Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Davíð Aðalsteinsson) Hæstv. forseti. Eins og hv. deildarmenn rekur minni til var alllöng umfjöllun um þetta mál í heilbr.- og trn. þessarar hv. deildar fyrir jól. Eins og fram kemur á þskj. var gerð breyting á þessu frv. í Nd., þ.e. skráningarákvæðum um þá sem smitaðir eru af kynsjúkdómum. Ég hef átt óformlegar viðræður við nefndarmenn um þær breytingar sem gerðar voru í Nd. Að því er næst verður komist eru engar athugasemdir af hálfu nefndarmanna í heilbr.- og trn. Ed. vegna þeirra breytinga sem gerðar voru í Nd. og legg ég því til fyrir hönd nefndarinnar að deildin afgreiði frv. eins og það kom frá Nd.

Frsm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Iðnn. hefur athugað frv. það sem hér er til umræðu. Fékk iðnn. á sinn fund fulltrúa frá iðnrn. til að ræða við nefndina um frv. og gefa nánari skýringar. Enn fremur fékk nefndin á sinn fund fulltrúa frá Félagi húsgagna og innanhúsarkitekta í sama skyni. Það er svo tillaga nefndarinnar að frv. verði samþykkt. Efni þessa frv. er um það að húsgagna- og innanhúshönnuðir fái lögverndað starfsheiti svo sem er um sambærilegar stéttir. En þetta mál á sér nokkra sögu. Frv. sama efnis var áður flutt árið 1973, en þá náði frv. einnig til auglýsingateiknara. En frv. náði þá ekki fram að ganga vegna ákveðinnar andstöðu við lögverndun starfsheitis auglýsingateiknara. Frv. sem hér liggur fyrir fjallar nú einvörðungu um húsgagna- og innanhúshönnuði og fellt hefur verið niður ákvæðið um auglýsingateiknara sem ágreiningur var áður fyrr um. Það er enginn ágreiningur um þetta frv. í iðnn. og nefndin leggur til, eins og áður segir, að frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Ég skrifa undir þetta nál. með fyrirvara. Sá fyrirvari er í því fólginn að ég tel meinlaust að þessi löggilding eigi sér stað. Hins vegar tel ég ástæðu til þess að löggildingar almennt verði skoðaðar niður í kjölinn. Það er varla til sú starfsgrein á Íslandi sem ekki nýtur löggildingar ríkisins. Ég tel þetta ranga þróun. Ég tel að starfsstétt eða einstaklingar innan hennar eigi að njóta sinnar hæfni, kunnáttu og menntunar þegar þeir bjóða fram sín störf án þess að ríkið þurfi að koma til með lögverndun. Oft og tíðum virkar slík lögverndun sem takmörkun á starfsréttindi annarra og ég veit ekki til þess að það sé dæmi um það í hinum iðnþróaða heimi að löggildingar séu svo almennar sem er hér á landi. Mér er t.d. ekki kunnugt um að það sé í Bandaríkjunum og það er mjög takmarkað á Norðurlöndum, í Frakklandi, Þýskalandi og öðrum löndum sem við viljum gjarnan jafna okkur við. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, en tel ástæðu til þess að því verði gefinn gaumur á næstunni að löggildingum verði frekar fækkað en fjölgað. Hins vegar endurtek ég að ég tel meinlaust að þessar starfsstéttir fái löggildingu fyrst þetta fár hefur riðið svo yfir sem raun ber vitni, en tel þessa þróun í meginatriðum ranga.



Frú forseti. Ég tel tvímælalaust að það sé full ástæða til að samþykkja þetta frv., enda aðili að nál. Ég vildi skýra að nokkru leyti hvers vegna ég kemst að þeirri niðurstöðu. Það er fyrst og fremst og aðallega vegna þess að réttindamál hafa snúist einhvern veginn þannig í höndunum á okkur hér á Íslandi að stéttir sem njóta ekki lögverndunar starfsheitis eru í raun og veru ekki til í augum opinberra yfirvalda, ekki til sem viðskiptaaðilar eða ábyrgðaraðilar fyrir sínum verkum. Þetta er þrátt fyrir að menn hafi tvímælalaust gild próf frá æðstu menntastofnunum víðs vegar um heim og skorti ekkert á í þeim efnum. Starfsstétt eins og sú sem hér um ræðir sinnir mjög víðtækum og viðamiklum störfum við það að ganga frá og innrétta húsnæði og starf þessara þjónustuaðila er ekki hvað síst fyrir og á vegum hins opinbera. Um hendur þessara manna fara miklir fjármunir með ýmsum hætti og á herðum þeirra hvílir mjög mikil ábyrgð. Samt sem áður líta yfirvöld, þau sem t.d. eiga að gæta öryggis og annarra slíkra hluta í tengslum við byggingar, þannig á að þessi starfsstétt sé ekki til. Það þýðir aftur á móti að mjög mikið af vinnu þessa þjónustufólks er unnið án þess að heimildir fyrir henni liggi fyrir á réttum stöðum sem er aftur á móti gífurlega mikilvægt í sambandi við, þó ekki nema eitt sé nefnt, t.d. brunavarnir og eldvarnaeftirlit. Svo að ég skýri aðeins betur hvað ég á við er ég að tala um að þegar arkitekt er búinn að teikna hús eða annar sem heimild hefur til þess af hálfu byggingaryfirvalda, það hefur verið samþykkt og því hefur verið upp komið að því byggingarstigi sem við köllum "tilbúið undir tréverk", þá kemur oft innanhússhönnuður að verkinu og gengur frá endanlega. Hann er sér fullkomlega meðvitandi um allar gildandi reglugerðir vegna brunavarna og annarra slíkra hluta og ég treysti því að þeir fari ávallt eftir því, en vinna þessa manns liggur ekki fyrir hendi sem gögn hjá viðkomandi yfirvaldi, þá á ég við byggingaryfirvöld, einfaldlega vegna þess að viðkomandi yfirvald lítur þannig á málin að þessi atvinnustétt sé ekki til. Þess vegna tel ég óhjákvæmilegt að styðja samþykkt þessa frv. Aftur á móti get ég tekið hjartanlega undir með hv. 6. landsk. þm. að ég tel tvímælalaust komið að því að stjórnvöld staldri við og eyði einhverjum tíma í að skoða öll þessi sérréttindamál með tilliti til tilgangs og markmiða. Ég fæ ekki betur séð en það mætti að ósekju aflétta stórum hluta þessara sérréttinda, en þá yrði það að gerast þannig að jafnræði ríkti með öllum sem skyldleika eiga í starfi.



