Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist eftirfarandi bréf: „Alþingi, 20. okt. 1981. Þar sem ég er á förum í opinberum erindum leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Reykjavík, Haraldur Ólafsson dósent, taki sæti á Alþing; í fjarveru minni. Ólafur Jóhannesson, 5. þm. Reykv. Til forseta Ed.“ Haraldur Ólafsson hefur áður átt sæti á Alþingi og kjörbréf hans verið rannsakað og býð ég hann velkominn til þings þegar hann birtist hér í hv. deild. Hann hefur enn þá ekki sést hér, en hann er sem sagt væntanlegur og boðinn velkominn í okkar hóp.



Herra forseti. Ég spyr: Hvernig má það vera, að sumir íbúar þessa lands þurfi að greiða stórfé, gjarnan 1750 kr. og e. t. v. allt upp í 7000 kr., til þess að komast í sjúkrahús þegar þeir eru ekki ferðafærir, meðan aðrir, stór hluti íbúa þessa lands, geta komist í sjúkrahús nokkurn veginn ókeypis? E. t. v. trúa menn því ekki að þetta sé svona. En gildandi lög í landinu eru með þeim hætti, að svona er það. Það fer eftir búsetu manna líka, hvern kostnað þeir hafa af því að fá vitjun samlagslæknis. Sumir íbúar þessa lands þurfa að borga allt að 300 kr. fyrir að fá vitjun samlagslæknis meðan við mörg hin, sem búum hér t. d. á höfuðborgarsvæðinu, fáum þetta fyrir fáeinar krónur. Ekki getur þetta talist réttlæti, ekki getur þetta verið í samræmi við þá stefnu, sem mörkuð hefur verið og boðuð og kennd við byggð landsins og nefnd byggðastefna, að mismuna fólki með þessum hætti eftir því hvar það býr í landinu. Hér er um gífurlegt óréttlæti að ræða og það í málaflokki sem maður hefði haldið að menn væru á þessum tíma allir sammála um hver grundvallarstefnan ætti að vera í, nefnilega heilbrigðismálum. Grundvallarstefnan á auðvitað að vera sú, að allir hafi jafnan rétt til heilbrigðisþjónustu. Þeir heilbrigðu eiga að standa undir kostnaði hinna sjúku, hinir verr setu eiga ekki að gjalda þess þegar sjúkleiki herjar á þá, og það á enginn að komast í vandræði vegna greiðslu á læknishjálp. Greiðsla almannatrygginga vegna hjúkrunarkostnaðar og læknishjálpar er ekki úthlutun á ölmusu, heldur réttlætið eitt. Allir eiga að hafa sama rétt til læknisþjónustu og hjúkrunar án tillits til þess, hvar þeir búa eða hver efnahagur þeirra er. Og það á enginn að þurfa að kvíða því vegna efnahags síns að hann geti ekki notið bestu þjónustu sem völ er á. Því fer fjarri að þessum markmiðum, svo sjálfsögð sem þau hljóta að teljast, hafi verið náð í okkar landi. Almannalöggjöfin ber ýmis merki þess, að tilgangur þeirra laga hafi gleymst. Þó veit enginn okkar hvenær röðin kemur að honum sjálfum. Það ætti hver og einn að líta í eigin barm í þeim efnum. En eitt er það misræmis- og óréttlætisatriði í þessum efnum sem við verðum að skoða sérstaklega og hér er gert að umtalsefni, nefnilega að sumum Íslendingum er íþyngt óheyrilega með gjaldtöku fyrir heilbrigðisþjónustu fyrir þá sök eina að þeir búa ekki á réttum stöðum á landinu. Fyrir þessar sakir geta efnahagsleg viðhorf ráðið því, að þeir fari varhluta af þeirri heilbrigðisþjónustu sem aðrir landsmenn njóta. Það frv., sem ég mæli hér fyrir, fjallar um einn þátt þessara mála. Með samþykkt þess yrði dregið úr því misrétti sem nú ríkir. Samkvæmt gildandi reglum um sjúkravitjanir getur kostnaður óferðafærs sjúklings í dreifbýli af vitjun samlagslæknis numið t. d. 300 kr. miðað við rúmlega 100 km akstur hvora leið. Ef við litum á sjúkraflug milli Norðurlands og Vestfjarða annars vegar og Reykjavíkur