Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tvær utandagskrárumræður fara fram í dag. Hin fyrri hefst um klukkan ellefu að loknum dagskrárliðnum Óundirbúinn fyrirspurnatími og er um framtíðaruppbyggingu á Vestfjarðavegi í kjölfar dóms Hæstaréttar. Málshefjandi er hv. þm. Einar K. Guðfinnsson. Hæstv. samgönguráðherra Kristján L. Möller verður til andsvara. Hin síðari hefst klukkan hálftvö, að loknu hádegishléi, og er um flutning málefna fatlaðra til sveitarfélaga. Málshefjandi er hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir. Hæstv. félagsmálaráðherra Árni Páll Árnason verður til andsvara. Umræðurnar fara fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund.

Forseti leggur til með vísan til 4. mgr. 10. gr. þingskapa að þingfundur geti staðið lengur en þingsköp ákveða. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu?

Frú forseti. Fram undan er umræða um eitt mikilvægasta mál sem komið hefur hér inn í þingsal, um Icesave-ábyrgðina. Ég tel rétt að við ræðum það mál ítarlega og það sé vel ígrundað áður en Alþingi kemst að niðurstöðu. Undanfarna daga hafa verið kvöldfundir og í sjálfu sér er ekkert óeðlilegt við það en nú liggur fyrir að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur lýst því yfir að afgreiðsla Alþingis á Icesave-málinu hafi ekkert að gera með það prógramm sem Ísland er í með sjóðnum. Því tel ég rétt, frú forseti, að við gefum okkur eðlilegan tíma og eðlilegan fundartíma til að ræða þetta mikilvæga mál. Ég tel ekki rétt að við fundum á kvöldin og nóttunni þegar jafnmikið er undir og núna. Jafnframt vil ég lýsa því yfir fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins að ef ríkisstjórnin telur nauðsynlegt að einhver mál komi fram á þinginu sem snúa að atvinnumálum og hag og fjárhag fjölskyldnanna í landinu munum við að sjálfsögðu vera tilbúin til þess að hnika til þannig að slík mál geti fengið fullan framgang eins hratt og mögulegt er. Það er nauðsynlegt að við náum góðri samstöðu hér og það verði sómi og vegur að því hvernig við fjöllum þetta mikilvæga mál, Icesave-málið.

Virðulegi forseti. Nú höfum við loksins, loksins fengið að sjá hugmyndir ríkisstjórnarinnar í skattamálum. Þær valda okkur auðvitað miklum áhyggjum og vonbrigðum en þær eru kynntar til sögunnar sem leið til þess að færa okkur nær skattakerfi Norðurlandanna. Mig langar til þess að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort það sé mjög í takt við skattaframkvæmd á Norðurlöndunum að draga úr möguleikum fyrir samsköttun hjóna og einnig hvort hún telji það mjög í anda norrænnar skattaframkvæmdar að afnema vísitölutengingu persónuafsláttar.

Virðulegi forseti. Vissulega erum við hér að taka upp þriggja þrepa skatt og það hefur lengi verið við lýði á Norðurlöndunum. Við erum því að færa okkur í þá átt en það vantar töluvert mikið upp á að við séum nálægt því kerfi og kannski viljum við ekki taka allt í því kerfi upp. Þeir eru til að mynda með miklu hærri skatta en við. Við erum að tala um að fara hæst upp í 46% með útsvari en ef ég man rétt er skatthlutfallið í Danmörku um 58%. Persónuafslátturinn hækkar úr 113 þús. í 119 þús. og ég vil rifja upp fyrir hv. þingmann að lengst af á góðæristímunum 1995–2006 skilaði Sjálfstæðisflokkurinn ekki hækkun á persónuafslættinum eins og bar að gera með þeim afleiðingum að skattbyrði lágtekjufólks og meðaltekjufólks varð miklu hærri og skattarnir komu miklu betur út fyrir þá sem mest höfðu. Þannig er nú sagan. Ég hygg að slegið hafi verið met í skattlagningu og skattahækkunum á þessum tíma borið saman við önnur lönd þar sem skattbyrði lágtekjufólks og meðaltekjufólks var mjög há. Þetta eru staðreyndir málsins. Varðandi samsköttunina. Miðað við þau þrep sem þarna eru sett upp er hæsta þrepið 6% hækkun plús náttúrlega það sem kemur undir 2,9%. Það á að heimila að flytja á milli niður í lægra þrepið þegar aðeins er ein fyrirvinna og ég held að það sé alveg nægjanlegt að gera það með þeim hætti. Vissulega er því tekið tillit til samsköttunar. Ég held, virðulegi forseti, að þær skattatillögur sem hér hafa verið settar fram skili miklu meira réttlæti og jafnræði í skattkerfinu en 

Virðulegi forseti. Ég spyr um tvö atriði. Annað varðar samsköttun hjóna. Ég skil hæstv. forsætisráðherra þannig að það verði dregið mjög úr möguleikum hjóna til þess að njóta samsköttunar. Fram hafa komið flóknar útskýringar sem erfitt er að leggja mat á enda engar reglur komnar fram eða útfærðar hugmyndir. Hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra hafa núna hvor í sínu lagi gert grein fyrir því að það eigi að gera tilraun til þess að tryggja áfram einhverja samsköttun en niðurstaðan er skýr í mínum huga: Það dregur mjög úr samsköttunarmöguleikum hjóna. Varðandi persónuafsláttinn. Þessi ríkisstjórn er að afnema vísitölutengingu persónuafsláttar. Það dugar ekki fyrir hana að vísa til þess sem gerðist fyrir árið 2006. Í stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins var persónuafsláttur tengdur þróun neysluverðsvísitölu. Þessi ríkisstjórn er að afnema þá tengingu, það kom fram í fjárlagafrumvarpinu, og sú breyting stendur. Sjálfstæðisflokkurinn hækkaði skattleysismörk um 

Virðulegi forseti. Ef ég man rétt var það ekki fyrr en Samfylkingin fór í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum að  Varðandi samsköttunina held ég að það verði að fara svolítið varlega í að hafa fulla samsköttun á milli hjóna og skoða hvaða afleiðingar það getur haft. Það gæti t.d. orðið til þess að konur færu ekki eins mikið út á vinnumarkaðinn og raun ber vitni. Staðreyndin í þessu er að um er að ræða að persónuafsláttur er að fullu millifæranlegur milli hjóna og það er verið að tala um að í efsta skatthlutfallinu megi færa hluta yfir í neðra þrepið. Það er verið að útfæra það. Ég tel líka að það sé töluverður ávinningur í þeirri stöðu sem við erum nú að skattur á tekjur undir 270 þús. lækkar 

Frú forseti. Nú stendur til að hækka skatta víða þar sem svigrúm til slíks er ekkert. Staða heimilanna ætti loksins að vera orðin ríkisstjórninni kunn og staða fyrirtækja í landinu er þannig að a.m.k. 2/3 hlutar þeirra eru í verulegum vandræðum og sá þriðjungur sem eftir er í mikilli hættu á því að lenda í vandræðum. Á þessum tíma er verið að auka gríðarlega álögur bæði á heimilin og fyrirtækin og ekki síst verið að eyðileggja þá sprota sem þó eru að myndast við þær aðstæður sem nú eru uppi, t.d. í ferðaþjónustu og íslenskum matvælaiðnaði. Það er sem sagt ráðist gegn sprotunum. Þessu má líkja við að eftir hörmungar sé tekin ákvörðun um að slátra þeim mjólkurkúm sem uppi eru standandi og senda síðan kjötið út sem glaðning til að friðþægja andstæðinga okkar í útlöndum. Þar að auki hafa þessar skattahækkanir gríðarlega mikil óbein áhrif, til að mynda hækka þær vísitölu verðlags og þar með skuldir heimila og fyrirtækja. Enn ræðst ríkisstjórnin í aðgerðir sem hækka skuldirnar og þar af leiðandi auka á hinn eiginlega vanda Íslands núna. Tvennt gerist samtímis: Það er verið að brjóta niður þær stoðir sem þó voru sterkar og gátu skapað verðmæti og það er verið að auka skuldabyrðina í þessari mestu skuldakreppu sem Ísland hefur gengið í gegnum og er líklega einhvers konar heimsmet. Því er spurningin til hæstv. forsætisráðherra: Verður í framhaldi af þessu ekki að gera meira til að leiðrétta lán heimila? Þar hefur reyndar ekki verið gerð nein leiðrétting heldur frestun. Er ekki augljóst að þessar gríðarlegu skattahækkanir og auknu álögur á allan hátt valda því að nú þarf aftur að huga að því hvernig má koma til móts við heimilin og fyrirtækin með því að draga úr greiðslubyrðinni? Það virðist ljóst að þær standa ekki lengur undir því. Er ásættanlegt að ganga þennan veg til þess eins að geta greitt sem nemur upphæðinni í vexti til Breta og Hollendinga?

Virðulegi forseti. Það væri góð tilbreyting ef hv. þingmaður kæmi einu sinni í ræðustól til að lýsa því hvernig hann vill taka á þeim gríðarlega halla sem við stöndum frammi fyrir. Við þurfum að ná hallanum niður um 180–200 milljarða á örfáum árum,  Þegar hv. þingmaður segir að við séum að drepa niður atvinnuvegina með þessum leiðum sem við erum að fara þá er það rangt. Hvað erum við að gera varðandi sprotafyrirtækin? Liggur ekki fyrir þinginu frumvarp um að koma með skattaívilnanir vegna sprotafyrirtækja?  Af því að hv. þingmaður nefndi vísitöluáhrifin þá var farið í neysluskattana og þær breytingar sem óhjákvæmilegt var að fara í til að vísitöluáhrifin yrðu sem minnst á heimilin. Ég held að ef allrar sanngirni er gætt hljóti menn að sjá það. Við erum að tala um 0,2% vísitöluáhrif núna um áramótin og síðan verða þau sennilega 0,85% þegar neysluskattabreytingarnar eru komnar inn að fullu. Hv. þingmaður spyr hvort ekki þurfi að gera meira fyrir heimilin og fyrirtækin eftir að þetta liggur fyrir. Við í ríkisstjórninni veltum fyrir okkur á hverjum einasta degi hvað sé hægt að gera betur í þessu þjóðfélagi, bæði fyrir fyrirtækin og einstaklingana.  
            

Frú forseti. Hæstv. ráðherra hefði getað, hefði hún haft á því áhuga, kynnt sér efnahagstillögur sem hafa legið fyrir hjá Framsóknarflokknum frá því í febrúar. Sjálfstæðisflokkurinn hefur líka kynnt sínar tillögur og það oftar en einu sinni og Hreyfingin hefur einnig haft ýmislegt fram að færa í tillögum um hvernig megi ráðast gegn vandanum. Þessi ríkisstjórn hefur hins vegar engan áhuga á því að hlusta á tillögur annarra enda einbeitir hún sér yfirleitt að því að reyna að kveða þær í kútinn frekar en velta fyrir sér kostum þeirra. Forsætisráðherra segist ekki heyra annað en að það sé ánægja meðal Samtaka atvinnulífsins, ferðaþjónustunnar og hinna og þessara með aðgerðirnar. Ég held að forsætisráðherra hlusti einfaldlega ekki á þá aðila frekar en aðra stjórnmálaflokka. Spurningin er: Hvernig átti að útvega þessa 70 milljarða á tveimur árum? Hvernig hefði verið að standa í lappirnar og verja rétt Íslendinga í stað þess að taka á sig gífurlegar skuldbindingar og vexti sem eru hærri en nemur þessari upphæð algerlega að óþörfu? 
            

Frú forseti. Ég held ég falli frá orðinu af því að hv. þingmaður er genginn úr salnum og hefur ekki áhuga á að hlusta á svar mitt.

Frú forseti. Því má halda fram að í þessari ömurlegu stöðu sem íslenska þjóðarbúið er þurfi að ráðast í a.m.k. þríþættar aðgerðir. Það þarf að afla tekna, það þarf að minnka útgjöld en það þarf líka að örva efnahagslífið, breikka skattstofnana eins og það er kallað. Það þarf að koma hlutabréfamarkaðnum af stað og ekki síst þarf að koma fasteignamarkaðnum af stað. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. félagsmálaráðherra: Hvaða aðgerðir sér ríkisstjórnin fyrir sér til að koma fasteignamarkaðnum af stað? Ég held að fátt mundi gagnast íslenskum heimilum betur en að reyna að þíða þennan markað sem er algerlega botnfrosinn svo fólk gæti endurskipulagt stöðu sína. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að farið yrði í metnaðarfulla og djarfa endurskipulagningu á skuldum heimilanna með það í huga að lækka almennt höfuðstólinn. Það mundi örva þennan markað og efnahagslífið almennt og um þetta hefur verið rætt. Nú langar mig að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra, ekki síst í ljósi þess að nú er verið að hækka álögur og skera niður og það vantar svör um hvernig á að örva markaðinn og efnahagslífið. Mig langar að spyrja hann um tvo afmarkaða þætti og hann má svo sem bæta við ef hann hefur fleiri hugmyndir. Kemur til greina að hækka hámarkslán Íbúðalánasjóðs? Íbúðalánasjóður er núna nánast eini lánveitandinn á fasteignamarkaði og hámarkslán hans eru 20 millj. Þetta er náttúrlega fáránlega lágt í þessu árferði. Kemur ekki til greina að hækka þetta, t.d. upp í 30 millj. til að reyna að koma þessum markaði af stað? Kosningaloforð Samfylkingarinnar í góðærinu var að afnema algerlega stimpilgjöld og hún var með ansi fínar auglýsingar um það. Núna kreppir að, markaðurinn er botnfrosinn. Kemur til greina að afnema stimpilgjöldin algerlega en ekki bara á íbúðakaupum þeirra sem kaupa íbúðir í fyrsta sinn? Mig langar að spyrja að þessu tvennu og vil gjarnan heyra fleiri hugmyndir ef ráðherrann hefur þær.

Virðulegi forseti. Á tímum efnahagslegrar óvissu heldur fólk að sér höndum á fasteignamarkaði. Það er bæði gömul saga og ný. Það er hins vegar mikilvægt fyrir okkur öll að fasteignamarkaðurinn komist sem fyrst af stað. Við sjáum að vegna skorts á lánsfé sem hv. þingmaður gerði réttilega grein fyrir kemst fólk sem vill minnka við sig ekki úr stórum húsum. Við höfum horft á leiðir til að bregðast við þessu og erum að hefja samvinnu í samræmi við það umboð sem við fengum frá félags- og tryggingamálanefnd við samþykkt laganna í síðasta mánuði. Við erum að hefja samráð við bankana um samvinnu sem geti haft það að markmiði að auðvelda þeim að bjóða lán, greiða úr skorti þeirra á lánsfjármögnun á útistandandi íbúðalánum þeirra og gera þá öllum aðilum á markaði, Íbúðalánasjóði líka, kleift að auka sveigjanleika í framboði á íbúðalánum. Ég hef verulegar efasemdir um að það sé rétt við þessar erfiðu aðstæður að breyta í grundvallaratriðum eðli Íbúðalánasjóðs úr öryggissjóði fyrir húsnæðisöryggi alls þorra almennings yfir í lánastofnun sem láni til mjög dýrs húsnæðis. Ég held líka þar af leiðandi að það sé vafasamt að hækka hámarkslánin á þessum tímapunkti upp yfir þær hæðir sem þau eru í núna. Ég tel mjög mikilvægt samt sem áður að búa til annan farveg til að hægt sé að veita lán fyrir dýrara húsnæði og þá með markaðsfjármögnun en ekki þannig að við aukum á skuldbindingar Íbúðalánasjóðs 

Frú forseti. Þetta þótti mér rýrt svar og kannski eftir öðru þegar spurt er um hvað eigi að gera til að örva markaðinn og efnahagslífið. Þessi umræða hefur farið fram áður, á sumarþinginu og yfirstandandi haustþingi, þar sem komið var með tillögur en það er eins og stjórnarliðar skilji þær ekki almennilega. Ég veit ekki alveg hvað er á seyði. Mér finnst það að hækka hámarkslán upp í 30 millj. í þessu árferði ekki vera grundvallarbreyting á Íbúðalánasjóði heldur er einfaldlega verið að laga Íbúðalánasjóð að þessum aðstæðum. 30 millj. kr. íbúð er ekki sérstaklega dýr íbúð að mínu mati. Ég held að hámarkslán upp á 20 millj. sé fáránlega lágt. Ég held líka að nú sé lag að afnema stimpilgjöldin. Hér nefni ég tvær einangraðar afmarkaðar aðgerðir sem hægt er að fara í til að reyna að örva markaðinn. Ég auglýsi eftir fleiru í þessum anda og að ekki sé bara farið í 

Virðulegi forseti. Það er verið að fara í aðgerðir til að bregðast við þessum vanda en jafnframt er verið að reyna að lágmarka áhættu almennings og ríkisins af auknu framboði til íbúðalána. Hækkun hámarkslána upp í 30 millj. er ef ég man rétt nokkurn veginn 350% hækkun hámarkslánsins frá árinu 2004. Auðvitað felst í því grundvallarbreyting á eðli sjóðsins og ég tel varhugavert að við setjum Íbúðalánasjóð, sem er með ríkisábyrgð, í þá stöðu að bera mestu áhættuna aftast í veðröðinni á tímum fallandi húsnæðisverðs. Við verðum að umgangast Íbúðalánasjóð af þeirri ábyrgð sem hann á skilið sem grundvallarstoð fyrir búsetuöryggi allra landsmanna. Ég held þess vegna að það sé mikilvægt að finna aðra farvegi. Við erum að vinna að því. Vonandi koma tillögur þar um mjög fljótlega og það er ekki verið að drolla við það. Þvert á móti er unnið að því af fullum krafti.

Frú forseti. Það er varla að maður treysti sér hingað upp vegna hættu á því að fá á sig útúrsnúninga og skæting. Ég ætla engu að síður að halda því fram að enn og aftur hefur ríkisstjórnin farið með fleipur og rangt mál og það ekki í litlu máli heldur Icesave-málinu. Við höfum löngum fengið að heyra að dráttur á lánum sé vegna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Í síðustu viku kom hins vegar skýrt fram hjá Dominique Strauss-Kahn að það væri ekki Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sem hefði staðið í vegi fyrir afgreiðslu lánanna heldur Norðurlandaþjóðirnar, vinaþjóðir okkar til margra tuga ára. Þess vegna hlýt ég að spyrja forsætisráðherra hvort það sé ekki alveg öruggt að hún hafi einu sinni haft frumkvæði að alþjóðlegum samskiptum og sent formlegt bréf eða fyrirspurn til Norðurlandanna um hverju þetta sæti. Við erum nýbúin að upplifa það að Norðurlandaráðsþing var haldið í Stokkhólmi. Það var ágætis þing og þar var undirstrikað mikilvægi norræns samstarfs og samstöðu norrænu þjóðanna. Þess vegna er eðlilegt í ljósi þeirra umræðna sem áttu sér stað á því þingi að forsætisráðherra Íslands, vegna þeirra upplýsinga sem Dominique Strauss-Kahn setti fram í síðustu viku, sendi formlega fyrirspurn til Norðurlandaþjóðanna og spyrji hverju þetta sæti. Af hverju stóðuð þið í vegi fyrir því að lánin til okkar Íslendinga voru afgreidd? Ég vil líka upplýsa forsætisráðherra um að ég mun standa í salnum til að hún svari örugglega.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn og líka að hv. þingmaður ætlar að hlusta á svarið við því sem hún spurði um. Ég held að það sé alveg ljóst og það vita flestir að Norðurlandalánin eru hluti af því efnahagsprógrammi sem við vinnum með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Miklar tafir hafa orðið á láninu og endurskoðuninni frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og hvort sem okkur líkar betur eða verr er þetta hluti af því prógrammi. Icesave var óumdeilanlega tengt þessu máli vegna þess að það losnaði ekki um endurskoðun á áætlun AGS fyrr en búið var að fara yfir Icesave-málið, það komið inn í þingið og samkomulag á milli aðila um að málið mundi ekki þvælast fyrir því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn endurskoðaði sína áætlun. 

Frú forseti. Það er allt á sömu bókina lært. Ég skil ekki af hverju forsætisráðherra Íslands getur ekki einu sinni staðið í lappirnar og gætt íslenskra hagsmuna. Hvernig stendur á því að hæstv. forsætisráðherra getur ekki sent Norðurlöndunum bréf, fyrirspurn um hverju þetta sæti? Það er alveg skýrt að ekki er búið að klára Icesave-málið í þinginu. Eða er búið að klára Icesave-málið? Nei, aldeilis ekki. Það kom skýrt fram hjá Dominique Strauss-Kahn að þetta væri algerlega ótengt, Norðurlandaþjóðirnar hefðu sett þetta fram. Vel að merkja hafa Norðmenn sagt að þetta sé ekki rétt en Svíarnir hafa sagt já. Það er ósamræmi á milli Norðurlandaþjóðanna þannig að það er fullkomlega eðlilegt að forsætisráðherra Íslands sýni loksins dug og frumkvæði í erlendum samskiptum og sendi bréf til að verja einu sinni íslenska hagsmuni.

Virðulegi forseti. Mér finnst nokkuð sérstakt ef hv. þingmaður heldur því fram að forsætisráðherra íslensku þjóðarinnar hafi ekki varið íslenska hagsmuni í þessu máli. Það er auðvitað fráleitt. 

Virðulegi forseti. Einhvern tímann hefði röggsamur forsætisráðherra gengið eftir þessum upplýsingum. Fyrir tiltölulega fáum dögum var í gríðarlega miklu hraði gengið frá ákveðnum lögum sem áttu að auðvelda fólki að greiða niður húsnæðislán sín. Þar fullyrti hæstv. ráðherra ásamt stjórnarþingmönnum að það mundi leiða af sér að fasteignamarkaðurinn tæki við sér. Öllum er ljóst að af því verður ekki, sú forsenda stenst ekki. Í ofanálag eru menn búnir að kynna þvílíkar skattahækkanir að ljóst er að þessi litla lækkun sem verður á greiðslubyrði fólks er farin, hún er algjörlega farin. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. félagsmálaráðherra: Hvað nú? Nú liggur fyrir að forsendan brást, fasteignamarkaðurinn fer ekki af stað. Það liggur líka fyrir að þessi litla lækkun á greiðslubyrði er farin ef stjórnarflokkarnir ná sínu fram. Ef menn hækka skatta fólks sem því nemur og lækka launin nemur það margfalt því sem snýr að lækkun afborgana hjá þessu fólki. Fasteignamarkaðurinn er ekki farinn af stað eins og lofað var og ég spyr, virðulegi forseti: Hvað nú?

Virðulegi forseti. Þetta var nokkuð undarleg fyrirspurn hjá hv. þingmanni því að ég man ekki til þess að sérstaklega hafi verið tilgreint loforð um að fasteignamarkaðurinn mundi taka tafarlaust við sér eftir samþykkt þessara laga. Grundvallaratriðið að baki þessari löggjöf var að skapa ráðrúm hjá fólki til að takast á við þær skuldbindingar sem það þarf að standa við og gefa því færi á að borga af lánunum í samræmi við þær forsendur sem stefnt var að í upphafi. Það markmið hefur tekist. Ég sé ekki nokkurs staðar þær tölur af skattbreytingunum núna að þær taki til baka þann mikla ávinning sem af þessu úrræði er, hvorki fyrir heimili með verðtryggð og gengistryggð íbúðalán né fólk með gengistryggð bílalán. Greiðslubyrði er að léttast umtalsvert. Það lá alltaf fyrir, og það veit hv. þingmaður, að á næsta ári kæmi í okkar hlut að inna af hendi til ríkisins í auknum mæli til þess að loka því gati sem er á ríkissjóði vegna óábyrgrar skattstefnu Sjálfstæðisflokksins á undanförnum árum þar sem sköttum var létt af þeim sem best voru í stakk búnir til þess að borga þá og skattbyrðin flutt markvisst á þá sem minnst höfðu milli handanna. Eftir stendur ríkissjóður sem hefur engar forsendur til að vera í jafnvægi, jafnvel á jafnvægistímum. Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að veikja svo grundvallarstoðir samfélagsins og tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs að mikilla aðgerða þurfti við til að endurreisa getu ríkissjóðs til að afla tekna fyrir nauðsynlega samfélagslega þjónustu. Við erum einfaldlega að taka til í þrotabúi Sjálfstæðisflokksins og það hefur alltaf legið fyrir að við þyrftum að auka skatta 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að rifja upp fyrir hæstv. ráðherra að hann var í ríkisstjórn frá 2007 til 2009. Það er nú bara þannig að kaupmáttaraukningin á síðasta áratug hefur verið mest meðal þeirra sem lægstar hafa tekjurnar og að tala um að fært hafi verið frá þeim sem höfðu mest yfir á þá sem höfðu minnst er einfaldlega alrangt og það veit hæstv. ráðherra. Ef hann vill hins vegar halda ósannindum fram skal hann bara halda því áfram. Verði honum að góðu. Hins vegar upplýsir hæstv. ráðherra að hann hafi engar áhyggjur af fasteignamarkaðnum, það sé ekki áhyggjuefni. Hann hefur ekki skoðað neitt sérstaklega hvaða áhrif þessar skattahækkanir hafa á fólk sem þarf að greiða húsnæðislán og bílalán. Þetta fólk kann hins vegar að reikna og finnur fyrir því. Stóra einstaka málið er að við höfum valkost Við sjálfstæðismenn höfum teflt honum fram. Ég hefði ætlað að ráðherra sem hefði áhyggjur af fjölskyldunum í landinu og hvernig þeim tækist að greiða lánin sín mundi skoða slíkar tillögur 

Virðulegi forseti. Ég finn að hv. þingmanni líður illa þegar skattstefna Sjálfstæðisflokksins er rakin,  
            

Forseti vill minna þingmenn á að gæta hófs 

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum fundarstjórn forseta vegna uppákomu sem varð hérna áðan þegar ég á leið í sæti mitt hvarf eitt augnablik á bak við þetta þil þar sem ljósmyndari stóð í dyragættinni og ég komst ekki í sætið. Það varð til þess að hæstv. forsætisráðherra neitaði að svara fyrirspurn minni. Nú var ekki um að ræða andsvar við hefðbundinni þingræðu heldur fyrirspurn til ráðherra. Ég geri því sérstaka athugasemd við þetta. Raunar finnst mér áhyggjuefni ef hæstv. forsætisráðherra er ekki tilbúin að útskýra hluti fyrir nema einum manni í einu og viðkomandi verði þá að vera í augsýn og í sama herbergi ella telji forsætisráðherra ekki þess virði að reyna að útskýra málið. Þetta getur reyndar útskýrt ýmislegt sem við höfum horft upp á að undanförnu, þ.e. að forsætisráðherra hefur ekki treyst sér til eða séð ástæðu til að reyna að útskýra hluti fyrir umheiminum, hvað þá forsætisráðherrum annarra ríkja, væntanlega vegna þess að þeir hafa ekki verið í sama herbergi. Treystir hæstv. forseti sér til þess að setja ofan í við hæstv. forsætisráðherra vegna þessa máls?

Frú forseti. Ég verð að fá að biðjast afsökunar á því að ég sit í þessu sæti þarna og það er stundum svolítið erfitt að komast fram hjá mér, sérstaklega þegar ég halla mér aftur á bak í sætinu. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson þurfti því að fara út og inn um hliðardyr til þess að hann kæmist örugglega í sætið sitt. Ég held að það sé ágætt að hafa í huga fyrir alla þingmenn hér og ráðherra líka að það er dálítið þröngt hér í salnum þannig að stundum þurfum við að bregða okkur út fyrir til þess að komast annars staðar að og þá sérstaklega í sætin okkar. Ég held að það eigi ekki að trufla hæstv. forsætisráðherra því að hér eru hljóðnemar og svör ráðherrans berast ágætlega í hliðarherbergi. Spurning væri hvort hæstv. forsætisráðherra vildi koma hingað upp, með leyfi forseta, og svara spurningu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar því að við viljum gjarnan fá að heyra svör hennar.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs utan dagskrár til þess að ræða það mikla hörmungarástand sem ríkir í vegamálum á Vestfjarðavegi og þá miklu óvissu sem nýgenginn hæstaréttardómur hefur skapað um vegaframkvæmdir á þeim slóðum. Ég ætla aðeins að rifja upp forsöguna. Á sínum tíma var nægilegu fjármagni veitt til þessa verks í gildandi samgönguáætlun en síðan þá hefur allt gengið á afturfótunum. Það er eins og allir flækjufætur landsins fari alltaf af stað þegar kemur að því að vinna að vegagerð á þessum slóðum. Menn virðast knúnir áfram af sérhagsmunum og meinbægni þegar þessi bráðnauðsynlega vegagerð er sett á dagskrá og atriði eins og öryggi vegfarenda eða sá einfaldi réttur að fólk búi við snefil af nútímasamgöngum eru alltaf sett í annað sætið á eftir öðrum hagsmunum sem klæddir eru í dulargervi náttúru- og umhverfisverndar. Ég vil rifja aðeins upp. Menn hafa mikið velt fyrir sér hugsanlegu vegstæði á þessum slóðum og margir kostir hafa verið skoðaðir. Vegagerðin setti fram ýmsa valkosti en heimamenn og þingmenn á þeim tíma voru einróma sammála um að það ætti að fara svokallaða B-leið sem er vegurinn út Þorskafjörð með þverun um Djúpafjörð og Gufufjörð og að Melanesi, sem er rétt innan við Skálanes fyrir þá sem þekkja minna til. Á sínum tíma kvað þáverandi hæstv. umhverfisráðherra upp úrskurð varðandi þessa vegagerð sem var ákveðin málamiðlun, mjög vel rökstuddur úrskurður sem tók tillit til margra sjónarmiða, m.a. umhverfissjónarmiða. Þá var eins og ekki mætti una því að þessi vegagerð gæti farið af stað, öllu var tjaldað til og núna erum við í þessari stöðu. Nýgenginn hæstaréttardómur er búinn að kollvarpa öllum áformum okkar um vegagerð á þessum slóðum og setja málið í hreint uppnám. Þess vegna er nauðsynlegt að spyrja hæstv. samgönguráðherra: Hvernig verður unnið áfram að uppbyggingu vegar frá Þorskafirði og að Skálanesi í kjölfar dóms Hæstaréttar? Ég ætla að taka af öll tvímæli hvað mig áhrærir. Að mínu mati er ekki mönnum bjóðandi að ætla að fara með veginn upp Ódrjúgsháls og Hjallháls. Um þau mál ræddum við á sínum tíma. Þetta var einróma niðurstaða þingmanna og heimamanna þá og er örugglega núna. Ég tel að hæstv. ráðherra eigi strax að taka af öll tvímæli um þetta mál. Við fórum rækilega ofan í þessa spurningu á sínum tíma og þessari leið, að fara upp á Hjallháls og Ódrjúgsháls, var einfaldlega hafnað. Það er engin lausn að vaða með veginn upp á tvo hálsa þegar láglendisleiðin blasir við okkur. Jarðgangakosturinn sem stundum er nefndur á þessum slóðum virðist útilokaður í ljósi fjárhagsaðstæðna og þess vegna virðist nærtækast að skoða betur vegagerð á þeim slóðum sem B-leiðin gerði ráð fyrir. Það má vel vera að finna þurfi aðra útfærslu og það er þá einfaldlega verkefni. Í annan stað er allt í sömu óvissunni varðandi næsta áfanga verksins. Þar er ég að tala um veginn frá svokölluðu Eiði við Vattarfjörð og að Þverá í Kjálkafirði, alls 24 km leið þar sem möguleikar eru á vegstyttingu um hvorki meira né minna en allt að 9 km sem er þá 30–40% stytting á þessari leið. Hér er ég að vísa til þverunar bæði í Kjálkafirði og Mjóafirði. Á sínum tíma óskuðum við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson eftir því að farið yrði í að leggja veg á þeim kafla þessarar leiðar sem óumdeildur væri og vegurinn yrði lagður í núverandi veglínu. Svarið sem við fengum frá Skipulagsstofnun og Vegagerð var að það væri ekki hægt samkvæmt lögum þar sem málið væri í kæruferli. Rétt er það. Eftir að Skipulagsstofnun hafði komist að þeirri niðurstöðu að þessi vegkafli þyrfti að fara í umhverfismat var því máli skotið til hæstv. umhverfisráðherra. Kærufrestur til ráðherra var til 28. apríl og því var sem sagt skotið til ráðherra fyrir þann tíma. Samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum ber hæstv. ráðherra að úrskurða í kærumáli þessu samkvæmt þessari grein innan tveggja mánaða frá því að kærufrestur rennur út. Úrskurður hæstv. umhverfisráðherra átti sem sagt að vera tilbúinn 28. júní sl. Með öðrum orðum, fyrir fimm mánuðum síðan átti þessi úrskurður að liggja fyrir en ekkert bólar á honum enn þá. Á meðan er ekki hægt að huga að þeim möguleikum sem virðast þó nærtækastir á þessari leið, að reyna að fara í vegagerð á þeim slóðum þar sem ljóst er að ekki er verið að raska umhverfi. Við sjáum að þessar hugmyndir okkar um þverun Gufufjarðar og Djúpafjarðar eru í mikilli óvissu og guð einn veit hvenær verður hægt að fara í vegagerð á þessum slóðum. Það er mjög lýsandi hvernig þessi mál öll ganga fyrir sig, m.a. þessi dráttur á úrskurði hæstv. ráðherra þegar þetta stórmál er á dagskrá. Því vil ég segja þetta að lokum: Við getum ekki unað því að vera dæmd til að bíða og bíða enn með þessi mál, bíða eftir því hvernig við bregðumst við dómi Hæstaréttar, bíða eftir að hæstv. umhverfisráðherra úrskurði fleiri mánuðum eftir að henni bar að hafa lokið verki, bíða eftir Godot, bíða með bráðnauðsynlegar framkvæmdir, bíða á meðan byggðirnar sem mestra hagsmuna eiga að gæta í Vestur- og Austur-Barðastrandasýslu skaðast. Þetta er hörmuleg staða og þetta gengur ekki, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp og umræðu sem hér mun verða um þetta. Ég bíð líka spenntur eftir að heyra hvað þingmenn munu segja um þá stöðu sem þarna er komin upp. Hv. þingmaður nefndi að þetta væri hörmuleg staða og ég get alveg tekið undir það, virðulegi forseti, hún er það. Ef ég fer yfir tímaplanið og byrja bara á hönnun mögulegra kosta sem hófst í maí 2001 - eða ég sleppi því og fer í kosti sem kynntir voru á fundi í Bjarkalundi og á Patreksfirði 2. og 3. september 2003 og fer yfir þá tímalínu sem þarna hefur verið, tillögu að matsáætlun, matsáætlun, skýrsluna, úrskurð skipulagsstjóra, úrskurð umhverfisráðherra, málskot til héraðsdóms, dóm héraðsdóms, málskot til Hæstaréttar, dóm Hæstaréttar 22. október sl. þar sem Vegagerðinni var óheimilt að leggja þann veg eftir svokallaðri leið B sem talað hefur verið um. Þá leið vildu allir fara vegna þess að hún er mest á láglendi og er auðvitað langbesta leiðin hvað það varðar í staðinn fyrir að fara yfir hálsana Hjallaháls og Ódrjúgsháls, upp í 340 metra hæð á Hjallahálsi eða 160 metra hæð yfir Ódrjúgsháls. Þegar önnur leið er fær, eins og hv. þingmaður talaði um, á láglendi er auðvitað æskilegast að menn komist þá leið og þar varða umferðaröryggisatriði miklu. Við þekkjum það sem þurfum að ferðast um svæði á landsbyggðinni og fara yfir hjalla, hálsa og fjöll hvað það er stundum erfitt. Ég hef verið á þessari leið, á leið á fund á Patreksfirði um þessi mál þar sem maður sá naumast fram á húddið á bílnum og krossaði fingur um að enginn kæmi á eftir manni eða á móti manni, þegar menn biðu af sér mestu byljina og sáu ekki neitt. Þetta er hlutur, virðulegi forseti, sem vert er að hafa í huga og kemur upp á móti því sem andstæðingar þessarar vegarlagningar á þessu svæði hafa hvað mest haldið fram, þ.e. náttúruverndinni og því að fara í gegnum Teigsskóg. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr: Hvernig verður unnið áfram að uppbyggingu vegar frá Þorskafirði og fyrir Skálanes í kjölfar dóms Hæstaréttar? Ég vil aðeins segja það að 3. nóvember sl. boðaði ég til mín fulltrúa sveitarfélaga á sunnanverðum Vestfjörðum, fulltrúa þeirra úr samgöngunefnd Fjórðungssambandsins, og fulltrúa Vegagerðarinnar. Þar var farið yfir stöðu mála í kjölfar dóms Hæstaréttar. Á þeim fundi var óskað eftir því að Vegagerðinni yrði falið að taka saman greinargerð um þær veglínur og valkosti sem hefðu verið til skoðunar gegnum árin varðandi nýjan Vestfjarðaveg um Gufudalssveit. Þar kæmi m.a. fram áætlaður kostnaður á núverandi verðlagi, hvenær unnt væri að hefja framkvæmdir við einn og einn kost, hversu lengi framkvæmdir mundu standa yfir o.s.frv. Það er reiknað með að þessi greinargerð liggi fyrir í fyrri hluta desembermánaðar og ég tel mjög mikilvægt að við fáum það öll, Vestfirðingar, þingmenn kjördæmisins og aðrir, til að vega og meta. Einnig er í gangi á vegum ráðuneytisins og Vegagerðarinnar vinna um það að skoða til hlítar ýmis lögfræðileg álitaefni sem eru í tengslum við þennan dóm sem fallinn er. Virðulegi forseti. Ég hef áður sagt að þetta er það svæði sem er sennilega hvað verst í vegtæknilegu og vegalegu sambandi. Þess vegna var eitt fyrsta útboðið strax eftir hrun, ef ekki það fyrsta þegar við fengum aftur að bjóða út vegaframkvæmdir, fyrsti kaflinn sem þarna var hægt að taka, þ.e. Þverá í Kjálkafirði að Þingmannaá í Vatnsfirði. Það voru 16 kílómetrar, tilboðin voru opnuð 24. febrúar, við fengum 19 tilboð, vinna er þar í gangi og áætlað er að ljúka að fullu 1. september 2010 með báðum lögum klæðningar. Áætlaður heildarkostnaður var 730 milljónir. Hv. þingmaður spyr líka um kafla sem er frá Eiði í Vattarfirði að Þverá í Kjálkafirði. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði, þar bíðum við eftir úrskurði umhverfisráðherra. Við gætum stytt þá leið um 9 km með þeim þverunum sem þar eru lagðar fram. Hann spyr hvað sé gert í framhaldi af því. Ef við þurfum að fara þessa leið getur sú málsmeðferð tekið allt að 10 mánuði. Þá stendur eftir kaflinn sem deilt hefur verið hvað mest um og umræddur hæstaréttardómur fjallaði um en til upplýsinga eru þetta í kringum 56 km núna ef mér reiknast rétt til 

Frú forseti. Það er full ástæða til að halda því skýrt til haga að fullkomin sátt virðist vera um mikilvægi þessara vegaframkvæmda og í rauninni löngu áætlað að fara í þær. Það sjá allir sem hafa keyrt þennan veg, og þá náttúrlega sérstaklega þeir sem búa á sunnanverðum Vestfjörðum, að það verður að fara í þessar vegaframkvæmdir. Ég held að hvergi á Íslandi sé jafnátakanlega slæmur vegur við nokkurt byggðarlag, svo stórt byggðarlag, þannig að þetta verður að gera. Hins vegar er þetta mál orðið svo flókið að ég held að meginþorri landsmanna sé löngu búinn að missa þráðinn í þessu, jafnvel þeir sem hafa reynt að fylgjast með. Um hvað snýst þetta? Umhverfisráðherra ákvað á sínum tíma að leyfa svokallaða leið B þvert á úrskurð Skipulagsstofnunar en hann ákvað að leyfa leið B með sérstökum mótvægisaðgerðum sem lutu að því að farið væri með ákveðnum hætti í þessa vegaframkvæmd í gegnum Teigsskóg. Eins og ég sé það hefur hvorki héraðsdómur né Hæstiréttur beinlínis hnekkt þessu. Þetta er allt saman á einhverjum öðrum atriðum. Héraðsdómur hnekkir þessari ákvörðun vegna þess að umhverfismat á þverun Gufufjarðar og Djúpafjarðar hefur ekki farið fram. Það var sem sagt annað óskylt atriði - en þó skylt. Hæstiréttur kollvarpaði þessum forsendum og hnekkti þessari ákvörðun á þeim grundvelli að ráðherrann mátti ekki taka tillit til umferðaröryggissjónarmiða í úrskurði sínum. Hvorugt dómstigið hefur beinlínis ýtt út af borðinu hugmynd þáverandi umhverfisráðherra um að fara leið B með tilteknum mótvægisaðgerðum. Þessi dómsgerð hafnar í raun og veru ekki þessari leið, heldur hefur einfaldlega haldið sig við formsatriði. Sú spurning hlýtur því að vakna hvort ekki þurfi einfaldlega 

Virðulegi forseti. Ákvörðun Hæstaréttar um að fella úr gildi úrskurð þáverandi umhverfisráðherra Framsóknarflokksins, Jónínu Bjartmarz, í því máli sem hér er talað um kemur í sjálfu sér ekkert mjög á óvart. Reyndar held ég að á öllum stigum þessa máls hafi allar umhverfisstofnanir lagst gegn þessum fyrirætlunum á sínum tíma. Umhverfisstofnun lagðist gegn því, Náttúrufræðistofnun Íslands líka og sömuleiðis Skipulagsstofnun, en umhverfisráðherra kaus að líta fram hjá þeim álitum á þeim tíma og leita ekki heldur annarra leiða til lausnar á málinu. Úrskurður Hæstaréttar kemur því í sjálfu sér ekki á óvart ofan í úrskurð héraðsdóms rétt eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson ræddi áðan. Það má segja að ferlið allt í þessu máli, af hálfu umhverfisráðherra fyrst og fremst, hafi verið afar klaufalegt og illa að því staðið sem leiðir til þess að við lendum svo aftur núna í nánast sömu sporum og við vorum fyrir þeim árum þegar þetta var gert. Það er alveg ljóst að mínu viti að leita þarf allra leiða til að koma þarna á öruggum, tryggum og betri vegasamgöngum eins og hefur alla tíð verið ætlunin að gera. Við verðum að snúa okkur að því. Það er sömuleiðis ljóst að mínu viti að í það minnsta hefur ekkert breyst, að ég tel, sem bendir til þess að Umhverfisstofnun hafi breytt áliti sínu á þessu vegstæði frá því sem var þannig að mér þykir ljóst að annaðhvort þurfi að fara í það mál frá grunni eða leita nýrra leiða til lausnar á þeim vanda sem þarna er. Auðvitað þarf að vinna hratt og vel að þessu máli en í sátt við alla aðila og jafnhliða því ber að leita lausna á því vegstæði sem þarna er fyrir ef þær lausnir eru fyrir hendi en leita annarra leiða ef þær eru færar. Það er ekki hægt að bjóða öllu lengur upp á þær samgöngur sem þarna eru og hafa verið allt of lengi í algjörum lamasessi.

Virðulegi forseti. Sorgarsöguna um veginn um og yfir Þorskafjörð og þverun Gufufjarðar og Djúpafjarðar þarf ekki að rekja í löngu máli. Þar gengur allt á afturfótunum. Að loknum vönduðum og fínum úrskurði þáverandi umhverfisráðherra, Jónínu Bjartmarz, töldu flestir að málið væri komið á beina braut en því var aldeilis ekki að heilsa. Þá tóku við kærur sem aldrei fyrr. Í sumar féll dæmalaus dómur héraðsdóms og var málinu þá vísað til Hæstaréttar sem dæmdi í málinu í haust. Í dómi Hæstaréttar var dæmt á allt öðrum forsendum en í dómi héraðsdóms. Niðurstaðan er þessi, virðulegi forseti: Áframhaldandi óvissa sem ekki sér fyrir endann á. Næst var ætlunin að taka kaflann frá Eiði í Vattarfirði að Þverá. Skipulagsstofnun ákvað að verkið væri háð umhverfismati. Ég beitti mér fyrir því ásamt hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni að þess yrði freistað að taka þá tilteknu kafla á þessari leið sem hafnir væru yfir allan vafa um að hefðu áhrif á umhverfið til að eitthvað yrði þá gert. Þetta eru vegarkaflar sem fylgja að öllu leyti eða því sem næst veglínunni sem nú er til staðar. Enn eitt flækjustigið kom þá í ljós. Búið er að kæra úrskurð Skipulagsstofnunar til hæstv. umhverfisráðherra og meðan sá úrskurður liggur ekki fyrir má ekki taka út einstaka kafla. Kærufrestur til hæstv. umhverfisráðherra var til 28. apríl en þá hefur hæstv. umhverfisráðherra tvo mánuði til að úrskurða í málinu. Í dag, 19. nóvember, er enn ekki kominn úrskurður hæstv. umhverfisráðherra sem er algjörlega óásættanlegt og óskiljanlegt. Eftir sitja íbúarnir á sunnanverðum Vestfjörðum í algjörri óvissu. Virðulegi forseti. Til að tryggja þann sjálfsagða rétt 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka málshefjanda, hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni, fyrir að taka þetta mál upp. Ég held að þegar hafi komið fram í umræðunni að öllum beri saman um að þessi vegkafli, þ.e. Vestfjarðavegur 60, sé einn af þeim vegköflum sem hvað brýnast er að laga. Það er eiginlega fyrir löngu orðið til skammar að við skulum ekki hafa komið á almennilegum vegasamgöngum á sunnanverðum Vestfjörðum með sambærilegum hætti og í öðrum byggðum í landinu. Þegar ríkisstjórnin var skipuð árið 2007 og við lentum í þorskniðurskurði frá hv. málshefjanda, þ.e. sú ákvörðun var tekin á þeim tíma, var einmitt farið í flýtiframkvæmdir á þessum vegkafla. Menn ætluðu sér að drífa Vestfjarðaveginn áfram. Síðan má taka undir það sem hér hefur komið fram að allt frá þeim tíma hefur þetta mál lent í ótrúlegum ógöngum í dómskerfinu og í umhverfismatsumræðu. Nú ætla ég ekki að gera lítið úr því að það skipti miklu máli að vel sé farið með í sambandi við umhverfismat á vegum jafnt sem öðrum framkvæmdum. Ég hef þó oft spurt mig hvort sú lagasetning sem sett var á þeim tíma af þáverandi samgönguráðherra eða í samráði við hann, þegar menn ákváðu með hvaða hætti ætti að ákveða vegstæði og annað - hvort þetta ferli sé orðið allt of flókið. Það er auðvitað mikið umhugsunarefni þegar einn og tveir einstakir aðilar geta stöðvað vegasamgöngur og bætta vegalagningu fyrir heilu byggðarlögin árum saman. Ég vona að það ferli sem hér er reynt að ákveða sem lausn út úr þessum vanda, þar sem kallaðir hafa verið til allir aðilar sem eiga hagsmuna að gæta á þessu svæði og Vegagerðin hefur áætlað að koma með tillögur um hvað eigi að gera í stöðunni, að við þingmenn kjördæmisins og aðrir þingmenn á Alþingi Íslendinga fáum tækifæri til að ræða málin og reyna 

Virðulegi forseti. Þetta mál sem við erum að ræða er um margt mjög sérkennilegt fyrir þær sakir að þetta virðist hafa þvælst fyrir í íslenskri stjórnsýslu og dómskerfi. Ég vona að það sé ekki vísvitandi en það virðist sem mönnum og stofnunum sé einkar lagið að setja þetta mál upp í loft og það hefur verið gert í langan tíma. Það sem er merkilegt í dag er að þegar Hæstiréttur kvað upp sinn dóm hafnaði hann í raun dómi héraðsdóms. Hann tók í rauninni ekki á því máli eða efni sem héraðsdómur dæmdi í heldur fann sér nýtt atriði sem var öryggismál og að fyrrverandi umhverfisráðherra hafi ekki verið heimilt að taka tillit til öryggissjónarmiða. Það hlýtur að vera mjög sérstakt að láta öryggissjónarmið víkja þegar við erum að tala um svona mikilvæga framkvæmd. Í dag er mikilvægast að koma málinu áfram. Ég sakna þess svolítið úr ræðu hæstv. samgönguráðherra að ekki skuli koma fram hvernig hann hyggst koma þessu máli áfram og leiða það til lykta. Það þurfum við að vita. Hins vegar er augljóst að það er mjög mikilvægt að ná verklaginu í umhverfisráðuneytinu í lag þannig að ráðherra úrskurði eða klári þá vinnu sem þar liggur fyrir og átti að vera búin að mér skilst 28. júní. Nema gamla lagið sé að koma upp í því ágæta ráðuneyti, lenskan að setja stólinn fyrir dyrnar. Við þurfum ekki að leita langt suður á Suðurnes til þess að rifja upp það mál allt saman. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til þess að koma hingað upp á eftir og segja okkur frá því hvernig hann ætli að klára þetta mál þannig að það sé til sóma fyrir þingið og til hagsbóta fyrir íbúana sem þarna búa.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að taka þetta mál upp í þinginu. Ég vil líka fagna því að svo virðist sem menn og konur úr öllum flokkum sameinist um að þetta sé forgangsverkefni og það að finna lausn á þessum vanda sem þarna blasir við. Ég beini því til hæstv. samgönguráðherra að hann beiti sér fyrir því. Við skulum samt ekki gera lítið úr því að hér hefur fallið hæstaréttardómur og þeim ummælum sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hélt á lofti um að borist hefðu kærur sem aldrei fyrr. Við skulum alls ekki gera lítið úr því að Hæstiréttur hefur úrskurðað í þessu máli og sú vinna sem samgönguráðherra setti af stað í framhaldinu hygg ég að sé mjög heppilegur farvegur þar sem hann hefur kallað til alla aðila sem eiga hagsmuna að gæta í þessu máli. Ég vil fyrst og fremst beina því til hæstv. samgönguráðherra að sá hópur sem ræðir þessi mál sé ekki hugsaður til þess að friða málið og þagga það niður eins og svo margir hópar sem myndaðir eru í stjórnkerfinu og hafa verið myndaðir í gengum tíðina. Hópurinn verður að vinna hratt, hlutirnir verða að gerast mjög hratt og við verðum á mjög skömmum tíma að fá niðurstöðu í þetta mál. Þegar mögulegt verður að setja fjármuni í vegaframkvæmdir á nýjan leik, í nýframkvæmdir, og aðeins fer að liðkast til með það hlýtur að vera forgangsverkefni að ráðast í þetta mál. Ég geri þá kröfu til hæstv. samgönguráðherra að hann beiti sér af fullum þunga fyrir því.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu sem hefur verið mjög málefnaleg. Ég held að í henni hafi komið fram eindreginn vilji allra þeirra sem töluðu um að reynt yrði að hraða vegaframkvæmdum á þessu svæði og undrar engan sem þarna þekkir eitthvað til. Ég vil sérstaklega fagna yfirlýsingu hæstv. samgönguráðherra sem sagði að það væri æskilegast að fara láglendisleið. Þar með tel ég að hæstv. ráðherra sé að segja: Við ætlum ekki að fara með veginn um Hjallháls og Ódrjúgsháls, en sú umræða skýtur stöðugt upp kollinum þegar farið er að ræða um vegagerð á þessu svæði. Hvernig er staða málsins? Hún er svona: Annars vegar erum við að tala um vegagerðina út Þorskafjörð frá Hallsteinsnesi yfir í Skálanes og yfir í Melanes. Hins vegar erum við að tala um vegagerðina frá Eiði í Vattarfirði yfir Kjálkafjörð að Þverá í Kjálkafirði. Fyrri leiðin er sú leið sem Hæstiréttur úrskurðaði um. Það er ljóst hvernig sem við horfum á það mál að þar eru fyrirsjáanlega miklar tafir. Hæstv. umhverfisráðherra liggur hins vegar á úrskurði sem hann hefði átt að vera búinn að kveða upp sem gerir að verkum að mjög óhægt er um vik að fara í mögulegar vegaframkvæmdir á seinni kaflanum sem ég nefndi áðan. Þess vegna er mjög brýnt að hæstv. umhverfisráðherra ljúki því lögbundna verkefni sínu að kveða upp þennan úrskurð svo hægt sé að huga að því að leggja í lágmarksframkvæmdir á leiðinni frá Eiði í Vattarfirði að Þverá í Kjálkafirði. Það er sú hugmynd sem við ræddum í sumar. Þá var ekki hægt að framkvæma hana vegna þess að málið var í kæruferli. Það er enn statt í kæruferli þó að því eigi að vera löngu lokið. Þess vegna er afar brýnt að hæstv. umhverfisráðherra höggvi á þennan hnút, ljúki þessu máli þannig að hæstv. samgönguráðherra, Vegagerðin og aðrir sem málið varðar geti unnið að því að undirbúa frekari vegagerð á þessum slóðum. Þarna blasir við 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka umræðu um þetta brýna verkefni og ég heyri að mikill samhljómur er hjá þeim sem hafa tekið þátt í umræðunni um veglagningu á Vestfjarðavegi 60 í Gufudalssveit eða óuppbyggðum og ómalbikuðum köflum á þessari leið sem eru, eins og ég sagði áðan, allt of margir. Ég ætla ekki að bregðast við einu eða öllu sem kom fram hjá þingmönnum. Þó verð ég að segja vegna umfjöllunar hv. þm. Guðmundur Steingrímsson um úrskurð fyrrv. umhverfisráðherra sem taldi umferðaröryggi aðalatriði en Hæstiréttur sagði síðan að viðkomandi ráðherra hefði ekki haft leyfi til að taka tillit til þess, að auðvitað má segja að við töpum málinu fyrst og fremst vegna ákveðins formgalla hjá fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra. Við verðum þó líka að lesa umhverfislögin í þessu samhengi, 3. gr. þar sem hugtakið „umhverfi“ er skilgreint á þá leið að það sé samheiti yfir menn, dýr, plöntur o.s.frv. Ég ætla ekki að gagnrýna dóm Hæstaréttar, það er endanlegur dómur sem við verðum öll að virða. Þarna er talað um að menn skuli taka tillit til manna, samfélaga, heilbrigðis, menningar, atvinnu og efnislegra verðmæta en þá er auðvitað mjög sérstakt ef ekki má fella úrskurð og velja veglínu sérstaklega út frá umferðaröryggisatriðum sem mér finnst að þarna hafi legið ljós fyrir. Að fara þessa leið á láglendi eða fara yfir hálsana, þar er mikill munur á. Í lokin, virðulegi forseti, hvað varðar það sem hv. málshefjandi 

Hæstv. forseti. Næsta mál á dagskrá er frumvarp ríkisstjórnarinnar um Icesave-málið eins og kunnugt er. Ég vildi spyrja hæstv. forseta hvort það væri við hæfi að taka þetta mál á dagskrá í dag einmitt vegna þess að nú í morgun birtist í Fréttablaðinu grein eftir prófessor emeritus Sigurð Líndal, einn virtasta fræðimann Íslendinga á sviði lögfræði, þar sem hann rökstyður með mjög skýrum og greinargóðum hætti að uppi sé verulegur stjórnarskrárvafi varðandi gildi þessa frumvarps. Sigurður Líndal bendir á að sú ríkisábyrgð sem lagt er til að hér verði samþykkt felur í sér óskilyrta ríkisábyrgð sem ekki takmarkast af neinum upphæðum og takmarkast ekki í tíma eins og þó mátti ráða af lögunum sem samþykkt voru í lok ágúst. Nú er ríkisábyrgðin sem sagt ótímabundin og mörkin varðandi fjárhæðirnar eru algjörlega út í loftið. 

Forseti vill taka fram að málið er á dagskrá og verður tekið á dagskrá.

Virðulegi forseti. Ég tek undir ummæli hv. þm. Birgis Ármannssonar og tel að þetta sé hið alvarlegasta mál. Ég vildi líka nefna annað varðandi fundarstjórn forseta. Það var samþykkt naumlega í atkvæðagreiðslu áðan að hafa kvöldfund og ég vildi spyrja hæstv. forseta hvort hún geti upplýst þingheim um hversu lengi er áætlað að þingfundur muni standa. Ég vek athygli hæstv. forseta á því að á morgun og á mánudaginn eru kjördæmadagar og fyrir marga þingmenn er um langan veg að fara. Vegna þess að það hefur legið fyrir í starfsáætlun þingsins um langa hríð að nú séu kjördæmadagar hafa margir þingmenn, sérstaklega úti á landsbyggðinni, skipulagt fundi jafnvel í kvöld. Þess vegna er mjög óþægilegt að fara inn í þessa umræðu ekki vitandi hvenær henni muni ljúka. Við þurfum jú að sinna okkar skyldum í kjördæmunum. Ég óska eftir að hæstv. forseti 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með síðasta ræðumanni. Það skiptir miklu máli að sérstaklega við þingmenn af landsbyggðinni vitum hvenær umræðunni á að ljúka í kvöld, hvort til standi að vera með næturfund eða hvort fundur eigi einungis að standa fram að kvöldmat. Svo tek ég líka undir að auðvitað er þetta mál þess eðlis og fjárhæðirnar það stórar og miklar að það þarf að velta við hverjum steini. Ef nýjar upplýsingar koma fram á fjárlaganefnd að sjálfsögðu að skoða þær. Ég trúi ekki öðru en að þeir fjárlaganefndarmenn meiri hlutans sem eru í salnum, þeir eru ekki margir, taki heils hugar undir það.

Hæstv. forseti. Ég er landsbyggðarþingmaður og hafði mælt mér mót við marga kjósendur á morgun þar sem það liggur fyrir að á morgun og mánudag eru kjördæmadagar. Fyrir marga landsbyggðarþingmenn er um langan veg að fara og þess vegna ljóst að verði kvöldfundur í kvöld og standi jafnvel lengi er mjög brýnt að við þingmenn fáum upplýsingar um það hversu lengi fundur á að standa þannig að við getum þá brugðist við og endurraðað dagskrá okkar fyrir morgundaginn. Ég tek undir með hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur sem talaði áðan og óskaði eftir því að forseti upplýsti okkur um það hversu lengi fundurinn skuli standa. Þar sem kvöldfundir hafa verið nánast á hverju kvöldi í þessari viku þrátt fyrir að forsætisnefnd hafi fjallað um það þegar gerð var starfsáætlun þingsins að kvöldfundir skyldu vera undantekning en ekki meginregla er brýnt að þá sé farið yfir það hér og við upplýst um það, þingmenn, hversu lengi sé ætlast til að við verðum hér í kvöld.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir áhyggjur hv. þm. Birgis Ármannssonar af því hvort það frumvarp sem við eigum að fara að ræða á eftir standist einfaldlega stjórnarskrá. Það er mikið áhyggjuefni ef það verður niðurstaðan að þingið samþykki frumvarp og geri að lögum sem síðan stangast á við stjórnarskrá. Hitt vildi ég segja hvað varðar framhald þingfundar að ég tel að það yrði til heilla ef forseti hefði frumkvæði að því að kalla saman fund þingflokksformanna núna á eftir og við gengjum frá því hversu lengi í kvöld við ætluðum að halda hér fund. Úr því að niðurstaða þingheims varð að hafa kvöldfund tel ég þar af leiðandi eðlilegt að við tökum einhverja ákvörðun um það hversu lengi sá fundur eigi að standa. Það er ekki hægt að bjóða Alþingi upp á að hér sé farið inn í alla nóttina til að ræða jafnmikilvægt mál, bæði málsins vegna og hins að við höfum líka skyldur við 

Forseti upplýsir að það hefur þegar verið samþykkt, eins og hv. þingmönnum er kunnugt, að hafa kvöldfund í kvöld ef með þarf. Ég tel rétt að þingmenn geri ráð fyrir fundi fram á kvöldið en hversu lengi hann mun standa fer auðvitað eftir eðli umræðnanna. Það má meta það um kvöldmatarleytið og skoða þá málið nánar. Það er ómögulegt fyrir forseta að setja niður ákveðinn tíma núna. Forseti leggur til að við metum það hvernig umræðunni vindur fram í dag.

Virðulegi forseti. Það er rétt að ákveðið var áðan af meiri hluta Alþingis að hafa kvöldfund. Ég ítreka samt þær óskir mínar að forseti fundi með formönnum þingflokkanna og fái á hreint hversu lengi fundurinn á að standa. Hér hefur verið bent á að það eru kjördæmadagar á morgun og á mánudaginn og þingmenn á landsbyggðinni eru búnir að skipuleggja fundi og ætla að hitta kjósendur í kjördæmunum. Svo er annað atriði sem hefur kannski ekki verið rætt, það að eitt sinn var stefna stjórnarflokkanna að gera þetta að fjölskylduvænni vinnustað. Það hefur alfarið brugðist hjá þessari ríkisstjórn. Kvöldfundir að undanförnu og sú pressa sem hefur verið lögð á minni hlutann um að skila nefndaráliti sem hefur þýtt að unnið hefur verið langt fram á nætur með starfsmönnum þingsins er einfaldlega ekki boðlegt, frú forseti.

Fleiri þingmenn hafa óskað eftir að taka til máls undir liðnum um fundarstjórn forseta. Eins og forseti nefndi áðan munum við meta þetta um kvöldmatarleytið. Forseti áætlar að hafa fund með þingflokksformönnum þegar líður að kvöldmat og meta þá stöðu mála.

Frú forseti. Ég þakka fyrir að forseti ætlar að funda einhvern tímann í dag með formönnum allra þingflokka. Ég hefði talið langeðlilegast að menn hefðu sest niður og rætt saman áður en þessi þingfundur var settur. Þann tíma sem ég er búin að sitja á þingi hefur það yfirleitt verið þannig að allir þingmenn í salnum hafa samþykkt þegar lagt er til að hafa kvöldfundi og ekki hefur farið fram atkvæðagreiðsla. Nú fór hins vegar fram atkvæðagreiðsla og það var alveg greinilegt að stór hluti þingmanna er ekki sáttur við að haldinn sé kvöldfundur og ég tel það alls ekki í anda þess samráðs og samvinnu sem þessi ríkisstjórn boðaði þegar hún settist að völdum. Ég tel líka að þessi mikla tíðni kvöldfunda undanfarið, oft hefur maður upplifað að það sé nánast vegna skipulagsleysis hjá þinginu, sé alls ekki í anda ræðu forseta þegar hún tók við 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að taka jákvætt í að halda fund með þingflokksformönnum en verð samt að segja að það veldur mér vonbrigðum að sá fundur eigi ekki að vera fyrr en um kvöldmatarleytið. Frú forseti sagði að það væri ómögulegt að segja hvernig umræðan þróaðist og þess vegna væri ekki ástæða til að halda fundinn fyrr, en ég verð að lýsa mig mótfallna þeirri túlkun vegna þess að ég get upplýst hæstv. forseta um að þessi umræða mun standa langt fram á nótt ef kvöldfundur verður langt fram á nótt. Þá er alveg eins gott að við vitum það að hæstv. forseti ætlar að hafa okkur hér inn í nóttina og ræða þessi mál í skjóli myrkurs vegna þess að við þurfum að skipuleggja okkur, bæði í kjördæmunum og svo hefur verið bent á það líka að þetta snýst um það að við eigum fjölskyldur eins og aðrir. Fyrir þingmann sem þarf að keyra til Víkur í Mýrdal á fund kl. 8 í kvöld svo ég nefni dæmi 

Frú forseti. Ég tek undir þær óskir félaga minna á þingi sem hafa talað undir liðnum um fundarstjórn forseta að við verðum upplýst um það hversu langt inn í nóttina við förum með þetta mál. Ég tel mikilvægt í ljósi mikilvægis málsins að það verði líka upplýst af hálfu forseta hvaða ráðherrar verða við umræðuna. Ég tel mikilvægt að a.m.k. fjármálaráðherra en ekki síður forsætisráðherra verði við umræðuna 

Frú forseti. Mikið þykir mér þetta allt saman undarlegt. Hvernig í ósköpunum stendur á því að ekki er hægt að upplýsa þingmenn um það, ef á að láta þá vera fram eftir kvöldi, hversu lengi þeir eigi að sitja hérna? Þetta er farið að líta út eins og verið sé að nota þingsköpin til að gera stjórnarandstöðunni lífið leitt. Maður getur ekki annað en sett þetta í samhengi við dæmalaust viðtal við hæstv. utanríkisráðherra við Reuters-fréttaveituna þar sem hann talaði um Icesave-málið á þeim nótum að það þyrfti að rumpa því af, koma því frá til að hægt væri að sinna Evrópusambandinu betur og til að vinsældir Evrópusambandsins mundu aukast. Hann taldi líklegt að þessi Icesave-umræða skaðaði eitthvað vinsældir Evrópusambandsins. Er það virkilega svo, frú forseti, að það eigi að nota þingsköp til að gera stjórnarandstöðunni lífið leitt og reyna að rumpa þessu máli af án þess að nokkur ráðherra ríkisstjórnarinnar hlusti á það?

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað. Það er mjög mikilvægt að fá að vita hversu lengi forseti ætlar að hafa fund í dag. Ég hygg að þingflokksformenn séu reiðubúnir að funda með forseta nú þegar eða a.m.k. mjög fljótlega til að klára það mál. Ég tek líka undir það sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir nefndi, það er mjög mikilvægt og ég raunar krefst þess að forsætis- og fjármálaráðherrar verði við þá umræðu sem hér fer fram í dag og í kvöld, ekki síst vegna þess að forsætisráðherra gerir þá kröfu á þingmenn að þeir séu staddir hér þegar hún talar við þá. Einnig bendi ég á að ef eingöngu þingmenn stjórnarandstöðu eða þeir þingmenn sem greiddu atkvæði gegn því að hafa kvöldfund verða í salnum í kvöld er vert að endurskoða þingsköpin ef meiri hlutinn á Alþingi getur ákveðið að hafa kvöldfundi, láta stjórnarandstöðuna vinna í þingsal en hverfa svo á braut sjálfur.

Frú forseti. Ég tek undir orð annarra þingmanna um að það verði ákveðið frekar fyrr en síðar í dag með hvaða hætti þingfundur fer fram og hvenær honum ljúki í kvöld. Störf þingsins hafa verið mikið í umræðu í vikunni, með hvaða hætti þau eru, hvernig þau gera fjölskyldum þingmanna mikið ógagn og skaða þær jafnvel þannig að ég tel mjög mikilvægt að þessum málum verði komið í skikkanlegt horf. Það væri ekki úr vegi að byrja einfaldlega á því í dag.

Eins og forseti sagði fyrr og gaf upplýsingar um verður haft samráð við þingflokksformenn í dag. Forseti nefndi kvöldmatarleytið, en ef hægt verður að koma því við fyrr, eins og í hádegishléi, verður það gert.

Frú forseti. Hvernig má það vera að ekki sé hægt að koma við fundi með þingflokksformönnum fyrr en um kvöldmatarleytið? Hefur það yfirleitt verið kannað? Hér hafa þingflokksformenn úr stjórnarandstöðu lýst sig tilbúna til að funda strax. Ég held að það hljóti að vera hægt að finna einhvern fulltrúa stjórnarflokkanna, þótt ég sjái reyndar ekki marga þingmenn stjórnarflokkanna í salnum núna, til að mæta á fund til að ákveða hversu lengi þingfundur á að standa í kvöld. Er það ekki sjálfsögð krafa þingmanna að þeir fái að vita hversu lengi þeir eigi að vera í vinnunni á fimmtudagskvöldi, sérstaklega í ljósi þess sem hér hefur verið nefnt um fundi sem hafa verið skipulagðir víða um land? Í raun má segja að verið sé að vinna gegn lýðræðislegri umræðu með því að halda þinginu í gíslingu og koma í veg fyrir þann hluta lýðræðisins sem felst í fundum með kjósendum víða um landið. Ég skora á hæstv. forseta að koma þessum fundi þingflokksformanna á sem allra fyrst.

Frú forseti. Það er ágætt ef aðstoðarmenn forseta fylgjast með þegar þingmenn biðja um að fá orðið. Ég vil bara halda áfram þessari umræðu. Þótt ég þakki forseta fyrir svörin er ég mjög ósátt við þau. Alþingi Íslendinga getur ekki verið eina stofnunin í landinu sem getur ekki skipulagt vinnutíma sinn. Þetta er nokkuð sem við erum margítrekað búin að gera athugasemdir við, bæði í þessari viku og síðustu. Það var talað um að við ættum að stefna að því að gera þennan vinnustað fjölskylduvænni. Það er hluti af starfsumhverfi okkar í stjórnmálum að við getum skipulagt vinnu okkar og þá hljótum við að geta fengið upplýsingar þar að lútandi frá forseta. Hérna er óskað eftir því að forseti fundi strax, þess vegna núna í hádegishléinu, með formönnum þingflokkanna 

Forseti ítrekar það sem áður hefur komið fram í máli forseta. Gerðar verða ráðstafanir til að reyna að koma á fundi með þingflokksformönnum í hádegishléi ef það gæti orðið til að liðka til svo hægt sé að hefja fyrir fram boðaða dagskrá, þannig að það sé alveg skýrt.

Forseta hefur borist bréf frá Gunnari Braga Sveinssyni, þingflokksformanni Framsóknarflokksins, dagsett 18. nóvember 2009, um að þingflokkur Framsóknarflokksins óski eftir því að ræðutími við 2. umr. þingmáls 76, Ríkisábyrgð á lántöku Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta, verði tvöfaldaður, sbr. 4. mgr. 55. gr. þingskapa, vegna mikilvægi málsins. Mun ræðutíminn því verða tvöfaldaður við 2. umr. málsins.

