Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar frv. til l. um verzlunaratvinnu, 89. mál Nd. Umsögn n. liggur fyrir á þskj. 657. Hefur n. orðið sammála að mæla með frv. óbreyttu, eins og Nd. hefur gengið frá því, en Nd. gerði breytingu á 4. gr., sem miðar að því að létta skilyrði til verzlunarleyfa, sbr. þskj. 524. Núverandi lög um verzlunaratvinnu eru frá árinu 1925, eða 33 ára gömul. Er því ekki að undra, að nokkrar breytingar séu nú æskilegar. Í lok ársins 1964 skipaði hæstv. dómsmrh. n. til endurskoðunar á l. um verzlunaratvinnu. Formaður þeirrar n. var Jón Sigurðsson ráðuneytisstjóri, en aðrir í n. voru skipaðir eða tilnefndir skv. eftirfarandi: Frá Félagi íslenzkra stórkaupmanna, Sambandi íslenzkra samvinnufélaga, Kaupmannasamtökum Íslands og Neytendasamtökunum. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er samið af þessari n., og virðist takmarkið í þessu lagafrv., að neytendum sé veitt betri þjónusta, að íslenzk verzlunarstétt sé búin sem beztum hæfileikum til starfa sins og í sambandi við það, að verzlunaratvinna sé af löggjafa viðurkennd frekar en áður sem nauðsynlegur atvinnurekstur. Enda þótt verzlunarrekstur sé samkvæmt frv. í fastara formi en áður, þá eru þó undanþáguákvæði ráðh., svo að ekki ætti að vera hætta á, að slíkt torveldi þeim, sem þessa atvinnu stunda, að halda henni áfram, einnig þá aðra, sem stunda þessa atvinnu og hafa nokkra aðra menntun, t.d. tæknimenn eða löglærðir. Skv. 14. gr. er gengið út frá, að öll eldri leyfi til verzlunarrekstrar þurfi að endurnýja við gildistöku þessara laga. Er þetta í beinu samhengi þess, sem 11. gr. ákveður, að Hagstofa Íslands haldi skrá yfir alla þá, sem fá leyfi til verzlunarrekstrar. Gjald fyrir slíka endurnýjun verzlunarleyfa mun vera óverulegt, eða aðeins 200 kr. Eitt er það nýmæli, sem telja má mikilsvert, þ.e. að samkvæmt 4. gr. er kveðið svo á í 1. lið um rétt til útgáfu verzlunarleyfa, að viðkomandi þurfi að vera íslenzkur ríkisborgari og vera heimilisfastur á Íslandi. Mjög hefur farið í vöxt, að erlendir menn stundi hér verzlunaratvinnu án þess að hafa hér fast heimilisfang. Þannig hefur íslenzka ríkið misst skatta og skyldur af slíkum atvinnurekstri. Samkv. 12. gr. er gert ráð fyrir því, að þeir, sem stunda verzlunaratvinnu, hafi fasta starfsstöðu á Íslandi. 6. gr. frv. kveður á um takmarkanir og bann opinberra starfsmanna til verzlunarrekstrar. Er hér mjög hert á gildandi ákvæðum, og er slíkt án efa til góðs. Ekki er hægt að horfa upp á ríkjandi ástand, að opinberir starfsmenn tollstjóra eða ríkisbankanna, svo að eitthvað sé nefnt, stundi samhliða fullu starfi hjá ríkinu umfangsmikla verzlunarstarfsemi og jafnvel noti sér þá vitneskju, sem þeir afla sér í opinberu starfi. Aðfluttir vörumarkaðir hafa verið tízkufyrirbrigði víða úti á landi nú á síðustu árum. Með 9. gr. frv. er leyfi til slíkra verzlunarhátta nokkuð takmarkað og bundið samþykki viðkomandi lögreglustjóra. Eitt nýmæli er það í frv. þessu, sem áður var undanþegið lögum um verzlunaratvinnu, en það er sala mjólkur- og mjólkurafurða, sala á fiski og brauðvörum. Hér er um að ræða brýnustu nauðsynjavörur almennings, og vissulega er alveg sjálfsagt, að tryggja almenning sem bezt varðandi góða þjónustu við sölu á slíkri nauðsynjavöru. Samkv. 17. gr. er gengið út frá, að lög þessi öðlist gildi 1. júlí n.k. Verður að vænta þess, að þetta frv. verði samþykkt á yfirstandandi þingi og undirbúningur undir framkvæmd laganna hefjist nú þegar, en eins og fyrr greinir, þá er gert ráð fyrir, að Hagstofa Íslands skrái öll verzlunarleyfi framvegis. Herra forseti. Allshn. mælir með samþykkt þessa frv. með þeirri breytingu, sem gerð var í hv. Nd.

Frsm. meiri hl. Ólafur Björnsson): Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar. 1 fyrstu unnu fjhn. beggja d. að því sameiginlega og mættu á sameiginlegum fundum n. Jónas Haralz, forstjóri Efnahagsmálastofnunarinnar, og Gísli Blöndal hagsýslustjóri og gáfu ýmsar nánari upplýsingar um þær framkvæmdir, sem lán þau, sem hér er sótt um að heimila, verði tekin til. En eins og nál. á þskj. 660 ber með sér, hefur fjhn. ekki náð samstöðu um þetta mál, þannig að við 4, sem að því áliti stöndum, leggjum til, að það verði samþ. óbreytt, en 3 nm., sem eru í minni hl., munu skila séráliti og flytja tvær brtt. á þskj. 679. Ég sé nú í rauninni ekki ástæðu til þess að ræða þetta frv., þar sem það var allýtarlega rætt við 1. umr. málsins, auk þess sem framkvæmdaáætlunin, sem segja má, að þetta frv. sé liður í, var rædd í sameinuðu Alþingi í gær. En til þess að spara mér það að þurfa að taka til máls að nýju vildi ég aðeins víkja að brtt. á þskj. 679 og hvers vegna meiri hl. sér sér ekki fært að styðja þær. 1. brtt. er fólgin í því að setja það að skilyrði fyrir heimildinni til þess að gefa út ríkisskuldabréf eða spariskírteini, eins og 1. gr. kveður á um, að Seðlabanki Íslands noti ekki heimild sína til að binda hluta af sparifjáraukningu banka, sparisjóða og innlánsstofnana á árinu 1968. Það er nú raunar ekki neitt nýtt, að þegar hv. stjórnarandstæðingar sýna einhverja viðleitni til að afla fjár til margvíslegra hluta, sem þeir vilja láta framkvæma, þá verður þrautalendingin alltaf Seðlabankinn. Það virðist svo sem þeir hafi þar fundið þann sjóð, sem hæstv. félmrh., ekki að tilefnislausu, lýsti eftir í eldhúsdagsumr. á dögunum og sem væri þeirrar náttúru, að allir gætu tekið úr honum, en enginn þyrfti að láta í hann. Þarna virðist þessi sjóður vera fundinn og ber því út af fyrir sig að fagna, ef hv. stjórnarandstæðingar eru þá ánægðari með sjálfa sig en þeir hafa áður verið. En meiri hl. lítur nú þannig á, að í þessu sé ekki að finna neina lausn, hvorki á þessu vandamáli né öðrum, og getur því ekki stutt þetta. Því er þó e.t.v. rétt að bæta við, að í sjálfu sér gæti till. um þetta, að sparifjárbindingin verði takmörkuð eða jafnvel afnumin að öllu, verið skynsamleg, ef það væri þannig hugsað, að viðskiptabankarnir skyldu þá taka að meira eða minna leyti við þeirri útlánastarfsemi, sem Seðlabankinn nú hefur með höndum, fyrst og fremst kaupum á afurðavíxlunum. Það væri ekki óeðlilegt, og ég tel rétt, að að því væri í rauninni stefnt í framtíðinni, að slíkt væri yfirtekið af viðskiptabönkunum, en væri ekki á vegum Seðlabankans, eins og það er nú. Hitt gefur auga leið, að að því leyti, sem um slíkt væri að ræða, mundi ekki myndast þarna neitt fjármagn. En því miður, - án þess að ég hafi nokkra ástæðu til þess að leggja stjórnarandstæðingum hlutina út á verri veg, - grunar mig, að það sé nú ekki þetta, sem vaki fyrir þeim, heldur eigi Seðlabankinn að halda áfram að kaupa afurðavíxlana, en sparifjárbindingin verði takmörkuð eða henni sleppt. En það mundi þá m.ö.o. í rauninni þýða það, að þessa peninga ætti að lána út tvisvar, bæði ættu viðskiptabankarnir að hafa þá til ráðstöfunar og Seðlabankinn líka, en við lítum nú þannig á, að sömu peningarnir geti ekki orðið notaðir nema einu sinni. Ég fjölyrði svo ekki meira um þetta og skal þá aðeins víkja að brtt. við 3. gr. Þeir vilja, að spariskírteinin og ríkisskuldabréfin skuli ekki undanþegin framtalsskyldu. Hins vegar virðist hugsunin vera sú, að skattfrelsi eigi að ná til þeirra. Það er nú af tveimur ástæðum, sem mér finnst, að þetta geti ekki komið til greina. Í fyrsta lagi er það auðsætt, að ef ekki yrði um þessi skattfríðindi að ræða hliðstæð þeim, sem margs konar skuldabréf önnur og sparifé almennt nýtur, þá mundi það vera útilokað, að þessi bréf seldust. Það getur í sjálfu sér verið nógu erfitt samt að selja slík bréf, því að þess ber að gæta, að þó að vaxtakjör séu að vísu hagstæð, verða þeir, sem bréfin kaupa að afsala sér möguleikunum á að ráðstafa þessum peningum um 10 ára skeið til þess að njóta slíkra hagkvæmra vaxtakjara að fullu og það eru ekki allir, sem eru reiðubúnir til þess að kaupa hagstæð vaxtakjör því verði. Maður veit t.d., að á 10 ára sparisjóðsbókunum munu ekki vera miklar innstæður, þó að af þeim séu hærri vextir en nokkru öðru sparifé. Og í öðru lagi hefur mér nú alltaf fundizt, það segi ég aðeins persónulega, að þessi hugmynd um framtalsskyldu, en ekki skattskyldu sé í rauninni vanhugsuð. Ég þekki ekki til þess í skattalöggjöf neins af okkar nágrannalöndum, að þetta sé aðskilið, þar er það ávallt þannig, að framtalsskylda og skattskylda fer saman. Í enskumælandi löndum er það yfirleitt þannig, að engir eignarskattar eru lagðir á. Þar er heldur ekki framtalsskylda eigna. Samt sem áður er talið, að erfiðara sé að koma tekjum sínum undan skatti í þessum löndum en nokkrum öðrum, og gefur það til kynna, að þar er ekki talið, að eftirlit með eignum skipti verulegu máli í því sambandi. En ástæðan til þess, að þetta fylgist að jafnaði að, er auðvitað sú, að ef það á að gera tilteknar eignir framtalsskyldar, án þess að þær séu skattskyldar, hlýtur að koma upp spurningin um það, hvaða viðurlög eiga þá að liggja við því að telja þessar eignir ekki fram. Ef það eru skattskyldar eignir eða ef það eru skattskyldar tekjur, þá er þetta tiltölulega einfalt. Menn eru þá látnir greiða sektir, sem eru ákveðnar í hlutfalli við þann skatt, sem þeim hefði borið að greiða af þessum eignum og tekjum, ef þær væru taldar fram. En ef það hefur ekki nein áhrif á skattgreiðsluna í sjálfu sér, hvort eignirnar eru taldar fram eða ekki, þá kemur auðvitað spurningin um það, hvaða viðurlögum á þá að beita. Það er ekki hægt að hafa þá viðmiðun, sem almennt er notuð í skattalögunum og það þarf a.m.k. að hugsa það mál, hvernig slíkt skuli ákveða, því að gera eitthvað að skyldu án nokkurra viðurlaga við því, að þeirri skyldu sé ekki fylgt, það finnst mér vera út í bláinn. Þetta hef ég talið, að væri meginástæða til þess. Mér er ekki kunnugt um það í skattalöggjöf nokkurs lands, að um framtalsskyldu sé að ræða, ef skattskylda er ekki fyrir hendi. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta frv., en meiri hl. leggur til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Fjhn. d. hefur rætt þetta mál nokkuð, þótt skammur tími væri til stefnu, en ekki orðið á eitt sátt um afgreiðslu málsins. Meiri hl. vill samþykkja þetta óbreytt, en minni hl. flytur tvær brtt. á sérstöku þskj., og við höfum skilað séráliti. Hér er um mjög viðamikið mál að ræða, sem kemur nokkuð seint fram, þegar annirnar eru mestar og margt þarf að afgreiða, og gefst þm. því enginn kostur á að skoða þetta til hlítar. Þetta frv. er um að afla heimildar fyrir ríkisstj. til lántöku vegna framkvæmdaáætlunar fyrir árið 1968, en það fjallar í rauninni ekki um framkvæmdaáætlunina sem slíka. Um framkvæmdaáætlunina var rætt í gær í Sþ. og hefði hún þá gjarnan mátt koma, áður en þetta frv. var rætt í d., því að hún verður eiginlega að skoðast sem forsenda fyrir því, að menn geti gert sér grein fyrir þessum málum eins og þau eru. Sú skýrsla hefði, eins og ég sagði, átt að koma í dagsljósið fyrr, því að þetta er það viðamikið og þýðingarmikið mál. Við, sem skipum minni hl. fjhn., erum ekki andvígir því í aðalatriðum að veita ríkisstj. heimild til lántöku, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Slík heimild getur verið og er eðlileg í mörgum tilfellum, en ráðstöfun þess fjár, sem frv. gerir ráð fyrir, er ekkert einkamál ríkisstj. og á aldrei að vera það. Það hlýtur að vera Alþ., sem á að hafa fjárveitingavaldið hverju sinni og ráðstafa þessu fé, enda þótt hér sé um lánsfé að ræða. Og hér er raunar ekki um neinar smáupphæðir að ræða, tæpar 600 millj. kr. Hér er verið að taka lán til framkvæmda, sem fyrir nokkrum árum voru fjármagnaðar með venjulegum tekjum ríkissjóðs, svo sem skólabyggingar, sjúkrahús og ýmislegt annað. En helmingur af því lánsfé eða helmingurinn af 330 millj., 156 millj. eða hér um bil, eru áætlaðar til reiðslu á skuldum.

Ég vek athygli á því, að í 11. gr. er ráðstöfun fjárins einnig.

Jú, ég hef orðið var við það. Þessar 156 millj. eiga að ganga til greiðslu á skuldum vegna opinberra framkvæmda, sem unnar hafa verið á liðnum árum, eins og fram kemur í töflu II, sem prentuð er í þessu frv. Í upphafi viðreisnar árið 1960 var það talið fráleitt, hve mikið hafði verið tekið af erlendum lánum og var þó þá ekki um að ræða lántökur nema í stórframkvæmdir, svo sem virkjanir, sementsverksmiðju o.fl., en nú er svo komið, að erlent lánsfé þarf til skólabygginga, sjúkrahúsa, flugvalla, hafna, jarðborana og jafnvel lögreglustöðvar. Til þess að þær opinberu framkvæmdir, sem hér eru nefndar, stöðvist ekki, verður að reyna að fá erlent lánsfé. Ég veit ekki, hvað það hefði verið nefnt í viðreisnarpésanum frá 1960, slíkt ástand sem þetta. Ég læt öðrum eftir nafngiftir í því sambandi. En það eru sjálfsagt allir sammála um, að hér verði að halda uppi eða vinna að þeim framkvæmdum, sem nefndar eru í þessu frv., því að ella mundum við eiga á hættu atvinnuleysi, sem raunar hefur gert vart við sig, og slíkt ástand verður að koma í veg fyrir með öllum tiltækum ráðum, jafnvel þó að vandinn í okkar efnahagsmálum sé slíkur orðinn sem þetta frv. ber með sér. Það verður áreiðanlega ekki komizt hjá erlendri lántöku, eins og málum er nú komið, en þá verður líka að ráðast gegn vanda þeim, sem við blasir í efnahags- og atvinnumálum okkar og koma fjárhagsmálum undirstöðuatvinnuveganna í það horf, að hægt sé að láta þá ganga eðlilega. Það er mikið talað um hagræðingu nú á dögum. Það er eins og það sé eitthvert algilt lausnarorð. En það er hvergi lán að fá til þessarar hagræðingar, sem allir tala um, alls staðar lokað. Slíkt ástand er auðvitað gersamlega óþolandi. Í 1. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir heimild til að gefa út til sölu innanlands ríkisskuldabréf eða spariskírteini að upphæð 75 millj. Langmestur hluti þess fjár, sem spariskírteini eru keypt fyrir, kemur á einn eða annan hátt frá viðskiptabönkum eða sparisjóðum. Samkv. frv. er gert ráð fyrir, að allt að 125 millj. kr., 75 millj. í spariskírteinum og 50 millj. í endurgreiðslu spariskírteinalána, verði aflað á þennan hátt. Þessi samkeppni ríkissjóðs við bankana og sparisjóðina um sparifé er bönkunum áreiðanlega mjög erfið og getur ekki komið fram í öðru en minni útlánum til atvinnuveganna og mega þau þó varla minni vera. Ef enn á að þrengja að fyrirtækjum með minnkandi fyrirgreiðslu, getur það ekki endað nema á einn veg; að fyrirtækin starfi ekki með eðlilegum hætti og framleiðslan minnki og allur rekstur dragist saman. Afurðaverð hefur nokkuð lækkað á tveimur til þremur árum frá því, sem það var hæst, og þegar þar við bætist vaxandi dýrtíð og hækkandi rekstrarkostnaður, liggur í augum uppi, að fyrirtækin þola ekki minnkandi fyrirgreiðslu. Þess vegna höfum við flutt brtt. á þskj. 679 um, að bindingarheimild Seðlabankans verði ekki notuð á þessu ári, til þess að létta nokkuð á viðskiptabönkunum. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta eða vitna í ummæli, sem lúta að þessu. Þetta er öllum ljóst, þótt ekkert sé að gert. Innlendi lánamarkaðurinn getur ekki mætt þeirri lánaþörf, sem framkvæmd þeirrar áætlunar, sem hér um ræðir, krefst, og þess vegna verður að afla erlends lánsfjár. En endalaust verður ekki leitað á erlendan lánamarkað. Þess vegna verður að efla svo íslenzkt atvinnulíf, að við séum á þann hátt færir um að standa undir þeim framkvæmdum, sem óhjákvæmilegar eru til að halda í horfinu miðað við atvinnu á síðasta ári. Hæstv. fjmrh. gat þess í ræðu, að það hefði verið nokkur tilviljun, hvernig fjárhagsafkoma síðasta árs hefði komið út í sambandi við framkvæmdaáætlunina, því að þá hefðu verið til ráðstöfunar 57 millj. af greiðsluafgangi, sem auðvitað væri ekki núna fyrir hendi, og þá hefði reynzt unnt að selja spariskírteini fyrir 125 millj. kr. Þrátt fyrir þessar tilviljanir, sem voru fyrir hendi á síðasta ári, er boginn spenntur svo hátt nú sem raun ber vitni um í þessu frv. Og ég tel enga möguleika á, að hægt sé að ná þessum upphæðum, sem hér er gert ráð fyrir, nema vandræði hljótist af og það bitni á atvinnufyrirtækjunum, sem þó sízt skyldi. Í sambandi við spariskírteinin höfum við í minni hl. flutt aðra brtt. við 3. gr. þessa frv. þess efnis, að niður falli orðin „framtalsskyldu og“. Við teljum ekki eðlilegt að undanþiggja spariskírteinin framtalsskyldu. Það er að okkar dómi miklu eðlilegra, að skylt sé að telja þau fram og framtalsskyldan sé liður í raunhæfu skattaeftirliti. Það kann vel að vera, eins og síðasti hv. ræðumaður minntist á, að þess finnist ekki dæmi í skattalögum nágrannalandanna, en eigi að síður er þetta skoðun okkar og við teljum þetta vera lið í raunhæfu skattaeftirliti, að eignir séu yfirleitt taldar fram, þó að þær séu undanþegnar skattlagningu, og það gæti verið réttlætanlegt á ýmsan hátt að undanþiggja þær skattlagningu. En framtalsskyldan teljum við, að eigi að vera fyrir hendi. Ég skal svo ekki fara mikið út í einstaka liði í sambandi við þetta frv. Það hefur verið rætt allmikið, og tíminn er hér naumur, og ef maður ætti að gera það gaumgæfilega, kostar það allmikinn samanburð, a.m.k. fyrir þá, sem ekki eru því betur inni í þessum málum. En ég vil endurtaka það, að ég tel það óeðlilegt, að ríkisstj. breyti fyrri ákvörðunum, hvort sem það er nú til hækkunar á fjárframlögum eða ekki, án samráðs við Alþ. eða að framkvæmdir séu færðar á milli ára. Auðvitað vilja þm. fá að fjalla um slíkar ráðstafanir og ræða þær, án þess að stöðugur eftirrekstur sé á málam. Ég held, að hæstv. fjmrh. hafi minnzt á það, mér heyrðist það a.m.k. um leið og ég gekk um Nd., að það hefði verið rætt um það, að vegarlagning