Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Sú breyt. á l. um menntaskóla, sem samþ. var á síðasta þingi og hér er farið fram á, er á þá leið, að kennslustundum kennara fækki úr 27 niður í 24 á viku, og enn fremur, að kennsluskylda núverandi kennara við menntaskólana skuli haldast óbreytt frá því, sem ákveðið er í reglugerð skólanna, sem enn er í gildi, að svo miklu leyti, sem hún fer ekki í bága við l. um menntaskóla. Þessi aukning úr 24 st. í 27 varð í meðferð þingsins, en var ekki í till. mþn. Var þetta samþ. af nokkrum hv. þm.. sem stóðu að samþykkt frv., í þeirri trú, að kennslustundin hefði stytzt, en svo er ekki, hún er jafnlöng, 45 mín. eins og áður. Ástæðan fyrir því, að þessar breytingar hafa þótt nauðsynlegar eru greindar í aths. við frv. Áður en kennsla skyldi hefjast í haust. tilkynntu kennarar, að þeir gætu ekki sætt sig við þessa breyt., og þótti farið aftan að sér, þar sem sú kjarabót, er þeir fengu með launalögunum, væri með samþykkt þessa ákvæðis að nokkru frá þeim tekin, því að laun þeirra lækkuðu um 12%. Þeim ber ekki skylda til að kenna meir, en ákveðið er í lögum, en með núverandi nemendafjölda er ekki hægt að halda uppi kennslu nema með því, að kennararnir taki að sér allmikla kennslu fram yfir það, sem l. ákveða, en þá aukakennslu neituðu þeir að taka að sér, nema breytt yrði í fyrra horf. Nauðsynlegt var að komast að samkomulagi við kennarana, og því fór ríkisstj. fram á það við þá, að þeir tækju að sér aukakennsluna gegn því, að ríkisstj. lofaði að beita sér fyrir því á þingi, að l. yrði breytt, og því er þetta frv. fram komið, en kennararnir telja viðunandi að l. verði breytt, svo sem í frv. er ákveðið. En ætlazt er til, að kennslustundafjöldi smálækki eftir 15 ára kennslu ofan í 24 stundir. Ég legg svo til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til menntmn.



Þegar sauðfjársjúkdómarnir, sem flestir álíta, að hafi borizt hingað með karakúlfénu 1933, byrjuðu að geisa hér á landi, hafa menn ekki gert sér almennt nægilega grein fyrir, hvílíkur vágestur var á ferðum. Sjúkdómurinn var áður óþekktur hér, og það, sem sjúkdómnum olli, fannst ekki. Veiku fé var sleppt á fjall og það einnig látið vera í heimahögum innan um ósjúkt fé. Afleiðingin varð sú, að sjúkdómarnir breiddust mjög ört út. Þegar ljóst varð, hvílíkur vágestur var á ferð, var veikin orðin svo útbreidd, að ekki þótti tiltækilegt að útrýma henni, og var þá gripið til annarra ráða. Ýmislegt hlaut að mæla með því, að sjúkdómurinn yrði verstur fyrst, en rénaði svo smám saman og svo kæmi að lokum, að upp yxi fjárstofn, sem væri því nær ónæmur fyrir veikinni. Má segja, að eigi sé séð fyrir endann á því enn, þar sem eigi er svo langt um liðið, síðan veikin barst hingað. Hitt er svo annað mál, hve lengi menn vilja bíða. Þær ráðstafanir, sem upphaflega voru gerðar til varnar, virðast vera miðaðar við þessa skoðun, og beindust þær aðallega að tvennu: Í fyrsta lagi að leitast við að hindra útbreiðslu veikinnar, eða a.m.k. tefja hana með girðingum og annars konar vörnum, þ.e.a.s. varðmönnum. Þessar ráðstafanir hafa að sjálfsögðu átt mikinn þátt í að tefja útbreiðslu sjúkdómanna, sérstaklega mæðiveikinnar, en margt bendir til, að garnaveikin berist öðruvísi, en með samgangi fjár. Þetta voru aðrar ráðstafanirnar. Hinar voru fólgnar í því að örva sauðfjáreigendur til að halda við fjárstofni sínum og leggja ekki árar í bát með alls konar styrkjum, og er uppeldisstyrkurinn langveigamestur af þeim. Grundvöllurinn undir þessu var sú von, að smátt og smátt kæmu fram ónæmir stofnar, eða stofnar, sem þyldu veikina sæmilega, og um tíma voru menn vongóðir um, að það mundi svo fara, en ég hygg, að þær vonir muni að engu hafa orðið, er þingeyska mæðiveikin fór að breiðast út. Er ólíklegt, að takist að ala upp stofn, sem er ónæmur fyrir henni eða garnaveikinni, en um hana er þó það sérstætt, að menn þekkja ráð til að finna hana, áður en hún er komin á mjög hátt stig. Ýmiss konar lækningatilraunir hafa verið gerðar, bæði af því opinbera og einstaklingum, en óhætt er að segja, að þær hafa lítinn sem engan árangur borið. Nú eru hugir manna sem óðast að beinast að útrýmingu með fjárskiptum. Menn halda það borgi sig, þó að eigi yrði um fullkomna útrýmingu að ræða, þó að sagan endurtæki sig. Ég hef heyrt greinagóða og athugula bændur halda því fram, að þrír mundu ekki hika við niðurskurð, þó að hann þyrfti að endurtaka á 5 ára fresti. Lög voru sett um fjárskipti 1941. Fyrir þann tíma áttu fjárskipti sér þó stað, og er því lýst í grg., og get ég vísað til þess. Ég hygg, að segja megi um þau fjárskipti, að þau hafi aðeins átt sér stað í þeim sveitum, þar sem ekki er um annað, en sauðfjárbúskap að ræða og því nauðsynlegt, til að sveitirnar færu ekki í auðn, t.d. Mývatnssveit og Bárðardalur og fleiri sveitir þar, en sauðfjárstofninn er þar grundvöllurinn undir búskapnum. Á öndverðu ári 1946 var samþ. í 6 hreppum í Þingeyjarsýslu og 3 hreppum í Eyjafjarðarsýslu, að fjárskipti skyldu fara þar fram. Þessir 3 hreppar í Eyjafjarðarsýslu. og raunar sumir í Þingeyjarsýslu einnig, höfðu áður lifað að nokkru á mjólkursölu og því annað viðhorf þar. Það var svo borin fram í þáltill.-formi till. um það að skora á ríkisstj. að leggja fram frv. til þess að styðja að fjárskiptum á þessu svæði. Þegar sú till. var til umr. hér á Alþ., lét ég í ljós þá skoðun mína, að úrslit hennar mundu marka straumhvörf í málinu, ef hún næði fram að ganga. Ég leit svo á, að samþykkt till. mundi tákna það, að horfið yrði frá styrkveitingum og einnig frá vörzlu í því formi, sem hún áður hafði verið, og horfið aftur að hinu, að reyna fjárskipti, fyrst og fremst með því að gera tilraun til þess að útrýma sýktum stofni og fá heilbrigða stofna. Hins vegar var mér ljóst frá upphafi, að ef fjárskipti ættu að fara fram á sýktum svæðum, þá væri nauðsyn á nýrri löggjöf um þetta efni. Fjárskipti mega ekki vera háð neinni tilviljun, ef þau eiga að vera framkvæmd meið einhverri skynsemd, heldur verða þau að fara fram eftir fyrirfram gerðri áætlun og á þann hátt, sem mestar líkur eru til, að takast megi að ala upp heilbrigðan stofn í landinu aftur. Auk þess var það, að hinar eldri reglur voru að ýmsu leyti flóknar og reglurnar um bætur fyrir afurðamissi að ýmsu leyti mjög vafasamar, svo að ekki sé meira sagt. Ég taldi svo, að hið opinbera, ríkisvaldið, yrði að fá aðstöðu til frekari íhlutunar um fjárskipti, en það hefði haft eftir l. frá 1941. Þetta leiddi til þess, að landbrn. skipaði þriggja manna n. til þess að endurskoða eldri löggjöfina um sauðfjársjúkdóma, og voru skipaðir í n. Árni Eylands, fulltrúi landbrn., formaður, Jón Pálmason og Jónas Jónsson. Álit þessarar n. liggur nú fyrir í frv.-formi á þskj. 73, 47. mái. Ég skal taka það fram, að frv. n. er lagt fram hér sem stjórnarfrv., eins og það ber með sér. Ég hef tekið orðrétt frv. n., en skal geta þess, að það eru viss atriði í því, sem ég er ekki viss um, að ég geti að öllu leyti fellt mig við, og vildi ég gjarnan hafa nokkurt samráð við hv. landbn., sem auðvitað fær þetta mál til meðferðar. Frv. þessu fylgir ýtarleg grg., svo að ég get stytt mál mitt mjög, því að ég tel ekki ástæðu til að taka allt það upp, sem í grg. stendur, heldur aðeins drepa á þá höfuðstefnu, sem fram kemur í frv. Ég hygg að segja megi, að höfuðbreytingin, sem frv. markar frá eldri löggjöfinni, sé þessi, að áður var miðað að því að styðja bændur til þess að stunda atvinnu sína þrátt fyrir sjúkan fjárstofn, en nú er ætlunin að styðja þá til þess að fá heilbrigðan stofn í staðinn fyrir þann sjúka. Í 2. gr. frv. er lýst, hvernig ætlað er að ná þessu marki. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa þá gr. upp: „Markmið framkvæmda þeirra, er lög þessi fjalla um, er að hindra útbreiðslu sjúkdóma, þeirra, sem taldir eru í 1. gr., og vinna að útrýmingu þeirra með fjárskiptum innanlands, svo og með kynbótum og tæknifrjóvgun frá erlendum sauðfjárkynjum, er inn kunna að verða flutt í þeim tilgangi.