Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Pálmason) : Þetta frv. fer fram á frekar lítilfjörlegar breyt. á l. um lax- og silungsveiði. Aðaltilgangur þess er að gera skýrari ákvæðin um stofnun og starfssvið veiðifélaga. Landbn. hefur fallizt á að mæla með frv. með þeirri breyt., að heimilt sé að ákveða fleiri veiðiaðferðir og veiðitæki en verða mundi að 1. gr. frv. óbreyttri, og n. vill ekki heldur fallast á, að banna megi með öllu silungsveiði í ám, sem félagið nær til. Brtt. n. í þessa átt er á þskj. 241. Það er nauðsyn, að lög um þessi efni séu glögg og ótvíræð. Ég vænti þess, að hv. þd. fallist á frv. ásamt brtt. og láti það ganga fram.



Ég vil aðeins lýsa yfir því fyrir mína hönd og hv. meðflm. míns, að brtt. n. er flutt í samráði við okkur og við óskum þess, að frv. nái fram að ganga með þeirri breyt.



Herra forseti! Við hv. 2. þm. Árn. eigum brtt. saman á þskj. 234, þess efnis, að 1. gr. frv. falli burt. Við 1. umr. gerði ég grein fyrir afstöðu minni til þess, sem 1. gr. fjallar um, og gat þess, að ég byggist við að flytja ásamt öðrum brtt. um það. Öllum mun ljóst, hvað í brtt. felst, svo að ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um það, aðeins vonast til, að frv. verði samþ. með þessari breyt.



Herra forseti! Ég hef flutt brtt. um tvö atriði frv. Fyrri breytingin, brtt. 1 og 2, er viðvíkjandi ákvæðinu um, að takmarka megi aðgang að deildum háskólans. Eins og ég hef rökstutt hér fyrr, er ég því algerlega mótfallinn og andstæður því yfirleitt, að farið sé að neita mönnum um aðgang að þeim menntastofnunum, sem völ er á hér á Íslandi. Þess vegna legg ég til að fella burt þá málsl., sem að þessu lúta í 2. og 3. gr. Loks legg ég til að fella úr 4. gr. orðin: „þar á meðal, að hann hafi notið kennslu í íþróttum ekki skemur en 4 kennslumissiri.“ Það er langt frá, að ég vilji á nokkurn hátt lýsa mig andstæðan íþróttum, heldur álít ég nægja, að íþróttanám stúdenta sé frjálst og unnið að því án þessarar þvingunar. Ég veit, að nú eru miklar tilhneigingar til þess í Alþ. að gera íþróttir sem víðast að skyldu og höfuðnámsgrein. Mér virðist þar fara líkt og um verklegt nám, að stefna, sem er í sjálfu sér heilbrigð, fari í öfgar og sé notuð í varhugaverðum tilgangi. Það var ekki vanþörf að koma skólunum í fastara samband við lífið en þeir voru í og láta íþróttir vega móti óhollustunni af langri innisetu á skólabekkjum. En þegar íþróttir virðast eiga að vera uppbót fyrir skoðanafrelsið og hugsanafrelsið, sem nú er farið að reyna að taka af nemendum, og uppbót fyrir það, að jafnvel á að banna að læra erlend mál, fyrr en að undangengnum einhverjum prófum í öðrum greinum, - uppbót fyrir frelsið til að eiga heilbrigða sál -, er þá ekki snúið við merkingu gríska orðtaksins: Heilbrigð sál í hraustum líkama? - Tilgangur líkamshreystinnar var hraust sál: Sé tilganginum gleymt eða snúið við, er hætta á ferðum. Að öðru leyti er ég alveg sammála aðalatriði frv. að bæta. við hagfræðideild og sameina hana lagadeildinni eða sameina viðskiptaháskólann lágadeildinni.



Ég vil leyfa mér að gera grein fyrir atkvæði mínu, þótt það sé yfirleitt ekki venja mín, þegar ég er ekki beinlínis viðriðinn mál. Till. þeirra hv. samþm. míns og hv. 2. þm. Árn. get ég ekki fylgt. Mun ég ekki rökræða það frekar, en mér hefði þótt betur hlýða, að þeir hefðu borið fram rökstudda dagskrá um að vísa málinu til væntanlegrar milliþn. í kennslu- og uppeldismálum, og hefði ég getað fylgt þeirri afgreiðslu málsins. Verði hins vegar samþ. till. þeirra um að viðskiptaháskólinn skuli ekki sameinaður háskólanum, sé ég ekki hver er meiningin með frv., því að engin önnur ákvæði felast í því, sem ástæða sé til að flýta sérstaklega, úr því að í ráði er að kjósa milliþn. í kennslumálum, er sennilega verður einnig kosin á þessu þingi, þar sem hæstv. forsrh. hefur lýst sig því fylgjandi. Ég mun því greiða atkv. gegn. brtt. á þskj. 234, en mundi hins vegar fylgja rökstuddri dagskrá um að vísa málinu til væntanlegrar milliþn., enda er það í samræmi við stefnu þá, sem ég og landbn. hefur tekið að því er snertir bændaskólana. Ég vildi ekki láta, hjá líða að lýsa afstöðu minni, áður en gengið væri til atkvæða.

Frsm. (Bjarni Bjarnason) : Ég get tekið undir með hv. 2. þm. Skagf., að málinu verði frestað. Ég vil því spyrja hæstv, forseta, hvort hann sjái sér ekki fært að takamálið af dagskrá.

Það má eins taka aftur brtt. til 3. umr. og afgreiða málið nú.

Forseti (JörB) : . Ég býst við því, að samkomulag geti orðið um það atriði, en ég hefði helzt. kosið, að hæstv. forsrh. hefði getað verið hér viðstaddur áður en umræðunni lýkur.



Mér virðist ræða mín hafi verið nokkuð misskilin. Ég sagði aðeins, að ef viðskiptaháskólinn verður óbreyttur eins og hann er nú, þá verði vitanlega hægt að gefa út reglugerð um, hvaða menntun, stúdentsmenntun eða aðra menntun, þurfi að hafa til að komast í viðskiptaháskólann, en ef frv. verður samþ. óbreytt, þá munu ekki aðrir en stúdentar komast þar inn. Þessu þyrfti að breyta með því að setja í 2. gr. frv. ákvæði um, að einnig þeir, sem ekki væru stúdentar frá menntaskólanum í Reykjavík eða á Akureyri, fengju inntöku með því að taka sérstakt próf. Og um það væri svo sett reglugerð, hvaða prófraunir þeir þyrftu að leysa af hendi, óbundið við 6 ára nám. Það var þetta, sem ég tók fram áðan, og það er einmitt það sama, sem hv. 7. landsk. er að mæla fyrir hér í þessari hv. d. Það, sem virðist vaka fyrir honum, er það, að menn frá einhverjum sérstökum skólum, t. d. verzlunarskólanum, fái rétt til þess að ganga inn í þessa deild háskólans, ef þetta frv. yrði að lögum. Ég álít, að þessi breyt., sem ég hef tvívegis orðað, sé eðlileg, og sé ég ekki ástæðu til að orða hana í þriðja sinn. Eins og ég tók fram áðan, er þetta frv. lagt fram eins og það var sent frá háskólanum, og samkvæmt loforði sendi ríkisstj. frv. eins og það kom frá háskólanum til menntmn. Ríkisstj. vildi ekki gera neina breyt. á því, vegna þess að það var ekki flutt sem stjfrv. Með því að gera breyt. á því gerði hún það að sínu frv. Hins vegar er það auðvelt fyrir hvern einstakan þm. að bera fram breyt., og ég er sannfærður um það, að hv. 7. landsk. yrði engin skotaskuld úr því að orða þá breyt., sem gera þarf, til þess að sá tilgangur náist, sem hann er að mæla fyrir. Það er á valdi hvers þm. að gera slíkt, og lítið verk að inna það af hendi. Ég fyrir mitt leyti get sagt nú þegar, eins og líka kom fram í fyrri ræðu minni um þetta mál, að ég er honum algerlega samþykkur um það atriði, að gera ætti þessa breyt. á frv., að það eigi ekki að binda það við stúdenta, það eigi að hafa sérstakt próf, þar sem þær prófraunir væru ákveðnar, sem leysa þyrfti af hendi til þess að komast inn í þessa deild háskólans, ef frv. yrði samþykkt.

Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ég vil leyfa mér að skjóta því til hæstv. forseta, hvort ekki sé rétt að taka málið af dagskrá. Það er flutt að beiðni hæstv. forsrh., og þar sem fram eru komnar till., sem, eins og hv. 2. þm. Skagf. gat um áðan, kippa algerlega grundvellinum undan frv., þá kynni ég betur við, að hæstv. kennslumálarh. væri viðstaddur, áður en þessari umr. lýkur. Ég veit ekki betur en frv. sé borið fram í samráði við aðra ráðherra í ríkisstjórninni, en það er hæstv. kennslumrh., sem á að hafa orð fyrir því. Ég vil því mælast til þess við hæstv. forseta, að hann fresti umr. og taki málið af dagskrá.



Herra forseti! Ég álít eðlilegast, að flm. brtt. tækju þær aftur til 3. umr., en málið sjálft fengi að ganga áfram. Málið hefur nú þegar tafizt nóg, og má ekki verða framhald á slíkum töfum, ef það á að ná fram að ganga. Ég tel ekki heldur líklegt, að hæstv. forsrh. gerði sér meira far um að mæta við umr. síðar, þó henni væri frestað nú, því að þótt það sé flutt að tilhlutun hans, hefur hann gætt þess vandlega að koma ekki nálægt því eftir að það var komið inn í deildina.

