Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er komið frá hv. Ed. og hlaut þar venjulega afgreiðslu og var einróma samþ. þar. Efni þess varðar skráningu sérlyfja, og segir svo í aths. með frv. með leyfi forseta: „Nokkrir framleiðendur sérlyfja svo og sérfræðingar í ýmsum greinum læknisfræði hafa á undanförnum árum ítrekað óskað eftir, að tiltekin lyf yrðu því aðeins skráð á sérlyfjaskrá, að notkun þeirra væri bundin við sérstakar spítaladeildir eða lækningastöðvar, þar sem tryggt væri, að einungis sérfræðingar fjölluðu um notkun þeirra. Þess háttar takmörkun á skráningu sérlyfja hefur tíðkazt alllengi á Norðurlöndum, t. d. í Danmörku.“ Heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. hefur haft málið til athugunar og leggur einróma til, að það verði samþ. óbreytt, eins og fram kemur á þskj. 402.



Herra forseti. Á nokkrum s. l. árum hefur orðið mikil aukning á hvers konar gisti- og veitingahúsastarfsemi hér á landi. Stendur þetta að verulegu leyti í sambandi við stóraukinn ferðamannastraum, og er nú flutningur ferðamanna og þjónusta við þá, þ. á m. hin vaxandi hótel- og veitingaþjónastarfsemi, orðin veigamikil atvinnugrein og gjaldeyristekjustofn hér á landi. Undanfarin ár hafa verið reist mörg stór og glæsileg gistihús, svo og mörg minni gistihús og veitingahús víðs vegar um landið, og hafa hundruð manna fengið þar atvinnu. Þessi uppbygging mun hafa tekizt mjög vel, m. a. hefur verið til íslenzkt starfslið menntað til þess að taka við flestum eða öllum störfum á þessu sviði. Ég tel, að þakka megi Matsveina- og veitingaþjónaskólanum að svo hefur verið. Starf hans undanfarin ár hefur leitt til þess, að við vorum við því búnir að auka hótel- og veitingastarfsemi svo ört sem raun ber vitni nú undanfarin ár. Lög um Matsveina- og veitingaþjónaskólann voru samþykkt á Alþ. árið 1947. Það var þó ekki fyrr en 1949, sem skipuð var fyrsta skólanefnd, og ekki fyrr en 1. nóv. 1955, sem skólinn var settur í fyrsta skipti. Má segja, að það hafi markað tímamót í sögu iðnfræðslu hér á landi, því að Matsveina- og veitingaþjónaskólinn var fyrsti sériðnskólinn, sem stofnaður var í landinu. Á fyrstu árum skólans sóttu hann mjög fáir nemendur, en s. l. 10 ár hefur þetta gerbreytzt, nemendum hefur fjölgað ört og hann hefur menntað og brautskráð mikinn hluta þess fólks, sem stýrir hinum nýju gisti- og veitingahúsum í landinu. Á þessum árum hefur skólinn brautskráð 123 matreiðslumenn, 127 framreiðslumenn, 82 matsveina fyrir fiski- og flutningaskip. Þá hafa verið haldin í skólanum námskeið fyrir framreiðslustúlkur s. l. 3 ár, og hafa 42 þeirra lokið slíkum námskeiðum. Skólinn starfar nú í 3 deildum, matreiðsludeild til sveinsprófs, framreiðsludeild til sveinsprófs og námskeiðsdeild. Nemendur til sveinsprófs sækja skólann þrisvar sinnum í fjóra mánuði. Námskeið fyrir matsveina á fiski- og flutningaskipum standa í 8 mánuði. Námskeið fyrir framreiðslustúlkur standa í 8 vikur. Nú starfa við þennan skóla 3 fastakennarar og 7 stundakennarar. Á núlíðandi kennslutímabili skólans, frá 1. jan. til 30. apríl í ár, eru í 1. bekk 27 nemendur, í 2. bekk 7 nemendur, í 3. bekk 30 nemendur, en á námskeiði fyrir fiskiskipamatsveina eru 24 nemendur. Ég tel því, að rík ástæða hafi verið til þess að semja og flytja frv. til nýrra laga fyrir þennan skóla, þar sem starfssvið hans er nokkuð fært út og honum ætluð betri aðstaða en hann hefur haft til þessa. Hann hefur verið til húsa í Sjómannaskólanum og búið við mjög þröngan kost, auk þess sem hann hefur þrengt að öðrum skólum, sem eru í því húsi. Nú er verið að koma þessum skóla fyrir í Hótel Esju, og vænti ég, að hann muni fá þar mun betri aðstöðu. Ég mun ekki rekja frv., sem fyrir liggur, ítarlega, það hefur þegar verið gert við 1. umr., en vil aðeins geta þess á ný, að það gerir ráð fyrir því að auka starfssvið skólans, styrkja og bæta aðstöðu hans á allan hátt. Ég vil þó leyfa mér að taka eitt atriði út úr, 3. gr., um hlutverk skólans, og benda mönnum á það sérstaklega. Þegar talað er um hótel- og veitingaskóla, hafa menn gjarnan í huga hin miklu gistihús fyrir erlenda ferðamenn, en muna þó eftir því, að þarna eru líka menntaðir matsveinar og brytar fyrir fiski- og farskip okkar. En í 6. lið stendur þessi setning: „Enn fremur er skólanum heimilt að starfrækja deild eða efna til námskeiða fyrir matráðskonur.“ Ég veit ekki, hvort menn gera sér ljóst, hversu atvinnuhættir hafa breytzt í þéttbýli á Íslandi og hversu mörg þúsund manns það eru, sem nú fara ekki eða geta ekki farið heim til sín til hádegisverðar, heldur borða á vinnustað, og matstofur hinna stærri fyrirtækja eða hinna stærri bygginga hér í Reykjavík eru orðnar fyrirferðarmikill og mjög mikilvægur atvinnurekstur. Þeir, sem standa fyrir opinberum stofnunum og stórum einkastofnunum, munu vafalaust gera sér þetta ljóst, og ég vil benda á, að það skiptir miklu máli fyrir líðan og aðstöðu starfsfólksins og þar með vinnu í fyrirtækinu, að þessi starfsemi takist vel. Ég tel því vera mikilvægt, að gert skuli vera ráð fyrir því að mennta ekki aðeins fólk til þess að þjóna hinum gjaldeyrisgefandi erlendu ferðamönnum, heldur einnig til þess að rekstur á matstofum og kaffistofum fyrir vinnandi fólk hér á landi geti orðið sem beztur í framtíðinni og til verði fólk, sem sé til þess menntað að annast þau störf. Í þessu sambandi sakar ekki að skjóta því inn, að einn stærsti markaðurinn fyrir íslenzkan fisk, t. d. í Bandaríkjunum, er ekki á kvöldverðarborðum heimilanna, heldur einmitt í matstofum fyrirtækja og kannske alveg sérstaklega í matstofum skólanna. Það eru hinir stóru kaupendur, sem kaupa fiskblokkirnar íslenzku og nota þær. Ég mun ekki hafa fleiri orð um þetta frv., herra forseti. Menntmn. hefur fjallað um það og leitað álits frá þeim, sem hún taldi að ættu hlut að máli. Álitsgerðir hafa undantekningalaust verið mjög jákvæðar. Ein eða tvær till. frá Félagi bryta, sem að öðru leyti mælti með frv., eru þess eðlis, að það má ýmist verða við þeim með reglugerð eða ekki var talin ástæða til þess að taka þær upp, t. d. að fjölga í skólanefnd skólans. Herra forseti. Menntmn. leggur til, að þetta frv. verði samþ.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. sjútvn. á þskj. 413 um þetta mál, mælir n. með samþykkt frv., en einn nm., Lúðvík Jósefsson, óskar tekið fram, að hann sé andvigur gildandi fyrirkomulagi á greiðslu fæðispeninga og að hann styðji þess vegna ekki umrætt frv. Þetta frv. er flutt til staðfestingar á brbl. frá 1. júní 1970, um að auka tekjur Aflatryggingasjóðs sjávarútvegsins vegna áhafnadeildarinnar úr 1% af útflutningi í 11/2%. Sjútvn. mælir með samþykkt frv., eins og ég áðan sagði.



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft þetta frv. til athugunar og fengið um það umsagnir m.a. frá hafnamálastjóra og frá hafnasambandi sveitarfélaga. Umsagnirnar hnigu að vísu í þátt átt, að frv. væri óþarft, en að athuguðu máli féllst sjútvn. á að mæla með samþykkt þess, þar sem það gæti tekið af tvímæli í vissum tilvikum. Aðalbreytingin, sem í frv. felst, er sú, að heimilt sé að kveða nánar á í hafnareglugerðum um allt það, er lýtur að nýtingu verðmæta á hafnarsvæðunum. Það er höfuðefni þessa frv. og sjútvn. mælir með samþykkt þess.