“ Eins og þessi gr. ber með sér, þá eru aðferðirnar, sem ætlazt er til, að notaðar verði til þess að ná þessu marki, tvær. Annars vegar eru það fjárskipti innanlands og hins vegar kynblöndun við erlent sauðfé. Ástæðan til þess, að þessar tvær leiðir eru farnar, er augljós, og byggist hún á því, að ekki þykir tryggt, þó að ætlazt sé til, að vörnum sé haldið áfram, að smit geti ekki borizt á milli sýktra sveita og hinna, sem skipting hefur farið fram í. Ég drap á það áðan hvað snertir garnaveikina, að það eru miklar líkur til þess, að ætla megi, að hún berist á annan hátt, en með samgöngu sauðfjár. Reynslan hefur og sýnt með þingeysku mæðiveikina. og mæðiveikina svo kölluðu, að torvelt hefur reynzt að halda uppi þeim vörnum, að sýkin bærist ekki inn á ósýkt svæði og héruð. Þessi sjónarmið gera það nauðsynlegt, að það fari saman að fá heilbrigðan stofn í sýktu héruðunum og samtímis séu gerðar ráðstafanir til þess að ala upp stofn, sem yrði ónæmari fyrir sjúkdómum en sá, sem fyrir er. Nokkur reynsla er fengin fyrir þessu hér á landi. Eins og kunnugt er, var flutt hér inn fyrir 14 árum nokkuð af Border-Leicester fé, og kynblöndun hefur farið fram milli þess og hins sjúka fjár, og bendir reynslan til þess, að kynblendingarnir af þessum stofnum muni ónæmari fyrir veikinni, en okkar gamli fjárstofn. Erlend reynsla bendir og til þess sama. Það er talið, að mæðiveikin sé landlæg í mörgum nágrannalöndum okkar, en hennar gætir a.m.k. ekki svo mikið, að hún valdi stórtjóni, þó að nokkurra vanhalda kunni að gæta. Hins vegar er mér ljóst, að hér á landi gætir nokkuð almenns ótta gagnvart innflutningi sauðfjár, sem er að vísu eðlilegt, því að sú reynsla, sem fengizt hefur við innflutning karakúlfjárins, er ekki uppörvandi. En þess er þá að gæta, að það er ekki úr háum söðli að detta, því að segja má, að meginhluti af sauðfjárhéruðum landsins sé nú svo kominn, að litlar líkur eru til, að menn endist lengi til þess að berjast þannig við þessa sjúkdóma, eins og þeir hafa orðið að gera undanfarið, ef ekkert verður að gert. Hins vegar er ekki ætlunin að flytja fé inn af handahófi, heldur viðhafa allar þær sóttvarnir, sem auðið er. Í raun og veru eru það þrenns konar tilraunir, sem hugsað er að gera á þennan hátt. Með innflutningi sauðfjár, sem gert er ráð fyrir, að verði frá Noregi eða Bretlandi, og það verði hreinræktað hér. Og það er einnig gert ráð fyrir því, að því verði eftir vissan tíma blandað saman við heilbrigt íslenzkt sauðfé og enn fremur við sýkt. Loks er gert ráð fyrir því, að samhliða þessari blöndun fjárins verði gerð tilraun áfram með tæknifrjóvun. Þessum ákvæðum er nánar lýst í 7. og 8. kafla frv., og skal ég þá aðallega vekja athygli á ákvæðum 46. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að hið erlenda sauðfé, sem flutt er inn, sé alið og ræktað til reynslu á tveimur stöðum í landinu og ræktun þess þannig hagað, að sem fullkomnust reynsla, fáist um eftirfarandi atriði: Í fyrsta lagi, hvort innflutt fé, sem alið er með íslenzku fé, sem sýkt er af karakúlsjúkdómum, svo og kynblendingar út af því og íslenzku fé, hafi meira mótstöðuafl gegn sjúkdómum þessum, en íslenzkt fé. Í öðru lagi, hvort komið verði hér upp fjárstofnum, bæði af hreinræktuðu, erlendu fé og kynblendingum, er séu þeim kostum búnir, bæði um heilbrigði og afurðir, að réttmætt sé að útbreiða ræktun slíkra fjárstofna í þeim héruðum, þar sem fjárskipti hafa átt sér stað. - Benda má á það, að samkvæmt ákvæðum 47. og 48. gr. er gert ráð fyrir, að hið erlenda sauðfé sé flutt til Hríseyjar, eftir að það hefur verið í sóttvörn um tíma, og sé blandað þar saman við heilbrigðan fjárstofn. Í þessu sambandi má svo minnast á það, að í 9. kafla er gert ráð fyrir. að komið verði hér upp fullkominni sóttvarnarstöð og einangrun. Slíkt fyrirtæki hefur vitanlega skort tilfinnanlega hér fram til þessa tíma, því þó að hömlur hafi verið lagðar á innflutning fjár, og ef eitthvað verður flutt inn til landsins af erlendu fé, er nauðsynlegt að hafa slíkt öryggi fyrir hendi. Leiðirnar, sem ætlað er að fara, eru þær, að útrýma sýkta fjárstofninum og fá heilbrigðan innlendan stofn í staðinn og reyna kynbætur í því skyni að koma upp heilbrigðari stofni en þeim, sem fyrir er. Í 2. kafla frv. er svo lýst framkvæmdastjórninni. Höfuðatriði þess kafla eru svipuð og áður hafa verið í l. Það er gert ráð fyrir því, að yfirstj. málanna hafi landbrn., en það skipi fimm manna framkvæmdanefnd, sauðfjársjúkdómanefnd, sem hafi með höndum framkvæmd þeirra mála. Verkefni þeirrar n. breytist eðlilega nokkuð í samræmi við þann breytta tilgang löggjafarinnar. Hirði ég ekki um að fara nánar út í það. 3. kaflinn er svo um varnir gegn útbreiðslu sjúkdómanna. En þar er horfið frá því að hafa varnir og girðingar fastbundið með lagaákvæðum, en gengið út frá, að girðingum og vörnum sé hagað eftir því, sem hentugast þykir á hverjum tíma, og í samræmi við það, sem fjárskipti krefjast. 4. 5. og 6. kaflinn fjalla svo um fjárskiptin sjálf. - 4. og 5. kaflinn fjalla um fjárskiptafélögin og 6. kaflinn um stuðning ríkissjóðs. Undirbúning fjárskiptanna er ráðgert, að sauðfjársjúkdóman. annist samkvæmt 24. gr., og segir þar, að sauðfjársjúkdóman. sé ætlað að gera till. um hagfellda skiptingu þeirra landshluta, þar sem sauðfé er sýkt af karakúlsjúkdómum, í fjárskiptasvæði. Samkvæmt 25. gr. getur n. haft frumkvæði um málið, en þó er gert ráð fyrir, að það verði fyrst og fremst félagssamtök bænda, er hafi frumkvæði að fjárskiptum. Í 5. kafla er svo ákvæði um framkvæmd fjárskiptanna, en þau eiga að vera undir umsjá sauðfjársjúkdóman., og skal þá bent á ákvæði 32. gr., sem leggur þá skyldu á fjáreigendur, sem hafa heilbrigt sauðfé, að selja öll gimbrarlömb, er þeir hafa til förgunar, og hrútlömb eftir þörfum til þeirra fjáreigenda, sem hafa fjárskipti samkvæmt l. þessum. Og enn fremur getur sauðfjársjúkdóman. ákveðið með samþykki landbrh., að fjáreigendur, sem lausir eru við karakúlsjúkdóma, séu skyldir til að selja öll sín gimbrarlömb þriðja hvert ár, á meðan fjárskiptum til útrýmingar sjúkdómunum er ekki lokið. Vel má vera, að sumum þyki nokkuð nærri eignarrétti manna gengið. En þess ber að gæta, að það er ekki hægt að semja löggjöf um slíkt efni, sem að gagni geti komið, án þess að það komi við einhverja. Ég vil sérstaklega vekja athygli á ákvæðum 35. gr. Þar er lögð sú skylda á herðar þeim, sem féð kaupa, að hafa það í strangri gæzlu fyrsta missirið. eftir að það hefur verið flutt, og hafa eftirlit með sjúkdómum, sem kynnu að berast með þessu fé inn á hreinsuð svæði. Í 6. kafla eru svo aftur ákvæði um fjárframlög ríkisins til fjárskiptanna. Þar er að vissu leyti alveg horfið að nýju ráði. Það er hætt við bætur fyrir afurðamissi, en er gert ráð fyrir að greiða bætur í eitt skipti fyrir öll. Og það hefur verið gripið til þess úrræðis að leggja ríkissjóði þær skyldur á herðar að leggja fram fyrir hverja fullorðna kind og gemling, og fái fjáreigendur frá ríkisins hálfu eitt haustlamb heimflutt. Bætur eiga samkvæmt 37. gr. að miðast við skattaframtöl árið 1946, en að hálfu leyti við framtöl þess árs, er síðast var heilbrigt fé í viðkomandi hreppi. Það er óhjákvæmilegt að miða þessar bætur við eitthvað, en það gæti orðið vandkvæðum bundið að miða þær við skattaframtal 1946, því að gert er ráð fyrir að hætta greiðslu uppeldisstyrkja. og auk þess er það óskynsamleg aðferð að greiða árið 1946 uppeldisstyrk á fé, sem ætlað er að slátra næsta ár eða eftir stuttan tíma. Þetta er freisting fyrir menn að setja á fé á sýktum svæðum, ef framtöl eiga að miðast við árið 1946. Aftur á móti hygg ég, að það orki meira tvímælis að miða að einhverju leyti við skattframtöl þess árs, sem siðast var heilbrigt fé á viðkomandi svæði. Ég vil benda hv. landbn., sem fær þetta mál til athugunar á, að þetta atriði þarf alveg sérstaklega að athuga. Það er að vísu svo, að eftir þeim skýrslum, sem ég hef fengið um þetta, þá hefur fjárfækkun verið miklu minni, en búast hefði mátt við eftir því, hve þessir sjúkdómar eru búnir að herja í sveitunum. Þetta er kannske ekki svo mikið fjárhagsspursmál fyrir ríkissjóð, en það er annað, sem kemur til greina, að fjárfækkun hefur átt sér stað í ýmsum sveitum, án þess að sjúkdómar hafi valdið þeirri fækkun. Það er kunnugt, að á síðari árum hafa menn á stórum svæðum, sérstaklega hér á Suðurlandi, breytt búskap sínum úr kjötframleiðslu og í mjólkurframleiðslu. Og það hefur ekki síður átt sér stað í þeim héruðum, þar sem laust hefur verið við sauðfjársjúkdóma, að fénaði hefur fækkað. Má þar til nefna Rangárvallasýslu, en þar fækkaði fénu um 8.600 á árunum 1931 til ársloka 1935 að meðaltali. Augljóst er, að þessi fækkun hefur ekki átt sér