Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef tvívegis áður flutt frv. samhljóða því, sem hér liggur fyrir, en þau hafa ekki náð afgreiðslu hér á Alþ. Ég hef því áður rakið efni þessa frv. allýtarlega og mun aðeins nú drepa á aðalatriði málsins og vænti, að það þurfi ekki að fara hér neitt nákvæmlega út í skýringar á því, um hvað þetta frv. raunverulega fjallar. Með frv. þessu er gert ráð fyrir því að gera þrjár meginbreytingar á gildandi l. um bann gegn botnvörpuveiðum í landhelgi. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að breyta sektarfjárhæðum allverulega til hækkunar frá því, sem er í gildandi l. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því, að lagt verði bann við að afhenda veiðarfæri, sem gerð hafa verið upptæk með dómi, fyrr en í fyrsta lagi að mánuður sé liðinn frá því, að dómur sé upp kveðinn. En nú gilda þær reglur, að hægt er að afhenda slík upptæk veiðarfæri, eftir að þau hafa verið metin, og getur þá landhelgisbrjóturinn fengið þessi veiðarfæri til nýrrar notkunar svo að segja strax eftir að dómur hefur verið kveðinn upp. Og í þriðja lagi er um þá breytingu að ræða að ákveða á ótvíræðan hátt, að heimilt sé að beina ákæru og sektardómum á útgerðarfyrirtæki eða útgerðaraðila, þegar svo stendur á, að ekki eru tök á því að ná til hins seka skipstjóra. Frv. fjallar sem sagt um þessi þrjú meginatriði og þá fyrst og fremst um það fyrsta, sem miðar að því að hækka landhelgissektir verulega frá því, sem verið hefur. Landhelgissektir hafa verið miðaðar við tvær stærðir skipa. Annars vegar eru sektarákvæði fyrir skip, sem eru að stærð undir 200 rúml., og sektarfjárhæðir gagnvart slíkum aðilum eru tiltölulega mjög lágar. En svo eru sektarákvæði gagnvart hinum skipunum, sem eru í stærri flokknum, þ.e.a.s. frá 200 rúmlestum og yfir. Nú hefur um langan tíma verið miðað við það, að þær sektir næmu kringum 240-260 þús. kr. En samkv. þessu frv. mínu er gert ráð fyrir því að flokka skipin í þrjá stærðarflokka: Í fyrsta lagi, eins og áður hefur verið, skip undir 200 rúml. og þar er ekki gert ráð fyrir að breyta sektarfjárhæðunum neitt. Í öðru lagi skip, sem eru að stærðinni til 200 rúml. til 600 rúml. Og svo í þriðja lagi skip, sem eru 600 rúml. og þar yfir. Í báðum þessum stærðarflokkum er gert ráð fyrir allverulegum hækkunum á sektum. Hækkanirnar, sem hér er lagt til að taka upp, eru þessar: Á skipum, sem eru 200-600 rúml., gætu sektirnar verið frá 390 þús. til 780 þús. kr., en eru nú, eins og ég sagði, yfirleitt 240-260 þús. kr. Og í stærsta flokki skipa, þ.e.a.s. 600 rúml. og yfir, yrðu sektirnar þá 780 þús. til 1365 þús. kr., en þær eru eins hjá þessum stærðarflokki nú og þeim næsta fyrir neðan, eða 240-260 þús. kr. Hvaða ástæður liggja nú til þess, að lagt er til með þessu frv. að hækka sektirnar svona verulega? Meginástæðurnar eru þær, að þær sektarfjárhæðir, sem nú gilda, voru ákveðnar með l. frá 1951. Þá var mikill meiri hl. þeirra skipa, sem þessar sektir hlutu að gilda fyrir eða veiðar stunduðu þá hér við land, - þá voru botnvörpuskipin yfirleitt af stærðinni 300-500 rúml. En nú er þetta orðið breytt. Mikill meiri hl. skipanna er orðinn miklu stærri, eða á stærðarbilinu frá 600 rúml. og upp í 1000 og jafnvel þar yfir. Það er vitanlega eðlilegt, að sektarupphæð sé miðuð við verðgildi þess tækis, sem um er að ræða, og einnig aðstöðu eða getu í sambandi við þá fjáröflun, sem annars á sér stað með þessu tæki. Það leikur enginn vafi á því, að verðgildi skipanna nú er miklum mun meira en það var, þegar sektarfjárhæðirnar voru ákveðnar 1951. Bæði er það vegna þess, að skipin eru orðin miklu stærri, og eins er það vegna þess, að skipin eru miklum mun betur útbúin að tækjum eða margvíslegum útbúnaði, sem hefur hleypt fram verði skipanna mjög verulega. Þó að miðað væri við alveg sambærilegt verðgildi peninga, hygg ég, að það leiki enginn vafi á því, að flest skipin, sem hér um ræðir, séu nú orðin tvöfalt eða þrefalt verðmeiri en þau voru, þegar sektarfjárhæðirnar voru ákveðnar 1951. Af þeim ástæðum er auðvitað alveg augljóst, að það ber að endurskoða þá sektarfjárhæð, sem hér er um að ræða. Eins er hitt, að afli skipanna, sem nú er um að ræða, er orðinn margfalt verðmeiri en hann var, þegar sektirnar voru ákveðnar 1951. Það má að vísu segja um landhelgissektir, að þær hafi hækkað í hlutfalli við gengi krónunnar. En fiskverðshækkunin er miklum mun meiri en sem nemur hinni beinu gengisbreytingu, og því er hér um miklu verðmeiri afla að ræða en áður var. Af þessum ástæðum á vitanlega að breyta þessum sektarfjárhæðum frá því, sem þær eru nú. Annað atriðið, sem lagt er til að gerð verði breyting á, sem snertir afhendingu veiðarfæra, er þess eðlis, að með því að setja þær reglur, sem lagt er til að hafa um þetta í frv., er miðað að því að koma í veg fyrir, að landhelgisbrjóturinn geti haldið áfram iðju sinni með þeim veiðarfærum, sem höfðu verið gerð upptæk með dómi, lokið sínum veiðitúr, eins og nú er mjög algengt, og skýr ákvæði væru í lögum um, að það væri óheimilt að afhenda þessi upptæku veiðarfæri, fyrr en í fyrsta lagi að mánuður væri liðinn frá uppkvaðningu dóms. Þá mundi það í mjög mörgum tilfellum verða til þess, að landhelgisbrjóturinn yrði að hætta að fullu og öllu við veiðitúr í þetta skiptið og halda til síns heimalands aftur til þess að fá ný veiðarfæri. Ég held því, að þetta ákvæði sé sjálfsagt og það yrði til þess að draga nokkuð úr landhelgisbrotum. Þriðja atriðið er um það að gera alveg ótvírætt heimilt samkv. okkar lögum, að beina megi ákæru og dómum að eiganda útgerðar eða útgerðarfyrirtæki í þeim tilfellum, þegar hinn seki skipstjóri hefur með einum eða öðrum hætti komizt undan. Ég tel, að reynslan hafi sýnt okkur, að það er alveg nauðsynlegt að hafa skýr ákvæði í þessum efnum, enda er það hið eðlilega, að útgerðareigandi standi ábyrgur í slíkum tilfellum, þegar ekki verður um það deilt, að skip hans hefur verið tekið að ólöglegum veiðum. Þó að skipstjórinn, sem átti samkv. venju að ákæra, hafi komizt undan, verður vitanlega útgerðaraðili að standa ábyrgur fyrir því, sem gert var með hans skipi. Á síðasta þingi tókst að fá frv. þetta afgreitt, að vísu á síðustu stundu, úr sjútvn., sem hefur haft þetta mál til meðferðar á tveimur undanförnum þingum. N. varð sammála um að mæla með því, að lögin um bann gegn botnvörpuveiðum í landhelgi yrðu tekin til endurskoðunar og þau atriði, sem þetta frv. fjallar um, yrðu m.a. tekin þar upp, en eins og áður segir, tókst ekki að fá málið að fullu afgr. hér í d. Ég tel, að þetta mál hafi legið það lengi fyrir hv. Alþ. og fyrir þeim stjórnarvöldum landsins, sem með þessi mál eiga að hafa að gera, að það sé full þörf á því, að Alþ. afgreiði nú málið á þessu þingi efnislega, ekki aðeins á þann hátt, að skorað verði á stjórnarvöldin að láta endurskoða þessi lög, heldur að Alþ. taki nú afstöðu til meginefnisatriða málsins. Það er ekki vansalaust að hafa þessi mál áfram eins og þau eru nú, því að á því leikur enginn vafi, að þeir, sem mest sækja okkar landhelgi, erlendir veiðiþjófar, geta, eins og nú er högum háttað, í mjög mörgum tilfellum talið það áhættu vert að leita inn í landhelgina, vegna þess að sektarákvæðin eru ekki strangari en svo. Raunverulega er það svo, að þessar sektir hafa verið að lækka á undanförnum árum og það til mikilla muna frá því, sem áður var. Þetta tel ég ekki vansalaust. Ég vil því vænta, að sú n., sem fær nú þetta mál til meðferðar, sem væntanlega verður hv. sjútvn., sjái sér nú fært að taka efnislega afstöðu til málsins og mæla með því, að þetta frv. verði samþ. nú á þessu þingi. Herra forseti. Ég legg svo til, að frv. verði vísað til sjútvn. og 2. umr. að umr. lokinni.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 8. og hv. 5. landsk. leyft mér að flytja þetta frv. Það efast líklega enginn um það af hv. þm., að réttur manna til húsnæðis er einn frumstæðasti réttur, sem á að vera hægt að fullnægja handa hverjum manni. Nú stendur það svo hjá okkur í þjóðfélaginu, að það er raunverulega ekkert öryggi fyrir húsnæði nema fyrir þann, sem á húsnæðið sjálfur. Það eru dæmi þess t.d. hér í Reykjavík, að menn verða að flytja burt úr borginni, sleppa þeirri atvinnu, sem þeir hafa haft, og annað slíkt, vegna þess að þeir geta hvergi fengið inni. Það hefur verið mjög ánægjulegt kjörorð á ýmsan máta, að hver maður skuli eiga sitt húsnæði. En það er alveg óhugsandi að ætla að leysa húsnæðisvandamál almennings með þessu móti. Það að eignast sitt eigið húsnæði kostar nú sem stendur ekki neitt smáræði, og það, sem ríkið leggur fram sem lán til að gera mönnum slíkt kleift, er venjulega ekki nema í hæsta lagi þriðjungur af því, sem slíkt húsnæði kostar. Það er þess vegna alveg óhugsandi að ætla að bæta úr þessum frumstæðu þörfum manna með því eina móti að segja mönnum, að menn verði sjálfir að eiga sína íbúð og ríkið hjálpi þeim eitthvað ofur lítið til þess. Fæstir eru einu sinni færir um að leggja á sig allan þann þrældóm, sem það kostar að eiga einhvern veginn að borga niður nýtízku íbúð á kannske 15-20 árum og mestan hlutann af því svo að segja áður en menn flytja inn, með þeim peningum, sem þeir þurfa að leggja fram fyrir utan ríkisframlagið. Það er þess vegna alveg óhugsandi, að það sé hægt að leysa þessi spursmál með þessari aðferð, þó að hún sé út af fyrir sig ákaflega skemmtileg. Hins vegar er svo í mótsetningu við það, sem var hér oft og tíðum í fyrri daga, t.d. á krepputímum, að það er ekki hægt að komast af með leiguhúsnæði. Leiguhúsnæði er núna t.d. í Reykjavík orðið hverfandi minni hl. af öllum þeim íbúðum, sem þar eru, og þetta leiguhúsnæði er orðið afskaplega dýrt, jafnt í gömlum sem nýjum íbúðum. Í nýjum íbúðum er kannske ekki hægt að segja svo afskaplega mikið við því, að þeir menn, sem hafa byggt alveg á síðustu og verstu tímum, leigja kannske út frá 5 upp í 7 þús. kr., en fyrir þann, sem leigir, er það ægilegt. En þegar um er að ræða t.d. gamlar íbúðir, sem nú eru víða leigðar út í Reykjavík fyrir álíka upphæð, er orðið um algerlega óaðgengileg kjör að ræða fyrir menn. Ég býst ekki við, að það séu neinir framtakssamir menn, sem leggja sérstaklega í það nú að byggja húsnæði til þess að leigja það. Það eru máske ýmsir braskarar, liggur mér við að segja, sem leggja í að byggja hús og selja þau og reyna að græða á þeim nokkuð, en hinir munu vera færri og kannske mjög fáir, sem leggja í það nú á tímum að ætla að byggja fjölbýlíshús til þess eins að leigja síðan út. Það þýðir m.