Hæstv. forseti. Við tökum hér fyrir nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 96/2009, um heimild til handa fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands hf. Álitið sem hér birtist er byggt á ítarlegri greinargerð sem fylgdi með frumvarpinu þegar það var lagt fyrir í þinginu og ber að hafa það í huga þegar nefndarálitið er skoðað. Það kemur fram í nefndarálitinu hverjir komu til fundar við nefndina. Þar eru fyrst taldir upp þeir aðilar sem unnu að breytingum á samningunum, þ.e. gerðu tillögur um breytingar á samningunum, sem voru embættismenn úr ráðuneytinu undir forsæti Ragnhildar Arnljótsdóttur úr utanríkisráðuneytinu. Þá komu einnig fyrir nefndina þeir lögfræðingar sem aðstoðuðu við að gera þessar tillögur að breytingum á frumvarpinu frá því í sumar, Einar Gunnarsson var þar og var nú raunar í nefndinni líka, Helgi Áss Grétarsson frá Lagastofnun Háskóla Íslands, Benedikt Bogason, Eiríkur Tómasson, Björg Thorarensen og fleiri sem höfðu komið að þessari vinnu. Nefndin hélt fjóra langa fundi. Í upphafi var ákveðið í fjárlaganefnd að einbeita sér að því að skoða hvaða áhrif þetta nýja frumvarp hefði á lagasetninguna frá því í lok sumars. Á fyrsta fundinum var ítarleg kynning á öllum þeim gögnum sem höfðu verið lögð fram og samskiptum við Hollendinga og Breta, langur fundur sem fjallaði um málið í heild. Þar var lögð fram ítarleg mappa með gögnum þar sem menn gátu séð í hverju samningar voru fólgnir. Annar fundurinn var með skilanefnd og slitastjórn Landsbanka Íslands hf. og fulltrúum Tryggingarsjóðs innstæðueigenda, þar sem farið var yfir hugsanlegar breytingar á endurheimtum úr búi Landsbankans og með hvaða hætti þetta nýja frumvarp hefði áhrif á möguleika tryggingarsjóðsins varðandi lántökur o.s.frv. Þriðji fundurinn var með Seðlabanka Íslands, þar sem óskað hafði verið eftir að Seðlabankinn færi yfir og endurmæti áætlanir um efnahagshorfur að fengnum nýjum forsendum og tæki þar tillit til þeirrar umfjöllunar sem hefði verið um þann þátt. Síðast var sérstakur fundur með lögfræðingum sem höfðu gert athugasemdir við eða komið með ábendingar eða tillögur varðandi málið. Á þeim fundi voru Ragnhildur Helgadóttir, prófessor í lagadeild Háskólans í Reykjavík, Stefán Már Stefánsson, prófessor í lagadeild Háskóla Íslands, Eiríkur Svavarsson, Eiríkur Helgason og Sigurður Hannesson, fulltrúar Indefence-hópsins. Þá tók fulltrúi frá breskri lögfræðiskrifstofu, Nigel Ward lögfræðingur, þátt í símafundi með öllum þessum lögfræðingum þar sem farið var yfir lagalega hlið málsins og með hvaða hætti þetta nýja frumvarp hefði áhrif á þau lög sem samþykkt hefðu verið áður. Málið var sent til efnahags- og skattanefndar til umfjöllunar. Þaðan bárust fjögur nefndarálit. Þau voru lögð fram í nefndinni og voru skoðuð og meiri hlutinn skoðaði þau að sjálfsögðu öll og hafði til hliðsjónar við nefndarálit sitt. Nefndarálitið fjallar í fyrsta lagi um markmiðin með þessu nýja frumvarpi. Þar stendur: „Markmið frumvarpsins er að veita fjármálaráðherra heimild, fyrir hönd ríkissjóðs, til að veita Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta ríkisábyrgð vegna skuldbindinga sjóðsins sem stafa af lánum hans frá breska og hollenska ríkinu samkvæmt samningum, dagsettum 5. júní 2009, og viðaukasamningum 19. október 2009. Lánin eru til að standa straum af lágmarksgreiðslum, sbr. 10. gr. laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, nr. 98/1999, til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands hf. í Bretlandi og Hollandi. Ríkisábyrgðin, sem gengur í gildi 5. júní 2016, verður nú betur í samræmi við efni lánasamninganna.“ En það var tilgangurinn með þessum endursamningum að reyna að færa ákvæði sem áður höfðu verið í fyrirvörum inn í sjálfa samningana með viðaukasamningum. II. kaflinn í nefndarálitinu fjallar einmitt um viðaukasamningana og endurskoðunarákvæðið. Þar sem bresk og hollensk stjórnvöld voru ekki reiðubúin að fallast á fyrirvara Alþingis að öllu leyti, ákvað ríkisstjórnin að undangengnum viðræðum að gera þrjá viðaukasamninga og samrýma að mestu leyti efni lánasamninganna og þeirra fyrirvara sem koma fram í 1.–4. gr. laganna nr. 96/2009, og leggja þá fyrir Alþingi til umfjöllunar og afgreiðslu. Til að þeir taki gildi er nauðsynlegt að breyta lögum nr. 96/2009. Samningurinn er á milli íslenska tryggingarsjóðsins og tryggingarsjóðs breskra innstæðueigenda og breytir samhliða uppgjörssamningi þessara aðila frá 5. júní sl. Samkvæmt 5. gr. frumvarpsins er endurskoðunarákvæði samninganna styrkt þar sem meta skal stöðu þjóðarbúsins í síðasta lagi 5. júní 2015 og þá einkum með tilliti til skuldastöðu og skuldaþols. Sérstaklega er tekið fram í 5. gr. í frumvarpinu að þessi ákvæði skulu skoðuð árið 2015 og farið yfir til hvers ber að taka tillit. Þar skal sérstaklega líta til gjaldeyrismála, gengisþróunar, viðskiptajafnaðar, hagvaxtar og breytinga á landsframleiðslu, svo og þróunar fólksfjölda og atvinnuþátttöku. Að undangengnu þessu mati ákveður Alþingi hvort óska skuli endurskoðunar á samningunum. Það er mat okkar að með þessu ákvæði og þeirri umfjöllun sem þetta fékk sé búið að styrkja þetta endurskoðunarákvæði frá því sem áður var. III. kaflinn í nefndarálitinu fjallar um breytingar á lögum nr. 96/2009, en samkvæmt 1.–4. gr. laga nr. 96/2009 samþykkti Alþingi að heimila fjármálaráðherra að veita ríkisábyrgð, en með ýmsum fyrirvörum og efnahagslegum og lagalegum viðmiðum. Forsenda ríkisábyrgðarinnar var sú samkvæmt lögunum að kynna varð breskum og hollenskum stjórnvöldum fyrirvarana og þau urðu að fallast á þá, sbr. 2. mgr. 1. gr. laga nr. 96/2009. Það var sem sagt gerð klár krafa um það að leita ætti eftir samþykki þessara aðila. Síðan heldur áfram í nefndarálitinu: Fljótlega kom í ljós að hollensk og bresk stjórnvöld voru ekki reiðubúin til að fallast á alla fyrirvara Alþingis óbreytta. Að loknum viðræðum aðila lánasamninganna varð niðurstaðan sú að gera viðaukasamninga og með þeim hætti samrýma að mestu leyti efni lánasamninganna og þeirra fyrirvara sem koma fram í 1.–4. gr. laga nr. 96/2009. Það er álit meiri hluta fjárlaganefndar að meginefni fyrirvaranna hafi náð fram að ganga og rétt sé að ljúka málinu með þessum hætti. Fallist var á kröfu viðsemjenda íslenska ríkisins um að ríkisábyrgð á skuldbindingum tryggingarsjóðsins væri óskilyrt. Af framangreindu leiðir að skuldbindingin og þær reglur sem gilda í lögskiptum aðila eru nú skýrari en áður. Viðaukasamningarnir þrír eru fjármálaskjöl og hafa því sama gildi og lánasamningarnir sjálfir. Réttarstaða íslenska ríkisins ræðst því ekki eingöngu af lánasamningunum heldur einnig af þeim skjölum sem skilgreind hafa verið sem fjármálaskjöl. Í fyrri lotu Icesave-umræðunnar átti sú umræða sér töluvert stað að vafi léki á því hver væri lagaleg staða þeirra álita sem fram kæmu í frumvarpinu en færu ekki inn í lánasamningana. Það er reynt að skerpa á því með þeim breytingum sem hér hafa verið gerðar. IV. kafli nefndarálitsins fjallar um Brussel-viðmiðin og alþjóðlega ábyrgð, en í 1. tölul. 2. gr. laga frá nr. 96/2009 segir orðrétt: „... að lánasamningarnir verði túlkaðir í samræmi við hin umsömdu viðmið sem samþykkt voru 14. nóvember 2008 á milli Íslands, Evrópusambandsins og hlutaðeigandi aðildarríkja, þannig að tekið verði tillit til hinna erfiðu og fordæmislausu aðstæðna sem Ísland er í og nauðsynjar þess að ákveða ráðstafanir sem gera Íslandi kleift að endurreisa fjármála- og efnahagskerfi sitt. Í þessu felst m.a. að samningsaðilar verði við rökstuddri og málefnalegri beiðni Íslands um endurskoðun samninganna samkvæmt ákvæðum þeirra.“ Þessi viðmið hafa verið nefnd Brussel-viðmið og í þeim felst í fyrsta lagi að aðilar viðurkenndu þá lagalegu stöðu að tilskipun um innstæðutryggingar gilti á Íslandi með sama hætti og hún gilti í aðildarríkjum Evrópusambandsins. Það var sem sagt lögð áhersla á það að menn hefðu staðið við að innleiða þetta tryggingarkerfi á sínum tíma. Þessi viðurkenning mundi greiða fyrir skjótri niðurstöðu samningaviðræðna um fjárhagsaðstoð við Ísland, þar með talið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, og í samningum við Ísland skyldi taka tillit til hinna erfiðu og fordæmislausu aðstæðna, eins og áður sagði, sem Ísland væri í og nauðsynjar þess að ákveða ráðstafanir sem gerðu Íslandi kleift að endurreisa fjármála- og efnahagskerfi sitt. Í þriðja lagi er nefnt í þessum Brussel-viðmiðum að stofnanir Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins tækju áframhaldandi þátt í samningaferlinu sem færi fram í samráði við þær. Gagnrýnt var að Brussel-viðmiðin höfðu ekki verið höfð nægilega til hliðsjónar við samningagerðina. Á þessu var tekið af hálfu samningsaðila í viðaukasamningunum. Samkvæmt þeim getur íslenska ríkið takmarkað endurgreiðslur afborgana frá og með 5. júní 2016 ef hagvaxtaraukning í landinu, talið í pundum eða evrum, verður minni en gert er ráð fyrir. Íslenska ríkið getur einnig framlengt lánasamningana einhliða og þannig dregið úr heildargreiðslubyrði hvers árs. Þetta var talið tryggja möguleika íslenska ríkisins, ásamt sjö ára afborgunarleysistímabilinu, til að endurreisa fjármála- og efnahagskerfi sitt. Þessu til viðbótar kemur svo yfirlýsing fjármálaráðherra landanna þriggja sem talað er um hér síðar í álitinu. V. kafli nefndarálitsins fjallar um lagaleg álitaefni. Í 2. gr. frumvarpsins segir orðrétt: „Ekkert í lögum þessum felur í sér viðurkenningu á því að íslenska ríkinu hafi borið skylda til að ábyrgjast greiðslu lágmarkstryggingar til innstæðueigenda í útibúum Landsbanka Íslands hf. í Bretlandi og Hollandi.“ Með þessum hætti er lögð rík áhersla á að lagaleg skylda til að greiða innstæðutryggingar hafi ekki verið viðurkennd og ítrekað að ekki hefur náðst samkomulag um að koma ágreiningsefninu fyrir hlutlausan dómstól. Réttaráhrif 2. gr. eru m.a. þau að fjármálaráðherra skal efna til viðræðna við aðra aðila lánasamninganna og eftir atvikum Evrópusambandið og stofnanir Evrópska efnahagssvæðisins um hvaða áhrif ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins eða eftir atvikum forúrskurður Evrópudómstólsins hafa ef málið kemur þangað. Þessir aðilar eru tilgreindir þar sem þeir komu að gerð Brussel-viðmiðanna haustið 2008. Í VI. kafla nefndarálitsins er fjallað um gengisáhættu. Myntsamsetning eigna Landsbanka Íslands hf. er með þeim hætti að verulegur hluti eigna er í breskum pundum, evrum og bandaríkjadölum, en einungis lítill hluti í íslenskum krónum. Kröfur á hendur bankanum í erlendri mynt eru færðar í íslenskar krónur eftir skráðu sölugengi Seðlabanka Íslands 22. apríl 2009 í samræmi við 3. mgr. 99. gr. laga nr. 21/1991, sbr. ákvæði til bráðabirgða III í lögum nr. 44/2009. Sú fjárhæð breytist ekki frá þeim degi undir meðferð búsins og er því grundvöllur úthlutunar úr því til viðkomandi kröfuhafa, óháð því hvenær slík úthlutun fer fram. Slitastjórn bankans hefur ekki lagt fram kröfuskrá skv. 119. gr. gjaldþrotalaga og endanleg afstaða liggur ekki fyrir, sbr. ákvæði 120. gr. sömu laga. Gjaldeyrisáhætta bankans er fólgin í því að eignir hans eru að langmestu leyti í erlendri mynt en kröfur á hendur bankanum hafa verið umreiknaðar í íslenskar krónur. Ef gengi íslensku krónunnar veikist gagnvart erlendri mynt mun eignahliðin hækka í íslenskum krónum en skuldahliðin standa óbreytt og heimtur aukast mælt í krónum. Frá sjónarhóli kröfuhafa sem á kröfu í erlendri mynt þýðir þetta að heimtur hans verða lægri fjárhæð reiknað yfir í þá mynt sem kröfunni var lýst í. Hið gagnstæða mun gerast ef krónan styrkist á móti erlendri mynt. VII. kafli í nefndarálitinu fjallar um yfirlýsingu fjármálaráðherra landanna þriggja. Þar segir að þrátt fyrir að sameiginleg yfirlýsing fjármálaráðherra Íslands, Hollands og Bretlands hafi ekki lagalegt gildi hafi hún á hinn bóginn mikið pólitískt vægi og sýni afstöðu aðila til ýmissa álitaefna á þeim tíma sem ritað var undir viðaukasamningana og frumvarpið var lagt fram á Alþingi um breytingar á lögum nr. 96/2009. Mikilvægustu efnisatriði yfirlýsingarinnar eru eftirfarandi: Um leið og íslenska ríkið gengst undir ábyrgð vegna skuldbindinga tryggingarsjóðsins gagnvart breska og hollenska ríkinu er tekið fram að það viðurkenni ekki að því hafi borið lagaskylda til að veita þá ábyrgð. Aðilar eru tilbúnir til að ræða málefni lánasamninganna á næstu árum ef aðstæður krefjast þess og vinna saman að því að útvega aðstoð við að endurheimta sem mest af eignum Landsbankans. Lagalega og pólitískt skiptir hér mestu máli að viðsemjendur íslenska ríkisins viðurkenna berum orðum að íslenska ríkið gangist undir ábyrgðina að öllu leyti án þess að hafa viðurkennt að því hafi borið skylda til þess. Fram kemur vilji til að ræða málefni lánasamninganna, þ.e. heitið er samstarfi í anda góðrar trúar um að leiða öll álitaefni þeim tengd farsællega til lykta. Fram kemur stuðningur aðila við endurreisn Íslands í samræmi við efnahagsáætlun landsins og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þar með þau Brussel-viðmið sem áður voru nefnd. Í VIII. kafla er umfjöllun um úthlutun eigna úr búi Landsbankans. Með samningunum frá 5. júní 2009 var í sérstökum uppgjörssamningi milli tryggingarsjóðs breskra innstæðueigenda og íslenska tryggingarsjóðsins tekið fram að ef einn aðili fengi meira úthlutað til sín en næmi hlutfallslegum rétti hans til innstæðunnar í heild samkvæmt ákvörðun slitastjórnar, af hvaða ástæðum sem það væri, þá skyldu aðilar eigi að síður skipta fjármunum hlutfallslega jafnt. Mælt var fyrir um svipaða skipan í hollenska lánasamningnum. Þetta fyrirkomulag átti að halda í lögskiptum aðila, sama hvernig úthlutað væri og óháð niðurstöðu dómstóla um þetta atriði. Það er mikilvægt að halda þessu atriði til haga. Þannig voru samningarnir upphaflega. Ástæðu þessarar skipunar má m.a. rekja til þess að fyrir undirritun lánasamninganna í júní höfðu viðsemjendur tryggingarsjóðsins íslenska og íslenska ríkisins umráð krafna hvers innstæðueiganda og höfðu í hendi sér hvernig framsali þeirra yrði háttað. Fyrir undirritun samninganna var það einnig sameiginlegur skilningur aðila að tryggingarsjóðurinn nyti jafnræðis við útgreiðslu krafna úr búi Landsbankans. Í almennum athugasemdum við fyrirliggjandi lagafrumvarp er greint nánar hvernig tekið er á fyrirvara um röðun forgangskrafna. Til að hann verði virkur og breyti réttarstöðu aðila, hugsanlega íslenska ríkinu og tryggingarsjóðnum til hagsbóta, þarf eftirfarandi að gerast: Í fyrsta lagi: Íslenskir dómstólar komast að þeirri niðurstöðu að íslenski tryggingarsjóðurinn njóti við úthlutun eigna úr búi Landsbankans sérstaks hagræðis við að hafa með höndum þann hluta kröfu hverrar innstæðu sem nemur allt að fyrstu 20.887 evrum og sú niðurstaða er ekki í ósamræmi við ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins. Talið er líklegt að íslenskir dómstólar vísi þessu ágreiningsefni til EFTA-dómstólsins, sbr. kafla 3.6 í athugasemdum við frumvarpið. Þetta mat byggist m.a. á álitsgerðum innlendra og erlendra sérfræðinga um að EES-réttur skipti máli við úrlausnaratriði málsins. Taki EFTA-dómstóllinn ekki efnislega á málinu, t.d. vísi því frá, mundi hagfelld niðurstaða íslenskra dómstóla breyta samningunum. Þetta má segja með öðrum orðum að þetta svokallaða Ragnars Halls-ákvæði er þannig að ef EFTA-dómstóllinn fjallar ekki um málið, þá gildir einfaldlega niðurstaða íslensku dómstólanna. Taki dómstóllinn efnislega afstöðu og álitið er íslenska tryggingarsjóðnum óhagfellt, en niðurstaða íslenskra dómstóla hagfellt, breytast ákvæði lánasamninganna ekki varðandi þetta atriði og það sama gerist ef þessu yrði öfugt farið. Rétt er að hafa í huga að valdið til að taka efnislega ákvörðun um þetta atriði fyrir dómi er hjá íslenskum dómstólum og geta þeir lögum samkvæmt komist að annarri niðurstöðu en ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins. Þó má benda á að niðurstaða íslenskra dómstóla er að jafnaði í samræmi við ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins. Því má segja að komist EFTA-dómstóllinn að efnislegri niðurstöðu mun sú niðurstaða líklegast ráða því hvort breyting verði á samningunum. Það haggar því ekki að bæði EFTA-dómstóllinn og íslenskir dómstólar hafa óbreytta stöðu að lögum, þ.e. þeir eru sjálfstæðir í störfum sínum. Ákvæði viðaukasamninganna tiltaka eingöngu að þessir dómstólar þurfa að vera með ráðgefandi áliti annars vegar og dómi hins vegar að taka tiltekna afstöðu til ágreiningsefnisins svo að samningsákvæðin um skiptingu eigna Landsbankans breytist. IX. kafli nefndarálitsins fjallar síðan um efnahagslegu fyrirvarana og skuldastöðuna. Í tveimur tilfellum víkja samningarnir sem hér er fjallað um og nú liggja fyrir frá ákvæðum um greiðsluhámark sem Alþingi samþykkti í ágúst sl. Í fyrsta lagi er ákvæði um að alltaf skuli greiða áfallna vexti. Í öðru lagi gerir samningurinn ráð fyrir að haldið verði áfram að greiða af lánunum miðað við regluna um greiðsluhámark þar til lánin eru að fullu greidd. Að beiðni fjárlaganefndar Alþingis lagði Seðlabanki Íslands fram minnisblað, dagsett 14. nóvember sl., þar sem m.a. er lagt mat á greiðsluferilinn miðað við 50%, 75% og 90% endurheimtur úr búi Landsbanka Íslands hf. Þar kemur í ljós að aðeins við 50% eða minni endurheimtur og forsendur í síðustu þjóðhagsspá bankans, þar sem talað er um hægari styrkingu krónunnar og minni aukningu hagvaxtar, aðeins við þessar aðstæður hafa viðbótarákvæðin áhrif á greiðsluferilinn. Sömuleiðis mætti búast við, miðað við sömu forsendur, að lánin yrðu ekki greidd upp að fullu fyrr en árið 2026 í stað 2024, þ.e. að seinkun yrði á að greiða upp að fullu um tvö ár ef niðurstaðan væri sú að hér yrðu innan við 50% endurheimtur og aðrar forsendur bankans gengju eftir. Verði endurheimtur 75% eða meiri, eins og spáð hefur verið, hefur ákvæðið um að greiða að lágmarki vexti engin áhrif á efnahagslegu fyrirvarana í samningunum og munu vaxtagreiðslurnar ávallt rúmast innan þeirra. Eins og áður hefur komið fram tók efnahags- og skattanefnd Alþingis efnahagslegan þátt samninganna fyrir, samanber fylgiskjöl með áliti þessu. Það er mat meiri hluta fjárlaganefndar að fengnu áliti Seðlabankans og efnahags- og skattanefndar að ekki sé hætta á greiðsluþroti þjóðarbúsins en greiðslugeta þess ráðist af viðskiptajöfnuði og endurfjármögnun erlendra skulda. Ástæða er til að rifja upp að m.a. í hagfræðiálitinu fyrr í sumar kom fram að ein af meginforsendum þess að við slyppum í gegnum öll þessi áföll væri að auðvelt yrði að endurfjármagna skuldir ríkisins. Tekið er tekið undir það sjónarmið og þar skipta auðvitað alþjóðleg samskipti og góð samskipti við lánastofnanir erlendis mjög miklu máli. X. kafli nefndarálitsins tekur á 6. og 7. gr., vegna þess að í fjölmiðlum og í athugasemdum hafði komið fram að þær greinar sem fjölluðu eingöngu um eftirlitið með Icesave-málinu féllu út, hvernig skyldi fara með það inni í þinginu og eftirlitshlutverk fjárlaganefndar. Þess vegna er þessi kafli hér svohljóðandi: „Sá misskilningur hefur komið fram að ákvæði 6. og 7. gr. gildandi laga um eftirlit Alþingis og skilmála ríkisábyrgðar gagnvart Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta falli brott í nýju frumvarpi. Svo er ekki. Öll ákvæðin sem varða Ísland sérstaklega og tengjast ekki beint samningunum verða áfram í gildi þrátt fyrir breytingar sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu.“ Auðvitað kemur fram í lagatextanum að aðeins sé verið að breyta öðrum greinum, en frumvarpið er breyting á lögunum frá því í sumar. Niðurstaða meiri hluta fjárlaganefndar er: Í ljósi þess sem að framan segir leggur meiri hluti fjárlaganefndar til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta er skrifað 16. nóvember 2009 af þeim sem hér stendur, Guðbjarti Hannessyni, formanni fjárlaganefndar, að auki skrifa Björn Valur Gíslason, Oddný G. Harðardóttir, Þuríður Backman, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Ólafur Þór Gunnarsson undir álitið.

Hæstv. forseti. Nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar, sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson hefur hér gert grein fyrir, er fremur efnisrýrt og ekki bætti ræða hans miklu við. Það er skautað mjög létt yfir helstu ágreiningsefnin í málinu og ekki fjallað um atriði sem skipta verulegu máli. Kjarni málsins er sá að þeir fyrirvarar sem Alþingi setti í sumar hafa verið teknir úr sambandi þar sem þeir skiptu mestu máli. Mikilvægustu fyrirvararnir, lagalegir og efnahagslegir, hafa verið gerðir óvirkir eða veiktir með svo veigamiklum hætti að lítið hald verður í þeim, eða ekkert, ef staða efnahagslífsins verður hér slæm. En þessi fyrirvarar voru auðvitað hugsaðir sem öryggisventlar. Ég spyr því hv. þm. Guðbjart Hannesson um stjórnarskrárvafann sem reifaður var hér áðan og m.a. reifaður í 

Nú verður forseti að áminna þingmenn um að halda sig við ræðutíma. Ein mínúta er fljót að líða.

Hæstv. forseti. Varðandi það að hér sé skautað létt yfir held ég að það sé mjög rangt hjá hv. þingmanni, einfaldlega vegna þess að það er ítarleg greinargerð með frumvarpinu, það er búið að fjalla um þetta mál í fleiri vikur og skila löngum textum og skýrslum og allt liggur þetta inni á netinu. Það er engin ástæða til að endurtaka það í nefndaráliti við lok meðferðar málsins. Varðandi stjórnarskrárvafann var það mál rætt á lögfræðingafundinum þar sem spurt var hvort einhver lögfræðilegur vafi gæti leikið á gagnvart stjórnarskránni, bæði varðandi það sem nefnt var í morgun um það hvort þarna væri um að ræða opna heimild, en ekki var síður verið að tala um önnur atriði, hvort málsmeðferðin hefði verið í anda stjórnarskrárinnar. Það kom ekkert fram í þeirri umræðu - Sigurður Líndal var raunar ekki kallaður til - sem benti til þess að um væri að ræða stjórnarskrárbrot. Í öðru lagi er erfitt að fjalla um það í fjárlaganefnd hvort um er að ræða stjórnarskrárbrot eða ekki því að eingöngu dómstólar geta skorið úr um það ef á reynir. 
            

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni að fjárlaganefnd sker ekki úr um það hvort lög ganga í berhögg við stjórnarskrá. Það er hins vegar skylda þingnefndar sem fjallar um lagafrumvörp að kanna til þrautar alvarlegar athugasemdir sem fram hafa komið um stjórnarskrárþátt þessa máls og það hefði verið gagnlegt fyrir þingið og gagnlegt fyrir okkur sem viljum taka þátt í þessari umræðu ef fyrir lægi einhver rökstuðningur fyrir því að þetta stangaðist ekki á við stjórnarskrá. Tvennt er auðvitað augljóst í málinu, stjórnarskráin gerir ráð fyrir því að ríkið geti veitt ábyrgð á lántökum, en reglan hefur alltaf verið sú að það væru einhver takmörk á ábyrgðinni. Hins vegar er hér augljóslega um að ræða framsal dómsvalds til erlendra dómstóla, sem felst í því að 

Hæstv. forseti. Þetta var rætt, sérstaklega seinni liðurinn varðandi það hvort það væri framsal til erlendra dómstóla. Það er tekið á því í nefndarálitinu með því að segja að það sé ekkert sem - 

Virðulegi forseti. Um leið og ég þakka samstarfið í fjárlaganefnd langar mig að beina einni spurningu til hæstv. formanns hennar. Í sumar fengum við Seðlabankann á fund fjárlaganefndar til að fá upplýst um skuldastöðu þjóðarbúsins. Hann var eitthvað tregur til og við þurftum að senda hann heim í tvígang þangað til hann kom í þriðja sinn og vildi ekki gefa nákvæma stöðu. Við sem vorum þá í stjórnarandstöðu vildum setja fyrirvara þannig að ef hlutfall erlendra skulda þjóðarbúsins af vergri landsframleiðslu færi yfir 240% mundi ríkisábyrgðin grundvallast á því. Þetta var gert til að koma í veg fyrir greiðslufall ríkissjóðs. Nú liggur fyrir samkvæmt minnisblaði sem Seðlabankinn afhenti fjárlaganefnd að skuldastaðan er 300% af vergri þjóðarframleiðslu og 310% samkvæmt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þetta var sett inn í álit 

Hæstv. forseti. Allt frá því að þetta mál kom fyrst til umræðu í fjárlaganefnd hafa menn leitast við að tala íslenska ríkið, skuldsetningu og allt annað niður, reynt að kalla eftir neikvæðu áliti og reynt að fá neikvæðar niðurstöður. Við kölluðum eftir ólíkum niðurstöðum og aðferðum og komumst að þeirri niðurstöðu að við ráðum ágætlega við þetta verkefni, en í sjálfu sér verður það ekki átakalaust. Það hefur líka komið fram í allri þessari umræðu að það er ágreiningur um það með hvaða hætti menn telja fram skuldir þjóðarbús, hvort maður tekur brúttó- eða nettóskuldir, hvort maður tekur bara skuldirnar sem við leggjum inn á reikninga eins og hjá bandaríska seðlabankanum. Eru þær þá reiknaðar sem skuld, jafnvel þótt innstæðan standi þar eftir sem áður? Við ræddum um að skuldastaða þjóðarbúsins væri ein tala, hvað með erlendu fyrirtækin? Allt þetta kemur fram í álitum frá efnahags- og skattanefnd, ítarleg umfjöllun fram og til baka um málið. Þar er meginniðurstaðan, a.m.k. frá 1. minni hluta og 2. minni hluta og efnahags- og skattanefnd, að ekki sé ástæða til að vefengja skuldaþolið þó að vissulega séu blikur á lofti ef mikið fer úrskeiðis. En þá erum við áfram með þá tryggingu að árið 2015 koma allir þeir sem eru aðilar að þessum samningum að borðinu til að skoða stöðuna að nýju og þeir hafa skuldbundið sig til að taka þá á málum með okkur. Það er gengið þannig frá þessu í þessu nýja frumvarpi. Varðandi þessi sérstöku þök í 240% og annað sem var nefnt í fyrri lotunni 

Virðulegi forseti. Það hlýtur að skipta máli í þessari umræðu að við erum að taka ákvörðun um að færa skuldbindingar nútímans yfir á komandi kynslóðir, börnin okkar og barnabörn. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sagði að ef greiðsluhlutfallið færi yfir 240% af heildarskuldunum væri það sama sem gjaldþrot hvaða þjóðar sem væri. Við höfum barist fyrir því í minni hlutanum að fá að vita hverjar heildarskuldirnar væru. Nú liggur það loksins fyrir bæði hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Seðlabankanum að þær eru yfir 300%. Hv. formaður fjárlaganefndar fullyrti að það væri nægilegt þegar lög nr. 96/2009 voru samþykkt í lok ágústmánaðar að þetta varðandi skuldaþolið stæði einfaldlega í nefndarálitinu. Nú kalla ég eftir svari: Stenst það sem formaðurinn sagði 

Hæstv. forseti. Við getum byrjað þessa umræðu upp á nýtt og farið að ræða hvað eitt ríki þolir mikið af skuldum og hverjar skuldirnar mega vera. 

Frú forseti. Ég er búin að fara í gegnum nefndarálitið hjá meiri hluta fjárlaganefndar og þar sem ekki virtist hafa verið tími til að ræða minnihlutaálitin frá efnahags- og skattanefnd langar mig til að benda á að það er talað um að bara eitt þróað hagkerfi sé með hærra skuldahlutfall hins opinbera en Ísland. Það er Japan. Nú veit ég að stjórnarliðar hafa sagst ósammála ýmsu sem stjórnarandstaðan hefur bent á en mig langar til að spyrja hv. þm. Guðbjart Hannesson hvort hann sé líka ósammála Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn fjallaði sérstaklega í skýrslum sínum um ýmsa áhættuþætti í íslensku efnahagslífi og þar talaði hann um að það væri hætta á 620 milljarða kr. aukareikningi á íslenska ríkið ef neyðarlögunum yrði hnekkt fyrir dómi. Ég sakna þess virkilega að hvergi sé talað um þessa áhættu í meirihlutaálitinu þó að hins vegar sé aðeins imprað á þessu í einu af minnihlutaálitunum 

Hæstv. forseti. Það er rétt að það mun örugglega reyna á neyðarlögin fyrir rétti. Ein af röksemdunum, það hefur komið fram í umfjöllun í blöðum frá Kristni H. Gunnarssyni o.fl., er einmitt að það að ganga frá samningum við langstærstu kröfuhafana þar sem ekki verður látið reyna á neyðarlögin muni veita okkur mun meiri vernd en annað. Áhættan verður miklu minni með frágangi Icesave-samningsins en ef við göngum ekki frá samningnum og förum í neyðarlögin, sem sagt fáum á okkur dóma út af neyðarlögunum án þess að vera með þá tryggingu sem þar er. Við fáum þarna baktryggingu frá stærstu ríkjunum í sambandi við að láta reyna á neyðarlögin og það kostar ákveðið en það eru alveg rök fyrir því að við séum betur sett með samningana og það hefur komið fram í umræðunni af hálfu margra. Ég get ekki svarað þessu öðruvísi en að ég tel að það eigi að ganga frá samningunum. Við vitum af áhættunni varðandi neyðarlögin en það reynir á þessa upphæð upp á 600 milljarða kr. 

Frú forseti. Ef ég mætti túlka svar þingmannsins var hann að segja að þetta hafi nánast ekkert verið skoðað í fjárlaganefnd. 

Hæstv. forseti. Það kemur auðvitað fram í andsvörum og í umræðum og á örugglega eftir að gera í allan dag að þetta er erfiður flór að moka, en það verður að moka hann. Það er það sem mér finnst alltaf vanta  Ég svara spurningum hv. þm. Eygló Harðardóttur með því að biðja hana um að taka fyrir í máli sínu síðar hvort hún telji okkur betur komin með það að semja ekki um Icesave og fara með neyðarlögin fyrir dómstóla, að þá stöndum við betur en annars. Það er eiginlega það sem málið snýst um. Öll þessi umræða um neyðarlögin fór fram í sumar og ekkert nýtt hefur komið fram í haust. Ég taldi ekki að minnisleysi þingmanna væri það mikið að við þyrftum að endurtaka þá umræðu alla að nýju.

Frú forseti. Eins og allir vita voru samþykkt lög í sumar með ákvæði um að Bretum og Hollendingum skyldu kynntir fyrirvararnir og að ríkisábyrgðin tæki ekki gildi fyrr en þeir væru búnir að samþykkja þá. Í ljósi þess bað ég sérstaklega um það við 1. umr. að fá afrit af öllum gögnum um hvernig fyrirvararnir höfðu verið kynntir Bretum og Hollendingum. Hæstv. fjármálaráðherra kom í andsvar við mig og sagði mér að fjöldinn allur af fundum hefði átt sér stað. Hann nefnir Haag, London og Istanbúl. Síðan hafði hæstv. utanríkisráðherra uppi um það mikil orð að fundir hefðu verið á hans vegum í New York og úti um allt. Í gögnum frá fjárlaganefnd get ég ekki betur séð en að eina frásögnin af samskiptum Íslendinga, Hollendinga og Breta 

Hæstv. forseti. Ég er með möppuna sem lögð var fram á fyrsta fundi sem skýrði nánast öll þau gögn sem hafa verið lögð fram í málinu og minnisblöð frá nokkrum þeirra funda sem haldnir voru í tengslum við þetta mál. Þeir aðilar sem kynntu samningana í upphafi, stór hópur sem talinn er upp í nefndaráliti, allir fulltrúar ráðuneytanna sem fóru í þessar viðræður og að hluta til þeir lögfræðingar sem höfðu komið að því að semja frumvarpið í seinni lotunni, gerðu nákvæmlega grein fyrir því hvað hefði átt sér stað. Mér er ekki kunnugt um að óskað hefði verið eftir því að fá afrit af hugsanlega öllum tölvupóstum sem hefðu gengið á milli. Það kom fram að það voru ekki síður minnisblöð á öllum fundum þannig að ég hélt að þessu hefði verið svarað fullkomlega á þeim fundi og það var ekki gengið formlega eftir því með neinum hætti í fjárlaganefnd að fá fleiri gögn um þetta, enda kom ekkert fram þar sem gerði málið á einn eða annan hátt tortryggilegt eða gæfi forsendur til að fara í þann leik að kalla eftir að skoða 

Virðulegi forseti. Ég ætla að fá að lesa upp úr ræðu minni við 1. umr. Þar segir, með leyfi forseta: „Ég óska eftir því og krefst þess að fá fundargerðir, ég krefst þess að fá minnisblaðið sem skrifað var í flugvélinni. Ég krefst þess að fá fundargerðir hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. utanríkisráðherra og samninganefndarinnar sem fór og átti að berjast fyrir hagsmunum Íslendinga, en, eins og segir hér, „fór og kynnti með óformlegum hætti í samtölum og fundum vilja Alþingis“.“ Ég óttast nefnilega að ef þetta er lýsingin á því hvernig þessir fyrirvarar voru kynntir hafi vilji Alþingis ekki verið kynntur. Það var strax farið að afsaka að Alþingi Íslendinga hefði sett fyrirvara við þennan ömurlega samning sem skrifað var undir 5. júní. Það er athyglisvert að í þessu minnisblaði sem er skrifað af Indriða H. Þorlákssyni - reyndar merkt „Trúnaðarmál, ekki til birtingar“, en ég geri ráð fyrir að þar sem það er orðið partur af gögnum málsins megi ég lesa það upp - er lýsing á samskiptum þessum og ég mun fjalla um það meira í ræðu minni. 

Bið hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Það er mikið vanmat á þjóðum, bæði Hollendinga og Breta, sem hafa nánast daglega fylgst með umræðunni í þinginu, leitað eftir upplýsingum, 

Hæstv. forseti. Undanfarin ár, undanfarin missiri og sumir mundu segja áratugi, hefur farið fram mikil umræða um það að flytja málefni fatlaðra yfir til sveitarfélaganna. Nú stendur til að þetta verði að veruleika og þess vegna er þarft að við tökum málið hér aðeins upp til umræðu um það hvernig við sjáum fyrir okkur þessa yfirfærslu. Þjónusta við fólk með fötlun er eitt erfiðasta, flóknasta og viðkvæmasta verkefnið í velferðarkerfinu og því mikilvægt að vel verði haldið á spilunum, flutningurinn verði vel skipulagður og unninn af raunsæi og þekkingu. Virðulegi forseti. Þann 13. mars sl. var undirrituð viljayfirlýsing ríkisstjórnar og sveitarfélaganna um þennan flutning og að hann skuli fara fram árið 2011. Helstu markmið þess að flytja þjónustuna eru samkvæmt viljayfirlýsingunni þau, að mínum skilningi, að bæta þjónustu og gera hana einstaklingsmiðaðri, að verkaskiptingin verði skýrari, stuðla að samþættingu við nærþjónustu við íbúa sveitarfélaga, styrkja sveitarstjórnarstigið og einfalda verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Allt eru þetta sjónarmið sem ég get tekið undir. Ég er þeirrar skoðunar að þjónusta við fatlaða eigi vel heima hjá sveitarfélögunum þar sem hún er þess eðlis að hún er hluti af nærsamfélaginu. Með því að fela sveitarfélögunum þetta verkefni verða gæði þjónustunnar mikil og hagkvæmni þjónustunnar í raun hámörkuð. Sveitarfélögin hafa sýnt það með störfum sínum að þau eru vel í stakk búin til að taka að sér krefjandi verkefni og sinna nærþjónustu af ábyrgð og fagmennsku. Það er vissulega nauðsynlegt að nægilegir fjármunir fylgi svo hægt sé að sinna verkefninu vel samkvæmt þjónustuþörf hvers samfélags. Nokkur sveitarfélög hafa tekið að sér þetta verkefni sem tilraunaverkefni og gert um það sérstaka þjónustusamninga við ríkið. Ég veit ekki betur en að þau verkefni hafi gengið mjög vel og að það sanni að verkefnið fái meiri athygli þegar því er sinnt af nærsamfélaginu. Mig langar að vita, hæstv. forseti, og beini þeirri spurningu til hæstv. ráðherra, hvort könnun hafi farið fram á því hvort þjónustustigið í tilraunasveitarfélögunum sé það sama og þar sem ríkið sinnir verkefninu. Jafnframt langar mig að vita hvort könnun á þessu sama atriði hafi farið fram meðal þjónustuþega og þá fýsir mig að vita hvort það liggi fyrir hvort sambærilegt fjármagn fari í þennan málaflokk í þeim sveitarfélögum sem gerður hefur verið þjónustusamningur við og þar sem ríkið sinnir þessum verkefnum. Þá er jafnframt mjög mikilvægt að ræða ákveðin tilvik þar sem um sérstakar stofnanir er að ræða, eins og t.d. í tilfelli Sólheima í Grímsnesi, hvernig eigi að fara með þá yfirfærslu í slíkum tilfellum og athuga hjá hæstv. ráðherra hvort einhver umræða hafi farið fram um það. Þá er nauðsynlegt að ræða starfsmannamálin í kringum þetta verkefni, hvort búið sé að skoða hvort t.d. launakjör og starfskjör séu sambærileg við það sem starfsmenn ríkisins og sveitarfélaga hafa eða hvort fyrirséð sé gríðarleg breyting á þeim háttum. Þá hefur farið fram nokkur umræða um það hvernig verkefnið verði flutt og hvort ákveðin stærð þjónustusvæða sem undir liggja verði gerð að skilyrði af hálfu ríkisins. Heyrst hafa tölur um að það verði u.þ.b. 7.000 íbúar á bak við hvert þjónustusvæði og mig langar að vita hvort hæstv. félagsmálaráðherra hefur lagt fram einhverja stefnumörkun í þessu efni. Frú forseti. Ég hef nokkrar áhyggjur. Þrátt fyrir að ég sé mjög bjartsýn á það að sveitarfélögin geti sinnt þessu vel hef ég talsverðar áhyggjur af því hvernig kostnaðarmat mun fara fram og hvernig því verður háttað við yfirfærsluna. Grunnþjónustan og grunnstofnanir þurfa að vera til staðar þegar verkefni eru flutt yfir og svo er einfaldlega ekki í öllum byggðarlögum. Það verður vissulega ekki hægt að bjóða upp á alla þjónustu á hverjum einasta bæ á landinu, því miður, en á sumum starfssvæðum eru einfaldlega mjög fá úrræði í boði og litla þjónustu að hafa þannig að íbúar t.d. í Rangárvallasýslu og Skaftafellssýslum sækja þjónustu sína að miklu leyti á Selfoss. Það er mismunandi hversu hátt hlutfall svæðin fá í dag. Þannig hafa t.d. Samtök sveitarfélaga á Suðurnesjum ályktað um að það sé óeðlilegt að framlög til Reykjaness á hvern íbúa séu 24% lægri en samkvæmt landsmeðaltali. Er þar ekki verið að brjóta á lögbundnum réttindum fatlaðra? Þess vegna langar mig að vita hvort ítarleg umræða hafi farið fram um það hvernig þetta kostnaðarmat mun fara fram og hvort þess verði gætt að grunnþjónustan, t.d. búsetuúrræði, sé til staðar þar sem á þarf að halda. Í Rangárvallasýslu er það t.d. svo að sumir einstaklingar sem vilja ekki flytja að heiman 

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hv. málshefjanda er sú vinna sem hafin er við undirbúning á flutningi þjónustu við fatlaða frá ríki til sveitarfélaga byggð á stefnumörkun fulltrúa ríkisvaldsins og sveitarfélaganna frá 2007 og gengið var frá helstu grunnforsendum í samkomulagi í marsmánuði sl. Þar er byggt á þeim grundvallarviðmiðum að um verði að ræða heildstæða yfirfærslu á málaflokknum, fagleg og fjárhagsleg ábyrgð á þjónustunni verði samþætt hjá sveitarfélögum, fjármagn fylgi verkefnum sem byggi á eigin tekjustofni sveitarfélaga, verkaskipting ríkis og sveitarfélaga verði þá gerð skýrari og dregið úr skörun verkefna samhliða því sem þjónusta við notendur verði bætt. Að því er varðar þær spurningar sem hér eru fram bornar er rétt að rekja að nú fer fram vinna á vegum verkefnisstjórnar sem vinnur eftir því skilgreinda verklagi sem lagt var upp með í marsmánuði sl. Í vinnunni fram undan verður í sjálfu sér ráðið úr mörgum þeirra spurninga sem hér koma fram en flækjustigið á þessum tilflutningi er vissulega umtalsvert. Á sama tíma bætist við að mikil framþróun er í umræðu um þjónustu við fatlaða og gríðarlegur áhugi er á því meðal notenda þjónustunnar að auka rými fyrir notendastýrða þjónustu þar sem notendurnir hafi meiri ráð á eigin lífi og meira ákvörðunarvald um hvar, hvenær og hvernig þjónustan er veitt, eins og gleggst kom fram t.d. hér í hádeginu þegar fulltrúar hóps sem hefur unnið að hugmyndum um þetta efni komu hingað og afhentu okkur ráðherrum félags- og heilbrigðismála tillögur hópsins. Aðrir hópar meðal notenda eru að vinna í þessu líka og það er mikill áhugi á því að þróa hugmyndafræðina áfram í tengslum við og á sama tíma og við vinnum að þessari yfirfærslu. Grundvallarviðmiðið í aðferðafræðinni er að tryggja beri þjónustu á stórum þjónustusvæðum sem séu nógu stór til að geta boðið upp á heilsteypta þjónustu. Sú vinna sem farið hefur fram á vegum sóknaráætlunar fyrir Ísland í samvinnu við sveitarfélögin upp á síðkastið greiðir auðvitað fyrir því að við fáum heildarmynd á það hvernig þessi svæði munu líta út. Það er mjög mikilvægt að sveitarfélögin hafa þegar hafist handa við það verkefni í samvinnu við ríkisvaldið að skilgreina hvernig svæðin geta litið út. Í prinsippinu er gert ráð fyrir því að allar stofnanir á hverju svæði færist yfir til sveitarfélaga, þar með taldar stofnanir sem eru nú með beinan samning við ríkisvaldið eins og t.d. Sólheimar í Grímsnesi sem hér voru nefndir. Gert er ráð fyrir því í hugmyndafræðinni að á móti komi jöfnunarkerfi þannig að greiðslur fyrir veitta þjónustu fylgi umönnunarþyngd á hverju svæði þannig að fyrir hendi sé skilvirkt jöfnunarkerfi sem jafni út mun milli þjónustuþyngdar í einstökum umdæmum eða á einstökum þjónustusvæðum. Það er mjög mikilvægt því að það er nú þannig í lífinu að erfitt er að spá fyrir um hvernig kostnaður af þessu tagi fellur til. Lífið er mjög óútreiknanlegt í því efni og síðan velur fólk sér auðvitað búsetu á ólíkum stöðum. Kannski er erfitt að spá fyllilega fyrir um slíka þróun og þess vegna er mikilvægt að fjármagnið fylgi hverjum einstaklingi sem kostur er. Við höfum jafnframt farið yfir starfsmannamálin og hafið samstarf við Starfsmannafélag ríkisstofnana í því máli en það eru einkanlega starfsmenn þess félags sem hér um ræðir. Jafnt þetta mál sem og framþróun í notendastýrðri þjónustu kallar á endurhugsun þjónustunnar og er auðvitað mikið verkefni fyrir okkur öll að takast á við, líka starfsmennina, að framþróunin geti orðið með þeim hætti sem við helst viljum. Ég hef fundið fyrir mjög góðum vilja stéttarfélaganna til að vinna með okkur í því máli. Að því er varðar síðan að öðru leyti þá þjónustu sem vantar, eins og 

Virðulegi forseti. Flutningur málefna fatlaðra til sveitarfélaga er stórt og viðamikið verkefni sem vanda þarf vel til. Fyrir liggur viljayfirlýsing ríkis og sveitarfélaga frá því í mars á þessu ári um flutning málaflokksins til sveitarfélaga 2011. Helstu markmiðin með þessum tilflutningi eru m.a. að bæta þjónustu við fatlaða og að hún sé sniðin að mismunandi þörfum og ólíkum aðstæðum notenda þjónustunnar hverju sinni. Einnig er lagt upp með að samþætta alla nærþjónustu við íbúa sveitarfélaga og koma í veg fyrir að fatlaðir lendi á milli kerfa og fái ekki þá þjónustu sem þeim ber með því að eitt stjórnsýslustig, þ.e. sveitarfélög, ber að stærstum hluta ábyrgð á almennri félagsþjónustu og samþættingu hennar í sveitarfélaginu. Allmörg sveitarfélög sinna nú þegar þessari umfangsmiklu þjónustu við fatlaða með samningum við ríkið með ágætum árangri og má þar t.d. nefna Akureyri. Ég tel að málefni fatlaðra sé nærþjónusta sem vel eigi heima á forræði sveitarfélaga en útgangspunkturinn hlýtur að vera sá að nægt fjármagn fylgi verkefninu og að þjónustan skerðist ekki, heldur haldi áfram að þróast og eflast miðað við þarfir hvers og eins einstaklings. Þess vegna er mikilvægt að öllum sveitarfélögum sé gert kleift að sinna þessari þjónustu með sambærilegum hætti og þá vakna vissulega spurningar um getu fámennari sveitarfélaga til að sinna vel þessu verkefni og mismunandi fjárhagsstöðu þeirra. Því verður ríkið að tryggja með lögum að öllum fötluðum sé tryggð sambærileg grunnþjónusta ef málaflokkurinn færist yfir á forræði sveitarfélaga. Ég tel því rétt að nú verði farið vandlega yfir það hvort tímabært sé að flytja málefni fatlaðra yfir til sveitarfélaga við þær erfiðu aðstæður og ótryggu fjárhagsaðstæður sem blasa við ríki og sveitarfélögum 

Frú forseti. Ég vil þakka málshefjanda fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli. Ég held að það sé geysimikilvægt að fara af röggsemi í það eins og ákveðið hefur verið, að flytja þennan málaflokk yfir til sveitarfélaganna. Ég ætla svo sem ekki að hafa mörg orð um það vegna þess að ég held að um það sé víðtæk sátt í þjóðfélaginu. Hins vegar þarf að huga að mörgu, þessu þurfa náttúrlega að fylgja tekjustofnar og það þarf að gæta þess að jafnræði sé meðal sveitarfélaganna í því að bjóða upp á þessa þjónustu. Ég vildi líka sjá, og hæstv. ráðherra hafði um það nokkur orð, að við notuðum þetta tilefni til þess að hugsa þjónustuna við fatlaða upp á nýtt. Ég vildi að við beindum sjónum okkar að notendastýrðri persónulegri þjónustu við fatlaða og gerðum jafnframt á sama tíma að viðfangsefni okkar að efla slíka þjónustu við aldraða. Ég held að við séum á þeim tímamótum núna í uppbyggingu þessa kerfis að við getum tekið ýmsar ákvarðanir sem auka einfaldlega virðingu fyrir mannréttindum fatlaðra. Fatlaðir eiga rétt á því að stjórna sínu lífi, þeir eru sjálfstæðir einstaklingar og með of mikilli stofnanavæðingu í þjónustu við fatlaða göngum við á þennan rétt. Með því að efla notendastýrða persónulega þjónustu með aðstoðarmannakerfi þar sem fatlaðir geta valið sér sjálfir aðstoðarmenn í gegnum miðstöðvar sem sveitarfélögin þá reka eftir að málaflokkurinn er kominn yfir til þeirra tryggjum við að á Íslandi geti fatlaðir farið um og notið þjóðfélagsins eins og sjálfstæðir einstaklingar. Við eigum að nota þennan tímapunkt til að efla þennan rétt fatlaðra 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir að vekja máls á þessu. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þingmanns að þetta mál hefur verið rætt í áratugi. Ég held að það sé búið að ræða þetta mál frá því að ég fór að skipta mér af stjórnmálum og það er ansi langt síðan. Allir eru sammála um að það væri æskilegt að gera þetta, rökin eru að nærþjónustan eigi frekar við hjá sveitarfélögunum. Hví skyldi þetta þá taka þennan tíma? Ég held að stærsta einstaka ástæðan fyrir því sé að við skilgreinum sveitarfélög allt frá 50 manna samfélögum á borð við Árneshrepp og Skorradalshrepp til Reykjavíkur sem hefur 116.000 íbúa. Ég held að ef við viljum þetta þýði ekki fyrir okkur, virðulegi forseti - ef við meinum að við viljum færa verkefnin nær fólkinu þá eigum við líka að vera óhrædd við að beita öðrum leiðum. Ég beitti mér fyrir því sem heilbrigðisráðherra að færa heimahjúkrun yfir til Reykjavíkur. Nú er búið að sameina heimahjúkrun og heimaþjónustu í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu sem talað hafði verið um í mjög langan tíma. Ég taldi ekki ástæðu til þess að bíða eftir því að málaflokkurinn yrði færður yfir. Þetta hefur gefist afskaplega vel og ég held að við eigum að skoða þetta á fleiri sviðum. Þegar ég fór um landið og hitti t.d. forsvarsmenn á Húsavík höfðu þeir hugmyndir um að sameina ýmislegt þvert á ríki og sveitarfélög, þjónustu og nærþjónustu á því svæði. Þetta eigum við að skoða því að það er engin ástæða til að bíða. Síðan tek ég undir það og var ánægður að heyra hv. þingmenn tala um notendastýrða þjónustu vegna þess að það er ekki bara það sem koma skal heldur í rauninni það sem ætti að koma núna. Það kallar hins vegar á að við hugsum öðruvísi. Við höfum lagt allt of mikla áherslu á að veita fyrst og fremst stofnanaþjónustu en við þurfum að færa þetta yfir í notendastýrða þjónustu. Það er spennandi verkefni og ég vona að við getum náð góðri pólitískri sátt um það.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna þessari umræðu. Hér er um grundvallarmál að ræða og umræðan á ekki að snúast um hvort við höfum efni á að þjónusta fatlaða. Landssamtökin Þroskahjálp samþykktu á fundi sínum árið 1992 að málefni fatlaðra ættu að vera hjá sveitarfélögum og er nú alllangt um liðið. Málefni fatlaðra eru dæmigerð nærþjónusta sem á heima í sveitarfélögunum en vel að merkja, þau þurfa þá í minnstu tilvikunum að sameinast um þjónustuna. Við getum varla talað um minni svæði en svo sem 7.000 manna sem þurfa í mörgum tilvikum að sameinast um þetta verkefni. Glæsilegur vitnisburður um þennan flutning málefnaflokksins er einmitt á Akureyri þar sem bæjarfélagið tók við þessu verkefni fyrir tólf árum, árið 1997. Það er glæsilegur vitnisburður um hvernig til hefur tekist í þessum málum og menn ættu að horfa til Akureyrar hvað þetta varðar. Ég tel að það ætti að fara hina svokölluðu sænsku leið, þ.e. að sérlög um málefni fatlaðra verði látin gilda í þessum málalið. Þetta fari ekki undir félagsþjónustulög, sem eru heimildalög en hin lögin eru réttindalög. Ég held að við ættum að fara eftir þeim lögum sem betur henta og varðveita öryggi fatlaðra fremur en sveitarfélaganna og hins opinbera. Ég vil síðan geta eins sem er mjög mikilvægt í þessum málefnaflokki og er grundvallaratriði. Við núverandi kerfi blasir við að framkvæmdaraðilinn og eftirlitsaðilinn eru með sama hausinn. Þessu, þó ekki sé nema þessu, verður að breyta og þess vegna er þessum málaflokki mjög vel borgið í höndum sveitarfélaga sem geta þá orðið framkvæmdaraðilinn en ríkið verður áfram eftirlitsaðilinn. Þetta er eitt stærstu atriðanna sem ber að hafa í huga í þessari umræðu. 
             Að lokum er þess að geta að við höfum 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram en umræðan um verkefnaflutning frá ríki til sveitarfélaga hefur lengi verið til umræðu í samfélaginu, bæði innan þings og utan og líka hjá sveitarfélögunum. Á undanförnum árum hafa margir sveitarstjórnarmenn talað fyrir flutningi verkefna en aðrir hafa haft uppi varnaðarorð þar um og á misjöfnum forsendum. Helstu áhyggjur manna hafa verið að með flutningnum muni ekki fylgja þeir fjármunir sem til þurfi og verkefnið muni reynast sveitarfélögunum erfitt fjárhagslega þó að félagslega og tæknilega séu þau bæði í ágætum færum og með góðan vilja. Ég vil líta á málið frá öðrum sjónarhóli, þ.e. sjónarhóli notendanna. Hver er þeirra vilji? Við skulum í því sambandi ekki gleyma kjörorðum Öryrkjabandalagsins: „Ekkert um okkur án okkar“. Samkvæmt mínum upplýsingum hefur stjórn Öryrkjabandalagsins ekki ályktað sérstaklega um þetta mál frá árinu 2000, þá ályktaði hún á móti þessum flutningi. Forsvarsmenn öryrkja hafa meðal annars áhyggjur af því að löggjöfin um málaflokkinn sé ekki enn þá nægilega sterk, eins og raunar hefur komið fram í umræðunni hér, til þess að halda utan um verkefnaflutninginn og þjónustan verði þannig afar misjöfn eftir sveitarfélögum og stærð og efnahagur sveitarfélaganna muni ráða meiru um þjónustuna en þarfir notendanna. Hins vegar er það stefna allra stjórnmálaflokka á Íslandi að nærþjónusta eigi að vera á hendi sveitarfélaganna og ég tel það vera skynsamlega stefnu. Þetta er augljóslega svoleiðis mál. Hins vegar þarf að mínu viti að hafa meira samráð við fulltrúa notendanna, það þarf að styrkja löggjöfina og tryggja sveitarfélögunum tekjustofna með málaflokknum áður en ráðist er í flutning.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir að hefja umræðu um þetta mikilvæga mál. Eins og fram hefur komið í máli annarra þingmanna held ég að bæði þingmenn og sveitarfélög séu almennt orðin sammála um að færa verkefni um málefni fatlaðra frá ríki yfir til sveitarfélaga. Það er líka mjög langur tími síðan þetta verkefni hófst og menn hafa nefnt tölur aftur til ársins 1992. Upp úr því hófust einmitt slík tilraunaverkefni hjá sveitarfélögum. Hér hafa verið nefnd góð dæmi um slíkt eins og Akureyri og einnig má nefna Norðurland vestra og Hornafjörð. Þar er hins vegar einungis um 2.200 manna samfélag að ræða sem hefur gert þetta vel þannig að hugmyndin sem hefur verið í þessu um þjónustustærð upp á 7–8 þús. er ekki einhlít þótt það sé sjálfsagt mál að hafa hana sem viðmiðun í þessu sambandi. Hæstv. ráðherra minntist aðeins á sóknaráætlanir ríkisstjórnarinnar og mér finnst mjög áhugavert að skoða hvernig þær samræmast hugmyndum heimamanna á hverjum stað. Þær mega ekki ganga í berhögg við hugmyndir sem menn hafa verið að vinna. Ég held að eitt mikilsverðasta atriðið í því af hverju þetta er ekki löngu komið í heilu lagi yfir til sveitarfélaganna sé sá trúnaðarbrestur og skortur á trausti sem hefur ríkt á milli ríkisvaldsins og sveitarfélagsstigsins, þessara tveggja opinberu stiga. Þar þarf auðvitað að bæta úr og vonandi eru menn á þeirri leið. Ef menn trúa því og treysta að báðir aðilar komi fram af heiðarleika í samskiptum hvor við annan, ekki síst þegar er sýslað er með fjármuni, þora menn að fara í verkefni vegna þess að þeir vita að þeir verða bakkaðir upp 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa blandað sér í þessa umræðu í dag. Eitt af mínum markmiðum í pólitík er að koma málefnum fatlaðra á dagskrá. Nú eru átta hv. þingmenn búnir að ræða hver um sig í a.m.k. tvær mínútur um málaflokkinn og ég trúi því og treysti að við höldum áfram að fjalla um þetta mikilsverða mál og tökum þetta málefni upp á okkar arma. Við sem búum ekki við fötlun berum ábyrgð á því að halda þessum sjónarmiðum á lofti og vinna að því að fá aukna fjármuni í þetta verkefni. Vissulega er kreppa í landinu en þetta er verkefni sem við skulum öll taka höndum saman um að efla. Það urðu mér reyndar ákveðin vonbrigði að þingmenn Hreyfingarinnar hafa ekki séð ástæðu til að blanda sér í þessa umræðu. Þeir hafa gagnrýnt mjög fjórflokkinn en það er þó alla vega sannað hér í dag að þessir ágætu hv. þingmenn fjórflokksins hafa áhuga á þessu málefni. Rétt er að það komi fram. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæt svör og er ánægð að heyra að það er verið að skoða að gera bragarbót á búsetuúrræðum fatlaðra. Ég er ánægð með að heyra það vegna þess að það er grundvallaratriði í að vinna þessum hugmyndum fylgi meðal t.d. þeirra sem búa úti á landsbyggðinni. Ég trúi því og treysti að allt kapp verði lagt á að vinna bug á því að fólk þurfi í stríðum straumum að flytjast til höfuðborgarsvæðisins til þess að finna búsetuúrræði við hæfi. Hæstv. forseti. Það er vissulega rétt að fram hafa komið áhyggjuraddir hjá Öryrkjabandalaginu og í ræðu framkvæmdastjóra Öryrkjabandalags Íslands árið 2003 við setningu Evrópuárs fatlaðra kom fram að í Noregi hafði sambærilegur flutningur til sveitarfélaganna valdið því að fólk með fötlun hraktist á milli sveitarfélaga til að leita sér að betri þjónustu. Þetta skulum við forðast að verði að veruleika hér á Íslandi. Ég trúi því og treysti að þeir sem hafa blandað sér í umræðuna hér í dag standi vörð um þetta sjónarmið.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa góðu og málefnalegu umræðu og þau jákvæðu viðhorf sem hér ríkja bæði til framþróunar í þjónustu við fatlaða og flutningsins sem slíks. Ég vildi gera betur grein fyrir hugmyndum um úrbætur í búsetuúrræðum en mér gafst færi á í fyrra skiptið. Við búum við miklar vanrækslusyndir frá fyrri tíð þar sem menn létu þessi miklu vaxtarár algjörlega fram hjá sér fara og gerðu ekkert til að bæta úr brýnum skorti í búsetuúrræðum. Nú eru auðvitað engir peningar til og engir peningar í Framkvæmdasjóði fatlaðra en við erum að reyna að þróa aðferðafræði við uppbyggingu í málaflokki fatlaðra með sama hætti og við höfum getað á undanförnum vikum þróað nýjar hugmyndir og ný úrræði um hvernig hægt sé að leysa úr brýnni uppbyggingarþörf í málaflokki aldraðra. Hvað varðar kostnað við málaflokkinn hefur hann verið greindur upp á 10 milljarða kr. Ítarvinna við það kostnaðarmat er í gangi og hugmyndir ganga þá út frá því að það sé fjárhæðin sem flytjist yfir til sveitarfélaga. Hitt verðum við auðvitað að horfast í augu við að notendastýrð þjónusta verður líklega dýrari og við munum þá þurfa að mæta því með einhverjum hætti. Ég held að það sé líka umhugsunarefni að fara yfir sænsku leiðina í aðferðafræði við veitingu þjónustunnar eins og nefnt var í umræðunni. Þar er í reynd um að ræða að almenn þjónusta við fatlaða er flutt til sveitarfélaga en ríkið tryggir síðan viðbótarþjónustu og þar með er jafnræði fólks að fullu tryggt óháð búsetu. Það má segja að það kunni að vera flóknara að útfæra slíkt á þann hátt að verkaskiptingin milli ríkis og sveitarfélaga sé alveg skýr en á móti kemur að jafnræðið er fullkomlega tryggt. Ég held að við eigum að vinna áfram í þessum skilgreiningum samhliða því sem við þróum þjónustuna áfram, finnum notendastýrðri þjónustu betra pláss og vinnum áfram í þessum málaflokki á næsta ári. 
            

