðstöðu til þess að njóta sjónvarps. Enn liggja heilu byggðarlögin alveg utan kerfisins, og í öðrum eru móttökuskilyrði hvergi nærri viðunandi, vegna þess að endurvarpsstöðvar hafa ekki dugað sem skyldi. Það verður því að lagfæra og efla sjónvarpskerfið til stórra muna, áður en hægt er að segja með sanni, að landsmenn allir eigi þess jafnan kost að njóta sjónvarps. Þar sem ég þekki bezt til, á Vesturlandi, eru nokkur byggðarlög enn mjög afskipt að því er sjónvarp varðar. Ég hef áður á þessu þingi lýst sjónvarpsskilyrðum á Snæfellsnesinu sunnanverðu, þar sem þau eru algerlega óviðunandi, sérstaklega yzt, í Breiðuvíkinni, og ég vil ítreka það, sem ég sagði þá, að móttökuskilyrðin verða ekki viðunandi þarna, fyrr en reist hefur verið sú endurvarpsstöð, sem sérfræðingar Landssímans munu hafa valið stað í svonefndum Axlarhólum. Og ég vil nota þetta tækifæri til þess að hvetja enn til þess, að þeim framkvæmdum verði hraðað sem mest. Vestur á Skarðsströnd eru einir 15 bæir, sem enn fara með öllu á mis við sjónvarp. Þeir ná ekki sendingum frá þeirri endurvarpsstöð, sem flytur dagskrá sjónvarpsins inn á heimili Saurbæinga. Þar ber á milli fjöll og ása, og sjóávarp nær ekki til þessara bæja fyrr en reist hefur verið sú endurvarpsstöð, sem fyrirhuguð er á Reykhólum. Þetta er afskekkt sveit, Skarðsströndin, eins og Breiðuvíkin, og þeim mun meiri er þörfin þarna að sjálfsögðu fyrir þann fróðleik ýmiss konar og afþreyingu og andlega hressingu, sem fylgt getur sjónvarpi. Það er af þessum ástæðum, sem ég hef leyft mér að beina til hæstv. menntmrh. fsp. á þskj. 199, svo hljóðandi: „Hvenær má búast við, að upp verði komin endurvarpsstöð sjónvarps á Reykhólum?“



Herra forseti. Samkv. upplýsingum frá útvarpsstjóra eru nokkrir bæir á Skarðsströnd og við Reykhólafjall, þar sem móttökuskilyrði sjónvarps eru ekki fyrir hendi. Komið hefur verið upp til bráðabirgða endurvarpsstöð í Króksfjarðarnesi, en ætlunin er að leggja þá stöð niður og reisa endurvarpsstöð á Reykhólum. Áætlaður stofnkostnaður hennar er 3.6 millj. kr. Þessi stöð mun þó ekki ná til allra bæja, sem nú eru sjónvarpslausir á þessum slóðum. Útvarpsstjóri kveður á þessu stigi ekki hægt að segja, hvenær stöðin verði reist, þar sem endanlega hefur ekki verið gengið frá áætlunum um byggingu nýrra endurvarpsstöðva á næsta ári. Verður ekki unnt að ganga frá slíkum áætlunum, fyrr en fjárlög fyrir það ár hafa verið afgreidd og séð, hvaða fjárveitingar verða til umráða í þessu skyni. Eins og kunnugt er, er unnið að því af kappi að reisa endurvarpsstöðvar sjónvarps út um land allt, og hefur því verki miðað áfram langt umfram vonir bjartsýnustu manna. Í svo víðáttumiklu og fjöllóttu landi sem Íslandi mun að sjálfsögðu taka alllangan tíma og kosta mikið fé að koma upp fullkomnu sjónvarpskerfi, er nái til innstu dala og yztu nesja. Áætlun um þetta efni er í höndum sérfræðinga, og fer röðun verkefna eftir málefnalegu mati og sérfræðilegri könnun þeirra í hverju tilviki.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh, svör hans. Ekki get ég þó sagt, að mér líki þau alls kostar. Ég tók svo eftir, að það væri ekki einu sinni vissa fyrir því, að endurvarpsstöðin á Reykhólum kæmist upp á næsta ári. Ég hygg, að þetta valdi vonbrigðum eigi litlum þarna fyrir vestan, því að mér skilst, að fólki þar hafi verið lofað þessari endurvarpsstöð á þessu ári, og það, sem ég vildi fá fram í þessari fsp., var nú eiginlega það, hvenær á árinu mætti búast við þessari sjónvarpsstöð, þessari endurvarpsstöð. Ég læt í ljós harm minn út af þessu. En ég ætla að leyfa mér að bæta við einni fsp., sem mér láðist að beina til hæstv. ráðh. áðan og ætlaði þó að gera það í sambandi við þetta mál. Þannig stendur á með einn skólann þarna fyrir vestan, einn skólann á Vesturlandi, Laugaskóla í Dölum, að þar skyggja á hólar, þannig að skilyrði til þess að ná sjónvarpi í Laugaskóla eru mjög slæm, og þar með að sjálfsögðu engir möguleikar í þessum skóla til þess að njóta þeirrar fræðslu, þess skólasjónvarps, sem nú er hafið hér á landi, að vísu allt of lítið enn og sjónvarpið síður en svo notað til þeirrar fræðslu, sem hægt væri að nota það. Það vill svo til, að hér á þingi situr sá maður, sem er í forsvari fyrir skólasjónvarp og aðra slíka fræðslu, og hann gæti e. t. v. upplýst um þetta: Hvað líður sjónvarpi til þeirra í Laugaskóla?



Herra forseti. Mér var kunnugt um það þegar í haust og hafði raunar nokkra vitneskju um það áður, að það væru erfiðleikar á móttöku sjónvarps í skólanum að Laugum í Dalasýslu. Ég lét þegar í ljós óskir við einn af framkvæmdastjórum Ríkisútvarpsins, sem hefur mest með þetta að gera, og einnig beint við Landssímann, sem annast framkvæmdirnar, um að það yrði reynt að leysa þetta vandamál. Þeir sögðu, að það mundu vera möguleikar til að leysa þetta, án þess að það yrði óviðráðanlega dýrt. Munu hafa verið sendir menn þangað vestur til mætinga, og ég hef ekki á þessu stigi annað en loforð þessara aðila fyrir því, að reynt verði að leysa málið eins fljótt og hægt er. Hins vegar hlýt ég að taka undir það, sem hæstv. menntmrh. sagði, að dreifing sjónvarps er feikilegum erfiðleikum bundin við landslag eins og hér er. Það getur tekið mikið af tíma Alþ., ef við ætlum að ræða um hvert einasta vandamál af því tagi, sem fram kemur. Þetta verður eilíft vandamál. Um hljóðvarp erum við að uppgötva eftir 40 ár, að enn eru dreifingarerfiðleikar og enn eru að koma upp ný vandamál á því sviði. Við verðum að treysta því, að reynt verði að leysa þessi vandamál bæði á Vesturlandi og annars staðar. Nákvæmlega sams konar vandamál eins og eru í Saurbænum, á Laugum og á sunnanverðu Snæfellsnesi eru víðs vegar um landið. En fjármunir til þess að leysa þessi vandamál eru takmarkaðir. Í fyrsta lagi hefur verið reynt að láta ganga fyrir að tengja heila landshluta, síðan stærstu byggðirnar og þar á eftir að þétta netið eins og getan framast leyfir. Hins vegar er mjög erfitt að segja fyrir um, hvernig sjónvarpsmóttaka verður. Er þegar reynsla fyrir því, að sú erlenda þekking, sem við byrjuðum með, dugir skammt. Það kemur í ljós, að margir staðir á Íslandi fá tiltölulega auðveldlega sjónvarpsmóttöku og hana allgóða, þar sem bækur kunnáttumanna segja, að svo ætti ekki að vera, sbr. sjónvarpssendingu frá Skálafelli til Norðurlands, sem er samkv. tæknivizku útlendra manna ómöguleg, en tekst ágætlega í höndum íslenzkra verkfræðinga. Aftur á móti kemur skyndilega í ljós, að á öðrum stöðum, t. d. á sunnanverðu Snæfellsnesi, sem eru í beinni sjónlínu á sterkar stöðvar sunnan við flóann, eru móttökuskilyrði víða mjög slæm, en verkefni af þessu tagi skipta hundruðum um allt land. Við getum í sjálfu sér ekki annað en treyst því, að þeir embættismenn, sem reyna að leysa þetta hjá Ríkisútvarpinu og þá aðallega hvað tækniatriðin snertir hjá Landssímanum, muni hraða verkinu eins og þeir geta og leysa þessi vandamál eins vel og tækni og fjárhagsgeta leyfa hverju sinni. Um skólasjónvarp ræði ég ekki hér, það er ekki til umr., en er hins vegar reiðubúinn til þess, ef þess væri óskað, við annað tækifæri.



