Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég tala hér fyrir nál. meiri hl. sjútvn. um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 81 31. maí 1976 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, sbr. lög nr. 38 28. maí 1981. Nál. er þannig: „Nefndin hefur fjallað um frv. á fundum sínum og átt sameiginlega fundi með sjútvn. Ed. Forsendur þess að þetta frv. er flutt eru fyrst og fremst spár fiskifræðinga um ástand helstu nytjafiska hér við land. Þau aflamörk, sem sett eru, leiða óhjákvæmilega til stjórnar á veiðum á árinu 1985. Við umfjöllun sjútvn. varð ekki ágreiningur milli nm. um nauðsyn stjórnar á veiðum, frekar um leiðir að því marki sem sett er um hámarksafla 1983. Á vegum sjútvrn. var gerð könnun á viðhorfum útgerðar- og skipstjórnarmanna á kvótakerfinu 1984. Alls voru útgerðum 660 skipa sendir spurningalistar. Svör bárust frá útgerðum 299 skipa og 269 skipstjórnarmönnum. Í 111 tilvikum, sem er um 20%, var svarandi bæði útgerðarmaður og skipstjóri. Sé reiknað með að sama hlutfall gildi fyrir allt úrtakið eru um 1000 aðilar í því. Svör bárust frá 457 einstaklingum sem í sumum tilvikum svöruðu fyrir fleiri en eitt skip. Hlutfall svara úr könnuninni er því rétt um 50%. Þó að hlutfallið sé ekki hærra gefur könnunin mjög góða vísbendingu um skoðanir útgerðar- og skipstjórnarmanna á kvótakerfinu. 88.7% svaraði því játandi að þörf sé á heildarstjórn fiskveiða við Ísland. 46.3% svaraði því játandi að stjórna eigi fiskveiðum með aflakvóta á fiskiskip. Ekki fer það milli mála að með þeirri stjórn, sem upp er tekin, hefur tekist að auka gæði hráefnisins og spara í rekstri. Það er þó ljóst að enn má þar betur gera. Sjútvn. gerir sér grein fyrir því að fiskikvótar hafa ýmsa ókosti í för með sér sem aðferð til að stjórna fiskveiðum, en aðrar betri leiðir eru þó ekki í sjónmáli. Það er vandasöm og kröpp sigling að ná því marki að fá sem mest verðmæti fyrir það sjávarfang, sem úr hafinu er dregið, með sem minnstum tilkostnaði. Með þessu frv. er reynt að komast sem næst því að njóta þeirra ávaxta sem hafið gefur án þess að ganga um of á þann stofn er þar vex. Með vísan til þess sem að framan greinir leggur meiri hl. n. til að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir á þskj. 302.“ Þær breytingar, sem gerðar voru á frv. í meðferð Ed., eru þær að í 1. gr. frv. fellur út þar sem segir: „Ráðherra er heimilt að úthluta aflamarki skips, sem hverfur úr rekstri af hagkvæmnisástæðum eða vegna sjóskaða, til útgerðarfyrirtækis skips eða fiskvinnslufyrirtækis þess sem skipið hefur einkum lagt upp afla hjá.“ Þetta fellur út úr frv. Einnig fellur út úr frv. í 6. gr. sem er um gildistíma. Þar stóð: „Lög þessi öðlast gildi 1. jan. 1985 og gilda til ársloka 1987.“ Sú breyting, sem þarna var gerð á, er að gildistími frv. er aðeins eitt ár og verður því þannig: „Lög þessi öðlast gildi 1. jan. 1985 og gilda til ársloka 1985.“ Undir þetta meirihlutaálit nefndarinnar skrifa Stefán Guðmundsson, Halldór Blöndal, Ingvar Gíslason, Gunnar G. Schram og Friðrik Sophusson.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hl. sjútvn. á þskj. 387 og brtt. á þskj. 383. Í minnihlutaáliti okkar segir svo: „Nefndin hefur fjallað um frv. og fengið fulltrúa ýmissa hagsmunasamtaka og ráðuneytis til viðræðu um efni þess. Frv. er með þeim breytingum sem samþykktar voru í Ed. Alþingis og að flestu leyti shlj. því frv. sem samþykkt var á síðasta þingi. Það sjónarmið kom fram við umfjöllun nefndarinnar að ástæðulaust væri að hafa allar þær fisktegundir háðar aflamarki sem frv. gerir ráð fyrir. Þessu eru undirritaðir nm. sammála og telja einnig að gefa eigi allar veiðar á handfæri og línu frjálsar utan kvóta. Það er einnig skoðun minni hl. n. að humarveiðar skuli takmarkast af heildarkvóta en ekki kvóta á hvern bát. Minni hl. n. telur að ekkert hafi komið fram í máli viðmælenda nefndarinnar sem mæli á móti því að þessar breytingar verði gerðar. Undirritaðir nm. eru sammála um það að ákveðin stjórnun fiskveiða hér við land sé nauðsynleg. Þrátt fyrir það eru undirritaðir andvígir frv. sem hér er til afgreiðslu. Sú afstaða er m.a. vegna þeirrar miðstýringar sem frv. felur í sér. Við teljum rangt að fela ráðh. einum að marka fiskveiðistefnu. Sú stefnumörkun á að vera Alþingis. Það vakti athygli okkar hve fulltrúar stjórnarflokkanna voru ákveðnir í að viðhalda þeirri miðstýringu sem frv. gerir ráð fyrir. Hér eru stigin fyrstu sporin í fiskveiðistjórn sem vafalítið mun standa í meginatriðum í fjölda ára, líklega um ófyrirsjáanlega framtíð. Í ljósi þess er áhersla á hlutdeild Alþingis enn þá mikilvægari. Síðast en ekki síst áteljum við harðlega að deildinni sé ekki ætlaður lengri tími til umfjöllunar um þetta þýðingarmikla málefni undirstöðuatvinnuvegs þjóðarinnar.“ Undir þetta rita Margrét Frímannsdóttir og Guðmundur Einarsson. Í samræmi við það álit, sem hér hefur verið lesið, hef ég ásamt hv. þm. Guðmundi Einarssyni, Kristínu Halldórsdóttur og Kjartani Jóhannssyni lagt til að gerðar verði á frv. ríkisstj. um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands eftirfarandi breytingar: Í fyrsta lagi komi inn ný gr. þar sem segir að fiskveiðilandhelgi Íslands og auðlindir innan hennar séu þjóðareign, sameign allra Íslendinga. Þessi till. er hv. þm. Nd. vel kunn. Hún var flutt hér fyrir réttu ári síðan þegar fjallað var um sams konar frv. og nú er á ferðinni og einnig fyrir örfáum dögum í hv. Ed. Það hefur verið okkur flm. till. ráðgáta hvers vegna hv. alþm. hafa ekki getað samþykkt það að grein sem þessi yrði sett inn í frv. þar sem greinin sem hér er til umr. felur ekki í sér neinar breytingar á efnisatriðum frv. Hér er aðeins verið að setja í lög sannleika sem við höfum fram á þennan dag viðurkennt og breytir ekki að neinu þeim ákvæðum sem í frv. eru. Nema það sé meining manna að með valdi því sem frv. leggur til að fært sé hæstv. sjútvrh. séum við í raun líka að afsala okkur þessari þjóðareign til hans. Þessu viljum við ekki trúa og endurflytjum því þessa till. Í öðru lagi leggjum við til að breyting verði gerð á 10. gr. laganna. Þessi brtt. er heldur ekki ókunnug hv. þm. Hún hefur verið flutt hér áður og af þeim sem ekki hafa sætt sig við að stefna okkar í fiskveiðum sé mörkuð úti í bæ af einum manni og nokkrum ráðgjöfum hans án þess að Alþingi komi þar nærri. Við teljum að það hver fiskveiðistefna okkar skuli vera sé ein veigamesta ákvörðun sem tekin er, ákvörðun sem snertir lífsafkomu og örlög heilla byggðarlaga sem byggja allt sitt á sjávarútvegi, ákvörðun sem í raun varðar afkomu allrar þjóðarinnar. Telja hv. þm. að það samrýmist því lýðræði sem við viljum búa við að fela í raun einum manni að fara með slíkt ákvörðunarvald? Flm. þessarar brtt. segja: Nei. Það er hættuleg braut sem farið var út á hér fyrir réttu ári, hættuleg því stjórnarfari sem við kjósum að búa við. En hv. alþm., enn er tími til að snúa við. Með samþykkt brtt., sem við höfum lagt hér fram, færumst við aftur í rétta átt. Herra forseti. Í minnihlutaáliti sjútvn., sem ég las hér áðan, kemur fram að við teljum ákveðna stjórnun fiskveiða hér við land nauðsynlega. Slík stjórnun hefur í raun verið viðhöfð í nokkur ár. Fyrir ári var hins vegar tekið í notkun nýtt kerfi sem þá og nú er afar umdeilt. Í umr. hér á hv. Alþingi fyrir ári var það álit meiri hl. hv. þm. að þarna væri um tilraun að ræða sem vert væri að gefa tækifæri en skoða síðan í ljósi reynslunnar. Nú í haust kemur svo frv. frá hæstv. ríkisstj. þar sem farið er fram á framlengingu þess frv. sem samþykkt var 1983. Breytingar á frv. frá því í fyrra eru sáralitlar. Þær eru þó gerðar í ljósi þeirrar reynslu sem fengist hefur. En nú þegar árið er að verða búið er ljóst að æði mörg atriði varðandi útkomu þessarar kvótaskiptingar, sem gilt hefur, eru óljós og að ekki hefur í raun tekist að gera marktækan samanburð milli áranna 1983 og 1984, samanburð sem hægt væri að byggja gerð frv. eins og þess sem hér er á. Til þess þarf miklu lengri tíma. Það er því sérstakt ánægjuefni að hv. þm. Ed. skyldu sameinast um að breyta því ákvæði að lög þessi skyldu gilda til þriggja ára og leggja til að gildistíminn væri aðeins eitt ár, því enn er þetta kvótakerfi á tilraunastigi og marktækar niðurstöður um reynslu þess liggja ekki fyrir. Ég ætla aðeins að nefna hér fáein atriði þar sem við teljum að betri upplýsingar þyrftu að liggja fyrir áður en ákvörðun er tekin um áframhald þess kerfis sem við erum nú að ræða. Í fyrsta lagi var það ætlun manna að stjórnun fiskveiða hefði það í för með sér að ásókn í þorskstofninn minnkaði. Hefur það tekist? Árið 1983 var gert ráð fyrir að u.þ.b. 300 þús. tonn af þorski veiddust. Um áramótin 1983/1984 var ákvörðun tekin um að leyfa aðeins veiðar á um 220 þús. tonnum af þorski á árinu 1984. Seinna þetta ár var heimildin þó færð í 257 þús. tonn. Auk þess hefur komið að landi afli, sem var utan kvóta, við línuveiðar í byrjun ársins og smáfiskur sem líka var hafður utan kvóta. Þarna er reiknað með að um sé að ræða um það bil 40 þús. tonn. Þar með er þorskafli, sem veiddur er á árinu, kominn í sama tonnafjölda og veiddur var á árinu 1983 og jafnvel meira. Eitthvað hefur farið úrskeiðis. Í öðru lagi vil ég nefna það að því hefur verið haldið á loft að núverandi fyrirkomulag fiskveiðistjórnunar hafi orðið til þess að auka sparnað útgerðarinnar, einkum og sér í lagi hvað varðar veiðarfæri og olíueyðslu. Það er vel ef svo er. Ég hef hins vegar á því fullan fyrirvara hversu stór þáttur kvótakerfisins er í sparnaði útgerðarinnar. Hefur það verið tekið með í þá útreikninga hversu mikill munur var á tíðarfari milli áranna 1983 og 1984? Gott tíðarfar eins og var á síðustu vetrarvertíð þýðir að sjálfsögðu betri nýtingu veiðarfæra og minni olíueyðslu. Sjálf get ég ekki fullyrt að kvótakerfið hafi leitt til sparnaðar hjá þeim útgerðarfyrirtækjum sem ég þekki best til. Þar hafði verið leitað leiða til sparnaðar löngu áður en núverandi kerfi var sett á. Síðast nefndi rekstrargrundvöllur útgerðarinnar býður ekki upp á annað. Og þar er e.t.v. komið að kjarna málsins. Hafi kvótakerfið átt að stuðla að betri rekstrargrundvelli útgerðarinnar og fiskvinnslu hefur það ekki orðið. Staða útgerðar fer síversnandi. Það er sama hversu mikið okkar duglegu sjómenn streða. Það er sama hversu góðan kvóta fiskiskip fær. Það er sama hversu mikla vinnu sjómenn leggja á sig til þess að koma aflanum í sem bestu ástandi til lands. Það er sama hversu góð aflasamsetning er og sama þótt viðhaldskostnaði skipa sé haldið í algeru lágmarki jafnvel svo að hættulegt geti talist. Þegar árið er gert upp standa flestir útgerðarmenn frammi fyrir bullandi tapi, skuldir og vanskil hlaðast upp og menn standa ráðþrota og uppgefnir frammi fyrir því að erfiði þeirra skilaði engu nema tapi og meiri erfiðleikum. Þarna er meinið. Á þessu verður að taka. Það er nauðsynlegt þjóðfélaginu að þau skip, sem sækja aflann, skammtaðan eða ekki skammtaðan, út á miðin, hafi góðan rekstrargrundvöll og geti skilað þeim arði sem þjóðarbúið þarfnast. Kvótakerfið, sem við erum hér að ræða, tekur ekki á þessum vanda. Hæstv. ráðh. ætti að þiggja það sem við bjóðum hér með till. okkar, að ábyrgð fiskveiðistefnu sé falin Alþingi og snúa sér að þessu stóra vandamáli. Þar er áreiðanlega hægt með hjálp góðra manna og velvilja í garð undirstöðuatvinnuvegs þjóðarinnar að finna úrræði. Þá er það fiskvinnslan og fiskvinnslufólkið. Hefur aflakvótinn fært eitthvað til betri vegar þar? Það er hagsmunamál útgerðar og sjómanna að sækja sinn skammt á sem skemmstum tíma og með sem minnstum tilkostnaði. Það þýðir að annars vegar geta myndast aflatoppar sem fiskvinnslan í landi ræður ekki við þannig að fiskur, sem hægt hefur verið að vinna í dýrar pakkningar er geymdur það lengi að hann er ekki til neins nema keyra hann í gúanó. Í annan stað getur þetta svo þýtt að leyfilegum afla hafi verið náð á haustmánuðum, jafnvel fyrr, þannig að atvinnuleysi verður um þó nokkurn tíma. Þetta hefur gerst. Þarna þarf að gera ráðstafanir og bæta um betur. Að lokum vil ég geta þess, herra forseti, að þótt stjórnun fiskveiða til þess að vernda einstaka fiskistofna sé nauðsynleg teljum við í minni hl. sjútvn. það ákaflega rangláta ákvörðun að veiðar smábáta séu innan kvótakerfis. Það aflamagn sem þeir færa að landi skiptir þar ekki sköpum. Við teljum einnig að línuveiðar skuli vera utan kvóta. Það er mun betri fiskur sem kemur til vinnslu veiddur á línu en úr öðrum veiðarfærum. Ef lína er utan kvóta verkar það hvetjandi til þess að línuveiðar verði auknar. Við teljum einnig að um humarveiðar skuli ekki gilda sömu reglur og um botnfiskveiðar, þ.e. aflamark á hvern bát, heldur skuli stjórnun þeirra veiða verða eins og áður var gert og gafst vel. Að síðustu vil ég svo gera athugasemd við hversu stuttur tími er ætlaður til umr. og afgreiðslu þessa mikilvæga máls. Og einnig benda hæstv. sjútvrh. á að ákveði hann að láta gera á árinu 1985 aðra könnun svipaða þeirri sem nú hefur verið gerð um reynslu kvótakerfis, að fá þá í það hlutlausa aðila. Svona spurningalistar, sem af mörgum eru taldir vera leiðandi og rn. sendir út og tekur líka við svörum og vinnur úr þeim, eru ekki vinnubrögð sem má telja til fyrirmyndar, síður en svo.



Herra forseti. Ég vil við 2. umr. þessa frv. skýra í stuttu máli frá viðhorfi mínu til kvótakerfisins sem hér hefur ríkt nú í eitt ár. Ég hafði reyndar hugsað mér að gera það þegar við 1. umr. þessa máls, en þar sem ég var þá bundinn í forsetastóli og mátti mig ekki þaðan hræra lét ég það bíða til þessarar umr. Frv. um stjórnun fiskveiða og fiskveiðistefnu var samþykkt stuttu fyrir jólaleyfi á síðasta þingi eða fyrir um ári síðan. Skv. því frv. var heimilt að taka upp svokallað kvótakerfi sem var svo notað, þ.e. heimild til að ákveða aflamark á hvert skip. Ég stóð að samþykkt þessa frv. þá þrátt fyrir miklar efasemdir um slíkt fyrirkomulag. Mér er fullkomlega ljóst að það varð að draga stórlega úr afla vegna ástands fiskistofna við landið. Fleiri en ein aðferð komu hins vegar til greina, en kvótaleiðin var valin. Eins og ég sagði stóð ég að samþykkt þessa frv. þá. Mér fannst það réttlætanlegt að slíkt kerfi væri tekið upp sem algert neyðarúrræði undir mjög sérstökum kringumstæðum eins og þá ríktu. En ég tel að útilokað sé að halda þannig á málum að kvótakerfið festist í sessi. Það skiptir e.t.v. ekki máli hvort kvótakerfið er framlengt nú í eitt ár til viðbótar; en ég tel að það megi alls ekki lengur vera. Annmarkar kvótakerfisins eru svo miklir að slíkt kerfi má alls ekki festast í sessi. Það mundi hafa í för með sér grundvallarbreytingar á allri uppbyggingu sjávarútvegs á Íslandi og það breytingar sem erfitt er að sjá fyrir um hverjar yrðu eða hvenær mundu yfir okkur hvolfast. Ég skal nefna þrjú atriði í þessu sambandi. Í fyrsta lagi er líklegt að kvótakerfi til langframa mundi hafa í för með sér breytingu á allri eignauppbyggingu í sjávarútvegi. Það hefur verið megineinkenni sjávarútvegs á Íslandi að hann hefur verið í einkaeign sem hefur dreifst á mjög margar hendur og það fyrirkonulag hefur reynst mjög vel. Þetta mundi væntanlega breytast fyrr en varir ef kvótakerfið yrði tekið upp og fest í sessi. Bæði er líklegt að eignarhald mundi færast á miklu stærri einingar og að opinberir aðilar mundu í miklu ríkari mæli verða eignaraðilar fyrirtækja í sjávarútvegi. Í öðru lagi mundi slíkt kerfi hafa í för með sér mikla breytingu á sóknaraðferðum sjómanna og útvegsmanna. Það hefur verið einkenni fyrir íslenskan sjávarútveg, það hefur verið aðalsmerki þessarar atvinnugreinar að dugnaður og útsjónarsemi íslenskra sjómanna og íslenskra útvegsmanna hafa fengið að njóta sín. Sá hugsunarháttur mun breytast fyrr en varir ef kvótakerfið festist í sessi og reyndar eru þegar farin að sjást þess merki að þessi hugsunarháttur, sem hefur verið aðalsmerki íslensks sjávarútvegs, sé að breytast strax eftir eitt ár með kvótakerfi. Í þriðja lagi er líklegt að kvótakerfi muni fyrr en varir hafa í för með sér mikla breytingu á launauppbyggingu í sjávarútvegi. Launauppbygging sjávarútvegs hefur byggst á aflahlut auk kauptryggingar, en það mun breytast áður en langt um líður í kvótakerfi. Þess sjást reyndar þegar merki í umræðum meðal sjómanna að þeir vilja gera grundvallarbreytingar á sínu launakerfi og rekja það til kvótakerfisins. Það eru þegar komnar af stað umræður í samtökum sjómanna um að kasta. hlutaskiptakerfinu, taka upp föst laun eða eitthvert annað kerfi sem sé óháð bæði fiskverði og aflabrögðum. Sjá þá allir í hvert óefni væri komið með íslenskan sjávarútveg ef slík grundvallarbreyting yrði gerð. Öll þessi atriði, sem ég hef hér nefnt, geta hvolfst yfir okkur fyrr en varir ef kvótakerfið festist í sessi. Ég hef því mikinn fyrirvara við þessa stjórnunaraðferð og þetta frv. eins og það liggur hér fyrir. Það er til mikilla bóta að hv. Ed. hefur breytt frv. í þá veru að það gildir aðeins til eins árs en ekki til þriggja ára eins og upphaflega var að stefnt þegar frv. var lagt fram. Mér er ljóst að meiri hluti hagsmunasamtaka í sjávarútvegi hefur verið meðmæltur kvótaleiðinni. Ég fagna því út af fyrir sig að haft hefur verið samráð við samtök bæði sjómanna og útvegsmanna um framkvæmd þessarar fiskveiðistefnu. En þó að meiri hlutinn hafi verið þessu meðmæltur hingað til má minna á að slík samtök hafa reynst misvitur eins og aðrir. Þrátt fyrir þessar efasemdir mínar og þrátt fyrir þennan fyrirvara, sem ég hef um þetta frv. og sérstaklega þá stjórnunaraðferð sem frv. mun áfram leiða til, þá mun ég greiða atkvæði með þessu frv. að þessu sinni, en taldi rétt að láta þessar efasemdir mínar í ljós hér við þessa umr.



