Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hér hefir nú lítið verið minnzt á þetta mikla mál, sem um er fjallað, ríkisreikninginn. Hann liggur nú hér fyrir ásamt aths. endurskoðenda, og virðist mér sem þeim hafi þótt svör viðkomandi ráðh. ófullnægjandi og hafa vísað til aðgerða þingsins. En af því að einn af endurskoðendum á sæti í þessari hv. d., þá væri fróðlegt að heyra hans álit um það, hvernig hann hefir hugsað sér, að þær aðgerðir ættu að vera. Ég vil taka nokkur dæmi úr 5. aths. við landsreikninginn, þar sem kvartað er yfir því, að gjöldin við útvarpið séu 74 þús. kr. hærri en fjárl. heimiluðu, og sem svar við því er prentað hér: að aths. gefi ekki ástæðu til svars, að undanskildu niðurlaginu. Þessu telja endurskoðunarmenn sig ekki samþykka og vísa til aðgerða þingsins. Ennfremur má benda á 8. aths., þar sem sýnt er fram á, hversu háar upphæðir séu útistandandi hjá ýmsum ríkisstofnunum, og þær taldar óhæfilega háar. T. d. hjá áfengisverzluninni 127 þús. kr., hjá tóbakseinkasölunni (ég sleppi hundruðunum) 181 þús., hjá bifreiðaeinkasölunni 12 þús., hjá viðtækjaverzluninni 310 þús. kr., hjá ríkisprentsmiðjunni Gutenberg 112 þús. kr., hjá landssmiðjunni 42 þús. kr., hjá landsverzlun Íslands 182 þús. kr., hjá raftækjaeinkasölunni 493 þús. kr. Það er um það spurt í aths., hvort ekki hafi verið gerð gangskör að því að innheimta þessar skuldir. Svarið hjá ráðuneytinu er ákaflega stutt, og þar er því haldið fram, að ráðuneytið líti svo á að engin óeðlileg útlánastarfsemi hafi átt sér stað, m.ö.o., að það sé eðlilegt, að raftækjaeinkasalan eigi um 1/2 millj. kr. útistandandi; að það sé eðlilegt. að viðtækjaverzlunin eigi um 300 þús. kr. útistandandi, o.s.frv. yfirskoðunarmenn hafa líka, eins og skiljanlegt er, látið það í ljós, að þeir séu ekki sömu skoðunar og ráðuneytið um nauðsyn þessarar útlánastarfsemi og vísa til aðgerða þingsins. Svo eru margir smærri liðir, þar sem þó er um nokkuð stórar upphæðir að ræða; ég vil t.d. benda á, að áfengisverzlunin hefir eytt í auglýsingar einar 10 þús. kr. við því er var ráðuneytisins, að auglýsingakostnaður geti ekki talizt mikill, en yfirskoðunarmenn telja samt, að eitthvað mætti draga úr kostnaðinum, og er ég því samþykkur. Stærri aths. fá heldur létta yfirvegun hjá ráðuneytinu, og er ýmist af því eða yfirskoðunarmönnum vísað til aðgerða Alþ. Ýmsar stofnanir eiga um 2 millj. útistandandi, en ekki hefir borið neitt á aðgerðum þingsins í þessu efni. Mér þætti fróðlegt að heyra álit þess hv-. þm. í þessari d., sem skipar eitt sæti yfirskoðunarmanna, um þessi stóru atriði, og hvað hann hefir hugsað sér sem yfirskoðunarmaður ríkisreikningsins, og hvernig hann ætlast til, að Alþ. geri ráðstafanir til þess að lagfæra þetta. Það er að vísu gott að hafa þessar upplýsingar skjalfestar, en það verður að líta svo á, að aðgerðir Alþ. hljóti að eiga að vera veigameiri heldur en þessi fáu orð, sem sé að vísa til aðgerða þingsins. Ef slíkt yrði látið nægja, þá gætu hverskonar umframgreiðslur í ríkisrekstrinum sloppið við alla gagnrýni, ef það í öllum tilfellum væri látið nægja, að ráðuneytið svaraði út í hött, eins og mér virðist hér vera gert. Ég skal að þessu sinni ekki minnast á fleiri aths., en það væri fróðlegt að heyra álit yfirskoðunarmanns landsreikn. um þessi mál.