Flm. (Stefán Valgeirsson) : Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er um uppeldisstyrk búfjár vegna kals eða grasbrests í túnum. Meðflutningsmenn mínir, eru þeir hv. 5. þm. Austf., Vilhjálmur Hjálmarsson, og hv. 2. þm. Sunnl., Ágúst Þorvaldsson. Alkunnar eru þær ástæður, sem liggja fyrir flutningi þessa frv. Veðurfar hefur farið kólnandi hin síðari ár og afleiðing þess hefur orðið gróðurdauði í hinu ræktaða landi víðs vegar um landið, jafnvel svo að heilar spildur, stundum heil tún, hafa verið alveg gróðurlausar. Landshlutarnir hafa farið misjafnlega út úr þessum skemmdum frá ári til árs og venjulega hefur verið hægt að fá keypt hey til bjargar þeim, sem verst voru settir hverju sinni, en þó með því að flytja það um langan veg með tilfinnanlegum kostnaði. En þó hefur það farið svo sum árin, að ekki hefur tekizt að fá keypt nóg hey, sérstaklega þó tvö síðustu árin. Þegar um heyskort er að ræða, er alltaf hætt við, að þeir efnaminni og venjulega þeir, sem eru með stærstu fjölskyldurnar á sinni framfærslu, verði út undan með heykaupin, einmitt þeir bændur, sem sízt mega við því að skerða bústofn sinn að neinu marki. Þegar um þá bændur er að ræða, sem eru með bústærð í lágmarki, til að fjölskyldan hafi af því viðunandi lífskjör, og þeir verða svo að skerða þann bústofn vegna fóðurskorts, þá segir það sig sjálft, að ekki horfir vænlega með afkomuna framvegis hjá slíkum fjölskyldum. Hætt er við, að allur grundvöllur til áframhaldandi búskapar sé brostinn, ef það opinbera bætir þeim ekki tekjumissinn, sem þeir verða fyrir, á meðan verið er að koma upp búunum aftur. Það ætti ekki að hafa farið fram hjá neinum og sízt hv. alþm., að þau sveitaheimili, er hafa haft mörg börn og unglinga á framfæri, hafa mjög barizt í bökkum á undanförnum árum, ekki sízt þeir, sem verið hafa í einhverjum framkvæmdum eða umbótum á jörðum sínum. Þegar slík áföll dynja svo yfir, að verulegur fóðurskortur verður á slíkum heimilum, jafnvel ár eftir ár, eins og skeð hefur, þá fyrst hlýtur að syrta í álinn fyrir alvöru, nema forusta stjórnarvalda komi til með einhverjum hætti. Eins og ég vék að áður, hefur það sýnt sig, að efnaminni bændurnir, þeir, sem minnst áföll þola, hafa meira orðið út undan með að fá keypt hey, þegar lítið framboð hefur verið á því og þar af leiðandi orðið að skerða bústofn sinn og það verulega, sumir a. m. k. Hafi nú bústærðin verið í lágmarki, til að fjölskyldan hafi viðunandi lífskjör, áður en skerðingin átti sér stað, er þá ekki hætt við, að í þvílíkum sporum fyllist menn vonleysi, missi e. t. v. kjarkinn alveg og yfirgefi jarðir sínar, flestir slyppir og snauðir, því að ekki er líklegt, að auðvelt sé að koma bústofni í verulegt verð eða a. m. k. eðlilegt verð, þegar almennur fóðurskortur er í landinu. Og sé verulegur gróðurdauði í túninu, eins og algengast mun vera í þeim tilfellum, sem að framan er lýst, þá er ekki líklegt, að mikið fáist fyrir slíkar jarðir, nema endurbætur séu gerðar á þeim áður en til sölu kemur. Nú er það mikið vafamál, hvort ekki sé þjóðhagslega hagkvæmara að skerða bústofninn og veita þeim bændum fjárhagslega aðstoð til að koma búinu upp aftur, þegar betur árar, eins og lagt er til í þessu frv., heldur en að stuðla að miklum heyflutningum um mjög langan veg með miklum tilkostnaði eða þá að fóðra bústofninn að miklu leyti á erlendu kjarnfóðri eins og gert hefur verið. Bændur hafa ekki átt þess kost að velja þarna á milli. Þeir hafa fengið aðstoð til þess að kaupa hey og kjarnfóður, en gerðu þeir það ekki, þá hefur þeim ekki staðið til boða nein önnur aðstoð í neinu formi. Ég vil ekki vanmeta þá aðstoð, sem fengizt hefur til að kaupa hey og kjarnfóður, hún hefur komið sér mjög vel í mörgum tilfellum, þó að hún hafi verið ónóg og handahófskennd að margra dómi.En þessi aðstoð leysir engan veginn það vandamál, sem þarna er við að stríða, heldur er hún bráðabirgðaúrræði til að fleyta bústofninum áfram yfir einn vetur í senn, en sjálft vandamálið, gróðurdauðinn, ógnar bændastéttinni og allri þjóðinni jafnt eftir sem áður, og of lítið hefur verið gert til þess að komast fyrir rætur meinsins eða mæta því vandamáli með haldbetri og árangursríkari úrræðum en heykaupum og erlendum kjarnfóðurkaupum í stórum stíl, eins og átt hefur sér stað fram að þessu. Það hljóta að vera einhver takmörk fyrir því, hvað raunhæft það er að hlaða lánum ofan á lán á sömu bændurna ár eftir ár. Undir slíku getur enginn risið, og verður því ekki hjá því komizt að gefa eftir þessi harðærislán hjá þeim, sem hafa búið við slík áföll ár eftir ár. Við framsóknarmenn höfum mótað þá stefnu, sem við teljum að eigi að fylgja í þessu máli. Hún hefur komið fram í frumvarpsflutningi hér á hv. Alþ. Í fyrsta lagi fluttum við frv. um breyt. á lögum um framleiðnisjóð landbúnaðarins. Lögðum við til, að hann yrði efldur mjög frá því, sem hann er, en ekkert framlag kom í hann á síðasta ári eða er fyrirhugað í ár, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir okkar framsóknarmanna og Stéttarsambands bænda til að fá í hann fjárframlög. Við lögðum til, að í þennan sjóð yrðu lagðar a. m. k. 25 millj. á ári með hliðsjón af því, að við stóðum í þeirri trú, að búið væri að semja við hæstv. ríkisstj. um endurbyggingu sláturhúsanna í landinu og í því samkomulagi fælist, að úr þessum sjóði ættu að koma á ári hverju í næstu 5 ár 12–14 millj. í þetta verkefni. Síðan lögðum við til, að tilraunir með innlenda fóðuröflun og heyverkun sitji fyrir öðrum verkefnum með fyrirgreiðslu. Við teljum, að hér sé svo mikið í húfi og svo aðkallandi verkefni, sem leysa þarf, að það sé engan veginn verjandi að sýna þessum verkefnum tómlæti, eins og hv. Alþ. og hæstv. ríkisstj. hafa því miður gert fram að þessu. Utan úr hinum stóra heimi berast annað slagið fréttir um nýja sigra á sviði ræktunarinnar, ný og ný afbrigði hafa verið framleidd, harðgerðari og uppskerumeiri en þau, sem áður þekktust. Það má segja, að þetta sé á öllum sviðum jarðræktar. Það væri fáránlegt að halda því fram, að í okkar landi gætu ekki verið svipaðir möguleikar til framþróunar á þessu sviði eins og í öðrum löndum, en að þessu leyti erum við gersamlega vanþróuð þjóð, og er því mál til komið, að við förum að rumska og gera eitthvað raunhæft, ekki sízt vegna þeirra áfalla, sem landbúnaðurinn hefur orðið fyrir að þessu leyti á liðnum árum, þar sem fóðuröflunin og nýting þess er undirstaðan undir þessum atvinnurekstri. Það er einnig mjög aðkallandi að gera tilraunir með heyverkun og geymslu þess, til þess að það tapi sem minnstu af fóðurgildi sínu, því að við hljótum að stefna að því að fóðra bústofn okkar að langmestu leyti á innlendu fóðri, en til þess þarf að tryggja fóðuröflunina og að fóðrið sé verkað á þann hátt, að það tapi sem minnstu af fóðurgildi. Hvorugt verður gert nema með myndarlegri forustu ríkisvaldsins. Í öðru lagi lögðum við fram frv. um breyt. á jarðræktarlögum, fyrst og fremst til þess að stuðla að meiri grænfóðursræktun og votheysgerð, en