hins vegar, þá mun það kosta 4000–7000 kr. Samkv. gildandi reglum greiðir sjúklingurinn í flestum tilvikum 114 hluta þess eða allt að 1750 kr. (175 þús. gkr). Það er lagt á þennan óferðafæra sjúkling. Þess munu m. a. s. dæmi, að sjúklingar hafi orðið að greiða allan kostnaðinn, allt að 7000 kr. (700 þús. gkr.) eins og ég mun víkja að síðar. Ef þessar fjárhæðir eru bornar saman við t. d. ellilífeyrisgreiðslur sést glöggt hve tilfinnanleg og óréttlát útgjöld af þessu tagi eru. Varðandi óhjákvæmilegan ferðakostnað samlagslæknis til samlagssjúklings gilda ákvæði h-liðar 43. gr. laga um almannatryggingar. Samkv. því greiðir sjúklingur þennan kostnað að hálfu, ef læknir notar eigin farartæki, en ella að 14 hluta, ef hann ferðast í öðrum bíl eða með öðru farartæki, enda sé þá um að ræða meiri vegalengd en 10 km á landi eða nota verði skip eða flugvél til ferðarinnar. Að því er varðar akstur mun gjaldtakan verða svipuð að krónutölu hvort heldur læknir notar eigin farartæki eða ekki. Gjald fyrir akstur eigin farartækis mun nú nema 2.75 kr. á km. Sjúklingur, sem býr 50 km frá aðsetri samlagslæknis, eins og víða er hér á landi, hlýtur því að greiða 138 kr. í ferðakostnað fyrir lækninn. Sjúklingur, sem býr í 100 km fjarlægð, verður að borga 275 kr. Ef við lítum á önnur farartæki er það vitanlega svo, að flutningur með snjóbíl getur kostað nokkur þús. kr. Ef við tökum snjóbílsferð sem kostar 3000 kr. - sem ég held að sé ekki fjarri lagi og líklega í lægri kantinum að því er varðar ýmsar þær ferðir sem farnar eru á snjóbílum í þessum tilgangi í afskekktum héruðum landsins, - þá yrði hluti sjúklingsins í því 750 kr. Þessir peningar eru innheimtir af sjúklingunum. Með því frv., sem hér er flutt er gert ráð fyrir að sjúklingur þurfi ekki að bera kostnað af þessu tagi, kostnað sem stafar einungis af því, hversu fjarri sjúklingnum samlagslæknirinn er búsettur. Það stríðir vitaskuld gegn eðlilegu jafnrétti að þeir, sem búa við erfiðastar aðstæður til að njóta læknisþjónustu allajafna, skuli gjaldteknir umfram aðra þegar þeir verða að fá læknisvitjun í heimahús, af því að þeir eru ekki ferðafærir af sjúkdómssökum. Með samþykkt þeirrar brtt., sem ég mæli hér fyrir varðandi þetta atriði yrði þetta misrétti afnumið. Um hinn þátt brtt., varðandi greiðslu á sjúkraflutningum, gilda ákvæði i-liðar í 43. gr. laga um almannatryggingar. Samkv. því, sem þar segir, greiðir sjúklingur 14 hluta af flutningskostnaði í sjúkrahús, þegar það á við að hann geti ekki notað venjulegar farþegaflutningsleiðir. Þetta á einkum við um sjúkraflug og flutning með snjóbíl. Að því er varðar flutning milli sjúkrahúsa er sagt að fara skuli eftir því sem kveðið kunni að verða á um í lögum um heilbrigðisþjónustu. Svo segir í 43. gr., i-lið almannatryggingalaga: Í lögum um heilbrigðisþjónustu eru hins vegar engin ákvæði um þetta efni svo að þetta ákvæði um flutning milli sjúkrahúsa er marklaust með öllu. Um slíkan flutning gilda engin lagaákvæði. Af þessum sökum var leitað samkomulags um það sjúkrahúsa í milli, að sjúkrahús, sem sendir sjúkling, skyldi greiða flutningskostnaðinn. En sannleikurinn er sá, að sjúkrahúsin í Reykjavík hafa tregðast við að greiða slíkan kostnað af heimsendingu sjúklinga. Þess eru því dæmi, að sjúklingar hafa orðið að greiða hann að fullu sjálfir. Þessar reglur, sem ég hef hér rakið, fela greinilega í sér margs konar misræmi og óréttlæti. Ég skal rekja nokkur dæmi. Sjúklingur, sem fyrst er lagður inn