Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og menn minnast var það nú svo og sýnist ólíklegt, að þegar þessi hæstv. ríkisstj. var mynduð gerðu ýmsir sér einhverjar vonir um að hún mundi standa sig a. m. k. fullforsvaranlega, þó fæstir gerðu sér háar hugmyndir. Satt að segja minnti þetta mig á litla limru sem Jóhann S. Hannesson fyrrv. skólameistari orti einu sinni: Maður hlýtur að telja á því tormerki að tala á þorra um vormerki þótt svolítið hlýni nema helst þá í gríni og með hugsuðu öfugu formerki. Sannleikurinn er náttúrlega sá, að eftir þá reynslu, sem nú er orðin, hlýtur „hugsað öfugt formerki“ að verða fyrir framan flestar þær vonir sem menn gerðu sér til þessarar hæstv. ríkisstj. Ég hafði í ræðu minni fyrir páska gert það mjög að umtalsefni á hversu fölskum forsendum sá málflutningur væri reistur, að söluskattshækkanir hefðu á undanförnum árum alltaf farið á einum eða tveim dögum í gegnum þingið. Þvert á móti kom í ljós við athugun málsins að það var eins um þessa skattlagningu og margar aðrar, að þingið hafði séð ástæðu til að athuga vel sinn gang í þessum málum. Oftar en einu sinni hafði það komið fyrir, að sú sterka andúð, sem formælendur slíkra söluskattshækkana urðu fyrir, olli því, að þeir treystu sér ekki til að ganga jafnlangt í þeim efnum og þeir ella hefðu gert. Hæstv. iðnrh. er nú ekki viðstaddur, en hann er alltaf að hrósa sér af að hafa staðið að því á haustdögum 1978 að fella niður söluskatt af matvælum. Þetta er að sjálfsögðu mjög ofsagt. Í stórum dráttum var það þannig, að söluskattur var ekki á matvælum á þeim tíma ef undan eru skildar landbúnaðarvörur, kjöt og mjólkurafurðir. Að öðru leyti var búið að nema söluskattinn brott af flestum landbúnaðarvörum, eins og ég veit að menn muna, nema af dósamat eða einhverju þvílíku. Þegar þeir Alþb.-menn eru nú að hrósa sér af því að hafa gert þetta á þessum haustdögum, þá er því um ýkjur einar að ræða. Hins vegar er ástæða til þess að minna á þær sjónhverfingar sem ráðherrar Alþb. og vinstri stjórnin viðhöfðu á þessum haustdögum, þegar tekjuskattur var lagður öðru sinni á sömu tekjurnar á sama árinu. Það var þá sem hið fræga sjónarspil var leikið og þannig farið með vísitöluna að hæstv. núv. heilbrmrh. lýsti því yfir í þessum ræðustól í byrjun febrúarmánaðar, að hann hefði fundið upp „patentið“ og væri búinn að koma verðbólgunni niður í 20%. Hann taldi að það væri ekki mikill vandi að finna leiðir til þess - með einu pennastriki og án þess að nokkur fyndi fyrir því - að koma verðbólgunni niður. Það verður að segja framsóknarmönnum til hróss, að þeir voru ekki jafntrúaðir á að þetta hefði tekist. Miklir vaxtaverkir voru á þessum tíma með ríkisstj. og mikið um það talað, bæði í fjölmiðlum, hér á Alþ. og annars staðar, að ríkisstj. hefði í undirbúningi miklar ráðstafanir í efnahagsmálum sem áttu að gjörbreyta þróuninni í landinu og valda því, að menn gætu horft björtum augum til framtíðarinnar. Eins og við munum varð niðurstaðan af þessu öllu Ólafslög, þau frægu lög þar sem skýrt er kveðið á um að ríkisvaldinu eða ríkisstj. sé skylt að hafa um það ítarlegar samræður og samráð við launþegasamtökin áður en gripið sé til ráðstafana í efnahagsmálum er snerta hvert einasta mannsbarn í landinu. Þessi ríkisstj. hefur ekki setið lengi. Það var ofurlítið gaman að lesa það í Morgunblaðinu í dag, sem haft var eftir hæstv. fjmrh., að óvíst væri að bensínhækkun yrði núna í vikunni, sennilega mundi hann bíða með hana fram til helgarinnar til þess að saman gætu farið bensínhækkunin og söluskattshækkunin. Það minnir okkur á það, að eina vonin um að verðlag geti orðið nokkurn veginn stöðugt í landinu er orðin sú, að það séu svo margar hækkanir á vörum og þjónustu að bögglast fyrir ríkisstj. að hún komi þeim ekki frá sér öllum í einu og þess vegna geti orðið nokkurt hlé á hækkunum á meðan ríkisstj. er að koma þessu frá sér. Það er nú svo komið, að þetta er orðin helsta vonin til að eitthvert hlé verði á þessum málum. En þó að þetta láti spaugilega í eyrum og menn geti haft af því nokkurt gaman, þá kemur það í ljós, að ýmsir aðilar í þessu þjóðfélagi líta þessa þróun mjög alvarlegum augum. Á ég þá fyrst og fremst við launþegasamtökin í landinu. Ég held að nauðsynlegt sé, þó að það liggi hér fyrir í þingskjölum, að rifja nokkuð upp í þessu samhengi sumar þær samþykktir sem gerðar hafa verið af aðilum vinnumarkaðarins. Hinn 1. apríl sendi Alþýðusamband Íslands frá sér svo hljóðandi ályktun: „Á fundi viðræðunefndar Alþýðusambands Íslands í dag var fjallað um þær auknu álögur sem boðaðar eru í formi útsvarshækkunar, hækkunar tekjuskatts og söluskatts. Alþýðusambandið minnir á að þetta gerist á sama tíma og kaupmáttur launa minnkar stöðugt. Aðgerðir stjórnvalda nú hljóta að auka dýrtíðina og rýra almenna kaupgetu. Aðgerðirnar eru þannig síst til þess fallnar að greiða fyrir kjarasamningum, og mótmælir viðræðunefndin þeim því harðlega.“ Sama dag sendi stjórn BSRB frá sér svo hljóðandi ályktun, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn BSRB mótmælir þeim starfsaðferðum ríkisstj. við undirbúning efnahagsráðstafana að hafa ekki samráð við samtök launafólks um heildarstefnu í þessum málum. Í lögum er gert ráð fyrir samráði við samtök launafólks og slík samráð eru einnig boðuð í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. En engin samráð hafa verið höfð við launþegasamtökin. Þær nýju stórfelldu álögur á almenning, sem þegar hafa verið samþykktar á Alþ. eða fyrirhugaðar eru samkvæmt stjórnarfrv., þ. á m. um orkujöfnunargjald, eru olía á verðbólgueldinn, sem enn hlýtur að magnast við gengislækkanir sem sífellt eru framkvæmdar. Því mótmælir stjórn BSRB eindregið þessum nýju álögum.“ Þannig kveður nú við hjá þessum tveim stærstu heildarsamtökum launþega. Það er einnig eftirtektarvert að kynna sér þau ummæli sem Ásmundur Stefánsson framkvæmdastjóri Alþýðusambands Íslands hefur viðhaft í þessu sambandi í viðtali við dagblaðið Vísi hinn 2. apríl s. l., með leyfi hæstv. forseta: „Að sögn Ásmundar Stefánssonar framkvæmdastjóra Alþýðusambands Íslands eru þessar hækkanir ekki heppilegar því að þær komi í heild illa niður á launafólki. Einnig eru samningaviðræður nú í fullum gangi. Taldi hann að söluskattshækkunin nú væri svipuð í krónutölu áætluð og hækkunin í beinum sköttum, eða um 7 milljarðar hvor fyrir sig. Ásmundur var spurður hvert væri viðhorf Alþýðusambands Íslands til beinnar eða óbeinnar skattlagningar, og sagði hann að þar væri um fleiri en eitt viðhorf að ræða. Hefði það mál ekki sérstaklega verið rætt í sambandi við þessar álögur, enda væri hér ekki um að ræða val á milli skatta, heldur hækkun á báðum sviðum.“ Svo mörg voru þau orð. Og þau lýsa því sannarlega, hvernig komið er fyrir fólki í þessu landi. Það er ekki nóg með það, að í sambandi við fiskverðsákvörðun hafi ríkisstj., eins og hér var áður rakið af hv. 1. þm. Vestf., beitt sér fyrir ráðstöfunum sem ganga þvert ofan í það samkomulag sem áður hefur verið gert. Við sjáum það einnig í sambandi við hinar nýju álögur, sem verið er að leggja á atvinnureksturinn, að ekki er hægt að treysta ummælum ráðh., eins og annar þeirra manna, sem atkvæði greiddu með fiskverðshækkuninni, talaði um í viðtali við blöðin þegar hann sá að ríkisstj. ætlaði að svíkja þau fyrirheit sem hún hafði gefið í sambandi við þá fiskverðsákvörðun. Launþegar finna einnig að þeir eiga um mjög sárt að binda, sérstaklega þeir launþegar sem höfðu trúað því í blindni að Alþb. mundi - ef því sýndist svo og hvernig sem á stæði - standa á bak við launþega í landinu. Þessi gamla þjóðsaga hefur nú reynst vera uppspuni frá rótum. Í þessu sambandi má einnig rifja það upp, hvað varð á sínum tíma til þess að forveri Alþb., Sameiningarflokkur alþýðu sósíalistaflokkurinn, náði þeirri stöðu í íslenskri pólitík sem það hefur í dag. Það var í sambandi við gerðardóminn sem settur var á sjómenn, ef ég man rétt, í árslok 1941 eða um þær mundir. Fylgi Sameiningarflokks alþýðu sósíalistaflokksins margfaldaðist á skömmum tíma og það var m. a. þessi alda sem fleytti Sigurði Guðnasyni, Eðvarð Sigurðssyni og fleirum inn í stjórn Dagsbrúnar. Í nokkra áratugi gat Alþb. logið því að almenningi, að því einu væri treystandi í þeim efnum, að það mundi undir engum kringumstæðum setja gerðardóm á almenn launþegasamtök eins og sjómannasamtökin. Á s. l. sumri kom í ljós að þetta var ekkert annað en yfirskin, ekkert annað en fyrirsláttur. Alþb. stóð þá að því að setja gerðardóm á sjómenn og hefur á valdatíma sínum síðan 1978 æ ofan í æ höggvið í þennan knérunn, ekki aðeins með ýmsum ráðstöfunum sem snert hafa fiskimenn, heldur einnig með - vil ég segja: afskaplega hatrömmum og óvenjulegum ráðstöfunum gagnvart farmönnum. Þegar við stöndum frammi fyrir því nú á þessum apríldögum, hvaða ráðstöfunum ríkisstj. hyggst beita, þá kemur það í ljós, eins og margsinnis hefur verið tekið fram hér í þingsölum, að um ákveðnar áætlanir á sviði atvinnumála yrði ekki að ræða. Það sem sagt var um framleiðniaukningu í málefnasamningnum hefur reynst vera raus eitt, og það er ekki að sjá neina hreyfingu á því, að ríkisstj. ætli sér að liðka til í sambandi við ýmsar nýjungar á sviði atvinnumála sem sköpum gætu skipt í sambandi við þá þróun sem leitt hefur nú til versnandi lífskjara misseri eftir misseri. Og ég þori að fullyrða það um núv. hæstv. ríkisstj., sem heldur þannig á málunum, að þó svo að engar grunnkaupshækkanir verði á þessu ári, engar almennar grunnkaupshækkanir, þá mun samt enda með því að verðbólgan verður einhvers staðar í kringum 50%. Maður sér því að ekki er vel staðið á pedalanum, ekki er reynt að sporna mikið við, enda kannske síst af öllu við því að búast, eins og hugsunarhátturinn er, að engu máli skipti hvers þjóðin afli í heild, það komi hæstv. ríkisstj. ekkert við þótt minna sé til skiptanna fyrir allan almenning í landinu. Samt sem áður hafi ríkisstj. einhvern einkarétt á því að þeir menn, sem styðja hana á Alþ., að taka meira í hítina og þá frá öllum öðrum. Þegar minna er til skiptanna en áður er ómögulegt annað en að ríkisstj. sé að hrifsa þetta fé frá fólkinu í landinu. Það er ekki nóg með að til þess sé ætlast af öllum almenningi að hann láti sér nægja þeim mun minna sem þjóðartekjur á mann minnka í þjóðfélaginu, heldur á að ganga skrefi lengra. Ríkið ætlar ekki einu sinni að vera innan þess geira sem síðasta vinstri stjórn hafði þó víkkað út. Það á að víkka hann enn út. Þannig er haldið á þessum málum. Og það er þessi óskammfeilni hæstv. ríkisstj., að sýna enga sparnaðarviðleitni, sem veldur því að fólkið í landinu er nú almennt orðið dauðþreytt á úrræðaleysinu, finnst ofríkið og eyðslusemin keyra um þverbak og ætlast til þess að innan Alþingis séu til menn sem stöðvi þennan öfuguggahátt ríkisstj., en séu ekki bara hendur sem réttar eru upp með hverju sem er. Ástæða væri e. t. v. til, eins og nú er komið, að þeir hv. þm., sem koma úr röðum launþega, láti til sín heyra hér úr ræðustólnum og segi hvað þeim þyki um aðfarirnar. Hvað segir t. d. stjórn Verkamannasambands Íslands? Hvernig finnst henni staðið að verki? Ætli menn eins og hv. 7. þm. Reykv., formaður Verkamannasambands Íslands, geri sér ekki fulla grein fyrir því, að þessi eyðslustefna ríkisstj. hefur torveldað gerð allra kjarasamninga og að þær vonir, sem ýmsir bundu á sínum tíma við að á þessu ári yrði hægt að stilla grunnkaupshækkununum í hóf, eru ekki eins sterkar og áður? Allur almenningur lætur ekki fara með sig eins og hunda. Það er náttúrlega hægt í þjóðfélögum þar sem lögreglan hefur töglin og hagldirnar að halda niðri almenningsálitinu og hinum almenna vilja mannsins, verkamannsins, mannsins sem stritar úti á götunni og hefur ekki allt of mikið fyrir sig að leggja. En í lýðræðisþjóðfélagi eru til sterk launþegasamtök og þau hljóta að taka afstöðu með hliðsjón af því, hvernig ríkisstj. stendur sig á hverjum tíma. Ef hinum almennu launþegasamtökum þykir ríkisvaldið fara of djúpt ofan í vasa launamannsins, þá hljóta þau að hrista sig. Þær kurteislegu og hógværu yfirlýsingar frá stjórn Alþýðusambands Íslands og stjórn BSRB, sem ég las upp áðan, eru aðvörun til ríkisstj. um að hafa sig hæga, að hún skuli aðeins hugsa um það sem hún er að gera. Við getum farið um landið. Hvernig ætli byggingariðnaðurinn standi? Ætli sé við því að búast að umsvifin þar verði jafnmikil og þau hafa verið? Ég hef haft spurnir af því frá fleiri en einum stað úti á landi, en er ekki jafnkunnugur hér í Reykjavík, að ýmislegt bendi til þess að fólk hafi ekki jafnmikla möguleika og áður til þess að standa í framkvæmdum. Ég held það sé enginn vafi á því að þeir háu vextir, sem fólki er gert að greiða, sérstaklega ungu fólki sem stendur í húsbyggingum, valda því að ýmsir munu halda að sér hendinni sem gerðu það ekki áður. Menn beinlínis treysta sér ekki út í framkvæmdir, líka vegna þess að þeir vita ekki hversu djúpt verður farið ofan í vasann, vegna þess að þeir finna að atvinnuöryggið er minna en áður. Þetta á að sjálfsögðu fyrst og fremst við um byggingariðnaðinn, en þetta á ekki síður við um ýmsar útflutningsgreinar, eins og ég hef margsinnis talað um hér í þingsat og spurt hæstv. ríkisstj. einstakra spurninga í því sambandi, en ekki fengið nein svör, vegna þess að þótt alþm. hafi enn þá málfrelsi hér í þinginu, guði sé lof, þá virða hæstv. ráðherrar þm. ekki svars nema þeim sýnist. Vegna þess að ég sé að hæstv. iðnrh. er sestur í stólinn verð ég að leiðrétta það sem hann hefur gaman af að tala um í fjölmiðlum, en fréttamenn gefa mér ekki sömu möguleika og honum, sem kannske er ekki von, til þess að tala í sjónvarpi og útvarpi - að ég er ekki alveg viss um að þingskjöl sýni að þessi hæstv. ráðh. hafi verið neinn sérstakur hvatamaður þess að myndarlega yrði staðið að við Kröfluvirkjun. Ég man ekki betur en hann hafi greitt atkvæði á móti því hér í þingsalnum í fyrra. Ég held því að það sé nokkuð vel í lagt að vera að tala um að iðnrn. hafi í hans tíð verið einhver sérstakur stuðningsmaður þess að Kröfluvirkjun yrði komið í gang. Eða verður maður ekki að ætla að ráðh. reyni að vera samkvæmur eigin atkvæðagreiðslu, nema skoðun ráðh. sé alltaf öfug við það hvernig höndin fer upp? Ég held að rétt sé að reyna að halda sig í aðalatriðum við staðreyndir málsins í yfirlýsingum í fjölmiðlum, fréttatilkynningum iðnrn. o. þ. h. Það er einmitt þess vegna m. a. sem haft er fyrir því að skrá það sem menn segja hér, að menn verði að standa við orð sín og gerðir. En þetta mál verður nánar tekið upp þegar rætt verður um lánsfjáráætlun á sínum tíma og er vissulega ástæða til. Það er að sjálfsögðu alveg eins og einn verkalýðsleiðtogi sagði við mig í sambandi við orkujöfnunargjaldið sem nú er verið að leggja á, að það væri sök sér ef hér væri um eitthvert skyndilegt mál að ræða og ef ríkisstj. ætlaði að vera innan þess ramma sem orkujöfnunargjaldið réttlætir. En það var nú síður en svo, heldur var farið af stað með slíkum ofstopa að furðu sætir. Það átti að taka inn tvær krónur fyrir hverja eina sem átti að fara til að jafna orkuna í landinu. Og réttlætingin í gegnum þennan nýja skatt er svo rík, að það er með margvíslegum öðrum hætti veist að hinum dreifðu byggðum í sambandi við fjárlagafrv. og væri ástæða til að rekja það sérstaklega. Eins og fram hefur komið harma ég það alveg sérstaklega, að þessi ríkisstj. skuli ekki hafa treyst sér til að láta þó þá upphæð standa, sem var í fjárlagafrv. Tómasar Árnasonar, í sambandi við orkujöfnunargjaldið. Þessi hæstv. ríkisstj. er að reyna að gera sinn fífil fagran með því, að hún ætli að búa til einhvern nýjan félagsmálapakka til að seðja launþega í landinu þegar búið er að skattpína þá