á meðan við getum ekki komið í veg fyrir kalskemmdir að mestu leyti, teljum við eina úrræðið að auka að miklum mun grænfóðursræktun og ræktun einærra jurta. Til þess að tryggja almenna breytingu í þessa átt og gera hana mögulega leggjum við til að hækka verulega styrk til þessara framkvæmda. Búnaðarþing og Stéttarsamband bænda hafa lagt mikla áherzlu á þessi mál að undanförnu. Í þriðja lagi höfum við lagt fram frv. um breyt. á lögum um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum. Þar leggjum við til, að Landnámið beri að verulegu leyti kostnað við endurvinnslu þess lands, sem gróður hefur dáið í, eða þá við að vinna land í þess stað, ef kunnáttumenn telja, að það sé betra til árangurs, þó að vissu marki, sem er tiltekið í þessu frv. Þessi frumvarpsflutningur og sú stefna, sem í frv. felst, er við það miðuð að gera nú ráðstafanir til þess að reyna að komast fyrir rætur meinsins, en á meðan það tekst ekki að gera aðrar ráðstafanir til þess að draga sem mest úr áföllum og raska sem minnst búskaparaðstöðu hjá þeim, sem fyrir kalskemmdunum verða, og koma í veg fyrir, að jarðir, sem eru með sæmilega búskaparaðstöðu að öðru leyti, fari í eyði. En þegar slík áföll steðja að eins og að landbúnaðinum nú, verður forusta hins opinbera að koma til, ef ekki á illa að fara. En hvernig er þessi forusta, sem hæstv. landbrh. var að guma af hér um daginn? Hvernig hefur hún reynzt landbúnaðinum í þeim þrengingum, sem að þessum atvinnurekstri hefur steðjað á liðnum árum? Vilja ekki hv. alþm. hugleiða það, hvernig hin opinbera forusta hefur verið í þessum málum? Jú, þeir geta bent á það að vísu, að fóðurlausir eða fóðurlitlir bændur hafi fengið einhver lán úr Bjargráðasjóði og styrk upp í flutningskostnað á heyi, sem flutt hefur verið langan veg, sem sagt bráðabirgðaúrræði af skornum skammti, sem gripið er til á síðustu stundu, en þá er líka allt upp talið. Nema menn vilji telja böðunarfrv. og frv. um breyt. á lögum um framleiðnisjóð landbúnaðarins, sem e. t. v. sýnir bezt, hvernig sú forusta er, sem landbúnaðurinn býr við, því að þar er lagt til að leggja ekkert - ég sagði ekkert - fjármagn í þann sjóð á þessu ári, enda þótt sjóðurinn sé einskis megnugur til að leysa þau vandamál, sem fyrir liggja. Það er þýðingarlaust fyrir hæstv. landbrh. að reyna að skjóta sér á bak við Búnaðarþing og Stéttarsamband bænda með því að segja, að hann hafi farið í einu og öllu eftir tilmælum þessara aðila í þessum málum. Það væri hægt að telja ýmislegt fleira af óskum og samþykktum þessara aðila, sem ekki hefur verið farið eftir, eins og t. d. þau mál, sem hér hafa verið rædd, og það má minna á fleira, svo sem rekstrarlánin, lausaskuldamálin, eflingu veðdeildar Búnaðarbankans og margt fleira. Og hvað með endurbyggingu sláturhúsanna, sem bændasamtökin töldu, að samkomulag væri komið um við hæstv. landbrh. og í trausti þess er búið að setja gjald á kjöt til þess að framkvæma þann hluta samkomulagsins, sem snýr beint að bændasamtökunum? Og það sýnir, að bændasamtökin stóðu í þeirri trú, að fullt samkomulag væri komið á um framkvæmd þessa máls við stjórnarvöld. En ekki var hægt að heyra það á hæstv. landbrh. hér í umr. um framleiðnisjóð landbúnaðarins, að nein lausn væri á þessu máli af hendi hæstv. ríkisstj. Það hefur e. t. v. farið með þetta mál eins og frv. hæstv. ráðh. um framleiðnisjóðinn, að einhver hulin hönd hefur komið nærri þessu máli og breytt því frá því, sem ráðherrann ætlaðist til. Hv. 11. landsk. þm. (BGuðm) gat ekki lengur setið á sér og lét í ljósi megna óánægju með alla framkvæmd ríkisvaldsins í sambandi við kalskemmdirnar og þá ónógu aðstoð, sem veitt hefur verið, sérstaklega á þeim svæðum, sem búið hafa við þetta harðæri ár eftir ár. Það eru því fleiri en ég, sem hafa hneykslazt á forustunni eða réttara sagt forustuleysinu í landbúnaðarmálum hin síðari árin. Ég hef þegar getið um þá gremju, er hv. 11. landsk. þm. lét í ljósi hér í umr. fyrir skömmu, en það hefur áður komið fram hér í hv. Alþ. gagnrýni á þessa forustu og einnig úr herbúðum hæstv. ríkisstj. Þar á ég við, þegar hv. 9. landsk. þm. (BrS) sagði hér í hv. þd. 18. febr. 1969 eftirfarandi, með leyfi forseta: „Þetta finnst mér styðja þá skoðun mína, að það vanti yfirstjórn og hagsýni í landbúnaðinum. Það er varla von, að bændur einir út af fyrir sig geti fundið, hvað rétt er í þessu. En þegar yfirstjórnin brestur, þá er hætta á ferðum.“ Ég endurtek: „Þegar yfirstjórnin brestur, þá er hætta á ferðum.“ Og ég vil taka undir þessi orð þm., að þegar yfirstjórnin brestur, er hætta á ferðum. Að vísu gæti hæstv. landbrh. spurt að því, hvar yfirstjórnin hafi ekki brugðizt þessi síðustu ár, og þegar betur er að gáð, mun reynast erfitt að benda á, að fyrirhyggjusöm forusta hafi verið á einhverju sviði íslenzkra þjóðmála á síðustu árum og er sama, hvert litið er. Þjóðin þyrfti því að gera sér grein fyrir því, hvernig þessum málum er komið, að forusta þjóðarinnar, sjálf yfirstjórnin hefur brugðizt. Þar er orsakanna að leita fyrir því, hvernig komið er á mörgum sviðum þjóðmálanna ekki síður en í landbúnaðinum. Ég vil þá, með leyfi forseta, fara yfir frumvarpsgreinarnar. 1. gr. Bændum, sem fækka ám sínum eða kúm um meira en 10% af bústofni sínum vegna fóðurskorts, sem orsakazt hefur af kali eða grasbresti í túnum eða engjum, - og verði áburðarskorti ekki um kennt, - skal veittur uppeldisstyrkur til að fjölga búfé sínu að nýju, þegar árferði batnar til fóðuröflunar. Veita skal í þessu skyni fé á fjárlögum, þegar ástæða þykir til, og Bjargráðasjóði Íslands falið að annast styrkveitingar og framkvæmd laga þessara samkv. reglugerð, er ráðherra setur, að fengnum tillögum Búnaðarfélags Íslands. 2. gr. Uppeldisstyrkur greiðist, þegar komið hefur verið upp bústofnsauka, sem svarar að einhverju eða öllu leyti til þeirrar búfjárfækkunar, sem átt hefur sér stað, sbr. 1. gr., þó ekki síðar en 5 árum eftir að búfé var fækkað. Skal uppeldisstyrkur vegna þessa bústofnsauka nema hálfu lambsverði fyrir hverja á, eins og það er á þeim tíma, þegar uppeldisstyrkur er greiddur, og 5 lambsverðum, reiknuðum á sama hátt, fyrir hverja kú. 3. gr. Lög þessi taka til búfjárfækkunar á árunum 1969–74. Í 1. gr. segir: Bændum, sem fækka ám eða kúm um meira en 10% af bústofni sínum vegna fóðurskorts. Í sambandi við þetta atriði tel ég rétt að taka það fram til frekari skýringa, við hvað er átt með þessu ákvæði. Ef bóndi hefur t. d. orðið að fækka bústofni um 10% á hverju ári í 3 ár í röð vegna fóðurskorts, þá á að miða bótaréttinn við heildarfækkunina öll árin að frádregnum 10%, sem falla bótalaust. Ég vil leggja mikla áherzlu á, að þetta frv. megi ná fram að ganga, en það mundi gefa ýmsum bændum von um, að þeir komist út úr yfirstandandi þrengingum og gefa þeim möguleika á að koma búunum upp aftur, þegar árferði batnar. Herra forseti. Ég legg til, að eftir þessa umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. „Misvitur er Njáll,“ var einu sinni sagt. Einhvern veginn datt mér þessi setning í hug,þegar ég las þetta frv. Ekki vegna þess, að það hreyfi ekki við máli, sem vissulega þarf að skoða, heldur vegna þess, að mér finnst að sú leið, sem þarna er valin til þess að ráða bót á þessu, skjóti nokkuð skökku við. En ég kom hingað í ræðustólinn aðeins til þess að segja frá því, að ég hef líka verið að velta fyrir mér þessu vandamáli, sem sannarlega er mikið. Það eru áföllin, sem ýmsir bændur, oft ár eftir ár, hafa orðið fyrir vegna gróðurdauðans í túnunum. Á s. l. sumri var það m. a., að bóndi vék sér að mér og sagði: „Hvað eigum við að gera fyrir þá bændur, sem enn þá búa við kalið og grasleysið - eða algeran dauða á miklum hluta túnanna? Það er e. t. v. hægt að útvega þeim hey til kaups, en það er þýðingarlaust, þegar þeir geta ekki borgað lengur, - þeir, sem eru búnir að búa við þetta í mörg ár.