Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þar sem þessi brtt. mundi verða til þess að bola frá þeirri brtt., sem ég flyt á þskj. 176, og útiloka alla kaupstaðabúa og mikinn hluta sveitafólks frá að njóta þeirra hlunninda, sem mín brtt. vill veita þeim, segi ég nei. Brtt. 176 felld með 15:10 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: GÞG, JPálm, JÁ, JR, SG, .ÁkJ, ÁS, E01, EystJ, SB. nei: HÁ, HelgJ, IngJ, JóhH, JG, JS, JörB, PÞ, SÁ, SkG, GÍG, AE, BÓ, EmJ, GG. PO, MJ, ÁÁ, ÁB greiddu ekki atkv. 6 þm. (KS, LJós, ÓTh, StgrSt, FJ, GTh) fjarstaddir. 1. gr. samþ. með 19 shlj. atkv. Brtt. 175,1 (ný 2. gr.) samþ. með 18 shlj. atkv. - 175,2 (3. gr. falli burt) samþ. með 18 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 21 shlj. atkv.



Herra forseti. Allshn. hefur haft þetta mál til athugunar um skeið, og hefur dregizt nokkuð að koma því áleiðis, vegna þess að n. hefur leitað upplýsinga hjá tryggingafélögum þeim, sem hafa bilatryggingar á hendi, og eigendum bifreiða. Aðalefni frv. er, að skyldutrygging bifreiða hækki ár 30 þús. kr. í 300 þús. kr. Þetta kann að virðast nokkuð stórt stökk, en ástæðan fyrir þessu er sú, að það hafa komið fyrir slys, sem skyldutryggingin megnar ekki að bæta. Annaðhvort verður sá, sem fyrir slysinu verður, án bóta eða sá, sem slysinu veldur, verður fyrir útgjöldum, sem honum eru fjárhagslega ofviða. Það hefur komið fyrir, að slys hafa numið ekki 30 þús. kr., heldur tugþúsundum króna meira. Það liggur í hlutarins eðli, að það þarf að tryggja eigendur bifreiðanna fyrir tjóni, sem þeir kunna að verða fyrir eða valda. Þetta er um leið trygging fyrir þá aðila. Vitaskuld getur það oft verið svo, að sá, sem ekur bifreiðinni, geti ekki greitt þær bætur, sem dómur kveður á um. Þannig orkar þetta ekki tvímælis, að hækka verður þessar tryggingar, en hins vegar er það spurning, hve mikið á að hækka þær, og veltur það á því, hve mikið bifreiðareigandi, sem tryggir bíl, þarf að greiða í iðgjöld fyrir trygginguna. Eins og ég sagði, leitaði allshn. umsagnar allra þeirra tryggingafélaga, sem hafa bílatryggingar, og ég held, að ég fari rétt með, er ég segi, að öll tryggingafélögin voru sammála um, að hækka þyrfti trygginguna. Þau telja, að þessi upphæð sé við hæfi, og mæla með, að hún sé tekin upp. - N. hefur borizt erindi frá bifreiðaeigendum, sem láta í ljós vafa um, að þetta fyrirkomulag sé hentugt. Þeir leggja til, að tryggingin sé höfð svipuð og hún er nú, en leggja til, að stofnaður verði sjóður, sem bilaeigendur greiði í nokkra upphæð á ári, og nefna í þessu sambandi 15–20% af venjulegum iðgjöldum. Svo verði veitt úr sjóðnum til bóta fyrir slys af þessu tagi. Þegar svona langt var komið, sendi n. málið aftur til tryggingafélaganna og bað þau um umsögn um, hvað tryggingagjöldin mundu hækka, et skyldutryggingin væri hækkuð upp í 300 þús. kr. N. hefur fengið svar frá öllum tryggingafélögunum um það, að iðgjöldin hækkuðu merkilega lítið, þó að upphæðin yrði tífölduð. Af þessu kemur í ljós, að bótaskyldan er tiltölulega há. Til marks um hækkun iðgjaldanna óskaði n. eftir að fá upplýsingar um, hve hækkunin yrði mikil, ef tryggingaupphæðin yrði hækkuð upp í 100 þús., 150 þús. og 300 þús. kr. Það kom í ljós, að iðgjald, sem nú er 500 kr., hækkaði við 100 þús. kr. tryggingu upp í 560 kr., ef tryggingin væri 150 þús. kr., hækkaði það um 80 kr., og ef hún yrði 300 þús. kr., hækkaði iðgjaldið upp í 590 kr. Þannig hækka iðgjöldin um 12–18%, eða m.ö.o. minna en bifreiðaeigendur lögðu til, að lagt væri í þennan sjóð, sem ætlað var að standast að nokkru það tjón, sem þeir yrðu fyrir. Hækkunin er miklu lægri en maður gat búizt við. Allshn. leggur til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir með þessari hækkun skyldutryggingarinnar upp í 300 þús. kr. Tryggingafélögin taka fram, að iðgjaldahækkunin sé miðuð við núverandi iðgjöld og ef grundvöllur þeirra breytist, þá breytist þetta einnig. Þessi hækkun er ekki meiri en svo, að n. telur sjálfsagt að leggja til, að hún verði lögfest og þannig fengið fullkomið öryggi fyrir bótum. Tryggingaupphæðin er að vísu hærri fyrir stóra bila. Það er gert ráð fyrir, að hún sé sú sama fyrir 6 manna bíla, svo hækkar hún um 25 þús. kr. fyrir hvern farþega, sem er fram yfir. Ef tekinn væri upp sá háttur, sem bifreiðaeigendur leggja til, að hafður verði á, verða iðgjöldin svipuð, en tryggingin og öryggið verður ekki það sama. - Þetta er sem sagt aðalefnið í frv., og n. leggur einróma til, að það verði samþ. Í 3. gr. frv. er svo gert ráð fyrir því, að reikningar trygginganna yfir lögboðnar bifreiðatryggingar skuli vera endurskoðaðir af tveimur endurskoðunarmönnum, er dómsmrh. skipar, en laun endurskoðunarmanna skulu greidd af viðkomandi tryggingafélagi eftir ákvörðun dómsmrh. Þetta þóttu sumum tryggingafélögunum nokkuð harðir kostir, en önnur tóku á þessu með fullum skilningi. Hér á landi eru engin lög um eftirlit með bifreiðatryggingafélögum, og þess vegna er ekki óeðlilegt, að rn. reyni að hafa einhverja hönd í bagga með starfseminni, er tryggi það, að hagsmunir almennings séu þar ekki fyrir borð bornir og að tryggingariðgjöldunum sé í hóf stillt. N. telur þess vegna ekki ástæðu til að breyta þessu ákvæði og leggur til, að það verði einnig samþ. eins og gert er ráð fyrir þessu í frv. 4. gr. kveður svo á, að lög þessi öðlist þegar gildi. En öll tryggingafélögin andmæla þessu ákvæði og telja, að það sé æskilegt, að lögin gangi ekki í gildi fyrr en 1. maí næsta ár, þar sem mikinn tíma taki að undirbúa þessar breyt. og iðgjaldagreiðslur til 1. maí næsta ár mundu þegar vera greiddar og þess vegna sé gjalddaginn 1. maí heppilegur. tími til þess að miða breyt. við. N. hefur fallizt á þessar óskir tryggingafélaganna og leggur til, að 4. gr. verði orðuð þannig, að lög þessi öðlist gildi 1. maí 1952. Fleiri atriði held ég að ég þurfi ekki að taka fram í sambandi við málið. Það er fullt samkomulag hjá öllum aðilum um það, að iðgjöldin þurfi að hækka. N. taldi eftir atvíkum, að þær iðgjaldahækkanir, sem af þessu leiddi, væru tiltölulega óverulegar og að eftirlitið, sem í frv. felst, með löggiltri endurskoðun, væri eðlilegt. N. leggur sem sagt til, að frv. verði samþ. með breyt. þeim, sem till. er um á þskj. 312 og ég hef þegar lýst.



