Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykn. vék að rannsóknarmálum sem eru vitaskuld eitt af stærri viðfangsefnum þessa þjóðfélags. Ég hygg að hann hafi komist einhvern veginn þannig að orði að í fjárlagafrv. væri ekki stafkrók að finna um nýjar áherslur í rannsóknum. Hv. þm. hefur greinilega ekki lesið fjárlagafrv. gaumgæfilega því að í því er að finna ákvæði um nýtt, mjög stórt rannsóknarverkefni, eitt stærsta nýja rannsóknarverkefnið sem við höfum tekist á við um langan tíma. Hafrannsóknastofnun er gefið tækifæri á því að ráðast í fjölstofnaverkefni sem hún hefur lengi barist fyrir. Hún fær 65 millj. kr. á næsta ári til nýrra rannsóknarverkefna umfram þau rannsóknarverkefni sem hún hefur unnið að á undanförnum árum. Hér er um að ræða mjög stórt verkefni og er þess vegna rangt að halda því fram að ekki séu nýjar rannsóknaráherslur í þessu frv. Það er alveg ljóst að við núverandi aðstæður þurfa menn að raða verkefnum í forgangsröð. Á sviði vísinda og rannsókna er það, frá mínum bæjardyrum séð, alveg augljóst að rannsóknarverkefni á sviði hafrannsókna hljóta að vera fremst í forgangsröð verkefna í þágu atvinnulífsins í landinu. Í þessu fjárlagafrv. er mælt fyrir um nýtt stórt átak á þessu sviði rannsókna.

Herra forseti. Ég skal viðurkenna að ég átti ekki von á þessari athugasemd frá hæstv. sjútvrh. sem hefur gert sér lítið fyrir og lagt niður einhvern mikilvægasta sjóðinn sem ætlaður var til hagræðingar í sjávarútvegi eða ætlar að gera það, Hagræðingarsjóðinn. Hann leggur á sjávarútveginn að fjármagna rannsóknastofnun, mjög mikilvæga rannsóknastofnun að stórum hluta. En Hagræðingarsjóðnum var ætlað að takast á við mikilvæg verkefni, þ.e. að hagræða íslenskum sjávarútvegi, stórkostleg verkefni. Hvernig á þá að sinna því? Ef litið er á rannsókna- og þróunarstarfsemina saman, því að hagræðing er að stórum hluta þróunarstarf, grunar mig að um verulegan samdrátt sé að ræða á þessu mjög stóra sviði. Það er alveg rétt að Hafrannsóknastofnun ber að efla. Hún er langöflugasta rannsóknastofnun í dag og hana ber að efla. Engu að síður vil ég halda því fram að ekki sé síður mikilvægt að hlúa að ýmsum nýjum greinum í þessu þjóðfélagi, nýsköpun í atvinnulífinu, renna fleiri stoðum, eins og oft er sagt, undir íslenskt atvinnulíf. Menn segja kannski: Það er slitin plata. En aldrei hefur verið meiri þörf á því en í dag því staðreyndin er sú að það er bæði nauðsynlegt og hollt fyrir sjávarútveginn að íslenskt efnahagslíf hvíli ekki svo einhliða á þeirri grein. Einhver aukning getur orðið þar og verður vonandi. Þar þyrfti að verða umtalsverð hagræðing sem því miður er að verulegu leyti kippt fótum undan en auka ber fjármagn í sjóð eins og Rannsóknasjóð og það verulega, til Rannsóknaráðs og til annarra stofnana sem leita að nýjum greinum í íslensku þróunar- og rannsóknastarfi.

Hæstv. forseti. Þörf er á varúð víðar en margur skeytir, víxlspor eitt oft öllu lífi breytir. Þá áhættu samt allir verða að taka, og enginn tekur mistök sín til baka sagði eitt ágætt skáld þessarar aldar. Mér er hugsað til allra þeirra ráðherra sem hafa stigið sín víxlspor, gert sín mistök sem ekki verða tekin til baka, sem ekki verða máð burtu úr hugum þeirra sem særðir ganga um um þessar mundir, sem rétt fyrir jólahátíðina miklu hafa verið hrekktir, smáðir og hæddir með því að samkomulag við þá hefur verið rofið. Það hefur verið komið aftan að þeim. Þeir munu minnast þessara velgerðamanna sinna þó að þeir séu nú á flótta margir hverjir undan eigin ákvörðunum, að reyna að leiðrétta, að reyna að breyta, þá hafa þeir stigið víxlspor sem ekki verða tekin til baka. Þau munu lifa í minni lítillar þjóðar, vakna upp í huga fólksins aftur og aftur og gera það að verkum að ákveðið fólk í þessum sal hefur misst tiltrú, jafnvel svo að það glatar eigin hamingju, verður að forða sér frá þeim verkefnum sem því sjálfu var kannski kærast. Við sjáum þessar sorgir og uppákomur í blöðunum dag hvern. Við skulum taka sem dæmi hv. formann fjárlaganefndarinnar nýju, sem nú er horfinn af vettvangi, er ekki með okkur lengur hér í nótt að mér sýnist. Hann hefur látið leika sig þannig, stigið þau víxlspor, að hann á ekki afturkvæmt í hóp félaga sinna í harðri lífsbaráttu þeirra manna sem nú er fastast og harðast sótt að í samfélaginu af ríkisstjórn sem reynist óvinveitt þeim sem best hafa dugað þessu samfélagi um langt skeið og kannski eru grunnurinn og undirstaðan að velgengni þjóðarinnar. Ég hef vissulega samúð með hæstv. félmrh. sem vafrar hér um gólf upp úr miðnætti, full af iðrun og hefur reynt að bera til baka þau óhæfuverk sem áttu sér stað í bústaðnum við Tjörnina eitt desemberkvöld þegar samið var um svikráðin. Þegar ráðherrarnir voru beittir ofbeldi til þess að gangast undir kvaðir sem þeim voru ekki kærar. Það er kannski eðlilegt að hún gangi á fund prestsins í flokki sínum sem hér er staddur á meðal okkar og kann að veita iðrandi börnum fyrirgefningu á slíkri stundu. Það er ekki óeðlilegt og er kannski nauðsynlegt í flokkum stjórnarinnar að þar sé sálusorgari og sem betur fer vill svo til að Alþfl. hefur sinn sálusorgara, séra Gunnlaug af Heydölum austur. Ég veit að þessi hæstv. ráðherra sem hefur misst trúna hjá fólkinu á mikið undir því að séra Gunnlaugur huggi hana á sorgarstundu. Mér væri það líka kært af því að mér þykir vænt um hv. formann fjárln. --- og ég sé að hann er vaknaður og kominn á fundinn á nýjan leik --- sem hefur orðið að segja af sér þeim störfum sem hann hefur lagt líf sitt við, að berjast fyrir verkalýðinn, berjast fyrir sjómennina, berjast fyrir þann veika og smáa. En nú hefur þessi hv. þm. úr Keflavík verið færður í önnur föt, honum hafa verið haldnar dýrlegar veislur í herberginu stóra og honum sagt að íslenskt samfélag væri þá á framfaravegi ef sá sterki fengi að dafna, ef sá veiki yrði að láta af sínum kröfum. Honum hafa verið kenndar nýjar lexíur. Það er sorgaratburður, sem dagblöðin hafa birt fréttir um í dag, í lífshlaupi þessa ágæta þingmanns. Ágætu þingmenn. Hér er til umræðu fjárlagafrv. sem hvorki er fugl né fiskur. Það er kannski hart, hæstv. forseti, að þurfa að eyða næturfundi í slíkt mál. Ég sé að forseti kinkar kolli mér til samþykkis, þannig að ekki þætti mér ólíklegt að þessi ágæti vinur minn gerði mér þann greiða að ég fengi að ljúka ræðu minni og fundi yrði frestað. Þá sit ég uppi með það, hæstv. forseti, að verða að tala um alvarlegasta málið sem hefur komið upp í þessu þjóðfélagi um langt skeið. Ég hygg að þeir elstu menn sem muna þingsöguna muni ekki slíka uppákomu sem er nú og hefur verið rædd í dag. Við stöndum uppi með fjárlagafrv. sem hvorki er fugl né fiskur, frv. sem ekki stenst. Ríkisstjórnin er á flótta. Allar forsendur frv. eru brostnar. Í upphafi gerðum við, stjórnarandstaðan, hæstv. ríkisstjórn grein fyrir að í upphaflegu frv. væru innbyggðar villur, draumórar, áætlanir sem ekki mundu standast. Við áttum að vísu ekki von á að það gerðist fyrir þessi jól að sannleikurinn sem við töluðum um í haust yrði lýðum ljós, að þeir yrðu að viðurkenna í þessum sal að svo hefði verið. Það hefðu verið draumórar, ekki hugsjónamanna, heldur hagfræðinga, manna þar sem stjórnmálamaðurinn hefur ekki komist í gegnum hagfræðinginn en hefur þó ráðið lögum og lofum í þessari ríkisstjórn. Frv. byggði á áætlunum um álver, áætlunum um virkjanir o.s.frv. Spilaborg hæstv. iðnrh. er hrunin. Blekkingarvefurinn er öllum augljós og auðvitað spyrja menn: Stafar það af því að hæstv. iðnrh. kann ekki tunguna erlendu svo vel? Nú mun svo vera að hann er vel mæltur og talar tungum þegar því skiptir og betri íslensku en flestir í þessum sal. Eigi að síður sjá allir sem sjá vilja að það er barnalegt hvernig þessum hæstv. ráðherra hefur tekist að blekkja þetta þing, leiða þessa þjóð í gönur, láta hana horfa til himins í væntingum um að eitt álver mundi bjarga þessu þjóðfélagi þegar spilaborgin er hrunin. Þegar ekki voru einu sinni forsendur í heiminum til að slíkt gæti gerst höfðu menn haft vit á því að lesa og spyrja. Ríkisstjórnin ætlast til þess að Alþingi láti hafa sig að því háði að afgreiða fjárlög sem ekki standast, fjárlög sem eru óframkvæmanleg. Í taugastríðinu hefur ríkisstjórnin lamið saman nýjan lygavef í líki bandormsins, talið sjálfri sér trú um að hinar og þessar áætlanir um nýja skatta og niðurskurð í útgjöldum næðust fram en við sjáum þær völtu áætlanir hrynja hver af annarri á þessum degi. Umræðan í þinginu og andstaðan úti í þjóðfélaginu blæs áformunum um koll. Ráðherrarnir þola illa mótmæli stjórnarandstöðunnar, þeir standast engan veginn skeytin sem berast utan úr þjóðfélaginu og mótmælin. Þeir standast enn síður það sem er að gerast, að þeirra eigin menn eru að átta sig. Sem betur fer er gæfan sú að í þessum flokkum báðum sem ríkisstjórninni ráða eru menn sem ekki beygja sig endalaust í duftið, sem ekki krjúpa fyrir lyginni, sem ekki taka þátt í skrípaleiknum áfram. Þá menn ber að virða. Þeir munu lifa áfram. Þeir munu verða virtir þegar tjaldið að lokum fellur. Það er nefnilega alveg ljóst að stjórnin sjálf er sjúk innan frá. Það er að byrja að gera um sig hið innra með henni. --- Ég sé að glaðnar yfir prestinum, býst við jarðarför fram undan. Er það mjög við hæfi að náinn vinur framkvæmi það verk. Þrátt fyrir það ofbeldi, sem einstakir ráðherrar hafa verið beittir, bila þeir eins og ég hef áður sagt. Hér hefur verið farið yfir það í þessari . . .

Ég vil biðja ræðumann að halda áfram ræðu sinni.

Hæstv. forseti, ég þakka það en mér er mikilvægt að hafa hljóð meðan ég tala. Það hefur verið farið yfir það í þessari umræðu í dag hvernig hæstv. félmrh. hefur verið leikinn í þessari baráttu, misst tiltrú þeirra fötluðu, sveitarstjórnarmannanna sem töldu hana baráttukonu, þess sterka stjórnunarstigs í íslensku þjóðfélagi. Ætlunarverkið var á einni nóttu hjá þessari ríkisstjórn að færa heilan milljarð segjandi við sveitarfélögin á Íslandi: Þið hafið grætt svo mikið á þjóðarsáttinni að nú tökum við heilan milljarð og látum ykkur hafa til að bera. Þið hafið burði til þess. Ég hef ekki heyrt það fyrr að Sjálfstfl. bæri svo mikla virðingu fyrir þjóðarsáttinni sem náðist eða viðurkenndi að svo mikill gróði hefði myndast af henni. Þessi aðför ríkisstjórnarinnar sést best á því að 18. nóv. sl. var haldinn samráðsfundur með sveitarstjórnarmönnum. Þar var ekki orði minnst á hvað í vændum var og á árlegri ráðstefnu Sambands sveitarfélaga eru sex glaðbeittir ráðherrar komnir til starfa á Hótel Sögu, halda þar myndarlegar ræður og taka þátt í störfum þess fundar. 22. nóv. á þetta sér stað. Þar brostu þeir við hverjum manni en enginn þeirra sagði frá áformunum, að ætlunin væri að rústa veigamestu tekjustofna sveitarfélaganna. Samt sem áður gerðist það að nokkrum nóttum síðar stóðu þeir að þessum svikráðum. Þá átti það sér stað að ríkisstjórn landsins lagði virkilega til atlögu við sveitarstjórnirnar á Íslandi til þess að færa þessar drápsklyfjar yfir til þeirra án þess að þær fengju tekjustofna á móti. Þetta eru svik sem munu geymd en ekki gleymd. Þegar 2. umr. um fjárlög fer fram í þinginu, þá er öllum ljóst að uppgjöf og ráðleysi ríkisstjórnarinnar í fjármálum er algert. Eftir þetta stutta haustþing er stjórnin rúin trausti. Mótmælin dynja yfir, verkföllin eru hafin. Það sem mann undrar þó mest og ég hef hér fyrr minnst á er hvernig margir góðir drengir eru fjötraðir í heljarböndum. Ég sagði að verkföllin væru hafin og það eru alltaf alvarleg tíðindi á Íslandi þegar verkföll eru hafin. Nú er einn aðili sem á sök á því. Það eru ráðherrarnir á Íslandi, ríkisstjórnin með aðgerðum sínum og aðgerðarleysi. Þessi ríkisstjórn vegur hvergi að rótum vandans. Hún vafrar um, telur sjálfri sér trú um að hún nái áttum. Spilin eru stokkuð og gefin upp á nýtt en jókerunum fjölgar í lönguvitleysu ríkisstjórnarinnar. Af því að stefnan er röng, af því að ekkert er reynt til þess að ná saman heildstæðri áætlun á nokkru sviði. Eins og ég gat hér um á dögunum, þá var það síðasta sunnudag sem helgihugvekja ritstjóra Morgunblaðsins snerist um það, með leyfi hæstv. forseta, að hið íslenska Titanic mundi senn rekast á ísjakann og sökkva. Ég hygg að sá hv. ritstjóri hafi þar verið að vitna til þess og haft í líkingum að íslenska þjóðfélagið væri eins og Titanic, væri að aðvara skipstjórann um að jakinn væri fram undan, kannski ekki jakinn í þeirri eiginlegri merkingu sem við sjáum út við bensínstöðvarnar heldur jaki í eilífum átökum, stríð á milli stéttanna, barátta sem mundi rústa þetta samfélag.  Þetta frv. boðar um 4 milljarða kr. halla. Ég er sannfærður um að eins og frv. er lagt upp á sú upphæð eftir að tvöfaldast. Við sjáum á öllum sviðum undanhaldið. Viðskiptahallinn við útlönd eykst, atvinnuleysið er að aukast. Þúsund Íslendingar fá nú reisupassann frá atvinnufyrirtækjunum. Þeir eru á leið heim til sín til að halda heilög jól við þær aðstæður að vegna aðgerða og aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar er vinnan fokin. Gjaldþrotunum fjölgar, það er ótti og uppgjöf, hv. þm. Egill á Seljavöllum. Ekki í hv. þingmanni því að enn eigum við einhverja von. 
             Klukkan er um það bil að verða eitt og hæstv. heilbrrh. sem ég hélt að hefði fyrir löngu tekið á sig náðir, að hætti forfeðranna, er mættur. Þá hef ég nú haft það fyrir sið að tala við hann undir björtum himni þegar dagsljósið skín. En við höfum farið yfir það hér, og eðlilegt er að gera það undir fjárlagaumræðunni, að ríkisstjórnin hefur ekkert heildstætt borið á borð fyrir þessa þjóð. Hún hrekst undan. Fjárlagafrv. er hrunið. Efnahagsaðgerðirnar láta á sér standa. Hún ræður því að vonleysið brýst út. Hvert fyrirtækið á fætur öðru veikist vegna þessa vonleysis. Þar á stærsta sök efnahagsumgjörðin sem fyrirtækjunum er búin. Haldið þið að tekjur ríkissjóðs aukist þegar þúsundir Íslendinga hætta að fá launin sín? Haldið þið að tekjur ríkissjóðs aukist, þegar tugir fyrirtækja loka?  Ég hef tekið eftir því hvað tekjuöflunina varðar að þar eru hæstv. ráðherrar á flótta. Hæstv. fjmrh., sem er ekki í salnum um þessar mundir og skiptir litlu máli því að ég veit ekki hvort hann heyrir lengur eða sér en ég hef þó séð að þær byrðar eru þungar sem hann ber. Það hygg ég að séu skeytin frá íslenskum sjómönnum, sem kannski í allt of ríkum mæli hafa trúað á flokk hans, að vara hann við. Ég spái því að þar muni í ýmsum tekjuáformum verða undanhald einnig. Það verður ekki bara hæstv. félmrh. sem rekur þessa ríkisstjórn á flóttanum, snýr henni við í vitlausustu málunum. Einstakir þingmenn munu segja: Með sjómannastéttina verður ekki farið með þessum hætti. Þeir munu skilja áður en lýkur að þeir verða að snúa við á mörgum þeim brautum sem þeir hafa markað. Ég hef haldið því fram að fjárlagagerðin á þessu einkennilega hausti sé með þeim hætti að það er eins og menn séu að salta í botnlausa tunnu eða hripleka. Þeir bræðurnir frá Bakka í Svarfaðardal stöldruðu þó við við svipaðar aðstæður og sögðu: Gísli, Eiríkur, Helgi. Botninn er suður í Borgarfirði. Þeir fundu orsökina fyrir lekanum en það er meira en sagt verður um ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Þeir segja ekki: Davíð, Friðrik, Sighvatur, þetta er okkur að kenna. Snúum við, stöðvum þessa fjárlagagerð. Reynum að ná mönnum að verki við að smíða eitthvað sem vitrænt er. Tengjum þetta þjóðarsátt, nýrri áætlun, tölum við stjórnarandstöðuna. Hún er öll af vilja gerð, ber meiri ást til íslenskrar þjóðar en það að hún láti sér standa á sama. Hún er tilbúin að draga ykkur að landi og snúa ofan af vitleysunni með ykkur. Því segi ég það og tek undir með hv. 8. þm. Reykn. að það væri vitið meir að snúa sér að því verkefni að segja: Við erum komnir í hnút með þetta, við erum sjálfir að fara á taugum. Við ráðum ekki við verkefnið. Við erum að smíða fjárlög sem ekki standast. Við skulum fara heim, fá vinnufrið, ná samstöðu við stjórnarandstöðuna um þetta og fá hana til liðs með okkur, fá atvinnurekendurna og launafólkið til að setjast niður og gera þjóðarsátt og fjárlög sem geta staðist. Ég er sannfærður um að mörgu þarf breyta í íslensku samfélagi og ekki hefur hvarflað að mér sú hugsun að þessir hæstv. ráðherrar og þessi hæstv. ríkisstjórn eigi sök á öllu því sem að er í íslensku samfélagi. Það er mikið, mikið langt frá því. Þingið á sína sök, fyrrv. ríkisstjórnir eiga sína sök, þjóðin sjálf á sína sök. En einhvers staðar verðum við að staldra við og reyna að hugsa af verulegri alvöru með hvaða hætti við getum stöðvað verðbólgu, haldið niðri vöxtum, skapað hér betri lífskjör. Að þessu vildi ég vinna með hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni. Þetta er líka hans eina von til þess að verða endurreistur í musterinu í Keflavík. Þeir munu brjóta myndina af stallinum vegna þess að hv. þm. er genginn í björg með ríkisstjórn sem er á rangri leið, er að vinna óhæfuverk á mörgum sviðum, nýtur ekki trausts verkalýðsins. Hv. þm. á von en þá verður hann að hafa kjark til þess að snúa sér að því að stöðva ríkisstjórnina, ná sátt um að þingið fari heim og menn rífi upp þessa fjárlagagerð og tengi einni allsherjar þjóðarsátt um íslenskt þjóðfélag næstu þrjú til fjögur árin eins og til stóð hjá þeim mönnum sem stýrðu fyrrv. ríkisstjórn. Ég er sannfærður um að auðvitað má spara á mörgum sviðum. Ég sé að hæstv. menntmrh. er ekki sofnaður enn þá. Hann stýrir stórum flokki, dýrum flokki peningamála og menntamálin eru fjárfrek. Ég hef t.d. lengi verið þeirrar skoðunar að við séum á rangri leið í menntamálum og með breyttu kerfi gætum við þar sparað mikið. Ég er hér um bil viss um að gamla kerfið, sem hér ríkti í skólum, var miklu betra fyrir nemendurna, skilaði framtíðinni hæfari einstaklingum og var ódýrara í rekstri. Ég er sannfærður um að því metnaðarlitla skólakerfi, sem við því miður rekum nú, mætti breyta vegna þess að kerfið er vitlaust. Ég held að öllum sé hollara, hvort sem það er í leik eða starfi, að kapp ríki, að fólki sé tamið að sýna árangur í verki, skila góðum prófum. Ég er sannfærður um það t.d. hvað bekkina varðar að í sumum bekkjum er fólk sem nær mjög miklum árangri með lítilli fyrirhöfn og svo aftur fólk sem hefur kannski af metnaðarleysi eða áhyggjuleysi dregist aftur úr. Þarna er öllum haldið niðri í meðalmennsku. Ég tel æskilegt að menn tækju upp kerfi þar sem þeir duglegustu fengju að halda áfram sína braut, þeir sem veikari eru væri haldið saman og þeir fóðraðir sérstaklega. Ég man eftir því að í lambhúsunum heima hjá mér var það góður siður ef einhver lömbin fóru að étast úr voru þau sett á sérstakt fóður, fengu sérstaka umhyggju sem gerði það að verkum að þau féllu hvorki fyrir jól né á þorra. Þetta kerfi gæti sparað stórkostlega peninga ef við snerum frá þessu villukerfi sem við höfum ratað í. Ég er líka sannfærður um að ástæðulaust er að kenna öll þau fög sem nú eru kennd í skólum landsins. Þar er búið að búa til mikla flatneskju sem mætti endurskoða. Ég er þeirrar skoðunar að á mörgum sviðum megi spara. Hæstv. forseti. Ég ætla að minnast örlítið á landbúnaðarmál og ég tala helst ekki um landbúnaðarmál nema hv. þm. Egill Jónsson sé viðstaddur.  Svik eru víðar og hér hefur verið minnst á það að ein af sparnaðaraðgerðum ríkisstjórnarinnar er að svíkja íslenska bændur um gerðan búvörusamning. Það á að spara 293 millj. og ég sé að blóðið þýtur til höfuðs Agli, hv. þm., yfir slíkum svikráðum. 293 millj. skulu sparaðar, launin skulu færð fram yfir þar næstu áramót. Hér var rakið í ágætri ræðu hv. 7. þm. Reykn. hvað þessi samningur var sársaukafullur, hvað menn fórnuðu miklu og lögðu mikið á sig til þess að koma til móts við ríkisstjórnina. En menn töldu sig líka hafa fengið, og þökkuðu hæstv. fyrrv. landbrh. fyrir, tiltölulega góðan samning. Þess vegna undu þeir honum en þó var það samningur sem gekk út á það að á einu ári skyldu af þessari stétt hafðar 500 millj. kr. í launatekjur. 500 millj. í launatekjur voru með þeim samningi hafðar af íslenskri bændastétt. Nú gerist það að bæta á við 293 millj. í viðbót þannig að þetta eru alvarleg tíðindi og skýlaust brot á búvörulögum. Ég vil vænta þess og ekki trúa öðru en hæstv. landbrh. muni standa fast í fæturna og verja hagsmuni þessarar stéttar sem svo miklu hefur fórnað á síðustu árum og þolir ekki slíkan skell sem þarna er boðaður. Ég vil spyrja hæstv. landbrh.: Hefur hann fallist á þessar tillögur ríkisstjórnarinnar? Hafa þessar tlllögur verið ræddar við Stéttarsamband bænda og hvert er viðhorf ráðherrans til þeirra? En fleira er að gerast og við höfum orðið vitni að því í landbn. síðustu daga hvernig svikin ganga á einn veg, ekki síst gegn einni stétt, bændastéttinni. Þar hefur verið tekist á um jarðræktarlögin. Þar hefur það gerst að ríkisstjórnarflokkarnir eða Sjálfstfl. hefur klofnað í afstöðu sinni. Þar hafa mætt þingmenn sem þora, menn sem standa á sinni sannfæringu og láta ekki bjóða sér hvað sem er. Ég er ekki viss um að þeir bognuðu þó að farið yrði með þá í ráðherrabústaðinn eins og ráðherrana á dögunum. Við urðum vitni að því í landbn. að formaður nefndarinnar, hv. þm. Egill Jónsson, stóð þar fast og leiddi baráttuna gegn þessari ætlan ríkisstjórnarinnar. Við urðum líka vitni að því að þar mætti varamaður, hv. þm. Ingi Björn Albertsson. Hann var ekkert deigari á þessum fundi en hv. þm. Egill Jónsson. Hann var ekki hlynntur því að fram færu samningsrof, svik á gjörðum Alþingis enda hafa þessir þingmenn og auðvitað nokkrir í viðbót í þessum þingflokki þorað að vera menn, þorað að reisa sig gegn þessu nýja valdi í flokknum. Segja má um þá eins og skáldið sagði um ágæta menn forðum: Það þarf meiri kjark til að segja satt en ljúga, sjálfstraust til að efast er aðrir trúa, djörfung til að mæla gegn múgsins boðum, manndóm til að hafa eigin skoðun. Það þarf nefnilega manndóm til að hafa eigin skoðun. Það var eins og hv. þm. Egill á Seljavöllum sagði við félaga sína í morgun: Ég er ekki eins og tófan sem skiptir um lit. Því miður hendir það of margan að vera eins og tófan og breyta um lit, vera ljúfir og spakir og fljótir að sættast á vitlausar tillögur. Þeir hafa auðvitað ekki fallist á þá breytingu sem er að verða á flokki þeirra undir nýrri forustu og eru tilbúnir að vera áfram menn, berjast fyrir fólkið sitt og þjóðina sína. Ég gerði mér til dundurs og væri kannski fróðlegt undir þessu tungli að fá að lesa nokkrar kvöldsögur. Þær eru mjög við lýði nú, kvöldsögurnar, og þar sem ég sat áðan í sæti mínu þá tók ég hina nýju jólabók, bókina um breytinguna á Sjálfstfl., mér til lestrar. Undir þeim lestri skildi ég hvers vegna þar eru að fæðast menn, kannski hálfgerð jólabörn, sem þora að rísa gegn hinu nýja valdi, menn sem hafa áttað sig á því að hin nýja forusta var ekki kölluð til þess í einum vorleik að skella hv. þm. Þorsteini Pálssyni af baki gæðingsins mikla, sjálfstæðisfáksins sem svo vel hafði riðið hér um grundir. Þetta var ekki bara spurning um að drepa einn mann. Þetta var spurning um völd í íslensku samfélagi. Þetta var spurning um að koma breytingunum til framkvæmda sem þeim eru mikilvægar. Þeir trúðu því og þeir vissu það að hv. 1. þm. Suðurl. og núv. sjútvrh. hafði hlotið gott uppeldi sem landsbyggðarþingmaður um skamma hríð. Hann hafði öðlast skilning á því að íslenskt atvinnulíf þarf að dafna, að hér má ekki færa allt yfir á fáa. Þess vegna var hann tilbúinn til baráttu fyrir eðlilegu efnahagsumhverfi og heilbrigðu atvinnulífi. En því fór nú sem fór. En í þessum kvöldsögum, í bókinni Á slóð kolkrabbans, segir, með leyfi forseta: ,,Ég á erindi við þig, drengur minn, segir Nóri. Ég ætlaði að fara að slá á þráðinn til þín. Ég vil bjóða þér samvinnu. Að hjálpa mér við að setja saman bók. Hvaða bók er það? spyr ég. Um mesta áhrifavaldinn í íslensku þjóðlífi í dag, segir hann. Hver er það? spyr ég. Kolkrabbinn, svaraði Nóri. Hann er glerfínn upp á gamla móðinn. Þótt hann sé í þykkum ullarfrakka og með trefil um hálsinn er Nóri þannig að hver maður finnur á sér að undir frakkanum muni hann vera í jakkafötum, vesti og með axlabönd. Í menntaskóla man ég aldrei eftir honum án hálsbindis. Þessi maður er bókaður í síðum bómullarnærbuxum með sokkabönd. Hann er auðvitað í skóhlífum. Andskoti er hann nú alltaf karlalegur, hugsa ég. En átta mig svo á því að eiginlega er hann ekkert eldri að sjá en þegar hann var um þrítugt. Nú er Nóri loks að nálgast að líta út fyrir að vera á þeim aldri sem hann er. Hann sér að ég er ekki sérlega spenntur fyrir því dýri, sem hann nefnir kolkrabba, og segir: Þú færð áhugann þegar þú kynnist honum betur. Hann er mjög mennskur. Stjórnast af græðgi. Óseðjandi græðgi. Um hvað ertu eiginlega að tala? spyr ég. Þeir voru tveir, krabbarnir. Þar til nú fyrir skemmstu að hinn varð lasinn og fór að veslast upp. Það tryggði smádýrunum örlítinn frið að stóru skrímslin tvö voru síupptekin við slagsmál sín á milli. Þannig komst eitt og eitt minna dýr á legg án þess að stigið væri ofan á það. En eftir að hinn krabbinn missti heilsuna, var sá friður úti. Og nú er veisla hjá Krabbanum,`` segir í þessari jólabók. ,,Fæðið er fjölbreytt. Það eru étin lítil þjónustufyrirtæki, þróunarfélög og annað smælki í forrétt, í aðalrétt eru borin fram skipafélög og flugfélög hvunndags en bankar eru étnir á sunnudögum. Í eftirrétt er gælt við góm með sneiðum af vátryggingafélögum, fjárfestingarfélögum og verðbréfamörkuðum. Á hátíðum og tyllidögum er boðið upp á örlítinn bita af olíufélagi eða smámola af hermangsfyrirtæki með kaffinu. Kallað gullmolakaffi. Brauðpokarnir eru orðnir tómir og börnin farin að ókyrrast. Þau horfðu kímileit á þennan furðufugl sem þau höfðu ekki séð áður. Hann var orðinn enn rauðari í framan af allri mælskunni. Það varð úr að ég sendi börnin heimleiðis svo að Nóri gæti haldið áfram að fræða mig um leyndardóma viðskiptalífsins. Hvaða skepna er þessi Kolkrabbi? spyr ég. Glúrinn er Nóri. Ég sé strax á augnatilliti hans að hann skilur, um leið og ég sjálfur, að spurning mín markar straumhvörf í samtali okkar þennan skítkalda, reykvíska sunnudagsmorgun. Áhuginn er vakinn og hann getur slakað á. Kolkrabbinn er mafía í munni þeirra sem ekki fá að setjast að krásunum en kjölfesta íslensks efnahagslífs samkvæmt kenningum þeirra sem tilheyra útvalda hópnum eða fá að kroppa í það sem hrýtur af veisluborðinu. Er þetta þá ekki bara Guðs útvalda hjörð, Nóri minn, spyr ég. Nei, blessaður vertu. Þeir treysta ekki Guði til að velja. Þeir gera það sjálfir.`` Þannig er það nú, ágætu þingmenn, að þetta er jólabókin í ár. Þetta er kannski bókin sem opnar augu íslenskrar alþýðu fyrir því sem er að gerast í samfélaginu, að banki alþýðunnar er étinn í sunnudagsforrétt af örfáum mönnum.  Ég ætla nú svona hvað líður að ljúka þessum ræðuhöldum og fresta frekari upplestri á kvöldsögunni. En ég átti aðeins eftir að minnast á landbúnaðarmálin örlítið frekar og þá deilu sem þar er komin upp. Ég lagði áherslu á kvöldsöguna vegna þess að þessir tveir þingmenn og fleiri gera sér grein fyrir því að það gengur ekkert upp að láta örfáa menn éta banka í sunnudagsmat, skipafélög á mánudögum o.s.frv. Hér verður að ríkja lýðræði. Því vil ég spyrja hæstv. landbrh. um það hvort honum sé það ljóst að hér er verið að rjúfa samkomulag sem tókst um jarðræktarlög. Svo að ég stytti mál mitt, því ekki hef ég hugsað mér að halda mönnum andvaka yfir svo litlu efni sem þessi fjárlög eru að mínum dómi, en það er svo að ríkisstjórnin ætlar í 4. gr. bandormsins að taka jarðræktarlögin úr gildi. Það eru alvarleg tíðindi og þau tíðindi hafa valdið því að nú er hv. landbn. klofin í fyrsta sinn í áratugi. Og þeim mun alvarlegra er þetta þar sem það hefur gerst að samkomulag náðist fyrir þremur árum og menn töldu að þeir byggju við það samkomulag áfram. Og að auki gerðu menn sér grein fyrir því að þeir hefðu tekið þátt í stórkostlegum sparnaði því að þessi framlög hafa markvisst minnkað eins og sést á þessu súluriti sem hér er sýnt. Voru 1984 yfir 500 millj. en hafa smátt og smátt minnkað, voru árið 1990 95 millj., áætluð 70--75 millj. á þessu ári. En þetta eru alvarleg tíðindi og ég vil spyrja hæstv. landbrh. hvort það sé með hans samþykki að slík afstaða hefur verið tekin í ríkisstjórninni. Ég hef það sem mín lokaorð að ég hvet ríkisstjórnina eftir þennan kvöldfund til að halda heim í jólafrí og rífa fjárlagafrv. enn á ný upp, fá til samráðs við sig stjórnarandstöðuna, aðila vinnumarkaðarins og sem flesta í þessu þjóðfélagi til þess að ná hér nýrri sáttargjörð. Það er þeirra eina von til þess að þeir megi áfram sitja sem ráðherrar því ég er sannfærður um það að ef svo fer fram sem horfir þá verður engri ríkisstjórn stætt á því stefnuleysi sem hér ríkir nema rétt út þennan vetur. Þess vegna eru það heillaráð manns sem þykir heldur vænt um þennan stóra hóp ráðherra að þeir endurskoði afstöðu sína þjóðarinnar vegna.

Herra forseti. Vegna ummæla hv. 5. þm. Suðurl. er nauðsynlegt að taka fram að innflutningur á mjólkurdufti hefur ekki verið ræddur í ríkisstjórninni og ég hef ekki tekið ákvörðun um að leyfa hann.

Hæstv. forseti. Ég færi hæstv. landbrh. kærar þakkir fyrir hans svar. Hér er ljóst, eins og ég sagði áðan, að enn býr í honum karlmenni. En hitt er enn þá alvarlegri hlutur að hæstv. iðnrh. hefur skrökvað, svo að ég noti ekki stærri orð, hér fyrr í kvöld. Það er hart að hann skuli ekki vera í salnum þegar það er staðfest af jafnsannsöglum manni sem hæstv. landbrh. er að hann fór hér með dylgjur og rangt mál fyrir stuttu síðan.

Herra forseti. Ég vil í andsvari fara fram á að hæstv. viðskrh. verði kallaður aftur til þessarar umræðu í ljósi þeirra upplýsinga sem fram hafa komið sem ég vel að merkja þakka hæstv. landbrh. fyrir að gefa. Helst vildi ég heyra hann taka af öll tvímæli um að hann hyggist ekki leyfa þann innflutning sem hæstv. viðskrh. boðaði og skýrði þannig frá ef menn máttu rétt nema hans mál, að ríkisstjórnin hefði ákveðið einhverja hluti í þessu máli. Og það er ekki við það búandi að umræðan haldi þannig áfram að fullkomlega misvísandi upplýsingar komi fram frá tveimur hæstv. ráðherrum og ekki fáist á því viðhlítandi skýringar hvað þarna hefur gerst. Ég óska því eftir að hæstv. viðskrh. verði kallaður til umræðunnar á nýjan leik.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að hæstv. iðnrh. komi hér í fundarsalinn.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka þá beiðni að hæstv. viðskrh. verði kallaður í salinn þannig að það megi skýrast hvað hér er á ferð. Ég hafði sannast að segja undirbúið allmyndarlega ræðu en þar sem orðið er áliðið nætur mun ég reyna að stytta mjög mál mitt. Mér eru skólamálin mjög hugleikin og ég hef tækifæri til þess að taka þau upp þegar bandormurinn svokallaði kemur hér til umræðu á nýjan leik þannig að ég ætla, eins og ég sagði, að reyna að stytta mál mitt eins og kostur er. En ég vil byrja á því að kynna brtt. sem ég flyt ásamt þremur öðrum þingmönnum og eru þessir þingmenn allir fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna í menntmn. en þeir eru auk mín Valgerður Sverrisdóttir, Hjörleifur Guttormsson og Ólafur Þ. Þórðarson. Þessi tillaga okkar, sem er í 27 liðum, gengur einfaldlega út á það að þau skólagjöld, sem ríkisstjórnin áformar að leggja á nemendur á framhaldsskóla- og háskólastigi, verði felld niður. Ég tel nauðsynlegt að skýra þessa brtt. ögn nánar en eins og kunnugt er þá áformaði ríkisstjórnin að leggja á skólagjöld í framhaldsskólum að hámarki 8 þús. kr. og í skólum á háskólastigi allt að 17 þús. kr. Það sem við gerum hér í þessari brtt. er í fyrsta lagi að leggja til að sérstakur liður þar sem gert er ráð fyrir skólagjöldum í dagskólum framhaldsskólanna falli brott. Í öðru lagi leggjum við til að þar sem skólagjöld eru innheimt og stóð til að hækka þau gjöld sem nemendur öldungadeilda greiði lækki til þess horfs sem eðlilegt hefði talist áður en þessi skólagjaldaumræða kom til. Og í þriðja lagi leggjum við til að skólagjöld verði ekki innheimt í skólum á háskólastigi og reiknum þá upphæð, þ.e. sértekjur skólanna á háskólastigi þannig að þar sé bara um eðlilega innheimtu að ræða. Eins og mál standa nú fær t.d. Háskóli Íslands 2.000 kr. af þeim 7.700 sem innheimt eru í gjöld í þeim skóla, en afgangurinn rennur til félagsstarfsemi stúdenta. Ég vona að með þessu hafi ég skýrt hvað hér er á ferð. Þessi brtt. þýðir að sjálfsögðu að skólarnir munu hafa minna til ráðstöfunar. Það er gert ráð fyrir því að skólarnir innheimti þessar sértekjur og við getum að sjálfsögðu ekki sætt okkur við að skólarnir búi við þrengri kost en þeir gera nú. Þar af leiðandi boða ég það hér með að við munum flytja tillögu um tekjuöflun til þess að mæta þessum niðurskurði. Annað getur ekki talist eðlilegt. Ég vil þá víkja nokkrum orðum að fjárlögunum eins og þau líta út núna. Eins og málin standa þá er enn margt óljóst varðandi fjárlögin og það má eiginlega segja að með hverri mínútunni sem líður breytist þau stöðugt. Nú síðast er tekist á annars vegar um yfirlýsingu hæstv. viðskrh. um innflutning á mjólkurdufti og hins vegar yfirlýsingu hæstv. landbrh. um að slíkur innflutningur hafi ekki verið ræddur í ríkisstjórninni. Það verður að segjast eins og er að enn er allt í upplausn, enn vitum við ekki hvað verður um málefni fatlaðra og það eru ýmis önnur mál af þeim sem kynnt hafa verið á undanförnum dögum sem ráðstafanir ríkisstjórnarinnar sem ekki sér fyrir endann á. Við 1. umr. fjárlaga bentum við á að ýmislegt í þeim forsendum sem ríkisstjórnin gaf sér gæti ekki staðist og við kvennalistakonur bentum á hve rangt væri að reikna álverið inn í forsendur fjárlaganna. Það kom síðan í ljós að ekkert yrði af álversframkvæmdum að sinni sem leiddi til þess að menn hafa orðið að reikna upp allar forsendur að nýju og búa sig undir enn frekari samdrátt en spáð hafði verið. Viðbrögð ríkisstjórnarinnar hafa verið með þeim hætti að hún boðar niðurskurð, hún boðar að hluta kostnaðar við þá þjónustu, sem ríkið veitir, verði velt yfir á fjölskyldurnar í landinu, þar á meðal námsmenn og sjúklinga. Hún ætlar að afla sér sértekna með ýmsu móti og þar tel ég að margir liðir séu ofáætlaðir. Hún leyfir sér að taka lögboðnar tekjur ýmissa stofnana og verja þeim til annarra hluta en mælt er fyrir um í lögum. Það á að setja lög á sjómenn sem þýðir auðvitað ekkert annað en kjaraskerðingu sjómanna. Það á að skerða barnabætur fólks með meðaltekjur og þaðan af hærri. Það á að velta gjöldum yfir á sveitarfélögin og það er boðað að vaxtabætur verði skertar. Þessar tillögur eru að sjálfsögðu mismunandi alvarlegar en það sem er kannski það alvarlegasta í þessu er aðferðin sem ríkisstjórnin beitir, hvernig boðaðar eru ýmsar aðgerðir og síðan kemur í ljós að ekki hefur verið talað við einn einasta aðila, ekkert samráð verið haft og þar með er öllu hleypt í bál og brand í þjóðfélaginu. Við upplifðum það t.d. í efh.- og viðskn. að þangað komu fulltrúar Sambands ísl. sveitarfélaga til að ræða ákveðin mál við nefndina og þeir voru varla viðræðuhæfir sökum bræði, enda var því máli hreinlega frestað og þeir vinsamlegast beðnir að ræða saman, fulltrúar fjmrn. og Sambands ísl. sveitarfélaga. Það vakna margar spurningar varðandi þessar ráðstafanir og þá ekki síst hvað þessi mikla kjaraskerðing, sem ríkisstjórnin boðar með sínum aðgerðum, muni þýða fyrir fólk í landinu og hvaða áhrif þetta muni hafa á þá kjarasamninga sem fram undan eru. Hér hafa menn minnst á áframhaldandi þjóðarsátt en ég held að það gefi auga leið að þessar ráðstafanir muni einfaldlega þýða að hér verður ekkert úr neinni þjóðarsátt heldur er hér verið að bjóða heim miklum átökum á vinnumarkaði. Þá vaknar spurningin: Hvað hefði átt að gera í staðinn? Og ég vil enn og aftur ítreka þá skoðun mína að ég get ekki fellt mig við eða samþykkt þennan niðurskurð á meðan ríkisstjórnin nýtir sér ekki þá tekjuöflunarmöguleika sem ég tel vera fyrir hendi og þá er ég að tala um skatt á fjármagnstekjur, hátekjuskattþrep, lúxusskatta, bætta innheimtu og að tekið verði á þeim svartamarkaði sem hér þrífst og þýðir auðvitað að ríkið verður af allmiklum virðisaukaskatti. Ég ætla aðeins að víkja að einstökum tillögum í þeim brtt. sem lagðar hafa verið fram. Þá vekur auðvitað athygli að öll ráðuneytin fá hækkun á þeim lið sem heitir Yfirstjórn. Það vekur auðvitað þá spurningu hvort ekki hefði verið nær að ráðuneytin litu sér nær og reyndu að ganga á undan með góðu fordæmi og spara í sínum stjórnunarkostnaði. Í 4. tölulið tillagnanna er fjallað um almenna framhaldsskóla. --- Forseti. Mér þykir hæstv. landbrh. hafa hátt hér í hliðarsal, væri hægt að beina því til hans að hann hafi hljótt um sig.

Forseti reynir að sjá til þess að hljóð sé í salnum og hliðarsölum einnig.

Takk fyrir. --- Í 4. lið kemur fram að kostnaður við byggingarframkvæmdir er skorinn niður --- þetta er að vísu ekki mikill niðurskurður en ég þykist vita að þetta muni koma niður á þeim nýja framhaldsskóla sem stendur til að byggja hér í Reykjavík og það er mjög miður því það er alveg ljóst að það vantar heilan framhaldsskóla hér í borginni. Ég vil spyrja hæstv. menntmrh. hvort þetta sé ekki rétt skilið. Ég vil aðeins víkja að þeim kafla þessara tillagna sem snýr að listasöfnunum og fagna því að þar hafa nokkrar stofnanir fengið örlitla hækkun sem vonandi fleytir þeim yfir erfitt ár en það hefur komið fram í umræðum áður að þar er um að ræða söfn sem lýstu því yfir að þau yrðu að loka ef ekki fengjust úrbætur. Eitt mál er mér ákaflega hugleikið. Það er Húsafriðunarsjóður. Hann fær nokkra hækkun í þessum tillögum en því miður alls ekki næga og ég vil enn einu sinni ítreka að nokkrar af okkar gömlu menningarbyggingum, og þá er ég sérstaklega að hugsa um gömlu torfbæina, eru illa á sig komnar. Þetta eru byggingar sem þurfa stöðugt viðhald sem hefur verið vanrækt á undanförnum árum og ég vil beina því alveg sérstaklega til alþingismanna að huga að þessu máli því að það er ekki aðeins að þarna séu mikil menningarverðmæti í húfi heldur hefur það mikið að segja fyrir ferðamannastrauminn í landinu að við höfum einfaldlega upp á eitthvað að bjóða og sýna. Í þessum tillögum er að finna nokkrar af þeim ráðstöfunum sem ríkisstjórnin boðaði og þar vil ég sérstaklega nefna greiðslur vegna búvöruframleiðslu. Beinum greiðslum til bænda á að fresta um tvo mánuði að því er fram hefur komið í fjölmiðlum og er þetta auðvitað brot á nýgerðum búvörusamningi. Ég lýsti þeirri skoðun minni í vor og ég stend við hana, að það hafi ekki verið rétt að ganga frá búvörusamningnum svo skömmu fyrir kosningar heldur hefði ný ríkisstjórn átt að koma frjáls og óháð að því máli, en þessi samningur var gerður og við hann á að standa. Ef menn vilja gera breytingar sem þessa, á jarðræktarlögunum eða öðru því sem samningar eða lög kveða á um, þá á að gera þær með eðlilegum hætti, taka upp samninga við viðkomandi aðila, taka upp lögin og endurskoða þau. En þessar pennastriksaðferðir sem hér er ítrekað beitt eru að mínum dómi algerlega óþolandi og lagasetning sem ekki á að líðast en ég veit að hér eru allir flokkar, nema að sjálfsögðu Kvennalistinn, sekir um slík vinnubrögð. Ég vil líka nefna 21. lið brtt. Þar er um að ræða lið sem heyrir undir sjútvrn. og heitir Gæðaátak, starfsmenntun, markaðsöflun og tilraunir í sjávarútvegi. Þessi liður var lækkaður í fjárlögunum og hann er enn lækkaður hér og finnst mér þetta vera dæmi um mjög sorglegar áherslur á tímum þegar virkilega reynir á að menn finni leiðir til þróunar, tilrauna og markaðsöflunar í stað þess að skera niður með þessum hætti. Þá má líka nefna í framhaldi af því liðinn Starfsmenntun í atvinnulífinu sem er lækkaður um 10 millj. Einnig þar er um að ræða mjög mikið nauðsynjamál, ekki síst á tímum þegar atvinnuleysi er vaxandi og ekki veitir af að fólk fái endurmenntun og geti leitað nýrra möguleika. Það er ekki allt vont í þessum tillögum og ég vil sérstaklega nefna að framlag til Atvinnuleysistryggingasjóðs er hækkað. Það kemur auðvitað til af illri nauðsyn en það er þó gott að menn horfast í augu við staðreyndirnar. Ég ætla ekki að tína mikið meira til heldur ætla ég að stökkva yfir í síðustu liðina af þessum tillögum og nefna sérstaklega 105. lið þar sem um er að ræða niðurgreiðslur á vöruverði. Þarna er náttúrlega um það að ræða að verið er að varpa ákveðnum kostnaði út í samfélagið. Þarna er komið, ef ég man rétt, hið margumrædda mjólkurduft og ég ítreka að við viljum gjarnan fá skýringu frá hæstv. viðskrh. Hér kom hæstv. landbrh. og lýsti því yfir að þetta mál hefði ekki verið rætt í ríkisstjórninni og ég óska þess að viðskrh. upplýsi okkur um það hvort þetta sé rétt. Að lokum vil ég nefna síðasta liðinn, 110. lið, Launaliðir. Þar er hinn flati niðurskurður um 6,7%. Mér er það algerlega hulin ráðgáta hvernig ráðuneytin ætla að ná því markmiði að lækka launaliði um 6,7% og tengist þetta auðvitað ummælum hv. formanns fjárln. í ræðu hans um opinbera starfsmenn sem fulltrúar BSRB og BHMR voru að mótmæla í fjölmiðlum í kvöld, en í ræðu hans var gert mikið úr því hve opinberir starfsmenn hefðu greiðan aðgang að ógreiddri yfirvinnu og ekki annað að skilja en í ríkiskerfinu væri mikið launasukk. Það kann að vera að dæmi séu til um slíkt en hins vegar er það svo að stærstu hópar opinberra starfsmanna, þar nefni ég t.d. kennara og starfsfólk heilbrigðiskerfisins, vinna sína vinnu. Þar er að vísu gífurleg yfirvinna, allt of mikil yfirvinna en hún er öll unnin. Þar er ekki um að ræða neinar sporslur þar sem ekki liggur vinna að baki, alla vega eftir því sem ég veit best. Ég þekki náttúrlega best til í skólakerfinu og þar er ekki um neitt slíkt að ræða, enda vinnuálag gífurlega mikið þannig að ég vil mótmæla þessum ummælum hv. formanns fjárln. Að lokum langar mig að beina þeirri spurningu til hæstv. menntmrh. hvernig hann hyggst ná þessum kostnaði niður í sínu ráðuneyti vegna þess að langsamlega stærsti hópur launþega sem undir hann heyrir eru einmitt kennarar. Ég sé að það eru auðvitað til ýmsar leiðir en þær geta ekki þýtt annað en niðurskurð á kennslu. Og við stöndum frammi fyrir því að kennsla er að mínum dómi of lítil í grunnskólanum. Hún er lögbundin í framhaldsskólanum. Þar verða nemendur einfaldlega að taka ákveðinn fjölda eininga og ég ætla rétt að vona að hér séu ekki komnar á kreik einhverjar hugmyndir um að skerða það nám sem þarf til stúdentsprófs. Mér þætti afar fróðlegt að fá að heyra það frá hæstv. menntmrh. hvernig hann hugsar sér að ná þessum niðurskurði sem fyrirskipaður er samkvæmt þessari tillögu. Ég hef, virðulegi forseti, stytt mjög mikið mál mitt og hefði viljað fjalla sérstaklega hér um skólamálin, eins og ég nefndi í upphafi, en að lokum vil ég segja að sú mynd sem við höfum nú af fjárlögum þessarar ríkisstjórnar er afar dökk og boðar mjög erfiða tíma sem ég held að væri hægt að milda ef menn hefðu viljað og ef menn hefðu verið reiðubúnir til þess að beita til þess nauðsynlegum aðgerðum.

Virðulegi forseti. Vegna spurninga, sem hv. 18. þm. Reykv. beindi til mín, vil ég láta það koma fram að niðurgreiðsla á mjólkurdufti og áhrif þeirrar breytingar að leggja hana niður hafa ítrekað verið rædd á vettvangi ríkisstjórnarinnar. Nefnd hefur verið að störfum til þess að gera tillögur um það hvernig því ætti að fylgja eftir að niðurgreiðslurnar væru teknar af mjólkurdufti og undanrennudufti til sælgætisiðnaðarins. Þetta þýðir, ef af verður og það er tillagan, að taka þyrfti upp jöfnunargjöld og leyfa innflutning að einhverju marki eins og þegar hefur komið fram í þessum umræðum. Ég endurtek: Þetta mál hefur ítrekað verið rætt innan ríkisstjórnarinnar og nefnd að störfum á vegum ráðuneytanna og með þátttöku fulltrúa iðnaðarins, þ.e. bæði mjólkuriðnaðarins og sælgætisiðnaðarins. Ég vænti þess að þær tillögur muni senn koma fram.

Herra forseti. Hv. 18. þm. Reykv. sagði að hæstv. viðskrh. hefði sagt að í ríkisstjórninni hefði verið samþykkt að leyfa innflutning á mjólkurdufti. Hæstv. viðskrh. kom sér undan því að svara hvar sú samþykkt hefði farið fram. Þingmenn vissu ekki annað stjórnvald æðra en ríkisstjórnina en það er upplýst að það er eitthvert stjórnvald sem er enn æðra, eitthvert yfirstjórnvald yfir ríkisstjórninni. Þar hefur þetta verið samþykkt eins og kom fram í máli hæstv. viðskrh. hér fyrr í kvöld og þýðir ekki nú að halda fram einhverjum blekkingum þar um. Þar kom fram í hans máli að hæstv. viðskrh. hefði ákveðið að þetta yrði gert og hann talaði um betri tíð núna heldur en hefði verið í seinustu ríkisstjórn því að nú væri hægt að gera þetta. Hér liggur það alveg ljóst fyrir að hæstv. viðskrh. er búinn að hafa þingið að fífli í kvöld. Hann er búinn að skýra alrangt frá hlutum. Hæstv. landbrh. er búinn að upplýsa um stöðu málsins og það er ekki nokkur maður í vafa um það hvor segir satt í þessu máli.

Herra forseti. Vegna þeirrar spurningar sem hv. 18. þm. Reykv. bar hér fram og vegna þess að endurteknar voru hér, og nú af hæstv. viðskrh. á nýjan leik, fullyrðingar sem stangast gjörsamlega á við það sem hæstv. landbrh. hafði nokkru fyrr í umræðunni upplýst um stöðu þessa máls í ríkisstjórninni er það algjörlega óhjákvæmilegt að skýrt verði hver staða þessa máls er í reynd í ríkisstjórninni. Ég spyr hæstv. forseta: Er hægt að ætlast til þess að við alþingismenn höldum áfram umræðum við þær aðstæður að ráðherrar hvor úr sínum stjórnarflokknum hlaupa í ræðustólinn með fullkomlega misvísandi fullyrðingar þannig að málflutningur þeirra fær engan veginn samrýmst? Að mínu mati er óhjákvæmilegt að hæstv. landbrh. fari á nýjan leik yfir og skýri ítarlegar frá því sem hann ræddi fyrr í umræðunni og gengið verði úr skugga um það hver fer með rétt mál. Ef ekki vill betur verður auðvitað að sækja hæstv. forsrh. og fá úr því skorið, þegar ágreiningur af þessu tagi kemur upp milli tveggja hæstv. ráðherra, hver sé hin eiginlega afstaða ríkisstjórnarinnar í þessu máli, hvað sé rétt og hvað sé rangt með farið.

Virðulegi forseti. Út af ummælum hv. 18. þm. Reykv. um innflutning af mjólkurdufti vil ég aðeins láta það koma fram, sem allir vita auðvitað, að um margra ára skeið hefur mikið magn af erlendu mjólkurdufti verið flutt inn til landsins. Erlent mjólkurduft er uppistaðan í því mikla magni erlends sælgætis sem flutt er til landsins og í súpu, bæði þurrsúpu og blautsúpu. Einn aðalinnflytjandi erlends mjólkurdufts í þessu formi er fyrirtæki í eigu samvinnuhreyfingarinnar.

Virðulegi forseti. Við héldum fyrir röskri klukkustund, eftir að hæstv. landbrh. hafði veitt skýrt og afdráttarlaust svar hér í þingsalnum, að þessu máli væri lokið og það þyrfti ekki að tefja umræður meira. Hæstv. landbrh. sagði skýrt að ekki hefði verið rætt í ríkisstjórninni að leyfa innflutning á mjólkurdufti og það yrði ekki gert vegna þess að málið væri á hans forræði. Nú kemur hæstv. viðskrh. aftur á móti enn á ný og endurtekur hér í ræðustólnum fyrri fullyrðingar sínar sem við þingmenn töldum að hefðu verið bornar til baka. Það er afar leitt, virðulegi forseti, að tveir ráðherrar hafa flutt svo ólíkar lýsingar á því hvað hafi verið rætt í ríkisstjórn og hver sé afstaða í þessu máli. Ég minni á að í málinu liggur fyrir tillaga sem ætlunin var að afgreiða við 2. umr. fjárlaga. Óhjákvæmilegt er, áður en þessi umræða heldur áfram og til að greiða fyrir henni, að hæstv. ráðherrar, sérstaklega hæstv. landbrh. og reyndar einnig hæstv. forsrh., lýsi í stuttu máli, kannski jafnstuttu og hæstv. landbrh. notaði fyrr í kvöld, hver er staða málsins. Ég beini því þess vegna til hæstv. ráðherra að þeir kveðji sér hljóðs og fái orðið til þess að gera í örstuttu máli grein fyrir afstöðu sinni. Ég tel að það muni greiða fyrir umræðum, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að víkja nokkrum orðum að ýmsum atriðum sem fram hafa komið í þessari umræðu og varða frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1992 og heilbrrn. og svara þá fyrst nokkrum hv. þm. sem hafa spurt út í lyfjakostnaðinn og áhrif hans, áhrif þeirrar reglugerðar sem sett var á þessu ári til lækkunar á lyfjakostnaði og hvað fyrirhugað er að gera á næsta ári. Sumt af því sem ég segi í því sambandi hef ég sagt áður en ég verð þá að endurtaka það samhengisins vegna. Í fyrsta lagi minni ég á að gert var ráð fyrir því í fjárlagafrv. fráfarandi ríkisstjórnar og fjárlögum sem afgreidd voru á Alþingi að lækka lyfjakostnað um 500 millj. á árinu. Það voru nefndar til sérstaklega í athugasemdunum þrjár aðferðir til að gera það, þ.e. með breyttum álagningarreglum, breyttum lögum um lyfjadreifingu og lyfsölu og breyttri hlutdeild neytenda í verði lyfja. Í maímánuði var áætlað í heilbrrn. að kostnaður vegna lyfjagreiðslna frá sjúkratryggingum á því ári sem nú er að ljúka mundi verða um 2,9--3 milljarðar kr. eða á því bili. Í lok júní var þegar búið að greiða fyrir fyrstu sex mánuðina 1 1 / 2 milljarð kr. af þessari fjárhæð og miðað við reynslu fyrri ára reiknuðu menn með því að að öllu óbreyttu stefndi kostnaðurinn í 2,9--3 milljarða kr. Við þessar aðstæður var reglugerðin sett þegar ljóst var að farið yrði fram úr áætlunum fjárlaga um 600--700 millj. kr. Við þær aðstæður var reglugerðin sett og menn gerðu ráð fyrir að árangur af setningu hennar gæti e.t.v. orðið sá að á heilu ári, 12 mánuðum, væri hægt að gera ráð fyrir að kostnaður sjúkratrygginga mundi lækka um 300 millj. kr. eða um 25--30 millj. kr. á mánuði. Niðurstaðan hefur orðið sú og komið okkur nokkuð á óvart að kostnaðaráhrifin eru miklu meiri hvað varðar útgjöld sjúkratrygginga og útgjöld vegna lyfjakostnaðar í heild. Sem dæmi um það hef ég getið þess og ítreka það nú að í lok októbermánaðar sl. var búið að greiða 1 milljarð 850 millj. úr sjúkratryggingum vegna lyfjakostnaðar til móts við 1 1 / 2 milljarð í endaðan júní þannig að kostnaðurinn í júlí, ágúst, september og október, eftir að lyfjareglugerðin hafði verið í gildi í þessa fjóra mánuði, nam aðeins 350 millj. kr., samanlagt. Við teljum í heilbrrn. að það stefni í að þessi kostnaður verði 2,3--2,4 milljarðar kr. á árinu öllu eða því sem næst það sem áætlað af fyrrv. ríkisstjórn var að hann mundi verða, vegna ráðstafana sem hún svo ekki gerði, þannig að hægt er að áætla að kostnaðurinn sé nokkurn veginn í samræmi við það sem fjárlög gera ráð fyrir. Þetta þýðir að kostnaðaráhrif lyfjareglugerðarinnar til lækkunar á útgjöldum sjúkratrygginga hafa verið mest 80 millj. á mánuði og eru í kringum 40--45 millj. síðustu mánuði sem við höfum tölur fyrir. Með öðrum orðum eru kostnaðaráhrifin til lækkunar mun meiri en við gerðum ráð fyrir. Menn hafa komið fram með ýmsar spurningar í því sambandi, svo sem: Eru menn þá búnir að reikna áhrif lyfjakortanna með? Er ekki eitthvað vantalið þar af auknum útgjöldum á móti þessum lækkaða tilkostnaði? Svarið við því er mjög einfalt. Kostnaðaráhrifin vegna lyfjakortanna eru inni í þessari tölu þannig að hér er um nettókostnaðaráhrif að ræða. Þá hefur líka verið spurt: Eru menn þá ekki bara að borga meira út úr einhverjum öðrum vasa, svo sem af heimildargreiðslum samkvæmt lögum um almannatryggingar? Þar er gert ráð fyrir að elli- og örorkulífeyrisþegar geti sótt um sérstakar heimildarbætur sem geta hæst verið nokkuð á áttunda þúsund krónur á mánuði, ef ég man rétt, og menn hafa sagt sem svo: Er þá ekki skýringarinnar að leita í því að á þessum lista hefur fjölgað svo mikið, þ.e. lista þess gamla fólks sem nýtur heimildarbóta hjá lífeyristryggingum? Ég vil aðeins í því sambandi vísa til þess að ég hef nýlega svarað skriflega fyrirspurn frá hv. þm. Svavari Gestssyni einmitt um þetta mál og þar kemur það í ljós að ekki er um að ræða neina slíka fjölgun bótaþega sem njóta sérstakra heimildarbóta hjá almannatryggingum á þessu ári. Þar er um að ræða minni fjölgun bótaþega á tímabilinu frá því um mitt ár þar til í nóvemberlok en var frá upphafi ársins til miðs árs þannig að ekki er heldur nein skýring í þessu máli að útgjöld trygginga vegna heimildarbóta vegna lyfjakostnaðar hafi aukist svo neinu nemi. Því eru engar ástæður til að ætla að þetta séu ekki nettóáhrif sem hér hefur verið lýst. Menn geta séð það, eins og ég segi, af þeim kostnaðartölum sem við höfum frá sjúkratryggingum í Tryggingastofnun ríkisins og þær kostnaðartölur standa náttúrlega fyrir sínu. Þar eru lyfjakortin reiknuð með og á borðum þingmanna liggur svar frá mér til hv. þm. Svavars Gestssonar um greiðslu heimildarbóta. Þar geta menn gengið úr skugga um það sjálfir að þar er ekki heldur ástæða til að fullyrða af því að niðurstaðan hafi orðið sú að út úr öðrum vasa ríkissjóðs hafi farið það sem sparast hafi af lyfjaútgjöldunum. Það er einfaldlega ekki rétt. Menn hafa spurt um og vakið athygli á að misræmi er á milli þeirra talna sem koma fram í fjárlagafrv. annars vegar og þeim áætlunum sem gerðar eru um þennan kostnað í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1992 hvað næsta ár varðar. Ég skal skýra það nokkuð. Gert var ráð fyrir að á þessu ári væru sparaðar um 500 millj. kr. í lyfjum með aðgerðum stjórnvalda. Það hefur tekist. Ég tók að mér að reyna að framkvæma viðbótarniðurskurð á næsta ári sem væri 300 millj. kr. meiri en tækist að ná í ár eða samtals 800 millj. kr., 500 millj. og 300 millj. þar að auki. Ef ekkert hefði verið að gert hefði lyfjakostnaðurinn á næsta ári, og er þá búið að taka inn í áætlun um nokkra lækkun innflutningsverðs á lyfjum vegna hagstæðrar gengisþróunar, verið áætlaður um 3 milljarðar kr. eða svipuð fjárhæð og áætlað var á þessu ári án aðgerða í maílok. Síðan var gert ráð fyrir, og ég hafði tekið það að mér, að lækka þennan kostnað um 300 millj. kr. umfram það sem kostnaðarlækkunin mundi verða á árinu 1991 þannig að þá breyttist þessi tala úr 3 milljörðum niður í 2,7. Síðan urðu þau mistök, því miður, að 800 millj. kr. talan, þ.e. samanlagður sparnaðurinn, var dregin frá og þannig fengu menn 1,9 milljarða kr. sem niðurstöðu. Þessu áttuðu menn sig ekki á fyrr en of seint þannig að inni í þessari 1,9 milljarða kr. niðurstöðu eru þessar 300 millj. kr. sem ég gat um tvítaldar. Þá breytingu verða menn því að gera og hækka grunntöluna úr 1,9 milljörðum í 2,2 eins og mig minnir að sé í frv. Við viljum hafa heldur borð fyrir báru, en enn er óbreytt sú fyrirætlan að lækka lyfjakostnaðinn á næsta ári um 300 millj. kr. til viðbótar við það sem gert er ráð fyrir á þessu ári eða samtals 800 millj. kr. frá því sem verða mundi ef ekkert yrði að gert. Þá hefur einnig verið spurt um það að hve miklu leyti sú lækkun sem fram er komin á lyfjakostnaði á árinu 1991 stafi af aðgerðum fyrri ríkisstjórnar, þ.e. þeim aðgerðum fyrrv. hæstv. heilbrrh. sem hann hratt í framkvæmd, að lækka álagningu, bæði heildsöluálagningu og smásöluálagningu, og semja við stærri lyfjaverslanir um afslátt. Því er til að svara að þegar áætlunin var gerð um mitt þetta ár um hver kostnaðurinn mundi verða til ársloka voru áhrif þessara aðgerða þegar komin fram þannig að í áætluninni um að útgjöldin mundu stefna á þessu ári í um 2,9--3 milljarða kr. á árinu í heild var þegar búið að taka tilllit til þeirrar lækkunar sem orðið hafði fyrir tilverknað hæstv. fyrrv. heilbrrh. Þau kostnaðaráhrif voru þegar komin fram og voru komin fram í þeim kostnaði sem var búið að greiða fyrir fyrri helming ársins. Við höfum hins vegar reynt að meta það, ef ekkert hefði verið að gert, hvorki af hálfu núv. ríkisstjórnar né fyrrv., hver lyfjakostnaðurinn hefði þá orðið á árinu 1991. Sú áætlun bendir til þess að ef ekkert hefði verið aðhafst, hvorki af hálfu núv. ríkisstjórnar né af hálfu fyrrv. ríkisstjórnar til þess að ná lækkun á lyfjaverði, hefði lyfjakostnaður á þessu ári verið rétt rúmlega 700 millj. kr. meiri en hann reynist vera. Áhrif af aðgerðum fyrrv. ríkisstjórnar til lækkunar af þessari fjárhæð eru metnar rétt rösklega 200 millj. kr. og áhrif þeirra aðgerða sem gerðar voru um mitt árið til lækkunar á útgjöldum ársins 1991 eru metnar á um 500 millj. kr. og skal tekið fram að þá er annars vegar um að ræða heils árs áhrif aðgerða fyrrv. ríkisstjórnar og hins vegar hálfs árs áhrif reglugerðarbreytingarinnar. Auðvitað skal það einnig fram tekið að áhrif reglugerðarbreytingarinnar urðu mest í fyrstu. Þau urðu mest fyrsta mánuðinn, júlímánuð, 80 millj. kr., en virðast nú vera að jafnast út þessa síðustu mánuði með um 40 millj. lækkunaráhrif nettó. Miðað við óbreytt verð á næsta ári mætti því reikna með að ef ekki hefðu komið til þær aðgerðir sem þegar hefur verið gripið til og verður gripið til mundi lyfjakostnaður sjúkratrygginga á næsta ári vera um 1 milljarði meiri en við gerum ráð fyrir að hann verði. Spurt er: Hvað er ráðgert frekar en þegar er komið fram með lyfjareglugerðinni? Ég tek það fram að ég hef aldrei haldið því fram, hvorki fyrr né síðar, að það sé aðeins lyfjareglugerðin sem megni það að lækka kostnaðinn á næsta ári um 800 millj. kr. Við getum í besta falli gert ráð fyrir að áhrif reglugerðarinnar til kostnaðarlækkunar á næsta ári verði eitthvað á milli 450 og 480 millj. kr. Því er auðvitað alveg ljóst að fleira verður að koma til. Og menn hafa spurt: Hvað er það fleira sem er í aðsigi? Ein veruleg breyting er boðuð í c-lið 16. gr., að í stað fastagjaldsins sem nú er notað til að tryggja kostnaðarþátttöku neytenda verði komið upp hlutfallsgjaldi. Neytendur lyfja munu ekki greiða fast gjald eins og nú heldur verður greiðsluþátttaka þeirra bundin hlutfallsreglu eins og gert var ráð fyrir í frv. fyrrv. hæstv. heilbrrh. Ég held að við séum báðir sammála um það, ég og hann, enda kom það fram í máli hans fyrr í umræðunum að vænta megi verulegra áhrifa til kostnaðarlækkunar af þeirri breytingu. Í annan stað er ég búinn að gera þá breytingu einnig, sem ekki hefur vakið verðskuldaða athygli að heimila stóru sjúkrahúsunum að selja lyf út úr lyfjabúrum sínum með aðeins 15% álagningu til sjúklinga, sem njóta göngudeildarþjónustu eða fá heimfararleyfi, í stað þeirrar álagningar sem almennt er í lyfjabúðum og er, eins og menn vita, samanlögð álagning í smásölu og heildsölu, um 85%. Þar að auki standa nú fyrir dyrum, ef af aðild Íslendinga að Evrópsku efnahagssvæði verður, miklar breytingar á lyfsöluumhverfi okkar, fyrst og fremst innflutningi lyfja. Þær breytingar eru á þá lund að einkaumboðsmannakerfið mun leggjast af sem gerir það að verkum að Íslendingar geta flutt inn lyf öðruvísi en gegnum einkaumboðsmannakerfið sem nú er við lýði. Það er aðeins eftir í það, ef af verður, rúmlega eitt ár að slíkar breytingar taki gildi. Með þeim breytingum verða mjög miklar breytingar á aðstöðu Íslendinga til þess að færa sér í nyt tilboðsmarkaði á lyfjum víðs vegar um heim. Eins og menn eflaust vita verðleggja lyfjaframleiðslufyrirtækin lyfin sín talsvert eftir því stigi lífsgæða sem þær þjóðir standa á sem hugmyndin er að selja lyfið til. Sama lyfið er t.d. miklu ódýrara á lyfjamörkuðum í Suður-Evrópu en í Norður-Evrópu þó að það sé í sömu pakkningu, framleitt af sama framleiðanda og með nákvæmlega sömu skilmálum. Þetta kemur að sjálfsögðu ekki fram á næsta ári en hins vegar er í undirbúningi á vegum heilbrrn. aðgerðir til þess að reyna að tryggja að við getum notið einhvers þess hagræðis sem felst í því að eitt af samstarfslöndum okkar í Norðurlandaráði er jafnframt aðili að Evrópubandalaginu og getur því notið þeirrar fyrirgreiðslu sem Evrópubandalagsaðildin veitir til þess að flytja inn lyf án þess einkaumboðskerfis sem nú er í gildi. Þá er þess einnig að geta að ég á von á og átti reyndar von á því að vera búinn að fá tillögur frá nefnd sem ég skipaði til þess að endurskoða lög um lyfsölu. Ég er ekki búinn að fá þær enn en á von á að fá þær innan mjög skamms tíma. Þar mun nefndin leggja til þrjár aðferðir til þess að auka frjálsræði í lyfjaverslun og lækka álagningu. Þar að auki hafa forsvarsmenn Apótekarafélags Íslands komið að máli við mig og lagt fram hugmyndir sínar um aðgerðir sem þeir sjálfir eru tilbúnir til að standa að verði því kerfi sem við búum við í lyfjaverslun ekki breytt. Þar er um að ræða mjög athyglisverðar hugmyndir og tilboð sem fela m.a. í sér enn frekari lækkun álagningar og enn frekari afslætti en gefnir hafa verið. Það virðast því vera að skapast nýir möguleikar, meira að segja innan óbreytts kerfis, m.a. vegna þess árangurs sem við höfum náð með þeim breytingum sem gerðar hafa verið og vegna þess að mönnum er ljóst að mjög miklar breytingar á lyfjaversluninni eru í aðsigi eftir skamman tíma. Einnig var nokkuð rætt um tannlæknamálin. Ég skal reyna að gefa þær upplýsingar sem ég get um þau á þessari stundu. Það er fyrst um þau að segja, sem menn auðvitað vita, að í gildandi lögum er gert ráð fyrir því að fólk sem fer í tannréttingar geti fengið ákveðinn hluta kostnaðar endurgreiddan af hinu opinbera. Ekki hefur tekist að tryggja þessu fólki rétt sinn sakir þess að tannréttingalæknar hafa hingað til neitað að leggja fram hjá Tryggingastofnun ríkisins þær upplýsingar um unnin verk sem gera það að verkum að hægt sé að koma endurgreiðslukröfunni fram. Fjölmargir sjúklingar sem hafa verið til meðferðar hjá tannréttingalæknum eða ættu að hafa hafið þá meðferð hafa ekki getað komið endurgreiðslukröfu sinni fram á þessu ári. Því má segja að það séu verulegar fjárupphæðir sem ættu að hafa fallið á ríkissjóð á þessu ári eða sjúkratryggingarnar vegna tannréttinga sem ekki eru komnar fram. Þær bíða í kerfinu vegna þess að fólk, sem á rétt samkvæmt lögum til að fá þessar greiðslur, hefur lagt út fyrir þeim en ekki fengið þær endurgreiddar. Þarna má því segja að séu útgjöld sem hefðu átt að koma fram á þessu ári en koma ekki fram fyrr en síðar. Í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum er gert ráð fyrir því að á þessu sé tekið. Nú eru ýmsar líkur á því að það geti gengið hraðar og fyrr en ég átti e.t.v. von á því að mér var sagt í kvöld að tannréttingalæknar hafi látið af andstöðu sinni við að ganga frá reikningum með þeim hætti sem þeir eiga að gera til þess að fólk komi endurkröfurétti sínum fram. Mér er einnig tjáð að þeir hafi gengið á fund landlæknis og sagt landlækni það núna síðdegis að þeir muni virða allar ákvarðanir og fyrirmæli sem kjarasamningurinn, sem raunar er ekki í gildi í dag, og reglugerð og lög gerðu ráð fyrir og þau fyrirmæli sem fyrrv. heilbrrh. gaf í sambandi við gerð eyðublaðs og fleira sem þeir eiga að útfylla. Ég veit því ekki betur en endurgreiðslur geti nú farið að hefjast og þessari deilu sé vonandi lokið að mestu eða öllu leyti. Mér er sagt að þegar séu farnir að berast eðlilegir og löglegir reikningar til Tryggingastofnunar ríkisins, hafi borist í dag, þannig að þessar endurgreiðslur geta farið fram. Hitt er að sjálfsögðu ljóst að þetta þýðir að fólk sem á lagalegan rétt á endurgreiðslum vegna verks sem búið er að vinna mun ekki nema að takmörkuðu leyti geta náð fram rétti sínum á þessu ári. Kostnaður af þeim ástæðum mun hins vegar falla á næsta ár þannig að sá sparnaður sem er ráðgerður í frv. mun ekki lækka kostnaðinn á næsta ári þegar tillit er tekið til þeirra fjárkrafna á ríkissjóð sem munu nú koma fram frá því fólki sem á lagalegan rétt á endurgreiðslu. Hins vegar munu þessar aðgerðir að sjálfsögðu verða til þess að lækka og draga úr útgjöldum vegna tannlæknakostnaðar sem ella mundi þurfa eða hafa þurft að leggja í að óbreyttum lögum. Áætlanir og áform um það hafa ekki breyst. Spurt var um hvort mæðra- og ungbarnaeftirlit sé undanþegið gjaldtöku á heilsugæslustöðvum. Sérstakt ákvæði er í reglugerðinni, sem var gefin út fyrir tveimur dögum, þar sem það er skýrt tekið fram. Þá var spurt um annan viðbótarkostnað sjúkratrygginga. Ég var búinn að skýra 300 millj. af þeim 600 millj. sem bætast á sjúkratryggingarnar í frv. þessu um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Skýringin á því að þar koma 300 millj. kr. til viðbótar er sú að upplýsingar bárust um það, að mig minnir 5. des., frá Tryggingastofnun ríkisins að ákveðnir kostnaðarliðir á þessu ári hefðu farið langt fram úr þeim áætlunum sem menn höfðu gert. Einkum og sér lagi var þar um að ræða tvo kostnaðarliði. Annars vegar kostnað vegna hjálpartækjakaupa. Sá kostnaður virðist vaxa í stórum fjárhæðum ár frá ári. Hinn kostnaðarþátturinn var vegna röntgengreiningar á sjúkrahúsum. Sá kostnaður er í nóvemberlok, svo að maður taki dæmi af ríkisspítölum, 80% meiri en hann var á öllu árinu í fyrra. Auðvitað þarf að skoða þau mál vegna þess að þetta hlýtur að hafa þau áhrif að sértekjur spítalans hafi hækkað að sama skapi og er ástæða til þess að skoða hvort verið getur að menn séu með þessum hætti að afla sér viðbótarsértekna til ráðstöfunar t.d. til tækjakaupa á vegum sjúkrahúsa þegar menn þurfa að lifa við mjög þröngar fjárveitingar eins og ákveðið var af fyrrv. þingmeirihluta í fjárlögum ársins 1991. Virðulegi forseti. Þetta eru örfá svör við þeim spurningum sem fram hafa komið og mér er ljúft að gefa þau. Ég held að hyggilegra væri að leita þeirra svara utan ræðustóls því að ég er fús að gefa þingmönnum þær upplýsingar sem við höfum án þess að þurfa að tefja afgreiðslutíma þingsins með ræðum úr ræðustól þingsins.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbr.- og trmrh., og misnota þannig andsvarstímann, fyrir þau svör sem hann gaf. Enn fremur benda á að það féllu þarna í ræðu hans 150 millj. sem fjmrn. segir í sinni greinargerð að sé hin mesta ósvinna að þurfi að gefa eftir. Það er bersýnilegt að þessi ræðustóll kostaði ríkissjóð 150 millj. að mati fjmrn. samkvæmt þeirri greinargerð sem þar liggur fyrir. Í ræðu sem ég flutti hér fyrr í dag spurði ég eftir því hvernig hæstv. heilbr.- og trmrh. hugsaði sér að spara á lífeyristryggingunum upp á 250 millj. kr., ef ég man rétt, hvort það er með stóraukinni tekjutengingu sem Alþfl. var á móti í síðustu ríkisstjórn. Mér þætti vænt um ef ráðherrann sæi af svo sem hálfri mínútu til þess að svara þessari spurningu líka.