“ Út af þessu fór ég að hugleiða það, að eina leiðin, sem mundi verða fær í þessu, væri byggð á sama grundvelli og t. d. brunatryggingar hafa verið byggðar upp. Það vita allir, að það er til skyldutrygging gegn bruna, en það, sem ég á fyrst og fremst við, er það, að þeir, sem brennur hjá, þeir fá bætt án þess að þurfa að greiða fyrir bæturnar. Þeir greiða iðgjald og það tryggir þeim réttinn til bótanna. Í þessu formi, sem er í raun og veru það eina, sem til greina getur komið að geti komið að viðhlítandi notum, þyrfti tryggingin að vera. Og út af þessu fór ég að hugleiða heyjatryggingar, svæðisbundnar heyjatryggingar, þar sem meiri hluti bændanna á viðkomandi svæði ákvæði það, hvort þeir vildu taka upp þessar tryggingar. Ég tók það ráð að semja frv. um þetta, en í staðinn fyrir að leggja það fram hér á Alþ. strax, sendi ég Búnaðarþingi því, sem nú situr, málið til athugunar, og ég verð að segja það alveg ákveðið, að það er þessi leið, sem mér finnst að hljóti að verða farin, ef við ætlum að taka beint á þessu vandamáli, sem er skorturinn á heyskap. Það er skorturinn á heyskap, - og við eigum að reyna að ráða fram úr honum einmitt með heytryggingum, tryggingum, sem væru með svipuðum hætti og brunatryggingarnar, þannig að menn greiði iðgjald. Og ég hafði hugsað mér, að það yrði greitt í heyi, - að mestu leyti a. m. k. - til þess að tryggja, af því að það er ekkert nema hey, sem kemur að gagni í þessum efnum. Og þá yrðu bæturnar endurgjaldslausar, þar sem tjónið hefði orðið fram yfir eitthvert ákveðið mark, sem miðað yrði við. Ég hef hugsað, að þetta væru svæðisbundnar tryggingar, vegna þess að mér er það alveg ljóst, að það er mjög nauðsynlegt, að þarna njóti við allmikils kunnugleika. Það hefur nú stundum verið talað um siðleysi kunningsskaparins og það kann að vera rétt í sumum tilfellum, en kunningsskap fylgja líka viss siðalög og í þessum efnum álít ég, að þau séu nauðsynleg og æskileg, þannig að svæðin séu yfirleitt ekki stærri en það, að þeir,, sem þarna búa, hafi kunnugleika nokkurn hver af annars högum. Annars yrði þetta að verulegu leyti undir stjórn búnaðarsambandanna, og svo ætlast ég til, að Bjargráðasjóður komi til með að aðstoða og auka þessar tryggingar. Mér er það ljóst, að þegar kal og gróðurdauði kemur á sömu byggðir ár eftir ár, þá muni þetta ekki hrökkva til, en þá verða líka önnur ráð að koma til. Ég vil leggja talsverða áherzlu á eitt atriði í sambandi við þetta form, að bændurnir greiði sjálfir sitt iðgjald, sem yrði þá miðað við heyfeng hjá hverjum. Með því tel ég, að komizt yrði fram hjá því, sem er nokkur hætta á t. d. með sífelldum lánum Bjargráðasjóðs, - sem enda oft á þann veg, að það verður að gefa þau eftir - og það er særður metnaður hjá þeim bændum, oft og tíðum, er fyrir þessu verða. Ég held, að metnaður bændastéttarinnar sé það, sem við þurfum hvað mest að halda í, og við vitum það, að slík samfélagsstarfsemi eins og tryggingar, eins og t. d. brunatryggingar, brjóta engan metnað. Þar hafa allir jafnan rétt, leggja allir jafnt af mörkum, ef svo má segja, og það er þessi grundvallarhugsun, sem mér finnst, að við þurfum að byggja þessar öryggisráðstafanir á. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram við umr. um þetta mál, enda þótt þetta komi til n., sem ég starfa í, - væntanlega - og láta þess getið, að ég kaus nú að láta mitt mál ganga til Búnaðarþings og til yfirlits bændasamtakanna áður en það kæmi fyrir Alþingi. Ef það verður dæmt ónothæft og ekki þess virði, að komi til kasta Alþ., þá það, en samt sem áður er það mín hugsun, að í því felist mikilvæg búbót.



Herra forseti. Ég vil segja hér aðeins örfá orð um þetta mál. Ég get tekið undir það með síðasta hv. ræðumanni, 3. þm. Austf., að ég tel, að það sé í raun og veru fyrir hverja stétt og í raun og veru fyrir hvern einstakling mikils virði að hafa heilbrigðan metnað og bændastéttinni sé það kannske ekki síður nauðsynlegt en öðrum stéttum að reyna að halda uppi virðingu sinni í þjóðfélaginu og heilbrigðum og eðlilegum metnaði fyrir sína hönd. En þetta má gera að vísu með ýmsum hætti. Ég veit, að það eru ýmsir þættir atvinnulífsins, sem af einhverjum ástæðum verða út undan. Það geta verið margvíslegar ástæður til þess aðrar en þær, að þeir, sem við atvinnuveginn fást, séu ekki starfi sínu vaxnir, og í sambandi við bændastéttina er það oft og tíðum tíðarfarið hér á norðurhjara heims, sem veldur því, að ýmis skakkaföll verða. Þetta höfum við Íslendingar orðið að lifa alla þá tíð, sem við höfum búið í landinu, að það hafa komið erfið ár og stundum svo erfið, að það má segja, að þau hafi komið þjóðinni næstum því á vonarvöl. En það, að við búum enn í þessu landi, eigum við því að þakka, að það hafa alltaf verið til í bændastéttinni menn, sem hafa kunnað fótum sínum forráð; verið hyggnir búmenn, sem kallað er, og haft forsjá sinna mála í góðu lagi. Það eru mennirnir, sem hafa fyrnt hey. Það eru heyfyrningarmennirnir, og það hefur aldrei séð á þeim, þó að komið hafi kalár eða erfitt árferði af ýmsu tagi. Þeir hafa ævinlega staðið upp úr og þeir hafa orðið bjargvættir fyrir nágranna sína og sveitunga. Þess vegna hef ég alltaf haldið því fram og held því fram enn, að höfuðskilyrðið fyrir blómlegum landbúnaði á Íslandi sé það, að í landinu sé ævinlega til nóg af heyfóðri. Það sé fyrsta skilyrðið. Nú má segja, að það sé erfitt að hafa það á túnum ræktunarbúskaparins, þegar köldu árin eyða gróðrinum í túnunum og grasið deyr af völdum kuldans. En við vitum það vel, að nú er hægt að rækta ýmsar grænfóðurtegundir, og það þarf ekki einu sinni að þurrka þetta gras. Það er hægt að geyma það í votheysturnum eða með ýmsum öðrum hætti, verka það sem vothey og nota það þannig. Menn vilja kannske hugsa sem svo, að hér t. d. á Norðurlandi, þar sem sumrin eru nokkru styttri heldur en á Suðurlandi og kuldarnir meiri, sé erfitt að rækta hafra, sem hafa nú verið aðalgrænfóðrið. En nú er búið að prófa það. Ég held, að mér sé óhætt að fara með það, því að um það hefur ritað einn færasti tilraunastjóri landsins, Klemenz Kristjánsson, hann hefur prófað það, að bygg spírar svona 30–40 