Frsm. (Bjarni Bjarnason) : Ég get fallizt á f. h. okkar flm. að taka till, á þskj. 234 aftur til 3. umr.

Forseti (JörB) : Ég vil spyrja hv. 4. þm. Reykv., hvort hann fallist á að geyma einnig sína till. til 3. umr.

Já.



Ég vil taka undir ósk hæstv. félmrh. um að taka málið af dagskrá, vegna þess að ég óska eftir að leggja vissar spurningar fyrir hæstv. forsrh., áður en málið kemur til 3. umr.

Forseti (JörB) : Mér er nokkur vandi á höndum. Ég vildi fyrir engan mun tefja málið, en það er ef til vill mín sök, að hæstv. forsrh. er hér eigi nærstaddur, þar sem ég sagði honum ekki, að ég mundi taka málið á dagskrá í dag. Ég vil ekki heldur skaða málið með því að flýta því um of og mun því sakir allrar var færni taka málið af dagskrá. Það er rétt, að málið hefur verið lengi í deildinni, og hef ég þrásinnis fengið tilmæli um að taka það ekki fyrir að svo stöddu. En nú vænti ég þess fastlega, að menn fari að geta tekið ákvarðanir sínar í málinu.



Ég bjóst ekki við, að hæstv. forseti tæki í þann streng í þessu máli, sem hann hefur nú gert. Allir eru sammála um, að málið megi ganga til 3. umr., og þar geta brtt. komið til atkvæða. í annan stað er jafnauðvelt að koma að málskrafi við 3. umr. og við 2. umr. Ég vænti einnig, að spurningar hv. 7. landsk. séu ekki það mergjaðar, að þær geti ekki eins komið fram við 3. umr. málsins. Þessi hv. þm. og hæstv. forsrh., sem hafa gert sér það að reglu að mæta ekki, þegar málið hefur verið til umræðu, gætu líka ef til vill áttað sig á því utan þings. - Það má líka, sem kunnugt er, oft spyrja svo, að ekki sé unnt að svara. Það er einnig hrein tilviljun, að málið er ekki komið veg allrar veraldar, nú þegar hv. þm. rankar við sér og finnur, að hann þarf endilega að spyrja þann ráðherrann, sem ekki er viðstaddur. Ég sé nú, að hæstv. forsrh. er kominn, og getur hann þá væntanlega tekið málið að sér. Ég bíð þar til einmæli þeirra hæstv. forseta og hæstv. forsrh. er lokið. - Það er ekki seinna vænna fyrir hæstv. ráðh., því það hefur verið upp á hann hermt, að hann sé málinu fylgjandi. Og nú gefst hv. sessunaut mínum tækifæri á að koma fram með sínar viturlegu spurningar og hæstv. ráðh. að svara þeim á elleftu stundu.

Forseti (JörB) : Hæstv. forsrh. er nú kominn, og geta umr. um málið því haldið áfram.



Ég álít, að hv. þm. V.-Sk. hafi talað utan dagskrár, og að ég hafi minn ræðutíma óskertan, þótt ég standi upp nú. Hvorki ég né hæstv. ráðh. þurfum að spyrja hv. þm. V.-Sk. að því, hvenær við mætum hér, og á sama hátt getur hv. þm. mætt hér sér til sóma eða ekki sóma, þegar honum sýnist. Hvort spurningar mínar eru mergjaðar eða ekki, kemur hv. þm. ekki við, en hann getur notað sitt málskraf við allar umr., ég þarf ekki nema eina umr. til þess að bera fram skoðanir mínar. Hitt er annað mál, að ég öfunda hvorki þm. sjálfan né hv. dm. af því að hlusta á hann. Ég kann því illa, að hv. þm. sé að setja ofan í við mig. Mér er fyllilega heimilt að bera fram spurningar mínar við hæstv. ráðh., og mér var einnig heimilt að æskja þess, að málið væri tekið af dagskrá, þar sem hæstv. ráðh. var ekki viðstaddur

Forseti (JörB) : Ég vænti, að þar sem hæstv. ráðh. er nú viðstaddur, sé hægt að halda áfram meðferð málsins, og að hv. þm. hafi nú lokið sér af með þetta þref sín á milli.

Hv. sessunautur minn er nú hættur við að bera fram spurningarnar!



Þegar fyrst kom til umræðu í utanrmn. að stofna viðskiptaháskóla, lýsti ég yfir því, ásamt einum nm., er sæti á hér í hv. deild, að ég mundi óska þess, að sú kennsla, sem hér yrði komið á, yrði innan lagadeildar háskólans, þ. e. að í sambandi við lagadeildina væri stofnuð sérstök deild, sem kenndi þessar sérstöku greinar, sem gert var ráð fyrir að viðskiptaháskólinn hefði með höndum. Hins vegar gerði ég ráð fyrir, að strax yrði sett reglugerð um, hvernig kennslu skyldi hagað, hvað væru aðalnámsgreinar og hvað aukanámsgreinar o. s. frv. Voru á því þingi veittar 10 þús. kr. til þess að standa straum af kennslunni. Nú var viðskiptaháskólinn stofnaður, en utan vébanda háskólans, og stúdentspróf ekki gert að skilyrði til innritunar, heldur skyldu þeir nemendur hafa aðgang að skólanum, sem hefðu til þessa náms sérstaka hæfileika og þroska. Það hefur þó sýnt sig, að eingöngu stúdentar hafa innritazt í viðskiptaháskólann, þótt stúdentsprófs sé hins vegar ekki krafizt. Ég vildi nú leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh. að því, hvort hann teldi óviðeigandi, ef viðskiptaháskólinn sameinast lagadeild háskólans, að leyfa mönnum inntöku í skólann án þess að stúdentsprófs sé krafizt, þar sem skólinn veitir sérstaka menntun þeim mönnum, sem ætla sér að ganga út í viðskiptalífið, en takast ekki á hendur sér stök embætti eins og þeir, sem útskrifast úr öðrum deildum háskólans. Ég hygg, að öllum þm. sé kunnugt um, að í menntaskólunum eru tvær deildir, máladeild og stærðfræðideild. Báðar deildir útskrifa stúdenta, en þeir hafa fengið tvenns konar menntun, þ. e. sérmenntun í málum og sérmenntun í stærðfræði. Er nú ekki mögulegt, að þriðja deildin, t. d. verzlunarskólinn útskrifi menn, sem séu kvalificeraðir til þess að innritast í viðskiptaháskólann? Álítur hæstv. forsrh. útilokað, að ungir menn, sem fengju sérstaka menntun samkv. reglugerð, er ráðherra setti þar um, gætu fengið inngöngu í viðskiptaháskólann? Ef hæstv. ráðh. og menntmn. álíta, að hægt sé fyrir unga menn að öðlast nægilega menntun í verzlunarskólanum til þess að geta hagnýtt sér þetta háskólanám, hvers vegna skyldi þá sú stofnun ekki mega útskrifa menn til framhaldsmenntunar í háskólanum alveg eins og hinar tvær deildir menntaskólanna gera? Mér finnst ekkert því til fyrirstöðu, að sams konar undirstöðuþekking geti fengizt í þriðja skólanum, verzlunarskólanum, og það því fremur sem vitað er, að sú kennsla, sem verzlunarskólinn veitir, er sú eðlilega undirstaða fyrir þá, sem ætla sér að ganga út í viðskiptalífið og fá æðri menntun í verzlunar- eða viðskiptaháskóla. Að mínu áliti skiptir það ekki sérstöku máli, hvort sá maður heitir stúdent eða ekki, sem hefur aðgang að háskóla, heldur hitt, að hann hafi nægilega menntun og þroska til þess að hagnýta sér hina æðri menntun. Ég mun því láta mitt atkv. fyrir brtt. á þskj. 234 velta á því, hvort hæstv. ráðh. treystist að lýsa yfir því, að menn, sem ekki hafi stúdentspróf, en með sérstöku prófi, skuli hafa jafnan aðgang að viðskiptaháskólanum og stúdentar. Ef hæstv. ráðh. segir, að deildin verði eingöngu ætluð stúdentum, mun ég greiða atkv. með brtt. á þskj. 234, en ef hæstv. ráðh. lýsir yfir því, að hann álíti heimilt, að mönnum með sérstöku prófi samkv. þar um settri reglugerð sé veitt inntaka í deildina, mun ég greiða atkv. gegn brtt.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Ég hafði ekki tækifæri til þess að vera viðstaddur, þegar umræður hófust, því ég þurfti að vera við afgreiðslu mála í ráðuneytinu. Um mál þetta er það að segja, að ríkisstj. hafði ekki forgöngu um stofnun viðskiptaháskólans, heldur utanrmn. Ég ætla mér ekki að rekja starfsemi skólans í þessari d. - Það hafa alltaf verið skiptar skoðanir um, hvort hann skuli starfa sem sérstakur skóli, eins og hann hefur gert, eða sameinaður í eina deild háskólans, og er þá, eins og frv. ber með sér, aðeins um lagadeild að ræða. Um þetta er nokkur ágreiningur, en háskólaráð, eða meiri hluti þess, er því meðmælt, að viðskiptaháskólinn verði sameinaður háskólanum og að háskólinn. taki að sér stjórn hans. - Þetta frv. er samið af Háskóla Ísl. eða mönnum kjörnum af honum, og sent ríkisstj. síðastliðið haust. - Þá fór háskólaráðið fram á að ríkisstj. gæfi út brbl. um þetta atriði. En ríkisstj. vildi ekki verða við ósk ráðsins, þar sem hún taldi þetta ekki svo aðkallandi, en háskólaráði var skýrt frá því, að frv. yrði sent Alþ., svo að það gæti tekið afstöðu til þess á þessu þingi. - Eins og frv. ber með sér, þá er það borið fram af menntmn., og ég hygg að loforð hafi verið efnd við háskólaráð. Ég álít, að skiptar verði skoðanir um, hvort málið verði afgr. á þessu þingi, og ef svo verður, þá hvernig. En um það atriði mun ég ekki fjölyrða, - það koma e. t. v. fram raddir um það við þessa umr., hvort ekki mundi eðlilegast að fresta málinu. Sem kennslumrh. læt ég afskiptalaust, hvað deildin gerir við málið. Hvort hún telur frekari rannsóknar þörf eða vísar málinu til milliþn., sem á að rannsaka allt skólakerfi landsins.

