Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurjón Jónsson) Þetta frv., sem hjer liggur fyrir, er komið frá hv.Ed., en var lagt þar fram af hæstv. stjórn samkvæmt þál., sem samþykt var í þessari deild í fyrra, þar sem lagt var til, að stjórnin undirbyggi frv., er miðaði að því að takmarka rjett erlendra manna, bæði einstakra manna og fjelaga, til þess að flytja inn í landið erlendan vinnulýð, þó með þeirri undantekningu, sem sett er í 3. gr. frv. Ennfremur er atvrh. veitt heimild til að vísa burt mönnum, sem hingað koma frá útlöndum í atvinnuleit. Það kom fram í umr. í fyrra, að lagaákvæði vantaði um þetta. Nú er frv. komið fram, og hefir enginn ágreiningur orðið um það í Ed. Sama niðurstaða varð í sjútvn., að hún ræður hv. deild til að samþykkja frv. En nefndin klofnaði um brtt., sem einstakir nefndarmenn komu með. Annars þarf jeg ekki að fjölyrða um frv. sjálft. Aðalefni þess er í 2. og 3. gr. Jeg læt staðar numið um það. Nefndin er á einu máli um það að leggja til, að frv. verði samþ., og við munum allir greiða því atkv., hvernig sem fer um brtt. Jeg vil þá leyfa mjer að víkja að brtt., er nefndin ber fram á þskj. 167. Meiri hluti nefndarinnar ætlast til, að skotið verði inn í 2. gr., eftir 3. lið, heimild fyrir bændur til að flytja inn erlend vinnuhjú. Nefndinni þykir ekki rjett að banna þeim þetta. Það er oft erfitt að fá þann vinnukraft, sem landbúnaðurinn þarfnast, og það ástand gæti orðið verra, ef hafin yrði stóriðja ofan á þá vinnufólkseklu, sem fyrir er. Því viljum við, að bændurnir fái þessa heimild. Við teljum enga hættu geta stafað af þessu, þar sem hin erlendu hjú myndu dreifast eitt og eitt á hin íslensku sveitaheimili, enda yrði þessi innflutningur aldrei svo mikill, að á honum bæri neitt verulega. En nú hafa komið fram mótmæli opinberlega gegn þessari till. sem varhugaverðri. En enginn nefndarmanna áleit hættu geta stafað frá þessari hlið, að gin- og klaufaveikin gæti borist með þessu vinnufólki til landsins. Jeg held nú, að engin ástæða sje til þess að leggjast á móti þessari till. vegna þess, enda er fullkomin heimild fyrir stjórnina, samkv. lögum frá 1920, til þess að setja innflutningsskilyrði gagnvart þessu fólki. Það er augljóst mál, að þessi veiki er voðalegur vágestur, en við getum ekki lokað landinu fyrir henni. En það verður hinsvegar að setja fullkomnar varúðarreglur. Þótt menn komi ekki frá útlöndum til þess að dvelja hjer á landi sem hjú, þá getum við ekki varnað erlendum ferðamönnum að fara um landið. Jeg skal ekki minnast á aðrar brtt., sem fram hafa komið. Skal aðeins taka það fram, að meiri hl. nefndarinnar er á móti þeim, þegar af þeim eðlilegu ástæðum, að t. d. brtt. á þskj. 170 gengur í öfuga átt við brtt. meiri hluta nefndarinnar.