með þessum margvíslega hætti. Og það á að verja til þess 5–7 milljörðum. Brauðin voru fimm og fiskarnir tveir sem Jesús Kristur mettaði mannfjöldann með forðum. En ég er ekki viss um að þessir 5–7 milljarðar endist þeim eins vel, verði þeim jafndrjúgir og brauðin og fiskarnir hjá frelsaranum. Ég er nefnilega ekki viss um að þar sé neinu saman að jafna. Ég er hræddur um að það verði lítið úr þessu þegar þar að kemur, enda er nú ekki slegið neinu föstu um það, hvenær menn eigi að fá þessa milljarða og hvernig. Það er talað um að við eigum að fá þá á þessu ári og næsta ári. Ætli það geti nú ekki farið svo, að ríkisstj. lifi ekki næstu áramót? Og þó hún lifi kannske fresti hún því þá bara um eitt ár. Annað eins hefur nú sést hjá þeim hæstv. ráðh. sem sitja í þessari ríkisstj. Það væri býsna fróðlegt að fá upplýsingar um það einmitt í sambandi við skattaálögurnar og þynginguna á þeim, hvernig þessi hæstv. ríkisstj. hugsar sér að bæta launþegum þetta upp. Það væri líka býsna fróðlegt að fá upplýsingar um það, hvernig launapakkinn hefur reynst launþegum, sá sem lofað var í desembermánuði 1978, sérstaklega þetta með tekjuskattinn, allar tekjuskattslækkanirnar sem átti að standa við þangað til næst yrði samið. Hvernig standa þær? Ætli launþegar verði feitir af þeim? Það er ósennilegt. Það má auðvitað reikna út lífskjör með margvíslegum hætti. En við sjáum það, ef við berum saman verðlag í byrjun árs 1979 og verðlagið: lok þess árs, að kaupið hækkar ekki jafnmikið og vörurnar, og við vitum að enn dregur í sundur. Það er enn að saxast á ráðstöfunarféð. Hæstv. fjmrh. hefur haft orð á því, að hann ætli að bíða með samningana við BSRB þangað til búið sé að semja á hinum frjálsa vinnumarkaði. Það á að draga það þangað til búið er að semja þar. Nú hefur hann þó vissulega tækifæri til þess að láta að sér kveða og Alþb., þessi mikli launþegavinur sem Alþb. er. Ég man ekki betur en það hafi á undanförnum árum hrósað sér sérstaklega af því, hvað það hafi reynst einmitt opinberum starfsmönnum vel. Ég minnist þess að á sínum tíma, þegar vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar var mynduð 1971, var því lofað fyrir ekki neitt, bara fullyrðing, að veita opinberum starfsmönnum fullan verkfallsrétt til jafns við hinn almenna launamarkað. Hvernig stendur það mál núna þegar Alþb. er búið að fá fjmrh.? Á þá að láta opinbera starfsmenn fá verkfallsréttinn að fullu og þá „gratis“? Við munum eftir því frá í fyrra, þegar átti að selja verkfallsréttinn, að sú ríkisstj., sem þá sat, var sannarlega rassskellt af hinum vinnandi manni. Á að reyna að endurtaka þá tilraun? Ég geri ekki ráð fyrir að ráðh. svari miklu. Það er helst að þeir geti talað um sína stefnu daginn eftir að þeir mynda ríkisstj., þá flagga þeir bæklingnum. En þegar vika er liðin fara að detta út einstakir stafir og eftir svona tvo mánuði er vaninn sá, að ekki standi mikið eftir nema kannske þetta: Nú á að fara að taka erlent lán til þess að reisa þjóðarbókhlöðu - eða innlent verðtryggt lán. Á sama tíma og verið er að leggja skatta á þjóðina, allan almenning, og þyngja þá, er helsta áhugamál þessarar ríkisstj. að taka lán til þess að byggja bókasafn. Ef menn vilja veita sér slíkan lúxus, þá held ég að þeir geti gert það af tekjum ríkissjóðs sjálfs, eða maður gæti a. m. k. látið sér detta það í hug. Það var athyglisvert sem þeir sögðu fyrir austan. Málgagn Alþb. á Austurlandi, gefið út í Neskaupstað, segir svo í forustugrein fyrir skömmu, með leyfi hæstv. forseta: „Launþegasamtökin og allur almenningur eiga að krefjast aukinnar samneyslu og þar með aukinna skatta. En það er ekki sama hvernig skattar eru á lagðir. Þar verður að gæta réttlætis af fremsta megni. Beinir skattar, svo sem tekjuskattur og útsvar, eru óvinsælir. Óbeina skatta, svo sem söluskatt og tolla, greiða menn án þess að vita af því og finna því varla til þeirra,“ segir m. a. í þessari forystugrein. Þaðan hafa þeir ráðin. Það á að hækka beinu skattana eins og þeir treysta sér til og svo á að ná í það sem upp á vantar án þess að menn verði varir við það, með óbeinu sköttunum. Þarna er ráðið komið. Og auðvitað kemur það að austan. En ég verð að segja það, að ef þeir sæktu allt sitt austur til Norðfjarðar, a. m. k. í sambandi við sjávarútveginn, og spyrðu Ólaf Gunnarsson hvernig ætti að standa að þeim málum, þá mætti búast við að ríkisstj. gerði fleira af viti heldur en sýnt hefur verið, því að hann hefur stundum orðið að grípa pennann og tala um það við samherja sína í Alþb., að það sé ekki af hinu illa þótt fyrirtæki sé rekið með hagnaði. Það getur verið gott öðru hverju, að fyrirtæki hafi bolmagn til þess að ráðast í ýmsar aðgerðir og framkvæmdir til að auka framleiðnina. En það er ekki við því að búast, að þeir taki mikið mark á því þegar þannig er talað. Ég verð að segja það, að ef ég sæi nú allan bekkinn fullsetinn - sem ég veit ekki hvort gerist nema við þingslit og þingsetningu - þá gæti það rifjast upp sem stendur í Prédikaranum, að spekin veitir vitrum manni meiri kraft en tíu valdhöfum sem eru í borginni, því að ekki er krafturinn lýsandi frá þeim. Ekki er nú mikið um að þeir detti ofan á ráð sem dugi, það er ekki að sjá. Ég hafði mjög gaman af því, að nú í sumar var skýrt frá því í fréttatilkynningu frá iðnrn., að hæstv. þáv. iðnrh., sem nú er aftur sestur í stólinn, hefði haft mikið gagn af því að koma til Akureyrar í sumar. Nú veit ég ekki í hverju þessi gagnsemi lýsti sér og vissulega óvanalegt að sjá það í sérstökum fréttatilkynningum frá rn., að ráðh. hafi haft gagn af því að ferðast um landið, en vissulega hefur hann það. Mér er ekki grunlaust um að Stefán Valgeirsson, sá ágæti maður, hafi jafnvel séð um að KEA bauð upp á „dinner“. Það gæti nú verið, það er hugsanlegt, a. m. k. brosir hann drýgindalega. En það væri náttúrlega gaman - einkum ef hæstv. iðnrh. hefði á þessum tíma farið um verksmiðjur SÍS - að þeim spurningum yrði svarað núna, sem maður hefur verið að spyrja hér úr pontunni og snerta vissulega kjör launþega og þau mál sem við erum hér að tala um: Hvernig hyggst ríkisstj. mæta þeim sérstaka vanda sem ullariðnaðurinn stendur nú frammi fyrir? Þetta er að sjálfsögðu erfið spurning. Það má hugsa sér ýmislegt. Hvernig hyggst hún gera það?  Það vita þeir menn náttúrlega, sem eru kunnugir atvinnulífinu, að sú mikla verðbólga, sem yfir hefur dunið og tröllríður þessu þjóðfélagi, er að sjálfsögðu sá skaðvaldur sem fyrst og fremst veldur því, hversu illa okkur sækist að búa þjóðinni forsvaranleg lífskjör, og veldur því m. a., hversu illa okkur sækist að standa þannig að húsnæðismálunum, svo að dæmi sé tekið, að ungt fólk geti með viðunandi hætti eignast þak yfir höfuð. Og við vitum það, að þá erfiðleika, sem útflutningsatvinnuvegirnir eiga við að etja, má rekja að mestu leyti til verðbólgunnar. Sömu sögu er að segja um vanda landbúnaðarins. Við verðum líka vör við það, að sparisjóðir og bankar eiga í æ meiri erfiðleikum með að fjármagna reksturinn, atvinnuvegina. Og almenningur á í enn meiri erfiðleikum með að láta enda ná saman. Þetta er eðlilegt. Hvernig á öðruvísi að fara þegar þjóðfélaginu er þannig stjórnað, að ekkert má fara yfir núllpunktinn, en í árslok þarf kannske helmingi fleiri krónur til að standa undir sama rekstri en næsta ár á undan? Hvernig getur öðruvísi farið? Og vitaskuld er það rétt, að þegar fólk horfir upp á það annars vegar, hvernig sparnaðurinn brennur í innlánsstofnunum, og hins vegar, hvernig ríkisvaldið níðist á þeim mönnum sem spara fé til að leggja í atvinnurekstur, þá vill fólk hvorugt gera og sá heilbrigði sparnaður, sem þannig yrði með því að leggja fé til hliðar eða þá með því að byggja upp atvinnurekstur í sínu plássi, getur alls ekki átt sér stað eins og ástandið er orðið í þjóðfélaginu. Það frumkvæði er ekki tengur til. Og sú þrautalending, sem farið hefur verið út í nú, er sú að gera 10% af launum manna upptæk í lífeyrissjóðunum og fá sparnaðinn þar í gegn, eða þá með nýrri skattheimtu, því að um aðrar leiðir er ekki að ræða. Af þessari óheillabraut verðum við auðvitað að snúa. Það hefur sýnt sig í gegnum árin, að þótt ríkisvaldið reyni að gera einhverjar skynsamlegar ráðstafanir, þá renna þær fljótt út í sandinn ef fólkið í landinu vill ekki vera með, treystir ekki þeim mönnum sem við stjórnvölinn eru. Hvernig svo sem ástandið hefur verið - og það verður ekki að fullu mælt lengur - fyrst eftir að þessi hæstv. ríkisstj. settist að völdum, þá er það alveg ljóst og þá skiptir engu hvort talað er við mann í Grindavík eða á Blönduósi, á Skagaströnd eða jafnvel uppi í Hörgárdal, að almenningur er farinn að gera sér grein fyrir því, að það, sem einkum hefur einkennt feril þessarar ríkisstj. það sem af er, eru nýir skattar, meiri eyðsla, engin önnur ráð, ekkert annað. Aumingjaskapurinn getur meira að segja stundum verið svolítið skemmtilegur, eins og t. d. þegar 3% gengisfellingin varð. Þá stóð á forsíðu Tímans að það væri bara gengissig. Þjóðviljinn kallaði það þó réttu nafni, en faldi það á baksíðunni. Einhvern tíma hefði gengisfelling verið forsíðuefni í því blaði, en það er annað mál og kemur þessu kannske ekki við. En svo að ég víki aftur að því sem ég var að segja áðan, þá kann það náttúrlega ekki góðri lukku að stýra þegar sömu mennirnir - ef við tölum t. d. hér um Reykjavík - sömu aðilarnir fara með völdin bæði í borginni og í stjórnarráðinu og báðir ætla að taka meira til sín á sama tíma og ráðstöfunarfé heimilanna minnkar. Hvernig geta menn búist við því að þjóðin nenni að styðja við slíka tíu valdhafa? Það er ekki von á því. Þessi litli skattur sem hér er, það stendur að hann sé 1.5%. Menn geta sagt sem svo, að 1.5% sé ekki mikið, en það er drjúgt sem drýpur. Menn verða að gæta að því, að á sama tíma og grunnkaupshækkanir á laun hafa svo til engar verið, á sama tíma og Ólafslög eru farin að verka að því leyti sem tekur til skerðingar á launum fólks vegna viðskiptakjara, þá munar um hvað eitt, þótt smátt sé, þegar menn hafa ónóg. Það er kjarni málsins. Ég skal ekki orðlengja um þá erfiðleika sem eru samfara söluskattinum og álagningu hans, og væri þó vissulega ástæða til að gera úr því langt mál. En við megum ekki gleyma því, að eftir því sem söluskatturinn verður hærri margfaldast þessir ágallar. Og það er augljóst og enginn vandi að sýna fram á það, að í sumum greinum er farið fram á að kaupmenn skili söluskatti sem þeir geta með engu móti gert sér grein fyrir hversu hár er. Þar á ég við þær verslanir sem gera ýmist að selja vörur með söluskatti eða vörur án söluskatts. Við getum tekið í þessu sambandi allar matvöruverslanir landsins. Þær matvörur, sem þar eru seldar, eru allar án þessa 22% söluskatts sem verið hefur eða án 23.5% söluskatts, ef þetta frv. nær fram að ganga. Sumt af þessu er sekkjavara. Það er ógerningur, eða hefur ekki verið gert, að halda því fé aðskildu sem fæst fyrir hinar söluskattsskyldu vörur, þannig að kaupmaðurinn eða sá maður, sem sér um bókhald hans, verður að reyna að búa til einhverja skrá yfir það í lok mánaðarins, hversu mikill hluti sölunnar hefur verið af söluskattsskyldum vörum og hversu mikill hluti af vörum undanþegnum söluskatti. Og allir menn, sem hafa komið nálægt slíkum rekstri eða slíku bókhaldi, vita að þetta er ekki hægt. Með þeim ákvæðum, sem nú eru í gildi um söluskattinn, er ríkisvaldið að krefjast þess af einstökum borgurum, að þeir geri annaðhvort: að stela af sjálfum sér eða stela af ríkinu, vegna þess að þeir geta ekki hitt á hið rétta. Það er ógerningur fyrir þá. Og með því að hækka söluskattinn enn með þessum hætti er verið að auka á þennan mismun og valda þannig margvíslegu óhagræði og ég vil segja óþægindum fyrir þá menn sem vissulega vilja standa í skilum og greiða keisaranum það sem keisarans er. Og það er mikið af fólki til sem þannig hugsar. Það lýsir þessum erfiðleikum kannske best að taka sem dæmi þá menn sem hafa þessa útreikninga með höndum fyrir stærstu fyrirtækin, t. d. samvinnuhreyfinguna. Það eru menn sem engra hagsmuna hafa að gæta um það, hvort söluskatturinn sé örlítið meiri eða minni um hver mánaðamót. En þessir menn hafa, eins og ég sagði, engan möguleika til að staðreyna það, hvort þær skýrslur, sem þeir gefa út og leggja drengskap sinn við, séu réttar eða ekki. Það söluskattskerfi, sem við búum nú við, hefur gengið sér til húðar og það er æ meira aðkallandi, eftir því sem lengra líður, að það sé hreinlega niður lagt og tekið upp það sem kallað hefur verið virðisaukaskattur og ég skal ekki rifja upp hér. Ég vil aðeins benda á eitt atriði sem sýnir rangindin í þessum efnum. Ef tveir menn flytja t. d. vöru til staðar sem er lengst frá Reykjavík, við skulum segja til Raufarhafnar, og annar þeirra kaupir sínar vörur í gegnum kaupfélagið á staðnum, þá verður kaupfélagið að heimta söluskatt af þessum varningi, ef hann fer þannig í gegn og varan er á annað borð söluskattsskyld. Við getum tekið hjólbarða sem dæmi, varahlut í traktor eða eitthvert heyvinnslutæki. En ef maðurinn hefur skynsemi til þess að kaupa tækið í Reykjavík og flytja það á eigin kostnað norður, þá sleppur hann undan söluskatti. Bara þetta litla dæmi sýnir það mikla óhagræði sem landbyggðin hefur af söluskattinum. Þess vegna er það gífurlegt réttlætis- og hagsmunamál einmitt fyrir það fólk, sem fjærst býr Reykjavík, að þetta kerfi sé lagt niður og virðisaukaskatturinn tekinn upp. En um leið undirstrikar þetta það, sem ég hef áður tekið fram, að bæði þessi ráðstöfun og ýmislegt annað í sambandi við afgreiðslu fjárlaga sýnir okkur hversu mjög þessi ríkisstj. ber fyrir borð hagsmuni þess fólks sem fjærst býr Reykjavík. Þegar ég fór fram á það hér fyrir páska, að málið yrði ekki keyrt í gegnum þingið á einum degi, var það að sjálfsögðu til þess að ríkisstj. hefði svigrúm til að bera þetta frv. sitt undir launþegasamtökin og hafa þannig við þau það samráð sem henni ber skylda til lögum samkvæmt. Ég sé enga ástæðu til að efast um að það hafi verið gert og að ríkisstj. hafi notað þennan tíma, sérstaklega daginn í gær þegar gott tóm gafst, til að ræða við launþegasamtökin bæði um söluskattinn og ekki síður hækkun tekju- og eignarskattsins, sem liggur einnig fyrir þinginu að afgreiða, og önnur þau mál, sem þeim koma við, vegna þess að meiri hlutinn af ríkisstj., einir sjö ráðherrar af tíu, eru einmitt menn sem samþykktu Ólafslög á sínum tíma. Ég veit að það hlýtur að vera þeim mikið kappsmál að sýna við afgreiðslu þessa máls nú, hversu ágæt sú lagasetning hefur verið í öllum greinum og hvílík trygging hún hefur verið launþegasamtökunum fyrir því, að sjónarmiða þeirra gætti í sambandi við álagningu opinberra gjalda. Ég vil því vænta þess, að hæstv. ríkisstj., þeir ráðherrar hennar sem með þessi mál fara, geri Alþ. grein fyrir þessum málum nú við 2. umr. málsins, þannig að fyrir liggi hvaða augum launþegasamtökin líta á þetta mál. Grunur minn er sá, að það, sem framkvæmdastjóri Alþýðusambands Íslands sagði, sé í raun kjarni málsins. Hér er ekki um það að ræða að þyngja annaðhvort beina skatta eða óbeina. Hér er hvort tveggja gert í einu og samtímis. Það er lagt fram í Ed. frv. um að þyngja beinu skattana um leið og lagt er til í Nd. að óbeinu skattarnir séu hækkaðir. Að sjálfsögðu má ræða þetta mál frá mörgum sjónarhornum. Það má benda á það í þessu sambandi, sem raunar blasir við, að með því að ríkisstj. leiddist út á þessa braut gafst hún upp. Þessi tvö frv. ætti í rauninni að sameina og skíra frv. um uppgjöf ríkisstj., vegna þess að þau sýna það í fyrsta lagi, að hún hefur ekki getað staðið við það ætlunarverk sitt að hækka ekki skattana, eins og hæstv. forsrh. lýsti yfir í viðtali við Vísi að ríkisstj. mundi ekki gera. Í öðru lagi hefur henni ekki tekist að halda þannig á málum, að kaupmátturinn héldist sá sami og áður, sem ráðherrar Alþb. lýstu yfir að væri grundvöllur þess að þeir tækju þátt í stjórnarsamvinnunni. Og í þriðja lagi er það alveg ljóst, að á þeirri niðurtalningarleið, sem ráðherrar Framsfl. töluðu um, ætla þeir aldrei að geta stigið fyrsta skrefið, hvað þá meir. Bólu-Hjálmar orti: Oft hefur heimsins gálaust glys gert mér ama úr kæti. Hæg er leið til helvítis, hallar undan fæti. Ég er nú ekki að segja að við séum langt komnir þangað. En hitt er alveg ljóst, að þar sem hallar undan, það er ekki í verðbólgunni - það hallar undan lífskjörunum og í því að landinu sé almennilega stjórnað. Menn leiða að því getum og eru oft að tala um það, hvernig þessi ríkisstj. sé mynduð. Ég man eftir því frá síðustu misserum, að ýmsir hafa verið að tala um að ekki væri hægt að stjórna þessu landi án þess að Alþb. væri í ríkisstj., vegna þess að það átti að hafa einhver tröllatök á verkalýðshreyfingunni sem tryggði að engu skipti hvað ríkisstj. gerði, sem þeir ættu aðild að, aðilar vinnumarkaðarins, það mundi ekki koma til vinnustöðvana og verkfalla. Við sáum það á árinu 1979, að verkfallsdagarnir urðu ekki síður margir á því ári en mörgum öðrum. Og við sjáum það á því, sem er að gerast fyrir vestan núna, að það er ekki afskaplega friðvænlegt í þjóðfélaginu. Og þó að ég vilji ekki skilja ummæli Ásmundar Stefánssonar í Vísi sem beina hótun til ríkisstj. um að hafa sig nú hæga, þá er enginn vafi á því, að mikill þungi fylgdi hans ummælum. Við skulum ekki gleyma því, að þeir ráðh. Alþb., sem sitja í ríkisstj., hafa síður en svo orð á sér fyrir að vera einhverjir sérstakir fulltrúar launþega. Ég veit ekki einu sinni hvort einn einasti þessara manna hefur setið eitt einasta Alþýðusambandsþing eða BSRB-þing. Ég veit ekki hvort þeir hafa einu sinni orðið varamenn í einhverju litlu verkalýðsfélagi austur á landi.  (Gripið frsm í: Nei, nei.)  Þeir hafa ekki verið það, nei, enda má nú oft heyra í ræðum þeirra að þeir eru ekki sérlega kunnugir hagsmunamálum launþega og vita ekki afskaplega mikið um þau. En það er enginn vafi á því, að hvað svo sem mönnum sýndist í versta skammdeginu, þá hefur sú ríkisstj., sem nú situr, ekki á sér yfirbragð þeirra manna sem hafa á undanförnum árum gert sér sérstakar grillur út af því fólki sem er lægst launað í þjóðfélaginu. Og það fer ekki fram hjá neinum, að það virðist vera nákvæmlega sama á hvaða nótur er slegið hér í sölum Alþingis í sambandi við kjaramálin. Það fólk, sem hæst hefur talað í þeim efnum á s. l. árum eða jafnvel áratugum, segir ekki eitt einasta orð núna, í hæsta lagi tekur í nefið. Og hvernig skyldi standa á því? Við þurfum ekki að leita langt eftir svarinu. Sá maður, sem loksins komst á þing á því herrans ári 1979, formaður Verkamannasambands Íslands, hv. 7. þm. Reykv., veltir því áreiðanlega fyrir sér oftar en einu sinni, hvers vegna hann hafi ekki haldið sig utan við sali þessa húss, því að hann finnur að það verður ekki létt verk fyrir hann frekar en fyrir 8. landsk. þm., Guðrúnu Helgadóttur, að verja þessa stjórn falli og ryðja henni veginn ofan í vasa þess fólks sem ég vil segja að annar þessara þm. hafi gert að ævistarfi sínu að berjast fyrir. Það er út af fyrir sig alltaf skemmtilegt að hlusta á það, þegar þessir hæstv. ráðh. reyna að verja aðför sína að launafólki nú. Þannig hefur það oftar en einu sinni komið fyrir, eins og ég vék að áðan, að hæstv. iðnrh. talar um það eins og eitthvert sérstakt gustukaverk sem hann hafi-gert fyrir borgara þessa lands, þegar hann tók söluskattinn af nauðsynjavörunum. En hvað gerði hann í staðinn? Hann kleip nokkur prósent af laununum. Það var ekki eins og hann væri að gera eitthvað „gratís“, og það þarf enginn maður að halda það, að þegar ríkisstj. grípur til þeirra ráða að falsa framfærsluvísitöluna, þá sé það gert til þess að launþegar græði. Auðvitað er það gert til þess að launþegar tapi. Öll þessi vísitölusvik eru auðvitað gerð til þess. Ég veit vel að ef þeir menn, sem telja sig stuðningsmenn ríkisstj., sem telja sig vera sérstaka málsvara launafólks, kæmust með tærnar þar sem hv. 2. þm. Norðurl. e. er með hælana í sambandi við bændur, þá mundi frv. af þessu tagi ekki vera lagt fyrir þetta þing. Það er engin hætta á því, því að hv. þm. Stefán Valgeirsson sá fyrst um það að bændur fengju sitt. Ég á að vísu eftir að sjá að öll kurl séu komin þar til grafar, og ég öfunda ekkert þennan hv. þm. af því núna á næstu misserum að útskýra fyrir stéttarbræðrum sínum í Eyjafirði og víðar hvernig komið er hag landbúnaðarins eftir að Framsfl. er búinn að vera í ríkisstj. í 10 ár og hefur allan tímann haft þessi mál með höndum, allan tímann þangað til loksins núna að þeir hlupu til og náðu í einn úr okkar hópi, smygluðu honum út bakdyramegin til þess að gá hvort hann gæti ekki hresst upp á sakirnar. Og það þekki ég til hv. 2. þm. Norðurl. v., Pálma Jónssonar, þó svo að ég sé ekki sáttur við hann í bili og kunni honum litlar þakkir fyrir framtakið, þá ætla ég ekki að líkja því saman fyrir bændur hvaða munur það er að hafa hann þó fyrir sínum málum heldur en núv. formann Framsfl., þann mann sem gegndi því embætti áður, þó svo hann sé bandingi í ríkisstj. og þó svo ég viti að Framsfl, muni ekki hafa víðsýni til þess nú að láta sjálfstæðismenn alveg ráða ferðinni í landbúnaðarmálunum, því að það er það eina, sem verulega ríður á núna, að með heilbrigðum hætti sé að þessum málum staðið. Það er svolítið merkilegt að hugsa sér það, eins og hv. 3. þm. Austurl. sagði fyrir páskana, að við í stjórnarandstöðunni mundum bera ábyrgð á því, ef þetta frv. næði ekki fram að ganga. Það yrði nú meiri þunginn, það hvíldi þungt á manni, ef maður gæti stöðvað þó ekki væri nema eitt einasta af öllum þessum skattahækkunarfrv. Maður mundi sofa betur eftir þá nótt. Það er alveg nægilegt þingfylgi fyrir því að koma til móts við þá sem búa við verst kjör í sambandi við húshitunarmálin, og við í Sjálfstfl. erum reiðubúnir til þess að ræða um það við ríkisstj., hvernig koma megi við sparnaði og hagsýni í ríkisrekstrinum til þess að koma til móts við þær þarfir. Við höfum aldrei skorast undan því.  Það er því miður svo, að þó að hægt sé að sýna fram á það með fullum rökum, eins og gert hefur verið bæði í fjvn. og hér í nefndum, þá er varla að þessi skattahækkunarfrv. fáist einu sinni rædd í þeim nefndum sem þeim er vísað til, að maður tali nú ekki um það, að aðilum vinnumarkaðarins sé gefið tækifæri til að skýra sín viðhorf. Þess vegna mun það vafalaust ganga í gegn, að söluskatturinn verður hækkaður með þessum hætti. Það hefur að vísu fengist fram, að hækkunin verði 25% minni en upphaflega var stefnt að, og má segja að það sé nokkur sigur. En auðvitað væri best að þetta frv. yrði fellt og ríkisstj. reyndi með þeim hætti að koma til móts við fólkið í landinu og meta að einhverju þær hógværu kröfur, sem Alþýðusamband Íslands hefur gert í sambandi við kjaramálin, þar sem aðeins er farið fram á 5% grunnkaupshækkanir. Ef það er borið saman við það sem gert var á vordögum 1977, þá var um það samið að grunnkaupshækkanirnar yrðu 42% á einu og hálfu ári, og þó var þá um fullkomnari verðbótavísitölu að ræða en nú er í gildi, svo að þetta er ekki mikið sem farið er fram á í 50–60% verðbólgu. En það mun sýna sig, ef þessi óskammfeilni heldur áfram, að það er nóg svigrúm upp á við. Það er hægt að auka kaupkröfurnar og það getur farið svo að launafólk eigi ekki annars úrkosta. Eða hvernig haldið þið að launafólkið í landinu hafi það núna í haust, ef ríkisstj. tekst það sem fjmrh. hefur raunar lýst yfir að hann ætli sér, að ekki verði samið við opinbera starfsmenn fyrr en búið verði að semja á hinum almenna launamarkaði? Ef engar grunnkaupshækkanir verða fyrr en guð má vita hvenær, kannske í haust eða kannske eftir ár, hvernig haldið þið að ástandið verði í landinu þegar skattseðlarnir koma? Menn geta rétt hugsað sér það. Þegar ofan á þetta koma afborganir af þeim verðtryggðu lánum, sem fólkið hefur orðið að taka á undanförnum árum, þegar verðbólgan þýtur svona upp og útlánavísitalan er miklu hærri en nemur kauphækkununum, þá geta menn rétt ímyndað sér hverjar afleiðingarnar verða. Þá mun það sýna sig, að það verður ekki létt verk að koma þessu saman. Við skulum ekki gleyma því, að launþegar eru búnir að sýna mikla biðlund. Þetta er ólíkt því sem var þegar Geir Hallgrímsson var forsrh., þegar aldrei mátti bíða með neitt og þegar heil kosningabarátta var þannig háð að jafnvel gleymdist sá mikli launamismunur sem orðið hefur milli ýmissa aðila, eins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, BHM og Alþýðusambandsins, svo að eitthvað sé nefnt. Það var allt saman upp hafið og þeir gengu hér um, fóru hér ríðandi um héruð, fulltrúi frá Alþýðusambandinu, fulltrúi frá háskólamenntuðum mönnum og fulltrúi frá BSRB, og þeir sögðu að sá mikli sigur hefði nú unnist í baráttunni við íhaldið, að þessir þrír launþegahópar hefðu komið sér saman í eitt skipti fyrir öll um það heilaga mál, að samningarnir skyldu í gildi. Og það var á þessum vordögum sem hv. 7. þm. Reykv. talaði um það 1. maí hér á Lækjartorgi, að hann ætlaði ekki að róa með kóngsins þjón yfir Skerjafjörð, - í líkingum talað að hann mundi ekki sætta sig við það, að við völd væri í landinu ríkisstj. sem gengi á þann samningsbundna kaupmátt. En upplitið á honum er ekki jafnbjart nú og það var þá. Það er náttúrlega umhugsunarefni ekki aðeins fyrir þingheim, heldur fyrir fólkið í landinu, ekki aðeins fyrir stjórnarandstöðuna, heldur fyrir fólkið almennt í landinu, hvaða völd borgarinn á orðið, þegar þeir menn, sem ráða ríkjum, kunna sér ekki hóf. Hversu langt hefur ein ríkisstj. heimild til að ganga? Hversu lengi getur þingmeirihluti varið fyrir sjálfum sér að verja vonda ríkisstj. falli? Þetta er mikið umhugsunarefni. Og svo aftur sé vitnað í Kaj Munk, þá komst hann að þeirri niðurstöðu, að kristnir menn gætu þolað ýmislegt. Þeir gætu jafnvel þolað það að svelta, það mætti ganga býsna langt á þá, vegna þess að maður á að borga keisaranum það sem keisarans er. Og ef maður fylgir þeim þankagangi og ef maður hugsar sér það, að Íslendingar eigi að sýna þessari ríkisstj. alla þá auðmýkt sem einn kristinn maður getur sýnt vondum valdhöfum, þá má segja að það sé kannske langt í rauða strikið, ég neita því ekki. En að hinu leytinu held ég því fram, að það sé hægt að hugsa sér að það sé öllu betri ríkisstj. í landinu. Og ég leyfi mér að halda því fram, að þjóðin eigi það skilið að hafa betri ríkisstj. en þetta. Sumir eru meira að segja svo bjartsýnir, að þeir halda að henni verði komið frá án kosninga. Ég veit það ekki, það má vera. Í ríkisstj. er einstaka maður sem ég er ekki alveg úrkula vonar um að muni standa sig betur en hinir, sérstaklega sá eini, sem situr hér inni núna, hæstv. menntmrh. Ég hef einhverjar vonir um að hann muni reyna að standa sig betur en hinir. En ég verð að segja það, að eins og aðfarirnar hafa verið og eins og tildrögin voru að því að þessi ríkisstj. settist að völdum, þá finnur maður að það, sem réð þeim gerðum, var ekki að ríkisstj. væri sammála um einhverja úrlausn í vandamálum þjóðarinnar. Hún hafði ekki fundið neina stefnu, neinn sannleika, sem gæti leitt okkur út úr þessari eyðimörk, heldur var það bara þráin í stólana sem réð ferðinni. Þegar svo er komið veit maður náttúrlega ekki hversu lengi þetta getur staðið. Það er erfitt að gera sér grein fyrir því. Ég vil sem sagt vara við þessu, vara hæstv. ríkisstj. við því í fullri góðvild og elskulegheitum að hún er að ganga býsna langt núna með því að bæta þessum sköttum ofan á þá skatta sem fyrir voru. Mér skilst að heildarskattheimta ríkis og sveitarfélaga þyngist um 54 milljarða á þessu ári og því síðasta. Það er 1.2 millj. á fimm manna fjölskyldu í landinu. Það er athyglisvert, að á sama tíma og þetta hefur gerst hafa þjóðartekjurnar minnkað jafnt og þétt. Það er ekki svo að ríkið sé að taka hlutdeild í auknum þjóðartekjum. Nei, þær hafa minnkað á mann. Öll þessi nýja skattheimta, 54 milljarðar, er af því sem atvinnureksturinn og fólkið í landinu höfðu áður. Það hafa ekki bæst við neinar nýjar tekjur. Þess vegna er það líka sem við sjáum að atvinnuvegirnir eiga alltaf erfiðara með að standa sig en áður. Þess vegna er það sem við verðum vör við að ráðstöfunartekjur heimilanna hafa minnkað. Og ég verð að segja það, að þó að þessir ágætu menn geti huggað sig við að lesa það í einhverju blaði fyrir austan, að fólkið verði ekkert vart við það þótt söluskatturinn hækki, þá eru til allrar hamingju enn til í þessu landi hagsýnar húsmæður og ýmsir menn sem fylgjast nokkuð með, og það mun líka sýna sig þegar kemur að mánaðamótum, að margur mun eiga lítið eftir.



Herra forseti. Hér er á ferðinni mál sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt ofurkapp á að fá afgreitt sem allra fyrst. Hún lagði slíkt ofurkapp á afgreiðslu málsins, að hún ætlaði á tímabili að krefjast þess, að þm. ekki aðeins sætu á fundi fyrir páska bæði daga og nætur, heldur einnig á helgum dögum. Það var gert samkomulag um meðferð málsins og umr. hófst hér um hálfsex. Hæstv. forsrh., oddviti þessarar ríkisstj., hefur ekki verið við umr. Hæstv. fjmrh., sem er flm. þessa frv., hefur setið hér eins og kría á steini, verið með höppum og glöppum viðstaddur umr. Hæstv. iðnrh., sem þetta mál heyrir meira og minna undir, er ekki viðstaddur. Hæstv. viðskrh., sem fer með verðlagsmál í þessu landi, - en verði frv. þetta samþ. mun það hafa áhrif til stórhækkunar á vöruverði og til hömlunar því að menn komist út í margumrædda niðurtalningu verðbólgunnar, - hann er ekki við. Hæstv. utanrrh. fékk á s. l. vetri sett lög sem við hann eru kennd og kölluð Ólafslög, sem mæla svo fyrir að stjórnvöld skuli hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins um lagasetningu eins og þessa. Þetta hafa stjórnvöld ekki gert. Sá maður er ekki við sem þessi lög eru við kennd. Hæstv. landbrh. er fyrir nokkru farinn úr húsinu. Hæstv. dómsmrh. hefur ekki verið viðstaddur þessar umr. Hæstv. sjútvrh., formaður stærsta stjórnarflokksins, er ekki viðstaddur. Hæstv. félmrh., sem á að sjá um að lagaákvæðin um samráð við verkalýðshreyfinguna séu virt, er ekki viðstaddur. Aðeins einn hæstv. ráðh., hæstv. menntmrh., hefur setið hér við þessar umr. af tíu ráðherrum. Aldrei hefur verið fjölmennari ríkisstj. á Íslandi en nú, og ég man ekki eftir því á mínum þingferli að hæstv. ráðh. hafi setið jafnilla þingfundi eins og nú. Þessari ábendingu vildi ég koma á framfæri við hæstv. forseta, sem hefur nú ákveðið að halda umr. áfram kl. 9. Ég ætla að mælast til þess við hæstv. forseta, að hann sjái til þess að þeir ráðh., sem því geti komið við, sinni þingskyldum sínum með því að vera hér viðstaddir þegar umr. hefst í kvöld. Verði þess ekki kostur, þá taki hæstv. forseti þá ákvörðun að fresta frekari umr. málsins.



Herra forseti. Að gefnu tilefni vegna ræðu hv. síðasta ræðumanns, hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, og aths. vil ég aðeins skýra frá því, þar sem hann lýsti eftir ráðh., að hæstv. viðskrh. dvelst erlendis. Hann fór til London og það er kominn hér fyrir hann varamaður. Hæstv. utanrrh. hefur unnið í dag að undirbúningi fundahalda út af Jan Mayen-málinu og það situr líka varamaður fyrir hann hér á Alþ. Þeir eru sem sagt báðir tveir til annarrar kirkju kallaðir, og það verður að hafa það þó að þeir hafi misst af hinni ítarlegu ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals áðan.



Forseti mun koma tilmælum hv. 3. þm. Vestf. til réttra aðila, en fundi er frestað til kl. 9. - Fundarhlé.