á sjúkrahús á Egilsstöðum og síðan fluttur til Reykjavíkur, ber engan kostnað af flutningunum. En sjúklingur á Djúpavogi, sem eins stendur á um, verður hins vegar að greiða fjórðung kostnaðarins af því að það er ekkert sjúkrahús á Djúpavogi. Svona er misréttið. Sjúklingur utan af landi, sem þarf sjúkraflugvél af því að hann heilsu sinnar vegna getur ekki notað venjulegar farþegaflutningsleiðir, má allt eins búast við því að verða að bera allan kostnað af sjúkrafluginu samkv. gildandi lagaákvæðum - eða skorti á gildandi lagaákvæðum. En Reykvíkingur, sem eins stæði á um en hefði lent á sjúkrahúsi úti á landi, gæti vænst þess að þurfa ekki að bera neinn kostnað af þessum sökum. Svona er réttlætið í lögunum, herrar mínir. Í þessu sambandi get ég ekki stillt mig um að minna á að sjúkraflug af þessu tagi kostar 4000–7000 kr. í mörgum tilvikum. Ferðir um fjallvegi með snjóbíl geta orðið ámóta dýrar og sjúkraflugið. Sömuleiðis geta flutningar með venjulegum sjúkrabíl um langar vegalengdir orðið mjög dýrar, t. d. frá Vík í Mýrdal eða Borgarnesi til Reykjavíkur. Þar gilda líka þessi ákvæði eða það ákvæðisleysi sem nú er í almannatryggingalögum. Stundum er þörf á fylgdarmanni þegar sjúklingur er fluttur með þessum hætti. Varðandi fargjald hans, þegar hans er þörf, gilda þau ákvæði að sjúklingur verður að greiða 14 af fargjaldi hans þótt um áætlunarflug sé að ræða. Samkv. þessu frv. yrðu sett lagaákvæði um það, að flutningskostnaður milli sjúkrahúsa væri greiddur af því sjúkrahúsi sem sendir sjúkling, nema í þeim innanbæjarferðum sem sjúklingur getur heilsu sinnar vegna notað venjulegar samgönguleiðir. Jafnframt gilti það sama við heimsendingu sjúklings með sérstökum sjúkraflutningi. Um þetta hvort tveggja eru nú engin lagaákvæði. Frv. gerir ráð fyrir að bæta úr því. Frv. gerir líka ráð fyrir að þá yrði sjúkraflutningur í sjúkrahús greiddur að fullu af almannatryggingum í stað þess að nú greiðir sjúklingur fjórðung slíks flutningskostnaðar. Loks yrði tiltekið að fargjald nauðsynlegs fylgdarmanns yrði sjúklingi að kostnaðarlausu í stað þess að nú greiðir sjúklingur fjórðung slíks fylgdargjalds. Enn fremur gerir þetta lagafrv. ráð fyrir að fella niður gjaldtökur af sjúklingi vegna flutnings innanbæjar og af fyrstu 10 km flutningsleiðar, enda setur frv. það, sem ég mæli hér fyrir, fram þá meginreglu, að sjúklingur greiði ekki kostnað af sjúkraflutningum. Það má þó taka fram, að jafnvel þótt síðastnefnda ákvæðið héldist væri stórt skref stigið í réttlætisátt með þeim öðrum þáttum sem í frv. felast. Flm. telja að enginn eigi að þurfa að kvíða því vegna efnahags að fá ekki notið bestu sjúkraþjónustu sem völ er á í landinu. Allir eiga að hafa sama rétt til læknisþjónustu og hjúkrunar, án tillits til efnahags og búsetu, og að því verður að stefna af fremsta megni. Þessi markmið, svo sjálfsögð sem þau eru, verða að teljast fjarri því að verða uppfyllt í þessu landi. Það misrétti, sem ég hef gert hér að umtalsefni, er svo yfirgnæfandi, að við flm. frv. teljum sjálfsagt að það verði þegar leiðrétt. Því flytjum við þetta frv. Við fluttum það áður á síðasta þingi, en það varð þá ekki útrætt. En með því að hér er um mikið sanngirnismál að ræða og varðar reyndar byggðina í landinu og jafnrétti íbúanna, þá höfum endurflutt þetta mál og leggjum þunga áherslu á að það fái afgreiðslu á þessu þingi. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði lagafrv. þessu vísað til heilbr.- og trn. og 2. umr.



