Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Iðnn. hefur tekið til meðferðar frv. það, sem hér er til umr., og haldið þrjá fundi til þess að ræða málið. Á fund n. komu iðnrh. og rafmagnsveitustjóri ríkisins til þess að ræða um frv. við okkur. Þess vil ég geta, að á fund n. komu einnig bæjarstjóri og rafveitustjóri frá Siglufirði. Þeir lýstu fjárhagserfiðleikum hjá Rafveitu Siglufjarðar og óskuðu eftir að bætt yrði úr þeim vanda með því að veita Rafveitu Siglufjarðar hlutdeild í ráðstöfunarfé því sem verðjöfnunargjaldið gefur. Nm. töldu ekki fært að gera þetta að tillögu sinni. Hins vegar telja nm. ljóst, að Rafveita Siglufjarðar eigi við fjárhagserfiðleika að etja, og leggja til að stjórnvöld aðstoði við að leysa þann vanda með sérstökum aðgerðum. Þá vil ég og geta þess, að n. barst bréf frá Sambandi ísl. rafveitna sem felur í sér mótmæli gegn verðjöfnunargjaldinu. Í þessu bréfi er þó tekið fram að það sé ljóst, að leysa þurfi fjárhagsvanda fyrirtækja þeirra sem gjaldsins njóta, þ.e. Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða. Og það er enn fremur tekið fram í bréfinu og vitnað til þess, sem stjórn Sambands ísl. rafveitna hefur sagt áður, að hún telji að leysa beri fjárhagsvanda Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestjarða á annan hátt en með verðjöfnunargjaldi, m.a. með beinum framlögum úr ríkissjóði, eins og segir í bréfi þessu. Þá segir í bréfi þessu að Kristján Jónsson og Hafsteinn Davíðsson taki fram, að þeir teysti sér þó ekki til að mótmæla gjaldi þessu, þ.e. verðjöfnunargjaldinu, meðan ekki koma til aðrar lausnir á fjárhagsvanda Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða, en þeir menn, sem þarna eru tilgreindir, eru fulltrúar Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða í stjórn Sambands ísl. rafveitna. Það varð niðurstaða n., að hún mælir með samþykkt frv. Tveir nm. skrifa undir nál. með fyrirvara. Þetta frv., sem hér um ræðir, er framlenging á lögum um verðjöfnunargjald af raforku. Hér er um að ræða 19% verðjöfnunargjald og að því verði skipt á milli Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða þannig að Rafmagnsveiturnar hljóti 80% af tekjum af verðjöfnunargjaldi, en Orkubú Vestfjarða 20%. Þetta er óbreytt frá gildandi lögum. Í frv. þessu segir að verðjöfnunargjaldinu skuli varið til að bæta fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða. Þetta orðalag hefur verið í þessum lögum frá því að þau voru fyrst sett í þessu formi árið 1974. Það hefur verið litið svo á, að þetta orðalag rúmaði bæði það, að þetta fé, sem kemur inn fyrir verðjöfnunargjaldið, væri beinlínis notað til þess að lækka taxta viðkomandi orkufyrirtækja, og svo óbeinlínis - með því að bæta fjárhag þeirra - þá er að sjálfsögðu dregið úr fjármagnskostnaði þeirra og skapaður grundvöllur fyrir lægra orkuverð. Þessi skilningur hefur verið á framkvæmd þessara laga hingað til og það er tekið fram í grg. með þessu frv., en þar segir um þetta efni á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Gjaldið er nauðsynlegt til þess að bæta úr fjárhagsörðugleikum fyrirtækjanna og til þess að hamla gegn hinum mikla mun á raforkuverði í landinu sem bitnar mest á viðskiptavinum Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða.“ Þetta mál, sem hér um ræðir, er, eins og allir vita og ég vék að áður, ekki nýtt. Sögu þess má rekja allt aftur til 1965, þegar með lögum var stofnað til sérstaks verðjöfnunargjalds til þess að bæta fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins. 1 því formi, sem núgildandi lög eru og þetta frv. sem hér er lagt farm, hefur þetta mál verið síðan 1974, með lögunum sem þá voru sett, lög nr. 83 frá 1974. En lögin hafa verið framlengd óbreytt síðan með tveim undantekningum, þ.e. að í fyrra var sem kunnugt er verðjöfnunargjaldið hækkað úr 13% í 19%, og við stofnun Orkubús Vestfjarða, sem tók hluta af veitusvæði Rafmagnsveitna ríkisins í sínar hendur, var ákveðið að skipta fé því, sem verðjöfnunargjaldið gefur, á milli Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða í réttu hlutfalli eða því sem næst við umsvif Rafmagnsveitna ríkisins eins og þau voru á Vestfjörðum, en út úr því dæmi kom að eðlilegt væri að Orkubúið fengi 20 % af þessu fé og Rafmagnsveitur ríkisins 80%. Það er augljóst, að þörf hefur verið fyrir þetta gjald allt frá þeim tíma að það var fyrst innleitt 1965. Og ég hygg að það leiki ekki nokkur vafi á því, að ekki sé nú minni þörf en áður á þessu gjaldi og þeirri aðstoð sem það gerir mögulega, nema síður sé. Nú mætti halda hér langa tölu um þarfir Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða í þessu sambandi og nauðsyn þess að samþykkja frv. sem hér liggur fyrir. En þetta mál er svo alkunnugt og raunar mikið rætt, að ég sé ekki ástæðu til þess nú að vera fjölorður um það. Það orkar ekki tvímælis nú, að Rafmagnsveitur ríkisins þurfa á þeirri aðstoð að halda sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Ég get til upplýsingar getið þess, að talið er að vextir og afborganir af lánum Rafmagnsveitna ríkisins á árinu 1979 nemi um 330 millj. kr. Er áætlað af Rafmagnsveitum ríkisins að verðjöfnunargjaldið árið 1979 muni gefa rúmar 2000 millj. eða 2100 millj. kr. til Rafmagnsveitnanna. Með hliðsjón af þessu og þrátt fyrir þessa aðstoð er áætlað nú - eða það var byggt á áætlun sem gerð var í sept. s.l. og er ekki talið að hafi breyst neitt svo að orð sé á gerandi síðan - að rekstrarhalli Rafmagnsveitna ríkisins á árinu 1979 muni nema um 1000 millj. kr. Þessar fáu tölur bera þess glöggt merki, hver þörf Rafmagnsveitna ríkisins er fyrir þá aðstoð sem gert er ráð fyrir með þessu frv. Ég vík þá aðeins nokkrum orðum að Orkubúi Vestfjarða. Aðalvandi Orkubús Vestfjarða í dag er fólginn í því, að Vesturlínu er ekki lokið og verður ekki lokið á þessu ári, eins og gert var ráð fyrir og raunar fyrirheit gefið um þegar Orkubú Vestfjarða var stofnað. Af þessum ástæðum verður Orkubúið að búa við það ástand að treysta svo mjög á framleiðslu rafmagns með dísilvélum, að talið er að töfin á Vesturlínu - miðað við það að Vesturlína tefjist um eitt ár frá því sem upphaflega var gert ráð fyrir og það er öruggt nú að svo verður - kosti Orkubúið um 1000 millj. Þetta er nettóupphæð, því að það eru hartnær 1.5 milljarðar sem olíukaupin nema af þessum ástæðum, en frá dregst auðvitað kostnaðarverð á rafmagni sem keypt væri um byggðalínu. Er því af þessu, þó að ég nefni ekki fleira, augljóst hve mikil þörf Orkubúsins er nú á að fá aðstoð sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Ég hef aðeins í fáum orðum vikið að fjárhagsstöðu fyrirtækjanna sem hér um ræðir. En það þarf naumast að taka fram að enn sem áður skera þessi fyrirtæki sig úr öðrum orkufyrirtækjum á landinu fyrir það, hvað orkuverðið er hátt. Síðustu tölur í því efni sýna, ef tekið er rafmagn til heimilisnotkunar, að verðið í Reykjavík er 36.25 kr. á kwst., hjá Orkubúi Vestfjarða 51.08 kr. á kwst. og hjá