Er hún komin á laggirnar?

Ég geri ráð fyrir, að samþ. verði að skipa hana. Viðvíkjandi fyrirspurn hv. 7. landsk. um, hvort nemendur, sem kynnu að vilja sækja nám í viðskiptaháskólanum, eftir að hann hefur verið sameinaður, fengju inngöngu þar nema samkv. lögum háskólans, þá er því til að svara, að eigi aðrir en stúdentar kæmu til með að fá þar inngöngu samkv. reglugerð háskólans, það er að segja, ef frv. yrði samþ. óbreytt. Hingað til hafa einungis stúdentar stundað nám við viðskiptaháskólann. S. 1. haust sótti piltur um inngöngu í skólann. Hann var ekki stúdent. Vegna þess að engin afstaða hefur verið tekin til þessa máls hér á Alþ., vildi ég ekki skapa fordæmi um það, heldur halda þeirri venju, að aðeins stúdentar yrðu í viðskiptaháskólanum, enda þótt ekkert sé því til fyrirstöðu samkvæmt reglugerð hans. - Aftur á móti mundu einungis stúdentar fá inngöngu, ef viðskiptaháskólinn yrði sameinaður háskólanum. Ég tel eðlilegt, að breyt. yrðu gerðar á frv., þannig að þeim mönnum, sem vildu stunda nám við viðskiptaháskólann, yrði gefinn kostur á að taka próf, er samsvaraði stúdentsprófi. Þá mundi auðvelt að koma því fyrir, að við menntaskólann yrði tekin þriðja tegund stúdentsprófs. Þeir, sem tækju það próf, fengju rétt til að stunda nám við viðskiptaháskólann, þó að hann yrði sameinaður. Mér er kunnugt um, að ef viðskiptaháskólinn yrði ekki sameinaður, þá er fyrirhugað í reglugerð, að þeir, sem ekki eru stúdentar, fái tækifæri á að taka próf, sem leyfði þeim inngöngu í skólann eins og hann er nú. Ég held að ég hafi þá gert grein fyrir, hvernig þetta mál liggur fyrir og jafnframt svarað fyrirspurnum, er beint var til mín.



Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin, er hann gaf. Mér var að vísu alltaf ljóst, að svar hans mundi verða það, að ungir menn, sem ekki hafa stúdentspróf, fengju ekki inngöngu í viðskiptadeild Háskóla Íslands. - Í 2. gr. frv. stendur, að hver sá, kona eða karl, sem lokið hefur stúdentsprófi við hinn almenna menntaskóla í Reykjavík, menntaskólann á Akureyri eða annan innlendan skóla jafngildan þeim, eigi rétt á að verða skrásettur háskólaborgari. Mér er ekki ljóst þetta, sem stendur í 2. gr. eins og það er orðað, „eða annan innlendan skóla jafngildan þeim“ (þ. e. menntaskólum). - Mér virðist, að skólar, sem jafngilda menntaskólum, séu ekki nema menntaskólar, og ég veit ekki til, að hér á landi séu nema tveir menntaskólar. Þess vegna kemur mér þetta atriði greinarinnar einkennilega fyrir sjónir. Það má ef til vill segja, að verzlunarskólinn eða aðrir skólar honum líkir, sem hafa fjögurra ára nám, jafngildi menntaskólunum í vissum greinum. En mér finnst það liggja í augum uppi, að skólar með 6 ára nám hljóti að vera taldir æðri skólar. Hæstv. ráðh. sagði, að eigi fengju aðrir en stúdentar aðgang í viðskiptaháskólann, ef hann yrði sameinaður, en það mætti gefa út nýja reglugerð. - Mér er ekki ljóst, hvernig ætti að koma þessu við. Ég veit ekki, hvort hæstv. ráðh. hefur tíma til að hlusta á mig.

Ég heyri.

Ég vildi gjarnan fá skýringu á, hvernig hann ætlar að fara að gefa út reglugerð, sem heimilar mönnum aðgang að háskólanum án þess að hafa stúdentspróf. - Þegar betur er að gætt, getur ráðaneytið ekki gefið út slíka reglugerð umsvifalaust. Allir vita, hversu erfitt er að öðlast rétt til inngöngu í menntaskólann hér, því að aðeins 26 af 300 sem oft taka próf, fá inngöngu. Samtímis mundu um 275 komast í verzlunarskólann. Ég hygg, að hæstv. ráðh. sé mér sammála um, að erfitt sé að heimila unglingum inngöngu í háskólann, nema þeir séu búnir að ganga í gegnum menntaskóla. En ef hægt væri að láta unglinga fá inngöngu í háskóla án þess að þeir hafi 6 ára nám við menntaskóla, þá skil ég ekki, hvers vegna ætti að þröngva 6 ára námi upp á unglinga, ef þeir geta náð sömu réttindum með 4 ára námi. Ég veit, að hæstv. ráðh., sem gekk í gegnum skólann með mér, þekkir, að ýmislegt er þar kennt, sem í rauninni hefur enga „praktiska“ þýðingu. - Þess vegna finnst mér, að það ætti að útiloka vissar greinar í skólunum og nota þann tíma, sem í þær fer, til að þroska þá menn, sem vilja ganga í viðskiptaháskólann, í þeim greinum, er þar eru kenndar. Því fjölbreyttari, sem sá undirbúningur er, því betra. - En nú er sá galli á þessu, að ungir menn draga það oft fram á síðustu stundu að ákveða sig um, hvað þeir ætli að leggja fyrir sig, en samt eru margir til, sem stefna að ákveðnu marki þegar í byrjun náms síns, og því þá ekki að gefa slíkum mönnum tækifæri til að þroskast á því sviði? Ef hæstv. ráðh. vildi beita sér fyrir því, að 2. gr. frv. yrði breytt samkv. því, sem hann sagði, þá mundi ekki standa á mér að greiða þessu frv. atkvæði mitt. - Ég hef alltaf álitið, að sameina bæri viðskiptaháskólann háskólanum. Skólastjóri verzlunarskólans, Vilhjálmur Þ. Gíslason; hefur gert till. til ráðuneytisins þess efnis, að nemendur frá hans skóla öðlist rétt til að ganga í háskólann eftir að hafa tekið þungt próf, sem mundi nokkurn veginn samsvara stúdentsprófi. - Ég veit fyrir víst, að hann hefur komið með þessa till. Enginn vænir þennan mann um, að hann vilji með þessu fá óverðskuldaðan rétt fyrir nemendur sína, - heldur hefur hann fengið þá reynslu með starfi sínu sem skólastjóri, að hans skóli geti, að viðbættu þyngra prófi, gefið nemendum sínum þá menntun, sem ekki standi stúdentsmenntun að baki. Það vita allir, að til eru lögfræðingar, sem ekki hafa fengið l. einkunn við lögfræðipróf, en hafa reynzt ágætir málafl.menn, og hafa þó ekki fengið að vera hæstaréttarmálaflutningsmenn. Ég vil beina þeirri spurningu til hv. þingmanna, hvort þeir þekki ekki marga menn, sem hafa reynzt hinir nýtustu í starfi sínu, enda þótt þeir hafi ekki tekið há próf. - Ég þarf ekki að nefna nein nöfn. Menn þurfa ekki annað en líta á ýmsar stofnanir hér á landi, sem er stjórnað prýðisvel af mönnum, sem enga stúdentsmenntun hafa. Það eru engin skilyrði að hafa tekið góð próf til að geta orðið nýtir þegnar í þjóðfélaginu. Hvers vegna ekki að hafa fleiri greinar í menntaskólunum? Ég vil leggja áherzlu á það, að það er ekki pappírsmenntunin, heldur hin raunverulega menntun, hinn raunverulegi undirbúningur, sem dugir. Ég vildi svo spyrja hæstv. ráðh., hvort hann vilji beita sér fyrir því, að 2. gr. frv. verði breytt þannig, að unglingar frá verzlunarskóla fái sömu réttindi til inngöngu í viðskiptaháskólann og stúdentar, ef þeir ljúka tilsettu prófi.