stað af völdum sjúkdóma, því að árið 1944 eru þeir ekki farnir að gera vart við sig þar. Þessar ástæður og margt fleira gera það að verkum, að þessi ákvæði þurfa meiri athugunar með. Það væri ekki nema eðlilegt, að menn spyrðu um það, hve mikinn kostnað þetta hefur í för með sér fyrir ríkissjóð, en ég er því miður ekki undirbúinn að svara því enn þá. Ég hef að vísu gert nokkra tilraun til þess að afla mér upplýsinga um þetta efni, en það er hvort tveggja, að síðustu skýrslur liggja ekki fyrir, og svo hitt, að það liggur ekki nægilega ljóst fyrir a.m.k., hver munurinn mundi verða á verði lambanna og fullorðna fjárins, sem slátrað yrði, sem sagt. hver milligjöf ríkissjóós yrði á þessu tvennu. Eftir framtalsskýrslum 1944, sem liggja fyrir, er sauðfé í sýktum sýslum 350,000, sennilega að það sé heldur færra árið 1946. En árið 1936 var fé á sama svæði 440,000. og fækkunin frá 1935 virðist þá vera sem næst 25%. Ef það ætti að fara eftir þeirri reglu, sem stungið er upp á í frv., þá lítur út fyrir, að það yrði um 400 þús. fjár, sem þyrfti að bæta, þó sennilega eitthvað neðan við það, eða 350 til 400 þús. Og ef reiknað væri með 50 kr. milligjöf milli lambs og fullorðinna kinda, þá væri kostnaðurinn, sem ríkissjóður ætti að bera, eitthvað 17–20 millj. kr. Náttúrlega mundi þetta skiptast á nokkurt árabil, því að fjárskipti verða ekki framkvæmd nema á löngum tíma, vegna þess að það er ekki hægt að fá nægilega mörg lömb á stuttum tíma. En ef menn vilja leyfa sér þá bjartsýni, að hægt verði að koma upp heilbrigðum fjárstofni hér á landi, þá verð ég að segja það, að ekki sé rétt að setja fjáreyðsluna fyrir sig. Það mun vera búið að eyða hærri upphæð en þessari, sem ég nefndi, í styrki og í meiri og minni káktilraunir á undanförnum árum og lítill árangur eftir það. Ég hef þá bent á helztu nýmæli þessa frv., og ég þykist vita, að ýmislegt sé í frv., sem geti orkað tvímælis og skiptar verði skoðanir um. Ég tel þó ýmislegt, sem vera mun til bóta, og ég tel, að sú stefna, sem mörkuð er í frv., sé rétt, og svo framarlega sem Alþ. Íslendinga vill stuðla að því, að áfram verði stunduð sauðfjárrækt hér á landi, þá verður ekki hjá því komizt að leggja inn á þær brautir, sem hér eru markaðar. Ég vil svo leggja til, að þessu frv. verði vísað til hv. landbn. og til 2. umr.



Herra forseti. Ég hef ekki getað lesið þetta frv., vegna þess að ég var fjarverandi vegna lasleika í gær, er frv. var lagt fram. Ég hef því ekki getað séð það fyrr, en nú. Ég vil samt segja um það nokkur orð, áður en það fer til n. Ég vil fyrst geta þess, að mér virðist við fyrstu sýn, að sú stefna, sem tekin er upp í frv., sé ekki mjög frábrugðin því, sem verið hefur að undanförnu. Að vísu sagði hæstv. landbrh., að sá munur vært á stefnu þessa frv. og þess, sem um þetta væri í eldri l.. að hin eldri l. gerðu ráð fyrir að hjálpa mönnum til að reka fjárbúskap áfram, þótt veikin væri viðvarandi í bústofninum, en samkv. þessu frv. væri stefnt að því að hjálpa mönnum til að losna við veikina. Það má kannske segja það, að í hinum eldri l. sé að forminu til ekki tekin upp nein ákveðin stefna um það, hvernig taka skuli á þessum málum, að öðru leyti en því, sem fólst í þeirri aðstoð, sem l. gerðu ráð fyrir þeim mönnum til handa, sem reka búskap á þeim svæðum, sem veikin geisar á. En sú stefna, sem var ráðandi á fyrstu árum þessarar veiki, var sú að aðstoða bændur, meðan verið væri að rannsaka veikina og reyna að komast fyrir rætur hennar til þess að leita ráða til að losna við hana. Þessi viðleitni leiddi smátt og smátt í það horf að reyna að koma upp ónæmum stofni, m.a. með því að reyna að koma upp ónæmum, innlendum stofni. En tilraunir, sem sauðfjárræktarráðunautur Búnaðarfélags Íslands hafði gert, virtust benda til þess, að hægt væri að finna þá íslenzka fjárstofna, sem væru svo ónæmir fyrir veikinni, að unnt væri að búa og hafa fjárbúskap, þótt veikin yrði landlæg. Nú hefur það sýnt sig, eftir því sem þessar tilraunir hafa verið gerðar lengur, að það er mjög hæpið, að hægt sé að útrýma veikinni með þessum aðferðum. Þá var rætt um það í Búnaðarfélagi Íslands að gefnu tilefni að gera tilraunir til að minnka næmi eða auka ónæmi íslenzks sauðfjárstofns með því að blanda hann útlendu kyni. Lítils háttar tilraunir hafa verið gerðar af einstökum mönnum, og benda þær til þess, að hér sé um leið að ræða, sem gerlegt væri að reyna. Samþ. var till. í Búnaðarfélagi Íslands um að gera tilraunir með að flytja inn hrúta af erlendu kyni og einangra þá í eyjum nálægt Reykjavík eða annars staðar og gera tilraunir í þá átt að athuga, hvort ekki væri hægt að koma upp nýjum stofni af íslenzku og erlendu kyni, sem væri það ónæmur fyrir þessari veiki, að unnt væri að reka sauðfjárrækt, þótt veikin yrði landlæg. Þessum till. var hreyft í báðum landbn. Alþ. í fyrra. Eftir því sem mér virtist, þá hallaðist núverandi hæstv. landbrh. að því, að þessi tilraun væri reynd, og var ég sömu skoðunar. En vegna þeirrar mótstöðu, sem fram kom innan beggja n. og frá yfirdýralækni landsins gegn þessum tilraunum, þá féll ég frá fyrir mitt leyti að halda málinu til streitu eða greiða atkv. með því innan n. Það varð svo ofan á á s.l. þingi að taka nokkurn hluta af landinu, þar sem veikin hafði herjað hvað mest, og efna þar til fjárskipta, sem framkvæmd eru nú á þessu ári. Það mun vera skoðun margra manna, og það kom fram hjá hæstv. landbrh. nú, að með þeim ákvörðunum, sem Alþ. tók, þá væri hér orðin stefnubreyting, þannig að nú væri ekki um annað að ræða, en fjárskipti almennt, en með því væri meiningin að útrýma veikinni úr landinu og koma upp íslenzkum, heilbrigðum fjárstofni í staðinn fyrir þann, sem sýktur er af veikinni. Ég bjóst því við, þegar nýtt frv. kæmi fram um þetta mál, að þá yrði sú stefna, sem tekin hefur verið, ráðandi í því. En ég sé við fljótan yfirlestur, að svo er ekki. Í 2. gr. er gert ráð fyrir að vinna að útrýmingu veikinnar með því að útrýma sýktum fjárstofnum og koma ósýktum stofnum upp í þeirra stað. En þar er líka gert ráð fyrir því að gera þetta með kynbótum og tæknifrjóvgun frá erlendum sauðfjárkynjum, er inn kunna að verða flutt í þeim tilgangi. Þetta er sem sagt nákvæmlega það sama og Búnaðarfélagið lagði til á s.l. þingi, en fékk ekki náð fyrir augum Alþ. Það má segja, að stefnubreyting sé með þessum l., að inn í þau er nú tekið, að koma skuli á fjárskiptum innanlands. En mér virðist það liggja í hlutarins eðli, að aðalatriðið verður í þessu máli kynbæturnar og tæknifróvgunin, það verði aðalráðið og aðferðin til þess að útrýma veikinni. Það segir sig sjálft, að það er ekkert vit í því að ætla sér að ráðast í það stórfellda fyrirtæki sem fjárskiptin eru, en halda svo áfram dýrum aðferðum til þess að koma á í landinu kynbótum með tæknifrjóvgun. Þetta getur ekki farið saman. Ef það tækist að gera stofninn ónæman með því að koma á tæknifrjóvgun af erlendum kynstofnum, þá segir það sig sjálft. að með því skapast meiri mótstaða gegn fjárskiptum í hinum sýktu héruðum, en ella. Það er gert ráð fyrir ákveðnum meiri hluta innan hvers héraðs, sem samþykki fjárskiptin, til þess að þau geti komizt á. Ef það sýnir sig, að fjárstofninn bætist með þessum kynbótum og verður ónæmari fyrir veikinni, þá leiðir það af sjálfu sér, að það getur orðið fullkomin stöðvun á fjárskiptum innanlands. Sem sagt, þetta ákvæði að halda áfram tæknifrjóvgun og kynbótum eyðileggur hitt atriði málsins, að skipta alveg um fjárstofn í landinu. Ég lít svo á, að það sé aðalatriði þessa frv. að halda áfram tæknifrjóvguninni og kynbótunum, og að svo framarlega sem það tekst, þá séu fjárskiptin úr sögunni. Þetta getur ekki farið saman, nema tæknifrjóvgunin og kynbæturnar misheppnist. Ef hún heppnast ekki, þá kemur til fjárskipta. En komi hún að liði, þá eru fjárskiptin úr sögunni. Ég tel því, að hér hafi ekki orðið sú stefnubreyting, sem gert var ráð fyrir, þegar till. Búnaðarfélagsins var vísað á bug. Ég skal ekki fara lengra út í þetta mál að sinni. Ég hef ekki lesið frv. í einstökum atriðum, en þetta virðist mér ljóst, að sé aðalstefna þessa frv. Ég er ekki á móti því, að þeirri stefnu sé haldið lengur áfram. Ég vil sem sagt vekja athygli á því, að þetta frv. er ekki frv. til l. um fjárskipti, heldur um það að gera innlenda stofninn ónæman fyrir veikinni. Mér finnst það vera augljóst aðalatriði þessa frv.



