Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur nú lokið störfum við undirbúning fjárlaga fyrir árið 1984. Ég vil enn þakka samnefndarmönnum mínum fyrir mikil, tímafrek og erfið störf við þær aðstæður sem nú eru. Ég þakka starfsmanni nefndarinnar og starfsfólki fjárlaga- og hagsýslustofnunar fyrir ómetanlega aðstoð. Þá vil ég leyfa mér að þakka hæstv. fjmrh. fyrir sérstaklega gott samstarf svo og öðrum ráðh. og einstökum þm. Ég hef oft vitnað til þess, að á miðju sumri 1982 skrifaði fyrrv. fjmrh. í sunnudagsblað Þjóðviljans að þjóðarskútan stefndi niður í öldudal mestu efnahagskreppu síðari áratuga. Í sömu grein talaði fyrrv. fjmrh., hv. þm. Ragnar Arnalds, um óvenjumargslungna erfiðleika og djúpa kreppulægð. Nokkrum mánuðum seinna samþykkti flokkur fyrrv. fjmrh., Alþb., að ástandið væri svo alvarlegt að gera þyrfti neyðaráætlun til margra ára til þess að kljást við vandann. Á því djúpa kreppulægðarári 1982 drógust þjóðartekjur á mann saman um 4.5%. Í ár er talið að þjóðartekjur á mann dragist saman um 3.5%, en á næsta ári er alls ekki óraunsætt að búast við að þjóðartekjur á mann dragist saman þriðja árið í röð og þá líklega um 4–5%. Sú djúpa kreppulægð sem fyrrv. fjmrh. talaði um í sunnudagsblaði Þjóðviljans á miðju sumri 1982 hefur því keppst við að dýpka og dýpkar enn þá meira á næsta ári en því sem nú er að líða ef svo fer fram sem nú er spáð um aflahorfur. Þetta er sú óhagganlega og atvarlega staðreynd sem við stöndum frammi fyrir við þessa fjárlagaafgreiðslu. Þjóðin hefur fyrr orðið fyrir þungum efnahagsáföllum. Á árunum 1967 og 1968 hvarf síldin og jafnframt varð verðfall á útflutningsafurðum okkar. Á árunum 1974 og 1975 hækkaði olía á heimsmarkaði gífurlega, eins og kunnugt er, og hlutum við m.a. af því þungar búsifjar á þeim árum. Sá er hinn mikli munur á aðstöðu okkar nú og þá, að þegar þessi áföll dundu yfir skuldaði þjóðin sáralítið erlendis og ástand fiskstofna var svo gott að í lófa lagið var að stórauka aflann til þess að snúast gegn vandanum. Árið 1966 voru erlendar skuldir þjóðarinnar aðeins 9.9% af þjóðarframleiðslu og árið 1973 17.8%. Í árslok 1981 skulduðum við miklum mun meira eða sem svarar tæplega 32% af þjóðarframleiðslu erlendis og nú er skuldastaða þessi komin í um eða yfir 60%, eins og margoft hefur verið bent á. Það verður að spyrna við fótum. Eyðsluskuldasöfnun verður að linna. Annars er fjárhagslegu sjálfstæði þjóðarinnar hreinlega hætt. Hvorug þeirra leiða; sem áður hafa verið farnar, að taka eyðslulán um stundarsakir og herða sóknina í sjávarafla, er fær nú. Nú dugir ekki annað en að láta sér nægja sírýrnandi þjóðartekjur og eyða ekki um efni fram á meðan þjóðarskútunni er siglt upp úr öldudal þessarar miklu efnahagskreppu, svo notuð séu orð fyrrv. fjmrh. Auðvitað setja þessir gríðarlegu erfiðleikar og alvarlegu horfur mark sitt á þá fjárlagaafgreiðslu sem Alþingi er nú að leggja síðustu hönd á. Ég ræddi um það við 2. umr., að ef við tækjum jafnmikil erlend lán á næsta ári og jafnstóran hlut af þjóðartekjum í skatta og gert var árið 1982 hefðum við 5–6 milljörðum meira fé til ráðstöfunar samkv. fjárlögum og lánsfjárlögum en nú er gert ráð fyrir í fjárlagafrv. og frv. til lánsfjárlaga. Hér er ég að tala um fast verðlag, það verðlag sem við reiknum með í þessari fjárlagaafgreiðslu. Þessi fjárhæð, 5–6 milljarðar, samsvarar þreföldum framlögum til vegamála í landinu og 5–6 földum framlögum til orkumála. Á þessu geta menn séð að ekki er um neina smámuni að ræða. Í þessu samhengi vil ég leggja áherslu á nokkur meginatriði sem einkenna þessa fjárlagaafgreiðslu: Í fyrsta lagi næst greiðslujöfnuður á ríkissjóði með um það bil 50 millj. kr. minni lántöku til A- og B-hluta ríkissjóðs en gert er ráð fyrir í lánsfjáráætlun og frv. til lánsfjárlaga. Þetta dregur úr erlendri lánsfjárþörf. Ég tel greiðsluhallalaus fjárlög með ekki meiri lántökum en stefnt er að með þessu afar þýðingarmikil í glímunni við efnahagsvandann, verðbólgu og viðskiptahalla. Með þessari niðurstöðu tel ég því mjög mikilvægu markmiði náð. 2. Rekstrarhalli verður á fjárlögum næsta árs samkv. till. fjvn. um útgjöld og meiri hl. fjvn. um tekjur ríkissjóðs á næsta ári. Þessi rekstrarhalli mun nema um 375 millj. kr. eða mun minni upphæð en raunverulegur rekstrarhalli var á fjárlagafrv., en þá var gjaldfærsla 480 millj. kr. vegna vegagerðar ekki tekin inn í frv., eins og skýrt var tekið fram í athugasemdum við það. Þessi rekstrarhalli er okkur, sem stöndum að þessari fjárlagaafgreiðslu, að sjálfsögðu ekkert gleðiefni. Svo mjög hafa stjórnmálamenn á undanförnum árum forðast að gera fjárlög upp með rekstrarhalla að til flestra ráða hefur verið gripið til að lækka útgjöld á pappírnum til að lækka tekjur til þess að ná rekstrarjöfnuði. Nýjasta dæmið um þetta eru fjárlögin í ár. Þá voru útgjaldaliðir stórlega vanáætlaðir, eins og ég benti á við fjárlagaafgreiðsluna um líkt leyti í fyrra. Nú er rekstrarhallinn sýndur svart á hvítu. Hann skýrist m.a. af því, að vextir af lánum til byggðalína eru teknir inn í A-hluta ríkissjóðs. Þar er um að ræða 267 millj. kr. Miðað við sömu bókhaldsvenjur og áður hefði rekstrarhallinn því verið um 100 millj. kr. Sá halli stafar allur af versnandi horfum frá því að frv. var samið. Samkv. upplýsingum Þjóðhagsstofnunar hefðu tekjur ríkissjóðs orðið mun meiri en nú er ráð fyrir gert ef þær þjóðhagsforsendur, og m.a. sjávarafli, sem frv. var byggt á, hefðu staðist. Í þriðja lagi vil ég taka fram, að þær brtt. sem fjvn. hefur flutt við 2. og 3. umr. þessa frv. nema einungis um það bil 330 millj. kr. eða innan við 2% af útgjöldum fjárlagafrv. Þá er undan skilin till. um lækkun á útgjöldum vegna forsendubreytinga og einnig till. um tilfærslur vegna þess að tekjur frá Alþjóðaflugmálastofnuninni eru nú færðar teknamegin samkv. brtt. frá meiri hl. fjvn. og útgjöld á móti hjá Pósti og síma, Flugmálastjórn og Veðurstofu. Mér er til efs að mörg dæmi sé unnt að finna um jafnlitla hækkun á fjárlagafrv. einkum þegar þess er gætt að mikið af þessum till. er flutt til að gera útgjaldaliði frv. eins raunhæfa og kostur er. Í fjórða lagi vil ég benda á, að þegar fjárlagafrv. var undirbúið og var í meðferð fjvn. var gengið út frá þeirri grundvallarreglu að meta umfang og kostnað á sem raunhæfastan hátt við þann rekstur hjá ríkinu sem ekki er beinlínis ætlað að dragist saman eða hætti með öllu. Ætlunin er að byggja á fjárlögunum sem þannig eru frá gengin greiðsluáætlanir fyrir ráðuneyti og stofnanir. Þær greiðsluáætlanir verða notaðar til þess að fylgjast með rekstri ríkisstofnana í því skyni að rekstur þeirra sé í samræmi við fjárlög. Með þessum hætti næst yfirsýn yfir ríkisbúskapinn og við verður komið nauðsynlegu aðhaldi til að ná þeim sparnaði sem stefnt er að með fjárlögunum. 5. Þau fjárlög sem hér er verið að afgreiða marka ekki síst tímamót vegna þess að forsendur þeirra eru jafnframt stefna ríkisstj. m.a. í verðlags-, launa- og gengismálum. Við 3. umr. flytur meiri hl. fjvn. brtt. um rekstur svokallaðra B-hluta stofnana. Þær eru miðaðar við óbreyttar gjaldskrár á næsta ári. Þetta þýðir að standist forsendur fjárlaga eiga Rafmagnsveitur ríkisins ekki að þurfa að hækka rafmagnið á næsta ári, gjaldskrá pósts og síma ætti einnig að haldast óbreytt og afnotagjöld af útvarpi og sjónvarpi. Þetta er stefna sem ég vona að veki verðskuldaða athygli. Í sjötta lagi vil ég ekki síst leggja áherslu á það við þessa fjárlagaafgreiðslu að fjárlög fyrir árið 1984 ber að skoða sem áfanga. Þau eru áfangi í því að draga saman seglin í ríkiskerfinu, minnka ríkisumsvifin, þau eru áfangi í uppstokkun á ríkisbúskapnum öllum og þau eru ekki síst áfangi á þeirri leið að breyta og endurskoða tekjuöflunarkerfi ríkisins. Öllu þessu starfi verður haldið áfram, eins og hæstv. fjmrh. hefur margoft lýst yfir. Þetta eru nokkur þau meginatriði sem ég vil leggja áherslu á við lokaafgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1984. Ég vík þá nánar að því hvað brtt. fjvn. við gjaldahlið og meiri hl. fjvn. við teknahlið munu hafa í för með sér ef þær verða samþykktar. Tölur sem ég nefni hér eru í millj. kr. Beinar brtt. við 1. og 2. umr. hafa í för með sér hækkun útgjalda um 330 millj. kr. Gjaldfærsla vegagerðar, sem áður var ekki færð inn í frv., hefur í för með sér 437 millj. kr. hækkun. Lækkun launa vegna breyttra launaforsendna frv. hefur í för með sér lækkun útgjalda um 161 millj. kr. Hækkun tekna alls nemur 320 millj. kr. Þar af er verðjöfnunargjald af raforku 120 millj. kr. Sú breyting er gerð, eins og áður segir, að tekjur frá Alþjóðaflugmálastofnuninni eru teknar inn í teknahlið frv. Þær eru áætlaðar 140 millj. kr. Á móti hækka rekstrarútgjöld Flugmálastjórnar, Veðurstofu og Pósts og síma. Greiðsluyfirlit ríkissjóðs samkv. 1. gr. mundi samkv. þessum tillögum líta þannig út: - Tekjur: Beinir skattar 2 milljarðar 916 millj. kr. Óbeinir skattar 14 milljarðar 524 millj. kr. Aðrar tekjur 454 millj. kr. Samtals verða tekjurnar þannig 17 milljarðar 894 millj. kr. Útgjöld eru samtals 18 milljarðar 240 millj. kr. og rekstrarhalli því um 375 millj. kr. Fjvn. flytur ekki tillögur um styrk til blaðanna, en mér skilst að í farvatninu sé tillaga um það frá formönnum þingflokka. Er ekki gert ráð fyrir þeirri tölu í þessu yfirliti. Eins og ég sagði áður eru vextir af byggðalínulánum komnir inn í þetta dæmi, þannig að hallinn væri rúmar 100 millj. ef um þá bókhaldsbreytingu væri ekki að ræða hjá ríkissjóði. Lánahreyfingar mundu líta þannig út í samræmi við þessar tillögur: Innlend útgáfa verðbréfa og happdrættisskuldabréfa 200 millj. kr. Innheimta af endurlánuðu spariskírteinafé 636 millj. kr. Önnur innlend fjáröflun 278 millj. kr. Erlend lán 1 milljarður 636 millj. kr. Þau mundu lækka, eins og ég sagði áðan, frá því sem gert er ráð fyrir í lánsfjáráætlun. Samtals nemur þetta 2 milljörðum 751 millj. kr., en frá því dregst Til innlausnar spariskírteina 170 millj. og verður þá fjáröflun til A- og B-hluta á lánahreyfingum 2 milljarðar 581 millj. kr. Þar af er ráðstafað til B-hluta 1 milljarði 48 millj. kr. og til A-hluta því 1 milljarði 533 millj. kr. Frá því dragast 110 millj. vegna afborgana af veittum lánum í A-hluta. Heildarfjárhæð á lánahreyfingum inn í ríkissjóð er því 1 milljarður 643 millj. kr. Útstreymi á lánahreyfingum er: Til hlutafjárframlaga 76 millj. kr., afborganir af byggðalínulánum 150 millj. kr. og af öðrum lánum 1 milljarður 180 millj. kr. Lánajöfnuður yrði því þannig, að innborganir umfram útgreiðslur yrðu um það bil 415 millj. kr. Greiðsluafgangur yrði samkv. þessu yfirliti nálægt 19 millj. kr. Rétt er að geta þess í sambandi við lánahreyfingar á fjári. næsta árs að til greiðslu kemur á árinu úr ríkissjóði skyldusparnaður sem tekinn var á árinu 197$. Útstreymi úr ríkissjóði vegna þessa er áætlað tæplega 300 millj. kr. á næsta ári. Til sanns vegar má færa að önnur innlend fjáröflun á næsta ári, sem svo hefur verið kölluð og er áætluð 278 millj. kr., vegi upp á móti þessum greiðslum skyldusparnaðarins úr ríkissjóði. Eins og ég gat um áðan eru greiðslur afborgana og vaxta af byggðalínum nú færðar á A-hluta ríkissjóðs, en þessar greiðslur voru áður í B-hluta. Þessar greiðslur eru 267 millj. kr. í vexti og 150 millj. kr. í: afborganir. samtals eru þetta 417 millj. kr. og má segja að nær allar þær erlendu lántökur sem bókfærast nú á A-hluta ríkissjóðs skýrist af þessari tilfærslu á byggðalínum úr B-hluta í A-hluta. Í þessu sambandi er einnig fróðlegt að rifja upp að ríkissjóður mun greiða á næsta ári með Kröfluvirkjun nettó 355 millj. kr. sé einnig haft í huga að rafmagn til húshitunar á að greiða niður um 230 millj. kr. á næsta ári kemur í ljós að ríkissjóður greiðir um 900–1000 millj. kr. með raforkukerfinu í landinu. M.ö.o.: ef orkukerfið ætti að standa undir sér sjálft yrði raforkuverð það miklu hærra að nærri nálgaðist milljarð ofan á það verð sem notendur nú greiða. Menn tala um að orkuverð á Íslandi sé hátt, en hærra væri það ef ekki væri um þessar greiðslur úr ríkissjóði að ræða. Þessum tölum er hér varpað fram til umhugsunar. Því hefur verið slegið fram sem gagnrýni á fjárlagafrv. að í því sé ekki gert ráð fyrir vöxtum af þeirri yfirdráttarskuld sem orðin er hjá Seðlabankanum á yfirstandandi ári. Í frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1984, sem liggur nú fyrir Alþingi, er leitað heimilda fyrir fjmrh. til að semja við Seðlabanka Íslands um fjármögnun á þessum greiðsluhalla. Gert er ráð fyrir að um tvö lán verði að ræða. Áætlaðar vaxtagreiðslur vegna annars þessa láns, sem fellur á árinu 1984, nema 39 millj. kr. og er gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. í lið sem samtals er 139 millj. kr. til greiðslu á vöxtum til Seðlabankans. Þá vík ég að breytingum á fjárveitingu til vegagerðar og afgreiðslu meiri hl. n. á svokölluðum B-hluta fyrirtækjum. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir að heildarframlög til vegagerðar næmu 2.2% af þjóðarframleiðslu. Þá var miðað við þjóðarframleiðsluna eins og hún var áætluð á þeim tíma. Nú er gert ráð fyrir að hún verði minni og lækkar þetta heildarfjárveitingu til vegagerðar um 43 millj. kr. Sértekjur voru áætlaðar í frv.: Bensíngjald 603 millj. kr., þungaskattur 200 millj. og gúmmígjald 1 millj. kr. Samtals 804.5 millj. kr. Gúmmígjald er nú áætlað, ef ég man rétt, 1.5 millj. kr., bensíngjald er nú áætlað 663 millj. og þungaskattur 310 millj. Ríkisstj. hefur nú ákveðið að fella niður gúmmígjaldið og jafnframt að eigi minna en 50% af sköttum ríkisins af bensíni gangi til vegamála. Þetta kemur fram í vegáætlun sem samgrh. hefur nýlega lagt fram á Alþingi. Þar er gert ráð fyrir að bensíngjaldið hækki í samræmi við verðbreytingar á næsta ári. Þessi framlög þýða að 7–8% aukning verður að raungildi í vegaframkvæmdum á næsta ári. Þá er þess að geta um vegagerðina að heildarfjárhæð sem gengur til vegagerðar er nú færð til gjalda, en hluti útgjaldanna, 480 millj., var ekki tekinn inn í fjárlagafrv. Þessi breyting hefur í för með sér 437 millj. kr. hækkun á útgjöldum væntanlegra fjárlaga, eins og ég sagði áðan. Um afgreiðslu meiri hl. á B-hluta fyrirtækjunum vil ég taka þetta fram: Gert er ráð fyrir að gjaldskrár Pósts og síma, afnotagjöld útvarps og sjónvarps, skattar Rafmagnsveitna ríkisins og farmgjöld með Skipaútgerð ríkisins verði óbreytt á næsta ári. Standist forsendur fjárlaga, launaforsendur, verðlags- og gengisforsendur, verður því ekki um neina hækkun á þessari opinberu þjónustu að ræða á næsta ári. Þá er gert ráð fyrir að þessi fyrirtæki dragi saman seglin, lækki launaútgjöld sín um 2.5% og önnur rekstrargjöld um 5% að raungildi, eins og annars staðar hjá ríkinu. Tillit var þó tekið til þess að söluskattur er mikill hluti af öðrum rekstrargjöldum hjá Pósti og síma. Framlag úr ríkissjóði til Skipaútgerðar ríkisins er miðað við að óbreytt útgerð verði hálft árið. Eins og kunnugt er standa nú yfir viðræður milli skipafélaganna um að stofna eitt fyrirtæki sem annist allar strandsiglingar. Þess er vænst að niðurstaða verði fengin í því máli um mitt næsta ár. Ef svo verður ekki þarf að taka fjárhagsmálefni Skipaútgerðar ríkisins til endurskoðunar. Áður en ég kem að breyttum forsendum fjári. og tekjuáætlunarinnar vil ég víkja örlítið að þeim feiknalegu sveiflum sem orðið hafa í íslenskum þjóðarbúskap á síðustu árum. Árið 1981 var metaflaár í sögu þjóðarinnar. Þá veiddust 460 þús. tonn af þorski, 256 þús. tonn af öðrum botnfiski og 640 þús. tonn af loðnu. Á árinu 1982, kreppulægðarári sem fyrrv. fjmrh. kallaði það ár, veiddust 382 þús. tonn af þorski, 280 þús. tonn af öðrum botnfiski, en engin loðna. Í ár veiðast að líkindum um 290 þús. tonn af þorski og 150 þús. tonn af loðnu. En á næsta ári á aflamarkið að vera 220 þús. tonn af þorski og 400 þús. tonn af loðnu. Þar er um að ræða meira en helmingi minna magn af þorski, þessum aðalnytjafiski Íslendinga, en á árinu 1981 og nærri helmingi minna en á kreppulægðarárinu, sem svo var kallað, eða 160 þús. tonnum minna. Á kreppulægðarárinu 1982 voru innheimtir hærri skattar af þjóðarframleiðslu en nokkru sinni fyrr, 30.2%. Skattarnir voru þyngdir ofan á kreppuna. Eyðslan var þá í algleymingi. Hallinn á viðskiptum þjóðarinnar var slíkur að hann nam um 10% af þjóðarframleiðslu eða 6 þús. millj. kr. á meðalgengi ársins í ár. Ríkissjóður fékk auðvitað miklar tekjur af þessari eyðslu, bæði af innflutningi og eins söluskattstekjum. Eyðslan í þjóðfélaginu var svo ofboðsleg að Þjóðviljanum, blaði þáv. fjmrh., blöskraði. Hinn 26. jan. 1982 skrifaði þáverandi ritstjóri leiðara í Þjóðviljann sem hét „Hátt er lifað“. Það segir í greindum leiðara: „Á árinu 1981 fluttum við Íslendingar í fyrsta lagi inn álíka vörumagn af almennum varningi og inn var flutt á tveimur árum fyrr“. Á öðrum stað í nefndum leiðara segir: „Á árinu 1981 fluttum við inn meira af bílum en nokkru sinni fyrr í sögunni, að einu ári undanskildu“. Þannig blöskrar blaðinu eyðslan á árinu 1981. Þessi ofsalega eyðsla hélt áfram allt árið 1982, en þá minnkuðu útflutningstekjurnar. Af þessu hlaust áðurnefndur viðskiptahalli og að skuldir þjóðarinnar hækkuðu úr 36.6% af þjóðarframleiðslu í ársbyrjun 1982 í 48% af þjóðarframleiðslu á einu einasta ári. Í lok þessa árs stefnir þetta skuldahlutfall í 60%, eins og margoft hefur verið bent á. Verðbólgan stefndi í 130% fyrir nokkrum mánuðum. Nú er verið að afgreiða fjárlög þar sem gert er ráð fyrir að mikilvæg opinber þjónusta þurfi ekki að hækka á næsta ári. Árshraði verðbólgunnar mældist hinn 1. des. s.l. um 15.8% á mælikvarða framfærsluvísitölunnar. Nú er gert ráð fyrir að minnka mjög skattheimtu ríkisins í hlutfalli við þjóðarframleiðsluna og skilja þannig meiri fjármuni eftir hjá fólkinu. Nú er gert ráð fyrir að hætta umframeyðslu, draga úr viðskiptahalla og eyða honum helst með öllu. Við horfum fram á það á næsta ári að veiða aðeins 220 þús. tonn af þorski í stað 380 þús. tonna á árinu 1982. Þetta veldur auðvitað heimilunum miklum búsifjum. Það er talið að kaupmáttur ráðstöfunartekna heimilanna hafi minnkað í ár frá því sem hann var í fyrra, þegar umframeyðslan var mest, um 12% og enn mun kaupmátturinn síga á næsta ári. En þetta veldur ríkissjóði líka búsifjum ekki síður en heimilunum. Ríkissjóður hefur miklar tekjur af eyðslu. Það hefði miklar tekjur í för með sér fyrir ríkissjóð ef kaupmátturinn væri hinn sami á næsta ári og hann var á kreppulægðarárinu 1982. En hvað hefði það í för með sér ef kaupmátturinn væri hinn sami þegar veiðast 220 þús. tonn af þorski og þegar veiddust 380 þús. tonn? Það hefði í för með sér gífurlegan viðskiptahalla, sem aftur hefði í för með sér að skuldir okkar erlendis yrðu fljótar að fara yfir 100% af þjóðarframleiðslu. Hér er því ekki margra kosta völ. Þjóðarhagur krefst þess að fast sé haldið við þá stefnu sem mörkuð hefur verið. Ég vil þá víkja að tekjuáætlun fjárlaganna eins og hún kemur fram í brtt. meiri hl. fjvn. Þjóðhagsstofnun hefur að venju endurskoðað tekjuáætlun fjárlaga fyrir árið 1984. Þessi áætlun er annars vegar gerð á grundvelli fyllri upplýsinga um innheimtuþróun á þessu ári, en nú liggja fyrir tölur um innheimtu tekna á fyrstu 11 mánuðum ársins. Hins vegar er í þessari áætlun tekið mið af breyttum þjóðhagsforsendum frá því sem gengið var út frá við gerð fjárlagafrv. s.l. haust. Forsendur fjárlagafrv. hafa nú breyst sem kunnugt er í veigamiklum atriðum vegna fyrirsjáanlegs samdráttar í þjóðarframleiðslu á næsta ári umfram það sem áður var reiknað með. Með hliðsjón af þessu hefur ríkisstj. ákveðið að miða fjárlagagerðina við það að kauptaxtar verði um 4% hærri að meðaltali árið 1984 en í árslok 1983 í stað 6% áður. Í þessu felst að meðalhækkun kauptaxta milli ára 1983–1984 yrði 13% í stað 15% í fjárlagafrv. og þjóðhagsáætlun. Í ljósi þessa er nú gert ráð fyrir að tekjur í heild lækki 3% minna á næsta ári en áður var reiknað með eða um 17.5%–18 í stað 21%. Skýringin er annars vegar minni kauptaxtabreyting en áður var gert ráð fyrir og hins vegar er gert ráð fyrir að úr atvinnu dragi í kjölfar verulegs framleiðslusamdráttar. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir að álagningu beinna skatta yrði þannig hagað að skattbyrði milli áranna 1983–1984 breyttist ekki og var þá gengið út frá 21% tekjubreytingu milli ára. Með hliðsjón af þeim breyttu horfum um tekjuþróun á næsta ári sem hér hafa verið raktar hefur álagning tekjuskatta verið lækkuð frá því sem áður var miðað við þannig að skattbyrði beinna skatta ríkisins verði hin sama á næsta ári og áætlað er á þessu ári. Þessar breyttu horfur fela í sér meiri samdrátt í neyslu á næsta ári en áður var reiknað með og hafa þar með áhrif á allar veltustærðir á tekjuáætlun fjárlaga. Í fjárlagafrv. var almennt gert ráð fyrir 4–5% samdrætti í veltu á næsta ári, en í endurskoðun Þjóðhagsstofnunar, sem liggur til grundvallar brtt. meiri hl., er miðað við 6–7% veltusamdrátt. Þar er gert ráð fyrir að kaupmáttur geti minnkað um 2–2.5% frá því sem hann var á síðustu mánuðum þessa árs. Ef fjárlagaforsendur hefðu haldist algerlega óbreyttar er það mat Þjóðhagsstofnunar að tekjuhlið fjárlagafrv. hefði hækkað um nálega 650 millj. kr., en vegna breytinga á þjóðhagsforsendum lækki sú tala um 250 millj. kr. og vegna breyttra forsendna í útreikningi tekjuskatts lækki tekjurnar um 90 millj. kr. Tekjuhækkunin verður því rúmlega 300 millj. kr. frá fjárlagafrv. og er þar um að ræða hækkun markaðra tekna fyrst og fremst, en tekjur ríkissjóðs sem ekki eru markaðar lækka beinlínis frá fjárlagafrv. vegna þessara breyttu þjóðhagsforsendna. Það er athyglisvert í þessu sambandi að tekjuspá Þjóðhagsstofnunar lækkar tekjur ríkissjóðs miklum mun meira vegna breyttra þjóðhagsforsendna en gjaldahliðin lækkar um vegna 2% lækkunar launaforsendna. Lækkun útgjalda eru rúmar 160 millj. kr., en lækkun tekna 250 millj. og 90 millj. betur vegna lækkunar tekjuskattsáætlunarinnar. Svo sem áður segir má rekja hallann á rekstrarjöfnuði ríkissjóðs samkv. fjárlagafrv. og eins og hann verður eftir brtt. fjvn. til þessara breyttu þjóðhagsforsendna. Það má auðvitað segja að þegar þessi sérstaki vandi kom upp hefði þurft að beita hnífnum, skera meira niður t.d. á sviði framkvæmda til að ná jöfnuði í rekstri ríkissjóðs. Þetta þótti þó ekki fært m.a. af því hvaða áhrif slíkar aðgerðir hefðu á atvinnu. Þá er og deginum ljósara að ekkert svigrúm var til frekari skattalækkana. Ég er þeirrar skoðunar, að ef nokkurt svigrúm hefði verið til hefði verið æskilegt að koma til móts við fólk í lækkun tekjuskatta. Ég tel að lagfæra þurfi skattkerfi óbeinu skattanna. Þar eru ljót dæmi um að skattur sé lagður ofan á skatt og ríkið taki óverulega mikið til sín af verði vöru. Samt sem áður tel ég eðlilegra að skattleggja fólk þegar það er að eyða verðmætum í stað þess að skattleggja það þegar það er að afla teknanna. Þegar fólk aflar tekna er það að draga björg í bú fyrir þjóðfélagið. Þá framtakssemi á síður að skattleggja en eyðslu. Rétt er að taka fram í sambandi við tekjuáætlunina að skattur til Framkvæmdasjóðs aldraðra er hér áætlaður samkv. frv. til l. um þann sjóð sem lagt hefur verið fram á Alþingi. Áætlað er að þessi skattur gefi 46 millj. kr., sem allar renni í þennan sjóð. Mér skilst að það sé prentvilla í þskj., að þar standi 46 þús. kr. einhvers staðar í sambandi við þennan sjóð, en það á að vera 46 millj. Ég vona að það verði leiðrétt. Áður en ég vík að einstökum brtt. fjvn. vil ég taka fram að fjvn. flutti till. um lækkun á fjárveitingum til iðnfræðsluráðs við 2. umr. Þessi till. var ekki flutt með atbeina menntmrn. og því óviðkomandi. Þessi till. er ekki endurflutt við þessa umr., enda koma verkefni iðnfræðsluráðs til athugunar þegar lög verða undirbúin um framhaldsskóla, eins og fjölmörg önnur atriði. Ég vík þá að einstökum brtt. 1. brtt. er við embætti forseta Íslands. Þar er tekinn upp 350 þús. kr. liður vegna embættistöku forseta, en forsetakosningar eru á næsta ári. Menntamálaráðuneyti. Raunvísindastofnun háskólans. Þar er ekki um að ræða brtt. sem hefur í för með sér breytingu á heildarniðurstöðu gjalda. Þar er einungis um tilfærslu milli viðfangsefna að ræða. Kennaraháskóli Íslands. Till. er um að viðhald hækki um 200 þús. kr. vegna viðhalds gamla skólahússins. Fjölbrautaskólar í Reykjavík. Liðurinn Fjölbrautaskólinn í Breiðholti hækki um 650 þús. kr., en þar er um að ræða fjárhæð sem við nánari athugun var talið þurfa til að taka hluta af nýbyggingu í notkun. Vélskóli Íslands. Till. er um að stofnkostnaður til tækjakaupa hækki um 500 þús. kr. Grunnskólar. Liðurinn lækki um 72 þús. kr., en það er vegna breyttra launaforsendna. Skólar fyrir þroskaheft börn. Liðurinn hækki alls um 187 þús. kr., sem skiptist eins og hér segir: Lækkun vegna launaforsendna er 53 þús. kr. og liðurinn sameiginleg þjónusta hækki um 240 þús. kr. vegna sumardvalar fyrir þroskahefta. Vernd barna og ungmenna. Barnaverndarráð hækki um 400 þús. kr., m.a. vegna foreldraráðgjafar. Unglingaheimili ríkisins, yfirfærsla til B-hluta 104 þús. kr. vegna launaniðurfærslu. Lánasjóður ísl. námsmanna. Yfirfærsla til B-hluta lækki um 51 þús. vegna launaniðurfærslu, forsendubreytingar. Náms- og fræðimenn, framlög. Liðurinn Styrkur til erlendra námsmanna í íslenskum skólum hækki um 330 þús. kr. Ríkisútvarp, sjónvarp. Framlag til B-hluta hækki um 2.2 millj. kr. vegna afborgana af láni sem samið var um að ríkið tæki að sér að greiða á sínum tíma. Þjóðleikhúsið, framlög. Yfirfærsla til B-hluta lækki um 805 þús. kr. vegna launaniðurfærslu. Sinfóníuhljómsveit Íslands lækki um 188 þús. kr. Lækkunin skýrist þannig: Lækkun vegna launaniðurfærslu 488 þús. kr., en 300 þús. kr. hækkun til greiðslu á þóknun til söngkóra. Byggingarsjóður þjóðarbókhlöðu. Liðurinn hækki um 5 millj. kr. til þess að hægt sé að ganga betur frá verkáfanga í húsinu. Listskreytingasjóður ríkisins. Stofnkostnaður hækki um 1500 þús. kr. Listir, framlög. Liðurinn hækki alls um 360 þús. kr., sem skiptist sem hér segir: Önnur leiklistarstarfsemi hækki um 300 þús. kr. og nýlistasafn hækki um 60 þús. kr. Húsfriðun. Liðurinn Byggða- og minjasöfn hækki um 100 þús. kr. Ýmislegt vegna menntamála. Liðurinn hækki samtals um 350 þús. kr. Hækkunin skiptist þannig á einstaka liði: Kvenfélagasamband Íslands hækki um 150 þús. kr. og ýmis framlög um 200 þús. kr. Landbúnaðarráðuneyti. Áður en ég tek til við að skýra till. við landbrn. vil ég vekja athygli á því að á móti hækkunum sem þar koma kemur veruleg lækkun á niðurgreiðslum landbúnaðarvara, sem ég kem að síðar. Búnaðarfélag Íslands. Liðurinn Sérfræðileg aðstoð við landbúnaðinn hækki um 1 millj. kr. Landgræðslu- og landverndaráætlun. Liðurinn hækki alls um 4 millj. 641 þús. kr. og skiptist sem hér segir á viðfangsefni: Landgræðsluáætlun, Rannsóknastofnun landbúnaðarins hækki um 100 þús. kr., Landgræðsluáætlun, Skógrækt ríkisins hækki um 499 þús. kr., Landgræðsluáætlun, Landgræðsla ríkisins hækki um 4 millj. 183 þús. kr. og Landgræðsluáætlun, ýmis starfsemi, um 58 þús. kr. Hér er gerð till. um að landgræðslu- og landverndaráætlun verði hækkuð sem nemur forsendum fjárlaga þannig að fullar verðbætur hafa verið hér teknar inn í þessa áætlun, eins og samið var um að gert yrði á sínum tíma. Jarðræktarframlög. Liðurinn hækki alls um 45 millj. 370 þús. kr. og skiptist eins og fram kemur á fskj. Hér er um að ræða greiðslur vegna framkvæmda á fyrra ári sem eru samkv. lögum. Því miður sýnist nú enn skorta á að þessi liður sé það hár sem landbrn. telur að hann þurfi að vera. Búfjárrækt, framlag samkv. lögum nr. 31/1973. Liðurinn hækki alls um 3 millj. 410 þús. kr. Ýmis starfsemi landbúnaðarmála. Skógræktarfélag Íslands hækki um 60 þús. kr. Sjávarútvegsráðuneyti. Sjávarútvegsmál, ýmis starfsemi. Liðurinn hækki alls um 14 millj. kr. Hækkunin skiptist sem hér segir: Mörkun fiskveiðistefnu hækki um 1 millj. kr. Nýir liðir: Stjórn fiskveiða 5 millj. kr. og Hafrannsóknir á djúpslóð 8 millj. kr. Dómsmálaráðuneyti. Almannavarnir ríkisins. Stofnkostnaður hækki um 500 þús. kr. vegna kaupa á símstöð. Prestaköll og prófasta. Liðurinn 0101 hækki um 700 þús. kr. vegna launa prests í London sem annast sjúkraþjónustu. Tryggingastofnun ríkisins hefur greitt laun mannsins, en mun greiða á móti þessari fjárhæð til að þessi starfsemi geti haldið áfram, en mér skilst að talin sé mjög mikil þörf fyrir hana. Ýmis kirkjuleg málefni. Liðurinn Hólar í Hjaltadal hækki um 60 þús. kr. Félagsmálaráðuneyti. Málefni fatlaðra. Liðurinn hækki um 750 þús. kr. og skiptist þannig: Sambýli 500 þús. kr., verndaðir vinnustaðir 250 þús. kr. Fjvn. og félmrn. munu fjalla sérstaklega síðar um þessar fjárveitingar. Skálatún Mosfellssveit. Liðurinn hækki um 500 þús. kr. til að koma til móts við þessa stofnun vegna vistunar erlends einstaklings. Jafnréttisráð. Önnur rekstrargjöld hækki um 100 þús. kr. vegna útgáfu á skýrslu sem ráðið hefur hug á að gefa út. Vinnueftirlit ríkisins. Laun hækki um 300 þús. kr., önnur rekstrargjöld um 200 þús. kr. og sértekjur á móti um 500 þús. kr. Hér er ekki um að ræða samþykkt á auknum umsvifum þessarar stofnunar, heldur nánast leiðréttingu. Félagsmál, ýmis starfsemi. Samtök aldraðra, nýr liður, komi inn með 200 þús. kr. og ýmis framlög hækki um 200 þús. kr. Mun fjvn. síðar fjalla um þann lið. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti. Aðalskrifstofur. Laun hækki um 360 þús. kr. vegna starfa læknis sem á að annast sérstakt verkefni í þrjú ár. Þessi staða kemur í stað skólayfirlæknisstöðu sem rn. hefur ekki ráðið í að undanförnu. Tryggingastofnun ríkisins lækki um 67 millj. kr. vegna launaniðurfærslu, en hækki um 24 millj. 50 þús. kr. vegna daggjalda nýrra heilbrigðisstofnana. Landtæknir. Liðurinn hækki um 250 þús. kr. vegna fræðslustarfsemi. Ríkisspítalar. Liðurinn hækki alls um 17 millj. 550 þús. kr. vegna nýrrar starfsemi hjá ríkisspítölunum. Heilbrrn. og fjvn. munu fjalla nánar um skiptingu á þessum lið. Landspítalinn. Stofnkostnaður hækki um 25.7 millj. kr. Þar af fari 16 millj. kr. til kaupa á hjartaþræðingartæki og 9.7 millj. til svonefndrar K-byggingar. Í fjárlagafrv. eru 2.3 millj. kr. til þessa verkefnis, þannig að 12 millj. eru til ráðstöfunar á þessu sviði. Með þessum tillögum er bætt aðstaða til hjartarannsókna sem skref í þá átt að taka upp hjartaskurðlækningar. Þá er staðfest stefna fjvn. að því er varðar svonefnda K-byggingu og vonandi kemst þetta nauðsynjamál á hreyfingu með þessari till. Framkvæmdasjóður aldraðra. Liðurinn hækki um 19 millj. kr., þar af 4 millj. vegna hækkunar á sérstökum skatti og 15 millj. sem framlag úr ríkissjóði vegna framkvæmda við hjúkrunarheimili aldraðra, enda komi jafnhátt framlag á móti af sérstökum skatti sjóðsins til þeirra verkefna. Héraðslæknar og heilsugæslustöðvar. Liðurinn hækki um 6 millj. 980 þús. kr. og er þar nánast um leiðréttingu á fjárlagafrv. að ræða, en af vangá var ekki áætlað fyrir starfsemi sem hafði verið tekin inn í fjárlög í ár. Heilbrigðismál. Liðurinn Krabbameinsfélag Íslands hækki um 4 millj. 608 þús. kr. og eru þá til ráðstöfunar 10 millj. kr. vegna krabbameinsleitarinnar, sem eins og menn þekkja er hið brýnasta verkefni, en fjvn. telur að með þessari brtt. sé hægt að reka þá starfsemi í sama horfi og hún er nú. Til reykingavarna hækki um 100 þús. kr. og ýmis framlög hækki um 300 þús. kr. Bindindisstarfsemi. Stórstúka Íslands. Liðurinn hækki um 100 þús. kr. Fjármálaráðuneyti. Tollstjórinn í Reykjavík. Önnur rekstrargjöld hækki um 300 þús. kr. vegna tollskóla. Uppbætur á lífeyri. Liðurinn hækki um 800 þús. kr. Styrktarfé og ýmis eftirlaun embættismanna. Þessi liður falli niður og eins liðurinn Styrktarfé og ýmis eftirlaun, ekkjur, en í staðinn komi einn liður, Styrktarfé og ýmis eftirlaun. Ýmislegt undir fjmrn. Liðurinn hækki alls um 1 millj. 206 þús. kr. Hækkunin skiptist þannig á viðfangsefni: Milliþinganefndir hækki um 206 þús. kr. Aðgerðir gegn eiturlyfjum verði 1 millj. kr., en fjvn. taldi rétt að setja þessa fjárhæð á fjmrn. þannig að hægt verði að ákveða með hvaða hætti hún yrði best nýtt, t.d. til fræðslustarfs og einhverra annarra aðgerða í þessu máli. Samgönguráðuneyti. Póst- og símamálastofnun. Liðurinn verði 37 millj. 419 þús. kr., sem er nánast bókfærsluatriði. Þegar tekjur frá Alþjóðaflugmálastofnuninni eru teknar inn í tekjuhlið frv. skilast þeir fjármunir út úr A-hlutanum með þessum hætti. Vegagerð ríkisins. Liðurinn hækki um 437 millj. 260 þús. kr. og hefur þá verið tekið mið af spá um samdrátt í þjóðarframleiðslunni. Þessi gjaldfærsla hefur áður verið skýrð. Strandferðir, framlög. Liðurinn Skipaútgerð ríkisins hækki um 12 millj. kr. og er það miðað við, eins og ég sagði áðan, að starfsemi Skipaútgerðarinnar verði óbreytt hálft árið. Flóabátar og vöruflutningar hækki um 13 millj. 291 þús. að till. samvn. samgm. Vitastofnun Íslands. Liðurinn Vitabyggingar hækki um 1800 þús. kr. Hér er um að ræða hækkun á vitagjaldi sem verður notuð til nýrra vita. Hafnamál. Viðfangsefnið ferjubryggjur hækki um 500 þús. kr. Siglingamálastofnun ríkisins. Stofnkostnaður hækki um 400 þús. kr. á móti hækkun skipaskoðunargjalds. Flugmálastjórn. Liðurinn hækki alls um 62 millj. 151 þús. kr. Hækkunin skiptist þannig á gjaldategundir: Laun hækki um 36 millj. 837 þús. Önnur rekstrargjöld hækki um 20 millj. 938 þús. kr. Viðhald hækki um 4 millj. 376 þús. kr. Þessi mikla hækkun skýrist fyrst og fremst af því, að um er að ræða mótframlag Alþjóðaflugmálastofnunarinnar sem nú er í fyrsta sinn fært inn í fjárlög. Þessar tekjur bárust flugmálastjórn og er óhætt að segja að eins og flugmálastjórn hefur verið færð í fjárlög hafa ekki þar komið fram þau umsvif sem í raun eru. Nú er þessu breytt þannig að yfirsýn er hægt að fá yfir flugmálastjórn eins og önnur fyrirtæki. Tekjur Alþjóðaflugmálastofnunarinnar koma beint í ríkissjóð og síðan fær flugmálastjórn fjárveitingar eins og aðrar ríkisstofnanir. Ýmis framlög. Liðurinn Tilkynningarskylda fiskiskipa hækki um 470 þús. kr. Veðurstofa Íslands. Laun hækki um 10 millj. 765 þús. kr. og önnur rekstrargjöld hækki um 4 millj. 130 þús. kr., viðhald um 322 þús. kr. og stofnkostnaður um 1400 þús. kr. Sértekjur falli niður. Þetta er nákvæmlega af sömu ástæðum og ég rakti áðan um flugmálastjórn. Iðnaðarráðuneyti. Lánasjóðir iðnaðarins. Liðurinn Iðnrekstrarsjóður hækki um 10 millj. kr. Ekki er talið fært að leggja starfsemi Iðnrekstrarsjóðs niður að þessu sinni, en að málinu verður unnið áfram og þörf er talin á því að þessi fjárveiting til sjóðsins verði hækkuð með þessum hætti. Iðja og iðnaður, framlög. Liðurinn Iðnþróun og tækninýjungar lækki um 500 þús. kr., en nýr liður bætist við, Rannsóknir á surtarbrandi, og verði 1800 þús. kr: Orkusjóður. Liðurinn Verðjöfnunargjald hækki um 120 millj. kr., en þeir fjármunir renna til Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða eins og kunnugt er. Ýmis orkumál. Nýr liður komi þar inn: Háhitarannsóknir og verði 1200 þús. kr. og er ætlunin að þessir fjármunir fari til yfirborðsrannsókna á háhitasvæði í Öxarfirði. Viðskiptaráðuneyti. Liðurinn Niðurgreiðslur lækki um 65 millj. kr. Þar er um lækkun að ræða sem skýrist af því að vextir lækka eins og kunnugt er og þarf því að greiða minna af niðurgreiðslufé í vexti en áður. Ég vil taka það fram í sambandi við þetta að inni í liðnum Niðurgreiðslur á vöruverði er auk beinna niðurgreiðsla framlag til Lífeyrissjóðs bænda og greiðsla á vaxta- og geymslukostnaði sem annars kæmi fram í hækkun vöruverðs. Í grg. með frv. er framlagið til lífeyrissjóðsins talið 46 millj. kr., en til að standa við lögbundnar greiðslur til sjóðsins mun sú tala vera nokkuð hærri og skiptingin á liðnum því vera í samræmi við það. Fjárlaga- og hagsýslustofnun, ýmis lán ríkissjóðs. Lánahreyfingar út hækki um 9.8 millj. kr. vegna uppgjörs lána Vestmannaeyjakaupstaðar og lánahreyfingar inn hækki um 2 millj. kr. Auk þessara tillagna, sem ég hef nú hér farið yfir, flytur fjvn. till. til breytingar á 6. gr., sem ég tel að skýri sig sjálfar.



