Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir svohljóðandi nál. iðnn. á þskj. 886: „ N. hefur rætt þetta mál ítarlega á fundum sínum, aflað margra umsagna og fengið til viðræðna Jóhannes Nordal stjórnarformann Landsvirkjunar, Jakob Björnsson orkumálastjóra, Halldór Jónatansson framkvæmdastjóra Landsvirkjunar og Halldór S. Kristjánsson lögfræðing í iðnrn. N. telur að ekki sé sjálfgefið að selja báðar aðflutningslínur frá Elliðaám samtímis og leggur n. áherslu á að slík sala megi ekki verða til þess að raforkuverð til almennings annars staðar á landinu hækki. N. mælir með samþykkt frv. með breytingum sem fluttar eru á sérstöku þskj. Einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja öðrum brtt.“ Undir þetta skrifa: Páll Pétursson, Ingvar Gíslason, Birgir Ísi. Gunnarsson, Gunnar G. Schram, Kristín Halldórsdóttir og Friðrik Sophusson og með fyrirvara Hjörleifur Guttormsson. Brtt. frá n. við málið er að finna á þskj. 887. 1. brtt. hljóðar þannig að í staðinn fyrir orðin „hvers konar önnur nýting jarðgufu og jarðvatns“ í c-lið 2. gr. komi: önnur nýting á jarðgufu og heitu grunnvatni. 2. brtt. er þannig að á eftir 3. gr. komi ný grein sem verði 4. gr. og orðist þannig: Við 13. gr. laganna (sbr. lög nr. 26/1980) bætist ný mgr. sem orðist þannig: „Heimild til Hitaveitu Suðurnesja um að standa að virkjun jarðvarma til raforkuframleiðslu skal háð því skilyrði að áður hafi verið gerður samrekstrarsamningur við Landsvirkjun er tryggi að slíkt orkuver falli á hagkvæman hátt að heildarrekstri raforkukerfisins. Nái aðilar ekki samkomulagi skal ágreiningi skotið til iðnrh.“ 3. brtt. er við 4. gr. sem verður þá 5. gr. Upphaf ákvæðis til bráðabirgða hljóði svo: „Ríkissjóði er heimilt að selja Hitaveitu Suðurnesja háspennulínur í eigu Rafmagnsveitna ríkisins frá spennistöð við Elliðaár til Njarðvíkur svo og rafveitukerfi sín og stofnana ríkisins “ o. s. frv. eins og segir á þskj. 520. Þetta voru sem sagt brtt. sem iðnn. var sammála um en síðan hefur hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, einn nm., flutt á sérstöku þskj. aðra brtt.



Herra forseti. Frv. til laga um breytingar á lögum um Hitaveitu Suðurnesja hefur eins, og hv. frsm. iðnn. þessarar deildar hefur greint frá, verið til allítarlegrar meðferðar í iðnn. Var það ekki að ástæðulausu því eins og frv. var hér lagt fyrir var margt við það að athuga og n. hefur gert nokkrar brtt. við frv. sem almennt horfa heldur til bóta þótt ekki sé gengið þar nægjanlega langt að mínu mati og inni í frv. að tillögum n. séu enn atriði sem nauðsynlegt er að hv. deild athugi betur og taki afstöðu til með tilliti til brtt. sem ég hef lagt fram á þskj. 892. Ég kaus hins vegar að standa að frv. með fyrirvara vegna þess að ég er því samþykkur í grundvallaratriðum og horfið verði að því ráði að stofna orkubú sem svo má kalla á Suðurnesjum, tel það eðlilega ráðstöfun miðað við allar aðstæður og það verður að sjálfsögðu að teljast meginefni þessa frv. Þær brtt. sem ég flyt varða c-lið 2. gr. sem n. í heild að vísu stendur að brtt. um en allsendis ófullnægjandi að mínu mati. Ég legg til að þessi liður verði felldur niður. Ég get látið nægja í meginatriðum að vísa til umsagnar Orkustofnunar um þetta efni og tel nauðsynlegt, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér úr þeirri umsögn það sem varðar þennan lið og bið hv. þdm. að gefa gaum að þessu atriði alveg sérstaklega. Þessari umsögn