Herra forseti. Skömmu fyrir matarhlé gerði ég aths. við það, að af tíu ráðherrum í hæstv. ríkisstj. væri aðeins einn viðlátinn og sá eini var hvorki flm. umrædds frv., hæstv. fjmrh., né heldur oddviti ríkisstj. og sá ráðh. í ríkisstj. sem fer með efnahagsmál, hæstv. forsrh., né heldur sá ráðh. sem málið varðar einna mest fyrir utan þessa tvo, hæstv. iðnrh. Ég bað forseta að reyna að sjá til þess, að hæstv. ráðh. - sem leggja mjög mikið upp úr því að fá þetta mál afgreitt - sinntu þingskyldum sínum, a. m. k. þeir ráðh. sem eiga sæti í þessari deild, og væru viðstaddir umr. hér í kvöld. - Ég sé mér til mikillar ánægju að einn af þeim þremur hæstv. ráðh., sem málið varðar mest, hæstv. iðnrh., er mættur til leiks, en hvorugur hinna tveggja, hvorki oddviti ríkisstj., hæstv. forsrh., né flm. frv., hæstv. fjmrh. Mér er nú hálfilla við að óska eftir hléi þangað til þessir tveir ágætu heiðursmenn koma í salinn, því að það væri þá í fjórða sinn sem yrði að gera hlé á umr. um frv. um orkujöfnunargjald vegna þess að hæstv. fjmrh., flm. frv., hefði ekki tíma til að sitja þingfundi. En ég vildi engu að síður óska eftir því við forseta þessarar deildar, að hann gerði ráðstafanir til að láta þessa tvo hæstv. ráðh., sem málið varðar mest, af því vita að það er fundur hér í deildinni í kvöld. Þeir eiga sæti í þessari hv. deild og það er verið að ræða mál sem varðar ríkisstj. þeirra mjög mikið, annar þeirra er flm. að því og hinn, hæstv. forsrh., er oddviti ríkisstj.  Það er dálítið athyglisvert að bera saman annars vegar orð einstakra ráðh. í þessari ríkisstj. - bæði úr síðustu kosningabaráttu, stefnuskrám sem menn gáfu þá út, og enn fremur frá fyrstu dögum ríkisstj., - bera saman þau orð og þær yfirlýsingar, sem þessir ágætu menn létu þá falla, og efndirnar og þær aðgerðir sem þeir láta nú frá sér fara. Ég man t. d. vel eftir því, að í umr. um stjórnarmyndun að loknum kosningum í des. skar formaður Framsfl. sig nokkuð frá forustumönnum annarra flokka að því leyti, að hann var stöðugt, við öll möguleg og ómöguleg tækifæri, að gefa út alls konar yfirlýsingar um möguleg og ómöguleg mál, og hefur ekki í seinni tíð fundist annar forustumaður stjórnmálaflokks, sem er eins yfirlýsingaglaður og hæstv. ráðh., formaður Framsfl. Sú yfirlýsing, sem hæstv. ráðh. gaf á þeim tíma í blöðum og fjölmiðlum og lítill vandi er að fletta upp, - sú yfirlýsing sem hann gaf hvað oftast og var þó af mörgu að taka, var þess eðlis, að Framsfl. teldi að ekki ætti nú að hækka skatta. Hæstv. ráðh., formaður Framsfl., tók hvað eftir annað fram að efnahagsvandann og fjármálavanda ríkisins yrði að leysa án þess að til kæmi hækkun skatta. Hæstv. ráðh. tók þetta fram hvað eftir annað á meðan hann stóð í stjórnarmyndunarviðræðum, m. a. á fjölmörgum fundum, sem ég átti sæti á með honum, og við blöð og fjölmiðla á þessum tíma, og endurtók þessa yfirlýsingu sína í nafni Framsfl. og allra þm. hans, m. a. þeirra sem hér sitja nú og búa sig undir að greiða atkv. með söluskattshækkun upp á tæpan milljarðatug. Hann endurtók þetta ekki aðeins á meðan hann var í viðræðum við okkur og aðra um ríkisstjórnarmyndun. Hæstv. ráðh. margendurtók þetta eftir að til ríkisstj. hafði verið stofnað, bæði hér á Alþ. og í fréttum fjölmiðla. Þetta voru yfirlýsingarnar sem hæstv. ráðh. gaf í nafni Framsfl. fyrir nokkrum dögum. Nú er komið að því að flokkur hans ætlar að standa við stóru orðin. Og hann gerir það svona, eins og við höfum séð nú í dag og dagana áður en við tókum páskafrí. Hæstv. forsrh., - sem er hættur að mæta hér á þingfundum nema rétt á meðan fundir eru settir kl. 2 á daginn, en svífur að öðru leyti í sjöunda himni síns virðulega embættis utan og ofan við þá atburði sem gerast hér í þingsölum, - margendurtók slíkar yfirlýsingar. Það er ekki langt síðan hann svaraði fsp. á vegum dagblaðsins Vísis, þar sem hann var m. a. spurður um skattamálin. Þá margtók hann fram að það væri ekki aðeins vilji hans og þeirra málaliða sem honum fylgja, að skattar verði nú ekki hækkaðir, heldur væri það stefna ríkisstj., stjórnarinnar sem hann veitti forstöðu, að nú ætti að taka öðruvísi á málum en aðrar ríkisstjórnir Framsóknar-kommaáratugarins hafa gert, nú ætti að leysa málin án þess að hækka skatta. E. t. v. veit hæstv. forsrh., - sem hefur, eins og ég sagði áðan, svifið um í sjöunda himni síns virðulega embættis utan og ofan við þá atburði sem gerst hafa hér á Alþingi Íslendinga undanfarna daga, - e. t. v. veit hæstv. forsrh. ekki að ríkisstj. hans hefur lagt fram ekki eitt, ekki tvö, heldur mörg frv. á undanförnum dögum, sem öll stefna í þveröfuga átt við það sem hann hafði lofað kjósendum sínum í kosningabaráttunni - og þjóðinni eftir að ríkisstj. var stofnuð. E. t. v. er hæstv. forsrh. ekki kunnugt um þetta. Og það er e. t. v. ekkert einkennilegt að honum sé það ekki kunnugt, því að hann er yfirleitt ekki viðstaddur þingfundi hér. En það væri þá ráð, að einhver góðviljaður maður segði honum frá því, svo að það kæmi honum ekki mjög á óvart næst þegar hann þarf að svara fsp. á vegum dagblaða, - svo að maður tali nú ekki um ef það dettur í hann að leita endurkjörs eins og Adenauer - ef það dettur í hann að fara að endurtaka yfirlýsingar sínar um það, að nú eigi að leysa málin án skattahækkana. Hvað er það, sem formaður Framsfl., hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson, og varaformaður Sjálfstfl., hæstv. forsrh. Gunnar Thoroddsen, ásamt gáfumannafélaginu í Alþb., - hvað er það, sem þessir þrír aðilar í sameiningu hafa ýmist fengið afgreitt hér á Alþ. undanfarna daga eða biðja um afgreiðslu á í sambandi við skattamál og skattahækkanir? Það er búið að hækka útsvar um rúma 5 milljarða kr., um 10%. Þessi útsvarshækkun er, eins og öllum þm. er ljóst, brúttóskattur sem tekur lítið sem ekkert tillit til raunverulegra tekna þeirra, sem skattinn greiða, að því leytinu til að hann leggst af fullum þunga á lægst laun. Og ég spyr: Var það þetta, sem hæstv. forsrh. Gunnar Thoroddsen bað fólk um að styðja sig til, þegar hann sóttist eftir atkvæðum þess í síðustu kosningum? Var það þetta, sem hæstv. félmrh. Svavar Gestsson fékk sín atkvæði út á í Reykjavík? Eða hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson? Eða hv. þm. Guðrún Helgadóttir? Eða hæstv. ráðh. Hjörleifur Guttormsson? Eða hæstv. ráðh. Ragnar Arnalds? Var það þetta, sem þeir voru kosnir til að gera? Var það þetta sem þeir báðu um atkvæði fólksins til að gera í des. s. l.? Þá hafa þessir sömu menn með fjárlagaafgreiðslu sinni og með frv. um skattstiga óskað eftir því, að tekjuskattar verði hækkaðir um 40% frá því fjárlagafrv. sem minnihlutastjórn Alþfl. lagði fram. E. t. v. vilja menn ekki miða við það, telja það óraunhæft. Þá skulum við miða við skattbyrðina sem hlutfall af tekjum greiðsluárs. Með þessari afgreiðslu er ríkisstj. að hækka skattbyrði í hlutfalli af tekjum úr 13.4% á árinu 1979 í um 14% á árinu 1980. Það er sem sé verið að hækka skattbyrði í tekjuskatti til viðbótar við hækkun skattbyrðar í útsvari. Var það þetta, hæstv. ráðh. Friðjón Þórðarson, sem þú baðst um atkvæði kjósenda þinna í Vesturlandskjördæmi til að gera? Var það til þess að gera þetta, hæstv. ráðh., sem þú varst kjörinn á þing? Hæstv. félmrh. Svavar Gestsson, var hann kjörinn hingað á þing til þess að standa að þessu? Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson ásamt hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur, var það þetta sem þið báðuð um atkvæði ykkar kjósenda í síðustu kosningum til að standa að að framkvæma.

Nei. Það var nú ekki þetta.

Það var ekki þetta. En það er ekki nóg með það, heldur flýgur það nú manna á milli hér í Alþ., að hæstv. ríkisstj. hafi komist að þeirri niðurstöðu, að sá skattstigi, sem hún lagði fram í frv. rétt fyrir páska, sé ekki nógu hár. Þrátt fyrir það að hæstv. ríkisstj. reikni í þessum skattstiga með því að hafa 2–3 milljarða upp á að hlaupa í tekjum af tekjuskatti umfram það sem fjárlög gera ráð fyrir, þá telur hún, eftir því sem hvíslað er hér í sölum Alþingis, að þessi áætlun sé of lág. Og hún ráðgerir nú - hvort sem af því verður eða ekki - að fá stuðningslið sitt í þeirri nefnd, sem fjallar um frv. þetta, til að flytja till. um aukahækkun á tekjuskatti. Nú liggur það fyrir - ég veit ekki hvort öllum þm. er það ljóst - en það liggur fyrir að sú tekjuhækkun, sem liggur til grundvallar þessum skattstiga, sú spá um tekjuhækkun milli ára er byggð á því, að tekjur á milli áranna 1978 og 1979 hafi vaxið um 45%. Á þeirri forsendu eru allir útreikningar skattstigans byggðir. Nú hafa flestallir einstaklingar á Íslandi skilað sínum skattframtölum og þegar hafa verið tekin úrtök úr þessum skattframtölum í nokkrum stærstu sveitarfélögum landsins. Þessi úrtök benda til að tekjur á milli áranna 1978 og 1979 hafi hækkað um meira en 45%, eða 46–47%. Það mun færa ríkisstj. 2–4 milljarða kr. tekjur af tekjuskatti umfram það sem áætlun hennar um skattstiga gerði ráð fyrir. Ég er alveg sannfærður um að hæstv. ríkisstj. og ráðh. hafa ekki flaggað þessum upplýsingum við stuðningsmenn sína á Alþ., sem þeir ætlast til að flytji nú till. í nefndum þingsins um að hækka þessa skattstiga, þannig að skattbyrðin í prósentum af tekjum greiðsluárs verður meiri, hækkar úr 13.4% á síðasta ári í 14% á árinu 1980. Í þriðja lagi leggur hæstv. ríkisstj. fram frv. um að hækka söluskatt um 1.5%. Og samkv. orðanna hljóðan í því frv. á sá skattur allur að renna í ríkissjóð. Það er ekki gert ráð fyrir því í frv., að gildistíma þess séu nokkur takmörk sett, heldur gildi það hér eftir þangað til ákvæði laga um þessa skattheimtu verði numin úr gildi. Og það er heldur ekkert í frv. sem bindur núv. ríkisstj. né heldur þær, sem eiga eftir að taka við af þessari ríkisstj., - það er ekkert í frv. sem bindur ríkisstj. þessa eða þær komandi til þess að ráðstafa einhverjum hluta af þessari söluskattshækkun til jöfnunar kyndikostnaðar eða til úrbóta í húshitunarmálum, - ekkert. Þessi skattlagning hefur upphaf, en engan endi. Hún hefur þann almenna tilgang að útvega meira fé í ríkissjóð til almennrar greiðslu, en það er ekki stafkrókur í frv. sem bindur þær tekjur, sem aflað er samkv. frv., á einn eða neinn hátt, hvorki til jöfnunar kyndikostnaðar né annars þvílíks. Þetta er athyglisvert fyrir menn að gera sér í hugarlund, t. d. fólk eins og hv þm. Guðmund J. Guðmundsson eða hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur, í þeim aðstæðum sem Alþ. ánú við að búa, þegar búið er að afgreiða fjárlög án þess að þar sé gert ráð fyrir neinu framlagi öðruvísi en með þessum hætti til jöfnunar kyndikostnaðar. Ef þessir hv. þm. gæfu nú gaum að málinu er ekki víst að þeir væru reiðubúnir að afgreiða slíka hækkun á .söluskatti með upphafi, en engum endi, þ. e. að leggja upp í hendurnar á öllum ríkisstj. - bæði þeirri ríkisstj., sem þau styðja nú, og þeim ríkisstj., sem eiga eftir að taka við af henni einhvern tíma í framtíðinni og ekki er víst að þessir hv. þm. styðji - leggja öllum slíkum ríkisstj: upp í hendurnar 1.5% hækkun á söluskatti. Eru þessir þm. reiðubúnir að afgreiða þá söluskattshækkun án þess að eitt eða neitt sé sagt í því frv. um að tekjunum af hækkuninni eigi að verja t. d. til jöfnunar kyndikostnaðar? Hafa þessir hv. þm. hugleitt þetta? Það gefur auðvitað auga leið, að jöfnun kyndikostnaðar hefur alls ekki vakað fyrir þeim hæstv. ráðh. sem þetta frv. hafa samið. Ef jöfnun kyndikostnaðar hefði vakað fyrir þeim og úrbætur í því, þá hefðu þeir auðvitað í frv. sjálfu bundið tekjuöflunina til þessara tilteknu þarfa. En það er ekki gert. Það eina, sem á eitthvað skylt við jöfnun kyndikostnaðar í þessu frv., er fyrirsögnin. Lögin, eins og þau eru úr garði gerð, eru lög um almenna tekjuöflun fyrir ríkissjóð, þar sem söluskattur verður hækkaður úr 22% í 23.5% án þess að þeirri hækkun sé nokkurn tíma ætlað að enda. Þetta er viðvarandi söluskattshækkun í fyrsta lagi og í öðru lagi án þess að tekjur af þeirri söluskattshækkun séu með nokkrum hætti bundnar til þess verkefnis í framtíðinni sem sagt er að þær eigi að renna til, þannig að t. d. við gerð næstu fjárlaga er sú ríkisstj. - hver svo sem það verður - sem annast gerð þeirra fjárlaga, alls ekki bundin við það að nota tekjurnar eða brot af tekjum af þessari söluskattshækkun til verðjöfnunar á kyndingarkostnaði. Hún gæti átt það til - alveg eins og núv. hæstv. ríkisstj. - að skila fjárlagafrv. sínu með þessum tekjum, en ekki með einnar einustu krónu útgjöldum til jöfnunar kyndikostnaðar, og koma svo aftur til Alþingis og sega við það.: Nú þurfum við 1.5% söluskattshækkun í viðbót í jöfnun kyndikostnaðar. Nú þurfum við að hækka söluskattinn úr 23.5% upp í 25%. - Og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, hv. þm. Guðrún Helgadóttir og aðrir þeir þm., sem ætla að styðja ríkisstj. í þessu, eiga sér enga vörn fyrir slíkum vinnubrögðum, vegna þess að þessir hv. þm. hafa ekki gætt þess í fyrsta lagi, að þessi söluskattshækkun ætti sér einhver endalok, hún stæði t. d. ekki nema bara á þessu ári og hana yrði síðan að endurnýja á næsta ári ef ekki fyndust aðrar leiðir. Þessir hv. þm. hafa ekki gefið gaum að því. Og þeir hafa ekki heldur gefið gaum að því að binda þá tekjuöflun, sem þarna á fram að fara, við þau útgjöld sem sagt er að verið sé að afla teknanna til. Þessir hv. þm. hafa m. ö. o. látið hlunnfara sig með fyrirsögninni og leggst þá lítið fyrir kappana. Þá er mjög athyglisvert í sambandi við þetta mál og þau tíðindi, sem hafa orðið hér á Alþ. í sambandi við afgreiðslu þess, að hugleiða hver er staða hæstv. forsrh. og málaliða hans í þessari ríkisstj. Þessir hv. þm., núv. hæstv. ráðh., komu fram fyrir kjósendur sína í desembermánuði s. l. og boðuðu allir eina ákveðna stefnu, sem var sameiginlegt einkenni á öllum málflutningi sjálfstæðismanna í síðustu kosningum, án tillits til þess, hvort þeir buðu sig fram á D-lista eða einhverjum öðrum lista. Það var sameiginlegt í málflutningi allra þessara manna að þeir sögðu: Ef kjósendur veita okkur traust og við komumst til áhrifa á landstjórnina, þá verður það okkar fyrsta verk að afnema skatta vinstri stjórnarinnar, þá skatta sem við teljum ekki aðeins óþarfa, heldur rangláta. - Þetta var rauði þráðurinn í málflutningi allra sjálfstæðismanna í desembermánuði s. l., án tillits til þess, hvort þeir buðu sig fram á D-lista eða undir öðrum listabókstaf. Og þá var þetta líka sannfæring hv. þm. Alberts Guðmundssonar, því að þetta er sjálfsagt sú eina sannfæring hv. þm. sem hefur haldist nokkurn veginn óbreytt þann tíma sem hann hefur setið hér á þinginu, þangað til nú. Það var þetta, hæstv. landbrh., hæstv. dómsmrh., sem kjósendur ykkar áttu von á að þið munduð gera - ef þið fengjuð aðstöðu til - eftir að þið höfðuð verið kjörnir hingað til þings. En hver eru örlög ykkar og annarra þeirra sem ykkur fylgja að málum í Alþb. og Framsfl.? Jú, þeir búa sig ekki aðeins undir að framlengja alla þessa vondu skatta sem þeir börðust svo hart gegn fyrir einu ári og báðu um atfylgi kjósenda sinna til þess að afnema, þeir ætla ekki aðeins að sporðrenna þeim hverjum á fætur öðrum og öllum í einu, heldur ætla þeir að gera sér lítið fyrir og ganga skrefinu lengra. Þeir ætla að ganga í það verk sem við Alþfl.-menn neituðum að ganga í fyrir Framsfl. og Alþb., að bæta ofan á skattaklyfjarnar sem búnar voru til í fyrra. Þetta er hlutskipti hæstv. forsrh. og málaliða hans nú á þessum dögum. Var það þetta, hæstv. landbrh., sem þú varst kjörinn til að gera? Var það þetta, hæstv. dómsmrh., sem þú fékkst atkvæði kjósenda í Vesturlandskjördæmi til að framkvæma? Sjálfsagt þurfa einhverjir kjósendur ykkar að spyrja ykkur þessarar spurningar og ykkur vefst sjálfsagt ekki tunga um tönn að svara henni. En það er mjög athyglisvert, að þessir hv. þm. og ráðh. hafa ekki sagt aukatekið orð um þær skattahækkanir sem hafa verið til umr. og afgreiðslu hér á þingfundum. Þeir hafa látið sér nægja að horfa í gaupnir sér og rétta síðan upp höndina þegar samráðherrar þeirra í Alþb. og Framsfl. hafa gefið þeim olnbogaskot. Og það er líka mjög athyglisvert, að þegar stöðugir fundir voru hjá stjórnarliðnu hér fyrir páska, þar sem mótmæli komu við áformum hæstv. ríkisstj. um að hækka söluskatt um 2%, þá komu þau ekki frá þessum mönnum. Þau komu ekki frá hæstv, forsrh., þau komu ekki frá hæstv. landbrh., þau komu ekki frá hæstv. dómsmrh. og þau komu ekki frá hv. þm. Eggert Haukdal, ekki aldeilis! Þessir menn höfðu ekkert við þessar fyrirætlanir að athuga. Nei, það voru nokkrir þm. í Framsfl. og Alþb. sem var nóg boðið. En þessir hv. þm., sem voru kjörnir hingað á Alþ. til þess að afnema skatta vinstri stjórnarinnar, höfðu ekkert til málanna að leggja annað en samþykki sitt. Þeir biðu tilbúnir með höndina - hvort sem það var sú vinstri eða hægri sem átti að rétta upp - þegar hæstv. félmrh. eða hæstv. iðnrh. þóknaðist að gefa sitt olnbogaskot. Og þeir bíða tilbúnir enn. Þessir hæstv. ráðh. þurfa enga grein að gera fyrir sinni afstöðu. Þeir sitja bara hér, hæstv. ráðh., ef þeir þá mæta á þingfundi, horfa í gaupnir sér, segja ekki eitt einasta aukatekið orð, en bíða tilbúnir með höndina. Það er mjög athyglisvert, hver staða þessara manna er í núverandi stjórnarsamstarfi. Tvo dagana fyrir páska var ekki hægt að halda þingfundi á eðlilegum tíma vegna þess að þingflokkar Alþb. og Framsfl. voru á stöðugum fundum til þess að reyna að jafna ágreining um þessa nýju skattaöflun. Það var mjög lærdómsríkt að sjá hæstv. ráðh., félagsmenn Gunnars Thoroddsens, labba hér milli herbergja. Ég býst við að þeir hafi verið einu mennirnir í öllu Alþ. sem höfðu ekki hugmynd um hvað var að gerast Það hafði enginn áhuga á því að leita álits þeirra. Þeir vissu ekkert hvað var að ske. Þeir voru að „spekúlera“ í því, hæstv. ráðh., hvort þeir ættu að fara upp á skrifstofu hjá sér eða hvort fundur mundi hefjast eftir klukkutíma og hvað menn væru nú eiginlega að ræða um. Það hafði enginn áhuga á því að leita álits þeirra. Það hafði enginn áhuga á því að bera neitt undir þá, hafa samráð við þá um eitt né neitt. Og það er einkar lærdómsríkt, að eftir tveggja daga fundi og deilur í þingflokkum Alþb. og Framsfl. varð einum forustumanni í Sjálfstfl. gengið fram á forsvarsmann í Framsfl., síðla dags síðasta deiludaginn, og hann sagði honum það í óspurðum tíðindum, að nú væri búið að ná samkomulagi milli Alþb. og Framsfl. um að lækka hina fyrirhuguðu söluskattshækkun úr 2% í 1.5%. Þá varð viðkomandi forustumanni Sjálfstfl. að orði: En hvað segir Gunnar? - Þá var svarið: Ja, ég veit nú bara ekki hvort búið er að spyrja hann. - Þetta er nú staða ykkar, hv. þm. og hæstv. ráðh., í þessu stjórnarsamstarfi. Og þið vitið þetta. Hvort sem þið viljið viðurkenna það eða ekki, þá hlýtur ykkur að vera þetta ljóst. Hér á dögunum, þegar blöð og fjölmiðlar biðu spennt eftir því að vita hvort Alþb. og Framsfl. tækist að verða sér úti um þingmeirihluta til þess að geta sest við stjórnvöl á þjóðarskútunni, þá var þungt í þessum mönnum pundið. Þá komu skyndilega margir menn í sviðsljósið sem höfðu ekki verið mikið í opinberri umræðu eða í sviðsljósinu á árunum áður. Þá skipti miklu máli hvorum megin hryggjar einstakir þm. lágu. En eftir að hæstv. ríkisstj. hefur verið mynduð hefur gengið á þessum sömu hv. þm. fallið niður í núll. Það hefur orðið algert gengisfall á þeim hér innan veggja Alþingis. Það er ekki einu sinni haft við þá samráð. Þeir vita ekki hvað er að gerast. Þeir koma af fjöllum þegar gerð er grein fyrir því, hvaða samkomulag hefur orðið á milli þeirra sem ráða ferðinni í ríkisstj., Alþb. og Framsfl. Það er í sjálfu sér auðskilið, og við höfum allir okkar metnað. Enginn verður þm. öðruvísi en hafa talsverðan metnað fyrir sína hönd. Það er ósköp eðlilegt að sá metnaður verði mönnum oft fjötur um fót, og þarf ekki annað en að líta á hæstv. landbrh. til að sjá það. En það er að sjálfsögðu fleira sem hefur ráðið ferðinni hjá þessum ágætu þm., t. d. fylgispekt þeirra við þann merka mann, hæstv. forsrh., sem er mikil persóna og á margan hátt mikill stjórnmálamaður. Þessir hæstv. ráðh. halda sér í hann eins og í bjarghring. En það getur líka fokið í það skjól. Og hvað væri Björn í Mörk án Kára eða Ketill skrækur án Sveins? Og hvaða viðspyrnu hafa þessir hv. þm. í þeirri ríkisstj. sem þeir sitja í, eftir að þeir eru á annað borð komnir inn í hana? Viðspyrna og viðnám, sem flokkar geta veitt sem aðild eiga að ríkisstj., er auðvitað fyrst og fremst, að ef þeim líka ekki verk þau sem ríkisstj. ætlar sér að vinna, þá hafa þeir frelsi til þess að yfirgefa hana og beita sér gegn henni. Hafa hæstv. forsrh. og fylgismenn hans slíka viðspyrnu? Nei, það hafa þeir ekki lengur. Þeirra gengi er ekki lengur svo hátt..En hvað ætla þeir svo að gera? Hvað mundu þessir ágætu þm. gera ef þeir tækju nú þá ákvörðun, að þeim litist ekki betur en svo á þann framsóknarkommúnisma sem þeir verða nú að framkvæma, að þeir vildu kveðja ríkisstj.?  