ö.o., að það, sem einu sinni var tiltölulega gróðavænleg atvinnugrein hér í Reykjavík eða gróðavænleg fjárfesting, skulum við segja, fyrir ýmsa menn, það er langt frá því að vera það nú. Það er óhugsandi að ætla að treysta á hið svokallaða einstaklingsframtak til þess að byggja íbúðir til að leigja til almennings. Það er þess vegna gefið, að þarna verður það opinbera að grípa inn í, og það gladdi mig mjög, að einmitt í þeim samningum, sem gerðir voru síðasta sumar, var af hálfu ríkisstj. nokkuð orðið við því gagnvart verkalýðsfélögunum að reyna að gera vissar ráðstafanir til þess að bæta úr erfiðleikum í slíku, eins og kunnugt er. En þess verða aðnjótandi í hæsta lagi nokkrir menn úr verkalýðssamtökunum og vafalaust ekkí eins margir og þyrftu, en það, sem hér er um að ræða í þessu frv., er að gera þarna almennt átak, sem komi almenningi yfirleitt til góða. Í frv. felst till. um, að ríkisstj. heimilist að láta byggja á árinu 1966 500 íbúðir til þess að bæta úr skorti á leiguhúsnæði, sem ríkir í ýmsum kaupstöðum eða kauptúnum landsins, það skuli orðið við þessari þörf kaupstaða eða kauptúna, þegar viðkomandi stjórn sveitarfélags lýsir því yfir, að þörf sé fyrir slíkar leiguíbúðir, og húsnæðismálastjórn staðfestir, að það sé rétt með farið. Jafnframt því sem þetta er þannig tilraun til samvinnu ríkis og sveitarfélaga, að mestu leyti undir forustu húsnæðismálastjórnar eða a.m.k. getur það verið svo, ef ríkisstj. vill, er um leið reynt með þessu að gera nokkra tilraun til þess að koma íbúðabyggingum okkar í sæmilegra horf hvað snertir tæknilegar aðstæður við byggingar. Það er kvartað yfir, hvað íbúðir séu dýrar nú á tímum. En það er máske ekki nema eðlilegt, ef aðgætt er, hvernig farið er að því að byggja. Mjög mikið af íbúðunum er byggt þannig, að einstaklingarnir, sem þarna ætla að búa í og kaupa þessar íbúðir, oft áður en þær eru byggðar meira að segja, ráða meira eða minna um allar teikningar og breytingar, sem gerðar eru frá upprunalegri teikningu, eftir að byrjað er að byggja þetta. Er því oft hagað svo til t.d., að það er kannske einn meistari, sem tekur að sér eitt stigahús, eða nokkrir meistarar með honum. Þetta er allt saman í svo smáum stíl, svo ópraktískt, hvert hús svo að segja eftir sinni teikningu, að það er eins og það sé skipulagt, að það geti orðið sem dýrast, fyrir utan svo það, sem beinlínis er grætt á þessu oft og tíðum, okrað bæði í sambandi við byggingarlóðirnar og svo sjálfa söluna á því. Hérna er lagt til, að það sé byggt í allstórum stíl, þannig að það séu mjög margar íbúðir, sem byggðar séu í einu, og að mestu leyti aðeins eftir þrennum teikningum, miðað við annars vegar 60-70 fermetra innanmál útveggja og hins vegar 70-80 m2 2-3 herbergja íbúðir með eldhúsi og borðkrók, sem sé þessar 500 íbúðir séu hugsaðar sem tvennar tegundir af frekar smáum íbúðum, en þó með nýtízku þægindum, þetta sé byggt helzt þannig, að það sé byggt við götu, þar sem hægt er að vinna að þessu í svo að segja einum áfanga, hverja samstæðu þarna og hana helzt ekki minni en svo, að t.d. í Reykjavík væru það ekki minna en 100 íbúðir, sem þannig væru teknar fyrir í einu. Með þessu móti mundi sparast ákaflega mikið, í fyrsta lagi frá hálfu bæjar og ríkis. Allar aðstæður við bygginguna, allar leiðslur og allt slíkt, allur gröftur lóðanna, allt þess háttar yrði gert í einu og síðan yrðu byggð þarna samstæð hús, að mestu eftir sömu teikningu, þannig að það þyrfti ekki að vera svo að segja einn meistari af hverri tegund við hvert stigahús. Með þessu móti ætti að vera hægt að gera svona byggingar eins ódýrar og hægt er að gera þær nú. Ég hef tekið eftir því, að sumir framtakssamir menn hér hafa verið að reyna t.d. að koma upp þeim hætti við byggingar, sem víða tíðkast erlendis, að það eru steyptir hlutar úr húsinu og teknir síðan á lyftikrana og settir upp. Svona hluti er eiginlega óhugsandi að ætla að gera öðruvísi en það sé um margar íbúðir að ræða, sem verið sé að byggja með þessu móti. Það borgar sig lítt að fara að steypa þannig, ef það er kannske fyrir 10-20 íbúðir eða eitthvað slíkt. Allur svona rekstur nýtur sín ekki, nema hann sé í stórum stíl, og þess vegna, ef menn ætluðu að koma nýtízkulegum tæknilegum útbúnaði og rekstri að, er það helzt hægt einmitt ef t.d. ríkið væri að láta byggja í þetta stórum stíl. Þess vegna er í 5. gr. hjá okkur flm. sett það ákvæði, að ríkisstj. skuli bjóða út smiði bygginga þessara og þegar um Reykjavík er að ræða bjóða út a.m.k. smíði 100 íbúða í einu lagi til þess að knýja fram þannig sem ódýrasta smíði, og 24 íbúðir a.m.k., ef um önnur bæjarfélög er að ræða. Ég þykist vita, að þegar boðið er út þetta stórt í einu, séu það yfirleitt þau stærri byggingarfélög, sem um þetta geta keppt. En ég álít ekki heldur, að þetta eigi að verða neitt til þess, að einstakir, 3-4 meistarar í hverri grein, geti slegið sér saman um eitt stigahús eða einar 8 íbúðir, sem alltaf verður til þess að gera þetta eins dýrt og það getur orðið. Þvert á móti álit ég, að þau stóru byggingarfélög og þeir meistarar, sem vilja slá sér saman, geti þá keppt virkilega um að gera þetta sem allra ódýrast og ríkið og sveitarfélög og húsnæðismálastjórn hafi sem bezta aðstöðu til þess að hagnýta þá frjálsu samkeppni á milli þessara byggingarfélaga á sem allra beztan máta fyrir almenning. Ég tók eftir því mér til ánægju, að í því, sem ríkisstj. samdi um í sumar við verkalýðsfélögin, er líka reynt að gera nokkuð ráð fyrir, að reynt sé að hafa sem tæknilega fullkomnastan hátt á smíði þessara íbúða, sem þar er um að ræða, og er það mjög vel farið, og í því stærri stíl sem slíkt er gert, því betra er það. Þá er tekið fram í 4. gr., að leiga af þessum íbúðum megi ekki vera hærri en samsvarar 8% af verði íbúðanna. Ég veit, að þarna er um tiltölulega erfitt ákvæði að ræða, en ákvæði, sem fyrr eða seinna verður að reyna að leggja út í. Það verður að reyna að koma niður leigunni almennt, bæði hér í Reykjavik og annars staðar í landinu. E.t.v. hafa ýmsir hv. þm. fylgzt með því, að um tíma hefur á Norðurlöndum verið í gildi, - að vísu hefur það stundum rýrnað nokkuð og ýmsir gallar á því, - mjög róttæk löggjöf í húsnæðismálum, þar sem svo er fyrir mælt, að menn geti fengið lán til íbúða til allt að 80-90 ára, geti fengið lánaðar um 90% af kostnaðinum við að byggja húsið og skuli borga í vexti af þessum lánum 2% af helmingi lánanna og 4% af hinum helmingnum. Þetta eru lán, sem sósíaldemókratísku stjórnirnar á Norðurlöndum hafa sett í gegn, og þrátt fyrir það, að það hefur oft gengið nokkuð seint að framkvæma þetta, menn hafa orðið stundum að bíða nokkuð lengi, hefur þetta haft þann stóra kost í sambandi við húsaleigulög, sem verið hafa í gildi, mjög ströng húsaleigulög, sem eru í gildi í öllum höfuðborgum Norðurlanda, að það hefur verið hægt að hindra hækkun húsaleigu í þeim mæli, sem hefur orðið hér hjá okkur. Húsaleigan hefur að vísu stigið, eins og eðlilegt er, en ekki farið í aðra eins hæð og er orðið hér hjá okkur. Fyrir það land, sem byggir mikið á útflutningi, er þetta spursmál um húsaleiguna úrslitaatriði fyrir atvinnureksturinn, og land eins og okkar, sem byggir fyrst og fremst á útflutningi sinna afurða, þar með líka á því að verða að taka tillit til þess, hve há húsaleiga sé og hve há vinnulaun séu, fyrir landið almennt er það alveg óhjákvæmilegt að reka slíka pólitík í húsnæðismálum, að húsaleigan geti haldizt sem lægst. Svo framarlega sem húsaleiga hækkar mikið, eins og hér hefur orðið, eða menn verða að borga gífurlega mikið til þess að komast yfir eigið húsnæði, þýðir það óhjákvæmilega, að launþegar í viðkomandi landi hljóta að pressa þannig á til þess að standa undir þessum húsnæðiskostnaði, að laun þeirra hækka því meira sem húsnæðiskostnaðurinn hækkar. Ef þeir, sem þjóðfélaginu stjórna, vilja þess vegna hafa forsjá viðvíkjandi því, hvert verð sé á útflutningsafurðunum, þurfa þeir að stemma á að ósi, þá þurfa þeir m.a. að sjá til þess að reyna að halda húsaleigu það hóflegri, að verkamenn séu ekki vegna hækkunar á henni knúðir til þess að heimta því hærri laun, líka við útflutningsframleiðsluna. Ég vil þess vegna vekja eftirtekt á því, að baráttan fyrir því að halda sæmilegri húsaleigu og þar með náttúrlega líka sæmilegum kjörum, sérstaklega löngum lánum og lágum vöxtum á eigin íbúðarhúsnæði, er um leið nauðsyn fyrir útflutningsframleiðsluna, sem útflutningsframleiðendunum er oft og tíðum ekki nægilega ljós. Ákvæðið um, að leiga megi ekki vera meiri en 8% af verðinu, er þess vegna að vísu mjög róttækt ákvæði, sem kemur til með að hafa ýmsar afleiðingar á ýmsum öðrum sviðum, ef það yrði að lögum. Það þýðir m.a., að ríkisstj., hver sem hún er, hlyti þá að beita sér fyrir því, að lánin til þessara bygginga, sem hún sjálf leggur í, væru mjög ódýr, og ég vil minna á, að lán til íbúðabygginga, meðan Ísland var fátækt land, voru yfirleitt, eins og t.d. var byrjað með verkamannabústaðina, með 2 1/2 % vöxtum. Og það þykir í flestum menningarlöndum, ekki sízt með tilliti til útflutningsframleiðslunnar, alveg nauðsynlegt að reyna að halda lánum til íbúðabygginga á því stigi. Og hér er náttúrlega við það átt, að hvaða ríkisstj. sem er gæti alltaf skyldað t.d. Seðlabankann til þess að lána, ef hún þyrfti á að halda, þær lánsfjárhæðir, sem þyrfti, með slíkum vöxtum, og slíkir vextir hafa lengi vel viðgengizt í okkar lögum, og ef það er stefna einnar ríkisstj. að reyna t.d. að hindra verðbólgu og koma í veg fyrir gengislækkun, er það að ákveða þessa lágu vexti ein frumstæðasta forsendan fyrir því að geta stöðvað verðbólgu og þar af leiðandi síðar meir gengislækkun. Ef vextir af því fé, sem ríkisstj. notar til slíkra bygginga, væru ekki nema 2-3%, mundi, miðað við alllöng lán, hitt geta dugað nokkuð