Herra forseti. Ég heyri að hæstv. iðnrh. er ekki um það gefið að menn ræði þetta alvörumál af neinu viti. Við 1. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir með örfáum orðum og ítrekaði mína afstöðu til þeirrar miðstýringar sem felst í endurnýjun þess kerfis sem hér er um að ræða til stjórnunar fiskveiða. Mér sýnist hins vegar á umr. sem orðið hafa um það síðan að ýmsum hv. stjórnarliðum hér hafi þótt ég vera allt of fáorður um það mál og hafi þótt ástæða til að brýna stjórnarandstæðinga til að taka betur til hendinni í umr. um þetta stóra mál og reyna að koma í veg fyrir að hæstv. sjútvrh. væri falið það alræðisvald í stjórnun fiskveiða og fiskvinnslu sem frv., sem hér liggur fyrir til umr., veitir honum og þau lög sem samþykkt voru í des. á s.l. ári veittu honum og hann hefur stjórnað eftir yfirstandandi ár. Ég vék að því í þeim fáu orðum sem ég sagði við 1. umr. málsins að ég vildi á engan hátt koma í veg fyrir að þetta frv. næði fram að ganga og á engan hátt vil ég koma í veg fyrir að meirihlutavilji Alþingis nái fram að ganga. En ég sé á orðum manna frá 1. umr. að fyrir þetta hef ég verið harðlega gagnrýndur af stjórnarliða hér á Alþingi. Auðvitað er engin ástæða til fyrir stjórnarandstæðing að sitja undir því að hv. stjórnarþm. gagnrýni stjórnarandstöðuna fyrir að vera ekki nógu harðskeytt í umr. gegn stjfrv. á Alþingi. Ég leyfi mér að vitna til ummæla hv. 5. þm. Vestf., stjórnarstuðningsmannsins Ólafs Þ. Þórðarsonar, nánast hægri handar hæstv. forsrh.

Hann er oft furðu sjálfstæður.

Það er rétt hjá hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni og mættu margir af því læra, m.a. hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson. En í þessari fyrri umr. sagði hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson þau orð sem ég bið menn að taka vel eftir því að það er ástæða til að veita athygli þessari gagnrýni stjórnarþingmanns á stjórnarandstöðuna fyrir að vera ekki nógu skelegg í andstöðu við stjfrv. Hv. þm. sagði, með leyfi forseta: „Ég vil vekja athygli á því að sú stjórnarandstaða, sem hér hefur talað talar gegn kvótakerfinu. En hver er alvaran á bak við þann málflutning? Hver er alvaran?“ Hann svarar sér sjálfur: „Jú, alvaran er sú að mönnum er meira í mun að semja um að komast í jólafrí en að standa á þeirri meiningu sinni að þetta kerfi sé rangt. Mönnum er meira í mun að stytta hér mál sitt til þess að hraða afgreiðslu þess í gegnum þingið á sama tíma og með vörunum berjast þeir gegn því.“ Og þm. heldur áfram: „Er trúverðug sú afstaða? Það hefur gerst í þessum sölum að menn hafa talað til morguns vegna þess að þeir meintu það sem þeir sögðu og höfðu áhuga á að berjast á móti málum. Hér gerist það aftur á móti að stjórnarandstaðan vissulega talar gegn í orði en greiðir fyrir framgöngu málsins á borði. Og verð ég að segja það að ég ber litla virðingu fyrir slíkum málflutningi." Hér talar stjórnarþm., hv. 5. þm. Vestf. Ólafur Þ. Þórðarson. Og hv. þm. heldur áfram og segir um málflutning stjórnarandstöðunnar: „Hann er merkingarlaus. Það er engin áhersla þegar menn flytja þannig mál sitt og mig undrar það að svo geðlítið lið sé komið inn á Alþingi að menn láti hafa sig í þá þversögn, sem liggur á bak við þetta, að tala gegn frv. í orði og gera svo allt til að flýta fyrir framgöngu þess þegar fyrirsjáanlegt er að ef stjórnarandstöðunni væti alvara, væri einhver alvara í sínum málflutningi, þá gæti hún haft afdrifarík áhrif á meðferð málsins hér í þinginu.“ Þetta er tilvitnun í orð eins af hv. stuðningsmönnum núv. ríkisstj. varðandi það stjfrv. sem hér er nú til umr. Ég sé ekki neina ástæðu til annars fyrir okkur stjórnarandstæðinga en að taka áskorunum stjórnarþm. um að tala hressilega í þessu máli hér, bæði við 2. og 3. umr. Það er engin ástæða til þess fyrir stjórnarandstöðuna að láta ásaka sig fyrir að hún sýni ekki dug og djörfung í málflutningi gegn frv. hæstv. ríkisstj. með frýjunarorðum eins af mest ráðandi þm. stjórnarliðsins hér á hv. Alþingi, fylgdarsveini hæstv. forsrh. með meiru. Skárra væri það nú ef stjórnarandstöðuþm. tækju ekki upp umr. í ljósi frýjunarorða þessa hv. þm. Það er engin ástæða til þess að skorast undan því nema síður væri. Í áframhaldi af þessu, áður en lengra er haldið, er rétt að vekja athygli á öðrum ummælum hv. 5. þm. Vestf. Ólafs Þ. Þórðarsonar hér við 1. umr. þessa máls. Það skýrir að miklu leyti hvernig þessi hv. þm. metur innihald þess frv. sem hér er til 2. umr. Hann segir, með leyfi forseta: „Þar sem hér liggur fyrir frv. til l. sem er að því leyti sérstakt að það mætti koma efni þess öllu fyrir í einni grein sem hljóðaði eitthvað á þá leið: „Ráðh. fer með sjávarútvegsmál og setur hann reglugerð um framkvæmd þeirra allra.“ 

Ég kem í ræðustól á eftir.

Ég bíð tilvitnunarinnar. Nei, þetta er ekki rangt eftir haft, hv. þm. Stefán Guðmundsson, formaður sjútvn. Nd. Þetta er að beiðni þess sem hér stendur til hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar afhent mér af honum sjálfum, þannig að menn geta ekki skotið sér á bak við það þó að undan svíði, flokksbræður hv. þm. Hér er mikið sagt af hv. þm., skrifara þessara deildar. Ég vænti þess að það hvarfli ekki að neinum hv. deildarþm. að draga í efa rökhyggni þessa hv. stjórnarþm., Ólafs Þ. Þórðarsonar. Hvað sem um þennan hv. þm. má segja, þá hygg ég að enginn geti sagt um hann að hann kafi ekki djúpt í mál og geri sér ekki grein fyrir meginatriðum mála. Það á jafnt við um stjfrv. og önnur mál sem til umr. eru á hv. Alþingi.  Hér er nefnilega dálítið merkilegt á ferðinni. Það er merkilegt að stjórnarþm., flokksbróðir hæstv. sjútvrh., skuli viðhafa slík ummæli um stjfrv. síns flokksbróður og hæstv. ríkisstj. hæstv. forsrh. sem er flokksbróðir þess hv. þm. sem hér um ræðir

Telur þm. hv. 5. þm. Vestf. mestan þm. Vestfirðinga?

Það er sjálfsagt að verða við því að svara þessu frammíkalli hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar. Svarið við þessari spurningu fer eftir því hvað menn telja felast í orðunum „mestan þm.“ Það verður mjög mismunandi mat að ég hygg eftir því hver á í hlut. En ég hygg að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, formaður Verkamannasambands Íslands, hafi í ýmsum málum tekið eftir og tekið tillit til sjónarmiða þessa hv. stjórnarþm., 5. þm. Vestf., og ekki nema eðlilegt þegar þess er gætt að hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson er náskyldur öðrum fyrrv. hv. þm., sem Kjartan heitir Ólafsson, og muna auðvitað allir hvar hann var í flokki og er. Þannig að ættin segir til sín, ekki skal það dregið í efa. Og ég hygg að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson hafi spurt vegna þess að hann vildi draga þetta fram. En ég taldi nauðsynlegt, herra forseti, að vekja athygli á þessum ummælum.  Ég heyri að hæstv. iðnrh. klæjar þegar minnst er á svona hluti, enda ekki nema eðlilegt. Það er greinilegt, hljóð berast úr ráðherrastólum. Það er enginn vafi á því að hæstv. iðnrh. líður illa. - Nei, hver skyldi hafa trúað því, fyrir þó ekki væri nema tíu, fimmtán, tuttugu árum, að það yrði Sjálfstfl. sem ekki bara samþykkti slíka stefnu heldur væri boðberi hennar og brautryðjandi og frumkvæðisaðili að því að innleiða slíka miðstýringu og slíkt einræðisvald einum einstaklingi til handa?

Er það nú ekki of mikið sagt?

Er hv. skrifari mættur til þingfundar? Það er nýtt. En betra seint en aldrei. Nei, hv. þm. Halldór Blöndal, hér er ekki of mikið sagt, enda var hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson að undirstrika það í ræðu áðan að hér er ekki of mikið sagt.

Hv. þm. hefur ekki séð hvað hann sagði.

Birgir Ísleifur? Jú, ég geri ráð fyrir að hann hafi séð hvað hann sagði. Þó að varaformaður Sjálfstfl. eigi hér í hlut, þá er enginn vafi á því að Birgir Ísleifur veit hvað hann hefur hér verið um að tala, en virðist greinilega vera knúinn af flokksforustunni, handjárnaður til að lýsa því yfir, þrátt fyrir allt sem hann sagði og talaði gegn þessu máli, að hann ætli sér að greiða atkv. með því. 

Eitthvað stendur ræðan í þm. samt.

Það er greinilegt að öllu þingliði Sjálfstfl. - kannske er það órólega deildin - er mjög órótt undir umr. af þessu tagi. Það er enginn vafi á því að það vill fremur slá þessari umr. og þessu máli upp í gamanmál vegna þess að því er það ljóst að sú afstaða sem nú er uppi af hálfu Sjálfstfl. í þjónustunni við hæstv. sjútvrh. og Framsfl. sem heild og SÍS-valdið sem heild, sem Sjálfstfl. hefur þó fordæmt hvað harðast í gegnum árin, þessu liði er það greinilega ljóst að almenningur í landinu sér í gegnum þennan vef. Hér er Sjálfstfl. af Framsfl. og SÍS-veldinu leiddur til þess að styðja og hafa frumkvæði, vera í forustu fyrir mestu miðstýringu og mesta valdaafsali sem líklega um getur af hálfu Alþingis til eins einstaklings. Og ég hygg að mörgum þyki nóg um í þessum röðum, enda tínast þeir í burtu hver af öðrum, hv. þm. Sjálfstfl.  Það væri ástæða til, herra forseti, að fara í löngu máli orðum um það sem gerst hefur að því er varðar stjórnun fiskveiða á yfirstandandi ári og það sem fyrirhugað er á komandi ári, sem er í meginatriðum efnislega sama stjórnun og við höfum búið við í ár. Ég hygg að engum dyljist að það er verulega meiri andstaða gegn kvótakerfinu eins og það hefur verið í framkvæmd í ár en var fyrir ári síðan þegar það var í fyrsta skipti sett á. Það er enginn vafi á því að fyrir ári síðan stóðu menn nánast ráðalausir frammi fyrir því vandamáli sem þá var sagt að við blasti að því er varðaði stjórnun fiskveiða, aflamagnshorfur og sókn í aðalfiskistofna hér við land. Nú eru þessi viðhorf breytt. Hvað sem líður miður æskilegum skoðanakönnunum sjútvrn. um eigin gjörðir þá er augljóst að það er vaxandi andstaða við þá miðstýringu og alræðisvald sem hefur verið í stjórnun fiskveiða yfirstandandi árs og er boðað með því frv. sem við erum nú að ræða. Talandi um skoðanakönnun í þessum efnum er það nánast furðulegt að það skuli geta skeð í lýðræðislandi að rn., þ.e. framkvæmdavaldið, skuli framkvæma skoðanakönnun um eigin verk og gjörðir. Spurning í þessu sambandi er: Með hvaða hætti voru gögn um þessa skoðanakönnun undirbúin? Er kannske hægt að sjá það í gögnum rn. vegna þessarar skoðanakönnunar hvaða skipstjórar það voru í flotanum sem eru andvígir þessu alræðisvaldi framsóknarráðherrans, núv. hæstv. sjútvrh.? Er hugsanlegt að það sé hægt að beita þrýstingi í framtíðinni á þá skipstjórnarmenn og forustumenn sem svöruðu neitandi að því er varðar ánægjuna með kvótakerfið? Ég vildi gjarnan fá um það upplýsingar. Ég hef hvergi séð með hvaða hætti þau gögn sem út voru send í sambandi við þessa skoðanakönnun voru úr garði gerð eða hvort hægt væri að sjá frá hvaða skipum kom jákvætt hugarfar eða frá hvaða skipum kom neikvætt hugarfar. Þetta skiptir miklu máli gagnvart því að fá fram frjálsa skoðanamyndun í landinu til þessa stóra málefnis sem hér er til umr. Mér hefur heyrst á umfjöllun fjölmiðla um útkomu úr þessari skoðanakönnun að meiri hluti þeirra sem til var leitað eða spurðir voru hefði svarað jákvætt varðandi stjórnun fiskveiða með því fyrirkomulagi sem fylgt hefur verið yfirstandandi ár. Þetta er alrangt. A.m.k. vil ég trúa því sem segir í meirihlutaáliti hv. sjútvn. þessarar deildar. Þar er sagt að um 46.3% svari því játandi að stjórna eigi fiskveiðum með aflakvóta á fiskiskip, en 87% svari því játandi að þörf sé á heildarstjórnun fiskveiða við Ísland. Það er allt annað mál, þannig að minni hluti þeirra sem svöruðu í þessari skoðanakönnun er ánægður með það fyrirkomulag sem nú hefur verið haft um tæplega eins árs skeið á stjórnun fiskveiða hér við land. Ég á ekki von á því að mörgum detti í hug að teknir verði upp þeir hættir að hér verði gersamlega stjórnlaust í þessum efnum miðað við ríkjandi aðstæður. En sér er nú hver munurinn, gersamlega stjórnlaust eða alræðisvald eins einstaklings yfir fiskveiðum og fiskvinnslu í öllu landinu. Það er mikill munur þar á. Ég gerði grein fyrir því að vísu - enn skal vitnað til ummæla hv. þm. Ólafs Þórðarsonar í örfáum orðum hér við 1. umr. hver mín viðhorf væru til þessa máls. Ég var andvígur þessu fyrirkomulagi, greiddi atkv. gegn því á síðasta Alþingi eða fyrir ári. Í fyrsta lagi var byggt á þeim forsendum að löggjafinn væri hér að afsala svo gífurlegu valdi til eins einstaklings að það væri ekki forsvaranlegt að greiða atkv. með slíku valdaafsali, hvort sem var um að ræða framsóknarráðherra eða hvaða ráðh. sem væri. Í öðru lagi, og þá tek ég undir þau sjónarmið sem fram komu hjá hv. þm. Birgi Ísl. Gunnarssyni og hann gerði hér grein fyrir áðan, er það staðreynd að það verður ákveðin eignatilfærsla í sjávarútvegi með þeirri miðstýringu sem hér hefur verið innleidd. Það er kunnara en frá þurfi að segja að Samband ísl. samvinnufélaga kaupir upp nánast hvert sjávarplássið á fætur öðru. Og það er að mínu viti að fara úr öskunni í eldinn, eins og reynslan sýnir, að kippa fótunum undan vel reknum einkafyrirtækjum í sjávarútvegi og afhenda slík fyrirtæki sambandinu. Ég bendi m.a. á Súgandafjörð sem fordæmi fyrir slíku. Auk þessa hefur komið í ljós að breyting á sóknaraðferðum samfara kvótaskiptingunni og miðstýringunni, eins og hún hefur verið yfirstandandi ár, hlaut að hafa í för með sér að borinn var fyrir borð dugnaður íslenskra sjómanna, hæfni þeirra og útsjónarsemi, svo notuð séu eigin orð hv. þm. Birgis Ísl. Gunnarssonar. Slíkt er fyrir borð borið með miðstýringu af því tagi sem hér er lagt til að verði áfram eins og verið hefur yfirstandandi ár. Og enn ein grundvallarforsendan, sem hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson benti hér á áðan og er eitt af meginatriðum þessa máls, er breyting á launauppbyggingunni að því er varðar laun þeirra manna sem vinna við fiskveiðar og fiskvinnslu í landinu sem er undirstaða alls þess sem þjóðarbúið byggir á. Það virðist vera að skapast svipað ástand að því er varðar mönnun flotans eins og var hér á tímabilinu milli 1950 og 1960 þegar megnið af íslenska flotanum var mannað með erlendum sjómönnum. Launakjörin eru að verða slík og allur afrakstur í sambandi við útgerð og fiskvinnslu að hæfir sjómenn - hinir bestu sem finnast - fara unnvörpum í land vegna þess hvernig er búið að skerða bæði þeirra kjör og aðstöðu til að afla tekna vegna þessarar miðstýringar sem Sjálfstfl. númer eitt styður Samband ísl. samvinnufélaga og Framsfl. í að framkvæma. Þetta eru þrjú meginatriði sem hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson, þm. Sjálfstfl., taldi nauðsynlegt að minna sérstaklega á í umr. áðan og eru orð í tíma töluð. Og þessi hv. þm., í ljósi þeirra orða sem hann lét hér falla, hefði auðvitað átt að lýsa því yfir að hann mundi greiða atkv. gegn þessu frv. Allt tal hans hér og sannfæringu gat ég ekki skilið á annan veg en þann að hann væri í grundvallaratriðum ósammála og andvígur því frv. sem hér er til umr. og þeim stjórnunaraðferðum sem hér er gerð till. um að innleiða áfram eitt ár í viðbót. En hann lét sig hafa að lýsa yfir að hann mundi segja já. Og það er þetta sem því miður gerist allt of oft um þm. hinna ýmsu stjórnmálaflokka, að þó að sannfæringin bjóði þeim að segja já, þá segja þeir nei fyrir flokkinn eða öfugt, vegna þess að flokkshlekkirnir virðast halda mjög víða ef ekki í flestum stjórnmálaflokkanna. Það finnast þó enn einstaklingar í hinum pólitísku flokkum hér á Alþingi sem í málum eins og þessu láta sannfæringuna ráða, láta ekki hina flokkspólitísku hlekki ráða í svo miklum grundvallarmálum sem skipta sköpum fyrir land og lýð, og er það vel. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, að það kemur mér afskaplega spánskt fyrir sjónir að nú skuli endurflutt á Alþingi frv. til l. um áframhald miðstýringar og stjórnun fiskveiða í sama dúr og gert hefur verið yfirstandandi ár, vegna þess að það er flest sem bendir til þess að hæstv. sjútvrh. þáv., Matthías Bjarnason, núv. hæstv. heilbr.- og samgrh., hafi haft rétt fyrir sér þegar hann gagnrýndi fiskifræðinga harkalega fyrir að þeir væru allt of svartsýnir og hefðu ekki þær upplýsingar sem nauðsynlegar voru og þurftu að liggja til grundvallar því sem þeir lögðu til. - Þar réði auðvitað brjóstvit hæstv. þáv. sjútvrh., sem núv. hæstv. iðnrh. hefur tapað mjög miklu af við að hverfa til Austfjarða. - Auðvitað er nauðsynlegt að hafa hliðsjón af upplýsingum, í þessu tilfelli fiskifræðinga, en það er af og frá að það sé hægt að taka fullt tillit til þeirra í ályktunum að því er þessa hluti varðar. Þar kemur svo miklu fleira til en bara vísindin ein út af fyrir sig. Það þarf að taka tillit til miklu fleiri hluta en vísindagreinar þó svo að vísindamennirnir væru nú þann veg staddir að hafa upplýsingar sem telja mætti fullnægjandi til að byggja ákvarðanir á, sem ég tel að sé víðs fjarri í þessu tilfelli. Enn vitna ég til ummæla hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar við 1. umr. þessa máls, sem eru að mínu viti rétt og ég hefði auðvitað átt að láta hér getið, en vegna tillitssemi við afgreiðslu mála hér í þinginu gerði ekki að umræðuefni. Það eru trúlega margir áratugir síðan það ástand hefur verið við Vestfirði eins og hefur verið á yfirstandandi ári og þá sér í lagi á sumrinu og haustinu. Elstu menn muna vart aðra eins fiskigengd og hefur verið við Vestfirði á haustmánuðum og nánast inn á firði hvarvetna. Þetta bendir ekki til þess að upplýsingar fiskifræðinga um rýrnandi fiskistofna séu réttar. Ég held að hæstv. núv. samgrh., þegar hann gegndi embætti sjútvrh., hafi orðað það svo að það væri á þeim tíma verið að veiða þá þorska sem fyrir löngu ættu að vera dauðir ef farið hefði verið eftir fiskifræðingum eða ráðleggingum þeirra. Það bendir allt til þess nú að þau skilyrði séu fyrir hendi að ástæða sé til að slaka mjög verulega á að því er varðar stjórnun fiskveiða á næsta ári. Ég vakti athygli á því, herra forseti, við 1. umr. þessa máls að ég teldi að gengið hefði verið allt of hart fram í miðstýringu og nánast alræðisvaldi yfir þessari atvinnugrein. Það hefur hvorki verið tekið viðhlítandi tillit til hagsmuna sjómannanna né útgerðarmanna og því síður til hagsmuna þess fólks í frystihúsunum, fiskvinnslunni í landi sem fyrst og fremst byggir alla sína afkomu á þessari atvinnugrein. Og það er ekki síst af þessum ástæðum sem nauðsynlegt er að mótmæla harðlega þeirri fyrirætlan hæstv. ríkisstj. að framlengja um eitt ár enn stjórnunaraðferð af því tagi sem gilt hefur á yfirstandandi ári. Ein af þeim röksemdum, sem hæstv. sjútvrh. og stjórnarliðar sumir hverjir héldu fram við umr. álíka máls fyrir um ári síðan, var sú að stjórnun fiskveiða af því tagi sem við höfum upplifað nú og miðstýring mundi hafa í för með sér hagræðingu og sparnað. Hvergi sjást nein merki þess eða haldbær rök að slíkt hafi gerst. Ég tala nú ekki um ef þær fréttir reynast réttar að 20–25% af aflamagni hafi annaðhvort verið kastað eða landað í gúanó vegna kvótakerfisins á yfirstandandi ári. Ég segi: ef slíkar fréttir eru réttar. Ég heyrði ekki betur en slíkur fréttaflutningur væri í Ríkisútvarpinu í kvöld.  Herra forseti. Það hefur verið mikið gagnrýnt í allri þessari umr. og öllum þessum ákvörðunum, að t.d. handfæraveiðar og veiðar á smærri bátum og trillum væru ekki algerlega utan kvóta. Einnig hefur verið gagnrýnt að línuveiðar væru ekki utan kvótaskiptingar. Auðvitað á slík gagnrýni rétt á sér. Það er staðreynd, sem ekki verður móti mælt, að línufiskurinn er viðurkenndur besta hráefnið sem að landi berst. Það er fullkomin ástæða til fyrir stjórnvöld að leita leiða og stjórna í ljósi þess að auka línuveiðar hér við land í stað þess að gera ráðstafanir til að draga þær saman. En stjórnun af því tagi sem við höfum nú upplifað, ég tala ekki um haldi hún áfram, eins og hæstv. ráðh. og ríkisstj. lögðu til, þrjú ár til viðbótar, mun leiða til enn minnkandi línuútgerðar hér við land að óbreyttu. Ég hef því, herra forseti, leyft mér að flytja á þskj. 378 brtt. við það frv. sem hér er til 2. umr. Brtt. flytja með mér hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, Margrét Frímannsdóttir og Guðmundur Einarsson. Þessi brtt. gerir í fyrsta lagi ráð fyrir því að á eftir 1. mgr. 1. gr. þessa frv. komi tvær nýjar mgr. er orðist svo: „Ákvæði 1. mgr. taka ekki til veiða með línu og handfærum.“ Ég minni á í þessu sambandi að í nál. meiri hl. sjútvn. Ed. er sérstaklega tekið fram að nefndin hafi verið sammála um að það þurfi að slaka á varðandi línuveiðarnar.  Með leyfi hæstv. forseta segir hér í nál. frá meiri hl. sjútvn. hv. Ed.: „Allir nefndarmenn voru sammála um að beina því til sjútvrh. og ráðgjafarnefndar um fiskveiðistjórn að línuveiðar skyldu að hálfu verða utan kvóta mánuðina janúar-febrúar og nóvember-desember. Almennt er viðurkennt að línuafli sé sérstaklega gott hráefni og því ástæða til að hvetja til aukinna línuveiða með þessum hætti.“ Það er enginn vafi á því að menn voru sammála um þennan hlut. Menn getur greint á um það hvort gefa eigi línuveiðar algerlega frjálsar. En í nál. meiri hl. sjútvn. Ed. kemur fram að öll nefndin, öll sjútvn. Ed., var sammála um þennan þátt málsins. En það er eins og til þess megi ekki vitna hér. Ég sé hins vegar ekki, og ég bið forláts á því hafi mér yfirsést, að um þetta sé getið í meirihlutaáliti sjútvn. þessarar hv. deildar. Ég bið því um skýringar og spyr hv. þm. Stefán Guðmundsson, formann sjútvn.: Er meiri hl. sjútvn. þessarar deildar eða öll nefndin sammála þessu tiltekna atriði, sem ég vitnaði til í nál. meiri hl. sjútvn. Ed., eða er einhver önnur skoðun annaðhvort í meiri hl. sjútvn. þessarar hv. deildar eða nefndinni allri að því er þetta varðar? Ég fullyrði, í ljósi þess að minni hl. sjútvn. þessarar deildar, hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og Guðmundur Einarsson, flytja með mér brtt. í þessa átt, að þau eru sammála því áliti, sem fram kemur í nál. meiri hl. sjútvn. Ed., að auka beri frelsi til línuveiða utan kvóta. Sé einhver fyrirstaða þá hlýtur hún að vera í meiri hl. sjútvn. þessarar deildar. Og þá er best að það komi fram. Ég held það sé alveg fráleitt og hafi ekki við nein rök að styðjast að skella kvótafyrirkomulagi á handfæraveiðar og raunar á hið sama við að verulegu leyti varðandi línuveiðar. Um það er þessi þáttur þeirrar brtt. sem ég er hér að mæla fyrir. Í öðru lagi segir í brtt.: „Við úthlutun á aflamarki til einstakra skipa ber ráðh. að taka sérstakt tillit til þess ef skip er gert út í byggðarlagi þar sem a.m.k. 35% vinnuafls starfa við fiskveiðar og fiskvinnslu og skal aflamark þeirra skipa, verði eftir því leitað, aukið um 15–20% frá því sem það hefði ella orðið eftir almennri úthlutunarreglu.“ Hér er á ferðinni tillögugerð í þeim anda sem margir hv. þm. töluðu um við umr. hér fyrir ári, bæði hv. stjórnarþingmenn og stjórnarandstæðingar, um að taka meira tillit til þeirra byggðarlaga sem byggja að verulegu ef ekki að mestu leyti atvinnu sína á fiskveiðum og fiskvinnslu - byggðarlaga sem a.m.k: eins og sakir standa og í náinni framtíð hafa enga möguleika til að auka atvinnutækifæri í öðrum atvinnugreinum en fiskveiðum og fiskvinnslu. Og nú tek ég mér í munn orð hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar og segi: Það er ekki nóg fyrir hv. stjórnarþingmenn né aðra í þessu tilfelli að mæla orðin ein. Hér þarf líka aðgerða við og taka tillit til þessa í ákvörðunum. Ég hef ekki, a.m.k. ekki eins og er, alveg óyggjandi upplýsingar um hversu mörg sjávarpláss féllu undir þessa prósentutölu um vinnuafl í fiskveiðum og fiskvinnslu. Ég held hins vegar að þau sjávarpláss séu æðimörg þar sem vinnuafl er miklu hærra hlutfall í fiskvinnslu og fiskveiðum en hér er talað um. Sú stjórnunaraðferð sem farið hefur verið eftir á yfirstandandi ári brennur hvað mest á mönnum þar og hefur valdið atvinnuleysi í sjávarplássum þar sem ella hefði verið nægileg atvinna fyrir, hefðu ekki stjórnunaraðferðir og miðstýring af því tagi sem hér um ræðir komið til. Ég minni á að á árinu 1982 komu um 20% af verðmæti útflutnings hjá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna frá Vestfjörðum sem þá byggðu 4–5% þjóðarinnar. Ég vil ekki trúa því, að fenginni reynslu yfirstandandi árs, að stjórnvöld skelli við skollaeyrum og neiti að taka tillit til þeirra sanngjörnu óska þessara byggðarlaga, bæði að því er varðar Vestfirði og víðar um land, sem byggja fyrst og fremst afkomu sína á fiskveiðum og fiskvinnslu, að láta þessi byggðarlög njóta forgangs umfram það sem almenna reglan gerir ráð fyrir. Menn geta deilt um hversu miklu meira hér á að vera um að ræða, en ég trúi því ekki að menn greini á um að þessir staðir, sem hér um ræðir, skuli njóta verulegs forgangs. Það er ekki bara spurning um íbúa þessara staða, byggðarlaga eða landssvæða. Það er ekki síður spurning um þjóðarhag að nýta aðstöðu til fiskveiða og fiskvinnslu frá þeim svæðum landsins sem er hagkvæmast að gera út frá og hagkvæmast og ódýrast að vinna aflann frá. Þetta sjónarmið hlýtur að ráða miklu eða a.m.k. ætti að ráða miklu í afstöðu stjórnvalda til þessara mála. Ég vildi gjarnan, herra forseti, spyrja hæstv. sjútvrh., í ljósi þess sem ég hér vitnaði til í nál. meiri hl. hv. sjútvn. Ed., hvort uppi séu einhverjar hugmyndir um að breyta frá því sem verið hefur til að auka frelsi bæði að því er varðar línuveiðar og handfæraveiðar þannig að það verði ekki að öllu leyti undir kvótaskiptingu. Eru einhverjar slíkar ráðstafanir fyrirhugaðar, annaðhvort hjá hæstv. ráðh. eða hjá þeirri nefnd sem mest hefur um þessi mál fjallað og kemur til með að fjalla um þau áfram? Ég vil gjarnan fá vitneskju um hvort líkur eru á því að að þessu leytinu verði slakað á klónni varðandi handfæraveiðar og línuveiðar eða hvort á að halda óbreyttri stefnu eins og verið hefur yfirstandandi ár. Ég vil gjarnan líka fá að heyra frá hæstv. sjútvrh. hvort uppi eru hugmyndir af hans hálfu um að gera ráðstafanir í átt við það, sem hér er lagt til, að auka kvóta þeirra skipa, sem veiðar stunda frá þeim byggðarlögum sem fyrst og fremst byggja á fiskveiðum og fiskvinnslu, umfram það sem verið hefur. Mér finnst mikilvægt að fá um það vitneskju, þegar hæstv. ráðh. óskar eftir svo gífurlegu valdi sem hann gerir með því frv. sem hér er til umr., hvort hann hyggst breyta til frá því sem verið hefur í átt við það sem hér er lagt til, þó ekki væri það nú að öllu leyti eins og hér er gert ráð fyrir. Það gæti vissulega orðið til þess að frekari friður og jákvæðara hugarfar ríkti til þess sem hér er nú óskað eftir, alræðisvaldi um stjórnun fiskveiða og fiskvinnslu á næsta ári. Ég skal ekki, herra forseti, á þessu stigi máls hafa um þetta fleiri orð, þó að til þess væri fullkomin ástæða svo mjög sem þetta mál höfðar til velflestra ef ekki allra Íslendinga varðandi stöðu þjóðarbúsins á næsta ári. Í ljósi þess hefði verið ástæða til og æskilegt að hafa lengri tíma hér í þinginu til umfjöllunar um málið. En á þessu stigi skal ég ekki, herra forseti, orðlengja þetta frekar.