Herra forseti. Það kemur nú æði oft fyrir, að sjónvarpsmál og hljóðvarpsmál ber á góma hér á hinu háa Alþingi, og er það kannske að vonum, því að menn hafa mikinn áhuga á þessum málum. Hins vegar hygg ég, að það sé unnið að þessum málum eins vel og hægt er, og það verðum við að viðurkenna, að útbreiðsla sjónvarpsins hér á Íslandi hefur orðið með miklum og skjótum hætti. Og ég fyrir mitt leyti álít, að það ætti að vera nóg fyrir okkur þm. að fara með umkvartanir okkar til þeirra manna, sem eru í forsvari fyrir þessi mál og fara með þau. En úr því að þessi mál ber nú á góma hér rétt einu sinni, þá vil ég minna á það, sem ég veit, að bæði hæstv. menntmrh. og forsvarsmönnum útvarps og sjónvarps er mjög vel kunnugt um, að það hefur veríð kvartað mjög yfir því í Skagafirði, að þessi mál séu ekki í því lagi þar, sem þau eigi að vera. Sérstaklega vil ég þó benda á það, að ég varð var við það mjög nú í jólafríinu, þegar ég var heima, að hljóðvarpið verður þar fyrir mjög miklum truflunum frá erlendum stöðvum, svo miklum, að það er mjög erfitt oft og tíðum að hlusta á íslenzka hljóðvarpið. Ég veit, eins og ég sagði, að þeim mönnum, sem fara með þessi mál, er kunnugt um þetta, og ég efast ekki um, að þeir muni reyna eftir megni að leysa þessi vandamál, en ég vildi aðeins benda á þetta, úr því að þessi mál koma hér á dagskrá rétt einu sinni.



Herra forseti. Ég skal nú ekki blanda mér inn í umr. um sjónvarpsskilyrði á Vesturlandi né hvað þar sé þörf að gera til úrbóta. Ekki heldur að rekja raunir annarra landshluta eða ýmissa svæða innan míns kjördæmis í þessum efnum. Það er aðeins ein ábending, sem ég vildi láta koma fram, úr því að þessi mál eru hér á dagskrá. Mér virðist, að þörf sé á að taka til athugunar í sambandi víð framkvæmdir á vegum sjónvarps, hvort ákvarðanir um framkvæmdir séu teknar nægilega tímanlega á hverju ári. Ef dregst mjög að taka ákvarðanir um framkvæmdir hvers árs, þá er það svo, að þegar ákvarðanir loks eru teknar, er eftir að panta efni, það er eftir að bjóða út verk eða ráða vinnuflokka til þess að taka að sér verkið, og þau vilja dragast fram eftir ári, eins og reynslan hefur oft og tíðum sýnt. Þó að ákveðið hafi verið að koma einhverju verki af t. d. fyrir jól, vilja þau iðulega dragast úr hömlu og komast ekki af á tilsettum tíma. Það segir sig sjálft, að framkvæmdir sem þessar að vetrarlagi eru mun dýrari, stundum jafnvel tvöfalt dýrari en ef tækist að vinna þær að sumri eða hausti, meðan tíð er sæmilega góð. Ég skal ekki hafa um þetta öllu fleiri orð, en þessu til stuðnings má minna á, að enn er ekki lokið við endurvarpsstöðvar, sem verið er að reisa um þessar mundir á Hnjúkum við Blönduós og á Hrútafjarðarhálsi. Slíkar framkvæmdir að vetrarlagi eru ákaflega erfiðar og dýrar. Það mundi spara sjónvarpinu mikið fé, sem þýddi um leið það, að meiri framkvæmdir og hraðari yrðu unnar, ef ákvarðanir um árlegar framkvæmdir á vegum sjónvarpsins yrðu teknar það tímanlega, að þær gætu komizt af, meðan tíð er sæmileg, svo að ekki þyrfti að brjótast í þessu um hávetur.



Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. 4. þm. Norðurl. v., þau, sem hann sagði nú síðast. Þetta gildir að sjálfsögðu um svo að segja allar opinberar framkvæmdir hér á landi, að það er hagstæðara að geta unnið þær á þeim tíma, sem veðurfar er bezt. Og verkin tefjast að sjálfsögðu ekki vegna þess, að framkvæmdastjórar útvarpsins (útvarpsráð hefur ekki með þessa hlið málanna að gera) eða verkfræðingar Landssímans sitji á þessum málum og komist ekki til að taka ákvarðanir um framkvæmdir, heldur eru það eingöngu fjárhagsörðugleikarnir, sem valda því. Það hefur verið útvegað á ýmsan hátt meira fé en eðlilegir fjárstofnar hafa veitt síðustu 3–4 ár. En sú fjármagnsútvegun hefur stundum dregizt, þannig að ekki hefur verið hægt að taka úrslitaákvarðanir um nýjar stöðvar fyrr en svo seint, að til erfiðleika hefur komið við framkvæmdir að hausti til, eins og hv. þm. nefndi. Ég vil þó taka fram, að þetta á eingöngu við um þær stöðvar, sem reistar eru á stöðum, sem ekki eru aðgengilegir hvað samgöngur snertir, aðallega stærri stöðvarnar. Flestar litlu endurvarpsstöðvarnar eru á öðrum stöðum og ekki meira fyrirtæki en svo, að það skiptir ekki máli, hvenær ársins að þeim er unnið. En þetta er rétt hvað snertir stærri stöðvarnar og stafar eingöngu af því, að það er verið að spenna þessar framkvæmdir áfram til þess að verða við óskum fólksins, sem eru svo eindregnar, að menn taka sig saman í heilum sveitum og bjóða fram lánsfé. Með velvilja fjöldamargra aðila hefur oftast nær verið hægt að vinna meira og vinna verk hraðar en menn höfðu gert sér vonir um í fyrstu. En það hefur stundum kostað þann vanda, sem hv. þm. lýsti.



Herra forseti. Svar það, sem ég las áðan við fsp. hv. fyrirspyrjanda, var samið af útvarpsstjóra, eins og eðlilegt er, en ég hef síðan komizt að raun um, að það er að því leyti villandi, að fsp. er frá því fyrir nýár, og bið ég hv. fyrirspyrjanda og þm. velvirðingar á því, að orðalag þess misskilst án leiðréttingar, sem ég nú skal gera. Það, sem útvarpsstjóri á við í svari sínu, er það, að framkvæmdaáætlun fyrir næsta framkvæmdatímabil hefur ekki enn verið samin. En bygging stöðvar á Reykhólum er einmitt til athugunar í sambandi við framkvæmdaáætlunina fyrir næsta sumar. Fjárlög hafa þegar verið afgreidd, en voru ekki afgreidd, þegar fsp. var borin fram. Nú hafa þau verið afgreidd, og Ríkisútvarpið veit, hversu mikið framkvæmdafé það hefur til ráðstöfunar á næsta sumri. Samkv. upplýsingum, sem ég fékk í símtali við Ríkisútvarpið, er einmitt þessa daga verið að vinna að framkvæmdaáætluninni fyrir næsta sumar, og þá kemur bygging sjónvarpsstöðvar á Reykhólum til athugunar. Hún er ein af þeim framkvæmdum, sem eru ofarlega á baugi til athugunar. En endanlegar ákvarðanir hafa ekki verið teknar. Það er ávallt gerð framkvæmdaáætlun fyrir sjónvarpið fyrir eitt ár í senn, og hefur verið þannig, síðan framkvæmdir við sjónvarpið hófust. Að sjálfsögðu er ekki hægt að gera það nema til eins árs, vegna þess að fjárlögin eru aðeins samin til eins árs, og framkvæmdir hljóta að fara eftir fjárhagsáætlun útvarpsins, sem samþ. er á Alþ. sem liður í fjárlögum. En hingað til hafa framkvæmdaáætlanir varðandi dreifingu sjónvarps ávallt staðizt. Það hefur ávallt verið framkvæmt á hverju ári, sem tekið var í framkvæmdaáætlun snemma á árinu eða í upphafi ársins. Innan örstutts tíma mun framkvæmdaáætlun næsta sumars eða ársins 1971 liggja fyrir, og þá mun fást úr því skorið, hvort Reykhólastöðin verður í þeirri áætlun eða ekki, en hún er ofarlega á blaði við áætlanagerðina.



Herra forseti. Ég mátti til með að biðja um orðið aftur til að þakka fyrir þá niðurstöðu, sem komin er í málið núna. Það kemur sem sé í ljós, að bréfið, sem hæstv. ráðh. las áðan, var dagsett fyrir nýár, fyrir jól, og þegar talað er um næsta ár, þá er þar talað um 1971, en ekki 1972, eins og mér skildist, þegar hann las bréfið upp áðan og lét ekki getið dagsetningar. Hann segir, að endurvarpsstöð á Reykhólum sé í athugun fyrir þetta ár. Þetta er að vísu ekki yfirlýsing um það, að endurvarpsstöð verði reist á Reykhólum á þessu ári, en ég lít svo á, að þetta sé þó fyrirheit um það, að hún verði reist á þessu ári, enda lét ráðh. fylgja þá fullyrðingu, að áætlanir, slíkar sem hér er um að ræða, hefðu alltaf staðizt. Og ég hygg, að það muni gleðja menn þar vestra að vita, að það eru allar líkur á því, að endurvarpsstöð komi á Reykhólum næsta sumar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 213 að bera fram svofellda fsp., sem er í tveimur liðum, til hæstv. samgrh. um kostnað við gerð hraðbrautar á Hafnarfjarðarvegi í gegnum Kópavog: „a) Er það rétt, að Vegasjóður, en ekki Reykjavíkurborg, kosti gerð Reykjanesbrautar að Breiðholtsbraut og Elliðaárbrýr og enn fremur helming vegbrúarinnar á Miklubraut? b) Ef svo er, er þá sanngjarnt, að Kópavogskaupstaður þurfi að nota stóran hluta af þéttbýlisvegafé sínu um mörg ár til þess að standa undir kostnaði við Hafnarfjarðarveg í gegnum Kópavog, og er leiðréttingar að vænta?“ Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. geti gefið skýr svör við þessum fsp.