dögum fyrr heldur en hafrar. Sem sagt, vaxtartími þess er 30–40 dögum skemmri heldur en venjulegra sáðhafra. Það er því næstum því öruggt, að það er hægt að rækta þessa jurt árlega á Íslandi, næstum því hvernig sem tíðarfarið er, og hún hefur þann kost fram yfir t. d. hafrana, að það er mjög gótt að þurrka þetta gras, mjög gott að þurrka það. Ég vildi geta um þetta hér, vegna þess að ég sé ekki annað heldur en íslenzkur landbúnaður verði að fara út á þá braut, bændurnir á Íslandi verði að fara út á þá braut meira heldur en þeir hafa gert að rækta einærar fóðurjurtir. Þeir þyrftu a. m. k. að hafa svona ¼–1/3 af sínu slægjulandi undir einærum fóðurjurtum og þá fóðurjurtum, sem þurfa ekki langan vaxtartíma. Þá vil ég víkja að öðru, sem mér hefur verið ofarlega í huga á undanförnum árum í sambandi við öryggi bændanna hvað snertir fóður. Eins og ég sagði áðan, þá eru það heyfyrningarbændurnir, sem hafa allar aldir Íslandsbyggðar bjargað landbúnaðinum á Íslandi. Um það getur, held ég, ekki verið nein deila. Það eru þeir, sem hafa bjargað íslenzkum landbúnaði, sjálfum sér og nágrönnum sínum. En við höfum ekkert gert til þess á þessari framfaraöld að hvetja menn til að fyrna hey. Það er frekar í hina áttina, að bændum hefur verið kennt, að það væri skaði að fyrna hey, það missti fóðurgildi, það væri dýrt að eiga þetta verðmæti vaxtalaust í hlöðunum o. s. frv. Þetta hefur nú verið kenningin. Mér hefur dottið í hug og ég hef skrifað um það og ég hef talað um það við ýmsa frammámenn, - hins vegar hef ég nú ekki borið fram um það tillögu hér á Alþ., - en mér hefur dottið í hug, hvort við eigum ekki að skipta um stefnu í þessu efni, hvort við eigum ekki að reyna að fara að beita áróðri fyrir því við bændur landsins, að þeir reyni að fyrna hey frá ári til árs, jafnvel þó að það sé nokkurt vaxtatap í sambandi við slíkt. Ég hygg, að það geti unnizt upp, og mér hefur dottið í hug, að það mætti örva slíkt með því að breyta t. d. einhverjum hluta af því fé, sem varið hefur verið úr ríkissjóði á undanförnum árum, í jarðræktarstyrk, hvort við ættum ekki að breyta einhverju af þessu fé hreinlega í styrki til manna til þess að fyrna hey. Ég skal ábyrgjast það, að ef slík stefna hefði verið uppi í landinu á undanförnum árum, að hver einasti bóndi hefði sett sér það mark og mið að eiga heyfyrningar, svona við skulum segja, þó ekki hefði verið nema fjórði partur af því heyi, sem hann hefði þurft, - að hann hefði sett, sér það mark að eiga þetta - þá þyrftum við ekki að vera að tala hér um kalstyrki og annað því um líkt. En þetta hefur ekki verið og við stöndum frammi fyrir þeirri staðreynd, að þetta hafa bændurnir ekki gert, þeir hafa ekki verið hvattir til þess og það hefur ekkert verið ýtt undir þá með opinberum framlögum til þess. Þess vegna er nú ástatt eins og ástatt er í þessu efni í landinu og við stöndum frammi fyrir þeirri staðreynd, sem þetta frv., sem hér er til umr., lýsir bezt hvernig er. Og það er fram komið til þess að reyna til bráðabirgða að bjarga þeim, sem verst eru settir. En ég hygg, að við eigum síðan að byggja upp framtíðarstefnu í þessum málum. Ég hef sjálfur reynslu fyrir því og tel mig hafa bjargað mínum búskap á því að eiga ævinlega til verulega stórar sléttur á hverju einasta sumri af grænfóðri, sem ég hef getað hirt og hefur verið það öruggasta, bezta og ódýrasta fóður, sem ég hef notað, og ég veit, að svo er með aðra, sem ég þekki til. En mér finnst, að það hafi verið allt of lítið gert af þessu. Ég get tekið undir þá hugmynd um heytryggingar, sem kemur fram hjá hv. 3. þm. Austf., en ég mæli þó miklu meira með þeirri hugmynd, sem mér hefur dottið í hug, ekki af því, að hún er komin frá mér, heldur bara af því, að mér sýnist, að hún gæti verið sterkara afl til þess að koma þessum hlutum í lag, og hún er sú, að einhverjum hluta af því, sem er varið til jarðræktarstyrkja, yrði nú varið til að styrkja menn til þess að fyrna hey eða verðlauna þá, réttara sagt, fyrir það að fyrna hey, svo að ef einhvers staðar í einhverri sveit, á nokkrum bæjum, er til nóg af heyi, þá þurfum við ekki að keyra þetta endalaust aftur á bak og áfram hringinn í kringum landið með stórkostlegum fjárframlögum bæði frá bændum sjálfum og ríkinu. Ég vildi láta þessar hugleiðingar koma fram í sambandi við þær umr., sem þegar hafa orðið um þetta frv., en skal ekki lengja mál mitt frekar.

Flm. (Stefán Valgeirsson) : Herra forseti. Hv. 3. þm. Austf. (JP) hóf mál sitt með því að segja, að misvitur væri Njáll. Ég er ákaflega hræddur um, að sumir af búnaðarþingsfulltrúunum, sem fengju hans mál til meðferðar, hafi kannske hugsað eitthvað á þá leið, að misvitur væri Njáll. En annað var eftirtektarverðara hjá þm., að hann reyndi ekki að finna orðum sínum stað og útskýra, við hvað hann ætti. Hann ræddi ekkert um frumvarpsgreinarnar eða hvað það væri, sem hann átti við í þessu sambandi. Hann ræddi um allt annað, þannig að það er ekki hægt að taka mikið mark á þessu, sem þm. sagði, og ég hefði nú eiginlega vænzt þess, að hann endi ekki hér að þessu sinni á þingi með því að reyna að bregða fæti fyrir þetta mál, því að mér er a. m. k. ljóst, að stór hluti af bændastéttinni hefur einmitt fylgzt með þessu máli og telur, að þeir eigi dálitla von í áframhaldandi búskap, ef þetta verður að lögum, og það mun vera bæði í því kjördæmi, sem hann er fulltrúi fyrir, og víðar á þessum svæðum, sem verst hafa orðið úti á undanförnum árum. Ég tel, að það særi ekkert metnað bændanna frekar en annarra stétta, þó að ríkið hlaupi undir bagga við svona áföll. Ég hef ekki minnzt á það áður hér í umr., en þetta hefur komið fyrir alveg eins í sambandi við útvegsbændur. Þegar t. d. þurrafúinn kom upp, þá var ekki talað um það, að þeirra metnaður væri særður, þó að ríkið hlypi þar undir bagga, enda er þetta sjálfsagt mál, og það á að eyða þessum gamla hugsunarhætti, að það sé í raun og veru verið að særa metnað manna, þó að það opinbera hlaupi undir bagga, þegar þeir verða fyrir stóráföllum í sínum rekstri. Og er ekki meira særður metnaður bændanna, ef þeir, sem eru búnir að vinna í mörg ár á jörðum sínum og berjast þar harðri baráttu, ef þeir verða svo að bregða búi, vegna þess að stjórnarvöld sína ekki skilning á þeirra vandamálum, þegar þeir verða fyrir svona áföllum ár eftir ár? Er ekki með þessu móti verið að særa meira þeirra metnað heldur en þó að þeir fengju einhverja aðstoð til þess að koma bústofninum aftur upp, ef þeir verða fyrir því að þurfa að skerða hann að einhverju marki? Ég mun ekki bregða fæti fyrir neitt frv., hvort sem það kemur frá hv. 3. þm. Austf. eða öðrum, ef ég held, að það verði til þess að draga úr þeim erfiðleikum, sem eru í þessum atvinnurekstri eða öðrum. Hitt er annað mál, að ég er á því, að þessi lausn, sem þm. var að minnast á í sambandi við heytryggingar, - á þann hátt, sem hann hugsar sér, - leysi engan vanda. Það er áreiðanlega allt of smátt í sniðum til þess að það leysi þann vanda, sem þarna er við að etja.



