Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm., meiri hl. (Sigurvin Einarsson): Herra forseti. Með frumvarpi því, sem hér er til umræðu á þskj. 205, er lagt til að breyta lögum nr. 16 frá 12. marz 1947, um menntun kennara. Breyting þessi nær aðeins til Húsmæðrakennaraskóla Íslands og er í því fólgin, að í stað þess að nú segir í lögunum, að skólinn skuli starfa í Rvík, komi, að hann skuli starfa þar, sem ráðherra ákveður. Með þessu frv. er því lagt til að fella niður þá ákvörðun, sem Alþingi hefur áður tekið með lagasetningu um staðsetningu skólans, og færa það ákvörðunarvald í hendur ráðherra. Ástæður til slíkrar lagabreytingar sýnist mér að ættu helzt að vera þær, að hin fyrri staðsetning skólans þætti misráðin og að ráðh. hafi betri skilyrði til að ákveða skólanum stað en hæstv. Alþingi. En þessu er alls ekki til að dreifa. Mér vitanlega hefur ekki komið fram gagnrýni á þá ráðstöfun að staðsetja skólann í Rvík. Ég hygg, að menn séu yfirleitt sammála um, að staðsetning hans hér í höfuðstaðnum sé góð, hann sé ekki annars staðar betur settur. Hann hefur starfað hér frá upphafi, eða í 14 ár, og gagnrýni á það, að skólinn var staðsettur hér í Rvík, veit ég ekki til að nokkru sinni hafi komið fram. Ef þetta er rétt, að skólinn er vel settur hér í höfuðstaðnum, þá er heldur ekki um hitt að ræða, að ráðherra takist betur um staðarval en var gert með lagasetningunni á sínum tíma. En ástæða fyrir flutningi þessa frv., sem er samhljóða frv. og flutt hefur verið á tveimur þingum áður, 1953 og 1954, er allt önnur en þessi. Hún er einfaldlega sú, að eins og sakir standa er húsmæðrakennaraskólinn húsnæðislaus nú í bili, eða frá því í haust, en hins vegar er norður á Akureyri skólahús, sem ekki verður notað a.m.k. í bili til þess skólahalds, sem ætlazt var til, fyrir húsmæðraskóla Akureyrar, og því líklegt, að þetta skólahús geti orðið tiltækt síðar á þessu ári handa húsmæðrakennaraskólanum, ef hann yrði fluttur frá Rvík til Akureyrar. Það er ekki hægt að neita því, að það er sannarlega alvarlegt mál fyrir skóla, þegar starfsemi hans verður að leggjast niður, af hvaða ástæðum sem það er. Þannig er ástatt um Húsmæðrakennaraskóla Íslands, að síðan í haust hefur hann ekki getað starfað vegna húsnæðisleysis. Slíkt ástand hjá hvaða skóla sem er jafngildir því, meðan það varir, að skólinn sé ekki til, því að enginn hefur gott af skóla, sem ekki starfar. Sams konar fyrirbæri hefur svo gerzt norður á Akureyri. Þar hefur húsmæðraskóli Akureyrar orðið að hætta störfum, en af allt öðrum ástæðum. Þær ástæður eru, að nemendur hættu að sækja skólann, en skólahúsið var til og er enn til. Taki maður þetta tvennt saman eins og hvert annað reikningsdæmi, þá sýnist málið vera auðleyst. Það er ekki annað en flytja saman húsnæðislausan skóla og ónotað skólahús og fá út úr þessu starfandi skóla. Þetta virðist í fljótu bragði vera einfalt og sparnaður af þessu. En því aðeins getur þetta farið vel, að starfsskilyrði skólans eftir þennan flutning verði ekki lakari en áður voru, að hið nýja húsnæði sé þá fullnægjandi, að aðsóknin að skólanum verði góð og margt fleira af þessu tagi. Um húsnæði fyrir húsmæðrakennaraskólann hér í Reykjavík er það að segja, að búið er að ákveða skólanum byggingarlóð og búið er að veita honum byrjunarfjárfestingarleyfi. Þessar opinberu aðgerðir benda ekki til þess, að hið opinbera, sem um þessi mál fjallar, hugsi til þess að flytja skólann. Hversu fljótt það gengur fyrir sig að byggja handa skólanum hér í Rvík, vil ég ekkert fullyrða um, en benda má á það, að fleiri leiðir eru til en að byggja yfir skólann. Skólanefnd húsmæðrakennaraskólans bendir á það í umsögn sinni um þetta frv., sem prentuð er með nál., að sá möguleiki sé fyrir hendi að kaupa hús hér í bænum handa skólanum og meira að segja slíkt hús standi skólanum til boða og húsameistari ríkisins telji það hús henta mjög vel. Þarna er þá um tvær leiðir að ræða til að bæta úr húsnæði húsmæðrakennaraskólans, annaðhvort að byggja eða kaupa hús, og líklegt er, að verði horfið að því ráði að kaupa hús yfir skólann, þurfi starfsemi hans ekki að liggja lengi niðri vegna húsnæðisskorts. Við 1. umr. þessa máls í þessari hv. d. óskaði hv. 1. þm. N-M. upplýsinga um tvennt, í fyrsta lagi, vegna hvers húsmæðrakennaraskólinn var látinn hverfa á brott úr húsnæði háskólans, og í öðru lagi, hvort öruggt sé, að skólahús húsmæðraskólans á Akureyri verði tiltækt síðar á þessu ári. Hæstv. menntmrh. hefur svarað fyrra atriðinu á þá leið, að háskólinn hafi þurft á þessu húsnæði að halda og því hafi húsmæðrakennaraskólinn orðið að hverfa þaðan brott, og hef ég ekkert um það frekar að segja, enda má segja, að það skipti minnstu máli, af hverju skólinn hefur verið látinn fara úr húsnæði, fyrst hann hefur verið látinn fara. Um hitt atriðið, skólahúsið á Akureyri, vil ég segja það, að eins og kunnugt er notar barnaskóli Akureyrar þetta húsnæði nú í vetur. Ég hef svo talað við skólastjóra barnaskólans og spurt hann um það, hvort öruggt sé, að þetta húsnæði verði ekki notað af barnaskólanum næsta vetur. Hann hefur svarað því, að hann telji öruggt, að það komi ekki til, barnaskólinn þurfi ekki á skólahúsi húsmæðraskólans að ha]da lengur, því að verið sé að ljúka byggingu skólahúss fyrir barnaskólann á Oddeyri, svo að mér þykir líklegt, að það sé nokkurn veginn tryggt, að þetta skólahús húsmæðraskólans verði tiltækt næstkomandi haust, ef til kemur. Ég vil nú benda á það, að þótt húsmæðrakennaraskólinn yrði fluttur norður í skólahús húsmæðraskólans þar, þá þarf að breyta því húsi að meira eða minna leyti, svo að það henti skólanum. Menntmn. hefur enga aðstöðu haft til að dæma um það, hversu mikið slík breyting kynni að kosta, en hún yrði þó að vera nokkur, t.d. sú, að skólinn fengi þarna heimavist fyrir nemendur sína. Það verður þess vegna ekki séð á þessu stigi málsins, hversu mikill sparnaður yrði að því að breyta þessu skólahúsi á Akureyri, sem ekki var byggt með heimavist nemenda fyrir augum, miðað við að kaupa hús hér í bænum eða byggja fyrir húsmæðrakennaraskóla, þó að ég geri að sjálfsögðu ráð fyrir, að af því yrði einhver sparnaður, en hversu mikill get ég ekki sagt um á þessu stigi. En verði þessu húsnæði breytt á þennan hátt, að komið verði þar upp heimavist, - og það virðist vera aðkallandi, ef húsmæðrakennaraskólinn á að flytjast norður, - þá kemur annað til sögunnar. Grg. með þessu frv. mun vera samhljóða þeirri, er fylgdi sams konar frv. er lá fyrir Alþ. fyrir tveimur öðrum þingum. Ég býst við, að þessi grg. sé skrifuð í kringum 1953. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Á árinu 1943 var byggður húsmæðraskóli á Akureyri. Þar sem enn hefur ekki verið reist heimavíst fyrir skólann, hefur mjög dregið úr aðsókn að honum nú síðari árin.“ Það má nú víst bæta því við, að það hefur dregið það mikið úr þessari aðsókn, að hún er orðin engin núna og skólinn þar af leiðandi ekki starfandi, enda er þetta skrifað fyrir þremur árum eða rúmlega það. Þarna er berum orðum bent á ástæðurnar fyrir því, að nemendur sóttu ekki húsmæðraskólann á Akureyri. Ástæðan er sú, að heimavist vantaði fyrir nemendur. Nú skilst mér, að menn séu sammála um það, að eigi húsmæðrakennaraskólinn að flytjast í þetta húsnæði, verði að koma þar upp heimavist fyrir nemendurna. En verði þetta gert, er þá ekki leystur vandinn fyrir húsmæðraskóla Akureyrar, að hann geti þá hafið starf sitt að nýju, því að þá fari nemendur að sækja þann skóla, ef heimavistin er komin? - Væri ekki hyggilegra að breyta fyrst skólahúsinu og koma þar fyrir heimavist með það fyrir augum, að húsmæðraskóli Akureyrar geti tekið til starfa í sinu eigin húsi, heldur en að byrja á því að flytja húsmæðrakennaraskólann norður og breyta húsinu handa honum? Sé það aftur á móti á misskilningi byggt, sem stendur í grg. frv., að nemendaskortur húsmæðraskólans stafi af því, að heimavistina skorti, heldur sé ástæðan sú, að húsmæðraskólar eru orðnir nokkuð margir norðanlands, þá er ég hræddur um, að sams konar nemendaskortur kunni að geta sótt heim húsmæðrakennaraskólann eins og reyndin varð á um húsmæðraskólann. Og ef það kæmi á daginn, þá væri það illa farið. Reyndar er húsmæðrakennaraskóli ekki sama og húsmæðraskóli, en þessir skólar eru skyldir, mjög skyldir, svo að það, sem á við annan, getur a.m.k. átt við hinn hvað þetta snertir. Í umsögnum skólanefndar, skólastjóra og nemendasambands húsmæðrakennaraskólans, er fylgja með nál. meiri hl., er margs konar rökstuðningur fyrir því, að það mundi verða húsmæðrakennaraskólanum til tjóns að flytja hann norður. Ég verð að játa það, að ég hef ekki þá sérþekkingu í kvenlegum menntum, að ég geti dæmt um öll þessi málsatriði, sem þarna koma fram. Ég efast um, að karlmenn yfirleitt hafi þessa sérþekkingu. Okkur í meiri hl. menntmn. er því varla láandi, þó að við tökum nokkurt tillit til umsagna þeirra ágætu kvenna, sem reynslu hafa í skólamálum og hér eiga hlut að máli. Ég held, að það megi fremur að hinu finna, að við karlmennirnir tökum of lítið tillit til álits kvenna í þeim málum, þar sem þær vita betur en við. Konurnar benda m.a. á það, að starfsskilyrði skólans yrðu ekki eins góð fyrir norðan. Segir skólanefndin um þetta í umsögn sinni m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Aðsókn að Húsmæðrakennaraskóla Íslands hefur fyrst og fremst byggzt á því, að skólinn hefur getið sér orð fyrir að hafa á að skipa færustu og velmenntuðustu kennurum, sem völ er á hér á landi í þeim kennslugreinum, sem kenndar eru við skólann. Þá hefur skólinn enn fremur haft í Reykjavík fullkomnustu skilyrði, sem kostur er á hér á landi, til verklegra æfinga í næringarefnafræði og æfingakennslu í skólaeldhúsum, en hvergi utan Reykjavíkur er aðgangur að nægilega mörgum skólaeldhúsum, til þess að nemendur fái þá kennsluæfingu, sem nauðsyn er á.“ Ég efast ekki um það, að góðir kennarar fást að skólanum á Akureyri. Engin ástæða er að mínum dómi að efast um það. En hitt þykir mér líklegt, það sem konurnar benda á, að aðstaðan til verklegra æfinga, verklegrar kennslu í skólaeldhúsum verði lakari þar, þar sem kennslan þarf að fara fram í nokkrum skólaeldhúsum á sama tíma. Og mér skilst, að einmitt æfingakennslan sé eitt aðalatriðið í kennslu skólans. Þá bendir skólastjóri húsmæðrakennaraskólans á þá samvinnu, sem verið hefur milli húsmæðrakennaraskólans og Hjúkrunarkvennaskóla Íslands. Um það segir skólastjórinn: „Þá hefur frá upphafi verið samstarf milli Hjúkrunarkvennaskóla Íslands og Húsmæðrakennaraskóla Íslands. Hafa nemendur húsmæðrakennaraskólans kennt hjúkrunarnemum tilbúning sjúkrafæðu í æfingakennslu, en forstöðukona Hjúkrunarkvennaskóla Íslands hefur kennt nemendum Húsmæðrakennaraskóla Íslands hjálp í viðlögum.