* Frsm. (Magnús Jónsson): Eins og sjá má á nál. á þskj. 544, leggur fjhn. til, að frv. verði samþ. með nokkrum breyt., sem þar eru tilgreindar. 1. brtt. er í rauninni mest orðabreyt. Hún er um það, að í stað orðanna „ef nauðsyn krefur“ í upphafi gr. komi: ef fyrirsjáanlegt er, að tekjur ríkissjóðs bregðast verulega frá því, sem fjárlög gera ráð fyrir. - Í raun og veru er þetta alveg það sama. Það er bara sterkara að orðið kveðið í brtt. Nauðsynin er ekki gerð jafnalmenn og í frv., heldur er sagt: „Ef verr fer en á horfist.“ 2. brtt. er um það, að e-liður undir 1. tölul., um nýbýli og samvinnubyggðir, falli niður. Í rauninni er þetta engin breyt., vegna þess sem um þetta hefir verið sett í fjárl. Heimildin í fjárl. er einhlít og nægileg, því það er ekkert, sem takmarkar þetta annað en fjárlagaákvæðið. Ákvæðið, sem svo er aftur í l., er háð þeirri upphæð, sem veitt er í fjárl. hverju sinni. Heimildin í 22. gr. fjárl. er þess vegna nægileg til þess að ná þeim tilgangi, sem þessi liður átti að ná. 3. brtt. er um það, að 2. tölul. falli niður, en það er heimild til að lækka jarðræktarstyrkinn um 35%. Þetta varð að samkomulagi í n., og er það ekkert annað en vottur þess, að yfirleitt öllum þingflokkunum er annast um þennan styrk af því, sem hér er upp talið, og að úr honum skuli ekki dregið. Það er nú raunar svipað því og verið hefir frá því að þessi löggjöf var sett með shlj. atkv. þessara flokka, sem á þeim tíma voru mjög öndverðir hvorir gegn öðrum. En það hefir alltaf verið viðurkennt, að þessi löggjöf væri þörf. Og þótt útlit væri fyrir hættu á því, að draga myndi úr jarðræktarframkvæmdum vegna ástandsins, þá varð það samt að samkomulagi að fella þessa heimild niður og láta framlagið til þessara hluta haldast óskert. Þá er brtt. undir II. Þar eru ákvæði um það, að ef til kemur, að þessar heimildir verði notaðar, þá skuli þær verða notaðar í sama hlutfalli allar, og það sama hlutfall skuli einnig ná til þeirra niðurfærslna, sem gert er ráð fyrir í 22. gr. fjárlaga. Ég er nú ekki viss um, að þetta séu svo tvímælalaus fyrirmæli. Ég er nú á því fyrir mitt leyti, að ef til vill hefði einmitt verið heppilegra að ákveða hér nokkurn mismun um það, hvenær ætti að grípa til þessara niðurfærslna á hverjum lið fyrir sig. En svo er nú hætt við því, að seint hefði náðst samkomulag um það, hvað ætti að ganga fyrir. Það varð þess vegna samkomulag um það að tryggja, að þessar niðurfærslur skyldu ná jafnt til allra þeirra liða, sem nefndir eru í frv. Maður getur sagt, að það sé viss tortryggni. sem kemur fram í þessari brtt., en hún er þá sama trygging fyrir alla, en ég get ekki sagt annað um þessa till. fyrir n. hönd en að það varð samkomulag um að bera hana fram. Ég skal svo aðeins geta þess, að það er með þetta frv. eins og fleiri l. og ályktanir, sem samþ. hafa verið á þessu þingi, að það ber það með sér, að það er afgr. í hendur samstjórnar, í hendur stjórnar, sem hefir traust svo að segja alls þingsins. Og ég verð að segja það, að það er a.m.k. mjög hæpið, að allir flokkar hefðu afgr. slíkar ályktanir og l. í hendur flokksstjórna, þar sem svo mjög er komið undir framkvæmd l., eins og er um mörg af þeim l. og ályktunum, sem þetta Alþ. hefir sett. Þess vegna er það tekið skýrt fram í nál., að þetta sé gert í því trausti, að ríkisstj. ræði þessi mál og taki ákvarðanir sameiginlega. Þannig er ætlazt til, að það mikla traust, sem þessir 3 flokkar sýna stj., komi fram í því, að ráðh. ræði málin sín á milli og taki sínar ákvarðanir þannig, að allir megi vel við una. Ég held, að það sé ekki fleira, sem ég þarf að taka fram. En ef það er eitthvað fleira, sem menn óska skýringa á, þá er ég auðvitað fús til að svara slíkum spurningum.