Herra forseti. Við 2. umr. um fjárlagafrv. rakti ég að hverju stefndi við afgreiðslu fyrstu fjárlaga hæstv. ríkisstj. og vakti athygli á helstu atriðum sem mundu auðkenna væntanleg fjárlög fyrir árið 1984. Það sem síðan hefur gerst í meðferð málsins hjá fjvn. hefur staðfest það sem fram kom af hálfu minni hl. fjvn. í nál. við 2. umr. Það er því ekki þörf á að fjalla svo mjög um þetta frekar að öðru leyti en því að árétta það sem bent var á og nú er verið að staðfesta við lokaafgreiðslu málsins. Það er nú staðfest, sem í nál. okkar var haldið fram, að þrátt fyrir 9 millj. kr. tölulegan rekstrarafgang, sem sýndur var í fjárlagafrv., var það lagt fram með raunverulegum halla, sem nú er ljóst að mun nema í væntanlegum fjárlögum um 375 millj. kr. eftir að meiri hl. fjvn. hefur þó teygt tekjuáætlunina upp um 50 millj. kr. umfram þá áætlun sem Þjóðhagsstofnun hefur fyrir fáum dögum lagt fyrir fjvn. um tekjur ríkissjóðs á næsta ári, miðað við þær forsendur sem fjárlög byggjast á. Lánsfjáröflun til A- og B-hluta fjárlaga er aukin um ríflega 800 millj. kr. frá núgildandi fjárlögum eða um nálægt 50%. Á sama tíma er gert ráð fyrir í forsendum fjárlaga að verðlagshækkanir á næsta ári nemi um 23– 26% frá árinu 1983. Hér er þó ekki sýndur nema hluti af dæminu, því að ekki eru færðir til gjalda á næsta ári vextir af yfirdráttarskuld ríkissjóðs við Seðlabankann um næstu áramót, en sú skuld mun nema um 1100–1200 millj. kr. núna um áramótin. Auk þess verður ekki að finna í fjárlögum næsta árs það viðbótarframlag til Byggingarsjóðs ríkisins sem frv. um húsnæðismál, sem nú er til umr. á hv. Alþingi, er byggt á. Er því ljóst að annað hvort er að þessu leyti markleysa, fjárlögin eða loforðin til húsbyggjenda, þ.e. ákvæðin í húsnæðismálafrv. um 240 millj. kr. aukin framlög til húsnæðismála. Verði þeirrar fjárhæðar aflað með lánsfé, en það á reyndar eftir sem áður að koma fram í fjárlögum, aukast lántökur ríkissjóðs ekki aðeins um 50%, eins og ég áðan gat um, heldur um nálega 63% frá núgildandi fjárlögum. Fleira mætti til nefna, sem vantar í útgjaldahlið væntanlegra fjárlaga, svo sem það, að framlag til Atvinnuleysistryggingasjóðs er vantalið um 30 millj. kr. Það er því staðfest nú við 3. umr., sem haldið var fram við 2. umr. um málið og kom fram í nál. minni hl. fjvn., að ríkisstj. mun ekki standa við þá stefnuyfirlýsingu sína frá því í sumar að miða gerð fjárlaga fyrir árið 1984 við að ná jafnvægi í ríkisfjármálum. Það er þvert á móti stefnt í verulegan hallarekstur og skuldasöfnun. Hrun kaupmáttar launa hjá almenningi í kjölfar leiftursóknar ríkisstjórnarflokkanna gegn lífskjörunum hefur skert tekjur ríkissjóðs og við því hefur hæstv. ríkisstj. brugðist með skuldasöfnun og seðlaprentun það sem af er árinu og afgreiðsla fyrstu fjárlaga hennar sýnir að þeirri stefnu á að halda áfram og taka upp þann háttinn sem á var hafður þegar Sjálfstfl. bar ábyrgð á ríkisfjármálum á árunum 1974–1978. Þegar hagur ríkissjóðs er með þeim hætti sem við blasir, þar sem hvort tveggja veldur, ytri aðstæður og stefna ríkisstj., þá er að mínum dómi, eins og ég lýsti yfir við 2. umr., almennt ekki efni til þess að flytja brtt. í því skyni að draga úr þeirri stórskerðingu ríkisframlaga til framfaramála sem nú er stefnt að. Ég stóð þó að flutningi einnar till. við 2. umr. í þá veru að framlag til dagvistarheimila yrði 20 millj. kr. hærra en ríkisstjórnarflokkarnir höfðu ákvarðað. Jafnframt benti ég í ræðu minni við 2. umr. á útgjaldaliði, þ.e. önnur rekstrargjöld hjá tilteknum stofnunum, sem væri eðlilegt að lækka, þar sem þeim væri á næsta ári ættað rekstrarfé sem verður hærra að raungildi en það fé sem þessar stofnanir munu nota í ár. Þessar ábendingar um lækkun rekstrarútgjalda í þá átt að þau yrðu í samræmi við forsendur fjárlagafrv. námu hærri upphæð en sú viðbót sem gerð var till. um varðandi framlag til dagvistarheimila. Þessi till. var felld við 2. umr. Ég tel að það sé fullreynt að ekki er áhugi á því hjá stjórnarflokkunum að draga úr of háum fjárveitingum til rekstrarútgjalda og nýta það fé sem þannig sparaðist til að draga úr stórfelldri skerðingu til mikilsverðra framkvæmdaliða og mun því ekki flytja frekari brtt. við afgreiðslu þessara fjárlaga. Hluti af þeirri stórkostlegu kjaraskerðingu sem launafólk býr nú við eru þær mjög miklu hækkanir sem stjórnvöld hafa ákveðið á þjónustugjöldum opinberra stofnana eftir að verðbætur á laun höfðu með lögum verið takmarkaðar og afnumdar eftir 1. okt. T.d. hafa gjöld Pósts og síma hækkað um 47.5% frá og með 1. júní s.l., en laun á sama tíma um nálega 13.5%. Við þennan mismun er launafólki ætlað að búa allt næsta ár að öðru leyti en því að ríkisstjórnarflokkarnir hafa nú ákveðið að launahækkanir skuli takmarkast við 4% á næsta ári, og dugir það því ærið skammt gagnvart þeim hækkunum sem þegar hafa orðið á þessum gjöldum þótt þau hækki ekki á næsta ári. Með þessum risahækkunum samhliða afnámi verðbóta á laun sem Póstur og sími nýtur varðandi launaútgjöld hefur sú stofnun úr svo miklu meira fé að spila á næsta ári en áður að á sama tíma og framlög á fjárlögum til sveitarfélaga til verklegra framkvæmda eru rýrð um 10% að raungildi, þá eykur Póstur og sími framkvæmdir sínar að raungildi um 38%. Þótt hér sé um gagnlegar framkvæmdir að ræða kann ýmsum að þykja að nokkuð hallist á og þegar þetta er haft í huga kynni jafnvel að hvarfla að stuðningsmönnum stjórnarflokkanna að of langt hafi verið gengið í því hjá ríkisstj. að nota sér bann við verðbótum á laun þegar þessar gríðarlegu hækkanir á þjónustugjöldum voru ákveðnar s.l. sumar og haust. Þessar hækkanir eru afstaðnar og þær mælast því ekki lengur sem vísitöluhækkanir og verðbólga, en hækkanirnar haldast og munu hvíla áfram á launafólki sem býr við stórskertan kaupmátt launa. Hækkanir á þjónustugjöldum annarra ríkisstofnana hafa þó jafnvel orðið enn meiri. T.d. eru afnotagjöld hljóðvarps og sjónvarps nú 117% hærri en á sama tíma í fyrra, en á þessu tímabili hafa laun hækkað um tæplega 43%. Eitt ríkisfyrirtæki er þó skilið eftir með óleystan vanda við afgreiðslu fjárlaga, þ.e. Skipaútgerð ríkisins. Framlag á fjárlögum til reksturs Skipaútgerðarinnar dugir ekki til þess að tryggja starfsemi hennar á næsta ári. Það vantar um 24.4 millj. kr., en það jafngildir um 22% af þeim tekjum sem Skipaútgerðin hefur allt næsta ár fyrir selda þjónustu. Verður naumast annað séð en að með nokkrum rétti megi bæta þessari upphæð við vantalin útgjöld ríkissjóðs á fjárlögum næsta árs og bætast þau þá við áætlaðan halla. Eins og ég rakti við 2. umr. er í áætlunum um framkvæmdir í vegamálum á næsta ári gert ráð fyrir að gjöld af bensíni hækki til jafns við breytingar á byggingarvísitölu, þótt verðbætur á laun séu bannaðar með lögum í eitt og hálft ár enn. Verða þessi gjöld að meðattali 44.4% hærri á hvern bensínlítra á næsta ári en í ár, en hækkanir kauptaxta eru áætlaðar um 13% milli ára. Jafnframt ætla stjórnarflokkarnir að láta ríkissjóð njóta góðs af þessum hækkunum á bensíni með auknum tekjum af tollum og söluskatti af bensíni og í stað þess að framfylgja þeirri stefnu, sem Sjálfstfl. hefur haldið á loft, um að tekjur ríkissjóðs af bensíni eigi að renna til vegamála, verður framlag úr ríkissjóði til viðbótar við markaða tekjustofna Vegasjóðs hlutfallslega minna á næsta ári en í ár. Er þó látið líta svo út að sú ákvörðun ríkisstj. að af heildartekjum af bensíni, þ.e. mörkuðum tekjustofnum og tollum og söluskatti af bensíni, skuli 50% að lágmarki renna í Vegasjóð jafngildi hækkun á framlagi ríkissjóðs frá því sem verið hefur. Staðreyndin er hins vegar sú, miðað við þær tölur sem ég hef fengið frá fjárlaga- og hagsýslustofnun um tekjur af bensíni í ár, að framlag ríkissjóðs verður hlutfallslega lægra á næsta ári en í ár, þ.e. ríkissjóður heldur stærri hluta bensíntekna eftir en á þessu ári. Vegagerð ríkisins áætlar að á næsta ári nemi heildartekjur af bensíni 1706 millj. kr., þar af markaðir tekjustofnar Vegasjóðs 663 millj. Í væntanlegum fjárlögum er því gert ráð fyrir að bæta við mörkuðu tekjurnar 190 millj. kr. af hluta ríkissjóðs af bensínsköttum, þannig að til vegamála verði varið alls af bensínsköttum 853 millj. kr., sem eru 50% af heildarsköttunum, 1706 millj. kr. Ef skoðað er hvernig þessu er háttað í ár, áður en 50% reglan var tekin upp, eru heildartekjur af bensíni áætlaðar í ár 1182 millj. Þar af fær Vegasjóður af mörkuðum tekjustofnum 469 millj. Þá hefði þurft að bæta við af öðrum tekjustofnum, þ.e. tollum og söluskatti af bensíni sem renna í ríkissjóð, 122 millj. kr. til þess að til vegagerðar rynnu alls 591 millj. kr., sem eru 50% af heildarsköttum af bensíni, sem eins og ég áðan nefndi eru 1182 millj. Framlag ríkissjóðs á þessu ári verður á hinn bóginn ekki 122 millj. heldur 152.4 millj. kr., þannig að í Vegasjóð renna á þessu ári 52.6% af heildarsköttum af bensíni. Ef sama hlutfall, þ.e. 52.6%, ætti að gilda á næsta ári, en ekki 50% eins og áætlað er, þá rynni í Vegasjóð 44.3 millj. kr. hærri upphæð en hér á að fara að ákvarða við afgreiðslu fjárlaga. Hv. formaður fjvn. hefur gert grein fyrir því sem fram kom af hálfu fulltrúa Þjóðhagsstofnunar þegar þeir komu á fund fjvn. eftir 2. umr. Samkv. því sem fram kom á fundinum er ekki gert ráð fyrir því að áætlun um að draga úr launahækkunum um 2 prósentustig frá því sem áætlað var við gerð fjárlagafrv. hafi áhrif til lækkunar á áætluðu verðlagi, heldur er við það miðað að verðlagshækkanir verði jafnmiklar og áður var áætlað vegna þess að gengi krónunnar taki þeim mun meiri breytingum en ráðgert var. Kjaraskerðingar miðað við fyrri áætlanir verða því meiri en minni launahækkanir en áætlað var mundu einar sér valda. Þjóðhagsstofnun hefur endurmetið tekjuáætlun fyrir ríkissjóð vegna nýrra upplýsinga er lágu fyrir þegar upphaflega áætlunin var gerð svo og vegna nýrra forsendna varðandi launabreytingar. Í þessari endurskoðuðu tekjuáætlun Þjóðhagsstofnunar er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs aðrar en tekjur af mörkuðum tekjustofnum lækki um 100 millj. kr. frá áætlun þeirri sem fjárlagafrv. er byggt á. Meiri hl. fjvn. hefur þó talið sig hafa ástæðu til að hækka tekjuáætlunina frá nýrri áætlun Þjóðhagsstofnunar um 50 millj. kr. Hvort áætlun þessara hv. nefndarmanna reynist réttari en spá Þjóðhagsstofnunar á tíminn eftir að leiða í ljós og þá um leið hvort þessi ákvörðun þýðir í reynd að rekstrarhalli ríkissjóðs á næsta ári reynist vanmetinn á væntanlegum fjárlögum. Afgreiðsla fyrstu fjárlaga hæstv. ríkisstj. er markverð að ýmsu leyti. Horfið er frá yfirlýstri stefnu ríkisstj. um jafnvægi í ríkisfjármálum á næsta ári, en þess í stað ákveðin skuldasöfnun og hallarekstur sem leystur er með seðlaprentun. Til viðbótar við þá stórfelldu skerðingu kaupmáttar launa sem þegar er að sliga þá sem verst eru settir í þjóðfélaginu er gert ráð fyrir aukinni skattheimtu, m.a. með hækkun vísitölutengdra skattstofna, en verðbætur á laun eru á hinn bóginn bannaðar með lögum. Og ríkisstj. hefur talið ástæðu til þess, einmitt þegar kaupmáttur er skertur svo sem raun ber vitni, að afnema allar hömlur á verðlagningu hvers kyns þjónustu, m.a. með þeim afleiðingum, sem ég nefndi dæmi um við 2. umr., þar sem t.d. kom fram að þeir sem hafa lífsframfæri af ellilífeyri og tekjutryggingu gátu í desember í fyrra keypt 66.5% meira magn af heitu vatni frá Hitaveitu Reykjavíkur fyrir lífeyrinn en á sama tíma á þessu ári. Og nú fær gamla fólkið og aðrir neytendur þann jólaglaðning að fyrirhuguð sé 25% hækkun þessara útgjalda, þannig að eftir þá hækkun standa mál svo, að í des. í fyrra dugði mánaðarlífeyririnn fyrir 973.4 lítrum af heitu vatni, en eftir boðaða hækkun mun hann aðeins duga fyrir 467.9 lítrum, þ.e. í fyrra fékkst 108% meira magn fyrir lífeyrinn en eftir þá hækkun sem verið er að boða þessa dagana fyrir jól. Enn eitt einkenni þessara fjárlaga er niðurskurður félagslegra framkvæmda á sama tíma og verið er að efna til ríflega 600 millj. kr. erlendrar lántöku til byggingar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Þá er ljóst að fjárveitingar til fjölmargra stofnana ríkisins eru með þeim hætti að þeim er ætlað fjármagn til rekstrarútgjalda sem er hærra að raungildi en það fjármagn sem þær nota á þessu ári. Það sem þó fyrst og fremst gerir þau fjárlög sem hér er verið að afgreiða einstök, svo að þau marka tímamót, er sú ákvörðun Sjálfstfl. og Framsfl. að hefja aðför að því tryggingakerfi sem byggt hefur verið upp á undanförnum áratugum - aðför sem er upphafið að því að rífa niður þá afkomutryggingu sem hver og einn þjóðfélagsþegn hefur búið við með því að eiga rétt á ókeypis sjúkrahúsvist. Sú ákvörðun að ætla með-þessum hætti að leysa tímabundinn vanda með að ná saman endum við afgreiðslu fjárlaga tryggir fjárlagaafgreiðslunni nú sérstakan sess í sögunni svo og þeim hv. alþm. sem að því ætla að standa.