Herra forseti. Ég ætlaði raunar ekki að taka til máls í þessu máli, en af því að nafn mitt dróst inn í umr., þá finnst mér, að ég þurfi að segja fáein orð. Tveir hv. þm., hv. 3. þm. Austf. og hv. 2. þm. Sunnl., véku hér að einu atriði, sem ég tel, að sé afskaplega stórt í okkar augum, sem teljum okkur til hinna dreifðu byggða, og það er það, að metnaður bændastéttarinnar geti haldizt eins og verið hefur og gott, ef hann gæti aukizt heldur en hitt. Eitt af því, sem jafnan hefur sært minn metnað fyrir hönd bændastéttarinnar, eru alls konar tillögur og frv. og kröfur um styrki í öllum mögulegum efnum. Smástyrkjamjatl til bænda er til þess fallið að særa eða a. m. k. að draga úr metnaði þeirra, þegar til lengdar lætur, og ég er hjartanlega sammála þessum hv. þm., sem ég minntist á, að það er metnaður bændanna, sem þeir verða að halda í í lengstu lög, metnaður fyrir sína hönd. En varðandi ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e. vil ég segja, að honum hættir svo mjög til í svo til hverri ræðu, sem hann flytur hér í þessari hv. d., að skammast eitthvað út í hæstv. landbrh., að ég held, að orð hans á því sviði séu frekar tekin að sljóvgast. Það er að vísu sagt, að endurtekning vinni á, en það er líka hægt að ofnota endurtekninguna þannig, að orð manna, sem stagast sífellt á því sama, verði ekki til eins mikils framdráttar þeim kenningum, sem verið er að flytja, og ella hefði orðið. Hann vitnaði hér í ræðu, sem ég flutti í þessari deild núna ekki alls fyrir löngu, þar sem ég vakti athygli á því, hversu illa margir bændur á Norðurlandi eystra, Austurlandi og hér og þar um Norðurland, Norðvesturland og allt Vesturland, - sérstaklega í þessum landshlutum, sem eru meiri hluti, a. m. k. yfirborðsins á landsbyggðinni - hefðu orðið úti af kali í túnum, sem búið er að gera meira og minna vart við sig í sumum þessum landshlutum a. m. k. í áratug. Út af þessu vildi hann draga þá ályktun, að ég hefði verið að ráðast á stefnuna í landbúnaðarmálum, sem hæstv. landbrh. hefur að mestu leyti mótað nú um áratug. Þetta var misskilningur hjá hv. þm., því að ég lít svo á, að stefnan í landbúnaðarmálum s. l. 10 ár hafi verið þannig, að stefnt hafi verið að því, að bændurnir kæmu sem bezt fótum fyrir sig, stoðum undir sinn atvinnurekstur, til þess að þeir þyrftu sem minnst að vera háðir árferði og áföllum og um leið ná viðunandi tekjum af búum sínum. Og ég þykist þekkja svo mikið til landbúnaðarstarfa og kringumstæðna bænda, ekki aðeins í mínu byggðarlagi, heldur og um allt land, að ef bara venjulegt meðal-árferði hefði verið nú hin síðustu ár, þá hefði þessi stefna í landbúnaði verið það jákvæð, að mér er nær að halda, að í meðalárferði hefði bændastéttin aldrei staðið eins vel að vígi eins og hún gerir í þeim byggðarlögum, þar sem ekki hefur orðið mikið um áföll, en árferðið hefur orsakað mikil vandræði hjá sumum bændum. Þessi hv. þm. var eitthvað að bera saman ræðu, sem hv. 9. landsk. þm. hefði flutt hér í fyrra, og það, sem ég hefði sagt hér um daginn, og taldi, að við hefðum verið sammála um það, að landbúnaðarstefnan hefði verið slæm. Ég vil algjörlega neita því fyrir mína hönd, að ég hafi talið, að svo hafi verið. Og ég ætla, að skoðanir okkar hv. 9. landsk. séu sízt af öllu hinar sömu að því er snertir landbúnaðarstefnu ríkisstj., sem hefur haft völd hér um 10 ára bil. A. m. k. er svo að heyra á Alþýðublaðinu, og það nokkuð oft, að sú stefna hafi verið meira en lítið varhugaverð. Ég vil aftur koma að því, sem hv. 2. þm. Sunnl. sagði hér áðan og það er það, sem hann sagði um grænfóðurræktunina út af þeim miklu vandræðum, sem íslenzk bændastétt er stödd í í sumum landshlutum, - ég tek það hreinlega fram, að ég geri þar mikinn mun á eftir landshlutum, - að það er langhelzta bráðabirgðaúrræði, að veruleg grænfóðurræktun takist, og ég veit, að margir bændur hafa hreinlega haldið sér uppi á því að rækta verulega mikið grænfóður þessi seinni ár, þegar kalið hefur herjað á. Þess vegna held ég, að það eigi að stuðla sem allra bezt að því, að þeir geti notfært sér þennan möguleika og það verður gert aðeins með því að vinna land og sá í það og auka möguleika til þess að nota grænfóðrið. Það er langt síðan ég kom auga á, að þetta er langskásta úrræðið, sem enn hefur fundizt, og þá er þar bæði um hafra að gera og einnig bygg. Það mun vera rétt hjá honum, að bygg spíri fljótar og það sé fljótlegra að koma því í gagnið. Hins vegar eru hafrarnir taldir heldur betra fóður. Hv. 5. þm. Norðurl. e. las langan lista um frv., sem framsóknarmenn hefðu flutt hér á þingi til þess á ýmsa lund að reyna að létta undir með bændum, og ég er ekki að lasta það. Og þessum hv. þm. hefur einnig þótt ég sem formaður landbn. vera heldur seinn til að taka afstöðu til sumra mála, sem fram hafa komið, og það er í fyrsta lagi fyrir það, að ég hef lagt mikla áherzlu á, að fram kæmi á þessu þingi frv. það, sem nú var lagt fram í gær eða fyrradag um breyting á stofnlánadeildinni og landnáminu. Ég vildi sjá, hvað kæmi út úr þeim till., sem kæmu þar fram, því að ég vænti þess, að þær mundu verða til einhverra bóta í sambandi við þá miklu örðugleika, sem sumir bændur eiga í vegna grasleysis, sem ég held, eins og ég sagði áðan, að helzt verði ráðin bót á í bili með grænfóðurrækt. Nú er þetta frv. komið fram, en ég hef ekki haft tíma til að skoða það. Ég mun sem formaður landbn. leggja mikla áherzlu á, að það fái afgreiðslu, að skoðun þess og athugun í n. verði hraðað eins og mögulegt er og ég fyrir mitt leyti mun leggja áherzlu á, að það nái fram að ganga, ef mér sýnist frv. vera þannig, að að því sé verulegur vinningur. Ég læt svo þetta nægja. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara neitt að skattyrðast út af einhverjum oftöluðum orðum, ég hef enga minnstu löngun til þess. Við erum hér að tala um mál, sem er mikið alvörumál fyrir bændastéttina í heild, og ég vil taka það aftur fram, að ég hefði ekki verið kvíðinn fyrir bændastéttinni nú, ef við bara byggjum við venjulegt meðalárferði og hefðum ekki orðið fyrir þessari stórkostlegu skemmd á ræktaða landinu, sem mætti margt fleira um segja, en það er mál út af fyrir sig, mikið vandamál, hvernig sem á það er litið.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég kveð mér hér hljóðs, er sú, að inn í þessar umr. var blandað orðum höfðum eftir mér, sem ég lét falla í sambandi við mál, sem ekki kom neitt við því, sem þau voru látin eiga við hér áðan. En á sínum tíma, 1968-1969, lá hér fyrir Alþ. frv. til l., flutt af mér, sem ég kallaði hagtryggingu, frv. til l. um hagtryggingarsjóð landbúnaðarins. Þar var hreyft þeirri hugmynd, að bændur eða landbúnaðurinn sjálfur ætti að byggja upp eins konar tryggingarkerfi til þess að mæta ýmsum áföllum eins og t. d. þeim, sem hér hafa verið gerð að umtalsefni. Þessari hugmynd var lítt tekið, ef ég man rétt, af ýmsum alþm., og t. d. flutti hv. 5. þm. Norðurl. e. allhvassyrta ræðu gegn þessu frv. En orð mín, sem hann vitnaði í áðan, voru einmitt um það, að það skorti yfirstjórn í þessum málum, tryggingarmálum, hagtryggingarmálum landbúnaðarins. Þar var ég ekkert að víkja að hv. landbrh. þeim, sem þá sat og nú situr. Þetta vildi ég að kæmi fram, ekki sízt vegna þess, að hæstv. landbrh. er nú ekki við og mér þætti síður, að þeim orðum væri ómótmælt hér, sem látin voru falla um hann, höfð eftir mér, en snertu hann alls ekki á sínum tíma. En fyrst ég er kominn hingað upp, þá þykir mér vænt um að geta bent á það, að einmitt ýmsir þeir ræðumenn, sem nú hafa talað, hv. 2. þm. Sunnl., 3. þm. Austf. og jafnvel 11. landsk. þm., létu í það skína, að þeir hefðu nokkuð svipaðar hugmyndir um þau mál, hagtryggingu landbúnaðarins, eins og ég var að hreyfa fyrir einu eða tveimur árum, og kannske á hugmyndin eftir að vinna sér land, þó að henni væri lítt tekið á sínum tíma.