Virðulegi forseti. Eins og hv. deild er kunnugt er þetta frv. undirbúið af sérstakri nefnd sem ég skipaði 24. okt. 1984 í samræmi við samkomulag stjórnarflokkanna. Nefndin fékk það verkefni að endurskoða lög um sjóði atvinnuveganna eins og segir í samkomulagi stjórnarflokkanna: "Fjárfestingarlánasjóðum atvinnuveganna sem starfa samkvæmt sérstökum lögum verði fækkað í þrjá, Búnaðarsjóð, Sjávarútvegssjóð og Iðnaðarsjóð. Sjóðir þessir sinni hlutverki sínu fyrst og fremst með lánveitingum í gegnum hið almenna bankakerfi." Þetta frv., sem nefndin samdi, var lagt fyrir það Alþingi sem síðast sat og varð ekki útrætt. Málið hlaut ekki endanlega afgreiðslu hér í hv. Ed. Það er rétt að geta þess til upprifjunar að í þessari nefnd sátu Guðmundur G. Þórarinsson verkfræðingur, sem er formaður, Friðrik Sophusson alþm., Stefán Guðmundsson alþm. og Valur Valsson bankastjóri. Með nefndinni störfuðu þeir Baldur Guðlaugsson og Eiríkur Tómasson hrl. og Gunnlaugur Sigmundsson deildarstjóri og síðar forstjóri var ritari nefndarinnar. Eftir að þingi lauk á s.l. sumri fól ég nefndinni að yfirfara frv. að nýju. Ég fékk frv. aftur frá nefndinni með bréfi 21. nóv. 1985 og mér sýnist rétt, virðulegi forseti, að ég lesi það bréf, með leyfi forseta: "Nefnd sú er þér skipuðuð 24. okt. 1984 til endurskoðunar á lögum um fjárfestingarsjóði atvinnuveganna o.fl. hefur yfirfaríð frv. til l. um sjóði atvinnuveganna og haft hliðsjón af þeim brtt. sem fyrir lágu í fjh.og viðskn. Ed. og ýmsum öðrum tillögum og ábendingum. Nefndin hefur orðið sammála um að leggja til að frv. verði lagt fram eins og yður er sent það nú. Nefndin telur rétt að taka eftirfarandi fram: 1. Nefndin hefur í engu fjallað um tekjustofna sjóðanna og telur rétt að sérstök nefnd verði skipuð til þess að endurskoða þá og samræma. 2. Nefndin telur rétt að leitað verði leiða er miða að því að stjórn sjóðanna sé í höndum þeirra sem í þá greiða og áhrif á stjórn séu sem mest í samræmi við greiðslur. 3. Nefndin bendir á að ákvæði þess efnis að öll skjöl viðvíkjandi lánum sem Fiskveiðasjóður tekur séu undanþegin stimpilgjöldum mismunar sjóðunum og gengur þvert á þá samræmingu sem stefnt er að. 4. Nefndin bendir á að ákvæði um skyldur Stofnlánasjóðs landbúnaðarins við Lífeyrissjóð bænda til ársloka 1989 leggur byrði á þann sjóð umfram aðra sjóði. 5. Nefndin hefur lagt fram frv. með þeim breytingum á nöfnum sjóðanna sem ræddar höfðu verið í fjh.- og viðskn. Ed., en bendir á að þessi nöfn hafa þrengri merkingu en þau fyrri og gefa tvö þeirra tæplega rétta mynd af starfsemi sjóðanna. 6. Nefndin bendir á að tryggingadeild innflutningslána, sem nú er lagt til að starfi við Iðnlánasjóð, er í reynd fyrir allar atvinnugreinar og því ekki fyllilega rökrétt að hún sé staðsett við Iðnlánasjóð þó að sú leið sé valin hér. 7. Nefndin gerir í engu tillögu um breytta eignaraðild á sjóðunum frá því sem áður var. Þó er gert ráð fyrir að ríkissjóður beri ekki ábyrgð á skuldbindingum sjóðanna umfram það sem gildir þegar lög þessi öðlast gildi nema eftir því sé leitað sérstaklega. 8. Meðan þetta frv. hefur verið í umfjöllun hafa verið samþykkt lög um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvöru sem gera ráð fyrir verulegum fjárframlögum til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins. Frv. þetta gerir ráð fyrir að Framleiðnisjóður verði lagður niður og framlög þessi renni eftirleiðis til hinnar sérstöku deildar við Stofnlánasjóð landbúnaðarins, sbr. 14. og 15. gr. frv. Sumir nefndarmenn telja eðlilegra að þessi framlög fari í sérsjóð en renni ekki til stofnlánasjóðs." Undir þetta rita allir nefndarmenn. Með tilvísun til þessara athugasemda taldi ég rétt að málið yrði enn skoðað og fól Baldri Guðlaugssyni lögmanni að taka málið til meðferðar og athuga allt það sem komið hefði fram í bréfi nefndarinnar er ég nú las. Sú umfjöllun tók einnig nokkurn tíma og er málið því orðið svo síðbúið sem raun ber vitni. Ég tel þá rétt að gera grein fyrir frv. eins og það núna liggur fyrir. Samkvæmt frv. leysir Búnaðarsjóður af hólmi Stofnlánadeild landbúnaðarins og Framleiðnisjóð landbúnaðarins auk þess sem Byggingarstofnun landbúnaðarins er lögð niður. Iðnaðarsjóður yfirtekur Iðnlánasjóð og Sjávarútvegssjóður kemur í stað Fiskveiðasjóðs Íslands, Fiskimálasjóðs og Styrktar- og lánasjóðs fiskiskipa. Eins og kemur fram í því sem hér var lesið var ákveðið að hverfa að fyrri nöfnum sjóðanna þrátt fyrir þær hugmyndir sem hér komu fram um að halda þeim nöfnum sem nú eru. Þetta er ekki stórt mál og hvort tveggja kemur að mínu mati til greina, en ég taldi það rétt, sem kom fram í bréfi nefndarinnar, að þau nöfn sem eru í frv. eins og það er aftur lagt fyrir gefa betur til kynna verkefni viðkomandi sjóða. Sömuleiðis var niðurstaðan sú að halda Framleiðnisjóði landbúnaðarins innan Búnaðarsjóðs en ekki aðskilja hann þrátt fyrir þau stóru verkefni sem hann hefur nú, enda er gert ráð fyrir því að Framleiðnisjóður verði sérdeild í Búnaðarsjóði og geti þannig fullt eins sinnt þeim verkefnum sem honum eru falin næstu árin eins og þótt hann væri sérsjóður. Við frumvarpsgerðina var leitast við að samræma löggjöf um sjóðina þrjá eftir því sem unnt reyndist. Skal nú gerð stuttlega grein fyrir helstu atriðum sem eru sameiginlega fyrir sjóðina þrjá skv. frv.: Sjóðirnir verða sjálfstæðar stofnanir. Lögbundin framlög úr ríkissjóði eru afnumin, en ákvæði núgildandi laga um tekjuöflun sjóðanna í formi gjalda á viðkomandi atvinnugrein haldast svo til óbreytt. Við gerð frv. þessa var valinn sá kostur að samræma ákvæði um réttarstöðu sjóðanna. Með orðalaginu "sjálfstæðar stofnanir" í 2. málsgr. 1. gr. frv. er lögð áhersla á sjálfstæði hvers sjóðs um sig. Ekki er gert ráð fyrir því í frv. að sjálfskuldarábyrgð hvíli framvegis á ríkissjóði á skuldbindingum atvinnuvegasjóðanna þriggja heldur yrði að leita eftir slíkri ábyrgð í hverju einstöku tilviki. Svo sem fram kemur í athugasemdum við 49. gr. frv. helst þó ríkisábyrgð á eldri skuldbindingum sjóðanna í samræmi við núgildandi lög. Tekið skal fram að með frv. er ekki gerð breyting á núverandi eignaraðild að sjóðunum og það skal tekið fram að með tilvísun til athugasemdar nefndarinnar um tekjuöflun til sjóðanna skipaði ég þrjá menn í nefnd til að athuga tekjuöflun til Búnaðarsjóðs. Ástæðan fyrir því að ég skipaði eingöngu nefnd til að athuga tekjuöflun þess sjóðs er sú að tekjuöflun bæði Sjávarútvegssjóðs og Iðnaðarsjóðs er tiltölulega mjög einföld. Það er eitt gjald á viðkomandi atvinnuveg og ég sá ekki ástæðu til að því þyrfti að breyta. Hins vegar er tekjuöflun núverandi Stofnlánadeildar landbúnaðarins mjög flókin. Það eru mörg gjöld og m.a. er tekið gjald, 1%, af sama gjaldstofni þótt nefnt sé mismunandi nöfnum. Mér fannst því ástæða til að endurskoða það en ég hafði ekki fengið niðurstöðu frá þessari nefnd. Ég hef rætt við nefndina og þar eru efasemdir um að þörf sé á að breyta þessu og a.m.k. sýnist mér það skoðun nefndarmanna að rétt væri að stofnanir landbúnaðarins eða búnaðarþing sérstaklega kannaði betur það mál. Ekki er ástæða til að bíða eftir því. Í