*Erlendur Þorsteinsson: Ég hefi skrifað undir nál. með fyrirvara, og vil ég gera grein fyrir honum með nokkrum orðum. Ég vildi ekki kljúfa mig frá n., vegna þess að ég taldi brtt. hennar til bóta á frv., en ég er hinsvegar á móti frv. í heild. Ég greiddi atkv. gegn því í Sþ. við afgreiðslu fjárl. að veita ríkisstj. heimild til 35% niðurskurðar, vegna þess að ég lít svo á, að ef það ástand skapast, sem gerir sérstakar ráðstafanir nauðsynlegar, þá sé ekki rétta leiðin að draga úr útgjöldunum, heldur verði ríkisstj. þá að leita nýrra tekna. Það er vitanlegt, að ef slíkt ástand skapast, þá verður ríkisstj. að taka við fjölda, sem sjá þarf fyrir. Ég tel þess vegna ekki rétt að fara að gera ráðstafanir nú viðvíkjandi slíku ástandi, heldur yrði Alþ. þá kvatt saman til ráðagerða. Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 543 um, að 3. liðurinn falli niður, en sá liður miðar að því að lækka framlag til byggingarsjóða, þannig að það verði miðað við kr. 1.30 á hvern íbúa kaupstaða, en að framlag sveitarfélaganna til sjóðanna lækki að sama skapi. Í 4. lið er einnig farið fram á að láta tekjuauka þann, sem gert er ráð fyrir í 2. gr. 1. um bráðabirgðatekjuöflun ríkissjóðs og jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga, að renni til byggingarsjóðanna, renna beint í ríkissjóð. Ég get ekki fallizt á, að þetta hvorttveggja verði tekið af byggingarsjóðunum, og sérstaklega þó ekki það, sem talað er um í 3. liðnum, vegna þess að það snertir aðra gjaldendur til sjóðanna líka. Ég mun greiða atkv. með brtt. á þskj. 541, en hinsvegar mun ég greiða atkv. gegn frv. í heild, ef till. mín nær ekki samþykki.

Fjmrh. (Jakob Möller) Brtt. meiri hl. n. á þskj. 544 eru fram bornar í samráði við mig, og get ég á það fallizt, að þær verði samþ. Ég vil þó geta þess, að eins og nú horfir eru engar líkur til þess, að ríkissjóður geti innt af hendi öll gjöld, sem honum er ætlað. Þess vegna mætti ef til vili segja, að í þessu frv. væri frekar gengið of skammt en of langt í því að afla ríkisstj. heimilda til lækkunar útgjalda. Til samkomulags hefi ég þó getað á það fallizt að jarðabótastyrkurinn yrði tekinn út úr frv., og er það þá vegna þess fyrst og fremst, að af öllum þessum greiðslum stendur sérstaklega á um jarðabótastyrkinn, af því að hann er greiddur vegna þess, sem búið er að framkvæma af jarðabótum. Um brtt. hv. 10. landsk. er allt öðru máli að gegna, og því veit ég, að allir hv. þm. gera sér grein fyrir. Í þeim lið, sem þar er farið fram á að fella burt, er í raun og veru ekki farið fram á annað en það, að fallið sé frá því í bili að safna í sjóð, sem þar er um að ræða, því það dettur engum í hug, að nokkrar byggingar verði hægt að framkvæma á árinu 1941. Og jafnvel þó hægt væri að byggja, þá er starfsemi þessara sjóða ekki svo mjög skert, vegna þess að starfsemi þessara byggingarsjóða byggist aðallega á lántöku. Framlaginu er ekki ætlað að vera til annars en þess, að hægt sé að standast vaxtamismun á lánum, sem tekin eru til þess að kosta byggingarnar, og þeim lánum, sem húseigendum eru veitt. Starfsemi sjóðanna gæti þess vegna tvímælalaust haldið áfram. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. var að tala um sveitarsjóðina, þá verð ég að segja það, að mér finnst ekkert athugavert, þó að þeim sé þarna sýnd lítilsháttar linkind, þar sem vitað er, að þeir hljóta að eiga við að stríða fjárhagslega erfiðleika á næstunni, eigi síður en ríkissjóður, sem hefir meiri möguleika til að afla sér fjár og standast sínar greiðslur en bæjar- og sveitarsjóðirnir hafa yfirleitt. Ég skal svo ekki orðlengja um þetta frekar. Ég get fallizt á, að frumv. verði afgr. eins og meiri hl. n. hefir lagt til, og vænti, að d. geti fallizt á að fara eftir till. meiri hl.