Herra forseti. Það er í raun og veru ekki ástæða til þess við lokaumr. um fjárlög að hafa um þau mörg orð, því eins og fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni hefur allt staðist sem haldið var fram af hálfu minni hl. fjvn. og þar með stjórnarandstöðunnar við 2. umr. málsins. Þannig þarf ekki miklu við að bæta og ég skal ekki hafa um það mörg orð. Ég vil aðeins ítreka nokkur atriði hér sem liggja ljós fyrir. Því var haldið fram við 2. umr., að fjárlög fyrir árið 1984, sem hér er nú verið að leggja síðustu hönd á að afgreiða, yrðu afgreidd með halla. Það er nú staðreynd. Það er einnig staðreynd að lántökur verða samkv. því sem hér er nú verið að leggja til verulega auknar á árinu 1984 og þótti þó mörgum ærið nóg. Skv. þessu munu lántökur verða um eða yfir 60%, nokkuð yfir 60% líklega, af þjóðarframleiðslu. Enn fremur er ljóst að skuld af yfirdráttarlánum hjá Seðlabanka Íslands er utan fjárlaga. Þar er um að ræða 1100–1200 millj. 30 millj. vantar til að standa við framlag ríkissjóðs í Atvinnuleysistryggingasjóð, þannig að þar sé lagaskyldu fullnægt, og 240 millj., sem lofað er í framlögðu húsnæðismálafrv. hæstv. ríkisstj., hafa ekki enn séð dagsins ljós. Enn sem komið er er þar um að ræða marklaus loforð vegna þess að það fé er ekki tekið með við afgreiðslu fjárlaga á sama tíma og frv. er til umr. í þinginu. Það er einnig ástæða til þess að segja örfá orð um þær 355 millj. sem á að taka af sjúklingum í heilbrigðiskerfinu. Vonandi komast stjórnarflokkarnir ekki fram úr því máli að framkvæma það eins og áformað er. Ítrekað hefur verið beðið um að fá að sjá eða heyra fyrirætlanir ríkisstj. í sambandi við útfærslu á þessum sjúklingaskatti, en ekkert slíkt hefur a.m.k. borist í hendur fjvn. þannig að það mál er allt óljóst. Vonandi guggnar hæstv. ríkisstj. á áformum þessum. Þó að það þýddi enn stærra gat í fjárlögunum væri það vissulega til vinnandi að leggja ekki þyngri byrðar á bök þeirra sem verst eru settir. Þá hefur einnig komið fram, og það er reyndar löngu ljóst, að verulega eru niður skornar fjárveitingar til framkvæmda hinna ýmsu mikilvægu þátta. Ég ætla ekki að rifja það hér upp. Það hefur verið gert rækilega við 2. umr. málsins og ekkert hefur breyst að því er þann málaþátt varðar. Það er líka eftirtektarvert nú við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1984 að skipaútgerðina á ekki að reka samkv. fjárlögunum nema hálft árið. Hvað þá á að taka við veit enginn. En samkv. fjárlagafrv. eins og það líklegast verður afgreitt hér á ekki að reka Skipaútgerð ríkisins nema hálft árið 1984. Það er óhugnanlegt ef fleira stefnir í þá átt sem mál Skipaútgerðar ríkisins við afgreiðslu frv. Er allillt ef stefnir í sömu átt í ýmsum mikilvægum málaflokkum sem varða ekki hvað síst fólk úti um land sem þarf vissulega á slíkri þjónustu að halda. Ég hygg að hv. formaður fjvn. hafi gleymt að geta þess hér, þegar hann gerði grein fyrir brtt., að í sambandi við Framkvæmdasjóð aldraðra er hækkun um 15 millj. kr. Það er gert í ljósi þess að jafnhátt framlag komi á móti og það verði notað m.a. til B-álmu byggingarinnar hér í Reykjavík. Ég held að nauðsynlegt sé að þetta sé ljóst, en ég heyrði ekki hv. formann geta þessa í framsögu. Ég hygg að það hafi gleymst. Ég skal ekki, herra forseti, hafa öllu fleiri orð um þennan þátt, en nú vænti ég þess að hæstv. iðnrh. verði viðstaddur því að á þskj. 260 flyt ég ásamt hv. þm. Eiði Guðnasyni brtt. við 4. gr. frv. Það er liðurinn 11 399, Ýmis orkumál. Það hefur svo oft verið talað um þann þátt fjármátanna hér á Alþingi, ekki bara að undanförnu heldur og mörg undanfarin ár, að í raun og veru ætti ekki að þurfa að hafa mörg orð um hann, en ekki verður annað séð en núv. hæstv. ríkisstj., þó undarlegt megi teljast miðað við fyrri yfirlýsingar sömu manna og tillöguflutning hér á Alþingi, síðast við afgreiðslu fjárlaga fyrir ári, ætli enn að halda áfram að ráðstafa tekjum sem fást fyrir orkujöfnunargjaldið á allt annan hátt en lög gerðu ráð fyrir þegar þau voru samþykkt 1980. Enn er það aðeins brot af þessum skatti sem á að renna til þess sem hann var upprunalega ætlaður til. Það er ástæða til að rifja það upp hér og nú, að fyrir ári fluttu þáverandi stjórnarandstöðuþm. Sjálfstfl. með hæstv. iðnrh., hæstv. samgrh., hæstv. forseta Sþ. og fleiri í fararbroddi till. um að ráðstafa meira af þessum skattstofni til þess sem upprunalega var ætlað. Allt virðist þetta nú fyrir bí. Þessir sömu hv. þm. og hæstv. ráðh. virðast nú, þegar þeir hafa aðstöðuna til að gera betur en áður hefur verið gert, ætta sér enn að nota verulegan hluta þessa skatts til annarra hluta en upprunalega var ætlað. Ég vona að ekki hafi farið fram hjá neinum hv. þm. hversu gífurlega stórt mál hér er um að ræða. Hæstv. iðnrh. orðaði það svo hér fyrir stuttu, að hann óttaðist að hér væri um að ræða eitt mesta byggðavandamál sem uppi hefði verið um langa tíð. - Nú sé ég að hæstv. iðnrh. gengur í salinn. - Ég er sammála hæstv. iðnrh. um þetta. Þetta, sem er að gerast nú og hefur verið að gerast í nokkuð langan tíma og fer vaxandi, hefur í för með sér að fólksflótti mun bresta á frá sumum svæðum, ef ekki þegar brostinn á frá ýmsum svæðum úti á landi, hingað á höfuðborgarsvæðið þar sem fólk þarf ekki að borga nema brot af þessum kostnaði heimilishaldsins samanborið við það sem er úti á landsbyggðinni víða. Þetta á ekki einvörðungu við um Vestfirði, þetta á miklu víðar við. Það er raunar furðulegt, svo mjög sem hér kreppir að, að hæstv. ráðh. úr dreifbýliskjördæmum, þar sem þetta er hvað þungbærast, skuli ekki hafa uppi burði til að láta þá peninga, sem eru teknir af skattborgurunum til þessa verkefnis, renna óskipta til að minnka þann gífurlega mun sem hér er á, létta þann gífurlega bagga sem fólk ber og er nú að sliga hundruð heimila í landinu, bara þessi þáttur einn, auk þeirrar kjaraskerðingar og annarrar plágu sem yfir gengur nú af hálfu hæstv. ríkisstj. og meiri hl. Alþingis. Er með hreinum eindæmum að við afgreiðslu fjárlaganna skuli eiga að standa að þessu máli á þennan hátt. Ég las í blaði, ég held í Morgunblaðinu, að hæstv. iðnrh. mundi gefa yfirlýsingu hér um að eitthvað skyldi nú gert á næsta ári og ég ætla að taka forskot á sæluna í trausti þess að hann komi á eftir og hafi eitthvað um málið að segja. Slíkar yfirlýsingar og margar yfirlýsingar í þá átt að nú skuli eitthvað gert höfum við heyrt hér á Alþingi mörg undangengin ár og undangengin þing. Og það er ástæða til að rifja upp þær umr. sem fóru fram hér fyrir hádegið og benda á að í sambandi við kosningalagamálið svonefnda voru líka gefin ótvíræð fyrirheit um að jafna búsetuskilyrði fólks í kjölfar breyttrar skipunar kosningalaga. Síðan eru níu mánuðir liðnir. Ekkert hefur gerst, ekki a.m.k. mér vitanlega, og ekkert liggur fyrir hér á þingi sem bendir til þess að það eigi að standa við gefin fyrirheit um að jafna búsetuskilyrðin. Ég rifjaði upp áðan að hæstv. núv. iðnrh., málafylgjumaður mikill, var í broddi fylkingar sem flutti tillögu hér á Alþingi fyrir um ári þegar fjárlög ársins í ár voru afgreidd. Nú virðist hafa orðið héraðsbrestur í þeim herbúðum. Ekkert slíkt er sjáanlegt í þeim efnum þó að nú séu völdin komin í hendur hæstv. iðnrh., hæstv. samgrh., hæstv. forseta Sþ. og svo mætti lengi telja, sem hefðu til þess tækifæri að standa við góðu fyrirheitin, gefnu loforðin. Þetta er nauðsynlegt að rifja upp hér því að enn eina ferðina á nú, að því er sýnist, að fara í þá átt að svíkja allt það sem lofað hefur verið. Í raun og veru á að taka ófrjálsri hendi skattpeninga almennings, sem ætlaðir voru til þessa þáttar, og ráðstafa þeim á annan veg. Og síst hefði ég trúað því að hæstv. iðnrh. gengi í broddi fylkingar þegar að því kæmi að taka slíka peninga ófrjálsri hendi. Hann veit þörfina á því að hér sé reynt að leiðrétta og létta byrðar. Honum er það mætavel kunnugt, eins og ég vona að hv. þm. öllum sé ljóst, og hversu brýn þörfin er á að hér verði bót á ráðin. Ég hef því á þskj. 260 leyft mér að flytja ásamt hv. þm. Eiði Guðnasyni brtt. við liðinn Ýmis orkumát, þ.e. jöfnun og lækkun húshitunarkostnaðar samkvæmt lögum nr. 53/1980, sem ég hef gert hér að umræðuefni. Í staðinn fyrir 3 millj. komi 232,5 millj., sem er bara ráðstöfun á þessum skatti til þess verkefnis sem honum var ætlað. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að núv. hæstv. ráðh. sem hafa hér völdin og geta ráðið ef þeir vilja, hafi svo snúist hugur frá því sem var fyrir um ári að þeir ætli nú að standa gegn því að þetta réttlætismál nái fram að ganga. Hæstv: iðnrh. sagði í umr. um daginn að hann réði þessu ekki einn. Það er út af fyrir sig rétt. En ég vil gjarnan í ljósi þeirra orða óska eftir því hvort og þá hverjir þm. stjórnarliðsins það eru sem ekki fást til að ganga þennan veg og samþykkja að þessir peningar fari til jöfnunar hitunarkostnaðar. séu einhverjir þann veg klæddir í dag að vilja ekki þetta réttlætismál fram er nauðsynlegt að fá það upplýst. - Ég sé að hæstv. fjmrh. gaf merki. Líklega táknar það að hann væri einn þeirra. En ég minni þá á að hæstv. núv. fjmrh. var einn af flutningsmönnum brtt. við afgreiðslu fjárlaga á síðasta ári. Það þýðir ekki, hæstv. ráðh., að hrista hausinn. Þessu er hægt að fletta upp í þskj. Núv. hæstv. fjmrh. var meðal flm. að brtt. um að skila meira af þessu gjaldi til réttra aðila en þá átti að gera. Ég bendi hæstv. fjmrh., trúi hann þessu ekki, á að fletta upp í þskj. varðandi tillöguflutning við fjárlagaafgreiðslu í fyrra. Þó að margt sé hægt að segja og margt hafi miður farið í sambandi við þá fjárlagaafgreiðslu sem hér á nú að fara fram, margt sé þar miður, er þessi þáttur ekki hvað síst svo gífurlegt vandamál fyrir svo mörg heimili í landinu að Alþingi getur ekki skotið sér undan því lengur að hér verði bót á ráðin. Með engum hætti er það hægt miðað við hvernig málið hefur æxlast, hverju hefur verið lofað og til hvers þeir peningar sem af atmenningi eru teknir voru ættaðir. Ég treysti því að hæstv. iðnrh., helst í broddi fylkingar stjórnarliðsins, gefi a.m.k. ótvíræða yfirlýsingu um að ekki skuli stefnt að eða reynt, heldur verði bætt um betur. Beiti hann sér ekki fyrir úrbótum núna við afgreiðslu fjárlaga verði hans orð a.m.k. ekki misskilin, þau verði rétt skilin, um að bætt verði úr þegar á næsta ári.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að fjölyrða svo mjög um fjárlagafrv. við 3. umr., það hefur verið gert við 2. umr., og mun ég því aðeins gera grein fyrir brtt. BJ svo og viðhorfum til þeirra efnahagsforsendna sem liggja að baki frv. ásamt þeim breytingum á forsendum sem fram eru komnar við launaútreikninga fyrir næsta ár. En fyrst vil ég alveg sérstaklega geta um hversu ánægjuleg breyting hefur orðið á einstökum liðum til batnaðar í meðförum fjvn. í síðustu umferð. Það hefur komið skýrt fram í máli formanns n. hverjir þeir liðir eru og ætla ég því ekki að fjölyrða nánar um þá, en vil jafnframt geta þess að því miður eru eftir margir óhreyfðir liðir sem að mínu mati eru mikilvægir. En það verður ekki við öllu séð. Það virðist vera að við gerð þessa frv. hafi menn átt sér óskatölur, sem eiga sér litla stoð í raunveruleikanum til þess að byggja fjárlög næsta árs á. Það fer ekki mikið fyrir raunhæfni í frv., eins og þó hefur verið mikið hamrað á af hæstv. ríkisstj. og svo sem fram kemur í forsendum frv. Þetta segi ég vegna þess að það ber að taka inn í umr. og hafa í huga þær upplýsingar sem nú liggja fyrir um þjóðhagsáætlun, tekjuáætlun, verðbólgustig, kaupmátt launa og verðlagsforsendur. Þær þurfa bara alls ekki að vera réttar frá sjónarmiði okkar sem stöndum utan stjórnar og alls ekki að vera réttar né á rökum reistar miðað við þau ummæti sem hæstv. fjmrh. lét falla hér við 2. umr. fjárlagafrv., en þá sagði hæstv. fjmrh., með leyfi forseta: Ég sagði að við hefðum ekki réttar upplýsingar um ríkisfjármál þegar við fórum í kosningabaráttuna. Sum af kosningaloforðum okkar voru byggð á upplýsingum sem við héldum að væru réttar. Við höfðum þær ekki þegar við hófum okkar stjórnarmyndunarviðræður, fengum þær ekki fyrr en við sjálfir létum gera úttekt á ríkissjóði. Þetta eru mín orð. Herra forseti. Svo mælti hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson við 2. umr. fjárlaga. Þetta er mikið alvörumál. Þessi ummæli segja okkur, ef staðfest verða, að stjórnin getur haldið réttum upplýsingum og sannleikanum um ríkisfjármálin frá þeim sem standa utan stjórnar á hverjum tíma. Hitt er þó mun alvarlegra mál, að með þessu er búið svo um hnútana að þeir aðilar sem hafa með að gera upplýsingar, áætlanir og ráðgjöf fyrir ríkisstjórn og fyrir hönd ríkissjóðs, eins og Þjóðhagsstofnun og fjárlaga- og hagsýslustofnun, eru nú sakfelldir. Þeir sem nú eiga sæti í hæstv. ríkisstj. og þeir hv. þm. sem styðja hana létu ekki svo fá orð falla í kosningabaráttunni um að allt væri komið í óefni í ríkisbúskapnum og að allt væri á hraðri leið til glötunar, svo ekki virðist að neitt hefði átt að koma þeim á óvart. Hafi þeir í því efni ekki haft réttar upplýsingar og ekki fengið þær fyrr en þeir sjálfir létu gera úttekt á ríkisbúskapnum vil ég fá svör og staðfestingu á því hér við þessa umr. frá hæstv. forsrh., sem að vísu er ekki í salnum núna, en ég vænti að hann ætli sér að vera viðstaddur fjárlagaumræðuna, og frá hæstv. fjmrh. hvort þetta eru réttmætar fullyrðingar og ef rétt reynist hvort ekki sé talið ófært að halda stofnunum sem slíkar upplýsingar veita uppi af almannafé til þess eins að því er virðist að spúa út röngum og villandi upplýsingum. En hvort sem um er að ræða rangar og villandi upplýsingar eða réttar upplýsingar sem nú liggja fyrir, þá virðast mér meginforsendur frv. fremur hæpnar. Mér segir svo hugur um að það eigi eftir að koma fyrr í ljós en ráðgert er í dag af spám hve forsendum frv. er teflt á tæpasta vað. Nægir í því sambandi á þessu stigi að nefna gengið. Hætt er við að fyrr en varir þurfi að grípa til gengisfellingar og hvernig er þá komið fyrir forsendum frv.? Ég vil einnig vekja athygli á því, að frá því að frv. var lagt fram til 1. umr. hafa forsendur þess breyst - eða eins og formaður fjvn, sagði áðan „vegna fyrirsjáanlegs samdráttar þjóðartekna frá því sem reiknað var með“. Það eru tveir mánuðir síðan þetta var lagt fram. Á góðu getum við nú átt von á næstu tveimur mánuðum. Það sem þó vekur einna helst athygli mína við þá umfjöllun sem átt hefur sér stað um frv. er að það er alls ekki sama hvort um er að ræða Jón eða séra Jón í áhersluþáttum þessa frv. Við umr. um A-hluta frv. var fengin staðfesting á því að það stranga aðhald sem boðað hafði verið að gæta ætti kom skýrt fram í niðurskurði á verklegum framkvæmdum að því er varðar félagslegar framkvæmdir og þjónustu, svo sem skóla og dagvistarheimili, - já og heilsugæslustöðvar, ekki má nú gleyma þeim. Í því sambandi vil ég sérstaklega taka þann lið til umræðu að því er varðar Reykjavíkurborg, sem fékk heilar 100 þús. kr. til heilsugæslustöðva. Það verður auðvitað þess valdandi að borgin getur af eðlilegum ástæðum ekki staðið við lögsamdar skyldur sínar um veitta heilbrigðisþjónustu, sem eru auðvitað alveg forkastanleg vinnubrögð. Eins og ég gat um áðan er staðið við hin ströngu viðurlög um aðhald og engar nýjar verklegar framkvæmdir að því er varðar skóla, dagvistarheimili og heilsugæslustöðvar. Það er sem sagt Jón. Sama aðhaldinu er ekki að heilsa þegar kemur að honum séra Jóni eða ýmsum B-hluta fyrirtækjum ríkisins. Sú reiknitala sem þá er notuð og lögð til grundvallar hækkunar fellur ekki undir hin ströngu viðurlög eða þær forsendur sem gert er ráð fyrir í frv. Nægir þar að nefna að fjárfestingar Pósts og síma stefna í að verða um 40% hærri á næsta ári en nú. Áfram skal haldið og markvisst með þessu gengið á kaupmátt launa og niðurskurð félagslegrar þjónustu sem er orðið eitt af því sem ríkisstj. hrósar og hreykir sér af, samanber sparnaðinn í rekstri sjúkrahúsa sem eingöngu á að koma fram í því að sjúklingar eiga að borga þann sparnað sjálfir. Kjör almennings eru stórlega skert og það leiðir aftur til þess að minna kemur í ríkiskassann, eins og fram kom í ræðu formans fjvn., vegna þess að launafólk þarf að halda utan um hvern eyri og velta honum fram og til baka til að reyna að eiga fyrir helstu lífsnauðsynjum, sem þó hrekkur ekki til, og er fólk í unnvörpum farið að taka lán fyrir daglegum rekstri heimilanna. Verst koma þó aðgerðir ríkisstj. fram í því að ekkert bendir til þess að huga eigi að því sem þó hlýtur að vera undirstaða efnahagslífs okkar í framtíðinni, en það er iðnaður, og þó verður iðnaðurinn að taka við því fólki sem kemur á næstu árum út á vinnumarkaðinn. Því fyrr sem markvisst verður gengið fram af alvöru í því að tryggja stöðu, þróun og framgang iðnaðar og tekið verður til við uppbyggingu hans, því betra. Það er ekki nóg að tala um þessa hluti af innlifun og hafa allan skilning á þeim til að bera í kosningabaráttunni. Það þarf að efna þau fyrirheit sem gefin hafa verið á þessu sviði, vegna þess að iðnaður verður innan tíðar að verða undirstaða efnahagslífs okkar. Brtt. BJ miða því nær allar að því að rétta hlut iðnaðar í frv. á kostnað t.d. yfirstjórnar rn. þar sem við viljum að markvisst verði miðað að endurskipulagningu á borði en ekki eingöngu í orði. En engra breytinga virðist þar að vænta á næsta ári miðað við fjárlagafrv. Hvorki er miðað að kerfisbreytingum né í sjónmáli uppskurður í stjórnkerfinu. Við leggjum einnig til að ýmis fyrirtæki í eigu eða á framfæri ríkisins verði lögð niður og niðurgreiðslur og útflutningsbætur verði í áföngum lagðar niður. Allt á þetta að miða að því að fá vægi iðnaðar metið hærra en hingað til. Ég lýsti því við 2. umr. að við erum ekki að fara fram á 1100 ára aðlögunartímabil fyrir iðnað, svo sem reyndin hefur verið í landbúnaði, og enn er ekki séð fyrir endann á þeirri fyrirgreiðslu sem þar á sér stað þegar miðað er við iðnaðinn sem verður að mestu eða öllu leyti að standa undir þeirri ráðgjafarþjónustu sem honum stendur til boða. Auðvitað hljótum við að þurfa að veita hinum ýmsu iðngreinum sömu tækifæri og landbúnaður og sjávarútvegur hafa haft og hafa. Við þurfum að sjá til þess að iðnaðurinn fái gefinn upp boltann svo að þeir sem að iðnaði standa geti gripið hann og unnið að því að skila Íslenska þjóðarbúinu þeim arði sem hann vissulega býr yfir, en hefur aldrei haft nokkra möguleika til að koma fram í dagsljósið vegna ónógra tækifæra. Herra forseti. Ég mun þá snúa mér að því að gera grein fyrir brtt. sem liggja fyrir á þskj. 267 við framlagt fjárlagafrv. það sem hér er til umræðu. Þessar brtt. eru frá Kristínu S. Kvaran, Stefáni Benediktssyni, Guðmundi Einarssyni og Kolbrúnu M. Jónsdóttur. Lið 1 og 2 er hægt að líta á í samhengi vegna þess að það segir sig nokkuð sjálft að með þessum till. er einungis verið að undirstrika að það á ekki að vera álitinn lúxus að aka um á bifreið og eiga einungis að vera á færi hinna velmegandi. Liður 3 er í samræmi við málefnagrundvöll BJ um að leggja niður Sölunefnd varnarliðseigna og að við sjáum okkur sóma í því að ætla ekki íslenskum ríkissjóði tekjur af amerísku skrani. Liður 4, sem er um að sérstakt vörugjald af innlendri framleiðslu falli niður, er í takt við hugmyndir okkar um að efla íslenskan iðnað og leitast þar með við að styðja við bakið á innlendri framleiðslu. Liður 5. Allt virðist nú geta orðið að tekjustofni fyrir ríkið og spurning um hvort ekki væri nær að stuðla að því að fólk sendi hvort öðru fleiri heilla- og hamingjuóskir. Ætli það veitti nokkuð af því á þessum krepputímum. Liður 6 er um flugvallaskatt. Það er með hann eins og tímabundna vörugjaldið, að það tímabundna verður alveg tímalaust þegar allt kemur til alls. Þess vegna leggjum við til að flugvallaskattur falli niður. Liður 7 er um að einkaleyfisgjald Happdrættis Háskóla Íslands falli niður. Það er dæmigert þegar fjármunir eru teknir upp úr öðrum vasanum og settir niður í hinn. Liður 8 er um prófgjald iðnnema og er það sjálfsagt eina prófgjaldið sem er í fjárlögunum. Er alveg óþarft að ætla námsmönnum að bera þann hluta af fjárlögunum meðan ekki er staðið við gerða samninga við þá varðandi námslán. Liður 9 er um yfirstjórn rn. Þar gildir sama röksemdin og ég gat um áðan, að við viljum láta fara fram endurskipulagningu og stefnubreytingu varðandi yfirstjórnir allra rn., en að nánar íhuguðu máli frá 2. umr. sleppum við menntmrn. og iðnrn., sem við álítum að veiti ekki af þeirri upphæð sem tilgreind er í frv. til að sinna þeim málaflokkum. Vegna nýrrar spár um samdrátt þjóðartekna lækkar launaliður frv. um 1.9%, eins og formaður fjvn. gat um áðan, en við höfum að sama skapi fært okkar till. nær hugmyndum frv. og lækkum útgjöld yfirstjórnar rn. um 8% í stað 10% áður. Þetta endurtekur sig við alla liði sem merktir eru rn. Liður 10. Húsameistari ríkisins leggjum við til að verði felldur niður. Þetta embætti er að okkar áliti til óþurftar fremur en hitt. Liður 11 og 12 falla undir þá röksemd sem ég hef þegar getið hér um vegna yfirstjórna í rn. Liður 13 fellur undir þá skoðun okkar að landbúnaður hafi þegar haft nægan aðlögunartíma og geti farið að greiða fyrir þjónustu. Vegna þessa lækkum við framlag ríkisins til Búnaðarfélagsins, en hækkum á móti sértekjur þess. Liður 14. Veiðistjóri. Hér fellum við niður embætti veiðistjóra og gerum það að till. okkar að jafnframt að sveitarfélögin taki að sér þetta verkefni. Liður 15. Hér er um að ræða uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir. Við leggjum það til að þær lækki um 25%. Eins og ég gat um áðan er það í samræmi við málefnagrundvöll BJ að stefna að því að leggja útflutningsbætur niður í þrepum. Liður 16. Yfirstjórn sjútvrn. Lækkun 8%. Liður 17. Hér gildir sama röksemdin og við Búnaðarfélag Íslands. Sértekjur hækki, en framtag ríkisins lækki á móti. Það sama á við um næsta lið, lið 18, sem er Fiskifélagið. Liðir 19 og 20 eru um lækkun yfirstjórnar rn. Og þá er komið að lið númer 21, sem er Framkvæmdasjóður fatlaðra. Hér viljum við aðeins rétta af þann hlut sem lög gera ráð fyrir að sjóðurinn fái, en fjárlagafrv. gerir einungis ráð fyrir að hann fái 45% af því sem lög segja til fyrir um. Liður 22. Ef halda á úti Þjóðhagsstofnun og sannað verður að hún veiti réttar upplýsingar, sem ég vonandi fæ svar við hér á eftir, er engin ástæða til þess að ríkið haldi uppi hagdeildum þeim sem frv. gerir ráð fyrir. Liður 23 er lækkun yfirstjórnar svo og liður 24. Liður 25. Þar leggjum við til nýjan lið upp á 5 millj. kr. sem lið í baráttunni fyrir aðgerðum vegna smygls og dreifingar á fíkniefnum. Það þarf að bæta aðstöðu tollyfirvalda að mun, þannig að allflestar aðgerðir renni ekki að meira eða minna leyti út í sandinn eins og nú. Liður 26. Við leggjum til að þessi skattstofn verði lagður niður, þ.e. Fasteignamat ríkisins, en að þær upplýsingar sem þegar eru fyrir hendi í sveitarfélögunum, svo sem brunabótamat, verði nýttar og hafðar fyrirliggjandi á hverjum stað og sendar þaðan til byggða- og áætlunardeildar Framkvæmdastofnunar sem vel getur gegnt hlutverki þessu. Liður 27. Framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins. Við álítum hana vera til óþurftar við íslenskar framkvæmdir og leggjum til að hún verði lögð niður. Liður 28 er um lækkun yfirstjórnar. Þegar komið er að Skipaútgerð ríkisins álítum við að vitaskuld þyrfti að hætta þeirri útgerð, en það verður væntanlega ekki gert á svipstundu. Þess vegna leggjum við til að dregið verði úr framlögum ríkisins, en að útgerðin geti farið að huga að því að standa undir sér þannig að þegar kemur að sölu þess fyrirtækis, eins og virðist standa til, verði fyrirtækið undir það búið þannig að væntanlegir kaupendur sjái sér hag að bjóða í það. Liður 30. Nú viljum við fara að láta þörf iðnaðar fyrir þjónustu. Þess vegna höfum við engar sértekjur fyrir Iðntæknistofnun og leggjum til að öll framlög til iðntækniþjónustu og nýiðnaðarrannsókna verði hækkuð að mun. Liður 31 stefnir í sömu átt: Nýr liður við Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, sem er almennur styrkur að upphæð 22 millj., og Rannsókn og kynning á orkusparnaði 10 millj. kr. Varla mun nú af veita. Liðurinn 32, þ.e. iðja og iðnaður, framlög. Hér er verið að greiða fyrir iðnþróun og tækninýjungum, iðnþróunarverkefnum og að fjölga iðnráðgjöfum. Liður 33. Með tilliti til þess að hægt sé að byrja á stærsta virkjunarmöguleika okkar, sem er orkusparandi aðgerðir, hækkum við framlög til orkusparnaðar úr 2.5 millj. í 15 millj. kr. Liður 34 er um lækkun yfirstjórnar. Liður 35. Í samræmi við málefnagrundvöll BJ leggjum við til að horfið verði frá niðurgreiðslum í áföngum og leggjum til lækkun á þessum lið um 25%. Síðasti liðurinn, sem er liður 36. Við leggjum einfaldlega til að liðurinn falli niður og að hlutafélög greiði sjálf þann kostnað sem hlýst af því að skrá þau. Ég hef rakið þessar brtt. í stuttu máli og held að þær þarfnist ekki nánari skýringa, en vil ítreka að þeim spurningum sem ég lagði fram áðan vonast ég til að fá svör við í þessari umr. frá hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. Þær voru varðandi þau ummæli sem hæstv. fjmrh. viðhafði í umr. s.l. þriðjudag.



Herra forseti. Það er yfirlýst markmið ríkisstj. að fjárlög næsta árs séu raunhæf. Eina virkilega raunhæfa niðurstaðan sem komist verður að nú er hins vegar sú að það verður halli á ríkisbúskapnum á næsta ári. Sá halli hlýtur að leiða til meiri verðbólgu en ríkisstj. hefur boðað á næsta ári og sú niðurstaða er ekkert annað en svik við allt það fólk sem var reiðubúið til að leggja sitt af mörkum, leggja á sig miklar þrengingar til að ná niður verðbólgunni. Ég hef margoft í umr. hér á Alþingi látið í ljós efasemdir um að grunnurinn sem þetta fjárlagafrv. er byggt á sé nægilega traustur. Það er nú komið í ljós að forsendur tekjuhliðar þess fá ekki staðist. Horfur og tillögur um minni fiskafla en áður var spáð breyta stöðunni til hins verra. Um það verður ríkisstj. ekki beinlínis kennt, ekki þessari ríkisstj. a.m.k., þótt flestir sem hana skipa beri sína ábyrgð á því hvernig nú er komið. Stór hluti þess vanda sem nú blasir við okkur er afleiðing rangrar stefnu undanfarinna ára, hömlulausrar sóknar í dýrmætustu fiskstofna okkar og fyrirhyggjulausrar fjárfestingar í fiskiskipum. Sú mynd sem við okkur blasir er ekki fögur, minnkandi þjóðarframleiðsla og tekjurýrnun, áframhaldandi viðskiptahalli og versnandi skuldastaða og enn eru ekki að fullu komin fram áhrifin af aðgerðum ríkisstj. í launamálum. Mín skoðun er sú, að samdráttur í einkaneyslu vegna minnkandi kaupmáttar eigi eftir að skekkja dæmið meira en séð verður af því frv. sem hér er til 3. umr., hafa enn meiri áhrif á allar veltustærðir í tekjuáætlun fjárlaga. Vonandi er ég þó verri spámaður en þeir vísu menn sem reiknað hafa eftir forskrift núv. ríkisstj. Það er út af fyrir sig jákvætt að þær tölur sem sjá má tekjumegin í þessu frv. lýsa töluverðri bjartsýni stjórnvalda á því að ástandið verði betra en tilefni virðist til um þessar mundir, og ef þau hyggjast vinna að því með einhverjum ráðstöfunum, sem ekki hafa enn verið kynntar, er ekkert nema gott um það að segja svo framarlega sem ekki verður frekar ráðist að lífskjörum láglaunafólks. Það er svo e.t.v. óhófleg bjartsýni mín að láta slíkt í ljós eftir allt sem á undan er gengið. En lengi má mennina reyna. Þetta frv. til fjárlaga fyrir árið 1984, sem nú er til 3. umr., er á margan hátt dapurlegt plagg. Úr því má lesa verðmætamat núv. ríkisstj. og afstöðu hennar til þeirra mála sem svo mjög varðar daglegt líf og velferð atmennings. Við 2. umr. ræddi ég sérstaklega um þrjá málaflokka sem mér þykir lítill sómi sýndur af þeim sem ráða ferðinni í ríkisbúskapnum. Það eru byggingar dagvistarheimila, skóla og sjúkrastofnana. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka orð mín þá, en erfitt var að sitja undir atkv. um brtt. minni hl., einu brtt. sem minni hl. flutti, um hækkun á framlagi ríkisins til byggingar dagvistarheimila. Hvert einasta nei verkaði sem hnefahögg. Aukið dagvistarrými hefur verið baráttumál kvenna um áratugi og meðal forgangsmála hvert sinn sem þær setjast að samningaborði til að fá kjör sín bætt. Afstaða stjórnarflokkanna til þessa mikla hagsmunamáts gleymist ekki. Við 2. umr. ræddi ég einnig um þær hugmyndir sem heyrst hafa til sparnaðar í heilbrigðis- og tryggingamálum. Það er nú komið í ljós, sem margir óttuðust, að hugmyndir um gjaldtöku af sjúklingum á sjúkrahúsum eiga sér einhvern hljómgrunn innan stjórnarflokkanna. Eftir allt hjalið um siðleysi í sambandi við álag á ferðamannagjaldeyri, sem var afnumið með brbl. á s.l. sumri, eru nú ýmsir slegnir siðblindu þegar þjónusta við sjúka er annars vegar. Og menn spyrja sig þessa dagana: Er e.t.v. ætlunin að nota jólaleyfi þm. til að setja brbl. um gjaldtöku fyrir sjúkrahúsþjónustu? Ég vil ekki ætla neinum svo illt. En ég er áreiðanlega ekki ein um að hafa orðið vör við miklar áhyggjur almennings út af þessum sjúklingaskatti, sem svo er kallaður, og ótta við að honum verði skellt á eftir áramótin. Ófrísk kona spyr hvort hún verði látin borga fyrir sængurleguna í febrúar. Önnur hefur áhyggjur af því að aðgerð sem frestaðist í haust verði nú aldrei framkvæmd því hún hafi ekki efni á því að liggja á sjúkrahúsinu. Austfirðingur spyr hvort fólki utan af landi sé það ekki nógu þungbært að þurfa að greiða þúsundir króna í fargjald til að komast í aðgerð á Landspítalanum þótt ekki verði farið að plokka af því peninga fyrir matnum þar. Ég ætla ekki að tefja þessa umr. með fleiri dæmum. Þetta mál kemur að sjálfsögðu til meðferðar hér á sínum tíma, ef ráðamenn gera alvöru úr því að reyna þessa leið. Gegn því verður að berjast af fullri einurð. Ég er hins vegar ekki í vafa um að spara má í rekstri sjúkrahúsanna með margvíslegri hagræðingu, jafnvel án þess að það bitni á þjónustu við sjúklingana. Margar till. í þá átt eru í athugun og vel þess virði að reyna þær, þótt ég efist hins vegar um að unnt verði að ná fram öllum þeim sparnaði sem til er ætlast. En ég vil ekki skilja við heilbrigðismálin án þess að minnast á þann þátt sem mestum sparnaði skilar þegar allt kemur til alls. Þá á ég við forvarnarstarf af ýmsu tagi, leit að sjúkdómum á byrjunarstigi, fræðslu og fyrirbyggjandi aðgerðir. Um þetta tel ég að við séum nokkuð sammála í fjvn. og hefðum viljað styðja betur við starfsemi af þessu tagi. Sem dæmi um leit að sjúkdómum á byrjunarstigi má nefna það stórmerka starf sem unnið hefur verið af Krabbameinsfélagi Íslands við leit að leghálskrabbameini með þeim árangri að meira en 60% minnkun hefur orðið bæði á tíðni og dánartíðni sjúkdómsins. Árangur hérlendis hefur vakið slíka athygli út um heim að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur valið Ísland sem fyrirmyndarland í verkefninu „Útrýming leghálskrabbameins“. Krabbameinsfélagið hefur sett sér það markmið að engin íslensk kona deyi af völdum leghálskrabbameins árið 2000. Með þeirri upphæð sem fjvn. leggur til að Krabbameinsfélagið fái nú ætti að vera tryggt nægilegt fjármagn til þessa verkefnis á næsta ári. Þessari niðurstöðu fagna ég sérstaklega. Fræðsla er einnig afar mikilvægur þáttur í fyrirbyggjandi aðgerðum á sviði heitbrigðismála og þann þátt þarf að efla miklu meira en fjárveiting næsta árs gefur tilefni til. Má þar nefna fræðslu um getnaðarvarnir og kynsjúkdóma, umferðarmál, fíkniefni, mataræði og margt fleira sem stuðlar að heilbrigði og sjúkdómsvörnum. Á vegum landlæknisembættisins er unnið að útgáfu efnis af þessu tagi og nemar í læknis- og hjúkrunarfræðum hafa farið í framhaldsskóla á höfuðborgarsvæðinu og miðlað þekkingu til unglinga. Þessa starfsemi ber að styðja og efla og koma henni víðar út um landið. Sú fjárveiting sem landlæknisembættið fór fram á í þessu skyni var ekki há eða aðeins sem samsvarar rúmlega helmingi þeirrar upp hæðar sem það kostar að reka eitt sjúkrarúm á ári. Ég fæ ekki varist þeirri hugsun að margir, sem þurfa á slíku rúmi að halda, hefðu komist hjá því ef þeir hefðu notið fræðslu fyrr og betur um þá þætti sem valda sjúkdómum þeirra. Sú upphæð, sem landlæknisembættinu er veitt núna, er skref í þessa átt, en aðeins skref. Á þessu sviði er gífurlega mikið óunnið og það er nauðsynlegt að efla skilning meðal manna á gagnsemi slíkrar starfsemi. Það þyrftu t.d. ekki eins margir á hjartaaðgerð að halda ef þeir tækju tillit til og forðuðust þá umhverfisþætti sem vitað er að eru virkir orsakavaldar hjartasjúkdóma, eins og t.d. tóbak. Það er reyndar ekki ástæða til að tína fleiri einstaka liði út úr frv. á þessu stigi máls. Ég vil aðeins vekja athygli á því að staða B-hluta fyrirtækja ríkisins er ærið misjöfn. Munar þar að sjálfsögðu mest um gróflegar gjaldskrárhækkanir einstakra stofnana á þessu ári, svo sem Pósts og síma sem ekki mun draga úr umsvifum á næsta ári, heldur auka þau, og Ríkisútvarpsins sem fengið hefur þegar 94% hækkun afnotagjalda á þessu ári. Sé miðað við tímabilið frá 1. september 1982 til 1. september 1983 nam hækkun afnotagjaldanna 117% á þeim tíma. Án þess að ég sé að deila á þessar stofnanir sérstaklega vil ég í þessu sambandi minna á nauðsyn þess að rekstur stofnana og fyrirtækja á vegum ríkisins sé í stöðugri endurskoðun. Ég vil ítreka það sem ég sagði við 1. umr. um þessi mál, að sú aðferð sem einkum er notuð við gerð fjárlaga er meingölluð því hún beinlínis refsar fyrir sparnað. Þegar ákvörðuð eru framlög til stofnana og rn. er vitanlega reynt að taka tillit til óska og þarfa viðkomandi, en þá gildir svipuð regla og hjá þeim sem slá í bönkum. Þeir biðja venjulega um helmingi meira en þeir þurfa því reynslan hefur kennt þeim að upphæðin verður skorin niður. Ef einhver stofnun eða rn. beitir ýtrasta sparnaði í rekstri er þeim refsað á næsta ári með því að fá svipaða framreiknun og sú stofnun sem eyddi um efni fram. Þau fá bara að heyra: Sko, þetta gátuð þið í ár. Þið þurfið þá ekki heldur meira núna. Ekki hvetur þetta til ráðdeildar. Atgengara er vafalaust að stjórnendur stofnana biðji um hæstu upphæðir sem þeir þora að nefna og reyni síðan eftir megni að verja beiðnir sínar. Það er nauðsynlegt að endurskoða fastar fjárveitingar miklu oftar en gert er og helst allan fjárlagagrunninn reglulega. Herra forseti. Ég vil að lokum mæla fyrir brtt. sem ég flyt ásamt Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur og Guðrúnu Agnarsdóttur um aukið framlag til Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Við leggjum til á þskj. 259 að í stað 400 millj. undir lið 02 872 komi 450 millj. kr. Till. okkar um 500 millj. kr. framlag ríkisins til sjóðsins var felld við 2. umr., en nú viljum við reyna til þrautar að rétta aðeins grundvöll sjóðsins sem augljóslega er allt of veikur. Þegar ég mælti fyrir brtt. okkar við 2. umr. færði ég fyrir henni ítarleg rök, sem ég tel ekki ástæðu til að endurtaka nú öll. Ég vil aðeins árétta að miðað við þrengstu útreikninga vantar allt að 167 millj. og 250 þús. kr. í þetta frv. til þess að fjárþörf sjóðsins á næsta ári sé mætt. Blasir því við að annaðhvort verði lögum og reglugerð sjóðsins breytt til að draga úr þörf fyrir lánveitingar eða að sjóðurinn verði að fá heimild til frekari lántöku. Fyrri kosturinn leiðir til misréttis þar sem framhaldsmenntun verður forréttindi en ekki raunverulegur valkostur þeirra sem vilja og getu hafa. Sá síðari leiðir til versnandi stöðu sjóðsins, sem þegar er svo aðþrengdur að tekjur af útlánum nema aðeins 44% af afborgunum af teknum lánum. Við teljum óráð hið mesta að auka á vaxtabyrði sjóðsins og teljum eðlilegra að ríkissjóður taki þá byrði á sig. Við freistum þess því enn að fá þingheim til að samþykkja hækkað framlag ríkisins til Lánasjóðs íslenskra námsmanna.