Virðulegi forseti. Það er ekki rétt að í ræðu minni áðan hafi skapast tilefni til viðbótarútgjalda fyrir ríkissjóð upp á 150 millj. einfaldlega vegna þess að um er að ræða endurgreiðslurétt sem fólk á samkvæmt lögum. Það hefði ekki staðist stjórnarskrá að fella afturvirkt úr gildi réttindi. Þetta eru réttindi sem fólkið á, að fá greitt úr ríkissjóði ef það framvísar réttum reikningum frá tannlæknum, og frá því máli verður ekkert hlaupið. Það er því ekki rétt að ræða mín hafi verið ákvörðun um viðbótarútgjöld fyrir ríkissjóð að fjárhæð 150 millj. kr. Um ellilífeyrinn er það að segja að við erum að athuga þar útfærslu eftir þremur leiðum. Auðvitað er um að ræða lækkun á bótum. Menn geta hugsað sér að gera það annaðhvort með breytingu á bótakerfinu, en þar koma mjög margar leiðir til greina eða, eins og hv. þm. sagði, með atvinnutekna- eða teknaskerðingu eða með eignaskerðingu. Við erum að skoða þessi mál. Af minni hálfu verðu gert allt sem hægt er til að leggja fyrir þingið frv. um þessi mál áður en 3. umr. fjárlaga fer fram.

Virðulegi forseti. Fróðlegt verður að sjá þær tillögur og hvernig þær munu birtast. Það er einfaldlega rétt að frá sjónarmiði fjmrn. kostaði næst síðasta ræða heilbrrh. 150 millj. því að í greinargerð fjmrn. um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum segir svo, með leyfi forseta: ,,Að áliti fjmrn. munu umræddar 150 millj. kr. ekki sparast nema fallið verði frá bráðabirgðaákvæði því sem er að finna aftast í frv. þessu, enda var ekki gert ráð fyrir því ákvæði þegar fjárlagafrv. var samið.`` Það er augljóst mál að þessi ræðuferð kostaði um 150 millj. sem er auðvitað lítið miðað við ræðu félmrh. fyrr í dag sem kostaði 400 millj.

Virðulegi forseti. Ég vil, eins og hv. 9. þm. Reykv., þakka hæstv. heilbr.- og trmrh. fyrir sín svör hér áðan. Mín athugasemd er við fyrri ræðu ráðherrans og það eru kannski fyrst og fremst spurningar. Svar sem hæstv. ráðherra gefur hv. þm. Svavari Getssyni á þskj. 191, þar sem hann spyrst fyrir um uppbætur á lífeyri, er því miður ógreinilegt af þeirri ástæðu að í heimildarbótunum 3. mgr. 19. gr. laganna eru tíndir til þeir bótaþegar sem fá greiðslur. Það segir í raun ekkert um hvort útgjöldin hafi aukist. Bótaþegum hefur auðvitað ekki fjölgað. Þetta eru fyrst og fremst bótaþegar sem hafa fengið hækkun vegna aukins lyfjakostnaðar og það er það sem þarf að hafa í huga. Í öðru lagi langar mig til þess að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig skýrir hann það að hlutdeild einstaklings í lyfjakostnaði frá því í júní á þessu ári hefur lækkað úr um það bil 38% niður í 25% sem er reyndar staðreynd. Í öðru lagi spyr ég hæstv. ráðherra: Á grundvelli hvaða reglna hyggst hann nú endurgreiða tannréttingar þar sem tannréttingasérfræðingar hafa látið af sinni andstöðu? Spurningin er sú, hvort eru það reglurnar sem ekki náðist samkomulag um sem endurgreitt verður eftir eða fyrri reglur. Það getur auðvitað skipt sköpum fyrir útgjöldin hvor leiðin verður valin. Það er rétt sem fram kom að verði ekki fallið frá þessu bráðabirgðaákvæði sem í bandorminum er þá munu þessi útgjaldatilefni myndast sem hv. þm. Svavar Gestssonar hefur minnst á. En það er loforð fyrri ráðherra, fyrri formanns tryggingaráðs, núv. formanns tryggingaráðs og ítrekaðar yfirlýsingar núv. hæstv. heilbrrh. að þetta skuli endurgreitt og auðvitað verður við það að standa.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins taka undir orð hv. 11. þm. Reykv. eins og hann lýsti þessu tannréttingauppgjörsmáli í lok ræðu sinnar. Búið að tilkynna þeim sjúklingum, sem leita þessarar læknishjálpar eða eiga rétt á að leita læknishjálpar, bæði af heilbrrn. og Tryggingastofnun hvaða endurkröfurétt þetta fólk hefur. Það væri ekki hægt, jafnvel þótt það væri talið skynsamlegt, að rjúfa þau heit. Það er einfaldlega ekki hægt því að fólkið á þessa kröfu hvort sem menn eru viljugir til að standa við yfirlýsingarnar eða ekki. Það er kjarni málsins. Engu breytir hvað ég segi um það mál úr þessum ræðustól. Samkvæmt auglýsingum Tryggingastofnunar og heilbrrn. á fólkið þennan rétt. Í annan stað spurði hv. þm. eftir hvaða reglum ég hygðist endurgreiða nú. Sé það rétt, sem mér var tjáð nú síðdegis, að tannréttingalæknar hafi látið af andstöðu sinni tel ég að þeir séu þar með að tilkynna að þeir ætli sér að gangast undir þann samning sem stéttarfélag þeirra hafði gert um endurgreiðslu fyrir tannréttingar og öll þau ákvæði sem í þeim samningi eru. Hann sé því í gildi fyrir þá eins og aðra tannlækna fram til marsloka. Ég hef sagt þeim samningi upp. Honum lýkur eða gildistíma hans lýkur í marslok. Ég get ekki gefið fullnægjandi svar um þetta nú því að ég á eftir að kynna mér betur hvers eðlis afstaða tannréttingalæknanna er. Ef hún er svona eru það náttúrlega ákvæðin í samningnum sem gilda. Í annan stað og að lokum, virðulegi forseti, er það rétt að ekki kemur annað fram í svari Tryggingastofnunar ríkisins en það að heimildarbótaþegum hefur ekki fjölgað eins og menn voru að segja að verið gæti og þó að það komi ekki fram í svarinu get ég upplýst það hér að fjárhæð heimildarbótagreiðslna hefur heldur ekki hækkað umfram það sem eðlilegt getur talist þrátt fyrir lyfjareglugerðina.

Herra forseti. Eins og frægt er átti hæstv. ríkisstjórn Íslands vökunótt. Þar gerðust svo margir sérstæðir hlutir og fór af stað svo mikið rugl að margir af stjórnarþingmönnum hafa haft fullt að gera síðan við að reyna að snúa ofan af því sem þá var samþykkt. Nú hefur það gerst í kvöld að hið sama ástand er að skapast í ríkisstjórninni, að misvísandi yfirlýsingar hafa gengið. Ég vil ekki, vegna þess að mér er vel við marga hv. stjórnarþingmenn, skapa þeim þá vinnu sem af því gæti hlotist ef þeir þyrftu að fara að leiðrétta margar stórar yfirlýsingar á næstu dögum sem gætu komið í framhaldi af vöku hæstv. ríkisstjórnar. Þess vegna hef ég ákveðið að falla frá orðinu en ég var hér á mælendaskrá.

Virulegi forseti. Það hefur gerst hér í kvöld að tveir hæstv. ráðherrar núv. ríkisstjórnar hafa gefið yfirlýsingar sem ganga þvert hvor á aðra og þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir um að úr því sé skorið hvor hafi þar rétt fyrir sér hefur ekkert fengist upp. Það sem gerðist og ég sá út undan mér var að hæstv. forsrh. fór með viðkomandi ráðherra í hliðarherbergi og þeir hafa ekki sést síðan. Ég held að þetta sé fullkomin ástæða til að hér sé rætt um þingsköp og ég held meira að segja, virðulegi forseti, að það hljóti hæstv. forsrh. að skilja. Ég beini því til hæstv. forsrh. að hann geri hreint fyrir dyrum ríkisstjórnarinnar og úr því verði skorið hvor fór með rétt mál varðandi innflutning á mjólkurdufti, hæstv. landbrh. eða hæstv. viðskrh. Virðulegi forseti. Ég vil benda á að um er að ræða málefni sem er til umfjöllunar í brtt. meiri hluta fjvn., í lið 105. Það er algjörlega óviðunandi að við höldum þessari umræðu áfram öðruvísi en að hæstv. forsrh. komi annaðhvort með yfirlýsingu sjálfur eða sjái til þess að viðkomandi ráðherrar geri hreint fyrir sínum dyrum.

Virðulegi forseti. Stefnurit hæstv. ríkisstjórnar er kallað hvítbók. Það frv. sem hér er til umræðu sýnir betur en flest annað hvað sú nafngift er fráleit. Nær hefði verið að binda það ritverk í mórautt því að stefnan sem birtist í fjárlagafrv. er líkari Móra aftan úr öldum en nútímanum. Það var tíðkanlegt á öldum áður og háttur stórbokka og valdamanna að plaga sem verða mátti alþýðu manna. Ekki verður annað séð en að núverandi stjórnvöld ætli sér svipaða hluti. Kjörorð þeirra, velferð á varanlegum grunni, er líkast til dulnefni fyrir stefnu er kallast velferð og völd til fárra. Á seinni tímum hefur það ekki tíðkast að höggva vegna þess að einhver liggur vel við höggi. Nú eru þeir siðir upp teknir að nýju. Sækja skal t.d. hundruð milljóna í vasa þeirra sem leita þurfa læknishjálpar og nota þurfa lyf. Ein af þeim illu skattheimtum sem á döfinni eru hjá ríkisstjórninni eru þær 500 millj. sem sækja á til barnafólks. Barnabætur og barnabótaauki hafa í raun gegnt hlutverki sínu allvel, því hlutverki að létta nokkuð undir með barnafólki, að ógleymdum skólagjöldum og svo mætti áfram telja. Annars er það svolítið sérkennilegt og broslegt að allar þær auknu álögur sem þessi ríkisstjórn beitir sér fyrir á allan almenning í landinu mega ekki heita skattar heldur sértekjur, þjónustugjöld o.s.frv. Eitt af loforðum frá síðustu kosningum var að hækka ekki skatta, helst lækka. Þvílíkur tepruskapur. Allt er þetta gert undir því fororði að öll þjóðin þurfi að taka á til að komast út úr þeim vanda er ríkissjóður á í. Mikið rétt. Það hefur sýnt sig að það þarf ekki að efa að þjóðin er reiðubúin til að vinna sig út úr þessum vanda sem öðrum ef byrðinni er dreift á réttlátan hátt, þeir beri meira sem meira mega sín, og ef haft er samráð og samvinna við hagsmunaaðila við úrlausn þeirra mála sem þá varða og ríkisvaldið stendur við gerða samninga. Það er brot á samningum að dreifa beinum greiðslum til bænda á 12 mánuði í stað 10. Þetta samningsbrot þýðir í raun að bændur fá hátt í 20% af launum ársins 1992 á árinu 1993. Þessi frestun er náttúrlega fádæma ósvífni. Laun hafa haft og eiga að hafa ákveðinn forgang. Það er næsta víst að hvaða stétt sem er teldi slíkt fyrirkomulag óviðunandi þótt bændur séu ýmsu vanir í þeim efnum. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason, formaður fjárln., fór yfir það í gær í sinni ræðu að ekki gæti talist tilætlunarsemi að menn færu að lögum. Þar er ég hjartanlega sammála hv. þm. Hér ætla ég aðeins að koma inn á þennan búvörusamning sem var gerður í vor á milli ríkisvaldsins og Stéttarsambands bænda og grípa hér niður í lið 5.2 um greiðslur ríkissjóðs, með leyfi forseta. Þar segir í lið 5.2.1 í 2. mgr.: ,,Tilhögun beinna greiðslna skal tryggja framleiðendum áþekka fjármögnun og verið hefur. Fullnaðaruppgjör til framleiðenda fari fram ekki síðar en 15. des. þar sem tekið verði tillit til gæðaflokkunar framleiðslunnar. Beinar greiðslur skulu greiðast mánaðarlega. Greiddar verði fastar mánaðarlegar upphæðir frá 1. mars, í fyrsta sinn 1. mars 1992.`` Til viðbótar má benda á að í sjálfu sér er refsiákvæði fyrir bændur í þessum sama lið, að ,,heimilt er að skerða eða fella niður beinar greiðslur ef framleiðandi verður uppvís að ólöglegri sölu eða dreifingu á kjöti af heimaslátruðu sauðfé``. Það er ekkert refsiákvæði fyrir stjórnvöld ef þau standa ekki við sitt. Líklega hafa menn staðið í þeirri barnalegu trú að þau mundu kannski standa við gerðan samning. Borin var upp fyrirspurn til hæstv. landbrh. 3. des. 1991. Mig langar til að vitna í hana, með leyfi forseta. Þar spyr Jón Helgason hæstv. landbrh. hvenær hann ætli að leggja fram ,,frv. með nauðsynlegum lagabreytingum til að ríkisstjórnin geti staðið við búvörusamninginn sem gerður var fyrr á þessu ári við Stéttarsamband bænda. Samkvæmt samningnum eiga bændur að byrja að fá beinar greiðslur úr ríkissjóði í stað niðurgreiðslna á búvöru fljótlega eftir áramót, en engin lagaákvæði eru fyrir hendi um það enn þá. Hæstv. núv. landbrh. hefur þegar samið við bændur um stórfelldan niðurskurð á sauðfé í samræmi við ákvæði samningsins. Þá er spurningin: Er ljóst hvaða afleiðingar það hefði í för með sér fyrir bændur og ríkissjóð ef ekki væri unnt að standa við framhald hans?`` Hæstv. landbrh. svarar á þessa leið: ,,Í búvörusamningi eru mörg lögfræðileg álitaefni sem nauðsynlegt var að athuga rækilega og ýmis önnur flókin atriði sem ekki hafði verið hugsað fyrir við gerð búvörusamnings. Þess vegna tók samning frv. lengri tíma en ég hafði ætlað. Það liggur hins vegar fyrir í þeirri gerð sem gengið hefur verið frá því í landbrn. en er til athugunar í ríkisstjórninni. Ég geri mér vonir um að hægt verði að leggja það fram nú fyrir jól, en það á ekki að verða til þess að torvelda að staðið verði við búvörusamninginn vegna þess að unnt er að hefja smíði reglugerðar þegar í stað þegar tími vinnst til.`` Þessi fyrirspurn er lögð fyrir ráðherra 3. des. 1991 og það vekur athygli að fullyrt er að staðið verði við þennan búvörusamning svo að það er ýmislegt sem hefur gerst á þessu umrædda næturfundi. Það er svolítið sérstakt að ekki hefur verið lagt fram frv. til laga með nauðsynlegum lagabreytingum til þess að hægt sé að hefja þessar beinu greiðslur þegar byrjað er að ráðast að þeirri aðgerð. Nokkur orð vil ég hafa til viðbótar út af hugleiðingum um þá stöðu sem bændur eru í hvað snertir niðurgreiðslu á ull. Hér var stofnað nýtt ullarfyrirtæki, Ístex, og það getur engan samning gert við umboðsmenn um kaup á ull af bændum af því að það hefur engan samning til að gera. Ekki hefur verið samið við þetta fyrirtæki. Þetta er stór hluti af verðlagsgrundvellinum þannig að það kemur sér til viðbótar ákaflega illa að svona sé að verki staðið. Í þessum tillögum til niðurskurðar eru sértækar aðgerðir sem beinast að tveimur framleiðslugreinum sem báðar hafa mátt þola mikla tekjurýrnun vegna skerðingar á kvóta. Þar á ég við sjómenn sem hafa sætt samdrætti í veiðum og bændur sem búa við stöðugt minnkandi framleiðslurétt. Það sem stendur upp úr í stefnu hæstv. ríkisstjórnar er að aðgerðir hennar skulu beinast sem harðast að landsbyggðinni og svo auðvitað þeim sem vel liggja við höggi.

Herra forseti. Ég vil fyrst taka fram í sambandi við búvörusamning að það er vitaskuld rétt að eins og tillögur liggja fyrir er gert ráð fyrir að fresta tveimur greiðslum fram yfir áramót 1992 og auðvitað er það rétt að það er ekki í samræmi við búvörusamninginn. Hins vegar er fullmikið að segja að hann sé brotinn á bak aftur. Ég hef gert formanni sauðfjárbænda og formanni Stéttarsambands bænda grein fyrir þessum tillögum og þeim rökum sem liggja á bak við þær og jafnframt höfum við stefnt að því eftir áramót að hittast til þess að reyna að glöggva okkur á því hvernig staðið verði að beinum greiðslum til bænda, en beina leiðbeiningu um það er ekki að finna í sjálfum búvörusamningnum eins og hann liggur fyrir prentaður. Í annan stað tek ég alveg skýrt fram vegna mikilla umræðna út af stuttri ræðu áðan að þegar ég sagði að ekki hefði verið rætt um innflutning á mjólkurdufti var ég beinlínis að tala um þá ákvörðun sem nú er tekin um að taka upp jöfnunargjald á sælgæti og í tengslum við það var ekki rætt um innflutning á mjólkurdufti. Á hinn bóginn hygg ég að bæði í þessari ríkisstjórn og hinni síðustu hafi verið rætt um þá samninga sem við höfum staðið í í sambandi við Evrópskt efnahagssvæði og einnig hefur verið rætt ítarlega um GATT-samningana. Það er auðvitað nauðsynlegt fyrir Íslendinga að gera sér grein fyrir með hvaða hætti þeir vilji standa að jöfnunargjöldum ef og þegar til meiri innflutnings á landbúnaðarvörum kemur en nú er. Ég vil í þessu sambandi taka fram að þó að tækist í samningunum um hið Evrópska efnahagssvæði að ná því fram að ekki yrði leyfður innflutningur á Smjörva og Léttu og laggóðu litu þau mál ekki allt of vel út við stjórnarskiptin. Eins er það nú í GATT-samningunum að fyrirsjáanlegt virðist vera að einhver opnun verður á innflutningi á landbúnaðarvörum og þá er auðvitað nauðsynlegt að fara að huga að því hvernig rétt sé að standa að jöfnunargjöldum eða þá tollum. Nefnd er að vinna að þessu á vegum ríkisstjórnarinnar, að reyna að glöggva sig á þessum atriðum og afla upplýsinga erlendis frá um hvernig staðið sé að þessum málum. Ég taldi á hinn bóginn að umræðan hefði einungis snúist um þann þátt þessara mála sem beinlínis snýr að sjálfum fjárlögunum og óhjákvæmilegt er að skilja ummæli mín þeim þrönga skilningi.  Ég ítreka að í tengslum við þá fjárlagaafgreiðslu sem nú er, þegar ákveðið var að taka upp jöfnunargjald á sælgæti, var ekki rætt um almennan innflutning á mjólkurdufti.

Virðulegi forseti. Hér flutti hæstv. landbrh. afar sérstaka ræðu og þar tel ég mig reyndar taka vægt til orða. Þar hrærði hann öllu saman, GATT-samningunum sem ekki hafa verið gerðir, búvörusamningunum og búvörulögunum sem eru það sem er í gildi núna og ber að fara eftir og hæstv. landbrh. ber að framfylgja. Ég vil líka vekja athygli á því að hann sagði: Þó að takist að ná því fram í viðræðum um EES að koma í veg fyrir innflutning á Smjörva og Léttu og laggóðu. Þetta stangast algerlega á við þær fréttir sem hæstv. utanrrh. og aðrir hæstv. ráðherrar núv. ríkisstjórnar færðu okkur er þeir komu og sögðu að búið væri að ganga frá samningi um EES og m.a. þannig að ekki væri leyfður innflutningur á búvörum. Ég býst við því að á næstu dögum eigum við eftir hafa langa umræðu um GATT-samningana og þá er ég tilbúinn til þess að ræða við hæstv. ráðherra þessarar ríkisstjórnar um hvað kynni að felast í þeim. En ég ítreka það, sem ég sagði áðan, að í dag er ekkert í gildi um innflutning búvara annað en búvörulögin frá 1985 og sá búvörusamningur sem nú er í gildi. Það eru þau ákvæði sem hæstv. landbrh. ber að framfylgja og hæstv. ráðherra getur á engan hátt drepið málinu á dreif með tilvitnun í alþjóðasamning um tollamál sem e.t.v. verður einhvern tíma gerður.

Herra forseti. Það er öldungis rétt skilið hjá hv. þm. að óhjákvæmilegt er að ræða þessi mál í heild og ekki hægt að taka einn lið út úr.

Virðulegi forseti. Mér fannst ræða landbrh., varðandi það atriði sem hefur verið til umræðu í kvöld, vera alveg skýr. Hæstv. landbrh. staðfesti um það mál sem ég tók til umræðu, þ.e. 100 millj. kr. afnám á niðurgreiðslum á mjólkurdufti og mótmæli iðnrekenda við þeirri ákvörðun, að það hefði ekki verið rætt í ríkisstjórninni í tengslum við þá ákvörðun að heimila innflutning á mjólkurdufti. Það er því alveg ljóst að ítrekuð lýsing hæstv. viðskrh. í umræðunum er röng. Er nú illt í efni að Alþfl. skuli vera á neyðarþingflokksfundi kl. 3 að nóttu til, lokaður inni, gervallur Alþfl., búinn að vera í þrjú korter í þingflokksherberginu. Veit nú enginn hver vegur annan á þeim fundi en hér hefur ekki sést alþýðuflokksmaður í salnum hátt í klukkustund. Það er alveg ljóst að í þessum efnum tók hæstv. landbrh. af skarið þótt hann kysi svo af einhverjum diplómatískum ástæðum, kannski af tillitssemi við forsrh., að fara út um víðan völl með algerlega óskyld mál sem tilheyra í framtíðinni. Hitt er óljósara hjá hæstv. landbrh. hvernig hann ætlar að fara með brotið á búvörusamningnum varðandi beinar greiðslur til bænda. Mér heyrðist hann segja að hann ætlaði að taka upp viðræður við forsvarsmenn bændasamtakanna eftir áramót. Það dugir engan veginn, hæstv. landbrh. Niðurstaða þarf að fást í viðræðum við bændasamtökin áður en þessi tillaga kemur til atkvæða á Alþingi með nákvæmlega sama hætti og félmrh. hefur hafið viðræður við sveitarfélögin um það sem að þeim snýr. Það er því krafa okkar að hæstv. landbrh. skili niðurstöðum í viðræðum sínum við bændasamtökin um þetti atriði áður en greitt verður atkvæði um það á Alþingi.

Herra forseti. Það er fullt samkomulag milli mín og bændasamtakanna um að við tökum okkur góðan tíma til þess að undirbúa framkvæmd búvörusamningsins eftir áramót. Í því felst að sjálfsögðu ekki samþykki þeirra við því að þeim greiðslum sé frestað fram yfir áramótin 1992. Ég vil ekki að neinn maður skilji orð mín svo. En það er rétt sem hér var rifjað upp áðan að ýmis atriði í tengslum við búvörusamninginn eru flóknari en virðist í fljótu hasti og það er ástæðan fyrir því að þetta mál hefur dregist.

Herra forseti. Hæstv. landbrh sagði hér áðan að það væri ekki í samræmi við búvörusamninginn að fresta greiðslum til bænda um tvo mánuði en hins vegar væri ekki verið að brjóta hann á bak aftur. Ég vil spyrja hæstv. landbrh. hvað hann telji að þetta eigi að heita. Ég held það hljóti að heita samningsbrot. Ég vil þá spyrja hann í leiðinni hvað hann telji sérstaklega réttlæta það að þessi eina stétt skuli sæta slíkri frestun á samningsbundnum greiðslum og hvort e.t.v. megi eiga von á því að fleiri stéttir í þjóðfélaginu fái sams konar meðhöndlun. Ef svo er ekki, að þess megi ekki vænta að fleiri stéttir fái slíka meðhöndlun, hvernig réttlætir hann það gagnvart bændasamtökunum að bændur séu með þessum hætti sérstaklega teknir út úr?

Herra forseti. Ég hef ekki hugsað mér að réttlæta eitt né neitt. Það sem ég sagði áðan var að efnahagsástæður hljóta að koma misþungt niður á þorra landsmanna og vitaskuld er rétt að þetta var hvorki auðveld né skemmtileg ákvörðun. Á hinn bóginn veit ég að hv. þm. skilur það jafn vel og ég að nauðsynlegt er, eins og nú standa sakir, að herða að ríkissjóði á öllum sviðum og sem mest í von um að með þeim hætti takist að ná raunvöxtum verulega niður á næsta ári sem auðvitað mun létta verulega á bændastéttinni. Ég held að okkur báðum sé það jafnljóst að einmitt fyrir þann atvinnurekstur, sauðfjárbúskapinn, kemur sér betur en flest annað að hægt sé að halda vöxtum niðri.

Virðulegi forseti. Við höfum óskað eftir því, bæði hér í ræðustól og eins á fundum með formönnum þingflokka og forsetum, að til þess að greiða fyrir lokum þessarar umræðu svari þeir hæstv. ráðherrar, sem hér hafa verið spurðir, áður en einstakir þingmenn sem til þeirra hafa beint spurningum fara að tala á nýjan leik. Ég vil nefna það t.d. að hæstv. menntmrh. hefur verið spurður ýmissa spurninga.

Hann er búinn að biðja um orðið.

Það er ánægjulegt. Ég vil nefna að hæstv. félmrh. var spurður margra spurninga. Hæstv. félmrh. hefur ekki enn beðið um orðið en það er ekki hægt að ljúka þessari umræðu án þess að hæstv. félmrh. svari því sem til hennar hefur verið beint. Ég vil einnig vekja athygli hæstv. samgrh. á því að samgrh. hefur ekki svarað þeim spurningum sem til hans var beint þótt landbrh. hafi verið að gera tilraunir til þess áðan. Hæstv. samgrh. á eftir að svara þeim spurningum sem til hans var beint og væntanlega gerir hæstv. samgrh. það vegna þess að það voru mjög alvarlegar spurningar sem til hans var beint. Ég vil einnig vekja athygli á því að ég beindi nokkrum spurningum til hæstv. forsrh. og ég vænti þess að hæstv. forsrh. svari þeim einnig. Við höfum áhuga á því að ljúka þessari umræðu á skikkanlegum tíma. En við ítrekum rétt okkar og ósk að hæstv. ráðherrar svari og ég vil þakka hæstv. heilbrrh. fyrir þau svör sem hann veitti hér. Þau voru skýr, þjónuðu því að umræðan gæti haldið áfram. Ég vil jafnframt þakka hæstv. landbrh. fyrir tilraun hans til þess að veita svör hér áðan. Það hefur komið í ljós að þetta er hægt, virðulegi forseti, að ráðherrar taki þátt í umræðunni með eðlilegum hætti.

Herra forseti. Vegna þessara orða hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar vil ég taka fram að ég ætlaði ekki að koma mér undan því að svara spurningum sem til mín hafði verið beint. En ég hafði hugsað mér að ráða því sjálfur hvenær ég talaði. Mér þótti ekki óeðlilegt að ég biði þangað til líða færi á umræðuna en hafði ekki fylgst nægjanlega vel með hversu margir væru eftir á mælendaskrá. Ég vona að þessi skýring nægi. Til mín hefur verið beint nokkrum spurningum, auk þess sem ýmislegt hefur verið sagt hér sem gefur tilefni til þess að tjá sig, en ég ætla að reyna að stytta mál mitt þar sem mjög er liðið á nóttina. Við eigum eina umræðu eftir og getum þá talað á heppilegri tíma sólarhringsins en núna. Hv. þm. Svavar Gestsson gerði að umtalsefni þann flata niðurskurð sem talað er um að eigi sér stað og verður væntanlega um 455 millj. í menntmrn. Hv. þm. spurði hvernig ætti að koma þessum niðurskurði fyrir. Hv. þm. er það kunnugur í menntmrn. að hann veit auðvitað að ég get ekki svarað þessari spurningu í smáatriðum á þessari stundu. Að sjálfsögðu verður farið í það nú þegar í ráðuneytinu að kanna hvar og hvernig megi koma þessu fyrir. Alveg er ljóst að það verður erfitt mál og það er líka alveg ljóst að mest af þessu hlýtur að verða á haustmissiri 1992. Þannig er auðvitað búið að skipuleggja skólastarfið á þessu skólaári. Ég vil aðeins nefna að það hlýtur að verða athugað hvort og þá hve mikið er unnt að draga úr kennslu og þá er ég sérstaklega að tala um grunnskólann. Á framhaldsskólastigi hlýtur að verða athugað hvort hægt er að draga úr námsframboði. Ég nefni þar sérstaklega ýmsar valgreinar sem nú er gefinn kostur á, sérhæft nám og fleira. Auðvitað verður athugað líka hvort hægt er að draga eitthvað saman í vikulegum kennslustundafjölda, skoða þar viðmiðunarstundaskrá. Ræða þarf við stjórnendur skólanna. Það þarf að ræða sérstaklega við háskólastigið. Sparnaði hlýtur að vera hægt að koma við að einhverju leyti á fyrri hluta árs 1992 en höfuðþunginn hlýtur að koma á haustið. En ýmsa viðspyrnu má vafalaust hafa og það munum við að sjálfsögðu reyna. Hv. þm. spurði hvort fræðsluskrifstofurnar yrðu sérstaklega teknar fyrir og skornar niður. Engar sérstakar aðgerðir eru fyrirhugaðar þar. Þingmaðurinn spurði sérstaklega um Fræðsluskrifstofu Reykjavíkur. Ég svara því svo að engar sérstakar aðgerðir eru á döfinni gagnvart henni og ég held að ég muni það rétt, án þess að ég hafi gögn hér við höndina, að Fræðsluskrifstofa Reykjavíkur sé hlutfallslega best mönnuð af fræðsluskrifstofunum í landinu. Hv. þm. Svavar Gestsson ræddi um skólagjöldin á framhaldsskólastigi og vísaði til greinargerðar sem Gísli Ágúst Gunnlaugsson og Sigurbjörn Magnússon hafa látið frá sér fara. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir að þingmaðurinn sagði að óheimilt væri að innheimta skólagjöld á framhaldsskólastigi. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir að þingmaðurinn hafi orðað þetta svo. Það er einfaldlega rangt hjá hv. þm. að óheimilt sé að innheimta skólagjöld og ekki er hægt að lesa það út úr greinargerð þeirra Gísla Gunnlaugssonar og Sigurbjörns Magnússonar. Það segir svo, með leyfi hæstv. forseta, í þessari álitsgerð: ,,Samkvæmt framhaldsskólalögum hafa skólanefndir heimild til að ákveða upphæð gjalda sem nemendum er gert að greiða við innritun í námsáfanga, svo sem innritunargjöld, efnisgjöld, pappírsgjöld og nemendasjóðsgjöld. Í 8. gr. laganna er ekki um tæmandi talningu að ræða á gjöldum þessum.`` Í sjálfu sér kemur ekkert nýtt fram í þessari álitsgerð. Við höfum fleiri álitsgerðir við að styðjast. Hér segir áfram: ,,Ákvæði framhaldsskólalaganna sem fjalla um rekstur skólanna gera ráð fyrir að ríkissjóður greiði rekstrarkostnað framhaldsskólanna og girða fyrir að nemendum sé með þessum hætti gert að greiða launakostnað.`` Það hefur alltaf verið vitað að óheimilt væri að innheimta skólagjöld til þess að greiða launakostnað. Og þeir segja hér áfram: ,,Og sömuleiðis virðist útilokað að láta nemendur greiða ótiltekinn rekstrarkostnað skólanna.`` Hins vegar hefur ekki verið sett reglugerð um þessi efni þannig að það hefur ekki verið skilgreint í reglugerð hvað það er sem innheimta má með skólagjöldum til þess að greiða hluta rekstrarkostnaðar skólanna. Hér segir enn áfram: ,,Heimildin til handa skólanefndum, sem vissulega er fyrir hendi, virðist eingöngu ná til sérgreinds rekstrarkostnaðar skólanna enda geri skólanefnd grein fyrir því hvaða kostnaðarliði um er að ræða hverju sinni og þeir falli undir upptalningu 8. gr. eða séu sambærilegir við þá liði sem þar eru taldir.`` Ég vil í þessu sambandi vísa til annarrar greinargerðar sem til er í menntmrn. og er dags. 14. jan. 1991 og er frá Arnmundi Backman hæstaréttarlögmanni. Fyrir hann voru lagðar af ráðuneytisins hálfu ákveðnar spurningar. Þær voru þessar: Er það ótvíræð skylda nemenda í framhaldsskólum að greiða skólagjöld sbr. lög um framhaldsskóla nr. 57/1988, með áorðnum breytingum? Hann svarar svo: ,,Ég tel að það sé ótvíræð skylda nemenda í framhaldsskólum að greiða skólagjöld.`` Hann fer síðan nokkrum orðum um þetta sem ég sé ekki ástæðu til að rekja nánar. Fleiri álitsgerðir eru svo sem til. Ég ætla ekki að eyða tíma í að fara í gegnum þær álitsgerðir. Það er staðreynd sem ekki verður á móti mælt að þessi heimild er í lögunum og hún hefur verið notuð. Ég hef spurt hv. þm. við annað tækifæri úr þessum ræðustól hvað hann hafi verið að gera í menntmrn. þegar skólagjöld voru innheimt í stórum stíl í fjölmörgum framhaldsskólum upp á milljónatugi króna. Ég finn ekkert í gögnum ráðuneytisins um að hann hafi mótmælt þeirri innheimtu, enda alveg ástæðulaust. Í þessu sambandi vil ég nefna orð hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur sem mælti fyrir brtt. á þskj. 258. Sú brtt. felur það í sér að tillögur í fjárlagafrv. um að innheimta skólagjöld, bæði á framhaldsskólastigi, háskólastigi og við öldungadeildir, verði felldar. Hvað þýðir þetta ef sú brtt. verður samþykkt? Það þýðir einfaldlega það að við stöndum í sömu sporum og í dag. Skólarnir hafa heimild samkvæmt gildandi lögum til þess að innheimta skólagjöld en það er ekkert þak sett á það eins og gert er með þessum tillögum í fjárlagafrv. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir spurði hvað 4. liður í brtt. fjárln. þýddi. Það er lækkun á liðnum Byggingarframkvæmdir, fyrir 305 millj. koma 299,5 millj. Þetta þýðir lækkun á fyrstu fjárveitingu til nýs skóla í Reykjavík eins og kemur fram á þessu þskj. Sú fjárveiting er þá komin niður í 42,5 millj. Það má vel vera að sú fjárhæð sé of lítil en ég bendi á að hönnun þessa skóla er ekki hafin en það er enginn vafi á að það er mikil þörf fyrir nýjan skóla í Reykjavík. Það er alveg vafalaust. En það standa yfir athuganir í ráðuneytinu um hvernig megi leysa þetta mál, og kannski með skjótari hætti en hefja byggingu nýs skóla næsta ári. Þær athugnir eru sem sagt þegar hafnar. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir gerði einnig að umtalsefni Húsafriðunarsjóð sem fær hér nokkra hækkun í brtt. fjárln. Þar hefðu sjálfsagt allir þingmenn viljað sjá hærri upphæðir. Málefni Húsafriðunarsjóðsins eru líka til athugunar í ráðuneytinu. Þar er sérstakt erindi frá húsafriðunarnefnd þar sem greint er frá hinum brýnu viðfangsefnum sem Húsafriðunarsjóðurinn hefur með höndum og þar hafa þeir lagt fram ákveðna tillögu sem felur í sér lántöku upp á einar 60 millj. og er það líka sérstaklega til athugunar. Ég gleymdi hér einu atriði í ræðu hv. þm. Svavars Gestssonar þar sem hann talaði um ályktanir eða eina ályktun af nokkrum frá aukafundi leiklistarráðs sem haldinn var þann 9. des. og beindist að Þjóðleikhúsinu. Það er vissulega rétt að fjárveitingin til Þjóðleikhússins, þótt hún hækki við brtt. fjárln. um 27,5 millj. kr., dugar ekki að mati stjórnenda Þjóðleikhússins. En það er nú einu sinni svo að Þjóðleikhúsið verður eins og aðrir við þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar að taka til hjá sér og draga saman seglin. Þegar eru hafnar viðræður við stjórnendur Þjóðleikhússins um það hvernig þetta megi verða. Ég get ekki stillt mig um að nefna, fyrst hv. þm. Svavar Gestsson gerði ályktun leiklistarráðsins að umtalsefni, að ráðið bendir sérstaklega á að umtalsverður samdráttur hafi átt sér stað í fjárveitingum til þessara liða, þeir hafa verið taldir upp áður, á árunum 1990 og 1991 og nú sé mál að linni. En því miður þá treysti ég mér ekki í þessari þröngu stöðu að leggja til hærri fjárveitingar en þetta. Þarna var átt við starfsemi atvinnuleikhópa og til leiklistarráðs þannig ekki er verið að hæla fyrri ríkisstjórn í þessum ályktunum leiklistarráðs. Ég held að ég sé ekki að tefja tímann með því að ræða atriði sem komu fram í máli manna sem eru ekki lengur á fundinum. Ég get þó ekki stillt mig um að nefna aðeins það sem hv. þm. Steingrímur Hermannsson kom inn á þar sem hann talaði um erindi frá Rannsóknaráði ríkisins og talaði um Rannsóknasjóðinn. Það er vissulega rétt að það hefur ekki verið hægt að verða við þeim áætlunum sem uppi voru um 10% aukningu á ári eins og markmiðin stóðu til. Þetta er aðeins eitt af mörgu sem verður að bíða. Hækkunin var áformuð, þessi 10% hækkun var í fyrstu tillögum menntmrn. en því miður urðum við að taka hana til baka í þessum aukna niðurskurði. Mér finnst stundum eins og mönnum þyki sem allt sé að hrynja yfir okkur vegna þess að við höfum ekki úr meiru að spila en raun ber vitni. Sannleikurinn er þó sá að við erum á flestum sviðum að veita viðnám, halda í horfinu og halda okkur við svipaðar fjárveitingar eins og eru á fjárlögum yfirstandandi árs. Þannig er það t.d. með Rannsóknasjóðinn. Þetta er sama upphæð og er á fjárlögum yfirstandandi árs. Hv. þm. Steingrímur Hermannsson talaði um að einmitt í svona ástandi eins og við búum við í dag, ætti að setja inn myndarlegar fúlgur, eins og hv. þm. orðaði það. Vissulega væri gott að geta sett inn myndarlegar fúlgur í Rannsóknasjóðinn en þetta er nú kannski ekki svo fjarri þeirri fjármálapólitík sem rekin var í ríkisstjórn hans, að setja inn myndarlegar fúlgur þó ekki væru peningar til staðar, bara taka lán. Það ætlar þessi ríkisstjórn ekki að gera.

Er ekki gert ráð fyrir halla á fjárlögunum?

Jú, en það er verið að reyna að draga úr þeim halla sem er á þessu ári, það veit hv. þm. Ólafur Þórðarson.

Þarf þá ekki að taka lán?

Ríkissjóður hafði sett sér það markmið að hafa hallann ekki meiri en 4 milljarða kr. Jú, það þarf enn að taka lán. Við höfum aldrei sagt að við mundum losa okkur út úr þessum vanda á einu ári eða í einu vetfangi. Það höfum við aldrei sagt.

Ráðherrann fullyrti að það ætti ekki að taka lán.

Ég sagði í þessu samhengi, þá tökum við ekki lán. Við tökum ekki lán til þess að bæta við Rannsóknasjóðinn. Við höldum okkur við sömu upphæð og er á fjárlögum yfirstandandi árs. Svo einfalt er það. Við hefðum gjarnan viljað hækka þetta en við getum það ekki við þessar aðstæður. Ég ætla svo aðeins að nefna það sem kom fram í ræðu hv. þm. Guðmundar Bjarnasonar í gær. Hann spurði um málefni Lánasjóðs ísl. námsmanna vegna erindis sem hafði komið til fjárln. frá Lánasjóðnum og hann spyr hvort eigi að grípa til enn frekari niðurskurðar en gert var á sl. sumri. Svarið við þeirri spurningu er að ég geri mér vonir um að geta lagt fram frv. til nýrra laga um Lánasjóð ísl. námsmanna nú fyrir jólaleyfi. Ég er ekki að gera mér vonir um að það verði afgreitt fyrir jól, ég tek það fram, en hef mikinn áhuga á því að það kæmist til nefndar og verði það frv. að lögum á að vera hægt að ná tökum á vandamálum lánasjóðsins. Það er stefnt að því í þessu frv. að koma málum þannig fyrir að grunnlífeyririnn verði ekki lækkaður. En það þarf hins vegar að breyta ýmsu í úthlutunarreglum sem verður upplýst þegar sú vinna er lengra komin. Ég held að ég láti þetta nægja, herra forseti.

Herra forseti. Hæstv. menntmrh. vék að þeim tillögum sem uppi eru um fjárveitingar til rannsókna. Hv. 7. þm. Reykn. hafði vitnað í ræðu hæstv. iðnrh. sem hann flutti hér á dögunum. Þar segir svo m.a.: ,,Í fjórða lagi nefni ég, og það er í dag ákaflega mikilvægt, að ríkissjóði er nú brýn nauðsyn að losa fé sem bundið er í ýmsum atvinnufyrirtækjum sem hann á eða á hluta í. Ég tel að hluta af þessu fé sem þannig losnar eigi að leggja í rannsóknir og þróunarstarfsemi sem er grundvöllur nýsköpunar í íslensku atvinnulífi.`` Hv. 7. þm. Reykn. virðist hafa orðið hált á því að trúa hæstv. iðnrh. eins og fleirum en hæstv. menntmrh. virðist ekki heldur hafa trúað hæstv. iðnrh.

Virðulegi forseti. Þannig háttar til að hér hefur staðið um nokkurt skeið umræða um fjárlög íslenska ríkisins fyrir árið 1992 og ráðherrar hafa verið beðnir um að svara ýmsum spurningum. Hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur svarað þeim spurningum sem til hans var beint og þannig greitt fyrir málum og er núna í þeim skilningi sjálfstæður maður í samræmi við það rit sem hann hefur í hendinni. Aftur á móti eru ýmsir ráðherrar sem ekki hafa látið svo lítið að svara fyrirspurnum. Það á ekki við um hæstv. menntmrh. og ekki heldur hæstv. fjmrh. Það á hins vegar við um hæstv. samgrh., hæstv. forsrh., hæstv. viðskrh. og hæstv. sjútvrh. sem var t.d. spurður nokkurra spurninga um þá skatta sem verið er að leggja á sjávarútveginn. Ég vildi mælast til þess við virðulegan forseta að hann sæi til þess meðan ég lýk ræðu minni sem ég hef núna fljótlega eftir að hafa lokið athugasemdum við þingsköp, að meðan ég flyt þá ræðu þá hvetji hann sem óðast þessa ráðherra alla til að svara þeim fyrirspurnum sem fyrir þá hafa verið lagðar hér í dag. ( Gripið fram í: Og hæstv. félmrh.) Sömuleiðis var nokkrum atriðum beint til hæstv. félmrh. hér fyrr í dag sem er mjög nauðsynlegt að verði svarað vegna þess að í ræðu hennar komu fram fjölmörg atriði og yfirlýsingar sem nauðsynlegt er að skoða aðeins nánar í ljósi þeirra svara sem hún hugsanlega gefur. Þess vegna vil ég í allri vinsemd fara fram á það við forseta okkar að hann geri nú gangskör að því að ræsa ráðherrana þannig að þeir geti svarað sem óðast þeim spurningum sem fram hafa verið lagðar þegar ég hef lokið ræðu minni sem ég mun flytja eftir að hafa rætt gæslu þingskapa sérstaklega sem nú er lokið af minni hálfu.

Forseti vill taka það fram að hann mun eftir föngum koma þessum skilaboðum til hæstv. ráðherra sem eru hér í húsinu.

Virðulegi forseti. Ég hafði í sjálfu sér ekki hugsað mér að fara mörgum orðum um þessi mál í þetta skiptið. Ég kvaddi mér hljóðs fyrir nokkrum klukkutímum. Hins vegar gaf ræða hæstv. menntmrh. tilefni til að ég tel mig nauðbeygðan til að staldra nokkuð við og fjalla aðeins um þær upplýsingar sem fram komu í hans ræðu. Út af fyrir sig mætti hugsa sér að ég staldraði við það eitt sem fram kom í hans máli núna en ræddi ekki um ráðuneytið að öðru leyti og enn fremur mætti auðvitað hugsa sér að ég sleppti því að fara yfir málefni annarra ráðuneyta sem er þó full ástæða til, sérstaklega vegna þess, virðulegi forseti, að nú búum við við þær aðstæður í fyrsta sinn að allar fagnefndir senda frá sér ábendingar um einstök atriði fjárlaganna. Það væri fróðlegt fyrir hv. þm. að lesa yfir greinargerðir fagnefndanna og bera þær síðan saman við niðurstöður fjárln. Og það gæti verið fróðlegt fyrir þingheim að velta því fyrir sér að hvaða notum hin nýju þingsköp hafa komið. Hefur verið tekið mark á fagnefndunum í vinnu fjárln.? Það er mjög alvarlegur hlutur þegar maður les í gegn öll nefndarálitin eins og ég hef gert hér í kvöld að sjá það að í rauninni hafa menn ekki tekið minnsta mark á fagnefndunum, ekki einu sinni athugasemdum sem fram hafa komið frá fagnefndunum samhljóða. Gleggsta dæmið um það er t.d. nefndarálit iðnn. þar sem fram kemur það mat iðnn. að óeðlilegt sé að iðnrh. sé með opin ein fimm, sex eða sjö tékkhefti sem heita ólíkum nöfnum í iðnrn. án þess að nokkur aðili fjalli um það í rauninni. Og iðnn. segir: Hinir ómerktu liðir iðnrn. eru óeðlilegir. Þetta segir iðnn. samhljóða undir forustu formanns þingflokks Alþfl. Hvað gerir fjárln. við þessa tillögu? Ekki neitt. Auðvitað geta menn sagt sem svo: Iðnrh. eða iðnrn. hefur lengi haft þetta svona, og ég viðurkenni það að hann hefur lengi haft þetta svona, þann tíma sem ég þekki til líka. Manni var hins vegar oft tregt tungu að hræra sitjandi við ríkisstjórnarborð með iðnrh. um mál af þessu tagi eins og menn geta skilið. Hins vegar er alveg ljóst að peningalegt svigrúm iðnrh. af öllum þessum ávísanareikningum sínum er óeðlilegt miðað við það sem aðrir ráðherrar hafa venjulega haft eins og t.d. hæstv. menntmrh. að ég tali nú ekki um hæstv. heilbrrh. og hæstv. félmrh. og þá er ég ekki að tala um þennan milljarð sem þeir ætla að hafa í hinum vasanum samkvæmt nýju tillögunum um flata niðurskurðinn. Þetta er auðvitað nokkurt umhugsunarefni, virðulegi forseti. Menn eru búnir að setja ný þingsköp, leggja mikla vinnu í að semja ný þingsköp og tala mikið um ný vinnubrögð í þinginu, fjárln. sendi frá sér kaflana til fagnefndanna. Fagnefndirnar sitja yfir þessu lon og don, skoða texta fjárlagafrv. út og suður, vanda sig við þetta þessi lifandis ósköp og gera allt sem mögulegt er til að ná t.d. samkomulagi í nefndum. Niðurstaðan er svo sú að það er ekkert mark tekið á þessu. Það er auðvitað hálfgert kjaftshögg á þessi nýju þingsköp og anda þeirra hvernig þessir hlutir eru afgreiddir. Ég get ómögulega neitað mér um það þótt það sér orðið nokkuð árla morguns, virðulegi forseti, að minna á þessi atriði vegna þess að þau skipta mig máli af því að ég lagði alvarlega vinnu í afgreiðslu nýju þingskapanna sl. vor. Mér sýnist að fagnefndavinnan að því er fjárlögin varðar sé að engu höfð. Hæstv. menntmrh. vék hér að nokkrum spurningum sem fyrir hann voru lagðar og ég ætla aðeins að fara yfir þau atriði. Í fyrsta lagi spurði ég hann um flata niðurskurðinn, hvernig eigi að framkvæma hann í menntmrn. Hver er flati niðurskurðurinn sem á að framkvæma í menntmrn.? Hann er 455 millj. Hvenær er hægt að gera það? Það er hægt að koma þeim niðurskurði við í grófum dráttum frá september til desember á næsta ári. Að öðru leyti hefur menntmrn. sáralítið svigrúm í þessu efni. Útgjöld menntmrn. til meginkennsluþátta eru t.d. þannig að um 2 milljarðar á ári eru til háskólastigsins, 4 milljarðar til framhaldsskólastigsins og 5,4 til grunnskólastigsins. Það er alveg augljóst mál að ef taka á þessar 450 millj., segjum að 3 / 4 haustið 1992, þá verður að fella niður kennslu í grunnskólum og framhaldsskólum í landinu sem samsvarar fækkun kennara í landinu um 600--700. Það var tala sem ég lét frá mér fara í umræðunum fyrr í dag og hæstv. menntmrh. gerði ekki athugasemdir við hana, enda skil ég það út af fyrir sig vel að hann hafi ekki forsendur til að slá mál á þetta í einstökum atriðum, en ég er sannfærður um að talan liggur nokkurn veginn þarna. Og þetta gera menn með því, eins og hæstv. menntmrh. sagði, hann sagði það fullum fetum, þetta gerist með því að draga úr kennslumagni í grunnskóla. Þetta gerist með því að fækka stundum. Með öðrum orðum það verður fækkað kennslutímum í grunnskólum á Íslandi haustið 1992 á sama tíma og allar þróaðar menningarþjóðir eru að styrkja og bæta sína grunnskóla. Hvað er Bertel Haarder menntamálaráðherra Dana, að gera þessa dagana? Er hann að fækka stundum í sínum skólum? Nei, hann er að fjölga stundum. Í hvaða flokki er hann? Er hann í einhverjum ótíndum vinstri flokki eins og við hér sumir? Ónei, hann er í Venstre sem er íhaldsflokkur í Danmörku og álíka langt til hægri og Sjálfstfl. á Íslandi, ef ekki lengra. Allar þjóðir sem vilja undirbyggja góð lífskjör inn í framtíðina hafa auðvitað skilning á því að það þarf að bæta skóla. Skólinn er undirstaða góðra lífskjara, framfara í efnahags- og atvinnumálum og það skilja allir nema ríkisstjórn Íslands í dag. Það kom einnig fram í ræðu hæstv. menntmrh. að það er ætlunin að draga úr námsframboði í framhaldsskólum. Það var mjög athyglisverð yfirlýsing. Það kom einnig fram í ræðu hans að ætlunin er að breyta viðmiðunarstundaskrá grunnskólanna. Hvað á að taka þar út? Hvað á að strika þar út? Eru það verk- og raungreinar? Er það íslenska? Hvað á að taka þar út? Hvar erum við svo birgir af þekkingu í grunnskólanum að það sé ástæða til að slá striki yfir tilteknar greinar? Það er auðvitað rosalegur hlutur, virðulegi forseti, að horfast í augu við það að hér sé verið að skera niður með þessum hætti og það skuli vera gert undir umræðu um ríkisfjármál, fyrst og fremst, án þess að menntmrh. hafi gert grein fyrir því að hann hafi út af fyrir sig einhverja stefnu í skólamálum. Ég held að það vanti menntmrh. Ég held að við þurfum ekki fleiri aðstoðarfjmrh. Okkur vantar menntmrh., okkur vantar heilbrrh. og okkur vantar félmrh. Okkur vantar fagráðherra sem þora að halda uppi málstað þeirra greina og þess fólks sem þeirra ráðuneyti eiga að starfa með. Það þarf ekki fleiri aðstoðarmenn í fjmrn. Hæstv. menntmrh. vék síðan að skólagjöldunum. Ég verð að segja alveg eins og er að það var heldur dapur texti. Skólagjöld hafa verið innheimt lengi. Sá sem hér stendur bar ábyrgð á því að skólagjöld voru innheimt um skeið og hefur sjálfsagt einhvern tíma gert sig sekan um að borga skólagjöld. Hvað kemur það málinu við? Ég hygg að það sé erfitt að finna mörg dæmi um svo algert rökþrotabú og núv. hæstv. menntmrh. þegar hann ætlar sér að skjóta sér á bak við skólagjöld sem hafa verið innheimt á undanförnum árum í samanburði við þau skólagjöld sem hann er að tala um að taka til almenns rekstrar skólanna. Á því er grundvallarmunur.

Til hvers hafa þau verið notuð sem hafa verið inni?

Þessi skólagjöld hafa verið notuð af yfirgnæfandi meiri hluta fyrir skólafélögin sjálf og einnig í verknámsgreinum.

Það eru dæmi um 8 þús. kr. í skóla.

Það eru dæmi um miklu hærri tölur, hæstv. ráðherra. Það eru dæmi um 18 þús. kr. í verknámsgjald í Verkmenntaskólanum á Akureyri, í matreiðslubraut og það eru dæmi um 40 þús. kr. í Verslunarskólanum sem þið talið aldrei um. Og ef það á að liggja mér á hálsi fyrir eitthvað í þessum efnum þá er það að líða Verslunarskólanum að skattleggja fólk með þeim hætti. En auðvitað er það þannig, virðulegi forseti, að hér er verið að fara inn á algerlega nýja braut í grundvallaratriðum. Það á að innheimta nemendaskatta til þess að standa undir rekstrarkostnaði skólanna fyrir utan laun og það er það sem ég hef sagt að sé ólöglegt, það er það sem greinargerðin segir að sé ólöglegt. Hvaðan hef ég það? Hef ég séð greinargerðina? Nei. En ég vitna í hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem hefur sagt það fullum fetum að í greinargerðinni standi að þetta sé ólöglegt. Og ég segi við hæstv. menntmrh., ef það er ætlunin að innheimta skólagjöld á annað borð, nemendaskatta í viðbót við hin gömlu skólagjöld, þá verður að breyta lögunum því að annars gengur innheimtan ekki. Hverjir verða að samþykkja skólagjöld samkvæmt gildandi lögum? Það eru skólanefndirnar. Munu skólanefndirnar samþykkja nemendaskatta, menntmrh.? Nei, þær munu ekki gera það. 

Þetta er heimild.

Og í höndum skólanefndanna og ráðherrann er að tala um 8. gr. Já, þá er málið leyst. Þá verða engir nemendaskattir lagðir á. Það er skínandi gott og þá er hæstv. ráðherra búinn að viðurkenna að hér hafi auðvitað verið um frumhlaup að ræða vegna þess að það eru skólanefndirnar einar sem geta gert þetta og þær munu aldrei, segi ég, fallast á að taka hærri gjöld en þau sem í grófum dráttum hafa verið tekin á undanförnum árum. Ég get út af fyrir sig komið til móts við hæstv. menntmrh. og sagt sem svo: Reglurnar um þessi efni hafa ekki verið nógu góðar og lög um þetta voru fyrst sett árið 1988 og undirbúningur að reglusetningu í þessum efnum hefur staðið yfir um nokkurt skeið, eins og hann veit, þannig að þar hefur ekki verið nægilega vel á málum haldið. En það er alveg ljóst að ef hann ætlar að leggja þetta í hendur skólanefndanna þá er hann um leið að segja, það verða engin skólagjöld innheimt, og ég þakka fyrir það. Hæstv. menntmrh. vék aðeins að því að þessi ríkisstjórn væri betri en sú fyrri á flestum sviðum. T.d. ætlaði hún ekki að taka lán. Og þá kem ég að atriði sem ég hefði aðeins viljað nefna við hæstv. félmrh. til ítrekunar á því sem ég kom að hér fyrr í dag. Ætli hæstv. félmrh. sé enn þá á fótum, hæstv. forseti?

Ráðherrann er hér.

Ráðherrann er hér já, skínandi. Ég nefndi það í ræðu minni fyrr í dag að ætlunin væri að breyta fyrirkomulagi á ríkisábyrgð á launum við gjaldþrot og ég lagði tilteknar spurningar fyrir hæstv. félmrh. Hæstv. ráðherra lét það koma fram í ræðu sinni, ef ég skildi hana rétt, að það væri ætlunin að fjármagna þessa ríkisábyrgð á launum við gjaldþrot að einhverju leyti með lántökum ef tekjuöflun þess sjóðs sem gert er ráð fyrir í frv. hrykki ekki til. Ef ég hef skilið hæstv. félmrh. rétt, þá er með öðrum orðum ætlunin að greiða laun samkvæmt lögum um ríkisábyrgð á launum við gjaldþrot með lántökum. Mér þætti vænt um að hæstv. félmrh. útskýrði þetta aðeins nánar því að ég gat ekki betur skilið en það væri meiningin að sá sjóður sem þarna er um að ræða ætti að standa að lántökum ef tekjuöflun sjóðsins dygði ekki til. Og það væri fróðlegt að fá á þessu nánari útskýringar frá hæstv. ráðherra og ég vil ítreka þá spurningu til ráðherrans. Er það meiningin að knýja þetta ákvæði í gegnum þingið fyrir jól í fullkomnu stríði við verkalýðshreyfinguna í landinu? Hæstv. forsrh. sagði frá því núna fyrir nokkrum vikum í fjölmiðlum, í sjónvarpinu, að ríkisstjórnin gæti út af fyrir sig verið til viðtals um að taka til endurskoðunar áform sín um ríkisábyrgð á launum við gjaldþrot í tengslum við kjarasamninga. Og ég vil inna hæstv. forsrh. og félmrh. eftir því hvort ekki er hugsanlegt að ríkisstjórnin fallist á að fresta þessu máli a.m.k. eitthvað fram yfir áramót því það er náttúrlega ekki gott innlegg í kjarasamningana ef menn ætla sér að knýja þetta í gegnum þingið núna á þessum skammdegisdögum. Um leið og ég beini þessari fyrirspurn til hæstv. félmrh. þá skora ég á hæstv. forsrh. að beita sér fyrir því að ríkisstjórnin taki þetta ákvæði út úr bandorminum vegna þess að þetta er slæmt ákvæði fyrir þann anda sem þarf að ríkja í viðtölum ríkisstjórnarinnar við launafólk í landinu. Ég vil aðeins að lokum í þessari tölu víkja að því, virðulegi forseti, sem fram kom í ræðu hæstv. menntmrh. varðandi Þjóðleikhúsið. Hæstv. menntmrh. sagði orðrétt: ,,Þjóðleikhúsið verður eins og aðrir að taka til hjá sér``. Þjóðleikhúsið hefur verið að taka til hjá sér. Staðreyndin er sú að beiðni Þjóðleikhússins fyrir árið 1992 er í raun og veru um lækkun á raunframlagi frá því sem var t.d. á árinu 1989 þannig að það er auðvitað augljóst mál að Þjóðleikhúsið er ekki að gera kröfur umfram aðra. Ef framlagið til Þjóðleikhússins væri t.d. reiknað upp frá árinu 1989, eins og hjá öðrum stofnunum ríkisins, þá er ég sannfærður um að Þjóðleikhúsið ætti í raun og veru að fá talsvert hærri tölu og hefur dregist aftur úr. Ég held að það sé nokkuð alvarlegt mál fyrir okkur ef það er saumað svo mikið að Þjóðleikhúsinu að þar verði ekki hægt að halda uppi eðlilegri starfsemi. Ég er ekkert að mótmæla því að Þjóðleikhúsið taki til hjá sér. Ég kom að rekstri Þjóðleikhússins sem menntmrh. haustið 1988 þannig að þar var nú ekki beint þrifalegt alls staðar. Og ég veita að þeir sem þekkja til í fjármálum ríkisins, eins og hv. fyrrv. formaður fjárveitinganefndar, vita að það var tekið til í hinum almenna rekstri hússins. Það er alveg á hreinu að þar var tekið til. En ég óttast að sú afgreiðsla, sem Þjóðleikhúsið fær í fjárlagafrv. núna, sé hættulega tæp enda þótt ég viðurkenni að ég hafi ekki sett mig niður í tölurnar í ýtrustu smáatriðum, en mér sýnist hún vera hættulega tæp, að þarna muni um það bil 15 árslaunum eða svo. Það er auðvitað veruleg breyting frá því sem Þjóðleikhúsið sjálft fór fram á sem voru ekki ýtrustu óskir hússins heldur einungis framreikningur á þeim veruleika sem húsið bjó við á árinu 1989 og þá taldi það, ég man vel eftir því, að því væri heldur naumt skammtað.

Virðulegi forseti. Þeirri ósk var beint til forsetadæmisins áður en síðasta ræða hófst að forsetadæmið tryggði að þeir ráðherrar sem eiga eftir að svara spurningum hér, og þeir eru m.a. hæstv. forsrh., hæstv. sjútvrh., hæstv. félmrh. og hæstv. samgrh., svöruðu spurningum svo að umræðunni gæti lokið með eðlilegum hætti. Það hafa aðrir ráðherrar gert og reynslan af því hefur sýnt að það hefur verið fyllilega eðlilegt og greitt fyrir umræðunni. Það er hins vegar ekki líðandi að við þurfum að koma hér upp í ræðustólinn hvað eftir annað til þess að inna eftir því hvað líði ákvörðunum ráðherra um að veita hér svör. Forsetadæmið tók það að sér, virðulegi forseti, að ganga úr skugga um að þessir hæstv. ráðherrar, sem ég hef hér nefnt, bæðu um orðið. Það þýðir ekkert fyrir þann forseta sem hér situr að hrista hausinn vegna þess að forsetadæmið er nú sem betur fer fleiri en hann. Forsetadæmið tók þetta að sér og um það munu þingtíðindin bera vitni. Ég inni því virðulegan forseta eftir því hvert svarið er við þeirri beiðni sem hér var sett fram því ef áframhaldandi erfiðleikar verða á að fá hæstv. ráðherra til að svara þá getur vel komið til greina að við óskum eftir hléi til að fá nánari skýringar á því hvort ráðherrarnir ætla virkilega, þessir sem enn hafa ekki svarað, að koma fram við þingið með þessum hætti. Ég bið þá að hugleiða það. Þeir ráðherrar sem hafa veitt svör hafa gert það skjótt og vel og greinilega og viðbrögð þingmanna hafa sýnt að það er með fullkomlega eðlilegum hætti.

Virðulegi forseti. Það er nú nokkuð liðið á nóttu og þessi umræða hefur auðvitað tekið langan tíma, og ekki að undra því að hér er stórt mál á ferðinni og þó auðvitað enn þá stærra í þeim skilningi að á síðustu stundu, eins og hér er margsinnis búið að ræða, hafa komið fram hugmyndir og tillögur frá hæstv. ríkisstjórn um aðgerðir sem hafa áhrif, ekki bara á fjárlagadæmið heldur auðvitað fjölmarga þætti í þjóðlífinu, í hinum opinbera rekstri. Þess vegna er ekki að undra þó að umræðan taki langan tíma og er þess sé óskað að hæstv. ráðherrar séu viðstaddir og taki þátt í umræðunni, að þeir veiti svör við þeim spurningum sem beint er til þeirra. Þannig hljótum við stjórnarandstæðingar að verða að reyna að fá upplýsingar um það sem hér er á ferðinni, ekki síst vegna þess að þetta er svo seint fram komið. Þessar hugmyndir eða tillögur koma fram með svo stuttum fyrirvara fyrir þessa umræðu að við stjórnarandstæðingar töldum hana ekki tímabæra, lýstum því yfir í okkar nál. og svo hefur það auðvitað verið að sannast í umræðunni í allan dag. Umræðan var auðvitað ekki tímabær því að hugmyndirnar voru ekki mótaðar. Þær voru svo lítið þróaðar að stjórnarþingmenn ýmsir hafa verið að lýsa andstöðu sinni við þær allt frá upphafi, þessa 2--3 daga sem liðnir eru. Í dag eru hæstv. ráðherrar sjálfir farnir að lýsa því yfir að sennilega verði ekkert úr þessari hugmyndinni og sennilega verði ekkert af hinni hugmyndinni. Sennilega þurfi að leita að einhverjum nýjum leiðum. Ég tel mig samt hafa fengið nokkur viðbrögð frá hæstv. ráðherrum við þeim spurningum sem ég setti fram í fyrri ræðu minni í þessari umræðu. Ég vil t.d. þakka hæstv. menntmrh. fyrir að hafa setið vel yfir þessari umræðu, fylgst með henni og verið viðstaddur í sal og svarað spurningu minni um málefni lánasjóðsins þó að ég hafi kannski ekki verið fyllilega ánægður með svarið. Mér fannst það segja ákaflega lítið, það eitt að næstu daga vonaðist ráðherrann til þess að geta lagt fram frv. um breytingar á lögum um lánasjóðinn sem gerðu það að verkum að á næsta ári væri hægt að reyna að standa við þær fjárveitingar sem eru í fjárlagafrv. eins og það liggur hér fyrir. Raunar svaraði hæstv. ráðherra engu um hvernig hægt er að glíma við þessar 600 millj. kr. sem stjórnendur sjóðsins telja sig vanta þrátt fyrir þær aðgerðir sem gripið var til á yfirstandandi ári. Þrátt fyrir nýjar tillögur eða hugmyndir, sem væntanlegar eru og stjórn LÍN hefur unnið að og menntmrh. hefur boðað að hann mundi beita sér fyrir, þá segir hér í bréfi Lánasjóðs ísl. námsmanna til hv. fjárln., með leyfi forseta: ,,Stjórn LÍN vinnur nú að tillögum um breytingar á úthlutunarreglum námslána og styrkja. Menntmrh. hefur einnig boðað að hann muni beita sér fyrir því að lögum um LÍN verði breytt á yfirstandandi þingi. Í því sambandi verður að minna á og undirstrika að breytingar á úthlutunarreglum, sem taka eiga gildi í upphafi næsta skólaárs, hafa einungis tiltölulega lítil áhrif á fjárþörf sjóðsins á fjárlagaárinu.`` Ég leyfi mér að endurtaka þetta: ,,Í því sambandi verður að minna á og undirstrika að breytingar á úthlutunarreglum, sem taka eiga gildi í upphafi næsta skólaárs, hafa einungis tiltölulega lítil áhrif á fjárþörf sjóðsins á fjárlagaárinu.`` Af þessu bréfi má ráða að stjórnin telur nauðsynlegt að fá þessar 600 millj. kr. til þess að geta rekið starfsemina í líkingu við það sem a.m.k. lánþegar hafa gert sér vonir um og ráðherra reyndar, ef ég skildi hann rétt, lýsti yfir í lok sinnar ræðu að hann vonaðist til þess að þetta mundi ekki þurfa að koma harkalega niður á þörfum námsmanna, þ.e. þessar hugmyndir sem hann er þó að setja fram. En nóg um það. Hæstv. félmrh. sagði í ræðu sinni í dag, reyndar er búið að rekja það áður og ætla ég því ekki að eyða löngum tíma í það, en vil árétta að hæstv. félmrh. sagði að engar brtt. til lækkunar málefna fatlaðra hefðu verið lagðar fram við 2. umr. fjárlaga. Þetta er því miður rangt, ef rétt er að segja því miður, því það hafa auðvitað verið lagðar fram brtt. sem verulega draga úr, skera niður þessa þjónustu og mig undrar það ef hæstv. félmrh. hefur ekki haft hugmynd um eða vitað hvað þarna var á ferðinni. Ég vona sannarlega að einhverjar þær hugmyndir sem hæstv. ríkisstjórn hefur um aðhald og sparnað í ríkisútgjöldum nái fram að ganga. Hins vegar er mjög hastarlegt ef það bitnar á þjónustunni á þann hátt að hreinlega verði að skera hana niður, draga úr henni með því að loka stofnunum eða með því að fækka vistfólki á stofnunum fyrir fatlaða og í sambýlum eins og hætt er við að gerist, ef þetta verður sem hér er boðað án þess að það komi fram einhverjar nýjar hugmyndir um það hvernig hæstv. ríkisstjórn hyggst standa að því að ná þessum markmiðum. Ég ætla að koma aðeins nánar að þessu síðar, virðulegi forseti, en ég vil árétta þetta. Ef hæstv. félmrh. hefur ekki áttað sig á því hvað hér er á ferðinni þá er það auðvitað hin almenna, flata niðurskurðarregla á launum um 6,7% sem er ekki lítil tala, 2 milljarðar 255 millj. kr., sem á að sparast á launalið fjárlaganna. Í þeim hugmyndum sem fjmrn. hefur látið frá sér fara er m.a. sagt að allar nýráðningar verði stöðvaðar og nauðsynleg störf mönnuð með tilfærslu innan kerfisins. Ég ætla að láta þetta duga um málið en vil árétta að það er ljóst að verið er að leggja til róttækar breytingar. Hæstv. heilbrrh. svaraði nokkrum spurningum áðan. Ég hefði gjarnan viljað að heilbrrh. væri hér viðstaddur. Ég ætla ekki að bæta við spurningum til hans, hann þarf ekki endilega að koma þess vegna upp aftur. Ég vil þakka honum fyrir hans mál áðan. Ég sé að hæstv. ráðherra kemur hér í dyrnar og ég ætla að segja við hann að ég þakka honum fyrir þau svör sem hann gaf áðan og ég ætla ekki að óska eftir því að hann komi í ræðustól mín vegna í þessari umræðu. Mig langar þó til þess að gera athugasemdir við það sem hann sagði áðan um lyfjamálin í fyrsta lagi. Tímans vegna ætla ég ekki að fara í langan talnaleik eða rekja það sem hér hefur verið sagt og hann rakti ítarlega í sínum svörum. Ég vil þó segja að samkvæmt þeim upplýsingum sem ég þykist hafa undir höndum er áætlaður árssparnaður af þeim aðgerðum sem fyrrv. ríkisstjórn var búin að grípa til í lyfjamálunum a.m.k 300 millj. kr. á ári, sem hæstv. ráðherra nefndi að væru ekki nema rétt um 200 millj., sagði reyndar rösklega 200 millj. kr. Þetta skiptir ekki öllu máli en hitt sem kom fram í máli hæstv. ráðherra var að í maímánuði sl. þegar ný ríkisstjórn tók við hafi verið útlit fyrir að lyfjaútgjöldin yrðu um 3 milljarðar kr. á árinu eða a.m.k. 2,9 og 1. júní hafi verið búið að greiða 1 1 / 2 milljarð.  1 / 2 milljarð og í októberlok 1.850 millj. sem þýðir að aðeins 350 millj. hafi verið greiddar í júlí, ágúst, september og október, 87 millj. kr. á mánuði. Samkvæmt þessum upplýsingum ráðherra hef ég annaðhvort misheyrt eða misskilið hann eða honum orðið á mismæli varðandi þessa dagsetningu. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég var með fyrir framan mig þá var búið að greiða frá Tryggingastofnuninni á tímabilinu frá 1. jan. til 31. júlí 1.463 millj. kr., sem er nokkurn veginn sama tala og hæstv. ráðherra nefndi, eða 209 millj. kr. á mánuði. Í ágústmánuði bætast við þessa tölu 144 millj., í septembermánuði bætast við 157 millj., í októbermánuði 171 millj. og í nóvembermánuði er mér sagt, samkvæmt upplýsingum úr heilbrrn., þó kann að vera að ekki sé alveg um endanlega tölu að ræða, að útgjöldin hafi verið rétt um 200 millj. kr. Í nóvember eru útgjöldin því búin að ná aftur sömu meðaltölu eins og fyrstu sjö mánuði ársins. Þetta vil ég láta koma fram vegna þess að mér fannst a.m.k. eins og ég hafði skráð að nokkru munaði en samkvæmt þessu er ljóst að útgjöldin eru að nálgast það sem var áður. Vonandi tekst hæstv. ráðherra að standa við þau fyrirheit sem gefin eru um enn frekari lækkun á lyfjaútgjöldunum og ég vonast til þess fyrst og fremst að það gerist með kerfisbreytingum. Hann boðaði það að nýjar hugmyndir væru komnar fram, m.a. tillögur frá apótekurum sjálfum og það er vel. Ég hef haldið því fram að nauðsynlegt væri að grípa til slíkra skipulags- eða kerfisbreytinga fremur en þeirrar aðferðar sem hæstv. ráðherra og ríkisstjórn greip til, þ.e. að hækka fyrst og fremst greiðslur einstaklinganna og ná kostnaðinum niður með því móti. Ég vil óska ráðherra til hamingju með að hafa leyst deiluna eða að deilunni við tannréttingalæknana skuli vera lokið ef svo er. Þar voru mál komin í virkilega erfiða stöðu eins og hefur komið fram í umræðum áður. Mig langar að spyrja ráðherrann í framhaldi af því. Hann þarf ekki að svara því nú, eins og ég sagði áðan, vegna þess að það kemur auðvitað upp aftur í sambandi við umræður um bandorminn svokallaða eða frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þar koma fram hugmyndir hæstv. ráðherra um breytingar á lögum um almannatryggingar, hvernig eigi að standa að greiðslum fyrir tannlækningar og tannréttingar, hvort sú niðurstaða að þessi deila skuli vera leyst muni hafa áhrif á þær hugmyndir sem þar voru settar fram. Ég lýsti því yfir í umræðu um það frv. að ég teldi að 15. gr. í því frv. væri nokkuð þröng og takmörkuð og vil láta þá skoðun mína koma hér aftur í ljós að ég tel að endurskoða þurfi þær hugmyndir sem þar voru settar fram og e.t.v. í nýju ljósi í sambandi við lausn þessarar deilu. Að lokum langar mig að spyrja hæstv. ráðherra, af því að hann svaraði því ekki hér --- reyndar var hann ekki heldur við umræðuna í gær þegar ég ætlaði að beina til hans spurningum um skipulagsbreytingar á sjúkrahúsunum í Reykjavík. Þá vitnaði ég til skýrslu sem erlendir sérfræðingar hafa unnið fyrir ríkisspítalana. Þar eru lagðar til allt aðrar aðferðir við þessar skipulagsbreytingar heldur en þær sem hæstv. ráherra hefur boðað. Ég bað um álit hans á þessari skýrslu og hvort það væri ekki bæði eðlilegt og sjálfsagt að draga þær fyrirhuguðu breytingar sem eru á borði ráðherra og skoða niðurstöður þessarar skýrslu betur. Þau mál eiga auðvitað einnig eftir að koma aftur upp í 3. umr. og þá gefst á ný tóm til að ræða það mál frekar við hæstv. ráðherra. Þá langar mig, virðulegi forseti, að fara nokkrum orðum um ræðu hv. 2. þm. Norðurl. v., Pálma Jónssonar, sem hann flutti í dag. Mér þykir reyndar leitt að hv. þm. skuli ekki vera viðstaddur þessa umræðu. Hann er varaformaður fjárln. en ég ætla ekki að gera kröfu til þess að hann verði ræstur seint á nóttu til þess að koma hér og hlýða á þessa umræðu. Ég lýsi hins vegar yfir undrun minni með það að hann skuli ekki vera hér og hlýða á umræðuna alla, ekki síst eftir það sem hann sagði í dag. Hann eyddi æði löngum tíma af ræðu sinni í að gagnrýna það sem ég setti fram í gær, notaði reyndar mestallan sinn ræðutíma til þess að gera lítið úr máli manna. Hann hefði gjarnan þurft a.m.k. að hlusta á nokkrar athugasemdir við þeirri ræðu af minni hálfu. Ég vona að hann virði það við mig þó að ég láti þær athugasemdir koma fram núna að honum fjarstöddum ef ég hlífi honum við því að láta vekja hann til að koma hingað og hlusta á þær. Hann talaði m.a. um það í ræðu sinni, sem hann eyddi einkum á þann sem hér stendur, að ég hefði haldið mikla maraþonræðu í gær. Meira að segja hef ég heyrt í þingsölum að það sé undarlegt ef ég er orðinn aðalmálþófsmaðurinn hér á þingi. Ég hef ekki lagt það fyrir mig að jafnaði. En hv. þm. Pálmi Jónsson talaði í rúma klukkustund, klukkustund og 4 eða 5 mínútur samkvæmt tímaskráningu hæstv. forseta. Sá sem hér stendur talaði hins vegar frá kl. 15.23 til kl. 16.54 eða í eina klukkustund 31 mínútu. Það var nú maraþonræðan. Það var meira að segja samdægurs hæstv. ráðherra.  Ég lét þau orð falla í sambandi við umræðurnar um bandorminn, svo að ég vitni til þess aftur, að þar væru nokkur atriði sem ég gæti stutt og reyndar lýsti ég stuðningi mínum við í þeirri umræðu. Auðvitað er það svo að eitthvað af þeim tillögum sem hér liggja fyrir kunna að verða samþykktar af stjórnarandstæðingum. Ég ætla ekki að lýsa því yfir hér og nú að það komi ekki til greina. Við eigum auðvitað eftir að fjalla um þetta mál í 3. umr. Sjálfsagt getur ýmislegt skýrst á þeim tíma eins og reyndar hefur verið að gerast hér í dag. Þrátt fyrir allt hefur ýmislegt verið að skýrast í dag. Hv. þm. gerði það líka að umræðuefni að ég hefði sagt eitthvað í þá veru að aðhaldi væri ekki mótmælt og taldi þetta einkennilegt orðalag að ég skyldi ekki frekar lýsa stuðningi við aðhaldið. Vissulega má vera rétt hjá hv. þm. að ég hafi ekki notað þarna alveg rétt orðalag. Ég vonast til þess að hæstv. ráðherrar og hv. þm. væni mig ekki um það að vera á móti því að aðhaldi sé beitt þó að ég hafi e.t.v. ekki hagað orðum mínum þarna eins og æskilegast hefði verið. Ég get þá gert það hér og nú að lýsa stuðningi við allar skynsamlegar aðgerðir og aðferðir til þess að gæta aðhalds og sparnaðar í ríkisrekstrinum. Ég tel mig reyndar sjálfan hafa reynt að sýna það og hafa haft nokkra tilburði til þess á meðan ég var í ráðherrastóli. Þetta finnst mér nær því að vera orðhengilsháttur hjá hv. þm. að gera mál úr svona hlutum. En áfram hélt hv. þm. og sagði að ég hefði einkum talað um að ekki væru farnar réttar leiðir og við stjórnarandstæðingar og/eða framsóknarmenn, sem ég var að tala fyrir líka þó að ég mælti auðvitað fyrir munn stjórnarandstæðinga í fjárln. og mælti fyrir nál. stjórnarandstöðunnar, hefðum viljað fara aðrar leiðir. Ég hefði ekki bent á neitt annað í ræðu minni en eina tillögu, þ.e. skatta á fjármagnstekjur. Reyndar var það ekki alveg rétt hjá hv. þm. Ég nefndi fleira og ég rakti líka það sem hafði verið á döfinni varðandi kerfis- og skipulagsbreytingar í þeim málaflokki sem ég fór með. Ég hafði lagt til nýtt frv. um almannatryggingar sem átti að spara allnokkra fjármuni. Ég hafði lagt til og lagt fram í þinginu nýtt frv. um lyfjamál. En svo vill til að það voru einmitt þingmenn Alþfl. sem stöðvuðu bæði þessi mál, voru á móti þeim og stöðvuðu þau. Ég hafði líka verið með bæði í ráðuneyti og í þingi breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu og skipulagsbreytingar varðandi rekstur sjúkrahúsa í Reykjavík. Þar gætti nú tregðunnar og andstöðunnar kannski fyrst og fremst í flokki hv. þm., þ.e. hjá Reykjavíkuríhaldinu, sem reyndi að beita sér fyrir hugmyndum um breytingar þar. Ég nefndi vissulega skattinn á fjármagnstekjur. Ég nefndi líka að það mætti hugsa sér að endurskoða það sjónarmið hvort ekki bæri að taka upp hátekjuskatt eða tvö skattþrep þegar við horfum fram á það að launamunurinn í landinu er orðinn eins og raun ber vitni. Hv. þm. sagði eitthvað á þá leið að það mundi auðvitað bæta við skattálögurnar sem er auðvitað rétt. Ég sagði það líka í minni ræðu að ég teldi að þeir ættu að bera skattana sem hefðu til þess tekjur. En hæstv. ríkisstjórn hefur valið aðra aðferð við skattálagninguna. Hún hefur valið þá aðferð að láta þá sem eru að ganga í skóla eða þá sem þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda, og þá trúlega einkum og eingöngu þá sem sjúkir eru, bera skattana. Það er ekki svo að engar skattahækkanir séu hjá hæstv. ríkisstjórn. Auðvitað er fullt af þeim og mest ber á þessum svokölluðu þjónustugjöldum sem eru auðvitað feluskattar. Þá fann hv. þm. mjög að því að ég hefði talað um að eitthvað sem meiri hluti fjárln. hefði verið að aðhafast og lagt til hér í sínum brtt. væri ámælisvert og kannski öllu frekar ámælisvert það sem þeir gerðu ekki, þ.e. að verða ekki að einhverju leyti við óskum um aukin útgjöld. Ég tel reyndar, taldi í gær og taldi í vinnu fjárln. og tel enn að það hefði verið nauðsynlegt í sumum tilfellum að skoða þær óskir sem bárust nefndinni í tveggja mánaða viðtölum samtals við fulltrúa ýmissa opinberra stofnana og félagasamtaka. Ég tel að það hefði verið nauðsynlegt að skoða vissa þætti og það væri ámælisvert að hafa rutt því út af borðinu án athugunar og segja bara núll, núll. Það voru afgreiðslur og tillögur meiri hlutans í flestum tilvikum. Það sem ég tel ámælisvert, og ég gat reyndar sérstaklega um í gær, eru þeir þættir sem varða öryggismál. Ég nefndi í því sambandi bæði meðferðina á lögreglustjóranum í Reykjavík og Landhelgisgæslunni, ekki síst eftir umræður um störf og hlutverk Landhelgisgæslunnar á undanförnum vikum hér í hv. þingi. Ég ætla að bæta við einni stofnun enn í þessu sambandi. Það er lögreglustjórinn á Keflavíkurflugvelli sem fær þá meðferð í fjárlagafrv. að starfsemi hans, eða stofnunar hans er skorin niður a.m.k. um helming. Ég hef ekki tölurnar fyrir framan mig, virðulegi forseti, eins og er, en ég þykist muna rétt að það sé um helmingur og þá þarf auðvitað að gerbreyta rekstri þeirrar stofnunar. Ég er ekki að fortaka það og fullyrða að ekki sé hægt og ekki þurfi að gera þar skipulagsbreytingar eins og víðar. Menn þurfa þá að átta sig á því hvað þeir ætla að gera og hvaða afleiðingar það muni hafa. Ef menn ætla að leggja niður tollgæsluna, þá er það sjónarmið út af fyrir sig. En ekki virtist það vera nákvæmlega ljóst á fundi fjárln. þegar fulltrúar utanrrn., því að það vill svo til að þessi stofnun heyrir undir utanrrn., og fulltrúar lögreglustjórans á Keflavíkurflugvelli komu til fundar við nefndina. Þar voru í raun engar tillögur og ráðuneytið hafði ekki sett fram neinar skýrar hugmyndir um hvað þar ætti að gera. Þessar þrjár stofnanir vil ég nefna sérstaklega sem dæmi um það sem ég taldi að væri ámælisvert. Ég get auðvitað nefnt fleiri, ætla þó ekki að nefna nema eina til viðbótar, Hjúkrunarheimili Sjálfsbjargar hér í Reykjavík. Sjálfsbjörg hefur lagt fyrir nefndina óskir um verulegar fjárhæðir í viðbót við það sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Svar nefndarinnar er auðvitað einfalt eins og við öðru. Tillaga meiri hlutans er núll. Hvað skyldi það nú vera sem þeir Sjálfsbjargarmenn eða forsvarsmenn þessara samtaka eru að biðja um? Þeir hafa óskað eftir því að þar yrði fjölgað stöðugildum um 8, úr tæplega 100 sem þau eru nú. Þeir höfðu reyndar óskað eftir því í upphafi að fjölgað yrði um 17 stöðugildi. Þeir hafa skorið sínar óskir niður í 8 stöðugildi til þess að draga úr þessum beiðnum og telja mjög nauðsynlegt eða brýnt að fá einhverja úrlausn. En svar ríkisstjórnarinnar er að skera þennan launalið niður um 6,7% sem þýðir auðvitað að stöðugildum fækkar um 6--7 á þessari stofnun sem þjónar fötluðum einstaklingum sem eru ósjálfbjarga, þurfa mikla aðhlynningu sumir hverjir og þurfa næturvörslu. Þetta er þungt heimili í þeim skilningi að sú þjónusta sem þar er veitt er vandasöm og þarf að vera stöðug allan sólarhringinn. Annar liður í umsókn Sjálfsbjargar var að bæta örlitlum fjármunum við viðhaldsupphæðina. Ég ætla að segja frá því að nýlega varð tjón í vatnsveðri á húsinu. Þar lekur þak og sá þakleki hafði þau áhrif að brunavarnarkerfi skemmdist og er að hluta til óvirkt. Það er óvirkt enn í dag og verður það meðan þeir fá ekki fjármuni til að gera við það, meðan þeir fá ekki fjármuni til þess að sjá um sómasamlegt viðhald á þessu húsi. Öryggismálin eru þar líka í ólestri. Svona hluti á ég við þegar ég tala um að vinnubrögð meiri hlutans í hv. nefnd séu ámælisverð. Síðan talaði þingmaðurinn um að ég hefði lagt til að taka hluta af fjárfestingarliðum inn á 6. gr. fjárlagafrv. til þess að fela þá í útkomu fjárlaganna þannig að hægt væri að greiða þá eftir öðrum leiðum og þeir sæjust þá ekki í útgjaldahliðinni undir fjárfestingarliðnum. Ég verð því miður að segja um þessi ummæli hv. þm., þótt að hann sé fjarstaddur, að þetta er alrangt. Það mun ég auðvitað ræða við hann á fundum sem við eigum væntanlega eftir að sitja saman í fjárln. Ég tók það sérstaklega fram að auðvitað ættu fjárfestingarliðir að vera inni í frv. sjálfu. Ég bendi hins vegar á að í ár hefðu fjárfestingar við heilsugæsluna í Reykjavík verið inni á 6. gr. af því að þar var um að ræða hugmyndir um húsnæðiskaup og heimildir til að fjárfesta í húsnæði. Það hefur verið algengt á undanförnum árum að hafa heimildir til slíkra húsakaupa inni á 6. gr. Nú stendur hins vegar fyrir dyrum að innrétta þetta húsnæði fyrir heilsugæslustöð í Mjódd í Breiðholti. Þá er sjálfsagt og eðlilegt að sú fjárfesting komi inn í fjárlagafrv. af gjaldalið sem til þess er ætlaður. Það tók ég reyndar fram þannig að þessi ummæli hv. þm. eru röng. Ég var hins vegar að benda á að það að taka 50 millj. kr. af þessum lið í fjárfestinguna í höfuðborginni þýddi að óbreytt krónutala á þessum fjárlagalið fæli í sér að minna væri til fjárfestingar í þeim viðfangsefnum sem í gangi hefðu verið á seinustu árum. Það voru mín ummæli í gær, virðulegi forseti. Ég fer að ljúka þessum tilvitnunum í ræðu hv. þm. Mér finnst leiðinlegt að þurfa að gera það að honum fjarstöddum en ég gat þó ekki látið hjá líða að gera við hana athugasemdir. Tvö eða þrjú atriði eru eftir enn, eins og það að mér hafi orðið tíðrætt um nauðvörn einhvers tiltekins ráðherra í tilteknum málaflokki. Það sem ég sagði um nauðvörn í minni ræðu í gær var svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Nú er í nauðvörn og úrræðaleysi síðustu daga fjárlagaafgreiðslunnar, gripið til þeirrar leiðar, segja má á elleftu stundu, að fara leið hins flata niðurskurðar.`` Auðvitað er öll ríkisstjórnin komin í þessa nauðvörn, komin í þá nauðvörn að grípa til aðgerða sem t.d. hæstv. heilbrrh. lýsti yfir fyrir örfáum dögum síðan að væru óframkvæmanlegar. Ég las þetta upp tvisvar í gær og ég held að ég verði að gera það einu sinni enn. Þetta er ekki löng málsgrein en hún er samt dálítið merkileg fyrir þeirra hluta sakir að þarna er hæstv. heilbrrh. að dæma þau vinnubrögð sem hæstv. ríkisstjórn hefur nú gripið til. Þetta var í umræðum utan dagskrár um málefni St. Jósefsspítala í Hafnarfirði 15. okt. sl. og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hæstv. fyrrv. heilbrrh. gerði ítrekaðar tilraunir í þessum efnum, m.a. með því að leggja til svokallaðan flatan niðurskurð til sjúkrahúsa víðs vegar um land. Þá risu menn upp til harkalegrar gagnrýni, stjórnendur sjúkrahúsa, og sögðu við hæstv. fyrrv. heilbrrh. að slíkar tillögur væru ástæðulausar, slíkar tillögur væri ekki hægt að framkvæma. Menn yrðu að manna sig upp í það að hafa kjark til að benda á tiltekin viðfangsefni sem yrði að breyta. Það erum við nú að gera,`` sagði síðan hæstv. heilbrrh. Þess vegna kallaði ég það nauðvörn í ræðu minni í gær að nú ætlar hæstv. ríkisstjórn, þar með talinn þessi hæstv. ráðherra, þó að ég væri ekkert sérstaklega að vitna til hans eða vandamála hans sem ég veit að verða svo mikil í sambandi við þetta verkefni sem liggur fyrir honum núna, að grípa til þessara aðgerða. Hann sagði það reyndar í gær sjálfur, greip fram í fyrir mér þegar ég las þetta fyrir hann að hann kviði fyrir því verkefni. Það skil ég vel. Ég sagði líka í ræðu minni í gær að áður hefði verið gripið til svona aðgerða. Við hefðum gert það árið 1989, sú ríkisstjórn sem þá sat. Ég sagði einnig að áður hefði verið gripið til svona aðferða og þær hefðu ekki alltaf gefist vel, stundum mistekist. Það kannski má segja að aðgerðin 1989 hafi ekki algerlega mistekist. Hún skilaði þó nokkru þótt hún skilaði ekki öllu sem að var stefnt. Nokkuð var öðruvísi að henni staðið en nú vegna þess að það var gert ráð fyrir þessu við fjárlagagerðina sjálfa. Við gerðum ráð fyrir því þegar fjárlagafrv. var sett saman haustið 1989 og það er gerð grein fyrir því í greinargerð frv. þannig að það kom engum á óvart. Allir vissu hvað til stóð. Stjórnendur stofnananna vissu að þetta var í farvatninu og ég tók þetta mál alvarlega og lagði mig fram um að reyna að ná fram þessum sparnaði. Ég hélt marga fundi með stjórnendum stofnana. Ég boðaði stjórnendur allra heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa á landinu til fundar eða ráðstefnu um þessi mál til að gera þeim grein fyrir því hvað stæði í þessu fjárlagafrv. og hvernig fjárlögin væru upp byggð. Ég ætla ekki að liggja undir því, eins og hv. þm. gat um hér í ræðu sinni, að ræða mín hafi verið nauðvörn fyrir úrræðaleysi og kjarkleysi. Að lokum, virðulegi forseti, nefndi hv. þm. það í ræðu sinni að starfsmönnum ríkisins hefði fjölgað óvenjulega mikið síðustu þrjú ár, á starfstíma síðustu ríkisstjórnar, um 1100--1200 manns. Annaðhvort nefndi hann ekki eða mundi ekki að á þessum tíma átti sér stað vel undirbúin verkaskipting á milli ríkis og sveitarfélaga sem varð samkomulag um. Það var ekki ákvörðun sem var gripið til á einni nóttu og hent framan í sveitarfélögin í landinu heldur var unnið að því lengi. Niðurstaðan varð m.a. sú að ríkið tæki yfir rekstur allrar heilbrigðisþjónustunnar í landinu, líka þau verkefni sem sveitarfélögin höfðu haft áður. Við þetta fluttust frá sveitarfélögunum yfir til ríkisins um 500 starfsmenn, við þessa aðgerð eina. Þá ætla ég að láta þessu lokið, virðulegi forseti, og þar með styttist ræða mín, orðin heldur lengri en ég ætlaði í upphafi. Ég vil endurtaka það sem ég sagði í upphafi hennar að umræðan í gær og í dag hefur sýnt og sannað það, sem við sögðum í okkar nefndaráliti, að hún væri ekki tímabær. Hæstv. ríkisstjórn og stjórnarliðið hefði þurft að vinna heimavinnuna sína betur og koma síðan með tillögur sem a.m.k. hún væri sammála um. Það sýnir sig náttúrlega í dag að hún er það ekki og stjórnarliðarnir eru það ekki. Þeir standa ekki sumir hverjir að þeim hugmyndum og tillögum sem settar eru fram og boðaðar eru. Meðan svo er er auðvitað hastarlegt að þurfa að eyða miklum tíma í þetta mál. Við skulum hins vegar gefa okkur þann tíma sem þarf eins og hér hefur komið fram hjá hv. þm. fyrr í kvöld eða nótt. Hæstv. ríkisstjórn verður að vinna betur sitt verk, senda það síðan til umfjöllunar í fjárln. þannig að við fáum tíma til að vinna það þar. Við stjórnarandstæðingar fórum fram á það að fá nokkra aðila til viðtals og viðræðu í nefndinni um þessar hugmyndir sem boðaðar voru. Því var hafnað, sem eru mjög óvenjuleg vinnubrögð í nefndarstörfum þingsins, að hafna því að fá menn til viðtals. Ég vænti þess að við getum notað þann tíma sem líður til 3. umr. til þess að fá betri upplýsingar um það sem hér er á döfinni, svo ég tali ekki um upplýsingar um það sem hæstv. ráðherrar, t.d. hæstv. félmrh., eru að boða í dag, að það verði alls ekki gripið til þeirra hugmynda sem búið er að segja okkur frá heldur einhverra allt annarra.