*Erlendur Þorsteinsson: Ég skal ekki fara út í langar umr. um þetta mál, en ég held, að það hafi verið óþarfi að skilja orð mín svo, að ég byggist við, að það yrði nokkuð byggt á næsta ári. Hitt hlýtur öllum að vera ljóst, að eftir því sem árin líða fleiri, sem ekkert verður byggt, verður þörfin þeim mun ríkari fyrir að byggja mikið þegar hægt verður. Líka má það öllum ljóst vera, að þó að þessi styrjöld hætti, já mun allt efni og farmgjöld halda áfram að vera mun hærra en á venjulegum tímum. Það er þess vegna gefið, að það muni þurfa á stærri lánum að halda til bygginganna, þó hægt væri að ná í efni, og meira fé til að greiða texti. Ég ætla, að það muni ekki muna svo litlu, hvort þeir fá þetta framlag eða ekki. Annars skal ég endurtaka það, sem ég áðan sagði, sem ég veit, að hæstv. fjmrh. er ekki síður ljóst en mér, að nú þegar er búið að draga úr starfsemi þessara sjóða. Það er auðvitað mál, að það getur komið fyrir bæjarfélögin ekki síður en ríkissjóð, að lenda í fjárþröng. Ef hinsvegar vel tekst til með okkar framleiðslu, sem allir vona, þá þarf aldrei að koma til þess að nota þá heimild, sem hér er gefin. Hinsvegar vil ég undirstrika það, að ég álít, að þurft hefði að fara allt aðra leið til að mæta ástandinu en gert er ráð fyrir í frumvarpi því, sent hér liggur fyrir.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Það er til sú miðlunarleið í þessu máli, að jarðræktarstyrkur skuli lækkaður. En ég verð að segja það, eins og hæstv. fjmrh. tók fram, að það stendur nokkuð öðruvísi á um þetta en aðrar lækkanir, sem fram á er farið í frvgr. því að þetta yrði hrein lækkun á greiðslu jarðræktarstyrksins, en ekki aðeins frestun á greiðslu, og í öðru lagi er hér að ræða um stuðning við framleiðsluna. Og það sjónarmið varð ofan á, að styðja bæri bændur til þess að hrinda framleiðslu sinni í betra lag en áður með þeim framkvæmdum, sem styrkur er veittur til. Skiptir það ekki litlu máli, eins og nú standa sakir, þegar við getum búizt við að þurfa að reiða okkur meir en nokkurn tíma áður á landbúnaðarframleiðsluna. Jafnframt má taka fram, að ekki verður unnt án stórvandræða að láta lækkun, sem nú yrði samþ. að heimila, ná til lofaðra greiðslna, eins og á hefir verið bent. Lögfræðilega séð yrði mjög erfitt að svipta bændur styrk, sem þeir eru búnir að vinna fyrir samkv. eldri lögum. Almennt séð vegur hitt enn þyngra og sker raunar alveg úr, að þetta eru styrkir til framleiðslu. Hinsvegar finnst mér ekki hægt að komast hjá því að hafna brtt. hv. 10. landsk. á þskj. 543, hversu annt sem manni er um, að byggingum verkamannabústaða þoki áfram, því að þar er um enga framleiðsluaukning að ræða, enda er í 1. lið frvgr. lækkað framlag bæði til byggingar- og landnámssjóðs og endurbygginga íbúðarhúsa í sveitum, og eftir því væri ekki mikið réttlæti í því að samþ. brtt. á þskj. 543. hað er ekki hægt að neita því, að þörfin fyrir áframhaldandi byggingar er, þó að mikil sé í kaupstöðum, meiri í sveitum, þar sem enn hefir ekki verið byggt úr varanlegu efni nema á fáum stöðum tiltölulega. Þörfin er þar brýnni en svo, að því verði lengi frestað að fullnægja henni að nokkru. auk þess eru þeir mörgu bæir, sem endurreistir hafa verið, eða nýbýli reist, undanfarið, og skortir allmikið á, að peningar verði til þess að styrkja þau, eins og lög hafa mælt fyrir, á árinu 1941 þess vegna gæti komið til mála að lækka ekki styrkinn til nýbygginga, þótt styrkir til verkamannabústaða væru lækkaðir, en hitt væri fullkomið ranglæti, að snúa þessu við. við höfum fallizt á það, þó okkur þyki sárt, að koma ekki fram með brtt. um byggingar í sveitum. Þó að við séum hlynntir verkamannabústöðum í kaupstöðum, getum við ekki heldur verið með því að gera þar breyt. í algeru ósamræmi við lækkun byggingarstyrks í sveitum.

* Frsm. (Bernharð Stefánsson): Við 1. umr. þessa máls skýrði hv. þm. Hafnf. málið, og tel ég óþarft að taka það upp, sem hann sagði þá. Fjhn. hefir haft málið til athugunar, og lítur hún svo á, að Hafnarfjarðarkaupstað sé þörf á því að fá að halda þeim rétti, sem hann hefir haft til þess að leggja nokkurt gjald á umferðina milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur, þrátt fyrir það, þó að fyrirhuguð breyt. verði gerð um útsvarsgreiðslu togarafyrirtækja. Og þrátt fyrir það, þó að n. kunni ekki sem bezt við þessa álagningaraðferð, þá lítur hún svo á, vegna nauðsynjarinnar, sem Hafnfirðingum er á þessu, að rétt sé að samþ. þetta frv., og mælir með því óbreyttu.