Þetta frv. er í nánu sambandi við það frv., sem var afgr. hér áðan, og er nauðsynlegt, að afgreiðsla þessara frv. haldist í hendur. - í þessu frv. er gert ráð fyrir, að stjórn stofnlánadeildarinnar gefi eftir 1. veðrétt í þeim skipum, sem kaupa þarf í nýjar vélar. Þetta er miðað við, að eftirgjöfin nemi 2/3 hlutum af verði vélanna, en þessir 2/3 hlutar eru það hámark, sem stofnlánadeildin lánar til slíkra skipa. Enn fremur er gert ráð fyrir, að veð sé útvegað fyrir nýjum lánum, og er það nauðsynlegt vegna þess, að stofnlánadeildin lánar aðeins gegn 1. veðrétti. Fyrir hönd sjútvn. vil ég svo mælast til, að þetta frv. nái fram að ganga.



Herra forseti. Menntmn. hefur haft þetta frv. til athugunar, en ekki getað orðið sammála um afgreiðslu þess. Minni hl. n. er andvígur frv., en meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ., þó með tveimur breyt. við meginmál 1. gr. frv. Önnur brtt. er um það, að niður falli heimildíu til þess að láta miðskóladeild starfa við menntaskólann í Reykjavík. Meiri hl. n. var þeirrar skoðunar, að það væri ekki ástæða til þess að veita þessa heimild og þá með sérstöku tilliti til þess, að ekki yrði séð, að hægt væri að nota slíka heimild í sambandi við menntaskólann í Reykjavík, þar sem húsnæði hans er mjög af skornum skammti fyrir lærdómsdeildina eina, hvað þá ef þar ætti að bæta við deild. Þess vegna leggur meiri hl. n. til, að heimildin verði felld niður varðandi menntaskólann í Reykjavík. - Í öðru lagi leggur meiri hl. n. til, að sú heimild, sem veitt yrði til viðbótarkennslu við menntaskólann á Akureyri - en það er hún, sem fyrst og fremst er óskað eftir með frv. að mega hafa - verði tímabundin, þannig að heimilt verði að láta miðskóladeild starfa þar til vorsins 1954. Í þeim l., sem áður hafa verið samþ. um málið, tvisvar sinnum að ég ætla, hafa ákvæðin um miðskóladeildina við þennan skóla verið bundin við vissan tíma. Og meiri hl. n. taldi eftir atvikum eðlilegt, að svo yrði einnig í þetta skipti, þannig að það sé þá að þeim tíma liðnum enn til athugunar, hvort þá sé nægilegt húsrúm til þess að hafa þessa deild við skólann. Þetta eru þær breyt., sem meiri hl. n. leggur til, að gerðar verði á frv., og mælir hann með því, að frv. verði samþ. svo breytt. Ég þarf ekki að öðru leyti að fara mörgum orðum um þetta mál. Hv. þm. er nokkuð kunnugt um þau rök, sem fram hafa verið færð fyrir því, að rétt sé að halda uppi miðskólakennslu við menntaskólann á Akureyri. Það var nú svo, að með skólalöggjöfinni frá 1946 var gert ráð fyrir því, að menntaskólarnir yrðu aðeins 4 ára skólar. Þetta komst í framkvæmd þá þegar við menntaskólann í Reykjavík, en í sambandi við menntaskólann á Akureyri var þá þegar ákveðið af Alþ., að miðskóladeild skyldi þar vera star fandi fyrst um sinn, þannig að bekkirnir yrðu sex þar, eins og áður hafði verið. Og þessi skipan hefur haldizt við menntaskólann á Akureyri, allt fram á þetta ár. Það er því með þessu frv. og brtt. meiri hl. n. í raun og veru aðeins verið að gefa heimild til þess að framlengja um tvö ár fyrirkomulag, sem verið hefur við þennan skóla. Meiri hl. n. virðist, að ástæður séu enn óbreyttar, síðan Alþ. tók ákvörðun um, að þessi kennsla skyldi fram fara við skólann. Þetta var þá einkum byggt á því, að skólinn hefði nægilegt húsrými fyrir miðskóladeild. Þetta húsrými hefur skólinn enn og þó heldur meira en hann hafði þá. Og nemendunum í menntaskólanum á Akureyri hefur ekki fjölgað á seinni árum, heldur eru þeir heldur færri en þeir áður voru. Ef húsrými skólans leyfði það fyrir 4 árum, að þar væri haldið uppi miðskóladeild, þá leyfir það ekki síður nú, að þetta sé gert. Hins vegar getur það náttúrlega vel verið, að síðar verði sú breyting, að nemendum við menntaskólanám á þessum stað fjölgi til mikilla muna. Þá er hugsanlegt, að málið horfi öðruvísi við. En eins og sakir standa, virðist húsrými ekki vera því til fyrirstöðu á næstu árum, að þessir tveir bekkir geti starfað við skólann. Það er ýmislegt, sem mælir með því, að þessi kennsla sé tengd við skólann eða að hún sé höfð þar, ef ástæður leyfa, og þá ekki sízt það, að eins og hv. þm. er kunnugt, hafa borizt um það á undanförnum árum mjög margar óskir úr héruðunum á Norðurlandi, að þessu fyrirkomulagi yrði ekki breytt. Og segja má, að ef það er að öðru leyti útlátalítið fyrir hið opinbera og kringumstæður leyfa það, eins og ég hef nú talað um, þá sé það æskilegt að geta orðið við þessum óskum. Þessar óskir hafa, ef ég man rétt, komið fram í ályktunum frá flestum sýslunefndum og bæjarstjórnum norðanlands og sömuleiðís ýmsum fundum, sem rætt hafa þetta mál. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð. Það fór nú þannig í fyrra, þegar þetta mál var til meðferðar í þinginu, að það var samþ. hér í hv. d., varð hins vegar ekki útrætt í hv. Ed. þá. En ég vildi mega vænta þess, að afstaða til málsins nú í þessari háttvirtu deild sé hin sama eins og hún var í fyrra, þannig að þess megi vænta, að frv. megi ná samþykki hér í þessari hv. d.



