Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef borið fram á þskj. 663 fsp. til viðskrh. um nýtingu erlends áhættufjármagns í íslensku atvinnulífi. Fsp. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: "Munu verða settar reglur á næstunni um rýmkun á rétti manna til þess að afla erlends áhættufjármagns til fjárfestingar í íslensku atvinnulífi?" Ástæðan fyrir því að ég hef borið fram þessa fsp. er sú að ég tel að eitt brýnasta málið í íslensku efnahagslífi í dag sé að auðvelda íslenskum fyrirtækjum aðgang að erlendu áhættufé í rekstri sínum. Það er tvímælalaust á margan hátt betri kostur en treysta fyrst og fremst á erlend lán eins og verið hefur að langmestu leyti til þessa. Erlend lán auka skuldabagga þjóðarinnar sem er ærinn fyrir og upphæð þeirra vaxta sem af slíkum lánum verður að greiða af útflutningstekjunum á hverju ári er umtalsverður baggi eins og mönnum er kunnugt. Með erlendu áhættufé og erlendri fjárfestingu innan skynsamlegra marka færist áhættan úr landinu, en aukið svigrúm skapast fyrir íslensk fyrirtæki til að byggja upp nýjar atvinnugreinar sem allri þjóðinni gætu komið til góða. Það er því orðið tímabært að velta því fyrir sér hvort ekki beri að rýmka rétt manna, auka frelsi manna til að hagnýta sér erlent fjármagn við uppbyggingu nýrrar atvinnustarfsemi hér á landi. Ljóst er að það er mikið verkefni fram undan að byggja upp nýjar atvinnugreinar. Við vitum hvernig ástandið er í hinum hefðbundnu atvinnugreinum þar sem vöxtur er orðinn mjög takmarkaður. Þrátt fyrir breytingar á síðustu árum, sem verið hafa mjög til góðs í stjórn peningamála og sem greinilega hafa örvað innlenda sparifjármyndun, má vera ljóst að þessi uppbygging krefst meira fjármagns en unnt er að afla innanlands. Því verður að leita út fyrir landsteinana eftir fjármagni einkum til fjárfestingar, enda má getum að því leiða að aukið eigið fé fyrirtækjanna muni draga úr lánsfjárþörf þeirra og hafa þannig áhrif til lækkunar vaxta. Við öflun erlends fjármagns eigum við um tvo kosti að velja. Íslendingar geta haldið áfram þeirri stefnu að taka nær eingöngu fé að láni erlendis eða þá freista þess að auka fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri hér á landi og þá fyrst og fremst á sviði nýrra atvinnugreina. Þegar þetta er virt, en nauðsyn nýsköpunar í atvinnulífinu jafnframt höfð í huga, er ljóst að Íslendingar verða að beina athygli sinni í auknum mæli að erlendri fjárfestingu á sviði nýrra atvinnugreina. Margar ástæður eru til þess að í þessum efnum hefur lítið verið aðhafst. Þar má m.a. nefna ákvæði í lögum sem takmarka möguleika erlendra aðila til þátttöku í atvinnustarfsemi hér á landi. Varfærin stefna íslenskra stjórnvalda hefur einnig haft sín áhrif í þessu efni. Þó ber að nefna að um umtalsverðar erlendar fjárfestingar hefur verið að ræða á sviði stóriðju, en athuganir í þeim efnum eru enn í gangi. Ég vil að lokum, herra forseti, um leið og ég beini þessari fsp. til viðskrh. og þá í framhaldi af skýrslu sem hann hefur látið dreifa hér á Alþingi um erlenda fjárfestingu og íslenskt atvinnulíf, leggja á það áherslu að hér er fyrst og fremst spurt um fjármagn til nýrrar atvinnustarfsemi, rýmkun reglna að því er varðar fjárfestingu á því sviði. Jafnframt verðum við að gjalda varhug við því að erlent fjármagn fái rétt til þess að koma inn í þær atvinnugreinar sem byggja á nýtingu íslenskra auðlinda hvort sem er til lands eða sjávar. Það verður að tryggja skilyrðislaust forræði Íslendinga einna yfir slíkum auðlindum og yfir slíkri atvinnustarfsemi.