Herra forseti. Samvinnunefnd samgöngumála hefur að venju fjallað um erindi þau sem Alþingi hafa borist um fjárframlög til stuðnings við rekstur flóabáta vegna vöru- og fólksflutninga á hinum einstöku svæðum, svo sem á Faxaflóa, á Breiðafirði, Ísafjarðardjúpi og til Vestmannaeyja, um Eyjafjörð allt til Grímseyjar og svo vegna samgangna milli Mjóafjarðar og Neskaupstaðar. Enn fremur hefur n. fjallað um erindi sem borist hafa vegna flutninga á landi, svo sem til reksturs snjóbifreiða eða vegna mikils snjómoksturs þar sem erfitt reynist viðkomandi byggðarlögum að standa straum af þeim kostnaði sem þau verða að bera samkvæmt snjómokstursreglum Vegagerðarinnar. Þrátt fyrir að snjómokstursreglurnar hafi verið rýmkaðar á síðustu árum hafa íbúar í snjóþungum héruðum orðið fyrir verulegum kostnaði umfram aðra þegna þjóðfélagsins við að halda uppi nauðsynlegum samgöngum, enda má segja að þjónusta Vegagerðarinnar sé minnst þar sem snjóalögin eru mest. Til að minnka þennan aðstöðumun hafa verið veitt á fjárlögum hvers árs fjárframlög til þeirra aðila sem að dómi n. eru verst settir að þessu leyti. N. bárust nú umsóknir frá 62 aðilum. Halldór S. Kristjánsson skrifstofustjóri í samgrn. og Guðmundur Einarsson forstjóri Skipaútgerðar ríkisins mættu á fundum n. og veittu henni margvíslegar upplýsingar sem komu n. verulega að gagni. Fyrir hönd n. færi ég þeim sérstakar þakkir fyrir þeirra störf. N. fékk glögga grg. og endurskoðaða reikninga yfir rekstur flóabátanna. Til þeirra gengur langmestur hluti þess fjármagns sem n. úthlutar. Ýmsir aðrir aðilar, er styrk til landflutninga njóta, hafa einnig sent n. greinargóðar upplýsingar og reikninga um rekstur og annað er umsóknina varðar og er það mikil breyting til bóta. Enn fremur hafa einstakir nm. haft samband við flesta þá aðila sem styrk hafa fengið að undanförnu eða umsóknir sendu nú í fyrsta skipti, en það eru sex aðilar. Í mörgum þessum umsóknum kemur glöggt fram að aðstöðumunurinn er mikill hvað kostnað við allar samgöngur varðar og er n. fullkomlega ljóst að full ástæða væri til að hafa þessa styrki verulega hærri til að minnka þennan aðstöðumun. En á hitt ber einnig að líta, að margir munu þeir vera lítið betur settir sem enga umsókn hafa sent. Í nál. samvn. samgm., sem er á þskj. 263, er gerð grein fyrir rekstri flóabátanna og vísa ég til þess sem þar stendur, en sé ekki ástæðu til að fara út í það frekar nema þess sé sérstaklega óskað. Miklar umr. fóru fram í n. um rekstur sumra flóabáta. Sem kunnugt er hefur fjmrn. auglýst til sölu hlutabréf ríkisins í nokkrum fyrirtækjum, þ. á m. í þeim fyrirtækjum sem gera út flóabáta. Ef hlutabréf þessara báta verða seld og þar sem svo stendur á að aðrir en ríkið eiga að mestu eða öllu leyti þá báta sem stofnstyrks njóta úr ríkissjóði telur n. nauðsynlegt að gengið sé þannig frá málum að sett verði með einhverjum hætti sú kvöð á stofnstyrkina, að ef slík skip hætta rekstri á þeirri flutningaleið sem stofnstyrkurinn er veittur til áður en eðlilegur endingartími skipsins er liðinn verði eigendur að endurgreiða styrkinn miðað við söluverð eða matsverð skipsins þegar rekstri er hætt. Enn fremur telur n. nauðsynlegt að það verði tryggt á öruggan hátt, t.d. með samkomulagi rekstraraðila flóabátanna og samgrn., að þeir skuldbindi sig til að halda að öllu leyti við ferðaáætlun á þjónustusvæði sínu og að ferðaáætlanir flóabáta verði samþ. af samgrn. Um gerð samkomulags og framkvæmd þess verði haft samráð við formenn samgöngunefnda Alþingis. Mjög ítarlega var fjallað um hverja umsókn og náðist full samstaða um hverja fjárveitingu í nefndinni. Samkvæmt grg. þeirri, er nál. fylgir, leggur samvn. samgm. til að í fjárlögum 1984 verði veitt samtals 44 millj. 252 þús., sem skiptist sem ég mun hér gera grein fyrir, en það er 42.9% hækkun miðað við fjárlög yfirstandandi árs. Þeir sem eiga eftir till. n. að njóta styrkja að þessu sinni eru: Til vetrarflutninga í Breiðavíkurhreppi og Neshreppi utan Ennis 45 þúsund, til vetrarflutninga á norðanverðu Snæfellsnesi 45 þúsund, til vetrarflutninga í Dalahéraði 90 þúsund, til snjóbifreiðar í Austur-Barðastrandarsýslu 25 þúsund, til mjólkurflutninga í Vestur-Barðastrandarsýslu 100 þúsund, til vetrarsamgangna í Rauðasandshreppi 45 þúsund, til vetrarsamgangna í Ketildalahreppi 35 þúsund, til vetrarflutninga í Bíldudal 35 þús., til vetrarsamgangna í Auðkúluhreppi, Vestur-Ísafjarðarsýslu 40 þús., til vetrarsamgangna við Ingjaldssand 70 þús., snjóbifreið í Önundarfirði 75 þús., snjóbifreið um Botnsheiði 40 þús., stofnstyrkur 70 þús., til mjólkurflutninga í Önundarfirði, Dýrafirði, Súgandafirði og Djúpi 235 þús., til vetrarflutninga í Álftafirði, Norður-Ísafjarðarsýslu 40 þús., til vetrarflutninga í Ögurhreppi 25 þús., til vetrarsamgangna í Reykjafjarðarhreppi 25 þús., til vetrarsamgangna í Nauteyrarhreppi 25 þús., til vetrarsamgangna í Snæfjallahreppi 25 þús., til vöruflutninga í Árneshreppi 160 þús., til vetrarsamgangna í Árneshreppi 60 þús., til vetrarsamgangna í Kaldrananeshreppi 25 þús., snjóbifreið á Hólmavík 30 þús., snjóbifreið í Austur-Húnavatnssýslu 15 þús., vegna vetrarsamgangna í Skefilsstaðahreppi 25 þús., snjóbifreið í Skagafirði 27 þús., til vetrarflutninga í Haganes- og Holtshreppum 40 þús., Grímsey vegna flugs 250 þús., til vetrarflutninga í Ólafsfirði 35 þús., stofnstyrkur 30 þús., snjóbifreið í Dalvíkurhéraði 15 þús., til vetrarsamgangna í Svarfaðardal 45 þús., til snjóbifreiðar á Akureyri 30 þús., snjóbifreiðar í Grýtubakkahreppi 25 þús., snjóbifreiðar í Hálshreppi, Suður-Þingeyjarsýslu 27 þús., til vetrarsamgangna í Fjallahreppi 60 þús., til snjóbifreiðar á Kópaskeri fyrir Öxarfjörð og nágrenni 40 þús., snjóbifreiðar á Þórshöfn 35 þús. og stofnstyrkur 75 þús., til vetrarflutninga á Bakkafjörð 70 þús., til vetrarflutninga á Vopnafirði 70 þús., til vetrarflutninga í Borgarfjörð eystra 80 þús., til vetrarsamgangna í Hjaltastaðahreppi 26 þús., til pósts og vöruflutninga á Jökuldal 25 þús.. til vetrarflutninga á Jökuldal 40 þús., stofnstyrkur 130 þús., til vetrarflutninga í Möðrudal 25 þús., snjóbifreið á Fljótsdalshéraði 27 þús., snjóbifreið á Fjarðarheiði 280 þús., snjóbifreið á Oddsskarði 270 þús., stofnstyrkur 100 þús., snjóbifreið á Fagradal 45 þús., snjóbifreið, Stöðvarfjörður - Egilsstaðaflugvöllur 50 þús., til vetrarflutninga á Breiðdalsvík 60 þús., til vetrarflutninga Djúpivogur-Hornafjörður 100 þús., stofnstyrkur 60 þús., styrkur til Svínafells í Nesjum 27 þús. og til vöruflutninga á Suðurlandi 245 þús. Þessir minni styrkir gera 3 millj. 869 þús. Þá eru það flóabátarnir. Það er til Akraborgar 6 millj., til Breiðafjarðarbátsins Baldurs 5 millj. 200 þús., til Langeyjarnesbáts 35 þús., til Mýrabáts 3 þús., til Fagraness 4 millj. og 900 þús. og stofnstyrkur 400 þús., Dýrafjarðarbátur 40 þús. og stofnstyrkur 35 þús., til Hríseyjarferju 1 millj. og 50 þús., stofnstyrkur 1 millj. 475 þús., Drangur 2 millj. 400 þús., stofnstyrkur 8 millj. og 100 þús., Mjóafjarðarbátur 880 þús. og Herjólfur 9 millj. 900 þús. Til bátanna leggur n. til að fari í heildarupphæð 40 millj. 383 þús. Samtals eru þetta 44 millj. 252 þús.



Herra forseti. Það er alkunna að kostnaður við hitun híbýla hvílir ákaflega misþungt á þegnum þessa lands og á hluta þeirra með þeim ofurþunga að þeir fá sannarlega ekki undir risið. Fyrir því var það að núv. ríkisstj. færði það til bókar í stjórnaryfirlýsingu sinni að jöfnun húshitunarkostnaðar skyldi aukin verulega, eins og þar segir. Í því skyni var þá þegar, við stjórnarmyndunina, ráðstafað aukalega 150 millj. kr. til þessara þarfa. Í mörgum augljósum dæmum hefur aðkoma ríkisstj. að þjóðarbúinu verið rakin og kemur sú saga öll í einn stað niður, á vonarvölinn, og eiga þar orkumálin ekki síst óskilið mál. Landsvirkjun hafði á árinu 1982 verið rekin með 152 millj. kr. halla. Raunar hafði hún verið rekin með bullandi tapi allan óráðsíuáratuginn og hallinn jafnaður með erlendum lántökum, dollaralánum, svo grálega sem sá gjaldmiðill hefur leikið skuldara sína hin síðari árin. Á vordögum í apríl var svo málum komið að fyrrv. ríkisstj. sá þann kost grænstan að taka sér alræðisvald í orkuverðsmálum. Sem betur fór stóð það ofurvald stutt, þar sem það skyldi augljóslega notað í því skyni einu að setja Landsvirkjun endanlega á höfuðið. Í því sem öðru skyldi gjaldþrota- og greiðsluþrotastefnunni fylgt dyggilega. Með órækum vitnum má sanna að ef svo hefði farið fram sem horfði hefði taprekstur Landsvirkjunar numið a.m.k. 400 millj. kr. á árinu 1983. Sá halli hefði auðvitað ekki verið greiddur nema með nýjum erlendum lántökum, sem numið hefðu nær 10% þeirrar fjárhæðar sem menn treysta sér til að taka að láni erlendis á næsta ári. Ætli fjárveitingamönnum vorum hefði ekki þótt enn þrengjast fyrir dyrum sínum ef taka hefði þurft slíkar fjárfúlgur í þvílíkan rasshandarrekstur? Í tíð þess sem nú fer með forræði orkumála skal það aldrei verða að Íslandsvirkjun verði rekin með tapi. Þvert á móti verður róið að því öllum árum að aflafé Landsvirkjunar verði nægilegt að vöxtum svo verja megi til framkvæmda. Annað er ótækur horbúskapur. Það er því að vonum erfitt um vik að hjálpa bágstöddum húseigendum meðan nauðsynleg bjargráð eru fundin fyrir undirstöður orkubúskaparins. Það er auðvitað ekki tekið út með sitjandi sældinni að reisa íslenskan fjármálabúskap úr öngþveiti, og ekki fremur orkubúskapinn en annað svo mjög sem orkukaup koma við pyngju allra húsráðenda. Allir sem hafa urmul af fjármálaviti gera sér grein fyrir að fjárhagsvandi húsrekenda vegna kyndingar verður ekki leystur nema lausn sé fundin fyrst á rekstri orkufyrirtækjanna. Allt útlit er fyrir sæmilega afkomu Landsvirkjunar á næsta ári. Gert er nú ráð fyrir óbreyttu orkuverði til fyrirtækisins árið 1984 og eins og það var ákveðið hinn 1. ágúst s.l. Ef ekki ber nýrra við mun Landsvirkjun verða rekin með 53 millj. kr. hagnaði á árinu 1984. Mega menn af þessu sjá gerbreytta stefnu stjórnvalda í framkvæmd. Fleira er enn í athugun í orkubúskaparmálum, sem of snemmt er að ræða, en áhersla er lögð á aukinn sparnað í rekstri þar sem því verður við komið. Í orkufyrirtækjum sem öðrum fyrirtækjum sem iðnrn. hefur vanda af fer fram athugun á rekstri. Ég mun upplýsa Alþingi um niðurstöður þessara athugana jafnóðum og þær liggja fyrir. Á þessu stigi máls vil ég aðeins segja að mér þykja líkur benda til að gera megi þær endurbætur á ýmsum opinberum rekstri að leiði til hagkvæmni og sparnaðar. Um heildarskipulag orkumálanna er ég ekki reiðubúinn að tjá mig í ítarlegu máli nú. Það er skoðun mín að í þessum efnum sé víða pottur brotinn sem bæta megi eða smíða nýja. Hugmyndir mínar stefna mjög til allrar einföldunar kerfisins, jafnvel svo að Íslandsvirkjun verði sem mest ein um hituna í orkuöflun og sölu, jafnframt því sem sveitarfélög fengju að kjósa sér verksvið og/eða aðild. Eitt fyrsta verk mitt í stöðu orkuráðherra var að skipa orkuverðsnefnd undir forustu Þorv. Garðars Kristjánssonar alþm. og núverandi forseta Sþ. Auk hans eiga sæti í nefndinni Egill Jónsson alþm., Guðmundur Bjarnason alþm. og Sigurjón Fjeldsted borgarfulltrúi og skólastjóri. Nefndin var skipuð þann 14. júní s.l. og segir svo í skipunarbréfi hennar: „Skal hér unnið í samræmi við ákvæði stefnuyfirlýsingar ríkisstj. um þetta efni. Nefndin skal gera tillögur að lagasetningum eða endurskoðun á gildandi lögum, áætlun um kostnað við aðgerðir og fjáröflun. Þá skal nefndin gera tillögur um ráðstöfun þess fjár sem ríkisstj. hefur ákveðið að verja til jöfnunar húshitunarkostnaðar á þessu ári umfram það sem í fjárlögum greinir.“ Nefndin skilaði bráðabirgðaáliti 23. júní s.l. varðandi síðasta atriði í skipunarbréfi hennar. Er þar m.a. lagt til að kostnaður við rafhitun til húshitunar verði ekki hærri en 60% af kostnaði við óniðurgreidda olíu og húshitunarkostnaður með olíu að frádregnum olíustyrk verði ekki hærri en 67% af óniðurgreiddu olíuverði, en þetta felur í sér að rafhitun verður 10% ódýrari en niðurgreidd olíuhitun. Auk þess lagði nefndin til að varið yrði 7 millj. kr. til að greiða niður stofnkostnað nokkurra hitaveitna. Niðurgreiðslur raforku til húshitunar voru auknar 3. júní s.l. úr 23 aurum á kwst. í 26 aura á kwst. og 1. ágúst s.l. úr 26 aurum á kwst. í 48 aura á kwst. Jafnframt voru olíustyrkir auknir úr 560 kr. á 1. ársfjórðungi 1983 í 790 kr. á 2. ársfjórðungi og í 910 kr. á 3. ársfjórðungi 1983, en þeir eru ákveðnir af viðskrn. eins og kunnugt er. Þá hafa verið veittir styrkir til hitaveitna, sem eiga við sérstaka erfiðleika að stríða, að upphæð 14.1 millj. kr. á árinu. Orkuverðsnefnd hefur frá því hún var skipuð starfað að gerð tillagna um endurskoðun þessara mála og lagasetningu og hefur nýlega skilað tillögum til ráðh. Að undanförnu hefur rn. fylgst náið með þróun orkuverðs til upphitunar íbúðarhúsnæðis og hefur þess verið gætt að upphitunarkostnaði við hverja verðbreytingu væri haldið innan þeirra marka sem fólust í bráðabirgðatillögum orkuverðsnefndar. Ef við lítum aðeins á hlutfall kyndingarkostnaðar af óniðurgreiddri olíu og síðan hlutfall milli rafhitunar og olíuhitunar, þá kemur í ljós að í júlímánuði var hlutfall rafhitunarkostnaðarins 56% af óniðurgreiddri olíu, í október 59% og í desember 61% vegna skyndilegrar lækkunar olíuverðs þótt ekki munaði þar miklu. Aftur á móti hefur olíuhitunin verið í júlí 74% af óniðurgreiddri olíu, í okt. 70% og í des. 69% og munar ekki miklu frá markmiðum nú í þessum mánuði, desember, en hinn hlutfallslegi mismunur milli raforku og olíuhitunar hefur minnkað frá því sem hann var í júlí 24% niður í 12% nú. Á þessu sama tímabili eru ýmsar nýrri hitaveitur, s. s. Akureyrar, Akraness og Borgarfjarðar og Egilsstaða, með orkuverð sem er um 73% til 76% af óniðurgreiddri olíu. Orkuverðsnefndin hefur unnið hið ágætasta starf, sem henni eru hér með færðar sérstakar þakkir fyrir, en nefndin mun enn um skeið verða til ráðuneytis í orkuverðsmálum. Ríkisstj. hefur ákveðið að lagt verði fram á fyrstu dögum þings eftir áramót frv. til l. um jöfnun húshitunarkostnaðar til að létta verulega kostnað þeirra sem þyngstar byrðar bera vegna hitunar hýbýla sinna með niðurgreiðslu orkugjafa og ráðstöfun til orkusparnaðar. Eins og kunnugt er ákvað fyrrv. ríkisstj. að verja 35 millj. kr. til niðurgreiðslu rafhitunar á árinu 1983. Auk þess voru á fjárlögum þeirrar ríkisstj. 29 millj. kr. til niðurgreiðslu olíuverðs eða samtals 64 millj. kr. til þessara þarfa. Í frv. til fjárl. sem hér liggur fyrir til afgreiðslu eru áætlaðar 230 millj. kr. til niðurgreiðslu rafhitunar og 61.5 millj. kr. til niðurgreiðslu olíuverðs eða samtals 291.5 millj. kr. Þessir liðir hafa því hækkað samtals um 355% frá því sem var í tíð fyrrv. ríkisstj. það fer því ekki milli mála að ólíkt hafast menn að með þeim tölum sem nú er að finna í fjárlagafrv. til niðurgreiðslu á raforku og olíu. Þeim tölum, sem nú er að finna í fjárlagafrv. til niðurgreiðslu raforku og olíu, verður ekki breytt út því sem komið er. Á því ber ég höfuðábyrgð og síðan ríkisstj. í heild. Það er auðvitað ekki fyrir það að synja að óánægju hefur gætt í þingliði ríkisstj. með að ekki skuli hærri fjárupphæðir áformaðar til þess arna. Er slíkt eðlilegt miðað við fyrri yfirlýsingar og kosningaloforð þar sem menn hétu að beita sér fyrir að einu og hálfu söluskattsstigi skyldi til þessa varið, en sú fjárhæð er nú talin nema 471 millj. kr. En það verður að segja hverja sögu eins og hún gengur. Fjárhagsstaða okkar er því miður miklu verri en svartsýnustu menn gat órað fyrir á vordögum. Við höfum ekki ráð á hærri fjárveitingum nú til þessara brýnu þarfa. Ég leyfi mér þó að fullyrða að fjármunirnir muni hrökkva til þess að verulega muni verða létt undir með þeim sem örðugast eiga með niðurgreiðslum og með þeim orkusparandi aðgerðum sem hafist verður handa um innan tíðar. Hinn 7. okt. s.l. skipaði ég nefnd verkfræðinga til að gera tillögur um verkefni sem miði að orkusparnaði við upphitun húsnæðis. Var þess óskað að þeir lykju skýrslu um 1. áfanga 1. des. s. 1. og var við þá tímaáætlun staðið. Það er sannfæring mín að stórátak í einangrun húsa er besta aðgerðin til að hjálpa þeim mest og fyrst sem erfiðast eiga. Sérfræðingarnir segja svo í lokaorðum sínum. “Við teljum 1000 verstu húsin hæfilegan áfanga í fyrstu orkusparnaðarátakinu. Heildarframkvæmdakostnaður orkusparandi aðgerða á þeim verður u.þ.b. 200 millj. kr. og kostnaður vegna fræðslu og tækniráðgjafar verður um 20 millj. kr. Við leggjum til að lánuð verði 80% af framkvæmdakostnaði, eða 160 millj. með 2.25% vöxtum til 16 ára, og að lánin verði afborgunarlaus fyrstu tvö árin. Þegar á næsta ári, 1984, verði 30 millj. kr. ráðstafað í þessu skyni og auk þess verði 3 millj. kr. varið í tæknilegan undirbúning, námskeiðahald og kostnað við húsaskoðun og ráðgjöf til húseigenda.“ Ef vel tekst til á ekkert að vera því til fyrirstöðu að ljúka þessum áfanga á árinu 1985. Ofangreind fjárfesting sparar í samræmi við endurgreiðslukröfur húseigenda 18.2 millj. kr. á ári í orkukaup, en af því fara um 80% í endurgreiðslur lána. Fyrstu tvö árin sparast húseigendum þannig 36.4 millj. kr., sem nálgast eigið framlag þeirra vegna fjárfestingarinnar. Ríkið sparar 12.3 millj. kr. á ári í niðurgreiðslu á orku, þannig að þær 20 millj. kr. sem varið er til fræðslu og tækniráðgjafar endurgreiðast á minna en tveim árum. Ríkisstj. hefur ákveðið að á næsta ári verði 30 millj. kr. ráðstafað í þessu skyni og auk þess 3 millj. kr. varið til tæknilegs undirbúnings, eins og að framan greindi. Um fjármálaþátt þessa máls mun verða haft samráð við félmrn. og Húsnæðisstofnun, en félmrh. hefur fyrir nokkru tekið upp við húsnæðismálastjórn umræður um fyrirgreiðslu til húseigenda vegna orkusparandi aðgerða. Við olíuverðssprenginguna 1973 voru 43% íbúðarhúsa í landinu kynt með olíu. Í dag eru það milli 6 og 7%. Rafhituð eru 13% og 80% njóta jarðvarma, þar af 60 frá ódýrum hitaveitum. Ákveðið er að nota heimildir í lögum og reglugerðum til að gera húseigendum að láta af olíukyndingu þar sem þeir eiga kost á innlendum orkugjafa. Að því búnu mundi innan við 1% húsa vera kynt með erlendum orkugjafa, olíunni. Til athugunar hlýtur að koma að aðstoða húseigendur til þess arna með lánafyrirgreiðslu. A.m.k. er ekki of í lagt að áætla til láns eða styrks það fé sem jafnóðum sparast í niðurgreiðslum. Ég trúi að þess verði skammt að bíða að bærilegur tími rennur upp fyrir öllum landsmönnum í orkumálum, jafnt í húshitunarmálum sem öðrum. - En nú er hv. 3. þm. Vestf. mættur til leiks.

Fyrir löngu.

Af því að hann vék orðum sínum að mér í ræðu sinni áðan ítreka ég þessa ákvörðun, sem ríkisstj. hefur tekið, um að lagt verði fram á fyrstu dögum þings eftir áramót frv. til l. um jöfnun húshitunarkostnaðar til að létta verulega kostnað þeirra sem þyngstar byrðar bera vegna hitunar híbýla sinna með niðurgreiðslu orkugjafa og ráðstöfun til orkusparnaðar. Þetta frv. verður á þeim grundvelli sem orkuverðsnefnd hefur þegar lagt drög að og að langmestu leyti, að því sem mér sýnist við fyrstu kynni, fellur það að þeim skoðunum sem ég hef um hvernig að þessum málum skuli staðið. Öllu reiptogi við fjárveitingavald um framkvæmd þessara mála hverju sinni verður að linna. Menn verða að hafa hér fast undir fótum. Það liggur alveg ljóst fyrir að í þessum efnum býr margur við erfiðan hlut. Mjög misjafnlega er að landsmönnum búið að þessu leyti. Stefnuyfirlýsing og stefnumótun núv. ríkisstj. er skýr og tvímælalaus um að hækka og auka jöfnun húshitunarkostnaðarins. Við höfum deilt um þessi mál harkalega á liðnum þingum. Það lá alveg ljóst fyrir að eðli laganna, sem sett voru, um jöfnun hitunarkostnaðar var ekki túlkað á sama veg af þeim sem um þau mál fjölluðu. Og það er hverjum manni augljóst að lítið skyldi verða til þessara þarfa eftir þeim till. sem gerðar voru af hæstv. fyrrv. ríkisstj. - eins og ég rifjaði upp aðeins 35 millj. kr. til niðurgreiðslu rafhitunar þar sem nú er í fjárlögunum 230 millj. kr. Ég vænti þess fastlega að ákvörðun um lagasetningu í þessu skyni muni skila okkur verulega áleiðis. Ég ætla ekki að fullyrða að öllum muni að því búnu sýnast að við höfum náð á leiðarenda, en það langt áleiðis að hver taki á því á sjálfum sér, sem örðugast á í þessum efnum, að honum hafi verið rétt veruleg hjálparhönd.



Herra forseti. Fjárlögin, sem nú eru til umr., svo og lánsfjárlög, marka ramma efnahagslífsins á Íslandi. Á þessari stundu er þess vegna ástæða til að staldra við og líta á stöðuna eins og hún blasir við þegar við afgreiðum þessi fjárlög. Ég held að ljóst sé að fátt hafi meiri áhrif á afkomu okkar í bráð og lengd í þessu landi en hvernig til tekst í atvinnumálum og fjárfestingarmálum. Hvernig til tekst um stefnumörkun í þessum málaflokkum af hálfu ríkisstj. og Alþingis ræður í raun miklu um efnahagsþróun. Við höfum í rauninni fyrir augunum hvernig til hefur tekist og það er ekki fagur vitnisburður. Það eru ekki aðeins Kröflumálin sem hafa mistekist, eins og hv. formaður fjvn. gerði hér sérstaklega að umræðuefni áðan. Þær eru margar Kröflurnar. Þetta hefur líka átt sér stað í ýmsum atvinnugreinum. Ég minni á þá fjárfestingu sem hefur átt sér stað í landbúnaði og í fiskiskipastólnum á undanförnum árum, en nú sjáum við þess líka stað í versluninni sérstaklega. En það er ekki eingöngu í þessum atvinnugreinum sem við horfum upp á að ekki sé rétt tekið á fjárfestingarmálum. Það á líka við í hinum opinbera geira. Það á líka við í opinberri fjárfestingu. Við höfum haft ríka tilhneigingu til að fjárfesta of stórt miðað við þarfir, byggja of stórt miðað við þarfir. Við kunnum dæmi af heilsugæslustöðvum sem eru svo stórar að menn standa ekki undir því að reka þær. Við kunnum dæmi af fallegum sundtaugum, sem hafa verið reistar, en menn geta ekki haldið þeim opnum af því að það er svo dýrt að reka þær. Og við munum líka dæmi af sjúkrahúsum sem eru óþarflega stór miðað við þarfir. Það gengur illa að reka þau þess vegna ellegar þá að þau eru árum saman, jafnvel áratugum saman, í byggingu. Það hlýtur að vera sérstakt áhyggjuefni á þessari stundu hvernig til hafi tekist í þessum efnum og hvernig fram undan er í atvinnu- og fjárfestingarmálum, þegar við horfum upp á þá miklu kjaraskerðingu sem þjóðin hefur orðið að þola og nú hefur verið boðað að hún verði að þola í enn auknum mæli á næsta ári miðað við forsendur fjárlagafrv. Fyrir fjórum árum varaði ég sérstaklega við því að ráðist yrði í of mikla fjárfestingu í skipastólnum. Þessi aðvörunarorð voru endurtekin af hálfu Alþfl. á öllum undangengnum þingum. Nú, í rauninni a.m.k. fjórum árum of seint, liggur fyrir að allir viðurkenna að skipastóllinn sé orðinn of stór. Þó var það svo að ekki gat Alþingi fengið sig til þess að taka á þessum málum meðan það var ekki of seint. Ég trúi því að margir hv. þm. hafi séð fyrir hvert við vorum að fara í þessum efnum, en Alþingi tók ekki af skarið, Alþingi markaði ekki stefnu sem var raunhæf og skynsamleg af sjónarhóli Íslendinga. Ég rifja þetta upp nú vegna þess að ég held að enn sé ástæða til þess að líta á þennan málaflokk, fjárfestingarmálin, í heild. Það stendur óbreytt að fjárfestingin í fiskiskipastólnum verður að dragast saman. Það stendur líka óbreytt, sem við Alþfl.-menn höfðum oft ítrekað á undanförnum árum, að við getum ekki leyft okkur mikla fjárfestingu í hefðbundnum landbúnaði þegar við verðum á sama tíma að greiða afurðirnar niður. Þá gildir það líka að ekki er ástæða til að greiða niður fjárfestingu í þessum greinum og stuðla þannig að aukinni fjárfestingu, eins og enn er gert eftir algerlega úreltri löggjöf. En við skulum líta á aðra þætti. Það vekur athygli að nú er verið að fjárfesta í seðlabankahúsi, í útvarpshúsi, í stórri mjólkurstöð í Reykjavík, í kjötvinnslu, sem á að fara að rísa, og miklar fjárfestingar eru fram undan í verslun. Á sama hátt og við Alþfl.-menn vöruðum við þróuninni í fjárfestingu í skipastólnum fyrir fjórum árum og á undangengnum þingum hljótum við nú að vara við því, sem virðist vera að gerast, að það sé verið að fjárfesta að óþörfu langt umfram þarfir í verslunarrekstri og hins vegar að það sé verið að fjárfesta langt umfram þarfir í vinnslustöðvum landbúnaðarins - fjárfestingu sem ekki er líkleg til að skila arði. En ég vil líka benda á - og raunar gaf ræða hæstv. iðnrh. sérstakt tilefni til þess - hversu illa er komið í orkumálunum. Þetta er þó auðlind sem við verðum að byggja framtíðaratvinnurekstur á Íslandi á. Hv. formaður fjvn. gerði sérstaklega að umtalsefni hversu mikið ríkið greiddi með byggðalínunum og hann rakti hversu mikið ríkið greiddi nú með Kröflu. En við erum að leyfa okkur ýmislegt fleira í þessum efnum. 300 millj. eða svo telja menn að þeir hafi efni á að leggja í umframkostnað við Blönduvirkjun. Þetta gerðist á sama tíma og hæstv. iðnrh. sér ástæðu til að gera grein fyrir því sérstaklega hér hversu illa við séum staddir í þessum málaflokki. Þetta hlýtur líka að vera okkur sérstakt umhugsunarefni. Við hljótum að þurfa að taka til endurskoðunar yfirstjórn orkumálanna og hvernig við höldum á fjárfestingunni í orkusektornum, þannig að þeir fjármunir sem þangað fara nýtist vei. Það er nefnilega grundvallaratriði fyrir okkur, jafnvel þótt menn deili um eignaraðildina að stóriðjufyrirtækjum, að við séum samkeppnisfærir um sölu á orku til stóriðnaðarframleiðslu. Mér er stórlega til efs að við séum það í raun og sannleika um þessar mundir. En þetta verður að breytast ef menn ætla að halda hér uppi góðri atvinnuþróun. Þessi orð, sem ég hef flutt hingað til varðandi fjárfestinguna, eru aðvaranir um hvernig menn eigi að hafa hemil á til þess að fjárfestingin fari ekki úr hófi fram og þannig að hún sé arðbær og gagnist þjóðinni. Við þurfum nefnilega á fé að halda í aðra hluti sem geta orðið til þess að bæta afkomu okkar. Við þurfum á fé að halda í fjárfestingu í tæknibúnaði í fiskvinnslu. Við þurfum á fé að halda í fjárfestingu í nýiðnaði og tæknibúnaði í iðnaði yfirleitt. Og við verðum að hafa nægilegt svigrúm til að geta fjárfest í nýjum íbúðum fyrir sífellt stækkandi hóp Íslendinga, þ.e. fyrir allan þann fjölda ungs fólks sem er að koma á vinnumarkaðinn, sem er að stofna til fjölskyldna. Þetta svigrúm verðum við að skapa með aðhaldi á öðrum sviðum. Um atvinnumálin verð ég að segja það, að við verðum eins og ég sagði áður að haga stjórn orkumálanna þannig að við séum samkeppnisfær um sölu á orku til stóriðju þannig að uppbygging geti átt sér stað þar. En við verðum líka að nýta þá möguleika til útflutnings á almennum iðnaðarvörum sem eiga að geta verið fyrir hendi. Þetta á að geta gerst hjá ýmsum smærri iðnfyrirtækjum á Íslandi. Til þess þarf annars vegar hugvit og hins vegar aðgang að fjármagni. En stærst er þó í huga mínum sú viðhorfsbreyting að menn líti á sölumennsku á erlendum markaði sem raunverulega atvinnugrein og henni verði sinnt. Sölumennska á erlendum markaði hefur orðið út undan í íslensku atvinnulífi. Það á við ekki bara í hinum hefðbundnu greinum eins og landbúnaði og sjávarútvegi, heldur líka í iðnaðinum. Í þessum efnum þarf að verða viðhorfsbreyting. Ég er sannfærður um að með slíkri viðhorfsbreytingu getum við fundið markað fyrir ýmsar af okkur landbúnaðarafurðum, ef hugvitið fær að njóta sín og það er ekki hneppt í einokunarfjötra. Ég er líka sannfærður um að við getum fundið útflutningsmöguleika fyrir margvíslegan iðnað ef hugvitið fær að njóta sín þar í framleiðslu og í sölumennsku. En til þess þarf ekki aðeins fjármagn, það þarf líka viðhorfsbreytingu. Í mínum huga er þetta eitthvert stærsta viðfangsefni sem við stöndum frammi fyrir í atvinnumálum eins og nú árar. Þetta vildi ég segja í upphafi, herra forseti, vegna þess að ég tel að þessi atriði, grundvallarþættir atvinnumálanna, séu aldrei nægilega rædd og síst af öllu hér á Alþingi. Þess sér ekki stað að þessum málum sé sérstakur gaumur gefinn hér á þinginu né í þeirri fjárlagaafgreiðslu sem hér á sér stað. En þetta varðar þó grundvöllinn að afkomu okkar. Grundvallaratriðið verður að vera að létta byrði rangrar fjárfestingar af heimilunum og skapa svigrúm til betri lífskjara, ekki bara með því að létta af þessari byrði, heldur líka með því að stuðla að nýsköpun í atvinnulífi með þeim hætti sem ég gerði hér grein fyrir áður, skapa þannig svigrúm til kjarabóta. Í huga mínum er þetta svo mikilvægt atriði að í hvert einasta skipti sem fjallað er um efnahagsmál, hvort heldur það er vegna þess að fjallað er um fjárlög eða lánsfjáráætlun, fel ég ástæðu til að ítreka þetta. Og þróunin hefur í rauninni sannað að yfirleitt hafa Íslendingar verið of seinir að átta sig. Það er reynslan sem við höfum staðið frammi fyrir núna þessa dagana þegar við höfum rætt sjávarútvegsmálin. Það er reynslan í landbúnaðarmálunum og það virðist ætla að verða reynslan í orkumálunum og í iðnaðarmálunum. Sú saga má ekki halda áfram að endurtaka sig út í það óendanlega, að Íslendingar grípi of seint á sínum vandamálum og horfi ekki fram á veginn. Að þessu sögðu vil ég víkja sérstaklega að því fjárlagafrv. sem hér er til umr. Ég vil minna á í fyrsta lagi að það voru tvö loforð sem stóðu hæst af hálfu ríkisstj. þegar hún var mynduð. Það var loforðið um hallalaus fjárlög eða jafnvægi í ríkisfjármálum og það var loforðið um að ekki yrðu auknar erlendar skuldir. Nú liggur fyrir að hvorugt af þessu verður efnt. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um hallann á fjárl. Hv. formaður fjvn. gerði sjálfur að umtalsefni hér að það yrði halli á fjárl. hvað sem liði loforðum ríkisstj., hvað sem liði loforðum ríkisstjórnarflokkanna. En það er líka svo, ef menn líta á lánsfjáráætlun ríkisstj., að ekki verður samdráttur í erlendum skuldum á næsta ári. Það verður ekki einu sinni svo að erlendar skuldir standi í stað. Þær munu aukast. samkvæmt þeim áformum sem liggja fyrir í lánsfjáráætlun er gert ráð fyrir að til endurgreiðslu á erlendum löngum lánum þurfi 3160 millj. kr., en á sama tíma er fyrirhugað að taka ný erlend lán sem nema 5 þús. millj. kr. og er þá ekki farið að hugsa fyrir því sem er afleiðing af meðferð fjárlaganna hér á Alþingi. Samkv. þessu munu erlend lán Íslendinga á árinu 1984 aukast um a.m.k. 2000 millj. kr. Þetta tel ég rétt að komi fram á þessari stundu. Þar fyrir utan er að sjálfsögðu ástæða til að minna á það sérstaka loforð Sjálfstfl. og heitstrengingar formanns fjvn. að bensíngjaldið yrði tekið, þegar Sjálfstfl. kæmist í valdaaðstöðu, til vegamálanna í landinu. Ég þarf ekki að fara öllu fleiri orðum um það. Það var gert svo rækilega af frsm. minni hl. fjvn. hér áður, alþm. Geir Gunnarssyni. Það liggur fyrir að ekkert þessara þriggja heita, tvö ríkisstjórnarheit og eitt sérstakt heit sjálfstæðismanna sem fara nú með fjármálin, verður efnt með þeim afleiðingum fyrir efnahagslífið sem við ættum öll að geta gert okkur grein fyrir, þeirri hættu sem í því felst á vaxandi verðbólgu og enn þá meiri erfiðleikum á komandi árum. Um önnur einkenni fjárl. get ég verið fáorður að því er megindrættina varðar. Í fyrsta lagi er það svo, að ofan á þá tekju- og kjaraskerðingu sem launafólk í landinu hefur orðið fyrir á árinu 1983 á nú að bæta aukinni kjaraskerðingu á árinu 1984 samkv. forsendum og stefnu fjárlaganna, eins og þau voru kynnt hér af hv. formanni fjvn., og ofan á tvöföldun á hitunarkostnaði, sem menn hafa búið við á árinu 1983 og mun halda áfram, og ofan á það að yfirleitt allar gjaldskrár hafa verið hækkaðar um 60–100% og meiri hækkanir eru á leiðinni. Þessi áframhaldandi kjaraskerðing er að verða óviðunandi fyrir heimilin í landinu. Ég vara við því að haldið verði áfram á þeirri braut og sá árangur, sem menn þó þykjast sjá að hugsanlega muni nást, verði að engu gerður með því að spenna bogann of hátt og ætla fólkinu allar þessar byrðar þannig að það kikni undan því. Þá er þriðja einkenni fjárlaganna, en það er tilflutningur á sköttum frá fyrirtækjunum til einstaklinganna. Þetta varðar tekjuskattana í landinu. Það er lækkun á tekjusköttum á fyrirtækjum á sama tíma og verið er að hækka tekjuskattsbyrði einstaklinganna, launafólksins í landinu. Auðvitað hefði kannske verið ástæða til þess fyrir stjórnarandstöðuna eða sérstaklega fyrir okkur þm. Alþfl. að flytja margvíslegar brtt. við þau fjárlög sem hér á að fara að afgreiða. En við höfum ekki gert það vegna þess að óvissan um útkomu þessara fjárlaga er slík að það er erfitt á að taka og vegna þess líka að menn hafa ekki fengið að vita forsendur fjárlaganna fyrr en í dag. Til þess að geta undirbúið brtt. þurfa menn að vita hverjar hinar raunverulegu forsendur fjárlaganna eru samkv. till. ríkisstj. En í fjh.- og viðskn. þessarar deildar varð samstaða um að flytja brtt., sem er hér á sérstöku þskj. og fjallar einmitt um skattbyrðina og leið til að lina nokkuð þá skattbyrði sem lögð er á fólkið í landinu. Þessar till. fluttu í fjh.- og viðskn. fulltrúar allra stjórnmálaflokka sem eru í stjórnarandstöðu. En þær koma að sjálfsögðu ekki til afgreiðslu við afgreiðslu fjárlaga. Þess vegna sáum við þm. Alþfl. sérstaka ástæðu til að taka efnisatriðin upp í till. sem kemur hér til umfjöllunar og er á þskj. 266. Þar er gert ráð fyrir að tekjuskattur einstaklinga lækki frá því sem liggur fyrir í fjárlagafrv. eftir 2. umr. um 295 millj. kr., þar er gert ráð fyrir leiðréttingu á sjúkratryggingagjaldinu með sama hætti og fjvn. gerir ráð fyrir, en þar er gert ráð fyrir að tekjuskattur félaga hækki um 60 millj. kr. og niðurgreiðslur á vöruverði lækki um 220 millj. kr. Þessar tillögur fela í sér í megindráttum annars vegar að komið er til móts við þá sem alverst standa í þjóðfélaginu, komið til móts við þá sem ekki njóta þó þeirrar hækkunar á persónuafslætti sem hefur verið boðaður, þá sem hafa svo lágar tekjur að þeir njóta þess ekki til að lækka á þeim skattana, og í annan stað á að draga úr skattbyrðinni á obba launafólks á miðtekjufólkinu í landinu. Þessir eru megindrættir þessarar till. um breytingar á fjárl. sem ég hef ástæðu til að mæla hér sérstaklega fyrir. En ég sé það, herra forseti, að klukkan er orðin eilítið meira en fimm og ég á því miður a.m.k. fimm mínútur eftir af ræðu minni. Ég býðst til að gera hlé á henni á þessari stundu.

