Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Áður en ég byrja að ræða þetta mál, sem hér liggur fyrir, vil ég leyfa mér að vekja athygli hæstv. forseta á því, að þegar þetta mál var síðast til umr., þá hafði einn hv. þm. borið meðal annars tiltölulega alvarlegar ásakanir í garð hv. fjvn. Ég var byrjaður að svara ræðu hans, en hann vék sér af fundinum andartak, og ég óskaði eftir hléi, en hæstv. forseti taldi rétt að taka málið út af dagskrá, og skal ég ekki leggja dóm á nauðsyn þess. Síðan hefur málið verið á dagskrá í allmörg skipti, án þess að það hafi verið tekið til umr. En nú vill svo til, að þessi hv. þm. er ekki hér við, sem ástæða var til að ræða lítils háttar við í sambandi við þá ræðu, sem hann flutti um málið. Því vil ég spyrja hæstv. forseta, hvort hann teldi ekki við eigandi, að þetta mál verði ekki tekið til umr. nú, og þó að því tilskildu, að hann telji ekki málinu stefnt í þá hættu, að það verði ekki afgr. á þessu þingi. Það er mér eins ljóst og hæstv. forseta, að það ber nauðsyn til þess, að málið fái afgreiðslu.



Herra forseti. Ég er nú ekki frsm. í þessu máli, en skal gjarnan verða við því að gera nokkra grein fyrir málinu, en um það var enginn ágreiningur í fjvn. Till. fer fram á það, að niðurgreiðsla á mjólk nái til allra staða, þar sem mjólk er seld í mjólkurbúðum. Nú er mjólk greidd niður eftir því, hve mikið magn fer í vinnslu, og miðað er við það, að bændur fái ákveðið gjald fyrir svo og svo mikinn hluta. En nú eru allmargir staðir, sem hafa orðið að búa við hærra söluverð í mörg ár, sumpart af því, að þar eru engar mjólkurvinnslustöðvar, t. d. Vestmannaeyjar, Vesturland og nokkur hluti Austurlands. Þessir staðir taka á sig þá byrði að greiða niður mjólkurverðið, en verða jafnframt að greiða hærra verð fyrir mjólkina, og er engin sanngirni í því, en af þessari ástæðu er till. fram komin. Nefndinni fannst sjálfsagt að senda þessa till. til umsagnar hæstvirts landbúnaðarráðherra. Fékk hún umsögn hans, og féllst ráðherrann á að mæla með, að till. yrði samþykkt lítið breytt. Ráðh. upplýsti einnig, að það mundi kosta 700–800 þús. kr., ef greiða ætti fullkomlega niður alla mjólk á því svæði, sem hér um ræðir. Nefndinni þótti því rétt að leita umsagnar hæstv. fjmrh., þar sem hér er um verulega upphæð að ræða, sem ekki er tekin upp í fjárl., og því nauðsynlegt að hafa við hann samráð um málið. Ráðh. svaraði því til, að hann væri samþykkur því, að till. væri samþ., því að því yrði ekki í móti mælt, að ástæðurnar fyrir því, að sanngjarnt væri að greiða mjólk niður líka á þeim stöðum, sem hér um ræðir, væru á rökum reistar. Báðir ráðh. sögðu, að það væri ekki þörf á því að greiða mjólk niður fullkomlega t. d. í Vestmannaeyjum og öðrum þeim stöðum, þar sem mjólkin væri áður greidd niður af ríkissjóði, því að ríkið hefði borgað niður alla þá mjólk, sem keypt væri frá mjólkursamsölunni. Einnig þótti ekki ástæða til að greiða mjólkina niður á þeim stöðum, þar sem bændur fengju meira verð fyrir mjólkina en á niðurgreiðslusvæðunum. Nefndin er því sammála um að leggja til, að till. verði samþ. með þeirri breyt., sem gert er ráð fyrir á þskj. 695, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin ályktar, að meðan sá háttur er á hafður, að ríkissjóður greiðir niður útsöluverð á neyzlumjólk, þá skal það gert á þeim stöðum í landinu, þar sem mjólk er seld í mjólkurbúðum. Niðurgreiðslan á hverjum stað fer eftir mati landbúnaðarráðuneytisins, að fengnum tillögum framleiðsluráðs landbúnaðarins.“ Nefndin væntir þess, að sýnd verði full sanngirni af þeim aðilum, sem fram koma í till., - landbrh. og framleiðsluráði landbúnaðarins, - og leggur til, að till. verði samþ. með breyt. á þskj. 695.



Herra forseti. Það stendur nú þannig á, að hv. frsm. n. er ekki á fundi - og raunar ekki í bænum, - og ætla ég því, að hlaupa í skarð hans. - Þessari þáltill. var vísað til hv. allshn. skömmu fyrir jól. Fljótlega eftir áramótin tók n. málið fyrir á nokkrum fundum og ræddi það og leitaði sér upplýsinga um verðlag á olíum í landinu. - Hér er helzt um að ræða hráolíu og benzín, sem eru nauðsynlegar vörur til framleiðslu bæði til lands og sjávar. Það kom fram vilji í n. að taka upp í þáltill. benzín líka, og þýddi það þá breytt orðalag till. - Leggur n. því til, að þáltill. verði samþ. með þeirri breytingu, að tillgr. hljóði svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta fara fram ýtarlega athugun á verðlaginu á olíu og benzíni, sem flutt er til landsins, með það fyrir augum að lækka álagningu og ákveða jöfnunarverð á þeim vörum um land allt.“ - Svo leggur nefndin og til, að fyrirsögn till. verði breytt til samræmis við þetta. Einn nefndarmanna, hv. 2. landsk. þm., var ekki á fundi, er málið var afgr., og því hefur hann ekki skrifað undir nál. - Ég hygg, að þessi orð muni nægja til þess að sýna afstöðu nefndarinnar.



Herra forseti. Það atvikaðist þannig, að ég var ekki á fundi n., þegar mál þetta var endanlega afgr. frá n., en áður hafði ég verið þar á fundum, er mál þetta var rætt. Ég get lýst því yfir, að ég sætti mig við hið breytta orðalag till., sem n. hefur gert, og mun fylgja því, þótt ég telji hins vegar, að nokkuð sé dregið úr sjálfri till., eins og hún var upphaflega. Meginmálið er auðvitað það að fá fram ákveðinn vilja Alþingis um að koma á jöfnunarverði á olíum á öllum aðalstöðvum á landinu. Í þeirri breytingu, sem hér er gerð, er lagt fyrir ríkisstj. að láta fara fram athugun á verðlagi þessara vara. Ég mun fylgja þessari till. í trausti þess, að tilætlunin sé að taka upp jöfnunarverð á olíu á öllu landinu. - Ég tel ekki þörf að fara frekar út í þetta mál, en læt þetta duga.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að ég skil ekki í hæstv. forseta að vera að taka þetta mál á dagskrá núna á kvöldfundi, enda er mjög fámennt hér í þingsalnum, eins og sjá má. Þetta er þó eitt af hinum brennandi spursmálum, sem valdið hefur miklum umræðum í blöðum og menn eru mjög ósammála um. - Ég vil þá spyrja hv. varafrsm., hvort ekki megi skilja ályktunartill. þessa þannig, að það verði beint stefnt að því að fá jöfnunarverð á olíum. Fyrst verði athugað verðlag á olíum og síðan sett sama verð um allt land, og í trausti þess greiði ég þessari till. atkv. - Sérstaklega hef ég hér í huga jöfnun á rafmagnsverði í landinu. Ef jöfnunarverð kemst á alla olíu og allt benzín í landinu, þá verður ekki hægt að standa á móti þeirri till. að verðjafna allt rafmagn í landinu. Þetta hlýtur mönnum að vera ljóst. Ég hef rætt þetta mál áður hér við frsm,, og nú á hins vegar að láta fara fram rannsókn á því, hvort ekki sé hægt að lækka olíuverðið, er það upplýstist í fjvn., að olíusalarnir geta leyft sér að selja ríkinu 125 kr. lægra hvert tonn en almenningi. Þessar upplýsingar þarf að taka föstum tökum. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. frsm.: Hvað græðir Þyrill mikið á því að flytja olíuna út á land, og gengur þessi gróði til Skipaútgerðar ríkisins, en ekki til þess að lækka olíuverðið, eins og ætti að vera? Sannarlega ætti ríkissjóður að láta gróðann ganga til að lækka olíuverðið. - Ef þetta mál hefði verið tekið til umræðu á dagfundi, mundu hafa orðið um það miklar umræður, þar sem þetta er mikið deilumál.

Forseti (JPálm) : Vegna ummæla hv. þm. Barð., að ekki hafi verið heppilegt að taka þetta mál til umræðu nú, vil ég segja það, að mér virðist það vera allt í lagi, þar sem nefndarmenn eru allir sammála og auk þess er hv. þm. Barð. samþykkur þeim.



Herra forseti. Fáein orð vegna fyrirspurnar hv. þm. Barð. - Mér finnst, að till. segi berum orðum, að stefnt sé að því að hafa jöfnunarverð á olíu á öllu landinu, og ég tel, að það sé meining nefndarinnar, sem segir í till., að koma skuli á jöfnunarverði á olíum um allt land.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég þarf ekki að vera margorður um þetta mál. Þáltill. fer aðeins fram á það að fela hæstv. ríkisstj. að láta gera uppdrætti og kostnaðaráætlun yfir hitaveitu á Reykhólum í Austur-Barðastrandarsýslu, er sé nægileg fyrir fyrirhugaðar byggingar í landi staðarins. Skal verkið framkvæmt í samráði við skipulagsnefnd Reykhóla og því lokið á þessu ári. Nefndin hefur athugað þetta mál og sent það til umsagnar raforkumálastjóra ríkisins, og hefur hann svarað því með bréfi, dags. 7. febr., eins og nál. á þskj. 682 ber með sér. Raforkumálastjóri leggur til, að till. verði samþ., og telur fulla ástæðu til þess, að þessi áætlun verði gerð um hitaveitu á Reykhólum. Hann telur, að frumáætlun muni ekki fara yfir 2000 kr. og að fullnaðaráætlun með uppdráttum muni ekki fara yfir 5000 kr. Ég get upplýst, að Reykhólum berast svo að segja daglega óskir um úthlutun á lóðum í landinn á Reykhólum, svo að það er frá mínu sjónarmiði og n. nauðsynlegt, að þetta verk verði framkvæmt þegar á þessu ári. Ég legg til fyrir hönd n., að till. verði samþ. eins og hún liggur fyrir á þskj. 528.