Herra forseti. Nýlega var unnin á vegum viðskrh. skýrsla um erlenda fjárfestingu og íslenskt atvinnulíf þar sem má finna allgreinargóða lýsingu á stöðu þessara mála samkvæmt íslenskum rétti. Þessari skýrslu hefur verið dreift á Alþingi. Í henni kemur fram að í íslenskri löggjöf er víða að finna takmarkanir á nýtingu erlends fjármagns í þágu íslensks atvinnulífs og að nauðsyn beri til að endurskoða íslensk lög og kanna hvort ekki megi létta af hömlum á ýmsum sviðum. Í þessu skyni hefur forsrh. skipað nefnd þar sem þessi mál ná til nokkurra ráðuneyta. Þeirri nefnd er ætlað að kanna ákvæði íslenskra laga og gera tillögur um hvernig haga skuli löggjöf á því sviði þar sem slíkar takmarkanir er nú að finna. Innan gildandi laga er þó stjórnvöldum oft veitt svigrúm til að leyfa rýmri notkun á erlendu áhættufé og hafa þannig erlendum aðilum verið veittar undanþágur til reksturs verslunarfyrirtækja skv. lögum nr. 41/1968, um verslunaratvinnu, til aukinnar þjónustu fyrir íslenskt atvinnulíf. Einnig hafa reglur um erlendar lántökur vegna fjármögnunarleigu á vélum og tækjum til nota í atvinnurekstri hér á landi verið rýmkaðar allverulega. Ljóst er að það er mikið starf enn þá óunnið í þessum málum og breyta þarf ýmsum ákvæðum til aukins frjálsræðis í þessum efnum, en gæta ber þess þó að hafa taumhald á því að ekki flæði erlent fjármagn inn í útflutningsatvinnugreinar landsmanna. Með skipan áðurnefndrar nefndar til að kanna þetta mál enn fremur en þegar hefur verið gert má segja að stigin séu fyrstu skref til rýmkunar á rétti manna til að fjárfesta í íslensku atvinnulífi með erlendu áhættufjármagni.



Herra forseti. Ég tel að það mál sem hér er til umræðu snerti eitt veigamesta deilumál íslenskra stjórnmála um áratuga skeið. Ég tel í raun og veru að málið sé þannig vaxið að það hefði verið full ástæða til þess að taka á því á mjög víðum pólitískum grundvelli með aðild þeirra flokka sem eiga fulltrúa á Alþingi. Ég tel að það sé mjög óeðlilegt að ríkisstjórn sem er að kveðja eftir nokkrar vikur sé ein að ráðskast með mál af þessum toga, mikið eðlilegra sé að kalla til þverpólitísks samráðs fleiri flokka. Hér er um að ræða stórt og þýðingarmikið mál. Það er ekki hægt að loka augunum fyrir því og verður ekki gert. Hér á að kanna alla möguleika, en gjalda varhug við opnun sem gæti á einn eða annan hátt stofnað okkar efnahagslega forræði í hættu. Ég vil því hvetja hæstv. viðskrh. til að íhuga hvort ekki er hugsanlegt að koma á samstarfi og athugun á vegum allra stjórnmálaflokka um mál af þessu tagi vegna þess að það er flókið og viðamikið og ástæðulaust að vera að einoka það við tiltölulega takmarkaðan hluta stjórnmálalífsins eins og sakir standa.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svörin við fsp. Það er alveg ljóst að ef við lítum til reynslu annarra þjóða kemur í ljós að erlend fjárfesting felur í sér margvíslegt hagræði umfram erlendar lántökur. Með því móti nýtist þjóðinni erlent fjármagn með öðrum hætti en þegar tekin eru erlend lán. Það verður að greiða eins og við þekkjum af erlendum lánum án tillits til árferðis, en slíkt getur og hefur dregið úr stöðugleika efnahagslífsins hér á landi. Erlent fjárfestingarfé er á hinn bóginn áhættufé sem arður er ekki greiddur af nema þegar hlutaðeigandi fyrirtæki skilar hagnaði. Þannig dreifist áhættan af atvinnustarfseminni á fleiri herðar sem að sjálfsögðu á ekki við þegar erlend lán eru tekin. Ég fagna því, sem fram kemur í svari ráðherra, að fyrir dyrum stendur athugun á rýmkun þeirra reglna sem gilda um nýtingu erlends áhættufjármagns til fjárfestingar í nýjum íslenskum áhættugreinum, m.a. þá þeirri skýrslu um þau efni sem hann hefur nýlega látið dreifa á Alþingi. Ég tek undir þau orð hans að það verður að gjalda varhug við því að erlent fjármagn flæði ekki inn í íslenska útflutningsatvinnuvegi. Á mörgum öðrum sviðum getur það hins vegar nýst mjög vel, á sviði iðnaðar, á sviði þjónustu og fleiri sviðum.