Já, því er tekið með þökkum og við höldum ræðunni áfram síðar.



Herra forseti. Ég vil fyrst gera grein fyrir fáeinum brtt. nokkurra þm. Alþb. við fjárlagafrv. eins og það nú liggur fyrir á þskj. 281. Þar endurflytjum við í fyrsta lagi till. um að hækka lítillega framlag til Námsgagnastofnunar eða um 2 millj. kr. frá því sem um er að ræða í fjárlagafrv. eins og það lítur út eftir 2. umr. Í annan stað erum við með tillögu um sérstakt framlag til sérkennslugagna upp á 1 millj. kr. Við fluttum þessar tillögur við 2. umr., en drógum til baka til 3. umr. í trausti þess að við fengjum einhverjar undirtektir við að sérmerkja handa Námsgagnastofnun litla upphæð í sérkennslugögn. En undir það hefur því miður ekki verið tekið í hv. fjvn. og þess vegna er þessi till. endurflutt. Þá flytjum við í öðru lagi till. um að hækka framlag til Blindrabókasafnsins um heil 200 þús. Blindrabókasafnið fór fram á að fá 1 millj. kr. í gjaldfærðan stofnkostnað, þ.e. til þess að koma sér á laggirnar. Þessi stofnun er tiltölulega ný og býr við mjög þröngan kost. Ég tel að stjórnarliðið mætti gjarnan líta betur til þessarar stofnunar en gert hefur verið og athuga að sú beiðni sem Blindrabókasafnið lagði fram var í rauninni mjög hógvær og greinilega sett fram að vandlega yfirveguðu máli en ekki til að prútta við fjmrn. eins og oft er gert af stofnunum. Lagðar eru fram tillögur og óskir og síðan er hugmyndin á bak við þær iðulega sú að taka um málið snerru fyrst við fagrn. og svo við fjmrn. En hér er bersýnilega um að ræða till. sem er mjög vandlega undirbyggð og þannig hugsuð að ekki sé verið að fara fram á eyri umfram það sem þessi stofnun brýnast þarf. Þó að það sé ekki mikil upphæð sem hér er farið fram á sýnist mér að rekstur Blindrabókasafnsins sé ekki tryggður með öðrum hætti en þeim að upphæðin verði hækkuð upp í 1 millj. kr. Ég vil segja við þá fjmrn.menn sem hér sitja - að vísu utan salar sumir - að ég er sannfærður um að þessi upphæð dugir ekki eins og þeir eru með þetta í fjárlagafrv. fyrir Blindrabókasafnið á næsta ári. Það verður að bæta þarna einhverju við. Stofnunin kemst í strand á miðju næsta ári eða svo ef ekki verður bætt þarna örlitlu við. Ég heiti á hæstv. fjmrh. og formann fjvn. að skoða þetta af vinsemd vegna þess að ég held að beiðni Blindrabókasafnsins hafi verið afskaplega vel unnin og ígrunduð af hálfu þess fólks sem hana vann, en undir beiðnina rituðu, ef ég man rétt, Helga Ólafsdóttir og Halldór Rafnar. Ég satt að segja þekki hvernig þetta fólk vinnur og hefur unnið á liðnum árum og ég veit að það er ekki að gera stærri kröfur á hendur íslenska ríkinu en brýnast þarf til að unnt sé að halda þarna uppi sæmilegri starfsemi. Í þriðja lagi, herra forseti, flytjum við svo tillögu um að veita nokkurt fé í fyrirhleðslur vegna hamfarahættu á skeiðarársandi gegn mótframlagi allt að 50% frá Viðlagatryggingu Íslands upp á 3.9 millj. kr. Hér er um að ræða endurflutning á till. frá fyrri umr. sem þó hefur lækkað nokkuð frá því sem var við 2. umr. í trausti þess að litið verði á málið með meiri skilningi nú. Mun hv. þm. Hjörleifur Guttormsson gera nánari grein fyrir þessari till. hér á eftir. Þá vil ég geta þess að ég mun fyrir mitt leyti styðja till. um Lánasjóð ísl. námsmanna sem er flutt af Kristínu Halldórsdóttur og öðrum þm. Kvennalistans og einnig till. um Framkvæmdasjóð fatlaðra sem er flutt af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og Helga Seljan. Ég tel að út af fyrir sig hafi hv. fjvn. komið nokkuð til móts við þær óskir sem uppi hafa verið um fjármuni til að efla fræðslustarfsemi vegna ávana- og fíkniefna. Ég tel þó að í raun og veru sé mjög skammt gengið í því efni. Gert er ráð fyrir því að verja í þessu skyni sérstaklega 1 millj. kr. á fjárlögum ársins 1984 og það verði undir fjmrn. Mér finnst nú satt að segja að kannske sé út af fyrir sig ekki óeðlilegt að hafa þetta undir fjmrn. en ég minni á að í till. sem ég og fleiri þm. Alþb. fluttum við 2. umr. málsins var gert ráð fyrir að þessum fjármunum yrði varið í samráði við heilbrigðisog trygginganefndir þingsins. Ég vil skora á hæstv. heilbr.- og trmrh., sem hér er, og hæstv. fjmrh. að velta því fyrir sér hvort ekki væri rétt að reyna að fá heilbrigðis- og trygginganefndir þingsins til átaks í þessu efni, þ.e. fræðsluátaks og forvarnarstarfs vegna ávana- og fíkniefna. Ég held að mjög gott væri fyrir þingheim og þingnefndir að kynnast því starfi sem unnið er í rn. í sambandi við þessi mál. Það er talsvert unnið þar. Oft fer ekki mikið fyrir því sem best er gert í þeim efnum og ég held þess vegna að fengur væri að því að tengja heilbrigðis- og trygginganefndirnar við þá starfsemi sem fram fer í rn., bæði í heilbrrn. og ekki síður í dómsmrn. Ég held að nefndunum væri hollt að kynnast þessum verkum þannig að líka yrði þá kannske auðveldara að undirbúa tillögugerð um fjárveitingar í þessu skyni á árinu 1985. Nú er það þannig að í fjárlögum er þó nokkur upphæð í þessu skyni á ári hverju. T.d. er veitt úr gæsluvistarsjóði í sambandi við fræðslustarf vegna ávana- og fíkniefna og vegna áfengismála líka þannig að margt er þarna gert sem ég hygg að þm. hafi ekki fengið kost á að vita nægilega vel um. En ég held að mjög nauðsynlegt væri fyrir þá að kynna sér þetta til að þeir geti grundað sem best sinn tillöguflutning því að ég hef orðið var við að hjá hv. þm. er mikill áhugi á því að gera í þessum efnum átak. Herra forseti. Ég vil þá aðeins víkja hér að einni till. frá hv. fjvn., trúi ég; en hún er um Framkvæmdasjóð aldraðra. Ég hef tekið vel í það fyrir mitt leyti að hjálpa til við að gjaldið í Framkvæmdasjóð aldraðra verði hækkað, eins og hæstv. heilbrrh. hefur hér lagt til. Þörfin er brýn og eðlilegt að standa þannig að málum að reyna að tryggja sjóðnum sem besta stöðu gagnvart þeim miklu verkefnum sem hann á að sinna. Ég vil hins vegar í þessu efni spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. og hæstv. fjmrh.: Hvaða hugmyndir hafa þeir um framlag til B-álmu Borgarspítalans á næsta ári úr þessum Framkvæmdasjóði aldraðra? Það er vafalaust erfitt fyrir þá báða að tiltaka upphæð nákvæmlega vegna þess að þeir þurfa að líta þarna á ýmis önnur verkefni sem kostuð verða sameiginlega af ríki og sveitarfélögum. Mér er það mikið kappsmál að vita þetta með B-álmu Borgarspítalans vegna þess að hér er um að ræða stórt og mikilvægt verkefni sem er nauðsynlegt að verði unnið að áfram. Menn þekkja þær áskoranir og bréfaskriftir sem til okkar hafa komið í þessu efni núna að undanförnu. Ég hafði látið mér koma til hugar að vegna þess hve hér er um stóra tölu að ræða gæti verið skynsamlegt að fjárveitingin til B-álmunnar yrði sérmerkt í fjárlögum ársins 1984, þ.e. tekið yrði fram sérstaklega undir liðnum Framkvæmdasjóður aldraðra að þar af ætti að fara til B-álmu Borgarspítalans svo og svo stór upphæð. Nú eru á þessari hugmynd nokkrir meinbugir vegna þess að það er Framkvæmdasjóður aldraðra eða stjórn hans sem á að úthluta þessu fé lögum samkvæmt eða gera till. um úthlutun ráðh. Þannig er það í lögunum. Hins vegar varð ég á s.l. vetri var við að hv. alþm. höfðu áhuga á að vita hvernig Framkvæmdasjóðnum væri varið og þessi upphæð til B-álmunnar var þeim sérstakur ásteytingarsteinn. Ég var gagnrýndur mjög harðlega af ýmsum hv. þm. fyrir að stuðla að því að svo mikið fé fór til B-álmunnar. Og ég verð að segja eins og er að ég hygg að betra væri fyrir hæstv. heilbr.- og trmrh. ef fyrir lægi nokkurn veginn þegar við afgreiðslu fjárlaga hvað hann hugsaði sér í þessu efni jafnvel þó að sjóðsstjórnin væri ekki búin að ákveða úthlutun úr Framkvæmdasjóði aldraðra í einstökum atriðum. Nú er það þannig að tvær hæðir af B-álmunni eru þegar tilbúnar og hafa verið teknar í notkun. Unnt er að taka stærri hluta B-átmunnar í notkun á árinu 1984. Ég tók eftir því í dag í framsöguræðu hv. formanns fjvn. að hann greindi frá því að tekin hefði verið inn upphæð í brtt. fjvn. um rekstur á nýjum daggjaldaspítölum. Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. í framhaldi af því hvaða ný pláss á daggjaldaspítölum verða tekin í notkun á árinu 1984 samkvæmt þeirri tölu sem formaður fjvn. greindi frá í ræðu sinni í dag að gert væri ráð fyrir í slíka nýstarfsemi á næsta ári. Ég man ekki alveg hver talan var en fróðlegt væri að vita hvaða hugmyndir heilbrrn. er með um nýstarfsemi á daggjaldaspítölum á næsta ári. Ég geri ráð fyrir að B-álman sé þar inni en fróðlegt væri að vita hvaða fleiri stofnanir eru þar á blaði. Varðandi fjárlagafrv. almennt, herra forseti, vildi ég víkja að nokkrum atriðum sem mér finnst að hafi komið fram í umr. í dag og að undanförnu reyndar líka og skipta ákaflega miklu máli. Í fyrsta lagi vil ég benda á að í fjárlagafrv. eins og það lítur út núna er gert ráð fyrir að launahækkanir milli ára verði mun minni en gert var ráð fyrir við umr. fjárl. Talað er um 4% í þessu sambandi og launaútgjöld fjárlaganna eða fjárlagafrv. hafa verið færð niður í samræmi við það. Þrátt fyrir þá launaniðurfærslu sem hér um ræðir er gert ráð fyrir að verðlagshækkanir séu þær sömu á árinu 1984 og áður var gert ráð fyrir. Þetta þýðir ekkert annað en að í verðlagsforsendum fjárlagafrv. er gert ráð fyrir meiri gengisbreytingu en áður var gert ráð fyrir vegna þess að annars hlyti verðlagstalan að hafa lækkað. Ég vek athygli á þessu hér ekki síst vegna þess að ég hef nokkrum sinnum vakið athygli á gengisstöðunni núna um áramótin hér úr þessum ræðustól og mér sýnist að fjmrn. og fjvn. viðurkenni að nauðsynlegt er að láta eiga sér stað á árinu 1984 meiri gengisaðlögun en áður var gert ráð fyrir í fjárlagafrv. Þetta er mjög stórt atriði varðandi almenna efnahagsmálastefnu á árinu 1984 og það er nauðsynlegt fyrir alþm. að átta sig á þessu. Hér er verið að boða það af hæstv. ríkisstj. að hverfa frá þeirri fastgengisstefnu sem hún hefur fylgt og taka í staðinn upp stefnu þar sem reynt yrði að aðlaga gengið þeim kostnaðarbreytingum sem orðið hafa innanlands og þeim breytingum sem orðið hafa á gengi samkeppnisgjaldmiðla okkar. Ég tel að þetta sé eitt stærsta málið í fjárlagafrv. eins og það stendur núna, að ríkisstj. skuli þannig hafa viðurkennt að þörf sé á meiri gengisaðlögun á næsta ári en gert hefur verið ráð fyrir. Í öðru lagi, herra forseti, vil ég vekja athygli á því að í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að vísitölutengdur tekjuliður eins og bensíngjaldið hækki um 44.4% milli ára meðan laun eiga að hækka um 13%. Það er fróðlegt í þessu sambandi fyrir hæstv. samgrh. að þegar brtt. fjvn. eru kynntar er því lýst yfir að nú eigi Vegasjóður að fá 50% af tekjum af bensíni á næsta ári. Þykja mikil tíðindi að þessu skuli nú vera lýst yfir og hæstv. samgrh. hafi í Vegasjóði öll þessi 50% og þetta sé þá væntanlega einhver breyting frá því sem verið hefur og hækkun mundu margir telja. En þegar málið er skoðað, eins og hv. þm. Geir Gunnarsson greindi frá hér í dag, kemur í ljós að hér er um að ræða lækkun frá árinu 1983. Samkv. þeim upplýsingum sem fram komu hjá hv. þm. Geir Gunnarssyni í dag eru greidd í Vegasjóð af tekjum af bensíni 52.6% á þessu ári, en ríkisstj. gerir ráð fyrir því af örlæti sínu að verja í þessu skyni á næsta ári 50% af tekjum af bensíni. Hér skakkar nokkrum tugum millj. kr. sem verið er að taka þarna inn í ríkissjóð aukalega þrátt fyrir stórfelldar yfirlýsingar núv. ríkisstj. um að hún sé alveg sérstakur vinur vegalagningar í landinu, hún sé mikil vegalagningar- og vegagerðar- ríkisstj. Það er nú eitthvað annað þegar þetta er skoðað. Það á að hramsa þarna meira í ríkissjóð en verið hefur samkv. þeim upplýsingum, sem hér komu fram í dag frá hv. þm. Geir Gunnarssyni. En svo vantar ekki dýrðina heldur þegar hæstv. ríkisstj. er að hrósa sér af því að ekki eigi að hækka taxta opinberra stofnana á næsta ári og sjónvarpið étur upp í bak og fyrir í fréttunum í kvöld og útvarpið líka að ríkisstj. sé nú orðin svo almennileg við fólkið í landinu að það eigi ekkert að hækka taxtana á næsta ári. Og hvernig ætli standi á því? Það stendur auðvitað þannig á því að það er búið að hækka taxta þessara stofnana svo rosalega að undanförnu, langt umfram launin, að þær verða bersýnilega í vandræðum með að koma sínum peningum í nóg á næsta ári. Gleggsta dæmið um þetta er Póstur og sími, sem hefur fengið 47.5% hækkun á sínum töxtum á meðan kaupið hækkar um 13%. Þessa miklu hækkun á töxtum Pósts og síma á síðan að nota til að auka framkvæmdafé stofnunarinnar um 38% frá því sem er á árinu 1983. Það er ekki kreppusniðið á þessari eftirlætisstofnun ríkisstj., Pósti og síma. Það á að stórauka þar framkvæmdir á sama tíma og verið er að skera niður í svo að segja allri félagslegri þjónustu. Það er auðvitað vegna þess að hæstv. samgrh. hefur tryggt að stofnunin hefur fengið svo miklar gjaldskrárhækkanir að hún er blátt áfram að springa af þeim gagnvart þeim litlu launalækkunum sem hafa átt sér stað. Þess vegna er það svo, að það er 38% aukning í framkvæmdafé þessarar stofnunar. Og mér finnst það varla þakkandi að ríkisstj. skuli ekki taka viðbótarhækkanir handa Pósti og síma til þess að stofnunin geti framkvæmt enn þá meira á árinu 1984 en gert er ráð fyrir að óbreyttum töxtum. Það er einnig fróðlegt í þessu sambandi að skoða ýmsar fleiri opinberar stofnanir. Ríkisútvarpið hækkar sína taxta um 117% meðan kaupið hækkar um 43%. Það er ekki verið að kreppa að þeirri stofnun heldur. Ég held að nauðsynlegt sé að menn átti sig á því að það sem er að eiga sér stað er að ríkisstj. er búin að heimila svo rosalegar hækkanir hjá opinberum stofnunum að ekki einu sinni hún þorir að láta hækka þar meira á næsta ári vegna þess að stofnanirnar hafa ekki með neitt meira að gera. Það var orðið hreint blygðunarefni í fjvn., að þegar talsmenn þessara stofnana komu á fundi hennar og gerðu grein fyrir fjárhag stofnananna var afgangurinn þvílíkur að annað eins hafði ekki sést þar um langt árabil. Þá var búið að rústa svoleiðis kaupið í landinu að stofnanirnar urðu að stórhækka sitt framkvæmdafé frá því sem áður hafði verið. Þetta er, herra forseti, annað megineinkenni fjárlagafrv. að mínu mati. Það er að þessar stofnanir eru látnar hlaða upp fjármunum og styrkja sína stöðu stórkostlega meðan öll félagsleg þjónusta í landinu að öðru leyti er látin setja niður. Þriðja megineinkennið á þessu fjárlagafrv. er svo hallinn á fjárl. á næsta ári. Það er talað um að hann sé 375–380 millj. kr. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh.: Hvað er langt síðan fjárlög hafa verið afgreidd með slíkum halla og hvenær var það, hver var þá fjmrh. og úr hvaða flokki var hann? Þetta er einföld spurning fyrir þá í fjmrn. að fletta upp. Þeir geta jafnvel séð þetta í Hagtölum mánaðarins, ef taflan þar nær inn í fjmrh.-tíð Matthíasar Á. Mathiesen. Ég held að það séu enn þá síðustu ár hans fjmrh.-veldis í Hagtölunum, ef ég man rétt. En auk þess að hallinn á fjárl. er upp á 375 millj. kr. er bersýnilegt að þar er um að ræða viðbótarvanda upp á fleiri hundruð millj. kr. Það er ekki gert ráð fyrir neinum vaxtagreiðslum af yfirdrætti ríkissjóðs hjá Seðlabankanum núna um áramótin, sem er þó upp á 1100 millj. kr. Á enga vexti að borga af þessu? Ætlar Jóhannes að hafa þetta vaxtalaust? Hvað eru háir vextir af yfirdrætti ríkissjóðs hjá Seðlabankanum um næstu áramót? Fær Albert, hæstv. fjmrh., þetta vaxtalaust? - og Jóhannes: Hverjir verða vextirnir og af hverju er ekki gert ráð fyrir þeim hér í þessu fjárlagafrv., sem hlýtur auðvitað að skekkja þetta dæmi upp á fleiri tugi millj. kr.? Hvað er með Atvinnuleysistryggingasjóð? Þar vantar bersýnilega 30 millj. kr. til þess að sjóðurinn geti staðið við lágmarksskuldbindingar sínar án þess að komi til atvinnuleysis í rauninni. Það eru skuldbindingar Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna eftirlauna aldraðra. Það er bersýnilegt að 30 millj. vantar upp á það. Hver á að borga það? Samkvæmt lögum er það ríkissjóður sem á að standa undir þessu. Hvar á að taka þá peninga? Þarna er 30 millj. kr. gat. Þá er að geta um stjfrv. eitt sem liggur fyrir hv. Alþingi. Ég veit ekki til þess að það eigi að afgreiða núna fyrir jólin að vísu. Það er frv. um húsnæðismál. Kannske hæstv. félmrh. vildi segja okkur frá því hvar það liggur núna í þingsölunum, afvelta einhvers staðar í nefndum og sent til umsagnar um allt land, norður á Melrakkasléttu og víðar og víðar, sem lengst virðist vera, af formanni Sjálfstfl., formanni félmn. Nd. Hvar er það frv.? Það gerir ráð fyrir 240 millj. kr. á næsta ári í húsnæðismál. Það er ekki fimmkall í fjárlagafrv. í það. Eiga menn að byggja hús úr lögum, úr bréfum, pappírum, eða hvað? Hvar eru þeir peningar? Svo kom hér hæstv. iðnrh. í kvöld með yfirlýsingar um að nú ætti aldeilis að gera vel við þá sem eru að sligast undir of háum orkureikningum vegna húshitunar. Hann ætlar að flytja frv. strax eftir áramótin, bara strax eftir áramótin! Hann gat þess hins vegar ekki hvernig ætti að kosta þær breytingar sem það frv. hefði í för með sér. Hvað kosta þær breytingar og hvað mega þær kosta? Verður að afla til þess nýrra skatta? Þetta er sýnilegt. Ég sé hvergi að það sé afgangur í þessu fjárlagafrv. Alberts Guðmundssonar til að kosta aukið átak til að borga niður húshitunarkostnaðinn í landinu. Eiga menn að kynda með lögunum, pappírnum, frv.? Hvaðan eiga þessir peningar að koma og hvað eiga þessar yfirlýsingar að þýða gagnvart fólki þegar ekkert stendur á bak við, að því er virðist, annað en að hæstv. ráðh. ætti að fara að fara að flytja hér frv. eftir áramótin. Annað eins hefur nú gerst eins og að ráðherrar flytji frv. hér á hv. Alþingi. Það væri fróðlegt að vita hvernig hæstv. iðnrh. ætlar sér að ná í þessa fjármuni og með hvaða hætti hann ættar að leggja þá á aðra landsmenn, vegna þess að ljóst er að það verður að leggja á skatta í þessu skyni, það er greinilegt. Þegar þetta dæmi er gert upp varðandi húsnæðismálin, húshitunarkostnaðinn, gatið í fjárl., Atvinnuleysistryggingasjóð, vextina af yfirdrætti hjá Seðlabankanum og aðra þætti sem ég hef hér rakið, þá er greinilegt að um er að ræða mjög verulegan halla á ríkiskassa hæstv. fjmrh. 1984. Sá halli er mun meiri en nú er látið í veðri vaka. Og það mun koma í ljós þegar þetta dæmi verður gert upp, að nú er haldið á nýjan leik inn á braut skuldasöfnunar við Seðlabankann og seðlaprentunar. Það er sú stefna sem tekin er upp af núv. hæstv. ríkisstj., sem lofaði jafnvægi í ríkisfjármálum á árinu 1984 í stjórnarsáttmála sínum. En það sem einkennir frv. til fjárlaga fyrir árið 1984 er hins vegar ekki fyrst og fremst það sem hér hefur verið rakið, heldur eru það hugmyndirnar um sjúkraskattinn, spítalaskattinn. Það eru þær hugmyndir sem gera þetta fjárlagafrv. algerlega sérstætt og marka því bás sem tímamótafrv. í fjármálastjórn íslenska ríkisins. Það á að fara að skattleggja sjúklingana. Það á að fara að skattleggja þá sem síst skyldi. Hæstv. ráðherrar hafa þó verið það aumir, eftir að þetta mál hefur verið tekið upp, að þeir hafa ekki gert grein fyrir því hvernig þeir ætla að útfæra þetta í einstökum atriðum. Það hefur ekkert komið fram um það, þó að þeir hafi ítrekað verið spurðir um það, á hvaða stigi veikindanna þeir ætla að rífa þessa fjármuni af sjúklingunum í landinu. Hæstv. ráðherrar hafa ítrekað verið spurðir um þetta, hæstv. fjmrh. alveg sérstaklega í jafnítarlegri ræðu og ég flutti um þetta mál fyrir nokkrum kvöldum. Hann hefur engu svarað. Og ég spyr hæstv. heilbr.- og trmrh., úr því að hann lætur svo lítið að vera hér viðstaddur núna við 3. umr. fjárlaga: Hvaða hugmyndir hefur hann um þennan spítalaskatt? Hvernig ætlar hann að láta innheimta hann? Hverjir eiga að borga hann? Og hvernig kemur þessi skattur inn í fjárhag sjúkrahúsanna í landinu? Hvernig kemur hann inn á ríkisspítölunum, hvernig á daggjaldaspítölunum, hvernig á hjúkrunarheimilunum? Vill ekki hæstv. ráðh. svara þessu nákvæmlega, vegna þess að hann hlýtur að vita hvað hann ætlar að gera í þessu efni? Það mun vera meiningin að hafa upp úr sjúklingunum 300–400 millj. kr. Þeir hljóta að vera búnir að gera sér grein fyrir því hvernig þeir ætla að slíta þessa peninga út? Ég skora á hæstv. heilbr.- og trmrh. að gera ítarlega grein fyrir því hvernig hann ætlar að hlaða sér minnisvarða með spítalaskattinum sem hér hefur verið rætt um. Hv. þm. Lárus Jónsson gerði grein fyrir þessu hér á dögunum mjög lauslega og ég spurði í framhaldi af því hvernig þessum hlutum ætti að haga og hv. þm. Kjartan Jóhannsson flutti um þetta mjög ítarlegt mál hér á dögunum. Hvernig eiga menn að borga? höfum við spurt. Við höfum engin svör fengið. Ég endurtek spurningar mínar til hæstv. fjmrh. og hæstv. heilbr.- og trmrh. vegna þess að hér er um að ræða tímamót í þessu fjárlagafrv., þ.e. sjúkraskatturinn. Þetta eru sjúkrafjárlög hæstv. ríkisstj. sem hér er lagt til að afgreidd verði. Það er sú nafngift ein sem hæfir þeim ósköpum sem hér er lagt til að verði að lögum á hv. Alþingi.