Herra forseti. Hér er á ferðinni hið þarfasta mál og mjög brýnt að það sé tekið til rækilegrar athugunar. Sannleikurinn er sá, að okkur blöskrar stundum, hve miklir fjármunir fara til heilbrigðis- og tryggingamála, þegar verið er að gera samanburð á einstökum þáttum fjárlaga. Samt er það nú svo, að sumir þættirnir í tryggingamálum okkar mættu mun betur fara, enda er staðreyndin sú, að öll þau mál eru nú í allsherjar endurskoðun. Þrátt fyrir þá endurskoðun, sem nær til alls lagabálksins sem er mjög viðamikill, þyrfti n., sem hér að vinnur, að taka sérstaklega út úr brýnustu og réttlátustu breytingarnar, og sannarlega er hér inn á eina slíka komið. Ég vil um leið lýsa yfir því, að ég held að full þörf væri að kanna ýmsa þætti í tryggingamálum okkar, þar sem um aðhald og sparnað gæti einnig verið að ræða, þótt það snerti eflaust miklu frekar heilsugæslu- og sjúkrahúsaþáttinn. En ekki meira um það. Varðandi ferðir fólks utan af landi á fund sérfræðinga og greiðslur almannatrygginga í tengslum við það var hér á ferð frv. frá hv. þm. Stefáni Jónssyni nokkur þing áður en í framkvæmd komst sæmilega réttlát skipan þeirra mála. Ég ætla að vona að það mál, sem hér er á ferðinni, biði ekki jafnlengi góðrar leiðréttingar. Við hv. l. flm. höfum eflaust upplýsingar að hluta til frá sama aðila, eða ég reikna með því, þ. e. frá Guðmundi Sigurðssyni héraðslækni á Egilsstöðum, sem hefur alveg sérstaklega hugleitt þessi mál, enda brennur þetta mál kannske á honum meira en óðrum sem héraðslækni í Austurlandshéraði. Hann hefur oft rætt þetta mál við mig. Ég hef kannað það og komið því á framfæri og jafnan fengið þau svör, að það félli inn í heildarendurskoðun hvernig með skyldi fara. Aðstæður eystra eru þannig, að óvíða annars staðar kallar ástandið eins knýjandi á lagfæringu. Þetta gildir bæði um hina löngu flugleið til Reykjavíkur, þegar um sjúkraflug er að ræða, og eins það hve okkar fjórðungssjúkrahús er í raun út úr í Neskaupstað. Ég sá á dögunum greiðslu sjúklings fyrir ferð frá einum suðurfjarða Austfjarða til Neskaupstaðar með sjúkrabifreið og ég undraðist upphæðina. Ég get ekki neitað því, að það hvarflaði að mér hvort þeir, sem sjúkrabifreiðina rækju, settu upp svona svimháan reikning til að sjá til þess að sjúkrasamlagið slyppi ekki „billega“ út úr þessu, vegna þess að það greiðir að 3/4. Þegar aðstandendur umrædds sjúklings kvörtuðu undan greiðslu svo hárrar upphæðar, sem var þó ekki nema 1/4, en var hvorki meira né minna en 1 000 kr., þá var þegar slegið af um það bil helmingi þeirrar upphæðar. Vakti það líka athygli mína. Nú finnst mér að hér eigi að gilda ákveðinn taxti eftir vegalengd, tíma og öðru. Ég hélt að þetta væru alveg ákveðnar reglur. Vafalaust getur einhver mér fróðari hér inni upplýst það. En a. m. k. er full ástæða til þess að gefa því enn frekari gaum, hvort hér sé um nægilega samræmingu að ræða, bæði milli þeirra ýmsu aðila, sem fljúga sjúkraflug, og eins þeirra, sem starfrækja sjúkrabifreiðarnar. Ég ætla ekki að rekja þetta mál neitt frekar, það var gert mjög rækilega í máli 1. flm. Hann rakti um það ógnvekjandi dæmi, hve þessi kostnaður gæti orðið tilfinnanlegur, og ég get bætt því við, að menn hafa sannarlega hikað við að taka sjúkrabifreið til slíkra bráðnauðsynlegra nota eða að fara í sjúkraflug, t. d. austan af landi, oft með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Það er sem sagt allt rétt sem í grg. segir um það, hve ógnvekjandi kostnaður einstaklingsins getur verið þrátt fyrir - og ég legg áherslu á það - þrátt fyrir þann hluta sem tryggingarnar greiða, þrátt fyrir þá 14 sem tryggingarnar greiða í þessu efni. Um þetta þarf í raun og veru ekki fleiri orð. Þetta mál kemur til þeirrar nefndar sem ég á sæti í, og ég mun beita mér fyrir því þar, að því er ég get, að það fái rækilega athugun og þá alveg sérstaklega hvað það varðar, hvar endurskoðunarnefnd tryggingalaganna er á vegi stödd varðandi þennan þátt, og hvort þar er skjótra tillagna að vænta til úrbóta, nú þegar á þessu þingi. Annars verður að taka á þessu máli af þingnefndum og Alþingi með því jákvæða hugarfari sem ég veit að þetta frv, mætir.