Rafmagnsveitum ríkisins 55.68 kr. á kwst. Og ef við tökum taxta til húshitunar og berum saman við Reykjavík sem áður, þá er verðið 8.60 kr. í Reykjavík, 14.30 á Vestfjörðum og 10.05 kr. hjá RARIK. Taxti fyrir vélar er í Reykjavík 22.53 kr. á kwst., hjá Orkubúi Vestfjarða 38.78 kr. á kwst. og hjá Rafmagnsveitum ríkisins 34.03 kr. á kwst. Þetta eru síðustu tölur um þessi efni og sýna þær, eins og ég sagði, að það er óbreytt ástand, að Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða skera sig úr í þessum efnum og hafa algera sérstöðu, eins og hefur verið allan þann tíma sem verðjöfnunargjaldið hefur staðið hvað varðar Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubúið síðan það var stofnað. Ég sagði áðan að n. mælti með samþykkt þessa frv. Ég vil taka það fram, að í því felst ekki nein yfirlýsing af hálfu n. eða einstakra nm. um að það fyrirkomulag, sem nú er notað til verðjöfnunar, hljóti að vera það eina rétta og ekki komi til greina aðrar leiðir í þessu efni. Ég sé ekki ástæðu til að fara að ræða það mál hér frekar, enda kemur auðvitað ekki til greina að taka upp aðrar leiðir nú við afgreiðslu þessa máls, vegna þess að svo vandasamt mál verður ekki leyst á tveim dögum eða jafnvel þrem. Ef menn viðurkenna þörfina á þessari verðjöfnun, þá er nauðsynlegt að afgreiða frv. þetta fyrir jólaleyfi. Og ég vil ekki efast um það, að menn viðurkenni nauðsynina á þessari verðjöfnun. En með tilliti til þessa vil ég taka undir orð hæstv. iðnrh. sem hann viðhafði, þegar hann mælti fyrir frv. þessu við 1. umr., og skoraði á d. að hraða afgreiðslu málsins svo að það tækist að ljúka því í báðum deilum fyrir jólaleyfi.



Herra forseti. Rafmagnsveitur ríkisins hafa löngum átt við mikinn fjárhagsvanda að stríða. Þau fjárhagsvandræði stafa fyrst og fremst af því, að Rafmagnsveitum ríkisins hefur frá upphafi verið ætlað það hlutverk m.a. að kosta raflagnir og rafveitur, sem ólíklegt var eða útilokað að gætu borið sig, og þær hafa því haft með höndum verulegt félagslegt verkefni án þess að á sama tíma hafi verið séð um að ætla þeim tekjur beint frá ríkinu til þess að standa undir þeim kostnaði. Hvað eftir annað hefur því þurft að grípa til ráðstafana til að létta skulum af Rafmagnsveitum ríkisins, greiða beinlínis úr ríkissjóði til Rafmagnsveitnanna eða afla þeim nýrra tekjustofna. Eins og hv. frsm. gat um, var árið 1965 tekinn upp sérstakur tekjustofn sem var í gildi í 9 ár, en vorið 1974 var augljóst að nauðsynlegt var að breyta þeim tekjustofni, m.a. til þess að afla meiri tekna til handa Rafmagnsveitunum. Þáv. iðnrh. lét semja frv. um verðjöfnunargjald í smásölu og var það lagt fyrir þingið vorið 1974, en náði þá ekki afgreiðslu, var flutt svo um sumarið 1974 að nýju af þeim sama hæstv. ráðh., og eftir stjórnarskiptin haustið 1974 féll það í hlut þess iðnrh., sem þá tók við, að flytja frv. og fá það lögfest. Síðan hefur þetta gjald verið framlengt á hverju ári því að frv. hefur verið ætlað að gilda aðeins um eitt ár í senn. Það er auðvitað öllum ljóst og kemur fram í þessari sögu málsins, að menn hafa ekki viljað ákveða þetta gjald nema til eins árs í senn, að á því hafa verið og eru verulegir annmarkar. Í fyrsta lagi væri að margra - ég held flestra dómi æskilegra að afla Rafmagnsveitum ríkisins fjár með öðrum hætti en þessum, að leggja sérstakan skatt á alla rafmagnsnotendur. Í annan stað hefur þetta gjald sætt réttmætri gagnrýni vegna þess að það er hlutfallsgjald, viss prósenta, sem