Herra forseti. Ég vildi mega svara aðeins í nokkrum orðum þeim fsp. sem núna var beint til mín. Í fyrsta lag vil ég ræða á brtt. sem flutt er af hv. þm. Karvel Pálmasyni, Ólafi Þ. Þórðarsyni, Margréti Frímannsdóttur og Guðmundi Einarssyni þess efnis að taka sérstakt tillit til þeirra byggðarlaga þar sem a.m.k. 35% vinnuafls starfa við fiskveiðar og fiskvinnslu og skuli aflamark þeirra skipa, verði eftir því leitað, aukið um 15–20% frá því sem það hefði orðið eftir almennri úthlutunarreglu. Nú lét ég einhvern tíma þau orð falla á s.l. ári að ef ætti að leggja einhverjum fiskiskipum væri helst möguleiki að gera það þar sem þéttbýli væri mest og önnur atvinnutækifæri gætu skapast og nefndi m.a. að uppi væru um það áform að stækka álverið í straumsvík en engar slíkar fyrirætlanir væru á Vestfjörðum. Þessu var ekki afar vel tekið og ég úthrópaður fyrir að viðhafa þessi orð. En ég hafði aldrei látið mér til hugar koma að gera það með þeim hætti sem hér er talað um, m.a. vegna þess að flest byggðarlög, sem byggja afkomu sína á fiskveiðum, eru yfir þeirri prósentu sem hér er miðað við. Ég hef fengið um það útreikninga frá Framkvæmdastofnun ríkisins og ég vildi gjarnan vita hvað hv. þm. væru að leggja til. En ég heyrði það á orðum hv. þm. Karvels Pálmasonar að hann taldi það óþarfa að grennslast fyrir um það hvað hér væri um að ræða. Það kemur í ljós - þá er miðað við árið 1983, þetta liggur allt saman fyrir hjá Framkvæmdastofnun ríkisins af launaseðlum - að byggðarlög eins og t.d. Grindavík eru með 58%, Tálknafjörður 61%, Fáskrúðsfjörður 60%, Súðavík 69%, sem er hæst og Stöðvarfjörður 66%. Síðan fer þetta lækkandi og byggðarlag eins og Stykkishólmur er alveg á mörkunum. Byggðarlag eins og Siglufjörður mundi fara niður fyrir það. Byggðarlag eins og Vopnafjörður er á mörkunum. Þetta kemur m.a. til af því að hér er um hreppa að ræða þar sem sveit liggur að baki. Þau byggðarlög sem eru hins vegar fyrir neðan þessa viðmiðun eru byggðarlög eins og Vogar með 28%, Keflavík 17%, Njarðvík 17%, Hafnir 11%. Þar er því um að ræða næstum því öll byggðarlögin á Suðurnesjum nema Grindavík. Ég álít ekki að þessi byggðarlög á Suðurnesjum séu sérstaklega vel stödd í sjávarútvegi. Ég trúi því vart að hv. þm. Guðmundur Einarsson sé þeirrar skoðunar og ég á ekki von á því að hv. þm. Karvel Pálmason hefði upplýst hann um þessar staðreyndir þegar hann bað hann um að vera meðflm. að þessari till. Hér eru t.d. byggðarlög eins og Borgarfjörður eystri með 27%, en það stafar af því að þar er allmikill sauðfjárbúskapur. Nú lít ég algerlega burt frá höfuðborgarsvæðinu vegna þess að höfuðborgarsvæðið er með allmiklu minni hlut. Ef ætti að skerða þessa aðila sérstaklega með hliðsjón af útflutningi þá mundi þurfa að skerða þá gífurlega mikið og sýnist mér að veiðar þeirra mundu þurrkast út og rúmlega það ef ætti að takast að bæta við hina sem eru með 27% og 28%. Hér er byggðarlag eins og Húsavík sem er með 27% og ætti þá að hljóta þessa meðhöndlun og byggðarlag eins og Akureyri. Nú verðum við að líta til þess að þetta er ekki eingöngu spurningin um byggðarlög. Þetta er spurningin um fólk sem býr í þessum byggðarlögum og hefur atvinnu af sjávarútvegi. Ef þetta fólk missir vinnu þá þarf fyrst og fremst að vera önnur vinna til að taka þar við og það er það sem skiptir máli í þessu sambandi. Ég sé ekki að það sé réttlætanlegt að skerða sérstaklega tekjur sjómanna á Húsavík til þess að geta bætt tekjur sjómanna á Ísafirði eða Stöðvarfirði svo að ég nefni dæmi. Ég held því að þessi till. sé flutt í nokkru fljótræði af hv. þm. og hafi ekki verið mjög ígrunduð. Hitt er svo annað mál að ég er almennt þeirrar skoðunar að á þeim stöðum á landinu, þar sem ekki er hægt að koma við annarri atvinnuuppbyggingu og meiri fjölbreytni í atvinnulífinu, eigi að stefna að því að þessir staðir fái meiri hlutdeild í sjávaraflanum jafnhliða annarri atvinnuuppbyggingu á öðrum stöðum. En þetta verður ekki gert með þeim hætti sem hér er lagt til. Þetta varðar þessa fsp. Í öðru lagi nefndi hv. þm. að það hefði verið verulegt atvinnuleysi í þessum byggðarlögum, t.d. á Vestfjörðum. Ég hef lesið atvinnuleysisskýrslur mánaðarlega þegar þær hafa borist. Ég hef ekki tekið eftir því að þar hafi verið a.m.k. mjög mikið af skráðu atvinnuleysi. Það var um tíma á Patreksfirði, en að öðru leyti minnist ég þess ekki að í þessum landshluta hafi verið verulegt atvinnuleysi, sem betur fer, enda er ég sannfærður um að skipting aflans hefur orðið til þess að dreifa atvinnunni mun betur um landið og jafna atvinnuna. Ég ætla ekkert að fara að rökstyðja það sérstaklega, það er svo augljóst. Því er haldið á loft að þessi sérstaki landshluti hafi farið illa út úr þessari stjórnun. Ég vil upplýsa hv. þm. um það hvernig þorskaflinn var á einstökum stöðum þar í fyrra og í ár. T.d. ef við byrjum sunnan frá þá var þorskaflinn á Patreksfirði fyrstu 11 mánuði ársins 1983 4866 tonn, í ár 4985, á Tálknafirði var hann 2608, en í ár 2937, á Bíldudal var hann 1814, en er nú 2146, á Þingeyri var hann 3604 og í ár 3866, á Flateyri var hann 2992, er í ár 2583, þar er lítils háttar samdráttur, á Suðureyri var hann 2975, er í ár 2861, í Bolungarvík var hann 5981, er 6610, á Ísafirði var hann 13143, er í ár 12744, á Súðavík var hann 2373, er í ár 1839. Á ýmsum þessara staða hefur orðið veruleg aukning í rækjuafla og má rekja þá aukningu að miklu leyti til þess að skip hafa beint athygli sinni að rækjuveiðinni vegna þess að hún hefur verið frjáls á meðan hin hefur verið takmörkuð. Að því leytinu til hefur því rækjuveiðin tvöfaldast á árinu og þar af leiðandi skapað verulega aukna atvinnu í landinu, ekki síst í þessum landsfjórðungi. Í öðrum landsfjórðungum, eins og Norðurlandi og Austurlandi, hefur loðnan komið til og bætt þar atvinnuástandið þannig að ég held að segja megi að ekki hafi almennt séð komið til alvarlegs atvinnuleysis um landið nema á einstaka stað, þar sem hefur verið við sérstaka erfiðleika að etja, eins og t.d. á Seyðisfirði og Akranesi svo að ég nefni dæmi. Ég kannast því ekki við þessar fullyrðingar hv. þm. Hv. þm. spurði einnig um það hvort ekki væri ætlunin að auka frelsi í línuveiði og handfæraveiði og ég skildi hann helst þannig að hann legði til að línuveiði og handfæraveiði yrði algerlega utan við kvóta. Það kemur ekki til greina að þessi veiði verði algerlega utan við kvóta. Hins vegar hefur verið rætt um það hvort á einhvern hátt eigi að taka tillit til línuveiðinnar. Það var rætt í fyrra, það er verið að ræða það í þeirri ráðgjafarnefnd sem er að störfum. Þar er mikil andstaða gegn því, leyfi ég mér að segja, bæði hjá fulltrúum útvegsmanna og sjómanna. Ég er ekki að segja að sú andstaða sé alger og er ekkert að bera því við. Það er að mínu mati engin spurning að það er rétt að stjórna þessum veiðum í verulegu samráði við hagsmunasamtökin í landinu. Ég er þeirrar skoðunar að ekki sé hægt að gera það öðruvísi. Það hefur m.a. verið gert með þeim hætti að sérstök nefnd, sem í er fulltrúi frá sjómannasamtökunum og fulltrúi frá útvegsmannasamtökunum og einn fulltrúi frá rn., hefur fjallað um alla úrskurði. Þetta samstarf hefur tekist með ágætum. Það verður að taka tillit til sjónarmiða hagsmunaaðila í þessu sambandi og einnig þarf að sjálfsögðu að taka fullt tillit til sjónarmiða hér á Alþingi. Ég tel að það hafi verið gert. Og ég veit ekki betur en haldnir hafi verið margir fundir með sjávarútvegsnefndum þingsins áður en reglugerðin var sett á s.l. ári og tekið tillit til margvíslegra sjónarmiða sem þar komu fram og allir flokkar áttu þar fulltrúa. En ég get ekki betur heyrt þegar ég hlusta hér á hv. þm. en að slíkt hafi alls ekki átt sér stað. Þeir tala mest um alræðisvald og einræði í þessu sambandi. En ég vænti þess að hv. þm. séu mér sammála um það að þeim ráðh., sem fer með ábyrgð þessara mála, ber jafnframt að taka tillit til þeirra samtaka sem eiga hér mestra hagsmuna að gæta, þ.e. fulltrúa sjómanna, útvegsmanna og fiskvinnslu. Ég var að spyrja hæstv. félmrh. hvernig hans skýrslur væru um atvinnuástand á Vestfjörðum. Í hans skýrslu stendur: „Atvinnuástand hefur verið mjög gott í þessum landshluta.“ Það er sá úrskurður sem sú skrifstofa hefur fellt í þessu sambandi. En mest er þar atvinnuleysi á árinu 1982. Í júní-ágúst er sagt að það séu að meðaltali 11 atvinnulausir en að meðaltali í janúar-mars eru það 46. Mest varð það á árinu 1982 166, en það var vegna sjómannaverkfalls. Það verður því ekki séð á þessu yfirliti að atvinnuleysi hafi aukist í þessum landshluta. Ég vildi biðja hv. þm., þegar þeir dæma þessi mál, að líta til þessara staðreynda og segi ég það þá í því skyni að menn taki þessar upplýsingar gildar og trúi þeim. Þetta vildi ég segja um þetta. Það hefur einnig komið hér fram till. í nál. frá minni hl. um að humarveiðin verði með sama hætti og var áður, þ.e. með heildarkvóta, með öðrum hætti en bolfiskveiðar. Auðvitað er það umdeilanlegt hvernig skuli skipuleggja þessar veiðar. En það vill svo til að margir af þeim bátum, sem fiskuðu vel bolfisk á árunum 1981–1983, fengu tiltölulega lítinn humar á þeim árum, en bátarnir sem fiskuðu lítinn bolfisk á þessum árum fengu meiri humar. Nú má vel vera að hv. þm. þyki rétt að skerða þá sérstaklega sem lentu þannig út úr málum að fá lítinn bolfisk á þessum árum en meiri humarafla og það er ekkert launungarmál að þetta fer nokkuð eftir svæðum. T.d. var bolfiskafli á þessum árum, 1981–1983, miklu betri á vestur/suðursvæðinu, þ.e. við Suðvesturland, en við Suðausturland. Ef það er skoðun hv. þm. að það beri sérstaklega að vega að þessum aðilum þá er það skoðun út af fyrir sig. En við verðum að huga að því í öllum þessum málum að gæta jafnræðis. Þetta er allt annað en auðvelt mál. Um það hefur verið haft gott samstarf við hagsmunasamtökin sem eru mjög dómbær í þeim efnum því að þau eru á fundum um land allt með sínum félagsmönnum og hafa þar af leiðandi mjög góða yfirsýn í þessum málum. En auðvitað eru skiptar skoðanir í þessum efnum. Þetta vildi ég aðeins upplýsa í tilefni af þessum fsp. Vissulega er ástæða til að ræða hér margt af því sem fram hefur komið. En ég vil ekki nota tímann til þess því að ég vil ekki að menn skilji það svo að ég ætli að fara að lengja þessar umr. En ég taldi mér skylt að svara þeim fsp. sem hefur verið beint hér til mín.