Virðulegi forseti. Þessar umræður eru orðnar æði langar sem vonlegt er, kannski lengri en stundum áður við 2. umr. um fjárlög. Það helgast auðvitað af því að fjárlagafrv. er í nokkuð annarri mynd nú en iðulega í annan tíma. Hér er um að ræða sérstakt aðhalds- og niðurskurðarfrv. að fjárlögum sem mótast af þeim aðstæðum sem eru í þjóðfélaginu. Ég tel að þeir fagráðherrar, sem þegar hafa talað, hafi svarað mjög mörgum spurningum sem beint var til þeirra og mín sameiginlega og ekki sé í sjálfu sér efni til þess fyrir mig að fara yfir það á nýjan leik. Þó eru nokkur atriði sem ég vildi fá að nefna hér. Hv. 8. þm. Reykn. fjallaði sérstaklega um þennan flata niðurskurð og með hvaða hætti hluti þess niðurskurðar er færður á nýjan leik til ráðuneyta til þess að milda niðurskurðinn eða auðvelda hann. Hv. þm. taldi, ef ég skildi hann rétt, að þar væri um hættulega aðferð að ræða stjórnskipulega. Ég er honum ekki sammála. Eins og fram hefur komið, þá hefur áður verið reynt með misjöfnum árangri, bæði hér og annars staðar, að fara að hluta til í sparnaði svokallaða flata niðurskurðarleið. Eins og ég sagði, hefur það verið gert með æði misjöfnum árangri. Auðvitað hefur það ekki verið með öllu árangurslaust, fjarri því. Iðulega þó með minni árangri en þeir hafa vænst sem fyrir slíkum niðurskurði hafa staðið. Rétt eins og fram kom hjá hæstv. iðnrh. sem vitnaði til þess að fyrrum fjmrh. hefði haft þær hugmyndir að eðlilegt og skynsamlegt væri við ráðstöfun af þessu tagi að óbein verðlaunaveiting eða aukið svigrúm, getum við frekar sagt, stjórnenda ráðuneyta ætti sér stað samhliða niðurskurðinum. Líklegra væri að niðurskurður af þessu tagi heppnaðist og hefði virkari stuðning stjórnenda ráðuneyta en ella. Ég tel að þingið, löggjafinn, fjárveitingavaldið í þessu tilviki, hafi mjög glögga mynd af því til hvaða meginþátta hinn flati niðurskurður á að ná. Löggjafinn hafi glögga mynd af því hvert umfang þess niðurskurðar er. Því sé ekkert óeðlilegt að ráðuneytið hafi það svigrúm, sem í endurgreiðslunni felst, til þess að stuðla að því að niðurskurðaráformunum megi ná. Annars vegar var rætt um að ég hafi haft orð á því, og ég hygg nú reyndar fleiri ráðherrar þegar vinna stóð yfir af hálfu ríkisstjórnar fyrir þessa umræðu, að vandinn sem við væri að etja væri ekki lengur sá að fjárlagafrv. væri með 4 milljarða kr. halla heldur væru menn að horfa í stærri tölur. Menn töluðu þá um 10--11 milljarða kr. sem væri verið að vinna úr. Ég hygg að þær tölur hafi verið réttar. Í fyrsta lagi voru menn þá að fjalla um tölur sem höfðu farið umfram þann ramma sem settur hafði verið. Í annan stað voru menn að fjalla um tölur þar sem stofnanir, undirstofnanir iðulegast, höfðu lagt fram óskir og ábendingar um útgjöld töluvert umfram það sem ráðuneytin höfðu áður lagt til. Í þriðja lagi voru menn að tala um það tap ríkissjóðs sem leiðir af frestun álvers og lakari viðskiptakjörum í framhaldi af því. Og í fjórða lagi voru menn að tala um óafgreidda þætti sem snúa að tekjuöflun. Ég hygg að þegar allt þetta er lagt saman hafi þessar tölur verið mjög á því reiki og róli sem ég og reyndar fleiri ráðherrar, einnig formaður Alþfl. hygg ég, nefndum opinberlega. Í þriðja lagi var vikið að því með hvaða hætti samráð yrði haft við sveitarfélögin vegna þeirra byrða sem á þau eru lagðar í tengslum við afgreiðslu þessa máls. Og þá gagnrýni sem fram hefur komið af hálfu forráðamanna Sambands sveitarfélaga og reyndar einstakra sveitarfélaga, til að mynda eins og hefur verið nefnt, Reykjavíkurborgar, á þau áform sem þingmeirihluti ríkisstjórnarinnar hefur haft uppi varðandi sveitarfélögin. Fundur verður með forustumönnum Sambands ísl. sveitarfélaga eftir tvo og hálfan tíma eða svo. Þar munu þrír ráðherrar eiga viðræður við forráðamenn Sambands sveitarfélaga. Þá verður tekið á þeim þáttum sem lúta að þeirri gagnrýni sem fram hefur komið af þeirra hálfu á síðustu dögum. Sú gagnrýni er í fleiri en einum þætti. Að sjálfsögðu gera sveitarfélögin, sem hvorki er ótrúlegt né óeðlilegt í sjálfu sér, athugasemdir við það að ríkisvaldið vilji beina hluta byrðanna með þessum hætti yfir á þau. En í annan stað hefur verið töluvert hörð gagnrýni af hálfu sveitarfélaganna eða forráðamanna þeirra að ríkisvaldið vilji með þeim hætti sem kynnt var blanda sér inn í meðhöndlun á tekjustofnum sveitarfélaga. Eins og komið hefur fram í ályktunum þeirra leggja þau ríka áherslu á að þeirri aðferð verði síst beitt þegar til slíkra aðgerða er gripið. Þá hefur jafnvel komið fram gagnrýni á verkefnatilfærsluna eins og hún var kynnt af hálfu ríkisstjórnarinnar. Alla þessa þætti ætla þessir ráðherrar að ræða, af hálfu ríkisstjórnarinnar, við forráðamenn sveitarfélaganna. En ég vil taka það fram að ekki er áformað af hálfu ríkisstjórnarinnar að draga úr þeim hluta byrðanna sem á sveitarfélögin eru settar þótt fyrirkomulag og hvernig að því verður staðið hljóti að geta komið til endurskoðunar. Um það verður haft samráð við sveitarfélögin. Ekki er hægt eins og hv. 8. þm. Reykn. spurði um að lýsa því yfir eða lofa því að aðgerðir ríkisstjórnarinnar að þessu leyti til væru bundnar samþykki sveitarfélaganna. Engin ríkisstjórn, hvorki fyrr eða síðar, hefur viljað gefa slíkar skuldbindandi yfirlýsingu og það gerir þessi ríkisstjórn auðvitað ekki heldur. Þetta eru nú þeir meginþættir sem að mér var vikið sérstaklega og aðrir ráðherrar hafa ekki svarað. Og ég hygg að ég láti þessi orð um þetta leyti nætur nægja af minni hálfu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Þau skýrðu málin að nokkru leyti. Hins vegar er ljóst af lýsingu hæstv. forsrh. að á borðum ríkisstjórnarinnar liggja enn útgjaldatilefni upp á 3 milljarða kr. sem ríkisstjórnin ákvað að sýna ekki þegar fjárlög voru lögð fram. Þess vegna er ljóst að raunhæfni þessara fjárlaga er nú ekki eins traust eins og ráðherrar hafa viljað vera láta. Kemur það okkur í sjálfu sér ekki á óvart. Hvað verður um þessa 3 milljarða sem ríkisstjórnin ákvað að geyma sér mun örugglega koma í ljós á fyrri hluta næsta árs. En betra hefði nú verið fyrir ríkisstjórnina að reyna að leysa dæmið allt. Hvað snertir þessa sérstöku aðferð við niðurskurðinn vil ég biðja hæstv. forsrh. að skoða það mál nánar. Vegna þess að engin sérstök rök eru fyrir því að afhenda t.d. menntmrh. 290 millj. sem hann getur ráðstafað að eigin vild og eigin geðþótta í sínu ráðuneyti til þess að ná þessum 1.500 millj. kr. sparnaði. Þetta er óeðlileg aðferð og ég tel nauðsynlegt að ríkisstjórnin ræði þetta mál á næstu dögum, bæði sín á milli og við ýmsa embættismenn, til þess að glöggva sig betur á þessu atriði. Mér þykir leitt að hæstv. forsrh. treystir sér ekki til þess að lýsa því yfir að markmið ríkisstjórnarinnar sé hið sama og okkar í desember 1990. Að ná samkomulagi við sveitarfélögin um það hvernig sameiginleg málefni yrðu afgreidd í fjárlagafrv. Þá náðist samkomulag. Og það hefði verið æskilegt að hæstv. forsrh. hefði getað staðfest að það væri markmið ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Fram hefur komið í ræðum hv. þm. fyrr í þessari umræðu að sú leið sem menn kalla flatan niðurskurð hefur áður verið farin. Í fjárlögum árið 1989 var þessi leið farin, reyndar í mun smærri stíl en nú er stefnt að. Í heilbrigðismálunum varð niðurstaðan sú að á þremur sjúkrahúsum á höfuðborgarsvæðinu þ.e. bara í Reykjavík, kom þessi niðurskurður þannig niður að jafnmörg rúm voru tekin úr notkun á tveimur sjúkrahúsum, á Landspítalanum og Borgarspítalanum, og voru í notkun á Landakotsspítala. Hvað þjónustu varðar hefði mátt loka þeim spítala en reka hina með fullum afköstum. Þetta verður auðvitað líka sú leið sem nú verður farin vegna þess að hún er einföldust fyrir stjórnendur sjúkrahúsanna. Með því er verið að segja: Það á að draga stórkostlega úr þjónustunni á sjúkrahúsunum. Og því spyr ég forsrh., af því að hann lét að því liggja í ræðu sinni áðan að það yrði hægt að tryggja að þetta kæmi með þeim hætti niður að þjónusta yrði tryggð, hvernig ríkisstjórnin hafi í hyggju að tryggja að ekki verði dregið úr heilbrigðisþjónustunni.

Virðulegi forseti. Ég hygg að ég hafi ekki haft nein orð um það í ræðu minni hér áðan að þjónusta hjá ríkinu yrði óskert að öllu leyti við þennan niðurskurð. Hygg ég að ég hafi ekki haft nein orð um það. Auðvitað er viss hætta á því, og ekki nema eðlilegt, þegar dregið er úr framlögum af hálfu ríkisins t.d. til launaþáttar eins og gert hefur verið í þessu tilviki, þá hljóti þjónusta að dragast saman. Ella verður að álykta sem svo að sú þjónusta sem veitt hefur verið fyrir þessa fjármuni hafi verið lítils virði.

Virðulegi forseti. Leitt er að ég hef misskilið forsrh. og biðst ég afsökunar á því. En svar hans við mínu andsvari var mjög skýrt og ekki hægt að hafa það skýrara. Það stendur sem sagt til að draga úr þjónustunni.

Virðulegi forseti. Nokkuð er áliðið nætur en á einu atriði í máli hæstv. forsrh. langar mig til að fá nánari skýringu. Það snertir þær álögur sem fluttar eru af ríkinu og yfir á sveitarfélög. Í fjárlagafrv. eða þeim tillögum sem því fylgja er talað um 700 millj. kr. Fulltrúar sveitarfélaganna segja sjálfir að það sé einn milljarður. Nú vil ég vekja athygli hæstv. forsrh. á því að markmið hæstv. ríkisstjórnar með niðurskurði ríkisútgjalda var að skapa svigrúm fyrir atvinnulífið, svigrúm fyrir vaxtalækkun með minnkandi spennu á lánamarkaði. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forsrh., því að ég skil það engan veginn: Hvernig getur það skapað svigrúm á lánamarkaði að flytja milljarð frá ríkinu og dregið úr spennu til þess að lækka vexti? Ég vek athygli á því að stærsta sveitarfélag landsins hefur verið að safna stórauknum yfirdrætti á bankareikning sinn. Og ég fæ þetta dæmi ekki til að ganga upp öðruvísi en svo að þessi tilfærsla verði bara til að auka lántökur sveitarfélaganna. Ég býst við að hv. 1. þm. Vesturl., vanur sveitarstjórnarmaður, geti staðfest það að staða meginþorra sveitarfélaga landsins er þannig að þessar byrðar verða ekki færðar yfir á þau öðruvísi en það komi fram í aukinni lántöku af þeirra hálfu.

Virðulegi forseti. Rétt mun vera að þær byrðar sem lagðar eru á sveitarfélögin munu vera rúmlega 900 millj. kr., 700 millj. í þessum sérstöku aðgerðum og nálægt 200 millj. eða svo í þeim aðgerðum sem tengjast bandorminum. Ég vek jafnframt athygli á því, að þegar ríkið dregur saman þetta stórar fjárhæðir hjá sér þá er auðvitað ætlast til þess að sveitarfélögin geri það einnig þegar þau fá þessa byrði yfir á sig, en taki ekki fjármuni inn með auknum skattheimtum eða auknum lántökum. Vegna þess sem hv. þm. sagði um yfirdrátt Reykjavíkurborgar, af vissum ástæðum þekki ég það afskaplega vel, þá er yfirdráttur borgarinnar þannig að hann verður yfirleitt afskaplega hár á tímabilinu september til desember en nálgast síðan núllið á tímabilinu mars til maí eða júní. Þetta er tiltölulega óveruleg þjónusta sem borgin fær miðað við þá miklu veltu sem hún og hennar fyrirtæki hafa. Yfirdrátturinn hefur verið í hærra lagi hjá borginni nú og helgast af því að innheimta tekna hefur verið lakari en áður. Í annan stað fékk borgin ekki þau lán frá Húsnæðisstofnun sem eiga að fylgja byggingum fyrir aldraða, sem verið er að reisa á Skúlagötunni og gert var ráð fyrir í áætlunum. Og í þriðja lagi komu lægri fjárhæðir inn fyrir sölu eigna vegna þess að borgin ákvað þrátt fyrir það sem var inni í fjárhagsáætlun að selja ekki um sinn húsnæði sem hún keypti á sínum tíma af Sláturfélagi Suðurlands meðan Sláturfélagið er að byggja sig upp. Þessir þrír þættir hafa skapað þennan yfirdrátt. Hann veikir í raun ekki stöðu borgarinnar því að hún tók ekki lán og hún seldi ekki eignir eins og til stóð.

Virðulegi forseti. Nú verð ég að segja að ég var í miklu vafa hvort það var hæstv. forsrh. Davíð Oddsson sem hér var að flytja svar við andsvari eða hvort það var borgarfulltrúinn Davíð Oddsson. Ég vil minna hæstv. forseta á að á nýliðnu ári var samið við ríkið um skil á réttum milljarði sem samkvæmt mínum heimildum var seldur. Þau skuldabréf voru seld. Þó að við tökum tímapunktinn frá ári til árs, hefur yfirdráttur borgarinnar stórlega aukist. Virðulegi forseti. Ég vildi fyrst og fremst koma að því sem hæstv. forsrh. sagði áðan. Þeir ætlast til þess af sveitarfélögunum sem þeir hafa sjálfir gefist upp við að framkvæma á eigin vegum, þ.e. á vegum ríkisins. Þeir ætlast til þess að sveitarfélögin mæti þessu með því að draga saman eftir að hæstv. ríkistjórn hefur heykst á því að mæta fjárlagavandanum með því að draga saman seglin.

Virðulegi forseti. Þegar gengið var til samkomulags um það í nótt að ljúka þessari umræðu með eðlilegum hætti og stjórnarandstaðan féllst á að greiða fyrir þeim lokum og ýmsir þingmenn stjórnarandstöðunnar tóku sig út af mælendaskrá þá var það gert í trausti þess að hæstv. ráðherrar svöruðu þeim spurningum sem beint hafði verið til þeirra og það er ítrekað hér í ræðustólnum búið að óska eftir því. Það er eingöngu hæstv. forsrh. sem hefur orðið við þeim óskum. Hæstv. félmrh. hefur ekki orðið við þeim óskum þrátt fyrir að þingmenn hafi beðið hér til klukkan fimm um morguninn eftir að fá að heyra svör hæstv. félmrh. við þeim spurningum sem til hennar hefur verið beint í þessari umræðu. Ég trúi því ekki að hæstv. ríkisstjórn, hæstv. félmrh., formenn þingflokka stjórnarflokkanna, ætli að láta þessari umræðu lokið með þeim hætti að hæstv. félmrh. svari engu af því sem til hennar hefur verið beint. Hæstv. samgrh. stendur hér í dyrunum og til hans var beint mjög alvarlegum spurningum og athugasemdum um samningsrof og hvernig hæstv. samgrh. ætli að bregðast við hugsanlegum málaferlum vegna þeirra ákvarðana sem ríkisstjórnin tilkynnti eftir sinn næturfund. Hæstv. samgrh. hefur ekki svarað því neinu. Ég skil satt að segja ekki hvers vegna þessir tveir ráðherrar og einnig hæstv. sjútvrh. sem hér situr enn hafa ekki treyst sér að taka hér til máls og segja eitt einasta orð. Til hæstv. sjútvrh. hefur verið beint spurningu um aukna skatta til sjávarútvegsins í þessu fjárlagafrv. og fylgifrv. þess sem nema, eftir samantekt hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, hátt í annan milljarð. Það hefur verið óskað eftir því ítrekað að hæstv. sjútvrh. mundi tjá sig um þetta. Ég tel að fordæmin í umræðunni frá hæstv. forsrh., hæstv. menntmrh. og hæstv. heilbrrh. hafi verið á þann veg að þingmenn stjórnarandstöðunnar hafi sýnt það að þeir kunna að meta þau svör og það greiddi fyrir lokum umræðunnar. En við sættum okkur ekki við að þessari umræðu ljúki og ekki staðið við þau fyrirheit sem gefin voru um að þeir ráðherrar sem hefðu fengið spurningar hér í umræðunni svöruðu þeim að einhverju leyti eða a.m.k. gerðu tilraun til þess. Þess vegna enn á ný, virðulegi forseti, fer ég fram á það hér að þessir þrír ráðherrar sem enn hafa ekki virt þingið þess að svara geri það svo við getum öll farið heim í trausti þess að við það samkomulag, sem gert var, hafi verið staðið.

Virðulegi forseti. Ég var einn af þeim stjórnarandstöðuþingmönnum sem var á mælendaskrá í kvöld og til mín var komið og sagt að menn hefðu náð samstöðu um að ljúka þinghaldinu á skikkanlegum tíma og þess vegna var farið fram á annað hvort, ef ég sæi mér fært, að ég tæki mig út af mælendaskrá eða ég stytti mál mitt verulega hér í þessari umræðu. Eftir að hafa hlýtt á heilbrrh. sá ég það á svörum hans við þeim spurningum sem fram höfðu komið að ég hefði verulega getað stytt mál mitt og eftir að hafa heyrt þær spurningar fram bornar hér af öðrum þingmönnum í kvöld og í dag til hæstv. félmrh., þá dró ég mig út af mælendaskrá í trausti þess að hæstv. félmrh. kæmi upp og svaraði þessum spurningum. Það hefði ég ekki gert annars. Það hlýtur að vera krafa okkar nú, ef um það hefur verið samið milli þingflokksformanna og forseta þingsins, að við það verði staðið að ráðherrar komi hér upp og svari spurningum.

Forseti lýsti því yfir að umræðunni væri lokið en með hliðsjón af þessum tilmælum þingmanna og með hliðsjón af því samkomulagi sem gert hefur verið á milli þingflokka þá gefur forseti hæstv. fjmrh. orðið.

Það var enginn að biðja um að hann talaði.

Virðulegi forseti. Nei, það er rétt sem hér var kallað frammí áður en ég hóf ræðu mína, að það hefur enginn beint fyrirspurnum til mín. Ég gerði reyndar við 1. umr. málsins glögga grein fyrir því frv. sem hér er til umræðu og ég hef einnig, sem ég tel skylt að láta koma hér fram, gert fjárln. mjög ítarlega grein fyrir því hvað gerðist á næturfundi ríkisstjórnarinnar, skýrt hv. fjárln. mjög rækilega í öllum atriðum hvernig málin stóðu eftir þann fund, þannig að ég taldi mig hafa gert þá skyldu mína að koma mjög greinilega til skila þeim upplýsingum sem mér bar strax sl. mánudag til að greiða fyrir því að þessi umræða gæti farið fram í dag. Það eru kannski tvö atriði sem mér finnst ástæða til að taka fram. Hið fyrra er um hinn flata niðurskurð svokallaða. Ég er sammála þeim sem hér hafa talað að þetta er vandmeðfarið mál en alls ekki óyfirstíganlegt. Ég er sammála því jafnframt að það þarf að setja reglur um það hvernig endurdreifing fjármunanna verður og mér finnst ekki óeðlilegt að þær verði bundnar við þá útgjaldaliði í fjárlögum sem af er tekið, þ.e. liðina Laun og Önnur rekstrargjöld, en þessir liðir í fjárlagafrv. eru tæpur helmingur útgjalda frv. Það er rétt sem komið hefur fram í þessari umræðu að hugsanlega þarf að draga úr þjónustu að einhverju leyti og kem ég þá að hinu efnisatriðinu sem ég kýs að nefna hér, því flest önnur atriði sem snerta fjárlagafrv. er hægt að ræða síðar, bæði í 3. umr. og eins er hægt að ræða þau þegar kemur að tekjufrumvörpunum sem verða á dagskrá næst, þ.e. síðar í dag. Seinna atriðið sem mig langar til að ræða í örstuttu máli eru svokallaðar notendagreiðslur, sem sumir hv. þm., aðallega þó 1. þm. Norðurl. e., kalla feluskatta. Ég tel nauðsynlegt að rifja það upp að teknamegin í frv. eru ýmis útgjöld sem lækka tekjur. Þar á meðal ýmsar bótagreiðslur, endurgreiðslur og afslættir í sköttum, en gjaldamegin eru einnig tekjur, ýmsar sértekjur og þjónustugjöld sem lækka gjöld, þannig að menn mega ekki halda því fram að tekjur gjaldamegin séu feluskattar nema þá í sama orðinu að viðurkenna að bætur teknamegin og endurgreiðslur séu á sama hátt gjöld og vissulega væri hægt að færa fjárlögin upp með þeim hætti. Það hefur hins vegar ekki verið gert. Það sem mig langaði til að segja varðandi notendagreiðslurnar er að í þessari bók sem ég hef á milli handanna og gefin var út af fjmrn. snemma á þessu ári að tilhlutan forvera míns, hv. 8. þm. Reykn., er fjallað um norræna velferðarsamfélagið á aðhaldstímum. Norrænu velferðarsamfélögin hafa reyndar gengið í gegnum ýmsa erfiðleika að undanförnu ekkert ósvipuðum þeim sem við eigum við að stríða. Þau hafa gripið til ýmissa aðgerða í opinberum fjármálum og hv. 8. þm. Reykn. brá á það ráð að láta gefa þessa bók út og hélt reyndar ágæta ráðstefnu í Borgartúni 6 um það sem kemur fram í þessari bók og hlotnaðist mér sá heiður á sínum tíma að vera einn af ræðumönnum á þessari ágætu ráðstefnu. Meginboðskapurinn í þessari bók er að fara þá leið sem víðast hefur verið farin, þ.e. að reyna að koma markaðskerfinu sem mest fyrir í hinni opinberru þjónustu. Víða í þessari bók, ég ætla nú ekki að tíunda það allt saman, þar á meðal í formála ráðuneytisstjórans og síðar í mörgum köflum, er fjallað um nauðsyn þess að koma á svokölluðum notendagreiðslum. Eða eins og hér segir t.d. á bls. 82: ,,Notendagreiðslur eru annars vegar hugsaðar til að létta skattbyrði og hins vegar til að hafa áhrif á eftirspurn eftir opinberri þjónustu.`` Þetta getur ekki staðið skýrar að notendagreiðslum er ætlað að létta skattbyrði. Þá vandast nú málið fyrir þá sem tala um að hér séu á ferðinni feluskattar. Staðreyndin er sú, og ef við látum alla pólitík til hliðar, að það er viðurkennt á Norðurlöndum, jafnvel hjá þeim flokkum sem eru lengst til vinstri, eins og í Danmörku, að notendagreiðslur geti komið að verulegu gagni til þess að ná tökum á ríkisfjármálunum. Þetta vildi ég að kæmi fram, ég ætla ekki að fara frekari orðum um þessi atriði hér, til þess gefast tækifæri síðar. Virðulegi forseti. Hin nýju þingsköp sem við nú störfum eftir setja okkur nokkuð þrengri skorður en þau eldri. Ég man eftir því margsinnis af sérstökum ástæðum að 2. umr. um fjárlög færi fram 15. og 16. des. samkvæmt gömlu þingsköpunum. Ég tel einnig að það hafi ekkert óvenjulegt gerst í vinnubrögðum til undirbúnings fjárlagagerð og núna þessari umræðu. Ég rakti það fyrr í minni ræðu hvernig fjárln. fékk allar upplýsingar sl. mánudag. Nú er liðið talsvert á vikuna. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að þakka fjárln. fyrir það mikla starf sem hún hefur lagt af mörkum til að koma þessu frv. áfram. Einnig stjórnarandstöðunni fyrir að taka þátt í umræðunni með málefnalegum hætti sem hefur gerst hér í dag og nótt, í gær og fyrradag reyndar líka. Þessi umræða hefur verið miklu lengri en umræður hafa verið venjulega. Hér hafa verið fluttar ræður í yfir 20 klukkutíma. Þeir sem hafa setið á þingi fyrr en á þessu kjörtímabili vita það vafalaust að a.m.k. síðustu 15 árin eða svo hefur 2. umr. um fjárlög farið fram á einum degi, oftast verið kvöldfundur og stundum fundur fram eftir nóttu þó yfirleitt ekki lengur en til tvö eða þrjú. Ef við hefðum nú starfað eftir gömlu þingsköpunum og byrjað kl. 2 þá þýða þessar 20 klukkustunda umræður, og rúmlega það, að umræðum hefði lokið kl. rúmlega 10 að morgni. Svo lengi hafa þessar umræður staðið. Þær hafa verið gagnlegar og öðruvísi heldur en umræður áður vegna þess að ráðherrar hafa komið og svarað greiðlega fyrirspurnum sem til þeirra hefur verið beint og það er nýmæli. Ég vil þakka samráðherrum mínum fyrir að koma hér og veita þær upplýsingar sem er mjög óvenjulegt að gert hafi verið að undanförnu og fagna því hvernig þessi umræða hefur breyst. Ég bið menn um að virða það. Ég tel að þessi umræða, þótt hún sé löng, hafi verið gagnleg og hún ætti að gefa okkur tækifæri til þess að stytta umræðuna sem fer fram um tekjufrv. Margt hefur verið sagt um það sem þar hefur komið fram og einnig hygg ég að við höfum tekið hér forskot á sæluna og getum þá stytt umræðuna við 3. umr. málsins. 
             Að svo mæltu læt ég máli mínu lokið, en ég verð að kvelja hv. frammíkallanda með því að líklega kemst hann ekki heim til sín, norður yfir heiðar, fyrr en í næstu viku.

Virðulegi forseti. Hv. 9. þm. Reykv. beindi til mín spurningum um ríkisábyrgð á laun í annað sinn í dag. Ég taldi mig hafa svarað hv. þm. Um er að ræða að komið hefur fram athugasemd, m.a. frá forseta ASÍ, um það frv. sem fjallar um ábyrgðasjóð launa við gjaldþrot og er til meðferðar í þinginu. Hans athugasemdir hafa beinst að því að verið sé að skerða réttindi fólks og verði það frv. samþykkt geti það farið á þann veg að fjármagn sé ekki nægilegt í sjóðnum til að halda uppi ríkisábyrgð á launum. Ég nefndi í máli mínu í dag að fram hefðu komið hugmyndir til að koma til móts við þessi sjónarmið sem ég vænti að nefnd, sem fjallar um það mál, muni skoða áður en málið verði afgreitt til 3. umr. Um það er að ræða að stjórn ábyrgðasjóðsins, verði frv. samþykkt, skuli gera tillögur um þau réttindi varðandi ríkisábyrgðina og að í frv. verði kveðið á um lágmarksréttindi launafólks en að öðru leyti geti stjórnin sjálf gert tillögur um þau réttindi. Í hinn staðinn er talað um að rétt væri að skoða hvort til viðbótar því gjaldi, sem kveðið er á um í frv., komi ákvæði þess efnis að ef sjóðurinn geti ekki staðið við sínar skuldbindingar verði lántaka heimiluð og að lánið skuli endurgreitt með álagningu sérstaks aukagjalds á næsta almanaksári. Þetta voru hugmyndir sem ég ræddi um hér í dag og höfðu reyndar áður komið fram við umræðu um frv. um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota. Ég vona að þetta sé nægjanlega skýrt. Það að atvinnureksturinn standi undir ábyrgð vegna launa við gjaldþrot er algengt í löndunum í kringum okkur og lagt er til af hálfu ríkisstjórnarinnar að sú leið verði tekin upp hér einnig. Ég vil í lokin nefna það út af því sem fram kom í máli 1. þm. Norðurl. e. að það væri verið að skera niður þjónustu við fatlaða og jafnvel loka sambýlum vegna þess að ráðuneytum væri gert að skera niður 5% í launa- og rekstrarkostnaði. Ég vil fullvissa hv. þm. um að það er ekki verið að skera niður þjónustu við fatlaða frá því sem nú er, komist þessar tillögur til framkvæmda og það þarf ekki að loka sambýlum, eins og hv. þm. nefndi, jafnvel þó að þessar tillögur kæmust til framkvæmda.

Virðulegi forseti. Um leið og ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svörin þá held ég að svörin hafi einfaldlega staðfest það sem kom hér fram fyrr í kvöld eða nótt í athugasemdum mínum, en hæstv. félmrh. komst þannig að orði að ef ábyrgðasjóðurinn gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar yrði heimiluð lántaka. Það liggur því auðvitað alveg fyrir hvað þarna er á ferðinni. Þarna eru menn auðvitað að ræða um lántökur í tengslum við þessi mál. Ég vil hins vegar jafnframt leggja á það áherslu sem fram kom hér í fyrri ræðu minni í nótt að hæstv. forsrh. hefur opnað fyrir þann möguleika í yfirlýsingum í fjölmiðlum að þetta mál verði skoðað sérstaklega við afgreiðslu kjarasamninga þegar þar að kemur. Ég vil þess vegna endurskoða áskorun mína til hæstv. ríkisstjórnar um að hún falli frá þessari sérstöku tillögu um ríkisábyrgð á launum við gjaldþrot vegna þess að það er vafalaust að afgreiðsla hennar mun spilla fyrir frágangi kjarasamninga ef hún verður afgreidd eins og hún liggur fyrir. Ég vil svo í þessu andsvari leyfa mér að nota tækifærið til þess að nefna það sem kom fram hjá hæstv. fjmrh. og segja: Í rauninni er ekkert merkilegt við það þó að þessi umræða taki alllangan tíma. Hér er um afbrigðilegt fjárlagafrv. að ræða. Hér er verið að leggja inn á braut sem er í grundvallaratriðum allt öðruvísi pólitískt en Alþingi Íslendinga hefur nokkurn tíma áður séð. Það er ekki vegna þess að hér séu fyrst og fremst uppi svo erfiðar ytri aðstæður heldur vegna þess að verið er að reyna að framkvæma hér í þessu fjárlagafrv. pólitík, stjórnmálastefnu, sem hefur sem betur fer til þessa verið framandi Alþingi Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. þetta svar. Ég var hins vegar að vonast til að hæstv. félmrh. mundi upplýsa það nú við lok 2. umr. um fjárlögin um hvað hefði verið samið milli hæstv. félmrh. og forsrh. hér fyrr í haust þegar hæstv. félmrh. tilkynnti að hann gæti staðið að því fjárlagafrv. sem ríkisstjórnin legði fram þar sem sérstaklega hefði verið samið um ákveðnar kjarajöfnunaraðgerðir í fjárlagafrv. Og það fer nú að verða kominn tími til að þingið fái a.m.k. að vita hverjar þessar kjarajöfnunaraðgerðir eru sem hæstv. félmrh. samdi um við forsrh.

Herra forseti. Það er rétt sem hér kom fram að það hefur verið rætt að styrkja stöðu ríkissjóðs með því að draga úr fjárveitingum til Vestfjarðaganga á næsta ári. Þetta mál hefur verið rætt milli Vegagerðar og verktaka í miklu bróðerni og vinskap og mikill misskilningur ef menn halda að það sé málarekstur í uppsiglingu.

Forseti vill vekja athygli á því að þetta frv. sem áður hefði sætt meðferð í deildum er hið fyrsta af því tagi sem Alþingi samþykkir sem lög eftir að það hóf starf í einni málstofu. Áður höfðum við samþykkt fjáraukalög fyrir 1991 en slík frumvörp voru áður rædd við þrjár umræður í sameinuðu þingi.

Virðulegi forseti. Með samþykkt þessarar tillögu væri verið að færa skattlagningarvald frá Alþingi til framkvæmdarvalds en það tel ég vafasamt að sé heimilt eða rétt að gera. Í öðru lagi bendi ég á að hér er ívilnun til verslunar á svæðum sem standa höllum fæti. Ákvörðun um það er færð til ríkisstjórnarinnar og þar sem ég treysti ekki núv. hæstv. ríkisstjórn til þess að fara með það vald, þá sit ég hjá við þessa atkvæðagreiðslu án þess að ég taki á nokkurn annan hátt efnislega afstöðu til þess máls sem hér eru greidd atkvæði um.

Virðulegi forseti. Ég viðurkenni fúslega að verslun á landsbyggðinni á undir högg að sækja og sama gildir um verslunina hér í miðborg Reykjavíkur. En þar sem ég tel að með þessari tillögu sé verið að færa óeðlilegt og óæskilegt vald í hendur ráðherra þá segi ég nei.

Þar sem fjmrh. hefur lýst því yfir að hann muni ekki nota sér slíka heimild þó samþykkt yrði sé ég enga ástæðu til þess að vekja væntingar hjá fólki með samþykkt þessarar tillögu. Þar við bætist að fyrir liggur hátíðlegt loforð fjmrh. um að hann muni aldrei taka aftur upp þennan ósvífna skatt. Því segi ég nei.

Virðulegi forseti. Hér er komið að því að afgreiða sem lög frá Alþingi fyrsta skattafrv. sem núv. hæstv. fjmrh., fjmrh. Sjálfstfl., leggur fram. Allir þingmenn Sjálfstfl. sem sitja í þessum sal lofuðu því í kosningabaráttunni að afnema þennan skatt við fyrsta tækifæri.  Alþb. hefur stutt þennan skatt um langan tíma og styður hann enn. Við breytum ekki afstöðu okkar þótt við séum nú í stjórnarandstöðu. Við fylgjum því í dag sem við sögðum í gær. Okkar afstaða er sjálfri sér samkvæm. Þótt hér sitji ríkisstjórn sem við treystum ekki og séum andvíg mörgu í hennar skattastefnu, þá hvikum við ekki frá því sem við höfum áður talið skynsamlegt. Þess vegna sýnum við samkvæmni í okkar afstöðu þótt Sjálfstfl. hafi hvorki manndóm né lýðræðisleg heilindi til að gera það. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Svo illa er búið að þessari atvinnugrein í dag að hún þolir því miður ekki slíkar álögur sem hér er lagt til og því segi ég nei.

Virðulegi forseti. Í þessu framhaldi ræðu minnar tel ég mér ókleift annað en byrja á því að segja það við hæstv. forseta og aðra þá sem semja um störf hér á hinu háa Alþingi að þótt ég hafi fullan skilning á því að það þurfi að semja á ýmsa lund um framgang mála, þá er það í fyrsta sinn nú sem ég man eftir, og hef nú setið hér nær aldarfjórðung, sem 2. umr. um fjárlög er klippt í sundur og látin fram fara á tveimur dögum. Ég ætla ekki að gera fleiri athugasemdir við þetta, en ég tel að þessi umræða sé svo þýðingarmikil að það sé ekki heppilegt fordæmi að taka upp þennan hátt á gangi þeirrar umræðu. Í fyrri hluta ræðu minnar hafði ég lokið við að draga fram þýðingu þeirra aðgerða sem nú er stefnt að af hálfu hæstv. ríkisstjórnar í fjármálum ríkisins. Í stuttu máli sagði ég frá því að ný tök á fjármálum ríkisins hefðu það markmið að leggja grunn að endurreisn atvinnuveganna, lækkun vaxta, lægri verðbólgu, stöðugleika í efnahagsmálum og skynsamlegum kjarasamningum. Til þess að ná þessum árangri verður að ná árangri í ríkisfjármálum með sparnaði og niðurskurði. Nú er það svo að heita má að allt sem nefnt er í þessum efnum hlýtur einhvers staðar gagnrýni. Það er ekki hægt að koma við sparnaði eða niðurskurði í fjármálum ríkisins án þess að einhverjum þyki miður. En þegar vandinn er svo hrikalegur sem raun ber nú vitni duga ekki lengur smáskammtalækningar eins og stundum hafa verið tíðkaðar í þessum efnum. Löngum hefur það verið nærtækt hjá ýmsum ríkisstjórnum að skerða fjárfestingarframlög, þ.e. framlög til verklegra framkvæmda. Þetta var líka gert af núv. hæstv. ríkisstjórn í sumar og var það staðfest í fjáraukalögum hér á hinu háa Alþingi. Þessar aðgerðir núv. hæstv. ríkisstjórnar voru að ýmsu leyti þarfar þótt að mínum dómi komi ýmsar þeirra okkur í koll nú með þeim hætti að framlög til fjárfestinga þarf að taka upp að nýju í fjárlög sem nú eru á dagskrá. Þær höfðu það í för með sér ásamt frestun framkvæmda við álver og tengdum framkvæmdum að Þjóðhagsstofnun spáir því að fjárfesting minnki í þjóðfélaginu á þessu ári um 12% frá því sem var á fyrra ári. Enn er reiknað með því að fjárfesting á næsta ári verði minni en í ár og það er því ekki feitan gölt að flá í þessum lið í útgjöldum hins opinbera sem er fjárfestingin. Í raun og veru höfum við gengið götuna til enda. Við höfum farið alveg í botn með fjárfestingu þannig að það er ekki hægt að mínum dómi að ganga miklu lengra hvað það snertir en þær tillögur sem hér liggja fyrir gera ráð fyrir. Þannig er nú komið að ekki verður komist hjá því að ráðast að umfangi og rekstri ríkiskerfisins. Mér er engin launung á því að þegar fjárlagafrv. var lagt fram þótti mér tæplega nógu langt gengið í þessum efnum. En með þeim tillögum sem nú liggja fyrir og snúa að meginhluta að þessu verkefni frá hæstv. ríkisstjórn og meiri hluta fjárln. er stigið verulegt skref í þessa átt, skref sem er óhjákvæmilegt að taka, ef nást á einhver árangur í þessum efnum. Ég lýsti því í ræðu minni í gær að slík skref yrðu ekki stigin án þess að sárinda gætti og án þess að erfiðleikar yrðu á ýmsum sviðum og ég lýsti því að ég hefði fullan skilning á þessum efnum. Þó er alveg augljóst miðað við þá miklu erfiðleika sem við stöndum frammi fyrir með fjármál ríkisins, þann geigvænlega vanda sem þar blasir við og afleiðingar þess að halda afram í sama fari, að þessir erfiðleikar og þessi sárindi, sem vissulega hitta ýmsa, eru smáræði hjá þeirri ógn sem við blasir ef ekkert er að gert. Ég tel að ef haldið væri áfram í sama fari og áður og ríkissjóður rekinn með halla upp á 10--12 milljarða, eða kannski 8--12 milljarða svo að heldur vægar sé í sakir farið, og héldum áfram, eins og síðasta hæstv. ríkisstjórn gerði að ákveða gríðarleg útgjöld og fjárfestingu af ýmsu tagi og rekstur án þess að leggja fram peninga á fjárlögum værum við að stefna út í hreina ófæru. Því mundu fylgja efnahagslegar kollsteypur sem ekki þarf að lýsa hvaða afleiðingar hafa. Það er því nauðsynjaverk sem verið er að vinna með þeim tillögum sem fyrir eru lagðar af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og hálfu meiri hluta fjárln. Það er ekki sársaukalaust verk en það er nauðsynjaverk. Nú liggur það vitaskuld fyrir að fulltrúar stjórnarandstöðunnar gagnrýna þessar tillögur og það er kannski ekkert einkennilegt að þær hljóti gagnrýni í ýmsum efnum. Gagnrýni fulltrúa stjórnarandstöðunnar við umræðu í gær var þó nokkuð sín með hverju móti. Hv. 4. þm. Suðurl. deildi fast á ýmsa þætti þessara mála. En með sama hætti gætti viðurkenningar í orðum hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur. Til að mynda fór hún viðurkenningarorðum um a.m.k. sumar þær sparnaðar- og niðurskurðartillögur sem meiri hluti fjvn. hefur lagt fram og ekki síður þær sem enn eru ekki komnar fram á þingskjali heldur hafa verið sendar ríkisstjórn. Með sama hætti greindi talsmaður Alþb. í umræðunum í gær, hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, frá þeirri skoðun sinni að lengri tíma þyrfti en gert er ráð fyrir í þessum tillögum til þess að ná árangri í skipulagsbreytingu sem hefði í för með sér sparnað í rekstri og launum. Slík sjónarmið er sjálfsagt að virða þótt staðan sé nú með þeim hætti að það er óhjákvæmilegt að ná skjótum árangri. Ég vil í þessu sambandi geta þess að meiri hluti fjárln. hefur sent hæstv. ríkisstjórn hugmyndir sínar um margs konar skipulagsbreytingar í ríkisrekstrinum sem þar eru til athugunar. Það er í samræmi við það sem fram kom í máli hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur að öllu því verður ekki náð fram í einni svipan. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum í þá ræðu sem vissulega fól í sér harða gagnrýni en einnig á þessum sviðum sem ég hef hér nefnt nokkur viðurkenningarorð. Hv. þm. viðurkenndi að við vanda væri að etja. Hún flutti mjög efnislega gagnrýni, að vísu án beinna tillagna um aðrar aðgerðir. Það má segja að í ræðu hv. þm. hafi komið fram viss hvatning til þess að tekið yrði á málum. Ég verð því miður að segja að ræða hv. 1. þm. Norðurl. e., þess góða félaga okkar í fjárln., aðaltalsmanns stjórnarandstöðunnar og frsm. minni hluta nefndarinnar var með nokkuð öðrum hætti. Hann flutti hér mjög langa ræðu, hátt á annan klukkutíma, og þar var mestmegnis um að ræða gagnrýni og ekkert nema gagnrýni. Hv. þm. komst svo að orði að aðhaldi væri ekki mótmælt. Hann lét ekki þau orð falla að hann mælti með aðhaldi en hann sagði að aðhaldi væri ekki mótmælt. Í raun var það það næsta sem hann komst að því sem hæstv. ríkisstjórn og við í meiri hluta fjárln. erum að vinna að. Síðar sagði hv. þm. hvað eftir annað að það væru ekki farnar réttar leiðir. Við viljum fara aðrar leiðir. Það er nauðsynlegt að leita leiða o.s.frv. Þetta sagði þessi hv. þm. sem er nýstiginn upp úr ráðherrastólnum. Ég hlustaði grannt eftir því hverjar þessar leiðir væru sem hv. þm. vildi fara, nýhorfinn úr síðustu hæstv. ríkisstjórn. Hann nefndi að vísu að hann vildi fá fram kerfisbreytingar en þær voru gersamlega óskilgreindar. Og hann nefndi eina tillögu og það var að leggja skatt á fjármagnstekjur. Þessi skattur hefur vissulega verið í umræðunni og ég ætla ekkert fyrir mitt leyti að útiloka hann. Það mundi þá bæta við skattaálögur í heild ef hann væri tekinn upp og það hefur verið reiknað út, a.m.k. miðað við eitt form á þeim skatti, að hann gæfi miklu minna heldur en menn ætla eða 200--300 millj. kr. Það hossar því ekki hátt í það að ráða bót á þeim mikla vanda sem við stöndum frammi fyrir. Hv. þm. fann að ýmsu í störfum meiri hluta fjárln. Hann komst m.a. svo að orði að það væri ámælisvert að mæta ekki óskum um aukin útgjöld í tilteknum atriðum. Í raun var ræða hans, þessi maraþonræða, alltaf annað veifið þess efnis að mæla með auknum útgjöldum, mæla með fleiri störfum hjá ríkinu, mæla með því sem hæstv. ríkisstjórn sem hann sat í tíðkaði, að fela útgjöld í heimildargrein eða með öðrum hætti. Hann nefndi sérstaklega í þessu tilliti heilsugæslustöðvar í Reykjavík. Ég tel að ætla mætti af ræðu hv. þm. að hann teldi ástæðu til að allt héldi áfram í sama farinu. Hv. þm. var tíðrætt um nauðvörn einhvers tiltekins ráðherra í tilteknum málaflokki, tíðrætt um nauðvörn ráðherra. Mér fannst ræða þessa hv. þm. vera nauðvörn fyrir það sjónarmið að helst ætti ekkert að gera, nauðvörn fyrir úrræðaleysi og kjarkleysi, nauðvörn fyrir það sjónarmið að það væri ámælisvert að mæta ekki óskum um aukin útgjöld. Það leyndi sér ekki að þarna talaði þingmaður sem var ráðherra í síðustu ríkisstjórn. Mér hlýtur að vera spurn hvort þessi hv. þm., og ég segi ágæti félagi okkar í starfi fjárln., geri sér ljósa grein fyrir þeim vanda sem við stöndum í. Ræða hans bar ekki vitni um það. Ég hlýt að lýsa því að ég varð fyrir vonbrigðum með að þar skyldi a.m.k. ekki koma viðurkenning á því að við vanda væri að etja. Ég þarf ekki að fara mörgum fleiri orðum um það hvílíkur þessi vandi er. Ég hef svo margsinnis rakið hann. Ég hef margsinnis í þessum ræðustól á síðasta kjörtímabili sýnt fram á hvert stefndi og ég hef tekið það saman í tölum hversu gífurlegur þessi vandi er. Ég tók það saman í tölum við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár. Ég greindi frá því hvað eftir annað að fyrir þinglok sl. vor, þegar ríkisstjórnin hóf það sem kallað var af sumum ráðherrum þeirrar hæstv. ríkisstjórnar bögglauppboð, hvílíkum skuldbindingum hæstv. ríkisstjórn væri að bæta á herðar þjóðarinnar án þess að leggja til í einu orði hvar ætti að taka peninga til þess að borga allt þetta. Það er þessi vandi sem við stöndum núna frammi fyrir og verðum að ráðast að ef ekki á allt að fara um koll, ef við ætlum ekki að kollsigla ríkissjóð og ríkisreksturinn, ef við ætlum ekki að kollsigla efnahagskerfið og þar með atvinnulífið. Þess vegna beini ég því staðfastlega til þessa hv. þm. og annarra fulltrúa stjórnarandstöðunnar að þeir a.m.k. viðurkenni þennan vanda sem þeir eiga kannski ekki lítinn þátt í að hafi orðið til. Ef þeir gagnrýna allt það sem nú er lagt til eiga þeir að koma og benda á einhverjar leiðir aðrar sem þeir vilja fara. Ekki síst getur maður ætlast til þess að slíkar ábendingar og tillögur komi fram frá aðaltalsmanni minni hluta í fjárln. og það af þeim hv. þm. sem er búinn að sitja sem ráðherra síðustu hæstv. ríkisstjórn. Ég get ekki annað en látið þessi orð falla hér og það ekkert síður fyrir það að ég met þennan hv. þm. meira en svo að ég uni því að hann flytji ræður eins og hann flutti í gær án þess að gera athugasemdir við. Hér hefur verið gagnrýndur hinn flati niðurskurður sem gert er ráð fyrir að verði beitt við launalið ríkisútgjalda og önnur rekstrargjöld. Hv. þm. Guðmundur Bjarnason taldi hann óraunhæfan, notaði m.a. orðið óraunhæfur og hann sagði að þessi flati niðurskurður hefði til að mynda mistekist áður svo sem á árinu 1989 í þeirri hæstv. ríkisstjórn sem hann átti sæti í. Hann sagði þó að þar hefði tekist að ná nálægt því helmingi af þeim flata niðurskurði sem til var ætlast, um 450 millj. kr. af 800--1000 millj. Víst var það nokkur árangur og ber að þakka fyrir það þó að ákjósanlegt hefði verið að markmiðið hefði náðst sem stefnt var að. Ég held að engum ætti að blandast hugur um að ef við getum ekki tekið á rekstrarútgjöldum ríkissjóðs og launakostnaði, e.t.v. umfangi starfseminnar þannig að það minnki, er þess ekki að vænta að við náum nokkrum árangri. Það er best að gera sér það alveg ljóst. Það er búið að skera það mikið og búið að gera þær tilfærslur í öðrum liðum að ekki er von til þess að við náum neinum árangri að marki nema tekið sé á þessum liðum. Þetta verða menn hiklaust að gera sér ljóst hvað sem ýmsum þykir það sársaukafullt. Nú liggur það fyrir að bein laun í ríkiskerfinu á næsta ári eru áætluð 33--34 milljarðar kr. og yfirvinna er um það bil 1 / 3 hluti þessarar fjárhæðar. Yfirvinnan er gríðarlega mikil í ríkiskerfinu en hún er misjöfn. Ýmsir starfsmenn ríkisins hafa jafnmiklar tekjur af yfirvinnu eins og föstum launum, ýmsir jafnvel meira. En að meðaltali, eins og ég sagði, er yfirvinnan um þriðjungur heildarlaunaútgjalda. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir vakti á því athygli og taldi að það yrði tæplega hægt að ná yfirvinnunni niður um 15%. Ég skal ekki fullyrða hvort það tekst en það væri mikil þörf á því að geta hagrætt launakerfi ríkisins með þeim hætti að þetta væri mögulegt og að starfsemi ríkisstofnana og ráðuneyta væri hagað á þann veg að þessi mikli útgjaldaliður lækkaði. Ég tel ekki fráleitt að setja sér það mark að hann lækki um 15%. Það er dágóð fjárhæð. Það eru hvorki meira né minna en 1.650 millj. kr. miðað við það að yfirvinnan sé um 11 milljarðar. Hér hefur verið gagnrýnt að einstakir ráðherrar hafi orðað það sem möguleika að takist ekki að ná launakostnaðinum nægilega mikið niður eins og hér er stefnt að þá verði að segja upp fólki. Hv. þm. Guðmundur Bjarnason sagði 600 manns og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir talaði um 300 ársverk eða stöðugildi og getur það svo sem allt farið saman ef þessir starfsmenn hætta á miðju ári að meðaltali.

Þetta er úr minnisblaði frá hæstv. fjmrh.

Ég er ekki að mótmæla því. Ég sagði: Einstakir ráðherrar og einstakir þingmenn hafa nefnt þessa tölu, ég er ekki að mótmæla því. Nú skulum við horfa á málið eins og það liggur fyrir. Starfsmönnum ríkisins, þ.e. A-hluta ríkissjóðs, hefur fjölgað ár frá ári um 300--400 að meðaltali, sum árin 500, jafnvel 600, stundum minna en 300. Ég hygg 300--400 að meðaltali. Ég man eftir því í þrjú ár sem fráfarandi hæstv. ríkisstjórn starfaði, 1989--1991, fjölgaði starfsmönnum ríkisins um 1.100--1.200 manns. Ef við ætlum okkur að ná þeim árangri að hefta útþenslu ríkiskerfisins, ef við ætlum að ná þeim árangri að ná einhvers staðar sparnaði í útþenslunni og draga saman umfangið verður ekki hjá því komist að einhvers staðar fækki fólki. A.m.k. er nauðsynlegt að grípa til einhverra ráða til að hafa hemil á þessum mikla útgjaldalið fjárlaganna sem eru laun starfsmanna. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir gagnrýndi að gert væri ráð fyrir því að það þyrfti að leggja nýjar ráðningar fyrir ríkisstjórnarfund og ég skal nú ekki fullyrða hvaða vinnulag hæstv. ríkisstjórn ætlar sér í þeim efnum. En ég tel að rétt sé að gera sér ljóst að þörf er á því að beita strangara aðhaldi en gert hefur verið við slíkar ráðningar. Það hefur verið orðað af hálfu fjmrn. að beita eins konar frystingu í þessum efnum þannig að þeir sem ráðnir eru til nýrra verka eða ráðnir í stað þeirra sem hætta séu einungis starfsmenn ríkisins sem teknir eru úr öðrum störfum. Það er býsna góð tillaga svo framarlega sem hún er framkvæmanleg. Ég tel til að mynda að tilefni sé til þess, og hef lengi talið, að starfsmenn ríkisins sem kallaðir eru verkefnaráðnir starfsmenn, séu ráðnir með þeim hætti að ráðningarsamningur greini ákveðið verkefni og ákveðin starfslok en svokallaðir verkefnaráðnir starfsmenn séu ekki ráðnir bara laust og bundið og festist síðan í kerfinu án þess að nokkurs staðar sé spyrnt við fótum. Það er mörg matarholan í öllu þessu kerfi sem hægt er að hnýsast í. Ég tel að það sé óhjákvæmilegt og lofsvert af hæstv. ríkisstjórn að vilja takast á við þetta verkefni. Gagnrýnt hefur verið í tengslum við þennan flata niðurskurð og það fyrirkomulag, sem boðað er hér m.a. bæði af hv. þm. Guðmundi Bjarnasyni og hv. þm. Margréti Frímannsdóttur, að með þessu væri verið að draga fjárveitingavaldið frá Alþingi og það væri þörf á því að styrkja Alþingi fremur en hið gagnstæða. Hv. þm. Jóna Valgerður lét einnig þessa skoðun í ljós og það er nokkuð til í því. Þess vegna þarf að athuga framkvæmd á þessu fyrirkomulagi nánar og það er verið að móta um þetta reglur. Þar verður í fyrsta lagi greint frá skyldum einstakra hæstv. ráðherra til að taka faglega á þessum efnum. Ef safnað er saman í pott endurgreiðslum á þessum sparnaðarliðum í hverju ráðuneyti verður að krefjast þess að hæstv. ráðherrar taki faglega á því að endurgreiða það til baka til einstakra stofnana. Það verður fylgst með því af hálfu forsvarsmanna fjárln. í gegnum ríkisfjármálanefnd þar sem við gerum ráð fyrir því að formaður og varaformaður fjárln. fylgist með því, a.m.k. mánaðarlega, hvernig þessu vindur fram. Það kemur líka til álita, ég segi það kemur til álita, að leggja úthlutun á þessu fé úr hverju ráðuneyti fyrir fjárln. Um það vil ég ekki fullyrða en ég vil segja að sú gagnrýni sem komið hefur fram á þetta fyrirkomulag á nokkurn rétt á sér. Það verður þess vegna stefnt að því að mæta þeirri gagnrýni, sem er svo sem ekkert sem við vissum ekki fyrir, en mæta þessu fyrirkomulagi með nýjum eða afdráttarlausum reglum og vinnu sem verður unnin í tengslum við forustumenn úr fjárln. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir vakti á því athygli, sem við sem að þessu stöndum höfðum einnig rætt og tekið eftir að sjálfsögðu, að ýmsar stofnanir ríkisins munu eiga erfitt með að standast þennan sparnað vegna þess að innan veggja tiltekinna ráðuneyta eru margir tilfærsluliðir, stofnanir sem fá það sem kallað er tilfærslur á fjárlögum en framlagið skiptist ekki í laun og rekstrargjöld. Þessu hafa menn að sjálfsögðu tekið eftir og það verður skoðað hvort ástæða er til að veita heimild til þess að hluti af þessum sparnaði komi af launa- og rekstrarliðum slíkra tilfærslustofnana. Þetta er í athugun en ekkert frekar er um það að segja. En við höfðum að sjálfsögðu tekið eftir þessu eins og fram kom í máli hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur. Ég held að ég fari ekki fleiri orðum um þá gagnrýni sem fram hefur komið á þennan lið sem er afar veigamikill í þeim tillögum sem fyrir liggja. En það verður leitast við að nýta þá reynslu sem fengist hefur við slíkan niðurskurð áður, til að mynda frá fyrri ríkisstjórn sem hv. þm. Guðmundur Bjarnason minntist á, og móta þær reglur sem ætlast verður til að dugi til að þessum sparnaði verði náð. Ég hef á undanförnum árum hvatt til sparnaðar í ríkiskerfinu. Ég hef hvatt til þess að menn gerðu sér grein fyrir því hvert stefndi og hvatt til þess að það verði tekist á við vandann en ekki látið vaða svo á súðum sem raun hefur orðið á. Ég hef bent á að þessi vandi er orðinn svo stór að það verður eigi ráðið við hann án þess að draga saman umfangið, án þess að takast á við rekstrarliðina, án þess að takast á við starfsmannahald ríkisins og launakerfi. Ég hef sagt það og stend við það að ef þetta tekst ekki er ekki mögulegt að ná þeim árangri sem nauðsynlegur er og óhjákvæmilegur í fjármálum ríkisins. Ég segi þetta enn til að leggja áherslu á þýðingu þessarar skoðunar minnar sem auðvitað er ekki einvörðungu mín skoðun heldur eru menn farnir að sjá hve þessi vandi er hrikalegur. En ég hef líka sagt að til þess að mögulegt sé að ná árangri í niðurskurði og sparnaði gegnum allt ríkiskerfið verði að byrja á æðstu stöðum. Ég hef sagt það á undanförnum árum. Og ég hef gagnrýnt það á undanförnum árum að í fjárlagagerðinni hefur að ýmsu leyti verið farið öfugt að. Alla jafna er það svo að þeir sem ráða ferðinni vilja vera góðir við sjálfa sig en ná meira af öðrum sem fjær standa og kannski geta illa borið hönd fyrir höfuð sér. Því miður hefur þetta einkennt þær sparnaðaraðgerðir sem t.d. hæstv. fyrri ríkisstjórn stóð að. Meira að segja var það svo að lög um Stjórnarráð Íslands og reglugerð við stjórnarráðslögin voru þverbrotin með því að hlaða pólitískum vildarmönnum í aðstoðarmannsstöður við jötuna. Ég geri að sjálfsögðu kröfur til þeirrar ríkisstjórnar sem ég styð og hef gert það. Það er kannski eftirtektarvert að í tillögum meiri hluta fjárln. er fyrsta tillagan um niðurskurð og sparnað hjá Alþingi sjálfu. Sú tillaga er vissulega ekki stór og gæti verið tilefni til þess að hún væri hærri. Ég vek athygli á því að fyrir um það bil áratug var þingfararkaup milli 50 og 60% af útgjöldum Alþingis. En fyrir tveimur árum var þingfararkaup alþingismanna um 25% af heildarútgjöldum Alþingis. Að sjálfsögðu þarf að líta til þeirrar stofnunar sem við sjálfir störfum í ekki síður en annarra. Ég get farið viðurkenningarorðum um hæstv. ríkisstjórn fyrir það að hæstv. forsrh. hefur greint frá nýjum reglum um greiðslu dagpeninga, risnu og ferðakostnað þar sem dagpeningar eru skertir frá því sem áður hefur verið um 20% m.a. Ég tel þetta þakkarvert, ég tel eðlilegt að fara um þetta viðurkenningarorðum því þetta er nauðsynlegt. Það er nauðsynlegt þegar í miklar sparnaðaraðgerðir þarf að fara að byrja á æðstu stöðum. Með því eina móti getur hæstv. ríkisstjórn, hver sem hún er, haft burði til þess að takast á við þessi mál í gegnum allt heila kerfið. Vanræki hún að byrja heima hjá sér er alveg gefið mál að árangur fer úr böndunum. En með þessum hætti má ætla að hún nái þeim aga og þeirri virðingu að hún geti náð árangri í þeim stofnunum sem fjær liggja. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara yfir fleiri atriði þó að margt kæmi fram í umræðum hér í gær. Ég vil aðeins ítreka að þær aðgerðir sem verið er að grípa til hafa mikla þýðingu fyrir atvinnulífið. Í raun leggja þær grunn að því að hægt sé að ætlast til að þar geti orðið um breytingar að ræða til hins betra. Þær leggja grunn að því með því að vextir lækka, með því að stöðugleiki verður í verðlagi. Verðlag á að geta lækkað frá því sem nú er í sumum greinum og verðlagshækkun er orðin mun hægari en hefur verið á þessu ári og hinu síðasta. Þetta eru nauðsynlegar aðgerðir til þess að ætlast megi til þess að hér geti tekist friður um hófsama kjarasamninga. Allt hefur þetta gríðarlega þýðingu fyrir atvinnulífið. Ég sagði það margsinnis fyrir síðustu kosningar og ég hef sagt það síðan að viðamestu viðfangsefni nýrrar ríkisstjórnar væru að fást við ríkisfjármálin annars vegar og atvinnumálin hins vegar. Ég tel að með þeim aðgerðum sem hér er verið að stefna að sé stigið mjög þýðingarmikið skref í þessum málaflokkum báðum. Til viðbótar hefur hæstv. ríkisstjórn greint frá aðgerðum sem þýða a.m.k. 1.700 millj. kr. bata fyrir sjávarútveginn frá því sem áður hefur verið þannig að hér er um veruleg skref í þá átt að bæta stöðu þessa þýðingarmikla atvinnuvegar okkar sem sannarlega hefur staðið á brauðfótum um langa hríð. Ég tel að þær aðgerðir, sem hér er verið að leggja til að samþykktar verði, séu vissulega, eins og áður segir, í mörgum greinum sársaukafullar, í mörgum greinum erfiðar, í mörgum greinum er auðvelt að gagnrýna þær en í heild eru þær nauðsynlegar til þess að koma í veg fyrir að við kollsiglum okkur, ekki einungis í ríkisfjármálum heldur einnig í atvinnumálum og kollsiglum þar með efnahagskerfi þjóðarinnar í heild. Það er það sem fyrir liggur og það er það sem núv. hæstv. ríkisstjórn er að takast á við og það er auðvitað það verkefni sem hún tók að sér eftir viðskilnað fyrrv. hæstv. ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pálmi Jónsson taldi það aðgerðum ríkisstjórnarinnar helst til tekna að hún væri að styrkja stöðu sjávarútvegsins. Það virðist hafa farið fram hjá hv. þm. að í fjárlagafrv. og fylgifrv. þess hér á Alþingi er verið að leggja 870 millj. kr. nýja skatta á sjávarútveginn. Á árinu 1992 munu sjávarútvegsfyrirtækin þurfa að greiða í ríkissjóð í gegnum nýja skatta tæplega 1 milljarð umfram það sem þau greiða í ár. Þessi upphæð skiptist þannig að 525 millj. er skattlagning í ríkissjóð gegnum breytingar á Hagræðingarsjóði, 40 millj. er tvöföldun á veiðieftirlitsgjaldi, 180--200 millj. að minnsta kosti, sumir segja enn meir, vegna breytinga á sjómannafrádrætti, 50 millj. vegna hlutdeildar sjávarútvegsins í ábyrgðasjóði launa vegna gjaldþrota og um 65 millj. er hlutur sjávarútvegsins vegna sérstaks álags á aflagjald. Það er þess vegna alveg ljóst að meginaðgerðir ríkisstjórnarinnar gagnvart sjávarútveginum í jólamánuðinum er að leggja tæplega 900 millj. kr. í nýja skatta á sjávarútveginn.

Herra forseti. Ég hefði nú kunnað betur við að kalla athugasemd hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar svar og mitt innlegg andsvar, látum það vera. Mér er það vitaskuld ljóst að í þessum tillögum og þessum aðgerðum eru nokkrir liðir sem þrengja að sjávarútveginum eins og öllum öðrum í þjóðfélaginu. Það má líta svo á, eins og ég hef margtekið fram, að árangri verði ekki náð í þessum efnum í fjármálum ríkisins án þess að það komi einhvers staðar við. En hitt liggur einnig fyrir að hæstv. ríkisstjórn hefur, eins og ég greindi frá, boðað aðgerðir sem létta stöðu sjávarútvegsins beint um 1.700 millj. kr. á næsta ári með því að leggja niður framlag í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins og með því að fresta afborgunum af lánum Atvinnutryggingarsjóðs. Þess er einnig vænst að bankar og sjóðir fylgi í kjölfarið þannig að þetta verði til að létta stöðu sjávarútvegsins um eigi minna en 2 milljarða. Eitt aðalatriðið í mínu máli var nauðsyn þessara aðgerða í ríkisfjármálum og að án þeirra væri ljóst að ekki yrði komið við neinum vörnum í undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar. Ef haldið væri áfram í sama fari og gert var undir forustu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar mundum við stefna hér ekki einungis í algjöra kollsiglingu á fjármálum ríkisins heldur einnig atvinnuvegunum og þar með öllu efnahagskerfinu. Þetta gerðist ef áfram væri haldið að þenja út ríkisútgjöldin og safna skuldum og reyna svo á lánsfjármarkaðinn sem gerðist í tíð hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar. Þá yrði ekki mögulegt annað en vextir hækkuðu, verðlag hækkaði, kjarasamningar á rólegum nótum mundu ekki nást og hagsmunir atvinnuveganna væru gjörsamlega fyrir borð bornir og við tæki kollsteypa í efnahagsmálum með gengisfellingum, okurvöxtum og óðaverðbólgu. Þetta er það sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson er að boða með óbreyttri stefnu áfram og þetta er það sem þjóðin stendur frammi fyrir ef ekki næst hér samstaða um að taka í taumana með þeim hætti sem hæstv. ríkisstjórn hefur boðað.

Virðulegur forseti. Tölur hv. þm. eru einfaldlega rangar. Staðreyndin er sú að ríkisstjórnin er að taka frá sjávarútveginum um 900 millj. kr.  Hvað snertir inngreiðslurnar í Verðjöfnunarsjóðinn er þar um að ræða peninga sem sjávarútvegsfyrirtækin hefðu átt, jafnvel þótt þau hefðu borgað þá inn í Verðjöfnunarsjóðinn. Það er bara spurning um það hvar eign sjávarútvegsfyrirtækjanna lenti, hvort hún færi strax út í fyrirtækin eða hvort þau ættu hana inni í sjóðnum. Þess vegna er í aðgerðum ríkisstjórnarinnar ekki verið að veita sjávarútvegsfyrirtækjunum neitt nýtt fé eða neinn raunverulegan afslátt. Það er frestun á skuldagreiðslum í Atvinnuleysistryggingarsjóði og bókhaldslag tilfærsla á þeim peningum sem fyrirtækin eiga hvort sem er samkvæmt gildandi lögum inni í Verðjöfnunarsjóðnum. Hins vegar er ríkisstjórnin með nýjum skattaálögum á sjávarútveginn að knýja hann á næsta ári til að greiða a.m.k. tæpar 900 millj. kr. í ríkissjóð beint í gegnum aukna skatta. Þegar allt er lagt saman er alveg ljóst að aðgerðir ríkisstjórnarinnar fela í sér viðbótarbyrði fyrir sjávarútvegsfyrirtækin á Íslandi sem nemur tæpum 1 milljarði kr. Þetta, hv. þm., eru hinar tölulegu staðreyndir málsins.