leggst á rafmagnsreikninga, og þýðir í framkvæmd að þeir, sem þurfa að búa við hæsta gjaldskrá fyrir rafmangsnotkun, verða um leið að borga mest í krónutölu í þetta gjald. Hins vegar hefur enn ekki tekist að leysa þessi vandamál þannig að annað kæmi í staðinn fyrir þetta gjald. Á síðasta þingi var flutt frv. um að hækka gjaldið, sem þá hafði verið nokkur ár 13%, upp í 19%. Um þessa hækkun urðu miklar deilur. Ég ætla að menn hafi verið á einu máli um að óhjákvæmilegt væri að framlengja 13% gjaldið, en um þessa 6% viðbót varð ágreiningur. Við umr. í hv. Nd. lagði ég til að þessi hækkun yrði ekki samþykkt, heldur yrði sú upphæð sem þessi viðbót átti að skila, eða samsvarandi upphæð tekin beint inn í fjárlög, og lýsti því yfir fyrir hönd þm. Sjálfstfl. þá, að Sjálfstfl. væri reiðubúinn til að standa að lækkunartillögum um sömu upphæð á móti í fjárlögum. Þetta var 21. des. í fyrra, en þá voru fjárlög einmitt til meðferðar. Þessi till. náði ekki fram að ganga og stóðu mál nokkuð jafnt í Nd., en að lokum varð sú niðurstaðan, að hækkunin var samþykkt með litlum atkvæðamun. Þegar þetta frv. liggur nú fyrir, um 19% gjald eða framlengingu þess, er að sjálfsögðu mikill vandi á höndum. Ljóst er að sú hugmynd, sem sett var fram fyrir ári um að taka tilsvarandi upphæð inn í fjárlög, er ekki raunhæf nú sem stendur a.m.k., þar sem fjárlög eru nú ekki til meðferðar eins og þá og verða ekki afgreidd fyrr en einhvern tíma á næsta ári. Ég tel því ekki rétt að flytja þá till. nú eins og sakir standa. Í umsögn, sem iðnn. barst í morgun frá Sambandi ísl. rafveitna, er ítrekað að Sambandið andmælir þessu gjaldi og telur að leysa beri fjárhagsvanda Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða á annan hátt, m.a. með beinum framlögum úr ríkissjóði. M.a. er réttilega á það bent, að sú skipan getur í raun ekki staðist til lengdar að hið opinbera taki þannig í prósentugjöld af Rafmagnsveitunum samtals í kringum 40%, bæði verðjöfnunargjaldið, eins og það nú er, og söluskattinn. Þetta er of þung byrði á rafmagnsnotkunina í landinu og verður að vinda bráðan bug að því að reyna að finna aðrar leiðir. Við umr. málsins á þingi fyrir réttu ári komst þáv. hæstv. iðnrh. svo að orði, að iðnrn. mundi beita sér fyrir athugun á tekjuöflun og fleiri þáttum hjá Rafmagnsveitum ríkisins og þá m.a. huga að þeim tekjustofni sem hér er mælt með að á verði lagður til loka þessa árs, þ.e. verðjöfnunargjaldinu. Að mínu mati, sagði hæstv, ráðh., þarf ríkissjóður að gera ráð fyrir að leggja Rafmagnsveitunum til framlag árlega, a.m.k. fyrst um sinn, sem svari til félagslegra þátta í framkvæmd fyrirtækisins. Ég vil láta þessar aths. koma fram og tel nauðsynlegt að þetta gjald verði hið fyrsta endurskoðað og þess freistað að finna aðrar leiðir til þess að leysa fjárhagsvanda Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða. Þegar Orkubúið var stofnað var því beinlínis gefið fyrirheit um að það skyldi fá 20% af verðjöfnunargjaldinu, sem eðlilegt var þar sem Orkubúið tók við vissum þætti af starfsemi Rafmagnsveitna ríkisins, þ.e. starfsemi þeirra á Vestfjörðum, og var metið hæfilegt að fimmtungur af gjaldinu gengi þá Orkubúsins. Ég vil taka það fram, að þótt ég hafi verið andvígur hækkun gjaldsins og telji gjaldið allt of hátt, þá sé ég ekki aðrar leiðir til þess að leysa þessi mál en að framlengja að sinni þetta gjald. Með þeim fyrirvörum, sem ég hef tekið fram, hef ég skrifað undir það nál. sem hv. frsm. hefur nú lýst.



