Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta, eins og það var lagt fyrir hv. Nd. Alþ., var flutt af öllum þm. Reykjavíkurbæjar í þeirri d. eftir einróma ósk bæjarráðs. í því var farið fram á, að bænum verði leyft að taka í eigin hendur brunatryggingar allra húseigna í lögsagnarumdæminu eða semja við eitt vátryggingarfélag eða fleiri um slíkar tryggingar eða um endurtryggingu á áhættu bæjarins. Slík heimild er vafalaust til hagsmuna fyrir húseigendur í bænum. Af athugasemdunum við frv. sést, að hagnaður vátryggingarfélags þess, sem tryggt hefur húseignirnar hér í Reykjavík í s. l. 10 ár, hefur á því tímabili numið 4–5 millj. kr. Brunavarnir hér í bænum eru alltaf að verða betri og betri, og brunahætta fer stórminnkandi með hverju ári, eftir því sem timburhúsum fækkar og steinhúsin koma í staðinn og brunaliðið er aukið. Leiðir þetta að sjálfsögðu til þess, að hægt er að lækka iðgjöld til mikilla muna, og ætti það að sem mestu leyti að koma húseigendum sjálfum til góða. Brunatryggingum í Reykjavík hefur verið skipað með sérstakri löggjöf, enda stendur þar sérstaklega á. Um brunatryggingar úti á landi hafa gilt önnur lög, lögin um Brunabótafélag Íslands. Hefur það félag gert mikið gagn, enda verið brautryðjandi á sínu sviði. Það er nú orðið fjárhagslega sterkt, og er orðin full ástæða til þess að endurskoða lögin, sem um það gilda, og athuga, hvort það geti ekki lækkað iðgjöld sín mjög verulega. Auk þess er nú full ástæða til þess að athuga nákvæmlega, hvort ástæða sé til þess, eins og högum er nú háttað, að það haldi áfram að hafa einkarétt á tryggingum húsa annars staðar á landinu en í Reykjavík. Er komin þáltill. fram um þetta efni í Sþ., og má vænta þess, að frv. um þetta efni verði borið fram, ef ekki á þessu þingi, þá a. m. k. á haustþingi. Í hv. Nd. hefur þessu tvennu verið blandað saman. Mál þetta hefur fengið þá - að mínu áliti - óþinglegu meðferð, að með brtt. við frv. um brunatryggingar í Reykjavík hefur svið frv. verið útvíkkað svo, að það tekur nú í því formi, sem það liggur fyrir við þessa umr., til allra sveitar- og bæjarfélaga á landinu. Á svipstundu hefur fótunum svo að segja verið kippt undan Brunabótafélagi Íslands, ekki að undangenginni rannsókn og með breytingu á lögum, sem um það gilda, heldur, eins og fyrr segir, með brtt. við frv. um annað og miklu betur athugað mál. Þetta vill meiri hl. allshn. ekki sætta sig við og leggur því til, að frv. verði breytt hér í þessari hv. d. og það fært í sitt upprunalega horf. Brtt. n. miða að þessu, og aðeins eina breytingu hefur n. borið fram að auki, sem sé, að í lok 1. málsgr. 1. gr. skuli ákveðið, að bæjarstjórnir skuli leita opinberra tilboða í tryggingu húsa eða endurtryggingu. Frá minni hl. hv. allshn., hv. þm. Str. og hv. þm. N-M., hefur borizt nál., þar sem lagt er til, að að vísu skuli vera skyldutryggingar húseigenda, en húseigendum skuli vera frjálst að velja um, hvar þeir tryggi hús sín, ef það er aðeins gert hjá tryggingarfélagi, sem viðurkennt er af þeim ráðh., sem fer með tryggingarmál. Ég álít, að svona frelsi í tryggingarmálum sé algerlega ótímabært og yfirleitt til óhags. Það, sem hefur gert það að verkum, að tryggingar hafa orðið ódýrari með hverju nýju tryggingartímabili, er m. a. það, auk ýmissa annarra ástæðna, að hægt hefur verið að bjóða út í einu lagi áhættu á öllum húsum í bænum. Ef hin ýmsu tryggingarfélög ættu að keppa um að taka einstakar húseignir að sér í tryggingu, mundi það leiða til þess, að tryggingar á steinhúsum og húsum í steinhúsahverfum mundu verða mjög eftirsóttar og þau fást tryggð fyrir lág iðgjöld, en aftur á móti mundu þeir, sem eiga hús í timburhúsahverfum, verða útundan og sæta afarkostum og ef til vill fengju þeir ekki hús sín tryggð. En við þetta bætist, að menn eru hér alls ekki svo passasamir í fjármálum, að það sé eigandi á hættu, að þeir eigi að sjá um tryggingu húsa sinna sjálfir, þó að það eigi að vera undir eftirliti bæjarstjórnar. Við sjáum svo að segja við hverja brunafrétt, bæði hér í bænum og annars staðar, að menn hafi orðið fyrir stórtjóni, af því að þeir hafa yfirleitt ekki tryggt innanstokksmuni sína eða tryggt þá of lágt. Hér í bænum er fjöldi manna, sem trassar að greiða brunabótagjöld sín á réttum tíma, og sum húsin eru auglýst til uppboðs eingöngu vegna brunabótagjaldsins. Þetta skiptir ekki svo miklu máli, eins og tryggingunum er háttað núna, vegna þess að fyrir brunabótagjöldunum er lögveð í húsum og lögtaksréttur fyrir þeim. En ef það verður fellt niður, eins og ætlazt er til í till. hv. minni hl., er mikil hætta á, að menn verði fyrir stórskaða af brunatjóni, af því að þeir hafa trassað að greiða iðgjöld sín. Að vísu er ætlazt til eftir till. þeirra, að tryggingin falli ekki niður, þó að einhver dráttur verði á greiðslu iðgjalda, en hvað má sá dráttur verða mikill og hvaða félög vilja taka að sér að bera áhættuna, ef þau fá ekki iðgjöldin greidd og tryggingu fyrir þeim eins og verið hefur? Það segir sig sjálft, að það er auðvitað mjög stórkostlegt atriði í sambandi við allar lánveitingar út á húseignir, að lánveitandi megi vera viss um, að tryggingin sé gild gagnvart honum, þó að greiðsludráttur hafi orðið á iðgjaldi af hálfu veðsetjanda. Þessu hafa lánveitendur ekki þurft að hafa áhyggjur út af núna, en ef svo fer, að þeir þurfa að hafa vakandi auga með þessu, er hætta á, að húseignir hér verði ekki álitnar eins öruggar sem veð eins og hefur verið til þessa og það mundi leiða til aukinna erfiðleika að fá lán út á fasteignir eða til hækkandi vaxta og affalla. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál á þessu stigi, en skal taka það fram, að meiri hl. n. mun taka það til athugunar fyrir 3. umr., hvort hann sér ástæðu til að taka upp að einhverju leyti till. hv. 3. þm. Reykv. (BÓ), sem kom fram í Nd., en var tekin aftur þar.



Eins og nál. bera með sér í þessu máli, hefur n. klofnað og þá þannig, að við 1. þm. N-M. höfum komið fram með brtt. við frv. Það liggur nú fyrir í þessu máli, að þróunin í tryggingarmálunum hefur verið þannig, að hér starfaði um langt skeið Brunabótafélag Íslands, meðan ekki voru til hér íslenzk vátryggingarfélög til þess að taka við tryggingunum og bjóða í tryggingar, þannig að það gæti skapazt samkeppni. Þetta leiddi þó til þess, að Reykjavík hefur fengið sérstöðu, sumpart vegna þess, að þar er um stórt bæjarfélag að ræða og brunavörnum hefur verið komið þar vel fyrir. Það segja a. m. k. þeir, sem halda því fram, að eðlilegt sé, að Reykjavík hafi sérstöðu. En vitanlega áttu þau skilyrði, sem voru til staðar í Reykjavík með betri varnir gegn eldsvoða, að koma að gagni alveg eins í Brunabótafélagi Íslands, ef það var samkeppnisfært, eins og í öðrum félögum. Þetta hefur, eins og við vitum, verið þannig, að Reykjavík hefur verið frjáls með sínar tryggingar og boðið þær út og venjulega tekið því, sem þar hefur verið lægsta boð, og teljum við eðlilegt að hafa þennan hátt á. Það sýnir sig, að það eru mörg félög hér, sem keppa, og samkeppni milli þeirra virðist vera orðin mjög hörð, og þess vegna eru allar líkur til þess, að aldrei hafi verið betri skilyrði til þess fyrir húseigendur í Reykjavík að fá viðunandi tryggingar. Þessa aðferð virtist nú eiga að hafa í þessum málum, og tryggingarnar voru boðnar út með svipuðum hætti og venja hefur verið. En eftir að tilboðin berast, - tilboð, sem þó virðast vera mjög hagkvæm, - þá er gripið til þess ráðs að bera hér fram á Alþ. frv. um það, að bænum sé heimilað að taka að sér tryggingarnar að meira eða minna leyti. Þessa vinnuaðferð og þessa aðferð við tryggingar álitum við mjög vafasama. Það hefur að vísu verið bent á það, að þau tryggingarfélög, sem hafa annazt tryggingarnar undanfarin ár, munu hafa grætt á tryggingunum, og dreg ég það ekki í efa, að það sé rétt. En það er nú einu sinni þannig, að tjón af eldsvoða fara ekki eftir neinum reglum, eins og ég hef nefnt, heldur þvert á móti, að skyndilega eftir hlé eins og þau, sem verið hafa hér og annars staðar, koma stórbrunar, svo sem maður sér í bæjum, þar sem er mikið af timburhúsum, og þarf ekki að rekja það hér. Það er nægilegt að benda á t. d. það, sem kom fyrir í bæ eins og Bergen. Hér eru stór svæði, þar sem geta komið fyrir verulegir skaðar, ef svo færi, að illa tækist til, sem maður að vísu vonar að ekki komi til, og þá er mjög vafasamt fyrir bæ, sem verður fyrir slíkum skakkaföllum eins og bruni getur orðið fyrir bæjarfélag, að bærinn, sem verður fyrir aðalblóðtökunni vegna brunans, á að leggja til það nýja blóð til að byggja bæinn upp að nýju. Þess vegna er þessum tjónum dreift mjög mikið og á þann hátt safnað sjóði, sem getur staðið undir slíkum skakkaföllum. Að vísu er gert ráð fyrir því að sjálfsögðu, að bærinn baktryggi sig að einhverju leyti, en ég sé ekki, að því séu nein ákveðin takmörk sett, að hve miklu leyti bæjarfélagið getur rótað sér inn í þessar tryggingar, ef þessi lög verða samþ. Ég óttast, að þetta verði til þess, að allur kostnaður við tryggingarnar verði meiri en þyrfti að vera, ef það væri hafður sá háttur á, sem hafður hefur verið hingað til, og þetta verði til þess, að iðgjöld muni hækka frá því, sem hefði þurft að vera. Það er hætt við því, að þegar bærinn tekur að sér þessi mál, þá vilji leita í það horf, að það myndist a. m. k. einhver slappleiki í útboðunum, því að það er nú heldur alls ekki tekið fram hér í þessu frv., eins og það núna liggur fyrir og lá fyrir í upphafi, að bærinn þurfi yfirleitt að hafa nein útboð. Hann getur samið við hvern sem er, og þess vegna er engin trygging fyrir því, að það verði gert. Ég held, að langeðlilegasti háttur á þessum málum - og till. í þá átt höfum við borið hér fram - sé að hafa þann hátt á, fyrst þessu máli er hreyft, að breyta tryggingunum í það horf að hafa þær að öllu leyti frjálsar. Það er talað um það af hv. þm. Seyðf., að þetta geti orðið til þess, að hús í Reykjavík og annars staðar á landinu verði ekki eins veðhæf. Ég satt að segja undraðist þessi ummæli frá jafnglöggum manni, eða heldur hv. þm., að húseignir í nálægum löndum séu taldar eitthvað ótryggari veð heldur en hér á Íslandi, þó að þessi tryggingarháttur sé á hafður, sem við stingum hér upp á. Vitanlega gengur sá, sem tekur við húsi, alltaf úr skugga um það, að húsið sé tryggt, alveg eins og hver annar hlutur, sem settur er að veði, þar sem eru frjálsar tryggingar, bæði fyrir bruna og öðrum skaða. Ég get ekki séð, að það sé neitt því til fyrirstöðu að hafa tryggingarnar frjálsar fyrir húseignir í Reykjavík eins og aðrar tryggingar eru frjálsar. Ef á að taka húsin í Reykjavík og þvinga okkur húseigendur hér í Reykjavík til þess að láta bæinn tryggja fyrir okkur að meira eða minna leyti og það jafnvel án þess, að leyfð séu útboð um það, hvers vegna má þá ekki alveg eins taka næst t. d. allar bifreiðatryggingar og allar tryggingar á lausafé? Það liggur í augum uppi, að ef þessi stefna er rétt viðkomandi tryggingum á húsum, þá er hún líka rétt viðkomandi tryggingum á bifreiðum