á Gemlufallsheiði, sem hingað til hefur verið gert ráð fyrir að framkvæma á árinu 1968, verði færð fram á árið 1969. Ég tel miður farið, ef þetta reynist svo. Að vísu er þarna um lánsheimild að ræða, sem gerði ráð fyrir því, að þessi framkvæmd yrði unnin á árinu 1968, en eigi að síður teldi ég það mjög miður farið, ef þessi framkvæmd yrði færð aftur til ársins 1969. Sömuleiðis mun hafa verið minnzt á framkvæmd við hafnargerð í Bolungarvík, en þar skortir fjárframlag til þeirra framkvæmda, sem nauðsynlega þarf að vinna á þessu ári vegna aðsteðjandi vanda. Það hefur að vísu verið rætt um tilfærslu á milli Ísafjarðarhafnar og Bolungarvíkurhafnar, en um hana hefur þó væntanlega ekkert verið ákveðið enn þá, enda á umræðustigi meðal heimamanna. Í skýrslu, sem hæstv. fjmrh. flutti í Sþ. í gær um framkvæmdaáætlunina 1968, virtist mér koma fram nokkur samdráttur þegar í heild væri litið á þá áætlun. Það var gert ráð fyrir minni fjármuna myndun í helztu greinum atvinnulífsins, en hins vegar kæmi þar á móti fjármunamyndun í sambandi við Búrfellsvirkjun og Straumsvíkurframkvæmdirnar. Þetta gæti þýtt tilfærslu á vinnuafli frá undirstöðuatvinnuvegum okkar, sem við ekki megum við að missa, og teldi ég mjög miður farið, ef svo yrði búið að undirstöðuatvinnuvegunum, að þeir gætu ekki keppt við þær framkvæmdir, sem þarna eiga sér stað. Annars er ekki gott að átta sig á þessu eða bera áætlunina sjálfa saman við heimildarfrv. hérna, til þess vinnst ekki tími, en áætlunin er, eins og ég sagði áðan, nauðsynleg grg. í þessu sambandi, ef maður á að gera sér málið fyllilega ljóst. Ég skal svo ekki tefja þessar umr. mikið úr þessu, en vænti þess, að þær tvær brtt., sem minni hl. flytur, séu þess efnis, að d. geti samþykkt þær, enda þótt frsm. meiri hl. fyndi þeim nú ýmislegt til foráttu. Það er svo margoft búið að tala um bindiskylduna og annað slíkt, að ég held, að ég sleppi þeirri tölu að þessu sinni. En það liggur í augum uppi, að ef viðskiptabankarnir, eins og hann minntist á, gætu ekki lengur endurselt afurðalánin í Seðlabankanum, yrði nú held ég fyrst vá fyrir dyrum hjá viðskiptabönkunum, og þessi till. okkar byggist náttúrlega fyrst og fremst á því, að þarna er verið að benda á tilraun, ja, í þessum mikla sjóði, sem hann hafði nú mörg orð um, tilraun til þess að létta á viðskiptabönkunum, en fjármagnið hlyti svo að renna til undirstöðuatvinnuveganna, því að þar er það, sem skórinn kreppir mest að. Og raunar hafa bankarnir lánað langt umfram getu til þess að halda atvinnuvegunum gangandi. - Ég skal svo ekki orðlengja þetta meira.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af þeim brtt., sem við í minni hl. fjhn. höfum flutt og hv. frsm. meiri hl. gat ekki fallizt á og taldi mjög fráleitar. Langar mig til þess að rökstyðja þær örlítið nánar frá mínu sjónarmiði. Hv. 12. þm. Reykv. (ÓB) talaði um það í gamansömum tón, að stjórnarandstæðingar vildu allt eiga og ekkert borga, eins og einhvern tíma hefur verið sagt um vissa persónu, að við hefðum talið okkur hafa fundið upp lind, sem aldrei þyrfti að láta neitt í, en alltaf væri hægt að taka allt út úr. Ég held, að þetta sé skrýtla, sem ágætt er að hlæja að, en sé nú ekki annað, og ég tek það a.m.k. ekki alvarlega. En í sambandi við þessa innlánsbindingu hefur það auðvitað oft verið rifjað hér upp, að því meiri sem hún er, þeim mun meira rýrnar geta viðskiptabankanna, og þetta er spursmál, sem menn verða auðvitað að gera upp við sig, hvar þeir vilja láta ráðstöfun fjármagnsins vera. Hæstv. ríkisstj. og hv. 12. þm. Reykv. vilja, að þess ráðstöfun sé í Seðlabankanum. Svo eru aftur aðrir, sem telja það eðlilegt, að viðskiptabankarnir ráðstafi því fjármagni, sem þeim er fengið til varðveizlu, og við í minni hl. erum einmitt þeirrar skoðunar. Nú er ekki verið að gera því skóna, að Seðlabankinn skili aftur neinu af því, sem hann hefur fengið. Hann hefur fengið frá viðskiptabönkunum eftir þessum leiðum 1910 millj. kr. og notað það, eftir því sem hér er sagt, til þess í fyrsta lagi að endurkaupa afurðavíxla, til þess að lána fjárfestingarlánasjóðum og til þess að standa undir gjaldeyrisvarasjóðnum. Nú eru þessar fjárhæðir, sem sjóðurinn eða innlánsbindingin stendur undir, allmiklu hærri en innlánsbindingin, nokkrum hundruðum millj. kr. hærri. Ja, hæstv. utanrrh. sagði nú, að útlán Seðlabankans til banka og fjárfestingarlánasjóða væru 2500 millj. Samkv. þeirri tölu ætti Seðlabankinn þá að hafa lánað í þessar tvær greinar 500 millj. meira en bankarnir leggja honum til. Auk þess á þessi binding að standa undir gjaldeyrisvarasjóðnum, sem um s.l. áramót var 840 millj. kr. Svo að ef þessi kenning væri alveg rétt, sem hér er verið að halda fram, virðast fleiri en framsóknarmenn geta notað sömu peningana tvisvar. En til hvers er þessi innlánsbinding og það hagstjórnartæki, sem margsinnis hefur verið talað um? Var ekki upphaflegi rökstuðningurinn fyrir því sá, að það bæri að draga inn fjármagn, þegar þensla er í þjóðfélaginu? Er þá ekki rökrétt afleiðing af því sú, að það beri að láta út eða a.m.k. að hætta að draga inn, þegar samdráttur er? Þetta hygg ég, að margir telji, og ég tel það enga goðgá og engin gamanmál í raun og veru að halda því fram, að viðskiptabankarnir eigi að fá að hafa það fjármagn til ráðstöfunar, sem þeim er trúað fyrir. Annars er kannske ástæðulaust að vera að bitast um þessi 30% af sparifjáraukningunni á þessu ári. Það er ekki víst, að það verði svo drjúgt í búi hjá hverjum, sem það hefur. Miðað við þá þróun, sem hefur átt sér stað undanfarna mánuði í sparifjárinnlögnum, verður þetta sjálfsagt ekki há fjárhæð. En mér finnst það engin goðgá og raunar alveg sjálfsagður hlutur, að um leið og verið er að leggja auknar byrðar á viðskiptabankana, eins og sannanlega er ráðgert í því frv., sem hér er til umr., þá sé, þegar svona er ástatt eins og við allir vitum og ástæðulaust er að rifja upp, komið til móts við þá t.d. á þann hátt að nota ekki heimildina í eitt ár, meðan þrengingarnar eru eins miklar og þær eru núna og útlit er fyrir, að þær verði á þessu ári. Ef þetta er eitthvað röng hagspeki, verður bara að hafa það. Þetta er sanngirnismál, sem ég hygg að a.m.k. flestir, sem nálægt atvinnurekstri koma og bankastarfsemi, telji eiga fullan rétt á sér. Þá talaði hv. frsm. meiri hl. um framtalsskylduna og taldi hana fráleita, fyrst og fremst af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess, að bréfin mundu, ef þau væru framtalsskyld, verða óseljanleg. Þessa röksemd skil ég ekki. Ég hef heyrt hana margsinnis hér í þingsölum, en mér er hún enn jafnóskiljanleg eftir málflutning hv. 12. þm. Reykv. eins og hún hefur áður verið. Hvaða ástæða er til þess fyrir menn, sem vilja verja sparifé sínu til þess að kaupa spariskírteini, að hafa á móti því að kaupa þau, ef þeir þurfa að telja þau fram? Ja, það er kannske ein ástæða, en er ástæða til þess að viðurkenna þá ástæðu? Ég fyrir mitt leyti tel það ekki vera. Ef það er þannig fjármagn, sem ekki má draga fram í dagsljósið, sem gengur fyrst og fremst til þessara sparifjárskírteinakaupa, á ekki að vera að opna leið til þess að skjóta því undan. Þar að auki held ég, að bréfin verði, vegna þeirra kjara, sem þau eru boðin út á, fyllilega auðseljanleg eins hér eftir sem hingað til. Þetta er eina leiðin, sem menn hafa til þess að fá fulla vísitölutryggingu á sparifé sitt auk allhárra vaxta. Það er að vísu talað um það núna að taka upp verðtryggingu á sparifé, en sú verðtrygging verður einhvern veginn með þeim hætti, að það verða fastir vextir og auk þess fá sparifjáreigendur greiddan þann mismun, sem verður á vísitölu og þessum háu vöxtum. En hér er ekki því til að dreifa, að menn eigi einungis að fá vísitöluna, heldur eiga menn að fá allháa vexti og vísitöluhækkunina að auki. Þar af leiðandi verða þessi kjör miklu betri, þrátt fyrir það, sem verið er að gera til þess að auðvelda bönkunum samkeppnina um spariféð, sem er ágætt, að gert skuli vera. En þessi bréf verða eftir sem áður langsamlega bezta leiðin fyrir sparifjáreigendur til þess að fá sannvirði fyrir sparifé sitt. Hv. þm. talaði um það, að menn hugsuðu sig um, áður en þeir afsöluðu sér ráðstöfunarrétti sínum yfir þessu fjármagni í 10 ár. Það er nú svo, að talsverður hluti af sparifé landsmanna er þegar bundinn á 10 ára bókum, sem ekki er hægt að segja upp í 10 ár, þannig að ýmsir virðast nú geta hugsað sér að binda sparifé í 10 ár. Þar að auki er það alls ekki tilfellið í þessu dæmi, að menn bindi eða afsali sér afnotarétti sparifjárins í 10 ár, vegna þess að þessi bréf eru innleysanleg eftir þrjú ár. Það hélt ég, að allir hv. þm. vissu. Það er svo oft búið að veita heimildir til þessarar bréfaútgáfu og hefur alltaf verið með þeim skilmálum og er enn.

