Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að kl. 1.30, að loknu hádegishléi, fer fram umræða utan dagskrár um kjör bænda. Málshefjandi verður Sigríður Jóhannesdóttir og hæstv. landbrh., Guðni Ágústsson, verður til andsvara. Umræðan mun standa í hálftíma. Þá vill forseti einnig geta þess að ráð er fyrir því gert að að aflokinni umræðu utan dagskrár, þ.e. klukkan tvö, er áformað að fram fari atkvæðagreiðsla.

Virðulegi forseti. Í fyrradag þáðu nokkrar þingkonur boð dómsmrn. um að sjá kvikmyndina Lilya 4-ever í Háskólabíói. Sú mynd hefur verið sýnd á norrænni kvikmyndahátíð í nokkra daga og var boðið til hennar þeim einstaklingum sem sátu ráðstefnu dómsmrn. um mansal. Þær þingkonur sem fóru að sjá þessa mynd urðu fyrir mjög miklum áhrifum. Nú hafa þær fréttir borist okkur að á þjóðþingum hinna Norðurlandanna hafi þingmenn fengið sérstaka sýningu á þessari mynd í ljósi þess að dómsmála- og félagsmálaráðherrar Norðurlandanna hafa tekið saman höndum og efnt til gífurlega öflugs átaks gegn mansali. Þeir beina sjónum sínum fyrst og fremst að baltísku löndunum, Norðurlöndunum og tengslunum þar á milli. Herra forseti. Þær þingkonur sem fóru að sjá þessa mynd urðu fyrir miklum áhrifum. Nú langar mig að óska eftir því við hæstv. forseta og stjórn þingsins að kannað verði hvort þingmenn hér á Alþingi Íslendinga fengju sérstaka sýningu á þessari mynd. Ég held að við sem sáum myndina getum verið sammála um að með því værum við betur í stakk búin til að taka á því vandamáli sem hér um ræðir og kalla til öflugra aðgerða varðandi þetta gífurlega vandamál sem mansalið er. Ég óska eftir því að hægt verði að kanna þetta mál með þeim hætti, herra forseti.

Herra forseti. Ég var ein þeirra þingmanna sem fór að sjá þessa mynd. Ég verð að taka undir það að ég teldi mjög vel til fundið að þingið stæði fyrir sýningu fyrir þingmenn á þessari mynd. Hún er mjög áhrifamikil. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að hún hefur varla vikið úr huga mér frá því ég sá hana. Ég tel hana vera vopn í baráttunni við þann hryllilega glæp sem þarna er verið að fjalla um og ég tek undir orð hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur um að myndin verði sýnd þingmönnum áður en menn fara til síns heima.

Forseti mun í samráði við aðra forseta þingsins gaumgæfa þessar ábendingar og skoða til hlítar.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá meiri hluta iðnn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 62/1997, um heimild til samninga um álbræðslu á Grundartanga, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað allítarlega um þetta mál. Fengið fjölmarga gesti á sinn fund og eins skriflegar umsagnir. Frá því er greint í nefndarálitinu á þskj. 1281. Frv. sem hér er til umræðu byggir á því markmiði að ríkisstjórn og iðnrh. verði veitt heimild til að gera samninga við Norðurál hf. um stækkun álvers félagsins á Grundartanga í allt að 300 þús. tonn. Þetta markmið hefur verið til umræðu nokkuð lengi og búið að fara í gegnum allt löglegt og eðlilegt ferli hvað varðar starfsleyfi og annað slíkt. Nefndin skoðaði ýmsar hliðar þessa frv. Í byrjun vil ég sérstaklega víkja að þeim þætti sem kalla má skattalegan og efnahagslegan. Um hinn skattalega þátt þarf í sjálfu sér ekki mikið að fjalla. Skattahlið frv. er í megindráttum sambærileg við þann samning sem nýlega var gerður við Alcoa og fékk mjög ítarlega umfjöllun í nefndinni og umræðum hér á Alþingi. Þessi samningur er að öðru leyti byggður á samkomulagi fyrirtækisins Norðuráls við sveitarfélögin umhverfis og ríkisvaldið. Ég tel að segja megi að umræðan um skattahlið málsins hafi þegar farið fram. Um hin efnahagslegu áhrif framkvæmdanna má margt segja. Það tengist sambærilegri umræðu um Alcoa og efnahagsleg áhrif af þeim framkvæmdum. Þar horfa menn fyrst og fremst til þenslunnar og hafa lýst áhyggjum af því að þensla í okkar litla efnahagskerfi geti orðið mikil. Rétt er að hafa í huga að það er markmiðið að þær framkvæmdir sem hér um ræðir í álbræðslu á Grundartanga byggist á stækkun í tveimur hlutum. Mikill vilji er til að framkvæmdir að fyrri hlutanum geti hafist sem fyrst og verði að mestu lokið um það leyti sem framkvæmdirnar fyrir austan ná hámarki. Það kom fram í máli efnahagssérfræðinga sem nefndin kallaði til sín, m.a. frá Seðlabankanum, fjármálaráðuneytinu og atvinnulífinu, þ.e. ASÍ og Samtökum atvinnulífsins, að með þessum hætti og strangri og skilvirkri efnahagsstjórn mætti koma í veg fyrir að þensla yrði of mikil. Þensluáhrifin þurfa ekki að verða óeðlileg og leiða til að þenslan fari út fyrir eðlileg mörk. Það var samdóma álit sérfræðinga, sem rétt er að árétta, að markmiðið er að fyrri hlutanum verði að mestu lokið á árinu 2005, þ.e. þegar framkvæmdirnar fyrir austan fara nærri því að ná hámarki. Síðari hlutinn ætti svo að koma til framkvæmda eftir að þenslunni fyrir austan er lokið, þ.e. í framhaldi af því. Það var athyglisvert að heyra mál fulltrúa þeirra sveitarfélaga sem liggja umhverfis Grundartanga og lýsingu þeirra á þeim áhrifum sem starfsemi Norðuráls hefur haft á á Vesturlandi, allt upp í uppsveitir Borgarfjarðar. Það var samdóma álit þeirra allra að öll samskipti við fyrirtækið Norðurál hefðu verið til einstakrar fyrirmyndar í einu og öllu. Samráðsvettvangur þessara aðila, þ.e. sveitarfélaganna og fyrirtækisins, virðist skilvirkur og var athyglisvert hversu jákvæðir fulltrúar sveitarfélaganna voru í garð fyrirtækisins. Það þarf svo sem ekki að fara mörgum orðum um það, svo oft sem það hefur verið gert, hvaða áhrif þetta hefur haft á atvinnulíf á Vesturlandi. Á það var m.a. bent að fyrirtækið Norðurál býður þau störf sem gefa hæst meðallaun á öllu Vesturlandi. Því er e.t.v. ekki að furða að þetta sé eftirsóttur vinnustaður fyrir allar þær fjölmörgu atvinnustéttir sem þangað sækja störf. Það kom fram að sveitarfélög á Vesturlandi styðja almennt þessa stækkun eindregið, ekki síst með vísan til þeirra jákvæðu áhrifa sem starfsemin hefur haft til þessa. Það var líka athyglisvert að heyra frá fulltrúa Umhverfisstofnunar. Frá því Norðurál hóf starfsemi hefur verið mjög markviss umhverfisvöktun á svæðinu og var staðfest af fulltrúa Umhverfisstofnunar að útblástur og umhverfisleg áhrif frá fyrirtækinu hafi verið langt innan viðmiðunarmarka, enda hefur fyrirtækið lagt áherslu á að hafa allar upplýsingar uppi á borðinu og ræða bæði við þá sem hafa verið tilnefndir til þessarar umhverfisvöktunar og eins fulltrúa sveitarfélaganna á svæðinu. Það var mjög fróðlegt að heyra hve jákvæð viðhorf þessara fulltrúa voru enda mæla þeir eindregið með því að frv. verði samþykkt þannig að Norðurál geti gripið til þessarar stækkunar. Talið er að stækkunin muni, þegar fram í sækir, gefa af sér allt að 200 störf, viðvarandi störf. Reikna menn með að þessi störf verði fyrst og fremst skipuð Vestlendingum, enda munu um 85% starfsmanna Norðuráls vera íbúar á Vesturlandi. Sveitarfélögin telja sig vel í stakk búin til að taka við þessari stækkun, ekki síst þeim áhrifum sem hún kann að hafa á íbúaþróun. Það hefur komið fram í máli manna að eftir að Norðurál hóf starfsemi sína hafi orðið mikill viðsnúningur. Mikil bjartsýni er ríkjandi og íbúum hefur fjölgað. Gert er ráð fyrir því að íbúum muni enn fjölga á Vesturlandi og þess muni gæta í uppsveitum Borgarfjarðar, auk þeirra sveitarfélaga sem næst liggja Grundartanga. Um þetta þarf ekki að segja mikið meira. Greinargerðin með frv. er nokkuð ítarleg. En það var niðurstaða meiri hluta iðnn. að mæla með því að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir nál. skrifa auk mín hv. þm. Guðjón Guðmundsson, Pétur H. Blöndal, Árni Ragnar Árnason, Kjartan Ólafsson og Ísólfur Gylfi Pálmason.

Herra forseti. Mig langar einungis að leggja eina spurningu fyrir hv. formann iðnn., Hjálmar Árnason. Það stendur í nál. og hv. þm. sagði að nefndin hafi fjallað ítarlega um málið. Mig langar að spyrja hv. þm. hvað hann kalli ítarlega umfjöllun í þessu sambandi því við vitum að það er einungis vika síðan þetta mál var kynnt í þinginu. Mig langar til að fá að vita hverjir áttu þess kost að gefa skriflegar umsagnir um málið og hvaða skriflegar umsagnir bárust. Og á hvern hátt þessi ítarlega umfjöllun er mögulega öðruvísi en umfjöllun nefndarinnar almennt um mál af þessu tagi.

Herra forseti. Fram kemur í nál. frá meiri hluta iðnn. hverjir veittu umsagnir og hvaða gestir komu til nefndarinnar og vísa ég til þess. Hvernig á að mæla hvað er ítarlegt og hvað er ekki ítarlegt? Ég held að það sé í rauninni vonlaust að fara í einhverja umræðu um það, ég hygg að ég og hv. þm. verðum seint sammála um það, enda er það mjög afstætt hvað er ítarlegt. Það sem ég á við með ítarlegt er að nefndarmenn töldu málið orðið það þroskað að hægt væri að afgreiða það úr nefndinni, enda hefði málið aldrei verið afgreitt úr nefnd að öðrum kosti. Ég hygg að það hafi verið samdóma álit allra nefndarmanna. Enginn nefndarmanna gerði athugasemd við það sem er vísbending um að allir nefndarmenn, þar á meðal fulltrúi Vinstri grænna, hafi talið málið vera orðið það þroskað að hægt væri að taka það úr nefndinni, nefnilega að menn hefðu fengið nægar upplýsingar til þess að afgreiða það. Hitt er svo allt annað mál hvort menn eru sammála um efni þess. En ég vek athygli á því að yfirgnæfandi meiri hluti nefndarmanna er sammála því að mæla með samþykkt frv.

Herra forseti. Ég var eingöngu í andsvari mínu að biðja um ákveðnar tæknilegar upplýsingar varðandi umfjöllun nefndarinnar um málið. Ég geri mér fulla grein fyrir því að þingmenn greinir á um þetta mál eins og gjarnan er um stór mál sem koma fyrir þingið, það er ekkert óeðlilegt við það. En mig langar að vita, herra forseti, hverjum var gefinn kostur, hvaða aðilar fengu eða áttu þess kost að gefa skriflegar umsagnir um málið. Þar er ég sérstaklega með í huga umhverfissamtök og náttúruverndarsamtök. Ég nefndi sérstaklega samtökin Sól í Hvalfirði eða samtökin sem ég man nú ekki í svipinn hvað heita en fjalla um línulagnir frá væntanlegum virkjunum sem kæmu til með að flytja rafmagn til álversins. Mér leikur forvitni á að vita, herra forseti, hvort aðilum af þessu tagi hafi verið gefinn kostur á að eiga orðastað við nefndina eða senda inn umsagnir um málið.

Herra forseti. Ég er ekki með það hér nákvæmlega hverjir voru á útsendingarlista. En ég get þó sagt það að allir sem óskuðu eftir innan nefndarinnar, og það hefur nú verið venjan í þessari nefnd eins og öðrum að þegar fram koma óskir um að senda mál til umsagnar til einstakra aðila, þá höfum við orðið við því í iðnn. eins og yfirleitt í flestum nefndum þingsins. Ég held því að ég geti svarað því með þeim almenna hætti að málið var sent til þeirra sem óskað var eftir innan nefndarinnar frá öllum nefndarmönnum. Engum var hafnað. Ég vil hins vegar bæta því við að okkur kann að greina á, mig og hv. þm., um það með hvaða hætti á að skoða einstök mál, en ég árétta það sem ég sagði áðan að við höfum engum hafnað að fara á útsendingarlista til umsagnar. En hvað varðar t.d. mat á umhverfisáhrifum þá árétta ég það að Alþingi setti lög um mat á umhverfisáhrifum og hefur síðan stjórnsýslustofnanir til að fylgja slíkum lögum eftir. Ég lít svo á að þar sé um að ræða verkfæri þingsins til þess að hleypa Alþingi að slíkum málum, einstaklingum, fyrirtækjum, félagasamtökum og því um líku til þess að eiga aðkomu að málum, gera athugasemdir um þau mál sem eru í gangi hverju sinni við mat á umhverfisáhrifum t.d. Það eru stjórnsýslustofnanir sem fylgjast með þessu og sjá til þess að farið sé eftir lögum. Ég lít ekki á það sem hlutverk Alþingis að fara sjálft í hið eiginlega mat. Það er hlutverk okkar hins vegar að fylgjast með því að matið hafi farið fram samkvæmt þeim lögum sem við höfum sett á Alþingi. Og fram hefur komið að í þessu tilviki eins og öllum öðrum hefur það verið gert.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. 1. minni hluta iðnn. sem skipaður er fulltrúum Samfylkingarinnar, þeirri sem hér stendur og Bryndísi Hlöðversdóttur. Herra forseti. Minnihlutaálit okkar helgast ekki af því að við leggjumst gegn málinu, heldur er kannski nálgun okkar með öðrum hætti en meiri hlutans og þess vegna kusum við að vera með sérálit varðandi afgreiðslu málsins. Fram hefur komið og kom fram í umfjöllun nefndarinnar um frv. sem hér liggur fyrir að sú reynsla sem fengist hefur af starfrækslu álversins á Grundartanga er góð ef marka má umsagnir þeirra sem iðnaðarnefnd leitaði til. Það hefur jafnframt vakið athygli að þau mótmæli sem voru þegar bygging verksmiðjunnar stóð yfir á sínum tíma virðast nú þögnuð, a.m.k. hafa þau ekki borist til minna eyrna, og ég skil það í rauninni svo að mun meiri sátt sé um álver á Grundartanga en var þegar ráðist var í þá framkvæmd upphaflega. Þá liggur líka fyrir bæði starfsleyfi og umhverfismat vegna stækkunar upp í 300 þús. tonn. Það er skammt stórra högga á milli á Alþingi varðandi stórframkvæmdir og stutt síðan við ræddum hér álver í Reyðarfirði, Fjarðaál. Í tengslum við það ræddu menn mikið hugsanlega þróun efnahagslífsins á næstu árum og á það var bent að til skamms tíma geti það verkefni haft neikvæð áhrif á efnahagslífið sem birtist í hærra raungengi og síðar í hærri vöxtum en ella. Þetta með raungengið höfum við þegar orðið vör við og hefur verið rætt og var m.a. rætt á góðum fundi sem nefndin átti með fulltrúum frá Seðlabanka, frá greiningardeild Landsbanka Íslands og fulltrúum sem komu fyrir Samtök atvinnulífsins og Alþýðusambandsins. Þar fóru menn mjög vel yfir þá stöðu sem er hér varðandi gengismálin og efnahagsmálin. Ljóst er að gríðarlegt gjaldeyrisinnstreymi verður á framkvæmdatíma þessara framkvæmda allra, sem mun að óbreyttu auka spennu á vinnumarkaði og stuðla að hærra gengi krónunnar. Hin aukna spenna mun einnig setja þrýsting á verðbólgu og þau áhrif sem hafa verið kölluð ruðningsáhrif, þ.e. starfsemi sem ræður ekki við ýkt skammtímaáhrif framkvæmdanna, eða er ekki eins framleiðin og stóriðjan, lætur undan síga af völdum hás gengis og/eða hárra vaxta þegar þar að kemur. Þá má líka ætla, herra forseti, að sú atvinnustarfsemi sem ekki getur keppt við stóriðjuna í launum láti undan síga í framtíðinni. Stefnt er að því að þær framkvæmdir sem hér um ræðir verði á undan framkvæmdunum fyrir austan þannig að aðalframkvæmdatími þeirra verði liðinn þegar framkvæmdir eystra verða í hámarki. Sú framkvæmd sem hér um ræðir mun því, ásamt þeim framkvæmdum sem fylgja orkuöflun vegna hennar, verða til þess að stjórnvöld þurfa að hafa styrka stjórn á ríkisfjármálum, þurfa hugsanlega að grípa í taumana fyrr en reiknað var með og það er jafnvel spurning hvort þær flýtiframkvæmdir sem fyrirhugaðar eru, samanber frumvarp um fjáraukalög 2003 og kallast aðgerðir í atvinnu- og byggðamálum, 653. mál, sem gera ráð fyrir viðbótarfjárfestingum fyrir á sjöunda milljarð kr. á næstu 18 mánuðum, muni ekki þarfnast endurskoðunar í ljósi þess hraða sem verður á álversframkvæmdum á Grundartanga og virkjanaframkvæmdum þeim tengdum. Ég held að þetta sé mál sem hið háa Alþingi ætti að velta alvarlega fyrir sér nú á lokadögum þingsins þegar við stöndum einnig frammi fyrir því að afgreiða fjáraukalög fyrir árið 2003. Fram hefur komið að menn eru ekki sammála um hvort sá slaki sem nú er í efnahagslífinu verði einnig fram á næsta ár og setja þess vegna spurningarmerki við slíkar flýtiframkvæmdir, ekki síst þegar horft er til þess að hér er verið að samþykkja framkvæmdir sem á að keyra eins hratt í gang og mögulegt er, m.a. til þess að þær og framkvæmdirnar fyrir austan verði ekki í hámarki á sama tíma. Það er alveg ljóst, herra forseti, að allar þessar fyrirhuguðu framkvæmdir, og þá er ég ekki að undanskilja flýtiframkvæmdir ríkisstjórnarinnar, munu auðvitað ekki bara verða til þess að jafna hér út það ójafnvægi sem menn kunna að horfa til núna, heldur er hér um að ræða ákveðið álag á hagkerfið og hagstjórnina og það er alveg ljóst að ef af öllum þeim framkvæmdum verður sem eru fyrirhugaðar, þá mun það reyna mjög á. Við, fullrúar Samfylkingarinnar, leggjum höfuðáherslu á að sem best samvinna takist við stjórn peninga- og ríkisfjármála og einnig að virk samvinna verði við aðila vinnumarkaðarins til að sem mestur ávinningur verði af framkvæmdunum fyrir þjóðarbúið allt, vegna þess að undir svona kringumstæðum, herra forseti, er augljóslega hætta á því að eitthvað geti farið úrskeiðis og menn missi þau tök sem þurfa þó að vera styrkari á þenslutímum en ella. Herra forseti. Við gerðum því ítarleg skil þegar fjallað var hér um Fjarðaál hversu óeðlilegt og óæskilegt við teljum að þegar stóriðjufyrirtæki hafa verið sett niður á Íslandi skuli samið við hvert þeirra fyrir sig um afslætti og stór frávik frá þeim reglum, þar með talið skattareglum, sem íslenskum fyrirtækjum er ætlað að búa við. Þetta endurtekur sig nú hvað eftir annað, þó að markmiðið hljóti að vera það að öllum fyrirtækjum í landinu sé boðið upp á ásættanlegt skattumhverfi þannig að ekki þurfi að semja sérstaklega um frávik þegar laða á atvinnustarfsemi inn í landið. Eða, herra forseti, kannski ekki endilega laða að atvinnustarfsemi inn í landið, heldur að reyna að koma því til leiðar að hér geti vaxið upp fjölbreytt og blómlegt atvinnulíf. Við teljum að frávikin sem gerð hafa verið fyrir sum fyrirtæki sem hefja starfsemi hér á landi sýni hvers fyrirtækin þurfi við, öll fyrirtæki, herra forseti, og ætti þá að verða til þess að stjórnvöld litu til slíkra breytinga fyrir öll fyrirtæki sem starfa á Íslandi. Það getur ekki bara verið þannig, herra forseti, að fyrirtæki í stóriðju ýmiss konar þurfi á því öryggi að halda varðandi rekstrarumhverfi sitt að vita mörg ár fram í tímann hver skattprósentan verður að hámarki, eða það séu eingöngu þau fyrirtæki sem þurfi að hafa lægri stimpilgjöld en gengur og gerist í atvinnulífinu, svo ég nefni einungis tvö atriði. Við viljum sérstaklega benda á lækkun og afnám stimpilgjalda sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hefur lagt fram frv. um á Alþingi, líklega í þrígang, og er nú til umfjöllunar í efh.- og viðskn., þar sem vilji okkar í þessum efnum hefur ítrekað komið fram án þess þó að það fengist fyrir því stuðningur á hinu háa Alþingi að slík tillaga yrði afgreidd, en hún lýtur að bæði fyrirtækjum, einstaklingum og fjölskyldum hér á Íslandi. Við höfum jafnframt, herra forseti, gert það að umræðuefni í umfjöllun um þessi stórfyrirtæki sem verið er að styðja með margvíslegum hætti, menn eru með býsna miklar stuðningsaðgerðir við tiltekin fyrirtæki, við höfum ítrekað bent á mikilvægi þess að ef stjórnvöld telja að styrkja þurfi fyrirtæki eins og í þessu tilfelli, eða beita sérstökum aðgerðum til að ná erlendri fjárfestingu inn í landið, sem út af fyrir sig getur verið markmið, eigi að gilda um það almennar, gegnsæjar reglur sem byggist á jafnræði þar sem hið sama gildi fyrir alla sem eins er ástatt um. Það þarf ekki endilega, herra forseti, að gilda það sama fyrir alla án tillits til kringumstæðna heldur þannig að samkeppnisforsendum sé ekki raskað, að það sama gildi um alla sem eins er ástatt um. Í því sambandi viljum við líka benda á margflutta tillögu okkar um bætta samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs þar sem hvatt er til þess að skoðaðir verði möguleikar þess að stofna sjóð sem geti veitt stofnstyrki á faglegum forsendum, ef talin er nauðsyn á stuðningi við fyrirtæki til að hafa áhrif á þróun atvinnulífsins eða til að ná tiltekinni starfsemi inn í landið. Þetta er sú aðferðafræði sem önnur Evrópulönd, þar með talinn Noregur --- þó að Noregur sé ekki innan Evrópusambandsins --- hafa beitt. Þar eru reglur um þessa hluti og menn vita að hverju þeir ganga ef þeir ætla að vera með atvinnustarfsemi eða byggja hana upp í þessum löndum, öfugt við það sem hér gerist, þar sem það er undir stjórnvöldum hverju sinni komið hvort og þá hverjir styrkirnir eru. Núna er það reyndar líka undir reglum ESA komið vegna þess að með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið höfum við í rauninni samþykkt að beygja okkur undir þær reglur sem önnur Evrópuríki nýta hvað varðar þessa hluti og við megum ekki styrkja meira en þar segir. Hins vegar höfum við ekki kannski nýtt okkur faglegu hliðina á þessu máli, heldur fyrst og fremst horft til upphæðanna. Ég vil svo að lokum, herra forseti, undirstrika hér atriði sem var nokkuð rætt þegar hér var verið að afgreiða frv. um álver í Reyðarfirði. Það er alvara þess að íslensk stjórnvöld skuli gera samninga og síðan lögfesta ákvæði, og þá vísa ég í e-lið 3. gr. frv., sem sníða því stakk með hvaða hætti unnt verður að beita hagrænum stjórntækjum varðandi útblástur og mengun. Það kemur í ljós að stjórnvöld beinlínis bjóða samninga eins og þessa, bjóða það að einstök fyrirtæki fái að hafa úrslitaáhrif um það með hvaða hætti íslensk stjórnvöld setja skattalög eða eftir atvikum ívilnandi reglur í framtíðinni, þ.e. beita hagrænum stjórntækjum í gegnum skattalög til þess að hafa áhrif á það með hvaða hætti fyrirtækin ganga frá útblæstri sínum og þá afleiðingum hans, mengun. Þarna teljum við einnig, herra forseti, að reglur þurfi að vera og eigi að vera þannig að fyrirtæki njóti jafnræðis og sé ekki mismunað þannig að samkeppnisforsendur þeirra raskist. Í frv. er hins vegar gengið svo frá málum að ef á að beita ákvæðum eins og þeim að skatta fyrirtæki fyrir mengun verði það ekki gert nema það eigi við um öll önnur fyrirtæki í landinu, eins og stendur í frv. Þetta er fullkomlega óeðlilegt og, herra forseti, í rauninni svo fullkomlega óeðlilegt að menn hljóta að staldra við að í samningum við einstök fyrirtæki séu þeim settar skorður með hvaða hætti stjórnvöld geti tekist á við útblástur mengandi lofttegunda í framtíðinni. Herra forseti. Við fulltrúar Samfylkingarinnar mótmælum þessum vinnubrögðum stjórnvalda harðlega. Afstaða þingmanna Samfylkingarinnar gagnvart einstökum greinum eða ákvæðum mun koma fram við atkvæðagreiðslu um málið. Það er ljóst að menn eru ósáttir við þá aðferðafræði sem beitt er og mjög ósáttir við þetta ákvæði í e-lið 3. gr. Eigi að síður styður þingflokkurinn málið í heild sinni. Það liggur fyrir bæði starfsleyfi og umhverfismat vegna þessarar stækkunar og það er skoðun okkar að það sé eðlilegt að frv. fái hér framgang. Ég rakti áðan hvernig reynslan er af starfrækslu álversins. Miðað við þær umsagnir og upplýsingar sem við höfum er hún þannig að það er ekki ástæða til annars, herra forseti, en að veita því framgang að þetta fyrirtæki fái að dafna og stækka áfram á Íslandi.

Hæstv. forseti. Mér finnst gæta ósamræmis í málflutningi hv. þingmanns. Annars vegar talar hún mikið um jafnræði, að ekki eigi að beita sérákvæðum og það eigi að vera almennar gegnsæjar reglur hvað varðar styrki til fyrirtækja. Hins vegar er hún á móti þeirri jafnræðisreglu sem kemur fram í frv. að ef um sérstaka skatta verði að ræða í sambandi við útblástur megi þeir ekki ná til allra fyrirtækja. Þar vill hún beita einhverjum sérreglum og, eftir því sem ég best get skilið að sé mögulegt, að skattleggja einungis álfyrirtæki vegna útblásturs á gróðurhúsalofttegundum. Í sambandi við styrkjakerfi það sem Samfylkingin vill koma á væri forvitnilegt að vita hvort það ætti að gilda eingöngu á landsbyggðinni, hvort verið er að tala um byggðastyrki eða hvort þau eru að tala um styrki almennt til fyrirtækja sem stofnsett verða, og hvort þá er eingöngu um byggðastyrki að ræða. Ég veit að þau hafa t.d. talað um að sama reglan eigi að gilda í sambandi við öll álfyrirtæki í landinu. Eru þau þá ekki komin í ákveðin vandræði í sambandi við Ísal í því sambandi?

Herra forseti. Sú þáltill. sem ég hef verið að vitna til og er 1. flm. að gengur út á það að skoðað yrði hvort ekki sé rétt að við tökum upp það sama fyrirkomulag og er í Noregi sem er eftirmynd þess fyrirkomulags sem er í Evrópusambandinu. Það er það sem við höfum sagt um þetta mál og okkur finnst rétt að gera það. Það er rétt að taka upp það sem virðist ganga vel hjá öðrum og virðist gefast vel, a.m.k. betur en sú pólitík sem hér hefur verið rekin þar sem oftar en ekki kemur upp kvittur um það að um pólitískt, jafnvel flokkspólitískt, ráðslag og stuðning sé að ræða þegar verið er að takast á við það að styrkja verkefni eða einstök fyrirtæki, og slíkt er alltaf undir gagnrýni. Hvað varðar hins vegar þetta með jafnræðið heyri ég að hæstv. ráðherra skilur ekki muninn á því að öll fyrirtæki á Íslandi séu sköttuð og hinu að fyrirtæki séu meðhöndluð þannig að jafnræðis verði gætt þannig að samkeppnisforsendum verði ekki raskað. Álver, hvort sem það er á Grundartanga eða austur á fjörðum, er ekki í neinni samkeppni við bakaríið á Bolungarvík eða á Selfossi. Það er ekki verið að raska neinum samkeppnisforsendum þótt ekki gildi alfarið sömu reglur um þessi fyrirtæki ef menn vilja í framtíðinni takast á við mengun og útblástur frá fyrirtækinu. Það hlýtur að vera frumréttur stjórnvalda hverju sinni að skoða hvernig þau takast á við þessa hluti. Það er ljóst að íslensk stjórnvöld eru ekki með þau áform að takast á við útblástur, hafa í rauninni vikið því frá,

Má hún tala mikið lengur?

Forseti stýrir þessum fundi.

... en í framtíðinni kann þetta mál að koma upp og þá er óeðlilegt, herra forseti, að það sé búið að binda íslensk stjórnvöld í samningum við einstök fyrirtæki.

Hæstv. forseti. Þegar við erum að tala um mengun vegna gróðurhúsalofttegunda er það ekki út frá samkeppnissjónarmiðum, heldur út frá mengunarsjónarmiðum. Það er þess vegna sem þetta ákvæði er inni í frv., ef við erum að tala um að skattleggja mengun gildi það um öll fyrirtæki. Það hefur stundum verið kallað jafnræðisregla. Það getur vel verið að ég skilji ekki hv. þingmann og það sé kannski vandamálið í þessari umræðu, en það sem ég var að tala um áðan og mér fannst gæta misræmis hjá hv. þingmanni er það að annars vegar eru jafnræðissjónarmið í hávegum höfð og hins vegar ekki. Það er það sem ég gerði athugasemd við og hún svaraði ekki þeim athugasemdum mínum.

Herra forseti. Áfram með hártoganir og tittlingaskít. Það sem ég sagði áðan þegar ég var að fjalla um samkeppnisforsendur fyrirtækja var að það væri mikilvægt að þau fyrirtæki sem eins væri ástatt um væru meðhöndluð eins. Það er jafnræði. Að þeir sem eins er ástatt um séu meðhöndlaðir eins. Hitt er hins vegar að mínu mati, og okkar, nokkuð sem er erfitt að sætta sig við, að í samningum við einstök fyrirtæki skuli vera gengið frá, eins og hér er gert í þessu frv., að ef það á að leggja skatta á útblástur mengandi lofttegunda verði það ekki gert nema það verði gert við öll önnur fyrirtæki í landinu. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, er þetta mál ekki uppi á borðum þessarar ríkisstjórnar í dag. Það er hins vegar ljóst að það er mikil þróun í þessum málum, hvernig menn ætla að takast á við þetta vandamál í framtíðinni. Menn eru með útblásturskvóta sums staðar sem virðast reynast vel og menn eru að reyna að beita hagrænum stjórntækjum til þess að hafa áhrif á þessi mál. Ég vil og við viljum í Samfylkingunni að íslensk stjórnvöld geti komið að þessu borði þegar þar að kemur án þess að vera bundin ákveðnum fyrirtækjum hér á Íslandi um það hvernig þau megi nálgast verkefnið. Það er það sem við erum að tala um.

Herra forseti. Við fjöllum hér um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 62/1997, um heimild til samninga um álbræðslu á Grundartanga, með síðari breytingum. Virðulegi forseti. Ég er talsmaður 2. minni hluta iðnn. sem fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í iðnn. En áður en ég fer yfir nál. mitt vil ég geta þess að ég hef á síðustu tveimur árum átt þess kost að heimsækja álverið á Grundartanga, álver Norðuráls, núna síðast fyrir tveimur vikum var tekið á móti okkur fulltrúum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í því fyrirtæki. Ég vil geta þess að ég tel að það sé mjög myndarlega að öllu staðið varðandi rekstur þessa fyrirtækis og ég tel forsvarsmenn álversins vera mjög meðvitaða um stöðu sína í samfélaginu og reyni að vinna vel að málum, bæði hvað varðar vöktun og umhverfismál, mengunarmál og starfsmannamál, eins og hægt er. Enda held ég að þeir sem eru í þessum iðnaði ...  Ég er fyllilega meðvitaður um það að hér er ég að hrósa þessum mönnum. Þeir hafa greinilega sett sig mjög vel inn í málin, sérstaklega umhverfismálin, þó þeir séu í þessum rekstri og þeir eru meðvitaðir um að gera það eins vel --- ég undirstrika það --- eins vel og hægt er miðað við þennan iðnað,  Virðulegi forseti. Frv. til laga um breytingu á lögum nr. 62/1997 fjallar í stórum dráttum um að veita Norðuráli í Hvalfirði heimild til þess að stækka álverið þar úr 90 þús. tonnum í áföngum í 180 þús. tonn, síðan í 240 þús. tonn og auka heimild upp í 300 þús. tonn. Það sem hangir á spýtunni varðandi þetta mál er augljóslega það að til þess að geta gengið til samninga um þessa stækkun þarf Landsvirkjun í samvinnu við önnur orkufyrirtæki í landinu að fara í gríðarlega orkuöflun, fyrst upp í 180 þús. tonn og síðan upp í 240 þús. tonn. Það er meginforsenda þess að minni hlutinn telur ekki hægt að afgreiða þetta mál að svo stöddu, þ.e. vegna orkuþáttarins og orkuöflunarþáttarins í málinu. Ég vil undirstrika að álverið hefur nú þegar heimild til að stækka úr 90 þús. tonnum í 180 þús. tonn þannig að augljóslega er hægt að fara í þá framkvæmd ef fyrirtækið getur samið við Landsvirkjun um orkuöflun. Hér seinna í dag verður 2. umr. um frv. sem er forsenda þess að hægt sé að fara í þá stækkun sem menn fyrirhuga á Grundartanga. Þar liggja þrjú verkefni undir eða í raun og veru fjögur vegna þess að til að þetta verkefni geti orðið að veruleika, þ.e. þessi stækkun, þá þarf Hitaveita Suðurnesja og Orkuveita Reykjavíkur og Landsvirkjun að koma að málinu með gríðarlegum virkjunarframkvæmdum. Ég segi fjögur fyrirtæki vegna þess að reiknað er með því að aukið verði við afl Nesjavallavirkjunar um 16 megavött. En síðan hangir á spýtunni í raun alveg nýtt orkuver á Reykjanesi upp á allt að 80 megavött. Þetta er algjör forsenda fyrir því að hægt sé að fara í þessar fyrirhuguðu stækkunarframkvæmdir uppi í Hvalfirði hjá Norðuráli. Það hangir náttúrlega líka á spýtunni að talað er um stækkun í samvinnu við Orkuveitu Reykjavíkur og á hennar vegum, stækkun á Nesjavöllum sem lýtur að því að þar verður bætt við einni vél úr 90 megavöttum í 120 megavött. Síðan er það náttúrlega langumdeildasta verkefnið, Norðlingaölduveita, sem eykur afl í Þjórsárvirkjunum til þess að unnt sé að semja um þessa stækkun. Norðlingaölduveita er í sjálfu sér efni í umræðu út af fyrir sig vegna þess að hönnun veitunnar liggur engan veginn fyrir og verður á dagskrá á eftir hér í þinginu. Hönnun er í gangi og samkvæmt þeim upplýsingum sem nú liggja fyrir er alls ekkert útséð um það hvernig hönnun mannvirkisins fer fram á grunni álits hæstv. setts umhvrh. Hv. Alþingi hefur enga möguleika á því að setja sig inn í það svo fullnægjandi sé vegna þess að nú eru aðeins tveir dagar eftir af þinginu. Þess vegna, virðulegi forseti, telur minni hlutinn að alls ekki séu forsendur fyrir því að koma fram hér með lagafrv. sem veitir svo miklar heimildir til samninga um stækkun á fyrirtækinu uppi í Hvalfirði. Fyrirtækið getur stækkað upp í 180 þús. tonn miðað við þá samninga sem nú eru fyrir hendi, úr 90 þús. tonnum í 180 þús. tonn. En fyrirtækið vill fara í 240 þús. tonn og hefur heimild til þess að fara í 300 þús. tonn. Það er algjör krafa að menn hafi þann ramma sem nauðsynlegur er hvað varðar nýtingu vatnsafls og jarðvarma um hvernig á að fara í þessar auðlindir áður en gefnar eru heimildir af því tagi sem hér stendur fyrir dyrum að gefa, algjör. Hvar ætla menn að enda þessa ferð? Á bara að skella sér á magann og sjá svo til? Ætla menn bara að ímynda sér að Hengilssvæðið sé framtíðargnóttarorkuöflunarsvæði fyrir höfuðborgina sem dæmi  Norðurál hóf framleiðslu á Grundartanga 1. júlí 1998 og í byrjun var ársframleiðsla álversins 60 þús. tonn eins og ég drap á áður. Sumarið 2001 var framleiðslan aukin í 90 þús. tonn á ári. Í upphaflegu starfsleyfi og mati á umhverfisáhrifum var gert ráð fyrir að fyrirtækið mundi framleiða allt að 180 þús. tonn af áli og að uppbyggingin yrði í áföngum á tiltölulega skömmum tíma. Norðurál, eins og ég gat um áðan, hefur nú þegar leyfi fyrir 180 þús. tonna álveri. Í frv. er hins vegar gert ráð fyrir að fyrirtækinu verði heimilt að stækka í allt að 300 þús. tonn ef samningar nást við Landsvirkjun um raforkuafhendingu. Upplýst hefur verið að fyrirtækið hyggst stækka í 180 þús. tonn eins og heimild er fyrir og síðan, ef þetta frv. verður samþykkt, í 240 þús. tonna ársframleiðslu. En áframhaldandi stækkun upp í 300 þús. tonn mun vera óljós. Forsendur stækkunarinnar eru auðvitað samningarnir við Landsvirkjun og afhending á rafmagni. Annar minni hluti hefur þegar gert athugasemdir við frv. til laga um breytingu á lögum nr. 60/1981, um raforkuver, með síðari breytingum, þar sem kveðið er á um heimildir til virkjana sem eru grundvöllur þess að hægt sé að afhenda aukna orku til Norðuráls í Hvalfirði. Þar er um að ræða stækkunina í Svartsengi um 16 megavött, heimild til 80 megavatta virkjunar á Reykjanesi og stækkun úr 90 í 120 megavött á Nesjavöllum, auk Norðlingaölduveitu. Annar minni hluti hefur gert alvarlegar athugasemdir við undirbúning þessara mála. Minnt skal á að unnið er að rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma í landinu og telur 2. minni hluti einsýnt að fresta beri ákvarðanatöku um orkuvinnslu á öllum þessum svæðum þar til slík áætlun hefur verið lögð fram og samþykkt. Í ljósi þessa telur 2. minni hluti ekki tímabært að samþykkja frumvarp um heimild til stækkunar álvers Norðuráls í Hvalfirði í 300 þús. tonn. Í tengslum við þetta mál eru líka óafgreidd mál sem mikil gagnrýni hefur verið uppi um og það eru mál varðandi línulagnir. Þar setja menn stór spurningarmerki við áframhaldandi línulagnir og stofnlagnir frá Landsvirkjunarkerfinu og frá virkjununum og inn á Brennimel. Hv. Alþingi hefur ekki haft tækifæri til þess að setja sig inn í málið svo viðunandi sé. Almennt um þetta mál. Hér erum við líka, eins og með álverið á Reyðarfirði um daginn, með sérsamninga sem lúta að þessu eina fyrirtæki. Það er undarleg stefna hæstv. ríkisstjórnar að hægt sé að hygla stórfyrirtækjum með sérsamningum um skatta og aðra umgjörð, en neita síðan slíkum hugmyndum þegar talað er um okkar eigin iðnað eða uppbyggingu á eigin forsendum, á forsendum okkar sjálfra. Það tel ég að sé mjög gagnrýnivert og tek undir þær gagnrýnisraddir að slík fyrirtæki eiga að ganga inn í almennt skattalegt umhverfi í landinu en ekki að njóta gríðarlegra fríðinda umfram aðra. Hvað Norðurál varðaði þá voru fríðindin metin til 22 milljóna bandaríkjadollara bara hvað varðar skatta og gjöld og þá voru ekki með talin fríðindi eins og aðkoma sveitarfélaganna og ríkisins að uppbyggingu hafnar o.s.frv. Virðulegi forseti. Aðalmálið er að við höfum ekki heildstæða mynd af því vegna vöntunar á rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma hvernig við ætlum að nýta þessar orkuauðlindir. Sú áætlun verður að liggja fyrir og þar með verður að liggja miklu skýrar fyrir hvaða framtíðarorkuöflunarmöguleikar eru fyrir hendi fyrir höfuðborgarsvæðið. Það getur ekki verið rétt ef matið verður það að við séum að ganga á auðlindir til orkuöflunar í allra næsta nágrenni höfuðborgarinnar sem muni síðar koma okkur í koll. Þá er ég að tala um áratugi eða hagsmuni heillar kynslóðar. Rammaáætlun verður að liggja fyrir áður en frekari sala eða áform um sölu og uppbyggingu raforkuvera liggur fyrir. Það er grundvallaratriði. Ég vil taka það fram að álverið hefur þarna möguleika til helmingsstækkunar og eflaust er það samningsatriði fyrirtækisins við Landsvirkjun hvort það getur fengið rafmagn á viðunandi verði til þess að fara í þá stækkun. En það stendur upp á okkur að gæta hagsmuna landsins í heild sinni og gæta þess að ekki sé vaðið áfram þannig að auðlindir landsins séu notaðar á þann hátt að það komi okkur í koll seinna þannig að við getum ekki notað þær til annarra og e.t.v. nauðsynlegri og hagkvæmari verkefna en við erum að fara í hér. Þá tala ég um til lengri tíma litið, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson talaði eins og að möguleikar álversins í Hvalfirði væru klárir til þess að stækka upp í 180 þús. tonn. Það er alls ekki rétt. Orkuöflunin við Norðlingaöldu er forsenda þess að hægt sé að fara í þessa stækkun núna og hv. þm. er á móti því, það hefur komið skýrt fram. Og það er líka þannig að sá tími sem er mögulegur til þess að stækka þetta álver og skaffa raforku til þess er núna, og hann er ekki aftur fyrr en hinum miklu framkvæmdum á Austurlandi verður lokið. Þannig liggur þetta mál og þess vegna er svolítið skrýtið að tala út frá þeim sjónarmiðum sem hv. þm. nefndi og margtók fram, að álverið gæti bara stækkað upp í 180 þús. tonn. Það gerist ekki ef sjónarmið hv. þm. og flokks hans fá að ráða hér. Síðan langaði mig til að nefna upphaf ræðunnar sem var ákaflega undarlegt og gekk út á það hversu upprifinn þingmaðurinn hafi orðið yfir því hve vel starfsmenn hjá þessu fyrirtæki væru starfi sínu vaxnir og meðvitaðir um að það þurfi að lifa í sem mestri sátt við umhverfið. Þetta kemur okkur ekkert á óvart sem þekkjum til þarna. Það hefur verið unnið mjög vel að þeim málum í þessu álveri og ég held að allir ættu að geta orðið sammála um að þetta álver er komið til að vera og til þess að það standist til framtíðar í samkeppni heimsins um álframleiðslu þarf það að fá að stækka upp í þá hagkvæmustu stærð sem þar er í gangi um þessar mundir. Þess vegna þurfa menn að sjá til þess að fyrirtækið fái tækifæri til þessarar stækkunar núna.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson hefur ekki hlustað nægilega vel á það sem ég var að segja. Ég er fyllilega meðvitaður um að samningar við Landsvirkjun um afhendingu á orku þurfa að nást. Ég gat þess jafnframt að það væri algjör krafa okkar að þetta yrði sett í landssamhengi og á grunni áætlunar um heildstæða stefnu í nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Það er okkar krafa. Þannig hefði átt að vinna málin og taka afstöðu út frá því. Ég geri mér fulla grein fyrir því að stækkun álversins verður ekki nema hægt sé að semja við Landsvirkjun um afhendingu orku. En það er skoðun okkar hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að það eigi ekki að hleypa Landsvirkjun í frekari virkjanaframkvæmdir án þess að heildstæð stefna liggi fyrir um hvernig við ætlum að nýta þessa auðlind, alls ekki. Það liggur alveg klárt fyrir. Ég var ekki að tala um að það hefði komið mér skemmtilega á óvart hvernig forsvarsmenn álversins á Grundartanga, Norðuráls, væru stemmdir í náttúruverndarmálum. Það kom mér ekki á óvart. Hins vegar gerði ég samanburð á meðvitund þessara manna og meðvitund hér á hinu háa Alþingi og í nefndum. Það er meginmálið sem ég var að draga fram. Ég hef kynnt mér álbræðslur alveg frá því að Straumsvík tók til starfa. Ég er líklega búinn að heimsækja Straumsvík fjórum sinnum þannig að ég tel mig vera vel inni í því hvernig þessi rekstur gengur fyrir sig. Ég hef átt margar heimsóknir, líklega sex eða sjö, inn í slík fyrirtæki.

Hæstv. forseti. Þetta er náttúrlega alveg skýrt. Hv. þm. og flokkur hans vilja að þessum möguleika verði ýtt út af borðinu. Hv. þm. var samt að gefa það í skyn í ræðunni áðan að álverið í Hvalfirði ætti möguleika á að stækka upp í 180 þús. tonn. Sá möguleiki er ekki fyrir hendi nema þessir virkjanakostir verði nýttir. Þannig liggur málið. Mér finnst að menn eigi bara að vera skýrir á því og ekkert að reyna að vefja það inn í einhvern annan búning en það er í. Ég virði þá skoðun hv. þingmanna að þeir séu á móti því að þetta álver verði stækkað. Það er fullur réttur þeirra að vera það og ég get tekið undir að íslensk stjórnvöld hafa staðið sig með eindæmum illa hvað varðar þau atriði sem hv. þm. nefndi hér í sambandi við rammaáætlun og annað slíkt. Við stöndum frammi fyrir því núna hvort sinna eigi þessum kosti um stækkun álversins í Hvalfirði, og ég og minn flokkur höfum tekið þá ákvörðun að styðja þá niðurstöðu. Það hefur orðið sátt um tiltekna veitu við Norðlingaöldu og aðferðir við að nýta orku þaðan. Við stöndum líka að þeirri sátt og teljum að þar hafi náttúruverndarsjónarmið unnið mikinn sigur. Við viljum standa vörð um þessa niðurstöðu og líka reyna að sjá til þess að hægt verði að sinna þessum stækkunarmöguleika álverins í Hvalfirði áður en framkvæmdirnar fyrir austan hellast yfir. Ella er þessi möguleiki úr sögunni langt fram í tímann.