Herra forseti. Till., sem liggur fyrir á þskj. 583, fer fram á að fela ríkisstj. að annast leigu á vélskipi til að annast landhelgisgæzlu og björgunarstörf á Breiðafirði og sunnan Snæfellsness á tímabilinu febrúar til maíloka. Þessu máli var vísað til hv. fjvn. þann 12. þ. m. N. tók málið strax fyrir og kallaði til sín forstjóra Skipaútgerðar ríkisins. Hann upplýsti, að við landhelgisgæzlu og aðstoð við fiskibáta væru nú 5 skip og væri þeim ráðstafað þannig: Á svæðinu frá Reykjanesi að Öndverðanesi eru 2 skip, „Hermóður“ og „Sæbjörg“, fyrir Vestfjörðum, þar með talinn Breiðafjörður, væri eitt skip, „María Júlía“, fyrir Norður- og Austurlandi 1 skip „Óðinn“, og á svæðinu frá Vestra Horni að Reykjanesi væri 1 skip, „Ægir“, sem þó væri að mestu bundinn við gæzlu við Vestmannaeyjar á aðalvertíðinni þar. Forstjórinn upplýsti enn fremur, að nokkuð væri breytt um verksvið skipanna eftir vertíð, gæzla þá aukin fyrir Norðurlandi vegna síldveiða, en samtímis dregið úr henni sunnanlands. Forstjórinn upplýsti, að ef framkvæma ætti þáltill., mundi það kosta um 70 þús. kr. á mánuði, eða um 280 þús. kr. í 4 mánuði, en þar sem nú er nokkuð liðið á febrúar, mætti búast við, að kostnaðurinn yrði um 250 þús. kr., ef till. yrði samþ. og heimildin notuð. Þetta var síðan rætt í n., og gat hún ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Minni hl. vildi láta samþ. þáltill. óbreytta, en meiri hl. gat ekki fallizt á það. Hann vildi fyrst og fremst, að athugað væri, hvort ekki væri hægt að veita þessum svæðum nauðsynlega gæzlu með þeim skipakosti, sem fyrir hendi er, og það m. a. byggt á því, að þegar afgr. voru fjárlög, voru veittar 6 millj. kr. til landhelgisgæzlunnar, og þessi mál voru þá rædd í n. og þá komu engar till. fram, hvorki í hv. fjvn. né frá einstökum þm., um að hækka þessi framlög. Hefði slík bein krafa komið fram þá, eins og hún er nú komin fram, hefði að sjálfsögðu verið rétt að taka hana til athugunar, og hefði sú athugun leitt í ljós nauðsyn þessa, þá hefði átt að taka þessi útgjöld inn á fjárlög og benda um leið á tekjur á móti eða niðurskurð á öðrum útgjöldum. Síðan fjárlög voru afgr. hefur ekkert breytzt í þessum málum, þörfin er sú sama og þá og skipakostur hinn sami. Ég er ekki með þessum orðum að segja, að skipakostur sé nægilegur, síður en svo, en ég er að benda á, að engar breytingar hafi átt sér stað síðan fjárlög voru afgr. og því ekki von, að veitt sé ¼ millj. króna til að auka gæzluna, án þess að fram fari nokkur athugun á því, hvort ekki sé hægt að skipuleggja starfssvið þeirra gæzluskipa, sem fyrir eru, betur en nú er gert og þannig, að þau veiti viðunandi gæzlu. Því leggur meiri hl. fjvn. til, að samþ. verði brtt. á þskj. 711, er hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „1. Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um, að landhelgisgæzlu og aðstoð við fiskibáta verði hagað þannig, að veiðisvæði, sem mjög mikil þörf er á að vernda, svo sem svæðin umhverfis Snæfellsnes og á Breiðafirði, fái nauðsynlega gæzlu. Skal fyrst og fremst lögð áherzla á að framkvæma þetta með þeim skipastóli, sem nú starfar við landhelgisgæzluna, en takist það ekki, verði skip leigt, eftir því sem þörf er á. 2. Fyrirsögn till. orðist svo: Till. til þál. um aukna landhelgisgæzlu og aðstoð til fiskibáta.“ Ég vænti þess, að hv. Alþingi fallist á þessa breyt. og samþykki till. eins og hún liggur fyrir á þskj. 711.

Frsm. minni hl. (Pétur Ottesen) : Ég get verið fáorður um þetta mál, því að aðalröksemdir þess koma fram á þskj. 698. Þar er á það bent, að í verstöðvunum fyrir sunnan og vestan land hagi svo til, að afkoma bátaútvegsins velti á því, hversu farnast um aflabrögð á vetrarvertíð, - a. m. k. hefur það verið svo á undanförnum árum, síðan síldveiðarnar brugðust svo mjög sem alkunnugt er. Þess vegna er það mjög mikilsvert atriði að stuðla að því, að vetrarvertíðarveiðin í þessum verstöðvum nýtist sem bezt, og þetta er ekki einungis hagsmunamál þeirra manna, sem þarna eiga heima, heldur er það alkunnugt, að mikill fjöldi báta annars staðar að á landinu sækir þangað á vetrarvertíð. Nú er það svo, að það er sameiginlegt um öll þau fiskimið, sem bátar sækja á vetrarvertíðinni, að þar er alltaf mjög mikill grúi erlendra togara. Mér var t. d. sagt í gær ofan af Akranesi, að svo mikill grúi erlendra togara hefði verið á miðunum síðast, þegar þeir reru, og einmitt á þeim stöðum, sem helzt var fiskvon núna í fiskileysinu, að þeir gátu ekki lagt línuna þar, sem þeir ætluðu, heldur urðu þeir að fara til annarra svæða, þar sem ólíklegra var að fá afla. Þannig er þetta alls staðar. Nú er reynsla fyrir því, að það hefur í ýmsum tilfellum komið að nokkru liði, þar sem hægt hefur verið að hafa varðbáta eða eftirlitsbáta og þeim er ekki ætlað allt of stórt svæði til yfirferðar. Þeim hefur tekizt að bægja hinum erlendu skipum dálítið frá, þó að ekki sé það til hlítar, og skapa nokkurn starfsfrið fyrir bátaflotann. Þetta er að vísu ófullkomin aðstoð, en hefur þó orðið að verulegu liði, svo að bátarnir hafa getað notið sín betur við veiðarnar en ella og komizt hjá veiðarfæratjóni, sem þeim annars var búið og þeir reyndar oft hafa beðið þrátt fyrir þessa aðstoð. Eins og hv. frsm. meiri hl., form. fjvn., hefur upplýst, kom forstjóri Skipaútgerðar ríkisins, sem hefur landhelgismálin með höndum, á fund hjá n. og gaf henni þær upplýsingar, sem hv. frsm. meiri hl. nú hefur skýrt frá, um hvernig hagað er störfum landhelgisbátanna, sem hafa á hendi landhelgisstörf og björgunarstörf við strendur landsins, og kom þá í ljós, að við Vestmannaeyjar er eitt stórt skip, Ægir, 2 bátar eru í Faxaflóa, sem auk þess eiga að fara um svæðið austan Reykjaness, þar sem bátar úr Grindavík sækja. Þetta svæði er því mjög stórt og ekki vanþörf á 2 bátum, en í vetur hefur það reyndar verið svo, að það hefur ekki nema annar þessi bátur verið tiltækur sökum þess, að Sæbjörg bilaði og hefur nú um mánaðarskeið ekki getað tekið þátt í gæzlustörfunum, svo að ekki hefur verið nema einn bátur á öllu þessu svæði. Fyrir Vestfjörðum er ekki nema eitt skip, sem auk þess hefur eitthvað farið norður fyrir Horn, þegar svo hefur staðið á, að það hefur verið talin nauðsyn. Að því er snertir Breiðafjörð er því ekki séð fyrir neinni staðbundinni gæzlu að öðru leyti en því, að gæzlubátar á Faxaflóa eða Vestfjarðaskipið skreppa þangað við og við, en eins og tekið er fram í nál. minni hl., veitir það ákaflega litla og alls ófullnægjandi aðstoð á Breiðafjarðarmiðunum, auk þess sem það skerðir öryggi það og gagnsemi, sem gæzlan veitir í Faxaflóa og fyrir Vestfjörðum. Þess vegna virðist ekki annað fyrir hendi en að gera nú þegar ráðstafanir til þess, að betur verði séð fyrir gæzlunni á Breiðafirði en nú er gert, og gera það án þess að skerða þurfi það öryggi, sem gæzlan í Faxaflóa og fyrir Vestfjörðum veitir. Eftir því sem kunnugir menn segja, þá er ekki hægt að gera þetta svo að nokkru liði komi með öðru en að fá gæzlubát, sem sé staðbundinn á þessu svæði. Eftir upplýsingum, sem minni hl. aflaði sér, þá eru gerðir út úr verstöðvum við Breiðafjörð milli 20–30 stórir vélbátar og auk þess seinni hluta vertíðarinnar um 40 opnir vélbátar. Af þessu sést, að það er ekki lítill bátafloti, sem þarna sækir á þessi mið, auk þess sem þarna eru útilegubátar að staðaldri, þegar einhver fiskur er. Í þeim umræðum, sem fram fóru í fjvn. við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, kom það skýrt fram hjá honum, að það er ekki hægt að dreifa meira starfsemi gæzlubátanna en nú er gert. Auk þeirra skipa, sem ég taldi áðan og á hendi hafa gæzlu hér sunnan- og vestanlands, er einn bátur, sem hefur á hendi gæzlu á Austfjörðum. Nú kemur auðvitað ekki til mála, að hann geti sinnt meira starfi en því, sem þar er fyrir hendi, það kemur auðvitað ekki heldur til mála, að skip, sem er við gæzlu við Vestmannaeyjar, geti sinnt gæzlu við Breiðafjörð. Þó að 2 bátar væru við Faxaflóa, geta þeir ekki heldur sinnt meira starfi en hér er fyrir hendi með þeirri miklu útgerð, sem hér er, án þess að vanrækja það að meira eða minna leyti. Það er ekki heldur hægt að ætlast til að skip, sem hefur til yfirferðar allt fiskisvæðið út af Vestfjörðum og auk þess fer norður fyrir Horn, geti veitt nokkra úrlausn á Breiðafirði. Það er því augljóst, eftir þær viðræður, sem n. átti við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, að úr þessu verður ekki bætt á annan hátt en þann, að tekin verði upp staðbundin gæzla á Breiðafirði, og það er það, sem farið er fram á af hv. þm. Snæf. eftir mjög eindreginni ósk útgerðarmanna og sjómanna þar vestra. Í tillögunni er talað um 4 mánaða gæzlu, en af því að svo mikið er liðið á þessa vertíð, mundi ekki verða nema um 3 mán. gæzlu að ræða, og það þó því aðeins, að fljótlega tækist að leigja bát til gæzlunnar og búa hann til starfsins. Þess vegna höfum við í minni hl. fjvn. með hliðsjón af þessu öllu lagt til, að till. hv. þm. Snæf. verði samþ., og viljum mjög eindregið leggja til, – ef samþykkt fæst, - að ríkisstj. vindi bráðan bug að því að fela Skipaútgerð ríkisins að leigja bát og gera hann svo úr garði, að hann geti sem allra fyrst komið að liði þar vestur frá. Nú stendur vetrarvertíðin sem allra hæst, apríl og maí eru mjög afdrifaríkir um aflaföng á þessum svæðum, eins og líka er hér við Faxaflóa, Vestmannaeyjar og fyrir Vestfjörðum. Meiri hl. hefur einnig komizt að þeirri niðurstöðu, að þörf sé þarna á gæzlu, en hann vill hins vegar láta fara fram rannsókn á, hvort ekki sé hægt að framkvæma hana með öðrum hætti, sem sé þeim, að þau skip, sem eru við gæzlu annars staðar, verði látin sinna gæzlu við Breiðafjörð. Ég hef hér gert grein fyrir, að það er ekki hægt nema með því að rýra að verulegu leyti gildi gæzlunnar á öðrum stöðum, auk þess sem slík íhlaupagæzla kemur aldrei að því liði, sem staðbundinn bátur, sem er á svæðinu, getur veitt. Þetta fellur einnig saman við skoðun forstjóra Skipaútgerðar ríkisins. Það er alveg rétt, sem frsm. meiri hl. tók fram, að það eru ekki líkindi til þess, að það fé, sem veitt er á fjárlögum, muni nægja til að rúma þessa kostnaðaraukningu, svo að líkindi eru til, að þessi liður færi fram úr áætlun um það, sem þessi aukna gæzla næmi. En hér er svo mikið í húfi, að við í minni hl. lítum svo á, að ekki verði hjá því komizt að veita þá aðstoð, sem farið er fram á. Auk þess er vitað, að þetta mundi borga sig, aukin aflabrögð og minna veiðarfæratjón mundi borga þennan kostnað margfaldlega. Það er þess vegna till. okkar, að þáltill. hv. þm. Snæf. verði samþ. og ekki verði farið að eyða tíma í að hefja rannsóknarstörf, sem sýnilega engan árangur bera.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. fjvn. fyrir hennar afgreiðslu, og þá sérstaklega minni hl. hennar, sem leggur til, að þáltill. mín á þskj. 583 verði samþ. Þess ber þó einnig að gæta, að meiri hl. sýnir viðleitni í þá átt að leysa úr því, sem till. mín fer fram á, en það sorglega mundi ske, ef þeirra till. yrði samþ., að þessi viðleitni mundi að engu verða. Þessi till. er flutt eftir beinni áskorun til mín og margendurteknum áskorunum til ríkisstj. og Pálma Loftssonar, sem þessi mál hefur með höndum, um betri landhelgisgæzlu við Snæfellsnes, - þetta mundi að engu verða, ef till. hv. meiri hl. fjvn. yrði samþ. Það er senn nokkuð liðið á þessa aðalvertíð okkar við Breiðafjörð, og ef Pálmi Loftsson á fyrst að taka til athugunar, hvort hægt yrði að notast við þann skipakost, sem fyrir hendi er við landhelgisgæzluna, - en það mundi hafa í för með sér, að minna eftirlit yrði þar, sem þessi skip eiga nú að vera, og í öðru lagi, að eftir sem áður yrði engin gæzla við Breiðafjörð, - þá er ég hræddur um, að lítið verði eftir af vertíðinni, þegar sérstakur varðbátur er kominn á þessar stöðvar, ef í ljós kemur við þessa athugun, að það er nauðsynlegt. - Ég get ekki trúað því, að hv. 6. landsk. þm. meini það, að María Júlía eigi að sinna landhelgisgæzlu við Breiðafjörð. Ég trúi ekki, að hann mæli þar fyrir munn Vestfirðinga. Það sorglega er, að eins og landhelgisgæzlan við Breiðafjörð hefur verið á undanförnum árum, þá er beinlínis verið að vísa landhelgisbrjótum á Breiðafjörð sökum þess, að þar eru þeir öruggir, þar er engin gæzla og enginn, sem ónáðar þá, og ef till. meiri hl. fjvn. verður samþ., þá verður það eins áfram. Ég hef litlu við það að bæta, sem frsm. minni hl. fjvn. sagði, hann rakti svo rækilega, hvernig ástandið er og þörfin brýn á að fá þarna staðbundna gæzlu. Ég vil því skora á hv. þm. að samþ. till., eins og minni hl. leggur til að gert verði. Eins og búið er að taka hér fram áður, þá hefur á undanförnum árum verið óvenju mikið af erlendum skipum við Snæfellsnes, og ég vil halda því fram, að það sé mikið af því að landhelgisgæzlan hefur engin verið, þessi skip hafa haft fullt öryggi fyrir því að fá að vera í friði, jafnvel innan landhelgi. Eins og flestir vita, þá er línuveiðin á þessari aðalvertíð við Breiðafjörð öll utan landhelgi, og þess vegna er, eins og ég sagði um daginn, oft mjög erfitt fyrir bátana að stunda veiðarnar. Þegar þeir ætla að leggja línuna á sínum venjulegum línumiðum, þá er það ekki hægt, af því að togararnir eru þar á sömu slóðum, veiðarfæri hafa líka orðið fyrir margs konar skemmdum af sömu orsökum, þegar búið er að leggja þau í sjó. Ég vonast þess vegna fastlega til, að hv. þm. samþ. þáltill. mína á þskj. 583 óbreytta, svo að hún komi að tilætluðum notum.