Bernharð Stefánsson Jeg hefi komið fram með brtt. við frv., á þskj. 169, ásamt hv. 4. þm. Reykv. (HjV). Brtt. fer fram á það, að lögin gangi í gildi 1. júlí í stað 1. október, eins og ætlast er til í frv. Eins og kunnugt er, þá kom fram brtt. um þetta atriði í hv.Ed., þess efnis, að lögin gengju í gildi þegar í stað, en sú brtt. var feld. Jeg var ekki viðstaddur umræðurnar í hv.Ed. og veit því ekki ástæðurnar fyrir því, að till. var feld þar. En jeg geri ráð fyrir, að hæstv. stjórn hafi þótt nauðsynlegt að fá frest til þess að geta kynt lögin í nágrannalöndunum, áður en þau gengju í gildi. Jeg álít, að með till. okkar sje fresturinn gefinn svo ríflegur, að hann ætti að nægja. Málið er komið frá hv.Ed., og þó að frv. fari þangað aftur til einnar umr., þá ætti það að geta orðið að lögum eftir fáa daga. Það yrði þá um þriggja mánaða frestur frá því lögin væru samþykt og þangað til þau gengju í gildi, sem mætti nota til þess að kynna þau erlendis, Ástæðan fyrir því, að jeg fer fram á það, að lögin öðlist gildi 1. júlí, er sú, að mjer hafa borist óskir um það úr kjördæmi mínu, að þau gengju í gildi fyrir síldveiðitímann. Ef það er nauðsynlegt að fá þessi lög til þess að tryggja atvinnu innlendra verkamanna, þá er vitanlega sama nauðsyn á því nú í sumar og næsta sumar. Fólkið fer til verstöðvanna í atvinnuleit á vorin, hvort sem horfurnar með atvinnu eru góðar eða ekki, og ef fólkið er komið á annað borð, þá er betra, að það hafi atvinnu, en komi ekki aftur á haustin með tvær hendur tómar. En atvinnan er tekin af þessu fólki, ef útlendingar flytjast mjög inn í landið. Till. okkar stefnir að því, að þetta verði síður í sumar en ella. Það er hætt við því, að hæstv. stjórn þyki þessi tími fullstuttur. Þó er þessi till. aðgengilegri en till. í hv.Ed., og ætti hæstv. stjórn að geta gengið að þessari till., þó að hún hafi ekki getað gengið að till. í Ed. Hv. frsm. meiri hl. nefndarinnar (SigurjJ), gat þess, að nefndin hefði ekki orðið sammála um að flytja brtt. á þskj. 167, um að bæta inn í 2. gr. frv. lið um það, að erlend vinnuhjú megi ráðast til sveitavinnu. Jeg get kannast við það, að það getur verið gott í ýmsum tilfellum að fá erlenda menn til sveitavinnu, en í 4. gr. frv. er nægileg heimild til þessa. Jeg býst við því, að ef svo bæri við, að þetta reyndist nauðsynlegt, þá mundi atvrh. veita leyfi til þess samkvæmt 4. gr. En jeg álít, að það sje ekki gætilegt að ákveða það svo í frv., að bændur megi flytja inn erlenda vinnumenn skilyrðislaust. Eins og hv.frsm. meiri hl. gat um, þá hafa komið fram opinber mótmæli gegn innflutningi erlendra verkamanna, bygð á þeirri sýkingarhættu, sem af því gæti stafað, nefnilega að þeir gætu borið með sjer gin- og klaufaveiki. Jeg skal engan dóm leggja á það, hvort nokkuð sje að óttast í því efni. En hitt er víst, að veiki þessi er sá vágestur, að full ástæða er til að fara varlega. Háttv. frsm. (SigurjJ) gat þess, að ekki væri hægt að loka landinu fyrir erlendum ferðamönnum o. s. frv. En þetta er ekki sambærilegt. Hann hlýtur að sjá, að það stafar miklu meiri hætta af verkafólki, sem ef til vill fæst við að hirða skepnur, heldur en af ferðamönnum. En auk þessa er einnig ástæða til að efast um það, að heppilegt sje fyrir þjóðina að flytja inn fólk í stórum stíl, enda geri jeg ráð fyrir, að það fólk, sem hingað flyttist í þessu skyni, yrði ekkert úrval. Jeg tel, að frá sjónarmiði sveitamanna sje það mjög varhugavert að samþykkja þessa tillögu, enda að mínu áliti óþarft, þar eð í 4. gr. frv. felst nægileg heimild til þess að flytja inn verkafólk til sveitavinnu, ef þess gerist brýn þörf. Það er sá munur á frv. og till., að með frv. er innflutningurinn háður eftirliti stjórnarinnar, og leyfi ekki veitt, nema það sje nauðsynlegt og hættulaust, en eftir till., þá er innflutningurinn eftirlitslaus, en það tel jeg mjög varasamt.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg er hjer með 2 brtt. sjerstakar, auk þess sem jeg. er flm. að brtt. með hv. 2. þm. Eyf. (BSt). önnur brtt. mín er við 1. gr. frv., þar sem ákveðið er, að mönnum sje óheimilt að taka erlenda menn í þjónustu sína hjer á landi, gegn kaupgreiðslu, annari en fæði og húsnæði. Brtt. mín fer fram á það, að orðin „annari en fæði og húsnæði“ falli burtu. Því hefir jafnvel verið haldið á lofti af mönnum í sjútvn., sem fylgjandi eru frv., að þó að þetta ákvæði, eins og það er í frv., yrði samþykt, þá yrði það aldrei annað en pappírssamþykt, því að erlendir menn mundu ráðnir upp á fæði og húsnæði, enda þótt um venjulegt kaupafólk væri að ræða. Brtt. mín mundi girða fyrir þetta. Ef svo kynni sjerstaklega að standa á, að nauðsynlegt væri að fá erlent vinnufólk, þá væri auðvelt að fá heimild til innflutnings þess hjá atvrh., samkvæmt 4. gr. frv. En með heimildinni eins og hún er veitt í 2. gr. frv. er sett það gat á lögin, sem getur orðið mjög varhugavert. Hin brtt. mín er við 4. gr. frv., er veitir atvrh. heimild til þess að veita undanþágu frá ákvæðum 2. gr. Jeg legg það til, að atvrh. veiti þessa undanþágu í samráði við Alþýðusamband Íslands. Er ekki nema sjálfsagt og eðlilegt, að ráðherrann ráðgist við þann aðilja, sem innflutningur erlends verkafólks mestu skiftir, sem sje samband hins íslenska verkalýðs, Alþýðusamband Íslands, hvernig það líti hverju skifti á þann innflutning, sem farið er fram á, að veitt sje undanþága til. Atvrh. er vitanlega ekki bundinn við álit Alþýðusambandsins í því efni, frekar en hann er bundinn við álit atvinnurekanda þess, er fram á undanþáguna fer. En það er nauðsynlegt, að hægt sje að sjá, hvað atvinnurekendur hafi fyrir sjer um nauðsyn innflutningsins og hvernig stjórn sambands verkalýðsfjelaganna lítur á málið. Alþýðusamband Íslands myndi aldrei leggja á móti slíkum innflutningi, nema hann kæmi í bága við hagsmuni hins íslenska verkalýðs. En til þess eru þessi lög sett, að gæta hagsmuna hans. Jeg ætla mjer ekki að tala sjerstaklega um brtt. á þskj. 169. Háttv. aðalflm. (BSt) hefir lýst rökunum fyrir þeirri till. En viðvíkjandi brtt. meiri hl. nefndarinnar um það, að heimila bændum að ráða erlend hjú, þá skal jeg geta þess, að mjer þykir sú till. alleinkennileg, því að í stað þess, sem jafnan hefir verið viðkvæðið hjer, að Ísland sje fyrir íslendinga, þá er með till. sagt, að sjávarsíðan sje fyrir íslendinga, en sveitirnar fyrir útlendinga. Með því að hafa ótakmarkaða heimildina fyrir því að ráða erlend vinnuhjú til sveitanna, þá verður ekki auðvelt að stemma stigu fyrir því, að innflutningurinn verði mikill, og fólk það, sem þannig flyst inn í sveitirnar, getur hæglega leitað síðar til sjávarins.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg vil leyfa mjer að þakka hv. nefnd fyrir meðferð hennar á þessu frv. Jeg skal taka það fram, að jeg lít svo á, að það sje rjett hjá hv. minni hl. nefndarinnar, að í 4. gr. frv. felist næg heimild til þess að ráða til landsins erlend vinnuhjú, og að því sje ekki þörf á brtt. meiri hl. En mjer skilst, að sú brtt. sje fram komin vegna þess, að meiri hl. óski eftir því, að menn verði lausir við þá fyrirhöfn, sem það hefir í för með sjer að sækja um leyfi stjórnarinnar um innflutning í hvert einstakt sinn. Þessi ástæða meiri hl. hefir við dálítil rök að styðjast. Verði brtt. meiri hl. samþykt, þá verða þau hjú, sem flytjast inn í landið, vitanlega undirorpin öllu því eftirliti og þeim öryggisráðstöfunum, sem yfirleitt eru gerðar í landinu til þess að forðast útbreiðslu næmra sjúkdóma. Með þessum formála skal jeg lýsa yfir því, að jeg sje enga ástæðu til þess að vera á móti brtt. Um brtt. á þskj. 169 um það, að lögin öðlist gildi 1. júlí, skal jeg geta þess, að það er rjett hjá hv.flm. (BSt), sem hann sagði, að brtt. í þessa átt kom fram í hv.Ed., en var feld þar. Mig minnir, að það hafi verið sama tillaga að því er gildistökuna snertir.