Við Alþfl.-menn höfum að sjálfsögðu ekki neitt á móti því, að þessi klofningur komi upp í liði Sjálfstfl., síður en svo. Þessi klofningur hefur verið þar lengi og gert bæði flokknum og öðrum, sem við hann hafa átt samstarf, erfitt fyrir. Það er ekkert við því að segja, þó að það brjótist út, alveg sjálfsagt að það komi einhvern tíma upp á yfirborðið sem lengi er búið að „grassera“ undir niðri. Við hörmum það síður en svo, að þessi tíðindi hafi gerst hjá Sjálfstfl. Hitt er öllu verra, að þetta hefur gert ríkisstj., sem á að vera meirihlutastjórn hér á Alþ., að veikri stjórn, vegna þess að einn aðilinn af þremur í þessari ríkisstj. er alger bandingi hinna tveggja og verður ávallt að gera það og það eitt, sem hinir tveir ná samkomulagi um. Það er slæmt fyrir íslenska pólitík á viðsjárverðum tímum eins og nú eru að hafa slíka ríkisstj., sem á ytra borðinu er meirihlutastjórn, en er bæði veik og minnihlutastjórn í reynd. Og í öðru lagi er það hörmulegt, hvernig þessi leikaraskapur kemur til með að torvelda þingstörf hér á Alþ., þar sem ákveðnar venjur og siðir hafa skapast um samstarf manna og hópa og þingflokkar eru einhver þýðingarmesta stofnun þingsins. Að því leyti er þetta ekkert einkamál Sjálfstfl., heldur mál þingsins í heild. Það nær ekki nokkurri átt, að menn geti gert sér leik að því hér á Alþ., að torvelda störf þingsins með því að rýra og á sumum tímum að gera að engu jafnmikilvægar stofnanir á Alþ. eins og þingflokkar eru. Það verður að vera ákvörðun viðkomandi hvernig þeir halda á því máli í framtíðinni. Herra forseti. Á það hefur verið bent, að allt frá því að það mikla misrétti, sem er fólgið í hinum mikla mismun kyndikostnaðar, kom til hafi ríkisstj. talið nauðsynlegt að afgreiða fjárlög þannig að ríkissjóður legði eitthvað til til þess að leysa þennan vanda. Þau tvö fjárlagafrv., sem lögð voru fyrir þetta þing á haustdögum, gerðu bæði ráð fyrir því, að ríkissjóður legði fram sem sitt framlag til jöfnunar kyndikostnaðar 2.3 milljarða kr. Bæði þessi fjárlagafrv. voru þess eðlis, að ekki var gert ráð fyrir að efna þyrfti til sérstakra skattahækkana til þess að þetta gæti orðið, að ríkissjóður legði fram 2.3 milljarða til jöfnunar húshitunarkostnaðar. Þetta var bæði í frv. minnihlutastjórnar Alþfl. og því frv., sem hæstv. fyrrv. fjmrh., Tómas Árnason, lagði fram. Fjárvöntunin í þessu sambandi, til jöfnunar kyndikostnaðar, var því 1.7 milljarðar kr. og fyrir báðum aðilum, bæði hæstv. þáv. ríkisstj. og minnihlutastjórn Alþfl., vakti að ná þessu fé með sérstökum hætti, 1.7 milljörðum sem upp á vantaði. Núv. hæstv. ríkisstj. er hins vegar fyrsta ríkisstj. á Íslandi síðan þessi húsakyndingarvandi skapaðist, sem telur verjandi að leggja fram fjárlagafrv. þar sem hún er búin að eyða í annað öllu því fé sem aðrir á undan henni höfðu gert ráð fyrir að verja til jöfnunar húshitunarkostnaðar. Þannig hafði hún búið til fjáröflunarvanda vegna jöfnunar kyndikostnaðar sem var 1.7 milljarðar, en varð 4 milljarðar, 2.3 milljörðum kr. hafði hæstv. ríkisstj. eytt í annað, sennilega til þarfa hæstv, landbrh. sem virðist ganga með alla vasa gatslitna. Búið var að eyða þeim fjármunum í annað og búið að skapa fjárhagsvandamál upp á 4 milljarða kr. Við þetta tækifæri, þegar fjárlög voru lögð fram, lýsti hæstv. fjmrh. því yfir hvað eftir annað, að ríkisstj. mundi sjá sérstaklega fyrir fjáröflun upp á 4–5 milljarða kr. vegna vanda þeirra sem kynda hús sín með olíu og rafmagni. Hæstv. ráðh. kom raunar fram með þá barnalegu skýringu, að þetta mál ætti ekki að fara í gegnum fjárlög þar sem hér væri um millifærslu að ræða. Þetta sagði hæstv. fjmrh., þó vonandi vitandi um að meginhlutinn af því fé, sem fært er inn og út af fjárlögum, er millifærsla. Það er verið að taka skatta af tilteknum þjóðfélagsþegnum, bæði beina skatta og óbeina, til þess að færa til tiltekinna þarfa. Og fjárlögin öll eru millifærsla, og auðvitað er þá engin sérstök röksemd að hafa þessa sérstöku millifærslu utan fjárlaga. Þannig væri þá hægt að meðhöndla hvaða millifærslu sem er, svo sem tekju tilfærslu vegna almannatrygginga. En látum það nú vera. Yfirlýsing, sem hæstv. fjmrh. gaf hvað eftir annað, var að aflað yrði sérstakra tekna að upphæð 4–5 milljarðar til þeirra þarfa sem hér um ræðir. En þrátt fyrir þessa margítrekuðu yfirlýsingu er raunin sú, að þegar þessi fjáröflun sá dagsins ljós var ekki gert ráð fyrir að hún næmi 4–5 milljörðum, heldur 12–13 milljörðum. Þar af átti aðeins að nota 4 milljarða eða 4.5 milljarða til jöfnunar húshitunarkostnaðar og til annarra orkusparandi aðgerða. Afganginn ætlaði ríkissjóður að taka til sín sem aukna skattheimtu, þannig að þessi yfirlýsing stóðst ekki heldur. Það stenst ekki til kvölds sem hæstv. ráðh. segja að morgni. Og þeim datt í hug það snjallræði, hæstv. ráðh. í ríkisstj., að kalla þetta frv. til l. um orkujöfnunargjald. Það var auðvitað gert í tvennum tilgangi: Í fyrsta lagi að nota þetta heiti sem skálkaskjól fyrir almenna söluskattshækkun sem að mestu leyti á að ganga í ríkissjóð. Það var önnur skýringin. Hin skýringin var sú - og það er athyglisvert fyrir þá sveitarstjórnarmenn sem hér eru inni - að með því móti að kalla þetta orkujöfnunargjald, en ekki almenna hækkun á söluskatti, er komið í veg fyrir að sveitarfélögin fái sinn hluta af þessum tveimur söluskattsstigum, sem nú er orðið 1.5 söluskattsstig. Ef frv. héti „Frumvarp til laga um hækkun söluskatts“, eins og frv. í rauninni er, þá fengju sveitarfélögin 8% af þeirri fjáröflun sem ráð er fyrir gert að ráðist verði í samkv. frv. Með því að kalla þetta frv. til l. um orku jöfnunargjald og láta í veðri vaka að þetta sé allt annað en almennur söluskattur er komið í veg fyrir að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga fái sinn hluta. Og svo eru þessir sömu þm. og eiga aðild að þessu með hástemmdar yfirlýsingar um hver fjárhagsvandi sveitarfélaga sé orðinn mikill og nauðsynlegt sé til þess að jafna þann fjárhagsvanda að heimila 10% hækkun á útsvari. Ég fullyrði að ef sveitarfélögin hefðu fengið sinn hluta af þessum tveimur söluskattsstigum, sem verið var að ræða um hér upphaflega, þá hefði ekki þurft að heimila þá 10% hækkun á útsvari, sem nýlega er búið að afgreiða á Alþ. að tilhlutan ríkisstj. Þá vil ég leyfa mér að benda á það, að ef frv. þetta verður samþ., þá er almennur söluskattur - sem er þá tekinn í þremur skömmtum - orðinn 23.5%. Næstum því fjórða hver króna, sem ýmsar nauðsynjavörur kosta, er þá söluskattur til ríkisins. Hvað halda menn að það hafi í för með sér fyrir þá sem innheimta söluskattinn fyrir ríkið, þegar fjórða hver króna, sem þeir taka á móti frá neytendum, er orðin í formi söluskatts? Nú vita það auðvitað allir, að söluskattur - þegar hann er orðinn jafnhár og hann hefur verið á Íslandi - er fyrir margar sakir einkar óheppilegur skattur. Þegar söluskattur er orðinn eins hár og hann hefur verið hér, þá er hann farinn að skipta ákaflega miklu máli fyrir þá aðila, sem innheimta skattinn fyrir ríkissjóð, og freistingin til að grípa einhvern hluta af þeim innheimtutekjum í eigin vasa verður stöðugt sterkari. Og við vitum það öll - hvort sem við viljum viðurkenna það eða ekki - að tilteknar atvinnustéttir, sem eiga að innheimta söluskatt fyrir ríkissjóð, standa ekki skil á nema broti af skattinum, vegna þess að það er gert að sameiginlegu hagsmunamáli þessara innheimtuaðila og viðskiptavina þeirra að svíkja undan skilum til þess að geta hagnast á því og þurfa ekki að skila söluskattinum. Mér er það mætavel ljóst, að a. m. k. var málum þannig háttað í Alþb., að Alþb.-menn gerðu sér grein fyrir þessu og höfðu af því áhyggjur. En skyldu ekki áhyggjur Alþb.manna vegna vanskila á söluskatti magnast þegar þeir hækka nú söluskattinn úr 22% í 23.5%, þannig að hartnær fjórða hver króna, sem almenningur greiðir fyrir ýmsar nauðsynjavörur, er söluskattskróna sem á að renna til ríkisins og er stórkostleg freisting fyrir þá sem taka við söluskattinum að halda eftir? Ég held að það sé orðið alveg ljóst, að eitt þýðingarmesta viðfangsefni okkar Íslendinga í skattamálum er að hverfa frá söluskatti á síðasta stigi viðskipta, ekki síst þegar söluskatturinn er orðinn eins hár og hann nú verður, 23.5%. Það hlýtur óhjákvæmilega að verða til þess að skapa slíkar freistingar til undanbragða frá skattinum, bæði fyrir þá, sem skattinn eiga að innheimta, og hina, sem eiga að greiða skattinn, að ég fullyrði og við vitum það allir, að það eru heilar atvinnustéttir í þessu landi, sem bókstaflega eru sagðar byggja afkomu sína á því að gera samninga við þá, sem njóta þjónustu þessara tilteknu stétta, um það að stela söluskattinum undan skilum. Þetta vitum við öll. Og þeim mun hærri sem þessi söluskattur, sem innheimtur er á síðasta stigi viðskipta, verður, þeim mun ríkari verður slík freisting. Auk þess er söluskattskerfið orðið svo götótt vegna margfaldrar undanþágu frá söluskattinum, að það er varla að menn ráði lengur við að innheimta skattinn og leggja hann á. Og það er almennt viðurkennt af þeim mönnum, sem vel eru heima í skattamálum, að söluskatturinn - eins og hann er framkvæmdur á Íslandi - sé ekki lengur tækur til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð. Hér á landi hefur lengi verið rætt um að taka upp svonefndan virðisaukaskatt í stað söluskatts á síðasta stigi viðskipta, og eru nú 10 ár liðin síðan fyrsta skýrsla um framkvæmd slíkrar skattheimtu var samin fyrir stjórnvöld. Síðast var mjög ítarleg skýrsla um framkvæmd virðisaukaskatts miðað við íslenskar aðstæður samin og gefin út árið 1974 eða 1975 - ég man ekki hvort heldur var. Það er mikill viðbúnaður fólginn í því að semja frv. um slíkan skatt og gera sér grein fyrir því, hvernig hann verkar. En þrátt fyrir það, hversu mikið hefur verið um þetta mál talað, m. a. hér á Alþ., hefur aldrei verið tekin ákvörðun um það eða komið fram í samþykkt þáltill. eða með öðrum hætti, hvort vilji sé fyrir því hér á Alþingi, þannig að þá sé a. m. k. reynt að setja sérstaka vinnu í það að semja frv. til l. um virðisaukaskatt í stað söluskatts og slíkt frv. kynnt fyrir þeim aðilum sem hagsmuna eiga að gæta. Þm. Alþfl. hafa lengi talið að það væri fyrir löngu orðið nauðsynlegt að leggja niður söluskattinn í þeirri mynd, sem við nú þekkjum hann, og taka upp virðisaukaskatt í staðinn. En það mál kemst ekki á neinn rekspöl fyrr en fyrir liggur hvort vilji er fyrir því að reyna að framkvæma þá hugmynd og stuðningur almennt við hugmyndina hér á Alþ. Þess vegna brugðum við á það ráð, Alþfl.-menn, að leggja fram á þskj. 134 till. til þál. um virðisaukaskatt í stað söluskatts á síðasta stigi viðskipta, þar sem ákveðið yrði af hálfu Alþingis, ef till. yrði samþ., að fela ríkisstj. að hefja nú þegar undirbúning að upptöku virðisaukaskatts, sem miðist við að frv. til l. um virðisaukaskatt verði lagt fyrir Alþ. á næsta hausti og stefnt síðan að því að hægt væri að ná afgreiðslu á slíku frv. á næsta þingi, þannig að virðisaukaskattur geti leyst núv. söluskatt af hólmi 1. jan. 1982, ef vilji væri fyrir því hér á Alþ. að gera slíka kerfisbreytingu, eftir að alþm. hefði verið með þessum hætti sýnt fram á, hvernig slík kerfisbreyting mundi verka og hvernig hið nýja skattform mundi verka við eðlilegar aðstæður. Í grg. með þessari þáltill. er nákvæmlega rakið, hvernig að slíkri framkvæmd væri hægt að standa. Þar er nákvæmlega sagt hvaða tíma menn telja sig þurfa til samningar frv., til að fjalla um frv. úti í þjóðfélaginu, í þingnefndum o. s. frv. Í raun réttri er lagt til að umræddri ákvörðun um virðisaukaskatt yrði skipt í tvö þrep, þar sem fyrst yrði leitað eftir því, hvort þingvilji væri hér á Alþ. fyrir því að láta vinna frv. og aðrar athuganir á þessari kerfisbreytingu, hvort fylgi væri á Alþ. við hugmyndina almennt, og síðan gæti Alþ. tekið ákvörðun af eða á, þegar fyrir lægi slíkt frv. ásamt aths. þeirra aðila í þjóðfélaginu sem hagsmuna eiga að gæta. Þessi till. til þál. var flutt í jan. s. l. Hún hefur ekki enn fengist tekin til umr. í Sþ. og fer nú senn að verða hver síðastur, ef á að vera hægt að viðhafa einhverja afgreiðslu á málinu fyrir vorið. En ég tel nauðsynlegt - og tel raunar löngu orðið nauðsynlegt miðað við hve hár söluskatturinn er orðinn - að breyta innheimtunni á honum, breyta honum frá söluskatti, sem er innheimtur á síðasta stigi viðskipta, yfir í virðisaukaskatt. Ég vara þess vegna mjög við því, hreint skatttæknilega séð, að afgreiða nú hækkun á söluskatti úr 22 í 23.5%, vegna þess að svo slæmur sem þessi skattur reyndist í innheimtu á meðan hann er 22%, þeim mun verri mun hann verða í innheimtu þegar búið er að hækka hann eins og til stendur. Herra forseti. Menn hafa margvakið athygli á því, að í lögum, sem samþ. voru á Alþ. 7. apríl 1979, er sérstakur kafli sem helgaður er því viðfangsefni að stjórnvöld hafi samráð við samtök launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda um tiltekin mál. Þar stendur í 1. gr. kaflans, sem er 3. gr. laganna, að efla skuli reglubundið samráð og samstarf stjórnvalda og launafólks í efnahags- og kjaramálum. Í 4. gr. er nánar skýrt hvað átt sé við með orðinu stjórnvald í þessu sambandi, en þar er tekið fram að samráðsfundi skuli halda með fulltrúum ríkisstj. og fulltrúum viðkomandi samtaka, annaðhvort saman eða hver samtök fyrir sig. Það liggur því ljóst fyrir, að sú lagaskylda, sem er lögð á herðar stjórnvalda í þessu sambandi, er skylda hæstv. ríkisstj. sem á að skipa fulltrúa sína til þessa samráðs. Í 5. gr. laganna er síðan fjallað um hver þessi samráð skuli vera. Þar er hæstv. ríkisstj. lögð sú skylda á herðar að hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins um meginþætti í efnahagsmálum og helstu efnahagsmarkmið ríkisstj., í því skyni að leggja grundvöll að samræmdum ákvörðunum á sviði opinberra fjármála, peninga- og lánamála o. s. frv. Nú er nýbúið að leggja grundvöll að ákvörðunum á sviði opinberra fjármála með afgreiðslu fjárlaga. Ekkert samráð var haft við aðila vinnumarkaðarins um þá afgreiðslu. Það er nýbúið að afgreiða hér á Alþ. frv. um 10% hækkun á útsvari. Ekkert samráð var haft við aðila vinnumarkaðarins um þá afgreiðslu. Nú er til meðferðar hér í þinginu frv. um hækkun á söluskatti úr 22% í 23.5% og hæstv. ríkisstj. hefur ekki heldur haft nein samráð við aðila vinnumarkaðarins um þá stefnumótun, þó að það sé tekið fram í 2. tölul. 