Herra forseti. Í nokkrar mínútur í upphafi máls hæstv. sjútvrh. var rætt um pólitík. Tilefnið var það að á brtt., sem kom fram í deildinni, var lagt til að aflamagni yrði dreift með tilliti til mikilvægis sjávarútvegs fyrir tilteknar byggðir. Umr. sem þyrftu að vera um slíkt vantar algerlega í allar vangaveltur um fiskveiðistefnu. Það skiptir máli að velta því fyrir sér hvað kemur út úr fiskveiðistefnu sem þessari. Við erum ekki að tala um eitthvert bráðabirgðaástand, einhverja óværu sem sækir á okkur í eitt, tvö eða þrjú ár. Við erum að tala um fyrstu skref í heildarfiskveiðistefnu sem vafalaust mun standa um ókomin ár. Þetta er ekkert sem gengur yfir. Við erum að stíga þarna inn á braut stjórnunar á fiskveiðum sem er ekki spurning um möskvastærð og grunnlínupunkta, heldur það hvernig þjóðfélag við viljum að þróist hérna á Íslandi næstu áratugina. Það er einmitt vegna þess sem menn verða að taka tillit til og taka afstöðu til hluta eins og þeirra hvar atvinnugreinin á að þéttast og eftir hvaða reglum hún á að þéttast. Við hefðum alveg eins getað flutt og ég kannske flyt við næstu umr. málsins. brtt. sem fjallar um að fiskveiðar eigi að beinast sérstaklega til svæða sem sýna a) mesta arðsemi og b) besta afkomu fiskvinnsluhúsa eða skipa. Þetta er pólitík og um þetta eiga menn að ræða á Alþingi. Þetta gagnrýndum við í fyrra og gagnrýnum enn að vantar algerlega í hið svokallaða kvótafrv. Þetta frv. er ekki um pólitík. Það er um dreifingu á fiski. Hvað vilja menn að gerist í þessari grein sem aflar milli 70 og 80% af gjaldeyri þjóðarinnar? Hvað vilja menn að gerist í þessari grein á næstu 15–20 árum? Menn verða að taka því að það sé um þetta rætt. Við lögðum fram brtt. sem kemur að kjarna þessa máls. Hæstv. ráðh. sagði að þetta yrði ekki gert með þeim hætti sem þar er lagt til. Með hvaða hætti á að stjórna uppbyggingu þessarar greinar? Hvernig á að láta þessi mál koma fólkinu í þessu landi sem best til góða? Það hefur verið komist þannig að orði um kvótafrv. að kostur þess sé að það dreifi atvinnu betur. Það getur vel verið kostur ef maður lítur til dagsins í dag eða ársins í ár, en er það það sem greinin þarf? Er það það sem sjávarútvegurinn þarf, að dreifa honum betur? Það er gífurlegt misræmi milli sóknargetu og vinnslugetu annars vegar og milli veiðiþols hins vegar. Er það þessari þjóð til mestrar gæfu, sé til lengri tíma litið, að þessu sé dreift sem mest? Auðvitað leysir það okkur undan ýmsum vandamálum samtímans, eins og bráðu atvinnuleysi á ákveðnum svæðum eða slíku, ef við dreifum þessu, framlengjum hörmungarástand áranna þriggja. Auðvitað leysir það okkur undan því að taka stefnumarkandi ákvarðanir um þróun þessarar greinar. En við verðum að taka afstöðu til þess eftir hvaða línum við viljum að þetta þróist. Hvað á að rísa upp úr þessari öskustó? Hvernig verður fuglinn Fönix fjaðraður, sem upp úr þessu rís, eða gerist það einhvern tíma eða verðum við ár eftir ár að halda áfram að taka uppsafnaðan söluskatt, hálfan milljarð kr., og dreifa eftir einhverjum meðaltalsútreikningum? Ég trúi því ekki að hæstv. ríkisstj. líti þannig á framtíð þessarar undirstöðugreinar íslensks þjóðfélags. Það eru óumflýjanlega sársaukafullar ákvarðanir sem þarf að taka. Það eru ákvarðanir sem munu koma illa við fólk og munu koma illa við fyrirtæki, en við verðum að taka þær og við verðum að draga línurnar sem við viljum fara eftir, þannig að hægt sé að vinna eftir þeim á sem breiðustum grundvelli í atvinnumálum, í byggðamálum, í þróun annarra atvinnugreina, þróun landbúnaðar, þróun iðnaðar o.s.frv. Það er út af þessum atriðum og það er út af þessari sýn sem við krefjumst þess að Alþingi Íslands fái að vera með í þessum leik. Hver sem kosturinn verður hljótum við að reyna að finna hið hamingjusama hjónaband arðsemi og félagslegrar þarfar og að því verðum við að leita. Auðvitað var okkur ljóst að brtt. í þessu formi mundu leiða til stórkostlegri breytinga en menn vildu sjá í einu vetfangi, en málið er að það eru svona atriði sem við eigum að ræða, óumflýjanlega, og það var þetta sem við sögðum við umr. um þetta mál á síðasta ári, að það er í þessu sem Alþingi á kröfu á að fá að vera með og það er um þetta sem umr. um fiskveiðistefnu á að fjalla. Þetta segi ég af því tilefni að hæstv. ráðh. kom hér upp og gerði að umtalsefni brtt. sem komið höfðu fram. Mig langar að rifja upp forsögu þessa máls vegna þess að í dag hefur verið komið að hugtökum eins og valdaafsali, einræði, einveldi og ýmsum slíkum. Þessi forsaga er á ýmsan hátt merkileg. Fyrir jólin 1983 var unnið hér undir gífurlegri tímapressu vegna þess að það var ófrávíkjanleg og staðföst skoðun ríkisstj. að lög og opnun heimilda um fiskveiðimál yrðu að liggja fyrir í byrjun janúar vegna þess að flotinn gæti ekki beðið í örfáa daga. Þetta yrði að liggja fyrir á pappírum hreint og klárt í byrjun janúar. Menn sögðu: Hvernig á þetta að koma út. Við verðum að sjá einhver dæmi, við verðum að sjá nánari upplýsingar. Það fékkst ekki, enda fór það svo að eftir allan þann þrýsting var það ekki fyrr en 8. febr. sem hin raunverulega útfærsla á þessu máli birtist okkur. Við lýstum því í umr. fyrir jólin í fyrra að Alþingi þyrfti að móta meginatriði þessarar stefnu. Við lýstum því að það efaði enginn að setja þyrfti reglur um veiðiskap. Þær eru óumflýjanlegar og hafa í öllum löndum verið óumflýjanlegar. Fyrstu skrefin í fiskveiðipólitík allra þjóða hafa verið þau að afla lögsögu yfir þessum auðlindum sínum og næstu skrefin hafa verið þau að móta reglur til að stjórna nýtingu á þeim auðlindum. En því var í raun og veru hafnað að þingið fjallaði af nokkurri marksækni um þetta mál. Síðan gerðist það að Alþingi samþykkir auðan tékka þar sem menn samþykktu ekki kvóta, heldur samþykktu leyfi til ráðh. að setja á kvóta. Ég komst þannig að orði í þingræðu um þetta leyti í fyrra að það væri verið að semja og samþykkja eina grein sem væri á þessa leið: Ráðherra getur gert það sem honum sýnist í fiskveiðistefnum. Hvað gerðist eftir jól? Þá verða löggjafarþingmenn að láta sér það lynda að breytast í nokkurs konar ráðgjafa eða sendimenn úr héraði. Þá setjast þeir eins og beiningamenn við borð ráðh. og fara að röfla: Okkur finnst nú að það þurfi að ná þessu fram þarna og okkur finnst að það þurfi að ná hinu fram hér. Það er augljóst að ef þetta gerist svona, þá gerist þetta. - Hinir göfugu löggjafarþm. höfðu afsalað sér völdum og mæta svo sem ráðgjafar, eins og ég segi: beiningamenn, við borð ráðh., sendimenn úr héraði, og fara að karpa um grunnlínupunkta. Svona var framgangur þessa máls. Það er alveg rétt að ekki vantaði að mönnum væru sýnd gögn og menn gátu sagt skoðanir sínar. Ég met það að málið var ekki meðhöndlað fyrir lokuðum tjöldum. En alþm. voru valdalausir. Þeir höfðu tekið þá dúsu fyrir jólin að samþykkja grein í frv. um að haft skyldi samráð við sjútvn. Alþingis. Þakka skyldi þeim. Þrátt fyrir að síðan sé liðið ár og mikið vatn hafi runnið til sjávar og margir fiskar verið veiddir erum við aftur í sömu klípunni. Okkur vantar tíma til að ræða um höfuðatriði málsins sem eru þessi: Hvers konar samfélag mun byggjast upp í kringum þessa atvinnugrein á næstu 15–20 árum? Ég sagði hér í inngangi vegna ummæla hæstv. ráðh. að menn vildu gjarnan hrista þetta af sér eins og tímabundin óþægindi eða óværu sem að þeim sækti í augnablikinu, en allt yrði gott og fagurt síðar meir, þetta væri nokkurs konar bráðabirgðaástand. Staðreynd málsins er að þetta er ekkert bráðabirgðaástand. Þegar við gátum veitt 450 þús. tonn af þorski óttuðumst við ofveiði. Núna erum við að reyna að veiða 200–250 þús. tonn. Það er kannske í fjarlægri framtíð að við sjáum aflamagn á Íslandsmiðum fara upp í það mark að við ekki þurfum nákvæma fiskveiðistjórn af einhverju tagi. Ég held því að menn ættu að gera sér grein fyrir því að við erum að stíga fyrstu skrefin í mótun þess samfélags sem á næstu 15–20 árum mun byggjast í kringum þessa grein. Þessi grein er mikilvæg. Hún aflar 70–80% gjaldeyris okkar. Þó að uppi séu ýmis áform um að renna fleiri stoðum undir atvinnulífið, eins og það heitir í 17. júní ræðunum, þá er minna um efndir, þannig að svo mun vafalaust verða enn um sinn. Þess vegna verðum við að taka afstöðu til þess hvernig við viljum að þetta þróist. Við verðum að taka afstöðu til þess hvort við viljum hámarka arðsemi greinarinnar með öllum tiltækum ráðum og hvort við viljum með slíkri stefnu hafa engin takmörk á því hvernig menn skipti og selji kvóta, hvernig menn safna þeim saman, hvernig aflamagn safnist til þeirra útgerða sem eru dugmestar og sýna að þeim verður mest úr þessu og skapa þjóðarbúinu mestan gjaldeyri. Það er vissulega sjónarmið og hlýtur að vera það sjónarmið sem verður að vera efst. Hins vegar verður aldrei fram hjá því litið að byggðin er dreifð við ströndina og þessi byggð verður að þróast. Það verður að taka tillit til þeirra félagslegu staðreynda, sem við okkur blasa, að í gífurlega mörgum þessara byggða er ekki að neinu öðru að hverfa en fiskinum og að í þessum byggðum eru fjárfestingar svo milljörðum skiptir í atvinnutækjum, í aðstöðu og í þekkingu og reynslu við rekstur bæði í útgerð og vinnslu. Auðvitað kemur það saman við arðsemismálin. Mestri arðsemi náum við á þeim stöðum þar sem tækin eru best, þar sem fólkið er reyndast og reynslan er mest. En við verðum að taka afstöðu, við verðum að móta stefnu í þessum málum. Við værum að bregðast skyldu okkar sem alþm. ef við gerðum það ekki. Það væri fróðlegt að vita hvað stóra nefndin sem hæstv. forsrh. setti á fót, framtíðarnefndin, hefði um þessi mál að segja. Mér skilst að það séu komin nær 200 manns í nefndavinnu í alls konar nefndum, yfirnefndum og undirnefndum, og allir eru að hugsa um framtíðina. Ekki veitir af vegna þess að bersýnilega á alþm. ekki að auðnast að gera það. Þá er kannske eins gott að ráða þrefaldan fjölda þeirra til að hugsa um þau mál. En óumflýjanlegt er að menn athugi þetta vegna þess að hvar ættu menn að hugsa um framtíðarstefnu og hvar ættu menn að vilja móta það samfélag sem þeir lifa í ef ekki á Alþingi. Menn hafa nú sinnt minni málum. Þeir sömu þm. og ekki töldu ástæðu til að athuga neitt hvernig fiskveiðistefna og atvinnustefna í sjávarútvegi ættu að vera létu sig þó hafa það að setja á síðasta Alþingi lög sem skammta fólki reyktóbak. Þá afsalaði þingið sér ekki neinu. Öll notkun tóbaks fer nákvæmlega eftir lögum frá Alþingi, út í ystu anga. En svo kemur að því hvernig sameiginlegri auðlind okkar verði varið, hvernig lífshagsmunamáli þjóðarinnar verði stjórnað, hvernig samfélag við viljum að þróist hérna á næstu áratugum fram á næstu öld, og þá þrasa menn um grunnlínupunkta! Þetta er ekki glæsilegt. Menn eru að tala um virðingu Alþingis. Menn virðast halda að virðing Alþingis felist í því að ekki séu teknar ljósmyndir hérna á pöllunum og menn gangi daglega í Kórónafötum. Það hefur ekkert með virðingu Alþingis að gera. Virðing Alþingis stendur og fellur með því hvort hjarta þess slær í takt við samfélagið sem er fyrir utan. Það gerir það ekki. Þing sem hefur meiri áhuga á reyktóbaki en fiskveiðistefnu er ekki í takt og býður ekki heim virðingu fólksins. Eitt atriði vildi ég gera að umræðuefni og að því hefur nú reyndar verið komið áður og það varðar ofstýringuna og miðstýringuna. Ég veit ekki hvort þm. Sjálfstfl. hafa almennilega gert sér grein fyrir því, en þeir eru, virðist mér núna, að reka síðustu naglana í kassann sem á stendur: þjóðnýting útgerðar og vinnslu. Eins og ég hef rifjað upp hérna áður í ræðu og ætla þess vegna ekki að gera að löngu máli núna er olnbogarými frjálsræðishetjanna góðu, sem Sjálfstfl. telur að standi undir atvinnulífinu, ekki orðið ýkjamikið. Ríkið skammtar þeim fjármagn til skipakaupa, ríkið skammtar þeim fjármagn til fiskvinnsluhúsabygginga, ríkið skammtar þeim magn af botnfiski, öllum sjö tegundunum sem einhver nennir að veiða, það skammtar þeim aukin heldur slatta af skelfiski og krabbadýrum. Síðan skammtar ríkið þeim fiskverð, það skammtar þeim vexti, það skammtar þeim gengi, það skammtar verkafólkinu kaup og það skammtar gæðin. Og til þess að tryggja þetta nú allt saman, ef einhver óáran er, þá er innheimtum söluskatti, fjórðungs skattlagningu á alla greinina, safnað saman með reglulegu millibili, dreginn út úr fylgsninu og dreift eftir meðaltölu. Hvað ætti mönnum þætti ef læknar Landspítalans störfuðu þannig að þeir tækju á hverjum morgni hita sjúklinga, tækju því næst meðaltal og dreifðu magnyltöflum til allra sjúklinganna í hlutfalli við meðaltalið? Hvernig ætli það gagnaðist botnlangasjúklingum, hvernig ætli það gagnaðist þeim geðveika? Þetta meðaltalapex tekur ekkert tillit til raunverulegrar afkomu. Með þessari meðaltalastjórn verður aldrei byggður upp atvinnurekstur. Eitt af stóru rökunum fyrir því að koma á kvótakerfi var að greinin hagnaðist svo mikið vegna þess að þetta horfði til stórra bóta í sambandi við gæði og olíusparnað. Hversu mikil hvatning halda menn að það sé þegar ofan á þetta er svo smurt mörgum sinnum þykkri lögum af uppsöfnuðum söluskatti? Ætli mönnum þyki þess vert að rembast eins og rjúpan við staurinn í gæðum og olíukostnaðinum þegar þeir vita að þeir fá hvort sem er stóru summuna frá stóra bróður sem stjórnar þessu öllu og smyr þessu jafnt yfir? Þetta er velferðarkerfi atvinnurekstrarins. Þetta eru aumingjabæturnar. Ég trúi því varla, en reyndar verð ég að fara að trúa því að þm. Sjálfstfl. standi að þessu óskiptir. Þeir ganga svo hart fram í því að koma þessu á. Ég vil ekki teygja þessa umr. um of, en ég vil minna á að það eru mörg atriði sem við höfum ekki komið að. Við höfum ekki komið að atriðum sem varða eignarrétt. Í ljósi fyrirsjáanlegs langlífis þessa fyrirkomulags, í ljósi þeirrar staðreyndar að við eigum eftir að búa við kvóta í ár og áratugi hljóta að vakna spurningar og verða sífellt meira brennandi eftir því sem eignatilfærslurnar verða meiri og meiri. Menn munu spyrja: Hver á þennan fisk? Menn fara að rifja upp, kannske einhvern tíma undir aldamótin: Hvernig stóð nú á því að hann pabbi fékk úthlutað kvóta þarna á árunum? Hver hafði leyfi til að gefa honum hann? Hver á þennan fisk? Menn velta líka fyrir sér, en fá í rauninni engin svör: Allt í lagi. Það er eitt að leyfa mönnum að veiða einhvern fisk, en það er allt annað að leyfa þeim að selja óveiddan fisk. - Ég er ekki að mæla gegn því. Reyndar tel ég að það eina sem geti kannske valdið því að upp úr þessu meðaltalabulli öllu og dreifingu rísi sjávarútvegur sem getur bjargað sér, eina vonin meðan annað kemur ekki í ljós, sé að aflamagn safnist saman. En það breytir því ekki að þarna eru grundvallaratriði sem menn þurfa að taka afstöðu til og sem þingið á að taka afstöðu til. Það á ekki að ákveða á fundum hjá LÍÚ vegna þess að LÍÚ hefur ekkert leyfi til þess að ráðskast með auðlind, ekki frekar en LÍÚ getur ráðskast með vatnið í fossunum okkar eða háhitaorkuna. Þetta er auðlind sem öll þjóðin hefur barist fyrir. Það á að vera Alþingis að móta reglurnar sem nýta þessa auðlind. Og það á að vera Alþingis að móta það samfélag sem á að vaxa á næstu áratugum tveimur á grundvelli þessarar auðlindar. Annað eru svik.