til þess að standa undir viðhaldskostnaði og öðru slíku, a.m.k. til að byrja með. Ef hugsanlegt væri með skynsamlegum aðferðum við byggingar og tiltölulega lágum vöxtum að gera þessar byggingar ódýrari en nú gerist yfirleitt, jafnvel 20-30% ódýrari, ætti eftir þessari 5. gr. jafnvel að vera hægt að hafa leigu á svona íbúðum allt að því helmingi lægri en nú tíðkast. En eins og menn vita, er þetta núna jafnvel 6-7 þús. kr. á mánuði oft og tíðum fyrir slíkar íbúðir. Þó skal ég taka það fram einmitt hvað snertir Reykjavík, að það eru margir mjög heiðarlegir húseigendur, sem leigja á mjög lágu verði og halda þá máske sömu leigjendunum áratugi í sínum húsum. En raunverulega eru slíkir húseigendur bókstaflega, miðað við þá frjálsu verðmyndun, að gefa af því fé, sem þeir ósköp vel gætu fengið. En það eru menn, sem bókstaflega kunna ekki við það að notfæra sér þennan okurmarkað, sem skorturinn á leiguhúsnæði hefur skapað. Í 6. gr. er fyrir utan heimildina til ríkisstj. um að taka allt að 200 millj. kr. lán vegna þessara byggingarframkvæmda ríkisstj. heimilað að semja við sérstaka sjóði um að leggja fram fé til slíkra bygginga með þeim kjörum, að þeir eigi slíkt húsnæði sem samsvarar þeirra framlagi og fái af því þær vaxtatekjur, sem ríkið hefur ætlað sjálfu sér. Ríkið annast hins vegar alla stjórn á þessu. Við settum þessa hugmynd inn í, flm., til þess að t.d. stórir sjóðir, og við vitum, að það eru margir stórir sjóðir, almannasjóðir, sem hafa legið nú um áratugi í bönkunum hérna og sífellt verið að rýrna að gildi, - við vildum gefa þessum sjóðum kost á að leggja fram fé til að byggja á þennan máta. Við vitum, hvernig það hefur verið undanfarna áratugi, sérstaklega hér í Reykjavík og víðar. Sá raunverulegi sparisjóður, sem menn hafa lagt í, eru íbúðabyggingar. Sá maður, sem hefur ætlað að varðveita sitt fé gegn því að láta það verða möl og ryði að bráð svo að segja, ef má nota slíka líkingu í slíku sambandi, hefur lagt sitt fé í íbúðabyggingar í staðinn fyrir að leggja það inn í sparisjóð. Íbúðabyggingarnar og það, hve mikill áhugi hefur verið fyrir þeim, hefur meðfram stafað af því, að þetta hefur verið eini raunverulegi sparisjóðurinn undanfarna áratugi, því að þeir, sem lagt hafa í sparisjóði, hafa auðvitað tapað á því, eins og vitanlegt er. Þessir sjóðir hins vegar hafa venjulega verið látnir liggja þarna. Fæstir slíkra sjóða hafa haft nokkuð með það að gera að stunda íbúðabyggingar eða annað slíkt. Við vildum þess vegna með þessari 6. gr. gefa slíkum sjóðum tækifæri til þess að lána ríkisstj. svo og svo mikið og að 10 árum liðnum mættu þessir sjóðir síðan selja þessar íbúðir, sem þeir hefðu átt allan þennan tíma. Þannig hefðu þá, ef verðbólgan skyldi halda áfram, þessir sjóðir haldizt í sínu upprunalega gildi. Og ég geng út frá, að ýmsir stjórnendur slíkra almannasjóða mundu nota sér slíkt tækifæri. Slíkt er miklu hagnýtara fyrir þá en fá t.d. 8-9% vexti af sínum lánum. Það hins vegar að leyfa jafnvel að selja þessar íbúðir eftir 10 ár gerðum við með það fyrir augum, að eftir 10 ár færu þessar íbúðir meira að þarfnast viðhalds. Þeir, sem í þessum íbúðum hefðu búið, mundu kannske oft og tíðum sjálfir þá vera í allt annarri aðstöðu til þess að geta keypt þær og geta þá máske fengið á þeim hagkvæmari kjör en þau, sem þeim stæðu til boða, þegar þeir væru að byggja íbúðir fyrir sjálfa sig. Við vitum, að það er margt annað fólk, sem á slíkum íbúðum þarf að halda. Það er vitað, að t.d. ung hjón verða, ef þau eiga ekki beinlínis einhverja auðkýfinga að hér í Reykjavík, sem gefa þeim 5-6 herbergja íbúð á brúðkaupsdaginn með bílinn standandi fyrir utan og uppmublerað allt saman, þá verða ung hjón venjulega að byrja með því að búa heima hjá foreldrum annars hvors þeirra. Og það er vitanlegt, að oft og tíðum er það svo, að það er eitthvað farið að flytja inn í íbúðir, löngu áður en slíkar íbúðir eru íbúðarhæfar, og það jafnvel með ung börn, þannig að beinlínis hætta stafar af. Það þurfa að vera til íbúðir, þar sem ung hjón geta flutt inn án þess að þurfa fyrst að vera að hugsa um það að vera að byggja búsnæði yfir sig. Ef þau geta flutt inn og búið þar sín 5-10 ár og á meðan athugað um að fara að búa sig undir það að koma eigin þaki yfir höfuðið, eru aðstæðurnar fyrir það allt öðruvísi. Alveg sama gildir um margt af gamla fólkinu, fólki, sem gjarnan vill kannske, þegar það fer að eldast, selja íbúðir, sem hafa verið mátulegar, meðan börnin voru að komast upp, en vill gjarnan flytjast í minni íbúð, þegar það eldist. Það er alveg óhugsandi að ætla að leysa íbúðarþörf manna með því, að menn byggi aðeins eigin íbúðir, því að þær eru venjulega hugsaðar út frá því eins og fjölskylda er, þegar hún er hvað stærst. Þess vegna er enginn efi á því, að svona íbúðir mundu bæta úr ákaflega brýnni þörf og hjálpa mönnum mikið líka við að geta á sæmilegan hátt komizt yfir það að reyna að byggja siðar meir sjálfir. Og ég held, að hvað snertir þetta í 6. gr. með sjóðina, að það yrði mjög vel þegið af mörgum forráðamönnum slíkra sjóða að hafa slík tækifæri. Hins vegar t.d. fyrir ríkið eða þjóðina yrði það venjulega praktískt eftir 10 ár að geta máske losað sig við svona íbúðir og látið þá, sem í þeim búa og vilja eignast þær, taka við þeim, en halda svo aftur áfram því að byggja nýjar íbúðir annars staðar. Ég vil taka það fram hins vegar, um leið og við leggjum þetta frv. fram, að það er síður en svo, að Alþ. hugsi þetta sem einhverja almenna lausn á húsnæðisvandamálunum. Þetta er aðeins um þetta tiltölulega litla svið, hvað snertir að koma upp leiguhúsnæði af því að þar er orðið hreint neyðarástand. Ég veit um fólk, sem bókstaflega á hvergi þak yfir höfuðið, þegar það er hrakið út úr því leiguhúsnæði, sem það er kannske búið að búa í um áratugi, og sér eiginlega ekkert annað en það verði að reyna að flýja eitthvað í burtu úr bænum svo og missa alla þá atvinnu, sem það hefur haft hér og stundað kannske um áratugi, vegna þess að það kemst hvergi nokkurs staðar inn. Þannig er ástandið í dag, og úr þessu þarf að reyna að bæta. Viðvíkjandi aftur á móti þeirri varanlegu framtíðarlausn á húsnæðisvandamálunum er slíkt ekki gert nema með félagslegu framtaki almennings og þeim stuðningi frá ríkisstj., sem frekast er hægt að veita. Álít ég, að það þurfi að stefna að því, að það verði eitthvað í þeim stíl, sem víða hefur verið stefnt að með löggjöf á Norðurlöndum, að það séu 80-90% af byggingarkostnaðinum, sem fást að láni, lánin séu til 60-80-90 ára og vextir séu 2-4%. En það er náttúrlega gefið mál, að þar koma víxláhrifin til greina, að slík kjör treystir ekkert þjóðfélag sér til þess að setja, nema það fastsetji sér það að ráða við verðbólguna um leið. En um leið er líka slík ákvörðun um lánveitingar til húsnæðis eitt allra öflugasta ráðið gegn verðbólgunni, því að þetta eru hlutir, sem hafa víxláhrif hvorir á annan og þar verða menn einhvern tíma að þora að stinga við fótum og segja: Nú skal verðbólgan verða stöðvuð. - Og þegar ég segi það, á ég náttúrlega ekki við, að öll verðbólga sé stöðvuð gersamlega. Verðbólga, sem er frá 2-5% á ári, er ekki hættuleg neinu þjóðfélagi. Það er það, sem almennt hefur viðgengizt f gegnum aldirnar. En verðbólga hins vegar, sem er orðin 10-20% á ári, eins og hún befur verið hjá okkur, er bölvaldur í þjóðfélaginu. En ætli menn að stöðva slíkt, þarf þarna samræmdar aðgerðir, samræmd átök frá hálfu bæði þeirra almennu samtaka með þjóðinni og af hálfu ríkisstj. og bæjarfélaga, og það er mál, sem ég ætla ekki út í hér. Ég vildi vonast til þess, að þetta frv., þegar það í þriðja sinn er flutt, mætti finna náð fyrir augum þeirrar n., sem ég legg til, að það fari til, heilbr: og félmn., sem mun nú líka fá þau mál, sem koma frá hv. Ed., frv. ríkisstj. Það væri ákaflega æskilegt, að það væri hægt að skapa samstarf um það í þinginu, að við tækjum þessi stóru mál svo rækilegum tökum, bindumst svo að segja fóstbræðralagi um það að reyna einmitt að byrja á þessu sviði viðureignina við dýrtíðina. Það er engum efa bundið, að mesta kjarabót, sem hægt er að skapa nú fyrir launþega, ekki aðeins í Reykjavík, heldur um allt land, er að koma þessum húsnæðismálum í lag, hvort heldur það er leiga eða greiðsla af eigin íbúð. Á meðan greiðsla af eigin íbúð eða leigur fara upp í að vera þriðjungur, ég tala nú ekki um stundum kannske helmingur af tekjum eins manns, heldur sú þensla áfram, að t.d. verkalýðssamtökin hljóta alltaf að krefjast hærri og hærri launa. Það er þarna, sem þarf að gripa inn í. Þetta er langstærsti útgjaldaliðurinn hjá þorranum af öllum fjölskyldum, sérstaklega þó hjá þeim ungu. Ég veit, að það er ákaflega misskipt hjá launþegunum í þessum efnum. Það eru ýmsir, sem búa kannske í gömlu, skuldlausu húsnæði, og fyrir þá er þetta náttúrlega allt annað. En fyrir þá, sem nú eru að flytjast inn í nýtt húsnæði, þá ungu, sem eru að skapa sér heimili, er þetta húsnæðismál langþýðingarmesta málið hvað snertir að reyna að ráða við dýrtíðina og um leið fyrir þjóðfélagið að reyna að komast út úr þeirri úlfakreppu, sem verðbólguvandamálið skapar. Ég vil þess vegna leyfa mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði þessu máli vísað til hv. heilbr.-og félmn., og vil vona, að n. athugi þessi mál mjög alvarlega. Það er vissulega ánægjulegra, ef við gætum hérna á þinginu komið okkur saman um að afgreiða svona mál á þingræðislegan máta, heldur en það þurfi að verða svo hvað eftir annað nú, að ríkisstj. og verkamannasamtök, hver svo sem ríkisstj. er, á hverjum tíma verði að semja einmitt um þessi mál, sem er í okkar verkahring að afgreiða. Og af hverju virðist t.d. núv. hæstv. ríkisstj. semja við verkamannasamtökin þannig? Vegna þess að við hér á þinginu vanrækjum okkar starf. Vegna þess að við afgreiðum ekki þessi mál hér frá þinginu, sem eru svo lífsnauðsynleg, að það kemur á daginn, að það er meira að segja ekki hægt að leysa vinnudeilur án þess að sýna einhvern lit á því að afgreiða þessi mál. Ég vil þess vegna eindregið vona, að við getum náð einhverju samstarfi um það hér á Alþ. að stíga í vetur stórt skref í því að leysa þessi stóru vandamál.