Herra forseti. Í reglugerð nr. 44 8. marz 1965 um þjóðvegi í kaupstöðum og kauptúnum, sem sett er samkv. ákvæðum 30. gr. vegalaga nr. 71 30. des. 1963, segir, að eftirtaldir vegir og götur í Reykjavík og Kópavogskaupstað skuli teljast þjóðvegir samkv. 30. gr. vegalaga: Í Reykjavík: Miklabraut frá vegamótum Elliðavogs, Hringbraut og Eiðsgrandi að mörkum Seltjarnarneshrepps, Kringlumýrarbraut frá Fossvogslæk að Sætúni við Kirkjusand, Sætún að Laugarnesi, Kleppsvegur og Elliðavogur að Miklubraut vestan Elliðaáa. Í Kópavogi: Hafnarfjarðarvegur frá Fossvogslæk að Kópavogslæk. Þessi reglugerð var sett í samræmi við þá flokkun þjóðvega, sem tilgreind er í vegáætlun fyrir 1964. Var við samningu reglugerðarinnar leitað álits hlutaðeigandi sveitarstjórna og skipulagsnefndar ríkisins um mörk þjóðveganna samkv. 30. gr. vegalaga, og var skipulagsnefnd ríkisins, sem kvödd var til ráða, samdóma um, að þetta væru hin eðlilegu mörk. Auk þeirra atriða, sem tilgreind eru í tölulið 1–3 í 30. gr. vegalaga, var meginreglan sú, að mörk þjóðvega samkv. 30. gr. vegalaga voru sett við yztu byggð í hlutaðeigandi kaupstað eða kauptúni. Síðan þessi reglugerð var sett, hefur það gerzt, að hinn 16. marz 1966 var auglýst sú breyting að því er varðar Hafnarfjarðarveg í Kópavogi, að suðurmörkin voru flutt frá Kópavogslæk að Hlíðarvegi, en við það styttist þjóðvegurinn um Kópavogskaupstað um 20%. Bæjarstjórn Kópavogs taldi þetta ákaflega mikið atriði, að mörkin voru færð sem þessu nemur. Í vegáætlun fyrir árin 1965–1968 var Reykjanesbraut frá Elliðaám austan Kópavogs til Hafnarfjarðar tekin í þjóðvegatölu, en vegáætlun var samþ. á Alþ. 2. apríl 1965. Af þessu leiðir, að Vegasjóður hefur greitt kostnað við lagningu Reykjanesbrautar, og var á árunum 1967 og 1968 varið um 8 millj. kr. til undirbyggingar vegarins frá Blesugróf að Breiðholtsbraut samkv. framkvæmdaáætlun ríkisstj. fyrir þau ár og heimild í vegáætlun. Reykjavíkurborg hefur hins vegar kostað þær malbikunarframkvæmdir á Reykjanesbraut frá og um Blesugróf að Breiðholtsbraut, sem unnið hefur verið að í ár. Samkv. vegáætlun hefur Vegasjóður kostað allar framkvæmdir við Vesturlandsveg frá miðju vegbrúarinnar á Miklubraut, um Elliðaárdal, Ártúnsbrekku og að Höfðabakka og enn fremur þær framkvæmdir við Reykjanesbraut frá Elliðaám að Breiðholtsbraut, sem unnið var að á árunum 1967 og 1968, en ekki framkvæmdir, sem unnið hefur verið við í þessum vegi á þessu ári. Miðað við þær meginforsendur, sem lágu til grundvallar ákvörðun þjóðvegamarka í reglugerð nr. 44 frá 1965, er til athugunar nú að breyta þjóðvegamörkum á aðalvegunum út frá Reykjavík, þar sem byggzt hafa stór bæjarhverfi í Árbæ og Breiðholti utan þeirra marka, sem þá voru sett. Verður skipulagsnefnd ríkisins enn kvödd til ráða um það, hvar heppilegt eða hæfilegt þyki að draga þessi mörk. Þá bendir og reynslan af lagningu Hafnarfjarðarvegar um Kópavog ótvírætt til þess, að ákvæði 34. gr. vegalaga 1963 séu ekki nægjanleg til þess að leysa þann vanda, sem til var ætlazt, við mjög dýrar vegaframkvæmdir á þjóðvegum í kaupstöðum og kauptúnum. Þurfi því annaðhvort að endurskoða þau ákvæði eða leita annarra úrræða. Fulltrúar úr bæjarstjórn Kópavogs hafa komið nokkrum sinnum til viðræðna um þessi mál í rn. En eins og kunnugt er, var gerður samningur við bæjarstjórn Kópavogs um lagningu þessa vegar með ákveðnum stuðningi frá Vegasjóði og lánsútvegun með aðstoð ríkisstj. Það hefur því komið til greina að færa enn mörkin til til þess að létta undir með Kópavogskaupstað. Breytingin á reglugerðinni 1966, sem áður var vitnað til, var gerð eftir ósk bæjarstjórnar Kópavogs, og samningur, sem bæjarstjórn Kópavogs hefur gert við samgrn., var gerður af fúsum vilja af beggja hálfu. Nú kemur til greina að færa mörkin frá Hlíðarvegi að Digranesvegi. Verður það veruleg stytting á veginum, sem Kópavogi var ætlað að sjá um áður, og er Kópavogskaupstað mjög í hag. Hitt er svo alveg ljóst, að það er ofviða Kópavogskaupstað að binda þéttbýlisféð mjög langt fram í tímann og leggja að auki fram fé frá íbúum kaupstaðarins, til þess að ljúka þessari vegagerð. Það er með þessar staðreyndir í huga, sem nú er verið að athuga í samráði við fulltrúa bæjarstjórnar Kópavogs, hvernig eigi að leysa þetta mál, án þess að það verði of þungt eða að það verði að nokkru leyti hægt að segja, að það sé ósanngjarnt í garð íbúa Kópavogskaupstaðar.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. sérstaklega fyrir þau svör, sem hann gaf hér áðan við fsp. mínum, og þó að í þeim fælist ekki neitt endanlegt loforð um, hvernig þessi vandi yrði leystur, þá tel ég þó, að ráðh. hafi gefið svo ótvírætt í skyn, að sá vandi, sem við Kópavogsbúar höfum við að glíma vegna þessarar dýru framkvæmdar, sem er gerð hraðbrautar í gegnum Kópavog, væri ráðamönnum ljós, að við getum vænzt þess, að úrlausn fáist í þessu máli innan ekki allt of langs tíma, og þá úrlausn, sem við getum verið sæmilega ánægðir með. Þá á ég við það, að við getum borið okkur saman við Reykvíkinga í sambandi við þær vegaframkvæmdir, sem ég hef hér vikið að. En ástæðan til þess, að ég bar þessa fsp. fram, er sú, að í nokkrum Kópavogsblaðanna hefur því verið haldið fram, að Kópavogsbúar yrðu að leggja fram vegna þessara framkvæmda tiltölulega talsvert miklu meira en Reykvíkingar vegna svipaðra framkvæmda, þ. e. gerð vegarins upp Elliðaárbrekkuna. Ef hv. þm. eru hér einhverjir, sem hlustuðu á þátt í sjónvarpinu nú fyrir nokkru um vegamál, þá minnast þeir þess, að þá hélt Kópavogsbúi því fram þar, - hann er raunar bæjarfulltrúi fyrir Sjálfstfl. í Kópavogi, - að Kópavogsmenn yrðu að borga hlutfallslega miklu meira vegna hraðbrautargerðarinnar í gegnum Kópavoginn heldur en Reykvíkingar vegna vegagerðar upp Elliðaárbrekkuna. Því hefur líka verið haldið fram af mörgum, og skal ég ekki leggja á það neinn endanlegan dóm nú, að með þessari framkvæmd höfum við orðið að taka á okkur mjög verulega verðrýrnun á verðmætasta hluta bæjarlandsins, sem er sjálft miðbæjarsvæðið, en eins og flestir vita, þá er hraðbrautin í gegnum Kópavog fyrst og fremst gerð vegna annarra sveitarfélaga en Kópavogskaupstaðar sjálfs. Ég hef sem sagt á þessari stundu enga ástæðu til þess að ætla annað en að hæstv. ráðh. sé vinsamlega stemmdur um að finna á þessum vanda lausn, sem við getum sætt okkur við. Eins og hann vék að áðan, þá var gert á árinu 1966 samkomulag á milli fulltrúa Kópavogskaupstaðar og fulltrúa ríkisvaldsins um gerð þessarar hraðbrautar, og var þá reiknað með því, að Kópavogskaupstaður yrði allt til ársins 1970 að leggja sitt þéttbýlisvegafé fram til þessarar framkvæmdar og mikinn hluta þess allt til ársins 1973. Við íbúar á þessu svæði leggjum ákaflega mikla áherzlu á, að gjáin, eins og hún er núna, þurfi ekki að standa svona miklu lengur. Okkur finnst það brýnt hagsmunamál og raunar sanngirnismál, að hægt sé að koma „gegnumumferðinni“ sem fyrst á í gegnum gjána, enda þótt allar akbrautirnar verði ekki lagðar strax. En vegagerðin kemur til með að verða miklu dýrari en ráð var fyrir gert á árinu 1966. Mér er tjáð, að hún muni kosta allt að 200 millj. kr., en reiknað hafi verið með um 70 millj. kr., þegar samkomulagið var gert 1966. Það er því alveg ljóst, eins og raunar kom fram í ræðu hæstv. ráðh., að þéttbýlisvegahluti okkar til ársins 1973 og framlag úr 10% sjóðnum, - þó að við fengjum það allt til þessara framkvæmda - dugir ekki til þess að ljúka þessari vegagerð fyrir árið 1973, ekki einu sinni með einni akbraut, og síðar en 1973 má þessari framkvæmd ekki ljúka, þannig að hún geti komið í gagnið, og þyrfti henni að sjálfsögðu helzt að ljúka fyrr. Sé ég enga aðra leið til þess en að fjármagna hana með lánsfé, sem hæstv. ríkisstj. hefði forgöngu um að afla. En sem sagt, það er ljóst, að þörf er á nýju samkomulagi um, hvernig eigi að leysa það verk, sem eftir er að vinna, til þess að brautin verði nothæf. Í trausti þess, að þær upplýsingar, sem hæstv. ráðh. gaf hér áðan, og þau fyrirheit, svo langt sem þau náðu, rætist á næstunni, þá er ég ánægður með svarið og þakka það.