Herra forseti. Ég mun ekki koma mikið inn á það stóra atriði, sem kannske er grundvallaratriði þessa frv., prinsipmálið, hvort eigi að útrýma gamla fjárstofninum íslenzka með tæknifrjóvgun og kynbótum erlends kynstofns eða ekki. Það er of mikið mál til þess, að ég komi inn á það að þessu sinni. En ég vona. að hv. landbn. og Alþ. athugi sig vel, áður en ákveðið er að snúa inn á þá braut að útrýma íslenzkum sauðfjárstofni. Með þessu frv. er opnuð leið til þess, og það virðist vera einn aðaltilgangur þess. Þá vil ég geta þess, að ég kann illa við, að í frv. skuli þessir sjúkdómar vera kallaðir karakúlsjúkdómar. Þetta er stráksskapur, og það er ekki viðeigandi, að Alþ. lögfesti það, sem haft hefur verið að háði og spotti um allt landið. Það liggja engar sönnur fyrir því, að þessir sjúkdómar séu af karakúlstofninum. Það er ýmislegt annað, sem þörf er að minnast á. Fyrst og fremst er það í 2. kafla 4. gr., sem ég steyti fót minn við. Það er viðkomandi sauðfjársjúkdómanefnd. Hún hefur starfað í allmörg ár, og nú skal endurreisa hana. Skal hún skipuð 5 mönnum, 4 samkv. tilnefningu landbn. Alþ. og þann 5. skipar landbrh. Í sjálfu sér er þetta ekki svo afleitt. En mér er spurn af gamalli reynslu: Hvaða trygging er í því að láta svona n. hafa jafnmikið vald og hér er gert ráð fyrir? Það á enginn sérfróður maður sæti í núverandi sauðfjársjúkdóman., og það mun séð fyrir því, að enginn fái þar sæti framvegis. En henni er gefið einræðisvald, sem finnst varla í l. Það er jafnvel meira, en yfirfagmaður þessara mála hefur haft. Mér er spurn, hvort þetta sé sett til höfuðs mér og því embætti, sem ég skipa. Ég sé ekki betur, en tekið sé hvert atriði, sem mér er ætlað að gera, og látið í hendur þessarar n. Hver er meiningin? Ég verð ekki skipaður í þessa n. Ég vona a.m.k., að guð forði mér frá því. En þetta er eitthvað gallað. Er þá ekki eins rétt að afnema yfirdýralæknisembættið og skipa öllum þessum málum undir n.? Samkv. 5. gr. á n. m.a. að hafa stjórn þeirra sóttvarnarráðstafana, er um ræðir í l. þessum, hafa umsjón með innflutningi erlendra fjárkynja, ef leyfður verður, og vera ríkisstj. til ráðuneytis um þau mál, er l. þessi fjalla um. Þetta er allt, sem ég hef átt að gera. Ég hef átt að vera ráðunautur ríkisstj. um þau mál, sem snerta húsdýralækningar og dýrasjúkdóma í landinu, og hafa umsjón með sóttvörnum. En þetta er allt lagt í hendur n. nú. Svo er verið að fyrirskipa, að landbrh. fari eftir till. yfirdýralæknis, sauðfjársjúkdóman. og Búnaðarfélags Íslands. Við skulum segja, að yfirdýralæknir verði í andstöðu við það, sem sauðfjársjúkdóman. leggur til. En landbrh. getur farið eftir því samt og þarf ekkert að spyrja yfirdýralækninn. Yfirdýralæknir hefur sem sagt ekkert að segja. Þetta er ákaflega hæpið og varhugavert. Ég vil taka það fram, að ég er ekki hér að tala fyrir hönd sjálfs mín. Ég er orðinn gamall og dauður eftir nokkur ár. Þá yrði vonandi settur maður í þetta embætti, sem þið bæruð miklu meiri respekt fyrir en mér. Þeir, sem nú setja þessa löggjöf til höfuðs mér, mundu ekki án kinnroða viðurkenna það þá og mundu afnema það glapræði, sem þeir hefðu gert. Í 41. gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Landbrh. er heimilt, að fengnum till. yfirdýralæknis, sauðfjársjúkdóman. og Búnaðarfélags Íslands, að láta flytja inn í umsjá sauðfjársjúkdómanefndar frá Skotlandi eða Noregi hrúta“ o.s.frv. Mér hefur þótt það undarlegt og barnalegt, þegar verið er að ræða við mig og reyna að fleka mig til að gefa leyfi mitt til að flytja inn hrúta til tæknifrjóvgunar, eins og það er kallað hér. Þá hugsa ég mér, að það yrði þó alltaf með því skilyrði, að ég fengi að hafa á hendi alla stjórn sóttvarna varðandi þessa hrúta. En hér á að taka þennan rétt af mér. Ef á svo að narra mig til þessa og láta sauðfjársjúkdóman. hafa á þessu alla stjórn, þá segi ég stopp. Ég vil biðja hv. n. að athuga þetta vel. Það er fleira, sem þyrfti að tala um, þótt ég komi ekki nú inn á það nánar. Svo vil ég sérstaklega þakka hv. mþn., sem hefur afkastað svo ákaflega miklu á örstuttum tíma.