Frú forseti. Hér stend ég og ræði Icesave enn einu sinni eins og aðrir þingmenn, fimm mánuðum eftir að það kom fyrst inn í þingið. Þetta mál er dæmalaust og það hefur verið athyglisvert en þó dapurlegt að vera þátttakandi í þessu öllu. Ég fer yfir álit 1. minni hluta fjárlaganefndar en þar á ég sæti sem fulltrúi Hreyfingarinnar. Ég er kominn dýpra á kaf í þetta blessaða mál en ég kæri mig kannski um að viðurkenna en engu að síður mun ég lýsa skoðun okkur á því. Fyrsti minni hluti fjárlaganefndar átelur einfaldlega málsmeðferð meiri hluta fjárlaganefndar á þessu máli þar sem meiri hlutinn hafnaði að ræða ýmis brýn álitamál varðandi greiðslugetu þjóðarbúsins, efnahagslegar forsendur Icesave-samkomulagsins og óvissuþætti sem upp gætu komið varðandi málið. Meiri hluti nefndarinnar hafnaði því einnig að skoðaðar væru nýjustu tölur sem sýna fram á að erlendar skuldir ríkissjóðs eru hugsanlega orðnar óviðráðanlegar. Ríkisábyrgðin sem nú liggur fyrir að þingið eigi að samþykkja er ótakmörkuð í tíma og umfangi. Upp hafa komið álitamál, síðast núna í morgun viðraði Sigurður Líndal að hér væri hugsanlega um að ræða brot á stjórnarskránni. Fjárlaganefnd mun að sjálfsögðu leggjast yfir það mál og skoða það eins fljótt og auðið er en þetta er dæmi um í hvaða ógöngur þetta mál er komið og hefur verið í langan tíma. Ljóst er að skuldsetning þjóðarbúsins erlendis er komin langt umfram það sem gerist hjá mjög skuldugum þjóðum heims og eru miklar líkur á því að þjóðarbúið komist einfaldlega í greiðsluþrot haldi þær forsendur ekki sem stjórnvöld gefa sér varðandi endurheimtuhlutfall á eignum Landsbankans, hagvöxt á Íslandi, gengi krónunnar, mannfjöldaþróun og verðlag í Bretlandi og á evrusvæðinu. Athyglisvert er að benda á það sem stendur í greinargerð með nefndaráliti fjárlaganefndar frá því í sumar þar sem talað er um að endurskoða eigi þennan samning allan ef skuldir þjóðarbúsins fara upp fyrir 240% af vergri landsframleiðslu. Þær eru núna komnar upp í a.m.k. 310% og áfram er haldið eins og ekkert hafi í skorist. Greiðslur af þessum Icesave-lánum eru í erlendri mynt, evrum og pundum að mestu leyti, og það þarf að afla þess gjaldeyris með afgangi af útflutningstekjum þjóðarinnar. Tölur Seðlabankans sýna hins vegar að halli á vöru- og þjónustujöfnuði hefur verið neikvæður 12 af síðustu 19 árum. Afgangur hefur mestur verið 22 milljarðar á einu ári. Það var árið 1994. Á 18 ára tímabili, 1990–2008, var ekki halli á viðskiptunum sjö ár og afgangurinn samanlagt þessi sjö ár var 76 milljarðar. Samanlagður halli á vöru- og þjónustujöfnuði frá árinu 2000 er hins vegar 632 milljarðar eða 70 milljarða kr. halli að meðaltali á ári. Umsögn Seðlabankans frá því í sumar gerir hins vegar ráð fyrir 163 milljarða kr. afgangi á viðskiptum við útlönd á hverju einasta ári að meðaltali næstu tíu árin. Nýjustu spár Seðlabankans gera einnig ráð fyrir að útflutningstekjur verði um helmingur vergrar landsframleiðslu. Þetta hlutfall er algerlega óraunhæft en það hefur hæst náð um 33% af vergri landsframleiðslu þegar best var. Þess má geta að við afgreiðslu málsins sl. sumar taldi Seðlabankinn sjálfur óraunhæft að þetta hlutfall mundi breytast. Í ljósi þróunar á viðskiptum við útlönd undanfarna áratugi, og þeirrar staðreyndar að Ísland er aðili að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og getur því ekki hindrað flæði vöru og þjónustu, virðist spá Seðlabankans vera algerlega óraunhæf, svo óraunhæf að hún jaðrar við skáldskap að mínu mati. Það er spurning hvort hér hafi tölunum verið hagrætt til að passa utan um málið. Minni hlutinn telur að skoða þurfi skuldastöðu þjóða með hliðsjón af aðstæðum í hverju landi. Málið er kannski ekki endilega hvort ríkið geti staðið undir skuldbindingum sínum heldur hvort þjóðin geti það. Ríkið getur staðið í skilum með því einfaldlega að taka þessa upphæð af þjóðinni í formi hærri skatta og skertrar velferðarþjónustu. Málið snýst um efnahag Íslands meðan á greiðslum stendur en hugsanlegt er að farið verði svo djúpt í skattlagningu að upp úr því verði seint komist. Fólk og fyrirtæki eru hreyfanleg og mörg þeirra munu flýja land ef of langt verður gengið í skattheimtu og skerðingu lífskjara til að standa í skilum á erlendum lánum þjóðarbúsins. Afar lítill hluti af auði landsins er bundinn við landið nema e.t.v. landbúnaðurinn, stóriðjan og hluti af fiskveiðunum. Hugvitið er hreyfanlegt. Hvað varðar mat á eignum þrotabús Landsbanka Íslands hf. hefur enginn fengið að sjá hverjar þessar eignir eru fyrir utan skilanefnd bankans. Gert er ráð fyrir að 75–90% eignanna í safninu gangi upp í skuldina vegna Icesave-reikninganna. Við venjubundið gjaldþrot teljast 20% endurheimtur á eignum góðar en 30% mjög góðar. Í skýrslu finnska fjármálaeftirlitsins frá árinu 2003 kom fram að eignir finnsku bankanna voru ofmetnar og skuldirnar voru vanmetnar í a.m.k. ár eftir að bankarnir lentu í erfiðleikum við upphaf fjármálakreppunnar á 10. áratug síðustu aldar. Miðað við þá reynslu má telja líklegt að eignir Landsbankans séu enn ofmetnar og skuldirnar vanmetnar. Þá bendir 1. minni hluti á að ekki hefur enn fengist upp gefið hversu stór hluti af eignum Landsbankans eru veðsettar. Minni hlutinn bendir einnig á að ofmat á eignum Landsbankans mun þýða að minna endurheimtist af þeim á næstu árum þannig að höfuðstóll Icesave-lánanna verður hærri eftir sjö ár en gert er ráð fyrir. Þess má geta að síðast í morgun eða í gær komu fram upplýsingar um að skuldir Glitnis væru umtalsvert hærri en gert var ráð fyrir og þó er sá banki búinn að vera undir smásjá yfirvalda ekki bara í eitt ár heldur í bráðum eitt ár og tvo mánuði að auki. Þess má geta að íslenskir ráðamenn hafa haldið því á lofti að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi á sínum tíma lagt blessun sína yfir matið á eignum Landsbankans. Hins vegar hefur verið staðfest af hálfu fulltrúa AGS á Íslandi að það hafi aldrei verið gert. Í ljósi þess að með samþykkt Icesave-samninganna verður skuldabyrði þjóðarbúsins tæplega viðráðanleg, og er jafnvel nú þegar orðin óviðráðanleg, og lítið eða ekkert megi út af bregða til að þjóðin lendi í greiðsluþroti telur minni hlutinn sig ekki geta mælt með því að Alþingi samþykki nýja útgáfu af ríkisábyrgð vegna Icesave-samninganna. Það eru einfaldlega of miklar líkur á að þjóðin geti ekki staðið undir skuldum á næstu árum. Þessu frumvarpi fylgir mikil óvissa um greiðslugetu ríkissjóðs sem og um greiðslugetu þjóðarbúsins í heild og það er einfaldlega mjög varasamt að rýmka þá fyrirvara sem Alþingi samþykkti við ríkisábyrgðina sl. sumar. Minni hlutinn telur afgreiðslu málsins gagnrýniverða og telur það lýsa fádæma þjónkun við framkvæmdarvaldið að þingnefnd skuli afgreiða frumvarp sem felur í sér svo veigamiklar breytingar á lögum sem Alþingi sjálft er nýbúið að samþykkja og samþykki þær breytingar nánast umyrðalaust. Að mínu mati ber aðkoma fjárlaganefndar að málinu einkenni sýndarmennsku í stað vandaðrar úttektar á þeim efnisatriðum málsins sem nefndin átti að fjalla um. Fjárlaganefnd fjallaði heldur ekki efnislega um álit efnahags- og skattanefndar en frá þeirri nefnd komu fjögur minnihlutaálit, álit sem fjárlaganefnd hafði þó óskað sjálf eftir. Ég leyfi mér að vitna í minnihlutaálit annars stjórnarflokksins, álit fulltrúa Vinstri grænna í efnahags- og skattanefnd. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að hlutfall skulda hins opinbera af vergri landsframleiðslu (VLF) verði 125% á árinu 2009. Þetta hlutfall má ekki vera hærra en 60% vilji Íslendingar uppfylla Maastricht-skilyrðin og gerast aðilar að evrópska myntsamstarfinu. Aðeins eitt þróað hagkerfið er með hærra skuldahlutfall hins opinbera en það er Japan. Lítill hagvöxtur í Japan undanfarna tvo áratugi hefur að hluta verið rakinn til mikillar skuldsetningar hins opinbera. Það eru því líkur á því að mikil skuldsetning hins opinbera hér á landi muni draga úr hagvexti á næstu árum.“ Í áliti minni hluta Vinstri grænna í efnahags- og skattanefnd segir enn fremur, með leyfi forseta: „Í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (AGS) um skuldaþol íslenska þjóðarbúsins er hlutfall erlendra skulda þjóðarbúsins af VLF áætlað 310% fyrir árið 2009. Við útreikning á hlutfallinu gjaldfærir sjóðurinn heildarupphæð Icesave-lánasamninganna og nemur upphæðin um 49% af VLF eða um 721 milljarði kr. sem kemur til viðbótar annarri skuldsetningu opinberra aðila og einkaaðila. Þess má geta að AGS notar alþjóðlega staðla við mat á skuldbindingum og miðar alltaf við heildarskuldsetningu þjóðarbús við erlenda aðila sem hlutfall af VLF. Í nóvember 2008 mat AGS að 240% skuldahlutfall væri „augljóslega óviðráðanlegt“ (clearly unsustainable). Ári síðar telur sjóðurinn að 310% hlutfall sé viðráðanlegt. Þessi mótsögn í mati sjóðsins er athyglisverð í ljósi þess að íslenska ríkið gæti ekki ábyrgst lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu ef skuldaþolsmörkin frá því í nóvember 2008 héldu og væru enn 240%. Það er ekki hægt að útskýra þessa stefnubreytingu AGS nema með þeim hætti að Bretar og Hollendingar hafi beitt pólitískum þrýstingi í stjórn AGS til að tryggja að íslenska ríkið taki á sig Icesave-skuldbindingarnar.“ Í ljósi þessa og margs annars telur minni hlutinn hneykslanlegt að ekki skuli hafa verið skoðað að fá betri úttekt á framlögðum gögnum frá Seðlabanka Íslands og fjármálaráðuneytinu og enn fremur ábyrgðarlaust af hálfu meiri hlutans að afgreiða málið með þessum hætti. Í ljósi þessa stóra máls og alls þess sem fram hefur komið um málið á undanförnum mánuðum, sem og þess að hér er um risavaxið mál fyrir íslenska þjóðarbúið og íslenskan almenning að ræða, mun ég leitast við að setja þetta álit og þetta mál inn í þann ramma sem ég tel hæfa því þannig að það liggi ekki í lausu lofti fyrir komandi kynslóðir. Aðdragandi þessa máls er eins og margir þekkja byggður að vissu leyti á hugmyndafræði sem keyrði áfram árum og jafnvel áratugum saman, hugmyndafræði sem byggðist á því að græðgi væri æskileg, peningar væru miðja alls og heppilegt væri að ná sér í sífellt meiri peninga á kostnað nánast alls annars. Við urðum vitni að þessu, hvernig þetta komst inn í stjórnmálin á Íslandi, stjórnmálaflokka og athafnir ríkisstjórna. Við urðum vitni að þessu við einkavæðingu bankanna á sínum tíma og hvernig sú einkavæðing fór fram þar. Náungum sem að margra mati voru taldir mjög vafasamir pappírar voru afhentir bankar, ekki út á reynslu og ekki af því að þeir ættu fyrir þeim, því við þurftum að fá lánað fyrir þeim, heldur út á tengsl við stjórnmálaflokka. Fyrir það greiðum við nú skattinn og við skulum halda því til haga. Í kjölfarið á þessu öllu saman og til að tryggja að mönnum tækist örugglega að græða enn meira, af því að græðgi var góð, voru eftirlitsstofnanir hins opinbera holaðar að innan. Forstöðumenn þeirra voru pólitískir vinir og samherjar stjórnmálamannanna sem réðu á þeim tíma. Þeir voru ekki ráðnir á hæfnisforsendum, starfsmenn stofnananna voru jafnvel ekki einu sinni ráðnir á hæfnisforsendum, Seðlabanki Íslands brást algerlega í öllu þessu máli og Fjármálaeftirlitið líka, sem átti þó að gæta hagsmuna. Hér varð efnahagshrun í kjölfar bankahrunsins og við því var að búast að stjórnvöld reyndu að bregðast við með einhverjum hætti. Stjórnvöld virðast aftur á móti aldrei nokkurn tímann hafa velt því fyrir sér að þetta gæti gerst því að viðbrögðin voru fálmkennd. Heimurinn sem þeir bjuggu í og leið svo vel í var hruninn til grunna. Það besta sem þáverandi forsætisráðherra gat gert var að biðja guð um hjálp og hefur annað eins að mínu mati aldrei áður heyrst í íslenskum stjórnmálum. Þvílík vanvirðing við íslenska þjóð og þvílík vanvirðing við stjórnmál á Íslandi að geta ekki axlað ábyrgðina betur en þetta. Við hrun þessara banka kom í ljós það sem margir höfðu bent á, að hér var um að ræða botnlausar blekkingar og lygi þar sem menn höfðu staðhæft hluti og byggt spilaborgir sem áttu sér enga stoð í raunveruleikanum. Menn eignfærðu viðskiptavild upp á tugi og hundruð milljarða og fluttu fyrirtæki og fjármuni á milli kennitalna eins og ekkert væri. Það virtist nánast alveg sama hvað menn gerðu, það var ekkert ólöglegt til í dæminu, engar reglur og ekkert eftirlit með neinu. Ég er menntaður hagfræðingur, frú forseti, og ég efast um að svona fyrirkomulag hafi nokkurn tímann viðgengist í nokkru einasta ríki á jarðkúlunni, að menn hafi getað hagað sér með þessum hætti. Það var ótrúlegt að verða vitni að því og einnig er ótrúlegt að verða vitni að því sem enn er að koma í ljós varðandi þetta mál. Hrunið á fjármálamarkaði var algert, hrun stjórnmálanna og stjórnkerfisins var algert. Að hluta til er þetta að sjálfsögðu afleiðing áratuga valdasetu manna sem höfðu ekkert aðhald og gátu komið sínu fram í krafti meirihlutavalds, m.a. hér á þingi, í krafti þess að skirrast einskis í því að skipa vini og flokksmenn yfir þær eftirlitsstofnanir sem áttu að hafa eftirlit með kerfinu. Það virtist hafa verið alger samkeyrsla á öllum sviðum hvað varðar vináttu, pólitísk tengsl og völd en hagsmunir almennings og eðlileg vinnubrögð voru látin sitja á hakanum. Hrun samfélagsins leiddi til þess að 87% landsmanna vantreysta Alþingi sem stofnun og 80% landsmanna telja í dag að stjórnmálamenn á Íslandi séu spilltir. Við þurfum að velta því fyrir okkur, ágætu þingmenn, hvað það þýðir fyrir okkur og hvernig við ætlum að vinna á þessu þingi við þessar kringumstæður. Þýðir þetta ekki einfaldlega að við þurfum að hætta öllum leikaraskap og fara að starfa heiðarlega, eins og sagði á þjóðfundinum margfræga? Þetta leiddi að sjálfsögðu til stigvaxandi mótmæla almennings sem áttu sér enga hliðstæðu í Íslandssögunni. Þetta voru mótmæli gegn þeirri algeru firringu stjórnmálamannanna sem hér viðgekkst, og ég þreytist aldrei á að nefna, og átti sinn hápunkt í dagskrá þingsins þann 20. janúar sl. þegar þúsundir manna stóðu hér fyrir utan og reyndu að komast inn - ekki til þess að klappa þingmönnum á bakið - en þá var á dagskrá þingsins frumvarp sjálfstæðismanna um sprúttsölu. Þetta leiddi til afsagnar ríkisstjórnarinnar sem þá var við völd, sennilega verstu ríkisstjórnar sem hefur verið við völd í Íslandssögunni, og var það vel. Síðan voru kosningar. Í þeirri kosningabaráttu voru nýjar áherslur, ný loforð og nýr stjórnarsáttmáli var undirritaður en eins og ég hef upplifað það, frú forseti, hefur þetta þegar á reynir verið meira og minna sama innantóma kjaftæðið. Það virðist ekki standa steinn yfir steini í efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar. Hér er sett fram frumvarp sem á að hjálpa heimilunum en sker þess í stað kúlulánþega niður úr snörunni. Sömu blekkingarnar og sami blairisminn er í gangi hjá þessari ríkisstjórn og var hjá þeirri fyrri og þeim þar á undan. Leyniviðræður við Breta og Hollendinga um Icesave-samningana voru í gangi fram eftir öllu ári. Enginn mátti vita um þá og því var neitað að niðurstöðu væri að vænta í málinu tveimur dögum áður en skrifað var undir samningana. Það þurfti að toga upplýsingarnar upp úr hæstv. fjármálaráðherra með töngum. Það átti ekki einu sinni að birta samninginn um Icesave sem var síðan birtur í júní, honum var haldið leyndum dögum saman. Formaður efnahags- og skattanefndar lýsti því yfir opinberlega að það væri óþarfi að lesa samninginn, það væri alveg hægt að greiða um hann atkvæði með því að fá að sjá valda punkta úr honum. Á endanum var samningnum lekið til fjölmiðla, sennilega af Hollendingum sem höfðu komið á fund þingflokka hér og blöskraði hvernig íslensk stjórnvöld höndluðu málið. Þegar þeir Hollendingar voru spurðir að því hvort þeir mundu nokkurn tímann leggja svona samning fram fyrir þjóð sína án þess að sýna henni hann fyrst sögðu þeir einfaldlega: Nei, að sjálfsögðu ekki, það er alveg fáránleg hugmynd. Nóttina eftir birtist útdráttur úr þeim samningi í fjölmiðlum og í kjölfarið var ríkisstjórnin neydd til að gera hann opinberan. Þá kom í ljós að sá samningur var óréttlátur gagnvart landi og þjóð, algerlega óásættanlegur frá réttlætis- og sanngirnissjónarmiðum. Dósent í lögum við Háskóla Íslands, Elvira Mendez, fór rækilega yfir þennan samning og komst að þeirri niðurstöðu að innan ESB væri þessi samningur sennilega ólöglegur gjörningur vegna þess að það hallaði svo mikið á annan samningsaðilann. Við þurfum ekki að geta okkur lengi til um hver sá samningsaðili var, það var að sjálfsögðu Ísland. Álit hennar kom fyrir efnahags- og skattanefnd, hlutlaust álit sem fjallað var um af sanngirni og breytti viðhorfum manna. Við hefðum betur leitað til slíks fólks oftar í þessu máli. Niðurstaðan varð sú að ríkisstjórnin krafðist þess að almenningur á Íslandi greiddi skuldir Björgólfsfeðga og útrásarvíkinganna. Aldrei hefði hvarflað að mér, frú forseti, að nokkurri íslenskri ríkisstjórn skyldi detta í hug að bera þetta á borð en þessari ríkisstjórn datt það í hug og meira en það. Þau eru búin að fylgja eftir þessari hugdettu sinni samfleytt í fimm mánuði og nú í annarri umferð í gegnum þingið þrátt fyrir nýsamþykkt lög frá Alþingi. Að mínu viti er þetta slík vanvirða við Íslendinga og almenning að ég á einfaldlega ekki til orð til að lýsa þessu. Þetta eru galnir samningar ef skoðað er grannt, hvort sem um er að ræða samningana frá því í sumar eða nýgerða samninga. Gert er ráð fyrir háu endurheimtuhlutfalli úr þrotabúi Landsbankans. Á þessum samningum eru mjög háir vextir, það háir að ríkissjóðir Breta og Hollendinga munu hagnast umtalsvert á þessum lánum til Íslendinga. Það er gengisáhætta í þessum samningum, upptöku eigna Íslendinga var hótað og þjóðarbúið hefði verið knésett. Þetta voru verstu samningar sem hugsast gat. Þingmenn komu auga á þetta og höfðu bæði nennu og kjark til að takast á við það hér í sumar. Það náðist að vinna saman nokkurn veginn þverpólitískt í þessu máli með aðkomu allra þingflokka. Þar á meðal tóku þátt hugrakkir þingmenn Vinstri grænna sem sögðu: Það er ekki hægt að bjóða þjóðinni upp á þetta. Þeir urðu fyrir miklu aðkasti frá sínum samflokksmönnum og samstjórnarþingmönnum en gáfust ekki upp og sögðu að þetta færi ekki í gegnum þingið óbreytt. Hér sátum við og stóðum stóran hluta sumarsins til þess að reyna að koma þessu máli í betra horf. Allan þann tíma virtist ríkisstjórnin vera á móti því að þessum samningum yrði breytt og að reynt yrði að tryggja hag almennings í landinu gagnvart Bretum og Hollendingum. Þess í stað var stanslaust hamrað á því, og ekki síst af sjálfum hæstv. forsætisráðherra, að stjórnarsamstarfinu yrði slitið ef Vinstri grænir tækju sig ekki saman í andlitinu í þessu máli. Þetta var að mörgu leyti ánægjulegur tími en um leið dapurlegur því að sl. sumar sá maður það besta og versta í fólki. Hv. formaður fjárlaganefndar þá, Guðbjartur Hannesson, lagði sig mikið fram við að ná sáttum í þessu máli og vandaðri niðurstöðu og hann á hrós skilið fyrir það. Út úr þeirri vinnu komu fyrirvarar sem voru settir við ríkisábyrgðina sem ríkisstjórnin krafðist að yrði sett á þessi lán. Þeir fyrirvarar tryggðu þjóðinni vörn gegn áhættu út af gengisbreytingum, gegn því að hugsanlega yrði hér minni hagvöxtur en reiknað var með og að endurheimtur úr þrotabúinu yrðu minni en reiknað var með. Það voru fyrirvarar efnahagslegs eðlis sem tryggðu að ef áraði verr á Íslandi en gert var ráð fyrir í spám ríkisstjórnarinnar og Seðlabankans mundi almenningur og þjóðarbúið ekki verða knésett út af greiðslum vegna þessa máls. Þetta voru góðir fyrirvarar, sanngjarnir og fyllilega eðlilegir. Allir fjárlaganefndarmenn nema einn voru samþykkir málinu þegar það fór út úr fjárlaganefnd. Langflestir þingmenn voru samþykkir öllum þeim breytingartillögum sem gerðar voru við frumvarpið þó að menn greiddu atkvæði gegn því þegar upp var staðið en það voru aðrar ástæður fyrir því en að fyrirvararnir sjálfir væru ekki góðir. Þessi samþykkt Alþingis var söguleg vegna þess að hún var þverpólitísk og allir sem kynntu sér málið sáu sem var að hér væri um eðlilega framvindu að ræða á risastóru máli sem gæti skipt sköpum fyrir land og þjóð. Þessi samþykkt Alþingis var bundin því skilyrði að hún yrði kynnt fyrir Bretum og Hollendingum sem niðurstaða Alþingis í málinu. Samþykkt Alþingis var hins vegar að mínu mati vanvirt af ríkisstjórninni og stjórnsýslunni. Þessi samþykkt Alþingis hafði ætíð mætt andstöðu þeirra embættismanna sem virðast frá fyrstu tíð hafa klúðrað öllu í samningum Íslendinga við erlenda aðila. Það sást best í þeim þáttum ríkissjónvarpsins um daginn sem fjölluðu um hrunið að sömu mennirnir trítla til útlanda með skjalatöskurnar sínar viku eftir viku, mánuð eftir mánuð, samning eftir samning, Icesave-samning eftir Icesave-samning. Hvernig dettur mönnum í hug að senda sömu menn til samninga aftur og eru nýbúnir að semja um samning sem var felldur af Alþingi Íslendinga og reyna að fá sömu menn til þess að framfylgja breyttum samningi? Ég átta mig ekki á hverjir stjórnuðu þessu öllu saman. Ég átta mig heldur ekki á hvað menn höfðu í huga en þeir höfðu það alla vega ekki í huga að samþykkt Alþingis frá því í sumar yrði rækilega kynnt og virt. Enda kom í ljós á fyrsta fundi fjárlaganefndar þegar ríkisstjórnin tilkynnti að það væri búið að endursemja um Icesave, endursemja við Breta og Hollendinga um lög frá Alþingi, með hvaða hætti þeir hefðu kynnt samninginn fyrir embættismönnum Breta og Hollendinga. Það var ekki á þeim að heyra að þeir vissu einu sinni um hvað fyrirvararnir snerust. Það var ein dapurlegasta upplifun mín í þessu ferli öllu að sitja á móti þeim og heyra þá skýra frá því hvernig þeir reyndu að koma sér frá þessu máli á erlendri grund. Að mínu mati var þessum nýju samningum líka klúðrað algjörlega. Fyrirvararnir voru eyðilagðir, sérstaklega þeir efnahagslegu. Ríkisábyrgðin er ótakmörkuð í tíma og rúmi. Við vitum ekki hve mikið við munum borga og við vitum ekki hvenær við verðum búin að borga það. Börnin og barnabörnin munu að öllum líkindum greiða þetta því efnahagslegu forsendurnar sem ríkisstjórnin gefur sér eru mjög ólíklegar til að halda. Þótt allt fari á versta veg í efnahagslífinu munu Íslendingar halda áfram að greiða vexti af þessum upphæðum úti í hið óendanlega. Það eru engin endimörk á greiðslunum. Við munum greiða út í hið óendanlega í boði ríkisstjórnarinnar og þeirra ráðherra sem þá verða væntanlega komnir á eftirlaun. Þessir nýju samningar bjóða upp á gengisáhættu, óhóflega vexti og að við munum greiða meira en reiknað er með vegna þess að eignir Landsbankans duga ekki. Þetta þýðir hærri skatta á landsmenn og fleiri greiðsluþrot heimila. Það er ekkert glæsilegt við þennan samning, ekki neitt. Í ljós hefur komið að lögsaga íslenskra dómstóla er vefengd. Niðurstaða Hæstaréttar Íslands mun ekki vera talin gild nema dómstóll EFTA samþykki það. Eins og sagt hefur verið hafa komið fram vafaatriði varðandi stjórnarskrána sem munu að vísu verða skoðuð í næstu umferð í fjárlaganefnd. Það er gott, en engu að síður er búið að kollvarpa þeim samningum sem Alþingi samþykkti að veita ríkisábyrgð í sumar og snúa þessu máli á hvolf og öllu á hinn versta veg. Við höfum í sumar fylgst með því hvers vegna það hefur gerst og hvað gerðist. Við vitum að í stað þess að aðstoða Ísland var Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn handrukkari fyrir bresk og hollensk stjórnvöld í þessu máli og hafði ekki döngun í sér til þess að veita Íslendingum þá aðstoð sem hann hafði þó skuldbundið sig til að gera. Við höfum orðið vitni að því hvernig Evrópusambandið hefur krafist þess að Íslendingar gangi frá samkomulagi um þessar Icesave-skuldbindingar ef þeir eigi nokkurn tímann að komast inn í Evrópusambandið og við höfum orðið vitni að því hvernig Norðurlöndin hafa einnig krafist þess að þetta mál verði frágengið. Athyglisvert er þó í þeirri umræðu allri að aldrei hefur komið fram hvers þeir hafa krafist. Það hefur aldrei komið fram að þeir hafi krafist þess að Íslendingar greiði þetta allt upp, einungis að frá þessu máli væri gengið. Það var gengið frá þessu máli hér í sumar en ríkisstjórninni misfórst að kynna það með þeim hætti sem þurfti. Annar vinkill á þessu máli sem hefur verið athyglisverður, er núna að koma í ljós og vakti undrun okkar margra hér í upphafi, er að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn talaði alltaf um að skuldir þjóðarbúsins væru ekki neitt til að hafa áhyggjur af vegna þess að eignirnar væru það miklar á móti. Þeir sögðu að við ættum þúsundir milljarða í lífeyrissparnaði. Lífeyrissparnaði? sögðu menn. Já, en þetta er lífeyrissparnaður, ekki eignir þjóðarbúsins sem hægt er að nota í þessu máli. Hvað hefur nú gerst? Ríkisstjórnin hefur stigið fyrsta skrefið í því að þjóðnýta þennan lífeyrissparnað til þess að greiða niður þessar skuldir. Fyrsta skrefið er fólgið í því að knésett heimili og greiðsluþrota einstaklingar geta tekið út séreignarsparnaðinn sinn og notað hann til þess að bjarga sér fyrir horn í nokkra mánuði á meðan ríkið fær nánast 40% af þeirri upphæð í skatta. Ég leyfi mér að fullyrða að þetta er einungis fyrsta skrefið í að opnað verði fyrir úttekt á öllum séreignarsparnaði landsmanna, hvers ríkið muni ná 40% í skatttekjur. Þegar því er lokið, og ekki verður enn þá búið að greiða skuldirnar, verður gengið á röðina og afgangurinn af almenna lífeyrissparnaðinum verður tekinn, eignir lífeyrissjóðanna seldar, almenningur leysir þær til sín og ríkið hirðir 40% til þess að greiða skuldir, m.a. Icesave. Þjóðarbúið á Íslandi mun að líkindum fara í sama ástand og Japan og við munum búa við engan hagvöxt í jafnvel áratugi vegna gríðarlegra skulda. Eingöngu verður hægt að greiða vextina en höfuðstóllinn mun sitja eftir. Í þessum nýju Icesave-samningum eru hástemmd loforð um að setjast hugsanlega niður til viðræðna ef allt fer á versta veg. Þar eru yfirlýsingar frá ráðherrum sem hafa ekkert lagalegt gildi en ekkert sem hönd á festir sem tryggir að hagur almennings sé ekki fyrir borð borinn í þessu máli. Þegar búið er að selja eigur lífeyrissjóðanna, eða jafnvel áður, eru náttúruauðlindirnar næstar. Þetta er þróun sem hefur orðið áður um allan heim í löndum sem nú teljast vanþróuð. Þannig byrjar þetta og það endar eins. Þetta hefur hafist, að vísu heitir þetta í dag að vera með veð í orkusölusamningum en það er nákvæmlega það sama og að selja auðlindina í 40 ár. Við skulum gera okkur grein fyrir því hvert við erum komin nú þegar. Þessi niðurstaða er ömurleg. Þetta er niðurstaða staðnaðs og úrkynjaðs stjórnkerfis, staðnaðra og úrkynjaðra stjórnmála og vanhæfrar stjórnsýslu. Ég starfaði í stjórnsýslunni í rúman áratug og veit hvernig fólk er valið þar inn til vinnu. Mjög margt gott og ágætlega hæft fólk fær sín ekki notið vegna þess að flokkastjórnmál ráða í stjórnsýslunni. Sagan segir okkur að þjóðir komi og fari, þær úrkynjast og leggjast af sem sjálfstæð fyrirbæri. Tilraunin um lýðveldið Ísland hefur varað í 65 ár. Ég leyfi mér að vona að hér sé um meira að ræða en eingöngu tilraun. Ég leyfi mér að vona að Ísland sem lýðveldi og sjálfstæð þjóð muni geta spjarað sig en með þessum samningum mun það ekki verða, því þessir samningar og þær skuldir og sú efnahagslega staða sem Ísland er komið í nú er einfaldlega þannig að það er ekki aftur snúið. Við erum komin í greiðsluþrot þó að það eigi eftir að viðurkenna það. Í hvert einasta skipti sem því er lýst yfir að hér séu að gerast góðir hlutir fellur þetta blessaða lánshæfismat, sem ríkisstjórnin hefur þó bundið trúss sitt við í meira en ár, neðar og neðar. Lánshæfismat Orkuveitu Reykjavíkur er komið í ruslflokk. Hversu langt er þess að bíða að lánshæfismat Landsvirkjunar fari þangað? Eða lánshæfismat íslenska ríkisins? Hvar verðum við þá? Hvers vegna hefur það ekki hækkað eftir að búið var að greiða atkvæði um inngöngu í Evrópusambandið? Hvers vegna hækkaði það ekki þegar Icesave-samningarnir voru frágengnir í sumar? Hvers vegna hækkaði það ekki þegar nýlega var gengið frá Icesave-samningunum? Aumkunarverðar tilraunir Seðlabankans þann dag til að kaupa íslenskar krónur á markaði til þess að sýna fram á styrkingu á genginu dugðu í tvo daga. Þar var fjármunum enn kastað á glæ til þess að þjóna stjórnmálaflokkum sem voru við völd á Íslandi til þess að sýna aðeins betra andlit. Ágætu þingmenn, frú forseti. Það er komið nóg af þessari sýndarmennsku á Íslandi og ef við förum ekki að snúa við blaðinu og gera hlutina betur, öðruvísi og heiðarlega, svo ég grípi aftur til þess góða orðs, mun tilraunin um lýðveldið Ísland eingöngu verða og hafa verið tilraun.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þór Saari fyrir ræðuna. Ég hefði mikinn áhuga á að heyra skoðun hans á orðum sem koma fram í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um áhættumat varðandi íslenskt efnahagslíf. Þar er talað um hættu á 620 milljarða kr. aukareikningi á íslenska ríkið ef neyðarlögunum verður hnekkt fyrir dómi. Í fréttum um þessa umfjöllun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er sagt að ef til þess kemur að dómstóll verði látinn skera úr um gildi neyðarlaganna og í ljós kemur að neyðarlögin standast ekki mun það þýða fimm milljarða dollara reikning fyrir ríkissjóð, jafnvirði um 620 milljarða kr. Það mundi auka skuldir ríkisins um 40% af landsframleiðslu og skapa erfiðleika fyrir Ísland að standa undir skuldum. Hvaða afleiðingar heldur hv. þingmaður, á grunni þeirrar reynslu og þekkingar sem hann hefur aflað sér í vinnunni varðandi þetta Icesave-frumvarp nr. 1 og 2, að það hefði fyrir Ísland ef þetta mundi gerast? Ég hef heyrt af því að nú þegar hafi kröfuhafar höfðað mál fyrir íslenskum dómstólum til þess að láta reyna á neyðarlögin. Niðurstaða ætti að koma innan nokkurra vikna. Hvaða afleiðingar hefði það ef dómstólar gerðu athugasemd við neyðarlögin?

Frú forseti. Þetta er enn eitt af þeim óvissumálum sem við stöndum frammi fyrir. Kannski eru ekki miklar líkur á því að neyðarlögin haldi ekki en vissulega er það samt áhyggjuefni og æskilegt væri að beðið væri álits þessa fyrsta dóms í því máli. Það mun verða látið reyna á neyðarlögin oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. Skellurinn sem kæmi af því ef þau yrðu dæmd ólögleg yrði náttúrlega stærri en menn geta reiknað til fulls. Að mínu áliti er þjóðarbúið komið í greiðsluþrot, það á bara eftir að viðurkenna það. Að vísu má, eins og ég sagði áðan, lengi skattpína fólk en það mun flytja ef svo heldur áfram sem horfir. Með hliðsjón af því hvað Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur í rauninni komist upp með að stjórna miklu á Íslandi þykir mér ekki ólíklegt að hér sé um að ræða fyrst og fremst skilaboð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til íslenskra dómstóla um að dæma rétt í þessu máli. Þeir hafa sýnt að þeir svífast einskis í að ná fram sínum álitum og eru einfaldlega að benda á að ef dæmt er vitlaust í þessu máli muni hlutirnir fara á enn verri veg. 600 milljarðar í viðbót við það sem nú er komið breyta að mínu mati ekki sérlega miklu, við erum í vonlausri stöðu og það mun einfaldlega verða enn vonlausara. Það er ekkert öðruvísi.

Frú forseti. Þetta var athyglisvert svar hjá hv. þingmanni. Mig minnir endilega að ég hafi hlustað á ræðu hv. þm. Guðbjarts Hannessonar í sumar þar sem hann talaði um alvarleikann tengdan því að áætlað væri að erlendar skuldir þjóðarbúsins væru komnar upp í 240% af landsframleiðslu. Síðar í þessari áðurnefndu skýrslu AGS reyndust þær vera í kringum 315% en í fyrri gögnum frá AGS töluðu þeir um að þeir teldu að 160% væri orðið ósjálfbært fyrir Ísland. Með þessum 40% í viðbót ef neyðarlögunum yrði hnekkt erum við að tala um að við værum þá orðin fremst í flokki varðandi skuldastöðu ríkisins eða hins opinbera. Ég verð að segja að ég hef töluverðar áhyggjur af þessu, reyndar mjög miklar, vegna þess að það virðist vera, og það kemur fram í þeim nefndarálitum sem ég hef lesið, að það er eins og ekkert hafi verið fjallað um þetta. Í einu minnihlutaálitinu frá efnahags- og skattanefnd er tafla þar sem farið er í gegnum forgangskröfur, áætlaðar forgangskröfur og áætlaðar almennar kröfur í þrotabúið. Síðan kom frétt fyrir einum eða tveimur dögum síðan um að heildarkröfur í þrotabú Landsbankans væru upp á 6.500 milljarða. Þetta er því töluvert hærri upphæð en við tölum um hér. Í heildina, ef neyðarlögin standast ekki, erum við kannski að tala um 20–30% heimtur úr þrotabúinu. Þá held ég að það standi alveg fyllilega sem hv. þingmaður sagði, að við værum þá að tala um óendanlega ríkisábyrgð, að íslensk börn og ókomnar kynslóðir muni greiða út í hið óendanlega þessar skuldir og nánast aldrei komast í að borga niður höfuðstólinn 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni lesturinn og ábendingarnar. Ég vil bæta við einni ábendingu. Það hefur ekki farið fram ítarleg úttekt af hlutlausum aðila á því hverjar skuldir hins opinbera og hverjar skuldir þjóðarbúsins eru. Skuldir hins opinbera á Íslandi, þ.e. það sem venjulega er kallað „general government“, þ.e. skuldir ríkissjóðs, skuldir sveitarfélaga, með Icesave, að viðbættum skuldum sem ríkisábyrgð er á, skuldir Landsvirkjunar og Íbúðalánasjóðs, sem orðin er ástæða til að hafa áhyggjur af, að þessu meðtöldu eru skuldir hins opinbera ríflega 4.200 milljarðar, sem er u.þ.b. þreföld landsframleiðsla. Þetta er einsdæmi í heiminum að mínu viti.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og einbeitni í þessu stóra og snúna máli og hefur það verið og er vonandi flestum þingmönnum til eftirbreytni. Mig langar aðeins til að vita - af því ég veit að hann þekkir vel til Seðlabankans og starfsemi hans og til efnahagsmála - hvort hann geti skýrt fyrir okkur þennan mun á því skuldahlutfalli sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir að við þolum núna miðað við það sem hann taldi áður að við þyldum. Af hverju þolum við núna 310% þegar búið var að gefa út að við þyldum ekki 240%? Þetta er mjög sérstakt og er að finna í áliti 2. minni hluta, áliti hv. þm. Lilju Mósesdóttur og Ögmundar Jónassonar. Ég hefði nú spurt þau hér og mun kannski spyrja þau út í þetta í ræðum þeirra. Þetta er mjög athyglisvert því ef það er þannig að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn getur leikið sér að teygja og toga tölur eins og hentar hverju sinni er það enn ein vísbendingin og enn ein staðfestingin á því að sú ágæta stofnun þarf að öllum líkindum að endurskoða vinnubrögð sín og er jafnvel spurning hvort þeir séu starfi sínu vaxnir, þeir sem vinna fyrir Íslands hönd. En það væri ágætt að fá álit hv. þingmanns á þessu því ég veit að hann hefur velt þessu fyrir sér og þekkir þetta ágætlega.

Frú forseti. Það er með þessi skuldahlutföll Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, það hefur sennilega breytt um vindátt. Eins og skýrt kom fram í sumar höfðu þeir miklar áhyggjur af 160% skuldahlutfalli og lýstu því þá yfir að ef frekar gengisfall yrði á krónunni og hlutfallið færi upp í 240% af landsframleiðslu, þá yrði það sem þeir kölluðu „clearly unsustainable“. Núna er að þeirra mati þetta hlutfall komið í 310% og enn þá er, ja ég segi ekki að það sé allt í himnalagi, en það er ekkert til að hafa áhyggjur af þannig séð. Það kom líka fram í tölum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í skýrslu þeirra að næstu 5–10 árin er ástandið „unsustainable“, þ.e. það er meira útflæði en innflæði, við náum ekki að standa undir þessum skuldum. Aðspurður sagði fulltrúi sjóðsins á fundi efnahags- og skattanefndar að til lengri tíma litið væri þetta „sustainable“, en ekki næstu 5–10 árin. Seðlabankinn minnist ekki á þetta í minnisblaði sínu, ekki einu orði. Þarna er einfaldlega um að ræða misvísandi álit og ekki hefur fengist nákvæm niðurstaða úr því að öllu leyti hvers vegna þau eru mismunandi. Að vísu er einn mismunurinn háður stóru íslensku fyrirtæki sem mátti ekki nefna á nafn, en skuldir þess voru eitthvað í kringum þúsund milljarðar. Þær eru teknar með í áliti gjaldeyrissjóðsins en það er samt ekki nægilegt til að útskýra allan þennan mun og allar þær misvísandi tölur sem er að finna í skýrslum þessara stofnana.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svarið. Ég held að augljóst sé af svari hv. þingmanns að það er eitthvað sem á eftir að skýra í þessu. - Ég vil benda forseta á að klukkan er ekki alveg að fúnkera, það er allt í lagi mín vegna svo sem. - Það þarf að skýra þennan mun og hvernig á því stendur að hann er svo mikill sem raun ber vitni, því það hefur ekki komið neitt fram í sjálfu sér sem hefur gerst í efnahag þjóðarinnar sem ætti að breyta þessu þetta mikið, þ.e. til hins betra alla vega, að við þolum aukið skuldaálag. Mig langar aðeins að velta öðru upp við hv. þingmann, það eru neyðarlögin sem eru í hættu, ef svo má orða. Það á eftir að láta reyna á þau klárlega eins og fram kom í ræðu hans. Mér leikur forvitni á að vita hvert mat hans er á því hvaða áhrif það hefði ef neyðarlögin yrðu dæmd ógild, ef sagt yrði við okkur að við hefðum ekki mátt setja þessi neyðarlög og það bæri að nema þau úr gildi, hvaða áhrif það hefði.

Forseti vill vekja athygli ræðumanna á því að klukka í borðinu virkar ekki, þannig að forseti mun einfaldlega láta vita þegar tími er búinn.

Virðulegur forseti. Já, það er þetta með neyðarlögin. Ég geri mér nú grein fyrir því að það færi hér allt í eitthvert allsherjaruppnám ef neyðarlögin halda ekki, algjört allsherjaruppnám leyfi ég mér að halda fram. Hversu alvarlegt það yrði þori ég ekki að segja, ég þori kannski ekki að reyna að svara því heldur. Það þyrfti þá einfaldlega að kalla til endurskoðunar allar þær aðgerðir sem gripið hefur verið til undanfarið ár og gagnger endurskoðun og endurskipulagning á allri efnahagsstarfsemi landsins þyrfti að fara fram. Hvað varðar þær misvísandi tölur sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefndi áðan, þá er að mínu viti fyllsta ástæða til að fjárlaganefnd leiti eftir því milli 2. og 3. umr. að fá útskýringar á þeim mismun. Ég leyfi mér að benda á að í sumar þegar við fengum utanaðkomandi álit, utan þessara hefðbundnu stofnana, þ.e. við fengum álit frá Elviru Mendez, dósent við Háskóla Íslands, um lagalegu hliðina á málinu og við fengum álit frá Hagfræðistofnun, þá settu þessi álit málin í nýtt samhengi og gerðu fjárlaganefndarmönnum og þingmönnum miklu betur kleift að taka raunhæfa afstöðu til málsins. Ég held að það sé alveg fyllilega ástæða til að leitað verði eftir því að fá betri útskýringar á þessum mismun hvernig svo sem það yrði gert en það mundi auðvelda okkur framhaldið á þessari vinnu.

Virðulegi forseti. Í upphafi máls míns vil ég þakka öllum nefndarmönnum fjárlaganefndar fyrir samstarfið. Við höfum nú fundað í næstum fimm mánuði og tíminn sem við höfum eytt saman hefur að mörgu leyti verið ágætur jafnvel þó að hart hafi verið deilt um þá niðurstöðu sem við stöndum frammi fyrir hér og nú. Ég mæli fyrir nefndaráliti 2. minni hluta sem fulltrúi Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd. Það er í frekar löngu máli en ég vísa jafnframt til þess álits sem ég lagði fram með lögum nr. 96/2009, sem samþykkt voru í lok ágústmánaðar og við erum einmitt að breyta hér. Icesave-samningarnir eru og verða óaðgengilegir fyrir Ísland, það dylst engum. Fullvíst er að þeir endurspegla hin fjölmörgu mistök sem stjórnvöld hafa gert bæði í aðdraganda bankahrunsins og í kjölfar þess. Eru þar fáir undanskildir. Veiting ríkisábyrgðarinnar með lögum nr. 96/2009 var ein stærsta ákvörðun sem Alþingi Íslendinga hefur tekið. Sú ákvörðun sem Alþingi stendur nú frammi fyrir mun binda þjóðarbúið a.m.k. næstu tvo áratugina og hafa mikil áhrif á þau lífskjör sem þegnum landsins bjóðast á þeim tíma. Sú staðreynd hefur ekki breyst. Að nú sé verið að breyta lögum sem Alþingi Íslendinga setti fyrir tæpum þremur mánuðum, eða í lok ágústmánaðar, staðfestir niðurlægingu lagasetningarvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Um leið endurspeglar ákvörðunin kjarkleysið sem íslensk stjórnvöld hafa sýnt gagnvart viðsemjendum okkar, Bretum og Hollendingum, frá upphafi málsins og má segja að sú staðreynd hafi endurspeglast hér í fyrirspurnatíma fyrr í dag. Sú barátta sem 2. minni hluti háði í þessu mikla hagsmunamáli gerði það að verkum að niðurstaðan sem náðist með fyrirvörunum í lögunum frá því í ágúst var langtum betri en sú niðurstaða sem í stefndi í upphafi málsins. Þó svo að lengra hefði þurft að ganga til að halda uppi góðum lífskjörum hér á landi verður því miður að viðurkennast að þær breytingar sem nú á að gera eru ekki svipur hjá sjón og afar haldlitlar þegar á þær mun reyna. Annar minni hluti gagnrýnir einnig þá slælegu málsmeðferð sem einkennt hefur málið í meðförum fjárlaganefndar. Nýjasta dæmið, og ég reifa önnur dæmi í fyrra áliti mínu, er þegar óskað var eftir áliti frá efnahags- og skattanefnd um efnahagslega þætti málsins. Fjögur minnihlutaálit bárust fjárlaganefnd en ekki meirihlutaálit. Var nefndin því þverklofin í afstöðu sinni. Meiri hluti fjárlaganefndar sá samt ekki ástæðu til þess að fara efnislega yfir þær niðurstöður sem bárust, hvað þá að ræða málið efnislega innan fjárlaganefndar. Má því segja að málalyktir hafi verið eins og upphafið, meiri hluti fjárlaganefndar var reiðubúinn að samþykkja ríkisábyrgðina með bundið fyrir augun. Hinn 28. ágúst sl. voru samþykkt lög frá Alþingi. Þau hlutu númerið nr. 96/2009 og fólu í sér að íslenska ríkið gekkst í ábyrgð fyrir skuldbindingum innstæðutryggingarsjóðsins að vissum skilyrðum uppfylltum og með ákveðnum fyrirvörum. Í lokaorðum álits þess sem hér stendur, 2. minni hluta, með lögunum kom fram að vandamálið sem Íslendingar takast á við er geysilega alvarlegt og má segja að fá dæmi finnist í hagsögu 20. aldar sem jafnast á við þá erfiðleika sem Íslendingar takast á við í augnablikinu. Saman hafa farið hrun fjármálakerfisins, fall gjaldmiðilsins, lækkun eignaverðs og slæm fjárhagsstaða fyrirtækja og einstaklinga. Afleiðingin er atvinnuleysi, harkalegur samdráttur framleiðslu og skert lífskjör. Við þetta má bæta að núverandi ríkisstjórn hefur á engan hátt náð að snúa þessari neikvæðu þróun við. Nú stendur þjóðin frammi fyrir miklum niðurskurði í velferðarmálum auk þess sem atvinnulíf landsins býr við mikla óvissu um afkomu sína út af fyrirliggjandi skattahækkunum á fólk og fyrirtæki. Ofan á þetta bætist að gengisvísitalan hefur ekki lagast, þjóðin býr enn við ströng gjaldeyrishöft og skuldsetning þjóðarbúsins er veruleg. Annar minni hluti fellst á þau orð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að vandamál Íslendinga séu fyrst og fremst gríðarleg skuldsetning en aðrar þjóðir, t.d. Lettar, sem glíma nú við samsvarandi efnahagsþrengingar, búa við það vandamál að hafa ekki sjálfstæðan gjaldmiðil eins og Íslendingar. Og við erum að ræða það hér í dag að auka á þessa skuldsetningu. Af öllu þessu má sjá að sú fjárhagslega ábyrgð og þær greiðslur sem ríkið tekur á sig auk fyrirliggjandi skuldbindinga munu hafa úrslitaáhrif á framleiðslugetu og lífskjör í landinu. Þess vegna skiptir takmörkun ríkisábyrgðar vegna áhættu og óvissu Icesave-samninganna svo miklu máli. Eftir því sem uppgjör á búi Landsbanka Íslands dregst þeim mun hærri vaxtagjöldum mun Icesave-skuldbindingin safna og þau verður að greiða með erlendum gjaldmiðlum sem eru af skornum skammti. Hinir nýju og útþynntu fyrirvarar sem ríkisstjórnin leggur til að nú verði samþykktir uppfylla á engan hátt þessi skilyrði. Ljóst er að Bretar og Hollendingar hafa náð að útvatna þá fyrirvara sem mestu máli skiptu þannig að þeir eru nú nánast marklausir. Þær fullyrðingar sem komið hafa fram um að samningarnir séu sambærilegir ef ekki betri en þeir fyrirvarar sem gerðir voru, standast engan veginn nánari skoðun. Ef sú væri raunin lægi það einnig fyrir að Bretar og Hollendingar hefðu meiri áhuga á að gæta íslenskra hagsmuna en ríkisstjórn Íslands. Ég beindi þessari spurningu að hv. formanni fjárlaganefndar í gær og hann sagðist vera reiðubúinn að svara mér efnislega í umræðunni í dag. Ég vænti þess að hann muni gera það í ræðu á eftir vegna þess að á þetta var ekki minnst í þeirri ræðu sem hann flutti hér í upphafi umræðunnar. Það er ábyrgðarhluti okkar alþingismanna að við viðurkennum stöðuna, við viðurkennum að það dró verulega úr þeim fyrirvörum sem settir voru hér á Alþingi í lok ágúst. Almenningur á ekki að heyra það aftur og aftur að um jafnvel betri niðurstöðu sé að ræða. Með fyrirvörum Alþingis frá 28. ágúst sl. var sett það skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að breskum og hollenskum stjórnvöldum verði kynntir þeir fyrirvarar sem settir eru við ábyrgðina samkvæmt lögum þessum og að þau fallist á þá. Þetta segir orðrétt í lögunum. Í umræðunni hefur því verið haldið fram að ef þeir mundu ekki samþykkja fyrirvarana ætti málið að nýju að koma til kasta Alþingis. Á það sjónarmið getur 2. minni hluti ekki fallist, enda ber orðavalið það með sér að fallist Bretar og Hollendingar ekki á lýðræðislega niðurstöðu Alþingis, falli ríkisábyrgðin niður. Í mínum huga er það augljóst að það var ekki heimild frá Alþingi til að endursemja um þá fyrirvara sem Alþingi hafði samþykkt með lögum. Lögin áttu ekki að leiða til þess að Alþingi þyrfti að breyta sinni eigin ákvörðun nú tæplega þrem mánuðum síðar. Ef Bretar og Hollendingar höfðu athugasemdir við fyrirvarana, sem var lokaákvörðun Alþingis Íslendinga, bar orðalagið það skýrt og greinilega með sér að þá félli ríkisábyrgðin niður. Þannig var ákvörðun Alþingis og hana bar að virða. Á fundi fjárlaganefndar 18. október 2009 fór fram kynning fjármálaráðherra á stöðunni í Icesave-málinu. Þar voru kynntir óformlega þeir fyrirvarar sem Bretar og Hollendingar gerðu athugasemdir við. Kom fram að helstu athugasemdir fjölluðu um hinn svokallaða Ragnars H. Halls-fyrirvara sem snýst um hvernig útgreiðslum úr þrotabúi Landsbankans hf. skuli háttað. Einnig voru gerðar athugasemdir af viðsemjendum okkar við að ábyrgðin mundi falla niður árið 2024. Aðrar athugasemdir voru minni háttar. Hinn 30. september 2009, daginn fyrir setningu nýs þings, sagði Ögmundur Jónasson af sér ráðherraembætti. Í máli hans kom fram að það hefði hann talið nauðsynlegt til að ríkisstjórnin gæti talað einum rómi, eins og krafa hafði verið uppi um. Hann hafði þvert á móti trú á því að Alþingi mundi komast að niðurstöðu sem er góð fyrir Ísland þegar það tæki þverpólitískt á málunum. Það var einmitt það sem gerðist ekki þegar Alþingi var gert að samþykkja breytingar á sínum eigin fyrirvörum í samræmi við það sem ríkisstjórnin og embættismenn hennar höfðu ákveðið. Eftir afsögn Ögmundar fór fram mikil umræða um hvort Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn væri að knýja íslensku þjóðina til að borga Icesave-reikningana. Kom fram að sjóðurinn mundi ekki afgreiða lán til Íslendinga án þess að ábyrgðin lægi fyrir. Einnig var því haldið fram að lán frá Norðurlöndunum væru háð fyrirgreiðslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og þar með ríkisábyrgðinni á Icesave-samningunum. Það vekur athygli 2. minni hluta að eftir að frumvarpið kom fram gáfu fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þá yfirlýsingu að lánafyrirgreiðsla sjóðsins væri alls ekki háð því að Íslendingar veittu umrædda ríkisábyrgð. Vísuðu fulltrúarnir til Norðurlandanna og fullyrtu að þau hefðu sett umrædd skilyrði. Norðmenn hafa opinberlega neitað þeirri fullyrðingu og sagt hana ranga. Svíar hafa á hinn bóginn stigið fram og sagt að lánin hafi verið tengd lausn á Icesave-deilunni. Nú vil ég beina eftirfarandi spurningu til hæstv. fjármálaráðherra: Væri ekki ráð að ganga úr skugga um hverjir það eru raunverulega sem knýja Íslendinga til að samþykkja þessa Icesave-ríkisábyrgð langt umfram skyldu okkar Íslendinga? Hverjir eru það sem neita okkur um að láta reyna á málið fyrir hlutlausum dómstólum og halda þannig landinu í herkví? Einhver af þessum aðilum sem hafa tjáð sig um málið er að segja ósatt. Það er ekkert flóknara en svo að það verður að ganga á hvern einasta aðila, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, Norðurlöndin, Evrópusambandið, og spyrja um það þannig að við fáum úr því skorið í eitt skipti fyrir öll. Þess ber að geta að Norðmenn hafa allan tímann lýst því yfir að lánafyrirgreiðslur frá þeim yrðu tengdar lánafyrirgreiðslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þar til formleg beiðni kæmi frá Íslendingum um annað. Slík beiðni hefur aldrei verið lögð fram af hálfu ríkisstjórnarinnar. Eftir að frumvarpið sem hér er til umræðu var lagt fram kom í ljós að fyrirvararnir höfðu breyst til hins verra frá kynningarfundinum 18. október sl. Má því segja að upphlaup, uppsagnir og fleiri atriði ýmissa stjórnarliða hafi verið til einskis. Einnig ber að geta þess að í umræðu 18. nóvember sl. eða í gær upplýsti fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í fjárlaganefnd og nýskipaður formaður Heimssýnar í sölum Alþingis að í hans huga væru klár og hrein tengsl, þótt óbein væru, á milli Icesave-málsins og aðildar að Evrópusambandinu. Annar minni hluti telur að þar með sé komin staðfesting á hinum leynda þræði milli þessara tveggja mála og meginástæða þess að meiri hlutinn leggur ofuráherslu á að ríkisábyrgðin verði samþykkt og að um sé að ræða óþrjótandi vilja annars stjórnarflokksins að ganga í Evrópusambandið. Má leiða að því líkur að þar sé komin meginástæða þess að þingmenn þess flokks hafi frá upphafi lagt ofuráherslu á að ríkisábyrgðin á Icesave yrði samþykkt, jafnvel að óséðum Icesave-samningunum. Við þurfum ekki annað en að rýna í gögn og þær ræður sem þingmenn þess flokks héldu við 1. umr. Icesave-málsins strax í vor. Það var enginn sem hvatti þingmenn til þess að fara ítarlega í samningana. Þvert á móti var þingheimur hvattur til þess að vera ekki með þetta upphlaup og samþykkja samningana óséða. Höfum það í huga að það var það sem stóð til, það átti ekki að sýna þingheimi Icesave-samningana. Sem betur fer var það gert og þrátt fyrir að komandi kynslóðir þurfi að taka á sig þessar ábyrgðir geta þær a.m.k. litið til baka, skoðað það sem sagt var og áttað sig á því hvernig að þessu máli var unnið. Þau vinnubrögð eru ekki til fyrirmyndar. Eins og áður hefur komið fram hafa fulltrúar meiri hlutans á Alþingi haldið því fram að breytingarnar á fyrirvörunum geri það að verkum að þeir verði jafnvel betri en áður. Ef þær fullyrðingar reynast réttar er það nöturleg staðreynd að Bretar og Hollendingar sögðu við íslensk stjórnvöld: Hvaða vitleysa er þetta, þessir fyrirvarar ganga ekki. Þeir eru bara alls ekki nógu góðir fyrir íslenska hagsmuni. Við ætlum að breyta þeim ykkur í hag. Hverjir trúa þessari vitleysu? Allir sem kynna sér hvað felst í breytingunum átta sig fljótlega á því að Hollendingar og Bretar eru fyrst og fremst að gæta að hagsmunum borgara sinna og að fyrirvararnir hafa lítið sem ekkert gildi eftir breytingarnar. Það er ekki nóg með að Bretar og Hollendingar ætli að fá það sem þeir gætu hugsanlega fengið ef reynt yrði á málið samkvæmt dómi, nei, þeir ætla að fá meira. Þeir eru búnir að krefjast þess að við munum greiða öllum innlánshöfum þeirra umfram skyldu, umfram það sem kemur fram í tilskipuninni frá árinu 1999 sem mælir fyrir um þessar 20.887 evrur. Svo bæta þeir um betur vegna þess að þeir vextir sem Íslendingum bjóðast eru hærri vextir en þeir fá sjálfir, þannig að þeir taka lán á alþjóðlegum lánamörkuðum á mun hagstæðari vöxtum og græða á láninu. Hvar er sanngirnin í þessu, hæstv. forseti? Það er líka eitt sem við verðum að hafa í huga þegar við skoðum þá fullyrðingu að fyrirvararnir hafi breyst til hins betra fyrir hönd Íslendinga. Því hefur verið haldið fram að það sé jákvæðara fyrir Ísland að nú séu fyrirvararnir inni í lánasamningunum. Þessu hefur nú ekki fylgt neinn sérstakur rökstuðningur, en áttum okkur á einu. Um leið og ábyrgð ríkisins er orðin hluti af lánasamningunum þá fellur dómsvaldið til að túlka samningana undir breska dómstóla, undir bresk lög. Þar með er ábyrgð ríkisins aftur orðin skilyrðislaus. Þetta viðurkennir reyndar meiri hlutinn í áliti sínu, þar sem hann segir orðrétt, með leyfi forseta: „Fallist var á kröfu viðsemjenda íslenska ríkisins um að ríkisábyrgð á skuldbindingum tryggingarsjóðsins væri óskilyrt.“ Það sem var jákvætt við þá fyrirvara sem hér voru samþykktir var að ef reynt hefði á ágreining varðandi skilyrðin, hefði þurft að fara með þann ágreining fyrir íslenska dómstóla. Icesave-samningarnir eru svo ósanngjarnir og niðurlægjandi fyrir íslenska ríkið að allur ágreiningur á að fara fyrir breska dómstóla, samkvæmt breskum lögum, þó með þeirri undantekningu að ef Bretar og Hollendingar, eða Bretar réttara sagt, sjá sér hag í því að fara með málið fyrir annan dómstól hvar sem er í heiminum, þá hafa þeir einhliða rétt til að gera slíkt. Virðulegi forseti. Ég mun hér á eftir rekja ástæðu þess að Framsóknarflokkurinn taldi ekki nægilega langt gengið í þeim fyrirvörum sem settir voru á Alþingi, enda var í sjálfu sér enginn sem taldi að þá hefði verið gengið of langt. Enginn mæltist til þess að við skyldum ganga skemur - jú, nema einstaka þingmenn meiri hlutans sem börðust eins og ljón fyrir því að útvatna skilmálana. Þar skildi leiðir. Við framsóknarmenn vorum ekki reiðubúnir að gefa eftir efnahagslega fyrirvarann, bakka með þá samstöðu sem náðist meðal Hreyfingarinnar, Sjálfstæðisflokks og hluta Vinstri grænna um þá lagalegu fyrirvara sem settir voru. Skýrt dæmi um þetta er breyting sem þingmenn Samfylkingarinnar kröfðust að gerð yrði og var í upphaflegu fyrirvörunum. Krafan var sú að ríkisábyrgðin átti að grundvallast á því að fjárhagsleg byrði vegna hennar yrði innan viðráðanlegra marka. Til að fyrirbyggja greiðslufall ríkissjóðs átti ríkisábyrgðin að falla niður ef hlutfall erlendra skulda þjóðarbúsins af vergri landsframleiðslu færi yfir 240%, ef hlutfall erlendra skulda opinberra aðila af skatttekjum færi yfir 250% og ef hlutfall erlendra afborgana og vaxta af útflutningstekjum færi yfir 150%. Þessar upplýsingar voru meðal þeirra sem þingmenn stjórnarandstöðunnar kröfðust að kæmu á borð fjárlaganefndar þannig að nefndin, þingmenn og almenningur í landinu áttuðu sig á því hvernig staðan væri. Það er engum til góðs að „kóa“ það ástand sem við glímum við núna. Menn verða að fá að vita sannleikann. Það er ekki fyrr en hann liggur á borðinu sem þjóðin getur farið að berjast út úr þeim vandræðum sem hún glímir við í augnablikinu. Svo gerðist það að Seðlabankinn kom loksins með minnisblað fyrir fjárlaganefnd, þar sem áætlað var að skuldastaðan yrði ríflega 300% af landsframleiðslu ársins 2009. Þetta eru háar tölur. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn bætti um betur og gerði ráð fyrir að vergar skuldir íslenska þjóðarbúsins mundu nema 310% af landsframleiðslu ársins. Fyrirvarar Framsóknarflokksins gengu út á það að þetta yrði sett inn í lagafrumvarpið sjálft. Ég benti ítrekað á það hér í ræðustól Alþingis að um leið og fyrirvarinn væri kominn inn í álit meiri hlutans, væri hann marklaus. Hvað hefur komið á daginn? Jú, hann er marklaus. Ég spurði hv. formann fjárlaganefndar út í þetta áðan, hann hafði litlar áhyggjur af þessu og sagði að hægt væri að reikna sig fram og til baka. Það má vel vera, en ég held að komandi kynslóðir eigi þá sanngjörnu kröfu að vita nákvæmlega undir hvaða kringumstæðum ákvörðunin um þessa ríkisábyrgð á Icesave-samningana var tekin. Virðulegi forseti. Sú hugsun sem bjó að baki þeim fyrirvörum sem settir voru í lögum nr. 96/2009 var fyrst og fremst að þeir tryggðu réttarstöðu Íslands. Í fyrsta lagi með því að setja tímamörk þannig að margar kynslóðir Íslendinga þyrftu ekki að gjalda bankahrunsins. Í öðru lagi að takmarka greiðsluskyldu ríkisins þannig að því væri mögulegt að standa undir þeim skuldbindingum sem ríkisábyrgðinni fylgja. Í þriðja lagi yrði reynt að fá hnekkt ábyrgð íslenska ríkisins á innstæðum áður en til greiðslu lánasamninganna kæmi. Í fjórða lagi að tryggja að réttarstaða krafna Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta við úthlutun úr búi Landsbankans yrði ekki skert með lánasamningunum og þar með greiðsluskuldbindingar auknar. Þær breytingar sem nú eru lagðar fram af meiri hlutanum skapa óvissu um framhaldið. Sem dæmi má nefna að fjárlaganefnd hefur enn þann dag í dag ekki fengið að meta eignasafn Landsbankans og hefur þannig verið á meðan allri þessari meðferð hefur staðið. Það hlýtur að skipta höfuðmáli að menn geti áttað sig á því frá fyrstu hendi hverjar séu líkurnar á endurheimtum úr þrotabúinu. Þess ber að geta að þegar ég spurði skilanefnd og slitastjórn Landsbankans hverju þetta sætti - vegna þess að skýr ákvæði væru í gjaldþrotalögum að kröfuhafar og þar með innstæður tryggingarsjóðsins og væntanlega þá ábyrgðarmaðurinn á bak við innstæður tryggingarsjóðsins, fengju að sjá eignirnar - komu fram þær upplýsingar að önnur lög væru um fjármálafyrirtæki þar sem fyndust reglur um bankaleynd, sem kæmu í veg fyrir þetta. Með öðrum orðum, fjárlaganefnd hefur ekki fengið að sjá eignasafnið vegna þess að menn skýla sér á bak við ákvæði um bankaleynd. Fjárlaganefndin og meiri hlutinn ætla sér að taka þessa stóru ákvörðun algjörlega með bundið fyrir augun, án þess að á þetta sé reynt. Hvor lögin ganga framar? Ég hefði talið samkvæmt eðlilegum reglum um réttarfar, að gjaldþrotalögin hlytu að ganga framar, auk þess sem fjárlaganefndarmenn hefðu nú getað fengið að sjá þessi gögn í trúnaði. Það hefði væntanlega verið lítið mál, enda innan nefndarinnar fjölmargir menn sem gætu fljótlega áttað sig á því hvort þær endurheimtur sem boðaðar hafa verið væru réttlættar. Í hinum svokallaða Ragnars H. Halls-fyrirvara er um að ræða óvissu upp á tugi ef ekki hundruð milljarða króna. Með lögum nr. 96/2009 var ákveðið að ábyrgðin yrði takmörkuð við að látið yrði á það reyna hvort kröfur Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta gengju ekki framar öðrum hluta krafna vegna sömu innstæðu við úthlutun úr þrotabúi Landsbankans samkvæmt íslenskum lögum. Ef niðurstaðan yrði tryggingarsjóðnum í hag skyldi ábyrgð ríkisins lækka í hlutfalli við það. Þó var það sett að skilyrði að viðræður yrðu teknar upp á milli aðila en ef þær færu ekki fram eða leiddu ekki til niðurstöðu gæti Alþingi takmarkað ríkisábyrgðina. Framsóknarflokkurinn lagði sig allan fram um að styrkja þetta ákvæði. Til dæmis með þeim orðum að innstæðutryggingarsjóðurinn yrði bundinn við að láta á það reyna fyrir slita- eða skiptastjórn þrotabús Landsbankans hvort kröfur hans gengju framar við úthlutun á öðrum hluta krafna vegna sömu innstæðu og hagaði kröfulýsingu sinni þannig að reynt gæti á þennan rétt, með málskotsrétti til héraðsdóms og Hæstaréttar. Það sem er athyglisvert er að sú ríkisstjórn, sá meiri hluti, sem hafnaði þessari breytingartillögu hefur núna reyndar séð að sér og orðalagi fyrirvarans hefur verið breytt í átt til þess sem við framsóknarmenn lögðum þá til. Hefði ekki verið betra á sínum tíma að menn hefðu aðeins sest niður og skoðað þetta betur í stað þess að viðhafa þann asa sem þá var á málinu? Í grein sinni bentu Stefán Már Stefánsson lagaprófessor og Lárus Blöndal hæstaréttarlögmaður á að ekki sé lengur gert ráð fyrir því að ríkisábyrgðin takmarkist við úthlutun og uppgjör á eignum Landsbankans, að hún sé sem sagt ekki lengur takmörkuð við það að uppgjörið fari fram samkvæmt íslenskum lögum, eins og þau verða skýrð af dómstólum landsins. Það er látið duga að setja inn í viðaukasamninginn við Breta að þeim sé kunnugt um að Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta kunni að leita úrskurðar um hvort kröfur hans gangi framar öðrum kröfum vegna sömu innlána. Eins og áður segir eru skuldbindingar íslenska ríkisins hins vegar skilyrðislausar samkvæmt lánasamningunum og við túlkun hans gilda bresk lög. Af þessum sökum verður ekki séð að neitt lögfræðilegt hald sé í viðkomandi ákvæði viðaukasamningsins við Breta og fyrirvarinn þar með orðinn marklaus. Undir orð þessara lögfræðinga tekur 2. minni hluti heils hugar. Í viðaukasamningum við Hollendinga er því hins vegar haldið opnu að hægt sé að bera málið undir íslenska dómstóla. Það er að því gefnu að málið sé ekki í andstöðu við ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins, sem íslenskir dómstólar verða að hafa frumkvæði að því að afla. Því ber að halda til haga að samkvæmt lögum nr. 21/1994, um öflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samnings um Evrópska efnahagssvæðið, kemur skýrt fram í 1. gr. að ákvæðið eigi einungis við þegar mál er rekið fyrir héraðsdómi og taka þurfi afstöðu til skýringar á samningi um Evrópska efnahagssvæðið, bókunum með honum, viðaukum við hann eða gerðum sem í viðaukunum er getið. Þegar kemur að ákvörðun um úthlutun úr þrotabúi Landsbankans verður sú ákvörðun tekin á grundvelli íslenskra laga, á íslensku gjaldþrotalögunum. Ég get ekki séð að dómari komi til með að fallast á, hvort sem um er að ræða samkvæmt eigin áliti eða samkvæmt kröfu málsaðila, að leita eftir hinu ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins. Meiri hlutinn orðar þetta þannig í áliti sínu: „Talið er líklegt að íslenskir dómstólar vísi þessum ágreiningi til EFTA-dómstólsins, sbr. kafla 3.6 í athugasemdum við frumvarpið. Þetta mat byggist m.a. á álitsgerðum innlendra og erlendra sérfræðinga um að EES-réttur skipti máli við úrlausn þessa atriðis. Taki EFTA-dómstóllinn ekki efnislega á málinu, t.d. vísi því frá, mundi hagfelld niðurstaða íslenskra dómstóla breyta samningunum. Taki dómstóllinn efnislega afstöðu og álitið er íslenska tryggingarsjóðnum óhagfellt, en niðurstaða íslenskra dómstóla hagfelld, breytast ákvæði lánasamninganna ekki varðandi þetta atriði. Það sama gerist ef þessu yrði öfugt farið.“ Með öðrum orðum, ef álit EFTA dómstólsins og íslenskra dómstóla fer ekki saman, alveg sama þó að íslenskur dómstóll kæmist að jákvæðri niðurstöðu, þá verður það alltaf Bretum og Hollendingum í hag. Það skiptir engu hverju EFTA-dómstóllinn kæmist að, ef álitin eru ekki samsvarandi þá er það bara þannig. Íslenskur almenningur mun ekki fá að njóta þess. Mig langar líka að benda á eina staðreynd. Meiri hlutinn treysti sér ekki til að fullyrða að ágreiningnum verði vísað til EFTA-dómstólsins, telur einungis líkur á því. Og erum við þá ekki að tala um eitthvað dýrasta veðmál Íslandssögunnar, vegna þess að þeir hagsmunir sem þarna liggja að baki nema tugum ef ekki hundruðum milljarða króna? Við sitjum núna sveitt í fjárlaganefnd og erum að taka ákvarðanir um hvort veita eigi eina milljón hér, tíu milljónir þangað, og þessar milljónir geta skipt höfuðmáli varðandi afkomu og lífsviðurværi fólks næstu árin.

Flatey.