Herra forseti. Hv. þm. Snæf. fer fram á það í till. sinni á þskj. 583, að auk þeirra tveggja báta, sem gæzlu annast við Faxaflóa og a. m. k. vestur fyrir Snæfellsnes, verði útvegaður þriðji báturinn til þeirrar gæzlu. Nú er hv. þm. Snæf. mjög staðkunnugur í sínu byggðarlagi, og þess vegna hefur honum vafalaust verið vel kunnugt um, þegar verið var að afgr. fjárlögin, hve þörfin var brýn hvað þetta snerti, en þá kom engin till. frá honum um að auka við strandgæzluna. Ég undrast, að hv. þm. skuli vera svo seinn fyrir með þessa till., því að ekki getur þessi þörf hafa aukizt stórkostlega eða viðhorfið breytzt mikið á allra síðustu mánuðum. Það er því sízt til fyrirmyndar að koma svo löngu á eftir tímanum með till. um að samþ. skuli stóra fjárveitingu utan fjárlaga; þetta er ófyrirgefanlegt af þingmönnum, þegar viðhorfið er það sama og það var, þegar fjárlögin voru samþykkt. Af þessum ástæðum finnst mér miklu eðlilegra, að athugað verði fyrst og fremst, hvort ekki má bæta úr þessu með þeim skipakosti, sem fyrir hendi er. Ég skal að vísu játa, að það er ekki rétt sjónarmið í sambandi við landhelgismálin að líta fyrst og fremst á sparnaðarhliðina, en það verður að hagnýta sem bezt þann skipakost, sem fyrir hendi er, en það er mín skoðun, að það sé illa haldið á þessum skipastóli, að hann sé miklu oftar bundinn í höfn en hann ætti að vera, og að þarna þyrfti aukið aðhald, eins og svo víða í okkar þjóðfélagi. Þegar 2 bátar eiga að sjá um landhelgisgæzlu á Faxaflóa, þá sýnist gæzlunni, a. m. k. vestur undir Snæfellsnes, vera sæmilega borgið þar með. Ef þriðji báturinn kemur, sem sjá á um gæzluna suður fyrir Snæfellsnes, þá eiga hinir bátarnir 2 ekki að annast um nema nokkuð af Faxaflóa. Berum það saman við hlutverk Vestfjarðabátsins; sem bæði þarf að fara norður í Drangaál og suður fyrir Látrabjarg, og þykir ekki ofverkið hans, en það er helmingi víðáttumeira svæði en 2 bátar eiga að annast hér í Faxaflóa. Ef þrjá báta þarf á Faxaflóa, þó að þeir eigi eitthvað að fara suður fyrir Reykjanes, þá væri ekki vanþörf á 4 bátum á Vestfjörðum. Það væri auðvitað ákaflega æskilegt, að við hefðum efni á að gera slíka bragarbót í landhelgismálunum til að fyrirbyggja, að sorfið sé eins að línuveiðimiðunum og nú er gert, en ég hef þá trú, að það megi nýta miklu betur þann skipakost, sem nú er við þetta starf. Vegna skipa, sem eru að veiðum frá Patreksfirði og fara allt suður fyrir Látrabjarg, fer María Júlía stundum suður fyrir Látrabjarg, og þar með á Breiðafjarðarsvæðið. Ég held þó, að ekki mætti treysta um of á hana, heldur yrði fyrst og fremst að breyta hlutverki þeirra báta, sem annast nú gæzluna á Faxaflóa, og það er skoðun mín, að þeir geti einnig annazt gæzlu á Breiðafirði. Ég tel, að það sé ekki verið að leggja fyrir forstjóra Skipaútgerðarinnar að framkvæma neina skrifstofurannsókn og sízt af öllu að sú rannsókn eigi að taka langan tíma. Hann á að gefa bátunum fyrirmæli og sjá, hvort ekki er unnt að láta þá inna af hendi fullnægjandi gæzlu norður fyrir Snæfellsnes á sama hátt og þeir fara suður fyrir Reykjanes. Ef þetta gæfi ekki góða raun, þá kæmi til þess, sem við í meiri hl. fjvn. leggjum til, að þegar í stað verði fenginn bátur til að taka þarna að sér gæzluna, en það verði ekki gert fyrr en sýnt er, að það er ekki hægt með þeim skipakosti, sem fyrir er.

Þegar vertíðin er búin.

Vertíðin er ekki búin, - en því kemur hv. þm. fyrst með þetta þegar 2 mán. eru liðnir af henni?

Það eru ekki liðnir 2 mánuðir af henni, og þetta mál er búið að vera mánuð í meðferð þingsins.