Herra forseti. Þetta frv. fer til n., sem ég á sæti í, landbn., en samt þykir mér rétt að segja um það nokkur orð við þessa umr. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. landbrh. fyrir víðsýni og góðar undirtektir í þessu stórmáli, sem hér liggur fyrir. Það leikur ekki á tveim tungum, að hér er til umr. eitt stærsta mál þjóðarinnar, eins og nú standa sakir. Það er ekki einasta landbúnaðurinn einn, sem hér er um að ræða, heldur þjóðin í heild. Ef svo á til að ganga, að ekki sé hægt að reka sauðfjárrækt í þessu landi, þá mun verða margs vant hjá okkur. Eins og hæstv. ráðh. tók fram, þá er þetta frv. undirbúið og samið af mþn., sem ég átti sæti í. Ég skal þegar taka það fram, að í þessari n. hefur verið hin æskilegasta samvinna, svo að í því efni get ég verið mjög ánægður með starfsemi n. Eigi að síður er ég í veigamiklu atriði andvígur þessu frv., eins og fram kemur í grg. þess, og hefði ekki svo staðið á, að ég á sæti á Alþ. og í landbn. og hef því tækifæri til að gera frekari grein fyrir afstöðu minni um þetta atriði, þá hefði ég gert nánari grein fyrir minni afstöðu í grg. frv. En vegna þessarar aðstöðu minnar taldi ég þess ekki þörf. Þetta atriði er það, að ég vil ekki ganga eins langt og meiri hl. n. gerir í frv. varðandi kynbætur og dreifingu erlends sauðfjár í landi okkar. Ég vil ekki fara lengra að svo komnu máli með þessum l. en það, sem búið er að undirbúa og samþ. af meiri hl. landbn. Alþ. og landbrh., að leyfa innflutning á fáeinum skozkum hrútum til tæknifrjóvgunar, og séu þeir einangraðir fullkomlega, ekki aðeins um stundarsakir, heldur örugglega í eyju. Lengra vil ég ekki fara. Það verður að mínu áliti að koma miklu meiri reynsla á þessa hluti, áður en ég get gengið inn á það, sem stendur í 8. kafla þessa frv. Fyrir þessu mun ég gera nánari grein í landbn. og við 2. umr. þessa frv. Aðalstefna þessa frv. er að leitast við að útrýma þessum sjúkdómum með fjárskiptum innlends fjár. Og það er satt hjá hv. þm. Mýr., að því var neitað af landbn. samkv. till. yfirdýralæknis að flytja inn hrúta til þeirra nota, sem hér um ræðir, en farið inn á þá leið að flytja með flugvélum sæði til tæknifrjóvgunar til landsins. En sú aðferð hefur reynzt svo dýr, að það er óhugsandi að halda því áfram. Hefur því verið horfið að því ráði að flytja inn fáeina hrúta til þess að auðvelda tilraunir í þessu skyni. Um það, hvort hér er um að ræða nýja stefnu með þessu frv., þá er það rétt, sem hv. þm. Mýr. tók fram, að um þetta efni hefur verið heimild í l., en svo sem hæstv. ráðh. tók fram, þá var það eiginlega eingöngu í tilraunaskyni þangað til í fyrra, að ákveðið var að framkvæma viðtækan niðurskurð í vesturhluta Þingeyjarsýslu og austurhluta Eyjafjarðarsýslu. Það var stefna margra, að halda bæri áfram á þessari leið og taka fasta ákvörðun um það með breyt. á löggjöf á Alþ. Nú er það svo, eins og menn hafa veitt athygli, að þetta frv. er heimildarlög. Þetta eru heimildarlög til bænda og héraða, ef viss skilyrði eru fyrir hendi, að fara inn á þá leið að skipta um fjárstofn sinn. Og ég verð að segja það, að við í mþn. töldum okkur ekki fært að fara inn á þá leið að hafa lagafyrirskipun um það, að það skyldi skipta um sauðfé á þetta eða þetta stóru svæði þetta og þetta ár og á öðru tilteknu svæði hitt árið o. s. frv. Ef menn hefðu treyst sér til að fara inn á þá leið, mátti skipta landinu í ákveðin svæði og gefa fyrirskipanir um að skipta um fé á öllu landinu smátt og smátt á vissum tilteknum tíma. En við í n. treystum okkur alls ekki til þess að fara inn á þá braut, því að til þess að það heppnist að hafa þannig fjárskipti á öllu landinu, þarf að vera fyrir hendi ákveðinn vilji þeirra manna til þess, sem hlut eiga að máli, af því að hér er ekki um neina smáráðstöfun eða framkvæmd að ræða. En mér virðist ekkert ósamræmi í því hjá okkur nefndarmönnunum, þó að við, um leið og við teljum fjárskipti illa nauðsyn, sem framkvæma þurfi meira eða minna, höfum um leið gengið inn á það, að leyft sé að gera tilraunir með blöndun sauðfjárkynja, þannig að fengnir yrðu erlendir hrútar til þeirra tilrauna, vegna þess að fjárskipti á öllu hinu sýkta svæði mundu taka mörg ár. Vegna þess, hve tiltölulega litið er til af örugglega heilbrigðu fé á landinu, er ekki hægt að skipta um fé á nema tiltölulega litlu svæði á hverju ári. Þess vegna er nauðsynlegt að fá úr því skorið, hvort það raunverulega er rétt, sem þær litlu tilraunir benda til, sem hér hafa verið gerðar, að kynblendingar af íslenzku og erlendu fé séu miklu ónæmari fyrir þeim pestum, sem hér er um að ræða, heldur en íslenzka féð óblandað. Varðandi það, sem hv. þm. Mýr. var að tala um, að mjög mikið mundi vera hægt að byggja á því, að sauðfjárstofnar hér innanlands væru sumir minna næmir fyrir þessum sjúkdómum en aðrir. þá hefur reynslan sýnt annað, nefnilega það, að þó að á sumum bæjum hafi það verið svo, að minna hafi farizt af fé úr þessum sjúkdómum, en á öðrum bæjum, þá hefur þannig brugðið við, að þegar farið hefur verið að flytja þetta fé til, hefur það farizt af þessum sjúkdómum engu síður, en annað fé. Á þessu stigi málsins skal ég ekki fara í neina þrætu hér við vin minn, hv. þm. Ak., okkar yfirdýralækni. En aðeins vil ég segja örfá orð út af hans ræðu. Hann hélt því fram, að það væri engin sönnun fyrir því, að þessir sjúkdómar, sem hér er um að ræða og hafa svo mikinn usla gert í okkar sauðfé, hefðu flutzt til landsins með karakúlkindum. En svo örugg reynsla, að ekki verður um villzt, er honum andstæð í þessu efni. Fræðilega séð hefur sannazt, að hin svo kallaða mæðiveiki í sauðfé hefur flutzt til landsins með karakúlkindum, sem fluttar voru inn árið 1933. Mæðiveikin hefur komið þannig upp, að hægt hefur verið að rekja samgang þeirra kinda, sem sýkzt hafa af henni, tíl þessara karakúlkinda, og bændur yfirleitt eru ekki í vafa um það, að þessi veiki hafi flutzt inn í landið með þessum óhappakindum af karakúlkyni. Það er langt frá því, að með ákvæðum þessa frv. sé stefnt að því að ganga á embættislegan rétt yfirdýralæknisins og inn á valdsvið hans, heldur er þvert á móti í þessu frv. gengið lengra inn á það að vísa til hans ráða og ákveða, að leita skuli hans ráða og vera í samræmi við hans álit í einu mjög veigamiklu atriði, sem tekið er upp í þetta frv., heldur en gert er ráð fyrir í núgildandi l. og þannig, að hann sem yfirdýralæknir ætti að mínu áliti að vera mjög þakklátur fyrir, og sem ég í prívatsamtölum hef heyrt, að hann líka er. En þetta atriði er, að hér skuli koma upp sóttvarnarstöð, þar sem hægt sé að einangra þær skepnur, sem einangra þarf. En að undanförnu hefur yfirdýralæknirinn, sem hefur haft með þetta að gera, verið í mestu vandræðum út af því að vanta slíka stöð. Hingað hafa verið flutt, algerlega gagnstætt l., ýmis dýr, og hefur yfirdýralæknirinn verið í vandræðum með að setja þau í sóttkví, og er furða, að ekki skuli hafa flutzt inn með þeim fleiri sjúkdómar, en raun hefur á orðið. Í öðru lagi býst ég við, að það yrði nokkuð mikið starf fyrir yfirdýralækninn, ef sá embættismaður ætti að taka að sér meiri hluta starfs þess, sem hefur verið falið sauðfjársjúkdóman. og lagt er til með þessu frv., að aukið verði verulega. Að öðru leyti sé ég ekki út af aths., sem fram hafa komið, ástæðu til að segja fleiri orð um þetta mál, en vænti þess, að það geti gengið gegnum hv. þd. og hæstv. Alþ., því að á því er brýn þörf.