Á lægri vöxtum.

Á lægri vöxtum, en fullri vísitölu, og ég minnist þess, að í fyrra, - ég hef ekki þær tölur hjá mér núna, gerði ég grein fyrir því hér eða rifjaði það upp, hvað þessi bréf hefðu borið háa vexti. Það var margfalt á við það, sem spariféð hefur getað skilað í bönkunum. Ég ætla ekki að fara að gizka á þessar tölur, ég man þær ekki, en það er verulegur munur á því, eins og ég veit, að hæstv. fjmrh. a.m.k. hefur gert sér grein fyrir. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara að hefja neinar almennar umr. um þetta mál, enda hafa allir hv. þm., sem um það hafa rætt, haldið sér innan mjög þröngra marka með hliðsjón af því, að tími er naumur, þó að hægt væri að sjálfsögðu, eins og þeir hafa sagt, að ræða ýmis atriði þess mjög ýtarlega, því að vitanlega er málið efnismikið. En það voru aðeins örfá atriði, sem ég vildi minnast á. Í fyrsta lagi það atriði, sem hv. frsm. minni hl. n., 3. þm. Vestf., vék að í sambandi við fjármunamyndunina, sem hann taldi vera uggvænlega, og byggðist sú skoðun hans á því, að gert væri ráð fyrir minni fjármunamyndun í atvinnuvegunum, hinum eldri atvinnugreinum, en vaxandi fjármunamyndun í stórframkvæmdunum við Búrfell og í Straumsvík. Þessi ummæli hv. þm. kynnu að geta skilizt sem svo, að hér væri ríkisstj. að hafa áhrif á fjármunamyndunina og færa hana frá atvinnuvegunum og yfir til þessara framkvæmda. En það er vitanlega ekkert slíkt, sem hér á sér stað. Framkvæmdaáætlunin að þessu leyti er byggð á athugunum, sem gerðar hafa verið á horfum varðandi framkvæmdir í þessum atvinnugreinum á þessu ári, og tölurnar, sem koma fram í framkvæmdaáætluninni, eru niðurstöður þessarar athugunar, en þar er ekki um að ræða nein áhrif frá opinberum aðilum til þess að skerða fjármunamyndun í þessum greinum, heldur sýnir það sig, sem er ósköp eðlilegt, þegar að þrengir hjá atvinnuvegunum, að þá vitanlega draga þeir úr framkvæmdum og fjármunamyndun. Þarna er t.d. mestur samdráttur ráðgerður hjá sjávarútveginum, sem byggist á því, að gert er ráð fyrir, að bæði dragi stórlega úr skipakaupum og framkvæmdum í fiskiðjuverum, ekki hvað sízt síldarverksmiðjum, og vitanlega væri það fjarri öllu lagi að fara að gera sérstakar ráðstafanir til fjáröflunar í þessu skyni, vegna þess að aðilar málsins mundu ekki óska eftir, miðað við það ástand sem er, að leggja út í slíkar framkvæmdir. Það, sem hér því gerist og er það jákvæða í efninu eins og allar sakir standa, er, að með hinni stórauknu fjármunamyndun í stórframkvæmdunum við Búrfell og í Straumsvík tekst að koma í veg fyrir samdrátt í heildarfjármunamyndun í landinu og þar af leiðandi vinna gegn atvinnuleysi. En þetta má með engu móti skiljast þannig, að það sé sérstök ósk ríkisvaldsins, að þarna verði dregið úr framkvæmdum, heldur kemur á daginn, að mat atvinnuveganna sjálfra miðað við allar aðstæður er það, að ekki sé fært að leggja út í meiri framkvæmdir á þessu ári, sem er eðlileg niðurstaða og sjálfsögð, þegar að þrengir, og væri vitanlega fjarri öllu lagi, að þá yrði ekki einhver samdráttur í fjárfestingu, þegar ráðstöfunarfé minnkar. Þetta tel ég aðeins nauðsynlegt, að komi fram til að valda ekki misskilningi. Hér eru það beinlínis stórframkvæmdirnar, sem koma á móti og taka við vinnuafli, sem undir öðrum kringumstæðum er mjög vafasamt, að hefði verið hægt að nýta, og þessi vinnuaflsráðstöfun er ekki til frambúðar. Þetta vinnuafl verður til staðar aftur, eftir að þessum stórframkvæmdum lýkur, og þá verður það vissulega mikið álitamál, eins og á hefur verið bent, hvort núverandi atvinnuvegir geta tekið við þessu vinnuafli eða hvort þarf að gera sérstakar ráðstafanir sem allra skjótast til þess að reyna að finna þessu vinnuafli stað, þannig að ekki skapist beinlínis atvinnuleysi hjá öllum þessum fjölda fólks, sem þarna vinnur. Hv. 11. þm. Reykv. taldi, að framkvæmdaáætlunin fæli í sér auknar byrðar á viðskiptabanka. Byrðarnar eru að vísu auknar miðað við það, að þær væru engar lagðar á þá. En miðað við byrðar síðastliðins árs hafa þær minnkað. Það held ég, að sé alveg ljóst, og það veit ég, að við munum verða sammála um, því að bæði er gert ráð fyrir minni skuldabréfasölu og jafnframt er það engum efa bundið, og það veit ég, að hann gerir sér mjög vel ljóst sem reyndur bankastjóri, að erlenda fjáröflunin til fjárfestingarlánasjóðanna léttir vitanlega á þeim atvinnufyrirtækjum með ýmsum hætti, sem njóta góðs af þessu fé. Og hefði þetta erlenda fé ekki komið til, hefði annaðhvort orðið að þrengja að atvinnufyrirtækjunum með minni lánum úr fjárfestingarlánasjóðunum eða þá að bankakerfið hefði beinlínis sjálft orðið að taka á sig þessar byrðar. Ég sé ekkí ástæðu til þess að fara út í hugleiðingar um notkun Seðlabanka. Ég veit að vísu, að okkur mundi ekki greina mjög mikið á í því efni, að meginreglum þarf að fylgja í sambandi við útlán Seðlabanka, það efast ég ekki um. Hann þekkir þær grundvallarreglur áreiðanlega allt of vel til þess. Seðlabanki út af fyrir sig er ekki nein uppspretta fjár, sem verður til án þess að nokkuð standi þar á bak við. Það vita auðvitað allir. Og þegar hv. 12. þm. Reykv. minntist á, að það kæmi þá til álita, að Seðlabankinn hætti endurkaupum afurðalána, er það vitanlega alveg rétt, að þar hefur Seðlabankinn tekið að sér milligöngu um ráðstöfun fjár. Hann hefur bundið féð og dreift því aftur út í afurðalánum, og vitanlega kemur það mjög til álita, hvort Seðlabankinn á að hafa þessa milligöngu, hvort viðskiptabankarnir eiga ekki að halda þessu fé og sjá svo um afurðalánin að öðru leyti sjálfir, því að hitt er auðvitað jafnljóst, að það er ekki hægt fyrir Seðlabankann að halda áfram að endurkaupa afurðalánavíxla, ef hann hefur ekkert fjármagn með neinum hætti til þess. Slíkt verður ekki gert bara með því að auka seðlaveltu. Það veit ég, að við erum sammála um. En ástæðan til þess, að mönnum hefur þótt eðlilegt að hafa þennan hátt á er sú, að