Já, Flatey er ágætisdæmi, en ríkisstjórnin sá að sér, sem betur fer, varðandi það atriði. Og það sem einnig er merkilegt er að meiri hlutinn fullyrðir að ef EFTA-dómstóllinn taki ekki á málinu heldur vísi því frá þá breyti hagfelld niðurstaða íslenskra dómstóla samningnum. Með öðrum orðum, ef EFTA-dómstóllinn kemst að þeirri niðurstöðu að málin heyri ekki undir hann, hann hafi ekki lögsögu í málinu, þá telur meiri hlutinn að ákvörðun íslenskra dómstóla, ef hún verður jákvæð, megi nota Íslendingum í hag. Vandamálið við þetta er hins vegar það að sama túlkun kemur hvergi fram í Icesave-samningunum. Það er alls kostar óvíst hvernig Bretar og Hollendingar túlka þetta ákvæði. Þeir gætu bara haft allt, allt annan skilning á þessu máli. Það liggur fyrir og ég spurðist fyrir um það í fjárlaganefnd hvort það væri þá ekki a.m.k. öruggt að það væri eitthvað skriflegt, einhver tölvupóstur, eitthvað sem sýndi fram á að Bretar og Hollendingar hefðu sama skilning. Nei, því miður, svo var ekki. Það var einnig annar lagalegur fyrirvari sem var settur en honum hefur í rauninni verið eytt út. Í lögunum nr. 96/2009 var gerður sá fyrirvari að Ísland hafi ekki fallið frá þeim rétti sínum að fá úr því skorið hvort aðildarríki EES-samningsins beri ábyrgð gagnvart innstæðueigendum við fall banka. Var að því stefnt að ef sú niðurstaða fengist hjá þar til bærum úrskurðaraðila, þ.e. að slík skylda væri ekki til staðar að einhverju leyti eða öllu, þá gæti íslenska ríkið losnað undan ábyrgðinni samkvæmt því. Þessi aðili hefði til dæmis getað verið íslenskur dómstóll. Sá er hér stendur taldi þennan fyrirvara vissulega vera til bóta en að ekki væri nægilega langt gengið til þess að tryggt væri að fyrirvarinn væri virkur. Því lagði 2. minni hluti á þeim tíma fram breytingartillögur þess efnis að fengist úr því skorið fyrir þar til bærum úrlausnaraðila að ríkisábyrgð gildi ekki, þá bæri Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta ekki að greiða hærri fjárhæð en til var í sjóðnum við upphaf bankahrunsins. Sami fyrirvari ætti við ef betri réttur skapaðist á sviði Evrópulöggjafar, hún skýrist eða ef lagaleg skylda til að ábyrgjast innstæður minnkar eða á annan hátt lægi fyrir að ríkisábyrgð væri ekki til staðar. Einnig ef í ljós kæmi að skaði hafi hlotist af aðgerðum breskra og hollenskra stjórnvalda fyrir þrotabú Landsbanka Íslands hf. Þetta er nú ekki svo lítið atriði, virðulegi forseti. Þarna erum við að tala um setningu hryðjuverkalaganna gagnvart Íslendingum, gagnvart íslenskum almenningi. Segjum sem svo að einhver láti reyna í framtíðinni á hvort setningin hafi verið samkvæmt breskum lögum og sá aðili ynni, mættu þá Íslendingar ekki eiga von á því að sú niðurstaða yrði þeim í hag að þeir fengju notið þess óréttlætis sem Bretar beittu Íslendinga? Nei, síður en svo, fyrir það er girt í Icesave-samningnum. Það var gerð heiðarleg tilraun í fyrirvara að tryggja það og ég vildi að það yrði algjörlega geirneglt að Íslendingar fengju notið þess. En nú á að eyða þessum fyrirvara út. 2. minni hluti taldi að það yrði að láta reyna á réttarstöðu Íslendinga og hvort ríkisábyrgð lægi á bak við innstæðutryggingarsjóði Evrópulanda. Við skulum líka hafa það í huga að ríkisábyrgðin er ekki til staðar í löndum Evrópu. Einstaka ríki hafa jú komið fram í kjölfar efnahagslegra erfiðleika og lýst því yfir, en það er algjörlega augljóst mál að ef það væri ríkisábyrgð innan ríkja Evrópusambandsins, bryti það gegn samkeppnisrétti sambandsins. Auðvitað leita innstæðuhafar eða þeir sem eiga peninga eftir því að leggja peninginn sinn inn í þá banka sem eru hvað tryggastir og þá fara þeir til landa sem eru hvað ríkust. Er það sanngjörn samkeppni innan Evrópusambandsins? Svarið er augljóst: Nei, þannig getur það ekki verið. Sú tillaga sem nú liggur fyrir af hálfu meiri hlutans gerir það að verkum að afar ólíklegt er að Íslendingar fái notið þeirrar tryggingar sem fyrirvarinn í lögum nr. 96/2009 átti að tryggja. Nú liggur fyrir að íslenska ríkið getur ekki tryggt að ríkisábyrgðin falli niður jafnvel þótt þar til bær úrskurðaraðili kæmist að þeirri niðurstöðu að ríkið bæri ekki ábyrgð á innstæðum. Samkvæmt frumvarpinu skal ríkisábyrgð vera bundin þeim fyrirvara að viðræður fari fram milli Íslands og viðsemjenda þess um áhrif slíkrar niðurstöðu á lánasamningana og skuldbindingar ríkisins. Bretar og Hollendingar eru að sjálfsögðu ekki bundnir af þessum ákvæðum. Það skal líka tekið fram og við verðum að hafa það í huga að samkvæmt lánasamningunum er ábyrgð ríkisins skilyrðislaus. Því ákvæði hefur ekki verið breytt. Íslenska ríkið á það því alfarið undir breskum og hollenskum stjórnvöldum hver framganga málsins verður. Það var þó skilyrði að Bretar og Hollendingar þyrftu að setjast niður með okkur og ræða málin ef kæmi niðurstaða sem væri Íslendingum í hag. Ef þeir neituðu eða viðræðurnar leiddu ekki til niðurstöðu, gætu Íslendingar einhliða fellt ríkisábyrgðina úr gildi. Þetta samþykkti meiri hluti Alþingis hér í lok ágústmánaðar. Ef Bretar og Hollendingar vildu ekki tala við okkur, vildu ekki þiggja hjá okkur kaffi eða te, þá gætum við einfaldlega sagt: „Þá fellum við ríkisábyrgðina einhliða niður“. Nú hefur sá fyrirvari verið tekinn í burtu. Ef Hollendingar eru ekkert sérstaklega kaffiþyrstir og drekka ekki teið í öðrum löndum eða hafa einhverjar sérþarfir varðandi það, þá er það bara einfaldlega þannig að Íslendingar sitja uppi með Icesave-reikningana jafnvel þó að dómsniðurstaða komið hafi hjá þar til bærum úrlausnaraðila um að það væri ekki ríkisábyrgð á bak við Icesave-samninga eða aðra bankastarfsemi. Svo koma þingmenn meiri hlutans fram og fullyrða að fyrirvararnir séu betri og að þeir hafi styrkst að einhverju leyti. Hvernig fá menn það út, virðulegi forseti? Að lokum ber að geta þess að Eiríkur Tómasson lagaprófessor og Benedikt Bogason héraðsdómari töldu, þegar þeir komu fyrir fjárlaganefndina, að nánast engar líkur væru á því að reyna mundi á hinn svokallaða almenna fyrirvara og því lítið hald í honum fyrir Íslendinga, eins og ég las í þeirra orð þegar þeir komu fyrir nefndina. Virðulegi forseti. Þeir efnahagslegu fyrirvarar sem mestu skiptu í lögunum frá því í lok ágúst voru að meginstefnu tveir. Í fyrsta lagi kom fram í 1. mgr. 1. gr. laganna „að ábyrgðin tæki til höfuðstóls lánanna eins og hvor um sig mun standa að sjö árum liðnum frá undirritun samninganna, 5. júní 2016, auk vaxta af lánsfjárhæðinni, með þeim fyrirvörum sem fram koma í lögum þessum og gildir til 5. júní 2024.“ Í þetta atriði, í þessa setningu héldu margir þingmenn þar á meðal þeir þingmenn vinstri grænna sem töldu að ýmislegt væri að athuga við Icesave-samningana. Í 5. mgr. 3. gr. laganna sagði hins vegar: „Nú virðist á einhverjum tíma stefna í að lánsfjárhæðin ásamt vöxtum verði ekki greidd að fullu í lok lánstímans vegna hinna efnahagslegu viðmiða og skulu aðilar lánasamninganna þá tímanlega eiga með sér viðræður um meðferð málsins og áhrif þess á samningana og skuldbindingar.“ Augljóst var að orðalag málsgreinarinnar var í andstöðu við orðalag í 1. mgr. 1. gr. og benti 2. minni hluti og sá sem hér stendur ítrekað á misræmið. Í því skyni að koma í veg fyrir misskilninginn og ná fram raunverulegum vilja meiri hluta Alþingis á þeim tíma lagði 2. minni hluti fram breytingartillögu við 5. mgr. 3. gr. Hún hljóðaði svo: „Verði greiðslubyrði lánasamninganna meiri en nemur hámarki skv. 3. mgr. og þar með eftirstöðvar í lok lánatímabilsins árið 2024 fellur ríkisábyrgðin á eftirstöðvunum niður.“ Ef þessi breytingartillaga hefði verið samþykkt, væru menn ekkert hér að velkjast í vafa um það hvort ætlunin hefði verið að fyrirvarinn hefði endað 2024. Um þetta deila þingmenn Samfylkingarinnar og hinir sem vildu ekki samþykkja Icesave á sínum tíma. Þeir segja að það hafi aldrei staðið til að ábyrgðin mundi falla niður árið 2024. Ég held hins vegar að ef menn hefðu látið á þetta reyna hefði ábyrgðin fallið niður 2024. Ég tel orðalag 1. gr. mun skýrara og samkvæmt lögskýringarreglum mundi það ganga framar ákvæðinu í 5. mgr. 3. gr. En óvissan var til staðar og henni hefði átt að eyða á þeim tíma. Þau ákvæði sem meiri hlutinn leggur nú til að verði samþykkt fela því miður í sér að tímabinding ábyrgðarinnar er með öllu felld úr gildi. Ríkisábyrgðin er þannig orðin ótímabundin og margar kynslóðir Íslendinga, börn okkar og barnabörn, gætu því orðið ábyrgar fyrir Icesave-skuldbindingunum. Meiri hlutinn víkur sér svo sem ekki undan þessari staðreynd í áliti sínu, enda segir þar orðrétt: „Í öðru lagi gerir samningurinn ráð fyrir að haldið verði áfram að greiða af lánunum miðað við regluna um greiðsluhámark þar til lánin verða að fullu greidd.“ Í öðru lagi og hinn efnahagslegi fyrirvarinn sem skipti miklu máli var að ábyrgð ríkisins yrði takmörkuð við ákveðið hámark af vexti vergrar landsframleiðslu á ári hverju. Þetta átti að leiða af sér að greiðslur ríkisins yrðu alltaf í samræmi við greiðslugetu íslenska ríkisins. Annar minni hluti lagði til á þeim tíma að í stað 4% og 2% kæmi 3,85% gagnvart Bretum annars vegar og 1,94% gagnvart Hollendingum. Þetta hefði varið þjóðarbúið mun betur og síðast þegar ég reiknaði mér til skeikaði þarna um þrem milljörðum kr., milljörðum sem þjóðarbúið getur svo sannarlega nýtt sér inn í velferðarkerfi á komandi árum. Í breytingunum sem meiri hlutinn hyggst nú gera skulu vextir greiðast að fullu, óháð efnahagslegu ástandi á Íslandi, og á 6% greiðsluþakið einungis við ef heildargreiðslur eru hærri en vaxtagreiðslurnar. Verði samdráttur í efnahagsmálunum þarf ríkissjóður því að greiða vaxtagreiðslur upp á allt að 10–15% af tekjum ríkisins til viðbótar við þann tekjumissi sem hann verður fyrir vegna samdráttarins. Það er því útséð um að efnahagslegu fyrirvararnir veiti það skjól fyrir komandi kynslóðir sem þeir áttu að veita. Virðulegi forseti. Meiri hlutinn heldur því fram að nú séu hin svokölluðu Brussel-viðmið komin inn í samningana, ekki það að þau hafi efnislega verið sett inn í samningana heldur er einfaldlega sett fram sú fullyrðing að þau séu þar. Engu að síður hafa nánast allir verið sammála um að Brussel-viðmiðin hafi aldrei verið til viðmiðunar í samningaviðræðum, eins og var ákveðið af hálfu Alþingis í desember fyrir tæpu ári síðan. Þetta gagnrýnir Indefence-hópurinn harðlega þar sem talsmenn hans segja: Brussel-viðmiðin hafa verið brjóstvörn Íslendinga í baráttu þeirra fyrir sanngjörnum Icesave-samningum. Það er beinlínis rangt og niðurlægjandi fyrir Alþingi Íslendinga að sjá staðhæft í viðaukasamningunum að nú séu Icesave-samningarnir í samræmi við Brussel-viðmiðin. Fylgiskjöl A og B með þessari fréttatilkynningu sýna að það er fjarri lagi. Með þessari hagræðingu á sannleikanum brestur mikilvægur varnargarður Íslendinga gagnvart kröfum Breta og Hollendinga því að með þessu móti er tryggt að Íslendingar geta aldrei aftur borið fyrir sig Brussel-viðmiðin. Annar minni hluti tekur heils hugar undir þessi gagnrýnisorð og bendir á hið augljósa: Meiri hlutinn kastar með þessu orðalagi og þessari breytingu mögulegri réttarstöðu Íslands á glæ ef reynir á Icesave-samningana seinna meir. Annar minni hluti telur að sú aðgerð sem nú er verið að ráðast í með fyrirliggjandi frumvarpi dimmi ljósin fyrir komandi kynslóðir. Þau skref sem nú eru stigin gera það að verkum að efnahagslegir fyrirvarar Alþingis frá 28. ágúst sl. eru með öllu aftengdir. Ábyrgðin á greiðslum verður óendanleg í tíma, samkvæmt frumvarpi ríkisstjórnarinnar og með samþykkt meiri hlutans, og tekur ekki enda fyrr en allt hefur verið greitt upp af Íslands hálfu án þess að tillit verði tekið til aðstæðna hér á landi. Framsóknarflokkurinn hefur frá upphafi barist gegn því að Íslendingar taki á sig þessar drápsklyfjar og hefur ítrekað bent á að Íslendingum hefur margsinnis verið meinað að neyta réttar síns. Íslendingar hafa verið neyddir til að taka á sig skuldbindingar til að innstæðutryggingarkerfi Evrópu bresti ekki. Fráleitt er að komandi kynslóðir taki á sig skuldir sem fáeinir óreiðumenn stofnuðu til vegna reglna Evrópusambandsins sem Íslendingar tóku upp athugasemdalaust. Vert er að halda til haga að aðilar innan annarra ríkja Evrópu höfðu nýtt sér sömu reglur í þeim tilgangi að stofna bankaútibú þvert á landamæri. Því er rangt sem haldið hefur verið fram hér í þessum ræðustól af hálfu sumra þingmanna stjórnarmeirihlutans að komandi kynslóðir eigi að taka á sig þessa ábyrgð af því að það hafi verið Íslendingar sem voru þarna að verki. Þetta voru Evrópubúar sem unnu samkvæmt tilskipunum og regluverki Evrópusambandsins og þeir höguðu sér á nákvæmlega sama hátt og aðrar þjóðir í Evrópu gerðu. Annar minni hluti telur að með málinu sé verið að gera ein stærstu mistök Íslandssögunnar. Aldrei hefur ríkisstjórnin reynt að tala máli þjóðarinnar á erlendum vettvangi. Þessi ákvörðun kann að valda því að lífsskilyrði á Íslandi verði verri til fleiri ára en vera þyrfti. Það verður ekki hjá því komist að minnast á það að umsókn um aðild Íslands að Evrópusambandinu hefur blandast mjög inn í þessa umræðu. Fram hefur komið í fjölmiðlum að samþykki Íslendingar ekki Icesave-samningana sé aðildarumsókninni stefnt í voða. Einnig má benda á að titringur og átök innan stjórnarflokkanna hafa fyrst og fremst komið til vegna samninganna, ef marka má fréttir fjölmiðla. Jafnframt hefur sú hótun verið undirliggjandi að ríkisstjórnarsamstarfið sjálft velti á því hvort samningarnir fari í gegn, jafnvel í orðum forsætisráðherra á Alþingi. Þetta hefur skekkt umræðuna um Icesave-málið, gert hana ómarkvissa og að mörgu leyti ómálefnalega í máli sem átti að vinna frá upphafi þverpólitískt í sátt og samlyndi. Frá upphafi málsins hefur skoðun 2. minni hluta fjárlaganefndar verið að óverjandi væri að samþykkja fyrirliggjandi ábyrgð íslenska ríkisins á Icesave-samningunum. Sú skoðun hefur ekki breyst. 2. minni hluti leggur til að frumvarpið verði fellt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu og yfirgripsmiklu ræðu. Ég kem hér í andsvar við hv. þingmann sem er nefndarmaður í fjárlaganefnd. Ég á reyndar ekki sæti í fjárlaganefnd og hef því ekki verið viðstödd þá vinnu. En við 1. umr. þessa máls ræddum ég og fleiri allmikið um samskipti Íslands við Breta og Hollendinga og hvernig fyrirvararnir sem Alþingi samþykkti hér í lögum í ágúst yrðu kynntir Bretum og Hollendingum. Ég hafði á því mikinn fyrirvara hvernig þetta yrði allt saman gert vegna þess að ég óttaðist að þar sem við fengjum ekki viðbrögð Breta og Hollendinga við fyrirvörum á Alþingi mundu þeir einhvern veginn reyna að koma sér undan þeim, sem hefur svo komið á daginn. Þess vegna bað ég í ræðu minni við 1. umr. um að fá öll þessi gögn. Hæstv. fjármálaráðherra, sem hér situr, kom upp í andsvar við mig og greindi mér frá mörgum fundum sem hann hefði átt. Og hæstv. utanríkisráðherra talaði líka mjög mikið um fundi sem hann hefði átt úti um allan heim um fyrirvarana. Síðan vekur það athygli að alla vega í þeim gögnum sem ég hef séð frá fjárlaganefnd er eitt einasta minnisblað um samskipti við Breta og Hollendinga og það er frásögn af fundum með Hollendingum og Bretum í Haag 1. og 2. september. Ég verð að segja að sú kynning hefur verið mjög rýr og er ekki verið að reyna að selja málstaðinn miðað við hana. Því vil ég spyrja hv. þingmann, sem átti sæti í fjárlaganefnd: 

Virðulegi forseti. Svarið er einfalt: Nei, við fengum ekki aðrar fundargerðir en lagðar hafa verið fram sem fylgiskjöl með áliti meiri hlutans. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að það sem kemur fram í fundargerðunum er afar rýrt, sérstaklega í ljósi þeirrar umræðu sem fór hér fram í allt sumar um að þingmenn og sérstaklega þeir sem sátu í fjárlaganefnd hefðu þurft að fá greinarbetri mynd af því hvernig viðræðurnar fóru allar fram. Af því að þingmaðurinn minntist líka á að það hefði verið undarlegt þegar menn áttuðu sig á því að til stóð að breyta þessum fyrirvörum, er ég þeirrar skoðunar að samkvæmt lögum 96/2009, sem ákveðin voru hér í sölum Alþingis 28. ágúst, hafi ekki falist umboð til þess að semja upp á nýtt. Það stóð einfaldlega að Hollendingar og Bretar þyrftu að samþykkja fyrirvarana, að öðrum kosti félli ábyrgðin niður.

Frú forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni, ég deili nefnilega þeirri skoðun með honum. Í þessu hefur í raun falist hreint og klárt lögbrot, það stóð aldrei að það mætti fara og semja um þetta. Það stóð að fyrirvararnir yrðu kynntir og ríkisábyrgðin tæki ekki gildi fyrr en þeir hefðu verið samþykktir. Þá vil ég líka spyrja þingmanninn hvað honum finnst um að upplýst hefur verið í þessum ræðustól af hæstv. fjármálaráðherra og af hæstv. utanríkisráðherra að fjöldinn allur af fundum hafi átt sér stað í New York, Istanbúl, Haag, London og Reykjavík, og óformleg samtöl og símtöl. Deilir þingmaðurinn þeirri skoðun minni að það sé í hæsta máta óeðlilegt að svona fundir, hvort sem þeir eru óformlegir eða ekki, um svo mikilvægt mál séu haldnir og ekki teknar af þeim fundargerðir? Hvað vill þingmaðurinn segja um það?

Virðulegi forseti. Það er algjörlega fáránlegt, svo að maður taki svo sterkt til orða, að ráðherrarnir hvor um sig vísi til einhverra óformlegra funda. Maður veltir því fyrir sér hvort einhverjir þessara funda hafi verið haldnir þegar menn rákust hvern á annan í anddyri eða voru hugsanlega saman í tíu sekúndur í lyftu. Það hlýtur að vera skilyrði þegar menn ræða um eitthvert mikilvægasta mál Íslandssögunnar að þeir setjist niður með embættismönnum og það sé gerð fundargerð af þeim fundum. Við skulum átta okkur á einu, á þessum formlegu fundum gera gagnaðilarnir fundargerð. Af hverju er það? Jú, vegna þess að næst þegar menn ræða um það sem fram fór á fundinum vilja þeir hafa eitthvað máli sínu til stuðnings. Ef ekki er fundargerð til þess að vísa í á móti standa orð gagnaðila einfaldlega. Þetta er mjög einföld samskiptaregla og ég gef afar lítið 

Hæstv. forseti. Ég vildi í upphafi þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir vandaða og málefnalega ræðu þar sem hann fór vandlega yfir það og greindi vel frá því hvernig fyrirvararnir sem samþykktir voru á Alþingi í lok sumars eru að engu orðnir eftir síðustu vendingar í málinu. Þar sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson á sæti í fjárlaganefnd en ekki ég eru tvö atriði sem ég vildi spyrja hann nánar út í og vildi gjarnan að hann greindi frá svo það mætti verða til þess að leiða upplýsingar frekar fram hér í umræðunni. Annars vegar velti ég því fyrir mér - hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni þá breytingu sem snýr að því að nú eru þau atriði eða það sem eftir stendur af fyrirvörunum komið inn í viðaukasamninga en eru ekki lengur í íslenskum lögum og viðaukasamningarnir lúta lögsögu enskra dómstóla og um túlkun þeirra fer að enskum lögum - ég er að velta fyrir mér hvort fjárlaganefnd hafi farið yfir þetta mál í starfi sínu, hvort það hafi verið rætt innan fjárlaganefndar og hvort hún hafi metið hvaða áhrif þetta kynni að hafa. Ég kann ekki svar við þeirri spurningu en ég hygg hins vegar að þetta geti skipt töluverðu máli þegar til kastanna kemur. Hitt atriðið varðar upplýsingar um eignasafn Landsbankans og ég velti fyrir mér að hvaða leyti fjárlaganefnd fékk upplýsingar frá skilanefnd Landsbankans um eignasafnið m.a. með tilliti til þess hvernig vænta mætti að eignir skiluðu sér til greiðslu 

Virðulegi forseti. Eins og ég benti á í ræðu minni áðan hafa þingmenn meiri hlutans haldið því fram að það styrki fyrirvarana að setja þá inn í samningana sjálfa en áttuðu sig einhvern veginn ekki á því, að mér virðist, að um leið færðu þeir allt dómsvald og allan ágreining, alla lögsögu til breskra dómstóla og við munum nú þurfa, ef á fyrirvarana reynir, að láta dæma um þá samkvæmt breskum lögum. Það liggur fyrir, og ég held að þingheimi sé það ljóst, að það fór engin efnisleg umræða fram í fjárlaganefnd um Icesave-fyrirvarana eða þær breytingar sem við erum að gera núna. Við sem eigum sæti í minni hlutanum kölluðum eftir því að fá efnislega umræðu, að þingmenn meiri hlutans kæmu fram og lýstu skoðun sinni - þarna voru þingmenn sem voru nýsestir í nefndina, höfðu skipt við þingmenn sem þurftu að bregða sér út á land - en við fengum ekki efnislega umfjöllun, hvað þá um þau álit sem komu frá efnahags- og skattanefnd. Varðandi upplýsingar um eignasafn Landsbankans höfum við sem í minni hlutanum sitjum ítrekað kallað eftir því að fá sundurliðun á þeim eignum sem eru inni í þrotabúi Landsbankans. Við höfum fengið gróf yfirlit sem gefa enga mynd af því hvernig heimtur verða. Ég vil benda á að Lee Buchheit, einhver fremsti sérfræðingur heims í samningatækni og hefur samið fyrir lönd sem eiga í greiðsluvandræðum, benti á að eitt lægi fyrir, það væri ekki hægt að samþykkja Icesave-skuldbindinguna 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir svörin. Eins og mig grunaði hefur greinilega ekki farið fram nein efnisleg umræða um þetta mikilvæga atriði sem lýtur að breyttri lögsögu eða breytingum á því sem varðar það hvar þessir fyrirvarar verða teknir til skoðunar fyrir dómstólum og eftir hvaða lögum verður farið. Þarna er að mínu mati um breytingu að ræða sem getur haft veruleg áhrif. Ég hef ekki haft tök á að fara ofan í þennan þátt sjálfur en ég hefði talið eðlilegt að hv. fjárlaganefnd, sem bar ábyrgð á málsmeðferðinni, hefði farið í þessa greiningu. Ég hef ekkert fundið í greinargerð með frumvarpinu sjálfu eða nefndaráliti meiri hlutans sem víkur að þeirri veigamiklu spurningu hvort það breyti eða geti breytt réttarstöðu Íslands 

Virðulegi forseti. Ég þakka sömuleiðis hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir hans ágætu spurningar og hugleiðingar. Við erum sammála um þessa hluti. Réttaróvissan er öll okkar megin, það er alveg sama hvert maður lítur, ef eitthvert ágreiningsmál verður mun vafinn alltaf falla Bretum og Hollendingum í hag. Það var eitt sem ég komst ekki yfir að fjalla um í ræðu minni, en ég mun gera það þegar ég kemst að seinna í kvöld væntanlega ef meiri hlutinn ætlar að keyra á kvöldfund, og það er hin gríðarlega gengisáhætta sem við horfum upp á, ekki bara varðandi þá tilfærslu og skuldabréfið milli nýja bankans og þess gamla, heldur það að kröfur innstæðutryggingarsjóðs voru gerðar í íslenskum krónum 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Höskuldi Þór Þórhallssyni fyrir afar góða og yfirgripsmikla ræðu og ég get tekið undir flest sem kom fram í máli hans. Hv. þingmaður kom aðeins inn á svokallaða Ragnars H. Halls-fyrirvara sem er núna verið að snúa á haus og af því að hann er löglærður maður en ekki ég langar mig að spyrja hann og velta því upp við hann og það er sú tenging sem er nú komin við það að íslenskir dómstólar þurfa að fá álit frá EFTA-dómstólnum til að þetta taki gildi. Það kom fram í máli Stefáns Más Stefánssonar lagaprófessors á fundi fjárlaganefndar að það gætu hugsanlega komið upp deilur um álit EFTA-dómstólsins ef það kæmi á annað borð, milli Breta og Hollendinga og Íslendinga annars vegar. Hver er skoðun hv. þingmanns á þessu, þ.e. hvaða áhrif mun þessi tenging hafa á afgreiðslu málsins gagnvart þessu? Eins og við vitum, virðulegi forseti, fjallar Ragnars H. Halls-ákvæðið ekki um annað en þá sanngirniskröfu að farið sé að íslenskum lögum við það að skipta upp íslenskum þrotabúum. Það er í raun og veru ekkert flóknara en það. Síðan langar mig líka að spyrja hv. þingmann: Ef Alþingi kemur til með að samþykkja þetta frumvarp - vegna þess að með þessari tengingu við EFTA-dómstólinn og það kom klárlega fram á fundi fjárlaganefndar, eru Bretar og Hollendingar í raun og veru að gefa út þá yfirlýsingu að þeir treysti ekki íslenskum dómstólum - ef Alþingi Íslendinga samþykkir þessa breytingu á fyrirvörunum og það frumvarp sem nú liggur fyrir, er Alþingi þá í raun og veru að taka undir með Hollendingum og Bretum um að það vantreysti íslenskum dómstólum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir spurningarnar. Varðandi Ragnars H. Halls-fyrirvarann benti ég á þá staðreynd að meiri hlutinn treystir sér ekki einu sinni til að fullyrða að það komi til með að reyna á álit EFTA-dómstólsins. Þeir halda því hins vegar fram að það séu líkur á því. Ég tel aftur á móti að það séu afar litlar líkur á því að málið fari fyrir hann vegna þess að EFTA-dómstóllinn á fyrst og fremst að skera úr um ágreining sem snýr að EES-samningnum. Það er ekki miklu flóknara en það. Hann á ekki að tjá sig um landsrétt, um íslenskan rétt, og þegar greitt verður úr þrotabúinu verður það gert samkvæmt íslenskum lögum. Það er góð spurning ef upp rís deila um niðurstöðuna, hver verður þá niðurstaðan? Eitt liggur fyrir í þessu máli og það er að allur ágreiningur hefur alltaf verið túlkaður Íslendingum í óhag. Íslendingar hafa aldrei fengið notið þess að leysa úr ágreiningi á hlutlausan hátt, hvað þá að þeir hafi fengið að berjast fyrir honum innan samninganefndarinnar. Það er sú tilfinning sem maður hefur og ég held að þetta hafi verið mjög réttmæt spurning hjá Stefáni Má Stefánssyni lagaprófessor. Svo er hitt sem lýtur að seinni lið spurningarinnar frá hv. þingmanni að það liggur fyrir að Bretar og Hollendingar treysta ekki íslenskum dómstólum, það hefur verið undirliggjandi í öllum málflutningnum. Ef Íslendingar samþykkja þetta frumvarp eru þeir að sjálfsögðu að taka undir með Bretum og Hollendingum. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Mig langar þá að koma að hinni breytingunni í hinu nýja frumvarpi ríkisstjórnarinnar og það er varðandi lagalegu fyrirvarana. Í gömlu fyrirvörunum var það þannig að ef þar til bær úrskurðaraðili mundi dæma að íslenskum stjórnvöldum eða íslenskri þjóð bæri ekki að greiða Icesave-reikningana vegna gallaðrar Evróputilskipunar, sem hefur ekki verið skorið úr um og liggur kannski ekki fyrir ákveðinn farvegur um hvernig það færi fram, ef það yrði þannig að í ljós kæmi að okkur bæri ekki skylda til að greiða þetta, þá eru samkvæmt því sem ég get séð út úr frumvarpinu einungis Bretar og Hollendingar skyldugir til að setjast niður með okkur í svona ákveðið teboð, eins og kallað var. Þá velti ég því upp við hv. þingmann hvort hann hafi sama skilning á því að Íslendingar fái enga leiðréttingu nema Bretum 

Virðulegi forseti. Eins og fyrirvarinn er orðaður núna tel ég afar ólíklegt að það muni nokkurn tíma reyna á það að Íslendingar hafi ekki átt að greiða fyrir Icesave-skuldbindingarnar. Það er búið að útþynna þann fyrirvara. Ef svo ólíklega færi var fyrirvarinn þannig í lögum nr. 96/2009, frá því í lok ágúst, að Íslendingar og Bretar ættu að setjast niður en ef Bretar vildu ekki setjast niður og ræða málin hefðu Íslendingar þennan einhliða uppsagnarrétt á ríkisábyrgðinni. Þetta var góður fyrirvari. Þarna hefðu Íslendingar vissulega fengið notið þess ef eitthvað gerðist en ég held að allir séu meira og minna sammála um það, jafnvel þeir lögmenn og lagaprófessorar sem aðstoðuðu meiri hlutann viðurkenna það, 

Virðulegi forseti. Svo furðulegt sem það nú er í því máli sem við ræðum þá er ýmislegt á floti enn og væri ágætt að ýmsir þættir væru dregnir á þurrt í málinu. Ég mæli fyrir nefndaráliti 3. minni hluta fjárlaganefndar á þskj. 258 sem að standa hv. þingmenn Ásbjörn Óttarsson og Einar K. Guðfinnsson auk þess sem hér mælir fyrir nefndarálitinu. Á margan hátt er þetta gríðarlega merkilegt mál og snýst um ákveðin grundvallaratriði í störfum löggjafans, Alþingis Íslendinga, samskipti löggjafarvaldsins við framkvæmdarvaldið, við ríkisstjórn Íslands, en megininntakið í því er að standa vörð og annast um hagsmunagæslu fyrir íslenska þjóð í því máli sem hér er uppi og við getum fyllilega flokkað með einna hörðustu milliríkjadeilum sem Ísland hefur lent í. Það er raunar löngu frá gengið að við á hinu háa Alþingi fáum ekki svör við þeim tveim grundvallarspurningum sem spyrja ætti og hefur raunar verið spurt og var spurt í fyrrahaust varðandi þetta mál og prófessor emeritus Sigurður Líndal hefur orðað svo snyrtilega í blaðagrein. Þær spurningar hljóða svo, með leyfi forseta: „1. Hvenær tók íslenska ríkið að sér að ábyrgjast skuldir Landsbanka Íslands sem var í einkaeign og ríkinu - og þar með íslensku þjóðinni - óviðkomandi og hvar er staður fyrir slíkri ábyrgð í lögum, samningum eða löglega bindandi yfirlýsingum? Slíkar íþyngjandi skuldbindingar verða að styðjast við skýra réttarheimild. 2. Að svo miklu leyti sem álitaefni kunna að vera um skyldur íslenska ríkisins vegna einhvers konar ávirðinga í samskiptum við Breta og Hollendinga - hvers vegna hefur Íslendingum verið synjað um að fá slík álitaefni lögð fyrir dóm?“ Þetta eru þær tvær meginspurningar sem Alþingi Íslendinga hefur spurt og Íslendingar hljóta að spyrja í tengslum við málið. Allt að einu fóru leikar þannig að Alþingi Íslendinga féllst á þá tillögu sem þar var lögð fram af fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, um að ganga til samninga um þetta mál á pólitískum forsendum og reyna að leita pólitískrar lausnar á grunni hinna svokölluðu umsömdu viðmiða eða Brussel-viðmiða eins og oft eru kölluð. Út úr því ferli öllu saman kom það að minnihlutaríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna sem tók við störfum 1. febrúar sl. gekk til þessa verks og skilaði af sér vinnu sinni til Alþingis í júní með frumvarpi fjármálaráðherra sem hljóðaði upp á að Íslendingar, íslenska ríkið, íslenska þjóðin, veitti skuldbindingum Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta óskilyrta, ótímabundna ábyrgð á fjárhæð sem enginn vissi hver var og veit ekki í dag. Þetta var niðurstaðan í vor. Í ljósi þess tók Alþingi til sinna ráða og gekk til verka að mínu mati með heiðarleika, bjartsýni og baráttuvilja að leiðarljósi við það verk að breyta þeirri niðurstöðu sem út úr þessu samningaferli svokölluðu fyrrverandi ríkisstjórnar hafði komið. Niðurstöðuna úr því verki má draga saman í örfáum orðum. Settir voru inn veigamiklir fyrirvarar eða skilyrði í lög. Ríkisábyrgðin var tímabundin. Það voru settir tilteknir efnahagslegir fyrirvarar sem skyldu takmarka ábyrgðina. Alþingi áskildi Íslendingum rétt til að fá úrskurð tiltekins þar til bærs úrlausnaraðila um ábyrgð ríkisins og gæti Alþingi þá takmarkað ábyrgðina ef niðurstaðan yrði íslenska ríkinu í vil. Farið skyldi að íslenskum lögum við uppgjör og úthlutun eigna Landsbankans. Þetta er megininntakið úr þeim fyrirvörum sem settir voru af Alþingi í lok ágúst. Þá ber svo við að frumvarpið sem nú liggur fyrir og er til umræðu gengur með ákveðnum hætti gegn þessari samþykkt Alþingis. Ábyrgðin er ekki lengur tímabundin og mun hvíla á ríkissjóði og íslenskum skattgreiðendum þar til skuldin verður að fullu greidd. Greiða á fulla vexti af skuldbindingunni óháð því hvort hagvöxtur verður hér á landi eður ei. Íslenska ríkið getur ekki lengur takmarkað né fellt niður ábyrgðina þótt þar til bær úrlausnaraðili kæmist að þeirri niðurstöðu að ríkið bæri ekki ábyrgð á láni Tryggingarsjóðs innstæðueigenda. Ekki er gert ráð fyrir því heldur að ríkisábyrgðin á láninu verði takmörkuð við það að uppgjör og úthlutun eigna Landsbankans fari að íslenskum lögum og lúti niðurstöðu íslenskra dómstóla nema með óeðlilegum skilyrðum þar sem bresk lög og breskir dómstólar kunna að hafa síðasta orðið um ýmis álitaefni sem upp kunna að koma. Í ljósi þeirrar niðurstöðu er í rauninni ekkert undarlegt þó að menn spyrji sig nokkurra spurninga um það verklag sem hér hefur verið viðhaft. Aftur er komin upp sú staða að það veit enginn í raun með neinni vissu hvaða skuldbindingu íslenska ríkið er að undirgangast. Það liggur fyrir - mjög skiptar skoðanir eru að vísu um það - að vaxtagreiðslur einar kunni að nema allt að 300 milljörðum kr. Það liggur fyrir, eins og ég kem raunar að síðar í ræðu minni, að um gríðarlega gengisáhættu er að ræða varðandi þessa lántöku. Svo má heldur ekki gleyma því að mikil óvissa er í efnahagsmálum þjóðarinnar nú um stundir og það er enginn hér í þessum sal sem getur með nokkurri vissu spáð fyrir um hvort á síðari tímum og á fyrirhuguðum gildistíma þessarar ábyrgðar eigi ekki eftir að koma til ýmissa áfalla, svo sem aflabrests eða annarra áfalla sem kynnu að herja á þjóðina sem hefðu mikla erfiðleika í för með sér. Þetta eru allt hættur sem Alþingi Íslendinga þarf að vigta inn við afgreiðslu málsins og ég fullyrði að þetta var vigtað inn við vinnu Alþingis í sumar. Ljóst er að þær kvaðir sem fyrirhugað er að leggja á þjóðina eru ótímabundnar og líklegt er að öllu óbreyttu að þær muni hvíla á komandi kynslóðum um langan tíma án þess að við sem fjöllum um þessi mál í dag gerum okkur endilega ljósa grein fyrir þeim afleiðingum sem þetta kann að hafa í för með sér fyrir komandi kynslóðir. Jafnframt hefur verið rætt um og kom fram m.a. í andsvari við ræðu hv. þm. Þórs Saaris að mikil óvissa ríkir um neyðarlögin svokölluðu, ekki eingöngu af fjármálalegum ástæðum heldur líka hvort þau standist stjórnarskrá. Það er nokkuð ljóst að það verður látið reyna á þau lög og þau fara fyrir dóm. Ef svo færi að það mál tapaðist, ef við getum sagt sem svo, þau yrðu dæmd ógild, þá getur enginn í dag lagt mat á afleiðingar þess með öðrum hætti en að fullyrða að það yrði gríðarlegt áfall fyrir íslenskt þjóðfélag á öllum sviðum. Við þessar aðstæður er mjög eðlilegt að spurt sé ákveðinna grundvallarspurninga, hvort það sé ekki eðlilegt að löggjafinn, Alþingi Íslendinga, reyni að setja slíkri skuldbindingu sem hér um ræðir og farið er fram á af ríkisstjórninni - hvort það sé ekki eðlilegt og fullkomlega skiljanlegt að löggjafinn reyni að setja henni skýr takmörk með það í huga að hún geti ekki stofnað fullveldinu í hættu líkt og Alþingi leitaðist við að gera með vinnu sinni í sumar og lagasetningunni í lok ágúst. Í mínum huga er líka þess virði að spurt sé hversu langt löggjafinn, Alþingi Íslendinga, geti gengið. Hversu þær heimildir eigi og geti verið rúmar sem Alþingi hafi til að skuldbinda íslenska ríkið og þá þjóðina með þessum hætti. Þá hljóta þeir sem gerst þekkja til laga landsins að staldra við stjórnarskrá Íslands og íhuga þar þær heimildir sem hún veitir Alþingi til ákvarðana í þessum efnum. Ekki síður ættu menn að hugleiða þá skilmála eða þær kröfur sem gera verður til Alþingis ef fallist verður á þá skuldbindingu sem í frumvarpinu felst. Það liggur fyrir í 40. gr. stjórnarskrárinnar að ekki má taka lán eða gangast undir skuldbindingu nema samkvæmt lagaheimild. Og væri þá ekki bæði sjálfsagt og eðlilegt að fyrir lægi, áður en slík ákvörðun er tekin, sú fjárhæð sem ætlunin er að íslenskir skattgreiðendur eigi að ábyrgjast og standa straum af hugsanlega á komandi áratugum? Í ljósi þess sem ég hef rakið er alveg ljóst að við úttekt málsins úr fjárlaganefnd var skilið við þessar spurningar án svara. Því gagnrýnir 3. minni hluti fjárlaganefndar harðlega þá málsmeðferð sem frumvarpið fékk hjá meiri hluta fjárlaganefndar. Við teljum að sú málsmeðferð sem meiri hlutinn þar viðhafði endurspegli engan veginn þá gríðarlegu þjóðarhagsmuni sem eru í húfi. Nefnt hefur verið í umræðunni í dag að það frumvarp sem liggur fyrir var aldrei tekið til efnislegrar meðferðar innan fjárlaganefndar áður en það var afgreitt út úr nefndinni. Slík málsmeðferð hlýtur að teljast einsdæmi og ekki í nokkru samræmi við þau vinnubrögð sem þingskapalög gera ráð fyrir að viðhöfð séu við meðferð mála á Alþingi. Ég vil einnig geta þess að 3. minni hluti óskaði eftir að góðfúslega yrði leitað eftir því við hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra Íslands og fyrrum formann Samfylkingarinnar, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttir, sem lagði fram og mælti fyrir þingsályktunartillögu sem samþykkt var á Alþingi eins og ég gat um áðan, 5. desember 2008, varðandi svokölluð Brussel-viðmið - ástæðan fyrir þeirri ósk var einfaldlega sú að fyrrverandi utanríkisráðherra hafði nýverið upplýst að hún teldi að í þeim samningaviðræðum sem leitt hafa af sér það frumvarp sem Alþingi tekst nú á um hafi íslensk stjórnvöld gengið til þeirra samninga sem frumvarpið byggir á sem sakamenn. Í orðum og fréttum sem höfð voru eftir fyrrverandi utanríkisráðherra var sagt að vegna gallaðrar tilskipunar sé ófært að íslenska þjóðin verði ein látin bera þær fjárhagslegu byrðar sem af Icesave-reikningum Landsbanka Íslands hf. í Hollandi og Bretlandi leiðir og frumvarp þetta mæli fyrir um og að undan þessu verði að komast. Síðast en ekki síst er rétt að geta þess að með bréfi, dagsettu. 4. nóvember sl., óskaði fjárlaganefnd Alþingis eftir því við efnahags- og skattanefnd Alþingis að sú síðarnefnda tæki efnahagslega þætti samninganna við Bretland og Holland til umfjöllunar. Það gerði nefndin og skilaði fjárlaganefnd fjórum vönduðum og efnismiklum álitum. Hins vegar kaus meiri hluti fjárlaganefndar að gera ekki neitt með þessi álit og hafði þau að engu í meðförum nefndarinnar. Engu að síður fylgja þau álitum úr nefndinni nú, en harma ber þá málsmeðferð að þau voru hvorki yfirfarin af nefndinni né voru höfundar álitanna kallaðir á fund fjárlaganefndar til þess að gera grein fyrir þeim eins og gjarnan er gert þegar frumvörp eru send milli fastanefnda Alþingis til meðferðar. Þau vinnubrögð sem hér er lýst eru með öllu óviðeigandi, óviðunandi og óskiljanleg, ekki síst í ljósi þess góða samstarfs sem tókst á Alþingi í sumar um það meginverkefni að standa vörð um þjóðarhagsmuni í þessu máli. Því miður hefur meiri hluti fjárlaganefndar ekki gefið kost á sambærilegri varðstöðu við vinnslu frumvarpsins. Að mati 3. minni hluta uppfyllir málsmeðferðin ekki þær kröfur sem gerðar eru til vinnubragða og verklags í fastanefndum Alþingis. Með þeim hefur meiri hluti fjárlaganefndar sniðgengið þá rannsóknarskyldu sem fastanefndir Alþingis eiga að sinna við meðferð mála. Slík vinnubrögð í svo mikilsverðu hagsmunamáli íslensku þjóðarinnar eru hvorki meiri hlutanum né Alþingi Íslendinga til sóma. Með þingsályktun 5. desember 2008 samþykkti Alþingi að fela ríkisstjórninni að leita leiða til að semja um lyktir Icesave-deilunnar. Ríkisstjórnin átti að ganga til viðræðna við aðila á grunni svokallaðra Brussel-viðmiða, sem ríkisstjórnir hlutaðeigandi ríkja náðu samkomulagi um fyrir milligöngu Frakka og þar með aðkomu Evrópusambandsins. Þrátt fyrir þessi skýru fyrirmæli löggjafans ákvað ríkisstjórn Íslands 5. júní 2009 að skrifa undir samninga við Bretland og Holland sem gengu þvert á þau samningsmarkmið sem Alþingi hafði lagt til grundvallar í desember 2008. Þeir samningar sem kynntir voru í byrjun júní voru í engu samræmi við vilja Alþingis eins og hann birtist í lok árs 2008. Ríkisstjórnin hvorki upplýsti Alþingi um það sem í vændum var né fór fram á að Alþingi tæki til skoðunar þau drög að samkomulagi sem voru í burðarliðnum snemmsumars heldur virti vilja þingsins að vettugi með því að skrifa undir samningana án þess að kynna Alþingi þá fyrir fram. Með þessu gekk framkvæmdarvaldið freklega fram hjá skýrum vilja Alþingis. Engan þarf að undra að slíkur málatilbúnaður olli því að mikil andstaða var við málið. Við meðferð þess á Alþingi var unnið að því að færa það nær upphaflegum viðmiðum og var frumvarp ríkisstjórnarinnar loks samþykkt mikið breytt með ákveðnum lagalegum, efnahagslegum og pólitískum fyrirvörum á ríkisábyrgðinni. Samkvæmt lögunum skyldi ríkisstjórnin kynna viðsemjendum sínum þá fyrirvara sem samþykktir voru sem lög frá Alþingi og gert að skilyrði að þeir skyldu samþykkja þá. Ríkisstjórnin kynnti viðsemjendum fyrirvarana, eins og hér hefur komið fram, og gekk í kjölfarið til samningaviðræðna að nýju án þess að bresk og hollensk yfirvöld hefðu formlega lýst því yfir að þau hefðu ekki fallist á fyrirvara laganna í samræmi við 2. mgr. 1. gr. Það ákvæði er því enn í gildi. Svo var skrifað undir viðaukasamninga við Bretland og Holland sem voru í grundvallarandstöðu við vilja Alþingis, eins og hann birtist í lögunum sem bera númerið 96/2009. Hið sama gerðist við undirritun Icesave-samninganna 5. júní sl. þegar stjórnvöld fóru út fyrir samningsumboðið sem Alþingi veitti með ályktun sinni 5. desember 2008. Þrátt fyrir að Alþingi hafi í annað skiptið gefið framkvæmdarvaldinu skýr fyrirmæli um vilja sinn í málinu og þrátt fyrir að löggjafinn hafi með þeirri lagasetningu reynt að verja hagsmuni íslenskra ríkisborgara eins og kostur var virðist skoðun ríkisstjórnar Íslands vera sú að henni sé heimilt með þessum hætti að virða ekki vilja löggjafans. Stjórnarskrá Íslands gerir ráð fyrir þrískiptingu ríkisvaldsins á milli tiltekinna handhafa þess og þar segir í 2. gr.: „Alþingi og forseti Íslands fara saman með löggjafarvaldið. Forseti og önnur stjórnvöld samkvæmt stjórnarskrá þessari og öðrum landslögum fara með framkvæmdarvaldið. Dómendur fara með dómsvaldið.“ Almennt er talið í íslenskum stjórnskipunarrétti að löggjafinn þurfi ekki að sæta neinum takmörkunum af hálfu framkvæmdarvaldsins. Í krafti lagasetningarvalds síns leggur þingið grunn að skipulagi stjórnsýslu og dómsvalds og þar með undirstöðurnar fyrir aðra þætti ríkisvaldsins, með öðrum orðum hefur Alþingi Íslendinga það hlutverk að ákvarða fyrir fram hvernig stjórnarframkvæmdinni skuli hagað. Stjórnskipanin gerir ráð fyrir að Alþingi sé falið tiltekið stjórnunarhlutverk gagnvart framkvæmdarvaldinu og þinginu er því ætlað að setja framkvæmdarvaldinu skorður með lagasetningu sem afmarkar valdsvið þess. Þótt Alþingi sé með þessum hætti falið mikið vald hefur því verið haldið fram að það sé í reynd ríkisstjórnin sem ræður ferð í samskiptum þessara tveggja valdhafa. Þessi staðreynd endurspeglast vel í því máli sem hér um ræðir, svokölluðum Icesave-samningum, þar sem Alþingi hefur á öllum stigum þess verið háð ríkisstjórninni um upplýsingar. Það er verðugt athugunarefni hvernig Alþingi á að bregðast við þegar framkvæmdarvaldið gengur á svig við vilja Alþingis með þeim hætti sem að framan greinir. Ég ætla að víkja að því hér á eftir hvernig framkvæmdarvaldið hefur nú til viðbótar við ámælisverð samskipti sín við löggjafarvaldið ákveðið að setja dómsvaldinu á Íslandi verulegar skorður á grundvelli samninga sem gerðir eru við erlend ríki til lúkningar umdeildri kröfu í Icesave-málinu Þetta gerir ríkisstjórn Íslands með því að gefa íslenskum dómstólum fyrirmæli um að leita til erlendra dómstóla og fara að ráðgefandi niðurstöðu þeirra í dómsniðurstöðum sínum. Slík framganga ríkisstjórnar sjálfstæðs ríkis hlýtur að vera einsdæmi. Ekki síst er þetta ámælisvert þegar komið hafa í ljós veigamiklar upplýsingar sem skipt geta sköpum varðandi mögulega greiðslubyrði þjóðarinnar af þeim skuldbindingum sem meiri hlutinn leggur til að Íslendingar undirgangist með tillögu ríkisstjórnarinnar. Eins og áður segir er kveðið á um það í 2. gr. stjórnarskrárinnar að dómendur fari með dómsvald hér á landi. Í 59. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um að skipun dómsvalds verði eigi ákveðin nema með lögum. Eins og kunnugt er kveða íslensk lög á um að dómstig á Íslandi séu tvö, héraðsdómur og Hæstiréttur Íslands, sem fer með æðsta dómsvald á Íslandi. Ákvæði 2. gr. stjórnarskrárinnar um þrískiptingu ríkisvaldsins, sem ég vitnaði til áðan, felur það í sér að handhafar þess eru sjálfstæðir og óháðir hver gagnvart öðrum og um þetta atriði er ekki deilt í íslenskum stjórnskipunarrétti. Þrátt fyrir þetta segir í 2. mgr. 2. gr. þess frumvarps sem hér hefur verið lagt fram, með leyfi forseta: „Fáist síðar úr því skorið, fyrir þar til bærum úrlausnaraðila, og sú úrlausn er í samræmi við ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins eða eftir atvikum forúrskurð Evrópudómstólsins, að á íslenska ríkinu hafi ekki hvílt skylda af þeim toga sem nefnd er í 1. mgr., eða að á öðru aðildarríki EES-samningsins hafi ekki hvílt slík skylda í sambærilegu máli, skal fjármálaráðherra efna til viðræðna við aðra aðila lánasamninganna, og eftir atvikum einnig Evrópusambandið og stofnanir Evrópska efnahagssvæðisins, um það hvaða áhrif slík úrlausn kunni að hafa á lánasamningana og skuldbindingar ríkisins samkvæmt þeim.“ Fram til þessa hafa þau álit sem íslenskir dómstólar hafa leitað eftir hjá EFTA-dómstólnum verið ráðgefandi en ekki bindandi. Með fyrrgreindu ákvæði í frumvarpinu er í raun lagt til að Hæstarétti Íslands verði gert skylt að leita álits hjá EFTA-dómstólnum vegna lagalegs ágreinings sem kann að vera gerður um skuldbindingar íslenska ríkisins vegna Icesave- reikninga Landsbankans og að það álit verði bindandi. Með því er ljóst að frumvarpið gerir ráð fyrir að æðsta dómsvald á Íslandi verði framselt til yfirþjóðlegrar stofnunar, EFTA-dómstólsins. Augljóst er að krafan um það framsal á dómsvaldi sem frumvarpið mælir fyrir um er frá viðsemjendum ríkisstjórnar Íslands komin og staðfestir að hvorki bresk stjórnvöld né hollensk treysta íslenskum dómstólum til þess að leiða til lykta á hlutlægan hátt ágreining sem upp kann að koma vegna Icesave-málsins. Því miður staðfestir þetta ákvæði frumvarpsins að ríkisstjórn Íslands hefur fallist á vantraust viðsemjenda sinna á íslenskum dómstólum. Og ég spyr hvort Alþingi Íslendinga geti tekið undir slíkt vantraust. Telur 3. minni hluti að með hliðsjón af ákvæðum stjórnarskrár Íslands og meginreglunni um sjálfstæði dómsvaldsins sé löggjafanum óheimilt að framselja dómsvald með þeim hætti sem frumvarpið mælir fyrir um. Það framsal dómsvalds sem vikið er að hér að framan og sú breyting sem lagt er til að gerð verði á ákvæðum laga nr. 96/2009, ásamt þeim breytingum sem gerðar hafa verið á samningunum við Breta og Hollendinga, leiðir til þess að mati 3. minni hluta að torsóttara verði en ella fyrir Ísland að fá forgang á kröfur í bú Landsbanka Íslands við gjaldþrotaskipti. Ekki verður betur séð en að samkvæmt frumvarpinu og hinum nýju samningum sé mælt svo fyrir að þó svo að reglur um úthlutun úr búi Landsbankans skuli standa óbreyttar sé það fyrirkomulag háð því að það sé í samræmi við niðurstöðu íslenskra dómstóla og að sú niðurstaða sé í samræmi við ráðgefandi álit frá EFTA-dómstólnum. Af dómasafni Hæstaréttar Íslands má ráða að Hæstiréttur hefur túlkað ákvæði um ráðgefandi álit með mjög mismunandi hætti. Af þeim dómsúrlausnum sem fyrir liggja er alls ekki víst að mati margra lögfræðinga að Hæstiréttur Íslands féllist á það að réttinum bæri skylda til þess að leita eftir slíku áliti í því tilviki sem hér um ræðir. Að sama skapi telja lögfræðingar verulegar líkur á að óski Hæstiréttur Íslands eftir slíku áliti frá EFTA-dómstólnum væru talsverðar líkur á því að dómstóllinn mundi ekki veita slíkt álit. Það mat byggist fyrst og fremst á því að meginhlutverk EFTA-dómstólsins er að meta hvort reglur landsréttar, í þessu tilviki íslensks gjaldþrotaréttar, séu í samræmi við reglur EES-réttarins. Síðar í þessu áliti, sem hér er lagt fram, verður gerð nánari grein fyrir þeim viðamiklu breytingum sem frumvarp ríkisstjórnarinnar gerir á lögum Alþingis frá í ágúst sl. Þær breytingar munu leiða til þess að þeir fyrirvarar sem Alþingi setti í haust við ríkisábyrgð á skuldbindingum Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta eru því sem næst að engu orðnir. Til viðbótar þeirri óvissu sem þessi áform munu skapa hafa á síðustu dögum komið fram nýjar upplýsingar sem skilyrðislaust ætti að taka tillit til og kalla á frekari athugun ef vilji er fyrir því að vanda til verka í þessu mikla hagsmunamáli Íslendinga. Þar ber fyrst að nefna að í nýrri skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins kemur fram að skuldabyrði íslenska þjóðarbúsins er mun meiri en áður var talið. Þar er um að ræða verulega hækkun frá því sem áður hefur verið nefnt. Athyglisvert er að þessi hækkun verður þrátt fyrir að nú sé talið að meira innheimtist af eignum Landsbanka Íslands en talið var í sumar. Þessar nýju upplýsingar benda til þess að áhætta hvað varðar greiðsluþol hafi aukist mjög frá því sem talið var í sumar og er í rauninni gegnumgangandi athugasemd í öllum þeim fjórum minnihlutaálitum sem komu frá efnahags- og skattanefnd inn til fjárlaganefndar. Í öðru lagi vil ég nefna ný gögn og þá áhættu sem leiðir af gengisbindingu skuldbindinga Tryggingarsjóðs innstæðueigenda. Með lögum nr. 44/2009 var lögum um fjármálafyrirtæki breytt. Breytingin gerði það m.a. að verkum að þrotabú Landsbankans þurfti að umreikna kröfuskrá sína miðað við gildistöku laganna. Kröfur í búið eru því í reynd frystar að krónutölu miðað við gengi krónunnar 22. apríl sl. Krafa tryggingarsjóðs er fryst líkt og aðrar kröfur og nemur krafa sjóðsins í búið 670 milljörðum kr. sem var jafnvirði lána Breta og Hollendinga miðað við gengi krónunnar þennan dag í apríl. Af þessu leiðir að fari svo að gengi krónunnar veikist frá því sem var í apríl fæst minna upp í kröfur vegna Icesave-reikninganna. Þetta stafar af þeirri staðreynd að lánasamningarnir eru í erlendum myntum en kröfur innstæðutryggingarsjóðsins í krónum og ef gengið veikist fæst minni gjaldeyrir fyrir útgreiddar kröfur. Gengisáhættan lendir þannig öll á innstæðutryggingarsjóðnum og að lokum á ríkissjóði. Í aðdraganda þess að lög nr. 44/2009 voru sett mun skilanefnd Landsbankans þegar í febrúar hafa bent viðskiptaráðuneytinu á að verulegir hagsmunir kynnu að tengjast þessari uppgjörsaðferð og að huga þyrfti rækilega að því hvernig reglum um myntbreytingar í slitaferli bankanna yrði háttað. Upplýsingar þess efnis voru ekki í svokölluðum Icesave-gögnum sem sett voru fram í sumar né heldur var Alþingi upplýst við vinnu sína í sumar um þetta mikilsverða atriði. Þessi vinnubrögð átelur 3. minni hluti fjárlaganefndar. Jafnframt liggur fyrir að slitastjórnir gömlu bankanna hafa í bréfi 12. nóvember 2009 til efnahags- og skattanefndar og efnahags- og viðskiptaráðuneytisins lagt til að þeirri óvissu verði eytt sem lýtur að ákvæðum laga um úthlutun í erlendri mynt. Skemmst er frá því að segja að álitamál tengd gengisáhættu hlutu enga umfjöllun í nefndum Alþingis fyrr en í nú í haust og þá ekki efnislega meðferð. Óneitanlega vekur þetta upp spurningar um aðgang Alþingis að upplýsingum og hvernig það er háð framkvæmdarvaldinu um mat á upplýsingum. Þær upplýsingar sem hér liggja greinilega fyrir, þó svo að þær séu ekki allar komnar í hendur Alþingis, hefðu getað skipt sköpum við meðferð þess frumvarps sem varð að lögum í apríl sl. Hefði viðskiptanefnd haft þessar upplýsingar um gengisáhættuna undir höndum við meðferð málsins hefði hugsanlega mátt gera viðeigandi breytingar og bregðast við þeim athugasemdum sem komu fram í því. Allt að einu hefði löggjafinn þá haft undir höndum upplýsingar sem hefðu gert honum fært að meta ekki einungis tilætluð áhrif löggjafarinnar heldur einnig hver afleidd áhrif, jaðaráhrif, kynnu að vera og það hlýtur að vera grundvöllur þess að löggjafinn geti tekið upplýsta afstöðu og ákvörðun. Það má raunar segja að slíkt hið sama eigi reyndar við um Icesave-umræðuna í sumar því að þá hefði verið hægt að ræða sérstaklega gengisáhættuna í meðferð þess máls og hugsanlega gera fyrirvara vegna gengisáhættunnar eða breyta viðkomandi lögum. Því hefur oftlega verið haldið fram, en þó ekki nú við þessa umræðu, var gert í vor og í haust, að ljúka yrði þessu máli sem fyrst því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn vildi ekki endurskoða samstarfsáætlun sjóðsins og íslenskra stjórnvalda nema Icesave-málið yrði til lykta leitt á þeim forsendum sem ríkisstjórnin hefur haldið að Alþingi. Í ljósi efnahagslegra hagsmuna Íslands yrði því Alþingi að fallast á kröfur Breta og Hollendinga og það sem fyrst. Þannig var fullyrt við umræður á hinu háa Alþingi að afleiðingar af því að Alþingi hafnaði frumvarpi ríkisstjórnarinnar og fjármálaráðherra, sem kom fram fyrst í júní, yrðu þær að samstarfsáætlunin við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og afgreiðsla gjaldeyrislána þaðan mundi stranda. Þessu hefur verið mótmælt af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, og ekki er eins og það sé bara almennur skrifstofumaður sem gerir það, það er framkvæmdastjóri sjóðsins, Strauss-Kahn, sem hefur neitað þessu bréflega, að vísu ekki í bréfi til íslenskra stjórnvalda heldur til Gunnars Sigurðssonar leikstjóra og þetta bréf hefur verið birt í fjölmiðlum og hægt er að nálgast það á heimasíðu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Í fyrrgreindu bréfi segir framkvæmdastjóri AGS jafnframt að ástæðurnar fyrir töfum á fyrirgreiðslu sjóðsins megi rekja til afstöðu ríkisstjórna Norðurlandanna. Þegar þessi orð eru vigtuð saman við ýmis orð sem fallið hafa í þessum efnum og við stoppum fyrst við orð Jóns Sigurðssonar, formanns samninganefndar Íslands um hin norrænu lán, þá er þetta mjög undarlega í pottinn er búið. Hann sagði í viðtali við Ríkisútvarpið 29. júlí, með leyfi forseta: „Engin skilyrði voru fyrir því í lánasamningum við Norðurlöndin að Alþingi samþykkti Icesave.“ Hæstv. forsætisráðherra bætti svo um betur skömmu síðar í umræðum á Alþingi og sagði það „alveg skýrt og klárt að norrænu lánin [væru] ekki tengd við Icesave“. Þetta er mjög undarleg umræða þegar þess er síðan gætt að Norðurlandaþjóðirnar, okkar vinaþjóðir eins og stundum eru kallaðar þegar vel liggur á okkur, hafa skipst í afstöðu sinni í túlkun á þessum ákvæðum. Norðmenn taka heldur undir þetta en Svíar reyna að fara undan í flæmingi en það er í sjálfu sér ekki nýtt. Það er síðan fremur einkennilegt, svo ekki sé meira sagt, að horfa upp á það að fjármálaráðherra Íslands skuli undirrita yfirlýsingu með fjármálaráðherrum Hollands og Bretlands sem felur m.a. í sér að síðarnefndu ríkin heimili endurskoðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á efnahagsáætlun Íslendinga. Sú sameiginlega yfirlýsing er ótvíræð sönnun þess að Bretar og Hollendingar líta svo á að fjárkúgun þeirra í gegnum Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hafi borið fullan árangur. Frá þeirra sjónarmiði virðist því fullnaðarsigur unninn í Icesave-málinu og því óþarft að halda þeim málum lengur í gíslingu. Það eitt ætti að nægja til að færa kjörnum fulltrúum þjóðarinnar heim sanninn um að í viðaukasamningum ríkisstjórnar Íslands við Breta og Hollendinga eru hagsmunir Íslendinga ekki nægilega vel tryggðir. Af því sem að framan er rakið má ljóst vera að enn og aftur eru að koma fram upplýsingar sem við eðlilegar aðstæður ættu að gefa Alþingi fullt tilefni til að fara gaumgæfilega yfir forsendur þessa frumvarps og málatilbúnaðinn frá hæstv. ríkisstjórn sem hefur haft forræði þessa máls með höndum allt frá 1. febrúar sl. Í þeirri vörn sem Alþingi hefur fram til þessa viljað halda uppi fyrir ríkissjóðinn hefur það verið í þeirri einkennilegu aðstöðu að þurfa sífellt að toga fram upplýsingar og gögn sem varða málið. Smátt og smátt hefur komið í ljós að framganga íslenskra stjórnvalda í málinu hefur verið með miklum ólíkindum og vandséð hvað hefur ráðið í þeim efnum. Með því frumvarpi sem liggur fyrir eru lagðar til grundvallarbreytingar á þeim lögum sem Alþingi samþykkti í lok ágúst sl. Þegar ákvæði þeirra laga og þau skilyrði sem ríkisábyrgðinni voru sett af Alþingi eru borin saman við það frumvarp sem hér er til umfjöllunar kemur berlega í ljós að fullyrðingar um að breytingar í viðaukasamningunum séu gerðar til að samrýma að mestu leyti efni lánasamninganna og þeirra fyrirvara sem koma fram í 1.–4. gr. laganna standast enga skoðun ef við lítum örlítið nánar á þetta. Í fyrsta lagi vil ég nefna Brussel-viðmiðin svokölluðu. Lögin frá í ágúst kváðu á um að lánasamningarnir skyldu túlkaðir í samræmi við hin umsömdu viðmið, Brussel-viðmiðin, frá 14. nóvember þar sem m.a. var gert ráð fyrir að tekið væri sérstakt tillit til erfiðra og fordæmislausra aðstæðna á Íslandi. Með frumvarpinu er lagt til að þetta falli brott úr lögunum og þess í stað er sett inn í viðaukasamningana að samningsaðilar líti svo á að við samningagerðina nú hafi verið samið í samræmi við Brussel-viðmiðin. Hvað þýðir þetta þá? Með því að skrifa undir að í samningunum hafi fullt tillit verið tekið til „fordæmislausra aðstæðna á Íslandi“, eins og segir í Brussel-viðmiðunum, mætti halda því fram að ríkisstjórnin sé búin að kasta frá sér öllum möguleikum á að álykta síðar eða á öðrum vettvangi, ef þörf krefur, að ekki hafi verið tekið nægjanlegt tillit til erfiðra aðstæðna Íslendinga. Í öðru lagi vil ég koma að efnahagslegu viðmiðunum. Í meðförum Alþingis voru reistar stífar skorður við því að fjárhagsleg byrði af ríkisábyrgðinni yrði of íþyngjandi og var hún miðuð við tiltekna hámarksgreiðslu úr ríkissjóði. Ríkisábyrgðin átti aldrei að vera hærri en sem næmi 6% af vexti landsframleiðslunnar og til þess var vitnað við setningu þessara fyrirvara að þetta væri gert í anda hinna umsömdu Brussel-viðmiða. Á þessum mikilvægu fyrirvörum við ríkisábyrgðina sem Alþingi varði mestum tíma í að semja sl. sumar hafa verið gerðar veigamiklar breytingar sem aftengja með öllu þær varúðarreglur sem innbyggðar voru í þá efnahagslegu fyrirvara sem Alþingi setti í lög. Frumvarpið gerir ráð fyrir að ávallt skuli greiða áfallna vexti af höfuðstól Icesave-lánanna sem falla til árið 2016 og að greiðslur skuli halda áfram eftir árið 2024 þar til lánin eru að fullu greidd. Þetta er algjörlega gagnstætt því sem Alþingi ákvað sl. sumar. Því er augljóst að grundvallarbreyting hefur verið gerð á þeim efnahagslegu fyrirvörum Icesave-ríkisábyrgðarinnar sem Alþingi leiddi í lög - hafa verið aftengdir algjörlega. Í þriðja lagi vil ég nefna atriðin sem lúta að skilyrðislausri og ótímabundinni ríkisábyrgð. Í fyrirvörum Alþingis var sett sólarlagsákvæði á ríkisábyrgðina. Kveðið var á um að ríkisábyrgðin stæði ekki lengur en til 5. júní 2024 án tillits til þess hvort fjárhæðin vegna Icesave-lánanna væri þá að fullu greidd. Alþingi eitt gat breytt þeirri ákvörðun. Hin skilyrta ábyrgð ríkisins var af Alþingi talin eðlileg og rökrétt með hliðsjón af því að íslenska ríkið hefur ekki viðurkennt skuldbindinguna sjálfa auk þess sem fjárhæð hennar liggur ekki fyrir. Skilyrðislaus og ótímabundin ríkisábyrgð við þessar aðstæður er ótæk, hvort tveggja lögfræðilega og ekki síður í ljósi efnahagslegrar óvissu. Fyrirvari Alþingis um að ríkisábyrgð skuli aðeins gilda til ársins 2024 fellur með þessu frumvarpi einfaldlega niður í heild sinni. Ekkert stendur eftir af innihaldi eða markmiðum hans í núverandi viðaukasamningum og áhætta Íslands er því miklu meiri samkvæmt þeim en samkvæmt gildandi fyrirvörum. Ísland er því samkvæmt viðaukasamningunum t.d. ekki varið fyrir því ef svo illa færi og svo ólíklega færi að neyðarlögin stæðust ekki umfjöllun dómstóla og því er hætta á að Icesave-lánin verði eilífðarklafi á íslensku þjóðinni áratugi fram í tímann ef við reisum ekki skorður við því að svo ólíklega færi að neyðarlögin stæðust ekki umfjöllun dómstóla. Í fjórða lagi vil ég nefna rétt til að láta reyna á greiðsluskylduna, hann fellur einfaldlega niður. Það var ítrekað í lögum Alþingis að Ísland hefði ekki fallið frá rétti til málsóknar svo úr því fengist skorið hvort Íslendingum bæri að greiða lágmarkstrygginguna vegna Icesave-innstæðnanna. Samkvæmt samningunum mun einungis unnt að óska eftir viðræðum við samningsaðila sem hafa margsýnt í verki þá staðföstu ætlan sína að fá hverja krónu borgaða til fulls. Auk þessa er ákvæði frumvarpsins um að ekkert í lögunum feli í sér viðurkenningu á ábyrgð Íslands í besta falli haldlítið þegar fyrir liggur undirrituð yfirlýsing í formi lögformlegra lánasamninga um að Ísland taki samt sem áður á sig þessa ábyrgð. Þetta rekst hvað á annars horn en með þessu ákvæði hefur fyrirvari Alþingis sem það setti í ágúst í rauninni verið felldur niður. Í fimmta lagi vil ég nefna afdrifarík samningsmistök. Í samningum ríkisstjórnarinnar var gert ráð fyrir því að greiðslur vegna eigna úr búi Landsbankans gengju að jöfnu til innstæðutryggingarsjóðs, Bretlands og Hollands, þessara þriggja aðila. Þessu var með lögum breytt til samræmis við íslensk lög með ákvæði sem hefur verið kallað Ragnars Halls-fyrirvarinn. Með því ákvæði voru leiðrétt einhver afdrifaríkustu mistök íslenskra stjórnvalda við fyrri samningsgerð, sem fyrirsjáanlega hefðu getað kostað íslenska skattgreiðendur stórar fjárhæðir. Viðaukasamningarnir tiltaka ekki að Bretar og Hollendingar „fallist á þetta atriði“ heldur aðeins að þeim sé „kunnugt um að tryggingarsjóðurinn kunni að láta reyna á“ rétthæð krafna sinna fyrir dómstólum. Réttarstaða Íslands er stórlega skert í viðaukasamningunum miðað við það sem var í fyrirvörum Alþingis. Þannig getur Ragnars Halls-fyrirvarinn samkvæmt viðaukasamningunum aðeins orðið gildur ef til viðbótar niðurstöðu íslenskra dómstóla liggur einnig fyrir ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins sem sé í samræmi við niðurstöðu íslensku dómstólanna. Fyrirvari Alþingis að þessu leytinu til hefur því verið stórlega skertur og markmið hans falla í raun niður. Þetta er dæmalaust í ljósi þess hve þetta ákvæði var mikið rætt, mikið skoðað og ígrundað í tengslum við afgreiðslu málsins í sumar. Sjötta atriðið sem ég vil nefna lýtur að úthlutunaraðferðinni. Með þeim breytingum sem samþykktar voru með lögunum í haust var innstæðutryggingarsjóðnum gert skylt að láta á það reyna fyrir þar til bærum úrlausnaraðilum hvort kröfur hans gengju við úthlutun framar öðrum vegna sömu innstæðu. Yrði niðurstaðan á þann veg bæri málsaðilum að taka upp viðræður og leiddu þær ekki til niðurstöðu gæti Alþingi takmarkað ríkisábyrgðina. Samkvæmt frumvarpinu er ekki lengur gert ráð fyrir að ríkisábyrgðin takmarkist við að úthlutun og uppgjör á eignum Landsbankans fari fram samkvæmt íslenskum lögum eins og þau verða skýrð af dómstólum landsins. Látið er duga, eins og ég nefndi áðan, að setja inn í viðaukasamninginn við Breta að þeim sé kunnugt um að innstæðutryggingarsjóðurinn kunni að leita úrskurðar um hvort kröfur hans gangi framar öðrum kröfum vegna sömu innlána. Með vísan til þessara ákvæða verður ekki annað séð en að ekki sé neitt lögfræðilegt hald í þessu ákvæði viðaukasamningsins að þessu leyti og því fyrirvarinn orðinn marklítill gagnvart þeim bresku. Í sjöunda lagi og síðasta atriðið sem lýtur að samanburði laganna og þess frumvarps sem hér liggur fyrir vil ég nefna gildi fyrirvaranna. Fyrirvarar þeir og skilyrði sem voru sett í lögin um ríkisábyrgðina voru þess eðlis að Alþingi taldi tryggt að þau næðu fram þeim tilætlaða árangri að reisa skorður við ríkisábyrgðinni umbeðinni sem var skilyrðislaus og ótímabundin. Þetta var leitt í lög með þeim hætti að áður en ríkisábyrgðin yrði veitt var gert að skilyrði að hollenskum og breskum stjórnvöldum yrðu kynntir fyrirvararnir og þau féllust á þá með formlegum hætti. Með þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu getur íslenska ríkið ekki tryggt að ríkisábyrgðin falli niður jafnvel þótt þar til bær úrskurðaraðili kæmist að þeirri niðurstöðu að ríkið beri ekki ábyrgð á innstæðum. Bretar og Hollendingar eru ekki bundnir af þessum ákvæðum og samkvæmt lánasamningunum er ábyrgð íslenska ríkisins skilyrðislaus eins og áður sagði. Íslenska ríkið á það því alfarið undir breskum og hollenskum stjórnvöldum hvert framhald málsins verður. Niðurstaða dómstóla breytir því engu um Icesave-ábyrgðina verði þetta frumvarp að lögum nema Hollendingar og Bretar samþykki það. Það hlýtur að vera einsdæmi að nokkur ríkisstjórn frjáls og fullvalda ríkis skuli vera reiðubúin að kyngja því að úrskurður eða dómur dómstóls í ágreiningsmáli hafi ekkert gildi fyrir málsaðilana annað en það að þeir þurfi að tala saman. Það er auk þess mikið álitamál hvort ríkisstjórn Íslands sé heimilt að lögum, þar á meðal samkvæmt ákvæðum stjórnarskrárinnar, að afsala íslenska ríkinu svo mikilsverðum hagsmunum eins og ríkisstjórnin hefur í hyggju með því frumvarpi og samningum sem hún hefur óskað staðfestingar á. Lögin frá í ágúst fólu í sér að Alþingi setti ríkisábyrgðinni tiltekin skýrt afmörkuð skilyrði og setti ákveðna fyrirvara um það að ef mál gengju ekki svo fram sem ætlað yrði væri Alþingi heimilt að afturkalla umbeðna ríkisábyrgð. Í 1. gr. þessa frumvarps segir að sú heimild fjármálaráðherra til að veita innstæðutryggingarsjóði ríkisábyrgð muni ekki takmarkast af öðrum ákvæðum en 1. gr. Þar kemur fram að ábyrgðin eigi að vera í samræmi við lánasamningana og ábyrgðin eigi að ganga í gildi 5. júní 2016, og hún muni einvörðungu ráðast af ákvæðum lánasamninganna. Það liggur fyrir eftir þá yfirferð sem hér var að framan að það eru fjölmörg ákvæði viðaukasamninganna sem fela í sér alvarleg frávik frá mikilvægum fyrirvörum Alþingis og eru með öllu óásættanleg fyrir Íslendinga að mati 3. minni hluta. Samandregið má lýsa þessu svo: Viðaukasamningarnir fela í sér að hinn efnahagslegi fyrirvari um greiðsluhámark er nánast að engu orðinn. Samkvæmt fyrirvörum Alþingis átti 6% greiðsluþakið jafnt við um vaxtagreiðslur og greiðslur af höfuðstól. Verði þetta frumvarp að lögum skulu vextir hins vegar greiðast að fullu óháð efnahagslegu ástandi á Íslandi og 6% greiðsluþakið á einungis við um höfuðstólsgreiðslur. Heimild til að leita úrlausnar dómstóla er mun veikari í viðaukasamningunum en í gildandi lögum. Hafa verður í huga þá mikilvægu staðreynd að umdæmi alls ágreinings í tengslum við Icesave-samningana er ávallt í breskri lögsögu ef Alþingi staðfestir óbreytt það frumvarp sem hér er til meðferðar. Með viðaukasamningunum hafa Bretar og Hollendingar í raun komið í veg fyrir að Íslendingar geti breytt skilyrðum Icesave-samninganna með því að leita eftir niðurstöðu dómstóla. Með viðaukasamningunum getur svokallaður Ragnars Halls-fyrirvari aðeins orðið gildur ef ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins er í samræmi við niðurstöðu íslenskra dómstóla. Í þessum atriðum felst yfirlýsing um að Bretar og Hollendingar viðurkenni ekki lögsögu íslenskra dómstóla gagnvart lögspurningum sem alfarið lúta að íslenskum lögum. Fyrirvari Alþingis um að ríkisábyrgðin skuli aðeins gilda til ársins 2024 fellur óbættur hjá garði. Í gildandi fyrirvörum felst réttur til að ríkisábyrgðin falli einhliða niður ef viðræður um framlengingu hennar bera ekki árangur. Þessi vörn sem er í samræmi við Brussel-viðmiðin er nú horfin. Í stað þessara mikilvægu fyrirvara Alþingis eru í viðaukasamningum ríkisstjórnarinnar ákvæði um að greiðslur Íslands skuli eftir 2024 framlengjast sjálfkrafa um fimm ár í senn, á 5,5% vöxtum allan tímann, þar til lánin eru að fullu greidd. Ég vil enn og aftur ítreka að það þarf einnig að hafa í huga þá hættu sem vissulega er uppi, en að sjálfsögðu vonum við öll að komi ekki til, sem liggur í því ef neyðarlögin standast ekki. Ef svo ólíklega og ef svo illa færi er alveg ljóst að með því frumvarpi sem hér liggur fyrir, ef það verður samþykkt óbreytt, er verið í því ljósi að leggja eilífðarklafa á íslensku þjóðina tugi ára inn í framtíðina. Við skulum vona svo sannarlega að til þess þurfi ekki að koma. Eins og áður sagði og margoft hefur komið við umræðuna staðfesti Alþingi Íslendinga lög um ríkisábyrgðina í lok ágúst og forseti Íslands staðfesti þau með yfirlýsingu 2. september sl. Það var gert með sérstakri áritaðri tilvísun til fyrirvara Alþingis. Ég ætla að gera þetta í örfáum orðum að umtalsefni. Í kjölfar þess að Alþingi samþykkti Icesave-frumvarpið með breytingum var það sent forseta Íslands til staðfestingar lögum samkvæmt. Áður en forsetinn staðfesti lögin með undirritun sinni voru honum afhentar undirskriftir 10.000 einstaklinga sem skoruðu á hann að synja lögunum staðfestingar með vísan til 26. gr. stjórnarskrárinnar. Þegar forsetinn staðfesti lög nr. 96/2009 2. september sl. sendi hann frá sér sérstaka yfirlýsingu þar sem hann rökstuddi ákvörðun sína. Yfirlýsingin er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Í lögum um heimild til handa fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands hf., sem Alþingi samþykkti þann 28. ágúst 2009, eru margvíslegir fyrirvarar sem settir voru í hið upphaflega frumvarp. Fyrirvararnir eru niðurstaða samvinnu fulltrúa fjögurra þingflokka í fjárlaganefnd Alþingis og byggðir á tillögum og hugmyndum fjölda sérfræðinga og áhugafólks á almennum vettvangi. Samstaða hefur náðst á Alþingi og utan þess um að afgreiða lögin í krafti þessara fyrirvara og Alþingi samþykkti þá með afgerandi hætti. Eðlilega er þó enn andstaða við málið meðal almennings eins og undirskriftir um 10.000 Íslendinga, sem forseta hafa borist, eru meðal annars til vitnis um. Fyrirvararnir sem Alþingi smíðaði og samþykkti taka mið af sanngjörnum rétti þjóðarinnar, hagsmunum Íslendinga á komandi árum og alþjóðlegri samábyrgð. Forseti hefur því ákveðið að staðfesta lögin með sérstakri áritaðri tilvísun til fyrirvara Alþingis. Um leið lætur forseti í ljósi þá ósk, að kraftar þings og þjóðar verði sameinaðir í því brýna verkefni að endurreisa íslenskt efnahagslíf, styrkja fjárhag heimilanna og stoðir atvinnuveganna. Að undanförnu hefur okkur birst á margvíslegan hátt að Íslendingar eiga fjölþætt sóknarfæri, að auðlindir landsins, hæfni og þekking þjóðarinnar geti orðið grundvöllur að traustu og réttlátu hagkerfi. Þau sóknarfæri þarf nú að nýta. Bessastöðum, 2. september 2009, Ólafur Ragnar Grímsson.“ Í yfirlýsingu sinni tiltekur forsetinn sérstaklega að fyrirvararnir taki mið af sanngjörnum rétti þjóðarinnar, hagsmunum Íslendinga á komandi árum og alþjóðlegri samábyrgð, auk þess sem þeir séu niðurstaða samvinnu fulltrúa fjögurra þingflokka í fjárlaganefnd Alþingis, byggðir á tillögum og hugmyndum sérfræðinga og áhugafólks. Af þeirri ástæðu hafi hann ákveðið að staðfesta lögin. Þessi yfirlýsing forsetans verður ekki skilin öðruvísi en svo að með hinni sérstöku árituðu tilvísun til fyrirvara Alþingis hafi forsetinn lagt áherslu á mikilvægi þeirra fyrir hagsmuni þjóðarinnar og að samþykki fyrirvaranna hafi verið forsenda þess að forseti Íslands staðfesti lögin. Með því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar hafa þeir fyrirvarar Alþingis sem forseti Íslands taldi svo mikilvæga þegar hann staðfesti hin fyrri Icesave-lög, og voru forsenda staðfestingar hans, verið nánast að engu gerðir, eins og ég hef rakið í máli mínu. Verði frumvarpið samþykkt óbreytt sem lög frá Alþingi, eins og meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að gert verði, telur 3. minni hluti einsýnt að forseti lýðveldisins muni, í ljósi fyrri yfirlýsingar, synja lögunum staðfestingar, með vísan til hennar og 26. gr. stjórnarskrárinnar. Synji forseti lögunum staðfestingar er ljóst að Icesave-málið mun ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu. Virðulegi forseti. Ég mun nú draga saman í nokkrum orðum afstöðu 3. minni hluta fjárlaganefndar til þessa máls. Niðurstaða samanburðar á þeim lögum sem Alþingi setti í haust eftir margra vikna vandaða og góða vinnu og því frumvarpi sem ríkisstjórnin leggur nú fram er afdráttarlaus. Þeir fyrirvarar sem mestu skiptu til að takmarka ríkisábyrgðina vegna Icesave-samninganna eru nánast að engu orðnir að mati 3. minni hluta ásamt því að þeir samningar sem frumvarp þetta byggist á stríða gegn hagsmunum íslensku þjóðarinnar. Skuldbindingar íslenska ríkisins eru á ný orðnar óljósar og ófyrirsjáanlegar bæði hvað varðar fjárhæðir og tímalengd og má því ljóst vera að fyrirvararnir sem settir voru fyrir ríkisábyrgðinni í haust geta ekki undir neinum kringumstæðum verið réttlæting fyrir því að samþykkja ríkisábyrgðina samkvæmt fyrirliggjandi frumvarpi. Alvarlegast er þó að viðaukasamningarnir gera ráð fyrir að því litla sem eftir er og eftir stendur af fyrirvörum þeim sem Alþingi hefur þegar sett og eru bundnir í lög, sé stungið, að vísu með tilheyrandi frávikum á orðalagi, inn í viðaukasamningana og þannig verða fyrirvararnir ekki lengur virkir í sjálfstæðum lögum frá Alþingi. Að okkar mati hefur Bretum og Hollendingum tekist með þessu verklagi að knýja ríkisstjórn Íslands til þess að leggja fram breytingar á settum lögum, breytingar sem Alþingi er nú gert að staðfesta. Álit 3. minni hluta er að hann telur að frumvarp þetta sé í mikilli andstöðu við gildandi lög sem samþykkt voru 28. ágúst sl. Með þeirri lagasetningu reyndi Alþingi að verja hagsmuni Íslendinga og verja framtíðarkynslóðir landsins. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur nú haft þennan vilja Alþingis að engu með því að leggja til að frumvarp þetta verði samþykkt án breytinga. Ekki kemur ekki til greina að áliti 3. minni hluta að fallast á frumvarp sem gengur svo freklega gegn vilja Alþingis og hagsmunum íslensku þjóðarinnar. Við áskiljum okkur rétt til þess að leggja fram eða styðja aðrar tillögur sem eru til þess fallnar að bæta málið á síðari stigum.