Herra forseti. Ég vildi fyrst segja fáein orð út af ræðu hv. þm. Ak. Það er mikill misskilningur hjá honum að gera ráð fyrir því, að n. hafi viljandi þrengt hans kosti um valdsvið sem yfirdýralæknis, heldur þvert á móti lagði n. sig fram - ekki reyndar til þess að gera neinar velvildarráðstafanir, heldur af því að henni þótti það eðlilegt - til þess að sjá um, að yfirdýralæknirinn fengi aðstöðu til þess að hafa einangrunarstofnun til umráða, sem getið hefur verið, með því að yfirdýralæknirinn er oft í vandræðum með aðrar skepnur en sauðfé, sem eru fluttar inn. Hitt getur vel verið, að það komi í ljós, að það þurfi að ákveða að einhverju leyti aðra verkaskiptingu milli n. og yfirdýralæknisins, en nú er gert ráð fyrir í þessu frv., eins og það liggur fyrir. En það eru atriði, sem auðvelt er að lækna. Og ekkert er það í frv., sem sé sett þar til þess viljandi að þrengja að yfirdýralækninum sem embættismanni. Um karakúlnafnið, sem hann gat um, á sauðfjársjúkdómunum er það að segja, að það er enn ekkert fastákveðið nafn til á þessum sjúkdómum í heild, sem menn vita ekki annað, en að hafi komið með þessum karakúlkindum. Þess vegna var þetta nafn sett fram. Það var að vísu hægt að hafa 2 til 3 nöfn önnur á þessu. En þetta er ákaflega lítið atriði. En, eins og hv. þm. A-Húnv. hefur tekið fram, þá hefur hv. þm. Ak., yfirdýralæknirinn, neitað því, að það væru nokkrar fjársýkir hér venju fremur miðað við fyrri tíma. Ég vildi óska, að hann hefði þar á réttu að standa. En ég verð nú að segja það, að mér er nóg til sönnunar hinu gagnstæða að vita, hvernig ástandið er í þessu efni, og til dæmis um það nefni ég það, að á einum bæ í mínu kjördæmi voru af 100 ám, sem þar voru áður en fjárpestirnar komu, 90 dauðar vegna fjárpestanna eftir fjögur ár. Þetta er kannske heldur örari fellir af þeirra völdum en það, sem vanalegast má telja. En þeir, sem búið hafa við mæðiveikina, eru algerlega á annarri skoðun en hv. þm. Ak., yfirdýralæknirinn. og því miður hallast yfirleitt allur landslýður að því, að dýralæknirinn hafi þarna á röngu að standa og að hér sé um nýja fjárpest að ræða, sem ekki hafi verið í landinu áður. Mér fannst kenna misskilnings hjá hv. þm. Mýr., sem ég held líka, að hafi gert viðar vart við sig, nefnilega viðvíkjandi þessu tvennu, tilraunum til þess að viðhalda þeim gamla íslenzka sauðfjárstofni. sem ég tel vera aðalatriðið í frv., og svo því, sem er aukaatriði í frv., en vel mætti vera aðalatriði, að það er gert ráð fyrir innflutningi erlendra hrúta. Því hefur verið haldið fram af öðrum miklum mönnum, en hv. þm. Mýr., að ef farið væri að hafa tæknifrjóvgun við blöndun sauðfjárkynja og fjárrækt, mundi bændum lítast svo vel á það, að þeir mundu falla frá því að skipta á veiku og heilbrigðu fé, og þar af leiðandi yrði útkoman sú, að útlendur sauðfjárstofn mundi koma í staðinn fyrir þann innlenda með tímanum. Að þessu virtist yfirdýralæknirinn hallast. Ég hygg, að þetta sé ekki stefnan almennt, heldur vilji bændur halda sínum gamla fjárstofni og bæta hann, en skoði það sem neyðarúrræði, ef það þyrfti að eyðileggja hann og taka útlendan stofn eða stofna í staðinn. Þegar litið er á það, hvernig þessum sauðfjársjúkdómum er varið, þá er ekki að mínu áliti hægt að treysta eingöngu á fjárstofninn, vegna þess að enn hefur ekki tekizt að finna neinn svo hraustan sauðfjárstofn, að treysta megi því, að hann standist veikirnar. Það er nú tiltölulega lítill hlutu af landinu, sem hefur fjárstofn, sem treysta má örugglega, að sé heilbrigður af þessum pestum. Það er meiri partur Vestfjarða. En samt verða bændur næst Bitrufirði að búa við að hafa veikar skepnur af a.m.k. einni þessara pesta. En þaðan er sauðfjárveiki (mæðiveiki) um allt landið, austur að Eyjafirði að norðan og í Rangárvallasýslu að sunnan. Svo er garnaveiki víða á Austfjörðum, og er mjög erfitt að finna henni takmörk, því að hún stingur sér niður viða um báðar Múlasýslur. Sterkasta varnarlína landsins, Þjórsá, bilaði, og nú er gert ráð fyrir að reyna að verja Vestur-Skaftafellssýslu með varnarlinu við Fúlalæk og að Fjallabaki fyrir þeirri hættu, sem stafar af Rangárvallasýslu. Hvort það má takast, skal ég ekki segja um. En þegar litið er á það, hve fáir fjárheilbrigðir blettir eru á landinu, og á þá erfiðleika, sem því eru samfara að glíma við fjárpestirnar, þá virðist mér það, sem hv. fjmrh. sagði í vor í þessu sambandi. kjarni málsins. Hann hafði lagt málið fyrir okkur í mþn. á þeim grundvelli - og við vorum a.m.k. tveir okkar nefndarmanna, formaður n. og ég, samdóma þeim grundvelli -, að okkar gamall, íslenzki fjárstofn sé í svo gífurlegri hættu, af því að sauðfjárveiki er svo víða á landinu, að ómögulegt er að segja, hvað verður úr honum, ef því fer fram, sem hingað til hefur verið. Ég veit um marga bændur í Húnavatnssýslu, Borgarfirði og viðar, sem ekki geta haldið við stofni 100 áa með minna, en 50 gimbrarlömbum á ári, og það sjá allir, að þetta er alls ekki viðunandi atvinnurekstur. Og hæstv. ráðh. hélt því fram s.l. vor, að eins og nú er, sé ekki hægt að vita, í hve mikilli hættu okkar íslenzki fjárstofn er. Enn hefur ekki tekizt að finna meðal íslenzka sauðfjárins neina ónæma stofna, svo að byggjandi sé á því, og menn hafa a.m.k. ekki fundið neitt annað bráðabirgðaráð, en fjárskipti. Þess vegna studdi hæstv. landbn. í vor samsveitunga mína í þessu efni mjög drengilega. Og ef þetta hefði ekki verið gert, ef fjárskipti hefðu ekki verið höfð þar, þá væri að líkindum um það bil hálf Suður-Þingeyjarsýsla nú mjög nærri því að fara í eyði, þannig að ég get ekki annað, a.m.k. út frá kjördæmasjónarmiði séð, en verið þakklátur fyrir, að það tókst að gera þessa tilraun þarna. En erfiðleikar eru samt að koma þarna fram, þó að ég voni, að þeir verði ekki til stórskaða. En hæstv. landbrh. sagði einnig í vor við okkur, að samhliða því, að með veikri aðstöðu yrði fjárskiptamálið tekið fyrir, þá yrði það að athugast, hvort við ættum ekki að flytja inn útlendan fjárstofn eða fjárstofna, og minntist á það að flytja inn hrúta, sem einangraðir væru í einangrunarstofnun, t.d. í Engey eða Viðey, og beita tæknifrjóvgun í sambandi við það. Menn segja, að með því að beita þannig tæknifrjóvgun sex sinnum í sömu ætt, sé kominn erlendur stofn inn, án þess að meiri tæknifrjóvgun eigi sér stað. Og t.d. Eyfirðingar hafa óskað þess og um það skrifað sauðfjársjúkdóman., og ég held ríkisstj. líka, að í Hrísey verði gerðar tilraunir með útlent sauðfé, sem þeir hugsa sér - alveg gagnstætt því, sem yfirdýralæknirinn vill - að verði haft í sóttkví í tvö ár og skepnurnar síðan beinlínis fluttar út um landið. Samkv. því, sem hæstv. landbrh. sagði í fyrra, og samkv. þessu frv. er það því stefnan að reyna að bjarga okkar gamla, íslenzka fjárstofni og við hliðina á því að gera tilraunir með tæknifrjóvgun, sem er seinvirk aðferð. Og tæknifrjóvgunin er svo seinvirk og óviss aðferð, að það eru ekki minnstu líkur til, að hún reki sig á hitt, að gera ráðstafanir til þess að viðhalda gamla stofninum. Ef bændur vilja heldur skipta á fé, þannig að fá fé af heilbrigðum svæðum í stað þess sýkta, hvers vegna mega þeir ekki gera það? Nú standa vonir bænda á mestöllu Norðurlandi og í Dölum yfirleitt algerlega til þess að skipta um sauðfé, og það hefur verið sótt fast að skipta um féð nú á allra næstu missirum. Ég hef frétt, að bændur í Hegranesi skeri niður allt sitt fé og ætli að hafa Hegranesið sauðlaust í tvö ár. Bændur eru svo sannfærðir um, að þeir geti ekki lagt út í fjárskipti, án þess að gengið sé frá ákvæðum um það í fjárskiptalögum. Elztu fjárskipti, sem gerð hafa verið á landinu sem tilraun, voru gerð á Heggstaðanesi. og var þangað flutt fé úr Þingeyjarsýslu. Þetta hefur gengið vel, nema á einum bæ á nesinu kom sauðfjárveiki upp. Þar var landið afgirt, og var öllu fénu þar slátrað og skipt um fé. Síðan hefur ekkert borið á sauðfjárveiki á þessu svæði. En þetta, að veikin kom þarna upp, sýnir, hve grunur hæstv. landbrh. er réttmætur um það, að erfitt sé að hafa vissu um, að fjárskipti hafi í raun og veru tekizt. En elztu fjárskipti í Þingeyjarsýslu voru í Reykdælahreppi í Suður-Þingeyjarsýslu haustið 1941. Þar var ekki hentug aðstaða vegna vatna til að einangra svæðið, heldur girt utan um einn hrepp. Þá var fé sótt í vestanverða Þingeyjarsýslu. Þessi fjárskipti tókust vel. Þangað var t.d. flutt fé af Svalbarðsströnd, sem varð eins vænt og fé hafði verið áður í þessum hreppi, sem fjárskiptin voru í, og efnahagur manna blómgaðist þar, eins og bezt gat orðið. Í þeirri girðingu kom þó veikin tvisvar upp aftur, en það var á sérstaklega afgirtu svæði austan Laxár, þar sem eru þrjú eða fjögur heimili. Var þar slátrað öllu fé og skipt um. En þrátt fyrir þessar misfellur er ekki vafi á því. að bændur í þessum hreppi verjast sauðfjárveikinni miklu betur, eftir að fjárskiptin voru gerð, heldur en áður, og þeir mundu skipta um fjárstofn þar aftur, ef sauðfjárveiki kæmi þar upp. Þeir, sem þarna búa, eru sannfærðir um, að ekkert annað en heilbrigður stofn getur þeim dugað. Af reynslunni, sem fékkst af þessum fjárskiptum, er það sýnt. að það er ekkert vit í að hafa mjög stór svæði afgirt í einu lagi. Þriðju fjárskiptin voru svo gerð í sömu sýslu 1944 og 1945, og var þá lokið fjárskiptum á öllu svæðinu milli Jökulsár á Fjöllum og Skjálfandafljóts. Þá vil ég ræða það, að hv. þm. Mýr. taldi, að hægt væri með tæknifrjóvgun að koma upp nýjum fjárstofni af erlendu kyni eða kynjum. Af þeirri reynslu, sem fengizt hefur af skozka fénu, sem flutt var inn á undan karakúlfénu og engin veiki kom með, sést, að það fé hefur þolað veikina betur, en íslenzka féð, en er þó ekki ónæmt fyrir henni. En það er engin reynsla komin fyrir því, að Þingeyingar gætu búið við þetta fé. Það hefur engin reynsla fengizt um það á afréttum, því að þangað hefur það ekki verið rekið enn, og það getur siður bjargað sér úti, en okkar fé. Það er mjög breitt yfir bakið, og ef það leggst afveita, getur það miklu síður reist sig við aftur, en okkar fé. Er þetta dæmi um það, að við vitum ekki, hvernig ýmis sauðfjárkyn mundu gefast, sem flutt væru inn. Að öðru leyti er það fremur hlutverk búfræðinga og lækna, en mitt að segja um það, hvort tiltækilegt mundi að beita tæknifrjóvgun. Það er álitið mjög hættulegt að blanda saman mjög ólíkum stofnum, og gæti svo farið, þótt ekki væri um veikindi að ræða, að út af því fengist mjög lélegt fé. En ég trúi ekki öðru en að hv. þm. Mýr. mundi sætta sig við, að hér á landi væru tveir til þrír sauðfjárkynstofnar, íslenzka féð, sem reynt væri að verja og bæta, og svo útlendir stofnar til reynslu, því að ég þori ekki að vona, að blöndun, nema til slátrunar, geti komið til greina. Eins og hæstv. ráðh. tók fram. bæði í fyrra og nú, í sambandi við þetta mál sem sina meiningu - og það er einnig meining okkar allra nefndarmanna í mþn. -, þá eigum við að hafa íslenzka féð sem aðalstofn og reyna að verja hann og bæta, en jafnframt fá fé af erlendum stofni og sjá svo bara, hvað hægt er að gera í málinu.