Virðulegi forseti. Það sem ég var að benda á er að samþykkt þessa frv. er algjörlega ónauðsynleg. Það er heimild til stækkunar ef fyrirtækið getur samið við Landsvirkjun um afhendingu á orku, helmingsstækkun. Það er grundvallaratriði. En það er augljóst að Samfylkingin leggst á sveif með ríkisstjórninni um að það sé ekki nauðsynlegt að kortleggja hvernig við ætlum að fara í þessar auðlindir. Ef verkefni standi fyrir dyrum eigi bara að einhenda sér í, burt séð frá öllum framtíðarplönum, að virkja og virkja þannig að hægt sé að fara í afmörkuð verkefni eins fljótt og hægt er, án heildstæðrar myndar. Ég gat ekki betur heyrt en það væri niðurstaða hv. þm. Jóhanns Ársælssonar. Við erum á móti því. Hins vegar á grunni heildstæðrar stefnu um það hvernig við ætlum að nýta auðlindirnar, vatnsafl og jarðvarma, er ekkert útilokað að Landsvirkjun geti á grunni slíkrar samþykktar staðið að afhendingu á rafmagni til þeirrar stækkunar sem samþykkt hefur verið og leyfi er fyrir, þ.e. tvöföldun á framleiðslugetu fyrirtækisins. Það er ekkert útilokað. Það sem við erum að gagnrýna er að grunnvinnan liggur ekki fyrir, hún er ekki fyrir hendi, og við viljum sjá þetta stóra dæmi í heild. Það liggur líka fyrir umsókn varðandi Straumsvík. Og ætla menn bara að henda sér á magann og segja: Nú vilja þeir fá rafmagn og þá skiptir engu máli hvernig við ætlum að fara í þessar auðlindir og nú verðum við að virkja til þess að skaffa þeim rafmagn? Þetta eru ekki sannfærandi vinnubrögð, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég skildi hv. þm. þannig að hann ætti bara þó nokkuð erfitt með að styðja ekki þetta mál. Ég skil það mjög vel. Engu að síður hyggst hann ekki gera það. Hann sagði að það væru ekki forsendur fyrir því að stækka núna, og það var m.a. vegna þess að það væri ekki búið að útfæra nægilega vel hvernig ætti að fara í Norðlingaölduveitu. Það væri forvitnilegt að vita hvaða orkuöflun hv. þm. væri tilbúinn að styðja. Það er ágætt að vitna í rammaáætlun endalaust, en það væri forvitnilegt hvort hann gæti sagt nú að einhver virkjun væri í lagi. Það væri mjög forvitnilegt.

Það er stór spurning.

Hann segir að ekki sé tímabært að samþykkja þetta núna, en það vill svo til að í þessum tillögum felst að það eigi að nýta betur Svartsengi upp á 16 megavött. Það er Reykjanes, 80. Og það er ekki Trölladyngja eins og hv. þm. virtist halda, það er við saltverksmiðjuna. Og síðan eru það Nesjavellir, úr 90 í 120. Þetta eru gufuvirkjanir og eftir því sem ég hef skilið þá sem eru tregastir til að virkja hafa þeir alltaf verið frekar hlynntir því að fara í jarðgufuvirkjanir fremur en vatnsafls. Þarna virðist hv. þm. heldur ekki treysta sér til þess að styðja jarðgufuvirkjanir. Hann talar um sérsamninga vegna skatta og það er aðfinnsluatriði að hans mati. Væri hann tilbúinn að samþykkja þetta ef Norðurál færi bara beint inn í íslenska skattkerfið?

Virðulegi forseti. Það er nú alltaf sérstakt þegar hæstv. iðnrh. kemur í andsvör og fer að meta það hver hugur manna sé til mála. Ég leyfi mér ekki að koma fram með slíkum hætti og halda því fram að hæstv. iðnrh. komi hér inn með eitthvert mál en hugur hennar standi til einhvers annars. Mér finnst það ósmekklegt í hæsta máta. Það gefur náttúrlega augaleið að við erum ekki á móti virkjunum og höfum aldrei talað þannig. Hvað varðar nýtingu jarðvarmans hefur margkomið fram að hún byggir á því að farið sé hægt í jarðhitasvæðin. Og það sé húkkað upp nýjum vélum eftir því sem virkjunaraðilar læra að þekkja á svæðið. Það er alls staðar þannig þar sem við höfum farið í orkuframleiðslu á þessum grunni. Það er við Kröflu. Það er í Svartsengi. Forsvarsmenn í Svartsengi segja að það sé ráðlegt og ekkert mál að setja upp samstæðu sem auki aflið um 16 megavött. Auðvitað er það allt í lagi. Forsvarsmenn í Svartsengi hafa sagt mér að til þess að fara í virkjun á Reykjanesi þurfi að viðhafa nákvæmlega sömu vinnubrögð, að setja niður vél og skoða síðan hvernig svæðið artar sig, hvernig það ryður sig, og meta í framhaldi af því möguleikana á því að setja upp fleiri vélar til þess að svæðin endist. Nákvæmlega það sama í Kröflu. Og auðvitað á að vinna þannig. Það liggur fyrir að það er niðurdráttur á Nesjavöllum. Mér hefur verið sagt að betra hefði verið að bíða í rólegheitum og sjá hvernig svæðið ryðji sig áður en menn færu að setja upp nýjar vélar í offorsi. Það er þetta sem ég er að tala um.

Hæstv. forseti. Það er einmitt vegna þess að ekki er hægt að virkja öðruvísi en það sem kannski mætti kalla í smáskömmtum þegar um jarðgufuvirkjanir er að ræða af því það þarf að meta og halda síðan áfram með kannski 40 megavött í einu eða eitthvað slíkt. Það gerir einmitt það að verkum að þegar farið er í stóriðjuframkvæmdir eins og nú er gert dugar ekki jarðgufan, þá þarf að fara í vatnsaflsvirkjanir. Það hljóta allir að sjá að það hefði ekki dugað að fara í jarðgufuvirkjanir, t.d. í tengslum við álverið í Reyðarfirði, þó svo að um það hefði verið að ræða á Austurlandi að slíkar auðlindir væru til staðar. Þess vegna er mikilvægt að geta gert hvort tveggja. Í þessu tilfelli er það þannig að verið er safna saman orku af mörgum svæðum og miðað við hvernig tókst að úrskurða í sambandi við Norðlingaölduveitu, og almenn þjóðarsátt ríkir um þann úrskurð sem kveðinn var upp, finnst mér að hv. þm. hefði fengið gott tækifæri núna til þess að sýna að það er ekki um ofstæki að ræða hjá hv. þm. og flokki hans í sambandi við virkjanamál, heldur meta þau hvern kost fyrir sig. Þarna fengu þau eitthvert besta tækifæri til þess að sýna að þau eru sveigjanleg í þessum efnum og styðja góð mál.

Virðulegi forseti. Hæstv. iðnrh. talar um ofstæki. Ég held að það verði nú að flokka undir ofstæki í framkvæmdamálum sem hæstv. iðnrh. hefur verið að beita sér fyrir undanfarið. Það eru nú engin smámál. Virkjanaframkvæmdir fyrir austan, álverið fyrir austan, þessa stækkunarmöguleika sem við erum að ræða um hér, álverið í Straumsvík. Ég held að maður geti með góðri samvisku sagt að hér er farið fram með þvílíku ofstæki varðandi uppbyggingu einhæfs atvinnulífs 

Herra forseti. Ég hef af athygli fylgst með þeirri umræðu sem hér hefur farið fram í morgun varðandi frv. til laga um breytingu á lögum nr. 62/1997, sem varðar heimildir til samninga um álbræðslu á Grundartanga. Ég tel rétt að byrja á að segja að ég tek fullkomlega undir álit fulltrúa okkar Samfylkingarinnar í iðnn. Ég vil leggja áherslu á jafnræði fyrirtækja varðandi skatta. Ég er mjög ósammála hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni, 6. þm. Norðurl., um að þetta frv. sé ekki nauðsynlegt. Ég tel frv. nauðsynlega forsendu þess að geta farið í þá stækkun sem menn ætla að fara í og tel rétt að taka það skref í einu lagi. Það hefði kannski mátt segja að það hefði átt að byrja á að samþykkja Norðlingaölduvirkjun, til þess að hafa þetta í réttri röð. En ég lít þannig á að um málið ríki fullkomin sátt. Mér er því sama hvort kemur undan í þessu tilviki. Það hefur um skeið verið beðið eftir afgreiðslu á þessu máli. Norðurál lagði inn erindi fyrir nokkuð löngu síðan og sótti mjög stíft í septembermánuði í haust á að fá svar frá ríkisstjórninni um afgreiðslu á rafmagni til stækkunar verksmiðjunnar á Grundartanga. Ég fagna því að málið er komið á þetta stig og sé fram á að það verði afgreitt af þinginu í dag eða á morgun. Málið er að það hafa verið bundnar miklar vonir við þessa stækkun sem fyrirhuguð er. Fólkið sem býr þar á svæðinu frá Stykkishólmi suður í Reykjanesbæ horfir til aukinna atvinnutækifæra, bæði á byggingartímanum og í kjölfar stækkunar á verksmiðjunni. Þessa sér einnig merki í nágrenni verksmiðjusvæðisins, bæði á Akranesi og í Borgarnesi. Menn eru fullir bjartsýni og hafa nú þegar lagt í miklar byggingarframkvæmdir íbúðarhúsnæðis. Á teikniborðinu eru fyrirhugaðar byggingarframkvæmdir í nærliggjandi byggðarlögum vegna þessa. Reikna má með að þær framkvæmdir skili nokkur hundruð störfum á byggingartímanum og þegar upp er staðið 300--450 varanlegum störfum á suðvestursvæðinu. Það er rétt að taka það fram að u.þ.b. 75--80% starfsmanna eru frá nágrannabyggðunum, Akranesi, Borgarnesi og nágrannasveitarfélögunum. Þessar framkvæmdir munu sem sagt skila fjölmörgum störfum sem eru nauðsynleg. Það er nauðsynlegt að vinna að þessu á næstu 2--3 árum. Það þarf enginn að fara í grafgötur með mína skoðun á stóriðjuframkvæmdum. Reynsla mín talar þar sínu máli. Það er hlutverk mitt sem þingmanns að stuðla að því á allan mögulegan máta að eðlileg uppbygging á þessu sviði sem og öðrum haldi stöðugt áfram og í samræmi við þarfir eins og þær eru á hverjum tíma. Menn þurfa að fara að lögum og þau þarf að setja eftir því sem við á í hverju tilviki fyrir sig. Atvinnulífið, framleiðsla, viðskipti, menntun og grunnþjónusta, eru lykillinn að undirstöðunni sem öll okkar velferð byggist á í því síbreytilega alþjóðaumhverfi sem við þrufum að mæta hér á heimaslóð með aðlögun. Ef tækniframfarir verða þá eigum við og verðum að tileinka okkur þær, annars drögumst við aftur úr. Ef ástand breytist á einhvern hátt í heiminum verðum við samstundis að bregðast við, annars drögumst við aftur úr. Við verðum að taka tillit til annarra og leggja okkar af mörkum til að veröldin sem við lifum í verði sem best. Þetta er eitt þeirra mála sem skipta máli. Lítið þjóðríki eins og Ísland getur haft áhrif á heimsmyndina eins og dæmin sanna. Það er tekið tillit til okkar í alþjóðasamskiptum og rödd Íslands heyrist alls staðar þar sem við fáum tækifæri til að tjá okkur. Það er kannski rétt að geta þess að Íslendingar veljast ærið oft til forustu þegar fjallað er um alþjóðamál, ef við eigum kost á að koma þar að. Það er vegna þess að hér hafa menn skilgreint hvað þeir vilja í flestum málum. Það er rétt að koma því að að ég tel að nýting auðlindanna á Íslandi sé nauðsyn. En við þurfum auðvitað að gera okkur grein fyrir því hvaða auðlindir við viljum nýta og hvernig. Það er ljóst að við þurfum að fjölga virkjunum og nýta okkur náttúruauðlindir, hvort sem það verður til virkjunar, fyrir stóriðju eða annars konar atvinnunýtingu. Um langt skeið höfum við byggt afkomu okkar á því sem auðlindin í hafinu hefur gefið okkur. Þar er um að ræða takmarkaða auðlind. Við höfum nýtt okkur virkjun gufu og vatns til framleiðslu orku fyrir alla landsmenn, til heimilisnota, iðnaðar og stóriðju. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því að auðlindir til orkuframleiðslu eru ekki takmarkalausar en við verðum að nýta þær í okkar þágu eins og best verður á kosið. Við eigum að sjálfsögðu eftir að nýta okkur þá orkumöguleika sem felast í sjávarföllum. Við þurfum að velta fyrir okkur hvernig við getum gert það út frá tímamismun á flóði og fjöru, milli landshluta og síðan með hæðarmismun á milli landshluta í huga. Við eigum eftir að skoða vindorkuna. Það er ótrúlegt að á landi þar sem nánast aldrei er logn skuli menn ekki hafa hugsað meira um nýtingu vindorku en gert hefur verið. Dettur mér þá í hug að nefna endurvarpsstöðvar á fjöllum. Þar leggja menn í gífurlegar framkvæmdir við að koma rafmagni að endurvarpsstöðvum í stað þess að setja upp raforkuvirki sem knúið væri vindinum. Við eigum auðvitað eftir að nýta okkur hitaútstreymi frá stóriðju til margra hluta svo eitthvað sé nefnt. Við Íslendingar eigum að leggja allt það af mörkum sem við getum til að skapa mengunarlitla orku. Það er til hagsbóta fyrir alþjóðasamfélagið. Ég hef unnið í stóriðju, virðulegur forseti. Ég hef kynnt mér stóriðju eins og hún er hér á Íslandi. Ég hef fylgst með framþróun í mengunarvörnum og framþróun í tækni til að spara mannafl. Það sem er að gerast er að tækniframfarir krefjast aukinnar þjálfunar og menntunar sem hafa áhrif á hæfni mannaflans hér á landi. Rétt er að geta þess að stóriðjufyrirtækin við Grundartanga hafa skapað ný viðhorf. Þau hafa aukið menningar- og menntunarkröfur. Þau hafa lagt uppgræðslu- og umhverfissjónarmiðum lið og skapað í iðnaði betri stöðu allt frá Suðurnesjum að Stykkishólmi. Á þessu svæði hafa fyrirtæki í byggingar- og stáliðnaði notið þessara framkvæmda og veita þjónustu að lokinni uppbyggingu eins og raun ber vitni. Það eru ekki eingöngu þeir sem framleiða ál eða vinna við álbræðsluna sem njóta góðs af heldur fjölmörg fyrirtæki á nánast öllum sviðum, allt frá matvælaframleiðslu til hvers konar iðnaðarþjónustu sem þarf að veita svona stórfyrirtækjum. Sá sem hefur kynnst áhrifum af virkjanaframkvæmdum og stóriðjuframkvæmdum á sama hátt og ég geri hlýtur að hvetja til áframhalds á sömu braut þó að á öllum tímum séu ástæður til að gaumgæfa hverja framkvæmd. Ég er t.d. sannfærður um að áhrif virkjunar og stóriðju á Austurlandi verða mikil á allt íslenskt samfélag hvað varðar menntun, atvinnu, menningarstig. Óneitanlega hefur umræða um stóriðju vakið landsmenn til vitundar um mengun og umhverfismál þannig að menn eru betur meðvitaðir um þá þætti en áður og vitanlega eru ýmsir sem fara vilja í þetta af meiri varfærni. Öllum ætti að vera ljós skoðun mín á þessum málum eftir þau orð sem ég hef látið falla. Ég sé ekki að á næstunni, næstu 10--15 árum, gefist betri möguleikar til uppbyggingar í atvinnumálum en þeim sem hér er mælt fyrir í frv. því sem hér er til umræðu. Ég vil að menn haldi áfram og veiti aðhald. En það þarf að gerast af skynsemi. Það þarf að veita virkjanaleyfi og starfsleyfi og vinna umhverfismat eftir því sem við á í hverju tilviki. Ég er sannfærður um það að við eflum menningar-, menntunar- og atvinnustig með þessum framkvæmdum. Ég sakna þess að ekki skuli rætt um hugmyndir að úrvinnslu úr áli á Íslandi. Ég tel möguleika á að setja upp völsunarverksmiðju. Ég tel möguleika á að nýta álframleiðslu á Íslandi til efnisblöndunar í þar til gerðum verksmiðjum og tel að það geti farið fram einingaframleiðsla eða annað í þeim dúr hér á landi. Í umsögn um þetta frv. segir að menn álíti að samþykkt frv. muni leiða til aukinnar eftirspurnar eftir bæði íbúðar- og atvinnuhúsnæði á svæðinu. Ég hef gert grein fyrir því að þegar er hafin stórfelld uppbygging íbúðarhúsnæðis í nágrannabyggðum við verksmiðjurnar á Grundartanga. Það byggist á þeim væntingum sem eru til þessa fyrirtækis, Norðuráls hf. Ég tel að heimamenn hafi, með umsögnum sínum og þeirri sátt sem ríkir um þessi atvinnufyrirtæki á Grundartanga, sýnt að menn eru á réttri leið. Ég harma ekki á neinn hátt að menn vilji sýna varfærni en mér sýnist undarlegt ef menn segja í einu orði að allt sé þetta nú býsna gott en í hinu orðinu að óþarft sé að veita heimild með lögum líkt og hér er um að ræða. Mér virtist hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson í rauninni bæði segja já og nei. En í þessu máli er að mínu viti bara unnt að segja já. Ég mun styðja þetta frv. og lýsi yfir ánægju með það eins og það er sett fram. Ég hef þó þá athugasemd að ég tek fyllilega undir með fulltrúa Samfylkingarinnar í iðnn. varðandi skattalegt jafnræði fyrirtækja.

Herra forseti. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson hefur gert grein fyrir afstöðu okkar, þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, til þessa máls og ég þarf ekki að endurtaka það sem þar var sagt. Það eru nokkur almenn atriði sem ég vil nota tækifærið og ræða hér í þessu sambandi og reyndar eitt eða tvö efnisatriði frv. sjálfs sérstaklega en kem að því betur á eftir. Hér er á ferðinni, herra forseti, hluti af þeim gríðarlega stóriðjupakka hæstv. ríkisstjórnar sem er náttúrlega svo risastór að ég er ekki viss um að allir landsmenn átti sig á því hversu stór hann í raun og veru er og hversu stórtækar breytingar á samsetningu íslensks, ekki bara raforkumarkaðar og iðnaðar, heldur efnahags- og atvinnulífs er í raun verið að framkalla, minnst að vísu í gegnum þau störf sem í þessum fyrirtækjum verða eða þeim tengjast vegna þess að þau áhrif sem slík á íslenska vinnumarkaðinn eru ekki stór miðað við margt annað sem er að gerast hjá okkur. En hins vegar eru hér á ferðinni svo stórar fjárfestingar og svo miklar breytingar á t.d. samsetningu útflutnings frá Íslandi, svo miklar breytingar á því hvaða sveiflum á heimsmarkaði íslenskt efnahagslíf fer að tengjast í gegnum stóraukna framleiðslu á áli og samninga um afhendingu raforku til verksmiðja sem allir eru sama marki brenndir að þeir tengjast heimsmarkaðsverði á áli. Hér er lagt til að heimildir verði veittar til að stækka álverið á Grundartanga upp í 300 þús. tonn. Nú er það svo eins og hér hefur komið fram að þetta fyrirtæki hafði fyrir starfsleyfi upp á 180 þús. tonn og áformar ekki að nýta nema 90 þús. tonna aukningu og framleiðslu upp í 180 þús. tonn fyrr en komið er fram undir lok þessa áratugar. Hér er því verið að gefa út mjög stóra óútfyllta heimild inn í framtíðina vegna framtíðaráforma þessa fyrirtækis og reyndar meira en það, því samkvæmt upplýsingum í greinargerð frv. standa áætlanir fyrirtækisins til þess að ráðast nú í stækkun um 90 þús. tonna framleiðslu og fara þá í 180 þús. tonn og að sú framleiðsluaukning verði þá komin í gagnið á árunum 2005--2006. Þar til viðbótar eru áform um að auka framleiðslugetuna um 60 þús. tonn í viðbót og þá yrði framleiðslan orðin 240 þús. tonn og það yrði kannski þegar komið yrði fram undir lok þessa áratugar, 2009--2010 eða svo. En það á að gera betur. Það á að bæta þar við 60 þús. tonnum þannig að fyrirtækið geti einhvern tímann í framtíðinni farið í allt að 300 þús. tonn. Og Alþingi á sem sagt að samþykkja þetta, þeir sem ætla sér að styðja þetta frv., fullkomlega að sjálfsögðu óafvitandi um hvaða virkjunarkostir yrðu fyrir valinu í þessar mögulegu framtíðarstækkanir og hvaða aðstæður verða þá við lýði hvað varðar efnahagsmál, atvinnumál, umhverfismál eða annað í þeim dúr. Er einhver ástæða til að standa svona að málum? Ég verð að segja alveg eins og er að ég fæ ekki botn í það að festa þurfi í lögum slíkar heimildir með þessum hætti hér og nú. Það er auðvitað fullkomlega óeðlilegt að standa þannig að verki. Kosturinn þó við að ræða þessa stækkun núna um 90 þús. tonn er sá að við vitum hvaða virkjunarkostir eru þar fyrirhugaðir. Og við getum þá rætt um þá og tekist á um það. Teljum við að það sé ásættanlegt eða réttlætanlegt t.d. að fara í þær virkjanir til að framleiða raforku í fyrirhugaða stækkun en varðandi framtíðina að öðru leyti vitum við ekki neitt? Menn geta auðvitað giskað á það að mögulega komi t.d. virkjanir í neðri hluta Þjórsár til greina. Sumir hafa nefnt Villinganesvirkjun fyrir norðan ef fallist yrði á að ráðast í hana, sem er nú ekki víst og mjög ólíklegt held ég, að þá ætti að fara með þann straum suður, án þess að ég viti nú hvort heimamenn þar yrðu sérstaklega hamingjusamir ef það yrði niðurstaðan. Menn hafa jafnvel farið vestur á firði og talað um virkjun Hvalár í Ófeigsfirði. En þetta eru ósköp einfaldlega vangaveltur út frá því sem menn eru að geta sér til um og spá í eyðurnar. Auðvitað á ekki að vinna að þessum hlutum þannig. Og það tekur steininn úr í ljósi þess, eins og áður hefur komið fram, að hér hefur ekki verið unnin nein sú grundvallarvinna sem auðvitað á að vinna í orkumálum, þ.e. að ljúka gerð rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma, forgangsraða virkjunarkostunum út frá umhverfissjónarhóli. Og þá er betur hægt að átta sig á því, herra forseti, hvaða möguleika við höfum, úr hverju við höfum að spila og hvernig við ætlum að nýta þá. Auðvitað gengur hratt á heppilega virkjunarkosti á suðvesturhorni landsins í nágrenni höfuðborgarinnar ef þetta heldur fram sem horfir, t.d. virkjunarkosti sem væru afar heppilegir til að beisla í áföngum vegna vaxandi þarfa innlends notendamarkaðar. Það hefur augljósa kosti t.d. að nýta jarðvarmann á stöðum sem búið er að beisla að hluta til. Við getum tekið Nesjavelli þar sem dæmi eða Svartsengi eða Reykjanes. Það er ákaflega heppilegt að taka þar inn í áföngum viðbótarframleiðslu með viðbótartúrbínum og fellur vel að þörfum almenns notendamarkaðar. Ég er ekki viss um að til langs tíma litið og út frá heildarhagsmunum séð sé það mjög gáfuleg áhersla í orkumálum að fara núna í þessi svæði og virkja þau, jafnvel fullvirkja þau, til að selja rafmagn til stóriðju. Fyrir utan að það er ekki góð orkunýting, það er ekki góð nýting á orkunni að fara í háhitasvæði og framleiða eingöngu rafmagn og henda þá allri þeirri orku sem fólgin er í 100 stiga heitu vatni eða þar um bil. Hins vegar er raforkuframleiðsla sem hliðarbúgrein með nýtingu varmans t.d. til húshitunar alveg ákaflega hagkvæm. Og sennilega er það sú hagkvæmasta raforka sem unnt er að skaffa fyrir utan þá allra hagkvæmustu vatnsaflsvirkjanir. Mér finnst, herra forseti, að hlutir af þessu tagi hefðu þurft að vera hér til skoðunar og umræðu ef menn væru að taka sjálfa sig alvarlega. En það er náttúrlega ekki tilfellið. Hér er ævinlega öllu sullað í gegn bara á 150 km hraða, færibandið sett á fulla ferð. Ég segi fyrir mitt leyti og það kom held ég skýrt fram í framsöguræðu okkar fulltrúa í iðnn. að ef á ferðinni hefði verið eingöngu sú stækkun sem nú er í undirbúningi og þeir virkjunarkostir sem þar hefðu komið til sögunnar hefðu verið ásættanlegir, þá hefði þetta mál snúið öðruvísi við og við skoðað hvort það væri þá ekki ásættanlegt og hægt að styðja það. En svo er ekki. Hér er undir einn virkjunarkostur sem ég tel að sé ákaflega hæpinn og það er Norðlingaölduveita, þrátt fyrir úrskurðinn fræga hjá settum umhvrh., og sérstaklega í ljósi þess hvernig Landsvirkjun virðist ætla að túlka möguleika sína til þess að athafna sig á svæðinu þrátt fyrir úrskurð ráðherrans, sem ég tortryggi mjög, og við komum kannski betur að þegar við förum að ræða frv. til laga um raforkuver sem er hér á dagskrá á eftir. Herra forseti. Það eru þessi almennu atriði og kannski ekki síst það hversu gríðarlega mikið vægi ál og heimsmarkaðsverð á áli fer að hafa í okkar, ekki bara orkumálum og orkubúskap, heldur almennt í efnahagslífinu, sem ég tel að sé mikið umhugsunarefni. Og menn tala mikið um það að með þeirri þróun sé verið að reyna að skjóta fleiri stoðum undir íslenskt atvinnulíf og auka fjölbreytnina. Er það? Er verið að auka fjölbreytni með því að binda allt að 80% af orkuframleiðslu landsins í samningum um að bræða þennan eina málm? Og að heimsmarkaðsverðið á honum fer að ráða algerlega örlögum stóru orkufyrirtækjanna? Það má mjög deila um það. Ef svo heldur sem horfir verður ál komið upp að hliðinni á sjávarútvegi með næstum því sambærilegt útflutningsverðmæti í lok þessa áratugar.  Við þekkjum plönin um álverið stóra eystra, þessa stækkun á Grundartanga í 180 og síðan 240 þús. og á endanum jafnvel í 300 þús. tonn. Í Straumsvík eru menn að hugsa sér til hreyfings, fara þar að vísu rólega í sakirnar. Síðan er hæstv. ráðherra af og til að taka á móti sendinefndum Rússa og Kínverja og guð má vita hvað það er og allir hafa í hyggju að fara að framleiða ál. Ef eitthvað af því bættist við til viðbótar, þá yrði þessi mynd enn þá svakalegri. Það er mikið lagt undir, herra forseti, það er mikil trú manna á þennan eina málm. Gleymum því ekki að hér er um að ræða langtímasamninga og verðið er mjög lágt. Það er brot af því sem almennir notendur greiða. Er það endilega víst að þetta séu mjög góð viðskipti sem menn eru þarna að gera? Herra forseti. Rætt var hér um þennan vinnustað og umhverfismál í tengslum við hann og því var meira að segja haldið fram að það væri allt fallið í ljúfa löð og allir orðnir sáttir sem áður höfðu haft efasemdir eða gagnrýnt. Ekki veit ég það nú. Ekki hefur mér heyrst það á einstökum mönnum, meira að segja þarna á nálægu svæði sem ég held að séu nú líka dálítið uggandi um þau áform um stórfellda aukningu stóriðjustarfsemi á því svæði sem kunna að vera í kortunum. Auðvitað vex mengun og uppsöfnuð mengun með stóraukinni framleiðslu þarna. Það er alveg óhjákvæmilegt þó að þetta kunni að vera innan þeirra marka sem menn hafa sett. En það er augljóst mál að eftir því sem framleiðslan verður meiri, þeim mun meiri er losun efna og ákveðin uppsöfnun á sér stað í mengun jafnvel þó að öllum ströngum reglum sé uppfyllt og þetta eru menn auðvitað að mæla og átta sig á í kringum álverið í Straumsvík. Ef þarna á að fara að byggja fleiri verksmiðjur, rafskautaverksmiðjur eða hvað það nú er, jafnvel með mikilli mengun, þá held ég að margir séu uggandi þarna á svæðinu um það hvernig ásýnd svæðisins breytist smátt og smátt og hvaða áhrif það hefur. Herra forseti. Einn þátt enn um orkumálin vil ég gera aðeins að umtalsefni. Það er sú staðreynd að inn í þennan pakka ætla að bætast ásamt Landsvirkjun, Orkuveita Reykjavíkur og Hitaveita Suðurnesja, og fara þá að selja hluta af sinni framleiðslu til stóriðju. Þá er að verða enn frekara samkrull á ferðinni en verið hefur hingað til milli annars vegar orkuframleiðslu og sölu til almenns notendamarkaðar og hins vegar til stóriðju. Ég segi það hér, herra forseti, að þetta er óheillaþróun. Það var slæmt í upphafi, í byrjun, að lenda inn á þetta spor og það er jafnslæmt og óæskilegt í sjálfu sér að orkumarkaðurinn haldi áfram að þróast í þessa átt þannig að þarna bætist þá tvö stór orkufyrirtæki við sem verða komin í þessa stöðu að vera annars vegar að sinna þörfum almenns notendamarkaðar og selja orku eða afhenda orku þar og hins vegar í sölu til stóriðju. Það átti frá byrjun að sjálfsögðu að halda þessu aðskildu í aðskildum fyrirtækjum, sjálfstæðum fyrirtækjum. Það er auðvitað aumingjaskapur að menn skuli þá ekki bara, þó seint sé, með lögum mæla fyrir um slíkan aðskilnað, t.d. þannig að Orkuveita Reykjavíkur yrði að stofna algerlega sjálfstætt dótturfélag um virkjanir, framleiðslu og sölu til stóriðjunnar. Menn kunna að segja að það sé flókið þegar verið er að auka framleiðslu á þegar virkjuðu svæði og menn nýta í einhverjum mæli stofnkostnað sem fyrir liggur. En er ekki verið að mæla fyrir um ýmiss konar fjárhagslegan aðskilnað og jafnvel að skipta upp fyrirtækjum hist og her í atvinnulífinu, t.d. að hafa algerlega fjárhagslegan aðskilnað í starfsemi sem lýtur lögmálum einokunar eða er í fákeppnis- eða einokunarumhverfi annars vegar og svo hreinni samkeppnisstarfsemi hins vegar? Úr því að ekki stendur til að taka á þessu með afgerandi hætti í orkulagafrv. þá er auðvitað spurning hvort Íslendingar hefðu ekki bara sjálfir átt að koma á þeirri skipan mála að þessu væri haldið algerlega aðskildu og þar með eytt allri tortryggni sem er landlæg og á sannarlega rót í staðreyndum mála, þ.e. að stóriðjan hafi í raun þegið meðgjöf frá hinum almenna notendamarkaði í gegnum tíðina, eða öfugt að menn hafi í reynd búið við hærra orkuverð en þeir hefðu ella þurft að gera vegna þeirra miklu fjárfestinga og þess lága verðs sem stóriðjan greiðir fyrir rafmagnið. Herra forseti. Um efnahagsáhrifin af öllum þessum gríðarlegu stóriðjuframkvæmdum hefur verið rætt svo ítarlega, t.d. hér á dögunum þegar Kárahnjúkavirkjunarpakkinn var að klárast, að ég held ég vísi aðallega til þeirrar umræðu. Þó er athyglisvert að sjá að nú treysta ýmsir sér fram í dagsljósið og hafa skoðanir á þessum málum sem höfðu hægt um sig á meðan Alþingi var með þau mál beint til umfjöllunar. Það er greinilegt að forsvarsmönnum úti í efnahagslífinu og í atvinnulífinu er mjög brugðið yfir því hvaða framtíðarhorfur blasa nú við mönnum vegna efnahagsáhrifa af þessari stóru innspýtingu í hagkerfið. Varla líður sá dagur að ekki heyrist í einhverjum forsvarsmanni úr sjávarútvegi, ferðaþjónustu eða af hagfræðisviðinu sem ekki er með einhverjum hætti að reifa áhyggjur sínar í fjölmiðlum, í blaðagreinum eða á heimasíðum eða hvar það nú er. Allt er það með sama marki brennt, að það verði mjög vandlifað fyrir annað atvinnulíf, sérstaklega útflutningsatvinnugreinarnar, ef af þessu öllu saman verður og með óumflýjanlegum áhrifum á gengi krónunnar, vaxtastig í landinu og fleira. Herra forseti. Hér eru í frv. klæðskerasaumuð utan um þarfir fyrirtækisins ýmiss konar sérákvæði í skattalegu tilliti eins og er alsiða og að sjálfsögðu leiðir eitt af öðru. Nú þarf að veita sömu ívilnanir til fyrirtækja á Grundartanga og í Straumsvík eins og gælufyrirtækið Alcoa fær fyrir austan. Það er allt á sínum stað hér sem og hið dæmalausa ákvæði að binda hendur manna með þeim hætti sem hér verður gert og til stendur eystra, að í fjárfestingarsamningi verði heimilt og með stoð í lögum að kveða á um að skattar og gjöld verði ekki lögð á raforkunotkun stóriðjunnar eða útblástur lofttegunda eða aðra losun úrgangsefna nema slíkir skattar og gjöld séu lögð með almennum hætti á öll önnur fyrirtæki hér á landi --- á öll önnur fyrirtæki hér á landi. Þetta er alveg furðuleg smíð, algjörlega furðuleg smíð. Hvað er verið að gera með þessu? Það er verið að setja þetta inn í þennan samning sem hefur stoð í lögum. Þetta verður löggerningur, verður aðfararhæft þannig að stóriðjufyrirtækið getur bara lögsótt ríkið og Alþingi á komandi árum eða áratugum ef mönnum dytti í hug að reyna að koma á einhverri annarri skipan, ella yrðu menn þá að kaupa sig frá þessum ákvæðum með samningum við fyrirtækin. Hvers vegna í ósköpunum er verið að þessu svona? Þetta er algerlega fráleitt. Það er auðvitað engin leið að halda því fram að efnislegar ástæður séu endilega til þess að meðhöndla öll önnur fyrirtæki í landinu með sama hætti og stóriðjufyrirtækin sem eru að losa hér óhemju af mengandi lofttegundum, spýta brennisteini, koldíoxíði, flúor og öðru slíku út í andrúmsloftið í miklum mæli. Það er nú frægt auðvitað fyrir austan þar sem mengunin verður ellefuföld sú sem staðlar t.d. Alþjóðabankans mæla fyrir um og það þarf að reisa tæplega 80 metra háa strompa til að dreifa því nógu vel út yfir umhverfið. Þetta gagnrýnum við, herra forseti, og þetta er auðvitað fullkomlega óeðlilegt. Síðan verð ég að segja alveg eins og er að ég var lengi að lesa hér efst á bls. 2 staflið e í 3. gr. Ég hélt að ég hlyti að vera að mislesa þetta því svona hroðvirknislega gæti frv. ekki verið unnið. En mér sýnist það nú engu að síður vera svo að þarna séu menn að segja akkúrat gagnstætt því sem þeir ætluðu sér. Það stendur, herra forseti, að eftirfarandi breytingar verði gerðar á 6. gr. laganna. Svo er það talið upp í stafliðum a, b, c, d og e og stafliður e hljómar svo, með leyfi forseta: ,,Félaginu skal óheimilt að draga frá skattskyldum tekjum á hverju ári og leggja í sérstakan innri fjárfestingarsjóð fjárhæð sem svarar til 4% af nafnverði hlutafjár.`` Ég hef aldrei áður séð svona lagatexta. Það er verið að taka það sérstaklega fram að félaginu sé þetta óheimilt, þ.e. að gera nákvæmlega þetta. Auðvitað er þetta augljóslega vitleysa. Þarna á væntanlega að standa ,,heimilt``. En ég vek athygli á því að iðnn. eftir hina glæsilegu vinnu sem formaður iðnn. lýsti hér --- hann sagði að það hefði verið alveg einstaklega vönduð vinna við þetta frv. Það hljómaði eins og menn hefðu legið yfir þessu í allan vetur. En það var nú ekki nema vika eða hvað sem þessu var sullað í gegnum þingið? Og vinnan er þá ekki betri en þetta, bæði hjá frumvarpshöfundunum í ráðuneytinu hjá hæstv. ráðherra og hinni óskeikulu iðnaðarnefnd undir forustu hv. þm. Hjálmars Árnasonar, að þvæla af þessu tagi er hér á prenti. Nú spyr ég hv. þm., formann iðnn.: Stendur hann við hugmyndir sínar um að leggja það til við Alþingi að málið verði afgreitt óbreytt? Stendur formaður iðnn. við það? Er hann ekki hreykinn af þessum vinnubrögðum og þau systkini bæði, hv. þm. Hjálmar Árnason og hæstv. iðnrh., að bera þetta á borð fyrir menn svona, herra forseti? Annars að lokum um þessi skattaákvæði, þá eru þau auðvitað öll þessu marki brennd að um alger forréttindafyrirtæki er að ræða. Það eru klæðskerasaumuð utan um þarfir þeirra alls konar sérákvæði í skattalögum og það er hreinasta öfugmæli að reyna að láta líta svo út sem þessi fyrirtæki borgi skatta og starfi samkvæmt almennum ákvæðum. Það er akkúrat öfugt. Það er bara til þess að slá ryki í augu fólks að þetta er sett fram með þessum hætti, þ.e. að fyrst er sagt að um starfsemi þeirra skuli gilda almenn ákvæði eða ákvæði almennra skattalaga, en síðan er það talið upp í ótal liðum að það skuli þó ekki gilda um þetta og þetta og þetta og þetta. Þegar upp er staðið eru þau því nánast að öllu leyti með sérákvæði í skattalegu tilliti og það er fullkomlega óeðlilegt. En það sýnir hvers konar forréttindi þessi atvinnugrein á að hafa í landinu og hver hugur stjórnvalda er í þeim efnum. Enda er alveg ljóst að hin blinda stóriðjustefna, þungaiðnaðarstefna ríkisstjórnarinnar, er eins og hún er keyrð hér áfram auðvitað ein allsherjar vantraustsyfirlýsing á almennt atvinnulíf í landinu. Menn hafa enga trú á því að hið almenna atvinnulíf geti skapað hér störf og byggt okkur hagsæld til frambúðar, sem er dapurlegt að horfa á. Engir hafa gengið lengra í þessu en framsóknarmenn sem hafa í ræðu og riti útmálað það hvers konar hörmungar bíði manna hér nema öll þeirra glórulausu stóriðjuplön gangi eftir.

Herra forseti. Mér fannst hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vera að ná sér svona í góðan gír í lokin. Maður fór að kannast við ýmsar athugasemdir og upphrópanir þar. Ekki ætla ég nú að skattyrðast um það hvort frv. hafi verið vel eða illa unnið. Ég lýsti því hér áðan að hv. iðnn. hefði talið málið nógu vel þroskað til að taka það út og gerðu engir nefndarmenn athugasemdir við það, ekki heldur fulltrúi vinstri grænna. Ég vil halda því til haga. Hvað varðar það sem hv. þm. spurði um sérstaklega, þessa grein að félaginu skuli óheimilt að draga frá skattskyldum tekjum á hverju ári og leggja í sérstakan innri fjárfestingarsjóð fjárhæð sem svarar til 4% af nafnverði hlutafjár þá er ekki óeðlilegt að þetta standi einfaldlega vegna þess að þessi heimild félagsins er til staðar í dag samkvæmt lögum og það er verið að fella það ákvæði niður. Það má því segja að þetta sé að sumu leyti íþyngjandi fyrir fyrirtækið því þetta eru ákveðin forréttindi kannski sem fyrirtækið hefur haft. Þess vegna er orðalagið með þeim hætti sem um getur. Hv. þm. efaðist eitthvað um að menn tækju þetta frv. sem hér er til umræðu alvarlega. Ég hygg að flestir innan þingsins geri það, taki þetta mjög alvarlega og ekki síst Vestlendingar. Öll sveitarfélög á Vesturlandi fagna þessu og taka þetta frv. sem hér er um að ræða mjög alvarlega. Hér er verið að fjalla um almenna heimild um stækkun allt að 300 þús. tonnum. En í því frv. sem verður rætt hér á eftir verður sérstaklega rætt um orkuöflunina. Þar er einungis verið að ræða um orkuöflun upp að 90 þús. tonna stækkun. Það sem síðar kemur verður alveg sjálfstæður gjörningur. Það verður fjallað um það sérstaklega. Og þar eru möguleikar ýmsir. Urriðafossvirkjun hefur verið nefnd, Búðarhálsvirkjun. Trölladyngja er ónefnd, Hellisheiði o.s.frv. Það eru síðari tíma mál sem munu verða skoðuð í fyllingu tímans. Hér erum við einungis að ræða um 90 þús. tonnin í tengslum við orkuöflunina sem verður til umræðu á eftir.

Herra forseti. Það er alveg laukrétt. Þess vegna væri að sjálfsögðu eðlilegast að afgreiða bara heimildir sem tengjast þeirri stækkun og vera ekkert að gefa út óútfylltar ávísanir og færa fyrirtækinu heimildir í hendur sem á síðan algerlega eftir að útfæra og ákveða hvernig verði þá mætt, hvar verði þá virkjað. Eins og málin standa hjá okkur Íslendingum í dag með rammaáætlunina einhvers staðar hálfkaraða, sem þó vonandi er en verið að vinna að, þá er þetta auðvitað fullkomlega óeðlilegt. Hv. þm. nefndi virkjunarkosti sem ég hef oft sjálfur nefnt og sem eru miklu álitlegri a.m.k. frá umhverfislegu sjónarmiði séð heldur en margt af því sem menn hafa verið að ráðast í eða ætla að ráðst í. Ég tel t.d. að virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár, ef tekst vel til með útfærslu þeirra, séu að mörgu leyti sjálfsagðar þegar þörf verður fyrir þá orku til einhverra skynsamlegra nota, einfaldlega vegna þess að það er búið að fullmiðla rennsli Þjórsár og Tungnaár og menn njóta góðs af því í virkjun neðar í ánni. Í sjálfu sér er miklu, miklu vænlegri kostur að taka það fall og virkja heldur en margt annað sem menn eru að láta sér detta í hug, fara á nýja staði o.s.frv. En þetta á bara að ákveðast skipulega og í réttri röð. Í raun hefði fyrst átt að afgreiða hér orkulög, koma hinu nýja skipulagi á, klára gerð rammaáætlunar og þá geta menn loksins farið að taka þessar ákvarðanir af einhverju viti. Hv. þm. Hjálmar Árnason hlýtur að verða að viðurkenna að þetta er meira og minna allt saman að gerast í rangri röð.

Herra forseti. Ég er nú ekki sammála því að þetta sér í rangri röð og ítreka það að þó heimildin um að fara upp í allt að 300 þús. tonn sé almenn þá tekur hún ekki gildi, þ.e. við fjöllum hér um á eftir orkuöflun vegna 90 þús. tonna stækkunar. Síðar mun verða rætt um orkuöflun til frekari stækkunar sem sjálfstætt mál. Það eru algjörlega sjálfstæð mál. Heimildarákvæði Norðuráls um stækkun eftir þessi 90 þús. tonn munu að sjálfsögðu ekki verða nýtt nema samningar náist um orkuöflun til þess. Það er vitað að Landsvirkjun hefur verið að skoða neðri hluta Þjórsár. Það er vitað að Orkuveita Reykjavíkur er að skoða mögulega orkuöflun á Hellisheiði. Og það er vitað líka að Hitaveita Suðurnesja hefur verið að skoða Trölladyngju o.s.frv. Þetta eru allt mál sem munu koma upp síðar og hin almenna heimild til Norðuráls verður ekki nýtt nema ljóst sé að orkuöflunin verði með viðunandi hætti. Hv. þm. hafði í ræðu sinni miklar efasemdir um vægi áls í efnahagslífi okkar. Ég spyr því á móti hvort hv. þm. telji það ekki geta aukið stöðugleika í efnahagslífi okkar að það skuli þó vera a.m.k. tvær meginstoðir undir því, þ.e. sjávarútvegur og ál, og hvort það séu nú ekki meiri líkur á stöðugleika að hafa tvær stoðir frekar en bara eina stoð sem sveiflast upp og niður, bæði vegna markaðsástands og ekki síður vegna náttúrulegra ástæðna. Hv. þm. efaðist um að þetta væri góður bisness. Það hefur nú komið í ljós vegna reynslunnar, sem þó er ekki löng, af Norðuráli að bæði virðist Landsvirkjun hafa haft ágætar tekjur af því, bara haft hagnað og grætt á því máli og fyrirtækið sjálft skilað ágætum hagnaði. Báðir þessir aðilar hafa með öðrum orðum haft hag af þessu, að ekki sé talað um þjóðarbúið og Vestlendinga sjálfa, með fjölmörgum störfum, samanber hina miklu ánægju Vestlendinga upp til hópa, allra sveitarfélaganna, þó eflaust séu til einhverjar raddir sem finna ýmislegt að starfsemi Norðuráls á Grundartanga. En sveitarfélögin í heild luku upp einum munni lofi á þessa starfsemi.