Orkustofnunar hefur ekki verið komið á framfæri við hv. þd. og því nauðsynlegt að menn geti kynnt sér hana. Hún er svohljóðandi varðandi 2. gr. c-lið í frv.: „Með c-lið 2. gr. frv. er Hitaveitu Suðurnesja ætlað að hafa með höndum hvers konar aðra nýtingu jarðgufu og jarðvatns. Við þetta orðalag er að mati Orkustofnunar ýmislegt að athuga. Hvað er t. d. átt við með „hvers konar nýtingu jarðvatns“? Algengasta nýting jarðvatns hér á landi er öflun neysluvatns fyrir vatnsveitur. Er meiningin að Hitaveita Suðurnesja annist dreifingu neysluvatns, það sé einn tilgangur hennar? Það væri einsdæmi hér á landi og líklega víðar og getur varla talist heppileg skipan. Lagt er til að orðalag verði haft skýrara og tekin af öll tvímæli um þetta.“ Ég bæti því hér við frá eigin brjósti að iðnn. hefur tekið tillit til þessa atriðis með brtt. sinni með því að gera till. um orðalagsbreytingu, að talið verði um nýtingu á jarðvarma og heitu grunnvatni. En síðan segir í umsögn Orkustofnunar: „En hvers konar nýtingu jarðgufu? Hún getur m. a. falið í sér iðnrekstur eða fiskeldi sem nýti jarðgufu. Að mati Orkustofnunar er það fullkomlega eðlilegt að Hitaveita Suðurnesja annist vinnslu á varma og/eða raforku til slíkra nota ekkert síður en til hitunar húsa og almennra rafmagnsnota, enda séu hagsmunir hitaveitunnar í slíkum viðskiptum tryggðir með sérstökum samningum. En hlutverk hitaveitunnar á þar sem annars staðar að takmarkast við að vinna orkuna, koma henni til notandans og selja honum hana. Hún á ekki að taka þátt í fyrirtækjum sem nota orkuna. Hér er um að ræða grundvallaratriði sem löggjafinn þarf að hafa í fullum heiðri að dómi Orkustofnunar. Hitaveita Suðurnesja er eins og aðrar orkuveitur opinbert þjónustufyrirtæki sem hefur einkaleyfi til orkusölu til almennra notenda á orkuveitusvæði sínu. Slíkt fyrirtæki býr ekki við samkeppni, notendur eiga ekki í neitt annað hús að venda. Fyrirtæki sem hefur einkarétt ber skylda til að leitast við að veita notendum þá þjónustu sem einkarétturinn tekur til með viðunandi gæðum og að því skilyrði uppfylltu við sem lægstu verði. Sú skylda leggur ýmsar kvaðir á fyrirtækið umfram þær sem hvíla á fyrirtækjum sem ekki hafa neinn einkarétt en starfa í sviptivindum samkeppninnar. Það samrýmist t. d. ekki skyldum einkaleyfisfyrirtækis að nota fé sitt sem áhættufé í almennum atvinnurekstri. Iðnrekstur eða fiskirækt, hvort heldur jarðgufa er notuð eða ekki, getur verið áhættusöm starfsemi. Miklu fé getur þurft að hætta til hennar. Það er ekki við hæfi að opinbert þjónustufyrirtæki með einkaleyfisstöðu hætti fé sínu í slíka starfsemi. Orkustofnun leggur því til að c-liður 2. gr. frv. verði numinn alveg burt. Öll sú starfsemi, sem eðlilegt er að ætla opinberu þjónustufyrirtæki eins og Hitaveitu Suðurnesja, er innifalin í a- og b-lið frv. Til bóta væri að gera niðurlag b-liðar skýrara með því að orða það á þessa leið: „og annast sölu á orku til almennra notenda svo og til sérnotenda eftir sérstökum samningi. Iðjuver eða fiskiræktarstöðvar, sem nota jarðgufu í stórum stíl, mundu teljast til sérnotenda. Við þá ætti að gera sérstaka orkusölusamninga, hliðstæða þeim sem Landsvirkjun gerir við stórnotendur raforku.