Ég man nú ekki, hvað langt er síðan þetta var lagt fyrir fjvn. Nú er það sem sé mín skoðun, að sé það álit þingsins, að þrjú skip þurfi til gæzlu á sunnanverðum Faxaflóa, þá veiti ekki af 3–4 skipum á öllu Vestfjarðasvæðinu, þar sem mikill fjöldi skipa stundar veiðar á svæðinu frá Drangaál að Látrabjargi, og óvíða er eins mikil ásókn togara og í mynni Ísafjarðardjúps og úti fyrir ströndinni á þessu svæði. Það væri því engin goðgá, ef þetta verður samþ., þó að fram kæmi krafa frá Vestfirðingum um aukna gæzlu fyrir Vestfjörðum, þar sem ásókn togara er jafnmikil og raun ber vitni, og getur ef til vill orðið til þess að eyðileggja afkomu fólksins á þessu svæði, sem byggir afkomu sína á því, að miðin séu ekki eyðilögð. Það er engan veginn svo, að meiri hl. fjvn. hafi tekið illa hinni seinkomnu till. hv. þm. Snæf., en hann vill aðeins, að sá varðskipastóll, sem nú er fyrir í landinu, sé vel notaður, og að þetta sé því aðeins gert, að reynslan sýni, að hann sé ekki nægilegur, og sú reynsla ætti að geta fengizt á skömmum tíma. Ég taldi, að ekki væri útilokað, að bátar þeir, sem sæju um gæzluna á Faxaflóa, gætu farið vestur fyrir Snæfellsnes og suður fyrir Reykjanes og gætu bætt við sig þeirri gæzlu, sem hér er farið fram á. En talið er, að stundum hafi orðið misbrestur á því, að bátar þessir væru notaðir sem skyldi. - Fundarhlé.

Frsm. meiri hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég sé, að hv. flm. og hv. frsm. minni hl. eru hvorugur við. Ég vil ekki ræða þetta mál mjög mikið, en vil þó aðeins benda á nokkur atriði. Hv. frsm. minni hl. sagði, að það hefði komið skýrt fram í viðræðum við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, að ekki væri unnt að leyfa þeim skipum, sem nú stunda landhelgisgæzluna, víðara starfssvið en þau væru nú á. Ég minnist nú ekki, að þessi dómur félli í hv. fjvn., en það var einmitt rætt við forstjóra skipaútgerðarinnar um það að reyna að haga landhelgisgæzlunni þannig að nota þessi skip, sem fyrir eru, sem bezt. Hins vegar sagði hann, að það væri landhelgisgæzlunni til hagsbóta að fá fleiri skip, og það er öllum ljóst. Hæstv. fjmrh. hefur í dag lýst fjármálaástandinu s. l. ár, þar sem glöggt kom fram, að tekjuáætlun hefur tæplega staðizt og gjaldaáætlun farið fram úr, eins og venja er til, og brýndi hæstv. ráðh. það fyrir hv. þm., að nauðsynlegt væri til þess að geta haldið þeirri áætlun, sem gerð er á Alþ. á hverjum tíma í sambandi við útgjöld og tekjur, að allir aðilar taki saman höndum um að afgreiða fjárl. með viturlegri áætlun og reyna síðan að standa utan um þá áætlun síðar meir. - Ég vil einmitt taka undir slíka aðvörun til alþm., og það er m. a. ein ástæðan fyrir því, að ég vil ekki að órannsökuðu máli vera með að auka útgjöld til landhelgisgæzlunnar, sem ef til vill eru ekki áætluð ríflegar á fjárl. en árið 1951, og þegar vitað er, að ýmsar greiðslur hljóta að koma, eins og hæstv. ráðh. benti á, þá er óvarlegt að stofna til þeirra, nema því nauðsynlegra teljist. Ég vil einmitt í sambandi við þessa landhelgisgæzlu við Faxaflóa benda á, að ströndin umhverfis Ísland er um 800 mílur, og ef skipa ætti tveimur skipum á hverja 80 mílna strandlengju, eins og hér er gert í Faxaflóa nú, þá þyrfti hvorki meira né minna en 20 skip til landhelgisgæzlunnar við Ísland. Ef síðan á að bæta við 3 skipum, eins og hér er ætlazt til að séu á milli Reykjaness og Öndverðaness, þá þyrfti 30 skip. Það er síður en svo, að ég sé að halda því fram, að þetta svæði þurfi ekki þessa gæzlu, og sérstaklega ef hægt er að fara inn á það svið að verja veiðisvæðið einnig utan landhelginnar, þá er sjálfsagt, að það veitir ekkert af þeim flota, sem hér ræðir um. En menn verða að gera sér það ljóst, að 30 skip kosta meir en 6 millj. kr., sem nú er áætlað í fjárlögum. Ég tel því, að hv. flm. þáltill. hefði átt að vera þakklátur meiri hl. n. fyrir það að afgreiða till eins og hún kemur frá meiri hl. n. Þar er ekki farið fram á neitt annað en það að athuga, hvort ekki sé hægt að skipuleggja landhelgisgæzluna betur en gert er, og ef það sýnist ekki vera hægt, þá láta að hans óskum. En þetta finnst hv. flm. ekki nægjanlegt, og vildi ég gjarnan heyra frá honum, hvernig hann hugsar sér að uppfylla þarfir annarra fiskimanna í landinu. Ég hef ekki heldur skilið forstjóra skipaútgerðarinnar svo, að Faxaflóabáturinn ætti að fara suður fyrir Grindavík, heldur ætti Ægir að verja svæðið frá Reykjanesi austur að Horni. Ég teldi það ekki goðgá, þó að bezta og hraðskreiðasta skipið, eins og Ægir er, skryppi suður fyrir Grindavík, og það sé sannarlega betur séð fyrir landhelgisgæzlunni á milli Reykjaness og Öndverðaness með 2 skipum, eins og þau eru nú, heldur en nokkurs staðar annars staðar á landinu. - En þegar þeir menn, sem hafa bezta landhelgisgæzluna og vilja engu af henni sleppa til þess að ljá nábúa sínum lið, - en það er meginsjónarmið hjá hv. frsm. minni hl., að hann vill engu taki sleppa af því, sem tekizt hefur að ná hér fyrir Faxaflóa, - þá er viðbúið, að slíkt geti orðið til þess að framkalla kröfur frá öðrum um slíka gæzlu, sem þá ekki heldur er hægt að neita um. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á það, sem og kom fram hjá hv. frsm. minni hl., að annað skipanna í Faxaflóa er upptekið mjög við að draga bilaða báta að landi. En hver á meginsök á því? Hv. þm. Borgf. barðist fyrir því eins og ljón að draga úr þeim lærdómi, sem mönnum væri gert að skyldu að kunna til þess að vera mótoristar á mótorbát. Nú er komið fram allt, sem ég sagði um það mál. Reynslan sýnir, að fyrir óhyggilega breyt., sem gerð var á löggjöfinni í sambandi við mótorvélstjóra, eru skipin eins og hráviður úti um allan Faxaflóa. Það er engin úrbót að fjölga skipum til að hirða þau upp, heldur verður að gera meiri kröfur til þeirra manna, sem hugsa eiga um vélarnar. Ég held, að hv. fjhn. hafi sýnt fulla viðleitni til þess að bæta úr þessu ástandi með sínum till. Ég tel, að það þurfi ekki að líða langur tími, þar til fæst úr því skorið, hvort hægt er að skipuleggja strandgæzluna með þetta fyrir augum. Ég geri ráð fyrir, að leitað verði álits um það til Skipaútgerðar ríkisins. Hæstv. dómsmrh. og hæstv. fjmrh. gera út um það við forstjóra skipaútgerðarinnar, hvort nauðsynlegt sé að gera þetta. Sannfæri hann þá um það, að það sé nauðsynlegt, þá verður bætt við skipi. Hins vegar munu þeir að sjálfsögðu reyna að fá hann til þess að breyta um og hafa betri hátt á þessum málum en verið hefur. Nýtt strandferðaskip kemur til landsins að vori eða sumri, og væntanlega bætir það úr í framtíðinni, þó að það auðvitað komi ekki að gagni á þessari vertíð, og verður þá væntanlega hægt að skipuleggja landhelgisgæzluna betur á næsta ári. En ég vænti þess, að hv. alþm. felli aðaltill., en samþ. þá till., sem n. leggur hér fram, vegna þess að í henni felst fullkomin sanngirni annars vegar, og hins vegar í fullu trausti á þeirri ríkisstj., sem nú ríkir, að hún hefjist handa til að skipuleggja ferðir strandbáta eða leigja nýja báta til þess. Í sambandi við það að leigja bát, þá tekur það tíma og kostar mikið fé að gera þá gæzlufæra. Það þarf að setja í þá einhvern byssuhólk og ráða menn til þessa verks, og mér þykir líklegt, að þeir bátar, sem hæfir eru til strandgæzlu, séu komnir í annað starf, og þarf þá að kippa þeim út úr því starfi. Það hefði sannarlega átt að hugsa um þessi mál fyrr en nú. Það er aðeins eitt atriði, sem kom fram hjá hv. frsm. minni hl. sem rök fyrir því, að ekki mætti draga úr landhelgisgæzlunni hér í Faxaflóa, og það var, að Sæbjörg væri ekki við starf, og ættu þessi skip, sem eftir væru, að víkka út sitt gæzlusvið. En sé það svo, þá er það að sjálfsögðu í verkahring skipaútgerðarinnar að ráða skip í hennar stað, og þarf enga þáltill. til þess að samþ. það. Ég skal svo ekki ræða þetta frekar. Ég legg til, að till. meiri hl. n. verði samþ. eins og hún liggur fyrir.



Herra forseti. Ég vil aðeins benda á þann misskilning, sem kom fram í ræðu hjá hv. formanni fjvn. og hv. 6. landsk. þm., sérstaklega í sambandi við það, að það þyrfti mörg skip til landhelgisgæzlunnar við Breiðafjörð. Það var þeirra skoðun, að það þyrfti 20 skip. Málið er ekki þannig, því það þarf að haga landhelgisgæzlunni eftir því, sem þörf er á hverjum tíma á þessum stöðum, og þess vegna er þáltill. mín fram komin. Við álítum, að við Breiðafjörð þurfi sérstaklega að hafa landhelgisgæzlu með höndum þessa mánuði, eða aðallega á vertíðinni frá byrjun febrúar til maíloka. - Hv. 6. landsk. var að minnast á það, ef það ættu að vera tvö gæzluskip í Faxaflóa, þá þyrfti fjögur skip á Vestfirði miðað við strandlengju. Það er mesta villa að fara eingöngu eftir strandlengjunni, það kemur margt til greina. Í öðru lagi hlýtur það líka að fara eftir því, hve mörg skip eru að veiðum á hverjum stað. Það segir sig sjálft, að það þarf töluvert mikla landhelgisgæzlu hér í Faxaflóa, og ekki einungis til þess, heldur líka til að aðstoða bátana, sem hér eru að veiðum. Það er meira en það eitt, sem þarf að taka til greina, hvað strandlínan er löng. Það, sem ég benti sérstaklega á, er, að nauðsynlegt sé, að landhelgisgæzlunni sé hagað eftir því, sem þörf er á hverjum tíma. Þess vegna er ég dálítið undrandi yfir þeim mætu mönnum, sem skipa meiri hl. fjvn. í þessu máli, hvað þeim liggur í léttu rúmi, hvernig fer um afgreiðslu þessa máls, þó svo að þeir segi, að þeir skuli að lokinni rannsókn, ef skipin, sem nú eru fyrir hendi til gæzlunnar, geta ekki annazt gæzlu við Breiðafjörð og sunnan Snæfellsness, fá leigt skip til landhelgisgæzlunnar. Eins og ég tók fram áðan, þá er ég hræddur um, að sú rannsókn taki það langan tíma, að vertíðinni við Breiðafjörð verði lokið, þegar loksins verður komizt að raun um, að nauðsynlegt sé að leigja slíkan bát til landhelgisgæzlunnar við Breiðafjörð. - Ég skal svo ekki hafa orð mín fleiri, vona, að hv. alþm. viðurkenni nauðsyn þessa og að þáltill. á þskj. 583 verði samþ. eins og hv. minni hl. fjvn. hefur lagt til.