Herra forseti. Við Íslendingar höfum á undanförnum árum búið við hagvöxt í þessu landi og sá hagvöxtur hefur fært okkur hagsæld sem lýsir sér í nokkuð háum lífsstandard hér á Íslandi. Það hlýtur að vera höfuðmarkmið, þegar horft er á aðalatvinnuveg Íslendinga, hvað fjáröflunarmöguleika snertir á erlendum gjaldeyri að menn horfi á það mál út frá hagrænu sjónarmiði. Viljum við standa þannig að þessu máli að það tryggi áframhald hagvaxtar í landinu eða viljum við láta okkur nægja að standa þannig að því að kvótakerfið þýði í reynd innbyggt atvinnuleysi í þennan atvinnuveg? Teljum við að við höfum efni á því að standa þannig að málinu? Ég segi nei. Hæstv. sjútvrh. gat þess í ræðu sinni áðan hvaða stefnu hann hefði kynnt fyrir þjóðinni á haustmánuðum 1983. Hann gat þess að hann hefði verið skammaður fyrir þá stefnu. Það er hárrétt. Víðlesnasta blað þjóðarinnar hellti sér yfir hæstv. sjútvrh. með óbótaskömmum. Hvers vegna? Einfaldlega vegna þess að sú stefna raskaði ýmsu í þessu þjóðfélagi. En hún var rétt. Það var grundvallaratriði hagfræðilega séð að standa þannig að máli að við færum í uppbyggingu á atvinnulífinu, iðnaðaruppbyggingu á atvinnulífinu, ekki jafnt hringinn í kring um landið í hverju einasta sjávarþorpi, heldur þar sem skynsamlegast var að standa að þeirri iðnaðaruppbyggingu, í aðalkjörnum byggðanna. En til þess að hægt væri að skapa þetta rými og merkja þessa stefnu þurfti að beita mismunun í sjávarútveginum á þann veg að þar sem menn ættu mest undir sjávarútvegi yrði leyft að veiða og standa að vinnslunni af meiri krafti en á hinum svæðunum þar sem sjávarútvegurinn hafði litla hagræna þýðingu fyrir heildaratvinnulífið. Til þess að framkvæma þessa stefnu þurfti að fara út í svæðiskvóta. stefnan var óframkvæmanleg eftir þeirri leið að setja kvóta á hvern einasta bát. Það hljóta að vera ærin vonbrigði fyrir hvern þann mann sem hlustar á yfirlýsingar ráðh. og metur þær réttar að vakna upp við það að þrýstihópar þjóðfélagsins hafa hrakið ráðh. svo af leið að hann hefur ákveðið að sigla undan vindinum í allt aðra átt en hann taldi rétt. Það er enginn hér inni sem ekki gerir sér grein fyrir því að Norðmenn með sinni styrkjastarfsemi og Kanadamenn með sinni styrkjastarfsemi í sjávarútvegi hafa haft afgerandi áhrif til þess að lækka lífskjör á Íslandi, hafa beinlínis orðið þess valdandi að fiskur er seldur í aðalmarkaðslöndum okkar á lægra verði en væri ef þessar atvinnugreinar yrðu látnar standa á eigin fótum í Noregi og í Kanada. Þetta skilja allir, en þegar kemur að því að ræða málið út frá innlendum sjónarmiðum snarfellur skilningurinn. Hvaða áhrif skyldi það hafa haft á útgerðarmenn hringinn í kring um landið að svona styrkjastarfsemi hefur verið haldið uppi með bæjarútgerðum sem hafa vaðið í sjóði samfélagsins og sótt þangað þá fjármuni sem þær þurftu til að borga hallann á hverjum tíma? Gera menn sér grein fyrir því, og þar á meðal hv. skrifari þessarar deildar, Halldór Blöndal, hversu marga sjálfstæða útgerðarmenn er búið að setja á höfuðið með þessum vinnubrögðum? Hvað er mikið um það að menn hafi verið þjóðnýttir aftan frá með þeirri aðferð að halda uppi bæjarútgerðum sem mokað var fjármunum til og haldið áfram í rekstri á sama tíma og gengið var orðið rangt skráð og útgerðarmaðurinn sem þurfti að verjast gat það ekki vegna þess að óeðlileg samkeppni braut hann niður? Það er grundvallaratriði að gera sér grein fyrir því í dag og ánægjulegt að bæjarstjórn Reykjavíkur virðist hafa á því vaxandi skilning að það gengur ekki að standa svona að málum. Með þessu er ég ekki að segja að hún eigi ekki að verja fjármunum til uppbyggingar atvinnulífs eða að það sé óeðlilegt ef hún rekur útgerð á réttlátum samkeppnisgrunni. Hún á í dag að verja fjármunum til iðnaðarins í landinu til þess að byggja upp atvinnulíf til að örva hagvöxtinn, en hún á að hætta að standa þannig að málum að hún moki fjármagni inn í Bæjarútgerðina með þeim afleiðingum fyrst og fremst að setja sjálfstæða útgerðarmenn í þessu landi á höfuðið. Það verður að tryggja rekstrargrundvöll og það verður að standa heiðarlega að samkeppni. Röng gengisskráning í gegnum árin er búin að leika grátt þau svæði þar sem menn hafa allt átt undir því að afla frá hafinu þeirra verðmæta sem þeir settu fram sem sína söluvöru. Það er athyglisvert að svo sundurlaust er talað um þessi mál að í staðinn fyrir að ræða heildaratvinnustefnu í landinu öllu sem tryggði aukinn hagvöxt, þá hafa menn farið í vaxandi tog um það að engu mætti breyta miðað við það ástand sem er. Þess vegna var m.a. ráðist á hæstv. sjútvrh. þegar hann setti fram þá stefnu sem var rétt. Ég tel að mönnum þætti það skrýtið ef ég gerði kröfu til þess að kísilmálmverksmiðjan, sem ætlunin er að rísi á Reyðarfirði, verði flutt á Tálknafjörð, krefðist þess bókstaflega að þar skyldi hún rísa.  Ég held að hægt sé að halda áfram með kvótakerfi af þeirri tegund sem hér hefur verið sett upp, en ég er sannfærður um að því mun eilíflega fylgja glórulaus spilling. Það er athyglisvert að 24% þeirra sem spurðir voru í félagsfræðiathugunum sjútvrn. komust að þeirri niðurstöðu að það hefði verið svindlað á þessu kerfi, það hefði verið landað fram hjá, það hefði verið hent fiski og hið skráða aflamagn, sem kom á land, gæfi þess vegna ekki rétta mynd af þeim veiðum sem fram hefðu farið. Haldið þið að það verði ekki framfarir í þessum kúnstum? Haldið þið að Íslendingar læri ekki? Haldið þið að spillingin muni ekki vaxa?

Kannske viðurkenna færri það að ári.

Hv. ritari hefur látið af skriftum á jólakort um sinn til að taka þátt í umr. og er það vel. En ég er ekki jafntrúaður á að athugasemd hans sé rétt. Ég þarf að víkja örfáum orðum að hv. þm. Karvel Pálmasyni. Hann vakti athygli á ýmsu í minni ræðu, sem ég flutti, og taldi að ég hefði verið með ósanngjarnar aðdróttanir að stjórnarandstöðunni þegar ég vakti á því athygli að á sama tíma og hún talaði gegn kvótakerfinu gerði hún allt til að greiða fyrir framgöngu málsins hér í þinginu. Jóhannes úr Kötlum fór eitt sinn ungur maður á stjórnmálafund, mjög ungur, í Dalasýslu. Ég efa að hann hafi vitað mjög mikið hvað um var rætt, það sat ekki fastast í honum í minningunum frá 1908. Það sem sat fast var það þegar Bjarni frá Vogi stóð keikur í kirkjudyrum og krafðist þar andvöku, bannaði mönnum að hátta. Jóhannes var undrandi á því hvaða alvara fylgdi þeim málflutningi sem hafður var uppi. Þetta er grundvallaratriði, ef menn ætla að sækja mál, að þeim sé alvara í því sem þeir eru að gera. Það má hverjum manni ljóst vera að óbreyttur þm. tekur ekki upp á því að fara í hart gegn ráðh. úr sama flokki um málefni nema honum sé alvara. Ég vil einnig víkja að öðru atriði. Hvað sem umsvifum Sambands ísl. samvinnufélaga líður var það ekki fyrir kvótakerfi að það keypti eignir í Súgandafirði. Það eru engin tengsl þar á milli. Ég vil aftur á móti taka undir með hv. 3. þm. Vestf. þegar hann vakti athygli á hinum efnislegu þáttum þessa máls. Ég hygg að hver og einn, sem hefur fylgst með venjulegu lífi í sjávarþorpum úti á landi, geri sér grein fyrir því að það er verið að taka lamb fátæka mannsins ef ætlunin er að ráðast sérstaklega að trillukörlum í landinu. Þeir hafa um árabil verið látnir greiða 10% af aflanum í Fiskveiðasjóð, sumir eru búnir að gera það í 50 ár, en hvernig gengur þegar hinir sömu koma nú og vilja endurnýja sín skip? Skyldi það vera mikil fyrirgreiðsla sem fæst úr sjóðnum? Jú, það er rétt að heimilað hefur verið á seinni árum að greiða þessa peninga út, en lengst af voru þeir verðfelldir í heilt ár áður en þeir fengu þá til baka. Ég tel að enginn verði stór af því að standa svo hart að stjórnun að vega að þessum hóp manna og ég trúi því ekki að þorski á Íslandsmiðum verði útrýmt með krókaveiði. Hitt atriðið, hvort gefa eigi línuveiðar frjálsar við þetta land eða ekki, hlýtur að vera spurningin um hvort mönnum finnst það skipta máli að gæði þess afla sem kemur á land eru meiri með línuveiðum eða á annan hátt. Allar áhyggjur sem koma fram hjá hæstv. sjútvrh. þegar hann talaði um Vopnafjörð, Borgarfjörð og Húsavík hyrfu eins og dögg fyrir sólu ef hann gerði sér grein fyrir því að með línuveiðum geta þessir aðilar náð þeim fiski sem þeir þurfa, þ.e. þeir sjómenn sem þar eru. Mér er ljóst að miðað við það kvótakerfi sem hæstv. sjútvrh. hefur farið eftir getur það verið ýmsum vandkvæðum bundið að framkvæma þá till. sem kemur hér á eftir og ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp: „Við úthlutun á aflamarki til einstakra skipa ber ráðh. að taka sérstakt tillit til þess ef skip er gert út í byggðarlagi þar sem a.m.k. 35% vinnuafls starfar við fiskveiðar og fiskvinnslu og skal aflamark þeirra skipa, verði eftir því leitað, aukið um 15–20% frá því sem það hefði ella orðið eftir almennri úthlutunarreglu.“ Það er kannske rétt að geta þess að sá háttur hefur löngum verið hafður á að fella gengið á haustin þegar reikningsmeistarar Seðlabankans eru komnir úr sumarfríi. Hverjir skyldu nú m.a. hafa átt fiskbirgðir á þeim tíma sem skráðar voru með gengishagnaði? Jú, það eru staðir sem stunda veiðar yfir sumartímann. Einn af þeim stöðum er Grímsey, þessi norðlægi staður. Það er ekki svo sjaldan sem hv. þm. hafa náð í gengishagnað frá Grímsey og úthlutað honum til allt annarra staða en þeirra sem vinna að fiskverkun þar norður frá vegna þess að bátastærðin er ekki nógu virðuleg til að vera tekin með. Ég hygg að það hljóti að vera erfitt að vita hver stefnan er, vita hver stefnan á að vera, gera sér grein fyrir þessum mikla mismun og una því. Hæstv. ráðh. gat þess í kvöld hvaða stefnu hann taldi rétta á haustdögum 1983. Við vitum gjörla hvaða stefna er framkvæmd. Það er stefna sem þrýstihóparnir hafa komið hæstv. ráðh. til að taka fram yfir þá stefnu sem hann telur rétta. Það er athyglisvert að þegar talað er um hagsmunaaðila í sjávarútvegi eru það fulltrúar sjómanna, útgerðarmenn og eigendur fiskvinnslufyrirtækja. Það er merkilegt að sjómenn eru taldir upp, en ekki fiskvinnslufólkið í landi. Nú er þar jafnt á komið því að ekki fara skipin á sjó nema sjómenn séu til staðar og ekki verður unnið í fiskvinnsluhúsunum í landi nema verkafólk sé til staðar. Engu að síður er það hin heilaga þrenning: fulltrúar sjómanna, útgerðarmanna og eigendur fiskvinnslufyrirtækja. Hvernig stendur á því að hið almenna verkafólk er ekki talið upp þegar talað er um hagsmunaaðila í sjávarútvegi? Hvaða óvirðing liggur á bak við það að standa þannig að upptalningu? Er það e.t.v. svo að við höfum gleymt því í þessari umræðu allri að hagsmunir íslensku þjóðarinnar á sviði sjávarútvegs eru svo miklir að vonlaust er að telja upp einhverja þrjá hagsmunaaðila sem aðalatriði í því sambandi? Það er gjörsamlega vonlaust. Við eigum undir íslenskum sjávarútvegi farsæld þessarar þjóðar. Ég gat um það í ræðu minni að ég teldi að það hefði þurft að taka á gæðamálum í sjávarútvegi. Það þurfti að tryggja að sá fiskur sem bærist að landi kæmi óskemmdur. Það er fyrst og fremst í netaveiðinni við landið og þegar flottroll hefur verið notað í óhófi sem um skemmdan fisk hefur verið að ræða. Á þessu vandamáli þarf að taka. Það er látið fljóta hjá. Það má vel vera að hægt sé að tryggja frið um störf sín með því að fela hagsmunaaðilum, eins og hér virðist hafa verið niðurstaðan í stefnumótuninni, alræði í framkvæmd. En hætt er við að þeir sem telja sig þurfa að verja ákveðna stefnu í sjávarútvegi og þeir sem vissu að hæstv. sjútvrh. átti ákveðna stefnu verði fyrir vonbrigðum undir slíkum kringumstæðum. Grímur frá Hrafnistu varð frægur fyrir það að verða fyrstur manna til að sigla á móti vindinum af norrænum mönnum og með leikni lausra voða lét sér vinda öfugt blása, hæstv. iðnrh. En nú virðist svo komið siglingarþekkingunni að menn hleypa undan en hitt sé ofraun að ætla að sigla á móti.

Ætlar ekki hv. þm. að staðfesta það sem eftir honum var haft?

Ég geri það með því að rengja ekki orð.