Herra forseti. Það var margt skynsamlegt, sem hv. aðalflm. þessa frv. sagði um það, og ég get lýst ánægju minni yfir ýmsum hans orðum og yfirlýsingum, m.a. því, að hann skyldi fagna því samkomulagi, sem varð á milli verkalýðsfélaganna í sumar, Dagsbrúnar og ríkisstj., um þessi mál. Þetta er því athyglisverðara, að hv. þm. skuli nú fagna þessu samkomulagi, þar sem málgagn Sósfl. var mjög andvigt því, að slík mál skyldu dregin inn í samningana í sumar. En ég skil það svo, að hv. þm. hafi talað sem málsvari Alþb., sem hann og gerði, en ekki þess þrönga hóps, sem stendur að Þjóðviljanum og lagðist mjög eindregið á móti því, að þessum málum væri blandað saman við kaupdeilur. Það er auðvitað rétt, að ef Alþ. afgreiddi sum mál, þyrfti ekki að blanda þeim saman við kaupdeilur. En hitt er einnig eðlilegt og hefur ætíð tíðkazt, að í sambandi við kaupdeilur væru tekin til athugunar ýmis aðkallandi vandamál. Slíkt var engin nýjung í sumar eða í fyrra. Og það er alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að það er mjög náið samband á milli kaupgjaldsmálanna og húsaleigukostnaðar eða húsnæðiskostnaðar og því eðlilegt, að nokkuð sé lítið á hvort tveggja samtímis. Ég taldi það mjög mikilsvert einmitt, að það skyldi takast samkomulag við verkalýðsfélögin - og það mátti skoða Dagsbrún í þessu tilfelli sem þeirra fulltrúa - um þá tilraun, sem ákveðið var í sumar að gera til þess að reyna að lækka byggingarkostnaðinn hér í bæ. Ég er því sammála, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði í umr. hér á Alþ. á dögunum um allt annað mál, að það væri fullkomin ástæða til þess að rannsaka sérstaklega, í hverju liggur hinn mjög mikli byggingarkostnaður eða húsnæðiskostnaður, ekki sízt hér í Reykjavík. Það er vitað, að hann er að kunnugra manna sögn 20–30% hærri hér í bænum en a.m.k. víðs vegar úti um land, og menn hafa eytt tíma í athugun og rannsókn á minna vandamáli en þessu. Ég játa þó, að ég hef minni trú á því, að málið leysist fyrir opinbera rannsókn eða yfirheyrslur, heldur en með því, að margir aðilar leggist á eitt til þess að ryðja brautina fyrir því, að framkvæmdir verði í raun og veru gerðar með hagkvæmum hætti og kostnaðarverði. Nú er það að vísu svo, að þó að ríkið ráðist í framkvæmdir í þessu efni með atbeina Reykjavíkurbæjar og borgi ekki annað en kostnaðarverð, eru því miður engan veginn neinar líkur, hvað þá vissa fyrir því, að það verði til þess að lækka byggingarkostnaðinn. Við vitum af margfaldri, sárri reynslu, að byggingar eru sízt ódýrari hjá ríkinu heldur en hjá einstaklingum, þvert á móti oft dýrari. Þess vegna er það eitt út af fyrir sig, að ríkið með aðstoð bæjarfélags ráðist i opinberar byggingar, engin lausn. En hins vegar, ef verkalýðsfélögin fást til fullkomins samstarfs við hina opinberu aðila, fulltrúa almannavaldsins, um að gera hér alvarlega tilraun til þess að ryðja úr vegi þeim orsökum, sem gera byggingarkostnað meiri hér í Reykjavík en annars staðar, er það svo merk tilraun, að það er sjálfsagt að gera hana. Ég þori ekki að fullyrða fyrir fram, hvort hún ber æskilegan árangur, en hér er svo mikið í húfi, að mér finnst sjálfsagt og fannst sjálfsagt að taka því tilboði, sem lá fyrir af hálfu verkalýðsfélaganna um samstarf í þessum efnum. Við skulum játa það fyrir fram, að til þess að þetta takist, er ekki einungis að berjast við einhverja svokallaða braskara eða okrara, heldur einnig við samtök þeirra manna, sem hafa starfað að húsbyggingum undanfarið og hafa með ærlegum hætti haft af því sitt uppihald. Menn verða að þora að horfast í augu við, að það er óeðlilegt, að þessir menn skuli hér í Reykjavík búa þannig um, að húsnæðiskostnaðurinn verði mun meiri í höfuðstaðnum en a.m.k. víðast hvar úti um land. Lausn á málinu fæst ekki með því að skamma einhverja óákveðna okrara, braskara og aðra slíka, sem menn velja ill nöfn, meðan þeir nefna enga ákveðna aðila, heldur þarf þarna að skera f gegnum alla framkvæmd í heild og hafa til þess kjark. Það verður ekki gert nema með svo víðtæku samstarfi sem efnt var til með þessari samningsgerð í vor. Ég vil lýsa eindregnum hug ríkisstj. til þess að standa að þeirri framkvæmd og treysti því, að verkalýðsfélögin láti ekki heldur á sínum atbeina standa. Hvort svo menn vilja samtímis efna til slíkrar rannsóknar, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. hér nefndi, er annað mál, sem einnig gæti komið til greina, en ég játa, að ég hef minni trú á því heldur en ef slík tilraun fæst gerð í samhug og af fullri alvöru, eins og um var samið í sumar. En þarna eru auðvitað ýmis vandkvæði á, og það er hægara um þetta að tala heldur en að framkvæma. Og ég er engan veginn viss um, að það sé hagkvæmt, samtímis því sem sú tilraun verður gerð með þeim hætti, sem þá var um samið, þá verði einnig ráðizt í þvílíka framkvæmd, sem þetta frv. ætlast til að gerð verði af hálfu ríkisstj. Nú erum við hv. 3. þm. Reykv. fyllilega sammála um, að æskilegt sé, að ætíð sé eitthvað töluvert til af leiguhúsnæði. Ég hef lengi - áratugum saman - haldið því fram, að það tjáði ekki eitt, þótt það væri mjög æskilegt, að ýta undir, að sem allra flestir gætu orðið eigendur að eigin íbúðum, og í því hefur orðið stórkostleg umbót til hins betra einmitt á þessum síðustu áratugum, þá er það eitt ekki lausn þessa vanda. Það verða ætið svo og svo margir af mismunandi ástæðum, sem ekki hafa tök á því að eiga eigin íbúðir og í raun og veru er ekki hyggilegt að ætlast til þess að eigi eigin íbúðir. Hvernig menn vilja ráða fram úr þeim vanda, er til íhugunar. Ég tel sannast að segja mjög vafasamt, að æskilegasta leiðin til þess sé, að ríkið eigi þvílíkar íbúðir. Ég tel hitt miklu frekar koma til álita, að ýmsir sjóðir ættu slíkar íbúðir, eins og hv. 3. þm. Reykv. nefndi, að sveitarfélög ættu nokkuð af slíkum íbúðum og einstaklingum, sem til þess vilja verja sínu fé, sé gert mögulegt að eiga þvílík íbúðarhús til leigu. Á sínum tíma átti ég nokkurn þátt í því og varð fyrir hörðum árásum og tilraunum til þess að gera mig tortryggilegan af því, að einstaklingi var gert mögulegt að byggja þvílík íbúðarhús hér í bænum á hagkvæman hátt og til þess að leigja út með skaplegum hætti. Ég er sannfærður um, að það er mjög miður farið, að fleiri hafa ekki fetað í þau fótspor, og ég get ekki skilið hv. 3. þm. Reykv. betur í því, sem hann sagði, heldur en hann teldi það mein og til hins lakara, að sú þjóðfélagsþróun hefur orðið nú hin síðustu ár, að menn verja yfirleitt ekki fé sínu til þess að byggja hús til að leigja út. Það er einn þátturinn í því, hversu íbúðarhúsnæðið nú er í mörgum tilfellum óhæfilega dýrt, að það er yfirleitt ekki stundað sem atvinnugrein eða sem eðlileg fjárfesting að verja fé í þessu skyni, heldur gera menn það meira af tilviljun vegna þess að þeir ráða yfir íbúðum um stundarsakir, lítilli íbúð í sambandi við stærri íbúð, sem þeir búa í sjálfir, eða stærri íbúð í sambandi við aðra íbúð minni, sem þeir búa í sjálfir, eða hvernig sem á stendur í hverju tilfelli. En það er einmitt mjög athyglisverð sú þjóðfélagsþróun, sem hv. 3. þm. Reykv. gat um, að nú leggja menn ekki fé sitt í húsbyggingar í þessu skyni. Ég get ekki skilið þetta frv. á annan veg, þar sem talað er um neyðarástand, er skapazt hafi eða sé yfirvofandi, en þar sé viðurkennt, að þetta sé einmitt afleiðing þess, að einstaklingsframtakið hafi ekki fengið að njóta sín i þessum efnum sem skyldi. Og einmitt þess vegna hygg ég, að það sé varhugavert í þessu frv. að ætlast til þess, að ríkið eða þeir sjóðir, sem hér eru einnig ráðgerðir, leigi þessar íbúðir út mun lægra verði en hægt er að búast við að einstaklingar geri, eða fái lægri prósentu af sínum kostnaði. Ég hef sem sagt, eins og ég sagði áðan, ekki trú á því, að til frambúðar reynist það ódýrara fyrir ríkið að byggja heldur en fyrir einstaklinga. Það haggar ekki því, eins og ég sagði, að þá tilraun á að gera í þessu skyni, sem um var samið í vor. En öll almenn reynsla segir, að til langframa verði byggingar dýrari hjá ríkinu heldur en hjá einstaklingum. Þess vegna er miklu frekar íhugunarvert, með hverjum hætti er hægt að fá nógu ódýrt fjármagn til þess að lána út til þeirra aðila, hverjir sem þeir eru, hvort sem það eru sjóðir, sveitarfélög eða einstaklingar, sem vilja koma upp húsum til leigu til þess að bæta úr þeirri almannaþörf, sem hv. 3. þm. Reykv. hér réttilega gerði grein fyrir. Hv. þm. benti einnig á, að það er erfitt að fá nægilega ódýrt og mikið fjármagn í þessu skyni til langs tíma, nema við verðbólguna verði ráðið. Þetta eru mál, sem eru náskyld hvort öðru. Hins vegar var það einnig mjög íhugunarvert og athyglisvert, sem hv. þm. sagði, að þegar hann ætti við stöðvun verðbólgunnar, væri það ekki alger stöðvun hennar, heldur að hún ætti að halda áfram að vissu marki. Hv. þm. hefur haft hreinskilni til þess að tala eitthvað svipað áður, og það er virðingarvert, að menn segi sem er, að það er almenn skoðun hér, að þó að allir tali um stöðvun verðbólgu, eru margir, sem telja verðbólgu að vissu marki ekki einugis æskilega, heldur sé hún nauðsynleg. Svo kemur að því, að hver og einn vill setja mörkin þar, sem hans eigin hagsmunir eða kredda segir til um. Ég er ósköp hræddur um, að það mark, sem