Virðulegi forseti. Það er margt sem kom fram í ræðu hv. þingmanns, sem er einn af mörgum góðum þingmönnum fjárlaganefndar sem bera hitann og þungann af þessu Icesave-máli. Það er fullt af spurningum sem er ósvarað og fullt af spurningum sem koma upp í hugann þegar við förum yfir þetta mál. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji það hafa einhverju breytt í raun fyrir þjóðina ef málið hefði farið fyrir dóm og Íslendingar dæmdir til þess að borga alla þessa upphæð með vöxtum og öllu því sem því fylgir - er einhver munur á því eða því frumvarpi eða þeirri leið sem ríkisstjórnin virðist vilja fara í dag, þ.e. að samningurinn virðist vera þannig að hann sé óendanlegur. Er einhver munur á því að láta kveða upp dóm um það að við eigum að borga eða bara borga út í hið óendanlega? Mig langar að vita hvort þingmaðurinn gæti hugsanlega verið sammála mér að það væri jafnvel skynsamlegra að fara með málið fyrir dóm og láta á það reyna hvort við eigum að borga eða ekki í stað þess að borga summuna eins og ekkert sé, eins og virðist vera leiðin sem fara á núna. Eins langar mig að spyrja hv. þingmann hvaða erlendu sérfræðingar, og sérstaklega erlendir sérfræðingar í breskum lögum, hafi gefið álit sitt á þessum nýja samningi. Ég á bágt með að trúa því að enginn erlendur sérfræðingur hafi gefið álit sitt á samningnum. Ég velti því fyrir mér hvort einhver sérfræðingur í breskum lögum hafi gefið skriflegt álit á samningnum. Ég er sem sagt að spyrja um álitið og hvort dómaleiðin breyti einhverju.

Virðulegi forseti. Þessum spurningum hv. þingmanns er vandsvarað. Sú ákvörðun var tekin 5. desember 2008 að fara með þetta mál í þennan farveg sem markaður var pólitískt á grunni svokallaðra Brussel-viðmiða og þar var mörkuð sú stefna að leita pólitískrar niðurstöðu, þ.e. að semja sig að lausn. Þá lögðum við lagalegan ágreining til hliðar og hinar þjóðirnar viðurkenndu að taka yrði tillit til fordæmalausra aðstæðna Íslands eftir að fjármálakerfi landsins hrundi. Ég álít að sú pólitíska lending sem ákveðið var að fara hafi m.a. verið tekin vegna þess að við gerðum okkur grein fyrir því að við yrðum að semja um þær greiðslur, þær skuldbindingar sem hugsanlega kynnu að koma til. Meginatriðið er hins vegar það að samfélag hér austan við landið neitaði þjóðinni um réttláta úrlausn, eins og ég kom að í upphafi ræðu minnar, á þeirri grundvallarspurningu sem enn er ósvarað í málinu: Lítur þetta þannig við að íslenskum skattgreiðendum, íslenskri þjóð beri að gangast undir þessa skuldbindingu? Við höfum álitið að svo væri ekki og þar af leiðandi væru möguleikarnir gagnvart dómsmáli ágætir að mínu mati. En af því að hv. þingmaður spurði um erlenda lögspekinga þá liggur ekkert formlegt álit fyrir. Við fengum á símafund í fjárlaganefnd Nigel nokkurn Ward, held ég að hann heiti, sérfræðing í Bretlandi. Það er eina erlenda röddin sem heyrst hefur í eyrum fjárlaganefndarmanna í þessu stóra og viðamikla máli.

Virðulegi forseti. Mér þykir merkilegt að heyra að enginn erlendur aðili hafi verið fenginn til að gefa álit sitt heldur hafi verið einhvers konar miðilsfundur í gangi við einhvern útlending í gegnum síma sem mér finnst mjög einkennilegt í svona stóru máli. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður áttaði sig alveg á spurningunni varðandi dómstólana. Ég var einfaldlega að spyrja að því: Er einhver munur á því að láta dæma sig til að borga 700 milljarða eða bara borga þá, eins og við ætlum að gera núna? Er einhver munur á því? Erum við ekki alltaf að borga sömu upphæðina? En hann þarf ekki að svara því. Hins vegar langar mig að spyrja hann einnar spurningar enn: Má líta svo á að samninganefnd íslenska ríkisins eða ríkisstjórnin og samninganefndin fyrir hennar hönd hafi farið með samþykkt Alþingis frá því í ágúst sem gagntilboð til Breta og Hollendinga? Var litið svo á að sú lagasetning sem hér var gerð hafi verið samningstilboð? Má líta svo á sem ríkisstjórnin hafi túlkað það þannig?

Forseti. Það má ekki undir neinum kringumstæðum líta þannig á. Það var ítrekað í umræðum, m.a. af hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, að þeir fyrirvarar sem verið var að setja rúmuðust innan þeirra samninga sem gerðir höfðu verið. Að teknu tilliti til þess og síðan þeirra skilyrða sem Alþingi setti og batt í lögin var ekki um neitt samningsumboð og frelsi til samninga að ræða í þeim efnum. Ríkisstjórnin samdi og við það erum við að eiga núna og ég kom að því í ræðu minni einnig. Af því að hv. þingmaður nefndi viðtalið við breska lögspekinginn þá var þetta í sjálfu sér ekki neinn miðilsfundur. Mér líkaði ágætlega þegar hann staðfesti þá skoðun okkar að það lægi bara einfaldlega þannig í því að bresk og hollensk stjórnvöld treystu ekki íslenskum dómstólum til að komast að hlutlausri niðurstöðu. Það voru mikil tíðindi og liggur bara fyrir að svo er, því miður.

Frú forseti. Stjórnarliðar, einkum úr hópi Samfylkingar, eiga það mjög til í þessari umræðu að halda því fram að ef við föllumst ekki á afarkosti Breta og Hollendinga, sama hvað þeir biðja um, munum við einangrast í alþjóðasamfélaginu. Lýsingarnar hafa verið hreint ótrúlegar á köflum á því hvað yrði þá yfir okkur látið ganga af þeim ríkjum sem mundu beita sér gegn okkur til að einangra landið. Einn ráðherra talaði um að við yrðum Kúba norðursins og einn af helstu talsmönnum ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum sagði að við yrðum Norður-Kórea vestursins. Svona hafa lýsingarnar verið, eins fáránlegt og það er að halda því fram að ríki verði einangrað og beitt efnahagslegum þvingunum af öðrum vestrænum ríkjum fyrir það eitt að vilja leita réttar síns. Hins vegar er það svo að ríki eiga það til að einangrast ef þau skuldsetja sig um of og sérstaklega þá ríki sem skuldsetja sig í annarri mynt en sinni eigin. Þau ríki verða öðrum háð og hafa ekki lengur efni á því að vera virkir þátttakendur í hinu margumtalaða alþjóðasamfélagi. Þessi ríki lenda öðrum fremur í því að íbúar landsins flytja annað. Nú birti norska hagstofan í dag, og mbl.is segir frá þessu, nýjar tölur um flutning fólks til Noregs þar sem kemur fram að á þriðja ársfjórðungi þessa árs hafi 1.300 Íslendingar flutt til Noregs. Það eru hvorki meira né minna en 100 Íslendingar í viku, 14 Íslendingar á hverjum einasta degi hafa flutt til Noregs á þessu tímabili. Þetta hlýtur að vera stórkostlegt áhyggjuefni og er það þá ekki enn meira áhyggjuefni að skuldsetja landið að því marki að fólk muni ekki lengur hafa efni á að búa hérna?

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir þessi orð hv. þingmanns varðandi þær hættur sem liggja í þessu fyrir íslenska þjóð gagnvart fólksfjölda og íbúaþróun. Ég deili áhyggjum hans í þeim efnum mjög varðandi það hvernig efnahag þjóðarinnar er háttað og áhrifum þess á fólksfjöldaþróun. Við sjáum það bara í okkar litla samfélagi ef við lítum til smárra byggða, eftir því sem staða þeirra er verri í efnahagslegu tilliti þeim mun veikari er sú byggð sem þar hefur þrifist hugsanlega um margar aldir. Varðandi þá orðræðu sem lýtur að því að Íslendingar einangrist í samfélagi þjóðanna ef við undirgöngumst þetta ekki, þá hefur mér alltaf þótt hún mjög undarleg og sérstök og verið í mínum huga nokkurs konar mælskubragð til að fæla menn frá staðfestu sinni í andstöðu við þetta mál. Það þarf ekki annað en kíkja á samninginn um Evrópska efnahagssvæðið til að finna þar afskaplega ljúfar setningar sem sannfæra alla um það að meðan sá samningur gildir ætti ekki að vera nein hætta í þessum efnum. Ég ætla að leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa eina örstutta setningu úr inngangi hans sem hljóðar þannig: „... að Evrópskt efnahagssvæði muni stuðla að uppbyggingu Evrópu á grundvelli friðar, lýðræðis og mannréttinda; árétta að höfuðáhersla er lögð á náin samskipti Evrópubandalagsins, aðildarríkja þess og EFTA-ríkjanna, sem grundvallast á nálægð, sameiginlegu gildismati frá fornu fari og evrópskri samkennd.“ Undir þetta höfum við skrifað ásamt öðrum þjóðum og ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að báðir stjórnarflokkarnir standi í þeirri trú að þetta ákvæði við vinaþjóðir okkar í austri muni halda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir lesturinn á þessari klausu. Þetta er raunar einmitt í samræmi við þau svör sem ég fékk fyrir nokkrum dögum á fundi með Evrópuþingmönnum þar sem ég spurði þá út í þessar fullyrðingar, hvort vænta mætti viðbragða í líkingu við það sem stjórnarliðar hafa lýst ef Íslendingar stæðu áfram fastir á rétti sínum. Auðvitað yrði Evrópusambandið eða aðrir ekki í neinni aðstöðu til að beita okkur slíkum efnahagsþvingunum. En ég vil bara ítreka það, og þakka þingmanninum fyrir að taka undir með mér, að fólksflóttinn er alveg gífurlegt áhyggjuefni og hann minnkar ekki ef við gerum ráðstafanir sem halda gengi krónunnar veiku um áratugaskeið með þeim afleiðingum að fasteignaverð hrynur hér og það verður ómögulegt að mynda skattstofna til að standa undir öllum þeim gífurlegu sköttum sem ríkisstjórnin ætlar að leggja á.

Virðulegi forseti. Eins og ég gat um áður í fyrra andsvari mínu deili ég áhyggjum hv. þingmanns í þessum efnum. Ég tel hins vegar mjög brýnt í stöðunni eins og hún er í dag að við einsetjum okkur það öll, hvar svo sem við í flokki stöndum, að tala kjark í þjóðina. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum fullt af tækifærum, Íslendingar, til að vinna okkur út í gegnum þessar hremmingar ef við höldum rétt á málum, ég er ekki þeirrar skoðunar að hér sé allt á leiðinni til fjandans. Við eigum fulla möguleika til að breyta um kúrsa í ákveðnum málum, m.a. er þetta einn af þeim. Þess vegna trúi ég því og treysti, vegna þess að ég deili, eins og ég gat um áðan, áhyggjum mínum með hv. þingmanni um hvaða áhrif þetta kunni að hafa, með því að leggja inn með öðru trúi ég því og treysti að Alþingi Íslendinga hafi þá reisn og þá trú á getu og vilja þjóðarinnar til að vinna sig út í gegnum þetta að við fáum gerðar breytingar á því frumvarpi sem hér liggur fyrir til umræðu.

Herra forseti. Mig langar að byrja á því að þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir vandaða og ítarlega yfirferð og samanburð á þessum tveimur málum, annars vegar frá því í sumar og hins vegar því sem núna liggur fyrir. Ég vildi gjarnan spyrja hann þeirrar spurningar með tilliti til þeirra breytinga sem hann hefur nú farið nákvæmlega í, hvort það sé hægt eða æskilegt að reyna við það að breyta því frumvarpi um Icesave sem núna liggur fyrir þinginu og þá hvernig. Við glímdum við hitt frumvarpið með ágætisárangri en miklum erfiðismunum í fleiri, fleiri vikur í sumar. Með tilliti til þess að þá höfðum við bandamenn í stjórnarliðinu, sem virðist ekki vera núna, telur hann einhverjar líkur á því og hvaða liðum í frumvarpinu sem núna liggur fyrir væri þá hægt að breyta til að gera það ásættanlegra fyrir Íslendinga ef einhverjum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessar spurningar sem eru fyllilega tímabærar og þarft að ræða. Því miður verð ég að taka það fram í upphafi svars míns að lítill vilji til breytinga virðist vera hjá stjórnarmeirihlutanum gagnvart þessu frumvarpi og aðspurðir hafa stjórnarliðar svarað því þannig og gefið hálfpartinn í skyn - ég er ekki að bera meirihlutafulltrúum í fjárlaganefndinni þetta endilega á brýn - stjórnarliðar hafa gefið í skyn að það sé annaðhvort þetta eða ekki nokkur skapaður hlutur annað, það sé allt í steik. Ég bind vissulega vonir við að við getum rætt þó ekki væri nema ákvæði eins og dómstólaframsalið eða framsalið á dómsvaldinu, þó ekki væri nema að ræða möguleika á því að reisa einhverjar girðingar við því ef íslenska þjóðin verður fyrir áföllum. Ég trúi því ekki að menn vilji ekki taka þannig á hlutum að við eigum einhvern möguleika ef illa fer, sem ég vil undirstrika að ég hef ekki trú á að verði, en í ljósi sögunnar er mjög brýnt fyrir þá þjóð sem býr á þessum kletti norður í Atlantshafi að hafa alltaf vaðið fyrir neðan sig. Saga þjóðarinnar segir okkur það að þannig eigum við að vinna. Við þurfum að hafa fyrirvara gildari en er í því frumvarpi sem hér liggur fyrir og þá er ég að horfa til þess með einhverjum hætti að geta samið um gildistíma ríkisábyrgðanna, sveigt til greiðslur með öðrum hætti en hérna liggur fyrir og fleiri atriði mætti tiltaka. En í vinnu okkar í fjárlaganefndinni hefur því miður ekki gefist tími til að fara í gegnum þetta eins og ég kom að í framsöguræðu minni. Ég tel að við hefðum átt ágæta möguleika á því og í ljósi ágætrar verkstjórnar hv. þm. Guðbjarts Hannessonar í sumar en hún er ekki með sama hætti við vinnslu þessa frumvarps, því miður.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni svarið. Ég skil það með svipuðum hætti og ég skynja þá tilfinningu sem ég hef, að ekki sé líklegt að hægt sé að gera nægilega miklar breytingar á þessu sem liggur fyrir til að það verði nothæft með hag almennings á Íslandi í huga. Þá langar mig að spyrja hann þeirrar spurningar hvort ekki sé æskilegast, sem ég tel, að það sé mjög nálægt því að vera meiri hluti fyrir því á þingi að þetta frumvarp eins og það liggur fyrir verði einfaldlega dregið til baka og að lög nr. 96/2009, þessi frá því í sumar, verði látin standa. Að öðrum kosti verðum við að sjálfsögðu, og þá væntanlega hv. þingmaður, að láta forseta Íslands vita að það hafi orðið algjör forsendubrestur á hans málum varðandi staðfestingu á því frumvarpi ef þetta frumvarp nær í gegn.

Virðulegi forseti. Ég held að það væri mjög æskilegt í þeirri stöðu sem blasir við, að óbreyttu frumvarpi, að í ljósi þeirrar andstöðu sem við málið er hjá stjórnarandstöðunni, mér heyrist hún vera samfelld, sé miklu æskilegra í svo stóru máli að geta afgreitt málið í meiri sátt. Annað tveggja er að gera, að hægja á vinnslu þess sem ég met lítil líkindi til eða þá að Alþingi felli frumvarpið. Ég held að það séu sömu líkur í því efni, því miður. Allt að einu legg ég málið upp með þeim hætti að stjórnarandstaðan hefur boðið upp í þann dans að taka snúning á frumvarpinu með það fyrir augum að reyna að reisa skorður við þeim hættum sem hún hefur komið auga á og ég skora á stjórnarmeirihlutann að taka því boði, þótt ekki væri nema taka gamlan svarfdælskan ræl, og láta á það reyna hvort við næðum þá saman til loka.

Eða mars.

Eða mars, já fyrirgefðu, þakka þér fyrir, hæstv. fjármálaráðherra, ég ruglaði þessu saman við Brúsið sem við kunnum nú einu sinni, en þá átti maður að reyta hár sitt þannig að það eru ekki sömu möguleikar allra að spila.

Virðulegi forseti. Á fundi forseta með þingflokksformönnum fyrr í dag var til umræðu sú ákvörðun hér í þinginu að vera með kvöldfund. Stjórnarandstaðan lagði áherslu á að það yrði hætt frekar snemma, ekki væri ástæða til að vera með kvöldfund, það ætti frekar að skapa fjárlaganefnd og öðrum tíma til að vinna að öðrum brýnum málum en þessu. Því var hafnað og mun fundur standa ekki lengur en til miðnættis. Á mælendaskrá eru núna 15 stjórnarandstöðuþingmenn og þrír stjórnarliðar. Mig langar því að biðja hæstv. forseta að beita sér fyrir því að þeir sem greiddu atkvæði með því að hafa kvöldfund verði hér í kvöld, tali þá í þessu máli og sýni því og þinginu þann sóma vegna þess að þeir kusu að hafa þennan fund með þessum hætti. Jafnframt óska ég eftir því að forseti beiti sér fyrir því að forsætisráðherra verði við þessa umræðu því að þó að mér þyki mjög vænt um að hæstv. fjármálaráðherra sé hérna er 

Forseti mun kanna hvort forsætisráðherra getur verið við þessa umræðu. Forseti vill geta þess að á fundi forseta með formönnum þingflokka í dag var tekin um það ákvörðun af hálfu forseta að fundur stæði til miðnættis í samræmi við þá samþykkt sem gerð hafði verið fyrr á fundinum. Eftir því verður unnið.

Virðulegi forseti. Þegar þingsköpunum var breytt á sínum tíma mótmæltu þingmenn Vinstri grænna því harðlega úr pontu. Þeir hafa í gegnum tíðina staðið í sömu sporum og ég stend nú og mótmælt því að hér væru haldnir kvöldfundir. Kvöldfundir hafa nú verið regla fremur en undantekning að undanförnu. Um leið má benda á að við í fjárlaganefnd höfum fundað á kvöldin og þetta er ekki til marks um þá fjölskylduvænu stefnu sem eitt sinn var boðuð. Ég tek líka undir með hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, það er mjög undarlegt að sjá hversu fáir stjórnarþingmenn sýna málinu áhuga. Það voru þeir sem vildu halda kvöldfund og þá væntanlega vegna þess að þeir vildu ræða málið á þeim tíma. Ég get ekki ímyndað mér að það sé nein önnur ástæða þar að baki. Ég ítreka þá ósk okkar framsóknarmanna að fundur standi ekki 

Forseti ítrekar að tekin hefur verið ákvörðun um að fundur standi eigi lengur en til miðnættis í dag og eftir því verður unnið. Það eru margir á mælendaskrá og augljóst að margir vilja koma sjónarmiðum sínum á framfæri á þessum fyrsta degi umræðunnar um þetta mál. Það er brýnt að þeir komi málflutningi sínum á framfæri sem fyrst.

Virðulegur forseti. Fyrr í dag gerði ég athugasemdir við fundarstjórn forseta og hef ekki enn fengið úr því leyst. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta nú er að það tengist athugasemdum hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar og Gunnars Braga Sveinssonar. Hæstv. forsætisráðherra neitaði að svara fyrirspurn fyrr í dag þar sem hún sá mig ekki í salnum. Eins og ég útskýrði á sínum tíma þurfti ég að bregða mér á bak við þetta þil til að komast inn í sæti mitt þarna hinum megin 

Forseti er fullviss um að hæstv. forsætisráðherra er enn þá til og það verða gerðar ráðstafanir til að kanna hvort hún getur komið í þinghúsið.

Virðulegur forseti. Það mál sem við ræðum í dag er í eðli sínu þannig vaxið að allir vildu hafa verið lausir við þessi ósköp. Reyndar veit ég ekki um nokkurn einasta mann sem hefði óskað sér að vera í þeirri stöðu að hafa þetta mál í fanginu eða bera ábyrgð á því með einhverjum hætti, jafnógeðfellt og -ljótt og -vont sem það í eðli sínu er. Rætur þess liggja í þá áttina frá upphafi. Um þetta mál hafa verið haldnar margar langar ræður mánuðum saman á Alþingi og ég veit ekki til þess að enn sem komið er hafi nokkur hv. þingmaður tekið upp hanskann fyrir þá sem komu okkur í þessa stöðu eða þennan Icesave-ósóma allan saman frá upphafi, enda væri það dálítið furðulegt ef menn ætluðu að snúast því til varnar. Deilurnar hafa þess vegna ekki snúist nema að litlu leyti um tilurð málsins eða rætur þess, deilurnar standa fyrst og fremst um lausnina, um það hvernig á að leysa úr vandanum. Þær breytingar sem urðu á málinu frá því að það kom hér inn í júní í sumar og þangað til að Alþingi afgreiddi það frá sér í lok ágúst eru að mínu mati til þess fallnar að skerpa á málinu frekar en áður og skorið hefur verið úr um mörg þau ágreiningsatriði sem þá voru uppi. Um það verður ekki deilt. Í fyrsta lagi er öllum vafa eytt um takmörkun á ríkisábyrgðinni. Það var deilt um það í þessum sal og það var ágreiningur um það á milli stjórnarliða og stjórnarandstæðinga hver ábyrgðin væri, hvort hún væri það víðtæk að ná yfir alla upphæðina eða hvort hún félli einfaldlega úr gildi á ákveðnum tíma og þá eftirstöðvar lánsins sömuleiðis ef einhverjar yrðu. Þetta var að mínu mati ljóst frá fyrsta degi og ég sagði það hér í þessum ræðustól og hélt því margsinnis fram að ríkisábyrgðin ætti að sjálfsögðu að ná til allrar skuldbindingarinnar eins og hún var, eins og hún er og verður frá fyrsta degi þegar ábyrgðin verður virk. Að mínu mati hefur ekkert breyst hvað það varðar. Sömuleiðis mátti öllum vera ljóst að eitthvað stæði eftir af greiðslu skuldarinnar og að í lok síðasta greiðsludags yrði málið tekið upp aftur af hálfu ríkjanna þriggja, Íslands, Bretlands og Hollands, og samið um lyktir þess rétt eins og kveðið er á um í lögunum frá því í ágúst. Þetta lá nokkuð skýrt fyrir að mínu viti og ég held að flestir hafi áttað sig á hvað það þýddi. Það var í huga okkar sem afgreiddum málið á endanum, stjórnarmeirihlutans, alveg skýrt og klárt en það er ekki hægt að neita því að mismunandi túlkun þingmanna leiddi til ákveðinnar óvissu í þessu máli sem þurfti að skera úr um. Nú liggur þetta klárt og kvitt fyrir svo nú ætti enginn að velkjast í nokkrum vafa hvað þetta atriði varðar, ríkisábyrgðin stendur. Hún nær til alls lánsins þar til það hefur verið greitt. Það var alltaf markmiðið að lánið yrði greitt. Það var ekki einhliða yfirlýsing ríkisstjórnar Íslands, stjórnarmeirihlutans eða Alþingis að fella niður einhverjar hugsanlegar eftirstöðvar af láninu eins og margir vildu túlka lögin frá því í ágúst.  Sömuleiðis hefur Ísland nú rétt á að lengja lánstímann, þ.e. ef þörf krefur, og ef eitthvað stendur út af á árinu 2024 er heimilt að framlengja lánstímann í fimm ár í senn þar til lánið verður að fullu greitt. Þetta er alveg eins kvitt og klárt og það getur verið, virðulegur forseti. Í öðru lagi hafa bresk og hollensk stjórnvöld fallist að meginefni til á þá fyrirvara sem Alþingi setti vegna ábyrgðarinnar í sumar, með þeim útfærslum sem fram koma í því lagafrumvarpi sem við erum að fjalla um hér í dag og verður vonandi staðfest hér innan skamms. Þetta var eitt af því sem gerð var krafa um af hálfu Alþingis, þ.e. að breskum og hollenskum stjórnvöldum yrðu kynntir fyrirvararnir, og þau féllust á þá, öðruvísi yrði ríkisábyrgðin ekki virk. Hvernig hugsuðu hv. þingmenn framhald leiksins ef Bretar og Hollendingar hefðu ekki fallist á fyrirvarana? 

Semja upp á nýtt.

Menn ætluðu að semja upp á nýtt. Það liggur hér fyrir. Hér liggur fyrir hvernig leyst var úr því máli í sumar vegna þess að Bretar og Hollendingar féllust á meginefni fyrirvaranna,  
             Í þriðja lagi er ítrekað að tillit er tekið til þeirra fordæmalausu aðstæðna sem eru á Íslandi, þeirra aðstæðna sem lánasamningarnir kveða á um og ræddar voru sömuleiðis hér í sumar sem og þau viðmið sem kennd eru við Brussel og eru dagsett 14. nóvember 2008. Um það vitna samningarnir sömuleiðis og þeir viðbótarsamningar sem gerðir hafa verið núna. Endanlega er staðfest að afsal friðhelgi samkvæmt lánasamningum nær ekki til eigna landsins sem njóta friðhelgi samkvæmt alþjóðasáttmálum og eigna Íslands sem eru okkur nauðsynlegar sem fullvalda ríkis. Um þetta var deilt sömuleiðis í sumar en nú er það komið á hreint. Yfirlýsing aðila samninganna staðfestir að hvergi verður heldur hróflað við óskoruðum yfirráðum Íslands yfir náttúruauðlindum landsins og ekkert í lánasamningunum hafi þá tilætlun að hafa áhrif á að Ísland missi stjórn á náttúruauðlindum eða skerði rétt Íslendinga til að kveða á um nýtingu og skipan eignarhalds á þeim. Þetta var sömuleiðis ágreiningsatriði í sumar og úr því hefur verið skorið. Núna liggur fyrir hvernig með það verður farið. Það er fallist á þá efnahagslegu fyrirvara sem Alþingi setti í sumar varðandi greiðslufall, þ.e. að greiðslur miðist við samanlagt 6% af uppsöfnuðum hagvexti frá árinu 2008 til greiðsluárs. Á þetta er fallist, innan þeirra marka eru greiðslur af höfuðstól auk vaxta en þó er gerð sú breyting á að vextir af lánum skulu ætíð greiddir. Það er breyting á málum frá því sem hefur verið, en það er þó ekkert nýtt í þessu máli að vextir yrðu greiddir af þessum lánum. Þetta eru ekki vaxtalaus lán eins og sumir hafa viljað tala og hefur oft mátt ráða af umræðunni. Það er hins vegar nýtt við þetta að tryggt verður að vextir verði ætíð greiddir, jafnvel þótt þeir rúmist ekki innan þessara 6% marka. 
             Það þykir hins vegar mjög ólíklegt, virðulegi forseti, samkvæmt þeim sem hafa gefið fjárlaganefnd álit sitt á þessu máli að hagvöxtur á tímabilinu verði það lítill og slakur að á þetta reyni. Nægir í því sambandi að benda á álit Seðlabankans um þetta atriði sem var lagt fyrir fjárlaganefnd fyrir nokkru. Þar kemur m.a. fram að miðað við þann hagvöxt sem Seðlabankinn gerir ráð fyrir að verði á tímabilinu, og miðar þá aðeins við 50% eða minni heimtur á eignum Landsbankans, muni það gerast á fyrstu tveim afborgunarárunum að greiðslur af lánum verði örlítið hærri en greiðsluþakið segir til um. Komi þær aðstæður upp verða vextir greiddir að fullu en einhverjar eftirstöðvar verða af höfuðstól sem þá leiða til þess að lánin verða að fullu greidd árið 2026 í stað 2024. Þetta kemur fram í þeim gögnum sem Seðlabankinn lagði fyrir fjárlaganefnd fyrir örfáum dögum. Verði heimtur úr eignum Landsbankans meiri en 50% mun það að mati Seðlabankans ekki hafa nein áhrif á afborganir sem auk vaxta verða ætíð innan 6% greiðsluþaksins sem Alþingi hefur ákveðið að verði. Þetta er sömuleiðis álit Seðlabankans sem lagt var fyrir fjárlaganefnd fyrir örfáum dögum, í raun og veru ítrekun á því áliti sem Seðlabankinn lagði fyrir fjárlaganefnd í sumar. Í frumvarpi þessu er sérstaklega tekið fram að íslenska ríkið lítur svo á að því hafi ekki borið skylda til að ábyrgjast greiðslu lágmarkstryggingar innstæðueigenda, eins og komið hefur fram hérna í dag. Í sameiginlegri yfirlýsingu landanna er reyndar hnykkt á þessu atriði og undirstrikað að Ísland viðurkenni að ekki sé fyrir hendi lagaleg skuldbinding hvað þetta varðar. Eins og fram hefur komið í ræðum hér í dag og á fundum fjárlaganefndar undanfarna daga og víðar hefur talsvert verið rætt um þá áhættu sem getur myndast vegna þess að kröfur á hendur bankanna eru í erlendri mynt, þ.e. gengisáhætta er milli skráðrar tölu sem miðaði við dagsetningu 22. apríl og þess sem gerist í dag. Staða krónunnar ræður því hver skuldbindingin verður á endanum. Það er rétt að taka undir það og vara við því. Það þarf að fylgjast náið með þeirri þróun og það var engin ástæða til að gera lítið úr þessum áhyggjum. Það er áhætta í þessu fólgin og hana ber auðvitað að taka alvarlega eins og önnur varnaðarorð. Á þessum atriðum er m.a. er tekið í nefndaráliti efnahags- og skattanefndar sem rétt er að taka fullt tillit til.  Virðulegur forseti. Umræður um þetta mál hafa nú staðið yfir linnulaust í næstum hálft ár, frá því í byrjun júní í sumar. Fá mál, ef nokkur, hafa fengið aðra eins umfjöllun á Alþingi og utan veggja þings, á meðal þjóðarinnar. Um það hafa verið haldin hundruð funda í stjórnkerfinu og tugir ef ekki hundruð gesta hafa verið boðuð á fundi nefnda Alþingis til að velta upp öllum mögulegum flötum málsins. Mér telst svo til að einungis við þá umræðu sem hefur átt sér stað á síðustu dögum vegna þess frumvarps sem við erum að ræða í dag hafi komið u.þ.b. 30 gestir á fundi fjárlaganefndar til að segja álit sitt á málinu, viðra skoðanir sínar til viðræðna um lausn þess. Hér á Alþingi hafa verið haldnar margar og langar ræður um málið og ótal blaðagreinar verið skrifaðar, auk þess sem mikil umfjöllun hefur verið um það í öllum fjölmiðlum nánast allt þetta ár. Fá mál, ef nokkur, hafa verið studd jafnmiklum og -ítarlegum gögnum og einmitt þetta mál. Mér er í það minnsta sagt af starfsmönnum á þessum vinnustað, á Alþingi, að það sé leitun að máli sem hefur verið stutt jafnmiklum, -ítarlegum og -viðamiklum gögnum og þetta mál var stutt hér í upphafi - og er enn. Ég er reyndar ekki hokinn af þingreynslu og þekki það ekki, en ég veit að ef einhverjir þingmenn vita betur verður það örugglega upplýst á eftir. Ég hef farið í mjög stuttu máli yfir þau atriði sem ég tel skipta mestu máli varðandi þetta frumvarp sem við erum að ræða, en hef hins vegar látið eiga sig að fara í forsögu málsins eða rekja það allt frá því að Landsbankinn opnaði þessa ólánsreikninga í Bretlandi og Hollandi og til þess dags þegar samningarnir voru gerðir í vor. Ég tel þá sögu ekki málinu til framdráttar en hún er skráð í sögubækurnar eins og hún er og undan henni verður ekki vikist. Eins og ég sagði í upphafi er þetta ljótt mál að mínu viti sem allir óska sér að hefði aldrei komið til. Ég held að við getum öll verið sammála um það. Icesave-málið er hins vegar í hugum landsmanna táknmynd alls þess versta sem gerðist í efnahagshruninu og þannig verður það um ókomna tíð. Það er því afar mikilvægt að leysa málið svo einhver sómi sé að þótt auðvitað megi færa ágæt rök fyrir því að ósanngjörn mál verði sjaldan leyst með mjög sanngjörnum hætti. Hér er verið að gera það besta úr málinu sem mögulegt er. Þeir sem fengu það í fangið, þeir sem fengu það verkefni að leysa það eru að gera sitt besta í málinu og lengra verður ekki komist að mínu mati. Það er mín bjargfasta sannfæring að sú lausn sem við erum að ná núna í deilunni við Breta og Hollendinga sé mjög ásættanleg fyrir Ísland. Við hv. þingmenn erum í það minnsta komin óravegu frá því sem lagt var upp með fyrir ári í viðræðum á milli íslenskra stjórnvalda og erlendra. Við erum komin óravegu frá þeim hugmyndum sem voru í gangi á þessum dögum fyrir ári þó að ekki hafi verið kominn samningur á. Það er himinn og haf þar á milli sem betur fer þannig að ég tel að nú sé kominn tími til að við förum að klára þetta mál, það verður ekki farið lengra með það. Það er orðin ásættanleg lending og þingmenn eiga að taka afstöðu til málsins núna, afgreiða þetta út af borðinu og mynda rými fyrir önnur og brýn mál. Það er af nógu að taka, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Enn á ný kemur í ljós að hv. þm. Björn Valur Gíslason hefur ekki skilið sólarlagsákvæðið 2024. Það var mjög skýrt tekið fram í fyrirvörum Alþingis að greiðslum af Icesave-reikningunum lýkur árið 2024. Vilji Alþingi hins vegar gera eitthvað annað eftir þann tíma er því að sjálfsögðu í sjálfsvald sett að gera það. Það er með ólíkindum að upplifa að hv. þingmanni er mikið létt að þessari óvissu sé eytt, að við þurfum að borga út í hið óendanlega. Að halda því fram að einhverjar deilur hafi verið um það á milli þingmanna þegar menn voru að afgreiða málið er alls ekki rétt. Einungis hv. þm. Björn Valur hafði þessar meiningar og hann er ekki enn farinn að skilja málið. Þetta veldur mér miklum áhyggjum, virðulegi forseti. Mig langar samt í lokin að beina til hans einni spurningu: 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi áðan að þau ákvæði í lögum sem samþykkt voru í ágúst hafi verið mjög skýr, þ.e. að Íslendingar ætluðu að hætta að borga á ákveðnum degi árið 2024. Það var einfaldlega ekki þannig, hv. þingmaður, að Íslendingar hefðu gefið út þá yfirlýsingu að þeir ætluðu sér hreinlega að hætta að borga ef eftirstöðvar yrðu af láninu þá. Þingmaðurinn ætti að lesa frumvarpið mun betur en hann hefur greinilega gert. Þar kemur fram og stendur skýrum stöfum að Íslendingar skyldu hefja viðræður við viðsemjendur sína ef útlit væri fyrir að eftirstöðvar yrðu af láninu árið 2024 til að leysa það mál. Það er ekki svo einfalt, hv. þingmaður, að Íslendingar í þessu tilfelli geti gefið út einfaldar yfirlýsingar um hvenær þeim þóknist að borga og hvenær þeir ætli að hætta að borga. Þannig er það einfaldlega ekki.

Við gerðum það nú samt.

Virðulegi forseti. Ég sé engan tilgang með að halda umræðu áfram um þetta sólarlagsákvæði vegna þess að hv. þingmaður virðist ekki vilja skilja það. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann aftur að því sem ég spurði hann að áðan. Það voru mjög einfaldar spurningar. Af því að hv. þingmaður sagði að þetta væru mjög sanngjarnir samningar og hafði mikil orð um að lengra yrði ekki komist og þar fram eftir götunum, finnst hv. þingmanni þá sanngjarnt að íslenska ríkið taki að sér að greiða á milli 30–40 milljarða vegna þess að við byrjum að greiða vexti frá 1. janúar þó að okkur beri ekki lagaleg skylda til þess? Í öðru lagi: Finnst hv. þingmanni það vera verðug þóknun fyrir Breta og Hollendinga að greiða sínum umbjóðendum fyrir það þrjá og hálfan milljarð? Finnst honum sanngjarnt að íslenska ríkið eða íslenska þjóðin geri það með þessum hætti? Frú forseti, þegar hv. þingmaður fer að tala um 2024 ákvæðið og segir síðan í ræðu sinni að Seðlabankinn hafi sagt 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr um afstöðu mína til þess hvort sanngjarnt sé að Íslendingar greiði vexti frá 1. janúar 2008 með öllum þeim kostnaði sem því fylgir. Helst vildi ég að Íslendingar borguðu enga vexti af þessum ósköpum. Ástæðan fyrir því að farið er að greiða vexti af þessu láni frá 1. janúar 2008 er samningsatriði milli deiluaðila, Íslendinga, Breta og Hollendinga, og dagsetningin ræðst m.a. af yfirlýsingu fyrri ríkisstjórnar frá því í fyrra um að menn mundu borga þessa skuld. 

Byrjar þetta nú aftur, æ, æ, æ, æ.

Í trausti þessara yfirlýsinga var þetta lán tekið og þess vegna var samið um að vaxtagreiðslur skyldu hefjast á þessum tíma.

Virðulegi forseti. Til þess að leiðrétta þingmanninn stendur í 1. mgr. 1. gr. laga nr. 96/2009, sem var ákveðið hér fyrr í haust, að ábyrgð taki til höfuðstóls lánanna. Síðan segir, með leyfi forseta: „og gildir til 5. júní 2024“.

8. júlí.

- Það stendur í lögunum og ágætt er að hafa það til hliðsjónar þegar menn halda öðru fram hér í ræðustól. Hv. þingmaður hefur alltaf verið þeirrar skoðunar að þetta mál hafi verið útrætt, meira að segja áður en það kom til Alþingis. Þingmenn áttu bara að samþykkja það óséð. Meðan við vorum að berjast í fjárlaganefnd Alþingis við að koma öllum upplýsingum til almennings fengum við þau skilaboð af hafi að við ættum að hætta þessari vitleysu og samþykkja samningana.  Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann, vegna þess að hann beindi þeirri spurningu til okkar þingmanna úti í sal hvað menn ættu að gera ef Bretar og Hollendingar höfnuðu fyrirvörunum. 

Virðulegur forseti. Ég hef ekki miklu við það að bæta sem ég sagði áðan, enda var hv. þm. Höskuldur Þórhallsson ekki að beina neinum spurningum til mín að neinu leyti. Hann nefndi reyndar tvö atriði sem ég var búinn að nefna áðan. Annars vegar ákvæði um 2024 þar sem hann las prýðisvel hér upp úr lögunum frá því í sumar, en það kemur líka fram að menn skuli hefja viðræður um framhald málsins, menn eiga að hefja viðræður um framhald þess máls og það er vegna þeirrar óvissu og þess umtals sem varð hér á landi, m.a. í þessum sölum, mismunandi skoðanir á milli stjórnar og stjórnarandstöðu um hvað þá gerðist, sem þess er krafist að úr þessu sé skorið og það er þá bara best að hafa það þannig, alveg frá upphafi. Ég var líka þeirrar skoðunar, hv. þingmaður, að eignir Íslendinga hafi verið tryggðar í sumar í fyrri samningum, en ég benti á það áðan að það er þá ítrekað og niður neglt þannig að það fari ekki fram hjá nokkrum manni að það hafi verið gert.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Björn Valur Gíslason er eini maðurinn sem ég veit til að haldi því fram að eignirnar hafi verið tryggðar í samningunum. Það sem þótti einmitt óvanalegt í þessum óhræsissamningum var að eigur þjóðarinnar voru settar að veði í Icesave-samningunum. Það er einhver sá mikilvægasti fyrirvari sem nokkur þjóð hefur sett. Hann beindi þeirri spurningu til þingmanna hvað við hefðum viljað gera ef Bretar og Hollendingar hefðu ekki samþykkt fyrirvarana. Nú ætla ég bara að lesa upp úr lögunum sem hann tók þátt í að samþykkja: „Það er skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að breskum og hollenskum stjórnvöldum verði kynntir þeir fyrirvarar sem eru settir við ábyrgðina samkvæmt lögum þessum og að þau fallist á þá.“ Það er skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar. Með öðrum orðum, ef þau fallast ekki á, eins og þau gerðu, þá fellur ríkisábyrgðin úr gildi. Það var einfaldlega ekkert umboð 

Virðulegur forseti. Það var skilyrði fyrir ríkisábyrgðinni að Bretar og Hollendingar féllust á þau skilyrði sem sett voru á Alþingi í sumar. Þess vegna varð engin ríkisábyrgð, þess vegna gat engin ríkisábyrgð fallið úr gildi, vegna þess að það voru gerðar ákveðnar athugasemdir og úr þeim var leyst. Úr þeim athugasemdum var leyst og þau koma fram í frumvarpinu í dag eins og ég benti á áðan í ræðu minni, t.d. með greiðslu á vöxtum sem ég nefndi hér og fleiri atriði. Héldu menn virkilega - skil ég hv. þingmann rétt að ef það hefði gerst, sem reyndar gerðist og má segja að hafi gerst að Bretar og Hollendingar féllust ekki á öll skilyrði okkar, það gerðist bara þannig, ætluðu menn þá að láta eins og ekkert hefði í skorist, yppa öxlum  
            

Virðulegi forseti. Þetta er ekki þannig mál, hv. þm. Björn Valur Gíslason, að það sé afgreitt eins og úti á sjó, að þetta sé bara afgreitt, og nú bara samþykkjum við þetta og búið. Þetta er miklu stærra mál en svo. Þetta er miklu stærra mál en svo að hægt sé að henda einhverjum háseta í land ef hann er óþægur eða eitthvað slíkt. Þetta er stærra mál en svo. Þetta snertir framtíð þjóðarinnar, þetta snertir framtíð barnanna okkar og þetta er ekki mál sem afgreiða þarf „út af borðinu“, svo ég noti orðalag hv. þingmanns. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ánægður og þá sáttur við álit þessa breska símasérfræðings að bresk og hollensk stjórnvöld vantreysti íslenskum dómstólum. Ég skil málið þannig að það hafi verið sjálfsagt að fallast bara á það. Er hann jafnákafur í að afgreiða þetta út af borðinu og að samþykkja það að íslenskum dómstólum sé ekki treystandi?

Virðulegi forseti. Nei, þetta er ekki þannig mál að maður hendi mönnum í land út af þessu, enda hef ég svo sem ekki stungið upp á að mönnum verði hent hér út hvað það varðar, rökræðan hefur staðið hér yfir í bráðum hálft ár eins og ég sagði áðan og það er búið að takast á um það af fullum krafti. Varðandi spurningu hv. þingmanns um það sem Nigel Ward sagði á símafundi í fjárlaganefnd, að það mætti jafnvel hugsa sér að í því fælist, eins og hann orðaði það, lítið traust á íslenskum dómstólum, það mætti alveg ímynda sér það, sagði hann, í þessum málum. Ég tek alls ekki undir það, ég treysti íslenskum dómstólum, ég var miklu frekar hugsi yfir því hvernig stendur á því að íslenskum dómstólum er vantreyst, ef það er staðreyndin? Hvers konar stöðu er Ísland komið í ef erlend ríki vantreysta íslenskum dómstólum rétt eins og öllu öðru hér á landi? Það er umhugsunarefni.

Virðulegur forseti. Ég held raunar að þetta mál sé í sjálfu sér með öfugum formerkjum. Það eru, að mér virðist, íslensk stjórnvöld sem ekki treysta íslenskum stjórnvöldum vegna þess að svo virðist sem ríkisstjórnin og meirihlutaflokkarnir á Alþingi leggist flatir fyrir þessari kröfu Breta og Hollendinga að þeir muni reka málið fyrir breskum dómstólum. Mér vitanlega hefur enginn sérfræðingur í enskum lögum gefið formlegt álit sitt á þessum nýja samningi, það er verið að gera nýjan samning. Það hefur enginn sérfræðingur í breskum lögum gefið formlegt álit þar sem farið er yfir hverja einustu grein og hún vegin og metin. Það er áhyggjuefni, það er mikið áhyggjuefni, því að það stendur enn þá eftir að ef málið fer fyrir breska dómstóla er það rekið eftir hinum svokölluðu „common law“ þar sem farið er eftir orðalagi, orðanna hljóðan. Eins og ég skil þessa samninga og það sem ég hef lesið af þeim, er það verulegt áhyggjuefni.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Björn Valur Gíslason hefur lýst hér eins og áður yfirgripsmikilli vanþekkingu sinni á málinu. Það er algjörlega ljóst að hann skilur ekki hvað hefur breyst í meðförum þingsins, meðförunum sem hafa orðið síðan lögin um ríkisábyrgðina voru samþykkt í sumar. Hann skilur ekki að efnahagslegu fyrirvararnir eru algjörlega brostnir, hann skilur ekki hvaða afleiðingar þessi lög, ef þau verða samþykkt, geta haft fyrir okkur Íslendinga. Mig langar til að spyrja þingmanninn: Ef hagvaxtarforsendur sem greinargerð Seðlabankans byggir á munu bresta, hvaða leið sér hann fyrir Íslendinga út úr þeim ógöngum sem við munum lenda í út af því að við þurfum að standa undir þeirri vaxtabyrði sem sett var inn í samninginn 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson spyr mig að því hvaða leið ég sjái í því ef hagvaxtarforsendur Seðlabanka Íslands bresta eins og þær voru kynntar fyrir fjárlaganefnd fyrir örfáum dögum og voru ítrekun á fyrri umsögn Seðlabankans í sama máli frá því í júlí í sumar. Í fyrsta lagi telur Seðlabankinn „afar litlar“ eins og þeir segja sjálfir, líkur á að forsendur breytist, og þeir telja „mjög ólíklegt“ að heimtur úr eignum Landsbankans og þær forsendur sem Seðlabankinn gefur sér að öðru leyti muni leiða til þess að Íslendingar geti ekki staðið við skuldbindingar fyrir það fyrsta. Verði það ekki, verða auðvitað teknar upp viðræður við lánveitendur um hvernig við förum með málið, að sjálfsögðu. Það segir sig alveg sjálft og það er gert ráð fyrir því.

Virðulegi forseti. Seðlabanki Íslands spáði í nóvember á síðasta ári, fyrir rétt um ári síðan, að hagvöxtur á þessu ári yrði í kringum mínus 12%. Nú liggur fyrir að Seðlabankinn spáir því að hann verði svona mínus 8%. Þar munar 4 prósentustigum. Hagvaxtarforsendan sem Seðlabankinn byggir þetta álit sitt á gerir ráð fyrir meðaltalsvexti upp á 3%. Ég get fullvissað hv. þingmann um það að menn geta ekki spáð hagvexti svona langt fram í tímann eins og Seðlabankinn er að gera. Það eru forsendur sem menn gefa sér. Ég vil því benda þingmanninum á að styðja sig ekki svona þétt upp að þessu áliti, álitið er miðað við gefnar forsendur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir þau varnaðarorð sem hann hafði hér uppi, alla vega í minn garð, að taka ekki mikið mark á Seðlabankanum, alla vega að styðja mig ekki svona þétt upp við álitið eins og ég hefði gert að hans mati. Það er algjörlega rétt hjá hv. þingmanni, það á að leita álits hjá fleirum og það gerðum við í sumar. Við fengum Hagfræðistofnun Háskóla Íslands m.a. til að skila áliti um þetta mál. Fjármálaráðuneytið gerði það og það var sama niðurstaða hjá þeim öllum. 

Þetta er ósatt.

Hver og einn einasti aðili sem lagði þetta inn, Seðlabankinn, Hagfræðistofnun, fjármálaráðuneytið, allir sem beðnir voru um að gefa álit á því hvort Ísland gæti staðið við þessar skuldbindingar komust að sömu niðurstöðu.

Frú forseti. Icesave-samningarnir snúast ekki um átök á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Icesave-samningarnir eiga ekki að vera til umræðu í þinginu sem mál þar sem gert er upp á milli fyrrverandi ríkisstjórnar og núverandi ríkisstjórnar. Þetta mál á ekki að ræða á þeim forsendum að staðið hafi verið með röngum hætti að einkavæðingu bankanna árið 2003 og það hafi haft einhverjar tilteknar afleiðingar sem núverandi ríkisstjórn hafi tekið að sér að leysa. Þetta mál er sameiginlegt hagsmunamál allra flokka. Okkur ber skylda til að nálgast umræðuna á þeim forsendum. Hvað þetta snertir hefur ríkisstjórnin algerlega brugðist. Hæstv. forsætisráðherra hljómar ekki eins og forsætisráðherra okkar Íslendinga þegar rætt er um þetta hér í þingsölum. Það sama gildir um hæstv. fjármálaráðherra, sem talar fyrst og fremst sem fjármálaráðherra vinstri grænna en ekki fjármálaráðherra allrar þjóðarinnar í þessu máli. Þetta mál er ekki átakamál á milli stjórnar og stjórnarandstöðu, þetta er milliríkjadeila á milli Íslands og Íslendinga og þeirra sem sækja kröfur á íslenska skattgreiðendur. Það er sorglegt hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á málinu með þveröfugum hætti og gert þetta að pólitísku bitbeini í íslenskum stjórnmálum. Sú niðurstaða sem við fjöllum hér um er auðvitað ekkert annað en fullkomin niðurlæging fyrir okkur Íslendinga. Ég ætla að fara yfir það í stuttu máli hvernig hvert einasta atriði sem máli skiptir í lausn þessa máls endar okkur í óhag. Á síðasta ári mælti þáverandi hæstv. utanríkisráðherra fyrir þingsályktunartillögu og óskaði eftir umboði til að leiða til lykta viðræður við bresk og hollensk stjórnvöld um Icesave-deiluna. Þingið veitti það umboð með ákveðnum skilyrðum. Þessi sami fyrrverandi utanríkisráðherra, sem nú hefur vikið af vettvangi stjórnmálanna, er þeirrar skoðunar að núverandi ríkisstjórn hafi samið af sér. Sá ráðherra sem óskaði eftir umboði til þess að hefja viðræðurnar hefur komist að þeirri niðurstöðu að menn hafi samið af sér, í hús sé kominn samningur sem sé allt annars eðlis en hún sá fyrir sér. Ég var sjálfur þeirrar skoðunar í desember í fyrra að skynsamlegt væri að leita leiða til þess að leysa þennan ágreining. Sú staða var komin upp að hátt í 400.000 innstæðueigendur í Bretlandi og Hollandi stóðu frammi fyrir tjóni, stóðu frammi fyrir því að tapa að hluta til eða að mestu leyti innstæðum sínum á reikningum Landsbankans í þessum tveimur löndum. Það þarf ekki að fara í neinar grafgötur með að slík staða veldur uppnámi í bankakerfi viðkomandi landa og reyndar á Evrópska efnahagssvæðinu öllu ef ekkert er að gert. Við vitum líka hvaða andrúmsloft var á þeim tíma í Evrópu, sérstaklega í fjármálageiranum, þar sem bankar riðuðu til falls og ríkisstjórnir dældu inn tugum og jafnvel hundruðum milljarða til þess að bjarga bönkunum frá falli, allt gert til að auka traust innstæðueigenda og viðskiptavina bankanna á því að þeir mundu standa af sér storminn. Sannarlega voru þetta íslenskir bankar. Fulltrúar stjórnarliðsins sem hafa talað í umræðunni í dag eru þeirrar skoðunar að við berum einhvers konar siðferðilega ábyrgð í þessu máli. Vegna þess að þetta voru íslenskir bankar hljótum við að þurfa að taka allan reikninginn, það eigi sem sagt að ríkisvæða tap einkabankanna. Það er dálítið merkilegt að það sé ein helsta forsendan fyrir niðurstöðu stjórnarliðanna í þessu máli, vegna þess að Gordon Brown, forsætisráðherra Bretlands, sagði einmitt nýlega á fundi G20-ríkjanna að kollvarpa þyrfti regluverki bankakerfisins til að koma í veg fyrir það að fáir gætu hirt hagnaðinn af rekstri bankanna en almenningur sæti uppi með skuldirnar ef þeir færu á hausinn. Sá sem við eigum við að etja í þessu máli tefldi því sjónarmiði fram að það gengi ekki upp undir nokkrum kringumstæðum og væri ekki pólitískt sanngjarnt að skuldum fárra yrði dreift á almenning eins og orðið hefur í bankakrísunni. En það er akkúrat það sem hann fer fram á að verði gert í málinu og það sem ríkisstjórnin hefur skrifað undir. Það er akkúrat það sem hann krefst af okkur Íslendingum. Við vitum líka að í Evrópu er verið að taka til endurskoðunar þá löggjöf sem deilan hvílir á, þ.e. löggjöfina um innstæðutryggingar og tryggingarkerfi fyrir fjárfesta. Þar er verið að stórhækka tryggingamörkin. Mörg ríki í Evrópu gripu til þess ráðs að ganga í ríkisábyrgð fyrir rekstri heilu bankanna en nú er til skoðunar í Evrópusambandinu að auka tryggingavernd fyrir innstæður, bæði með því að hækka viðmiðunarmörkin og jafnvel taka til endurskoðunar þá einangrun sem háir einstökum tryggingakerfum, vegna þess að tryggingakerfið er ekki samtengt. Hinn augljósi galli í þessu máli er auðvitað gatið í Evrópulöggjöfinni, að ekki skuli vera samtrygging á milli tryggingarsjóða alls Evrópska efnahagssvæðisins. Þetta látum við yfir okkur ganga. Með þeirri niðurstöðu sem við höfum fjallað um í dag höfum við ekki einungis fallist á að hverfa frá upphaflegu markmiðunum um að taka þátt í lausn málsins og axla allar byrðarnar sjálf, heldur höfum við líka látið viðmælendur og viðsemjendur okkar þvinga okkur til fullkominnar uppgjafar um lagalegu fyrirvarana, þannig að algerlega er horfið frá því að við getum notið góðs af mögulegri lagalegri úrlausn dómstóla á ágreiningsefninu um það hvort yfir höfuð sé nokkur skylda fyrir ríkið að gangast í ábyrgð fyrir innstæðutryggingum einkabanka. Það er einhver mesta niðurlæging sem ég held að nokkurt ríki geti gengist undir, að afsala sér réttinum til að fá skorið úr um lagalegan ágreining. Í sjálfstæði og fullveldi hverrar þjóðar felst rétturinn til að standa á stöðu sinni, rétturinn til að fara fram á að ef tveir aðilar deila sé hægt að vísa þeim ágreiningi til þriðja aðila til úrlausnar. Sá sem gefur eftir þennan rétt hefur algerlega tapað sjálfsvirðingunni. Skrifar undir að þrátt fyrir að þessi réttur sé til staðar ætli menn ekki bara að greiða kröfuna að fullu heldur líka að afsala sér réttinum til að láta reyna á rétt sinn síðar. Það má þó segja um fyrirvarana sem afgreiddir voru hér í sumar að samkvæmt þeim gat ríkið, eða Alþingi öllu heldur, takmarkað ríkisábyrgðina síðar í réttu hlutfalli og í samræmi við niðurstöðu dómstóla um þennan ágreining. Þar var alla vega búið að ganga þannig frá málunum, búa þannig um hnútana að þingið gat gripið inn í og sagt: Ja, nú hefur verið leyst úr ágreiningsefninu, nú ætlum við að takmarka ábyrgð okkar í samræmi við það. Nei, þennan rétt hafa menn gefið frá sér og ég fullyrði það hér að það er ekki til sú Evrópuþjóð önnur sem mundi gera slíkt hið sama. Það er engin Evrópuþjóð önnur sem menn geta bent mér á sem mundi fallast á það að gefa frá sér þennan grundvallarrétt sem er svo sjálfsagður í tilvist hvers fullvalda ríkis. Ég vil stuttlega koma inn á málsmeðferð fjárlaganefndar og hef nú kannski ekki annað um hana að segja en að ég vil taka undir með hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni, sem mælti fyrir nefndaráliti 3. minni hluta, um að málsmeðferðin í fjárlaganefnd er auðvitað algerlega óásættanleg. Það er algerlega óásættanlegt að menn láti bara við það sitja að kalla til sín gesti og ræði síðan ekki málin. Málið sjálft var hvorki tekið til umfjöllunar, ekki var teflt fram nefndaráliti til skoðunar áður en málið var tekið út, né heldur voru tekin til umræðu þau nefndarálit sem óskað hafði verið sérstaklega eftir og þá vísa ég til þess sem kom frá efnahags- og skattanefnd. Málið var tekið út án þess. Það er auðvitað málsmeðferð sem er ekki þinginu samboðin og auðvitað ekki í neinu samræmi við mikilvægi og stærð málsins. Enn þá berast ábendingar um gallann á þessu máli. Síðast í dag er í Fréttablaðinu grein eftir Sigurð Líndal lagaprófessor þar sem hann vekur athygli á því að uppi sé stjórnskipulegur vafi um það hvort heimilt sé að stjórnskipunarlögum að ganga frá málinu með þeim hætti sem hefur verið hér, þ.e. þar sem endanleg fjárhæð sem ríkið gengst í ábyrgð fyrir er fullkomlega óviss og varðar svo háar fjárhæðir að það getur mögulega stofnað fullveldi ríkisins í hættu. Þessa þætti hafa menn látið hjá líða að taka til skoðunar, svo ég nefni hér eitt dæmi um málsmeðferðina. Það er ekki bara að Sigurður Líndal hafi vakið athygli á þessu, frá því nýi Icesave-samningurinn kom fram á þinginu hafa fjölmargir aðrir hafa haft skoðun á honum. Lárus Blöndal hæstaréttarlögmaður og Stefán Már Stefánsson prófessor skrifuðu grein í Morgunblaðið 31. október, þar sem þeir komast að þeirri meginniðurstöðu að nánast ekkert standi eftir af fyrirvörunum sem Alþingi samþykkti í sumar, það standi nánast ekkert eftir. Það hefur mikið verið rætt um Ragnars Halls-ákvæðið sem svo er nefnt. Ég þekki engan betri heimildarmann um Ragnars Halls-ákvæðið en Ragnar H. Hall sjálfan. Hann hefur fyrir sitt leyti komist að þeirri niðurstöðu að sá fyrirvari sem við hann væri kenndur væri að engu orðinn. Hér má líka nefna fréttatilkynningu frá Indefence, sem var gefin út 2. nóvember 2009, en sá hópur hefur látið sig þessi mál varða nú í heilt ár, þar er sama niðurstaðan, allir fyrirvararnir hafa verið þynntir svo út að ekkert stendur eftir. Ekkert stendur eftir af þeim fyrirvörum sem settir voru hér á þinginu í sumar. Síðan má auðvitað vekja sérstaka athygli á orðum fyrrverandi utanríkisráðherra, sem telur í fyrsta lagi að Íslendingar hafi gengið til samninganna eins og sakamenn og bresk stjórnvöld séu laus allra mála. Í öðru lagi að íslenska samninganefndin hafi ekki lagt nógu mikla áherslu á ábyrgð Breta og Evrópusambandsins, eins og ég vék reyndar að hér rétt áðan. Í þriðja lagi að ljóst sé að þessi deila sé öll til komin vegna þess að við vinnum samkvæmt meingölluðu direktívi frá Evrópusambandinu og að lokum að það gangi að sjálfsögðu ekki að ábyrgðin lendi öll á Íslendingum. Þessar yfirlýsingar fyrrverandi formanns Samfylkingarinnar og fyrrverandi utanríkisráðherra, sem lagði í upphafi fram þingsályktunartillögu um að við gengjum til þessara viðræðna, þessar yfirlýsingar er ekki hægt að skilja öðruvísi en að hún sé þeirrar skoðunar að þetta frumvarp megi ekki samþykkja. Mig langar líka til að víkja stuttlega að því hvernig lögin frá því í sumar voru staðfest. Hér hefur framsögumaður 3. minni hluta þegar lesið upp yfirlýsingu forseta Íslands, sem gefin var út 2. september. Það er auðvitað augljóst af þeirri yfirlýsingu að í fyrsta sinn skrifar forseti Íslands undir lög og staðfestir þau með sérstakri áritaðri tilvísun. Það var sögulegur áfangi hjá forsetaembættinu að þetta skyldi gerast, sérstök árituð vísun til fyrirvara Alþingis, sem eru tilteknir í þessari yfirlýsingu. Eins og ég hef rakið hér, stendur að mati sérfræðinga ekkert eftir af þessum sömu fyrirvörum, en mér sýnist fjárlaganefnd og ríkisstjórnin hafa algjörlega látið það undir höfuð leggjast að gæta að því atriði og velta því fyrir sér hvort nokkur hætta væri á því að forseti Íslands staðfesti mögulega ekki lögin. Reyndar er það nú þannig að þeir flokkar sem nú eru í ríkisstjórn eru þeir sem tala hæst fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum um hitt og þetta. Kannski væri þeim þess vegna mjög að skapi að málið færi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Mig langar til að vekja athygli á einum þætti málsins sem ekki hefur fengið nægilega athygli að mínu áliti. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur gert þann þátt að umtalsefni hér á þinginu, hann varðar gengisáhættuna í málinu. Þegar upphaflega var efnt til viðræðna við bresk og hollensk stjórnvöld var gengið út frá því að aðilar ætluðu að deila með sér byrðum. Ég vísa þar til hinna sameiginlegu viðmiða þar sem Íslendingum var lofað að ríkt tillit yrði tekið til íslenskra aðstæðna. Af þeirri ástæðu var um það rætt að þjóðirnar tvær mundu lána Íslendingum fjármuni til að rísa undir endurgeiðslunum og þessir fjármunir yrðu lánaðir innstæðutryggingarsjóðnum sem ríkið gengi síðan í ábyrgð fyrir. Nú þegar hefur komið fram að ekki stendur annað til boða í viðræðunum en að Íslendingar taki alla fjárhæðina að láni og greiði af henni fulla vexti, báðar þjóðirnar taki til sín vaxtaálag, er auðvitað ekki annað hægt en að spyrja sig hvers vegna í ósköpunum ekki hafi verið virkjað ákvæði 9. gr. laganna um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta þar sem segir, með leyfi forseta, í 1. mgr. 9. gr.: „Ávallt skal heimilt að endurgreiða andvirði innstæðu, verðbréfa eða reiðufjár í íslenskum krónum, óháð því hvort það hefur í öndverðu verið í annarri mynt.“ Hvers vegna í ósköpunum er verið að gera það í erlendri mynt fyrst menn þurfa að taka á sig allar byrðarnar í þessu máli? Ef þetta væri hluti af einhverju samkomulagi þar sem aðilarnir væru að dreifa á milli sín byrðunum gæti maður kannski skilið að það væri grundvöllur einhvers konar samkomulags þar sem báðir aðilar væru sáttir við að innstæðutryggingarsjóðurinn yrði fjármagnaður að hluta til í erlendri mynt. En þar sem niðurstaðan er sú að innstæðutryggingarsjóðurinn yrði að taka á sig alla fjárhæðina er ekki nema eðlilegt að maður velti fyrir sér hvað menn hafi verið að hugsa þegar þessi tiltekna grein var sett inn í lögin. Hvers vegna skyldi löggjafinn hafa sett þetta ákvæði inn í lögin þegar lög nr. 98/1999 voru sett? „Ávallt skal heimilt að endurgreiða andvirði innstæðu, verðbréfa eða reiðufjár í íslenskum krónum, óháð því hvort það hefur í öndverðu verið í annarri mynt.“ Ætli það gæti hafa verið vegna þess að mögulega mundi myndast gjaldeyrisáhætta við endurgreiðslu á tryggingum hjá sjóðnum? Hvernig ætli sú staða liti út þegar tekin eru lán sem nema hálfri þjóðarframleiðslu Íslendinga, ætli það sé þá farið að skipta dálitlu máli? Nei, ekki að mati þessarar ríkisstjórnar. Hún er tilbúin til þess að fallast á allar kröfur viðsemjenda okkar, gefa frá sér réttinn til að láta reyna á málið fyrir dómstólum, greiða fulla vexti af fjárhæðinni og borga alla summuna í erlendum gjaldmiðlum. Nú hefur komið fram, eins og hv. þm. Pétur Blöndal hefur bent á í þinginu, að krafa innstæðutryggingarsjóðsins á bankann er bundin í íslenskum krónum en endurgreiðsluskylda innstæðutryggingarsjóðsins gagnvart Bretum og Hollendingum er gengistryggð. Það er því stórkostleg gengisáhætta í þessu máli fyrir sjóðinn, sem við ræðum hér um að veita ríkisábyrgð fyrir. Fólk segir við mann að það sé komin þreyta í umræðuna um Icesave. Þetta er svo sorgleg staða, þetta er þyngra en tárum taki. Menn hafa samið af sér í öllum atriðum sem máli skipta.