5. gr. laga um stjórn efnahagsmála o. fl., að eitt af því, sem skuli án undantekningar fjallað um á samráðsfundum við aðila vinnumarkaðarins, skuli vera tekjustefna ríkisins, - sú tekjustefna sem ríkisvaldið mótar við afgreiðslu laga um skattlagningu o. fl. Ekkert af þessu hefur þó verið gert. Þegar hæstv. ríkisstj. var fyrst á þetta bent, virtist hæstv. félmrh. ekki hafa hugmynd um til vist þessara laga. A. m. k. virtist það koma hæstv. ráðh. algerlega á óvart, þegar lesið var upp fyrir hann ákvæði þessa kafla. En eftir þá velviljuðu fræðslu ætti hæstv. ríkisstj. ekki að hafa komið neitt á óvart þar lengur. Hvernig stendur þá á því, að hæstv. ríkisstj. leggur fram hér á Alþ. frv. til l. um skattstiga og frv. til l. um hækkun söluskatts um 1.5% - var raunar 2% í upphafi - án þess að sinna þessum lagaskyldum sínum um að hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins, eins og henni er uppálagt að gera í lögum sem afgreidd voru héðan frá Alþ. fyrir nokkrum mánuðum og flestir ráðh. í ríkisstj. áttu sjálfir hlut í að afgreiða? Við stjórnarandstæðingar höfum ekki heldur fengið svar við þessari spurningu og fáum það sennilega aldrei. En hvernig stendur á því, að verkalýðshreyfingin og aðilar vinnumarkaðarins krefja ekki ríkisstj. svars? Hvernig stendur á því, að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson spyrst ekki fyrir um hvernig á því standi, að hæstv. ríkisstj. virðir að vettugi skilyrðislaus ákvæði laga um samráð við hans samtök og önnur samtök launafólks um jafnmikilvæg atriði og ákvörðun um að hækka tekjuskatt, um að hækka söluskatt og um að hækka útsvar? Hvers vegna gengur ekki hv. þm. eftir því, að ríkisstj., sem hann sjálfur styður, virði þessi ákvæði laga? Ég held að það hafi verið hv. þm. Karvel Pálmason sem sagði hér fyrr í ræðu, að hann hefði kosið hv. þm. Guðmund J. Guðmundssyni annað hlutskipti og betra en að vera neyddur til að greiða atkv. með þessu frv. En hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson er ekkert neyddur til að greiða atkv. með þessu frv. Honum ber samkv. drengskaparheiti sínu og stjórnarskrá íslenska lýðveldisins að greiða atkv. eftir sannfæringu sinni. Það getur enginn neytt hv. þm. til að greiða atkv. með því sem hann vill ekki, og auðvitað greiðir hv. þm. ekki atkv. með öðru en því sem hann vill styðja. Ef mál er á ferðinni hér á Alþ. sem er hv, þm. andstætt, þá greiðir hann auðvitað ekki atkv. með því. Hver neyðir hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson til þess að greiða atkv. öðruvísi en samviskan býður honum? Alþb. og þm. þess hafa komist upp á það í þeim ríkisstj., sem þeir hafa setið í, að leika tveimur skjöldum. Ráðherrar flokksins hafa komist upp með að krefjast útgjalda til þeirra verkefna sem þeir hafa farið með sem ráðh., en komist jafnframt upp með að mótmæla tekjuöflun til þeirra verka. Mér er t. d. í fersku minni þegar hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson - sem þá var ekki orðinn formaður þingflokks Alþb. - lýsti því yfir á s. l. sumri, þegar hæstv. þáv. fjmrh., Tómas Árnason, krafðist tekjuöflunar fyrir útgjöldum sem stofnað hafði verið til, fyrst og fremst af ráðh. Alþb., að það væri ekki verkefni sitt eða annarra stjórnarsinna að afla tekna, það væri mál sem hæstv. fjmrh. ætti að sjá um einn og kæmi sér ekki nokkurn skapaðan hlut við. Það kærði hann sig ekkert um að ræða. Þannig hefur Alþb. komist upp með það í þeim ríkisstjórnum, sem það hefur átt sæti í, að leika þeim tveimur skjöldum að stunda kröfugerðir fyrir sín verksvið, en neita að standa að aðgerðum til tekjuöflunar á móti. Nú hefur orðið breyting á þessu. Nú er Alþb. komið með fjármálin. Nú fer Alþb. ekki bara með útgjaldahlið í ríkisbúskapnum, heldur fjáröflunarhliðina líka. Og hvernig er starf þess í þeim efnum? Þegar við ræddumst við, hv. þáv. alþm. Svavar Gestsson, núv. hæstv. ráðh., um möguleika á myndun samsteypustjórnar með aðild Alþfl. og Alþb., þá var það hvað eftir annað tekið fram af þessum ágætu mönnum, að ekki kæmi til nokkurra mála fyrir ríkisstj. að fara að boða það - hvort heldur í viðræðum við samtök opinberra starfsmanna eða í forsendum fjárlaga - að ríkisstj. ætti að ganga út frá einhverri tiltekinni launastefnu. Það var margfaldlega tekið fram af þessum ágætu mönnum, að það væri ekki aðeins rangt, heldur heimskulegt að ríkisstj. færi að hafa uppi einhverjar áætlanir um það, hvað laun ættu að hækka í landinu þegar samningar væru lausir. Ég minni hv. þm. á að það varð ekki svo lítill hvellur á Alþ. í fyrra þegar lagt var fram fjárlagafrv. sem byggðist á tilteknum launaforsendum. Alþb. krafðist þess, að það fjárlagafrv. yrði tekið og umreiknuð hver einasta tala í frv. og horfið frá allri launaspá í sambandi við fjárlagagerðina, en fjárlögin yrðu reiknuð á desemberverðlagi. Mér er sem ég sjái núv. hæstv. ráðh. Alþb. neita þessu, því að það þurfti að leggja í það sérstaka vinnu í fjmrn. að endurreikna allt fjárlagafrv. Tómasar Árnasonar frá því í fyrra, vegna þess að Alþb. krafðist þess að launaforsendur yrðu aldeilis ekki teknar inn í það frv., heldur yrðu forsendur þess frv. byggðar á desemberverðlagi. Það var ekki ný stefna sem þeir héldu fram í viðræðum um stjórnarmyndun við okkur Alþfl.-menn, sem ég var að segja hér frá áðan. En þegar núv. fjárlagafrv. Alþb. kom fram, þá hafði orðið stefnubreyting í þessum málum. Það fjárlagafrv. var lagt fram með ákveðinni launaforsendu, með ákveðinni stefnu ríkisstj. og Alþb. um hver launaþróun í landinu ætti að vera árið 1980, þegar allir samningar eru lausir, - yfirlýsingu frá ríkisstj. um hvað launafólkið ætti að bera úr býtum. Það var ekki nóg með það, að Alþb. hefði breytt grundvallarafstöðu sinni í þessu máli. Hver var launastefnan sem boðuð var í forsendum fjárlagafrv., stefna ríkisstj. um þau laun sem m. a. hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson á eftir að semja um? Launastefnan í fjárlagafrv. var sú, að á sama tíma og verðlag í landinu á að hækka um 46.5%, mættu laun ekki hækka um meira en 42%. Á þessu byggist fjárlagafrv. Alþb. og ríkisstj. Á þessari launastefnu byggist fjárlagafrv. Þetta er meginforsenda frv., sem sérstaklega var fram tekin í aths. Þetta er skoðun hæstv. ríkisstj. og Alþb. á því, hvað launafólkið eigi að bera úr býtum á árinu 1980, þegar allir samningar eru lausir. Nú er ekki aldeilis verið að byggja fjárlög á desembergrunni. Nú er ekki aldeilis verið að halda því fram, að launamálin eigi að útkljá á grundvelli frjálsra samninga aðila vinnumarkaðarins, - ekki aldeilis. Nú er það bara boðað sem ein meginforsenda fyrir efnahagsbúskap ríkisins, að launin megi ekki hækka nema um 4.5% minna en verðlagið. Þetta er launaforsenda fjárlagafrv., þetta er það sem hæstv. ríkisstj. -þ. á m. hæstv. ráðh. Hjörleifur Guttormsson, hæstv. ráðh. Ragnar Arnalds og hæstv. ráðh. Svavar Gestsson - segir hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni að hann megi semja um, þetta, en ekki krónu meira, vegna þess að ef hann semji um krónu meira sé hann að taka ábyrgð á því að gera fjárlögin, sem hv. þm. hefur samþ., að marklausu plaggi. Til viðbótar við þetta hefur nú ríkisstj. Alþb., Framsfl. og Gunnars Thoroddsens og félaga hans hækkað tekjuskatt úr 13.4% í 14% af tekjum greiðsluárs, hækkað tekjuútsvar um 10%, ætlar að hækka söluskatt um 1.5% og hækka flugvallargjald, gengið hefur verið fellt um 8%, raunar um 11% síðan núv. hæstv. ríkisstj. tók við. Mér er spurn: Hvað þýðir þetta mikla kaupmáttarrýrnun til viðbótar þeirri kaupmáttarrýrnun, sem boðuð er í fjárlagafrv.? Að mati Þjóðhagsstofnunar þýða þessar aðgerðir ekki undir 3–4% kaupmáttarrýrnun. Með fyrstu aðgerðum sínum, að fjárlagafrv. meðtöldu, hefur hæstv. ríkisstj. sem sé boðað á árinu 1980 kaupmáttarskerðingu - einhvern tíma hefði nú Alþb. kallað það kauprán - upp á 8.5%. Svo segja menn eins og hv. þm. Karvel Pálmason, og hefur sjálfsagt orðið mismæli, að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, formaður Verkamannasambands Íslands, sé neyddur til að greiða atkv. með þessu. Ég spyr: Hver neyðir hv. þm.? Hver neyðir hv. þm. til að greiða atkv. með þessu? Er þetta ekki það sama, hv. þm., eins og hún gerði, ríkisstj. sem við börðumst svo hart gegn á árunum 1974–1978? Væri ekki líklegt, hv. þm., að Verkamannasamband Íslands eða Alþýðusamband Íslands hefði verið búið að boða útifund á Lækjartorgi gegn þessum aðgerðum, ef þær hefðu verið gerðar fyrir þremur árum? Hver er það sem getur neytt formann Verkamannasambands Íslands og stjórnarmann í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja til að greiða atkv. með slíku kaupráni hér á Alþ.? Og hvað ætla þessir hv. þm. síðan að gera, þegar þeir koma út í sín félög? Hvernig ætla þeir hv. þm. að réttlæta það, að félög launafólks berjist fyrir kauphækkunum og lagfæringum á launatöxtum, þegar þeir greiða hér á Alþ. atkv. með því að stefnan sé mörkuð á þann veg, að laun skuli lækka á árinu um 8.5%? Geta menn greitt atkv. með hægri hendi hér í Alþ. með kaupráni og farið svo út úr þessu þinghúsi og greitt þar atkv. með vinstri hendi með kauphækkunum? Hvernig er hægt að koma þessu heim og saman og hver neyðir þá hvern til hvers? Eru viðkomandi þm. neyddir hér innan þessara veggja til þess að greiða atkv. gegn sannfæringu sinni og með 8.5% kaupráni? Eða eru þeir neyddir af einhverjum aðilum utan þessara veggja til að greiða atkv. á móti sannfæringu sinni og með kauplækkun? Hvers konar kleyfhugastarfsemi er hér á ferðinni? Það er athyglisvert, að núna kveður við þann tón í því merka blaði Þjóðviljanum, sem á að heita málgagn sósíalisma, verkalýðshreyfingar og þjóðfrelsis, að það sé hlutverk blaðsins að vera ráðherrahollt blað. Þessi frækni flokkur, sem áður fyrr barðist fyrir réttindum launafólksins í landinu og átti blað sem segist vera baráttublað sósíalisma, verkalýðshreyfingar og þjóðfrelsis, - þessi flokkur lýsir nú yfir að hann sé ráðherraflokkur og blaðið sé ráðherrablað og hlutverk blaðsins sé að gera og styðja allt það sem ranglátt sé. Það er ekki aðeins nýtt andlit, sem hefur komið á þennan flokk með þeim hv. þm. Svavari Gestssyni, Hjörleifi Guttormssyni og Ólafi Ragnari Grímssyni. Þetta er líka nýtt innræti. Ráðherraflokkurinn og ráðherrablaðið eru ekki aðeins með ný andlit, heldur líka nýtt innræti. Þetta er allt annar flokkur heldur en sá flokkur sem hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson gekk einu sinni til liðs við, annar en sá flokkur sem Magnús Kjartansson stýrði einu sinni hér innan veggja Alþingis, annar en sá flokkur sem Lúðvík Jósepsson var einu sinni í forsvari fyrir. Þetta er allt annar flokkur en sá flokkur sem ég þekki t. d. úr mínu kjördæmi. Málgagn Alþb. í Vestfjarðakjördæmi telur það ekki höfuðskyldu sína að vera ráðherrahollt blað. Kjósendur Alþb. í Vestfjarðakjördæmi telja það ekki höfuðskyldu sína að vera varðhundar kerfisins. Hvaða flokkur er það nú á Íslandi sem berst fyrir því að allt verði óbreytt, það verði „status quo“ í öllum málum - og ekki aðeins það, heldur verði alltaf beitt sömu vinnubrögðum? Það má ekki einu sinni breyta um vinnubrögð. Hvaða flokkur er það sem á Íslandi í dag er orðinn varðhundur kerfisins? Það er Alþb. Alþb. berst fyrir því að hér megi engu breyta. Alþb. berst harðast fyrir því t. d., að engu sé breytt í landbúnaðarpólitíkinni. Þar á bara að bæta við, þar má engu breyta. Alþb. berst fyrir því, að engar breytingar séu gerðar í sambandi við gerð fjárlaga eða í ríkisbúskapnum. Það eru aðeins sex mánuðir liðnir síðan söluskattur var hækkaður úr 20 í 22%. Nú er verið að hækka söluskattinn úr 22 í 23.5%. Þetta eru sömu vinnubrögðin, þetta eru sömu íhaldsúrræðin, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, eins og við börðumst á móti á sinni tíð. Þetta eru sömu íhaldsvinnubrögð, „status quo“ í öllum málum, bara svolítið stærri skammtar, stærri íhaldsskammtar. Og svo kemur Þjóðviljinn, blað sósíalisma, verkalýðshreyfingar og þjóðfrelsis, og segir: Mitt hlutverk er að vera ráðherrahollt blað. - Nú spyr ég hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson, hvort hans hlutverk sé að vera ráðherrahollur þm., eins og það hlutverk Þjóðviljans að vera ráðherrahollt blað. Er það hans hlutverk hér á Alþ. að vera varðhundur óbreytts ástands á öllum sviðum, berjast gegn öllum breytingum? Er það nú orðið hlutskipti mannsins, sem einu sinni gamnaði sér við hugsjón byltingarinnar að vera varðhundur óbreytts ástands, vera í svipuðu hlutverki og hæstv. forsrh., hæstv. dómsmrh. og hæstv. landbrh., að rétta upp höndina þegar honum er gefið olnbogaskot? Það hefur margoft verið vitnað hér í álit Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. En góð vísa verður aldrei of oft kveðin. Í ályktun Alþýðusambands Íslands - þar sem ég held að Verkamannasamband Íslands sé stærsta aðildarsambandið - segir svo, með leyfi forseta: „Á fundi viðræðunefndar Alþýðusambands Íslands í dag var fjallað um þær auknu álögur, sem boðaðar eru í formi útsvarshækkunar, hækkunar tekjuskatts og söluskatts. Alþýðusambandið minnir á, að þetta gerist á sama tíma og kaupmáttur launa minnkar stöðugt.“ Er hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, formaður Verkamannasambands Íslands, samþykkur þessu? Síðan segir: „Aðgerðirnar nú hljóta að auka dýrtíðina og rýra almenna kaupgetu.“ Er þetta álit stjórnar ASÍ rétt, hv. þm.? Að lokum segir í ályktun Alþýðusambandsins: „aðgerðirnar eru þannig síst til þess fallnar að greiða fyrir kjarasamningum.“ Er það líka álit hv. þm. Guðmundur J. Guðmundssonar, að með því að greiða atkv. með frv. um hækkun söluskatts sé hann að torvelda kjarasamninga? Ætlar hv. þm. að standa ábyrgur fyrir því sem formaður Verkamannsambands Íslands að torvelda gerð kjarasamninga með atkv. sínu hér á Alþ., eða er hann andvígur þessari niðurstöðu Alþýðusambands Íslands? Ef hann er sammála þessari afstöðu Alþýðusambands Íslands, en ætlar samt sem áður að greiða atkv. í berhögg við Alþýðusambandið, þá er hann að eigin áliti ekki bara að auka dýrtíðina og rýra almenna kaupgetu, heldur með atkv. sínu að torvelda gerð nýrra kjarasamninga. Ætlar hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson að láta neyða sig til þess? Mér er sagt, að hv. þm. Guðrún Helgadóttir sé í stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Sú stjórn hélt fund um það mál sem hér er til umr. Ég veit ekki hvort hv. þm. og stjórnarmaður í bandalaginu hefur sótt þann fund. Ég veit það ekki, en ég vona það. Þessi fundur gerði ályktun, og mér er ekki kunnugt um annað en hún hafi verið gerð með atkvæðum allra stjórnarmanna, án þess að nokkur hafi skorist úr leik. Þar segir, með leyfi forseta: „Stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja mótmælir þeim starfsaðferðum ríkisstj. við undirbúning efnahagsráðstafana að hafa ekki samráð við samtök launafólks um heildarstefnu í þessum málum.“ Ég spyr: Er þetta skoðun stjórnarmannsins í BSRB, hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur? Mótmælir hún þessu líka, hv. þm., eða er hún neydd til þess að sætta sig við þetta? Í áframhaldi af þessari ályktun segir: „Í lögum er gert ráð fyrir samráði við samtök launafólks og slík samráð eru einnig boðuð í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. En engin samráð hafa verið höfð við launþegasamtökin. Þær nýju stórfelldu álögur á almenning, sem þegar hafa verið samþykktar á Alþ. eða fyrirhugaðar eru samkv. stjórnarfrv., þ. á m. um orkujöfnunargjald, eru olía á verðbólgueldinn,“ segir stjórn BSRB. Er hv. þm. Guðrún Helgadóttir, sem á sæti í stjórn BSRB, sammála þessu? Er hún sammála því, að þær aðgerðir, sem hún hefur átt þátt í að samþykkja hér á Alþ., séu olía á verðbólgueld? Ef svo er, ef hún er samþykk því, hv. þm., gerir hún sér ljóst hvaða ábyrgð hún tekst á hendur með því að veita atfylgi sitt slíkum ráðstöfunum? Ef hún er ekki samþykk þessari niðurstöðu stjórnar Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, hefur hv. þm. þá látið það koma fram? Þá segir einnig, að verðbólgueldurinn hljóti að magnast við gengislækkanir sem sífellt eru framkvæmdar. Er hv. þm. Guðrún Helgadóttir sammála þessu? Er hún sammála því, að þær gengislækkanir, sem ákveðnar eru af hennar eigin flokki í núv. hæstv. ríkisstj., séu þannig til þess fallnar að auka enn á verðbólgubálið, til viðbótar við þau mál sem hún sjálf hefur samþykkt hér í þinginu? Og ef svo er, ef hún er sammála félögum sínum í stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, hvers vegna beitir hún þá atkvæðisrétti sínum hér á Alþingi Íslendinga til þess að standa að slíkum aðgerðum? Ef hún er ekki sammála félögum sínum í stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, af hverju gerir hún þá ekki grein fyrir þeirri sérstöðu sinni? Okkur er uppálagt það, þm., að greiða atkvæði samkvæmt sannfæringu okkar. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir er í samtökum sem hafa mótmælt athöfnum hennar hér á Alþingi Íslendinga. Ætlar þessi hv. þm. að standa að þeim mótmælum gegn henni sjálfri? Ætlar hún að greiða atkvæði hér á Alþ. með hægri hendi með aðgerðum sem magna verðbólgubálið, sem rýra kaupgetu almennings o. s. frv., o. s. frv., fara síðan út úr þessu húsi, setjast á stjórnarfund í launþegasamtökunum, sem hún er aðili að, og greiða þar atkvæði með hinni hendinni til þess að mótmæla þeim aðgerðum sem hv. þm. gerir hér á Alþingi Íslendinga. Ég held að það sé óhjákvæmilegt, að þessir tveir hv. þm. geri grein fyrir afstöðu sinni til þessa máls. Ég tel að það sé bráðnauðsynlegt, vegna þess að ég hreinlega trúi því ekki að til sé neinn sá aðili sem geti neytt þessa hv. þm. til að greiða atkvæði gegn félögum sínum í launþegasamtökunum og gegn þeirri sannfæringu sem þessir hv. þm. hafa haldið fram innan þessara launþegasamtaka að þeir hafi. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson sagði í umr. um þetta mál fyrir páskana að það væri ekkert að því að halda fund á Alþ. á skírdag því að þá væri fólk í frystihúsum og verkafólk við sjávarsíðuna að vinna. Það er rétt hjá hv. þm., að þá er launafólkið að vinna. Nú skyldi maður ætla, þar sem ekki var fundur hér á Alþingi Íslendinga á skírdag, að hv. þm., formaður Verkamannasambands Íslands, hefði notað tækifærið til þess að kalla framkvæmdastjórn Verkamannasambands Íslands saman svo að henni gæfist tækifæri til að fjalla um þau skatthækkunarmál sem liggja fyrir Alþingi Íslendinga. Ríkisstj. hefur átt að hafa samráð við þessa aðila um þau, en hefur svikist um það. Framkvæmdastjórn Verkamannasambands Íslands hefur nú verið kölluð saman af minna tilefni. Hefur þetta verið gert? Ég er sennilega ekki fundarglaðari maður en hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson. En ég skal gera honum hér eitt tilboð í fullri alvöru. Nú skulum við nota tímann, hv. þm., og ganga um vinnustaði hér í Reykjavík, þar sem starfar fólk sem ber úr býtum lægstu launin í þessu þjóðfélagi og m. a. hv. þm. er sannur fulltrúi fyrir í stjórnmálalífinu. Hann er það, hefur ávallt verið það og er það enn - og verður það vonandi áfram. Við skulum nota frístundir okkar til þess að ræða við þetta fólk og spyrja það álits á þeirri aðgerð, sem verið er nú, að sögn hv. þm. Karvels Pálmasonar, að neyða hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson til að taka þátt í. Ég held að þeir fundir væru mjög gagnlegir fyrir láglaunafólkið í Reykjavík. Og ég held að þeir fundir væru miklu gagnlegri fyrir hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson, vegna þess að staðreyndin er sú, hv. þm., að hér greinir á annars vegar „gáfumannafélagið“ í Alþb., sem flytur þessi skattahækkunarfrv., og hins vegar launafólkið í landinu, fólkið í Alþýðusambandinu og BSRB, sem látið hefur frá sér fara það álit sem ég las upp áðan á þessum aðgerðum. Hin einfalda samviskuspurning er sú: Með hvorum ætlar hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson að standa í þessum ágreiningi, samtökum launafólksins eða „gáfumannafélaginu“ í Alþb.? Það verður lærdómsríkt að sjá það. Ég held að það væri mjög æskilegt fyrir alla aðila að hv. þm. léti sér ekki nægja að greiða bara atkvæði um málið, heldur líka að gera grein fyrir því, einkum og sér í lagi ef hann greiðir nú atkvæði með „gáfumannafélaginu“ gegn verkalýðshreyfingunni, hvers vegna. Það getur vel verið hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson verði einhvern tíma aukafélagi í „gáfumannafélaginu“, en ég óska honum ekki svo slæmra örlaga, það verð ég að segja alveg eins og er.  