Herra forseti. Ég held að það væri full ástæða fyrir hæstv. iðnrh. að setja sig hér á mælendaskrá því að ég trúi ekki öðru en að hann hafi eins og fleiri þm. áhuga á sjávarútvegsmálum, hvernig til tekst um það málefni sem hér er til umr. En það er til þess að upplýsa ráðh., frv. til. l. um breytingar á lögum nr. 81 frá 31. maí 1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Og svo þýðingarmikil sem raforkumálin eru og verðlagningarmál raforku, sem eru raunar á dagskrá þessa fundar, þá tel ég að hér sé þó enn stærra mál til umr. og mikilsverðara og nauðsynlegra fyrir þm. að ræða og það ítarlega. Ég vænti þess að hæstv. iðnrh. miðli hér okkur öðrum þm. af reynslu sinni í tengslum við útgerð í landinu því að ekki hefur hann algjörlega farið fram hjá þeirri vör og gæti eflaust sagt okkur ýmislegt sem að gagni mætti vera í sambandi við þessa umr. hér. Hér liggur fyrir til 2. umr. þetta frv., sem kallað hefur verið í styttu máli kvótafrumvarpið, og fyrir okkur liggja tvö nál. frá sjútvn. hv. deildar, frá meiri hl. sjútvn. sem mælir með samþykkt frv. án breytinga og frá minni hl. sjútvn. sem lýsir sig andvígan frv. og flytur við það til vara allmargar brtt. Það var rifjað upp við 1. umr. þessa máls nú fyrir örfáum dögum að þetta stóra mál er komið til þingsins allt of seint miðað við þau markmið ríkisstj. að fá það lögfest fyrir áramót. Það er satt að segja hreinasta vanvirða við þingið að hæstv. sjútvrh. skuli halda þannig á þessu máli að okkur þm. sé ekki ætlaður tími nema á örfáum dögum og það á næturfundum á Alþingi til að ræða um þetta hagsmunamál sem skiptir fólk við sjávarsíðuna um land allt og raunar alla Íslendinga meira en flest annað sem hér er til umr. í þinginu. Þetta er þeim mun gagnrýniverðara sem málið er ekki nýtt heldur koma menn hér með árs reynslu nánast að baki. Full tök hefðu átt að vera á því að leggja þetta mál fyrr fyrir þingið og gefa bæði þm. og þingnefndum kost á að ræða það og bera sig saman við sína umbjóðendur, því að það eru fleiri hagsmunaaðilar í þessu máli en tilkjörnir, tilkvaddir fulltrúar hagsmunasamtaka. Það eru þeir sem að sjávarútvegi standa í hinum ýmsu byggðarlögum vítt um landið, talsmenn fyrirtækjanna með sína reynslu, talsmenn sjómanna og vissulega afskaplega ólíkir hagsmunir á marga lund sem um er að ræða og málið af þeim sökum allflókið og vandmeðfarið. Nú er það svo að þeir sem mæla hér á móti samþykkt frv. og gera við það brtt. tala út frá nokkuð ólíkum forsendum. Það er ekkert undarlegt þó að svo sé, jafnmikill breytileiki og enn er til staðar í okkar sjávarútvegi og jafnólíkar sem aðstæðurnar eru í hinum einstöku landshlutum og vissulega í byggðarlögum innan landshluta. Það eru eðlilega önnur sjónarmið uppi á útgerðarstöðum sem byggja einvörðungu á togaraútgerð og á þeim útgerðarstöðum þar sem bátaútvegur er uppistaðan í afla og í þriðja lagi þar sem smábátar, jafnvel aðeins trillur, eru einu fleyturnar sem flytja sjávarfang að landi. Það er spurningin um það fyrir okkur alþm. að leitast við að stilla þessa margbreytilegu hagsmuni saman, að leita að viðunandi samnefnara hér inni á Alþingi sjálfu og gæta þess að afsala okkur ekki því valdi sem okkur ber að móta, því valdi sem við förum hér með, til þröngs hóps manna og þar jafnvel til eins einasta manns, eins og hér hefur með réttu verið bent á að verið er að gera að forminu, þar sem er hæstv. sjútvrh. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson orðaði það svo hér við 1. umr. þessa máls um daginn að hægt hefði verið að þjappa efni þessa frv. saman í miklu knappari texta í ljósi hins efnislega innihalds. Ég átti ekki kost á að vera hér áðan við alla umr. og heyrði ekki nema hluta af máli hv. 3. þm. Vestf., sem mun hafa vitnað nokkuð í ræðu hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar við 1. umr. málsins, en ég leyfi mér að taka hér örstuttan kafla þessu tengdan og vitna til hans, þar sem þm. sagði nánast í upphafi síns máls: „Þar sem hér liggur fyrir frv. til l. sem er að því leyti sérstakt að það mætti koma efni þess öllu fyrir í einni grein sem hljóðaði eitthvað á þá leið: Ráðh. fer með sjávarútvegsmál og setur hann reglugerð um framkvæmd þeirra allra.“ Þetta var hnitmiðað af hálfu hv. þm. og þetta sjáum við við skjótan yfirlestur á ekki löngum lagatexta að er formlegt efnisinnihald þessa frv. hvað valdið snertir. Það er þessi grundvallarþáttur sem við Alþb.-menn flestir hverjir lýstum eindreginni andstöðu við þegar mál þetta kom fyrir þingið í fyrra og fluttum þá um það brtt. að Alþingi mótaði fiskveiðistefnu í megindráttum, ekki um það að þingið færi að skipta aflamagni á einstök veiðiskip, heldur setti um það og mótaði ákveðnar stefnumarkandi reglur hvernig að þeirri fiskveiðistjórnun skyldi staðið sem lauslega er vikið að í þessu frv. eða a.m.k. með svo óljósum hætti að þingið og einstakir þm. vita mjög takmarkað um það hvert málið stefnir, hvernig ráðh. mundi beita því mikla valdi sem honum er hér gefið að samþykktum þessum lögum. Nú er það vissulega svo að þegar mál þetta lá fyrir Alþingi í fyrra þá höfðu hagsmunasamtök í landinu gert samþykktir um það með hvaða hætti þau teldu skynsamlegt að standa að fiskveiðistjórnun í ljósi minnkandi aflamagns. Að því leyti vissum við hvert hugur þeirra stefndi í þessum efnum og ráðh. studdi sig vissulega við þau sjónarmið sem þar höfðu komið fram. En engu að síður er það fráleitt að ætla að fara að taka upp miðstýringu af þessu tagi í undirstöðuatvinnuvegi landsmanna, ég tala nú ekki um þegar svo langt er seilst af hálfu ríkisstj. við framlagningu þessa frv. að ætlast til þess að það gildi til þriggja ára eins og var í upphaflegum frumvarpstexta en breytt var í Ed. Ég vil ítreka það sem áður hefur komið fram af minni hálfu að ég er fylgjandi stjórnun í íslenskum fiskveiðum. Ég var og er hlynntur meginstefnumiðum í sambandi við þá fiskveiðistjórnun sem mörkuð var fyrir síðasta ár, þ.e. að miða við aflamark á einstök veiðiskip, aðalhluta flotans. Ég er því efnislega hlynntur og samþykkur og talaði fyrir þeirri stefnu þegar málið var hér til umr. í fyrra. Ég gagnrýndi það þá að of lengi hefðu menn haldið við stjórnunarform sem engan veginn skilaði þeim árangri sem ég hygg að menn hafi ætlast til sem við það héldu, hið svokallaða skrapdagakerfi, sérstaklega varðandi togarana. Ekki var tekið undir tillögur, sem fram komu m.a. af sérstökum starfshópi á vegum Rannsóknaráðs ríkisins sem starfaði á árunum um og fyrir 1980, og lagðar voru fyrir þáv. hæstv. sjútvrh. Steingrím Hermannsson um að taka upp breytta stjórnun. Ég held að við hefðum verið í mun betri sporum ef þá hefði verið lagt inn á nýjar brautir og farið hægar í sakirnar og reynt að breyta til, ekki síst í sambandi við togveiðarnar með því að reyna aflamark á togarana eina sér til að byrja með og safna þar reynslu. Ég er þeirrar skoðunar að aflamarksleiðinni geti fylgt ýmsir kostir til bættra útgerðarhátta og aukinnar hagkvæmni eins og leiddar hafa verið líkur að að tekist hafi á síðasta ári. En ég hlýt að viðurkenna að sú reynsla er mjög stutt og það er hæpið að draga nokkrar algildar ályktanir af þeirri reynslu sem komin er vegna þeirra mörgu óvissuþátta sem þar koma við sögu. En ég held hins vegar að við stefnumörkunina á yfirstandandi ári hafi verið gengið allt of langt varðandi vissar tegundir af fiskveiðum, varðandi vissar bátastærðir. Því stóð ég að því með öðrum Alþb.-mönnum í fyrra - og raunar fleiri sem undir það tóku - að halda bæri utan við aflamarkið minnstu bátunum, smábátum á bilinu 10–20 brúttórúmlestir eftir nánari athugun hvar þau eru dregin með réttlátum og skynsamlegum hætti og að undanskilja bæri línuveiðarnar frá aflamarki og kvóta. Ég er nokkuð viss um að þetta kerfi, sem þarna var upp tekið, hefði fengið betri dóma og við hefðum fengið betri reynslu af því ef þessum tillögum okkar Alþb.manna á síðasta ári hefði verið fylgt. Og ég er áframhaldandi þeirrar skoðunar að tvímælalaust beri að undanskilja þennan hluta fiskveiðiflotans - svo að við notum það orð, mönnum finnst það kannske stórt í munni þegar um er að ræða smábáta - honum verði haldið utan við kvótasetningu og aflamark á þann hátt sem gert var á síðasta ári. Menn sjá af þeim málflutningi sem ég hef hér uppi um þessi efni að ég geng út frá öðrum forsendum í ýmissi grein í sambandi við þetta mál en t.d. hv. 3 þm. Vestf., Karvel Pálmason, og hv. 5. þm. Vestf., Ólafur Þ. Þórðarson. En ég get verið þeim sammála um ákveðna þætti þessa máls, enda er Karvel Pálmason flytjandi að brtt. með fulltrúa okkar Alþb.-manna í hv. sjútvn. varðandi það atriði að undanskilja línuveiðar og handfæraveiðar frá ákvæðum 1. málsgr. um kvóta eða aflamarkssetningu. Ég held að nauðsynlegt sé að við fáum hér við þessa umr. skýr svör um þessi atriði ekki síst frá hæstv. sjútvrh. Ég tel það óviðunandi með öllu að hæstv. ráðh. ætli sér að taka á þessu máli með þeim hætti sem skilja mátti á máli hans hér áðan þar sem hann staðhæfði að ekki kæmi til greina að taka undir þessa till. eins og hún lægi fyrir. Hæstv. ráðh. var þar um leið að segja að ekki kæmi til greina að taka undir þau sjónarmið sem fram koma í nál. meiri hl. og minni hl. sjútvn. Ed. þingsins, en þar kemur það fram mjög ákveðið og skilmerkilega, a.m.k. varðandi línuveiðarnar, hver séu viðhorf þm. þar. Ég leyfi mér að spyrja: Til hvers er verið að leggja þetta mál fyrir þingið, þá í öðru formi en því sem hv. þm. Ólafur Þórðarson gat hér um, að þjappa þessu máli í knappan texta, þann texta sem ráðh. vill fá í hendur, til þess að sitja uppi með alræðisvald í þessum málum þó svo að hann hyggist ekki beita því sem slíku heldur styðjast við ráðgjafarnefndir? En formið er alræðisvald í þessum efnum og mér finnst að hæstv. ráðh. fari hér fram með miklu minni hyggindum en ég hefði vænst af hálfu þess manns sem fer með málefni þessarar atvinnugreinar, sjávarútvegsmál. Hvaða kappsmál getur það verið ráðh. að hindra að til sjónarmiða, sem fram koma í þinginu, sé tekið ríkulegt tillit við lagasetningu? Hvaða ástæða er það fyrir ráðh. að safna öllu þessu valdi óskilgreindu á sínar hendur? Ég hefði ekki kært mig um að fá slíkt vald í hendur, það vil ég segja hreinskilnislega. Ég tel það hina mestu óhæfu og horfa til ófarnaðar í sambandi við stjórnun á undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar að ætla að ganga fram með hætti sem þessum, að halda við löggjöf af því tagi sem keyrð var hér fram í þinginu í fyrra á knöppum tíma þá og nú er enn knappari tími til stefnu. Ég vil leyfa mér, virðulegi forseti, að vitna hér til smákafla í meirihlutaáliti sjútvn. Ed., en þar segir: „Viðmælendur nefndarinnar nú voru ekki allir á einu máli um það hvort rétt væri að grípa til þessarar stjórnar á veiðunum aftur árið 1985. En öllum bar saman um að framkvæmd laganna um kvótaskiptinguna hefði tekist framar öllum vonum þótt nokkrir hnökrar hefðu verið þar á sem eðlilegt má teljast í svo viðamiklu máli. Það er ljóst að svo mikil takmörkun á fiskveiðum, eins og nú verður að viðhafa á Íslandsmiðum, verður aldrei óumdeild og sitt mun hverjum sýnast um stjórnunaraðferðir. Meiri hl. n. telur þó að í ljósi aðstæðna sé rétt að mæla með samþykkt frv.“ En síðan segir: „Allir nm. voru sammála um að beina því til sjútvrh. og ráðgjafarnefndar um fiskveiðistjórn að línuveiðar skyldu að hálfu verða utan kvóta mánuðina janúarfebrúar og nóvember-desember. Almennt er viðurkennt að línuafli sé sérstaklega gott hráefni og því ástæða til að hvetja til aukinna línuveiða með þessum hætti.“ Þetta segir meiri hl. sjútvn. Ed. í sínu áliti. En hvað segir ráðh.? Ráðh. segir okkur hér að hann geti í rauninni ekkert upplýst um þetta mál. Hann kannast við þessar skoðanir. Hann telur ekki koma til greina að taka línuveiðar og handfæraveiðar út fyrir ramma þessara laga og hann vísar einfaldlega til þeirrar nefndar hagsmunaaðila, svokallaðrar ráðgjafarnefndar sem hann hefur skipað, og ætlar að vega og meta málin í ljósi þess sem frá henni kemur. Hún er ekki ákvarðandi aðili, hann er hið ákvarðandi vald í þessum málum. Þannig ætlar hann að smokra sér hjá því að upplýsa það hver hans vilji sé í þessu máli og hvernig hann ætli að fara með þetta vald, og ætti það þó ekki að vera ofætlan hans eftir þá ársreynslu sem við höfum fengið í þessu máli að taka á ekki stærri þætti en hér er um að ræða miðað við aflamagn. Ég hef hér undir höndum drög að reglugerð um stjórn botnfiskveiða 1985, merkt III, sem hafa verið að ég hygg til skoðunar hjá sjútvrn. og væntanlegri ráðgjafarnefnd. 

Mætti ég biðja hv. þm. að vera ekki með samtal.

Virðulegur þm. Stefán Guðmundsson, 5. þm. Norðurl. v., er hér með aðdróttanir í minn garð með frammíköllum og telur að hér sé um að ræða framför frá því sem verið hafi í minni tíð sem iðnrh. Ég hélt engum reglugerðum leyndum fyrir þd. sem voru til meðferðar í tengslum við lagasetningu sem ég var að fjalla um, það get ég fullvissað hv. þm. um, það gerði ég ekki. En ég tel eðlilegt og ekkert trúnaðarbrot af minni hálfu að vitna til þessara draga - því sem drög er það merkt og er væntanlega á vinnslustigi - varðandi þau atriði sem ég er hér sérstaklega að fjalla um og brtt. liggja fyrir um hér innan þingsins. Ég get ekki ímyndað mér að þetta sé slíkt leyniplagg sem ég held hér á að það verði einhver héraðsbrestur þó að til þess sé vitnað í einstakri grein og það m.a. í ljós þess að það sem ég hef verið að ræða hér varðandi línuveiðarnar kemur fram í nál. meiri hl. sjútvn. í Ed. Ég tek eftir því að í þessum drögum er sú hugmynd komin á blað í sambandi við línuveiðar að hluti af afla í umræddum mánuðum, janúar-febrúar og nóv.-desember reiknist ekki til aflamarks viðkomandi fiskiskips. En það stendur ekki hversu mikill hluti, það er þar ekki á blaði, um það segir ekkert, og ég leyfi mér hér að spyrja hæstv. sjútvrh. að því. Vill hann ekki upplýsa þingið um það hvað hann telur að gera beri í þessu samhengi? Hvernig eru undirtektir hans við einróma tilmælum frá sjútvn. Ed., því hann hefur lýst því hér yfir að hann vilji hlusta á sjútvn. þingsins, hvert er hans viðhorf til þeirra? Er hann reiðubúinn að lýsa því hér yfir að hann sé samþykkur þeim sjónarmiðum sem þar koma fram? Ég tel að þar séu lágmarkssjónarmið á ferðinni í sambandi við línuafla. Ég tel að hann bæri að undanskilja með öllu en hér er þó alltént stigið spor til móts við gild sjónarmið sem fram koma. Ég spyr hæstv. ráðh. að því: Er hann reiðubúinn að lýsa því hér yfir að hann ætli að taka tillit til þessara sjónarmiða a.m.k. að því marki sem óskir liggja fyrir um frá meiri hl. sjútvn. Ed., og raunar allri sjútvn. þar, því undir þau sjónarmið var tekið af minni hl. ekki síður, hann vildi ganga lengra í þessum efnum, þ.e. að línuveiðar verði að hálfu utan kvóta umrædda fjóra mánuði? Ég tel aldeilis útilokað að ganga frá þessu máli hér í þinginu án þess að þetta liggi a.m.k. fyrir hvort hæstv. ráðh. vill ekki taka undir þessi sjónarmið. Ég tel vera um slíka vanvirðu að ræða gagnvart þinginu ef ekki er hægt að fá það fram hvaða viðhorf viðkomandi ráðh. hefur til þessa mjög þýðingarmikla máls fyrir þann hóp manna og byggðarlög þar sem línuútgerð er verulegur þáttur í afla. Þá er það sá þáttur sem snýr að smábátunum. Fram kemur í nál. meiri hl. sjútvn. í Ed. að það mál hafi verið til umr. Þar segir, með leyfi forseta: „Vandi smábáta undir 10 rúmlestum, sem sæta sameiginlegu aflahámarki, var mikið ræddur í n. Hugmyndir komu fram um að heimila þessum bátum að afla sér aukakvóta á síðasta veiðitímabili. Ef þurfa þætti mætti einskorða slíkt aflaframsal við sjómenn sem hefðu smábátaútgerð að aðalatvinnu.“ Ég spyr hæstv. ráðh.: Er hann reiðubúinn að taka undir þessi sjónarmið meiri hl. sjútvn. í Ed.? Ég veit að minni hl. þar og í þessari hv. deild mundi taka undir slíkt spor, þótt lítið sé, en tillögur liggja fyrir um það að undanskilja handfæraveiðarnar kvóta og undir það sjónarmið tek ég fullum hálsi. Ég sé það á þessum drögum að reglugerð um stjórn botnfiskveiða III að engar teljandi breytingar að ég fæ séð eru fyrirhugaðar skv. þeim drögum varðandi botnfiskveiðar minni báta, eins og þar segir í 5. gr., með leyfi forseta: „Bátar undir 10 brúttórúmlestum, sem stunda botnfiskveiðar, hafa sameiginlegt heildaraflamagn er skiptist þannig niður á tímabil.“ Og síðan er það flokkað eftir þorski og ýsu, sem þarna eru tekin inn í viðmiðunarmörkin á tímabil með svipuðum hætti fljótt á litið og var á þessu ári, þó að kvótinn sýnist vera aðeins rýmri, sem hér er settur á blað, heldur en var á síðasta ári. Þar segir einnig í framhaldi af tölum varðandi aflamark á þorsk og ýsu: „Fari afli báta undir 10 brúttórúmlestir fram úr ofangreindum mörkum á ákveðnu tímabili er rn. heimilt að stöðva veiðar þeirra báta um sinn.“ Hér er í rauninni hið nákvæmlega sama á ferðinni að séð verður eins og gilt hefur á þessu ári. Við vitum að veiðar smábáta voru stöðvaðar tvívegis, raunar þrívegis, á árinu vegna þess að þær rákust á við þau mörk sem ráðh. hafði sett með reglugerð 8. febrúar s.l. Ég ræddi þessi mál hér við hæstv. sjútvrh. í fsp.-tíma í októbermánuði s.l. og nefndi þá ýmis atriði sem ég teldi vera sterk rök fyrir því að afli smábáta væri undanskilinn kvóta. Og ég sé það raunar að í grg. með sjálfu stjfrv. er tekið undir þetta sjónarmið þó það sé kannske ekki með beinum hætti, þar sem verið er að tína til meginrökin fyrir aflamarksfyrirkomulaginu. Ég vil lesa þá efnisgrein í heild sinni, hún er ekki löng, þannig að ekkert fari milli mála um hvað er að ræða: „Þriðja ástæðan var sú, að aflamarksfyrirkomulagið tryggði betur en nokkur önnur leið við stjórn fiskveiða að sá afli, sem til skipta væri, dreifðist eins jafnt og réttlátlega á fiskiskip og byggðarlög og kostur væri á. Sóknartakmarkanir á fiskiskip fela í sér samkeppni um aflann þann tíma, sem þau mega vera á veiðum, og má leiða að því sterk rök að þorskaflahrotur þær, sem komu í Breiðafirði s.l. vetur og á Vestfjarðamiðum í sumar, hefðu leitt af sér mun ójafnari skiptingu fiskaflans en raun varð á, hefði sóknartakmörkunum verið beitt.“ Og síðan segir áfram: „Þannig hefur reynslan verið af veiðum smábáta undir 10 lestum sem fiska úr sameiginlegu heildaraflamarki. Aflasæld smábáta hefur verið mjög misjöfn við landið og því hafa takmarkanir á sókn bitnað harðar á einstökum landshlutum en öðrum. Því má segja að þessi röksemd um jafnari og réttlátari skiptingu fiskaflans með aflamarksfyrirkomulagi standist.“ Er þetta beinlínis tekið fram til stuðnings aflamarki á fiskiskip, að um verulega mismunun hafi verið að ræða í sambandi við smábátana þar sem það kerfi gilti ekki, heldur var veitt úr sameiginlegum heildarkvóta, skipt á fjögur tímabil. Ég undrast satt að segja mjög þá ofstjórn sem felst í þeirri stefnumörkun að vilja ríghalda í það að smábátar, 10 brúttórúmlestir og minni, séu háðir kvóta. Fyrir þá ættu auðvitað að vera allt önnur og rýmri mörk. Það er furðulegt að menn skuli vilja halda þessum fleytum innan kvóta og með því fyrirkomulagi sem hlýtur að leiða til óánægju og mismununar, mjög verulegrar mismununar, þó það geti auðvitað verið misjafnt eftir árum hvernig til tekst um slíkt. Bent hefur verið á það af sjómönnum sem stunda handfæraveiðar að þetta fyrirkomulag, veiði úr heildarkvóta, auki á öryggisleysi sjómannanna sjálfra, þeirra sem veiðiskapinn stunda. Menn eru að keppast við að sækja hlut frá hverri verstöð og á hverri fleytu innan viðkomandi tímabils og tefla þá gjarnan í meiri tvísýnu en væri ef þessi veiðiskapur væri utan kvóta, og einnig meiri en væri ef menn hefðu það í hendi sinni í viðkomandi byggðarlagi hversu mikið þeir mættu sækja og gætu þá haft um það samtök sín á milli með hvaða hætti væri staðið að slíku. Bent hefur verið á það af trillukörlum, svo að ég noti hér gjaldgengt orð, ég hygg víða á landinu, þ. á m. á Austurlandi, að illskárra væri að taka upp kvótaskiptingu á smábátana, annaðhvort landshlutakvóta eða beinlínis að setja aflamark á hvern skráðan bát. Menn mundu jafnvel una því betur en núverandi fyrirkomulagi og gætu þá hagað sínum veiðum út frá eigin hentugleikum og aðstæðum, eins og gerist með hin stærri skipin. Ég vil heyra sjónarmið hæstv. ráðh. til þessara hugmynda og tillagna sem fram hafa komið frá samtökum og hópum handfærasjómanna, trillukarla frá nokkrum stöðum á landinu. Mér finnst aldeilis ófært að við ætlum að ganga fram hjá þessum sjónarmiðum hér á Alþingi og láta bara eins og ekkert sé og ekki læra neitt af reynslunni og endurmeta ekki málið, þar sem það er nú ekki stærra en um er að ræða, miðað við aflamagn þessara báta sem færa þó oft mjög góðan fisk að landi og hafa mikla þýðingu í ýmsum verstöðvum. Það eru heilu byggðarlögin sem eru algjörlega háð slíkum veiðiskap. Við hæstv. sjútvrh. þekkjum þau vel úr okkar kjördæmi, þar sem svo háttar til m.a. vegna hafnleysu að menn gera ekki út á annað en smábáta, á trillur. Ég vænti þess að við fáum hér svör við þessum atriðum. Ég teldi hæstv. ráðh. mann að meiri ef hann beitti sér fyrir því að hér yrðu teknar upp nýjar aðferðir, nýjar viðmiðanir í sambandi við smábátana og línuveiðina. Og helst hefði ég kosið, eins og fyrir liggur, að þessar veiðar væru með öllu undanskildar kvótanum. Ég treysti því að hæstv. ráðh. svari þessum efnum hér í umr. á eftir og ég er viss um að mönnum þætti það horfa til nokkurra bóta á annars slæmu frv. ef hér fengjust á nokkrar lagfæringar. Hér hafa ýmsir alþm. nú þegar tekið þátt í umr. og bent á sterk rök sem mæla gegn þeirri tilhögun sem hér er upp tekin í lagasetningu. Þeir hafa ekki allir talað gegn stjórnunaraðgerðum, síður en svo sumir hverjir. Þar eru margir sömu skoðunar og ég, að við hljótum að hafa stjórn á okkar fiskveiðum og leita þar sem hagkvæmastra leiða. Aflamarksleiðin og sóknarmark að hluta eru aðferðir sem ég tel vel ásættanlegar ef þeim er beitt af sveigjanleika og hógværð og þær endurmetnar í ljósi fenginnar reynslu hverju sinni og þar fái Alþingi að komast að með sín sjónarmið. Ég minni á sjónarmið sem fram komu hjá hv. 5. þm. Vestf. í sambandi við sölu á aflaleyfum, sölu á kvóta. Hann gagnrýndi það, og það fannst mér með réttu hjá hv. þm., að menn virtust farnir að líta svo á að fiskurinn í sjónum, hinar lífrænu auðlindir innan okkar fiskveiðilögsögu, væru orðnar háðar eignarhaldi takmarkaðs hóps manna. Ég held að þar séu á ferðinni gild sjónarmið og ég undrast það mjög að menn skuli ekki taka undir það sem sjálfsagðan hlut, þegar fjallað er um þessi efni, að því sé lýst yfir að auðlindir innan efnahagslögsögu okkar, hinar lífrænu auðlindir innan efnahagslögsögunnar og þar með talinnar fiskveiðilögsögunnar, séu sameign allrar þjóðarinnar, til þess að taka af öll tvímæli um þau atriði. Ég bendi á þann annmarka varðandi smábátana til viðbótar því sem ég hef þegar nefnt að þeim hefur ekki gefist kostur á að kaupa kvóta, að fá viðbótarkvóta vegna þess að þeir eru undir heildaraflamarki. Þetta er auðvitað afskaplega ósanngjarnt miðað við það hvernig aðstaða annarra er í sambandi við útgerð sem háðir eru ákvæðum þessara laga sem nú eru í gildi. Það kom fram hjá hv. þm. Birgi ísl. Gunnarssyni mjög sterk gagnrýni á efni þessa frv. Ég skal ekkert um það segja að hvað miklu leyti sjónarmið okkar hv. 4. þm. Reykv. falla saman í þessum efnum, hann úttærði sínar skoðanir ekki mikið, en ég get þó tekið undir ákveðna þætti í hans máli sem við hljótum að staldra við og íhuga í sambandi við lagasetningu af þessu tagi. Hann nefndi fyrst og fremst þrjú atriði sem hann taldi að gjalda þyrfti varhug við. Það er í fyrsta lagi breyting á eignauppbyggingu í sjávarútveginum. Við höfum tekið undir það, Alþb.-menn, að við teljum það óæskilega þróun að eignarhald fiskveiðiflotans, útgerðar í landinu safnist á hendur örfárra aðila. Við teljum mjög miklu skipta að það takist að viðhalda dreifðu eignarhaldi á okkar fiskiskipum, a.m.k. að þó nokkrum hluta, þannig að áfram verði hvati fyrir dugmikla og reynda sjómenn og þá sem vilja spreyta sig til þess að gera út, og á það náttúrlega sérstaklega við um báta og minni fiskiskipin. Mér finnst mjög gildar ábendingar hv. 4. þm. Reykv. í sambandi við áhrif þeirrar stjórnunar- sem hér er verið að taka upp á launauppbyggingu í sjávarútvegi. Það eru, eins og hann benti á, þegar umræður í gangi um þau efni, sem afar eðlilegt er og margir sjómenn taka undir það fullum fetum, að þarna verði að breyta mjög róttækt til í sambandi við launakjör þeirra, hverfa frá núverandi hlutaskiptakerfi yfir á fastlaunakerfi eða margfalda kauptryggingu sjómannanna frá því sem nú er, þannig að þeirra kjör séu ekki háð miklu meiri sveiflum, og það niður á við, heldur en annarra vinnandi stétta í landinu. Þetta er mjög eðlilegt að menn íhugi og hafi áhyggjur af. Það eru sannarlega mörg áhyggjuefnin sem við blasa í íslenskum sjávarútvegi um þessar mundir og því miður hefur ekki gefist kostur á því að ræða þau sem skyldi hér á Alþingi á undanförnum vikum. Hér hefur t.d. ekki komið til umræðu frv. til l. um ráðstafanir í sjávarútvegi, sem þó er búið að vera á dagskrá hér á mörgum fundum í hv. deild, 188. mál þessarar deildar, þar sem verið er að leita heimilda sem ég hélt að áhugi væri á að fá lögfestar í sambandi við niðurgreiðslu á olíu til fiskiskipa. Ég hef ekki orðið var við að því máli þokaði hér mikið fram, en í tengslum við það er m.a. ástæða til að ræða marga þætti sem tengjast núverandi rekstrarvanda í sjávarútveginum og sem auðvitað grípa inn á þá þætti sem hér er verið að ræða um, skiptingu aflans, takmarkaðs afla milli skipa. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, nú í þessari minni ræðu að fara út í þau efni sérstaklega, en það getur þó verið ástæða til að ræða einstaka þætti þeirra hér síðar við þessa umr. og ég er þess albúinn að gera það og tel raunar ástæðu til að gera það, því það er í rauninni óhæfa að þingið fari í jólaleyfi frá sjávarútvegsmálunum í þeirri gífurlegu óvissu sem þau eru stödd í. Ég tel það mjög erfitt fyrir okkur þm. úr landsbyggðarkjördæmum, þar sem sjávarútvegur er burðarás í atvinnulífi eins og á Austurlandi og auðvitað mjög víða á landinu, Vestfjörðum og nyrðra, það er hægt að fara hálfan hringinn og meira en það, þar sem sjávarútvegurinn er alger burðarás og ástandið er nú ekki þannig því miður að við getum farið með mörg huggunarorðin héðan frá Alþingi. Við höfum ekki heyrt mörg huggunarorðin frá stjórnvöldum í sambandi við rekstraraðstæður í sjávarútveginum. Þar blasir við gífurleg óvissa. Og hún er áhyggjuefni manna og verður áhyggjuefni og umræðuefni manna meira en nokkuð annað í mörgum byggðarlögum á landinu þar sem menn eru nú með undirstöður atvinnulífsins, togskipin, undir hamrinum og í yfirvofandi hættu að missa þessa burðarása í útgerð viðkomandi staða. Við hljótum allir að hafa af því miklar áhyggjur. Ég tel alveg einsætt að hæstv. ríkisstj. hefur alveg hlaupist undan þeim vanda, sem hún ætti að vera búin að taka á fyrir löngu síðan ef í henni væri einhver þróttur, að fjalla um og leggja fram tillögur af sinni hálfu um rekstrarvandann í íslenskum sjávarútvegi. Þær aðgerðir sem til eru komnar fram að þessu eru náttúrlega gersamlega ófullnægjandi. Það sér og viðurkennir hver maður nema kannske einstaka talsmenn ríkisstj. sem af einhverjum misskilningi eru að berja í brestina og reyna að láta sem þetta sé nú allt saman í skaplegu horfi, öllu sé að þoka fram til betri vegar. Ég get því miður ekki tekið undir að svo sé. Og ég held að ríkisstj. sé með mjög ótraust land undir fótum í sambandi við efnahagsstefnu og ákvarðanir um efnahagsmál komandi árs sem þó er verið að móta hér, að maður skyldi halda, í alvöru. En ég efast um að alvaran sé ýkjamikil þegar við blasir að rekstrarvandi aðalatvinnuvegar þjóðarinnar stendur jafnótraustum fótum eins og við þekkjum allir sem erum a.m.k. í einhverjum tengslum við útgerð og fiskvinnslustaði á landinu. Og það eru nú sem betur fer allnokkrir sem á Alþingi sitja. Ég ætla að láta þetta nægja hér að þessu sinni, en vænti þess að hæstv. ráðh. komi hér fljótlega inn í umr. til að víkja að því sem ég hef til hans beint sérstaklega. Ég vil hvetja hæstv. ráðh. til að skoða þau tilmæli eins og þau eru fram sett af velvild í garð þeirra vandamála og viðfangsefna sem hann er að fást við. Þau eru ekki lítil og hann er ekkert of sæll af því að fást við málefni sjávarútvegsins, hafandi ekki meiri stuðning en virðist vera í þeim efnum innan núverandi ríkisstj. og því miður ekki uppburði til þess að leita eftir stuðningi annars staðar frá þar sem hann hefur verið boðinn með ákveðnum og skilmerkilegum hætti. Ég vona að hann nái áttum, helst á þessu ári. Lengi skal manninn reyna.