Herra forseti. Ég sé, að hv. þm. Ísaf. (FJ), frsm. allshn., er ekki staddur á fundi, og þess vegna vil ég segja örfá orð um þetta mál. - N. hafði leitazt við að afla sér upplýsinga um það, hvort ráðlegt væri að taka upp þingræður á vélrænan hátt, en tókst ekki að fá nægilega glöggar upplýsingar um, hvernig það mundi gerast, og þar sem liðið var að þinglokum, vildi n. ekki slá því á frest að afgr. málið frá sér. Varð n. ásátt um að leggja til við Alþ., að það samþ. rökst. dagskrána á þskj. 639, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þar eð Alþ. hafa enn eigi borizt fullnægjandi upplýsingar, er leitað hefur verið eftir um vélræna upptöku þingræðna, og eigi er víst, að þær liggi fyrir áður en þingi lýkur, en hins vegar mikil nauðsyn, að breytt verði til bóta um þingskriftir, samþykkir Alþingi, í trausti þess, að forsetar Alþingis athugi málið milli þinga, að taka fyrir næsta mál á dagskrá.“ Forsetar Alþ. eru hinir réttu aðilar í þessu máli, og þar sem n. lánaðist ekki að fá það glöggar upplýsingar, að hún gæti tekið ákvörðun í málinu af sinni hálfu og lagt í ákveðnu formi fyrir Alþ., hvað gera skyldi, þá hygg ég, eins og ástatt er um málið, að það verði bezt afgr. á þennan hátt.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu málsins, þótt hún hefði gjarnan mátt vera hraðari en raun hefur orðið á. Ég sé, að það er ýmislegt, sem n. hefur þurft að athuga og getur verið þungt í vöfunum, þar sem tæki hafa ekki verið við höndina til þess að athuga hina vélrænu upptöku og margt fleira hefur verið til trafala í störfum n. En þar sem fyrirtæki eitt hefur boðizt til að útvega tæki til upptöku á þingræðum til reynslu, eftir því sem n. segir, vænti ég þess nú, að forsetar þ. láti hendur standa fram úr ermum hvað þetta mál snertir og komi því í framkvæmd, reyni þetta tæki og kannske fleiri tæki, sem hægt verður að ná í, og undirbúi svo málið þannig, að það verði sannreynt fyrir næsta þ., hvort þetta sé bezta aðferðin eða ekki. Ég sé, að hv. allshn. er sammála okkur flm. um, að umbóta sé þörf á því fyrirkomulagi, sem er á þingskriftum, og í því trausti, að forsetar Sþ. sem og hinir aðrir deildarforsetar gangi rösklega fram í þessu fyrir næsta þ., þannig að komið verði á nýju fyrirkomulag varðandi þingskriftir, ef mögulegt er, hvað sem ofan á kann að verða, lýsi ég yfir, að eins og nú er komið málum, mun ég greiða atkv. með rökst. dagskránni, þegar hún verður borin undir atkv.



Herra forseti. Þetta mál er nú, eins og till. á þskj. 654 sýnir; flutt af mér, 2. þm. Reykv. og 4. landsk. þm. og er um rekstur gömlu togaranna. Flutningur þessarar till. er gerður að undanfarandi samþykkt verkamannafél. Dagsbrúnar, fulltrúaráðs verkalýðsfélaganna í Hafnarfirði o. fl. félaga um, að gömlu togararnir verði gerðir út, og einnig hefur till. þess efnis verið borin upp í bæjarstjórn Rvíkur. Vegna þessara óska, sem fram hafa komið, fannst okkur rétt, að málið kæmi til Alþingis, ef það flýtti fyrir því, að gömlu togararnir fari á veiðar. Viðvíkjandi undirstöðunni að flutningi þessarar till. er það að segja, að auðvitað er ástæðan hið geigvænlega atvinnuleysi, sem hér hefur verið í vetur. Í byrjun febrúar voru hér í Rvík 500–600 atvinnuleysingjar. Það þarf ekki að skýra fyrir hv. Alþ., hvaða afleiðingar það muni hafa fyrir menn að ganga atvinnulausir í þessari dýrtíð, sem nú er. Við, sem komnir erum á þann aldur, sem ég er á, munum gömlu atvinnuleysistímana, og viðvíkjandi því var reynt að finna upp ýmislegt, sem hægt væri að gera mönnum til hjálpar, en þá komu andstæðingar verkamannanna og sögðu, að það væri ónauðsynleg vinna, sem verið væri að framkvæma. Bæði ég og aðrir höfum verið að vona, að þessi vofa ætti ekki eftir að koma hér aftur og ógna þjóðinni með öllum sínum hörmungum eftir öll þau orð, sem fallið hafa um það, að það yrði að gera allt, sem í mannlegu valdi stæði, til þess að bægja henni frá, og allir eru sammála um það, að versta plágan, sem yfir þjóðfélagið geti gengið, sé sú að láta fjölda fólks ganga atvinnulaust. Enda hefur verið hér blómlegt atvinnulíf undanfarin ár, og sýndi það, að hér voru sköpuð geysimikil verðmæti, þegar öll þjóðin hafði næga vinnu. Í gamla daga var ekki fyrir hendi arðbær atvinna, en nú gegnir öðru máli, því að nú eigum við stórvirk atvinnutæki. En í þessu sambandi er það þrennt, sem fyrst liggur fyrir, en það er í fyrsta lagi verksmiðjurnar hér í Rvík, í öðru lagi vinnuaflið og í þriðja lagi öflun hráefnanna. Fyrst eru það verksmiðjurnar, Faxaverksmiðjan, sem er nýtízku verksmiðja, og Hæringur, sem bæði er tilbúinn og hefur nýtízku tæki. Nú verður verkamönnum, sem eru atvinnulausir, á að spyrja sjálfa sig, hvernig á því geti staðið, að varið hefur verið tugum milljóna kr. í hin fullkomnustu atvinnutæki, sem svo eru látin standa ónotuð. Auðvitað er það hin mesta sóun á fé að verja tugum millj. til verksmiðjubygginga, ef þær eru svo látnar standa auðar, og það er enginn vafi á því, að þessar verksmiðjur eru mjög fljótvirkar og þurfa lítið vinnuafl til þess að afköstin verði mikil. Faxaverksmiðjan getur til dæmis unnið úr togarafarmi á sólarhring með 15–16 mönnum. Þá er það vinnuaflið, en það er önnur hliðin á þessu máli. Nú er það að segja, að ég gæti ímyndað mér, að ónotað vinnuafl - ef framboð er fyrir Ameríkumarkað - sé svo ódýrt, að hvergi sé til eins ódýrt vinnnafl. Á Keflavíkurflugvelli var kaup verkamanna árið 1948 1 dollar 70–80 cent, og nú er kaup Ameríkumanna á flugvellinum 1 dollar 70–80 cent, en kaup Íslendinganna er komið í 60–65 cent, svo að það þarf 3 Íslendinga til þess að vinna á móti 1 Ameríkumanni. Ætti því að vera auðvelt að framleiða fyrir þennan markað, og er ekki undarlegt, að mönnum finnist einkennilegt, að þessi atvinnutæki séu látin standa ónotuð. - Ég skal viðurkenna, að gömlu togararnir eru ekki nýtízku tæki til þess að afla hráefnanna. En þegar tekið er tillit bæði til vinnuaflsins og hinna stóru verksmiðja, þá er það ekki svo ýkjamiklu dýrara að reka gömlu togarana en hina nýju. Og ég get vel sett mig inn í, að það sé mikill mismunur að vinna á gömlu togurunum eða hinum nýju. Ég álít eftir þessu, að útgerð gömlu togaranna sé svo mikið hagsmunamál fyrir bæjarfélagið og raunar þjóðfélagið í heild, að jafnvel þótt bærinn eða ríkið yrði að bera nokkurn halla af útgerð þeirra, þá væri þó hitt miklu mikilsverðara, að það vinnuafl verði notað, sem annars er látið ónotað, sérstaklega að vetrinum. Því að þá kæmi það til greina, að það fengi fjöldi manna vinnu við að skapa útflutningsverðmæti í stað þess, að nú er fjöldi heimila þessara manna, sem bæjarsjóður verður að hafa á framfæri sínu. Og nú er eitt, og það er sú fjármálavizka að láta þessi tæki vera ónotuð í öllum þeim gjaldeyrisvandræðum, sem við eigum við að stríða. Ég get ekki skilið, hvaða hugsun vakir fyrir þeim mönnum, sem taka stórfelld erlend lán, sem milljónum skipta, til þess að leggja í atvinnutæki, en láta þau atvinnutæki, sem fyrir hendi eru, liggja og grotna og fúna niður. Hugsum okkur t. d., að menn færu og settu stíflu í vatnsrennsli að Sogsvélunum, sem búið er að kaupa fyrir of fjár, svo að þær gætu ekki starfað. Menn mundu álíta, að þeir menn væru ekki normal. Það er nákvæmlega það sama, sem hér er verið að gera. Í landi eru stórvirkar verksmiðjur, sem skortir hráefni til að vinna úr og standa þess vegna auðar, að það eru ekki gerð út skip til að afla þeirra. Þetta væri því greinilega fundið fé á allan máta, ef þessi skip væru gerð út. Og það getur ekki viðgengizt, að skipin séu látin grotna þarna niður og verksmiðjurnar látnar standa auðar, meðan mennirnir labba um hafnarbakkann dag eftir dag og fá ekki handtak að gera. Við, sem berum þessa till. fram, gerum ráð fyrir því, að jafnvel þó að ekki yrði hægt að reka togarana með hagnaði eins og þeir nú eru, þá mætti reyna, hvort ekki reyndist hagkvæmt að setja í þá olíukyndingu. Menn hafa gert áætlanir um það, hvað þessi breyting mundi kosta, og hafa áætlanir manna verið nokkuð mismunandi, allt frá 200–500 þús. kr. á hvern togara. Og ég er viss um, að það mundi gera þá hæfari til notkunar, ef þetta yrði gert. Og það er vitað, að þeir mundu á tiltölulega skömmum tíma afla miklu meiri erlends gjaldeyris en þessi breyting mundi kosta, auk þess sem þeir mundu veita þeim mönnum, sem nú eru atvinnulausir, arðbæra atvinnu. Það er öllum kunnara en frá þurfi að segja, hverjar afleiðingar aukið atvinnuleysi hefur í för með sér, og þess vegna er það glapræði að gera ekki allt, sem í mannlegu valdi stendur, til að auka atvinnulífið, svo að atvinnuleysið leiði ekki svelti yfir heimili fjölda manna. Ég mun svo ekki hafa þessi orð fleiri að sinni, en óska eftir því, að þessu máli verði vísað til hv. fjvn. að umr. lokinni.