Virðulegi forseti. Það er augljóst að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson metur það einskis að sjávarútvegurinn sé losaður undan gjöldum á næsta ári er nema 1.700 millj. kr. og hann metur það einskis að því mun fylgja að reiknað er með nokkur hundruð millj. kr. sem sjávarútvegurinn verður losaður við að greiða til annarra sjóða og banka en hér hafa verið nefndir. 

Hann er ekkert losaður við það, þetta er bara lán.

Þetta er skref í þá átt að bæta stöðu þessa undirstöðuatvinnuvegar þjóðarinnar. En hitt liggur líka fyrir að væri ekki horfið að því að takast á við þann vanda sem hv. þm. skildi eftir sig í fjármálum ríkisins og ef haldið væri áfram á þeirri sömu braut væri ekki um neinar slíkar aðgerðir að ræða sem gætu komið að gagni fyrir sjávarútveginn. Þá væri ekkert annað fram undan en gamla gengisfellingarleiðin, ekkert annað, með kollsteypum, óðaverðbólgu, okurvöxtum og efnahagslegri upplausn sem endaði með því að við glötuðum fjárhagslegu sjálfstæði þjóðarinnar. Þetta virðist vera það sem hv. þm. vill hafa og metur ekki eða virðir að neinu það sem gert er ráð fyrir að takist með þeim tillögum sem nú liggja fyrir.

Herra forseti. Hér var hafin umræða í gær um frv. til fjárlaga fyrir árið 1992, 2. umr. Hér hafa talað fyrir hönd stjórnarliða þeir formaður fjárln., hv. 6. þm. Reykn., og varaformaður, hv. 2. þm. Norðurl. v. Báðir höfðu í heitingum og börðu sér á brjóst og staðhæfðu að nú væru tímamót, það lá í þeirra orðum, nú væri loksins raunhæft fjárlagafrv. á ferðinni og þetta frv., sem hér er á ferðinni, ætti að endurreisa atvinnuvegina í landinu, lækka vexti, skapa stöðugleika í efnahagsmálum og væri forsendur fyrir skynsamlegum kjarasamningum. Þetta væri nú allt gott og blessað ef satt væri. En því miður ekki er allt sem sýnist. Hv. 2. þm. Norðurl. v. hélt áfram. Hann sagði: ,,Smáskammtalækningar duga ekki.`` Smáskammtalækningar duga ekki, og síðan rakti hann tillögur ríkisstjórnarinnar, sem komu fram í gær, og eru að koma fram, illa grundaðar og illa undirbúnar og mun ég koma að þeim síðar. Þeir félagar töluðu einnig um að málflutningur stjórnarandstöðunnar væri óábyrgur. Við hefðum ekki lagt til neitt sem mætti verða til að ná þeim markmiðum sem hv. 2. þm. Norðurl. v. setti fram í sinni ræðu og eru að sjálfsögðu góð markmið. Þetta er einfaldlega rangt. Þingmenn stjórnarandstöðunnar í fjárln. hafa tekið á málum af fullri ábyrgð. Við höfum ætíð, síðan fjárlagafrv. kom til umræðu, viðurkennt að það væri við vanda að etja. Við höfum sett okkar sjónarmið fram en að sjálfsögðu fara þau ekki saman við sjónarmið meiri hlutans í nefndinni sem hefur á margan hátt unnið afar óvenjulega að málum í undirbúningi þessarar umræðu. Svo ég endi þennan kafla um heitingar og svardaga þeirra félaga, hv. formanns og varaformanns nefndarinnar, þá sagði formaðurinn í sinni ræðu í gær eitthvað á þá leið og gerðist skáldlegur að nú ætti ekki að ferja kóngsins mann yfir Skerjafjörð, það á ekki að ferja kóngsins mann yfir Skerjafjörð í líki ófreskju óráðsíunnar. Gengur þetta svo? Ég er hræddur um ekki. Hér er nefnilega ekki allt sem sýnist. Beðið hefur verið eftir þessu fjárlagafrv. með nokkurri eftirvæntingu. Ríkisstjórnin hefur kynnt þetta frv. á svipaðan hátt og hv. 2. þm. Norðurl. v. að þetta væri hryggurinn, þetta væri þungamiðjan í aðgerðum ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum, þetta væri grundvallaraðgerð fyrir atvinnuvegina í landinu sem eru illa staddir um þessar mundir. Einkum undirstöðuatvinnuvegirnir. Það hefur legið fyrir að við vanda er að etja í ríkisfjármálum. Það höfum við stjórnarandstæðingar aldrei dregið fjöður yfir og við drógum ekki fjöður yfir það fyrir kosningar að þar væri við vanda að etja. En hins vegar töluðu frambjóðendur Sjálfstfl. um það í sínum ræðum í vor, og margir þeirra eru nú orðnir þingmenn, að það væri hægt að lækka skatta í þessu þjóðfélagi. Vandinn var ekki meiri í þeirra augum en það. Hins vegar verð ég að segja það, hv. 2. þm. Norðurl. v. til hróss, að hann var þó það raunsær að hann sagði að það væri ekki hægt að lækka skatta. Hins vegar sagði hann í ræðu sinni í gær: Nú ætlum við að koma öllu í lag á tveimur árum og svo ætlum við að lækka skatta eftir tvö ár. En verður það svo? Ég held ekki. Ég held að það muni ekki allt komast í lag á tveimur árum með þessum aðferðum sem nú eru notaðar. Einkenni þessa frv. og það sem er langhættulegast við það er að niðurskurður, sem þar er boðaður, liggur ekkert á borðinu. Hann er í nokkrum þáttum. Meiri hlutinn af efnahagsaðgerðum þessa frv. liggur í því að velta útgjöldum yfir á aðra aðila í þjóðfélaginu í staðinn fyrir að skera þau niður. Það er nú allur hetjuskapurinn sem þetta frv. hefur í för með sér. Það hefur verið til umræðu síðan í haust að hluta vandans ætti að setja yfir á námsmenn, hluta yfir á þá sem verða veikir. Nú er komið í ljós með nýjum aðgerðum að hluta af þessum vanda á að setja yfir á atvinnuvegina í landinu líka og þá atvinnuvegi sem standa höllustum fæti. Þannig að hér er alls ekki um þá efnahagsaðgerð að ræða. Óskhyggja hv. 2. þm. Norðurl. v. í þessu efni og hv. formanns fjárln., 6. þm. Reykn., er mikil. Ég er því miður viss um að þetta frv. verður ekki til að ná þessum göfugu markmiðum. Auðvitað er þetta frv. tilraun til þess að sleppa frá loforðum um skattalækkanir í vor. Þessar tilfærslur eru auðvitað til þess að sleppa frá kosningaloforðum Sjálfstfl. í vor. Aðaleinkenni frv. eru tilraunir til að fela skattahækkanir undir öðrum liðum, undir öðrum nöfnum eins og þjónustugjöld og alls konar taxtahækkanir í þjóðfélaginu. Reynt er að láta í veðri vaka að þarna sé réttlæti á ferðinni og þeir eigi að borga þjónustuna sem njóta hennar eins og það heitir á máli frjálshyggjumanna. En hér er um svo víðtækar álögur að ræða að þær snerta hverja einustu fjölskyldu í landinu, þessi gjaldtaka er svo almenn. Fjárlagafrv. hefur þau megineinkenni að skattahækkanir eru dulbúnar í formi þjónustugjalda sem sum hver grafa mjög undan velferðarkerfinu í landinu. Ég mun koma að nokkrum þáttum í þessu sambandi, hvernig gjöldum er velt yfir á aðra aðila og hvernig það hefur verið undirbúið og þau viðbrögð sem þegar hafa komið í ljós. Að öðru leyti hélt hv. 1. þm. Norðurl. e. ítarlega ræðu í gær og fór í gegnum efnisþætti frv. Ætlunin er að sveitarfélögin í landinu taki yfir á sig 940 millj. kr. útgjöld vegna ríkisfjármála. Afar einkennilega er að þessu er staðið. Það er mjög gróft dæmi, ef svo má segja, um það litla samráð sem þessi ríkisstjórn vill hafa við aðila úti í þjóðfélaginu. Ég man eftir að þegar ég kom til starfa í stjórnmálum og inn á Alþingi fyrir nokkrum árum var ófriður á milli ríkis og sveitarfélaga, það linnti ekki upphringingum frá sveitarstjórnarmönnum sem voru að kvarta yfir sínum hlut, skerðingum á Jöfnunarsjóði o.s.frv. Ég veit að allir þeir hv. þm. sem hafa verið hér á Alþingi um nokkurt árabil muna vel eftir þessu ástandi. Hins vegar gengu stjórnvöld á sínum tíma í að laga þetta ástand í samvinnu við sveitarfélögin. Það voru samþykkt ný lög um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og tekjustofna sveitarfélaga og þessi verk voru unnin í náinni samvinnu við sveitarfélögin í landinu. Enda er það svo að síðan þessir tveir lagabálkar gengu í gildi og farið var að starfa eftir þeim hefur verið friður um þessi mál, það hefur verið friður milli ríkisvalds og sveitarfélaga þó að sjálfsögðu sé ýmislegt sem enn má laga. Nú segja menn sem svo, og ég hef heyrt þær staðhæfingar, að sveitarfélögin verði auðvitað að taka þátt í að mæta efnahagserfiðleikum og vanda í ríkisfjármálum eins og aðrir aðilar í þjóðfélaginu. Forsvarsmenn sveitarfélaga hafa ekkert neitað þessu. Hins vegar finnst þeim að sjálfsögðu einkennilegt að víðtækar ráðstafanir skuli vera ákveðnar án þess að nokkuð sé við þá talað. Ég get upplýst að í morgun komu til félmn. Alþingis tveir af forustumönnum Sambands íslenskra sveitarfélaga, formaður og framkvæmdastjóri, út af frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þeir upplýstu það, sem mér fannst athyglisvert og er í sjálfu sér þakkarvert að það hafði verið haft samband við þá á undirbúningsstigi þess frv., að þeir höfðu í góðri trú álitið að þær rúmlega 200 millj. sem það frv. felur í sér í aukin útgjöld fyrir sveitarfélagið væri þeirra framlag til að mæta vanda í ríkisfjármálum. Hins vegar sögðu þeir: ,,Síðan fengum við sendingu fyrir tveimur dögum og það gerir það að verkum að sjálfsögðu að þessi mál eru öll í uppnámi hvað okkur varðar.`` Hvaða sending var þetta sem þeir fengu fyrir nokkrum dögum? Þeir fengu tilkynningu um það frá ríkisstjórninni, það var ekki einu sinni haft samband við þá í síma á undirbúningsstigi, að það ætti að setja 400 millj. kr. útgjöld vegna fatlaðra yfir á sveitarfélögin. Það ætti að taka landsútsvar Áfengisverslunar ríkisins í ríkissjóð og hækka útsvarsstofn um 0,1% sem ætti að renna í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Hvað fatlaða varðar þá er þetta --- og vil ég nú biðja hæstv. félmrh. að hlusta, því hún hefur staðhæft að þetta sé ekki brot á lögum um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Ég veit ekki hvað er brot á þeim lögum ef þetta er það ekki. Þetta gengur alveg þvert á þá hugmyndafræði sem lá til grundvallar verkaskiptingunni. Sú hugmyndafræði --- ég ætla að rifja það upp með hæstv. félmrh. --- gekk út á það að skipta ekki málaflokkum, tæta ekki málaflokka í sundur. Á þeim forsendum fóru öll heilbrigðismál yfir til ríkisvaldsins. Það var á þessum forsendum. Nú er það allt í einu brostið, á einum degi og án alls samráðs við aðila, og vaðið inn í þessa verkaskiptingu sem hæstv. félmrh. lagði mikla vinnu í á sínum tíma að ná saman. Ég skil ekkert í hvað hefur komið fyrir hæstv. félmrh., ég segi það satt. Hefur bardaginn við Seðlabankann út af húsbréfunum tekið svona mikinn tíma að hæstv. félmrh. hafi alveg gleymt verkaskiptingunni og hve viðkæm hún er? Enda hafa viðbrögðin verið hörð. Hér sendir Öryrkjabandalag Íslands bréf til ráðherra og alþingismanna dags. í gær, 11. des. Ég ætla til að spara tímann aðeins að lesa síðustu setninguna, með leyfi forseta: ,,Öryrkjabandalagið mótmælir þessum ógrunduðu hugmyndum harðlega og hvetur ríkisstjórn sem þingmenn til að sjá til þess að þær verði ekki að veruleika.`` Þroskahjálp --- sem hefur þó verið til viðræðu um að færa eitthvað af þjónustu við fatlaða yfir til sveitarfélaga --- segir í bréfi, sem er einnig dags. í gær, til ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, með leyfi forseta: ,,Landssamtökin Þroskahjálp mótmæla harðlega þeim hugmyndum sem uppi eru í ríkisstjórn Íslands um að flytja viðamikinn þátt þjónustu við fatlaða frá ríki til sveitarfélaga án nokkurs samráðs við hagsmunasamtök fatlaðra og/eða sveitarfélögin.`` Hér segir síðar: ,,Landssamtökin Þroskahjálp vara við því að gera málefni fatlaðra að bitbeini mismunandi stjórnsýslustiga. Það mun fyrst og fremst bitna á fötluðum og aðstandendum þeirra og getur orðið til að ýta undir neikvæða umræðu um fatlaða og málefni þeirra.`` Og hér er lokasetningin, með leyfi forseta: ,,Að lokum vilja Landssamtökin Þroskahjálp minna á þann skýlausa rétt sem hagsmunasamtökum fatlaðra er tryggður í lögum um málefni fatlaðra að hafa áhrif á ákvarðanatöku um málefni er varða hagsmuni þeirra t.d. setningu og framkvæmd laga og reglugerða.`` Undir þetta skrifa Ásta B. Þorsteinsdóttir, formaður Þroskahjálpar, og Lára Björnsdóttir framkvæmdastjóri. Undir bréfið frá Öryrkjabandalaginu rita varaformaður Öryrkjabandalags Íslands Ólöf Ríkharðsdóttir og framkvæmdastjóri Ásgerður Ingimarsdóttir. Ég vil dvelja aðeins lengur við þennan málaflokk, samskiptin við sveitarfélögin, því þetta er dálítið merkilegt mál. Það er ekki nóg með það að lítið samráð er haft, heldur fá forsvarsmenn sveitarfélaga skeyti frá málgagni Sjálfstfl., sem er talið að vísu ópólitískt blað, en það er Morgunblaðið í dag. Þeir fá eftirfarandi skeyti þar sem rætt er um þessi mál, með leyfi forseta: ,,Á hinn bóginn fer ekki milli mála að litlar kröfru hafa verið gerðar á hendur sveitarfélaga um þátttöku í viðleitni til að skapa hér efnahagslegan stöðugleika.`` Þetta eru kveðjurnar sem sveitarfélögin fá. Ég veit ekki hvort mönnum er það ljóst að miklar byrðar hafa verið lagðar á sveitarfélögin í landinu við að mæta erfiðleikum í atvinnulífi. Auðvitað þekkja menn það ekki hér í Reykjavík en þeir sem hafa komið út um land þekkja þetta mætavel. Ég hélt satt að segja í einfeldni minni að það væri nauðsynlegt núna við þær aðstæður sem eru í efnahagsmálum að sveitarfélögin í landinu hafi sterkan fjárhag og geti bæði haldið uppi þjónustu og stuðlað að því að atvinnulífið í einstökum sveitarfélögum fái að ganga. Ég ætla ekki að fara að rekja mörg dæmi. Þau hafa komið fram. Ég vil nefna þó eitt sveitarfélag, sem ég þekki vel, þar sem erfiðleikar hafa verið í sjávarútvegi og erfiðleikar hafa komið upp. Það er Seyðisfjörður. Seyðisfjörður er þó ekkert einsdæmi í þessum sambandi. En m.a. Seyðisfjörður og sveitarstjórnin þar fær þessar kveðjur frá stærsta málgagni landsins að það hafi verið litlar kröfur gerðar á hendur forsvarsmanna sveitarfélaga að skapa stöðugleika. Það er óhjákvæmilegt að fara yfir þetta málefni vegna þess að hér er um svo hrópandi dæmi að ræða um lítið samráð sem er að vísu á miklu fleiri sviðum. Fulltrúaráð Sambands íslenskra sveitarfélaga hélt fund á Hótel Sögu í Reykjavík þann 23. nóv. þar sem m.a. var rætt um skiptingu landsins í sveitarfélög. Þessi fundur sendi frá sér ályktun og tillögur og ein af þeim tillögum er þess efnis að komið verði á sérstakri samráðsnefnd ríkis og sveitarfélaganna sem útfæri nánar tillögur um ný umdæmi sveitarfélaga sem taki eins og kostur er mið af leið tvö. Leið tvö er að stækka sveitarfélögin mjög mikið. Menn kunna að hafa ýmsar skoðanir á því. Og svo segir hér: ,,Nefndin skal jafnhliða vinna tillögur að breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga og verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga.`` Hér eru sveitarfélögin að bjóða upp á samstarf um þessi mál. Menn kunna að hafa margs konar skoðanir á hvað sveitarfélög eigi að vera stór. Það er ekki til umræðu hér. Hér hefur gefist tilefni til að skoða verkaskiptinguna og forsvarsmenn sveitarfélaga stóðu í þeirri góðu trú að sömu vinnubrögð og hafa tíðkast á undanförnum árum ættu að vera frá ríkisstjórnarinnar hálfu. Ég fer í gegnum þetta mál til þess að spara tímann og get þá vísað til þess um samráð um aðra hluti því að þetta er módel fyrir öll önnur samskipti ríkisstjórnarinnar. Hv. 2. þm. Norðurl. v. var að hæla sér af því að meiri hluti fjárln. hefði gert tillögu um það til ríkisstjórnarinnar að skera kostnað við þinghaldið niður um 7 millj. að þar er afskaplega einkennilega að farið. Ég er ekki þar með að segja að ekki megi spara hér eitthvað innan dyra, langt í frá. Það á að skoða þessa stofnun með sparnað fyrir augum alveg eins og aðrar. En hins vegar er það undarlegt að meiri hluti fjárln. skuli vera að fjalla um þinghaldið á meirihlutafundum og senda um það einhverjar nótur til ríkisstjórnarinnar án þess að minni hluti fái þar að koma nálægt. Þetta er alveg í samræmi við annað um þinghaldið. Minni hluti virðist ekkert eiga að hafa um það að segja. Á undanförnum árum höfum við litið þannig á að Alþingi væri stofnun sem við öll sem sitjum hér inni ættum að ræða um reksturinn á í góðu samkomulagi. Það er ekki pólitík. Það er verið að skapa hér starfsumhverfi. Ég spyr: Hefur forsætisnefndin fjallað um þessar tillögur? Ég vil spyrja og beina því til hæstv. forseta. Þetta er eitt dæmi um hvernig að þessum málum er staðið. Þar með er ég ekkert að leggja neinn dóm á þessar tillögur en ég mótmæli harðlega þessum vinnubrögðum. Við í minni hluta nefndarinnar viljum fá að taka þátt í umræðum sem varða þá stofnun og það starfsumhverfi sem við vinnum hér í. Sá háttur hefur verið hafður á undanförnum árum og ég vil biðja hv. þm. og hv. meiri hluta fjárln. að taka upp betri siði í þessum efnum. Það hefur komið fram í þessari umræðu að í fjárlagafrv. eru fjölmörg ákvæði sem íþyngja atvinnuvegunum. Ég get ekki séð að sá háttur feli í sér mikinn sparnað fyrir ríkissjóð. Það er nú svo að auðvitað nærist ríkissjóður á því að atvinnuvegirnir í landinu hafi gott umhverfi og geti starfað og hafi einhverja afkomu. Það er undirstaðan. Þess vegna er aðferðin sem er höfð í þessu frv. einfaldlega röng. Vegna þessarar aðferðar er umræðan um ríkisfjármálin út og suður. Og það er erfitt að ræða þessi mál án þess að koma inn á ýmis hliðarfrv., eins og frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þar er m.a. gert ráð fyrir breyttu fyrirkomulagi varðandi ábyrgðarsjóð launa vegna gjaldþrota. Þar er verið að færa útgjöld yfir á atvinnuvegina og í því frv. er miðað við að 0,2% af öllum launagreiðslum renni í sjóð til að mæta gjaldþrotum. Við höfum aldrei haft á móti því eða mótmælt því að reglur um þennan sjóð þyrfti að endurskoða. Auðvitað hefur þeim verið breytt og þær hafa verið lagaðar, t.d. sett þak á þær launagreiðslur sem ríkið ábyrgist. Hér komu í morgun inn í félmn. þingsins umsagnir frá Vinnuveitendasambandi Íslands og Alþýðusambandi Íslands um þessi mál. Þetta er ein af hliðargreinunum með fjárlagafrv. og varðar auðvitað fjárlagafrv., svo ég vil leyfa mér að vitna í þessar umsagnir hér því þær sýna svo ekki verður um villst hvað aðferðin er vitlaus sem beitt er, hvað hún er hættuleg og hvað hún mun leiða til lítils árangurs þegar upp er staðið. Hér segir í bréfi Vinnuveitendasambands Íslands sem dagsett er í morgun: ,,Frumvarpið miðar að 0,2% gjaldtöku af öllum launagreiðslum en versni ástandið í atvinnulífinu enn er gert ráð fyrir að þetta gjald geti hækkað. Þetta samhengi er augljóslega út í hött.`` --- Hér segir síðar, með leyfi forseta: ,,Vinnuveitendasambandið mótmælir því eindregið þessum áformum að velta einum kostnaðarlið ríkisvaldsins af erfiðleikum í atvinnulífi yfir á atvinnureksturinn og er það sérstaklega fráleit opnun heimildar til hækkunar gjaldsins eftir því sem þarfirnar verða. Með vísan til alls þessa væntir Vinnuveitendasambandið þess að fallið verði frá umræddum áformum um álagningu nýs launaskatts.`` ASÍ segir í sinni umsögn og vil ég leyfa mér að vitna í hana hér: ,,Þar sem fjárhæðin er takmörkuð við hámark 0,2% atvinnurekendagjald er óvissa um hver réttur fólks yrði. Það færi eftir umfangi gjaldþrota hve mikið rétturinn skerðist. Því verður ekki lengur um ábyrgð á ákveðnum rétti að ræða, ábyrgðin færi eftir greiðslugetu sjóðsins og ásókn í sjóðinn.`` Síðar vitna þeir í það að þetta gjald geti verið á kostnað launahækkunarmöguleika í samningum. Aðilar vinnumarkaðarins eru sem sagt sammála um það að vara við þessu og þetta er ljóst dæmi um undirbúning þessara miklu aðgerða sem ríkisstjórnin kynnti fyrir tveimur dögum. Hún ætlaði ekki fjárln. að fjalla um þær enda kom það í ljós og vil ég þar víkja aðeins að vinnubrögðum. Ég vil eigi að síður byrja á því og hefði kannski átt að byrja ræðuna á því, en betra er seint en aldrei, að þakka samstarfið í nefndinni. Þó að deilt hafi verið þar á stundum um vinnubrögð og sitt hafi sýnst hverjum vil ég þakka stjórnarliðum og öllum nefndarmönnum fyrir samstarfið það sem komið er. Eins og er tekið fram í nál. þá er nú minnst við þá að sakast um þessi vinnubrögð. Þau stafa af vendingum ríkisstjórnarinnar í málinu. Það er minnst við meiri hlutann í nefndinni að sakast og vil ég þakka honum fyrir samstarfið sem er ekki búið því sannleikurinn er sá að óvenjulega stórum málum hefur verið vísað til 3. umr. og jafnvel meiri hlutinn af vinnunni við frv. er eftir. En við fórum fram á það þegar ráðstafanirnar komu frá ríkisstjórninni að fá aðila til viðtals um þessar miklu ákvarðanir, skrifuðum bréf, fórum fram á það formlega að fá aðila til viðtals. Við báðum ekki um frestun á umræðunni, stjórnarliðar frestuðu henni sjálfir þó að reynt hafi verið að láta í veðri vaka að það hafi verið fyrir okkur gert. Við vildum leggja á okkur að sitja og hlusta á þessa aðila og vinna á nóttinnni eins og gengur á þessum tíma. Þessari beiðni var neitað svo að minni hlutinn varð að ræða við þessa aðila sérstaklega. Við kölluðum í fulltrúa BSRB til þess að spyrja þá hver áhrif sá mikli launaniðurskurður hefur sem áætlaður er. Það er rétt að menn eigi þá það sem þeir eiga. Þar er um niðurskurð að ræða ef hann gengur eftir. Það er rangt að við stjórnarandstæðingar höfum ekki verið tilbúnir til þess að ræða niðurskurð á rekstrarútgjöldum ríkisins. Auðvitað erum við tilbúnir til þess og höfum alltaf verið. En við erum ekki tilbúnir til að láta afhenda okkur svona pakka upp á 2.500 millj., tæpum sólarhring áður en afgreiða á þessi mál í 2. umr. án þess að vita nokkuð hvað við erum að gera. Fram kom í viðtölum við fulltrúa BSRB, eins og hv. 1. þm. Norðurl. e. rakti í sinni ræðu í gær, að þeir eru tilbúnir til viðræðu um niðurskurð á launum ríkisstarfsmanna. Þeir segja einfaldlega: Það verður að vera til langtímaplan eða plan til nokkurra ára. Ekki er hægt að ganga í þetta í einhverjum stórskömmtum eða undir yfirskriftinni sem hv. 2. þm. Norðurl. v. hafði hér áðan: Smáskammtalækningar duga ekki. Þetta er ekki forskrift til að vinna að málum eftir. Ljóslega kom fram hjá forráðamönnum BSRB að ef við þá er rætt vilja þeir vinna að þessum málum með sínu fólki. Menn kæra sig ekkert um að liggja undir því að tóm óráðsía sé á þeirra vinnustöðum og opinber rekstur sé óráðsíurekstur. Fólki svíður, sem vinnur sín störf af samviskusemi, að opinber umræða um starfsmenn og samviskusamt fólk úti í þjóðfélaginu sé öll í þá veru að hér sé um óráðsíu að ræða. Fólk vill vinna með stjórnvöldum að því að finna þær leiðir sem geta sparað fé. Það kom ljóslega fram á fundum okkar með forráðamönnum BSRB. Ef allar breytingar koma í tilskipunarformi til sveitarfélaganna, til BSRB, til stofnana, allt í tilskipunum að ofan, þá næst ekki samvinna um neitt. Hér er kominn listi frá fjmrn. um skiptingu þessarar flötu lækkunar á ráðuneyti. Þar kemur í ljós að menntmrn., svo að dæmi sé tekið, er ætlað að bera 455 millj. lækkun, nettóskerðingu, og endurráðstafað fé sem ráðherrann hefur til þess að jafna á milli eru 290 millj. Heilbr.- og trmrn. fær skerðing upp á 562 millj. Liðurinn sem á að endurráðstafa er upp á 358 millj. Þetta er að sjálfsögðu allt saman óundirbúið. Það væri fróðlegt að vita, ég veit ekki hvort hæstv. menntmrh. hlustar á mig, hvernig hann ætlar að ráðstafa þessum niðurskurði á þær stofnanir, þá skóla, sem heyra undir hans ráðuneyti. Hvernig á að koma þessu fyrir í menntmrn.? Upphæð upp á 455,8 millj. kr. Væri ekki betra að undirbúa slíka hluti, gefa sér einhvern tíma? Hér eru staðhæfingar um að einstakir ráðherrar taki faglega á endurgreiðslunni og þeir félagar, hv. formaður og varaformaður fjárln., ætla að fylgjast með því að þessi faglegu vinnubrögð verði viðhöfð. Ég er ekkert að vantreysta því að þeir muni reyna það eftir bestu samvisku en hér er náttúrlega algjör kúvending á fjárveitingavaldinu, að taka hvorki meira né minna en 955,3 millj. til ráðstöfunar fyrir ráðuneyti, jafnvel þó að þeir verði nú kallaðir upp í Arnarhvol einu sinni í mánuði, þeir hv. 2. þm. Norðurl. v., Pálmi Jónsson, og hv. 6. þm. Reykn., Karl Steinar Guðnason, til þess að líta á þetta. Vonandi gengur þetta eftir en þessi endurgreiðsla er auðvitað viðurkenning á því að hæstv. ríkisstjórn hefur vitað ósköp lítið hvað hún var að gera þegar hún setti fram þessar 1.700 millj. kr. Ýmsir liðir í frv. eru óklárir, án þess ég fari nákvæmlega í það því hv. 1. þm. Norðurl. v. gerði það í gær. Þó að 6. gr. sé ekki hér til umræðu og verði nánar rædd við 3. umr. má geta þess að þar er ætlunin að hafa 1 milljarð í tekjur af sölu eigna. Alveg er óútfært hvaða eignir það eiga að vera og við hvaða verði á að selja þær. Á að selja þær á hálfvirði eða hvað? Nægur tími gefst til að ræða það við 3. umr. málsins. Hv. 1. þm. Norðurl. e., sem er talsmaður minni hlutans og aðaltalsmaður í þessu máli, fór í gegnum þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir. Ég mun því stikla þar á stóru. Ég vil geta þess, ef hv. þm. hafa ekki tekið eftir því, að hér er komin breytingartillaga frá stjórnarliða um einn fjárfestingarlið. Forsagan að því er dálítið merkileg. Tillögum kjördæmisþingmanna til breytinga á ákveðnum fjárfestingarlið í heilbrigðismálum var hafnað, sem ég hugsa að sé einsdæmi, en að sjálfsögðu hefur nefndin vald til þess að hafna því og ég efast ekki um að það geti staðist. Þetta er ákaflega óvenjulegt þannig að þessum hv. þm., 3. þm. Austurl. Agli Jónssyni, er nóg boðið og hefur flutt þessa breytingartillögu. Ég ætla að öðru leyti ekki að hafa mörg orð um hana. Minni hlutinn hefur, þrátt fyrir allt talið um óráðsíu og lítinn vilja okkar til þess að ná utan um ríkisfjármálin, ekki flutt eina einustu tillögu til hækkunar á frv. Það höfum við ekki gert þrátt fyrir að hart sé deilt og þó að hv. 2. þm. Norðurl. v. hafi deilt mjög og ómaklega á ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e. Hann bar honum m.a. á brýn að hann hefði engar tillögur haft um niðurskurð eða sparnað enda ekki von þar sem hann væri nýkominn úr fyrrv. ríkisstjórn þar sem slík viðleitni hefði ekki verið mikil. Mér finnst í meira lagi hæpið að halda slíku fram og mjög ómaklegt einmitt um þennan hv. þm., hæstv. fyrrv. heilbrrh., sem gerði í sínu ráðuneyti mjög miklar tilraunir til niðurskurðar sem báru árangur í mörgum tilfellum. Hann reyndi að hafa um það samráð við aðila. Það hlaut ekki góðar viðtökur hjá mörgum. Hann hafði hugmyndir um breytingu á almannatryggingalögum og breytingar á skipulagi lyfjamála sem hefðu leitt til verulegs sparnaðar í lyfjaútgjöldum. Ekki með því að velta því yfir á sjúklingana heldur með breytingum í skipulagi þessara mála. Hann hafði hugmyndir um verulegan sparnað. Þessir tveir liðir upp á um 600 millj. af kostnaði sérfræðiþjónustu voru hvorir tveggja stöðvaðir í fyrri ríkisstjórn af samstarfsflokki hæstv. fjmrh., Alþfl. Mér finnst heldur ómaklegt að ráðast að hv. 1. þm. Norðurl. e. fyrir að hann hafi haft frammi sérstaklega óábyrgan málflutning hér og verið óábyrgur í fyrri ríkisstjórn og ekki gert tilraunir til þess að spara. Ég vona að sá ágæti maður sem við höfum ágætt samstarf við að öðru leyti, hv. 2. þm. Norðurl. v., hafi sagt þetta í hita bardagans og dragi þetta til baka. Hann gæti gert það við þessa umræðu. Það er nú svo að hér í upphafi umræðunnar hafa verið miklir svardagar um að þetta frv. væri góð efnahagsaðgerð og það mundi leiða til lækkunar vaxta og góðs umhverfis fyrir atvinnulífið í landinu. Ég held að þetta frv. leiði ekki til þess. Ég held nefnilega að þegar gjöldunum er velt yfir á aðra, velt yfir á atvinnulífið, yfir á sveitarfélögin, yfir á ýmsa aðila í þjóðfélaginu, þá eykst lánsfjárþörf þeirra aðila. Lánsfjárþörfin er færð frá hinu opinbera yfir á þá aðila. Sparnaðurinn er ekki raunverulegur, útgjöldin lifa áfram, það eru bara aðrir aðilar sem borga. Ætli sveitarfélögin í landinu hafi 120 millj. í vasanum til að byggja fyrir félagslegar íbúðir? Ætli sú upphæð fari ekki einhvers staðar út úr lánakerfinu? Ætli það þrýsti ekki á vextina? Þarna er verið að færa til og þetta er ekki sú efnahagsaðgerð sem fulltrúar stjórnarliða í þessari umræðu hafa lagt svo mikla áherslu á að sverja. Menn sverja hér í ræðustól að þetta sé hin besta efnahagsaðgerð. Það er ekki svo, því miður. Því miður er það mín reynsla eftir að hafa starfað í minni hlutanum síðan í haust að ég tel mig ekki hafa nógu góða yfirsýn yfir marga liði, margar beiðnir sem hefur verið synjað. Ég tel mig ekki hafa nógu góða yfirsýn yfir það hvernig þeir aðilar ætla að sjá sínum störfum farboða á næsta ári. Hvort það verður ekki svo að menn koma og segja þegar fer að líða á næsta ár: Við þurfum að fá hér heimildir á fjáraukalögum. Ég er því miður hræddur um að svo verði. En auðvitað er það gott ef menn geta náð fram sparnaði án þess að sá sparnaður brjóti niður velferðarkerfið í landinu. Við stjórnarandstæðingar erum alveg tilbúnir til að ræða slíkt, en við viljum vinna vel að málum og gera okkur grein fyrir hvernig á að veita þjónustuna, hvaða þjónustu á að fella niður, ef skorið er niður, en því miður er ég ekki nógu vel undirbúinn að þessu leyti eftir þessa vinnu --- og hef ég þó reynt að vinna eftir bestu getu í nefndinni, ég hef mætt þar á hvern einasta fund og setið alla fundi þar sem minni hlutinn hefur verið boðaður á. En ef það á að hafna öllu eins og hefur verið gert, það hefur mjög mörgu hafnað og ég er ekkert að segja að það sé ekki réttmætt í einhverjum tilfellum, þá verður að gera sér grein fyrir afleiðingunum. Og ég held að á það skorti mjög og ég held að það verði svo að þessir aðilar komi aftur á fund fjárln. þegar fer að líða á árið og biðji um leiðréttingu vegna óhjákvæmilegra starfa eða þjónustu. Því miður þó að formaður fjárln., hv. 6. þm. Reykn., hafi verið skáldlegur í gær og ætli ekki að ferja ,,kóngsins mann yfir Skerjafjörð``, eins og Ásbjörn Jóakimsson neitaði um forðum, þá býður mér í grun að einhverjar aukafjárveitingar verði ferjaðar yfir Skerjafjörð í óeiginlegri merkingu áður en næsta ári lýkur.

Virðulegi forseti. Það er eðlilegt við þessa umræðu að taka fyrir ýmsa þætti fjárlaganna og ræða rækilega um þá. Það er vafalaust alveg rétt sem kom fram hjá hv. 2. þm. Austurl. áðan að hætt er við því að margur maðurinn verði neyddur til þess áður en yfir lýkur að ferja kóngsins mann yfir Skerjafjörð þó svo hv. formaður fjárln. hafi haft aðrar skoðanir á hlutunum þegar hann greindi frá máli sínu hér í gær. Ég ætla fyrst að víkja að einum málaflokki sem er mjög veigamikill í fjárlagafrv. og hefur einnig verið ræddur í sambandi við niðurskurð þann sem ríkisstjórnin boðar að kynntur verði við 3. umr., þ.e. málefni fatlaðra. Samkvæmt þeim upplýsingum sem fram munu hafa komið í fjárln., og greint hefur verið frá m.a. af hv. 2. þm. Austurl. hér áðan, er ætlunin að spara í málefnum fatlaðra um 400 millj. kr. Það er gert ráð fyrir því að þessi sparnaður verði framkvæmdur þannig að allar stofnanir aðrar en sólarhringsstofnanir og sambýli verði, eins og það er orðað, fluttar yfir á sveitarfélögin. Nú er það auðvitað svo að ef það væri veruleikinn væri að hægt að flytja allar þessar stofnanir yfir á sveitarfélögin horfði málið dálítið öðruvísi við. En staðreyndin er hins vegar sú að með því að setja þessar stofnanir út úr þjónustukerfi fatlaðra er verið að brjóta það niður í heild og sveitarfélögin munu ekki ráða við þessi verkefni. Þau hafa hvorki fjárhagslega né faglega burði til að taka þessi verkefni á sig. Ég tel satt að segja að alvarlegasti hluturinn sem frést hefur af í sambandi við meðferð fjárlaganna núna séu þessar fréttir um að það eigi að rústa málefni fatlaðra, þjónustukerfi fatlaðra sem byggt var upp af miklum myndarskap fyrir 10 árum eða svo, að núna eigi í raun og veru að breyta því í grundvallaratriðum. Hvaða stofnanir eru það, virðulegi forseti, sem á að henda út ef þetta verður raunin? Það er í fyrsta lagi dagvistun fatlaðra. Í öðru lagi verndaðir vinnustaðir, burt með þá. Þeir verða settir á sveitarfélögin samkvæmt þessum hugmyndum. Það eru í þriðja lagi svokölluð leikfangasöfn. Í fjórða lagi sumardvöl fatlaðra barna. Í fimmta lagi svokölluð verkstjórn. Í sjötta lagi vernduð vinnuhorn. Í sjöunda lagi atvinnuleit. Í áttunda lagi skammtímavistun og í níunda lagi endurhæfing. Talið er að allir þessir þættir sem hér er um að ræða kosti u.þ.b. 400 millj. kr. og eiga þeir að flytjast út úr þessu kerfi og yfir til sveitarfélaganna. Hvaða stofnanir eru það, virðulegi forseti, sem hér er um að ræða? Þetta er ekki bara lagaákvæði heldur er þetta líka lifandi veruleiki. Ef við lítum t.d. á Reykjavík þá er hér um að ræða Tæknivinnustofu Öryrkjabandalags Íslands, verndaðan vinnustað í Reykjavík, vinnustofu Blindrafélagsins, skammtímavistun Álfalandi 6 og fleiri dæmi mætti nefna. Og ég spyr: Hefur hæstv. félmrh. svo góða reynslu af afstöðu borgarstjórnarmeirihlutans í Reykjavík til málefna fatlaðra að ástæða sé til þess eftir sambýlismálið hér á dögunum að ætla að borgarstjórnarmeirihlutinn í Reykjavík sýni þessum málaflokki sérstakan skilning? Ég vara við því, af þeim ástæðum og einnig öðrum, að gera tilraun til að standa svona að málum hér í þessu kjördæmi. Ef við lítum á önnur kjördæmi og önnur byggðarlög þá er verið að tala t.d. um verndaðan vinnustað Örva í Reykjaneskjördæmi, leikfangasafnið í Keflavík, dagvistun í Keflavík, Hæfingastöð Bæjarhrauni 2, skammtímavistun í Reykjadal, gistiheimili jafnvel og e.t.v. fleiri aðilar. Á Vesturlandi er verið að tala um verndaðan vinnustað á Akranesi, leikfangasafn í Borgarnesi, leikfangasafn Ólafsvík, dagvistun Akranesi, skammtímavistun, sumarbúðir og atvinnuleit. Á Vestfjörðum er verið að tala um leikfangasafn á Ísafirði. Á Norðurl. v. er verið að tala um leikfangasafn á Siglufirði, leikfangasafn á Blönduósi, leikfangasafn á Sauðárkróki, dagvist á Siglufirði, sumardvöl Egilsá, atvinnuleit og verkstjórn. Á Norðurl. e. er einnig verið að tala um fjölmarga staði sem ég ætla ekki að telja upp hér og sömuleiðis á Austurlandi, þjónustu eins og leikfangasafn, atvinnuleit og fleira. Á Suðurlandi er einnig um að ræða verndaða vinnustaði, a.m.k. eina þrjá. Og ég spyr, virðulegur forseti, eru efnisleg rök til að taka þetta út úr? Eru efnisleg rök til þess, eru þrengingarnar svo miklar í efnahags- og atvinnulífi Íslendinga að efnisleg rök séu fyrir því að taka þessa þjónustu út úr og eyðileggja þannig þjónustuna við fatlaða eins og hún hefur verið byggð upp í þessu landi? Ég segi nei. Það eru engin efnisleg tök fyrir því, það eru ekki einu sinni fjárhagsleg rök fyrir því. Á meðan menn manna sig ekki upp í að leggja skatt á fjármagnstekjur eða taka upp hátekjuþrep í tekjuskatti þá eiga menn ekki að láta sér detta svona lagað í hug. Þegar litið er á stærðirnar í þessu efni kemur fram að þeir staðir einir sem hér er um ræðir kosta á ári 353 millj. kr. samkvæmt fjárlagafrv. en ekki 400 millj. kr. Gert er ráð fyrir að Reykjavík taki á sig 167,1 millj. kr., Reykjanes 68,2 millj. kr., Vesturland 21,8 millj. kr., Vestfirðir 1,1 millj. kr., Norðurland vestra 12,5 millj. kr., Norðurland eystra 34,7 millj. kr., Austfirðir 11,8 millj. kr., Suðurland 35,8 millj. kr. Og ég spyr: Hvaða sveitarfélög á Suðurlandi, á Austurlandi, á Vesturlandi, á Norðurlandi vestra, eru tilbúin til þess fjárhagslega að taka þetta á sig og hvaða sveitarfélög í þessum byggðarlögum eru tilbúin til að taka þetta á sig faglega? Hvaða fagleg geta er til þess á þessum stöðum að taka þessa þjónustu á sig? Ég tel því, virðulegi forseti, að hér sé í rauninni um að ræða einhverja allra ljótustu hugmyndina sem fram kemur í sambandi við niðurskurð á fjárlögum vegna fjárlagaársins 1992. Hv. 2. þm. Austurl. vitnaði áðan í mótmæli sem borist hafa frá Öryrkjabandalaginu og Þroskahjálp. Ég ætla ekki að endurtaka það en ég ætla hins vegar að vísa til þess. Jafnvel þótt hæstv. félmrh. ætli að reyna að koma þessu áfram segi ég við ráðherrann og fjmrh.: Þetta er ekki hægt. Þetta er óheimilt samkvæmt lögum. Lögin eru alveg tvímælalaus í þessu efni að ríkið á að borga þessa þjónustu. Bæði lögin um málefni fatlaðra og lögin um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Í lögunum um málefni fatlaðra kemur þetta mjög skýrt fram í 26. gr. og það er ítrekað í 1. gr. I. kafla laganna um breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Þannig að jafnvel þó að ríkisstjórnin ætli sér að vinna þetta verk, sem ég vil kalla óhæfuverk, þá stendur málið þannig að það er ekki hægt öðruvísi en að breyta lögum, bæði lögum um málefni fatlaðra og lögum um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Það verður hvort tveggja að koma til í þessu efni. Og ég segi við hæstv. félmrh., jafnvel þó það yrði reynt þá er útilokað að koma slíkri lagabreytingu í gegnum þingið fyrir hátíðarnar. Ég verð að segja það alveg eins og er, virðulegur forseti, að ég tel að hér sé í raun og veru um að ræða svo alvarlegt mál að það sé ekki hægt að bíða eftir 3. umr. fjárlagafrv. til að ræða það. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að við gerum okkur grein fyrir því að hér er ekki bara um að ræða einhverjar stofnanir og einhverjar tölur og einhver lagaákvæði sem ekkert er á bak við. Hér er um að ræða þjónustu sem snertir þúsundir heimila í landinu, þúsundir heimila í landinu. Og ég tel að okkur sem hér sitjum sé skylt að láta þessi heimili vita og taka eftir því hér og nú hvað stendur til að gera gagnvart þessu fólki. Auðvitað skora ég í fyrsta lagi á hæstv. félmrh. að taka allar þessar tillögur til baka. Ég skora á hana að starfa í samræmi við upphafsár sitt á Alþingi þegar hún sjálf flutti frv. til laga um þjónustu við þroskahefta. Ég skora á hana að átta sig á því á hvaða forsendum hún var kosin inn á Alþingi Íslendinga, sem varaformaður í flokki sem kallar sig Jafnaðarmannaflokk Íslands. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að hæstv. félmrh. geri grein fyrir því núna hvort að það er rétt að hún hafi fallist á þessar tillögur á næturfundinum langa um síðustu helgi eða hvort hún telur að hér sé um mistök að ræða og hún sé tilbúin til að draga þetta til baka. Fyrir utan að hér er um að ræða atlögu að málaflokknum og þjónustu við fatlaða yfir höfuð verða menn líka að skoða hitt, sem ég er sannfærður um, að þegar til lengri tíma er litið mun kostnaður við þessa þjónustu vaxa ef þessi leið verður farin. Hún mun vaxa hjá ríkinu vegna þess að sveitarfélögin, sem ekki munu hafa efni á því og ekki getað borgað, munu sækjast eftir því að til verði sólarhringsstofnanir í stað þeirra stofnana sem hér er verið að tala um að setja yfir á sveitarfélögin og sveitarfélögin hafa enga burði til að taka við. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt, virðulegi forseti, að strax við þessa umræðu, við 2. umr. fjárlaga fyrir árið 1992, verði tekið á þessu máli. Og það kemur a.m.k. ekki til greina af minni hálfu að taka þátt í umræðu um þessi mál og afgreiðslu þeirra rétt eins og ekkert hafi í skorist þó ég viti að þessar tillögur eru í farvatninu og undirbúningi hjá ríkisstjórninni. Þess vegna skora ég á hæstv. félmrh. að koma upp núna á eftir og segja: Þetta eru mistök. Ég hef ákveðið að draga þessar tillögur til baka. Ég hef ákveðið að standa vörð um málefni fatlaðra. Og ég veit að hæstv. félmrh. á stuðning í þeim efnum a.m.k. í mér og öðrum þingmönnum Alþb. Ég vil þessu næst, virðulegur forseti, víkja aðeins að þeim þáttum fjárlagafrv. sem snerta heilbrrn. sérstaklega. Ég vil biðja um að hæstv. heilbrrh. verði látinn vita og hann beðinn um að koma hér í salinn. Vandinn við umræðu um heilbrrn. er að vísu mjög sérkennilegur vegna þess að allar talnalegar forsendur þess kafla eru í uppnámi. Og þar eru menn ekki að tala um 2 millj. hér og 1 / 2 millj. þar. Þar eru menn að tala um milljarða og marga milljarða í hverju tilviki, hverri línu, hverri einustu tillögu sem lögð er fyrir.

Ég vil upplýsa hv. þm. um að heilbrrh. er ekki í húsinu. Ég hef gert ráðstafanir til að á hann verði kallað og hann komi hér strax.

Ég vil taka það fram, virðulegi forseti, að ég óskaði eftir því fyrir hönd okkar þingmanna Alþb. í gærkvöldi að allir ráðherrar yrðu beðnir um að vera við þá umræðu sem nú fer fram, þannig að hér er í rauninni ekki um nýja ósk að ræða eða ósanngjarna af okkar hálfu, heldur viljum við fá að ræða þetta við ráðherrana. Ég geri þá hlé á þessu máli mínu. Ég hef ýmislegt að segja og ætlaði að víkja þessu næst að þeim þáttum sem snúa aðallega að menntmrn. Þar ætla ég í fyrsta lagi að víkja að þessari svokölluðu flötu lækkun sem hv. 2. þm. Austurl. gat um hér áðan. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem ég hef fengið í hendur og hv. 2. þm. Austurl. las upp áðan, er gert ráð fyrir því að skera rekstrargjöld menntmrn. niður á næsta ári, til viðbótar við allt annað sem menn eru búnir að sjá, um 455 millj. kr. nettó. Ég geri ráð fyrir því að hér séu menn að tala fyrst og fremst um vinnulaun af margvíslegu tagi. Ef menn eru að tala um 6--7% t.d. af umfangi skólanna í landinu er væntanlega verið að tala um t.d. 300--400 grunnskólakennara sem á að segja upp störfum. Auk þess 200--250 framhaldsskólakennara og fjölmarga starfsmenn háskóla. Ég vil spyrja hæstv. menntmrh. að því hvernig hann hyggst koma þessum niðurskurði fyrir vegna þess að auðvitað getur hann ekki --- mér liggur við að segja sem betur fer --- hróflað við skólaárinu 1991--1992. Allur þessi niðurskurður í menntmrn. verður því að koma niður haustið 1992 og á fyrri hluta ársins 1993, þ.e. á skólaárinu 1992--1993. Hér hlýtur auðvitað að vera um stórkostlegan samdrátt að ræða í kennslu á skólaárinu 1992--1993 sem menn eru með í huga. Nú kunna menn að segja sem svo að það sé í raun mjög erfitt fyrir menntmrh. miðað við gildandi lög að skera kennslu svona mikið niður. Það er rétt. En hann er að breyta lögunum. Samkvæmt bandormsfrv., sem liggur hérna fyrir, er gert ráð fyrir því að afnema það lágmark sem nemendur í skólum á Íslandi eiga að hafa og afhenda menntmrh. reglugerðarvald í þeim efnum þannig að hann getur ákveðið að hver einasti nemandi fái kannski ekki nema 10--15 tíma á viku eða hvað það nú væri. Hér er auðvitað um að ræða óvenjulega tillögu um miðstýringu og náttúrlega ekki nýtt þegar Sjálfstfl. kemst í menntmrn., þá er miðstýring aðaláherslan, að einn maður við eitt borð eigi að geta skorið niður tímafjölda grunnskólanemenda í landinu með þeim hætti sem hann er hér að gera. Það er náttúrlega alveg kostulegt að Alþfl. skuli standa að þeirri miðstýringu og árás á grunnskólalögin sem hér er um að ræða. Ef allur þessi niðurskurður á að koma niður á árinu 1992--1993 þýðir það að menn ætla sér að skera væntanlega niður einar 800--900 millj. kr. á ársgrundvelli. Þar með eru menn komnir með 600--700 kennarastöður sem á að leggja niður í skólum á Íslandi haustið 1992, á skólaárinu 1992--1993. Ég vil spyrja hæstv. menntmrh. að því hvernig hann hugsar sér að framkvæma það. Þessar hugmyndir um flata lækkun rekstrargjalda eru mjög sérkennilegar að því leytinu til að í fyrsta lagi á ráðuneytið að skera sig niður um 750 millj., síðan á það að fá til baka um 300 millj. og það er út af fyrir sig fróðlegt líka að inna ráðherrann og aðra fagráðherra eftir því hvernig þeir ætla sér að vinna þetta. Það er nokkuð athyglisvert og nýlunda, eða finnst mönnum það ekki í íslenskum stjórnmálum, að haga eigi hlutunum þannig að einstakir ráðherrar geti ráðstafað mörg hundruð milljónum hver hjá sér. Hver verður næsta tillaga? Verður hún sú að taka um það ákvörðun að Alþingi sé í raun óþarft og fjárlaganefnd í þessu efni og segja bara: Menntamálaráðherra 10 milljarðar, takk, heilbrigðisráðherra 40, o.s.frv.? Þetta er auðvitað óvenjulegt valdaframsal sem hér er um að ræða af hálfu Alþingis ef það verður þannig að menntmrh. fær opinn tékka upp á 300 millj. og heilbr.- og trmrh. upp á 360 millj. Það er óvenjulegt valdaframsal. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að fá það á hreint hvernig hæstv. menntmrh. hugsar sér að taka á þessum hlutum. Ég vil einnig spyrja hann að því hvernig ætlunin sé að koma til móts við þann vanda sem blasir við án niðurskurðar hjá ýmsum grunnskólastofnunum og framhaldsskólastofnunum í landinu. Þá er ég t.d. að hugsa um vanda Fræðsluskrifstofu Reykjavíkur. En Fræðsluskrifstofa Reykjavíkur stendur frammi fyrir gífurlegum vanda. Sá vandi stafar af því að við erum að ganga inn í breytt samfélag. Börnin búa við aðrar aðstæður en fyrr, þróunin hefur því miður haft það í för með sér, eða öfugþróunin, að við fáum börn í 1. bekk grunnskólans í Reykjavík, í þéttbýlinu, með mjög sérkennileg og alvarleg hegðunarvandamál sem voru algjörlega óþekkt áður. Hegðunarvandamál sem okkar sálfræðingar og sérfræðingar og aðrir aðilar hafa ekki kynnst fyrr. Við stöndum einnig frammi fyrir því í þessu byggðarlagi og víðar í þéttbýli að lítil börn, 7, 8 og 9 ára, fá ekki nema mjög takmarkaða skólavist, verða að sætta sig við að vera ein utan skóla mjög langan tíma á hverjum degi. Við höfum heyrt lýsingar á því hvernig nestispökkunum er komið fyrir á hurðarhúnum blokkanna. Það er þessi vandi sem Fræðsluskrifstofa Reykjavíkur og Fræðsluskrifstofa Reykjaness, alveg sérstaklega, þurfa að takast á við. Ég tel það mikið ábyrgðarleysi að skapa ekki vinnuaðstæður til þess á Fræðsluskrifstofu Reykjavíkur og Fræðsluskrifstofu Reykjaness að taka á þessum málum með skipulegum hætti. Ég vil spyrja hæstv. menntmrh.: Er hætta á því að þjónusta fræðsluskrifstofanna verði líka skorin niður? Kennslan í fyrsta lagi skorin niður þannig að börnin gangi sjálfala lengur en nú og þjónusta fræðsluskrifstofanna líka. Hvar er sú menntastefna og metnaður sem er á bak við þetta frv. af hálfu menntmrn.? Ég vil einnig í þessu sambandi leyfa mér að benda á að bæði samtök foreldra og kennarafélaga hafa sent alþingismönnum og menntmrn. sérstakar athugasemdir út af fræðsluskrifstofunni. Ég bendi líka á að Skólastjórafélag Reykjavíkur sendi sérstakt bréf til allra þingmanna Reykjavíkur sem birtist 26. nóv. um þetta mál. Mér þætti vænt um ef hæstv. menntmrh. vildi greina frá því með hvaða hætti hann hyggst efla Fræðsluskrifstofu Reykjavíkur eða hvort hætta er á því að fræðsluskrifstofan, þrátt fyrir geigvænlegan félagslegan vanda hjá börnum í þessu byggðarlagi, verði fjárhagslega skorin niður líka. Ég vil þessu næst víkja að öðrum þætti sem snertir menntmrn. Það eru skólagjöld. Mér þætti vænt um ef hingað væri kvaddur hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður þingflokks Alþfl. Hann hefur núna að undanförnu verið dálítið í fjölmiðlum varðandi það að ekki verði lögð á skólagjöld. Sagt hefur verið frá því að Alþfl. að hluta til, Alþýðuflokkurinn R eins og ég hef kallað það, Alþýðuflokkur revólúsjóneranna muni aldrei samþykkja skólagjöld. Í haust skrifaði ég nokkrar greinar í blöð þar sem ég sýndi fram á að það er óheimilt að innheimta skólagjöld í rekstur. Það er óheimilt samkvæmt framhaldsskólalögum eins og þau eru. Hæstv. menntmrh. sagði þá við undirritaðan í fjölmiðlum: Hann á að lesa betur, þessi þingmaður. Ég tók auðvitað mark á ráðherranum og las betur og niðurstaðan er alveg skýr í þessum efnum. Menntmrh. taldi það ekki nóg heldur ákvað hann að skipa nefnd til að skoða málið ásamt fulltrúum Alþfl. Tveir menn voru í nefndinni. Þessi tveggja manna nefnd hefur núna skilað áliti. Hvað stendur í hennar áliti? Það stendur nákvæmlega það sama í hennar áliti og birtist í blaðagrein eftir undirritaðan 10.--15. sept. sl., nákvæmlega það sama svo að ráðuneytið hefði getað sparað sér þann lögfræðikostnaðinn. Niðurstaða sérfræðinganna er sú að ekki sé heimilt að innheimta skólagjöld í rekstur framhaldsskólanna. Það er alveg skýr niðurstaða. Hv. formaður þingflokks Alþfl. kemur hér í 80. sinn í fjölmiðlum og ber sér á brjóst og segir: Ég er engilhreinn, ég stoppa þetta. En það er engin tillaga um það hér. Hv. formaður fjárln. segir í ræðu sinni í gær, þar sem hann var að tala um Ásbjörn Jóakimsson m.a.: Það verður tekið á þessum málum við 3. umr. fjárlaga. Ég spyr: Hvernig? Hver talar fyrir ríkisstjórnina í þessu máli? Er það fjárlagafrv.? Hér eru skólagjöld. Er það hæstv. menntmrh. eða er það hv. þm. Össur Skarphéðinsson? Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í þessu máli? Ég segi: Ef niðurstaðan er sú að fella út skólagjöldin, vonandi er það þannig, með hvaða hætti á það að gerast? Verða framlög til skólanna aukin sem því nemur eða hvað? Ég skora á hv. formann þingflokks Alþfl. að gera skýra grein fyrir því hér með hvaða hætti er ætlunin að fara með skólagjaldamálið hér á næstunni? Af hverju er ekki tekið á því við 2. umr. fjárlaga? Af hverju liggur ekki fyrir nein brtt. frá honum eða Alþfl. R núna strax við 2. umr. fjárlaga? Hvernig stendur á því að maður fréttir ekkert af málinu en formaður þingflokks Alþfl. kemur hér í fjölmiðla, þenur sig og segir: Ég er góður, ég er dýrlegur, blessaður gimsteinn, ég ætla að bjarga þessu?

Þú ert eins og Ólafur Ragnar Grímsson.

Formaður þingflokksins er eitthvað pínulítið typpilsinna núna, blessaður, eitthvað svona pínulítið. En ég skora á hann að koma hingað og gera grein fyrir málinu. Ég er alveg viss um að sá hv. þm. sem formaðurinn nefndi hér er reiðubúinn til þess að veita honum lið í þessu efni og sömuleiðis undirritaður. Ég held að það sé hins vegar alveg nauðsynlegt að það komi fram við þessa umræðu hvernig Alþfl. hefur hugsað sér að afgreiða skólagjaldamálin. Það er í raun mjög nauðsynlegt en flókið að átta sig á því fyrir okkur sem þekkjum ekki til niðri í þingflokksherbergi Alþfl. og höfum ekki hugsað okkur að fara þangað. Aðrir væru hins vegar velkomnir upp í Hlaðbúð, eins og margoft hefur komið fram í þessum stól. Formaður Alþfl. kallaði formann þingflokks Alþfl. kommúnista í tilefni af því að hann barðist gegn skólagjöldum og segir svo í tímaritinu Mannlífi, sem ég vona að mér leyfist að nefna, virðulegi forseti, það er nú dálítið erfitt kannski.

Velkomið.

Ég hef leyfi forseta til að nefna Mannlíf, það er framför. Formaður Alþfl. segir í tímaritinu Mannlífi að enn eimi eftir af Alþb. í formanni þingflokks Alþfl. Það er alveg satt. Ég sé það á honum af og til. Það eru vissar rispur í honum sem mér þykir vænt um, því er ekki nokkur leið að neita. Ég ætla hins vegar að neita mér um að hæla honum mikið meira vegna þess að það gæti komið honum illa næst þegar hann mætir á fundi niðri í guðfræðideildinni, núverandi þingflokksherbergi Alþfl. Þar var áður guðfræðideild Háskólans --- til skýringar. Ég skora bæði á hæstv. menntmrh. og hv. formann þingflokks Alþfl. að gera grein fyrir þessu skólagjaldamáli hér.

Hv. þm. hefur óskað eftir því að gert verði hlé á fundinum meðan beðið er eftir að heilbrrh. komi og ég ætla að verða við þeirri ósk og geri stutt hlé á fundinum, ekki lengur en 10 mínútur og vona þá að hæstv. heilbrrh. verði kominn í hús.

--- Fundarhlé. Virðulegi forseti. Ég hafði í ræðu minni aðallega farið yfir málefni fatlaðra og lagt nokkrar spurningar fyrir félmrh. og varað við þeim hugmyndum sem þar eru um að skera niður þjónustu við fatlaða um mörg hundruð milljónir króna, flytja það verkefni yfir á vanmegna sveitarfélög og fullyrti að í rauninni væru menn þar að brjóta niður þjónustukerfi við fatlaða. Ég hef síðan hugsað mér að víkja nokkrum orðum að heilbr.- og trmrn. Ég verð að byrja á að taka undir það sem fram kom hjá hv. 2. þm. Austurl. fyrr í dag að í raun er nokkuð erfitt að átta sig á því hvaða tölur það eru sem þar liggja fyrir að því er það ráðuneyti varðar. Þar mun í fyrsta lagi vera um að ræða fjárlagafrv. sjálft þar sem gert var ráð fyrir tilteknum niðurskurði. Í öðru lagi breytingar á þeim niðurskurði samkvæmt bandormsfrumvarpinu. Í þriðja lagi breytingartillögur fjárln. og í fjórða lagi hugmyndir um flata lækkun ríkisútgjalda á árinu 1992. Ef við byrjum á því síðastnefnda mun vera gert ráð fyrir því að heilbr.- og trmrn. skeri niður til viðbótar við tillögur fjárln. hátt í 1 milljarð króna af rekstrarútgjöldum, fái síðan endurráðstafað, eins og það er kallað, 360 millj. kr. Þá standi eftir nettóskerðing á heilbrrn. upp á 560 millj. kr. Ég vil spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. hvernig hann hugsar sér að framkvæma þessa skerðingu, þessa flötu skerðingu á rekstrarútgjöldum heilbrrn. eða hvort þetta er einungis tala á tillögustigi sem ekkert verður gert með. Stendur heilbrrn. að þessari tillögu og hvaða þættir eru þar sem skera á niður til viðbótar við annan niðurskurð sem heilbrrn. er búið að taka á sig? Auðvitað er mjög sérkennilegt að standa svona að hlutum af hálfu ríkisstjórnarinnar, eins og hér er gert ráð fyrir að gera, ef niðurstaðan verður sú að heilbr.- og trmrh. geti að eigin geðþótta ráðstafað 360 millj. kr., ákveðið hvernig þeim fjármunum verður dælt út en nettóskerðingin á það ráðuneyti er 562 millj. kr. Nettóskerðing á heilbrrn. er 562 millj. kr. Auðvitað er algjörlega óeðlilegt að gera ráð fyrir því að þessir hlutir fari svona losaralega frá Alþingi því þá mætti í raun alveg eins segja að Alþingi gerði ekkert annað en að ákveða einhverja tugi milljarða til heilbrrh. og segja það samkvæmt ákvörðun heilbrrh. Punktur. Hérna er stigið skref inn á þá braut upp á hálfan milljarð eða svo. Ég er hræddur um að formaður fjárveitinganefndar, sem einu sinni var, Sighvatur Björgvinsson, einn af þingmönnum Vestfjarða, hafi í því hlutverki þótt nokkuð skrýtið ef gerð hefði verið tillaga um að láta einstaka ráðherra ráðstafa upp í hálfum milljarði fríhendis. Það er í raun og veru mjög sérkennileg staða og sérkennilega að verki staðið af hálfu ríkisstjórnarinnar ef þetta er rétt. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvernig hann hugsar sér að framkvæma þennan flata niðurskurð. Hvar er gert ráð fyrir því að hann komi niður? Hvaða sjúkrahús á að skera niður? Hvaða heilsugæslustöðvar eru það sem á að skera niður? Hvaða aðrir þættir eru það t.d. hjá lífeyristryggingunum, sjúkratryggingunum og slysatryggingunum sem á að skera niður? Þegar fjárlagafrv. var lagt fram á Alþingi í haust var gert ráð fyrir því að tilteknir þættir í heilbrrn. gætu sparað um 2 milljarða kr. Í greinargerð með frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum er farið yfir þetta. Þar er gert ráð fyrir því að þessir liðir gefi ekki 2.000 millj. kr. heldur 1.275 millj. kr. Með öðrum orðum, sá niðurskurður sem lagt var af stað með er ekki talinn standast heldur verði hann um 700 millj. kr. lægri en gert var ráð fyrir í upphafi. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er hann sammála greinargerð fjmrn., telur hann hana rétta í þessu efni? Það kemur til dæmis fram í greinargerð fjmrn. að ráðuneytið telur að sá niðurskurður sem ætlaður var á ýmsum þáttum heilsugæslunnar muni skila 795 millj. kr. samkvæmt fjárlagafrv. en samkvæmt núverandi gerð frv. 500 millj. kr. Ég vil spyrja hæstv. heilbrrh. að því, er hann sammála þessari tölu? Ég ræddi við aðstoðarmann heilbrrh. í gærkvöldi. Bersýnilegt var að hann var ekki klár á því hvernig þessar tölur stóðu og ég tel að það sé lágmarkskurteisi við Alþingi að þær tölur sem fram eru reiddar af ráðuneytunum, hvort sem það er heilbrrn. eða fjmrn., beri nokkurn veginn saman þannig að það sé nokkurn veginn það sama sem ráðherrar eru að bera fyrir þingið. Í greinargerð fjmrn. er líka farið nokkrum orðum um lyfjakostnað. Eins og kunnugt er hefur heilbrrh. hrósað sér af því að hafa breytt reglugerð um lyfjakostnað þannig að 800 millj. kr. muni sparast frá því sem áður hafi verið gert ráð fyrir á árinu 1992. Hann er búinn að þenja sig með það um alla fjölmiðla að hann hafi sparað 800 millj. kr. En hvað segir fjmrn.? Segir það 800 millj. kr.? Nei, fjmrn. segir að sú reynsla sem nú liggur fyrir af þegar orðnum breytingum bendi til þess að sparnaðurinn verði í reynd 400 millj. kr. Hvaða tala er rétt? Sú sem lögð var fram í fjárlagafrv. í haust, sú sem hæstv. heilbrrh. hefur verið með eða sú sem fjmrn. er með? En þetta er ekki eini ágreiningurinn sem kemur fram á milli þessara ráðuneyta. Grundvallarágreiningur er í útreikningi á forsendum ráðstafana í ríkisfjármálum. Það kemur t.d. fram að fjmrn. telur að sá sparnaður sem gert var ráð fyrir í tannlæknakostnaði náist ekki vegna ákvæðis til bráðabirgða sem er í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Orðrétt segir hér, með leyfi hæstv. forseta: ,,Að áliti fjármálaráðuneytis munu umræddar 150 millj. kr. ekki sparast nema fallið verði frá bráðabirgðaákvæði því sem er að finna aftast í frumvarpinu um ráðstafanir í ríkisfjármálum.`` Ég spyr hæstv. heilbr.- og trmrh.: Er það ætlun hans að halda við þetta ákvæði eða falla frá því? Ætlar hann að halda við þetta ákvæði? Hver er skoðun ríkisstjórnarinnar í þessu efni? Fjmrn. vill fella þetta ákvæði út, heilbrrn. vill hafa þetta ákvæði. Hver er skoðun ríkisstjórnarinnar? Hér skakkar litlum 150 millj. kr. í forsendum heilbrrn. annars vegar og fjmrn. hins vegar. Ég held að það sé ótvírætt að hæstv. heilbrrh. verður að svara því hver er ríkisstjórnin í málinu. Er það heilbrh. eða er það fjmrh.? Í þessari greinargerð fjmrn. sem ég er að rekja er niðurstaðan sú að sá sparnaður, sem í fjárlagafrv. var talinn vera upp á 2.000 millj. kr., verði 1.275 millj. kr. Hvor talan er rétt, hæstv. heilbrrh.? Ég tel að það sé útilokað að afgreiða fjárlagafrv. og heilbrigðismálin öðruvísi en menn hafi alveg á hreinu hvað þarna er verið að tala um. Eru það 2.000 millj. eða 1.300 millj. eða hvað er það sem ber á milli og hverjar eru skýringarnar á því? Ég vil þessu næst, virðulegi forseti, víkja að tillögum meiri hluta fjárln. um breytingar á fjárlagafrv. Þar er t.d. gert ráð fyrir því að nokkur breyting verði á útgjöldum vegna lyfjakostnaðar. Virðulegi forseti. Þannig háttar til að ég er að leggja hérna spurningar fyrir hæstv. heilbr.- og trmrh. Ég veit að hann er á heimsmælikvarða að vitsmunum og næmi. Hann á engan sinn líka að því leytinu til. En að hann geti tekið niður milli fimm og tíu spurningar um tölur rétt si svona og geti síðan skilað þeim öllum standandi í hliðarsal í viðræðum við embættismenn, það finnst mér satt að segja ganga kraftaverki næst. Ég mundi þá, ef það reynist vera svo, gera að tillögu minni að hann yrði útnefndur til Nóbelsverðlauna fyrir vitsmuni. Aldrei áður hefur spurst til þvílíks líms á einum heila. Ég óttast að hæstv. heilbrrh. sé ekkert að hlusta á það sem þingmaðurinn segir og telur sig sjálfsagt ekkert þurfa á því að halda. Það sem ég er að segja í stuttu máli er að öll tillögu- og talnamatreiðsla heilbrrn. í þessu efni sé vitlaus vegna þess að menn hafi í raun ekki vandað sig eins og þeir eiga að gera áður en þeir leggja mál sín fyrir Alþingi. Í tillögum meiri hluta fjárln. er t.d. gert ráð fyrir því, virðulegi forseti, að hækka framlag til Atvinnuleysistryggingasjóðs um 150 millj. kr. frá því sem gert var ráð fyrir í frv. Gott og vel. Hver eru rökin? Þau eru að talið er að atvinnuleysi verði meira á árinu 1992 en forsendur fjárlagafrv. gerðu ráð fyrir. Ég spyr hæstv. heilbrrh.: Með hversu miklu atvinnuleysi er reiknað í forsendum meiri hluta fjárln.? Á hverju byggist sú tillaga sem hér er flutt, að hækka framlagið í Atvinnuleysistryggingasjóð um 150 millj. kr.? Ég vil einnig í sambandi við breytingartillögu meiri hluta fjárln. minna sérstaklega á Hollustuvernd ríkisins. Það á að hækka sértekjur hjá henni á næsta ári um 10 millj. kr. Áður var búið að skera niður framlög til Hollustuverndarinnar verulega. Þetta er ein okkar mikilvægasta stofnun að því er varðar ýmsa þjónustu í landinu. Hvaða rök eru fyrir því að ætla að það hægt sé að skera Hollustuvernd ríkisins niður með þessum hætti? Hvaða rök eru fyrir því? Engin slík rök hafa komið fram, ekki frá formanni fjárln. eða neinum öðrum fulltrúa stjórnarliðsins hér. Í tillögum meiri hlutans er gert ráð fyrir því að breyta álagshlutfalli á launum á öllum spítölum í landinu. Engin rök hafa komið fram fyrir því af hverju þetta er gert. Ég tel að það sé ekki nokkur vafi á því að það verði að breyta álagshlutfallinu. En hvaða tölur eru á bak við þessa breytingu á álagshlutfallinu? Engar upplýsingar hafa komið fram um það við þessar umræður og þess vegna nauðsynlegt að fá upplýsingar um það. Ég vil enn fremur spyrja vegna breytingartillögu meiri hlutans við lið 409 í heilbrrn., þar sem um er að ræða hjúkrunarheimilið Skjól. Þar er gert ráð fyrir hækkun á framlögum til þess um 17 millj. kr. vegna sambýlis við Alzheimer-sjúklinga. Nú vitum við að þannig háttar til í Skjóli að þar hefur verið tilbúin dagdeild fyrir aldraða í mörg missiri. Ég sé ekki að gert sé ráð fyrir því að sú dagdeild fari af stað á næsta ári. Ég vil spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh.: Gerir heilbrrn. ráð fyrir því að dagdeildin í Skjóli verði áfram lokuð og hún bíði áfram tilbúin eftir því að taka við fólki sem ekki kemur þangað inn á næsta ári? Er það svo að engin ný starfsemi í þágu aldraðra komi inn í fjárlög ársins 1992, engin ný starfsemi, nema þessar 17 millj. sem eiga að ganga til sérstakrar þjónustu við Alzheimer-sjúklinga í Skjóli? Hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur haldið um það talsverðar ræður að nú þurfi aldraðir að hafa forgang og hann hefur reynt að rökstyðja mál sitt t.d. að því er varðar St. Jósefsspítalann með því að aldraðir eigi að hafa forgang. Hann hefur reynt að rökstyðja mál sitt varðandi Landakot líka með því að aldraðir eigi að hafa forgang. Hvar birtist forgangur aldraðra í þessu fjárlagafrv. eða tillögum hæstv. heilbrrh.? Er ekki málið augljóslega þannig að á árinu 1992 verði um það að ræða að fleiri en ein og jafnvel fleiri en tvær deildir sem ella væru fyrir aldraða muni standa auðar af því að engin viðbótarfjárveiting fæst og vegna þess að það er ætlunin að skera niður framlög til spítala upp á 562 millj. kr. nettó eftir allan þann niðurskurð annan sem hér er verið að tala um? Það er bersýnilegt að ummæli hæstv. heilbr.- og trmrh. um það að aldraðir eigi að hafa forgang eru markleysa. Það er ekkert gert til þess að taka sérstaklega á málefnum aldraðra, ekkert. Ég vil loks, í sambandi við sjálft fjárlagafrv., inna hæstv. heilbrrh. eftir því hvort gert er ráð fyrir því í þeirri reglugerð sem hann gaf út á föstudaginn var að taka gjöld af ungbarnaeftirliti og mæðravernd. Alveg er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra svari því hvort í þessari reglugerð sé gert er ráð fyrir því að taka gjald af ungbarnaeftirliti og mæðravernd og þær upplýsingar þurfa að koma fram hér. Einnig er nauðsynlegt að það komi fram við þessa umræðu, virðulegi forseti, hvort hæstv. félmrh. hefur kynnt sér hvað það þýðir fyrir fatlaða í þessu landi að lagt verður gjald á alla þá sem heimsækja heilsugæslustöðvar á Íslandi. Hefur hæstv. félmrh. kannað það mál sérstaklega? Er hún með upplýsingar um það hvernig þessi sérstaka gjaldtaka á heilsugæslustöðvum kemur við fatlaða til viðbótar við það að taka á 400 millj. af þjónustu við fatlaða og flytja yfir á sveitarfélögin? Það er lögbrot. Þá er verið að skattleggja þetta fólk sérstaklega undir forustu ríkisstjórnar sem Alþfl. á aðild að. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að hæstv. félmrh. svari því hvað hún telur að kostnaðurinn við heilsugæslu fyrir fatlaða aukist við þær breytingar sem hér er verið að tala um. Það hefur að vísu einnig í sambandi við málaflokkinn aldraðir flogið fyrir að ætlunin sé að taka upp sérstakt sveitargjald á aldraða á stofnunum. Ég hef heyrt í fréttum að uppi séu hugmyndir um að sveitarfélög eigi að borga ákveðna upphæð á sólarhring fyrir hvern mann sem vistaður er utan viðkomandi sveitarfélags. Er það rétt að uppi séu tillögur um það af hálfu Alþfl., sem beitti sér fyrir alþýðutryggingunum á sínum tíma, að taka upp hreppaflutninga og uppboðskerfi á nýjan leik, að það sé ætlunin að leggja sérstök gjöld á gamalt fólk sem vistast á stofnunum utan sinnar heimabyggðar? Það mundi t.d. þýða, svo ég nefni dæmi, að vegna aldraðra Reykvíkinga sem búa allmargir í Kumbaravogi mundi sveitarfélagið greiða fjármuni. Ég er þá ekki að segja að það væri ofverkið Reykjavíkur að leysa það verkefni. Hitt er alveg ljóst að þarna væri verið að kippa hugmyndalegum grundvelli undan alþýðutryggingunum á Íslandi sem byggjast á því að menn eiga rétt á tiltekinni þjónustu og að ekki sé spurt að því fyrst: Hvaðan ertu og hvernig lítur veskið þitt út? --- áður en menn fá þá þjónustu sem veitt er. Ég hef, virðulegi forseti, lagt allmargar spurningar fyrir hæstv. heilbr.- og trmrh. og sömuleiðis hæstv. félmrh. Ég hef spurt um hinn almenna niðurskurð sem þarna á að framkvæma. Ég hef spurt um það hvernig stendur á því að upplýsingum heilbrn. og fjmrn. ber ekki saman þannig að það skakkar mörg hundruð milljónum króna. Ég hef einnig lagt fram viðamiklar spurningar til félmrh. varðandi málefni fatlaðra þar sem gert er ráð fyrir því að leggja niður á vegum ríkisins dagvistun fatlaðra, verndaða vinnustaði, leikfangasöfn, sumardvöl, atvinnuleit, skammtímavistun, endurhæfingu. Það hefur komið fram að hér er verið að velta yfir á sveitarfélögin 350--400 millj. kr., en ég segi: Það segir í raun ekki alla söguna af því að sveitarfélögin mörg eru vanmegna og ráða ekki við þetta verkefni. Bæði vanmegna fjárhagslega og ekki síður faglega. Það er kannski rétt í leiðinni að spyrja hæstv. félmrh.: Hvar eru tillögurnar til tekjujöfnunar sem ríkisstjórnin samþykkti að teknar yrðu inn og voru forsendan fyrir því að hún styddi fjárlagafrv. í haust? Hvar eru þær tillögur? Ég sé þær ekki. Ég sé hins vegar allt annað. Það er verið að flytja fjármuni frá fötluðum, frá öldruðum, frá sjúkum í þessu þjóðfélagi. Það er það sem er verið að gera. Það er því þveröfugt við það sem hæstv. félmrh. hélt fram þegar fjárlagafrv. var afgreitt í haust. Ég hef einnig, virðulegi forseti, beint nokkrum spurningum til hæstv. menntmrh. og ætla út af fyrir sig ekki að fara yfir þær sem lúta sérstaklega að niðurskurði í skólunum þar sem ég tel að menn séu að skera niður 600--700 kennarastöður á næsta hausti. Ég ætla ekki heldur að fara ítarlega út í skólagjöldin þar sem ég lagði spurningar fyrir formann þingflokks Alþfl. og spurði hann af hverju ekki væri gert ráð fyrir að fella skólagjöldin út. Ég hefði einnig getað hugsað mér að ræða við hæstv. menntmrh. um sérstaka þætti menningarstarfseminnar, einkum og sér í lagi leiklistina, og minni þar á ályktun leiklistarráðs frá fundi sem haldinn var 9. des. sl. Þar kemur fram að það er ljóst að Þjóðleikhúsið stendur frammi fyrir mjög verulegum vandræðum. Ég ætla hins vegar ekki að fara út í þau mál frekar vegna þess, og ég segi alveg eins og er, að ég tel að sú atlaga að fötluðum sem virðist vera í uppsiglingu sé eitt það ljótasta sem ég hef séð frá hæstv. núv. ríkisstjórn og er þá langt til jafnað. Ég ætla hins vegar að ljúka máli mínu með því, virðulegi forseti, að spyrja hæstv. félmrh. um ríkisábyrgð á launum við gjaldþrot. Fram kom í ummælum hæstv. forsrh. í fjölmiðlum fyrir nokkrum dögum að gert var ráð fyrir því eða menn búa sig undir að svo geti farið að ríkisstjórnin verði að slaka nokkuð til í þeim efnum áður en frá kjarasamningum er gengið eða í tengslum við kjarasamninga. Ég vil spyrja hæstv. félmrh. hvort gert er ráð fyrir því að kaflinn um ríkisábyrgð á launum við gjaldþrot sem er í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum sé nægileg lagabreyting eða hvort ætlunin er að breyta lögum enn frekar. Ég vil enn fremur, að lokum, úr því ég er að nefna lagabreytingar spyrja að því hvort það er ætlun félmrh. að halda áfram endurskoðun á lögunum um málefni fatlaðra sem hafin var. Ég vil spyrja hvernig henni miðar og hvort það er rétt sem heyrst hefur að Sjálfstfl. hafi sett fótinn fyrir þá endurskoðun sem farin var af stað og hæstv. félmrh. hafi tekið ákvörðun um að gefast upp fyrir Sjálfstfl. í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Hér hefur nokkuð verið til umræðu nú við 2. umr. fjárlaga málefni fatlaðra og hlutur sveitarfélaganna við fjárlagagerðina. Ég vil vekja athygli á því að í þeim brtt. sem nú hafa verið lagðar fram við 2. umr. fjárlaga er engin tillaga til lækkunar á því framlagi sem fer í málefni fatlaðra. Þvert á móti hækka framlögin vegna vistunar geðfatlaðra um 35 millj. kr. og framlag til Sólheima hækkar um 4 1 / 2 millj. kr. Ég vek einnig athygli á því að 700 millj. kr. áformuð þátttaka sveitarfélaga til að tryggja stöðugleika og atvinnuöryggi og ná niður fjármagnskostnaði atvinnulífs einstaklinga og sveitarfélaga er heldur ekki inni nú við 2. umr. fjárlaga. Af hverju ekki? Vegna þess að ríkisstjórnin vildi fá tækifæri til að ræða við sveitarfélögin og heyra hvernig sveitarfélögin teldu að þau best gætu staðið að og lagt sitt af mörkum til að tryggja hér stöðugleika og áframhaldandi þjóðarsátt. Það er hagur sveitarfélaganna ekki síður en annarra í þjóðfélaginu að skapaðar séu forsendur fyrir áframhaldandi þjóðarsátt. Ég get nefnt sem dæmi að sveitarfélögin hafa grætt 1.000 millj. á þjóðarsáttinni. Sveitarfélögin hafa mikinn vaxtakostnað af sínum skuldbindingum. Sem dæmi má taka að skuldir sveitarsjóðanna eru nú liðlega 13 milljarðar kr. og hvert prósentustig sem við getum náð niður í vöxtum þýðir 134 millj. kr. lægri greiðslubyrði hjá sveitarfélögunum. Þess vegna er það hagur sveitarfélaganna að þau leggi einnig sitt af mörkum til þess að tryggja áframhaldandi stöðugleika á næsta ári. Á síðustu dögum hafa farið fram viðræður við sveitarfélögin um það hvernig þau gætu tekið þátt í að ná þeim stöðugleika sem við viljum sjá. Og aðrar leiðir hafa verið ræddar. Líklegt er á þessari stundu að niðurstaðan verði önnur en þingmenn eyða löngum tíma í að gagnrýna. Ég vil aðeins ræða hér fjármál sveitarfélaganna. Ég held að öllum sé ljóst að ávinningur sveitarfélaganna af verkaskiptingunni og breyttum lögum um tekjustofna og betra efnahagsumhverfi sé verulegur. Ég get sett fram tölur máli mínu til stuðnings. Tekjuafgangur hjá sveitarfélögunum hækkaði milli áranna 1989 og 1990 úr 4,2 milljörðum kr. í 6,8 milljarða kr. Fjárfestingar jukust þó á sama tíma úr 6,4 milljörðum kr. í 7,2 milljarða kr. Þrátt fyrir þessa auknu fjárfestingu sveitarfélaganna var halli hjá sveitarfélögunum á árinu 1990 400 millj. kr. í stað 2,1 milljarðs kr. á árinu 1989. Þessar tölur sem Þjóðhagsstofnun hefur sett fram sýna okkur ávinning sveitarfélaganna af verkaskiptamálunum, af breyttum lögum um tekjustofna og betra efnahagsumhverfi upp á 2 milljarða kr. Einnig vil ég nefna að þær breytingar sem urðu með staðgreiðslunni skiluðu sveitarfélögunum líka ávinningi. Sveitarfélögin fá útsvar af hverri krónu en áður var hluti launatekna undanþeginn útsvari. Eftir staðgeiðsluna skila útsvarstekjurnar sér alveg til sveitarfélaganna en skilin voru áður á bilinu 75--90%, og ríkið tekur nú á sig öll vanskil í staðgreiðslu einstaklinga. Þetta eru þær breytingar sem orðið hafa á því umhverfi sem sveitarstjórnir starfa í. Vissulega er það svo að ekki er unnt að ræða um öll sveitarfélög sem eitt sveitarfélag vegna þess að þau hafa mismunandi fjárhagslega getu og staða þeirra er mjög misjöfn. Þetta sem ég hef verið að lýsa er samt heildarávinningur sveitarfélaganna milli áranna 1989 og 1990. Ég dreg þetta fram vegna þess að mér finnst hafa komið fram í umræðunni að sveitarfélögin séu ekki í stakk búin að taka þátt í því ásamt öðrum að innleiða hér nýja þjóðarsátt. Ef það á að takast verða allir aðilar, ríkið, einstaklingar, fyrirtæki og sveitarfélög að taka á sameiginlega. Og sveitarfélögin geta ekki verið undanskilin í því átaki. Spurningin er hvaða leiðir á að fara til þess að það komi sem best út fyrir sveitarfélögin, en ekki verður undan því vikist að sveitarfélögin taki einnig þátt í þessu átaki. Fatlaðir hafa verið nefndir hér sérstaklega, einkum af síðasta ræðumanni. Ég hef nefnt það áður að verið væri að skoða aðrar leiðir en verið hafa í umræðunni. Og líklegt er að engar breytingar verði gerðar á tilfærslu verkefna í málaflokknum fatlaðir milli ríkis og sveitarfélaga. Öruggt er þó að engin tilfærsla verður á verkefnum í málaflokknum fatlaðir frá ríki til sveitarfélaga án undangengis samráðs við samtök fatlaðra um framkvæmd á henni. Ég vil einnig nefna hér að það er mjög eðlileg þróun að sveitarfélögin taki að sér þennan málaflokk. Þróunin á hinum Norðurlöndum síðasta áratuginn hefur verið sú að flytja verkefni á þessu sviði frá ríki og ömtum til sveitarfélaganna. Í Noregi var þessi málaflokkur t.d. færður alfarið til sveitarfélaganna um síðustu áramót. Rökin eru fyrst og fremst að í kjölfar aukinnar áherslu á stoðþjónustu í stað stofnana er mikilvægt að framkvæmd þjónustunnar sé í eins mikilli nálægð við þá sem hennar eiga að njóta og kostur er. Undanfarin missiri hefur þeim viðhorfum vaxið mjög ásmegin að tímabært sé að stíga skref í þessa veru hér á landi og heildarsamtök fatlaðra hafa ályktað um það efni. Benda má jafnframt á að þetta sjónarmið kemur mjög sterklega fram í því frv. að nýjum lögum um málefni fatlaðra sem er til umfjöllunar nú og er væntanlegt inn í þingið fljótlega.