Herra forseti. Eins og nál. sýna og tekið var fram af hv. frsm. meiri hl. n., þá hefur menntmn. ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Ég mun með nokkrum orðum gera grein fyrir afstöðu okkar, sem stóðum saman að áliti minni hlutans. Þetta mál hefur verið til umr. áður hér á þingi og er því hv. þm. kunnugt. Fyrir því eru nú færð sömu rök og áður hafa verið, svo að ekki verður hjá því komizt, að umr. um málið nú verði að nokkru leyti endurtekning á því, sem áður hefur komið fram. Með lögum um menntaskóla, sem sett voru 1946, var horfið að því ráði að ákveða, að menntaskólarnir yrðu fjögurra ára skólar, en gagnfræðanám færi fram í sérstökum skólum víðs vegar um landið og landspróf frá þeim skólum gæfi rétt til inntöku í 1. bekk menntaskólanna. Þessi ákvörðun var tekin að mjög vel athuguðu máli. Löggjöfin hafði verið undirbúin af milliþn. í skólamálum, og í þeirri n. áttu sæti skólamenn, prófessor frá Háskóla Íslands, yfirkennari menntaskólans í Reykjavík, skólastjóri gagnfræðaskóla í Reykjavík og skólastjóri barnaskóla hér í Reykjavík. Höfðu allir þessir menn mikla reynslu og þekkingu á sviði skólamálanna, og þess vegna minni ég á þetta. Nú hefur það farið svo, að síðan þessi lög voru sett, þá hefur menntaskólinn í Reykjavík starfað alveg samkvæmt þeim í einu og öllu, og frá honum hafa ekki borizt kröfur inn á þingið um að fá þessari skipan breytt. Öðru máli er að gegna um menntaskólann á Akureyri. Forstöðumenn hans hafa bæði fyrr og nú óskað þess, að skólinn héldi áfram að starfa með sama fyrirkomulagi og áður, eftir að þessi nýja löggjöf var sett, en hafa þó lagt megináherzlu á það atriði, að við skólann starfaði miðskóladeild áfram, þannig að þar væri um sex ára skóla að ræða. Fyrir þessu eru færð ýmis rök, bæði almenn rök og sérstök fyrir skólann á Akureyri. Þeir segja, bæði formælendur þessa máls hér á þingi og forráðamenn og skólastjóri menntaskólans á Akureyri, í þeim grg., sem frá þeim hafa borizt til þingsins, að betra sé, að nemendur komi ungir í menntaskólana og sitji lengi í sama skóla og mótist þar, það sé sterkara fyrir skólann og nemendurna og hollara en að breyta. menntaskólunum í fjögurra ára skóla. Það er kunnugt, að um það er ágreiningur meðal skólamanna. Það eru ýmsir fleiri skólamenn þessarar skoðunar en þeir, sem starfa við menntaskólann á Akureyri. En svo eru aftur aðrir, sem reynslu og þekkingu hafa á sviði skólamála, sem ekki vilja fallast á, að þessi skoðun sé hin rétta. Þeir benda á það, að nemendur séu tæplega um það færir þroskans vegna ú fermingaraldri að ákveða sér lífsstöðu. Það séu foreldrar þeirra, sem hafi áhrif á að senda þá í skóla, en eftir að þeir séu komnir í skóla, þá sé námið einskorðað við skólanám til stúdentsprófs, en þá veitist minni möguleikar til að skipta um og fara yfir til verknáms eða annars náms, sem aðrir skólar hafa að bjóða. Í öðru lagi má benda á, að sé skólanum áfátt í einhverju, þá má gera ráð fyrir því, að það sé vandséð, hvort það sé hollt fyrir nemandann að sitja mjög lengi í sama skóla. Nú ber þess að gæta, að hér eru námsmenn, sem ekki hafa það að lokamarki að ljúka stúdentsprófi, heldur ætla sér, allur þorri þeirra, að halda áfram námi í háskóla. Ef þeir hafa átt þess kost á námsbraut sinni að skipta um skóla, reyna fleiri en einn, kynnast nýjum viðhorfum, nýjum keppinautum, þá álíta margir skólamenn, að þeir standi betur að vígi í starfi sínu og námi innan háskólaveggjanna, ef fyrirkomulagið er það, sem núverandi skólalöggjöf gerir ráð fyrir. Ég hef það og fyrir satt, að í ýmsum nágrannalöndum. okkar, t.d. Svíþjóð, sé þeirri skipan fylgt, að menntaskólarnir séu fjögurra eða jafnvel ekki nema þriggja ára skólar. Hins vegar mun þetta vera nokkuð misjafnt í nágrannalöndunum. Þess þyrfti og að gæta, að gagnfræðaskólarnir kenna verknám að meira eða minna leyti. En sú deild, sem starfað hefur við menntaskólann á Akureyri, hefur fellt það niður, enda er ekki til þess ætlazt, að í menntaskólum fari fram verklegt nám. Það leiðir til þess, eins og ég tók fram áðan, að eftir að nemandi er kominn inn í menntaskólann, þá er námið miðað við. að hann haldi áfram eftir miðskólapróf beint til stúdentsprófs. Þá eru færð fram þau almennu rök fyrir þessu máli, að það sé mikill kostur, að með þessari deild sé stefnt að því að veita möguleika til að þreyta landspróf eftir tveggja vetra nám, í stað þess að í gagnfræðaskólum er gert ráð fyrir, að það taki þrjá námsvetur að ná slíku prófi. Það er bent á það í þeim skilríkjum, sem fylgja þessu máli, að þetta séu sterk rök í málinu og það sé miklu aðgengilegra fyrir nemendur að eiga þess kost að ljúka þessu námi á tveimur vetrum. - Þess ber að gæta í sambandi við þessa röksemd, að vitanlega geta þessi dæmi gerzt, þegar um vissa einstaklinga er að ræða. þroskaða einstaklinga, sem hafa áhuga á námi og keppa að vissu marki, og slík dæmi eru að gerast í þjóðfélaginn í dag. Ég þekki dæmi þess. að á síðasta vetri tók sig upp frá heimili sína í sveit 18 ára piltur, sem engrar skólavistar hafði notið nema farkennslu á skólaskyldualdri lögboðinn tíma, - hann tók sig upp og settist í héraðsskóla og lauk landsprófi eftir eins vetrar nám með ágætum vitnisburði, í stað þess að gert er ráð fyrir, að þetta sé þriggja vetra nám. Svona dæmi geta gerzt og eru að gerast. Og á það vil ég benda, að núgildandi skólalöggjöf stendur ekki í vegi fyrir því, að þetta eigi sér stað. En það er allt öðru máli að gegna, þegar farið er að tala um heila bekki, sem á að taka inn í skóla og láta þá ganga í gegnum nám á svo stuttum tíma. Þá verður annað upp á teningnum. Fyrir ekki alllöngu var haldið þing skólamanna, svonefnt uppeldismálaþing, hér í Reykjavík. Það gerði ályktun um gagnfræðanámið, og í þeirri ályktun segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þingið vill leggja áherzlu á, að það telur skipan gagnfræðastigsins, eins og fræðslulögin gera ráð fyrir, skynsamlega og tiltölulega sveigjanlega í framkvæmd, nema ef vera skyldi að því leyti, að aðgreining verknáms og bóknáms sé á skyldunámsárunum óþarflega ákveðin. Sérstaklega vill þingið vara alvarlega við þeim tilraunum, sem gerðar hafa verið til að kljúfa gagnfræðastigið á þann veg, að miðskóladeildir verði tengdar menntaskólunum, að ekki sé nefnd sú óhæfa að ætla unglingum aðeins tveggja vetra nám frá barnaprófi til landsprófs miðskóla.“ Þetta er álit skólamannanna, sem sátu á uppeldismálaþinginu. - Eftir að frv. það var flutt, sem hér er til umr., ritaði einn viðurkenndur skólamaður, Ármann Halldórsson, grein í Alþýðublaðíð, sem birtist nú í haust, eftir að þetta frv. var flutt. Þar ræðir þessi skólamaður um þetta frv., sem hér liggur fyrir, og kemst að þeirri niðurstöðu, að það sé mjög varhugavert að samþ. það, og leggur þó höfuðáherzlu á þetta, þar sem hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þó að ég telji, frá sjónarmiði skólamanns, flest mæla á móti þeirri skipan að hafa miðskóladeildir við menntaskólana, tel ég ákvæðið um tveggja vetra miðskóla langalvarlegustu yfirsjónina í því efni.“ Þetta segir maður, sem hefur fengið reynslu sem skólamaður við fjölmennan skóla hér í Reykjavík, hefur til brunns að bera meiri þekkingu á uppeldismálum og sálarfari nemenda en kennarar almennt, og maður, sem nú er ráðinn eftirlitsmaður, námsstjóri skóla gagnfræðastigsins, a.m.k. hér í höfuðstað landsins. Nú hefur, þegar fengizt nokkur reynsla um það, hvernig hefur tekizt á Akureyri að láta nemendur ganga gegnum þetta nám á tveimur vetrum, og sú reynsla, sem fyrir liggur í því efni, er á þann veg, að vorið 1950 gengu 38 nemendur undir landspróf upp úr miðskóladeild, sem ráðgert er að lögfesta með þessu frv., og aðeins 20 þeirra fengu einkunnina 6 og þar yfir, en vorið 1951 gengu 60 nemendur undir próf upp úr þessari deild, og aðeins 34 þeirra fengu einkunnina 6 og þar yfir. Það er sannast sagna, að þetta er ekki til að miklast af í samanburði við niðurstöður frá öðrum skólum, sem létu nemendur ganga undir sams konar próf. Ekki dreg ég í efa, að menntaskólinn á Akureyri sé góður menntaskóli út af fyrir sig eða að þar sé vel séð um nám og starf eftir því, sem tök eru á, en skyldi ekki skýringin á þessu liggja í því, að það sé nokkuð djarft teflt með því að ætla sér að þrýsta heilum bekk gegnum þetta nám á ekki lengri tíma en hér er gert ráð fyrir? Það, sem ég hef nú sagt, má kalla almenn rök í þessu máli, en fyrir þessu máli hafa og verið færð fram rök, sem mega teljast sérstök fyrir menntaskólann á Akureyri, og kemur þá sérstaklega til greina, að talið er, að skólinn hafi húsrúm umfram þarfir, ef þessi deild er ekki látin starfa þar. Það má vel vera, að svo sé, að eins og nú stefnir með húsrúm í heimavistinni, þá verði fullrúmt um lærdómsdeildarnemendur eina, miðað við tölu þeirra, sem nú sitja í skólanum. En ég er á þeirri skoðun, að lærdómsdeildarnemendum muni fjölga, eftir því sem fleiri og fleiri skólar í landinu útskrifa nemendur með landsprófi, nemendur, sem gjarnan vilja ganga í menntaskóla, og þá hlýtur Akureyrarskólinn fyrst og fremst að verða þeirra athvarf. Það er kunnugt, að hér í Reykjavík er menntaskólinn mjög fjölsóttur, jafnvel svo, að það er ekki talið, að hann geti tekið við þeim nemenda - fjölda, sem þar vill stunda nám, þar er því ekki á bætandi, og þá verða að sækja menntaskólann á Akureyri fyrst og fremst þeir nemendur utan af landi, sem vilja stunda menntaskólanám, og hann á fyrst og fremst að nota húsrúm sitt til þess. En þótt svo kynni að vera, að húsrúm menntaskólans á Akureyri, þegar heimavistarhúsið er fullbúið, notist ekki að fullu nú á næstunni, þá ber þess að gæta, að gagnfræðaskóli Akureyrar hefur nægilegt húsrúm til þess að veita kennslu öllum þeim Akureyringum, sem vilja stunda gagnfræðanám. Það má því heita, að það sé aðeins skipting milli skólanna, hvort húsrýmið í gagnfræðaskóla Akureyrar á þá að standa án þess að vera fullnotað eða húsrýmið í menntaskólanum, þannig að þegar þetta er athugað, þá eru þessi rök ekki veigamikil. Því er og haldið fram, að það séu miklir hagsmunir fyrir ýmsar byggðir á Norðurlandi utan Akureyrar, að þessi deild verði látin starfa við skólann áfram eins og verið hefur nú um skeið. Það er kunnugt, að víða á Norðurlandi, til beggja handa við Akureyri, starfa nú þegar skólar, sem veita gagnfræðamenntun og búa nemendur undir það að setjast í lærdómsdeild menntaskólanna, og það liggur ekki fyrir, að þeir hafi orðið að vísa nemendum frá. Mér tinnst ástæða til að ætla, að svo sé alls ekki. Í grg., sem fylgir þessu frv. af hálfu menntaskólans á Akureyri, er það í raun og veru viðurkennt, að það sé ofætlun börnum upp til hópa að ætla þeim að ljúka miðskólaprófi eftir tveggja vetra nám, því að þeir segja svo: „Í áliti, er skólinn sendi frá sér í fyrra, var það tekið fram, að hvorki væri „æskilegt né heldur mögulegt“, að allir lykju miðskólanámi á tveimur vetrum, en duglegum nemendum hefði hins vegar ekki orðið það ofraun.“ Þeir viðurkenna þetta í sjálfu sér, sem standa að menntaskóla Akureyrar, en þeir virðast miða óskir sínar og till. við það, að þeir geti valið úr nemendum, það sé hvorki æskilegt né mögulegt, að nemendur upp til hópa ljúki þessu námi á tilskildum tíma, heldur að þeir geti valið úr gáfuðustu börnin og komið þeim til menntaskólaprófs á þessum tíma. Það er einmitt þetta atriði, sem gagnfræðaskólanum á Akureyri fellur allra verst. Skólastjóri hans segir, að með því að fylgja þessu í framkvæmd sé gagnfræðaskólinn dreginn niður umfram það, sem annars væri. Skólastjóri gagnfræðaskólans á Akureyri hefur því í grg., sem hann lagði fram á fundi fræðsluráðs Akureyrar, gert þá uppástungu, að ef því yrði haldið áfram að hafa þessa deild við menntaskólann á Akureyri, þá sé gerð sérstök skipan á þessu. Hann segir svo: „En fari svo, að Alþingi finnist enn nauðsynlegt að láta menntaskólann á Akureyri fá leyfi til þess að hafa miðskóladeild, meðal annars vegna nemendafæðar í skólanum, þá tel ég réttara heldur en að hafa það ástand, sem nú er, að skipta bænum sundur í skólahverfi eins og gert er í Reykjavík eða þá að sameina gagnfræðaskólann á Akureyri menntaskólanum á Akureyri og ríkið kosti þá allt unglinga-, miðskóla- og gagnfræðanám á Akureyri.“ Skólastjórn menntaskólans á Akureyri hefur viðurkennt þetta sjónarmið að nokkru leyti, því að í svari, sem undirritað er af Brynleifi Tobíassyni fyrir hönd menntaskólans, segir svo um þessa uppástungu: „Uppástunga skólastjóra gagnfræðaskólans um skiptingu á bænum í hverfi á milli skólanna er mikillar athugunar verð.“ En ef að því ráði yrði hnigið að hafa gagnfræðanám í báðum skólunum, gagnfræðaskólanum og menntaskólanum, og skipta bænum í hverfi. hvað verður þá um röksemdina um úrvalið ? Skyldi það vera svo, að í öðrum helmingi Akureyrarbæjar búi börn, sem eru betur gefin, og þau, sem auðið er að ljúka þessu námi á tveim vetrum, en í hinum helmingi bæjarins búi börn, sem hvorki er „æskilegt né mögulegt“, eftir orðum skólastjóra menntaskólans, að láta ganga þessa námsbraut á þeim tíma, sem hér er nefndur? Ég dreg í efa, að svo sé. Ég er hræddur um, að þetta yrði ekki alls kostar auðvelt í framkvæmd. Það er kunnugt, að samkvæmt launal. eru laun kennara við gagnfræðaskóla nokkru lægri en menntaskólakennara og starfstíma þeirra er nokkuð annar stakkur skorinn en menntaskólakennara. Þess ber að gæta, að samkvæmt l. um gagnfræðanám eiga sveitarfélögin að standa straum af hluta af rekstrarkostnaði gagnfræðaskóla, en ríkið á samkvæmt l. að standa straum af kostnaði menntaskólanna að öllu leyti. Það liggur fyrir, að verði þessari skipan haldið áfram, sem stefnt er að með þessu frv., þá mun risa upp óánægja innan kennarastéttarinnar út af þeim málum. Í sambandi við þetta mál, þegar það var hér til umr. í fyrra, barst inn í þingið yfirlýsing frá gagnfræðaskólakennurum hér í Reykjavík, þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Undirritaðir kennarar, sem starfa við miðskóladeildir gagnfræðaskólanna í Reykjavík, telja sjálfsagt, að öllum kennurum, er starfa við miðskóladeildir, verði tryggð sömu laun, hvort sem þær deildir eru í gagnfræðaskólum, héraðsskólum - eða menntaskólum, ef til þess kemur. - Vér teljum sérstaka ástæðu til að taka þetta fram nú, þar eð fyrir Alþingi liggur frv. (á þskj. 564), sem gerir ráð fyrir, að miðskóladeildir verði starfræktar við menntaskólana. Ef frv. þetta yrði samþ., væri raskað þeim grundvelli launalaga, sem réttlætir launamun kennara menntaskóla og gagnfræðaskóla.“ Undir þessa yfirlýsingu skrifa 20 kennarar her í Reykjavík. Mér finnst, að hv. þm. ættu að athuga þetta mál vel, áður en þeir stofna til þess fyrir ekki meiri nauðsyn en hér virðist á vera, að upp risi ágreiningur um þessi atriði, sem getur leitt af sér nýjar kröfur af hálfu kennarastéttarinnar og að ýmsu leyti raskað þeim grundvelli, sem ákveðinn er nú með starfi þeirra og launakjörum. Þegar þetta mál hefur verið til umr. á undanförnum árum, þá hef ég fylgt því, að menntaskólanum á Akureyri væri leyft um tveggja ára skeið að hafa miðskóladeild innan skólans. Sú afstaða hefur eingöngu byggzt á því, að hér væri um bráðabirgðaráðstöfun að ræða, sem miðaði að því að ná samkomulagi um málið, svo að það mætti greiða fyrir því að verða við óskum menntaskólans um stundarsakir. Ég stóð að því á þingi 1948, að þessi breyt. var gerð, og ég hafði ástæðu til að ætla, og menntmn. þessarar d., eftir þeim umr. og viðtölum, sem þá fóru fram, að á þetta yrði fallizt af hálfu beggja aðila. Nú sýnir það sig, að svo er ekki. Í fyrsta lagi er þetta frv., eins og það er flutt, án tímatakmarkana. Það er gert ráð fyrir, að þessi skipan haldist um óákveðinn tíma, ef húsrúm og aðrar ástæður leyfa. Í öðru lagi er það fært fram í grg. þessa frv., að vegna þess að málið hafi tafizt um eitt ár, þá sé meiri nauðsyn á því nú. Þetta hendir til þess, að það sé alls ekki ætlun þeirra manna, sem að málinu standa, að hér sé um bráðabirgðaráðstöfun að ræða, heldur framtíðarskipan. Ég get því ekki fylgt þessu máli nú og við, sem skrifum undir álit minni hl. Nú standa sakir svo um þetta, að lagaheimild sú, sem starf deildarinnar byggist á, er niður fallin. Hér er því ekki um það að ræða að framlengja l., sem nú eru í gildi, heldur hitt, að setja l. um skipan þessa máls, setja 4. á ný í stað þeirra, sem eru úr gildi fallin. Við teljum ekki ástæðu til þess og leggjum því til, að frv. verði fellt. Ef hins vegar skólamenn og þingið kemst að þeirri niðurstöðu við nákvæma íhugun þessara mála, að það hafi verið rangt spor, sem stigið var með ákvæðum löggjafarinnar frá 1946, að miða menntaskólanám við 4 ára nám, hitt sé réttara, að halda gömlu reglunni, að menntaskóli verði 6 ára skóli, þá ber að breyta löggjöfinni og sú breyt. nái þá til beggja menntaskólanna, því að ef þm. eru nú þess albúnir að feila þann dóm, að það sé betra fyrir menntaskólann á Akureyri að hafa miðskóladeild starfandi, svo að hann sé 6 ára skóli, hvers á þá menntaskólinn í Reykjavík að gjalda og það fólk, sem þar stundar nám? Er það ekki íslenzk æska alveg eins og hitt fólkið, sem stundar nám á Akureyri? Ég sé ekki, að sú afstaða sé frambærileg, ef hér á að vera um framtíðarskipan að ræða, heldur verði þá að taka málið upp að nýju, og ef það reynist svo að beztu manna yfirsýn, að sú stefna sé réttari í þessum málum, sem fylgt var um langt skeið, þá verður að breyta löggjöfinni þannig, að hún nái jafnt til beggja eða allra menntaskólanna í landinu. Ég tel því, að brtt. meiri hl. sé til bóta að því leyti, að þar eru nokkrar skorður reistar við því, hve lengi þetta ákvæði á að vera í gildi. En ég tel aftur, að það fái ekki staðizt til frambúðar að útiloka menntaskólann í Reykjavík frá því að hafa nokkurn veginn jafna aðstöðu á þessu sviði við hinn skólann. Því mun ég ekki sjá mér fært, þótt brtt. meiri hl. sé samþ., að greiða frv. atkv.