Í þeirri till. stóð, að lögin skyldu ganga í gildi þegar í stað

. Það er alveg fráleitt að ætla að láta lögin fá gildi þegar í stað. Það væri hin mesta ókurteisi við þær þjóðir, sem hlut eiga að máli. Fresturinn verður að vera svo rúmur, að hægt verði að tilkynna hinum erlendu þjóðum lögin, og að þær fái hæfilegan tíma til þess að búa sig undir þær breytingar, sem af lögunum leiða. Eins og sakir standa, verður ekki með neinni vissu sagt, á hvaða tíma frv. verður afgreitt sem lög frá Alþingi, og því verður ekkert um það sagt, að fresturinn sje nægur til 1. júlí. Það er sjálfsagt og nauðsynlegt - ekki síst fyrir smáþjóð, sem vjer erum - að haga sjer rjett og kurteislega gagnvart öðrum þjóðum, og því tel jeg nauðsynlegt að hafa frestinn nægilega langan. Jeg legg því til, að stjfrv. verði samþykt óbreytt. Það er ekki að vita, hve lengi getur dregist að afgreiða frv. Nú koma fjárlögin bráðum til umræðu, og þegar þau koma, er venjan sú, að önnur mál verða að víkja fyrir þeim. Verði því frv. breytt aftur, þá verður það að fara aftur til hv.Ed., og því er ekki víst, að það verði að lögum fyr en undir þinglok. Um brtt. á þskj. 170 skal jeg taka það fram, að samskonar till. kom fram í háttv.Ed. og var feld þar með miklum atkvæðamun. Það er ljóst, að það er illmögulegt að banna mönnum, sem vilja vera hjer og vinna gegn fæði og húsnæði, t. d. aðallega til þess að læra málið, að koma hingað til landsins. Um seinni brtt. skal jeg geta þess, að það er víst ekki til neitt sjerstakt fjelag atvinnurekenda hjer á landi. Ef farið væri að biðja um undanþágu, þá gæti sú beiðni eins vel komið frá verkafólkinu sjálfu. Ef ráðherrann ætti að fara að spyrja Alþýðusamband Íslands um álit þess á slíkum beiðnum, þá yrði hann einnig að leita álits vinnuveitenda um þær. Best er að láta stjórnina eina gera út um slíkar beiðnir, - enda hygg jeg, að sú yrði raunin á, að Alþýðusambandið myndi alloftast leggjast á móti undanþágunum. Það, sem leggja verður áherslu á í allri atvinnulöggjöf, er það, að skifta rjett á milli atvinnurekenda og atvinnuþiggjenda. Jeg hygg því rjettast að fela stjórninni að gera út um undanþágurnar. Hún mun á engan hátt misbrúka það vald sitt. Henni er bæði rjett og skylt að líta jafnt á hag beggja aðilja og gera um málin eftir því. Jeg legg því til, að brtt. á þskj. 169 og 170 verði feldar.

Tryggvi Þórhallsson Mjer datt í hug gamla orðtækið: „Gott er það, þegar slík æfintýri gerast með þjóð vorri“. Mál þetta kemur úr sjávarútvegsnefnd og í sambandi við það ber hún fram tillögu, sem eingöngu snertir landbúnaðinn, og það tillögu, sem jafnframt mun orka tvímælis frá landbúnaðarins sjónarmiði, þar sem nú eru í gildi reglur, sem beinlínis banna, að útlendingar, sem þar hafa verið í þeim bændahjeruðum, sem gin- og klaufaveikin gengur, og það er víða, megi koma út um sveitir landsins. Jeg verð að lýsa yfir því, að þegar fram koma sjerstakar till. viðvíkjandi landbúnaðinum, þá finst mjer betur viðeigandi, að þær komi frá landbn. en sjútvn. Í raun og veru ætti nú að vísa þessu máli til landbn., og undir engum kringumstæðum get jeg samþykt þessa tillögu.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Eins og ráða má af nál.fjhn. á þskj. 168, þá þykir nefndinni lítils um þetta frv. vert. Samkvæmt verslunarskýrslum fyrir árið 1923, en yngri skýrslur eru ekki til, var innflutningur þessarar fóðurtegundar 200 tolleiningar. Nú er hver tolleining 1 kr. til tolls, svo að sú upphæð, sem farið er fram á að ljetta af, nemur aðeins 200 kr. Þessi fjárhagslega hlið málsins skiftir því bæði ríkissjóð og kaupendur fóðurbætisins mjög litlu, þar sem innflutningurinn er svo lítill. Það var meir vegna samræmis, að nefndin vildi fallast á frv. Ýmsar líkar fóðurbætistegundir eru fluttar inn, og eru tollfrjálsar. En sú tegund, sem um ræðir í frv., er talin sú besta af þessum fóðurbætistegundum. Þá er og hey tollfrjálst, og er þó minni ástæða til þess, þar sem þess er aflað í landinu sjálfu. Loks er þess að geta, að það er alment svo, að þær vörur, sem fluttar eru inn til beinnar framleiðslu, eru alment undanþegnar vörutolli. Jeg fjölyrði svo ekki meira um þetta. Jeg býst við því, að hv.þdm. geti fallist á ástæðurnar fyrir því, að frv. nái fram að ganga. Þá vil jeg minnast á brtt. nefndarinnar á þskj. 211, sem fer fram á að undanþiggja tolli endursendar umbúðir um útfluttar iðnaðarvörur. - Við athugun á frumvarpinu um toll á innlendum vörutegundum komst nefndin að þeirri niðurstöðu, að undanþiggja bæri þessar umbúðir tolli. Nefndin hafði sjerstaklega í huga sódavatn. Við höfum betri skilyrði en flestar þjóðir til þess iðnaðar, vegna góðs vatns, og má því telja líklegt, að tekist geti að vinna markað fyrir það erlendis. En þá er rjett, að endursendar umbúðir um það sjeu undanþegnar tolli. Og þar sem lá fyrir breyting á vörutollslögunum, þá þótti nefndinni þessi brtt. eiga hjer best heima. Jeg vona, að hv. deild fallist á þessa brtt., svo að ekki sje ástæða til að fjölyrða um hana.

Tryggvi Þórhallsson Jeg kann hv.fjhn. þakkir fyrir það, að hún er sammála um, að þetta frv. eigi fram að ganga. En jeg vil samt taka það fram, að þetta mál er stærra en nál. ber með sjer, þó að það að vísu verði ekki kallað stórmál. Það má nefnilega alls ekki ráða það af innflutningnum á þessari fóðurbætistegund, að þetta sje lítilfjörlegt mál, því að tollurinn á þessari fóðurbætistegund hefir verkað sem innflutningsbann. í staðinn hafa menn keypt fóðurblandanir og þannig komist undir kornvörutollinn. En á þann hátt verður þetta fóður dýrara. Jeg vil enn benda á það, að tolllöggjöfin á ekki að stuðla að því, að við verðum að fóðra búfjeð á óhaganlegan hátt. Vanti efni, t. d. eggjahvítuefni, í fóðrið, þá verða afurðirnar háðar því, hvað gripurinn fær af þessari fóðurtegund, svo að um hina mestu eyðslu er að ræða, ef það er sparað að nota hana. Lögin mega ekki stuðla að slíku.