Herra forseti. Mér þykir rétt að ræða nokkuð þetta mál, úr því að forseti hefur tekið það ráð að hafa kvöldfund til þess að ræða stórmál. En ég verð að segja það, að ef ekki þarf meira en svona till. til þess að greiða vandann, þá er hann ekki vandleystur. Og hv. flm. þessarar till. þurfa ekki að halda það, að eigendur þessara skipa hafi ekki hugsað eins mikið um það, á hvern hátt þau mættu verða gerð út á sem hagkvæmastan hátt eins og þeir. En úr því að þetta mál er komið hér fram á Alþingi, þá vil ég nota tækifærið til að spyrja forsvarsmenn þessa máls hér nokkurra spurninga í sambandi við það, því að ég geri ekki ráð fyrir öðru en því, að þeir hafi af sínu djúpsæi og góða skilningi á vandamálum stjórnmálanna gert sér nokkra grein fyrir því, á hvera hátt þeir hugsa sér að haga rekstri þessara skipa, því að varla munu þeir bera þetta mál hér fram til þess að sýnast, til þess eru þeir of ábyrgðarmiklir menn og þeirra flokkur, að þeir fari að gera slíkt í auglýsingaskyni. Hér stendur í till.: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hlutast til um það, að þeir af gömlu togurunum, sem sjófærir geta talizt, verði tafarlaust gerðir út til veiða.“ Hver er meiningin með þessu, að hlutast til um, að þeir verði gerðir út til veiða? Hv. 1. flm. hefur óskuð eftir því, að þessu máli verði vísað til fjvn. Ég fyrir mitt leyti þori ekki að ábyrgjast, að þetta mál verði afgr. þar í n., nema það liggi ljóst fyrir, við hvað er átt. Hvað felst í þessum orðum hv. flm.? Er ætlazt til þess, að ríkið taki að sér þann halla, sem kann að verða á rekstri þeirra? Mér skilst, að það muni ekki vera um annað að ræða, því að varla munu flm. gera ráð fyrir, að útgerðarmenn fari að hlaupa til, þú að ríkisstj. sendi þeim bónarbréf um að fara nú að gera togarana út. Það má gera ráð fyrir því, að ef till. yrði samþ. óbreytt, yrði ríkissjóður að greiða þann halla, sem á rekstri þeirra kynni að verða. Ef þetta er ekki réttur skilningur, þá þætti mér vænt um, ef hv. flm. vildi upplýsa þingið um það, á hvern hátt ríkisstj. á að hlutast til um, að togararnir verði reknir. Í sambandi við rekstur togaranna vildi ég gjarnan ræða við flm. þessarar till. um það, því að þar er mikill vandi á ferðum. Þegar hinir nýju togarar voru keyptir til landsins, þá voru kjör manna á þeim miklu betri en á hinum gömlu, sem voru miklu minni og buðu auk þess sjómönnunum upp á miklu verri aðbúð. Það er nú sú venja, að allir þeir, sem vinna á þessum skipum, eru skráðir upp á hlut, miðað við brúttóafla. Eru það 3% hjá hinum hæst launuðu yfirmönnum skipsins, en ég held 0.25% hjá hinum lægst launuðu undirmönnum. Nú er það vitað, að meðalafli nýsköpunartogara gefur af sér um 5 millj. kr. á ári, því mun láta nærri, að þeir menn, sem eru ráðnir upp á 3%, hafi um 150 þús. kr. tekjur á ári. Ef maður nú athugar, hvað líklegt er, að gömlu togararnir geti gefið af sér, þá mun það láta nærri, að það verði ekki meira en 2 millj. brúttó á ári. Það er að segja, að þeir menn, sem þar mundu vinna, væru ekki nema hálfdrættingar á við þá, sem vinna á nýju togurunum, nema það verði tekið upp í samninga, að þeir, sem vinna á gömlu togurunum, hafi 3/5 hærri laun miðað við hlut. Að öðrum kosti er ekki hægt að sjá, að þeim sé ætlað að ganga frá borði með sömu laun. Og ég veit varla, hvort hv. flm. hafa gert sér það ljóst, hvílíkur vandi er hér á ferðum í sambandi við þetta mál. Ef það er meiningin að gera þessi skip út með halla, þá er hann tilfinnanlegur fyrir hvern, sem hann á að greiða. Af öllum þeim erfiðleikum, sem eru í sambandi við þetta mál, er þetta atriði erfiðast viðureignar. Nú dettur mér ekki í hug að halda, að sömu verkalýðsfélögin og héldu nýju togurunum í sex mánaða verkfalli í sumar og þótti þá ekkert að því að sjá togarana bundna við hafnarbakkann og töldu þá ekkert að því, að nýjar verksmiðjur í landi stæðu tómar svo mánuðum skipti, verði fúsust til þess að semja um lægri kjör en eru á nýju togurunum og lægri en voru á þeim á síðasta sumri, því að auk þess að hafa verri laun og verri hvíld og verri vinnuskilyrði, hafa þeir meiri áhættu á sjónum, því að skipin eru ekki eins stór og sterkbyggð. Ég hygg, að það þurfi að liggja fyrir meiri upplýsingar í þessu máli en koma fram í þessari grg., til þess að fjvn. geti gefið út nál. í þessu máli. Ég segi að minnsta kosti fyrir mig, að ég get engu lofað um það, að málið verði afgr. frá n., fyrr en fyrir liggja fyllri upplýsingar en hér eru. Ég vil vekja athygli á síðari málsgr. till., þar sem rætt er um framkvæmd á rekstri togaranna og segir svo: „Varðandi framtíðarrekstur gömlu togaranna skal ríkisstj. láta athuga, hvort hagkvæmt sé að láta setja olíukyndingu í umrædda togara, og ef svo telst til, skal hún hlutast til um, að veitt verði nauðsynleg leyfi til þeirra framkvæmda og enn fremur beita sér fyrir því, að bankarnir greiði fyrir framkvæmdinni með nauðsynlegum lánveitingum.“ Nú skulum við hugsa okkur, að rannsókn leiði í ljós, að þetta sé ekki heppilegt. Hvar stendur útgerðin þá? Hafa flm. þá hugsað sér, að þeir yrðu reknir með halla og með þeim erfiðleikum, sem því eru tilheyrandi, að þeir, sem á þessum skipum vinna, verði að vinna 12 stundir í sólarhring fyrir hálft kaup? Hvernig halda t. d. hv. flm., að það gangi að fá kyndara á þessa gömlu togara til að moka þar kolum, um leið og stéttarbræður þeirra á nýju togurunum þurfa ekki annað en að skrúfa frá krana og dæla inn olíu? Og það er sannarlega ekkert að undra, þó að menn vilji heldur vera á nýjum skipum en þeim gömlu, enda efast ég stórlega um, að það mundu fást menn til þess að fara á gömlu togarana. Þannig eru mörg ljón á þessari leið, sem vert er að vekja athygli hv. flm. á. Setjum nú svo, að hægt verði að gera þetta. Þá vitum við það, að enginn tekur það, sem þarf til þess að setja olíukyndingu í togara, út úr skúffu hjá sér. Það mætti segja mér, að það tæki ekki minna en 12–18 mánuði að fá þau efni, sem til þess þarf, afgreidd. Mér er fullkunnugt um það, hve erfitt er að fá vélar í skip núna. Og ég fullvissa hv. flm. um það, að það mun taka 12–18 mánuði að fá efnið eitt, sem til þessa þarf. Hv. 1. flm. talaði um það, að líklegt væri, að þessi breyting mundi kosta um 200–500 þús. á hvert skip. Þetta mun nú sennilega fara eftir því, hvað til þess er vandað. Það mun vera hægt að flaustra svo olíukyndingu í skip, að það þurfi ekki að kosta meira. Ég get nú upplýst hv. þm. um það, að ég leitaði mjög eftir því 1946 að fá setta olíukyndingu þannig í skip. Þá fékk ég tilboð um þetta, sem gerði ráð fyrir því, að það mundi kosta um 13–14 þús. £, og þetta hefur hækkað að minnsta kosti um 30% síðan. En þetta eru ekki einu erfiðleikarnir í sambandi við þetta í hinum nýju skipum er öllu svo saman þjappað, að segja má, að varla sé nokkur tomma látin ónotuð. Það mundi verða óhjákvæmilegt að setja inn nokkrar nýjar vélar, ef að því yrði horfið að setja olíukyndingu í gömlu togarana, og þar að auki yrði óhjákvæmilegt að snúa katlinum við, snúa því aftur, sem nú snýr fram. Þá er annað í sambandi við olíukyndingu í gömlum skipum, en það er, að hafa verður bil á milli vélarúms og súðar skipsins, svo að unnt sé að skipta um plötur, bönd og annað. Þetta er nauðsynlegt í svo gömlum skipum, þar sem annars væri of mikil áhætta á sliti og bilunum. Það er því útilokað, að þessi olíukynding verði sett í skipin í hasti, því að það þarf að minnsta kosti 12.–18 mánaða afgreiðslufrest fyrir þeim efnum og tækjum, sem til þess þarf. Ég hygg, að það sé eitt það mesta glappaskot, sem útgerðarmenn hafa gert, að þeir fóru að halda við þessum gömlu skipum 1946, þegar fengin voru 30 ný og öflugri skip til landsins, en viðhald hinna hefur kostað of fjár. En þetta var gert til þess að halda við atvinnu í landinu og tryggja þeim öryggi, sem á skipunum áttu að starfa. Það fé, sem í þetta hefur farið, er útgerðarmönnum glatað að fullu og torvelt að gera skipin út eins og nú er komið málum. Hv. flm. viðurkenndi, að útilokað væri að gera gömlu togarana út á ísfisk í samkeppni við nýju togarana, en hann taldi, að hægt væri að láta þá leggja upp í verksmiðjuna við Faxagarð. - Ég vil benda honum á, að þegar í sumar var verið að deila um kjör á nýju togurunum, var það tilætlunin, að þeir legðu upp í verksmiðjur hér í landi. Heldur hv. flm., að það yrði eitthvað hægara fyrir gömlu skipin að keppa við þá þar? Nú og hitt, að auðvelt sé að selja þá framleiðslu til Ameríku, þá leyfi ég mér nú að efast um það, að það sé nóg að bera svona till. hér fram á Alþingi til þess. Það er vitað mál, að við getum ekki framleitt nógu ódýran fisk fyrir Ameríkumarkaðinn, þannig að við getum selt okkar fisk í samkeppni við aðrar þjóðir. Það er þó síður en svo, að ég álíti, að sjómenn eða verkamenn fái of mikið í sinn hlut. en staðreyndirnar eru fyrir hendi í þessum efnum, sem benda ekki til, að gömlu togararnir geti unnið mikið fyrir Ameríkumarkað. Hefur það verið athugað ýtarlega, hvort hægt sé að afla fiskjar á gömlu togurunum t. d. á sama verði og fiskjar á mótorbátum og hvort ríkissjóður eigi að taka á sig hallann af þessari útgerð, eins og hann hefur gert undanfarið hvað snertir rekstur vélbátanna? Ef það er ætlun hv. flm. að haga þessu þannig, væri æskilegt að vita það, áður en þessari umr. lýkur.