“ Þetta er umsögn Orkustofnunar við c-lið 2. gr. Eins og menn taka eftir er Orkustofnun algerlega fortakslaus í þessu efni. Það verður ekki bent á það ég viti neitt sambærilegt atriði í íslenskri löggjöf, þar sem þjónustufyrirtæki með einkaleyfi af þessu tagi er heimilað að fara að stunda óskylda starfsemi í áhætturekstri sem haft getur mikil áhrif á rekstrarafkomu fyrirtækisins. Orkumálastjóri, sem kom á fund nefndarinnar, benti t. d. á það að í Bandaríkjunum, þar sem hin frjálsa samkeppni ku vera nokkuð í heiðri höfð, væri þess stranglega gætt að orkuveitufyrirtæki færu ekki út í annan rekstur. Haft var við orð í umræðum um þetta í iðnn. að eitthvað svipað væri að finna í lögum um Orkubú Vestfjarða. Við nánari skoðun reynist svo alls ekki vera. Þar er ekkert sambærilegt atriði að finna. Ég tel að hv. Alþingi þurfi að gera sér ljósa grein fyrir þessu og ég undrast það að hæstv. iðnrh., sem haft var samráð við um þessi atriði af hálfu einstakra nm., skuli hafa, ef ég skil það rétt, staðið mjög fastur á því að þessu ákvæði væri haldið inn í frv. og það lögfest. Ég bæti því við að í umsögn Orkustofnunar er rætt um fiskeldi og iðnrekstur varðandi nýtingu jarðvarma þar sem hún var á dagskrá. Það hefur borist mér til eyrna að hjá forráðamönnum Hitaveitu Suðurnesja kæmu inn í þessa umræðu nú þegar hugmyndir um aðild að heilsuræktarstöðvum eða slíku. Ylrækt hefur einnig verið þarna á dagskrá. Ég taldi nauðsynlegt að skýr afstaða fengist til þessa máls og því legg ég til að þessi c-liður falli brott og legg á það áherslu að við það skerðist með engum hætti sá megintilgangur, sem ætti að vera með stofnun orkubús af þessu tagi, að vinna og dreifa jarðvarma og raforku til almennra notenda á þessu svæði. Önnur brtt., sem ég stend að varðandi þetta frv., varðar ákvæði til bráðabirgða. Það er raunar upphaf þess ákvæðis þar sem n. sem heild gerir orðalagsbreytingu varðandi stofnlínurnar sem flytja raforku frá Elliðaám suður til Njarðvíkur. Gerður er fyrirvari í áliti iðnn. um það að ekki sé sjálfgert að þessar stofnlínur, ef um sölu þeirra semst, séu seldar báðar samtímis. Einnig er gerður fyrirvari um það að slík sala eða það sem henni fylgdi mætti ekki hafa áhrif á orkuverð annars staðar á landinu. Ég vil skýra þetta ögn nánar, tel það nauðsynlegt, því að það kom ekki hér fram í framsögu hv. frsm. n. áðan, að það sem hér er um að ræða er spurningin um raforkusölu inn á Keflavíkurflugvöll. Sú sala fer nú fram skv. sérstökum samningi sem Rafmagnsveitur ríkisins hafa gert í umboði og með staðfestingu utanríkisráðuneytisins sem fer með málefni Keflavíkurflugvallar skv. margfrægum samningi, varnarsamningi hygg ég að hann sé kallaður. Rafmagnsveitur ríkisins gerðu sem sagt um þetta samning á sínum tíma og það liggur fyrir og kemur fram í grg. með sjálfu frv., sem hér var lagt fram, að rúmur helmingur af raforkusölu nú á þessu svæði, sem hitaveitunni eða þessu nýja orkubúi er ætlað að taka til, er raforkusalan inn á Keflavíkurflugvöll. Það liggur líka fyrir að eins og þessi samningur er úr garði gerður og eins og hann hefur verið útfærður af Rafmagnsveitum ríkisins til þessa þá hafa rafmagnsveiturnar haft brúttóágóða á undanförnum árum af þessari sölu sem nam brúttó á síðasta ári tæpum 29 millj. kr. Þarna er um að ræða álag á heildsöluverð raforku frá Landsvirkjun, sem Rafmagnsveiturnar kaupa rafmagnið af, sem nemur um 57% og gefur þennan brúttóhagnað. Nú er það svo að í þessum samningi er verðlagningin m. a. réttlætt með því að Rafmagnsveiturnar taka á sig skuldbindingar í sambandi við hugsanlega þörf á endurbyggingu stofnlínu á komandi árum til þess að tryggja raforkuflutning til vallarins. Það ásamt