“ Skólastjórinn ræðir einnig um samvinnu húsmæðrakennaraskólans og Kennaraskóla Íslands, er hún telur æskilega, og segir um það: „Í lögum um menntun kennara sést greinilega skyldleiki Kennaraskóla Íslands og handavinnudeildar hans við Húsmæðrakennaraskóla Íslands. Aukin samvinna þessara stofnana getur vafalaust orðið hagkvæm og miðað að auknum sparnaði við rekstur skólanna, einkum þegar kennaraskólinn hefur flutt í hið nýja skólahús í nágrenni við húsmæðrakennaraskólann.“ Í álitsgerð, sem nemendasamband húsmæðrakennaraskólans hefur sent menntmn. og birt er hér einnig með, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar lög um menntun kennara eru lesin í heild, einkum 1., 5., 6. og 7. kafli, verður ekki annað séð en að Húsmæðrakennaraskóli Íslands sé beint framhald Kennaraskóla Íslands og eigi margt sameiginlegt með Handíðakennaraskóla Íslands. Það virðist því liggja beinast við, að þessir 3 skólar séu á sama stað og í nánum tengslum hver við annan. Það, sem einkum mælir með þessu, eru ýmsar sameiginlegar bóklegar kennslugreinar og híbýlafræði húsmæðrakennaraskólans og handíðakennaraskólans. Þar sem skólar þessir eru báðir fámennir, má gera ráð fyrir, að sameina mætti kennslu þeirra í þessum greinum. Mundi sú tilhögun spara nokkurt fé og stuðla jafnframt að því, að nemendur beggja skólanna nytu færustu kennslukrafta, t.d. í uppeldis- og sálarfræði. Er löngu viðurkennd nauðsyn þess, að kennarar í verklegum greinum fái einnig staðgóða þekkingu á þessu sviði. Í húsmæðraskólunum starfa kennarar frá þessum tveimur skólum saman og yrði verkaskipting þar auðveldari, ef menntun þeirra væri hin sama í almennum greinum.“ Taki maður þessi atriði saman, sem ég hef nú drepið á og er að finna í umsögnum skólanefndar, skólastjóra og nemendasambands, þá kemur í ljós, að hér er um nokkra skóla að ræða, sem hafa svo skylda fræðslu með höndum, að full ástæða er til að athuga, hvort ætti ekki að sameina starfsemi þeirra að meira eða minna leyti. Það gæti orðið öllum skólunum til gagns og til verulegs sparnaðar. En þessir skólar, sem bent hefur verið á að eigi svo mjög samleið í ýmsum greinum, eru húsmæðrakennaraskólinn, hjúkrunarkvennaskólinn, kennaraskólinn og handíðakennaraskólinn. En til þess að svo megi verða, að þessir skólar hafi með sér samvinnu og jafnvel sameinist um viss svið skólahaldsins eða kennslunnar, þurfa auðvitað allir skólarnir að vera á sama stað. Þessar ábendingar af hálfu kvenna eru sannarlega þess virði að mínum dómi, að þeim sé gaumur gefinn. Að þessu athuguðu, sem ég hef hér drepið á, getur meiri hl. - menntmn. ekki fallizt á að mæla með þeirri breytingu á lögunum um Húsmæðrakennaraskóla Íslands, er leiði til þess, að hann verði fluttur til Akureyrar gegn ráðum skólanefndar og skólastjóra, sem fram koma í umsögnum þeirra um frv. og ég hef vitnað hér til.



Herra forseti. Ég, einn nm. hv. menntmn., varð til þess að mæla með frv. því, sem hér er á dagskrá, enda flm. þess ásamt hv. 8. landsk. þm. (BjörnJ). Í lögum nr. 16 frá 12. marz 1947, um menntun kennara, er ákveðið, að Húsmæðrakennaraskóli Íslands skuli starfa í Reykjavík eða nágrenni. Höfuðefni frv. er, eins og hv. frsm. meiri hl. gerði grein fyrir, það, að ráðh. skuli ákveða, hvar skólinn starfi. Yrði þar með opnuð leið til þess að flytja hann brott úr Reykjavík, ef henta þætti. Rök fyrir því, að ástæða sé til þess að opna þessa heimild, eru sett fram í grg. frv. og voru einnig nokkuð skýrð, er málið var til 1. umr. hér í hv. d., og ég mun gera þeim rökum enn fyllri skil, áður en ég lýk máli mínu. Rökin gegn frv. hefur frsm. meiri hl., hv. þm. Barð. (SE), greint í framsöguræðu sinni, og eru þau að verulegu leyti sótt í grg. forstöðukonu húsmæðrakennaraskólans og grg. skólanefndar sama skóla og nemendasambands, en þessar grg. allar eru prentaðar sem fskj. með nál meiri hl. Grg. eru langorðar, en ekki að sama skapi réttorðar að mínum dómi. Í þeim er lagt á það ofurkapp, að þau ókjör hendi ekki, að skólinn verði fluttur brott úr Reykjavík og ef til vill til Akureyrar, enda segir forstöðukonan í sinni grg., að húsmæðrakennaraskólinn verði að starfa í Reykjavík. Þegar litið er yfir grg. þessara aðila, forstöðukonunnar, skólanefndarinnar og nemendasambandsins, þá sýnist mér meir gæta kapps en forsjár. Þar er bersýnilega ekki um að ræða hlutlausar umsagnir eða hlutlægar umsagnir þessara aðila, svo sem maður hefði talið að ætlast mætti til, heldur er þarna, sýnist mér, áróður, sem styðst við næsta veigalítil rök. Segja má þó, að afstaða þessara aðila til málsins sé þeim nokkurt vorkunnarmál. Skólinn er stofnaður hér í Reykjavík og hefur starfað hér og þróazt undir handleiðslu skólanefndar og forstöðukonu. Þeim vex í augum sú breyting, sem óhjákvæmilega hlyti af því að leiða, ef skólinn yrði fluttur brott úr bænum, auk þess sem vafasamt er eða jafnvel ólíklegt, að sama skólanefnd gæti annazt yfirstjórn skólans, ef hann flytti brott. Þær konur, sem numið hafa við skólann, hafa tekið við hann tryggð á þessum ákveðna stað, eins og venjulegt er um skólanema yfirleitt. Þeir festa venjulega tryggð við sinn gamla skóla í þeirri mynd, sem hann var, þegar þeir stunduðu þar nám, og vilja gjarnan, að hann haldist í svipuðum skorðum. Grg. eru að sjálfsögðu litaðar af þessum sjónarmiðum. Slík sjónarmíð getur löggjafarvaldið þó ekki viðurkennt. Skólinn er fyrst og fremst fyrir þá nemendur, sem hér eftir eiga að stunda þar nám, og ber að hafa það í huga, þegar á mál þetta er litið. En vegna afstöðu meðnefndarmanna minna í hv. menntmn., svo og til þess að málið skýrist nokkru betur, þykist ég ekki komast hjá að taka nokkuð til meðferðar þau atriði, sem í grg. eru talin rök gegn frv., og leitast við að sýna fram á haldleysi þeirra. Ég mun fyrst fjalla um umsögn forstöðukonunnar. Hún segir í upphafi máls síns, að ráðnir hafi verið til skólans færustu sérfræðingar, sem völ er á í landinu, það sé sú trausta undirstaða, sem skólanum yrði stórkostlegt tjón af að missa. Ekki hvarflar að mér að draga í efa ágæti þeirra kennara, sem að skólanum hafa valizt. Til fróðleiks hef ég aflað mér upplýsinga um, hverjir það voru s.l. ár. Auk forstöðukonunnar er aðeins einn fastur kennari, Sigríður Kristjánsdóttir. Stundakennarar voru Ingólfur Davíðsson, sem kenndi grasafræði 2 stundir í viku, Júlíus Sigurjónsson prófessor, sem kenndi næringarefnafræði 4 stundir í viku, Ófeigur Ófeigsson læknir, sem kenndi heilsufræði og líffærafræði 2 stundir í viku, Steingrímur J. Þorsteinsson prófessor, sem kenndi íslenzku 2 stundir í viku, Trausti Ólafsson efnafræðingur sem kenndi efna- og eðlisfræði 2 stundir í viku, Þorleifur Þórðarson, sem kenndi bókhald og búreikninga 2 stundir í viku, og Broddi Jóhannesson, sem kenndi uppeldisfræði 4 stundir í viku annað hvert ár. Þetta eru vissulega ágætir menn, en ég staðhæfi, að á Akureyri er einnig völ á ágætum mönnum til þess að kenna allar þessar fræðigreinar og það mönnum með háskólaprófi, þannig að ég álít, að það sé fjarri sanni að halda því fram, að skólinn mundi bíða stórkostlegt tjón af þessum ástæðum eða hann standi og falli með þeim ágætu kennurum, sem nú starfa við hann. Hv. þdm. vel flestir eru á þeim aldri að muna 30 ár aftur í tímann. Þá var hér á hinu háa Alþingi og á vettvangi blaða deilt um það, hvort heimila ætti stofnun menntaskóla á Akureyri. Ein af röksemdunum, sem uppi var höfð gegn því. að svo skyldi gert, var sú, að þar mundi ekki vera unnt að fá nægilega marga hæfa kennara til þess að kenna undir stúdentspróf. Menntaskólinn var stofnaður, eins og kunnugt er, og enginn mun síðan hafa haldið því fram, að kennarar þess skóla stæðu að baki sínum ágætu stéttarbræðrum við menntaskólann hér i Reykjavík, og ég er sannfærður um, að þannig mundi einnig fara, ef húsmæðrakennaraskólinn yrði staðsettur á Akureyri. Þá segir forstöðukonan, að eingöngu hér í Reykjavík sé aðstaða til að stunda verklegar æfingar í næringarefnafræði, en þær fari fram í háskólanum, utan Reykjavíkur verði að koma á fót sérstakri rannsóknarstofu fyrir matvæli í skólanum sjálfum. Að sjálfsögðu hafa þessar verklegu æfingar í næringarefnafræði, sem forstöðukonan svo kallar, farið fram í háskólanum hingað til, meðan öll kennsla fór þar fram. En eru nú líkur til, að þegar skólinn tæki til starfa að nýju í nýju húsi, sem er þó væntanlega í æði mikilli fjarlægð frá háskólanum, - eru þá líkur til þess, að þetta mundi verða svo framvegis? Ég er engan veginn viss um það. Og ég hygg, að tæki til þessara rannsókna, að svo miklu leyti sem þau eru nauðsynleg, yrðu hvort sem er sett upp í hinum nýja skóla, og kemur þá í einn stað niður, hvort það yrði í Reykjavík eða annars staðar. Annars er mér tjáð, að þessar svokölluðu verklegu æfingar í næringarefnafræði séu í því fólgnar, að kennarinn sýnir nemendum einföldustu tilraunir í efnagreiningu með tiltölulega einföldum tækjum. Næsta mótbára forstöðukonunnar er sú, að samstarf þurfi að vera á milli Hjúkrunarkvennaskóla Íslands og húsmæðrakennaraskólans, nemendur húsmæðrakennaraskólans hafi kennt hjúkrunarnemum tilbúning sjúkrafæðu í æfingakennslu, en forstöðukona hjúkrunarkvennaskólans kenni nemendum húsmæðrakennaraskólans hjálp í viðlögum, sem svo er kölluð. Vel má þetta vera rétt. En ég staðhæfi, að slík æfingakennsla gæti einnig átt sér stað, t.d. á Akureyri. Við fjórðungssjúkrahúsið þar er ævinlega nokkur hópur hjúkrunarnema, og í sjúkrahúsinu nýja eru ákjósanleg skilyrði fyrir slíka kennslu, ef hún telst nauðsynleg, sem ég vil ekki draga í efa að sé. Þar að auki er hægt að velja úr ýmsum hæfum mönnum þar til þess að kenna hjálp í viðlögum. Þá eru það gagnfræðaskólaeldhúsin til æfingakennslunnar. Forstöðukonan telur nauðsynlegt að kenna samtímis í þrem gagnfræðaskólaeldhúsum. Þetta kann vel að vera rétt. En þetta er bara engu síður hægt á Akureyri en í Reykjavík. Í gagnfræðaskólanum á Akureyri er að vísu aðeins eitt skólaeldhús, en í húsi því, sem húsmæðrakennaraskólanum stendur til boða, eru einmitt tvö stór skólaeldhús, búin fullkomnum