Herra forseti. Varðandi vægi áls í efnahagsbúskap okkar þá verða menn að hafa í huga að ólíku er saman að jafna, þessum eina málmi, tiltölulega einsleitri framleiðslu sem ræðst á heimsmarkaði út frá einni viðmiðunartölu svipað og með olíu, tiltölulega einsleita vöru, og hins vegar öllum okkar fjölbreytta sjávarútvegi sem samanstendur af ótal mörgum tegundum og dreifir þeim á marga markaði sem ekki sveiflast allir í einu o.s.frv. En álið er bara þessi eina staðlaða vara á heimsmarkaðsverði. Það heimsmarkaðsverð tengja menn beint inn í þessa raforkusamninga. Þannig eru menn að búa til sveiflumöguleika sem eru algerlega ósambærilegir við sjávarútveginn. Jú, það er út af fyrir sig rétt hjá hv. þm. að upp að vissu marki gæti verið ágætt að hafa framleiðslu af þessu tagi en einnig sem fjölbreyttasta á öðrum sviðum. Það verður alla vega ekki fram hjá því litið að orkubúskapur landsmanna verður orðinn svo geigvænlega tengdur sveiflum á verði áls á heimsmarkaði að engu tali tekur. Ég efast um að menn finni önnur dæmi í heiminum um að orkumarkaður í einu landi sé þannig uppbyggður að 80% orkunnar fari í það að bræða þennan eina málm og endurgjaldið af raforkunni ráðist af sveiflum á heimsmarkaðsverði á þessum málmi. Það er mjög ískyggilegt, herra forseti, burt séð frá öllu öðru í þessum efnum. Verðið er lágt. Það þýðir ekki að mæla á móti því að verð niður í 1,20--1,40 kr. á kílóvattstund er auðvitað lágt. Það er auðvitað algjört útsöluverð á orku borið við það sem almenni notendamarkaðurinn greiðir. Fram hjá því verður ekki litið. Það var það sem ég vísaði til þegar ég talaði um að maður hefði efasemdir um hversu góður bisness þetta væri.

Herra forseti. Í dag munum við ræða mörg mál frá iðnrh. og iðnn. Eðli málsins samkvæmt tengjast þau mál sem hér verða rædd í dag. Nú þegar hefur umræðan hvarflað á milli mála sem er ágætt að mínu viti og eðlilegt. Þar sem ég á sæti í iðnn. langar mig að koma að örfáum atriðum sem tengjast málinu sem við erum að ræða, þ.e. heimild til stækkunar álbræðslu á Grundartanga. Jafnframt vil ég leyfa mér að koma að öðrum málum sem tengjast því. Eins og fram hefur komið mun á næstu 10--12 árum farið í einhverjar umfangsmestu virkjanaframkvæmdir sem farið hefur verið í hér á landi. Þær blasa við á þessu tímabili, jafnframt því að byggt verður nýtt álver og stækkuð þau sem fyrir eru. Sú stækkun er margföldun frá því sem verið hefur síðustu áratugina. Það stefnir í, herra forseti, að á Íslandi verði unnin allt að 1 millj. tonna af áli á ári eftir þessi 10--12 ár. Það skiptist þannig að ráðgert er að Fjarðaál muni framleiða 322 þús. tonn. Norðurál mundi samkvæmt málinu sem hér er til umræðu fá heimild til að stækka upp í 300 þús. tonn. Ísal, sem framleiðir í dag um 170 þús. tonn, hefur lýst áhuga sínum á stækkun og vonandi verður af þeim framkvæmdum. Þannig gæti farið að á Íslandi yrði framleidd um 1 millj. tonna á ári. Til að menn átti sig á stærðareiningunni má geta þess að heimsframleiðsla er um 25 millj. tonn í dag. Við Íslendingar færum þannig með myndarskap inn á þennan markað með því að ná að framleiða milljón tonn á móti þeim 25 millj. sem framleidd eru í dag. Ég fagna frv. sem við erum að ræða hér um stækkun Grundartanga og skrifa þar af leiðandi undir nál. meiri hluta nefndarinnar. Ég held við getum óskað þjóðinni til hamingju með það að þetta mál er að komast í höfn. Jafnframt getum við óskað Vestlendingum til hamingju með rösklega 200 störf sem þarna verða til norðan Hvalfjarðar. Í þeirri umræðu sem við höfum átt um atvinnumál á landsbyggðinni hefur ríkt mikil og góð sátt, þegar rætt hefur verið um Kárahnjúkavirkjun, um að sú orka sem þar yrði til yrði notuð á Austurlandi, yrði Austfirðingum til framdráttar og til atvinnuuppbyggingar. Fyrir því hefur verið talað einróma úr þeim ræðustól sem ég stend í að orkan skuli notuð fyrir austan. Þar er verið að tala um að um 450 störf skapist í tengslum við virkjun við Kárahnjúka og uppbyggingu Fjarðaáls. Það er auðvitað ánægjulegt að svo mörg störf skuli verða til á Austurlandi og orkan nýtt þar. Það sem ég vildi koma að, herra forseti, er að öll sú orka sem notuð er, annars vegar í Hvalfirðinum og hins vegar í Ísal, kemur alfarið úr Suðurkjördæmi. Öll þau störf sem hljótast af orkuframleiðslunni í Suðurkjördæmi verða til í öðrum landshlutum. Þetta vil ég nefna vegna þeirrar miklu umræðu sem fram hefur farið um orkuöflun og stóriðju og þá um leið atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni. Mér finnst einboðið að inn í þessa umræðu fléttist að líta þarf til þess að staðir sem skaffa hina miklu orku, m.a. til Norðuráls og Ísals, þ.e. þau kjördæmi og landsvæði fái að njóta einhvers í atvinnuuppbyggingu sem tengist stóriðju eða með einum eða öðrum hætti. Ég leyfi mér að nefna, herra forseti, að hér á eftir að ræða lög um Orkustofnun í dag og lög um orkurannsóknir. Ég varpa því fram hvort ekki væri rétt að flytja þá starfsemi á svæði þar sem rannsóknirnar eiga sér stað. Orkurannsóknir á Íslandi tengjast stöðum þar sem orkuvinnslan á sér stað. Þess vegna væri eðlilegt að flétta inn í þá umræðu sem á eftir að fara fram í dag hvort ekki sé rétt að þær stofnanir verði fluttar inn á þau svæði. Vil ég þá sérstaklega nefna Stór-Árborg --- ég segi Stór-Árborg, það er víðfemt svæði. Þar mætti tengja þessar orkurannsóknir og úrvinnslu svæðum þar sem orkan er framleidd. Það má minna á að jarðskjálftamiðstöð Háskóla Íslands er staðsett á Selfossi, m.a. vegna þeirra aðstæðna sem þar kunna að koma upp. Það hefur sýnt sig að sú stofnun nýtir sér þær aðstæður sem þar eru og er þar vel staðsett. Það hefur jafnframt komið fram í umfjöllun iðnn. um frv. um Orkustofnun að stefnt sé að því að flytja störf norður á Akureyri tengd Orkustofnun. Ég held að hv. iðnrh. ætti að skoða hvort ekki sé rétt að líta til svæða þar sem orkuöflunin fer að mestu leyti fram. Í umræðunni hefur komið fram að stefna beri að því að Íslendingar fullvinni frekar þá málma sem við vinnum hér. Við getum auðvitað litið til annarra landshluta ef henta þykir til að koma að þeirri úrvinnslu. Um þetta vil ég fá að heyra í þeirri umræðu sem fram mun fara varðandi þetta nál. og svo önnur mál flutt af iðnn. síðar í dag.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá meiri hluta iðnn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 60/1981, um raforkuver, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað allítarlega um málið. Hún fékk marga góða gesti á sinn fund og skriflegar umsagnir frá ýmsum aðilum. Þar að auki var svokölluðum umhverfisþætti málsins vísað til umsagnar hjá umhvn. að ósk nefndarmanns þar. Iðnn. fékk því umsagnir frá umhvn. Segja má, herra forseti, að umræðan um þetta mál sé þegar hafin. Umræðan tengist mjög því máli sem hér hefur verið til umræðu í morgun, stækkun álverksmiðjunnar á Grundartanga hjá Norðuráli. Þetta frv. lýtur að orkuöflun til 1. áfanga þar. Það er grunnurinn að þessu frv. þar sem viðræður höfðu farið fram á milli Norðuráls og Landsvirkjunar um hvernig Landsvirkjun gæti útvegað orku vegna stækkunar Norðuráls á Grundartanga á þeim tíma sem fyrirtækið óskaði. Segja má, herra forseti, að inn í þetta blandist líka frægur úrskurður sem ég hygg að hafi glatt þjóðina mjög, af viðbrögðum að dæma, og er ég þar að vísa í úrskurð hæstv. setts umhvrh., Jóns Kristjánssonar, vegna Norðlingaölduveitu. Í kjölfar þess úrskurðar kom í ljós að þau áform sem Landsvirkjun hafði haft uppi vegna Norðlingaölduveitu breyttust. Þar með var ljóst að Landsvirkjun hafði sjálf ekki næga orku til afhendingar fyrir þann tíma sem Norðurál hafði óskað eftir. Hins vegar leitaði fyrirtækið til Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja um það hvort þessi fyrirtæki gætu útvegað þá orku sem upp á vantaði. Þær viðræður eru í gangi og tæknilega, ef svo má segja, hefur komið fram að bæði Orkuveita Reykjavíkur og Hitaveita Suðurnesja treysta sér til þess að afhenda þessa orku. Núna eru viðræður í gangi, annars vegar á milli þessara þriggja orkufyrirtækja og svo hins vegar við Norðurál um verð. Ef ég aðeins vík fyrst að því sem vísar að Orkuveitu Reykjavíkur, þá er um að ræða heimild til þess að framleiða allt að 120 megavött á Nesjavöllum. Þar eru nú þegar fyrir þrjár túrbínur sem framleiða samtals 90 megavött og um er að ræða að bæta við túrbínu. Segja má að undirbúningur þess máls sé þegar að baki því Skipulagsstofnun hefur úrskurðað að sú framkvæmd muni ekki breyta það miklu í umhverfinu að þar sé þörf á að setja framkvæmdina í mat á umhverfisáhrifum. Annað er hins vegar með Hitaveitu Suðurnesja og þær framkvæmdir sem þar er um að ræða. Þær eru tvíþættar. Það er annars vegar um að ræða allt að 80 megavatta afl á Reykjanesi og ég vil leiðrétta það sem fram hefur komið í umræðunni í morgun að ekki er verið að ræða um Trölladyngjusvæðið, heldur er verið að fylgja eftir margra ára rannsóknum á Reykjanesi í kringum saltverksmiðjuna, skammt frá Reykjanestánni. Hér fylgir umsögn Orkustofnunar um þær athuganir og rannsóknir sem fram hafa farið. Sérfræðingar Orkustofnunar mæla með þessu, en sú framkvæmd á auðvitað eftir að fara í mat og er bundin því skilyrði. Hjá Hitaveitu Suðurnesja er hins vegar um að ræða stækkun jarðvarmavirkjunarinnar í Svartsengi um allt að 16 megavött. Þar er í rauninni ekki um boranir að ræða, heldur betri nýtingu einfaldlega með betri tækni hjá fyrirtækinu. Fyrirtækið hefur náð einstökum árangri líklega á heimsvísu í að beisla jarðvarma með þeim hætti sem raun ber vitni. Meðal annars er niðurdæling þar sem varmanum er að hluta til skilað aftur til jarðar og með því að ná jafngóðum tökum og raun ber vitni á því hafa opnast möguleikar til stækkunar og aukins afls án þess að fara í frekari verulegar framkvæmdir. Um þetta snýst málið, herra forseti, þessa þrjá staði, þ.e. Norðlingaölduveitu á grundvelli úrskurðar hæstv. setts umhvrh. og hins vegar viðbótarafl frá Nesjavöllum, Svartsengi og á Reykjanesi hjá Hitaveitu Suðurnesja. Hvað varðar Norðlingaöldu og þær framkvæmdir sem þar eru fyrirhugaðar ef samningar nást, þá er rétt að nefna það og taka mjög skýrt fram enn einu sinni, að þær framkvæmdir hafa ekki verið ákveðnar nákvæmlega, þ.e. með hvaða hætti þær verða. Útgangspunkturinn er þó úrskurður setts umhvrh., lögum samkvæmt, þar sem sett eru ýmis skilyrði sem þarf að uppfylla. Að þeim skilyrðum er verið að vinna. Hér hefur því verið haldið fram að Landsvirkjun ætli sér að hunsa og virða að vettugi þann úrskurð og ég tel ástæðu til að vísa því á bug, því fram hefur komið að menn eru í einu og öllu að fylgja þessum úrskurði eftir. Það er ekkert óeðlilegt að í slíkri vinnu kynni Landsvirkjun þær hugmyndir sem hún er með, en það hefur komið fram m.a. hjá gestum sem komu til nefndarinnar, bæði fulltrúa Umhverfisstofnunar og ekki síður frá oddvita Gnúpverja, að samráðsvettvangurinn og samráðsferlið er til staðar. Þess er getið í úrskurðinum að Landsvirkjun og fulltrúar sveitarfélaganna á staðnum og Umhverfisstofnunar skuli hafa með sér samráð um útfærslu á þeirri virkjun sem þarna kann að rísa. Og það samráð er til staðar. Þar er engin niðurstaða komin og menn eru bara að rannsaka svæðið, Landsvirkjun neyddist til að breyta áætlunum sínum eftir úrskurðinn og er að skoða hvernig hægt er að koma upp virkjun á grundvelli úrskurðarins, þannig að hann verði virtur og að framkvæmdin verði arðbær fyrir Landsvirkjun. Og um þetta hafa menn fullt samráð. Það er því rangt sem haldið hefur verið fram að Landsvirkjun sé að brjóta úrskurðinn, hún sé að virða hann að vettugi. Það er bara einfaldlega rangt, því menn geta ekki dæmt um þetta fyrr en að niðurstaða liggur fyrir. Og hún er einfaldlega ekki komin. Það er þó ljóst að á grundvelli úrskurðarins eru Þjórsárver og friðlandið í kringum Þjórsárver virt að öllu leyti, ekki lófastór blettur er tekinn þar undir setlón eða uppistöðulón, svo vitnað sé í yfirlýsingu þekkts manns í þjóðfélaginu. Landsvirkjun er að útfæra hugmyndir, skoða möguleika utan friðlandsins og hefur eins og nefnt var áðan um það fullt samráð við heimamenn. Í fskj. III með frv. eru kynntar ákveðnar hugmyndir Landsvirkjunar sem hún hefur lagt fram í þessu samningaferli við heimamenn og Umhverfisstofnun. Hjá oddvita Gnúpverjahrepps hafa líka komið fram ákveðnar áhyggjur af tilteknum svæðum. Það eru einkum þrjú atriði sem þar eru nefnd. Menn ræða um grunnvatnið, grunnvatnsstöðuna á viðkvæmum svæðum, ekki síst í Þjórsárverum og þar er úrskurður hæstv. setts umhvrh. alveg afdráttarlaus, að þar þurfi að gæta mjög vel að grunnvatnsstöðunni í Þjórsárverum og vilji er til þess hjá öllum, enda úrskurðurinn á því formi. Í máli oddvita Gnúpverjahrepps og í skriflegri umsögn hans koma fram áhyggjur vegna einkum þriggja atriða, þ.e. áhrifa á fossa í Þjórsá, lónhæðina við Norðlingaöldu og svo veitulón við Þjórsárjökul. Þessi sjónarmið hafa komið fram og það var staðfest af oddvitanum og fulltrúa Landsvirkjunar og Umhverfisstofnunar að menn eru að kynna sjónarmið sín, Landsvirkjun sín, heimamenn sín og Umhverfisstofnun sjónarmið sín og menn eru bara í ágætu ferli með að ræða þetta og við skulum vona að menn komist að sameiginlegri niðurstöðu. Verði raunin sú má segja að hinum ágæta, mjög svo ágæta úrskurði hæstv. setts umhvrh. sé framfylgt og það tel ég að sé grundvöllur í þessu máli að úrskurður hæstv. setts umhvrh. sé virtur. Er ekki að sjá nein teikn uppi um annað en að hann verði virtur í öllu eins og hér hefur komið fram. Í umsögn frá meiri hluta hv. umhvn., sem vitnað er í á bls. 2 í nál. iðnn. kemur fram yfirlit um framkvæmd vegna Norðlingaölduveitu: ,,Komið hefur fram að verið er að skoða hvaða leiðir verði farnar. Lítur nefndin svo á að þær leiðir sem tilgreindar eru í fylgiskjalinu séu ekki bindandi á nokkurn hátt.`` Undir þetta sjónarmið tekur meiri hluti iðnn. Og hvað þýðir þetta? Þetta þýðir einfaldlega það að úrskurðurinn er lagður til grundavallar þar sem friðland Þjórsárvera er virt í hvívetna og menn skuli síðan komast að sameiginlegri niðurstöðu um hversu hátt lónið muni ná, hæðin mun þó aldrei fara upp fyrir friðlandsmörkin, hvort lónhæðin verður í 568,5 eða 566 eða einhverri annarri hæð mun koma í ljós í þessum sameiginlegu viðræðum þeirra aðila sem hér hafa verið nefndir. Meiri hluti hv. umhvn. gerir ekki athugasemdir við frv., enda skal farið eftir úrskurði setts umhvrh. og lögum um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000. Svo einfalt er málið. Það er undir þetta sjónarmið sem meiri hluti iðnn. tekur og leggur því til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Guðjón Guðmundsson, Pétur H. Blöndal, Kjartan Ólafsson, Ísólfur Gylfi Pálmason, Árni Ragnar Árnason og Hjálmar Árnason. Um þetta þarf ekki að hafa fleiri orð. Ég árétta að frv. er mjög bundið því frv. sem hér var til umræðu áðan, um stækkun Norðuráls, álverksmiðju á Grundartanga. Hér er um að ræða orkuöflun til fyrsta hluta þeirrar stækkunar upp í um 90 þús. tonn og grunnurinn að því er úrskurður hæstv. setts umhvrh. sem leiddi til þess að Landsvirkjun varð að minnka áætluð áform sín og leitaði því til Hitaveitu Suðurnesja og Orkuveitu Reykjavíkur um að útvega þessa orku með Landsvirkjun og málið er sem sagt í eðlilegum farvegi.

Hæstv. forseti. Það vakti mikla athygli þegar núv. hæstv. landbrh., sem þá var hv. formaður landbn. Alþingis, lét svo um mælt skömmu fyrir síðustu kosningar að vinnubrögðum landbrn., sem þá var undir stjórn hæstv. landbrh. úr hans eigin flokki, Guðmundar Bjarnasonar, mætti líkja við hraða snigilsins. Nú hefði maður haldið að þegar þessi hv. þm. væri svo gerður landbrh. mundi þetta aldeilis breytast til batnaðar. En því miður hefur lítið breyst við tilkomu hæstv. núv. landbrh. inn í það embætti, a.m.k. hefur hraðinn ekki aukist. Sumir hafa haft á orði að nú væri snigillinn sofnaður eða dottaði a.m.k. mestan partinn. Aðrir hafa látið að því liggja að hann væri kannski dauður og best væri að taka landbúnaðarmálin undir annað ráðuneyti sem væri ekki alveg eins seinfært í göngulagi sínu. Það vantar ekki að hæstv. ráðherrann hefur farið mikinn sem skemmtikraftur. Það þykir varla burðugt þorrablót þar sem hæstv. ráðherra heldur ekki ræðu og fer með gamanmál við miklar vinsældir. Hann er bestur á þorrablótunum, eins og sjálf sauðkindin. 
             En aðgerðir til að bæta hag starfandi bænda í landinu hafa látið á sér standa og nú er svo komið, hæstv. forseti, að vonir okkar sem höfðum reiknað með að aðgerðir til að bæta stöðu þeirra sem starfa í landbúnaði á Íslandi sæju dagsins ljós á þessu kjörtímabili eru nánast að engu orðnar. Þingið er hér á síðustu metrunum og kosningar eru þann 10. maí. Þar væri þó vissulega ástæða til að taka til hendinni. Í síðasta tölublaði Vísbendingar leggja nokkrir nemar í MBA-námi í Háskóla Íslands fram útreikninga um kjör bænda á Íslandi og eru þeir útreikningar gerðir eftir búreikningum árið 2001. Þar kemur fram að meðaltal hagnaðar af rekstri sauðfjárbúa fyrir laun eigenda jafngildir því að launin séu að jafnaði 68.250 kr. á mánuði. Samsvarandi útreikningur á launum fyrir rekstur meðalkúabús jafngildir 165.750 kr. á mánuði. Sé litið til blandaðra búa er meðalafkoman 96.617 kr. á bú. Það munu að jafnaði vera tveir einstaklingar, þ.e. hjón, á bak við þessar tekjur svo að til að fá út launin á mann þarf að deila í niðurstöðuna með tveimur sem mundi þá svara til 34.125 kr. fyrir hvorn aðilann á sauðfjárbúinu, 48.308 kr. á blandaða búinu og 82.875 kr. á mann á kúabúinu. Það er ljóst af þessum tölum að afkoma bænda í íslenskum landbúnaði er afar slök, sérstaklega á sauðfjárbúunum, og það þrátt fyrir að beingreiðslur og styrkir vegna búvöruframleiðslu á Íslandi hafi á því herrans ári 2001 numið 5,7 milljörðum kr. samkvæmt útreikningum frá OECD sem fylgja með í þessari grein Vísbendingar. Þetta hlýtur að kalla á vangaveltur um hvort ekki megi koma þessum styrkjum með beinni hætti til bænda, t.d. í formi stuðnings við atvinnuvegi í sveitum, því að það má ljóst vera að bændur á smærri og meðalstórum búum lifa ekki af búrekstrinum einum saman. Ef við teljum, sem ég vona að allir séu sammála um, að brýnt sé að halda landinu sem mest í byggð tel ég að hvort tveggja þurfi að koma til, breyta þurfi fyrirkomulagi á styrkjum til landbúnaðar þannig að þeir verði byggðatengdir og að styrkja þurfi enn frekar uppbyggingu atvinnulífs í sveitum. Ég vil því beina eftirfarandi spurningum til hæstv. landbrh.: Til hvað ráða hyggst hæstv. landbrh. grípa til að bæta kjör bænda? Er von á einhverjum aðgerðum til að bæta starfskjör í landbúnaði fyrir kosningar?

Hæstv. forseti. Það er óvenjulegt að boða til utandagskrárumræðu um stöðu landbúnaðarins og hefja síðan ræðu sína eins og hv. þm. gerir með persónulegu skítkasti í garð ráðherrans sem hefur staðið í stórræðum með bændum landsins síðustu fjögur árin og töluvert árangursríku starfi. Mig varðar ekkert um slíkt persónulegt skítkast. Það er kannski að verða siður Samfylkingarinnar, og sést best á því að hv. þm. er orðin krati í hópnum. Ég veit ekki betur en að það sé enginn stafur um landbúnaðarmál í stefnuskrá Samfylkingarinnar. Þannig að ég ætla ekki að eyða orðum í svoleiðis skítkast. Ég vil segja það hér að landbúnaðurinn á Íslandi skapar verðmæti, verðmætasköpun hans er 22--25 milljarðar. Landbúnaðurinn á Íslandi hefur verið í mjög örri þróun síðustu árin. Það ríkir kraftur í flestum búgreinum og mikil fjárfesting og uppbygging hefur átt sér stað, ekki síst í mjólkurframleiðslunni. Það ríkir sátt um íslenskan landbúnað í dag, neytendur og bændur skynja vel hlutverk hvers annars og afurðirnar eru með því besta sem gerist. Bændur hafa verið að stækka grunn sinn og tekjumöguleika. Þeir eru skógræktarbændur, þeir eru landgræðslubændur, þeir eru ferðaþjónustubændur, þeir eru bændur íslenska hestsins, og mörg gríðarleg verkefni sem ég hef verið að vinna að á nýjum sviðum blasa við. Hér er t.d. fyrirsögn úr Dagblaðinu: ,,Milljarðaframleiðsla á lyfjaensími úr íslensku byggi.`` Byggið, kornið, hörinn og þess vegna lífmassahugsun í kringum lúpínu --- það er óskaplega margt sem blasir við og bændur eru að vinna af mikilli bjartsýni. Þó að kjör þeirra sem stéttar séu mjög misjöfn er mjög rangt að leggja umræðuna upp eins og menn gera, að allir bændur séu fátækir og eigi bágt. Við eigum mjög sterka bændur og mjög margir þeirra eru að gera góða hluti. Ég vil hér segja hvað sauðfjárbændur varðar að þeir fengu nýtt fjöregg í minni tíð í upphafi, nýjan samning um starfskjör sín, nýjan búvörusamning sem inniheldur mikla möguleika, gæðastýringu og nýja framtíð. Þeir eru að byrja að vinna úr þessum samningi og þótt kjör sauðfjárbænda séu slök að meðaltali hafa þau batnað frá 1995 um 20%. Þeir eiga möguleika í gegnum samninginn á að fara í svipaða þróun og gerist í mjólkurframleiðslunni. Samningagerð við kúabændur er hafin á nýjan leik og komin í gang. Þar hefur verið gríðarleg þróun í mjólkurbúskapnum. Íslenskar kýr hafa aukið meðalnyt sína úr 4 þús. lítrum í 5 þús. Tekjur af hverri kú hafa aukist um 30% á sjö árum. Fjárfesting greinarinnar hefur vaxið um 124% á sjö árum, sem sýnir þrótt ungu stéttarinnar í þeirri atvinnugrein. Meðalbúið hefur stækkað úr 90 þús. lítrum í 127 þús., eða um 40%. Tekjur bændanna sem stunda þessa búgrein hafa vaxið um 44%. Ég vísa á bug öllu bulli um að ég sé aðallega skemmtikraftur. Mér þykir að vísu vænt um að þjóðin vill þó hlusta á mig sem heldur skemmtilegan mann --- að því er hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir segir, ég held því ekki fram.  Hins vegar blasir vandi við, og við hann er ég að glíma. Ég vil segja við hv. þingmann að ég lít ekki á kosningarnar sem lokadag. Ég trúi því að neytendur og bændur muni kjósa mig áfram sem landbrh. og ég muni halda starfinu. Ég mun gera allt sem ég get til þess að reyna að taka á með bændunum í heild sinni. Það eru mikil sóknarfæri hjá sauðfjárbændum og í kjötframleiðslunni, sem ég hélt að hv. þm. ætlaði að ræða hér, þann vanda sem þar er, og ég tel að stjórnvöld eigi að rétta þeim hjálparhönd án þess að ganga gegn samkeppni og samkeppnislögum. Hitt er svo ljóst, hæstv. forseti, að það er auðvitað bændanna, við gefum þeim lög og við gefum þeim ramma og starfsumhverfi, í því hef ég verið. Þeir verða síðan auðvitað að vinna úr sínum málum og mér finnst að þeir séu í öllum búgreinum að gera það af töluvert meiri lífsgleði en oft hefur verið, og mesti þróttur í íslenskum landbúnaði hefur verið á þessu kjörtímabili, ef tekin eru síðustu 20 árin, hv. þingmaður.

Herra forseti. Fyrir rétt einu ári var að minni beiðni utandagskrárumræða á hinu háa Alþingi um stöðu sauðfjárbænda. Þá þegar var ljóst að hverju stefndi í sauðfjárbúskapnum. Á því eina ári sem liðið er síðan --- við hæstv. landbrh. áttum hér orðastað --- hafa allar búgreinar í kjötframleiðslu siglt í mikla rekstrarörðugleika og er nú svo komið að gjaldþrot virðist blasa við hjá mörgum bændum. Offramleiðsla er í hvíta kjötinu, og eins og staðan er í dag er stærsti hluti framleiðslunnar seldur undir framleiðsluverði. Framleiðendur nautakjöts hafa um langan tíma orðið að selja sínar afurðir undir framleiðsluverði og blasir gjaldþrot við þeim innan tíðar ef ekkert verður að gert. Fyrir ári síðan benti hæstv. landbrh. á þau úrræði að tryggja afurðalán í gegnum Byggðastofnun og að til stæði að hann beitti sér fyrir því að ábyrgð bænda yrði takmörkuð til að tryggja þá fyrir áhrifum gjaldþrota hjá sláturleyfishöfum. Að öðru leyti benti hann á að í gangi væru margar mótvægisaðgerðir, ferðaþjónusta, hestamennska o.s.frv., eins og hann gerði í ræðu sinni áðan. Þessar mótvægisaðgerðir, herra forseti, eru góðar til lengri tíma litið en koma að litlu gagni í stöðunni í dag. Herra forseti. Nú blasa við gjaldþrot víða um land hjá bændum og það verður því að grípa til opinberra aðgerða til að forða svo víðtækum gjaldþrotum. Bændur verða auk þess að hafa möguleika á og vilja til að draga úr offramleiðslunni og koma kjötmarkaðnum í jafnvægi við neyslu á innanlandsmarkaðnum. Offramleiðsla er mikil og sláturleyfishafar og bankar bera ábyrgð á því ástandi sem nú ríkir á kjötmarkaði.

Herra forseti. Samkvæmt niðurstöðu búreikninga árið 2001 frá Hagþjónustu landbúnaðarins kemur fram að við kúabú eru greidd laun og launatengd gjöld um 342 þús., en fjöldi búa að baki þessum útreikningi eru 168 framleiðendur með meðalframleiðslu upp á 127 þús. lítra. Mikil hagræðing hefur átt sér stað í mjólkurframleiðslu á síðustu árum, kynbætur hafa bætt stöðuna með vaxandi afurðum og hagkvæmni í framleiðslunni og framtíð þessara bænda er best tryggð með stöðugleika í rekstrarumhverfi sem best verður treyst með framlengingu á óbreyttum samningi. Sauðfjárbú greiddu í laun og launatengd gjöld 116 þús. kr. en fjöldi búa að baki þessu eru 103 og meðalframleiðsla upp á þá tæp 6 þús. kíló. Staða sauðfjárbænda sem ekki hafa annað starf er langt frá því að vera góð. Við því þarf að bregðast, það þarf að greina vandann og vinna sig út úr honum. Bændur eru bjartsýnt og duglegt fólk sem hefur tekið að sér fjölbreytt verkefni til að styrkja búsetuna með aðstoð ríkisins. Má þar nefna verkefnið ,,Bændur græða landið`` en í því eru um 600 bændur. Þá vinna 40--50 bændur í verktöku á vegum Landgræðslu ríkisins í fjölþættum verkefnum. Skógræktarverkefnin hafa vaxið ár frá ári. Nú er í meðförum landbn. þáltill. frá ríkisstjórninni sem felur í sér að samtals fari í þessi verkefni 662 millj. á næsta ári. Ný verkefni verða til eins og línrækt en 10 bændur voru í línrækt á liðnu ári og er feygingarverksmiðja að rísa í Þorlákshöfn. Þá vil ég minna á þróun próteinframleiðslu í notkun í lyfjaiðnaði og ef vel tekst til þar mun það skapa fjöldamörg störf. Vægi ferðaþjónustunnar er mikið en í dag er hún næststærsta gjaldeyrisskapandi atvinnugrein landsmanna. Hrossarækt og hestamennska er vaxandi þáttur í íslenskum landbúnaði sem eflir ferðaþjónustuna og styrkir tengsl dreifbýlis og þéttbýlis. Það er mikið hagsmunamál fyrir landsbyggðina að finna leiðir til lækkunar á flutningskostnaði. Það þarf að halda áfram að stuðla að fjölbreyttara atvinnulífi í sveitum landsins með öflugan landbúnað sem kjölfestu.

Herra forseti. Á landsþingi Frjálslynda flokksins um síðustu helgi voru eftirfarandi fimm áherslur flokksins samþykktar um landbúnaðarmálin: Frjálslyndi flokkurinn vill efla trú og traust þjóðarinnar á íslenskan landbúnað sem keppt geti í framtíðinni á alþjóðlegum samkeppnismarkaði. Stefnt verði að því að bændur verði frjálsir að allri framleiðslu sinni. Markmið Frjálslynda flokksins er að auðvelda bændum að nýta landið og fjárfestingar sínar. Markmið Frjálslynda flokksins er að stöðva og snúa við flótta úr byggðum landsins. Núverandi fyrirkomulagi styrkja í landbúnaði þarf að breyta við lok búvörusamnings með því að stuðla að fjölskylduvænni búsetu. Alþjóðasamningar munu á næstu árum setja á okkur kröfur um lækkandi framleiðslutengda styrki og annan markaðsráðandi stuðning við hefðbundinn landbúnað. Við teljum að það verði að rjúfa þann vítahring sem festir bændur í hefðbundnum landbúnaði, mjólkurframleiðslu og sauðfjárrækt, í kvótakerfi og kvótakaupum framtíðarinnar. Unga fólkið sem á að geta tekið við búskap í sveitum landsins mun að óbreyttu verða þrælar kvótakaupa eða kvótaleigu af afurðastöðvum þegar að því kemur að það vill kaupa sér jörð og hefja búskap. Það þarf með öllum ráðum að vinna að því að fólkið sem vill búa í sveitum landsins festist ekki í fátæktargildru leiguliða eða sem ,,besti vinur bankanna``, sem greiðir hverja krónu sem afgangs er í vexti og dráttarvexti af framleiðslukvótakaupum í mjólkurlítrum eða ærgildiskvótum. Frjálslyndi flokkurinn vill efla trú og traust þjóðarinnar, ekki síst unga fólksins, á íslenskan landbúnað sem keppt geti í framtíðinni á alþjóðlegum samkeppnismarkaði. Framtíðarforsenda íslensks landbúnaðar er að bændur verði frjálsir að framleiðslu sinni. Markmið Frjálslynda flokksins er að auðvelda bændum að nýta landið og fjárfestingar sínar. Frjálslyndi flokkurinn lítur svo á að viðfangsefni landbúnaðar sé landnýting, þ.e. nýting garða, túna, akra, haga, afréttar og annarra verðmæta sem bændur hafa skapað. Eins og nú standa sakir þarf að selja úr landi milli 400 og 500 tonn af lambakjöti. Hækkun persónuafsláttar og skattafsláttur vegna barna, sem Frjálslyndi flokkurinn vill lögleiða, mundi að sjálfsögðu bæta hag þeirra bænda sérstaklega sem nú búa við allt of lág laun.

Herra forseti. Ég þakka hv. málshefjanda sem tók þetta mál á dagskrá í þinginu. Ég held að það sé mjög mikilvægt enda hefur komið mjög skýrt fram í fréttum að staða bænda er afskaplega misjöfn og ljóst er að skoða þarf leiðir sem geta orðið til aðstoðar þar sem nauðsyn krefur. Flestum hefur borist til eyrna að þeir sem framleiða þetta svokallaða hvíta kjöt hafa verið í gríðarlegri samkeppni sem hefur í sumum tilfellum verið borin uppi með aðferðum sem ekki hafa verið skýrðar. Fyrirtæki sem hafa jafnvel verið í greiðslustöðvun hafa getað boðið fram kjöt sem hefur verið með allt öðrum framleiðslukostnaði en eðlilegt getur talist. Mér finnst ekki hafa komið neitt fram hjá hæstv. landbrh. hvaða leiðir á samkeppnisgrundvelli ráðuneytið vill skoða til þess að geta tryggt það að eðlileg samkeppni ríki á markaðnum, og þá er ég að meina samkeppni milli framleiðenda. Einnig er ljóst að aðrir kjötframleiðendur, eins og sauðfjárbændur, eiga í miklum erfiðleikum og þó að margt ánægjulegt sé að gerast í kringum þá, eins og í sambandi við bændagistingu og ýmsa aðra starfsemi, er það náttúrlega engan veginn nóg. Staða þessara bænda er mjög erfið í dag og það þarf hæstv. ráðherra einnig að taka til sín. Auðvitað getur hæstv. ráðherra ekki bjargað öllu en mér finnst ekki heldur hægt að vísa öllu beint til bændanna sjálfra og segja: Þið hafið lögin og þið eigið að bjarga ykkur. Það þarf líka að passa upp á að samkeppnisumhverfið sé eðlilegt.

Hæstv. forseti. Þjóðin og þingið man hæstv. ráðherra landbúnaðarmála svífandi hátt um víðan geim, talandi um dýrlega framtíð íslensks landbúnaðar, farandi með himinskautum um möguleika lambakjötsins og hreinleika íslenskrar náttúru, talandi um íslenska bændur, kýr og ær í aldagömlum ungmennafélagsanda. Flokkur ráðherrans og Sjálfstfl. hafa mótað og farið með landbúnaðarmál í þessu landi í margar kynslóðir. Nú hafa þessir flokkar verið saman í ríkisstjórn síðustu átta árin svo ekki hafa þeir verið truflaðir við störf sín í þágu landbúnaðarins. En hvernig er ástandið? Það er allt í uppnámi á kjötmarkaði, gjaldþrot og hallæri blasa við í öllum kjötframleiðslugreinunum. Örsnauðir bændur og fátækt fólk úr sveitum landsins flytur á mölina sem aldrei fyrr. Og hvað hefur hæstv. ráðherra verið að fást við? Jú, jú, hann taldi upp eitthvað af því áðan. Mér fannst það ekki vera til merkis um að margt væri að gerast. En hann barðist við norsku kúna, þá illvígu, og hann fór til Kína að kynna sér eldi strúta. Það var víst erfið ferð. Hann spáði í krókódíla- og úlfaldarækt en það er víst búið að hætta við það allt saman. Og enn bíðum við eftir því að hæstv. ráðherra taki á móti erlendum þjóðhöfðingjum, skrýddur litklæðum á fáki sínum á flughlaðinu við Leifsstöð, en það ætlar hann að gera í framtíðinni. Það verður líklega á næsta kjörtímabili. Þeir sem foringjarnir segjast bera mest fyrir brjósti, bændurnir í landinu sem hafa verið brjóstvörn og bakvarðarsveit flokksins, Framsfl., eru bláfátækir og hnepptir í fjötra framleiðslustýringar, sem ráðherrann kallar núna fjöregg, og ölmusuhugsunar framsóknaríhaldsstefnunnar. Það þarf nýja og ferska hugsun til stuðnings við atvinnulíf í sveitum. Það þarf jafnræði til stuðnings við búgreinar og aðra atvinnustarfsemi. Það þarf að frelsa atvinnulíf í sveitum undan áþján framsóknaríhaldsins.

Herra forseti. Víst er að landbúnaðurinn hefur gengið í gegnum miklar breytingar á síðasta áratug eða rúmlega það, og að mörgu leyti hefur atvinnugreininni tekist vel að fóta sig í nýju umhverfi og nýjar greinar hafa skotið rótum á síðustu árum. Hinu er ekki að leyna að þær breytingar sem hafa reynst landbúnaðinum erfiðastar eru mikill niðurskurður eða samdráttur í framlögum ríkisins til atvinnugreinarinnar svo nemur milljörðum króna á ári. Sá peningur er tekinn einvörðungu úr launalið bóndans og rýrir því kjör hans. 
             Sú breyting sem mestu réði um þetta, herra forseti, var ákvörðun sem tekin var fyrir rúmum áratug í tíð þáv. landbrh., hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, um að afnema með öllu útflutningsbætur og ganga miklu lengra og hraðar en alþjóðasamningar kváðu á um. Ég minni á að enn er möguleiki á því að nýta sér útflutningsbætur samkvæmt alþjóðasamningum þó að í mun minna mæli sé en þá var, og ég hvet stjórnvöld til að skoða möguleikann til að nýta þær heimildir sem er að finna í alþjóðasamningum hvað það varðar. En það vekur athygli mína að þáv. landbrh., hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, er ekki viðstaddur þessa umræðu. Ég er kannski ekkert hissa á því. Hann vill kannski ekki taka þátt í umræðu þar sem hann þarf að verja þessar gjörðir sínar sem hafa reynst bændum hvað erfiðastar í skauti á síðasta áratug. Það er vandfundin önnur ákvörðun stjórnvalda fyrr og síðar sem hefur reynst bændum jafnþungbær og sú sem hv. þm. beitti sér fyrir og er það alveg nýtt að hann skuli vera fjarverandi úr þingsal þegar tækifæri er til þess að koma í ræðustól og víkja orði að Framsfl. Eins og menn vita tekur sá hv. þm. sjaldan til máls öðruvísi en að tala um Framsfl.

Var ekki þingmaðurinn í Framsfl. þá?


            

Herra forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefði átt að verja tíma sínum til að ræða stöðu landbúnaðarins í dag, eftir tólf ára stjórnarsetu framsóknarsjálfstæðisráðherranna í landbrn.  
             Herra forseti. Það er margt gott sem er að gerast í landbúnaðinum, og búseta og öflugt atvinnulíf úti um allt land er styrkur þjóðfélags okkar sem okkur ber að standa vörð um. Hins vegar er ekki allt eins og best verður á kosið. Fátækt og gjaldþrot blasir við fjölda bænda að óbreyttu ástandi, sagði formaður Bændasamtakanna á búnaðarþingi. Gífurleg samþjöppun hefur orðið í alifugla- og svínakjötsframleiðslu. Það eru 20 svínabú og fjögur alifuglabú á landinu. Svínakjöt er selt 150 kr. undir framleiðslukostnaðarverði, svipuð staða er uppi í kjúklinga- og nautakjötsframleiðslu. Mörg þessara búa eru rekin beint eða óbeint af lánastofnunum eða þrotabúum. Gríðarlegt kjötmagn er nú sett inn á markaðinn á undirverði. Þegar við bætist fákeppni á smásölumarkaðnum hlýtur eitthvað undan að láta. Venjulegir bændur, ég tala nú ekki um sauðfjárbændur, geta ekki keppt við langtíma\-niðurboð studd af öflugustu fjármálastofnunum landsins. Er félagsleg ábyrgð þessara fjármálastofnana alls engin? Mér er spurn. Borið er við samkeppnislögum. Heilbrigð og gagnsæ samkeppni er sjálfsögð, og drifkraftur framfara, en ef hægt er að rústa byggð og búsetumynstri í landinu á örfáum missirum í skjóli samkeppnislaga eða annarra slíkra laga þarf heldur betur að breyta þeim lögum. Herra forseti. Það verður að grípa tafarlaust í taumana og rétta hlut bænda í þeim frumskógi villimennskunnar sem nú ríkir á kjötmarkaði.

Herra forseti. Það er rétt sem komið hefur hér fram að það er mjög margt bjart í íslenskum landbúnaði. Við getum verið bjartsýn fyrir hans hönd á mörgum sviðum enda þurfum við að byggja þetta land og það er grundvallaratriði að svo verði áfram. Hins vegar er það staðreynd sem við stöndum frammi fyrir að sauðfjárræktin er í gríðarlegum vandræðum. Við höfum staðið með Bændasamtökunum, við höfum staðið með Landssamtökum sauðfjárbænda í að gera þessa samninga sem við höfum gert. Við höfum gert það í bjartsýni og ríkisstjórnin hefur staðið við samningana. Hins vegar er það rétt að ýmislegt sem við gerðum ráð fyrir þá hefur ekki gengið eftir. Það er mjög langt frá því. Það er staðreynd í þessu þjóðfélagi að það vantar ekki kjöt og það er allt sem bendir til þess að þannig verði það í framtíðinni, að það vanti ekki kjöt. Því held ég að ljóst sé að við verðum að hugsa þessi hluti upp á nýtt. Við komumst ekki hjá því að horfast í augu við staðreyndirnar. Það borgar sig ekki að líta undan, þá erum við að bæta gráu ofan á svart. Ég held að við verðum að horfa til þess að sauðfjárræktin í þessari stöðu verði fyrst og fremst byggðamál. Ég veit að mörgum bændum mun sárna að ég segi þetta en ég sé það í þessu ljósi. Ég lít svo á að það sé lífsnauðsynlegt að styrkja íslenska sauðfjárrækt. En við verðum að gera það á réttum forsendum og við eigum að standa rétt að því. Við megum ekki hika þó að núna sé kannski útlit fyrir að þessi orrusta tapist að einhverju leyti, við ætlum ekki að tapa stríðinu og við ætlum að standa með íslenskum landbúnaði og hjálpa bændum í gegnum þessi vandræði. En við verðum að hugsa hugsanirnar upp á nýtt, við verðum að gera okkur grein fyrir þessu og spyrja: Höfum við eitthvert gagn af þessum ramma sem sauðfjárræktin er í? Höfum við eitthvert gagn af afurðasölulögunum í þessari stöðu? Við verðum að þora að gera það og standa síðan með bændum í að horfast í augu við þann veruleika sem blasir við okkur í dag.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur fyrir að taka þetta mjög svo alvarlega mál upp, og ég verð að segja það hér að hæstv. landbrh. getur ekki tekið það sem persónulegt skítkast þótt vakin sé athygli á því hver staða sauðfjár- og mjólkurbænda er. Það er þetta sem verið var að vekja athygli á, að meðalbúið í sauðfjárrækt skilar u.þ.b. 68 þús. kr. á mánuði til eigenda, blönduð bú 96 þús. kr. og mjólkurbú 165 þús. kr. Þetta eru þær staðreyndir sem eru dregnar fram og þær eru afleiðing af ráðsmennsku framsóknaríhaldsins núna í tólf ár samfellt í landbrn. Og það er ekki sanngjarnt að einasta brjóstvörn sumra hverra sem taka til máls í þessari umræðu sé sú að einhverju hafi verið breytt fyrir 12, 14, 15 árum. Hafi verið teknar rangar ákvarðanir þá hefði verið auðvelt að breyta þeim síðar. Í ljósi þess hver staðan er hefði maður talið að menn bæru fram á hinu háa Alþingi hugmyndir sem mættu bæta úr þeirri stöðu sem hér hefur verið dregin fram. Og það kemur fram, þegar maður skoðar það, að hæstv. landbrh. er búinn að setja fram u.þ.b. 20 frv. og hugmyndir á þessu kjörtímabili. Í því ljósi hefði maður talið að allt væri í miklum sóma og ekki þyrfti að grípa til stórra og mikilla aðgerða. Þess vegna er mjög sorglegt að hlýða á þessa umræðu hér, og það er ekkert óeðlilegt þó að þessi umræða sé tekin við hæstv. landbrh. því kerfið hefur þróast þannig að þetta hefur verið samtengt, Bændasamtökin, landbrn. og kerfið, og hæstv. landbrh. hefur orðið einhvers konar verkalýðsforkólfur fyrir bændur. Þetta er niðurstaðan sem hér hefur verið rakin. Ég lýsi mikilli sorg yfir þessari stöðu.