Má ég spyrja ráðherrann að því hvað muni koma fljótlega?

Frv. um málefni fatlaðra. Ég hygg að það sé einnig skoðun sveitarfélaganna og Sambands íslenskra sveitarfélaga að þessi málaflokkur fari yfir til sveitarfélaganna og það sé sú þróun sem koma skal. Og af því að hv. þm. Svavar Gestsson spurði um það hvort frv. um málefni fatlaðra væri fast í þingflokki Sjálfstfl. og hvort ég væri að gefast upp við það verkefni, þá er svarið við því að þingflokkur Sjálfstfl. hefur í mjög stuttan tíma haft þetta frv. til umfjöllunar, sennilega um 1--2 vikur. Tel ég ekkert óeðlilegt að það sé skoðað á þeim tíma í þingflokki Sjálfstfl. og minni þingmenn jafnframt á að það voru ófá mál sem ég var með í síðustu ríkisstjórn sem tóku ekki vikur að fá umfjöllun í þingflokki Alþb. heldur marga mánuði. Og ég hef ekki gefist upp við þetta verkefni. Þetta frv. verður lagt fram. Satt að segja finnst mér sá málatilbúnaður sem settur er fram nokkuð sérstæður. Ef sveitarfélögin fái verkefni í málaflokknum fatlaðir, verði stofnunum fatlaðra lokað og þjónustan muni minnka. Ég hef þann metnað fyrir hönd sveitarfélagnna í landinu að þau leggi allt kapp á að búa vel að þjónustu við fatlaða. Ég tel það vanvirðu við sveitarfélögin í landinu að stilla málum þannig upp að ef sveitarfélögin endurskoði einhverja þætti í sinni starfsemi, vegna þeirra aðstæðna sem við búum við í þjóðfélaginu, þá þurfi þeir að láta það fyrst bitna á fötluðum. Ég tel það vanvirðu við sveitarfélögin í landinu að setja málin fram með slíkum hætti.  Varðandi ríkisábyrgð á launum sem hér var spurt um, þá hefur komið fram hugmynd eða tillaga sem kynnt var við 1. umr. um ráðstafanir í ríkisfjármálum varðandi ríkisábyrgð á launum. Ég hygg að sú tillaga sé til skoðunar í þeirri nefnd sem um málið fjallar og muni verða skoðuð sérstaklega milli 2. og 3. umr. Um er að ræða breytingu á ákvæðunum sem snerta ríkisábyrgð á launum sem kveður á um að skipa eigi sjóðstjórn, en í henni eigi sæti aðilar vinnumarkaðarins. Sjóðstjórninni verði veitt heimild til lántöku ef það gjald sem heimilt er að leggja á hrekkur ekki til. Gjaldið yrði 374 millj. kr. ef það verður lagt á að fullu. Lánið yrði svo endurgreitt með aukagjaldi í byrjun næsta almanaksárs. Einnig kom fram í þessari hugmynd að inn í frv. yrði bætt ákvæði sem mundi kveða á um lágmarksréttindi launafólks, en að öðru leyti væri sjóðstjórninni í sjálfsvald sett að gera tillögur um hvernig þessum málum yrði háttað. Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um það sem komið hefur fram í þessari umræðu. Ég vil ítreka það, virðulegi forseti, að í þeim brtt. sem verið er að fjalla um við 2. umr. eru ekki settar auknar álögur á sveitarfélögin hvað varðar fatlaða umfram það sem fjallað var um við 1. umr. Þvert á móti eru framlög þar aukin um tæplega 40 millj. kr. Einnig vil ég nefna það vegna þess að hv. þm. Svavar Gestsson hefur áhyggjur af því að verið sé að færa verkefni á sveitarfélögin að þegar sami hv. þm. var ráðherra, hafði hann ekki áhyggjur af því þegar verið var að leggja stórauknar álögur á sveitarfélögin með grunnskólalögum og lögum um leikskóla. Vafðist þá ekki fyrir hv. þm. Svavari Gestssyni að knýja í gegn grunnskólalögin og leikskólalögin sem fela í sér hátt í 2 milljarða kr. árleg útgjöld á sveitarfélögin. Hv. þm. gæti líka svarað hér einni samviskuspurningu. Voru aldrei uppi áform í síðustu ríkisstjórn um að skerða tekjur sveitarfélaga eða færa til þeirra verkefni án tekna á móti til að ná endum saman við fjárlagagerðina? Ég vildi líka segja það, hv. þm., að ég vildi að ég hefði átt stuðning hv. þm. Svavars Gestssonar í síðustu ríkisstjórn þegar þáv. fjmrh. Ólafur Ragnar Grímsson var með niðurskurðaráform í málefnum fatlaðra. Eitt orð er unnt að nota um málflutning þingmannsins vegna málefna fatlaðra: Hræsni.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að svara því orði sem hæstv. félmrh. í sárri reiði sinni og vanmætti varpaði á mig hér í lok ræðu sinnar. Ég veit að hún þekkir það hvernig ég hef unnið að þessum málum og það þekkja líka þúsundir þeirra einstaklinga sem hér um ræðir. Í ræðu minni var ég ekki að halda uppi neinum varnarkerfum, varnarávörpum og varnarhljóðum fyrir sveitarfélögin. Ég var að halda uppi varnarræðu fyrir málefnum fatlaðra. Það er munur á fötluðum og sveitarfélögum. Það er munur á manni og stofnun. Maður hefur tilfinningar. Hæstv. núv. félmrh. lagði til við ríkisstjórnina að þjónustukerfi fatlaðra yrði brotið á bak aftur með því að flytja verkefni upp á 400 millj. kr. frá ríkinu og út úr þessu þjónustukerfi. Hæstv. félmrh. hefur nú ákveðið að bakka. En tillagan var slæm, hún er hættumerki. Hún sýnir að núv. hæstv. félmrh. er því miður á villigötum. Það er því miður nauðsynlegt að vera á vakt gagnvart henni og tillögum hennar þegar kemur að málefnum fatlaðra. Sú vakt verður staðin af okkar hálfu.

Hæstv. forseti. Auðvitað má ræða lengi um þessi mál og það mun ég gera seinna. En í andsvari liggur að spyrja hæstv. ráðherra um meginatriði máls og satt að segja var óvenjulegt að hlusta á þessa ræðu, einkum þar sem hæstv. félmrh. á í hlut. Sú var tíðin að hún talaði á annan veg um málefni fatlaðra og fjárlög. Ég vil spyrja hana vegna þess að ég þoli ekki að heyra fólk segja eitt í dag og annað á morgun. Hæstv. ráðherra segir að nýtt frv. sé á leiðinni um málefni fatlaðra þar sem ætlunin er að flytja meiri álögur yfir á sveitarfélögin. Spurning mín til hæstv. ráðherra er því þessi: Hvers vegna sneri hún sér þá til ríkisins þegar hún flutti tillöguna í fyrsta skipti? Hún er jú upphafsmaður að Framkvæmdasjóði fatlaðra sem þá hét Framkvæmdasjóður öryrkja, minnir mig. Þá datt hæstv. ráðherra auðvitað ekki í hug að ætlast til þess að lítil og fátæk sveitarfélög gætu séð fyrir þessum framkvæmdum. Ég spyr: Hvers vegna í ósköpunum hefur hæstv. ráðherra skipt um skoðun á þessum tíu árum um að nú sé allt í lagi að fela sveitarstjórnunum að annast þessi mál? Hún minntist einnig á að þær álögur sem hæstv. fyrrv. félmrh. lagði á sveitarfélögin og talaði um að það hefði verið nóg, en samt sem áður hyggst hún nú enn bæta við þær álögur. Allur þessi málflutningur er ekki raunhæfur og ekki bjóðandi hv. Alþingi. Sem sagt, megininntak máls míns er þetta: Hvað hefur gerst á tíu árum sem hefur gjörbreytt því viðhorfi hæstv. félmrh. að ríkið skuli ekki annast málefni fatlaðra heldur sveitarfélög?

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi held ég að hv. þm. hafi misskilið mitt mál. Ég var ekki að tala um álögur síðustu ríkisstjórnar á sveitarfélögin, ég var að spyrja að því eingöngu hvort aldrei hefðu verið uppi hugmyndir í síðustu ríkisstjórn um að flytja verkefni yfir á sveitarfélögin eða láta þau taka þátt í þeim úrlausnum sem sú ríkisstjórn stóð að vegna fjárlaga. Í annan stað, hvað hefur breyst á sl. tíu árum? Þetta er þróunin og hefur verið alls staðar að miklu eðlilegra sé að þessi verkefni séu hjá sveitarfélögunum. Það standi nær sveitarfélögunum að annast þennan málaflokk. 

Virðulegi forseti. Hæstv. félmrh. staðhæfir í ræðu sinni að málefnum fatlaðra sé vel fyrir komið í fjárlagafrv. eftir væntanlegar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar. Ég vil benda á það að í fjárlagafrv. eru 60 nýjar stöður vegna fatlaðra en niðurskurður rekstrarviðfangsefna og launa um 6,7% bitnar auðvitað á þessum málaflokki. Síðan stendur í minnisblaði frá fjmrh. til ríkisstjórnarinnar 3. des. að allar nýráðningar verði stöðvaðar. Ef þetta er ekki niðurskurður er merking þess orðs öðruvísi en í minni orðabók. Síðan er gott að heyra að undanhaldið er byrjað, en ég vil mótmæla því að samráð hafi verið haft við sveitarfélögin um þessi mál. Hér stendur í yfirlýsingu stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga síðan í gær, 11. des., með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin hefur nú einhliða og án alls samráðs við sveitarfélögin og samtök þeirra lagt fram tillögur um breytingar á tveimur veigamestu tekjustofnum sveitarfélaga, útsvari og Jöfnunarsjóði sveitarfélaga.`` Síðan segir: ,,Ekkert samráð hefur verið haft við forsvarsmenn sveitarfélaganna né við Samband ísl. sveitarfélaga um þær tillögur sem ríkisstjórnin hefur nú lagt fram.`` En nú á að fara að tala við menn eftir á og undanhaldið er byrjað og það er þó gott að sjá það að okkar málflutningur hefur þó borið einhvern árangur.

Virðulegi forseti. Undanhaldið er ekki byrjað eins og hv. þm. sagði áðan. Það var ætlunin að taka upp viðræður við forsvarsmenn Sambands sveitarfélaga um þessi mál og hvaða leiðir þeir sæju fyrir sér að hægt væri að fara til þess að sveitarfélögin tækju einnig þátt í því að skapa hér forsendur fyrir þjóðarsátt. Þess vegna eru engar brtt. hér við 2. umr. málsins. Við erum að nýta tímann og höfum átt nokkra fundi með Sambandi sveitarfélaga um þessi mál og eins og ég sagði áðan: Það verða engin verkefni færð frá ríki til sveitarfélaga í málaflokkum fatlaðra nema að undangengnu samráði við Samtök fatlaðra. En eins og ég sagði þá er staðan sú núna að allar líkur eru á því að ekki verði farnar þær leiðir sem hafa verið uppi í umræðunni.

Virðulegi forseti. Það er ekkert undanhald byrjað, segir hæstv. félmrh. en ræða hæstv. félmrh. staðfesti að undanhaldið er byrjað. Það verða engir málaflokkar færðir nema með samráði. Auðvitað er þetta árangur af viðbrögðunum í þjóðfélaginu og það er mjög athyglisvert að fá það fram hér við þessa umræðu að hæstv. ráðherrar eru þó farnir að hrökkva til baka og veitir ekki af að bregðast hart við.

Virðulegi forseti. Mér þykir rétt að segja nokkur orð vegna fullyrðinga og upplýsinga hæstv. félmrh. um fjárhag sveitarfélaga og hag þeirra af verkaskiptalögunum og þjóðarsáttinni. Það var að því stefnt með verkaskiptalögunum að bæta hag sveitarfélaga. Á þeim tíma var staðan þannig að 9 af 30 kaupstöðum landsins höfðu ekki rekstrartekjur fyrir rekstrarútgjöldum. Þannig var það beinlínis markmið þessara aðgerða að bæta stöðu sveitarfélaganna og gera þeim kleift að sinna sínu hlutverki. Með þessum aðgerðum sem hér hafa verið boðaðar er verið að leggja á sveitarfélögin eða taka af tekjum fyrir samtals um 1.100 millj. kr. og það er býsna hart að taka allan ávinningin af þeim á sama tíma og býsna mörg sveitarfélög á landsbyggðinni, einkum í sjávarplássum, verða að leggja tugi og hundruð milljóna í atvinnufyrirtæki í vetur. Með hvaða peningum eiga þau að borga þær skuldir, virðulegur forseti?

Virðulegur forseti. Það var næsta átakanlegt að hlýða á hæstv. félmrh. áðan. Það er alveg ljóst að samviskan er eitthvað farin að rumska hjá hæstv. ráðherra miðað við þær tilfinningar sem komu fram í hennar máli. Mér finnst hins vegar ekki nóg að hæstv. ráðherra komi hér og segi: Ég er að falla frá þeim tillögum sem ég hef gert í málefnum fatlaðra, það eru aðrar tillögur sem eru komnar til skoðunar. Ég geri kröfu til þess, virðulegur forseti, að hæstv. ráðherra upplýsi það hér við umræðuna hverjar þær tillögur eru sem nú eru til umræðu. Eigum við að ræða hér um fjárlög við 2. umr. og ráðherrarnir eru á hlaupum frá eigin tillögum án þess að upplýsa þingið um það hvað það er sem þeir eru að leggja til? Ráðherrar sem hafa í raun brotið lög, virðulegur forseti, í sambandi við skyldugt samráð við sveitarfélögin í landinu. En þeir eiga líka skyldur við þingið og þess vegna bið ég hæstv. félmrh. um að koma hér upp í stólinn og upplýsa okkur um í hverju undanhald hans er fólgið frá fyrri tillögum. Hvað það er sem ráðherrann er nú að leggja til til þess að hafa af sveitarfélögunum þann hlut sem leiðréttur var að nokkru með breytingu á verkaskiptingalögunum fyrir nokkrum árum?

Virðulegi forseti. Ég tel það ekki vænlegt til þess að ná niðurstöðu í þessu máli að fara að upplýsa hér ýmsar leiðir sem eru til skoðunar með Sambandi sveitarfélaga og sveitarfélögunum um niðurstöðu í þessu máli. Eins og ég sagði, það eru ýmsar leiðir sem menn eru að skoða. Við höfum átt fundi með Sambandi sveitarfélaga og munum halda því áfram og það mun væntanlega skýrast fljótlega hvaða leiðir verða farnar í því máli.

Virðulegur forseti. Það er afar fróðlegt að heyra viðbrögð hæstv. ráðherra í sambandi við óskir um að fá upplýsingar um í hverju tillögur ráðherrans eru fólgnar. Hverjir eru það sem næst á að leggjast á þegar hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherra fellur frá því að færa málefni fatlaðra yfir á sveitarfélögin? Eru það kannski aldraðir sem eiga næst að verða fyrir barðinu á tillögum ríkisstjórnarinnar? Ég geri kröfur til þess að hæstv. ráðherra greini þinginu frá því hér við 2. umr. málsins um hvað er verið að ræða, því þó það sé gott og gilt að rætt sé við sveitarfélögin í landinu þá er það þó Alþingi sem á að taka ákvarðanir um mál. Ég held að það væri vænlegra fyrir hæstv. ríkisstjórn ef hún ætlar að koma fjárlögum ríkisins fram hér fyrir hátíðar, fyrir lok þessarar viku, eins og starfsáætlun þingsins gerir ráð fyrir, að koma hér og byrja að upplýsa um það í hverju undanhaldið er fólgið og hverjir það eru sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að leggjast á næst eftir að hún fellur frá því að taka á málefnum fatlaðra eins og kynnt hafði verið.

Hæstv. forseti. Þessi umræða er að verða með hreinum eindæmum. Við erum hér í 2. umr. um fjárlög og á morgun er boðaður fundur í sameinaðri fjárln. Að þessu sinni fær stjórnarandstaðan að vera viðstödd. Ég hlýt að beina máli mínu til hæstv. forseta og spyrja hana hvort henni finnist við hæfi að hér sé verið að ræða um að nú sé hætt við ýmsar hugmyndir sem uppi voru um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, en ekki látið uppi hverjar aðrar ráðstafanir séu fram undan eða á borðum hæstv. ríkisstjórnar. Ég spyr og bendi um leið á að í dag er 12. des. Samkvæmt nýjum þingskapalögum skal 3. umr. fjárlaga hefjast eigi síðar en 15. des. Það er auðvitað lýðum ljóst að sú umræða hefst ekkert 15. des. og ég kann engin önnur ráð við því en að nauðsynlegt hljóti að vera að breyta þingskapalögum ef það tekst ekki. Nú kynnu mestu lögfræðingar á hv. Alþingi að kunna einhverjar leiðir, ég fæ ekki séð þær. Ég held þess vegna að við, sem höfum verið kjörin til að sitja í fjárln. Alþingis, eigum rétt á því að vita hvað okkur er ætlað að gera næstu daga. Okkur kynni að langa til að vita hvar á að taka það fé sem við eigum að útdeila og mætti auðvitað nefna ótal dæmi um það þar sem allt stangast á, það sem við heyrum í fréttum, það sem við sjáum í brtt. meiri hluta fjárln. o.s.frv. Ég hlýt að biðja hæstv. forseta að upplýsa þingið um hvenær þessu gríni eigi að ljúka svo hægt sé að hefjast handa um að vinna að fjárlagagerð. Það hefur ekkert verið gert hingað til. Það vita allir þeir hv. þm. sem í fjárln. sitja. Ég vil einnig spyrja: Hvenær er hugsunin að við ljúkum þingstörfum fyrir jól? Og ef við ljúkum ekki fjárlagagerð fyrir jól, hvenær er þá hugsað að kalla okkur saman eftir jól? Það er ekki hægt að sitja svona í lausu lofti viku eftir viku, slíkt er ekki hægt að bjóða hv. Alþingi. Ég held að það hljóti að vera komið að hæstv. forseta að upplýsa okkur um hvað menn séu að hugsa í hæstv. ríkisstjórn og hv. forsætisnefnd.

Vegna þessara orða hv. 14. þm. Reykv. vill forseti upplýsa um að það hafa verið samráðsfundir daglega og fleiri en einn á dag milli þingflokksformanna og forseta þingsins um þingstörfin, eins og held ég að sé óhætt að segja að venja sé þegar komið er fram á þennan tíma í þingstörfum og nálgast lok áður en jólahlé hefst. Ég held að allir hv. þm. séu meðvitaðir um að það byggist á hvernig okkur gengur að vinna hér að þingstörfum, bæði í nefndum og á þingfundum, hversu hratt málin komast áfram. Öðruvísi getur forseti ekki svarað því. Varðandi það hvernig vinnan fer fram í fjárln. verður forseti að vísa til fjárlaganefndarmanna sjálfra. Væntanlega ræða þeir um þau mál sem snýr að þeirri nefnd sem hv. þm. nefndi hér áðan.

Hæstv. forseti. Ég spurði: Telur hæstv. forseti að 3. umr. fjárlaga hefjist eigi síðar en 15. des., sem raunar verður að vera 14. þar sem 15. er sunnudagur? Getur 3. umr. fjárlaga hafist á laugardaginn kemur að mati hæstv. forseta? Ég vil fá svar við því.

Forseti vildi gjarnan geta gefið beint svar við þessari spurningu. Samkvæmt þingsköpum á 3. umr. að hefjast í síðasta lagi 15. des. og á morgun er þess að vænta að atkvæðagreiðsla við 2. umr. um fjárlagafrv. fari fram. Það eru til leiðir til að uppfylla þessi ákvæði í þingsköpum og það kemur væntanlega í ljós að hægt verður að leysa það vandamál án þess að breyta lögum um þingsköp fyrir laugardaginn næsta.

Virðulegi forseti. Það er nú bersýnilegt að það er mjög erfitt að koma þessu við með 3. umr. á laugardaginn. Það er mál sem greinilega þarf að fara betur yfir. Ég er alveg sammála hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur um það. Hitt er einnig mjög mikið umhugsunarefni að hér hefur komið fram að ríkisstjórnin hefur verið að fjalla um fjárlögin að undanförnu og hefur lagt tilteknar forsendur fyrir fjárln. Hún hefur kynnt málin fyrir fjárln. M.a. var fjárln. sagt að það ætti að skera niður 400 millj. af þjónustu við fatlaða og fjárln. reiknaði með því og menn hafa haldið sínar ræður út frá því. Nú verð ég að segja fyrir mig að þrátt fyrir undanhald hæstv. félmrh., sem ég fagna mjög, þá treysti ég því ekki að niðurstaðan verði ekki sú að eitthvað af þessu verði flutt yfir á sveitarfélögin þannig að nauðsynlegt er að halda áfram að passa félmrh. í þessu efni. Hitt er alvarlegra að hinar efnislegu forsendur fjárlagaumræðunnar eru allt aðrar en þær voru áðan. Allt aðrar. Og hæstv. félmrh. neitar áskorun frá hv. 4. þm. Austurl. um að greina frá því hvað verið sé að ræða við sveitarfélögin og ég spyr: Eiga alþingismenn ekki fyrst að ræða það á Alþingi sem verið er að ræða um við sveitarfélögin, eða a.m.k. við fjárln.? Ég ætla út af fyrir sig ekki, virðulegi forseti, að óska eftir því að gert verði hlé á störfum þingsins og tekin fyrir einhver önnur mál vegna þess að aðstæðurnar til að ræða fjárlögin eru aðrar núna en þær voru fyrir klukkustund. En ég held að það hljóti að vera nokkurt umhugsunarefni fyrir forsetann þegar staðan er orðin þannig að hæstv. félmrh. er blessunarlega flúin af hólmi með þessa tillögu sem hún flutti eftir næturfundinn góða í ráðherrabústaðnum um síðustu helgi, en er núna að reyna að finna einhverja aðra tillögu. Ég verð að segja alveg eins og er að ég held að það sé óhjákvæmilegt að hæstv. forseti og formenn þingflokkanna ræði þessi mál aðeins á eftir. En mér er kunnugt um að þau ætla að hittast til að fara yfir stöðuna því við erum að tala um fjárlögin við allt aðrar aðstæður en þegar umræðan hófst. Það er alveg óhjákvæmilegt, virðulegi forseti, að um málin verði rætt mjög ítarlega og það fyrr en seinna vegna þess að það er auðvitað tóm vitleysa að halda umræðunni áfram með þeim hætti sem virðist vera að gerast núna því að ég er að gera mér vonir um það að ráðherrarnir hlaupi frá fleiri vitlausum tillögum en þessari einu, að það verði ein af annarri í þessari spilaborg sem hrynur hér á næstu klukkutímum.

Hæstv. forseti. Ég hlýt að vera afar óskýr í framsetningu máls míns, en ég skal nú reyna að skýra það. Það ber, lögum samkvæmt, að hefja 3. umr. fjárlaga eigi síðar en 15. des. og það er á sunnudaginn. Í dag er fimmtudagur. Við erum að ræða . . . 

Virðulegi forseti. Ég hef þá trú að í senn muni takast að uppfylla þau ákvæði þingskapalaga, sem hafa verið gerð að umtalsefni, og jafnframt tryggja það að mál nái fram með eðlilegum hætti. Samstarf hefur verið ákaflega gott undanfarna daga í þinginu. Formenn þingflokka hafa hist nánast upp á hvern einasta dag og náð saman um hvernig ætti að skipa þingstörfunum, undir stjórn forseta þingsins að sjálfsögðu. Stjórnarandstaðan bar fram þá ósk í gær að umræðunum, sem eru í miðjum klíðum, yrði frestað um einn dag þegar ákveðnir aðilar hefðu lokið máli sínu. Um það náðist samkomulag en í staðinn voru tekin fyrir önnur mál í gærkvöldi sem voru síðan greidd atkvæði um í lok fundar. Ég held að það sé allt of snemmt hjá hv. 14. þm. Reykv. að gera því skóna að 3. umr. fjárlaga þurfi ekki að fara fram fyrr en í janúar. Ég tel satt að segja engar líkur á að svo þurfi að fara. Ef allir leggjast á eitt eins og gert hefur verið undanfarin dægur þá sýnist mér að þingstörfunum ætti að geta lokið um eða upp úr miðri næstu viku. En það byggist auðvitað á því að menn taki höndum saman. Vissulega er rétt að uppfylla þarf þetta ákvæði þingskapalaga um að 3. umr. fjárlaga hefjist eigi síðar en á laugardaginn. Það eru til leiðir til að uppfylla það ákvæði en auðvitað þarf að ná um það samkomulagi og ég vonast til að það mál verði rætt á fundinum sem hv. 9. þm. Reykv. minntist á að fram mundi fara síðar í dag.

Hæstv. forseti. Við höfum heyrt ráðherra og talsmenn ríkisstjórnarinnar segja á Alþingi undanfarna daga að nú séu tekin upp ný vinnubrögð í afgreiðslu fjárlaga og ýmsum fleiri málum. Undir þetta held ég að allir stjórnarandstæðingar hljóti að geta tekið. Því svo gjörsamlega ólík eru þau vinnubrögð sem við kynnumst nú, m.a. hér í dag, því sem við höfum átt að venjast þegar 2. umr. fjárlaga fer fram. Hv. 8. þm. Reykv. lagði áherslu á að allir þingmenn þyrftu að taka saman höndum og vinna nú að framgangi mála. En fyrsta skilyrðið til að menn geti tekið saman höndum og unnið að málum er að sjálfsögðu það að vita að hverju menn eiga að vinna. Hæstv. forsrh. sagði að vísu í útvarpi í gærkvöldi að nú væru allar tillögur komnar fram og nú væri ekkert annað eftir en að afgreiða þetta, einn tveir og þrír, á Alþingi á örfáum dögum. En svo kemur það í ljós hjá hæstv. félmrh. að þessu er á annan veg farið. Hún segir að það megi vænta þess að jafnvel ekkert af þeim tillögum sem áttu að fjalla um 400 millj. kr. niðurskurð á útgjöldum ríkisins muni sjá dagsins ljós þegar upp verður staðið. Hvernig í ósköpunum er hægt að ætlast til að menn geti unnið að málum þegar svona er allt í lausu lofti? Minni hluti í fjárln. óskaði eftir að fá fulltrúa frá þeim samtökum og stofnunum sem tillögur hæstv. ríkisstjórnar náðu til í sambandi við breytingar á fjárlagafrv., til viðræðu áður en þessi umræða færi fram til þess að vita eitthvað frekar um hvað ætti að tala. En við því var ekki orðið. Þess vegna stöndum við og eigum að ræða þetta mál án þess --- eins og nýlega hefur komið fram --- að vita raunverulega hvað er verið að ræða um. Að vísu hafa komið fram svo margar hugmyndir og tillögur að það er af nógu að taka að ræða það þó ekki sé alveg ljóst hvað muni endanlega verða ofan á. Hv. 6. þm. Reykn., frsm. meiri hluta fjárln., hóf ræðu sína á svipaðan hátt og hæstv. forsrh. hefur gert í allt haust, þ.e. að ræða um fortíðarvanda. Að vísu gekk hann lengra en ég hef nokkurn tímann heyrt hæstv. forsrh. gera þar sem hann fór allt aftur til 17. aldar, til fæðingar Jóns Hreggviðssonar, þegar hann var að fjalla um fjárlagafrv. Vissulega er von að það sé þung byrði að bera ef menn eiga að taka inn í það allan þann vanda sem síðan hefur dunið yfir íslenska þjóð. En að sjálfsögðu skiptir það mestu máli sem er fram undan og það sem við erum að glíma við í dag. En hv. frsm., 6. þm. Reykn., tók hæstv. forsrh. líka til fyrirmyndar á fleiri vegu og ræddi í hörðum umvöndunartón um opinbera starfsmenn og hafði þar uppi hótanir. Ef þeir væru ekki góðu börnin þá yrðu þeir reknir. Ég held að mikil óvissa hljóti að vera í hugum margra opinberra starfsmanna eftir þessa ræðu og aðrar ræður núv. stjórnarflokksmanna. Til dæmis hefur nokkuð verið rætt um skólamál og þann niðurskurð sem á að koma til framkvæmda í útgjöldum skóla. Framsögumaðurinn sagði að fjárveitingarnar ættu að ákvarðast af Alþingi og að sjálfsögðu er það rétt, en jafnframt að fjárln. gerði sér best grein fyrir því hvaða þörf væri til fjármagns til reksturs hverrar stofnunar. Og ef forstöðumaðurinn færi síðan ekki eftir því þá yrði hann rekinn. Hvernig er t.d. með skólastjóra sem eiga að uppfylla skyldu sína samkvæmt lögum um kennslu og sjá fram á það að þeir geti ekki gert það ef þeir eiga að verða innan við mörk þess sem fjárlögin skammta þeim? Eiga þeir þá að segja af sér til að verða ekki reknir? Eða til hvaða ráða eiga þeir að grípa? Að vísu er það svo með þessa nýju skipan sem er að sjálfsögðu alveg nýtt fyrirbæri eins og margt fleira, skorin niður laun um ákveðna prósentu og síðan fær ráðherra í hendur skiptimynt, þ.e. allháar upphæðir til að skipta og bæta úr sárustu neyð. Þá kemur í hug það sem hv. 9. þm. Reykv. sagði hér áðan, þ.e. um fjárveitingavaldið. Í umræðum í efh.- og viðskn. um brtt. hv. 5. þm. Vestf. við frv. um skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði var af starfsmönnum fjmrn. bent á að það væri vafasamt að Alþingi afsalaði sér fjárveitingavaldi í svo ríkum mæli að fela fjmrh. slíka undanþáguheimild. En hversu miklu lengra er ekki gengið hér þegar nærri því einum milljarði er úthlutað til ráðherra til að skipta eftir þeirra eigin geðþótta. Um leið og hv. 6. þm. Reykn. hótaði opinberum starfsmönnum gaf hann þeim sem tækist ekki að standa við þann nauma skammt sem Alþingi úthlutar heitið sukkarar.  Ég vonast til að hv. þm. hafi sagt þetta frekar í fljótfærni en að mjög vel yfirveguðu ráði. Eins og ég sagði í upphafi er að sjálfsögðu af mörgu að taka sem hægt er að ræða um við þessa umræðu. En það sem var efst í huga mínum eru nokkur atriði í sambandi við landbúnaðarmál. Því miður er hæstv. landbrh. ekki viðstaddur umræðuna og hefur fjarvistarleyfi af lögmætum ástæðum. En þar sem ég veit að þær tillögur sem þarna koma fram frá hæstv. fjmrh. eru ekki samþykktar með ljúfu geði af hæstv. landbrh. þá hlýt ég að víkja að þeim og beina þeim fyrst og fremst til hæstv. fjmrh. þó svo það snerti óhjákvæmilega landbrh. En samkvæmt þeim brtt. sem liggja fyrir frá meiri hluta fjárln. er gert ráð fyrir því að upphæð sú sem ætluð er til beinna greiðslna til bænda verði lækkuð um 295 millj. kr. Fyrr á árinu gerði Stéttarsamband bænda samning við ríkisvaldið um framkvæmd búvörulaga næstu sex árin. Þar var að sjálfsögðu reynt að mætast á miðri leið og reynt að vega og meta hver ávinningur væri af samningnum fyrir báða aðila. Það var útreiknað að ríkið mundi á þessu tímabili spara sér mikil fjárframlög miðað við það að óbreytt lög og reglur hefðu gilt þann tíma. Á móti sömdu bændur um ýmis atriði sem þeir töldu sér vera mjög mikilvæg og réttlættu þá það að komið væri til móts við kröfur ríkisins. Einn mikilvægasti liðurinn í þessu var samningur um að sauðfjárbændur fengju helming afurðaverðsins greiddan beint til sín án þess að það kæmi inn í afurðaverðið og það kæmi í staðinn fyrir núverandi niðurgreiðslur. Í samningnum er kveðið á um að fyrirframgreiðslurnar skuli koma frá 1. mars og þangað til uppgjör hefur farið fram í desembermánuði. Samkvæmt samningnum var gert ráð fyrir að breyta þyrfti lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu búvara í samræmi við samninginn. Dregist hefur að frv. verði lagt fram á Alþingi. Ég spurði hæstv. landbrh. að því fyrir rúmri viku hvenær þess væri að vænta. Lokaorð hans voru þessi, með leyfi forsta: ,,Með sama hætti tel ég það óhjákvæmilegt að hv. þm. hafi tíma til að kynna sér og fara rækilega yfir frv. eftir að það hefur verið lagt fram, sem ég vonast til að verði fyrir jólin þannig að það verði ekki afgreitt frá þinginu fyrr en á næsta ári, en þó nægilega snemma til þess að framkvæmd búvörusamningsins sé ekki í hættu.`` Eins og ég sagði áðan eru beinu greiðslurnar eitt af mikilvægustu atriðum búvörusamningsins. En svo gerist það því miður tveimur eða þremur dögum eftir að hæstv. landbrh. segir þau orð að hann vonist til að búvörusamningurinn þurfi ekki að vera í hættu eða fullyrðir það nærri því, að fram kemur tillaga um að fresta einum sjötta hluta af þessum greiðslum, sem áttu að koma á árinu 1992, til ársins 1993. Hér er um að ræða, miðað við þá samninga sem ríkið er búið að gera, sambærilega aðgerð og ákveðið væri að fresta launagreiðslum til allra starfsmanna ríkisins tveggja síðustu mánaða ársins fram yfir áramót. Það er verið að taka tveggja mánaða laun sem samkvæmt samningi átti að greiða á árinu 1992 og fresta útborgun þeirra fram yfir áramót. Ég held ekki að nokkrum ráðherra hefði dottið í hug að koma svona fram við aðra, sem laun áttu að fá frá ríkinu, en bændur. Hér er því verið að taka eina stétt út út, sauðfjárbændur, og láta hana fá allt aðra meðferð í sambandi við þetta grundvallarkjaramál. Þessi ákvörðun staðfestir því miður það sem reyndar kemur fram á fleiri sviðum í aðgerðum hæstv. ríkisstjórnar, a.m.k. eins og þær hafa verið kynntar, að aðgerðirnar ganga ekki jafnt yfir alla. Það er verið að taka einstaka hópa út úr og láta þá bera þyngri byrðar en aðra. Þarna er aðeins um að ræða að ríkið ætlar sér að fresta í tvo mánuði að greiða þetta, getum við sagt, eða kannski er það í sex ár. Því ef þessi regla verður tekin upp mundi það þýða að þessi greiðsla kæmi ekki fyrr en í lok samningstímans. Því miður er það svo að það er á fleiri vegu sem bændur og landbúnaðurinn er sérstaklega tekinn út úr. Ég hef nýlega rætt um skerðingu á Framleiðnisjóði landbúnaðarins sem á að byggja upp nýjar atvinnugreinar í stað þeirra sem skera verður niður og ég skal ekki endurtaka það að þessu sinni. En miðað við það sem hæstv. félmrh. sagði hér áðan um að nú ætti að taka til endurskoðunar þær tillögur, sem ríkisstjórnin hafði lagt fram á málefnum félmrn., þá gefur það vonir um að mál verði tekin til endurskoðunar á fleiri sviðum. Ég vil sérstaklega víkja að þessu atriði hvernig farið er þarna með launalið bóndans. Og ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því hvort hann telji að þetta standist. Þegar ríkið hefur gert svona samning um greiðslu launa, er þá mögulegt fyrir ríkið að segja einhliða: Ég borga þetta bara ekki neitt á gjalddaga? Er ekki möguleiki fyrir bændur að sækja það með dómi ef ekki á að standa við það með öðru móti? Eða hefði hæstv. fjmrh. dottið í hug að koma svona fram við nokkra aðra stétt eða starfshópa? Hér voru atvinnumál til umræðu fyrr í dag og hv. 2. þm. Norðurl. v., varaformaður fjárln., ræddi um að mikið ætti að gera fyrir sjávarútveginn. Það er athyglisvert að þau atriði, sem hann nefndi, voru ekki fjárveitingar, framlög eða tekjuaukning fyrir sjávarútveginn, eins og þegar hefur verið bent á m.a. af hv. 8. þm. Reykn., það var frestun á afborgunum lána, betri kjör á lánum. En það er athyglisvert að hv. 2. þm. Norðurl. v. skuli nú lofsyngja þá aðgerð eftir allar þær ræður sem hæstv. forsrh. hefur haft um fánýti aðgerða fyrrv. ríkisstjórnar þegar skuldbreytingar áttu sér stað og lánakjör voru reyndar bætt. En það taldi hann hámark óráðsíunnar og vitleysunnar hjá fyrrv. ríkisstjórn þegar hún beitti sér fyrir slíkum aðgerðum. Nú er þetta annað dæmið sem hv. 2. þm. Norðurl. v. telur sig geta nefnt til að styðja sjávarútveginn. Hitt dæmið var að menn væru ekki skyldugir að greiða inn í sinn varasjóð sem vissulega bjargar mönnum í bili en eykur ekkert eignir fyrirtækisins. Síðan hefur líka verið bent á hvaða baggar eru svo settir á sjávarútveginn með þessu fjárlagafrv. Ég var að reyna að spyrja hæstv. forsrh. að því fyrir fáum dögum hversu mikla bagga ríkisstjórnin hefði sett á atvinnuvegina, reyndar á ríkissjóð líka, með vaxtahækkuninni á sl. vori. En ef við bætum þeim böggum við þá sem nú er verið að setja á atvinnuvegina með fjárlagafrv. þá er ég alveg viss um að sú upphæð er komin langt upp fyrir þær tölur sem hér eru tíndar fram vegna frestunar á greiðslum og hv. 2. þm. Norðurl. v. var að telja sem stuðning. Því miður er það svo að staða atvinnuveganna hefur gjörbreyst svo núna á tæpu ári að ekki er hægt saman að líkja. Það var satt að segja ánægjulegt þegar við frambjóðendur komum í fyrirtækin á afliðnum sl. vetri og heyrðum þá bjartsýni sem þar var víða ríkjandi. Þetta væri allt að lagast, afkoma síðasta ár hefði verið allt önnur heldur en áður og menn eygðu von um að nú biði betri tíð. Það var aðeins eitt sem menn óttuðust og það var ef Sjálfstfl. kæmist til valda. Það heyrðum við gjarnan í fyrirtækjunum.  Ég skal ekki tefja tímann lengur nú vegna þess sem hér hefur nýlega komið fram að við vitum raunverulega lítið um hvað við erum að tala. Við verðum að lifa í voninni um að hæstv. ríkisstjórn komi fram með réttlátari og markvissari tillögur en okkur sýnist hafa birst í þeim hugmyndum, á þá kannski að segja, sem varpað hefur verið fram við 2. umr. fjárlagafrv. þannig að þegar kemur að 3. umr. geti menn verið sáttari við þá niðurstöðu sem þar fæst og sérstaklega horft fram á bjartari framtíð en því miður virðist vera nú á þessum dögum.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns minna á að stjórnarandstaðan setti fram þá eðlilegu ósk sem forsendu þessarar umræðu að þeir ráðherrar, sem við þyrftum að tala við, væru viðstaddir umræðuna. Nú mun ég óska eftir því að fá að eiga viðræður við, auk fjmrh., hæstv. heilbrrh., hæstv. félmrh., hæstv. forsrh., hæstv. iðnrh. og hæstv. menntmrh. Og ég óska eftir því að stjórnarliðið hér á Alþingi standi við sinn hluta af samningnum og þessir ráðherrar verði viðstaddir a.m.k. þann hluta ræðu minnar sem að þeim snýr.

Forseti vill taka það fram að gerðar hafa verið ráðstafanir til þess að forsrh. og hæstv. iðnrh. komi í þinghúsið en hæstv. heilbrrh. er hér í húsinu ásamt með félmrh. og hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh. sem gengur í salinn.

Já, ég þakka fyrir það og óska eftir því að tryggt sé að þeir verði viðstaddir þann hluta ræðunnar sem að þeim beinist. Í gær flutti formaður fjárln., hv. þm. Karl Steinar Guðnason, framsöguræðu fyrir meiri hluta nefndarinnar. Það vakti athygli að í ræðu hans var lítið sem ekkert vikið að þeim höfuðþáttum fjárlagagerðarinnar sem launafólkið í landinu og samtök þess hafa mótmælt. Nú gerist það í dag að okkur eru fluttar þær fréttir að hv. þm. Karl Steinar Guðnason hefur ákveðið að segja af sér formennsku í Verkalýðs- og sjómannafélagi Keflavíkur með þeim orðum sem birt eru í Dagblaðinu í dag að hann hafi verið og verði hér á Alþingi talsmaður fyrir ýmsar aðgerðir sem ganga þvert á hagsmuni verkalýðshreyfingarinnar og segir orðrétt, með leyfi virðulegs forseta: ,,Ég get ekki látið félaga mína í verkalýðshreyfingunni líða fyrir það að ég er í forsvari fyrir ýmsum óvinsælum aðgerðum í fjárlaganefndinni. Þess vegna tók ég þá ákvörðun að gefa ekki kost á mér áfram sem formaður félagsins.`` Ég vil segja það í upphafi ræðu minnar að mér finnst þessi ákvörðun þingmannsins drengileg, heiðarleg og sýna samkvæmni og karlmennsku sem er virðingarverð. Það gerist ekki oft í stjórnmálum okkar að þingmenn og forustumenn í stjórnmálum átti sig á því að það verður að vera trúnaðar, heilindi og samkvæmni í því sem þeir gera og segja. Ég hafði hugsað mér í dag að spyrja þennan hv. þm., sem um tveggja áratuga skeið hefur gegnt formennsku í Verkalýðs- og sjómannafélagi Keflavíkur, hefur verið í miðstjórn Alþýðusambandsins og varaformaður Verkamannasambands Íslands um langt árabil, hvernig það væri hægt að vera hér á Alþingi talsmaður fyrir stórfelldri kjararýrnun og réttindasviptingu launafólks og halda áfram að óska eftir trúnaði launafólksins í landinu. Þingmaðurinn hefur sjálfur í verki veitt svör við þeim spurningum. Það tel ég virðingarvert og drengilegt og ætla þess vegna ekki að víkja neinum fleiri orðum að þeirri mótsögn og þeirri ósamkvæmni sem kynni að vera í því að vera forustumaður fyrir samtök launafólks, óska eftir trúnaði þess og stuðningi en standa síðan að því sem hér er lagt til af hæstv. ríkisstjórn á Alþingi. En hins vegar, virðulegi forseti, er óhjákvæmilegt að fá hæstv. félmrh. hingað í salinn því ég er hættur að óska eftir því að formaður Alþfl., hæstv. utanrrh., sé í salnum, það þjónar engum tilgangi að óska eftir því. Auðvitað er eðlilegt þegar okkur berast þær fréttir að hv. þm. Karl Steinar Guðnason hefur ákveðið að gegna ekki áfram formennsku í Verkalýðs- og sjómannafélagi Keflavíkur að spurt sé: Hvernig fær forusta Alþfl., þess flokks sem um áratugi var í senn Alþfl. og Alþýðusamband Íslands, það til að ganga upp að vera flutningsaðili og stuðningsflokkur ríkisstjórnar sem flytur þessar tillögur? Það er ekki hægt að halda þessari umræðu áfram án þess að a.m.k. hæstv. félmrh., varaformaður Alþfl., sé í salnum til þess að taka þátt í þessari umræðu. Launafólkið í landinu, kjósendur Alþfl., þeir sem veitt hafa Alþfl. trúnað, hljóta að spyrja sjálfa sig þeirrar spurningar hvernig þingmenn Alþfl. geta á Alþingi greitt atkvæði tillögum sem hafa orðið til þess að hv. þm. Karl Steinar Guðnason treystir sér ekki lengur til þess að vera formaður Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur og formaður í fjárln. Hvernig treystir hæstv. félmrh., Jóhanna Sigurðardóttir, sér til þess að vera áfram félmrh. og bera meginhlutann af þeim verkum sem er verið að kvarta undan? Það er kannski rétt að rifja upp að í septembermánuði gekk hæstv. félmrh. á fund forsrh. og tilkynnti honum að varaformaður Alþfl., hæstv. félmrh. Jóhanna Sigurðardóttir, treysti sér ekki til þess að standa að því fjárlagafrv. sem hér er til umræðu nema hún fengi tryggingu fyrir því að áður en frv. væri afgreitt yrðu samþykktar hér á Alþingi umfangsmiklar aðgerðir til lífskjarajöfnunar í þágu launafólks. Og nú er spurt: Hvar eru þessar aðgerðir? Hvar eru loforðin sem hæstv. félmrh. fékk í Stjórnarráðshúsinu á fundi með hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh.? Hæstv. félmrh. ætti að horfa í kvöld á sjálfa sig á nýja sjónvarpsskerminum frá því í september segja við þjóðina þegar hún gekk út úr Stjórnarráðshúsinu: Ég hef ákveðið að standa að þessu fjárlagafrv. vegna þess að ég hef fengið tryggingu fyrir því --- tryggingu fyrir því --- að í afgreiðslu fjárlaganna komi til framkvæmda umfangsmiklar kjarajöfnunaraðgerðir, húsnæðisbætur, láglaunabætur og fjölmargt annað sem eykur kaupmátt og dregur úr lífskjarakostnaði láglaunafólksins í landinu. Ekkert af þessu er hér á dagskrá. Í staðinn er verið að safna í frumvörpum ríkisstjórnarinnar til kjaraskerðingar hjá barnafólki með lág laun sem nemur tugum þúsunda á ári. Í því frv. sem hæstv. fjmrh. hefur flutt er lagt til að kaupmáttur fólks, venjulegs launafólks, með þrjú börn lækki um 51 þús. kr. á ári. Það eru mánaðarlaun venjulegs verkafólks. Það eru lífskjarabæturnar. Það eru loforðin, að skerða kaupmátt barnafólks sem nemur einum mánaðarlaunum verkamanns, verkakonu og verkakarls. Hæstv. forseti. Ég ítreka enn ósk mína um að hæstv. félmrh. þori að vera í salnum við þessa umræðu. Að hæstv. félmrh. sitji ekki í hliðarherbergjum eða á göngum þingsins eða loki sig inni í þingflokksherbergi Alþfl. heldur komi í salinn og þori að heyra að hennar eigin orð séu rifjuð upp, þori að heyra spurninguna: Hvar eru loforðin sem hún gaf launafólkinu í landinu og kjósendum Alþfl., á tröppum Stjórnarráðshússins loforðin sem hún sagði að væru skilyrði fyrir því að hún styddi það fjárlagafrv. sem hér er til umræðu?

Forseti vill trufla hv. þm. með því að segja að ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að hæstv. félmrh. verði hér í fundarsalnum.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að spyrja hvaða ráðstafanir það eru. Ef hæstv. félmrh. vill vera ein með samvisku sinni, innilokuð í þingflokksherbergi Alþfl. í þessu húsi, þá skil ég það kannski vel. Vegna þess að enginn af forustumönnum Alþfl. hefur á þessu ári gefið launafólkinu í landinu jafnafdráttarlaus fyrirheit og hún. Enginn af forustumönnum Alþfl. hefur gefið því fólki sem hefur verst kjör í þessu landi jafnskilyrðislaus fyrirheit og hún. Það er gott að hæstv. félmrh. er komin hér í dyragættina, komin til þess að svara okkur og þjóðinni. Hvar eru þær aðgerðir til lífskjarajöfnunar sem hæstv. félmrh. lofaði launafólkinu á Íslandi, kjósendum Alþfl., á tröppum Stjórnarráðshússins þegar hún kom út af fundinum með forsrh. og hæstv. utanrrh.? Við munum öll myndina, hæstv. félmrh., í sjónvarpinu þegar hún sagði: Ég hef fengið tryggingar fyrir því að þegar fjárlagafrv. verður afgreitt á Alþingi verða um leið afgreiddar fjölmargar aðgerðir til lífskjarajöfnunar, húsnæðisbætur, láglaunabætur og fjölmargt annað sem má tryggja kaupmátt launafólksins í landinu. Í staðinn, hæstv. félmrh., er hér frv. frá ríkisstjórninni sem skerðir tekjur venjulegs launafólks með þrjú börn sem nemur einum mánaðarlaunum verkafólks. Kjaraskerðing, hæstv. félmrh., varaformaður Alþfl.

Hverjar voru þínar tillögur um barnabætur þegar þú varst fjmrh.?

Ég skal koma að því á eftir, hæstv. félmrh., það kemur bara málinu ekki við. Jafnvel þótt það væri þannig sem ekki er, að ég hefði gert eitthvað annað en það sem ég sagði, þá er það engin réttlæting fyrir hæstv. félmrh. að hafa sagt þjóðinni ósatt. Ljóst er að það gerði hún í dag. Það er ljóst þegar við erum komin hér í 2. umr. fjárlaga og það eina sem liggur á borðinu eru tillögur um að skerða kaupmátt launafólksins í landinu sem nemur einum mánaðarlaunum og sérstaklega hjá láglaunafjölskyldum með börn. Svo ætlast hæstv. félmrh. til þess að hún sé tekin alvarlega sem samviska Alþfl. Ég vék að því í byrjun minnar ræðu, hæstv. félmrh., að hv. þm. Karl Steinar Guðnason hefði sýnt þann manndóm og þann drengskap --- greinilegt er að hæstv. félmrh. á erfitt með að vera í salnum. Ég sagði það áðan að ég skildi það vel að samviskan væri svo þungbær þessa dagana að best væri fyrir hæstv. félmrh. að halda sig fjarri þingsalnum. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason hefur sýnt þann manndóm og drengskap að segja af sér sem formaður Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur vegna þess, eins og hann segir í Dagblaðinu í dag, það samrýmist ekki að standa að þeim aðgerðum sem eru gerðar gagnvart launafólkinu í landinu og vera trúnaðarmaður þess launafólks. Væri ekki drengskapur og manndómur í því fyrir hæstv. félmrh. að segja líka af sér sem ráðherra félagsmála, málefna launafólksins, málefna verkalýðshreyfingarinnar, málefna fatlaðra og málefna sveitarfélaganna eftir allt það sem hún hefur fengið á sig, í ljósi alls þess sem hún hefur sagt á undanförnum mánuðum og árum um það hvernig hún mundi standa vörð um hagsmuni launafólksins, hvernig hún mundi standa vörð um það að auka kaupmáttinn, hvernig hún hefði fengið tryggingu hjá hæstv. forsrh fyrir því að fjárlögin yrðu ekki afgreidd nema umtalsverðar bætur kæmu til launafólksins? Hvernig hún hefur lýst því yfir að hún mundi þróa og efla málefni fatlaðra, standa vörð um hagsmuni sveitarfélaganna. Það eina sem heyrist frá hæstv. félmrh. þessa dagana er að standa vörð um húsbréfin og skamma Seðlabankann, og hvað felst í því? Það er að standa vörð um það að þeir sem eiga peningana í landinu geti hér á verðbréfamörkuðum keypt bréfin og átt þau með 9--10% raunvöxtum skattfrjálst. Það eru einu hagsmunirnir sem hæstv. félmrh. er að verja af kappi þessa dagana. Það eru hagsmunir fjármagnseigendanna sem geta keypt húsbréfin á 9--10% raunvöxtum og haldið arðinum af þeim kaupum skattfrjálst. Hver hefði trúað því að hæstv. félmrh. ætti eftir að verða helsti vinur fjármagnseigendanna og standa í forsvari fyrir aðgerðir gegn láglaunafólkinu í landinu, gegn fötluðum, gegn hagsmunum verkalýðshreyfingarinnar og gegn sveitarfélögunum? Það þýðir ekkert að hrista hausinn, hæstv. félmrh., því að svona er veruleikinn.

Þú mátt ekki láta ráðherrann gjalda þess að enginn annar hafi samvisku í Alþfl.

Ég sýni hæstv. ráðherra þá virðingu að tala við hana eins og fullburða stjórnmálamann, stjórnmálamann sem ég hef tekið alvarlega og fólkið í landinu hefur tekið alvarlega. Ég tem mér ekki sams konar viðhorf og hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson, formaður Alþfl. Ég hef kosið að umgangast hæstv. félmrh. eins og fullburða, myndugan og sterkan stjórnmálamann. Ég segi það vegna þess að ég var einn af þeim sem trúðu því í haust, þegar hæstv. félmrh. birtist eftir fundinn í Stjórnarráðinu, að hún segði satt, hún hefði fengið loforð, hún hefði eitthvað í höndunum. Vegna þess að dögum saman hafði hæstv. ráðherra sagt við þjóðina: Ég styð ekki þetta fjárlagafrv. nema ég fái þessar tryggingar. Þess vegna spyrjum við nú, launafólkið spyr nú, þjóðin spyr nú, Alþfl. spyr nú: Hvar eru þessar tryggingar, hæstv. félmrh.? Ætlar hæstv. félmrh. að koma til barnafjölskyldnanna í landinu fyrir jól og segja: Það sem gert var var að skerða kaupmátt fólks með venjulegar launatekjur og þrjú börn sem nemur einum mánaðarlaunum, um 51 þús. kr. Hverju ætlar hæstv. félmrh. að svara þessu fólki? Það hefur verið til umræðu á undanförnum árum að tekjutengja barnabætur, hæstv. félmrh. Ég hef lagt það til. Sú tekjutenging byggðist á því að fólki sem hefur mörg hundruð þús. kr. í mánaðarlaun léti af sínu í þágu þeirra sem væru með venjuleg laun, laun félagsmanna Alþýðusambandsins og BSRB. En hér er verið að skerða barnabæturnar til stórs hluta félagsmanna BSRB og ASÍ sem nemur einum mánaðarlaunum þessa fólks. Hæstv félrmh., við höfum líka lagt til að lagt yrði á hátekjuþrep í tekjuskatti. Við værum ekki að framkvæma skattkerfisbreytingar þar sem hækkaðir væru skattar á barnafólki en ekki á hátekjufólki sem ætti engin börn. Að hækkaðir væru skattar á venjulegu barnafólki en ekki hækkaðir skattar á fjármagnseigendum sem eru með milljónir króna skattfrjálsar á mánuði. Er þetta efnahagsstefna hæstv. félmrh.? Þetta er á samvisku Alþfl. Eða er kannski hæstv. félmrh. genginn í sömu björg og hæstv. utanrrh. og hæstv. viðskrh.? Það ætlast enginn til þess að hæstv. utanrrh. og hæstv. viðskrh. standi að einhverju öðru. En hv. þm. Karl Steinar Guðnason er samvisku sinni trúr. Hann segir: Það samrýmist því ekki að fylgja þessum málum hér á Alþingi og vera kjörinn trúnaðarmaður launafólksins á Suðurnesjum og þess vegna segi ég því starfi af mér. Hæstv. félmrh. sagði það fyrr í dag að hún væri að ganga til viðræðna við sveitarfélögin um að breyta því að málefnum fatlaðra væri fórnað á þessu næturaltari ríkisstjórnarinnar þegar kaupin voru gerð á eyrinni. Þegar hæstv. viðskrh. og hæstv. forsrh. gerðu þann samning við hæstv. félmrh. að þeir skyldu láta húsbréfin í friði ef hæstv. félmrh. væri reiðubúinn að ganga þessa göngu gegn sveitarfélögunum og gegn málefnum fatlaðra.  Það væri illur endir á ágætu starfi hæstv. félmrh. í þágu málefna fatlaðra, góðu starfi, sem hún á heiður skilinn fyrir á undanförnum árum, ef hún léti þá sem ráða í þessari ríkisstjórn fara þannig með sig að hún taki þátt í því að ganga gegn öllum sem hafa látið málefni fatlaðra til sín taka á undanförnum árum. Það er alveg ljóst að öll sú fylking er að stilla sér upp á móti þessum gjörningi ríkisstjórnarinnar og segir: Það á ekki að fara með málefni fatlaðra með þessum hætti. Hæstv. félmrh. kappkostaði, þegar ég sat með henni í ríkisstjórn, að gera ekkert sem samtök sveitarfélaga gætu ekki sætt sig við. Við stóðum að því í sameiningu fyrir ári síðan, í desember, í aðdraganda fjárlagaafgreiðslu þá að gera samkomulag við samtök sveitarfélaga um það hvernig á breyttum tekjuhlutföllum ríkis og sveitarfélaga skyldi tekið. Ég skil ekki hvernig það getur gerst að ráðherra, sem af mínum kynnum vildi vanda sig jafn vel í samskiptum við sveitarfélögin, lætur annað eins henda sig og gerðist á næturfundinum fræga. Yfirlýsingin sem samtök sveitarfélaga hafa sent frá sér er auðvitað slíkur dómur yfir þessari framkomu og þessum vinnubrögðum að það þarf ekki að endursegja hann hér. Ég vil spyrja hæstv. félmrh.: Er hún reiðubúin nú, eins og við gerðum fyrir ári síðan, að gera það á forsendu þess sem ákveðið verður í þessu fjárlagafrv., að hún og fjmrh. og samtök sveitarfélaga séu sátt við niðurstöðuna? Hvað var það sem við gerðum í fyrra eftir viðræður við samtök sveitarfélaga og nú spyr ég: Eru hæstv. félmrh. og hæstv. fjmrh. reiðubúnir að gera hið sama nú? Fara ekki inn í þetta fjárlagafrv. nema það sé í sátt við samtök sveitarfélaga? Ekki er hægt að ganga til atkvæða við 2. umr. þessara fjárlaga fyrr en það er ljóst. Ég segi það við stjórnendur þingsins að það gengur ekki upp að ætla þinginu að greiða atkvæði við 2. umr. fjárlaga nema niðurstaðan sé komin í þessum efnum. Við unnum hratt og vel að því fyrir ári síðan og það er hægt að gera það aftur nú ef viljinn er fyrir hendi. Virðulegi forseti. Hæstv. iðnrh. þoldi ekki að sitja lengi hér í salnum undir orðræðu um það hvað raunveruleg jafnaðarstefna felur í sér og það kemur svo sem engum á óvart. En hæstv. iðnrh. er hins vegar í forsvari fyrir iðnaðinn í landinu þó að hann sé ekki lengur í forsvari fyrir jafnaðarstefnuna og hefur kannski aldrei verið. Þess vegna er æskilegt að hann komi í salinn og veiti svör við því hvernig hann sem iðnrh. ætlar að réttlæta þá aðgerð sem mun skekkja samkeppnisstöðu sælgætisiðnaðarins á Íslandi allverulega. Virðulegi forseti. Ég skil það vel að ráðherrar Alþfl. eigi erfitt með að vera hér í salnum en það er óhjákvæmilegt að sá maður sem ber stjórnarfarslega ábyrgð á málefnum íslensks iðnaðar komi í salinn og svari þeirri spurningu sem ég ætla að beina til hans.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að hæstv. iðnrh. verði við umræðuna.

Virðulegi iðnrh. Ég gerði ekki kröfu til þess að hæstv. iðnrh. væri hér þegar fjallað væri um jafnaðarstefnuna vegna þess að við erum löngu hættir að ætlast til þess að hæstv. iðnrh. sé í einhverju forsvari fyrir hana á Alþingi. Hins vegar er óhjákvæmilegt að hæstv. iðnrh. sé hér þegar fjallað er um málefni iðnaðarins. Það vill svo til að eitt atriði í þessum næturaðgerðum ríkisstjórnarinnar snýr að iðnaðinum. Um það hefur Ólafur Davíðsson, framkvæmdastjóri Félags ísl. iðnrekenda, fellt sinn dóm. Hver er Ólafur Davíðsson, hæstv. iðnrh.? Hann er ekki aðeins framkvæmdastjóri Félags ísl. iðnrekenda. Hann er formaður í þeirri efnahagsnefnd sem ríkisstjórnin setti upp sérstaklega til að veita sér ráð í sambandi við þessar aðgerðir. Sagt var hvað eftir annað í síðustu viku að þessi nefnd væri á stöðugum fundum að skila inn ráðleggingum til hæstv. ríkisstjórnar. Nú gerist það að í hópi fyrstu manna sem mótmæla aðgerðum ríkisstjórnarinnar er formaður þessarar efnahagsnefndar ríkisstjórnarinnar, Ólafur Davíðsson. Og hvað segir hann? Hann segir í Morgunblaðinu 11. desember: ,,Þarna er verið að fjalla um sparnaðarráðstafanir undir því yfirskyni að draga úr útgjöldum til landbúnaðar en allar afleiðingarnar bitna á þriðja aðila sem er sælgætisgerðin. Þetta mun leiða til hækkunar á innlendri sælgætisframleiðslu svo að nemur tugum prósenta.`` Með öðrum orðum, sú grein iðnaðarins, sem kannski hefur staðið af sér hina alþjóðlegu samkeppni, er nú sett sérstaklega í miðju skotskífunnar til þess að hægt sé í leiðinni að draga nokkrar stoðir undan þeim öflugu fyrirtækjum sem hér hafa verið í landinu og framleitt innlendar sælgætisvörur. Hæstv. iðnrh., þegar Ólafur Davíðsson fordæmir þessar aðgerðir með þessum hætti, hver eru þá rökin? Getum við fengið að heyra þau hér, hæstv. iðnrh.? Eða er þetta bara gert til þess að fróa einhverri hvöt í Alþfl., að eitthvað sem tengt er orðunum landbúnaður sé inni í þessum aðgerðum, nánast alveg sama hvað það er, bara eitthvað svo að þessi óskiljanlega náttúra Alþfl., að mínus verði að vera einhvers staðar þar sem eitthvað er tengt orðinu landbúnaður, geti fengið fullnægingu? Hver eru rökin, hæstv. iðnrh.? Fyrst ríkisstjórnin hefur kosið að gera Ólaf Davíðsson að æðsta ráðgjafa sínum í efnahagsmálum, hvers vegna hlýðir hún ekki ráðgjöfum hans í þessu máli? Það er nauðsynlegt að fá svör við því áður en þessari umræðu lýkur. Einnig neytendamál, hæstv. viðskrh. Ég ætla ekki að lesa upp ræðurnar sem hæstv. viðskrh. hefur flutt um mikilvægi neytendamála. Ég ætla ekki að lesa upp greinarnar sem hæstv. viðskrh. hefur skrifað um mikilvægi neytendamála vegna þess að það eru bara orð, hæstv. viðsrh. Verkin tala hins vegar í þeim tillögum sem hér liggja á borðinu og það er alveg sama hvað hæstv. viðskrh. flytur margar ræður og skrifar margar greinar um neytendamál. Verkin eru með þeim hætti að framlag til Neytendasamtakanna er skorið þannig niður að forustumenn Neytendasamtakanna hafa neyðst til þess að hefja nauðvörn utan þings. Í Morgunblaðinu í gær skrifar Jóhannes Gunnarsson, formaður Neytendasamtakanna, grein þar sem hann heitir á alþingismenn að þeir standi að því að tryggja að Neytendasamtökin fái fáeinar milljónir sem þau hafa haft til þessa svo að þau geti starfað með eðlilegum hætti. Það liggur ljóst fyrir að framlög hins opinbera hér til neytendamála samsvara rúmum 20 kr. á hvern íbúa á sama tíma og framlög á Norðurlöndum til neytendamála eru hátt á annað hundrað kr. á hvern íbúa. Nú ætlar hæstv. ríkisstjórn undir forustu viðskrh. að skera það framlag niður í 15 kr. á hvern íbúa. Ég spyr þingmenn Alþfl., sem hafa oft talað um það að Alþfl. vilji tryggja hag neytenda, hvar kemur fram í hinni nýju hugmyndafræði Alþfl. um markaðshyggju og félagslegar aðgerðir í okkar þjóðfélagi að hagsmunir neytenda séu tryggðir. Hver eru rökin fyrir því að skera þetta litla framlag, þessar fáeinu milljónir til Neytendasamtakanna, sem eru í þessu fjárlagafrv. nánast niður í ekki neitt? Hver eru rökin? Eru þau efnahagsleg? Það getur ekki verið. Þetta eru fjárlög, yfir 100 milljarðar. Verið er að auka útgjöld um 1 1 / 2 milljarð í þeim tillögum sem hér liggja fyrir. En að setja 3--4 millj. í viðbót í Neytendasamtökin til að verða við þeirri ósk að þau fái bara það sama og þau hafa haft í ár, ekki aukningu, bara óbreytta upphæð. Nei takk. Það á skera Neytendasamtökin niður, meira en flesta aðra. Hver eru rökin, hæstv. viðskrh., fyrir þessari aðför að Neytendasamtökunum? Rétt er að rifja upp að á sama tíma er líka verið að skera niður starfsemina á Verðlagsskrifstofunni. Maður hefði því haldið að um leið og starfsemin væri skorin niður á Verðlagsskrifstofunni væri þá rökrétt í samræmi við kenninguna að efla starfsemi Neytendasamtakanna sjálfra. Ef hinn nýi formaður þingflokks Alþfl. hefði dug til þess að sjást í þingsalnum væri auðvitað hægt að spyrja hann að því. Ætlar hann og hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson, svo að ég nefni nú bara tvo, annan fjárlaganefndarmann og hinn formann þingflokksins, að standa að því að Neytendasamtökin séu sérstaklega skorin niður í fjárlagafrv. umfram aðra? Ég vil biðja hæstv. viðskrh. að lesa þessa grein eftir formann Neytendasamtakanna í Morgunblaðinu. Ég vil biðja þingmenn Alþfl. að svara í þessari umræðu áður en atkvæðagreiðslan hefst: Ætla þeir að standa vörð um óbreytt framlag til Neytendasamtakanna eða ekki? Ef Alþfl. stendur að því að skera Neytendasamtökin niður eru allar yfirlýsingarnar, allar ræðurnar, allar greinarnar og allar flokksþingssamþykktirnar fullkomlega marklausar, kjaftæði sem enginn getur tekið mark á. Þegar Alþfl. hefur valdið leggur hann sig í framkróka við að taka af Neytendasamtökunum örfáar milljónir kr. En EES-þýðingarnar fá tugi milljóna í viðbót. Iðnrn. er með um 80--90 millj., iðnrn. og viðskrn. í þessum liðum sem ráðherrann getur ráðstafað sjálfur að eigin geðþótta. Þar er ekki verið að skera. Þar er ekki verið að þrengja að. Þar verður ráðherrann að hafa áfram sitt vald, sitt sjálfstæði og sinn herradóm en Neytendasamtökin skulu skorin niður. Hæstv. heilbrrh. Væri æskilegt að hann hefði líka dug til þess að sýna sig hér í salnum. Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrrh.

Forseti getur upplýst að hæstv. heilbrrh. er í húsinu og munu verða gerðar ráðstafanir til þess að kalla hann hingað í salinn.

Hæstv. fjmrh. upplýsir það að hæstv. heilbrrh. sé í viðtali við fjölmiðlamenn. Það er, virðulegi forseti, í þriðja sinn á jafnmörgum dögum sem umræður verður að stöðva í Alþingi vegna þess að ráðherra í þeirri ríkisstjórn, sem átti að verða lítið í fjölmiðlum samkvæmt yfirlýsingum hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. í rauða sófanum sællar minningar á Viðeyjardeginum, getur ekki sinnt þingstörfum sínum vegna anna við fjölmiðlaviðtöl í hliðarsölum þingsins.  Hæstv. heilbrrh. hefur hlotið sérstakt hól formanns Alþfl. fyrir að vera geiglaus maður og skjótur til ákvarðana. Hæstv. heilbrrh. hefur hvað eftir annað í sumar og haust lýst því yfir að nú verði allir að sætta sig við að það verði að spara og skera niður. Hæstv. heilbrrh. lýsti því yfir fyrir um það bil tveimur mánuðum síðan að nú hefði hann náð svo miklum árangri að sparast mundu um 800 millj. kr. í lyfjakostnaði á heilu ári og lagði fram fjárlagafrv. byggt á þeirri fullyrðingu. Hæstv. heilbrrh., það er ljóst að þau orð eru dregin til baka í reynd í þingsalnum vegna þess að sá niðurskurður, sem lagt var af stað með, stenst ekki. Eftir því er sérstaklega óskað að auknar séu upphæðirnar í fjárlagafrv. til lyfjamálanna. Það er líka ljóst, hæstv. heilbrrh., að enn eru ekki komin hér inn í þingið þau frumvörp sem hæstv. ráðherra taldi sig þurfa til þess að breyta grundvallarskipan lyfsölumála í landinu, hvað þá heldur að búið sé að afgreiða þau vegna þess að hæstv. ráðherra sagði í sumar og haust: Ég get ekki gert þetta með öðrum hætti en þeim vonda sem ég og fólkið í landinu mótmælti vegna þess að ég hafði ekki lagaheimild frá Alþingi en ég mun í haust óska eftir þeim heimildum. Hvar eru þær óskir nú? Hvergi.

M.a. í bandorminum.