hv. þm. setti, mundi þykja býsna hátt í ýmsum öðrum löndum, þó að ég samkv. reynslu okkar a.m.k. síðustu 2-3 áratugi verði að játa, að það væri mikil framför, ef við gætum þó fengið þann stöðugleika, sem í því marki felst. Það er vinningur, ef menn fást til að ræða um þessi mál með rökum, en ekki fullyrðingum eða sleggjudómum og ásökunum á alla bóga, eins og allt of mikið af þessum umr. fer í og mátt hefur heyra hér í þinginu undanfarna daga og vikur. En þá skulum við líka játa, að þó að þetta sé vandamál, er þetta ekki neitt nýtt vandamál, hvernig eigi að sjá fyrir húsnæðisþörf manna, án þess að kostnaðurinn verði óhæfilegur miðað við tekjur manna. Ég tel, að þrátt fyrir alla þá galla, sem við teljum að á okkar málum hafi verið undanfarna áratugi, er það auðvitað víst, að miklu fleiri menn eiga nú hlutfallslega sitt eigið húsnæði heldur en þeir áttu áður. Það kom einnig fram í því, sem hv. þm. sagði. Og við, sem teljum það kost, megum þá ekki heldur telja, að það ástand, sem til þessa hefur leitt, sé einungis illt. Þarna er um verulega þjóðfélagsframför að ræða, og það er þá að reyna að gera sér grein fyrir, af hverju þetta hefur tekizt. Á æskudögum mínum og hv. 3. þm. Reykv. datt a.m.k. fáum menntamönnum í hug, að þeir gætu eignazt eigin íbúð á sínum fyrstu búskaparárum. Mönnum kom ekki til hugar annað en þeir yrðu að bíða áratug eða jafnvel áratugi, þangað til þeir kæmust inn í sitt eigið húsnæði, ef þeir áttu að lifa af þeim launum, sem þá voru mönnum ætluð, og höfðu ekki einhverjar alveg óvenjulegar tekjur. Nú er sá munur, að allur þorri manna ætlast til þess, ef ekki að geta komizt inn í eigin íbúð, strax og þeir ganga í hjónaband, þá á allra fyrstu búskaparárum. Þetta er ein af afleiðingum hinnar mjög auknu velsældar, hinna gerbreyttu efnahagskringumstæðna í landinu, sem orðið hafa á dögum þessarar kynslóðar. En það er einnig fullkominn misskilningur, sem hv. þm. hélt fram, að nú þyrftu menn jafnvel með þessari okurleigu í verstu tilfellum að borga hlutfallslega meira af sínum tekjum í húsaleigu heldur en þeir þurftu t.d. á árunum 1932, - ég vil segja, fram undir stríð. Ég get vitnað til minnar eigin reynslu. Ég hygg, að það hafi verið nær helmingur af mínum embættislaunum, sem ég þurfti að greiða í húsaleigu fyrir mjög hóflega íbúð, fyrst þegar ég gifti mig. Og það var ekki neitt einstakt með mig þá. Tekjur manna voru þá yfirleitt, þ.á.m. embættislaun a.m.k. hjá embættismönnum svo þröng, að menn eiga mjög erfitt að gera sér grein fyrir, hvað mönnum var þá ætlað að komast af með. Þá var sá meginmunur hjá þeim, sem voru í föstum störfum, höfðu embætti og gátu margir aflað sér einhverra auknatekna með. Þó að þessar tölur væru allar lágar, þá fengu þeir þetta greitt. Hjá verkafólkinu kom þetta aftur á móti þannig út, að þó að þess árstekjur gætu verið 4-5 þús. kr. á ári, ef það hafði fulla vinnu allt árið, var það vinnulaust helminginn af árinu og hafði ekki tekjur þess vegna nema sem svaraði helmingi af því, sem tímakaupið gaf fyrir venjulegan fullan vinnutíma. Af þessu urðu menn með einhverjum hætti að borga hin föstu gjöld, m.a. húsaleigugjöld, til þess að geta lifað. Reynslan var líka sú, að ég man það, að Jón heitinn Þorláksson sagði: „Ef verkamaður á yfir svo og svo mörg börn,“ - ég skal ekki hafa þá tölu hér eftir nú, - „þá er sú almenna reynsla, að hann verður að koma og þiggja sveitarstyrk, annars getur hann ekki lifað.“ Þetta var það ástand, sem menn áttu við að búa áður, meðan menn höfðu ekki við þennan verðbólguvanda að etja, sem nú herjar okkur. Ég geri ekki lítið úr þeim vanda, og ég minni á það út af þeim ummælum, sem voru höfð hér í gær af hv. 11. þm. Reykv., að því er ég hygg, að við viðurkenndum ekki þann vanda, sem verðbólgan væri, og vildum dylja hann, að í útvarpsviðtali sem ég átti á dögunum við blaðamenn, var ég spurður um það, hver væri mesti vandi stjórnarinnar. Þá svaraði ég hiklaust og umhugsunarlaust, að það væri verðbólgan. Ég játa, að það er vandi, sem okkur hefur ekki tekizt að leysa. Ég tók hér til máls vegna þess, að hv. 3. þm. Reykv. talaði um þetta mál með ólíkt skynsamlegri hætti og á þann veg, að umræðu er vert. heldur en það karp, sem sumir hafa haft í frammi hér síðustu dagana.



Herra forseti. Ég tel, að það frv., sem hér liggur fyrir, sé mjög athyglisvert, því að þótt það sé hin æskilega stefna í þessum málum og sjálfsagt sé að vinna fyrst og fremst að því, að sem allra flestir geti átt sitt eigið húsnæði, eru alltaf einhverjir, sem ekki hafa aðstöðu til þess, og þá verður það ekki leyst með öðrum hætti en þeim, að þeir eigi kost á leiguhúsnæði fyrir hófsamlega leigu. Og ég tel vafasamt, að það verði á annan hátt betur leyst heldur en þann, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Að sjálfsögðu kemur það til athugunar í þeirri n., sem þetta mál fær til meðferðar, hvort aðrar leiðir geti einnig komið til greina í þessum efnum, en ég hygg, að allir hljóti að vera sammála um það, að þörf sé á að athuga þetta mál betur og sinna því meira en gert hefur verið að undanförnu. Og það finnst mér rétt að láta koma fram, að þó að á s.l. vori hafi náðst nokkurt samkomulag milli ríkisstj. og verkalýðssamtakanna um byggingu á vissum fjölda íbúða hér í bænum, er það mark, sem þar er sett, hvergi nærri fullnægjandi og þarf að vinna að enn meiri og betri lausn þeirra mála heldur en þar er gert, ef vel á að vera. Ég vil hins vegar nota þetta tækifæri, af því að hæstv. forsrh. talaði hér á undan mér, að láta f ljós ánægju mína yfir þeirri stefnubreytingu, sem hefur orðið hjá honum í þessu máli og í sambandi við þessa samninga við verkalýðsfélögin. Sú var tíðin, sem hæstv. ráðh. og hans flokksmenn fordæmdu það mjög ákveðið, að nokkuð væri talað við verkalýðssamtökin af hálfu stjórnarvaldanna, ekki aðeins um þessi mál, heldur launamálin almennt, og ríkisvaldið ætti að láta þessi mál með öllu afskiptalaus. Ég tel það mjög vel farið, að hæstv. ráðh. hefur nú hörfað frá þessari stefnu og tekið upp þá vinnuaðferð að ræða við launþegasamtökin. Og það mætti gjarnan vera á fleiri sviðum, sem slík samvinna væri viðhöfð. En óneitanlega hefði hitt þó verið skemmtilegra, að ríkisstj. hefði gert það, sem hún féllst á í samkomulagi við verkalýðsfélögin á s.l. vori varðandi húsnæðismálin. Ólíkt hefði það nú verið skemmtilegra, að hún hefði haft frumkvæði um þetta algerlega ótilneydd og það hefði ekki þurft að beita verkfallshótunum til þess að fá hana til að fallast á þetta. Að sjálfsögðu hefði það verið miklu skemmtilegra, þó að ekki beri hins vegar að vanþakka það, að hún féllst á þetta að lokum. Mér virtist það koma fram hjá hæstv. ráðh., að hann væri nokkuð ánægður með það ástand, sem væri nú ríkjandi í húsnæðismálunum hér í bænum a.m.k. kom það mjög greinilega fram hjá honum, að hann taldi það alls ekki verra en það hefði verið á kreppuárunum fyrir stríðið. En ég verð nú að segja það í þessu sambandi, að ég álit, að það sé ekki takmark til að keppa að, ástandið, sem var á hinum erfiðustu fjárhagsárum, sem þessi þjóð hefur búið við, nú, þegar þjóðin býr við meira góðæri en nokkru sinni fyrr. Ég held, að við eigum að setja okkur það mark, og tel ég það alveg sjálfsagt nú, þegar velgengni er jafnmikil og raun ber vitni um, bæði hvað snertir aflabrögð og útflutningsverð, að við ættum að geta haft stórum skárra ástand, bæði á þessum sviðum og öðrum, heldur en þegar þjóðin bjó við hina mestu örðugleika í þessum efnum, þegar hún bjó við aflaleysi, þegar hún bjó við það, að verðlag stórféll á útflutningsvörunum og þegar margir af okkar beztu mörkuðum lokuðust. Ég tel það ekki neitt þakkarvert, að við eigum að stefna hærra en það að hafa ástand í húsnæðismálum og öðrum málum betra nú en var á þessum hinum mestu örðugleikatímum. Og þó að það hafi kannske verið svo einhvern tíma áður fyrr, að embættismenn hafi orðið að borga upp undir helminginn af sínum launum í búsaleigu, finnst mér síður en svo, að það sé ástand, sem nú eigi að vera til fyrirmyndar og við eigum að miða við. Að sjálfsögðu á að stefna að því, að húsaleiga og húsnæðiskostnaður geti orðið miklu lægri en þetta, stefna að því, að hann geti orðið sá sami og hann er í öðrum löndum, nágrannalöndum okkar, þar sem hann er í mörgum tilfellum ekki nema lítið brot af því, sem hann er hér nú. Mér finnst líka rétt að minnast örlítið á eitt atriði, sem kom fram í ræðu hæstv. ráðh. Hann var að tala um það, sem sennilega er alveg rétt, að byggingarkostnaður sé miklu meiri hér í borg heldur en annars staðar á landinu. Hann nefndi í því sambandi þá tölu, að byggingarkostnaður væri kannske allt að því 20-30% hærri hér en víða annars staðar á landinu, og hann taldi, að það væri rétt að láta rannsaka, í hverju þetta lægi. Ég er honum sammála um það. En það er alveg víst, að ein meginástæðan til þess, hvað byggingarkostnaður er miklu hærri hér en annars staðar á landinu, er sú, að þenslan á vinnumarkaðinum er miklu meiri hér en á flestum öðrum stöðum á landinu, eftirspurnin eftir vinnuafli miklu meiri, yfirboðin þar af leiðandi miklu meiri, og þess vegna verður byggingarkostnaðurinn hærri en hann er víða annars staðar, og ástæðan til þess, að þannig er ástatt, er að sjálfsögðu sú, að af hálfu stjórnarvaldanna er ekki