og öðru lausafé, og þessar tryggingar eru orðnar almennar. Þær eru að vísu ekki eins stórfelld útgjöld fyrir landsmenn, þessar lausafjártryggingar, eins og tryggingar á húsum, en við vitum það samt sem áður, að eftir því sem þjóðin þó hefur efnazt, eftir því hefur hennar lausafé, t. d. húsgögn, stóraukizt að verðmæti, og jafnframt er það þannig, að það er að verða sú gerbreyting hér í þessu landi, að stórar bifreiðar kosta eins mikið og húseign, og tryggingarnar á þeim eru engir smámunir. Það er þess vegna, ef þessi stefna er rétt, alveg jafnrétt að taka þetta í hendur ríkisins eða bæjar á hverjum stað. Ég get ekki séð, að það séu nein rök gegn því, en hvort það væri heppilegt, það er annað mál. Mér virðist eins og menn séu yfirleitt sammála um það, að trygging á lausafé og bifreiðum hafi farið stórbatnandi vegna samkeppninnar milli þeirra félaga, sem starfa hér í landinu, og það sé yfirleitt talsverð ánægja með þær tryggingar. Ég er ekki í neinum vafa um það, að á nákvæmlega sama hátt mundi fara með tryggingar á húsum, enda er þetta nú þannig erlendis og það meira að segja í þjóðfélögum, þar sem ráðandi eru flokkar, sem hafa gjarnan haft það á stefnuskrá sinni að sósíalisera og láta bæi og ríki reka eitt og annað, að þeim hefur aldrei komið til hugar að ganga svo langt, eftir því sem ég bezt veit. Það má þá leiðrétta það, ef ég fer með rangt mál, en ég hygg, að þið minnizt t. d., þegar jafnaðarmennirnir voru í meiri hluta í Englandi, að þeim hefur aldrei dottið í hug að taka tryggingarnar þeim tökum, sem þær eru teknar í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Ég veit ekki til þess, að meiri hlutanum, sem sósíaldemókratarnir höfðu í Danmörku, hafi nokkurn tíma komið það til hugar. Ég veit ekki til þess, að það standi til eða hafi staðið til í Noregi að fara þær leiðir. Og ég veit ekki til þess, að Svíum hafi, meðan jafnaðarmenn höfðu hreinan meiri hluta þar á þingi, komið slíkar leiðir til hugar. Að minnsta kosti hafa þeir ekki framkvæmt það, hvort sem þeir hafa tekið það til athugunar eða ekki, og það er vegna þess, að þeir álita, að tryggingarnar hafi verið sæmilega reknar, það hafi verið eðlileg samkeppni milli þeirra, sem tryggingarnar hafa annazt, og þeir hafa talið, að það væri ekki til ávinnings að taka þetta í hendur bæjanna eða ríkisins. Það er hér talið til hagsbóta, að bæirnir taki þetta að sér. En niðurstaðan mun samt sem áður verða sú, að þessi rekstur verði á þann hátt dýrari en hann mundi annars þurfa að verða. Það er ekki nauðsynlegt að fara langt inn á umr. um það á þessu stigi málsins. Það er hægt að taka samanburð við svo margt annað, sem er framkvæmt af bænum, og sumt, sem er framkvæmt af ríkinu og reynist því miður dýrara en ef það er gert á annan hátt. Ég hygg t. d., að það sé nú staðreynd, að reksturinn á Brunabótafélagi Íslands sé a. m. k. ekki ódýrari, án þess að ég segi nú meira, heldur en hann er hjá nokkru hinna tryggingarfélaganna. Þannig vill nú þetta sækja í þetta horf. Við hv. 1. þm. N-M. leggjum þess vegna til, að tryggingarnar séu gerðar frjálsar, og komum hér fram með brtt., sem að því stefnir. Ef sú till. verður samþ., þá höfum við gert hér till. um það jafnframt, að með reglugerð megi setja ákvæði um það, hvernig skipt verði um, þegar breytt verður um fyrirkomulag, og þess vegna auðvelt að koma því fyrir með þeim hætti, að ekki verði óþægindi af fyrir húseigendur. Ég skal taka það fram nú þegar, að ef svo færi, að þessar till. verða ekki samþ., þá geri ég ráð fyrir, að við komum fram með við 3. umr. till. um það, að sá háttur verði á hafður að bjóða tryggingarnar út með sem fullkomnustum hætti og taka síðan lægsta boði um tryggingar. Í stað þess að þær verði frjálsar fyrir hvern einstakling, þá verði það þannig, að tryggingarnar verði boðnar út í heild og tekið tilboði þess aðila, sem samkeppnishæfastur er að tryggja hús bæjarbúa. Ég vil svo, a. m. k. á þessu stigi, ekki orðlengja frekar um þetta mál og vænti þess, að hv. d. taki það til athugunar að samþ. þær till., sem við hv. 1. þm. N-M. höfum borið hér fram.



Herra forseti. Það hefur orðið talsverður ágreiningur og átök um þetta mál í hv. Nd., og það lítur út fyrir, eins og raunar er eðlilegt, að það verði einnig hér í hv. d. Mér virðist, að það hafi einkum verið deilt um það í hv. Nd. og sé deilt um það hér, hvort það sé rétt að heimila Reykjavíkurbæ í fyrsta lagi að taka í eigin hendur rekstur brunatrygginga í bænum inn á við, eins og kallað er, þ. e. a. s. innheimtu iðgjalda og annað, og í öðru lagi og þá meira um það, hvort það sé rétt að heimila Reykjavíkurbæ að taka að einhverju eða verulegu leyti á bæinn áhættuna sjálfa af brunatryggingum og heimila Reykjavíkurbæ þannig að gerast með nokkrum hætti eins konar brunabótafélag sinna íbúa. En á síðara stigi málsins í hv. Nd. og að því er virðist einnig hér hefur verið um það deilt, eftir að sýnt var, að öruggur meiri hluti var fyrir því í hv. Nd. að veita Reykjavíkurbæ þær heimildir, sem hann fór fram á í þessu frv., hvort það eigi að veita öðrum sveitarfélögum í landinu sama rétt og Reykjavíkurbæ. Og mér virðist, að eins og málum er komið nú, þá verði fyrst og fremst deilt um það á þessu stigi málsins hér í hv. d., hvort önnur sveitarfélög en Reykjavíkurbær eigi að fá þann rétt, sem Reykjavíkurbæ er heimilaður eða gert er ráð fyrir að heimila Reykjavíkurbæ í þessu frv. samkv. ósk hans. Það má vitanlega deila lengi um það, hvort verði af því meiri eða minni sparnaður, að Reykjavíkurbær taki að sér rekstur trygginganna gagnvart tryggjendum, og í því sambandi er náttúrlega deilt um það, hvort það sé rétt af sveitarfélögum yfirleitt að taka að sér meiri opinberan rekstur en þau nú hafa lögum samkv. En ég get nú ekki séð, að það sé mjög óskylt starfsemi sveitarfélaga, þó að þau tækju að sér innheimtu brunabótaiðgjalda og annað í því sambandi, sem raunar umboðsmenn tryggingarfélaga hafa haft með höndum fram að þessu. Hitt finnst mér miklu meira vafamál, hvort það sé rétt, að sveitarfélögin yfirleitt fari út í það að gerast brunabótafélög og taka á sig áhættu, sem því fylgir, en það hefur auðvitað verið mikið deilt um það, hvort það sé rétt, að sveitarfélög og ríki taki að sér opinberan rekstur í minni eða stærri stíl. Hér bregður svo við, að einmitt þeir, sem yfirleitt eru á móti því, að ríki og bæir seilist til þess að taka að sér rekstur, sem einstaklingar og félög hafa annars með höndum, virðast nú telja það rétt af Reykjavíkurbæ að taka að sér sem mestan opinberan rekstur í þessu efni. Ég hef sjálfur ekki haft mikinn áhuga á því, að það verði komið á sem mestum opinberum rekstri. Ég hef minni áhuga á því en margir aðrir, sem svipaðar skoðanir hafa á þjóðfélagsmálum og ég. En mér finnst hins vegar um deilur, sem hafa komið fram um það, staðhæfingar, sem hafa verið bornar fram um það, að hér sé um mikla þjóðnýtingu að ræða, þó að Reykjavíkurbær taki nú að sér þennan nýja rekstur, taki á sig áhættu af tryggingum, að það sé ekki mikil þjóðnýting í því falin. Ég álit, að það sé alls ekki sama, opinber rekstur og þjóðnýting. Það verður þá að vera tryggt um leið, að hinn opinberi rekstur færi þjóðinni, allri alþýðu, allan þann hag, sem hugsanlegur er af þeim rekstri, sem fyrirhugaður er eða rætt er um. En það er nú ekki alltaf, að það fari saman með opinberum rekstri, að þeim, sem hans eiga að njóta, sé tryggður hagurinn af rekstrinum. Ég er nú ekki alveg viss um, að það sé í þessu sambandi heldur, að húseigendum sé tryggður, a. m. k. ekki beint, allur arður, sem kynni að verða af því, að Reykjavíkurbær tæki að sér þessar tryggingar og áhættuna af þeim að verulegu leyti. En ég álit, að deilur um það séu nú ekki það, sem mest liggur fyrir hér á þessu stigi málsins, því að það er sýnt þegar, að það mun vera meiri hl. hér á hv. Alþingi yfirleitt fyrir því að veita Reykjavíkurbæ þær heimildir, sem hann fer fram á í þessu efni í þessu frv. Deilurnar hljóta að standa um hitt, eða ágreiningurinn, hvort eigi að veita öðrum sveitarfélögum sömu heimildir, og í frv., eins og það nú kemur til þessarar hv. deildar, er það ákveðið, að öll sveitarfélög á landinu skuli sitja við sama borð og hafa sama rétt í þessu efni, og það er nýmæli. Ég held, að það sé rétt, ef maður athugar þetta mál, að gera sér fyrst grein fyrir því, hvað þetta er stórt mál, eða reyna að gera sér grein fyrir, hvað vátryggingarupphæðir fasteigna í landinu öllu eru orðnar. Þá er niðurstaðan sú, að þær muni nema hvorki meira né minna en 5400 millj. kr., og í því sambandi er athyglisvert, hvað þær upphæðir hafa vaxið og margfaldazt á síðustu árum. Árið 1946 voru vátryggingarupphæðir fasteigna á öllu landinu milli 1300 og 1400 millj. kr. Árið 1950 eru þær orðnar tvöfalt hærri, 2700 millj. kr., en árið 1952–53, sem er síðasta tryggingarár, sem skýrslur liggja fyrir um, mun það vera, eins og ég sagði áðan, um 5400–5500 millj. kr., en iðgjöld af þessum skyldutryggingum - þetta eru allt skyldutryggingar, bæði í Rvík og í landinu yfirleitt, sem betur fer - munu nema 10–11 millj. kr. Vátryggingarupphæðir þessara fasteigna hafa verið mjög svipaðar í Rvík annars vegar og hins vegar alls staðar annars staðar á landinu. En hið sama verður ekki sagt um iðgjöldin, því að þau hafa verið utan Rvíkur um það bil þrefalt hærri en í Rvík, þó að miðað sé við þau tryggingarkjör, sem hafa gilt í Rvík fram á þennan dag, nú s. l. níu ár, og þó hefur verið upplýst, að þau hafa verið mikils til of há, samkv. opinberum skýrslum, sem nú liggja fyrir, m. a. í grg. þessa frv., og einkum þó ef borið er saman við þau tilboð, sem nú liggja fyrir í Reykjavík um iðgjöld trygginga í bænum í heild og öllum er líka kunnugt um. Það er því svo stórkostlegur munur á iðgjöldum í Rvík og utan Rvíkur, að það vekur í fyrsta lagi undrun manns, sem kynnir sér þessi mál. Ef það er svo athugað nánar hvernig iðgjaldatöxtum er varið í landinu þá kemur í ljós, að í bæ eins og Hafnarfjarðarbæ, sem alveg nýlega hefur þó fengið lækkun á sínum iðgjöldum með samningi við Brunabótafélag Íslands, eru iðgjöld nú í dag fjórfalt hærri og þau yrðu í Rvík samkv. þeim tilboðum, sem fyrir liggja, af þeim flokki húsa, sem raunar er nú orðið a. m. k. mest um, þ. e. a. s. steinhúsum, íbúðarhúsum. Hafnarfjarðarbær og Akureyrarbær eru þó einmitt þau sveitarfélög utan Reykjavíkur, sem hafa lægst tryggingargjöld og hafa fengið þessa lækkun á tryggingargjöldum alveg nýlega. Þau hlutu vildarkjör hjá Brunabótafélagi Íslands. Á Ísafirði eru þessi iðgjöld af steypuhúsum 1.60‰, á Seyðisfirði 1.80, í Vestmannaeyjum einnig 1.80, í Neskaupstað 1.91 og á Siglufirði 1.91, þ. e. a. s., í þessum bæjum, sem ég síðast taldi, fimmfalt hærri en í Rvík samkv. því lægsta tilboði, sem þar liggur fyrir. Sama verður uppi á teningnum, ef borin eru saman iðgjöld af timburhúsum, að vísu ekki eins gífurlegur munur, en þó má segja, að þau séu um það bil þrefalt eða 3½ sinnum hærri utan Rvíkur heldur en í Rvík samkv. þeim tilboðum, sem fyrir liggja og má þá bera