Ég mun, sem nefndarmaður menntmn., ekki óska þess, að málið verði tekið út af dagskrá til nánari athugunar. Það er ekki nýtt mál hér í þinginu, að borin sé fram heimild til þess að takmarka stúdentafjölda. Það mál er kunnugt og ég hygg, að flestir séu sammála um það, að fyrr hefði mátt takmarka stúdentafjölda að læknadeild. Við í menntmn., sem höfum flutt þetta frv., lítum svo á, að þá sérmenntun, sem veitir engan almennan undirbúning undir lífið, eins og læknafræðslan eigi ekki að veita fleirum en þjóðfélagið hefur brúk fyrir. Það er svo yfirleitt með sérskóla, ég get nefnt tannlækningaskóla, að þar er ekki ótakmarkaður aðgangur heimill. Alveg sama máli gegnir um læknafræðsluna, að allt of mikill læknafjöldi getur verið eins skaðlegur og skortur á læknum. Sá maður, sem hefur stúderað læknisfræði í 7 til 9 ár, getur ekki gefið sig að öðru starfi. Hans menntun er svo sérstök, að hann reynir að fást við það, sem hann hefur búið sig undir, og því meiri er freistingin til þess að stunda ýmis störf, sem ekki eru heilbrigð fyrir þjóðfélagið. En hér er aðeins um að ræða heimild fyrir háskólann og þess að sjálfsögðu vænzt, að hún verði notuð skynsamlega. Mér finnst, að það sé of seint að fara að undirbúa lækna fyrir þetta stríð. Þeir, sem nú byrjuðu læknanám, yrðu ekki búnir fyrr en eftir 7 ár. Ég vænti fastlega, að stríðið verði þá búið. Um niður fellingu ákvæðisins um kennslu í forspallsvísindum vil ég segja það, að það er óþarfi að hafa það sem lagaákvæði. Í háskólal. eru engin nákvæm fyrirmæli um það, hvernig kennslu skuli háttað. Mér finnst, að forspjallsvísindi eigi ekki meiri rétt á sér í lögunum heldur en svo margt annað. Slík forspjallsvísindi, sem hér er haldið uppi, eru gamall arfur frá Hafnarháskóla. Það þarf ekki víða að leita til þess að sjá, að slík kennsla fer ekki alls staðar fram, t. d. er það svo í öllum sænskum háskólum. Með niðurfellingu þessa ákvæðis eru háskólanum aðeins gefnar frjálsar hendur um það, hvernig almennri fræðslu í háskólanum er háttað. Hér hefur aðallega verið talað um 1. gr., en hún er vitanlega aðalatriði þessa máls. Hún er um það, að lögfesta skóla, sem hefur starfað um skeið, án þess að um hann hafi verið sett lög eða reglugerð. Þeir, sem eru á móti 1. gr., telja þennan skóla ágætan. Ég skal ekki bera brigður á það. En allir þeir menn, sem hafa sótt þennan skóla, óska þess, að skólinn verði lagður undir háskólann. Ég tel, að árangurinn hafi verið minni en til var ætlazt, ef þeim skjátlast í þessu efni. Háskólinn óskar einnig eftir þessu og ríkisstj. hefur tekið þetta að sér fyrir þessa aðila. Hér í umr. hafa ekki komið fram önnur rök, sem eru nokkurs virði, heldur en þau, að það geti verið deilumál hvort stúdentar einir eigi rétt á að sækja þennan skóla. Mér finnst þetta ekki vera stórt atriði. Það er ákaflega auðvelt fyrir háskólann að hafa inntökupróf fyrir þá, sem ekki eru stúdentar. Það má gera það eftir þeim reglum, sem nauðsynlegar eru, til þess að þessir menn hefðu þá undirbúningsþekkingu, sem þarf til þess að þeir geti notið námsins síðar. Ég get ekki séð, að háskólinn hafi neitt á móti slíkri skipan. Að vísu liggur ekki fyrir till. um þetta núna. Eftir þessa forsögu málsins, að hér er verið að setja lög um skóla, sem vantar lög um, og hér eru gerðar till. eftir ósk allra nemenda skólans og kennara og samkvæmt fylgi ríkisstj., þá fyndist mér það einkennilegt, ef það yrði samt fellt og drepið, án þess að neinar ákveðnar eða verulegar röksemdir væru fram færðar gegn því.

Frsm. (Bjarni Bjarnason) : Menntamál eru ekki svo mikið rædd hér í þessari hv. d., að ég sjái eftir þeim tíma, sem fer til umr. um þetta mál. Orð hafa fallið frá einstökum hv. þm. í þá átt, að hæstv. forsrh, hafi beinlínis lofað því að verða meðmæltur þessu máli. Þó skal ég ekkert um það að segja, hvað gerzt kann að hafa utan þingveggja, en það kom fram við 1. umr. málsins og einnig í umr. í dag, að hann hefur sent menntmn. þessarar d. frv., með ósk um að hún flytti málið. Menntmn. hefur ekkert í höndunum, sem sannar, að hæstv. ráðh. eða ríkisstj. hafi óskað eftir, að málið kæmist fram. Í bréfi dóms- og kirkjumálaráðuneytisins dags. 27. febr. s. 1. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Hér með sendir ráðuneytið hinni heiðruðu menntmn. Nd. Alþ., samkvæmt beiðni háskólarektors, frv. til 1. um breyt. á 1. nr. 21, 1. febr. 1936, um Háskóla Íslands, ásamt bréfi rektors dags. 28. des. f. á., til skýringar frv.“ Enn fremur fylgir bréfinu afrit af bréfi háskólarektors til forsrh., og undir þetta er skrifað af skrifstofustj. ráðuneytisins, en ekki ráðh. sjálfum, svo sem venjulegt er þó um erindi, sem send eru til menntmn. og flutt eru eftir beinni ósk hans. Ég vildi láta þetta koma hér fram, vegna þess að því hefur hvað eftir annað verið haldið fram, að hann hafi lofað að styðja málið. Þá hafa komið fram athugasemdir frá einstökum ræðumönnum um það, að n. hafi ekki gert grein fyrir skoðunum sínum á málinu. Þessar fullyrðingar koma sennilega frá mönnum, sem ekki sækja þingfundi og vita ekki, hvað hér hefur verið sagt. Við 1. umr. málsins gerði ég grein fyrir því atriði í þessu máli, sem ég er andvígur, og ég hef fulla heimild til, því í nál. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndarmenn eru óbundnir um einstök ákvæði frv.“ Þetta er sett með samkomulagi okkar allra, því við vildum vera frjálsir að því, hvort við flyttum brtt. eða ekki, og einmitt vegna þessa frelsis hef ég og hv. fyrri þm. Skagf. flutt brtt. á þskj. 234. Hvað við kemur því, sem snertir 1. gr., gerði ég grein fyrir því við 1. umr., og ætla ég ekki að endurtaka það hér að öðru leyti en því, að ég gat þess þá, að háskólarektor hefði sagt, að allur þorri háskólakennaranna ætlaði að halda sér við það „princip“ að hafa ekki aðrar deildir innan háskólans heldur en fyrir stúdenta. Ég hélt því aftur á móti fram, að ég væri algerlega andvígur því að lögskipa, að ekki mættu aðrir menn nema innan háskólans en þeir, sem hefðu stúdentspróf. Vegna þess áhuga, sem háskólakennarar hafa á þessu máli, var ekki óeðlilegt, að umr. færu fram á Alþ., enn fremur telja nemendur viðskiptaháskólans úrlausn þessa máls hafa mikla þýðingu fyrir sig. Jafnvel andstæðingar þeirrar stefnu, sem fram kemur í þessu frv., eins og t. d. ég, vilja þó ekki beita sér gegn því, að málið sé rætt. Þetta vildi ég aðeins láta koma fram. Þess skal enn fremur getið, að hv. fyrri þm. Skagf. gerði mjög rækilega grein fyrir sinni skoðun, sérstaklega á 2. gr. þessa frv. Ég get enn bætt því við, að ég talaði um það í framsöguræðu minni við 1. umr., að ég teldi sum ákvæði 4. gr. frv. svo mikils virði, að málið væri vel þess vert, að það væri rætt. Það er því alrangt hjá þeim hv. þm., sem halda því fram, að við höfum ekki gert grein fyrir okkar skoðun í þessu máli. Ég get vel fallizt á þau ummæli, sem hnigið lafa í þá átt, að rétt væri, að þetta frv., eða þau atriði, sem hér eru til umr. og snerta háskólann, kæmu til þeirrar nefndar, sem væntanlega verður skipuð í skólamálum samkv. till., sem fram hefur verið borin í sameinuðu Alþingi. Ég tel einmitt, að það væri mjög æskilegt, að þetta mál yrði athugað, eða m. ö. o., að háskólinn og deildir hans yrðu athugaðar gaumgæfilega eins og allt okkar skólakerfi. Hins vegar mun það verða svo, að þessi till. á þskj. 234 komi nú til atkv., og þegar séð er, hvernig fer með hana, þá má vitanlega ráða ráðum sínum. Verði till. samþ., telja sennilega ýmsir hv. þm., að það, sem eftir er, sé ekki svo mikils virði, að rétt sé að láta málið halda áfram. Verði hún aftur á móti felld, má að sjálfsögðu athuga, hvort önnur ráð eru til þess að koma þessu máli til athugunar hjá milliþn.