Herra forseti. Á þskj. 213 beini ég eftirfarandi fsp. til hæstv. samgrh.: „1. Hvaða þátt hefur ferðamálaráð átt í ráðstefnuhaldi hér á landi s. l. 2 ár? 2. Hvaða ráðstafanir, ef einhverjar eru, eru nú á döfinni hjá ferðamálaráði til eflingar og skipulagningar á ráðstefnuhaldi erlendra aðila hér á landi? 3. Hefur ráðh. falið ferðamálaráði einhver sérstök verkefni, sem tengd eru ráðstefnuhaldi hér á landi, sbr. 4. lið 12. gr. laga nr. 29 frá 30. apríl 1964? 4. Hefur Ferðaskrifstofa ríkisins skipulagt eða komið til leiðar, að alþjóðastofnanir hafi haldið hér ráðstefnur?“ Ferðamálin hafa eðlilega verið hér nokkuð til umræðu manna á meðal undanfarið, en svo undarlega vill til, að hér á Alþ. er mjög erfitt að fá umr. um þau. Við fluttum hér fjórir þm. 1968 till. til þál. um þriggja ára áætlun í ferðamálum og töldum þá hver fyrir sig, að við hefðum fært nokkur rök fyrir því að taka málið upp. Enginn sjálfstæðismaður fékkst til að vera með á þáltill. Fyrsti flm. var Björn Jónsson, annar flm. þá var Eysteinn Jónsson, ég var þriðji og Steingrímur Pálsson var fjórði. Þetta mál fékkst aldrei tekið til umr. Síðan hefur einn og einn þm. verið að reyna að ýta við ferðamálunum, en þau eru þung til umr. hér. Ég reyndi sjálfur með lítils háttar frv. í Ed. í haust. Að því var gert hreint grín í blaði hæstv. ráðh., Morgunblaðinu. Það er allt í lagi með það. Það má gera grín að því fram og aftur. Þess vegna datt mér í hug að beina örfáum fsp. til ráðh. um það, hvað væri raunverulega aðhafzt í þessum efnum, og tók aðeins á þessu stigi fyrir vissan þátt, er varðaði ráðstefnuhald hér á Íslandi, vegna þess að mjög víða erlendis er þetta orðinn snar þáttur í ferðamálunum.