saman við. Á Akureyri eru þau á vörðum timburhúsum, sem kallað er, eftir því sem mér hefur verið gefið upp, 2.70‰, í Hafnarfirði sama, 2.70, á Ísafirði 2,90 , á Seyðisfirði 3.20, í Vestmannaeyjum 3.20, í Neskaupstað 3.40 og á Siglufirði 3.40, en í Reykjavík samkv. fyrirliggjandi tilboðum 1.02‰. Um óvarin timburhús er hið sama að segja. Þar eru iðgjöld allt upp í 5 og yfir 5‰, en í Rvík samkv. tilboðum 1.30‰, eða nærri fjórfalt hærri utan Rvíkur í öllum kaupstöðum heldur en þau gætu verið í Rvík, ef lægsta tilboði væri tekið. Það er upplýst, að ef tekið er meðaltalsiðgjald af öllum húseignum í Rvík, þá er það 1.24‰, en hjá Brunabótafélagi Íslands er þetta þrefalt hærra samkv. skýrslum, sem fyrir liggja, a. m. k. miðað við árið 1950. Það mætti endurtaka eitt dæmi, sem sýnir ljóslega, hver munur er á iðgjöldum utan Rvíkur og í Rvík. Það er í Kópavogs- og Seltjarnarneshreppum, sem eru næsta nágrenni Reykjavíkur. Þar er skylt að tryggja hjá Brunabótafélagi Íslands, og þar hafa til skamms tíma, þangað til fyrir nokkrum mánuðum, gilt þeir taxtar, að hefur orðið að greiða 2.50‰ af öllum húsum, einnig steinhúsum. En frá 15. okt. í haust var gjald af steinhúsum þar lækkað í 1.80, en það, eins og ég hef áður sagt, yrði samkv. tilboðum í Reykjavík 0.37‰, þ. e. a. s. rétt tæplega fimmfalt hærra í Kópavogshreppi heldur en í Reykjavík á sambærilegum húsum. Kópavogs- og Seltjarnarneshreppar hafa þó fasta samninga við slökkvilið Reykjavíkur og hafa haft mörg ár um, að slökkvilið Reykjavíkur gegni jafnan brunakalli í þessum sveitarfélögum, og gerir það svo vel, að það líða ekki nema örfáar mínútur þangað til slökkvitæki og slökkvilið Reykjavíkur er komið á vettvang, ef kviknar í húsum í þessum nágrannahreppum, enda sýna brunatjón, sem hafa orðið síðustu árin í þessum nágrannahreppum Rvíkur, að brunavarnirnar hafa tekizt mjög vel. Sveitarfélögin greiða svo slökkviliði Reykjavíkur þetta ágæta og mikilsverða starf samkv. reikningum þess, eins og það setur upp. Í þessum tveimur sveitarfélögum er svo þess að gæta, að þar eru hús mun dreifðari en í jafnvel úthverfum Reykjavíkur, og þó að það rísi upp ný byggðarhverfi þar, eins og t. d. gerist í stórum stíl í Kópavogshreppi, þá er þar miklu lengra milli húsa, stærri lóðir en í sambærilegum hverfum Reykjavíkur, svo að þar er mikill munur á áhættunni eða sambrunahættunni, sem kalla má, hættunni á því, að mörg hús brenni, ef kviknar í einu. Að öllu samanlögðu held ég að athuguðu máli og þekki það nokkuð, að það sé a. m. k. sízt meiri hætta á eldsvoða eða áhætta fyrir tryggingarfélög á tryggingum í Kópavogs- og Seltjarnarneshreppum heldur en í Reykjavík, a. m. k. úthverfum hennar. En iðgjöldin eru, eins og ég áðan sagði, frá því að vera tvöfalt upp í að vera nærri fimmfalt hærri í þessum sveitarfélögum. Þessi sveitarfélög eru nú lögum samkv. bundin við það, eða allir húseigendur bundnir við það að tryggja hjá Brunabótafélagi Íslands og sæta þeim kjörum, sem það sjálft ákveður, því að þess er að gæta um Brunabótafélag Íslands, hversu ágætt félag sem það kann nú að vera, og ég játa, að það hefur unnið mikið gagn, þá er það ekki svo uppbyggt, að félagar í því hafi minnstu áhrif á stjórn þess. Það er víst kveðið svo á í lögum þess, að sveitarfélög landsins skuli heita deildir innan þess, en þau hafa engin áhrif á stjórn þess á einn eða annan hátt. Það er engin stjórn til, það er aðeins einn forstjóri, og hann ákveður upphæð iðgjalda og öll kjör, sem meira en helmingur landsmanna verður að sæta, og þau eru með þessum hætti, sem ég hef lýst. Þær skýrslur, sem liggja fyrir um rekstur Brunabótafélags Íslands, sýna það líka ótvírætt, að þessi háu iðgjöld hafa komið fram í mjög góðri rekstrarafkomu þess. Samkv. reikningum þess, sem fyrir liggja, og upplýsingum, sem hægt er að fá nokkurn veginn um allra síðustu reikninga þess, sem hafa ekki verið birtir, hefur tekjuafgangur félagsins síðustu fimm árin numið 10 millj. kr., eða 2 millj. kr. að meðaltali á ári, og þó s. l. tryggingarár um 3 millj. kr. Þetta er hreinn tekjuafgangur, eftir af afskriftir, sem manni virðast vera mögulegar, hafa farið fram, en fasteignir eða eignir aðrar en verðbréf og hlutabréf á félagið ekki nema eina fasteign, er mér sagt, í Hafnarfirði, sem er í reikningum þess talin á 100 kr., svo að það virðast hafa farið fram allar afskriftir, sem mögulegt er, með brúttótekjuafgangi, en varasjóð hefur félagið þegar byggt sér upp, sem nemur 20 millj. kr. Það liggur nú fyrir í þessari hv. deild í þessu máli till, um að breyta því frv., sem hér er rætt um, á þann veg, að Reykjavík ein hafi heimild til þess af öllum sveitarfélögum landsins, eins og verið hefur auðvitað, til þess að bjóða út fyrir sína íbúa og hafa afskipti af brunatryggingum í bænum. Frá hv. meiri hl. kemur sú till., að þessu frv. skuli nú breytt í það horf, að ekkert annað sveitarfélag á landinu skuli hafa rétt til þessa, Rvík skuli fá þær ýtrustu heimildir, sem hún fer fram á, en öll önnur sveitarfélög landsins, sem hafa sætt þeim kjörum, sem ég hef nú lýst og ég hygg að verði ekki hrakin, fái engan aukinn rétt til þess að hafa nein afskipti af tryggingarmálum sinna íbúa. Þetta er till. hv. meiri hl. í þessu máli, og ég get ekki varizt því, að mér finnst eftirtektarvert, hverjir það eru, sem standa að slíkri till. Þeir menn, sem leggja það til, að sveitarfélög landsins utan Rvíkur megi ekki fá jafnrétti á við Rvík, eru hv. jafnaðarmenn, og þeir menn, sem leggja til, að hvorki sveitarfélög landsins né tryggingarfélög skuli fá jafnan rétt til tryggingarmála, eru hv. sjálfstæðismenn, en þeir vilja veita Reykjavíkurbæ rétt til þess að gerast brunabótafélag fyrir Reykvíkinga. Það má vitanlega deila lengi um það, hvaða fyrirkomulag sé bezt í tryggingarmálum eins og öðrum málum. Þar er í raun og veru margs konar fyrirkomulag til. Það fyrirkomulag er til fyrst og fremst, að hið opinbera hafi engin afskipti af þeim málum, að öllum sé frjálst að tryggja eða tryggja ekki og þá líka hvar þeir tryggja, ef þeir tryggja. Þetta er fyrirkomulag hinnar frjálsu samkeppni. En það væri nú kannske gaman að sjá, hverjir vildu vera formælendur þessa skipulags. Sem betur fer ákvað Alþingi fyrir 37 árum, að þetta skipulag skyldi ekki eiga sér stað í landinu, það væri óhæft, og það var gert að skyldu að tryggja fyrir eldsvoða fasteignir í landinu, og svo er enn. Það er því víst ekki um það að ræða, að neinir gefi sig fram sem talsmenn hinnar alfrjálsu samkeppni í þessum málum. En nú liggur hér fyrir frá hv. Framsfl. sú till., að það skuli að vísu vera skylt að tryggja, en mönnum skuli vera frjálst, hvar þeir tryggja. Það má vafalaust segja margt gott um þessa leið, en það er mín skoðun, að með því að sveitarfélög hafi þau afskipti af þessum málum, að þeim sé veitt heimild til þess að bjóða út tryggingar á sínum .stað fyrir alla sína fasteignaeigendur, þá séu meiri líkur til þess, að það fáist góð kjör hjá hinum ýmsu tryggingarfélögum, sem eru sem betur fer orðin mörg innlend og geta nú boðið hvert í kapp við annað um þessi stóru viðskipti. Eins og ég sýndi fram á áðan, eru það stórkostleg viðskipti fyrir tryggingarfélögin að tryggja fasteignir í Reykjavík, sem eru að verðmæti 2800 millj. kr. Það eru stór viðskipti. En ef hver einasti húseigandi væri frjáls að því, hvar hann tryggði, þá yrði hver og einn að snúa sér til þess tryggingarfélags, sem honum litist bezt á. Ég hygg, að það yrði ekki um neitt útboð að ræða, og ég get ekki betur séð en að það sé verulegt atriði í augum tryggingarfélaganna, að hægt sé að bjóða þeim allar brunatryggingar í Reykjavík, eins og gert hefur verið nú nýlega, enda segja mér ýmsir sérfróðir menn, að þau tilboð, sem hafi fengizt í Reykjavík fyrir útboð Reykjavíkurbæjar, séu jafnvel furðulega lág, þau lægstu þeirra. Þau eru stórkostlega miklu lægri en þau tryggingarkjör, sem hafa gilt síðustu 9 árin í Reykjavík. Það geta allir, sem vilja, borið saman. En ef Reykjavíkurbæ á að vera frjálst að bjóða út þessar tryggingar eins og hann hefur gert, þá er spurningin um hitt, hvort önnur sveitarfélög megi gera það líka. Það er staðreynd, að vegna þess að Reykjavík hefur boðið út þessar tryggingar samkvæmt þeim heimildum, sem hún hefur haft, þá fengjust nú a. m. k. um fimmfalt lægri iðgjöld í Reykjavík heldur en í nágrannasveitarfélögum Reykjavíkur, sem ég áður hef lýst, og þá allt að því fjórfalt lægri iðgjöld en í Hafnarfjarðarkaupstað og Akureyrarkaupstað. Þetta er upplýst. En svo ætlar Reykjavíkurbær sjálfur að gera betur, því að þessu tilboði, sem ég er nú að ræða um sem lægsta tilboð og ber saman við gildandi kjör utan Reykjavíkur, tekur Reykjavíkurbær ekki, vegna þess að hann þykist geta og ætlar sér að gera betur, og vil ég á engan hátt rengja, að það sé jafnvel hægt, því að vitanlega felst í þessu einhver hagnaður til viðkomandi tryggingarfélags. Ekki ætlar viðkomandi tryggingarfélag að gefa húseigendum í Reykjavík stórfé. Það er ótrúlegt. En hvers vegna má ekki fá þetta upplýst í öðrum sveitarfélögum á landinu heldur en í Reykjavík? Hvers vegna má ekki fá það upplýst, hvaða tryggingarkjör eru fáanleg í hinum ýmsu kaupstöðum og stærri byggðum landsins og jafnvel öllum sveitarfélögum landsins? Ég get ekki séð, að það yrði annað, sem gerðist, ef þetta frv., sem fyrir liggur hér, yrði samþykkt óbreytt. Það mundi verða leitað eftir því, hvaða tryggingarkjör væru fáanleg hjá hinum ýmsu tryggingarfélögum á hverjum stað. Það má kannske segja, að sveitarfélög gætu nú gert þetta, leitað eftir slíkum tilboðum, eins og Reykjavíkurbær gat boðið út, samkv. því sem upplýst er, á öðrum grundvelli en hann hafði heimild til samkv. lögum eða var búinn að fá heimild til samkv. lögum. En sveitarfélög hafa nú enga heimild til þess í lögum að bjóða út tryggingar í sínum umdæmum. Það er upplýst, að iðgjöldin í Reykjavík á árunum 1944–53 hafa verið of há, svo að nemur mörgum millj. kr. fyrir iðgjaldagreiðendur í Reykjavík. Það er upplýst, að það er hægt að spara húseigendum í Reykjavík margar milljónir með því að taka þeim lægstu tilboðum, sem fyrir hendi eru. Og það eru, eftir því sem fyrir liggur, allar líkur til þess, að það sé hægt að spara iðgjaldagreiðendum í landinu utan Reykjavíkur líka margar milljónir með því að leyfa, að það fari fram útboð á tryggingunum þar. Væri það þá til ónýtis að spara fasteignaeigendum í landinu margar millj. kr. af þessum 10–12 millj., sem þeir hafa greitt nú á hverju ári undanfarin ár? Ég held það ekki. Ég held, að vátryggingariðgjöld hafi þýðingu fyrir fleiri í landinu en bara fyrir iðgjaldagreiðendurna sjálfa. Ég held, að þau komi beint og óbeint á atvinnureksturinn í landinu. Ég held, að það sé mjög mikilsvert atriði fyrir allan rekstur í landinu. Og það væri alls ekki ónýtt, ef það væri hægt að fá vátryggingariðgjöld af brunatryggingum stórlega lækkuð. En það undarlega gerist í þessu máli, að þeir sömu menn sem hafa boðið út tryggingar í Reykjavík og fengið þar stórkostlega lækkun iðgjalda leggja til, að öðrum