öðru lagi vil ég nefna að sjóðirnir öðlast fullt sjálfstæði til að ákveða til hvaða atvinnugreina og viðfangsefna þeir lána, hverra trygginga skuli krafist og hver vera skuli lánshlutföll, vaxtakjör og önnur lánskjör. Lög munu þannig ekki lengur vera því til fyrirstöðu að sjóðirnir láni til þeirra atvinnugreina sem hvergi eru staðsettar í sjóðakerfinu eða atvinnufyrirtækja hvor hjá öðrum, en ákvarðanir um slíkt verði í höndum viðkomandi sjóðsstjórnar og þar með í reynd í höndum viðkomandi atvinnugreinar. Í þessu sambandi vil ég geta þess að allmjög var um það rætt hvort unnt mætti vera að sameina þessa sjóði alla í einn stofnlánasjóð atvinnuveganna og hafa þannig enga aðgreiningu, enda þá því betur náð að allar greinar atvinnuvega ættu þar innangengt. Um þetta náðist ekki samstaða enda málið allmargslungið, m.a. með tilliti til þeirra víðtæku skuldbindinga sem þegar hvíla á hinum ýmsu sjóðum atvinnuveganna. Ég vil láta það koma fram að sjálfur taldi ég þetta að mörgu leyti æskilegt markmið og var því hlynntur að slíkt skref yrði stigið en ég viðurkenni að það mun vera erfitt, mörg ljón í vegi, og því eðlilegra, a.m.k. til að byrja með, að taka þetta í áföngum. Í þriðja lagi: Stjórn hvers sjóðs ákveður hvort sjóðurinn skuli lána beint eða fyrir milligöngu viðskiptabanka eða annarra lánastofnana. Í þessu felst að sjóðirnir geta valið á milli mismunandi leiða. Í fyrsta lagi: Þeir geta lánað beint og annast afgreiðslu lánanna sjálfir. Í öðru lagi: Þeir geta ákveðið að lánsumsóknir þurfi að fara í gegnum viðskiptabanka umsækjanda sem láti þá í té umsögn, auk þess sem sjóðirnir gætu ákveðið að setja það sem skilyrði fyrir lánveitingu að viðskiptabanki eða önnur lánastofnun ábyrgist lánið. Í þriðja lagi: Þeir geta endurkeypt skuldabréf af viðskiptabönkum og öðrum lánastofnunum. Og í fjórða lagi: Þeir geta lánað viðskiptabönkum og öðrum lánastofnunum beint, enda hyggist viðkomandi stofnanir endurlána féð til viðfangsefna sem samrýmast hlutverki víðkomandi sjóðs. Hver sjóður gæti hvort heldur er valið eina af ofangreindum leiðum eða blöndu af þeim og gæti því hugsast að sjóðirnir störfuðu að þessu leyti hver með sínum hætti. Í þessari breytingu felst töluvert. Með henni er að því stefnt að tengja viðskiptabankana betur en verið hefur starfsemi stofnlánasjóðanna. Í henni felst að viðskiptabankarnir meti umsóknir um lán til stofnlána og séu þá reiðubúnir til að taka slíkt lán hjá stofnlánasjóði og endurlána og reyndar eru heimildir til þess að slík lán verði þá með öðrum tryggingum en gert kann að vera þegar sjóðirnir lána beint og lánin jafnvel hærra hlutfall. Í fjórða lagi: Stjórnum sjóðanna er heimilt að ákveða að lánskjör og lánshlutfall verði mismunandi eftir því hvaða tryggingar eru settar fyrir lánum. Með þessu móti er sjóðunum gert kleift að aðlaga lánshlutföll, vexti og önnur lánskjör þeim tryggingum sem settar eru og þar með þeirri áhættu sem tekin er í hverju tilfelli. Jafnframt er tekið sérstaklega fram í frv. að þegar viðskiptabankar eða aðrar lánastofnanir ábyrgjast lán megi hafa lánskjör hagstæðari lántakendum og lánshlutföll hærri en ella væri. Slíkt fyrirkomulag gæti stuðlað að því að lánveitingar sjóðanna færu fram í gegnum bankakerfið. Þessi liður er að sjálfsögðu mjög tengdur því sem ég las áðan og þarf ég ekki að hafa um hann frekari skýringar. Í fimmta lagi: Felld eru úr lögum ákvæði um að tiltekinn viðskiptabanki skuli hafa á hendi daglegan rekstur eða stjórn hvers sjóðs. Hins vegar er stjórnum sjóðanna veitt heimild til þess að semja um það að önnur stofnun annist daglegan rekstur. Í sjötta lagi: Starfsemi sjóðanna verður fyrst og fremst í því fólgin að sjóðirnir veiti lán eða ábyrgðir en jafnframt er lagt til að innan hvers sjóðs starfi sérstök deild er hafi það hlutverk að styðja nýsköpun og umbætur í viðkomandi eða öðrum atvinnugreinum og er sjóðsstjórn bæði heimilt að veita lán og styrki úr þessari deild. Heimilt er að afskrifa slík lán ef verkefni sem lánað hefur verið út á ber ekki tilætlaðan árangur. Þá er og heimilt að ráðstafa fjármunum hinna sérstöku deilda til þátttöku í stofnun nýrra fyrirtækja eða til kaupa á eignarhlutum í starfandi fyrirtækjum. Hin sérstaka deild innan Sjávarútvegssjóðs tekur við eignum og tekjum Fiskimálasjóðs, hin sérstaka deild innan Búnaðarsjóðs við eignum og tekjum Framleiðnisjóðs landbúnaðarins og hin sérstaka deild innan Iðnaðarsjóðs við eignum og tekjum vöruþróunar- og markaðsdeildar Iðnlánasjóðs. Ber að halda fé og fjármagnstekjum hinna sérstöku deilda aðgreindum í bókhaldi og reikningum sjóðanna. Ég tel þetta ákvæði um starfsemi sjóðanna mjög mikilvægt í þeirri viðleitni sem nú er til nýsköpunar í atvinnulífinu. Ég minni hv. þm. á að venjulega hefur þurft sérstaka ákvörðun ráðherra og jafnvel sérstaka reglugerð til þess að sumir sjóðirnir hafi talið sér heimilt að ráðstafa fjármagni til slíkra áhættuþátta eins og hér er um að ræða. Á ég þá t.d. við hagræðingarlán og fleira sem Fiskveiðasjóður hefur veitt. Með þessum ákvæðum í lögum er meiri festu komið á þessa starfsemi og reyndar sjóðunum gert að skyldu að lána eða styrkja nýsköpun í atvinnulífinu. Í sjöunda lagi: Stjórnum sjóðanna er heimilt að ákveða að þeir taki þátt í fjárfestingar- og þróunarfélögum að því marki sem slík þátttaka samrýmist hlutverki sjóðanna. Þetta er að sjálfsögðu skylt því ákvæði sem ég las áðan um nýsköpun í atvinnulífinu. Sjóðirnir geta m.ö.o. veitt slík lán eða styrki beint eða kosið að gera það í gegnum þau þróunarfélög sem starfandi eru. Í áttunda lagi: Teknar eru upp heimildir fyrir sjóðina til að taka lán erlendis í eigin nafni innan ramma lánsfjárlaga. Um þetta þarf ekki að fara mörgum orðum. Ef sjóðirnir telja sig geta fengið betri lánskjör með því að taka lánin beint er þeim það hér með heimilt en þurfa ekki, eins og nú er, að taka lán í gegnum Framkvæmdasjóð. Í níunda lagi: Felld eru brott ákvæði um það hvenær heimilt sé að telja lán eða eftirstöðvar lána úr sjóðunum fallin í gjalddaga án uppsagnar og um heimild sjóðanna til að láta selja veð við opinber uppboð án undangengins dóms, sáttar eða fjárnáms, enda slík lagaákvæði óþörf þar sem sjóðirnir geta áskilið sér þann rétt í skuldabréfum þeim sem lántakendur gefa út til viðurkenningar skuld sinni. Sama máli gegnir um lagaákvæði varðandi heimildir sjóðanna til að gengistryggja endurlán erlends lánsfjár. Slík ákvæði í einstökum lögum eru óþörf vegna almennra heimilda í lögum nr. 13/1979. Þetta atriði held ég að þurfi ekki skýringa við. Í tíunda lagi: Æðsta vald í málefnum hvers sjóðs verður í höndum fimm manna stjórnar sem skipuð er af ráðherra til eins árs í senn. Skulu fjórir þeirra skipaðir skv. tilnefningum en einn skipar ráðherra án tilnefningar. Ráðherra skipar formann og varaformann úr hópi stjórnarmanna. Fyrir lok maímánaðar ár hvert skal haldinn sérstakur ársfundur viðkomandi sjóðs. Rétt til setu þar með tillögurétti og atkvæðisrétti eiga samtals 20 fulltrúar tilnefndir af sömu aðilum og tilnefna stjórnarmenn. Stjórn hvers sjóðs getur auk þess boðið að sitja ársfund sjóðsins öðrum þeim sem