hirt um það að hafa nægilegt taumhald á fjárfestingunni. Ein helzta leiðin til þess, að byggingarkostnaður hér verði a.m.k. nokkru lægri en hann er nú, er að hafa betra taumhald á fjárfestingunni heldur en nú á sér stað, og þess vegna er hæstv. ríkisstj. að verulegu leyti völd að því, að byggingarkostnaður hér og víða annars staðar er hærri en hann þyrfti að vera, ef sæmileg stjórn væri höfð á þessum málum. Þau atriði, sem ég hef nú nefnt, fannst mér rétt að láta koma hér fram, fyrst hæstv. ráðh. var á undan mér. En aðaltilgangur minn með því að koma hingað var að sjálfsögðu sá, að ég tel, að það frv., sem hér liggur fyrir, sé athyglisvert og það eigi að athuga, hvernig hægt sé að leysa vandamál þeirra mörgu einstaklinga og heimila, sem ekki eru fær um það sjálf, a.m.k. eins og sakir standa, að eignast eigið húsnæði. Það verði að leita að þeim ráðum að tryggja þeim sem ódýrast leiguhúsnæði, og það frv., sem hér liggur fyrir, ræðir a.m.k. um eina leiðina að því marki. Ég vil þess vegna segja það að lokum, að ég vænti þess, að þetta mál fái vandlega athugun í þeirri n., sem það fer til, og árétta það einnig, að þó að nokkuð hafi áunnizt í sambandi við samninga verkalýðsfélaganna og ríkisstj. á s.l. vori í þessum efnum, er það hvergi nærri fullnægjandi, og því þarf að gera meira en þar er gert. Ég vil t.d. benda á það, að í þeim samningum er það húsnæði, sem þar um ræðir, eingöngu bundið við láglaunafólk f verkalýðsfélögunum. Það eru að sjálfsögðu margir láglaunamenn, sem ekki tilheyra neinu verkalýðsfélagi, og það þarf ekki síður að vinna að því, að þeir fái einhverja úrlausn, heldur en hinir, sem eru í verkalýðsfélögunum.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir góðar undirtektir undir þetta mál. Sumt af því, sem hann sagði, eru smáatriði. Ég vil hugga forsrh. með því, að ég tala ekki síður fyrir hönd Sósfl. en Alþb., ef hann skyldi halda, að það væri einhver efi um það, hvernig við litum á það, hvernig vinnudeilurnar voru útkljáðar, og Sósfl. var ekki síður ánægður með það en Alþb. í heild. Hitt er náttúrlega allt annað mál, að meðan vinnudeilurnar standa yfir, berst eðlilega okkar málgagn alveg eins og hægt er fyrir því að pressa allt fram, sem mögulegt er. Það þekkir annar eins samningamaður og hæstv. forsrh. sjálfur, að meðan samningar standa yfir, er gagnrýnt fyrst og fremst og haldið uppi baráttuandanum, þangað til þess þarf ekki með. Hins vegar er ákaflega tvieggjað að taka almenn löggjafarmál til að útkljá í vinnudeilum, og það þykist ég alveg vita, að hæstv. forsrh. sé mér sammála um. Það er svo tvíeggjað, að þótt við höfum nú meira en 20 ár gert þetta, vitum við báðir ósköp vel, að þetta eru raunverulega næstum því lögbrot, því að í vinnulöggjöfinni er mjög ákveðið tekið fram, að það megi ekki nota verkföll til þess að knýja ríkisstj. til þess að hætta við að gera það, sem hún hafi ætlað að gera, eða til þess að gera það, sem hún hafi ekki ætlað sér að gera. Og þegar við þess vegna setjum þetta í gegn, huggum við okkur báðir alltaf við það, að hæstv. ríkisstj. hafi frá upphafi ætlað sér að setja brbl. um þetta, þó að það hafi viljað svona til, að þetta hafi orðið á sama tíma sem verkföll voru auglýst. M.ö.o.: það er alveg eðlilegt af hálfu verkalýðshreyfingarinnar að líta svo á, að náttúrlega er Alþ. til þess að setja lög, og fulltrúar verkalýðsins á Alþ., í hvaða flokki sem þeir telja sig, eiga að reyna að vinna að því, að í löggjöf Alþ. sé komið fram þeim málum, sem verkalýðurinn hefur alveg sérstakan áhuga fyrir. Það er ekki ætlazt til þess í raun og veru og ekki heldur af vinnulöggjöfinni, að það sé verið að setja þau almennu umbótamál fyrir þjóðfélagið almennt í gegn. Hins vegar skal ég allra manna sízt hafa á móti, að verkalýðshreyfingin sé notuð til slíks. Það er okkur báðum áreiðanlega ljóst, hvaða gallar eru á því. Við vitum, að verkalýðshreyfingin hefur verið líka notuð til þess úti um heim að tryggja t.d. almennan kosningarrétt, og það hafa verið háð allsherjarverkföll, eins og í Belgíu, til þess að knýja fram almennan kosningarrétt og annað slíkt. Og hvers konar mannréttindum hefur þannig verið barizt fyrir. Við þekkjum, hvernig þetta hefur verið heima hjá okkur. 1942 flytjum við þm. Sósfl. frv. um orlof, og í samningunum, sem gerðir eru þá í skæruhernaðinum svokallaða, er m.a. samið um það milli atvinnurekenda og verkamanna, að það frv. skuli skoðast sem lög, og síðan er það samþykkt sem lög í þinginu þá, í ágúst. Sama er með atvinnuleysistryggingarnar. Við vorum búnir að flytja þetta í 12 ár hér 1955, þegar 6 vikna verkfallið stóð, og þá er samið um það að lokum, að meginið úr því frv. skuli verða lög. Sama var um lífeyrissjóð sjómanna, sem við höfum líka flutt hér frv. um nokkrum sinnum. Þetta er náttúrlega út af fyrir sig, en þegar maður fær það ekki í gegn öðruvísi, gerði maður sig ánægðan með að fá það í gegn svona. Við ætlumst hins vegar til þess, að þeir fulltrúar, sem verkalýðurinn á á Alþ., reyni fyrst og fremst með samningum á Alþ. og sinni baráttu þar að koma þessum málum í gegn, því að það er ein hætta, sem alltaf skapast í sambandi við þetta, og það er hætta, sem ég alveg sérstaklega vil vekja athygli hæstv. forsrh. á. Það skapast sú bætta, að einni ríkisstj. detti í hug, - ég er ekki að meina núv. ríkisstj. frekar en neina aðra, - detti í hug, að það sé í raun og veru ákaflega ópraktískt að vera að láta fara í gegn einhver góð mál, sem snerta hagsmuni verkalýðsins, á yfirstandandi Alþ., á hvaða tíma sem það svo situr, vegna þess að það kynni kannske að vera alveg ágætt að nota þessi mál í næstu vinnudeilum til þess að reyna að pína verkamenn til að semja um þau þá og fá þá kannske einhverja tilslökun í kaupinu. Það er ekkert óeðlilegt, að verkalýðshreyfingunni og forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar detti þetta í hug, að slíkt sé notað, sérstaklega ef við förum að reka okkur á það, að mál, sem við flytjum þing eftir þing og má segja að séu að ýmsu leyti mjög góð, eru söltuð rólega hér í n., en svo þegar kemur að næstu vinnudeilum, er þetta tekið upp og sagt: Við verðum kannske til í að gera eitthvað fyrir almenning, t.d. í húsnæðismálum, ef þið verðið viðtalshæfari um ýmislegt í sambandi við kaupgjaldið. - Við megum ekki skapa verkalýðshreyfingunni þá aðstöðu, að það sé svo að segja hægt að fara að prútta við hana um kaupgjaldið á grundvelli þess, að hún fái í gegn eitthvað, sem er almenningi yfirleitt hagstætt. Alþingi er til þess að framkvæma þessi mál. Til þess erum við hér og til þess erum við kosnir hingað að berjast fyrir þessum málum. Það er farið rangt að hlutunum, ef við verðum að berjast fyrir þessu með verkföllum. Og það er í rauninni ákaflega óeðlilegt, að nokkur ríkisstj., ekki sízt hæstv. núv. ríkisstj., sé að gera það að almennri reglu, að slíkt sé gert. Við vitum það allir saman, að þetta er alveg á takmörkunum að vera lögbrot á vinnulöggjöfinni. Við vorum báðir sammála um, að með þessum samningum, bæði þessarar ríkisstj. og ýmissa fyrri ríkisstj. líka, sem hæstv. forsrh. átti þátt í, eins og 1955, voru mjög góð mál sett í gegn, sem orðið hafa til mikils góðs. En eðlilegasta aðferðin er það ekki. Hér á Alþingi eigum við að gera þetta, og ég fagna því mjög, að mér fannst hæstv. forsrh. taka vel undir það, að þetta mál væri alvarlega athugað nú, þannig að það þyrfti ekki að verða eitthvert deilumál í næstu vinnudeilu. Þá kom hæstv. forsrh. inn á braskið í Reykjavík, rannsókn á því, og allt annað slíkt. Hann talaði um, hvort menn þori að taka á þessu af kjarki. Jú það er alveg rétt hjá hæstv. forsrh., það þarf kjark til að taka á þessu og alveg sérstaklega af hálfu hæstv. ríkisstj. og ekki sízt af hálfu Sjálfstfl. En ég held ég megi fullvissa hæstv. forsrh. um, að það mun ekki standa á verkalýðssamtökunum né heldur þeim fulltrúum, sem verkalýðshreyfingin telur sig eiga hér á þingi, að sýna kjark í að taka á þessu máli. En við þurfum áreiðanlega ekki að sýna eins mikinn kjark til þess og hæstv. forsrh. og Sjálfstfl. mundu þurfa að sýna. Það er vitanlegt, að meginið af því, sem er okur eða óþarflega mikill gróði í sambandi t.d. við húsbyggingarnar hér í Reykjavík, það stafar sérstaklega af vissri einokunaraðstöðu, sem svo og svo margir menn hér hafa fengið, sem eru hvað helzt úr - hvað eigum við að segja? - yfirstéttunum, við skulum ekki vera að kalla þá braskara, en athafnamannastétt. Ég skal alls ekki neita því, að sá gróðahugur og sú brasktilhneiging, sem er mjög almenn, og kannske ekki alveg óeðlileg í slíkri athafnamannastétt, hafi gripið allt inn í ýmis verkalýðsfélög. Það er einu sinni svo, að það er nokkuð algengt, ekki sízt hjá alþýðu á Íslandi, að „hvað höfðingjarnir hafast að, hinir ætla sér leyfist það,“ og mönnum finnst, þegar einstakir framtakssamir menn skófla til sín miklu fé á sérstaklega góðri aðstöðu, sem þeir fá, þá eigi hinir og þessir, þó að launþegar séu, líka rétt á því að reyna að hafa meira upp úr sér heldur en kauptaxtinn einn eða kaupsamningarnir einir mundu gefa til kynna. M.