tækjum. Allir nemendur gagnfræðaskóla Akureyrar nema matreiðslu, bæði þeir sem stunda nám í verknámsdeild og bóknámsdeild. Örstutt er á milli þessara skóla, og að sjálfsögðu er opin leið til þess að hafa samvinnu við gagnfræðaskólann um; að nemendur kæmu til matreiðslunáms í húsmæðrakennaraskólann, þegar á þyrfti að halda, og þar eru ákjósanlegustu skilyrði til slíkrar æfingakennslu, þannig að á Akureyri er samtímis hægt að láta fara fram æfingakennslu í þrem skólaeldhúsum. Ég ræddi þetta mál sérstaklega við Þorstein M. Jónsson, sem lengst af hefur stjórnað gagnfræðaskólanum á Akureyri og hefur nú fyrir skömmu látið af því starfi. Hann staðhæfir, að ekkert sé því til fyrirstöðu að koma slíkri samvinnu á milli þessara skóla, ef um það yrði að ræða. Þá segir forstöðukonan, að síðasta námstímabilið sé haldið í skólanum námskeið fyrir ungar stúlkur fyrri hluta vetrar, en fyrir eldri og þroskaðri nema síðari hluta vetrar, þessi þáttur námsins sé mjög mikilvægur undirbúningur nemenda undir kennslustörfin, og skal ég ekki draga í efa, að svo sé. En forstöðukonan segir, að hvergi utan Reykjavíkur sé hægt að fullnægja þessu ákvæði kennslureglugerðarinnar. Hins vegar segir hún ekki, hvers vegna það sé ekki hægt, enda er þess naumast að vænta, því að þessi staðhæfing hennar er gersamlega úr lausu lofti gripin. Þessi námskeið geta farið fram á Akureyri nákvæmlega á sama hátt og í Reykjavík, og margvísleg námskeið hafa iðulega farið þar fram í húsmæðraskólanum, eftir að hann hætti að starfa sem reglulegur húsmæðraskóli og sennilega áður líka, meðan fastir kennarar voru yfirleitt við skólann. Á Akureyri búa um 8 þús. manns, og þéttbýlar sveitir eru þar umhverfis og allmörg sjávarþorp í grenndinni, og engin vandkvæði eru á því að koma upp slíkum námskeiðum hvenær sem er hér eftir sem hingað til. Enn segir forstöðukonan, að á sumrin hafi húsmæðrakennaraskólinn starfað að Laugarvatni, og færir rök að nauðsyn þess. Ekki dreg ég í efa, að slíkt sé heppilegt og ákjósanlegt, enda engin ástæða til þess, að nokkur breyting yrði þar á, þótt skólinn yrði fluttur brott frá Reykjavík. Þessi mótbára fellur því um sjálfa sig. Hins vegar má benda á það, að ef henta þætti, gæti sumarkennsla Húsmæðrakennaraskóla Íslands farið fram í húsmæðraskólanum að Laugum í Suður-Þingeyjarsýslu. Þar eru sömu skilyrði og á Laugarvatni. Þar er jarðhiti og nægileg gróðurmold til garðræktar, eins og vænta má að nauðsynlegt sé við þessa sumarkennslu. Enn segir forstöðukonan, að samvinna milli húsmæðrakennaraskólans og kennaraskólans sé æskileg, enda séu þetta skyldir skólar. Hingað til hefur þessi samvinna, skilst mér, engin verið og allt komizt vel af, að því er mér skilst, og mundi svo eflaust verða hér eftir. Þá kem ég að þættinum um heimavistarmálið. Forstöðukonan bendir réttilega á það, að í frv. sé ákvæði um heimavistir, enda sé nauðsynlegt að hafa heimavistir við skólann, ef hann er utan Reykjavíkur. Þetta er alveg rétt. Það er vitanlega nauðsynlegt. En það er líka nauðsynlegt að hafa heimavistir við skólann, enda þótt hann sé í Reykjavík, enda er ákveðið í lögunum frá 1947, um menntun kennara, að heimavist skuli vera við skólann í Reykjavík. Þetta virðist forstöðukonan ekki vita eða læzt ekki vita, nema því sé þannig farið, að hún hafi ekki áhuga á, að nemendur utan Reykjavíkur hafi aðstöðu til að stunda nám við skólann. En ég vil nú ekki halda slíku fram, heldur er hér væntanlega um að ræða það, að gripið er til þess háttar málflutnings, þegar rökin brestur. Mér þykir mjög sennilegt, og raunar þykir mér það vafalaust, að það þurfi að breyta einhverri innréttingu þessa skólahúss á Akureyri, ef það yrði tekið til nota fyrir Húsmæðrakennaraskóla Íslands. Eins og hv. frsm. meiri hl. benti á, er bersýnilegt, að það þarf breytingu til þess að koma þar fyrir heimavist fyrir nemendur skólans. Liggur það í augum uppi. En þetta er raunar órannsakað mál, hve stórkostleg eða stórvægileg þessi breyting á innréttingunni þurfi að vera. en yrði án efa rannsakað, ef frv. þetta næði fram að ganga. Hv. frsm. meiri hl. kom inn á það í sinni framsöguræðu, að hann teldi ekki óeðlilegt að breyta skólahúsinu á Akureyri á þann veg, að þar væri komið fyrir heimavistum, og þá kynni að vera leystur sá vandi, sem valdið hefur því, að skólastarf húsmæðraskólans á Akureyri hefur fallið niður. Í þessu felst dálítill misskilningur hjá hv. þm. Þannig er mál með vexti, að húsmæðraskólinn á Akureyri er byggður fyrir ca. 40 nemendur, og ef heimavistir ættu að vera við skólann, þá yrði að sjálfsögðu að byggja sérstakt hús fyrir heimavistirnar, þ.e.a.s. ef um væri að ræða að byggja heimavist fyrir húsmæðraskólann. Hins vegar er skólahúsið það stórt, að ég þykist nokkurn veginn viss um, að ef það yrði tekið til nota fyrir Húsmæðrakennaraskóla Íslands, þá mundi aftur á móti vera nægilegt rúm í skólahúsinu sjálfu fyrir heimavistir, vegna þess að Húsmæðrakennaraskóli Íslands hefur það fáa nemendur. Þeir hafa verið, skilst mér, 12 eða þar um bil undanfarin ár. Þessu er því ekki hægt að jafna saman. Þá leyfir þessi forstöðukona sér að staðhæfa, að engin kennslutæki séu þarna í húsmæðraskólahúsinu á Akureyri og þess vegna, meðal annarra hluta, komi ekki til mála að taka húsið til nota fyrir húsmæðrakennaraskólann. Auðvitað er það gersamlega rangt, að þar séu engin kennslutæki. Þar eru einmitt margvísleg kennslutæki í sambandi við matreiðslu, t.d. tvö stór eldhús, eins og ég hef þegar skýrt frá, og þau eru búin fullkomnum tækjum, og þar eru einnig tæki til þvotta og línstroks, sem ég er sannfærður um að koma mundu að fullu gagni fyrir húsmæðrakennaraskólann. En mér er nú spurn: Á Húsmæðrakennaraskóli Íslands engin kennslutæki? Ég held hann hljóti að hafa aflað sér þeirra undanfarin ár, og vitanlega flyttust þau með skólanum, hvar sem honum væri valinn staður. Þá fjallar einn þáttur grg. forstöðukonunnar um æskilega stofnun ráðskonudeildar við húsmæðrakennaraskólann, sem veiti konum undirbúning til þess að vera ráðskonur við sjúkrahús, hótel og veitingastaði, ráðskonuefnin yrðu að vinna tiltekinn tíma við mismunandi stórar stofnanir, og þetta staðhæfir hún að hvergi sé hægt nema í Reykjavík, vegna þess að hvergi séu mismunandi stærðir af sjúkrahúsum eða hótelum til á landinu nema hér í Reykjavík. Hér held ég að sé blekking á ferðinni, og ég furða mig raunar á því, að forstöðukona þessa veglega skóla skuli hafa slíkt í frammi. Í lögum um þennan skóla segir nefnilega, að námið skuli vera í tveim hliðstæðum deildum. Í annarri deildinni eru nemendur búnir undir það að verða húsmæðrakennarar, og það er sú deild, sem mér skilst að hingað til hafi starfað. Hin deildin mun að líkindum ekki hafa tekið til starfa enn. En í hinni deildinni á að undirbúa nemendur undir ráðskonustörf við heimavistarskóla eða aðrar opinberar stofnanir. Inntökuskilyrði í þá deild er m.a., að nemar hafi unnið í 12 mánuði hið minnsta við eldhússtörf í matsöluhúsi, heimavistarskóla, sjúkrahúsi eða hliðstæðum stofnunum. Vitanlega er nákvæmlega sama, hvort það er gert í Reykjavík eða utan Reykjavíkur, og í því sambandi skiptir engu máli, hvar á landinu skólinn starfar, því að nemarnir eru alls ekki í skólanum, meðan þeir vinna sinn skyldutíma í þessum stofnunum. Auk þess eru, eins og allir vita, á Akureyri og í grennd við Akureyri tvö sjúkrahús, náttúrlega mismunandi stór, þ.e. fjórðungssjúkrahúsið og sjúkrahúsið í Kristnesi. Þar eru líka mismunandi stórir veitingastaðir. En þetta skiptir að mínu viti engu máli. Nemarnir gætu unnið sinn tíma í þessum stofnunum, hvar sem er á landinu, í Reykjavík eða hvar sem er annars staðar, jafnvel erlendis, ef svo stæði á. Ég stend því í þeirri meiningu, að forstöðukonan fari hér með staðlausa stafi. Þá kveðst forstöðukonan óttast, að aðsókn að skólanum yrði ekki eins mikil, ef hann starfaði í öðrum landsfjórðungi, eins og hún orðar það. Fyrir þessu færir hún engin rök, enda ekki von, því að slík rök eru ekki til. Mér sýnist því fátt eitt eftir af þeim atriðum, sem forstöðukonan ræðir um sem rök gegn brottflutningi skólans. Mér sýnist það falla allt um sjálft sig, þegar það er athugað, og raunar gegnir nákvæmlega sama máli um grg. skólanefndarinnar. Þeirri grg. hef ég gert næg skil nú þegar, því að hún fjallar að langmestu leyti um sömu atriði og grg. forstöðukonunnar, og skal það ekki endurtekið. Ég vil aðeins benda á það, að skólanefndin segir, að skólinn mundi ekki njóta starfskrafta forstöðukonu þeirrar, sem nú er við skólann, ef hann yrði fluttur, hún mundi segja af sér starfinu. Þetta og annað eins getur að sjálfsögðu hið háa Alþingi ekki látið bjóða sér sem rök í málinu. Þá segir þessi blessuð skólanefnd, að allar líkur séu til, að nemendur fengjust ekki frekar til þess að stunda nám í húsmæðrakennaraskólanum, ef hann yrði fluttur til Akureyrar, heldur en að nemar fengjust til að stunda nám í húsmæðraskólanum þar, eins og reynslan hefur sýnt, og megi því búast við, að skólinn yrði lagður niður. Hin trega aðsókn að húsmæðraskóla í þessari byggingu bendir eindregið til þess, að þessi hætta vofi yfir, segir skólanefndin. Þessi vísa nefnd virðist standa í þeirri meiningu, að einhverjir vankantar eða ágallar séu á húsinu sjálfu, sem hafi valdið því, að það varð óhæft sem skóli. Þetta er auðvitað reginfjarstæða. Ástæðan til þess, að skólinn lagðist niður, var einfaldlega sú, að húsmæðraskólar í landinu voru of margir. Það var ekki hægt að fylla þá alla. Á Norðurlandi eru slíkir húsmæðraskólar í hverri sýslu. Það er húsmæðraskóli á Blönduósi, það er húsmæðraskóli í Skagafirði, það er húsmæðraskóli í Eyjafirði, örskammt frá Akureyri, það er húsmæðraskóli að Laugum í Suður-Þingeyjarsýslu. Þá er húsmæðraskóli á Austurlandi, á Hallormsstað, á Vesturlandi og Suðurlandi á ýmsum stöðum, eins og kunnugt er. Ástæðan til þess, að húsmæðraskólinn á Akureyri hætti störfum eða aðsókn að honum varð ekki næg til þess, að þar væri hægt að halda uppi skólastarfsemi, var einfaldlega sú, eins og ég sagði áðan, að húsmæðraskólarnir voru of margir. Og þá varð vitanlega sá skóli fyrst útundan, sem ekki gat boðið nemendum upp á heimavist, og það vær einmitt húsmæðraskólinn á Akureyri. Allir hinir skólarnir, sem ég nefndi, hafa heimavistir. Ég held, að það nái engri átt að halda því fram, eins og þessi skólanefnd gerir, að ef skólinn yrði fluttur brott, þá mundi hann annaðhvort