hún telur ástæðu til að sitji fundinn. Hlutverk ársfundar er að ræða og afgreiða ársskýrslu og reikninga viðkomandi sjóðs en stjórnin skal leggja hvort tveggja fyrir fundinn. Einnig kýs ársfundur endurskoðendur sjóðsins og ákveður þóknun stjórnarmanna. Loks er tekið fram í frv. að ársfundur geti gert tillögu til stjórnar sjóðsins um stefnumarkandi atriði er varða skipulag og starfsemi sjóðsins. Ákvörðunarvaldið er þó eftir sem áður hjá stjórninni. Hér er að sjálfsögðu gerð tilraun til þess að fleiri fái aðgang að stjórn og ákvörðun stjórnar um starfsemi viðkomandi sjóðs. Oft og iðulega hefur starfsemi stofnlánasjóðanna verið mjög gagnrýnd af aðilum viðkomandi atvinnugreina sem ekki hafa talið sig geta fallist á þær reglur og ákvæði sem þar hafa ráðið. Með þessum ákvæðum í frv. er að því stefnt að slíkir aðilar og reyndar fleiri aðrir, sem telja sig eiga erindi við stjórn viðkomandi sjóðs, fái tillögu- og umræðurétt um starfsemina. Í ellefta lagi vil ég svo nefna það að við Iðnaðarsjóð er gert ráð fyrir sérstakri tryggingardeild útflutningslána. Stjórnir Búnaðarsjóðs og Sjávarútvegssjóðs geta ákveðið að við þá sjóði skuli einnig starfræktar slíkar deildir og skulu þá gilda um þær sömu lagaákvæði. Og eins og fram kemur í frv. stendur Ríkisábyrgðasjóður að baki þessari tryggingardeild útflutningslána. Um þetta atriði var mikið rætt í meðferð málsins á milli þinga. Þetta er atriði sem kom inn í meðferð hv. fjh.- og viðskn. Ed. í fyrra og er að allra mati mjög þarft ákvæði. Hins vegar voru skiptar skoðanir um það hvort það ætti heima í þessu frv. eða í sérfrumvarpi og sömuleiðis nokkuð skiptar skoðanir um það hvort samsvarandi greinar eða sömu greinar ættu þá að vera í köflum um Búnaðarsjóð og Sjávarútvegssjóð. Eftir allítarlega umfjöllun um þetta atriði var niðurstaðan hins vegar sú að ekki væri ástæða til slíks, að slík tryggingarlán yrðu að öllum líkindum langsamlega flest hjá Iðnlánasjóði, vafasamt að hinir sjóðirnir teldu sig þurfa að veita slík lán, en þó tekið inn í frv. ákvæði sem heimilar þeim að gera það ef þeir telja þörf á og málið þannig leyst. Náðist um það samkomulag við forráðamenn viðkomandi sjóða eins og þeir eru nú. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginatriði þessa frv., sömuleiðis þær athugasemdir sem komu fram frá nefndinni. Ég hef einnig gert grein fyrir því að vegna þeirra athugasemda og þeirra brtt. sem komu fram í meðferð þessarar hv. deildar á frv. var talið nauðsynlegt að taka það til ítarlegrar endurskoðunar. Ég vona að þær breytingar sem hafa verið gerðar séu til bóta og verði til þess að nefndin geti fremur sæst á frv. eins og það er. Ég veit að þær raddir munu heyrast að hér sé ekki um róttæka breytingu á sjóðakerfinu að ræða. Ég hygg þó að þegar menn skoða þau ýmsu atriði sem ég hef nú rakið leynist þar miklu fleira en menn hafa viljað láta í veðri vaka. Fyrst og fremst er um það að ræða að sjóðirnir verða sjálfstæðari einingar, að stjórnir sjóðanna, sem eru á vegum viðkomandi atvinnuvega, geta ráðið miklu meira um það, ef þetta frv. verður að lögum, en sjóðsstjórnir geta nú hvernig viðkomandi sjóðir haga sinni starfsemi, hvort sjóðurinn lánar út beint, lánar í gegnum viðskiptabanka o.s.frv. Ég tel ákaflega mikilvæg atriði um nýsköpun í atvinnulífinu sem sjóðunum eru falin með þessu frv. og fleira gæti ég nefnt sem ég vil ekki endurtaka. Ljóst er að þetta frv. kemur seint fram hins vegar og ég er þess vegna ekki að leggja áherslu á að það verði afgreitt á þessu þingi en ég taldi rétt að nefndin fengi það þó til afgreiðslu, ef hún hefur tíma til, eða til skoðunar og gæti enn gert við það athugasemdir þannig að það mætti þá leggja fram strax í upphafi þings í haust. Ég geri að tillögu minni að lokinni þessari umræðu að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Ég heyrði það á hæstv. forsrh. í lok máls hans að hann gerði ekki frekar ráð fyrir því að þetta frv. yrði afgreitt á þessu þingi, svona seint fram komið. Skil ég það auðvitað mætavel og þykir það ágæt tillitssemi við þingið miðað við það hvað skammur tími lifir þings eftir því sem áætlað er og er ólíkt um það nú samanborið við það þegar hæstv. ráðh. flutti framsögu fyrir þessu máli í fyrra og óskaði eftir að menn afgreiddu það þá á enn skemmri tíma. Hitt er svo annað mál að þær grunsemdir, sem hæstv. forsrh. hafði um það að mönnum þætti kannske ekki mikið nýjungakennt í þessu frv. eða mikið sem kallaði á það, eru réttar þó að hann segði svo á eftir að þegar betur væri að gáð leyndist ýmislegt í þessu, þrátt fyrir allt, að mér skildist. En auðvitað vekur þetta ótal spurningar. Ég segi bara það eitt í sambandi við þann þátt sem hæstv. forsrh. gerði hvað mest úr, þ.e. að gera sem allra mest af nýsköpun í okkar atvinnulífi mögulega, að ég tel það mögulegt innan þess kerfis sem við höfum í dag, hjá hverjum þeirra sjóða sem í dag eru starfandi. Ef þeim eru falin þau verkefni og til þess séð að þeir hafi fjármagn til að sinna þeirri nýsköpun. Það er vitanlega augljóst að með auknu fjármagni til þessara sjóða, og kannske ákveðnum lagabreytingum einnig, er auðvitað mögulegt að sinna miklu betur nýsköpun í íslensku atvinnulífi og þarf ekki sérlög til þess út af fyrir sig. Ég hélt sannast sagna að þetta mál væri úr sögunni. Við þekkjum þetta og það hefur verið haft að nokkrum gamanmálum að forsaga þessa máls væri úr síðsumarvöku þeirra fóstbræðra eða úr fóstbræðrasögu þeirra hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. og var eitt af því sem þeir komu sér saman um hér á síðsumri 1984 að skyldi ná fram að ganga. Það er greinilegt, eins og hæstv. forsrh. kom inn á, að jafnvel í nefndinni, sem þarna fjallaði um, hefur alls ekki verið einhugur um það hvernig að skyldi staðið og menn eru enn þá að velkjast í nokkrum vafa um hvernig með skuli farið. Ég held t.d. að það sé kannske ekki hrifning hjá öllum stjórnarsinnum af þessu frv., jafnvel eins og það lítur út í breyttri mynd í dag. Mér þætti t.d. forvitnilegt, og því verður ekki svarað hér í þessari hv. deild, hver afstaða hv. 3. þm. Norðurl. e., Stefáns Valgeirssonar, til Búnaðarsjóðsins er, svo dæmi sé tekið. Ég er ekki viss um að þar sé um mikla hrifningu að ræða. Ég sé ekki nauðsyn á þessu frv. umfram þá sérlög fyrir hvern sjóð, ef menn mundu breyta því eitthvað sérstaklega. Við sjáum það glöggt á hinum sameiginlegu ákvæðum, hvað þau eru í raun og veru veigalítil, fá og fátækleg, þó ég vanmeti ekki ákveðin nýmæli, sem hæstv. forsrh. benti sérstaklega á, í þessum sameiginlegu ákvæðum sem auðvitað gætu komið inn í og farið inn í lög um þessa stofnlánasjóði nú þegar. Öll aðalatriði varðandi hvern sjóð eru, eins og ég sagði áður og allir sjá auðvitað á frv., í sérkafla um hvern þessara þriggja sjóða. Sameiginleg ákvæði og gildistökuákvæði eru svo bara svona eins og hverjir aðrir viðaukar. Ég hlýt að einskorða mig að nokkru leyti við landbúnaðinn í þessu efni og skal ekki hafa um það langt mál frekar en ég gerði í fyrra. Ég heyrði það á hæstv. forsrh. þegar hann var að lýsa viðhorfum í þeirri nefnd sem fjallaði um þetta mál að þar hefðu