Herra forseti. Út af orðum hv. 3. þm. Reykv. vil ég segja örfá orð. Ég taldi rétt að sú skýrsla sem unnin var yrði prentuð og send Alþingi þannig að allir alþm. fengju að kynnast því hvaða starf var á bak við þessa skýrslu og hvað þeir sem hana sömdu töldu að gera þyrfti. Allir þm. eiga því að standa jafnt að vígi hvað þetta snertir. Næsta skrefið í þessu var skipun þeirrar nefndar sem forsrh. ákvað að skipa. Það er fyrst og fremst til að samræma störf hinna einstöku ráðuneyta. Mitt álit er það að þegar sú nefnd lýkur sínum störfum sé komið að því að taka ákvarðanir sem verða vafalaust pólitískar ákvarðanir. Þá er það mín skoðun að það sé rétt að fulltrúar þingflokkanna eigi aðild að því. En það eru fyrst og fremst upplýsingagögnin sem fyrir liggja.



Herra forseti. Það er ástæða til að þakka hæstv. viðskrh. hans orð um að allir flokkar fái aðild að stefnumörkun um þetta efni og vonandi verður við það staðið á þessu ári eða hvenær sem til þess starfs dregur sem hann vék að. Hitt væri einnig æskilegt að Sjálfstfl., þm. og aðrir sem þar ráða, skilgreindu hvar þeir draga mörkin í sambandi við atvinnuvegi og þátttöku erlends fjármagns. Ég held að þau verði ekkert auðveldlega dregin eftir þeim línum sem hv. fyrirspyrjandi vék hér að. Atvinnurekstur í landinu getur fyrr en varir leitt til útflutnings þannig að aðgreiningin í útflutningsatvinnuvegi og aðra atvinnustarfsemi er engan veginn skýr. Þarna sýnist mér að Sjálfstfl. þyrfti að skoða málin betur.



Herra forseti. Út af þessari síðustu athugasemd hefur Alþingi markað stefnu hverju sinni. T.d. var með byggingu og rekstri álversins á sínum tíma heimiluð erlend fjárfesting. Um allar meiri háttar fjárfestingar tel ég eðlilegt í framtíðinni að Alþingi marki stefnu. Í minni háttar fjárfestingum tel ég sjálfsagt að við séum ekki alltaf, Íslendingar, að taka lán hjá öðrum þjóðum heldur mega þá erlendar þjóðir einnig koma með sitt fjármagn sem áhættufjármagn en ekki eiga tryggt að fá allt til baka með ábyrgð íslenska lýðveldisins.



Herra forseti. Á þskj. 727 er fsp. til hæstv. samgrh. um fyrirhleðslu á vatnasvæði við Markarfljót. Hér hef ég leyft mér að biðja um upplýsingar um hvað hafi verið gert til að varna því að Markarfljót brytist út úr farvegi sínum, eins og átt hefur sér stað t.d. á árinu 1984 og oftar. Þar sem um stórfljót er að ræða, sem getur valdið gífurlegri eyðileggingu á mannvirkjum og ræktun ásamt stórfelldum truflunum og erfiðleikum á þeirri einu samgönguleið sem liggur um austurhluta Suðurlands, hef ég beðið um þessar upplýsingar. Fjármagn hefur verið veitt til að leitast við að tryggja að slíkt komi ekki fyrir á komandi árum. Ég veit að fólk sem býr í nágrenni fljótsins hefur af því miklar áhyggjur að eignir og gróðurlönd eru í sífelldri hættu ásamt því að kaldavatnsleiðsla í Landeyjar og í einn stærsta útgerðarbæ landsins, Vestmannaeyjar, er líka í sömu áhættu. Sama má segja um raforkuleiðslu til Vestmannaeyja. Það mun hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar ef þau mannvirki og leiðslur yrðu fyrir meiri háttar skemmdum. Hér er því mikið í húfi og ástæða til þess að vel sé fylgst með því að halda við varnargörðum og byggja nýja þar sem hætta hefur skapast, enda segir í lögum frá 1932, um samgöngubætur og fyrirhleðslur á vatnasvæði Þverár og Markarfljóts, í 9. gr., með leyfi hæstv. forseta: "Ríkisstjórnin skal hafa eftirlit með því að mannvirkjum þeim er gerð verða sé sem best við haldið." Og í 1. gr. 4. lið segir svo: "Gerðar skulu nauðsynlegar fyrirhleðslur og önnur mannvirki til varnar gegn yfirvofandi stórfelldum skemmdum á vatnasvæðinu að dómi atvmrh." Þess vegna spyr ég hæstv. samgrh.: "1. Hvað hefur verið gert til að fyrirbyggja vatnsflóð og landskemmdir við Markarfljót? 2. Hefur verið gerð áætlun um að halda áfram fyrirbyggjandi aðgerðum við Markarfljót svo að það ógni ekki byggðinni, samgönguleiðum og öðrum mannvirkjum og gróðurlendi í framtíðinni?"