Eftir minni skoðun hefði verið eðlilegt, að fyrri partur ræðu hv. þm. V.- Ísf. hefði verið haldinn fyrir þetta stríð. Hann sagði, að það mál hefði verið mikið á döfinni að takmarka stúdentum aðgang að ýmsum deildum háskólans. Jú. Það hefur verið talsvert talað um slíkt. Það má deila um það endalaust, hvaða ákvæði í frv. séu mikilvæg. Það er oft þannig, þegar menn líta á mál, sem eru ekki því einfaldari, að sitt sýnist hverjum um það, hvaða atriði hafi mesta þýðingu. Og ég held, að það sé réttast að fara ekkert að dæma um það frekar en við færum að dæma um það, hvort heilinn eða hjartað væri þýðingarmeira í mannslíkamanum eða eitthvað slíkt. Hv. 2. þm. Árn. neitaði alls ekki, að hann við 1. umr. hefði ekki gert grein fyrir sinni skoðun á þessu frv. Hins vegar vil ég enn taka það fram, að við þessa umr. hefur hv. menntmn. ekki sýnt það, að hún hafi álitið, að henni bæri að hafa neitt frumkvæði um að gera grein fyrir frv, almennt. Og upplýsingar, sem hv. þm. segir, að hann hafi gefið við 1. umr., hnigu í þá átt, að hann hefur aðeins talað um eitt atriði, sem hann vildi fella niður og hann flytur brtt. um ásamt öðrum nm. Það getur vel verið, að hv. þm. V.-Ísf. hafi fulla heimild til þess að neita því, að menntmn. tæki enn til rækilegrar yfirvegunar ýmis atriði þessa frv. Ég hef heldur engan rétt til þess að skipa henni að gera það, en mér hefði þótt það sæmilegri framkoma u. að gera það, a. m. k. eftir að búið er að benda henni á, að allmikil nýmæli eru í frv., sem sérstök ástæða er til að athuga nánar heldur en orðið er. Ég tók það fram í fyrstu ræðu minni, að ég áliti, að í sjálfu sér væri það ekki nema sanngjarnt og eðlilegt, að þeir stúdentar, sem nú eru í algerlega ólögbundnum skóla eins og þessum skóla, viðskiptaháskólanum, fengju að ganga í Háskóla Íslands, í sérstaka deild þar. Þá hefði mér fundizt, að hefði átt að taka það atriði sérstaklega, þannig, að það hefði verið greinilegt, að hér væri um að ræða að setja lagasetningu um þennan skóla, sem hingað til hefur svifið í lausu lofti, hvort sem litið er á fjárhag eða menntahlið skólans. Við hv. þm. V.-Ísf. getum víst lengi deilt um það, hvort rétt sé að halda við prófi í heimspeki og forspjallsvísindum við háskólann. Ég veit, að það er skoðun margra stúdenta, að með þeirri grundvallarkennslu, sem þeir fengju. almennt í sálarfræði og rökfræði, hefðu þeir talið sig a. m. k. heldur betur menntaða menn eftir en áður, án tillits til þess, hvaða lífsstarf þeir ætluðu að leggja fyrir sig. Ég álít það illa farið, ef það er beinlínis tilgangur þessa frv. - ég skal ekki segja um það, það kemur ekki fram í frv. - að kippa því skilyrði burt fyrir háskólastúdenta, að þeir taki próf í forspjallsvísindum eftir einhvern ákveðinn tíma að þeir koma í skólann. Mín afstaða er þessi, að ég tel, að hér sé um mjög mikilvæg ákvæði viðvíkjandi háskólanum að ræða, og það sé ekki rétt að slá því fram sem neinni algildri reglu, að fyrir alla sé það aðalatriðið, ákvæðið, sem er í 1. gr. Þá er líka með því að takmarka stúdentafjöldann stórkostlegt nýtt skref stigið í menntamálum frá því, sem verið hefur. Ég vil vísa til þess, sem ég minntist á áður, að mér finnst það ranglátt einmitt nú, þegar við vitum, að hundruð stúdenta, sem hafa haft tækifæri til þess, með styrkjum hins opinbera eða aðstoð foreldra eða annarra, að sækja háskóla erlendis, en geta það ekki nú, að þeir geti þá ekki fengið menntunarþrá og menntunarþörf sinni fullnægt, og eigi einmitt nú að taka upp ákvæði um það, að háskólinn eða háskóladeildirnar geti lokað sér og útilokað stúdentana frá því að geta notið menntunar í háskólanum. Mér finnst, að varla hefði verið hægt að velja öllu óheppilegri tíma en nú til þess að koma þessum ákvæðum í 1., sem vitanlega veitir heimild til þess að fá að gera svona takmarkanir, eins og hér er um að ræða. Ég skil ekki annað en að hver einasti maður skilji, að það getur verið alvarlegt fyrir hverja þjóð, sem getur búizt við áföllum á hverjum tíma, að á sama tíma sé verið að reyna að gera tilraun til þess að svipta menn í landinu aðstöðu til þess að fá þekkingu til þess að hjálpa þeim, sem sjúkir eru eða særðir.



Hv, þm. V.-Ísf. vék nokkuð að brtt., sem ég og hv. 2. þm. Árn. höfum borið fram, og gat þess m. a., að viðskiptaháskólinn ætti sér enga stoð í 1., og hv. þm. áleit, að mér skildist, að það væri alveg einsdæmi. Ég efast ekki um, að hv. þm., sem verið hefur fræðslumálastjóri, muni vita, að það er ekkert einsdæmi. Stærðfræðideild menntaskólans starfaði aðeins eftir stjórnarráðsbréfi frá stofnun hennar og til 1936, er skólanum var sett ný reglugerð, og menntaskólinn á Akureyri starfar eftir reglugerð, sem sett var fyrir menntaskólann í Reykjavík árið 1904, en lögð niður 1936. Og það má enn fremur benda á það, að sú lagasetning, sem hér er um að ræða fyrir viðskiptaháskólann, er ekki mikil, aðeins tvö orð í l. gr.: „og hagfræði“. Með leyfi hæstv. forseta langar mig til að lesa 1. gr. háskólal.: Í háskóla Íslands eru þessar fimm deildir: Guðfræðideild, læknadeild, lagadeild, heimspekideild og atvinnudeild. En í því frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til að 1. gr. orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: Í Háskóla Íslands eru þessar 5 deildir: Guðfræðideild, læknadeild, laga- og hagfræðideild, heimspekideild og atvinnudeild. Þessi mikla stoð, sem hv. þm. álítur, að viðskiptaháskólinn fengi með þessari lagasetningu, er aðeins tvö orð, „og hagfræði“.

Ekki bæta þau nú úr skák

. Ég get ekki lagt mikið upp úr þeim röksemdum. Skólinn er nýr, það vita menn. Og ég tel, að ekki hefði verið ráðlegt að rígbinda honum skorður með reglugerð frá upphafi. Hitt er eðlilegra, að láta hann vaxa og marka honum starfssvið með reglugerð eftir því, sem sýnt er, hvað kleift er að fara. Nú hefur verið samin reglugerðin fyrir þennan skóla, og þarf aðeins staðfestingar til að taka gildi. Hæstv. ráðh. lýsti yfir því, að reglugerðin hefði ekki verið staðfest fyrir þá sök eina, að þetta mál lá fyrir þinginu. Og ég býst ekki við, að nein vankvæði séu á að staðfesta hana, og þá hefur skólinn nákvæmlega jafnmikla lagastoð og menntaskólinn í Reykjavík hefur nú. Hitt skiptir meginmáli, hvort eðlilegra sé að hafa viðskiptaháskólann sem hluta af háskólanum, og vil ég í því sambandi benda ú það, .að á Norðurlöndum er það langalgengast, að verzlunardeild sé ekki við háskóla, heldur sé verzlunarháskóli sérstök stofnun. Þetta byggist á því, að ég hygg, að þessir skólar starfi bezt þannig, að þeir séu ekki akademiskir. Og það er rétt, eins og tekið hefur verið fram, að í verzlunarháskóla erlendis er stúdentspróf ekki algengt inntökuskilyrði. Svo er einnig um verkfræðingadeildir o. fl. Ég mundi ekki óska þess, að menntaskólinn yrði gerður að hjáleigu frá háskólanum, eins er verið að leggja til að viðskiptaháskólinn verði, því ég álít, að þessir skólar njóti sín bezt með því að vera sérstakar stofnanir. Það hafa komið till. fram í þá átt að taka tvo bekki menntaskólans og bæta þeim við háskólann, þar sem kennd eru forspjallsvísindi. Teldu hv. þm, það æskilegt? En svipuðu máli virðist mér gegna um viðskiptaháskólann. Hv. þm. Barð. og nokkrir aðrir hv. þm. hafa vikið hér að öðrum greinum frv. Ég lít svo á, að hv. þm. V.-Ísf. hafi svarað þeim röksemdum, sem þar komu fram. Hv. þm. Barð. deildi á menntmn. fyrir að hafa lagt frv. fyrir Alþ. Og kemur mér það undarlega fyrir, því að hv. þm. veit vel, að það er alsiða, að þingnefndir bera fram frv. sem þetta, sem þeim eru send frá stj. og láta þau koma fram til umr. á Alþ. Og við 1. umr. þessa máls hér í hv. d. flutti flm., hv. þm. V.-Sk., fyrir hönd n. mjög ýtarlega framsöguræðu, þar sem hann kom inn á öll atriði málsins, bæði þau, sem menn voru sammála um, og eins hin, sem ágreiningur var um. Og að þeirri framsöguræðu haldinni gerðum við hv. 2. þm. Árn. grein fyrir okkar afstöðu í málinu. Þær aðfinnslur, sem hv. þm. Barð. var með í garð menntmn., skoða ég sem áreitni, sem ekki er ný bóla af hálfu þessa hv. þm. Á næstsíðasta þingi var togstreita milli allshn. og menntmn. Þá féllu nokkur orð af munni Þessa hv. þm., 