Herra forseti. Ég vil gera grein fyrir fyrirvara þeim sem ég hafði á við undirritun nál., þar sem iðnn. Ed. leggur til að frv. til l. um verðjöfnunargjald af raforku verði samþ. Ég þreifaði fyrir mér um það í n., hvort hv. samnm. mínir í iðnn. gætu fallist á breytingu á efnisgrein frv. á þá lund, að á eftir orðunum „endurseld raforka“ komi: verðjöfnunargjaldinu skal varið til að jafna verðmun á rafmagni milli Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða annars vegar og annarra rafmagnsveitna hins vegar - þannig að kveðið yrði á um það beinlínis í lagagreininni að til þess arna skyldi verðjöfnunargjaldinu varið, en á ekki til þess að ganga beinlínis inn í fjárhag þessara stofnana og verja ráðstöfunarfé þeirra með þeim hætti. Sem sagt, þarna var skákað í því skjóli, að nást mundu fram önnur fjárframlög til þess að bæta rekstrarstöðu Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða, svo sem við höfum raunar ástæðu til að ætla að þingvilji sé fyrir. Þá ástæðu getum við m.a. fundið í fjárlagafrv., þar sem fjallað er um Rafmagnsveitur ríkisins á bls. 221, en þar segir: „Á árinu 1980 mun ríkissjóður yfirtaka 600 000 þús. kr. lán sem RARIK tók samkv. lánsfjáráætlun 1979 til að bæta greiðslustöðu sína. Enn fremur er fyrirhugað að ríkissjóður yfirtaki 600 000 þús. kr. af skuldum RARIK á árinu 1981. Auk þessa er gert ráð fyrir framlagi til RARIK í fjárlagafrv. 1980 að upphæð 400 000 kr. Það sem liggur að baki framlaginu og að dregið er úr skuldabyrði RARIK eru ýmsar félagslegar framkvæmdir á vegum fyrirtækisins“. Og enn fremur segir í næstu mgr. þar fyrir neðan: „ Ríkisstj. samþykkir að frá og með árinu 1980 beri ríkissjóður allan kostnað af félagslegum framkvæmdum, sem Rafmagnsveitum ríkisins er falið að ráðast í og standa fyrir. Verði gert ráð fyrir slíku framlagi frá ríkissjóði í fjárlagafrv. fyrir árið 1980. Um mat á félagslegum þætti framkvæmda verði fjallað af fulltrúum frá fjárlaga- og hagsýslustofnun, Rafmagnsveitum ríkisins og iðnrn.“ Nú er það ljóst og það var okkur nm. ljóst af samtali okkar á nefndarfundi í morgun við hæstv. iðnrh. og einnig við rafmagnsveitustjóra ríkisins, að hvorugur þeirra telur á vísan að róa um það, að aflað verði í tæka tíð nauðsynlegra fjármuna til þess að gera hag Rafmagnsveitna ríkisins bærilegan, einnig það, að svo mikið er í húfi að við afgreiðum þetta frv. sem lög nú áður en þm. fara í jólafrí, að þar má engu til hætta. Ég vil aftur á móti undirstrika það sjónarmið mitt, að það sé ekki til heilla að verðjöfnunargjaldi af raforku sé í sífellu varið til annarra nota heldur en þeirra sem á er kveðið í hinum upphaflegu lögum með þessu heiti, eins og hefur verið gert æ síðan árlega, að þar er tjaldað til einnar nætur og raunverulega verið af takmarkaðri fyrirhyggju og litlum myndarskap að velta á undan sér vandamáli sem er þess eðlis að það verður ekki leyst nema með beinum fjárveitingum í því skyni. Ég hefði kosið að flytja brtt. í þessa átt hér í Ed. við 2. umr. um málið, við þessa umr. Vegna tímaskortsins, vegna þess sem við okkur blasir um möguleika á töfum í Nd., hef ég þó ekki treyst mér til þess og raunar ekki við 3. umr. heldur. Ég vil aftur á móti að það komi fram þegar við þessa umr. af minni hálfu og af hálfu fyrrv. iðnrh., Hjörleifs Guttormssonar, að það er augljóst mál, að við hljótum að ætlast til þess að séð verði fyrir nauðþurftum Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða á annan hátt en þennan og að verðjöfnunargjaldinu af raforku á að verja til þess að jafna þann mismun sem er á raforku annars vegar seldri frá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða og hins vegar frá öðrum rafmagnsveitum. Vegna þess, eins og hv. formaður iðnn. greindi frá í framsöguræðu sinni, að þeir komu til okkar á nefndarfundinn, Siglfirðingarnir, og röktu fyrir okkur vandkvæði sín varðandi rekstur Rafmagnsveitu Siglufjarðar og Skeiðsfossvirkjunar, þá vil ég taka það fram, að ég tel nauðsynlegt, að jafnframt því sem gerðar verða sérstakar ráðstafanir til þess að gera rekstur Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða bærilegan verði vandkvæði þeirra Siglfirðinganna í sambandi við rekstur Skeiðsfossvirkjunar tekinn til ítarlegrar og mjög vingjarnlegrar athugunar, því að ljóst er að Rafmagnsveita Siglufjarðar er í mjög miklum vanda, þótt ég viðurkenni að umdeilanlegt kunni að vera að hann sé sprottinn af sömu rót og efnahagsvandi Rafmagnsveitu ríkisins og Orkubús Vestfjarða. Vandinn er þar eigi að síður fyrir hendi, og ég tel að við hljótum að taka hann til sérstakrar velviljaðrar athugunar og athuga möguleika á því að hlaupa þar undir bagga einnig.