Þetta frv. er búið að liggja lengi hjá fjhn., en að hún hefir ekki afgr. málið fyrr, er ekki vegna þess, að hún hafi ekki sinnt því, því að það var ekki langt liðið frá því, að málinu var vísað til n., og þangað til hún fór að ræða um það á fundum sínum. Orsökin til þess, að málinu hefir ekki verið skilað frá n. fyrr en nú, er sú, að þetta mál hefir verið mikið ágreiningsmál milli stjórnarfl., og það hefir staðið á því, að samkomulag næðist milli þeirra, þar til loks nú, að samkomulag er fengið, eins og menn geta séð á nál. 536. Ég ætla ekki að fara langt út í þetta mál, en fyrir hönd Framsfl. vil ég taka það fram, að hann gat ekki gengið að þeim ákvæðum frv., að þessi mál, gjaldeyrismálin, væru beinlínis með l. tekin úr höndum þess ráðh., sem með þau á að fara samkvæmt konungsúrskurði. Hinsvegar er að sjálfsögðu æskilegt, að stj. hafi samræður og samvinnu um þessi mál sem önnur, og þar af leiðandi eru hér að tilhlutun n. bornar fram brtt. við 6. gr. gjaldeyrisl., sem gefa það til kynna, að þó að hin stjórnskipulega ábyrgð sé hjá þeim ráðh., sem þessi mál heyra undir, og er þá vitanlega úrslitavaldið hjá honum, þá höfum við þó viljað orða greinina svo, að ríkisstj. skipi gjaldeyrisnefndina og þá nefnd. sem stungið er upp á að skipa í till. n., í stað þess að l., eins og þau eru nú, segja, að fjmrh., nú viðskmrh., skipi n. Við framsóknarmenn höfum heldur ekki getað séð, að það væri rétt, að fela sérstökum fulltrúum verzlunarstéttarinnar að ákveða, hvað mikill innflutningur væri leyfður til landsins. Við höfum litið svo á, að það vald þyrfti að vera hjá mönnum, sem ekki hafa í því efni neinna sérhagsmuna að gæta, og við höfum talið, að gjaldeyris- og innflutningsn., eins og hún nú er skipuð, væri til þess vel fær að hafa þetta vald. Aftur á móti höfum við getað fallizt á, að sérstök nefnd yrði skipuð til að annast skiptinguna á milli einstakra verzlana, eftir að búið er að ákveða heildarinnflutninginn, og að hún verði skipuð með svipuðum hætti og gert er ráð fyrir í frv. Um þetta hefir svo orðið samkomulag í n. og milli flokkanna, þó með vissum fyrirvara frá Alþfl. Með þessu virðist líka gengið verulega til móts við flutningsm. þessa frv., því að þeir töldu höfuðtilgang sinn með frv. vera þann, að tryggja réttlátari skiptingu milli hinna einstöku verzlana, en óánægja og ágreiningur hefir aðallega verið um skiptingu milli einstakra verzlana, og með því að breyta til á þennan hátt, mætti þá sennilega vonast eftir því, að óánægjan yrði minni um þessa skiptingu heldur en verið hefir. Þá er í 3. gr. frv. nánar ákveðið um það, eftir hvaða reglum eigi að úthluta innflutningi. Það virðist nú ekki í sjálfu sér vera farið hér fram á neitt sérstaklega óaðgengilegt með því, sem í 3. gr. frv. stendur. En allir vita, að um þessi efni hafa verið deilur. Og það er visst orðalag, sem í sjálfu sér er blátt áfram og meinlaust, en búið er að leggja í ákveðna merkingu, og þess vegna hefir það orðið úr að fella þessa gr. burt úr frv. og treysta því, að í staðinn fyrir að ákveða svo nákvæmlega um þetta sem gert er í 3. gr. frv., þá geti bæði ríkisstj. og þær n., sem um þessi mál eiga að fjalla samkvæmt till. n., fengið viðunandi lausn á þessu máli, og gert það svo réttlátlega sem frekast er kostur. Samkv. þessu hefir það orðið að samkomulagi að bera fram þær brtt., sem eru á þskj. 536, en samkvæmt þeim á gjaldeyris- og innflutningsnefnd að vera skipuð á sama hátt eins og áður, nema hvað svo er ákveðið, að hún skuli skipuð af ríkisstj., sem orðað hefir verið í l. áður ráðh., nú viðskmrh., og í höndum þessarar n. sé það að ákveða um innflutning og hversu mikið sé leyft að flytja inn af hinum einstöku vörutegundum. Aðalnýmælið í till. n. er svo það, að við hlið gjaldeyris- og