Herra forseti. Ég varð forviða, þegar ég las brtt., sem meiri hl. menntmn. hefur flutt á þskj. 324 og hv. þm. N-Þ. mælti fyrir í ræðu sinni áðan. Hv. þm. N-Þ. lauk máli sínu með því að segja, að hann vænti þess, að afstaða þessarar d. yrði nú hin sama og í fyrra. Ég get ekki séð, hvernig hann getur lokið meðmælaræðu með brtt. meiri hl. n. með þessum orðum, þar sem meiri hl. n. leggur nú allt annað til en þessi d. samþ. í fyrra. Það, sem hér er farið fram á með þessari brtt., er, að þessi d. breyti afstöðu sinni frá því í fyrra. Í fyrra kom fram frv. um það að heimila ríkisstj. að láta tveggja ára óskipta miðskóladeild starfa við menntaskólann á Akureyri. Þessi hv. d. breytti því frv. þannig, að heimildin skyldi gilda fyrir menntaskólana báða; það var ótvíræð afstaða d. í fyrra, og ef d. er enn sömu skoðunar, eins og hv. þm. N-Þ. var að óska, þá á hún auðvitað að fella brtt. meiri hl. menntmn., sem einmitt fer fram á, að heimildin nái aðeins til skólans á Akureyri, en ekki til skólans í Reykjavík. En ég tek undir þá ósk hv. þm. N-Þ., að d. sé enn sömu skoðunar og í fyrra, því að af því mun leiða, að till., sem hann mælti fyrir, verður felld. Mig undraði, að tveir þm. Reykjavíkur skyldu standa að þessari brtt., þ.e.a.s. form. n., hv. 7. þm. Reykv., og hv. 9. landsk. þm. Það, sem hér er gert ráð fyrir, er, að menntaskólinn í Reykjavík sé settur á annan bekk og að því er virðist óæðri heldur en skólinn á Akureyri. Það er auðséð, að það, sem hér er að stefnt, er, að núgildandi skipulagi menntaskólanna sé breytt, þó að heimildin sé hér aðeins miðuð við tvö ár, því að það vita allir, sem til röksemda þeirra þekkja, sem færðar eru fram fyrir þessu máli, að það er skoðun forsvarsmanna þess, að skipulagið eigi að vera til frambúðar, þ.e.a.s., að aftur eigi að breyta menntaskólunum í 6 ára skóla, og ef svo er, þá er óskiljanlegt, hvers vegna sams konar heimild má ekki gilda fyrir menntaskólann í Reykjavík. Það kann vel að vera, að menntaskólinn í Reykjavík óski ekki eftir að svo stöddu að notfæra sér þessa heimild, og rektor menntaskólans hefur sagt, að það sé engan veginn víst, að hann muni fara þess leit við menntmrn. að fá þegar í stað að starfrækja slíka miðskóladeild. En ef svo fer, að húsakostur menntaskólans í Reykjavík verður bættur eða skipulagsháttum skólans breytt, þá mundi það mjög vel koma til greina að fara fram á að fá að nota slíka heimild, og það er, að mér finnst, óskiljanleg rangsleitni í garð skólans í Reykjavík að vilja ekki setja hann á sama bekk og skólann á Akureyri að þessu leyti. Um málið sjálft ætla ég alls ekki að ræða, ég ræddi það í stuttri ræðu við 1. umr. og sé ekki ástæðu til að endurtaka það. En undir það vil ég taka, sem hv. frsm. minni hl. sagði, að mér er óskiljanlegt, hvers menntaskólinn í Reykjavík á að gjalda í þessu sambandi. Ég lýsi mig þess vegna andvígan þessari brtt. meiri hl. n., og ef hún er samþ., þá treysti ég mér ekki til að fylgja frv. og mun þá greiða atkv. gegn því til 3. umr.