Herra forseti. Við framsóknarmenn leggjum mikla áherslu á jafnrétti í orkumálum og að landsmenn búi í öllum aðalatriðum við sama orkuverð. Án þess að ég ætli að stofna til almennra umr. um þessi málefni, sem eru að mínu mati ein þau brýnustu málefni sem þarfnast úrlausnar eins og ástatt er, vildi ég koma þessu sjónarmiði á framfæri og enn fremur því, að Framsfl. mun leggja á það mikla áherslu, að þessi mál í heild, ekki aðeins raforkuverðið og jöfnun þess, heldur einnig húshitunarmálin, verði tekin til heildarmeðferðar af ríkisstj. og Alþingi. Þetta mál, sem hér er til umr., stefnir í þá átt að jafna raforkuverðið í landinu. Þess vegna erum við því að sjálfsögðu fylgjandi og munum greiða fyrir framgangi þess hér í þinginu nú fyrir jólaleyfi. Ég held að það sé rétt, að þessi upphæð sé áætluð á fjárl. að vera 2900 millj. kr., minnir mig vera, og greiðist úr ríkissjóði til Orkusjóðs og þaðan 80% til Rafmagnsveitna ríkisins og 20% til Orkubús Vestfjarða. Að sjálfsögðu kemur einnig til greina að verðjafna beint af fjárl. með öðrum hætti. Þessi verðjöfnunaraðferð hefur sætt andmælum, eins og kunnugt er. Það hefur komið fram hér í umr. áður á Alþ. Í fyrravetur skiptist þingheimur nokkurn veginn í tvær fylkingar í þessu máli gagnvart þessari aðferð, þannig að það kemur vissulega til greina að finna aðrar aðferðir til að jafna raforkuverðið. Spurning er hvort ekki kæmi til álita að taka þetta mál og húshitunarmálin algerlega út úr fjárl. í heild, vegna þess að þau eru orðin svo brýn og vegna gerbyltingar í þeim málum á örfáum mánuðum, og taka þau þannig til meðferðar í heild sinni. Það hefur einnig komið fram hér í umr., að Rafmagnsveitur ríkisins búa við mikinn fjárskort. Þær skulda geysimikið fé vegna starfsemi sinnar og aðstaða þeirra til þess að selja raforku á sambærilegu verði t.d. við Landsvirkjun er gersamlega fráleit eins og ástatt er, sérstaklega vegna þess þáttar í starfsemi Rafmagnsveitnanna sem er stundum kallaður félagslegar framkvæmdir, þ.e. línulagnir í dreifbýlinu. Þess vegna var það, að í fjárlagafrv. því, sem ég gekk frá og lagði fyrir Alþ. í haust, var gert ráð fyrir sérstöku framlagi á fjárl, til Rafmagnsveitna ríkisins, einum milljarði, sem sérstaklega var ætlaður til félagslegra framkvæmda. Einnig var gert ráð fyrir því, eins og kom fram í ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e., að skilgreint yrði, hvað væru félagslegar framkvæmdir, og leitað leiða til þess, að þær væru kostaðar á annan hátt en þann, að menn yrðu að greiða það beint í rafmagnsverðinu. Það verður að játa, að það er minna svigrúm fyrir ríkissjóð í þessum efnum vegna þess að hann þarf að standa undir gífurlegum framlögum vegna fjármagnskostnaðar við Kröflu. Á næsta ári eru þessar fjárhæðir áætlaðar 3.9 milljarðar kr. og það er náttúrlega geysilega stór biti fyrir ríkissjóð að kyngja. Ef þau mál færast til betri vegar, sem við skulum öll vona, kann að skapast svigrúm til þess að sinna þessum málum fljótar en ella hefði verið unnt. Ég vildi með þessum fáu orðum undirstrika það, að við í Framsfl. greiðum auðvitað fyrir málinu í gegnum þingið, en höfum mikinn áhuga á því, að þessi mál í heild, orkumálin, verði tekin upp af Alþ. og ríkisstj. hið allra fyrsta.