menn hreinlega ekki verið á einu máli, og það skil ég vel, um ákveðinn samruna Framleiðnisjóðs annars vegar, sem sjóðs sem beitir sér fyrir nýsköpun í íslenskum landbúnaði og ákveðnum styrkjum til nýsköpunar og breytinga í landbúnaði, og á Stofnlánadeild landbúnaðarins hins vegar og sumir nefndarmenn, eins og hæstv. forsrh. tók fram, alls ekki sammála um að svo skyldi vera. Ég sé ekki neitt hagræði að því, enda sérstaklega tekið fram af hæstv. forsrh. til þess að forðast allan misskilning, að Framleiðnisjóðurinn yrði alger sérdeild í Búnaðarsjóðnum og þá erum við ekki komnir langt frá því fyrirkomulagi sem við höfum einmitt í dag með Stofnlánadeildina annars vegar sem lánasjóð og hins vegar Framleiðnisjóð sem þann styrktaraðila í landbúnaðinum sem hann er í dag. Ég tel að þarna sé að nokkru leyti um ólík hlutverk að ræða. Það þarf að samræma þau vissulega en það er um margt gott að þau séu aðskilin og ég heyri það að sumir af þeim nefndarmönnum sem ríkisstj. hefur sett í þetta hafa verið sama sinnis. Það væri að mörgu leyti betra að hafa annars vegar hreinar lánveitingar og hins vegar beina styrki, beina aðstoð við atvinnugreinina. Ég skal ekki út af fyrir sig fara að taka Stofnlánadeild landbúnaðarins í forsvar. Ég hef verið þar í 12 ár í stjórn og þar hefur eflaust margt umdeilanlegt verið gert. Þó bendi ég á það að ég held að gagnrýni bænda á Stofnlánadeild landbúnaðarins hafi fyrst og fremst snúið að of litlu fjármagni sem deildin hefur haft til umráða og auðvitað of dýru fjármagni nú síðari átin eins og reyndar annars staðar í þjóðfélaginu. Það hafa verið deilur hér á Alþingi t.d. um það hvernig Stofnlánadeildin verði sínum fjármunum, m.a. varðandi uppbyggingu í hefðbundnum búgreinum annars vegar og hins vegar í nýbúgreinunum og þar hefur þótt of mikið skipulagsleysi á ferðinni. Það hefur verið talað um að of mikið og of stórt hafi verið byggt ennþá í tengslum við hinn hefðbundna búskap. Ég bendi á að á sínum tíma setti Stofnlánadeildarstjórnin ákveðin stærðarmörk til þess að hamla þar nokkuð á móti og eins og engum er betur ljóst en hæstv. forsrh., sem var landbrh. á þeim tímum sem staða deildarinnar var allra verst, vita menn að þarna voru auðvitað miklar þrengingar. En einmitt hæstv. núv. forsrh., sem þá var landbrh., hann rétti það mjög af þannig að staða deildarinnar í dag er mjög góð. Það má kannske segja að eina breytingin á tekjum deildarinnar sé sú, eins og kemur réttilega fram í athugasemdunum núna, að ríkisframlögin falli niður. En öllum hinum gjöldunum er haldið inni, þ.e. neytendagjaldinu, framleiðendagjaldinu og jöfnunargjaldinu. Öllum þeim gjöldum er haldið inni og var það þó á sínum tíma vissum skilyrðum háð að ríkisframlög yrðu einmitt nokkur á móti því að framleiðendur og neytendur tækju á sig þessi gjöld til Stofnlánadeildar. Hæstv. ráðherra kom inn á að þarna væru verkefni ákveðin sem gerði Stofnlánadeildina nokkuð sérstæða, þ.e. varðandi Lífeyrissjóð bænda, eftirlaun til aldraðra bænda sem Stofnlánadeildin stendur undir að hluta til. En það er annað mál sem mér dettur í hug í sambandi við þetta, enn frekar, og það er sú aðgerð sem við stóðum frammi fyrir hér rétt fyrir jól við afgreiðslu fjárlaga þegar út var tekin upphæðin sem átti að fara í forfalla- og afleysingaþjónustu bænda, þennan eina félagsmálapakka virkilega sem bændur fengu á sínum tíma, og í stað þess var þessum pósti vísað alfarið á Stofnlánadeild landbúnaðarins. Þar af leiðandi hlýtur það að vera meiningin, eða ég skil það a.m.k. svo, að þá hljóti þessi búnaðarsjóður, hvenær sem hann tekur gildi, að eiga að standa undir þessum greiðslum til forfalla- og afleysingaþjónustu bænda, svo fráleitt sem það er í raun og veru að þessi félagsmálapakki bænda skuli vera borgaður af þeim sjálfum því vitanlega er þessu vísað á Stofnlánadeildina vegna þess að þar greiða bændur ákveðið framleiðendagjald inn í og eru þess vegna að borga þennan félagsmálapakka sinn sjálfir. Ekki skal ég hafa langt mál heldur um það að nú eru tengsl rofin við þann banka sem Stofnlánadeildin hefur verið tengd býsna sterkum böndum og hafa verið dýrmæt að mínu viti. Það er auðvitað rétt, sem hæstv. ráðh. kom inn á, að vissulega er sá möguleiki fyrir hendi áfram að Búnaðarsjóður verði í nánum tengslum við Búnaðarbankann, en ég tel að þessi tengsl hafi verið nauðsynleg, fyrir það fyrsta vegna þess að þetta hafi þó tengt bankann betur við landbúnaðinn en annars hefði verið og hins vegar, þegar Stofnlánadeildin hefur verið í knappri stöðu, hefur það verið mjög dýrmætt að Búnaðarbankinn hefur hlaupið undir bagga varðandi lánveitingar og þakkar auðvitað enginn bankanum að hafa gert það en engu að síður hefur verið dýrmætt að þessi tengsl hafa verið slík að sama stjórnin hefur um vélt í hvoru tveggja tilfellinu. Ég skal ekki heldur tala um þá stjórn sem er fyrir þessum búnaðarsjóði. Ég held því fram að stjórn Stofnlánadeildar hafi gefist býsna vel, þ.e. stjórn hennar er í raun og veru bankaráð Búnaðarbankans auk tveggja bændafulltrúa, fulltrúa frá Búnaðarfélagi Íslands og Stéttarsambandi bænda. Þannig hefur það þá verið að fulltrúar frá fjórum flokkum hafa átt sæti í stjórn Stofnlánadeildar. Ef, sem ég hygg að verði kannske ekki lengi, helmingaskiptareglan í Búnaðarfélaginu og Stéttarsambandinu heldur áfram milli Framsfl. og Sjálfstfl. verður þetta auðvitað þannig að þeir skipta þessari stjórn algjörlega á milli sín en á því getur orðið blessunarleg breyting auðvitað fyrr en síðar. Mér sýnist þessi ríkisstj. vera á góðri leið með að koma í veg fyrir að hægt verði að nota þá helmingaskiptareglu mikið lengur. Ég held að það hafi gefist býsna vel að fulltrúar fleiri aðila hafi komið að þessum lánveitingum þó umdeilanlegar hafi verið. Ég bendi svo á í lokin, af því að mikið er talað um að hér þurfi að breyta til og m.a. þurfi að breyta áherslum í lánveitingum í landbúnaði - menn segja jafnvel að á síðasta ári, eða síðustu árum, hafi Stofnlánadeildin enn haldið sig við það að lána til hinna hefðbundnu búgreina langt umfram nýbúgreinar. Ég vil þá bara í því sambandi upplýsa að í fyrra var næsthæsti lánaflokkur Stofnlánadeildarinnar til loðdýraræktar - næsthæsti flokkurinn. Sá hæsti voru vinnslustöðvarnar. Þær voru býsna þungar á fóðrum eins og þær hafa reyndar oftar verið hjá Stofnlánadeildinni. Þar á eftir, nokkru neðar koma svo loðdýrin, sem eru með um 19% af lánveitingu Stofnlánadeildar, fjósin aftur um 13% og fjárhúsin ekki nema 4,5%. Þetta held ég að sé rétt að athuga einmitt í ljósi þess sem hefur verið sagt um það hvað áherslurnar hafa breyst því að nú er þessi nýbúgrein orðin til hins almenna bónda hæsti lánaflokkurinn og það er rétt þróun. Ég held, eins og ég sagði áðan, að ekki þurfi heldur nein sérlög eða sérstaka umsköpun á heildarsjóðum atvinnuveganna, þar sem hver þeirra er þó sérgreindur, til þess að stuðla að því að bæði Stofnlánadeild landbúnaðarins og aðrir lánasjóðir, sem nú eru þegar fyrir hendi, láni til þeirra hluta í hverri atvinnugrein sem eru arðbærastir og hagkvæmastir hverju sinni og skapa hvað mestan arð í atvinnugreininni.