Herra forseti. Starfsumhverfi landbúnaðarins er í stöðugri þróun og hefur tekið ýmsum breytingum á undanförnum árum. Margar búgreinar hafa góða stöðu og tryggan rekstur en aðrar greinar, t.d. sauðfjárræktin, kalla á tryggari starfsgrundvöll og að því er unnið eins og fram kom í máli hæstv. landbrh. Að þessu þarf að vinna í sátt við þjóðina og kalla til samstarfs aðila vinnumarkaðarins og samtök fólksins. Það hefur verið gert að undanförnu og gengið vel. Þessir aðilar komu að samningum um breytt starfsskilyrði í garðyrkju og hafa verið kallaðir til vegna nýs samnings um mjólkurframleiðslu. Í tíð framsóknarmanna í landbrn. hefur verið byggð upp keðja landshlutabundinna skógræktarverkefna. Bændur hafa mikinn áhuga á þeim, þeir hafa þekkinguna, tækin og landið. Fyrir Alþingi liggur till. til þál. um skipulag þessara mála næstu fimm ár. Þar er gert ráð fyrir verulega auknum fjármunum til verkefna og áætlunin miðar að styrkari búsetu um allt land og auknum tekjum til bænda. Rannsóknastarf hefur gengið fagnandi mót nýjum tímum. Mikilvægt er að meðtaka nýjungar, gera bændum kleift að hagnýta þær og skapa sér hlutverk í breyttri framtíð. Vert er að nefna líftæknifyrirtækið Orf, sem er sprotafyrirtæki hjá Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Þar er unnið að möguleikum þess að bændur framleiði á ökrum sínum efnivið í lyfjaframleiðslu, flugvélar og hvaðeina sem nöfnum tjáir að nefna. Herra forseti. Fjölmargt fleira væri vert að nefna í þessari umræðu en tíminn er skammur. Ég vil þó segja að lokum að það er góð sátt um landbúnaðinn meðal þjóðarinnar. Þjóðinni þykir vænt um sinn landbúnað, hefur sýnt það í verki og það er engum til góðs að reyna að tala íslenskan landbúnað niður eins og ekkert jákvætt sé þar að gerast.

Hæstv. forseti. Það var greinilegt af viðbrögðum hæstv. landbrh. að ræða mín kom heldur betur við kaunin á honum. Ég harma það að hæstv. ráðherra skuli ekki geta tekið smágamni, svo landsfrægur grínisti sem hann er orðinn á síðustu árum. Það verður að segjast, því miður, að niðurstöður búreikninga segja að þrátt fyrir þau grettistök sem hæstv. landbrh. hefur lyft, og lýsti í ræðu sinni áðan, er staðan í landbúnaðinum grafalvarleg. Það liggur ljóst fyrir samkvæmt þeim tölum sem ég vitnaði til fyrr í dag, og undir var tekið af hálfu Bændasamtakanna í kvöldfréttum sjónvarps sl. þriðjudag, að það er ekki hægt að lifa af rekstri meðalbúa eins og þau eru í dag. Sérstaklega á það við um sauðfjárræktina. Þess vegna verður að efla önnur atvinnutækifæri í sveitum ef við ætlum að viðhalda byggðinni. Ég tel skógræktarverkefnin t.d. hafa gefið góða raun. Það mætti líka styðja enn frekar við ferðaþjónustu í sveitum, ekki síst markaðssetningu hennar. Einnig vil ég minna á að víða eru fyrir hendi möguleikar til að byggja frekar upp í loðdýrarækt, t.d. í kringum fóðurstöðvar sem nú eru í rekstri. Sums staðar er húsnæði fyrir dýrin jafnvel fyrir hendi, verkkunnátta í þessari grein hefur vaxið og skilar greinin nú nokkuð góðum afrakstri. Síðast en ekki síst er æskilegt að minnka milliliðakostnað í okkar hefðbundnu búgreinum þannig að bóndinn fái sanngjarnara hlutfall í sinn vasa af afurðaverði. Margt fleira mætti tína til. Síðast en ekki síst, hæstv. forseti, þurfa menn að vakna, bretta upp ermar og taka til hendinni.

Hæstv. forseti. Hér hefur kjötmarkaðinn borið á góma. Hvað meðaltekjur og allt annað varðar er auðvitað sauðfjárbúskapurinn góð aukabúgrein og er rekinn á þeim forsendum til hliðar við þess vegna hlunnindabúskap, ferðaþjónustu, kúabúskap o.fl. Menn geta ekki alveg reiknað þetta svona. Auðvitað eiga þeir erfiðast sem eru með mjög lítil sauðfjárbú, það er enginn vafi í mínum huga, en þróun greinarinnar er hafin og nýi samningurinn gefur tilefni til þess. Ársneysla kjöts á mann hefur á sl. tveimur árum aukist um fimm kíló. Má segja hvað lambakjötið varðar að á síðustu þremur mánuðum, segir Morgunblaðið í gær, hafi aukning orðið í lambakjötssölu um 14%. Landbrh. var gagnrýndur í haust fyrir að minna afurðastöðvarnar á það, með því að leyfa þeim ekki að flytja það út sem þeir vildu, að þeir skyldu berjast á innanlandsmarkaði og leyfa Íslendingum að njóta þess. Þetta hefur gengið eftir. Hvað svo varðar hverjir hafa komið inn í fjárfestingar í þeim greinum sem erfiðast eiga núna, t.d. í svínabúskapnum og kjúklingaframleiðslunni, kom Byggðastofnun þar inn með peninga og lagði í þær greinar ásamt bönkum, sparisjóðum, fjárfestingarfyrirtækjum. Þar hefur peningum verið sprautað inn og það hefur valdið þessum vandræðum. Góðu fréttirnar eru þær að neytendur búa núna við mikið framboð af kjötvöru á lægra verði en oftast áður. Þeir fagna auðvitað. En ég tek undir það, og það er verið að fara yfir það með Bændasamtökunum og forustumönnum búgreinanna, að skoða hvernig hægt sé að reyna að hindra gjaldþrot sem afleiðingu offramleiðslunnar. Ég lít á það sem mitt verkefni áfram að sinna því. Ég er hins vegar ekki sá sem gengur út á markaðinn og tekur að sér sölumennsku. Við höfum sett hér lög um samkeppni og samkeppnismarkað og við verðum að treysta því að eftirlitsaðilar þjóðfélagsins fylgi því eftir. Að öðru leyti vil ég, hæstv. forseti, þakka þessa umræðu og allmargar góðar ræður.

Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi leiðrétta eitt, ég vil ekki að orðum hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar sé ómótmælt að ég sé ekki hér í vinnunni minni að sinna þingskyldum. Ég held að hv. þm. mætti alveg velta því fyrir sér að beina frekar skeytum sínum að öðrum en þeim sem hér stendur. Í öðru lagi, herra forseti, er náttúrlega óhjákvæmilegt að útskýra það fyrir áhorfendum að þessari útsendingu, sem átta sig kannski ekki allir á því, að hér fór fram hálftímaumræða um brýnt mál utan dagskrár og það er samið um það fyrir fram hvernig flokkar skipa þátttöku sinni í umræðunum. Það var löngu frágengið að fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs töluðu tveir þingmenn, hv. þm. Þuríður Backman, fulltrúi okkar í landbn., og hv. þm. Jón Bjarnason. Þau hafa bæði mikið fram að færa til þessarar umræðu. Það segir því allt sem segja þarf um það hversu drengileg árás hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar var á undirritaðan áðan. Þetta er í afmarkaðri umræðu sem þegar er frágengið hverjir taka þátt í og ég er ekki þar á meðal. Ummælunum sem slíkum vísa ég til föðurhúsanna. Ég kalla það að bera á mig sakir að reyna í taugaveiklun og örvæntingu Framsfl. yfir ástandi mála í dag að finna skýringar á því og getuleysi hæstv. landbrh. í 12--14 ára gömlum ákvörðunum í landbúnaði. Hefði aðaláfallið fyrir íslenskan landbúnað eða sauðfjárræktina verið afnám útflutningsuppbóta í kjölfar búvörusamningsins 1991 bendi ég hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni á að framsóknarmenn hafa haft átta ár til að taka þær upp aftur. Í átta ár hefur hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gengið um með það steinbarn í maganum að það þurfi að koma á útflutningsuppbótum í landbúnaði á nýjan leik en ekkert orðið ágengt. 
             Herra forseti. Það var alveg óhjákvæmilegt að gera athugasemdir við þessi ummæli hv. þingmanns og ég geri ráð fyrir að forseti sé mér sammála um að þarna hafi verið með ódrengilegum og ómaklegum hætti að mér vegið og ég hlaut því að bera af mér sakir.

Forseta fannst undir lok ræðunnar að hv. þm. væri kominn í efnislega umræðu. Að öðru leyti var hann að bera af sér sakir.

Herra forseti. Hér eru að koma til atkvæðagreiðslu samgönguáætlanir fyrir árin 2003--2014 og 2003--2006. Ég hef í ítarlegu nál. gert grein fyrir áherslum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í samgöngumálum og þeim atriðum sem við hefðum viljað sjá raðað með öðrum hætti inn í þá áætlun sem hér er verið að greiða atkvæði um. Við höfum lagt áherslu á að við erum andvíg aukinni einkavæðingu í samgöngumálum, hvort sem það er í framkvæmdum eða í rekstri almannasamgöngumannvirkja. Við höfum líka lagt áherslu á almenningssamgöngur svo nokkuð sé nefnt. Engu að síður er í þessari samgönguáætlun lagt í verulega miklar framkvæmdir úti um allt land sem eru til mikilla samgöngubóta, og er því ástæða til að fagna því. Það er sérstök ástæða til að fagna þeim auknu framkvæmdum sem eru m.a. lagðar í vegaframkvæmdir á Vestfjörðum og Norðausturlandi en það er forgangsverkefni að haga þannig framkvæmdum að góðir vegir með bundnu slitlagi komist um allar byggðir landsins. Virðulegi forseti. Að gefnum fyrirvörum og þeim athugasemdum sem eru tilgreindar í nál. munum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs styðja þá samgönguáætlun sem hér liggur fyrir. Það liggur að vísu fyrir brtt. frá undirrituðum sem kemur til atkvæða á eftir.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um samræmda samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014 og á eftir kemur mál um næstu fjögurra ára áætlun. Sú áætlun sem við greiðum nú atkvæði um er algerlega unnin á forsendum og samkvæmt hugmyndum stjórnarmeirihlutans. Stjórnarandstaðan kom ekkert að því máli. Þetta er því algerlega á ábyrgð meiri hlutans. Ég vil að þetta liggi fyrir. Í þessum áætlunum eru mörg mjög góð mál sem við getum vissulega stutt, auk þess sem ég hrósa meiri hlutanum fyrir að taka upp þessa svokölluðu samræmdu samgöngu\-áætlun, þ.e. að horfa á samgöngur á sjó, landi og lofti í einum pakka. Það breytir samt ekki því, virðulegi forseti, að þetta er algerlega á ábyrgð meiri hlutans. Við komum ekki að þessum áætlunum, hvorugri þeirra, þannig að við munum sitja hjá en um leið lýsa því yfir að í ljósi þess að þetta er a.m.k. áætlun tólf ár fram í tímann er þar víða að finna verkefni sem við hefðum getað stutt.

Herra forseti. Hafnir, flugvellir og vegir eru flokkuð í svokallað grunnnet. Í grunnneti flugvalla eru allir þeir flugvellir sem nú er skipulagt áætlunarflug til nema tveir, flugvöllurinn á Gjögri og flugvöllurinn á Vopnafirði. Herra forseti. Ég tel allar forsendur fyrir því að þessir flugvellir fari inn í grunnnet flugvallakerfisins og tillaga mín gengur út á það að flugvöllurinn á Gjögri og flugvöllurinn á Vopnafirði verði hluti af grunnneti flugvalla í landinu.

Herra forseti. Eins og fram kemur í þáltill. er grunnnetið skilgreint með mjög skýrum hætti. Það á við um flugvelli einning. Samgönguáætlun gerir hins vegar ráð fyrir að flugvellirnir í Vopnafirði og Gjögri njóti alveg sams konar þjónustu og uppbyggingar og allir aðrir flugvellir sem áætlunarflug er til. Ég tel ástæðu til að undirstrika þetta um leið og við greiðum atkvæði um þessa tillögu. Þjónusta þessara flugvalla er tryggð eins og um aðra áætlunarflugvelli sé að ræða.

Virðulegur forseti. Ég hefði helst kosið að sölubanni á rjúpu hefði verið haldið inni eins og fólst í upphaflegu frv. Ég hef verið í samráði við umhvn. og hún er einhuga um að það sé vænlegra til árangurs að stytta veiðitímabilið enn frekar. Aðalatriðið er að vernda rjúpnastofninn. Það er hægt með margvíslegum aðgerðum. Með því að umhvn. beinir því sérstaklega til ráðherra að skoða styttingu tímabilsins frekar þá tel ég að við getum náð því að vernda rjúpnastofninn. Ég treysti mér því til að styðja málið og segi já.

Virðulegi forseti. Ég styð að sjálfsögðu þessa tillögu sem hér er verið að greiða atkvæði um. Ég vil hins vegar tekja athygli á því að fyrr í vetur flutti ég ásamt hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni frv. sem tók að nokkru leyti á málinu sem snýr að reynslulausn. Ég tel að þau mál séu í miklum ólestri. Að hluta standa mál þannig núna að reynslulausn getur hreinlega ráðist af efnahag manna, af fjárhag manna. Það er auðvitað gjörsamlega óþolandi ástand. Ég vænti þess að sú nefnd sem hér er verið að gera ráð fyrir að verði skipuð til að fara ofan í þessi mál taki sérstaklega á þessu. Í því sambandi á ég við að séu menn dæmdir til fjársektar en til fangelsisvistar sem vararefsingar og hafi menn ekki efni á því að borga þessar fjársektir og eru dæmdir þar með í fangelsi þá eiga þeir ekki möguleika á reynslulausn. Aðrir fangar eiga almennt möguleika á reynslulausn þannig að þarna er klárlega verið að mismuna fólki, m.a. á grundvelli efnahags. Ég harma að þessi mál skuli ekki hafa verið leidd til lykta í vetur. En úr því sem komið er styð ég tillöguna og vænti þess að m.a. verði tekið á þessu mikla óréttlæti.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið leggst Samfylkingin ekki gegn þessu frv. Eigi að síður höfum við ýmislegt við það að athuga hvernig staðið er að málum. Stjórnvöld gera hvern sérsamninginn á fætur öðrum við stórfyrirtæki um stuðning af ýmsum toga þar sem þeim er sniðið annað starfsumhverfi en öðrum fyrirtækjum. Samfylkingin vill almennar gegnsæjar reglur um það hvernig stuðningi við atvinnureksturinn í landinu sé háttað þannig að tryggt sé að hið sama eigi við um fyrirtæki sem eins er ástatt um. Samningurinn við Alcoa getur ekki verið fyrirmynd annarra samninga því aðstæður eru sannarlega aðrar þar sem annars vegar er verið að semja við nýtt fyrirtæki og hins vegar að hluta til verið að breyta eldri samningi. Þessi staða sýnir okkur hins vegar út í hvaða ógöngur stjórnvöld eru komin með hina mismunandi sérsamninga við stóriðjufyrirtækin af því að það vantar almennar reglur að styðjast við. Herra forseti. Við mótmælum sérstaklega ákvæði 3. gr. um skattlagningu á raforkunotkun og útblástur lofttegunda sem bindur hendur stjórnvalda í framtíðinni varðandi það hvernig þau geta beitt hagrænum stjórntækjum við mengunarvarnir. Það er í raun óforsvaranlegt að stjórnvöld skuli með því sem hér er gert nánast setja það í hendurnar á stóriðjufyrirtækjunum hvernig þau mega takast á við umhverfismálin í framtíðinni. Herra forseti. Við munum því greiða atkvæði gegn e-lið 3. gr., sitja hjá við 3. gr. í heild sinni, en greiða öðrum greinum þessa frv. atkvæði okkar.

Virðulegi forseti. Álver Norðuráls á Grundartanga hefur þegar heimild til stækkunar upp í 180 þús. tonn. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði getum ekki stutt frv. um að fyrirtækið fái heimild til þess að stækka í 300 þús. tonn, aðallega vegna þess að forsendur slíkrar stækkunar eru ekki fyrir hendi. Rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma hefur ekki litið dagsins ljós en hún er algjör forsenda þess að hægt sé að taka ákvarðanir um stækkun fyrirtækisins og annarra fyrirtækja í framhaldi af því. Það er nauðsynlegt fyrir þjóðina að hafa yfirlit yfir orkuauðlindir sínar og meta á grunni þeirrar úttektar hvernig með skuli fara og hvernig skuli nýta. Þess vegna greiðum við atkvæði á móti þessu frv., virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 60/1981, um raforkuver, með síðari breytingum. Ég er fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í iðnn. og mæli fyrir áliti 1. minni hluta iðnn. Tilgangur þessa frumvarps er að afla iðnaðarráðherra heimilda til að leyfa gerð Norðlingaölduveitu, stækkun Nesjavallavirkjunar og byggingu nýrrar jarðvarmavirkjunar til raforkuframleiðslu á Reykjanesi. Frumvarpið er fram komið vegna viðræðna milli Landsvirkjunar, stjórnvalda og Norðuráls um stækkun álversins á Grundartanga. --- Herra forseti. Ég er alveg tilbúinn að gera hlé á máli mínu þangað til þögn er komin í salinn.

Forseti verður enn að biðja hv. þm. að hafa hljóð í salnum og að samtöl fari fram utan salar en ekki innan.

Í þeim viðræðum hefur verið gert ráð fyrir að stækkunin komi til framkvæmda í tveimur áföngum. Stækkun sem fæli í sér 90 þús. tonna ársafkastagetu yrði tekin í notkun snemma árs 2006 og 60 þús. tonna afkastageta bættist svo við árið 2009. Fyrir liggur samkomulag á milli Landsvirkjunar og Norðuráls um orkuafhendingu til fyrri áfanga áformaðrar stækkunar. Í áætlunum Norðuráls er reiknað með að framleiðsla álversins kunni síðar að aukast í allt að 300 þús. tonn. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir stækkun á Nesjavallavirkjun en þar eru nú þrjár vélasamstæður með 30 MW afli hver, eða samtals 90 MW. Tvær þessara vélasamstæðna voru teknar í notkun 1998, en 16. júní 1997 veitti iðnaðarráðherra Hitaveitu Reykjavíkur leyfi til að reisa allt að 60 MW virkjun á grundvelli heimilda í lögum um raforkuver. Þriðja vélasamstæðan var síðan tekin í notkun árið 2001 samkvæmt leyfi iðnaðarráðherra. Í frumvarpinu sem nú liggur fyrir er gert ráð fyrir að Nesjavallavirkjun verði stækkuð í allt að 120 MW. Það felur einnig í sér heimild til að stækka raforkuverið í Svartsengi, en þar er nú unnið heitt vatn sem hitar upp alla byggðina á Suðurnesjum. Gert er ráð fyrir að í Svartsengi megi auka orkuframleiðsluna um 16 MW. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir að Alþingi veiti lagaheimild fyrir 80 MW raforkuvinnslu á Reykjanesi en það er nýtt raforkuver. Loks er gert ráð fyrir Norðlingaölduveitu, en með henni er vatni veitt úr Þjórsá af Norðlingaöldu í Þórisvatnsmiðlun. Tilgangur Norðlingaölduveitu er að bæta við rennsli í gegnum virkjanir sem þegar hafa verið reistar við Vatnsfell, Sigöldu og Hrauneyjarfoss og auka þar með orkuvinnslu þeirra. Þær upplýsingar hafa komið fram á fundum með forsvarsmönnum orkuveitufyrirtækjanna í Svartsengi og á Nesjavöllum að óhætt sé talið að auka rafmagnsframleiðsluna í Svartsengi um 16 MW. Jafnframt hefur komið fram að varlega þurfi að fara í sakirnar vegna virkjunar á Reykjanesi. Hingað til hefur verið talið að það þurfi að bora, skoða hvernig svæðið vinnur og virkja í áföngum. Það kemur því algjörlega á óvart ef nú er allt í einu talið óhætt að virkja hratt og fara í 80 MW á Reykjanesi á einu bretti eða á mjög skömmum tíma til þess að afhenda rafmagn á tilsettum tíma til stækkunar álversins á Grundartanga. Að því er Nesjavallasvæðið varðar hefur einnig komið fram að ráðlegt þætti að bíða með frekari orkuvinnslu á því svæði vegna þess að þar hefur orðið vart örlítils niðurdráttar á svæðinu. Það er því full ástæða til að staldra við, rannsaka þessi svæði frekar og skoða málin frá öllum sjónarhornum. Það er ákaflega mikilvægt að hafa heildstæða mynd af orkuvinnslugetu Nesjavallasvæðisins vegna þess að hér er ekki aðeins um raforkuframleiðslu að ræða heldur vinnslu á heitu vatni fyrir höfuðborgarsvæðið. Hér er mikið í húfi og nauðsynlegt að kortleggja orkubúskap svæðisins með tilliti til afhendingarmöguleika á höfuðborgarsvæðið til langs tíma. Um Norðlingaölduveitu vísast til umsagnar minni hluta umhverfisnefndar en þar er sérstaklega fjallað um umhverfisþátt þessa máls. Umsögnin er birt með nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar í þessu máli. Eins og ljóst má vera eru í frumvarpinu heimildir til iðnaðarráðherra til víðtækra leyfisveitinga fyrir umfangsmiklum virkjunum með það að markmiði að afhenda rafmagn til stóraukinnar álframleiðslu hjá Norðuráli. Með því væri enn aukin hlutdeild þungaiðnaðar í raforkukaupum hér á landi og enn frekari áhersla lögð á einhæfni íslensks atvinnulífs þegar einmitt er brýn þörf fyrir nýsköpun og fjölbreytni. 1. minni hluti iðnaðarnefndar minnir á rammaáætlun sem unnið er að um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og telur einsýnt að bíða eigi með allar ákvarðanir um framkvæmdir á þessu sviði þar til heildaráætlun liggur fyrir sem byggð er á því starfi. Í ljósi þess sem að framan segir leggur 1. minni hlutinn til að frumvarpið verði fellt.

Herra forseti. Ég hjó eftir því að hv. þm. undraðist nokkuð að það skyldi vera farið hratt í orkuöflun á Reykjanesi rétt eins og það væri einungis verkefni sem væri sprottið upp vegna stækkunar Norðuráls á Grundartanga. Ég held að rétt sé að draga það fram, af því að fram kom í umræðunni í morgun að örlítils misskilnings hefur gætt hjá hv. þm., að hér er ekki verið að ræða um Trölladyngju. Verið er að ræða um svæðið í kringum saltverksmiðjuna á Reykjanesi þar sem farið hafa fram mjög ítarlegar orkurannsóknir á liðnum árum. Ég spyr því hv. þm. hvort hann vantreysti þá mati sérfræðinga Orkustofnunar sem telja að óhætt sé að fara í þessar aðgerðir, hvort hann vantreysti þá Hitaveitu Suðurnesja sem á auðvitað mikilla hagsmuna að gæta að ofbjóða ekki orkulindunum sem þarna eru og hvort hv. þm. vantreysti þá lögum um mat á umhverfisáhrifum því að í frv. kemur fram að verði farið í virkjanir á Reykjanesi þurfi þær eins og aðrar að fara í gegnum ferli sem snertir mat á umhverfisáhrifum. Í annan stað vil ég svo spyrja hv. þm. af því að hann klifar enn á því, eins og heyrist gjarnan hjá hv. þm. Vinstri grænna, að tala um einhæft atvinnulíf í kringum stóriðju. Telur hv. þm. að það sé mjög einhæft þegar hátt í 20 starfsstéttir vinna innan álvers, þegar fyrir liggur að fjölmörg nýsprotafyrirtæki hafa sprottið upp í samstarfi við álver og alls kyns þjónusta sem hefur dafnað í kringum álver er bæði á Grundartanga og eins í Hafnarfirði? Telur hv. þm. að allt þetta sé einhæft atvinnulíf?

Virðulegi forseti. Þetta eru útúrsnúningar hjá hv. 10. þm. Reykn., Hjálmari Árnasyni. Við tölum um einhæfni í atvinnulífi þar sem við byggjum að mestu leyti á fiskveiðum hingað til og allir gera sér grein fyrir því að það eru margar hliðargreinar þar að lútandi. Auðvitað er verið að stuðla að einhæfni þegar um 80% orkuframleiðslunnar í landinu munu fara í þessa einu atvinnugrein og það er það sem verið er að tala um. Það er alveg óþarfi að hártoga hluti á þennan hátt. Hvað varðar orkuvinnsluna þá treysti ég fyllilega þeim sem vinna í geiranum, ég byggi á framsetningu þeirra á orkuvinnsluaðferðum á háhitasvæðum. Hv. þm. Hjálmar Árnason hefur á alveg sama hátt og ég hlustað á verkfræðinga þessara fyrirtækja sem benda þráfaldlega á þá nauðsyn að fara rólega í vinnslu á svæðunum þannig að hægt sé að fylgjast með þeim og gera sér grein fyrir því í rólegheitum hvers megnug svæðin eru. Þess vegna liggur það alveg ljóst fyrir í mínum huga að það er ekkert vandamál við 16 MW stækkun í Svartsengi. En um nýtt vinnslusvæði út við saltverksmiðjuna gildir öðru máli og hljóta að gilda sömu lögmál. Það eru líka margir sem hafa lýst áhyggjum vegna stækkunar á Nesjavöllum, það sé ekki tímabært og þyrfti að bíða kannski örlítið lengur. Það er niðurdráttur á svæðinu. Við þekkjum svona hluti víða um land þar sem menn hafa farið offari í orkuvinnslu og tekið úr svæðunum meira en góðu hófi gegnir og það er þetta sem er verið að benda á. Ég geri mér fulla grein fyrir því að við eigum færa verkfræðinga á þessu sviði en ég er að reiða mig á þær upplýsingar sem ég hef fengið frá þeim.

Herra forseti. Þetta eru ekki neinir útúrsnúningar enda staðfesti hv. þm. það. Fyrir liggur mat Orkustofnunar á því að fara í gufuaflsvirkjun á Nesjavöllum, að bæta við fjórðu túrbínunni. Einnig liggur fyrir mat þeirra um jarðvarmavirkjun á Reykjanesi á grundvelli ítarlegrar rannsóknar. Það er Orkustofnun sem mælir með því. Skipulagsstofnun hefur mælt með því að lokinni ítarlegri skoðun að bæta við túrbínu á Nesjavöllum. Með öðrum orðum, það eru sérfræðingar Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja annars vegar sem mæla eindregið með þessu. Orkustofnun sem hlutlaus aðili, sérfræðiaðili í stjórnsýslunni mælir með þessu og ég fæ þá ekki séð að sú forsenda standist sem hv. þm. gaf sér að hér væri verið að fara óeðlilega hratt. Menn hafa rannsakað þessi svæði afskaplega vel og að lokinni ítarlegri skoðun er þetta niðurstaða og mat sérfræðinga. Hvað varðar síðan hið einhæfa atvinnulíf sem hv. þm. nefndi rétt einu sinni, þá vil ég enn einu sinni nefna það að hér er verið að skjóta frekari stoðum undir efnahagslíf okkar. Við verðum þá með tvö allburðug egg í efnahagskörfu okkar í stað þess að hafa bara eitt. Enn fremur vil ég minna á það að fjölmörg nýsprotafyrirtæki hafa sprottið upp af samstarfi við hina öflugu vinnustaði sem álver eru og nægir í því sambandi að menn benda á nýsköpunarverðlaun Útflutningsráðs sem voru afhent nýlega. Það var fyrirtæki Jóns Hákons Magnússonar sem fékk slík verðlaun fyrir hugbúnað og vélbúnað sem hefur verið þróaður upp með álverinu í Straumsvík og er notaður síðan til útflutnings. Þetta er eitt af fjölmörgum dæmum um hvernig nýsköpun hefur þróast í samstarfi við álverin hér á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða málið frekar. Tölurnar tala sínu máli varðandi einhæfni og hvernig við nýtum orkuna þannig að það getur hver metið fyrir sig. Varðandi orkuvinnsluna eru auðvitað fleiri svæði þar sem búið er að setja fram tölur um hvað væri hægt að framleiða þar. Það eru settar fram hugmyndir um nýja Kröflustöð upp á 120 megavött. Það breytir samt ekki því sem ég var að segja, að það er mat þeirra í greininni að það sé óheppilegt að vaða fram og gera þetta allt í einu. Svæðið getur haft kvótann sér til orkuframleiðslu að mati jarðvísindamanna upp á 120 megavött þó að það standi eftir sem áður sem ég er að segja að það er óheppilegt að flestra mati sem í þessu standa að fara hratt í virkjun svæðanna. Þeir þurfa að þekkja þau og þeir þurfa að fylgjast með þeim og gera þetta í áföngum. Þannig hafa þessi mál verið lögð upp fyrir mig og ég trúi að svo sé. Reynslan sýnir það líka eins og varðandi Kröfluvirkjun og raunar líka Svartsengisvirkjun að það var vel að því staðið í áföngum.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu er þetta frv. órjúfanlega tengt frv. um álbræðslu á Grundartanga því að í þessu frv. er verið að leita heimilda vegna þeirrar orkuöflunar sem þarf að verða vegna fyrirhugaðrar stækkunar Norðuráls. Þar er um að ræða í fyrsta lagi það að Orkuveita Reykjavíkur fái leyfi til að reisa og reka jarðvarmavirkjun til raforkuframleiðslu á Nesjavöllum með allt að 120 megavatta afli. Eftir því sem fram hefur komið þarf Orkuveitan að bæta við einni vél til þess að auka aflið um þessi 30 megavött sem þeir ætla að framleiða til viðbótar eða eru að skapa forsendur til að geta framleitt til viðbótar og miðað við það sem fram hefur komið sér Orkustofnun ekkert því til fyrirstöðu. Í öðru lagi er um að ræða að Hitaveita Suðurnesja fái leyfi til að reisa og reka jarðvarmavirkjun til raforkuframleiðslu á Reykjanesi með allt að 80 megavatta afli og þá þarf auðvitað að liggja fyrir mat á umhverfisáhrifum framkvæmdanna. Jafnframt er beðið um leyfi til að stækka jarðvarmavirkjun félagsins í Svartsengi um 16 megavött. Í þessu tilfelli, herra forseti, mælir Orkustofnun með jákvæðri afgreiðslu. Samfylkingin styður að farið verði í þessar virkjanir og okkar upplýsingar um þessi mál og viðræður við aðila segja að það sé allt í góðu og við styðjum þessar framkvæmdir. Í þriðja lagi verður Landsvirkjun samkvæmt frv. heimilað, að fengnu leyfi iðnrh., að reisa og reka vatnsmiðlun, Norðlingaölduveitu, í samræmi við skilyrði er fram koma í úrskurði setts umhvrh. frá 30. janúar sl. Frv. fylgir eins og fram hefur komið álit Orkustofnunar varðandi Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja, hvort tveggja jákvætt, en síðan fylgir frv. sem fskj. III yfirlit Landsvirkjunar yfir framkvæmdirnar við Norðlingaöldu. Herra forseti. Það er skemmst frá því að segja --- ja, ég veit ekki hvort það er einhver þingtæknileg niðurstaða --- að sú niðurstaða ráðuneytisins að ganga frá frv. þannig að Landsvirkjun fái einhliða að láta fylgja sem fylgiskjal yfirlit sitt yfir þessar framkvæmdir, sínar hugmyndir að útfærslunni, hefur valdið ákveðnum titringi. Herra forseti. Bara það að þetta fylgiskjal er með frv. og þau viðbrögð sem hafa orðið við þessum úrskurði setts iðnrh. segja okkur hversu viðkvæmur hann er. Menn eru á varðbergi gagnvart því hvernig farið verður í málið. Ég held að það sé mjög mikilvægt, herra forseti, að í þessari umræðu fari hæstv. iðnrh. yfir það hvaða gildi fskj. III hefur, hvort það hefur einhverja sérstaka merkingu að það skuli vera þarna með frv. eða hvort hér er hreinlega um slys að ræða. Það er alveg ljóst að í úrskurði setts umhvrh. sem er tiltekinn í lagagreininni er skýrt kveðið á um að um útfærsluna skuli vera samráð milli fulltrúa þeirra sveitarfélaga sem eiga hlut að máli, Umhverfisstofnunar og Landsvirkjunar. Landsvirkjun er einungis einn af þremur aðilum sem þarf að koma að þessu samkomulagi. Markmið þessa samráðs er að full sátt náist um þessa útfærslu og það er auðvitað alveg ljóst að eftir þá kynningu sem var á úrskurði setts umhvrh. horfa menn mjög til útfærslu VST sem almenn ánægja var með þegar kynnt var. Þess vegna, herra forseti, kom það á óvart og hefur ýft geð margra sem áður höfðu fagnað úrskurði setts umhvrh. að sjá þetta yfirlit Landsvirkjunar sem sérstakt fylgiskjal með frv. Herra forseti. Ég vil undirstrika það að sú sem hér stendur er ekki að gera úr þessu mál. Sannarlega hefði ég viljað að við hefðum áfram getað siglt rólega þann sjó sem hæstv. settur umhvrh. var í rauninni búinn að skapa allar forsendur fyrir varðandi þessa vatnsmiðlun við Norðlingaöldu. Það virðist hafa verið afar óheppileg ákvörðun að vera með þessa útfærslu Landsvirkjunar sem sérstakt fylgiskjal og þess vegna, eins og ég segi, kalla ég eftir því að ráðherra geri það alveg skýrt í umræðunni hvert gildi þessa plaggs er. Við viljum, fulltrúar Samfylkingarinnar, ítreka að við lítum svo á að þær leiðir sem eru einhliða birtar séu ekki bindandi á nokkurn hátt enda er samráðsferli í gangi sem á að skila niðurstöðu sem allir geti sæst á. Með nál. okkar fylgja ábendingar Más Haraldssonar, oddvita Skeiða- og Gnúpverjahrepps, sem hann sendi eftir fund með nefndinni svo að ljóst megi vera hver sjónarmið þeirra eru og menn geta þá borið saman við fskj. III. Herra forseti. Í þessu áliti eða greinargerð Más segir m.a., með leyfi forseta: ,,Í úrskurði ráðherra er gert að skilyrði að lón og mannvirki séu utan friðlandsins og hafi ekki áhrif á náttúrufar innan þess. Í tillögu VST er miðað við lónhæð 566 metra yfir sjávarmál, fyrst og fremst vegna þess að aurskolun virkar ekki við hærri lónhæð (minni landhalli í og við lón, mun stærri flötur, gróið land). Sú sátt sem er um úrskurðinn byggir alfarið á hugmyndinni um lónhæð 566 metra yfir sjávarmál, bæði vegna umfangs lónsins og auðleystari vandamála við setmyndun. Ef gerð er krafa um hærri lónhæð er sáttin úr sögunni enda þótt skilyrðum um lón og mannvirki utan friðlands sé fullnægt.`` Herra forseti. Það sýnir okkur kannski í hversu viðkvæmri stöðu málið er að oddviti Skeiða- og Gnúpverjahrepps sér sig knúinn til að senda þessa ályktun frá sér á þessum tíma vegna fskj. III með frv. Því endurtek ég mikilvægi þess að hæstv. ráðherra geri hreint fyrir sínum dyrum í umræðunni þannig að menn geti endurnýjað það traust sem þeir áður höfðu til úrskurðar setts umhvrh. og beðið rólegir á meðan samráðsferlið er í gangi í þeirri trú að þar muni menn ná niðurstöðu sem allir geti á endanum orðið sáttir við. Herra forseti. Ég vil þá víkja að öðru atriði sem hlýtur að vera öllum hlutaðeigandi umhugsunarefni en samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum virðist umhvrh. geta úrskurðað þannig í málum að niðurstaðan verði raunverulega ný framkvæmd sem ekki virðist þarfnast umhverfismats. Spurningin er hvort hér sé verið að setja fordæmi fyrir framtíðina og hvers við megum þá vænta. Ekki er víst að að alltaf eigi við að almennari ánægja ríki með úrskurð ráðherra en Skipulagsstofnunar eins og gerðist í þessu tilfelli. Og þó að menn séu ánægðari í þessu tilfelli með úrskurð ráðherra en þeir voru með Skipulagsstofnun getum við ekki litið fram hjá því að hér gætum við verið að setja ákveðið fordæmi sem menn væru síðan ekki jafnsáttir við ef það reyndist leiða til annarrar niðurstöðu síðar. Þetta hlýtur eins og ég sagði að vera mönnum umhugsunarefni, hvort þetta var eitt af því sem menn gerðu ráð fyrir þegar verið var að setja lögin um mat á umhverfisáhrifum, hvort menn gerðu beinlíns ráð fyrir því að úrskurður umhvrh. gæti getið af sér nýja framkvæmd sem væri þá í rauninni undanþegin þessu mati. Þetta er sett til umhugsunar og það gleður mig að formaður umhvn. er viðstaddur þessa umræðu og veltir þessu máli væntanlega fyrir sér. Ég geri ráð fyrir að hann sé þegar farinn að gera það og hafi gert strax. Það er líka ástæða til að vekja eftirtekt á því að eftir að ný raforkulög hafa tekið gildi, væntanlega þann 1. júlí í sumar, þarf iðnrh. ekki að leita til Alþingis með ákvarðanir um einstakar virkjanir. Ég er ekki viss um, herra forseti, að menn hafi gert sér grein fyrir því hversu veigamikil breyting er hér að verða varðandi umfjöllun Alþingis og orkumál. Nú er ekki búið að afgreiða frv. en að öllum líkindum verður staðan orðin þannig að iðnrh. tekur ákvarðanir um að heimila einstakar virkjanir án atbeina Alþingis. Það má líka velta því fyrir sér í þessu samhengi og vegna þessa frv. af hverju leitað er til Alþingis með einstakar veitur þar sem ákvæði í vatnalögum gera það í raun óþarft. Þetta eru spurningar eins og: Af hverju er leitað til Alþingis með Norðlingaölduveitu? Menn spyrja þess. Þeir sem hafa mestar áhyggjurnar velta því fyrir sér hvort verið sé að leita til Alþingis með veituna og stinga þarna inn fskj. III í leiðinni til þess að búa til ákveðna atburðarás eða setja upp tiltekna senu, gefa ákveðinn forgang sem verði með tilteknum hætti lögfestur og viðurkenndur. Hér er ég, herra forseti, að enduróma það sem ég heyri og er fyllsta ástæða til að taka tillit til. Ég vænti að hæstv. ráðherra hreinsi þetta út hér á eftir þegar hann fjallar um stöðu fskj. III með frv. Það er bagalegt þegar framsetning þingmáls er með þeim hætti að það ýfi upp deilur sem áður hafði tekist að setja niður. Þrátt fyrir það treystum við fulltrúar Samfylkingarinnar því að samráð heimamanna, Umhverfisstofnunar og Landsvirkjunar leiði að lokum til niðurstöðu sem sátt getur orðið um. Við styðjum frv., enda verði farið eftir lögum um mat á umhverfisáhrifum og útfærsla Norðlingaölduveitu verði í samræmi við úrskurð setts umhvrh. Undir þetta álit skrifa Svanfríður Jónasdóttir og Bryndís Hlöðversdóttir.

Herra forseti. Örstutt um álit 2. minni hluta. Ég tel að varðandi þetta mál eitt og sér sé enginn efnislegur ágreiningur. Munurinn á nefndarálitum felst í öðrum þáttum sem óbeint tengjast málinu, t.d. um hvaða stöðu úrskurður umhvrh. hefur hverju sinni, hvort hann þurfi nýtt matsferli og þar fram eftir götunum. Það er vissulega áhugaverð ábending og þörf umræða. En ég tel að hún eigi ekki efnislega við um þetta frv. Ég legg áherslu á að ég sé ekki efnislegan ágreining á milli meiri hluta iðnn. og 2. minni hluta. Það er líka rétt að árétta að þetta frv., eins og margoft hefur komið fram, byggir á hinum glæsilega úrskurði setts umhvrh. Jóns Kristjánssonar. Við megum ekki gleyma því, þar sem Þjórsárver eru friðuð. En viðbrögð ýmissa aðila sem hv. þm. vísaði til, m.a. heimamanna, sýna í hnotskurn hversu viðkvæmt þetta mál er. Það eru svo sem engin ný tíðindi. Það hefur verið vitað að viðkomandi svæði er afskaplega viðkvæmt. Þetta er mikið tilfinningamál og því er brýnt að stíga varlega til jarðar. Ég tel að þau sjónarmið sem hv. þm. dró fram, t.d. sjónarmið Gnúpverja, frá Má Haraldssyni oddvita Gnúpverja, séu þannig að við í meiri hluta iðnn. tökum undir þau og virðum þau viðhorf. En okkur ber líka skylda til að virða sjónarmið Landsvirkjunar. Út á það gengur úrskurðurinn, að þessir aðilar leiði hesta sína saman ásamt Umhverfsstofnun. Það er meginatriðið í málinu. Við fengum það staðfest í iðnn. eins og hv. þm. veit. Það ferli er hafið, er í gangi og menn ganga jákvæðir og bjartsýnir til þess samráðs.

Herra forseti. Hér er rætt um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 60/1981, um raforkuver, með síðari breytingum. Iðnn. þingsins hafði málið til umfjöllunar og leitaði til umhvn. eftir umsögn um málið. Ég vil gera grein fyrir umsögn meiri hluta umhvn. sem send var til iðnn. vegna þessa máls. Umhvn. fékk á fund sinn 11 aðila sem nefndin leitaði álits hjá í þessu sambandi. Í umsögn meiri hlutans kemur eftirfarandi fram: ,,Í frumvarpinu er veitt heimild til þriggja þátta er varða raforkuframleiðslu. Lagt er til að Landsvirkjun verði veitt heimild til að reisa uppistöðulón við Norðlingaöldu. Byggist það á úrskurði setts umhverfisráðherra, dags. 30. janúar sl. Í úrskurðinum er skýlaust kveðið á um að friðlandinu í Þjórsárverum skuli hlíft og vatnsborð uppistöðulóns skuli ekki ná inn fyrir friðlandsmörkin. Jafnframt er skýrt kveðið á um að samráð skuli haft milli fulltrúa þeirra sveitarfélaga sem hlut eiga að máli, Umhverfisstofnunar og Landsvirkjunar. Markmið þess er að ná fullri sátt um verkefnið þannig að röskun á umhverfi verði sem minnst. Ekki liggur fyrir á þessari stundu hvernig úrskurður setts umhverfisráðherra verður útfærður. Á fylgiskjali III með frumvarpinu er yfirlit um framkvæmd vegna Norðlingaölduveitu. Komið hefur fram að verið er að skoða hvaða leiðir verði farnar. Lítur nefndin svo á að þær leiðir sem tilgreindar eru í fylgiskjalinu séu ekki bindandi á nokkurn hátt. Þá felur frumvarpið í sér heimild til Orkuveitu Reykjavíkur til að framleiða allt að 120 megavatta raforku með jarðhitagufu á Nesjavöllum. Jafnframt er sambærileg heimild til Hitaveitu Suðurnesja til að framleiða allt að 80 megavatta raforku með jarðhitagufu á Reykjanesi, og stækka jarðvarmavirkjun félagsins í Svartsengi um 16 megavött. Leyfi fyrir raforkuframleiðslu með jarðhitagufu hjá þessum tveimur orkuframleiðendum er háð niðurstöðum mats á umhverfisáhrifum og útgáfu sérstakra starfsleyfa.`` Niðurstaða meiri hluta umhvn. er sú að hún gerir ekki athugasemdir við frv. enda er litið svo á að farið skuli eftir úrskurði setts umhvrh. og lögum um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000. Herra forseti. Ég vildi í þessari umræðu gera grein fyrir niðurstöðu meiri hluta umhvn. Að henni standa hv. þm. Magnús Stefánsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Katrín Fjeldsted, Jóhann Ársælsson, Gunnar Birgisson og Ísólfur Gylfi Pálmason.