M.a. í bandorminum, hæstv. heilbrrh. Þetta var svo aumingjalegt svar að jafnþingreyndur maður og fyrrv. formaður fjvn. á ekki að láta þetta frá sér standandi á gólfinu fyrir framan stól sinn, getur ekki einu sinni sest. Auðvitað er það alveg ljóst að hæstv. ráðherra er ekki enn þá kominn með neinar slíkar tillögur. Þær hafa ekki sést á Alþingi. Lagt er upp í nýtt ár og ný fjárlög án þess að ráðherrann hafi í hendi sér þau lagaákvæði sem hann sagði við þjóðina í dag að hann þyrfti að fá til þess að geta gert þetta með skynsamlegum hætti. Þess vegna, hæstv. heilbrrh., er spurt og beðið um svar í þessari umræðu: Hvernig ætlar hæstv. heilbrrh. að ná fram þeim tölum í lyfjamálum sem í frv. eru? Hann hefur ekki komið hér til þingsins og beðið um breytingar á lögunum fyrir áramót. Í öðru lagi, hæstv. heilbrrh.: Hver eru rökin fyrir því að beðið er um hundruð milljóna í viðbót í lyfjakostnað í þessu frv.? Hæstv. heilbrrh. hefur líka óskað eftir því að þingið veiti sér viðbótarupphæðir í heilbrigðismál í fjárlagafrv., ef ég man rétt, um rúmar 1.000 millj. kr., frá því að frv. var lagt fram og þar til það á að afgreiðast hér og nú. En á sama tíma og hæstv. ráðherra biður um 1.000 millj. í viðbót með þessari hendinni og ætlast til þess að þingið greiði um það atkvæði, þá er í einni lítilli tillögu farið fram á að af hæstv. ráðherra verði teknar rúmar 500 millj. á móti. Hvers konar skynsemi er þetta, hæstv. heilbrrh.? Hvað hefði hæstv. heilbrrh. sem formaður fjárlaganefndar sagt við fyrrv. heilbrrh. ef hann hefði beitt svona hundakúnstum. Og það sem meira er. Hæstv. heilbrrh. kemur til þingsins og segir: Ég bið um það að ég fái einnig í mitt ráðuneyti 358 millj. á næsta ári sem ég ræð einn hvernig ég ráðstafa. Ráðherrann einn á að fá að ráðstafa 358 millj. kr. í hvað sem er, hvaða stofnun sem er, hvaða launakostnað sem er, hvaða rekstrarkostnað sem er. Hann þarf ekki að spyrja neinn um það. Ég ætla ekki heldur frekar en ég hlífði hæstv. viðskrh. við að rifja upp textana hans í neytendamálum að rifja upp texta hæstv. heilbrrh. um ríkisfjármálin á sínum tíma, um það hvernig Alþingi yrði að segja klárt og kvitt í hvað hlutirnir færu. Efasemdir hæstv. heilbrrh., þegar hann var formaður fjárlaganefndar, um að það væri skynsamlegt að hver ráðherra hefði ráðstöfunarrétt á upphæðum sem voru taldar kannski 5 eða 6 millj. Það væri brot á allri eðlilegri þróun í ríkisfjármálum að veita ráðherrum sjálfdæmi til að ráðstafa innan sinna ráðuneyta stórum upphæðum. Þá var verið að tala um kannski 10, 15 eða 20 millj. Nú kemur þessi sami hv. þm., maðurinn sem var orðinn tákn orþódoxíunnar í ríkisfjármálum og ætlar að brjóta allar grundvallarreglur síðustu áratuga og biðja um að það sé innleidd sú nýjung, sem ekkert fordæmi er fyrir í íslenskri fjárlagasögu, að hann fái 358 millj. á einn lið í sitt ráðuneyti og ráði algerlega einn hvað hann gerir við það. Svona subbuskapur í ríkisfjármálum nær náttúrlega ekki nokkurri átt, hæstv. heilbrrh. Ég byrja á því að segja þetta við hæstv. heilbrrh. þó að þetta eigi við alla hina ráðherrana líka vegna þess að ég taldi að hæstv. heilbrrh. hefði meint eitthvað með því þegar ég og hann á síðustu þremur árum höfðum góða samvinnu um það að þróa ríkisfjármálin inn á eðlilegar brautir nútímaríkisfjármála. En svona afturhvarf til gamla kerfisins þar sem menn ráðstafa út og suður að eigin geðþótta í ráðuneytunum hundruð milljóna kr. án þess að spyrja kóng eða prest. Hvers konar er þetta eiginlega? Var það þá bara marklaust hjal á síðustu árum þegar hæstv. ráðherra flutti hér í þinginu, sem 1. flm. frv. ásamt hv. þm. Pálma Jónssyni og öllum nefndarmönnum í fjárveitinganefnd á þeim tíma, sérstakt frv. þar sem setja átti ríkisfjármálin í svo fastar skorður að þetta gæti ekki gerst? Og hæstv. heilbrrh. stóð hér í þingsalnum hvað eftir annað ásamt hv. þm. Pálma Jónssyni og krafðist þess að málið yrði afgreitt, flutti ágætar ræður um þær grundvallarreglur sem yrðu að ríkja í nútímaríkisfjármálum, samskiptum þings og framkvæmdarvalds. Og ég studdi þau sjónarmið og ég styð þau enn. En ég skil ekki hvernig á því stendur að hæstv. heilbrrh. er horfinn frá þessum sjónarmiðum í verki. Ég ætla að vona að hann hafi frumkvæði að því innan ríkisstjórnarinnar að menn dragi þessa vitleysu til baka. Það er fullkomlega óþarfi að fara þá leið að því að ná 1.500 millj. kr. niðurskurði að brjóta í leiðinni allar þær helstu grundvallarreglur sem við vorum sammála um að þyrftu að ríkja í samskiptum löggjafarvalds og framkvæmdarvalds hvað fjárveitingar snertir. Og ég skil ekki hvernig hæstv. forsrh., sem maður hélt að ætlaði nú að vera talsmaður nýmóðinsvinnubragða í þessum efnum, getur réttlætt að í fyrstu fjárlögunum, sem hans ríkisstjórn biður um að séu samþykkt hér á Alþingi, sé ráðherrunum einum og sér veittur ótakmarkaður umráðaréttur til að ráðstafa 1 milljarði kr. án þess að spyrja nokkurn að því hvernig þeir ráðstafa því. Ég get sagt hæstv. núv. forsrh. það að í umræðunni á síðustu 2--3 árum um breytingar í ríkisfjármálum hefði sá maður, sem hefði lýst hugmyndum af þessu tagi, verið hleginn út úr þingsalnum. Svo var samstaðan rík hér á síðustu árum um það að taka nú upp ný vinnubrögð og þróa hlutina í rétta átt. Ég skil ekki af hverju menn eru að fara þessa krókaleið að því að ná þessum 1.500 millj. Fyrst eru allir launaliðirnir skornir niður um 2 1 / 2 milljarð, 2.455 millj., og síðan eru 955 millj. teknar af þessari upphæð og settar á einn lið í hverju ráðuneyti og ráðherrann einn á að ráðstafa því. Þegar ég fór fram á það á sínum tíma að um leið og aukafjárveitingarnar væru lagðar niður, hæstv. forsrh., og fjmrh. tók ákvörðun að þær yrðu ekki meir í fjmrn., þessi áratuga gamli en vondi siður, að fjmrh. skrifaði út tékkana á borðinu sínu án þess að spyrja þingið um það, yrði lagður niður --- og það var samstaða um það hér í þinginu --- þá var ákveðið að veita ráðherrunum í hverju ráðuneyti ráðstöfunarfé til að mæta uppáfallandi tilvikum sem voru ef ég man rétt á bilinu frá 3 millj. til 15 millj. og ekki meir, litlar upphæðir. Ef þessi regla verður innleidd hér og nú hvað er það þá sem stöðvar það að í næstu fjárlögum komi ríkisstjórn og segi: Ég ætla ekki að ná 5% niðurskurði í launum. Ég ætla að ná 10% niðurskurði í launum og sker fyrst niður alla launaliðina um 10%, setur svo 7% af því inn á sérstaka sjóði í ráðuneytunum til frjálsrar ráðstöfunar fyrir ráðherrana eins og hér er gert nú þannig að á næsta ári verði það 3 milljarðar sem ráðherrarnir hafi til frjálsrar ráðstöfunar í ráðuneytunum. Ef menn vilja fara í þennan 1.500 millj. kr. niðurskurð af hverju gera menn það ekki þannig að menn skeri bara hreint og klárt niður í hverju ráðuneyti fyrir sig í fjárlögunum þannig að menn geti þá deilt um hvort sá niðurskurður er skynsamlegur eða ekki en séu ekki að brjóta heilbrigðar grundvallarreglur í nútímaríkisfjármálum með þeirri aðferð sem menn velja? Hæstv. heilbrrh. fær samkvæmt þessari aðferð 358 millj. á næsta ári sem hann getur sett í þetta og hitt, dittinn og dattinn og þarf engan að spyrja. Hann getur bætt við fólki í stofnunum. Hann getur terroriserað aðrar stofnanir með því að láta þær ekki fá fjármuni. Hæstv. menntmrh. fær samkvæmt þessum tillögum 290 millj. Hvað hefði verið sagt ef ég hefði á síðustu árum lagt til að þáv. hæstv. menntmrh. fengi 290 millj. til að ráðstafa einn og sér í menntmrn.? Það er sem ég sæi svipinn á hv. þm. þá og formanni fjárveitinganefndar, núv. hæstv. heilbrrh., ef ég hefði komið með þá tillögu til nefndarinnar, að mér hefði dottið í hug það snjallræði að þáv. menntmrh. ætti að fá 290 millj. sem hann gæti bara ráðskast með eins og hann vildi í menntmrn. Auðvitað hefðu menn hafnað þeirri tillögu. Að sjálfsögðu og hefðu átt að gera það og eiga að gera það aftur nú. Ég vil þess vegna biðja hæstv. ríkisstjórn áður en hér kemur til atkvæða við 2. umr. fjárlaganna, þar sem greiða á atkvæði um þessa tillögu, að breyta þessu, fara hreint og klárt og kvitt í þann 3% niðurskurð, sem er markmiðið, en vera ekki að fara krókaleið sem brýtur allar grundvallarreglur nútímaríkisfjármála. Ég vænti þess að núv. forsrh. hafi forgöngu um að það verði gert. Ég segi við hann að fenginni reynslu: Að fara í fyrsta sinn inn á þessa braut í niðurskurði er stórhættulegt hvað aðferðina snertir. Þá er ég ekki að tala um efnisatriði málsins. Það er allt annar handleggur. Hæstv. forsrh. er eins og við vitum borgarfulltrúi í Reykjavík og ég heyrði hæstv. forsrh. játa það í fjölmiðlum í gærkvöldi að ef hann væri ekki forsrh. væri hann sjálfsagt alveg sammála stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga. Ef einhver annar hefði gert það sem hann er að gera nú þegar hæstv. forsrh. var borgarstjóri hefði hann örugglega verið fremstur í flokki þeirra sem hefðu mótmælt og við sem áttum við hæstv. forsrh. hér á síðustu árum urðum rækilega varir við það að hann gat rækilega tekið til hendinni þegar honum fannst samskiptareglurnar vera brotnar. En nú er það þannig, hæstv forsrh., að öllum í borgarstjórn Reykjavíkur finnst samskiptareglurnar hafa verið brotnar, öllum nema kannski einum sem sagði þjóðinni í gær að ef tillagan kæmi til atkvæða mundi hann sitja hjá. Það var heiðarlegt svar. Hann treysti sér ekki einu sinni til að vera á móti heldur mundi sitja hjá. Við höfum ýmsir sagt það á undanförnum árum að hér þyrftu að verða breytingar í tekjuskiptingarmálum ríkis og sveitarfélaga. Ég hef talað fyrir því og geri það enn. En ég skil ekki hvers vegna hæstv. ríkisstjórn kýs að fara nú inn á braut sem framkallar jafnhörð mótmæli og ásakanir um lagabrot, eins og fram koma í yfirlýsingu Sambands ísl. sveitarfélaga. Ég vil gjarnan inna hæstv. forsrh. eftir því hvort hann er reiðubúinn að lýsa því yfir hér og nú að hann muni ekki láta fjárlagafrv. koma til atkvæða hér á Alþingi fyrr en komin er sátt í samræðum ríkis og sveitarfélaga, félmrh. og fjmrh., við forsvarsmenn Sambands ísl. sveitarfélaga. Ég vil rifja það upp að fyrir ári síðan kom upp deila milli mín og Sambands ísl. sveitarfélaga um hvað ætti að gera í fjárlögum yfirstandandi árs varðandi þessi mál. Þá leystum við þau mál, ég og hæstv. félmrh., í fullkominni sátt við forustumenn Sambands ísl. sveitarfélaga. Þar fóru fyrir í viðræðum Vilhjálmur Vilhjálmsson og Jón G. Tómasson. Niðurstaðan varð þannig að allir lýstu yfir ánægju sinni með hana. Ég spyr: Er það til of mikils mælst að það sama sé gert nú? Og ég vil spyrja hæstv. forsrh. að því hvort hann er ekki reiðubúinn til að lýsa því yfir hér við þessa umræðu að fjárlagafrv. muni ekki koma til endanlegrar afgreiðslu fyrr en þeirri sátt hefur verið náð. Hæstv. heilbrrh. er nú á ný genginn úr salnum.  Í þeirri till., sem er aftast á þskj. meiri hluta fjárln., er þingið beðið um að ákveða að hæstv. heilbrrh. eigi að skera niður launakostnað í sjúkrahúsum landsins og öðrum stofnunum sem undir heilbrrn. heyra um 562 millj. Hæstv. heilbrrh. hefur þegar heyrt þær lýsingar hjá fyrirrennara sínum að þegar glímt var við að ná fram samdrætti í útgjöldum ríkisins á árinu 1989 náðist ekki upphæð sem er mun minni en þessi á sjúkrahúsum landsins nema með því að loka deildum, senda aldrað fólk heim, framkvæma ekki aðgerðir og var þó verið að tala um minni upphæð en hér er lagt til. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. heilbrrh. hvort hann er reiðubúinn að lýsa því hér fyrir þinginu og þar með þjóðinni og starfsmönnum sjúkrahúsanna, yfirmönnum spítalastofnana, hvaða hugmyndir hann hefur um það hvernig hann ætlar að ná fram hálfum milljarði í niðurskurði á launa- og rekstrarkostnaði sjúkrahúsanna í landinu. Ég veit að ég þarf ekki að rifja upp fyrir honum þær samræður sem við áttum á síðustu þremur árum um viðleitni til aðhalds og sparnaðar í heilbrigðiskerfinu og á ríkisspítölunum sérstaklega. Hæstv. ráðherra er fullkunnugt um hvað þarf af fjármunum í þá hluti. Þess vegna er það eðlileg krafa að áður en þingið gengur til atkvæða komi hæstv. heilbrrh. upp og útskýri hvaða aðferðir hann er með í huga. Eða ætlar hann virkilega að fara eftir því sem manni heyrðist hjá öðrum ráðherra í gær í viðtölum að það ætti bara að spyrja starfsfólkið á stofnununum hvað það vildi gera? Á virkilega að hafa þá aðferð, hæstv. heilbrrh., að láta starfsfólkið á spítölunum segja nei við sjúklingana? Á virkilega að fara þá leið að það séu forsvarsmenn sjúkrahúsanna sem ákveði að loka deildunum og senda hina öldruðu heim? Ætlar hæstv. heilbrrh. ekki að þora að standa sjálfur fyrir ákvörðunum, geiglaus og skjótur til ákvarðana, svo að vitnað sé í frægan texta? Fólkið á spítölunum, sem bíður eftir því á nýju ári að fá að vita hvað það á að gera, á kröfu til þess, eins og þingið, að því sé svarað hér og nú. Hvernig í ósköpunum á að ná þessu fram án þess að það bitni með stóralvarlegum hætti á sjúklingunum? Við óskum svara við því. Hæstv. menntmrh. á samkvæmt þessari skrá að skera niður launakostnaðinn í skólakerfinu um tæpan hálfan milljarð. En eins og hæstv. menntmrh. er kunnugt er skólaárið ekki það sama og fjárlagaárið þannig að hæstv. menntmrh. er í þeirri erfiðu stöðu að hann verður að ná þessum hálfa milljarði á fjórum mánuðum í upphafi næsta skólaárs, í september að hausti. Hvernig í ósköpunum ætlar hæstv. menntmrh. að ná inn á fjórum mánuðum tæpum hálfum milljarði í launakostnað í grunnskólana og framhaldsskólana án þess að umturna öllu skólakerfinu næsta haust? Eða er þetta bara marklaus tala? Er þetta bara eitthvað sem er sett á blað til þess að hæstv. fjmrh. geti haldið áru sinni eða til að hæstv. forsrh. geti komið alvarlegur á svipinn og sagt: Okkur tókst það. --- Bara blöff, tala á blaði sem ekki á að standa við. Hæstv. forsrh. sagði fyrir viku síðan --- og væri nú æskilegt að hæstv. forsrh. kæmi hér í salinn á ný --- í beinu viðtali í Ríkissjónvarpinu, sérstökum þætti, að ríkisstjórnin væri á lokaspretti að glíma við 11 milljarða gat. Nú er nauðsynlegt, virðulegi forseti, að fá hæstv. forsrh. hingað í sal.

Forseti gerir ráð fyrir því að hæstv. forsrh. sé skammt undan.

Já, ég þakka fyrir það. Ég var að rifja upp, hæstv. forsrh., að fyrir um það bil viku síðan sagði hæstv. forsrh. í beinni útsendingu í Ríkissjónvarpinu í sérstökum þætti að ríkisstjórnin væri að glíma við 11 milljarða gat í fjárlagadæmi næsta árs. Og hæstv. forsrh. endurtók síðan þessa tölu næsta dag, 11 milljarða gat. 7 milljarðar til viðbótar við þá 4 sem í fjárlagafrv. voru þegar það var lagt fram. Síðan birtust tillögurnar eftir næturfund ríkisstjórnarinnar og þær voru ekki upp á 7 milljarða, hæstv. forsrh., þær voru upp á 3 milljarða. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. forsrh. að hrista hausinn í þeim efnum. Hann getur komið hér upp í ræðustólinn og lagt þetta saman, en við sem höfum legið yfir þeim skjölum, sem frá ríkisstjórninni hafa komið og þeim ákvörðunum sem hún hefur tekið, höfum fundið það út að dæmið sem ríkisstjórnin skilaði frá sér felur í sér að útgjaldaauki, sem stefndi í tæpa 8 milljarða eða kannski 8,1 ef menn vilja vera alveg nákvæmir, var færður niður í tæplega 4. Ef hæstv. forsrh. vill hafa þann flöt í málinu, þá eru það 4. Segjum það, hæstv. forsrh., að það séu 4 milljarðar. En þá spyr ég: Hvar eru hinir 3? Ég tók hæstv. forsrh. alvarlega þegar hann sagði við þjóðina að vandinn væri 11 milljarðar, sérstaklega þegar hann endurtók það næsta dag. En þá hljótum við að spyrja hér og nú: Hvar eru hinir þrír eða fjórir eftir því hvaða tölu hæstv forsrh. vill hafa. Ég skal hafa þá lægri af því að það auðveldar dæmið fyrir honum. Er það kannski þannig að ríkisstjórnin hafi falið einhver útgjaldatilefni inni í ráðuneytunum vegna þess að henni hafi ekki tekist á næturfundinum að leysa það allt saman? Eða var yfirlýsing hæstv. forsrh. ekki marktæk? Fór hann ekki með rétta tölu? Auðvitað fór hann með rétta tölu. Auðvitað veit hæstv. forsrh. um hvað hann er að tala og hann kinkar núna kolli og staðfestir að hann hafi farið með rétta tölu. Þess vegna spyrjum við nú þegar það hefur verið staðfest hér í þingsalnum með virðulegri höfuðhneigingu hæstv. forsrh.: Hvar eru þrír milljarðarnir? Eru þeir geymdir í skúffunum uppi í ráðuneytunum? Er kannski verið að koma með hér einhverja gerivlausn bara svo að hægt sé að blekkja m.a. formann Vinnuveitendasambandsins og aðra aðila sem hafa tekið ríkisstjórnina trúanlega? Og þess vegna vil ég spyrja hæstv. forsrh. hvort hann er ekki reiðubúinn að útskýra fyrir okkur hér í ræðustól áður en þessari umræðu lýkur hvar þessir þrír milljarðar eru sem á vantar til að dæmið gangi upp. Hæstv. sjútvrh. hefur gert mikið úr því síðustu vikur að hann sé að leysa vanda sjávarútvegsins og það hefur verið sett á svið nokkurt sjónarspil um þá baráttu hæstv. sjútvrh. við vondu öflin í ríkisstjórninni í þeim efnum. Nú liggur fyrir að það er þrennt sem verið er að gera. Í fyrsta lagi. Það er verið að fresta greiðslum sjávarútvegsins í Atvinnutryggingarsjóð. Það er ekki eftirgjöf, það er ekkert sem verið er að gera fyrir sjávarútveginn þegar til lengdar lætur. Það er bara verið að segja: Þú átt að borga skuldir þínar tveimur árum síðar en þú áttir ella, þannig að þegar horft er á málið frá hagsmunahóli sjávarútvegsins, þá er það ekkert nettó honum í hag. Í öðru lagi. Inngreiðslur í Verðjöfnunarsjóð. Er það eitthvað fyrir sjávarútveginn? Nei. Það eru peningar sem sjávarútvegurinn átti í Verðjöfnunarsjóðnum eða hefði átt ef gamla reglan hefði gilt vegna þess að lögin um Verðjöfnunarsjóð fela það í sér að það sem gengur í sjóðinn er þar geymt á reikningi hvers fyrirtækis þannig að það eina sem gert er í þeim efnum er að leyfa sjávarútveginum að taka eign sína og skrá hana hjá fyrirtækjunum sjálfum í stað þess að skrá hana hjá fyrirtækjunum inn í Verðjöfnunarsjóðnum þannig að það er alveg ljóst að þetta tvennt bætir nettó ekki með neinum hætti stöðu sjávarútvegsins. Þá kemur að hinu þriðja, hæstv. sjútvrh., og hvað er hið þriðja? Hið þriðja er sérstök skattahækkun á sjávarútveginn á næsta ári sem nemur 870 millj. kr. Ríkisstjórnin er með fimm mismunandi frv. hér á Alþingi að auka skattbyrðar sjávarútvegsins sem nemur tæpum milljarði þannig að sjávarútvegsfyrirtækin á Íslandi eiga að greiða inn í ríkiskassann, hítina, sem stundum er sagt af talsmönnum Sjálfstfl., tæpum milljarði meira en þau gera í ár. Þegar lagt er saman það sem gert er fyrir sjávarútveginn í þessum aðgerðum er í reynd tekinn um það bil milljarður af sjávarútveginum og settur í ríkiskassann óafturkræft. 525 millj. til þess að fjármagna Hafrannsóknastofnun og annað í gegnum Hagræðingarsjóðinn, 40 millj. með því að tvöfalda veiðieftirlitsgjaldið, 200 millj. a.m.k. í gegnum sjómannafrádráttinn sem sjómennirnir munu sækja til útgerðarinnar ef ríkisstjórnin stendur við áform sín hér á þinginu, 50 millj. sem er áætlaður hluti sjávarútvegsins í ábyrgðasjóði launa vegna gjaldþrota í því frv. sem hér er til umfjöllunar í þinginu og 65 millj. a.m.k. í sérstakt álag á aflagjald sem sjávarútvegurinn á að greiða. Samtals 870 millj. nýir skattar sem sjávarútvegurinn á að reiða fram á næsta ári. Þetta er niðurstaðan, þetta eru fjárlögin eins og þau liggja hér fyrir. Sjávarútvegurinn skuldar það sama og hann skuldaði áður. Hann fær að flytja eign sína frá einum sjóði og inn í fyrirtækin en síðan er hann krafinn um tæpan milljarð í ríkissjóðinn í nýjum sköttum. Er það þetta sem Sjálfstfl. ætlaði sér að gera fyrir sjávarútveginn? Virðulegi forseti. Formaður Vinnuveitendasambandsins lýsir því yfir í Morgunblaðinu í gær að þessi næturvinna ríkisstjórnarinnar sé grundvöllur að samningum og 6% raunvaxtastigi á næsta ári. Það liggur við að maður slái á þráðinn til vinar síns Einars Odds og segi: Mikil er trú þín. Og mikil er nú hógværðin að taka við 870 millj. nýjum sköttum á sjávarútveginn og segja: Þetta er harla gott. Ég gæti rétt ímyndað mér hvað hefði verið sagt við mig ef ég hefði í desember í fyrra komið með 870 millj. nýja skatta á sjávarútveginn. Það hefði aldeilis verið gúmoren sem ég hefði fengið hjá Einari Oddi, Kristjáni Ragnarssyni og Þórarni V. sem allir eru hljóðir og hógværir menn um þessar mundir og láta það eina heyrast frá sér að þeir séu bara harla ánægðir.

Þeir ættu kannski segja af sér eins og Karl Steinar?

Nei, því miður er það þannig að þetta fjárlagafrv. verður ekki grundvöllur að kjarasamningum og það er heldur ekkert í þessu frv. sem mun færa raunvaxtastigið niður í 6% á næsta ári, því miður. Hvað þá heldur að eitthvað sé í þessu frv. sem framkalli þann veruleika sem hæstv. forsrh. lét hafa eftir sér í viðtölum, þegar hann kynnti aðgerðirnar og birt var með stóru letri á miðopnu Morgunblaðsins daginn eftir, að þetta fjárlagafrv. mundi leiða til verulegrar raunvaxtalækkunar í upphafi næsta árs. Ég vil nú segja í fullri vinsemd við virðulegan forsrh.: Trúir hann virkilega enn að það muni gerast? Hefði ekki verið skynsamlegra fyrir hæstv. forsrh. að segja sem minnst um raunvaxtalækkanir í upphafi næsta árs? Ég held hins vegar að sú lýsing sem Ásmundur Stefánsson, forseti Alþýðusambands Íslands, gaf á þessu frv. sé miklu raunhæfari. Hann segir í viðtali í Morgunblaðinu í dag að þetta fjárlagafrv. sé ekki grundvöllur kjarasamninga nema því verði breytt. Og hann telur upp fjölmörg atriði sem hann vill fá breytt. Og ég vil spyrja hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. og einnig hæstv. félmrh., varaformann Alþfl.: Væri nú ekki skynsamlegt ef menn vilja í reynd ná kjarasamningum fljótlega að fara eftir þessum ráðleggingum forseta Alþýðusambandsins? Ég held að Ásmundur Stefánsson, forseti Alþýðusambandsins, hafi sýnt það á undanförnum árum að hann er reiðubúinn að vinna af fullum heilindum að gerð nýrra kjarasamninga hver svo sem sú ríkisstjórn er sem situr í landinu. Hann á sér það eina markmið að ná skynsamlegum kjarasamningum í þágu launafólks og efnahagslegs stöðugleika. Það vita allir sem þekkja forseta Alþýðusambandsins. Og þegar hann lýsir þeirri afstöðu sinni að þessu fjárlagafrv. verði að breyta ef það á að geta verið innlegg að skynsamlegum kjarasamningum þá er það skynsamlegt og hollt ráð til hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. að staldra við næstu daga, hugsa sig um yfir helgina og athuga hvort það væri ekki rétt að ganga til breytinga á þessum atriðum í fjárlagafrv. Halda þessir hæstv. ráðherrar virkilega að það verði friðsamlegt á vinnumarkaðnum í upphafi nýs árs ef ríkisstjórnin hefur að engu haft þær ábendingar sem koma frá samtökum launafólks í sambandi við þetta fjárlagafrv.? Halda hæstv. ráðherrar virkilega að það sé vænlegt veganesti fyrir nýja kjarasamninga að formaður Vinnuveitendasambands Íslands hæli fjárlagafrv. en forseti Alþýðusambands Íslands, formaður Verkamannasambandsins fordæmi fjölmörg atriði í fjárlagafrv. og segi: Ef þeim verður ekki breytt þá er það ekki grundvöllur að nýjum kjarasamningum? Finnst hæstv. ráðherrum það vera gæfulegt spor fyrir stöðugleika á nýju ári og nýjum kjarasamningum að formaður Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur neyðist til að segja af sér eftir rúmlega 20 ára formennsku í félaginu vegna þess að það samrýmist með engu að greiða atkvæði með þessu fjárlagafrv. og vera einn af forustumönnum íslensks launafólks? Er þetta vænlegt veganesti í þeirri erfiðu för sem fram undan er, hæstv. forsrh., ef þjóðin á óumdeilanlega í miklum erfiðleikum? Væri ekki skynsamlegra að ganga til viðræðna við stjórnarandstöðuna, við samtök launafólks og ná þeirri breiðu sátt um þetta fjárlagafrv. sem við náðum í desember í fyrra um okkar verk, náðum árið þar áður líka um þau verk vegna þess að við lærðum af reynslunni að það er vonlaust verk fyrir ríkisstjórn að ná kjarasamningum við samtök launafólks í stríði. Það gengur ekki upp að fara í stríð við samtök launafólks. Og orðin sem forustumenn Alþýðusambandsins og Verkamannasambandsins hafa viðhaft á síðustu dögum eru ótvíræður vitnisburður um það að þeir menn sem gjarnan vilja ná árangri og ganga til samstarfs við ríkisstjórnina óttast að verði fjárlagafrv. með þeim hætti þá verði þeir skildir eftir. Ég bið þess vegna hæstv. ríkisstjórn að athuga vel sinn gang. Ég tel að það væri skynsamlegt hjá hæstv. ríkisstjórn að fresta atkvæðagreiðslu við 2. umr. þessa fjárlagafrv. þar til eftir helgi. Ég teldi að það væri skynsamlegt hjá hæstv. ríkisstjórn að fara nú í viðræður við samtök launafólks og alla aðila launamarkaðarins og ná fram breytingum á fjárlagafrv. í víðtæku samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins. Það væru vinnubrögð af viti. En ef ríkisstjórnin ætlar að knýja fram atkvæðagreiðslu hér á morgun þá er það verknaður sem undirstrikar þá ákvörðun formanns fjárlaganefndar að segja af sér formennsku í Verkalýðs- og sjómannafélagi Keflavíkur vegna þess að það sé ekki hægt að vera kjörinn trúnaðarmaður launafólks á Íslandi og greiða atkvæði með þessu fjárlagafrv. á Alþingi.

Virðulegi forseti. Eins og ég gat um í gær í ræðu minni þá komu tillögur ríkisstjórnarinnar um niðurskurð og tekjuaukningu fram á síðustu stundu. Því var ekki mikill tími til að kynna sér ýmis þau mál sem þar var um að ræða. Síðan höfum við í fjárln. m.a. fengið upplýsingar um þann flata niðurskurð á launum sem ætlaður er með þessum ráðstöfunum og þar kemur m.a. fram að í menntmrn. á launaskerðingin að vera 719 millj. 761 þús. Síðan á að endurráðstafa 290 millj. 357 þús. þannig að skerðingin verði 455 millj. 873 þús. á launaliðum í menntmrn. Og í heilbrn.- og trmrn., svo að ég taki nú aðeins stærstu liðina, er skerðingin rúmar 836 millj. og þegar endurráðstafað verður 358 millj. á skerðingin nettó að vera rúmar 562 millj. Sú skerðing sem fyrirhuguð er í menntmrn. er að sjálfsögðu mjög óraunhæf. Það er búið að gera áætlun um skólaárið 1991--1992 og er því ekki hægt um vik að skera niður í launum á skólaárinu nú eftir áramótin. Þessi niðurskurður hlýtur því allur að eiga að koma á næsta skólaár og ef hann á að vera á þessu fjárlagaári þá kemur hann til framkvæmda á aðeins fjórum mánuðum. Til viðbótar eru öll þau nýmæli sem voru sett í nýtt grunnskólafrv. sem samþykkt var hér í fyrra og eru síðan skorin niður. Sá niðurskurður átti að gefa um 40 millj. í ríkiskassann. Það er að vísu ekki stór upphæð en með þeirri skerðingu var þó verið að fella út öll þau nýmæli sem þingmenn voru sammála um í fyrravetur að væru til mikilla bóta í skólakerfi landsins. Ég verð að segja að mér finnst skjóta nokkuð skökku við að nú skuli vera uppi áform í ríkisstjórninni um að skerða og taka út öll nýmæli í þessu frv. þó að það geti gefið ríkiskassanum 40 millj. Það er líka vitað að ef af þessu verður og einnig þessari skerðingu upp á 455 millj. mun það fyrst og fremst koma niður á svokölluðum aukagreinum en það eru gjarnan verkmenntagreinarnar sem hafa verið nefndar því nafni í skólakerfi landsins og sérstaklega í grunnskólanum, trúlega þó líka í framhaldsskólanum. En þær greinar hafa yfirleitt orðið út undan og lent í sparnaðaráðstöfunum þegar til þeirra hefur þurft að grípa. Nú er það yfirlýst stefna í aðalnámsskrá grunnskóla að list- og verkgreinum skuli gert hærra undir höfði en verið hefur undanfarin ár í menntastefnu. Því til staðfestingar eru í nóvemberhefti Iðnaðarins, sem var að koma út, fréttir frá 44. iðnþingi Íslendinga þar sem talað er um uppbyggingu og hugarfarsbreytingu í menntakerfinu, þá eigi að byrja á fyrstu stigum skólakerfisins. Með leyfi forseta ætla ég að lesa hérna aðeins upphafið að fréttinni: ,,Í ávarpi sínu til iðnþings fjallaði Haraldur Sumarliðason, forseti Landssambands iðnaðarmanna, m.a. um nauðsyn þess að taka upp fjölbreyttari atvinnustefnu sem fært gæti íslensku þjóðina af einhæfum grunni náttúruauðlinda í efnahagsmálum. Haraldur sagði m.a.: ,,Slík heilbrigð uppbyggingarstefna þyrfti að vera mjög víðtæk og að fela í sér hugarfarsbreytingu meðal þjóðarinnar. Hún þyrfti að byrja á fyrstu stigum skólakerfisins þar sem börn fengju með eðlilegum og jákvæðum hætti að kynnast atvinnulífinu. Jafnframt þarf gjörbreytta stefnu í framhaldsmenntun. Horfið verði frá þeirri stefnu að þrýsta öllu ungu fólki í gegnum stúdentspróf, með misjöfnum árangri og burt séð frá vilja þess og getu, en starfstengdu námi, verk- og tæknimenntun verði gert hærra undir höfði og það fært til betra samræmis við nútímaþarfir atvinnulífsins.```` Ég tel að sú stefna í skólamálum sem fram kemur í niðurskurðartillögum ríkisstjórnarinnar nú beri ekki vott um að fyrirhuguð sé nein stefnubreyting í skólamálum, þaðan af síður að gera eigi verk- og listgreinum í skólakerfinu hærra undir höfði. Þá má einnig nefna að rætt hefur verið um það innan skólakerfisins og í menntmrn. að koma á dreifðri og sveigjanlegri kennaramenntun. Það er að vísu inni í stefnumótun ríkisstjórnarinnar sem birtist í svokallaðri hvítbók en ég hef ekki orðið vör við að neitt fjármagn væri til þess í fjárlagafrv. og trúlega verður það skorið niður rétt eins og hvað annað ef einhvers staðar hefur verið smuga til þess. En mér hefur einnig borist í hendur í dag undirskriftalisti 99 skólamanna á Vestfjörðum og sendur frá Fræðsluskrifstofu Vestfjarðaumdæmis. Er fyrirsögn á þeim undirskriftalista svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Hinn mikli kennaraskortur á Vestfjörðum og víðar á Íslandi er stórt byggðavandamál og löngu tímabært að gripið verði til raunhæfra aðgerða. Hjá Kennaraháskóla Íslands hefur verið unnið að tillögum um 90 eininga kennaranám með fjarkennslusniði og vitnað er í vinnuskjal frá 18. sept. 1991. Það yrði jafnframt síðasta 90 eininga kennaranámið frá Kennaraháskóla Íslands. Undirritaðir skólamenn styðja þessa hugmynd sem raunhæfan kost til lausnar kennaraskortinum og skora á hlutaðeigandi aðila hjá fjárveitinga- og framkvæmdarvaldi að gera Kennaraháskóla Íslands kleift að koma þessu kennaranámi í framkvæmd árið 1992.`` Undir þetta rita 99 skólamenn við ýmsa skóla á Vestfjörðum. Það er hægt að halda áfram að telja upp fleira sem viðkemur menntamálunum í landinu, m.a. í sambandi við leiklistarmál. Aðalfundur leiklistarráðs hefur sent frá sér skjal þar sem mótmælt er öllum þeim samdrætti í framlögum til leiklistarstarfsemi hér á landi sem fram kemur í fjárlagafrv. Þetta er langt bréf svo það er kannski of mikið að lesa það allt en þeir tala þar um að þessi niðurskurður þýði aðeins eitt: ,,verulegan samdrátt í allri starfsemi og minna framboð af innlendri leiklist.`` Þeir telja upp starfsemi áhugaleikfélaga sem að vísu fengu 2 millj. kr. hækkun í breytingartillögu meiri hlutans sem hér kom fram í gær. Þeir telja upp Bandalag ísl. leikfélaga, sem aðeins fær 2,5 millj. til sinnar starfsemi í fjárlagafrv., starfsemi atvinnuleikhópa, Alþýðuleikhúsið, leiklistarráð og Leikfélag Reykjavíkur og Þjóðleikhús. Þá er hægt að nefna breytingu á barnabótum sem fram kemur í tekjuáætlun ríkisstjórnarinnar. Í Tímanum í fyrradag segir svo, með leyfi forseta: ,,Barnabótaauki verður skertur hjá hjónum sem hafa 2,1 millj. kr. í árstekjur og fellur alveg niður hjá hjónum sem hafa 2,4 millj. kr. í árstekjur.`` Eins og ég nefndi í ræðu minni í gær þá er það of lágt að miða árstekjur hjóna við 2,4 millj. kr. Sú tekjuviðmiðun er í raun allt of lág. Ég hefði getað fallist á að tekjutengingu væri komið á en með því skilyrði að hún væri fyrst og fremst til jöfnunar. Hún væri til að jafna þessar bætur út til þeirra sem virkilega þurfa á þeim að halda en ekki til þess að ná inn 500 millj. kr. tekjuauka í ríkissjóð. Það er því miður oft þannig að reynt er að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur. Foreldrar sem þetta mun bitna á, bæði hjónafólk og einstæðir foreldrar, eru ekki hagsmunahópur sem hefur mikinn samtakamátt. Ekki er við því að búast að jafnkröftug mótmæli verði við skerðingu á barnabótum eins og eru nú þegar við skerðingu á sjómannaafslætti. Líka má benda á að þetta eru ekki einu álögurnar á barnafólk eða fjölskyldur. Þær verða líka í formi skólagjalda og í formi gjalda fyrir þjónustu heilsugæslu sem getur kostað meðalfjölskylduna um 12--18 þús. kr. á ári, þ.e. gjöld fyrir þjónustu heilsugæslu. Eins og ég sagði þá hef ég ekki eins miklar áhyggjur af þeirri breytingu sem fyrirhuguð er á sjómannaafslætti og ég hef af þessari breytingu sem fyrirhuguð er á barnabótum. Ég vænti þess að það verði skoðað betur áður en kemur til afgreiðslu á því tekjufrumvarpi sem nú hefur nýlega verið lagt fram í Alþingi en er ekki enn komið til umræðu. Þó legg ég áherslu á það að með sjómannaafslættinum er verið að brjóta samninga og bendi á að það gekk nú talsvert á í fyrravetur vegna brots á samningum við BHMR. Enda á Alþingi ekki að leyfa sér að setja lög sem brjóta kjarasamninga. Félmrh. hæstv. talaði áðan um þjóðarsátt og að sveitarfélögin ættu að taka þátt í þeirri þjóðarsátt. Mér finnst það skjóta skökku við --- ég vona að félmrh. hæstv. heyri mál mitt --- að tala um þjóðarsátt við sveitarfélögin þegar ekki er haft samráð við þau í upphafi áður en álögur eru settar á þau. Að vísu kom fram í kröftugum umræðum hér áðan að e.t.v. eigi eftir að endurskoða þetta en ég bendi á það að mér finnst ekki hægt að tala um þjóðarsátt um leið og verið er að setja á álögur sem ekki er haft samráð um. Því til sönnunar hafa verið að berast hingað mótmæli frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, eins og kom hér fram í gær. Ég hef til viðbótar í dag fengið kröftugleg mótmæli frá bæjarstjórn Bolungarvíkur. Ég minntist aðeins á frestun jarðganga á Vestfjörðum í gær. Þar er líka verið að brjóta samninga, að vísu ekki kjarasamninga, en samninga sem búið er að gera og fjmrh. hefur ekki upplýst það hvað það samningsbrot muni kosta ríkissjóð. Þannig að enn þá vitum við ekki hver sá sparnaður verður fyrir ríkissjóð sem á að felast í þeirri frestun. Í tilefni þessarar frestunar hefur Fjórðungssamband Vestfirðinga sent mér í dag svohljóðandi bréf, með leyfi forseta: ,,Með þessu bréfi er send samþykkt stjórnar Fjórðungssambands Vestfirðinga þar sem mótmælt er áformi stjórnvalda um að fresta jarðgangagerð á Vestfjörðum við fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1992. Vitneskjan um áform stjórnvalda að því er þetta varðar hefur kallað fram almenna mótmælaöldu hér á svæðinu enda óttast fólk að það hafi mjög alvarlegar afleiðingar ef kemur til frestunar á framkvæmdum samfara öðrum erfiðleikum sem fyrirsjáanlegir eru.`` Hér kemur samþykktin: ,,Stjórn Fjórðungssamband Vestfirðinga mótmælir harðlega því áformi stjórnvalda að fresta framkvæmdum við gerð jarðganga til Súgandafjarðar um eitt ár. Stjórnin lítur á jarðgangagerðina gegnum Breiðadals- og Botnsheiðar sem sameiginlegt mál allra íbúanna á Ísafjarðarsvæðinu. Með göngunum verði svæðið að einni félagslegri, samgöngulegri og atvinnulegri heild. Sérhver töf á að göngin verði tekin í notkun hafi alvarlegar afleiðingar á búsetu á svæðinu. Líta verði á frestunina, ef af verður, sem atlögu að svæðinu í heild sem bitni þó fyrst á Súgfirðingum sem um skeið hafa átt í vök að verjast atvinnulega séð. Um sé að ræða eins konar hnefahögg í andlit þeirra sem um þessar mundir standa fyrir atvinnuuppbyggingu á Suðureyri. Stjórnin telur að umrædd frestun jarðgangagerðarinnar komi þvert á hvatningu stjórnvalda að sameina sveitarfélög í þeim tilgangi að gera þau traustari stjórnsýslueiningar. Stjórn Fjórðungssambands Vestfirðinga telur að breyting á tímaáætlun í verksamningi um jarðgangagerðina ásamt nauðsynlegum breytingum á stjórnun og verklagi leiði til þess að miklir fjármunir fari í súginn og því muni ekki nást sá sparnaður sem stjórnvöld telja sig sjá með frestun jarðgangagerðarinnar. Öll heilbrigð skynsemi virðist þar af leiðandi mæla með því að horfið verði frá áformi um frestun umræddra jarðganga. Ísafirði, 10. des., fyrir hönd stjórnar Fjórðungssambands Vestfirðinga, Jóhann T. Bjarnason framkvæmdastjóri.`` Það væri hægt að segja mörg fleiri orð um þetta en þar sem ég tók það sérstaklega fyrir í gær er þetta bréf í raun bara staðfesting á öllu því sem þar kom fram. Ég ætla að minnast á áhrifin á sveitarfélögin í sambandi við álögur sem á þau á að bæta. Þar er gert ráð fyrir að þau taki við verkefnum fyrir fatlaða upp á 400 millj. kr. Jafnframt kemur fram í fjárlagafrv., eins og það var í upphafi, að þar átti að vinna alveg sérstaklega vel að málefnum fatlaðra. Í þeim niðurskurði sem nú er hugsaður í sambandi við launalið allra ráðuneyta er talað m.a. um þær aðferðir sem þar eigi að beita. Þar er m.a. talað um ráðningarstöðvun, þ.e. að ekki verði ráðið í ný störf eða ráðningu frestað. Ef við skyggnumst aðeins í fjárlagafrv. þá segir á bls. 326 í athugasemdum með frv. í kaflanum um málefni fatlaðra, með leyfi forseta: ,,Samtals er gert ráð fyrir að störfum fjölgi um 61, þar af 41,5 frá miðju ári.`` Í viðtali sem minni hluti fjárln. átti í fyrradag við fulltrúa frá fjmrn. kom það fram að vel gæti verið að sparnaður ríkisins í nýráðningum kæmi þarna niður. Að frestað yrði, eins og það heitir, að ráða í þessi nýju störf. Þar verður því um skerðingu að ræða til málefna fatlaðra. Auk þess er í bandorminum gert ráð fyrir því að þriðjungi af ráðstöfunarfé Framkvæmdasjóðs fatlaðra verði varið til viðhalds á stofnunum fatlaðra. Of snemmt var því að fagna því við 1. umr. fjárlaga að aukning yrði á framlögum til málefna fatlaðra. Sú aukning er tekin margföld til baka. Þar að auki, eins og ég gat um í gærkvöldi, eru verkefni upp á 400 millj. vegna fatlaðra færð til sveitarfélaganna sem mörg hver hafa ekki bolmagn til að framkvæma þau. Það er því fyrirsjáanlegt að þar sem undanfarnar vikur hefur verið unnið að skipulagningu á aukinni þjónustu við fatlaða á vegum svæðisstjórna mun ekki verða af framkvæmdum. Ég átti samtal við framkvæmdastjóra svæðisstjórna á Vestfjörðum sem hringdi í mig út af þessu og spurði út í hvernig staðið yrði að þessum niðurskurði og upplýsti í leiðinni að frá því í haust hefði hún unnið að því að koma á ýmissi þjónustu við fatlaða á fleiri stöðum á Vestfjörðum en á Ísafirði. Sem kunnugt er er það eini staðurinn á Vestfjörðum þar sem einhver þjónusta er við fatlaða. Hún hafði verið að reyna að byggja upp í tengslum við þjónustu á Ísafirði þjónustu á Patreksfirði og Hólmavík. Hún spurði sem eðlilegt er: Hvað verður þá um það sem ég hef verið að byggja upp síðan í haust? Kemst það þá engan veginn í framkvæmd? Ég gat ekki gefið henni viðhlítandi svar en svaraði því til að það hlyti að upplýsast núna mjög fljótlega. Ég óttaðist þó að hún yrði látin nema staðar þar sem komið væri og að ekki yrði um neinar nýjar framkvæmdir að ræða. Ég hef nokkuð komið inn á það að í þessu fjárlagafrv. og í þeim breytingartillögum sem við höfum fengið og eru sem óðast að koma fram, einnig þeim breytingum í sambandi við tekjuhlið frv. sem reyndar eftir er að ræða, kemur það víða fyrir að verið er að breyta lögum, annaðhvort til skamms tíma eða óákveðið eða fresta að þau taki gildi. Mér finnst það mjög ámælisvert að það sé sífellt verið að breyta lögum og gerðum samningum sem hafa mikil áhrif á líf fólks og raska öllum áætlunum sem fólk er búið að gera eða eins og einn ónefndur stjórnarþingmaður orðaði það: ,,Við förum nú létt með það að breyta lögum hér.`` Slíkt sjónarmið finnst mér að ætti ekki að heyrast hér í sölum Alþingis. Við hljótum að vera hér til að setja lög sem við ígrundum það rækilega og vel að ekki sé ástæða til að breyta þeim nema þá a.m.k. að vel athuguðu máli. Ég tala nú ekki um að undangengnu samráði við þá aðila sem breytingin snertir fyrst og fremst. Hér hefur nokkuð í umræðum verið komið inn á eitt atriði sem á að keyra í gegn í atkvæðagreiðslu á morgun, þ.e. seinkun greiðslna til bænda. Stéttarsamband bænda hefur sent frá sér mótmæli vegna þessara áforma og telur þetta ekki vera í samræmi við þann búvörusamning sem gerður hefur verið. Þetta er 6. hluti af beinum greiðslum til sauðfjárbænda á næsta ári og samsvarar því seinkun á launagreiðslum til þeirra. Það er orðið nokkuð lélegt þegar ríkissjóður þarf að fá lánuð laun einstakra atvinnustétta í landinu til að fleyta sér yfir einhver áramót. Bændur hafa á undanförnum missirum og árum mátt búa við skerðingu á marga vegu sem kemur vitaskuld út sem tekjuskerðing til þeirra. Áreiðanlega kemur það illa niður á mörgum bændum að nú skuli eiga að seinka þessum greiðslum til þeirra á síðari hluta næsta árs. Ég gæti svo sem haldið áfram að fara yfir fleira í þessu frv. en margt af því er komið fram fyrr enda menn hér yfirleitt málglaðari en ég. Samt sem áður fannst mér að ég hefði fengið í hendur margar þær upplýsingar í dag sem ég hafði ekki í gær og gat þar af leiðandi ekki látið koma fram í minni ræðu þá.

Virðulegi forseti. Það hefur allmikið komið fram í umræðunni í dag að sérstaklega sé verið að ráðast að fötluðum. Ég vísa þessu alfarið á bug og taldi mig skýra það hér í dag. Í tilefni af orðum síðasta ræðumanns um verið væri að skerða margfalt fjármagn til rekstrar hjá fötluðum þá vísa ég því einnig á bug. Í fjárlagafrv. eru nú 85 millj. umfram verðlagsforsendur fjárlaga, nú við 2. umr. fjárlaga er bætt við 40 millj. kr. Við erum þannig að tala um 125 millj. kr. aukningu í þennan málaflokk. Félmrn. er gert að skera niður nettó 59 millj. kr. hjá öllum stofnunum. Hvernig sem á málið er litið er veruleg aukning í þessum málaflokki. Það er ekki verið að skerða þjónustuna. Þrátt fyrir þann niðurskurð, sem þarna er, er verið að auka þjónustuna fremur en hitt. Ef hægt er að ná þessum sparnaði, þessum 54 millj. kr., ef ég get það án þess að skerða nýráðningar, verða þær látnar gilda. Ég vil að þetta komi fram. Mér finnst alveg óþarfi að vera að hræða það fólk sem vinnur í þessum málaflokki vegna þess að tölur tala sínu máli. 
            

Virðulegur forseti. Ég óska eftir að hæstv. fjmrh. sé viðstaddur umræðuna og einnig vil ég biðja um að sá, sem gegnir starfi umhvrh., verði viðstaddur. Ég hef ekki upplýsingar um hvaða hæstv. ráðherra það er en ég sé að hæstv. menntmrh. er hér við umræðuna. Hann hefur setið nokkuð staðfastlega í sæti sínu í dag og á hrós skilið fyrir það a.m.k. miðað við ýmsa aðra hvað viðveru snertir við þessa umræðu. Hæstv. félmrh. er hér einnig og mun ég beina máli mínu til hennar að einhverju leyti, en ég sakna sérstaklega virðulegs formanns nefndarinnar --- ég sé að hann er hér í þingsalnum og mun ég þá hefja mál mitt, virðulegur forseti. Þessi umræða, 2. umr. fjárlaga, var hafin svo sem venjubundið er af formanni fjárln. sem flutti ræðu sína í gær. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason gerðist heimspekilegur í vangaveltum sínum í framsögu sinni og raunar einnig bókmenntasinnaður því að hann vitnaði hér í texta ágætra skáldverka og greip niður í Íslandsklukkunni til þess að koma því á framfæri undir hvaða merki meiri hluti fjárln. hefði starfað og með hvaða hugarfari. Ég geri ráð fyrir að það hafi verið ástæðan fyrir þessum tilvitnunum hv. formanns. Hann brá sér niður í svartholið á Bessastöðum í texta Halldórs Laxness í Íslandsklukkunni og lagði sér í munn orð skáldsins þar sem hann vitnar til eins af þeim sem þar sátu, Ásbjörns Jóakimssonar, fanga af Seltjarnarnesi. Það ber vissulega að fagna því þegar þingmenn grípa niður í góðar bókmenntir máli sínu til stuðnings. Og í þessu tilviki ætlaði hv. formaður fjárln. að bregða fyrir sig skildi máli sínu til stuðnings og greip til Ásbjörns Jóakimssonar í Íslandsklukkunni. Ég held að hv. þm. hefði átt að hugsa sig um betur áður en hann fór út í þennan bókmenntatexta. Hann vildi koma því á framfæri að meiri hluti fjárln. hefði verið jafnstaðfastur í störfum og Ásbjörn Jóakimsson, fangi í svartholinu á Bessastöðum, sem neitaði að ferja kóngsins mann yfir Skerjafjörð. Við hvern voru fangarnir í svartholinu á Bessastöðum að kljást? Við hvern voru þeir fulltrúar íslenskrar alþýðu, sem voru tugthúsaðir hjá kóngsvaldinu á Bessastöðum um aldamótin 1600--1700, í byrjun 17. aldar, að kljást? Það var ofríki konungsvaldsins, hins erlenda valds og handlangara þess, hér á landi. En fyrir hvaða vald er meiri hluti fjárln. að vinna, hv. formaður fjárln. sem var að vitna til hins staðfasta Ásbjörns Jóakimssonar? Er það íslensk alþýða sem þeir eru fulltrúar fyrir og eru að bregða skildi fyrir í störfum sínum eða eru þeir að ganga erinda annars valds sem lætur sér heldur fátt um finnast aðstæður alþýðufólks í landinu? Ég held að þeir, sem eru komnir í hlutverk konungsvaldsins og handlangara þess, séu nær meiri hluta fjárln. að ekki sé nú talað um sjálfa ríkisstjórn landsins en við höfum kannski áttað okkur á fram undir þetta. En það er smám saman að skýrast. Ég held að fulltrúar meiri hlutans, hv. þm. Karl Steinar Guðnason, sé hér ekki í hlutverk Ásbjörns Jóakimsssonar og ég held að hv. þm. Sturla Böðvarsson, sem er í þessum meiri hluta, sé ekki í hlutverki Halldórs Finnbogasonar af Mýrum sem skáldið setur í svartholið á Bessastöðum í þessu verki og ég held að hv. þm. Árni Johnsen fari ekki í föt Hólmfasts Guðmundssonar í þessu skáldverki. Það mætti kannski vera að við fyndum einhverja samsömun hjá þessum heiðursmönnum sem mynda meiri hluta fjárln. með Jóni Þeófílussyni að vestan og ætla ég þó ekki að fara að draga samasemmerki milli Einars K. Guðfinnssonar, fulltrúa Vestfirðinga í þessum meiri hluta, og Jóni Þeófílussyni sem reyndi að bregða fyrir sig kukli í kvenmannsraunum og brá fyrir sig vindgapa og nábrókarstaf. En það er í rauninni þess háttar kukl, svartigaldur, sem meiri hluti fjárln. hefur reynt að ástunda en með mjög takmörkuðum árangri, í rauninni ekkert betri en hjá Jóni Þeófílussyni og allir þekkja sem lesið hafa Íslandsklukkuna hvernig gekk þegar hann var kominn upp á þakið hjá stúlkunni og ætlaði að bregða upp vindgapanum.  ,,Þú verður áreiðanlega brendur,`` voru svör Jóns Hreggviðssonar við kjökrinu í Jóni Þeófílussyni í dýflissunni á Bessastöðum. Ég veit ekki hvort það verður miklu hærra risið á formanni fjárln. áður lýkur. Hann hefur nú brugðið á það ráð að hrökklast úr starfi hjá því verkalýðsfélagi þar sem hann hefur starfað í tvo áratugi vegna þess að hann getur ekki réttlætt fyrir samvisku sinni að standa í þeim sporum í ljósi þeirra tillagna sem hann ber fram sem alþingismaður. Virðulegur forseti. Það voru vonir bundnar við þá vinnu að fjárlagagerð sem hófst í byrjun þessa þings og það voru vonir bundnar við þær breytingar á þingsköpum sem gerðar voru sl. vor sem gerðu ráð fyrir því að að fjárlagagerð yrði staðið með nýjum hætti, m.a. að fagnefndir þingsins kæmu þar til verka og það var gerð ákveðin atrenna að því máli í byrjun þessa þings, að vísu með ófullkomnari hætti en æskilegt hefði verið og nauðsynlegt er til þess að uppfylla anda nýrra þingskapa í sambandi við fjárlagagerð. Ég nefni þetta hér í upphafi ræðu minnar vegna þess að ég tel nauðsynlegt að þegar þingið verður búið að hrista af sér þau bönd sem núv. ríkisstjórn er að reyna að reyra það í, starf þess og starfshætti, þá tökum við upp vinnu við fjárlagagerð þingsins í samræmi við það sem ný þingsköp kveða á um og nýtum þá möguleika sem felast í breyttum starfsháttum þingsins. Við þurfum að sjálfsögðu að ná samfellu í fjárlagagerðinni nú þegar þingnefndir eiga að starfa allt árið. Þar þarf að verða breyting varðandi starf fjárln. sjálfrar og hlýtur að verða þannig að hún hefji störf sín ekki síðar en í byrjun hvers árs og sé í rauninni vel á veg komin með þau áður en vorþingi lýkur hverju sinni þannig að fagnefndir sem við köllum svo, aðrar nefndir þingsins en fjárln., geti haft gott ráðrúm til þess að vinna með fjárln. að því að fara yfir einstaka málaflokka hver á sínu sviði, nýta m.a. sumarhlé Alþingis til þess að vinna að einstökum málaflokkum. Það er að mínu mati sú tilhögun sem við ættum að taka upp fyrr en síðar. Raunar kann það að vera nauðsynlegt að byrja fjárlagagerð hvers árs fyrr heldur en þarna er gert ráð fyrir svipað og gerist hjá nágrönnum okkar þar sem menn eru ári á undan að verulegu leyti við mótun fjárlaga þarnæsta árs. Ég held að sú litla atrenna sem gerð var af hálfu fagnefndanna til þess að leggja mat á fjárlagatillögur, hugmyndir og tillögur hæstv. fjmrh. samkvæmt fjárlagafrv. hafi verið til bóta þó að þar hefði mátt taka miklu betur á heldur en ráðrúm var til og heldur en vilji stóð til hjá forustu einstakra þingnefnda sem ég ætla þó ekki að lasta sérstaklega vegna þess að þetta var byrjun, þetta var atrenna að verki samkvæmt nýjum þingsköpum og ekki óeðlilegt að menn þurfi nokkurn aðlögunartíma. Ég tók þátt í starfi menntmn. og umhvn. þingsins við þessa yfirferð og þessar nefndir skiluðu áliti. Ég mun síðar víkja að því nokkrum orðum en vil aðeins fara hér almennum orðum yfir nokkra þætti sem snerta gerð þessa frv. og vinnu að því bæði hvað varðar þing en alveg sérstaklega hlut ríkisstjórnar í þessu sambandi. Ég held að það sé hægt að taka undir fullum hálsi með minni hluta fjárln. þegar hann leggur mat á störf og starfsskilyrði fjárln. að þessu sinni, að vinnubrögðin hafi verið með miklum eindæmum og alveg sérstaklega að því er varðar hlut ríkisstjórnarinnar. Það hefur aldrei áður gerst degi fyrir framlagningu frv. úr nefnd að ríkisstjórn komi með breytingartillögur, eins og þær sem spruttu upp úr næturvinnu núv. ríkisstjórnar þann 9. des. sl. Þar gerir ríkisstjórnin sér lítið fyrir og leggur til nettóskerðingu fjárlaga upp á 1 1 / 2 milljarð fyrst og fremst með því að ætla að skera niður laun hjá hinu opinbera, skerða laun upp á yfir 2 milljarða kr., 2.255 millj. kr., og endurráðstafa til ráðuneyta tæpum milljarði, eins og hér hefur komið fram við umræðuna, þannig að nettóskerðingin nemur um 1.500 millj. Ekki hefur verið útlistað í einstökum atriðum og nánast sáralítið enn sem komið er með hverjum hætti þessi skerðing eigi að ganga fram. Það er þó alveg ljóst að láta á það í hendur ráðuneyta að verulegu leyti að ráðstafa eða leggja á þessa skerðingu innan sinna ráðuneyta, hjá stofnunum ríkisins og þeim sem þiggja laun hjá ríkinu. Hv. formaður fjvn. reyndi að milda þessa skerðingu með því að víkja að einhverri óreiðu sem hann taldi vera í launamálum hjá hinu opinbera. Hann dró það sérstaklega fram að þar væru menn of vel haldnir margir hverjir, þar væru um að ræða duldar greiðslur í ríkum mæli og hafði þar margt í flimtingum í þeim efnum. Nú er það svo að vafalaust er hægt að haga ýmsu betur hjá ríkinu, jafnt í rekstri sem varðandi mannahald og launamál, en þær dylgjur sem uppi voru hafðar af hálfu formanns fjvn. í þessum efnum voru til þess gerðar augljóslega að draga fjöður yfir meginkjarna þessara skerðingartillagna sem auðvitað eiga og munu bitna á hinum breiða fjölda ríkisstarfsmanna, þeim sem þá verður ekki sagt upp eða reknir frá störfum. Tillögur ríkisstjórnarinnar gera ráð fyrir, sem kunnugt er, að fækka störfum innan ársins hjá hinu opinbera um hvorki meira né minna en 600 manns. Hér er ekki fyrir að fara tillitssemi við hinn breiða fjölda sem starfað hefur hjá hinu opinbera. Aðrir verða einnig fyrir svipu ríkisstjórnarinnar, eins og fram hefur komið. Þeir sem starfa við undirstöðustörf í þjóðfélaginu, eins og sjómannastéttin, þar sem gert er ráð fyrir því að skerða kjör hennar mjög verulega þannig að það er metið á fleiri hundruð millj. kr., jafnvel 400--500 millj. kr. ef tillögur ríkisstjórnarinnar um skerðingu sjómannafrádráttar ná fram að ganga. Það hefur vissulega heyrst að hæstv. ríkisstjórn sé farin að hugsa sig um hvort henni sé stætt á því að bera þessar tillögur fram á þinginu og knýja þær fram í atkvæðagreiðslu. Hik er komið á marga stjórnarliða í ljósi þeirra víðtæku mótmæla, sem hafa komið frá sjómönnum og þeim sem njóta sjómannafrádráttar víða um landið, gegn þessum tillögum. Við skulum vona að þær umræður sem hér fara fram og það ráðrúm sem fólki gefst til þess að bregðast við hugmyndum ríkisstjórnarinnar verði til þess að stjórnin hrekist til baka með þau óráð, með þær tillögur, sem hún er að bera fram á elleftu stundu við fjárlagagerðina og eru langt frá því að hafa réttlæti að leiðarljósi. Þvert á móti er víða ráðist á garðinn þar sem hann er lægstur, eins og fram hefur komið í hugmyndunum varðandi málefni fatlaðra og öryrkja, og mikið hefur verið rætt við þessa umræðu.

Forseti vill beina því til hv. 4. þm. Austurl. að meiningin er að fresta fundinum um eða upp úr kl. 7 og vill spyrja hvort þannig standi á í ræðu hv. þm. að hann sé tilbúinn að hætta nú eða innan skamms.

Þingmaðurinn er reiðubúinn til þess. Ég er reiðubúinn til þess nú þegar, virðulegi forseti, og get tekið upp þráðinn að loknu kvöldmatarhléi. --- Fundarhlé. Virðulegur forseti. Ég gerði hlé á máli mínu um sjöleytið þar sem ég ræddi um atlögu ríkisstjórnarinnar að einstökum þjóðfélagshópum, eins og kemur fram í niðurskurðartillögum, sem viðraðar hafa verið hér á þinginu og sýndar að hluta til, sumt þó í hálfkveðnum vísum. Ég hafði við upphaf míns máls óskað eftir því að hér yrðu nokkrir ráðherrar viðstaddir umræðuna auk hv. formanns fjárln. Enn er það hæstv. menntmrh. sem stendur vaktina einn, enn sem komið er, og nú inni ég virðulegan forseta eftir því hvort ekki sé þess að vænta að hæstv. ráðherrar með hæstv. fjmrh. í fararbroddi verði viðstaddir þessa umræðu í kvöld. Ég hafði sérstaklega óskað eftir nærveru hæstv. umhvrh. og vil biðja virðulegan forseta að hlutast til um að þeir verði hér viðstaddir þannig að ég geti flutt mál mitt.

Forseti veit ekki annað en hæstv. ráðherrar séu rétt ókomnir til fundar. Þeir vita af því að þess er vænst að þeir séu viðstaddir þessa umræðu, bæði í dag og í kvöld. Þess er því að vænta að þeir komi hér innan tíðar.

Er ekki ráðlegt, virðulegur forseti, að fresta fundinum þar til hæstv. ráðherrar sem nefndir voru eru viðstaddir?

Forseti heldur að hæstv. umhvrh. hafi fjarvist, hann er ekki hér á þingi svo að ekki er hægt að vænta þess að hann komi hér en aðrir hæstv. ráðherrar sem ekki eru með fjarvistir eða fjarverandi koma hér væntanlega innan tíðar.

Virðulegur forseti. Ég geri ráð fyrir að einhver gegni starfi umhvrh. um þessar mundir og undrast ef sá hinn sami ekki gegnir sínum þingskyldum. Sé svo að hæstv. umhvrh. Eiður Guðnason hafi tekið upp störf eftir fjarveru, þá geri ég ráð fyrir að hann hafi embættisskyldu sem ráðherra gagnvart þinginu. Ég bið virðulegan forseta að kanna það hið fyrsta hvort hann verður ekki viðstaddur umræðuna. Ég nefndi það óformlega utan þingsalar við formann þingflokks Alþfl. um það leyti sem við gerðum kvöldmatarhlé að ég óskaði eftir viðveru umhvrh., hver svo sem gegndi störfum umhvrh. En ég hefði talið skynsamlegt, virðulegur forseti, að gert yrði smáhlé á meðan hæstv. ráðherrar eru að skila sér til þingfundar.

Ef hv. þm. vill ekki nýta tímann og tala í viðurvist hæstv. menntmrh. sem er nú þegar viðstaddur verður að fresta fundinum um sinn.

Já. Ég tel það skynsamlegt. --- Fundarhlé. Virðulegur forseti. Ég sé að ræst hefur úr að því leyti að hæstv. fjmrh. er kominn til fundar og hæstv. félmrh. er hér á næsta leiti. En ég sé enn ekki hylla undir hæstv. umhvrh. og spyr virðulegan forseta hvort von sé á hæstv. ráðherra til þings.

Hæstv. iðnrh. mun gegna störfum fyrir hæstv. umhvrh. og hann mun vera rétt ókominn í húsið.

Ég þakka virðulegum forseta fyrir upplýsingarnar og mun halda áfram máli mínu í trausti þess að hæstv. umhvrh. verði fljótlega meðal vor. Ég lauk þar máli mínu áður en hlé var gert fyrir kvöldmat að fjalla um það með hvaða hætti hæstv. ríkisstjórn hyggst dreifa byrðunum í sambandi við það aðhald og niðurskurð í ríkisfjármálum sem hún stendur fyrir og gerir tillögur um. Það er eðlilegt og nauðsynlegt hverju sinni að halda þannig á ríkisfjármálum að ríkissjóður sé rekinn með sem minnstum halla hverju sinni. Þetta hefur verið markmið ríkisstjórna um langt skeið en það sem sker úr þegar við metum hvernig til tekst er það hvernig byrðunum er jafnað, hvaða tillögur það eru sem fram eru bornar í sambandi við aðhald í ríkisrekstri, hverjir það eru sem eiga að taka á sig byrðarnar og hverjum er sleppt við að axla byrðar í samfélagsins þágu. Þær tillögur sem hæstv. ríkisstjórn hefur kynnt og viðrað, sumt í hálfkveðnum vísum, eru þess eðlis að það er tiltölulega auðvelt að meta hvaða hug hæstv. ríkisstjórn ber til hinna einstöku hópa í samfélaginu, hverjir það eru sem hún ætlar að taki á sig þyngstar byrðar og hverjum er sleppt. Hæstv. ríkisstjórn og talsmenn hennar á þingi guma af því að þeir ætli ekki að hækka skatta. Það er þeirra markmið nr. eitt og tvö, engar skattahækkanir. Annað hefur þó komið í ljós, bæði við framlagningu fjárlagafrv. og enn frekar við þær tillögur sem fram eru bornar, að þetta markmið ríkisstjórnarinnar er fokið út í veður og vind. Ég átel það ekki út af fyrir sig þó að skattar séu hækkaðir í einhverjum mæli ef þar er réttlátlega að staðið og leitað að matarholum þar sem menn eru aflögufærir, fólk og fyrirtæki í landinu. Verk ríkisstjórnarinnar að þessu leyti sýna hvert hugurinn beinist. Það eru starfsstéttirnar í þjóðfélaginu, vinnustéttarnar í þjóðfélaginu, sem eiga að axla byrðarnar á meðan öðrum er sleppt sem sannarlega gætu tekið á sig auknar byrðar, þeir tekjuhæstu í þjóðfélaginu. Að ekki sé talað um þá sem sleppa við að greiða gjöld vegna beinna eða óbeinna undanbragða í sambandi við skattgreiðslur. Einnig er sá stóri og sístækkandi hópur sem makar krókinn á fjármagnstekjum sem eru óskertar og sem ekki eru skattlagðar hér eins og almennt gerist í nágrannalöndum og víðast hvar í Vestur-Evrópu. Það er þetta sem við stjórnarandstæðingar gagnrýnum þegar litið er til fjárlaganna og alveg sérstaklega þær hugmyndir sem nú eru fram bornar rétt fyrir 2. umr. fjárlaga og hér hafa verið drjúgt umræðuefni manna við umræðuna til þessa. Það hefur komið fram við umræðuna að hæstv. ráðherrar eru orðnir hikandi og að því er virðist hræddir vegna viðbragða almennings í landinu við þessum tillögum. Það hefur m.a. birst í máli hæstv. félmrh. við umræðuna í dag. Aldrei minnist ég þess að hafa séð slíka vanstillingu hjá nokkrum ráðherra við umræðu og er þó hæstv. félmrh. ekki meginábyrgðarmaður þess frv. sem hér er til umræðu. Ráðherrann hefur gripið inn í umræðuna margsinnis, vissulega með eðlilegum hætti, til þess að svara fyrirspurnum en einnig í andsvörum til þess að reyna að verja undanhald sitt. Vissulega er fagnaðarefni að þess sjáist merki að ráðherrann er kominn á fljúgandi ferð frá þeim tillögum sem hann stóð að og er það sannarlega fagnaðarefni ef ekki tekur annað og svipað við. Hæstv. ráðherra boðaði það hér í dag að annað skyldi taka við af álögum á fatlaða og ráðherrann var þó ófáanlegur til þess að greina þingheimi frá því hvað væri í pokanum. Við eigum því eftir að heyra það og ég skora enn á hæstv. ráðherra, því að greinilega þarf ekki mikið til að fá ráðherrann upp í ræðustól nú að loknu kvöldmatarhléi, að opinbera þingheimi hvað það er, hvaða aðgerðir það eru til tekjuöflunar sem ráðherrann hyggst beita sér fyrir og viðraði í dag að væru til kynningar við samtök sveitarstjórna og fulltrúa þeirra. Varðandi skerðingu á sjómannaafslætti hafa ekki komið nein skýr viðbrögð frá ríkisstjórninni. Þó örlar á því að þar sé undanhaldið hafið og er það raunar mjög að vonum, svo skörp viðbrögð sem komið hafa fram af hálfu sjómannastéttarinnar og þeirra sem notið hafa þessa skattaafsláttar í sambandi við störf sín, hefðbundins afsláttar, sem síst er ástæða til að ráðast að nú þegar sjómannastéttin í landinu þarf vegna minnkandi afla að taka á sig mjög verulega rýrnun tekna á yfirstandandi ári og sýnilega enn frekar á komandi ári. Viðbrögð öryrkja og þeirra sem þroskaheftir eru og þurfa á aðstoð að halda hafa ekki látið á sér standa og eiga tvímælalaust þátt í því undanhaldi sem hæstv. félmrh. hefur þegar kynnt og sem breytir þeirri mynd sem við höfðum við upphaf þessarar umræðu. Ég get tekið undir þær áskoranir sem hér hafa komið fram að eðlilegt væri að fresta þessari umræðu á meðan hæstv. ríkisstjórn er að átta sig. Á meðan stjórnin er að búa sig undir það sjálfsagða verk að kynna þinginu hverjar eru hennar raunverulegu tillögur áður en frv. kemur til atkvæðagreiðslu við lok 2. umr. Það er í rauninni alls ekki sæmilegt að ætla okkur að taka afstöðu til frv., jafnóljóst og það er hverjar eru megintillögur ríkisstjórnarinnar og hvar ríkisstjórnin ætlar að stöðva sig af í sambandi við þetta mál. Ég nefndi það, virðulegur forseti, fyrr í minni ræðu að fagnefndir þingsins hefðu fjallað um einstaka þætti frv. Ég ætla að víkja að viðbrögðum menntmn. og sérstaklega minni hluta menntmn. við fjárlagafrv. eins og það lá fyrir. Það segir þó að sjálfsögðu ekki nema hálfa sögu vegna þess að við hefðum áreiðanlega þurft að bæta þar mörgu við ef við hefðum haft fyrir framan okkur þær tillögur sem nýkomnar eru á borð þingmanna, m.a. og ekki síst í sambandi við menntamálin í landinu og þá gífurlegu skerðingu sem þar er boðuð á launum og rekstrarliðum. Minni hluti menntmn. skilaði áliti til fjárln. samkvæmt þingsköpum og varð ekki samstaða um álit í nefndinni. Meiri hluti menntmn. vildi sem minnst segja um málið á blaði þó að það væri vissulega ljóst að ýmsir sem í þeim hópi eru höfðu eðlilega ekki síður en við í minni hlutanum áhyggjur af því hvert stefndi varðandi fjárveitingar til menntamála og alls þess sem undir menntmrn. heyrir. Ég leyfi mér, virðulegur forseti, að vitna hér til álits menntmn., sem er fylgiskjal með nefndaráliti meiri hluta fjárln., en þar segir, með leyfi forseta: ,,Frá því að börnum var gert skylt að sækja skóla í upphafi þessarar aldar hefur ríkt sú stefna í íslenskum menntamálum að það sé skylda samfélagsins að sjá til þess að allir fái notið þeirrar menntunar sem nauðsynleg er talin hverjum manni. Kostnaður við skólakerfið hefur verið greiddur úr sameiginlegum sjóðum okkar á öllum skólastigum. Einu undantekningarnar eru sérskólar og skólar sem reknir eru af einkaaðilum en þeir taka nokkur gjöld af nemendum sínum. Nú bregður svo við að núverandi ríkisstjórn boðar afgerandi stefnubreytingu sem glöggt má sjá í því frv. til fjárlaga sem menntmn. hefur haft til athugunar að undanförnu. Fyrirhugað er að taka upp nemendaskatt á framhalds- og háskólastigi. Háskólanemar eiga að greiða allt að 17 þús. kr. en nemendur í framhaldsskólum allt að 8 þús. kr. Þar við bætist sú upphæð sem nemendur greiða til félagsstarfa sinna. Fjárveitingar til framhalds- og háskóla eru skornar niður og skólunum gert að mæta niðurskurðinum með nemendasköttum auk þess sem þeir eiga að hagræða og spara, m.a. með samdrætti í kennslu. Eins og kunnugt er streyma nemendur í framhaldsskóla og eru þeir flestir yfirfullir. Því mun skólunum reynast erfitt að skera niður kennslu og eiga því ekki annarra kosta völ en að innheimta skólagjöld til að standa undir rekstrinum sem þeir geta að vísu ekki að óbreyttum lögum. Þeir nefndarmenn menntmn., sem undir þetta álit rita, eru alfarið á móti því að skólagjöld verði innheimt í ríkisskólum. Skólakerfið á að vinna að jöfnuði þegnanna og það þjónar velferð samfélagsins alls. Enginn á að þurfa að hverfa frá námi af þeirri ástæðu að hann geti ekki greitt fyrir nám sitt. Það er ekki sæmandi jafn vel stæðu samfélagi og okkar að ganga á vit fortíðar með þeim hætti sem ríkisstjórnin nú boðar. Hér er ekki um háar upphæðir að ræða fyrir ríkissjóð, en einstaklingana og fjölskyldurnar í landinu getur munað um þá peninga sem á að innheimta. Aðalatriðið er þó að nú á að hverfa frá þeirri jafnréttisstefnu sem ríkt hefur um áraraðir í íslensku skólakerfi og því er minni hluti nefndarinnar andvígur. Á síðasta vetri voru samþykktar breytingar á grunnskólalögum svo og lög um leikskóla sem bæta mjög aðstöðu yngstu barnanna og stefna í þá átt að aðlaga skólakerfið breyttu þjóðfélagi. Í fjárlögum ársins 1992 er gert ráð fyrir að nokkrum þeirra breytinga, sem fyrirhugaðar voru, verði frestað í sparnaðarskyni og er það mjög miður. Þá vill minni hluti nefndarinnar benda á að Námsgagnastofnun, sem á að þjóna öllum grunnskólanemendum landsins, fær enga aukningu á fjárveitingum og er allt of þröngur stakkur skorinn. Þá má ekki láta hjá líða að nefna stöðu héraðsskólanna en frv. ber með sér algjört stefnuleysi í málefnum þeirra. Enn einu sinni er boðaður samdráttur í íslensku efnahagslífi vegna minnkandi afla. Enn einu sinni stöndum við frammi fyrir þeirri nöturlegu staðreynd hve íslenskt atvinnulíf er einhæft. Á slíkum tímum erum við rækilaga minnt á hve nauðsynlegt er að efla rannsóknir og tilraunir sem gætu orðið til að auðga atvinnulíf og efla menningu. Ríkisstjórn sú, sem nú situr, er greinilega ekki þeirrar skoðunar að rannsóknir þurfi að auka því hún sker niður framlög til rannsóknastofnanna og gerir þeim skylt að afla aukinna sértekna. Þetta er að okkar dómi röng stefna og hættuleg og verður að leiðréttast. Í ýmsum tilfellum er um óraunhæfar sértekjuáætlanir að ræða svo sem á Tilraunastöðinni á Keldum og því hætt við að viðkomandi stofnanir lendi í fjárþröng á næsta ári. Menningarlífið fer ekki varhluta af þeim niðurskurði sem ríkisstjórnin beitir sér fyrir. Minni hluti nefndarinnar bendir sérstaklega á samdrátt í stuðningi ríkisins við listasöfn, en þar eru þess dæmi að fjárveitingar séu skornar niður um allt að 62%. Þar á í hlut listasafn Sigurjóns Ólafssonar en aðstandendur þess safns hafa lýst því yfir að safninu verði að loka fáist ekki út bætt.`` --- Ég get þess hér að mig minnir að einhver smáleiðrétting komi fram í tillögu meiri hluta fjárln. að þessu leyti. Mátti vissulega betur gera en þar er tillaga um. --- ,,Fleiri söfn mætti nefna en minni hluti nefndarinnar vill vekja sérstaka athygli á vanda Þjóðminjasafnsins og Þjóðskjalasafnsins. Eins og kunnugt er hefur hús Þjóðminjasafnsins verið í niðurníðslu og safnið allt þarfnast algjörrar endurskipulagningar. Á fjárlögum næsta árs eru aðeins 10 millj. kr. til viðgerða á húsi Þjóðminjasafnsins og ljóst er að þar er verið að slá á frest vanda sem aðeins vex fyrir vikið. Þjóðskjalasafnið fékk fyrir nokkrum árum nýtt húsnæði sem gefur safninu nýja möguleika til varðveislu og skipulagningar skjalavörslu en allt of hægt gengur sökum naumra fjárveitinga að taka húsnæðið til fyrirhugaðra nota og koma skjalageymslum í horf. Þar er úrbóta þörf. Af annarri menningarstarfsemi vill minni hluti nefndarinnar sérstaklega nefna hróplegan niðurskurð á fjárframlögum frjálsrar leiklistarstarfsemi í landinu og óraunhæf framlög til Þjóðleikhússins. Alþýðuleikhúsið, sem um árabil hefur fengið ákveðna fjárveitingu, er þurrkað út. Þá kemur niðurskurðurinn harkalaga niður á leikfélögum úti á landsbyggðinni en fátt er dreifðri byggð í landinu meira til stuðnings en öflug menningarstarfsemi.`` Þetta er kjarninn í áliti menntmn. sem sent var til fjárln. 8. nóv. sl. Undir þessu áliti standa nöfn þess sem hér talar, einnig Kristínar Ástgeirsdóttur og Valgerðar Sverrisdóttur. Ég taldi ástæðu til kynna þau viðhorf sem hér koma fram í þessu áliti en þar með er raunar ekki hálf sagan sögð. Eins og ég gat um þá fela nýkomnar tillögur um flatan niðurskurð á launaliðum og rekstrarkostnaði í sér gífurlega skerðingu á framlögum til menntmrn. Þó að hluta af því eigi að endurgreiða til menntmrh., sem eins konar spilapeninga til að úthluta, e.t.v. eftir geðþótta hæstv. ráðherra, ég er ekki að ætla honum það sérstaklega heldur munu þær hugmyndir sem þar eru eiga við öll ráðuneytin, a.m.k. hefur ekkert verið kynnt hér um það eftir hvaða reglum eigi að úthluta þeim milljarði sem þar er á ferðinni og sem ráðuneytunum er ætlað að sjá fyrir. Þá er einnig ógetið í þessu samhengi þeirra tillagna sem koma fram í bandorminum sæla sem hér var til umræðu í sambandi við frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum 1992 fyrir örfáum dögum síðan. Þar er að vísu um að ræða mjög óverulegan niðurskurð hvað snertir fjárveitingar en þeim mun harkalegar vegið að stefnumiðun í sambandi við íslensk skólamál sem er enn meira áhyggjuefni en þeir fáu tugir milljóna sem ætlað er í beinan niðurskurð samkvæmt því frumvarpi. Það mál er til umfjöllunar í hv. efh.- og viðskn. þingsins og ætla ég ekki að gera það að umræðuefni frekar enda ræddi ég það allítarlega þegar það var til meðferðar. Hins vegar vekur það athygli, virðulegur forseti, að við skulum vera að fjalla um mál sem snerta ríkisfjármálin 1992 sundurgreint, vegna þess að hugmyndir ríkisstjórnarinnar eru á tvist og bast. Þær eru ekki komnar nema að hluta inn í fjárlagafrv., sem við ræðum hér, og aðrir þættir eru í öðrum frv. eins og umræddu frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þetta er auðvitað mjög óheppilegt. Mér finnst það orka mjög tvímælis að um frumvörp af þessu tagi, sem varða ráðstafanir í ríkisfjármálum, skuli vera fjallað í annarri nefnd en fjárln. þingsins. Það verður enn til þess að auka á sundurvirknina í málsmeðferðinni og allt er óskýrar fyrir bragðið. Ég átta mig ekki á því hvaða viðhorf liggja til grundvallar þeirri málsmeðferð og hvet til þess að það verði endurmetið við fjárlagagerð ársins 1993 hvort ekki er skynsamlegt að láta alla þá þætti sem varða ríkisfjármálin ganga til fjárln., þar á meðal frv. til lánsfjárlaga eða a.m.k. verulega þætti þess máls. Fjárln. haldi þannig um þræðina og frá fjárln. sé málunum vísað til annarra nefnda þingsins til meðferðar og umfjöllunar með eðlilegum hætti eins og þingskapalög gera ráð fyrir. Í áliti minni hluta menntmn. er lýst sérstökum áhyggjum vegna þess hvernig búið er að rannsóknum og þróunarstarfsemi í landinu. Það varðar fjárlagafrv. næsta árs. Það gerði ég að sérstöku umræðuefni þegar við ræddum frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ég minni bara á hversu gersamlega ófullnægjandi það er og reyndar mjög í stíl við það svartnætti sem ríkir yfir ríkisstjórninni og gerðum hennar í sambandi við fjárlagagerðina því þar vantar allar stefnumarkandi áherslur sem geta verið til sóknar, til að afla sóknarfæra fyrir framtíðina, til að skjóta stoðum undir framleiðslustarfsemi í landinu á komandi árum og skal ekki meira um það sagt að sinni. En fleiri þættir sem varða menntamálin og skólastarfsemi í landinu er ástæða til að gera að umræðuefni. Hér er komin til umræðu tillaga frá fjórum þingmönnum sem flutt er á þskj. 258. 1. flm. er hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir og með henni Valgerður Sverrisdóttir, Hjörleifur Guttormsson og Ólafur Þ. Þórðarson. Þar er að finna tillögur um að hnekkja þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hefur boðað í sambandi við nemendaskatta í landinu á framhaldsskólastigi og á háskólastigi. Við skulum vona að þessi tillaga fái þann stuðning sem þarf til þess að a.m.k. þessi þáttur í óheillastefnu ríkisstjórnarinnar liggi ekki hér fyrir þegar málið kemur til 3. umr. Það hefur komið fram að ýmsir stjórnarliðar telja sig albúna til að leggjast á sveif með stjórnarandstöðunni við að hnekkja þeirri stefnu sem þarna var mörkuð. Ýmsir stjórnarliðar hafa lýst vilja til þess að leggjast á sveif með stjórnarandstöðunni í þinginu til að hnekkja þessari stefnu varðandi nemendaskatta. Ef litið er til æðstu stofnana í skólakerfinu, ef svo má segja þó að það sé kannski ekki það orðalag sem við munum endilega velja a.m.k. ekki hvað snertir mikilvægi en ég á við háskólastigið, þá er ljóst að mjög skortir á að þar sé staðið að málum eins og vert væri og þörf væri á m.a. vegna rannsókna og þróunarstarfsemi og þess sem snýr að nýsköpun í atvinnulífi í landinu. Þetta á við almennt um háskólastigið. Þetta á við um Tækniskóla Íslands, þetta á við um Háskólann á Akureyri og þetta á við um Háskóla Íslands svo nokkur dæmi séu nefnd. Ég tel alveg sérstaka ástæðu til þess, virðulegur forseti, að við reynum að sameinast um það að efla þann vísi til háskólanáms sem kominn er á Akureyri. Ánægjulegt var að fá nýlega á fund menntmn. þingsins fulltrúa frá Háskólanum á Akureyri til að kynna hugmyndir um nýja vaxtarsprota við þann skóla. Við skulum vona að einhverjir þeirra fái náð fyrir augum fjárveitingavalds og stuðning eins og vert væri, m.a. kennaramenntun við þann skóla. Einnig tel ég að það ætti að leitast við að tengja við þann skóla ákveðna þætti sem snerta atvinnulífið. Sjávarútvegsmálefni hafa verið nefnd í því samhengi en margt fleira getur þar til greina komið. Við skulum minnast þess að háskólastarfsemi þrífst ekki án rannsókna og tryggja þarf að Háskólinn á Akureyri geti staðið fyrir rannsóknastarfi og tengst nýmælum í atvinnulífi. Í skjóli hans og upp úr starfi hans ætti að spretta atvinnuþróun sem gjarnan má tengjast þeim landshluta þar sem skólinn er staðsettur og landsbyggðinni sérstaklega. Þó vil ég minna á að þetta er skóli fyrir landið allt, alveg eins og Háskóli Íslands hér í Reykjavík og á ekki að gjalda aðseturs síns að þessu leyti. Háskóli Íslands er stór stofnun, stofnun í vexti, stofnun sem verðskuldar alla athygli okkar á Alþingi. Nýlega var menntmn. þingsins í heimsókn hjá Háskóla Íslands og þar var okkur gefið yfirlit yfir stöðu mála, sérstaklega að því er varðar fjárlagagerðina. Ég hlýt að nefna hér, virðulegur forseti, í nokkrum orðum það helsta sem blasir við þegar við lítum til fjárlagafrv. Varðandi fjárveitingar til Háskóla Íslands þyrftu þær að nema á árinu 1992 tæpum 1.700 millj. kr. og til þess að halda í horfinu er það mat háskólamanna, forráðamanna Háskólans, að það skorti 162 millj. upp á að það megi takast. Þá eru ekki reiknaðar með 75 millj. kr. sem ríkisstjórnin ætlaði að afla til skólans með sérstökum nemendasköttum eða skólagjöldum sem svöruðu til þessarar upphæðar, um 75 millj. kr. Það vantar sem sagt verulega á að það sé haldið í horfinu varðandi fjárveitingar til Háskólans. Fyrir utan þessa upphæð skortir á aukningu vegna fjölgunar nemenda við skólann. Það er ekki tekið tillit til þess, hvað þá til aukningar vegna æskilegra nýmæla og þróunar háskóladeilda sem Háskólinn hefur haft í undirbúningi svo og hækkun sem þyrfti að verða á framlögum til rannsóknasjóðs í sambandi við starfsemi skólans. Þess ber að geta og við þurfum að hafa það í huga að fjárveitingar til Háskólans eru lægri en til sambærilegra háskóla erlendis. Fyrir því liggja skilmerkileg gögn sem styðja það viðhorf og þá fullyrðingu háskólamanna. Við þurfum að gæta að því að þessi skóli, eins og aðrir skólar á háskólastigi, á ekki síst að verða til þess að bæta aðstöðuna varðandi rannsóknir og þróun og það sem skilar sér inn í atvinnulíf í landinu. Einnig þarf að huga að þeim þáttum sem snúa að menningarlífi, menningarstarfsemi og hugvísindum því að maðurinn lifir enn ekki á brauði einu saman og mun seint gera. Í yfirliti sem við fengum frá Háskóla Íslands segir í niðurstöðum, ég leyfi mér að vitna til þess, virðulegur forseti: ,,Háskóli Íslands hefur vaxið ört á liðnum árum vegna þeirrar þróunar sem orðið hefur í menntamálum á Íslandi og í nágrannalöndunum. Háskóli Íslands er og verður æðsta mennta- og vísindastofnun þjóðarinnar. Atvinnulífið krefst æ meiri verkaskiptingar, sérhæfingar og menntunar. Aukin menntun skilar sér í aukinni framleiðni og bættum hag alls þjóðfélagsins. Allar vestrænar þjóðir leggja mikið upp úr góðu skólakerfi og sérstaklega er varið miklum fjármunum til háskóla vegna kennslu og rannsókna. Svo virðist sem skilningur ríki á þessu sjónarmiði innan núv. ríkisstjórnar`` --- segir þar og eru þeir þá að vitna til stefnuskrár --- ,,því í stefnu- og starfsáætlun hennar segir orðrétt um háskólanám: ,,Samkeppni á sviði mennta og rannsókna hefur aukist samhliða því að ljóst er orðið að afkoma þjóða ræðst í æ ríkari mæli af öflugu rannsókna- og þróunarstarfi, jafnt í undirstöðugreinum sem þjónustugreinum. Hugað verður sérstaklega að því að styrkja þau svið í kennslu og rannsóknum þar sem Íslendingar hafa möguleika á að skara fram úr á alþjóðavettvangi.`` Og enn fremur segir: ,,Sérstök áhersla verður lögð á að efla framhaldsnám og þjálfun rannsóknarmanna við Háskóla Íslands.```` Á þetta er bent í niðurstöðum frá Háskólanum sem settar eru fram 29. okt. sl. en því miður hefur þetta ekki gengið eftir í meðferð fjárlagafrv. og því skortir eins og hér hefur komið fram verulega á að halda megi í horfinu í sambandi við starfsemi Háskólans. Fjárveitingar til Háskólans hafa farið vaxandi á liðnum árum og það er nauðsynlegt að við gætum þess að þar sé eðlilega á haldið og alveg sérstaklega með tilliti til þess að skjóta rótum undir rannsóknir sem hagnýtar geta talist fyrir utan eðlilega aðhlynningu að hugvísindaþáttum sem þar eru kenndir og stundaðir. Ég mun þá víkja, virðulegur forseti, frá menntamálunum yfir til umhverfismálanna. Ég sá hæstv. starfandi umhvrh. áðan í sal en hann er horfinn á braut en ég vildi biðja um að honum væri gert viðvart að nærveru hans sé óskað. Umhvn. Alþingis fjallaði eins og menntmn. um fjárlagafrv. og skilaði sameiginlegu áliti til fjárln. þann 7. nóv. sl. Í stuttu sameiginlegu áliti nefndarinnar segir: ,,Nefndin telur að umfjöllun hennar um fjárlagafrv. hafi verið gagnlegt nýmæli og hyggst hún halda áfram á sömu braut á næsta þingi. Við skipulagningu starfsins næsta haust tekur nefndin mið af fenginni reynslu og mun hefja yfirferðina fyrr en nú var mögulegt. Nefndin ákvað að gera ekki brtt. við einstaka liði þess hluta fjárlagafrv. sem að henni snýr. Eigi að síður vill nefndin vekja athygli á brýnni fjárþörf`` --- og enn bólar ekki á hæstv. ráðherra.