Frsm. meiri hl. (Jónas Kristjánsson) Nefndinni hefir ekki komið saman um þetta frv. Meiri hluta hennar sýnist frv. ekki mikils virði. Hann álítur, að það geri ekki mikið gagn, en geti í sumum tilfellum gert ógagn, og leggur því til, að frv. verði felt. Það er svo um flest þessi forkaupsrjettarlög, að þau eru gallagripir að meira eða minni leyti. Þau gera ekki það gagn, sem þeim er ætlað, og fara jafnvel stundum í öfuga átt við það, sem þau eiga að gera. Þess vegna er ljettast að gera sem minst til þess að bæta við slík lög. Hitt er sjálfsagt, að þar sem um fasteignir er að ræða, ættu það að vera óskráð lög, að synir nytu verka feðra sinna. En okkur í meiri hluta nefndarinnar þótti þetta frv. óþarft, af því að kaupstöðum og kauptúnuin er oft í lófa lagið að ná í jarðir í nágrannahreppi, ef þær á annað borð tru falar. En allri nefndinni kom saman um, að hverju kauptúni bæri nauðsyn til, að eignast land í nágrannahreppi til ræktunar og mjólkúrframleiðslu. Athugavert gæti frv. orðið, ef það yrði til þess að eyðileggja ábúð á sveitajörðum, þannig, að kauptúnin sölsuðu undir sig meiri hluta jarðanna í einum hreppi. Eftir frv., eins og það var í fyrstu, áttu kauptúnin að geta fengið hvaða jörð sem var í sveitunum, en nú hefir verið gerð sú tillaga, að forkaupsrjetturinn nái aðeins til þeirra jarða, sem að kaupstaðnum liggja. Þetta getur komið ójafnt niður, þar sem keyptar hafa verið undir kauptúnin góðar jarðir, en ábúendum og gjaldendum í þeim hreppi fækkar. Þarna getur orðið ójöfnuður, sem jeg hugsa ekki að flytjandi frv. hafi ætlast til að ætti sjer stað. Þetta getur orðið til þess, að jarðir nálægt kauptúnum hækki óeðlilega mikið í verði og landið komist í hærra verð en hægt er að gjalda rentu af. Þannig gætu þessi lög orðið völd að óeðlilegri og óheilbrigðri samkepni. Jeg á heima í kauptúni, og þar vantar frekar land til ræktunar, en ekki mundi það koma að neinu liði þar, þó að þetta frv. gengi í gildi, af því að nágrannajarðirnar eru ekki falar. Jeg get sem sagt ekki sjeð neina kosti, sem niæla nieð, að frv. verði samþ., og vil jeg fyrir hönd meiri hluta nefndarinnar leggja til, að það verði felt.

Frsm. minni hl. (Ingvar Pálmason) Eins og sjest á nál. á þskj. 213, hefi jeg jekki getað orðið meiri hl. landbn. samferða í þessu máli. Og mjer finst eiginlega niikil furða, ef skoðun hv. meiri hl. getur náð miklu fylgi. Mjer finst þar kenna svo mikilla mótsagna. Fyrst og fremst er það viðurkent af allri nefndinni, að kauptúnum sje nauðsynlegt að ná eignarhaldi á nálægum jörðum til ræktunar, slægna og beitar. En hv. meiri hl. virðist ekki hafa gert sjer ljóst, hvað forkaupsrjettur er. Forkaupsrjettur er fyrst og fremst trygging fyrir því, að viðkomandi eign verði ekki seld án vitundar forkaupsrjettarhafa og að ekki þarf að gera yfirboð. Að þessi ákvörðun geti leitt til óeðlilegrar samkepni, fæ jeg ekki sjeð. Þetta ákvæði var upphaflega einmitt sett til að fyrirbyggja óeðlilega samkepni. Ábúanda eða leiguliða er það til mikilla hagsbóta, að eiga forkaupsrjett. Hann er þá trygður gegn því, að jörðin sje seld undan honum að honum óafvitandi. Ekki fæ jeg heldur skilið, hvernig forkaupsrjettur á fasteign, húsi eða jörð getur hækkað verðið upp úr öllu valdi. Að minsta kosti er ætlunin sú, að fyrirbyggja slíka hækkun. Meiri hl. nefndarinnar álítur, að frv. geli leitt til þess, að kauptúnin geti sölsað undir sig flestar jarðirnar í nærliggjandi hreppi. Þarna kemur mótsögnin. Mjer skilst það þá verða til hagsbóta fyrir kauptúnin. Þá kem jeg að þeirri hættu, sem meiri hlutinn álítur að leiði af frv. út af því, að kauptúnin geti náð eignarhaldi á svo mörgum jörðum í nágrannahreppi, að það sje til baga fyrir hann. Jeg vil ekki bera á móti, að þetta geti komið fyrir. En eru nokkur gildandi lög, sem hamla þessu? Er hjer verið að upphefja nokkura tryggingu? Hættan er sú sama nú og kannske meiri. Undanfarið hafa einstakir menn náð eignarhaldi á jörðunum fyrir lítið verð og eftir nokkur ár selt kauptúnunum þær margfalt dýrari. Jeg hefði getað skilið, ef meiri hl. hefði komið fram með brtt. til að tryggja það, að ef kauptúnin næðu eignarhaldi á einni eða fleiri jörðum, þá væru þau skyldug til þess að taka að sjer hlutfallslegar byrðar í viðkomandi hreppi. Það er líka það eina, sem gæti rjettlætt það, að vera á móti þessu frv. Jeg hugsa, að þetta væri óþarfi, en ef einhver hætta væri á því, hefði mátt setja ráðstafanir því til varnar inn í frv. Þetta mundi jeg fúslega hafa tekið til greina. Það undarlegasta er, að öll nefndin er sammála um, að bæði heilsufarslega og efnahagslega sjeð sje nauðsynlegt, að kauptúnin fái nágrannajarðir til afnota, en þó vill meiri hl. nefndarinnar ekkert til vinna, að svo geti orðið. Jeg skil ekki þá stefnu, að játa, að eitthvað sje nauðsynlegt, en vilja þó ekki vinna að því, að það komist í framkvæmd. Það, sem vakir fyrir flm. frv., er, að kaupstöðunum sje ekki að óþörfu gert erfitt fyrir að eignast þessar jarðir. Frv. er spor í áttina til þess að bæta aðstöðu kaupstaða og kauptúna að þessu leyti. Annars held jeg, að það sje ekki hin rjetta leið, til þess að vinna á móti hinum óheillavænlega fólksstraum til kaupstaðanna, að svelta þá. Þeir þurfa að ala upp hraust fólk engu síður en sveitirnar, en eins og kunnugt er, hefir það verið stærsti gallinn við þá, að fólk það, sem þeir hafa alið upp, hefir að jafnaði ekki verið eins hraust og sveitafólkið. En þetta tel jeg spor í áttina til að bæta úr því. Jeg held því, að hættulaust sje að samþykkja frumvarpið, því hin sama hætta, sem háttv. meiri hl. bendir á, að hreppum þeim, sem næst liggja kauptúnunum, sje búin af því, að kauptúnin sölsi undir sig jarðir þær, sem næst þeim liggja, er á engan hátt útilokuð, þó að frv. þetta verði ekki að lögum, því að íbúar kauptúnanna sjáfra geta altaf náð undir sig jörðunum, og það er ekkert betra. Eins og frv. er orðað nú, tel jeg ekki rjett að það gangi fram, því eftir orðalaginu má einu gilda, hvar jörðin liggur í nágrannahrepp. Til þess því að ráða bót á þessu, flyt jeg brtt. á þskj. 213, sem jeg vænti, að verði samþykt. En eins og jeg hefi tekið fram áður, þá mun jeg fylgja því, ef háttv.þdm. telja þörf á að setja öryggisráðstafanir fyrir nágrannahreppa kauptúnanna, til þess að jarðir hreppanna falli ekki undir kauptúnin, án þess að byrðar þær, er þessu fylgja, falli á þau líka. Sje jeg svo ekki ástæðu til að ræða meira um mál þetta að svo stöddu. Að vísu veit jeg ekki, hvort jeg er í fullu samræmi við flutningsmann frv., en þó hygg jeg, að þar beri ekki mikið á milli.