innflutningsn. sé skipuð þriggja manna n. Á einn nm. að vera tilnefndur af Verzlunarráði, annar eftir tilnefningu SÍS, og sá þriðji af ríkisstj. án tilnefningar, og sé hann formaður n. Hlutverk þessarar n. sé að skipta innflutningnum milli hinna einstöku verzlana. Þó er þarna undanþegið byggingarefni, sem flutt er inn til opinberra framkvæmda og atvinnufyrirtækja, sem sérstakt innflutningsleyfi hafa fengið. Að sjálfsögðu er það tilgangur með þessari till., að fulltrúar þessara aðalverzlunargreina í landinu, kaupmanna annarsvegar og SÍS fyrir hönd kaupfélaganna hinsvegar, reyni að semja um það, hvernig innflutningi sé skipt. Árangur af þessu býst ég við, að verði mikið undir því kominn, hvernig samkomulag þessara nm. verður. En vitanlega hefir orðið að gera ráð fyrir því, að svo gæti farið, að þeir gætu ekki komið sér saman, og því er svo ákveðið að það sé oddamaður í þessari n.. skipaður af ríkisstj. Ég hefi víst gleymt að geta þess, að það er innflutningur ákveðinna vörutegunda, sem á að heyra undir þessa nýju n., eða skipting á innflutningi þeirra vara. Það eru búsáhöld, skófatnaður, vefnaðarvörur og byggingarefni. En þegar þessir vörufl. eru taldir og svo þeir vörufl., sem engin höft gilda lengur um, þá eru komnar allar helztu nauðsynjavörur og það, sem aðallega er að ræða um í þessum efnum. Eftir er þá ekki annað en vörur, sem ýmist eru bannaðar, eða þá svo lítill innflutningur leyfður á, að ekki þykir taka því að telja það hér upp. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, enda býst ég við, að það hafi lítinn árangur. Þetta er samningamál, og frá þessu er gengið milli flokka. Þar af leiðandi býst ég við, að ganga verði að þessum samkomulagsgrundvelli, sem hér er lagður í nál. fjhn., ellegar þá að ekki verður gerð breyt. á þessum málum nú. Ég skal svo geta þess, að samkvæmt ósk Sjálfstfl. höfum við þrír, sem eigum sæti í fjhn. þessarar d., jafnframt því að gefa út þetta nál., lagt fram þáltill. í Sþ. um það, að skipuð verði mþn. þriggja manna til þess að taka öll þessi mál til endurskoðunar og gera till. um skipun þeirra. Og er það vitanlega framhald af þeim samkomulagstilraunum um þessi efni, sem farið hafa fram hér á Alþ. Einn nm., hv. 10. landsk., hefir skrifað undir nál. okkar með fyrirvara og nú þegar borið fram sérstaka brtt., sem hann að sjálfsögðu mun gera grein fyrir.

*Erlendur Þorsteinsson: Herra forseti! Eins og nál. á þskj. 536 ber með sér, hefi ég skrifað undir nál. fjhn. með fyrirvara. Og gildir sá fyrirvari raunverulega um afgreiðslu málsins, en þó sérstaklega um skipun þeirrar undirnefndar, sem hefir orðið samkomulag um að skipa, og er það í fullkomnu samræmi við það, sem áður hefir verið haldið fram í þessari hv. d. af hálfu Alþfl. um þetta mál. Alþfl. telur það ekki rétt, að þessi undirn. eða aðaln., sem hefði verið samkvæmt frv. eins og það var fyrst, sé þannig skipuð, að enginn fulltrúi frá neytendum sé þar til staðar, þegar um er að ræða skiptingu til hinna ýmsu aðila. En flokkurinn telur jafnframt, að með tilliti til þess, að hér eru þrír flokkar, sem standa að ríkisstj., sem fer með völdin í landinu, þá sé rétt, að maður frá Alþfl. eigi þar hlut að máli. Ég þarf ekki að skýra þessa brtt., sem ég flyt á þskj. 546, hún skýrir sig sjálf. En ég vil gjarnan beina fyrirspurn til hv. frsm. n. út af því, hvernig beri að skilja þau vöruheiti, sem getið er um, að þessi undirn. eigi að skipta. Hvort t. d. orðið skófatnaður eigi að skilja svo hér, að enginn munur sé gerður á tilbúnum skófatnaði eða vörum til skófatnaðargerðar. Jafnframt vildi ég beina þeirri fyrirspurn til hv. frsm. fjhn., hvort orðið byggingarefni beri að skilja svo, að þar sé eingöngu átt við efni, sem beinlínis er notað til húsabygginga, en ekki það, sem notað er á verkstæðum