leggjast niður eða þurfa að starfa við miklu lakari aðstæður en í Reykjavík. Hitt er sönnu nær, að ef hið háa Alþingi ákveður, að skólinn skuli vera í Reykjavík, þ.e., ef frv. þetta verður fellt, þá eru allar líkur til þess, að skólinn muni leggjast niður um langt skeið, vegna þess að mörg ár munu líða þar til nægilegt fé verður fyrir hendi til þess að byggja skólann. Um grg. nemendasambandsins get ég verið fáorður. Þar er því haldið fram sem rökum í málinu, að húsmæðrakennaraskólinn sé beint framhald af Kennaraskóla Íslands. Hvað sem liður sanngildi þessarar kenningar, sé ég ekki, að það komi þessu máli nokkurn skapaðan hlut við. Það eru t.d. ekki frambærileg rök að halda því fram, að allir menntaskólar í landinu skuli vera í Reykjavík, vegna þess að háskólinn er hér í Reykjavík. Þá segir í þessari grg., að húsmæðrakennaraskólinn eigi margt sameiginlegt með handíðakennaraskólanum og sameina mætti kennslu þeirra í einhverjum greinum. Þetta hefur þó ekki verið gert, skilst mér, og svo eru þessar blessaðar konur svo rökfimar að tala um, að það eigi að bægja skólanum frá samstarfi við aðra skóla, þar sem ekkert slíkt samstarf hefur átt sér stað. Þá er þarna einn þátturinn eða endurtekinn þátturinn um æfingakennsluna. Ég hef þegar sýnt fram á, að á Akureyri eru a.m.k. þrjú fullkomin stór skólaeldhús, og þarf ekki að endurtaka það. Um átthagasjónarmið og stundarsparnað, sem rætt er um eða minnzt er á í grg. nemendasambandsins. þarf ég ekki margt að segja. Ég mótmæli því algerlega, að hér sé um að ræða átthagasjónarmið. En þeir, sem búa í glerhúsi, ættu ekki að kasta grjóti. Mér sýnist ekki betur en átthagasjónarmið skini í gegn hjá þeim ágætu konum, sem greinargerðirnar senda. Ég mundi ekki leggja til, að þessi skóli skyldi mega starfa utan Reykjavíkur, ef ég væri ekki sannfærður um, að hægt er að bjóða honum jafngóð starfsskilyrði annars staðar. Hér er ekki heldur um að ræða stundarsparnað aðeins. Hér er hreinlega um að ræða milljónasparnað í bráð og lengd. Ég þykist nú hafa sýnt fram á haldleysi þeirra raka, sem færð eru fyrir því, að þessi skóli þurfi nauðsynlega að vera í Reykjavík. Málið er ofur einfalt. Skólinn hefur hér ekkert húsnæði og starfar ekki af þeim sökum. Það eru engar líkur til þess, að hann geti fengið eigið hús í Reykjavík á næstu árum. Hv. frsm. gat þess, að uppi væri sú skoðun, að skynsamlegt kynni að vera að kaupa sérstakt hús hér í Reykjavík fyrir skólann. En að mínu viti eru ekki fyrir hendi fjárveitingar til slíkra húsakaupa. Hins vegar eru í fjárlögum í ár og tveggja næstliðinna ára nokkrar fjárveitingar til byggingar nýs skóla, svo að að svo komnu er ekki um kaup á húsi að ræða, skilst mér. Einar 700 þús. kr. eru nú til í væntanlega byggingu, sem kostar 3–4 millj. En vandað og að ég ætla heppilegt skólahús er til, sem stendur til boða á Akureyri. Hví ekki að nota það og leysa þetta mál þar með á skynsamlegan hátt, í stað þess að bíða ef til vill í mörg ár eftir því, að skólinn geti tekið til starfa í Reykjavík? Hví ekki að spara þessar 3-4 millj. kr., sem skólinn mundi kosta, og væntanlega yrði að byggja við hann heimavist samkv. lögunum, hví ekki að spara þetta fé, þegar eins gott tækifæri er til þess og raun ber vitni? Eða hvers vegna ekki að nota þetta fé til annarra skólabygginga, þar sem alkunnugt er, að víða vantar tilfinnanlega skólahús? Sumar sveitir eru jafnvel þannig settar, eins og ýmsir hv. þdm. munu vita, að þar er bókstaflega ekki til skólahús fyrir barnakennslu, hvað þá annað, eða gagnfræðaskóla og ýmsa aðra skóla. Og það er vitanlegt, að það eru engin tök á því. að ríkissjóður geti á skömmum tíma lagt fram það mikið fé til skólabygginga í landinu, að hægt sé að fullnægja þörfinni. Ég held, að hv. þm. ættu að hugsa sig tvísvar um, áður en þeir hafna þessu máli.



Herra forseti. Það, sem ég kem til með að segja, er að miklu leyti endurtekningar á því, sem ég hef sagt áður á þingi viðvíkjandi þessu máli. Það er mín bjargföst skoðun, að það eigi að líta á hvert mál sem mál framtíðarinnar, en ekki sem mál líðandi stundar. Og þegar ég lít á þetta skólamál þannig, þá er ég ekki í neinum minnsta vafa um það, að hér í Reykjavík verða alltaf til betri kennslukraftar til að kenna við skólann heldur en ef hann er einhvers staðar annars staðar og eins þótt á Akureyri sé. Það er þetta, sem er þungamiðja málsins hjá mér og gerir það að verkum, að ég vil miklu heldur, að það sé beðið eitt ár eða tvö eftír því, að upp komi skóli, sem sé þar, sem bezt er að hafa hann, þar sem beztir kennslukraftar verða alltaf til staðar og þar sem hann getur útskrifað frá sér bezt færar stúlkur í sínu starfi, og það er hér í Reykjavík. Annars á ég bágt með að skilja það, hvers vegna flm., sem báðir eru Akureyringar, vilja breyta lögunum og láta ráðh. fá þessa heimild, í trausti þess, að skólinn flytjist til Akureyrar. Frsm. mínni hl., sem var að tala hér áðan, þm. Ak., hélt því fram, að aðsókn að Akureyrarskólanum væri hætt eingöngu af því, að það væru of margir kvennaskólar, - ég kalla þá kvennaskóla einu nafni báða saman, hvort sem þeir bara eru með verklegt nám eða hvort tveggja eða í hvaða sniði sem þeir eru. Þetta fæ ég ekki skilið. Það munu búa á Akureyri í kringum 7500 manns, og ættu þess vegna að vera alls stúlkur á sama árinu á skólaaldri eitthvað á milli 50 og 60. Í Þingeyjarsýslu búa ekki nema 2700 manns. Þingeyingar hafa skóla sams konar og þennan kvennaskóla á Akureyri, nema þeir hafa heimavíst, hann er alltaf fullur, og nemendurnir eru úr Þingeyjarsýslu að þremur fjórðu, sem þar hafa stundað nám undanfarandi ár. Það liggur því alveg opið fyrir, að Akureyrarstúlkurnar hafa ekki áhuga á að fara í þennan skóla, samanborið við þær þingeysku. Í Skagafirði er svipað af fólki og í Þingeyjarsýslunni. Þar er líka kvennaskóli að Löngumýri, hann er líka alltaf fullur, og það er í honum dálitið meira en 1/4 eða jafnvel 1/3 annars staðar að en úr Skagafirði, hitt er allt Skagfirðingar. Þetta bendir ekki á neitt annað en það, að stúlkurnar á Akureyri, sem eru af þeim árgangi eða þeim árgöngum, sem sækja venjulega kvennaskóla, hafa ekki áhuga fyrir að sækja kvennaskóla í sínu heimahéraði. Og ef flm. hefðu aðgætt þessa hlið málsins, þá held ég bara, að þeir hefðu ekki viljað Akureyri svo slæmt að láta alla Akureyringa þurfa að fara á annarra skóla, af því að þeir gætu ekki stundað skólavist heima hjá sér. Ég býst við, að þeir hefðu þá heldur lagt til að reyna að koma skólanum þar í það horf, að hann fengi aðsókn og að stúlkurnar, sem eru á Akureyri og geta notað skólann, þó að það sé ekki í honum heimavíst, notuðu hann. Ég held, að þeir hafi ekki hugsað þetta mál frá þessari hlið. Og ég held, að þeir ættu nú að snúa geiri sínum að því að veita Akureyrarstúlkunum möguleika til þess að fara í skóla í sínum eigin bæ. Við getum náttúrlega farið út í fleira en þetta með þessa skóla. Ég hef nú nefnt þá, sem liggja beggja vegna við hann, Þingeyjarsýsluskólann að Laugum og skólann í Varmahlið, og það sýnir sig þar, að stúlkur úr héraðinu sækja þá skóla það mikið, að ef Akureyrarstúlkurnar hefðu sams konar löngun til að fara í skóla, þá væri Akureyrarskólinn alltaf fullur og kæmust ekki aðrar að. Þess vegna held ég, að þeir eigi að leggja höfuðið í bleyti um að finna leiðir til þess að endurreisa þennan skóla sinn á Akureyri og skapa þar með Akureyrarmeyjunum möguleika til þess að sækja skóla heima hjá sér og sem beztan skóla heima hjá sér. Mér þykir fyrir því, að menntmrh. er hér ekki viðstaddur til að svara fsp., sem ég beindi að honum við 1. umr. þessa máls, þegar ég harmaði það, að skólanum hefði verið byggt út úr kjallara háskólans nú. Hann taldi, að það hefði verið nauðsynlegt að gera það til að geta farið að undirbúa húsnæðið fyrir þá vinnu, sem þar á að vera í framtíðinni, sem stendur í sambandi við prófessor Jón Steffensen. Nú er komið fram í marzmánuð, og það er ekki enn þá byrjað á þeirri lagfæringu að neinu leyti, og mér sýnist allt benda til þess, að á henni verði ekki byrjað fyrr en einhvern tíma í sumar. Og ef það reynist rétt, þá harma ég enn meir, að þau mistök skuli hafa átt sér stað, að skólinn hafi ekki fengið að starfa þar í vetur. Mér sýnist allt benda á það, að það hefði verið alveg öllum að meinalausu, þó að hann hefði fengið að starfa þar í vetur. En svo ætlaði ég líka að fá upplýsingar um annað, en það þýðir nú líklega ekki að spyrja um það, fyrst ráðherrann er ekki við. Það er um það, að nú er mér tjáð og það af mönnum úr læknadeild háskólans, að þeir telji þetta húsnæði í kjallaranum gersamlega óviðunandi og séu farnir að fara fram á það að fá byggt sérstakt hús fyrir þessa starfsemi, sem einu sinni var fyrirhuguð þarna í kjallaranum. Ég hefði gjarnan viljað fá um þetta meiri upplýsingar en ég hef. Ráðh., sem er prófessor við háskólann, hefði kannske getað svarað fsp. nánara. Það hefur nú víst ekki verið hlustað á þessar kröfur þeirra um byggingu á nýju húsnæði fyrir þá starfsemi, sem var fyrirhuguð þarna í kjallaranum. En mér skilst nú á þeim, sem þar standa nálægt, að þeir haldi henni nokkuð fast fram og telji ekki mögulegt að vera í kjallaranum með þá starfsemi, sem þarna var ætlað að framkvæma. Í öðru lagi hef ég líka heyrt, og það vildi ég gjarnan fá upplýst frá þm. Ak., að sjúkrahúsið í Akureyrarbæ vantaði tilfinnanlega húsnæði fyrir starfsfólk sitt og væri að tala um að fá opinberan styrk til að byggja það húsnæði. Ef bærinn á þetta húsnæði ónotað, þá langar mig til að spyrja: Er þá ekki hægt að breyta því og komast hjá því að byggja nýtt hús fyrir starfsfólk við spítalann, sem ég heyri sagt að standi alveg fyrir dyrum og væri kannske byrjað á, ef fé hefði verið fyrir hendi ? En aðalatriðið fyrir mér og það, sem gerir að verkum, að ég er á móti þessu frv., er það, að ég vil hafa skólann áfram í Reykjavík, en hvorki á Akureyri né í neinu öðru húsnæði, sem fáanlegt er víðs vegar um landið. Það standa auð þrjú ágætlega góð, stór íbúðarhús vestur í Sléttuhreppi, og víða annars staðar á landinu er til autt húsnæði, sem hægt er að fá. Ég vil ekki flytja hann í neitt af þeim og ekki leggja á hendur ráðherrans að þurfa að ákveða, í hvert þeirra hann sé fluttur. Ég vil hafa hann hér áfram, af því að hér verða alltaf möguleikar til þess að hafa kennslukraftana bezta. Og það er mergurinn málsins og á að ráða úrslitum um atkvæðagreiðslu um frumvarpið.