sveitarfélögum í landinu sé bannað að leita fyrir sér um slíka lækkun iðgjalda, sem öll líkindi eru til að þau fengju. Þeir segja: Brunabótafélag Íslands er svo gott félag, og það væri kippt undan því fótunum, ef það væri leitað eftir því, hver raunveruleg áhætta er fyrir tryggingarfélög af brunatryggingum utan Reykjavíkur. Það væri að kippa undan því fótunum. - Það hefði eins mátt segja í Reykjavík: Almennar tryggingar er svo gott félag, það hefur tryggt hér fyrir svo lág iðgjöld s. l. níu ár, að það er engin ástæða til þess að vera að halda, að það fáist lægri iðgjöld. - En það hefur hins vegar ekki verið hugsað svoleiðis í Reykjavík. Sömu menn hefðu átt að segja okkur: Það er bezt að lögbjóða iðgjöld Almennra trygginga í Reykjavík eins og iðgjöld Brunabótafélags Íslands eru sama sem lögboðin. Ég get ekki með nokkru móti séð, að það raskaði eða kippti á nokkurn hátt fótunum undan starfsemi Brunabótafélags Íslands, þó að tryggingar utan Reykjavíkur yrðu gefnar frjálsar og sveitarfélögum leyft áð bjóða út og leita eftir tryggingum hjá fleiri tryggingarfélögum en því. Ég get ekki skilið það, að þessir velunnarar Brunabótafélags Íslands meini, að það félag geti alls ekki starfað á öðrum grundvelli en með einokun. Brunabótafélag Íslands hefur, eins og ég gat um hér áður, haft um 3 milljóna króna tekjuafgang s. l. tryggingarár. Reikningar liggja fyrir um það. Það á 20 millj. kr. í varasjóði. Það hefur 37 ára reynslu af tryggingarstarfsemi. Það hefur yfir 200 umboðsmenn víðs vegar um allt land. Það á vafalaust miklum velvilja og vinsældum að fagna. Ef tryggingar utan Reykjavíkur væru boðnar út, þá mundi það vitanlega hafa góða aðstöðu til þess að bjóða í þær. Og ég vil benda á, að það bauð einmitt í tryggingar í Reykjavík. Það fór að vissu leyti út fyrir sitt verksvið, þegar það bauð í tryggingar í Reykjavík. Og það gat boðið að taka tryggingar í Reykjavík fyrir mjög lágt iðgjald, eða svona um fjórfalt lægra en í öðrum sveitarfélögum á landinu, sem eru þess viðskiptavinir. Ég held, að það mundi líka telja sér óhætt vegna afkomu sinnar að bjóða í tryggingar utan Reykjavíkur, ef þær yrðu boðnar út, og það stæði ekkert illa að vígi. Ég álít, að það stæði á allan hátt betur að vígi en önnur tryggingafélög og allar líkur væru til þess, að það héldi tryggingunum víðast hvar með hóflegum ágóða fyrir sig. En ég vil taka það fram, að ef brunatryggingarstarfsemin kæmist þannig á frjálsan grundvöll, þá álít ég sjálfsagt að breyta lögum Brunabótafélags Íslands, þannig að því væri þá alveg frjálst að reka alla almenna tryggingarstarfsemi eins og öðrum tryggingarfélögum. En nú eru í lögum Brunabótafélagsins vissar hömlur á því. Það má ekki taka að sér tryggingar á verzlunarbirgðum, vörutryggingar, sem eru taldar mjög góðar fyrir tryggingarfélög eða ábatasamar. Ég áliti sjálfsagt að létta af því slíkum hömlum, svo að það gæti starfað alveg frjálst eins og önnur félög, en hefði sína miklu reynslu og sinn stóra varasjóð upp á að hlaupa, svo að það gæti, þegar það byrjaði að taka þátt í samkeppninni við önnur innlend félög, sem hafa vaxið upp, staðið vel að vígi. Ég vil ekki viðurkenna það frá minni hálfu, að það sé, þegar lagt er til, að önnur sveitarfélög en Reykjavík fái sömu heimildir til þess að ráðstafa tryggingum fyrir sína íbúa, verið að gera neitt tilræði við Brunabótafélas Íslands. Það hefur verið mikils virði, að Brunabótafélag Íslands var stofnað fyrir rúmum 37 árum, það hefur verið mikils virði fyrir þjóðina, að tryggingarnar voru teknar inn í landið. Þær hafa verið að færast inn í landið, sem betur fer, s.l. áratugi. Önnur tryggingarfélög, sem risið hafa upp á síðari árum, hafa einnig starfað að því að færa tryggingarnar inn í landið. En það er mikið ógert í þeim málum. Það er sjáanlegt af hagskýrslum, að það fara enn kannske um 20 millj. kr. árlega út úr landinu fyrir tryggingariðgjöld og bætur fram yfir það, sem kemur inn frá erlendum félögum. En þetta mál, brunatryggingar húsa, sem hér liggur fyrir, er aðeins einn liður tryggingarstarfseminnar í landinu, en hún verður með hverju ári mikilvægari öllum landsmönnum. Ég hygg, að ef það væri athugað, þá séu einmitt tryggingariðgjöldin, sem að sumu leyti eru lögboðin og að sumu leyti frjáls, stórkostlegur liður í rekstrarkostnaði okkar atvinnuvega og mjög mikils virði, ef hægt er að lækka þau. Ég er alveg viss um, að með því frv., sem hér liggur fyrir, ef það fæst samþykkt óbreytt, þá er stefnt að stórlega lækkuðum brunabótaiðgjöldum í landinu, og það eitt er stórmikils virði.



Herra forseti. Í tilefni af ræðu hv. 6. landsk. vil ég taka það fram, að það er síður en svo, að við í meiri hl. n. viljum banna öðrum sveitarfélögum það, sem við viljum leyfa Reykjavík, eins og hann komst að orði. Við erum a. m. k. allir þingmenn fyrir kaupstaði úti á landi og viljum gæta hagsmuna þeirra ekki síður en aðrir þm. vilja gæta hagsmuna sinna kjördæma. En það, sem við álítum óviðurkvæmilegt og viljum ekki fallast á, er, að þessum tveimur málum sé blandað saman. Brunatryggingum í Reykjavík og brunatryggingum úti á landi hefur í löggjöfinni verið haldið aðskildum, vegna þess að það stendur öðruvísi á um þær. Ég talaði í frumræðu minni um, að það bæri nauðsyn til að endurskoða grundvöllinn undir Brunabótafélagi Íslands og iðgjaldagreiðslum þar og að það mál væri í undirbúningi. Það er alls ekki undirbúið eins og það mál, sem hér liggur fyrir, og er sjálfsagt, eftir því sem mér skilst eftir atkvgr., sem hafa farið fram um þetta mál á þingi, meiri hluti fyrir því að endurskoða þennan grundvöll á réttan hátt. Annars vil ég benda á, að það eru þrjú atriði, sem koma mjög til greina í sambandi við tryggingarmál, sem ekkert getur verið eitt út af fyrir sig. Að tryggingariðgjöldin eru lág og fást lækkuð, kemur auðvitað til af því, að það eru auknar fyrst eldvarnir og síðar brunavarnir. Þegar talað er um kostnað út af brunamálum, er ekki hægt að líta á iðgjöldin ein. Það verður líka að líta á það, sem hvert sveitar- eða bæjarfélag leggur fram til þess að forðast bruna eða draga úr honum, ef hann verður. Þessar upphæðir samanlagðar eru það, sem menn raunverulega borga til þess að forðast tjón af eldsvoða. Tryggingariðgjöldin geta því aðeins orðið lág, að eytt sé talsverðu fé til eldvarna og til brunavarna. Og tryggingariðgjöldin í Reykjavík hafa fengist þetta niður af því, að það bæjarfélag hefur eytt sérstaklega miklu til þess að draga úr brunahættu. Þetta vildi ég aðeins benda á til að sýna, að það er ekki hægt að líta eingöngu á upphæð tryggingariðgjaldanna. Þau eru aðeins einn hluti af þessu. Út af ræðu hv. þm. Str. vil ég aðeins taka fram örfá atriði. Mér skildist á honum, að hann hefði skilið það þannig, að útboðin hjá bæjarstjórn Reykjavíkur hefðu verið með sama hætti og áður hefði verið og það hefði ekki verið fyrr en þau bárust, að farið var að leita heimilda þeirra, sem óskað er eftir í lögum þessum. Í tilefni af þessu vil ég geta þess, sem raunar hefur áður komið óbeinlínis fram í umræðum um þetta mál, að það er meira en ár síðan bæjarstjórn Reykjavíkur ákvað að athuga þann möguleika að taka brunatryggingarnar að einhverju eða öllu leyti í sínar hendur. Út af þessari athugun var útboði til tryggingarfélaganna hagað á tvennan hátt, - fyrst eins og venjulega, en auk þess, að bærinn tæki að sér tryggingarnar og endurtryggði svo áhættuna með mismunandi móti hjá brunabótafélögunum. Það var fyrst eftir að tilboð í þessa átt höfðu borizt, að bæjarráð eða bæjarstjórn gat gert það upp við sig, hvort hún óskaði eftir, að þessi aukna heimild yrði tekin í lög. Þegar hún hafði látið sína tryggingarfræðinga athuga tilboðin, komst hún einmitt að þeirri niðurstöðu, að hún óskaði þessarar heimildar. Hv. þm. Str. taldi það einkennilegt, að ef stórbruni kæmi, þá ætti bærinn að fara að endurgreiða tjónin eða koma með þetta nýja blóð, sem hann nefndi. Það er ekkert einkennilegt við það. Tryggingarstarfsemi er venjuleg viðskipti, og öll þau tryggingarfélög, sem hafa gert tilboð, hafa sjálfsagt ætlazt til, að þau a. m. k. töpuðu ekki á því. Þetta nýja blóð er því ekkert annað en iðgjöld, sem húseigendur greiða, hvort sem það er greitt til bæjarins eða til einstakra félaga. Þá minntist hv. þm. Str. á það, að reksturinn mundi verða dýrari, ef bærinn tæki þetta að sér, og minntist í því sambandi á rekstrarstarfsemi Brunabótafélags Íslands o. fl. Ég vil einmitt geta þess, að ein af ástæðunum til þess, að bærinn telur sig geta haft hag af þessu fyrir sína borgara, er sú, að innheimtukostnaður brunabótagjalda getur verið miklu ódýrari í höndum hans heldur en í höndum tryggingarfélaga, eins eða ekki síður fleiri. Þarna þarf ekki að bæta nema einni upphæð, iðgjaldaupphæðinni, á reikninginn, sem hverjum fasteignaeiganda er sendur yfir fasteignagjöld. Og það er þar að auki til þæginda fyrir fasteignaeigendur að fá þetta þarna á einum stað í stað þess að þurfa að fara á marga staði að greiða gjöld sín. Ég sé ekki betur en að þetta sé einmitt aukin ástæða til þess, að bærinn reyni þá leið, sem farið er fram á að honum verði veitt leyfi til. Ég gat ekki séð, að hv. þm. Str. gæti á nokkurn hátt hrakið það, sem ég sagði um veðhæfi húsa í sambandi við að gefa tryggingarnar frjálsar. Eins og nú standa sakir, getur veðhafi gengið út frá því sem gefnu, að hann eigi veð í brunabótafjárhæð húss, ef það skyldi brenna, alveg án tillits til þess, hvort skuldari hefur trassað að greiða iðgjaldið eða ekki. Ef menn geta hlaupið á milli félaga í þessum efnum, er miklu meiri ástæða til þess að óttast, að svo geti farið, að veðið sé ekki tryggt, og ég vil einmitt í því sambandi benda á, að bæði í lögunum um Brunabótafélag Íslands og eins um brunamál hér í Reykjavík er sérstaklega tekað fram, að veðréttur veðhafa standi án tillits til greiðslu gjaldanna og án tillits til þess t. d., hvort húseigandi kveikir sjálfur í húsi sínu eða ekki, þannig að hann eftir almennum reglum mundi missa réttinn í hendur tryggingarfélaginu. Þá minntist hv. þm. Str. á, að menn tryggðu sjálfir lausafé sitt, og fór sérstaklega nokkrum orðum um tryggingu á bifreiðum og taldi, að þar færi allt vel, og væru þó sömu vandkvæði á eins og yrðu, ef tryggingar á húseignum væru gefnar frjálsar. Í því sambandi vildi ég benda á, að tryggingar bifreiða eru ekki að öllu leyti frjálsar. Ábyrgðartryggingin er skyldutrygging, og bifreið er tekin úr umferð af bifreiðaeftirlitinu, ef ekki er greitt iðgjald af henni. Aftur á móti er kaskótryggingin frjáls, og það hefur sýnt sig og mun sýna sig, að menn hafa ekki hirðusemi á að tryggja kaskótryggingu eða tryggja of lágt, og er áreiðanlega mjög ábótavant í sambandi við bifreiðatryggingar, enda hefur það gert að verkum, að það er mjög erfitt að fá lán út á bíla. Annars er það náttúrlega ekki sambærilegt út frá þjóðfélagslegu sjónarmiði, hversu miklu meiri nauðsyn er á því, að vel sé um búið um tryggingu á fasteignum en um tryggingar á lausafé. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál.