afurðalánin deilast auðvitað ákaflega misjafnlega niður á viðskiptabankana í þjóðfélaginu, þannig að sumir þeirra losna algerlega við öll afurðalán, en aðrir bera meginþungann af þeim. Og þarna er um milligöngu að ræða hjá Seðlabankanum til þess að ná inn fé með sparifjárbindingu frá bönkum, sem í rauninni lána ekki nein afurðalán, og létta þannig undir með afurðalánabönkum. Það má vafalaust færa rök bæði með þessu og móti, en þetta er sjónarmið, sem viss sanngirni er í, það verður að játast. Þó að þetta valdi því, að bankar, sem annars mundu vera lausir við þessa kvöð, verða auðvitað þarna fyrir nokkrum áföllum, þá veit ég, að það er auðvitað öllum mönnum ljóst, að fyrst og fremst þarf að tryggja það, að hægt sé að lána út á framleiðsluna. Um breytingu á þessu og hugleiðingar um Seðlabanka að öðru leyti skal ég ekkert orðlengja. Það er auðvitað sjálfsagt, að það komi til endurmats, eins og hv. þm. sagði, miðað við aðstæður á hverjum tíma, hvort binding innlánsaukninga í bönkum á að vera meiri eða minni. Það er alveg ljóst mál, og Seðlabankanum er ætlað það hlutverk að meta það hverju sinni, miðað við ríkjandi efnahagsástand í þjóðfélaginu. Hitt er svo aftur annað mál, að það er auðvitað ekki eingöngu það, sem þarf að taka til greina, hvort þrengir að viðskiptabönkunum í þessu efni, heldur þarf líka að gera sér grein fyrir því, ef við ætlum að halda frjálsum viðskiptaháttum, að útlánin verði ekki meiri eða kaupgetan í landinu, skulum við segja, meiri en svarar því framboði, sem er á erlendum gjaldeyri. Ef fjármagnið, sem er í umferð innanlands, er miklum mun meira en því svarar og leiðir til kaupgetu, sem er langt umfram það, sem gjaldeyrisöflunin leyfir, veit ég, að við erum sammála um það, að það leiðir að sjálfsögðu af sér, að stórkostlega gengur á gjaldeyrisforðann og mun það þá innan tíðar geta valdið því, að taka verði upp gjaldeyrishöft. Um þessar grundvallarreglur veit ég, að enginn ágreiningur er okkar í milli, þó að menn að öðru leyti geti haft sínar skoðanir um það, hvernig efnahagsþróunin eigi að vera og hvernig eigi að stjórna þessum málum að ýmsu leyti. Út í það skal ég ekki fara hér, það hefur verið rætt mikið og síðast í útvarpsumræðum nú í gærkvöld. Ég sé ekki þörf á, að við förum að orðlengja um það í sambandi við þetta mál.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt fsp. til hæstv. fjmrh. Ég tók svo eftir, að hann talaði í gær um það, að gera þyrfti ráðstafanir til sérstakrar fjáröflunar vegna Vestfjarðaáætlunar. Ég hef verið að athuga þetta frv. og hlustaði á þá grg., sem hæstv. ráðh. flutti í gær, og hef ekki getað fundið í þessu frv. og gat ekki heldur heyrt á ræðu hans í gær, að hann minntist einu orði á Norðurlandsáætlun. Nú skal það sízt eftir talið, að Vestfjarðaáætlun sé fjármögnuð. En það hefur líka mikið verið talað um Norðurlandsáætlun, og ég hygg, að það sé tími til kominn að sinna henni. Ég ætla ekki að fara langt út í að rekja aðdraganda hennar, en vil þó minna á, að það var á miðju án eða fyrri hluta árs 1965, sem samið var um þessa Norðurlandsáætlun, að hún skyldi gerð. Og það var þá fljótlega, að því er segir í svarbréfi, sem hæstv. fjmrh. sendi okkur þm. Norðurlands, fljótlega þar á eftir farið að hefjast handa um gerð eða undirbúning slíkrar Norðurlandsáætlunar og ákveðinni stofnun falið það verkefni, og síðan var farið að vinna að henni þannig, að fulltrúar þessarar stofnunar ferðuðust um Norðurland og höfðu fundi með mönnum. Síðan er alllangur tími liðinn, og ekki hefur Norðurlandsáætlun enn þá sézt. Því er borið við, að Efnahagsmálastofnunin hafi svo mikið að gera, að hún komist ekki yfir að sinna þessu verkefni. Á því var sú bót ráðin, að sérstakur maður var ráðinn með aðsetri á Norðurlandi, á Akureyri, til þess að sinna þessari Norðurlandsáætlun. Ég vona, að hann sé tekinn til starfa og að það sé farið að vinna að þessari Norðurlandsáætlun. Það er mikil þörf á því, og það hafa margir bundið vonir við þessa Norðurlandsáætlun. Ég hef að vísu litið svo á, að fyrst og fremst ætti verkefni Norðurlandsáætlunar að vera atvinnuuppbygging á Norðurlandi. En ég man það, að í umr. hér í vetur kom það fram hjá hæstv. fjmrh., að hann leit ekki alveg sömu augum á það efni, heldur nefndi hann í fyrstu röð hafnir, skóla og aðrar slíkar framkvæmdir. Og það vill svo til, að það vantar náttúrlega fé í slíkar framkvæmdir á Norðurlandi, hafnir, skóla og rafmagnsmál, rafmagnsframkvæmdir. Ég veit t.d., að það hefur sérstaklega verið leitað eftir því af hálfu Siglufjarðarbæjar, sem sér fram á verulega hættu, ef ekki tekst að gera endurbætur á þeirri stöð, sem séð hefur Siglufirði fyrir rafmagni, að rafmagnsveitunni verði veitt sérstök fyrirgreiðsla í því sambandi. Þarfirnar eru þess vegna miklar, líka til þessara framkvæmda, sem mér skildist, að hæstv. fjmrh. vildi setja efst á blað. Það má vel vera, að þeim manni, sem ráðinn hefur verið til þessa starfs, hafi enn ekki unnizt tími til þess að ganga frá Norðurlandsáætlun, það skil ég. En ég tók svo eftir í gær hjá hæstv. fjmrh., að þannig hefði verið staðið að Vestfjarðaáætlun, að þar hefði nú ekki verið búið að skoða endinn alveg í upphafi, þegar byrjað var á henni. Það hefðu verið byrjaðar þar framkvæmdir, þó að framkvæmdaáætlunin hefði þá ekki legið svo nákvæmlega fyrir í öllum atriðum. Mér sýnist nú, að það væri ráð að hafa sama hátt á á Norðurlandi, því að það er enginn vandi að finna þær þarfir, sem knýja á. Þess vegna er mín fsp. þessi til fjmrh.: Er ekki gert ráð fyrir neinni fjáröflun vegna Norðurlandsáætlunar í þessari framkvæmdaáætlun? Ég hef mikinn áhuga fyrir að fá svar við þessu. Mér sýnist af áætluninni, að það sé ekki gert ráð fyrir því. En til þess að vera alveg viss í minni sök og ganga alveg úr skugga um þetta vil ég heldur fá alveg hrein og ótvíræð svör fjmrh. um það efni. Ég veit, að fólk á Norðurlandi óskar eftir að fá að vita um þetta.