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Það hefur nokkuð verið talað hér um styrkina og metnaðinn og það allt. Ég held, að það sé nú ósköp hæpið að ræða á þeim nótum um þessi mál. Okkar þjóðfélag er nú einu sinni orðið þannig upp byggt, að það er alsiða í ótal greinum, bæði í atvinnugreinum og mörgum öðrum greinum, að samfélagið hleypur undir bagga, þegar stuðnings er þörf á ýmsum sviðum. Ég held því, að það sé ástæðulaust að ræða sérstaklega þá hlið í sambandi við þetta frv. hér. Það er ein alveg augljós ástæða til þess, að styrkjum er mikið beitt í sambandi við landbúnað til þess að tryggja, eftir því sem unnt er, að þeir menn hafi lífsframfæri, sem við hann vinna. Sú augljósa ástæða er hinar margháttuðu og stórkostlega breytilegu aðstæður og afkomumöguleikar ár frá ári í hinum ýmsu landshlutum vegna breytilegs veðurfars og af ýmsum slíkum náttúrlegum aðstæðum. Þetta hefur orðið til þess, að menn hafa nú á þessum samhjálpartímum talið sig þurfa að beita þessum ráðum, ekki sízt á þessum vettvangi. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni, að gróðureyðingin í túnunum, eins og hún hefur komið fram á undangengnum áratug og þó raunar lengur, að hún sé mjög stórfelld, sé í raun og veru mjög alvarlegt vandamál. Það gefur auga leið, að við svo stórfelldu og alvarlegu vandamáli verður að snúast eftir ýmsum leiðum og það verður að hafa mörg járn í eldi til þess að mæta slíkum vágesti, allt frá því að efla rannsóknarstarfsemi og tilraunastarfsemi og til þess, að fækka þurfi stórlega búfé á einstökum búum og í einstökum sveitum, þegar harðast fellur. Meginátökin, sem gerð hafa verið til þess að mæta þessum vágesti, tel ég vera að gera mönnum kleift að kaupa fóður, þegar í óefni er komið. Ég hef lýst þeirri skoðun að það hafi vantað mikið á, að rannsóknarstarfsemi og tilraunastarfsemi hafi verið rekin með þeim myndarskap og veitt til þeirrar starfsemi það fjármagn, sem þyrfti. Og ég hef líka lýst þeirri skoðun hér og þó oftar annars staðar, að ég tel, að alls yfir þá hafi mjög skort á það, að menn hafi beitt sér að því, leiðbeinendur og bændur sjálfir, að tryggja verkun þess fóðurs, sem næst með þeirri verkunaraðferð, sem alkunn er fyrir löngu og örugg næstum hverju sem viðrar, að verka fóðrið vott. Og sú aðferð hefur enn orðið traustari eftir að efnablöndun er komin til sögu. Sú leið, sem mest hefur verið farin, þ. e. hjálpin við fóðurkaupin, hefur stundum leitt til þess, að legið hefur við stóróhöppum. Mér verður efst í huga árið 1951, þegar gengið var nokkuð langt í því að hvetja menn til að setja á í því trausti, að hjálpað yrði um fóður, eins og gert var í ríkum mæli. En þá munaði ekki miklu, að til stóróhappa drægi í heilum landshluta, vegna þess að alveg einhliða var horft á þessa leið, en ekkert greitt fyrir því að fara þá leið, sem lagt er til að farin verði öðrum þræði hér í þessu frv., þ. e. að greiða fyrir því, að menn geti í neyðartilfellum fækkað bústofni í þeirri von að eiga þess kost að koma honum upp aftur. Ég held, að það sé alveg full ástæða til þess að íhuga þessa leið vandlega, þó að við flm. teljum hana auðvitað ekki einhlíta, það hefur margsinnis komið fram í okkar málflutningi bæði nú og endranær.

Flm. (Stefán Valgeirsson) : Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja mikið þessar umr., en ég get þó ekki stillt mig um að skjóta hér inn í örfáum orðum, í fyrsta lagi í sambandi við það, sem hv. 9. landsk. þm. sagði hér áðan, að hann hefði ekki átt við hæstv. landbrh., þegar hann viðhafði þessi ummæli, er ég hafði eftir honum. En ég vil bara vekja athygli á því, að hann segir: „Yfirstjórn og hagsýni í landbúnaðinum“ - og við vorum að ræða í þessum umr. um landbúnaðarmál yfirleitt. Ég veit auðvitað ekki, við hvað hann átti, en eftir orðanna hljóðan getur hann ekki átt við annað en hæstv. landbrh. Hvað er yfirstjórnin í landbúnaðinum? Um það mál ætla ég svo að láta þetta nægja. En hv. 11. landsk. þm. vildi meina, að ég hefði verið að bera saman ræður þeirra hv. 9. landsk. þm. og hans í minni ræðu áðan. Það er alger misskilningur. Ég hafði aðeins upp eftir þeim báðum, hvað þeir hefðu sagt. Ég var ekki að bera það saman, en það var dálítið athyglisvert, að svona reyndur, gamall bóndi skyldi vilja skrifa þetta eingöngu á reikning máttarvaldanna um afkomuna og áföllin fyrir norðan. Við búum nú bara í svona landi, að við getum alltaf vænzt þess, að tíðarfar sé misjafnt. Það er ekkert nýtt og það ættum við að þekkja af langri sögu, því að auðvitað verður að breyta um ýmsar aðferðir og stefnu, eftir því hvernig tíðarfar og annað er á hverjum tíma, og hann gat í raun og veru ekki átt við annað í sinni ræðu en að hann væri mjög óánægður með þá aðstoð, sem þarna hefði verið veitt, sem ég er ekkert hissa á og tel einmitt, að hann sé meiri maður eftir en áður að hafa látið þetta í ljós, en hins vegar harma ég það, að hann skuli vilja taka það hér aftur, sem hann var þó búinn að segja. Hv. þm. var að tala um það, að mér hætti til að skamma hæstv. landbrh. Það er nú svo, að þegar maður er að tala um landbúnaðarmál, þá verður maður náttúrlega að ræða um það við þá menn, sem stjórna þessum málum. Ekki dettur mér í hug að fara að skamma hv. þm. Ég veit, að hann ræður engu um þessi mál, og það væri að snúa sér að manni, sem væri þar alveg saklaus, enda mundu þessi mál vera á allt annan veg, ef hann réði, þannig að mér finnst þetta vera dálítið einkennilegur málflutningur hjá þm. Hins vegar er ég honum þakklátur fyrir það, ef hann vill fara að kenna mér ræðumennsku, og ég er ekki að misvirða það við þm., ef hann ætlar að gera það við mig og fleiri hér í hv. d. Það er alveg rétt, að ég hef fundið að við hv. 11. landsk. þm. í sambandi við afgreiðslu mála úr hv. landbn. Mér finnst, að sum þessi mál gangi seint, og á síðasta fundi, sem ég var á þar, óskaði ég eftir því, að ég fengi um það skýr svör, hvort það frv., sem nú hefur verið lagt fram, ég held í gær, um stofnlánadeildina, ætti að ná fram að ganga, og ég mundi þá, ef það væri ekki, fara fram á það, að n. afgreiddi með einhverjum hætti þau mál, sem nú hafa verið hér til umr. og snerta þessa sömu þætti, þó að það sé náttúrlega líka í sambandi við breytingu á jarðræktarlögunum og hefði ekki þess vegna þurft að salta það til að bíða eftir þessu frv. En nú vil ég spyrja þm.: Hefur hann orðið við þessum tilmælum mínum um að fá við því skýr svör, hvort þetta frv. á að ná fram að ganga á þessu þingi? Ég tel það nokkurs virði, að það komi fram sem fyrst. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða þetta öllu meira. Ég held, að hér sé einmitt verið að ræða um ákaflega alvarlegt mál, kannske alvarlegra en margir hv. þm. gera sér grein fyrir. Það er enginn vafi á því, að ef lítið verður gert í þessum málum, verður stórfækkun í sumum landshlutum, fækkun, sem getur leitt til þess, að það verði jafnvel heilar byggðir, sem fara í auðn á fáum árum, ef ekki þreytist tíðin verulega frá því, sem hún hefur verið á þessum áratug. Og þetta hlýtur að verða eitt af þeim málum, sem verður blátt áfram kosið um í næstu kosningum, hvernig á að taka á þeim á næstunni, ef ekki breytist mjög til batnaðar með tíðarfar frá því, sem nú er.