Ég skal ekki tefja tímann lengi. Ég vildi aðeins benda hv. þm. Barð. á það, þar sem hann saknar forspjallsvísindanna, að þá er þó í þessari gr. talað um undirbúningspróf, og ég kalla það fullt eins gott orð eins og forspjallsvísindi, og er þarna um meira frelsi að ræða, hvernig þessum undirbúningi er háttað. En ég hygg, að ekki standi til neinar stórbreytingar í þessu efni. Hv. 1. þm. Skagf. færði þau rök fyrir þessu, að það væru margar stofnanir, sem ættu sér enga stoð í 1. og væri ekkert við það að athuga. Hann benti á, að um menntaskólann í Reykjavík væru ekki til 1. enn. En ég hygg, að sá skóli hafi verið stofnaður með konungstilskipun á sinni tíð, og þá fór konungur með það vald, sem Alþ. nú hefur. Það var konungur þá, - en Alþ. síðar -, sem einn hafði vald til þess að ráðstafa svona málum fyrir ríkisvaldið. En að n. fari að taka sér í hendur þetta vald og byggja upp stofnanir, finnst mér ekki rétt. N. mega ekki vera annað en það, sem Alþ. hefur falið þeim, og það er það, sem vantar enn, að Alþ. hafi gert. Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að það væru aðeins tvö orð, sem yrðu stoð í 1. fyrir skólann, ef þetta verður samþ. En það er bara meginatriði málsins, að þessi tvö orð eru vilji Alþ., því ríkisvaldið hefur leyft það og stofnað þessa skóla. Það er aðeins eitt orð, sem ræður miklu um það, sem gert er í þessu máli. En það, sem skiptir mestu í þessu máli, er, að Alþ. segi þetta orð.



Mér skildist á hv. 1. þm. Skagf., að hann teldi ræðu mína vera áreitni í garð menntmn. Ég get ekki ráðið við það, hversu viðkvæm menntmn. kann að vera fyrir orðum mínum nú. En hv. þm. sagði, að þetta væri ekki nýtt, því að ég hefði gert það áður. Ég mótmæli því, að ég hafi ráðizt á hv. menntmn. hér á hæstv. Alþ. Hitt játa ég, að í sambandi við mál, sem ég var flm. að og n., sem ég starfaði í, allshn., hér á þingi, þá rengdi ég yfirlýsingar hv. 1. þm. Skagf., sem sennilega hefur þá átt sæti í menntmn. líka, um það, að ákveðinn lagabálkur mundi sýna sig mjög fljótlega, en það var endurskoðun á fuglafriðunarl., sem um var að ræða. Ég man ekki eftir að hafa áreitt menntmn. nokkuð, nema ef það væri skilið svo af hv. þm., að þessi áreitni mín, sem hv. þm. kallar svo, hafi verið til menntmn. En þessi spádómur minn hefur reynzt réttur, því að það hefur ekki bólað á þeim lagabálki um fuglafriðun, sem hv. 1. þm. Skagf. hneykslaðist svo mjög á, að ég skyldi rengja, að kæmi þá og þegar.

*Bergur Jónsson: Það var til þess ætlazt, að hv. 1. flm. hefði framsögu að þessu máli, en fyrst hann er fjarverandi, vil ég ekki skorast undan því. Till. ásamt grg. skýrir sig sjálf. Það, sem sérstaklega er um að ræða hér, er það, að gert verði allt, sem unnt er, til þess að tryggja, að til verði í landinu nægilegt síldarmjöl til skepnufóðurs á næsta vetri. Ég hygg, að það sé alveg rétt greint, sem stendur í grg., að svo nærri hefur verið gengið síldarmjölsbirgðum verksmiðjanna, að bændur hafa alls ekki getað fengið keypt fyrsta flokks síldarmjöl. Auk þess er óvissa um, hvernig verður um síldarútgerð og útflutning á næsta sumri, og hins vegar er, eins og menn vita, mjög óvíst, hvernig muni ganga með heyskap á komandi sumri, ekki sízt vegna þess, hversu vinnukrafturinn hefur verið tekinn til annar s en til framleiðslunnar nú um nokkurt skeið, og má búast við, að slíku haldi áfram, og má því búast við, að jafnvel þótt. sumarið reynist nokkuð gott til heyskapar, þá verði nokkrir erfiðleikar á að starfa að honum eins og nauðsyn krefur, til þess að ekki þurfi að skipa að skera niður bústofn landsmanna og loku verði skotið fyrir þá hættu, sem yfir landbúnaðinum vofir, ef siglingahættan verður áfram eða jafnvel eykst, svo að þjóðin verði að búa sem mest að sínu. Ég held, að ekki sé ástæða til að vísa þessari till. til n. Ég mun ekki setja mig á móti því, en geri ekki till. um það, þar sem nú er áliðið þingtímans og till. er svo sjálfsögð að mínu áliti.

*Stefán Stefánsson: Ég skal ekki vera margorður um þetta mál, en vil aðeins votta því minn fyllsta stuðning. Ég held, að þetta sé svo mikið alvörumál, að fyllsta ástæða sé til að, vísa till. til landbn. til frekar í athugunar. Á þingi 1937 og 1938 bárum við hv. þm. Dal. fram frv. um fóðurmjölsbirgðir í landinu, þar sem landbrh. átti í samráði við Búnaðarfélag Íslands að tryggja, að ætíð væru í landinu nægar fóðurmjölsbirgðir. Hæstv. forsrh. lýsti þá yfir því, að Framsfl. hefði þetta mál með höndum og einmitt þessa daga væru hv. þm. Mýr. og hv. 2. þm. Skagf. að undirbúa frv. um þetta maí, sem mundi koma eftir fáa daga. En það varð með þetta mál eins og fuglafriðunarlögin, að það kom ekki fram þrátt fyrir yfirlýsingu um það, en ef það mál hefði náð fram að ganga þá, væri þessi till. óþörf nú. Ég vil leggja ákaflega ríka áherzlu á, um þær síldarmjölsbirgðir, sem eru til í landinu, sem eru eitthvað um 45 þús. sekkir, að það sé gert allt, sem hægt er af ríkisstj., til þess að kaupa það mjöl, sé það ekki selt. Hér í grg. till. segja flm., að æskilegt sé, að þetta mjöl sé tryggt landsmönnum, ef ekki er tryggt fyrirfram, að framleitt verði svo og svo mikið síldarmjöl hér á landi á þessu ári. En hvernig á að tryggja það? Ég hygg, að slík trygging sé útilokuð. Á það, hvort fóðurskortur verði hér í landinu á næsta vetri, skal ég ekki reyna að leggja neinn dóm. En allt bendir til þess, að framleiðslan dragist saman. A. m. k. ef á að halda framleiðslu landbúnaðarins í sama horfi og verið hefur, er allt útlit fyrir, að búfjáreigendur muni þurfa á að halda miklu meira fóðri en því, sem fæst af heyfeng einum saman. Ég vil gera það að till. minni, að þessu máli verði vísað til hv. landbn. til rækilegrar athugunar og meðferðar, og að n. skili frv. síðan inn í hv. d. við fyrsta tækifæri.