Herra forseti. Ég tel fulla ástæðu hafa verið til að endurskoða löggjöfina um þessi mál, því að hún var miðuð við aðrar aðstæður, en nú eru. Það hafa orðið miklar breyt., síðan sú löggjöf var sett, og ýmislegt í þeirri löggjöf því að verða úrelt. En ég hef því miður ekki haft nægan tíma til þess að bera þetta frv. saman við gömlu l. og styðst því nú meir við minni, en slíkan samanburð. En við það að líta yfir frv. þetta, virðist mér, að allmargir kaflar í frv. muni vera teknir upp í það litt eða ekki breyttir frá gildandi löggjöf, og um það er vitanlega ekkert nema gott að segja og sjálfsagt að gera það, þar sem komið hefur í ljós, að ákvæði þeirra hafa reynzt vel, og ekki líkur til, að annað betra komi í staðinn. Það, sem alveg sérstaklega hefur verið bent á og alveg réttilega sem breyt., er það fyrst og fremst, að það er tekin ákveðnari afstaða til fjárskiptanna, en áður var og gata þess greidd, að fjárskiptum verði komið á fremur, en áður var. Þetta tel ég fyrir mitt leyti til bóta. Ég hef alltaf verið því fylgjandi, að fjárskipti yrðu reynd, og hef frá upphafi talið, að það væri einasta leiðin, sem til nokkurs gagns gæti orðið fyrir okkur, eins og sakir hafa staðið undanfarið. Fyrst framan af var það að tala um slíkt eins og að tala fyrir dauðum eyrum, það vildi enginn á það hlusta. Nú hefur orðið breyt. á þessu, og hlýt ég að fagna því. En það er ýmislegt í sambandi við fjárskipti yfirleitt, eins og það er sett fram í þessu frv., sem mér finnst vera meira en litið vafasamt, og skil ég vel, að hæstv. ráðh. taldi sig, að því er mér skildist, tæplega geta gengið að því eða mælt með þeim aðferðum alls kostar óbreyttum, og var það þá sérstaklega 37. gr., sem hann drap ofurlítið á eða staldraði við. Ég furða mig ekki á því, því að sannast að segja þá fellur mér hún vægast sagt ekki, og þessi ákvæði eru þannig, að ég hygg, að þau séu í raun og veru varla frambærileg í svona löguðu frv. Það er gert ráð fyrir því, að fjárframlögin vegna fjárskiptanna miðist við skattaframtöl ársins 1946 að hálfu, en að hálfu við skattaframtal, þegar heilbrigt fé var síðast í viðkomandi hreppi. Þegar ég fór yfir þetta, fór ég að athuga í minni eigin sveit og í nágrannasveitunum. Ég tók svo dæmi um þetta. Ég skal játa, að annað dæmið er tilbúið, en þannig, að hægt er að fá tilsvarandi dæmi hvar sem er. Ég tek bónda, sem átti 300 fjár. en á núna 100 kindur. Meðaltalið af þessu verður 200 lömb, sem hann á að fá núna fyrir þessar 100 kindur. Hann fær 100 kindum fleira, en hann átti. Svo tek ég annað dæmi, sem er raunverulegt. Það er af manni, sem ég þekki, í minni sveit. Þetta er ungur og duglegur maður, sem nýlega hefur byrjað búskap og mun hafa átt 2 eða 3 kindur, þegar hann byrjaði. Nú á hann 60 kindur. Það verða 62 og meðaltalið 31. M.ö.o. fær hann 31 lamb móti 60 kindum, sem hann leggur inn, eða 29 lömbum færra, en hann leggur inn. Í þessu tilfelli er tekið af byrjandanum til þess að bæta okkur upp, gömlu körlunum, sem áttum stærra bú, þegar veikin kom. Svona lagaðar aðferðir verð ég að segja, að ég kann ekki við. Þeir eru ekki svo margir byrjendurnir í sveitabúskap, að ástæða sé til að þröngva kosti þeirra, sem hafa ráðizt í að reisa bú á undanförnum árum, þegar fjöldi fólks yfirgefur sveitirnar. Það má líka benda á það í þessu sambandi, sem hæstv. ráðh. kom alveg réttilega inn á, að í heilum héruðum og mörgum sveitum er öllum vitanlegt, að bændur hafa stórfækkað fé sínu viljandi, þegar þeir sáu, að hverju fór, og komið sér upp kúabúum í staðinn fyrir fjárbú. Þetta er hlutur, sem allir þekkja og vita. Nú skulum við segja, að maður, sem ætti 300 kindur fullorðnar, þegar þetta tímatakmark væri, sem l. ákveða, væri gamall bóndi, sem væri að hætta að búa og ekki hirti um að hafa fleira fé. Hann fær þá hundrað kindum fleira, en hann mundi hirða um að eiga. Við getum líka hugsað okkur mann, sem væri búinn að koma upp stóru kúabúi og ætlaði sér aldrei að koma upp svipuðu fjárbúi og hann áður hafði, en hann fengi þarna fjárstofn. Svo kemur það, sem mér þykir hæpnast og þykir benda til, að n. hafi ekki hugsað svo ýtarlega sem skyldi um málið. Ég sé ekki annað, en að menn gætu tekið þessi dýru lömb, slátrað þeim og étið þau eða selt þau með því verði, sem þeim sýndist, og tekið þann hagnað. Ég get ekki fundið nokkur ákvæði um, hvernig skuli fara með þetta. Þetta sýnist mér, að sé svo snöggsoðið af n. hálfu, að varla sé frambærilegt. Mér sýnist ekkert samræmi vera milli þeirrar tölu fjár, sem slátrað er, og þess, sem ríkissjóður á að inna af hendi. Í 37. gr. segir, að bændur skuli fá lömb eftir þessu meðaltali, sem ég hef nefnt áður, en í 38. gr. segir, að framlög ríkissjóðs greiðist á þann hátt, að fyrir hverja fullorðna kind og gemling fái bændur haustlamb. Það er m.ö.o. miðað við, að menn fái lömb, en þó ég láti meginið af mínu vænsta fé og kaupi 2. og 3. fl. í staðinn, þá sé ég ekki annað, en mæðiveikin standi berskjölduð gagnvart svona löguðu framferði. því að það er ekkert sagt um það, hvenær sauðfjársjúkdóman. og ríkið verður eigandi að þessu. því fær ríkið ekki nema það, sem lagt er inn, og á það undir geðþótta manna, hvað þeir vilja láta ríkissjóð hafa. Þetta tel ég líka vanta í þetta frv. Eins og menn skilja af þessu, tel ég, að ef þetta eiga að skoðast sem bætur, komi það svo ranglátlega niður, að ekki sé viðunandi, og það gladdi mig, að mér skildist, að fjmrh. hafi veitt þessu athygli, þótt ekki væri bót á því ráðin, áður en frv. var flutt. Ég ætla þá ekki að ræða um þetta. Ég tei, að þetta eins og annað standi til bóta, og verð að telja, að það muni verða lagfært. En það er annað atriði. sem ég vildi minnast hér á og hefur verið rætt hér í d., en það er um innflutning fjár. Ég hef þá sérstöðu, að ég var sá eini, sem greiddi atkv. gegn þessum innflutningi í landbn. nú fyrir stuttu. Mín afstaða er sú, að ég hef verið á móti þessum innflutningi sauðfjár frá upphafi, og sú afstaða er óbreytt. Ég vil ekki láta ómótmælt því, sem hv. þm. S–Þ. vildi halda fram, að þessi innflutningur stangist ekki að neinu leyti á við það, sem hann vildi telja aðaltilgang frv. Að vísu skal ég játa, að það veltur á dálitlu, hvernig á þessum málum er haldið, en eins og haldið hefur verið á þeim hingað til og eins og búast má við, að á þeim verði haldið eftirleiðis líka, virðist mér auðsætt mál, að það myndist tveir andstæðir flokkar bænda um þessi mál. Ef eitthvað er til í því, að þessi kynblöndun gefi ekki árangur í 1–2–3 liði, þá er nokkur von, að það mætti verða til þess, að menn tryðu á þetta, því að í nauðum taka menn í hálmstráið. Þetta gæti orðið til þess, að menn, sem eru með fjárskiptum, vildu bíða, halda veikinni við hjá sér og sjá, hvað setur, en það, að fjárskipti stöðvist og veikinni sé haldið við, er það lakasta. Það er eins og nýtt hnefahögg framan í þá, sem búnir eru að hafa fjárskipti og vilja verja fé sitt. Ég er viss um það, að þeim mönnum, sem búnir eru að gera fjárskipti, er ekki hægt að gera öllu meiri óleik, en með þessari aðferð. Fyrir þessu gerði ég grein. Auk þess er það sannfæring mín, að við eigum að gera allt, sem í okkar valdi stendur, til þess að viðhalda okkar íslenzka fjárkyni. Ég er alveg viss um, að það er ekkert fé, sem á jafnvel við okkar íslenzku staðhætti. Það er uppalið hér í þúsund ár við þau skilyrði, sem hér eru, og það hefur mikla möguleika til þess að taka auknum þroska með bættri meðferð og kynblöndun. Þetta er mín sannfæring, og þess vegna er það mitt áhugamál að varðveita okkar góða sauðfjárstofn og káka ekki við annað, ef okkur mætti takast að útrýma veikinni. Ég skal játa með hv. þm. S-Þ., að veikin er erfið viðfangs og við erum komnir í öngþveiti, án þess að markinu sé náð, en það er svo, að það hefur enginn það, sem hann ekki vogar, og vogun vinnur og vogun tapar, og ég er tilbúinn að hætta á þetta, og mér er kunnugt um, að hv. þm. S-Þ. er það líka og einnig hv. þm. A-Húnv., sem mér er kunnugt um, að stendur mér mjög nærri, þótt hann hafi, að því er mér finnst, farið inn á villigötur hvað snertir leyfi fyrir innflutningi á útlendu fé. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en skal lýsa ánægju minni yfir 9. kafla frv. Ég tel hann til mjög verulegra bóta, og hefði slík sóttvarnarstöð átt að vera komin fyrr. Ef til hefði verið slík stöð, hefði ef til vill getað farið öðruvísi en fór. Ég tel þess vegna þann kafla í alla staði réttlátan og gott, að hann er með.