Flm. (Ingvar Gíslason) : Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., fjallar um vissar kjarabætur í þágu aldraðs fólks og er flutt af mér og hv. 2. þm. Reykn., Jóni Skaftasyni. Í 1. gr. frv. segir, að markmið þess sé að bæta efnaleg kjör aldraðra, styðja sjálfsbjargarvilja þeirra og draga úr tekjumismun á efri árum fólks. Mikilvægustu efnisatriði frv. eru þrjú. Í fyrsta lagi er um að ræða sérstök skattfríðindi aldraðra og um það fjallar 2. gr. frv. Í henni felst það, að öldruðu fólki, sem ekki nýtur lífeyrissjóðsréttinda, yrði ívilnað í sköttum og útsvörum eftir sjötugsaldur. Er þá gert ráð fyrir sérstökum skattafrádrætti, sem gildi fyrir það fólk, sem þannig stendur á um, eins og nánar er frá greint í 2. gr. frv. En meginröksemdin er sú, að þessu fólki yrði þá auðveldara að leggja fyrir til síðustu æviára sinna nokkurt sparifé, sem yrði því mikil stoð og til öryggis afkomu þess, þegar starfsævi hlýtur óhjákvæmilega að ljúka. Við flm. höfum hér í huga það aldraða fólk og þá alveg sérstaklega ýmiss konar daglaunafólk, sem vinnur langt fram yfir sjötugt á almennum vinnumarkaði og hefur því oft talsverðar vinnutekjur, sem eru óspart skattlagðar, þó að slíkt sé í hæsta máta vafasamt og að dómi okkar flm. fullkomið ranglæti. Við höfum á undanförnum árum flutt frv. um þetta tiltekna atriði, þetta um sérstök skattfríðindi aldraðs fólks. Því miður hefur þessi tillaga ekki hlotið samþykki Alþingis enn sem komið er, en samt gerum við flm. okkur vonir um, að skilningur á réttmæti þessa máls fari vaxandi. Þótt samþykkt yrði að veita öldruðu daglaunafólki og öðrum, sem líkt eru settir, slík skattfríðindi, sem hér um ræðir, þá mundi það ekki hafa neina úrslitaþýðingu fyrir tekjumöguleika hins opinbera. Hér er ekki um fjölmennan hóp manna að ræða og tekjuvon hins opinbera líður ekki við það, þótt þetta fólk nyti skattfríðinda. Það verður að hafa í huga, að hér á í hlut fólk með mikinn sjálfsbjargarvilja, fólk, sem vinnur fyrir sér og vill ekki vera upp á náð komið að neinu leyti. Ríkisvaldinu og þá sérstaklega löggjafanum ber að styðja sem verða má heilbrigðan sjálfsbjargarvilja fólksins í landinu. Það ber ekki síður að styðja heilbrigðan sjálfsbjargarvilja aldraðs fólks en hvers annars. Um það þarf ekki að deila, að hvers konar stuðningur við sjálfsbjargarvilja aldraðs fólks dregur jafnframt úr þörfinni á beinni opinberri aðstoð við aldraða. Réttlát skattfríðindi aldraðs fólks hvetja það til sjálfsbjargar og sparnaðar, sem kemur því sjálfu að gagni síðar, þegar starfsævinni hlýtur að ljúka og er einnig til styrktar almennum sparnaði í landinu, sem sízt er of mikill. Það er líka engin ofrausn af hálfu ríkisvaldsins, þótt þessi leið yrði farin til þess að rétta hlut hinna öldruðu sparifjáreigenda, sem rúnir hafa verið eignum sínum með gengisfellingapólitík síðustu ára. Með 2. gr. frv. um skattfríðindi aldraðra er reynt með virkum hætti að ná því markmiði frv. að styðja sjálfsbjargarvilja aldraðs fólks og létta hinu opinbera framfærslu öreiga gamalmenna. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða, sem ég bið hv. þdm. að skoða gaumgæfilega og jafnframt að veita fylgi. Skal ég láta útrætt um þetta fyrsta efnisatriði frv. Annað höfuðatriði þessa frv. er að finna í 3. gr. þess, 1. mgr. Það er nýmæli, sem vert er að veita nokkra athygli. Þar er gert ráð fyrir grundvallarstefnubreytingu í framkvæmd tryggingalaga að því leyti, að tilteknu fólki, hjónum eða þeim, sem búa saman sem hjón, sé greiddur fullur hjónalífeyrir, þegar fyrirvinna heimilisins hefur náð 70 ára aldri, þótt makinn hafi annars ekki náð ellilífeyrisaldri, sem er 67 ár. Eins og allir vita, byggja almannatryggingalögin rétt manna til ellilífeyris á persónubundnum aldursmörkum og á sú regla við um hjón sem einhleypinga, þannig að hjón fá ekki fullan hjónalífeyri fyrr en bæði eiginmaður og eiginkona hafa náð 67 ára aldri. Þessi regla er oft mjög ranglát í raun og kominn tími til að breyta henni eða draga úr ranglæti hennar, t. d. með þeim hætti, sem við leggjum til í þessu frv., að hjón, sem ekki hafa nein lífeyrissjóðsréttindi, fái fullan hjónalífeyri, þegar fyrirvinna heimilisins, sem yfirleitt er eiginmaðurinn, hefur náð 70 ára aldri, þótt eiginkonan sé undir 67 ára aldri. Ef þessi tillaga yrði að lögum, mundi nást fram mikilvæg kjarabót fyrir aldrað fólk. Þriðja aðalefnisatriði frv. er einnig að finna í 3. gr. þess. Það er einnig nýmæli, sem ætlað er að fríska dálítið upp á andrúmsloftið í tryggingamálum og færa tryggingalögin svolítið nær nútímalegri hugsunarhætti. Þessu efnisatriði er fyrst og fremst stefnt gegn 21. gr. almannatryggingalaga, sem telja má eitt skýrasta dæmi um óheppileg tengsl tryggingalöggjafarinnar við fortíðina. Að dómi okkar flm. þarf að vinna að því að rjúfa slík tengsl, hvar sem þau er að finna í tryggingalöggjöfinni. Við leggjum að vísu ekki til, að 21. gr. almannatryggingalaga verði afnumin eða endursamin út af fyrir sig. Líklega verður við hana að una sem skráðan lagabókstaf enn um sinn eða þar til almannatryggingalögin verða endurskoðuð og endursamin í heild. En það frv., sem við flytjum hér, mundi, ef að lögum verður, draga stórlega úr ágöllum 21. gr. almannatryggingalaganna. Það, sem í tillögu okkar felst, er það, að Tryggingastofnun ríkisins sé heimilt að greiða úr eigin sjóði verulegan viðbótarlífeyri öldruðum hjónum, sem ekki eru í lífeyrissjóði, og kæmi þá ekki til nein skipting milli sveitarfélags og ríkisins um uppbót, svo sem gert er ráð fyrir í 21. gr. almannatryggingalaga, né heldur reiptog milli sveitaryfirvalda og ríkisins um uppbætur. 21. gr. almannatryggingalaganna felur í sér ómannúðlega forneskju, sem leiðir til ófrjórrar skriffinnsku og niðurlægingar fyrir aldraða fólkið, sem neyðist til þess að leita kjarabóta á grundvelli hennar. Ég hef rakið höfuðatriði þessa frv. Í frv. eru nýmæli, sem öll fela í sérkjarabætur fyrir aldrað fólk. Vissulega er farið inn á nýjar brautir með þeim tillögum, sem við flm. höfum hér uppi, og vel má vera, að einhver vegartálmi sé í sambandi við framkvæmd þeirra. Þó munu slíkar hindranir yfirstíganlegar og ekki örðugri viðfangs en mörg önnur lagaframkvæmd á sviði tryggingamála. Flm. er auðvitað ljóst, að frv. mun hafa í för með sér aukin útgjöld til tryggingamála. M. a. þess vegna höfum við sett það ákvæði í 4. gr. frv., að lögin þurfi ekki að koma til framkvæmda fyrr en 1. jan. 1972. Það ákvæði á að tryggja, að hægt sé að undirbúa framkvæmd væntanlegra laga með viðunandi hætti, m. a. að því er tekur til fjáröflunar. Þess er skylt að geta, að þó að í þessu frv. felist mikilsverðar réttarbætur fyrir aldrað fólk og stefnt sé að því sem höfuðmarkmiði að draga úr ójöfnuði og efnalegu misrétti á gamalsaldri manna, þá fer því fjarri, að frv. leysi allan vanda aldraðs fólks. Frv. er aðeins spor í rétta átt og ber að meta sem slíkt. Þrátt fyrir það stendur eftir sú augljósa nauðsyn að endurskoða tryggingarlöggjöfina í heild í ljósi nútímaviðhorfa og nýs skilnings á mannlegum þörfum. Í sambandi við þá endurskoðun ber öllu öðru fremur að hafa í huga að jafna, svo sem kleift er, kjör aldraða fólksins og koma í veg fyrir þá mismunun í tekjum og afkomu, sem nú viðgengst, þar sem einn hópur manna er efnalega sjálfstæður og þarf engu að kvíða um afkomu sína í ellinni, en annar á allt undir náð framfærsluyfirvalda. Það hæfir ekki lengur, að þjóðfélagið geri sér slíkan mannamun, sem á sér stað í sambandi við kjör aldraða fólksins við núverandi aðstæður. Alþ. þarf að setja sér það mark að eyða þessari mismunun og koma á skipulagi tryggingabóta, sem gerir öldruðu fólki kleift að lifa sem lengst af eigin tekjum sínum án þess að vera háð útdeilingarvaldi framfærsluyfirvalda eða komið upp á náð skrifstofuvalds. Þetta frv. er tilraun til þess að bæta nokkuð úr ágöllum þessa ástands, sem við búum við nú í þessum efnum. Ég hef ástæðu til þess að ætla, að meginstefna frv. eigi hljómgrunn hér í hv. þd. og ég vænti þess, að n. sú, sem fær málið til meðferðar, taki það til vinsamlegrar athugunar og jákvæðrar afgreiðslu. Hér er fyrst og fremst um félagsmál að ræða. Þess vegna legg ég til, að frv. verði nú að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn., þó að vísu sé þarna nokkuð rætt um skattamál einnig.