töpum vegna flutnings, rekstrarkostnaði af línunum er rétttæting þess að leggja sem þessu nemur á raforkuverð inn á völlinn. Ég tel að þetta atriði sé það sérstakt, þessi raforkusala inn á Keflavíkurflugvöll, að ekki eigi að blanda því saman við afgreiðslu þessa máls, lagasetningu um orkubú á Suðurnesjum, það eigi að halda því máli utan við þessa lagasetningu nú og Alþingi eigi að taka afstöðu til þess máls að miklu betur athuguðu máli en hér er ráðrúm til að gert verði og eftir að framkvæmdavaldið hefur skoðað það mál miklu betur og lagt fyrir þingið. Ef till. stæðu í þá átt að selja þessa stofnlínu og afhenda orkubúinu raforkusöluna inn á Keflavíkurflugvöll væru ljósar afleiðingar þess og lagðar fyrir með samningsdrögum sem væru þá skýr og ótvíræð. Ég tel það ekki forsvaranlegt að veita framkvæmdavaldinu heimild til að selja þessa stofnlínu, þótt með fyrirvara sé af því tagi sem er inni í áliti iðnaðarnefndar að svo komnu, og tel að fjárhagur Rafmagnsveitna ríkisins og raforkuviðskipti þeirra og gjaldskrár gagnvart notendum þeirra með þeim mun sem þar er á, miðað við ýmsa aðra notendur, gefi ekki tilefni til þess að farið verði að taka þessa raforkusölu úr höndum Rafmagnsveitna ríkisins nú sem gaf fyrirtækinu brúttóhagnað upp á nær 30 millj. kr. á síðasta ári. Því legg ég til í þessari sérstöku brtt. við ákvæði til bráðabirgða að orðalagið sé svohljóðandi í upphafi: „Ríkissjóði er heimilt að setja Hitaveitu Suðurnesja 33 kílóvolta háspennulínu í eigu Rafmagnsveitna ríkisins frá spennistöð við Elliðaár til Njarðvíkur svo og raforkuveitukerfi sín og stofnana ríkisins, aðveitur og dreifiveitur innan sveitarfélaga þeirra sem aðild eiga að fyrirtækinu.“ Framhaldið er síðan óbreytt frá því sem er í ákvæðinu til bráðabirgða skv. frv. Hér er sem sagt verið að undanskilja 66 kílóvolta línuna sem flytur raforkuna frá Elliðaám suður í Njarðvík og áfram inn á völlinn og þá um leið raforkusöluna inn til Keflavíkurflugvallar. Allt annað er heimilt að semja við hitaveituna, þetta nýja orkubú, um sölu á, af línum ríkisins. Þ. á m. hina stofnlínuna 33 kílóvolta og allt 33 kílóvolta kerfið sem fullnægir því eðlilega sjónarmiði að orkubú þetta geti dreift raforkunni til sveitarfélaga og annarra notenda á svæðinu. Engin hindrun er í því fólgin og skilin algjörlega hrein. Ég vænti að þessar till. séu hv. þingdeildarmönnum ljósar og menn átti sig á því hvað hér er á ferðinni og hverjar fylgjur þess geta orðið að fella þá brtt. sem ég gerði og fylgja þeim till. eingöngu sem n. stendur að sameiginlega. Mér þætti það við hæfi að hæstv. iðnrh. skýrði hér viðhorf sín til þessara mála, til c-liðar 2. gr., að ætla að knýja fram samþykkt á því hér að þetta einkaleyfisfyrirtæki fái heimild til þess að fara að verja fjármagni sínu í áhætturekstur óskyldan raforkuframleiðslu og jarðvarmavinnslu. Ég vildi einnig fá að heyra frá hæstv. ráðh. eitthvað um það, hvernig hann ætlar að bæta Rafmagnsveitum ríkisins það tekjutap sem við blasir, a. m. k. nú og á næstu árum, eftir að svona samningur hefði verið gerður, hvernig hann hyggst standa að því. Það er sannarlega áhyggjuefni að hæstv. ráðh. hefur gefið yfirlýsingar um að svipta Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða mjög fljótlega því verðjöfnunargjaldi af raforku sem hefur gert Rafmagnsveitunum kleift að draga úr miklum mismun á gjaldskrám gagnvart notendum sínum miðað við það sem gerist hjá rafveitum sveitarfélaga.