*Steingrímur Steinþórsson: Það var aðeins út af þeim orðum, sem féllu hjá hv. 3. landsk. um eitthvert frv., sem hann sagði, að við hv. þm. Mýr, og ég hefðum haft í undirbúningi fyrir 4 árum síðan í þinginu um fóðurmjölsbirgðir. Ég man nú ekki eftir þessu. Ég er líka satt að segja búinn að gleyma, hvernig frv. það var, sem Bændafl. flutti um það mál á sama tíma. En í sambandi við þessa þáltill., sem hér liggur fyrir og ég hef ekki annað en gott um að segja út af fyrir sig, vil ég segja það, að á þeim árum síðan þetta var sem hv. 3. landsk. var að tala um, að þessi frv. hefðu verið á ferð, hefur aldrei verið skortur á síldarmjöli í landinu. Það hefur á hverju ári síðan verið tryggt, að nægilegt síldarmjöl hafi verið til til fóðurs handa búfé landsmanna á næsta vetri. Og framkvæmd þeirra ráðstafana hefur verið á þann hátt, að kaupendur þessa síldarmjöls, framleiðendur í sveitunum, hafa fengið síldarmjölið með sérstaklega hagstæðu verði, þannig að félög bænda hafa getað fengið mjölið fyrir 25 kr. hver 100 kg. Og ef menn þá ekki gæta þess að taka nægilega mikið síldarmjöl til nota næsta vetur, þá er það ekki þeim að kenna, sem áttu að sjá um það, að nægilegt síldarmjöl væri til í landinu, sem hefur verið stjórn Búnaðarfélags Íslands, sem alltaf hefur talið sér skylt að tryggja eftir föngum, að nægilegt síldarmjöl væri til í landinu, þó að félagið sem slíkt gæti ekki haft úrslitaáhrif á það, við hvaða verði mjölið væri selt. Ég lít svo á, að alltaf hafi verið séð um það að nægilegt síldarmjöl væri til í landinu. Það mun vera rétt, að allmiklar síldarmjölsbirgðir eru í landinu nú, einkum á Raufarhöfn, og mun þar vera um 1. fl. mjöl að ræða, sem getur haft fullt verðmæti sem fóður. Hins vegar hygg ég, að það mjöl, sem kann að vera annars staðar til í landinu, hjá síldarverksmiðjum ríkisins og jafnvel hjá einhverjum einkarekstrarverksmiðjum, sé yfirleitt 2. fl. mjöl og hálfgert úrgangsmjöl. Og þó að gott síldarmjöl sé heppilegt til fóðurs, þá er hitt líka víst, að gamalt síldarmjöl er svo lélegt sem fóður, að það er tiltölulega lítils virði að taka það til slíkra hluta. Ég hygg, eftir því sem ég veit bezt, að ekki komi til greina að hafa til skepnufóðurs annað síldarmjöl, sem til er í landinu, en það, sem er hjá síldarverksmiðjum ríkisins á Raufarhöfn, sem mér hefur verið sagt að sé 1. fl. mjöl að mestu leyti. Nú hefur mér verið sagt, og það hefur komið fram hjá flm. líka, að þetta mjöl á Raufarhöfn sé selt, þó að ekki hafi tekizt að flytja það úr landi, og að síldarverksmiðjur ríkisins telji sig bundnar við þá samninga, enn sem komið er, þannig að ríkisvaldið yrði að skerast í leikinn, ef ætti að taka það til innanlandsnota. Ég er háttv. flm. og háttv. 3. landsk. algerlega sammála um það, að það er algerlega höfuðnauðsyn fyrir landbúnaðinn á þessu ári, að tryggt verði, að ekki skorti síldarmjöl næsta vetur í landinu. Og það er rétt hjá hv. 3. landsk., að það er enginn, sem veit um, hvernig verður með síldarútveginn í sumar. En ég verð að segja, að það tekst þá óskaplega ógæfusamlega til með okkar atvinnuvegi, ef ekki heppnast að framleiða það af góðu síldarmjöli í sumar, sem nægi til innanlandsnota, því að það, sem notað hefur verið af síldarmjöli innanlands, hefur ekki verið nema lítið brot af því, sem framleitt er af því í landinu. Nú er gamalt síldarmjöl aldrei eins gott til fóðurs og nýtt. Með því að geyma síldarmjöl til næsta vetrar nú, eigum við á hættu að fá verra fóður heldur en gott síldarmjöl, en þetta ber vitanlega að rannsaka. Og þetta atriði ber að ræða við hæstv. ríkisstj. í sambandi við þá þáltill., sem hér liggur fyrir. Ég segi það fyrir mitt leyti, að ég hef ekki trú á því, að svo hörmulega takist til, að ekki verði eitthvað af síld veitt hér í sumar og eitthvert síldarmjöl framleitt í okkar verksmiðjum, að það gæti algerlega fullnægt innanlandsþörfinni. En þetta er ekkert nema mín skoðun, og það er enginn, sem getur sagt nokkuð um þetta á tímum eins og þessum. Ég fyrir mitt leyti tel öllu réttara, enda hefur komið fram till. um það, að þessi þáltill. gangi til landbn. og verði athuguð þar, og tel ég eðlilegt, að landbn. eigi tal við hæstv. landbrh. um þetta mál. Að vísu hef ég rætt við hann um málið oftar en einu sinni, einmitt um síldarmjölið, og framtíðina. Og mér hefur skilizt á hæstv. ríkisstj., að hún óttaðist ekki, að ekki yrði um það mikla framleiðslu að ræða á síldarmjöli í sumar, að nægði til innanlandsnota næsta vetur. En þó að ég hafi látið þessar aths. falla viðvíkjandi þessu máli, þá er svo langt frá því að ég viðurkenni ekki nauðsyn þess, að allt sé gert, sem unnt er, til þess að tryggja þetta atriði, - og það, sem farið er fram á, um að festa mjölið á Raufarhöfn, verði tekið til athugunar. Og það verður ekki tekið til innanlandsnota, nema með aðstoð löggjafarvaldsins að einhverju leyti, því að þetta mjöl mun vera selt nú, þó að það hafi ekki verið flutt út til þessa.



Ég get yfirleitt þakkað hv. 3. landsk. og hv. 2. þm. Skagf. fyrir undirtektir þeirra undir till. Ég vil aðeins geta þess, viðvíkjandi því, sem hv. 2. þm. Skagf. sagði, að till. er ekki eingöngu bundin við síldarmjölið á Raufarhöfn. Enda er ekki síður í till. lögð áherzla á, að þannig verði gengið frá málum í sumar, að það verði tryggt sem bezt, að síldarmjöl verði nægilegt til í landinu til fóðurbætis. Ég tók fram í fyrstu ræðu minni, að ég mundi ekki gera till. um það, að till. færi til n. Hins vegar tók ég ekki afstöðu á móti því. Og í fullu trausti þess, að hv. landbn. taki málið til rækilegrar yfirvegunar og flýti því jafnhliða eins og hún getur, get ég tekið undir þá till. hv. 3. landsk. Auðvitað legg ég ríka áherzlu á, að málið verði ekki látið sofna í n.

*Eiríkur Einarsson: Svipaðar þáltill. þessari hafa verið lagðar fyrir hæstv. Alþ. nokkrum sinnum áður, og er ekki nema gott um það að segja, til hvatningar því, að fóðurbirgðir verði tryggðar handa landsmönnum komandi vetur. Og allt um heyöflun er enn í óvissu hvað snertir þetta ár og því nauðsynlegt að athuga þetta mál rækilega nú. Það, sem ég vildi sérstaklega taka fram hér, er það, að að þessu sinni furðar mig nokkuð á því, þegar rætt er hér á hæstv. Alþ. um öryggisráðstafanir til þess að tryggja eitthvert lágmark fóðurbirgða handa búpeningi landsmanna næsta vetur, að þá skuli það ekki koma fram á víðtækari hátt heldur en þessi till. ber með sér. Mér finnst það, sem till. fer fram á, að tryggja síldarmjölsbirgðir, vitanlega nauðsynlegt. En mér finnst, af því hvernig allt horfir nú og hvernig þau mál eru hugsuð og rædd og hvaða öryggisleysi fylgir afkomu landbúnaðarframleiðslunnar með tilliti til fóðurs handa búpeningi í landinu og með tilliti til nauðsynjar þess, að við verðum ekki að ganga á bústofninn, hverju sem fram vindur, - að þessar öryggisráðstafanir hljóti að ræðast á þinginu sameiginlega, lið fyrir lið, í stað þess að ræða þær í till., sambandslausum hverri við aðra. Blöðin gefa venjulega tóninn að því, sem hugsað er úti um landsbyggðina. Og sú hugsun er almenn, að það verði á næsta sumri, vegna óeðlilegrar og yfirspenntrar eftirspurnar eftir vinnuafli, gert erfitt fyrir bændur að afla nægilegs heyfengs. Mér finnst þetta atriði eigi að verða meira en venjulegt blaðamál. Það á að koma til umr. og ákvörðunar á Alþingi því, sem nú situr. Það er mín skoðun, að svo hljóti að verða, og þá finnst mér aðrir liðir sama málefnis, öruggar tryggingar fóðurbirgðanna, eigi að ræðast í samhengi við þetta mál. Því að hversu mikið þarf af síldarmjöli, fer ekki lítið eftir því, hve mikilla heyja er aflað. Það lítur út fyrir, að það þurfi að greiða kaupafólki hátt kaup, miðað við þá vinnu, sem hægt er nú að fá í landinu. Og ef bóndi t. d. tekur tveim kaupahjúum færra þess vegna, einum karlmanni og einni kaupakonu, þá er spurningin þessi: Verður bóndinn þá að fella þann hluta bústofnsins, sem því nemur, er þessi tvö kaupahjú hefðu getað heyjað fyrir? Þetta krefst úrlausnar hæstv. Alþ. Mér virðist, að þetta ætti að ræðast allt í samhengi hvað við annað, hvað hægt er að gera til þess að tryggja bændum, að þeir þurfi ekki að fella af bústofni sínum vegna ónógs heyfengs.