Herra forseti. Það er leiðinlegt, ef það gengur svona illa að fá umr. um ferðamálin hér á hv. Alþ. Ég hef bara ekki gert mér grein fyrir því. Ekki hef ég staðið gegn því, að þetta væri gert. Ég hef ekki staðið gegn því. Ég vil, að það komi fram, og ég fyrir mitt leyti hefði miklu fremur ánægju af því að ræða um þessi mál heldur en að þau verði þöguð í hel hér á hv. Alþ. Ég hefði ánægju af því, einmitt vegna þess að ferðamálin hafa þróazt ánægjulega í seinni tíð. Nú er farið að tala um ferðamálin sem atvinnugrein, sem geti gefið þjóðinni erlendan gjaldeyri, geti verið þýðingarmikill þjónustuatvinnuvegur, sem veiti fjölda manna atvinnu. Er þetta ekki rétt? Og hvers vegna skyldum við ekki ræða um þessi mál? Hvers vegna skyldum við ekki hafa ánægju af því að ræða um mál, sem eru í hraðri uppbyggingu? Það má geta þess, að fyrir 10 árum komu til landsins aðeins 10 þús. erlendir ferðamenn, en á árinu 1970 munu þeir hafa verið nærri því 60 þús., eitthvað lítið innan við 60 þús. Þetta er ör þróun. Ég man ekki núna, hversu mikinn erlendan gjaldeyri var gert ráð fyrir, að þjóðin hefði fengið af erlendum ferðamönnum á s. l. ári.  En þetta hefur ekki gerzt af sjálfu sér. Þetta hefur verið gert, vegna þess að það hefur verið ýtt undir þetta með mörgum ráðum. Og ferðamálaráð, sem sett var á laggirnar samkv. lögum um ferðamálaráð og ferðamálasjóð 1963, á stóran þátt í, að þetta gat orðið. Ferðamálasjóður hefur lánað til uppbyggingar ferðamálanna, sérstaklega úti á landi, og það hefur ráðið úrslitum víða, að hægt hefur verið að byggja hótel og bæta aðstæðurnar, vegna þess að lán fékkst úr ferðamálasjóði. Ferðamálaráð hefur starfað sem ráðgefandi stofnun fyrir ríkisstj. allt frá þessum tíma. Þessi fsp., sem hér er fram borin á þskj. 213, tölul. 3, er um það, hvaða þátt ferðamálaráð hefur átt í ráðstefnuhaldi hér s. l. tvö ár. Það er náttúrlega aðeins einn þáttur í starfsemi ferðamálaráðs, og eins og hv. fyrirspyrjandi sagði hér áðan, þá víkur hann hér aðeins að þessum eina þætti. Út af fyrir sig er ekki nema ágætt að ræða einnig um það, því að ráðstefnuhald hér á landi er vitanlega einn þátturinn í því að auka ferðamannastraum, og ráðstefnurnar gætu e. t. v. orðið á þeim tíma, þegar sízt er að vænta hins almenna ferðamanns. Nú er það svo, að talsvert hefur verið að því gert að halda ráðstefnur erlendra fyrirtækja eða félagasamtaka hér á landi að undanförnu. En það hefur fram að þessu vantað góða aðstöðu til þess. Ég hef tekið hérna saman örlítið um þetta, og þykir mér rétt, herra forseti, að lesa það upp í samhengi sem svar við áðurnefndri fsp.: Svo sem kunnugt er, er ekki til þess ætlazt af löggjafarvaldinu, sbr. lög nr. 4 1969, að ferðamálaráð hafi bein afskipti af framkvæmd einstakra þátta ferðamála. Hins vegar er ráðinu ætlað að vera ráðgefandi aðili Alþ. og ríkisstj. um allt, sem að ferðamálum lýtur í landinu. Þá skal ráðið bera fram till. um framkvæmdir og umbætur, sem það telur nauðsynlegar hverju sinni. Að þessum meginþáttum starfsemi sinnar hefur ferðamálaráð unnið eins vel og kostur hefur verið og í ágætri samvinnu við rn. Á s. l. tveim árum hefur m. a. verið unnið að undirbúningi allsherjaráætlunar um íslenzk ferðamál á breiðum grundvelli og þá um leið athugaðir möguleikar á ráðstefnuhaldi, enda eru ráðstefnur einn af fjórum þáttum, sem ferðamálaráð og ferðamálasérfræðingur Sameinuðu þjóðanna hafa bent á sem möguleika til að auka fjölda erlendra ferðamanna til landsins. Svo sem kunnugt er, hefur af rn. hálfu verið leitað eftir tækniaðstoð hjá Sameinuðu þjóðunum til athugunar á allsherjaruppbyggingu ferðamálanna; og er einn þáttur uppbyggingarinnar að koma á ráðstefnuhaldi. En nákvæmar og gaumgæfilegar athuganir mála taka í þessu efni sem og öðrum nokkurn tíma, ef vel skal vanda. Nú má segja, að svo langt sé komið, að fyrir liggi jákvæðar undirtektir Sameinuðu þjóðanna um aðstoð. Næsta skrefið er svo að ráða sérfróða aðila til að gera endanlegar áætlanir, og þá verður ráðstefnuhald einn þáttur þess, og nú er búið að gera ráðstafanir til þess að fá þennan sérfróða mann. Það er verið að vinna að því nú. Einn þátturinn er ráðstefnuhald og allsherjaráætlun a. m. k. til 10 ára um ferðamál, ekki þrjú ár, það þykir hinum sérfróðu mönnum allt of stuttur tími og ekki heppilegt. Þeir telja, að það þurfi að vera minnst 10 ár, jafnvel 15, ef gera á áætlun um uppbyggingu þessarar atvinnugreinar á traustum og eðlilegum grundvelli. Ferðamálaráð hefur oft rætt um ráðstefnuhald hérlendis og möguleika til þess að koma því á. Ráðið hefur m. a. bent borgaryfirvöldum á þann möguleika að sameina ráðstefnuhald öðrum notum af hinum mikla sýningarskála, sem nú er verið að reisa á Miklatúni. Geta má þess einnig, þó að það sé ekki vegna starfsemi ferðamálaráðs nema óbeint, að í hinu nýja hóteli Loftleiða verður vel séð fyrir ráðstefnuaðstöðu. M. a. verður í húsinu 100 manna salur á hallandi gólfi með öllum tækjum, sem í ráðstefnusal þurfa að vera, t. d. tækjum til að túlka ræður af einu máli á annað. Þá verður í nefndu hóteli 200 manna salur með sléttu gólfi, sem einnig er m. a. ætlaður fyrir ráðstefnur. Til gamans má geta þess, að samkv. öruggum upplýsingum, sem ferðamálaráð hefur aflað erlendis frá, þá eru 75–80% allra ráðstefna með 150–200 þátttakendur. Spurt er að því, hvaða ráðstafanir, ef einhverjar eru, séu nú á döfinni hjá ferðamálaráði til eflingar og skipulagningar á ráðstefnuhaldi erlendra aðila hér á landi. Ég held, að svar við þessu hafi nú falizt í því, sem ég er búinn að segja, eða vona það. Þá er spurt að því, hvort ráðh. hafi fengið ferðamálaráði einhver sérstök verkefni, sem tengd eru ráðstefnuhaldi hér á landi, sbr. 4. lið 12. gr. laga um ferðamál. Þá er þess að geta, að ráðh. hefur falið ferðamálaráði og sérstökum nefndum að vinna að ýmsum verkefnum, m. a. að gera till. um fjármögnun og þörf fyrir gistirými, bæði hér í borginni og úti á landsbyggðinni, fram til ársins 1974. En á því ári er búizt við sérstaklega mörgum ferðamönnum til landsins, og við þurfum að búa okkur undir það að geta veitt þeim fjölda öllum viðtöku. Gistirými er frumforsenda fyrir ráðstefnuhaldi, svo sem öðrum þáttum ferðamálanna. Þess vegna haldast í hendur alhliða markaðskönnun, sem væntanlega verður falin sérfróðum mönnum að fengnum stuðningi Sameinuðu þjóðanna, og hótelþörfin í næstu framtíð eða til ársins 1974, sem sérstök nefnd vinnur nú að, svo sem að framan greinir. Þannig hefur fyrir forgöngu rn. verið gerð athugun og undirbúningur á ráðstefnuhaldi erlendra samtaka og félaga á komandi árum. Ferðaskrifstofa ríkisins annast svo almenna landkynningu og er í sambandi við erlenda aðila í því skyni og gerir mikið til þess að kynna landið og vinna að því, að erlendir ferðamenn komi hingað. Það má einnig segja um ýmsar fleiri ferðaskrifstofur, að þær geri það sama og gefi út bæklinga í fjölda upplaga, sem verða til þess að kynna landið og auka ferðamannastrauminn hingað til lands. Og þess má geta, að í lauslegri áætlun, sem gerð hefur verið á vegum ferðamálaráðs, er gert ráð fyrir, að erlendir ferðamenn muni verða um 150 þús. árið 1980, ef vöxturinn verður eitthvað svipaður og hann hefur verið núna síðustu átta árin.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin. Það er ánægjulegt að vita til þess, að það er ýmislegt á döfinni og einmitt í þeim anda, sem við lögðum til hérna á sínum tíma í þessari þáltill. Þá kom líka fram, að vel mætti vera, að þriggja ára áætlun væri of stutt, réttara að taka, eins og einn orðaði það, 5+5 ár í þessu efni, vegna þess að það sýnir sig alls staðar í heiminum, að þó að menn séu bjartsýnir um ferðamál, þá hafa menn aldrei verið of bjartsýnir, vegna þess að bættur efnahagur a. m. k. í Evrópu og í nokkrum öðrum löndum hefur leitt það af sér, að fólk veitir sér meiri ferðalög en verið hefur. Samgöngur eru orðnar svo góðar, að þrátt fyrir margan annan kostnað, sem hefur farið hækkandi á ýmsum þáttum, hefur kostnaðurinn við ferðalög, a. m. k. milli landa, farið minnkandi. E. t. v. er fyrst vottur þess í dag, að hann sé hækkandi, miðað við það, sem heyrzt hefur varðandi alþjóðasamtök flugfélaganna, en hingað til hefur flugkostnaðarþátturinn í ferðalögunum farið lækkandi. Það er því mjög eðlilegt, að menn vilji sjá sig um. Menn þurfa að vera sérstaklega vel vakandi fyrir því að beina ferðamönnum hingað til landsins, og það eru mjög margir aðilar, sem leggja því lið, og eiga þeir mestu þakkir skilið. Og ég heyri það, að forusta er ágæt hjá hæstv. ráðh. í samgrn.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki beint að blanda mér inn í þá fsp., sem hér er til umr., nema þá mjög óbeint, en af því að hér bar á góma till., sem við fluttum, að ég held á þinginu 1967–1968, um ferðamál, þá get ég ekki stillt mig um að segja um það nokkur orð, vegna þess að ég man vel, hvaða undirtektir þessi till. hlaut hjá hæstv. ráðh., sem hér var að svara. Þessi till., sem flutt var af mönnum, sem nú eru í fjórum flokkum, og ég var 1. flm. að, fjallaði um það, að gerð væri áætlun til þriggja ára um ferðamál á Íslandi með því markmiði að tvöfalda tölu ferðamanna á áætlunartímabilinu. Það var bent á ýmsar leiðir til þess. M. a. var mjög vikið að því, bæði í till. sjálfri og eins í málflutningi fyrir henni hjá okkur öllum, að eitt af því, sem kæmi til greina að gera í sambandi við ferðamálin, væri opnun öræfanna fyrir ferðir, meira skipulögð opnun öræfanna fyrir ferðafólk, vegna þess að við álitum, að einmitt í hinni ósnortnu náttúru landsins lægju einna mestir möguleikar okkar. Mér er ekki kunnugt um, að neitt hafi verið aðhafzt í þessu, og ég hygg, að sá framgangsmáti, sem hafður er í þeim efnum, sé bæði hættulegur út frá sjónarmiði ferðamála og náttúruverndar. Þess eru dæmi, að vissir staðir á öræfum landsins séu að verða örtröð fyrir ágang farartækja, sem ein duga til þess að komast inn á öræfin eins og nú er og spilla mjög bæði leiðum og jafnvel vissum fögrum og mikilsverðum stöðum á öræfunum. Ég tel, að það væri einna mikilsverðast í sambandi við okkar ferðamál, að öræfin væru opnuð með þeim hætti, að komið væri á ákveðnum slóðum og síðan væru settar alveg ákveðnar reglur að öðru leyti um umgengni og umferð á öræfunum, því að hún er ekki til fyrirmyndar víða eins og hún er. En hún er þó að sjálfsögðu miklu minni en efni og aðstæður svara til. En það var annað í sambandi við þessa till. og undirtektir hæstv. ráðh. við henni. Hann sagði: Þetta er allt of lítið, sem hér er verið að fara fram á. Þriggja ára áætlun hefur ekkert að segja, það er langt komið undirbúningi að fimm ára áætlun, ekki bara þriggja, eins og verið er að fara hér fram á í hæversku sinni, heldur fimm ára áætlun. Nú, þegar þessum áætlaða áætlunartíma er að ljúka, þá hefur þessi fimm ára áætlun, sem ráðh. taldi vera rétt ókomna, ekki séð dagsins ljós og málum ekki lengra komið en svo, að í sambandi við áætlanagerðina hafa komið jákvæðar undirtektir frá Sameinuðu þjóðunum um að aðstoða okkur við áætlunargerðina. Ég held, að það sé ekkert óbrúanlegt bil milli þess að gera þriggja ára, fimm eða tíu ára áætlanir, því að alla vega hlýtur þriggja ára áætlun að geta rúmazt hvort sem er innan fimm eða tíu ára áætlunar, og það er ekki nein mótsögn í því. Og ég hygg, að það hafi einmitt verið þessi mjög neikvæða afstaða hæstv. ráðh. til þessarar till., sem olli því, að hún fékk ekki afgreiðslu, enda þótt, að ég held, flestir ferðamálamenn, sem um hana hafa fjallað, hafi verið henni heldur meðmæltir. Þ. á m. held ég, að ferðamálaráð hafi a. m. k. ekki verið henni andvígt eða jafnvel heldur viljað mæla með henni. Ég hygg, að þessi óvilji ráðh. um aðra áætlun en þá, sem kom frá sérfræðingum Sameinuðu þjóðanna, hafi líka valdið nokkru um, að þessi till., sem flutt var og endurflutt á síðasta þingi, komst ekki einu sinni til nefndar, fékkst aldrei rædd, enda þótt hún væri lögð fram snemma þings. Þetta kalla ég ekki mikinn vilja til þess, að ferðamálin séu tekin til umr. hér á hv. Alþ., og tel þetta ekki sýna mikinn áhuga hæstv. ráðh. fyrir því, því að svo miklu ræður hann áreiðanlega, að ef hann hefði haft áhuga fyrir því, að þessi till. kæmi a. m. k. til umr. á síðasta þingi, þá hefði hann getað fengíð því ráðið. Ég tel, að það sé allra góðra gjalda vert, að við fáum tækniaðstoð frá Sameinuðu þjóðunum. Sjálfsagt geta þær eitthvað lagt af mörkum, sem við erum ekki menn til að gera í þessu sambandi, en ég held þó, að þungamiðjan í sambandi við ferðamálin sé að verða sú, að við höfum nærri því ótakmarkaða möguleika til þess að fá ferðamenn til landsins. Landið er að verða það vel þekkt, sérkenni þess og annað, sem ferðamenn vilja sækja hingað, veiði, ómenguð náttúra og náttúrufegurð og sitthvað annað, sem dregur kannske æskilegasta hóp ferðamanna hingað til landsins. Það er enginn hörgull á því að fá þessa ferðamenn hingað. Hitt skiptir máli, að hér sé einhver aðstaða til þess að taka á móti ferðamönnum, einkum gistihúsarými, sem er auðvitað mikils virði, og þá ekki bara í Reykjavík, því að ferðamenn koma ekki til landsins til þess að dvelja hér í Reykjavík, nema þá nætursakir eða svo, heldur vilja þeir fara út á landið, og þar þarf líka að vera aðstaða. Þannig er það lítil lausn á okkar ferðamálum, þó að hrúgað sé upp hótelum hér í Reykjavík í algeru skipulagsleysi. Það þarf að koma fleira til og eitthvað að gera víðar en þar.