Herra forseti. Það eru nú aðeins örfá orð til viðbótar og sérstaklega út af nokkrum atriðum í ræðu hv. þm., sem hér talaði síðast. Það var spurningin um þetta, hvers vegna húsmæðrakennslan féll niður við húsmæðraskólann á Akureyri. Hv. þm. virtist furða sig á því og taldi þá skýringu nærtækasta, að stúlkur á Akureyri hefðu yfirleitt ekki áhuga fyrir að nema húsmæðrafræði, og sem sagt reynslan hefði leitt það í ljós, með því að þær hefðu ekki sótzt eftir því að stunda nám við sinn skóla, meðan hann starfaði þar í bæ. Ég held, að þetta sé mikill misskilningur hjá hv. þm. Ég held, að ungar stúlkur á Akureyri hafi alveg jafnmikinn áhuga á að stunda húsmæðraskólanám eins og stúlkur annars staðar á landinu. Hins vegar er reynslan sú, að kaupstaðastúlkur sækjast eftir því að komast í húsmæðraskóla úti í sveit, þar sem er heimavist, eða einhvers staðar utan þeirra eigin byggðarlags. Þetta held ég að sé staðreynd að reynslan hafi leitt í ljós, og þess vegna er það, að það er æði mikið um það á Akureyri og vafalaust í öðrum kaupstöðum landsins, að stúlkur úr þeim kaupstöðum sækjast eftir námi við húsmæðraskóla úti um landið, utan síns byggðarlags, þar sem slíkur heimavistarskóli er. Hv. þm. vildi halda því fram, að þessir húsmæðraskólar, sem nú væru starfandi í landinu, væru og mér skilst hefðu alltaf verið fullir og fullsetnir. Ég held, að það sé mikill misskilningur. Þar vantar víst mikið á, að svo hafi verið alls staðar. Það kann að vera í sumum skólunum, að þannig sé það, en í öðrum skólum mun hafa ævinlega verið eða a.m.k. núna seinni árin dálítið treg aðsókn, þannig að þar hefðu getað setið fleiri námsmeyjar en verið hefur. Þá minntist hv. þm. á það, að þetta ónotaða hús á Akureyri mundi vera sennilega heppilegt fyrir starfsfólk sjúkrahússins. Já, það má vera, að það væri unnt að breyta því þann veg að byggja þar íbúðir fyrir starfsfólk þess húss, en ég á von á því, að það þyki vera í of mikilli fjarlægð frá sjúkrahúsinu fyrir starfsfólkið, þannig að sennilegt þykir mér, að frekar yrði horfið að öðrum hlutum en að nota það í því skyni. En eins og öllum er náttúrlega ljóst, felur þetta frv. okkar hv. 8. landsk. þm. ekki í sér, að þessi margumtalaði skóli skuli fluttur til Akureyrar, heldur að ráðh. skuli ákveða, hvar hann starfar. En frv. er flutt af því, - það er sjálfsagt að kannast við það, - að svo stendur nú á, að Húsmæðrakennaraskóli Íslands er húsnæðislaus og starfar ekki af þeim sökum. Hins vegar stendur til boða þetta Akureyrarhús fyrir skólann, og ráðh. mundi að sjálfsögðu, ef þetta frv. yrði samþ., láta fara fram rannsókn á því, hvort þetta hús, sem oft hefur verið á minnzt í þessu sambandi, er hæft eða gæti orðið hæft sem skólahús fyrir húsmæðrakennaraskólann. Þessi rannsókn yrði að sjálfsögðu falin sérfróðum mönnum, áður en ákvörðun yrði tekin um flutning skólans þangað. En það er að vísu sannfæring mín, að sú rannsókn mundi leiða til jákvæðrar niðurstöðu, eins og ég hef þegar gert grein fyrir, en ef svo yrði ekki, ef niðurstaðan yrði neikvæð, þá kæmi flutningur vitanlega ekki til greina. Við, sem flytjum þetta frv., teljum enga sérstaka ástæðu til þess, að allir sérskólar hér á landi skuli endilega vera í Reykjavík. Ýmissa hluta vegna getur verið heppilegt og skynsamlegt, að þeim sé dreift meira um landið en nú á sér stað, ef góðar ástæður eru þar fyrir hendi til skólahalds. Við vitum öll, að íþróttakennaraskólinn hefur nú um langt skeið starfað á Laugarvatni, og ég ætla, að það muni hafa gefizt vel, eða a.m.k. hef ég aldrei um annað heyrt talað. Samvinnuskólinn hefur verið fluttur upp í Borgarfjörð, og mér skilst, að það þyki fara vel á því. Víða erlendis á það sér stað, að slíkir sérskólar eru staðsettir utan stórbæjanna og þá helzt í smærri bæjum eða jafnvel úti í sveit, og er talið, að fari vel á því, og hefur heldur aukizt hin síðari ár. Segja má að vísu, að skólanefndarkonunum sé það vorkunnarmál, þó að þær vilji ekki láta flytja skólann burt úr Reykjavík. Þær munu vafalaust allar vera búsettar hér og sjá fram á það, að þær geti ekki annazt yfirstjórn skólans með góðu móti eða fylgzt eins vel með honum, ef hann fer nú brott úr bænum. Þetta er út af fyrir sig mannlegt, en þær mega vita það, þessar ágætu konur, að ýmsir aðrir kunna að vera jafnvel til þess færir að stjórna slíkum skóla og vera forsjá hans eins og þær vafalaust eru. Nú kunna sumir að vilja líta svo á, að allir hlutir og allar stofnanir, sem eitthvað kveður að, séu bezt komnar hér í Rvík. Vissulega er höfuðborgin alls góðs makleg, en ýmsir munu þó telja skynsamlegt, að hlutur annarra byggðarlaga í landinu sé nokkurs metinn líka. Jafnvel þykist ég hafa heyrt haft orð á því, að ástæða sé til að reyna að halda uppi því, sem kallað er jafnvægi í byggð landsins. Þetta mál skiptir að sjálfsögðu engu máli í því sambandi, en mundi þó geta sýnt, þótt í litlu væri, hvert hugur manna stefndi í þeim efnum. Ég tel, að engin hætta sé á því, að Rvík yrði svipt neinu af höfuðborgartign sinni, þó að þessi minnsti skóli landsins yrði fluttur þaðan í brott. En höfuðatriði málsins er sem sagt þetta: Skólinn er nú húsnæðislaus og verður það um ófyrirsjáanlegan tíma, ef ekki koma til einhverjar sérstakar ráðstafanir. Hins vegar stendur þetta hús til boða norður á Akureyri og hægt að leysa málið á einfaldan og auðveldan hátt, ef það yrði tekið til nota fyrir skólann. Þá þyrfti stöðvun á skólastarfseminni ekki að vera lengri en nú þegar er orðið og málið væri leyst. En ég vil ekki fara niður úr ræðustólnum án þess að gera athugasemd við það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði hér áðan, í þá átt, að það væri ekki völ nægilega góðra kennara á Akureyri til þess að starfa við þennan skóla og sjá honum farborða. Ég held, að þetta sé rangt hjá hv. þm., og staðhæfi raunar, að svo sé og það sé engin ástæða til að óttast, að ekki verði ævinlega völ á nægum og góðum kennslukröftum þar í bæ, ef á þyrfti að halda.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að mér finnst umhyggjan fyrir þessum skóla, sem hér er rætt um, vera orðin nokkuð mikil eða öllu heldur umhyggjan fyrir því, að hann verði ekki fluttur norður á Akureyri, þegar þau ummæli eru hér viðhöfð, að það sé miklu betra, að hann starfi ekki í eitt eða tvö ár til viðbótar þessu elna skólaári, sem hann hefur nú þegar verið algerlega húsnæðislaus, frekar en að hann færi norður, og þegar því er haldið fram, að kennslukraftar hljóti alltaf að verða þeim mun lakari á Akureyri, að það sé betra, að skólinn starfi ekki, heldur en að hann fari þangað og njóti þeirra krafta, sem þar eru eða kynnu að fást með skólanum þangað. Hins vegar virðist mér á þeim ræðum, sem hér eru haldnar gegn frv., bæði af hv. þm. N-M. og hv. þm. Barð., að þeim sé í raun og veru ekkert aðalatriði, hvað þeir segja um málið, bara ef þeir geta á einhvern hátt komið því að, sem þeim er aðalatriðið, að frv. verði fellt. Þannig notar þm. N-M. það sem röksemd á móti málinu, einu röksemd, að a.m.k. laklegri kennarar fáist til skólans þar heldur en hérna, en aftur á móti fullyrðir hv. þm. Barð., að hann telji það alveg áreiðanlegt, að það muni ekki bana skólanum, að nægilega góðir kennarar fáist ekki til hans fyrir norðan. Mér finnst nú, að þegar rætt er um það, hvar skóli eiga að vera starfræktur, þá séu það nokkur höfuðatriði, sem skipti mestu máli, þ.e. að skólinn hafi nægan og góðan húsakost, að hann hafi gott kennaralið og kennslutæki og að hann sé í heppilegu umhverfi fyrir þroska þeirra nemenda, sem hann á að hýsa. Að sjálfsögðu koma svo til fleiri atriði, sem sjálfsagt er að taka tillit til, eins og t.d. kostnaðarhliðin. Það er búið að benda á það mjög greinilega hér í umr., að bygging nýs skóla mundi sennilega kosta milljónir króna, og þó að það sé á hinn bóginn verið að halda því fram sem röksemd gegn flutningi skólans til Akureyrar, að það sé svo dýrt að endurbæta skólahúsnæði þar, þá er það þó auðséð, að þar er aðeins um mjög smávægilegt að ræða, samanborið við það, ef á að byggja nýjan skóla, og ekki aðeins að byggja nýjan skóla, eftir því sem fram kemur í grg. Reykjavíkurkvennanna um málið, því að samkv. þeirra áliti á fyrst að kaupa gamalt hús hér í Reykjavík, sem þær segja að muni vera fáanlegt, og síðan á næstu árum að byggja nýjan skóla. Það á bæði að kaupa gamalt hús, endurbæta það, vafalaust á miklu kostnaðarsamari hátt en endurbætur á Akureyrarskóla þyrftu, og síðan á að byggja nýtt hús. Samt leyfa þeir sér, sem eru á móti frv., að telja það sem röksemd í málinu, að það væri svo dýrt að breyta þessum skóla, sem er byggður í mjög svipuðu skyni eins og sá skóli hlýtur að vera, sem á að hýsa