Ég vil upplýsa hv. þm. um að það er verið að kalla til hans og hér kemur hann.

Hér kemur hæstv. starfandi umhvrh. og jafnframt hæstv. iðnrh. og fer ekki illa á því því að svo vill nú til að umhvrn. hefur seilst til ýmissa þátta sem varða umhverfismál í landinu og heldur þar nokkuð fast á gagnvart ráðuneyti umhverfismála. En ég var, hæstv. ráðherra, að rekja hér stutt álit umhvn. þingsins varðandi fjárveitingar þar sem nefndin vill vekja athygli á brýnni fjárþörf ,,til verkefna á sviði umhvrn. eins og viðbótartillögur ráðuneytisins til fjárlaganefndar vitna um. Þá kom fram í gögnum sem Náttúruverndarráð lagði fram að fjölgun verkefna og stöðug eftirspurn eftir þjónustu ráðsins kalli á meiri fjárþörf af opinberu fé en verið hefur hingað til. Enn fremur vill nefndin minna á að umhvrn. er yngsta ráðuneytið innan Stjórnarráðsins og því er brýnt að við fjárveitingar til ráðuneytisins verði nægilegt tillit tekið til uppbyggingar þess. Þýðing umhverfismála á alþjóðavísu fer ört vaxandi og það endurspeglast m.a. í auknum fjárframlögum til þessa málaflokks í nágrannalöndum okkar.`` Þetta er kjarninn úr umsögn umhvn. sem öll nefndin stendur að og undirritar fremstur formaður nefndarinnar, hv. þm. nú í forsetastól, Gunnlaugur Stefánsson. Ég tel alveg sérstaka ástæðu til þess að vekja athygli á þeirri mjög svo slæmu útreið sem þetta nýja ráðuneyti hefur fengið af hálfu ríkisstjórnarinnar og af hálfu fjárln. þingsins því að hún bætir þar sýnist mér lítt um betur. Og það ber alveg sérstaklega að draga þetta fram vegna þess að hér er um að ræða ráðuneyti sem hefur fengið þýðingarmikil verkefni í hendur. Að vísu er þar ekki allt til skila komið sem stefnt var að í upphafi hvað verkefni snertir, en þó er ljóst að ráðuneytið þarf, til þess að ná tökum á sínum málaflokki, allt aðra meðferð og allt annan skilning af hálfu fjárveitingavaldsins heldur en kemur fram í frv. til fjárlaga og þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Þær eru að mínu mati beinlínis aðför að þessu ráðuneyti umhverfismála sem þyrfti að geta tekið á sínum málum þannig að við vinnum okkur fram í þessum þýðingarmikla málaflokki og vinnum upp það sem vantað hefur á mörgum undanförnum árum að Stjórnarráðið tæki á þessum málum, umhverfismálunum, eins og brýn þörf er á. Þetta endurspeglast í athugasemdum og sérstöku bréfi ráðuneytisins sjálfs til fjárln. þingsins 23. okt. 1991. Þar leggur ráðuneytið fram óskir, skömmu eftir að fjárlagafrv. er lagt, um breytingar á frv. fyrir árið 1992. Þar er að finna tillögu um fjárveitingu til svonefndrar stafrænnar kortagerðar upp á 57 millj. kr. sem er afar brýnt undirstöðuverkefni og gerist ekki nema skilningur sé hér á Alþingi fyrir því. Þar er í öðru lagi tillaga um átak í sorphirðumálum, að til þess verði varið af ríkisins hálfu 125 millj. kr. Þetta er ósk frá hæstv. umhvrh. 23. okt. sl. Ég heyrði einhvern nefna hér töluna 5 millj. eða eitthvað í þá átt fyrir skemmstu sem von væri á að kæmi inn í þennan málaflokk --- og nú er hv. formaður fjárln. á brautu. Maður hefur ekki við að reyna að tryggja að þeir, sem eru hér ábyrgðarmenn þessa máls sem við ræðum hér, séu viðlátnir. Og er þá hæstv. heilbrrh. kominn um alllangan veg að ég trúi og ber að fagna því að það hefur aðeins fjölgað þarna á vinstri væng. Í þriðja lagi nefnir ráðuneytið alþjóðlega framkvæmdamiðstöð umhverfisrannsókna, upp á 12 millj., byggingarstaðlaráð upp á 4 millj., náttúruhús í Reykjavík, viðbót upp á 1 1 / 2 millj. Ég sá ekki betur heldur en meiri hluti fjárln. væri að strika þann lið út og sýnir það nú naglaskapinn ásamt öðru hjá þessu liði eða réttara sagt hugmyndaauðgina sem að baki býr þar sem um er að ræða undirbúning vegna tillagna sem unnar voru fyrir umhvrn., áður menntmrn., og varðar það verkefni að koma upp hér á höfuðborgarsvæðinu sómasamlegu náttúruhúsi með safnaðstöðu og aðstöðu fyrir Náttúrufræðistofnun Íslands. Og það sem er nýtt í því máli og skiptir máli í því samhengi er að það tókst eftir langa töf að fá höfuðborgina til liðs við þetta málefni sem samstarfsaðila svo og Háskóla Íslands til þess að taka þátt í þessu verkefni sem er þáttur í því, ásamt því frv. sem hæstv. umhvrh. hefur nýlega lagt hér fyrir varðandi Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur í landshlutunum að lyfta þessum þætti úr öskustó sem er einn af undirstöðuþáttum umhverfismála í landinu og málefna til aukins skilnings á náttúru landsins. Og þá kemur meiri hluti fjárln. og strikar út litla undirbúningsfjárveitingu upp á 3,5 millj. kr. sem er mótframlag á móti Reykjavíkurborg og Háskóla Íslands til þess að undirbúa þetta verkefni. Ég veit ekki, virðulegir alþm., hvort þið hafið hugleitt hvers konar aðstaða það er sem okkur er búin til þess að átta okkur á undirstöðuþáttum varðandi náttúru okkar lands. Og jafnhliða hvernig aðstaða ferðaþjónustunnar í landinu er búin til þess að taka á móti þeim sem sækja okkur heim og sem flestir eru að leita til Íslands til þess að skoða náttúru landsins og kynnast henni. Þar er að sjálfsögðu sæmilegt andlit, kynning á nútímalega vísu, einn af undirstöðuþáttunum og þar á auðvitað höfuðborg landsins að leggja því lið ásamt ríkisvaldinu. Þess vegna er það auðvitað afar jákvætt að það hefur tekist að efna til samstarfs höfuðborgar, Háskóla og að einhverju leyti ríkisins til þess að koma þessu verkefni áfram. En þetta er aðeins eitt lítið sýnishorn af því svartnætti sem grúfir yfir meiri hluta fjárln., eitt lítið dæmi, einn lítill nagli af mörgum í þá glatkistu, sem þessi fjárln. er að smíða í sambandi við framfaramál í landinu. Ég tel þó að ég sé baráttumaður fyrir hag landsbyggðarinnar að við verðum að hafa auga á því sem varðar landið allt og samstillingu kraftanna. Það hefur einmitt skort á að höfuðborg landsins tæki á málum með ríkisvaldinu og stæði skil á eðlilegum þáttum til starfsemi sem höfuðborgarbúar og næsta nágrenni hefur hag af öðrum fremur. Þess vegna var það samstarf sem hér var lagður grunnur að þeim mun meira ánægjuefni. Þá er nefnt í tillögum umhvrn. gróðurkortagerð, fjárveiting upp á 2 millj. kr. Allt liggur þetta úti ef ekki útstrikað samkvæmt tillögu meiri hluta fjárln. Það var reitt fram sem skýring, virðulegur forseti og hæstv. umhvrh., á því að umhvrn. fór svo hraklega út úr fjárveitingum að það hefði ekki, sem ungt ráðuneyti og menn kannski ekki allt of kunnugir rangölum Stjórnarráðsins og undirbúningi fjárlagagerðar, náð sínum hlut. Hæstv. fjmrh. hafði sótt lagið það langt að ráðuneytinu gafst ekki einu sinni kostur til að lesa yfir tillögurnar áður en þær voru prentaðar í frv. hæstv. ráðherra. Og þykir mér heldur langt seilst í þeim málum. Ég gæti flutt margt til rökstuðnings þeim orðum sem ég hef látið falla varðandi umhverfismálin. Ég gæti vitnað til fjárþarfar að því er snertir náttúruvernd víða um land og tillögur Náttúruverndarráðs þar að lútandi og athugasemdir við fjárlagagerð. Þar er staðan þannig hvað snertir eftirlit og úrbætur, m.a. á ferðamannastöðum í landinu að það er okkur til stórskammar. Það er þjóðinni til stórfellds vansa hvernig staðið er þar að málum og þó er þar um að ræða þann þátt í atvinnuþróun í landinu sem hefur skilað vexti, jafnvel meiri vexti á undanförnum árum heldur en landið þolir, sú auðlind sem við erum að gera út á með ferðamennskunni vegna þess hvernig við stöndum að málum. Ég tel hins vegar að ef eðlilega væri á málum haldið, eðlileg uppbygging væri, eftirlit og fræðsla tengd ferðamannastöðum á landinu og skipulag þannig að um eðlilega dreifingu ferðamanna væri að ræða þá gæti landið vel staðið undir þeim ferðamannastraumi innlendra og erlendra manna sem hér eru nú og jafnvel tekið við frekari vexti að þessu leyti. En ef fram heldur sem horfir í fjársvelti til þessara þátta, eins og hér er enn fram haldið og í verri mæli en áður, þá verðum við einnig að setja takmörk í sambandi við þessa atvinnustarfsemi, þ.e. ferðaþjónustuna, og er hún þó aðeins einn þáttur þess sjálfsagða verkefnis að standa vörð um náttúru landsins og gæta þess að hún spillist ekki. Það vantar ekki fögur orð í því sambandi, en það eru efndir sem á skortir. Það er sá skilningur sem þarf til verka og nauðsynlegra aðgerða. Hann reynist ekki vera til staðar. Og það hefur ekki mikið ræst úr með þeim brtt. sem hér liggja fyrir frá hv. fjárln. og einnig sjálft Alþingi er þar undir öxinni. Þar er bætt við þann niðurskurð sem stjórn þingsins féllst á hálfnauðug á sl. sumri fyrir atbeina ríkisvaldsins, vegna þess að hæstv. forsrh. setti þinginu sérstakt erindi og óskaði eftir því, svo að ekki sé sagt krafðist þess, að skorið yrði niður til viðbótar við það sem gert var af forsætisnefnd þingsins á upphaflegum áætlunum embættismanna. Við þessu var orðið af meiri hluta í forsætisnefnd. Ég varaði við þeim vinnubrögðum að þingið færi að taka á málum sérstaklega eftir óskum frá ríkisstjórn. Alþingi á að meta sín mál óháð stjórnvöldum. Alþingi á sjálft að meta fjárþörfina hverju sinni. Enn kemur ríkisvaldið og hefur nú lagst á meiri hluta fjárln. sem skilar hér inn tillögu um 7 millj. kr. niðurskurð til viðbótar. Það er nauðsynlegt, virðulegur forseti, fyrir þingið að gæta að sinni stöðu, ekki síst gagnvart óbilgjörnu ríkisvaldi, óbilgjörnum ráðherrum og ríkisvaldi, sem gengur fram gagnvart þinginu eins og raun ber vitni eins og menn sjá nú lýsandi dæmi um dag hvern í sambandi við fjárlagagerðina. En það er ekki eingöngu hér. Úti um landið eru stofnanir sem ekki fá náð fyrir augum ríkisvaldsins. Ég vil taka eitt dæmi um nýja starfshætti, ný vinnubrögð af hálfu meiri hlutans og ráðherra sem standa að baki meiri hluta fjárln. og gera kröfur til þeirra handlangara sem bera hér fram tillögur á þinginu. Dæmin, sem við okkur blasa, eru fjárveitingar og nú kem ég að einum þætti sem snýr að mínu kjördæmi. Ég hef ekki dvalið, virðulegi forseti, mikið við það en það eru heilsugæslumálin og hjúkrunarmálin í Austurlandskjördæmi sem um er að ræða. Þar er verkefni sem lengi hefur beðið og ekki fær neinar undirtektir hjá hæstv. heilbrrh. né heldur hjá meiri hluta fjárln. Um er að ræða hjúkrunarheimili á Höfn í Hornafirði sem hefur verið í undirbúningi um langt skeið og knúið hefur verið á um vegna neyðarástands sem ríkir í þessari öflugu útgerðarstöð og þéttbýli á suðausturhorni landsins. Við alþingismenn Austurlands höfum fengið fjölda erinda, áskorana og beiðna frá fólki á þessu svæði, fólki sem gerir þá einu kröfu að unnið sé að úrbótum fyrir aldraða í Austur-Skaftafellssýslu og nágrenni. En það er ekki að finna krónu í þetta verkefni samkvæmt tillögum hæstv. heilbrrh. eða meiri hluta fjárln. Mörg erindin hafa verið send hæstv. heilbrrh. um þetta efni. Ég leyfi mér að vitna í eitt hið síðasta sem ég hygg að ráðherrann hafi fengið. Það er frá 6. nóv. 1991 og er þó aðeins kafli úr bréfi frá heilsugæslulækni, bæjarstjóra og stjórn heilsugæslustöðvarinnar á Höfn þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Í árslok 1990 voru íbúar Austur-Skaftafellssýslu 2.368 fyrir utan þá sem lögheimili áttu annars staðar. Íbúar 67 ára og eldri að meðtöldum vistmönnum Skjólgarðs voru 216 eða rúmlega 9% af heildaríbúatölunni. Samkvæmt bréfi dags. 4. nóv. sl. frá heilbrigðisfulltrúa Austur-Skaftafellssýslu uppfylla aðeins 5 af 18 herbergjum hjúkrunardeildar Skjólgarðs lágmarkskröfur um stærð. Auk þessa gerir hann aðrar athugasemdir, sérlega hvað varðar stærð og aðstöðu í eldhúsi sem og staðsetningu þvottahúss. Eldvarnareftirlit Austur-Skaftafellsýslu hefur einnig gert athugasemdir og telur húsið slysagildru. Í dag er 31 hjúkrunarsjúklingur á Skjólgarði. Af þessu má sjá að aðbúnaður vistmanna og starfsfólks er óviðunandi. Það eru mörg ár síðan farið var að ræða um byggingu hjúkrunardeildar á Höfn. Reyndar var gert ráð fyrir slíkri deild í tengslum við heilsugæslustöðina á upprunalegum teikningum þeirrar byggingar. Hafa þessi mál verið endurskoðuð í tímans rás og liggja nú fyrir nýjar teikningar að hjúkrunarálmu sem gert er ráð fyrir að byggja í tveimur áföngum. Höfn er landfræðilega afskekkt byggðarlag þar sem 100 km eru í næsta kauptún, Djúpavog. Tæpir 500 km eru til sjúkrahúsanna í Reykjavík og um 300 km í Fjórðungssjúkrahúsið í Neskaupstað. Þetta er löng leið þegar verið er að tala um sjúkraflutninga hvort sem er í lofti eða á landi. Sjúkraflugþjónustan er innt af hendi frá Egilsstöðum eða Reykjavík, aðallega þó frá Egilsstöðum. Engin sjúkraflugvél er staðsett á Höfn. Samkvæmt fyrrnefndum teikningum, sem áður er lýst í bréfinu, að hjúkrunarálmunni er reiknað með 30 rúmum. Af þeim mundu 2--4 rúm nýtast til skammtímainnlagna, til að mynda hvíldarinnlagna og yfirvakninga eftir minni háttar slys sem annars þyrfti að sinna á sjúkrahúsi. Aðstaða væri til fæðingarhjálpar.`` Þetta eru aðalatriðin í þessu erindi sem Guðmundur Olgeirsson heilsugæslulæknir, Björn Grétar Sveinsson formaður stjórnar Skjólgarðs, Sturlaugur Þorsteinsson, bæjarstjóri Höfn, og Unnur Garðarsdóttir, í stjórn Heilsugæslustöðvar á Höfn undirrita. Undir þetta erindi er tekið af fjölmörgum sem beina ákalli til okkar þingmanna og ráðuneytis m.a. frá Læknafélagi Austurlands sem vel ætti að þekkja aðstæður og dregur fram hversu hörmulega þar er búið að vistmönnum nú hvað þá á næstu árum þegar margir hafa bæst við. Jafnvel þótt hafist væri handa strax, því raunar var veitt byrjunarfjárveiting á síðasta ári upp á að mig minnir 1 millj. kr. eða svo, þá dugar hún skammt. Hér er illa að málum staðið. Það gengur ekki að standa þannig að varðandi þá öldruðu í þessu landi, fólk sem hefur byggt upp Ísland á liðnum áratugum með þeim myndarskap sem við búum að í dag. Við þingmenn Austurl. töldum okkur knúða til þess við yfirferð yfir þennan málaflokk að gera litla úrbót að því er snertir Höfn í Hornafirði með því að flytja fjármagn frá þremur stöðum, þó að enginn sé í raun aflögufær, til þess að það væri þó á blaði og hægt að hefjast handa við þetta verkefni. En einnig það var barið niður af ráðherra og meiri hluta fjárln. sem beygði sig undir hans ok. Þetta er einsdæmi í málsmeðferð á þeim tíma sem ég hef komið nærri fjárlagagerð sem þingmaður kjördæmis, að ekki sé tekið tillit til eindreginna óska þingmanna kjördæmisins jafnt úr stjórn sem stjórnarandstöðu. Viðbrögðin við þessu endurspeglast m.a. í því að hér liggur eðlilega fyrir breytingartillaga sem einn af þingmönnum Austurl. úr stjórnarliði flytur við þessa umræðu og vona ég sannarlega að sú tillaga fái jákvæðar undirtektir svo sem öll rök standa til. Ég hlaut, virðulegur forseti, að nefna þetta mál, lítið á heildarmælikvarða fjárlaga en stórt á mælikvarða þeirrar byggðar sem í hlut á og þess fólks sem horfir til úrlausnar og eðlilegs skilnings til Alþingis varðandi lágmarksþarfir. Virðulegur forseti. Í upphafi máls míns gerði ég að umtalsefni þá heimspeki sem virðist svífa yfir vötnum meiri hluta fjárln. í tillögugerð hennar og þær rangtúlkanir og þær skrautfjaðrir sem þessi meiri hluti reynir að afla sér með því að telja sig vera vörslumann fyrir alþýðu í landinu með því að vitna til þeirra sem risu upp gegn kóngsins valdi fyrr á tíð. En þeir eru í raun aumir handlangarar þeirra sem nú eru komnir í stað þessa valds, aumir handlangarar þeirra og eiga ekki að skreyta sig með slíkum fjöðrum. Það duga þeim engir galdrastafir til þess að blekkja því að alþýða manna í landinu er að átta sig á því þessa dagana fyrir hvað þessi ríkisstjórn stendur, hvers konar svartagall það er sem hún er að byrla landsmönnum. Það er ekki bara hrafnsgall, það er svartagall sem þar er á ferðinni og er ég þá kominn að Jóni Þeófílussyni á ný sem reyndi að beita kunnáttu alþýðumannsins og var settur í svartholið á Bessastöðum af þeim sökum. Jón Hreggviðsson kallaði eftir því að þörf væri á að geta beitt galdri í svartholinu á Bessastöðum og hvernig væri að verða sér úti um vindgapa til þess að óskirnar næðu fram. Jón Þeófílusson svaraði, samkvæmt orðum skáldsins, að ekki væri hlaupið að því að koma sér upp þessum staf ,,til þess þurfti mun rýmri aðgáng að dýraríkinu og náttúrukröftunum en kostur var í þessum stað; vindgapi er letraður með hrafnsgalli á mórautt hundtíkarskinn holdrosamegin og borið síðan ofaní stafinn blóð úr svörtum fressketti sem óspjölluð mey hefur skorið á háls við fullu túngli. Hvernig gastu fengið óspjallaða mey til að skera svartan fresskött? spurði Jón Hreggviðsson. Hún systir mín gerði það, sagði maðurinn. Það tók okkur þrjú ár að útvega hrafnsgallið. En fyrstu nóttina sem ég hélt gapanum á lofti uppá svefnhúsi prestsdótturinnar og þuldi gapaldursstefnu var komið að mér, enda var þá kýrin dauð. En stúlkan, spurði Jón Hreggviðsson. Það svaf hjá henni maður, sagði Jón Þeófílusson grátandi. Jón Hreggviðsson hristi höfuðið. Meðal annarra orða, varstu ekki eitthvað að tala um nábrók: ég skil varla þú hafir þurft að vera á flæðiskeri staddur ef þú hefur átt nábrók, því mér er sagt það sé ævinlega í henni peníngur ef vel er leitað. Ég var búinn að útvega mér nábrókarstafinn og stela peníngnum frá ekkjunni til að láta í hana. En nábrókina sjálfa eignaðist ég aldrei, því maðurinn sem ég samdi við um að mega flá af honum húðina er ekki dauður enn og kominn þó fast að níræðu. Enda var alt um seinan því kýrin var dauð og folaldið komið oní pyttinn. Og skömmu síðar vitraðist Pokurinn honum Sigurði sáluga á banasænginni og vitnaði á móti mér. Nú varð þögn um sinn, utan hvað galdramaðurnn heyrðist snökta í myrkrinu. Eftir drykklánga stund sagði Jón Hreggviðsson af hljóði: Þú verður áreiðanlega brendur. Galdramaðurinn hélt áfram að skæla.`` Mín lokaorð eru þau: Sú ríkisstjórn sem ber hér fram þetta fjárlagafrv. til 2. umr. á ekkert annað fremur skilið heldur en að brenna upp á eigin verkum sem fram eru borin með þessu frv. Það væru verðskulduð endalok og mér sýnist raunar að hún sé farin að safna eldi að höfði sér með þeim tillögum sem hér liggja fyrir.

Herra forseti. Hv. 4. þm. Austurl. kenndi meiri hluta fjárln. við naglaskap og að naglaskapurinn kæmi helst fram í því að strika út svokallað náttúruhús. Ég undrast þá áherslu er hv. 4. þm. Austurl. lætur í ljós með því að gera náttúruhús að forgangsverkefni í umhverfismálum. Ég hélt að þessum hv. þm. væri betur kunnugt og betur ljóst en flestum öðrum þingmönnum hversu mikil nauðsyn er á að efla allar náttúrurannsóknir og náttúrustörf úti á landsbyggðinni. En þá vill þessi hv. þm. gera náttúruhús, stórbyggingu upp á 1 milljarð a.m.k. að forgangsverkefni. Það voru 550 millj. þegar hv. þm. var formaður nefndar er undirbjó byggingu þessa húss. Nú er talan orðin 850 millj. í undirbúningskostnað bara fyrir fyrsta áfanga en báðir áfangar eiga að nema 7.000 m 2 . Að þetta sé forgangsverkefnið í umhverfismálum á Íslandi að mati hv. 4. þm. Austurl. kemur mér spánskt fyrir sjónir vegna þess að ég veit að engum er betur kunnugt um ástand mála á umhverfissviði landsins, sérstaklega úti á landi, en honum. Hv. 4. þm. Austurl. taldi að meiri hluta fjárln. væri haldinn svartsýni. Ef þetta er ekki svartsýni, að steypa dýrmætum peningum ofan í Vatnsmýrina með slíkum hætti án þess að einu sinni sé búið að undirbúa málið nógu vel til þess að taka endanlega ákvörðun um hvar við ætlum að verja fjármunum til umhverfismála í framtíðinni, þá tel ég að það hefði verið góð tillaga að leggja til að við frestuðum um stund að byggja náttúruhús í Vatnsmýrinni í Reykjavík.

Virðulegi forseti. Það var mjög eðlilegt og raunar ánægjulegt að einn af ábyrgðarmönnum meiri hluta fjárln. skyldi sjá ástæðu til þess að koma hér í stólinn og auglýsa sýn sína til mála með þeim hætti sem hér var gert.

Virðulegi forseti. Það er erfitt að stíga í stól eftir jafnstórkostlega og söguríka ræðu og flutt var af hv. 4. þm. Austurl., afskaplega litrík og mikil ræða og verður allt fremur litlaust fyrst á eftir. Fulltrúar Framsfl. í fjárln. hafa gert grein fyrir afstöðu þingflokks Framsfl. til fjárlagafrv. og skilmerkilega greint frá afstöðu framsóknarmanna. En ég get ekki látið hjá líða sem gamall sveitarstjórnarmaður að segja hér fáein orð því sjaldan og trúlega aldrei hefur verið vaðið yfir samninga milli ríkis og sveitarfélaga á jafnóprúttinn hátt eins og tillögur eru um í dag. Eins og niðurstöður eftir kvöldfundinn í fjmrn. þann 18. des. sl. bera með sér er greinilegt að þar hafa verið á ferð menn sem Kvöldúlfur hefur verið kominn í, Kvöldúlfur er kominn í kerlinguna mína, eins og stendur einhvers staðar. Sá gagnkvæmi skilningur sem ríkt hefur milli ríkisvalds og sveitarfélaga allt til þessa kvölds kemur gleggst fram í vinnu að bandormsgerðinni svokölluðu en þar hafa sveitarstjórnarmenn samþykkt að færa á milli 200--300 millj. af ríki yfir á sveitarfélögin. Um þetta var fullt samkomulag. Virðulegur félmrh., sem trúlega er einhvers staðar í salnum, sagði fyrr í dag að sveitarfélögin hafi grætt mikið við þjóðarsáttarsamningana, allt að 1 milljarði kr., sem er er náttúrlega alrangt. Rétta talan er 385 millj. sem sveitarfélögin högnuðust á þjóðarsáttarsamningunum en í staðinn komu 400 millj. sem sveitarfélögin þurftu að greiða í virðisaukaskatt, umfram gamla söluskattinn. Auðvitað eiga ríki og sveitarfélög að vera eins og bræður í Kristi, það er ekki spurning, og leysa sinn vanda sameiginlega því auðvitað er skylt skeggið hökunni. En nú bregður svo við að mikill vill meira. Eftir að hafa komist að samkomulagi við sveitarfélögin, dettur hæstv. ríkisstjórn allt í einu í hug að hún geti tekið meira. Þarna virðir hún verkaskiptalögin að engu og ætlar nú að taka 700 millj. kr. í viðbót við þessar tæplega 300 millj. sem samkomulag varð áður um án alls samráðs og samvinnu við sveitarfélögin. Að vísu dró hæstv. félmrh. verulega í land í ræðu sinni áðan. Ég trúi ekki öðru en hæstv. félmrh., sem er ráðherra sveitarstjórnarmála í landinu, standi upp á eftir og dragi þetta allt til baka. Við bíðum eftir því að hæstv. félmrh. viðurkenni að þessar tillögur gangi einfaldlega ekki upp. Hæstv. félmrh. sagði einnig hér í kvöld að framlög til málefna fatlaðra séu ekki skert. Hæstv. ráðherra getur eflaust fært rök fyrir því en ef á að færa málefni fatlaðra, án samkomulags og án þess að fjárhagslegur grunnur sé fyrir sveitarfélögin að taka þessi verkefni að sér, þá er ekki spurning að framlög til málefna fatlaðra eru skert. Auðvitað vilja allir hv. alþm. að fjárlög séu samþykkt með sem minnstum halla en það er ekki sama hvaða brögðum er beitt við það. Ekki er mikill vandi að koma saman fjárlögum sem eru hallalaus eða hallalítil ef skattinum er skellt yfir á sjúklinga, námsmenn, kjarasamningar við sjómenn þverbrotnir og samningar við bændur einnig brotnir. Ef þessi ráð duga ekki, eru tekjustofnar sveitarfélaga skertir um 300 millj. kr. Ef það dugar ekki, eru verkefnin flutt yfir á sveitarfélög. Nú eru tillögur um allt upp í 400 millj. og eru þá undanskildar þessar rúmlega 200 millj. sem samkomulag er um. Ég hef oft hugsað um það þessa dagana að ekki væri mikill vandi að vera sveitarstjórnarmaður og gera fjárhagsáætlanir ef við getum bara hent yfir á ríkisvaldið öllu sem út af borðinu stendur og sagt: Við ráðum ekki við þetta, þetta tekur ríkisvaldið og þetta taka atvinnuvegirnir o.s.frv. o.s.frv. En sveitarfélögin búa ekki við það. Þetta er allt gert til þess að bjarga atvinnuvegunum, segir hæstv. ríkisstjórn, og betra væri að satt væri. En það er auðvitað sorglegur misskilningur. Ég trúi því ekki að þeir hv. alþm. sem koma núna glóðvolgir af sveitarstjórnarstólunum ætli að láta þetta yfir sig ganga. Og ég trúi ekki öðru en að þeir mótmæli harðlega og hlusti ekki á tillögur sem útilokað er að framkvæma. Þessum tillögum sem fram hafa verið bornar má líkja við hryðjuverkastarfsemi í garð sveitarfélaganna. Ekki eru nema fáeinar vikur síðan sex hæstv. ráðherrar sátu á samráðsfundi með stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga þar sem fullur trúnaður virtist ríkja. Engar af þeim hugmyndum sem kynntar voru eftir kvöldfundinn 8. des. bar þarna á góma. Ekki er heldur langt síðan að tæplega 300 manna ráðstefna sveitarstjórnarmanna var haldin á Sögu. Það var núna 22. nóv. Á ráðstefnunni var fjallað um fjármál sveitarfélaganna. Þrír hæstv. ráðherrar héldu erindi á þessum fundi. Það voru hæstv. félmrh., forsrh. og fjmrh. og ræddu um störf og stefnu ríkisstjórnarinnar. Þeir sátu einnig fyrir svörum og hlýddu á vandamál sveitarfélaganna sem í auknum mæli eru að yfirtaka fyrirtækjarekstur, nauðug viljug, vegna erfiðrar rekstrarfjárstöðu í sjávarútvegi. Sveitarstjórnarmenn kröfðust svara varðandi aðgerðir sem komið gætu atvinnuvegunum á réttan kjöl. Hvað varðar efnahagsaðgerðir almennt fengu þeir engin svör. Engin svör. Þetta voru ráðalausir ráðherrar því miður. En nú hefur fundist ráð. Vont ráð að vísu og óframkvæmanlegt sem gerir það að verkum að þær björgunaraðgerðir sem sveitarfélögin hafa verið að vinna gagnvart atvinnuvegunum eru lagðar í rúst. En þessar tillögur lækka fjármagnsþörf ríkisins. Það er mikið rétt. En þær auka fjármagnsþörf sveitarfélaganna, sá er munurinn. Ég sé því ekki hver mismunurinn er ef bjarga á atvinnuvegunum. Ég fæ kannski skýringu á því á eftir. Þetta bætir ekki stöðu atvinnuveganna, nema síður sé. Og ég mótmæli þessum hugmyndum harðlega og vona að hið gagnkvæma traust sem ríkt hefur milli ríkisvalds og sveitarfélaga að undanförnu verði byggt upp að nýju. Það er þjóðhagslega nauðsynlegt að það verði gert hið fyrsta. Og kannski ættum við að gera hlé á þingstörfum eins og margir hv. þm. hér á undan mér hafa gert tillögu um, á meðan hæstv. ríkisstjórn og sveitarfélögin koma sér saman um þessi mál. En ég bið hæstv. félmrh. að draga strax úr þeirri óvissu og þeim óróa sem þessar hugmyndir hafa valdið með því að draga þessar tillögur til baka skýrt og skorinort. Hún hefur ýjað að því en ekki á nógu skýran hátt. Fleiru er stefnt í tvísýnu en málefnum sveitarfélaganna. Og það er alvarlegt að það skuli bitna á mjög viðkvæmum málaflokki. Málaflokknum málefni fatlaðra sem nú verður bitbein ríkis og sveitarfélaga. Málefni fatlaðra eru samkvæmt verkaskiptalögunum á hendi ríkisvaldsins en hugmyndirnar snúast um að hluti þessa málaflokks fari nú yfir á sveitarfélögin. Slíkur verkflutningur verður ekki gerður nema fjármagn fylgi með og að undangengnum samningum vegna þess að þetta kemur mjög mismunandi niður á sveitarfélögunum því að mjög er mismunandi hvernig þjónustan er byggð upp í þessum málaflokki og ríkið getur alls ekki vikist undan lögbundnum skyldum sínum með þessum hætti. Á undanförnum árum hefur þessi málaflokkur verið að þróast og tekið stakkaskiptum til bóta. Þar hafa margar hendur komið að. Á 15 ára afmæli Þroskahjálpar nú í haust var sú saga rakin að nokkru og litið var til framtíðar. Í þessu afmælishófi flutti hæstv. félmrh. ávarp og talaði af miklum skilningi um mikilvægi málaflokksins. Hæstv. félmrh. var einnig gerður að sérstökum heiðursfélaga Þroskahjálpar fyrir að hafa staðið vörð um málefni fatlaðra. Ég vona að hún geti ævinlega borið heiðursmerkið með heiðri og sóma og láti sér ekki detta í hug að kasta þessu lögboðna verkefni ríkisins á jafnóundirbúinn hátt og nú er gert, með tillögum hæstv. ríkisstjórnar. Ég vona að hún sé með þetta merki í barminum núna og verði áfram. Á sama tíma og verið er að tala um að flytja verkefni til sveitarfélaga í stórum stíl, er líka verið að taka tekjur af sveitarfélögunum. Nú á að taka landsútsvar ÁTVR frá sveitarfélögunum sem nemur um 300 millj. kr. Þetta er einfaldlega of stór biti til að kyngja. Það getur enginn kokgleypt þennan bita. Þó að það sé kannski hægt að kokgleypa hluta bandormsins þá er ekki hægt að kokgleypa þennan bita. Og svo væri gaman að vita hvaða atvinnuvegi hæstv. ríkisstjórn skyldi vera að bjarga með þessum aðgerðum. Það er vandséð. Varla sjávarútveginum sem er verið að leggja stórfellda nýja skatta á. Að lokum langar mig að segja eitt orð um þær tillögur að fella niður hluta af sjómannaafslættinum. Ég vil bara minna hv. alþm. á það og sérstaklega ríkisstjórnina að minnkandi afli kemur fyrst og fremst niður á afkomu sjómannastéttarinnar. Nú er alls ekki rétti tíminn til að hrófla við kjarasamningum sjómanna. Því þetta er að sjálfsögðu kjaramál. Og þetta er ekki traustvekjandi upphaf kjarasamninga að ætla að strika burtu samningsbundinn rétt einnar stéttar. Þetta verða alvörufjárlög, segir hæstv. forsrh., þetta verða alvörufjárlög. En eins og tillögurnar líta út í dag er þetta versta sprengiefni sem kastað hefur verið út í þjóðfélagið um langan tíma og rýrir enn traust þjóðarinnar á hæstv. ríkisstjórn. Og var nú ekki úr háum söðli að detta. Í lokin langar mig til að beina einni spurningu til hæstv. forsrh., en hann er kannski hvergi nálægt. Hann heyrir kannski þessa spurningu seinna og svarar henni. Þar gengur hæstv. forsrh. í salinn. Hann var í sjónvarpsviðtali á Stöð 2 11. des. og þá var hann spurður að því hvort hann hefði látið þessar tillögur sem nú eru uppi yfir sig ganga, ef hann hefði verið borgarstjóri, að láta sveitarfélögin borga þessar 700 millj. kr. Hann var einnig spurður að því hvort hann mundi greiða þessum tillögum atkvæði í borgarstjórn og sagðist hann mundu sitja hjá. Nú spyr ég: Þegar þessar tillögur verða bornar upp í ríkisstjórninni, mun hann líka sitja hjá þar? Ég vona að hann hafi skilið spurningu mína.

Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. 2. þm. Vesturl. svaraði ég spurningu um það í sjónvarpinu, á þessum tíma sem þingmaðurinn nefndi, hvort ég mundi ekki sem sveitarstjórnarmaður og verandi borgarstjóri hafa mótmælt eins og aðrir sveitarstjórnarmenn hafa gert þeim tillögum sem nú eru til meðferðar hér á þinginu og leggja byrðar á sveitarfélögin. Ég svaraði því til, lítandi til baka, að það hefði ég ábyggilega gert og hvergi sparað það við mig. En ég bætti því við að sjálfsagt hefði ég orðið að kyngja niðurstöðunni, hvernig sem ég hefði látið. Ég var jafnframt spurður að því með hvaða hætti ég mundi sem borgarfulltrúi greiða atkvæði í borgarstjórninni ef þessum hugmyndum ríkisstjórnarinnar yrði mótmælt. Ég svaraði því þá þannig til að mér fyndist ekki óviðeigandi að ég sæti hjá við þá atkvæðagreiðslu í borgarstjórn. Varðandi málið hjá ríkisstjórninni eins og hv. þm. spurði um, þá hefur málið þegar verið afgreitt í ríkisstjórninni og ég sat ekki hjá þar.

Herra forseti. Ég vil bara segja við hæstv. forsrh., ég vorkenni honum fyrir að vera svona tvöfaldur í roðinu.

Herra forseti. Rétt er að ég greini frá því strax í upphafi máls míns að eins og fleiri mun ég óska eftir nærveru ákveðinna hæstv. ráðherra, en mér skilst að samið hafi verið um að þeir yrðu yfirleitt viðstaddir. Eru það einkum hæstv. forsrh., fjmrh. og sjútvrh. og í einum og sama manninum hæstv. landbrh. og samgrh. Dálítið hefur verið farið með kveðskap hér í dag og vitnað í góðar bókmenntir. Má segja að það hafi nokkuð létt okkur þessa erfiðu umræðu, sem annars er um dapurleg málefni, að miðlað hefur verið lítillega af gullaldarbókmenntum okkar nýjum og jafnvel gömlum. Ég var að velta því fyrir mér þegar ég var á leiðinni upp í ræðustólinn hvaða kveðskap maður ætti nú helst að taka með sér ef maður hefði haft við höndina eitthvað sem væri við hæfi að lesa upp. Það var tvennt sem mér datt í hug að væri kannski viðeigandi. Hið fyrra var að mér var hugsað norður í land til þess gamla og merka sálmaskálds, séra Björns í Laufási, sem orti á síðari hluta síðustu aldar, um aldamót eða svo, mögnuð kvæði fyrir utan þá góðu sálma sem hann nestaði þjóðina með. Í einu kvæða Björns a.m.k. eru nokkuð magnaðar skammdegishendingar og það er hald manna að það hafi legið illa á gamla manninum þegar hann setti þetta saman eða eitthvað hafi orðið til að angra hann. Ef ég hefði við höndina kveðskap hans hefði verið við hæfi að lesa hann yfir mönnum en ef ég man rétt, þá koma þar m.a. fyrir hendingar eins og: ,,Dags lít ég deyjandi roða`` og ,,kvíðirðu komanda degi koldimma nótt eins og ég``. Það hefur greinilega verið beygur í þeim gamla við nóttina sem fram undan var þegar þetta var kveðið. Það er svo með fleiri þessa dagana að í þeim er beygur við það sem fram undan er og ættu þó aðstæður ekki að vera jafnþungbærar mönnum nú til dags á Íslandi eins og þær voru þegar séra Björn í Laufási var að yrkja sín kvæði. Hitt sem mér datt í hug að gæti verið tilefni til að fara með væru einhverjar af gömlu öfugmælavísunum. Nú veit ég ekki hvort menn kunna mikið nú orðið af öfugmælavísum. Þær voru að mörgu leyti merkur kveðskapur og menn fengu kannski útrás í fáránleikanum og það lyfti mönnum yfir erfiðar raunir hversdagsins á sinni tíð. Aðrar voru græskulausari eins og þessi: Fiskurinn hefur fögur hljóð, finnst hann oft á heiðum. Ærnar renna eina slóð eftir sjónum breiðum. Þarna var auðvitað fáránleikanum raðað saman í hendingar og því duttu mér í hug öfugmælavísurnar að margt er í öfugmælavísnastíl hjá hæstv. ríkisstjórn þessa dagana. Satt að segja er flest af því sem hæstv. ríkisstjórn er að leggja til öfugmæli við þau ummæli og þær yfirlýsingar og þau fögru orð sem hæstv. ráðherrar hafa um þessa sömu hluti. Það er að leggja fram hlutina í öfugmælahætti. Fullyrt er t.d. af hæstv. ráðherrum, hverjum á fætur öðrum, að það sem þeir eru að gera sé af sérstakri elskusemi við velferðarkerfið í landinu, til þess gert að treysta stoðir velferðarkerfisins eins og hér hefur verið sagt af fleiri en einum og fleiri en tveimur hæstv. ráðherrum. Það eru öfugmælavísur sem þannig eru kveðnar. Órímaðar og ekki stuðlaðar og ekki í hendingum því að til þess brestur auðvitað hæstv. ríkisstjórn kunnáttu eins og til fleiri hluta. Herra forseti. Ég ætlaði að eiga orðastað við þá hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. hvað varðar form og efni þeirra hluta sem við erum að ræða um við 2. umr. fjárlaga. Ég verð að segja alveg eins og fleiri hafa reyndar gert á undan mér í þessari umræðu og eru þó vaxandi tilefni til, að það er á engan hátt boðlegt hvernig hæstv. ríkisstjórn hyggst leggja sín mál fyrir þingið. Á ég þá ekki aðeins við ríkisfjármálin heldur og efnahagsmálin almennt eins og þau eru á Alþingi um þessar mundir. Á þessum dögum er það auðvitað á engan hátt brúklegt. Hér eru í tætlum, út og suður, í mörgum þingmálum, víðtækar ráðstafanir af ýmsu tagi. Í fleiri en einu og fleiri en tveimur frumvörpum hæstv. ríkisstjórnar eru þessir hlutir á tvist og bast. Það liggur ekkert heildstætt plagg fyrir, engin úttekt á þessum hlutum í heild sinni. Það er ekkert eitt nefndarálit eða ein greinargerð eða eitt skjal til um ráðstafanir hæstv. ríkisstjórnar. Fyrir liggur fjárlagafrv. með mörgum óútfylltum víxlum. Síðan kom inn bandormur sem er að mestu leyti fskj. við greinargerð fjárlagafrv. og á að nokkru leyti að stoppa upp í götin sem þar eru. Síðan er hér nýkomið inn frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt. Þar er hluti af pakkanum á ferðinni. Í fjórða lagi er eitthvað af viðbótinni væntanlegt í brtt. við fjárlagafrv. í 3. umr. Og í fimmta og sjötta lagi eru fleiri hlutir væntanlegir í fylgifrumvörpum og einstökum frumvörpum. Mér skilst meira að segja að einhvern tíma eigi að leggja fyrir nýtt frv. til laga um eyðingu refa og minka. Það er fskj. með fjárlagafrv. því að það á að breyta útgjöldum ríkissjóðs á næsta ári.

Það er búið að flytja ræðuna.

Það er búið að flytja ræðuna, framsöguræðuna. Það er sennilega vinnuhagræðing hjá hæstv. forsrh. að flytja framsöguræðuna nokkrum vikum á undan frv. Einhvern tíma seinna í vetur er væntanlegt frv. til laga um Lánasjóð ísl. námsmanna ef stjórnarflokkarnir geta komið sér saman um það. Það er frv. númer sex eða sjö. Margt fleira í þessum dúr gæti ég talið upp. Það er alveg ljóst að efnahags- og ríkisfjármálastefna hæstv. ríkisstjórnar er á þessum sólarhringum ekki til í einu heildstæðu plaggi. Hún er á rúi og stúi tvist og bast innan þings og utan í hinum og þessum málum. Og hvernig í ósköpunum eiga menn þá að henda reiður á því sem þar er á ferðinni? Ég þykist hafa reynt að vinna þessa hluti sæmilega undanfarna sólarhringa eftir því sem ég hef haft aðstæður til, þekkingu og tíma, m.a. með veru minni í efh.- og viðskn. og ég verð að játa að það vantar talsvert upp á að ég hafi náð að gera mér þá heildarmynd af þeim hlutum sem eru á ferðinni, eru sagðir eiga að vera á ferðinni eða koma á næstunni að ég treysti mér til að horfa heildstætt yfir það. Og ég leyfi mér þá að fullyrða að ýmsir aðrir hv. þm., með fullri virðingu fyrir þeim, sem ekki hafa haft sömu aðstöðu og við, t.d. nefndarmenn í efh.- og viðskn. og nefndarmenn í fjárln., eigi enn þá erfiðara með að átta sig á þeirri mynd sem hér á að heita á ferðinni eða raða á saman. Ég gagnrýni það og ég mótmæli því, og mótmæli því sérstaklega að hæstv. forsrh. skuli ekki hafa sig hér inn í þingsalinn, að Alþingi sé boðið upp á að vinna við þessar aðstæður. Hvers vegna er t.d. ekki reynt að stilla upp þó ekki væri nema einu skema þar sem menn sjá allar þessar ráðstafanir fyrir sér? Ég tel líka ámælisvert að málefni einstakra greina skuli ekki hafa verið tekin saman. Ég tel t.d. að útkoma sveitarfélaganna sem slíkra hefði átt að liggja fyrir núna í einu heildstæðu plaggi þannig að menn sæju það sem í boði er fyrir sveitarfélögin í landinu í allri þessari súpu sem ýmist er komin hér inn í þingið eða er væntanleg. Ég tók mig til í gærmorgun á fundi sjútvn. og reyndi að átta mig á því hvað er hér í vændum fyrir sjávarútveginn og sjómenn í landinu. Ég tók saman á blað eftir minni eina níu töluliði sem allir hafa áhrif á hag sjávarútvegsins á næsta ári. Og það kom meira að segja sjálfum mér verulega á óvart hvað þar var á ferðinni. Þegar hæstv. sjútvrh. verður mættur til leiks sem ég, vel að merkja, virðulegur forseti, er að óska eftir að komi hér í húsið eða í salinn . . .

Ég vil upplýsa hv. þm. um það að hæstv. sjútvrh. er víst alveg rétt ókominn.

Mikið gleður það okkur, virðulegur forseti, að hæstv. sjútvrh. skuli vera á leiðinni, þ.e. ekki að hann skuli vera ókominn heldur að hann skuli vera væntanlegur. Ég ætla að ljúka því af sem ég var að ræða og tel eðlilegt að beina til hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. Ég hef að vísu aldrei fengið nein svör við því sem ég bar upp fyrr á þinginu, hvort hæstv. forsrh. gegni sama hlutverki í þessari ríkisstjórn og forsætisráðherrar hafa gert í þeim sem ég hef þekkt til, unnið með eða verið í eða á móti undanfarin ár, þ.e. hvort hæstv. forsrh. landsins, hv. þm. Davíð Oddsson og hæstv. núv. forsrh., líti á sig sem samnefnara efnahagsmála í þessari ríkisstjórn eða ekki. Hann ætlar ekki að ráða efnahagsráðunaut heldur hermálasérfræðing, var upplýst fyrr í vetur og fleiri vísbendingar hafa bent til þess að forsrh. líti ekki sömu augum og forverar hans hafa gert á hlutverk sitt sem samnefnara efnahagsmála og efnahagsstefnu í landinu. Hins vegar er auðvitað erfitt að eiga orðastað við fjarstaddan manninn og væri mikið þénugra ef hæstv. forsrh. vildi gera svo vel að vera hér í salnum.  Ég spyr hæstv. fjmrh. að því eða hæstv. forsrh. ef hann vill t.d. sem ábyrgðaraðili bandormsins svara: Hvers vegna tók ekki hæstv. ríkisstjórn þann kost sem hefði verið þinglega eðlilegastur, að taka ekki á dagskrá gamla bandorminn um ráðstafanir í ríkisfjármálum, að flytja ekki við 2. umr. fjárlaga hluta af næturfundarákvörðunum sínum, heldur safna þessu saman í nýtt mál, eitt nýtt mál, sem hefði annars vegar birst sem nýtt frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum og hins vegar sem heildstæðar brtt. og þess vegna með greinargerð við fjárlagafrv. Þá hefðu þingmenn haft í höndunum þingskjal eða þingskjöl þar sem heildaryfirlit hefði fengist yfir þá súpu sem hér er á ferðinni. Ég ítreka mótmæli mín við þessum vinnubrögðum og átel þau og gagnrýni harðlega að svona skuli að hlutunum staðið. Og auðvitað er það þannig, virðulegur forseti, að vinnubrögðin síðustu sólarhringana hafa verið með þeim ósköpum og endemum að það er sama hvar borið er niður, hvort þetta er rætt frá sjónarhóli okkar alþingismanna eða þolendanna úti í þjóðfélaginu, þau eru öll með endemum og ósköpum. Ég varð var við að hæstv. fjmrh. var í fjölmiðlum um daginn spurður: Var haft samráð við þessa eða hina? Var haft samráð við sveitarfélögin? Og hverju svaraði hæstv. fjmrh. spurningu sem borin var fram vegna þess að velta átti yfir á sveitarfélögin mörg hundruð millj. kr., hátt í milljarði kr., að þeim forspurðum? Hæstv. fjmrh. sagði: Nei, það var að sjálfsögðu enginn tími til að ræða við sveitarfélögin á þessum næturfundi. Hins vegar var hann nógu góður til þess, næturfundurinn, að taka svona ákvörðun. Hvers konar vinnubrögð eru þetta, hæstv. forsrh., staddur í hliðarsal? Svona vinna menn ekki að hlutunum. Hefur hæstv. ríkisstjórn ekki áttað sig á því, og er þó oddviti hennar fyrrverandi borgarstjóri í Reykjavík, að sveitarfélögin í landinu eru sjálfstætt stjórnsýslustig, kjörið af fólkinu í landinu í hinum einstöku sveitarfélögum? Hvers konar framkoma er þetta af hálfu ríkisvaldsins við þetta stjórnsýslustig, sveitarfélögin, sem þarna birtist mönnum? Svona er ekki hægt að fara að hlutunum. Ég sé ástæðu til að fordæma þessi vinnubrögð alveg sérstakega sem virðingarleysi við sveitarfélögin sem sjálfstætt stjórnsýslustig í landinu og auðvitað virðingarleysi við það fólk sem kýs sveitarstjórnarmenn sem sína forsvarsmenn í þessum málaflokki. Þarna hafa átt sér stað ámælisverðir hlutir og er ég þá ekki enn farinn að ræða innihaldið í þessum næturákvörðunum sem eðlilega og skiljanlega voru teknar í skjóli myrkurs. Það var mjög vel við hæfi að þessar ákvarðanir, eða tillögur sem voru afgreiddar þarna um málefni fatlaðra og fleiri slíka hluti, væru teknar að næturlagi í skjóli myrkurs, nánast í svartasta skammdeginu. Það var ekki einu sinni snjór á jörð þannig að enn dekkra var yfir og fór vel á því. Aðrir þingmenn og ræðumenn hafa fyrr í umræðunni tekið svo vel fyrir og rætt málefni sveitarfélaganna og útkomu þeirra í þessum efnum að ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um það og vísa til þess sem ég hef sagt þar, fyrst og fremst um framkomuna við þau. Eðlilega og skiljanlega hefur þessi framkoma vakið mjög hörð viðbrögð og mikil mótmæli, reiðiöldu og mótmælabylgju sem nú skellur á hæstv. ríkisstjórn, og síðan kemur í ljós á næstu dögum hvernig hæstv. ríkisstjórn bregst þar við. Þó er alveg ljóst að ef eitthvað er eru þær tölur sem enn hafa komið fram í dagsljósið og varða þá íþyngingu sem sveitarfélögin yrðu fyrir af þessum ráðstöfunum öllum, næðu þær fram að ganga, vanmetnar, að mínu mati, vegna þess að það vantar inn í útkomu sveitarfélaganna í dæminu þau óbeinu áhrif af ýmsum toga sem hlytu að enda hjá sveitarfélögunum ef illa fer í þessum efnum. Ég spyr t.d. hv. alþingismenn: Hvar lendir þrýstingurinn, þegar farið verður að skera niður launakostnaðinn í grunnskólunum, segja upp kennurum og fækka kennslustundum eða reka saman nemendur í bekki, annars staðar en á sveitarfélögunum? Ég spyr: Hvar lendir framfærslan, ef illa tekst til, þegar réttur aðila til atvinnuleysisbóta eða launa vegna gjaldþrota verður skertur og minnkaður? Hverjir sitja uppi með framfærsluna ef illa tekst til? Sveitarfélögin. Og svona mætti áfram telja. Það er alveg ljóst að til viðbótar þeim tölum upp á 700--1.000 millj. kr., sem auðvelt er að sýna fram á að verið er að velta yfir á sveitarfélögin, geta lagst óbein áhrif af ýmsum toga sem sveitarfélögin sitja óhjákvæmilega uppi með. Það eru auðvitað mjög alvarlegir hlutir svo ekki sé nú meira sagt. Úr því að hæstv. sjútvrh. er enn á leið til fundar en hæstv. landbrh. og --- nei, sé ég að hæstv. sjútvrh. er einnig mættur. Held ég mig því við þá upphaflegu röð sem ég ætlaði að hafa á hlutunum og ræði lítillega um sjávarútvegsmálin við hæstv. sjútvrh. Ég vænti þess, herra forseti, að skilaboð mín til hæstv. forsrh. og fjmrh. varðandi vinnubrögðin í þessum málum hafi komist til skila og ég vænti þess að þeir svari til um það hvers konar vinnulag þetta er hjá hæstv. ríkisstjórn og hvort við alþingismenn megum vænta þess á næstu dögum að þar verði úr bætt. Mín einfalda spurning --- af því að ég hef lært það af samskiptum við hæstv. forsrh. að spurningar sem upp eru bornar við hann þurfa að vera alveg sérlega einfaldar til þess að hæstv. forsrh. nái þeim og leggi í að reyna að svara þeim. Þess vegna ber ég fram eina og alveg sérlega einfalda spurningu við hæstv. forsrh. Verður tekið saman, búið út og lagt fyrir þingmenn á allra næstu dögum --- mér liggur við að segja klukkutímum en þá sólarhringum, ef þess þarf --- eitt heildstætt skjal, ein greinargerð um heildaráhrifin af ráðstöfunum í fjárlögunum, í bandorminum, ákvörðunum næturfundarins og ákvæðum sérlaga sem ýmist eru komin eða eiga að koma inn í þingið og tengjast þessum ráðstöfunum, þannig að fyrir liggi á einum stað, í samantekt, töflum og greinargerð með rökstuðningi, heildaryfirlit yfir þennan hrærigraut allan saman, þessa naglasúpu hæstv. ríkisstjórnar? Þetta er spurningin. Herra forseti. Ég hef fengið upp í hendurnar nýtt gagn frá Sambandi ísl. sveitarfélaga sem sýnir fram á það með tölum, sem ég réttilega var að segja, að þær upphæðir sem áður höfðu verið nefndar um áhrif þessara breytinga á sveitarfélögin, 700--1.000 millj. kr., eru greinilega of lágar. Hið minnsta er hér á ferðinni 1,1 milljarður kr. í beinum áhrifum því að sjálfum láðist mér að taka inn í reikningana skattlagningu, t.d. á Lánasjóð sveitarfélaga, sem að sjálfsögðu mun íþyngja þeirri stofnun, og fleiri hlutir voru þarna vanmetnir. Hæstv. sjútvrh. Sömuleiðis er ekki annað hægt en að gagnrýna það eða harma að enn skuli ekki hafa orðið til einhver heildarúttekt á því hvað sjávarútvegurinn á í vændum í gegnum fjárlög og aðrar ráðstafanir hæstv. ríkisstjórnar. Reyndar var það svo að á fundi sjútvn. í gærmorgun var samþykkt tillaga mín um það að sjútvn. skrifaði, ef ég man rétt, eða kæmi þeim formlegu skilaboðum einhvern veginn á framfæri við fjmrn. að sjútvn. Alþingis óski eftir því að fá slíka heildarúttekt gerða á málefnum sjávarútvegsins í tengslum við afgreiðslu fjárlaga og allar þessar ráðstafanir og ákvarðanir. Þess vegna gef ég mér það að þegar sé í gangi vinna að þessari úttekt á málefnum sjávarútvegsins eins og þau leggjast í þessu sambandi. Ég hef þó verið að dunda mér við það undanfarinn sólarhring að líta aðeins á þetta sjálfur eftir því sem ég hef haft tíma til og hv. 8. þm. Reykn. gerði lítilega grein fyrir þessum sömu hlutum í ræðu fyrr í dag. Það er alveg ljóst og auðvelt að rekja þær upplýsingar að sjávarútvegurinn á í vændum á næsta ári í formi íþyngjandi aðgerða, sjávarútvegurinn og sjómenn sameiginlega, á annan milljarð kr. í þessum ráðstöfunum öllum þegar þær eru lagðar saman þar sem sjávarútveginum verður á árinu 1992 íþyngt umfram það sem er á þessu ári. Ég ætla að renna lítillega yfir þessa hluti mönnum til upplýsinga og eins og til að undirbúa menn undir þá greinargerð sem sjútvn. Alþingis mun fá á næstu klukkutímum eða sólarhringum og mun að sjálfsögðu dreifa til hv. alþingismanna. Hæst ber að sjálfsögðu þá fénýtingu veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs sem boðuð er í frv. hæstv. sjútvrh. og liggur fyrir í þinginu. Þar er boðað að selja eigi 12 þús. tonna veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs á kvótaárinu 1992--1993 á fullu markaðsverði og reiknað er með að það verði 45 kr. á kg. Þessir fjármunir eiga að renna allir til að kosta rekstur opinberrar stofnunar sem ríkissjóður hefur áður fjármagnað. Og 45 sinnum 12.000 gera 525 millj. kr. sem sjávarútvegurinn á að borga fyrir að fá þessar veiðiheimildir á kvótaárinu 1992--1993. Á næsta ári á í öðru lagi að tvöfalda veiðieftirlitsgjaldið og mun þá sjávarútvegurinn einn standa að fullu undir veiðieftirlitinu. Kostnaður verður yfir 80 millj. kr. af starfrækslu veiðieftirlitsins á næsta ári og þar með bætast yfir 40 millj. kr. við hjá sjávarútveginum í þessum lið. Í þriðja lagi á að afnema sjómannafrádrátt sem nemur líklega 350--400 millj. kr. Í tillögum ríkisstjórnarinnar er talað um 180 eða 200 millj. en reikningsglöggir menn sjá á augabragði að það er vanáætlun á áhrifum þess að gera þá breytingu að einungis úthaldsdagar sjómanna fáist metnir til sjómannafrádráttar. Menn þekkja þá ekki mikið til útgerðarhátta í landinu ef þeir láta sér detta í hug að áhrifin á þennan frádrátt sem er ígildi um 1.500 millj. kr. í verðmæti fyrir sjómenn verði ekki meiri en þetta. Eða vita menn ekki að fjöldinn allur af sjómönnum, og gjarnan á tekjuhærri skipum, er ekki nema rétt rúmlega hálft árið úti á sjó? Og þess vegna mundi þeirra frádráttur skerðast í mörgum tilvikum um tvo fimmtu eða allt að helmingi. Það þarf ekki flóknar reglur til þess að sjá að auðvitað er þarna um herfilegt vanmat að ræða. Þar með erum við komin með við skulum segja 350 millj. kr. í þessum lið til að vera nú ekki að ofáætla það og fara þarna mitt á milli ríkisstjórnarinnar og þess mats sem sjómenn sjálfir og Sjómannasambandið hefur lagt á þessa hluti. Það er ljóst að ef af áformum um að ríkissjóður kippi að sér hendinni gagnvart greiðslum ábyrgðar á launum í gjaldþrotum verður hlýtur talsverður hluti þeirra greiðslna að lenda á sjávarútveginum eða sjómönnum og má einu gilda. Til að fara vægt í sakirnar met ég svo að það gætu orðið 50 millj kr., af þeim á milli 400 og 500 sem yrðu að koma inn í ábyrgðasjóðinn nýja í formi iðgjalda frá atvinnugreinunum eða launamönnum. Það er ljóst að á næstu árum verður auðvitað að hækka iðgjaldið í Hagræðingarsjóð eigi hann að hafa bolmagn til þess að úrelda skip eftir að búið er að gelda hann og taka af honum tekjurnar, hæstv. sjútvrh. Það er spurning, herra forseti, hvort það væri hægt að gera sjútvrh. aðvart um að ég er að ræða hérna málefni sjávarútvegsins.  Ég met það svo að augljóslega gerist annað tveggja á næstu 2--3 árum, það verði að hækka iðgjaldið sem sjávarútvegurinn greiðir í Hagræðingarsjóð til þess að hann geti sinnt sínum verkefnum og fjármagnað úreldingu skipa eða að ekkert verði af þeirri hagræðingu. Í frv. hæstv. sjútvrh. er boðað að hækka greiðslur sjóðsins úr 10% af húftryggingarmati skipanna í 30%. Iðgjaldatekjur Hagræðingarsjóðs eru á ári 80 millj. kr. Hvað úrelda menn marga togara ef þeir eiga að borga 30% af tryggingaverðmæti þeirra með 80 millj. í höndunum? Hvað eru þeir margir á ári, hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, sem ert fljótur að reikna? Það eru ekki margir togarar, 1 1 / 2 --2 eða eitthvað svoleiðis. Er það þá öll ósköpin sem þessi sjóður á að afreka? Nei, auðvitað rekur að því ef tekjurnar verða teknar af Hagræðingarsjóði að menn standa frammi fyrir öðru tveggja, hækka iðgjöldin í hann eða hann veldur ekki sínu verkefni. Ég ætla ekki að slá máli á þetta og ég set þess vegna núll á næsta ári í þetta því auðvitað geta menn byrjað á því að brenna upp eigið fé sjóðsins og það er væntanlega það sem hæstv. ríkisstjórn hyggst gera þá á næsta ári en sjóðurinn úreldir aldrei mörg skip á ári fyrir 80 millj. kr. iðgjaldatekjur. Og þess vegna segi ég: Líklega eru þarna í vændum auknar álögur á sjávarútveginn. Í sjötta lagi nefni ég að augljóst er að á sjávarútveginum og þá á útgerðinni, skulum við segja, lendir hið nýja álag á aflagjald sem á ásamt vörugjöldum að afla Hafnamálastofnun 125 millj kr. tekna á næsta ári. Ef ég man þessa hluti rétt er aflatryggingagjaldið fast að helmingur af tekjustofnum hafnanna í landinu og þess vegna eru þar líklega um 65 millj. kr. á ferðinni sem sjávarútvegurinn aftur og enn á að borga í viðbót við nýja skatta á næsta ári. 65 millj. þar. Þá er ég kominn upp í milljarð og reyndar rúmlega það, 1.030 millj. kr., hvorki meira né minna, hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. og allir hæstv. ráðherrar sem hér heiðra okkur með nærveru sinni. Þá hef ég ekki reiknað inn í dæmið enn þá, eins og ég sé að Samband ísl. sveitarfélaga gerir gagnvart útkomunni hjá sér, þá nýju skatta sem fjárfestingarlánasjóður sjávarútvegsins verður að sjálfsögðu að greiða eins og aðrir. Einhverjar milljónir þar. Þó það væri ekki nema svona eins og helmingurinn af því sem Lánasjóður sveitarfélaga á að greiða væru það 75 millj. kr. Þá er ég kominn yfir 1.100 millj. Þá er ég ekki farinn að skoða hvort aukin þjónustugjöld og auknar sértekjur aðila, sem boðaðar eru í fjárlagafrv. og sjávarútvegurinn eins og aðrir þarf að eiga viðskipti við í vissum tilvikum, hækkar þetta enn. En ef ég man rétt þá er einnig gert ráð fyrir því að aukinna sértekna verði aflað í vissum tilvikum hjá aðilum sem sjávarútvegurinn þarf að eiga viðskipti við. Og síðan er margt, margt fleira sem mér hefur ekki unnist tími til í hreinskilni sagt, herra forseti, að skoða ofan í kjölinn af því að ég hef verið dálítið upptekinn eins og fleiri undanfarna sólarhringa, en ef enginn verður til þess þá skal ég með glöðu geði leggja í það vinnu á næsta sólarhring að fullkomna þessa úttekt. Og ég bið menn þá að rengja hana og gera það með rökum ef þeir telja að ég sé að fara með eitthvert fleipur. Ég tel svo ekki vera. Í nokkrum tilvikum tek ég það fram að ég hef gert lauslega áætlun þar sem mjög erfitt er að meta hlut sjávarútvegsins eða sjómanna í einstökum liðum sem þarna eru á ferðinni. Húskarlar í fjmrn. gætu að sjálfsögðu gert þetta betur með t.d. aðstoð sérfræðinga á Þjóðhagsstofnun. En ég sem sagt fullyrði, herra forseti, og ég hef rökstutt það hér að hæstv. ríkisstjórn er að leggja á sjávarútveginn á annan milljarð kr. í nýjum álögum á næsta ári. Þessi súpa samanlögð þýðir það, hæstv. sjútvrh., og ég bið menn þá að koma og sýna fram á að ég hafi farið hér eitthvað skakkt með. Og fer nú að verða lítið úr þeim ráðstöfunum sem hæstv. sjútvrh. hefur tekist að nudda í gegnum ríkisstjórnina þá sjaldan hann hefur fengið sín mál tekin fyrir, þá sjaldan þau fást tekin á dagskrá þar, vegna þess að við vitum að þær duga ekki einu sinni til þess að vega upp á móti aflasamdrætti og taprekstri sem þegar er í gangi. Þó að hæstv. forsrh. hafi dottið ofan á það snjallráð að samþykkja tillögu sjútvrh. um að nota sukksjóðina og lengingu lána í þeim til þess að bjarga sjávarútveginum, --- það sem mest hann varast vann, varð þó að koma yfir hann, --- að nota stjórntæki gömlu ríkisstjórnarinnar til aðstoðar sjávarútveginum þá er það því miður þannig að þær ráðstafanir duga ekki einu sinni til þess að jafna áhrifin af aflasamdrættinum og því rekstrartapi sem þegar er fyrir. Til viðbótar þessu er afurðaverðið farið að lækka, því miður, og blokkirnar lækkuðu fyrir vestan núna fyrir nokkrum dögum síðan. Og því miður eru líka alvarlegar fréttir af fleiri mörkuðum. Dollarinn kominn niður í ekki neitt, 57 kr., og allt leggst þar því miður á sömu sveif eða flest og hef ég þá ekki nefnt þær einstöku ógæftir og aflaleysi sem hefur hrjáð menn alveg frá sl. hausti. Og er það þá einhver furða þó að það sé þungt í sjómönnum og útvegsmönnum við þær kveðjur sem þeir fá núna frá hæstv. ríkisstjórn? Ég verð nú að segja að ég hef gengið þessa möl í pólitík á Íslandi bráðum í fimmtán ár og þar af hartnær níu hér á Alþingi og ég hef aldrei heyrt önnur eins hljóð í forsvarsmönnum atvinnulífsins og þessa dagana. Og ég efast um að nokkurn tíma hafi borist fleiri símtöl eða fleiri skeyti til ríkisstjórnar og inn á þing heldur en einmitt núna frá bálreiðum sjómönnum og útvegsmönnum og það er skiljanlegt. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín um sjávarútveginn fleiri. Það gefast fleiri tækifæri til að ræða þá hluti ítarlegar þegar þau mál koma á dagskrá sem lúta að sjávarútveginum beint, en ég ætla að vekja athygli hv. alþm. á einu litlu þingskjali sem hér er komið inn á þingið. Það er 205. mál á þskj. 236. Ég ætla að vekja sérstaka athygli manna á greinargerðinni með þessu frv. Þetta er frv. til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Þar er hvorki meira né minna en hátt í fjögurra blaðsíðna ritgerð um sjómannafrádráttinn. Ég hvet hv. alþm. til að grafa upp skjalið og líta í það, þessa kostulegu ritsmíð og ég spyr hæstv. --- Herra forseti, þetta er fullkomlega óþolandi, að vera að reyna að eiga orðastað við hæstv. sjútvrh. og hann er stanslaust á fundum hér í hliðarherbergi við aðra ráðherra eða þingmenn og maður sér ekki einu sinni framan í hann, jafnmikil ánægja og er nú jafnan af því. Ég fer fram á það að menn tolli hér inni í salnum til að hlýða á umræður. Það þótti lágmarkskurteisi þegar ég var ráðherra og ég vænti þess að svo sé enn. Ég ætla að spyrja hæstv. sjútvrh. að því hvort hann sé höfundur að ritgerðinni sem birtist í greinargerðinni með frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt um sjómannafrádráttinn. Hann ber að sjálfsögðu, hæstv. ráðherrann, fulla höfundarábyrgð á þessu ritverki því að hann leggur málið fram og ráðherra á að sjálfsögðu ekki að láta annað frá sér fara í sínum þingmálum en það sem hann tekur ábyrgð á. Það er að vísu ekki rétt að hann leggi málið fram en hann er fagráðherra þessa málaflokks og sú var verkaskiptingarregla í þeirri ríkisstjórn ég sat í að hlutir af þessu tagi voru jafnan bornir undir þá ráðherra sem þeir tilheyrðu. A.m.k. var það þannig til að mynda um einstaka málaflokka fjárlagafrv. að fagráðherrar höfðu aðstöðu til að koma sínum sjónarmiðum á framfæri varðandi þann texta sem vék að þeirra málum. Þessi ritgerð er að mörgu leyti svo kostuleg að það er fullkomin ástæða til þess að vekja athygli á henni. Ég ætla ekki að lesa hana hér, ég ætla ekki að taka tímann í það en ég hef undirstrikað margt gullkornið í henni og ég bendi mönnum alveg eindregið á þessa snilld.  ,,Hins vegar og e.t.v. enn mikilvægara er`` --- en áður var greint frá því að forsendur væru ekki lengur fyrir hendi til þess að halda í þennan frádrátt --- ,,að hér er um að ræða óeðlileg afskipti ríkisins af gerð kjarasamninga, sem leiðir til óhagræðis í atvinnulífinu og mismunar launþegum jafnt sem fyrirtækjum.`` Það er ekkert meira eða minna en það. Óeðlileg afskipti af kjarasamningum, mismuna launþegum og fyrirtækjum. Þetta er meiri svívirðan. Hér er ekki verið að segja neitt litla hluti um þetta óbermi, þennan sjómannafrádrátt. Svo segir: ,,Þá er þess að geta að framkvæmd þessara skattaívilnana eru og hafa í vaxandi mæli verið rýmri en lagabókstafurinn segir til um. Sú þróun er dæmigerð fyrir flest undanþágukerfi þar sem reynslan er að ein undanþágan elur af sér aðra. Er það í sjálfu sér rökrétt þar sem undanþágur eru í eðli sínu mismunun og leiða til viðvarandi togstreitu um það hvar eigi að draga línuna á milli þeirra sem eru jafnari en aðrir og hinna.`` Þarna er það komið, þetta gamla góða orðalag ,,sem eru jafnari en aðrir``. Við vitum hver er höfundurinn að þessu. ,,Það er einnig athyglisvert að í því reiptogi er varpað fyrir róða þeim forsendum og rökum sem í upphafi voru notuð fyrir undanþágurnar. Sýnir það vel takmarkað gildi þessara forsendna og það að hagsmunaaðilarnir meta þær ekki mikils, enda er í reynd einfaldlega um það að ræða að andstæðar fylkingar hagsmunaaðila sameinast í sókn á hendur þriðja aðila og tekst að velta yfir á hann kostnaðinum af ávinningi sínum. Kemur það í þessu tilviki að sjálfsögðu fram í því að þriðji aðilinn, þ.e. skattborgarar, greiðir hærri skatta en ella væri.`` Þvílík svívirða allt saman. Ég tel ástæðu til að endurskoða tilnefningar Íslands til helstu rithöfundavegsemda á erlendum vettvangi á næsta ári í ljósi þessa texta sem hér er fram kominn. Síðan segir: ,,Sjómannaafsláttinn ætti fremur að skoða sem niðurgreiðslu á útgerðarkostnaði en sem ívilnun til sjómanna``, það er fín setning. Enn fremur segir: ,,Því má reikna með að niðurfelling sjómannaafsláttar muni auka launakostnað útgerðar nokkuð. Ástand á vinnumarkaði sjómennsku og almennt bendir þó til að sú hækkun kunni að verða minni en fjárhæð afsláttarins gæti bent til.`` Einmitt. ,,Í því sambandi er þróun launakjara sjómanna á síðustu árum athyglisverð.`` Hvar er formaður Sjómannafélags Reykjavíkur? Hann heiðrar okkur kannski ekki með nærveru sinni hér í dag. Hann hefur verið eitthvað gugginn síðustu daga. Síðan segir enn fremur: ,,Til viðbótar því að niðurgreiðsla útgerðarkostnaðar er varhugaverð frá almennu sjónarmiði er þversögn fólgin í því að ríkið greiði niður útgerðarkostnað á sama tíma og það gerir ráðstafanir til að draga úr sjósókn vegna verndunarsjónarmiða.`` Þversögn í því. Enn fremur segir: ,,Sjómannaafslátturinn mismunar einnig launþegum og hefur sú mismunun farið vaxandi bæði vegna breyttra starfshátta í útgerð og fiskvinnslu og vegna breytinga á framkvæmd, sem m.a. stafar af þeirri tilhneigingu að útvíkka sífellt undanþágur. Sem dæmi um þessa mismunun má nefna að beitingarmenn sem ekki fara á sjó fá afslátt meðan annað landverkafólk nýtur hans ekki. Sjómenn, sem geta verið í landi eru að jafnaði heima hjá sér á næturlagi . . . `` Þvílíkt hneyskli. Þeir eru heima hjá sér á nóttinni mennirnir. Þetta er mjög alvarlegt mál.  verið í landi og eru að jafnaði heima hjá sér að næturlagi, njóta afsláttar en ekki t.d. langferðabílstjórar``. Þetta er mjög alvarlegt sem hér er upplýst.  ,,Auk þess er að geta að vaxandi vandkvæði eru á skynsamlegri framkvæmd sjómannaafsláttar. Stafar það m.a. af því að hlutlæg tengsl milli réttar til afsláttarins og þeirra markmiða sem hann á að þjóna eru torfundin.`` Hlutlæg tengsl. Ég nam nú kennslu- og uppeldisfræði og heimspeki í Háskólanum en er samt algerlega í vandræðum með þennan texta.  En svo kemur auðvitað rúsínan í pylsuendanum því hvaða málflutningur hefur þarna farið fram á þremur blaðsíðum annar en sá að sjómannafrádrátturinn sé óalandi og óferjandi, óþolandi mismunun, brjóti jafnræðisregluna, í honum séu þversagnir o.s.frv. o.s.frv. Þvílík úthúðun á einu máli á þremur síðum í þingskjali frá hæstv. ríkisstjórn. Ég hef sjaldan lesið annað eins. Við skyldum ætla að eftir allan þennan rökstuðning og þennan málflutning væri niðurstaðan klár. Út með þetta óréttlæti og svínarí. Nei, en svo kemur rúsínan í pylsuendanum: ,,Þrátt fyrir þau rök sem færa má fram gegn sjómannaafslætti er ekki í frv. gert ráð fyrir að fella hann niður.`` Þetta er það albesta.  Virðulegi forseti. Ég ætla þá að snúa máli mínu lítillega að hæstv. samgrh. Því miður, verð ég að segja, neyðist ég til þess að eiga hér nokkurn orðastað við hann vegna ákvæða sem í fjárlagafrv. eru og hér eru til umræðu og satt best að segja verð ég að ítreka og undirstrika að ég harma að þurfa að gera. Þar á ég við þá útreið sem ákveðnar framkvæmdir í vegamálum eiga að fá samkvæmt nýjustu ákvörðunum hæstv. ríkisstjórnar á næsta ári. Ég hef kosið að leiða hjá mér umræður það sem af er þessu ári um fyrri ákvarðanir og aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar í þeim efnum, þar á meðal þann niðurskurð sem hæstv. ríkisstjórn greip til á sl. vori í vegamálum. Ég taldi eftir atvikum ekki rétt að gagnrýna það þar sem hæstv. ríkisstjórn mat það svo að við mjög erfiðar aðstæður yrði hún að draga nokkuð úr vegaframkvæmdum á þessu ári. Þau merku tíðindi gerðust að ég sagði í sjónvarpsviðtali að ég ætlaði ekki að gera lítið úr viðleitni hæstv. ríkisstjórnar til þess að draga úr útgjöldum og skyldi þar ekki undanskilja vegamál þó að mér þætti sárt að sjá þau skorin niður og að einhver fyrstu embættisverk arftaka míns í samgrn. væru að draga úr vegaframkvæmdum. Ég hefði sömuleiðis ekki rokið í ræðustólinn á Alþingi og ásakað hæstv. samgrh. t.d. um það að raska forsendum gildandi vegáætlunar innan framkvæmdaárs án þess að afla til þess nýrra heimilda á Alþingi. Þegar ég var samgrh. var líka erfitt í ári og það var gripið til þess óyndisúrræðis, sem það auðvitað er, að ætla að lækka vegaframkvæmdir á árinu 1989 um 33 millj. kr. Talið var að tiltölulega auðvelt væri að fella niður ýmsar smáframkvæmdir og draga úr framkvæmdahraða nokkurra verka þannig að af um 4.000 millj. kr. fjárveitingum til vegagerðarinnar yrði 33 frestað. Þá risu upp á Alþingi fleiri en einn og fleiri en tveir hv. þm., sérstaklega úr Sjálfstfl. og gerðu úr því geysimikið mál. Þetta væri ósvinna sem hæstv. samgrh. væri að beita sér fyrir að hrófla við gildandi vegáætlun með þessum hætti á miðju ári. Slíkt væri óheimilt. Það yrði að afla samþykkis Alþingis fyrir fram áður en hægt væri að breyta þeirri vegáætlun sem afgreidd hefði verið vorið áður. Eftir allsnörp átök um þetta mál var horfið frá því að fresta þessum framkvæmdum, en reyndar náðist sambærilegur árangur varðandi niðurskurð og útgjöld vegna þess að minni snjómoksturskostnaður hafði orðið en reiknað hafði verið með. Mér er það mjög í minni þegar hv. 2. þm. Norðurl. v. kom ræðustól og rakti alveg sérstaklega að slíkur hefði skepnuskapur samgrh. verið að hann hefði fundið vegarspotta í Húnavatnssýslum, afleggjara heim að bæ þar sem byggi hjartveikur bóndi. Sérstök áhersla hefði verið lögð á það að leggja þennan veg til að þessi hjartveiki bóndi byggi við meira öryggi um líf sitt og valdi ekki skepnan samgrh. akkúrat þennan vegarspotta til þess að láta bitna á honum ólögmætan niðurskurð. Svona væri nú innrætið í þessum nýja samgrh. Og hv. 2. þm. Norðurl. v. hélt um þetta mikla ræðu og flokksbræður hans fleiri ruku í ræðustólinn og tóku undir þetta. Ég hef ekki haldið slíkar ræður á þinginu fram að þessu. Ég hef þagað þunnu hljóði yfir því að vegaframkvæmdir voru í byrjun árs skornar niður um 350 millj. kr. svo að segja nokkrum vikum eftir að vegáætlun var afgreidd án þess að tala við kóng eða prest, rætt við þingmenn kjördæmanna eða með nokkrum öðrum venjulegum vinnubrögðum leitað samþykkis eins og hefð hefur verið fyrir á þinginu. Ég hef t.d. ekki enn gagnrýnt hæstv. samgrh. fyrir það sem ég ætla þó nú að gera. Því miður neyðist ég til þess þegar svo er komið að hann hefur ákveðið að brjóta það samkomulag og hafa að engu þá ákvörðun Alþingis sem lá til grundvallar því að hraða framkvæmdum við jarðgangagerð á Vestfjörðum og vinna hana á styttri tíma en áður var áætlað. Það er eins og hæstv. samgrh. hafi gleymt því að samþykkt Alþingis liggur fyrir í þessu máli sem ekki hefur verið breytt og það er ekki seinna vænna en hv. alþm. sjálfir fari að átta sig á því að á sínum tíma var lögð fram till. til þál. um þetta mál flutt af mér, till. til þál. um að flýta framkvæmdum við jarðgöng á Vestfjörðum. Þetta var 509. mál á 112. löggjafarþingi og þessi ályktun var samþykkt á þinginu. Með þingsályktun 5. maí 1990 ákvað Alþingi ekki aðeins að ráðast í þessar framkvæmdir heldur einnig að flýta þeim, hefja þær fyrr og vinna þær hraðar. Þessi þingsályktun stendur. Hún kveður á um það hvernig skuli ráðast í þetta verk, hvernig eigi að vinna það og hvernig eigi að fjármagna það. Henni hefur ekki verið breytt. Það hefur ekki verið aflað samþykkis Alþingis fyrir því að breyta þessari framkvæmdaáætlun. Nú er væntanlega ætlunin að leggja til að svo verði gert og er ekki seinna vænna fyrir hæstv. ríkisstjórn ef hún ætlar ekki að vanvirða með þessu gildar og mætar ákvarðanir Alþingis. Þarna var kveðið á um það að um helmingur af framkvæmdakostnaðinum á því fjögurra ára tímabili sem framkvæmdir stæðu yfir, skyldi tekinn að láni og að ríkissjóður --- ekki Vegasjóður --- skyldi greiða lántöku- og vaxtakostnað, Vegasjóður endurgreiða lánið síðar verðbætt, stofninn. Þetta ákvað ríkisstjórnin að hafa að engu þegar ákveðið var að hverfa frá lántökunum en fjármagna framkvæmdakostnaðinn að fullu af vegafé. Með því móti var auðvitað skert hið almenna framkvæmdafé Vegagerðarinnar um 300--350 millj. kr. á ári, á næsta ári og áfram ef svo heldur áfram sem það horfir. Þetta er að því leyti alvarlegt að til grundvallar ákvörðuninni og afgreiðslu vegáætlunar á sínum tíma lá mikil vinna og ágæt samstaða um það með hvaða hætti skyldi ráðist í þetta verk. Þingmenn annarra kjördæma sættust á það að fara svona í þetta og sýndu sérstöðu Vestfirðinga með þessu mikinn skilning. Nú virðist eitthvað vera að bresta í þessum efnum, eða hvað? Margir voru undrandi vestur á fjörðum að þessi skrýtni fugl, Steingrímur J. Sigfússon af Norðausturlandi, skyldi vera að brjóta sig í stykki fyrir jarðgangagerð á Vestfjörðum. Þessi maður væri ekki mjög gáfaður, ekki fengi hann mörg atkvæði á Vestfjörðum, í framboði á Norðurl. e. og menn fóru jafnvel að gera því skóna að ég ætlaði að flytja mig í framboð fyrir vestan o.s.frv. En það varð nú svo að ég og þingmenn allir urðum sammála um það að þetta væri svo sérstakt verkefni og svo sérstakar aðstæður að full ástæða væri til að taka það alveg út fyrir sviga og vinna að því með sérstökum hætti. Þessi samstaða varð og var og er --- ef hún er þá enn fyrir hendi --- mjög mikilvæg eins og önnur samstaða sem oft hefur tekist um vegamál á Alþingi. Þess vegna hlýt ég að harma það mjög og átelja hvernig hæstv. ríkisstjórn gengur nú fram í málinu. Ég er þá kominn að því sem verst er og vitlausast í þessu öllu þar sem er nýjasta ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að brjóta þá samninga sem búið er að gera um þetta verk og ákveðið hefur verið að ráðast í. Og ég segi það alveg eins og er, virðulegur forseti, að ég ætlaði ekki að trúa mínum eigin eyrum þegar ég heyrði það að mönnum dytti slíkt í hug. Hafa menn ekki áttað sig á því hvað hér er á ferðinni? Vita menn ekki hvernig var unnið að undirbúningi þessa verks? Þá ætla ég að upplýsa aðeins um það. Hér var á ferðinni alþjóðlegt útboð, það stærsta sem nokkurn tíma hefur verið ráðist í af Vegagerð ríkisins og er þá langt til jafnað. Það var lagður metnaður í það af hálfu samgrn. og Vegagerðarinnar að standa með fullkomlega myndugum hætti að þessu fyrsta stóra og alþjóðlega útboði Vegagerðarinnar. Hvað þýðir það fyrir orðstír Íslands í þessum efnum? Það hefur ákveðna hluti í för með sér að hér var á ferðinni alþjóðlegt útboð og það var gengið til samninga í kjölfar þess við lægstbjóðanda sem eru að hluta til erlendir aðilar, erlend stórfyrirtæki með herskara af erlendum lögfræðingum á sínum snærum. Síðan ákveður ríkisstjórn Íslands það á næturfundi að rifta þessum samningi að hluta til, að mér skilst að mestu leyti að Vegagerðinni forspurðri sem er samningshafinn í reynd og í framkvæmd og sá sem glímir við þessa verktaka, á við þá um aukaverk og uppákomur í verkinu. Hvernig má svona gerast? Hvers konar vinnubrögð eru þetta, segi ég aftur og spyr. Svona er ekki hægt að standa að hlutunum. Það er augljóst mál að ef hér færi á versta veg gæti Vegagerðin og íslenska ríkið orðið stórlega skaðabótaskylt og það sem er verra er að Vegagerðin lendir í þessu sambandi í óþolandi aðstöðu gagnvart verktökunum því að menn skulu átta sig á því að þessi samskipti eru ekki bara að skrifa undir samning. Þau lúta að stanslausum samningum út og gegnum verkið þar sem hvers konar frávik eru tekin og metin og reiknuð til verðs og iðulega þarf að semja um uppákomur og breytingar og fráviksatriði sem koma upp í framkvæmdinni. Hvernig halda menn að samningsstaða Vegagerðar ríkisins verði með svona framkomu við verktaka sem fær þarna allt í sína hendi með þessu? Ég stórefa það að af þessu hljótist mjög mikill sparnaður fyrir íslenska ríkið. Þvert á móti óttast ég það ef hér fer á versta veg að af því hljótist mikill skaði, bæði í þessu verki og jafnvel í öðrum þar sem orðstír Íslands á alþjóðlegum útboðsmarkaði bíður hnekki. Ég er ekki alveg viss um það að hæstv. ríkisstjórn hafi á næturfundum sínum kveikt á því að hún gæti hér átt í höggi við jafnvel harðsnúna erlenda lögfræðinga stórfyrirtækja sem kunna ýmislegt fyrir sér í þessum efnum. Síðan er þetta að mínu mati ákaflega ógæfusöm og ógeðfelld ákvörðun gagnvart því fólki sem mætir henni vestur á fjörðum. Og ég verð að segja það alveg eins og er að ég hlýt að spyrja hæstv. ríkisstjórn: Hvers á Suðureyri við Súgandafjörð að gjalda? Hefur Suðureyri við Súgandafjörð gert hæstv. ríkisstjórn eitthvað? Á ríkisstjórnin alveg sérstakar óuppgerðar sakir við þessar 300 rúmlega hræður sem þar þrauka enn þá? Ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst það með miklum endemum hvernig fram er komið við þetta fólk. Þetta er svo vitlaus ákvörðun, herra forseti, að engu tali tekur. Ég ætla að spyrja hæstv. samgrh.: Hvernig hefur hann séð fyrir sér samgöngurnar við Suðureyri við Súgandafjörð veturinn sem jarðgöng verða komin frá Ísafirði yfir í Önundarfjörð og ekki þarf að moka heiðar lengur vegna þeirra samgangna? Hyggst hann þá halda heiðunum eftir sem áður opnum með kostnaði upp á 30 millj. kr. eða svo bara fyrir íbúana á Suðureyri við Súgandafjörð?  Ég segi það svo að lokum að hæstv. ríkisstjórn átti auðvitað annan og miklu geðfelldari leik í málinu ef hún vildi draga úr útgjöldum vegna framkvæmdanna á þessum stað. Það var einfaldlega að láta á það reyna með viðræðum að siðaðra manna hætti hvort samningsaðili Vegagerðarinnar og ríkisins í málinu væri tilbúinn til að fallast á að það yrði hægt á greiðslum inn á verkið á næsta ári svo sem um einhver hundruð millj. kr. Sjá menn ekki í hendi sér að þar með er allt önnur staða uppi í málinu? Hvernig stendur á því að hæstv. ríkisstjórn skuli aldrei geta talað við menn heldur þurfi að ákveða allt einhliða og fyrir fram í þjösnaskap? Ég hefði talið það gegna allt öðru máli og hefði sennilega ekki flutt ræðu yfir vini mínum samgrh. nema vegna þess að ég neyðist til þess ef hann hefði ekki verið svo heillum horfinn að standa svona að málum og hæstv. ríkisstjórn. Hefði staðið inni í frv. ,,Ríkisstjórnin hefur ákveðið að leita eftir viðræðum við samningsaðila sína í þessu verki að hægja á greiðslum inn á verkið á næsta ári ef kostur er, svo sem eins og um 200 millj. kr.``, hefði gegnt allt öðru máli um þetta allt saman.