Herra forseti. Það virðist ætla að verða árlegur viðburður á hv. Alþingi að um það leyti sem jólasveinar eru sem óðast að koma af fjöllum til byggða eigi hv. þm. og hæstv. ráðh. andvökunætur yfir frv. til laga um fiskveiðilandhelgi Íslands. Þetta mál var til umr. á löngum fundum og ströngum hér í fyrra og einn þrándur í götu vegferðar þess í gegnum hv. Alþingi var það sem menn vildu kalla svaraleysi hæstv. sjútvrh. við ýmsum spurningum sem til hans var beint. Það stóð og stendur enn í hv. þm. að fela einum ráðh. það mikla alræðisvald í þessum mikilvægasta málaflokki þjóðarinnar þannig að um sé nær óúttyllta ávísun að ræða, þ.e. að hann falist eftir þessu valdi frá Alþingi án þess að gera í megindráttum grein fyrir því hvernig hann hyggst nota það. Það er einkum tvennt í framkvæmd síðasta árs, sem menn hafa nú fyrir sér reynsluna af, sem hér hefur verið mjög til umr. og ég hlýt að fara nokkrum orðum um. Þar er þá í fyrsta lagi sú meðferð sem útgerðarmenn smábáta sættu af hálfu þeirra sem með fiskveiðistjórnun fóru á síðasta ári, sem sé hæstv. sjútvrh. og manna hans þar í rn., sem mjög hefur komið illa við menn og verið hér til umr. Ég er þeirrar skoðunar að þar sé á ferðinni ótrúleg smásmygli, ef ég má nota það orðalag, herra forseti, að gera útgerðarmenn smærri báta sérstaklega að utangarðsmönnum við stjórnun fiskveiða. Það er einfaldlega þannig að geta þeirra báta sem þar um ræðir er mjög takmörkuð til veiða og bundin svo miklum náttúrlegum takmörkunum að það á að vera auðvelt, að mínu mati, að áætla allnákvæmlega þá sóknargetu sem þeir búa yfir og þann afla sem þeir gætu dregið að landi í eðlilegu árferði með skikkanlegri sókn, og þó að eitthvað skeiki þar ætti það ekki að vera sú stærð í heildardæminu sem veltir neinu um hrygg. Það liggur í eðli smábátaútgerðar að hún má mjög illa við takmörkunum sem þeim sem hún varð að þola á s.l. sumri og s.l. ári. Ég á við það að hún er í eðli sínu stopul, hún verður að sæta veðri og vindum. Það kemur líka til sá mannlegi þáttur sem er valdur að því að ákveðnir menn kjósa að stunda útgerð á smábátum t.d. fremur en að vista sig á stærri skip í þeim byggðarlögum þar sem hvort tveggja stendur þeim til boða. Ég vona að hv. þm. þekki það til sjávarútvegs og lífsins við sjávarsíðuna að það þurfi ekki að skýra það út fyrir þeim í hverju þessir félagslegu þættir eru fólgnir, fyrir utan hinar náttúrlegu takmarkanir. Mér finnst einnig, herra forseti, að þær takmarkanir sem sjútvrh. setti á veiðar smábáta á til að mynda einu drýgsta veiðitímabili þeirra, síðsumars, séu allt of þungbærar fyrir þau byggðarlög sem eiga allt sitt undir og byggja allt sitt á þessum tegundum veiða. Ég vil nefna tvo staði, sem ég þekki báða nokkuð vel, annan í mínu kjördæmi. Norðurl. e., sem hefur þegar verið nefndur í umr., þar á ég við Grímsey, hinn í kjördæmi hæstv. sjútvrh., sem liggur hans megin við markalínuna milli Norðurlands og Austurlands, stutt frá minni heimabyggð, og þar þekki ég einnig vel til, en hér á ég við Bakkafjörð. Í báðum þessum byggðarlögum urðu menn að hverfa frá veiðum í sæmilegum reytingsafla vegna þess að það kom skeyti að sunnan: Gerið svo vel og hættið. - Hvað er með þessu sagt við þessi byggðarlög, þessi samfélög, sem telja í hvoru tilfellinu um 100 manns og þar af eru 60–70 starfandi við þetta á einn eða annan hátt? Það er einfaldlega sagt við þá: Leggið ykkar atvinnulífi í tvær, þrjár, fjórar vikur. Ég hefði gaman af því að vita hvað t.d. Davíð Oddsson borgarstjóri í Reykjavík segði ef honum bærist skeyti frá ríkisstj. þar sem sagt væri við hann: Stöðvið allt atvinnulíf í Reykjavíkurborg. Farið í frí í tvær, þrjár, fjórar vikur. Það væri í sjálfu sér alveg hliðstætt þó stærðarmunurinn sé þarna mikill. Á þessum stöðum snýst lífið um fisk og yfirleitt um saltfisk. Þess vegna er ekki eingöngu verið að segja nokkrum trillukörlum að fara í land, heldur verið að leggja við stjóra öllu atvinnulífi á þessum stöðum. Það er nú nokkuð mikið gert með einu skeyti. Ekki síst ef það kemur með litlum fyrirvara. Menn velja sér störf af ýmsum ástæðum. Það liggur ábyggilega ýmislegt til grundvallar. Ekki er þar alltaf um alfrjálst val að ræða eins og margir þm. vildu þó gjarnan hafa það. Það geta komið til staðbundnar aðstæður, þeir séu aldir upp við slíkt og þekki ekki annað. En ég er alveg viss um að margir velja sér smábátaútgerð vegna þess að það er sú tegund atvinnustarfsemi sem þeim líkar. Þeir geta þar verið sínir eigin húsbændur, eru í náinni snertingu við náttúruna og geta ráðið dálítið yfir sínum vinnutíma, hagað sínum störfum í takt við ýmsar aðstæður, t.d. fjölskylduaðstæður, eða einhverja aðra starfsemi sem þeir hafa með höndum að hluta til. Þessum forsendum er kippt burtu ef þessi útgerð á að búa við takmarkanir hliðstæðar þeim sem lagðar voru á hana á síðasta ári. Þá eru ýmsar af grundvallarforsendunum sem ég tel vera fyrir því að menn fást við smábátaútgerð hringinn í kringum landið, þó að það þýði gjarnan minni tekjur og miklu óvissari tekjur en t.d. að vista sig í skipsrúm á stærri skipum, að mínu mati brostnar og það er mjög óheppilegt, sérstaklega vegna þess að ég tel að það sé óþarft og ástæðulaust. Það er hægt að gera við þessum veiðum með öðru móti en þessu. Það er smámunasemi að láta sig muna þarna um nokkur hundruð tonn fiskjar sem þegar er genginn á grunnslóð og mundi væntanlega ekki veiðast af smábátum annars. Það hefur verið rætt hér einnig um aðra tegund krókaveiða, línuveiðar. Þar er ég í meginatriðum sammála mörgum hv. þm. sem hér hafa talað um að skynsamlegt væri að taka þær veiðar, a.m.k. að verulegu leyti ef ekki að öllu leyti, undan kvóta og stuðla þannig að því að það góða hráefni, sem í þeim veiðum fæst, bærist að landi í meira mæli. Línuveiðunum fylgja ýmsir kostir sem ég ætla ekki að fara að rekja hér fyrir hv. þm. sem enn eru að hlusta á þessar umræður. Ég vænti þess að þeir séu vegna þessarar þolgæði sinnar allir það miklir áhugamenn um sjávarútveg að það sé óþarft. Það hefur vakið nokkra furðu mína, herra forseti, að hæstv. sjútvrh. skuli sækjast í þeim mæli sem raun ber vitni eftir því valdi sem hann fer fram á með því að knýja á um að fá þessi lög samþykkt með þessum hætti. Það vekur satt best að segja furðu mína að hann skuli t. a. m. ekki vilja hafa fleiri með sér í ráðum en raun ber vitni, að hann skuli afþakka þá hugmynd, sem komið hefur hér fram bæði í fyrra og aftur nú, að fiskveiðistefnan væri mótuð af Alþingi í hvert skipti með þál., a.m.k. í grófum dráttum, þegar sérstakar ráðstafanir þarf að gera á annað borð, þ.e. ef menn telja að almenn löggjöf, sem staðið getur um eitthvert árabil, dugi ekki til, heldur þurfi að beita sérstakari aðgerðum í ljósi sérstakra aðstæðna. Ég tel að það sé eðlilegast, ef almenn rammalöggjöf um þetta mikla hagsmunamál dugar ekki til að mati Alþingis, að það móti þá sjálft fiskveiðistefnuna í grófum dráttum og aðstoði hæstv. sjútvrh. við að koma því máli farsællega í höfn. Ef þessi ávísun er undirrituð án þess að láta fylgja nokkrar skýringar við greiðsluna fer það í meginatriðum eftir því hvernig liggur á ákveðnum mönnum þegar vandamálin koma upp hvaða afstöðu þeir taka, sbr. dæmin frá í sumar, og það held ég að sé ekki heppilegt. Við verðum að athuga að á bak við þessar ráðstafanir er fólk sem á sína atvinnuhagsmuni að veði, á sína lífsafkomu undir þessu. M.a.s., eins og ég hef áður vikið að, eiga heil byggðarlög og heil samfélög allt sitt undir því að stunda fiskveiðar. Það er óhjákvæmilegt, herra forseti, að leiða hugann nokkuð að stöðu íslensks sjávarútvegs þessa dagana og þessar vikurnar: Það væri óeðlilegt í hæsta máta ef mál sem þetta færi í gegnum hv. Alþingi án þess að þm. veltu upp ýmsum spurningum í sambandi við stöðu sjávarútvegsins almennt í landinu. Með þessum lögum og þessum aflatakmörkunum er verið að skammta fiskiskipum aflamagn sem er í mörgum tilfellum nokkuð undir getu viðkomandi skipa til veiða. Á sama tíma eru rekstrarskilyrði þessara skipa þannig, að þeim veitti ekki af því að mokfiska úrvalsfisk allt árið ef þau ættu að geta borið sig. Þetta eru nokkuð einfaldar staðreyndir sem ég held að öllum séu ljósar. Þess vegna er óhjákvæmilegt að inn í umr. um stýringu fiskveiða komi rekstrarstaða sjávarútvegsins vegna þeirra takmarkana sem auðsæilega er verið að leggja á skipin með þessum lögum. Ég velti upp ýmsum spurningum þegar þetta mál var til umr. hér á hv. Alþingi í fyrra, herra forseti, og við ýmsum þeirra fékk ég lítil svör. Auðvitað hafa ráðstafanir hæstv. sjútvrh., svo sem sú grg. sem samin var um síðir, fylgjandi því lagafrv. sem gert var að lögum fyrir jólafrí þm. á síðasta ári svarað þeim spurningum, en þó ekki öllum. Reynslan hefur að nokkru leyti skorið úr um annað, en þó ekki allt. Mig langar því til, herra forseti, með þínu leyfi, að rifja upp nokkrar af spurningum mínum og væri ástæða til í leiðinni að rifja upp meðferð málsins hér á þingi í fyrra því það sýnir sig að sagan endurtekur sig. Hún er að endurtaka sig m.a. í því að hæstv. sjútvrh. þrumir þegjandi undir spurningum þm. um ýmis framkvæmdaatriði, um ýmis útfærsluatriði, og hyggst fá í hendur það vald sem margrætt er án þess að svara helst nokkru, í öllu falli sem minnstu, um ýmis praktísk framkvæmdaatriði í sambandi við stjórnun fiskveiða. Staða málsins var þannig, þegar þetta var til 1. umr. í Nd. á síðasta þingi, að ekkert lá fyrir um hvers konar aflakvóta hæstv. sjútvrh. hygðist setja á grundvelli þeirrar lagaheimildar sem hann fengi. Þess vegna var fyrsta spurning mín til ráðh. á þeim tíma hvernig hann hygðist úttæra það stýringarkerfi sem hann ætlaði að setja á. Þm. máttu gera svo vel að afgreiða þetta frv. á síðasta þingi án þess að hafa fengið svar við þessari grundvallarspurningu. Ég spurði hæstv. sjútvrh. einnig að því, hvaða hugmyndir væru uppi um að tryggja að þetta breytta fyrirkomulag aflastjórnunar leiddi ekki til aukins smáfiskadráps, til þess að lélegri fiski yrði hent úr aflanum í auknum mæli, til þess að tveggja og þriggja nátta fiskur kæmi ekki að landi, til þess að neðstu fiskarnir í stóru hífunum færu beint út aftur o.s.frv. Ég held að þeirri spurningu hafi ekki verið svarað á þessu ári að öðru leyti en því, að auðvitað hafa heyrst ljótar sögur um ýmislegt í þessu sambandi. Ég held þess vegna að enn sé sú spurning gild: Hvernig á að reyna að tryggja að það komi ekki fyrir að menn hendi úr afla sínum öllum þeim fiski sem ekki mundi flokkast vel eða a.m.k. sæmilega og fari og sæki sér meira þangað til kvóti þeirra er fylltur? Það var spurt um sölu á aflakvóta í fyrra, hvernig ætti að deila honum milli skipa, hvort ætti að heimila óbundna sölu hæstbjóðanda o.s.frv. Hér var okkur ætlað að taka afstöðu til þessa máls á hv. þingi án þess að hafa nokkur svör um þetta atriði. Þau hafa að hluta til komið með reynslunni. Það var spurt um siglingar fiskiskipa. Það lá ekkert fyrir um það, þegar þetta mál var rætt á Alþingi í fyrra, hvernig siglingar yrðu meðhöndlaðar í kvóta. Ég lýsti þeim áhyggjum mínum þá að svo kynni að fara, t.a.m. á síðari hluta ársins, að siglingar mundu færast mjög í vöxt á kostnað atvinnuöryggis í ákveðnum byggðarlögum vegna þess að þegar útgerðarmenn stæðu frammi fyrir því að vera búnir með mikinn hluta aflakvóta síns, eiga eftir marga mánuði af árinu, eiga gjarnan eftir verðminni tegundir fiskjar, sem skila litlu í vinnslu á landi en seljast sæmilega á ferskfiskmörkuðum, mundu skip þeirra sigla í auknum mæli og afleiðingin yrði atvinnuleysi í landi. Ég lít svo á að því miður hafi reynslan orðið þessi í mörgum tilfellum, hvað sem kokhreysti hæstv. sjútvrh. líður um að þetta hafi ekki valdið auknu atvinnuleysi svo teljandi sé. Ég gæti bætt mörgum stöðum við þá upptalningu sem ráðh. var hér með, t.a.m. Ólafsfirði og Raufarhöfn svo ég nefni aðeins þá sem ég þekki einna best til. Það var þegar bent á það á hv. Alþingi í fyrra að koma kynni upp ákveðið misvægi milli landssvæða, milli vinnslustöðva og milli atvinnusvæða vegna þess að aflaskipting hefði ekki endilega verið á undanförnum þremur árum sú sem eðlilegust væri og ríkja mundi við jafnvægisaðstæður. Ég hygg að komið hafi fram að ákveðin svæði í ákveðnum landshluta hafi farið verr út úr þessari úthlutun en önnur. Eðlilega höfðu menn áhyggjur af atvinnuástandi, hvernig þetta kæmi niður. Ég hef þegar vikið að því að ég held að þær áhyggjur hafi því miður verið réttmætar og gætu engu síður orðið það á næsta ári, jafnvel enn frekar. Það var mikið spurt um hvernig tryggja ætti eftirlit með því aflastýringarkerfi sem sett yrði á. Ég held að það sé ástæða til að spyrja að því enn og aftur. Hvernig á að tryggja t.a.m. að ekki verði landað „fram hjá“ eins og það heitir? Skyldi aldrei hafa komið fyrir að þorskur hafi leynst undir ufsa í fiskhlössum, þegar landið hefur verið fiski hér og þar um landið á undanförnum mánuðum, eða annað þar fram eftir götunum? Það var spurt hvort taka ætti eitthvert tillit til rekstrarstöðu einstakra útgerða og útgerðaraðila, t.a.m. hvernig skipakosti þeirra væri háttað og hvernig fjármagnskostnaður þeirra stæði. Ég hygg að reynslan og fréttir í fjölmiðlum undanfarna mánuði hafi svarað því að ástæða var til að hafa áhyggjur í þeim efnum og engu síður á komandi ári. Þá var spurt um áhrif kvótakerfisins á þróun fiskverðs og setningu fiskverðs. Þetta voru, herra forseti, níu af nokkru fleiri spurningum sem ég beindi til hæstv. sjútvrh. í fyrra - í tvígang reyndar vegna þess að í fyrstu lotu fengust svo sem engin svör. Auðvitað var stórt spurt. Það var ekki heldur ætlast til altækra svara, einungis að sjútvrh. lýsti þeim hugmyndum sem uppi væru í hans rn. og hjá honum um þessi mál á því stigi þegar þau voru hér til umr. Ég hefði talið gagnlegt, ef hann er þá betur undirbúinn hafandi haft heilt ár í viðbót til að velta þessum málum fyrir sér, að hann lýsti því fyrir þingheimi í almennum orðum hverjar grundvallarhugmyndir ætti að móta að þessu leyti. Ég hef rifjað þessar spurningar upp hér, herra forseti, til að minna á hvernig staðið var að setningu hliðstæðra laga á hv. Alþingi á síðasta ári, en einnig vegna þess að ég tel að þær séu flestar gildar enn í dag. Eins og ég sagði hér áðan ætlar sagan að endurtaka sig. Fátt verður um svör af hálfu hæstv. ráðh. Hann hefur verið spurður ítrekað hvernig hann hyggist meðhöndla línuveiðar, að hve miklu leyti þær eigi að vera utan kvóta eða hvort og það hefur verið mikið spurt um hvort útgerðarmenn smábáta megi vænta svipaðrar meðferðar á næsta ári og þeir urðu fyrir á þessu. Ég hlýt að endurtaka og ítreka þessar spurningar, eins og margir hv. ræðumenn hafa þegar gert á undan mér, og ég geri það hér með, herra forseti, og ég vonast til þess að hæstv. ráðh. láti ekki mjög marga tíma líða, ef það á fyrir þessum fundi að liggja að lengjast svo sem því svarar, án þess að koma hér og greiða fyrir umr. með því að skjóta inn einhverjum svörum. Það er nú svo, herra forseti, að ýmsir af þeim agnúum sem menn þóttust sjá á þessu fyrirkomulagi aflastýringar, þegar það var til umr. á hv. Alþingi í fyrra, voru sniðnir af því á útmánuðum t.a.m. Ég vil að hæstv. sjútvrh. eigi fullan heiður af því sem þar var vel gert. Þar var m.a. brugðist við ýmsu af því, sem til umr. var á hv. Alþingi fyrir jólafrí, á einn eða annan hátt. En aðrir agnúar voru ekki af því sniðnir. Ég tel að einna verst hafi til tekist, svo ég komi að því aftur, um meðferðina á smábátunum. Ég endurtek að mér finnst það satt að segja alveg ótrúleg smámunasemi að reka trillukarla heim af miðunum á haustdögum vegna þess að þeir gætu hugsanlega reytt upp einhverja tugi tonna fram yfir einhverja heilaga tölu sem ákveðin hefur verið í rn. hér fyrir sunnan - og þær reynast stundum dálítið ónákvæmar tölurnar þegar verið er að færa þær til og frá. Þess vegna og einmitt þess vegna finnst mér það sérstaklega smásmugulegt að þessi hluti útgerðarinnar í landinu er svo hverfandi lítið brot og gengur trúlega best allra veiða um þá auðlind sem fiskstofnarnir í hafinu eru. Ég get tæplega ímyndað mér að aðrir komist með tærnar nema svo sem eins og þangað sem handfæraveiðar hafa hælana í því að ganga vel um þessa fiskislóð. Þess vegna endurtek ég að ég heiti á hæstv. sjútvrh. að vera rausnarlegri í sér hvað þessa menn varðar. Ég hefði sömuleiðis, eins og þegar hefur komið fram í máli mínu, talið það verulega til bóta ef línuveiði hefði verið leyst undan kvóta að einhverju eða öllu leyti. Ég tel það, herra forseti, ákaflega óheppilegt og óeðlilegt stjórnskipunarlega séð að löggjafarþing þjóðarinnar framselji með þeim hætti sem hér er gerð tillaga um vald í hendur eins ráðh. Ég endurtek að ef móta þarf fiskveiðistefnu tímabundið vegna sérstakra aðstæðna með lögum hverju sinni er eðlilegast og réttast að Alþingi sjálft geri það, hafi um það í megindráttum úrslitaorðið hvernig að því verði staðið í ljósi þeirra sérstöku aðstæðna sem uppi eru hverju sinni. Sýnt hefur verið fram á að það er auðvelt að koma því þannig fyrir. Tímatafla þjóðarinnar leyfir að hv. Alþingi, með upplýsingar í höndum frá rannsóknastofnunum, móti þessa fiskveiðistefnu með t.a.m. þáltill. frá Alþingi fyrir áramót hverju sinni. Ekki er hægt að segja, herra forseti, að það sé jafnhreint og fagurt um að litast í sjávarútvegsmálum þjóðarinnar og það er að horfa út yfir jólasnjóinn sem liggur á Austurvelli. Það eru miklu meiri skuggar í sjávarútvegsmálunum en þar eru, jafnvel þó að nú sé nótt á Austurvelli. Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir flutti hér á Alþingi í fyrra sérstaka till. um þingkjörna nefnd vegna þeirra aðstæðna sem uppi voru í sjávarútvegsmálum. Þar var gerð tillaga um að þm. kæmu sér saman í nefnd, allra flokka menn að sjálfsögðu og vonandi þá fulltrúar sem flestra sjónarmiða og flestra landshluta, og ynnu ákveðna grundvallarvinnu í ljósi þess vanda sem við er að etja og var að etja þá í þessum atvinnuvegi. Ég hygg, herra forseti, að hefði sú till. fengið brautargengi hér og þeirri vinnu væri nú þegar lokið eða hún a.m.k. vel á veg komin væri betri staða hér á Alþingi til að taka á þessu máli en nú er. Till. var endurflutt lítið breytt á Alþingi í haust. Henni var ekki sýnd meiri virðing en svo af hálfu hv. þingnefndar sem um hana á að fjalla að hún lá þar óhreyfð í margar vikur á meðan þetta mál var í brennidepli í þjóðfélaginu. Ég held að Alþingi geti ekki hælt sér af slíkum vinnubrögðum, herra forseti. Þau hafa a.m.k. orðið mér nokkur vonbrigði. Ég átti von á því að meiri vilji væri fyrir hendi hjá þm. yfirleitt, hvort sem þeir tilheyra stjórn eða stjórnarandstöðu, til að vinna sameiginlega að þessu máli. Ég vek athygli á því að till. hlutu í bæði skiptin jákvæð ummæli ýmissa þm., bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu. Hæstv. sjútvrh. taldi að vísu í bæði skiptin að þær væru algerlega óþarfar, þetta væri allt í góðum höndum hjá honum. Það er skoðun ráðh. og kemur fram æ ofan í æ að málin séu alltaf í bestum höndum hjá honum, það sé einfaldast og eðlilegast og heppilegast fyrir alla að hann sé með þetta í sínum höndum, það þurfi hvorki þingnefndir né aðra til að vasast í því. Þess vegna held ég að það sé rétt hjá þeim hv. þm. sem oft hefur verið vitnað til hér, sennilega oftast allra þm., margspakra, sem rætt hafa þessi mál, ég á hér við 5. þm. Vestf. hv. Ólaf Þ. Þórðarson, sem orðaði það efnislega eitthvað á þá leið að þessu mætti öllu koma fyrir í einni setningu: Ráðherra ræður og setur ítarlegri reglugerð um framkvæmd þeirra mála. Ég er á móti því að Alþingi Íslendinga standi þannig að lagasetningu, hvort sem það er fyrir þessi jól eða önnur, að sagt verði um mikilvægasta atvinnuveg þjóðarinnar: Alþingi Íslendinga hefur ákveðið að ráðh. skuli ráða þessu eins og hann vill með það fara og hafa það í sínum höndum. Mér fannst skörin líka færast upp í bekkinn þegar ráðh. ætlaði ekki einu sinni að láta sér duga að fá þessa heimild til eins árs í senn, heldur fór fram á í því frv. sem lagt var fram fyrst í haust að fá hana a.m.k. út kjörtímabilið þannig að hann þyrfti ekki oftar að spyrja Alþingi eins né neins í þessum efnum, hann einfaldlega ráði. Stjórnskipunarlega séð tel ég að slíkt sé rangt, herra forseti. M.a. á þeim forsendum, og þó þær væru einar, get ég illa sætt mig við það frv. sem hér hefur verið til umr. og verður sennilega eitthvað enn, herra forseti.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður, þó að ég telji mig eiga töluvert eftir af mínum kvóta hér í Alþingi, og vonast jafnframt til þess að ég stofni ekki til mikilla deilna, en mig langar þó til að grípa á nokkrum atriðum sem hér hafa komið fram. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir dró í efa í ræðu sinni m.a. að sparnaður hefði orðið í veiðum og vinnslu með því kvótakerfi sem upp hefði verið tekið. Ég vil benda á nokkur atriði í því sambandi. Á fundi með innflytjendum veiðarfæra og netagerðarmönnum. kom fram að um 50% samdráttur hafði orðið í innflutningi á netum á þessu ári. Gefur það okkur ekki vísbendingu um sparnað í þessum efnum? Það fer ekki heldur milli mála að menn hafa hagað sókn á þann veg að tekist hefur að draga verulega úr og ég ítreka það: þar hefur tekist að draga verulega úr, olíunotkun fiskiskipa. Ekki fer heldur milli mála að bætt meðferð á fiski hefur skilað verulegum árangri, bæði í veiðum og vinnslu, eftir það að kvótakerfið var tekið upp. Þetta held ég að við hljótum að geta verið sammála um. Ég vil einnig mótmæla því að kvótinn sem slíkur hafi valdið atvinnuleysi. Ég vil frekar halda hinu gagnstæða fram, að kvótinn hafi komið í veg fyrir atvinnuleysi á hinum ýmsu stöðum, þ.e. þar sem menn á annað borð höfðu þá einhvern áhuga fyrir því að stjórna veiðum á þann hátt. Ég held einnig að ég muni það rétt að ég hafi heyrt um að það sé um 10% samdráttur í sókn á flotanum miðað við sama aflamagn. Það segir okkur nokkuð um hvort hér er ekki um einhvern sparnað að ræða.  Einnig langar mig að fara nokkrum orðum um það sem Karvel Pálmason sagði hér og vék að þeirri skoðanakönnun sem hér hefur verið vitnað til. Hann orðaði það þannig að miður æskileg skoðanakönnun hefði farið fram. T mínum huga var þetta góð og þörf athugun. Það var gott að fá sjómenn og útvegsmenn til að segja álit sitt á því hvernig hafi til tekist. Í mínum huga var það af hinu góða að spyrja þá menn, sem við þetta þurfa að búa og starfa, hvernig til hafi tekist. Hv. þm. sagði einnig að það væri meiri ágreiningur um kvótann en áður. Þetta er hans skoðun. Mitt álit er hins vegar að menn sætti sig nú betur við kvótann en fyrr og þeir reyni að laga sig að þeirri stjórnun sem komið hefur verið á. - Og hver voru svo svör sjómanna og útvegsmanna, sem spurðir voru, í þessum efnum? Þar segir, með leyfi forseta: Spurningin er: Hvernig telur þú að stjórna eigi fiskveiðum? Með aflakvóta á fiskiskip líkt og nú er sögðu 46.3%. Með skrapdagakerfi fyrir togara og sóknarmörkum á báta eins og giltu undanfarin ár sögðu 19.2%. Með sóknarkvóta á einstök fiskiskip sögðu 2.3%, aflakvótum á verstöðvar eða landshluta 1.9%, aflakvótum á fiskverkunarstöðvar 1.6%, verðmætakvótum á skip með takmörkunum á þorskveiðar 5.8%. Frjálsar veiðar með ákveðnu heildarhámarki á hverja fiskitegund vildu 16.2%. Auðlindaskatt, t.d. með sölu veiðileyfa, vildu 0.5% og annað ýmislegt 6.2%. Það kemur hér alveg greinilega fram að það er mikill vilji manna fyrir því að þetta kerfi verði viðhaft þrátt fyrir allt. En það sem mér féll einna verst við í ræðu þess ágæta þm. Karvels Pálmasonar var þegar hann spurði: Hverjir voru með í þessari könnun? Og hann sagði: Verða menn beittir þrýstingi í rn. vegna svara sinna? Ég verð að segja að hér finnst mér fráleitar aðdróttanir þm. og honum alls ekki til sóma. Það er nefnilega almannarómur að sjútvrh. hafi farið vel með það vald sem honum var falið í þessum efnum. Þm. tala hér einnig um aukinn afla smábáta. Menn hafa rætt það nokkuð hér og það hefur verið rætt þann tíma sem kvótakerfið hefur verið í gangi. Menn eru þar sjálfsagt að tala í sama orðinu, ef ég heyri rétt, um það sem við köllum trillur og skemmtibáta. Ég tel að ef einhver á að fá aukinn afla er það sá sem stundar sjómennskuna sem fullt starf og á allt sitt undir því hvað úr hafinu er dregið. Það er þessi trausti og góði sjómaður sem ég vil fyrst að verði liðkað til fyrir ef á annað borð á að fara að breyta einhverju. Hér hafa hv. þm. verið að tala um að línuveiðar verði utan kvótans. Mig langar til að varpa fram þeirri spurningu: Oft eru menn að tala um að hliðra til um línuveiðarnar og gefa þær jafnvel frjálsar. Eru menn virkilega að tala um það í alvöru t.d. að loðnuflotinn fari allur á línuveiðar? Hvað eru það mörg skip? Eru menn að tala um það í alvöru að loðnuflotinn eigi að fá óhefta sókn í línuveiði? Það er mjög þægilegt að útbúa loðnuskip til línuveiða. Það getur náð afbragðsgóðum árangri. Það er ekki nokkur vafi.  Kjarni þessa máls er vitaskuld sá, að menn eru að fást við að skipta of litlu handa of mörgum. Það er vandamál dagsins sem menn hafa verið að fást við að leysa. Ég tel að menn hafi fundið færustu leiðina til að koma til móts við menn í þeim efnum. Ég gæti sagt miklu fleira um þessi mál. Menn hafa jafnvel verið að tala um afkomu sjávarútvegsins í heild. En það líður nú á nóttu og fleiri mál á dagskrá hér en fiskveiðistefnan. Því læt ég þetta nægja. En ég legg enn og aftur ríka áherslu á að menn átti sig á því í allri umfjöllun um þessi mál að bíta sig ekki fast í að það sé kvótinn sem sé hið eina og sanna vandamál. Vitaskuld er vandinn sá að við höfum bundið okkur við það að taka ekki meira úr hafinu en lagt hefur verið hér til. Auðvitað höfum við efni og burði til að sækja og taka meira en það, en við höfum skammtað okkur þetta sjálfir og það er vandamálið.