Flm. (Sigurður Guðnason) : Herra forseti. Varðandi fsp. hv. þm. Barð. um það, hvort við flm. ætluðumst til, að ríkið borgaði hallann af rekstri gömlu togaranna, þá þóttist ég hafa tekið það fram í framsöguræðu minni, að atvinnuleysið væri orðið svo alvarlegt fyrst og fremst fyrir bæjarstj. og ríkisstj., að það yrði að gera einhverjar ráðstafanir í þessum efnum, jafnvel þótt þar yrði einhverju að fórna. Öll ræða hv. þm. Barð. snerist aðeins um það, hvort hægt væri að gera togarana út þannig að rekstur þeirra bæri sig, en án nokkurs tillits til hinnar brýnu nauðsynjar, sem býr að baki þessa máls. - Þá talaði hv. þm. Barð. um, að það hefðu verið verkamenn og sjómenn, sem hefðu látið togarana liggja aðgerðalausa í sumar, en það er nú engin ný bóla að heyra, að verkamönnum sé kennt um togaraverkfallið í sumar, því að það er gert í hvert skipti, sem minnzt er á atvinnumál verkalýðsins. Ég vil aðeins minna á það í þessu sambandi, að þetta verkfall hafði staðið í mánuð, áður en nokkrar sættir voru reyndar, og það þarf enginn að álíta, að sökin sé algerlega öðrum aðilanum að kenna. Það er viðurkennt, að sjómenn þurftu að fá þessar réttarbætur, sem þeir fóru fram á, og þungasökin á þessu verkfalli liggur hjá Alþ. og þ. á m. hjá hv. þm. Barð. eins og öðrum, sem voru á móti frv. mínu um að lengja hvíldartíma sjómanna á togurum, því að það er mikið vafamál, hvort til nokkurs verkfalls hefði komið, ef sú till. hefði verið samþ. Varðandi kostnað við að setja olíukyndingu í gömlu togarana, þá er ég satt að segja ekki dómbær um þá hluti, en ég hef þar farið eftir reynslu og upplýsingum frá útgerðarmönnum. Þá ræddi hv. þm. Barð. um, að það þyrfti að greiða sjómönnum annað kaup á gömlu togurunum en þeim nýju, en ég veit þó ekki til, að nokkurn tíma hafi verið gerðir samningar um mismunandi kaup á togurum. - Þá vil ég aðeins geta þess, af því að alltaf er verið að tala um, að sjómenn á karfaveiðum hafi fengið 5 þús. kr. á mánuði, að það er sagt, að atvinnurekendur hafi gert ráð fyrir því, þegar samið var, að þeir mundu fá 3 þús. kr., og að þeir hafi ekki reiknað með, að skipin öfluðu svo vel, að afleiðingin varð sú, að kaupið varð svona hátt. Eins og ég tók fram í upphafi, að við, sem flytjum þetta mál, gerum okkur ljóst, að ríki eða bær verður á einhvern hátt að taka á sig hallann af rekstri gömlu togaranna, ef þeir verða gerðir út, en við teljum þó, að það verði minni útlát fyrir þessa aðila heldur en þeir yrðu að láta úti, ef mörg hundruð manna þyrftu lengi að ganga atvinnulausir.



Herra forseti. Ég ætla að svara hv. flm. nokkrum orðum. Hann talaði hér eins og hann væri kominn á verkalýðsfund til að agitera fyrir launakjörum. Ég var að benda á þá erfiðleika, sem væru í sambandi við framkvæmd þessa máls, og er óþarfi að vera með hnífilyrði í minn garð fyrir það, sem ég sagði. - Hv. flm. sýndi það með ræðu sinni, að hann og hans meðflm. hafa ekkert hugsað um málið, ekki athugað hin einföldustu atriði þess, hvað þá brotið það til mergjar. Hann viðurkenndi þó það - og virði ég það - að þeir ætluðust til þess að ríkissjóður - og hann sagði einnig bæjarsjóður, sem er auðvitað algerlega utan við verksvið Alþ. - ætti að greiða hallann af þessari útgerð. - En úr því svo er, hefðu flm. vitanlega átt að láta þetta koma fram í grg. og áætlun um rekstrarkostnað slíkrar útgerðar og halla af henni, og það væri hið mesta ábyrgðarleysi af fjvn., ef hún afgr. slíka till. án þess að hafa nokkra hugmynd um, hvað hún mundi kosta ríkissjóð. Fjvn. á kröfu á því, þegar till. er borin fram um slíkt stórmál, að það sé vegið og metið í grg., hvað ríkissjóður tekur á sig þungan bagga með samþykkt till. og hvað hann mundi taka á sig þungan bagga, ef hún yrði felld, því að hv. flm. sagði, að þá skildum við, hvað það kostaði ríkissjóð, ef til slíks kæmi. Hér hefur hins vegar ekkert komið fram um það í grg. eða framsögu, hver kostnaðurinn muni verða við framkvæmd, þessa máls eða eftir hvaða leiðum eigi að afla fjár til þess. Hv. flm. hefur aðeins upplýst, að ætlunin sé, að ríkissjóður greiði hallann. Þá vildi hv. flm. halda því fram, að höfuðsökin á togaraverkfallinu í sumar væri sú, að Alþ. hefði ekki viljað samþ. frv. hans um 12 klst. vinnu á togurum, og vildi kenna mér þar um. En ég get upplýst, að ég hef aldrei haft tækifæri til að segja neitt um þetta mál, því að málið var aldrei flutt í Ed., þar sem ég á sæti, svo að hann veit ekkert um afstöðu mína til þessa máls, nema hann haldi, að ég sé bundinn á sama klafann í mínum flokki og hann í sínum, en það er ég ekki. Hv. flm. sagði, að það væri ekki ný bóla, ef rætt væri um kjarabætur verkamönnum til handa, að menn segðu, að það væri það sama og að setja þjóðfélagið á hausinn. Ég var ekkert að ræða þau mál, heldur um þá erfiðleika, sem af því hlytust, ef það ætti að láta menn í sömu starfsgrein vinna við mismunandi aflamöguleika, því að það er ekki hægt að fá á gömlu skipin nema lélega menn, sem aftur leiðir af sér léleg afköst, nema með því að yfirborga því fólki, sem réðist á gömlu skipin, en það þolir útgerð gömlu skipanna miklu siður en nýju togaranna. - Annars viðurkenndi hv. þm., að hann hefði ekkert vit á þessum breytingum, sem þyrfti að gera á skipunum, og hann veit ekkert um rekstrarkostnað þeirra eða hvað ríkissjóður kæmi til með að greiða. Hann veit bókstaflega ekkert um málið. Ég vil svo að lokum mótmæla því, að ég hafi gefið nokkurt tilefni til þess, að hann héldi því fram, að ég eða aðrir væru að sjá eftir því, þótt sjómenn hefðu 5 þús. kr. mánaðarlaun, o., ég hygg, að hann muni ekki finna einn einasta útgerðarmann, sem finnur að því, ef skip hans aflar vel, að skipverjar geti fengið hvaða hlut sem er, eftir að búið er að semja. En mér skildist það á hv. þm., að útgerðarmenn hefðu gert ráð fyrir, að sjómenn á karfaveiðum mundu ekki geta fengið nema 3 þús. kr. á mánuði, en af því að aflinn hefði orðið svo mikill, hefðu þeir fengið 5 þús. kr., og að alltaf væri verið að telja þetta eftir. Þetta er tómur hugarburður, sem hefur myndazt í höfði hv. 6. þm. Reykv., en hefur hreint ekki neina stoð í veruleikanum. Ég mun ekki treysta mér til sem form. fjvn. að fylgja till. til síðari umr. nema fyrir liggi miklu nánari upplýsingar um málið. Till. verður að sendast ákveðnum aðilum, sem eiga að reikna út kostnað við framkvæmd málsins og gefa nánari upplýsingar um það, og það þýðir, að till. mun ekki ná fram að ganga á þessu þ., úr því að flm. hennar hafa vanrækt að láta þessar upplýsingar fylgja málinu.