Herra forseti. Ég hlýt að taka til máls um þingmál það sem hér um ræðir og form. Alþfl. o. fl. hafa lagt fram. Ég get tekið heils hugar undir með hv. þm. Helga Seljan þar sem hann ber lof á framtak flm. þessa frv. Ég átti sæti í endurkoðunarnefnd almannatryggingalaganna, þeirri sem þáv. heilbr.- og trmrh., Magnús H. Magnússon, skipaði og ég starfaði í þeirri nefnd sumarið 1979, svo lengi sem hún starfaði. Einmitt þetta atriði sem varðar sjúkraflutningana, kostnaðarhluta einstaklinga af sjúkraflugi og sókn til lækna, var meðal þeirra mála sem endurskoðunarnefndin hafði skráð hjá sér og ætlunin var af hálfu nefndarinnar að flytja till. um breytingu í réttlætisátt. Mér er ekki kunnugt hvort sú endurskoðunarnefnd almannatryggingalaganna sem nú hefur verið skipuð, er komin þar áleiðis í störfum sínum að hafa tekið þetta mál til sérstakrar athugunar. En hitt er mér kunnugt um að öll gögn, sem safnað hafði verið af hinni fyrri endurskoðunarnefndinni, liggja frammi til reiðu fyrir þá endurskoðunarnefnd sem nú situr að störfum. Ég vænti þess, að rekið verði eftir því að endurskoðunarnefndin, sem nú starfar, skili áliti um einstakar greinar tryggingalaganna og að ekki verði eftir því beðið, að lagt verði fram heildarfrumvarp að nýjum lögum um almannatryggingar á Íslandi, heldur brugðið á það ráð að gripa á þeim málum þar sem þörfin er brýnust fyrir leiðréttingar. Ég tel að nauðsynlegt sé að auka nokkru við þetta ágæta frv., sem hér er um að ræða, til úrbóta á einstökum atriðum, hliðstæðum við þau sem hv. frsm. gerði prýðilega grein fyrir í framsöguræðu sinni, svo sem ákvæðum um úrbætur til handa „ambulance“-sjúklingum úti á landi, sem eiga um langan veg að sækja nokkuð reglulega til sérfræðinga eða sérstakrar „ambulance“-þjónustu á sjúkrahúsum, þar sem ákvæði í núgildandi lögum kveður á um að einungis skuli greitt fargjald með áætlunarbíl til þess að sækja slíka þjónustu. Tökum sem dæmi um það, hversu óralangt er liðið síðan kveðið var á um slíkt í lögum, að á fjölmörgum þeirra leiða, þar sem þá gengu áætlunarbílar, ganga nú engir áætlunarbílar. Einnig er vert að vekja athygli á því, að af landfræðilegum ástæðum geta ekki gengið áætlunarbílar frá heimili sumra þessara sjúklinga til sjúkrahúsa þar sem slíkrar þjónustu er að vænta, „ambulance“-þjónustu. Mikið skortir á það t. d. að áætlunarbíll stansi í hæfilegri fjarlægð frá húshlaði þeirra Grímseyinga og Hríseyinga, og eigum við þá óupptaldar Breiðafjarðareyjar. Svo