Herra forseti. Það hafa komið fram við þessar umr. mjög athyglisverðar upplýsingar frá hv. 6. landsk., og þessar upplýsingar, sem voru hér mjög greinilega dregnar fram í dagsljósið, eru þær, að við höfum að vísu Brunabótafélag Íslands, og þeir, sem eiga að tryggja úti um land, eru bundnir við að tryggja í því félagi án útboða. Nú hef ég ekki dregið það í efa, að Brunabótafélag Íslands hafi á þeim tíma, sem það var stofnað, og lengi á eftir gert sitt gagn. Það voru ekki til hér íslenzk vátryggingarfélög, og þess vegna gátu fasteignaeigendur ekki leitað eftir eðlilegum útboðum á tryggingum húsa. Þess vegna var, á þessu stigi, eðlilegt og jafnvel nauðsynlegt að hafa Brunabótafélag Íslands til að tryggja húsin. En nú liggja fyrir þær einkennilegu upplýsingar, að í Reykjavík, þar sem tryggingarnar hafa verið frjálsar og þar sem menn hafa verið losaðir við Brunabótafélagið, eru tryggingargjöld miklu lægri, og að hjá Brunabótafélaginu eru tryggingarnar úti um land þetta frá þrisvar sinnum til fimm sinnum hærri en í Reykjavík, fjórum sinnum hærri eru þau í Hafnarfirði, þrisvar til fjórum sinnum hærri hér suður á Hálsinum, þar sem nákvæmlega stendur eins á og í úthverfum Reykjavíkur, t. d. inn í Vogum, alveg álíka langt, vatnsveita á báðum stöðum, brunaliðið í Reykjavík, sem annast slökkviliðsstarfsemi, o. s. frv. Þetta er staðfesting á því, sem við höfum verið að halda fram, sem höfum viljað gefa tryggingarnar frjálsar: Það er einokun á tryggingunum utan Reykjavíkur, og niðurstaðan þessi. Og þessar upplýsingar segja miklu meira. Þær segja það, að þegar Reykjavík er tekin út úr einokun Brunabótafélags Íslands og þegar Brunabótafélagið á að fara að bjóða á móti öðrum félögum og leitar eftir tilboðum í endurtryggingar sérstaklega fyrir Reykjavík, þá kemur það út, að tilboðin eru fjórum sinnum lægri en á stöðum, sem eru hér nálægt Reykjavík. Þetta er vitanlega ekki vegna þess, að standi öðruvísi á um áhættu. Þetta er vegna þess, að þarna er leitað á fjöldamörgum stöðum eftir endurtryggingu á tryggingunum í Reykjavík, og það er allt annað tilboð í þessar endurtryggingar en félagið situr við eftir samningi, sem ég hygg, að a. m. k. hafi ekki verið breytt síðan fyrir nokkuð mörgum árum og þá ekki endurskoðaður um eitthvað einn eða tvo áratugi. Og nú á að fara þannig að, að í staðinn fyrir að taka þeirri reynslu, sem Reykjavík hefur fengið af því að vera frjáls með margfalt betri kjörum en þau bæjarfélög og sveitarfélög, sem eru bundin við einokun, þá á að snúa blaðinu við og búa til einokun á tryggingunum í Reykjavík, sem hefur reynzt verst. Það sannast, að þegar bærinn fer að tryggja, þá er það nú einu sinni svo, að það leitar í það aðgerðaleysi og leitar í þann svefn, sem kemur fram einmitt í þessum vinnubrögðum, sem alls staðar eiga sér stað að meira eða minna leyti eða a. m. k. hætt við að eigi sér stað að meira eða minna leyti, þar sem einokun er til lengdar. Það er eiginlega það einkennilega, að eftir að Reykjavík er búin að vera frjáls og eina bæjarfélagið, sem hefur verið frjálst, situr við ágæt kjör, en önnur félög sitja við kjör, sem eru allt að fimm sinnum verri, þá ætlar Reykjavík að taka upp nýtt fyrirkomulag og fara að tryggja sjálf. En svo á að halda hinum félögunum öllum í sömu klípunni og þau hafa verið, með fimmfalt hærri iðgjöld. Ég held, að það væri full ástæða til þess að fara alveg öfugt að: leyfa öðrum bæjarfélögum að njóta þess frelsis, sem Reykjavík hefur notið með góðum árangri, í staðinn fyrir að láta bæjarfélögin úti um land vera hneppt í sömu einokunina og áður og setja Reykjavík þar svo líka, bara með öðrum hætti. Það kann að vera, að tryggingarnar verði boðnar út hér í Reykjavík, en eftir því, sem frv. liggur fyrir núna, hef ég ekki séð, að nein minnsta skylda sé fyrir bæjarstjórn Reykjavíkur að bjóða út. Það er hægt að semja við eitthvert félag án þess. Ég ætla ekkert að fara að draga það í efa, að það verði leitað eftir því að fá sæmileg kjör. En hugsazt gæti það nú samt, að matið á því, við hvern ætti að semja, yrði ekki alltaf óhlutdrægt, hvort sem þessi bæjarstjórn situr eða einhver önnur, það yrði ekki farið nákvæmlega og bókstaflega eftir því, hvar kjörin verði bezt fyrir borgarana að tryggja hús sín, heldur eftir einhverjum öðrum sjónarmiðum, en sú leið er opnuð með þessu móti. Ég hef bent á þessar staðreyndir eða öllu heldur ég hef vakið athygli á þeim, því að það er næsta furðulegt, að mér virðist, ef það á að hafa þann hátt á, að bæjar- og sveitarfélögum utan Reykjavíkur verði neitað um þann rétt að bjóða út tryggingar. Það er að vísu sagt, að það mál sé ekki undirbúið. Það er vitað mál, að jafnaðarmennirnir hér á hv. Alþ. eru á móti því að rýmka þannig um. Nú lýsa hv. sjálfstæðismenn því yfir, að þetta eigi að koma seinna, því að það sé þáltill. um þetta. Það kann að vera, að það verði svo, en megi ekki gera það núna, vegna þess að jafnaðarmennirnir fylgja málinu núna, eins og það liggur fyrir, og eiga að fá það á eftir, að Brunabótafélagið verði svo lagt niður í þeirri aðstöðu, sem það er núna, þegar búið er að koma þessu í gegn. Þetta er alveg skökk athugun hjá hv. fulltrúum jafnaðarmanna hér á Alþ. Ég held, að Brunabótafélagið hefði gott af því að taka þátt í þessari samkeppni og mundi sjálfsagt halda áfram að verða til sem félag, þó að það þyrfti að taka þátt í slíkri samkeppni. Það mundi sjálfsagt endurskoða sínar vinnuaðferðir um endurtryggingar og fleira, og það mundi bæta stórkostlega rekstur þess, ef það þyrfti að taka þátt í slíkri samkeppni. Ég sé nú ekki satt að segja, að það sé stórt atriði í þessu máli eða veigamikil rök að halda því fram, eins og hv. þm. Seyðf. gerir og leggur mikið upp úr, að það sé verulegt atriði, að innheimtan verði ódýrari hjá bænum. Það er þess vegna gott og rétt að upplýsa það hér, að eitt af þeim félögum, sem bauð í tryggingarnar í Reykjavík, bauðst til þess að taka að sér alla innheimtu og allt reikningshald fyrir 3% af iðgjöldum, og það er fróðlegt að sjá það síðar, þegar reikningar bæjarins verða endurskoðaðir og kostnaður við innheimtuna, hvort sá kostnaður verður 3%. Viðvíkjandi því atriði, sem hér kom fram um tryggingar bifreiða, er vitanlega lögboðið að tryggja bifreiðar. Og við höfum aldrei haldið því fram, enda kom það greinilega fram hjá hv. 6. landsk., - við höfum aldrei haldið því fram, ég og hv. 1. þm. N-M., að ekki ætti að vera skylt að tryggja hús, og aldrei dottið í hug að halda því fram, að það ætti ekki að vera einnig um bifreiðar. En það gildir þar sú aðferð, sem ég lýsti í fyrri ræðu minni og ekki varð hrakið af hv. þm. Seyðf., að þar gildir algerlega frjáls samkeppni, og hér er um gífurlegar fjárhæðir að ræða. Það má benda á það, að mikið af þessum bifreiðum, sem núna eru notaðar í langferðir um landið, eru tæki, sem kosta sum mikið á þriðja hundrað þúsund, og tryggingarnar eru í samræmi við það og í samræmi við þá áhættu. Hvers vegna ekki að lögbjóða það, að bærinn taki þessar tryggingar líka, ef hann þarf endilega að taka húsin? Hvers vegna ekki? Við erum þá komin hér inn á þá braut, sem er kannske miklu auðveldari að komast inn á heldar en að stöðva sig á. Ég sé enga kosti við þetta frv. Hins vegar sé ég marga ókosti við það, að bærinn taki þessi mál að sér, og líklegt, að tryggingarnar verði innan stundar enn dýrari. Það sannast, að það kemst yfir þetta svipað rekstrarfyrirkomulag og hjá Brunabótafélagi Íslands, og dæmin um það hafa verið rakin greinilega. Ég álít, að það sé mikil hætta á, að það endurtaki sig allt saman í Reykjavík og að Reykjavík, sem hefur verið frjáls og er nú að taka upp nýjar aðferðir, sé að breyta stórum til hins verra.



