Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Guðmundur Í. Guðmundsson Allshn. hefur haft þetta mál til athugunar, og það hefur verið talsverðan tíma í athugun vegna ýmissa erfiðleika. Það hafa til skamms tíma og er enn að berast umsóknir og auk þess vantar enn ýmsar upplýsingar í sambandi við þær. N. hefur því ekki séð sér fært að gefa út nál. Hins vegar hef ég tekið upp nokkrar brtt., sem fram mundu koma, er málið yrði tekið á dagskrá. Er fyrirsjáanlegt, að um það verða töluverðar umr., og geri ég ekki ráð fyrir, að þeim verði hægt að ljúka í kvöld. Ég vil því spyrja hæstv. forseta að því, hvort hann telji rétt að opna umr. nú eða hann telji réttara að taka málið af dagskrá.



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér rætt í dag, var felld rökst. dagskrá, sem byggðist á því að vísa málinu frá á þeim grundvelli, að rannsaka þyrfti og endurskoða l. um prestaköll landsins. Á þessum grundvelli vildu menn ekki vísa málinu frá, og var sú dagskrá felld. Hins vegar virtist mér undir þeim umr. það koma í ljós, að menn teldu, að það þyrfti að endurskoða löggjöfina. Hins vegar töldu menn, að prestsþjónusta á Akureyri gæti ekki farið fram á viðunandi hátt, nema prestar væru þar tveir. Þess vegna hef ég leyft mér að koma hér með aðra rökst. dagskrá, sem bætir úr þessu. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í trausti þess, að ríkisstjórnin greiði úr ríkissjóði kostnað við aðstoðarprest við þjóðkirkjusöfnuðinn á Akureyri, meðan núverandi prestur er ekki fær um vegna heilsubrests að fullnægja prestsþjónustu safnaðarins, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Einhverjum kann að þykja hart að orði kveðið, að presturinn sé ekki fær um að fullnægja prestsþjónustu, en ég segi, að það hafi berlega komið fram í flutningi frv. og í umr. Til þess að láta ekki líta svo út, að málinu sé vísað frá, til þess að menn þar fái ekki næga sálusorgun, þá er gert ráð fyrir í dagskránni, að aðstoðarprestur sé þar kvaddur til hjálpar, svo að prestsþjónusta megi verða þar nægileg, en ekki ákveðið, að það skuli gilda um tíma og eilífð og hver sem er prestur á Akureyri.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt till. til rökst. dagskrár frá hv. 1. þm. N-M., svo hljóðandi: [sjá þskj. 638.] Það hefur nú þegar verið felld dagskrá um að vísa þessu máli frá. Af þeirri ástæðu veit ég ekki, hvort þessi dagskrártill. er takandi til greina, og tek ég mér rétt til að leita úrskurðar um það.



Herra forseti. Mér finnst þessi dagskrártill. dálítið einkennileg. Hér stendur í upphafi hennar: „Í trausti þess, að ríkisstj. kosti prest ....“ Er það meiningin, að ráðh. eigi að kosta þennan aðstoðarprest úr eigin vasa, eða er ætlazt til þess, að ríkissjóður geri það? Auk þess vil ég mótmæla því, sem er meginefni till., að það sé eingöngu vegna heilsubrests aðalprestsins á Akureyri, að bæta þarf við öðrum manni, því að það nægir alls ekki einn prestur á þessum stað til þess að hægt sé að rækja þessi störf eins og vera ber. Til þess þarf 2 menn, þótt þeir séu heilbrigðir, eins og ég færði rök fyrir við 2. umr. hér um daginn og mun ekki endurtaka.