Herra forseti. Ég hef síður en svo á móti því að svara fsp. þeirri, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. bar fram og jafnframt tel ég nauðsynlegt að fara aðeins örfáum orðum um það mál í heild. Það er alveg rétt, sem hann sagði, að vinnan að þessari áætlun hófst á árinu 1966, og var unnið mikið að undirbúningi áætlunarinnar þá, fyrst og fremst að safna upplýsingum varðandi atvinnumálin og ástand og horfur í þeim efnum. Á því ári og fyrri hluta árs 1967 voru samdar skýrslur um atvinnuástand í öllum helztu byggðarlögum á Norðurlandi eða á því svæði, sem áætluninni var ætlað að taka til. Og þessar skýrslur voru þá þegar sendar atvinnujöfnunarsjóði, því að samkv. gildandi l. var gert ráð fyrir því, að byggðaáætlanir séu á vegum þessa sjóðs að því leyti, að framkvæmd þeirra verði í höndum sjóðsins, hvað snertir fjáröflun og fjárhagslegan þátt málanna. Þetta starf hefur þegar haft mikla þýðingu, vegna þess að þessar upplýsingar og skýrslur hafa verið hafðar til hliðsjónar við margvíslegar lánveitingar frá atvinnujöfnunarsjóði til þessa svæðis síðan þetta átti sér stað. Hitt er alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að það varð því miður dráttur á þessari vinnu eða hún féll í rauninni niður að verulegu leyti alllangan tíma ársins 1967, sem var fyrst og fremst því að kenna, að sá maður, sem hafði haft forustu um þessa vinnu í Efnahagsstofnuninni, var ráðinn til annarra starfa, að vísu á Norðurlandi, og koma störf hans þar að góðu gagni, en þó ekki við það verk, sem hann hafði áður að unnið. Efnahagsstofnunin sjálf hafði þá ekki mannafla til þess að taka þetta verk að sér vegna geysilegra anna við önnur verkefni frá miðju ári 1967, sem ég veit, að öllum hv. þdm. er kunnugt. Hins vegar var hafizt handa um það að íhuga, hvort ekki væri hægt að fá mann, sem þekkingu hefði á þessum málum, til þess að taka þau alveg að sér og þá helzt á þann hátt, að hann ynni að þessum byggðaáætlunum utan Reykjavíkur. Það tókst svo að fá ungan mann til þessa starfs, sem hefur töluvert kynnt sér þessi mál, m.a. farið til Noregs á vegum Efnahagsstofnunarinnar og annarra aðila og kynnt sér gerð byggðaáætlana. Efnahagsstofnunin réði þennan mann til starfa, og hann tók til starfa um síðustu áramót. Það eru vitanlega margvíslegar upplýsingar, sem fyrir liggja, sem munu létta hans starf, þótt ýmislegt þurfi að endurskoða. Það þarf jafnframt að tengja það starf við ýmsa aðra vinnu, sem unnin hefur verið á vegum Efnahagsstofnunarinnar varðandi almenna áætlunargerð á ýmsum sviðum, svo sem í skólamálum, sem þar hefur verið unnið að fyrir allt landið nú um nokkurt skeið. Sömuleiðis er nú verið að vinna að heildarsamgöngumálaáætlun, sem er brýn nauðsyn að framkvæma vegna fyrirhugaðrar lántöku eða lánbeiðni vegna hraðbrauta. Í sambandi við það verður að gera heildaráætlun um nauðsynlegar samgöngubætur á landinu í heild á öllum sviðum, og þar kemur auðvitað Norðurlandið undir einnig, og er hægt að fella saman þessa starfsemi. Ég hef skýrt frá því áður, að það verður lögð á það rík áherzla, að þessu starfi verði lokið fyrr en seinna á þessu ári. En auðvitað, eins og hv. þm. sagði, er þetta verk, sem ekki má flaustra af, og þetta er miklu yfirgripsmeira verk en Vestfjarðaáætlunin að því leyti til, að Vestfjarðaáætlunin var að vísu upphaflega samin sem rammaáætlun, einnig um atvinnuvegi, en þar vantar alla útfærslu á því sviði. Samgöngumálakaflinn var hins vegar algerlega tekinn út úr, vegna þess að það blasti við augum, að við uppbyggingu Vestfjarða voru samgöngurnar tvímælalaust fyrsta viðfangsefnið. Þess vegna var hægt að taka það út úr og leita sérstaklega lánsfjár til þess. Það var vitanlega búið að gera sér þá alveg grein fyrir því, hvaða verkum ætti að vinna að, en það var ekki búið að gera svo nákvæmlega kostnaðaráætlun við hverja einstaka framkvæmd, að þess vegna varð fjármagnsþörfin meiri en gert var ráð fyrir, eins og ég sagði í skýrslunni í gær, en það var vitað um allar framkvæmdirnar, sem þurfti að vinna að. Norðurlandsáætlunin er aftur að því leyti vandameiri, en ég efast stórlega um það, að menn séu reiðubúnir til þess í dag að slá því föstu, hvað þar eigi að vera númer eitt, þannig að það eigi að sitja í fyrirrúmi. A.m.k. eru það naumast samgöngurnar, því að þar hafa orðið stórfelldar umbætur í þeim efnum einmitt núna á síðustu árum, þannig að ég hygg, að menn vildu a.m.k. á Norðurlandinu íhuga það, hvort þeir teldu, að lánsfjáröflun ætti fyrst að koma til þessara þarfa. Þá vil ég einnig leiðrétta þann misskilning, sem kom ítrekað fram í sambandi við umr. um þetta mál hér í vetur, þar sem því var haldið fram, að ég hefði sagt, að það væri ekki ætlunin, að áætlunin fjallaði um atvinnumálin, heldur yrði fyrst og fremst lögð áherzla á skólamál, hafnarmál og annað þess konar. Ég átti við það, ef ég á að endurtaka það einu sinni enn, að það er ekki ætlunin í þessari áætlun, að þar verði ákveðið, að tiltekin framkvæmd skuli gerð á vissum stað og að ríkið muni hafa forgöngu um að koma þessu upp. Það verður athugað um atvinnuástand á hverjum einstökum stað - athugað, hvaða líkur eru um fólksfjölgun á viðkomandi stað og reynt að gera sér grein fyrir því og koma með ábendingar um það, hvað væru líklegustu framkvæmdirnar, sem gætu skapað trausta atvinnu á þessum stöðum, framkvæmdir, sem væru þess eðlis, að þær hefðu þjóðhagslega þýðingu. En áætlunin mun ekki ganga út frá því, að út í þessar framkvæmdir verði ráðizt af opinberri hálfu, heldur verður þessi áætlunargerð til leiðbeiningar um það, fyrst og fremst fyrir atvinnujöfnunarsjóð og aðra, sem með það hafa að gera og fyrir þá, sem kynnu að vilja ráðast í framkvæmdir á staðnum, að þessar framkvæmdir væru taldar þarfastar og þess vegna mundu þeir, sem vildu beita sér fyrir þeim, fremur öðrum fá aðstöðu til lánsfjáröflunar og annarrar fyrirgreiðslu í sambandi við þessar framkvæmdir. En það er sameiginleg skoðun allra í atvinnujöfnunarsjóði, að til þess að uppbygging sé heppileg á hinum einstöku stöðum, sé það grundvallaratriði, að heimamenn hafi sjálfir forustu um atvinnumálin og um uppbygginguna. Hitt var aftur eðlilegt, að ég talaði um, að ríkið hefði forgöngu um hafnarmálin og skólamálin, vegna þess að það eru framkvæmdir, sem ríkið sjálft á lögum skv. að verulegu leyti að standa undir, og af því leiðir eftir eðli málsins, að það verður þess verk að sjá um fjárveitingu til þeirra. Eftir þennan inngang er enn ekki komið að fsp. sjálfri um það, hvort gert sé ráð fyrir fjáröflun til Norðurlandsáætlunar í framkvæmdaáætlun þessa árs og það er ekki. Það stafar hins vegar ekki af því, að ekkert hafi verið aðhafzt í þeim efnum. Það hefur þegar verið farið á stúfana með beiðni um það til Viðreisnarsjóðs Evrópuráðsins, sem hefur lánað til Vestfjarðaáætlunar, hvort ekki mundi einnig auðið að fá fyrirgreiðslu þar í sambandi við byggðaáætlun á Norðurlandi, og hefur verið talað um 100 millj. kr. í þessu sambandi, án þess að við vitum nú, hver þörfin í rauninni er, vegna þess að við höfum ekki áætlunina fyrir okkur. Á þessu stigi er ekki hægt að ganga út frá neinni ákveðinni lántökuheimild af þeirri einföldu ástæðu, að við erum ekki með ákveðna áætlun og við erum ekki með ákveðnar hugmyndir um það, í hvaða skyni þetta fé á að takast. Það er ekki formlega hægt að biðja um þetta lán, þó að við höfum hafið umþreifingar á því, fyrr en við getum lagt fram ákveðið plan um það, í hvað við ætlum að taka lánið, hvort það á að vera í samgöngubætur, hvort það á að vera í einhverjar ákveðnar atvinnuframkvæmdir eða til hverra þarfa það á að vera. En það hefur sem sagt verið hafizt handa um það, til þess að það liggi fyrir, því að þessi sjóður hefur einnig mjög takmörkuð fjárráð miðað við allar þær umsóknir, sem til hans koma, að okkar umsókn hefur þar verið bókuð. Við höfum þegar tjáð sjóðnum, að við munum jafnskjótt og við höfum fyrir okkur endanlega niðurstöðu um þessa áætlun, gera sjóðnum grein fyrir því í einstökum atriðum, hvað það væri helzt, sem við legðum áherzlu á að afla fjárins til, þannig að ég tel, að allt hafi verið gert í þessu máli, sem auðið er að gera á þessu stigi til þess að tryggja það, að féð verði til ráðstöfunar, þegar áætlunargerðin er komin það langt, að við getum áttað okkur á því, hvað það er, sem við teljum brýnast á Norðurlandi, að aflað verði fjár til.



Herra forseti. Frv. það um breyt. á l. um Stofnlánadeild landbúnaðarins, sem hér liggur fyrir til 2. umr., hefur hlotið samþykki í hv. Nd. Landbn. þessarar d. hefur haft frv. til meðferðar, kynnt sér efni þess og umsögn stjórnar Búnaðarbanka Íslands, en til hennar var þetta frv. sent til umsagnar. Frv. miðar að því að heimila Stofnlánadeild landbúnaðarins að veita lán til útihúsabygginga í sveitum í áföngum eftir að þau eru orðin fokheld á sama hátt og nú á sér stað um lán til íbúðarhúsa. N. telur, að þessi breyting sé æskileg og muni stuðla að betri frágangi þeirra bygginga, sem hér um ræðir, fyrst og fremst fyrir þá sök, að mönnum gefst meira tóm til að fullgera byggingarnar, þegar hluti lánsins fæst svo fljótt sem hér er gert ráð fyrir, því byggingar gripahúsa eru nú orðnar svo kostnaðarsamar í framkvæmd og vandaðar, að víða jaðrar við kostnað við byggingu íbúðarhúss. Veltur því á miklu, að engu sé áfátt um gerð slíkra mannvirkja og allan frágang. Í umsögn Búnaðarbanka Íslands er að finna þetta sama viðhorf og ég hef hér lýst að ráði till. landbn., enda kom það fram í ræðu, er hæstv. landbrh. flutti við 1. umr. um þetta frv. í hv. Nd., að hann hafði þá þegar rætt um það við stjórnendur Búnaðarbankans, að nauðsynlegt mundi vera að gefa bankanum heimild til að haga lánveitingum vegna þessara byggingaframkvæmda á þann hátt, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Herra forseti. Ég hygg, að ég hafi rakið hér þau höfuðrök, sem til þess liggja, að n. leggur til, að frv. þetta verði samþ. óbreytt. Ég tel þó skylt að geta þess, að einn nm., Jón Þorsteinsson, gat ekki mætt á fundi n., þegar málið var tekið til afgreiðslu, en aðrir nm. voru sammála um nauðsyn þess, að frv. næði fram að ganga á þessu þingi.