Virðulegi forseti. Ég geri grein fyrir umsögn minni hluta umhvn. um mál þetta, frv. til laga um breytingu á lögum nr. 60/1981, um raforkuver. Umsögn mín fylgir meirihlutaáliti iðnn. á þskj. 1280. Herra forseti. Ég hef áður gagnrýnt það í þessum sal og ítreka það enn að mál af þessu tagi, af þeirri stærðargráðu sem hér um ræðir, eiga eðli máls samkvæmt að fá betri umfjöllun í nefndum Alþingis og meðal alþingismanna en raunin er. Það er vika síðan þetta mál var kynnt í sölum Alþingis. Nú er það komið aftur til lokaafgreiðslu. Við erum að hefja 2. umr. um þetta mál. Þetta mál er auðvitað viðhengi við frv. sem rætt var í morgun, stækkun álbræðslunnar á Grundartanga, og ber auðvitað að skoða þessi mál í samhengi. Ég tel gagnrýnisvert að aðilar sem starfa á sviði umhverfismála, bæði stofnanir á vegum ríkisins og sömuleiðis frjáls félagasamtök á sviði umhverfis- og náttúruverndar, skuli ekki hafa fengið þetta mál til formlegrar umsagnar. Ég tel það hafa sýnt sig og sannað að því betri og umfangsmeiri umsagnir sem þingmenn hafa úr að moða við vinnu sína því meiri líkur eru á að málin skili sér á endanum sem lög sem hægt er að sætta sig við. Það er mjög erfitt að sætta sig við að mál af þessu tagi fari í gegn án þeirrar umfangsmiklu skoðunar sem þau eiga skilið, sérstaklega í ljósi þeirra deilna sem staðið hafa um virkjunaráform í og við Þjórsárver. Það fór svo, herra forseti, þótt það hafi ekki verið ætlun hv. iðnn. í upphafi, að umhvn. fékk málið til umsagnar. Þó að ekki hafi verið gefinn nema hálfur sólarhringur í vinnu við þá umsögn vil ég þó þakka að málið skyldi á endanum koma fyrir umhvn. Það hefði auðvitað verið forkastanlegt hefði það ekki verið gert. Í sjálfu sér hefði Grundartangamálið líka átt að koma inn til umhvn. Umhverfisþáturinn í því máli er óskoðaður af alþingismönnum. Ég lýsi því hér yfir að hann er óskoðaður. Umhvn. fékk þó að hluta til möguleika á að skoða umhverfisþátt álversins í Reyðarfirði. Þá spyr ég, herra forseti: Er eitthvað annað upp á teningnum með Grundartanga? Hefði ekki verið eðlilegt að umhvn. hefði líka verið hleypt að því máli? Þar er um að ræða nánast jafnstórt álver og álverið í Reyðarfirði. Ég hefði því talið fullkomlega eðlilegt að Grundartangamálið hefði farið fyrir umhvn. líka. Það kemur fram í umsögn meiri hluta umhvn. hvaða gesti umhvn. kallaði til sín. Þetta eru allt mætir einstaklingar sem hafa mjög mikið vit á þeim málum sem hér er um fjallað. Í umsögn meiri hluta umvhn. kemur fram hvaða fólk þetta var og tel ég ekki ástæðu til að rekja það frekar hér. En mat mitt, herra forseti, í þessu máli er að það sé að mörgu leyti vanbúið, í sjálfu sér ekki komið á það stig sem það þyrfti að vera á til að tímabært sé að leggja það fram til afgreiðslu á Alþingi. Ég gagnrýni einnig, herra forseti, að málið skuli hafa verið lagt fram með þessum hætti og þá flýtimeðferð sem hér var um að ræða. Ég tel að í óðagotinu sem ríkir á þessu máli gætu orðið mistök. Ég tel talsverða hættu á því, sérstaklega hvað varðar virkjanaþættina sem heyra til Þjórsárverum og Þjórsárverasvæðinu. Þess vegna segi ég, herra forseti, í umsögn minni að mér finnist óðagot ríkisstjórnarinnar í samningum um stóriðju löngu farið úr böndunum og að menn sjáist ekki fyrir í þessum efnum. Mér þykir gagnrýnivert, herra forseti, að ríkisstjórnin virðist alls ekki ætla að taka nokkurt mið af rammaáætlunum um nýtingu vatnsafls og jarðvarma við útdeilingu virkjanakosta til þeirra stóriðjuverkefna sem hún gengur með í maganum. Þetta er kannski alvarlegasti hlutur alls þessa máls, herra forseti. Hér er verið að afgreiða hvert stóriðjuverkefnið á fætur öðru. Rammaáætlunin er skammt undan en ríkisstjórnin lætur ekki svo lítið sem orða hana í ræðum sínum og skjölum. Það á greinilega að hunsa hana við afgreiðslu þessara mála. Engin langtímaáætlun er til um stóriðju í landinu, bara geðþóttaákvarðanir, ein í dag og önnur á morgun. Herra forseti. Fyrsti áfangi rammaáætlunar er handan við hornið. Það kom fram í máli Sveinbjörns Björnssonar, formanns verkefnisstjórnar rammaáætlunarinnar, sem kom á fund umhvn. að verið væri að leggja lokahönd á skýrslur einstakra faghópa sem starfað hafa undir hans stjórn. Verkefnastjórnin gerir ráð fyrir því að fjalla um þessar skýrslur og tillögur frá faghópunum í apríl. Það þýðir, herra forseti, að 1. áfangi rammaáætlunarinnar verður að öllum líkindum tilbúinn í maí eða júní. Ég spyr, herra forseti, og ég krefst svara sem ég hef ekki fengið hingað til jafnvel þó ég hafi margítrekað reynt: Hvernig stendur á því að það er ekki hægt að bíða eftir þessari metnaðarfullu vinnu, niðurstöðu 1. áfanga rammaáætlunar ríkisstjórnarinnar? Hvers vegna þetta óðagot? Við í þessum sal eigum skilið að fá svör við því, herra forseti, við þessa umræðu. Ég tel algerlega óskiljanlegt að ríkisstjórnin skuli ekki meta meira þá vinnu sem hún sjálf setti af stað. Það er ekki eins og óviðkomandi fólk hafi sett af stað þessa vinnu. Það gerði ríkisstjórnin sjálf, metnaðarfulla samþykkt sem virðist ekki eiga að fylgja eftir að nokkru leyti. Á sínum tíma, þegar ríkisstjórnin setti sér þessi fyrirheit var hugmyndin sú að með rammaáætlun af þessu tagi væri hægt að sætta ólík sjónarmið um nýtingu þeirra náttúruauðlinda sem hér er fjallað um. En þau vinnubrögð sem viðhöfð eru, herra forseti, eru ekki til þess fallin að sættir náist í miklum deilumálum. Í þessum 1. áfanga rammaáætlunarinnar er gert ráð fyrir að metnir verði 23 kostir í vatnsafli og 19 í jarðvarma. Allir þeir kostir sem tilteknir eru í þessu frv., þ.e. Norðlingaölduveita, Nesjavellir og Reykjanes, þ.e. jarðhitasvæðið á Reykjanesi, eru inni í 1. áfanga rammaáætlunarinnar. Ekki verður annað séð, herra forseti, en að langskynsamlegast hefði verið að bíða niðurstöðu rammaáætlunarinnar. Á þann hátt einan tel ég hægt að komast að í einhverri skynsamlegri niðurstöðu í þessum málum. Sú skoðun mín er í samræmi við þau sjónarmið sem ríkisstjórnin hélt á lofti þegar ákveðið var að láta gera rammaáætlunina. Ég spyr: Hvað hefur breyst? Hvers vegna er ekki hægt að bíða? Herra forseti. Eitt af því sem minni hlutinn í umhvn. gerir alvarlegar athugasemdir við er sú staðreynd að Landsvirkjun telur sig ekki bundna af tillögu Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens hf. sem úrskurður setts umhvrh., Jóns Kristjánssonar, um Norðlingaölduveitu byggist á. Ég gat þess, herra forseti, við 1. umr. þessa máls að forstjóri Landsvirkjunar, Friðrik Sophusson, hefði sagt í Morgunblaðinu 26. febrúar að markmið Landsvirkjunar væri fyrst og fremst að halda lóninu utan friðlandsins og því geti lónhæðin farið í allt að 568,5 m, sem er 2,5 m hærra en tillaga Verkfræðistofa Sigurðar Thoroddsens gerði ráð fyrir. Herra forseti. Í þessum efnum munar mjög mikið um þessa hækkun. Þessir 2,5 metrar gera það að verkum að lónið mundi stækka um helming, þ.e. úr 3,3 ferkílómetrum í 6,6 ferkílómetra. Það er ljóst og það er vitað þegar við förum inn í þessa umræðu hér að Landsvirkjun telur sig ekki bundna af hugmynd Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens sem þó er grundvöllur úrskurðar hæstv. setts umhvrh., Jóns Kristjánssonar. Það er alger nauðsyn að hér í þessum sal og við þessa umræðu fáist niðurstaða í þetta mál. Það hefur komið fram í máli þeirra þingmanna sem hafa talað í umræðunni, bæði í máli hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur og eins í máli hv. þm. Magnúsar Stefánssonar, að menn setja það fyrir sig að fskj. III skuli vera til staðar í þeim gögnum sem fylgja frv. Í fskj. III er verið að lýsa hugmyndum sem Landsvirkjun er að vinna eftir í dag og þær stangast á við grunnhugmyndirnar sem úrskurður hæstv. setts umhvrh., Jóns Kristjánssonar, byggir á. Hvað er hið rétta í þessu máli? Hvernig ætla stjórnvöld að heimila að farið verði fram í virkjanaáformum á þessu svæði? Á að heimila Landsvirkjun það að gera lón sem kemur til með að flæða algerlega upp að friðlandsmörkunum, 6,6 ferkílómetra stórt lón, þegar úrskurðurinn byggir á því að lónið verði ekki stærra en 3,3 ferkílómetrar? Herra forseti. Gestir umhvn., Kristinn Haukur Skarphéðinsson og Kristín Svavarsdóttir, áttu bæði sæti í starfshópi sem hæstv. settur umhvrh., Jón Kristjánsson, skipaði til að vinna álit um rof, setmyndun, gróður og fugla í tengslum við úrskurðinn vegna Norðlingaölduveitu. Þegar þau komu fyrir nefndina kom fram í máli þeirra að þau teldu Landsvirkjun ekki bundna af hugmynd eða tillögu Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens. Nánustu samstarfsmenn hæstv. setts umhvrh. telja Landsvirkjun ekki bundna af tillögunni. Það er nákvæmlega það sama og Landsvirkjun segir. Hvað segir ráðherrann um það? Hvað segir hv. formaður iðnn.? Er Landsvirkjun bundin af tillögu Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens eða er hún það ekki? Þessir ágætu gestir nefndarinnar, Kristinn Haukur Skarphéðinsson og Kristín Svavarsdóttir, bentu á að mjög mikil óvissa ríkti um eitt atriði úrskurðarins. Um það atriði áttum við orðastað í ræðustól við 1. umr. þessa máls, ég og hæstv. settur umhvrh. Jón Kristjánsson, en það lýtur að því að Norðlingaöldulón megi ekki hafa nein langtímaáhrif á friðlandið. Það er eitt af því skýrasta sem hæstv. ráðherra setti fram í úrskurði sínum, að allar þær aðgerðir sem fyrirhugaðar eru megi ekki undir neinum kringumstæðum hafa langtímaáhrif á friðlandið. Og hvað segja náttúrufræðingarnir, líffræðingarnir sem unnu í nánustu samstarfi við hæstv. ráðherra þegar úrskurðurinn var undirbúinn og búinn til? Þau segja að mikil óvissa ríki um þetta atriði, að óvissa ríki um það hvort hægt sé að fara í þessar framkvæmdir án þess að um langtímaáhrif í friðlandinu verði að ræða. Hér er það mat sérfræðinga, herra forseti, að þær framkvæmdir sem fyrirhugaðar eru þarna séu þess eðlis að ógerningur sé að meta langtímaáhrifin. Ég tek mér í munn orð hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar sem segir að stjórnvöld skelli sér á magann í þessu máli og láti svo skeika að sköpuðu. Skelli sér á magann, það er nákvæmlega sú staða sem stjórnvöld eru í núna. Herra forseti. Enn eitt gagnrýnisatriðið varðandi áætlanir um Norðlingaölduveitu, og það ekki lítið. Það er afar alvarlegt atriði. Það varðar setlónið vestan Þjórsárlóns sem er fjallað um í úrskurði ...

Veitulónið.

Setlónið og veitulónið. Það er rétt hjá hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni að það er veitulón en ekki bara setlón. Sem sagt, þetta set- og veitulón svo við köllum það nú réttu nafni er framkvæmd sem í öllum meginatriðum er sambærileg við 6. áfanga Kvíslaveitu. Þetta hefur verið staðfest víðar en eins og menn vita hafa miklar deilur staðið árum saman um 6. áfanga Kvíslaveitu. Á sínum tíma þegar friðlýsing Þjórsárvera var ákveðin var alfarið fallið frá 6. áfanga Kvíslaveitu vegna mögulegra óafturkræfra umhverfisáhrifa, en ákveðið að gera ekki ágreining um hina áfangana fimm, eins og menn eflaust muna. Svo gerðist það fyrir tveimur árum, herra forseti, að áform um 6. áfanga Kvíslaveitu skutu allt í einu upp kollinum á nýjan leik, alveg úr heiðskíru lofti, þrátt fyrir að Landsvirkjun hafi fallið frá honum áður. Á þeim tíma spunnust um hann talsverðar deilur, og um þær deilur má m.a. lesa á síðum Morgunblaðsins. Þeim lyktaði þannig að Landsvirkjun féll aftur formlega frá áformum um 6. áfangann og setti eingöngu fram matsskýrslu um Norðlingaölduveitu. Herra forseti. Á sameiginlegum fundi iðnn. og umhvn. Alþingis sem haldinn var um úrskurð hæstv. ráðherra Jóns Kristjánssonar fyrir skemmstu, í byrjun febrúar ef ég man rétt, svaraði forstjóri Landsvirkjunar, Friðrik Sophusson, því til, aðspurður, að eini munurinn á áformuðum 6. áfanga Kvíslaveitu og set- og veitulóni vestan Þjórsárlóns væri sá að hugmyndin í úrskurði setts umhvrh. væri mótvægisaðgerð en ekki sjálfstæð framkvæmd eins og Landsvirkjun hefði hingað til talið að 6. áfangi Kvíslaveitu væri. Sem sagt, eini munurinn á veitu- og setlóninu og 6. áfanga Kvíslaveitu er sá að nú fær Landsvirkjun þennan áfanga upp í hendurnar sem mótvægisaðgerð og heldur því þar með fram að þessi framkvæmd, þ.e. set- og veitulónið, þurfi ekki að fara í mat á umhverfisáhrifum. Herra forseti. Það er ekkert vitað um umhverfisáhrif þessara hugmynda. Þau hafa ekki verið metin. Og ætla nú stjórnvöld að láta vaða í þessa framkvæmd sem Landsvirkjun hefur hingað til litið á sem sjálfstæða framkvæmd sem þyrfti að lúta lögum um mat á umhverfisáhrifum? Á Landsvirkjun nú að fá þetta á silfurfati sem mótvægisaðgerð og af því að það heitir mótvægisaðgerð þarf ekki að meta umhverfisáhrifin? Hvers konar hringavitleysa er hér í gangi, herra forseti? Og ætlar hv. þm. Hjálmar Árnason að halda því enn fram að hér sé verið að fara í einu og öllu að lögum um mat á umhverfisáhrifum? Ég vil mótmæla því og ég rökstyð það á eftirfarandi hátt, herra forseti: Áhrif set- og veitulónsins eru óafturkræf að öllum líkindum, algerlega óafturkræf, og þau eru svo mikil að það er að mínu mati ekki réttlætanlegt að heimila að án undangengins sjálfstæðs mats á umhverfisáhrifum verði farið í þessa framkvæmd. Gestir umhvn. á þeim fundi sem hér hefur verið fjallað um staðfestu þetta sjónarmið minni hlutans með því að benda á að set- og veitulónið eigi, samkvæmt hugmyndum þeim sem úrskurður setts umhvrh. byggist á, að vera talsvert stærra en úrskurður Skipulagsstofnunar frá 12. ágúst 2002 gerði ráð fyrir. Í úrskurði Skipulagsstofnunar hafði verið gert ráð fyrir því að flatarmál þessa lóns væri 2,7 ferkílómetrar en verði sú leið farin sem úrskurður setts umhvrh. byggist á frá VST verður set- og veitulónið 3,3 ferkílómetrar. Herra forseti. Þar með er þetta set- og veitulón orðið matsskylt sem sjálfstæð framkvæmd. --- Og nú vildi ég að hv. þm. Hjálmar Árnason væri að hlusta. Ég óska eftir því að ...

Ég er hér.

Gott, hann er að hlusta og er í hliðarsal, það er gott því að nú kem ég að mjög mikilvægu atriði í máli mínu. --- Í 17. tölulið I. viðauka laga um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000, er gert ráð fyrir því að lón af þessu tagi sem fer yfir 3 ferkílómetra stærð sé matsskylt sem sjálfstæð framkvæmd. Skipulagsstofnun ætlaði að heimila lón upp á 2,7 ferkílómetra. Hæstv. settur umhvrh. Jón Kristjánsson ætlar að heimila lón upp á 3,3 ferkílómetra. Það þýðir matsskyld framkvæmd, eða hvað? Ég óska eftir álilti hv. þm., formanns iðnn., á þessu atriði. Ég tel alveg fullkomlega eðlilegt að vefengja vald setts umhvrh. til að leggja þessa tilteknu framkvæmd til sem mótvægisaðgerð, herra forseti. Ólafur Andrésson líffræðingur, sem var líka einn af gestum nefndarinnar, benti nefndinni á að dæmi séu um það frá löndum Evrópusambandsins að mótvægisaðgerð sem fari yfir viðmiðunarmörk sé dæmd í mat á umhverfisáhrifum. Nú er eðlilegt að spyrja: Ætla stjórnvöld að láta dæma þetta veitu- og setlón í mat á umhverfisáhrifum? Það er yfirvofandi að það sé hægt að gera og ég fullvissa stjórnvöld um að náttúruverndarsamtök hér á landi láta þetta ekki óátalið. Þau leita réttar síns í þessum efnum, hvort hér sé verið að skjóta sérframkvæmd fram hjá mati á umhverfisáhrifum. Herra forseti. Í máli Árna Bragasonar, forstöðumanns náttúruverndarsviðs Umhverfisstofnunar, kom fram að takmarkaðir möguleikar séu á að verða við 5. ákvæði úrskurðarins er lýtur að því að tryggja vatnsrennsli í fossum Þjórsár neðan stíflu. Undir það sjónarmið tók Már Haraldsson, oddviti Skeiða- og Gnúpverjahrepps. Þá vildi Már koma á framfæri því sjónarmiði heimamanna að besta leiðin til að tryggja rennsli neðan veitunnar og draga um leið úr sjónrænum áhrifum sé að sleppa leiðigörðum og stíflu við Litlu-Arnarfellskvísl og láta hana renna óskipta í Norðlingaöldulón. Taldi Már þetta atriði ásamt lónshæðinni 566 m yfir sjávarmáli vera forsendu þess að hægt yrði að ná sátt um úrskurðinn. Herra forseti. Hér er auðvitað um alvarlegt mál að ræða því að eitt af atriðunum í úrskurði hæstv. ráðherra var að það ætti að stýra rennsli fossanna neðan stíflunnar. Ef það kemur í ljós núna við þessa umfjöllun að það sé tæknilega ómögulegt, hvernig getur þá hv. formaður iðnn. haldið því fram að það eigi að fara í einu og öllu að úrskurði hæstv. ráðherra? Þetta helgast af því að rennsli í ánni er meira í eftirmiðdag en að morgni og það er ekki hægt að segja við náttúruna: Gjörið svo vel að hafa meira rennsli hérna um tvöleytið heldur en náttúran er fær um að láta okkur hafa. Það er eins og hér eigi að brjóta náttúrulögmálin og fara í það að stýra rennsli í fossana sem ekki er fræðilegur möguleiki á að gera. Hvernig rökstyðja menn þá að það eigi að fara eftir úrskurði hæstv. ráðherra? Undir þetta sjónarmið, og þau sjónarmið sem ég hér hef verið að rekja, herra forseti, tók Þóra Ellen Þórhallsdóttir, prófessor við Háskóla Íslands, og það gerði einnig formaður Landverndar sem benti á ályktun stjórnar Landverndar vegna úrskurðarins. Í henni kemur fram ótti við áhrif set- og veitulónsins og hvetur stjórn Landverndar í ályktun sinni til þess að ekki verði ráðist í þennan hluta framkvæmdarinnar fyrr en allir þættir málsins hafa verið vel rannsakaðir og kynntir fyrir almenningi og félagasamtökum. Og það er rétt, herra forseti, að veitulónið sem er umdeilt hefur aldrei verið kynnt almenningi eða félagasamtökum, enginn umsagnarréttur til staðar sem þó ætti að vera samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum því að þessi hugmynd var ekki með í matinu þegar almenningur hafði aðgang að því. Hér er verið að heimila framkvæmd sem Landsvirkjun hefur alltaf litið á sem sjálfstæða framkvæmd, datt aldrei í hug að fara með í gegn öðruvísi en að láta meta umhverfisáhrifin en nú á ekki að hleypa almenningi eða félagasamtökum að. Þetta er allt lok, lok og læs og menn eiga bara að láta sér það lynda af því að nú heitir þetta mótvægisaðgerð. Þá taldi formaður Landverndar líkur á að framgangsmáti og verklag við ákvarðanatökur um framkvæmdir af þessu tagi geti strítt gegn 9. gr. skipulags- og byggingarlaga, nr. 73/1997. Þessi ábending er auðvitað þess eðlis að nefndir þingsins hefðu farið ofan í hana ef unnið hefði verið af eðlilegum hraða, ef fólk hefði fengið eðlilegt svigrúm til þess að fjalla um málin og fara vel ofan í saumana á þeim. Hér er því um ábendingu að ræða sem ég sjálf hef ekki haft tíma eða svigrúm til að skoða en ég tel alveg eðlilegt að alþingismenn leggi einhverja mælistiku á. Svona ábending má auðvitað ekki fara þannig hér fram hjá garði að við lítum ekki á hana, að við tökum bara ekkert mið af henni, að við látum eins og þetta hafi ekki verið sagt. Herra forseti. Í umsögn minni get ég um óvandaðan frágang frv. og geri alvarlegar athugasemdir við það að í fskj. III með frv. þar sem Landsvirkjun gerir grein fyrir mögulegri útfærsluhugmynd er vísað í uppdrætti sem alls ekki eru til staðar í frv. Máli mínu til stuðnings, herra forseti, fletti ég upp í frv. á bls. 8 en þar segir í fskj. III þar sem fjallað er um lónshæðina utan friðlandsmarkanna og fleiri tæknileg atriði varðandi þessa útfærslu, með leyfi forseta: ,,Þar er hægt að koma fyrir stíflu með botnrás í farvegi árinnar en yfirfall yrði væntanlega í skarði skammt vestan stíflunnar. Í stað þess að veita vatni úr Norðlingaöldulóni um 12,6 km göng yfir í Þórisvatn, eins og fyrri áætlanir gerðu ráð fyrir, yrði vatninu veitt (dælt) um skurði og göng, um 7 m í þvermál, alls um 4,5 til 6 km yfir í Kvíslaveitu (Grjótakvísl og Illugaverskvísl) og þaðan til Þórisvatns, sjá uppdrátt.`` Herra forseti. Hefur enginn saknað þessara uppdrátta? Þeir eru ekki með í frv. Þeir eru ekki með á fylgiskjali III. Gera menn sér fulla grein fyrir þeirri lýsingu sem ég las hér upp, hvernig þetta liggur allt í landinu án þess að sjá uppdrætti? Þeir eru þá betur heima í náttúruháttum og landslagi í Þjórsárverum en ég. Ég get ekki, herra forseti --- þó að ég hafi komið þarna upp eftir og skoðað mig um --- gert mér grein fyrir þessum lýsingum nema hafa uppdrættina. Hvers vegna eru þeir ekki með? Hvers vegna gerir hv. iðnn. ekki athugasemd við að í fylgiskjali sem prentað er með þessu frv. og alþingismenn eiga að nota til að gera upp hug sinn varðandi þetta frv. skuli þessa uppdrætti vanta? Þetta er auðvitað algjörlega forkastanlegt, herra forseti, og enn eitt dæmið um hvernig flaustursleg vinnubrögð koma okkur í koll, þvælast fyrir okkur og gera okkur ókleift að taka skynsamlegar ákvarðanir í málum af þessu tagi. Í ljósi þess sem rakið hefur verið í umsögn minni, herra forseti, tel ég málið í heild mjög vanbúið til afgreiðslu. Ég tel gild rök hníga að því að leggjast gegn því. Vinnubrögðin sem viðhöfð hafa verið við afgreiðslu hafa verið flaustursleg og nefndum Alþingis til lítils sóma. Ég verð að segja að í báðum nefndunum hefur athugun á málinu verið í skötulíki. Mér finnst ekki sómi að því að gestum nefnda skuli boðið upp á að sitja tólf eða fleiri saman á nefndarfundum. Fólk kemst ekki að með sjónarmið sín þar sem tíminn er svo knappur að eðlilegar umræður komast ekki í gang. Þar voru menn eins og rófuskelltir refir með klukkuna sem húsbónda. Þetta kann ekki góðri lukku að stýra og er afar gagnrýnisvert. Umsögn minni, herra forseti, fylgja tvær blaðagreinar þar sem farið er ofan í saumana á einstökum atriðum þessara mála, sérstaklega að því er varðar Norðlingaölduveitu og ákveðin vafaatriði. Í þeim er einnig minnst á önnur atriði en þau sem ég hef nefnt í máli mínu. Önnur þessara greina er eftir Hjörleif Guttormsson og heitir Þjórsárver og veitulón norðan Arnarfells. Hin er eftir Guðmund Pál Ólafsson og heitir Þyrmum Þjórsárverum. Báðar þessar greinar birtust í sömu opnunni í Morgunblaðinu þann 15. febrúar 2003. Ég tel mikilvægt að hv. þm. kynni sér efni þessara greina. Hér er um að ræða mjög mikilvægar ábendingar sem eðlilegt er að alþingismenn sem ætla sér að taka upplýsta ákvörðun skoði vandlega. Þriðja fylgiskjalið sem ég læt fylgja umsögn minni, herra forseti, þ.e. fylgiskjal I, er afar athyglisvert. Hyggst ég nú gera frekari grein fyrir því en það er erindi sem Eysteinn heitinn Jónsson, fyrrverandi ráðherra og þingmaður Framsfl., flutti á fundi Sambands ísl. náttúruverndarsamtaka 1977. Erindi þetta fjallar um iðnþróun, náttúruvernd og orkustefnu. Mér finnst satt að segja, herra forseti, að hv. þingmönnum Framsfl. væri hollt að rifja upp sjónarmið þessa gamla leiðtoga Framsfl., svo langt hafa þeir vikið af hans vegi að það er í mínum huga orðið skammarlegt. Eysteinn Jónsson, sem var mikill náttúruunnandi og átti sæti í Náttúruverndarráði, fjallar í erindi sínu um náttúruvernd og iðnvæðingu. Það er afar athyglisvert að grípa niður í erindi hans. Í byrjun þess vitnar hann í sjálfan sig, sem hann segir þó ekki vera til sóma, þ.e. að menn séu að vitna í eigin ræður. Engu að síður vitnar hann í ræðu sem hann flutti á Alþingi í mars 1971 þar sem hann ræddi nauðsyn mengunarvarna í álverinu í Straumsvík. Mig langar að vitna beint í mál Eysteins Jónssonar, með leyfi forseta. Í þessari ræðu sagði hann: ,,Stórfelld iðnvæðing nútímans, þéttbýlið í borgunum og öll hin gífurlega mergð úrgangsefna, sem flæða frá þeim tiltölulega litla hluta mannkynsins, sem lifir í allsnægtum, hefur skapað gífurlega hættu, sem ógnar heilbrigðu lífi á jörðinni.`` Hér kemur Eysteinn Jónsson að kjarna málsins. Mál af þessu tagi eru umhverfismál. Þau varða mengun í óhóflegu magni sem fer út í umhverfið. Okkur gengur ekki bærilega að draga úr henni, þvert á móti. Þó að við séum búin að gera stóra alþjóðasamninga á borð við Kyoto-bókunina þá þekkja allir undanþáguákvæðið íslenska. Íslensk stjórnvöld fóru í herför inn á vettvang Sameinuðu þjóðanna og fengu undanþágur fyrir stóriðjuframkvæmdum á Íslandi. Ég efast um, herra forseti, að Eysteinn Jónsson hefði talið þá herferð til sóma. Ég vil fá að vitna meira í þessa ræðu. Þar segir Eysteinn Jónsson, með leyfi forseta: ,,Þýðingarmest af öllu er að gera sér grein fyrir því, að það verða sífellt eftirsóttari lífsgæði að eiga heima í ómenguðu, eðlilegu umhverfi og hafa auðveldan og frjálsan aðgang að útivist í óspilltu, fjölbreytilegu landi.`` Herra forseti.

Er nokkur sem mótmælir þessu?

Er nokkur sem mótmælir þessu? spyr hæstv. iðnrh. Já, það er fólk sem mótmælir þessu. Með stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar er verið að ógna þessum lífsgæðum. Það er verið að ógna landi okkar á þann hátt að það er ófyrirgefanlegt. Það er verið að taka hvern virkjunarkostinn á fætur öðrum undan rammaáætluninni og vaðið inn á svæði sem eru lítið eða illa rannsökuð. Menn hafa sótt á mjög umdeilda staði, í þessu tilfelli Þjórsárver sem margir hafa talið dýrmætustu náttúruperlu Íslands. Af fyrsta áfanga rammaáætlunarinnar sem vel kann að líta dagsins ljós eftir tvo mánuði verður ljóst, af því að það er búið að birta bráðabirgðaniðurstöðu tilraunamatsins, að sérstaklega verður varað við að fara í framkvæmdir á fjórum stöðum vegna þeirra gífurlegu náttúruverðmæta sem eru í húfi. Hverjir eru þessir fjórir staðir? Það er svæðið í kringum Kárahnjúka. Það er svæðið kringum Fljótsdalsvirkjun. Eyjabakkar og svæðið kringum Snæfell. Það er Norðlingaölduveita sem hér um ræðir.

Það er ekki farið inn í Þjórsárverin.

Það er ekki farið inn í Þjórsárverin, segir hæstv. ráðherra, hvöss á brá. En ég ætla að mótmæla því, herra forseti. Við vitum að Þjórsárver eru annars vegar friðland sem heitir Þjórsárver og að hinu leytinu eru Þjórsárverin landfræðilegt fyrirbæri. Það er ekki sama stærð á hinum landfræðilegu Þjórsárverum og friðlandinu. Þegar friðlandsmörkin voru dregin voru þau mörk málamiðlun vegna hugmynda um lón og virkjunarframkvæmdir á svæðinu. Þannig var gerð undanþága af Náttúruverndarráði sem þá var til að öll hin landfræðilegu ver yrðu ekki innan friðlandsins heldur yrðu mörkin önnur en hin landfræðilegu mörk. Hér erum við að tala um hluti sem eru algerlega á hreinu. Friðland Þjórsárvera er ekki það sama og Þjórsárverin sjálf. Hæstv. ráðherra ætti að vita betur en svo að segja að það sé ekki verið að fara inn í Þjórsárverin. Með lónshæðinni 568,5 metrar yfir sjávarmál sekkur Eyvafen. Ætlar hæstv. ráðherra að halda því fram að Eyvafen sé ekki hluti af Þjórsárverum? Eyvafen er eitt af verum Þjórsárvera og er utan friðlandsins vegna þess að samkvæmt þeim hugmyndum sem þá voru uppi þegar friðlandsmörkin voru dregin átti þetta svæði að fara undir lón, Norðlingaölduveitu. Í matsskýrslu Landsvirkjunar var Eyvafen undir lóni sem þar var áætlað að gera en hæstv. settur umhvrh. Jón Kristjánsson forðaði í úrskurði sínum. Þar sem hann var kominn með lónið niður í 566 metra yfir sjávarmáli forðaði hann öllu gróðurlendi frá því að lenda undir þessu lóni. En nú ætlar Landsvirkjun að stækka það upp í 568,5 metra. Herra forseti. Ég læt hér fylgja erindi Eysteins Jónssonar um iðnþróun, náttúruvernd og orkustefnu, þar sem hann lýsir sýn sinni á áætlanagerð að þessu leyti. Segja má að hann sé í þessu erindi sínu að lýsa frumhugmyndum um rammaáætlun. Hann talar um langtímaáætlanir sem gera þurfi með fullri meðvitund og af mikilli skynsemi og varfærni. Hann telur eiga að vera grundvallarsátt í iðnaðarstefnu Íslendinga um að koma upp þeim iðnaði einum þar sem hægt er að koma við fullnægjandi mengunarvörnum innan húss og utan, og án óviðunandi röskunar í umhverfinu. Þetta segir mér, herra forseti, að Eysteinn heitinn Jónsson hefði aldrei samþykkt Kárahnjúkavirkjun. Þar er um óviðunandi röskun á náttúruauðlindum landsins að ræða. En Framsfl. og stóriðjustefna ryðst áfram án þess að horfa til hægri eða vinstri. Þessum náttúruperlum skal því sökkt einni af annarri. Af því að langtímastefnan er ekki til staðar þá erum við í þeirri erfiðu stöðu hér í dag að þurfa að samþykkja virkjanakosti á dýrmætasta svæðinu sem við eigum, virkjanakosti sem rammaáætlunin kemur til með að mæla gegn því að verði farið í. Herra forseti. Það eru mörg atriði sem þarf að huga að í svo stóru máli. Ég var að vitna til orða Eysteins Jónssonar sem fjallar mjög mikið um mengunarmál. Ég harma að mengunarþátturinn hafi ekki verið meira til umræðu varðandi álverið á Grundartanga sem rætt var í morgun. Menn vita alveg út í hvað þeir eru að fara. Það var leitt í ljós í umræðunni um álverið á Reyðarfirði að hér stendur til að fara í svo stórfellda stóriðju að losunin á þessum baneitruðu lofttegundum, eins og brennisteinsdíoxíði, eykst það mikið að það fer út yfir allar viðmiðunarreglur sem Vesturlönd hafa unnið eftir á seinni árum. Farið er langt fram úr þeim viðmiðunarreglum sem Alþjóðabankinn setur varðandi losun brennisteins á hvert brætt áltonn. Ég sakna þess, herra forseti, að ekki séu fleiri í þessum sal sem taka undir varnaðarorð okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði varðandi mengunina. Herra forseti. Þegar mengunarmál eru skoðuð er ljóst að öll áform stjórnvalda um stóriðju, verði þau að veruleika, auka losun okkar á brennisteinsdíoxíði í 19.300 tonn á ári. Það er svo gífurlegt magn, herra forseti, að ekki er hægt að horfa fram hjá því og láta eins og við séum ekki að gera Ísland að stóriðjulandi, sem menn horfa á sem stóriðjusvæði en ekki náttúruparadís eins og við höfum vonast til. Ímyndin sem við höfum viljað halda á lofti er um náttúruperluna í Norðurhöfum. En samkvæmt þessum stóriðjuplönum ríkisstjórnarinnar er sú ímynd fyrir bí. Þar tel ég að verið sé að kasta verðmætum á glæ. Herra forseti. Mér hefur orðið tíðrætt um rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um vatnsafl og jarðvarma. Ég hef beint ákveðnum spurningum til hæstv. iðnrh. um þau mál og vil að hún hafi í huga í svörum sínum að í framtíðarstefnu ríkisstjórnarinnar, Velferð til framtíðar sem birt var á síðasta ári, er sérstakur kafli sem fjallar um nýtingu orkugjafa okkar. Þessi velferðarstefna ríkisstjórnarinnar á að fjalla um sjálfbæra þróun í íslensku samfélagi og er stefnumörkun til 2020. Ég held því fram, herra forseti, að með því að fara í alla þá stóriðjukosti sem við erum hér látin fjalla um sé ríkisstjórnin að ganga gegn eigin áformum. Samkvæmt þessari framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar átti að gera rammaáætlunin um virkjun vatnsorku og jarðhita og taka tillit til helstu umhverfis- og hagkvæmnisþátta. Ekki er annað að sjá en að ríkisstjórnin hafi, þegar þessi framtíðaráætlun var samþykkt, ætlað sér að fara eftir niðurstöðu þeirrar vinnu. Í þessum kafla er fjallað um aukna nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa í þessari skýrslu um sérstakar leiðir að markmiðunum. Það er fjallað um samþættingu sjónarmiða um nýtingu og verndun og sagt að markmið rammaáætlunarinnar sé að samþætta þessi sjónarmið og skapa betri sátt um val og undirbúning virkjunarkosta. Ef það er í alvöru vilji ríkisstjórnarinnar, herra forseti, að skapa betri sátt um val og undirbúning virkjunarkosta þá er hér verið að fara aldeilis út af sporinu. Í þessari framtíðarsýn er líka fjallað um orkurannsóknir. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Tryggja verður að fyrir hendi séu á hverjum tíma nægar grunnrannsóknir á virkjunarkostum fyrir vatns- og varmaorkuver. Til að svo megi verða þarf rannsóknarstarfsemi á þessu sviði að vera öflug og byggð á langtímarannsóknum.`` Þetta atriði nefni ég sérstaklega þar sem ákveðnir þættir í Norðlingaölduveituframkvæmdinni sem við erum að fjalla um hér hafa ekki verið rannsakaðir nema lítillega og þá er ég að tala um tilfærslu vatns úr kvíslunum Vesturkvísl og Litlu-Arnarfellskvísl. Með því að taka þessar kvíslar báðar niður í set- og veitulónið erum við að fara út í framkvæmd sem ekki hefur verið rannsökuð með langtímarannsóknum og vísindamenn segja okkur að áhrifin af þessari aðgerð einni komi kannski til með að koma í ljós eftir 20--30 ár. Hér er því ríkisstjórnin í þessum efnum að fara gegn sínum eigin samþykktum og sínum eigin framtíðarplönum sem hún hefur kynnt fyrir þjóðinni og þingi. Herra forseti. Að lokum, þegar ég er að lýsa framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar, vil ég vitna í svohljóðandi setningu, með leyfi forseta: ,,Samspil umhverfislegra, félagslegra og hagrænna þátta gera það að verkum að mikilvægt er að staðarvals-, umhverfisrannsóknir og skipulagsmál á líklegum iðjusvæðum verði unnar í samræmi við áform um orkunýtingu.`` Þá er ég komin að áformum um orkunýtingu, herra forseti. Hvernig stendur á því að ríkisstjórnin hefur aldrei látið sér detta í hug að setja upp langtímaáætlun um orkunýtingu jafnvel þó að rammaáætlunin sé ekki þar undir? Bara af því að það er vitað og hefur verið vitað í mörg ár að þessi ríkisstjórn stefndi að stóriðjuáformum þá hefur ríkisstjórnin í sjálfu sér aldrei hleypt almenningi eða frjálsum félagasamtökum að þeirri stefnu sem hún hugðist keyra í þessum efnum. Þetta vil ég gagnrýna vegna þess að á Alþingi hefur oftar en einu sinni á þessu kjörtímabili verið flutt tillaga hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um sjálfbæra orkustefnu. Þar tel ég um að ræða stefnu sem eigi fullt erindi til okkar Íslendinga. Það hefði verið mikill sómi að því, herra forseti, ef þingmenn hefðu fengið tækifæri til þess að fjalla ítarlega um möguleika okkar sem við höfum við tærnar á okkur til þess að nýta þær takmörkuðu orkuauðlindir sem við eigum. Ég segi takmörkuðu auðlindir, herra forseti, því iðulega heyrir maður þingmenn stjórnarliðanna tala eins og fólk líti svo á að við eigum hér ótakmarkaðar orkuauðlindir. En sannleikurinn er auðvitað sá að þær eru langt í frá að vera það. Þær eru svo langt í frá að vera ótakmarkaðar að það er þyngra en tárum taki að hlusta á málflutning stjórnarliða hér sem ævinlega halda því fram að hér sé bara búið að virkja örlítinn hluta, örlítið brot af því vatnsafli sem mögulegt er að virkja. Ég vil fá að hrekja þessi ummæli í nokkrum orðum. Herra forseti. Sannleikurinn er sá að þegar við skoðum orkuauðlindirnar okkar sem við eigum eftir eða sem við höfum yfir að ráða þá hefur verið talað um að nýtanlegt vatnsafl sé um 30 teravattstundir á ári og jarðhiti til raforkuvinnslu sé um 20 teravattstundir á ári. Þetta gera alls um 50 teravattstundir. Á fundi sem haldinn var 16. október 1999 og ég hef áður vitnað til úr þessum ræðustóli, var verið að kynna rammaáætlun ríkisstjórnarinnar. Þar hélt Þorkell Helgason orkumálastjóri því fram að allt virkjanlegt vatnsafl í landinu væri um 64 teravattstundir á ári. Þá tölu hef ég fengið staðfesta í ritum og erindum fróðra manna að allt virkjanlegt vatnsafl sé um 64 teravattstundir á ári. Eftir mat á hagkvæmni virkjanakosta yrði síðan að öllum líkindum mögulegt að virkja 40--45 teravattstundir. En síðan kæmi að því að menn tækju frá 1 / 3 -- 1 / 4 vegna umhverfissjónarmiða og líka vegna þess að verið gæti að hagkvæmnin hefði verið ofmetin. Þá stæðu eftir 20--30 teravattstundir af virkjanlegu vatnsafli í landinu. Herra forseti. Það er nú ekki meira sem við eigum af virkjanlegu vatnsafli í öllu landinu en kannski 20 teravattstundir. Það eru öll ósköpin. Ég er alveg sannfærð um það, herra forseti, að ef við fengjum að líta yfir þetta allt saman hlutlægum augum, ef okkur væri gerð grein fyrir því sem hér erum í þingsal, þingmönnum á hinu háa Alþingi, hvernig þessum málum er í alvöru háttað, kæmumst við að því að við ættum ekki nægilega mikið af vatnsorku til þess að virkja fyrir stóriðju. Það er í raun niðurstaðan þegar öllu er á botninn hvolft. Draumórar um að við eigum svo mikið eftir af virkjanlegum jarðvarma sem komi til með að bjarga okkur síðar meir eru auðvitað bara draumsýn, herra forseti. Það á ekki við nein rök að styðjast á meðan rannsóknir á jarðvarma og möguleikum okkar til virkjunar á honum eru ekki meiri en þær eru í dag. Ég gagnrýni því ríkisstjórnina, herra forseti, fyrir að horfa fram hjá því að orkulindir okkar eru takmörkuð auðlind. Og ég gagnrýni ríkisstjórnina fyrir að ætla að fórna þessari takmörkuðu auðlind stöðugt á altari stóriðjunnar, sérstaklega þegar til þess er litið að með því að fara þannig með orkuauðlindirnar, virkja þær og búa til stór uppistöðulón þá erum við að koma í veg fyrir aðra nýtingarmöguleika, nýtingarmöguleika sem tengjast náttúruvernd. Við höfum enn ekki fengið að vega og meta þessa kosti, herra forseti. Við höfum ekki fengið að skoða hlutlægt hverju við fórnum með því að koma í veg fyrir að hægt sé að stofna stóru þjóðgarðana á hálendinu sem okkur dreymir um sem höfum verið að berjast í þessu andófi gegn stóriðjuframkvæmdunum og gegn stóriðjustefnunni. Okkur dreymir um að stofna stóra þjóðgarða á miðhálendinu sem gætu orðið gífurleg lyftistöng fyrir atvinnulíf í landinu. Þeir gætu skapað miklu fjölbreyttari störf og jafnvel jafnmörg eða fleiri þegar á allt er litið heldur en álverin sem ríkisstjórnin vill reisa. Þessir kostir hafa ekki verið þannig skoðaðir að við höfum getað vegið og metið meðvitað hvorn kostinn við viljum velja, stóriðjuna eða náttúruverndina og, herra forseti, við getum ekki gert hvort tveggja. Það hefur sýnt sig og það var nú sýnt best af öllu í mynd Ómars Ragnarssonar sem nýverið var sýnd í sjónvarpinu, Meðan land byggist, þar sem það er algerlega á hreinu að það er ekki gert neins staðar í heiminum að tefla saman risavirkjunum og stórum uppistöðulónum og þjóðgörðum. Það er ekki gert þannig. Þetta eru tveir andstæðir nýtingarmöguleikar, tvær andstæðar leiðir við að nýta náttúruauðlindir. Ég gagnrýni ríkisstjórnina fyrir að hafa ekki leyft þjóð og þingi að vega og meta þetta meðvitað. Stöðugt er klukkan, eins og ég sagði áðan, húsbóndi okkar í þessum efnum. Hlutirnir eru lagðir fram allt of seint og mikið óðagot er í allri afgreiðslu mála þannig að það er bara ekki tími til að vega og meta kostina. Það er ekki svona sem við viljum fara að, herra forseti. Þetta er ekki skynsamlegt. Þetta stríðir gegn tilfinningu stórs hluta þjóðarinnar sem telur að hér sé verið að rasa um ráð fram. Herra forseti. Ég tel að þegar orkustefna er skoðuð í stóru samhengi þá eigum við ekki bara möguleika í vatnsafli og jarðvarma heldur eigum við líka möguleika á því að beisla vindorku hér á landi og sólarorku. Ég hefði gjarnan viljað sjá ríkisstjórnina senda til okkar skilaboð um einhvers konar metnaðarfulla áætlun í þeim efnum. En því er ekki hreyft. Engin áætlun er um beislun vindorku eða sólarorku. Það er bara vaðið áfram í vatnsaflið og ekkert skoðað, eins og ég segi, hvorki horft til hægri né vinstri. Það er kannski gott að koma að því hér af því að hv. þm. Hjálmar Árnason hefur tekið þátt í miklu starfi sem hefur verið unnið við vetnisrannsóknir og við að koma hér á einhvers konar tilraunum við að knýja farartæki vetni, að ég tel orkustefnu stjórnvalda stríða gegn þeim hugmyndum að Ísland geti í alvöru orðið vetnisvætt samfélag því vetnið verður auðvitað ekki til úr engu. Það þarf líka orkulindir til þess að virkja það. Í mínum huga erum við að tefla í tvísýnu þessum takmörkuðu auðlindum okkar með því að vera búin að eyða þeim öllum í mengandi þungaiðnað og málmbræðslu þegar við síðan stæðum frammi fyrir því að geta tekið ákvarðanirnar um vetnissamfélagið sem er metnaðarfullt og við hv. þm. og formaður iðnn. höfum deilt hugmynd um. Við eigum sameiginlegar hugsjónir um að Ísland geti orðið vetnisvætt samfélag. Herra forseti. Í ljósi þess sem ég hef sagt auglýsi ég hér eftir langtímastefnu. Ég auglýsi eftir því að hér séu ákvarðanir teknar með opin augun og að fólk sé vakandi og með fulla meðvitund og það loki ekki augunum fyrir þeim kostum sem við erum að útiloka með því að fara út í þær framkvæmdir sem hér um ræðir. Herra forseti. Að endingu langar mig að vitna í erindið sem ég var með áðan frá Eysteini Jónssyni þar sem hann fjallar um orkustefnu og segir, með leyfi forseta: ,,... þá er ekki síður brýnt að reyna að gera sér grein fyrir því, hversu nærri menn vilja ganga landinu, til þess að framleiða orkuna og þá í hvaða skyni. Kemur þá einnig til, hvaða kosti menn telja sæmilegt að ætla barnabörnunum og þeirra börnum t.d. að hafa til þess að velja um. Væri það ekki kaldranalegt að láta þau standa frammi fyrir því að þurfa að komast í orkusvelti eða taka vatnið úr Gullfossi og setja Þjórsárver undir vatn svo aðeins þetta tvennt sé nefnt --- af því að afi og amma eða pabbi og mamma flýttu sér svo mjög við að nýta og binda orkuna í stóriðju útlendinga t.d. --- í stað þess að notfæra sér aðra kosti í atvinnulegu tilliti, sem þau áttu þó sannarlega völ á.`` Herra forseti. Við eigum svo sannarlega völ á að nýta orkuna okkar í aðra kosti en hér eru uppi á borðinu. Ég tek heils hugar undir orð Eysteins Jónssonar heitins í þessum efnum og tel þessa brýningu hans vera svo mikilvæga að ég læt hana fylgja hér með í fylgiskjali og ég hvet hv. þm. til þess að lesa vel það sem þar stendur, ekki síst framsóknarmenn.