Herra forseti. Ég þakka iðnn. fyrir afgreiðslu þessa máls. Hv. 5. þm. Austurl. gat þess að ég hefði lýst því yfir að ég hygðist svipta Orkubú Vestfjarða og RARIK framfærslu sem þessi fyrirtæki hafa haft af verðjöfnunargjaldi. Till. mín er skýr og hana kunna væntanlega allir sem vilja kunna. Ég skipaði nefnd til þess að endurskoða verðjöfnunargjald af raforku með það fyrir augum að lækka það eða afnema það með öllu, enda yrði fyrir fjármálum RARIK og Orkubús Vestfjarða séð. Þetta er bókað og þarf ekki að hafa fleiri orð um. Ef ætlunin er að stofna orkubú víðs vegar um landið, sem ég hef áhuga á og raunar liggur fyrir þáltill. um Orkubú Suðurnesja, þá held ég að hyggilegt sé að menn hafi a. m. k. heimildir til að viðkomandi orkubú nái yfir öll þau atriði sem til þess friðar heyra og þar með talið t. a. m. góður kaupandi eins og Keflavíkurflugvöllur er talinn. Ef svo stendur á að mönnum sýnist álitlegur orkukaupandi á einhverju því svæði þar sem menn hyggjast setja á fót sjálfstæða orkuveitu er lítt við hæfi að skerða hagsmuni þess væntanlega fyrirtækis sem því nemur. Orkuveitu Suðurnesja væntanlegri eða hitaveitu, eins og hún verður kannske nefnd og er nefnd, er fulltreystandi til þess að semja við þennan aðila um orkusölu til staðarins. En það liggur alveg ljóst fyrir að það verður gífurlega dýrt fyrirtæki fyrir orkuveituna að ráðast í að kaupa línurnar og söluna til þessa svæðis, án þess að ég hafi nokkur tök á að geta mér til um slíkar fjárhæðir. Ef það er rétt, sem hér er haldið fram - að vísu var sú tala brúttó - að þessi sala til Keflavíkurflugvallar hefði gefið af sér 29 millj. á síðasta ári þá geta menn séð að þegar sala fer fram á slíkri aðstöðu til lengri tíma verður engar smáfjárhæðir um að tefla. Það verður ekkert gefið í þeim samningum, sem hafnir verða að þessu frv. samþykktu, við orkuveitu eða Hitaveitu Suðurnesja. Það er mikið verkefni fram undan að semja í fyrsta lagi um yfirtöku hitaveitunnar á séreignum hitaveitna sveitarfélaga þar syðra, sex saman, og síðan við Rafmagnsveitur ríkisins vegna tveggja flutningslína sem þær eiga frá Elliðaám og þangað suður eftir. Þetta er mikið verk. Eins er það, sem getur um í þessum c-lið og hv. 5. þm. Austurl. gat um, að ég sé enga ástæðu til þess að hindra sjálfstæði þessa fyrirtækis ef forráðamenn þess vildu ráðast í fleira en einvörðungu öflun og sölu orkunnar einnar. Ég sé enga ástæðu til þess að skerða athafnafrelsi þess ef þeir vildu hafa rýmra um hendur og þess vegna er þetta þann veg úr garði gert eins og þarna má lesa. Ég er alveg viss um það að ég þarf ekki að gegna núverandi embætti lengi til þess að eiga fleiri erindi svipaðs eðlis til hins háa Alþingis. Það er áhugi á því víða um sveitir að á þetta ráð verði brugðið, að stofna orkubú, orkuveitur landshlutanna. Ég get nefnt áhuga um Borgarfjörð þar sem gamla Andakílsárvirkjunarsvæðið er, ég get nefnt Skagafjörð, sameiningu Rafveitu Sauðárkróks og Skagafjarðar, Eyjafjörð, Suðurland. Þetta er það a. m. k. sem ég get nefnt sem dæmi um svæði þar sem áhugi vakir á að á þessi ráð verði brugðið og ég hef eindreginn áhuga á þessari valddreifingu. Rafmagnsveitur ríkisins verða nauðsynlegur þáttur í okkar búskap um langan aldur, á því er ekki nokkur minnsti vafi. Það er enginn vafi á því að ýmis héruð verða kannske ávallt ómegnug þess að taka þessi mál í sínar hendur og enginn ætlar, og síst ég, að neyða neinu upp á sveitarfélögin sem þarna verða í fyrirsvari væntanlega alfarið, það er ekki mín ætlan. En eins og ég segi: Hér greinir menn ekki á í stærstu dráttunum. Hér er aðeins um minni háttar atriði að tefla varðandi stofnun þessa orkubús þótt orkusalan til Keflavíkurflugvallar hljóti að vísu að teljast allveigamikill þáttur. Orkustofnun skilaði alllangri álitsgerð til nefndarinnar, sem ég hef lesið. Rafmagnsveitur ríkisins tala um það í bland að það hafi nú ekki allt verið hreinn gróði af rekstri Rafmagnsveitnanna á þessu svæði, en Orkustofnun tekur að sér að ganga undir ímynduðum hagsmunum Rafmagnsveitnanna í gríðarlega löngu máli sem ég geri mátulega mikið með.