Það er ekkert annað.

Hér hafa fyrri ræðumenn rætt dálítið um stöðu málsins gagnvart EFTA-dómstólnum. Það er allt rétt sem segir í áliti 3. minni hluta hér, það er líka niðurlægjandi fyrir okkur Íslendinga að hafa samið þannig við Breta og Hollendinga að Hæstiréttur geti þá einungis dæmt okkur Íslendingum í vil ef EFTA-dómstóllinn hefur fyrst leyft okkur að gera það. Eitt er að leita álits hjá EFTA-dómstólnum - eins og við mundum alltaf gera þegar uppi væru flókin álitaefni fyrir íslenskum dómstólum sem krefðust leiðsagnar eða leiðbeininga frá EFTA-dómstólnum. Stór álitaefni mundu fara þangað til ráðgefandi álits - en annað er að semja beinlínis um það fyrir fram að Hæstiréttur hafi ekki einu sinni svigrúm að fengnu því áliti. Hvers konar dæmalaus vitleysa er þetta? Þannig hefur verið samið í þessu máli. Hæstiréttur getur einungis dæmt okkur í vil varðandi ákvæði Ragnars Halls ef EFTA-dómstóllinn hefur gefið okkur leyfi til þess. Hæstv. ríkisstjórn leggur til að við samþykkjum þetta á þinginu. Þetta er ein ástæða þess að ég segi að niðurstaðan er niðurlægjandi fyrir okkur. Ég vék að því í upphafi máls míns að ég teldi sorglegt að ríkisstjórnin hefði kosið að gera þetta mál að pólitísku bitbeini, mál sem á ekki að þurfa að snúast um átök milli núverandi og fyrri ríkisstjórna. Þetta mál á ekki að snúast um uppgjör Vinstri grænna við einkavæðingu bankakerfisins. Þetta mál á að snúast um hagsmunagæslu okkar allra. Við erum öll í sama bátnum. Það er ekkert annað sem vakir fyrir þeim sem tala fyrir því að við þurfum að ná betri niðurstöðu í þetta mál og hafna pólitískum afarkostum. Það er ekkert annað sem vakir fyrir þeim en að gæta hagsmuna almennings í þessu landi. Það er ekki þátttaka í neins konar pólitísku uppgjöri við fortíðina. Með því er ekki verið að reyna að svara ásökunum ríkisstjórnarinnar um að á fyrri stigum málsins hafi verið gerð mistök, það er bara hrein hagsmunagæsla fyrir íslenska skattgreiðendur sem býr þar að baki. Þess vegna er óskiljanlegt að menn skuli ekki geta sammælst um þann málstað sem tryggir hagsmuni íslensku skattgreiðendanna sem best. Maður verður víst að gefa sér að ríkisstjórnin trúi því að þessi niðurstaða sé okkur raunverulega fyrir bestu. Þá er það auðvitað dapurlegt, eins og ég vék að áðan, að fulltrúar hennar skuli ekki koma hingað og segja: Við höfum unnið baki brotnu í þessu máli, við leggjum til þessa niðurstöðu, þetta er sú niðurstaða sem við mælum með, með hagsmuni íslensku þjóðarinnar að leiðarljósi. Nei, það er ekki það sem við fáum að heyra í þingsölum, þvert á móti. Stjórnarliðar koma hingað hver á fætur öðrum og vísa ábyrgð á þessu máli á einhverja aðra og segja þetta vera niðurstöðu aðgerða sem aðilar sem komu að málinu á fyrri stigum hafi gripið til. Ég hef heyrt því haldið fram í umræðunni í dag að það hafi verið ömurleg ákvörðun að hefja viðræðurnar. Hvers konar vitleysa er þetta? Hvers konar þvæla er það sem maður heyrir frá hv. þm. Atla Gíslasyni og Birni Vali Gíslasyni, bæði í dag og undanfarna daga, að það hafi verið sorgleg mistök að hefja viðræður. Það er sjálfsagt mál að hefja viðræður. Það lýsti vilja íslensku þjóðarinnar til að koma að lausn þessa máls en það er ekki það sama og að menn séu tilbúnir til að leggja niður vopnin og fallast á fullkominn ósigur. Ég tel það mikil mistök strax í upphafi þessa árs að kalla ekki Evrópusambandið að borðinu þegar í ljós kom að Bretar og Hollendingar ætluðu ekki að ná samkomulagi sem var ásættanlegt fyrir okkur Íslendinga í þessu máli. Það voru mistök að leiða forusturíkjum Evrópusambandsins það ekki fyrir sjónir að það stefndi í óefni við þessar viðræður og að af því gæti hlotist tjón fyrir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, samskipti EFTA-ríkjanna við ESB-ríkin, mikið tjón fyrir íslenskan almenning og það gæti haft áhrif á evrópskt bankakerfi. Ég hef ekki minnst sérstaklega á hagsmunagæslu íslensku ríkisstjórnarinnar gagnvart öðrum ríkjum, hvernig haldið hefur verið á málunum gagnvart þeim ríkjum sem eiga t.d. fulltrúa í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ég hef hins vegar rekið mig á það undanfarna mánuði að þau ríki hafa ekki hugmynd um hver málstaður íslenska ríkisins er. Það var einkennileg upplifun þegar ég hreyfði andmælum á Norðurlandaráðsþingi fyrir skemmstu þar sem saman voru komnir forsætisráðherrar allra Norðurlandaríkjanna. Íslenskir vinstri menn tóku það sem persónulega árás á sig að gerðar væru athugasemdir við forsætisráðherra Norðurlandanna um að þeir skyldu hafa gert það að skilyrði fyrir fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að lausn yrði fundin á þessu máli. Það upplifðu íslenskir vinstri menn sem árás á sig vegna þess að það er bara eitt sem er þeim heilagt, það höfum við séð í Evrópusambandsmálinu og það höfum við séð í Icesave-málinu, það er líf vinstri stjórnarinnar. Ég ætla t.d. að rifja eitt upp hér. Í 1. umr. um frumvarpið sem kom fram á þinginu í sumar kom þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra hingað og sagði sem svo: Ja, nú skulum við koma saman, þingheimur allur, og vinna að lausn þessa máls, taka höndum saman um að búa þannig um hnútana að það fáist viðunandi niðurstaða í þetta mál. Hann lýsti miklum efasemdum um að það væri kominn ásættanlegur samningur fyrir hagsmuni okkar en tók fram um leið að ef stjórnarandstaðan ætlaði að haga sér þannig að líf ríkisstjórnarinnar væri í hættu þýddi ekkert að tala við hann um þetta mál eða reyna að ná samningum á nokkurn hátt. Ég fór í andsvar við hv. þingmann, þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, og sagði að fyrir mér liti það þannig út að hann væri með 600–800 milljarða kr. verðmiða á ríkisstjórninni vegna þess að hann væri tilbúinn til að fallast á samninginn ef líf ríkisstjórnarinnar væri í hættu, en ef hægt væri að gera breytingar á málinu vildi hann það fyrst og fremst. Hvað kemur nú í ljós? Sá hv. þingmaður, sem hefur reyndar verið með sterkust bein allra í stjórnarliðinu í gegnum þetta mál, hefur nú sagt af sér ráðherradómi og er enn ekki búinn að gera upp hug sinn. Hvers vegna skyldi sá maður ekki hafa gert upp hug sinn sem hefur haft svona sterkar skoðanir allan þennan tíma á þessu stóra máli, nú þegar málið er komið í þennan búning þar sem búið er að vatna út alla fyrirvarana? Hvers vegna skyldu aðrir þeir sem mesta fyrirvara höfðu við málið í heild sinni fyrr í sumar og í haust ekki vilja gefa upp afstöðu sína? Jú, það er þetta eina stóra mál sem öllu skiptir og allt þeirra líf snýst um, þ.e. líf ríkisstjórnarinnar. Við í stjórnarandstöðu erum tilbúin til að stíga hér upp og höfum reyndar margoft gert og sagt: Þetta mál snýst ekkert um líf ríkisstjórnarinnar. Þið eruð búin að tala ykkur í þá stöðu sjálf að ef málið fellur ætlið þið að fara frá. Það er ekki krafa okkar. Fyrir alla muni, ef þetta snýst bara um það að ríkisstjórnin lifi af þennan samning skulum við vera sammála um að hafna þessum pólitísku afarkostum. Reyndar tel ég að ríkisstjórn sem hefur haldið á málinu eins og gert hefur verið í þessu tilviki eigi sér ekki neitt sérstaklega bjarta framtíð, þetta er ekki góður vitnisburður um það sem koma skal. Það er dapurlegt að sjá það gerast aftur og aftur í þingstörfunum að þingmenn víkja frá sannfæringu sinni til að halda lífi í ríkisstjórninni og það gætu menn svo sem gert ef undir væru einhver minni háttar mál sem snertu ekki mjög við djúpri sannfæringu viðkomandi þingmanna. En hér erum við að tala um að veita ríkisábyrgð fyrir hálfri þjóðarframleiðslunni. Hér erum við að tala um að víkja frá sjálfsögðum grundvallarrétti sjálfstæðrar þjóðar um að fá skorið úr um ágreining. Hér erum við að tala um það að vatna út sjálfstæði íslenskra dómstóla gagnvart EFTA-dómstólunum. Hér erum við að tala um að taka á okkur byrðar sem við sjálf teljum okkur ekki einu sinni bera skyldu til að taka á okkur. Hvað segir annars í 2. gr. þessa frumvarps? Er það ekki rétt munað hjá mér að í 2. gr. frumvarpsins segi að Íslendingar telji sig ekki bera lagalega skyldu til að taka á sig þessar byrðar? Hvernig getur maður fundið meiri þversögn en þá að setja inn í sama málið ályktun um að viðkomandi telji sig ekki hafa neina lagalega skyldu til að gera það sem hann er krafinn um en hann ætli engu að síður að gera það? Og hvernig má það vera að menn haldi því fram að það sé gott fyrir íslenska hagsmuni að ákvæðið sé þarna inni? Setjið ykkur í stöðu dómara sem fær málið til úrlausnar í einhverri mögulegri framtíð. Hann sér mál sem sá sem sækir réttinn hefur tekið alveg sérstaklega fram að hann telji sig enga skyldu bera til að taka á sig byrðarnar - en ætli engu að síður að gera það. Ætli dómaranum finnist sá hafa sterka stöðu? Ætli hann mundi ekki bara segja sem svo: Ja, þú gekkst að þessum samningi með opin augun, þú tókst það meira að segja sérstaklega fram að þú teldir þig enga skyldu hafa til að taka byrðarnar á þig? Ætli það væri ekki betra að það stæði í lögunum: Þrátt fyrir að Íslendingar telji sig ekki bera neina skyldu til að veita ríkisábyrgð og vegna þess að mikið liggur við að málið verði klárað verður það gert að sinni en við áskiljum okkur allan rétt til að fá leiðréttingu á stöðu okkar síðar? Það má halda því fram að sú hafi orðið niðurstaðan af starfi sumarþingsins. Það er alveg ábyggilegt að það er búið að vatna þá réttarstöðu út þannig að hún er einskis virði, eins og málið liggur núna fyrir þinginu. Varðandi efnahagslegu fyrirvarana er það hlægilegur málflutningur sem maður heyrir frá talsmönnum stjórnarflokkanna að þeir fyrirvarar séu sterkir og standi. Menn koma hér upp og segja: Það stóð aldrei neitt annað til en að greiða lánið að fullu með vöxtum til baka. Menn ganga jafnvel svo langt að segja: Hver getur einhliða ákveðið að endurgreiða ekki lánsféð? Þeir sem tala svona eru búnir að láta Breta og Hollendinga sannfæra sig um að við Íslendingar skuldum þeim peninga. Ef við nálgumst þetta mál þannig að það sé uppgjör á viðskiptaskuld, uppgjör á láni, er eðlilegt að menn spyrji sig: „Ja, verðum við ekki örugglega að greiða lánið til baka?“ Þetta mál er ekki þannig mál. Þetta er ekki uppgjör á neinni viðskiptaskuld. Það er verið að leiða í jörð ágreining sem er pólitísks eðlis. Þetta mál snýst um það hvort ríkin sem að því koma geti sammælst um að ljúka því þannig að allir komi sæmilega sáttir frá borðum. Það er löngu orðið ljóst að viðmælendur okkar í þessu máli hafa engan áhuga á slíkri lausn. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að við eigum að láta reyna á réttarstöðu okkar og það getum við vel gert. Það er rangt sem sagt er hér í umræðunni að það séu engir valkostir til að láta reyna á réttarstöðu okkar Íslendinga. Það er auðvitað yfirgengilegt að það komi fram í viðræðunum og frumvarpinu sem hér liggur fyrir að viðmælendur okkar treysti ekki íslenskum dómstólum. Eitt er að vaða yfir okkur með kjörin á lánunum, eitt er að taka okkur í gíslingu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, eitt er að beita okkur hryðjuverkalögum. Eitt er að fá öll hin Evrópusambandsríkin í lið með sér gegn smáríkinu Íslandi, eitt er að sannfæra Norðurlandaþjóðirnar, allar frændþjóðir okkar, til að standa með Evrópu en ekki með Íslandi - en að ganga svona langt er of mikið. Það er einfaldlega of langt gengið. Ég hef hér í stuttu máli farið yfir það í fyrsta lagi að mér þyki málsmeðferð þingsins á þessu stóra máli ekki vera okkur til sóma. Í öðru lagi er það afdráttarlaus niðurstaða mín að það sé búið að gera að engu alla fyrirvarana frá því í sumar, einn hef ég ekki nefnt sem er þessi efnahagslegi fyrirvari, ég minntist rétt á hann hér áðan, að halda því fram að hann haldi þegar okkur ber skylda til að greiða vextina að fullu. Það er málflutningur sem stenst enga skoðun. Ég hef fært fyrir því rök að fyrirvararnir frá því í sumar haldi ekki og við séum í raun og veru komin langleiðina aftur til upphaflega Icesave-samningsins sem öll íslenska þjóðin og þingið voru sammála um að væri ómögulegur samningur. Ég hef vísað til margra fræðimanna um þá niðurstöðu. Ég hef vakið athygli á því að hvað sem líður þessum blessuðu fyrirvörum sé lítillækkandi fyrir okkur Íslendinga að sitja uppi með þessa stöðu. Og það er það. Ég hef að lokum vakið athygli á því að við eigum annan valkost. Hvað sem menn halda, hvað sem er búið að fá menn til að trúa, eigum við að sjálfsögðu alltaf valkost. Við eigum þann valkost að segja einfaldlega við umheiminn að við viljum fá skorið úr um lagalega ágreininginn, við séum ósátt við niðurstöðuna, við sættum okkur ekki við að taka á okkur drápsklyfjar út af gallaðri Evrópulöggjöf. Eins og Gordon Brown segir sjálfur: „Við viljum ekki að skuldir einkaaðila verði ríkisvæddar.“ Það er málflutningur hans í dag. Við getum bara sent honum þann málflutning hans í yfirlýsingunni sem hann fær um þetta atriði. Menn hafa gert allt of mikið úr afleiðingum þess að málið verði fært í þennan farveg og það er til dómstóll til að skera úr um þennan ágreining. Menn hafa bara gleymt því að tilboð okkar Íslendinga um að færa málið undir hlutlausan friðardómstól eða eftir atvikum gerðardóm var tilboð af okkar hálfu sem okkur bar engin skylda til að gera. Dómstóllinn sem fjallar um skuldbindingar innstæðutryggingarsjóðs fjárfesta á Íslandi er hérna fyrir aftan okkur í Héraðsdómi Reykjavíkur. Svo tekur Hæstiréttur Íslands á málum sem áfrýjað er þaðan. Það eru þessi lög, það eru íslensk lög sem gilda um það hvernig eigi að standa að endurgreiðslum á þessum innstæðum. Það er búið að gefa eftir mikilvæg ákvæði, eins og ég vék að áðan, um að við getum gert þetta allt upp í íslenskum krónum. Í stað þess sömdu menn um að taka alla fjárhæðina á sig sem gengisáhættu og þeir sem eiga óuppgerðar skuldir við íslenska innstæðutryggingarsjóðinn stefna honum í héraðsdómi, svo ratar það mál til Hæstaréttar. Að halda því fram að það að fara fram á dómsúrlausn á ágreiningi sé frekja og yfirgangur af okkar hálfu eru ný tíðindi í mínum eyrum, þá er heimurinn búinn að breytast mikið, þá erum við ekki sjálfstætt og fullvalda ríki. Við eigum að halda 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir ræðu hans. Það er rétt sem fram kom hjá þingmanninum að þetta mál er líklega eitthvert mesta hagsmunamál íslenskrar þjóðar á síðari tímum. Það er líka ljóst að þau skref sem hér verða tekin munu marka og hafa áhrif á hag komandi kynslóða, hag barnanna á Íslandi sem erfa munu landið, og það er sorglegt ef Alþingi ætlar að verða til þess, með ákvörðun í þessu mjög svo umdeilda máli, að leggja þessar klyfjar sem blasa við á framtíðina. Hér hefur verið rætt töluvert um svokölluð Brussel-viðmið og þau eiga sér langa sögu. Það er að verða ár síðan samið var um þau og margt hefur breyst á því ári, gjörbreyst. Málið sem við erum með í dag er allt annars eðlis en það mál sem við vorum með fyrir ári síðan, ekki síst vegna þess að umhverfið sem Íslendingar búa við er með allt öðrum hætti, er allt annars eðlis en það var þá. Áhrifin af hruninu og afleiðingar þess eru miklu stærri en nokkurn óraði fyrir. Mig langar að spyrja hv. þm. Bjarna Benediktsson hvort hann telji að sá samningur sem nú liggur fyrir þinginu sé í anda hinna umsömdu Brussel-viðmiða. Ástæðan fyrir því að ég spyr er að með þeim var lagður grunnur að því hvernig semja skyldi um þetta mál. Ég skil þessi viðmið ekki þannig að okkur beri skylda til að semja, hins vegar voru það markmið sem sett voru fram, og því langar mig að vita hvort hann með sína reynslu telji að þessi samningur 

Frú forseti. Ég og fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, erum sammála um að samningurinn sé ekki í samræmi við Brussel-viðmiðin.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir snaggaralegt svar. Það er mjög gott þegar hægt er að svara með þessum hætti og ljóst að í hans huga leikur enginn vafi á því hvað hér er um að ræða. Nú er staðan sú að við erum í raun komin með þriðju útgáfuna af þessum samningi eða afgreiðslu á Icesave-málinu inn í þingið, og spurningar eru uppi um það hvort þessi útgáfa sé skást eða hreinlega verst af þeim þremur sem við höfum séð í þinginu. Að mínu mati er hún litlu skárri en sú sem fyrst var lögð fyrir þingið. Vinnubrögð í þessu máli hafa verið mikið til umræðu og mig langar því að skjóta annarri spurningu að hv. þingmanni sem ég veit að hann verður jafnfljótur að svara og með jafnsnaggaralegum hætti. Kannast hann við að þau vinnubrögð sem viðhöfð voru í fjárlaganefnd, að gera í sjálfu sér ekkert með þau gögn sem bárust nefndinni frá t.d. efnahags- og skattanefnd, fjalla ekki um afstöðu þeirra aðila sem komu fyrir nefndina, kalla t.d. ekki á eða að hafa Ragnar Hall með í ráðum varðandi þann fyrirvara sem gjarnan er kenndur við hann, 

Frú forseti. Nei, ég kannast ekki við vinnubrögð af þessum toga. Einn af þeim sem ekki fékkst kallaður fyrir nefndina er fyrrverandi utanríkisráðherra, sem hefur lýst skoðun sinni á málinu og er sú sem tefldi fram þingsályktunartillögunni hér í upphafi. Ég er því sammála hv. þingmanni, eins og ég skil hann, að það er mjög ámælisvert verklag sem við erum að verða vitni að og merkileg staðreynd að menn skuli hafa látið við það sitja að fá nokkra gesti en taka málið aldrei til efnislegrar umfjöllunar og ræða ekki um umsagnir sem nefndinni bárust. Reyndar er auðvelt að geta sér til um hvaða ástæður liggja þar að baki að ekki var rætt um umsagnir efnahags- og skattanefndar vegna þess að þar hafði ríkisstjórnin klofnað og það var enginn áhugi á því í fjárlaganefnd að taka það til skoðunar eða gefa umræðu um það eitthvert svigrúm. Þetta mál í heild sinni er samt sem áður ekki komið í þessa stöðu vegna slælegra vinnubragða fjárlaganefndar heldur ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin ber ábyrgð á þeim búningi sem málið er komið í. Ríkisstjórnin skrifaði undir Icesave-samninginn í júní í andstöðu við vilja þingsins. Menn mega ekki gleyma því að núverandi ríkisstjórn lofaði Bretum og Hollendingum ákveðinni niðurstöðu sem hún hafði ekki meiri hluta fyrir á þinginu. Auðvitað setur það okkur Íslendinga í ákveðna stöðu gagnvart umheiminum þegar út spyrst að ríkisstjórn Íslands sé búin að gera samkomulag. Hún var gerð afturreka með þá niðurstöðu af þinginu en í annað sinn kemur ríkisstjórnin nú með mál sem enginn vissa er fyrir að meiri hluti sé fyrir á þinginu. Það er von að menn segi úti í heimi að það skipti máli fyrir okkur Íslendinga að fara að 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afar góða ræðu þar sem farið var yfir málið á mjög yfirgripsmikinn hátt. Það eru þó nokkur atriði sem ég hefði áhuga á að heyra nánar útlistuð, ýmislegt sem vakti forvitni mína. Aðrir flokkar, þ.e. stjórnarflokkarnir, hafa mikið talað um minnisblað þar sem fjallað var um vexti upp á 6,7%. Getur hv. þingmaður, formaður Sjálfstæðisflokksins, útskýrt fyrir mér hvort til hafi staðið á einhverjum tímapunkti að semja um slíka vexti? Og hvort ekki sé rétt munað hjá mér að þessir vextir hafi verið reiknaðir út frá viðmiðunarvöxtum OECD og séu í raun hinir sömu og 5,6% vextirnir sem síðar voru samþykktir vegna þess að þessir OECD-vextir höfðu lækkað sem því nam? Því náðist í rauninni enginn árangur, engin breyting frá þessu minnisblaði. Eina breytingin var sú að viðmiðunarvextirnir sem reiknað var út frá breyttust. Einnig þætti mér forvitnilegt að heyra hv. þm. Bjarna Benediktsson lýsa því fyrir mér í ljósi reynslu þingmannsins af samstarfi með Samfylkingunni, í vinnu við þetta mál á sínum tíma, Icesave-málið þegar það kom upp, hvort hæstv. fjármálaráðherra og félagar hans í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði geti vænst þess þegar fram líða stundir að Samfylkingin taki fulla ábyrgð á lokum þessa máls með Vinstri grænum og hæstv. fjármálaráðherra og standi með honum alla leið, hvort það sé í samræmi við reynslu hv. þingmanns af samstarfi við Samfylkinguna í málinu.

Frú forseti. Ég veit ekki á hverju ég á von frá þingmönnum Samfylkingarinnar eða Vinstri grænna í þessu máli, ég verð að svara seinni spurningunni á þann hátt. Varðandi minnisblaðið er mikilvægt fyrir okkur að hafa í huga stöðuna sem uppi var á þeim tíma sem minnisblaðið var gert. Þá höfðu staðið yfir viðræður á milli íslenskra og hollenskra stjórnvalda um að láta eignirnar ganga upp á móti þessum skuldum og að íslenska ríkið tæki lán til að fjármagna þessa hluti og menn höfðu væntingar um að eignir Landsbankans mundu að mestu leyti standa undir öllum þeim skuldbindingum sem ríkið væri að taka á sig. Sjáið t.d. meirihlutaálit utanríkismálanefndar frá því í desember í fyrra þar sem segir að menn eigi von á því að ríkið muni taka á sig með þessu byrðar sem nemi frá 0 kr. upp í að hámarki 150 milljarða. Nú er komið í ljós að vextirnir einir eru miklu hærri fjárhæð. Á þeim tíma höfðum við ekki fulla yfirsýn yfir þær skuldbindingar sem við vorum að fjalla um. Um minnisblaðið að öðru leyti og þetta með vexti OECD er nokkuð sem ég hef heyrt, ég get ekki staðfest að það hafi verið viðmiðunin. Ég tel að það sem máli skipti varðandi minnisblaðið sé að þetta er einhvers konar grundvöllur að frekari viðræðum aðilanna. En það sem gerðist næst í málinu var að forsætisráðherra Íslands tilkynnti forsætisráðherra Hollands að þetta gæti ekki orðið grundvöllur frekari viðræðna um lausn málsins. Síðan komu hin sameiginlegu viðmið sem núllstilltu samningaferlið og gerðu þetta minnisblað að sögulegu plaggi sem enga þýðingu hafði lengur. Það finnst mér mestu skipta. Í millitíðinni höfum við síðan komist að því að eignirnar duga væntanlega ekki fyrir öllum skuldbindingunum og með þessu sjö ára vaxtaplani stefnir í að íslenska ríkið sé að taka á sig byrðar 

Frú forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður nefndi í lokin að það eru einmitt vextirnir sem vega þyngst og það hefur oft gleymst í umræðunni. Núna t.d. erum við búin að fara aftur í gegnum umræðu frá því í vor þar sem því var haldið fram að 90% fáist upp í kröfuna vegna væntrar sölu á eignum þrotabús Landsbankans og þar af leiðandi verði byrðin kannski ekki svo mikil ef það gengi eftir. Þá gleymast vextirnir og þeir verða í kringum 300 milljarðar a.m.k. og lenda alltaf á íslenskum skattgreiðendum sama hversu mikið innheimtist, og það er sú tala sem verið er að vísa í, það eru vextirnir, þegar við segjum t.d. að aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur boðað í skattamálum geri ekki annað en að í besta falli náist u.þ.b. upp í þá vexti sem gert er ráð fyrir að greiða árlega og óhjákvæmilega miðað við þessa samninga. Þetta með 90 prósentin er eins og svo margt annað í þessu einhvers konar sjónhverfing. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður geti tekið undir það með mér að ýmsar fullyrðingar stjórnarliða að undanförnu, til að mynda það að halda því fram að við þurfum ekki endilega að borga, Alþingi geti afturkallað ábyrgðina ef svo ber undir eftir einhver ár. Eins vangaveltur um að við munum líklega geta fengið einhverja styrki ef við göngum í Evrópusambandið - ólíkt öllum öðrum ríkjum. Írar hafa ekki fengið slíka styrki og ekki Lettar, Ungverjar eða önnur Evrópusambandsríki sem hafa verið í vandræðum, en látið er í veðri vaka að við gætum fengið einhverja styrki sem gætu að einhverju leyti létt skuldabyrðina. Getur hv. þingmaður tekið undir það með mér að þetta sé í rauninni allt hluti af sjónhverfingum og tilraunum til þess að drepa málinu á dreif, færa það frá hinum eiginlegu staðreyndum málsins?

Virðulegi forseti. Ég held að mikið sé til í því sem hv. þingmaður nefnir, að menn vilji ekki taka til umræðu kjarna málsins og nefni svona hluti til að villa um fyrir mönnum í umræðunni. Maður skyldi samt ekki gefa sér neitt í þessu vegna þess að ég held að það séu margir þingmenn á Alþingi sem raunverulega trúa því að Evrópusambandið muni koma hlaupandi til okkar með fulla kistu af peningum og létta þessum byrðum af okkur einn daginn. Síðast í dag heyrði ég þingmann halda því fram á göngum þingsins að við mundum örugglega ekki borga þetta þegar allt kæmi til alls. Í þessu birtist auðvitað vilji til þess að taka mikla áhættu á kostnað íslenskra skattgreiðenda og um það fjölluðu fyrirvararnir við Icesave-samningana sem samþykktir voru á sumarþinginu, þeir fjölluðu um þann grundvallarþátt málsins að Alþingi væri ekki tilbúið til að taka áhættu. Icesave-samningurinn sem hæstv. ráðherrar Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon tefldu fram í sumar voru áhættusamningar og nú er búið að breyta þeim samningum að nýju í áhættusamninga. Það er sagt sem svo: Nú skulum við veita ríkisábyrgð fyrir þessu öllu saman og þetta fer allt saman örugglega vel. Meira að segja Seðlabankinn hefur sagt að miðað við þessar og þessar forsendur muni þetta allt saman blessast á endanum og við þurfum ekki þennan efnahagslega fyrirvara og við þurfum ekki þennan lagalega fyrirvara vegna þess að þetta hljóti að reddast. Þetta er hugsun sem mér er ekki að skapi. Ég tel að við höfum ekki leyfi fyrir hönd íslenskra skattgreiðenda og almennings í landinu til þess að taka neinar slíkar áhættur. Ef okkur standa ekki til boða samningar um niðurstöðu í þessu máli þar sem allir geta 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér eitt það mikilvægasta mál sem þessi þjóð hefur staðið frammi fyrir á lýðveldistímanum. Það liggur fyrir að þjóðin hefur mjög takmarkaða möguleika á að fylgjast með þeim merkilegu og góðu umræðum sem fram fara í þingsölum um þetta merkilega og mikilvæga mál. Við höfum þann sið í þessu landi að þegar stóratburðir eru, hvort sem um er að ræða náttúruhamfarir eða aðra stóra viðburði í samfélagi okkar, er þjóðinni gert kleift að fylgjast með því í gegnum fjölmiðla hvað fram fer. Ég vil því gera það að tillögu minni, virðulegi forseti, að forsætisnefnd beiti sér fyrir því að Ríkisútvarpinu verði falið að útvarpa þessum umræðum frá þinginu þannig að þjóðin hafi möguleika á að kynna sér málið til hlítar og fylgjast með þeim mikilvægu umræðum sem fara fram um það.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir þetta innlegg því ég held að málið sé einmitt þannig vaxið að mikilvægt sé að þjóðin öll fylgist vel með þeirri umræðu sem hér fer fram. Því held ég að forseti ætti vinsamlegast að athuga það mjög vandlega fyrir framhald þessarar umræðu í það minnsta - ef ekki að fresta henni hreinlega og halda áfram síðar - að þannig verði gengið frá málum að hægt sé að fylgjast með umræðunum hér, því það er ekki síður mikilvægt fyrir þjóðina að sjá hverjir taka þátt í umræðunni og hverjir ekki, ég held að það sé í sjálfu sér líka mjög athyglisvert. Ég vil í upphafi máls míns óska þess að forseti reyni að sjá til þess að a.m.k. einn ráðherra verði viðstaddur umræðuna, ég mun nú samt halda áfram ræðu minni, ég mun ekki leggjast í dvala, en það væri hins vegar mjög ákjósanlegt, frú forseti. Í þessari umræðu hefur verið farið yfir hlutina fram og til baka, ýmsum málum hefur verið velt upp. Ég ætla að haga ræðu minni þannig að ég ætla að byrja á því að renna aðeins í gegnum þau nefndarálit sem liggja fyrir, bæði nefndarálit fjárlaganefndar og efnahags- og skattanefndar og fara síðan aðeins yfir einstaka þætti sem mér finnast standa upp úr. Í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar er löng upptalning á fólki sem hefur komið fyrir nefndina, hins vegar vantar alveg að fram komi hvort eitthvað hafi verið gert með það sem þetta ágæta fólk hafði fram að færa eða hvernig unnið hafi verið úr því. Eftir því sem stjórnarandstöðuþingmenn í fjárlaganefnd hafa sagt hér, hefur ekki verið farið neitt nánar yfir það heldur eingöngu hlustað á þessa aðila. Því má velta fyrir sér hvort þetta séu nú skynsamleg skilaboð að senda því ágæta fólki sem hefur komið fyrir nefndir þingsins að ekkert sé gert með álit þeirra. Ég vek athygli á því að hér stendur, með leyfi forseta: „Þá tók Nigel Ward lögfræðingur þátt í símafundi.“ Ég minntist á það fyrr í kvöld að mér fyndist það mjög undarlegt að láta það duga að fá sérfræðiálit í gegnum síma í stað þess að gefa tækifæri til þess að fara mjög faglega yfir þennan þátt frumvarpsins og samningsins sem við erum með í höndunum og fá fullbúið sérfræðiálit, því málið er nú ekki neitt smámál. Á bls. 2 í áliti meiri hlutans stendur, með leyfi frú forseta: „Þar sem bresk og hollensk stjórnvöld voru ekki reiðubúin að fallast á fyrirvara Alþingis að öllu leyti ákvað ríkisstjórnin að undangengnum viðræðum að gera þrjá viðaukasamninga og samrýma að mestu leyti efni lánasamninganna og þeirra fyrirvara sem koma fram í 1.–4. gr. laga nr. 96/2009 og leggja þá fyrir Alþingi til umfjöllunar og afgreiðslu.“ Ég verð að segja að mér finnst framkvæmdarvaldið hafa tekið sér nokkuð mikið vald með þessu. Mér finnst framkvæmdarvaldið í rauninni hafa gengið fram hjá og virt að vettugi það hlutverk sem Alþingi fól því með þeirri samþykkt sem gerð var hér í ágúst, þar sem framkvæmdarvaldinu var falið að kynna þá niðurstöðu fyrir Bretum og Hollendingum eða fyrir meintum samningsaðilum sem ákvörðun Alþingis. Ég leit ekki svo á og lít ekki svo á að ríkisstjórninni hafi verið heimilt að semja um þau atriði. Ef samningsaðilar okkar, Bretar og Hollendingar, höfðu eitthvað við það að athuga sem hið íslenska Alþingi samþykkti, löggjafarsamkoman sem er að ég best veit æðri framkvæmdarvaldinu, ef þeir hafa eitthvað við það að athuga, þá hefði vitanlega þurft að byrja upp á nýtt að semja við þá eða þeir hefðu einfaldlega getað óskað eftir því að fara með málið fyrir dóm, sem ég held að hefði verið mjög ákjósanlegt. Það er hins vegar ljóst af viðbrögðum Breta og Hollendinga að þær þjóðir höfðu ekki áhuga á að fara með málið fyrir dóm, ég kem nú síðar að því varðandi íslenska dómstóla og allar þær hörmungar. En þetta er að mínu viti dæmi um það hvernig framkvæmdarvaldið hefur tekið sér leyfi eða já, túlkað það þannig að ekki þurfi að fara eftir því sem Alþingi hefur sagt og gert. Hér eru talin upp þessi svokölluðu Brussel-viðmið. Hjá öðrum þingmönnum hefur komið fram að þau virðast hafa verið orðin aukreitis í öllu þessu. Síðan er hér á bls. 3 talað um yfirlýsingu fjármálaráðherra landanna þriggja. Nú ætla ég ekki að gera lítið úr fjármálaráðherrunum, ég vil taka það skýrt fram, ég vil alls ekki gera lítið úr þeim eða vinnu þeirra eða vilja í þessu máli. Ég vil hins vegar segja það að í ljósi þess að um þá samninga sem við erum með hér fyrir framan okkur gilda bresk lög og sá málarekstur sem kann að verða verður rekinn fyrir breskum dómstólum, þá held ég því miður að yfirlýsing sem þessi hafi ekkert vægi, hafi bara ekkert vægi og ekkert gildi. Hún hefur hugsanlega gildi meðal stjórnmálamannanna sem komu að málinu og sömdu um það. Nú kann að vera einhvers konar - ég er að reyna að finna orð sem passar inn í þetta - léttir fyrir þá að hafa komið þessu frá sér. Hins vegar verð ég að segja að vegna þess hvernig þessu háttar með samningana, er það ekki traustvekjandi að við skulum þurfa að gefa út svona yfirlýsingu. Í rauninni veikir það samningana að mínu viti, að reynt sé að klóra yfir málið með yfirlýsingunni, í stað þess að einbeita sér að því sem mestu skiptir, sem eru samningarnir sjálfir og sú ríkisábyrgð sem Ísland ætlar að taka sér á hendur. Í þessari yfirlýsingu koma fram góðir hlutir og allt í lagi með það, en eins og ég sagði áðan, þá held ég að það sé klárlega ekkert að marka þetta þegar komið er inn í breskan dómsal. Þá ætla ég aðeins að fara í álit efnahags- og skattanefndar, en í nefndinni komu fram fjögur álit. Mér þætti gaman að fá upplýsingar um það hér síðar hvort það hafi gerst áður, alla vega í seinni tíð, að fjögur álit komi um eitt mál úr nefnd þar sem tveir flokkar eru í ríkisstjórn. Það er ekkert óalgengt að einhver smááherslumunur sé hjá minni hlutanum, en það er mjög merkilegt að álitin skuli vera fjögur, ekki síst í svo stóru máli. Það sem er nú enn merkilegra að mínu viti er að í áliti 2. minni hluta efnahags- og skattanefndar er mjög hörð gagnrýni á allt þetta mál, á málahaldið, hvernig haldið hefur verið á málinu og líka þær upplýsingar sem lagðar hafa verið fyrir nefndina. Hér stendur, með leyfi frú forseta: „Aðeins eitt þróað hagkerfi er með hærra skuldahlutfall hins opinbera en það er Japan. Lítill hagvöxtur í Japan undanfarna tvo áratugi hefur að hluta verið rakinn til mikillar skuldsetningar hins opinbera. Það eru því líkur á því að mikil skuldsetning hins opinbera hér á landi muni draga úr hagvexti á næstu árum. Vaxi hagkerfið ekki hraðar en sem nemur vexti skuldanna er skuldsetning þjóðarbúsins ekki lengur sjálfbær. Ósjálfbærni skulda mun óhjákvæmilega leiða til greiðslufalls, en þá þurfa íslensk stjórnvöld að biðja kröfuhafa um hagstæðari endurfjármögnun á skuldum hins opinbera, þ.e. með lægri vöxtum og lengingu lánstímans.“ Þetta eru ekki varnaðarorð sem fundin eru upp hjá þeim hv. þingmönnum sem þetta skrifa, heldur eru þeir einfaldlega að vitna í söguna og reyna að draga lærdóm af sögunni. Það mætti hv. ríkisstjórn líka gera. Þá er farið hér aðeins yfir skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Í sjálfu sér held ég að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og þáttur hans hér á Íslandi á síðustu mánuðum eða frá því að hann kom hingað sé rannsóknarinnar virði. Það þarf að rannsaka Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, vinnubrögð hans og hvernig hann kemur fram. Það þarf að rannsaka hvernig einstakar þjóðir geta beitt þessum sjóði fyrir sig sem innheimtu- og rukkunarapparati. Hér stendur, með leyfi forseta: „Í nóvember 2008 mat AGS að 240% skuldahlutfall væri „augljóslega óviðráðanlegt“ (clearly unsustainable). Ári síðar telur sjóðurinn að 310% hlutfall sé viðráðanlegt. Þessi mótsögn í mati sjóðsins er athyglisverð í ljósi þess að íslenska ríkið gæti ekki ábyrgst lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu ef skuldaþolsmörkin frá því í nóvember 2008 héldu og væru enn 240%. Það er ekki hægt að útskýra þessa stefnubreytingu AGS nema með þeim hætti að Bretar og Hollendingar hafi beitt pólitískum þrýstingi í stjórn AGS til að tryggja að íslenska ríkið taki á sig Icesave-skuldbindingarnar.“ Er þetta ekki í raun stóra málið? Er þetta ekki stóra myndin sem við erum sífellt að átta okkur betur á að er raunveruleikinn? Þjóðir Evrópusambandsins með Breta og Hollendinga í fararbroddi hafa beitt þessari alþjóðlegu stofnun fyrir sig vegna nokkurra atriða, m.a. til að ná til baka þeim fjármunum sem þær sjálfar kusu að greiða innstæðueigendum. Þær kusu að greiða meira heldur en kveður á um í evrópsku tilskipuninni og ekki síst kusu þær að beita því fyrir sig að Ísland hefur nú til allrar óhamingju ákveðið að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Með því að ganga þá leið og beita sjóðnum fyrir sig með þessum hætti er hægt að setja íslensk stjórnvöld upp við vegg, því svo mikill er ákafi þeirra í að ganga í Evrópusambandið að þeir sáu sér leik á borði með að króa þjóðina af úti í horni og hóta henni öllu illu. Það er nú einfaldlega þannig að á bak við þessar innheimtuaðgerðir er Evrópusambandið með Hollendinga og Breta í fararbroddi. Í lokaorðum álits þessara ágætu hv. þingmanna Lilju Mósesdóttur og Ögmundar Jónassonar stendur, frú forseti: „Við sjáum ástæðu til að vekja athygli á mikilli skuldsetningu þjóðarbúsins og hins opinbera í ljósi þess að draga þarf verulega úr einkaneyslu og samneyslu á næstu árum til að þjóðin geti staðið undir greiðslubyrðinni.“ Ég vil meina, frú forseti, að þarna bendi þessir hv. þingmenn á það að til þess að standa undir þeirri greiðslubyrði sem mun hljótast af þessu samkomulagi á næstu árum og áratugum munum við horfa fram á frekari samdrátt í velferðarkerfinu og frekari samdrátt í raun öllu sem við tökum okkur fyrir hendur á Íslandi, því að við munum þurfa að standa skil á þessu samkvæmt þeim samningum sem hér eru til umfjöllunar. Hér er einnig álit 3. minni hluta efnahags- og skattanefndar sem hv. þm. Þór Saari skrifar undir og er mjög í takt við álit þeirra tveggja hv. þingmanna sem ég nefndi áðan. Þar er mjög varað við og færð góð rök fyrir því að nánast útilokað er og óréttlátt að íslensk þjóð taki þetta á sig. Í þessu áliti er m.a. farið yfir greiðslur af Icesave-lánunum og það að þær eru í erlendri mynt. Hér ætla ég aðeins að staldra við, því fyrr í kvöld hefur komið fram að samkvæmt lögum um innstæðutryggingarsjóðinn er heimilt eða í rauninni ber, eins og ég skil það, að greiða þessar tryggingar í íslenskum krónum. Það mun skipta töluvert miklu máli þegar á hólminn er komið hvort við greiðum af þessu í íslenskum krónum eða erlendri mynt og það er nákvæmlega það sem hv. þingmaður bendir á í sínu áliti að sé nánast óframkvæmanlegt, og ekkert nánast, það er óframkvæmanlegt að standa að málum með þeim hætti. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa upp úr 9. gr. laga um innstæðutryggingar, þar stendur m.a.: „Ávallt skal heimilt að endurgreiða andvirði innstæðu, verðbréfa eða reiðufjár í íslenskum krónum, óháð því hvort það hefur í öndverðu verið í annarri mynt.“ Ég vil meina að við höfum ekki haldið þessu til streitu, við gáfum þetta eftir. Við gáfum þetta eftir þó að skýrt væri í þeim lögum sem ég vitnaði í áðan að svona ætti að gera þetta. Ég ætla bara að viðurkenna það að ég hafði ekki tíma til þess að leita að því en ég velti því fyrir mér hvort það standist að veita ríkisábyrgð með þessum hætti ef lögin standa svona. Hv. þm. Þór Saari fer í áliti sínu mjög vandlega yfir vöruskiptajöfnuðinn eða útflutningstekjurnar og byggir greiningu sína m.a. á söguskoðun og staðreyndaskoðun, frú forseti. Þingmaðurinn hefur skoðað tölulegar staðreyndir um innflutning og útflutning á Íslandi og kemst að þeirri niðurstöðu að þær tölur sem notaðar eru hér við útreikning og mat á því hvort við ráðum við þetta gangi ekki upp, gangi engan veginn upp, þær séu langt frá því að standast. Þetta er enn ein sönnun þess að höndum er kastað til verka varðandi þessa vinnu, sem er sorglegt því að ég held að við höfum sjaldan fengist við stærra mál hér í þinginu. Þá ætla ég aðeins að nefna hér álit frá 4. minni hluta efnahags- og skattanefndar. Þetta hljómar nú allt hálfótrúlega en það er samt þannig að hér eru fjögur álit. Það er merkilegt að þau skuli ekki vera níu, ég held að níu séu í nefndinni, en það er annað mál. Hér er rætt um breytingar, m.a. á efnahagslegu fyrirvörunum og það eru ekkert litlar breytingar sem þar um ræðir og sorglegt að sjá og heyra hversu einbeittir stjórnarliðar eru í því að segja að þessi samningur sem við höfum sé betri eða góður samningur þrátt fyrir að öll gögn bendi til hins gagnstæða. Af nógu er að taka í álitunum, eins og ég sagði. Hér er t.d. bent á að öll áhættan í samningnum liggur enn hjá Íslendingum, áhættan sem fylgir því að gera þennan samning er hjá okkur en ekki Bretum og Hollendingum. Það er umhugsunarefni hvernig Íslendingar eða íslensk stjórnvöld geta skrifað upp á samning sem einhliða inniheldur áhættu fyrir íslenska þjóð en ekki erlendu aðilana. Hér hefur töluvert verið rætt um árið 2024 þar sem í þeim fyrirvörum og þeirri ábyrgð sem samþykkt var í ágúst stóð skýrum stöfum að 5. júní 2024 félli ábyrgðin niður. Því hefur verið haldið fram hér að það stæði meira, að það yrði að tala saman, þannig að ég fór og skoðaði betur þessi mál nú áðan. Í 3. gr. í lögunum sem voru samþykkt í ágúst um efnahagsleg viðmið er rætt um og það skýrt hvaða viðmið ríkisábyrgðin tekur varðandi efnahagslega þáttinn. Síðan kemur fram í lok þeirrar setningar, ég ætla bara að lesa það, með leyfi forseta: „Greiðsluskylda lánasamninganna skal aldrei vera meiri en hámark ríkisábyrgðar, sbr. 3. mgr.“ - Hún skal aldrei verða meiri en kemur fram hér framar varðandi greiðslugetuna. - „Nú virðist á einhverjum tíma stefna í að lánsfjárhæðin ásamt vöxtum verði ekki að fullu greidd í lok lánstímans vegna hinna efnahagslegu viðmiða og skulu aðilar lánasamninganna þá tímanlega eiga með sér viðræður um meðferð málsins og áhrif þess á samningana og skuldbindingar Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta.“ Þetta er hægt að lesa allt á netinu og finna þennan texta. Þessi texti segir hins vegar eingöngu það að hið svokallaða teboð, sem hefur stundum verið rætt hér, að fara í teboð, að nú eru það Íslendingar sem bjóða til þess. Bretar og Hollendingar bjóða ekki til þess, boltinn er hjá okkur.  Það er alveg ljóst að ábyrgðin átti að falla niður 2024 en nú hafa samningamenn eða ríkisstjórnin ákveðið að það sé of vel í lagt og við eigum að borga þetta út í hið óendanlega, sem er afar sorglegt því auðvitað átti ríkisstjórnin að standa í lappirnar og standa fast á sínu og virða vilja Alþingis. Við höfum hér fleiri nefndarálit þar sem farið er yfir þetta stóra mál. Hér er ég með álit frá 2. minni hluta fjárlaganefndar, þar voru sem sagt þrír minni hlutar, þetta er mjög skemmtilegt allt saman. Það er bara svona þegar stórt mál er í gangi. Hér segir á bls. 10, með leyfi forseta: „Í umræðunni um Icesave hafa ýmsar fullyrðingar komið fram sem standast ekki nánari skoðun. Eru þær allar því marki brenndar að ef Íslendingar samþykkja ekki að greiða Icesave-samningana muni eitthvað hræðilegt gerast.“ Þessu hefur verið haldið að okkur frá því í sumar, það er alltaf verið að spá dómsdegi ef við gerum ekki eins og Bretar og Hollendingar, eins og Evrópusambandið er að kúga okkur til að gera. Það er alltaf verið að spá dómsdegi. Það hefur hins vegar í sjálfu sér ekki gerst enn þá og mun ekki gerast því að nú hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lýst því yfir að þessi mál séu ótengd og við höfum aðgang að þessum fjármunum. Norðurlöndin virðast vera komin á svipað ról. Í dag var fundur í norska Stórþinginu þar sem m.a. var fjallað um mál tengd Evrópu og þar komu málefni Íslands upp. Ég ætla ekki að lesa nákvæmlega hvað þar fór fram en þar var m.a. rætt um lán til Íslands og þá umfjöllun sem hafi orðið um orð framkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Norðmanna. Utanríkisráðherra Norðmanna sagði í þinginu að lánið til Íslands hafi verið klárt síðan 28. október. Ég vil benda þingmönnum á að þeir hafa allir fengið þennan tölvupóst sem ég fékk og ég hvet þá til að lesa hann. Hér stendur að lánapakkinn til Íslands hafi verið klár þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hélt stjórnarfund sinn 28. október, þannig að lánin til Íslands liggja til greiðslu. Hins vegar virðist sem ríkisstjórn Íslands sé ekki að sækja þessa fjármuni. Nú, ef við þurfum ekki á þeim að halda er það vitanlega afar gott en þá er væntanlega komin enn frekari ástæða til að taka sér nægan tíma í þetta Icesave-mál því að það virðist núna enn ein meint hindrun - það voru aldrei neinar hindranir, þetta er allt blekking. Þingið og þjóðin hafa verið blekkt með því að einhverjar hindranir væru í þessu. Það eina sem hangir á spýtunni að mínu viti er það að Bretar og Hollendingar vilja fá peningana sína aftur, peninga sem þeir ákváðu upp á sitt einsdæmi að setja út til þeirra sem áttu inneignir á þessum reikningum og sú staðreynd að þeir sjá sér færi á að nota stöðu Íslands út af umsókn um aðild að Evrópusambandinu til að ná fram árangri í því. Það verður ekki of oft sagt að enn hefur ekki verið sýnt fram á að okkur beri lagaleg skylda til að taka á okkur allar þessar byrðar. Hér hefur aðeins verið rætt um hvað það þýðir ef við borgum ekki og förum með málið fyrir dómstóla eða ef við verðum dæmd til að greiða. Ég vil endurtaka það sem ég hef oft sagt hér í þessum ræðustól og segi það einu sinni enn, að ég sé ekki muninn á því að láta dæma okkur til að borga alla þessa milljarða, muninn á því að gera það eða að samþykkja þann samning sem nú liggur fyrir, því að hann gerir nákvæmlega það sama. Hann er til þess gerður að við borgum alla upphæðina á endanum. Það munu börnin okkar gera, það mun framtíðin þurfa að gera. Alþingi Íslendinga getur ekki látið slíkt fram hjá sér fara, það er algjörlega útilokað. Í áliti 3. minni hluta fjárlaganefndar er töluvert farið yfir hvernig vinnu var háttað í fjárlaganefnd varðandi þetta mál. Miðað við þær upplýsingar og það sem þar kemur fram er vinnubrögðum verulega ábótavant. Eins og ég kom að hér fyrr í ræðu minni hefur ekki verið mikið gert með þær athugasemdir og það sem þessir aðilar höfðu fram að færa á fundum nefndarinnar. Mér þótti merkilegt að heyra það áðan að Ragnar Hall, sem eitt ákvæðanna er kennt við, hafi ekki gefið álit sitt á þessu. Það getur svo sem verið eðlileg skýring á því en ef ég hefði verið í þessu hefði ég gengið mjög fast eftir því, það var nú hann sem benti á þetta og þetta er eitt veigamesta atriðið í öllum samningnum. Þess vegna er með ólíkindum að það skuli ekki hafa verið skoðað sérstaklega, í raun með stækkunargleri. Í raun er allt á sömu bókina lært í þessum álitum nema áliti meiri hlutans, dregnar eru upp lýsingar á því hvað mögulega geti gerst og hver staðan verður ef ákveðnir hlutir gerast. Eitt er líka svolítið sérstakt við þetta í ljósi þess, eins og hér hefur komið fram, að fyrrverandi utanríkisráðherra og formaður Samfylkingarinnar sagði ákveðna hluti í sjónvarpsviðtali sem gefa enn frekar til kynna að við séum á rangri leið með þennan samning og mjög áhugavert hefði verið ef ráðherrann fyrrverandi hefði tjáð sig enn frekar um þetta. Miðað við það sem fram kom í viðtalinu er hún eðlilega mjög sár og svekkt yfir því hvernig Bretar og Hollendingar hafa komið fram við okkur. Síðan er eitt atriði sem ekki hefur fengið mikla umfjöllun hér í dag og það er grein eftir einn okkar helsta fræðimann í stjórnarskrá Íslands og lögum tengdum henni. Í grein í Fréttablaðinu í dag dregur Sigurður Líndal upp mynd sem mjög mikilvægt er að skoða. Á fundi formanna þingflokka í dag lögðum við stjórnarandstöðufulltrúarnir til að þessi ábending lagaprófessorsins Sigurðar Líndals yrði tekin til sérstakrar skoðunar í fjárlaganefnd. Ef einhver spurning er um það hvort Alþingi er að brjóta stjórnarskrána, verður að skoða það mjög nákvæmlega. Ekki þarf að fresta umræðunni vegna þessa. Ég held að mikilvægt sé að fara fram á það helst strax á morgun að Sigurður og hugsanlega fleiri taki þetta mál til vandlegrar skoðunar og skili áliti eða mæti fyrir fjárlaganefnd eftir helgi þar sem farið verði yfir málið. Mig langar, með leyfi forseta, að vitna í grein Sigurðar, en þar segir: „Merkilegt má heita að í þeirri miklu umræðu sem fram hefur farið virðist ekkert hafa verið fjallað um hversu langt heimildir löggjafans ná til að skuldbinda íslenska ríkið (og þá um leið þjóðina) með þessum hætti - hvort ekki sé óhjákvæmilegt að setja slíkum skuldbindingum, sem allt bendir til að verði mjög þungbærar, einhver takmörk eins og leitast var við að gera í lögum nr. 96/2009. - Og þá hlýtur stjórnarskráin að koma til skoðunar. Þar er ekki tekið berum orðum á slíkum álitamálum. Í 21. gr. segir að samþykki Alþingis þurfi til breytinga á stjórnarhögum ríkisins og í 40. gr. að ekki megi taka lán er skuldbindi ríkið nema samkvæmt lagaheimild.“ Svo, frú forseti, segir hér síðar: „Með frumvarpi því sem nú bíður afgreiðslu liggur vissulega fyrir lagaheimild, en verður ekki að gera þá kröfu að hún sé þannig úr garði gerð að skuldbindingum séu sett skýr takmörk og stofni þannig fullveldi ríkisins ekki í hættu? “ Þetta held ég að hv. fjárlaganefnd ætti að taka til skoðunar og fá í það minnsta Sigurð Líndal til þess að skýra hvað hann á við með þessu og velta því vandlega upp hvort hugsanlega sé verið að brjóta stjórnarskrá með þessari samþykkt. Frú forseti. Þegar ég gáði á mælendaskrána áðan voru nítján á henni, þar af fimmtán stjórnarandstöðuþingmenn og þá fjórir stjórnarliðar. Nú sé ég að þrír stjórnarliðar eru í þingsalnum og þakka ég þeim fyrir að halda það út að vera hér, en ég vil vekja athygli á því að það voru 27 stjórnarþingmenn sem ákváðu að hafa kvöldfund og ég skyldi þá ætla að þeim þætti svo gaman í vinnunni að þeir væru hér allir í dag, en því er nú ekki að skipta. Vera kann að einhverjir séu á skrifstofum sínum að horfa, en ég hefði gjarnan viljað sjá þá hér í þingsalnum fyrst þeir höfðu svona mikinn áhuga á því að hafa kvöldfund. Ég vil taka skýrt fram að ég geri ekki athugasemd við að hæstv. fjármálaráðherra sé ekki hér, hann lét vita af því að hann þyrfti að fara, en ég hef áður óskað eftir því að forsætisráðherra væri hér viðstödd þessa umræðu að einhverju leyti, en hún hefur ekki sést. Þannig að ég lýsi  Hér í dag hefur verið rætt um þau átök sem eiga sér stað í samfélaginu út af þessu máli. Hv. þm. Bjarni Benediktsson fór ágætlega yfir það að þau átök eru eiginlega til komin vegna þess að hluti þingsins telur að stjórnin sé ekki að gæta hagsmuna þjóðarinnar. Í fyrsta lagi er sorglegt að minni og meiri hluti Alþingis skuli vera að slást í þessu stóra máli, en það er líka sorglegt að sjá að innan ríkisstjórnarinnar hafa menn verið að slást í þessu stóra máli. Í þessu máli tel ég að við eigum einn sameiginlegan óvin og það er ótrúlegt að við skulum ekki ná að sameina okkur gegn honum, sá óvinur er að mínu viti Evrópusambandið og þær þjóðir sem þar fara fremst í flokki, sem eru Bretar og Hollendingar. Við eigum að berjast við þá en ekki innbyrðis. Af hverju erum við í þessari stöðu? Ég fór aðeins yfir það hér fyrr í kvöld að ég tel tvö meginatriði gera það að verkum að við virðumst ætla að taka á okkur þessar skuldbindingar, þessar ósanngjörnu kröfur og þá kúgun sem við verðum fyrir af hálfu Evrópuríkjanna. Hér inn í vil ég skjóta því sem ég gleymdi að nefna fyrr í kvöld, að samkvæmt Evróputilskipuninni er ekkert sem segir að við eigum að borga þetta, bara til að halda því til haga. En hvaða atriði eru það? Jú, það er ást ríkisstjórnarinnar eða a.m.k. annars stjórnarflokksins á Evrópusambandinu sem gerir það að verkum að við erum í þessari stöðu. Það er að mínu viti vanhæfni til þess að stjórna landinu. Hér er ekki verið að taka á hlutum með réttum hætti. Og svo er það hið sérkennilega sjálfsmat sem ríkisstjórnin virðist hafa, að það eina góða sem til sé í dag sé einhvers konar vinstri stjórn, jafnvel þó að afleiðingarnar séu þær sem allir eru að upplifa í dag, við erum að fara að taka á okkur skuldbindingar upp á hundruð milljarða fram í framtíðina, við erum að taka á okkur skattahækkanir, niðurskurð og sjáum fram á að atvinnulífið muni eiga erfitt framdráttar og þá heimilin um leið. Ef þetta er fórnarkostnaðurinn fyrir vinstri stjórn, þá er það mín skoðun að þessir tveir flokkar ættu að hugsa sinn gang aðeins. Eitt hef ég nefnt nokkrum sinnum þegar ég fjalla um þetta mál og ætla að nefna hér einu sinni enn og veit að menn eru mér missammála um það, ég held að við höfum haldið mjög illa á okkar málum í þessu, stjórnvöld hafa haldið illa á Icesave-málinu, Icesave-samningunum fyrst og fremst. Við höfum ekki beitt okkur á alþjóðavettvangi, eins og við hefðum átt að gera. Það er nú eins og hvert annað grín þau bréf sem hafa sést hér í fjölmiðlum frá ríkisstjórninni sem er nú, ég man ekki, eitt eða tvö líklega.  Ég verð að viðurkenna að mér hitnar aðeins í kinnum þegar ég hugsa um þessa hluti, því ef einhvern tímann hefur verið þörf á því að við beitum okkur af hörku á alþjóðavettvangi, þá held ég að það sé núna. Ég held að Alþingi eða ríkisstjórn hafi ekki tekið þvílíkan slag fyrir hönd íslenskrar þjóðar í marga áratugi, væntanlega ekki frá því að við vorum í landhelgisdeilunni. Og að horfa til þess að við séum trúlega að fórna eða a.m.k. að gera mun lakari framtíðarmöguleika þeirra sem munu erfa landið, barnanna, þeirra sem munu bera hitann og þungann af þessum kostnaði, við erum að rýra möguleika þeirra og lífskjör með því að samþykkja þessa samninga. Það sem Alþingi ætti að gera nú sem fyrr er að segja einfaldlega við framkvæmdarvaldið - því það er framkvæmdarvaldið sem kom okkur nú í þennan farsa sem við erum í hér í dag að koma með þetta aftur inn í þingið og virða að vettugi það sem Alþingi samþykkti í ágúst - við eigum að segja við framkvæmdarvaldið: Nei, við hér á Alþingi erum ekki tilbúin til að fara aðra umferð í þessu, það sem samþykkt var í ágúst stendur. Ef Bretar og Hollendingar eru ósáttir við það geta þeir komið og sótt okkur til saka fyrir íslenskum dómstólum, því það er algerlega óverjandi að ríkisstjórnin og meiri hlutinn virðast ætla og hafa lýst því yfir í sjálfu sér með þessu að þeir treysti ekki íslenskum dómstólum. Við eigum að bjóða þá velkomna hér í næsta nágrenni til að fara með þetta fyrir dóm, eða þá semja við okkur upp á nýtt, semja við okkur á forsendum sem við ráðum við. Því ef ég þekki þessar þjóðir rétt vilja þær fá aurana sína til baka, en það getur ekki verið ásættanlegt, hvorki fyrir þá né aðra, ekki fyrir Evrópuþjóðir, ekki fyrir alþjóðasamfélagið, að þjóð sé kúguð með þeim hætti sem nú er gert. Því skora ég á ykkur, hv. samþingmenn mína hér á Alþingi, að sjá til þess að sá gjörningur sem hér liggur fyrir verði ekki samþykktur, hann fari ekki í gegnum þingið. Ég skora á ykkur að horfa inn í hugskot ykkar og hugsa um framtíðina.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og get tekið undir margt af því sem hann sagði. Það sem hann kom m.a. inn á í ræðu sinni var að í lögum um Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta er heimild fyrir því að sjóðurinn megi greiða út í íslenskum krónum. Þetta hefur svo sem oft verið rætt hér en aldrei fengist nein niðurstaða. Stjórn tryggingarsjóðsins tók þá ákvörðun að greiða Icesave-skuldbindingarnar í erlendri mynt en er reyndar að hugsa um að greiða öðrum jafnvel einhvern veginn öðruvísi. Það sem mig langar kannski að velta upp við hv. þingmann - vegna þess að ég hef mjög miklar áhyggjur af krónunni - þ.e. það sem liggur núna fyrir er að í landinu eru 500–600 milljarðar bundnir í jöklabréfum. Við erum með mörg fyrirtæki sem skulda í erlendri mynt, einstaklinga sem eru með tekjur í íslenskum krónum og síðan þurfum við á næstu árum að endurgreiða Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Norðurlöndunum o.s.frv. Því langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort hann taki undir áhyggjur mínar af því að þegar sér kannski fyrir endann á þessu ferli, koma Icesave-skuldbindingarnar áfram, þ.e. þar á eftir, þannig að við gætum hugsanlega horft fram á það að þurfa að greiða gríðarlega mikið af erlendum gjaldeyri í a.m.k. 15–20 ár. Þá veltur náttúrlega allt á því að við öflum meira heldur en við eyðum. Síðan langar mig líka að velta því upp við hv. þingmann, vegna þess að við höfum heyrt svo margar töfralausnir hvað þarf að gerast til að styrkja gengið. Fyrst átti að vera nóg að losa sig við seðlabankastjórann og fá norskan íhlaupamann, síðan átti gengið sjálfkrafa klárlega að styrkjast þegar sótt hefði verið um aðild að Evrópusambandinu og síðan þegar skrifað hefði verið undir Icesave-samningana átti það að styrkjast. 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þær áhyggjur sem fram komu hér hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni. Ég held reyndar að við gætum verið að horfa fram á mun meiri greiðslur eða til lengri tíma en þau 15–20 ár sem hann nefndi. Við verðum að geta búist við að allt fari á versta veg, því miður verðum við að gera það þó svo að við viljum það ekki. En fari allt á versta veg erum við örugglega að borga þetta á mun lengri tíma sem mun á endanum vitanlega þýða miklu hærri greiðslur en nokkurn óraði fyrir, fyrir utan allt annað sem við þurfum að greiða. Það er alveg ljóst að við þurfum að afla meiri gjaldeyris ef við greiðum í erlendri mynt. Það kemur ágætlega fram í áliti hv. þm. Þórs Saaris, þar sem hann ber saman hvernig okkur hefur gengið að afla erlendra tekna eða gjaldeyris til að borga af t.d. lánum og öðru, að þá virðist þetta vera óraunhæft sem lagt er upp með. Ég tek líka undir það að búið er að tala um alls konar grýlur sem ætti að ryðja úr vegi til að styrkja gengið en hins vegar hefur það gengið mjög brösuglega. Hvað á að gera? Ég heyrði gott ráð um daginn sem ég hef hugsað mikið um og held að væri býsna skynsamlegt, það er að aflétta þessum gjaldeyrishöftum, væntanlega mundi gengið eitthvað síga, en aftengja lánskjaravísitöluna um leið þannig að það mundi þá ekki fara beint út í verðlagið ef slíkt gerðist, þó að það hún væri aftengd jafnvel tímabundið, og senda ákveðin skilaboð með því og þá mundi gengið væntanlega styrkjast fljótlega eftir það. Ég sé alla vega ekki að þær aðferðir sem notaðar eru í dag séu að virka.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin og tek heils hugar undir með honum að það er mjög mikilvægt að við fáum styrkingu á krónuna. Mig langar hins vegar líka að spyrja hann út í annað. Nú borgum við 5,5% vexti af þessu láni sem er náttúrlega há vaxtaprósenta ofan á pundið og af því að í Bretlandi hefur undanfarin ár eða áratugi bara verið 1% verðbólga, þá eru þetta náttúrlega gríðarlega háir vextir miðað við það. Mig langar að velta því upp við hv. þingmann hvort það væri ekki skynsamlegt og jafnvel krafa af hálfu íslenska ríkisins vegna þess að við erum að veita ríkisábyrgð að við tækjum hreinlega ríkisábyrgðargjald og mundum þá borga lægri vexti. Þeir vextir sem við erum að greiða þarna eru vextir sem eru lánaðir til einkafyrirtækja til þess að það skaði ekki samkeppnisstöðu fyrirtækja í Bretlandi, þannig að við erum að ganga undir það sama og þeir gera. Síðan langar mig að það komi fram að nú eru stýrivextir í Bretlandi 0,5% og Libor-vextir eru 1,6, það er reyndar miðað við 12 mánaða vexti sem eru þá 2,1%. Við erum því klárlega að greiða þarna langt umfram og í raun og veru eru Bretar og Hollendingar að hagnast um stórar upphæðir bara á vaxtamun á þessu láni. Og þá langar mig að spyrja hv. þingmann hvort honum finnist það ekki ósanngjarnt í þeirri stöðu sem við erum núna, því að eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni hefðum við auðvitað getað sagt við Breta og Hollendinga: Komiði bara hingað í nágrennið og sækið á tryggingarsjóðinn. Mig langar að velta því upp við hv. þingmann hvort honum finnist það ekki mjög ósanngjarnt að þetta sé með þeim hætti að við greiðum tugi milljarða í vaxtamun sem Bretar og Hollendingar klárlega hagnast um með því að lána okkur þessa peninga.