Herra forseti. Landbn. hefur haft frv. það, sem hér liggur fyrir til umr., til athugunar. Ekki náðist samstaða um afgreiðslu þess í n. meiri hl. leggur til, að frv. verði samþykkt óbreytt, eins og nál. á þskj. 670 ber með sér, en minni hl. mun skila séráliti. Eins og rakið er í grg. með frv., er áhugi fyrir því innan Alþ. að breyta l. um Áburðarverksmiðjuna til þess horfs, að hún verði framvegis öll eign ríkisins, en menn hafa ekki getað náð samstöðu um leiðir til þess. Það frv., sem hér er til umr., er flutt af meiri hl. landbn. Nd. og er að dómi meiri hl. landbn. þessarar hv. d. nauðsynlegur áfangi á þeirri leið, sem fara þarf til þess að koma málinu í heild fram. Það verður að teljast mjög nauðsynlegt, til þess að unnt verði að koma á þeim breytingum á verksmiðjunni, sem fyrirhugaðar eru, en þær breytingar munu verða til þess, að framleiddur verði í landinu alhliða áburður, svo ekki þurfi að flytja inn tilbúinn áburð. Það er skoðun meiri hl. landbn., að hér sé um þjóðþrifamál að ræða, og meiri hl. getur því ekki gengið inn á skoðun minni hl., sem vill gefa innflutning á áburði frjálsan og þar standa í vegi fyrir æskilegum og nauðsynlegum vexti þessa mikilvæga iðnaðar í landinu. Ég sé ekki ástæðu til að ræða frv. sérstaklega, en legg áherzlu á það álit meiri hl. n., að frv. verði samþ. og afgreitt á þessu þingi.



Herra forseti. Frv. um kaup ríkissjóðs á hlutabréfum Áburðarverksmiðjunnar h/f, sem hérna liggur fyrir, er upphaflega flutt af einhverjum ótilteknum meiri hl. landbn. í Nd. og hefur fengið samþykki þeirrar d., og meiri hl. hv. landbn. hér í Ed. hefur einnig mælt með því, að frv. verði samþ. Ég hef hins vegar sem minni hl. í landbn. gefið út um það sérstakt álit og till. í samræmi við það og kem ég síðar að efni þeirra. Við þetta mál allt saman tel ég vert við þetta tækifæri að rifja upp tvo efnisþætti, sem þar ber hæst. Annars vegar er það, sem alkunnugt er og mörg orð hafa þegar fallið á þ. um þá ráðstöfun, að eftir að ríkið hafði komið upp verksmiðjunni eða ákveðið að leggja fé til hennar, var lögleitt að stofna skyldi hlutafélag um rekstur verksmiðjunnar, og af mörgum hefur því verið haldið fram, að þetta rekstrarfélag væri raunverulega eigandi verksmiðjunnar, en því mótmælt af öðrum. Hvað sem um það má segja, hefur hlutafélagið sem slíkt ráðið verksmiðjunni, ráðið framleiðslu hennar, ráðið verðlagi á áburði. Og að því er séð verður hefur þetta hlutafélag aldrei tekið undir það, að einhver annar væri eigandi verksmiðjunnar en það sjálft eða a. m. k. er mér ekki kunnugt um, að svo sé. Það er af því gefið að álykta, að það hafi verið tilgangur þessa hlutafélags Áburðarverksmiðjunnar h/f að sölsa þessar reytur ríkisins undir sig sér til hagnaðar, en reksturinn á þessari verksmiðju hefur svo orðið með þeim hætti, að nú munu þessir hluthafar ekki lengur telja það mikla arðsvon að eiga hlutabréfin í þessu rekstrarfyrirtæki. Það hefur sem sagt komið upp úr dúrnum, að aðalframleiðsluvara verksmiðjunnar, Kjarninn, - enn svo heitir áburðurinn, sem hún framleiðir aðallega - hefur reynzt íslenzkum landbúnaði býsna illa, og má nú ætla, að ef ekki kæmi til einkaréttur sá, sem ríkið hefur framselt félagi þessu til áburðarsölu í landinu, mundu íslenzkir hændur fremur vilja gera áburðarkaup sín annars staðar og kaupa aðrar tegundir en þarna er um að ræða. Og það er þeim heldur ekki láandi, því að þegar Áburðarverksmiðjan tók til starfa fyrir 14 árum, var töðufengur á íslenzkum túnum því sem næst 44 hestburðir af heyi á ha. að meðaltali. Við tilkomu verksmiðjunnar fór áburðarnotkunin stórlega vaxandi, enda töðufallið einnig hin fyrstu ár, þannig að á árinu 1957 var töðufengurinn af túnunum kominn upp í hér um bil 47 hestburði af ha., en það var líka hámark, því að síðan hefur allt sigið á ógæfuhlið, og nú er heyfengurinn af túnunum kominn niður í það að vera einhvers staðar á milli 34 og 35 hestburðir af ha., en það er minni heyfengur en var af íslenzkum túnum um aldamótin síðustu, þrátt fyrir alla aukninguna í áburðarnotkuninni. Ef menn hugleiða það örlítið nánar, að hver hestburður af heyi mun kosta nálægt 350 kr., liggur það í augum uppi, að þessi 10 hestburða rýrnun, sem orðið hefur á heyfengnum á ha. á þeim árum, sem verksmiðjan hefur starfað, kostar 3.500 á hvern ha. á einu ári. Og enn fremur, ef tekið er tillit til þess, að ha. í rækt á íslenzkum túnum eru núna rösklega 100 þús., liggur í augum uppi, að afurðatapið, sem þarna hefur orðið á 14–15 árum, sem verksmiðjan hefur starfað, er 350 millj. kr. Ef íslenzkur landbúnaður fengi í dag, þó ekki væri nema jafnmikið hey af túnum eins og fékkst árið, sem verksmiðjan byrjaði starf sitt, stæðu íslenzkir bændur betur að vígi í dag, og raunar er öll ástæða til að ætla, að þá væri almenn dýrtíð í landinu minni nú heldur en hún er. Ég tel þess vegna alveg einsýnt, að það sé langalvarlegasta mál íslenzks landbúnaðar í dag að bæta hér úr. Auðvitað get ég ekki fullyrt, af hverju þetta afurðatap er til komið, en það þarf furðulega glámskyggni til þess að sjá ekki, að hér eru líkur til þess, að áburðinum sé um að kenna. Það hafa einnig farið fram tilraunir hjá tilraunaráði landbúnaðarins með þennan áburð í samanburði við ýmsar aðrar áburðartegundir og vitna ég til þess, er um það segir í grg. með þáltill., sem er 124. mál þessa þings og hv. þm. Hjalti Haraldsson, sem þá var varamaður hér á þingi, flutti ásamt fleirum, þ. á m. mér. Grg. er að finna á þskj. 261. Þar er sýnt fram á það, að við tilraunir hjá tilraunaráði landbúnaðarins fæst 9.5 hestburðum minna af heyi af hverjum ha. með notkun Kjarna heldur en með öðrum þeim áburðartegundum, sem þar eru reyndar, eins og nánar er fram tekið í þeirri grg., sem ég hef vitnað i. Ég held þess vegna, að það séu ekki önnur verkefni brýnni fyrir íslenzkan landbúnað heldur en létta af honum því oki, sem hann hvílir undir með því að þurfa endilega með lögþvinguðum hætti að kaupa nákvæmlega framleiðsluna frá Áburðarverksmiðjunni h/f eða þann varning, sem hún hefur á boðstólum, og ekki annan áburð fyrr heldur en sá varningur er uppseldur. Þá getur það komið til mála, að bændur fái að kaupa eitthvað annað með. Það er svo enn annað mál, að mér finnst ekki óeðlilegt, úr því að þessu félagi hefur haldizt uppi að reka þá verzlun með þeim árangri, sem nú liggur fyrir, að það fái að gera það enn um skeið, en þannig, að það hafi ekki einokunaraðstöðu. Það fái bara að standa frammi fyrir því gagnvart íslenzkum bændum, hvað þeir vilja kaupa af áburði. Þess vegna lít ég svo á, að það eigi ekki að leysa út þá aðila, sem ætluðu sér að sölsa undir sig eigur ríkisins og græða á þeim, þótt þeim hafi mistekizt, sízt af öllu með fimmföldu því gjaldi, sem þeir lögðu í kostnað sjálfir við þetta. Það er annað mál, að þó að slíkum aðilum, sem reynt hafa að ná undir sig eigum annarra, sé ærið oft refsað fyrir tiltækið, þá eru þeim stundum gefnar upp sakir, og mér finnst nú ekki alls kostar fráleitt, að svo verði enn að farið. En í fyrsta lagi legg ég til, að þessu frv. verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá: „Í trausti þess, að ríkisstj. bæti úr því ófremdarástandi, sem skapazt hefur með einkaleyfi Áburðarverksmiðjunnar h/f til áburðarsölu, með því að gefa innflutning á áburði frjálsan um skeið til reynslu, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ En af því að ég hef orðið þess var, að Áburðarverksmiðjan h/f virðist eiga furðusterkar taugar til þingheims, þá á ég ekki beinlínis von á því, að þessi rökstudda dagskrá verði samþ., því að mér finnst það nokkuð greinilegt, að eftir að svona er komið vilji mikill hluti þm. leysa hluthafa þessara hlutabréfa út með einhverjum hætti. Því hef ég flutt hér brtt. til vara, ef rökstudda dagskráin skyldi verða felld, um það, að í stað orðanna í l. gr. frv. „fimmföldu nafnverði“ komi: nafnverði. Ég vona svo, að hver leið, sem farin verður í þessu, þá megi betur til takast heldur en varð með þeirri stóru og dýru og afdrifaríku tilraun, sem Áburðarverksmiðjan h/f hefur haft á hendi s. l. 14 eða 15 ár.