Herra forseti. Ég efast ekkert um það, að hv. þm., sem hér var að tala áðan, hefur haldið, að hann væri að gera ferðamálunum gott með því að beita sér fyrir flutningi þessarar till., sem hann nefndi, og er gramur yfir, að hún komst ekki einu sinni til nefndar á síðasta þingi, og kennir mér um það, - ekki til umr. heldur, kennir mér um það. Það er nú ekki þannig, að ég sé svo áhrifamikill hér á þingi, að ég ráði því, hvort mál séu tekin til umr. eða ekki, og mér hefur aldrei komið til hugar, jafnvel þó að ég gæti haft áhrif á það, að beita mér á þann hátt. En því miður er það nú svo, að þó að þessi till. hafi verið flutt í góðum tilgangi, þá átti hún náttúrlega ekkert erindi inn á Alþ. í þeim búningi, sem hún var, vegna þess að hér var aðeins talað um þriggja ára áætlun. Hv. þm. segir, að ég hafi rætt um, að það þyrfti að vera fimm ára áætlun. Við þurfum nú ekki að deila um það, hvað við höfum sagt, vegna þess að það stendur skrifað í þingtíðindunum. Ég man ekki betur en ég hafi þá talað um tíu ára áætlun, alveg eins og nú. Og sannleikurinn er sá, að ef á að gera áætlun um skipulagningu, hvort sem það eru ferðamál eða annað, þá þarf það að vera til nokkuð langs tíma, og ferðamálin taka náttúrlega óendanlegan uppbyggingartíma hjá okkur. Og mér þykir dálítið skrýtið, að hv. þm. skuli ræða um þetta af þykkju hér nú, þegar það er upplýst, að rn. og ferðamálaráð hafa verið að vinna að þessum málum að undanförnu í þeim anda, sem hv. þm. hefði helzt óskað, því að hann vildi vinna að því þannig, að sem beztur árangur næðist, en ég held, að það detti engum í hug að segja, að það hafi ekki náðst góður árangur í ferðamálum núna í seinni tíð. Og það dettur engum manni í hug að segja, að rn. hafi legið á liði sínu. Ég held, að hv. þm. hafi ekki sagt það, og áreiðanlegt er það, að hann meinar það ekki, heldur hlýtur hann að viðurkenna, að að þessum málum hefur verið unnið í seinni tíð með góðum árangri. Hv. þm. sagði, að ferðamálaráð hefði viljað mæla með þessari þriggja ára till. Það er alveg öfugt við það, sem formaður ferðamálaráðs sagði við mig. Hann sagði, að áætlun til þriggja ára væri algerlega óraunhæf og ferðamálaráð gæti ekki mælt með henni. Ég man ekki, hvort það kom einhver umsögn frá ferðamálaráði til þeirrar n., sem hafði með þetta mál að gera. Ef það hefur verið, þá liggur hún fyrir, og þarf þá ekki að deila um það, hvað í þeirri umsögn liggur. En ef hún hefur ekki komið, þrátt fyrir beiðni flm., þá er það vegna þess, að ferðamálaráði hefur ekki fundizt taka því að svara, vegna þess að till., þó að hún væri flutt í góðum tilgangi, var þannig, að hún gat ekki verið til gagns. Það er svo annað mál með öræfin, og ég get verið hv. ræðumanni sammála um það, að það þarf að umgangast öræfin og hina ósnortnu náttúru með gætni. En þar höfum við Náttúruverndarráð, sem einmitt er með þetta á sinni könnu og mun hafa samráð við ferðamálaráð og rn. um það, að öræfin og hin ómengaða náttúra verði meðhöndluð eins vel og unnt er, þannig að sem minnstu verði spillt. Og þótt þetta væri nú í till., sem má segja, að hafi verið góðra gjalda vert, þá hefði það ekki út af fyrir sig flýtt fyrir eða bætt neitt fyrir sérstaklega, vegna þess að þessi mál eru í athugun, alveg eins og verið hefði, þótt eitthvað hefði verið búið að samþykkja um þetta. Það vantar ekki skilning á því. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til þess að segja meira um þetta að sinni og því síður ástæðu til þess að vera nokkuð að ergja sig út af þessu máli, þótt hv. þm. teldi nú nokkra ástæðu til þess að sýna vanþóknun sína á því, hversu dauflega var á sínum tíma tekið undir þessa till. til áætlunar um ferðamál til þriggja ára, sem sérfróðir menn í þessum málum töldu alls ekki raunhæft að tala um.



Herra forseti. Það getur vel verið, að ég hafi verið að ergja mig með minni stuttu ræðu áðan, en það má þá hver lá mér sem vill, þó að mönnum gremjist það, að mál þeirra fái ekki þinglega afgreiðslu hér í þinginu. Það er að vísu ekkert einsdæmi í sambandi við þessa till., en til fyrirmyndar er það ekki, og ég tel, að þm. séu í fullum rétti að verða argir út í þau vinnubrögð hv. Alþ. Um þá fullyrðingu hæstv. ráðh., að þessi till. okkar fjórmenninganna hafi ekkert erindi átt hér inn á þing, vegna þess að það hafi bara verið áætlun til allt of stutts tíma, vil ég nú segja það, að það hefði verið hægur vandi fyrir góðviljaða menn í þessu máli að gera breytingar á till., láta hana fá eðlilega afgreiðslu og breyta þessu þá í fimm eða tíu ár, eftir því sem þingheimi hefði þótt betur henta. Og það hefði áreiðanlega ekki sætt neinum mótmælum af okkar hálfu, að það hefði verið gert. En hitt er ég sannfærður um, að á þeim tíma hefði verið raunhæfara að gera áætlun til frekar stutts tíma, bráðabirgðaáætlun, og hefði það ekki á neinn hátt þurft að hindra það, að unnið væri að málunum til lengri tíma. Að menn hafi yfirleitt verið sammála um það, að þessi till. væri varla þinghæf, ætti ekkert erindi á þing og hefði engu góðu til leiðar getað komið, um það held ég, að fáir hv. þm., sem á annað borð hafa kynnt sér till., geti verið honum sammála. Sjálfur ræddi ég við formann ferðamálaráðs um þessa till., og a. m. k. þori ég að fullyrða, að hann var aðalefni hennar og meiningu fullkomlega sammála, þó að hann hefði kannske viljað hafa hana eitthvað öðruvísi. Það skal ég ekki segja um. Það kom ekki fram í því víðtali, sem ég átti við hann. Ég ætla nú ekki að karpa um það, þar sem þingtíðindin eru ólygnust um það, en ég man það eins og ég veit, að ég stend hér í þessum ræðustól, að hæstv. ráðh. sagði þá, að þetta væri þýðingarlaust af þeirri ástæðu, að það væri verið að vinna að fimm ára áætlun, og það skildist greinilega á honum, að hún væri rétt ókomin. Nú eru þrjú ár liðin síðan þetta var og kannske heldur betur, og það hefur hvorki áætlun til þriggja, fimm eða tíu ára séð dagsins ljós, og hæstv. ráðh. er enn með það í burðarliðnum að fá einhverja til þess að gera þessa áætlun. Ég er svo aftur þakklátur hæstv. ráðh. fyrir það, hvernig hann tók undir það, sem ég sagði hér um öræfin, nauðsyn á opnun þeirra og reglum, sem settar væru þar um umgengnisvenjur, en ég vil benda hæstv. ráðh. á, að hér er ekki bara um náttúruverndarmál að ræða. Náttúruverndarráð sér ekki um vegamálin í þessu landi, og ég tel það nauðsynlegt í sambandi við endurskoðun á vegáætlun og vegalögum, að við fyrsta tækifæri verði komið þar inn verulegri fjárveitingu í þessu skyni, og ég vænti þess, vegna þess að hæstv. ráðh. tók þó vel undir þetta atriði í sambandi við till. okkar og mitt mál, að sú verði raunin á, að verulegu fé verði varið í þessu skyni. Ég teldi mikið fengið með því, og þá fyrst væri grundvöllur fyrir því, að náttúruverndarsjónarmiðið yrði tekið til greina í sambandi við þetta og settar reglur um ferðir manna og umgengnisvenjur á öræfunum. Fyrr er það ekki mögulegt. Þangað til eitthvað slíkt kemur, halda menn áfram að brjótast um á Weaponum og öðrum stórvirkum tækjum án tillits til þess, hvert tjón náttúra öræfanna bíður af þeim sökum. Ég hef sjálfur ferðazt ofurlítið um öræfin. Ég hef verið að reyna að þræða slóðir eftir landabréfi, og það hefur lítið stoðað, vegna þess að það hefur verið búið að mynda svo margar slóðir, að raunverulega er öllum ómögulegt að rata eftir þeim. Þannig er ástandið. Það eru kannske tugir slóða um sama veginn, jafnvel vegi, sem merktir eru inn á okkar vegakort.