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið í þessari umr. varð ágreiningur í iðnaðarnefnd um tvö atriði varðandi þetta mál. Hið fyrra snertir hugsanlega möguleika Hitaveitu Suðurnesja til að nýta jarðgufu og jarðvatn, þ. e. heitt grunnvatn, til annars en beinnar orkuframleiðslu. Hitt atriðið snertir sölu Rafmagnsveitna ríkisins á Keflavíkurflugvöll og hvernig fara skuli með þær línur sem notaðar eru til þeirrar sölu. Að öðru leyti var samkomulag um þetta mál. Ég lít því á það sem samkomulag í nefndinni og vonandi hér á hv. Alþingi að stofna til fyrirtækis sem er eins konar orkubú Suðurnesja þótt af hagkvæmnisástæðum hafi þótt rétt að gera það í því formi að Hitaveita Suðurnesja haldi sínu nafni en yfirtaki starfsemi sem orkubúið að öðru leyti hefði gert, þ. e. framleiðslu á rafmagni og dreifingu. Ég vil hins vegar aðeins fjalla örlítið um þessi ágreiningsefni en skal þó ekki gera það í löngu máli. Hv. 5. þm. Austurl. hefur lagt til að sá liður þessa lagafrv. falli á brott sem kveður á um að hitaveitan geti hugsanlega tekið þátt í annars konar fyrirtækjum en beinni orkuframleiðslu. Ég get fallist á það sjónarmið að ekki sé eðlilegt að slík orkufyrirtæki fari að hefja almennan atvinnurekstur í stórum stíl. Hins vegar vil ég á engan hátt útiloka það að slík fyrirtæki geti tekið þátt í rekstri eða stuðlað að því að rekstur hefjist inni á orkuveitusvæði þess sem t. d. hefur í för með sér mikla orkunotkun og gæti því til langframa orðið til þess að efla hag orkubúsins. Ég er þess vegna fjarri því að vera sammála því áliti sem orkumálastjóri lét frá sér fara í sinni grg. og tel reyndar að það sé á misskilningi byggt og ekki rétt með farið í öllum greinum. Það er nefnilega algengt að orkufyrirtæki landsins taki þátt í slíkum rekstri. Ég nefni t. d. að Rafmagnsveita Reykjavíkur hefur um langt árabil átt og rekið klak- og laxeldisstöð, ýmist rekið þessa stöð ein eða leigt hana út til einkaaðila, það hefur verið mismunandi form á því eftir árum. Hér er því ekki verið að gefa neitt fordæmi sem ekki er til annars staðar. Ég hygg að ýmis önnur orkufyrirtæki landsins, einkum rafveitur, hafi tekið þátt í slíku. Ég minni t. d. á að Landsvirkjun hefur byggt klakstöð hér austur í sveitum sem er liður í samningum við bændur um bætur vegna veiðitruflana á vatnasvæði Landsvirkjunar. Ég tel þess vegna útilokað að við förum að samþykkja hér á Alþingi ákvæði sem fæli í sér bann við því að orkufyrirtæki tækju þátt í slíkum rekstri. Mér er kunnugt af viðtölum við forsvarsmenn Hitaveitu Suðurnesja að það eru einmitt fyrst og fremst slík tilvik sem þeir hafa í huga þegar þeir vilja gjarnan hafa þessa heimild. Komið hefur til orða að hefja t. d. í stórum stíl laxeldi á Reykjanesi og mér finnst ekkert óeðlilegt að Hitaveita Suðurnesja að einhverju leyti gæti komið inn í þá mynd, jafnvel með einhverjum byrjunarfjárframlögum til þess að stuðla að því að slíkur rekstur geti komist á og stuðlað þar með að því að aukin orkusala verði í framtíðinni frá þessu fyrirtæki. Þetta vildi ég að kæmi fram og þess vegna er ég andvígur þeirri brtt. sem hv. 5. þm. Austurl. hefur lagt fram í þessu máli. Hitt ágreiningsefnið varðar Rafmagnsveitur ríkisins og þann ágóða sem þær hafi af því að selja til Keflavíkurflugvallar. Því er haldið fram að þann ágóða megi ekki taka af Rafmagnsveitunum með því að væntanlegt orkubú eða Hitaveita Suðurnesja tæki við þeim línum sem nú flytja þetta rafmagn inn á Keflavíkurflugvöll gefi í hreinan ágóða 28 millj. kr., eins og fram kom frá hv. 5. þm. Austurl. Í samningum milli Rafmagnsveitna ríkisins og varnarliðsins um sölu á rafmagni