Virðulegur forseti. Það er nú að sjálfsögðu ekki að ófyrirsynju þó að nokkur umræða verði þegar mál af þessu tagi eru lögð fram á Alþingi, frv. til l. um sjóði atvinnuveganna, og sérstaklega er ástæða að hyggja að því hverjar breytingar verða í sambandi við atvinnuvegina og þá sjóði sem þeim eru tengdir. Um þessar mundir hefur átt sér stað æðimikil breyting í landbúnaði, það hygg ég að mönnum sé nú fullkomlega ljóst. Og það fer ekki hjá því að sú breyting gangi að einhverju leyti til verkefna í sjóðakerfi landbúnaðarins, Stofnlánadeild og Framleiðnisjóði eins og nú er. Ég held, án þess að ég ætli að fara út í þá umræðu, að Stofnlánadeildin hafi sinnt sínu hlutverki sem lánasjóður til landbúnaðarins vel, í rauninni frá stofnun deildarinnar þótt að sjálfsögðu hafi stundum verið erfiðleikar í rekstri hennar, m.a. vegna þess að hún lánaði út óverðtryggð lán á sama tíma og henni var gert að taka verðtryggð lán til að fjármagna sín útlán. En þar hefur að sjálfsögðu orðið breyting á þannig að þau útgjöld hafa verið færð yfir í landbúnaðinn. Þegar hv. 2. þm. Austurl. rifjaði það upp áðan að núv. forsrh. og þáv. landbrh. árið 1979 hafi með störfum sínum þá mjög treyst grundvöll að heilbrigðum rekstri Stofnlánadeildarinnar, þá var það gert með þeim hætti að öll lán voru sett undir verðtryggingu. Þar með hefur kostnaðurinn af verðtryggðum lántökum verið færður út í landbúnaðinn og er sjálfsagt ekki umdeilanlegt. En þetta voru hins vegar þau bjargráð sem voru gerð árið 1979 og hafa reyndar reynst Stofnlánadeildinni haldgóð. Ég get með sama hætti tekið undir það sem hv. 2. þm. Austurl. sagði hér áðan að ég fæ ekki betur séð en að útlán deildarinnar hafi verið eðlileg miðað við áherslur á hverjum tíma. Menn verða að athuga að útlán til hinna hefðbundnu atvinnuvega eru langt undir þeim mörkum sem eðlilegt er miðað við eðlilega endurnýjun. Það er annað mál að það er réttur kostur að draga úr þeim fjárveitingum, ekki síst vegna bændanna sjálfra, en ef við tökum t.d. 4-5 ára tímabil miðað við fjósbyggingar, þá þarf meira en hálfa öld til þess að endurnýja þær byggingar. Miðað við næsta 5 ára tímabil á undan þarf hins vegar 25 ár, 1/4 hluta úr öld og það er það tímabil sem þessar framkvæmdir eru afskrifaðar á. Þannig að við erum nú undir þeim mörkum sem eðlilegt verður að teljast í sambandi við viðhald í hefðbundnum landbúnaðarbyggingum og til þess verða menn að sjálfsögðu að horfa þegar litið er til framtíðarinnar. Það er ýmislegt fleira sem rifjast upp og skal ég þá strax snúa mér að því sem ég er í langsamlega mestum vafa um í sambandi við Búnaðarsjóðinn, en það er 11. gr. þar sem kveðið er á um að Framleiðnisjóðurinn skuli ganga undir Búnaðarsjóðinn. Ég hef um þetta miklar efasemdir. Ástæðan er sú að með búvörulögunum sem voru afgreidd í fyrravor var tekin ákvörðun um sérstakt tímabil í íslenskum landbúnaði til 5 ára, tímabil endurskipulagningar og búháttabreytingar. Framleiðnisjóðnum hefur verið falið sérstakt hlutverk í þeim efnum. Átt hefur sér stað mikil umfjöllun og ég er sannfærður um að þar eru málin farin að skýrast fyrir mönnum með það í huga hvað muni eiga að ganga fram og með hvaða hætti eigi að taka á málum þetta umrædda tímabil. Mér er það alveg ljóst að þar þarf að taka margar vandasamar ákvarðanir og að menn eru og verða að sjálfsögðu ekki á eitt sáttir með það. En ég tel það mjög mikilvægt að þeir menn, sem hafa verið þar í forustu og eru farnir að móta þessi verkefni, hafi þau með höndum þessi 5 ár. Þetta er sérstakt þróunarverkefni sem tilheyrir ekki nema að hluta til eðlilegri bankastarfsemi og þar af leiðandi legg ég áherslu á að það sé best komið þar sem það nú er. Það eru tvö önnur atriði sem ég hef heldur ekki gert að fullu upp við minn huga og það er þá 3. gr. þar sem kveðið er á um stjórn Stofnlánadeildarinnar. Nú er það svo að ýmsir aðrir hafa meiri ráð heldur en einungis þeir sem stjórna stofnunum af þessu tagi. En ég er ekkert viss um að það sé neitt til bóta fyrir Stofnlánadeildina að þrengja pólitísk áhrif í stjórn hennar. Ég er ekkert viss um að það sé af hinu góða. Ég held að það gæti verið alveg eins farsælt að Stofnlánadeild landbúnaðarins sæki sitt traust til sem flestra pólitískra sjónarmiða í þjóðfélaginu og það getur varla gerst með öðrum hætti heldur en að þau eigi einhverja aðild að stjórn hennar. Síðan er það 14. gr. þar sem kveðið er á um tekjur Stofnlánadeildarinnar. Út frá því sem hv. 2. þm. Austurl. sagði hér áðan um afleysingaþjónustuna held ég að ég muni það rétt að sú ákvörðun var tekin til eins árs. Ég held að ég muni það rétt.  Ég get ekki leynt þeirri skoðun minni að ég er andvígur því að framleiðendagjaldið eigi að vera áfram við lýði. Fyrir því eru einfaldlega þau rök að þegar búið er að verðtryggja útlán Stofnlánadeildarinnar til bænda þá er að sjálfsögðu óeðlilegt að þeir greiði líka til hennar launagjald. Ég vil vekja athygli á því að þetta gjald hefur hækkað mikið á síðustu árum. Það má vel vera að þær breytingar séu að verða á núna að það fari að lækka aftur. Sem betur fer bendir ýmislegt til þess. En launahlutur bóndans, sem þetta gjald er allt saman tekið af, hefur farið minnkandi í búvöruverðinu og þar af leiðandi hefur þetta gjald orðið tilfinnanlegra vegna þess að það er allt saman greitt af launaliðnum en miðað við brúttóverð framleiðslunnar. Ég hef áður flutt um það frv. á Alþingi að fella þetta gjald niður og ég hef satt að segja haft það til athugunar að endurnýja flutning á því frv. Það er ekki þar fyrir að í frv. um sjóði atvinnuveganna er ekki farið inn á nýjar brautir í þessum efnum og þar af leiðandi út af fyrir sig ekki sérstök ástæða til þess að gera þetta atriði að miklu máli í sambandi við þennan frumvarpsflutning. - Af því að það er nú annar þingfundur hér í hliðarsal, virðulegi forseti, þá má vel vera að