Herra forseti. Ég er með þrjár spurningar til hv. þm. Í fyrsta lagi: Trúir hv. þm. á koldíoxíðmengun, á þá kenningu, og því að hún valdi hitnun jarðar? Önnur spurning: Í svari hæstv. umhvrh. til mín á þingskjali 1225 kemur fram að sú 8% aukning á framleiðslu áls í heiminum frá 1990--1998 er að mestu leyti framleidd með rafmagni sem búið er til með brennslu jarðefna, að meginhluta kola. Þar kemur fram að í Suður-Afríku, og mér er kunnugt um það að í Suður-Afríku er verið að byggja mjög stór álver sem byggja á raforku frá mjög stórum raforkuverum sem brenna kolum, heilum fjöllum af kolum núna. Það kemur líka fram í þessu svari að Kárahnjúkavirkjun sparar 160% af allri koldíoxíðmengun Íslendinga miðað við að það sama ál yrði framleitt í Suður-Afríku eða annars staðar þar sem brennt er með kolum. Sér ekki hv. þm. það sem skyldu okkar Íslendinga --- þetta eru 160% af allri koldíoxíðmengun Íslendinga bæði vegna bíla, skipa og flugvéla --- að framleiða ál með mengunarlausri orku? Svo er það þriðja spurningin: Er það ekki rétt skilið hjá mér að Suður-Afríka sé á sama hnetti og við á Íslandi og þau umhverfisverndarsamtök sem gagnrýna notkun mengunarlausrar orku til að framleiða ál?

Síðasta spurningin fyrst, herra forseti. Svarið er: Jú, Suður-Afríka er á sama hnetti og við ef hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur velkst í einhverjum vafa um það.

Ég?

Hv. þm. spyr mig um afstöðu mína til hlýnunar lofthjúpsins. Ég er alveg sammála því, herra forseti, að hlýnun lofthjúpsins er gífurlegt vandamál og ég hef fylgst grannt með þeim tilraunum sem þjóðir heims hafa lagt út í til að sporna við þessari hlýnun. Ég veit að í öllum hinum vestræna heimi hafa þjóðir verið að setja sér reglur um takmörkun losunar CO 2 , þ.e. koltvísýrings, út í andrúmsloftið til þess að reyna að stemma stigu við þessari hlýnun. Kyoto-bókunin sem hefur verið fjallað um í tengslum við þetta mál er angi af því máli. Vestrænar þjóðir hafa auðvitað verið haldnar tvískinnungi. Þær hafa í auknum mæli verið að koma mengandi málmbræðslu burt úr sínum eigin garði, og hvar hafa þær sett þær niður? Í þriðja heiminum, í þróunarríkjunum. Það er að mörgu leyti vegna þess að þróunarríkin eru fátæk og þurfa mikið á því að halda að koma upp einhverju efnahagskerfi sem þær hafa látið bjóða sér að taka við mengandi stóriðju á meðan Vesturlandabúar þurfa að búa til ál í bíla. Herra forseti. Við vitum að það er ekki verið að búa til bíla fyrir fátækt fólk í Afríku. Ég segi bara: Guð hjálpi okkur ef allir Kínverjar færu að keyra um á bílum. Það er kannski mergurinn málsins, við þurfum að fara að skoða neyslumunstur okkar í þessum efnum. Við þurfum kannski að setja peninga, fjármagn og orku í að vísindamenn geti fundið upp önnur efni en ál til þess að við getum hætt að bræða ál, til þess að við getum hætt að búa til þennan málm sem ríkisstjórnin íslenska og hv. þm. Pétur Blöndal eru farin að trúa á. Ég segi, herra forseti: Við erum ekki að spara nokkurn skapaðan hlut. Ég mótmæli því að hugtakið að spara, í þessu tilliti mengun, sé notað í þessu sambandi. Við erum ekki að spara nokkurn skapaðan hlut. Við erum bara að fara þá leið sem önnur vestræn ríki eru búin að yfirgefa.

Herra forseti. Hv. þm. er komin í alger rökþrot vegna þess að hún segist trúa á koldíoxíðmengun. En hún veit að það er verið að framleiða ál í Suður-Afríku með brennslu kola. Það er núna verið að byggja slík orkuver og samt ætlar hún að halda áfram að hrekja álverksmiðjur frá Íslandi til Suður-Afríku. Það eru einmitt umhverfisverndarsamtökin sjálf sem eru að krefjast þess og leita nú til lánastofnana til að reyna að stoppa það að notuð sé umhverfismengunarlaus orka á Íslandi til að framleiða ál. Þannig verður framleiðslan flutt til Suður-Afríku þar sem framleitt er með brennslu kola. Hv. þm. er komin í kross með þessa röksemdafærslu. Ég vil fá nánari skýringu á því hvernig í ósköpunum henni dettur í hug að það sé skynsamlegra að framleiða ál í Suður-Afríku með bræðslu kola, raforku sem framleidd er með bræðslu kola, heldur en á Íslandi. Ég spurði hana einmitt að því í því sambandi hvort það væri virkilega þannig að Suður-Afríka væri ekki á sama hnetti og við á Vesturlöndum. Ég tel það skyldu Íslendinga að framleiða mengunarlausa raforku til að bræða ál.

Er ekki mengunarlaus ...?

Svo vil ég líka gera athugasemd við það, herra forseti, sem mér finnst óviðurkvæmilegt og ekki hæfa, að gera látnu fólki upp skoðanir og láta það fylgja sér í flokki.

Herra forseti. Í fyrsta lagi er það alger misskilningur hjá hv. þingmanni að við framleiðum mengunarlausa orku. Þessi orka mengar umhverfið okkar. Við erum að menga umhverfi okkar með því að búa til virkjanir á borð við Kárahnjúkavirkjun.

Engin koldíoxíðmengun.

Það er ekki rétt. Við að sökkva gróðurlendi losnar koldíoxíð upp úr þessum lónum. Það er ekki vitað hversu mikið en það losnar.

Sáralítið.

Svo er sannleikurinn líka sá að það er verið að fórna kostum, náttúruauðlindum, fyrir stóriðjuna. Ég held því fram að Ísland, sem eitt af ríkustu löndum heims, þurfi ekki að láta neyða upp á sig mengandi stóriðju. Það þarf ekki vegna efnahagsástandsins að láta neyða upp á sig slíkum kostum  Sannleikurinn er auðvitað sá, eins og ég sagði við hv. þingmann í fyrra andsvari mínu, herra forseti, að við þurfum að taka neyslumunstur okkar allt til skoðunar. Mér fyndist meira ris á íslensku ríkisstjórninni ef hún gæti lagt sitt af mörkum í að koma á vetnissamfélagi á Íslandi, sem er mengunarlaust samfélag, ef hún gæti farið að setja orku sína, hugmyndir og peninga í að afskaffa jarðefnaeldsneyti. Á endanum verðum við að hætta að nota jarðefnaeldsneyti og á endanum verðum við líka að hætta að bræða ál. Vesturlönd hafa verið að reyna að hætta að bræða ál heima hjá sér og auðvitað erum við að sópa vandanum til þróunarlandanna. Það er ekki sómi að því. Það er enginn sómi að því. En þessar aðgerðir eru fólgnar í því að við búum við ólíkar aðstæður og jöfnuður í heiminum er eitthvað sem er aldeilis fjarlægur draumur. Það er ekki þar með sagt að við eigum að stefna að því að það verði hér jöfnuður. Hv. þm. verður að athuga að það er verið að knýja fullt af álverksmiðjum um allan heim með vatnsorku. Það er ekki bara á Íslandi sem það er gert. Vegna síðustu orða hv. þm. Péturs H. Blöndals vil ég segja að ég var ekki að gera hv. fyrrv. þm. Eysteini Jónssyni upp skoðanir. Þær lágu allar í textanum sem ég vitnaði í beint í ræðu minni.

Herra forseti. Ég þakka forseta fyrir að setja bæði þessi mál á dagskrá, enda hanga þau mjög saman. Annað er frv. til raforkulaga á þskj. 700 og hitt er frv. til laga um breytingu á ýmsum lögum á orkusviði á þskj. 701. Það er bandormur, frv. til laga um breytingu á ýmsum lögum sem afleiðing af fyrra frv., þ.e. heildarraforkulagafrv. Hið síðanefnda, 14. dagskrármál, er óhjákvæmileg afleiðing hins fyrra og þess vegna er eðlilegt að þau séu bæði undir. Ég mun einkum gera að umtalsefni fyrrnefnda málið sem er grunnur þessarar umræðu og mæla fyrir nál. um frv. til raforkulaga frá meiri hluta iðnn. Þetta mál er í raun að koma á dagskrá þingsins hið þriðja sinn, hefur nokkuð oft verið til umræðu enda afskaplega stórt og mikið mál. Segja má að afskaplega róttækar breytingar á orkusviðinu felist í þessu frv. Það eru miklir hagsmunir undir enda má segja að orkan sé, eins og fram hefur komið í umræðum í allan dag, undirstaða að efnahagslífi okkar. Þess vegna má segja að þetta sé afskaplega stórt mál og umsvifamikið, og verulega róttækar breytingar sem í því eru fólgnar. Þess vegna er ekki nema von að það hafi fengið mikla umræðu í hvert skipti sem það hefur komið fram og e.t.v. er það ástæðan fyrir því að nú er það til umfjöllunar í þriðja sinn. Rétt er að hafa í huga að grunnur frv. er tilskipun Evrópusambandsins sem er hluti af EES-samningi okkar. Samkvæmt þessari tilskipun eru tveir meginþættir sem búa þar á bak við. Það er annars vegar sú viðleitni þjóða á meginlandi Evrópu að tengja sig saman í einn raforkumarkað af mjög praktískum ástæðum, hins vegar að innleiða samkeppni á þessu sviði. Fyrrnefnda atriðið á af augljósum ástæðum ekki við hér en hið síðara, um samkeppni, á það hins vegar. Það hefur komið fram, herra forseti, að iðnrn. hefur m.a. skoðað möguleika á því hvort Ísland geti verið undanskilið þessari tilskipun. Eftir ítarlegar viðræður fulltrúa iðnrn. hefur komið í ljós að á grundvelli EES-samningsins eigum við okkur ekki undankomu auðið, miðað við þær aðstæður sem hér eru. Það má líka, herra forseti, varpa fram þeirri spurningu hvort það sé ekki að fullu leyti eðlilegt að á þessu sviði atvinnulífsins, þ.e. í orkugeiranum, sé innleidd samkeppni. Reyndar þurfum við að hafa í huga að við sem þjóð erum að sjálfsögðu í samkeppni við aðrar þjóðir um öfluga fjárfesta, ekki síst á sviði orkufreks iðnaðar. Hins vegar má varpa fram þeirri eðlilegu spurningu hvort nokkuð sé óeðlilegt að hér innan lands sé ríkjandi samkeppni í orkugeiranum eins og á flestum öðrum sviðum atvinnulífsins. Það hefur og komið fram, herra forseti, að eftir að ýmsar þjóðir Evrópu innleiddu þessa tilskipun og tóku upp samkeppni hefur orkuverð til fyrirtækja og heimila farið lækkandi. Vilja menn þakka það þeirri samkeppni sem tilskipunin hefur haft í för með sér. Það er rétt að taka það fram að iðnn. hefur farið ítarlega yfir málið, segi ég fullum fetum og beini því einkum til hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttir. Fá mál hefur hv. iðnn. skoðað jafn vel og þetta, enda fengið málið þrisvar til sín, haldið semínar um þetta utan hefðbundins þingtíma með fulltrúum eða öllum orkuboltum landsins, má segja. Nefndin hefur sett sig afskaplega vel inn í þetta yfirgripsmikla og flókna mál  Hver skyldi síðan vera meginhugsunin í þessu, að innleiða samkeppni? Það er útfært í frv., eins og fram hefur komið, með því að flokka raforkugeirann í fjóra þætti: vinnslu; svokallaðan flutning, þ.e. á stærri línum niður í 130 kílóvött; dreifingu, sem eru hinar minni línur undir 130 kílóvöttum, svona heimilislínurnar; og síðan með sölu. Þetta eru fjórir þættir og er verið að innleiða samkeppni á báðum endunum, þ.e. í vinnslu, við upphafið, og síðan á lokasprettinum, þ.e. í sölu. Það sem er þar á milli --- rétt er að leiðrétta misskilning sem fram hefur komið um það, m.a. í umræðu hér --- er ekki verið að færa undir samkeppni, flutning eða dreifingu, heldur er það einungis vinnslan og salan. Hugsunin er sú að setja upp eitt stórt net og boða síðan til samkeppni um að framleiða rafmagn inn á þetta net í þeirri von að sú samkeppni leiði til þess að neytendur, hvort heldur eru heimili eða fyrirtæki, fái sem ódýrast rafmagn. Þetta er afskaplega flókið mál. Þetta er flókið mál tæknilega. Þetta er flókið mál hagsmunalega, má segja. Þetta er flókið mál bókhaldslega og að mörgum þáttum þarf að hyggja. Þar þarf m.a. að skoða þetta viðkvæma mál en mikilvæga, þ.e. raforkuverðið, bæði við framleiðsluna og við flutninginn. Þar þarf að hafa í huga atriði eins og jöfnun raforkuverðs, öryggisþáttinn sem er ekki hvað síst mikilvægur í raforkugeiranum, gæði rafmagnsins og þar fram eftir götunum. Með þessu frv. hefur að lokinni ítarlegri vinnu aðila í raforkugeiranum í samstarfi við iðnrn. verið búið til ákveðið módel sem byggir á þeim þáttum sem ég var að lýsa, þ.e. að neti er komið upp, væntanlega í sjálfstæðu fyrirtæki í eigu þeirra sem reka flutningskerfið og dreifikerfið í dag, og öðrum síðan ætlað að framleiða inn á það. Menn hafa e.t.v. ekki alveg komið sér saman um það hvernig best er að standa að útfærslu á þessu stóra og mikla kerfi. Menn hafa hugsanlega ekki náð samkomulagi um hvernig eigi að ná sem mestum jöfnuði í raforkuverði til landsmanna. Er skemmst frá því að segja, eins og fram kom við 1. umr. um málið, að í bráðabirgðaákvæði VII eru þessir ágreiningsþættir settir inn, þ.e. samkvæmt bráðabirgðaákvæði VII er iðnrh. ætlað að skipa nefnd sem í eiga sæti fulltrúar allra þingflokka á hv. Alþingi og að auki fimm fulltrúar frá Samorku, tveir frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og einn frá Alþýðusambandi Íslands, Samtökum atvinnulífsins og Neytendasamtökunum. Þá skal fjmrh. skipa einn fulltrúa í nefndina, iðnrh. tvo og skal annar þeirra vera formaður nefndarinnar. Skemmst er frá því að segja, herra forseti, að þessari fjölmennu nefnd er ætlað, ef hún getur náð saman, að koma með tillögu um þessi viðkvæmu atriði, þ.e. útfærslu á eignaraðild flutningsfyrirtækisins og hins vegar á jöfnun á raforkuverði. Nái nefndin hins vegar ekki saman og skili hún ekki tillögum fyrir lok þessa árs, þ.e. eigi síðar en 31. desember 2003, munu öll ákvæði frv. taka gildi þannig að segja má að uppsetningin eins og hún er í frv. sé ákveðin svipa á nefndina um að ná samkomulagi og vona ég svo sannarlega að nefndin nái saman um það og að hægt verði að eyða ágreiningi í þessum viðkvæmu málum. Ætlast er til þess að allir þeir sem framleiða 1,5 megavött eða meira verði skyldugir til þess að tengjast netinu og er þá einmitt verið að hugsa um hagsmuni heildarinnar í því. En ég vek athygli á því að virkjun upp að 1,5 er töluvert stór og býður upp á mikla möguleika fyrir ýmsa bændur og smávirkjanir. Ég held að í rauninni þurfi ekki að fara miklu nánar út í einstök tæknileg atriði í hinu ítarlega frv. sem hefur fengið mjög mikla umræðu á hv. Alþingi. Ég vísa í þingskjölin. En ég vek athygli á því að í nál. frá meiri hluta iðnn. og í brtt. í þskj. 1231 eru gerðar tillögur um einar 20 breytingar í 21 lið, meira að segja með nokkrum undirliðum. Þetta eru fyrst og fremst tæknileg atriði sem lagt er til að verði breytt frá upphaflegu frv. og snúa í fyrsta lagi að bókhaldslegum atriðum þar sem tekið er á orðalagi. Ég dreg líka fram hér að eins og er í frv. var Orkustofnun ætlað að móta hvernig bókhaldi skyldi við komið hjá einstökum fyrirtækjum. En með þeim brtt. sem við í meiri hluta iðnn. leggjum fram er orkufyrirtækjunum ætlað að taka frumkvæði í þessu og leggja síðan fyrir Orkustofnun sem eftirlitsaðila til samþykktar eða annarra athugasemda. Þá er skerpt á ýmsu orðalagi og útfærð ýmis, má segja, bókhaldstæknileg atriði sem ég tel óþarfa að rekja hér en vísa annars til nál. og brtt. Í annan stað má segja að efnislega snúi breytingar meiri hluta hv. iðnn. að grundvelli arðsemisútreikninga. Það kom fram í ítarlegri umfjöllun nefndarinnar að þeim þætti mætti ná með nokkuð öðrum hætti. Það snýr sérstaklega að arðsemisviðmiði og við 17. gr. eru gerðar brtt. þar sem arðsemi reiknast sem hlutfall hagnaðar fyrir fjármunatekjur, fjármagnsgjöld og skatta, svokallað EBIT, og bókfærðs verðs fastafjármuna. Með því að innleiða þetta er hægt að einfalda ýmsa bókhaldslega þætti þegar fjallað er um arðsemi og jafnframt að breyta þá arðsemiskröfu. Í þriðja lagi eru gerðar efnislegar breytingar á eftirlitsþættinum. Það kom fram í umfjöllun nefndarinnar að eftirlitsþátturinn kann að reynast nokkuð dýr. Nefndin leggur mikla áherslu á að innra eftirlit sem er verulegt til staðar nú þegar hjá orkufyrirtækjum verði aukið til muna og þar með sparaður verulegur kostnaður og samkvæmt þeim brtt. leiða þær beinlíns af sér lækkun á eftirlitskostnaði. Telja hv. nefndarmenn það vera vel. Það er einkum á þessum þremur sviðum, þ.e. hvað varðar bókhaldsleg atriði, útfærslu á bókhaldslegum aðskilnaði og hvernig staðið er að því að setja upp bókhald, í öðru lagi með grundvöll arðsemisútreikninga og í þriðja lagi með eftirlitið, það er fyrst og fremst á þeim nótum sem hv. meiri hluti iðnn. gerir þessar ítarlegu breytingar á frv. Hvað varðar 14. dagskrármálið, frv. til laga um breytingu á ýmsum lögum á orkusviði, þá er það eins og ég nefndi áðan fylgifiskur frv. til raforkulaga. Verði frv. til raforkulaga að lögum er óhjákvæmilegt að þurfa að breyta ýmsum öðrum lögum, svo sem vatnalögum, orkulögum og þar fram eftir götunum. Það er gert með svokölluðum bandormi hér og vísa ég í nál. sama meiri hluta iðnn. á þskj. 1232 þar sem gerðar eru nokkrar tæknilegar en engar efnislegar breytingar á frv. Herra forseti. Ég tel ástæðulaust að orðlengja meira um þetta. Þetta er flókið mál og stórt og rækilega hefur verið farið yfir það. Að þessu meirihlutaáliti iðnn. og brtt. standa eftirtaldir hv. þm.: Guðjón Guðmundsson, Árni Ragnar Árnason, Ólafur Örn Haraldsson, Kjartan Ólafsson og Hjálmar Árnason og sömu hv. þm. standa að nál. meiri hluta iðnn. um frv. til laga um breytingu á ýmsum lögum á orkusviði. Læt ég hér með, herra forseti, máli mínu lokið.

Herra forseti. Markmið og gildissvið þessara laga, eins og kemur fram í 1. gr., er að skapa forsendur fyrir samkeppni í vinnslu og viðskiptum með raforku og jafnframt að stuðla að skilvirkni og hagkvæmni í flutningi og dreifingu raforku og tryggja öryggi raforkukerfisins og hagsmuni neytenda. Þetta er tíundað í 1. gr. frv. Þegar kemur svo að frv. sjálfu er vikist undan því að taka á hinum veigamestu þáttum sem frv. kveður þó á um. Í sérstökum viðauka, ákvæði til bráðabirgða nr. VII, er kveðið á um að iðnrh. skuli skipa nefnd sem eigi að taka á þessum þáttum. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Hlutverk nefndarinnar er að gera tillögu um fyrirkomulag flutnings á raforku, þar með talið um stærð flutningskerfisins og hvernig rekstri flutningskerfisins og kerfisstjórnunar skuli háttað þannig að öryggi, skilvirkni og hagkvæmni kerfisins verði sem best tryggð. Þá skal nefndin móta tillögur um uppbyggingu gjaldskrár fyrir flutning raforku. Jafnframt skal nefndin móta tillögur um með hvaða hætti jafna eigi kostnaði vegna flutnings og dreifingar raforku.`` Er hér ekki meginkafla frv. slegið á frest? Hvers vegna er þá ekki bara öllu frv. slegið á frest úr því að meginkafla þess, meginverkefnum sem sett eru með frv. sem lúta að neytendum, dreifingu raforkunnar út um landið, rekstur flutningskerfisis, verðjöfnun og verði til neytenda --- allt er þetta megininntak frv. en því er öllu slegið á frest, herra forseti. Hvers vegna er þá ekki öllu frv. slegið á frest? Það stendur lítið eftir.

Herra forseti. Hvers vegna er ekki öllu frv. slegið á frest? Það hefur komið fram ítrekað að samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins eigum við þegar að hafa innleitt þessa tilskipun og verður ekki undan því vikist. Hins vegar er alveg rétt hjá hv. þm. að mikilvægum köflum er slegið á frest, þó ekki öllum. Hér er verið að innleiða samkeppni á orkusviði í þeirri von að sú samkeppni leiði til mikilla hagsbóta fyrir neytendur, hvort heldur fyrirtæki eða einstaklinga. Engum blöðum þarf um það að fletta að um útfærsluna á þessu eru mjög skiptar skoðanir meðal aðila á orkusviði, í orkugeiranum og víða í þjóðfélaginu. Ég er þeirrar skoðunar að það geti verið til bóta að reyna að ná samkomulagi um hin miklu markmið. Markmiðin eru alveg augljós um jöfnun og að tryggja örugga orku og jöfnuð á raforkuverði og þar fram eftir götunum. Markmiðin um það eru alveg ljós. Eins og oft áður, þó að menn séu sammála um markmið geta þeir deilt um leiðir. Hér er verið að breyta fyrirkomulagi sem hefur staðið að grunni til bráðum í heila öld og það er von að menn vilji stíga varlega niður í því. Ég vek athygli á því að í þessari stóru nefnd eru fulltrúar allra þingflokka og aðila úr orkugeiranum, neytenda, Alþýðusambandsins og þar fram eftir götunum. Það er auðvitað sannarlega ósk allra að þessir aðilar muni komast að samkomulagi. En geri þeir það ekki er alveg ljóst hvernig á að útfæra málin. Það er eins og stendur í frv. Nefndinni er boðið upp á að koma með breytingar í sátt þessara aðila.

Herra forseti. Mér finnast þetta alveg forkastanleg vinnubrögð. Við erum inni á Alþingi, fulltrúar allra þingflokka. Í nefndinni er hægt að kalla til alla þá aðila sem hv. þm. var að nefna og á að skipa í nefnd. Það er ekkert að vanbúnaði til þess að vinna þetta frv. upp. Þarna eru meginþættir sem lúta að notkun raforku í landinu, þ.e. dreifing, rekstur á dreifikerfum og verð. Lagt er ofurkapp á að koma því eina ákvæði sem er í frv. um að einkavæða orkuver. Er það það eina sem rekur menn áfram? Mér finnst, herra forseti, að það gæti svo rækilega beðið. En að slá á frest með þessum hætti hér öllu sem lýtur að neytendum í landinu er fullkomlega óábyrg vinna. Herra forseti. Í ofanálag er svo sagt hér með miklum hroka: ,,Nefndin skal skila tillögum sínum í formi lagafrumvarps til iðnaðarráðherra eigi síðar en 31. desember 2003.`` Eins og hv. þm. komst að orði áðan fellur þessi réttur úr gildi og ákvæði laganna verða virk ef ekki verður búið að skila samkomulagi eða frv. fyrir þennan tíma. Af hverju má ekki bara snúa því við, þ.e. verði ekki komið samkomulag og lög sem taka á þessum grundvallarþáttum raforkumála í landinu fyrir 30. desember falli allt frv. niður og byrjað verður upp á nýtt? Það væri miklu sanngjarnara gagnvart íbúum þessa lands og notendum rafmagns.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason er stríðsmaður mikill. Hann vill greinilega fara í þetta mál með stríðsöxi á lofti. Ég árétta það sem ég hef sagt að frv. er tilbúið. Hér er búið að smíða alveg ákveðið módel og með bráðabirgðaákvæði VII er í rauninni verið að gefa þeim aðilum sem eru í orkugeiranum og þar fyrir utan og pólitískum flokkum færi á því að finna enn aðra lausn. Það er verið að rétta fram sáttarhönd með því og reyna að samræma hin ólíku sjónarmið. 

Herra forseti. Áður en ég hef mál mitt verð ég að byrja á því að fara aðeins inn á það sem síðasti ræðumaður talaði um. Hann benti á að í fyrsta lagi væri frv. tilbúið og þá væri ekkert að vanbúnaði ef nefndin ekki skilaði, því þá mundi III. kaflinn bara smella inn. En það er fleira eftir. Ekki er búið að ganga frá því hvernig jöfnuninni á að vera háttað, það nægir því ekki að frv. sé tilbúið. Svo fer það alltaf svolítið í taugarnar á mér þegar menn kenna Evróputilskipunum um mál vegna þess að við erum komin lengra með þetta mál. Alþingi er búið að samþykkja. Alþingi samþykkti árið 2000 að lögleiða þetta mál eða fella þetta inn í EES-samninginn. Það er því í rauninni Alþingi sem ákvað þessa málsmeðferð og ákvað að gera þetta svona. Þannig vil ég a.m.k. líta á það, herra forseti, en ekki að vera að gera það að einhverju máli hér þó að áður hafi verið tilskipun Evrópusambandsins. Eftir að Alþingi er búið að samþykkja að fella hana inn í EES-samninginn, þá er þetta orðið mál Alþingis sem Alþingi á að reyna að standa við á réttum tímamörkum sem það hefur þó ekki gert í þessu tilfelli. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að það hefur út af fyrir sig verið reynt því að frv. til nýrra raforkulaga hefur tvisvar áður verið lagt fram á Alþingi án þess þó að vera rætt. Það var bæði lagt fram á 126. og 127. þingi. Í fyrra skiptið, á 126. þingi, kom málið inn í þingið á síðustu dögum en var þó vísað til nefndarinnar sem sendi það út til umsagnar og hélt auk þess nokkurs konar ráðstefnu um málið austur á Hvolsvelli um sumarið. Og segja má að afrakstur þeirrar vinnu hafi birst í því frv. sem var sýnt hér á 127. þingi. Því máli var hins vegar aldrei vísað til nefndarinnar og hún vann í sjálfu sér ekkert meira með það. Það kom þess vegna nokkuð á óvart að nú í upphafi 128. þings skyldi málið ekki vera lagt fram strax, en það lenti augljóslega í þæfingi á milli stjórnarflokkanna vegna þess að það var öllum ljóst sem fylgdust með að einstakir fulltrúar Sjálfstæðisflokksins voru engan veginn sáttir við málsmeðferðina, jafnvel þó að þeir hefðu á sínum tíma samþykkt hana með því að samþykkja að fella tilskipunina inn í EES-samninginn vorið 2000. Bæði geystist hér fram Björn Bjarnason í aðdraganda þess að hann varð borgarfulltrúi og hafði uppi miklar meiningar um raforkulagafrumvarp í ógöngum og síðan hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sem tók þátt í umræðunni, 1. umr. um málið og hafði sínar meiningar, en það var alveg augljóst að ekkert samkomulag var innan ríkisstjórnarinnar um málið, eða alla vega ekki gagnvart einstökum stjórnarþingmönnum. Það er því ljóst, herra forseti, miðað við það frv. sem nú liggur fyrir til afgreiðslu, að ekki náðist að landa málinu, þ.e. ríkisstjórnin hafði ekki þrek til að takast á við málið í heild sinni. Það er bara einfaldlega þannig. III. kafla frv. er vísað til nefndar og því er líka vísað til nefndar með hvaða hætti eigi að jafna kostnað við flutning og dreifingu raforku. Það er því fyrirkomulag flutnings á raforku, þar með talin stærð flutningskerfisins og hvernig rekstri þess skuli háttað, uppbygging á gjaldskrá fyrir flutning á raforku og jöfnun raforkukostnaðar sem er óafgreitt þó að sá texti sem hér liggur nú fyrir verði að lögum. Á meðan bíður orkugeirinn þess sem verða vill og aðrir þeir sem hagsmuna eiga að gæta. Og það er mjög miður, herra forseti. Það er miður að Alþingi skyldi ekki takast á við málið í heild sinni vegna þess að sannarlega hefðu bæði ég og fleiri viljað sjá það allt fyrir sér áður en það yrði afgreitt frá Alþingi. Ég vil þó taka fram að þeir kaflar frv. sem nú stendur til að afgreiða hafa verið vel unnir. Vinna þeirra embættismanna og sérfræðinga sem iðnn. hafði í þjónustu sinni var til fyrirmyndar. Ég minnist þess varla að hafa áður fengið jafngóða þjónustu af hálfu sérfræðinga og embættismanna eins og varðandi vinnsluna á þessu frv. Við fulltrúar Samfylkingarinnar í nefndinni, þótt við treystum okkur ekki til að mæla með samþykkt frv., munum við styðja einstakar breytingartillögur og taka afstöðu til einstakra greina við atkvæðagreiðslu í ljósi þess hve vinnan hefur verið góð og hvernig við höfum í rauninni komið að henni, tekið fullan þátt í þeirri vinnu sem fór fram til þess að bæta og breyta þeim ákvæðum sem nú á að afgreiða sem lög frá Alþingi. Eins og fram hefur komið, herra forseti, eiga þessi nýju raforkulög að svara efni tilskipunar frá Evrópusambandinu sem Alþingi samþykkti að fella inn í EES-samninginn vorið 2000. Með þeirri samþykkt lagði Alþingi grunninn að þeim breytingum sem hér eru til afgreiðslu. Og þær átti að vera búið að innleiða í íslensk lög hinn 1. júlí 2002. Samkvæmt frv. ber að tryggja forsendur fyrir samkeppni í sölu og vinnslu raforku. Við getum aldrei tryggt samkeppni, herra forseti, en við getum tryggt forsendurnar, búið til þær forsendur að samkeppni geti átt sér stað. Þar eru lagðar til reglur sem eiga að tryggja jafnræði aðila til vinnslu og sölu raforku og jafnan aðgang að flutnings- og dreifikerfunum. Flutningur og dreifing orkunnar eru samkvæmt frv. skilgreind sem náttúrlegir einokunarþættir. Það er ekki gert ráð fyrir nema einu kerfi, við förum ekki að leggja tvöfaldar lagnir til þess að menn geti verið að keppa þannig, heldur er þetta skilgreint sem náttúrlegir einokunarþættir, en allir framleiðendur og notendur hafi aðgang að. Og að eitt fyrirtæki muni stýra flutningi orkunnar um landið en mörg geta dreift henni á afmörkuðum svæðum. Samkeppnin samkvæmt frv. getur þá orðið á milli þeirra sem framleiða orkuna og síðan milli þeirra sem selja hana á hinum mismunandi dreifingarsvæðum, þ.e. smásalanna í raforkunni. Fram hefur komið í þessari umræðu og ekki bara í þessari umræðu --- heldur hefur þetta mál beint eða óbeint oftsinnis komið til umfjöllunar og umræðu á Alþingi á undanförnum árum á meðan við höfum beðið þess að fá málið til endanlegrar umfjöllunar og afgreiðslu og hefur það oft komið til umfjöllunar þegar við höfum verið að fjalla um önnur mál á orkusviði --- að Samfylkingin er ekki á móti þeim anda frv. eða þeirri hugmyndafræði sem liggur að baki, að forsendur verði skapaðar fyrir samkeppni á þeim sviðum þar sem hún á við. Við ítrekum það að öll viðleitni í þá átt að skapa jafnræði á markaði og gegnsæi ákvarðana er af hinu góða, enda, eins og hér kom fram, munum við styðja þær breytingartillögur sem koma fram og einstakar greinar frv. þó að við styðjum ekki frv. í heild sinni þegar kemur að lokaafgreiðslu þess. Herra forseti. Í þeirri umræðu sem fram hefur farið og vinnu við þetta mál hefur ýmsum spurningum verið svarað og framsögumaður meiri hluta nefndarinnar fór yfir ýmislegt af því áðan. Eitt af því sem hefur verið áberandi í umræðunni er að þeir eru býsna margir sem fullyrða að raforkuverð muni hækka, að aðstæður okkar séu það mikið aðrar en á Evrópumarkaðnum, hinum samtengda markaði, að hér muni raforkuverð ekki lækka eins og þar, heldur hækka. Það eru því eðlilegar áhyggjur sem menn hafa af því hver niðurstaðan verður fyrir neytendur og einnig af því hvernig hinum félagslega þætti verður þá endanlega fyrir komið, vegna þess að þó að stóru ágreiningsefnin séu komin í nefnd og nefndin sé stór, 17 manna nefnd, þá eru þau ágreiningsefni sannarlega ekki leyst. Nefnd sem iðnrh. skipaði 23. febrúar 2001 til að meta umfang óarðbærra eininga í raforkukerfinu og koma með tillögur um hvernig staðið skuli að jöfnuði, skilaði til ráðherra strax í maí sama ár. Og þær tillögur sem sú nefnd setti fram fylgja frv. sem fskj. V. Ekki hefur náðst samstaða um þá framkvæmd eins og ég gat um og málinu áfram vísað í nefnd. Sömuleiðis er gert ráð fyrir starfshópi sem fjalli um meðferð sokkins kostnaðar hér á landi, það eru því ýmsir þræðir sem enn er verið að vinna með. Og, herra forseti, bara til að nefna það af því að svo mörg mál eru í deiglunni og margt sem er óafgreitt, þá eigum við líka eftir að sjá starfshóp fjmrh. skila af sér ákvæðum um skattalega meðferð orkufyrirtækjanna. Það er ekki ljóst hver hún verður og við veltum því fyrir okkur hvort fyrirtæki sem komin eru á samkeppnismarkað geti verið skattlaus eins og orkufyrirtækin eru í dag. Í dag eru orkufyrirtækin skattlaus án tillits til rekstrarforms þeirra. Við breyttum orkulögum til þess að gera það kleift svo lögin væru ekki þrándur í götu þeirra fyrirtækja eða þeirra sveitarfélaga eða eigenda fyrirtækjanna ef þeir vildu breyta forminu, hætta að vera með þau sem stofnanir á vegum sveitarfélaga eða opinberra aðila og breyta þeim yfir í hlutafélög eða sameignarfélög. En við hljótum að velta því fyrir okkur hvort fyrirtæki sem eru komin á samkeppnismarkað geti verið skattlaus. Við eigum eftir að sjá niðurstöður starfshópsins gagnvart því, þannig að það liggur ekki fyrir þó við séum hér að afgreiða frv. eða séum á síðustu metrunum með frv. eða hluta þess sem á að afgreiða núna. Auðvitað eru fleiri spurningar sem vakna sem að hluta til verður væntanlega svarað af þessari stóru nefnd. En, herra forseti, það bíður nýrrar ríkisstjórnar að afgreiða þá þau ákvæði sem á eftir að sýna eða eiga eftir að koma fram eða þær ákvarðanir sem á eftir að taka og lúta að umhverfi raforkufyrirtækjanna og raforkuviðskipta og vinnslu á Íslandi. Eins og ég sagði mælum við fulltrúar Samfylkingarinnar ekki með stuðningi við frv. í þeim búningi sem það er nú. Með því að styðja frv. gætu þingmenn allt eins verið að styðja þau ákvæði III. kafla frv. um flutning sem nú er í frv., eins og fram kom áðan hjá formanni iðnn., vegna þess að ef nefndin, sem fyrirhugað er að skipa samkvæmt bráðabirgðaákvæði VII, nær ekki samkomulagi og skilar af sér í tíma, þá tekur kaflinn gildi eins og hann stendur í frv. Nefndin á einnig að fjalla um með hvaða hætti eigi að jafna kostnað vegna flutnings og dreifingar raforku og þar liggur ekkert fyrir heldur. III. kafli, um flutning raforku, gæti því tekið gildi óbreyttur þann 1. júlí 2004 án niðurstöðu um jöfnun kostnaðar og það væri algjörlega óviðunandi staða. Staðan er því sú, herra forseti, að þó svo að við munum styðja einstakar breytingartillögur og einstakar greinar af því sem afgreitt verður, þá munum við ekki styðja afgreiðslu málsins í heild sinni vegna þessara vankanta, vegna þess að málið er ekki fullbúið og okkur sýnist að það hljóti að vera á ábyrgð þeirrar ríkisstjórnar sem ekki gat klárað málið á þeim tíma sem hún hafði til þess að það skuli vera afgreitt með þeim hætti sem hér stendur til að gera. Herra forseti. Það er slæmt að þessi stóru atriði skuli ekki vera afgreidd nú, heldur vísað í nefnd, en það er sá veruleiki sem við stöndum frammi fyrir og það er auðvitað til þess veruleika sem við tökum afstöðu. En varðandi hitt frv. sem hér er einnig undir, frv. um breytingu á ýmsum lögum á orkusviði, þá er það, eins og hér hefur komið fram, órjúfanlegur hluti þessara breytinga. Gera þarf ákveðnar breytingar á ýmsum lögum á orkusviði til þess að aðlaga þau lög þeim breytingum sem verða á raforkusviðinu. Hluti af þeim breytingum snýr að Landsvirkjun þar sem Landsvirkjun mun ekki lengur hafa þær skyldur við orkukaupendur í landinu sem hún hefur haft hingað til. Landsvirkjun mun þannig ekki lengur hafa skyldur til þess að afhenda stóriðjufyrirtækjum orku ef eftir því er óskað. Í leiðinni breytist auðvitað líka sá réttur Landsvirkjunar, sem margir hafa séð ofsjónum yfir, að fyrirtækið gæti nánast valið úr þeim kostum sem eru til virkjunar, vegna þess að fyrirtæki sem ekki hefur skyldur getur ekki heldur haft forréttindi. Ég hygg að ýmislegt af því sem hér er á döfinni og mun fylgja með þeim breytingum sem verða bæði með þessu frv. og hinu sé kannski ekki orðið öllum alveg ljóst. Ég gat þess í umfjöllun um annað mál fyrr í dag að e.t.v. hefðu ekki allir gert sér það ljóst að eftir að raforkulagafrv. verður að lögum, sem verður að öllu óbreyttu 1. júlí í sumar, þá munu ákvarðanir um virkjanir eins og þær sem við höfum verið að fjalla um fyrr í dag, ekki koma til Alþingis heldur verða teknar af ráðherra. Mér finnst í rauninni merkilegt hversu lítið hefur verið fjallað um þann þátt. Þar með er ég ekki að segja, herra forseti, að ég sé á þeirri skoðun að slíkar ákvarðanir eigi heima í þinginu, ég hef verið þeirrar skoðunar og við að rétt væri að hafa um þetta almennar reglur og síðan væri það framkvæmdarvaldið sem sæi um leyfisveitingar. En hér er sem sagt um hluta af þeirri nýskipan að ræða sem fylgir þessari löggjöf. Þetta frv. um breytingar á ýmsum lögum á orkusviði er órofatengt frv. til nýrra raforkulaga. Við þingmenn Samfylkingarinnar munum því einnig sitja hjá við afgreiðslu þess þegar kemur að lokaafgreiðslu.

Herra forseti. Við fjöllum um frv. til raforkulaga og ég er frsm. 2. minni hluta iðnn. sem fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í iðnn. Það er mikilvægt að það komi fram hér í byrjun að þetta frv. er auðvitað á grunni EES-tilskipunar sem Alþingi samþykkti og ég vil halda því til haga hér að við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði mótmæltum þeirri samþykkt harðlega á sínum tíma og vöruðum hv. Alþingi mjög við hvað væri í vændum. Við töldum þá að við hefðum átt að freista þess að fá undanþágu frá þessari tilskipun vegna eðlis bæði raforkuvinnslunnar og dreifikerfisins á Íslandi og þeirrar staðreyndar að Ísland er algjörlega ótengt Evrópulöndum hvað þessa framleiðslu varðar og verður um áraraðir það að séð verður. Í frv. segir að markmið laga þessara sé að stuðla að þjóðhagslega hagkvæmu raforkukerfi og efla þannig atvinnulíf og byggð í landinu. Í því skyni skal: 1. Skapa forsendur fyrir samkeppni í vinnslu og viðskiptum með raforku, með þeim takmörkunum sem nauðsynlegar reynast vegna öryggis raforkuafhendingar og annarra almannahagsmuna. 2. Stuðla að skilvirkni og hagkvæmni í flutningi og dreifingu raforku. 3. Tryggja öryggi raforkukerfisins og hagsmuni neytenda. 4. Stuðla að nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa og taka tillit til umhverfissjónarmiða að öðru leyti. Ég vil skjóta því inn í, virðulegi forseti, að ég er sammála því sem hefur komið fram í ræðum manna að umfjöllunin um frv. var mjög vönduð og þeir embættismenn sem aðstoðuðu nefndina gerðu það á allan hátt með prýði. Sannast sagna hef ég ekki unnið í nefnd með embættismönnum sem hafa lagt sig eins mikið fram og gert vinnuna eins auðvelda og hér var um að ræða. Iðnn. kallaði til sín marga umsagnaraðila, m.a. frá orkuvinnslufyrirtækjunum, sveitarfélögunum og Sambandi íslenskra sveitarfélaga og fékk fjölda umsagna um málið. Meiri hlutinn leggur fram brtt. við frv. í 21 lið samkvæmt ábendingum, aðallega frá stærstu orkufyrirtækjunum. Það var farið í gegnum þetta allt í nefndinni á sínum tíma. Hér er um að ræða heildarendurskoðun á löggjöf um vinnslu, flutning, dreifingu og sölu á raforku. Hún er sögð byggjast á nýjum viðhorfum í raforkumálum sem rutt hafa sér til rúms víða um heim á undanförnum árum og felur það í sér að skilið er á milli einstakra þátta raforkukerfisins, flutnings og dreifingar og þeirra þátta þar sem samkeppni verður við komið, eins og vinnslu og sölu. Þá er með frv. verið að koma til móts við tilskipun Evrópusambandsins um innri markað á raforku, 96/92/EB, sem var hluti af EES-samningnum með ákvörðun EES-nefndarinnar frá 26. nóvember 1999. Aðalmarkmiðið með orkutilskipun Evrópusambandsins var að auka hagkvæmni og nýtingu í kerfinu á meginlandi Evrópu þar sem talið var að um 20--25% offramleiðslu væri að ræða. Samkeppni á markaði á meginlandi Evrópu í framhaldi af þessum kerfisbreytingum mun hafa leitt til betri nýtingar og orðið til verulegrar lækkunar á rafmagni til iðnaðar, a.m.k. tímabundið, en lítils háttar lækkun til almennra notenda. Hér á landi eru hins vegar allt aðrar aðstæður og er 2. minni hluti þeirrar skoðunar að ríkisstjórnin, eins og ég sagði hér áður, hefði átt að sækja um undanþágu frá tilskipun Evrópusambandsins á þeirri forsendu að Ísland hefur sjálfstætt og eigið raforkukerfi, og vinnsla, dreifing og sala því óháð öðrum hlutum Evrópu. Það hefur sýnt sig að þau raforkukerfi sem ekki voru tengd innan Evrópusambandsins, eins og á Spáni, hafa ekki notið verðlækkunar á rafmagni við þessa breytingu, enda mun lítið hafa verið um flutningslínur á milli Spánar og annarra landa í Evrópu. Þessi sérstaða Spánar hefur leitt til þess að rafmagn á Spáni hefur hækkað. Og maður freistast til þess að halda samkvæmt þeim upplýsingum sem borist hafa frá Evrópu að staða Íslands sé að mörgu leyti svipuð og staða Spánar. Línulagnir yfir Píreneafjöll voru ekki á dagskrá á Franco-tímanum og þess vegna hefur Spánn ekki nýtt aukaframleiðslugetu sína upp á 20--25% sem var í raforkukerfi Evrópu. Það sem er alvarlegast er að það er mat flestra orkufyrirtækja hér á landi að verði þetta frv. að lögum hafi það í för með sér umtalsverðan nýjan kostnað og muni valda hækkun orkuverðs en ekki lækkun eins og ýmsir hafa haldið fram. Þessi kostnaðarauki stafar m.a. af auknum kostnaði vegna mælinga, eftirlits, uppgjörs og arðsemiskröfu vegna flutnings- og dreifikerfa. Því er haldið fram að leitað verði allra leiða til þess að minnka þennan kostnað og hefur meiri hlutinn með brtt. sínum gert ráðstafanir til þess að lágmarka þennan kostnaðarauka. Það er þó mat minni hlutans að verði þetta frv. að lögum muni það leiða til hækkaðs orkuverðs í landinu og því getur minni hlutinn ekki stutt frv. Í frv. er ákvæði til bráðabirgða þess efnis að iðnrh. skipi nefnd þar sem eiga sæti fulltrúar allra þingflokka sem sæti eiga á Alþingi. Í nefndinni skulu jafnframt eiga sæti fimm fulltrúar frá Samorku, tveir frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og einn frá Alþýðusambandi Íslands, Samtökum atvinnulífsins og Neytendasamtökunum. Þá skal fjmrh. skipa einn fulltrúa í nefndina og iðnrh. tvo og skal annar þeirra vera formaður nefndarinnar. Hlutverk nefndarinnar er að gera tillögu um fyrirkomulag flutnings á raforku, sem er eitt meginmálið varðandi allar þessar breytingar, þar með talið um stærð flutningskerfisins og hvernig rekstri flutningskerfisins og kerfisstjórnunar skuli háttað þannig að öryggi, skilvirkni og hagkvæmni kerfisins verði sem best tryggð. Þá skal nefndin móta tillögur um uppbyggingu gjaldskrár fyrir flutning raforku. Jafnframt skal nefndin móta tillögur um með hvaða hætti jafna eigi kostnaði vegna flutnings og dreifingar raforku. Nefndin skal skila tillögum sínum í formi lagafrumvarps til iðnrh. eigi síðar en 31. desember 2003. Að mati 2. minni hluta er algjörlega ótækt að samþykkja eins viðamikið raforkulagafrumvarp og hér um ræðir án þess að taka á stærstu þáttum hvað varðar raforkuvinnslu og raforkudreifingu, heldur vísa þeim til nefndar í ákvæði til bráðabirgða. Þá er algjörlega óviðunandi að ekki skuli tekið á félagslegri hlið þessara mála sem snýr að langmestu leyti að orkuveitusvæðum Rafmagnsveitna ríkisins og orkuveitusvæði Orkubús Vestfjarða. Rafmagnsveitur ríkisins eru að stærstum hluta kaupendur raforku og framleiða aðeins um 7% af eigin afli til dreifiveitna sinna. Orkubú Vestfjarða er einnig stór kaupandi raforku. Bæði þessi fyrirtæki kaupa raforku frá Landsvirkjun fyrir dreifikerfi sín en þó er Orkubú Vestfjarða að því leyti betur sett að það framleiðir um 40% af raforku fyrir sitt eigið svæði, að stofni til mest frá Mjólká. Orkubú Vestfjarða og Rafmagnsveitur ríkisins dreifa orkunni að stærstum hluta í dreifbýli, sem gerir það að verkum að notendur á þeim svæðum búa við miklu hærra orkuverð en tíðkast á höfuðborgarsvæðinu og t.d. á Akureyri og Suðurnesjum. Annar minni hluti telur að bíða ætti með þessar kerfisbreytingar þar til heildstæðar lausnir hafa verið settar fram á því hvernig staðið verði að jöfnun orkukostnaðar. Í löndunum í kringum okkur hefur verið tekið á því með ýmsu móti. Sums staðar er sett framleiðslugjald á raforkuna, sem við getum kallað þá auðlindagjald, annars staðar er jafnað með mismunandi skattlagningu á orku, þ.e. lægri skattlagningu, t.d. virðisaukaskatti, í dreifbýli. Annars staðar er stuðlað að jöfnun með beinum framlögum úr ríkissjóði þar sem orkuveitufyrirtækjunum er greitt fyrir að afhenda orku í dreifbýli. Þau sjónarmið komu sterklega fram í umræðum í iðnn. að e.t.v. væri heppilegt í þessu samhengi að taka á þessu hér á landi með innheimtu sérstaks mælagjalds. Undir öllum kringumstæðum verða þessi atriði að liggja ljós fyrir þar sem ekki er hægt að sætta sig við að stór hluti landsmanna búi við miklu hærra orkuverð en aðrir eins og raunin er nú. Í ljósi þess sem að framan segir leggur 2. minni hluti því til að frv. verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar og það unnið á þann hátt að tekið sé á öllum þáttum sem óleystir eru í sambandi við fyrirkomulag flutnings á raforkunni, stærð flutningskerfis, hvernig rekstri flutningskerfisstjórnar skuli háttað og uppbyggingu gjaldskrár í landinu fyrir flutning raforku. Jafnframt verður að liggja fyrir með hvaða hætti eigi að jafna kostnað við flutning og dreifingu orkunnar. Virðulegi forseti. Ég hef nú lokið við að greina frá minnihlutaáliti mínu úr hv. iðnn. Ég vil segja í framhaldi af þessu að ég tel, og það vil ég árétta, það algjörlega óásættanlegt að fara fram með þetta frv. núna. Það er algjört lágmark að beðið verði til haustsins og það verði tekið á þeim þáttum sem eru svo mikilvægir fyrir dreifbýlið. Það kom skýrt fram í störfum nefndarinnar að auðvitað eru fulltrúar stærstu þéttbýlissvæðanna ekki allsendis óánægðir með þetta form sem hér er sett fram, þ.e. hálfkarað verk, vegna þess að þegar kemur fram á sumarið og haustið verða þeir, þ.e. þéttbýlissveitirnar hér á suðvesturhorninu og á Akureyri, að mínu mati í miklu sterkari stöðu til þess að ráða því hreinlega hvernig þessi jöfnunarþáttur verður framkvæmdur. Það er ekki viðunandi lausn. Það er hv. Alþingi sem á að leggja það niður fyrir sér með hvaða hætti jöfnun á kostnaði við raforkuna fer fram. Við eigum að velta fyrir okkur öllum þessum leiðum. Þéttbýlissveitirnar hafa sagt að af tvennu illu sé best að samþykkja frv. þó að það taki ekki á þessum veigamiklu þáttum. Ég tel að það sé aðeins í þeirra hag að gera það á þann hátt. Virðulegi forseti. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði munum greiða atkvæði á móti þessu frv. á þeirri forsendu að það sé ekki heildstætt, það taki ekki á mikilvægum málum, mikilvægustu málunum í frv., jöfnun og dreifingu.