Þessu frv. hæstv. ríkisstj., sem hér liggur fyrir, var útbýtt hér á fundi í gær, og mér hefur nú ekki síðan unnizt tími til að kynna mér það til neinnar hlítar, en ég vildi aðeins nú með örfáum orðum minnast á eitt atriði í frv., áður en það fer til n. Eins og segir í grg. frv., er það miðað við það að vinna bug á þessum sauðfjársjúkdómum með skipulögðum fjárskiptum, og segir hér, að það sé miðað við það jöfnum höndum með skipulögðum fjárskiptum og með innflutningi erlends fjárkyns. Hér í 6. kaflanum eru ákvæði um fjárframlög ríkisins til fjárskiptanna, og hefur sá kafli eða 1. gr. hans verið gerð að umtalsefni af öðrum. Ekki hef ég séð í frv. nein ákvæði um það, á hvað löngum eða stuttum tíma þessi fjárskipti skuli framkvæmd, og ekki heldur í grg. Það er að vísu nokkuð að þessu vikið á bls. 16 í frv., og segir þar, að það sé, eins og vitað er, ekki öruggt um heilbrigði sauðfjár nema á Vestfjörðum, vestan og norðan þeirrar varnarlinu, sem þar er. Það er vitanlega takmörkuð tala fjár, sem hægt er að fá úr þessum landshluta árlega, eða um 1.200 líflömb. Það er því tala þessara lamba, sem ákveður, hve fljótt sé hægt að ljúka fjárskiptunum, og mér skilst, að það muni taka. langan tíma. Nú mun það vera svo, að frá því að þessi l. taka gildi, mun ekki vera ætlazt til annarra bóta handa bændum, en þessa fjárskiptastyrks, en það hefur ekki verið hægt að komast hjá því að veita bændum nokkurn fjárstyrk, og er hér í grg. yfirlit um það, hvað mikið það hefur verið á undanförnum árum. Hér segir, að það sé eðlilegt, að aðrir styrkir falli niður, og eins og ég sagði áðan, virðist mér með frv. ætlazt til þess, að þetta falli niður, um leið og frv. verður samþ. eða l. samkvæmt því öðlast gildi. Ég vildi vekja athygli á þessu og beina því til n. að taka það til athugunar. Ég er hræddur um, að það geti valdið eigi litlum erfiðleikum, ef þessum styrk, sem bændum hefur verið veittur til þess að þeir gætu haldið áfram búskap sínum, verður kippt af þeim í einu vetfangi. Þetta getur haft þær afleiðingar, að margir bændur hrekist frá jörðum sínum, áður en að því kemur, að fjárskipti geti orðið framkvæmd hjá þeim og þeir geta fengið þann eina stuðning, sem þetta frv. ætlast til, þ.e.a.s. þá einu greiðslu, sem ætlazt er til, að gangi beint til bænda. Þetta vildi ég biðja n. að taka til athugunar. Það hefur verið svo, þar sem ég þekki til, eins og hv. þm. S-Þ. sagði áðan, að yfirleitt hafa bændur þurft að setja sin líflömb á, á ári hverju til þess að geta haldið uppi fjárstofni sínum og stundum ekki hrokkið til. Þeir hafa fengið nokkurn stuðning miðað við árlega tölu lamba, sem sett hafa verið á til þess að halda við þessum takmarkaða fjárstofni, og ég ætla, að ef þessu yrði kippt af þeim allt í einu, kynni það að hafa alvarlegar afleiðingar á þeim svæðum, þar sem fjárskipti yrðu ekki framkvæmd fyrr, en eftir nokkur ár. Eins og ég sagði, hef ég ekki haft tíma til að athuga frv. enn, en þessu veitti ég athygli og vil beina því til n., að hún athugi þetta.



Ég vildi segja fáein orð út af ræðu hv. 2. þm. Skagf. Það er að sjálfsögðu engin furða þótt hann sé ekki ánægður með frv., þar sem hann er mótfallinn innflutningi sauðfjár, og leiðir af sjálfu sér, að vel getur farið svo, að þingið fellt þetta, en láti hitt standa. Meiri hl. n. var á þeirri skoðun, að það bæri að prófa báðar þessar leiðir, en rök hv. þm. í þessu efni mótast nokkuð mikið af því, að hann er mótfallinn innflutningi, og er það afstaða fyrir sig. Hv. þm. hélt því fram, að ranglátt væri að miða bæturnar við fleiri ár en þau, sem skiptin fara fram á, eða líka við skattaframtal þess árs, þegar siðast var heilbrigt fé í þeim hreppi, en ég hygg, að við nánari athugun þá sjái hann, að okkar till. eru miklu sanngjarnari, sem sé að miða ekki aðeins við árið í ár. Það getur skeð, að hægt sé að finna betri leið, en frá almennu sjónarmiði er enginn vafi á því, að hugsunin, sem liggur á bak við, er alveg rétt. Við skulum taka Skagafjörðinn, þar sem pestin er búin að vera í 10 ár. Bóndi. sem átti 300 fjár, þegar pestin kom í héraðið, mundi. þegar skiptin fara fram, eiga 200 kindur, en ef miða ætti við það, sem nú er, má ekki gleyma því, að menn eru ef til vill búnir að missa 1/3 af fé sínu í þennan vágest. og þá er í þessu mikill styrkur. Þetta var miðað við reynslu mína af fjárskiptum í Þingeyjarsýslu, því að þar var fjöldi af mönnum, sem áttu ekkert fé, þegar skiptin voru gerð. Við skulum nefna sem dæmi mann, sem hefði átt 150 ær og ætti nú 10. Hann fengi ekki nema 10. Það er nú ekki sanngjarnt. Eins er með hitt dæmið. Fyrir mér vakir, að miðað verði við jörðina, sem maðurinn býr á. Frá mínu sjónarmiði á ekki að miðast við 2 kindur, heldur það, sem var á jörðinni, og með því móti er hægt að bæta úr þessu. Maður, sem er nýbyrjaður að búa á einni jörð og hafði 60 kindur, en hefur nú aðeins fáar kindur - í því tilfelli getur ekki verið rétt að miða við fáar kindur nú, heldur verður að miða við það, sem var. Með því að miða við jörð er hægt að bæta úr þessu.

forseti (SB) : Áður en fundarstörf hefjast í dag, vil ég minnast hörmulegs sjóslyss, sem varð í gær við Hornafjarðarós, er vélbáturinn Borgey fórst og með honum fimm menn, fjórir karlmenn og unglingsstúlka. Enda þótt slíkir atburðir séu ekki ótíðir hér á landi, eru þeir þó jafnan sorgarfregn og sár harmur kveðinn ekki aðeins að vinum og venzlamönnum, heldur og þjóðinni allri. Svo er einnig í þetta sinn, 4 vaskir sjómenn og ung stúlka hafa horfið í kaldan faðm Ægis. Íslendingar eiga flestum þjóðum meira undir baráttu sjómanna sinna. Hún er nátengd örlögum þjóðarinnar allrar. - Vér vottum ástvinum hins drukknaða fólks innilega samúð. Ég vil biðja hv. þingdeildarmenn að rísa úr sætum sínum í virðingarskyni við minningu þessa. Allir dm. risu úr sætum.