Herra forseti. Þess hefur mjög gætt í þeim umr., sem hér hafa fram farið af hálfu þeirra hv. þm. Str. og 6. landsk., að þeir blanda saman alveg ólíkum atriðum; annars vegar því frv., sem lagt var upphaflega fyrir Nd. og varðaði einungis brunatryggingar í Reykjavík, og hins vegar framtíð Brunabótafélags Íslands. Hér er um gersamlega óskyld mál að ræða. Hv. þm. Str. sagði raunar, að Reykjavík hefði brotizt út úr Brunabótafélagi Íslands. Þetta er alger misskilningur. Sérstök lagaákvæði um brunatryggingar í Reykjavík voru sett löngu áður en Brunabótafélag Íslands varð til, og varð Brunabótafélag Íslands þó til eða lög sett um það fyrst töluvert áður en hv. þm. virðast gera ráð fyrir. Það var strax 1874, sem sérákvæði voru sett um brunatryggingar í Reykjavík, og ætíð síðan hafa sérstök ákvæði gilt um brunatryggingar hér. Þegar fyrst voru sett l. um Brunabótafélag Íslands, en það var gert 1907 og síðan endurnýjað með l. 1915, og segja má, að félagið í núverandi mynd hafi þá fyrst byrjað að starfa, þá, í bæði þessi skipti og ætíð síðan, hafa brunatryggingar í Reykjavík verið teknar undan starfsemi Brunabótafélags Íslands af sjálfum löggjafanum, vegna þess að sérlög giltu um brunatryggingar hér. Aldrei fyrr en nú hefur verið talin ástæða til að blanda þessum tveimur atriðum saman, og það er auðskilið, af hverju aðstaðan var hér önnur. Annars vegar var það vegna þess, að þéttbýli var hér meira og að sumu leyti meiri hætta á stórfelldum skaða, a. m. k. meðan bærinn var fyrst og fremst timburhúsabær, en hins vegar einnig, og þess hefur gætt í vaxandi mæli á seinni árum, voru aðstæður hér til brunavarna miklu betri en nokkurs staðar annars á landinu. Þess vegna hafa ætíð frá fyrstu tíð verið sérákvæði um brunatryggingar hér í Reykjavík og þeim ákvæðum alltaf verið haldið lausum við fyrirmælin um Brunabótafélag Íslands. Það er ekki fyrr en við 2. umr. málsins í Nd., að skotið er fleyg inn í þetta mál, ekki af velvilja til að greiða fyrir sjálfu frv., heldur til þess að hindra framgang þess og þvæla málið, og það kemur bezt fram í afstöðu hv. þm. Str. Hv. 6. landsk. sagði að vísu, að það væru sjálfstæðismenn, sem vildu halda landsbyggðinni fyrir utan þetta frv., og hv. þm. Str. fór um það mörgum orðum, hversu fráleitt væri að vilja hindra landsbyggðina í því að njóta sama frelsis í þessum efnum og Reykjavík hefði notið. En það er eftirtektarvert, að hv. þm. Str. hefur sjálfur borið fram brtt. á þskj. 607 varðandi þetta mál, þar sem hann tekur landsbyggðina algerlega út úr málinu, þar sem hann vill svipta landsbyggðina því frelsi, sem hann var svo fagurlega að tala um hér áðan að hún þyrfti að hafa, og þetta sannar einungis það, sem vitað var og raunar sást strax á till. framsóknarmanna í Nd., að þeir hafa ekki áhuga fyrir því að blanda Brunabótafélagi Íslands og landsbyggðinni inn í þetta mál af áhuga fyrir velgengni þessara aðila út af fyrir síg, heldur til þess að hindra samþykkt frv. um brunatryggingar í Reykjavík. Það var ljóst, eins og ég segi, strax af till. Framsfl. í Nd. Það voru flokksbræður hv. 6. landsk., sem þar báru fram þær till., sem nú móta frv. En þetta verður enn þá berara af þeim brtt., sem hér liggja fyrir frá hv. þm. Str. og að því er ég fæ bezt séð takmarka frv. einungis við Reykjavík og taka út úr því ákvæðið um Brunabótafélag Íslands og frelsi landsbyggðarinnar í þessum efnum. Það er sem sagt ekki málefnaleg afstaða Framsfl., sem ræður því, að hv. þm. Str. tekur upp þessa baráttu hér, heldur einungis viljinn til þess að reyna að hindra samþykkt þess frv., sem 14 bæjarfulltrúar af 15 í bæjarstjórn Reykjavíkur hafa lagt til að við hér samþykktum. Ef þeir, hv. þm. Str. og hans félagar í þessu máli, telja sig geta fengið vilja sínum framgengt í þessu, að brjóta vilja fulltrúa Reykjavíkur á bak aftur, þá vilja þeir sleppa frelsinu fyrir annað landsfólk. En þeir vilja ganga inn á það að gefa landsfólkinu þetta frelsi, ef þeir geti þar með gengið á svig við eða hindrað þær óskir, sem bæjarstjórn Reykjavíkur með svo yfirgnæfandi meiri hluta hefur samþykkt. Ég skal ekkert fara hér út í það að ræða verðleika Brunabótafélags Íslands. Ég læt það mál afskiptalaust. Ég vil þó aðeins minna á, að í l. um Brunabótafélag Íslands stendur: „Brunabótafélag Íslands er gagnkvæmt ábyrgðarfélag vátryggjenda, eftir því sem lög þessi ákveða.“ Þetta er ákveðið í 1. gr., að það er gagnkvæmt ábyrgðarfélag vátryggjenda, og í 17. gr. segir, að ef arður þess fer fram úr því marki, sem þar er sett, sem raunar er allóákveðið og á valdi stjórnenda félagsins, þá eigi að endurgreiða arðinn til vátryggjendanna sjálfra. Ef menn telja, að Brunabótafélagið hafi ekki gegnt skyldu sinni eins og vera ber, þá er það verkefni út af fyrir sig annaðhvort að leggja niður eða leysa upp þetta gagnkvæma ábyrgðarfélag vátryggjenda eða fá þær umbætur á rekstri þess, sem taldar eru nauðsynlegar. Það kann að vera rétt að gera það; ég skal ekki um það segja. Rök þau, sem hv. 6. landsk. þm. færði fram, kynnu að benda til þess, að þar hafi ekki að öllu leyti verið haldið á eins og skyldi. Ég hef ekki heyrt svar Brunabótafélagsins við því, en vissulega er nauðsynlegt að heyra það, áður en dómur er kveðinn upp í málinn, en það er atriði út af fyrir sig. Það er atriði, sem verður að kveða á um, ef menn vilja taka til endurskoðunar eða breytingar lögin um Brunabótafélag Íslands, en varðar ekki á neinn hátt það sérmál Reykjavíkur, sem hefur verið sérmál hennar, brunatryggingar þar, allt frá því áður en við fengum stjórnarskrá setta fyrir Ísland, og væri þess vegna algert nýmæli í sögu Alþ., ef nú ætti að fara að blanda saman við þetta því gersamlega óskylda máli, sem gæti leitt til þess, ef frv. væri ekki breytt aftur í samræmi við till. hv. meiri hl. n., að gersamlega fölsk mynd af þingviljanum kæmi út. Það má vel vera, að ýmsir, sem alls ekki vilja fallast á að leysa upp Brunabótafélag Íslands, mundu engu að siður greiða atkvæði með frv., vegna þess að þeir telji frv. svo mikils vert fyrir Reykjavík, að þeir vilji ekki láta stöðva það þrátt fyrir þennan fleyg, sem inn í það hefur komið. Alveg eins og það er sannað, að hv. þm. Str. og hans félagar vilja gjarnan sleppa Brunabótafélagi Íslands, bara ef þeir geta komið vilja sínum fram í Reykjavík, þannig höfum við enga hugmynd um það, hver afstaða þeirra yrði til þess, einstakra framsóknarmanna, ef þeir ættu að kveða sérstaklega á á þinglegan hátt um framtíð Brunabótafélags Íslands. Þess vegna er sá eini rétti þinglegi máti í þessu að fella burt það gersamlega óskylda atriði, sem skotið var inn í málið í Nd. til þess að reyna að hindra sanngjarna ósk Reykvíkinga, en síðan flytji áhugamenn um tilveru eða upplausn Brunabótafélags Íslands till., eins og komið hefur fram, um endurskoðun á starfrækslu félagsins eða um að gefa sveitarfélögunum eftir hæfilegan tíma frelsi í þessum efnum. Og það er ekkert launungarmál, að það er í undirbúningi flutningur slíks sérstaks frv., þannig að frjáls og ófalsaður þingvilji geti komið fram í því máli, en ekki verði blandað saman við gersamlega óskylt mál.



Það er nú nokkuð föst venja hjá hæstv. dómsmrh., að þegar hann á afar erfitt með að verja mál, sá ágæti málafylgjumaður, þá hefur hann á takteinum fastar setningar, sem ganga eins og rauður þráður í gegnum allar ræður, og það er það, að andstæðingarnir blandi saman óskyldum atriðum, þeir rugli saman gersamlega óskyldum málum. Þessar setningar munu menn geta fundið alls staðar þar, sem hæstv. dómsmrh. er á veikum ís og getur ekki raunverulega varið mál sín. Það er vitanlega ekkert óskylt mál, heldur eins skylt og það getur frekast verið, hvort borgari hérna suður á Digraneshálsinum á að borga fimmfalt hærri iðgjöld af hússm sínum í brunatryggingar heldur en í Reykjavík, og sama er úti um allt land. Það skiptir vitanlega alls engu máli í því sambandi, þó að Reykjavík hafi ekki verið sett undir lög Brunabótafélags Íslands. Núna hafa skapazt í þessu landi nægilega sterk brunabótafélög með mjög voldug samtök að baki sér erlendis, sem geta tekið að sér allar tryggingar bæði í Reykjavík og annars staðar. Þess vegna er það ástand, sem var til staðar, þegar Brunabótafélag Íslands var stofnað, alls ekki til staðar lengur. Þó að það hafi gilt önnur lög um brunatryggingar í Reykjavík og brunatryggingar úti á landi til þessa, þá segir enginn, að það þurfi að vera framvegis, og málin eru svo fjarri því að vera óskyld, að fyrir borgarana í landinu er þetta utan Reykjavíkur nákvæmlega sama málið eins og fyrir borgarana í Reykjavík. Hæstv. ráðh. segir, og það er önnur rökblekkingin, vegna þess að hann getur alls ekki varið þetta mál undir neinum kringumstæðum, að það sýni bezt málafærsluna hjá mér, að ég kem fram með till. um að hafa tryggingarnar algerlega frjálsar í Reykjavík, þ. e. a. s., að húseigendunum sé skylt að tryggja, en geti tryggt, eins og þeir tryggja lausafé, hvar sem þeir vilja, en sleppi algerlega út úr þessu Brunabótafélagi Íslands. Öll málafærsla hans hér í d. er svo um það, að það sé hið mesta réttlætismál að gefa borgurunum utan Reykjavíkur heimild til þess að bjóða tryggingarnar út eins og gert er núna í Reykjavík og gert hefur verið undanfarið. En í fyrstu ræðu minni lýsti ég því yfir, að ég ætlaði að bera þessa till. fram við 3. umr., og ég man ekki betur en að hæstv. dómsmrh. sæti hérna í þd. En meginhlutinn af ræðu hans er það, að hæstv. ráðh. hellir úr skálum reiði sinnar yfir þessari tvöfeldni, að ég skuli halda því fram, að menn þurfi ekki að hafa frelsi utan Reykjavíkur, eftir að það er sýnt, að menn búa við þessi geysilega háu iðgjöld, og þó er það staðreynd, að ég lýsti því yfir, að ég mundi bera þessa till. fram við 3. umr., lýsti því yfir í frumræðu minni. Ég álit, að það sé alls ekki rétt hjá hæstv. ráðh., að í því felist hætta að gefa tryggingarnar frjálsar utan Reykjavíkur, þ. e. a. s. láta Brunabótafélag Íslands og önnur félög hafa jafna aðstöðu til trygginganna. Brunabótafélag Íslands er orðið það voldugt félag núna, að það meira að segja býður í tryggingarnar í Reykjavík. Svona er ástandið breytt. Það mun vera alveg rétt hjá hæstv. ráðh., að það var talið, þegar Brunabótafélag Íslands var stofnað, að það væri ekki fært um að taka að sér jafnstórar brunatryggingar og jafnmikla áhættu og væri í Reykjavík. Nú dettur engum í hug að efast um það, að Brunabótafélag Íslands með þeim samböndum, sem það hefur, og þeim eignum, sem það á, er fært um að taka að sér tryggingar í Reykjavík, og þess vegna býður það í þær á frjálsum markaði. Á því geta menn séð, hvað aðstæðurnar eru breyttar, og einmitt samkvæmt þeim orðum, sem féllu hjá hæstv. ráðh., sjá menn þann stórkostlega mun, sem nú er orðinn á aðstöðu tryggingarfélaganna og var, þegar Brunabótafélagið var stofnað. Hvers vegna má þá ekki breyta þessu öllu saman þannig, eins og ég hef margsinnis bent á, að hafa þetta allt saman frjálst? Hver segir það, að það sé sama og að leggja Brunabótafélag Íslands niður? Eins og málið liggur fyrir núna, þá eru það alveg eðlileg vinnubrögð, þar sem verið er að ræða um tryggingarnar í Reykjavík, að bera fyrst fram þær brtt., sem hér liggja fyrir, og gera svo tilraun um það við 3. umr., hvort hægt er að fá hv. þd. til þess að veita bæjarfélögunum og íbúunum úti um landið tækifæri til þess að njóta þeirra útboða, sem Reykjavík hefur notið undanfarin ár, með þeim árangri, sem hér hefur verið rakinn, því að það eru ekki neinir smámunir, hvort húseigendur úti um land þurfa áframhaldandi vegna tregðu frá Alþ. að búa við þau kjör, sem þeir búa nú, að því er upplýst hefur verið í þessum umr.