             Herra forseti. Ég læt nú máli mínu lokið og ætla ekki að kveðja mér hljóðs aftur nema ástæða gefist til, sem e. t. v. verður, það er aldrei að vita. Þegar ráðh. eru farnir að tala fimm sinnum í einu og sama málin við eina og sömu umr., eins og gerðist hér í dag, þá er aldrei að vita nema þolinmæði okkar stjórnarandstæðinga bresti og við förum að halda lengri ræður en við ætluðum okkur upphaflega. Það verður að bíða og sjá til með það. Eini maðurinn, sem ég bíð eftir að hlusta á sérstaklega, er hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson og vonandi hv. þm. Guðrún Helgadóttir líka. Að lokum ætla ég aðeins að benda á það enn og aftur, sem ég drap á í máli mínu áðan. Í fyrsta lagi: Það er ekkert í þessu frv. sem skuldbindur þá, sem við fénu taka sem á að afla með frv., til að verja fénu til þeirra aðgerða sem látið er í veðri vaka í heiti frv. og í grg. með því að verið sé að afla fjár til. Því er spáð, að þessi hækkun á söluskatti muni skapa ríkissjóði auknar tekjur sem nemi um 2 milljörðum kr. fram yfir það sem nota þarf til að jafna kyndikostnað í landinu. Tekjuöflun með þessum hætti er auðvitað háð því, hver verðlagsþróunin í landinu verður. Ef verðlag í landinu hækkar meira en gert er ráð fyrir í þessari tekjuspá, þá verða auðvitað tekjur ríkissjóðs af söluskattshækkuninni þeim mun meiri. En upphæðin, sem á að ganga til verðjöfnunargjaldsins, er fastákveðin í fjárlögum. Hún hækkar ekki. Ef verðbólgan eykst, eins og allar líkur eru til, umfram það sem ráð er fyrir gert í frv., þá hækkar ekki sú fjárhæð sem verja á til jöfnunar kyndikostnaðarins, heldur hækkar sú fjárhæð sem ríkissjóður hefur í hreinar tekjur af þessari skattahækkun. Og ég ítreka: Það er ekkert, ekki einu sinni ákveðnar hundraðstölur af þeim tekjum sem aflað er í þessu skyni með 1.5% hækkun á söluskatti, sem bindur framlög til þeirra þarfa sem látið er í veðri vaka að vakað hafi fyrir mönnum með framlagningu frv. Þær ríkisstj., sem við taka geta notað þetta fé, sem aflað er með þessum sérstaka hætti, eins og þeim sýnist. Það er ekkert í frv. sem bindur menn til þess að nota þetta fé eða hluta þess til verðjöfnunar á kyndikostnaði. Og það sýnir auðvitað betur en flest annað, að það er ekki það sem vakir fyrir mönnum með samþykkt þessa frv., heldur fyrst og fremst að afla ríkissjóði almennra tekna. Þetta misrétti í húshitunarmálunum er svo notað sem eins konar skálkaskjól yfir þá athöfn. Í öðru lagi er ekki heldur gert ráð fyrir því - það benti ég líka á í upphafi ræðu minnar - að þessi tekjuöflun taki neinn endi. Það er gert ráð fyrir því, að þetta sé almenn hækkun á söluskatti, og til þess að hún afnemist þarf að samþykkja lög sem fella þessi lög úr gildi. Og við vitum það, allir alþm., að slík lög verða aldrei samþykkt. Þegar þessi hækkun hefur einu sinni komist á, þá er hún komin á og mun verða að eilífu, þangað til söluskattur á síðasta stigi viðskipta verður afnuminn og látinn víkja fyrir öðru innheimtuformi. Þetta held ég að ýmsum stjórnarsinnum hafi sést yfir, þessar tvær staðreyndir, en ég held að þeir ættu að huga betur að þeim. Að lokum, herra forseti, vil ég aðeins segja þetta: Stjórnmálaflokkar geta unnið landi sínu mikið gagn og látið mikið gott af sér leiða, þó að þeir séu ekki í ríkisstj. Sumir flokkar eru þannig, að þeim lætur betur og þeir gera landi sínu meira gagn í stjórnarandstöðu en í stjórnaraðstöðu. Það er ekki nokkur vafi á því. Og reynslan af undanförnum áratug hefur sýnt okkur fram á það, að Alþb. er slíkur flokkur. Alþb. lætur ekki að starfa í ríkisstj. Sem ríkisstjórnarflokkur gerir hann meira ógagn fyrir landslýðinn en gagn. Menn þurfa ekki annað en líta yfir valdaferil Alþb. s. l. tíu ár. Kaupmátturinn eftir þessi tíu ár er 10% minni en hann hefði verið, ef hinni umdeildu - og að áliti margra Alþb.-manna vondu stefnu viðreisnarstjórnarinnar hefði verið fylgt. Og hversu vond hefur þá ekki kjaramálastefna Alþb., sem hefur ráðið ferðinni í þessi tíu ár, verið? Hversu illa hefur þeim ekki tekist að vinna að hag þjóðarinnar, fyrst afleiðingarnar af stjórn þeirra eru svona miklu lakari fyrir launafólkið í landinu en verið hefði ef hin vonda viðreisnarstefna hefði fengið að lafa áfram. Ég held að þetta sé augljósasta sönnun þess, að Alþb. er ekki flokkur sem getur verið í stjórn, vegna þess að það getur ekki látið þar gott af sér leiða. En það er ekki þar með sagt að Alþb. geti ekki gert landsfólkinu ýmislegt gott. Alþb. er ágætur stjórnarandstöðuflokkur, hentar ágætlega vel vegna eðlis flokksins til þess að veita ríkisstjórnum aðhald. Þar er verksvið Alþb. Það er með Alþb. og Framsfl. nákvæmlega eins og áhöfn á skipi. Maður getur staðið sig vel á dekki þó hann henti ekki vel uppi í brú. Það held ég að verði íslenskum kjósendum ljóst hvenær svo sem þessu stjórnarfari lýkur, þar sem nokkrir þm. Sjálfstfl. hafa á elleftu stundu hlaupið undir bagga með Alþb. og Framsfl. til þess að hægt væri að viðhalda þeirri stjórnleysis- og óðaverðbólgustefnu sem tók hér við árið 1971. Þegar valdaferli þessar hæstv. stjórnar lýkur á ég ekki von á því, að neinir þm. verði lengur til þess að hlaupa undir okið. Þá held ég að þjóðinni verði ljóst að það sé rétt að gera tilteknar breytingar á áhöfninni á þjóðarskútunni til þess að ná betri árangri og breytingin sé fólgin í því, að þeir sem verið hafa í rórhúsinu s. l. tíu ár, verði fluttir fram í lúkar.



Herra forseti. Hér hafa nú verið haldnar langar og ítarlegar ræður um þetta mál og er eðlilegt að þm. sé mikið niðri fyrir þegar jafnmikil skatthækkun og raun ber vitni um er á ferðinni. En engu að síður hafi ég hugsað mér að flytja ekki langa ræðu, heldur drepa á nokkur atriði í þessu sambandi. Það hefur verið vakin athygli á því við þessar umr., að frv. ber nafnið „frv. til l. um orkujöfnunargjald“, en ljóst er þó að þar er um rangnefni að ræða. Ég hygg að það sé fátítt á hv. Alþ. að þm. finni sig knúða til að flytja sérstakar brtt. við fyrirsögn frv., en hv. 1. landsk. þm., Pétur Sigurðsson, hefur flutt sérstaka brtt. og lagt til að fyrirsögn frv. verði réttilega breytt og orðist þannig: Frv. til l. um breyt. á lögum um söluskatt, nr. 10/1969, með áorðnum breytingum. Auðvitað er hér ekki um neitt annað að ræða en hækkun á söluskatti, sem á að hluta að nota til orkujöfnunar, en að hluta til almennrar eyðslu fyrir ríkissjóð. Vandi þeirra, sem kynda með olíu, hefur oft verið til umr. á hv. Alþ. nú í vetur, og tilefni þeirra umr. hefur oftast komið frá þm. Sjálfstfl. Ég minni á frv. sem hv. 4. þm. Vestf., Þorv. Garðar Kristjánsson, flutti ásamt fleiri þm. í Ed., þar sem bent var á ákveðna leið til lausnar þessum vanda. Ég minni enn fremur á þáltill. hv. 11. landsk. þm. og hv. 7. landsk. þm., þeirra Egils Jónssonar og Halldórs Blöndals, þar sem þeir gerðu þetta að umtalsefni. Sú till. varð tilefni umr. í Sþ. Ég hygg að flestir sjálfstæðismenn innan þings hafi verið og séu sammála um að ákveðnar aðgerðir séu nauðsynlegar til að koma til móts við það fólk sem býr við óheyrilegan upphitunarkostnað vegna síhækkandi olíuverðs. Auðvitað þarf að leita skynsamlegra leiða til slíkrar jöfnunar. Ég hef verið þeirrar skoðunar, að aðgerðir í þessu skyni eigi að markast frekar sem viðlagaaðgerðir þ. e. aðgerðir til að koma tímabundið til móts við þá sem í mestum erfiðleikum eiga, en ekki að festa ákveðið kerfi til langframa í þessu efni og umfram allt ekki að samþykkja neitt sem gæti orðið til að draga úr frumkvæði manna til að nota innlenda orkugjafa, þá einkum jarðhita og rafmagn. En það vekur sérstaka athygli við þetta frv., að engin tilraun er gerð til þess að gera tillögur um hvernig ráðstafa eigi því fjármagni sem til þessa er ætlað, og verður maður þá að líta svo á, þar til annað upplýsist, að reiknað sé með að sömu reglur eigi að gilda um þetta efni sem gilt hafa að undanförnu. Þegar hinar miklu umræður um erfiðleika þeirra, sem hita með olíu, eru hafðar í huga vakti það óneitanlega athygli þegar fjárlagafrv. var lagt fram, það frv. sem afgreitt var fyrir páska, að þeir 2.3 milljarðar, sem voru í 2. útgáfu fjárlagafrv., voru teknir út úr frv. og boðuð var sjálfstæð skattlagning og þá helst í formi orkuskatts til að koma til móts við þennan vanda. Það stóð þó lengi á því að tillögur um orkuskatt sæju dagsins ljós. Það fór ekki milli mála að um þetta var ágreiningur innan ríkisstj., um þetta var þrefað lengi og niðurstaðan birtist svo í því frv. sem hér er til umr. Þá hafði verið horfið frá orkuskatti, en sérstakur söluskattsviðauki tekinn upp í staðinn. Síðari umr. um þetta mál og yfirlýsingar einstakra þm. og einstakra ráðh. benda til þess, að ágreiningurinn hafi aðallega legið þannig að Framsfl., þ. e. ráðh. Framsfl., hafi verið á móti sérstökum orkuskatti, en Alþb. með orkuskatti, en þetta frv. hafi verið sú leið sem endanlega varð ofan á. Þegar ljóst var og það spurðist út, að ágreiningur var á milli Framsfl. og Alþb. um að leggja sérstakan skatt á í þessu skyni, þá byggðu menn að sjálfsögðu miklar vonir við ráðh. Sjálfstfl. í hæstv. ríkisstj., ekki síst vegna þess að skattalækkanir höfðu verið á stefnuskrá þeirra eins og annarra sjálfstæðismanna fyrir síðustu þingkosningar. Og það lyftist heldur betur brúnin á þeim, sem eru á móti skattahækkunum, þegar hæstv. forsrh. gaf mjög afdráttarlausar yfirlýsingar um það í dagblaðinu Vísi, þ. e. á beinni línu, að skattar yrðu ekki hækkaðir. Það vakti vissulega vonir um að farnar yrðu aðrar leiðir í þessu efni, - leiðir sem vissulega voru færar, eins og fram kom í brtt. sem þm. Sjálfstfl. fluttu við fjárlagafrv. Þetta stjfrv. olli því verulegum vonbrigðum. Það virðist svo vera af þeim umr., sem fram hafa farið um þetta mál eftir á, a. m. k. hefur ekkert annað komið fram, að þeir ráðh. í hæstv. ríkisstj. sem tilheyra Sjálfstfl., hafi ekki haft ákveðna eða sjálfstæða skoðun á því, hvor leiðin skyldi farin. Og það fór ekkert á milli mála að ákvörðunin um lækkun úr 2 söluskattsstigum í 1.5 söluskattsstig var tekin á þingflokksfundum Alþb. og Framsfl. s. l. þriðjudag. Það er margt athugavert við undirbúning og meðferð þessa máls. Þegar hæstv. fjmrh. lagði frv. fram fyrir páska flutti hann ræðu til rökstuðnings því, að nauðsynlegt væri að leggja á 2 ný söluskattsstig. Hann gat þess jafnframt að það mundi gefa í tekjur á þessu ári 7 milljarða, en af þeim áttu 4 að ganga til niðurgreiðslu á olíu eða til olíustyrks, hálfur milljarður til sérstakra orkusparandi aðgerða, en afgangurinn átti að renna í ríkissjóð sem almenn eyðsla. Daginn eftir voru komnar nýjar upplýsingar. Þá lá ljóst fyrir að fjmrh. hafði farið með rangt mál. Í stað þess að frv. gæfi 7 milljarða á þessu ári lá ljóst fyrir að það mundi gefa 8–9 milljarða og það mundi gefa 11–12 milljarða í tekjur á heilu ári, en af þessum upphæðum áttu aðeins 4 milljarðar að renna til olíustyrks. Þá hófust fundarhöldin miklu sem við urðum vitni að í þingflokkum Alþb. og Framsfl. á þriðjudag, og spurðist fljótlega út af þeim fundum að það væri orðin niðurstaða að lækka söluskattsstigin úr 2 í 1.5. Varla var þessum þingflokksfundum lokið fyrr en hv. 4 þm. Reykn., Geir Gunnarsson, mælti fyrir brtt. við fjárlög um að orkujöfnunargjaldið ætti að gefa 6 milljarða í tekjur í staðinn fyrir 7 milljarða, en olíustyrkurinn þó áfram að vera 4 milljarðar. Þannig átti áfram að taka hluta af þessu gjaldi í ríkissjóð. Það átti að halda því áfram, sem að var stefnt upphaflega, að nota það sem almenna tekjuöflun fyrir ríkissjóðshítina. Auðvitað er ósæmilegt með öllu að nota sér mál eins og þetta, að nota sér bágindi fólks sem á um sárt að binda, til að auka tekjur ríkissjóðs. Allur undirbúningur þessa máls er með eindæmum. Hér voru gefnar rangar upplýsingar, lagðir fram vitlausir útreikningar og fyrirsögn frv. er röng. Allt þetta er hæstv. ríkisstj. til vansæmdar og ber vott um flaustursleg vinnubrögð, stefnuleysi og rótleysi. En það er fleira í undirbúningi og málsmeðferð sem athygli vekur. Hefur það reyndar verið gert ítarlega að umræðuefni við þessa umr. og skal ég ekki fara nákvæmlega út í það, en get þó ekki annað en minnst á hversu gjörsamlega hafa verið sniðgengin ákvæði laganna um stjórn efnahagsmála, svokallaðra Ólafslaga, sem samþ. voru á Alþ. í fyrravetur. Í þessum lögum er, eins og rakið hefur verið af öðrum hv. þm., sérstakur kafli sem heitir: „Um samráð stjórnvalda við samtök launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda.“ Í 3. gr. segir: „Efla skal reglubundið samráð og samstarf stjórnvalda og launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda í efnahags- og kjaramálum.“ Í 4. gr. segir hverjir skuli vera þátttakendur í þessu samráði. Það eiga að vera fulltrúar launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda og opinberra aðila. Og í 5. gr. er ákvæði um hver eigi að vera verkefni þessa samráðs. Þar segir m. a. í 2. tölul., að það eigi að vera verkefnið að fjalla um þjóðhags-, fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir, tekjustefnu og forsendur þeirra. Það hefur verið rakið af öðrum hér, að þetta var að engu haft og þessi samráð voru gersamlega sniðgengin við undirbúning þessa máls. En það er athyglisvert að rifja upp sögu þessa ákvæðis og hvernig það er til komið í lögin. Í upphaflegu lagafrv. Ólafs Jóhannessonar, sem hann lagði fram í febr. í fyrra, var gert ráð fyrir samráði, en það átti að vera með ákveðnum hætti. Þar var gert ráð fyrir að sett yrði á stofn sérstakt kjaramálaráð sem hefði með höndum viðræður við samtök launafólks. Þessu hafnaði Alþb. alfarið í umræðum um þetta frv. og Alþb.-menn skrifuðu um það í málgagn sitt og héldu um það ræður á hv. Alþ. að slíkt fyrirkomulag samráðs væri með öllu óhæft. Þeir vildu alls ekki setja á fót sjálfstæða, sérstaka stofnun, sem héti kjaramálaráð, heldur vildu þeir koma á virku og lifandi samstarfi við samtök launafólks. Og þegar frv. loksins, eftir margra vikna samningaviðræður innan ríkisstj. og milli ríkisstjórnarflokkanna, sá dagsins ljós í apríl í fyrra hafði þessu verið breytt í það form sem það er nú í II. kafla laganna. Það var ein af fjöðrunum í hatti Alþb. að þessu ákvæði var breytt. Það var ein af niðurstöðum margra vikna samningaþófs milli stjórnarflokkanna um þetta mál. Og Alþb.-menn hældust sérstaklega um af því að þessu ákvæði hefði verið breytt í þetta form. Það var stolt hæstv. félmrh. Svavars Gestssonar, það var stolt hæstv. fjmrh. Ragnars Arnalds að hafa getað fengið þessu breytt, að hafa getað fengið breytt ákvæðinu í form sem fæli í sér virkara samstarf og virkara samráð milli ríkisvaldsins og samtaka launafólks. Nú eru þessir hæstv. ráðh. í lykilstöðu til að framfylgja þessu ákvæði, til að koma á því virka samráði sem þeir hældust um fyrir ári að hafa komið í lög. En nú sjáum við árangur þess í þeim frv. sem þeir keppast um að leggja fram á Alþ., um hækkaðan söluskatt, um hækkaðan tekjuskatt, um hækkaða skatta á ýmsum öðrum sviðum, að þetta er gjörsamlega sniðgengið. Það var ekki fyrr en þingnefndin hér í hv. d. gerði kröfu um að kallaðir væru á fund fulltrúar BSRB og Alþýðusambands Íslands til að tjá sína skoðun á þessu frv. að fulltrúar þessara samtaka fengu að tjá sig. Ég ætla ekki að rekja þá skoðun, hún kemur fram í þingskjölum, hún kemur fram í fskj. með nál. þeirra þm. Matthíasar Á. Mathiesen, Alberts Guðmundssonar og Sverris Hermannssonar. En önnur samtök launþega hafa ekki verið kölluð til Hvað með samráðið við bændur, sem áskilið er í þessum lögum, hvað með samráðið við sjómenn, sem áskilið er í þessum lögum? Allt þetta hefur verið gjörsamlega sniðgengið. Sýnir þetta betur en flest annað hvern hug hæstv. ráðh., og þá ekki síst hæstv. ráðh. Alþb., sem í orði kveðnu telja sig sérstaka samstarfsaðila verkalýðshreyfingarinnar, bera í raun til þessara samtaka. . Ég minntist áðan á brtt. sem hv. 1. landsk. þm., Pétur Sigurðsson, hefur flutt. Hún er efnislega á þá leið að breyta fyrirsögn frv. í það rétta horf, að hér sé um að ræða breytingu á lögum um söluskatt. Ef brtt. verður samþ. og frv. að öðru leyti breytt í samræmi við það munu sveitarfélögin fá sinn hlut af þessum söluskattsauka. Því er enn möguleiki á því hér á hv. Alþ. að sveitarfélögin fái auknar tekjur og því möguleiki á að draga úr líkum á því að sveitarfélögin þurfi að nota það 10% álag sem hér var samþykkt á sínum tíma, þ. e. þurfi að fara upp í 12.1% af brúttóútsvarsstiganum. Við þm. Sjálfstfl., sem ekki styðjum þessa ríkisstj., höfum talið óþarfa að leggja á sérstakan nýjan skatt eða skatta til að bregðast við þeim vanda sem við er að glíma. Við erum á móti sérstökum orkuskatti, við erum á móti sérstökum söluskattsauka eða sérstöku orkujöfnunargjaldi, eins og hér hefur verið lagt til. Í samræmi við það fluttu tíu þm. Sjálfstfl. brtt. við fjárlagafrv. Það var hv. 4. þm. Vestf., Þorv. Garðar Kristjánsson, sem var 1. flm. þeirrar till. og flutti fyrir henni ítarlega framsögu í Sþ. fyrir páska. Þar var bent á þá leið að taka 5 milljarða úr ríkissjóði í Orkusjóð, en lækka niðurgreiðslur að sama skapi. Það er mun eðlilegri leið en að leggja á aukna skatta í þessu skyni. Það vekur líka athygli í þessu sambandi, að þrátt fyrir miklar umr. um þetta vandamál og þrátt fyrir að ýmsir hv. þm., sem styðja þessa ríkisstj., hafi talað mikið, sumir digurbarkalega, um nauðsyn þess að ráðast gegn þeim vanda sem fólkið, sem hitar upp með olíu, á við að glíma, þá er ekki gert ráð fyrir í frv. að það verði neitt lengra komið til móts við það en raunverulega er gert með þeim reglum sem nú eru. Þvert á móti þyngir þessi leið, sem hér er farin, hlut þessa fólks vegna þess að söluskatturinn leggst að sjálfsögðu á það með fullum þunga eins og aðra landsmenn. Þegar þetta söluskattsfrv. bætist ofan á þau mörgu frv. sem eru að tínast inn á Alþ., að því er manni virðist skipulagslítið, um hverja skattahækkunina á fætur annarri, hlýtur maður að spyrja sjálfan sig: Hvers vegna allt þetta ráðleysi? Hvers vegna er þessi lélegi undirbúningur af hálfu hæstv. ríkisstj. þannig að gjörbreyta þarf frv. frá degi til dags eftir því sem nýjar upplýsingar koma fram? Ég held að svarið liggi í augum uppi. Það er augljóst að innan ríkisstj. er engin ákveðin stefna í efnahagsmálum eða fjármálum. Það kom glögglega fram þegar fjárlagafrv. var afgreitt, að þar er ætt áfram í sama ráðleysinu, í sömu óvissunni, án þess að nokkuð sé reynt að horfa fram á veginn. Það er sama ráðleysið og var hjá þeirri vinstri stjórn sem hér sat á síðasta ári og fór frá í október í haust. Þessi stjórn er reikul í ráði, hún virðist hrekjast fyrir veðrum og vindi. Ég held að um hana megi segja eins og Jóhann Sigurjónsson sagði í einu kvæða sinna: Reikult er rótlaust þangið, rekst það um víðan sjá. Straumar og votir vindar velkja því til og frá.