það sé erfitt að fylgjast með máli mínu, en a.m.k. mættu gjarnan berast þangað inn þau fáu orð sem ég ætla að segja hér á eftir. - Þá gefst nú reyndar síðar líka betra tóm til þess að tala um annað frv. sem farið er að sveima um í sambandi við Stofnlánadeild landbúnaðarins. Það er búið að leggja það fram í Nd. Alþingis og mér sýnist að það sé í því fólgið að færa veðdeildina yfir í Stofnlánadeildina. Ég held að mjög mikil ástæða sé til þess að athuga þetta frv. vel því að Búnaðarbankinn er ábyrgur fyrir veðdeildinni sinni. Það skulu menn athuga. Þó að það sé að sjálfsögðu augljós tilgangur að létta á bændum með lengri lánum vegna þeirra skuldbreytinga sem hafa átt sér stað í landbúnaði og hafa verið fluttar inn í Stofnlánadeildina, þá sýnist mér að með mjög ótvíræðum hætti séu teknar af veðdeildinni og Búnaðarbankanum þær fjárhagsskuldbindingar sem veðdeildin er í vegna þessara lána. Og eftir að þau hafa verið færð inn í Stofnlánadeildina, m.a. með röksemd um að þar sé framleiðendagjald sem hægt sé að grípa til til þess að beita fyrir sér í rekstrinum, þá vil ég nú satt að segja skoða þau mál nokkuð nákvæmlega áður en ég gef á þau grænt ljós hér á Alþingi.



Herra forseti. Mál það sem hv. 11. landsk. þm. vék að hér síðast mun síðar verða til umræðu hér í deildinni ef það verður afgreitt frá hv. Nd., sem ég þori ekkert að segja um, og þá verður að sjálfsögðu tóm til þess að ræða það og fjalla ítarlega um það af hv. landbn. En ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hljóðs var misskilningur sem kom fram í máli hv. 2. þm. Austurl. um að bændur greiddu alfarið núna forfallaþjónustuna. En eins og fram kom hér í umræðu í vetur þegar það mál var til meðferðar þá skal það greitt af hluta þess gjalds, sem bændur hafa greitt af launum sínum til Stofnlánadeildar, og þá mundi það gjald lækka sem nemur kostnaði við forfalla- og afleysingaþjónustuna. Þetta hefur verið tekið til greina við verðlagningu búvara 1. mars, þar sem þá kom álag á launalið bóndans til að mæta þessu og þar með að nokkru leyti til þess að koma til móts við það sjónarmið, sem hv. 11. landsk. þm. vék hér að, að vilja draga úr þessu gjaldi a.m.k.



Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að lengja þessa umræðu mjög, en mér sýnist það blasa mjög skýrt við að hér er um að ræða frv. sem var lagt fram í fyrra og reyndist meingallað þegar farið var að skoða það í nefnd, margar athugasemdir við það og mikill ágreiningur um málið. Nú er þetta frv. lagt hér aftur fram þegar mjög skammt er eftir þingsins. Það er enn ljóst að mikill ágreiningur er um málið. Það hefur komið fram hér að þetta er síður en svo neitt samkomulagsmál milli stjórnarflokkanna og hæstv. forsrh., sem málið leggur fram, er einungis að fullnægja ákvæði sem er í stjórnarsáttmála þessara flokka. Það hafa ekki verið leidd rök að því hér, a.m.k. ekki óyggjandi rök að mínu mati, að þessi breyting, sem hér er ráð fyrir gert að nái fram að ganga, sé að öllu leyti til bóta. Milli stjórnarflokkanna er ágreiningur um málið þannig að ég sé ekki að ástæða sé fyrir þessa hv. deild að eyða mjög löngum tíma í þetta, sérstaklega þegar það bætist nú við að hæstv. forsrh. hefur látið þau orð falla hér að það sé ekki líklegt, og hann leggi ekki á það höfuðáherslu, að þetta mál verði afgreitt á þessu þingi. Ég held því að það sé ekki rétt að tefja fyrir því með neinum hætti að þetta mál gangi sem fljótast til nefndar og fái þar að sofna eins og það sýnilega mun gera.



Herra forseti. Iðnn. hefur tekið til meðferðar frv. það sem hér er til umræðu. Leitaði nefndin umsagnar m.a. Hitaveitu Reykjavíkur og Sambands ísl. hitaveitna. Hvorki Hitaveita Reykjavíkur né Samband ísl. hitaveitna hafa neitt við þetta frv. að athuga og eru efnislega meðmælt því. Nefndin leitaði og álits Sambands ísl. rafveitna og Landsvirkjunar en fékk ekki í hendur neitt álit frá þessum aðilum. Það er till. nefndarinnar að þessu frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Efni þessa frv. er í fyrsta lagi að breyta því sem stendur í lögum um Hitaveitu Reykjavíkur, þar sem talað er um "bæjarstjórn", breyta því í "borgarstjórn". Í öðru lagi er gert ráð fyrir að fella niður úr lögum um Hitaveitu Reykjavíkur bein ákvæði um einkarétt Reykjavíkurborgar til starfrækslu hitaveitu. Er það gert á þeirri forsendu að þess gerist ekki þörf að hafa bein ákvæði um það vegna þess að Hitaveitan og Reykjavíkurborg hafi þetta alltaf í hendi sér. Í þriðja lagi gerir frv. ráð fyrir því að Hitaveitu Reykjavíkur sé veitt heimild til framleiðslu og sölu rafmagns, en samkvæmt lögum er slíku ekki til að dreifa. Það er svo með öll þessi atriði, sem frv. fjallar um, að þó að ekki sé hægt að hafa á móti þeim efnislega, þá má segja að það reki ekki nauður til þess að samþykkja þessar breytingar nú þegar. Það skeður ekkert þó að það standi í lögum "bæjarstjórn" í staðinn fyrir "borgarstjórn". Það skeður ekkert þó að standi í lögum heimildarákvæði sem ekki hefur sjálfstæða þýðingu. Og það er ekki aðkallandi á næstunni að veita Hitaveitu Reykjavíkur heimild til framleiðslu og sölu rafmagns, en hins vegar rekur að því að svo verði þegar lengra er komið fyrirætlunum að því sem Hitaveitan hyggst gera á Hengilssvæðinu og þar sem einmitt þessi starfsemi er höfð í huga. Þá er það önnur ástæða fyrir því að nefndinni þykir ekki rétt að samþykkja frv. þetta nú, þó hún mæli með efni frv. Ríkisstjórnin er nú að láta vinna að endurskoðun laga um orkumál og það þykir eðlilegt að taka ekki þessi atriði, sem þetta frv. fjallar um sérstaklega, fyrir áður en lokið er hinni alhliða endurskoðun. Og með því að það breytir í sjálfu sér engu og verður ekki að skaða að hinkra við með lögfestingu efnisatriða þessa frv., þá hefur nefndin gert það að tillögu sinni að málinu verði vísað með meðmælum til hæstv. ríkisstjórnar.