Herra forseti. Það kom fram hjá hæstv. dómsmrh., að hann teldi nauðsyn bera til þess, að athuguð yrði skipun prestakalla yfirleitt í landinu, og að hann væri því mjög fylgjandi. Ég hafði enn fremur lýst því yfir við 2. umr., að ef dagskráin, sem ég bar fram, yrði felld, mundi ég bera fram brtt. og setja inn, að Þingvellir yrðu sérstakt prestakall. Skal ég ekki fara frekar út í það atriði nú, en þykir rétt að bera hér fram skriflega brtt. þannig, að á eftir 1. gr. komi ný gr., er orðist svo: „ Ríkisstj. skal á þessu ári láta fara fram athugun á því, hvaða breytingar eru nauðsynlegar á skipun prestakalla, og gera till. um það til Alþ., er það næst kemur saman.“ - Það hefur verið rætt um það hér að bæta við nýju prestsembætti fyrir Akureyrarbæ, en hins vegar verður ekki heldur deilt um hitt, að láta þessa athugun fara fram, og vænti ég þess, að till. verði samþ. Mér þykir rétt að geta þess, að ég ræddi þetta mál við flm., áður en ég flutti till. um rökst. dagskrána, og þótti honum eðlilegt, að hún yrði samþ., af því að það er ekki nema sanngirniskrafa, að þessi mál verði athuguð í heild, og Akureyrarkaupstaður getur ekki liðið neitt við það, þótt hann bíði, þar til þessi mál öll væru komin í gott horf.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt brtt. frá hv. þm. Barð. Er hún skrifleg og of seint fram komin, og þarf því fyrir henni tvöföld afbrigði.



Ég tel, að með þessari dagskrártill., ef hún verður framkvæmd, verði bætt úr aðkallandi þörf, og segi því já. Brtt. 639 samþ. með 6:4 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PZ, PM, SÁÓ, StgrA, BK, GJ. nei: GÍG, HV, LJóh, BSt. JJós, ÞÞ, ÁS, BBen, BrB, EE greiddu ekki atkvæði. 1 þm. (HermJ) fjarstaddur. 1 þm. gerði svofellda grein fyrir atkv. sínu:



Ég hef ekkert á móti því, að sú athugun fari fram, sem till. fer fram á, en ég sé, ef hún yrði samþ., að það mundi verða til þess, að málið dagaði uppi með breyt. á því nú, og segi því nei. Frv., svo breytt, samþ. með 8:4 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EE, GÍG, HV, LJóh, PM, BBen, BK, BSt. nei: PZ, StgrA, ÁS, BrB. GJ, JJós, SÁÓ, ÞÞ greiddu ekki atkv. . 1 þm (HermJ) fjarstaddur. 2 þm. gerðu svofellda grein fyrir atkv.:



Þar sem ég treysti því, að hæstv. ríkisstj. hafi skilið það af umr. um þetta mál, að almennur vilji er fyrir því hér í hv. d. - og ég vænti þess, að hann sé einnig fyrir hendi í hv. Nd. -, að sú löggjöf, sem nú gildir um prestaköll og presta, verði endurskoðuð og þess vegna þurfi það ákvæði ekki að standa þarna í l. til þess að gera það, segi ég nei.



Þótt ég telji mjög litlar líkur til þess, að þetta frv. verði að l., þar sem nú hefur verið samþ. breyt. á því, segi ég samt já.