Herra forseti. Að venju hafa menntamálanefndir Alþingis hist til að gera tillögur um hversu háttað skuli heiðurslaunum til listamanna samkv. sérstakri ákvörðun Alþingis. Á þessu ári hlutu 15 listamenn heiðurslaun og hafa þrír þeirra fallið frá, Kristmann Guðmundsson rithöfundur, Sigurjón Ólafsson myndhöggvari og Tómas Guðmundsson skáld. Það er að sjálfsögðu jafnan álitamál hversu marga listamenn Alþingi skuli heiðra með þeim hætti sem hér er gerð tillaga um. Þar er engin tala heilög og sannast sagna að ýmsir listamenn eru enn ótaldir sem vel ættu heima í þeirri sveit og skipuðu þar sæti með fullum sóma. En allt hefur sinn tíma og takmörk fyrir hversu langt hægt er. að ganga hverju sinni. Eftir að nm. höfðu rætt málið ítarlega og skipst á skoðunum urðu þeir sammála um að leggja til að 17 listamenn skyldu njóta heiðurslauna samkv. sérstakri ákvörðun Alþingis að þessu sinni eða þeim yrði fjölgað um tvo. Lagt er til að þeir sömu njóti heiðurslauna og áður og fimm nýir bætist við. Heiðurslauna á næsta ári njóti samkv. till.: Finnur Jónsson listmálari, Guðmundur Daníelsson rithöfundur, Guðmundur Gíslason Hagalín rithöfundur, Halldór Laxness rithöfundur og skáld, Hannes Pétursson skáld, Indriði G. Þorsteinsson rithöfundur, Jóhann Briem listmálari, Jón Helgason skáld í Kaupmannahöfn, Jón Nordal tónskáld, María Markan óperusöngvari, Matthías Johannessen skáld, Ólafur Jóhann Sigurðsson rithöfundur, Snorri Hjartarson skáld, Stefán Íslandi óperusöngvari, Svavar Guðnason listmálari, Valur Gíslason leikari, Þorvaldur Skúlason listmálari. Lagt er til að heiðurslaunin verði 100 þús. kr. á næsta ári eða samtals 1.7 millj. kr. Nýir í þessum hópi eru: Hannes Pétursson varð ungur eitt af fremstu skáldum sinnar samtíðar og hefur síðan í ljóðum sínum fundið persónulegan stíl á grundvelli traustrar ljóðhefðar. Hann hefur enn fremur sem ritgerðahöfundur lagt merkilegan skerf til íslenskra þjóðfræða og ritskýringa. Jóhann Briem er einn af sérstæðustu listamönnum þjóðarinnar. Hann hefur í list sinni farið eigin leiðir og aldrei hvikað frá persónulegum stíl sínum og sterkri myndgerð, sem vakið hefur athygli þegar hún hefur komið fyrir almenningssjónir. Jón Helgason skáld í Kaupmannahöfn. Kveðskapur hans er ekki mikill að vöxtum, en Jón er engu að síður eitt af höfuðskáldum íslenskrar tungu um okkar daga. Jón Nordal. Hann vakti ungur athygli sem tónskáld og píanóleikari. Í tónsmíðum hans þykir kveða við þjóðlegan íslenskan tón jafnframt því sem þær sverja sig í ætt við ýmislegt hið besta sem verið er að gera með öðrum þjóðum. Hann hefur hlotið mikla viðurkenningu fyrir tónsmíðar sínar hér heima og erlendis. Matthías Johannessen er mikilhæfur og fjölhæfur rithöfundur í bundnu máli og óbundnu. Sem ljóðskáld kom hann með nýjan ferskleika og einlægni inn í ljóðagerð síns tíma. Hann hefur auðgað skáldskap okkar að fjölbreytni og sótt yrkisefni sín víðar en algengt er um skáld. Hann er viðurkenndur meistari samtala. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, að brtt. n. á þskj. 286 verði samþykktar.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Í sambandi við ræðu hv. 3. þm. Reykv. og fsp. ætla ég að reyna að segja örfá orð. Varðandi Framkvæmdasjóð aldraðra. Ég hygg að ég geti ekki gefið hér yfirlýsingu um ákveðna upphæð sem fari til B-álmu Borgarspítalans í Reykjavík. En á þessu ári hefur verið úthlutað úr Framkvæmdasjóði aldraðra 40 millj. kr. Þar af hafa farið 22 millj. kr. til B-álmu Borgarspítalans í Reykjavík. Þessar ákvarðanir lágu fyrir flestar hverjar snemma á árinu og hv. þm. því gjörla kunnar. Nú er samkv. frv. og brtt. fjvn. við þetta fjárlagafrv. ætlað að verja 15 millj. til Framkvæmdasjóðs aldraðra og með lagabreytingunni í því frv. sem hér liggur fyrir eru tekin af tvímæli um að 15 millj. koma einnig á móti af hinum svokallaða nefskatti, sem eru höfuðtekjur Framkvæmdasjóðs aldraðra. Til hjúkrunarheimila og þar með B-álmu á því að verja samtals 30 millj. kr., ef frv. og till. fjvn. ná fram að ganga. Ég treysti mér ekki á þessu stigi málsins að segja hve háa upphæð B-álma Borgarspítalans fær af þessum 30 millj., en ef miðað er við hjúkrunarheimili og sjúkradeildir, sem veitt var fé til af Framkvæmdasjóði aldraðra, þá var um að ræða auk B-álmunnar hér í Reykjavík dvalar- og hjúkrunarheimili á Sauðárkróki, sjúkradeild á Akureyri, hjúkrunarheimili á Egilsstöðum, hjúkrunardeild við dvalarheimili í Vopnafirði, sem tók til starfa á s.l. hausti, hjúkrunarheimili Höfn í Hornafirði, hjúkrunardeild á Hellu og sömuleiðis hjúkrunarheimili í Hafnarfirði, bæði DAS og sjúkradeild Sólvangs. Þessar framkvæmdir voru allar inni í myndinni á þessu ári. Á þessari stundu get ég ekki fullyrt hvernig stjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra telur best að skipta 30 millj. sem væntanlega verða til ráðstöfunar, en ljóst er að stór hluti upphæðarinnar kemur til með að renna til B-álmu Borgarspítalans í Reykjavík. Ég hef sagt það við formann fjvn., sem hann mun hafa gefið yfirlýsingu um í ræðu sinni í dag, að ég hefði í hyggju að bera þetta undir fulltrúa fjvn. áður en endanlega verður gengið frá þeirri úthlutun. Hef ég svo ekki meira um þetta mál að segja. Varðandi fsp. hv. þm. um nýja starfsemi sem hægt væri að hefja í sjúkrahúsakerfinu á árinu 1984 miðað við húsnæði sem fullbúið verður til notkunar á því ári. Hér er um að ræða starfsemi í húsnæði taugalækningadeildar Landspítalans, bæklunardeildarinnar, og er reiknað með að taka það húsnæði í notkun á næsta ári. Það var farið fram á opnun nýrrar deildar við geðdeild og opnun móttökudeildar Landspítalans og sömuleiðis lítillar deildar við Kópavogshæli, sem Iðjuþjálfun nefnist. Það er gefið mál að fyrsta starfsemin sem ég gat um verður hafin á næsta ári. Þegar við erum búnir að fara yfir þá fjármuni sem fjvn. skammtar okkur í þessum efnum verður tekin ákvörðun um aðrar tímasetningar, en ég er að vona að starfsemi við tvo af þessum fjórum áföngum geti hafist samkv. þeim tillögum sem fyrir liggja frá fjvn. Þá er einnig reiknað með að teknar verði í notkun deildir við þrjá daggjaldaspítala sem á næsta ári munu geta hafið starfsemi í nýjum húsakynnum. Það er í fyrsta lagi 2. hæð B-álmu Borgarspítalans, sem er talið að verði hægt að taka í notkun, hvenær sem það verður á árinu, 29 rúm. Í öðru lagi er endurbygging gamla sjúkrahússins á Selfossi, sem er í raun og veru lokið. Það er aðallega fyrir öldrunarsjúklinga. Þar er reiknað með 26 rúmum. Í þriðja lagi er sjúkrahús SÁÁ við Grafarvog, þar sem rúmafjölgun verður 40 við flutning starfseminnar frá Silungapolli, en sú starfsemi verður lögð niður. Enn fremur er gert ráð fyrir breytingum vegna beiðni sem rn. hefur borist um flutning á rekstrarkerfi dvalarheimila aldraðra yfir á sjúkrahúsakerfið. Það eru Dalbær á Dalvík, sennilega með um 15–20 rúm, Garðvangur í Garði með um 15 rúm og Dvalarheimili aldraðra í Kumbaravogi með um 10 rúm. Ég skal ekki á þessu stigi fullyrða hvort rn. staðfestir þessa rúmatölu, en yfir það verður farið fljótlega eftir áramót. Ég held að ég hafi þá svarað fsp. hv. þm. hvað þetta snertir. Hins vegar langar mig að leiðrétta hv. þm. í því sem hann sagði um Vegagerðina og vegagerðardæmið, en því miður hef ég ekki nákvæma tölu með svo að ég verð að fara nokkuð eftir minni. Miðað við næstsíðustu hækkun á bensíngjaldi, en síðan hefur ekki orðið hækkun þar nema um nokkra tugi aura, voru ef ég man rétt um 37.9% af tekjum ríkisins sem fóru til Vegagerðarinnar, en með því sem formaður fjvn. upplýsti munu heildartolltekjurnar og skattar af aðflutningsgjöldum og skattar af bensíni fara í 50%. Þetta tel ég nú vera töluverða hækkun frá því sem verið hefur, en ekki lækkun eins og hv. þm. sagði. En það fer nú eftir því hvernig menn líta á ýmsar reikningskúnstir. Ég nota mína gömlu aðferð við útreikninga frá því að ég var í barnaskóla, en hins vegar er hann miklu meiri nútímamaður og notar því aðra útreikninga og aðrar tölur og hann getur því fundið út að þessi gjöld hafi lækkað í raunveruleikanum. En ég held að staðfesting nýframborinnar þáltill. til vegáætlunar sýni annað. Hins vegar er ekki um að ræða hækkun frá því sem gert hefur verið ráð fyrir við framlagningu fjárlagafrv. því þar kemur greinilega í ljós að ríkisframlög lækka að sama skapi. En ég tel þetta eðlilega breytingu og sjálfsagða og lagði á það mikla áherslu. Hins vegar get ég huggað hv. þm. með því, að till. til vegáætlunar kemur því miður ekki til umr. nú fyrir jólin þó ég hefði gjarnan kosið að svo yrði. Því hafa ráðið töluvert langar ræður ýmissa annarra manna hér í þingsölum. En hún kemur til umr. þegar þing kemur saman aftur á næsta ári. Ég vil minna á í þessu sambandi að vegáætlun var ekki afgreidd á síðasta þingi. Fyrrv. ríkisstj. sleit þingi áður en vegáætlun fékk afgreiðslu Alþingis. En hún tók ákvörðun um það að framkvæma till. til vegáætlunar þrátt fyrir það að Alþingi hafði ekki afgreitt hana og þrátt fyrir það að fyrri ríkisstj. gerði ráð fyrir nýrri skattheimtu á almenning með svokölluðu veggjaldi. Fyrri ríkisstj. tók ákvörðun um að framkvæma þessa vegáætlun og setja með lögum á nýtt veggjald. En þrátt fyrir þessa ákvörðun tók fyrri ríkisstj. aldrei endanlega ákvörðun um útgáfu brbl. um veggjald. Það var ágreiningur fyrir kosningar á milli Sjálfstfl. og stuðningsliðs ríkisstj. um þetta veggjald. Það var ekki samstaða um að leggja veggjaldið á eftir að núv. ríkisstj. var mynduð og því varð það að ráði að fjmrh. varð við þeim óskum að greiða til vegagerðarinnar þá upphæð sem veggjaldið gerði ráð fyrir. Frá því að ég tók við samgrh.embættinu hef ég því orðið að sækja um það eiginlega hverju sinni að framkvæma þessa vegáætlun eins og hún hefði verið samþykkt, en var þó ekki samþykkt. Þannig var nú viðskilnaður fyrri ríkisstj. í þessum efnum. Og má víða koma þar við ef menn kæra sig um og vilja lengja umr. hér í hv. Alþingi. Hv. þm. talaði um hækkanirnar sem urðu hjá Pósti og síma í tíð núv. ríkisstj. Þær voru orðnar áður. En nauðsyn var að breyta gjaldskrá póst- og símamálastjórnar á s.l. sumri og það var gert. Hins vegar má segja að ýmsar breytingar í rekstri hafi gert það að verkum að fjárhagur stofnunarinnar hefur verið skárri eftir því sem liðið hefur á árið. Þar ræður mestu árangur núv. ríkisstj. í baráttu við verðbólguna. Þar hefur Póstur og sími eins og fleiri notið góðs af. Ég beitti mér fyrir því fyrir skömmu að lækkun varð á ákveðnum tekjuliðum Pósts og síma. Samtöl til útlanda, sem hafa verið mun dýrari héðan frá Íslandi en frá útlöndum til Íslands, hafa lækkað um 23.5% mest og niður í 8% eftir löndum. Til þeirra landa sem við eigum mest viðskipti við hefur lækkun orðið mest, t.d. á símtölum við Svíþjóð, Danmörk, Noreg, Þýskaland og fleiri lönd sem ég ætla ekki að nefna frekar. Ég tel að hér hafi náðst töluvert góður árangur sem flestir kunna að meta. Þetta er einn þáttur í þeim áformum sem ríkisstj. hefur haft uppi, í fyrsta lagi að stöðva verðbólguna og í öðru lagi að snúa ofan af þeim miklu hækkunum sem orðið hafa á síðustu árum. Þetta er vitaskuld gerbreyting frá því sem var og hlýtur að vera ákaflega kvíðvænlegt og mikið feimnismál fyrir mann eins og þennan hv. þm. að vita til þess að verðbólgan í landinu hafi verið stöðvuð og farið sé að vinda ofan af þeim miklu hækkunum sem þessi hv. þm. stóð fyrir frekar en nokkur annar, þessi hv. þm. sem stóð fyrir því að neita í fyrri ríkisstj. um skynsamlegar aðgerðir í efnahagsmálum. Það kemur því úr hörðustu átt þegar þessi hv. þm. er að belgja sig hér út í sölum Alþingis. Ef nokkur maður ætti að fara undir borðið þá er það þessi hv. þm. og láta ekki sjá sig hér í þingsölum.

Ráðh. er reiður.

Nei, hann er ekki reiður en hann skammast sín fyrir að þjóðin skuli hafa kosið jafnóvitran mann inn á Alþingi Íslendinga eins og Svavar Gestsson. Enda eru margir af kjósendum þess flokks sem sjá sannarlega eftir því eins og þessi hv. þm. stóð sig þegar hann var ráðh. Svo vék hann að væntanlegu sjúklingagjaldi eins og hann kallar það. Viðskilnaður þessa hv. þm. var með þeim hætti að fjármál ríkisins voru rekin með dúndrandi halla sem fór vaxandi. Enda sá í iljarnar á karli þegar hann stakk sér fyrir borð og þorði ekki að taka lengur þátt í stjórn landsins. Hann vissi upp á sig skömmina og þetta er árangurinn af því, það verður að taka til og leggja á gjöld til að standa undir þeirri heilbrigðisþjónustu sem þjóðin ætlar að njóta og ætlast til að sé staðið undir. Við vitum það mætavel að heilbrigðisþjónusta í þessu landi er mjög dýr og alltaf er verið að taka ný verkefni fyrir, verkefni sem kosta stórfé. Ég var rétt áðan að lýsa nýjum verkefnum. Hér í brtt. fjvn. er verið að hækka og bæta fyrir syndir þeirra sem voru á undan og ekkert gerðu í þessum efnum, skildu eftir sig þau minnismerki sem einmitt þessi hv. þm. ætti að þekkja betur en flestir eða allir aðrir. Og hvað er nú verið að gera? Búið er að lýsa því yfir að flutt verði frv. um að leggja sérstakt gjald á þá sem leggjast inn á sjúkrahús á fullum launum, alveg voðalegt gjald, 300–600 kr. á dag að hámarki 10 daga á ári. Þetta gjald nær ekki til ellilífeyrisþega, það kemur ekki til með að ná til örorkulífeyrisþega og ekki til barna og unnið er að því að það nái ekki til þeirra sem minnstar tekjur hafa. Þetta heitir að leggja á sárþjáða sjúklinga. Ég sé nú bara ekkert eftir Svavari Gestssyni eða mér að borga slíkt gjald, 300–600 kr. á dag í 10 daga á ári. Við erum ekkert of góðir til að greiða slíkt gjald. En sumir þurfa alltaf að gera allt tortryggilegt og þá sérstaklega þeir sem skildu allt eftir í rúst þegar þeir loksins hrökkluðust frá en hefðu auðvitað átt að fara frá löngu fyrr. Það er skaðinn sem hefur skeð að flokkarnir sem voru með þessum hv. þm. í ríkisstj. héldu of lengi út að gefa þeim lausan tauminn, að bíða eftir því að fá þá til skynsamtegra aðgerða. Það er þess vegna komið sem komið er. Það er vegna þess að þessir aðilar fengust aldrei til að taka á verkefnunum í þjóðfélaginu. Og loksins þegar eitthvað var gert var það gert 4–6 mánuðum of seint þannig að það kom ekki að gagni. Þetta vita allir menn og þetta veit maður eins og Svavar Gestsson mætavel. Þetta var höfuðástæðan fyrir því að hann þorði ekki aftur í ríkisstj., þorði ekki að eiga aðild að stjórnarmyndunarviðræðum. Það liggur illa á Svavari Gestssyni þessa dagana, það vita allir menn. Af hverju? Það er af því að tekist hefur að vinna bug á verðbólgunni. Hún hefur komist niður í 30 stig miðað við árið. Verið er að snúa ofan af hinni miklu verðbólgu sem hefur verið í landinu. Vörur eru hættar að hækka í verði, þær eru þegar byrjaðar að lækka. Vextir hafa lækkað stórkostlega frá því í lok september og launþegar í landinu finna að hér hefur náðst góður árangur. Og af því að náðst hefur góður árangur í þessum málum og í efnahagsmálum, öfugt við það sem var á meðan fyrri ríkisstjórnaraðilar þurftu að þvælast með lík í lestinni eins og Alþb., verða þessir menn reiðir og það liggur illa á þeim. Það er skiljanlegt að veslings Svavar Gestsson sé aumur og reiður og það liggi illa á honum. Hann skammast sín að vísu fyrir allt sem hann hefur vangert á liðnum árum og veit hver stór sök hvílir á honum og hans flokki. En hann er að sumu leyti ánægður yfir því að enn þá heldur hann utan um svokallaða stjórnarandstöðu hér í þingi sem fylgir honum mjög vel eftir. Þessi stjórnarandstaða hefur ekki áttað sig enn þá á því hvað góður árangur hefur náðst. Hingað inn koma tveir nýir flokkar sem virðast ekkert hafa áttað sig og ekkert hafa skilið en hanga í rassinum á Svavari Gestssyni. Það eru ær og kýr þessara tveggja nýju flokka að hanga í rassinum á Svavari Gestssyni eftir það sem á undan er gengið. Tímans vegna ætla ég ekki að eyða meira púðri á Svavar Gestsson eða aftaníossa hans hér á Alþingi. Til þess gefst tækifæri á næsta ári.



Herra forseti. Það var sannarlega mál til komið að við fengjum að sjá framan í hæstv. heilbrrh. Matthías Bjarnason hérna loksins í essinu sínu á þessu þingi. Það hefur ekki gerst, svo ég muni, síðan þessi hæstv. ráðh. settist í stól sinn og kom til þings í haust að hann færi á slíkum kostum sem við þekktum hér áður fyrr. Það var sannarlega mál til komið að hinir tveir nýju þingflokkar sem hann vék svo kurteislega að í máli sínu áðan fengju aðeins að sjá framan í hæstv. ráðh. eins og hann á að sér að vera og eins og við þekktum hann á árum áður á síðustu þingum þegar hann viðhafði sinn Þingeyrarstíl í ræðustól á Alþingi. Það er sannarlega tilbreyting fyrir menn eftir að hann hefur legið í eins konar dvala að hann komi út úr híði sínu, þessu híði sem hann hefur legið í núna alveg fram undir svartasta skammdegið. Það er vissulega fagnaðarefni. En tóku menn eftir því hvenær það var í ræðu hæstv. ráðh. sem hann æstist? Það var rétt áður en hann ætlaði að fara að svara til um sjúklingaskattinn. Þá einhvern veginn fór hæstv. ráðh. út úr því sálarjafnvægi sem hann hefur reynt að halda hér í ræðustól undanfarið og á hann rann hamurinn sem við urðum vitni að áðan. Ég fagna því sérstaklega að þessi hæstv. ráðh. skuli kominn út úr sínu skammdegishíði. Hann ætlar að verja þennan nýja skattstofn með því að segja að hann og Svavar Gestsson séu ekkert of góðir til að greiða 300–600 kr. á dag fyrir að fá að liggja inni á sjúkrahúsi. Svo ætlar hann að sleppa börnunum líka, hugsið ykkur hvað þetta er nú mildur maður, hæstv. heilbrrh. Hann ætlar ekki að leggja þennan skatt á börnin. Það má nú segja að mildin sé mikil á þessu heimili þar sem himins opnast hlið senn, svo vitnað sé í orð sem flugu hér um daginn. En það var raunar annar reyfari sem ég ættaði að víkja að hér og við urðum vitni að í dag þegar hæstv. iðnrh. flutti tölu og gleðiboðskap. Ég mun koma að því mjög fljótlega. Ég vil hins vegar segja varðandi fjárlagafrv. milli 2. og 3. umr. að þar hafa orðið á nokkrar breytingar sem ástæða er til að lýsa ánægju yfir. Þokast hefur í rétta átt í nokkrum málum þar sem við stjórnarandstæðingar höfum ýtt á eftir með tillögu- og málflutningi í sambandi við fjárlögin. Ég nefni þar t.d. Iðnrekstrarsjóð eða lánasjóð iðnaðarins þar sem þau ánægjulegu tíðindi hafa gerst að framlagið hefur þrefaldast milli umr., úr 5 millj. kr. í 15 millj. Vissulega var tími til kominn að hæstv. iðnrh. og hans lið sýndu einhver iðrunarmerki í sambandi við þessa aðför að aðalþróunarsjóði iðnaðarins. Þau hafa nú komið fram, að vísu ekki nægjanleg, í sambandi við þetta því að hæstv. ráðh. viðhafði þau orð við 2. umr. að hann mundi gera mun betur en fyrrv. ríkisstj. í þessum efnum. Hvernig leit fjárlagafrv. út í sambandi við Iðnrekstrarsjóð, fjárlög gildandi árs? Jú, það var framlag sem nam 16.6 millj. kr. Ef það ætti að framreiknast og halda óbreyttu verðgildi er það ekki fjarri 25 millj. kr. sem þarna ættu að vera, en upphæðin sem fjvn. nú gerir till. um nær ekki því krónutölugildi sem núverandi fjárlög hafa að geyma. Munurinn er þar 1.6 millj. kr. Hér vantar því stórlega á að haldið sé sama raungildi og var á þessu ári. Minna má á að þarfir þessa aðalþróunarsjóðs iðnaðarins eru metnar af stjórn hans 35 millj. kr., upphæð þess ríkisframlags sem þörf væri á. En þetta er í áttina frá þeim ósköpum sem fyrir lágu þegar fjárlagafrv. var fram lagt. Það gerðist líka að dregin var til baka till. um að fella niður framlög til iðnfræðsluráðs frá miðju næsta ári og leggja þá stofnun af eins og boðað var við 2. umr. Þeirri brtt. var stungið undir stól og hún dregin til baka. Það er ánægjulegt að ekki á að afleggja þá starfsemi sem hvergi var séð fyrir fjármunum til skv. till. meiri hl. fjvn. og ekki hefur mikið farið fyrir afsökunum í því efni frá þessum hv. talsmönnum. Það gleður okkur að sjá að aðeins er lyft framlagi til Þjóðarbókhlöðu úr 2 millj. kr. í 7 millj. Það er þó óverulegt og ekki mikið til framkvæmda sem þar er um að ræða, en iðrunarmerki er það sem ástæða er til að fagna svo langt sem það nær. Þetta er varðandi nokkra þætti sem ég vék að við 2. umr. fjárlaganna. Ég er hér með brtt. sem dregin var til baka við 2. umr. varðandi fjárveitingu til lækkunar húshitunarkostnaðar. Ég endurflyt till. um að framlag hækki um 190 millj. kr. eða samtals í 420 millj. til að lækka húshitunarkostnað með innlendum orkugjöfum. En þar fyrir utan er framlag vegna niðurgreiðslu á olíu sem hæstv. iðnrh. vék einnig að í ræðu sinni í dag. Ég ætla aðeins að víkja að þessu máli en áður nefni ég till. sem við flytjum fjórir þm. Alþb. með Svavar Gestsson sem 1. flm. um landgræðslu- og landverndaráætlun. Við endurflytjum þar till. sem dregin var til baka við 2. umr. um fyrirhleðslur vegna hamfarahættu á Skeiðarársandi gegn mótframlagi allt að 50% frá Viðlagatryggingu Íslands. Við 2. umr. var till. okkar um 8.7 millj. kr. framlag en nú flytjum við till. um 3.9 millj. og höfum lækkað þessa upphæð um meira en helming. Að athuguðu máli í samráði við Vegagerð ríkisins hefur þetta verið gert. Hún hefur tjáð okkur og fleiri aðilar að hægt sé að ná skynsamlegum áfanga í sambandi við varnir á Skeiðarársandi til að forða því með fyrirhleðslu við Skaftafellsbrekku að Skeiðará í hlaupi - sem nú getur hvenær sem er, ekki síst vegna eldvirkni sem nú er uppi í Grímsvötnum og menn urðu varir við s.l. sumar - brjótist þar í gegn og grandi eða eyðileggi þá aðstöðu sem byggð hefur verið upp í þjóðgarðinum í Skaftafelli. Það er hún sem er sérstaklega í hættu í sambandi við Skeiðarárhlaup og þar fyrir utan stórar spildur af landi sem eru að gróa upp í Öræfasveif þar sem Skeiðará flæddi yfir áður en varnargarðar komu. Mér þykir mjög leitt að hv. fjvn. skuli ekki hafa orðið við erindi almannavarnanefndar Austur-Skaftafellssýslu um framlag í þessu skyni því að hjá þessu verður ekki komist. Það er hið mesta óráð að ætla að draga það að grípa þarna til nauðsynlegra aðgerða í ljósi þess að hlaup getur komið hvenær sem er og æskilegt er að vinna þetta verk með skynsamlegum fyrirvara áður en til þess dregur. Ég vona því að þessi till. nái fram að ganga. Þetta er auðvitað ekki flokksmál sem slíkt en till. er fram borin vegna þess að ég er málum gerkunnugur þarna og hef verið beðinn um að fylgjast með þessu máli. Ég hef reynt að ýta á eftir því við hv. fjvn. Þegar hún tók ekki málið upp fékk ég liðsinni eins minna flokksmanna til að standa að brtt. um þetta efni og ég vek enn athygli á að upphæðin hefur verið lækkuð um meira en helming. En þá kem ég að svolitlum reyfara, með leyfi hæstv. forseta, og hefði kosið að auk hæstv. iðnrh. sem hér er væri einnig hv. þm. Egill Jónsson hér nærri umr. því ég þarf aðeins að víkja að honum orði. Hann er nákominn hæstv. iðnrh. og mér þætti vænt um ef hann væri viðstaddur og einnig hv. þm. Guðmundur Bjarnason því ég kemst ekki hjá því að rifja aðeins upp þátt hans í reyfara nokkrum. Fyrri hluti hans átti sér stað fyrir kosningar en hefur síðan orðið framhald á nú eftir kosningar. Ég vil byrja á að vitna í svofelld ummæli sem birtust í fjórðungsblaðinu Þingmúla þann 4. júní 1983, með leyfi hæstv. forseta: „Það verður gaman að fylgjast með störfum Sverris Hermannssonar í hans nýja vandasama embætti. Áhugi hans varðandi þann mikla málaflokk er löngu kunnur. Má þar til nefna flutning þingmála um virkjun í Fljótsdal og byggingu stóriðjuvers við Reyðarfjörð í tengslum við þá virkjun. Þá eru ekki síður kunn viðhorf Sverris varðandi málefni dreifbýlisins í þessu landi, bæði er varðar samgöngur, atvinnumál og lífskjör. Má í því sambandi minna á baráttu hans fyrir jöfnuði á orkuverði. Það er því mikið ánægjuefni að Sverrir Hermannsson skuli nú fá tækifæri til að takast á við þau stóru viðfangsefni sem honum eru jafnhugleikin og hann hefur nú forsjá fyrir í ríkisstj.“ Höfundur þessara orða er hv. 11. landsk. þm. Egill Jónsson. Hann hefur orðið landskunnur ekki síst fyrir það ótrúlega afrek að skjótast inn á Alþingi flestum á óvart í tvennum kosningum, a.m.k. var svo í hinum fyrri þegar hann kom fyrst inn á þing 3. des. 1979. Jafnvel fór svo að hæstv. núv. iðnrh. sem greint var frá því snemma morguns að Egill væri kominn á þing - og ég hef 4. þm. Austurl. fyrir þeirri sögu - að hv. þm. á að hafa sagt, mér skilst jafnvel í Ríkisútvarpinu: Hvaða andskotans Egill? Svo undrandi var hæstv. núv. iðnrh. á að fá þessa samfylgd inn á hv. Alþingi. En síðar hafa þeir verið hér saman og að sjálfsögðu í ákveðnu samspili, þessir ágætu flokksbræður, hæstv. iðnrh. og hv. 11. landsk. þm. Finnst ekki hv. þm.?

Ég hef gert ráðstafanir til þess að 11. landsk. þm. verði kallaður í salinn en ég held að heldur erfiðara sé að ná í hv. þm. Guðmund Bjarnason.