Herra forseti. Eftir flóð sem urðu í Markarfljóti í febrúar 1984 og ollu töluverðu tjóni var hafist handa um úttekt á fyrirhleðslum við fljótið. Svæðið var allt kortlagt til að gera samanburð við eldri kort á upphleðslu auranna og færslu farvega og ekki síður til að hafa góðan grunn víð endurskoðun og hönnun garðakerfisins. Í framhaldi af því var gerð áætlun um endurbætur á görðum ofan brúarinnar, en áreynsla er þar mikil á garða sem stýra fljótinu til suðurs og mest hætta á tjóni á landi og vegum ef vatn kemst þar í gegn. Áætlun þessi fól í sér hækkun og styrkingu garða og í nokkrum tilvikum lengingu garða eða byggingu nýrra. Enn fremur vinnslu grjóts umfram það sem þurfti til styrkingar garða þannig að alltaf væri fyrir hendi grjót sem grípa mætti til ef garðar verða fyrir staðbundnum áföllum. Kostnaður við þennan áfanga var áætlaður 8,5 millj. kr. Þar með talinn kostnaður við úttekt og kortagerð. Framkvæmdir eru langt komnar og lýkur á fyrri hluta þessa árs. Með þeim aðgerðum sem að framan var lýst eru garðar ofan brúar á Markarfljóti taldir í viðunandi horfi. Ný brú á Markarfljót með tilheyrandi vegi og görðum var sett á annað tímabil í langtímaáætlun. Sú brú er áformuð mun neðar en núverandi brú eða vestur af Seljalandi. Er hönnun hennar nú að hefjast. Ljóst er að staðsetning brúar og garðar þeir sem nauðsynlegir eru vegna brúarinnar munu hafa veruleg áhrif á rennsli fljótsins bæði ofan hennar og neðan. Í tengslum við hönnun brúarinnar verður garðakerfið á þessu svæði tekið til skoðunar og þá mun koma í ljós hvort breytingar eða viðbætur verða taldar nauðsynlegar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svör hans og tek undir að það sé ástæða til að hraða þeim áætlunum um áframhaldandi fyrirbyggjandi aðgerðir sem hann minntist á. Hér er um stórmál að ræða sem getur kostað mikla fjármuni ef ekki er haft nægilegt eftirlit með vatnasvæðinu og mannvirkjum. Viðlagatrygging hefur lagt fram verulegt fjármagn til að fyrirbyggja eftir því sem mögulegt er að fljótið valdi skemmdum á mannvirkjum og ríkissjóður hefur lagt jafnháa fjárveitingu á móti svo að verulegt átak er hægt að gera til að auka öryggi byggðarinnar og samgangna um Suðurland. En ég tel nauðsynlegt að það fjármagn sem til er nú verði notað til að tryggja það sem mest má verða að halda fljótinu í eðlilegum farvegi svo að hvorki komi til skemmdir á mannvirkjum eða gróðurlendi sem mikið hefur gengið á síðustu 50 árin og er það svo hundruðum hektara skiptir.



Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að bera þessa fsp. fram og hæstv. ráðh. fyrir svörin. Það helst í hendur ný brú og endurbætt garðakerfi og því þarf að sjálfsögðu að flýta brúarframkvæmdum. Það er nokkuð í land að takist að stokka fljótið allt til sjávar, sem er endanlegt markmið, en strax í sumar verður að leggja í það nokkurt fjármagn að beina fljótinu í ákveðinn farveg framan brúar þar sem það brýtur þar mjög mikið land. Það hafa mikil stórvirki verið unnin í vegagerð á undanfarandi árum undir forustu dugmikils samgrh. Ný Markarfljótsbrú er á áætlun fyrir það áætlunartímabil sem nú er verið að vinna að með vegáætlun, eins og ráðherra gat um. Að undanförnu hafa þm. verið á fundum varðandi endurskoðun vegáætlunar. Það sem þar hefur hins vegar komið fram bendir ekki til bjartsýni um framgang Markarfljótsbrúar. Það vantar nefnilega mikið á að stjórnarliðar sýni í verki að fylgja eftir samgrh. sínum í tillögum hans um vegamál. Enn er ekki lokið afgreiðslu vegáætlunar og er því enn hægt að skipta meiru á verkefni fyrir árin 1988, 1989 og 1990 í öllum kjördæmum landsins. Ef þessi umræða vekti Alþingi til þess hefur hún ekki orðið til einskis.