Hæstv. forseti. Ég er alveg undrandi á hv. þm. og þingmönnum Vinstri grænna að ætla að greiða atkvæði á móti þessu máli vegna þess að þeir hafa ekki bent á neina aðra leið sem væri skynsamlegri. Reynt er að nota það sem yfirbragð að við tökum ekki á félagslega þætti málsins sem varðar dreifikerfið. Þetta finnst mér í raun vera rök sem eru nokkuð langsótt vegna þess að hv. þingmenn vita það mjög vel að ríkisstjórnin hefur uppi áform um og hefur talað mjög skýrt hvað það varðar að tekið verði á þessum félagslega kostnaði og hefur nefnd verið að störfum sem kom fram með tvær tillögur í þeim efnum. Eins og frv. var kynnt þegar því var dreift síðast í þinginu var reiknað með því að lagt yrði á sérstakt gjald á hverja kílóvattstund, sem var upp á 18 aura ef ég man rétt, en hins vegar vegna þess að ekki var algjör samstaða um þá útfærslu, þá töldum við rétt að beina þessu mikilvæga máli til þeirrar nefndar sem verður að störfum, þar sem fulltrúar allra þingflokka koma að. Það að hv. þingmenn séu á móti málinu af því það eigi að fara í nefnd þar sem þeir muni sjálfir eiga fulltrúa, það finnst mér ekki vera frambærileg rök. Og að vera hér með einhvern samanburð við Spán og aðrar þjóðir eins og hv. þm. gerði, er bara ekki boðlegt. Því eins og hann hefur sjálfur sagt er Ísland mjög sérstakt í sambandi við raforkukerfið og margt annað sem að þessu máli lýtur. Ég fullyrði að búið er að leysa þetta mál á mjög farsælan hátt í frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Hæstv. iðnrh. verður alltaf steinhissa ef við í stjórnarandstöðunni skrifum ekki upp á hennar leiðir. Hæstv. iðnrh. er fullkunnugt um það að við höfum af einlægni fylgt þessu máli eftir alveg frá fyrstu metrum. Við vildum sækja um undanþágur. Við höfum lýst því yfir að við værum hlynnt því að endurskoða raforkulögin og fyrirkomulag raforkumála á eigin forsendum. Þar á meðal hugmyndir um það t.d. að taka út fyrir sviga framleiðslu til stórra notenda með stofnun á sérstöku fyrirtæki. Ég hef margoft haldið ræður hér í þinginu þar sem ég hef lýst því yfir hversu andstætt og mótdrægt landsbyggðinni það kerfi er sem við búum við, þ.e. Rarik og að hluta til Orkubú Vestfjarða, varðandi dreifingu til dreifbýlisins. Ég hef margoft lýst því yfir að það væri algjörlega óviðunandi. Við erum þingnefnd sem hefur verið að vinna í þessum málum þannig að nefnd sem er skipuð fulltrúum þingflokkanna verður að stofni til ekkert öðruvísi samsett en hv. iðnn. sem hefur unnið að þessum málum. Hér er því um algjörar hártoganir að ræða. Og ef hæstv. iðnrh. getur nú ekki skilið samlíkinguna við Spán, þá erum við í verri málum en ég hélt. Ég var að benda á að Spánn hefur ekki þá tengingu inn í Evrópu vegna sögu sinnar sem önnur lönd í Evrópu hafa. Þar af leiðandi má að mörgu leyti líkja Spáni við Ísland. Á það hefur verið bent og m.a. hafa margir hagsmunaaðilar hér og þeir sem komu fyrir nefndina lýst yfir áhyggjum sínum og raunar sannfæringu sinni fyrir því að þessar breytingar muni leiða til hækkaðs raforkuverðs í landinu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. talar enn um undanþágu. Það er mál sem við ræddum nokkuð við 1. umr. og ég hélt að ég hefði útskýrt það hvernig ráðuneytið stóð að málum í sambandi við það að reyna hugsanlega að fá undanþágu frá tilskipuninni. En málið er að það hefur engin þjóð sem á aðild að hinu Evrópska efnahagssvæði fengið undanþágu frá þessu. Það þurfa allir að taka þátt í frelsinu sem varðar vinnsluna. Allar þjóðir. Hins vegar fengum við það samþykkt og viðurkennt að við værum lítið og einangrað raforkukerfi og þar af leiðandi fengjum við sömu meðferð í raun og Lúxemborg. Og ef við gætum sýnt fram á að það væri verulegum vandkvæðum bundið að innleiða tilskipunina, væri Evrópusambandið til viðræðna um það. Orkustofnun gaf þá það álit að það væri ekki verulegum vandkvæðum bundið að innleiða þessa tilskipun, og ég er alveg innilega sammála því, og þar af leiðandi gerum við það. Það er ekki eins stórt mál og hv. þm. vill vera láta. Eftir að hafa unnið í þessu máli núna í þrjú ár eða hvað það nú er, þá er ég betur og betur sannfærð um það að þetta fyrirkomulag hentar okkur alls ekki illa. Það er alveg kominn tími til að stokka upp þetta kerfi sem við erum með og koma á meira gegnsæi en verið hefur. Það er eitthvað sem er jákvætt fyrir neytendur að vita eitthvað um það hvernig raforkuverð verður til. Það veit það ekki nokkur maður í dag. Nefndin sem mun starfa er ekki bara skipuð þingmönnum, það eru náttúrlega fulltrúar frá orkufyrirtækjunum og fleiri.

Virðulegi forseti. Ég er ekkert ósammála hæstv. iðnrh. í því efni að það er hollt fyrir menn að vita hvernig kostnaður leggst. Og ég veit ekki betur en allar opinberar stofnanir og sveitarfélög t.d. hafi unnið að því alveg frá 1980 að sundurliða hvar kostnaður verður til og gefa gleggri mynd af því hvernig einstök starfsemi eða hluti af starfsemi leggja sig kostnaðarlega. Þetta snýst ekkert um það. Þetta snýst um það að stór hluti sem er verðlagning til landsbyggðarinnar er óafgreitt mál. Og það er ekki hægt að sætta sig við það lengur að landsbyggðin og fyrirtækin úti á landi búi við eitt hæsta og ef ekki hæsta orkuverð í Evrópu. Þannig er staðan í dag og hefur reyndar verið lengi. Það er algjör krafa að jöfnunarþátturinn sé settur inn og honum komið í lag. Það er margt sem hægt er að sætta sig við í þessum breytingum, en að taka út fyrir sviga það sem er svo mikilvægt fyrir landið í heild sinni, það gengur ekki og verður ekki liðið. Fyrirtækin okkar sem eru með starfsemi úti um land verða að greiða kannski tífalt verð fyrir raforku miðað við það sem gengur og gerist í þéttbýlinu og ég tala nú ekki um í stóriðju. Það er brýnt hagsmunamál, og byggðamál, að þetta sé í lagi. Þess vegna gerum við miklar og alvarlegar athugasemdir og getum ekki staðið að þessum málum á þennan hátt. Ég held að það skaði engan þó að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar til vinnslu á ný og málið verði látið liggja þar til endanleg lausn er fundin, ásættanleg lausn, þá eftir kosningar og í allra síðasta lagi með haustinu. 
            

Herra forseti. Ég ræddi þessi mál við 1. umr. og hef reyndar rætt um þau mjög oft á ýmsum vettvangi og er rétt að taka það fram svo það sé alveg skýrt og fari ekki á milli mála, að ég er persónulega sannfærður um að það hafi verið mistök af okkar hálfu að samþykkja tilskipunina vorið 2000, þessa 96/92/EB, vegna þess að ég er mjög sannfærður um að það sé verulegum vandkvæðum bundið að framkvæma hana þó Orkustofnun sé á annarri skoðun, líka vegna þess að aðstæður á Íslandi, eins og ég hef oft rakið, eru gjörsamlega allt aðrar en í Vestur-Evrópu. Tilskipunin er mjög eðlileg miðað við aðstæður allar í Vestur-Evrópu. Ég er líka sannfærður um það að við hefðum fengið slíkar undanþágur. Alveg sannfærður um það. Enda klagar það hvergi upp á nokkurn aðila hvernig við skipum orkumálum okkar. Við erum ekki tengdir Evrópu og það vita allir að það er ekki í augsýn, ekki í neinni augsýn að við tengjumst henni með þeirri tækni sem við þekkjum í dag. Ég er líka sannfærður um það, herra forseti, að við hefðum getað leitað miklu ódýrari leiða til að hafa þokkalega skipan á þessum málum en að fara að elta þessa tilskipun. Eins og ég hef áður farið yfir og við þekkjum öll erum við mjög fámenn þjóð í mjög stóru, dreifbýlu landi og það er aðalatriði málsins. Við uppbyggingu raforkukerfanna hefur það alla tíð verið höfuðsjónarmið allra í öllum flokkum að við ætluðum að rafvæða Ísland, við ætluðum að standa að jöfnuði um flutningskostnaðinn og við ætluðum að leggja okkur alla fram við að tryggja öryggi rafmagnsins. Þetta hafa verið sjónarmiðin og um það hafa ekki verði pólitískar deilur á Íslandi. Ég ætla ekki að gera það að frekara umræðuefni. Ríkisstjórnin ákvað að flytja þetta frv. og fara þessa leið, það liggur náttúrlega alveg ljóst fyrir. Ég tel það einnig alveg ljóst að sú leið mun valda okkur mjög miklum kostnaði. Mjög miklum kostnaði. Sumir segja að ég sé að gera mikið úr þessu. Eftirlitskostnaðurinn verði ekki svona gríðarlega mikill eins og ég vil vera láta. Ég get ekkert sannað um það, herra forseti, en sporin hræða. Við höfum fyrir framan okkur þessar eftirlitsstofnanir hins opinbera og við stöndum frammi fyrir því að við ráðum ekkert við þann kostnað. Því ættum við að ráða núna við slíkt apparat sem við ætlum enn þá einu sinni að fara að setja í gang úr því að við ráðum ekki við þau sem við erum þegar með? Hvað segir það okkur? Auðvitað borgar enginn þann kostnað nema þeir sem kaupa raforkuna. Það er almenningur í landinu og það eru fyrirtækin í landinu. Við erum þannig að skerða bæði kaupmátt, lífskjör og samkeppnishæfni atvinnugreinanna úti á landi. Þær munu standa verr að vígi. Látum nú þetta vera. Ákveðið er að fara þessa dýru leið. Þá er hitt eftir, herra forseti, sem mér finnst skelfilegt og sorglegt að það er gert þannig að aðalatriði málsins fyrir allt dreifbýli Íslands er sleppt. Aðalatriðinu, sem er flutningurinn og jöfnun flutningskostnaðar, því er sleppt. 

Þó ég hefði átján augu, öllum mundi til þín renna, segir í gamalli ástarvísu.

Það er falleg vísa. Hér sagði hæstv. iðnrh. áðan að það væru ekki frambærileg rök að vera á móti því að taka aðalatriði málsins, aðalatriði hins pólitíska máls út úr frv. og setja fyrir nefnd, vegna þess að hver þingflokkur ætti þar fulltrúa. Þetta er þó meiri málsmeðferðin sem Alþingi Íslendinga, þessi löggjafarsamkunda ætlar að fara að taka upp þá. Ef það eru pólitísk mál sem skipta öllu höfuðmáli, þá er allt í lagi að taka það bara út úr og Alþingi hætti að fjalla um það, vegna þess að það kemur fulltrúi frá hverjum þingflokki. Jú, þetta eru nefnilega mjög frambærileg rök að vera á móti málinu, bara af þeirri einu ástæðu að við erum að taka út aðalatiði málsins sem skiptir öllu fyrir hinar dreifðu byggðir. Það eru mjög mikil rök. Og það er þannig og við þekkjum það í baráttu okkar til þess að standa að því að samkeppnishæfni atvinnulífsins úti á landi fái staðist, að við mætum engum velvilja. Það er a.m.k. mjög sjaldan sem við mætum honum. Ég hef því ekki í reynsluheimi mínum nokkuð það sem gefur mér ástæðu til þess að trúa, ekki nokkurn skapaðan hlut sem gefur mér ástæðu til að trúa. Alþingi, löggjafarsamkundunni ber að taka á og afgreiða hin viðkvæmu pólitísku mál. Það er enginn annar sem á að gera það og enginn annar um það bær. Enginn annar. Þess vegna er það skelfilegt, herra forseti, að nú skuli vera farin sú leið að þetta sé tekið út úr, afgreiða á það í einhverri sautján manna nefnd og ef hún nær ekki saman, þá á III. kaflinn að taka gildi, þar sem ekkert er kveðið á um jöfnuðinn. Það er mjög erfitt fyrir landsbyggðina að hafa þetta þannig eins og við þekkjum. Ég skal taka Vestfirði sem dæmi. Þar erum við með jöfnun. Hver borgar þar jöfnunargjöldin? Jú, það eru íbúar þéttbýlisstaða. Íbúar Ísafjarðar standa undir hinu dreifðu rafveitum o.s.frv. Þannig er þetta líka gagnvart Rarik-svæðinu. Það er eitt brýnasta mál landsbyggðarinnar að koma þeirri sjálfsögðu og eðlilegu og sanngjörnu skipan á að allir standi að þessu, ekki eingöngu þéttbýlisstaðirnir úti á landi eins og Ísafjörður, heldur allir. Það er grundvallarmálið. Og Alþingi mátti ekki líta af þessu máli fyrr en það væri tryggt. Það mátti ekki gerast. Því er það, herra forseti, að bæði af efnislegum ástæðum sem ég hef rakið í upphafi, svo og vegna þess hversu hörmulega hefur til tekist um þetta atriði, þ.e. flutninginn sjálfan sem er aðalatriðið, að það skuli ekki vera tekið á því og afgreitt. Það er þess vegna, herra forseti, sem það liggur alveg kýrskýrt fyrir að ég mun greiða atkvæði gegn þessu frv. Það hefur ekki oft gerst, ég efast um að það hafi nokkurn tímann gerst áður að ég væri sammála stjórnmálaflokk sem kallar sig Vinstri grænir. Ég held að það sé nokkurn veginn alveg víst að ég hafi nánast alltaf verið ósammála þeim, ég held alltaf. 

Hæstv. forseti. Þetta var að sumu leyti betri ræða en hv. þm. flutti við 1. umr. Í henni var ekki eins mikið um misskilning. Hv. þm. virðist telja að það verði mikill viðbótarkostnaður í sambandi við þetta nýja kerfi. Mér datt í hug hvort það væri vegna þess að hann væri enn á því sem hann talaði um við 1. umr., að það ætti að taka upp samkeppni í dreifingu og flutningi og þá yrðu kannski mörg kerfi um landið.  Hv. þm. talar um að aðalatriðinu sé sleppt, þ.e. félagslega þættinum. Í því sambandi er vert að benda á að við lögðum fram frv. sem tók á þessu atriði. Það laut að því að lagt yrði sérstakt gjald á hverja selda kílóvattstund, 18 aurar, sem yrði notað til þess að taka á þessum kostnaði. Ákveðið var að flutningskerfið yrði sett inn í bráðabirgðaákvæði en þó þannig að það er fyllilega útfært í lagatextanum, en ef nefndin kemst að betri niðurstöðu er mögulegt að breyta því. Þar sem einhver óvissa ríkir um að þetta fyrirkomulag verði tekið upp þá verður líka að fresta upptöku á jöfnunarþættinum, hinum félagslega þætti málsins. Ég held að hv. þm. hljóti að skilja þetta og ég líð ekki að hann komi hér upp til að reyna að gera mig tortryggilega, að ég sé ekki að hugsa um þennan þátt mála.

Herra forseti. Reynsla okkar liggur alveg fyrir. Raunin er sú að við ráðum ekki við skriffinnskuna á einu né neinu sviði. Hún vex okkur yfir höfuð. Við höfum hér t.d. stofnun sem átti að hafa tvo til þrjá menn sem kostar núna 600 millj. á síðustu fjárlögum. Allur okkar eftirlitskostnaður hefur vaxið langt umfram annað í okkar þjóðarbúskap. Ég hef þetta til marks um þróunina. Ég get ekki sannað þetta og ég sagði líka að sumir teldu mig ýkja þetta. Ég get ekki sannað mál mitt. En reynsla okkar er þessi og hví ætti eftirlitskostnaðurinn með þessum þætti að verða eitthvað öðruvísi en alls staðar annars staðar? Ég hef, herra forseti, ekki verið að gera neinn tortryggilegan og það er alveg ástæðulaust af hæstv. ráðherra að segjast ekki líða það. Ég hef ekkert sagt það. Ég harma að hinn réttkjörni aðili, Alþingi, skuli ekki taka á því máli sem er höfuðnauðsyn fyrir landsbyggðina. Það er jöfnun raforkuverðsins. Ég harma að það skuli ekki gert á þessum vettvangi. Ég harma það og tel það mjög mikil mistök.

Hæstv. forseti. Reyndin er sú að við erum svolítið að staglast á því sama. Ég veit ekki hver það er sem hv. þm. treystir ekki í þessu máli. Hann vildi ekki viðurkenna að hann treysti mér ekki. Hann hlýtur að treysta flokki sínum, sem er þó stærsti flokkurinn á hv. Alþingi, hvað sem verður. Þessi stefna liggur skýr fyrir. Miðað við að hv. þm. Samfylkingarinnar hafa talað sama rómi og Vinstri grænir þá veit ég ekki hvernig það gæti gerst að einhver pólitísk átök yrðu um það að taka á þessum þætti, sem kallaður er félagslegur þáttur eða kostnaður við dreifingu á raforku í mesta dreifbýlinu. Það er enginn ágreiningur um það á hv. Alþingi. Hv. þm. er þannig að búa sér til ágreiningsmál, sennilega í pólitískum tilgangi. Ég ætla að fylgjast vel með málflutningi hans á Vestfjörðum og í Norðvesturkjördæmi fyrir kosningar. Ég trúi því að þetta eigi að vera aðalkosningamálið, að iðnrh. sem fari með byggðamál sé ekki að hugsa um dreifbýlið. Ég er alveg farin að heyra þessa ræðu. Í sambandi við kostnaðinn við eftirlitið þá er hann innan við 100 kr. á heimili á ári eins og þetta lítur út. Það er nú allt og sumt. Hv. þm. getur séð fyrir sér Fiskistofu og eitthvað annað sem hann er ekki ánægður með hvernig hefur þróast. Ég get alveg tekið undir það að ýmislegt í eftirlitskerfi okkar hefur orðið dýrt. En í þessu tilfelli er ekki um það að ræða. Hv. þm. hefur ekki kynnt sér þetta mál í þaula. Hann notar tækifærið þegar það kemur til umræðu í þingsal og hefur uppi stór orð sem hann á síðan í erfiðleikum með að standa við.

Herra forseti. Ég veit ekki hvaða stóryrði það eru sem ég á í vandræðum með að standa við. Hef bara ekki hugmynd um það. Ég spyr, herra forseti: Ef þetta er allt tilhæfulaust, ef ég er að búa til það vandamál sem er ekkert vandamál vegna þess að menn muni standa svo skýrt við einhverja stefnu um jöfnun raforku, af hverju er þetta þá ekki afgreitt núna? Ef þetta er ekkert vandamál, af hverju er þá málið ekki afgreitt núna?  Raforkuverð í Evrópu hefur lækkað eftir að tilskipunin tók gildi vegna þess að þar var umframorka sem hefur nýst betur. Það varð til að lækka verðið. Hér er ekkert í spilunum sem bendir til að verðið muni lækka. Það er bara eitt í spilunum, þ.e. að ofan á orkuverðið komi kostnaður. Ég óttast það en ef það væri rangt hjá mér yrði ég mjög glaður. En það á eftir að reyna á það. Því miður hræða sporin. Því miður er reynsla okkar hingað til af öllum öðrum eftirlitsstofnunum alveg þveröfug. Ég vona að það reynist svo með þessa nýju eftirlitsstofnun að hún blási ekki út eins og hingað til hefur gerst með allar opinberar stofnanir á þessum vettvangi.

Herra forseti. Margt fróðlegt hefur komið fram í ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. Ég get tekið undir með honum varðandi það að óttast megi að svokallaður eftirlitsiðnaður vaxi upp úr öllu valdi. En ég vil um leið nefna að eftirlit í frjálsri samkeppni er mjög mikilvægt. Þar kann að vera ágreiningur á milli mín og hv. þm. Ég vil jafnframt draga fram að í ítarlegri umfjöllun hv. iðnn. fóru menn rækilega yfir eftirlitsþáttinn, skoðuðu sérstaklega á innra eftirlit og mæltust mjög til að frv. yrði breytt á þann veg að innra eftirlit yrði aukið hjá einstökum fyrirtækjum og hið opinbera hefði fremur eftirlit með svokölluðu innra eftirliti. Með því móti tókst strax að lækka áætlaðan eftirlitskostnað. Ég vil í annan stað nefna að það kom mér á óvart að heyra hv. þm. fordæma að Alþingi ætlaði sér að samþykkja frv. með skipan nefndar til að fjalla um ágreiningsmál. Hann taldi það forkastanlegt. Þar með held ég að hv. þm. hafi breytt um skoðun. Þetta hefur oft gerst hér á Alþingi. Ég nefni t.d. auðlindanefnd sem hér var skipuð um enn meira ágreiningsmál en þetta. Ef ég man rétt þá greiddi hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson atkvæði með því að slík nefnd væri skipuð. Til hvers? Til þess að ná sáttum í enn stærra deilumáli en hér er verið að fjalla um. Hvað varðar jöfnuðinn þá skipta þar mestu markmiðin um að ná jöfnuði í raforkuverði. Það er hið pólitíska markmið. Það er rétt að vekja athygli á að verið er að bjóða hinni fjölskipuðu nefnd að finna betri lausn á útfærslu flutningskerfisins. Ég vænti þess að ég geti komið betur að því síðar í andsvari.

Herra forseti. Það er víst rétt að ég svari andsvarinu svo hv. þm. geti komið aftur, þótt ekki væri nema til þess. Það er ekki sambærilegt að bera saman skipun auðlindanefndarinnar og það að taka þetta ákvæði út úr frv. Það er rétt að ég studdi skipan auðlindanefndarinnar, úr því menn eru að rifja það upp. En ég skal líka rifja upp að ég greiddi atkvæði gegn niðurstöðu auðlindanefndarinnar um að setja á auðlindaskatt, sem var aðalatriði málsins og væri frekar hægt að rifja það upp en að ég hafi fylgt því að nefndin væri sett upp. Það er ekki ásættanlegt fyrir Alþingi, þegar það stendur frammi fyrir því að taka á einu viðkvæmasta máli sem við er að eiga, sem skiptir gríðarlega miklu máli fyrir samkeppnishæfni Íslands alls, fyrir búsetuna --- nógu erfið er staðan í byggðamálum Íslands --- að heykjast á að taka á þessu máli sem varðar okkur svo miklu. Við getum ekki ætlast til að einhverjir menn úti í bæ, þótt þar séu fulltrúar frá þingflokknum, séu eitthvað hæfari til að gera það en við. Mér þykir það forkastanlegt, herra forseti, og ég ítreka það.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni höfðingsskapinn að fara aftur í andsvar til þess að ég geti lokið máli mínu. Ég vil halda áfram með það sem ég var að ræða um jöfnuðinn. Það sem skiptir mestu máli, er lykilatriðið og ég hygg að sé enginn pólitískur ágreiningur um í þessum sal, er markmiðið um að það sé jöfnuður hvað varðar raforkuverð. Það er eitt af markmiðum frv. að gera allan kostnað sýnilegan þannig að menn geti tekið faglega á þessu og náð þessu pólitíska markmiði. Hvers vegna er verið að bíða? Það er m.a. verið að reyna allt hvað hægt er til þess að auka enn frekar sátt meðal þeirra sem eru í orkugeiranum. Ef þeir geta komið með betri lausn á útfærslu á dreifikerfinu og flutningskerfinu en er í frv. þarf að taka mið af því þegar menn útfæra með hvaða hætti á að ná þessum jöfnuði. Jöfnuðurinn er hið pólitíska markmið og um það er ekki ágreiningur þannig að ég tel að hv. þingmenn þurfi ekki að óttast það. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að ekki sé hægt að bera þetta saman við auðlindanefndina. Hvers vegna fóru menn af stað með auðlindanefndina sem hv. þm. studdi og greiddi atkvæði hér og vísaði út úr þinginu? Það var til þess að ná í sátt. Það er það sem verið er að gera með þessari nefnd. Og ég skil hreinlega ekkert í því að hv. þingmaður geti í einu tilviki fallist á það að vísa ágreiningsmáli til sátta úti í bæ en svo þegar kemur að öðru sviði er það ekki hægt. Þetta er alveg sambærilegt. Einkennilegast finnst mér að hinn mikli talsmaður frjálsrar samkeppni, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem hefur verið í fararbroddi hér innan Alþingis að tala fyrir frjálsri samkeppni trúir allt í einu ekki á samkeppnina af því að hér á Íslandi eiga aðstæður að vera svo sérkennilegar og öðruvísi. Spánn er með tiltölulega einangrað raforkukerfi og hvað hefur gerst á Spáni, sem tengist ekki verulega hinum stóra markaði? Þar hefur orkuverð lækkað vegna samkeppninnar sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson trúir ekki á hér á Íslandi í dag og er genginn í lið með Vinstri grænum. Ég skil þetta ekki, herra forseti.

Herra forseti. Borgaralega sinnað fólk hefur lengi verið fylgjandi samkeppni af einni meginástæðu, vegna þess að sannanirnar liggja í milljónatali fyrir því að samkeppni lækkar verð á þjónustu. Eingöngu vegna þess. Það er engin samkeppni vegna samkeppninnar sjálfrar. Það er vegna þess að við höfum milljónir sannana fyrir því. Á Íslandi, 103 þús. ferkílómetrum með 286 þús. manns, kemur maður ekki samkeppni við nema að mjög takmörkuðu leyti, og alls ekki í dreifingu raforku úti á landsbyggðinni. Henni verður ekki komið við norður á Ströndum, ekki upp til dala, það er ekki hægt. Reynum að segja Strandamönnum að það verði svo mikil samkeppni um raforkuna norður í Árneshreppi.

En í símanum?

Það er þess vegna sem menn fara í samkeppni, þeir telja sér hag í því. Ég taldi að Ísland ætti að leita eftir sérsamkomulagi vegna sérstöðu sinnar. Af engum ástæðum öðrum. Til þess að vinna að hlutunum á sinn hátt til þess að tryggja hagkvæmni rekstrar þannig að íslensk fyrirtæki hefðu sem besta samkeppnisstöðu. Það eru íslenskir hagsmunir sem við eigum að reyna að verja og það er samkeppnisstaða Íslands. Það er það sem skiptir máli. Þess vegna eigum við að leita ódýrustu lausnanna hverju sinni, ekki þeirra dýrustu. Við þurfum ekki að elta aðra, við eigum að gera þetta eins og okkur er hagkvæmt því að það er hagkvæmni íslensks atvinnurekstrar sem skiptir máli. Ekki að hlaupa eftir einhverjum hugmyndum um að samkeppni eigi alltaf að vera hvort sem henni verður komið við eða ekki.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir allflest sem kom fram í máli hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar og ætla að víkja að einstökum efnisþáttum á eftir. Fyrst langar mig til að nefna tvennt sem kom fram í máli hæstv. iðnrh., Valgerðar Sverrisdóttur. Hún talaði um gegnsæi, nauðsyn þess að allt væri gegnsætt, allar staðreyndir uppi á borðum og að þetta frv. og þessar kerfisbreytingar sem hér væri verið að innleiða mundi stuðla að því. Þetta er sami hæstv. ráðherra og hefur streist á móti því að þingið yrði upplýst ...  Síðan var annað atriði sem mér fannst athyglisvert í framlagi hæstv. iðnrh. til þessarar umræðu. Það var um traustið á flokknum. Hún spurði hv. þm. Einar Odd Kristjánsson hvort hann treysti virkilega ekki flokki sínum í þessu máli. Ég spyr: Er ekki kominn tími til þess að við gerum tvennt, í fyrsta lagi að treysta á eigin sannfæringu og samvisku? Er ekki ástæða til að við gerum það og hættum að hugsa eftir flokkslínum, heldur reyni hver og einn að gera málin upp við sig á eigin forsendum eftir að hafa vegið og metið gögn sem fram eru sett í málinu? Þá skiptir náttúrlega í öðru lagi öllu máli að þeir sem eiga að taka ákvörðun hafi raunverulega öll gögn sem nauðsynleg eru til að mynda sér skoðun. Það vekur athygli mína að í meðförum þingsins eru sniðgengnir þeir aðilar sem hafa haft gagnrýni fram að færa. Þar nefni ég t.d. stærstu samtök starfsfólks í almannaþjónustu, BSRB. Þingið leitaði ekki eftir áliti BSRB um þetta frv.

Við höfum BSRB á þinginu.

Höfum BSRB á þinginu? Þá skal þingið líka fá að finna fyrir BSRB. 

Er óskað eftir að fá formann iðnn.?

Já. 
            

Er ekki nóg að hafa ráðherrann?

Ætli það sé ekki rétt við 2. umr. máls að formenn nefnda séu við ef þess er óskað?) Ég þakka hæstv. forseta fyrir og hér er formaður iðnn. kominn. Mig langar til að beina þeirri spurningu og hef orðað hana hér í fjarveru hv. formanns iðnn. hvernig á því standi að fulltrúar þeirra samtaka sem hafa innan sinna vébanda allflest starfsfólkið í raforkugeiranum eru ekki beðnir um álit á þessu stórmáli. Hvernig stendur á því? Hvernig stendur á því að samtökin þurfa sjálf að hafa frumkvæði að því að koma gögnum á framfæri við nefndina? Er það vegna þess að úr þeirri átt hafa komið fram gagnrýnin viðhorf? Er það vegna þess? Ég vek athygli á því að í umsögn BSRB um þetta frv. er sérstaklega boðið að fulltrúar frá samtökunum komi með ítarlegar upplýsingar um þær staðhæfingar sem samtökin setja fram við iðnn. þingsins. Ég óska eftir því að fá skýringar á því hvernig á þessu standi. Ég vek einnig athygli á því að í þeirri nefnd sem á að fjalla um veigamikla þætti þeirrar nýskipanar sem menn gera ráð fyrir í raforkugeiranum er enginn fulltrúi frá BSRB, enginn fulltrúi frá fjölmennasta starfshópnum innan raforkugeirans. Þar er leitað til Alþýðusambandsins, til sveitarfélaganna, Neytendasamtakanna, þingflokka á Alþingi, Samorku og fleiri aðila. En hvernig stendur á því að enga fulltrúa er að finna frá þessum samtökum, fjölmennustu samtökum starfsfólks innan þessa geira? Er það vegna þess að þaðan er að vænta gagnrýni á stjórnvöld? Mér finnst þetta sannast sagna ekki lýsa mikilli trú á eigin málstað, ekki mikilli sannfæringu fyrir því að málstaðurinn þoli gagnrýnið ljós, að þora ekki einu sinni að fá á sinn fund fulltrúa sem er á öndverðum meiði. Varðandi þau atriði sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson nefndi vil ég byrja á að taka undir það sjónarmið hans að það hafi verið rangt hjá okkur í upphafi að fallast á tilskipun Evrópusambandsins. Ég man eftir því að þegar málið kom fyrst inn á borð þingsins þá var það í stórri þáltill. þar sem var að finna fjölmargar tilskipanir frá Evrópusambandinu. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfðum farið rækilega í gegnum plaggið og vorum þeir einu á þingi sem bentum þá á hve vafasamt þetta væri. Við vildum undanskilja þessa tilskipun öðrum í umræddri þáltill. Síðan hafa aðrir tekið undir þessa gagnrýni okkar. Ég nefni þar hv. þm. Björn Bjarnason og nú hv. þm. Einar Odd Kristjánsson. Fleiri kunna að vera sömu skoðunar. Undir þetta vildi ég taka. Hann nefndi einnig öryggisþáttinn. Ég hef nálgast öryggisþáttinn út frá öðru sjónarhorni en hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Ég tel það ekki þjóna öryggissjónarmiðum að fara með raforkuframleiðslu og dreifingu, raforkugeirann, á markað. Ég tel það ekki auka öryggið. Þvert á móti mun daga úr því. Við höfum áður farið yfir reynsluna erlendis frá hvað þetta snertir. Ég hef vísað í reynsluna hjá British Energy sem sér um fjórðunginn af raforkuframleiðslunni í Bretlandi. Þar hafa verið miklar hremmingar. Nefna má að hlutabréfin féllu þar á einu ári um 91%. Það er búið að pumpa inn í það fyrirtæki milljörðum á milljarða ofan en fyrirtækið er enn í miklum vandræðum. Við þekkjum þetta úr öðrum geirum einnig, vatnsframleiðandann franska, Vivendi, sem hefur einnig orðið fyrir slíku hruni. Hvað gerist þá? Ríki og sveitarfélög verða að hlaupa undir bagga vegna þess að það þarf að tryggja þessa þjónustu. Þetta hafði ég um öryggisþáttinn að segja. Þá kemur að eftirlitsiðnaðinum sem hér blómstrar. Ég heyrði ekki nákvæmlega hvað hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði um það efni. Almennt byggja þessar kerfisbreytingar, ættaðar frá Brussel, á því að starfsemi sem fyrst og fremst var skipulögð sem þjónustustarfsemi við borgarana er tekin undan lýðræðislegu valdi, sett á markað og síðan spretta upp eftirlitsstofnanir. Hér koma tvær stofnanir til með að gegna eftirlitshlutverki innan raforkugeirans, Orkustofnun annars vegar og síðar Samkeppnisstofnun. Ég er ekki viss um að ég gagnrýni þennan þátt á sömu forsendum og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Til þess þyrfti ég að kynna mér sjónarmið hans betur. Ég tel hins vegar að hagsmunum notandans, borgarans, sé ekki eins vel borgið í þessu fyrirkomulagi og því sem við búum við, að reka þessa starfsemi sem þjónustustarfsemi fyrst og fremst í stað þess að reka hana á markaði, reka fyrirtæki sem á að skapa eigendum sínum arð. Það má vel vera að hægt sé að halda aftur af þessum fyrirtækjum með slíku eftirliti og eflaust virkar það í þá áttina en ég tel hins vegar að þetta fyrirkomulag, þessi uppbygging á almannaþjónustunni sé ekki heppileg. Þetta voru þeir þættir sem hv. þm. nefndi sérstaklega. Hann gagnrýndi síðan að frv. eða lagabreytingarnar yrðu ekki kláraðar, ekki rekinn endahnútur á þetta verk. Hann gagnrýndi að hluti breytinganna skyldi settur í nefnd sem ætti að freista þess að ná samkomulagi. Ég tek undir það sjónarmið hv. þm. Einars Odds að auðvitað er eðlilegt að allur pakkinn sé afgreiddur í heilu lagi á Alþingi og ekkert þar undan skilið. Ég held að þessi ægilegi ótti manna við Brussel, við að menn kunni þar að reiðast svo voðalega töfinni á að við framfylgjum þessum skipunum, sé ekki á rökum reistur. Ég er hins vegar almennt á þeirri skoðun, að sjálfsögðu, að þegar menn undirgangast samninga eigi þeir að sjálfsögðu að standa við þá. Stundum hefur manni fundist skondið að ýmsir sem voru fylgjandi EES-samningunum á sínum tíma vilja skjóta sér undan því að samþykkja þá eða flýta reglugerðarverkinu sem á þeim byggir. Við sem gagnrýndum samningana og þóttumst sjá fyrir ýmsa vankanta á þeim og á hvern hátt draga mundi úr lýðræðislegu valdi innan lands höfum verið talsmenn þess að virða þá samninga sem við höfum undirgengist. Í þessu efni tel ég hins vegar ekki hundrað í hættunni. Það var einmitt ástæðan fyrir því að við töldum rétt að undanskilja þennan þátt í EES-reglugerðarverkinu. Við erum svo fjarri hinum evrópska markaði að það ætti ekki að koma að sök. Síðan ætla ég í örfáum orðum að víkja að hugmyndafræði frv. Þetta frv. byggir á hugmyndafræði. Þetta frv. byggir á pólitískri hugmyndafræði. Ég ætla að byrja á að fletta upp á bls. 19 í þessu plaggi, fyrstu athugasemdum við lagafrv. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Frumvarp þetta byggist á nýjum viðhorfum í raforkumálum sem hafa verið að ryðja sér til rúms víða um heim á undanförnum árum. Meginefni þeirra felst í því að skilja í sundur náttúrulega einkasöluþætti raforkukerfisins (flutning og dreifingu) og þá þætti þar sem samkeppni verður við komið (vinnslu og sölu). Þannig hefur verið lagður grunnur að markaðsbúskap í raforkukerfi margra landa. Í ríkjum Evrópusambandsins hefur þróunin almennt grundvallast á tilskipun 96/92/EB um innri markað raforku. Með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar 168/1999 frá 26. nóvember 1999 um breytingu á viðauka IV við EES-samninginn varð tilskipunin hluti af EES-samningnum. Ísland átti að innleiða efni tilskipunarinnar í íslenska löggjöf fyrir 1. júlí 2002. Hefðbundin viðhorf til raforkumála hafa því verið að breytast. Hér áður fyrr var það viðtekin skoðun að hið opinbera hefði óhjákvæmilega lykilhlutverki að gegna á öllum sviðum þeirra vegna þess að markaðslausnir ættu þar ekki við, meðal annars vegna einkaréttar í starfsemi af þessu tagi. Á síðustu árum hafa hins vegar verið þróaðar aðferðir þar sem markaðsöflum hefur verið beitt á þessu sviði, einkum í vinnslu og sölu raforku. Þessar aðferðir hafa í aðalatriðum reynst vel og er nú almennt talið að meiri árangur náist að jafnaði í vinnslu og sölu þar sem samkeppni ríkir en þar sem hefðbundinn einkaréttur er allsráðandi. Þessi nýju sjónarmið og reynslu annarra er sjálfsagt að færa sér í nyt á Íslandi þótt hér eins og annars staðar þurfi jafnframt að taka mið af aðstæðum. Þetta verður best gert með því að endurskipuleggja raforkubúskapinn á núverandi grunni með markaðssjónarmið að leiðarljósi í vinnslu og sölu raforku.`` Á bls. 41 í þessu sama plaggi segir síðan, með leyfi forseta: ,,Breytingarnar miða að því að koma á markaðsbúskap í viðskiptum með raforku. Samhliða er stefnt að því að draga úr opinberum rekstri. Breytingar í frjálsræðisátt í öðrum löndum urðu oftast af því að talið var að það skipulag sem var við lýði hefði leitt til óhagkvæmni og ósveigjanleika í rekstri, fjárfestingu og verðlagningu. Markaðsskipulagið hefur sannað yfirburði sína í viðskiptum með vöru og þjónustu og leiðir til hagkvæms skipulags og fjölbreyttrar og sveigjanlegrar þjónustu. Frumvarpið byggir á því að öll vinnsla, flutningur, dreifing og sala á raforku verði rekin á einkaréttarlegum grundvelli. Ætlunin er að vinnsla og sala á raforku verði rekin á samkeppnisgrundvelli í markaðskerfi ...`` Hér er sem sagt í fyrsta lagi talað um hin breyttu viðhorf í Evrópu, um hin breyttu viðhorf almennt í heiminum og vísað sérstaklega í reynslu af þessum breytingum. Nú auglýsi ég eftir umræðu um þá reynslu. Samtök á borð við BSRB, sem eru gagnrýnin á þetta frv., hafa að undanförnu viðað að sér upplýsingum um hver reynslan raunverulega sé. Það er verið að auglýsa eftir umræðu um það. Ef það sem kemur frá þessum samtökum eða öðrum sem hafa uppi gagnrýni er rangt þá þarf bara að sýna fram á það. En umræðan verður að sjálfsögðu að fara fram. Ég hef áður bent á breytingar á raforkuverði á Norðurlöndum þar sem orðið hefur sprenging á raforkuverði eftir að raforkukerfin þar voru einkavædd. Þetta er staðreynd. Það hefur áður verið vísað í reynsluna frá Noregi og afstöðu norsku neytendasamtakanna sem bentu á að á árinu 2000 hafi hagnaður norskra rafveitna verið um 11,6 milljarðar kr. og rafveiturnar greitt 3,7 milljarða norskra króna í arð til eigenda sinna. Það er verið að taka þessa miklu fjármuni, þessa gríðarlegu fúlgu út úr kerfinu, og háfa þá út, eins og það var orðað af talsmanni norsku neytendasamtakanna. Þetta er ein ástæðan fyrir því að verðlagið hefur farið upp. Önnur ástæða fyrir því að verðlagið hefur rokið upp úr öllu valdi, t.d. í Svíþjóð, er að hinar einkavæddu rafveitur sýndu ekki sömu fyrirhyggju og almannaþjónustan hafði áður sýnt varðandi umframorku, að hafa umframorku upp á að hlaupa. Þegar orka var ekki lengur til var ekki annarra kosta völ en að kaupa orkuna frá öðrum löndum á meginlandi Evrópu á uppsprengdu verði. Þetta er ein ástæðan fyrir því að raforkuverðið hefur hækkað í Svíþjóð. Raforkuverðið hefur víða tekið breytingum og ekki alls staðar upp á við. En þær breytingar sem raktar eru til einkavæðingarinnar eru upp á við. Það er hækkun og ef ég er að fara með staðlausa stafi þá þarf að sýna fram á það. Það er verið að auglýsa eftir rökræðu um þetta mál. Það er verið að tefla fram upplýsingum, staðhæfingum og tölum. Ef þær eru rangar þá hvílir sönnunarbyrðin að sjálfsögðu á stjórnvöldum, að sýna fram á annað. Þeir sem setja fram þessa gagnrýni eru hins vegar algerlega virtir að vettugi. Þeir fá ekki einu sinni að komast að umræðuborði. Þegar skipa á nefnd til að fjalla um næstu skref eru þessi samtök að sjálfsögðu undanskilin, enginn fulltrúi þaðan. Í ofanálag eru þetta samtök starfsmanna innan þessa geira og þá fara að vakna ýmsar spurningar. Hæstv. ráðherra segir síðan: Þetta er alger óþarfi. Við höfum fulltrúa samtakanna hér á þingi. Ég er ekki viss um að fólki verði mjög skemmt yfir þessu. Ég get upplýst hæstv. ráðherra um að innan BSRB er að sjálfsögðu, eins og í öðrum samtökum, fólk í öllum stjórnmálaflokkum. Þar eru sjálfstæðismenn, framsóknarmenn og fólk úr Samfylkingunni, þar eru vinstri grænir og frjálslyndir. Þar er fólk úr öllum flokkum og þau samtök taka á engan hátt flokkspólitíska afstöðu og alls ekki til mála af þessu tagi. Menn hafa boðist til að koma upplýsingum um þessi mál á framfæri við þingið. Ef menn vilja láta virða sjónarmið sem sprottin eru af athugunum og rannsóknum finnst mér alla vega að ráðherrar skuldi þessum samtökum einhver svör. Hið sama gildir að sjálfsögðu einnig um hv. formann iðnn. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta mörg fleiri orð að þessu sinni. Það á eftir að ræða frekar um þetta frv. Á þessu stigi vildi ég fyrst og fremst koma þessum almennu sjónarmiðum á framfæri og jafnframt auglýsa eftir því að það sem ég hef verið að segja um raforkuver t.d. á Norðurlöndunum, í Noregi, Svíþjóð og víðar, verði hrakið. Hitt stendur hér í gögnum ríkisstjórnarinnar, stjórnarmeirihlutans og hér eru tveir þeirra sem ábyrgir eru fyrir þeim texta, hæstv. iðnrh. og hv. formaður iðnn. Þau staðhæfa að reynslan erlendis frá sýni okkur ótvírætt að verulegur ávinningur sé af markaðsvæðingu á rafmagni. Ég spyr: Hvaðan er sú reynsla sótt? Til Nýja-Sjálands? Er hún kannski sótt til Kaliforníu? Er það Enron sem menn hafa í huga? Er það breska fyrirtækið British Energy? Eru það Norðurlöndin? Hvaðan er þessi reynsla sótt og hver er hún? Væri hægt að fá tölulegar upplýsingar um hana? Á í þessu máli eins og öðrum að láta Alþingi samþykkja frv. með bundið fyrir augun samkvæmt formúlu hæstv. iðnrh. sem segir að menn eigi bara að treysta sínum flokki? Hún spurði hér áðan hv. þm. Einar Odd Kristjánsson með þjósti hvers konar villuráfandi sauður hann eiginlega væri, hvort hann bæri ekki traust til flokks síns 

Herra forseti. Eins og við var að búast kom hv. þm. Ögmundur Jónasson víða við í ræðu sinni. Ekki er ég sammála öllu því sem hann segir. En ég vil reyna að svara því sem hann beindi til mín. Ég tel þó rétt að taka fram í byrjun að mér fannst hann blanda nokkuð saman einkavæðingu og samkeppni. Hér er ekki verið að einkavæða orkufyrirtækin. Það er á engan hátt verið að einkavæða. Það er verið að innleiða samkeppni á þessum markaði. Í tengslum við þetta sagði hv. þm. nokkur orð um arðsemiskröfu. Það er ekkert nýtt í þessu frv. Í dag eru gerðar arðsemiskröfur til orkufyrirtækja og eins og hv. þm. veit væntanlega, hefur m.a. Orkuveita Reykjavíkur greitt eiganda sínum, Reykjavíkurborg, arð reglulega inn í borgarsjóð sem hefur verið kærkomið og ég hygg að borgarfulltrúar hafi tekið við því nokkuð fagnandi hvar í flokki sem þeir standa. Ég legg áherslu á að hér er ekki verið að einkavæða. Hér er verið að innleiða samkeppni og það er vísað til reynslu af samkeppni í Evrópu. Frá því að hún var tekin upp, eins og fram hefur komið, hefur orkuverð lækkað bæði til húshalds og til fyrirtækja. Það sýna yfirlitsmyndir sem við höfum fengið m.a. frá Orkustofnun sem Evrópusambandið hefur gefið út, þ.e. að frá því að samkeppni var tekin upp hefur orkuverð lækkað bæði til neytenda og til atvinnulífsins. Það er einmitt markmið þessa frv. Markmið frv. er ekki að einkavæða heldur að innleiða samkeppni vegna þess að reynslan í Evrópu er nokkuð góð. Eins og ég sagði í framsöguræðu minni þá hljóta menn að spyrja: Hví ekki samkeppni á því sviði eins og mörgum öðrum sviðum í atvinnulífinu ef það er til hagsbóta fyrir neytendur og atvinnulíf?