Herra forseti. Á þinginu 1968–1969, fyrri hluta þess þings, var flutt þáttill. um hagnýtingu jarðhita til ræktunar og rannsóknir í þágu garðyrkju. Flm. þessarar till. var Ásgeir Pétursson, og hún var samþ. óbreytt undir þinglok eða nánar tiltekið 17. maí 1969. Ályktun þessi er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta hefja skipulegar, fræðilegar rannsóknir á því, hvernig jarðhiti verði bezt hagnýttur til garðyrkju í landinu. Verði í því efni einkum kannað, hvaða efni reynist bezt til flutnings á heitu vatni og til byggingar gróðurhúsa. Þá verði og rannsakað, hvort unnt sé að draga úr byggingarkostnaði gróðurhúsa, t. d. með samræmingu í byggingaraðferðum og stærð gróðurhúsa, smíði einstakra húshluta og tæknibúnaðar þeirra. Beinist rannsóknin einnig að því að auka hagnýta þekkingu á sviði jarðvegsfræði, áburðarþarfar og gróðurvals á sviði gróðurhúsaræktunar og garðyrkju almennt.“ Í grg., sem flm. lét fylgja till., bendir hann á það, að enda þótt fólki, sem hefur framfæri sitt af slíkri garðyrkju, fjölgi stöðugt og flatarmál þess gróðurlendis, sem er undir gleri, vaxi stöðugt og neyzla gróðurhúsaafurða aukist, þá sé það einatt svo, að handahófskennt sé, hvernig gróðurhús eru byggð, enda liggja ekki fyrir upplýsingar um það, hvaða byggingarefni séu haldbezt og ódýrust til þessara nota. Einnig bresti mikið á, að framkvæmdar hafi verið ítarlegar jarðvegs- og áburðarrannsóknir, sem gætu þó orðið undirstaða aukinnar hagkvæmni við rekstur gróðurhúsa og aukið uppskeru í þeim. Hann bendir einnig á það í grg., að miklar framfarir hafi orðið í plastiðnaði og plastið gæti e. t. v. leyst glerið algerlega af hólmi í sambandi við gróðurhús og þar með dregið úr kostnaði við að reisa þau og e. t. v. aukið endingu þeirra. Að lokum segir hann, með leyfi hæstv. forseta, orðrétt: „Gert er ráð fyrir því, að starfandi rannsóknastofnanir atvinnuveganna framkvæmi rannsóknir þær, sem fjallað er um í þessari þáltill.“ Því miður verður að segja, að garðyrkjubændum virðist, að lítið hafi orðið úr framkvæmd þessarar till. Þeim virðist, að þeir, sem hafa átt að sjá um framkvæmdina, hafi brugðizt því hlutverki sínu. Hins vegar er mér kunnugt, að ýmsir garðyrkjubændur hafa sjálfir gert tilraunir á þessu sviði. Ég minnist í því sambandi sérstaklega eins garðyrkjubóndans í Borgarfirði, á Laufskálum í Stafholtstungum. Aðalsteinn Símonarson hefur reist þar tvö eða jafnvel þrjú mjög myndarleg ný gróðurhús, stór og mikil úr plasti, en þessar tilraunir eða þessa tilraunastarfsemi, sem kalla má, hefur hann orðið sjálfur að kosta og kalla til sérfróða menn. Aftur á móti eins og ég segi, virðist manni, að helzt til lítið beri á framkvæmdum af hálfu hins opinbera, og því hef ég leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 246, svo hljóðandi: „Hvað líður framkvæmd þál. frá 17. maí 1969 um hagnýtingu jarðhita til ræktunar og rannsókna í þágu garðyrkju?“



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi sagði, að gróðurhúsaeigendum og garðyrkjubændum fyndist málið ganga nokkuð hægt og tiltölulega lítið gert í þessum málum. En hv. fyrirspyrjandi nefndi nú ekki, hvað honum fyndist sjálfum um þetta efni. Báðir höfum við gott tækifæri til þess að hitta garðyrkjubændur. Hv. fyrirspyrjandi býr í Reykholti, nærri hverunum þar og jarðhitanum í Borgarfirði. Þegar ég fer til míns heima, fer ég fram hjá Hveragerði og hef gott tækifæri til þess að hitta garðyrkjubændur, og ég veit þess vegna alveg, hvað klukkan stær í þessu tilfelli. Ég geri ráð fyrir því, að bæði ég og hv. fyrirspyrjandi höfum alveg gert okkur grein fyrir því, að garðyrkjan í landinu er mikið atriði og mikils virði og verðskuldar það, að henni sé veitt athygli. Og garðyrkjan á að fá réttmætan stuðning, til þess að hún geti þróazt. Ég veit, að það er enginn ágreiningur á milli mín og fyrirspyrjanda um þetta. Ég held, að garðyrkjubændur hafi alveg gert sér grein fyrir því, að það tekur langan tíma að gera ítarlegar tilraunir í sambandi við þá till., sem hér er vitnað í og samþ. var á Alþ. 17. maí 1969. Garðyrkjubændur eru það raunsæir í hugsun, að þeir hafa alveg gert sér grein fyrir því, að það var ekki að búast við fullu svari á árinu 1970 og ekki heldur á árinu 1971 við þeim spurningum, sem þessi till. raunverulega varpar fram. Á árinu 1970 var haldin fjölmenn og merk ylræktarráðstefna hér í Reykjavík, og þar var einmitt rætt um þessa till., um efni hennar og um það, hversu nauðsynlegt það væri að hefja þær rannsóknir, sem hér er talað um. Ég kom á þessa ráðstefnu og talaði þar nokkur orð, og ég tók undir óskir garðyrkjumanna í þessu efni. Ég taldi, að tilraunirnar ættu að fara fram sem mest á einum stað og kröftunum yrði ekki dreift. Og ég taldi, að það væri heppilegast, að tilraunirnar færu fram við Garðyrkjuskóla ríkisins. Þar væri bezt aðstaða, þar væri hægt að prófa það efni, sem heppilegast væri til gróðurhúsagerðar, þar væri hægt að reyna það efni, sem bezt væri til þess að flytja heita vatnið og gufuna, þar gætu jarðvegsrannsóknirnar farið fram og allt það, sem garðyrkjunni tilheyrir. En ég hafði, eftir að till. var samþ., skrifað Rannsóknastofnun landbúnaðarins og falið henni þessa athugun. Nú hef ég fengið bréf frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins, þar sem starfsmenn hennar segjast fúsir til að vinna að þessu og eru eitthvað byrjaðir á því, en telja, að þeir þyrftu helzt að fá til sín sérfræðing til þess að geta látið þessar rannsóknir fara fram. Og það var einmitt þetta svar, sem sannfærði mig um það, að þessar athuganir ættu að fara fram við Garðyrkjuskólann, svo að nemendurnir við Garðyrkjuskólann gætu einnig notið góðs af því að vera viðstaddir þessar tilraunir og læra þannig af reynslunni. Og í tilefni af þessu var fjárveiting til tilrauna við Garðyrkjuskólann á fjárlögum þessa árs hækkuð um 500 þús. kr. frá því, sem áður var. Það má vel vera, að þetta sé of lítið, en ég hygg þó, að mörgum garðyrkjumönnum þyki þetta viðurkenning á því, sem hér á að vinna að, og það gera sér allir ljóst, að þessum rannsóknum lýkur ekki á 1–2 árum. Ég held, að garðyrkjubændum finnist það mikið atriði, að það er veitt sérstaklega fé í þessu skyni í fjárlögum fyrir þetta ár og það verður á kerfisbundinn hátt unnið að þessum rannsóknum og athugunum við Garðyrkjuskóla ríkisins. Ég hef talað við marga garðyrkjubændur, sem telja það vel ráðið að efla alla tilraunastarfsemi einmitt við Garðyrkjuskólann og dreifa ekki kröftunum, það sé heppilegra. Þar séu sérfræðingar á flestum sviðum og þannig muni sparast fé miðað við það, að ráðinn hefði verið sérfræðingur eða sérfræðingar til þess að vinna að þessum málum við Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Það er sjálfsagt að nota þá góðu krafta, sem við Garðyrkjuskólann eru, og þá að bæta við starfsmönnum þar, því að Garðyrkjuskólinn er í uppbyggingu. Nýja húsið er að verða fullbúið. Þegar því er lokið, geta nemendur orðið þar allt að 40 í staðinn fyrir 12 áður í gamla skólanum, og þetta getur orðið myndarleg stofnun, sem verður aflgjafi fyrir garðyrkjuna og ylræktina í landinu. Garðyrkjubændur hafa gert sér fulla grein fyrir þessu, og ég vænti þess, að hv. fyrirspyrjandi geri sér líka á raunhæfan hátt grein fyrir því, að rn. hefur ætlazt til, að þessar rannsóknir færu fram, og það er búið að leggja undirstöðuna að því, að svo verði gert.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans. Þau eru einfaldlega á þá leið, að núna þegar næstum tvö ár eru liðin síðan þessi till. var samþ., þáltill. sú, sem fsp. mín snertir, þá hefur ekkert verið gert. Það hefur ekkert verið unnið að þeim athugunum, sem till. gerði ráð fyrir, aðeins unnin undirbúningsstörf og ýmislegt reyndar óljóst um það. Mér skilst jafnvel á ráðh., að þegar hann skýtur málinu til Rannsóknastofnunar landbúnaðarins og þeir segjast þurfa að fá sérfræðing til þess að gera rannsókn í þessum málum, þá telji hann eftir sérfræðinginn, en vilji láta Garðyrkjuskólann í Hveragerði sjá um þetta og spara þannig peninga. Ég tel, að þetta sé það mikilvægt mál, að það eigi ekki að spara t. d. kostnað við einn sérfræðing, þegar um athuganir á þessum málum er að ræða. Hann minnist á hina merku ylræktarráðstefnu, sem haldin var á s. l. sumri, og segist hafa komið þar og haldið ræðu og tekið vel undir óskir garðyrkjumanna. Spurningin er nú ekki um þetta. Spurningin er um framkvæmdir á óskum þeirra, og það sýnist vera, að það vanti allmikið á. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar, en ég legg áherzlu á, að þetta er mjög þýðingarmikið mál, og ég vil í leiðinni átelja það, hvernig farið er með allt of margar þál. Það er jafnvel svo, að þegar ráðh. eru spurðir um þær, eins og nú ekki alls fyrir löngu, þegar spurt er um leirverksmiðju í Dalasýslu, 7–8 ára gamla till., þá svarar forsrh. því til, að hann hafi látið menn leita að till. eða einhverju, sem snertir þessa till., í ýmsum skjalasöfnum rn. og ekkert hafi fundizt. Ég tel, að þetta séu svona heldur hastarleg svör og hastarleg niðurstaða, sérstaklega þar sem t. d. í þessum tilfellum báðum eiga hlut að máli sem flm. flokksbræður þessara hæstv. ráðh. Þetta vil ég sem sé átelja, að ráðh. taki lítið sem ekkert tillit til þeirra ályktana, sem Alþ. hefur samþykkt. Ég átta mig ekki alveg á upphafsorðum hæstv. ráðh., en hann gaf þar í skyn, að hann þekkti garðyrkjubændur á Suðurlandi, og að því er mér skildist, þá virtist honum, að garðyrkjubændur á Suðurlandi væru ekki óánægðir með hann sem ráðh., væru bara býsna hrifnir af honum sem ráðh. Ég efast ekki um það, að menn séu hrifnari af hæstv. ráðh. á Suðurlandi heldur en á Vesturlandi.