*Stefán Stefánsson: Þessi þáltill., sem hér liggur fyrir, er ekki mikil fyrirferðar. En ég leyfi mér að fullyrða, að það, hvernig fer um niðurstöðu í því máli, sem hún ræðir um, hefur kannske meiri áhrif heldur en mörg önnur mál, sem talin hafa verið stórmál á hæstv. Alþ. Hv. 2. þm. Skagf. trúir því ekki, að svo illa geti til tekizt, að ekkert síldarmjöl verði unnið í landinu á næsta sumri. Ég get vitanlega ekkert fullyrt um þetta frekar en hann. En mér virðist, að annaðhvort verði um mikla síldarmjölsframleiðslu að ræða í sumar eða enga. Ef Þjóðverjar gera árás á síldarverksmiðjur okkar, stendur þar ekki steinn yfir steini, en maður vonar, að það komi ekki fyrir. En komi það fyrir, getum við ekki bætt okkur það. Ég tel möguleika á, að ríkisstj. skerist í þetta mál, og ef við eigum þess kost að kaupa þetta síldarmjöl, getur verið mjög varasamt, að það verði flutt út úr landinu. Hvers virði eru okkar pund, sem við eigum? Eigum við ekki nóg sterlingspund? Hvers virði verða þau að síðustu? Ég vil beina því til hv. landbn., að hún leggi til, að þetta mjöl, sem liggur hjá síldarverksmiðjum ríkisins á Raufarhöfn, verði allt keypt upp. Þarna á Raufarhöfn eru tugir þús. síldarmjölssekkja. Er ekki ástæða til þess að flytja þetta mjöl eitthvað til, til þess að ekki sé hægt að eyðileggja það allt með einni sprengju, því að ekki þyrfti nema eina sprengju til þess að eyðileggja það allt, eins og það er nú geymt allt á einum stað. Mig langar til, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér upp ummæli hæstv. forsrh. 1937, þar sem hv. 2. þm. Skagf. virtist ekki vilja við það kannast, að hann hefði verið skipaður í n. til þess að athuga fóðurmjölsbirgðir í landinu. Í Alþt. 1937, C-deild 190. bls., eru þessi orð hæstv. forsrh. í umr. um frv. um fóðurmjölsbirgðir: „Án þess að fara að ræða um þetta frv., vil ég segja frá því, að þetta mál er í undirbúningi. hjá Framsfl., og var það þegar í þingbyrjun.“ Og örlitlu síðar í ræðunni segir ráðh.: „Tveir af þm. Framsfl., hv. þm. Mýr., Bjarni Ásgeirsson, og hv. 2. þm. Skagf., Steingrímur Steinþórsson, hafa samið frv. um málið og höfðu það fullbúið fyrir viku. Ég býst við, að það verði bráðlega borið fram hér í d.“ Ég veit nú ekki, hvor þeirra, hv. 2. þm. Skagf. nú eða hæstv. forsrh. 1937, fer með rangt mál. En þeir geta ekki báðir farið með rétt mál, þar sem hv. 2. þm. Skagf. vill ekki við það kannast nú, sem í orðum hæstv. ráðh. fólst þá um þetta atriði.



Ég vil gera þá fyrirspurn til háttv. flm. þessarar þáltill., hvort þeir hefðu ekki kynnt sér það, hvað ríkisstj. hygðist að aðhafast í þessu máli. Ég þykist hafa fullkomlega ábyggilega vissu fyrir mér um það, að ríkisstj. sé einmitt nú að athuga möguleika fyrir því að geta komizt að samningum við Breta, sem eiga allmikið af síldarmjölinu í landinu, um það að tryggja landbúnaðinum næsta vetur, ef svo tækist til, að ekki yrðu síldveiðar stundaðar hér á komandi sumri, not af þessu síldarmjöli. Ég veit ekki betur en að ríkisstj. sé að vinna að þessu. Og mér finnst, að við stuðningsmenn ríkisstj. eigum svo innangengt hjá henni, að við getum vel fylgzt með því, hvað hún hyggst fyrir um þetta og annað. Þetta er vitanlega nauðsynjamál, að einhvers öryggis sé gætt í því efni, að landbúnaðurinn geti átt aðgang að nægilega miklu síldarmjöli til fóðurs. En auk síldarmjöls er mikið til í landinu af beinamjöli, sem er fullkomlega athyglisvert, hvort ekki ætti að tryggja, að ekki yrði allt flutt út úr landinu, fyrr en þá vissa væri fengin fyrir því, að annars slíks fóðurbætis eða hliðstæðs væri hægt að afla á komandi sumri. Að mínu áliti er sjálfsagt að vísa þessu máli til n. til frekari athugunar, því að efni till. er óneitanlega athyglisvert.



Það ætti nú að vera ljóst eftir þessar deilur, sem staðið hafa yfir, hvernig menn ættu að ganga frá málum sínum. Með því að umr. hafa farið fram um efni málsins, vil ég aðallega láta í ljós undrun mína yfir því, hvernig þetta frv. kemur fram hér í þinginu, hvernig það ber að höndum. Það er fyrst og fremst flutt af menntmn., eins og í grg. frv. segir, og að tilhlutan hæstv. kennslumrh. Mér skilst, eftir því sem komið hefur fram í umr. um málið, að aðalákvæðið, sem menn greinir á um, sé það, hvort 1. gr. eigi að standa eða ekki, sem þó er vitanlega hugsuð sem aðalbreyt. á háskólal., að ég hygg, eins og málið hefur komið fram. Ég ætla nú ekki að fara lengra út í það að sinni, en ég vildi gjarnan, að þessu máli yrði frestað og vísað aftur til hv. menntmn. til rækilegrar íhugunar áður en það yrði lagt fyrir hv. d., og að hún gerði nánari grein fyrir því, hvað hún hugsi sér með þessu frv., enda þótt fylgiskjöl séu með. Það er í fyrsta lagi 1. gr., sem er breyt. frá núverandi háskólalögum, þ. e., að lagadeildin helti nú laga- og hagfræðideild. Mér skilst, að tilgangurinn með þessu sé sá að taka skóla, sem hefur verið rekinn í nokkur ár án þess að um hann séu nokkur lagaákvæði, leggja hann niður og setja hann inn í lagadeild. Í 2. gr. frv. kemur nýmæli, sem ég hefði haldið, að flytjendur frv. hefðu gert nokkra grein fyrir, vegna þess að það er mikið nýmæli að heimila takmörkun á fjölda stúdenta í ákveðinni deild í háskólanum. Út af þessu vil ég benda á það, að þarna mun sérstaklega vera tilætlunin að takmarka aðgang að læknadeildinni, mér finnst, að menn verði að hafa það hugfast, að nú eru dálítið breyttir tímar, sem gera það að verkum, að það má búast við því, að sérstök þörf verði fljótlega og ef til vill í nokkuð langri framtíð fyrir mikinn fjölda læknisfróðra manna, vegna þess styrjaldarástands sem nú er. Það þarf ekki annað en að benda á það, að Bretar hafa óskað eftir aukningu lækna heima hjá sér frá Bandaríkjunum. Við vitum ekkert, hvaða hlutir geta gerzt og hversu mikil þörf getur orðið fyrir lækna. Ég legg á móti því, að hömlur séu settar á það, að menn geti fengið læknamenntun, þá menntun, sem ef til vill er mest áríðandi að margir menn hafi áður en langt um líður. Að vísu má segja, að þetta eigi eingöngu við þá, sem eiga að byrja t. d. næsta haust, en við vitum ekki, hvað þetta ástand verður lengi. Við vitum heldur ekki, hve langt þyrfti að ganga í því að nota hálflærða menn til þessara starfa. Ég tek þessa deild sérstaklega, vegna þess að hér er um varhugaverðan hlut að ræða, ef á annað borð er farið inn á þá braut, sem hér er ætlazt til að gengið sé inn á, að gefa heimild til þess að takmarka fjölda stúdenta við háskólann. Það er náttúrlega önnur hlið, sem einmitt gerir þetta ákvæði sérstaklega íhugunarvert, og það er, að nú er mestur hluti háskóla veraldarinnar lokaður fyrir ísl. stúdentum. Það er þess vegna því meiri þörf, að hægt sé að veita ísl. stúdentum sem mesta framhaldsmenntun hér á landi. Þá ætla ég að minnast á 4. gr. Ég hef borið hana saman við háskólalögin, sem þetta frv. er nú til breyt. á, og ég hef séð það, að skilyrði, sem fram til þessa tíma og um áratugi hefur þótt sjálfsagt að hafa við alla háskóla, að stúdentar taki próf í forspjallsvísindum, það hefur verið fellt niður með þessari grein. Mig langar til að varpa fram þeirri spurningu, hversvegna þetta var fellt niður? Ég veit ekki annað eftir minni reynslu, og undir það hafa tekið flestir, sem í háskólann hafa gengið, að það nám út af fyrir sig, Sem stúdentar eru skyldaðir til að ganga undir fyrstu ár sín í háskólanum, sé ákaflega mikilvægt atriði upp á almenna menntun manna. Enda hefur það ekki verið óalgengt, að þeir, sem af einhverjum ástæðum hafa ekki getað haldið áfram, hafa þó reynt að komast í gegnum prófið í forspjallsvísindum. Þegar ég fer að hugsa um þessi atriði, sem ég í fljótu bragði hef athugað og reynt að láta koma hér fram í ræðu minni, þá finnst mér alveg sjálfsagt, að menntmn., sem hefur þetta mál með höndum, taki það annaðhvort sjálf til rækilegrar íhugunar eða ráðstafi því þannig, að það verði gert. Það atriði, sem 2 nm. hafa borið fram brtt. um, að fella niður 1. gr., er ég ekki sammála þeim um, ef það er greinileg ákvörðun um að meina þar með þeim stúdentum, sem eru í viðskiptaháskólanum - sem vitað er að eru nú eingöngu stúdentar -, að komast inn í deildir háskólans, þar sem þeir geta notið sömu réttinda og aðrir stúdentar. Það atriði út af fyrir sig að fella þessa 1. gr., en láta málið flakka áfram eins og það liggur fyrir að þeirri gr. burtfelldri, held ég að verr sé farið en heima setið.