Frsm. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. - Eins og hv. þdm. muna, var á fyrri hluta þessa þings samþ. þáltill., sem heimilaði ríkisstj. að taka lán fyrir Slippfélagið til þess að koma upp slipp hér í bænum. Þessi ábyrgðarheimild hefur verið notuð og er óhætt að fullyrða, að þessi slippur, sem verið er að byggja í Vesturbænum, verði fullgerður á næsta sumri. Þegar hann er kominn upp, má segja, að bætt sé úr brýnni þörf fyrir skipaflota landsmanna, þó að það sé hvergi nærri að öllu leyti. Þessi slippur er ekki stærri en það, að honum er ekki ætlað að taka stærri skip en 1500 smálesta, og er þar með sæmilega séð fyrir þörfum togaranna í þessum efnum. En hins vegar eru mörg skip okkar, sem munu þurfa sams konar þjónustu og togararnir, og þeim skipum mun fjölga mjög á næstu mánuðum og árum. Ný skip, sem Eimskipafélagið og fleiri hafa fest kaup á, eru öll stærri en svo að slippurinn í Vesturbænum geti tekið þau upp. - Í frv. á þskj. 183 er lagt til, að ríkissjóður láti að loknum nauðsynlegum undirbúningi byggja og starfrækja á sinn kostnað þurrkví við Elliðaárvog, ásamt nauðsynlegum skjólgörðum, bryggjum, vélum og áhöldum, og er ætlazt til, að þurrkvíin verði svo stór, að hún geti tekið a. m. k. 6000 smálesta skip. Sjútvn. hefur haft þetta frv. til meðferðar, og ég hygg, að óhætt sé að segja, að nm. séu allir sammála um, að stefna beri að því, að þurrkví eigi að koma upp hér á landi. Hins vegar eru flestir nm. þeirrar skoðunar, að mál þetta sé enn ekki svo vel undirbúið, að rétt sé að setja strax um það löggjöf. Í frv. er svo ráð fyrir gert, að þurrkvíin verði sett inn við Elliðaárvog, og er það álit manna, að með því að hafa hana þar muni ekki hægt að starfrækja geðveikrahælið á Kleppi, þar sem það nú er, og mundi þurfa að flytja það. Ef til þess kemur, þá hefur sjúkrahúsið illu heilli verið stækkað mjög mikið nýlega. Þar með er þó ekki sagt, að byggingarnar þarna væru ónothæfar, en vitanlega þyrfti að breyta þeim mjög mikið. Enn þá hefur engin áætlun verið um þetta gerð, en vitað er, að geysikostnaðarsamt yrði að flytja þetta mikla hæli, og hlypi sá kostnaður vafalaust á mörgum millj. króna. Af þessum sökum þótti n. rétt að athuga, hvort ekki mundi hægt að finna annan hentugan stað fyrir þurrkvína, til þess að forðast þennan kostnað. Enn er órannsakað, hvort hægt er að fá nægilegt fé til þessara framkvæmda og vafamál, hvort l. um þetta mundu nokkuð flýta fyrir málinu. Kostnaðaráætlanir, sem gerðar hafa verið, eru tæplega svo fullkomnar, að ekki þurfi að fara nánar yfir þær. Allt þetta hefur orðið til þess, að sjútvn. hefur orðið sammála um að vísa málinu frá með rökst. dagskrá, en hana er að finna á þskj. 533. Ég vil taka það fram, að orsökin til þess að n. leggur til, að málið sé afgr. þannig, er ekki sú, að hún telji frv. á þskj. 183 vitlaust, heldur aðeins það, að hún álítur, að það sé ekki tímabært. Ég hef svo ekki fleiru við þetta að bæta, en legg til, að málið verði afgr. með áðurnefndri rökst. dagskrá.



Herra forseti. Sem 1. flm. frv. á þskj. 183 vil ég lýsa því yfir, að ég er sammála því, sem hv. frsm. sagði. Síðan frv. kom fram í des. s. l. hefur sleitulaust verið leitað að öðrum stað fyrir þurrkvína og hef ég átt þess kost ásamt verkfræðingi að athuga möguleika og till. um að hafa hana innan hafnarinnar. Útlit er fyrir, að þar sé hægt að koma upp þurrkví fyrir 8000 smálesta skip, og koma megi upp við hliðina á henni kví fyrir 2000 lesta skip, og mundi þetta spara eina dráttarbraut og mikið pláss, ásamt ótal mörgu fleiru. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta að sinni, en felli mig við, að málið verði afgr. á þann hátt, sem stungið hefur verið upp á.

Forseti (BSt) : Ég skal geta þess út af þessu máli, að mér hafa borizt tvenns konar óskir út af því, annars vegar að taka það ekki á dagskrá og hins vegar að taka það á dagskrá. En mér þykir rétt, að öll mál fái tækifæri til að komast til úrslita, og því hef ég tekið það á dagskrá.