Herra forseti. Hér hafa verið haldnar brennandi ræður og síðast af hv. 3. þm. Vestf., sem hefur verið boðberi skattalækkana og allra þeirra aðgerða sem bættu kjör verkafólks og sér í lagi lækkunar allra þeirra skatta sem ýmist er verið að hækka eða hafa verið hækkaðir að undanförnu. Það vill nú svo skoplega til, að þegar þetta frv. var til umr. í hv. fjh.- og viðskn. Nd. var spurning hvort ekki ætti að taka til meðferðar samhliða frv. staðfestingu á brbl. Alþfl., sem voru framlenging á lögum vinstri stjórnarinnar og kemur í hlut núv. ríkisstj. að samþykkja, - brbl. flutt af hæstv. fyrrv. fjmrh., um að hækka söluskatt úr 20 í 22%. Nú langar mig til að spyrja, þegar þessi hv. þm. talar af heilagri vandlætingu um skatta vinstri stjórnarinnar og brigslar hæstv. ráðh. um að þeir hafi svikist um að afnema þá, og það mátti heyra á máli hv. þm. hversu hann var andvígur þeim: Skattar vinstri stjórnarinnar, góðir og slæmir, runnu hér í gegn með atkvæði 3. þm. Vestf., en hver neyddi hann? Hvenær kom þessi heilagi andi yfir hann á móti skattahækkunum? Hér þarf samtímis þessu frv. að staðfesta brbl. sem hann gaf út um hækkun á söluskatti og hefði kannske verið við hæfi að taka það mál til afgreiðslu um leið. Hitt er svo annað mál, að margt af því, sem hv. þm. sagði, var að ýmsu leyti satt og rétt þó að hann yfirkeyrði á ýmsum sviðum.  Það er spurt hvað hafi valdið því, að hér séu skattahækkanir sem þm. eins og t. d. sá sem nú talar samþykki. Hluti af því er vegna þess að þegar fram fóru stjórnarmyndunarviðræður gerði verulegur hluti af Alþfl. með hv. 3. þm. Vestf. í fararbroddi, þá kröfu að vísitölubætur hjá láglaunafólki, sem hann ber nú ótakmarkaða umhyggju fyrir jafnt sem öðrum, yrðu skertar. Að vísu - til að hafa rétt eftir - lagði hann til að þar yrði eitthvað mýkra tekið á málum, en vísitala þessa fólks yrði skert. Sumpart tókst ekki stjórnarsamvinna milli þessara flokka einmitt vegna afstöðu Alþfl. og hv. 3. þm. Vestf., sem gat ekki hugsað sér að stjórna þessu landi, - ég vil biðja hv. uppbótarþm. Karvel Pálmason að átta sig á því, að það sitja fleiri þarna megin í salnum en hann, - en hann gat ekki hugsað sér að stjórna þessu landi án þess að einhver kjaraskerðing færi þarna fram. Og e. t. v. er hluti ógæfunnar fólginn í því, að þessi hv. þm. var aldrei á neinu stigi reiðubúinn til að taka upp afdráttarlausa launamanna- og neytendapólitík þar sem tryggt yrði að almennt verkafólk yrði ekki fyrir áföllum. Á því stóð. Hitt er rétt og hverju orði sannara, og núv. ríkisstj. mætti skrifa það vel hjá sér, að skattahækkanir eru ekki leið í baráttu gegn verðbólgunni. Skattahækkanir eru ekki leið til bættra lífskjara. Og vissulega verður núv. ríkisstj. að athuga vel sinn gang. Hún hefur ekki þingmeirihluta fyrir áframhaldandi skattahækkunum. Ógæfan er kannske fólgin í því, og verður að taka tillit til þess, að þessi fjárlög voru samþykkt undir sérstökum kringumstæðum og á stuttum tíma. Það er satt hjá hv. þm., að miklu hefði verið gæfulegra að sjá verulega meira tekið til hendinni á fjárlögum upp á fjórða hundrað milljarða en gert er í fjárlögunum sem nú er nýbúið að afgreiða. Og víst er það satt og rétt, að slíkar skattahækkanir leiða ekki til góðra hluta og framkalla verri hluti. Hins vegar held ég að það liggi fyrir, að í þeirri baráttu er kannske mjög erfitt að snúa sér við vegna þess að það er ekki hægt að treysta Alþfl. Hv. þm. býður mér á vinnustaði. Við skulum athuga þá göngu. En ég áskil mér þá rétt til að láta uppi þær kröfur sem Alþfl. var með í stjórnarmyndunarviðræðunum. Þær báru ekki vott djúpri umhyggju eða ást fyrir því launafólki sem Sjálfstfl. og Alþfl., sem að vísu Alþfl. getur sagt með mun meiri rétti, segjast bera umhyggju fyrir. Eftir kosningar var boðað að það væri gjörsamlega óhjákvæmilegt að draga úr lífskjörum og kaupmætti. En ég skal viðurkenna að þarna stóð Alþfl. ekki óskiptur. Og ég skal líka viðurkenna að það var tekið fram, m. a. af þm. Sighvati Björgvinssyni, að taka yrði sérstakt tillit til láglaunafólks. Ég ætlaði ekki að fara að halda hér eldmessu í klukkutíma. Ég vildi aðeins taka fram, að ég hefði talið mun hyggilegra að þessi ríkisstj. hefði haldið þannig á fjármálum að þessi skattlagning væri óþörf og það væri hægt að komast hjá henni. Það er rétt, sem hv. 3. þm. Vestf. segir að hún á eftir að skapa erfiðleika. En vegna þess að ég treysti hvorki hv. þm. né flokki hans til að taka við stjórn öðruvísi en gera mun verri hluti, mun ég að þessu sinni fylgja þessari tillögu, en jafnframt láta hæstv. ríkisstj. vita að það eru til aðrir hlutir til lausnar á vanda en nýjir skattar. - Það er út af fyrir sig gott að lesið sé yfir þeim af og til.



Herra forseti. Það eru örfá orð. Að vísu hefur hv. 6. þm. Reykv. tekið af mér ómakið af því að mæla fyrir minni eigin brtt. um breytingu á nafni fyrirsagnar þessa frv., en hann benti réttilega á það, sem og ég hef haldið fram og geri með flutningi brtt., að hér er að sjálfsögðu ekki um annað að ræða en breytingu á söluskattinum til hækkunar. Ég undirstrika við þá sveitarstjórnarmenn, sem hafa kvartað um að lítið kæmi í hlut sveitarfélaga frá ríkissjóði, og jafnframt þá sveitarstjórnarmenn, sem enn eru með böggum hildar yfir því að meiri hl. í sumum viðkomandi sveitarstjórnum ætlar sér að beita þeirri heimild, sem hér var samþykkt með meiri hluta atkvæða stjórnarliðsins, að bæta tólfta prósentinu við útsvarið: Ef við samþykkjum brtt., sem ég hef lagt fram, eru möguleikar til að afstýra þessu. Það gerist með því, að ef önnur fyrirsögn verður á frv. og frv. heitir það sem ég legg til, þá mun að sjálfsögðu hluti af þeim umframágóða, umframskattheimtunni, sem ríkisstj. ætlar sér að heimta renna samkv. lögum um söluskatt í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og skiptast þaðan eins og lög mæla fyrir um. Það hefði satt að segja verið full ástæða til að ræða þetta mál á víðari grundvelli en hér hefur verið gert í kvöld. Þar á ég að sjálfsögðu við hina eilífu togstreitu um hagsmuni þeirra sem búa á þéttbýlissvæðinu, búa við hitaveitu eða ódýra rafmagnshitun, og hina, sem búa víðs vegar um landið og þurfa að nota olíu til kyndingar húsa sinna. Við höfum hins vegar, held ég, öll á hv. Alþ. verið sammála um að okkur beri að taka úr sameiginlegum sjóðum landsmanna til að létta undir með þeim sem hvað þyngsta bagga bera vegna þessa. Að því er verið að stefna með þessari leið, þótt það sé ekki sú leið sem við sjálfstæðismenn t. d. lögðum til að farin yrði við afgreiðslu fjárlaga eða höfum lagt til í sambandi við önnur mál sem sjálfstæðismenn hafa flutt á þingi. Það er líka alveg rétt, sem hv. 3. þm. Vestf. hefur komið inn á, að þegar söluskatturinn er orðinn þetta hár, eins og við horfum fram á að hann muni verða, 23.5%, er orðin gífurleg freisting fyrir þá sem hafa með innheimtu þess skatts að gera, ef þeir hafa einhvern möguleika á, að svíkja undan honum. Það kemur jafnvel fram í einu dagblaðanna í dag frá einum af ábyrgðarmestu mönnum verslunarinnar, sem skrifar um þetta atriði og bendir líka réttilega á það, að þeir aðilar, sem er skipað með íslenskum lögum að gerast innheimtumenn ríkisins fyrir þessum gífurlega stóru upphæðum, hafa aldrei fengið krónu í sinn hlut fyrir slíka innheimtu. Ef þeir hafa fengið eitthvað, það eru kannske einhverjir sem hafa þá orðið að taka það sjálfir. Ég minnist þess, að Skúli heitinn Guðmundsson alþm. flutti till. um þetta á sínum tíma þegar söluskatturinn sá fyrst dagsins ljós á hv. Alþ. Ég tók þessa till. hans upp og flutti hana nokkrum sinnum, en hún átti ekki fylgi að fagna hjá þáv. ráðamönnum. Hér hefur verið talað um kjarasamningana og um mótmæli viðkomandi sambanda og um lagabrot, sem eru mjög í tísku um þessar mundir hjá hæstv. ríkisstj.,-brot á svokölluðum Ólafslögum. Að vísu hef ég alltaf haft þá skoðun, að það væri afskaplega lítið að brjóta, því þau væru bæði léleg og illa að þeim staðið, illa unnin og hefðu aldrei átt að vera í gildi stundinni lengur en kannske setningardaginn sjálfan eða samþykktardaginn, enda var það eitt af stefnumiðum sjálfstæðismanna í kosningabaráttunni að þessi lög yrðu þegar felld úr gildi. Við sjáum hér árangurinn af störfum sjálfstæðismannanna sem eiga sæti í núv. hæstv. ríkisstj.: Þeir hafa náð nokkru fram af kosningastefnuskrá Sjálfstfl., a. m. k. því, að óvirða þessi lög með öllu svo að þau eru talin hrein markleysa af þeim og öðrum. En það, sem fékk mig til að koma upp í ræðustólinn að þessu sinni, og mér þykir leitt að þurfa að horfa upp á þann fýlusvip sem kom á andlit hæstv. forseta vegna þess að hann hélt að umr. væri lokið, það voru hinar einkennilegu umr. sem urðu á milli þeirra félaganna fyrrv., hv. 3. þm Vestf. og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundssonar, 7. þm. Reykv. Þarna þurftu þeir að kenna hvor öðrum um: þessi hefði viljað fara þessa leiðina til að skera af kjörum launþega og atmennings. Annar sagði að hinn hefði viljað fara hina leiðina, sem væri verri leið, en einnig í því fólginn að skera af kjörum launþeganna, og það hefði ekki verið hægt að ná samvinnu við Alþfl. á s. l. hausti um myndun ríkisstj. því hann hefði viljað lækka kaupmátt verkalýðs og annarra launþega. Þá stóð upp fyrrv. fjmrh. Alþfl. og sagði: Nú vill Guðmundur J. Guðmundsson, form. Verkamannasambandsins, rýra þessi sömu kjör og kaupmátt launa með nýrri og nýrri og sífellt aukinni skattheimtu á sama fólkið. - En bíðum nú við. Hvernig væri nú að líta aðeins aftur í tímann, líta aftur í stjórnartíð þá sem hefur verið kennd við Geir Hallgrímsson, þegar þessir sömu tveir menn stóðu hlið við hlið og þessir sömu tveir flokkar? Hvað sögðu þeir þá? Hver var stefna þeirra í þessum málum þá? Var hún sú þá, að það þyrfti að skera af kaupmætti fólks? Ó nei, hún var sú, að það mætti stórauka hann, eins og reyndar stóð til og var gert í samningum sem þó var allt of langt gengið fram í. Þetta segi ég um leið og ég skal viðurkenna, til þess að við þurfum ekki að standa í neinum frekari umræðum út af því, að kaupmáttarskerðingin á undanförnu tímabili til að ná okkur upp úr þeirri lægð, sem þjóðarbúið var komi í, gekk út í öfgar í þeirri stjórnartíð. Hitt er staðreynd, að það tókst að vega sig upp úr þessu. En það var ekki talið nóg af þessum stjórnmálaflokkum þá eða fulltrúum þeirra, hvorki þeim þm., sem hér hafa talað í kvöld frá Alþfl., né Alþb. Þeir tala þveröfugt nú við það sem þeir töluðu þá. Þá var allt talið hægt. Strax eftir lögin í febr. 1978 og reyndar miklu fyrr var með aðgerðum, sem staðið var fyrir innan verkalýðshreyfingarinnar, og komu þó sérstaklega við sögu hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, hv. þm. Guðrún Helgadóttir innan sinna samtaka o. fl. o. fl., þá var barist fyrir kaupmáttaraukningu á Alþingi og í öllum stéttarfélögum landsins, þau misnotuð eins og hægt var pólitískt til að koma þáv. ríkisstj. frá völdum vegna þess að hún treysti sér ekki og vissi að það var ekki hægt að halda uppi þeim kaupmætti sem samið var um vorið 1977 við verkalýðshreyfinguna. Og þótt það hefði verið hægt út af fyrir sig var ekki hægt að semja eins við alla þá sem í kjölfarið komu, enda var ráðist að þessari aðgerð í febrúaraðgerðunum í stjórnartíð Geirs Hallgrímssonar, vegna þess að sú ríkisstj., allavega forsrh. þeirrar ríkisstj. og stuðningsmenn hans, sagði sannleikann og tók út þá refsingu sem þessir tveir hv. þm., Guðmundur J. Guðmundsson og Sighvatur Björgvinsson, töldu að hún hefði átt skilið. Það gerðist í kosningunum 1978 og þeir komust til valda. Hvað gerðu þeir? Hvað varð af öllum stóru kröfuorðunum og loforðunum frá þeim? Og hvar eru þau í dag? Nú rífast þeir um hvort þessi eða hin leiðin sé betri til að svíkja enn betur og meir þá launþega sem þeir segja að þeir séu hinir einu og sönnu baráttumenn fyrir. - Og Guðmundur J. Guðmundsson leyfði sér að segja úr ræðustól áðan: Alþfl. er skömminni skárri, þegar á að gæta hags launþega, en Sjálfstfl. Ég hef einu sinni sagt í ræðu á þessum sólarhring á hv. Alþingi: Ja, svei! Og ég ætla að ljúka þessari ræðu með þeim orðum.



Forseti vill taka það fram að hann situr glaður undir fróðlegum umr. hv. þm. meðan þeir hafa nenning að tala. Orðið er laust.