slæmt er þetta, að þegar „ambulance“-sjúklingur í Bárðardal, sem þarf að sækja vikulega inn til Akureyrar, óskar fjárhagslegs stuðnings - hann verður ýmist að aka eigin bíl þegar fært er eða leigja sér snjóbíl þegar ófært er venjulegum bílum ellegar þá leita á náðir granna síns um flutning, ef hann á sjálfur ekki ökutæki og getur ekki ekið, - þegar hann leitar fjárhagslegs stuðnings samkv. lögum, þá fær hann greitt það sem kostað hefði fargjald með áætlunarbíl, ef áætlunarbíll hefði gengið samkv. kílómetrataxta sem kveður á um það, með hvaða hætti greiða skuli slík gjöld. Hvað sem því líður, hvort sem við fáum núna ríkisstjórnarfrv. um þetta atriði í almannatryggingalögin eða ekki, þá tel ég feng að þessu frv. Raunar tel ég ákaflega þýðingarmikið fyrir hv. alþm. að flutt séu og rædd mál af þessu tagi, sem lúta að jafnrétti landsmanna gagnvart lögunum og lúta að þeim ágöllum á löggjöf sem hamla framkvæmd slíks réttlætis. Ég tel slíkar umr. ákaflega þýðingarmiklar fyrir hv. alþm., að þeir kynni sér ítarlega og geri sér ljósa grein fyrir því, hvernig ástatt er um rétt umbjóðenda þeirra á þessum sviðum. Það er ljóst mál, að við höfum frá upphafi rekið almannatryggingar í þessu strjálbýla landi, þar sem tiltölulega fátt fólk verður að deila með sér þungum byrðum á sviði heilsugæslu, heilbrigðismála og trygginga, - við höfum frá upphafi rekið almannatryggingarnar svo sem spönn fyrir ofan örbirgðarmörkin. Við höfum allan þennan tíma orðið að taka mið af því, hversu litið fé við höfum undir höndum. En því fer víðs fjarri að allar bráðnauðsynlegar breytingar á tryggingalöggjöfinni og framkvæmd hennar þurfi að kosta of fjár. Við stöndum andspænis þörf fyrir breytingar á tryggingalöggjöfinni sem kosta tiltölulega litið fé. Í öðru lagi stöndum við andspænis brýnni þörf, mjög brýnni þörf fyrir breytingar sem kosta ekki of fjár, kosta nokkuð, kalla á aukna skattheimtu, en kosta ekki of fjár. Síðan í þriðja lagi blasir við okkur þörf fyrir breytingar á tryggingalöggjöfinni sem kosta mjög mikið fé. Það mun sennilega verða allmörg ár enn þá svo um fjárhag þessarar þjóðar, að við tökum nokkurt tillit til þess arna þegar við röðum þessum verkefnum, þessum nauðsynlegu breytingum í forgangsröð. Og við megum umfram alla muni ekki láta hjá líða að breyta lagaákvæðum og reglugerðum þar sem bætt framkvæmd almannatryggingalaganna á þessu sviði getur komið í veg fyrir framhald á stórkostlegu óréttlæti fyrir þegnana.



Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til l. um breyt. á lögum um almannatryggingar. Eins og fram hefur komið var þetta frv. lagt fram á liðnu þingi og í sannleika sagt var því ekki sýndur nægur sómi á því þingi, það skal viðurkennt. Hins vegar vil ég lýsa því yfir hér og nú, að ég lít svo á að þetta sé mjög gott mál, og það er full ástæða til að athuga það rækilega í nefnd. Hv. 1. flm. hefur rækilega greint frá því í skýru máli, hver aðstöðumunur fólks er gífurlegur vegna ferðalaga samlagslæknis og jafnframt vegna flutninga sjúkra í dreifbýli. Getið er um það í grg. með þessu frv., að flm. hafi verið bent á hugsanlega reglu varðandi flutninga á sjúkum, þ. e. að almannatryggingar greiði flutningskostnað að því marki sem hann er umfram fargjald með áætlunarferð milli viðkomandi staða, þó aldrei minna en 3/4 hluta flutningskostnaðar. Ég hygg að þessi regla, sem hér er nefnd, hafi komið til umræðu á heilbrigðisþingi 1980. Á því heilbrigðisþingi urðu mjög verulegar umræður einmitt um sjúkraflutninga. Lýstu menn þar áhyggjum sínum vegna þess skipulagsleysis sem ríkti í framkvæmd sjúkraflutninga í sumum læknishéruðum landsins. Raunar er það svo, að tæpast verður séð að núgildandi lög geri ráð fyrir aðila sem er ábyrgur fyrir sjúkraflutningum eða skipulagi þeirra. Eins og kunnugt er eru sjúkrabifreiðar ýmist í eigu sveitarfélaga, sýslufélaga eða félagasamtaka. Þess skal þó getið, að margir hafa sinnt þessum málum af myndarskap og ber þar að sjálfsögðu hæst Rauða krossinn. En ég hef heyrt því fleygt, að til væru læknishéruð sem eru algjörlega án sjúkrabifreiðar, og er slíkt auðvitað óhæfa. Ég vil segja það aftur, að þessi mál þurfa rækilegrar athugunar við ekki síður en þau atriði sem frv. gerir ráð fyrir, þ. e. skipulag sjúkraflutninga. En að því er varðar sérstaklega þetta frv. sem hér er til umfjöllunar vil ég taka fram að ég er hjartanlega samþykkur því sjónarmiði sem liggur þar að baki, þ. e. að enginn eigi að þurfa að kvíða því vegna efnahags að fá ekki notið bestu sjúkraþjónustu sem völ er á í landinu. Auðvitað eiga allir að hafa sama rétt til læknisþjónustu og hjúkrunar án tillits til efnahags og búsetu. Nóg er samt þótt fólk gjaldi ekki búsetu sinnar í þessu tilviki. Það er einlæg von mín að tekist geti víðtækt og gott samkomulag um þessa þætti sem raktir hafa verið af hv. flm. og ég hef tíundað.



Herra forseti. Það þarf ekki að hafa mörg orð um hve brýnt það mál er sem hér er nú á dagskrá. Ég vil aðeins taka undir það sem hér hefur komið fram, að það er nauðsynlegt að taka þessa þætti tryggingamála til endurskoðunar með hagkvæmni í huga og beinlínis leiðréttingu, eins og hér hefur berlega komið í ljós í umræðum manna. Ég vil þakka hv. flm. fyrir að leggja þetta frv. fram og vænti þess, að það verði til að leiðrétta augsýnilegt misrétti sem ríkir í þessum efnum. Þar sem ég er í nefnd þeirri sem fær þetta frv. til umfjöllunar sé ég ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta mál hér og nú, en ítreka þakkir mínar til flm. og vænti þess, að málið fái farsæla afgreiðslu frá þinginu.



Herra forseti. Ég vil segja í upphafi, að ég er ekki nógu vel undir það búinn að taka til máls í þeirri umr., sem hér fer fram, að því marki sem ég vildi gera, þar sem ég sit hér í forföllum og er nýkominn inn á hv. Alþingi. Þó sé ég mig knúinn til þess að lýsa yfir samþykki mínu við það frv., sem hér liggur fyrir, og vil fagna framkomu þess og góðum rökstuðningi hv. flm. þess, Kjartans Jóhannssonar. Þau eru mörg óréttismálin úti á landsbyggðinni og þetta er eitt af þeim stærstu. Ég get ekki stillt mig um í þessu sambandi að minnast á sögu sem ég heyrði fyrir nokkrum dögum og lýsir þessu máli ákaflega vel. Og kannske er það ekki síst hún sem rekur mig upp í pontu hér á hv. Alþingi. Einn ágætur atorkumaður varð fyrir því óláni, að hann hrapaði af vörubíl og meiddist mikið langt frá sjúkrahúsi. Hann missti meðvitund og var kallað á sjúkrabíl. Á leiðinni raknar hann úr meðvitundarleysinu og bað þá strax um að stöðva sjúkrabílinn og lét konu sína síðan aka sér á sjúkrahúsið, vegna þess að hann taldi sig ekki vera mann til að borga sjúkrabílinn. Þessi saga lýsir nokkuð vel þörfinni á framkomnu frv. og leiðréttingu þeirra mála sem það gerir ráð fyrir. En eins og ég sagði áðan er ég ekki undir það búinn að tala um þetta mál sem skyldi og vert væri að gera. Ég get þó ekki látið hjá liða að lýsa yfir stuðningi mínum við svo veigamikið mál sem þetta, sem snertir hvað mest landsbyggðina og þá sem í dreifðustu byggðunum búa. Margir búa þar ekki einungis við læknisleysi, heldur stórkostlegan kostnað við að komast til læknis. Ég vil fagna framkomnu frv. og endurtek að ég styð það og óska því velfarnaðar í nefnd.



Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka þann ágæta stuðning sem hér hefur komið fram við þetta mikla réttlætismál. Eins og kom fram í framsöguræðu minni tel ég að hér sé um svo brýnt réttlætismál að ræða að það þoli ekki bið. Ég veit að það eru mörg önnur atriði í almannatryggingalöggjöfinni, eins og kom fram í ræðu hæstv. forseta, sem er reyndar hv. 2. þm. Austurl. þegar hann er í ræðustól, og t. d. í ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e., - það eru sem sagt mörg önnur atriði sem menn gjarnan vildu leiðrétta. En við höfum valið eitt tiltekið, afmarkað mál sem við teljum vera mjög brýnt að leiðrétta og við sjáum ekki vankanta á að þingið taki í sínar hendur og leiðrétti nú, jafnvel þótt almenn endurskoðun almannatryggingalaganna sé í gangi, eins og reyndar virðist alltaf vera raunin. Það hefur oft orðið svo, þegar bornar hafa verið fram till. og frv. um lagabreytingar varðandi almannatryggingalögin, að vísað hefur verið til þess, að heildarathugun væri í gangi. En ég legg áherslu á að það getur á engan hátt tafið þessa heildarathugun þótt þau afmörkuðu atriði, sem hér er flutt lagafrv. um, séu nú leiðrétt. Ef út úr athugun starfandi nefndar í þessum efnum kemur einhver önnur niðurstaða einhvern tíma verður hún auðvitað tekin til meðferðar. En mér finnst að það eigi ekki að bíða eftir því eða láta það á nokkurn hátt tefja fyrir því að þetta mál verði afgreitt núna. Auðvitað hefði okkur flm. þótt áhugavert að taka líka fyrir ýmis önnur atriði í almannatryggingalöggjöfinni. Hv. 4. þm. Norðurl. e., Stefán Jónsson, gerði t. d. að umræðuefni málefni „ambulance“-sjúklinga. Við vitum að þar er líka um að ræða réttlætisatriði - eða ég ætti kannske frekar að segja: mikið óréttlæti. En framkvæmd á því atriði er í hugum sumra meira tortryggnismál varðandi misnotkun heldur en getur nokkurn tíma verið um það sem hér er verið að flytja frv. um, vegna þess að þetta frv. fjallar eingöngu um þá sjúklinga sem eru gjörsamlega óferðafærir, körfusjúklinga, og verða þess vegna að fá lækni heim til sín eða verða að komast í sjúkrahús. Vegna þess, að það er svo mikið óréttlæti sem birtist í gildandi lögum, og vegna hins, að okkur finnst að það sé ekki með nokkru móti hægt að verja þetta óréttlæti og að þetta er afmarkað mál sem Alþingi getur tekið til meðferðar alveg án tillits til þess, hvernig stendur á um endurskoðun almannatryggingalaganna að öðru leyti, - það er þess vegna sem við flytjum þetta frv. í þeim búningi sem við gerum nú. Reglur um hvernig reikna skuli fargjald fyrir flugvélar og bifreiðar geta stofnanir ríkisins sett. Það þarf ekki að hindra okkur í því að samþykkja það frv. sem hér liggur fyrir. Ég ætla ekki að lengja þetta mál frekar. Þetta frv. hefur fengið mjög góðar undirtektir og af undirtektum þeirra manna, sem sæti eiga í heilbr.- og trn., þykist ég þess fullviss, að málið muni nú fá góða afgreiðslu. Ef önnur atriði eru í lögunum sem menn gjarnan vilja ræða eða flytja lagafrv. um, þá skulum við gera það, en við skulum ekki láta það tefja fyrir framgangi þessa réttlætismáls.