Herra forseti. Í frv. þessu felst heimild til handa ríkisstj. til að selja eyðijörðina Jórvík í Hjaltastaðahreppi í Norður-Múlasýslu Guðmundi Pálssyni, bónda í Jórvíkurhjáleigu. Þetta mál var tekið upp nokkuð snemma á þessu þ. af hv. 3. og hv. 5. þm. Austf., Jónasi Péturssyni og Vilhjálmi Hjálmarssyni. Þeir báru málið fram sem brtt. við frv. um heimild til að selja eyðijörðina Grísatungu í Stafholtstungnahreppi í Mýrasýslu, en landbn. Nd. hafði það frv. þá til athugunar. Við athugun þess máls kom það í ljós, að landbn. Nd. gat ekki mælt með sölu á jörðinni Grísatungu í Stafholtstungnahreppi og þess vegna stöðvaðist það frv. í Nd. Hins vegar hafði landbn. Nd. fengið jákvæðar umsagnir frá Jarðeignadeild ríkisins og landnámsstjóra um sölu á jörðinni Jórvík, sem hér er fjallað um. Þetta leiddi til þess, að landbn. Nd. flytur það frv., sem hér er nú til 1. umr., og hefur það fengið afgreiðslu í Nd. Landbn. gerir þá grein fyrir flutningi frv., sem hér segir: „Efni þessa frv. kom fram í brtt., er tveir þm. Austurlandskjördæmis, JP og VH, fluttu við frv. á þskj. 234 um sölu jarðarinnar Grísatungu í Mýrasýslu. Við athugun þess máls komu fram meinbugir, sem valda því, að landbn. taldi sig ekki geta mælt með samþykkt þess. En n. fékk umsögn landnámsstjóra og Jarðeignadeildar ríkisins um brtt. um sölu Jórvíkur, Hjaltastaðahreppi. Mæltu þeir aðilar báðir með sölunni. Þess vegna er frv. þetta flutt.“ Þeir, sem til þekkja, telja eðlilega þá ráðstöfun, sem hér er farið fram á, og vænti ég þess, að þetta frv. nái fram að ganga, þó að nú sé stutt eftir af þinghaldi að þessu sinni.



Herra forseti. Þessari till. til þál. um styrjöldina í Víetnam var vísað til allshn., og hefur n. tekið þessa tili. fyrir á nokkrum fundum. N. náði að lyktum samstöðu um afstöðu til þessa máls. Leggur hún fram brtt., svo sem kemur fram í nál. á þskj. 654, þar sem tekin er upp tillgr. í heild með breytingum n., þ.e.a.s. tillgr. öll er endursamin. Það náðist, eins og ég sagði, samstaða um þetta mál í allshn., en rétt er þó að geta þess, að einn nm., hv. 7. landsk., var fjarverandi, þegar málið var afgreitt. Fyrir tæpum þremur mánuðum, þegar þessari till var útbýtt hér á Alþ. og hún tekin til umr., var styrjöldin í Víetnam í algleymingi. Loftárásir voru gerðar á Norður–Víetnam og miklar hernaðaraðgerðir áttu sér stað á landi Suður–Víetnams. Það má því segja, að á þeim tíma hafi raunar litið verr út en nokkru sinni fyrr með að leysa þessa deilu á friðsamlegan hátt. Þvert á móti virtist eins og styrjöldin væri að færast í aukana. Síðan þessi till var flutt, hefur hins vegar orðið breyting á þróuninni í þessari styrjöld, breyting, sem horfir sem betur fer til batnaðar. Meginbreytingin er sú, að ríkisstjórn Bandaríkjanna hefur takmarkað loftárásirnar á Norður–Víetnam, og það virðist einnig líklegt eða Ijóst, að stjórn Norður–Víetnams og Víetcong-hreyfingin, sem eru aðilar að styrjaldarrekstrinum, hafi dregið úr sóknaraðgerðum í Suður-Víetnam, þó að það hafi að vísu frá þessum aðilum ekki komið nein yfirlýsing um það, af hverju það sé sprottið, hvort það sé af hernaðarlegum ástæðum eða hvort þær með þessu móti vilji sýna einhvern vilja til sátta og friðar. Allshn. taldi eðlilegt að taka tillit til þessara breyttu aðstæðna við endanlegt orðalag og inntak þessarar till, því að í upphaflegu till. var m.a. skorað á stjórn Bandaríkjanna að stöðva loftárásirnar á Norður–Víetnam, en nú, þegar þessi till. er hér til afgreiðslu, hefur ríkisstjórn Bandaríkjanna framkvæmt þetta að verulegu leyti, þó ekki að öllu leyti, eins og kunnugt er. Það sýnir reyndar bezt, hversu þessi deila er viðkvæm og vandmeðfarin, að nú, þrátt fyrir það, að nú séu horfur á því, að aðilar geti setzt að samningaborðinu til að hefja undirbúningsviðræður um vopnahlé, og reyndar hafi ríkisstjórn Norður–Víetnams tjáð sig reiðubúna til þess, eftir að stjórn Bandaríkjanna dró úr loftárásunum, virðist samt sem áður eins og þessir aðilar geti ekki komið sér saman um fundarstaðinn. Það er eins og það sé varla til nokkur staður á hnettinum, sem þessir aðilar geti báðir sætt sig við sem viðræðustað, og sýnir það auðvitað, hvað þessi deila er mjög svo viðkvæm og reyndar vandleyst. Og auðvitað verða menn að gera sér það ljóst, þótt heldur blási nú byrlegar í bili, að þá á auðvitað mjög langt í land enn, að þarna sé kominn friður á. Í upphafi brtt. allshn. segir, að d. álykti að lýsa yfir þeirri skoðun sinni, að deiluefni styrjaldaraðila í Víetnam verði einungis leyst með friðsamlegum hætti. Er þarna reyndar um að ræða aðeins orðalagsbreytingu frá hinni upphaflegu till. Í öðru lagi segir í till. n., að stór hætta sé á því, að styrjöld þessi geti, hvenær sem er, breiðzt út og orðið upphaf nýrrar heimsstyrjaldar, auk þess sem áframhaldandi styrjaldarrekstur eykur sífellt á langvarandi hörmungar víetnömsku þjóðarinnar. Þetta er óbreytt frá því, sem var í upphaflegu till. Þá segir enn fremur í till n., að með þeirri takmörkun loftárása á Norður–Víetnam, sem ríkisstjórn Bandaríkjanna hafi nýlega ákveðið, og þeim jákvæðu viðbrögðum, sem stjórnin í Hanoi hefur sýnt af þessu tilefni, hafi nú skapazt hagstætt tækifæri til undirbúnings sáttagerðar í deilunni. Má einskis láta ófreistað til að nota þetta tækifæri sem bezt, svo að vopnahléi og viðræðum um friðarsamninga verði komið á. Enn fremur segir í till.: „Telur deildin, að þessu verði nú helzt fram komið með því: 1) Að ríkisstjórn Bandaríkjanna stöðvi allar loftásásir á Norður-Víetnam, en jafnframt dragi stjórn Norður-Víetnams og Víetcong-hreyfingin úr sóknaraðgerðum af sinni hálfu og láti þannig í ljós ótvíræðan vilja til að ganga til samninga“ Í þessum 1. tölulið í till. n. er í raun og veru meginefnið úr 1. og 3. tölulið upphaflegu till. dregið saman í eitt. Felst náttúrlega í því ósk um fulla stöðvun loftárása. Það má segja, að hún sé að inntaki nokkuð önnur en í upphafi, þar sem þegar hafi verið dregið verulega úr þeim, en þarna er sú hugsun á bak við þetta, að jafnframt því sem Bandaríkin stöðvi allar loftárásir, sýni stjórnin í Norður–Víetnam og Víetcong-hreyfingin vilja til friðarsamninga með að draga úr sóknar aðgerðum af sinni hálfu, og mætti þá vel hugsa sér, ef þessir aðilar, sem allir vona einlæglega, geta nú setzt að sáttaborðinu innan skamms tíma, þá geti þetta einmitt orðið fyrsta samkomulagsatriðið, sem þar yrði fjallað um. Í öðru lagi segir í 2. tölulið þessarar till. frá n., að auk ríkisstjórnar Bandaríkjanna og ríkisstjórnar Norður–Víetnams verði ríkisstjórnin í Saigon og Víetcong-hreyfingin aðilar að samningagerðinni. Ýmsar kenningar hafa verið á lofti um það, hverjir séu aðilar að þessar í styrjöld og þessari deilu. Hugsanlega mætti telja þar alla, sem eiga þarna hermenn á vígvellinum, en það eru margar þjóðir. En ég held, að það fari ekki á milli mála, að meginaðilar að þessari styrjöld séu stjórnin í Saigon, Víetcong-hreyfingin, stjórnin í Norður-Víetnam og svo Bandaríkin, sem eru langöflugasti hernaðaraðilinn þarna af utanaðkomandi ríkjum. Í þessari till. er lagt til, að þessir fjórir aðilar verði aðilar að því samkomulagi, sem þarna er vonazt eftir að geti komizt á. Í þriðja lagi er svo í þessari brtt. n. lagt til, að öflugu sáttastarfi í deilunni verði haldið uppi á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Þetta er í raun og veru nýtt, þetta var ekki í hinni upphaflegu till. En það er ljóslega megintilgangur Sameinuðu þjóðanna að reyna að viðhalda og koma á friði í heiminum, þar sem styrjaldir eiga sér stað. Sameinuðu þjóðirnar ættu að öðru jöfnu að verða öflugasti aðilinn til þess, þó að þær hafi, því miður, reynzt vanmegnugar í þessari deilu og reyndar fleirum. En það er þó t.d. ljóst, að aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna hefur mjög lagt sig fram um að koma á sáttum eða samningaviðræðum í þessari deilu og hefur einskis látið ófreistað í því efni. Einmitt á vettvangi Sameinuðu þjóðanna ættu allar þjóðir að geta komið sjónarmiðum sínum fram, þeim sjónarmiðum, sem eiga að stuðla að því, að sættir takist í þessari deilu. Og vitanlega er það ljóst, að þessi hörmulega styrjöld kemur öllum þjóðum heimsins við, einnig íslenzku þjóðinni, og þó að okkar hlutur verði sjálfsagt ákaflega smár í að geta leyst þessa deilu, er þó sjálfsagt, að frá íslenzku þjóðinni heyrist, hvað hún vill, og hún komi einnig sínum sjónarmiðum á framfæri á alþjóðavettvangi og leggi sitt léttvæga lóð á vogarskálina.