Björn Kristjánsson í athugasemdunum við frv. þetta á þskj. 96 sjest, að aðaltilgangur flutningsmanns er sá, að tryggja kaupstöðum og kauptúnum nægilegt land til ræktunar, þar sem skortur er á því í kauptúnunum sjálfum. Og í ræðu hv. 2. þm. S.-M. (IP) fanst mjer hið sama koma fram, að tryggja það, að næg mjólk væri fáanleg, svo íbúarnir þess vegna gætu haft góða heilsu. Tilgangurinn er því hinn sami hjá báðum, að tryggja kaupstöðum og kauptúnum land til yrkingar. En þegar litið er á frumvarpið, veitir það ekki þessa tryggingu. Til þess að slík trygging hefði fengist, hefði þurft að vera lögnámsrjettur, en það er ekki í frumvarpinu, heldur aðeins talað um forkaupsrjett, ef einhver vill selja. Jeg álít því frv. þetta gersamlega þýðingarlaust, því að það væri aðeins tilviljun, ef góð jörð væri seld hjá kaupstað, að hann gæti ekki fengið hana. Hitt atriðið, sem háttv. meiri hl. hefir bent á, að frv. þetta geti auðveldlega orðið til þess að hækka jarðir í verði fyrir kauptúnunum, því að ómögulegt er að sanna, að verð það, sem bæjunum er boðið, sje hið sanna verð; það má hreint og beint hafa strámenn til þess að bjóða á móti, án þess að hægt sje að sanna, að verðið sje falskt. Þetta er því alveg tilgangslaust, því að forkaupsrjett þennan má fara kringum á margan hátt. Jeg verð því að vera meiri hl. landbn. sammála í því, að frv. þetta nái á engan hált tilgangi sínum og því sje rjett að fella það.

Jóhannes Jóhannesson Jeg hefði tilhneigingu til að vera með frv., sem færi í líka átt og þetta, að gera kaupstöðum og kauptúnum hægara með að fá land til ræktunar. En á þessu frv. sje jeg þó þann agnúa, að svo framarlega sem jörðin heldur áfram að vera í hinum sama hreppi fyrir utan lögsagnarumæmi kaupstaðanna, þá geti hlutaðeigandi bæjarstjórnir notað jarðirnar til þess að halda þar við mönnum, sem liggja við borð að verða sveitarómagar, til þess að koma þeim af sjer á hrepp þann, er jarðirnar liggja í.

Með öðrum orðum, notað jarðirnar sem afrjett fyrir sveitarómaga

. Já, ef svo mætti að orði kveða. Þetta gerir mig hikandi að vera með frv. þessu. Alt öðru máli væri að gegna, ef jarðirnar ættu að leggjast undir kaupstaðina.

Frsm. minni hl. (Ingvar Pálmason) Háttv. 1. þm G.-K. (BK) taldi aðalgallann á frv. þessu, að samkvæmt því væri ekki hægt að taka jarðirnar lögnámi. þessu er því að svara, að í stjórnarskránni er ákvæði um þetta, og því óþarfi að setja það hjer. En hvað sem þessu líður, sje jeg ekki annað en stíga megi rjett spor í rjetta átt, þó aldrei nema að það sje ekki stigið til fulls. Þá vildi hann sýna fram á, að þessi forkaupsrjettur gæti orðið til þess, að lækka jarðirnar óeðlilega í verði. En þetta er alveg gagnslaus mótbára. Þessir strámenn hans geta alveg eins hækkað jarðirnar, þó forkaupsrjetturinn sje ekki. Þetta er því bara fjarstæða ein. Þá vildi hann líka halda því fram, að forkaupsrjettur þessi væri alveg þýðingarlaus, en við það vil jeg ekki kannast. Og hræddur er jeg um, að flestir leiguliðar myndu telja sjer það rjettindamissi, ef forkaupsrjettur yrði numinn úr lögum, því að það eru hlunnindi, sem þeir vilja ekki missa. Jeg get vel kannast við, að þau tilfelli, sem háttv.þm. Seyðf. (JóhJóh) var að tala um, geta komið fyrir. En hættan stafar ekki af þessu frv., þó að lögum verði. Hún er eins mikil eftir núgildandi lögum. Því hvað er því kannske til fyrirstöðu, ef jeg næ kaupum á einni jörð, að jeg noti hana þá fyrir afrjett? Jeg þekki það ekki. Annars vil jeg taka það skýrt fram, að komi til þess, að öryggisráðstafanir verði settar gegn þessari hættu, þá þurfi þær að vera sem viðtækastar og ná til sem flestra tilfella, t. d. að heimila hlutaðeigandi hreppsfjelagi og bæjarfjelagi að skifta byrðum á milli sín, ef þeim sýnist svo. Þetta getur gengið vel, að minsta kosti veit jeg dæmi þess. Kauptún eitt á Austurlandi keypti jörð í næstliggjandi hreppi, til beitar og slægna. Varð það svo samkomulag milli hlutaðeigandi hreppa, að jörðin skyldi lögð undir kauptúnið, og byrðum þeim, sem á jörðinni hvíldu, var skift á milli hreppanna. Um þetta þarf að setja fastar reglur, því að við eigum tkki nógu skýr lög, sem segja, að þetta skuli gert; þau heimila aðeins, að þetta megi gera. Ef brtt. mín verður samþykt, þá nær þessi forkaupsrjettur aldrei nema til næstu jarða við kauptúnið. En eftir núgildandi lögum er t. d. ekkert því til fyrirstöðu, að Neshreppur í Norðfirði kaupi insta bæ í sveitinni, Fannadal, og noti hann svo fyrir afrjett handa sauðfje, en ekki fólki. Annars held jeg, að erfitt mundi að leggja hömlur á það, að hlutaðeigandi kaupstaðir nái eignarrjetti á jörðum í nágrannahreppi. Að þær verði svo notaðar til að setja þangað menn, sem eru um það að verða þurfamenn, hefi jeg enga trú á, því að jeg held, að öllum bæjar- og sveitastjórnum sje það fyllilega ljóst, að í jörðunum er fólgið meira verðmæti en að setja þangað menn, sem útlit er fyrir, að verði þurfamenn. Mjer skaust yfir það í fyrri ræðu minni, að önnur ástæðan fyrir því, að nauðsyn ber til, að kauptún og kaupstaðir fái nágrannajarðir sínar keyptar, er sú, að með því er íbúunum sjeð fyrir meiri vinnu, meira starfi. Og eins og kunnugt er, gefur fátt meira menningargildi en holt og heilbrigt starf.