húsmæðrakennaraefnin. En ég álít þó, að kostnaðarhliðin sé í raun og veru ekki aðalatriðið í málinu, en hins vegar svo veigamikið atriði, að það sé alveg ástæðulaust að horfa algerlega fram hjá því, þegar byggingarmál skólanna í landinu eru á þeim vegi stödd, að það er ekki einu sinni hægt sums staðar að halda uppi lögboðinni kennslu, vegna þess að skólahús er ekki fyrir hendi. Það er náttúrlega ákaflega erfitt að deila um það, hvar muni verða beztir kennarar fáanlegir að þessum eða hinum skólanum, en ég verð að segja það, að reynslan, sem hefur verið af skólum Akureyrar í þessu efni, er ekki þannig, að það sé hægt að fráfælast það að hafa skóla sem þennan á Akureyri. Og ég held líka, að jafnvel þó að það hafi ekki komið fram hér i þessum umr. neinir beinir gallar við staðsetningu skólans i Reykjavík, sem vafalaust má þó finna, þá sé umhverfið á Akureyri og aðstaða nemenda þar á þessu skeiði ævinnar, sem húsmæðrakennaraefnin munu yfirleitt vera, sízt óhollari til uppeldisáhrifa en námsdvöl hérna í höfuðborginni. Það er nú svo, að Akureyri er einna mestur skólabær á Íslandi að tiltölu við fólksfjölda, og þangað streymir ungt fólk til náms hvaðanæva af landinu, jafnvel héðan úr höfuðstaðnum, sérstaklega þó til náms í menntaskólanum þar, og þessi fjölmenna skólaæska, sem streymir til Akureyrar, setur á ýmsan hátt mjög skemmtilegan svip á bæinn og gerir það að verkum, að dvöl þar er að ýmsu leyti ánægjulegri fyrir unga nemendur heldur en víða annars staðar. Í bænum hafa nærri því að segja mann fram af manni setið við stýri aðalmenntastofnananna merkir skólamenn, sem hafa haft veruleg áhrif á skólamál landsins og mótað uppeldi mjög stórs hluta af þeirri æsku landsins, sem hefur gengið menntabrautina, sem kallað er. Allt frá því að Jón Hjaltalín vann brautryðjandastarf sitt á Möðruvöllum í Hörgárdal og leiddi nemendur sína þar til manndóms við erfið skilyrði, hefur menntaskólinn á Akureyri og gagnfræðaskólinn, sem áður var, verið .að vaxa og stækka, ekki aðeins að nemendafjölda, heldur líka að áliti sem menntastofnun. Nú tel ég að sjálfsögðu, að allur metingur á milli skóla sé bæði ástæðulaus og óviturlegur. En ég held samt, að engum, sem til þekkir, geti blandazt hugur um, að staðsetning menntaskólans á Akureyri hefur ekki orðið honum til trafala á nokkurn hátt. og ég held, að menn þurfi ekki annað en að líta í kringum sig hérna á Íslandi til þess að komast til vitundar um það, að meðal fremstu manna í öllum greinum bæði mennta og vísinda eru fornir Akureyrarnemendur gildir þátttakendur og bera þessum skóla sínum gott vitni. Ég er viss um það, að allir þessir menn bera ævilangan hlýhug til skólans og staðarins, sem bjó þeim menntun á æskuárunum. Jafnvel hér meðal hv. þm. eru þeir nokkuð margir að tiltölu, sem eyddu námsárum sínum í Akureyrarskóla, og ég tel ólíklegt, að nokkrum þeirra detti í hug, að það sé illa ráðið að velja skóla, sem á að gegna mikilvægu hlutverki í fræðslukerfi landsmanna, þar stað. Og mér þykir líka ólíklegt, að þeir telji sambýlið við menntaskólann þar vera óheillavænlegra fyrir væntanlega kennara húsmæðra í landinu heldur en Reykjavíkurdvöl á þeim árum, jafnvel þó að hún hafi sjálfsagt ýmislegt til síns ágætis, m.a. það, sem hin virðulega skólastýra telur einn höfuðkostinn við staðsetningu hans hér í Reykjavík, en hann er sá, að hér reyni meira en annars staðar á þroskann til þess að velja og hafna. Ég geri nú ráð fyrir, að hóflegar freistingar séu sjálfsagt mjög nauðsynlegar ungu fólki og vitanlega illt, ef verðandi húsmæðrakennarar fara að öllu leyti á mis við þá lífsreynslu að glíma við þær jafnhliða námi sínu. Þetta má vel vera að sé verulegur galli, en ég verð þó að játa vanmátt minn og fáfræði í uppeldisfræðum til þess að meta hann fyllilega. En þetta yrði þá held ég líka eini verulegi gallinn á flutningi skólans til hins kyrrláta skólabæjar við Eyjafjörð, og ég er nú svo gamaldags, að ég efast mjög um, hvort þetta er galli eða ekki. Ég tel ástæðu til að benda einnig á það umhverfi, sem slíkum skóla er skapað á Akureyri, og benda á þær miklu breytingar til bóta, sem hafa orðið á aðstöðu skólanemenda almennt í bænum. Á síðari tímum hefur aðstaða skólanemenda á Akureyri breytzt mjög til batnaðar, svo að ég dreg mjög í efa, að náms- og þroskaskilyrði séu annars staðar öllu betri. Í skólahverfi bæjarins hefur verið reist vegleg og vönduð íþróttahöll, sem er til sameiginlegra nota fyrir skólanemendur og fyrir íþróttahreyfingu bæjarins. Þar hefur núna á síðasta ári verið reist ein vandaðasta sundhöll, sem til er í landinu, ef ekki sú bezta. Í bænum er rekin ein bezta heimavist, sem til er í landinu, sem talin er öllum heimavistarskólum til sérstakrar fyrirmyndar, við menntaskólann. Þar er næg aðstaða til íþróttaiðkana og hvergi betri aðstaða til vetraríþrótta en þar. Þetta kann nú allt að vera næsta fánýtt, en ég held þó, að þessi aðstaða sé mjög hentug ungu fólki, jafnvel þeim, sem eiga að fást við húsmæðrafræðsluna. Og ég verð að segja það, að mér finnst það nærri óskiljanleg þröngsýni að halda því fram, að flutningur menntastofnunar eins og húsmæðrakennaraskólans eða annars hliðstæðs skóla yrði til þess að niðurlægja stofnunina eða jafnvel að drepa hana niður með öllu, eins og látið er liggja að í álitsgerðum nokkurra Reykjavíkurkvenna, sem þm. hafa hér fyrir framan sig. Ég veit, að það sjónarmið er ríkt í mörgum höfuðstaðarbúum, að hér eigi allar stofnanir þjóðarinnar að vera á öllum sviðum, hverju sem tautar og hverjar afleiðingar sem það hefur fyrir þjóðarheildina. Enn er þó ekki svo komið, að formælendur þessarar höfuðborgarsjónarmiða geti með réttu sagt eins og kóngurinn forðum: „Ríkið, það er ég!“ - hvað sem síðar kann að verða. Enn þá býr þó meiri hluti landsmanna utan Reykjavíkur og næsta nágrennis hennar og hefur reyndar fullan hug á að þrauka þar enn um sinn, þótt við marga erfiðleika sé að etja, og hér á Alþ. eiga kjörnir forsvarsmenn landsbyggðarinnar meiri hluta fulltrúa, sem ber siðferðisleg skylda til að fylgjast að um að rétta hlut umbjóðenda sinna, ef það fer saman við sjónarmið heildarinnar. Nú verður auðvitað hvorki neinn héraðsbrestur og því síður landsbrestur að því, hvernig til tekst um afgreiðslu á þessu frv., en hún verður óneitanlega fróðleg prófraun á það, hversu þessum fulltrúum dreifbýlisins tekst að velja og hafna á milli hagsmuna byggðarinnar og þjóðarheildarinnar annars vegar og sérhagsmunakrafna nokkurra einstaklinga hér í höfuðborginni hins vegar, sem hafa sérréttindi til að geta haft hátt í eyru þm. Máltæki er til, sem segir, „að það sé víðar guð en í Görðum“, og það eru líka til fleiri konur á Íslandi en þær virðulegu frúr, sem skipa skólanefnd húsmæðrakennaraskólans, sem eiga fullan rétt á því, að tillit sé tekið til þeirra. Því er haldið fram sem röksemd í álitsgerðunum, sem liggja fyrir, að hér í Reykjavík og í tveimur nágrannabæjum séu 74 þús. landsmanna og það sé miklu auðveldara fyrir nemendur úr þessum hópi að sækja hingað skóla, vegna þess að þeir geti búið heima hjá foreldrum sínum og þar sé alltaf hægt að velja úr nægum nemendum. En á þá ekkert tillit að taka til hinna, sem búa utan þessa svæðis og hlýtur að vera að því mikið hagræði, ef þeir geta sótt skóla, sem hefur heimavist? Raunar er vafalaust svo um marga, að það getur ráðið úrslitum um það, hvort þeir geta notað sér slíka fræðslu sem þessi skóli veitir eða ekki. Ég tel ekki nokkra nauðsyn á því að velja alla nemendur húsmæðrakennaraskólans úr þessu næsta nágrenni Reykjavíkur eða héðan úr höfuðborginni. Ég held, að aðrar ungar stúlkur í landinu eigi alveg sama rétt á að ganga þessa braut eins og stúlkurnar héðan úr Reykjavík, og mér finnst það gegna furðu, þegar þm., sem eru kjörnir úr dreifbýlinu, ganga fram fyrir skjöldu um það að svipta stúlkur úr dreifbýlinu rétti til að sækja þennan skóla eða a.m.k. að gera þeirra hlut miklu erfiðari í því efni en ástæða er til. Ég vil aðeins í þessu sambandi og til leiðbeiningar fyrir þessa tvo hv. þm., sem hafa hér sérstaklega gengið fram fyrir skjöldu til að fá þetta frv. fellt, minna á ummæli, sem voru í Tímanum 8. febr., svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Það er sjaldan, sem tækifæri gefst til að flytja stofnanir út á land. Straumurinn hefur yfirleitt legið til Reykjavíkur. En þegar slík tækifæri bjóðast, ætti sá þingmeirihluti, sem hefur einsett sér að efla jafnvægi í byggð landsins og jafna aðstöðu til að lifa í landinu, ekki að hugsa sig um tvisvar. Með frv. Akureyrarþingmanna um húsmæðrakennaraskóla er slíkt tækifæri veitt.“ Ég ætla að vona, að hv. þm. láti það tækifæri, þótt lítið sé, ekki ganga sér úr greipum.