Virðulegi forseti. Ríkisábyrgðargjald - ég tók eftir því að í áliti minni hluta í efnahags- og skattanefnd, held ég að hafi verið, kemur fram sú hugmynd að rétt væri að taka upp ríkisábyrgðargjald eins og gert er þegar veitt er ríkisábyrgð. Jú, af hverju ekki, af hverju gerum við það ekki? Það er einfaldlega vegna þess að við höfum ekki dug í okkur til að semja um það við Breta og Hollendinga eða gera það að skilyrði. Þess vegna er það ekki gert. Auðvitað er hann óeðlilegur sá vaxtamunur sem virðist vera á þeim lánum sem Bretar og Hollendingar eru að taka til að lána okkur. Ég vil bara leyfa mér að kalla þetta hermang. Þeir eru hreinlega að næla sér í fjármuni á okkar kostnað. Auðvitað hafa þeir einhvern kostnað af því að taka þessi lán og eitthvað slíkt en að það sé sá munur sem þarna um ræðir gengur ekki upp. Getum við ekki alveg eins leyft þeim hreinlega að veiða eitthvað af þorski hjá okkur, hleypt þeim inn í lögsögu okkar til að veiða upp í þennan vaxtamun? Þetta er ... 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ágætisræðu. Það hefur sótt á mig stöðugt meira undanfarið, sérstaklega eftir bréf Dominique Strauss-Khan til ágæts leikstjóra hér í bænum þar sem hann upplýsir að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi ekki sett það sem skilyrði fyrir fyrirtöku í stjórn sjóðsins að Icesave-málið yrði afgreitt. Sömu fréttir heyrum við frá Noregi en það eru eitthvað flóknari fréttir sem við heyrum frá Svíþjóð. Því hefur það hvarflað að mér: Getur verið að moldviðrið út af afgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, ástæðan fyrir því út af hverju sú afgreiðsla hefur dregist von úr viti, hafi verið til að þvinga, hræða og raunverulega neyða stjórnarliða til að fylkja sér um þetta mál, mál sem þeir virðast einlæglega trúa á? Getur verið að ábyrgð þeirra sem stjórna landinu sé svo mikil að þeir hafi blekkt sína eigin stjórnarliða inn í þennan skollaleik? Mig langar til að spyrja hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson: Hvernig líst honum á þá hugmynd að við mundum fara fram á það við fulltrúa Íslands í stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins - við eigum þar fulltrúa á hverjum tíma, núna gegna Svíar embættinu, held ég - að stjórn sjóðsins færi fram á opinbera rannsókn um hvað væri satt í þessu máli?

Virðulegi forseti. Hvernig stjórnarliðar fylkja sér á bak við þetta mál er mér hulin ráðgáta, eins og held ég hv. þingmanni. En vitanlega má hugsa sér að þær þvinganir og hótanir sem við höfum séð hafi verið til þess fallnar að skapa ákveðið andrúmsloft til að ná nægu fylgi á bak við þessar ákvarðanir og bak við þennan samning og að sjóðnum hafi þá líka verið beitt af hálfu Íslendinga með þeim hætti sem virðist vera. Hvernig sem það er, er ábyrgðin alltaf hjá ríkisstjórninni vegna þess að ef þetta er ekki ástæðan, er hún sú að ríkisstjórnin stóð sig ekki í því að gera hér þær efnahagsumbætur sem krafist var. Í rauninni er bara um tvennt að velja. Það er það sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson nefndi hér eða það, sem ég held að sé hlutur sem spilar alla vega inn í, að stjórnvöld hafa ekki staðið sig í þeim störfum sem þeim voru falin og ég held að það sé ekki síður mikilvægt. Varðandi það að fara fram á opinbera rannsókn, ég tek heils hugar undir það. Ég held að við ættum að gera þá kröfu á fulltrúa okkar í stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að það fari fram rannsókn, opinber rannsókn á því hvernig haldið hefur verið á þessum málum. Ef það næst ekki fram hljótum við að velta því fyrir okkur hvort við berum traust til þessa sjóðs og til þeirra sem þar sitja fyrir okkur og það er full ástæða til þess að velta því upp. Ég sagði áðan og endurtek það að það er rannsóknarinnar virði hvernig Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur haldið á málum gagnvart Íslandi.

Virðulegi forseti. Það gleður mig að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson skuli taka svona vel í þessa hugmynd og við ættum kannski að fara aðeins lengra með hana eftir að nóttin er liðin. Jafnframt langar mig til að halda áfram á þessum nótum og spyrja þingmanninn vegna þess að það er ljóst að haldið hefur verið mjög óhönduglega á þessu máli af hálfu Íslendinga. Það var tekið úr hinum stjórnmálalega farvegi, hin svokölluðu Brussel-viðmið voru lögð til hliðar, þarna voru embættismenn sem margir hverjir höfðu enga reynslu af alþjóðasamningum af þessu tagi, aðrir höfðu litla reynslu af slíku og við fengum alveg hræðilega útkomu í sumar í fyrstu útgáfu Icesave-samninganna. Sem betur fer, fyrir tilstilli nokkurra vaskra þingmanna Vinstri grænna, tókst að snúa þessu máli nokkuð okkur Íslendingum í vil og þá urðu til hinir frægu fyrirvarar, bæði lagalegu og efnahagslegu fyrirvarar, og svona til að umorða þetta yfir í spurningu: Væri kannski tilefni til þess að við mundum fara fram á að það yrði athugað hvernig staðið var að því af Íslands hálfu að setja saman samninganefnd, skipa samninganefnd og semja við Hollendinga og Breta?

Virðulegi forseti. Í gangi er rannsókn, rannsóknarnefnd á vegum Alþingis sem er að rannsaka efnahagshrunið m.a. og mjög mikilvægt er að niðurstöðum hennar verði fylgt eftir og veit ég að Alþingi mun ekki draga neitt af sér í því. Ég tel hins vegar í ljósi þess hversu stórir og miklir hagsmunir eru í húfi í Icesave-málinu, einhverjir mestu hagsmunir sem við höfum staðið frammi fyrir, að það væri vel þess virði að við skoðuðum það, þingmenn, að skipuð yrði rannsóknarnefnd eða farið yrði í það að rannsaka hvernig haldið hefur verið á þessu máli. Hagsmunirnir eru það miklir og stórir að væntanlega er full ástæða til þess að farið verði yfir málið frá A til Ö. Ekki það að ég ætli að standa hér og segja að það eigi að sækja einhverja til saka fyrir það, hins vegar verðum við að læra af því. Það er alveg ljóst að ef hér hefur verið haldið illa á málum, ef stjórnvöld og þeir sem þessum málum stýra hafa ekki staðið sig í stykkinu gagnvart því að gæta hagsmuna þjóðarinnar þarf að draga það fram, því að málið er risavaxið og það varðar alla framtíð Íslands. Við getum ekki horft fram hjá því. Ég hef stundum spurt mig að því, frú forseti: Hvað getum við gert ef við teljum að stjórnvöld séu að brjóta gegn hagsmunum þjóðarinnar? Hvað getum við gert? Hvað getur Alþingi gert? Það er í höndum þingmanna sjálfra, að mér virðist, að lýsa trausti eða vantrausti á ríkisstjórnina, en ég hefði gjarnan viljað hafa einhvern vettvang þar sem ég gæti sem þingmaður óskað eftir eða jafnvel farið þá leið að sækja ríkisstjórn þess vegna fyrir dómstóla til að kanna lögmæti hennar 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér aftur hljóðs undir liðnum fundarstjórn forseta til að ítreka þá beiðni sem ég lagði fyrir forseta áðan um að þessum umræðum yrði útvarpað. Ég ítreka að við erum að ræða eitt mikilvægasta mál sem þjóðin hefur lent í á lýðveldistímanum og full ástæða er til að auka aðgengi þjóðarinnar að því að geta fylgst með þessum umræðum. Það er kjörið tækifæri að nota til þess t.d. Rás 1 hjá Ríkisútvarpinu. Þá fá sjómenn okkar á miðunum úti og fólk í afskekktum byggðum að heyra umræðuna og heyra þann rökflutning sem fer hér fram. Ég held líka að þetta gæti orðið hvati fyrir stjórnarþingmenn og fulltrúa ríkisstjórnarinnar til að sinna þessari umræðu og sýna henni einhvern áhuga. Þá mætti vænta þess að þau sýndu sig í þingsalnum og hlustuðu á þau rök sem stjórnarandstaðan leggur fram í þessu máli. Ég ítreka þessa beiðni, virðulegi forseti, legg það til að þingfundi 

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir þessa beiðni hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Það er hins vegar annað sem mig langar til að koma inn á. Hér var atkvæðagreiðsla í dag um hvort hafa ætti kvöldfund eða ekki. Þar fór atkvæðagreiðslan þannig að 21 var á móti því vegna annars vegar mikilvægis málsins og hins vegar þess að hér eru búnir að vera fjölmargir kvöldfundir undanfarið. Ég beini því þess vegna til virðulegs forseta að hún hlutist til um að þeir þingmenn sem báðu um að kvöldfundurinn yrði haldinn mæti, auk þess sem ég hefði gaman af að sjá hæstv. bankamálaráðherra bregða fyrir í þessari umræðu.

Frú forseti. Bara rétt aðeins vegna þeirrar umræðu sem hér er orðin um að útvarpa eigi umræðunum vil ég vekja máls á því að m.a. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa um margra ára skeið flutt þingsályktunartillögur um útvarp frá Alþingi sem stjórnarflokkarnir fyrrverandi sáu ekki ástæðu til að afgreiða, sérstaklega ekki Sjálfstæðisflokkurinn. Nú veit ég ekki betur en að aftur sé komin fram tillaga um þetta sama atriði og vænti ég þess þá að hún fái góðan og breiðan stuðning í þinginu því að það er greinilega mikil eftirspurn eftir þessu. 
             Varðandi umræðuna um kvöldfund og að hér hafi 26 þingmenn greitt atkvæði með því er auðvitað til þess að horfa að þá þegar voru margir á mælendaskrá og augljóst að margir mundu vilja tala. Það var mikilvægt að þeir sem eru á mælendaskrá kæmust að og til þess var sú ákvörðun tekin að hafa hér kvöldfund, 

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins út af síðustu orðum hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar um mælendaskrána, svo virðist sem þingmaðurinn hafi stóra og mikla kristalskúlu vegna þess að þegar atkvæðagreiðslan var um kvöldfund vissi ég ekki til þess að komin væri nein mælendaskrá.  Annað vildi ég nefna líka, þá ágætu hugmynd sem hefur komið hér upp frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni um að umræðum héðan úr þinginu yrði nú útvarpað. Ég tek undir með þingmanninum, það yrði kannski til þess að fleiri stjórnarþingmenn tækju til máls. Það vekur óneitanlega athygli að af þessum 18 sem eru á mælendaskrá núna eru aðeins fjórir stjórnarliðar. Þeir eru líka í kringum þá tölu í þingsalnum núna, reyndar aðeins fleiri í augnablikinu og er það vel. Ég tek undir það, frú forseti, 

Frú forseti. Ég tel einnig ástæðu til að taka undir báðar tillögur hv. þm. Jóns Gunnarssonar, annars vegar þá að farið verði að senda út héðan frá þinginu í útvarpi, sérstaklega þessar umræður, og mjög ánægjulegt er að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson skuli taka undir þetta og rifja upp að vinstri grænir hafi fyrstir fundið upp á þessu. Þetta gefur líka tækifæri til að stjórn og stjórnarandstaða sameinist hér um mál. Það er mjög ánægjulegt að svo skuli bregða við. Hinu er ég líka algjörlega sammála, það er náttúrlega fráleitt að halda þessum fundum hérna gangandi fram á kvöld þegar í fyrsta lagi stjórnarliðar virðast, þeir sem höfðu áhuga á þessum kvöldfundi, flestir ekki hafa tök á að mæta og eins skilar þessi umræða sér ekki sem skyldi þegar hún fer fram við þessar aðstæður.

Virðulegi forseti. Ég er ekki viss um að landsmenn mundu endilega vilja hlusta á þetta í útvarpinu. Ég held að Íslendingar -  Virðulegi forseti. Hér ræðum við sem sagt enn og aftur ríkisábyrgð á lántöku Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta sem almenningur þekkir betur sem Icesave-málið alræmda. Þetta er alls ekki í fyrsta sinn sem ég stend í ræðustóli Alþingis og ræði einmitt þetta mál. Við afgreiddum það nefnilega í sumar eftir langa umræðu. Þrjár nefndir héldu ótal nefndarfundi, það var fundað nótt og dag og almenningur tók þátt í fjölmennum mótmælum daglega. Þá eigum við eftir að nefna allan þann fjölda einstaklinga sem vann að málinu og gaf vinnu sína fyrir land og þjóð til að þoka þessu ömurlega máli í rétta átt. Í ræðum mínum í sumar fór ég m.a. yfir þá afstöðu mína að við Íslendingar ættum ekki að borga skuldir einkaaðila. Það er ekkert réttlæti í því að skuldum einkaaðila sé velt yfir á almenning, fólkið í landinu og jafnvel ófædd börn. Við stofnuðum ekki til þessara skulda og mér finnst ekki að ég eða börnin mín eða barnabörn eða nokkur annar en þeir sem til skuldanna stofnuðu eigi að greiða þær. Þetta er í mínum huga bara algjört prinsippmál. Þetta eru ekki okkar skuldir, við eigum ekki einu sinni að þurfa að ræða þetta hérna. Í sumar stakk ég upp á því að við byðum Bretum og Hollendingum allar eignir gamla Landsbankans og fengjum aðstoð þeirra við að negla þá sem komu okkur í þessa stöðu. Gömlu nýlenduþjóðirnar eiga öflugar eftirlitsstofnanir, leyniþjónustu og ýmis úrræði sem við höfum ekki yfir að ráða og eins og við höfum komist að, og sérstaklega kannski hæstv. ríkisstjórn, eru þessar þjóðir mjög harðar í samningum en það erum við greinilega ekki. Sú lausn sem ég benti á í sumar er úr stefnuskrá Borgarahreyfingarinnar sem við í Hreyfingunni höfum tekið upp á okkar arma, enda geymir hún öll okkar kosningaloforð. Hún varð burðarbitinn í einum þeirra fyrirvara sem settir voru í sumar og það er einmitt einn af þeim fyrirvörum sem hvorki Bretar né Hollendingar hafa gert athugasemdir við. Um er að ræða 8. gr. laganna síðan í ágúst og hún hljómar svona, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin skal þegar í stað grípa til allra nauðsynlegra ráðstafana sem þarf til að endurheimta það fé sem safnaðist inn á Icesave-reikningana. Í þeim tilgangi skal ríkisstjórnin fyrir 15. október 2009 hafa frumkvæði að samstarfi við þar til bæra aðila, m.a. yfirvöld í Bretlandi, Hollandi og Evrópusambandinu, og óska aðstoðar þeirra við að rekja hvert innstæðurnar af Icesave-reikningunum voru fluttar. Ríkisstjórnin skal fyrir árslok 2009 semja áætlun um hvernig reynt verður að endurheimta það fé sem kann að finnast. Í því skyni að lágmarka ríkisábyrgð samkvæmt lögum þessum skal ríkisstjórnin einnig gera ráðstafanir, í samráði við þar til bæra aðila, til þess að þeir sem kunna að bera fjárhagsábyrgð á þeim skuldbindingum sem stofnast hafa vegna Icesave-reikninganna verði látnir bera það tjón.“ Eins og ég sagði var það upphafleg hugmynd okkar að Bretar og Hollendingar gætu fengið að gera upp búið. Nú veit ég ekki hvort ríkisstjórnin reyndi að fara þá leið en að mínu viti hefði það verið reynandi. Það er rétt að tala aðeins um vexti því að þeir eru í raun þyngstu byrðarnar. Vaxtabyrði hvers einasta dags vegna Icesave er 100 milljónir - 100 milljónir, frú forseti. Það eru ársskatttekjur ríkisins af 33 einstaklingum, bara á einum degi. Þá miðum við við meðalskatttekjur á hvern einstakling. Og það eru ýmist 365 eða 366 dagar á ári eins og kunnugt er, það þýðir að skattar 12.000 fullfrískra og vinnandi einstaklinga fara eingöngu í að borga vexti vegna Icesave-skuldbindinganna. Virðulegi forseti. Ég er þeirrar gerðar að ég vil borga skuldir mínar. Ég vil hafa mitt á tæru og ég þoli ekki þá tilfinningu að skulda einhverjum eitthvað. Mér finnst ömurlegt að fólk úti í heimi hafi tapað peningum á Icesave-reikningunum. Það tók vissulega áhættu með því að leggja þá inn á hávaxtareikninga, en hver hafði áhyggjur af því fyrir hrun? Að minnsta kosti ekki ég. Langflestir treystu bönkunum. Mergur málsins er bara sá að hvorki ég né íslenska þjóðin tókum þessa peninga að láni. Það voru einkaaðilar sem ráðstöfuðu þessum innstæðum og sólunduðu þessu fé. Og þjóðin á ekki að greiða skuldir einkaaðila. Við eigum ekki einu sinni að þurfa að vera hér og ræða þetta. Nánast allir þeir sjálfstæðu umsagnaraðilar sem komið hafa að málinu, sérfræðingar í þrotlausri sjálfboðavinnu sem hafa ekki haft annan ávinning af því en þann sameiginlega ávinning sem allir Íslendingar hafa, eru sammála um að við getum ekki staðið undir þessum skuldbindingum. Þótt við féllumst á þá kröfu að við ættum að greiða - sem er alls ekki raunin - getum við það bara ekki. Eins og bent hefur verið á í þinginu í dag, ekki einu sinni, heldur margoft, er skuldastaða landsins orðin háskaleg. Eins og fram kemur í nefndaráliti 2. minni hluta í efnahags- og skattanefnd vegna þessa máls er skuldahlutfallið langt yfir eðlilegum þolmörkum. Það þýðir rýrari lífskjör fyrir allan almenning í landinu, verulega skertan kaupmátt og mun minni neyslu svo hægt sé að greiða þessa skuld sem er í erlendum gjaldmiðli. Með rýrnandi lífskjörum almennings eykst hættan á landflótta. Og hverjir fara? Það er nefnilega fólkið sem getur farið, unga fólkið okkar, vel menntað fólk sem getur fengið vel launuð störf víða um heim, fólkið sem er okkur einmitt svo nauðsynlegt, sem er í raun og veru fjöregg þjóðarinnar, það er einmitt það sem við eigum á mestri hættu að missa. Frú forseti. Það er oft talað um siðferðislega skyldu okkar til að greiða þessa skuld og það er eins og margir haldi að það sé með einhverjum hætti siðferðisleg skylda Íslendinga að greiða hana. Ég held að það sé ekki siðferðisleg skylda að greiða skuldina en þótt svo væri breytir það því ekki að við getum ekki greitt hana. Setjum upp annað dæmi, segjum að það væri siðferðisleg skylda mín að synda til Færeyja. Ætti ég að reyna það? Ég er ágæt í sundi, ég kæmist út fyrir höfnina en svo mundi ég drukkna og það er einmitt það sem ég er svo hrædd um að við gerum, við byrjum að reyna að borga, við borgum aldrei neitt nema vextina og þetta mun fara með okkur. Og þá kemur siðferðisleg skylda málinu mjög lítið við því að við einfaldlega getum ekki gert þetta. Það er annað sem ég hef miklar áhyggjur af í sambandi við þetta mál; þingræðið á Íslandi. Mér hefur löngum fundist þingræðið of veikt og framkvæmdarvaldið hafa of mikil völd. Í sumar gerðist sá ánægjulegi atburður, og kannski sá eini í þessu annars ömurlega máli, að þingið tók valdið í sínar hendur, það lagðist yfir málið eins vel og mögulega var kostur og gerði frumvarpið um Icesave viðunandi. Ekki gott, ekki frábært en viðunandi. Við lofuðum að gera eins vel og við gætum og borga eins mikið og við stæðum undir. Við tvinnuðum hagsmuni okkar Íslendinga saman við hagsmuni Breta og Hollendinga. Ef okkur vegnaði vel mundu bæði Bretar og Hollendingar fá meira upp í kröfur sínar. Út á þetta gengu efnahagslegu fyrirvararnir sem smíðaðir voru í sumar. Þeir gerðu ráð fyrir því að við deildum ábyrgðinni með öðrum. Með öðrum orðum, við komum okkur upp úr þeim skurði sem svo mörg lönd í heiminum eru í, að greiða einungis vexti af skuldum sínum og ná aldrei að narta í höfuðstólinn. Nánast allar tekjur ríkjanna fara í vaxtagreiðslur og auðlindir þjóðanna eru undir stjórn skuldunautanna. Við skulum ekki gleyma því, frú forseti, að mörg þau lönd í heiminum sem eru einna auðugust af auðlindum eru hve fátækust og ráða ekki við skuldabyrðar sínar. Það er sú staða sem ég óttast mest því að eins og við vitum ágirnast margir auðlindir Íslands. Frú forseti. Einmitt þegar við vorum farin að hreykja okkur af sigri þingsins yfir framkvæmdarvaldinu tók framkvæmdarvaldið lög frá Alþingi, arkaði með þau til Bretlands og Hollands og bar þau undir nýlenduherrana. Hvers lags undirlægjuháttur er þetta, frú forseti? Þetta er gífurlegt áfall fyrir þingræðið í landinu. Skilaboðin eru þau að lög sem Alþingi setur gilda bara þegar það hentar framkvæmdarvaldinu. Og framkvæmdarvaldinu dettur í hug að bera íslensk lög undir útlendinga. Þetta eru íslensk lög sem gilda um ríkisábyrgð íslenska ríkisins. Það á ekki að koma til greina að bera þau undir einn eða neinn, allra síst útlendinga. Frú forseti. Mér finnst skorta kjark í þessa ríkisstjórn. Hún þarf að standa í lappirnar og þora að bjóða viðsemjendunum sínum birginn. Vilji Bretar og Hollendingar ekki gangast undir þau skilyrði sem Íslendingar setja verða þeir að sækja rétt sinn fyrir dómstólum. Þá fengjum við einnig úr því skorið hvort okkur ber að taka á okkur þessar skuldbindingar eða ekki. Þessa ríkisstjórn skortir svo sannarlega kjark og ég er reyndar farin að efast um að hún viti hvað kjarkur er. Nú er málið aftur í höndum þingsins. Nú fáum við þingmenn tækifæri til að sanna að okkar lög eigi að gilda. Okkur ber að hafna nýja viðaukasamningnum, ekki bara vegna þess að hann er svo miklu verri kostur en gildandi lög heldur vegna þess að þingræðið á Íslandi er í hættu ef við samþykkjum hann. Það má ekki gerast að framkvæmdarvaldið komist upp með að bera lög Alþingis undir erlendar þjóðir. Frú forseti. Ábyrgð okkar er enn stærri og nær út fyrir strendur Íslands og þeirra þjóða sem vilja að við stöndum skil á Icesave. Með þeim efnahagslegu fyrirvörum sem smíðaðir voru hér í sumar var sleginn nýr tónn í lánasamningum þjóða. Fyrirvararnir hefðu getað orðið ný viðmið í samningum skuldsettra ríkja og gefið þeim fjölmörgu ríkjum, sem hafa verið í þeirri aðstöðu að geta ekki greitt annað en vexti skulda sinna, von um að þau kæmust einhvern tímann upp úr skuldasúpunni. Þegar allt hrynur, og við skulum ekki gleyma því að bankar hrundu á fleiri stöðum en hér, þarf að endurreisa og endursmíða kerfin. Í því felast tækifæri sem okkur ber að nýta. Með því að lúffa fyrir nýlenduveldunum tveimur erum við ekki einungis að herða snöruna um eigin háls heldur einnig háls allra þeirra ríkja sem hafa orðið eftir á þróunarbrautinni vegna þess að ríku löndin, lánardrottnarnir, gefa ekkert eftir og möguleikar þeirra til að hafa yfirhöndina í þeim slag eru ómældir. En nú, einmitt nú þegar þessi mikla uppstokkun fer fram, skuldir eru afskrifaðar hægri og vinstri, er tækifæri fyrir litla Ísland til að beita sér fyrir því að það sé gefið á réttlátan hátt. Við megum ekki glata því tækifæri, tækifærinu til að gera heiminn að örlítið betri stað. Þetta kann að vera okkar stærsta tækifæri og því verðum við að berjast fyrir tilverurétti fyrirvaranna, ekki aðeins vegna okkar, heldur þeirra þjóða sem hve verst er komið fyrir. Ég er sannfærð um að ef okkur tækist að koma öðrum til aðstoðar væri svo miklu auðveldara fyrir þjóðina að standa keik og sjá tilganginn með þeim hamförum sem hafa dunið yfir okkur.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir mjög fína ræðu sem ég get tekið undir að flestu leyti. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að í sumar þegar málið kom fyrst til umræðu á þingi, þegar samningurinn var undirritaður 5. júní, eins ömurlegur og hann var nú, kom ríkisstjórnin málinu ekki í gegnum Alþingi. Hún gat ekki fengið þingið til þess að samþykkja það, hún hafði ekki meiri hluta fyrir samningunum. Eins og hv. þingmaður orðaði það tók þingið í raun og veru völdin af framkvæmdarvaldinu með því. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann: Eftir að búið var að samþykkja fyrirvara Alþingis gerðist það sama og kom fram í ræðu eins hv. þingmanns hér í dag, nánast sama fólkið er látið fara til baka með samninginn sem það var búið að koma með heim til þess að kynna breytingar. Það kom mjög skýrt fram hjá manni sem heitir Lee Buchheit, sem er mjög reyndur samningamaður, þegar hann fundaði með fjárlaganefnd í sumar, hann sagði að þegar menn væru nánast búnir að komast að niðurstöðu væri mjög mikilvægt að málið væri tekið upp á hærra stig, á pólitískt stig, eins og hann orðaði það. Þá yrðu valdamenn þjóðarinnar, eins og til að mynda hæstv. forsætisráðherra sem hefur ekki sést hér síðan við byrjuðum að ræða Icesave í vor, 

Jú, ég verð að taka undir með hv. þingmanni varðandi þetta. Hér er svo mikið í húfi að við höfum ekki efni á að kosta ekki öllu til, það er einfaldlega þannig. Ég heyrði því fleygt í sumar að Lee Buchheit hefði þótt of dýr í vor þegar verið var að semja og þess vegna hefði hann ekki verið notaður í samninganefndina. Ég veit svo sem ekki hvað er til í því en ég held að enginn maður geti verið of dýr til að landa þessu máli á eins farsælan hátt og hægt er. Varðandi það að æðstu valdhafar Íslands landi samningnum á æðsta pólitíska stigi held ég að hv. þingmaður beri meira traust til þeirra en ég. Ég er ekki viss um að það hefði verið farsælt. Eins og hv. þm. Pétur Blöndal benti á í sumar hefðu þingmenn og þingið þurft að fara í gagngera kynningarherferð á þessu máli um Evrópu. Ég hef rekið mig á að það er mikil vanþekking meðal stjórnmálamanna annarra landa í Evrópu á þessu máli. Alls staðar þar sem íslenskir þingmenn hafa komið og kynnt málstað okkar kemur fólk af fjöllum og samúðin eykst eftir því sem við skýrum málið betur út. Það hefur verið öðrum þjóðum lokuð bók, held ég.

Virðulegi forseti. Svo það sé alveg á hreinu held ég að ég hafi ekki meira álit á hæstv. ríkisstjórn en hv. þingmaður vegna þess að ég hef alls ekkert álit á henni. Það sem ég dró hins vegar fram var að menn færðu réttu skilaboðin frá Alþingi til viðsemjenda okkar. Hv. þingmaður talaði líka um þá gríðarlegu upphæð sem við þurfum að borga, við munum borga 100 milljónir á dag, eins og hv. þingmaður benti á. Það þarf skatttekjur 79 þúsund einstaklinga til þess að borga bara þessa vexti. Nú liggur það fyrir að búið er að samþykkja að greiða vexti frá 1. janúar 2009 þó að okkur beri ekki lagaleg skylda til þess og það eru 30–40 milljarðar á ári við þær aðstæður sem við erum í núna. Við erum nú að reyna að taka til í ríkisrekstrinum eða skera niður svipaða upphæð. Eins og allir hv. þingmenn hér inni vita er allt hér á öðrum endanum vegna þess að það eru allir að kikna undan þeim niðurskurði sem þegar hefur verið ráðist í. Þá velti ég því fyrir mér og vil spyrja hv. þingmann um 

Frú forseti. Því er fljótsvarað: Nei, mér finnst fátt í þessu máli sanngjarnt. Hvað vextina varðar langar mig bara að leiðrétta hv. þingmann því að við erum ekki búin að samþykkja þennan viðauka og þar af leiðandi erum við ekki búin að samþykkja að greiða þessa vexti. Hvað varðar ríkisstjórnina held ég að okkur skorti ekki bara trú á henni, ég held að það skorti aðallega trú hæstv. ríkisstjórnar á verkefninu. Ég held að þá trú hafi vantað og ríkisstjórnin hafi aldrei haft þá trú sem þurfti til þess að sannfæra aðra.

Virðulegi forseti. Ég vil, eins og sá sem kom hér í andsvar á undan mér, þakka hv. þingmanni fyrir afar góða ræðu og ég er um margt sammála því sem þar kom fram. Ég er sérstaklega sammála því sem fram kom núna í lokaorðum þingmannsins í andsvari varðandi trú ríkisstjórnarinnar á verkefninu. Ég er algjörlega sammála þingmanninum um að það er stóra vandamálið í þessu og kom fram í 1. umr. þegar hv. formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Guðbjartur Hannesson, viðurkenndi það beinlínis að ríkisstjórnin hefði aldrei haft trú á því að hægt væri að sannfæra aðrar þjóðir um þessa fyrirvara. Því vil ég spyrja hv. þingmann, af því að þingmaðurinn talaði um vinnubrögðin í sumar og að við hefðum náð saman þvert á flokka: Telur þingmaðurinn að það hafi einhvern tíma staðið til að breyta einhverju í meðförum þingsins í þessari umferð varðandi það frumvarp sem nú liggur fyrir þinginu, að við gætum gert eins og í sumar og tekið höndum saman? Eða heldur þingmaðurinn að þetta hafi allt saman verið ákveðið fyrir fram og að það hafi aldrei staðið til að leyfa okkur að hafa nein áhrif á þetta? Ég spyr þingmanninn beint út: Telur þingmaðurinn að þetta hafi verið heiðarlegur leikur eða var þetta kannski blekkingarleikur? Hvert er álit þingmannsins á því?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég hef ekki rekist á neitt heiðarlegt í þessu máli, það er bara þannig. Ég held að við höfum verið dregin hér á asnaeyrunum frá því fyrir kosningar. Ég trúi ekki öðru en að fyrsti samningurinn, sá sem skrifað var undir 5. júní, hafi legið fyrir frá því fyrir kosningar. Það var reynt að telja okkur trú um að honum hefði verið tjaslað saman á tveimur dögum en hann var ekki þesslegur. Ég held í raun að ekki hafi verið neitt svigrúm til breytinga núna. Það þýðir samt ekki að þingið geti ekki breytt þessu því að það átti ekki að vera neitt svigrúm heldur í vor. Við áttum ekki einu sinni að fá að lesa samninginn, við skulum öll muna hvernig vinnubrögðin voru. Í sumar viðurkenndi hæstv. utanríkisráðherra - sem er reyndar ekki hér í dag - fyrir mér að við hefðum aldrei átt að fá að sjá þennan samning þannig að ég veit ekki hvar heiðarleikinn er í þessu máli.

Virðulegur forseti. Mér þykir þingmaðurinn upplýsa okkur hér um merkilegan hlut, að hæstv. utanríkisráðherra hafi viðurkennt þetta fyrir þingmanninum, ég veit ekki til þess að nokkur hafi viðurkennt þetta með berum orðum þannig að mér þykir þetta fréttnæmt. Ég minnist þess að við 1. umr. þessa máls spurði samflokks- eða samhreyfingarmaður þingmannsins, hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, hæstv. fjármálaráðherra hvort það mætti breyta einhverju. Ég man að hæstv. fjármálaráðherra fór í kringum það eins og köttur í kringum heitan graut og sagði svo eitthvað á þá leið að frumvarpið væri komið í skýran og endanlegan búning, sem fékk mann til að halda að ekki mætti mikið út af bregða. Þá er kannski spurningin: Hvað telur þingmaðurinn að við getum áorkað miklu ef við leggjumst saman á eitt? Heldur þingmaðurinn að við getum náð aftur 

Frú forseti. Ég verð eiginlega að viðurkenna fyrir hv. þingmanni að ég er svolítið orðin eins og laxinn sem er orðinn mjög þreyttur eftir viðureign við veiðimanninn. Sú lausn sem ég sé núna er að fella þetta frumvarp. Það fyndist mér miklu hreinlegra, og fljótlegri leið á þessu stigi málsins. Þá er boltinn hjá Bretum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Tryggvadóttur fyrir ágæta ræðu. Ég get um margt verið sammála því sem hún var að segja. Ég vil tæpa hér á einhverju, ég vil fyrst koma að þessu með útvarpsútsendingu hér. Ég geri mér alveg grein fyrir því að þjóðin er búin að fá sig fullsadda af þessu máli, og svo er um okkur mörg hér í þinginu, en ég hef meiri trú á þreki þjóðarinnar en svo að þegar hún gerir sér grein fyrir alvarleika málsins vilji hún standa afskiptalaus hjá. Enginn ætti að vera sér betur vitandi um það en fulltrúar Hreyfingarinnar sem sögðu að þjóðin væri komin á þing þegar þau voru kosin á þing. Ég veit ekki fyrir hverja við hin komum. 
             Ég tek undir það með henni að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki haft trú á sjálfri sér í þessu verkefni sem hún er að fást við. Það endurspeglast svo sem í fleiri málum en bara þessu. Hún var athyglisverð, þessi nálgun hennar á það að hér samþykkti Alþingi Íslendinga lög í lok ágúst sem hæstv. ríkisstjórn kaus að bera undir aðrar þjóðir og koma síðan til baka með algjöra útvötnun á því sem Alþingi hafði tekið hér ákvörðun um og lagt línurnar með. Þetta eru auðvitað fádæma vinnubrögð, alveg forkastanleg og ber að fordæma. Mig langar að spyrja þingmanninn um annað atriði sem hún minntist á í ræðu sinni, þetta með auðlindirnar og það að margar af fátækustu þjóðum heims væru ríkar af auðlindum sem þær næðu ekki að nýta og næðu ekki að borga skuldir sínar. Mér finnst þetta áhugaverður punktur í ljósi stöðu okkar Íslendinga og í ljósi þess að hér er nú talað um að það sé einmitt nýting náttúruauðlinda sem eigi að bjarga þessari þjóð og gefa okkur forskot 

Forseti áminnir hv. þingmenn um að ávarpa aðra þingmenn réttilega.

Frú forseti. Hér hef ég áhyggjur af auðlindunum okkar, það er rétt. Ég þekki vel til í Suður-Ameríku sem er eins og rjúkandi rúst eftir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, lönd eins og Venesúela sem er ríkt af olíu. Ég hef kynnt mér málin í Miðausturlöndum þar sem olía er líka, þar sem almenningur býr við kröpp kjör. Þessi lönd hafa oft orðið fyrir barðinu á, ég verð að segja sérstaklega Bandaríkjamönnum, þau hafa jafnvel leigt götuleikhús til að skipta um ríkisstjórnir og gera hallarbyltingar. Í Afríku er kannski nærtækt dæmi Suður-Afríka sem er byggð á demöntum en er samt einhverra hluta vegna ein af fátækustu þjóðum í heimi. Hér höfum við náttúrlega fiskinn og við höfum mikla orku og svo er ein auðlind sem við gleymum oft, vatnið sem verður held ég ein af aðalauðlindum þessarar aldar. Hverjir ásælast þetta sérstaklega veit ég kannski ekki en staðreyndin er sú að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er hérna núna. Ég sef ekki róleg yfir því og mér líst sífellt verr á Evrópusambandið, eigum við ekki bara að orða það þannig?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mig langar að taka þessa auðlindaumræðu aðeins lengra. Ég deili þessum áhyggjum með henni. Ég held að það sé mjög verðug spurning fyrir okkur hvort það sé möguleiki að í þessum samningum og í þessum mikla þrýstingi sem þjóðin hefur verið beitt, sem Íslendingar hafa verið beittir í aðdraganda þessara samninga, í þessum samningaviðræðum, geti verið undirliggjandi ástæða þessara þjóða að sælast hér í auðlindir okkar og að það geti verið það sem hvílir líka í þeirri ógn sem þessar samningaviðræður eru klárlega við umsóknarferli okkar að Evrópusambandinu. Eru þessar þjóðir að sýna þarna klærnar í því að vilja seilast einmitt í sjávarauðlindir okkar, orkuauðlindir og vatnið og aðrar þær auðlindir sem hér kunna að vera og mögulega kannski stöðu landsins? Ef hún færi aðeins nánar yfir þetta og ef hún þekkir dæmi þess hvernig þetta hefur farið fram annars staðar.

Frú forseti. Ég get svarað hv. þm. Jóni Gunnarssyni því að í sumar sannfærðist ég um tengsl ESB og Icesave. Ég sannfærðist um að þetta væri hættuleg tvenna, við þyrftum að passa okkur á að afgreiða hvort um sig, hvernig sem við afgreiddum það. Síðan allt hrundi hafa verið settar fram ótrúlegar samsæriskenningar en þær eiga það flestar sammerkt að hafa ræst eða við sjáum að þær eru að rætast eða gætu ræst. Eitt af því sem hræðir mig svolítið þessa dagana er fyrir fram greiddi tekjuskatturinn sem álfyrirtækin eru að veifa framan í okkur. Ég vil ekki skulda þeim neitt.

Frú forseti. Ég mæli fyrir áliti 1. minni hluta efnahags- og skattanefndar og því verða efnahagsleg álitamál Icesave-samningsins hryggjarstykkið í ræðu minni. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund fulltrúa frá Seðlabanka Íslands, slitastjórn Landsbanka Íslands og skilanefnd Landsbanka Íslands. Í erindinu frá fjárlaganefnd var þess farið á leit að nefndin tæki til skoðunar tilgreinda þætti málsins sem eru þeir sömu og nefndin var innt álits á við afgreiðslu laga nr. 96/2009 en þó að teknu tilliti til breytinga sem lagðar eru til í þessu frumvarpi. Við umrædda lagasetningu taldi meiri hluti efnahags- og skattanefndar að íslenska ríkið ætti fárra annarra kosta völ en að takast Icesave-ábyrgð á hendur þar sem lausn deilunnar væri forsenda fyrir efnahagslegri endurreisn. Meiri hlutinn lagði jafnframt til að fjárlaganefnd tæki til skoðunar hvort ástæða væri til að gera fyrirvara um þjóðhagsþróun, þ.e. ef þróunin yrði á þann veg að ríkinu yrði ekki fært að standa undir ábyrgðinni. Þeir efnahagslegu fyrirvarar sem fjárlaganefnd lagði til koma fram í 3. gr. laganna og er þeim ætlað að tryggja að greiðslubyrðin verði ríkinu ekki ofviða. Fram kemur í athugasemdum við frumvarpið að hinir erlendu viðsemjendur hafi að verulegu leyti fallist á fyrirvara Alþingis með gerð sérstaks viðauka við samningana og að leiðin sem valin hafi verið til að samræma lögin að þeirri endurskoðun hafi falið í sér að gera hefði þurft róttækar breytingar á uppbyggingu laganna. Fyrsti minni hluti er enn þeirrar skoðunar að lausn Icesave-deilunnar sé forsenda fyrir endurreisn íslensks efnahagslífs. Í álitinu fjöllum við ítarlega um álit Seðlabanka Íslands frá 9. nóvember 2009. Frumvarpið felur í sér að hámark greiðslubyrði íslenska ríkisins sem gert var ráð fyrir í lögum nr. 96/2009 taki ekki til vaxtagreiðslna og að greiðslutími framlengist sjálfkrafa leiði hámarkið til þess að eftirstöðvar verði enn til staðar í lok lánstíma, 5. júní 2024. Nefndin ræddi hvaða áhrif það gæti haft á skuldaþol íslenska ríkisins og endurgreiðsluferlið að undanþiggja vaxtagreiðslur greiðsluhámarki og fékk í því skyni álit hagfræðisviðs og alþjóða- og markaðssviðs Seðlabanka Íslands sem dagsett er 9. nóvember 2009 og er fylgiskjal með álitinu. Þar kemur fram, að gefnum mismunandi forsendum um endurheimtur af eignum gamla Landsbankans, þ.e. 50%, 75% eða 90%, að aðeins í því tilviki að endurheimtur verði með lægsta móti geti vaxtagreiðslur af lánunum orðið hærri en greiðsluhámarkið sem hefur þá í för með sér samsvarandi lengingu lánstíma sem bankinn áætlar tvö ár eða til ársins 2026. Fulltrúar Seðlabankans tóku fram á fundi með nefndinni að áætlanir bankans byggðust á þróun í efnahags- og peningamálum sem gerð hefði verið grein fyrir í nýjasta nóvemberriti Peningamála. Breytingar sem fram kæmu í þeim áætlunum, miðað við þær sem bankinn byggði á í minnisblaði frá 15. júlí sl., væru innan skekkjumarka, þ.e. frávik frá fyrri spá fælust í því að bankinn reikni með að meðalhagvöxtur á greiðslutímabilinu verði 2,2% í stað 2,5%, þ.e. meðalhagvöxtur, og að raungengi haldist 2,5% lægra en ráð var fyrir gert. Fulltrúar bankans bentu á að samdráttur í kjölfar fjármálahrunsins væri minni en búist hefði verið við. Þess má geta að Hagstofa Íslands kynnti einnig þjóðhagsspá sína fyrir efnahags- og skattanefnd um sama leyti og þar kom fram að sökum þess að atvinnuleysi er ekki jafnmikið og spáð var, gjaldþrot fyrirtækja er ekki jafnalmennt og menn héldu, tekjur í útflutningi eru miklar í sjávarútvegi og ferðaþjónustu, að öllu samanlögðu er höggið ekki jafnvont og við héldum í upphafi að það yrði. Í áliti Seðlabankans er lagt mat á núvirði Icesave-skuldbindinganna miðað við tilteknar endurheimtur. Er áætlað að núvirði hreinna skuldbindinga sé 20% af vergri landsframleiðslu ársins 2009 miðað við 75% endurheimtur. Í áliti Seðlabankans er gefin mynd af heildarskuldum hins opinbera bæði með og án Icesave-skuldbindinga. Þar kemur fram, ef skuldir hins opinbera eru skoðaðar í hlutfalli við verga landsframleiðslu, að hreinar skuldir hins opinbera eru í kringum 90%. Án Icesave séu skuldirnar á bilinu 100–110% en með Icesave á milli 120 og 140%, fari svo lækkandi til ársins 2014, þannig að hreinar skuldir fari undir 80%. Seðlabankinn sýndi einnig samanburð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á skuldum hins opinbera við nokkur ríki en sá samanburður á að gefa til kynna hve miklar viðbótarskuldir ríkin hafa tekið á sig í kjölfar fjármálakreppunnar. Sérstök athygli er vakin á því að íslenska ríkið standi vel að því er varðar framtíðarskipan lífeyrismála. Svo ég vitni aftur í álit Seðlabankans um spár AGS um skuldir hins opinbera í nokkrum ríkjum, og þá er miðað við hlutfall af vergri landsframleiðslu, kemur fram að eftirfarandi þjóðir munu væntanlega árið 2014 hafa skuldir frá tæplega 90–130% af vergri landsframleiðslu árið 2014. Það eru Bandaríkin, Belgía, Bretland, Frakkland, Grikkland, Írland, Ísland, Ítalía, Japan og Þýskaland. Japan er í sýnu verstu málum með yfir 230%. Þannig má sjá að skuldir hins opinbera í nokkrum ríkjum, þar með talið Íslandi, að Ísland er þar í hópi fjölmargra ríkja ef spá AGS gengur eftir um hlutfall opinberra aðila af landsframleiðslu árið 2014. Og ég ítreka að lífeyrismálin hér á landi eru í miklu betra horfi en í fjölmörgum öðrum löndum. Í áliti Seðlabankans er sömuleiðis gerð grein fyrir erlendum eignum og skuldum íslenska þjóðarbúsins. Þar kemur fram að eðlilegt sé við mat á framtíðarhorfum að líta fram hjá skuldum og eignum gömlu bankanna. Sé það gert sé hrein staða þjóðarbúsins við útlönd áætluð mínus 40% í stað mínus 400%, að skuldir séu um 3.300 milljarðar í stað 14.300 milljarða og að eignir séu um 2.700 milljarðar í stað 8.400 milljarða. Þetta eru raunar hreint ótrúlegar tölur og kannski þeir sem hvað harðast ganga fram í að gagnrýna skuldastöðu ríkisins eða hins opinbera eða Íslands ættu þá að skoða hvernig staðan var árið 2007 eða 2008 því þá voru tölurnar miklu, miklu skuggalegri. Í töflu 3 í áliti Seðlabankans þar sem erlend staða þjóðarbúsins er skoðuð sést að hrein staða við útlönd var tæplega 6.000 milljarðar í neikvæða stöðu árið 2009, en án gömlu bankanna árið 2009 er talan 600 milljarðar í neikvæða tölu. Við förum sem sagt úr 6.000 niður í 600 við núverandi stöðu þjóðarbúsins. Hrein staða hefur sem sagt skánað úr mínus 400% af vergri landsframleiðslu niður í mínus 40%. Seðlabankinn telur að teknu tilliti til Icesave og lána sem íslenska ríkinu og Seðlabanka Íslands bjóðist að skuldahlutfall þjóðarbúsins brúttó geti numið um 300% af vergri landsframleiðslu árið 2009. Hrein staða, sem er væntanlega lykilhugtakið í umræðu um skuldastöðu, er bilinu mínus 54% til mínus 71% af landsframleiðslu. En fulltrúar bankans bentu á á fundi nefndarinnar að sú staða sé mun betri en á árunum fyrir hrun. Seðlabankinn birtir í áliti sínu spá um þróun tekna og gjalda hins opinbera og ríkissjóðs árin 2009–2012 og byggist hún á áætlun fjármálaráðuneytisins. Telur bankinn að með ábyrgri hagstjórn og afgangi af undirliggjandi viðskiptajöfnuði gefist færi á að greiða niður erlendar skuldir. Fulltrúar Seðlabankans tóku fram að þessi viðskiptajöfnuður mundi fyrst og fremst stafa af samdrætti í innflutningi. Spurðir um hagvaxtarforsendur töldu þeir þær ekki óvarlega áætlaðar og bentu á að ýmis tækifæri til gjaldeyrisöflunar gætu skapast eftir því sem hagkerfið jafnaði sig frá hruni. Um mitt ár 2010 væri því spáð að hagkerfið fari inn á braut hagvaxtar. Þegar maður hugsar um þetta innlegg frá Seðlabankanum fer maður að ímynda sér það tjón sem Icesave-samningurinn hefur nú þegar valdið þjóðarbúinu. Að því leytinu til ættum við að horfa í eigin barm vegna þess að það hefur tekið okkur allt of langan tíma að ganga frá Icesave-málinu með tilheyrandi tjóni fyrir þjóðarbúið. Fulltrúar Seðlabankans bentu einnig á að Ísland væri ekki á leið í greiðsluþrot þrátt fyrir að erlend skuldastaða væri áhyggjuefni. Í venjulegu árferði þurfi ríki jafnan að endurfjármagna stóran hluta skulda sinna. Dæmi eru þess að vanþróuð ríki með lágt skuldahlutfall hafi farið í greiðsluþrot vegna takmarkaðs aðgangs að lánsfé og í því ljósi skipti miklu máli að stjórnmálamenn beittu sér fyrir trúverðugri efnahagsstefnu. Það er að segja, lykilatriðið í því ef við ætlum að velta því fyrir okkur hvort skuldastaða okkar sé sjálfbær er hvaða ákvarðanir við tökum í ríkisfjármálum, hvernig við komum fram við erlendar vinaþjóðir. Getum við tryggt aðgengi að erlendu fjármagni? Komum við heiðarlega fram við lánveitendur okkar og viðurkennum við mikilvægi þess að virða skuldbindingar okkar? Á því velta öll okkar lífsskilyrði í þessu landi á næstu árum. 

Allt í þágu ESB.

Af því að hv. þm. Jón Gunnarsson minnist hér á ESB vil ég bara segja það, frú forseti, að ég fordæmi þann málflutning. ESB kemur þessu máli bara akkúrat ekki neitt við. Takk fyrir það. Mig langar til að grípa niður í álit Seðlabankans þar sem vitnað er til fræðimannanna Reinhart og Rogoff þegar við ræðum um skuldastöðu ríkja og hættu á þjóðargjaldþroti, eins og sumir hafa haldið fram hér í þingsal. Þar segir, með leyfi forseta: „Reinhart og Rogoff, 2003, telja að það hversu vel ríkjum hefur tekist við að standa við skuldbindingar sínar og gæði efnahagsstjórnar sem þau hafi beitt hafi áhrif á getu þeirra til að standa undir mikilli skuldabyrði yfir lengri tíma.“ Reinhart og Rogoff kynna hugtakið „skuldaóþol“, sem birtist í þeirri miklu þvingun sem mörg þróunarríki upplifa þegar skuldabyrðin nær tilteknum mörkum sem þykja vel viðráðanleg hjá þróuðum iðnríkjum, er nátengt því að ríki lendi í síendurteknum gjaldþrotum sem mörg ríki hafa lent í á undanförnum árum. Hjá ríkjum með skuldaóþol er skipulag opinberra fjármála yfirleitt lélegt og fjármálakerfið veikburða. Gjaldþrot valda því oft að þessi vandamál verða erfiðari viðureignar en ella sem aftur leiðir til þess að ríkin verði líklegri til að verða aftur gjaldþrota. Undir venjulegum kringumstæðum endurfjármagna ríki stóran hluta af skuldum sínum ár hvert og fæst ríki eru í þeirri stöðu að geta greitt öll lán sé þess krafist. Til þess að geta endurfjármagnað skuldir sínar verða ríki að geta sýnt að þau ætli að standa við skuldbindingar sínar. Að lokum er í áliti 1. minni hluta efnahags- og skattanefndar fjallað þó nokkuð um gengisáhættu vegna Icesave. Nefndin ræddi áhyggjur af því að fjárhæðir innlánskrafna sem íslenski tryggingarsjóðurinn leysir til sín á grundvelli Icesave-samninganna verði umreiknaðar í íslenskar krónur miðað við skráð sölugengi 22. apríl sl., sbr. lög nr. 44/2009. Fulltrúar slitastjórnar og skilanefndar gamla bankans komu á fund nefndarinnar og gerðu grein fyrir tilurð umræddra laga og stöðu eignasafnsins. Fram kom í máli gesta að meginreglan í gjaldþrotarétti sé sú að við skipti sé unnið í mynt heimalandsins. Hefði krafan ekki verið fest í íslenskum krónum í apríl hefði grundvallaratriðum í gjaldþrotarétti verið kollvarpað og um leið verið vikið frá evrópskum reglum sem gilda um slit fjármálafyrirtækja. Vissulega er rétt að staldra við gengisáhættuna vegna Icesave. Á það hefur verið bent að tekjur íslenska tryggingarsjóðsins eru miðaðar við íslenskar krónu, þ.e. krafan á bankann, en gjöldin eru í erlendri mynt, þ.e. það lán sem við ræðum nú að gangast í ábyrgð fyrir. Þar af leiðandi er komin gengisáhætta. Veiking krónunnar mun þá hækka gjöldin en styrking krónunnar minnka. Þar sem miðað er við gengi krónunnar í apríl 2009 hlýtur því lykilspurningin að vera: Teljum við að gengi krónunnar hafi verið veikt eða sterkt þá og eru líkindi á því að það styrkist eða veikist? Flestir telja reyndar að gengið hafi verið mjög lágt skráð þá og í sögulegu lágmarki. Þá er mikilvægt að hafa í huga að styrkist gengi krónunnar frá apríl 2009 er það íslenska ríkinu til hagsbóta. Þá hefur því verið haldið á lofti að almennir kröfuhafar hafi hag af því að gengi krónunnar sé veikt á næstu árum því þá aukast líkurnar á því að þeir fái eitthvað út úr bankanum þegar forgangskröfum hefur verið sinnt. Á hitt ber hins vegar að líta að aðrir forgangskröfuhafar en íslenski tryggingarsjóðurinn, þ.e. hollenska og breska ríkið, hafa mikinn hag af styrkingu krónunnar næstu árin. Þar sem uppgjör bankans fer fram í íslenskum krónum þarf að lýsa erlendum kröfum í íslenskum krónum og miða þá við gengi krónunnar í apríl 2009. Styrkist svo gengi krónunnar frá apríl fær viðkomandi fleiri evrur fyrir þessa kröfu, sem lýst var í íslenskum krónum þegar hún var greidd, og því hefur sá sami, þ.e. hollenska og breska ríkið, mikinn hag af styrkingu krónunnar vegna þess að þá fær hann fleiri evrur fyrir lýsta kröfu í íslenskum krónum. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson talaði um það í máli sínu fyrr að við gætum alveg eins farið með málið til dómstóla vegna þess að þetta væri svo vondur samningur. Í því sambandi, með leyfi frú forseta, langar mig að lesa upp úr grein í Morgunblaðinu eftir Kristin H. Gunnarsson sem birtist í sumar en þar segir: „Í Icesave-samkomulaginu segir að í því samþykki Íslendingar að greiða 730 milljarða kr. Er þá enginn munur á samkomulaginu og að tapa málinu fyrir dómi? Svarið er: Jú, víst er munur. Hann er um 520 milljarðar kr. Það eru annars vegar 350 milljarðar sem Bretar og Hollendingar greiða sparifjáreigendum umfram það sem tryggingarsjóðurinn íslenski greiðir og tekur á sig samkvæmt þessu samkomulagi. Hins vegar eru það um 170 milljarðar kr. sem sparifjáreigendur fá ekki bætta hvorki frá Íslendingum né hinum þjóðunum, því að staðreyndin er sú að Icesave-skuld Landsbankans var 1.250 milljarðar kr.“ Svo heldur Kristinn áfram, mér finnst hann orða þetta ágætlega og ég ætla þess vegna að halda lestrinum áfram: „Verði ekki samið munu dómstólar fá málið til meðferðar. Þar verða gerðar ýtrustu kröfur á hendur Íslendingum. Þar verður þess krafist að allar innstæður allra aðila verði bættar að fullu, samtals 1.250 milljarðar kr. Krafan er í samræmi við það sem Íslendingar gerðu sjálfir. Þeir tryggðu að fullu og öllu allar innstæður í innlendum útibúum bankanna, um 1.400 milljarða. Dómstólarnir þurfa að svara því hvort heimilt var að láta íslenska ríkið ábyrgjast sérvaldar innstæður í bönkunum en neita allri ábyrgð á hinum. Sannast sagna standa sterk rök til þess að íslenska ríkið tapi slíku máli og verði dæmt til þess að greiða ekki bara lágmarkstrygginguna, 20.887 evrur, heldur alla innstæðuna hjá hverjum og einum. Það er 520 milljörðum kr. verra samkomulag.“ Að svo mæltu lýk ég máli mínu um Icesave-samkomulagið.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að það væri mjög mikilvægt að menn drifu sig í að klára þetta mál. Þegar skrifað var undir samningana 5. júní í sumar var hann einn fyrsti stjórnarþingmaðurinn til að stíga fram og hvetja til þess og lýsti því yfir að hann mundi styðja þessa samninga þegar hann hafði ekki haft neina möguleika til að kynna sér hvað í þeim fólst vegna þess að upplýsingarnar komu miklu seinna fram í dagsljósið. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort honum finnist ekki við þær aðstæður sem þá voru uppi það hafa verið ákveðið frumhlaup af hans hálfu að lýsa strax yfir stuðningi við samningana áður en hann hafði haft tök á að kynna sér í raun og veru hvað í þeim fólst. Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann um það sem eftir stendur þá af fyrirvörunum hvað varðar náttúruauðlindir og það allt saman. Finnst hv. þingmanni samningarnir ekki þó 

Frú forseti. Hér er hv. þm. Ásbjörn Óttarsson eflaust að vitna í orð mín í andsvari við að ég held formann Sjálfstæðisflokksins þar sem ég lagði á það áherslu að það væru meðmæli með þeim samningi sem þá var kynntur að fjármálaráðherra sem hafði manna ákveðnast barist gegn Icesave-samningnum hefði sagt að þetta væri líklega ásættanleg niðurstaða.  Ég sagði þá og ítreka það hér aftur að það eru meðmæli með mikilvægi þess að við göngum frá þessu máli að Steingrímur J. Sigfússon, eitt sinn í stjórnarandstöðu og núverandi fjármálaráðherra, hafi barist fyrir því að klára það.

Virðulegi forseti. Mér finnst rök hv. þingmanns frekar léttvæg. En hvað um það, mig langar að spyrja hv. þingmann um annað. Hann kom vel inn á og fór vel yfir efnahagslega þáttinn í ræðu sinni áðan og fór yfir álit Seðlabanka Íslands sem er spá um framtíðina og hefur tekið ákveðnum breytingum milli funda. Þar benti hv. þingmaður réttilega á gengisáhættuna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hefði ekki talið eðlilegra og skynsamlegra að fá Seðlabanka Íslands til að skoða það og kryfja ofan í merginn til að gera sér grein fyrir því hvað þar er á ferðinni vegna þess að þegar þeir kynntu á fundi fjárlaganefndar sömu niðurstöðu á útreikningum sínum og skýrslu og þeir gerðu fyrir efnahags- og skattanefnd sem hv. þingmaður situr í höfðu þeir í raun og veru enga hugmynd hvað þessi gengisáhætta þýddi og höfðu ekki gert sér grein fyrir því 

Frú forseti. Ég get í sjálfu sér ekki fjallað efnislega um það hvort ég tel að starfsmenn Seðlabankans hafi verið upplýstir eða meðvitaðir um gengisáhættuna. Ég er upplýstur og meðvitaður um gengisáhættuna. Ég er búinn að skoða þetta mál ofan í kjölinn. Eins og ég lýsti í ræðu minni sé ég þetta mál kristaltært, lykilvandamálið varðandi þessa gengisáhættu er að við erum með íslenska krónu, örmynt, í alþjóðlegu hagkerfi, mynt sem við erum í mesta basli við að nota, alveg sama hvort við erum að reka fyrirtæki eða slíta bönkum. Það er kristaltæra vandamálið sem við stöndum frammi fyrir. Það eigum við að leysa og það eigum við að horfa á. Til lengri tíma litið eigum við að koma okkur út úr þessari krónu og inn í stöðuga mynt, þá getur vel verið að við getum leyst þetta Icesave-mál á miklu skikkanlegri máta.

Frú forseti. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji framkvæmdarvaldið í þessu frumvarpi ekki setja dómsvaldinu verulegar skorður til þess eins að leysa milliríkjadeilu á milli Íslands, Hollands og Bretlands með það í huga að hér er þrískipting valds, löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald. Ég vænti þess að þingmaðurinn svari því.

Frú forseti. Ég tel að sá samningur sem við erum að taka afstöðu til taki mið af því að tvær þjóðir settust niður til að reyna að ná samkomulagi. Ég held að þetta sýni líka ágætlega að við Íslendingar þurfum aðeins að skoða í okkar ranni hver staða okkar íslensku dómstóla er, og lagasetningu. Besta lausnin í samningum tveggja þjóða varð sú lending sem við stöndum frammi fyrir.

Frú forseti. Það mætti skilja orð hv. þingmanns þannig að Bretar og Hollendingar hefðu náð saman og Íslendingar verið skildir eftir úti á köldum klaka. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann annars. Í 2. gr. stjórnarskrárinnar segir að dómendur fari með dómsvaldið. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir því að þegar íslenskir dómstólar hafi leitað til EFTA-dómstólsins hafi það álit verið ráðgefandi. Núna er ætlast til þess að það álit verði bindandi og ég spyr hv. þingmann: Telur hann að löggjafinn sjálfur geti bundið íslenska dómstóla og Hæstarétt með þeim hætti að álit EFTA-dómstólsins sem leitað yrði til yrði bindandi og Hæstiréttur Íslands og íslenskir dómstólar þyrftu að lúta því? Hvar er þá þrískipting valds, 

Ég lít svo á að íslenskir dómstólar hafi lokavald í þessu máli og muni skera úr um það hvort þetta sé réttmætt eða ekki.

Virðulegi forseti. Ég færi hv. þingmanni alúðaróskir og hamingjuóskir með það að fá að gera grein fyrir áliti 1. minni hluta efnahags- og skattanefndar. Það eru glæsilegri trakteringar en hv. þingmaður fékk hjá fjárlaganefnd. Þetta álit var á sínum tíma skrifað fyrir fjárlaganefnd og átti að vera eins konar gagn í þeirri vinnu sem fjárlaganefnd var að vinna en fékk svipuð örlög og skrif mislukkaðra rithöfunda, þetta var skrifað fyrir skúffuna og fékk í raun og veru enga meðhöndlun í hv. fjárlaganefnd. Að öðru leyti vil ég spyrja hv. þingmann hvort ekki hafi komið til tals í nefndinni sem hann sat í að reyna að meta hin efnahagslegu áhrif af því að hinum efnahagslegu fyrirvörum var breytt af hálfu framkvæmdarvaldsins í blóra við vilja Alþingis eins og við vitum og kemur klárlega fram í frumvarpinu sé það borið saman við lögin frá því í haust. Þess vegna spyr ég hv. þingmann hvort þeir hafi ekki 

Frú forseti. Ef við ræðum þessa efnahagslegu fyrirvara er lykilatriðið að samkvæmt okkar færustu hagfræðingum höfum við fullkomlega efni á því að standa við Icesave-skuldbindingarnar, með vöxtum, án vaxta, miðað við það sem við samþykktum í sumar eða miðað við það sem er til umræðu hér og nú. Við þurfum kannski,  
            

Virðulegi forseti. Mér er alveg kunnugt um þetta mat Seðlabankans sem reyndar gengur út á það að hérna verði vöruskiptaafgangur upp á 11–14% sem er nánast algjörlega óþekkt fyrirbrigði. En látum það nú vera, þetta er það mat sem þarna liggur fyrir. Ég var hins vegar ekkert að spyrja um það, ég er læs og get alveg lesið þetta í mati Seðlabankans, er búinn að gera það og það er margoft búið að ræða það hérna í dag. Ég var hins vegar að velta fyrir mér hvort efnahags- og skattanefnd sem fékk þetta til meðhöndlunar, og sérstaklega auðvitað stjórnarmeirihlutinn í þeirri nefnd, hafi ekki velt fyrir sér hver yrðu hin efnahagslegu áhrif af því að framkvæmdarvaldið tók með freklegum hætti fram fyrir hendurnar á Alþingi. Alþingi ákvað að efnahagslegu skilmálarnir ættu að vera með tilteknum hætti, framkvæmdarvaldið ákvað að hafa þetta ekki þannig, breytti þessum fyrirvörum, þessum skilmálum og þeir eru miklu verri núna. Það hlýtur að hafa efnahagsleg áhrif og ég spurði hv. þingmann hvort nefndin hefði virkilega ekki velt því fyrir sér og reynt að búa sér til einhver töluleg viðmið um það hver hin efnahagslegu 

Frú forseti. Ég verð bara að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á því hvað hv. þingmaður er að spyrja um. Ég sé ekki að það hafi neinar efnahagslegar afleiðingar að framkvæmdarvaldið hafi skipað málum með þessum hætti. Ég átta mig bara ekki á þessu. Við tókum afstöðu til þess í nefndinni  Rauði þráðurinn í þessum málflutningi hjá andstæðingum málsins er að þeir telja að Icesave-skuldbindingin hverfi bara upp í loft ef við förum ekki að taka á þessu máli og tækla þetta með einhverjum hætti. Málflutningurinn litast af þessu, að með því að ýta málinu eða fresta því eða setja það eitthvert annað gleymist það.  
            

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann segir að við eigum auðvitað að klára málið. Það var gert. Málið var klárað í lok ágúst á Alþingi og samkvæmt þeim lögum sem gilda á Íslandi eiga bresk og hollensk stjórnvöld að fallast á skilmálana sem Alþingi hefur sett. Ég spyr hv. þingmann: Hafa bresk og hollensk stjórnvöld fallist á skilmálana formlega eða ekki fallist á þá formlega? Hafa þeir hafnað þeim formlega eða ekki? Nú er það þannig að fyrrverandi leiðtogi Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, er eitthvað með böggum hildar yfir þessu máli og segir að Íslendingar hafi alltaf samið af sakamannabekknum. Ég spyr hv. þingmann: Getur hv. þingmaður reynt að útskýra fyrir mér hvað Ingibjörg Sólrún Gísladóttir meinar með þessu nýja innhlaupi sínu í málið?

Frú forseti. Þingmaðurinn spyr hvort viðsemjendur okkar hafi fallist á skilmálana. Ég tel að þeir hafi fallist á lykilatriðin í skilmálunum, já, ekki alla, nei. En ég skil eiginlega ekki hvort við teljum að í samningaviðræðum þjóða, eins og þetta klárlega er og ég ætla ekkert að víkjast undan því, þetta eru tvær þjóðir að semja um lyktir einhvers ákveðins máls, að önnur þjóðin geti bara farið fram með sína skilmála og sagt: Takið þetta allt saman eða ekkert. Það er bara ekki svoleiðis í samningum þegar menn mætast augliti til auglitis. Ég tel að við höfum náð lykilatriðum fram, já, lykilatriðum höfum við náð í gegn, öðru ekki. Ég get hins vegar ekki lagt mat á skoðanir eða söguskýringar fyrrverandi formanns Samfylkingarinnar, ég veit hins vegar alveg hvernig ég lít á þetta mál. Mitt álit er að menn eigi að standa við skuldbindingar sínar. Þetta er hluti af því. Ef við viljum vera þjóð meðal þjóða skulum við standa við skuldbindingar okkar og gera upp þetta mál.

Frú forseti. Ég spurði hv. þingmann hvort honum væri kunnugt um að Bretar og Hollendingar hefðu formlega fallist á skilmálana eða ekki fallist á þá. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði um mat Seðlabankans gerir Seðlabankinn ráð fyrir gífurlegum samdrætti í innflutningi. Veit hv. þingmaður hvað það þýðir? Í hvað fer innflutningur? Hann fer í lífskjör þjóðarinnar. Seðlabankinn gerir sem sagt ráð fyrir því að lífskjör þjóðarinnar verði skert verulega. Gerir hv. þingmaður sér grein fyrir því að við getum lent í þeirri stöðu að þurfa að borga vexti þó að við getum það ekki? Hvað er þá með að standa við skuldbindingar sínar ef við getum ekki borgað vextina sem við verðum að borga og í hvaða stöðu erum við þá? Munu þá ekki Bretar og Hollendingar segja okkur fyrir verkum, hvar við eigum að virkja, hverjir eigi að fá að veiða o.s.frv.?

Frú forseti. Munu sjálfstæðismenn ekki bara fagna því ef hingað koma menn og segja okkur að fara að virkja? Þið eruð nú sérstakir virkjunarsinnar og styðjið virkjanir hér og þar.

Þetta er málefnalegt.

Ég ætlaði að fá að segja eitt í sambandi við það sem hv. þingmaður minnist á. Það er alveg ljóst að neysla þjóðarinnar er mikið að breytast og það er fyrst og fremst vegna þess að við búum við veika krónu. Hlutir að utan eru miklu dýrari en þeir voru og þess vegna búum við við hagstæðan jöfnuð. En þetta er að mörgu leyti Icesave-samningurinn og Icesave-málið allt, sá reikningur sem við erum að borga núna af vanstjórn í efnahagsmálum undanfarin ár, og hvort sem okkur líkar það betur eða verr verðum við að sigla þessu máli í höfn. Það erum við að reyna að gera.