Já. Þetta voru þær vonir sem hann batt við hæstv. nýjan ráðh. í embætti og vegna þess að hann kom óvænt inn á þing í síðustu kosningum einnig og munaði þar aðeins fáum atkvæðum, ef ég man rétt, á því að varaformaður Alþfl. sæti hér á þingi, hv. fyrrv. þm. Magnús Magnússon og núv. hv. 11. landsk. Hann ritaði í það merka blað Þingmúla fyrr á árinu en tilvitnuð ummæli, þann 19. apríl, fjórum dögum fyrir kosningar, eru í grein sem ber yfirskriftina. „Lengur verður ekki beðið“. Ég má til með að vitna í þetta því að það er alveg ljóst að hv. þm. er ekki síst kominn inn á Alþingi út á þessa grein og málflutning af svipuðu tagi sem hann ásamt hæstv. núv. iðnrh. flutti af miklum krafti í austfirskum blöðum á öllum framboðsfundum fyrir austan. Hvað hafði hv. 11. landsk. þm. að segja í blaði sínu fjórum dögum fyrir kosningar, þm. sem skaust inn á Alþingi á 11 atkv. ef ég man rétt, eða eitthvað þar um bil? Hann skrifar þar um orkujöfnunargjaldið sem svo mjög hefur verið til umræðu og voru fá umræðuefni hjartfólgnari stjórnarandstæðingum síðustu ríkisstj., einkum eftir að fór að líða á vetur. Hann segir þar: „Þegar orkujöfnunargjald var ákveðið á Alþingi og frv. um ráðstöfun þess lögfest var ekki um neinn umtalsverðan ágreining að ræða. Að vísu voru till. okkar sjálfstæðismanna um víðtækari heimildir til niðurgreiðslu á orkuverði, svo sem um heilsugæslustöðvar og iðnaðarhúsnæði, felldar en það breytti engu um stuðning okkar við málið, það er skatt sem nam 1.5% á allan söluskattsstofn. Hér náðist því mikilvægt samkomulag milli stjórnmálaflokkanna. En skemmst er frá því að segja að þetta samkomulag hefur verið svikið. Í þeim efnum væri margt hægt að rifja upp, m.a. þá afstöðu Alþingis frá því í maí 1982 sem byggðist á yfirlýsingu ríkisstj. um að endurmetnar yrðu greiðslur vegna húshitunar til samræmis við frv. okkar Þorv. Garðar Kristjánssonar og Eiðs Guðnasonar og að sú skipan mála kæmi til framkvæmda í ágústmánuði 1982. En hér sem endranær tala tölurnar skýrustu máli og verða með engum hætti vefengdar. Orkujöfnunargjald, þ.e. 1.5% á söluskattsstofn, nam á árinu 1982 190 millj. kr. Samkvæmt fjárlögum þessa árs er sama gjald áættað 316 millj. kr. Greiðslur vegna jöfnunar á orkukostnaði námu árið 1982 30 millj. kr. og á þessu ári eru fjárlagaheimildir 67 millj. kr. Fyrir liggur að væri þessu fjármagni ráðstafað eins og lög þar um gera ráð fyrir kæmi í hlut hvers heimilis sem býr við óhóflegan hitunarkostnað upphæð er nemur 20 þús. sem vissulega væri umtalsverð úrbót. Augljóst er að þessi mál verður að taka til nákvæmrar endurskoðunar við fyrsta tækifæri með það að markmiði að nauðsynlegs jafnaðar verði gætt í kjörum fólks í þessu landi varðandi kostnað við hitun á húsnæði, en eftir slíkum ákvörðunum er ekki unnt að bíða, enda engin þörf. Lög til að vinna eftir eru til staðar, skattur vegna þessa brýna verkefnis hefur verið lagður á og innheimtur. Fénu þarf að skila til fólksins sem þess á að njóta. Það verða menn að gera þegar í stað, annars verður það of seint.“ Menn hafa heyrt tóninn, menn heyra orðin: 20 þús. kr. strax að kosningum loknum ef þið kjósið mig, hv. austfirskir kjósendur, eru orð hv. 11. landsk. þm. Og nú stendur hann hér með sínum orkuráðherra hæstv. sem hann batt eðlilega miklar vonir við þegar hann kæmi í stólinn. Og þessi hæstv. ráðh. sagði í sama virðulegu málgagni, Þingmúla, að að sjálfsögðu væri jöfnun húshitunarkostnaðar eitt brýnasta verkefnið. Nýskipaður iðnrh. Sverrir Hermannsson byrjar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. hefur þegar ákveðið að verja 150 millj. kr. umfram fjárveitingar á fjárlögum fyrir árið 1983 til jöfnunar og lækkunar hitunarkostnaðar íbúðarhúsnæðis það sem eftir er þessa árs. Þetta er afskaplega mikilvægt fyrir afkomu heimilanna, einkum víðast hvar á landsbyggðinni þar sem húshitunarkostnaðurinn hefur verið að sliga heimilin.“ Nú erum við staddir hér við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1984 og hvar er nú komið loforðum þeirra félaga, hv. 11. landsk. þm. og hæstv. iðnrh., í sambandi við þetta mál þar sem ekki orkaði tvímælis um hvaða lög væru í landinu að þeirra dómi? Hvernig standa nú mál? Jú, m.a. má fræðast um það í Morgunblaðinu í gær, með leyfi hæstv. forseta. Ég held að fróðlegt sé í þessu sambandi að líta á fjöllesnasta eða stærsta blað landsins sem svo er kallað. Þar stendur í gær: „Iðnrh. gefi yfirlýsingu við afgreiðslu fjárlaga. Samkomulag stjórnarliðsins eftir harðar deildur um fé til jöfnunar húshitunarkostnaðar. Harðar deilur hafa staðið yfir innan stjórnarliðsins vegna áætlaðra fjárveitinga á árinu 1984 til jöfnunar húshitunarkostnaðar, sem upphafsmenn deilnanna telja ekki nægilegar, ef framfylgja á lögum frá 1980. Þm. sem harðast gengu fram í málinu hafa m.a. hótað að leita stuðnings stjórnarandstöðunnar við flutning brtt. við 3. umr. fjárlaga eftir helgi, og töldu þeir sig hafa meiri hl. á Alþingi með slíkum brtt. Á fimmtudag tókst iðnrh. að ná samkomulagi við þm., og samþykkti ríkisstj. í framhaldi af því á fundi sínum árdegis á föstudag að heimila ráðh. að gefa út sérstaka yfirlýsingu við 3. umr. fjárl., en í henni á að felast trygging sem umræddir þm. geti sætt sig við. Skv. heimildum Morgunblaðsins verður yfirlýsing iðnrh. þess efnis að hann muni leggja fram frv. um orkumál strax að loknu jólaleyfi þm., en frv. á m.a. að fela í sér víðtækar aðgerðir á næsta ári til aukins orkusparnaðar. Deilur þessar hófust innan þingflokks Sjálfstfl., og hafa 4 þm., þeir Egill lónsson, Eggert Haukdal, Þorv. Garðar Kristjánsson og Halldór Blöndal, komið þar mest við sögu. Fengu þeir síðan stuðning úr þingflokki Framsóknar, þannig að þeir töldu sig geta náð þingmeirihluta með liðsinni stjórnarandstöðu. Með lögum frá 1980 var ákveðið að bæta 1.5% ofan á söluskattsstofn, sem ganga skyldi til jöfnunar húshitunarkostnaðar. Þessari upphæð hefur þó aldrei verið skilað að fullu til upprunalegs ætlunarverks síns og barðist þingflokkur sjálfstæðismanna harðri baráttu í tíð síðustu ríkisstj. til að fá þessa upphæð í heild á fjárlög og flutti m.a. um það sérstaka till. á Alþingi. Þá gerði Sjálfstfl. máli þessu sérstök skil í kosningastefnuskrá sinni í þá veru að framfylgja ætti lögunum frá 1980. Nú munu samtals áættaðar um 290 millj. kr. á tveimur liðum til þessa í fjárlagafrv., en þm. hafa látið reikna út, að 1.5% söluskattsstig samsvari 420–470 millj. kr. Samkomulag iðnrh. við samherja sína felst eins og áður segir í því að hann gefi út fyrrnefnda yfirlýsingu við 3. umr. fjárlaga. Fjárveitingar á fjárl. verða því ekki hækkaðar, en loforð gefið um að húshitunarkostnaður verði jafnaður eftir öðrum leiðum.“ Þetta má lesa í Morgunblaðinu í gær og virðist nú sem samviskan rumski einhvers staðar og menn hafi ekki allir í stjórnarliðinu gleymt því hvernig þeir stóðu að því að safna atkvæðum fyrir 23. apríl s.l. þegar þeir veifuðu framan í fólk úti á landsbyggðinni: 20 þús. kr. strax í kassann hjá ykkur eða í tóma budduna hjá ykkur eftir atvikum ef þið kjósið Sjálfstfl. Það er von að samviskan sé ekki alveg í lagi hjá þessum hv. þm. En hún kostar ekki mikið. Hún kostar þá yfirlýsingu frá hæstv. iðnrh. sem hér var gefin fyrr í dag um að hann ætli að flytja hér frv., efni ótiltekið, a.m.k. óskilgreint hvað í því eigi að standa. Þetta á að nægja til að tryggja hér atkvæði hv. þm. stjórnarliðsins sem belgdu sig út fyrir kosningar með þeim hætti sem ég hef vitnað til. En hæstv. iðnrh. sagði m.a. í sinni ræðu í dag: „Ólíkt hafast menn að“, og var að bera saman við störf fyrri ríkisstj. og sín eigin ótrúlegu afrek í þessu máli. Hann er ekki allur þar sem hann er séður, hæstv. iðnrh., og hann veit af því að hann hefur hv. 11. landsk. þm. á hælunum þó, hann er ekki atveg öruggur um sig. Því fann hann upp það snjallræði strax eftir kosningar að setja hv. 11. landsk. þm. í nefnd sem kölluð er orkuverðsnefnd og sem nýverið skilaði áliti til hæstv. iðnrh. Því miður fengum við lítið að heyra um tillögurnar hennar. En hér er hv. 11. landsk. þm., höfundur þessara till., viðstaddur og hæstv. ráðh. sem hefur fengið þær í hendur svo að við ættum að geta upplýst þingheim nokkurn veginn um hvað stendur í þessum tillögum. Það er áreiðanlega ekki tilviljun að hæstv. ráðh. hefur valið dyggan fylginaut til verka í sambandi við þetta efni. Ég kemst ekki hjá því að rifja upp ummæli sem hv. 11. landsk. þm. viðhafði í viðtali við Dagblaðið 13. ágúst s.l. í ágætri grein sem ber heitið: „Ég var fæddur undir sjálfstæðisstjörnu.“  „Ég fékk heldur betri útkomu en ég bjóst við að gæti orðið það besta. Það skildi mikið á milli okkar Sverris Hermannssonar, hann hafði yfirburði í fyrsta sætið en þegar upp var staðið fengum við flestöll atkv. báðir“ hvernig svo sem á að skilja það.  Menn muna eftir greininni sem var skrifuð fjórum dögum fyrir kosningar. 20 þús. kr. til hvers heimilis, hið stolna orkujöfnunargjald sem skila Skal strax að kosningum loknum. Og áfram segir hv. þm.: „Þetta gerir það að verkum að við erum tveir, Sverrir er ráðherra og Austfirðingar hafa nú með vissum hætti áhugaverðasta embættið í þessari ríkisstj., orku- og iðnaðarmál. Auðvitað verður eftir því litið að drengurinn standi sig. Svo verð ég væntanlega áfram í fjvn. og við skulum vona að völdin minnki ekki við að komast í stjórnaraðstöðu. Og þið skulið ekki láta líða yfir ykkur þó ég komist á þing næst.“ Þetta hafði hv. 11. landsk. þm. að segja landsmönnum. Hann er ekki enn þá ráðh. í þessari grein „Undir sjálfstæðisstjörnu“. En hv. eftirlitsmaður, 11. landsk. þm., þyrfti nú að fara aðeins að athuga málin, að rækja hlutverk sitt, að hafa eftirlit með því að drengurinn standi sig, því að hvernig hefur þetta gengið upp með orkujöfnunargjaldið sem átti að skila með lækkun húshitunarkostnaðar? Niðurstaðan að þessu ári senn loknu er sú að lækkunin sem lofað var fyrir kosningar hefur orðið hækkun á orkukostnaði sem nemur um mánaðarlaunum lágtekjumanns, þess sem tekjutryggingu hefur, helmingurinn þar af vegna hækkaðs húshitunarkostnaðar. Hæstv. ráðh. var í ræðu sinni við umr. áðan að reyna með galdratali eða tali sem honum er nokkuð lagið miðað við það að menn fari ekki of djúpt ofan í saumana á því sem verið er að segja að draga fjöður yfir hvað hefði gerst í þessum efnum síðan hann tók við völdum. 150 millj. voru tryggðar til að auka niðurgreiðslur á orku. En hvert lentu þær 150 millj., skattpeningur landsmanna? Þær nægðu ekki til að vega upp gjaldskrárhækkanirnar sem hæstv. ráðh. hefur heimilað Landsvirkjun og orkuveitum í landinu að taka til baka af landsmönnum. Hækkunin hefur orðið 17.4% að meðaltali þrátt fyrir niðurgreiðslur og þá ekki tekið tillit til þeirrar nærri 30% kauplækkunar sem hæstv. ráðh. og hans ríkisstj. hefur staðið fyrir á sama tíma. Í leiðinni býsnast hæstv. ráðh. yfir því að ríkisstj. fyrrv. tók sér alræðisvald í orkuverðsmálum með mikilli hneykslan yfir þeim brbl. sem sett voru í apríl til að hið opinbera, ráðh. orkumála, gæti haft eitthvert eftirlit með gjaldskrám veitufyrirtækja. Hann vill ekkert slíkt vald hafa. Hann vill vera stikkfrí. Þetta á bara að ganga yfir. Nei, þetta er ólíkindatal svo ekki sé meira sagt. Hæstv. ráðh. sem er orðhagur maður eins og þekkt er talaði um rasshandarrekstur ef ég hef náð því rétt niður sem hann sagði hér í dag. Þekkja hv. þm. þetta snilliyrði, rasshandarrekstur, sem mér skilst að hafi verið á orkufyrirtækjunum í landinu þegar hann tók við að hans dómi? Ekki hefur verið neinn rasshandarrekstur í sambandi við húshitunarmátin ef marka má stýringu og stjórn hæstv. ráðh. á þeim málum síðan hann tók við. Nei, það á ekki að vera neinn horbúskapur, sagði hæstv. ráðh., hjá orkufyrirtækjunum. Þar má ekki vera neinn horbúskapur en heimilin í landinu mega leggja á sig, þau mega taka á sig byrðarnar til þess að standa undir skattinum til stóriðjunnar í landinu til þess að Landsvirkjun geti borið sig á pappírnum og skilað sléttum reikningum. Hæstv. ráðh. segist ætla að skila þar 53 millj. kr. í hagnað á þessu ári. Það verður nú búskapur í lagi. En heimilin í landinu? Það kemur eitthvert frv. eftir áramótin og svo sjáum við til, segir hæstv. ráðh. Já, það er margt athyglisvert, sem hæstv. ráðh. segir. Ég vil nú ekki tjá mig um heildarskipulag orkumála að svo komnu en þó er hann inni á einföldun. Hann er á því að Landsvirkjun verði sem mest ein í orkuvinnslu og sölu. Það eru hans hugmyndir. Hvaða lög voru sett hér með atkv. hæstv. ráðh. þann 12. mars s.l.? Voru þau ekki þess efnis að Landsvirkjun yrði að mestu ein í orkuvinnslu og sölu? Um hvað er hæstv. ráðh. hér að tala? En þetta fyrirtæki sem við höfum tryggt nokkurn veginn einokun í raforkuframleiðslu í landinu má ekki hafa eftirlit af hálfu hins opinbera. Það á bara að vera frjálst í sinni verðlagningu, það má taka sem því þóknast. Þetta er boðskapurinn, þetta er samhengið. Svo er að því ýjað í Morgunblaðinu í gær að nokkrir framsóknarmenn ætli að mynda sig til að veita hv. þm. Sjálfstfl. sem eitthvað eru með órólega samvisku -kannske hv. 11. landsk. þm. - einhvern stuðning til að bæta þar úr. Mál var til komið að maddaman færi aðeins að rumska. Því að svo sérkennilegur sem loddaraleikur Sjálfstfl. var fyrir kosningar í þessu máli verður þó að segjast svo að öllu sé til haga haldið að enn dæmalausari var málafylgja Framsfl. á þeim vikum og mánuðum því að sá flokkur átti þó að heita í stjórnaraðstöðu, í stjórnarsamstarfi við Alþb. Við gátum séð í gegnum fingur með eitt og annað við stjórnarandstöðuna á þeim tíma þó hún reyndi að fleyta sér billega og veifa 20 þús. kr. inn á hvert heimili dagana fyrir kosningar bara ef þeir fengju völdin. En Framsfl. stóð að því með Alþb., Sjálfstfl. og Alþfl. að skila tillögum um tekjuöflun til niðurgreiðslu raforku með sameiginlegu nál. 28. jan. s.l. En hvað gerði þingflokkur Framsfl. þegar hann fékk þetta samróma nál. í hendur? Nauðsynlegt er að rifja það aðeins upp, það er stutt lesning varðandi afgreiðslu á þessu nál. Þar segir: „Þingflokkur Framsfl. gerði hins vegar svofellda samþykkt 15. febr. 1983 sem viðskrh. kynnti í ríkisstj.“ Svo kemur ályktunin: „Þar sem ekki hefur enn tekist að ná fram hækkun á orkuverði til stóriðju sem nýta mætti til niðurgreiðslu á rafmagni til húshitunar samþykkir þingflokkur Framsfl. að ríkissjóður greiði niður til bráðabirgða verð á rafmagni til húshitunar af orkujöfnunargjaldi skv. lögum nr. 12/1980 í samræmi við yfirlýsingu ríkisstj. frá 5. maí 1982.“ Þannig fór um það nál. Stærsti stjórnaraðilinn neitaði með þessari samþykkt að standa að tekjuöflun sem tekin var ákvörðun um í efnahagsráðstöfunum ríkisstj. 21. ágúst 1982. Hann smeygði sér undan með þessum hætti að vísa til tekna sem allir þm. hans höfðu staðið að að skipta upp við gerð fjárlaga ársins 1983, tekjum af svokölluðu orkujöfnunargjaldi. Og ekki nóg með það. Hefði nú Framsfl. bara viljað fresta þessu fram yfir kosningar, en þetta var bara eitt af aðalkosningamálum framsóknarmanna í baráttunni við Alþb., a.m.k. út um dreifbýlið. Ég veit að hv. þm. Stefán Valgeirsson sem er sá eini framsóknarmaður sem hefur haldið út að hlusta á þessa umr. getur staðfest þetta því að hann þarf ekki langt að leita. T.d. má þann 12. apríl 1983 lesa í flokksmálgagninu: „Orkujöfnunargjaldið ekki notað í niðurgreiðslur. Hægt væri að lækka orkuverð til heimila verulega, segir Guðmundur Bjarnason.“ Nauðsynlegt er að halda til haga hvernig Framsfl. fór þó að því að halda þessum atkvæðum úti um landið, hvaða aðferðum var beitt til þess þó að þeim fækkaði nú um 7 þús. svona á heildina litið. Það var ekki síst með málflutningi af þessu tagi, heiðarlegum eða hitt þó heldur. Í þessu sama tölublaði Tímans segir: „Greinilegt er að ekki er notaður nema hluti af orkujöfnunargjaldi til að greiða niður raforku. Gjaldið nemur um 300 millj. kr. og auk þess eru á fjári. veittar 70 millj. kr. til verðjöfnunar á orku. Rúmar 100 millj. kr. eru notaðar til niðurgreiðslu. Ályktanir þingflokks framsóknarmanna um að orkujöfnunargjaldið gangi til að jafna orkuverð hafa verið virtar að vettugi af iðnrh. og fjmrh. Þeir sýna engan vilja til verðjöfnunar og gjaldið fer til annarra hluta að miklu leyti.“ Og síðan segir í sama blaði: „Fjölmörg heimili og byggðarlög sem þannig eru í sveit sett að njóta ekki ódýrrar hitaorku greiða óheyrilegar fjárhæðir í hitunarkostnað á meðan orkujöfnunargjaldið rennur greiðlega í ríkissjóð en treglega úr honum.“ Og síðar í sömu forsíðugrein: „Með því að nota allt orkujöfnunargjaldið til niðurgreiðslna á orku til þeirra sem mest greiða væri hægt að lækka rafmagnsreikninga heimilanna verulega en iðnrh. og fjmrh. þverskallast við og eyða peningunum í annað.“ Vitnað er í viðtal við hv. þm. Guðmund Bjarnason sem ekki hefur séð sér fært að.vera á þingfundi í kvöld eða koma til þessarar umr. þó að ég hafi sérstaklega eftir því óskað og hann hafi fengið þau boð. Hv. þm. Guðmundur Bjarnason, einn af þessum ungu efnilegu þm. Framsfl. sem komu inn 1978 og enn lafir inni á þingi -  „Ætluðust þm. ekki til að þetta fé færi til orkujöfnunar þegar lögin voru samþykkt?“ Og hv. þm. svarar: „Það var meiningin, en illa hefur gengið að jafna orkureikningana. Í vetur gerði þingflokkur framsóknarmanna samþykkt um að aukin yrði niðurgreiðsla á rafmagni af orkujöfnunargjaldinu, og sýndi það ótvíræðan vilja okkar í þessu efni. Eðlilega átti ríkissjóður að bera þann kostnað sem yrði vegna niðurgreiðslu. Þessu hefur lítt verið sinnt. Að vísu er búið að greiða smáræði niður í þremur áföngum ...“ o.s.frv. Og síðar svolítið: „Hvað væri hægt að lækka orkureikninginn mikið ef 1.5% af söluskatti færi til niðurgreiðslna? Það væri mikið, ég þori ekki að nefna það nákvæmlega. Það er talið að til þess að ná því marki sem við settum okkur í haust, sem er sambærilegt við nýjar hagkvæmar hitaveitur, þyrfti að leggja fram um 100 millj. kr. á verðtagi í desember.“ Og áfram heldur þm. og er spurður: „Hverjir standa í veginum fyrir að orkujöfnunargjaldið er ekki notað nema að hluta til niðurgreiðslna? Það er auðvitað iðnrh. sem fer með þessi mál og fjmrh. heldur utan um ríkissjóð og komu þeir í veg fyrir að tillaga okkar um greiðslur úr Orkujöfnunarsjóði næðist fram. Hins vegar virðist ekki ávallt skorta fé, eins og þegar t.d. heilbrrh. lét sér detta í hug skömmu fyrir kosningar að greiða niður tannlæknakostnað úr ríkissjóði, þótt ekki væri hægt að finna fjármagn í sama sjóði til þess að jafna orkuverðið meira en þegar er gert.“ Og í lokin segir hann í þessu viðtali: „Á meðan ekki er hægt að sýna vilja og getu til að ná fram stórhækkuðu orkuverði frá ÍSAL er í rauninni ófært að leyfa sér að nota ekki allt orkujöfnunargjaldið til að greiða niður orkuverðið til þeirra heimila sem eru að kikna undan kostnaðinum.“ Og ekki má gleyma garminum honum Starkaði sem daginn eftir vitnaði svo með einkar smekklegum hætti feitletrað í Tímanum í orkujöfnunargjaldið og Hjörleif og Ragnar sem stela þessu gjaldi þrátt fyrir hatramma baráttu Framsfl. um annað, verja sem sagt meira en 2/3 hlutum fjármagnsins í önnur útgjöld á vegum rn. sinna, segir Starkaður og annað af þeim toga. Ég vísa mönnum á að lesa þessi fræði, lesa rekstur kosningabaráttu Sjálfstfl. og Framsfl. úti um landið fyrir síðustu kosningar. Það var ekki síst með málflutningi af þessu tagi: 20 þús. kr. innan fárra daga ef þið kjósið mig. Það eru þeir vondu menn, Alþb.- menn, sem stela þessu frá ykkur fram hjá lögum. - Þetta var innihaldið og hverjar eru svo efndirnar? Hvar standa þessir menn nú? Hvar eru þessir menn sem þannig mæltu fyrir kosningar og ætla að láta hæstv. iðnrh. stinga upp í sig með loforðum um eitthvert frv. eftir áramót? Hér er slíkur leikur í gangi að óhjákvæmilegt var að víkja að þessu máli í tengslum við þessa fjárlagaafgreiðslu til að sýna fram á þennan svívirðilega loddaraleik því að ekki er hægt að kalla það öðru nafni sem hér er viðhaft. Orkukostnaður heimilanna lækkar lítið þó að 11. landsk. þm. komi með tillögur og smeygi á borðið til hæstv. iðnrh. á meðan ekki er gert fleira. Hvenær á að koma að þessari lækkun hv. 11. landsk. þm.? Hvenær á að lækka húshitunarkostnaðinn? Það þarf þó nokkuð til að ná því stigi til baka sem hæstv. iðnrh. hefur hækkað orkukostnaðinn síðan fyrir kosningar. Það kostar nú skildinginn. Gaman væri að fara að sjá framan í eitthvað af efndunum í þessu máli. Hv. 11. landsk. þm. hlýtur að átta sig á því að eitthvað af þessum 11 atkv. sem fleyttu honum inn á þing kunni að hafa fallið til út á málflutninginn, út á greinarnar, út á ræðurnar sem hann flutti fyrir síðustu kosningar. En Landsvirkjun skal ekki rekin með halla, segir hæstv. iðnrh. Það er meginmálið. Megi það kosta hvað sem er og ég ætla að skila henni hagnaði á næsta ári. 53 millj. hækkun á orkuverði til stóriðju. Jú, gott ef Alusuisse þóknast að greiða eitthvað til okkar. En það er nú sýnd veiði en ekki gefin og hæstv. iðnrh. er nú farinn að átta sig á því. Ég hef tekið eftir því hvernig hann hefur hagað orðum sínum um þetta mál hér að undanförnu. Á það er lögð áhersla af hv. stjórnarsinnum og fyrr af hv. stjórnarandstæðingum að ég hefði gegnið fram með offorsi að þessu fyrirtæki, ég hafi alltaf klifað á því að þar væri lykillinn til þess að fá inn eðlilegar tekjur af orkusölu í landinu. Af þeirri braut verði nú að hverfa og hvergi með siðuðum þjóðum hagi menn sér með svipuðum hætti. Hæstv. iðnrh. hefur látið segja sér það og fengið um það greinargerðir og skýrslur og hv. 4. þm. Reykv. sem stendur í því að afla upplýsinga um þessi efni fyrir hæstv. ráðh., m.a. í stóriðjunefnd. Hv. 4. þm. Reykv. hefur væntanlega greint hæstv. iðnrh. frá hvað Grikkir hafa gert núna nýlega. Hefur hann ekki komið því til skila?

Ekki má maður koma inn í salinn, þá er byrjað að punda á mann.

Hefur hv. 4. þm. Reykv. ekki komið því á framfæri við hæstv. iðnrh. hvað Grikkir gerðu í þessum efnum í samskiptum við álverið í Grikklandi sem er erlent fjölþjóðafyrirtæki að 60% í eigu franska fyrirtækisins Pechiney? Sjálfsagt hefur hv. 4. þm. Reykv. þegar sagt iðnrh. frá því en hæstv. iðnrh. hefur ekki greint okkur frá því hér á Alþingi. En um það má lesa í Metal Bulletin þann 29. nóv. Hvað gerðu grísk stjórnvöld? Jú, þann 2. nóv. s.l. hækkuðu þau orkuverðið til álvers þar í landi, dótturfyrirtækis sem ber nafnið Aluminium de Grec upp á frönsku, úr 15 millum sem þeir greiddu í 21 millj. Og þeir boðuðu meiri hækkun úr 21 milli í 25 mill fljótlega fullverðtryggt. Ráða má af grein Metal Bulletin að álverið greiði þessi 21 mill en hafi vísað viðbótarhækkunarkröfunni til gerðardóms. Þannig er gengið fram í Grikklandi. Verðið sem þarna er um að ræða er rétt rúmlega það sem metið er framleiðslukostnaðarverð hér á Íslandi núna, það verð sem við þurfum að fá, það verð sem vantar hér til þess að geta lækkað orkuna til heimilanna í landinu, en sem þessir hv. stjórnarsinnar telja að verði að sækja á hnjánum til hins erlenda auðfélags. Herra forseti. Sú sérkennilega ræða, sú reyksprengja sem hæstv. iðnrh. kastaði hingað inn í dag við 3. umr. fjárlaga, yfirlýsingin sem Morgunblaðið greindi frá í gær, var til þess fallin að stinga upp í það lið í Framsfl. og Sjálfstfl. sem var eitthvað órólegt vegna frammistöðunnar í sambandi við húshitunarkostnaðinn í landinu, var með svolítið slæma samvisku vegna skrifanna og ræðnanna sem haldnar voru fyrir síðustu kosningar, forsíðufyrirsagnanna í Tímanum, Þingmúla og Morgunblaðinu: „Orkujöfnunargjaldið ekki notað í niðurgreiðslur“. Og það skyldi nú ekki vera að Starkaður heyrði orð mín hér. Hann hafði sitthvað mjög skemmtilegt um þetta að segja sem ég hef þegar vitnað til. Ég held að almenningur í landinu þurfi aðeins að líta til þessara orða og þeirra efnda sem eru við afgreiðslu þessara fjárl. í þessu máli, hvernig þar er staðið að. Ekki er alveg víst að langlundargeð þess fólks sé hið sama og sofandi samviska þeirra þm. sem reyndu að afla sér atkvæða vikurnar fyrir síðustu kosningar með þeirri túlkun sem ég hef hér viðhaft í sambandi við húshitunarkostnaðinn. Það væri efni í heila bók, en hér skal ekki meira sagt að sinni.



Herra forseti. Það er nú heldur dapurlegt að sjá hversu fámennt er hér að hlusta á mikilvægar umr. um þjóðmálin og fjármálin. Það væri athugandi fyrir hv. 4. þm. Austurt., af því að ég vil auðvitað að það sé hlustað á þm. Austurl., hvort hann ætti ekki að nota styttri tíma og vera gagnorðari svo að einhver nennti að hlusta á tal hans. Þetta eru slíkar langlokur að menn gefast upp á þessu. Þetta er vinsamleg ábending. Mér var sagt frá því að fyrr í kvöld hefði hv. 3. þm. Reykn. varpað fram þeirri fsp. til mín með hvaða hætti ég hygðist skylda, eins og það mun hafa verið nefnt, olíukyndurum að breyta til og taka í notkun innienda orkugjafa. Það þekkja allir sem þekkja vilja með hvaða hætti hægt er að stuðla að þessu og það er með því að heimildir eru til þess í lögum og reglugerðum að svipta þá olíustyrk sem eiga kost á innlendum orkugjöfum. En ég bætti því við að svo einfalt er málið að vísu ekki að mínum dómi, heldur tel ég að þurfi að koma til hjálpar þessum aðilum. Og ég nefndi sérstaklega að það ætti ekki að vera umhendis fyrir það opinbera að láta af hendi rakna til þessara þarfa þann styrk sem nú er verið að greiða niður vegna olíunotkunarinnar. Ég þykist samt vita að fleira þarf til. En hér er um afar mikilvæga stefnu og framkvæmd hennar að tefla, sem er ekkert nýtt fyrirbrigði, og minni ég á að þegar olíuverðsprengingin varð á sínum tíma voru á milli 40 og 50% allra húsa í landinu hituð með erlendum orkugjafa, olíunni. Þetta hafa menn nýlega fengið að sjá skýrslur um, að það virðist nokkuð auðgert að tengja öll hús, að undanskildum um 350 eða svo, við innlendan orkugjafa og leggja til hliðar erlendu olíuna. Að þessu verður stefnt, en auðvitað kostar það fjármuni, auðvitað kostar það fyrirhöfn og auðvitað kostar það áróður. Það verður enginn skyldaður með öðrum hætti en þeim sem ég hef nú nefnt. Það er svo að heyra á málflutningi þeirra Alþb.manna sem vandi húshitunarinnar sé alveg nýr af nálinni. Það er eins og hann hafi alls ekki verið til hér meðan þeir fóru með völdin. A.m.k. báru fjárveitingar á síðustu fjárlögum ekki vitni um að þeir gerðu sér grein fyrir að hann væri til. En þegar við höfum hækkað framlag til niðurgreiðslu rafhitunar um 700% hvíslast þeir á um hvernig menn ganga á bak yfirlýsingum sínum og loforðum. Ég hef ekki dregið neina dul á þá túlkun Sjálfstfl. á lögunum frá 1980 að 1.5 söluskattsstig skyldi að hans dómi renna til þessara þarfa. Það höfum við aldrei gert. En það voru þeir sem settu lögin sem túlkuðu þau með öðrum hætti og fullvissuðu menn um að það hefði ekki annað legið á bak við þá lagasetningu. Og þeir fóru náttúrlega næst um það sjálfir hvað þeir áttu við með setningu laganna. Það var áreiðanlega löngun allra sem að þessum málum unnu að ná öllu þessu fjármagni til þessara þarfa nú. En hvað hefur núv. hæstv. ríkisstj. gert? Hún hefur lagt fram um 450 millj. af nýju fjármagni með því sem nú er á fjárlögum til þessara þarfa. 150 millj. kr. á árinu sem er að líða til viðbótar við þær 35 til rafmagnsniðurgreiðslunnar og 29 til olíuverðsniðurgreiðslunnar sem voru látnar af hendi rakna af þessum tveimur herramönnum sem sitja hér fyrir framan mig, hv. 3. þm. Norðurl. v. - eða er hann 4.?

Hann er nú 3.

Hann er 3., já, hann stendur sig nokkuð vel reyndar- og hv. 5., síðasta, þm. Austurl., fyrrv. iðnrh. og fjmrh. 35 millj. kr. voru til niðurgreiðslu rafhitunar, en hér standa þeir á blístri af hneykslan yfir 230 millj. sem nú má finna.  Það hefur kostað tíma að skipuleggja þessi mál. Það hefur verið unnið hörðum höndum að því alveg frá því að þessi ríkisstj. tók við völdum. Og það er nýbúið að skila verki, vel unnu verki, sem ég hygg að megi byggja á í framtíðarskipulagi málanna. Ég endurtek þá yfirlýsingu mína að hér verður lagt fram frv. til laga sem markar fastmótaða stefnu í þessum sökum. Ég upplýsi enn fremur að ríkisstj. er ákveðin í því, að ef þeir fjármunir sem til þessara þarfa eru ætlaðir nú hrökkva ekki til muni málið tekið til sérstakrar athugunar á næsta ári. Okkur er nefnilega fullkomin alvara að koma til hjálpar þeim sem í erfiðleikum eiga þessa vegna. Okkur er fullkunnugt um ástæður þeirra. Við erum minnugir þeirra yfirlýsinga og loforða sem við höfum gefið þótt við séum ekki í bili færir um að standa við þær yfirlýsingar til fullnustu. En hv. þm. Hjörleifur Guttormsson kveinkar sér auðvitað. Hann er sár og ákaflega móður frá því að hann fékkst við þessi verk og ekkert gekk, komst hvorki lönd né strönd í einu eða neinu, hvort heldur sem það var stóriðja eða með öðrum hætti að stjórna orkumálum okkar. Það er ljótt að þurfa að standa hér uppi og minna á þetta, sem að vísu allir vita. Ég tek það nærri mér því að mér er heldur vel til þessa manns persónulega.

Það eru breyttir tímar.

Í tillögum orkuverðsnefndar eru gagngerðar tillögur sem ég, eins og ég segi, hygg að megi byggja á framtíðarstefnu okkar í þessu, sem muni koma þeim sem örðugast eiga, sérstaklega og fyrst og best þeim, til hjálpar í þessum sökum. Á því er enginn vafi. Þetta verður framkvæmt og á því munu menn taka og á því munu þeir taka á sjálfum sér, sem örðugast eiga, að þeim verður komið til hjálpar. En þegar menn leyfa sér að halda því fram að afkoma orkuveitnanna og Landsvirkjunar hafi engin áhrif eða skipti engu máli í sambandi við lausn þessara mála sýnir það betur en nokkuð annað sem ég hef komist að raun um, að undantekningarlítið hafa Alþb.-menn ekkert vit á fjármálum - alls engan á rekstri og lítið sem ekkert á fjármálum. Það er einn einasti maður eða einn og hálfur eða svo í þau 16 ár sem ég hef bráðum átt sæti á þingi sem hefur haft einhvern urmul af viti á fjármálum. Það eru hv. þm. Geir Gunnarsson og Lúðvík Jósepsson, þegar hann vildi það viðhafa sem sjaldnast var. En hitt er urinn akur og þar með talinn hv. 3. þm. Norðurl. v., svo hörmulegt sem það nú var.  Hv. 3. þm. Reykv., Svavar Gestsson, spurði hvort ætti að kynda með nýjum lögum. Hann vissi hvernig átti að fara að því á þessu ári. Þá dugðu 35 millj. til þess arna. En hann veit ekki hvernig á að fara að því að beita 230 millj. + 61.5 í þessu skyni. Það eru gripir þetta, ég segi það satt, svo að ég minnist orðatiltækis Einars í Hvalnesi. Þetta eru gripir, ég segi það satt! En ég þarf ekki að hafa mörg fleiri orð um þetta. Mér er ljóst að við eigum óunnin verkin að mestu. Við höfum aðeins gert bráðabirgðaráðstafanir í þessu skyni, en á bak við þær yfirlýsingar sem ég gaf um setningu laga til úrbóta í þessum efnum liggur fullkomin alvara, sem menn eiga eftir að þreifa á. Það skal ég fullvissa þá um og þarf ekki fleiri orð um að hafa. Það ljós mun renna upp fyrir mönnum innan rúms mánaðar eða svo.



Herra forseti. Þetta er orðinn heilmikill málfundur, sem hér er haldinn, kappræðufundur, og vissulega er alltaf gaman að taka þátt í kappræðum. Af hálfu okkar Alþb.-manna hefur verið gerð skýr grein fyrir afstöðu okkar til þessa fjárlagafrv. og þar er ekki ástæða til að bæta neinu við umfram það sem komið er og síst af öllu er ástæða til að kippa sér upp við þær afskaplega þunnskornu sneiðar sem að mér voru réttar áðan af seinasta ræðumanni. Svo þunnar voru þær að þær teljast ekki svara virði. Ég vek líka athygli á því að nú nálgast miðnætti og við eigum eftir að afgreiða allmörg mát í báðum deildum. Við eigum líklega eftir að leiða tekjuskattsmálið gegnum þrjár umr. og hafa hér umr. um kosningamál og við eigum eftir að fjalla um fiskveiðimál í Ed. í tveimur umr. og því kannske eðlilegt ef ekki er þeim mun meiri þörf á að reyna að stytta þessa umr. eins og kostur er. Mín reynsla er nú sú, að þau orð sem falla síðla kvölds við 3. umr fjárlaga falli gjarnan í grýtta jörð og fáir sem þau heyra og allra síst fjölmiðlar. Ég stend hér upp einungis til að mæla fyrir till. sem ég flyt og skýrir sig sjálf. Þó þykir mér rétt að mæla fyrir henni hér. Það er till. á þskj. 288 þess efnis að fjárveiting til flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli falli niður. Um þetta mál hafa þegar orðið talsverðar umr. hér í þinginu í vetur og nú seinast fyrir tveimur dögum í Ed., þar sem þetta mál er sérstaklega á dagskrá. Í þessari till. er í 2. lið vakin athygli á því að þessu fjármagni mætti verja með talsvert skynsamlegri hætti en ætlunin er að gera með fjárveitingu í flugstöð á Keflavíkurvelli, fjárveitingu sem öll er tekin að láni. Það er till. okkar að áfram sé unnið að hönnun flugstöðvarbyggingar á Keflavíkurvelli og að því stefnt að hún verði af hæfilegri stærð en nú er áformað og hún sé einungis ætluð til afnota fyrir Íslendinga í millilandaflugi þeirra og til að sinna þörfum þeirra sem millilenda hér á landi á ferð sinni yfir Atlantshaf. Það ætti að nægja að verja 10 millj. kr. til endurhönnunar á flugstöðvarbyggingunni, en jafnframt leggjum við þá til að 43 millj. sé varið sem fyrstu greiðslu til kaupa á nýrri björgunarþyrlu fyrir Landhelgisgæsluna í stað þeirrar sem fórst. Það er enginn vafi á því að björgunarþyrlan, sem Landhelgisgæslan eignaðist og átti í allt of skamman tíma, sannaði mikilvægi sitt og við ættum öll hér á Alþingi að gera okkur ljóst að slíka vél þurfum við Íslendingar að eiga og verðum því að endurnýja. Því er þetta mál hér flutt að ekki bólar á því í fjárlagafrv. að ætlað sé fé í þessu skyni og við teljum það mjög við hæfi að taka fé til fyrstu greiðslu til kaupa á þyrlu af því fé sem ætlað er til byggingar flugstöðvar. Í þriðja lagi leggjum við til að 50 millj. kr. sé varið til kaupa á öryggistækjum og til lagningar slitlags á flugvelli landsins. Þessi upphæð er ekki valin af neinni tilviljun. Hér er einfaldlega um að ræða að tvöfalda framlag það sem varið er til kaupa á öryggistækjum og til uppbyggingar á flugvöllum landsins. Það er enginn vafi á því að fjármagn til þeirra hluta er alltof lítið og jafnvel mundi tvöföldun þess fjármagns, sem til þessara hluta gengur, vera í sjálfu sér ónógt miðað við þarfirnar, en þó væri hér um geysilega mikla framför að ræða ef um tvöföldun yrði að ræða. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þessa till. og þar sem ég vil svo sannarlega stuðla að því að þessari umr. fari senn að ljúka með því að vera sem fáorðastur læt ég þessi orð nægja.



Herra forseti. Ætli það væri hægt að kalla í hæstv. heilbrh.- og trmrh., ef hann væri hér enn þá í húsinu, í tilefni af nokkrum orðum sem mér finnst ég eiga vantalað við hann eftir þá ræðu sem hann hélt áðan?

Það skal verða athugað.