Herra forseti. Það eru tvö atriði, sem mig langar til að leiðrétta. Í fyrsta lagi er það, að það er röng eftirtekt hjá hv. þm. Ak., að ég hefði sagt, að það væru ekki til kennslukraftar á Akureyri. Ég sagði, að í Rvík yrði alltaf saman safnað beztu kennslukröftunum, sem m.a. sést á því, að hvenær sem losnar staða í Reykjavík, koma beztu kennararnir frá Akureyri hingað, sem m.a. sést á því, að hérna höfum við alla sérfræðinga í efnafræði, sem m.a. sést á því, að hérna höfum við sérfræðingana í öllu því, sem tilheyrir næringarefnafræði, sem m.a. sést á því, að á Akureyri er ekki til nein efnarannsóknarstofa, og á mörgu öðru sést það. Og þetta gerir það að verkum, að hérna verða alltaf beztu kennslukraftarnir. Það er ekki hægt að komast fram hjá því. Hitt er svo annað mál, hvort það væri ekki hægt að dubba upp kennslukrafta með einum tveimur kennurum, sem mætti notast við, jafnvel þótt þeir væru ekki sérfræðingar, og velja þá einhverja fasta kennara, sem kenndu þessi fög líka og kunna svona gutl í þeim, svo að þeir gætu kennt eitthvað dálítið. Það er annað mál. Ég geri ráð fyrir, að það væri hægt, en með tímakennslu hérna er alltaf hægt að fá beztu kennslukraftana, það er áreiðanlegt, ekki bara í ár, heldur í framtíðinni. Og annað er það, að hv. 8. landsk. þm. sagði, - hann var ekki að svara mér, ég vissi nú ekki, hverjum hann var að svara, en hann sagði, að því hefði verið haldið fram, að hérna í kringum Reykjavík byggi meiri hluti af þjóðinni, en sem betur færi væri nú ekki svo komið enn. Jú, því er nú verr og miður, að það er svo komið. Ef við leggjum saman fólksfjöldann í Hafnarfirði, Reykjavík, Akranesi og Gullbringu- og Kjósarsýslu, þá eru það 85 þús., sem búa þar, af 156204, sem eru í landinu öllu. Það var bara að leiðrétta þessa tölu, ég ætla ekkert að tala út af því. Það er alveg hárrétt hjá hv. 8. landsk., að þegar á að staðsetja skóla, þarf að taka tillit til húsnæðisins, og það vonar maður að komi upp hér í Reykjavík, og svo kennslukraftanna. Og þá kemur til greina, hvort það er skóli, sem er ætlað að búa að ákveðnum föstum kennurum, sem kenni allt, sem í skólanum á að kenna, eins og til dæmis í barnaskólunum og mörgum öðrum skólum, eða hvort það er æðri skóli, sem maður vill hafa kennsluna sem fullkomnasta í, og til þess að ná því þarf fáa fastakennara, en nota sér stundakennslu og hana mikla. Undir þann flokk skóla heyrir þessi skóli, sem hér er að ræða um. Hann er látinn hafa litla fasta kennslukrafta, en honum er ætlað að lifa af stundakennslu, og þá þarf hann að vera þar, sem alltaf er hægt að hafa tryggingu fyrir því, hvort sem við segjum að það sé 1957 eða 1967 eða 2000, sem við höfum alltaf líkur til þess að við höfum bezta kennslukraftana úr að velja, og það er í Reykjavík og verður í Reykjavík. Atvikin eru búin að haga því þannig, og það er alveg sama, hvað við reynum að slá um okkur með jafnvægi í byggð landsins o.s.frv., o.s.frv., þetta er staðreynd, sem ómögulegt er fram hjá að komast. Þetta er staðreynd. Svo var það í þriðja lagi umhverfið. Ef samvinnuhugsjónin, sem ríkir á Akureyri og hv. þm. Ak. var kosinn inn á Alþingi eftir, gæti markazt inn í hugskot allra bæjarbúa á Akureyri, en ekki hér, þá mundu renna á mig tvær grímur um, hvar skólinn ætti að vera. En ég er nú ekki alveg viss um, að hún sé svo sterk á Akureyri, að hún mundi gera það, og kannske það komi til áhrif frá öðrum þá, jafnvel 8. landsk. á Akureyri, sem gerði það að verkum, að það yrði ekki. Hér er náttúrlega um mörg áhrif að ræða, sem þeir, er hér eru í skólum, verða fyrir, og misjöfn. En ég hef enga ástæðu til að ætla, að það sé neitt verulegt annað hér en á Akureyri, sérstaklega í skóla, þar sem nemendum er ætlað að fá mikinn hluta af kennslunni frá stundakennara, en ekki að kennararnir lifi saman með nemendunum, eins og er í hreinum sveitaskólum. Þá hef ég ekki ástæðu til að ætla, að áhrifin verði neitt verulega önnur á Akureyri en hér. Ég held þess vegna, að það sé ekki hægt að telja það sérstaklega orsök til þess að flytja skólann. Það er til hér sundhöll og alls konar leikfimi og ósköp svipuð skilyrði til þess eins og á Akureyri, þannig að ég held, að það sé ekki hægt að gera það að neinu númeri hvað þetta snertir. Og það eina, sem fyrir mér vakir, og það aleina er þetta, að það verður alltaf hér beztur möguleiki að fá færustu mennina, af því að þeir safnast saman hér í Reykjavík við önnur störf, og þess vegna hægt að fá þá til tímakennslu. Þess vegna er það, sem ég tel, að skólinn eigi að vera hér og ekki annars staðar og það sé betra, þó að það þurfi að bíða eftir honum eitt ár eða svo, af því að það eru komnir það margir kennarar frá honum, að við höfum nokkurn veginn nóg í hina skólana líka. Og líka þótt hann tæki til starfa aftur, skólinn á Akureyri, og auða húsið þar yrði notað af Akureyrarstúlkunum, þá mundum við hafa kennurum á að skipa til að kenna þar, þó að kennarakvennaskóla þyrfti að bíða eitt eða tvö ár. Og ég vildi óska þess og vona það, að þessir flm. að þessu frv., sem báðir eru meiri og minni ráðamenn á Akureyri, beindu kröftum sínum að því að láta þá 7500 manns, sem lifa á Akureyri, og liðlega þó, þeir eru eitthvað á sjötta hundraðið, fá álíka mikla löngun til að fara í skóla eins og Þingeyingana, svo að þeir gætu fyllt sinn skóla eins og Þingeyingarnir hafa gert með sinn.



Herra forseti. Ég skal ekki fara út í mörg af þeim atriðum, sem komið hafa fram hjá þeim, er að minnihlutaálitinu standa og flutningi þessa frv., sé reyndar ekki ástæðu til þess. Hv. þm. Ak. drap hér á nokkur atriði úr umsögnum þeim, sem fylgja með frv., umsögnum skólanefndar, skólastjóra og nemendasambands. Ég sé mér ekki fært að fara út í neinar kappræður út af því. Honum þykir þær segja heldur mikið þar og ekki geta rökstutt það. Ég gat þess í minni ræðu áðan, að ég teldi mig ekki þann sérfræðing í kvenlegum menntum, að ég vildi ekki taka tillit til þess, sem þessar konur hafa sagt um þessi efni, sem ég veit að þær eru fróðari mér í, og vil ég aðeins drepa á eitt atriði í þessu. Mér skildist á hv. þm. Ak., að hann bæri þeim það á brýn, - ég vona, að hann leiðrétti mig, ef ég fer með eitthvað rangt, - að þær teldu ekki hægt að reka skólann á Akureyri, vegna þess að þar fengjust ekki viðunandi kennarar. Ég man ekki orðalagið á þessu hjá hv. þm., en mér heyrðist þetta vera eitt af þeim atriðum, er hann taldi ofmælt. Ég man ekki eftir því, að í þessum umsögnum segi þær þetta, eða að þær segi neitt um það, að ekki sé hægt að fá viðunandi kennara á Akureyri. Þær undirstrika eitt, að hér í Rvík sé völ á beztu kennurum í þeim efnum, en ég man ekki eftir, að þær segi hitt, og það er sitt hvað. Þótt þær lofi einn, þá þurfa þær ekki að lasta neinn annan. Ég hef sagt mína skoðun á því máli, að ég er ekki í neinum vafa um, að það muni vera hægt að fá mjög hæfa kennara á Akureyri úr svo fjölmennum hóp kennara, sem þar er, en ég hef ekki breytt um skoðun á hinu, að aðstaðan til æfingakennslunnar hljóti að verða nokkru erfiðari þar. Hv. þm. Ak. talaði um, að til væru skólaeldhús á Akureyri, tvö eða þrjú. Ég er ekkert að efast um, að hann segi þetta rétt. En eru þau öll tiltæk á hvaða tíma sem er og skólanum hentug, til þess að hægt sé að nota þau fyrir kennslu í húsmæðrakennaraskólanum? Það er ekki nóg, að þau séu þar til tvö eða þrjú. Þau verða að vera skólanum tiltæk, þegar hann þarf með.  Ég vil ekki fara ýtarlega út í þá miklu gagnrýni, sem mér fannst koma fram hjá hv. þm. á einu og öðru í þessum umsögnum. Ég vil ekki segja, að hann hafi farið rangt með, en mig skortir þarna sérþekkingu að dæma um hvert einasta atriði i þessu efni. Hann drap á það, að hingað til hefði ekki verið samvinna með húsmæðrakennaraskólanum og Kennaraskóla Íslands, sem talað er um í þessum umsögnum, eða með öðrum skólum, eins og Handíðaskólanum o.s.frv. Það er sjálfsagt rétt, að það hefur ekki verið. En það er sannarlega full ástæða til þess, eins og ég benti á áðan, að taka ýtarlega til athugunar þessar ábendingar skólanefndar, skólastjóra og nemendasambands, hvort eigi ekki nú að koma á miklu nánara samstarfi og sameiningu í kennslu, ekki hjá tveimur skólum aðeins, heldur fjórum skólum, og gera það áður en farið er að byggja yfir þessar stofnanir, sem munu vera húsvilltar að verulegu leyti. Ég veit ekki betur en að kennaraskólinn sé í raun og veru húsnæðislaus, svo að segja. Þetta eldgamla hús er að verða ónýtt, enda ákveðið að byggja yfir hann. Húsmæðrakennaraskólinn er það, og ég hygg, að handíðakennaraskólinn sé það líka, eigi ekki sérstakt húsnæði. Hví ekki að athuga þetta betur, hvort ekki má sameina þarna hvort tveggja, kennslu og byggingar, og vinna mikið með því? Ég get ekki séð, að það sé nokkurt stórmál, hvorki fyrir Akureyri né Reykjavík, hvort húsmæðrakennaraskólinn út af fyrir sig er fluttur eða ekki fluttur, bara ef starfsskilyrði skólans versna ekki við flutninginn. En það er það, sem ég óttast, að þau kynnu að versna í sumum efnum, sem ég hef drepið á. Hv. þm. Ak. sagði, að þó að byggð yrði heimavist fyrir húsmæðrakennaraskólann, væri ekki hægt að berg það saman við hitt, að eiga að byggja heimavist fyrir húsmæðraskóla Akureyrar, sem starfaði á sínum tíma, af því að húsið var byggt fyrir 40 nemendur og þyrfti svo stóra heimavist, en húsmæðrakennaraskólinn mundi ekki hafa nema svona 12–15 nemendur. Já, þeir eru nú bara engir 40, þessir nemendur í húsmæðraskóla Akureyrar, það vantar nú eitthvað á það. Það gæti verið, að þeir yrðu nú ekki nema 15 eða 20 og þætti þó ráðlegt að starfrækja hann og væri sannarlega þess vert. En ef einhver verulegur hluti af nemendum húsmæðraskóla Akureyrar er af sjálfri Akureyri, þá þarf ekki heimavist fyrir þá nemendur, svo að ég get ekki betur séð en að það yrði eitthvað svipuð heimavistarstærð, sem gæti dugað í báðum þessum tilfellum. Mér finnst það vera að fara aftan að siðunum að byrja á því að flytja húsmæðrakennaraskólann í heimavist þess skóla, sem varð að hætta, af því að heimavistina skorti. Þá sagði hv. þm. eða ég skildi hann svo, að það væri nú alls ekki vegna heimavistarinnar, sem húsmæðraskóli Akureyrar hefði verið lagður niður, heldur vegna hins, sem ég nefndi áðan, og það hef ég heyrt fólk tala um, það væru svo margir skólar þarna norðanlands, að þessi gæti ekki þrifizt líka. Þarna vikur hann frá staðhæfingu, sem felst í sjálfri grg. með frv., sem hann flytur, því að þar stendur þetta. Að vísu er sú grg. ekki frá honum, heldur er hún sú sama og var með frv., sem flutt var 1953. Í þeirri grg. er kennt um heimavistarskortinum. En mér skilst á hv. þm., að þessi skortur nemenda við húsmæðraskólann sé frekar fyrir hitt, að svo margir skólar séu orðnir þarna fyrir norðan, og það get ég mjög vel skilið. En um milljónasparnað af því að byggja ekki hér í Reykjavík, en breyta þó húsmæðraskólanum á Akureyri, efast ég um að geti orðið að ræða. Það getur orðið sparnaður, og ég held, að það hljóti nú að verða einhver sparnaður, en ekki ákaflega mikill. Þá vil ég drepa á atriði, sem hv. 8. landsk. talaði um hér áðan. Hann fór nokkrum orðum um það, að nú væri talað um bæði að kaupa gamalt hús og byggja svo nýtt hús. Ég held, að þetta sé misskilningur hjá honum. Konurnar benda á þann möguleika að kaupa notað hús, - ég er ekki að segja gamalt, ég veit ekki, hvað það er gamalt, það getur vel verið, að það sé alveg nýtt. Þá hugsa þær sér ekki líka að byggja hús, eða ég skil það ekki svo. Þegar þær benda á þann möguleika að kaupa hús fyrir skólann, þá auðvitað meina þær, að þá þurfi ekki að byggja, enda veit ég ekki, til hvers ætti að kaupa húsið, ef líka ætti að byggja. Það getur verið, að þær hugsi sér svo að selja það skólahús. Þá kemur andvirði fyrir það, svo að það er út af fyrir sig ekki neinn fjáraustur.  