Herra forseti. Ég vil segja það út af síðustu ræðu hv. 3. landsk., að þegar ég ræddi um það áðan í framsöguræðu, að ég vænti þess, að d. tæki sömu afstöðu og í fyrra, þá átti ég eingöngu við heimildina til að starfrækja miðskóladeild við menntaskólann á Akureyri. Eins og hv. þm. heyrðu, þá ræddi ég aðallega um það málsatriði, og þessi orð mín áttu þess vegna eingöngu við það, enda hefur það alltaf verið kjarni málsins, og þetta mál er hér borið fram vegna menntaskólans á Akureyri eða vegna þess, að þeir, sem það hafa í öndverðu fram borið, vilja, að heimild sé veitt til þess, að miðskóladeild verði látin starfa við þann menntaskóla. Ég vil taka það fram, að það kann að vera, að eitthvað annað og meira hafi vakað fyrir einhverjum flm. málsins að þessu sinni, en í upphafi er málið upp tekið hér á Alþ. eingöngu með tilliti til menntaskólans á Akureyri. Annað er það, að við meðferð málsins í þessari hv. d. á síðasta Alþ. kom fram, eftir að málið var afgr. frá n., brtt. frá þm. innan d. um að láta heimildina einnig ná til menntaskólans í Reykjavík. Ég verð að segja, að mér hefur þótt þessi brtt. mjög einkennileg. Ég vil ekki fara út í neinar getgátur um það, hvers vegna hún sé fram borin, en ekkert hefur legið fyrir um það við meðferð málsins áður í d. eða í hv. menntmn. Hins vegar er kunnugt, að þannig er ástatt fyrir menntaskólanum í Reykjavík í húsnæðismálum, að þýðingarlaust mun vera að veita heimild, eins og sakir standa, til að stofna slíka deild þar. Menn vita, að þröngt er í menntaskólanum fyrir þá bekki, sem þar eru, hvað þá ef ætti að fjölga þar bekkjum. Hv. 3. landsk. þm. tók það fram í sinni ræðu, að rektor menntaskólans hefði tjáð sér, að þótt þessi heimild væri í lögum, þá væri óvíst, að hann óskaði eftir því, að miðskóladeildin yrði sett á stofn. En til hvers er þá verið að fara fram á þessa heimild? Það er yfirleitt ekki venjan að flytja till. um heimildir á Alþingi, sem ekki er óskað eftir. Það liggur venjulega fyrir, að líkur séu til þess, að heimildin verði notuð.