Virðulegi forseti. Í upphafi langar mig aðeins að fara yfir hvernig málið hefur þróast frá því að það kom inn í þingið. Það gerðist þannig að 1. júní var skrifað undir samning, ömurlegan samning, og þegar það var kynnt fyrir þinginu var það gert með stuttri kynningu. Formaður samninganefndarinnar kom á fund þingflokkanna og var með mjög lauslega stutta kynningu, 10 mínútur eða svo, í algjörum trúnaði. Það var virt, en síðan þegar hann gekk á milli herbergja talaði hæstv. forsætisráðherra í viðtali í útvarpinu um það hvernig þessir samningar væru og hver staðan væri á þeim. Þannig var nú upphaf þessa máls. Síðan þegar málið kom inn í þingið lýstu margir stjórnarliðar yfir stuðningi við það á fyrsta degi, þetta væri bara hið besta mál, þetta væri viðunandi samningur og að það væri bara mjög æskilegt og skynsamlegt að ganga frá þessu. Þar á meðal kom hæstv. forsætisráðherra og lýsti því yfir að enginn þingmaður Samfylkingarinnar gerði neinar athugasemdir við frumvarpið. Hæstv. utanríkisráðherra gerði það einnig. Hann sagði að þetta væri alveg klárt og klippt, það væri ekki vandamál af hálfu þingflokks Samfylkingarinnar að samþykkja þetta. Og af því að ég nefni hæstv. forsætisráðherra vil ég vekja athygli á því að í allri þessari umræðu í dag hefur enginn hæstv. ráðherra Samfylkingarinnar séð sér fært að vera hér í þessum sal, enginn, ekki nokkur einasti. Hæstv. fjármálaráðherra er sá eini sem hefur verið hér í dag og varð að fara fyrr í kvöld. Ég virði hann fyrir það og ekki er við hann að sakast vegna þess. Hann er eini hæstv. ráðherrann sem hefur séð sér fært að taka þátt og hlusta á umræðurnar í kvöld. Það er dálítið umhugsunarefni líka í ljósi þess, eins og margoft hefur komið fram í kvöld og í dag, að þegar ákveðið var að halda kvöldfund greiddu margir þessara hæstv. ráðherra atkvæði með því, það væri mjög æskilegt. Þegar samningurinn kom inn í þingið reyndi ríkisstjórnin í margar vikur að koma málinu í gegn. Hæstv. forsætisráðherra stappaði niður löppunum eins og óþekkur krakki og reyndi margsinnis að koma málinu hér í gegn. Síðan gerðist það að þingið tók völdin af framkvæmdarvaldinu. Ríkisstjórnin gafst upp á því að koma málinu hér í gegn því að hún hafði ekki meiri hluta fyrir því á Alþingi. Ef ríkisstjórnin hefði komið með málið inn í þingið hefði það verið fellt og því gerði hún sér grein fyrir og gafst upp. Í framhaldi af því var málið tekið til fjárlaganefndar og þar myndaðist breið pólitísk samstaða um að reyna að lenda því þannig að hagur þjóðarinnar og framtíð hennar í landinu yrði varin. Niðurstaðan úr þeirri vinnu var sú að settir voru tíu fyrirvarar við það frumvarp sem fyrst kom inn í þingið. Við fengum mikinn og góðan stuðning hér í þinginu og voru þeir samþykktir af meginþorra alþingismanna. Breið pólitísk samstaða var um þessa niðurstöðu. Það sem gerðist í framhaldinu urðu mér mikil vonbrigði vegna þess að hv. fjárlaganefnd lagði mikla vinnu á sig í sumar við að smíða þessa fyrirvara til að tryggja hag þjóðarinnar fyrir framtíðina. Það hugsaði ekki neinn stjórnarandstæðingur um að reyna að fella einhverja ríkisstjórn eða þar fram eftir götunum, enda hafa margir stjórnarandstöðuþingmenn, þar á meðal ég, komið hér upp í ræðustól Alþingis og sagt: Ef þetta mál er ríkisstjórninni ofviða þarf hún ekki að springa út af því, það er algjörlega ónauðsynlegt. Hins vegar hefur hæstv. forsætisráðherra svo margoft komið fram í fjölmiðlum og hvar og hvenær sem er og hótað ríkisstjórnarslitum ef óþekki hópurinn í Vinstri grænum hlýði ekki því sem hún segir. Hún hafði svo sem árangur sem erfiði, hún náði nú að hrekja einn hæstv. ráðherrann úr ríkisstjórninni að lokum þannig að hún getur verið stolt af afrekum sínum þar. En eitthvað varð undan að láta. Þegar málið kom til 1. umr. og menn lýstu stuðningi við það, t.d. þingflokkur Samfylkingarinnar í heild sinni, höfðu þingmenn Samfylkingarinnar ekki haft nein tök á því að kynna sér málið vegna þess að upplýsingarnar lágu ekki fyrir. Samt sem áður var þetta ákveðið. Síðan benti hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir á það í sjónvarpsviðtali að megnið af ríkisstjórninni hefði ekki lesið frumvarpið áður en lýst var yfir stuðningi við það. Hvað segir þetta okkur, frú forseti, um vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í málinu, í þeirri gríðarlegu skuldbindingu sem ríkisstjórnin ætlast til að þjóðin taki á sig? Gefa hæstv. ráðherrar sér ekki einu sinni tíma til þess að lesa frumvarpið? Ég rengi ekki orð hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur vegna þess að hún hefur mjög góðar upplýsingar úr Stjórnarráðinu, ég trúi þeim alveg fullkomlega. Það er algjörlega ábyrgðarlaust af hálfu ríkisstjórnarinnar að gera þetta með þessum hætti. Síðan langar mig að koma inn á hvað gerðist þegar niðurstaða var komin hér á Alþingi, það var nefnilega dálítið merkilegt. Það sem gerðist var að þá þusti fram á völlinn fjöldi stjórnarþingmanna og sagði: Við vildum alltaf setja fyrirvara við málin, það stóð aldrei annað til af okkar hálfu, það er nauðsynlegt að setja fyrirvara, þó svo þeir hefðu lýst því yfir í ræðustól að þeir hefðu viljað samþykkja samninginn strax. Þeir tóku meira að segja að skrifa lærðar greinar um að þetta væri bara hið besta mál og þetta hefði alla tíð verið ætlun þeirra. Í framhaldi af þessu spurðu fréttamenn ríkisstjórnina, hæstv. forsætisráðherra, fjármálaráðherra og utanríkisráðherra, hvort málið hefði nú ekki tekið miklum og góðum breytingum í meðförum fjárlaganefndar og Alþingis. Það varð nú fátt um svör. Jú, þetta hefði sennilega eitthvað skánað. En það sem upp úr stóð var að fyrirvararnir rúmuðust allir innan samningsins, það væri ekkert vandamál. Fyrirvararnir sem Alþingi setti við frumvarpið, sem skrifað var undir 5. júní, rúmuðust allir innan samningsins. Þetta væri allt klappað og klárt. Meira að segja hæstv. utanríkisráðherra taldi það líka. Það eina sem hann sagði var að menn þyrftu jú hugsanlega að beita skapandi hugsun til að kynna fyrirvarana fyrir Hollendingum og Bretum, það væri það eina. Þannig var nú málflutningurinn hjá hæstv. ríkisstjórn og forustumönnum hennar. Þá velti ég því upp, frú forseti: Hvernig stendur þá á því að menn fóru ekki herferð til Breta og Hollendinga til að kynna þeim niðurstöðu Alþingis, lögin frá því í lok ágúst? Hvers vegna varð þessi skapandi hugsun til þess að Bretar og Hollendingar samþykktu ekki fyrirvarana, samþykktu ekki þau lög sem Alþingi hafði samþykkt? Það var engin skapandi hugsun vegna þess að ekki var staðið að því eins og átti að gera. Hæstv. forsætisráðherra skrifaði jú bréf og kynnti málið fyrir Bretum og Hollendingum sem höfðu reyndar fylgst mjög vel með málinu allan tímann, höfðu lesið öll álit, bæði minnihlutaálit og meirihlutaálit, öll gögn og allar ræður og hvert einasta orð sem sagt hafði verið í þingsal. Það kom berlega fram á fundum fjárlaganefndar að svo var. Þeir vissu nákvæmlega allt um ferli málsins. En hæstv. forsætisráðherra sá enga ástæðu til þess í þessari erfiðustu milliríkjadeilu sem við höfum átt í, eins og hæstv. forsætisráðherra hefur oft sagt, að fara og ræða við forsætisráðherra Breta og Hollendinga og færa málið upp á það stig sem þurfti greinilega að gera í framhaldi af því sem búið var að gera. Hefði nú ekki verið eðlilegra fyrir hæstv. forsætisráðherra að gera sér ferð og fá fund með forsætisráðherrum Breta og Hollendinga til að fara yfir stöðu málsins og kynna þá meðferð sem það fékk á Alþingi og gera þeim grein fyrir því að þetta væri vilji Alþingis Íslendinga, þetta væru lög frá Alþingi Íslendinga sem verið væri að kynna hér? Nei, það var ekki þannig, frú forseti. Sent var bréf og eftir því sem ég best veit fékk hæstv. forsætisráðherra nýlega einhvern smásnepil til baka frá öðrum forsætisráðherranna en það hefur nú ekki verið í fréttum að hún hafi fengið bréf frá forsætisráðherra Bretlands. Ég velti því fyrir mér hvernig í ósköpunum standi á því að hæstv. ríkisstjórn lærir ekki af eigin mistökum og reyndar mistökum fyrri ríkisstjórna. Það hefur verið tekið á þessu máli alveg frá upphafi eins og á ekki að gera það. En aldrei ætlar hæstv. ríkisstjórn að læra nokkurn skapaðan hlut, ekki neitt. Það fyrsta sem menn þurfa að gera ef þeir ætla að læra af mistökunum sínum er að viðurkenna þau. Það er hæstv. ríkisstjórn algjörlega fyrirmunað að gera, það er algjörlega útilokað að hún geti viðurkennt eigin mistök en hún réttlætir þau með einhverjum hætti og vísar oft og tíðum í eitthvað sem ekki stenst skoðun. Það er nú það dapurlegasta í þessu máli, frú forseti. Hefði nú ekki verið skynsamlegra, þegar hin breiða pólitíska samstaða á Alþingi Íslendinga náðist í lok ágústmánaðar, eftir vinnu alls sumarsins, að við tækjum öll höndum saman og að ríkisstjórnin hleypti stjórnarandstöðunni að borðinu þannig að við gætum unnið fyrirvörunum fylgi á erlendri grundu? Það hefði verið mun skynsamlegra vegna þess að í þessu máli erum við ekki óvinir. Við eigum ekki að koma fram eins og stjórn og stjórnarandstaða. Við eigum að koma fram saman. Íslenska þjóðin og Alþingi Íslendinga eiga að koma fram sem samherjar en ekki að berast á pólitískum banaspjótum. Það er engum til góðs, hvorki þjóð né þingi. Það er reyndar skylda okkar að verja íslenska þjóð. Hvers vegna samdi Alþingi, og hv. fjárlaganefnd, þessa fyrirvara? Það var vegna þess að menn voru hræddir, það var ekkert annað sem lá þar að baki. Allir þeir hv. þingmenn sem fóru í þessa vinnu voru hræddir við afleiðingar samningsins. Menn voru hræddir um að þjóðin gæti lent í ógöngum þegar fram liðu stundir og kæmi að þessum miklu skuldadögum.  Við fengum álit frá mörgum aðilum, frá fagmönnum, sérfræðingum á sínu sviði, almennum borgurum og þar fram eftir götunum, sem hafa mjög miklar efasemdir um þessa samninga og hafa bent á það sem fólk er hrætt við. Þess vegna eigum við, og það er skylda okkar hv. alþingismanna allra, að taka mark á þessu, vegna þess að fyrir hrunið voru margir búnir að benda á það sem gæti gerst. Það var hins vegar alltaf blásið á það og gert lítið úr því. Þess vegna eigum við að læra af þeim mistökum sem gerð hafa verið hér á undanförnum árum, bæði í tíð þessarar ríkisstjórnar og þeirrar sem á undan henni sat. Mig langar aðeins að koma inn á það sem mér finnst mjög óréttlátt í þessu máli. Það er að við Íslendingar skulum þurfa að borga vexti frá 1. janúar, vegna þess að það voru Bretar og Hollendingar sem tóku einhliða ákvörðun um að greiða út innstæðurnar síðasta haust til þess að verja bankakerfi sín. Menn voru hræddir um að það yrði áhlaup á bankana og þá mundu bankakerfin ekki halda trúverðugleika sínum. Það hefði getað haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir bankakerfið, bæði í Bretlandi og Hollandi. Ég er mjög ósáttur við að þurfa að borga 30–40 milljarða umfram það sem við höfum þurft að gera. Það getur hins vegar verið, eins og stjórn Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta benti á, að þetta sé samningsatriði, en ég er mjög ósáttur við að við skulum þurfa að borga þetta. Ég er líka mjög ósáttur við að íslensk þjóð þurfi að greiða 3,5 milljarða í einhvers konar umsýslugjöld eða útgreiðslugjöld, eða hvað við eigum að kalla það, í þóknun til Breta og Hollendinga fyrir það eitt að hafa prentað út tilkynningarnar og greitt út innstæðurnar. Ég er mjög ósáttur við það og finnst það mjög hár taxti. Ég hef alla tíð sagt það í umræðum um þessi mál. Síðan langar mig að koma að því að það stendur ekki á hæstv. ríkisstjórn að hækka skatta, það er ekkert vandamál að hækka álögur á fjölskyldurnar og fyrirtækin í landinu, það stendur ekki á því. Það er fljótsamþykkt að borga alla þessa okurvexti og umsýslugjöld upp á 35–40 milljarða og síðan er því bara hent út á þjóðina. Það er þjóðin sem greiðir að lokum. Það vita það allir að það muni ekki ganga öðruvísi fyrir sig. Það hefði kannski verið skynsamlegra fyrir hæstv. ríkisstjórn að vera aðeins liðlegri við að laga stöðu heimilanna með því að rétta af þennan stökkbreytta höfuðstól lána og þar fram eftir götunum. Þar stendur allt stíflað, hún fer ekki í þau verk. Og ekki bara það, í þessum samningum erum við líka búin að semja frá okkur allan rétt. Ef einhvern tímann verður viðurkennt að hryðjuverkalögin í Bretlandi gagnvart Íslendingum hafi verið ólögleg eða óréttlát erum við búin að semja frá okkur allar skaðabætur sem við gætum hugsanlega átt út af því. Það er skrifað inn í samningana að það skuli gert með þeim hætti og það er alveg með ólíkindum. Svo geta menn sagt: Það reynir aldrei á þetta vegna þess að auðvitað munu breskir dómstólar aldrei dæma þannig og lögin eru þannig að það er mjög ólíklegt að það fáist einhvern tíma einhverjar skaðabætur út af hryðjuverkalögunum. Hvers vegna er þetta þá skrifað inn í samningana af hálfu Breta og er krafa af hendi Breta og Hollendinga ef þetta er svo ólíklegt? Þeir eru nefnilega með allt sitt geirneglt. Síðan langar mig að koma aðeins inn á að meðferð fjárlaganefndar á þessu máli, í þessum breytingum á fyrirvörunum og hvernig þessi vinna fór fram í sumar. Ég gagnrýni harðlega þá meðferð sem frumvarpið fékk hjá meiri hlutanum í fjárlaganefnd. Sú málsmeðferð sem meiri hlutinn viðhafði endurspeglar engan veginn þá gríðarlegu þjóðarhagsmuni sem eru í húfi. Það er mikilvægast að fastanefndir Alþingis vandi vinnubrögð við yfirferð einstakra mála sem þær fá til meðferðar og fjalli um alla þætti þess. Slíkt verklag er ekki síst mikilvægt þegar til meðferðar eru frumvörp sem varða heildarhagsmuni þjóðarinnar. Því miður kastaði meiri hlutinn til höndunum við meðferð þessa frumvarps. Frumvarp það sem hér er til umfjöllunar var aldrei tekið til efnislegrar meðferðar í fjárlaganefnd áður en það var afgreitt frá nefndinni. Slík málsmeðferð hlýtur að teljast einsdæmi. Við meðferð málsins óskuðu fulltrúar Sjálfstæðisflokksins góðfúslega eftir því að á fund nefndarinnar yrðu kallaðir fyrrverandi utanríkisráðherra Íslands og fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, sem lagði fram og mælti fyrir þingsályktunartillögu sem samþykkt var á Alþingi 5. desember 2008. Þar var kveðið á um að samningur milli Íslands, Hollands og Bretlands skyldi byggjast á svokölluðum Brussel-viðmiðum. Ástæðan fyrir því að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins óskuðu eftir því að fyrrverandi utanríkisráðherra yrði kallaður á fund nefndarinnar er sú að nýverið upplýsti fyrrverandi ráðherra að hún teldi að í þeim samningaviðræðum sem leitt hafa af sér það frumvarp sem hér er til meðferðar hafi íslensk stjórnvöld gengið til samninganna sem sakamenn vegna gallaðrar tilskipunar Evrópusambandsins. Hún segir jafnframt að vegna gallaðra tilskipana sé ófært að íslenska þjóðin verði ein látin bera þær fjárhagslegu byrðar sem af Icesave-reikningum Landsbanka Íslands hf. í Hollandi og Bretlandi leiða ef undan frumvarpi þessu verði komist. Af óútskýrðum ástæðum höfnuðu fulltrúar Samfylkingar og Vinstri grænna í fjárlaganefnd því að fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar og fyrrum utanríkisráðherra Íslands yrði kallaður á fund nefndarinnar. Síðast en ekki síst er rétt að geta þess að með bréfi 4. nóvember sl. óskaði fjárlaganefnd eftir því við efnahags- og skattanefnd Alþingis að sú síðarnefnda tæki efnahagslega þætti samninganna við Bretland og Holland til umfjöllunar. Það gerði nefndin og skilaði fjárlaganefnd fjórum vönduðum og efnismiklum álitum. Meiri hluti fjárlaganefndar kaus hins vegar að gera ekkert með þessi álit og hafði þau að engu. Þau voru hvorki yfirfarin af nefndinni né heldur voru höfundar þeirra kallaðir á fund nefndarinnar til að gera grein fyrir þeim eins og gjarnan er gert þegar frumvörp eru send til meðferðar milli fastanefnda. Ég tel það vera með ólíkindum að meiri hlutinn ljúki umfjöllun í einu afdrifaríkasta máli lýðveldistímans án þess að hafa rætt einstaka þætti þess í nefndinni eða ígrundað á fundum hennar þau gögn og upplýsingar sem fyrir nefndina hafa verið lagðar. Auk þess er nánast dónaskapur við þá gesti sem hafa óskað eftir því að koma fyrir nefndina að hafa gagnrýni og skoðanir þeirra að engu og hirða ekkert um að eyða svo mikið sem einum fundi nefndarinnar í að ræða gagnrýni þeirra og athugasemdir. Þau vinnubrögð sem hér er lýst eru með öllu óviðunandi, þau eru óskiljanleg, ekki síst í ljósi þess góða samstarfs sem tókst á Alþingi í sumar um það meginmarkmið að standa vörð um þjóðarhagsmuni í þessu máli. Því miður hafði meiri hlutinn við úrvinnslu þessa máls ekki gefið kost á sameiginlegri varðstöðu við vinnslu frumvarpsins. Ég vil benda á að tveimur eða þremur dögum áður en nefndin tók málið úr fjárlaganefnd í óþökk minni hlutans fengum við nýuppfært fundarplan hv. fjárlaganefndar og 24. nóvember átti að ræða Icesave-málið í fjárlaganefnd en það var ekki mikið að marka það. Mér finnst þetta líka mjög dapurlegt í ljósi þess að í sumar var einstaklega gott samstarf í fjárlaganefnd og hv. þm. Guðbjartur Hannesson, sem stýrði nefndinni, gerði það mjög vel og á miklar þakkir skildar fyrir það. Þegar við byrjuðum fyrst að ræða þessi mál var nærri útilokað fyrir okkur að ná einhverjum upplýsingum og einhverjum gögnum frá ríkisstjórninni. En það urðu mikil vatnaskil þegar það mál kom inn í fjárlaganefnd og reyndu hv. þm. Guðbjartur Hannesson og starfandi varaformaður, Árni Þór Sigurðsson, að afla þeirra upplýsinga sem allir nefndarmenn báðu um. Þessi niðurstaða er því sérstaklega dapurleg í ljósi þess góða samstarfs sem tekist hafði í nefndinni. Þá langar mig, frú forseti, að fara örlítið yfir gang málsins. Með þingsályktunartillögunni 5. desember 2008 samþykkti Alþingi að fela ríkisstjórninni að leita leiða til að semja um lyktir Icesave-deilnanna við bresk og hollensk stjórnvöld. Alþingi fól ríkisstjórninni að ganga til samninga á grundvelli svokallaðra Brussel-viðmiða sem ríkisstjórnir hlutaðeigandi ríkja náðu samkomulagi um með aðkomu Evrópusambandsins. Inntakið í þessum viðmiðunum er að Íslendingar samþykktu að Evróputilskipunin um innstæðutryggingar gildi hér á landi á sama hátt og í aðildarríkjum Evrópusambandsins. Bretar og Hollendingar lýstu því yfir að við samningaviðræður um fjárhagsaðstoð til landsins yrði fullt tillit tekið til fordæmalausrar stöðu Íslands í ljósi þess að fjármálakerfi landsins hrundi. Í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar 5. desember sl. var skýrt tekið fram að viðunandi samningar á grundvelli Brussel-viðmiðanna væru forsenda fyrir því að ekki yrði látið reyna á lagalega stöðu landsins þegar á þeim tíma heldur yrði látið reyna til þrautar á samningaviðræður. Þrátt fyrir þessi skýru fyrirmæli löggjafans ákvað ríkisstjórn Íslands að skrifa undir samninga við Bretland og Holland 5. júní 2009 sem gengu þvert á þau samningsmarkmið sem Alþingi hafði lagt til grundvallar í desember 2008. Þeir samningar sem kynntir voru í byrjun júní sl. voru í engu samræmi við vilja Alþingis eins og hann birtist í lok árs 2008. Ríkisstjórnin hvorki upplýsti Alþingi um það sem væri í vændum né fór fram á að Alþingi tæki til skoðunar þau drög að samkomulagi sem voru í burðarliðnum snemmsumars heldur virti vilja þingsins að vettugi með því að skrifa undir samninga án þess að kynna Alþingi þá. Með þessu gekk framkvæmdarvaldið freklega fram hjá skýrum vilja Alþingis. Ekki þarf að koma á óvart að slíkur málatilbúnaður olli því að mikil andstaða var við málið við meðferð þess á Alþingi. Var unnið að því að færa það nær upprunalegum viðmiðunum og var frumvarp ríkisstjórnarinnar loksins samþykkt mikið breytt með ákveðnum fyrirvörum á ríkisábyrgðinni sem voru lagalegir, efnahagslegir og pólitískir. Samkvæmt lögum skyldi ríkisstjórnin kynna viðsemjendum þá fyrirvara sem samþykktir voru með lögum frá Alþingi 2. september 2009. Mig langar aðeins að koma inn á samskipti framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins. Ríkisstjórnin kynnti viðsemjendum fyrirvarana og gekk í kjölfarið til samningaviðræðna að nýju án þess að bresk og hollensk yfirvöld hefðu formlega lýst því yfir að þau hefðu ekki fallist á fyrirvara laga síðan í ágúst 2009. Er það ákvæði því enn í gildi. Skrifað var undir viðaukasamninga við Bretland og Holland sem var í grundvallarandstöðu við vilja Alþingis eins og hann birtist í lögunum í ágúst. Hið sama gerðist við undirritun Icesave-samninganna hinn 5. júní sl. þegar stjórnvöld fóru út fyrir samningsumboð það sem Alþingi veitti með svokölluðum Brussel-viðmiðum. Í þingsályktun hinn 5. desember 2008 virðist skoðun ríkisstjórnar Íslands vera sú að henni sé heimilt að virða ekki vilja löggjafans þrátt fyrir að Alþingi hafi í annað skipti gefið framkvæmdarvaldinu skýr fyrirmæli um vilja sinn í málinu og þrátt fyrir að löggjafinn hafi með þeirri lagasetningu reynt að verja hagsmuni íslenskra ríkisborgara eins og kostur var. Þessi afstaða og framganga ríkisstjórnarinnar er ámælisverð og vekur spurningar um hver afstaða framkvæmdarvaldsins er nú um stundir til Alþingis Íslendinga. Stjórnarskrá Íslands gerir ráð fyrir þrískiptingu ríkisvaldsins á milli tiltekinna handhafa þess og þar segir í 2. gr.: „Alþingi og forseti Íslands fara saman með löggjafarvaldið. Forseti og önnur stjórnarvöld samkvæmt stjórnarskrá þessari og öðrum landslögum fara með framkvæmdarvaldið. Dómendur fara með dómsvaldið.“ Almennt er talið í íslenskum stjórnskipunarrétti að löggjafinn þurfi ekki að sæta neinum takmörkunum af hálfu framkvæmdarvaldsins. Þvert á móti er Alþingi talin æðsta stofnun þjóðfélagsins. Alþingismenn eru kjörnir beint af þjóðinni í kosningum og styrkir það stöðu þeirra verulega gagnvart öðrum handhöfum ríkisvaldsins. Í krafti lagasetningarvalds síns leggur þingið grunn að skipulegri stjórnsýslu og dómsvaldi og þar með undirstöðurnar fyrir aðra þætti ríkisvaldsins. Með öðrum orðum hefur Alþingi Íslendinga það hlutverk að ákvarða fyrir fram hvernig stjórnarframkvæmdinni skuli hagað. Stjórnskipan gerir ráð fyrir að Alþingi sé falið tiltekið stjórnunarhlutverk gagnvart framkvæmdarvaldinu og þinginu og er því ætlað að setja framkvæmdarvaldinu skorður með lagasetningum sem afmarkar valdsvið þess. Þótt Alþingi sé með þessum hætti falið mikið vald hefur því verið haldið fram að það sé ríkisstjórnin sem ráði ferðinni í samskiptum þessara tveggja valdhafa. Þessi staðreynd endurspeglast vel í því máli sem hér um ræðir, svokölluðum Icesave-samningum þar sem Alþingi hefur á öllum stigum málsins verið háð ríkisstjórninni um upplýsingar. Það er jafnframt verðugt umhugsunarefni hvernig Alþingi skuli bregðast við þegar framkvæmdarvaldið gengur á svig við vilja þess. Eitt er víst að þetta háttalag framkvæmdarvaldsins gagnvart löggjafarvaldinu verður að teljast algert undantekningartilvik og tryggja verður að það verði ekki meginregla í samskiptum þessara aðila. Hér á eftir verður vikið að því hvernig framkvæmdarvaldinu hefur nú, til viðbótar við ámælisverð samskipti sín við löggjafarvaldið, ákveðið að setja dómstólavaldinu á Íslandi verulegar skorður á grundvelli samninga sem gerðir eru við erlend ríki til lúkningar umdeildrar kröfu í Icesave-málinu. Þetta gerir ríkisstjórn Íslands með því að gefa íslenskum dómstólum fyrirmæli um að leita til erlendra dómstóla og fara að ráðgefandi niðurstöðu þeirra í dómsniðurstöðum sínum. Slík framganga ríkisstjórnarinnar, sjálfstæðs ríkis, hlýtur að vera einsdæmi á byggðu bóli og er íslenskum stjórnvöldum til minnkunar. Ekki síst er þetta ámælisvert þegar komið hafa í ljós veigamiklar upplýsingar sem skipt geta sköpum varðandi mögulega greiðslubyrði þjóðarinnar af þeim skuldbindingum sem meiri hlutinn leggur til að Íslendingar undirgangist að tillögu ríkisstjórnarinnar. Frú forseti. Mig langar aðeins að koma inn á framsal dómsvaldsins. Eins og áður segir er kveðið á um í 2. gr. stjórnarskrárinnar að dómendur fari með dómsvald hér á landi. Í 59. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um að skipun dómsvalds verði eigi ákveðin nema með lögum. Eins og kunnugt er kveða íslensk lög á um að dómstig á Íslandi séu tvö, héraðsdómur og Hæstiréttur Íslands sem fer með æðsta dómsvald á Íslandi. Ákvæði 2. gr. stjórnarskrárinnar um þrískiptingu ríkisvaldsins felur það í sér að handhafar þess eru sjálfstæðir og óháðir hver öðrum. Um þetta er ekki deilt í íslenskum stjórnskipunarrétti. Í 1. mgr. 2. gr. þessa frumvarps sem hér er til meðferðar segir að ekkert í frumvarpinu feli í sér viðurkenningu á því að íslenska ríkinu hafi borið skylda til ábyrgjast greiðslu lágmarkstryggingar til innstæðueigenda í útibúum Landsbanka Íslands hf. í Bretlandi og Hollandi. Í 2. mgr. 2. gr. þessa frumvarps segir hins vegar: „Fáist síðar úr því skorið, fyrir þar til bærum úrlausnaraðila, og sú úrlausn er í samræmi við ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins eða eftir atvikum forúrskurð Evrópudómstólsins að á íslenska ríkinu hafi ekki hvílt skylda af þeim toga sem nefnd er í 1. mgr. eða að á öðru aðildarríki EES-samningsins hafi ekki hvílt slík skylda í sambærilegu máli, skal fjármálaráðherra efna til viðræðna við aðra aðila lánasamninganna, og eftir atvikum einnig Evrópusambandið og stofnanir Evrópska efnahagssvæðisins, um það hvaða áhrif slík úrlausn kunni að hafa á lánasamningana og skuldbindingar ríkisins samkvæmt þeim.“ Fram til þessa hafa þau álit sem íslenskir dómstólar hafa leitað eftir hjá EFTA-dómstólnum verið ráðgefandi en ekki bindandi. Með fyrrgreindu ákvæði frumvarpsins er í raun lagt til að Hæstarétti Íslands verði gert skylt að leita álits hjá EFTA-dómstólnum vegna lagalegs ágreinings sem kann að verða gerður um skuldbindingar íslenska ríkisins vegna Icesave-reikninga Landsbanka Íslands og það álit verði bindandi. Með því er ljóst að frumvarpið gerir ráð fyrir að æðsta dómsvald á Íslandi verði framselt til yfirþjóðlegrar stofnunar EFTA-dómstólsins. Augljóst er að krafan um það framsal á dómsvaldi sem frumvarpið mælir fyrir um er frá viðsemjendum ríkisstjórnarinnar komið og staðfestir að hvorki bresk stjórnvöld né hollensk stjórnvöld treysta íslenskum dómstólum til að leiða til lykta á hlutlægan hátt ágreining sem upp kann að koma vegna Icesave-málsins. Því miður staðfestir þetta ákvæði frumvarpsins að ríkisstjórn Íslands hefur fallist á vantraust viðsemjenda sinna á íslenskum dómstólum. Þá langar mig að ræða um fyrirvarana sem fjalla um úthlutun krafna á þrotabú Landsbankans sem er háð túlkun EFTA-dómstólsins, þ.e. það er búið að setja EFTA-krækju á úthlutunina, svo kallað Ragnars Halls-ákvæði. Það framsal dómsvalds sem vikið er að hér að framan og sú breyting sem lagt er til að gerð verði á ákvæðum laganna ásamt þeim breytingum sem gerðar hafa verið á samningum við Breta og Hollendinga leiðir til þess að torsóttara verður en ella fyrir Ísland að fá forgang í kröfu að Landsbanka Íslands hf. við gjaldþrotaskipti. Ekki verður betur séð en að samkvæmt frumvarpinu og hinum nýju samningum sé mælt fyrir um það og þó að reglur um úthlutun úr búi Landsbanka Íslands skuli standa óbreyttar sé það háð því fyrirkomulagi að það sé í samræmi við niðurstöðu íslenskra dómstóla og að niðurstaðan sé í samráði við ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins. Af dómasafni Hæstaréttar Íslands má ráða að Hæstiréttur hefur túlkað ákvæði um ráðgefandi álit með mjög mismunandi hætti. Af þeim dómaraúrlausnum sem fyrir liggja er alls ekki víst að mati margra lögfræðinga að Hæstiréttur Íslands féllist á að réttinum bæri skylda til þess að leita eftir slíku áliti í því tilviki sem hér um ræðir. Að sama skapi telja lögfræðingar verulegar líkur á því að óski Hæstiréttur Íslands eftir slíku áliti frá EFTA-dómstólnum séu talsverðar líkur á því að dómstóllinn mundi ekki veita slíkt álit. Það mat byggist fyrst og fremst á því að meginhlutverk EFTA-dómstólsins er að meta hvort reglur landsréttar, í þessu tilfelli íslensks gjaldþrotaréttar, séu í samræmi við reglur EES-réttarins. Mér er ekki kunnugt um að það sé hlutverk EFTA-dómstólsins að úrskurða um með hvaða hætti eigi að úthluta fjármunum úr einstaka þrotabúum fyrirtækja til kröfuhafa. Lögsagan í slíkum málum fellur undir dómstóla einstakra ríkja. Ef Hæstiréttur Íslands telur sér ekki skylt að leita álits EFTA-dómstólsins eða ef EFTA-dómstóllinn telur sig ekki hafa lögsögu til að greiða úr ágreiningi um úthlutun krafnanna úr þrotabúi Landsbanka Íslands hf. verður niðurstaðan undir öllum kringumstæðum á kostnað Íslendinga en að sama skapi verður hún til hagsbóta fyrir Breta og Hollendinga. Mig langar að fara aðeins yfir hið svokallaða Ragnars H. Halls-ákvæði. Það fjallar eingöngu um að farið sé eftir íslenskum lögum, þ.e. ef íslenskt fyrirtæki lendir í gjaldþroti fer málsmeðferðin eftir gjaldþrotalögum Íslands. Það er ekki flóknara en það. En síðan er gerður einhver samningur um að skipting á kröfunum eigi að fara í lagskiptar kröfur, þ.e. að þær eigi að ganga jafnt til Breta og Hollendinga, sem er alveg með ólíkindum að skuli hafa verið sett í samninginn. Bara þetta ákvæði er upp á tugi ef ekki hundruð milljarða kr. Síðan hefur einn lagaprófessor, Stefán Már Stefánsson, sem kom fyrir fund fjárlaganefndar, bent á að það gætu komið upp deilur um úrskurð EFTA-dómstólsins þannig að málið væri í raun og veru í strandi eftir allt saman. Þó að EFTA-dómstóllinn gæfi álit gætu líka orðið deilur milli ríkjanna um það. Síðan langar mig aðeins að koma inn á skuldabyrðina á þeim örfáu mínútum sem ég á eftir. Í nýrri skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðins kemur fram að skuldabyrði íslenska þjóðarbúsins er mun meiri en áður var talið. Í skýrslunni er skuldabyrðin metin um 310% af vergri landsframleiðslu. Það er veruleg hækkun frá því sem áður var talið. Athyglisvert er að þessi hækkun verður þrátt fyrir að nú sé talið að meira innheimtist af eignum Landsbankans en talið var síðasta sumar. Þessar nýju upplýsingar benda til þess að áhætta hvað varðar greiðsluþol hafi aukist mjög frá því sem talið var síðasta sumar. Lögum um fjármálafyrirtæki breytt með lögum nr. 44/2009. Breytingin gerði það að verkum að þrotabú Landsbankans þurfti að umreikna kröfuskrá sína miðað við gildistöku laganna. Kröfur í búið eru því í reynd frystar að krónutölu miðað við gengi krónunnar 22. apríl sl. Krafa Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta er því fryst líkt og aðrar kröfur og nemur krafa sjóðsins í búið 670 milljörðum, sem er jafnvirði lána Breta og Hollendinga miðað við gengi krónunnar. Af þessu leiðir að fari svo að gengi krónunnar veikist frá því sem var í apríl fæst minna upp í kröfur vegna Icesave-samninganna. Þetta stafar af þeirri staðreynd að lánasamningarnir eru í erlendri mynt en kröfur innstæðutryggingarsjóðsins í krónum. Ef gengið veikist fæst minni gjaldeyrir fyrir útgreiddar kröfur. Búið er að setja lög sem frysta innstæðuna hjá tryggingarsjóðnum miðað gengið síðan 22. apríl. Það þýðir að nú í dag er kominn 80 milljarða halli á skuldbindinguna bara út af þessu atriði. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því að í allri meðferð málsins í sumar, sem stóð í margar vikur, var þessi þáttur málsins aldrei ræddur. Það hefur ekki nokkur einasti maður gert sér grein fyrir þessum áhættuþætti. Það var ekki fyrr en menn fóru að ræða breytingar á þeim fyrirvörum sem liggja fyrir Alþingi að þeir fóru að tala um þessa hluti. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að menn vandi sig í þeirri vinnu sem fram undan er.

Virðulegi forseti. Ég ætla rétt að geta þess að ræða hv. þingmanns var að mínu mati afskaplega góð. Ég hef reyndar yfirleitt gaman af ræðum hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar en ég mundi segja að þessi hafi verið sú besta. Það eru ýmsar ástæður fyrir því en aðalatriðið er að þar var farið yfir svo mörg gríðarlega sláandi atriði í þessu máli. Ég tel mig hafa fylgst ágætlega með gangi þessa máls en í hvert skipti sem bent er á hversu ótrúlega mörg sláandi atriði hafa komið upp er mér samt brugðið, ég get ekki orðað það öðruvísi. Hv. þingmaður fór t.d. vel yfir misræmið, allar blekkingarnar og þversagnirnar sem stjórnvöld hafa verið staðin að í þessu máli og að stjórnvöld virðast ekki geta lært af mistökunum. En spurningin er kannski þessi, og þetta er það sem ég hefði áhuga á því að biðja hv. þingmann að velta fyrir sér: Hvers vegna er þetta svona? Getur verið að það sé einfaldlega ekki til staðar neinn vilji til að læra og menn vilji ekki hlusta? Getur verið að það sé vegna þess að innst inni geri menn sér grein fyrir því að þetta er allt saman eitt endalaust klúður? Ég held að það hefði verið æskilegt að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hefðu heyrt ræðu hv. þingmanns. Því miður heyrðu þau hana ekki og ég sé reyndar engan stjórnarliða í salnum sem stendur þrátt fyrir að þeir hafi beðið um að talað yrði fram á kvöld. Þeir fóru því miður á mis við ræðu hv. þingmanns. Spurningin er þessi, og ég spyr vegna þess að hv. þingmaður fór svo vel yfir sögu málsins: Hvernig mál þetta vera? Vill fólkið ekki læra af reynslunni? Vill það ekki afgreiða þetta mál sómasamlega?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni hlý orð í minn garð. Hann spurði hvers vegna stjórnvöld vildu ekki læra. Ég hef verið rosalega hugsi yfir þessu máli alveg frá því að ég kom inn á þing í sumar. Það sem hefur valdið mér mestum vonbrigðum á þessari stuttu þingsetu minni er að við skulum ekki ræða þau verkefni sem eru brýnust. Ég hélt að við mundum ræða úrlausnir á vandamálum heimilanna, á vandamálum fyrirtækjanna, og snúa okkur að því sem við eigum að vera að ræða um en ekki að ræða eitthvert Evrópusambandsgutl, mál sem þarf ekki að vera á dagskrá. Það er búið að hrúga fullt af málum inn í þingið til að dreifa kröftum þingsins. Ég fór yfir það í fyrri hluta ræðu minnar hvað gerðist þegar búið var að setja fyrirvarana. Þá sagði ríkisstjórnin: Þetta er frábær samningur, samþykkið hann eins og skot. Samfylkingin var klár, bara eitt stykki miði og allt var klárt. Síðan kom fram hjá hv. þm. Guðfríði Lilju að ráðherrarnir voru ekki einu sinni búnir að lesa samninginn en samt voru þeir tilbúnir að samþykkja hann. Þessi vinnubrögð eru alveg með ólíkindum þegar fleiri hundruð milljarðar eru í húfi og framtíð íslenskrar þjóðar. Það sem ég er mest svekktur yfir er allur þessi spunaskrípaleikur í kringum stjórnmálin. Við sjáum það t.d. að Einar Karl Haraldsson var aðstoðarmaður iðnaðarráðherra og átti að fara niður á Landspítala. Ríkisstjórnin var í eintómum vandræðum og þá var hann settur niður í forsætisráðuneyti og er þar með opinn spuna. Þetta gengur allt út á, hv. þingmaður, að menn eru alltaf í einhverjum spuna. Það sem er þó alvarlegast í þessu er að fjölmiðlarnir rukka ekki þessa stjórnmálamenn um það sem þeir hafa sagt daginn áður því að stjórnmálamennirnir snúa öllu á hvolf daginn eftir ef þeir hafa spunameistarana 

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að nefna aðra þingmenn fullu nafni.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sagði um vandann við spunann, þennan endalausa spuna sem birtist enn skýrar í þessu máli en í nokkru öðru. Það sést kannski best á því að allt það sem hv. þingmaður rakti í ræðu sinni, þessar endalausu þversagnir sem ríkisstjórnin gert sig seka um, hefur ekki almennilega verið gert grein fyrir í fjölmiðlunum þó að þeir sem fylgjast vel með geti áttað sig á þessu. En maður hlýtur þó að velta því fyrir sér að ef raunin er sú að þeir vilji ekki horfast í augu við staðreyndir málsins og bregðast við með endalausum spunaleikjum, hver er þá drifkrafturinn? Hvað er það sem veldur því að þessi ríkisstjórn leggur svo mikið á sig til að komast hjá því að ræða staðreyndir þessa máls og verja hagsmuni Íslands? Hvar liggur drifkraftur ríkisstjórnarinnar í þessari afstöðu?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr: Hvar liggur drifkrafturinn? Ég held að drifkrafturinn hjá Samfylkingunni liggi í Evrópusambandinu, enda hefur það margoft komið fram að ekki má falla neitt kusk á umsóknina, það gæti truflað, ef við samþykkjum ekki Icesave er það í raun og veru þannig að það gæti truflað ferlið. Það hefur komið fram í máli margra hv. þingmanna, eftir að þeir hafa farið utan, að það hafi verið bent á það að ef þeir gleypi ekki Icesave-reikningana þýði ekkert að sækja um Evrópusambandið því að Bretar og Hollendingar muni ekki samþykkja það. Það sem drífur Vinstri græna áfram í þessu máli, held ég, er bara sú trú að það sé mjög nauðsynlegt að hafa vinstri stjórn í landinu, alveg sama hvað það kostar þjóðina, hér verði að vera vinstri stjórn. Þegar upp er staðið mun kostnaðurinn af þessu vera annars vegar það sem dregur Samfylkinguna áfram sem er Evrópusambandið og hins vegar það sem dregur Vinstri græna áfram sem er sú ofurtrú að það sé mjög nauðsynlegt að hafa hér áfram þessa handónýtu vinstri stjórn.

Virðulegi forseti. Hér hefur aðeins verið minnst á fjölmiðla og ekki að tilefnislausu held ég. Ég tel að það sé þess virði að íhuga hvernig fjölmiðlar fjalla um og standa að umfjöllun um þetta mál og ég leyfi mér að segja það hér að það er mjög gagnrýnivert. Mig langar að spyrja hv. þingmann eða velta því upp sem kom fram í grein Sigurðar Líndals í dag um stjórnarskrána, hvort það geti verið að þingið ætli sér að brjóta stjórnarskrána með því að samþykkja þann óskapnað sem þessi samningur er. Telur hv. þingmaður ástæðu til þess, eins og rætt var á þingflokksformannafundi í dag, að fjárlaganefnd láti skoða það sérstaklega hvort hætta sé á því að þarna sé verið að brjóta þetta grundvallarplagg okkar, tekur þingmaðurinn undir að það sé mikilvægt að gera það? Eins langar mig að velta því upp við þingmanninn sem ég nefndi fyrr í kvöld, hvort það gæti verið ástæða til að rannsaka með óháðum hætti hvernig stjórnvöld hafa haldið á málum varðandi þetta líklega eitt stærsta hagsmunamál Íslands á síðari tímum, hvort það sé ekki þess virði, þó ekki væri nema fyrir söguna til að hafa það á hreinu hvar menn brugðust og hvar menn stóðu sig vel, að það verði hreinlega skipuð nefnd sem hafi það hlutverk að rannsaka hvernig stjórnvöld hafa haldið á hagsmunum íslenskrar þjóðar í þessu stóra máli.

Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á því að koma inn á það sem hv. þingmaður nefndi hér í sambandi við fjölmiðlana. Það hefur margoft komið fram í ræðustól Alþingis, m.a. í fyrirspurnum frá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, að hæstv. forsætisráðherra hefur oft svarað eins og hún komi algjörlega af fjöllum, hún viti ekkert um hvað verið er að tala. Það hefur margoft komið hér fram. Þess vegna hefur mér fundist mjög áhugavert hvers vegna fjölmiðlarnir kryfja það ekki að hæstv. forsætisráðherra, verkstjórinn sjálfur, hefur ekki séð sér fært að vera hér eina einustu mínútu undir þessari umræðu nokkurn tímann nema þegar verið var að afgreiða málið, að menn skuli ekki kryfja þessa hluti betur. Síðan kom hann inn á það sem Sigurður Líndal lagaprófessor, mjög virtur lagaprófessor, skrifaði í Fréttablaðið í morgun. Auðvitað er fullt tilefni til þess, ég er ekki lögfræðimenntaður maður en það er alveg fullt tilefni til þess og það hlýtur að vera eðlilegt og ég ætla ekki meiri hluta fjárlaganefndar annað en að kalla hann á fund nefndarinnar á milli 2. og 3. umr. til að fara einmitt yfir þetta. Það er líka mjög athyglisvert sem kemur fram hér þegar menn eru búnir að setja þessar EFTA-krækjur á bæði Ragnars H. Halls-ákvæðið og eins á það hvort Íslendingum beri að greiða þetta, lagalega fyrirvarann, og þá hef ég nú velt því upp og hef gert það í andsvörum í dag við suma hv. þingmenn: Ef Alþingi samþykkir þessi lög er Alþingi þá hugsanlega að taka undir það að þetta sé í raun og veru vantraust á íslenska dómstóla? Vegna þess að það kom alveg klárt fram á fundi fjárlaganefndar hjá breska lögfræðingnum sem var þar í símanum að þetta væri ekki flóknara en það að bresk og hollensk stjórnvöld treystu ekki íslenskum dómstólum. Þess vegna hef ég spurt mig þeirrar spurningar, eðlilega: Ef Alþingi samþykkir lögin er það þá að 

Virðulegi forseti. Varðandi síðasta atriðið um dómstólana. Ég held að einmitt þarna liggi hundurinn grafinn, að íslensk stjórnvöld séu í rauninni að lýsa því yfir að þau treysti ekki dómstólum á Íslandi ef þau samþykkja málið eins og það liggur fyrir. Það er umhugsunarefni ef svo er og þarfnast vitanlega skýringa við. Það er líka spurning sem við þurfum að velta fyrir okkur og ég velti því upp áðan og hv. þingmaður gæti kannski aðeins tjáð sína skoðun á því, hvernig haldið hefur verið uppi vörnum fyrir Ísland á erlendri grundu gagnvart þjóðum erlendis, telur hann að þar hefði mátt halda betur á málum? Ég lýsti þeirri skoðun minni áðan að ríkisstjórnin hefði klúðrað því gjörsamlega, veit hv. þingmaður, sitjandi 

Virðulegi forseti. Mín skoðun er sú að ríkisstjórn Íslands hafi algjörlega brugðist í því að koma sjónarmiðum Íslendinga á framfæri erlendis, algjörlega brugðist skyldu sinni í þeim efnum. Ég vek athygli á því að þegar menn voru að ræða þetta hér þegar búið var að setja fyrirvarana, benti einn hv. þingmaður, Pétur Blöndal, á það að nú yrðum við að fara og kynna málið og vinna því fylgi. Og hvað kom fram í ræðu hv. þm. Bjarna Benediktssonar þegar hann ávarpaði Norðurlandaráðsþingið og fór yfir þessa stöðu og kynnti málið þar? Þá varð bara uppi fótur og fit. Svo vil ég bara minna hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson á að það var nú þannig að hæstv. forsætisráðherra týndist í nokkrar vikur í sumar og fannst ekki, hvorki fyrir innlenda né erlenda fjölmiðla. Það var meira að segja kvartað undan því af hálfu erlendra fjölmiðla að þeir hafi verið búnir að fá bókaða tíma hjá hæstv. forsætisráðherra en þeir voru bara afboðaðir. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ræðu hans og tek undir orð annarra þingmanna um það að hún var mjög góð og viðamikil. Ég verð hins vegar að viðurkenna að ég sakna þess svo sannarlega að í ræðu hans líkt og í meirihlutaálitinu frá fjárlaganefnd og raunar í hinum álitunum líka er ekkert fjallað um það sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn telur vera stærsta áhættuþáttinn varðandi Icesave-málið og íslenskt efnahagslíf sem er hættan á því að neyðarlögin haldi ekki. Ragnar Aðalsteinsson talaði um það í viðtali í Morgunblaðinu að það væri mjög óskýrt í íslenskum lögum hvað stjórnskipulegur neyðarréttur væri og benti á að það hefði aldrei komið mál fyrir íslenska dómstóla sem varðaði þennan stjórnskipulega neyðarrétt. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn telur hættu á því, ef neyðarlögin reynast ekki halda gagnvart íslenskum dómstólum, að hugsanlega falli 620 milljarðar í viðbót á íslenska ríkið, að maður tali ekki um allt það kaos sem yrði hér í fjármálakerfinu. Þá erum við að tala um, eins og nýjustu útreikningar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins benda til, að erlendar skuldir ríkisins séu núna um 125% af landsframleiðslu og ef neyðarlögin halda ekki fari þetta upp í 165%. Meira að segja AGS virðist ekki geta reiknað sig út í það að við gætum staðið undir því þó að þeir virðist hafa farið í ýmsar hundakúnstir varðandi útreikninga. Ég mundi gjarnan vilja heyra frá þingmanninum þó að það komi ekki fram í nefndarálitinu og þó að það hafi ekki komið fram í ræðu hans og ræðum annarra, hvort það hafi eitthvað verið rætt um áhrifin af þessu á fundum fjárlaganefndar og hvernig menn sjái fyrir sér að bregðast við þessu. Ég mundi kannski koma inn á það í seinna andsvari mínu hvort þetta tengist vantrausti Breta og Hollendinga á 

Virðulegi forseti. Ég deili áhyggjum með hv. þm. Eygló Harðardóttur um neyðarlögin, ef þau mundu ekki halda. Það er komið inn á það í nefndaráliti okkar frá efnahags- og skattanefnd, þar er einmitt rakið hvað mundi gerast og sú hætta sem því fylgir þó að maður voni svo innilega að til þess komi ekki. En á það er einmitt bent í nefndarálitinu að þá værum við komin í varanlega fátæktargildru vegna þess að þá kæmu að sjálfsögðu fram margfalt hærri upphæðir. Hv. þingmaður kom inn á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og mat hans á þessu, hún benti réttilega á að menn sögðu hér í upphafi að skuldaþol íslenskrar þjóðar væri í kringum 240%, það væri algjört hámark og þolmörkin væru þar. Síðan förum við upp í 310% og þá eru þolmörkin komin þangað. Auðvitað er maður rosalega hugsi yfir því hvað liggur þarna að baki vegna þess að það sem við höfum mestu áhyggjurnar af er hvort við getum staðið undir þessum skuldbindingum sem þjóð. Það er það sem við öll höfum áhyggjur af hér í þingsal Alþingis. Það sem er þó verst við þessa breytingu á fyrirvörunum, vegna þess að menn voru mjög sáttir við þann efnahagslega fyrirvara sem var í lögunum frá því í ágúst, er að það var bundið við 6% af vexti hagvaxtar, það var sem sagt brúttógreiðslan, en í dag er þetta þannig að við verðum alltaf eftir sem áður að greiða vextina. Ef svo færi að við lentum í því að neyðarlögin mundu ekki halda mundum við lenda í fátæktargildru og gætum ekki komist út úr því að greiða þessa vexti. Það eru áhyggjurnar sem við höfum af þeim breytingum sem þarna eiga sér stað, því að það er búið að aftengja efnahagslega fyrirvara að því leyti að við verðum alltaf að borga vextina.

Herra forseti. Það er nú svo að það eru málaferli í gangi og ýmsir ætla að láta reyna á neyðarlögin. Þær upplýsingar sem ég hef eru að niðurstaðan í fyrsta málinu ætti að liggja fyrir innan mánaðar, eins og hálfs mánaðar. Ég hef verið að spyrja og mér skilst á lögfræðingum að fyrsta málið geti oft verið fordæmisgefandi fyrir önnur mál og sýni hversu miklar líkur séu á því hvort haldið verði áfram með önnur málaferli. Ég vildi spyrja hv. þm. Ásbjörn Óttarsson: Er þjóðin ekki þess virði að við bíðum eftir niðurstöðu? Getum við ekki sagt það að íslenskt efnahagslíf og fólkið í landinu, íslenskur almenningur sé þess virði að Alþingi gangi hægt um gleðinnar dyr í þessu máli og bíði eftir því að við séum komin með þetta algjörlega á hreint, þannig að við séum ekki að ganga endanlega frá íslensku efnahagslífi og möguleikanum á því að geta hugsanlega hafið endurreisnina einhvern tíma?

Virðulegi forseti. Auðvitað er þjóðin þess virði að við bíðum í einn mánuð, það gefur augaleið og ég tek heils hugar undir það með hv. þingmanni. Mig langar líka aðeins að rifja það upp vegna þess að hún bendir á að það sé u.þ.b. mánuður þangað til þessi dómur fellur, að það kom fram á fundi fjárlaganefndar í sumar þegar við fengum Bandaríkjamanninn Lee Buchheit, sem er einn reyndasti samningamaður í veröldinni og hefur tekið mörg svona verkefni að sér, að semja fyrir þjóðir, hann sagði nákvæmlega þetta: Íslenska ríkið á að viðurkenna að það ætli að standa við skuldbindingar samkvæmt Evróputilskipuninni en íslenska ríkið getur ekki gengið frá samningunum fyrr en það veit hver upphæðin er, þ.e. annaðhvort var að setja þessa sterku efnahagslegu fyrirvara um að miða við vöxt landsframleiðslu eða hagvaxtar vegna þess að það veit enginn í dag, hvorki ég né neinn hér inn, hver endanlega upphæðin verður. Það er akkúrat eins og Sigurður Líndal bendir á að við erum að taka á okkur ríkisábyrgð sem við 

Herra forseti. Ég vek sérstaklega athygli á því að í upphafi þessa þingfundar, þegar við byrjum að ræða þessa erfiðustu milliríkjadeilu síðari ára og lausn á henni, óskuðum við þingmenn í stjórnarandstöðunni óskuðum eftir því að ráðherrar yrðu viðstaddir. Það er rétt að taka fram að hæstv. fjármálaráðherra var hér lungann úr deginum en hæstv. forsætisráðherra hefur ekki sýnt sig, hefur ekki verið viðstödd eina mínútu af þessari umræðu. Það merkilega er að hún hefur ekki einu sinni tekið til máls, hún hefur ekki rætt þetta mál sem við erum að ræða núna á haustþingi, ekki einu sinni. Hún hefur ekki skoðun á þessu. Eða er það þannig að hún ætli bara að láta Vinstri græna um að verja þetta erfiða mál, jafngalið og það er? Ég hvet forseta til þess, af því að við vitum að þingfundi mun ljúka núna um kl. 12, að undirbúa forsætisráðherra fyrir að hér verði umræða áfram í næstu viku um Icesave-málið og ég hvet forseta þingsins til að senda forsætisráðherra bréf í tæka tíð til að undirbúa hana og skipuleggja 

Hæstv. forseti. Ég tek undir þessi orð hv. þm. Þorgerðar K. Gunnarsdóttur. Staðreyndin er auðvitað sú að hæstv. forsætisráðherra hefur margoft lýst því yfir að hér sé um að ræða eitt mesta hagsmunamál okkar, eitthvert mikilvægasta málið sem við erum að glíma við. Hæstv. forsætisráðherra hefur notað þetta mál með þeim hætti að hóta stjórnarslitum, hefur rekið ráðherra úr ríkisstjórninni vegna þess, og hæstv. forsætisráðherra sem leiðtogi ríkisstjórnarinnar og leiðtogi þess þingmeirihluta sem stendur á bak við þetta frumvarp ber auðvitað ábyrgð á því og þarf að vera tilbúin að svara spurningum um það eins og aðrir þingmenn. Og ég spyr hæstv. forseta: Hvers vegna er verið að halda þingmönnum lengi fram eftir kvöldi, klukkan er núna rúmlega 11 að kvöldi, ef ráðherrarnir 

Forseti vekur athygli á því að þingstörfin ganga hér í samræmi við það sem ákveðið var fyrr í dag og sem forseti ákvað á fundi með þingflokksformönnum, einnig fyrr í dag. Forseti vill líka geta þess að fyrr í kvöld var óskað eftir því að kannað yrði hvort hæstv. forsætisráðherra gæti komið í hús samkvæmt beiðni og forseti veit ekki annað en að það hafi verið reynt en ekki tekist.

Herra forseti. Ég vildi blanda mér í þessa umræðu um fundarstjórn forseta vegna þess að ég tek undir með þeim sem hér hafa talað, það er óásættanlegt að ráðherrabekkurinn sé algjörlega auður í hvert einasta sinn sem við erum að ræða þetta mikilvæga mál. Hæstv. fjármálaráðherra hefur eins og hér hefur fram komið sinnt þessu, enda lét ég taka saman til gamans tölfræðina yfir ræður stjórnarliða og ráðherra í þessari umræðu og ég get upplýst ykkur, þingheim, um það að mér til mikillar furðu - en það á svo sem ekki að koma okkur á óvart sem höfum verið hérna fyrir - að í þessu mesta deilumáli síðari tíma, í málinu sem er algjörlega að fara með þingheim, þjóðina og ríkisstjórnina hefur hæstv. forsætisráðherra haldið tvær 15 mínútna ræður 

Herra forseti. Ég vil gjarnan taka undir athugasemdir annarra þingmanna og spyrja hvar ráðherrarnir eru. Fjármálaráðherra sat hérna hluta dags og hlustaði á okkur í þingsal. Hann talaði síðan um að hann ætlaði að skreppa aðeins frá í kvöld en koma aftur og maður skildi það svo sem, en nú er klukkan 7 mínútur yfir 11 og hann er ekki enn þá kominn. Utanríkisráðherra hefur ekki sést hérna, þetta mál hefur verið á hans könnu líka, og forsætisráðherra hefur alls ekki sést. Þó að það séu komnir þrír eða fjórir stjórnarliðar sakna ég hinn 22 þingmannanna, eða 21 að viðbættum herra forseta, sem vildu svo gjarnan hafa þennan kvöldfund, sem samþykktu að hafa hann og gátu engan veginn - og þá tek ég forseta með í því - 

Forseti minnir þingmenn á og brýnir þá í að virða þau tímatakmörk sem eru í þessum lið.

Virðulegi forseti. Það er um sama mál, ég er búinn að tala um það síðan ég tók fyrst til máls í andsvörum að ég vildi gjarnan sjá hæstv. forsætisráðherra en ekki hefur tekist að sjá til þess að hún sé hér. Ég tek undir þetta með utanríkisráðherra, það er mjög sérstakt að hann skuli ekki vera hér heldur og ég held að forsetinn ætti að beita sér fyrir því að séð yrði til þess að forsætisráðherra ásamt fjármálaráðherra og utanríkisráðherra yrðu við umræðuna eftir helgi. Það er ósanngjarnt að standa hér og halda þessar ræður um þetta stóra mál og ráðherrar eru ekki að hlusta. Síðan ætla ég að færa herra forseta miða sem ég fékk frá fjármálaráðherra þegar hann hvarf úr salnum sem staðfestingu á því hvenær hann ætlaði að koma aftur, en hann hefur ekki komið aftur.

Hæstv. forseti. Þetta mál snýst að stórum hluta um það hvernig hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa farið með vald sitt, hvernig þeir hafa í störfum sínum framfylgt eða ekki framfylgt því sem samþykkt hefur verið á Alþingi. Það eru margar spurningar sem er ósvarað enn um embættisfærslu þeirra í þeim efnum og um sum atriði sem varða efnisatriðin í málinu verðum við að leita svara hjá þessum viðkomandi ráðherrum því að miðað við ræður þeirra hv. þingmanna stjórnarflokkanna sem talað hafa í dag - og hafa þeir ekki verið margir - er ekki mikilla að svara að vænta frá þeim. Ég er t.d. á mælendaskrá og hef í hyggju að spyrja hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra ýmissa spurninga og það er alveg ljóst að ef þessir hæstv. ráðherrar koma ekki til þessa fundar í kvöld  
             Ég bið afsökunar, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þá gagnrýni sem kemur fram frá hv. þingmönnum um fjarveru ráðherra á þessum fundi. Þetta er ekkert annað en vanvirða við Alþingi og alþingismenn þegar fram fer umræða um eitthvert mikilvægasta mál sem þessi þjóð hefur staðið frammi fyrir á lýðveldistímanum. Mig langar einnig að beina spurningu til hæstv. forseta: Má ég ekki reikna með því að hann styðji það erindi sem ég mun senda forsætisnefnd núna um helgina til að taka fyrir á þriðjudaginn á fundi sínum um að útvarpað verði frá þessum umræðum strax á þriðjudaginn? Ég vona að forseti taki undir þetta sjónarmið og þau rök sem ég hef reifað fyrir þessari tillögu minni. Ég veit að þingflokki Vinstri grænna hefur oft verið umhugað um að meira sé útvarpað frá þinginu en gert hefur verið og ég spyr virðulegan forseta hvort ég megi ekki reikna með stuðningi 

Frú forseti. Ég vek líka athygli á því að hv. þm. Ögmundur Jónasson er ekki enn kominn á mælendaskrá. Hann ætlaði að vera viðstaddur umræðuna, móta sér afstöðu í samræmi við það hvernig þingið væri búið að vinna málið. Ég vek sérstaklega athygli á því. Ég vek líka enn og aftur athygli á fjarveru ráðherra. Þessi fjarvera ráðherra, forsætisráðherra fyrst og fremst, er hrópandi og mér finnst hún styðja þær fullyrðingar okkar í stjórnarandstöðunni að það sé bara formsatriði hvernig málið er afgreitt, að við ættum bara að stikla þetta og síðan ætti að halda áfram eins og ekkert hefði í skorist. Ég hvet forseta þingsins til að gera það sem ég bað hann um að gera áðan, senda forsætisráðherra bréf í tæka tíð þannig að hún geti skipulagt sig og mætt hingað á þingfund þegar við tölum næst um Icesave. Það er ekki líðandi að forsætisráðherra landsins tali ekki í Icesave, tjái sig ekki, og virði að auki þingið algerlega að vettugi.

Virðulegi forseti. Ég vildi koma í seinna skiptið til að ítreka að þessar 42 mínútur sem ég minntist á áðan að hæstv. forsætisráðherra hefði tekið til máls í þessari umræðu um Icesave eru öll Icesave-umræðan samtals á þinginu, sumarþingið meðtalið, og hún hefur ekki enn séð sér fært að taka til máls í þessari umræðu, hvorki núna við 2. umr. né við 1. umr. sem var í síðasta mánuði. Það vekur líka athygli mína að aðeins helmingur ráðherranna hefur tekið til máls í þessari umræðu frá upphafi sem þýðir að helmingur ráðherra ríkisstjórnarinnar hefur ekki sagt þingheimi og þjóðinni hvað honum finnst um þetta mikilvæga mál. Ég fer fram á það, virðulegi forseti, að við hættum þessari umræðu, setjum hana á dagskrá aftur í næstu viku og tryggjum þá að hér verði fullur salur þannig að við getum treyst því að við getum átt skoðanaskipti um þetta mikilvæga mál. Ég tek undir með hv. þm. 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að hrósa forseta. Það er greinilegt að forseti Alþingis hefur tekið hann í kennslustund í að slá á bjölluna og hann hefur verið góður nemandi. Ég ítreka það sem ég sagði í fyrri athugasemd minni um fundarstjórn forseta, ég er alveg geysilega ósátt við þær upplýsingar sem koma hér fram um hvað ráðherrar hafa tekið lítið til máls. Maður hefur upplifað það þegar maður hefur setið hérna kvöld eftir kvöld á fundum, bæði í sumar og núna á þessu þingi, hvað ráðherrarnir virðast einmitt að mörgu leyti illa inni í þessu máli og virðast alls ekki hafa kynnt sér það. Það var t.d. mjög sláandi á sumarþinginu þegar hæstv. forsætisráðherra virtist alls ekki gera sér grein fyrir því hvernig uppgjör á þrotabúi fer fram og reyndar kom síðan í ljós að ráðherrarnir höfðu ekki einu sinni lesið viðkomandi samning áður en þeir voru tilbúnir til að kvitta undir hann. Maður spyr hvort það sé staðan núna líka að ráðherrarnir hafi hreinlega engan 

Virðulegur forseti. Þó að það sé mikið áhyggjuefni að helmingur ráðherra hafi ekki talið ástæðu til að tjá sig um þetta mál og þeir sem hafa talað hafi flestir talað mjög lítið er það þeim mun meira áhyggjuefni að ráðherrarnir skuli ekki hlusta, skuli ekki vera hér til að hlýða á ræður annarra þingmanna sem margar hverjar hafa verið vel undirbúnar, flestar hverjar reyndar, og vel ígrundaðar og þar komi fram gríðarlega mikilvægar upplýsingar, upplýsingar sem kannski hafa í flestum tilvikum komið fram áður en virðast þó vera ráðherrum algjörlega ókunnar, ekki hvað síst hæstv. forsætisráðherra sem aftur og aftur hefur verið staðin að því að vera ekki inni í málinu, þekkja ekki þetta gríðarlega stóra hagsmunamál þjóðarinnar, en vera engu að síður tilbúin til að beita sér fyrir samþykki þess. Það er að sjálfsögðu algjörlega óviðunandi staða sem er ekki hægt að laga nema ráðherrann fáist til að hlusta 

Herra forseti. Ég tek undir að það er eiginlega ekki Alþingi sæmandi að ræða svona stórt mál rétt undir miðnætti, það er bara ekki sæmandi. Fyrir utan það sem hér hefur komið fram um ráðherrana sagði hæstv. fjármálaráðherra, síðast í gær að ég held, að staðan væri betri vegna þess að Landsbankinn gæti borgað meira, hann gæti borgað 95%. Hann hafði bara ekkert áttað sig á því að Landsbankinn gat borgað meira vegna þess að krónan hefur fallið frá 22. apríl. Hann skilur þetta ekki, herra forseti. Mér finnst mjög mikilvægt að ráðherrarnir, allir sem einn, mæti hérna og reyni að skilja málið áður en þeir hvetja Alþingi til að samþykkja þetta.

Herra forseti. Nú er langt liðið á kvöld og það var búið að semja um að hætt yrði ekki seinna en klukkan 12. Mig langar að spyrja hæstv. forseta hvort hann ætli sér að standa við það. Ég held hins vegar, og vil koma því á framfæri, að það sé mikilvægt að forseti beiti sér fyrir því ef við ætlum að halda hér áfram að annaðhvort fjármálaráðherra eða forsætisráðherra verði þá við til loka þannig að þau heyri þó þær ræður sem eftir eru. Ef forsætisráðherra finnst hvergi held ég að það hljóti að vera hægt að hafa uppi á hæstv. fjármálaráðherra og mér fyndist mjög mikill bragur á því, ef forseti ætlar að halda hér áfram, að hann geri þá hlé meðan annar hvor ráðherrann í það minnsta er fundinn og komi hér í hús. Það er að mínu viti óvirðing við okkur sem þó nennum að standa og tala og reyna að tala fyrir hagsmunum þjóðarinnar í þessu stóra máli að enginn ráðherra, ekki einu sinni sá ráðherra sem fer með þetta mál og ber á því ábyrgð, skuli vera hér. Ég óska eftir því að forseti 

Herra forseti. Ég tek undir með mörgum hv. þingmönnum sem hafa komið hér upp og sagt að þetta væri í raun og veru algjörlega með ólíkindum. Það er tekin ákvörðun um að halda kvöldfund og síðan þegar sú ákvörðun liggur fyrir hleypur helmingurinn af liðinu út, sá helmingur sem greiddi atkvæði um að hér skyldi haldinn kvöldfundur. Ég vek athygli á því, eins og ég kom reyndar inn á í ræðu minni áðan, að enginn hæstv. ráðherra fyrir utan hæstv. fjármálaráðherra hefur séð sér fært að sitja hér í dag, enginn. Er þetta boðlegt?  Mig langar að beina þeirri spurningu til hæstv. forseta ef hann vildi vera svo vinsamlegur að svara henni: Mér var tjáð hér fyrr í kvöld af forseta að ef ég mundi ekki byrja ræðu mína fyrir klukkan 10 mínútur yfir 11 kæmist ég ekki að á mælendaskrá. Mig langar að spyrja hæstv. forseta: Stendur sú ákvörðun 

Virðulegur forseti. Mér lá ekki svo á að komast í ræðustól að virðulegur forseti hefði ekki getað gefið sér tíma til að svara þeirri fyrirspurn sem beint var til virðulegs forseta frá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni hérna áðan. Mig langar að taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal um að það er ekki þinginu sæmandi að halda þingmönnum hér til þess eins að láta málið klárast og sýna svo augljóslega, eins og framkvæmdarvaldið er að gera hér, að það ætlar ekkert mark að taka á þinginu, löggjafarvaldinu, ætlar ekki einu sinni að hlusta. Ráðherrar sem margir hverjir hafa ekki hugmynd um grundvallaratriði þessa máls, þessa máls sem getur hæglega sett þjóðina á hausinn, hafa ekki haft fyrir því að kynna sér málið og eru ekki einu sinni tilbúnir að mæta í þingsal til að hlusta á umræður hér. Þetta er þinginu ekki sæmandi.

Herra forseti. Mig langar að ítreka spurningu mína síðan áðan og fara þess vinsamlegast á leit við herra forseta að hann svari mér hvort samþykkt frá þingflokksformannafundi standi ekki eða hvort þetta sé einvörðungu einhver geðþóttaákvörðun hjá herra forseta sem nú stýrir fundi að gera þetta með þessum hætti. Mér var tjáð að ef menn kæmust ekki í ræðustól fyrir klukkan 10 mínútur yfir 11 yrði ekkert af því. Það á að ljúka hér fundi klukkan 12 og það er 40 mínútna ræðutími og það gefur algjörlega augaleið að það þarf að ætla a.m.k. 50 mínútur til þess að menn geti haldið hér eðlilegar ræður og fengið andsvör. Stendur þessi samþykkt þingflokksformanna? Ég ítreka enn og aftur að það er mjög mikilvægt að einhverjir hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn sjái sér fært að vera við þessar umræður Það hefur gagnast mér að hlusta á margan stjórnarandstöðuþingmanninn tala og það hafa komið ný sjónarhorn á málin 

Nú verður gert fimm mínútna hlé á fundinum.