ö.o.: ef við ætlum að taka á þessu, þá þurfum við vafalaust að taka á honum stóra okkar. Það má mikið vera, ef við þyrftum ekki að byrja með því að taka útboðið á öllum húsum, sem ætti að byggja í Reykjavík, á eina hönd, hæstv. ríkisstj., bæjarstjórn Reykjavíkur, kannske verkalýðsfélögin taki að sér að líta eftir því, og láta bjóða þetta út allt saman og hagnýta okkur virkilega þá frjálsu samkeppni í því að fá tilboð í þetta allt saman og hindra, að það komist að nokkurt brask, nokkur skattsvik, nokkuð ljótt í sambandi við þetta. Og það væri mjög ánægjulegt og mjög gaman að því að reyna að taka á þessu, og ég held, að verkalýðssamtökin mundu áreiðanlega vera til í að aðstoða ríkisstjórn og bæjaryfirvöld við slíkt. Og þá yrði strax að byrja á því í sambandi við úthlutun byggingarlóðanna, til hverra byggingarlóðunum væri úthlutað, þannig að það væri algerlega öruggt, að enginn maður græddi einn einasta eyri á því að hafa nein sérstök sambönd um að fá byggingarlóðum úthlutað. Og þetta er rétt, þetta er hlutur, sem við þurfum að taka á. Við skulum allir reyna að taka kjark í okkur og gera þetta. Og ef hæstv. forsrh. og við hér í stjórnarandstöðunni leggjumst á eitt, þá efast ég ekki um, að bæjarstjórn Reykjavikur mundi fást til að vera þarna með; ekki sízt af því nú eru bæjarstjórnarkosningarnar brátt yfirvofandi og menn eru oft til í að gera meira fyrir fólkið, eins og kallað er, þegar menn hafa eitthvað slíkt yfir höfði sér. Þá kom hæstv. ráðh. að því, að hann vildi efast um, að þetta væri rétt hjá mér, að það væri heppilegt, að ríkið gerði það. Það er alls ekki mín meining með þessu t.d., að ríkið ætti að láta byggja þetta. Við skulum segja t.d., ef það væru svo og svo mörg hundruð íbúðir í Reykjavík til leigu, þá er það ekki mín hugsun endilega, að það væri ríkið, sem réði menn í að byggja þetta, og svoleiðis nokkuð. Ég er honum sammála um, að það vill mjög oft verða svo, kannske bæði með ríkið og Reykjavíkurbæ, að það verður ýmislegt dýrara þannig, sem þau fara að byggja sjálf, heldur en ef þau hafa þann hátt á, sem ég held ég hafi minnzt á áðan, að þau byðu þetta út. Við skulum segja, að það ætti að byggja t.d. 300 af þessum íbúðum hér í Reykjavík, við byðum þetta út í þrennu lagi, sínar 100 íbúðirnar hverju sinni, og þeir menn, sem vildu fást við byggingar, eftir að þriðjungurinn hefði fengið úthlutað til sín byggingarlóðunum, án þess nokkur hefði á því grætt, hefðu möguleika til þess að bjóða hver um sig í sínar 100 íbúðir eða kannske bjóða í allar 300 í einu. Svo tækjum við það, sem ódýrast væri. Þannig mundi verktakan nýtast og hin frjálsa samkeppni, en tryggja um leið hitt, sem ég legg mikið upp úr í þessu, að það yrði byggt í stórum stíl. Það væri hægt að nota sömu mótin, hægt að nota sömu teikningar, hægt að nota sömu vinnuflokkana, hægt að hafa almennilega vinnuskiptingu á þessu, almennilega hagræðingu. Það gerir þetta miklu ódýrara en ef menn eru við hverjar 8 íbúðirnar í einni stigablokk eða 6 að brasa við þetta svo að segja hver út af fyrir sig. Það er ríkið eitt hins vegar, sem getur tryggt, að það sé gert í stórum stíl, að það sé gert tæknilega á fullkominn hátt, að það sé hægt að hagnýta nýtízku tæknilega aðstöðu. Þess vegna legg ég til, að það sé ríkið. Ríkið er raunverulega aðeins þarna að skipuleggja, en það býr þetta svona út, að þau einstöku firmu, sem tækju þetta að sér, fái aðstöðu til að hagnýta það að gera þetta í stórum stíl. Við vitum, hvernig þetta er hér hjá okkur núna. Stjórnleysið, skipulagsleysið, anarkisminn í húsbyggingunum er svo ægilegur, vegna þess að það er að heita má hver einstaklingur að bauka við að byggja sína íbúð. Og við skulum bara taka, svo að við tökum eitthvert dæmi af öðru sviði, til þess að við sjáum, hverju þessi tæknilega fullkomnun í sambandi við framleiðslu kemur til leiðar, - við skulum bara hugsa okkur, að svo og svo margir menn hérna tækju hver út af fyrir sig til við að reyna t.d. að búa til bíl, í staðinn fyrir að bílar eru framleiddir svo að segja á færibandi í einhverjum bezt skipulögðu verksmiðjum veraldarinnar. Og þó að það sé ekki alveg eins, þá er það sama, sem kemur til greina: að geta byggt húsin svo að segja eins og á færibandi, eftir sömu teikningunni, með sömu aðstöðunni og annað slíkt, það líkist því dálítið, eins og maður framleiðir bílana t.d. Þar með er ég ekki að segja, að þetta eigi að verða sá háttur, sem almennt er hafður á. Ég er síður en svo að hafa á móti því, að einstaklingarnir reyni að byggja sín hús, hver eftir sínum einstaklingssmekk, og annað slíkt, ef þeir geta leyft sér það. En til þess að bæta úr neyðarástandinu, til þess að veita því fólki húsaskjól, sem stendur á götunni við næstu flutningadaga, þá held ég, að þetta sé ráðið. Ég er hins vegar opinn fyrir hvers konar breytingum og hugmyndum um að koma þessu betur fyrir, ef við getum látið annan aðila, ef mönnum vegna ótrúar á ríkinu finnst slíkt óþægilegra, þá höfum við sett inn, að ríkið gæti falið húsnæðismálastjórn allar framkvæmdir í þessu máli. Ég væri alveg eins til í það að gefa húsnæðismálastjórn þennan sama rétt, ef menn mundu kannske líta betur á það en ef það héti ríkið, og er það þó auðvitað ekki nema einn liður úr ríkinu. Þá kom hæstv. ráðh. inn á það, og var að hrósa mér fyrir bugrekki, að ég þyrði að segja, að verðbólga, sem væri 2-5%, væri ákaflega eðlileg. Það þarf nú ekkert hugrekki til þess. Það er bara staðreynd, sem á sér stað. Ég held, að ekkert kapítalistískt þjóðfélag, - það er þá aðeins á voðalegum krepputímum, - yfirleitt taki framförum og eflist við minni verðbólgu en þetta. Það er alveg rétt, að á krepputíma getur verðbólga orðið minni, á krepputíma geta hlutirnir fallið, en þá er, eins og hæstv. forsrh. opinberlega var að lýsa, ægilegasta neyðarástand í þjóðfélaginu, sem svo að segja er hægt að hugsa sér, hrun og annað slíkt. Nú, þegar menn eru að sigla, hagfræðilega talað, milli þessara tveggja skerja: kreppunnar annars vegar og verðbólgunnar hins vegar, held ég, að fæstum detti í hug, ekki heldur borgaralegum hagfræðingum, að ætla að gera þetta með því að halda verðgildi peninga alveg hnífjöfnu öldina út. Ég held það detti engum í hug. Það, að menn geti gengið út frá, að verðbólga gangi aðeins hægt og öruggt, t.d. 2, 3, 4, kannske í hæsta lagi 5%, það mundi ekki vera talin nein hættuleg meinsemd. Ég held, að einhver hagfræðiprófessor hafi komizt svo að orði, að slík verðbólga væri í raun og veru aðeins sigur lífsins gagnvart stöðnuninni, sigur framkvæmdanna gagnvart drottnum skuldaskránna, sem sé, sá Shylock, sem á skuldaskránni héldi og heimtaði sitt pund, hann verður í raun og veru alltaf í þjóðfélagsins eðlilegu framförum að vera að tapa, en sá, sem leggur í það nýja og reynir að skapa nýtt, hvort það eru atvinnufyrirtæki eða annað, hann verður að hafa einhvern dálítinn möguleika til þess, að heldur sé þjóðfélagið óbeint að afskrifa hjá honum, af því að hann mun prýða það með framförum. Ég man einmitt, að einn nú kunnur prófessor norskur við norska háskólann skrifaði eitt sinn grein, sem hann kallaði „Eyðileggingu skuldaskránna“. Hann var að lýsa því, hvernig það hefði gengið svo í gegnum aldirnar, að slík breyting hefði alltaf orðið á. Þess vegna er það ekki nema eðlilegur hlutur. Það þarf engan kjark, það þarf aðeins að horfast í augu við það, sem er eðlilegt, til þess að viðurkenna það. Hitt aftur á móti, þegar verðbólga vex þannig, eins og t.d. hefur orðið núna síðustu 5-6 árin, að 10 þús. kr. verðbréf með vísitölu, sem gefið er út 1961, ef ég man rétt, verður borgað nú á næsta ári með 20 300 kr., ef ég man rétt, þetta verðbréf hefur tvöfaldazt í gildi á þessum sex árum, þá á sér stað verðbólga, sem er svo mikil, að hún er stórhættuleg. Þá er hún orðin milli 15 og 20% á ári að meðaltali, og þá er hættan komin, hættan, sem liggur í því, að menn hætta að leggja fé á sparisjóð. Þeir, sem kunna fótum sínum forráð í fjármálum, leggja í staðinn í fasteignir, og þeir leggja í fasteignir af svo miklu kappi, að raunverulega eru þeir alltaf að kollsigla sig, á meðan þetta stendur. En þeir treysta á, að verðbólgan haldi áfram með þessum krafti og þess vegna verði þetta stórgróðafyrirtæki. Ég nefndi dæmi hérna nýlega um eitt hús hér inn við Suðurlandsbraut upp á 40 þús. rúmmetra, hús, sem mundi kosta með 2500 kr. á rúmmetra um 100 millj. kr., sem viðkomandi maður á vafalaust ekki í vasanum, en það er lagt í að byggja svona einvörðungu í óbilandi trú á verðbólguna, að hún haldi svo hratt áfram með sín 15-20% á ári, að þetta hús, sem er tapfyrirtæki í dag og vitleysa frá öllu fjárhagslegu sjónarmiði, ef ekki væri verðbólga, verði orðinn stórfínn „bisness“, eins og sagt mundi vera í Reykjavík, að 6 árum liðnum. Meðan þetta ástand á sér stað, er verið að segja við hvern mann: Gerðu hvað sem þú vilt við peningana, t.d. að setja þá í einhverja fasteign, byggja eitthvað fyrir þá, sem þjóðfélagið hefur enga þörf fyrir. Þú stórgræðir á því á 6 árum. Þá tvöfaldarðu þína peninga. - Meðan þetta ástand ríkir, verður tóm óstjórn í þjóðfélaginu. Þetta er alveg rétt, sem hæstv. forsrh. sagði, þetta er vandamál, sem ríkisstj. hefur ekki getað leyst og engin ríkisstj. á undanförnum 20 árum hefur getað leyst og þarf slíka samstöðu um, að það er á engrar ríkisstj. einnar færi, það þarf slíkt samstarf á milli ríkisstj. og almannasamtaka, stjórnarandstöðu, að öllum sé ljóst, í hvert öngþveiti þjóðfélagið er að komast, ef svona er haldið áfram. Ég veit, að ýmsir hagfræðingar hefðu ráð á takteinum við þessu, og það er að skapa kreppu. Kreppa væri náttúrlega alveg hreint ráð við þessu, sem sé, þegar maður væri að sigla skipinu og finnst maður vera kominn nær skerinu þarna megin, þá væri það náttúrlega ráð til að forðast það sker að stýra upp í skerið hinum megin. En að stýra á milli skerjanna til þess að forðast hvort tveggja er stóra pólitíska vandamálið, sem allar ríkisstj. Evrópu og N-Ameríku hafa staðið frammi fyrir nú eftir stríðið, það er að kunna að stýra þarna á milli. Þetta er svo að segja alveg ófært án heildaryfirlits yfir þróunina í þjóðfélaginu og stjórnar á henni, sem felst í meiri eða minni áætlunarbúskap. Og það hef ég svo oft komið inn á áður, að það ætla ég ekki að fara inn á nú. Að síðustu kom hæstv. ráðh. inn á, að það hefði verið líka dýrt að lifa, þegar við vorum báðir mun yngri en við erum núna, svo að ég orði það vægt. Það er alveg hárrétt. Fyrir 30 árum var líka dýrt að lífa og erfitt og ólíku erfiðara en núna, og það er rétt. Húsaleiga var líka dýr þá. Ég held, að verkamaður, sem hafði fulla atvinnu, hafi þá haft eitthvað 300 kr. á mánuði.  