til verkstæðisvinnu, eða efni, sem notað er til skipasmíða og annars slíks. Það er óþarfi að fara nokkuð að ræða þetta mál sérstaklega. Ég get ekki séð, hvað það er, sem hefir unnizt á við þessa breyt., sem gerð er á þessum málum, nema þá ef vera skyldi að koma nokkrum fleiri mönnum í atvinnu við þessar framkvæmdir, og er það kannske í sjálfu sér virðingarvert. Mér getur ekki annað skilizt en að sú n., sem nú starfar og á að starfa áfram, hefði alveg eins verið fær um það að skipta innflutningi á milli hinna einstöku innflytjenda eins og þessi undirn., sem nú á hér að skipa, en samkvæmt þessari brtt., sem hér liggur fyrir, og þeirri þáltill., sem borin mun verða fram í Sþ. og sennilega verður samþ. þar, þá telst mér til, að að þessum nefndarstörfum einum muni koma til með að vinna um 14 manns, og er það aðaln. með 5 menn, 3 menn í þessari undirn. og þar að auki 3 menn í milliþn., og mér er tjáð, að 3 menn muni vinna við skiptingu gjaldeyris milli bankanna. Og virðist þetta þá orðið allmikið skrifstofubákn, sem utan um þetta er komið, því að vanalega vinnur auk þessara manna fjöldi manns á skrifstofunni hjá gjaldeyris- og innflutningsn., og má álykta, að við störf þessarar nýju n. muni e. t. v. ekki af veita að bæta nokkru starfsfólki við. Ég mun svo, ef mín brtt. á þskj. 546 verður felld, greiða atkv. gegn þessu frv.

*Magnús Jónsson: Ég ætla ekkert að leggja til almennra umr. um málið. Það er búið að ræða það svo mikið okkar á milli, því málið er svo víðtækt. En mér hafði dottið í hug - að vísu of seint, af því að það hvarf aftur úr huga mínum - að í raun og veru sé nauðsynlegt að setja eitthvert nafn á þessa 3 manna n. N. gæti náttúrlega komið sér upp nafninu sjálf, en ég álít réttara, að nafnið sé ákveðið í l. Ég hefi borið þetta undir nokkra menntamenn í íslenzku máli, og það er dálítill vafi, hvað hún á að heita. Hún gæti heitið úthlutunarnefnd, en mér finnst það ekki eiginlega fallegt nafn. En af þeim nöfnum, sem stungið hefir verið upp á, hefi ég helzt fallizt á, að hún héti vörumiðlunarnefnd. Hún er ekki innflutningsn. að því leyti, að hún á aðeins að taka við vöruflokkum, sem innflutningur hefir verið leyfður á, og skipta á milli þeirra, sem vilja fá leyfi. Ég ber því fram skriflega brtt. um það, að inn í 2. málsgr., þar sem stendur „ennfremur skal ríkisstj. skipa 3 manna nefnd“, þar komi: er nefnist vörumiðlunarnefnd o. s. frv. Og mun ég afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt. Ég vil aðeins út af því, sem hv. 10. landsk. sagði, í fyrsta lagi segja það, að hér er ekki um neina undirnefnd að ræða. Þetta er algerlega sjálfstæð n., hliðstæð gjaldeyris- og innflutningsn., skipuð öðrum mönnum með algerlega sjálfstætt starf, sem henni er ekki falið af hinni n., og meira að segja það starf, sem hefir ekki þótt vandaminnst, vörumiðlunina, þó að hún sé hér bundin við aðeins ákveðnar vörutegundir. Ég skal ekki um það segja, hvort meiri starfskrafta þarf fyrir utan sjálfa nm., en ég hygg, að það þurfi ekki. En um þessi stóru höfuð, sem eru á sumum hlutum, þá er ég sammála hv. 10. landsk. um, að hér er nokkuð stórt höfuð á svo litlum búk. Ég man ekki, hvernig það var hér fyrir nokkrum árum með síldarverksmiðjurnar. Var það ekki yfir 20 manns með öllum n., yfirn. og umsjónarmönnum í allt? Hvort það var samþ. eða ekki, man ég ekki fyrir víst, en í till. voru taldir 21 eða 23 menn. Og það er ósköp meinlaust í sjálfu sér, þó að þessi n. starfi, en hún getur leitt til betra samkomulags um þessi mál.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. l. þm. Reykv., svo hljóðandi: [Sjá þskj. 547]. Til þess að brtt. þessi geti orðið tekin til meðferðar, þar sem hún er bæði of seint fram borin og skrifleg, verður að veita afbrigði frá þingsköpum.