Einar Árnason Jeg held, að það vægasta, sem sagt verður um frv. þetta, sje, að það sje gagnslaust. Frv. er bygt utan um nýjan forkaupsrjett, sem mig minir að sje sá 5. eða 6. í röðinni. Það lítur því út fyrir, að höfundur þess hafi mikla trú á forkaupsrjettum. En jeg verð að taka undir með háttv. 1. þm. G.-K. (BK), að jeg hefi litla trú á þeim, og þá eðlilega minsta á þeim síðasta. Eins og tekið hefir verið fram, er aðaltilgangur frv. þessa sá, að gera kaupstöðum og kauptúnum auðveldara að ná landi til ræktunar. En jeg held, að sá tilgangur náist ekki með því. Þessu er svo háttað, að eigi ríkissjóður land það, sem næst liggur kauptúninu eða kaupstaðnum, þá ganga þeir altaf fyrir. En sje það einstakra manna eign, þá hefir ábúandinn forkaupsrjettinn. En sje jörðin í sjálfsábúð, og vilji eigandinn selja hana einhverjum ákveðnum manni, þá hefir hann nóg ráð til þess, hvað sem öllum forkaupsrjetti liður. Reyslan er margbúin að sýna það og sanna. Jeg held því, að frv. þetta veiti kaupstöðunum enga bót að þessu leyti. Hinsvegar lít jeg svo á, að það geti verið mjög tvieggjað sverð, að kaupstaðirnir nái tangarhaldi á jörðum þeim, sem næst þeim liggja, því að hætta sú, sem háttv.þm. Seyðf. (JóhJóh) benti á, er altaf fyrir hendi, og það jafnvel, hvort frv. þetta verður samþykt eða ekki. Mjer finst því nauðsyn bera til, að tryggja hreppa þá, sem næst kaupstöðunum liggja, fyrir því, að ekki sje hægt að setja þangað væntanlega þurfamenn kaupstaðanna. Til þess að fyrirbyggja þessa hættu, sje jeg ekki annað ráð en að færa hlutaðeigandi jörð undir lögsagnarumdæmi kaupstaðarins eða kauptúnsins. Það hefir komið fram brtt. frá minni hl. landbn., um að þrengja sviðið meira en frv. gerir ráð fyrir. Brtt. þessa tel jeg til bóta. En þess ber þó að gæta, að þegar kaupstaðurinn kaupir jörð þá, sem næst honum liggur, víkkar hringur hans. Hann fær þá samkvæmt brtt. forkaupsrjett á þeirri næstu og svo koll af kolli. Vægast sagt er því frv. þetta tilgangslaust. Mun jeg þó greiða atkvæði með brtt., en því næst á móti frv.

Magnús Kristjánsson Þó að jeg álíti, að þetta frv. megi vel fara frá háttv. deild, án þess að verið sje að orðlengja frekar um það, verð jeg þó að geta þess, að mjer þykir víkja nokkuð undarlega við um nokkrar þær röksemdir, sem komið hafa fram á móti því. Það er ekki hægt að segja, að þetta sje neitt stórmál, og mig furðar nærri á því, að hv.flm. (JBald) skyldi ekki koma með róttækari tillögur í þessu máli, vegna þess að það er mjög vafasamt, hvort þessi forkaupsrjettur mundi verða að tilætluðum notum. Eins og jeg benti á við 1. umr., þurfti frv. breytinga við, og nú er fram koinin brtt., sem gengur í þá átt, að fyrirbyggja það, að kaupstaðir geti eignast jarðir á víð og dreif í hreppunum. Þetta var sú hætta, sem hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) ljet í ljós, að hann óttaðist, og hún var líka til, ef frv. hefði verið samþykt án brtt., því að þá mætti búast við, að kaupstaðir eða kauptún færu að hola niður þurfamönnum sínum hingað og þangað, til þess að þeir með tíð og tíma geti orðið handbendi þeirra sveitarfjelaga, sem jarðirnar eru í. En eftir að þessi brtt. er fram komin, tel jeg, að þessi hætta sje algerlega horfin, vegna þess, að þar sem land kauptúns og jarðeign liggja saman, mundi ekki verða stofnað til nýbýla, heldur mundi nytjun jarðarinnar framkvæmd á þann hátt, að kaupstaðarbúar gætu notað sjer hana, án þess að þurfa að vera þar búsettir. Þess vegna álít jeg, að sú hætta sje alveg horfin, ef brtt.háttv. 2. þm. S.-M. (IP) verður samþykt. Svo er nú hitt, að þetta væri í sjálfu sjer eina ráðið til þess að fá framgengt þeirri hugmynd, sem í frv. felst, að gera kaupstaðabúum hægra fyrir um land til ræktunar. Þar sem svo hefir staðið á, að jarðir hafa legið í námunda við kaupstaði og verið lagðar undir þá, hefir í flestum tilfellum farið svo, að ekki hafa liðið nema örfá ár, þangað til aðiljar hafa orðið ásáttir um það, að jarðirnar fjellu til þess lögsagnarumdæinis, sem jarðirnar átti, og jeg veit ekki betur en að hreppunum hafi tekist að koma ár sinni vel fyrir borð, á þann hátt, að þeir hafi losnað við margvíslegar byrðar og komið þeim yfir á kaupstaðina. Þetta hefir niðurstaðan orðið, og þess vegna álít jeg, að þessi hætta fyrir hreppana, sem svo mikil áhersla hefir verið lögð á, sje mjög lítil. En það er í raun og veru ekki hægt að segja, að þessi forkaupsrjettur sje í sjálfu sjer mikils virði, en það er þó spor í rjetta átt. Þetta skapar möguleika, þótt ekki sjeu fulltryggir, til þess að mönnum geti gefist kostur á að fá umráð yfir landi og bæta þar með hag sinn á margan hátt. Jeg segi þess vegna, þó að jeg telji þetta mál ekki svo þýðingarmikið, að það sje þess vert að halda langar ræður eða deila mikið um það, að jeg tel þó frv. heldur til bóta, og fari svo, að brtt. á þskj. 213 verði samþykt, þá mun jeg greiða atkv. með frv. Það er spor í rjetta átt, og því rjett að samþykkja það. Jeg sje ekki, að það geti orðið neinum til meins, en mundi að öllum líkindum geta orðið einhverjum til nokkurra hagsbóta.