Þetta væri nú ljót tillaga.

Þetta er samt veruleikinn, hæstv. ráðherra. Ef menn gera samning og annar aðilinn hefur áhuga á því að fá fram breytingar á þeim samningi, hvernig hegða menn sér þá venjulega í þeim tilvikum? Hvernig hegða siðaðir menn sér svona venjulega? Þeir hafa samband við gagnaðilann, biðja um viðræður við hann og óska eftir því að ná fram breytingum. Flóknara er málið ekki en það. Að lokum er það svo þannig að til að kóróna vitleysuna bendir ríkisstjórnin á ákveðinn verkþátt sem er afleggjarinn til Suðureyrar sem er það vitlausasta af öllu saman. Auðvitað átti þá ekki að skilgreina það hvar í verkinu yrði hægt á framkvæmdum á næsta ári, heldur láta verktakanum það eftir að gera það sem honum væri hagfelldast. Það ógeðfellda er að með þessu greiðir ríkisstjórnin byggðinni á Suðureyri alveg sérstakt högg sem er ástæðulaust, óþarft og vitlaust fyrir utan þá siðferðislegu hlið sem er á því að ríkisstjórn Íslands skuli þar sjá þann andstæðing sem hún telur vel að því kominn að troða stanslaust illsakir við þar sem er byggðin á Suðureyri við Súgandafjörð. Það er svo sannarlega ekki ráðist á garðinn þar sem hann er hæstur í byggðalegu tilliti í þessu máli. Nei, því miður er það svo að nái þetta allt saman fram að ganga þá er hæstv. samgrh. að afreka það á einu ári með þremur ákvörðunum að skera verulega mikið og alvarlega niður framkvæmdafé til vegamála og hlýtur allur þingheimur að harma það mjög. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég ætlaði hæstv. ráðherranum betri hlut í þessum efnum en að þurfa að halda yfir honum þessa ræðu. Ég mun ekki hafa um þetta fleiri orð að sinni, herra forseti, en ég vona að mér hafi tekist að gera aðeins grein fyrir afstöðu minni til þessara hluta og kannski upplýsa nokkra hv. alþm. um það, sem því miður eru harla fáir og enginn ráðherra tollir í salnum augnablik nema hæstv. iðnrh. sem situr og les Dagblaðið, að hér er verið að brjóta ákvörðun og samþykkt Alþingis í þessu máli. Hér er ekki bara um þá stöðu að ræða að ríkisstjórnin geti að eigin geðþótta hegðað sér eins og henni sýnist í þessu máli. Er Alþingi Íslendinga enn þá þeirrar skoðunar að það eigi að hraða þessum jarðgangaframkvæmdum og standa að því með sama hætti og ákveðið var á Alþingi 5. maí 1990 eða ekki? Hefur Alþingi snúist hugur? Við skulum fá það fram áður en lengra er haldið í málinu. Um landbúnaðarmál ætlaði ég lítillega að nefna við hæstv. landbrh. að þar er honum því miður að daprast flugið svo að ekki sé meira sagt. Hæstv. landbrh. tók þá mjög svo skynsamlegu ákvörðun af nokkrum myndugleik á sl. vori að verja og virða samninginn við bændur um skipulag búvöruframleiðslunnar í landinu næstu sjö árin. Þeirri ákvörðun fagnaði ég sérstaklega og reyndi að styðja hæstv. landbrh. eftir föngum í þeirri viðleitni að verja sig áföllum innan ríkisstjórnarinnar vegna þeirrar afstöðu sinnar. Hann var að sjálfsögðu nagaður neðan til og aftan frá af ýmsum samstarfsmönnum sínum en hæstv. landbrh. stóð þetta þó af sér fram eftir sumri og fram á haust og menn voru farnir að binda við það nokkrar vonir að hæstv. landbrh. mundi verða ofan á og standa upp úr í málinu. En því miður slapp jafnvel ekki þetta við ákvarðanir á hinum illræmda næturfundi og hæstv. ríkisstjórn ákvað aftur að rifta samningi einhliða sem hún hafði gert og virða ekki þau ákvæði búvörusamningsins sem lúta að uppgjöri greiðslna við bændur. Og hér er það á ferð enn og aftur að hæstv. ríkisstjórn stendur með þessum sérkennilega og ógeðfellda hætti að samningi sem hún hefur gert að því er ég best veit án viðræðna við gagnaðila sinn eða samningsaðilann. Nú er það auðvitað þannig að rétt eins og hið alþjóðlega útboð, samningurinn um jarðgangaframkvæmdir á Vestfjörðum er ekki bara eitthvert plagg, skrifað á klósettpappír úti í bæ, sem ríkisstjórnin getur farið með eins og henni sýnist og notað til þeirra þarfa sem henni finnast brúklegastar, þá er búvörusamningurinn heldur ekki bara einskis nýtt plagg, hann er löggjörningur rétt eins og samningurinn um Vestfjarðagöngin er löggjörningur. Það eru dómstólar í þessu landi og ég hlýt að spyrja hæstv. landbrh.: Hefur hann hugleitt það hver staða ríkisvaldsins væri í dómsmáli um þessi réttindi bænda? Það þarf ekki að fara í grafgötur með það hver yrði vitnisburður fyrrv. landbrh. sem hér talar gagnvart þeim ákvæðum búvörusamningsins sem þarna stendur til að rifta. Ég mun að sjálfsögðu bera fyrir rétti, ef til kemur, að það lá í málinu frá upphafi að tilhögun greiðslna til bænda og uppgjör þeirra yrði með sama hætti og ekki lakari gagnvart bændum heldur en ákvæði gildandi búvörusamnings sem þýðir að uppgjörinu skyldi ljúka fyrir 15. des. ár hvert. Með þeim tillögum, sem hæstv. ríkisstjórn leggur til og eru í brtt. meiri hlutans við fjárlagafrv. í 2. umr., yrði þetta brotið. Og aftur er unnið hér að hlutunum með sama hætti, samningsaðilinn er ekki virtur viðlits, það er ekki leitað eftir því fyrst hvort unnt sé að ná fram lagfæringum eða breytingum með góðu og þekki ég þó bændur að því að vera ákaflega góða viðureignar í slíkum efnum, vera mjög samningsfúsa og viljuga til þess að reyna að ná samstöðu um hlutina og ekki síst þá forsvarsmenn þeirra sem þar ráða fyrir nú. Þeir hafa reynst mjög viljugir til þess að reyna að skapa frið um sín mál og hafa um þau samstöðu. Þeir hafa tekið á sig og sína félagsmenn byrðar á undanförnum árum sem ég held að fáar aðrar stéttir í landinu hefðu gert með sama hætti. Þeir tóku á sig til að mynda 5% kjaraskerðingu umfram aðrar stéttir í landinu eða einir stétta í reynd þegar þjóðarsáttin var gerð. Þeir hafa gengið í það að draga saman framleiðslu og veltu í sinni atvinnugrein af meiri hörku, held ég, en nokkur önnur íslensk stétt getur státað af á seinni árum. Þeir hafa reynst fúsir til að gera samninga við ríkisvaldið um slíka hluti sem hafa verið þeim og þeirra forsvarsmönnum mjög erfiðir. Það vil ég segja við þig, hæstv. landbrh., það sem mér finnst verst í þessu efni er ekki í sjálfu sér sú kjaraskerðing bændastéttarinnar eða sauðfjárbænda sem þarna er á ferðinni heldur framkoman við forsvarsmenn Stéttarsambands bænda sem skrifuðu undir samninginn við ríkisvaldið. Það er ómaklega aftan að þeim komið með þessum aðgerðum vegna þess að þeir voru á sínum tíma talsvert gagnrýndir fyrir það í röðum sinna félagsmanna að það sem mundi bresta í þessu máli eins og oft áður væri að ríkisvaldið mundi svíkja. Þeir mundu að sjálfsögðu eins og venjulega standa við sitt og það hafa bændur gert og staðið í sársaukafullum aðgerðum innan sinnar stéttar gagnvart sinni atvinnugrein á þessu ári. Því miður er hæstv. ríkisstjórn með þessum aðgerðum að leggja þeim rök og vopn í hendur sem gagnrýndu samningsaðilann, gagnaðilann í málinu, bændasamtökin og forustu þeirra fyrir að treysta ríkisvaldinu. Og það finnst mér verst í þessu máli að þetta er lúaleg og ómakleg framkoma við þá forustumenn bændastéttarinnar sem sýndu að mínu mati mikinn kjark og dugnað þegar þeir gengu í þær erfiðu og sársaukafullu aðgerðir sem fylgdu gerð búvörusamningsins gagnvart bændastéttinni og í raun byggðinni í strjálbýli landsins. Þeim er þar ekki launað sem skyldi með þessum aðgerðum hæstv. ríkisstjórnar. Vonandi sér hæstv. ríkisstjórn að sér og dregur til baka þessa mislukkuðu og vondu hugmynd. Lágmark væri að láta fyrst á það reyna hvort bændur landsins kynnu að vera tilbúnir til samninga um það að létta eitthvað undir með ríkisvaldinu við þessar erfiðu aðstæður ef það er mat manna að bændur séu betur aflögufærir en ríkissjóður í þessu tilliti. Hér er auðvitað rétt, að lokum, að benda á að með þessari breytingu nær ríkissjóður að sjálfsögðu ekki neinum varanlegum sparnaði, hér eru einungis fluttar til yfir áramót greiðslur sem eftir sem áður þarf að inna af hendi. Ég ætla tímans vegna ekki að fjölyrða meira um málefni landbúnaðarins en verð þó að segja að ég harma þá útreið sem málefni landgræðslu og skógræktar fá samkvæmt næturákvörðun ríkisstjórnarinnar. 

Egill Jónsson kallaði fram í að hann væri gildur, samningurinn.

Í þriðja lagi ætla ég að nefna dæmi um samning sem ríkisstjórnin hefur virt að vettugi og brotið einhliða. Milli sveitarfélaganna og ríkisins var í maímánuði 1990 gerður samningur um hina sameiginlegu innheimtu þessara aðila á staðgreiðslusköttum, útsvari og tekjuskatti. Þessum samningi er ríkisstjórnin að rifta einhliða eða breyta með frv. til laga um tryggingagjald sem berst hér inn í þingið án þess að talað hafi verið við sveitarfélögin sem eru gagnaðilinn og samningsaðilinn við ríkið um þessa sömu sameiginlegu innheimtu sem þarna á að breyta. Þriðji samningurinn af þessu tagi sem ríkisstjórnin virðir einskis, brýtur eða virðir að vettugi. Ég nefni í fjórða lagi, þó þar sé ekki í eiginlegu formi um samning að ræða, það samkomulag sem í gildi hefur verið milli ríkisvaldsins og sveitarfélaganna um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og auðvitað er hefð fyrir að breyta ekki með einhliða ákvörðunum. Í reynd er þetta sáttmáli um samskipti ríkisvaldsins og sveitarfélaganna í landinu sem er bundinn af ákvæðum margra laga svo sem laga um verkefni sveitarfélaga og laga um tekjustofna sveitarfélaga, auk fjölda ákvæða í sérlögum um einstök málefni, málefni fatlaðra, heilbrigðismál, skólamál o.s.frv. Þennan sáttmála, í fjórða lagi, um samskipti ríkisvaldsins og sveitarfélaganna virðir ríkisstjórnin að vettugi og hefur að engu með gerræðislegum einhliða ákvörðunum á næturfundi í skjóli myrkurs. Í fimmta lagi gæti ég nefnt það sem niðurskurðurinn á fjárveitingum til skógræktarátaksins á Fljótsdalshéraði mundi hafa í för með sér, þar gæti sömuleiðis orðið um riftun á lögmætum samningum að ræða vegna þess að í landinu eru í gildi lög um þetta skógræktarátak og í þeim lögum stendur að það beri að gera samninga við bændur um þátttöku þeirra í verkefninu sem tryggir þeim ákveðinn rétt og ákveðnar skyldur. Þessa samninga mundi ríkisstjórnin með niðurskurði sínum, ef ekki brjóta strax, a.m.k. stofna í hættu. Þetta eru fimm dæmi, sem ég eftir minni og upp úr mér hér rétt undir miðnættið, dauðþreyttur, man eftir til að rekja um framferði ríkisstjórnarinnar í þessum efnum og þau eru örugglega fleiri sem við getum rifjað upp á næstu sólarhringum ef þörf krefur. Hvers konar framkoma er þetta? Hvað á þetta að þýða? mundu menn spyrja á einfaldri íslensku. Af hverju standa menn svona að hlutunum? Er það sjálfsagt mál að ríkisstjórnin hegði sér að vild í þessum efnum? Eru þetta einhverjir reykvískir stjórnunarhættir sem við erum að kynnast hér alveg í nýju tilliti á hinu háa Alþingi, eða hvað? Síðan hvenær fór það að verða verklagsregla í stjórnsýslu í landinu að æðsta stjórnsýslustigið, ríkisvaldið, virði að vettugi löggjörninga hist og her í þjóðfélaginu, stofni sér hikstalaust í skaðabótaskylda aðstöðu, ef svo ber undir, utan lands og innan. Það er von að spurt sé. Að lokum, herra forseti, ætla ég að taka undir það sem hv. 4. þm. Austurl. nefndi hér um lítið mál sem mönnum finnst kannski hlálegt að fara að nefna í þessu stóra samhengi þar sem er undirbúningur eða hönnun á náttúrufræðihúsi Íslendinga. Hér kom upp maður, einnig þingmaður fyrir austan, og talaði sig í hita yfir því hvað þetta væri mikið snjallræði að skera niður framlag ríkisins í þetta hönnunarverkefni, 3,5 millj. kr. og kemur mér þá í huga að þar er enn einn samningurinn á ferð milli ríkisvaldsins, Háskóla Íslands og Reykjavíkurborgar um að reisa þetta hús. Nú liggur fyrir að bæði borgin og Háskólinn eru tilbúin með sitt framlag en ríkisstjórnin ætlar einhliða að rjúfa þetta samkomulag, þessa samstöðu um framkvæmdina, og skera niður sinn hlut. Ég tel þetta mjög ámælisvert og harma að ekki skuli enn komist af stað með þetta langþráða verkefni að hýsa náttúrugersemar Íslendinga, til að gera skólanemendum landsins fært að kynnast safnmunum okkar á þessu sviði og nota sér þá til kennslu og lærdóms, þar sem átti að gefa ferðamönnum kost á kynnast náttúru Íslands í þessu tilliti, þar sem átti að framkvæma rannsóknir af því að hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson nefndi þær, því Náttúrufræðistofnun á að fá inni í þessari byggingu, náttúrufræðihúsi. Loksins hafði tekist samkomulag milli þessara aðila, Háskólans, Reykjavíkurborgar og ríkisins, um að ráðast í þessa framkvæmd en því er nú fórnað með þessum lágkúrulega hætti. Ég býðst til þess að leita að 3,5 millj. kr. fyrir hæstv. ríkisstjórn í gervöllu fjárlagafrv. og finna þær einhvers staðar og leggja til að þær verði frekar skornar niður eða teknar á öðrum stað en þessum. Ég býðst til þess. Ég er alveg viss um að við getum fundið þann stað og að við Íslendingar höfum efni á því að hefja nú undirbúning að þessari framkvæmd. Herra forseti. Ég hef hér talað nokkuð mál og sjálfsagt finnst ýmsum mikið til um það að ég hef líklega talað upp undir eina og hálfa klukkustund. Mér verður örugglega lagt það mjög til lasts að hafa spillt svo stórlega störfum þingsins með því að taka þennan tíma af ýmsum.  Nei, herra forseti, satt best að segja er það allt saman heldur dapurlegt. Það er að vísu svo sem við mátti búast að hæstv. ríkisstjórn er komin á flótta með þessa hluti og er það auðvitað vel. Að lokum fögnum við auðvitað því, jafnvel þó í litlu verði, sem hæstv. ríkisstjórn verður að láta undan síga með þessa hluti. Auðvitað gleðjumst við alþingismenn yfir því að þessi viðkvæmi málaflokkur, málefni fatlaðra, skuli ekki vera skotspónn sem menn kasta af hendi sér til í stjórnsýslunni eins og hæstv. ríkisstjórn ætlaði sér að gera. Það eru ekki mál til þess að meðhöndla þannig, hæstv. forsrh., svoleiðis eiga menn ekki að umgangast viðkvæma hluti af því tagi, þar sem eru málefni fatlaðra. Auðvitað mundum við fagna því ef ríkisstjórnin léti undan síga og flóttinn yrði rekinn lengra vegna andstöðu innan veggja Alþingis, bæði í röðum stjórnarandstæðinga og stjórnarsinna og vegna þrýstings utan að úr þjóðfélaginu, því þjóðin vill ekki þessa hluti. Það er alveg morgunljóst, eins og ónefndur embættismaður ríkisins mundi orða það. Þjóðin vill standa vörð um íslenska velferðarkerfið og íslenska þjóðin telur sig ekki svo fátæka að hún þurfi að ganga jafnnærri viðkvæmum hlutum, eins og hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að gera, m.a. vegna þess að öll þjóðin horfir upp á það að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki kjark og þó sennilega ekki frekar pólitískan vilja til þess að afla fjármunanna þar sem þeir eru í þessu þjóðfélagi. Þetta er nú mergurinn málsins því auðvitað eru hér heilmiklir fjármunir og fjöldi fólks sem hefur mikið handa á milli sem væri mun betur í stakk búið til þess, mun betur í færum til þess að borga þessa hluti heldur en þeir sem hæstv. ríkisstjórn fer í vasana á. Það er t.d. ekki þannig að það eigi að hlífa því hátekjufólki sem ekki á börn umfram það hátekjufólk sem á börn. Ein af breytingum hæstv. ríkisstjórnar í skattamálum er sú að þyngja skattana á öllu barnafólki með tæplega miðlungstekjur og þar yfir, á öllum fjölskyldum sem eiga börn með tæplega miðlungstekjur og þar yfir, en sleppa þeim hátekjufjölskyldum þar sem ekki eru börn. Eru þetta jöfnunaraðgerðir, er þetta skynsamlegt? Nei, þetta stríðir gegn réttlætiskennd manna og augljósri skynsemi. Svona gæti ég rakið dæmin og það hefur reyndar verið gert hér af ýmsum. Við skulum vona, herra forseti, svo að allri alvöru sé haldið til haga að sem mest af þessum ógeðfelldu áformum hæstv. ríkisstjórnar verði brotið á bak aftur á næstu sólarhringum og að næturákvörðununum verði hrundið. Að lokum verða það svo orð mín síðust í þessari ræðu minni, ef ég verð ekki knúinn til að tala aftur, að íslenska þjóðin eignist sem fyrst á nýjan leik ríkisstjórn sem getur tekið ákvarðanir sínar í björtu.

Virðulegi forseti. Mig langar til þess að fara þess á leit við forseta að hann freisti þess að kveðja hv. 8. þm. Reykn. í salinn. Ég vil reyna að svara nokkrum spurningum og athugasemdum sem þingmaðurinn beindi til mín. En áður en ég kem að því vil ég víkja að máli þeirra hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 4. þm. Austurl. Og meðan við bíðum eftir hv. 8. þm. Reykn. nefni ég að mér fannst vera hálfgerður skammdegistónn í máli hv. 4. þm. Norðurl. e. Hann var að leita sér að hæfilegum kveðskap við þetta tækifæri og mig langar til þess að hjálpa honum með það og vitna í skammdegisvísur skaftfellska bóndans Eiríks Guðmundssonar sem orti bara tvær vísur um ævina. Og þær eru svona: Mikaels frá messu degi miðrar góu til í Syðra-Firði sólin eigi sést það tímabil. Lengi að þreyja í þessum skugga þykir mörgum hart. Samt er á mínum sálarglugga sæmilega bjart. Og ég vona nú að senn fari að birta á sálarglugga hv. 4. þm. Norðurl. e.  Þá kem ég að því sem þessir ágætu þingmenn viku nokkuð að í sínu máli. Þeir gerðu hér að umtalsefni fjárveitingar til umhvrn. og víst get ég tekið undir það með hv. 4. þm. Austurl. að þar er meiri fjárþörf en verið hefur og það er brýnt að efla hið unga umhvrn. Það er líka rétt sem kom fram í máli beggja þingmannanna að það væri auðvitað ákaflega æskilegt að við eignuðumst gott hús til að varðveita og kynna ýmsar náttúrugersemar Íslands til þess að gera þær aðgengilegar, bæði fyrir skólafólk og ferðamenn. Um staðinn fyrir slíkt hús ætla ég ekki að fjölyrða. En auðvitað eru þetta áform sem við verðum að skoða í ljósi fjárhagsaðstæðna og gæta þess að reisa okkur ekki hurðarás um öxl með því að fara þar ógætilega af stað. Sannleikurinn er náttúrlega sá að eins er það með umhvrn. og aðra góða hluti að nú verðum við vegna fjárhagsaðstæðna að sætta okkur við það að það vaxi fram hægt en örugglega eins og margar lífseigar og langlífar plöntur gera. Þá ætla ég að koma nokkuð að máli hv. 8. þm. Reykn. sem nú er genginn í salinn. Hann beindi til mín nokkrum spurningum og athugasemdum. Mér finnst við hæfi, virðulegi forseti, að víkja nokkuð að því í upphafi --- og er ærin ástæða til þess að vekja athygli á því --- að þessi sjálfskipaði talsmaður nýmóðins vinnubragða í fjármálum eins og hann lýsti sér sjálfur áðan hefur nú í veigamiklum atriðum snúið gersamlega við blaðinu frá því hann bar ábyrgð á ríkisfjármálunum í fyrri ríkisstjórn. Þetta kom mjög glöggt fram í ræðu hans hér fyrr í dag. Mig langar af því tilefni, virðulegi forseti, að rifja upp ýmislegt af því sem fram kom við fjárlagaumræðuna í fyrra frá hans hendi. Sem fjmrh. sagði hann í ræðu sinni við 1. umr. um frv. til fjárlaga í fyrsta lagi, með leyfi hæstv. forseta, þetta er bein tilvitnun: ,,Það er ljóst að það eru skipulagsbreytingar í atvinnulífinu og ríkiskerfinu sjálfu sem eru lykillinn að því að halda megi aftur af auknum ríkisútgjöldum á næstu árum. Fyrirtæki, rekstraraðilar og aðrir viðskiptamenn standi í auknum mæli undir kostnaði af opinberri þjónustu sem ríkið sér um í þeirra þágu.`` Svo mörg voru þau orð. Nú gagnrýnir hv. 8. þm. Reykn. hins vegar harðlega allar tillögur um það að láta þjónustugjöld í auknum mæli standa undir opinberri þjónustu og kallar þetta gersamlega andstætt allri jafnaðarstefnu. Í öðru lagi, virðulegi forseti, sagði hann í þessari ræðu í fyrra, með leyfi forseta: ,,Sjálfstæði stofnana verði aukið, m.a. varðandi ráðstöfun fjárveitinga. Stofnanir fái rýmri heimildir til að fjármagna sig með sértekjum og til að ráðstafa þeim sértekjum.`` Nú mótmælir hv. 8. þm. Reykn. öllum hugmyndum um sértekjur harðlega. Í þriðja lagi, virðulegi forseti, sagði hv. 8. þm. Reykn. í þessari ræðu: ,,Betra jafnvægi komist á tekju- og útgjaldaskiptingu ríkisins og stærstu sveitarfélaganna og aukið verði svigrúm ríkisins til að jafna aðstöðu sveitarfélaga á landsbyggðinni.`` Þetta þýðir á mannamáli tilfærslu fjár frá sveitarfélögunum til ríkis. En nú slær þessi sjálfskipaði talsmaður sveitarfélaganna sér á brjóst og mótmælir öllu slíku. Hafi einhver borið kápuna á báðum öxlum, komið fram í tveimur gervum í fjármálunum, þá er það hv. 8. þm. Reykn. Afstaða hans nú þegar mikill vandi er á höndum í þjóðarbúskap okkar og í ríkisfjármálum er í hrópandi mótsögn við ræður hans sem hann flutti í fyrra og reyndar fyrr á þessu ári. Ég kem þá, virðulegi forseti, að þeim tveimur beinu athugasemdum og spurningum sem varða einstaka fjárlagaliði og hv. þm. beindi til mín. Sú fyrri varðar niðurgreiðslur á mjólkur- og undanrennudufti til sælgætisiðnaðarins. Í tillögum meiri hluta fjárln. er lagt til að þessar niðurgreiðslur lækki um 100 millj. kr. Ég segi, þótt fyrr hefði verið. Þessar niðurgreiðslur hafa lengi verið hreinasta hneyksli en ekki hefur verið unnt að taka á þeim fyrr m.a. vegna afstöðu Alþýðubandalagsráðherra í síðustu ríkisstjórn sem ávallt gættu hagsmuna hins úrelta kerfis í framleiðslu, vinnslu og sölu landbúnaðarafurða. Þurrmjólk kostar nú á Íslandi rúmar 600 kr. kg en 60 kr. á heimsmarkaði. Til þess að skapa sælgætisiðnaði okkar sambærileg starfsskilyrði og keppinautum hans hefur hún verið niðurgreidd úr ríkissjóði um 540 kr. á hvert kg. Í nágrannalöndum okkar, einkum í Skandinavíu, þar sem menn kalla ekki allt ömmu sína í styrkjum til landbúnaðarins, er verðið á þurrmjólkinni námunda við 200 kr. á kg. Þar leggja menn reyndar jöfnunargjöld á innflutt sælgæti til þess að jafna muninn á heimamarkaðsverðinu og heimsmarkaðsverðinu á þurrmjólkinni. Einokunarfyrirtækin hér í mjólkurvinnslunni höfðu engar áhyggjur af þessu verði á þurrmjólk heldur hækkuðu hana bara alveg purkunarlaust með einhvers konar framreikningum og fengu það stimplað af einhverri nefndinni í kerfinu. Hér var hvergi um snertingu við eðlilegan markað að ræða heldur var eingöngu gert út á ríkissjóð. Því miður verðum við að játa það, hv. 8. þm. Reykn. og sá sem hér stendur, að við létum þetta viðgangast of lengi. Þessa vitleysu verður að stoppa og nú verður það gert. Við munum þá leyfa innflutning á þurrmjólk til þess að sinna þörfum sælgætisiðnaðarins og veita okkar innlendu framleiðslu samkeppni og væntanlega taka upp um leið sambærilegt verðjöfnunarkerfi og notað er í öðrum ríkjum EFTA. En þeir sem framleiða þurrmjólk fyrir 600 kr. á kg verða annaðhvort að lækka hana niður í eðlilegt verð eða nota hana sjálfir. Þetta eru staðreyndirnar í þessu máli. Að sjálfsögðu verður hagsmuna iðnaðarins gætt með eðlilegum hætti og honum alls ekki fórnað í þessu máli. Hitt er rétt að þarna þarf sannarlega að taka í taumana. 

Ég spurði hvort hún hefði tekið ákvörðun.

Ríkisstjórnin hefur fjallað um þetta mál, virðulegi þm. Ég skil það vel að þetta snerti viðkvæma taug hjá hv. þm. sem bar ábyrgð sjálfur á þessu sóunarkerfi. Það er eðlilegt að hann bregðist við með þessum hætti. Og ég beini því til forseta að hann stöðvi þessi frammíköll mannsins. Næst spurði hv. þm. um styrkinn til Neytendasamtakanna. 

Nei.

Við munum leyfa innflutning á þurrmjólk og taka upp jöfnunargjöld. Um það hefur verið tekin ákvörðun.  
             Þá kem ég að því sem hv. þm. spurði um Neytendasamtökin. Það er rétt að neytendamálin eru vissulega mikilvægur málaflokkur. Ég hef á síðustu fjórum árum beitt mér fyrir margvíslegum aðgerðum til þess að styrkja réttarstöðu neytenda með nýrri löggjöf og auknu samstarfi við nágrannaríki okkar ásamt því að stuðningurinn við Neytendasamtökin hefur verið aukinn ár frá ári. Nú er því miður óhjákvæmilegur afturkippur í ríkisframlaginu til samtakanna. En á móti vil ég benda hv. þm. á það að félagafjöldi samtakanna hefur sem betur fer á því skeiði sem það hefur notið fósturstyrks frá ríkinu margfaldast. Ég tel að við þær aðstæður sem nú eru uppi verði þeir að taka inn meira af sínum tekjum með félagsgjöldum en áður hefur verið. Baráttan fyrir hagsmunum neytenda á að sjálfsögðu að koma frá grasrótinni en ekki með styrkjum að ofan þó að sjálfsögðu eigi ríkið að leggja þar til sanngjarnar leikreglur og réttlátt eftirlit með þeim til þess að tryggja stöðu neytendanna á markaðnum. Ég verð að játa það að mér þykir málflutningur hv. 8. þm. Reykn. í þessu máli lýsa vanmati hans á almennum og heilbrigðum skilningi almennings á fjármálunum. Fyrir níu eða tíu mánuðum, í febrúar á þessu ári, stóð hv. þm. þá sem fjmrh. fyrir ráðstefnu og útgáfu bæklings með heitinu ,,Norræna velferðarsamfélagið á aðhaldstímum``. Þar er fjallað um leiðir til þess að hemja vöxt opinberra útgjalda og koma í veg fyrir hallarekstur hins opinbera. Þar eru ræddar og reifaðar hugmyndir eins og að leggja niður ýmsa opinbera starfsemi, selja ríkisfyrirtæki, bjóða út þjónustuverkefni, hverfa frá ríkisábyrgðum, endurskipuleggja ríkiskerfið, einkavæða ríkisreksturinn o.s.frv. Þetta taldi hv. 8. þm. Reykn. þá mikilsverðar nýjungar í fjármálastjórn og í því starfi sem fram undan væri í endurbótum á ríkjandi fjármálastjórn. Nú leyfir þessi hv. þm. sér að ráðast á ríkisstjórnina fyrir að halda þessu starfi áfram þótt íslenska velferðarsamfélagið lifi nú ekki aðeins aðhaldstíma heldur búi við alvarlegt andstreymi í efnahagsmálum. Hafi fyrr verið talin þörf þá er nú nauðsyn á því að halda þeim umbótum áfram. Nei, hv. 8. þm. Reykn. Þingmaðurinn virðist vera af þeirri tegund stjórnmálamanna sem þykjast vera einlægir umbótasinnar, hlynntir umbótunum, en eru svo á móti sérhverri breytingu sem þarf að framkvæma til þess að koma þeim á. Það er til á íslensku orð yfir þetta og það er stutt og laggott. Það er hræsni. Og hv. 8. þm. Reykn. leyfði sér við umræðuna hér fyrr í dag að ráðast að hæstv. félmrh. með ósvífnum og ófyrirleitnum hætti. Slíkur málflutningur dæmir sig sjálfur. Mig langar til þess að rifja upp fyrir hv. 8. þm. Reykn. þegar hann var í gervi hins ábyrga nýmóðins fjmrh. eins og hann vildi láta líta á sig, þá sagði hann og ég vitna enn til fjárlagaræðu hans frá því í fyrra, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sú skoðun er ríkjandi að traust fjármálastjórn sé undirstaða framfara og í raun sé fjármálastjórnin helsta verkfæri jafnréttisviðhorfa.`` Þetta var rétt skoðun þá og hún er enn rétt. Heldur hv. 8. þm. Reykn. virkilega að fólkið í landinu sé í einhverjum vafa um það hvort þeirra hafi unnið betur þeim í samfélaginu sem þurfa á samhjálp að halda, hv. 8. þm. Reykn. eða hæstv. félmrh.?

Virðulegi forseti. Hæstv. iðnrh. og viðskrh. sagði hér: ,,Við munum leggja til innflutning á þurrmjólk.`` Hann var spurður að því hvort ákvörðun hefði verið tekin í ríkisstjórninni en skaut sér undan því að svara. Það er alveg nauðsynlegt að það komi skýrt fram hér í þessari umræðu frá hæstv. forsrh. og hæstv. landbrh. hvort þeir eru sammála þeirri skoðun hæstv. viðskrh. að það eigi að leyfa innflutning á þurrmjólk. Ég vil því sambandi vekja athygli á því að skv. 41. gr. búvörulaganna er það alveg skýrt að sá innflutningur er ekki heimill nema Framleiðsluráð staðfesti hann. Þess vegna er það ljóst að samkvæmt gildandi lögum hefur hvorki hæstv. viðskrh. né ríkisstjórnin heimild til þess að ákveða þetta ein og sér og dugir þess vegna ekkert hvað hún ákveður í þeim efnum nema það eigi kannski líka að brjóta lögin í þessu eins og mörgu. Þess vegna vil ég spyrja: Á að flytja hér brtt. um búvörulögin á Alþingi? Í öðru lagi er það athyglisvert að þegar kom að því að réttlæta niðurgreiðslurnar á þurrmjólkinni voru Norðurlöndin góð fyrirmynd. En þegar kom að því að reyna að verja hinn hneykslanlega niðurskurð til neytendamála þá voru Norðurlöndin ekki lengur fyrirmynd. Þá skaut hæstv. viðskrh. sér algerlega undan því að nefna Norðurlöndin þar sem aðstoð ríkisins við neytendasmálin nemur hátt á annað hundrað kr. pr. íbúa en verður samkvæmt fjárlagafrv. hér á Íslandi 15 kr. pr. íbúa, virðulegi viðskrh. Ef hæstv. viðskrh. vill vera sjálfum sér samkvæmur ætti hann líka að þola samanburð við Norðurlöndin á sviði neytendamála, en það þolir hann ekki.

Hæstv. forseti. Í andsvari hv. 8. þm. Reykn. kom enn fram hvað hann skammast sín mikið fyrir að hafa staðið að þessum fráleitu niðurgreiðslum á þurrmjólkina meðan hann var fjmrh. Það er von. Nú er lag að breyta því og þá verður það líka gert. Um neytendamálefnin vil ég ósköp blátt áfram benda honum á það að þótt það sé margt sem vel er gert í Svíþjóð þá er það ekki svo einfalt að það sé allt það besta og okkar frjálsu félagasamtök hafa sýnt það á mörgum sviðum að þau geta sinnt ýmsu því sem falið er ríkinu á Norðurlöndum. Þetta er ákaflega einfalt mál og ég hélt að hv. 8. þm. Reykn. væri þetta löngu ljóst.

Virðulegi forseti. Það skiptir litlu máli hvað hæstv. viðskrh. segir um að niðurgreiðslum á þurrmjólk verði breytt vegna þess að samkvæmt búvörulögunum, gildandi landslögum, getur hæstv. viðskrh. ekki breytt þessu. Það þarf þess vegna annaðhvort samþykki Framleiðsluráðs landbúnaðarins eða ef það fæst ekki, þá þarf hæstv landbrh. að flytja hér lagafrv. til að breyta þessum lögum. Það er því alveg ljóst að hér er komið upp mikið ágreiningsmál, enn eitt innan ríkisstjórnarinnar og stækkar nú safnið klukkustund frá klukkustund. Hvað snertir Norðurlöndin, þá er það ekki bara Svíþjóð, heldur fleiri lönd sem eru með margfalt, margfalt meiri aðstoð við neytendasamtök en lagt er til hér í þessu frv. og mér finnst það aumt af hæstv. viðskrh. að vera að reyna að verja það að hann leggur á sig sérstakan krók til þess að taka fáeinar milljónir af Neytendasamtökunum sem ég þó hélt að ættu það inni hjá ríkisstjórninni að reyna að stuðla að lágu vöruverði og hagkvæmni fyrir neytendur í landinu með því að starfsemi þeirra sé efld.

Herra forseti. Það er viðskrh. Íslands með 20 milljarða hallann sem hefur verið hvað kokhraustastur í ræðustól og telur að nú sé tími til kominn að hann gerist lífvörður hæstv. félmrh. En það vil ég segja hæstv. viðskrh. að svo er komið hjá íslenskri þjóð að það er mjög ólík staða hæstv. félmrh. og hæstv. viðskrh. Þrátt fyrir árásir flokksformanns Alþfl., þrátt fyrir árásir Seðlabankans og þrátt fyrir árásir fjmrh. er félmrh. ekki í neinni hættu en guð hjálpi hæstv. viðskrh. ef hann álpast í framboð á Reykjanesi í næstu kosningum.

Virðulegi forseti. Hv. 8. þm. Reykn. verður ekki að ósk sinni. En ég held að ég þurfi ekki að segja nema eitt þegar ég kem hér í stólinn til þess að svara andsvari virðulegs 2. þm. Vestfirðinga, Ólafs Þórarins Þórðarsonar, og það er þetta: Fyrri umferðin var rétt hjá þér, Ólafur.

Herra forseti. Ég vil í andsvari aðeins upplýsa frekar um það sem rætt hefur verið í framhaldi af furðulegum ummælum hæstv. viðskrh. og það er sú gildandi skipan mála að ákvarðanir um innflutningsmál búvara í landinu heyra undir hæstv. landbrh. Samkvæmt ótvíræðum ákvæðum búvörulaga lýtur allur sá varningur sem samkvæmt skilgreiningu telst búvara á Íslandi ákvæðum búvörulaganna og landbrh. fer með þau mál í samráði við Framleiðsluráð landbúnaðarins hvað það snertir að meta hvort innlend framleiðsla fullnægi þörf. Það er þess vegna þannig að hæstv. viðskrh., hversu mikið sem hann langar til þess og hefur lengi langað að rústa íslenskum landbúnaði, hefur sem betur fer ekki tök á því eða vald á því í þessu tilviki. Og enn frekar tryggja þau lög sem í gildi eru um skipan búvöruframleiðslunnar ótvíræðan forgang innlendra framleiðenda að þessum markaði svo lengi sem þeir leggja til vöruna í nægjanlegu magni og nægjanlega góða þannig að hæstv. viðskrh. verður sem betur fer ekki að ósk sinni í þessum efnum. Og sem betur fer hefur það slys ekki enn hent á Íslandi að þessi málefni kæmust í hendur Alþfl. nema stutta stund að vísu.

Herra forseti. Ég hefði að vísu kosið að ræða allítarlega um svokallaðar efnahagsráðstafanir hæstv. ríkisstjórnar en það er afar erfitt. Við höfum aðeins séð eitt og eitt brot af þessum ráðstöfunum. Við höfum aðeins séð hluti eins og að leyfa innflutning á mjólkurdufti og hætta þeirri aðstoð sem veitt hefur verið íslenskum iðnaði og íslenskum landbúnaði. Við höfum reyndar heyrt síðan að sumt af því sem hefur verið sýnt er dregið til baka. Félmrh. hefur tjáð okkur og hefur tilkynnt þjóðinni að flutningur á verkefnum yfir til sveitarfélaga verði að öllum líkindum dreginn til baka og ég vil fagna því, því þar var tvímælalaust um lögbrot að ræða. Það er mjög skýrt tekið fram í lögum að um slík málefni skuli hafa samráð við sveitarfélögin. Við höfum ekki enn þá séð hvað verður um sjómannafrádráttinn og þannig gæti ég haldið áfram að tala. Ítarleg umræða um efnahagsmálin svokölluðu, efnahagsráðstafanir verður því að mestu leyti að bíða 3. umr. en ég vil þó taka undir það með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni sem hann sagði um beinar greiðslur til bænda. Hann tók að mínu mati alls ekki of djúpt í árinni. Þar er um eitthvert siðlausasta brot á samningi sem ég hef séð að ræða. Þessi samningur var afar erfiður fyrir bændur. Hann tók langan tíma, mikil fundahöld og var reyndar mjög harðlega gagnrýndur af sumum, t.d. hv. sjálfstæðismönnum fyrir að þar væri allt of nálægt bændum gengið. Þeim er gert að leggja þar í afar vandasama og erfiða búháttarbreytingu, en það sem þeir fengu helst í staðinn var að flytja ýmsar niðurgreiðslur og útflutningsbætur í beinar greiðslur til bænda. Og ég leyfi mér að fullyrða að það atriði hafi ráðið hvað mestu um að forusta landbúnaðarins gekk í það að sannfæra bændur landsins um að það væri rétt að ganga að samningnum. Þannig var undir samninginn ritað. Ég trúi því ekki satt að segja að hæstv. landbrh. láti slíkt viðgangast. Ég hef alltaf skilið hæstv. landbrh. þegar hann hefur talað á undanförnum árum svo að hann legði afar mikla áherslu á drengskap og að standa við sín orð. Ég trúi því ekki að nú þegar hann er orðinn hæstv. landbrh., gangi hann gegn eigin orðum sínum. Ég vil sem sagt undirstrika það sem kom hér fram frá fyrrv. landbrh. sem stóð í þessum samningum. Að ætla með lögum að færa tveggja mánaða laun yfir áramót er náttúrlega ekkert annað en svik. Hæstv. ríkisstjórn getur vel fjármagnað slíkt með stuttu láni, sá er vandinn allur og það hefur oft verið gert að fjármagna greiðslu sem talið hefur verið rétt að inna af hendi fyrir áramót með stuttu láni. Ég ætla fyrst og fremst að ræða dálítið um nokkur grundvallaratriði framtíðarþróunar þessa þjóðfélags og vildi þar gjarnan vísa til ræðu hæstv. iðnrh. sem hann flutti 6. des. Hann er víst genginn úr salnum en það skiptir ekki öllu máli. Sú ræða var slétt og felld að vísu að mestu leyti en í seinni hluta ræðunnar kom hann inn á ýmis grundvallaratriði sem ég vil taka undir með hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra benti þar á ýmsan vaxtarbrodd í þjóðfélaginu og gerði það vel. Hann benti jafnframt á að ríkisvaldið gæti og ætti að koma þar til liðsinnis. Mér er víst ekki heimilt að vísa beint í ræðuna, en efnislega sagði hann m.a., og ræddi þá um hin ýmsu verkefni hins opinbera og taldi það meðal mikilvægari verkefna hins opinbera á sviði atvinnulífsins að auka menntun, starfsmenntun, endurmenntun, ráðgjöf, tækni og rannsóknaþjónustu og fjárhagslega aðstoð vegna þróunarstarfs. Þetta er hárrétt. Það er einmitt hið stóra verkefni hins opinbera að auka slíka aðstoð og það var í því skyni sem síðasta hæstv. ríkisstjórn og menntmrh. fyrir hennar hönd flutti á Alþingi áætlun um rannsókna- og þróunastarfsemi þar sem gert er ráð fyrir því að hún verði aukin um 10% á ári. Nú spyr ég hæstv. menntmrh. sem hér situr: Hvar er slíka aukningu að finna í því frv. til fjárlaga sem hérna liggur fyrir? Ég finn hana hvergi. Ég vek t.d. athygli á að Rannsóknasjóðurinn, sem að mati þeirra sem að vísindum vinna hefur í raun lyft hér grettistaki og komið fjölmörgu góðu til leiðar, stendur í stað. Ég viðurkenni fyrstur manna að Rannsóknasjóðurinn hefur ekki verið aukinn frá ári til árs eins og t.d. ég hefði viljað en þó var alltaf bætt einhverju við hann. Það var bætt við hann í fyrra, a.m.k. þannig að hann héldist vel við verðlagsþróun. Og ég veit að hv. þm. hafa fengið bréf frá Rannsóknaráði ríkisins sem er þess virði að lesa og fá skráð í þingtíðindi. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa þetta bréf. Þetta bréf er dags. 18. nóv. og fjallar um rannsókna- og hagþróun á Íslandi, fjárveitingar til rannsókna. Þar segir: ,,Samkvæmt 13. gr. laga nr. 48/1987, um vísindaráð og Vísindasjóð, Rannsóknaráð ríkisins og Rannsóknasjóð, er Rannsóknaráð ríkisins ríkisstjórn og Alþingi til ráðuneytis um allt er varðar hagnýtar rannsóknir og þróunarstarfsemi í þágu atvinnuveganna, þar á meðal tillögur um framlög ríkissjóðs til þeirrar starfsemi. Þótt ekki hafi veri leitað umsagnar Rannsóknaráðs ríkisins í þessu efni við núverandi fjárlagaundirbúning telur ráðið rétt að koma athugasemdum sínum við frv. á framfæri. Er það gert að gefnu tilefni. Annars vegar var á sl. vetri samþykkt í ríkisstjórn og lögð fram á Alþingi stefna í málum vísinda og tækni þar sem m.a. var áformað að auka skyldi framlög til þeirra mála um 10% af raunvirði. Hins vegar standa Íslendingar nú frammi fyrir efnahagsvanda sem leiðir af samdrætti í sjávarútvegi og einhæfu efnahagslífi um leið og samið er um aðgang að Evrópsku efnahagssvæði sem gera mun mjög aukna kröfu til íslenskra fyrirtækja. Við þessi skilyrði er enn minnt á nauðsyn þess að skjóta fleiri stoðum undir efnahagslíf þjóðarinnar. Enn kemur í ljós að Íslendingar leggja of lítið í nauðsynlegt undirbúningsstarf til að nýsköpun verði nægilega öflug og takist farsællega. Augun hafa beinst að nýtingu orkulindanna en árangur í uppbyggingu orkufreks iðnaðar skilar sér hægar en vonir hafa staðið til, fyrst og fremst vegna erfiðari markaðsskilyrða í orkufrekum iðngreinum. Olíu- og gasleit hafa skilað góðum árangri víða í Asíu að undanförnu og vinnsla á svæðum sem áður voru utan viðskiptasviðs Vesturlanda er að hefjast. Vaxandi útflutningur áls og málmblendis frá austantjaldslöndum dregur verulega úr líkum á nýrri aukinni orkufrekri iðnaðarframleiðslu hér á landi á næstunni. Fátt bendir til þess að samkeppnisskilyrði íslenskra orkulinda fari verulega batnandi alveg á næstu árum þótt sjálfsagt sé að halda áfram leit að mörkuðum og aðferðum til að nýta þær af hagkvæmni. Ástæða er til að huga að ýmsum smærri kostum í því sambandi. Rannsóknaráð ríkisins vill minna á að Íslendingar hafa á undanförnum árum verið að eignast fjölmargt vel menntað ungt fólk á ýmsum sviðum sem náð hefur góðum árangri í háskólum og við vísindastofnanir erlendis. Þessi auðlind hefur hins vegar ekki nýst okkur til framfara enn sem komið er aðallega vegna þess hve tregir landsmenn hafa verið til að nýta þekkingu þess í rannsóknum og nýskapandi þróunarstarfi og veita til þess nægilegum fjármunum. Á hinn bóginn hafa Íslendingar á undanförnum árum reynst afar fljótir til stórfelldra fjárfestinga í tækjum og búnaði og framkvæmdum sem litlum eða engum arði skila. Þetta á bæði við um fjárfestingu í hefðbundnum atvinnuvegum sem ekki geta aukið framleiðslu sína vegna minnkandi sjávarafla eða markaðstakmarkana, en ekkert síður í raforkuverum, verslunarhúsnæði langt umfram þarfir markaðar að ekki sé talað um lítt undirbúin fjárfestingarævintýri, loðdýrarækt og fiskeldi. Og opinberir aðilar jafnt sem einkaaðilar bera ábyrgð í þessum efnum. Það er skoðun Rannsóknaráðs ríkisins að nú þurfi að taka ákvörðun um áherslubreytingu. Leggja þarf mun meira en nú er gert af fjármagni og atorku í rannsókna- og þróunarstarf og tengt markaðsstarf með góðum fyrirvara áður en lagt er í fjárfestingu. Ákvarðanir þarf að undirbúa mun betur en tíðkast hefur og mun fleiri kostir þurfa að vera til svo að nægilegur fjöldi þeirra geti skilað arði til samfélagsins. Óhjákvæmilega verður að gera ráð fyrir að einungis hluti nýrra hugmynda verði að raunveruleika í framleiðslu og verðmætasköpun. Stórfé í fáar tækifærisgreinar sem skila eiga skjótfengnum gróða er of mikil áhætta fyrir svo lítið þjóðfélag. Starf Rannsóknaráðs ríkisins og reynsla af Rannsóknasjóði að undanförnu hefur reyndar leitt í ljós að enginn skortur er á áhugaverðum viðfangsefnum sem eintakir vísindamenn, rannsóknastofnanir, fyrirtæki og sjálfstæðir einstaklingar vilja vinna að og eru grundvallaðar á sérhæfðri þekkingu. Hins vegar er skortur á fé til nauðsynlegra rannsókna og undirbúningsstarfs. Oftast tekur slíkt starf meiri tíma og kostnaður verður meiri en hugmyndasmiðirnir búast við í upphafi og þá skortir oft bolmagn til að leiða þróunarverkefni til lykta, hversu góðar sem hugmyndirnar annars eru. Smáfyrirtækjum á Íslandi, sem lagt hafa út á þá braut, hefur reynst þróunarstarf þungt í skauti, dýrt og tímafrekt. Það gerir miklar kröfur til starfsliðs og stjórnenda. Íslendingar eru að sjálfsögðu ekki einir á báti í þessu efni. Hins vegar er reynslan líka sú að smáfyrirtæki geta verið mjög skapandi og flest ný störf verða til í smáum og meðalstórum fyrirtækjum um allan heim. Í öllum iðnvæddum löndum lögð mikil áhersla á að skapa þeim hagstæð þróunarskilyrði. Að þessu hefur ekki verið nægilega hugað hér á landi. Í rannsókna- og þróunarstarf þarf verulegt áhættufé og framlög án fyrir fram kröfu um ávöxtun og tryggingar þótt vonir séu um góðan arð. Ekki er hægt að uppfylla fyrir fram þær kröfur um arðsemi og tryggingar sem bankar og venjulegir fjárfestingarsjóðir þurfa að gera. Það hafa flestar aðrar vestrænar þjóðir skilið og hafa stóraukið framlög til rannsókna, jafnvel mest þegar stöðnun virtist blasa við. Þetta þykir almennt hafa skilað sér vel eins og komið hefur fram í nýlegri athugun á vegum Efnahags- og framfarastofnunarinnar OECD í svonefndri TEP-athugun. Þær niðurstöður birtast í ályktunum OECD-ráðsins og stefnumarkandi gögnum frá stofnuninni m.a. í ritinu Science Policy Outlook sem er að koma út. Þar kemur m.a. í ljós að þær þjóðir sem notið hafa mests efnahagsvaxtar eru síðustu tíu árin einmitt þær sem hafa aukið hlutdeild framlaga til rannsókna og þróunar umfram þjóðartekjur. Það má nefna Norðurlönd önnur en Ísland, Spán, Ítalíu og Portúgal, Þýskaland, Frakkland og Japan. Umhugsunarvert er líka að Spánn og Portúgal, sem lengi lágu langt fyrir neðan Ísland í framlögum til rannsókna, eru nú að fara fram úr okkur. Rannsóknaráð fær ekki séð að Íslendingar geti náð efnahagslegum árangri og breikkað undirstöður efnahagslífsins án þess að gera slíkt hið sama. Ljóst er að nýsköpun verður ekki byggð á hugviti eins og mikið er talað um án þess að leggja verulegt fé í öflun þekkingar, ræktun hugvits og könnun á nýjum hugmyndum sem aukin þekking og tækifæri markaðarins leiða í ljós. Rannsóknaráð ríkisins bendir á að fyrirliggjandi fjárlagafrv. felur í sér áframhaldandi stöðnun í rannsóknum og nýsköpun. Það er ekki í samræmi við markaða stefnu í vísindum og tækni. Það er í andstöðu við brýnar þarfir þjóðarbúsins ef ætlun ríkisstjórnarinnar er að skapa sér efnahagslegan stöðugleika og hagvöxt á breiðari grunni en verið hefur og búa atvinnulífið undir þátttöku í sameiginlegum markaði innan Evrópu sem nú hefur verið samið um. Rannsóknaráð gerir á þessu stigi ekki athugasemdir við einstakar tillögur í fjárlagafrv. til næsta árs um framlög til rannsókna en telur að gera þurfi á því verulegar breytingar ef þekkingarauður þjóðarinnar á að nýtast til framfara á næstu árum. Fylgja þarf eftir þeirri stefnu sem lögð var fram á síðasta Alþingi. Virkja þarf alla skapandi krafta í atvinnulífi og hjá opinberum stofnunum sem veitt geta mikilvæga aðstoð við framfarir hjá atvinnuvegunum. Rannsóknaráð leggur til að fram fari umræður um leiðir til að auka framlög til þessa málaflokks og samræmt átak til að styrkja stoðir atvinnulífsins við þessi breyttu umhverfisskilyrði. Ráðið býður fram aðstoð við skipulag og framkvæmd þess í samvinnu við samtök atvinnulífsins og aðrar stofnanir sem að því þurfa að standa. Nauðsynlegt er þó að fram komi ásetningur ríkisvaldsins til að standa við áður kynnta stefnu í vísindum og tækni áður en lagt er í slíkt átak.`` Mér er að vísu löngu orðið ljóst að flestir ráðherrar hafa yfirgefið salinn nema hæstv. sjútvrh. og mig grunar að þeim hafi ekki liðið sérstaklega vel undir lestrinum. Að vísu er hæstv. menntmrh. kominn aftur en ég vil gjarnan að hæstv. forsrh., sem fjallar um efnahagsmálin, birtist og ég ætla aðeins að gera smáhlé á máli mínu því að mig langar til að leggja dálítið út af þessu athyglisverða bréfi Rannsóknaráðs ríkisins. Mundi forseti vilja athuga það fyrir mig hvar hæstv. forsrh. er? --- Þarna birtist hæstv. forsrh. Ég sagði, hæstv. forsrh., að ég léti mér í léttu rúmi liggja þótt hæstv. forsrh. yfirgæfi salinn meðan ég las bréf Rannsóknaráðs ríkisins. Hann hefur eflaust fengið það og við skulum vona að hæstv. forsrh. hafi kynnt sér efni þess. Hins vegar vildi ég gjarnan að hæstv. forsrh. og menntmrh. alveg sérstaklega væru viðstaddir því að ég ætla að leyfa mér að leggja út af nokkrum orðum í þessu bréfi. Af mjög mörgu er að taka. Í fyrsta lagi er afar athyglisvert að þrátt fyrir lög var ekki haft samráð, samkvæmt þessu bréfi, við Rannsóknaráð ríkisins þegar framlag á fjárlögum var ákveðið og er vitanlega illt. Það er enn eitt dæmi um að hæstv. ríkisstjórn hirðir ekki um lög í þessu sambandi. Upplýst er að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki hirt um að hafa samráð við sveitarfélögin. Einnig er upplýst að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki hirt um að hafa samráð við Stéttarsamband bænda. Ekkert var við þá rætt áður en svo alvarleg ákvörðun var tekin, sem vonandi verður hnekkt, að brjóta þann samning sem við Stéttarsamband bænda hefur verið gerður. Það er einnig upplýst að ekkert samráð var haft við samtök fatlaðra þegar ákveðið var að flytja það verkefni, sem hefði a.m.k. verið, þó að það sé ekki lagaskylda, af kurteisi einni sjálfsagt. Á þessu mikilvæga sviði rannsókna- og þróunarstarfsemi, sem hæstv. iðnrh. lagði svo fallega áherslu á í ræðu sinni 6. des., hefur heldur ekkert samráð verið haft við þann aðila sem lögum samkvæmt á að fjalla um þau mál. Í þessu bréfi er m.a. vakin athygli á því að tengjumst við Evrópsku efnahagssvæði verða gerðar mjög miklar og vaxandi kröfur til íslensks iðnaðar. Á þessu er ekki nokkur minnsti vafi. Ég ætla ekki að fjalla um það hér hvort við eigum að tengjast efnahagssvæðinu eða ekki en ég vil leyfa mér að fullyrða að það er vonlaust og reyndar dauðadómur yfir íslenskum iðnaði ef við tengjumst Evrópsku efnahagssvæði með íslenskan iðnað og nýsköpun í atvinnulífi svo veikburða eins og þau eru nú. Vonlaust er að taka þátt í því starfi nema við höfum a.m.k. fármagn til rannsókna svipað og þær þjóðir hafa. Við erum hér á landi með innan við 1% þjóðartekna til rannsókna. Í þessum löndum er slíkt framlag yfir 2% og sums staðar upp í 3%. Það var lengi vel svo, þegar ég gegndi starfi framkvæmdastjóra Rannsóknaráðs, að við gátum bent á að lönd eins og Portúgal og Spánn voru töluvert fyrir neðan okkur. Nú munu þau vera farin fram úr okkur. Engin lönd nema þróunarlönd verja orðið svo litlu fjármagni til rannsókna. Það hefur alls staðar aukist. Alveg sérstaklega í ljósi þessara nýju viðhorfa, þessarar nátengingar við Evrópu, hvernig sem hún verður, það endurtek ég og undirstrika, þá er okkur lífsspursmál að auka menntun, styrkja okkar menntun og framlag til rannsókna. Í fjárlagafrv. er engan staf um slíkt að finna. Þvert á móti er áætlað að kasta út ýmsum merkum nýmælum í menntun sem hér hefur að sjálfsögðu mikið verið rætt um og ég vil taka undir gagnrýni á það. Oft er ekki um stórar fjárfúlgur að ræða en það er um alvarleg málefni að ræða. En að sjálfsögðu kemur svo fleira til. Auka þarf nýsköpun í atvinnulífinu. Við erum nú að ganga í gegnum það sem venjulega er kallað kreppa. Staðreyndin er sú að þessi kreppa er þó þannig að við fáum hærra verð fyrir fiskinn okkar erlendis nú en nokkru sinni fyrr, 176 kr. á kg fyrir þorsk í Bretlandi og loðnuverð hækkar. Þó að þessi kreppa í sjávarútvegi sé vissulega nokkur er samdráttur í þorskveiðum langtum minni en t.d. 1967 og 1968 og mætti nefna fleiri ár í því sambandi. Það sem er mikilvægast í þessu og alvarlegast að sjálfsögðu þegar til framtíðar er litið er að við fullnýtum nokkurn veginn þessa auðlind okkar, fiskimiðin. Við getum eflaust aukið þar hagkvæmni og hagræðingu og kannski er langhala einhvers staðar að finna ef við afhendum hann ekki erlendum aðilum og einhverjar aðrar fisktegundir en að mestu höfum við samt nýtt þær. Einmitt við þessar aðstæður er mikilvægast að hefja nýtingu á þeim náttúruauðlindum sem við eigum enn þá ónýttar. Þær eru vitanlega orkulindir en þær eru líka umhverfi landsins, náttúra þess, víðáttan, hugvitið sem í mönnunum býr. Það eru þessir vaxtarbroddar sem hæstv. iðnrh. minntist lítillega á og telur réttilega að ríkisstjórnin verði að styðja. Sem betur fer er vöxtur hér í ferðaþjónustu. Alls konar útivist, eins og hestaferðir um landið, hefur tvöfaldast ár frá ári. Verið er að stofna hér félög sem hyggjast fara í sérhæfða heilbrigðisþjónustu undir handleiðslu okkar frábæru lækna. Hugvitið er að hasla sér völl erlendis í hugbúnaði. Þar hafa nokkur fyrirtæki náð sölu og önnur virðast geta náð þar mjög góðum árangri en staðreyndin er að allt þetta má drepa með afskiptaleysi stjórnvalda því að þetta er veikur vaxtabroddur. Hann þolir t.d. ekki okurvexti, hann þolir ekki fjármagnskostnað eins og nú er boðið upp á og við höfum rætt hér ítarlega, og hann þarf alveg tvímælalaust opinberan stuðning einmitt í rannsókna- og þróunarstarfinu. Mig langar til að vita hvort afskiptaleysi stjórnvalda, þessi opinbera stefna stjórnvalda, nær einnig til þess. Nær hún einnig til slíks grundvallaratriðis í framtíðarþróun þessa þjóðfélags? Því miður hefur hæstv. ríkisstjórn alið á svartsýni. Þess vegna fannst mér þessi ræða hæstv. iðnrh. vera, eins og skáldið sagði, gimsteinn í mannsorpinu. Mér fannst þar brydda á athyglisverðum hugmyndum, og það er slæmt að hann skuli ekki vera hér til þess að heyra hól mitt, annars er ég alltaf að hæla honum svo kannski er óþarfi að kalla hann til. En það er leitt ef maður sér ekki neitt í verki og ég vil gjarnan spyrja hæstv. menntmrh. að því hvort hann hafi ekki skoðað þessi mál og hvort ekki sé að vænta frá hæstv. menntmrh. yfirlýsingar um að fjárframlag til þessara mikilvægu þátta, grundvallarþátta, í framtíð þessa þjóðfélags verði nú aukið. Ég vil taka undir það sem segir í þessu bréfi um smáfyrirtækin. Við Íslendingar höfum gjarnan lagt áherslu á stóru happdrættisvinningana, eins og álver. Ég vil taka það skýrt fram að í þessari stöðu hef ég talið sjálfsagt að styðja byggingu álvers og er leitt að sjá hér það mat, sem ég hef stundum leyft mér að ýja að, að framtíð álframleiðslunnar sé ekki eins björt og sumir hafa talið. Náttúrlega er staðreynd að alls staðar þar sem hagvöxtur hefur orðið jafn og stöðugur eru það smáfyrirtæki sem halda honum uppi. Í landi eins og Sviss, sem hefur haft hæstar þjóðartekjur á hvern mann árum saman, halda smáfyrirtækin uppi þessum vexti fyrst og fremst. Athyglisvert er að fá lönd leggja meira til rannsókna- og þróunarstarfsemi af hálfu hins opinbera en einmitt Sviss. Þess vegna ber alveg sérstaklega að slá nú á þetta svartsýnisraus og setja inn myndarlega fúlgu til þess að styðja við stofnun og þróun þessara smáfyrirtækja sem geta verið um land allt eins og nú er ástatt og nýta þessa náttúruauðlind sem er svo mikil hér og sem betur fer, þegar við þurfum á henni að halda, að miklu leyti ónýtt enn þá. Ég skal, herra forseti, ekki lengja þessar umræður mikið og er eiginlega ekki vanur því eins og ég held að flestir hér viti. En mér finnst það alvarlegt mál að verða vitni að þeim svartsýnistón sem kemur fram í fjárlagafrv. einmitt í þessu að grundvallaratriði allrar framþróunar hér eru svo stórkostlega vanrækt eins og þar kemur fram. Ég ætla ekki að tala um aðra þætti sem þar eru, það hafa aðrir gert. Ég vil enn ítreka þá einlægu von mína að úr þessu verði bætt við 3. umr. málsins.