Herra forseti. Ég vil lýsa yfir undrun minni á þeirri andstöðu, sem hv. þm. Barð. hefur tekið til þessarar till., og þeim ummælum, sem hann hefur látið falla í sambandi við þetta mál. Ég hélt, að hann þekkti það vel til rekstrar gömlu togaranna, að það yrði honum fagnaðarefni, að reynt yrði að auka möguleika þessara skipa til útgerðar, svo að þau gætu hafið rekstur að nýju á sama hátt og þau áður gerðu, en mér finnst, að hann taki þannig á málinu nú, að hann telji allar leiðir í því ófærar. Eitt af þeim rökum, sem hv. þm. Barð. færði gegn till., var það, að það væri orðinn svo mikill mismunur á rekstri gömlu og nýju togaranna, að þar yrði um ósambærileg launakjör að ræða, og þess vegna yrði ekki hægt að fá fólk á gömlu skipin nema með því að yfirborga þeim mannskap, sem réðist á gömlu skipin. Það er að vísu rétt hjá honum, að möguleikar nýju og gömlu togaranna eru misjafnir, en eins og málum hagar hér nú, þá getum við samt reiknað með, að hægt verði að fá fólk á gömlu skipin þrátt fyrir þennan mismun, ef þau verða gerð út, enda hefur það sýnt sig, að ekki hefur vantað mannskap á þá af gömlu togurunum, sem enn eru gerðir út. Það hefur alltaf verið þannig, að hlutur á togurunum er mjög misjafn; sum skip skila tvöföldum aflahlut á móts við það, sem önnur skila, og eins og nú árar, er enginn vafi á, að hægt verður að fá fólk á gömlu skipin, þótt aflahlutur á þeim væri nokkuð lægri en á þeim nýju. Þá hélt hv. þm. Barð. því fram, að það yrði svo mikill halli af rekstri gömlu togaranna, ef til útgerðar þeirra kæmi, en leit ekkert á þá hlið málsins, að hún útvegaði fjölda manna atvinnu og leysti vanda margra verksmiðja, sem annars standa auðar, og leysti vanda eigenda þessara skipa, sem nú aðeins hækka tap sitt með hverjum mánuðinum, sem líður. Um þetta er það að segja, að ég er viss um - og ég hygg, að þannig líti margir eigendur gömlu togaranna á, - að kostnaður við framkvæmd þessarar útgerðar þurfi ekki að kosta ríkissjóð svo neinu nemi. Ég er viss um það, að ef gömlu togurunum væri boðið upp á sömu gjaldeyrishlunnindi og vélbátaflotanum, mundu þeir renna af stað og þar með auka við gjaldeyristekjur okkar, sem ekki veitir af. Ég býst við, að hv. flm. þessarar till. hafi hugsað sér það orðalag, sem hv. þm. Barð. gerði hér nokkuð að umtalsefni, þar sem segir: „skorar á ríkisstj. að hlutast til um“, - orðalag till., að skora á ríkisstj., að hún hlutist til um það að koma togurunum á veiðar, þýðir auðvitað það, að ríkisstj. leiti fyrir sér á þann hagkvæmasta hátt, sem hún telur, hvernig hægt er að koma skipunum af stað. Í sambandi við gjaldeyrinn vil ég geta þess, að þar getur ekki verið um tap að ræða fyrir ríkissjóð; þótt skipin eyði sjálf auðvitað miklum gjaldeyri, þá munu þau afla enn meiri gjaldeyris og leggja inn í þjóðarbúið. - Það getur engan veginn staðizt, að það muni kosta meira að framleiða fisk á gömlu togurunum en vélbátunum. Auk þess væri ósköp auðvelt að sannprófa þetta með því að bjóða togurunum upp á sömu kjör og vélbátaflotanum. En það hefur ekki þótt fært að gera, og þess vegna hafa þeir legið hingað til. Þá vil ég segja þetta um það atriði, sem hv. þm. minntist á, að þessu máli mundi ekki vera hreyft í fjvn. vegna þess, að það vanti upplýsingar um útgerðarkostnað skipanna. Ég er nú viss um það, að hv. þm. Barð. kann svo vel skil á þessum málum eða að hann þurfi a. m. k. ekki að leita langt til þess að fá fullnægjandi vitneskju um þetta atriði, t. d. hvað viðvíkur kyndingarkostnaði og yfirleitt öllum rekstri skipsins. - Ég ætla, að ef hv. fjvn. vildi sýna máli þessu fullan skilning, þá ætti hún vel að geta afgr. þetta mál inn í þingið á skömmum tíma. - Það er alvarlegt mál, að búið er að leggja milljónir kr. í að byggja verksmiðjur, sem ekkert hafa fengið til að vinna úr, - og hér ber að leggja eitthvað á sig til að fá þetta lagfært. Þegar svo bætist nú við vaxandi atvinnuleysi, þá ber ekki að horfa upp á það, þótt grípa þurfi til hallarekstrar, ef málin snúast þannig. - Ég mun nú ekki hafa fleiri orð um þetta, en vil segja það, að ég álit, að hægt sé að hefja rekstur hinna gömlu skipa fyrir verksmiðjur og á þann hátt þurfi það ekki að kosta ríkissjóð neitt, ef skipin fá sömu fríðindi og bátaflotinn. Með rekstri skipanna og verksmiðjanna mundi gjaldeyrisöflunin verða meiri, og ég get ekki séð, að neinn muni tapa á þessu. Vænti ég svo, að hv. þm. Barð. ljái þessu máli lið og greiði fyrir því.



Herra forseti. Vegna ræðu og ummæla hv. 2. landsk. þm. um það að bjóða gömlu togurunum hið sama og vélbátunum, þykir mér rétt að taka fram, að ég ætla að bíða og vita, hvaða afstöðu flokkur hans tekur til þeirrar úrlausnar, sem vélbátaflotinn fékk. Ég ætla að vita, hversu hrifinn flokkur hans er af sjómannagjaldeyrinum, því að væntanlega fara umræður bráðum fram um það mál, og þá er hægt að dæma um þetta, hvort þetta er af heilindum mælt. - Þá vil ég benda á það, að það standa engar vonir til þess, að skipin fiski meira en 1500 tonn á ári, og kg er 1 króna, þá er þetta aldrei meira en 1½ millj. kr., og er þá alveg útilokað að gera út á þau kjör, aflinn þyrfti a. m. k. að tvöfaldast -, en þeir, sem flytja þessa till., kalla það kannske ekki mikið, þótt hallinn yrði svona mikill á rekstrinum. - Út af hinu atriðinu, um verksmiðjurnar, vil ég benda á það, að þær stóðu auðar í sumar vegna aðgerða þessara, og þær munu standa auðar, svo framarlega sem ráð þessara manna eru að einhverju ríkjandi í landinu, því að það er þeirra að sjá um, að svo sé einmitt.



Örfá orð. - Mér virðist hv. þm. Barð. sækja þetta mál af kappi. Hann segir, að það sé útilokað, að togararnir fiski meira en 1500 tonn á ári. - Ég vil benda hér á álitsgerð, sem útgerðarráð Reykjavíkur hefur sent frá sér varðandi þetta mál. Þeir áætla, að skipin muni fiska 800 tonn á mánuði, og get ég viðurkennt, að mér finnst það of mikil bjartsýni. En ég segi líka, að áætla það, að skipin fiski 150 tonn á mánuði, er reginfjarstæða. - Um verkföllin ætla ég ekki að ræða, því að það kemur þessu máli ekki við. Hitt er svo stórmál og aðalatriðið í þessu máli, hvort hægt er að koma skipunum á veiðar og skapa með því atvinnu handa fjölda manns auk gjaldeyris. - Það sér hver maður, að að þessu ber að stefna.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt fyrra þm. Rang. að flytja á þskj. 691 till. til þál. um námslánasjóð. En þar er farið fram á, að Alþingi skori á ríkisstj. að undirbúa fyrir næsta reglulegt þing frv. til l. um lánasjóð, er veiti lán íslenzkum námsmönnum, er nám stunda erlendis. Alþingi veitir nú mikið fé til námsmanna, bæði hér heima og erlendis, eða kr. 1075000, og af því fá námsmenn við Háskóla Íslands kr. 250000. Þetta er ríflegur fjárstyrkur, og ég held mér sé óhætt að segja, að þetta sé tiltölulega meira fé en nágrannaþjóðir okkar veita í þessu skyni. En ég held jafnframt, að þetta mikla fé komi ekki að eins miklum notum og æskilegt væri og nauðsynlegt. Stefna sú, sem hér er fylgt, er vafasöm. Ég tel tvímælalaust heppilegra að veita færra námsfólki styrki, en hafa styrkina til þeirra, sem þá fá á annað borð, ríflegri. Nú er námsmönnum erlendis ekki veittur styrkur nema til fjögurra ára. En þetta veldur því, að námsmenn, sem leggja stund á lengra nám - og flest nám við háskóla tekur lengri tíma en 4 ár - lenda í fjárþröng á síðasta hlutanum, en hann er, eins og kunnugt er, oftast dýrasti hluti námsins Ég hygg, að sá mikli styrkur, sem Alþ. veitir námsmönnum, leysi ekki vandræði neins námsmanns til hlítar. Það er engin trygging fyrir því, að afburðanámsmenn verði ekki að hverfa frá námi eða leggi jafnvel ekki út í að stunda nám vegna fjárskorts. Ég tel því rétt að breyta um stefnu og taka upp - auk styrkjanna - lánveitingar í allstórum stíl. Ég álít æskilegt, að ríkið styrki þá námsmenn ríflega, sem sýna, að þeir eru afburðanámsmenn, bæði til að tryggja, að efnilegir námsmenn hefji nám og geti síðar orðið landinu til hins mesta gagns, og verðlauna hæfileikamenn, svo að það verði þeim til hvatningar og eflingar til nýrra átaka. En auk þess sem ríkið styrkti ríflega góða námsmenn, þá væri æskilegt, að það veitti öðrum lán, svo að þeir gætu átt kost á að stunda nám. Slík lán eru vel þekkt erlendis og hafa gefið góða raun, þar sem þau tíðkast. Einnig hefur þetta fyrirkomulag reynzt vel, hvað endurgreiðslu slíkra lána viðkemur, því að slíkir námsmenn verða oft efnamenn, sem hafa góðar aðstæður til þess að endurgreiða lánið. Ég hygg því, að rétt væri að breyta um stefnu og beina því fjármagni, sem ríkissjóður treystir sér til að sjá af í þessu skyni, til þess að koma upp sjóði, sem yrði undirstaðan undir slíkar lánveitingar, og ég tel ástæðu til þess að rannsaka, hvort ekki væri athugandi að fá nokkuð af stofnfénu með því að fá menn til þess að endurgreiða þá styrki, sem ríkið hefur veitt þeim á námsárum þeirra og voru þeim mikils virði á þeim tíma, þótt þeir séu ekki neinar verulegar upphæðir nú. - Ef að þessa væri horfið, mætti gera ráð fyrir, að ríkið sparaði nokkuð af því fé, sem nauðsynlegt þykir að veita í styrki, en í stað þess yrði komið upp ríflegum sjóði, sem gæti létt þessa byrði ríkissjóðs. Til að byrja með væri eðlilegt, að Landsbanki Íslands lánaði nokkurt fé í þessu skyni, en ég ætla ekki að ræða þá hlið málsins nú, því að eðlilegra er, að metið verði allt það, sem til greina kemur í þessu sambandi, þegar frv. yrði rætt hér í þinginu. Þótt þessi till. nái aðeins til þeirra námsmanna, sem stunda nám erlendis, koma hinir, sem stunda nám hér á landi, auðvitað til greina líka um lán úr slíkum sjóði. En þörfin er þó brýnni fyrir þá, sem erlendis dveljast. Hér er um að ræða almennt hagsmunamál fyrir námsmenn, og vænti ég, að till. verði tekið vel af hv. þm. Hún fjallar einungis um það, að Alþingi skori á ríkisstj. að undirbúa frv. um námslánasjóð, og kæmi málið þá auðvitað aftur til kasta þingsins, og gæfist þá kostur að ræða málið í einstökum atriðum. - Ég leyfi mér svo að óska eftir, að till. verði vísað til hv. fjvn. að þessari umr. lokinni.