Herra forseti! Ég hafði nú hugsað mér, þegar þetta mál var hér til 1. umr., og um það urðu langar umr., að taka til máls við 2. umr. þess. En í raun og veru fór þetta allt öðruvísi en ætlað var. Það hefir engin 2. umr. verið höfð um málið í þeim skilningi, sem gert var ráð fyrir upphaflega, því að þetta frv. er orðið að engu. Þetta hefir verið eitt af stórmálum þingsins og sérstaklega frá sjónarmiði þeirra stærstu fl., sem styðja ríkisstj. Um þetta hefir verið rætt og ritað meir en nokkuð annað einstakt mál, sem fyrir þinginu hefir verið. Nú, svo kemur þetta nál. á þskj. 536, og það er öll lausnin, sem fengizt hefir, eftir þær hörðu fæðingarhríðir, sem staðið hafa næstum alian þingtímann. Það má um þetta segja: „Fjöllin tóku jóðsótt og fæddist lítil mús.“ Það hefði vissulega verið mikil þörf á því, að gjaldeyrisl. hefðu verið tekin til ýtarlegrar endurskoðunar. Að vísu álít ég, að það hefði þurft að taka þau til athugunar á allt annan hátt heldur en gerð var tilraun til í frv. á þskj. 61. Og ég álít, að það hefði verið ennþá meiri þörf á því nú heldur en þá að taka þetta mál til endurskoðunar. Í fyrsta lagi er nú vitaskuld miklu meiri þörf á því að reyna að finna leið til þess að losna eins og auðið er við haftafarganið og alla spillinguna, sem því er samfara. En hitt er ekki síður nauðsynlegt, eins og horfurnar eru nú, að gerð sé tilraun til þess, að fengin sé einhver skipun á gjaldeyris- og innflutningsmálin og að sem bezt verði tryggt, að við getum aflað okkur nauðsynja þeirra, sem við óhjákvæmilega þurfum á að halda, og setja reglur um það, hvaða vörur beinlínis skuli banna innflutning á og hvaða vörur skuli takmarka meir innflutning á en verið hefir, og gera ráðstafanir til þess að við getum tryggt innflutning á þeim vörum, sem við þurfum nauðsynlega á að halda. En ekkert af þessum málum er leyst með því, sem stendur á þskj. 536, heldur er ekkert gert þar annað en að stinga upp á því, að sett verði ný n. við hliðina á gjaldeyris- og innflutningsn. Ég ætla ekki að gera mig sekan um að kalla hana undirnefnd.

Hún er sjálfstætt konungsríki

. Já, hún er víst sjálfstætt konungsríki. En þessi n. er gersamlega gagnslaus og hefir ekki hina minnstu þýðingu. Verkefni þessarar n. er, að fulltrúi SÍS og annar frá Verzlunarráði Íslands eiga að rífast um það, hvernig skuli skipta innflutningi á milli SÍS og heildsalanna. En þetta hefir verið gert. Breyt. er aðeins sú, að í stað þess að þeir menn hafa ekki verið launaðir, sem um þetta hafa rifizt, á nú að fara að launa þá fyrir þetta. Það er alveg rétt, sem hv. 10. landsk. sagði, að neytendur hafa ekki neinn fulltrúa í þessari n. En brtt. hv. 10. landsk. er um það, að einn af þessum nm. skuli vera tilnefndur af Alþýðusambandi Íslands. Breytir þetta þó engu hvað neytendur snertir, vegna þess að Alþýðusamband Íslands er enginn fulltrúi fyrir neytendur. Það er ekki annað en pólitískur flokkur. Ef það hefði átt að setja í þessa n. fulltrúa frá neytendum, þá hefði verið réttara, að fulltrúinn hefði verið frá samvinnufélögum neytenda í kaupstöðum, t. d. Kron eða öðrum slíkum samtökum.

Kron er í SÍS

. En stj. SÍS getur ekki talizt fulltrúi fyrir neytendur. En sem sagt, ég álít, að það skipti ekki neinu máli, því að hvort sem brtt. hv. 10. landsk. verður samþ. eða ekki, er þessi n. einskis virði, nema til þess að skapa þarna atvinnu handa þremur mönnum, og er það undarleg lausn í þessu stórmáli, að engin lausn skuli finnast önnur en að skapa þarna þrjá bitlinga, á sama tíma sem enginn mælir á móti því, að stærsta verkefnið, sem fyrir þinginu liggur, er, hvernig mest verði sparað af opinberum útgjöldum og þau óþörfu embætti, sem fyrir eru í landinu, verði afnumin. En lausnin á þessu stórmáli er nú fólgin í því einu, að bæta nýjum og gagnslausum embættum við öll embættin í landinu, sem fyrir eru.