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir um verðjöfnunargjald af raforku, er ekki nýtt af nálinni og hefur verið til umfjöllunar í þessari hv. d. áður, eins og hefur þegar komið fram. Ég er þeirri hugsun sammála að ná sem mestum jöfnuði í þessum efnum meðal íbúa landsins alls. Ég er sammála því, að það verður á einhvern hátt að hamla gegn hinum mikla mun sem er á raforkuverðinu í landinu. Það er hins vegar spurning í mínum huga, hvort rétt sé að taka þetta jöfnunargjald sem prósentugjald af orkukaupendum eins og verið hefur nú um sinn og lagt til í þessu frv. Rafveita Siglufjarðar hefur komið hér til umr. og var svo einnig þegar þetta mál var til umfjöllunar síðast í þessari hv. d. Siglfirðingar hafa að mínu mati hér nokkra sérstöðu. Þeir hafa byggt sitt orkuver sjálfir og eru ekki aðeins með dreifiveitu, heldur eiga þeir einnig og reka orkuöflunarveitu sem selur orku ekki aðeins til Siglfirðinga, heldur einnig í Fljót og til Ólafsfjarðar. Forsvarsmenn Rafveitu Siglufjarðar komu á fund iðnn. í gær, eins og hér hefur komið fram, og óskuðu þess að verða undanþegnir þessu jöfnunargjaldi, en um það náðist ekki samstaða í n. Hins vegar höfðu nm. skilning á fjárhagsvanda Rafveitu Siglufjarðar, sem er mikill, og vilja gera sitt til að leysa hann á sérstakan hátt eða með sérstökum aðgerðum, eins og hv. formaður iðnn., Þorvaldur Garðar Kristjánsson, sagði í sínu máli þegar hann talaði fyrir þessu frv. Ég treysti því, að svo verði að staðið. Af þeirri ástæðu flyt ég ekki brtt. við þetta frv., en legg ríka áherslu á að á vanda þessarar rafveitu verði litið með fullum skilningi og velvilja og úr honum reynt að leysa. Vegna þeirra aðstæðna, sem nú ríkja á Alþ., og þess nauma tíma, sem þm. hafa til umfjöllunar um þetta verðjöfnunargjald og önnur mál sem nauðsynlega þurfa að fá afgreiðslu fyrir n.k. áramót, er í sjálfu sér ekki miklu hægt að breyta, hvað þá að bylta. Það er hins vegar rík ástæða til að lögð verði mikil vinna í að athuga þessi mál í heild sinni og reynt að finna færari leið að því marki að ná auknum jöfnuði í þessum efnum. Ég ætla ekki að segja fleira um þetta mál. Það, sem ég vildi segja, er margt og nokkuð af því komið fram hjá öðrum nm. Ég styð þetta frv. og mun greiða því atkv., en það er nauðsynlegt, eins og ég sagði áðan að leggja meiri vinnu í og ríkari áherslu á að finna farsælli leið að þessu annars ágæta marki.

Iðnrh. (Bragi Sigurjónsson) Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. iðnn. fyrir röska og fljóta afgreiðslu á umræddu frv. og vil líka mega vona að það þakklæti nái einnig til hv. þd. Ég get á marga lund tekið undir þær aths. sem hér hafa verið fluttar fram, og alveg get ég tekið undir það, að þetta mál þurfi nánari og betri athugun en nú var unnt að gera, en þykist finna og er þakklátur að þd. skilji þá þrengslastöðu sem við erum í með afgreiðslu þessa máls. Ég endurtek það, að ég er þd. mjög þakklátur fyrir fljóta og góða afgreiðslu.