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. talaði hér með miklum hita, að því er mér virtist, og fullyrti, að ég og hv. þm. Str. hefðum blandað saman alls óskyldum málum, þegar við töluðum annars vegar um brunatryggingar í Reykjavík og hins vegar um brunatryggingar annars staðar á landinu. Ég held nú, að hæstv. ráðh. þyrfti lengi að tala og oft til þess að sannfæra menn um það, að brunatryggingar í Reykjavík og annars staðar á landinu séu alls óskyld mál. Hv. þm. Str. hefur tekið þessa fjarstæðu hæstv. ráðh. til meðferðar og hrakið hana, enda hrekur hún sig sjálf. Það má líka benda á það, eins og hv. þm. Str. raunar gerði, að Brunabótafélag Íslands telur ekki þetta svo óskylt mál, að það bauð einmitt í allar brunatryggingar í Reykjavík á þeim grundvelli, sem því er nú skapaður með þeim lögum, sem um það gilda og hæstv. ráðh. var að vitna í. Það telur sér algerlega frjálst og heimilt samkvæmt þeim lögum, og réttilega, að ég hygg, að bjóða í frjálsar tryggingar. Það hefur líka allmikið af frjálsum tryggingum, bæði hús, önnur en íbúðarhús, og innanstokksmuni. Ég hygg, að það hafi um ½ millj. kr. í tekjur af iðgjöldum af frjálsum tryggingum. Hæstv. ráðh. sagði einnig að það hefði verið í hv. Nd. skotið fleyg inn í þetta frv. til þess að hindra framgang þess. Ég vil eindregið og ákveðið mótmæla þessu sem alveg staðleysu. Það er vitanlegt, og það veit hæstv. ráðh. vel, að þeir, sem stóðu að þeirri brtt., sem samþ. var inn í frv. í Nd., fylgdu frv. fram og tryggðu framgang þess, en hindruðu hann ekki, og sama mun verða hér. Ég lýsti því yfir í fyrri ræðu minni, að ég gæti einmitt ekki fylgt till. hv. minni hl. n. vegna þess, að það kynni að hindra framgang þessa máls. Ég vil, að þetta mál gangi fram og Reykjavíkurbær fái þær heimildir sem hann hefur óskað eftir með miklum meiri hluta í bæjarstj. Reykjavíkur, eins og hæstv. ráðh. benti á. Ég tel það eðlilegt, að hann fái þær heimildir. En ég tel líka jafneðlilegt, að önnur sveitarfélög á landinu fái sömu helmildir. Og hæstv. ráðh. veit það vel, að alveg eins og það liggja fyrir óskir bæjarstj. Reykjavíkur um þetta, þá liggja einnig fyrir óskir og kröfur annarra sveitarfélaga á landinu, margra kaupstaða um það, að þeir verði leystir undan þeirri skyldu að tryggja hjá Brunabótafélagi Íslands og verði veitt heimild til þess að bjóða út sínar tryggingar, og ég veit, að hæstv. ráðh. veit það líka vel, að það eru hans flokksbræður í bæjarstj. kaupstaðanna, sem hafa staðið að þeim samþykktum og kröfum, sem hafa verið gerðar um þetta, engu síður en aðrir. Slíkar samþykktir liggja fyrir, hygg ég, frá bæjarstj. flestra kaupstaða. Meðal annars hefur það komið fram í blöðum, að bæjarstj. Vestmannaeyja og bæjarráð hefur nýlega gert samþykktir um þetta og skorað á þm. kjördæmisins að beita sér fyrir lagasetningu, sem losaði brunatryggjendur í Vestmannaeyjum undan skyldutryggingum hjá Brunabótafélagi Íslands. Það liggur, eins og ég sagði, alveg ljóst fyrir, óskir sveitarfélaganna, kaupstaðanna, stærri bæjarfélaga í þessu efni, alveg jafngreinilega og óskir bæjarstj. Reykjavíkur, og með framgangi þessa frv. óbreytts eins og það liggur nú fyrir er það tryggt, að orðið verði við þessum óskum, ekki aðeins bæjarstjórnar Reykjavíkur, heldur annarra bæjarstj. á landinu. Rökin fyrir þessum óskum kaupstaðanna eru ljós og alveg óhrekjandi. Um hitt má miklu fremur deila, hvort það fyrirkomulag trygginganna, sem bæjarstj. Reykjavíkur óskar eftir, er hið eina rétta og sjálfsagða. Það er annað mál. En það er tryggt með framgangi þessa frv. óbreytts, að bæjarstj. Reykjavíkur fær vilja sinn í því efni. Það er svo mikil fjarstæða, sem hér hefur verið haldið fram, að það sé verið að leysa upp Brunabótafélag Íslands með samþykkt þessa frv., að það þarf raunar ekki að hrekja, en ég vék að því í fyrri ræðu minni. En þessu er nú haldið framgreinargerð þeirrar þáltill., sem hér hefur verið lögð fram á hv. Alþ. til málamynda til þess að skjóta sér undan ábyrgð, sem hvílir á þeim hv. þm., sem að þeirri þáltill. standa. Ég tek þær fullyrðingar ekki alvarlega. Það er alveg ljóst, að Brunabótafélag Íslands getur starfað og tekið að sér á frjálsum grundvelli tryggingar, sem því er ekki boðið með lögum sínum að taka að sér, sbr. það, að það bauð í allar brunatryggingar í Reykjavík. Hitt er annað mál, að það þyrfti að gera og væri sjálfsagt að gera ýmsar breytingar á lögunum um Brunabótafélag Íslands. Það er annað mál, en það kemur ekki við þessu máli. En ef þetta mál á að ná fram að ganga, þá mun það verða í því formi, sem það nú er, vona ég, annars ekki.



Herra forseti. Ég sé enga ástæðu til þess að fara að skattyrðast um þetta mál. Það liggur alveg glöggt fyrir bæði efni þess og hvernig stendur á, að sá fleygur var samþ., sem hv. Nd. setti í frv. Ég hef ekki haldið því fram, að flokksbræður hv. 6. landsk. þm. hafi borið fram sína till. eða samþ. hana til þess að eyðileggja þetta mál. Ég hef látið það kyrrt liggja. Hitt hef ég fullyrt, að hún hefði ekki verið samþ., nema aðrir gengju til liðs við hana, sem með eigin till. hafa sýnt, að þeir hafa allt önnur áhugaefni í þessum efnum en hv. 6. landsk. þm. og hans flokksbræður segjast hafa. Ég skal láta það kyrrt liggja, hvort það er af réttmætri ástæðu, að hv. 6. landsk. tók til sín ásakanir um óheilindi í þessu. Ég hef ekki haldið því fram, en honum gefst þá færi á að sýna stuðning sinn við efni sinnar till. nú síðar á þinginu bæði með þátttöku í samþykkt þáltill. og með afstöðu til þess frv., sem mun verða borið fram hér í hv. d. og þegar er í undirbúningi og flutt verður af tveimur sjálfstæðismönnum varðandi það sérstaka mál, framtíð Brunabótafélags Íslands og frjálsræði sveitarfélaganna í þeim efnum. Ég vil taka það fram til þess að firra öllum misskilningi, að sjálfur hef ég ekki gert upp minn hug í því efni. Það er svo flókið, að ég hef ekki enn þá getað gert mér grein fyrir afgreiðslu þess. En það er eðlilegt, að þeir, sem nú þegar eru reiðubúnir til þess að taka afstöðu til þess máls, beri fram um það till. í því formi, að þær geti fengið þinglega afgreiðslu, svo að þeim sé ekki skotið inn í annað mikilsvert mál með þeim afleiðingum, að falskur þingvilji komi fram, á hvorn veginn sem því er ráðið til lykta. Hv. þm. Str. hélt því fram, að ég héldi því stundum á lofti, að menn rugluðu saman óskyldum atriðum. Mér er það til leiðinda, ef hv. þm. Str. telur sig særðan af slíku, að nokkuð oft sé bent á, að sumir menn hafa ekki nógu skýra dómgreind. En það haggar ekki því, að frumskilyrði til þess að átta sig á málum er að gera sér grein fyrir sérstöku eðli hvers einstaks máls og blanda ekki saman alveg ólíkum atriðum. Hv. þm. Str. sagðist í fyrstu ræðu sinni hafa boðað brtt. við 3. umr. Ég skal ekki fara að þræta við hann um það. Það má sjálfsagt heyra það á stálþræðinum, sem við höfum nú sannfærzt um að segir alltaf rétt, hvað hv. þm. hefur sagt. En það var eftirtektarvert, að það var komið fram á varirnar á hv. þm. jafnvel seinni ræðunni, að hann mundi bera fram brtt. við 3. umr., og þá stanzaði hann skyndilega, af því að hann ætlaði að bæta við, ef brtt. okkar hérna verða ekki samþ. Það felldi hann nú niður, og það er getgáta mín, að hann hafi ætlað að bæta því við, en áttaði sig á seinustu stundu. En það er annað, sem engin getgáta þarf að vera um, og við skulum bara lesa síðustu brtt. frá hv. þm. Str., með leyfi hæstv. forseta. Þar segir hann: „Fyrirsögn orðist svo: Frv. til l. um breyt. á l. nr. 1 26. marz 1924, um brunatryggingar í Reykjavík.“ Hann, þessi mjög þingvani maður, sem aldrei segist blanda saman óskyldum atriðum, hefur þá einkennilegu aðferð í þingmáli, að hann flytur till. við 2. umr. um að takmarka málið við Reykjavík, frá því formi, sem það er í núna, til þess að ætla svo við 3. umr. að breyta fyrirsögninni aftur í það sama horf sem frv. er í í dag. Trúi því hver sem trúa vill. Nei, auðvitað er það óhagganleg staðreynd, sem bæði till. framsóknarmanna í Nd. og þær till., sem hér liggja fyrir óhagganlegar á þskj. 607, sýna og sanna, að hv. framsóknarmenn, a. m. k. hv. þm. Str. og hv. 1. þm. N-M., vilja mjög gjarnan sætta sig við að láta landsbyggðina vera í því ófrelsi, sem hv. þm. Str. talar um, láta Brunabótafélagið vera óbreytt, bara ef þeir geti fengið að ráða meira um sérmálefni Reykjavíkur heldur en 14 bæjarfulltrúar hér í bænum af 15 leggja til. Sem betur fer held ég nú, að það sé ekki þingvilji fyrir slíkum aðförum. Ég hef sannast sagt látið mér nægja hér að benda á þá mjög óþinglegu aðferð, sem við var höfð í hv. Nd. og hv. þm. Str. og hv. 1. þm. N-M. reyna að fá þessa d. til að fallast á. Ég hef hins vegar látið það óumtalað, vegna þess að hv. þm. Seyðf. gerði því alveg full skil, að þetta mál er mjög mikið sanngirnismál af hálfu Reykvíkinga og að till. hv. þm. Framsfl. eru þessu efni alls ekki í samræmi hvorki við óskir fulltrúa Reykvíkinga né heldur í samræmi við raunverulega hagsmuni þeirra. Hv. þm. talar um það, að það mundi vera hægt með frjálsri tryggingu hvers einstaks húss hér í Reykjavík að ná lægri iðgjöldum en ella. Trúi hver því sem trúa vill. Ég trúi því ekki, og ég efast mjög um, að reynslan af hinum frjálsu tryggingum á lausafjármunum sanni þetta. Ég hygg einmitt, að þar komi í ljós, að af lausafjármunum, sem eru í frjálsri tryggingu, séu mun hærri iðgjöld en nú hefur fengizt með hinni sameiginlegu tryggingu húsanna hér í Reykjavík, og þetta er ósköp eðlilegt, vegna þess að allar vátryggingar byggja á almennri þátttöku og iðgjaldið verður þeim mun lægra sem þátttakan er almennari. Þetta er eðli trygginganna, svo að ef tryggingar eru takmarkaðar og aðeins lítill hluti af fjöldanum tryggir hjá einstökum aðila, þá verður áhættuatriðið þeim mun meira, og sá, sem tekur að sér vátrygginguna, verður þess vegna að gera ráð fyrir að verða fyrir tiltölulega stærri sköðum án þess að geta fengið næg iðgjöld til þess að vega þar upp á móti. Vátryggingar yfirleitt eru einmitt þess eðlis, að þær kalla á almenna þátttöku miklu meira en nokkur önnur efnahagsstarfsemi. Þess vegna er það mjög eftirtektarvert, að þó að Reykvíkingar hafi verið og það hafi einkennt okkar bæjarfélag frá upphafi, að hér eru menn umfram aðra landsmenn unnandi frjálsræði í verzlun og viðskiptum, þá hafa menn alltaf gert sér grein fyrir því, að það er til hagsmuna fyrir allan fjöldann og að lokum fyrir hvern einstakling, að skyldutrygging á húseignum í bænum eigi sér stað. Þess vegna gerðust Reykvíkingar forgöngumenn í þessum efnum hér á landi, og það er ekkert komið á daginn enn, sem geri það að verkum, að menn vilji hverfa frá þessari fornu braut. Það er einnig ljóst, að ef hér ætti að vera frjáls trygging á einstökum húsum, þá er viðbúið, að í gamla bænum, í timburhúsum, þar sem mikið af efnaminni borgurum bæjarins býr, hlyti vátryggingargjaldið að verða mun hærra en ella, þar sem tryggjendurnir gætu þá ekki á nokkurn hátt reiknað með því að fá þann ágóða, sem ætla má, að verði af hinum nýbyggðu hverfum, sem eru öruggari í þessum efnum gegn hættu. Sú till., sem hv. þm. Str. og hv. þm. N-M. hér gerast talsmenn fyrir, mundi þess vegna beint stefna til aukins ójafnaðar og misréttis milli borgaranna, vegna þess að allir þurfa á tryggingum að halda. Og það er langeðlilegast, úr því að Reykjavík er orðin svo stór, að hún getur með skynsamlegu móti tekið á sig þessar tryggingar, að þá geri bæjarfélagið það með sömu aðferð og tryggingarfélög almennt gera, þ. e. a. s. með heilbrigðum endurtryggingum til þess að dreifa áhættunni. Það stendur þess vegna á sama, hvort litið er á efni málsins eða það form, sem það er í, að þá er ljóst, að afstaða hv. þm. Str. og hans félaga í þessu efni er með öllu óverjandi og ósamkvæm sjálfri sér.