Forseti (BSt) : Hv. dm. hljóta að sjá, að hér er orðinn mjög naumur tími til að koma þessu máli fram, en hins vegar hafa margir þm. mjög mikinn áhuga á því. Ég mun þó taka málið af dagskrá nú, ef ekki koma fram andmæli gegn því, en hafa það á dagskrá á morgun, því að enn er ekki útilokað, að það gæti náð fram að ganga, ef samkomulag næðist um það.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Herra forseti. Menntmn. þessarar d. flytur þetta frv. að beiðni hæstv. menntmrh. Hún vildi ekki skorast undan því, þó að hún hefði litla trú á, að frv., sem ekki er alveg lífsnauðsyn að koma gegnum þingið, næði fram að ganga, þegar það er fyrst borið fram nú. Frv. er ósköp einfalt í sjálfu sér, og þarf ég því ekki margt um það að segja. Ég hafði búizt við, að hæstv. menntmrh. gerði grein fyrir frv. sjálfur, því að n. hefur tekið það til flutnings án allrar ábyrgðar, eins og getið er um í upphafi grg. Ég er því ekki annað að gera en að mæla með, að frv. verði vísað til 2. umr. Til n. mundi tæplega vera þörf að vísa því, þar sem það er flutt af n. En þó að ég geri þessa till., þá get ég engu lofað um, að tími vinnist til að afgr. frv., ef þinglausnir fara fram eins og ætlað er.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr., en vil aðeins lýsa yfir, að mér þykir ákaflega einkennilegt, að svona mál skuli koma fram svona á síðustu stund. Hv. þm. hafa ekki enn getað sett sig inn í það. Hér er um fjárgreiðslu úr ríkissjóði að ræða, því að ríkissjóður fær vitanlega því minna í sinn hlut, því meira sem tekið er til annarra aðila. Hefði því eins mátt setja þetta í fjárl. Ég vil einnig benda á, að það eru mjög skiptar skoðanir, hvort beri að auka fjárveitingar til menntamálaráðs, eftir þeim upplýsingum, sem fyrir hafa legið nú upp á síðkastið, hvernig þessu fé hefur verið varið. Ég vil ekki halda hér uppi málþófi, en tel mjög óheppilegt, að þetta skuli koma fram á síðasta augnabliki.



Herra forseti. Ég vil ákveðið óska þess, að frv. verði vísað til n. og hún athugi málið. Því er lýst yfir af hv. frsm., að það sé flutt af n. eftir beiðni hæstv. ráðh., án þess að n. hafi athugað það. Ég geri því ákveðið þá till., að málinu verði vísað til n. og hún taki það til athugunar.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Það má náttúrlega vísa málinu til n. fyrir mér, en þá er eðlilegast, að það fari til annarrar n. en þeirrar, sem flytur það. En það liggur í hlutarins eðli, að þótt nm. áskilji sér að hafa óbundnar hendur við atkvgr., þegar þeir flytja málið fyrir hæstv. ráðh., þá muni þeir, ef þeir annars ætla að láta málið ná fram að ganga, taka það til athugunar milli umr. Og þetta frv. verður ekki tekið á dagskrá til 2. umr., fyrr en nm. hafa um það fjallað á ný og tekið afstöðu til þess. En ef hv. þm. vilja vísa frv. til annarrar n., þá er sjálfsagt að bera slíka till. upp.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð út af því, sem hv. 1. þm. N-M. sagði, þó að það sé óþarft, eftir að hv. form. hefur sagt hér nokkur orð. Ég vil þó taka fram, að það þarf ekki að vísa málinu til n. vegna minnar afstöðu. Ég er málinu andvígur. Þetta er eitt af þeim menningarmálum, sem brennivínssölunni er ætlað að standa undir. Ég er andvígur slíkri aðferð. Það virðist vera stefnuatriði hverrar ríkisstj. eftir aðra að festa áfengistekjur sem mest við framkvæmd menningarmála og gera brennivínið að undirstöðu undir framkvæmd slíkra mála, að því er virðist til að hindra sem mest, að niður verði felld sala þessarar vöru.



Herra forseti. Ég get gjarnan tekið mína till. aftur, eftir að hv. form. hefur lýst yfir, að n. skuli taka málið til athugunar og að málið komi ekki á dagskrá, fyrr en nál. liggur fyrir.

Ég lofaði því ekki, heldur að málið skyldi verða athugað.

Í sambandi við þetta vil ég benda á, að ég tel mjög óheppilegt og illa viðeigandi, að alls staðar skuli vera endurskoðendur í öllum þessum deildum ríkissjóðs. Það er mikið, að ekki skuli vera endurskoðendur í hverri stjórnardeild út af fyrir sig. Hví ekki að láta endurskoðendur ríkisins endurskoða alla þessa reikninga? Ég veit ekki, hvað þeir eru margir, sem endurskoða alla þessa reikninga, en það mætti segja mér, að þeir skiptu tugum. Ég tel sjálfsagt, að frv. sé athugað vel í n., áður en það kemur til 2. umr.