Guðmundur Ólafsson Það er nú búið að tala æði mikið um þetta frv., og eru sum rökin með og móti því lítt skiljanleg. Þeir, sem hafa talað með frv., hafa haldið því fram, að ef þessi forkaupsrjettur handa kaupstöðunum verður samþyktur, þá gæti þeir fengið jarðirnar með sanngjörnu verði. Hv. 2 þm. S.-M. (IP) sagði, að þetta kæmi í veg fyrir mjög hátt verð, en aftur tók hv. 1. þm. G.-K. (BK) dæmi af því, að það mætti fá einhvern mann til að bjóða nógu hátt í jörðina, án þess að hann ætlaði nokkuð með hana að gera, aðeins til þess að koma henni í uppsprengt verð. En jeg geri nú ráð fyrir, að jeg beri álíka mikið skyn á þessa forkaupsrjetti eins og aðrir hv. deildarmenn, og jeg get ekki sjeð, að þetta frv. hafi neitt að þýða. Jeg ljet þess getið, þegar frv. kom fyrst til umr., að mjer fyndist það alveg óþarft, það væri aðeins til þess að sýna frjósemi hv.flm. (JBald) hjer á þinginu, en að það væri alveg gagnslaust að vera að semja og samþykkja slík lög, því að hverjum dettur það í hug, að kaupstaðir geti ekki alveg jafnt keypt jarðir, þó að þessi lög komi ekki til? Enda hafa þær mismunandi ástæður, sem fram hafa komið hjá tveimur hv. þm„ sem talað hafa um frv., sýnt það ljóslega, og að minsta kosti færði hv. 1. þm. G.-K. (BK) glögt dæmi um það, að það er ljett verk, að fá einhvern mann til þess að bjóða í hverja þá jörð, sem um er að ræða. Jeg stakk líka upp á því, ef hugsað væri til að gera þetta frv. að lögum, að þá væri rjettara að láta hreppsbúa, sem vantaði jörð og tæki hana sjálfur til ábúðar, sitja fyrir forkaupsrjettinum, en þá fjekk jeg það svar hjá hv. 5. landsk. (JBald), að það væri ekki hægt að koma þessháttar fyrir í lögum. Það er nú skýring, sem ekki gengur í mig, því að það er hægt, þó að það verði máske gagnslaust.

Forkaupsrjettirnir verða þá fleiri en fimm. Já, en lögin eru nú prentuð, svo að það er hægt að lesa þau og telja forkaupsrjettarrununa, og það dettur vist engum í hug, að jörð í næsta hreppi við kauptún sje seld svo, að kauptúnið viti ekki af því. Jeg geri ekki litið úr þeirri hættu fyrir hreppa, ef kauptún ná í jarðir í þeim, að sveitarþyngsli kunni mjög að aukast í hreppunum við það. Fin hvað það snertir, sem hv. 1. þm. Eyf. (EÁ

og hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) stungu upp á, að jarðirnar skyldu falla undir lögsagnarumdæmi kaupstaðanna, þá vil jeg benda á, að það væri ekki skemtilegt fyrir hreppsfjelög, þar sem margar jarðir fjellu undir annað lögsagnarumdæmi, er lægju á víð og dreif um allan hreppinn. Jeg held, að það væri best að losna við þetta frv., því að jeg held, að það sje nóg komið af forkaupsrjettindum á jarðirnar. Brtt. hv. 2. þm. S.-M. (IP) gerir náttúrlega nokkurn mun, að því leyti, að þá nær þessi forkaupsrjettur ekki nema að næstu jörð, en svo víkkar það út hringinn, því að þegar búið er að ná í fyrstu jörðina á þennan hátt, þá gæti sama komið til mála um einar 3-4 jarðir á eftir.

Ekki nema með því, að fyrsta jörðin væri lögð undir lögsagnarumdæmi kauptúnsins

. Jeg held, að það sje ekkert um það í frv., en hv. 4. landsk. (MK) á við það, að ef sú brtt., sem fram er komin, yrði samþykt, þá væri ekkert við það að athuga, en jeg er búinn að sýna fram á, að það yrði nokkuð svipað fyrir því. En svo var hv.þm. (MK) að tala um það, að hreppar hefðu stundum komið af sjer ómegð á kaupstaði. En til þess veit jeg ekki, og jeg held, að allir geti sjeð það, að ef kaupstaður og hreppur vilja keppa í slíkum málum, þá er það auðsjeð, hvor er betur settur, því ef einhverri bæjarstjórn er það mikið kappsmál að ná í ákveðna jörð, ætli kaupstaðurinn standi þá ekki betur að vígi? Jeg sje, að hv. 2. þm. S.-M. (IP) brosir. Jeg þykist viss um, að hv.þm. (IP) skilur, að þetta eru ólíkir aðiliar, svo að kaupstaðurinn er nógu vel settur með að ná í það, sem 1 ann vill, þó að þetta frv. sje ekki samþykt, seni jeg reyndar er mest á móti at því að jeg álít, að það sje gagnslaust að öllu leyti.

Frsm. meiri hl. (Jónas Kristjánsson) Það er búið að ræða þetta frv. svo mikið, að ekki er við bætandi, en jeg vildi samt sem áður geta þess, að mjer finst, að hv.frsm. minni hl. (IP) hafi ekki bent á verulega gagnsemi þessa frv. Hv. þm. (IP) sagði, að forkaupsrjettur væri ekki annað en skylda til þess að láta vita um, að jörðin væri til sölu, en jeg býst þá við, að slíkt geti ekki farið fram hjá kaupstöðunum. En hinsvegar er það áreiðanlegt, að slíkur forkaupsrjettur mundi baka misrjetti og gæti frekar leitt af sjer ilt en gott, t. d. það, að börn gætu ekki fengið að njóta rjettar og verka foreldra sinna. Jeg veit líka mcrg dæmi til þess, að forkaupsrjettur hefir orðið til baga fyrir fátækar fjölskyldur, sem hafa viljað setjast að í ákveðnum heppi, og sem undir sæmilegum kringumstæðum hefðu átt að geta sjeð sjer þar farborða, en þá hefir hreppstjórnin verið svo hrædd við þá ómegð, sem hreppnum gæti stafað af því, að hann hefir verið látinn kaupa jörðina, til þess áð bægja þessum fátæku fjölskyldum frá. En í þessu tilfelli gerir forkaupsrjetturinn lítið gagn; hann getur kannske hækkað verð þeirrar jarðar, sem um er að ræða, en naumast annað. En þetta frv. er líklega aðallega komið fram vegna þess, að margir kaupstaðir hafa sofið rótt á kodda andvaraleysisins, og ekki hirt um í tíma að útvega sjer þær jarðir, sem þeir þurftu á að halda til nauðsynlegrar ræktunar, og þess vegna er gripið í þetta hálmstrá eins og nokkurskonar bjargráð til þess að bæta úr þessu forsjáleysi. En umræðurnar hafa sannfært mig ennþá betur um það, að rjettast sje að fella frv. Þó skal jeg játa það, að brtt.hv. 2. þm. S.-M. (IP) er heldur til bóta.