En fyrst hæstv. forsrh. tók dæmið af því, sem var fyrir stríð, og var að jafna einmitt þessum húsnæðiskjörum saman við það, sem þá var, og komst réttilega að þeirri niðurstöðu, að það hafi líka verið slæmt þá, þá vil ég minna hann á það, sem hann fyrir nokkru sagði í ræðu, þegar hann var að lýsa því ástandi, sem við bjuggum við fyrir stríð. Hann sagði, ef ég man rétt, nokkurn veginn þeim orðum: Ástandið þá í kreppunni var næstum eins og helvíti miðað við himnaríki, móts við það, sem við búum við nú. - En ástandið er bara það, að þar sem það hefur batnað stórkostlega hjá okkur á fjölmörgum sviðum, og tek ég undir með honum að lýsa ánægju minni yfir því, enda vonumst við allir til þess, sem höfum starfað að stjórnmálum á þessum 20 árum, að einhverju höfum við getað allir áorkað í því að bæta kjörin, þá er það svo, að einmitt í húsnæðismálunum er ástandið hvað snertir dýrleika og erfiðleikana, hvað það snertir, sama helvítið og það var. En það, sem hefur breytzt, það er, að til allrar hamingju gerir fólkið núna kröfur til öðruvísi húsnæðis en þá var. Og ég vona, að enginn búi lengur hér í Reykjavik við það, sem allmargir menn þá urðu að lifa við. Ég man vel eftir húsunum þá, þar sem maður kom upp stiga og sá 3 herbergi sitt til hvorrar handar með prímus fyrir framan dyrnar. Ein fjölskylda bjó í hverju herbergi og eldaði matinn í prímus frammi á gangi. Það, sem hefur gerbreytzt í þessum efnum, er, að húsnæðið, sem við búum við í dag, er næstum því eins og himnaríki og helvíti miðað við margt af því, sem þá var. En efnahagsvandamálið fyrir okkur er að gera það kleift fyrir fólk, eins ríkt og Ísland er orðið, að fá að borga sín hús eða fá að leigja með kjörum, sem eru betri en það að þurfa að borga kannske þriðjunginn eða stundum upp undir helminginn af sínum venjulegu tekjum í það ýmist að borga þetta húsnæði niður eða borga upp í leigu.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) tók af mér ómakið með því, sem hann sagði síðast, að þegar borið er saman ástandið nú við það, sem áður var, þá verða menn auðvitað enn, - og það skulum við játa, - að borga óhæfilega mikinn kostnað til húsnæðis, en kröfurnar eru líka svo ósambærilega miklu meiri, eins og hann sagði, að nálgast himnaríki miðað við helvíti. Eðlilegt er, a.m.k. skiljanlegt, skulum við segja, að menn þurfi að borga verulega fyrir það. Annars get ég sagt það, að nú eins og oft ella, þegar þessi hv. þm. vill það við hafa, þá getur hann talað skynsamlega um mál og er gaman að eiga f rökræðum við hann. Hann vill ekki alltaf það við hafa, ég skal játa það. En sumir þeir sem hér tala mikið á þingi, vilja það aldrei við hafa. Á þeim er verulegur munur. Ég hygg, að það sé nokkuð íhugunarvert einmitt, hvernig stendur á því, sem hv. 3. þm. Reykv. vakti réttilega athygli á, að áður fyrr voru það margir menn, sem höfðu af því verulegar tekjur, við getum sagt atvinnu, að eiga hús, byggja hús og leigja út, en nú skuli þetta vera fallið niður. Hvernig stendur á því, að á þeim verðbólgutímum, sem við höfum lifað síðustu 20 ár, - hvort vöxtur hennar er meiri eitt árabil eða annað, skiptir ekki máli, - hann er nokkuð sá sami í heild, ívið hægari seinna tímabilið en hið fyrra, það má benda á hröð tímabil, sem koma inn á milli, en þróunin er þessi sama, að það er verðbólga, sem hefur ýtt undir menn að eignast fasteignir, þó er eftirtektarvert, að á síðasta árabili hefur mjög aukizt, að menn legðu fé í sparisjóð, það er önnur saga, - en hvernig stendur á því, að á þessu tímabili skuli það nánast vera úr sögunni, að menn byggi til þess að leigja? Ein af ástæðunum til þess er hinn stórbætti efnahagur, sem gerir það að verkum, að nú eru til kaupendur að íbúðunum, þannig að það eru orðnir svo miklu fleiri menn, sem eru húseigendur, íbúðareigendur en áður, ekki aðeins fleiri menn í tölum, heldur einnig hlutfallslega, svo að við gerum nú ráð fyrir öllu og ekki verði misskilið það, sem sagt er. Þetta er eitt vitni hinnar almennu velmegunar í landinu, og það er vitni gegn þeirri kenningu hv. 3. þm. Reykv., að hér hafi mjög komið upp hin síðari ár einhver auðmannastétt, sem sérstaklega sé í Sjálfstfl. og hindri eðlilegar framfarir í landinu. Ég efast ekki um það, að töluvert af mönnum hefur efnazt vel hin síðari ár. Það hefur löngum verið töluvert af efnuðum mönnum hér, frá því að ég fyrst man eftir mér. Munurinn á því, sem var á okkar æskudögum, og því, sem nú er, er sá, hversu margir eru orðnir efnaðir, hversu það er orðið almennt, að menn geti veitt sér þann munað, það, sem mjög fáir gátu gert áður. Þetta er meginmunurinn. Og ein af ástæðunum til þess, að svo margir hafa getað leyft sér þetta, er m.a. það, sem við erum allir sammála um að fordæma, skattsvik og annað slíkt. Þetta verðum við að játa, ef við erum heiðarlegir og viljum viðurkenna, hvaða vandamál við er að etja. Hv. þm. sagði: Það kemur til að reyna mest á kjark sjálfstæðismanna um það, hvort þeir vilja eiga þátt í því að reyna að lækka húsnæðiskostnaðinn hér í bænum. - Við skulum hælast minnst í máli, metast heldur of val felldan. Við skulum sjá, þegar farið verður að gera þá tilraun, sem menn komu sér saman um á s.l. vori, á hverjum stendur mest, að sú tilraun verði gerð af fullri hreinskilni og fullri alvöru. Við er að etja hagsmuni, sem áreiðanlega gefast ekki upp alveg fyrirhafnarlaust. Við skulum ekkert vera að ásaka hver annan um hlífð við þá hagsmuni eða segja, hvar þeir séu, við skulum bara sjá, hvort við fáumst til þess að ganga einlæglega að því verki, sem við höfum þarna sagt að við ætlum að reyna að leysa. Hitt er svo annað mál, sem við skulum einnig hafa í huga, að það tjáir ekki að kenna illum stjórnarháttum á Íslandi um það, að menn borgi hér meiri hluta af tekjum sínum til húsnæðis heldur en annars staðar. Í fyrsta lagi er það svo, að sjálf húsin eru vandaðri og dýrari, og það er óhjákvæmilegt vegna okkar veðráttu. Það er eðlilegt. Í öðru lagi eru menn inn á við á sínum heimilum eða hafa a.m.k. til skamms tíma verið hér á Íslandi, bæði sótt minna út í náttúru, ef svo má segja, og á skemmtistaði og veitingastaði heldur en annars staðar. Afleiðing af því er m.a. sú, að ekki einhver yfirstétt, heldur allur almenningur gerir miklu meiri kröfur til húsnæðis á Íslandi en annars staðar. Hann ætlast til þess að fá miklu meira gólfrými hér, fleiri herbergi en annars staðar er tíðkað. Það er alger blekking að vera að tala um þetta mál og bera saman, hvað er borgað í húsnæðiskostnað hér og annars staðar, nema menn játi þetta hreinskilnislega og segi þetta einn hluta af vandamálinu. Þetta er eitt af því, sem gerir það að verkum, að launþegar hér segja: „Við þurfum hlutfallslega hærri tekjur hér en annars staðar,“ - þ.e. ef þeir ætla að veita sér til viðbótar þessum aukna kostnaði annað það, sem menn í öðrum löndum einnig veita sér. Hv. 3. þm. Reykv. fæst til að tala um þessi mál öðru hvoru af rökum, og þá er sjálfsagt að taka þátt í umræðum við hann um það. Ég er því alveg sammála, og það er grundvallarsannfæring mín, að án tillits til þess, hver flokkur er við stjórn hverju sinni, tekst ekki að leysa verðbólguvandamálið nema með víðtæku samstarfi ríkisstjórnar, Alþingis og almannasamtaka. Þetta er ekki nein ný kenning mín. Ég hef haldið því fram lengi, að ekki dygði að beita almannasamtökunum á móti ríkisvaldinu, það yrði báðum til bölvunar. Ég hygg, að reynslan hafi nógsamlega sannað það. En jafnvel þó að ég hefði haldið einhverju öðru fram, þá segi ég: Reynslan hefur nógsamlega sannað, að jafnvel þeir, sem hafa trúað einhverju öðru en þessu, þeir hljóta að hafa sannfærzt um það nú, að það er öllum til hags, án tillits til þess, hver fer með stjórnina hverju sinni, og í þingræðislandi hlýtur það ætíð að breytast. Eðlilegt er, að stjórnarandstaða hafi nokkurt hóf á sinni stjórnarandstöðu og að þeir, sem í almannasamtökunum hafa forustu, vinni að lausn sinna vandamála af jafnheilum hug með þeim, sem eru settir til forustu ríkisins hverju sinni, hvort sem þeir eru þeim sammála í ýmsum stjórnmálum eða ekki.