Herra forseti. Iðnn. hefur fjallað um það frv. sem nú er til umræðu. Nefndin leitaði umsagnar Landssambands iðnaðarmanna og Félags ísl. iðnrekenda, en nefndinni hafa ekki borist í hendur neinar umsagnir um frv. frá þessum aðilum. Þá fékk nefndin á sinn fund fulltrúa frá iðnrn. til þess að ræða frv. þetta. Það er till. nefndarinnar að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Þetta frv. felur í sér heimild um að undantekningar verði gerðar frá því ákvæði í gildandi lögum að Íslendingar skuli eiga meiri hluta hlutafjár í hlutafélögum sem reka iðnaðarstarfsemi. Samkvæmt lögum verða Íslendingar að eiga meiri hluta hlutafjár, en samkvæmt þessu frv. er gert ráð fyrir að iðnrh. geti veitt undanþágu frá þessu ákvæði. Hinn 9. maí s.l., eða á síðasta þingi, samþykkti Alþingi þáltill. um að fela ríkisstjórninni að láta endurskoða gildandi lagaákvæði um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnufyrirtækjum hér á landi. Í grg. með þessari þáltill. var sérstaklega getið um iðnaðarlög nr. 42/1978, sem þyrfti að taka til endurskoðunar með tilliti til þessa máls. Þetta var í grg. að þáltill. sem flm. þessa frv. stóð að. Nú hefur flm. flutt frv. um þetta tiltekna ákvæði sem varðar þá allsherjarendurskoðun, sem þál. gerir ráð fyrir. Með því að Alþingi hefur þegar falið ríkisstjórninni að endurskoða gildandi lagaákvæði um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnufyrirtækjum þykir iðnn. rétt að taka ekki einn þátt þessa máls út úr með því að samþykkja þetta frv. meðan hin almenna athugun fer fram um þessi mál. Og á þeim grundvelli leggur iðnn. til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um heimild fyrir ríkisstjórnina til að selja jörðina Streiti í Breiðdal í Suður-Múlasýslu. Flm. að því ásamt mér er hv. 11. landsk. þm. Egill Jónsson. Frv. hljóðar á þá leið að ríkisstj. sé heimilt að selja Magnúsi Þorleifssyni eyðijörðina Streiti í Breiðdalshreppi. Við sölu jarðarinnar skuli fylgja ákvæðum 3.-5. málsgr. 38. gr. jarðalaga, nr. 65/1976, og skuli við söluna undanskilja nauðsynlegt land vegna vegagerðar í landi jarðarinnar, svo og land undir vita í Streitishorni. Eins og fram kemur í grg. er þetta frv. lagt fram að beiðni Magnúsar Þorleifssonar, Mávanesi 21, Garðabæ, og hafa þegar borist meðmæli hreppsnefndar Breiðdalshrepps sem fylgja frv. sem fylgiskjal. Eins og fram hefur komið er jörðin Streiti nú í eyði og hyggst Magnús nýta hana fyrir æðarrækt, angórakanínur, garðrækt o.fl., en það hefur komið fram í viðtölum að Magnús hyggst flytja á jörðina og teljum við að það sé fengur að því þar sem þessi jörð er nú í eyði og hefur ekki verið búið á henni um skeið. Þess má geta að jörðin hefur verið nytjuð fyrir lausagöngu nautgripa og mun landbrn. nú nýverið hafa borist erindi frá þeim aðilum að fá jörðina keypta, en þeir aðilar munu ekki hafa í huga búsetu á jörðinni. Mér þykir skylt að það komi fram við þessa umræðu að þetta erindi hefur borist ráðuneytinu. Mér finnst skylt að geta þess, en sá aðili mun ekki hafa í huga að búa á jörðinni heldur nytja hana til beitar. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja um þetta mál, það liggur nokkuð ljóst fyrir. Fylgiskjal III með frv. er umsögn jarðanefndar Suður-Múlasýslu, sem mælir með þessu erindi með ákveðnum skilyrðum: að Magnús Þorleifsson "skuldbindi sig til að lána eða leigja Einari Árnasyni í Felli eða öðrum, eftir tillögum hreppsnefndar Breiðdalshrepps, þær landsnytjar sem hann þarf ekki að nota til eigin búrekstrar og gefi skriflegt loforð eða yfirlýsingu um það mál." Það er nú tæplega hægt að gefa slík loforð í sambandi við slíka sölu, en þetta kemur fram hér í umsögn jarðanefndar Suður-Múlasýslu. Að öðru leyti liggur þetta mál ljóst fyrir. Hreppsnefnd Breiðdalshrepps hefur mælt með þessu erindi. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn. og vonast til þess að þetta frv. fái hér greiða meðferð.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég er svona almennt séð heldur andvígur því að verið sé að selja ríkisjarðir og hér sýnist mér vera um mjög óvenjulegt mál að ræða, þ.e. það er ekki verið að selja þessa jörð ábúendum í sveitinni þarna sem nýta hana eins og venjulegast er, heldur er hér flutt á hinu háa Alþingi frv. til laga um að selja þessa ríkisjörð, sem hefur verið í eyði um nokkurt skeið, einstaklingi hér á Reykjavíkursvæðinu sem hefur í hyggju að setjast þar að. Ég held að hér sé farið svolítið aftan að hlutunum og það væri þá eðlilegra að flytja slíkt frv. þegar umræddur einstaklingur hefði sest að á jörðinni og hafið þar búskap og komið sér fyrir. En ég lýsi andstöðu við þetta eins og þetta mál er sett fram hér. Ég held að hér séu menn ekki á réttum brautum og þetta er mjög óvenjulegt frv. Það koma hér alltaf á hverju ári fyrir hið háa Alþingi einhver frv. um sölu ríkisjarða, en þetta er eina tilvikið af þessu tagi sem ég minnist a.m.k. nú síðari ár að hafi komið hér fram og held að þetta mál þurfi þá sérstaka athugun í þeirri nefnd, sem það fær til umráða, og ég lýsi andstöðu við það eins og mér sýnist málið vera vaxið.



Herra forseti. Að sjálfsögðu fær þetta mál sérstaka athugun í þeirri nefnd sem fær það til umfjöllunar. Auðvitað gerir nefndin eins og hún hefur fulla heimild til og fer ofan í alla þætti málsins; getur kallað þá aðila fyrir í þessu máli sem henni þykir þurfa. Það er e.t.v. rétt að í þeim tilfellum, sem frv. sem hér um ræðir hafa verið flutt, þá hefur það verið til nytja eða lagt undir aðrar jarðir. En ég tel yfir höfuð feng að því ef menn eru fáanlegir til þess að flytja út á land og nytja jarðir, sem hefur verið staðhæft í þessu tilfelli að þessi maður muni gera. Við flm. höfum átt við þennan aðila ítarlegar viðræður og hann er áreiðanlega reiðubúinn til þess að flytja sitt mál fyrir hv. landbn. ef þess er óskað. Og ég reikna með að nefndin muni fara þá leið. Að öðru leyti vil ég ekki orðlengja um þetta, en ég tel að ef menn vilja kaupa ríkisjarðir þá sé ekkert á móti því að selja mönnum þessar eignir - ef menn vilja kaupa þær og nytja og koma þar upp búskap. Eins og fram kemur þá á þessi aðili ættir að rekja á þessa jörð og hefur þangað taugar og hefur þrautrætt þetta mál við okkur, enda hefðum við flm. ekki flutt þetta frv. að öðrum kosti. Ég vil láta það koma fram að þetta mál hefur átt langan aðdraganda og við höfum kannað það mjög rækilega, annars hefði þetta frv. ekki verið flutt