Rektor óskar eftir þessari heimild.

Mér þykir það einkennilegt að óska eftir heimild, sem menn eru ekki vissir um að verði notuð. Hér er verið að veita tímabundna heimild til tveggja ára. Ef svo yrði um menntaskólann hér í Reykjavík, að hann eftir eitt til tvö ár hefði ástæður til þess að taka upp þessa starfsemi, þá er það annað mál, án þess að ég segi um það, hvernig taka bæri undir það. Menn vilja þá e.t.v. spyrja, hvort ekki sé þá a.m.k. meinlaust að veita þessa heimild og engin ástæða til þess að vera á móti því. Þessi heimild er í frv. eins og það er flutt í d., og ég sem meðflutningsmaður setti mig ekki á móti því, að hún stæði í því, þar sem talið var rétt, að frv. væri ekki breytt frá því, sem, það var, þegar það dagaði uppi í Ed. í fyrra. Hins vegar, þótt ég setti mig ekki á móti þessu, er ég þeirrar skoðunar, að þetta sé sízt til bóta. Ég held, eins og ég sagði áðan, að þó að þessi heimild yrði látin ná til menntaskólans hér, þá kæmi það honum ekki að neinu gagni eins og sakir standa, en gæti hins vegar orðið aðalmálinu heldur til trafala, og það er vegna þess, að þeim, sem halda fastast við það skólakerfi, sem sett var fyrir nokkrum árum, er það viðkvæmt mál, að nokkuð sé hreyft við því kerfi. - Ég tel, að þessi heimild komi ekki að gagni fyrir menntaskólann í Reykjavík, en hún getur orðið til óþurftar því máli, sem hér er um að ræða. En með þessum orðum vil ég svo endurtaka það, sem ég sagði í lok ræðu minnar áðan, að ég vil vænta þess, að afstaða hv. deildar til málsins verði hin sama og hún var í fyrra, og vænti ég, að það verði ekki misskilið. Hv. frsm. minni hl. flutti hér langa ræðu almennt um skólamál og menntaskóla sérstaklega. Ég veit, að hv. þm. hefur mikla þekkingu og reynslu í uppeldismálum og að hann hefur starfað lengi að þeim málum, og ýmislegt af því, sem hann sagði, get ég viðurkennt að sé rétt. Ég ætla hins vegar ekki að fara út í það að gera að umræðuefni deilur manna um ýmis atriði uppeldismála og skólamála almennt, eins og það, hvort hollara sé fyrir nemendur að vera í mörgum skólum eða aðeins fáum eða bara einum skóla. Menn greinir á um þetta, og ég tel mig ekki hæran að dæma um það til hlítar. En mundi það ekki í þessu efni geta skeð, að það væri heppilegt, að hvort tveggja væri til, að menn gætu gert hvort tveggja, en ekki aðeins annað hvort, að stunda nám sitt í fleiri skólum eða í einum skóla eftir því, hvernig þeim býður við að horfa, og eftir því, hvernig aðstæður þeirra eru? Hugsanlegt væri það, að þó að það væri gott fyrir suma að vera í mörgum skólum, fyrst í gagnfræðaskóla, svo í menntaskóla og háskóla, að þá gæti verið eins gott fyrir aðra að stunda nám sem mest í einum og sama skóla. En þetta atriði er deilumál, sem ég hef ekki ætlað mér að ræða hér, enda ekki þörf á því að gena það upp við sig til þess að geta tekið afstöðu til þess frv., sem hér liggur fyrir. Staðreyndin er nú sú, að menntaskólinn á Akureyri hefur lengi verið sex bekkir og það virzt ganga nokkuð vel, og síðan nýja skólalöggjöfin var sett, hafa verið starfandi tveir miðskólabekkir við þann skóla. Það fyrirkomulag hefur haldizt árum saman, og verður ekki séð, að af því stafi nein hætta. Nú liggur það fyrir, að skólinn hefur húsrúm til þess að láta þessa kennslu halda áfram, og það eru margir á Norðurlandi, sem óska eftir, að hún verði ekki lögð niður. Það þarf ekki að fara út í langar rökræður um uppeldisfræði eða hvort heppilegt sé, að nemendur sæki einu eða fleiri skóla til þess að taka afstöðu í þessu máli. Málið er einfaldara en svo. Hv. frsm. minni hl. ræddi töluvert um það, að það væri töluvert óþægilegt fyrir gagnfræðaskóla Akureyrar, að þessar tvær deildir störfuðu við menntaskólann, og það mun rétt vera, að komið hefur fram frá gagnfræðaskólanum nokkur andstaða gegn þessu fyrirkomulagi. En í sambandi við þetta er ástæða til að benda á eitt mikilsvert atriði, sem ég man ekki, hvort frsm. minni hl. ræddi sérstaklega. Það má vera, að hann hafi gert það, því að ég heyrði ekki alla ræðu hans áðan. Frv. er þannig úr garði gert, eins og það liggur nú fyrir og eins og meiri hl. n. mælir með því, að þar er gert ráð fyrir, að þessi miðskóladeild verði fyrst og fremst fyrir nemendur utan Akureyrar, þótt ekki sé útilokað, að einhverjir nemendur frá Akureyri verði þar einnig. En það er tekið fram í frv., að heimild þessi sé bundin við óskipta bekki, óskiptan fyrsta bekk og óskiptan annan bekk. Áður hefur það verið svo, að þessum bekkjum hefur báðum verið skipt. Má því ganga út frá, að með því fyrirkomulagi, sem hér er gert ráð fyrir, fækki nemendum í þessum tveim bekkjum skólans mjög verulega eða allt að því um helming. Niðurstaðan verður því sú, að þeim mun fleiri nemendur frá Akureyri fara í gagnfræðaskóla Akureyrar, og er beinlínis gert ráð fyrir því af meiri hl. nefndarinnar. Ég hygg því, að gagnfræðaskóli Akureyrar hafi litla ástæðu til að vera á móti frv. eins og það er núna, og án þess að ég hafi það eftir nokkrum sérstökum, þá fullyrði ég, að afstaða gagnfræðaskólans á Akureyri til þessa frv., eins og það liggur fyrir, hljóti að vera nokkuð önnur en hún áður var til þessa máls. Þetta segi ég út af því, sem frsm. minni hl. ræddi um þetta mál. Nú hefur heyrzt, að gagnfræðaskólakennarar muni gera kröfur til hækkaðra launa, ef miðskóladeild starfi áfram við menntaskóla. Ég held nú, að sú hugmynd sé á nokkrum misskilningi byggð, enda hefur tilvera miðskóladeildarinnar við menntaskólann á Akureyri undanfarin 4 ár ekki haft neinar slíkar kröfur í för með sér, svo að mér sé kunnugt.