Þakka þér fyrir. Í ræðu minni fyrr í kvöld ræddi ég nokkuð um þann skatt sem gengur undir nafninu „sjúklingaskatturinn“ og ég spurði hæstv. heilbr.- og trmrh. nokkurra spurninga í sambandi við þennan skatt jafnframt því sem ég lagði fyrir hæstv. ráðh. ýmsar aðrar spurningar, bæði varðandi B-álmu Borgarspítalans og nýja starfsemi á daggjaldaspítölum á næsta ári. Ég fékk hjá hæstv. ráðh. nokkuð skýr svör varðandi sumt af því sem ég spurði um, t.d. í sambandi við nýja starfsemi á daggjaldaspítölum á næsta ári. Í svari ráðh. kom fram hvaða stofnanir það eru sem ætlunin er að hefji starfsemi á næsta ári, þ.e. ein hæð í B-álmu Borgarspítalans, SÁÁ sjúkrastöðin í Grafarvogi og auk þess gamla sjúkrahúsið á Selfossi, sem nú hefur verið gert upp til að reka þar hjúkrunarheimili. Ráðh. greindi einnig frá því að það væru horfur á að hluti af þeim deildum sem tilbúnar eru á Landspítalanum yrði tekinn í notkun á næsta ári. Það var þó ekki alveg ljóst af máli ráðh. hvað það væri sem verður kannske látið standa autt hluta ársins, en það virtist vera eitthvað vegna þess að fjármuni skortir til að setja starfsemina af stað. En á Landspítalanum eru nokkrar deildir tilbúnar, þ.e. sú deild þar sem taugasjúkdómalækningar hafa verið á Landspítalanum, en flust út í geðdeildarhús. Þar er ætlunin að koma fyrir aðstöðu til bæklunarlækninga auk þess sem gert er ráð fyrir að iðjuþjálfun hefjist á Kópavogshæli á næsta ári. Ég tel, að það sé sérstakt fagnaðarefni og ástæða til að undirstrika að það skuli vera komin iðjuþjálfun á þessum stað. Ég held að það sé í rauninni svo að við hefðum þurft að sinna Kópavogshælinu miklu betur á liðnum árum en gert hefur verið og það á jafnt við um mína tíð sem heilbrmrh. og annarra. Hæstv. ráðh. vefengdi þær tölur sem ég var með í sambandi við Vegagerðina, en ég benti honum á að hlutfall í Vegasjóð af bensíntekjum á þessu ári væri 52.6% eða nokkru hærra en ríkisstj. hefur í hyggju að láta á næsta ári, þ.e. 50% eins og kom fram í yfirlýsingu hv. þm. Lárusar Jónssonar, og ég fullyrti að þarna væri um lækkun á hlutfalli að ræða. Hæstv. ráðh. taldi að þetta væri til komið vegna þess að ég hefði lært einhverja aðra tegund af prósentureikningi en hæstv. samgrh. Það er nú ekki. Ég tel að þarna hafi verið tekin með öll framlög ríkissjóðs á árinu 1983. Hugsanlegt er að þarna sé tekið með inn í myndina það framlag úr ríkissjóði sem veitt hefur verið núna undir lok ársins vegna veggjaldsins sem ekki var lagt á og það sé það sem raski þessum hlutfallstölum eða breyti, en allt um það hafði ég þessa tölu, um 52.6% á árinu 1983, eftir framsöguræðu fyrir minni hl. fjvn. sem hv. þm. Geir Gunnarsson flutti hér í dag, að það væri 52.6% af tekjum ríkisins af bensíni sem færu í Vegasjóð á þessu ári, en 50% á næsta ári. Ég hef ekki haft aðstöðu til þess að athuga þessar tölur nánar síðan ég fékk þær upp í dag. Ég held að þarna sé örugglega alveg rétt reiknað og ábyggilega ekki fengið með neinni annarri tegund af prósentureikningi en tíðkast almennt og margir hafa lært hér t.d. eftir Elíasi nokkrum Bjarnasyni, sem var sá maður sem fræddi flesta Íslendinga í reikningi fyrr á öldinni.  Síðan kom hæstv. ráðh. að B-álmu Borgarspítalans og ég tel ástæðu til að þakka honum fyrir þau svör sem hann þá gaf. Ég skildi hann þannig, að að vísu væri ekki hægt að gera ráð fyrir á þessu stigi hvaða upphæð þetta yrði nákvæmlega, en mér sýnist að fjárráð Framkvæmdasjóðs aldraðra séu þannig að unnt eigi að vera að koma nokkuð myndarlega til móts við B-álmuna á næsta ári. Ég ætla ekkert að þýfga hann um það frekar, enda tilgangslaust vegna þess að stjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra hefur ekki komið saman. Hins vegar gat hæstv. ráðh. þess, að hann mundi bera það undir fjvn., eins og hann orðaði það, áður en gengið verður frá framlögum úr Framkvæmdasjóði aldraðra fyrir árið 1984. Ég tel að það sé góðra gjalda vert og það sé að mörgu leyti skynsamleg aðferð að hafa það svo. Hæstv. ráðh. svaraði spurningum skýrt og vel í sambandi við samgrn., í sambandi við B-álmuna og í sambandi við nýja starfsemi á næsta ári og ég endurtek þakkir mínar til hans fyrir það. Hins vegar umhverfðist hæstv. ráðh. þegar kom að sjúklingaskattinum og varð reiður og sár. Ég skil óskaplega vel að hann skuli þota illa að talað sé um þennan skatt eins og efni standa til. Það bendir til þess að ráðh. hafði innra með sér komist að þeirri niðurstöðu að óeðlilegt sé og óheppilegt að leggja þennan skatt á. Ég vona þess vegna að hæstv. ráðh. athugi þessi mál betur núna yfir hátíðarnar og komist að þeirri niðurstöðu að þessi skattheimta eigi ekki að eiga sér stað vegna þess að hún sé bæði t.d. siðlaus og vitlaus, svo að notuð séu orð hv. 6. þm. Reykv. sem sæti á í fjh.- og viðskn. og hefur að vísu ekki sést í þinginu til þessa, en heitir Ellert B. Schram. Það er því ekki aðeins sá vondi maður sem hér stendur og sem ekki ætti að láta sjá sig á Alþingi, að því er mér skilst, og helst þá að skríða undir borðin, eins og hæstv. ráðh. orðaði það svo smekklega hér áðan, - það er ekki aðeins ég sem hef þessa skoðun, heldur margir aðrir. Og ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Hefur þessi sjúklingaskattur verið samþykktur í þingflokki sjálfstfl.? Hefur hann verið samþykktur í þingflokki Framsfl.? Ég vil fá um það upplýsingar hvort svo sé. Ég hygg að svo sé ekki og þess vegna eigi báðir þessir þingflokkar möguleika á að breyta ákvörðun í þessum efnum, þannig að það verði tekin stefna á eitthvað annað. Ég held að það séu mjög margir sammála hv. 6. þm. Reykv. í þessu efni þegar hann segir í forustugrein Dagblaðsins fyrir nokkrum dögum, 16. des.: „Með þessari gjaldtöku, ef af verður, er brotið í blað í heilbrigðisþjónustu hér á landi.“ Og síðan segir hv. þm. í þessum leiðara að „sjúklingaskattur hvers konar væri ómanneskjulegur og ranglátur í sjálfu sér.“ Hann segir enn fremur: „Það er siðlaust að hafa sjúkt fólk að féþúfu og það er rangt að gera þá kröfu til tiltekins hóps í þjóðfélaginu, að hann borgi tvisvar fyrir þá heilbrigðisþjónustu sem allir eiga að hafa jafnan rétt og aðgang að.“ Síðan segir í þessum leiðara, með leyfi hæstv. forseta: „Ef Íslendingar vilja hafa jafnrétti og jafnræði í heiðri gengur sérstakur sjúklingaskattur þvert á alla réttlætiskennd.“ Og enn fremur: „Ef slíkur skattur er viðurkenndur má alveg eins búast við því að önnur almenn þjónusta, svo sem þjónusta strætisvagna, rafveitna, löggæsla eða til að mynda lánaviðskipti hjá ríkisbönkum, verði skattlögð sérstaklega þegar efnaðir þjóðfélagsþegnar eiga í hlut og hvað með skólana? Má ekki búast við að börn efnaðra foreldra verði látin greiða sérstakt gjald fyrir skólagöngu sína með sama hætti og sömu fjölskyldur eiga nú að greiða innlegugjald fyrir sjúkravist?“ „Nýr skattur á sjúklinga er brot á fyrirheitinu um lækkun skatta“, segir hér enn fremur. Eins og ég hef bent á, m.a. í hv. fjh.- og viðskn. Nd., væri eðlilegast að reikna sjúklingaskattinn sem part af skattastefnu ríkisstj. á árinu 1984. Hv. fulltrúar Sjálfstfl. í þeirri nefnd hafa ekki viljað fallast á þetta sjónarmið. Hér er greinilegt að ég á bandamenn meðal nm. úr Sjálfstfl., þar sem er þessi leiðarahöfundur Dagblaðsins, sem hefur ekki sést hér á þingi enn þá en á sæti í hv. fjh.- og viðskn. Hann telur að þessi nýi skattur á sjúklinga sé brot á fyrirheiti um að greiðslubyrði skatta verði ekki aukin. Síðan segir: „Ef stjórnvöld hyggjast svíkja loforð sín, með siðlausri skattlagningu á sjúkt fólk, er auðvitað mun heiðarlegra að ganga hreint til verks og hækka tekjuskatta sem þessu nemur.“ Undir þetta tek ég fyrir mitt leyti. - Þá segir í lok forustugreinar DV frá 16. des. s.l. um þennan sjúklingaskatt, að það að leggja hann á er, með leyfi hæstv. forseta, „bæði siðlaust og vitlaust.“ Ég held þess vegna að hæstv. heilbr.- og trmrh. þurfi að átta sig á því að hann á ekki allsherjarstuðning við þetta mál í sínum flokki samkv. þessari forustugrein og ég stórefast um að þm. Framsfl. hafi samþykkt í sínum þingflokki að leggja þennan sjúklingaskatt á. Ég hef ekki heyrt þess getið að svo sé og ég skora á hæstv. heilbr.- og trmrh., þó að hann sé reiður núna í minn garð vegna þeirra orða sem ég lét falla fyrr í kvöld, að endurskoða hugmyndir sínar um sjúklingaskattinn. Þær eru að mínu mati siðlausar, þær eru brot á þeim siðferðilega grundvelli sem allt okkar þjóðfélag, og sérstaklega þó almannatryggingalögin, hvílir á, eins og hér hefur verið rakið mjög vel t.d. af hv. þm. Kjartani Jóhannssyni. Hæstv. heilbr.- og trmrh. var afar smekklegur í orðavali um margt sem hann tók eftir hér í þinginu. Get ég ekki tekið undir það með hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni að ég hafi haft sérstaklega gaman af því að sjá ráðh. í þessum ham. Satt að segja fann ég til með ráðh. í þessu efni. Hæstv. ráðh. fullyrti að ég væri reiður og ég skammaðist mín fyrir síðustu ríkisstjórnina í landinu. Ég sá aðeins einn mann sem var reiður og sem skammaðist sín hér í salnum, þegar hæstv. ráðh. flutti sína ræðu, og það var hann sjálfur. Það finnst mér benda til þess að hann geti verið á réttri leið og einhvers staðar bærist með honum réttlætiskennd sem gæti dugað honum til að leiðrétta þá hroðalegu hugmynd sem hann er núna að bauka við að láta embættismenn sína í heilbr.- og trmrn. reikna út. Hæstv. ráðh. orðaði þetta svo, að hann ættaði ekki að leggja þennan skatt á börnin. Skárra væri það nú. Þakka skyldi, hefði verið sagt. Og hæstv. ráðh. sagði einnig í reiðilestri sínum að hann ætlaði ekki að leggja þetta á aldraða og ekki heldur á þá sem ekki hefðu tekjur af fullri vinnu. Ég held að hæstv. ráðh. þurfi aðeins að átta sig á því hvernig þessir hlutir mega ganga fyrir sig. Á fólk sem leggst inn á sjúkrahús að afhenda skattaframtöl sín? Á það að leggja fram tekjuvottorð eða hvernig á fólk að sanna fátækt sína, svo að notuð séu orð sem fallið hafa í þessum ræðustól? Hæstv. ráðh. verður auðvitað að þola að þm. stjórnarandstöðunnar tali við hann fullum hálsi um siðlausar hugmyndir af þessu tagi. Og auðvitað verður hæstv. ráðh. að átta sig á því, sem víða hefur verið bent á, að reiðin er ekki góður ráðgjafi í þessum efnum. Það væri fróðlegt fyrir hann að renna t.d. yfir Jón Vídalín í tilefni jólanna, um reiðina og það hvernig reiðin getur afskræmt skynsemi mannanna. Ég held að það ætti að vera hollt fyrir hæstv. ráðh. að líta yfir um jólin hvernig svona lagað getur farið með hina bestu og greindustu menn. Ég held þess vegna að það að ráðh. var reiður og hann virtist skammast sín bendi til þess að hann sé á réttri braut og að baki jólum getum við mætt nýjum ráðh. með nýjar og betri og skynsamlegri hugmyndir en þær sem hann hefur hér lagt fram. Þá munum við þm. Alþb. a.m.k. fagna þeim sinnaskiptum og erum reiðubúnir að styðja ráðh. í því efni.



Herra forseti. Það er margt búið að tala í þessu máli og flestallt viturlegt, þannig að ég hef kannske ekki miklu við það að bæta. Það er þó eitt atriði, sem tengist tillöguflutningi BJ í fjárlagamálum, sem ég vildi leggja enn einu sinni áherslu á, að við höfum haldið því fram að í núverandi fjárlagafrv. vanti markvissan sóknarþunga. Fyrirtæki það sem hér um ræðir, þ.e. þjóðarbúið, er skuldugt upp fyrir eyru. Það er rekstrarhalli á þessu fyrirtæki og báðar þessar stærðir eru stærri en svo að sparnaður dugi til að jafna metin. Níundi áratugurinn er hafinn og nýsköpunar er þörf og hennar hefur reyndar lengi verið þörf. Eini atvinnuvegurinn sem hægt er að efla til muna í dag er iðnaður. Maður hefði haldið að iðnaðurinn ætti sér málsvara í þessari ríkisstj. En viti menn! Fjárlög sanna það rétt eina ferðina enn að þessir tveir flokkar, sem nú fara með stjórn, eru svo vandlega keflaðir af öðrum hagsmunaaðilum en iðnaðinum að iðnaðurinn má tóra á þeirri týru sem hann sjálfur getur haldið logandi. Ríkisstj. segir að hjól atvinnulífsins snúist hægt vegna þess ástands sem við búum við. Þess vegna vár-fært fjármagn frá launþegum til atvinnurekenda. Rekstrarstaða .fyrirtækja í atvinnulífi á eftir að versna, segir ríkisstj. Ríkisstj. segir: Það er ekkert svigrúm. Ramminn er ákveðinn. Ef svo er verða menn að taka afleiðingum gefinna forsendna. Undirstaða bættra lífskjara og þar með þeirra framfara sem við öll trúlega viljum eru auknar tekjur. Auknar tekjur verða hvergi fengnar í dag nema í iðnaðinum. Iðnað þarf að efla til muna og til þess þarf fjármuni. Ef iðnaðurinn þarf að leggja þessa fjármuni fram sjálfur veikir það rekstrarstöðu hans, sbr. fullyrðingar ríkisstj. um rekstrarstöðu atvinnufyrirtækjanna. Því þarf ríkisstj. að koma til. Hún hefur ekki svigrúm til aukningar, segir hún sjálf. Það þýðir að hún verður að millifæra ef hún vill stíga skrefið inn í 9. áratuginn. Þess vegna miðast tillögur BJ við að dregið verði úr fé sem ætlað er til ráðgjafar og stuðnings við þá atvinnuvegi á Íslandi sem lengstan hafa haft aðlögunartímann og þeim fjármunum verði varið til nýsköpunar og sóknar í iðnaðinum. Ekki meira um það. Þetta er kjarninn í okkar tillögum og við sjáum á morgun í atkvgr. hvern hug þessi ríkisstj. og stjórnarflokkarnir bera til þessarar atvinnugreinar, sem framtíð okkar er fólgin í. Herra forseti. Hér hafa verið töluð ákveðin orð í kvöld. Það hafa verið nefndir aftaníossar. Get ég kannske lítið um það sagt annað en margur heldur mig sig. Hér í Nd. og væntanlega bráðlega í Ed. hafa fallið atkvæði í stærsta máli þessa þings um langan aldur. Það fjölgaði jólasveinunum snögglega þegar allir þm. 5jálfsttl. í hv. Nd. með einni undantekningu færðu Framsfl. þá stærstu jólagjöf sem nokkur flokkur hefur gefið öðrum nokkurn tíma, þ.e. algert einræðisvald yfir sjávarútvegsmálum Íslendinga. Ég vil ekki spá í hvernig gengnum forustumönnum Sjálfstfl. líður í hásölum við að horfa upp á þá niðurlægingu flokks síns í þessu máli sem hér er á orðin. En ég er a.m.k. viss um eitt, herra forseti, að meiri aftaníossar hafa ekki sést á þingi enn.



Herra forseti. Ég vildi nú leita eftir því við hæstv. forseta að fá hingað í salinn hv. 5. þm. Austurl. Hjörleif Guttormsson, svo að ég tali ekki á bak honum. Að öðru leyti skal ég lofa því að lengja ekki þennan fund, ef þm. vildi vera svo vinsamlegur að hlýða á mál mitt. Ég held hins vegar að ég megi til með að doka við þar til þm. kemur. Þetta verða ekki svo mörg orð. Ég vil ekki ljúka máli mínu áður en hann kemst hingað til að hlýða á það. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hafði mörg orð um yfirlýsingar mínar og raunar annarra sjálfstæðismanna fyrir síðustu kosningar. Mér þykir vænt um að hann skuli hafa rifjað þær upp. Til viðbótar við þær yfirlýsingar get ég sagt hv. þm. að ég hef eins og hann ferðast um kjördæmið síðan kosningar fóru fram. Ég held að ég hafi sagt það á hverjum fundi í Austfjarðakjördæmi að ég væri vel minnugur þess sem ég hefði sagt fyrir síðustu alþingiskosningar. Ég þarf þess vegna ekki að vera í felum með þær skoðanir. Nú geta menn með ýmsum hætti velt því fyrir sér með hvaða hætti núv. ríkisstj. muni standa við stefnuyfirlýsingu sína og það er óþarft að fara að rifja upp tötur frekar en gert hefur verið, en það má minna á það til viðbótar því sem hefur hér áður komið fram og til frekari áréttingar, að með því sem fjárlög ákveða og ríkisstj. hefur þegar ráðstafað til þessara verkefna nemur sú upphæð 441 millj. kr. og þá fer nú mjög að saxast á eins árs tekjur af orkujöfnunargjaldi. En það er ekki heldur þetta sem skiptir máli, heldur hitt, hver verður niðurstaðan, hver verður kostnaðurinn, hver verða kjörin sem fólkið í þessu landi býr við á raforkuverði til húsahitunar. Hv. þm. hafði um það orð að hér hefðu menn ekki kynnt efni þess frv. sem orkuverðsnefnd hefur skilað sem nál. til hæstv. iðnrh. Ég minni nú á að ekki er langt síðan orkuverðsnefndin skilaði því áliti. Ég hygg að það hafi þó verið á fyrstu dögum þessa mánaðar. En ég vil líka minna á að þótt mönnum finnist þetta e.t.v. nokkuð langur tími hygg ég að það hafi engin nefnd, sem hefur starfað að hliðstæðri tillögugerð eða hliðstæðri endurskoðun, skilað nál. á jafnskömmum tíma og orkuverðsnefndin gerði. Það hlýtur að vera eðlilegt að ekki sé farið að skýra hér frá einstökum þáttum nál. fyrr en búið er að fjalla um það í rn. og í ríkisstj. og ég hygg að það hljóti að teljast eðlilegt miðað við annir þessa mánaðar að sú yfirferð hafi ekki ennþá átt sér stað. En hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur lagt fram sínar tillögur hér á Alþingi í till. til þál. Það er ýmislegt í hans tillögu ekkert mjög ósvipað tillögum orkuverðsnefndar þótt till. Hjörleifs sé hins vegar veigaminni. Það er hins vegar athyglisvert og ég hjó alveg sérstaklega eftir því í till. þm., að þar gerir hann ráð fyrir að sem viðmiðun við kostnað við upphitun á meðalóúð verði haft til hliðsjónar sex vikna kaup verkamanns. Þessi tala virðist ekki tekin af neinni tilviljun. Þegar tekið er meðaltal áranna fyrir embættistímabil Hjörleifs Guttormssonar var kostnaðurinn þessi. Þá fólk það verkamann um sex og hálfa viku að vinna fyrir ársreikningi til húsahitunar. Á valdaferli Hjörleifs Guttormssonar þrefaldaðist þessi tala. Hún fór úr sex vikum og upp í rúmar átján vikur. Ég hygg að hvergi sé hægt að finna jafnskýra mynd af árangri af störfum eins ráðh. og þá sérstaklega þessa ráðh. og með þessum einfalda hætti, að orkuverð til húsahitunar hækkar eins og þarna kemur fram á fimm árum. Og það er engin hending hvernig þm. velur svo viðmiðunina inn í framtíðina. Það er ekki hægt að sækja þá viðmiðun inn í það umhverfi sem hann skapaði í raforkuiðnaði í þessu landi. Það verður að fara aftur fyrir hans tímabil. Það sem athygli vekur er að þm. gerir sjálfur tillögur um að embættisferill hans í þessum efnum gleymist.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir margar góðar ræður þótt ekki sjái ég ástæðu til að svara þeim að nokkru ráði þar sem fáum spurningum hefur verið beint til mín. Ég mun ekki taka undir margar þær tillögur sem talað hefur verið fyrir, en þó vil ég lýsa stuðningi mínum við tillögu frá Jóhönnu Sigurðardóttur og Eiði Guðnasyni á þskj. 257, tölul. 3. Hér er gerð till. um að þeir peningar sem teknir eru af þeim sem staðnir eru að verki við sölu ávana- og fíkniefna renni til fyrirbyggjandi aðgerða gegn þeim aðilum sem þá siðlausu iðju stunda sem þar er getið um. Að sjálfsögðu hljóta ávana- og fíkniefni, sem gerð eru upptæk, að verða eyðilögð. En það þarf að orða þessa till. þannig að ekki fari milli mála hvað hér er átt við. Þá vil ég mæla með samþykkt till. frá þeim hv. þm. Svavari Gestssyni, Hjörleifi Guttormssyni, Steingrími J. Sigfússyni, Guðrúnu Helgadóttur og Skúla Alexanderssyni, sem kemur fram á þskj. 281 í 2. tölul., en þar er gerð till. um að hækka framlag til Blindrabókasafns úr 800 þús. í 1 millj. Ég geri till. um að sú till. Alþb. verði samþykkt. Þá vil ég geta þess að gefnu tilefni frá hv. þm. Ragnari Arnalds, 3. þm. Norðurl. v., að í heimildargr. fjárlaga 6.18 er gert ráð fyrir að taka lán til kaupa á björgunar- og leitarþyrlu fyrir landhelgisgæslu, svo að fyrir því er hugsað. Að gefnu tilefni vil ég einnig upplýsa hv. 3. þm. Reykv. um að ég hef allt frá því að ég tók við núverandi starfi mínu getið þess og fullyrt að ekki væri hægt að ættast til þess að ekki yrði rekstrarhalli á fjárlögum í ár. Það ætti því ekki að koma neinum að óvörum hér. En ég vil líka upplýsa hv. þm. um að þetta er ekki í fyrsta skipti sem fjárlög eru afgreidd með halla. Síðast var rekstrarhalli á fjárlögum 1972 og aftur 1974, en bæði þessi ár var formaður fjvn. hv. þm. Geir Gunnarsson. Þá talaði hv. 3. þm. Reykv. um vexti af yfirdrætti á viðskiptareikningi í Seðlabankanum, en eins og hv. þm. vita eru heildarvaxtagreiðslur í fjárlögum fyrir 1984 samtals 840 millj. kr. og þar af er greiðsla til Seðlabankans um 139 millj. En vextir af yfirdrætti á viðskiptareikningi ríkissjóðs hjá Seðlabankanum á árinu 1983 voru rúmlega 300 millj. kr. Í fjárlögum ársins 1984 eru áættaðar 139 millj. kr. vegna yfirdráttarskuldar ríkissjóðs hjá bankanum og þar af vaxtagjöld vegna halla ríkissjóðs nú í árslok að fjárhæð 39 millj. kr. sem nú er búið að gera samninga um. Herra forseti. Þegar komið er að lokum 3. umr. fjárlaga fyrir árið 1984 er gagnlegt að huga nokkuð að þróun íslenskra efnahagsmála á árinu sem nú er að líða og horfum árið 1984. Að loknum alþingiskosningum í aprílmánuði s.l. blasti við okkur Íslendingum efnahagsvandi svo mikill að þjóðin hefur ekki staðið frammi fyrir slíkum vanda um langt árabil. Efnahagsvandi sá sem við var að glíma átti rætur að hluta til í erfiðum ytri skilyrðum, en var ekki síður til kominn vegna slakrar hagstjórnar innanlands. Dregist hafði úr hömlu að takast á við þau efnahagsvandamál sem fyrir voru, en afleiðing þess var gífurleg óðaverðbólga, erlend skuldasöfnun og verulegur viðskiptahalli. Ríkisstj. sem tók til starfa 26. maí s.l. greip þegar til róttækra efnahagsráðstafana. Megintilgangur þeirra ráðstafana var að draga hratt úr verðbólgunni, tryggja afkomu atvinnuveganna, stöðva erlenda skuldasöfnun og minnka viðskiptahalla við útlönd. Árangur þessara aðgerða hefur nú þegar komið í ljós. Hraði verðbólgunitar, sem var kominn í 130% á ársgrundvelli er nú kominn töluvert niður fyrir 30% og raunar gefa nýjustu mælingar til kynna mun lægri tölur. Viðskiptahalli sem var 10% af þjóðarframleiðslu er nú áætlaður 2%. Þá hefur tekist að tryggja afkomu atvinnuveganna og atvinnu í landinu og vextir hafa lækkað stórlega. Hins vegar er ljóst að nú eru verulegir erfiðleikar fram undan hjá fyrirtækjum í sjávarútvegi og fiskvinnslu, sem m.a. stafa af minnkandi sjávarafla og erfiðum rekstrarskilyrðum til margra ára. Þegar horft er til ársins 1984 er ljóst að þjóðarbúskapur okkar Íslendinga er í miklum andbyr um þessar mundir. Á undanförnum árum hafa efnahagsþrengingar í viðskiptalöndum okkar sett mark á afkomu útflutningsgreina landsmanna. Nú þegar séð er fyrir nokkurn efnahagsbata í viðskiptalöndum okkar er fyrirsjáanlegur verulegur samdráttur í sjávarafla, sem er helsta útflutningsvara okkar Íslendinga. Til að gefa nokkra mynd af hversu víðtæk áhrif á efnahagslífið þær aflatakmarkanir sem nú eru fyrirhugaðar hvað varðar þorskafla árið 1984 hafa má nefna að í stað tæprar 4% aukningar á útflutningi, sem þjóðhagsáætlun frá því í okt. s.l. gerði ráð fyrir, bendir margt til að útflutningur dragist saman um 3%. Þjóðartekjur eru í ár taldar dragast saman um 5.5% og gæti á næsta ári orðið svipaður samdráttur þjóðartekna landsmanna. Af þeim upplýsingum sem ég hef rakið hér að framan má mönnum vera ljóst að fram undan eru miklar þrengingar og samdráttartímar sem þjóðin í heild verður að taka á sig. Ekki síður er mikilvægt að staðið sé að framkvæmd efnahagsmála á árinu 1984 á þann veg að sá árangur sem núv. ríkisstj. og þjóðin öll hefur náð í minnkandi verðbólgu verði ekki eyðilagður og þær fórnir sem landsmenn hafa tekið á sig verði ekki til einskis. Þjóðhagsstofnun hefur nú endurskoðað tekjuáætlun fjárlagafrv. fyrir árið 1984. Forsendur fjárlagafrv. hafa nú breyst í veigamiklum atriðum vegna fyrirsjáanlegs samdráttar í þjóðarframleiðslu á næsta ári umfram það sem gert var ráð fyrir áður. Með hliðsjón af þessu hefur ríkisstj. ákveðið að launaliðir, sem fram koma í fjárlögum á árinu 1984, verði um 4% hærri að meðaltali árið 1984 en í árslok 1983 í stað 6% sem gert var ráð fyrir í frv. Í þessu felst að meðaltalshækkun kauptaxta milli áranna 1983 og 1984 yrði 13% í stað 15% í fjárlagafrv. og þjóðhagsáætlun. Ekki er gert ráð fyrir minni verðbreytingum en áður þrátt fyrir minni launabreytingar, þar sem endurskoðuð tekjuáætlun gerir nú ráð fyrir að 5% svigrúm til gengisbreytinga á árinu 1984 verði að fullu nýtt. Í fjárlagafrv. var almennt gert ráð fyrir samdrætti í veltu á næsta ári sem nam 4–5%. Miðað við þær breyttu forsendur sem nú liggja fyrir og fyrirsjáanlegan samdrátt í þjóðarframleiðslu er nú gert ráð fyrir 6–7% veltusamdrætti. Við gerð fjárlagafrv. var mörkuð sú stefna að skattbyrði beinna skatta skyldi ekki hækka sem hlutfall af tekjum greiðsluárs milli áranna 1983 og 1984. Haldið hefur verið fast við þá stefnu, enda þótt forsendur um tekjuþróun milli áranna 1983 og 1984 hafi breyst frá því sem var við gerð upprunalega fjárlagafrv. Enn má reikna með að tekjuhækkun milli áranna 1983 og 1984 verði um 16% og í samræmi við það er áætlað að álagning tekjuskatta til ríkissjóðs hækki um sömu prósentu milli áranna. skattbyrði gjaldenda mun því að meðaltali haldast óbreytt sem hlutfall af tekjum greiðsluársins. Þar með er ekki sagt að skattbyrði allra gjaldenda standi í stað. Til að koma til móts við þarfir hinna lægst launuðu er gert ráð fyrir að skattbyrði þeirra, ef miðað er við tekjuskatta til ríkisins, lækki dálítið, en til að vega það upp verður ekki hjá því komist að auka sambærilega tekjuskattsbyrði þeirra sem hæstar tekjurnar hafa, en að meðaltali helst skattbyrðin óbreytt. Svipaðri stefnu hefur verið fylgt að því er eignarskattana varðar. Þar eru skattfrelsismörk hækkuð ívið meira en nemur hækkun á skattstofni milli ára. Hins vegar er skatthlutfallið ekki lækkað alveg til móts við minnkandi tekjur. Þetta hefur þær afleiðingar að þeir sem litlar eignir eiga koma til með að lækka í eignarskatti, en það er aftur vegið upp með ívið hækkuðum eignarskatti hjá eignameiri mönnum. Vissulega hefði verið æskilegt að ganga mun lengra en hér er gert til lækkunar á beinum sköttum, en því miður er ekki svigrúm til slíks við þær aðstæður sem nú ríkja í þjóðfélaginu. Niðurstöðutölur endurskoðaðrar tekjuáætlunar sýna að tekjur ríkissjóðs á árinu 1984 nema 17.9 milljörðum kr. í stað 17.4 milljarða kr., er fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Hækkunin nemur 409 millj. kr. Breytingar á einstökum tekjuliðum eru, að tekjuskattur lækkar um 87 millj. kr., gjöld af innflutningi eru hækkuð um 155 millj. kr., skattar af seldri vöru og þjónustu lækka um 134 millj. kr., aðrir óbeinir skattar hækka um tæpar 300 millj. kr. og aðrar breytingar nema 225 millj. kr. Í framsögu formanns fjvn. hefur þegar verið gerð grein fyrir fjárveitingum á gjaldahlið frv. milli umr. Ég ætta aðeins að nefna helstu breytingar sem orðið hafa á útgjaldaliðum í meðförum fjvn. frá því að það var lagt fram. Í fjárlagagerðinni voru af hálfu ríkisstj. í upphafi sett þrjú meginmarkmið. Í fyrsta lagi að ríkisbúskapurinn styðji hina almennu efnahagsstefnu ríkisstj., í öðru lagi að gera fjárlög á ný að raunhæfri áætlun um ríkisfjármálin og í þriðja lagi að draga úr umfangi ríkisins í þjóðarbúskapnum. Í meðförum þingsins og fjvn. hafa útgjöld hækkað um 844 millj. kr. Til vegamála, sem ekki var tekin afstaða til í upphaflegu frv., hækka framlög um 437 millj. kr., en aðrar breytingar á fjölmörgum viðfangsefnum eru 400 millj. kr. Sú ákvörðun ríkisstj. að miða við 4% launahækkun á árinu 1984 í stað 6% lækkar útgjöld A-hluta fjárlaga um 161 millj. kr. Eins og ég gat um við 1. umr. fjárlaga tel ég þýðingarmikið að Alþingi afgreiði fjárlög á þann veg að þau sýni útgjöld sem raunhæfust. Þá gat ég enn fremur um það að ég teldi að ríkið mætti ekki ganga lengra í skattheimtu. Niðurstöðutölur rekstrarjafnaðar sýna nú halla að fjárhæð 375 millj. kr. í stað 9 millj. kr. rekstrarafgangs samkv. upphaflegu frv. Þessum rekstrarhalla verður mætt með auknum lántökum þannig að greiðsluafkoma A-hluta ríkissjóðs á árinu 1984 er sú sama og gert var ráð fyrir í upphaflegu frv. Eins og fram hefur komið í umr. hér á hv. Alþingi er ekki gert ráð fyrir greiðslu lána hjá Seðlabanka Íslands, hvorki vegna þeirra lána sem nú þegar eru fyrir hendi né vegna þess greiðsluhalla sem fyrirséður er í ár. Að undanförnu hafa farið fram viðræður af hálfu fjmrn. við Seðlabankann um mál þetta og hafa samningar tekist við Seðlabankann um lántöku sem ekki hefur í för með sér greiðslur afborgana á árinu 1984, en vaxtagreiðslur vegna þeirrar lántöku rúmast innan vaxtaútgjalda sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Ég vil ekki draga dul á að ég hefði kosið að hafa jákvæðan rekstrarjöfnuð á A-hluta fjárlaga og greiðsluafgang á fjárlögum hærri en hér er stefnt að. En eins og ég gat um hér að framan tel ég ekki að hægt sé að ganga lengra í skattheimtu til ríkisins miðað við það ástand sem ríkir í efnahagsmálum okkar. Afgreiðsla Alþingis á þessu frv. eins og það liggur fyrir nú mun gera þær kröfur til ríkisstj. að hún vinni enn frekar að því að draga úr ríkisumsvifum. Eins og ég gat um í ræðu minni við 1. umr. fjárlaga fyrir árið 1984 er eitt af meginmarkmiðum með fjárlagagerð fyrir næsta ár að gera fjárlög að raunhæfari áætlun en verið hefur, þannig að tryggt verði að aðilar geti starfað innan ramma þeirra. Enn fremur gat ég um að mál væri til komið að spyrna við fótum og takmarka það óþingræðislega vald sem birtist í svonefndum aukafjárveitingum sem fjmrh. fer með. Ég hef ákveðið að skipa samstarfshóp þeirra aðila sem fara með helstu framkvæmdaþætti ríkisfjármála og forustumanna fjvn. Verkefni þessa starfshóps mun m.a. verða að tryggja nauðsynlegt eftirlit með inn- og útgreiðslum úr ríkissjóði, m.a. með gerð greiðsluáætlana innan fjárlagaársins, og ganga eftir að rekstur ríkiskerfisins verði í samræmi við þær greiðsluáætlanir, að leita eftir og hafa samstarf við rn. og stofnanir um að fyrirhugaður sparnaður sem kveðið er á um í fjárlögum ársins 1984 nái fram að ganga, að gera tillögur til fjmrh. um þær nauðsynlegu breytingar sem gera þarf á tekna-, gjalda- og lánahlið ríkissjóðs svo að áformum ríkisstj. er varða ríkisfjármálin verði náð, að leita eftir að hafa samstart við viðkomandi aðila um framkvæmd lánsfjár- og fjárfestingaráætlunar fyrir árið 1984, að gera tillögur til fjmrh. um áframhaldandi endurskipulagningu ríkisútgjalda sem hafa það að markmiði að draga úr ríkisumsvifum, jafnframt vinna að áframhaldandi bættri skipan eftirlits og aðhaldsaðgerða í ríkisfjármálum. Eftirtaldir aðilar hafa verið skipaðir til að vinna að framangreindu verki: Halldór V. Sigurðsson ríkisendurskoðandi, formaður, Lárus Jónsson, formaður fjvn. Alþingis, Guðmundur Bjarnason, varaformaður fjvn. Alþingis, Höskuldur Jónsson ráðuneytisstjóri fjmrn., Magnús Pétursson hagsýslustjóri, fjárlaga- og hagsýslustofnun. Sigurður Þórðarson deildarstjóri fjmrn. er ritari nefndarinnar. Þá hef ég ákveðið að Alþingi verði gefin skýrsla um þróun og horfur í ríkisfjármálum á þriggja mánaða fresti og mun sú skýrslugerð verða í umsjón fyrrnefnds starfshóps. Enn fremur hef ég þann ásetning, að ef þær efnahagsforsendur sem fjárlög fyrir árið 1984 eru byggðar á breytast verulega mun ég leita eftir samþykki Alþingis fyrir breytingum sem þá verða nauðsynlegar á ríkisfjármálum, en ekki láta þær birtast í aukafjárveitingum sem Alþingi hefur ekki áhrif á. En eitt er ljóst og nauðsynlegt, að menn geri sér grein fyrir að sú fjárlagagerð sem verið hefur allt árið í fjmrn. með samþykkt aukafjárveitinga er lokið. Menn verða að vinna og haga sér samkv. fjárlögum sem Alþingi hefur samþykkt. Herra forseti. Um leið og ég lýk máli mínu tel ég mér skylt að þakka fjvn. allri, en sérstaklega formanni hennar og varaformanni, hv. þm. Lárusi Jónssyni og Guðmundi Bjarnasyni, fyrir mikið og óeigingjarnt starf við fjárlagagerðina. Þær ytri aðstæður sem nú eru í þjóðarbúskap okkar Íslendinga hafa kallað á mikla festu í störfum fjvn. Því hefur verið mikilvægara en oft áður að þeir aðilar sem sitja í fjvn. missi ekki sjónar af hagsmunum heildarinnar í öllu því sem berst á borð n. Ég tel að störf n. hafi verið með þeim hætti að sómi sé að og þakka nm. öllum gott starf.