Það er mjög stutt athugasemd, og hún er á þá leið, að raunverulega er hæstv. ráðh. það ljósara en öllum öðrum mönnum, að allt þetta brölt um tryggingar Reykjavík er af einni rót runnið. Og það er alveg óþarfi fyrir hæstv. ráðh. að nota tímann til þess að tala um þetta mál, þegar aðrir hafa ekki aðstöðu til að gera nema stuttar athugasemdir, og fyllast að því er virðist heilagri vandlætingu yfir afstöðu annarra manna í þessu máli. Það er vitað mál, að allt þetta er vegna þess, að tryggingarnar í Reykjavík voru boðnar út og Samvinnutryggingar urðu lægstar. Og maður hikar við að segja sannleikann í þessu máli, vegna þess að það er rétt að það er þinghæft að segja hann: að þjóðfélag okkar skuli vera á því stigi, að það eru boðnar út tryggingar, og af því að það sýnir sig, að félag, sem ekki er í náðinni hjá bæjarstj., er lægst, þá er rokið til með frv. hér á Alþ., sem nú er orðið of seint að koma í gegn, vegna þess að það er ekki hugsað fyrir því, fyrr en það sýnir sig, að Samvinnutryggingar eru lægstar. Þess vegna verður að tryggja húseignir til bráðabirgða í Reykjavíkhálfan mánuð. Allir sjá það auðvitað, að ef ætlunin var að fara inn á þessa leið, þá hefði löggjöf um þetta efni komið inn á þingið fyrr en þetta. Það var tækifæri til að koma með hana fyrir nýár, og þá væri búið að koma henni í gegn núna. En það þurfti ekki á því að halda, ef það hefði ekki orðið þannig, að þetta tryggingarfélag var lægst. Svo kemur hæstv. ráðh. hér og er með ákaflega mikla vandlætingu út af afstöðu annarra manna, sem vilja, að þetta sé frjálst. Og ástæðan til þess, að við viljum hafa þetta frjálst, er beinlínis sú, að við trúum ekki bæjarstj. Reykjavíkur, eins og hún er núna skipuð, til þess að reikna út, eftir þeim útreikningum, sem hafa farið fram núna síðast viðkomandi þeim tryggingum, sem hér liggja fyrir, hvað sé lægsta boð. Það hefur m. a. komið fram í bæjarstj., að þess hefur verið krafizt af einu tryggingarfélaginu, að hagstofu Íslands eða hlutlausum mönnum yrði falið að reikna út, hverjar tryggingar væru lægstar, vegna þess, hvernig tryggingarnar eru reiknaðar út af þeim tryggingarfræðingum bæjarins, sem eru látnir reikna út, hvað sé lægsta boð. Því er neitað af meiri hluta bæjarstj. að láta hagstofuna reikna út, hvað sé lægsta boð. Og því er neitað að láta óhlutdræga sérfræðinga í tryggingarmálum reikna það út. Þetta vita allir og enginn betur en hæstv. ráðh. Það má nærri geta, þegar þannig er unnið, hvernig verður unnið í þessum málum, þegar ekki er einu sinni skylda að bjóða út tryggingarnar. Núna eru þær þó boðnar út, en útboðin duga ekki. Það fá ekki hlutlausir sérfræðingar í tryggingarmálum að reikna út, hver hefur lægsta boð. Og þá geta allir furðað sig á því, sem vilja, þó að ég og ýmsir aðrir þm. vilji ekki trúa meiri hluta bæjarstj. til þess að annast tryggingarnar án útboða, fyrst farið er þannig með þær, þegar þær eru þó boðnar út. Það hafa engin rök komið fram í þessu máli fyrir því, að frjálsar tryggingar séu ekki hér eins og erlendis það hyggilegasta. Tryggingarnar eru núna komnar á það stig, að það þarf ekki að beita þeim fyrri aðferðum, sem hér var beitt, vegna þess að hér voru ekki til nægilega sterk tryggingarfélög. Það er komin samkeppni milli margra sterkra félaga, alveg nákvæmlega eins og tíðkast hjá þeim þjóðum, sem fremst eru komnar í tryggingum, og nefni ég þar England og Norðurlandaþjóðirnar. Og það eru þessar aðferðir, sem við stingum upp á, að verði notaðar hér. Það þarf enga milligöngu bæjarstjórnarinnar með sinn sérstaka sérfræðing til þess að reikna út, hvað er lægsta boð. Borgararnir geta gert það hér sjálfir eins og annars staðar. Nú á að taka upp þá aðferð að semja við þá, sem hafa náð hjá meiri hluta bæjarstjórnarinnar, án útboða, og það má nærri geta, hvernig þeirra samningar verða.  Þetta er sú stutta aths., sem ég vil gera út af þessu máli í sérstöku tilefni þess, að hæstv. dómsmrh. sveigði að mér og hv. 1. þm. N-M. í þá átt, að það byggi einhver óheilbrigður tilgangur bak við þær till., sem hér liggja fyrir um frjálsa samkeppni í tryggingum.



Herra forseti. Hv. þm. Str. sagði, að það, sem hann ætlaði nú að segja, væri naumast þinghæft. Hann verður að dæma um það sjálfur, en efni málsins duldist ekki, að hann kom hér fram sem aðill ákveðins verzlunarfyrirtækis, Samvinnutrygginga, og gerðist talsmaður þess. Ég kem hér aftur á móti fram sem fulltrúi 14 bæjarfulltrúa í Reykjavík af 15 og hef engu að leyna í þessu sambandi. Hv. þm. sagði eða lét skina í, að það væri verið að breyta til frá útboðinu. Þetta er algerlega rangt. Ég veit ekki betur, - og hv. þm. getur leiðrétt mig, ef það er misskilningur hjá mér, - heldur en að það hafi verið boðið út með tvennum hætti, annars vegar, að tryggt yrði á sama veg og verið hefur að undanförnu, hins vegar gert ráð fyrir þeim möguleika, að bærinn tæki að sér tryggingar allar og endurtryggt yrði. Er þetta ekki rétt? Hv. þm. mótmælir því ekki. Þess vegna er sú ráðstöfun, sem hér er gerð, í fullu samræmi við útboðið, og allir þeir, sem þátt tóku í því, hlutu að reikna með því, að sá möguleiki yrði valinn, og 14 bæjarfulltrúar af 15 taka ekki þá ákvörðun að velja endurtryggingarnar fyrr en þeir sjá, að það muni verða bænum hagkvæmara en hinn möguleikinn. Hitt veit ég mjög gerla, vegna þess að það var m. a. rætt um það við mig og ýmsa fleiri snemma á s. l. ári, löngu áður en útboðin voru gerð, að menn voru þá þegar farnir að bollaleggja, að tími væri til þess kominn, að bærinn tæki að sér tryggingarnar sjálfur, en léti ekki sama hátt vera á eins og áður. Það sýnir einmitt sanngirni bæjarstjórnarmeirihlutans, að hann skyldi þó ekki taka ákvörðun um þetta fyrr en útboð eru gerð á báðum grundvöllunum, þannig að ljóst liggur fyrir, hvað hagkvæmast er, og það er mjög eftirtektarvert, að eftir að hv. þm. Str. er nú búinn að afhjúpa sig, segja það, sem hann segir að ekki sé þinghæft, kemur fram sem allsnakinn umboðsmaður ákveðins tryggingarfélags hér í bænum, þá ætlar hann að bjarga sér með því að bera á einn bezta og samvizkusamasta starfsmann Reykjavíkurbæjar - ég vil segja bezta og samvizkusamasta fræðimann í sínum greinum hér á landi - dr. Björn Björnsson, að hann sé ekki hlutlaus aðili í þessum efnum. Þeir menn, sem á slíkum málflutningi þurfa að halda, eru sannarlega illa komnir, og það er sárgrætilegt og sýnir fram á, hversu hv. þm. Str. hefur hér illan málstað, að hann, jafnglöggur og skilríkur maður, þurfi að grípa til slíkra ráða, - alveg eins og hann lætur sem það sé hér einhver hætta á því, að endurtryggingarnar verði ekki boðnar út. Hv. þm. segir, að það sé þó einhver munur, meðan tryggingarnar hafi verið boðnar út. Það hefur engin skylda verið til þess í l. fram að þessu að bjóða tryggingarnar út. Bæjarstjórnarmeirihlutinn hefði öll þau ár, sem hann hefur haft með þessi mál að gera, getað samið við hvert það félag, sem hann vildi, án útboðs, ef hann hefði kosið þær vinnuaðferðir. Hann hefur ekki gert það, og að sjálfsögðu efast ég ekki um það, að hann muni í framtíðinni bjóða út endurtryggingarnar alveg á sama hátt og hann hefur gert með sjálfar tryggingarnar, meðan samið var á þeim grundvelli. Bæjarstjórnarmeirihlutinn fer eftir útboðum, en hv. þm. Str. vill láta semja við sitt félag, hvað sem öllum staðreyndum líður. Í þessu liggur munurinn.



Með því að ég er samþykkur því, að bæjarfélögin og sveitarfélögin fái frelsi í því að velja sér vátryggingarstað framvegis, hef ég ásamt hv. þm. Hafnf. lagt fram sérstakt frv. um þetta efni, þótt því sé ekki útbýtt nú í þessari hv. d. Af því að við teljum þá aðferð réttari en að samþykkja slíkt efni í því óþinglega formi, sem það er fram komið í hv. Nd., þá segi ég já við þessari brtt. á þskj. 602. 1. gr., svo breytt, samþ. með 11 shlj. atkv. Brtt. 607,b-f teknar aftur. - 602,2 samþ. með 11:1 atkv. 2. gr., svo breytt, samþ. með 9 shlj. atkv. Brtt. 602,3 samþ. með 9 shlj. atkv. 3. gr., svo breytt, samþ. með 10 shlj. atkv. 4.–7. gr. samþ. með 11 shlj. atkv. Brtt. 602,4 (ný fyrirsögn) samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 11 shlj. atkv., með fyrirsögninni: Frv. til l. um brunatryggingar í Reykjavík.