Herra forseti. Það liggur hér fyrir nál. frá menntmn. um frv. það um menntaskóla, sem ég hef borið hér fram ásamt öðrum hv. þingmönnum. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. með nokkrum breytingum, en minni hl. leggur til, að frv. verði fellt. Varðandi till. meiri hl. vildi ég segja það, að frá mínu sjónarmiði og frá sjónarmiði flestra flm., svo sem hv. þm. N-Þ. gat um, er aðalatriði þessa frv. um menntaskólann á Akureyri, og það er fyrst og fremst vegna hans, sem þetta mál er komið hér inn á Alþingi. Hins vegar skal ég taka það fram, að ég er í bili þeirrar skoðunar, að það sé rétt, að heimild til þessa náms sé veitt báðum menntaskólunum, vegna þess að ég álít það vera svo, að menntaskólarnir eigi að hafa heimild til þess að hafa miðskóladeildir, ef óskað er eftir því. En menntaskólinn í Reykjavík mun ekki geta bætt við miðskóladeildum vegna aðstæðna sinna. Ég hefði því talið æskilegra, að þessi heimild hefði verið í frv. eins og það var upphaflega, að það næði til beggja skólanna. Ég mun fyrir mitt leyti greiða atkv. gegn brtt. meiri hl. n., enda þótt það breyti ekki kjarna málsins og afstöðu minni til málsins í heild. Ég vænti líka, að hv. 3. landsk. muni ekki snúast gegn þessu máli, hvernig sem fer með þessa brtt. meiri hl. menntmn. Ég get lýst því yfir hvað mig snertir, að ef menntaskólinn í Reykjavík hefði aðstöðu til þess að hafa miðskóladeild, en menntaskóli Akureyrar hefði hana ekki, mundi ég fylgja þeirri till., að menntaskólinn í Reykjavík fengi miðskóladeild. Ég rakti í fyrri ræðum mínum þetta mál í einstökum atriðum og hélt mig við mál þeirra skóla, sem hér um ræðir, og gerði grein fyrir þeim meginástæðum, sem réttlæta, að skólunum yrði veitt þessi heimild. Ég rek það ekki aftur núna, sem ég sagði þá, en vík að ræðu hv. þm. A-Sk., frsm. minni hl. menntmn. Hann vék hér almennt að fræðslukerfinu í landinn í heild og hvernig það var sett eftir vandlega íhugun og taldi, að það væri því mjög heppilegt kerfi í alla staði og því mætti ekki breyta gegn því. En hér á Alþ. hefur nú komið fram þáltill. þess efnis að endurskoða fræðslulöggjöfina og stytta námstímann, og það eru ekki lítil rök gegn því skólakerfi, sem við búum við. Það mun hins vegar vera almennari skoðun, að ég hygg, að því fari fjarri, að full reynsla sé fengin fyrir því, hvort þetta fræðslukerfi er heppilegt eða ekki. Hv. þm. sagði, að ef það kæmi í ljós, að heppilegt væri að breyta kerfinu, þá mætti athuga með það að láta menntaskólana hafa miðskóladeildir, ef það reyndist heppilegra. Í þessu er misskilningur fólginn, því að allt fram til síðasta vors hafa miðskóladeildir starfað við menntaskólann á Akureyri, og svo mikil aðsókn hefur verið að þeim skóla, að nú eru þrjátíu nemendur í sérstökum námsflokki, sem kennarar skólans kenna, og verða nemendur í þessari deild að greiða sérstakt kennslugjald til þess að njóta síðar kennslu í menntaskólanum. Það, sem hér er um að ræða, er að lögfesta heimild um, að halda megi þessari kennslu áfram, að menntaskólinn á Akureyri fái framvegis sem hingað til að hafa miðskóladeild. Það er því ekki verið hér að breyta neitt kerfi því, sem skólinn hefur byggt á. Það er líka mikilsvert fyrir skólann að fá þessa miðskóladeild til þess að halda þeim kennslukröftum, sem hann hefur á að skipa, og mun þessi deild taka til starfa, þegar lög um hana hafa verið samþykkt á Alþ. Mér virðist það því út af fyrir sig fjarstæða að heyra það, að svipta eigi menntaskólann á Akureyri miðskóladeild sinni, þegar allt er í óvissu um það, hvort skólakerfi það, sem nú er, verður óbreytt eða ekki. Það, sem hér er um að ræða, er, hvort leggja á niður skóladeild, sem hefur starfað undanfarið í sambandi við menntaskólann. - Hv. þm. sagði enn fremur, að reynsla og þekking hefðu ráðið mestu, þegar hið nýja skólakerfi var sett, og þar hafi allt verið vel athugað og margir menn unnið að undirbúningi nýju fræðslulaganna og þess vegna væri óráðlegt að taka upp miðskóladeildir við menntaskólana. En ég vil vitna til þess manns, sem almennt mun hafa verið viðurkenndur sem einn mesti skólamaður landsins, Sigurðar Guðmundssonar skólameistara, þess manns, sem um langan tíma veitti menntaskóla Akureyrar forstöðu. Hann hafði alla tíð lagt gegn því, að þessu fyrirkomulagi við skólann yrði breytt, og enda þótt lög kæmu um þetta, þá var það honum að þakka, að þessu var þá ekki breytt. Það er margt, sem ástæða væri til að rekja í sambandi við þetta mál, en fundartíma er nú að verða lokið, og ætla ég ekki að fara öllu lengra út í þetta mál. Ég vil aðeins minnast á eitt atriði, sem hv. frsm. minni hl. talaði um, þ.e., að það sé óráðlegt að hafa landspróf eftir tvo vetur, og hann vitnaði í ýmsa skólamenn því til sönnunar. Hins vegar segist hann viðurkenna, að margir nemendur séu færir um að ljúka þessu námi á tveim vetrum, en það séa þá úrvals nemendur. Þarna er vitnað í kjarna þessa máls og það, sem mestu máli skiptir í sambandi við gagnrýnina á nýju fræðslulöggjöfina, þ.e., að margir bera kviðboga fyrir því, að þetta fræðslukerfi sé að gera meðalmennskuna að sínu aðaleinkenni, og ég hygg, að margir geti bent á dæmi því til sönnunar, að margir nemendur hafi tekið tvö bekki skólanna á einum vetri. Ég hygg, að það sé almenn skoðun, að ekki sé heppilegt, að allir skólar séu jafnlangir, heldur séu til skólar fyrir beztu nemendur, og þannig er einmitt fundin enn ein röksemdin fyrir því að leyfa menntaskólanum á Akureyri að hafa þessa miðskóladeild. Hv. þm. taldi, að gagnfræðaskólanum væri þetta þyrnir í augum, því að meginandstaðan hefði komið frá þeim skóla, því að hann teldi, að hann missti sína beztu nemendur. hað má til sanns vegar færa, vegna þess að beztu nemendurnir fara í þann skóla, þar sem þeir geta lært meira. - Ég ætla svo ekki að lengja mál mitt, þar sem fundartíminn er á enda, og mun ekki taka aftur til máls, nema tilefni gefist til. - Fundarhlé.



Herra forseti. Það voru nokkur atriði í ræðu hv. þm. N–Þ., sem mér finnst ástæða til að taka til athugunar. Ræða hans var fyrst og fremst rökfærsla fyrir því, að menntaskólinn á Akureyri yrði 6 vetra skóli, og fyrst þetta er skoðun hv. þm., get ég ekki skilið, hvers vegna hann getur verið á móti því að veita menntaskólanum í Reykjavík sömu réttindi. Hv. þm. sagði, að sér hefði þótt einkennilegt, er till. kom hér fram í fyrra um að veita menntaskólanum í Reykjavík sömu aðstöðu og menntaskólanum á Akureyri, og sagði, að engar óskir hefðu komið fram um það við n. Ég veit hins vegar, að það var mjög eindregin ósk rektors og kennarafundar menntaskólans hér, að skólinn yrði 6 vetra skóli. Það var því ekkert undarlegt, að till. kæmi fram hér á Alþ. um þetta efni. - Hv. þm. sagði, að ekkert rúm væri fyrir aukna kennslu í menntaskólanum í Reykjavík, þar væru allar kennslustofur setnar. Þetta er ekki rétt. Skólastjórnin hefur hikað í lengstu lög við að taka upp síðdegisskóla, þ.e.a.s., hún hefur ekki viljað kljúfa skólann í tvennt. En fyrir ári var sú skipun upp tekin, að 3. bekkur hefur ekki mætt fyrr en eftir hádegi. Eftir hádegi er því nóg húsrými í skólanum og enginn vandi að koma þar fyrir mörgum deildum. Hv. þm. hlýtur að vita, að í gagnfræðaskólanum hér fer kennsla einnig fram síðdegis, meira að segja allt að helmingur hennar, og menntaskólinn getur auðveldlega tekið þann hátt upp, hvenær sem með þarf. Það er því fráleitt að halda því fram, að menntaskólinn í Reykjavík hafi ekki eins miklu húsnæði til að dreifa og menntaskólinn á Akureyri og gagnfræðaskólarnir hér í Reykjavík. Ef svo færi, að till. meiri hl. menntmn. yrði samþ., mundi enn verða aukið á þann glundroða, sem er í menntaskólamálum okkar. Hann var nógur fyrir. Núgildandi lög gera í raun og veru ráð fyrir, að tvenns konar menntaskólar séu til, þ.e.a.s. menntaskólarnir á Akureyri og í Reykjavík og svo Verzlunarskólinn. Hér má segja að sé um tvær tegundir menntaskóla að ræða. Ef till. n. nær fram að ganga, er orðin til enn ein tegund menntaskóla. Svo er í uppsiglingu till. um að koma upp menntaskóla á Laugarvatni, og yrði það þá fjórða tegundin. Menntaskólinn í Reykjavík, sem er þeirra elztur, yrði minnstur og stytztur, 4 ára skóli, menntaskólinn á Akureyri, sem er næstelztur, yrði 6 ára skóli, Verzlunarskólinn 6 ára skóli, og á Laugarvatni yrði 7 ára skóli. Hér er því gert ráð fyrir fjórum skólum, sem allir eiga að útskrifa stúdenta, en enginn með sama hætti. Þetta er mjög vanhugsað, og mér finnst hér vera svo lítil forsjálni á ferð, að mig undrar það mjög. Menntaskólinn á Akureyri og menntaskólinn í Reykjavík hafa allt frá stofnun skólans á Akureyri verið sams konar skólar, og þeir eiga að halda áfram að vera það, og þess vegna var það, sem við fluttum till. um, að sams konar reglur yrðu látnar gilda um báða skólana. Það er eina leiðin til að bjarga þessu máli við.