Herra forseti. Ef ég vissi það ekki, að hv. þm. hefur haft það notalegt í dag og sofið vel í nótt, þá hefði ég bara sagt, að hann væri ruglaður. En það getur nú víst ekki verið. Hv. þm. slær út í aðra sálma og hættir að tala um það, sem hér er um að ræða, fer að tala um leirverksmiðju í Dalasýslu o. s. frv., till., sem ekki hafi fundizt, og þess vegna hafi ekki verið hægt að svara í sambandi við hana hér á hv. Alþ. Hann átelur það, að það hafi bara ekkert verið gert í sambandi við þessa till., sem hér um ræðir, núna á annað ár. Hún var samþ. í maí 1969, og það er ekki komið lengra en það að taka inn á fjárlög ríflega upphæð til þess að fullnægja till. á árinu 1971. Jú, hann segir, ég skrifaði það niður orðrétt, „ekkert verið gert, aðeins unnið að undirbúningsstörfum“. En ég vil nú spyrja hv. þm.: Á ekki að byrja á undirbúningsstörfum? Á að byrja á einhverju öðru? Og þurfa ekki undirbúningsstörfin að taka nokkurn tíma, til þess að hægt sé að koma verkunum af og ljúka því, sem á að gera? Þannig er nú þetta allt eitthvað öfugsnúið hjá hv. þm. og eins og hann hafi alls ekki áttað sig á málinu til fulls. Hann talar um, að ég hafi skrifað Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Það var nú það eðlilega, og ylræktarráðstefnan, sem hér var haldin og áður var um rætt, ræddi einmitt um þessa till., og þar var rætt um það, hvernig bezt væri að framkvæma hana. Sú ráðstefna var haldin á árinu 1970, eftir að búið var að afgreiða fjárlög. Og í samræmi við það, að eðlilegt væri að taka tillit til till., þá er veitt fé á fjárlögum, svo að hægt sé að byrja að framkvæma hana. Svo segir þessi hv. þm., að það sé bara ekkert mark tekið á þál. Ég er alveg sannfærður um, að það eru fleiri þm. en ég, sem finnst þetta bara skrýtið, og mundi ekki mörgum hv. þm. detta í hug: Hvað meinar maðurinn? Hvað er hann að fara? Hvers vegna þakkar hann ekki fyrir það, sem búið er að gera í sambandi við þessar till., frekar en að vera með ónot? Eða þá það, ef hann vill ekki þakka fyrir, sem ég er ekki að biðja um, að láta þá bara vera að segja nokkuð. Ég hefði ekki ætlazt til þakka, en að hann léti það bara vera að segja nokkuð. En það er eitthvað, sem rekur hann af stað. Hann heldur því fram, að það sé kannske eitthvað annað, sem vakir fyrir garðyrkjubændum í Borgarfirði en á Suðurlandi. En ég get bara upplýst það, að ég þekki þó nokkuð marga garðyrkjubændur í Borgarfirði og mér finnst þeir hugsa alveg nákvæmlega jafnheilbrigt eins og garðyrkjumenn á Suðurlandi. Það er enginn vafi á því, að garðyrkjumennirnir vilja aðeins spyrja að því, hvaða árangur fáist af þessari till., sem hér er um að ræða. Fáum við raunhæfar rannsóknir? Fáum við þær niðurstöður, sem við getum byggt á? Ég veit, að þeir telja málinu bezt komið hjá Garðyrkjuskóla ríkisins. Hv. þm. talaði um, að það væri nú ekki ástæða til þess að vera að spara. Við erum víst nógu ríkir til þess, að við þurfum ekki að vera að spara. En það var nú ekki það, sem fyrir mér vakti endilega, aðeins að spara, þegar ég taldi það heppilegra og praktískara - og hef þar með mér fjölda garðyrkjumanna - að nota Garðyrkjuskóla ríkisins og sérfræðingana, sem þar eru, til þess að hafa þessar rannsóknir með höndum frekar en að fara að ráða sérfræðing eða sérfræðinga í þessari grein við Rannsóknastofnun landbúnaðarins, sem hefur ekki sérfræðinga á þessu sviði. Rannsóknastofnun landbúnaðarins hefur marga sérfræðinga á öðrum sviðum landbúnaðarins, en ekki í garðyrkjunni. En við höfum Garðyrkjuskóla ríkisins, sem er miðstöð garðyrkjunnar, og tilraunastöð við skólann. Og það þykir heppilegra að nýta þá krafta, sem þar eru, en að fara að setja upp nýtt apparat við Rannsóknastofnun landbúnaðarins, sem mundi kosta miklu meira, og óvíst, að skilaði nokkuð betri árangri.



Herra forseti. Ég fram á það að fá að gera stutta aths., vegna þess að hæstv. ráðh. beindi til mín fsp. Hann spurði, hvort ekki væri rétt að byrja á undirbúningi? Að sjálfsögðu er rétt að byrja á undirbúningi, en það eru náttúrlega takmörk fyrir því, hvað undirbúningurinn einn getur staðið lengi, svoleiðis að menn séu ánægðir, og eðlilegt, að menn fari að kalla til framkvæmda, þegar liðið er, eins og ég segi, langt á annað ár frá því, að þessi till. var samþ. En það er til marks um málflutning ráðh., að hann orðaði þetta svo, að nú væri komið á annað ár, eða rúmt ár, minnir mig, að hann segði. Það eru að verða tvö ár síðan þessi till. var samþ. Það hefur ekkert enn þá orðið úr framkvæmdum. Það liggur alveg ljóst fyrir. Ráðh. lýsti furðu sinni yfir, að ég minntist hér á till. um leirverksmiðju í Dölum, sem hefði týnzt í skjalasafni iðnrn., og um leið átaldi ég það, hvernig farið væri með þál. af hálfu margra hæstv. ráðh. Þetta vita náttúrlega allir þm., að er alveg rétt. Það má heita undantekning, ef ályktanir fá einhverja verulega framkvæmd. Ráðh. byrjaði ræðu sína á því að fullyrða: „Ef ég vissi ekki, að þessi hv. þm. hefði sofið vel í nótt, þá mundi ég telja, að hann væri eitthvað ruglaður.“ Ég veit nú ekki, hvaðan hæstv. ráðh. kemur vitneskja um það, hvernig ég hef sofið. En ég verð að segja það með tilliti til málflutnings hæstv. ráðh. núna, að hafi hann sofið vel í nótt, þá býð ég ekki í málflutning hans, þegar hann hefur sofið illa.



Herra forseti. Þm. munu yfirleitt vera þeirrar skoðunar, að óþarflega mikill tími þingsins fari í umr. um fsp. og þá sérstaklega í lestur ítarlegra skýrslna, einkum töluskýrslna, sem svara við fsp. Þessari fsp. er ekki unnt að svara öðruvísi en með alllangri skýrslu. Þess vegna hef ég leyft mér þá nýbreytni að láta útbýta meðal þm. og þá jafnframt þingfréttaritara blaða og útvarps svari við fsp. og vona, að hæstv. forseti fallist á, að þetta skuli teljast fullnægjandi svar. Þetta hefur legið á borðum þm. síðan þingfundur var settur. Ef þetta verður ekki talið fullnægjandi, er ég að sjálfsögðu reiðubúinn til þess að bæta upplýsingum við eða skýra skýrsluna nánar. Ég held, að hún megi teljast algerlega tæmandi. Þetta er nýbreytni, sem ég vona, að hv. þm. taki vel, því að hún ætti að geta orðið til þess, ef áframhald verður á slíku, að spara okkur öllum tíma.

Forseti (BF): Með tilliti til þess, að fyrirspyrjandi er ekki viðstaddur og hefur ekki haft tækifæri til að kynna sér framlagða skýrslu hæstv. ráðh., mun ég fresta umr. um málið. Umr. er frestað og málið tekið út af dagskrá.