Herra forseti. Í athugasemdum með frv. segir, með leyfi forseta: ,,Þetta verður best gert með því að endurskipuleggja raforkubúskapinn á núverandi grunni með markaðssjónarmið að leiðarljósi í vinnslu og sölu raforku.`` Leiðarljósið sem frumvarpssmiðirnir hafa fyrir sér er að markaðsvæða þennan búskap. Þetta er ekki einkavæðing, segir hv. þm. Ég skil eiginlega ekki hvert hann er að fara þarna. Það er verið að tala um að markaðsvæða, að færa þennan geira inn á markaðstorgið þar sem lögmál markaðar ríkja. Er það ekki réttur skilningur? Ég hélt það. Hv. þm. verður þá að skýra nánar fyrir mér hvað þarna vakir fyrir mönnum, en ég var að vitna áðan í athugasemdir. Ég get gert það víðar hér, en gerði það áðan. Þar kemur fram að þetta er hugsunin. Við erum að fara út úr þjónustuumhverfi yfir í markaðskerfið, yfir á markaðstorgið. Ég var að rekja það hvernig reynslan hafi verið í Svíþjóð og í Noregi þar sem hinir nýju eigendur hlutafélaganna eru farnir að taka gróðann út úr fyrirtækinu --- ég talaði um 3,7 milljarða norska á einu ári --- út úr raforkugeiranum, en norsku neytendasamtökin voru að leita skýringa á því hvað ylli því að raforkuverðið færi upp úr öllu valdi. Þau nefndu reyndar önnur sjónarmið líka, að í stað hinnar miklu samkeppni sem menn höfðu búist við þá hefðu orkufyrirtækin rottað sig saman um mjög hátt verð til þess að geta fært hinum nýju eigendum sínum á markaðnum aukinn hagnað. Það er þetta sem ég er að gagnrýna. Það kemur rækilega fram hér hvert leiðarljósið er sem ríkisstjórnin hefur fyrir framan sig.

Herra forseti. Leiðarljósið sem hv. þm. talar um er að verið er að vísa í ýmsar leiðir sem menn hafa farið í Evrópu. En ég segi enn og aftur að meginmarkmiðið með þessu er að innleiða samkeppni, þ.e. ekki villta samkeppni því það er meira að segja sett hámark á arðsemiskröfurnar sem ekki gengur m.a. ef þetta er í einkaeign. Ef kemur til þess að selja þá er það sjálfstæð ákvörðun Alþingis. Það ekki verið að fjalla um það hér. Hins vegar átti ég eftir að svara spurningum frá hv. þm. og árétta það að hér er verið að innleiða samkeppni og að reynslan í Evrópu er sú að orkuverð hefur lækkað vegna samkeppninnar --- það eru staðfestar tölur --- og því meir hefur það lækkað sem lengra er liðið frá því að þessi samkeppni var innleidd. Ég skal afhenda hv. þm. þetta skjal sem sýnir það í öllum regnbogans litum. En ég átti eftir að svara hv. þm. hvers vegna ekki var leitað álits hjá BSRB. Í rauninni kann ég ekki skýringu á því. Eins og hv. þm. veit eru yfirleitt staðlaðir útsendingarlistar hjá nefndum Alþingis og síðan er hverjum hv. þm. í hverri nefnd heimilt að koma með ósk um að fleirum verði bætt á slíkan lista og það hefur greinilega gleymst hjá öllum í iðnn., þar með hv. fulltrúa Vinstri grænna og auðvitað ber að harma það. Ég vísa því hins vegar á bug að það sé vegna þess að menn hafi óttast gagnrýni BSRB. Í rauninni vissi ég ekki hver afstaða BSRB var né veit svo sem hver hún er núna. En ég tel að hv. þm. hafi töluverð rök fyrir máli sínu. Þetta eru fjölmenn samtök og ég lýsi yfir vilja mínum, hafandi haft samráð við hæstv. iðnrh., að flytja brtt. milli 2. og 3. umr. þar sem BSRB verði boðin þátttaka í þessari samráðsnefnd.

Herra forseti. Í fyrsta lagi vil ég segja að fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í iðnn. eða þess vegna í öðrum nefndum þingsins er enginn sérstakur fulltrúi BSRB. Það gætu alveg eins verið fulltrúar Framsfl., Sjálfstfl., Samfylkingar eða Frjálslyndra. Þetta hefur ekkert með flokkspólitík að gera, alls ekki. En mér finnst það áhyggjuefni ef í hinum stöðluðu útsendingarlistum iðnn. er BSRB ekki að finna sem við vitum að eru samtök sem hafa verið mjög gagnrýnin á einkavæðingu almannaþjónustunnar. Þetta er á allra vitorði hefði ég haldið. Þess vegna finnst mér mjög undarlegt að það þurfi að leita eftir því með þessum hætti. Ég vil taka það fram að samtökin buðust til að senda fulltrúa á fund nefndarinnar til þess að gera ítarlega grein fyrir máli sínu, eins og fram kemur í bréfi samtakanna, en ekki var orðið við þeirri beiðni eða því tilboði. Síðan kemur hv. þm. hér og veifar blaði og segist ætla að vera svo góður að láta mig fá þetta blað til aflestrar, einhver súlurit. Ég hef verið að auglýsa eftir því að menn settust niður með þessi gögn sem ég hef verið að vísa í um raforkuverð í Evrópu, á Norðurlöndum, Nýja-Sjálandi og víðar og færu rækilega yfir þetta. Ég hef ítrekað sagt að þær breytingar á verðlagi raforku sem hafa verið til lækkunar eru að því er ég best veit og mér er sagt samkvæmt upplýsingum innan úr verkalýðshreyfingunni ekki sprottnar af einkavæðingunni heldur öðrum orsökum. Staðreyndin er sú að eftir að raforkan var einkavædd á Norðurlöndum hefur orðið verðsprenging þar í raforku.

Herra forseti. Nú stendur yfir 2. umr. um frv. til raforkulaga. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í hv. iðnn., hefur gert grein fyrir í nál. sínu afstöðu okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði til frv. Það hefur komið skýrt fram í þessum umræðum hversu gjörólík sjónarmið eru gagnvart stöðu og þýðingu raforkumála fyrir íbúa landsins milli stjórnmálaflokka. Ef marka má þá sem hér hafa tekið til máls er Framsfl. einn flokka að troða í gegn breyttu frv. til raforkulaga sem skilur þó eftir óafgreidd öll meginatriði málsins sem snerta almenna raforkunotendur vítt og breitt um landið. Hér hljóta að liggja einhver annarleg sjónarmið að baki. Ekki getur það bara verið löngunin til þess að beita yfirgangi ein saman. Í frv. til raforkulaga er talað um markmið og gildissvið. Þar er í fyrsta lagi talað um að skapa forsendur fyrir samkeppni í vinnslu og viðskiptum með raforku, með þeim takmörkunum sem nauðsynlegar reynast vegna öryggis raforkuafhendingar og annarra almannahagsmuna. Þetta er fyrsta markmiðið, þ.e. að koma á samkeppni í vinnslu á raforku og það er í raun eina atriðið sem á að keyra í gegn. Atriði númer tvö sem talið er upp í markmiðunum er að stuðla að skilvirkni og hagkvæmni í flutningi og dreifingu raforku. Það skiptir afar miklu máli að sjálfsögðu fyrir allt atvinnulíf og búsetu í landinu og neytendur um allt land. Í þriðja lagi er það að tryggja öryggi raforkukerfisins og hagsmuni neytenda. Að sjálfsögðu, annars værum við ekkert að framleiða þetta rafmagn ef ekki ætti að hafa hagsmuni neytenda í huga. Í fjórða lagi á að stuðla að nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa og taka tillit til umhverfissjónarmiða að öðru leyti. Við þekkjum nú framkvæmd þeirra sjónarmiða í höndum hæstv. iðnrh. Framsfl. hvað lýtur að umhverfissjónarmiðum og raforkuvinnslu þannig að það þarf ekkert að búast við neinu sérstöku í þá veruna. Herra forseti. Oft og allt of oft gleymist, bæði á hinu háa Alþingi og í meðförum framkvæmdarvaldsins, sú staðreynd að Íslendingar eru fámenn þjóð í stóru landi. Stærsti hluti íbúanna er saman kominn á suðvesturhorninu í þéttbýli en úti um hinar miklu dreifðu byggðir býr síðan hinn hluti þjóðarinnar, sá minni. Ísland hefur þannig algjöra sérstöðu gagnvart öðrum Evrópuþjóðum í búsetu og þjóðfélagsgerð hvað þetta varðar. Vissulega erum við aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu og höfum gengist undir ýmsar skuldbindingar hvað varðar þá aðild. Fulltrúar Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins samþykkja hinar og þessar tilskipanir, lög og reglur og síðan er lagt að aðildarþjóðunum að taka þær upp. Það er þó ekki svo að þær séu skuldbundnar til þess að taka þær upp athugasemdalaust. Hvert þjóðþing hefur það í sínu valdi hvort það tekur upp þessar tilskipanir eða ekki svo fremi sem þær ganga ekki fullkomlega í berhögg við aðra alþjóðlega samninga sem þjóðin hefur gert. Þetta hefur hvað eftir annað verið staðfest á hv. Alþingi, m.a. af hæstv. forsrh. sem hér hefur ítrekað varað við því að menn verði of gírugir að yfirfæra og staðfesta tilskipanir Evrópusambandsins athugasemdalaust inn í íslensk lög. Ég minni þó jafnframt á, herra forseti, að hæstv. forsrh. er nú samt verkstjóri þessarar ríkisstjórnar og ber ábyrgð á gjörðum hennar sem slíkur. Þær tilskipanir sem Evrópusambandið setur t.d. í raforkumálum geta vel hentað á hinum þéttbýlu svæðum Mið-Evrópu. En hér í hinu dreifbýla Íslandi er það alls ekki einboðið. Ég held því að það hafi verið algjör mistök, og reyndar vöruðum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs við því á sínum tíma, að Alþingi samþykkti að gangast undir þessa tilskipun Evrópusambandsins sem laut að raforkumálum og dreifingu raforku. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sem hér talaði einnig fyrr í dag viðurkenndi og lagði áherslu á að þetta hefðu verið hrein mistök af Íslands hálfu. Það er dapurlegt að gera mistök, ekki síst í afdrifaríkum málum sem snerta hag heillar þjóðar, íbúa alls landsins, svo verulega eins og skipan raforkumála. Ég held í þessu sambandi, herra forseti, að hér hefði ríkisstjórn og framkvæmdarvald ásamt Alþingi átt að beita sér fyrir því að fá þessa samþykkt afturkallaða, að sækja um að vera undanþegið kröfum Evrópusambandsins hvað varðar tilskipanir í raforkumálum sem hér er verið að hafa sem skálkaskjól fyrir þessu lagafrv. Það getur ekki verið að allar gjörðir mannsins hvað þetta varðar séu óafturkallanlegar. Það er ekki í samræmi við skynsemi mína að svo geti verið. Það væri þá meira ómannúðlega umhverfið og umgerðin sem við værum búin að búa okkur ef ekki væri hægt að afturkalla með rökum og eðlilegri vinnu mannleg mistök eins og þessi. Ég hefði því talið miklu vitlegra ef menn hefðu sameinað krafta sína hér til þess að fá þetta samþykki afturkallað sem Íslendingar gerðu hér vanhugsað frekar en að prjóna vandræðin hver ofan á önnur í framhaldi af þeim. Herra forseti. Eins og kemur fram í minnihlutaáliti hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar er það mat flestra orkufyrirtækja hér á landi að verði þetta frumvarp að lögum hafi það í för með sér umtalsverðan nýjan kostnað og muni það valda hækkun orkuverðs en ekki lækkun eins og ýmsir hafa haldið fram. Þessi kostnaðarauki stafar m.a. af auknum kostnaði vegna mælinga, eftirlits og uppgjörs og arðsemiskröfu vegna flutnings- og dreifikerfa. Því er haldið fram að leitað verði allra leiða til þess að minnka þennan kostnað og hefur meiri hlutinn með breytingartillögum sínum gert ráðstafanir til að lágmarka þennan kostnaðarauka. Með leyfi forseta, vil ég vitna áfram í ágætt álit 2. minni hluta iðnaðarnefndar sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson stendur að. Þar er lögð áhersla á ,,að verði þetta frumvarp að lögum muni það leiða til hækkaðs orkuverðs í landinu og því getur hann ekki stutt frumvarpið.`` Formaður iðnn., hv. þm. Hjálmar Árnason, vitnaði hér í reynslu Evrópulandanna um að þessi tilskipun hefði leitt til lækkunar orkuverðs þar. Vel má vera að þær aðstæður séu í hinum þéttbýlu Mið-Evrópulöndum að þessi tilskipun hafi leitt til þess þar. Það má vel vera. En það eru bara gjörólíkar aðstæður þar og hér. Hið mikla dreifbýli sem við búum við hér t.d. er algjörlega frábrugðið þeirri skipan sem er í Mið-Evrópu. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson svaraði því reyndar til að lækkun á orkuverði í Evrópulöndunum á grundvelli þessarar tilskipunar hefði fyrst og fremst orðið vegna þess að á ýmsum stöðum og í ýmsum löndum hefði verið umframorka til staðar sem ekki hefði nýst en með þessari samtengingu hefði hún nýst betur og það hefði leitt til lækkaðs orkuverðs. Það var ekki svo að tilskipunin sem slík hefði leitt til þess eins og hér hefur verið látið að liggja.

Jú, jú, einmitt.

Alls ekki, hæstv. ráðherra, því að hér er ekki um slíkt að ræða. Hérna eru orkuverin öll í eigu opinberra aðila og hefði verið hægt að beita þeim samræmt á markaði ef þannig bæri undir. Herra forseti. Það er upplýsandi að lesa umsögn Rafmagnsveitna ríkisins um þetta frv. Rafmagnsveitur ríkisins hafa axlað þá ábyrgð að standa að dreifingu raforku úti um hinar dreifðu byggðir ásamt Orkubúi Vestfjarða á sínu svæði og ættu því að þekkja mjög vel til hvað geti verið fram undan. Með leyfi hæstv. forseta vitna ég til umsagnar Rariks um frv.: ,,2. Flutningskerfið er þjóðbraut raforkunnar um landið og aðgengi að því er forsenda fyrir samkeppni á markaðnum. Það er skoðun Rariks að ekki sé rétt að fresta gildistöku III. kafla laganna um flutning raforku og setja á fót sérstaka nefnd til að fjalla um ágreining um þann kafla heldur verði frumvarpið í heild afgreitt samhliða frumvarpi um jöfnun kostnaðar við flutning og dreifingu raforku.`` Hérna er vikið að því að í þessu lagafrv. er einmitt gert ráð fyrir því að fresta ákvæðum sem lúta að öllum þessum meginþáttum, þ.e. flutningskerfinu, dreifingu á raforkunni, jöfnuði verðs og verðákvörðunum. Öllu því skal fresta, þessum meginatriðum sem lúta að almennum raforkuneytendum í landinu. Þessu mótmælir Rarik og ég leyfi mér að vitna áfram til umsagnar þeirra: ,,Því er það tillaga Rariks að ákvæði VII og VIII til bráðabirgða verði felld út.`` --- Rarik vill bara fá þetta á hreint, ekki skilja neitt eftir óafgreitt: --- ,,Ótækt er að Alþingi samþykki lög sem varða jafnmikilvæga hagsmuni án þess að hafa heildaryfirsýn yfir hverjar afleiðingarnar gætu orðið fyrir raforkufyrirtækin og viðskiptamenn þeirra. Jafnframt vill Rarik leggja áherslu á að verðlagning flutnings orkunnar í flutningskerfinu er mikilvægt tæki til að jafna aðstöðu fyrirtækja og notenda á markaðnum.`` En þessu er sleppt. Það er sleppt að taka afstöðu til þess hvernig þarna skuli að staðið í þessu frv. eða það látið liggja óafgreitt. Ég vitna áfram, virðulegi forseti, í umsögn Rariks: ,,Það er skoðun Rariks að jöfn staða notenda og framleiðenda gagnvart flutningskerfinu sé afar mikilvæg, enda sett fram sem ein meginröksemdin fyrir breytingum á skipulagi orkumála. Tillaga Rariks í þessu efni er því skýr: Sama gjald skal taka fyrir mötun og úttekt í öllu flutningskerfi raforkunnar í landinu eins og það er skilgreint í frumvarpinu, þ.e. niður í 30 kílóvatta spennu ...`` Herra forseti. Þarna er undirstrikað af þessum aðila að með því að skilja þessa veigamiklu þætti eftir er forsendan fyrir frv. brostin. Hún er í raun brostin, herra forseti, og hefði því átt að vísa því frá og vinna það betur áður en það kemur fyrir þingið. Herra forseti. Áfram segir í áliti Rariks um þetta frv.: ,,4. Í IV. ákvæði til bráðabirgða er tímasetning um opnun markaðar. Markaðsopnunin hefur í för með sér mun flóknari raforkumælingar og uppgjör en í núverandi kerfi. Þessir þættir eru lykilatriði í frjálsum viðskiptum með raforku. Nauðsynlegt er að koma upp viðamiklu kerfi sem annast orkumælingar og útreikninga, m.a. á tímamældum aflgildum og notkunarferlum notenda. Slík uppgjörskerfi eru mjög flókin og dýr, bæði í stofnkostnaði og rekstri. Miðað við reynslu erlendis frá er ljóst að þessi kerfi verða að öllum líkindum ekki tilbúin á þeim tíma sem frumvarpið gerir ráð fyrir að opnun markaðarins eigi sér stað. Reynsla grannþjóða okkar segir okkur jafnframt að slík mistök eru mjög afdrifarík. Í ljósi þessa er lagt til að frelsi til að kaupa raforku af öðrum en viðkomandi dreifiveitu verði seinkað um ár frá því sem fram kemur í IV. ákvæði til bráðabirgða.`` Herra forseti. Það eru mörg varnaðarorð dregin upp varðandi þessa lagasetningu. Í lok umsagnar sinnar segir Rarik, með leyfi forseta: ,,d) Það breytta rekstrarumhverfi sem frumvarpið gerir ráð fyrir kallar á verulegan nýjan kostnað og þar með hækkun á raforkuverði.`` Virðulegi forseti. Ég vek athygli á þessu orðalagi í umsögn Rariks, sem ætti að þekkja þarna best til, þ.e. að hið breytta rekstrarumhverfi sem frv. gerir ráð fyrir kallar á verulegan nýjan kostnað og þar með hækkun á raforkuverði. ,,Þeir þættir sem valda kostnaðarauka eru m.a. við mælingar og orkuuppgjör vegna viðskipta á gerbreyttum markaði, eftirliti með honum, við að koma á bókhaldsaðskilnaði starfsemisþátta innan fyrirtækja og að skipta dreifiveitum upp í gjaldskrársvæði. Þá verður gerð aukin krafa um arðsemi flutnings- og dreifikerfa. Enn er þá ótalinn kostnaður við eftirlitskerfi, sem ævinlega hefur hneigð til að þenjast út. e) Eigi er með neinni vissu hægt að draga þennan kostnaðarauka saman í tölum en talið er að hluti hans sé ný fjárfesting í búnaði fyrir mælingar og orkuuppgjör sem geti verið um einn milljarður króna.`` Herra forseti. Reynslan sýnir að í áætlunum sem við gerum um uppbyggingu eftirlitsiðnaðarins förum við ekki með lægri tölur en reyndin verður. Hvers konar braut erum við hér að fara inn á? Hver á að borga þennan kostnað? Að sjálfsögðu verða neytendur að borga hann. Eins og málinu er nú varið og þar sem það er skilið eftir í uppnámi þá þurfa fyrst og fremst neytendur hinna dreifðu byggða að bera uppi þennan kostnað. Er þetta nú hægt fyrir Framsfl.? Ætlar hæstv. iðnrh. að fylgja eftir þingmönnum sínum um Vestfirði og hjálpa þeim að rökstyðja stefnu Framsfl. í raforkumálum, rökstyðja þá stefnu að þeir láti hjá líða að afgreiða á Alþingi hvernig staðið skuli að flutningskerfi og dreifingu raforku, jöfnuði á verði og verðlagningu? Ætli það geti ekki vafist fyrir hæstv. iðnrh. Framsfl. að fylgja sínum þingmönnum eftir um Norðvesturland og skýra stefnu Framsfl. í raforkumálum? Raforkumálin voru metnaðarmál á árum áður og hluti af uppbyggingu hins félagslega þjónustukerfis úti um allt land. Þá var Framsfl. félagshyggjuflokkur og vildi byggja upp almannaþjónustu á félagslegum grunni, og ríkið styddi þar við til þess að sem mestur jöfnuður næðist um allt land. En nú eru breyttir tímar, herra forseti, hjá Framsókn. Þegar tekið er eitt viðamesta frv. eins og raforkulagafrv. sem kemur til með að hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir samkeppnishæfni, búsetu og atvinnulíf um allt land er það hlutskipti iðnrh. Framsfl. að skilja eftir í uppnámi allt sem lýtur að hagkvæmni í flutningi og dreifingu raforku, allt sem lýtur að verðjöfnun og verðlagningu í raforku til neytenda, allt þetta er skilið eftir í nefnd. Skipuð er einhver nefnd, nefnd þingflokkanna. Þingflokkarnir eru á Alþingi og geta tekið á málinu þar og óska eftir því að fá að taka á málinu. Þingflokkar sem eiga sæti á Alþingi óska eftir því að það sé afgreitt og tekið sé á þessum málum. Eini fulltrúi Sjálfstfl., varaformaður fjárln. og fjármálasérfræðingur flokksins, sem hefur talað í umræðunni mælir afdráttarlaust gegn þessum vinnubrögðum og framkvæmd og því hvernig að málum er staðið og þau skilin eftir í uppnámi hvað þetta varðar. Samfylkingin varar einnig við þeirri málsmeðferð sem hér er viðhöfð. Það er einn flokkur hér, flokkur sem eitt sinn kenndi sig við félagshyggju, sem keyrir þetta mál fram af jafnmikilli hörku sem raun ber vitni hér. Herra forseti. Maður fer að velta því fyrir sér hvort þetta mál njóti þinglegrar meirihlutameðferðar á Alþingi. Það væri a.m.k. ástæða til að heyra viðhorf fleiri þingmanna Sjálfstfl. heldur en þess eina, hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, sem hér flutti sköruglega og ákveðna ræðu og lýsti sjónarmiðum sínum. Aðrir þingmenn Sjálfstfl. hafa ekki sagt orð.

Þeir eru ekki að tefja umræðuna.

Hvar eru þeir? Hæstv. forseti. Ja, ég veit að hæstv. ráðherra finnst það tafsamt að þurfa að leggja mál fyrir Alþingi. Henni finnst það óþarfi, hæstv. ráðherra, Alþingi eigi ekkert að hafa um svona mál að segja. Nei, þegar ég spyr eftir því hvort það sé bara einn sjálfstæðismaður sem hafi skoðun á þessu máli sem snertir dreifingu á raforku, verð á raforku um allt land, flutningskerfið og hv. þm. er á móti því. Enginn annar þingmaður Sjálfstfl. hefur tekið til máls.

Einhvers staðar stendur: Þögnin getur verið fróðleg þó að hún sé ekki einhlít í einstökum atriðum.

En hún má þó opinberast með formlegum hætti. Ég mundi alveg taka því vel, herra forseti, að hv. þm. Sjálfstfl. kæmu hér í ræðustól og þegðu og létu þannig í ljós skoðanir sínar. Það eru tjáskipti og ég met þau. Kannski fáum við að sjá, herra forseti, hv. þingmenn Sjálfstfl. koma hér upp í ræðustól með hendur í skauti sér og þegja í fimm mínútur eða svo og það væri þeirra innlegg í málið, að undanskildum hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. Mér finnst allt of stórt mál vera hér á ferð til að hæstv. ráðherra Framsfl., iðnrh., geti komið og sagt: Æ, farið þið ekki að hætta að tala um þetta. Mér finnst það. Verið er að gjörbylta grundvallaralmannaþjónustu í landinu sem raforkumál eru. Í hugum okkar, þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, er raforka hluti af almannaþjónustu sem myndar grunn fyrir samkeppnishæft atvinnulíf og búsetu um allt land. Raforkuframleiðslan sjálf hvað þetta varðar á ekki að vera arðsemisatvinnurekstur fyrir saltfisk með það að höfuðmarkmiði að skaffa eigendum sínum arð af því fjármagni sem þeir hafa lagt í uppbyggingu þeirrar þjónustu. Arðurinn af slíkri þjónustustarfsemi á að koma fram í arði samkeppnshæfs atvinnulífs um allt land. En það virðist ekki vera megintilgangur frv. Herra forseti. Ég get ekki annað en verið á vissan hátt dapur yfir hlutskipti Framsfl. í þessu máli. Ég hafði taugar til félagshyggjuhugsjóna Framsfl. á sínum tíma. Þegar Framsfl. birtist hér hins vegar sem harðasti markaðshyggjuflokkurinn, sá flokkur sem gengur harðast gegn félagshyggju í landinu, sá sem gengur harðast í því að brjóta niður þá félagslegu uppbyggðu almannaþjónustu í landinu, einkavæða hana eða markaðsvæða, hlýtur maður að verða dapur. Herra forseti. Í ákvæði til bráðabirgða VII í frv. er klykkt út með því að skipa skuli nefnd til þess að fjalla um veigamestu þætti málsins sem frv. tekur á, og á að taka á, þar sem eiga sæti fulltrúar allra þingflokka sem sæti eiga á Alþingi og ,,í nefndinni skulu jafnframt eiga sæti fimm fulltrúar frá Samorku, tveir frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og einn frá Alþýðusambandi Íslands, Samtökum atvinnulífsins og Neytendasamtökunum. Þá skal fjármálaráðherra skipa einn fulltrúa í nefndina og iðnaðarráðherra tvo og skal annar þeirra vera formaður nefndarinnar.`` Alla þá vinnu sem nefndinni er ætlað að vinna væri hægt að inna af hendi innan þingsins og er meira að segja hlutverk þingsins að vinna að með þeim hætti. Á þingi eru þingmenn allra flokka og þingnefndin gat vel kallað til og ráðfært sig við og tekið tillit til ráða þeirra samtaka sem þarna eru talin upp. Reyndar var það athyglisvert sem kom fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að við ein fjölmennustu launþegasamtökin í landinu, samtök sem flestir starfsmenn raforkugeirans eiga aðild að, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, skuli ekkert samráð vera haft á neinu stigi í meðferð þessa máls. Það læðist að sá grunur að það hefði getað þótt óþægilegt en þarna eru þó gríðarlegir hagsmunir, ekki síst þess starfsfólks sem þarna á í hlut, að fá að eiga aðild að nefndinni. Fyrir nokkru voru afgreidd á Alþingi lög um hlutafélagavæðingu á Norðurorku, að mig minnir. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lögðumst gegn því að verið væri að hlutafélagavæða almannaþjónustuna á þann hátt eins og þar var gert og jafnframt þeim flausturslegu vinnubrögðum sem þar voru viðhöfð. Nú er hér á Alþingi verið að flytja frv., góðu heilli, sem tekur á réttindum starfsfólks þessa fyrirtækis sem hafði gleymst að taka á í meðförum frv. á sínum tíma eða styrkja réttarstöðu þess sem hefði mátt gera í því frv. sem þá var lagt fram. Ekki veit ég hvað hæstv. iðnrh., hv. formaður iðnn. og meiri hluti Alþingis sem stendur að þessu frv. hafa ætlað sér að standa að samráði við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og þá hagsmuni sem starfsmenn þess gætu átt í þeim kúvendingum sem hér er verið að taka í raforkumálum. En það hefði þó verið lágmark að eiga frumkvæði að því að hafa samband við þau samtök, fá sjónarmmið þeirra og heyra frá þessu máli. En vinnubrögðin voru ekki á þeim nótum. Herra forseti. Ég ítreka að þetta frv., eins og hér er ætlunin að keyra það í gegnum þingið, er að mínu mati móðgun við þingið. Í markmiði laganna eru talin upp þau meginatriði sem frv. er ætlað að taka á og snerta raforkumálin, sem er megintilgangur frv. Síðan í viðauka er lagt til að afgreiðslu þessara meginatriða, endalegri afgreiðslu af hálfu þingsins, sé frestað en málið samt keyrt í gegn. Meira að segja er klykkt út með hlutverki nefndarinnar sem skal vinna að þessu skuli vera, ,,að gera tillögu um fyrirkomulag flutnings á raforku, þar með talið um stærð flutningskerfisins og hvernig rekstri flutningskerfisins og kerfisstjórnunar skuli háttað þannig að öryggi, skilvirkni og hagkvæmni kerfisins verði sem best tryggð. Þá skal nefndin móta tillögur um uppbyggingu gjaldskrár fyrir flutning raforku. Jafnframt skal nefndin móta tillögur um með hvaða hætti jafna eigi kostnaði vegna flutnings og dreifingar raforku.`` Allir þessir veigamestu þættir sem lúta að raforkumálum í landinu eru settir í vinnu hjá nefndinni. Hins vegar er svo sett á hana skrúfstykki. Nefndin skal skila tillögum sínum í formi lagafrv. til iðnrh. eigi síðar en 31. desember 2003, annars eins og hv. þm. Hjálmar Árnason gat um koma öll þau ákvæði óbreytt til framkvæmda eins og lögin kveða á um. Sem sagt fullkomin hótun í þessu máli. Þetta eru líka enn furðulegri vinnubrögð fyrir það, herra forseti, að þetta þing er nú á sínum síðustu dögum. Eftir tæpa tvo mánuði verður gengið til kosninga og þá verður vonandi núverandi ríkisstjórn rekin frá völdum. Þess vegna er það enn meiri vanvirða við Alþingi að keyra svona mál inn á síðustu dögum þingsins þar sem allur meginhluti þess er skilinn eftir í uppnámi. Málið snertir hina veigamestu þætti sem lúta að samkeppnishæfni atvinnulífs, búsetu og lífskjörum um allt land og þeim grundvallarhugsunum sem hefur mótað íslenskt samfélag um að almannaþjónusta skuli boðin og rekin á félagslegum grunni um allt land með stuðningi ríkisvaldsins. Málið er keyrt fram á síðustu dögum þingsins, á síðustu klukkutímum þess, en samt skilið eftir óafgreitt hvað þetta varðar en með hótun um að frv. nái fram að ganga að fullu hafi ný nefnd ekki skilað af sér tillögum fyrir 31. desember 2003. Ég teldi, virðulegi forseti, þau vinnubrögð miklu eðlilegri og sanngjarnari að frv. yrði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari vinnslu. Það mætti setja þessa nefnd á stofn ef mönnum þætti einhver huggun í því, sem um er rætt, og hún skilaði þá niðurstöðum og tillögum sínum fyrir næsta þing. Gott og vel með það ef menn treysta ekki því þingi sem hér situr til þess að taka á málinu. En eðlilegast væri að frv. yrði vísað til ríkisstjórnarinnar og því frestað. Virðulegi forseti. Ég ítreka að það verður ekki skemmtilegt að þurfa að bera boðskap þessa frv. út um hinar dreifðu byggðir landsins hvað varðar hugmyndafræði fyrir þessa almannaþjónustu, raforkuframleiðsluna til hinna almennu neytenda vítt og breitt um landið. Við erum ekkert að hlakka yfir því að verða að segja að Framsfl. hafi hér gengið fullkomlega af stefnu sinni og fallist á takmarkalausa einkavæðingu og arðsemis- og markaðsvæðingu þessarar grunnalmannaþjónustu, við komum ekki til með að hlakka yfir því. Við vildum svo sannarlega og við viljum það enn og vonum að frv. verði ekki afgreitt hér og því verði vísað til ríkisstjórnarinnar en ekki afgreitt á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð í enda þessarar umræðu sem nú hefur farið fram í allmarga klukkutíma. Ég vil árétta það enn og aftur að ég held að það fari best á því, eins og ég hef raunar gert tillögu um, að frv. verði sent til ríkisstjórnarinnar til frekari vinnslu og komið með heildstæða lausn á haustdögum eða fyrir næstu áramót, þess vegna 30. desember 2003. Það er aðallega hræðsla mín við að dreifbýlið verði skilið eftir með óafgreiddan pakka innan þessa orkugeira sem veldur hikinu. Það yrði algjörlega óásættanlegt. Ég er sammála hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni í því að nefnd til þess að taka á því máli hefur engan veginn það afl sem hv. Alþingi hefur til þess að gera það því að það er pólitísk ákvörðun hvernig fara á með félagslega þáttinn og jöfnunina á verðinu. Þess vegna hef ég miklar áhyggjur af framhaldinu ef þetta verður keyrt í gegn svona, óafgreitt með veigamestu þáttunum. Það er nefnilega svo, virðulegi forseti, að það er ekki nægjanlegt í nýju ljósi fyrir dreifbýlið að það geti búið við svipað orkuverð og er í dag. Það er hróplega ósanngjarnt nú þegar, eins og ég rakti í minni fyrri ræðu. Það getur ekki verið ásættanlegt fyrir dreifbýlið að við skulum vera með þann háttinn á í gegnum Orkubú Vestfjarða og Rarik að þéttbýlisstaðirnir úti á landi skuli borga allan jöfnunarþáttinn. Við verðum að gera það öll, fólkið hér á þéttbýlissvæðunum við Faxaflóa og einnig norður á Akureyri. Ég nefndi í minni fyrri ræðu þær formúlur sem eru notaðar til þess að framkalla slíka jöfnun. Það er tiltölulega einfalt að gera, hvort sem menn vilja fara í einhvers konar auðlindagjald sem yrði notað til niðurgreiðslunnar eða ekki. Það stendur margri atvinnustarfsemi fyrir þrifum úti á landi hversu hátt orkuverðið er. Ég kom í þjónustuskála við þjóðveginn á Snæfellsnesi um daginn og þar voru mér sýndir orkureikningar fyrir lítið fjölskyldufyrirtæki sem ég hefði ekki trúað ef ég hefði ekki séð þá svart á hvítu, orkureikningar sem byggðu á verði upp á 10 kr. á kílóvattstund sem er algjörlega út úr öllu korti. Þetta tengist náttúrlega líka í sjálfu sér stóriðjustefnunni og kappinu við að framleiða orku til stóriðju. Við stóðum frammi fyrir því, við skulum segja með stóriðju utan við sviga, að Landsvirkjun gat orðið skuldlaus á næstu 15 árum og skapað möguleika til verulegrar orkulækkunar í landinu. En stóriðjustefnan og það að Landsvirkjun leggur áherslu á orkuframleiðslu til stóriðju girðir fyrir þessa möguleika vegna þess að, eins og mönnum er kunnugt, Kárahnjúkavirkjun og þær virkjanir sem Landsvirkjun hyggst fara í hafa bakstuðning og baktryggingu í Landsvirkjun og þar með Reykjavíkurborg, Akureyrarbæ og hjá ríkinu. Þetta hefur margoft komið fram í mínum ræðuhöldum um orkumál. Þetta er ósanngjarnt hvað varðar landsbyggðina. Það er ekkert frekar mál, við skulum segja, Dalvíkinga eða Sauðkrækinga að greiða niður orku fyrir óarðbæra þáttinn inn til dala en Akureyringa eða Reykvíkinga. Og ég held að þegar menn tala um þetta hér séu þeir í raun og veru allir sammála um þetta en hæstv. ríkisstjórn hefur ekkert gert í því að lagfæra þetta óréttlæti. Ég held að allir sjái að þetta er mjög mikið óréttlæti og það munar gríðarlega mikið um þennan orkuþátt í öllum iðnaði úti um land. Tökum bara nauðsynlega þjónustu, t.d. bakarí á litlum stað. Orkureikningur fyrir bakarí, lítið fjölskyldufyrirtæki, hleypur á hundruðum þúsunda á ári eftir yfirtöku Rafmagnsveitna ríkisins á Rafveitu Sauðárkróks. Fatahreinsun sem notar mikla orku eyðir fleiri hundruð þúsundum, kannski hálfum árslaunum, í orkukostnað núna. Við getum líka farið í stærri skala og tekið rækjuverksmiðjur sem kaupa rándýra orku, upp í 10 kr. kílóvattstundina. Sums staðar hefur maður séð hærra verð, allt upp í 12 kr. Jafnvel verðið frá 6 og upp í 10 kr. er algjörlega óásættanlegt. Að ekki skuli vera tekið á þessum hlutum með myndarlegum hætti boðar ekki gott. Nefnd mun ekki gera það, það er helst að gera það hér á hinu háa Alþingi með tillöguflutningi sem er algjörlega naglfastur í heildarfrv.

Rétt fyrir kosningar.

Og sennilega væri best að gera það rétt fyrir kosningar, eins og gripið er fram í hér af hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur. Þeir sem hafa úttalað sig hér í kvöld um þetta mál eru eiginlega allir á einu máli um að stefna beri að því að hafa heildarpakkann undir við afgreiðslu þessa máls. Það er kallað eftir því að málið verði sent til ríkisstjórnarinnar aftur, óafgreitt héðan, þannig að hægt sé að setja þetta dæmi saman og sjá heildstæða mynd. Það er algjörlega nauðsynlegt. Ég held að við verðum að fara fram á það við hæstv. iðnrh. að þannig verði staðið að málum, málið sé ekki það aðkallandi enda búið að vinna grunnvinnuna. Og eins og ég sagði áðan vil ég halda því til haga að ég held að þetta mál hafi verið mjög vel unnið og vel kynnt í nefnd og farið í gegnum það á mjög fagmannlegan hátt. Eiga embættismenn ráðuneytisins góðar þakkir skildar fyrir það, þetta var mjög vel matreitt. Það vantar ekki, en það sem við erum að tala um hér, það sem út af stendur, er bara pólitísk sýn á það hvernig á að standa að málum. Þar stendur hnífurinn í kúnni. Ég held að við gerum okkur ekki grein fyrir því almennilega hvað þessi orkumál hafa mikla þýðingu fyrir atvinnulífið á landsbyggðinni, samanber þessi dæmi sem ég var að nefna. Þetta er svo ótrúlega stór þáttur í þessum fyrirtækjum, nauðsynlegum þjónustufyrirtækjum fyrir okkar dreifðu byggðir og inni í litlum bæjum og byggðum hringinn í kringum landið, mjög nauðsynlegur. Og það sem verra er er að framleiðsluiðnaðurinn okkar ætlar ekki að komast í þá stöðu að geta notið lægra orkuverðs, og getum við þá tekið síldarbræðslurnar sem dæmi. Ég vil loka þessu máli enn og aftur með kröfunni um það, eins og ég setti fram í nál. mínu, að frv. verði ekki keyrt fram til atkvæðagreiðslu og samþykkt í þeim búningi sem það er. Því verði vísað til ríkisstjórnarinnar, hagsmuna landsbyggðarinnar verði gætt í hvívetna með afgreiðslu á heildardæminu. Það verði ekki sett í nefnd sem er skipuð fulltrúum utan þings. Slík nefnd hefur ekki það vægi að hún geti gætt hagsmuna landsbyggðarinnar. Af reynslu veit ég að hún mun ekki geta það. Hún hefur ekki það afl. Eina aflið sem getur keyrt fram réttlæti á þeim nótum sem ég hef verið að tala um er hér, hið háa Alþingi. Hér eru kraftarnir til þess og þá á að nota.

Herra forseti. Því er ekki að leyna að það mál sem hér er til umræðu veldur mér áhyggjum. Það er búið að koma inn á mörg þau atriði sem ég vil nefna en ég vil þó fara áfram yfir þau. Ég verð samt að byrja á því að segja að margt jákvætt hefur unnist sem snýr að byggðamálunum í tengslum við jöfnun húshitunarkostnaðar, svo ég nefni dæmi, þar sem iðnrh. og ríkisstjórn hafa staðið myndarlega að hlutunum. Það hefur haft jákvæð áhrif með því að niðurgreiða raforku til húshitunar á svokölluðum köldum svæðum. Þetta er mjög jákvætt mál og rétt að halda því til haga í allri umræðu. Varðandi það mál sem hér er til umfjöllunar er því ekki að leyna að ég deili þeim áhyggjum sem hér hafa komið fram um hvernig skilið er við það. Það hlýtur að gefa augaleið að valdið liggur hér á Alþingi, að taka á þessum málum sem hér er verið að nefna. Ég hef áhyggjur af stöðu landsbyggðarinnar í hinni svokölluðu 17 manna nefnd. Ekki að ég vefengi einstaka menn sem þar kunna að koma að málum en ég er búinn að vera það lengi í sveitarstjórnarmálum að ég hef séð að það er ekki alltaf sjónarmið hinna dreifðu byggða sem verður ofan á, jafnvel þótt það sé af hálfu Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þess vegna finnst mér ábyrgðarhluti að skilja við málið svona. Það er búið að hafa langan aðdraganda, búið að vera í kynningu hér og umræðu og mér finnst nauðsynlegt að því verði lokið hér á hinu háa Alþingi. Ég er talsmaður samkeppni en ég get hins vegar ekki leynt því að ég tel að hún eigi ekki alls staðar við. Ég hef áhyggjur af því varðandi þessi nýju raforkulög að þar verði henni ekki alls staðar komið við og það verði að tryggja númer eitt, tvö og þrjú stöðu hinna dreifðu byggða gagnvart jöfnun. Það þarf fjármuni til þess og það er stjórnvalda og hins háa Alþingis að tryggja þá fjármuni. Ég ítreka að mér finnst að það eigi að liggja fyrir hér áður en þetta mál er afgreitt hvernig menn ætla að lenda því.