Jón Baldvinsson Það má ekki minna vera heldur en að jeg víki einhverju að hv. landbn., fyrir meðferðina á þessu frv. mínu, en það verður misskift. Jeg finn ástæðu til þess að þakka hv. 2. þm. S.-M. (IP) fyrir vilja hans til að sinna niálinu, sem hann telur þess vert, að verði samþykt, þó að háttv.þm. (IP) sje ekki að öllu leyti samþykkur orðalagi frv. Jeg vil þá, frá mínu sjónarmiði, færa fram góðar og gildar ástæður fyrir því, að þetta frv. gæti orðið að gagni, og fá lýst því, sem liggur í augum uppi, hvílík nauðsyn það er fyrir kauptún að eignast jarðir í kringum sig, til þess að geta látið íbúa sína fá land til ræktunar, ekki aðeins til þess að fá þá auknu framleiðslu á landbúnaðarvörum, sem þeim er nauðsynlegust, nefnilega mjólk, heldur líka til þess að geta látið menn fá þar atvinnu, þegar svo ber undir. Aftur á móti get jeg ekki þakkað hv. meiri hl. nefndarinnar meðferð hans á málinu, því að hann vill sálga því með öllu. Nú hafa nær allir deildarmenn talað um þetta frv. mitt, og skifst í tvo flokka, sumir vilja styðja það, en sumir fella það, en ástæðurnar, sem fram hafa komið, hafa allar bent í þá átt, að hvort sem þetta frv. yrði samþykt eða ekki, þá væri nauðsyn á því, að kaupstaðir og kauptún eignuðust sem mest af nærliggjandi jörðum. En ótti andstæðinga frv. er bygður á því, að kauptúnin muni nota forkaupsrjett sinn til þess að eignast jarðir, sem þau ekki hefðu annað við að gera en að koma þangað þeim mönnum, sem þau vildu losna við, með því að koma þeim yfir í annað sveitarfjelag. Jeg held nú, að slikt sje ekki alment. Náttúrlega kann að hafa komið fyrir, að þetta hafi einhvern tíma verið gert. En ef athuguð er meðferð sveitarmálefna á síðari árum, þá held jeg, að hv.þdm. muni fljótlega sannfærast um það, að slík hrekkjabrögð um fátækraframfæri hafa ekki verið mest af hendi kaupstaðanna. Hv. 1. þm. G.-K. (BK) og fleiri hafa talað um, að það hefði átt að felast hjer rjettur til þess að taka jarðir eignarnámi, en það er svo hæpið að samþykkja með almennum lögum slíkar heimildir, af því að ákvæði stjórnarskrárinnar eiga að ráða, og geta verið því til fyrirstöðu.  Brtt. hv. 2. þm. S.-M. (IP) breytir frv. að nokkru. En þó að jeg áliti, að mitt orðalag sje betra, get jeg þó til samkomulags fallist á hana. En eftir orðanna hljóðan, ef hún þá verður samþykt, þá skil jeg ekki, að forkaupsrjetturinn nái að þeim jörðum, sem liggja að þeirri jörð, því að orðin „er liggur að landi kaupstaðar“, er skilgreining á því, að „land kaupstaðar“ sje kaupstaðarlóðin, en jörðin verður þar fyrir utan, og er þar jafnt fyrir utan, þó að kaupstaðurinn eignist hana. Þá hefir verið um það rætt af sumum hv.þm., að það væri yfirleitt æskilegt, að þær jarðir, sem kaupstaðir og kauptún eignuðust í nágrenni sínu, yrðu iagðar undir lögsagnarumdæmi kaupstaðarins eða kauptúnsins. En ef það verður sett í lög, þá raskar það miklu af því, sem fyrir er í löggjöfinni, og jeg hygg, að það þyki ekki rjett, nema með því að báðir aðiljar samþykki, að gera breytingar á lögsagnarumdæmunum, og það þarf þá alveg að breyta grundvallarhugmyndinni í löggjöfinni, ef því verður haldið fram, að jörð eigi að leggjast undir lögsagnarumdæmi kaupstaðarins, ef kaupstaðurinn eignist jörðina. Það er líka svo margt, sem kemur til greina, þegar á að leggja jörð undir annað lögsagnarumdæmi. Hreppurinn vill tryggja sig fyrir því, að þurfa að bera byrðar vegna þeirra, sem alist hafa upp á þessari jörð, og seinna kynni að geta orðið hreppnum til byrði. En þetta er alt saman samningar milli sveitarfjelaga, sem jeg hygg, að ekki sje hægt að ráðstafa með lögum. Hv. þm. A.-Húnv. (GÓ) skaut því fram, að nær væri, að forkaupsrjetturinn gengi handa jarðnæðislausu sveitafólki. En það er nokkuð óákveðið, og ómögulegt er að setja það í lög. Hv. þm. (GÓ) fullyrti, að þetta land kæmi ekki að neinu gagni. En jeg vil benda á það, að í jarðræktarlögunum, sem helstu forkólfar landbúnaðarins hafa samið, er einmitt gert ráð fyrir því, að kaupstaðir og kauptún gangi í það, að rækta bæjarlandið. Í 31. gr. jarðræktarlaganna er einmitt gefið tilefni til frv. þessa, er hjer liggur fyrir. Þar er ákvæði um það, að skifting jarða nái einnig til þjóðjarða og kirkjujarða, ef þær liggja að kaupstað eða kauptúni. Það er óhjákvæmilegt, að þau lönd verði einnig tekin til ræktunar, því að alment er kvartað yfir, að ekki sje til nægilegt land til að yrkja fyrir kaupstaða- og kauptúnabúa. Það kann að vera rjett, að frv. bæti ekki mikið úr þessu, en það styður að því. Er þá líka komið það gagn, sem jeg ætlaðist til, að það ynni. En hver svo sem örlög þess verða nú, þá býst jeg við, að síðar muni fitjað upp á þessu sama, til eflingar ræktuninni í kringum kaupstaðina og kauptúnin. En skilyrði fyrir allri ræktun er það, að gott jarðnæði sje fyrir hendi og nóg fólk til þess að yrkja jörðina. Og þessum skilyrðum fullnægja kaupstaðirnir og kauptúnin.