til Keflavíkurflugvallar er beinlínis reiknað með því að þessar stofnlínur, sem eru orðnar lélegar og allir vita að eru orðnar lélegar og þarfnast endurnýjunar, verði endurnýjaðar innan skamms og inn í söluverðið á rafmagninu er lagður kostnaður við að endurbyggja þessar línur. Varnarliðið greiðir m. ö. o. fyrirframgreiðslu upp í væntanlegan stofnkostnað þessara lína. Það er svo aftur mál, sem þarf auðvitað að athuga betur, hvort Rafmagnsveitur ríkisins líti á þetta sem hreinan ágóða og noti það almennt í sinn rekstur. Hins vegar er ljóst að þessi samningur er þannig uppbyggður og ef til þess kemur - ég undirstrika: ef til þess kemur - að þessar línur yrðu seldar til annars aðila, hvort sem það er Hitaveita Suðurnesja eða einhver annar aðili, þá hlýtur að þurfa að reikna með því inni í söluverðinu að búið er að greiða inn í rafmagnsverðið svo og svo mikið upp í stofnkostnað væntanlegrar nýrrar línu úti á Reykjanesi, sem yrði þá sennilega 132 kílówatta lína. Þetta finnst mér að við þurfum að hafa mjög glögglega í huga þegar við tölum um þetta og þess vegna er ég jafnframt andvígur þessari brtt. hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar. Ég er í megindráttum þeirrar skoðunar að ef stofnað er orkubú á einhverju ákveðnu landsvæði, hvort sem það eru Vestfirðir, Suðurnes eða annars staðar á landinu, þá eigi það orkubú að sitja að rafmagnssölu á öllu sínu svæði en eigi ekki að vera að búta það niður og taka einhverja ákveðna hluta út úr sem taldir eru sérstaklega hagstæðir og láfa öðrum aðilum eftir að halda áfram þeirri sölu. Ég hygg að á annan hátt verði þessum orkubúum ekki komið á fót og þau gætu þá ekki styrkt sig eðlilega sem arðbær fyrirtæki. Það er svo aftur saga út af fyrir sig, sem er rétt að vekja athygli á hér á hv. Alþingi og við hljótum að taka eftir, að það er Alþb. sem vill halda dauðahaldi í ímyndaðan gróða af rafmagnssölu til Keflavíkurflugvallar. Það er atriði sem mér finnst vert að benda á og nauðsynlegt að þm. íhugi.



Herra forseti. Já, það snýr dálítið einkennilega þetta mál þegar till. fulltrúa Alþb. í þessu efni snúast aðallega um það að ná peningum af raforkusölu til Keflavíkurflugvallar en tillögur fulltrúa Sjálfstfl. ganga í þveröfuga átt. En það er líka annað atriði sem er einkennilegt í þessu og það er það að þeir, sem eru að keppast við að selja ríkisfyrirtæki þessa dagana, leggja áherslu á það í málflutningi sínum að rétt sé að ríkið standi að stofnun atvinnurekstrar af einu eða öðru tagi í tengslum við þetta fyrirtæki sem það á meiri hluta í eða stóran hlut í. Þannig er röksemdafærslan eiginlega þvert á það sem maður hefur átt að venjast hér: Þeir sem vilja selja ríkisfyrirtækin vilja jafnframt fá að stofna þau, þeir sem vilja ekki selja þau vilja ekki að þau verði stofnuð. En þetta er í rauninni ekki aðalatriði málsins. Mér sýnist fulllangt seilst þegar menn gera ráð fyrir því að í orðalaginu „nýting á jarðgufu og heitu grunnvatni“ eigi að felast yfirlýsing um það að farið verði út í almennan atvinnurekstur. Hvar ætla menn þá að draga mörkin um það? Er þá ekki allur atvinnurekstur á Íslandi nýting á varma? Er ekki notaður varmi í sambandi við allan atvinnurekstur á Íslandi? Ég hef enga trú á því að það hafi í rauninni vakað fyrir mönnum þegar þetta var sett hér inn í. Ég vil benda mönnum á að ríkið er það stór eignaraðili í þessu fyrirtæki að það getur ráðið æðimiklu um það í hvað verður ráðist. Mín skoðun er þess vegna sú að hér sé verið að deila um keisarans skegg og það skiptir ekki meginmáli hvort þetta orðalag verði með eða ekki. En ég sé ekki ástæðu til þess að hindra það að menn geti farið í aðra nýtingu á jarðgufu og grunnvatni en beinlínis þá sem upptalin er í stafliðum a og b. Það verður síðan að meta þegar þar að kemur, hversu skynsamlegt það er og hversu rétt sé í það að ráðast. Annað atriði hefur