Þá gat hv. þm. Ak. þess, að í frv. væri ekki sagt, að skólinn skyldi fluttur til Akureyrar. Þetta er alveg rétt. Það er ekkert sagt um það, og mér finnst þetta vera galli á frv. Hví ekki að segja það hreinlega, að skólinn skuli fluttur, skuli starfa á Akureyri, eins og nú stendur í lögunum: „Skólinn skal starfa í Reykjavík“? Það fer ekkert á milli mála, að tilgangurinn með frv., ekki aðeins nú, heldur öll þau ár, sem þetta hefur verið flutt, er sá að flytja hann norður. Ég kynni betur við, að það hefði staðið í sjálfu frv., hvar skólinn ætti að starfa, og ég sé ekki neinn kost við það að fá ráðh. í hendur þetta ákvörðunarvald frá því, sem er nú hvað þennan skóla snertir, að Alþingi hafi það. Að vísu er það svo um ýmsa skóla, að það er ekki tekið fram í l., hvar þeir skuli starfa. Hv. 8. landsk. drap hér á ýmis skilyrði fyrir því, að skólar nytu sín, það væri að hafa góða kennara, gott húsnæði, góð skólaáhöld, gott umhverfi o.s.frv. Þetta er alveg rétt hjá honum. Það er þetta, og það er að vísu fleira. Um góða kennara hef ég rætt og get endurtekið það, að ég vantreysti því ekki, að það verði góðir kennarar á Akureyri. En verða þeir betri? Það veit ég ekki. Ég held það séu ekki skilyrði til þess, að þeir verði betri en í Reykjavík, og þá eru þetta ekki orðin rök fyrir því, að skólinn verði fluttur, þó að kennarar geti orðið eins góðir. Þá er það gott húsnæði. Það er eina ástæðan fyrir flutningi þessa frv. mér vitanlega, það er húsnæðið. En húsnæðið, sem nú er boðið upp á fyrir norðan, er að vísu gott, að því leyti sem það nægir, en vantar þó þarna verulegan hluta. Það vantar heimavistina. En auðvitað eru þetta meðmæli með því að flytja, af því að skólinn hefur ekkert húsnæði eins og er. En hins vegar hef ég bent á, að það sé ekki líklegt, að svo þurfi að standa í mörg ár. Þá eru það skólaáhöld. Það getur nú ekki komið til, að norður á Akureyri séu enn þá nein sérstök skólaáhöld fyrir húsmæðrakennaraskóla. Þau geta ekki orðið betri þar en þau, sem skólinn hefur hér, bæði hjá sjálfum sér og öðrum þeim skólum, sem hann er í sambandi við um kennsluna. Þá er það gott umhverfi. Ég held ég vilji ekki fara í neinn mannjöfnuð við Akureyringa, fjarri því. Ég ætla nú alveg að sleppa því, hvort umhverfið er betra eða verra. Ég kann yfirleitt ekki við þennan meting milli héraða. Mér finnst gott fólk alls staðar og kannske eitthvað gallað fólk alls staðar og vil ekkert fara út í þá sálma. Mér finnst, að skólinn sé hjá góðu fólki hér, og þó að hann færi norður, þá veit ég, að hann yrði ekki hjá vondu fólki. Þá gat hv. 8. landsk. þess, að sér fyndist hart, að fulltrúar dreifbýlisins hér á hæstv. Alþingi gætu ekki fallizt á þessa ráðstöfun, að flytja þennan skóla norður. Ég verð nú að segja það eins og er, að mér hefur ekki hugkvæmzt það, að þetta væri neitt sérstakt dreifbýlismál, um húsmæðrakennaraskólann. Í fyrsta lagi get ég ekki séð, að Akureyri sé neitt dreifbýli. Þangað á að flytja skólann. Að þetta sé eitthvað viðkomandi jafnvægi í byggð landsins, sé ég heldur ekki. Ég hef skilið það á nokkurn annan veg. Mér hefur skilizt, að jafnvægi í byggð landsins væri fyrst og fremst það, að atvinnumöguleikar væru sem jafnastir, framleiðslutækin nóg, vinnslutækin alls staðar, lífsskilyrði fólksins á hverjum stað sem jöfnust og fólkinu fækkaði ekki, eins og á sér stað víða í héruðum þessa lands nú, heldur héldist nokkurn veginn kyrrt og jafnvel fjölgaði. Og þetta verður ekki nema með jöfnun á lífsskilyrðum fólksins, þægindum hvers konar, atvinnu og öðru þess háttar. En breytir húsmæðrakennaraskólinn nokkrum sköpuðum hlut í þessum efnum? Fjölgar nokkuð framleiðslutækjum á Akureyri, þó að húsmæðrakennaraskólinn komi þangað? Ég get ekki séð það. Aukast atvinnuskilyrði þar nokkuð við þetta? Fjölgar fólki nokkuð á Akureyri við það, þó að komi þangað 12–15 námsmeyjar, sem eiga flestar heima annars staðar og hverfa til síns heima að loknu námi eins og aðrir nemendur? Ég get ekki séð það. Og ég sé ekki, að málið sé á nokkurn hátt skylt jafnvægi í byggð landsins. Mér finnst meira að segja málið smátt út frá því séð, hvor bærinn hefur þennan skóla, 12–15 nemenda skóla, að það taki því ekki að halda uppi löngum kappræðum um það. Aðalatriðið er, að skólinn geti starfað áfram. Það má segja, að menn séu að hugsa fyrir því með því að láta hann hafa þarna húsnæði. Ég er búinn að benda á, að það er búið að gera þegar ráðstafanir af hinu opinbera til þess að bæta úr þessu húsnæðismáli skólans og það muni jafnvel ekki taka langan tíma. Starfsskilyrði fyrir skólann eru tvímælalaust eins góð hér í Reykjavík og annars staðar, að sumu leyti að mínum dómi betri, og umhverfið tel ég að þurfi ekki að óttast á neinn hátt eða verða skólanum til tjóns eða hins lakara. Og ef það væri, þá eru svo margir skólar hér, að það yrðu þá fleiri og stærri skólar í hættu, ef eitthvað þess háttar væri á ferðinni. Ég endurtek það, sem ég sagði upphaflega. Það á að athuga út í æsar, hvort ekki á að sameina þessa skyldu skóla, sameina að verulegu leyti kennsluna, kennslukraftana, jafnvel byggingarnar, skólatækin og hvað eina, og fá þannig meiri árangur, ekki út úr starfi eins skólans, heldur þeirra allra. Það er ekki svo mikið stórmál, hvort Húsmæðrakennaraskóli Íslands verður fluttur þetta árið brott úr bænum eða það bíði um sinn, að slík athugun sem þessi geti ekki farið fram að mínum dómi.



Herra forseti. Ég skal nú ekki þreyta hér umr. öllu meir en orðið er, en ég þykist þurfa að gera hér aðeins örfáar aths. út af ræðum hv. þm., sem hér hafa talað nú síðast. Það var hv. síðasti ræðumaður, þm. Barð. (SE), sem sagði í sinni ræðu nú, að sér skildist, að ég hefði sagt, að skólinn á Akureyri hefði lagzt niður vegna þess, að svo margir húsmæðraskólar væru á Norðurlandi, það væri ástæðan, sem ég teldi fyrir þessu. Hins vegar væri önnur ástæða í grg., og hún væri sú, að skólastarfið hefði lagzt niður vegna þess, að heimavistir hefði vantað við þennan skóla. Ég hélt nú, að ég hefði kveðið nægilega skýrt að orði um þetta, því að ég þykist hafa sagt, að húsmæðraskólar eru það margir og voru það margir, að það var ekki hægt að fylla þá alla, og þá varð sá skóli fyrst undir í samkeppninni, sem ekki gat boðið upp á heimavistir. Þetta var það, sem ég sagði - eða a.m.k. ætlaði að segja - og ég hygg að ég hafi sagt. Þá taldi þessi hv. þm., að ég hefði ómaklega álasað þeim konum, sem grg. hafa sent, sem prentaðar eru sem fylgiskjöl með nál. meiri hl., fyrir að halda því fram, að ekki muni fást nægilega hæfir kennarar á Akureyri. Þetta tel ég að ég hafi ekki sagt. Ég orðaði þetta þannig, að fyrst taldi ég upp, hverjir væru kennarar eða hefðu verið kennarar við Húsmæðrakennaraskóla Íslands hér í Reykjavík, síðast þegar hann starfaði, og sagði svo nokkurn veginn orðrétt: Þetta eru vissulega ágætir menn, en ég staðhæfi, að á Akureyri er einnig völ á ágætum mönnum til þess að kenna allar þessar fræðigreinar og það mönnum með háskólaprófi, þannig að fjarstætt er að halda því fram, að skólinn mundi bíða stórkostlegt tjón af þessum ástæðum eða að hann standi og falli með þeim kennurum, sem nú starfa við skólann. Þetta sagði ég, og ég held því fram enn, að skóli hvorki megi né geti staðið og fallið með þeim kennurum, sem við hann starfa í þann og þann svipinn. Vitanlega kemur alltaf að því, að þar þarf að skipta um. Þá sagði þessi hv. þm., frsm. meiri hl., að hann teldi það galla á frv., að ekki væri beinlínis ákveðið í því, að húsmæðrakennaraskólinn skyldi starfa eða skyldi staðsettur á Akureyri. Ég er honum vissulega ekki sammála um þetta. Hins vegar viðurkenni ég það fúslega, að frv. er flutt með það sérstaklega í huga, að ég tel og við flm. frv., að á Akureyri séu jafngóð skilyrði til skólahalds og í Reykjavík og Akureyri hafi það fram yfir, að hún getur boðið upp á hús, þannig að töf á skólastarfi þurfi ekki að verða lengri en þegar er orðið. En ákvörðun um flutning er vissulega ekki hægt að taka nú þegar. Það væri óverjandi að taka ákvörðun um það nú þegar, því að áður en sú ákvörðun yrði tekin, þyrfti að sjálfsögðu að fara fram rannsókn sérfróðra manna á því, hvort við hv. 8. landsk. hefðum ekki rétt fyrir okkur í þessu, að þarna væri tilvalinn staður fyrir þennan ágætisskóla að því er húsakost snertir og önnur skilyrði til skólahalds. Þá ræddi hv. þm. nokkuð um það, að rík ástæða væri til þess að rannsaka, hvort ekki væri hægt að sameina byggingar og skólatæki og kennslu ýmissa skóla, sem hann talaði um. Ég geri ráð fyrir, að vissulega væri hægt að rannsaka þessa hluti. En ég hef bara ekki heyrt þess getið, að það stæði til nein slík rannsókn, og ég hef ekki heyrt þess getíð, að þetta hús, sem búið er að teikna og áætlað er að byggja fyrir Húsmæðrakennaraskóla Íslands hér í Reykjavík, ætti að vera til afnota fyrir aðra skóla, og ég hygg, að það muni vera svo. Ég held, að það væri ástæða, ef hv. þm. hefur áhuga á þessu, að hann gerði einhverjar ráðstafanir, flytti þáltill. eða gerði aðrar slíkar ráðstafanir til þess að koma þessu máli fram, sem ég hygg að sé ekki nein sérstök hreyfing um. Annars hygg ég, að tjói lítið að tala um það að hafa sameiginleg skólatæki fyrir þessa skóla, því að ég geri ráð fyrir, að þeir séu það ólíkir að mjög verulegu leyti og mismunandi, að það geti naumast verið um það að ræða í mjög miklum mæli. Ég þarf ekki að taka margt til athugunar í ræðu hv. 1. þm. N-M„ sem talaði hér áðan. Hann lagði höfuðáherzluna á það nú eins og áður, að hér í Reykjavík hlytu alltaf að verða beztir stundakennarar, og hann kvað svo fast að orði um það, að beztu kennararnir frá Akureyri hafi jafnan flutzt til Reykjavíkur. Ég er nú ekki á sama máli og hv. þm. um þetta. Hins vegar viðurkenni ég, að ég þekki engan mælikvarða á það, hverjir eru beztir kennarar og ekki beztir. En það er mín skoðun, og ég staðhæfi, að það er margra fleiri manna skoðun, að beztu kennararnir á Akureyri sitja þar enn og hafa ekki flutzt til Reykjavíkur. Hins vegar skal það líka viðurkennt, að ágætir kennarar hafa flutzt suður, en að það séu beztu kennararnir, það held ég að sé nokkuð fast að orði komizt, og ég hygg, að það sé erfitt að færa rök fyrir slíku. Að öðru leyti held ég, að það sé ekki ástæða fyrir mig til að fjölyrða um ræður þessara hv. þm. Ég fæ ekki séð, að þeir hafi á neinn veg hrakið þá skoðun okkar flm. þessa máls, að á Akureyri séu góð skilyrði til skólahalds fyrir Húsmæðrakennaraskóla Íslands, og ég ætla ekki að fara að endurtaka það, sem ég hef áður sagt um þá hluti. En ég fæ ekki séð, að það hafi með neinum hætti verið hrakið, að svo sé.