Herra forseti. Þær athugasemdir, sem fram hafa komið, gefa ekki tilefni til langrar ræðu, og mun ég því ekki hafa þetta nema nokkur orð. Ég vil fyrst út af ummælum hv. 3. landsk. um menntaskóla á Laugarvatni taka það fram, að ég ætla, að ummæli hans séu byggð á misskilningi. Í l. frá 1946 er ákveðið, að stofna skuli menntaskóla í sveit, þegar fé er veitt til þess á fjárlögum. Þegar þetta var gert, vakti það fyrir mönnum, að þar yrði um sérstakan skóla að ræða. Ef úr því yrði, að skólinn yrði settur á stofn á Laugarvatni, hef ég skilið það svo, að þar yrðu tveir skólar, þ.e.a.s. hann yrði sérstakur skóli, þegar fram í sækir, fráskilinn héraðsskólanum. Ég held því, að það sé á misskilningi byggt, er hv. 3. landsk. talar um 7 ára menntaskóla þar. Því verður ekki á móti mælt, að ef það eru rök, sem fram koma hjá forráðamönnum menntaskólans á Akureyri, að betra sé, að menntaskólar séu sex ára skólar, þá eru það algild rök, sem gilda einnig fyrir menntaskólann í Reykjavík. Það, sem ég tók fram í ræðu minni út af þessu máli, var, að ef ástæða þætti til að breyta ákvæðunum, sem nú gilda um menntaskólana, og gera Akureyrarskólann að 6 ára skóla, þá ætti að láta það ná til beggja skólanna, en ekki gera það nema að vel íhuguðu máli. Það hefur komið fram, að áhugi er mikill fyrir þessu máli við Akureyrarskólann og þar starfar nú sérstök deild, þar sem áhugamenn stunda gagnfræðanám, og ég vildi segja það, að þótt þetta frv. verði fellt, þarf það ekki að hindra það, að þar geti stundað nám hópur áhugamanna.



Herra forseti. Varðandi það, sem hv. þm. A-Sk. sagði um menntaskóla á Laugarvatni þá leikur mér forvitni á að vita hvernig skilja beri tili. meiri hl. fjvn. um 100 þús. kr. framlag til menntaskóla á Laugarvatni. Ber að skilja það sem framlag til stofnunar menntaskóla þar eða einungis sem styrk til menntaskólakennslu þar, og ef svo er, ber þá að líta svo á, að Laugarvatnsskólinn fái að útskrifa stúdenta á næsta vori? Úr því að þetta mál hefur borið hér á góma, vildi ég fá upplýsingar um þetta, þar sem það skiptir miklu máli.



Herra forseti. Ég stend ekki að þeirri till., sem hv. 3. landsk. talaði um, en hitt veit ég, að þegar lög um menntaskóla voru sett, þá var við það miðað, að um sérstakan skóla yrði að ræða.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af fyrirspurn hv. 3. landsk. Ég vil gefa þær upplýsingar, að það ber að skilja þetta framlag sem byrjun á stofnkostnaði við menntaskóla á Laugarvatni. Að þetta getur valdið misskilningi, stafar af ónákvæmri bókun, en það ber sem sagt að líta á þetta sem framlag til stofnkostnaðar.



Herra forseti. Ég vil út af því, sem hv. 1. þm. Rang. sagði, taka það fram, að ég hef alltaf skilið það svo, að með þessu framlagi væri verið að setja ú stofn menntaskóla á Laugarvatni, en hv. form. fjvn. hefur sagt mér, að hann hafi skilið till. á þann hátt, að verja ætti fénu til kennslu.



Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. menntmrh., að form. fjvn. hefur lagt áherzlu á það, að ekki ætti að skoða þessa till. meiri hl. fjvn. sem framlag til stofnunar menntaskóla á Laugarvatni. En ef líta ber á þetta sem framlag til stofnkostnaðar, þá vil ég vekja athygli á því, hve þetta framlag er lítið. Ég get ekki séð, að hægt sé að setja á stofn menntaskóla með 100 þús. kr. framlagi.



Herra forseti. Ég vil ítreka það, sem ég sagði hér áðan. Þetta var rætt á mörgum nefndarfundum, áður en till. var samþykkt, og það var vilji meiri hlutans, að settur yrði á stofn menntaskóli á Laugarvatni, og þó að form. n. hafi látið bóka þetta á þennan hátt, þá breytir það engu. Hann hefur alltaf verið á móti menntaskóla í sveit, og getur það einhverju hafa valdið um þetta álit hans. Hvað fjárveitingin er lág, stafar af því, að hér er um byrjunarfjárveitingu að ræða, og skólastjórinn á Laugarvatni taldi sig geta komizt af með hana.



Herra forseti. Þegar hin margumtalaða skýrsla verðlagsstjóra um álagningu á innfluttar vörur var birt á sínum tíma, lét hæstv. ríkisstj. þess getið, að áframhald mundi verða á þeirri starfsemi að afla skýrslna um álagningu á innfluttar vörur. Í umræðum, sem hér urðu um fyrirspurn eina fyrir nokkrum dögum, spurði ég hæstv. viðskmrh. að því, hvort þetta hefði ekki verið gert og hvort skýrslur þessar mundu ekki bráðlega verða birtar. Hæstv. ráðh. svaraði því til, að skýrsluöflun þessi héldi áfram og verðlagsstjóri annaðist hana, og mér skildist á hæstv. ráðh., að ein slík skýrsla væri nú fullgerð og hún mundi bráðlega verða birt. Ég vil nú leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort þessi skýrsla hafi ekki verið fullgerð og hvort ekki megi nú vænta þess, að hún verði birt almenningi, og í öðru lagi, hvort þm. gætu ekki fengið aðgang að þeirri skýrslu, þótt hún yrði ekki birt í blöðunum.



Herra forseti. Það er eins og hv. þm. þyki mikið undir því komið, að ég láti ekki undir höfuð leggjast að birta þessa skýrslu, og virðist koma hér hið sama fram hjá honum og í útvarpsumræðunum, er hann hélt því fram, að ég mundi reyna að sjá um, að skýrslan kæmi ekki fyrir almennings sjónir. Ég get fullvissað hv. þm. og friðað samvizku hans og upplýst, að ekki verður langt að bíða eftir birtingu þeirrar skýrslu, sem verðlagseftirlitið hefur gert um þessi efni. Skýrsla þessi er komin fyrir nokkrum dögum, en ég taldi ekki ástæðu til að birta hana þá sérstaklega. En nú er komin önnur skýrsla, sem ég hef ekki haft tíma til þess að athuga vegna sérstakra anna, en þegar ég hef athugað hana, mun hún verða send verðlagseftirlitinu og því heimilað að birta hana opinberlega. Ég sé ekki ástæðu til, að hv. þm. fái að athuga þessa skýrslu, fyrr en hún verður birt innan fárra daga, nema hv. þm. óski sérstaklega eftir því, en þá er velkomið að verða við því.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir upplýsingarnar. Eitt atriði þarf ég þó að leiðrétta í ræðu hans. Ég sagði ekki í útvarpsumræðunum, að hæstv. ráðh. hefði ætlað að koma í veg fyrir birtingu skýrslunnar, heldur að hann hafi tafið fyrir birtingu hennar. Það er annað mál, en það er staðreynd. Nú upplýsti hæstv. viðskmrh., að lokið hefði verið við skýrslu um þessi efni, og sagði, að ef þm. óskuðu þess, gætu þeir fengið að sjá hana. Ég fyrir mitt leyti mun notfæra mér þetta og óska eftir að sjá þessa skýrslu.