hér valdið ágreiningi og það er spurningin um sölu á háspennulínum í eigu Rafmagnsveitna ríkisins til þessa fyrirtækis. Hér liggur fyrir brtt. um það að einungis sé heimilt að selja aðra línuna. Ég vil vekja athygli manna á því að þessar línur liggja samhliða og ég er hræddur um að það líti dálítið ankannalega út þegar þær bila ef kemur einn vinnuflokkur sunnan að og annar innan að til þess að gera við bilun sem er kannske á sömu slóðum. Ég er hræddur um að menn tapi þar af mögulegri samnýtingu starfskrafta og hagkvæmni sem væri möguleg með því að báðar línurnar séu í eigu sama aðila. Ég vil vekja athygli á því í sambandi við stofnun þessa fyrirtækis - því ég lít eiginlega á þetta sem fyrirtækisstofnun þó að hér sé einungis um útvíkkun á starfssviði að ræða - að þrátt fyrir það að þetta landsvæði liggi svo nærri höfuðborgarsvæðinu sem raun ber vitni hefur eign Rafmagnsveitna ríkisins á þessum línum þýtt það að hvergi á landinu hefur raforkuverð verið hærra en einmitt hjá rafveitum þarna vegna þess að afgjaldið fyrir það að flytja raforkuna þessa leið hefur verið svo hátt. Það hefur verið lagt á verðjöfnunargjald til þess að greiða niður verð á raforku hjá Rafmagnsveitum ríkisins og hjá Orkubúi Vestfjarða og þetta verðjöfnunargjald hefur leitt það af sér, ásamt því háa gjaldi sem hefur verið tekið fyrir að flytja raforkuna þessa stuttu leið, að raforkuverð hefur orðið hærra hjá rafveitum þarna suður frá sem hafa ekki notið verðjöfnunargjaldsins. Ég held því að það sé einsýnt í þessu máli með tilliti til hagkvæmni að heimildin sé fyrir hendi til þess að setja báðar línurnar, það verða langtum hreinni skil í öllum tilvikum, það eykur rekstrarhagkvæmni. Og ég held að forsaga málsins kenni mönnum að búið sé að fara nógu djúpt í vasana á fólki á þessu svæði út á þær línur sem hér um ræðir. Eitt er það ákvæði enn sem iðnn. flytur brtt. um. Hún er um það að heimild Hitaveitu Suðurnesja til þess að virkja jarðvarma til raforkuframleiðslu sé háð því skilyrði að áður hafi verið gerður samrekstrarsamningur við Landsvirkjun. Nú eru samrekstrarsamningar af hinu góða, ekki er um það að efast, en mér finnst dálítið ankannalegt að setja það í lög að það sé háð skilyrðum um samninga við önnur fyrirtæki að menn geti farið í virkjanir. Að vísu er hér gert ráð fyrir að iðnrh. skeri úr ef ágreiningur kemur upp, en mér finnst þetta ákvæði heldur ankannalegt þó að ég vilji ekki láta það skipta sköpum í þessu sambandi, ekki láta það standa í vegi fyrir því þjóðþrifamáli sem hér er verið að flytja. En ég hefði kosið að iðnn. hefði hugað betur að þessu og gengið betur frá þessum hnútum þannig að árekstrar milli tveggja fyrirtækja í greininni gætu ekki staðið í vegi fyrir því að hagkvæmar virkjanir væru valdar. Ég segi þetta vegna þess að mér hefur oft fundist að einmitt í þessari grein, raforkugreininni, hefðu fyrirtækin alveg sérstakt lag á því að koma sér upp á kant hvert við annað og koma samningamálum sínum í hnút og ég er ekki viss um að það hafi elst af fyrirtækjum í greininni ennþá. Ég ætla að vona að jafnvel þó að þetta ákvæði verði samþykkt verði það ekki til þess að mál þurfi að fara í hnút. En ég er ekki ánægður með þetta ákvæði, eins og ég segi, þó að ég vilji ekki að það skipti sköpum um örlög þessa frv. Herra forseti. Ég held að ekki sé ástæða til þess að hafa áhyggjur af því að þetta fyrirtæki geti farið í aðra nýtingu en á jarðgufu og heitu grunnvatni. Ég held að sjálfsagt sé að samþykkja þetta eins og meirihluti n. leggur til um það að heimilt sé að selja línurnar tvær en ekki helminginn af þeim. Að lokum vil ég láta í ljós ánægju mína með að þetta frv. skuli vera komið þetta langt því að ég trúi því að í því fyrirkomulagi, sem hér er gert ráð fyrir, felist veruleg hagkvæmni og að hér sé um að ræða sanngirnismál fyrir þessi byggðarlög sem þau muni vel njóta.