Herra forseti. Ég vil aðeins koma inn á nokkur þau atriði sem hér hefur verið vikið að. Í fyrsta lagi vil ég minnast á þá fullyrðingu að mál þetta hafi komið seint fram og lítill tími unnist til að fjalla um það. Það er út af fyrir sig alveg rétt. Hins vegar vil ég minna á að sjávarútvegsnefndir þingsins komu saman í byrjun sept. og ég dreifði þar fyrstu drögum að þessu frv. og þar voru staddir fulltrúar allra þingflokka. Síðan var haldinn annar fundur um mánaðamótin september/október og ég lagði á það áherslu að þessi drög yrðu rædd hjá viðkomandi þingflokkum og menn lögðu fram athugasemdir áður en málið yrði flutt. Ég afhenti formönnum allra þingflokka þetta frv. sama daginn og ég dreifði því í ríkisstj. Það var síðan flutt hér á Alþingi 8. nóv. Segja má að ástæða hefði verið til að flytja það fyrr. En einnig er rétt að geta þess að þing hagsmunasamtaka eru tiltölulega seint á haustinu þótt aðilar hafi reynt að flýta þeim. Viðkomandi aðilar voru almennt ekki tilbúnir að tjá sig um afstöðu til þessara mála áður en þeir höfðu haft tækifæri til að ræða þau nánar innan sinna vébanda og viðkomandi félög, félög sjómanna og útvegsmanna, Fiskifélagið, halda sína aðalfundi. Þessir aðilar töldu að hér væri um það stórt mál að ræða að ekki væri hægt að tjá sig um málið fyrr en þeir hefðu fengið næg umboð til þess. Það má því segja að viðkomandi aðilar hefðu ekki getað gefið þingnefndum upp nægilega skýra afstöðu þótt málið hefði komið hér fyrr fyrir. Þetta vildi ég rifja upp vegna þess að mér finnst að menn tali hér eins og þeir hafi ekkert um þetta séð sem ég tel vera rangt. Það er nú einu sinni svo að stórmál eins og þetta verður ekki fyrst og fremst leyst í umr. hér í þinginu þótt þær séu jafnframt mjög nauðsynlegar. Það þarf að fjalla um það í viðkomandi þingflokkum og í þingnefndum og ekki síst í viðtölum við hina ýmsu hagsmunaaðila. Það er ekki málið að við tökum sem lengstan tíma hér í umr. þótt þær séu vissulega nauðsynlegar. Menn gera mikið úr því að ég sé að sækjast eftir þessu valdi. Það er langt í frá að ég telji það neitt eftirsóknarvert. Hins vegar kem ég ekki auga á aðra leið til að stjórna þessum málum en að pólitískur ráðh. með meiri hl. á þingi að baki sér beri ábyrgð á málum sem þessum. Að sjálfsögðu á hann að bera ábyrgð gerða sinna gagnvart þessum lýðræðislega kjörna meiri hl. Ég sé ekki að það mundi leysa mikið í þessu máli þótt farin yrði sú leið að samþykkja það sem menn hafa sett hér fram í till. til þál. Ég vil minna á að í þessum lögum stendur að ráðherra beri að hafa samráð við sjávarútvegsnefndir þingsins. Ég veit ekki betur en það hafi verið gert. Ég veit ekki betur en að í byrjun s.l. árs hafi verið haldnir margir fundir með sjávarútvegsnefndum þingsins og tekið tillit þar til margvíslegra sjónarmiða og sú reglugerð, sem sett var, rædd mjög ítarlega. Ég vildi gjarnan að þm. hefðu þetta í huga þegar þeir dæma í þessu máli en láti það ekki alveg liggja á milli hluta. Ég vil einnig taka fram eins og ég hef gert áður að það hefur verið vilji hér á Alþingi og ég vænti þess að svo sé enn að um þetta mál séu höfð mjög víðtæk samráð við hagsmunaaðila. Sú leið hefur verið farin að skipa sérstaka ráðgjafarnefnd hagsmunaaðila til að fjalla um þau, m.a. eftir að þeir hafa fjallað um þessi mál í sínum samtökum. Þeir eru að því og þau atriði sem hér hafa verið nefnd, eins og bæði smábátar og línuveiðar, hafa verið þar til umfjöllunar og mönnum er ósköp vel kunnugt um þær skoðanir sem hér hafa komið fram. Ég hef aldrei sagt, eins og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hélt fram, að ég vildi ekkert tillit til þess taka. Hann sagði að ég hefði sagt að ekki kæmi til greina að gera það. Það sem ég sagði var að ekki kæmi til greina að línuveiði og handfæraveiði væri algerlega utan kvóta. Það var það sem ég sagði. En hann sagði að ég hefði í raun og veru sagt að ég vildi ekkert tillit taka til meirihlutaálits sjútvn. Ed. þar sem fram kom að þeir væru þeirrar skoðunar að lína skyldi að hálfu vera utan kvóta. Ég vona að þetta sé alveg skýrt. Ég er því andvígur að línan og handfærin séu algerlega utan kvótans vegna þess að það skapar hagsmunaárekstra sem ég tel ekki fært að menn leggi út í. Það eru mjög skiptar skoðanir á þessu máli. Hins vegar minni ég á að lína var að hálfu utan kvóta í jan. og febr. 1984. Ég vænti þess að ráðgjafarnefndin muni skila af sér núna alveg á næstunni. Í framhaldi af því verða höfð samráð við sjútvn. þingsins og ég vænti þess að það takist að komast að bærilegri niðurstöðu í þeim málum í samvinnu við þessa aðila. Ég hef talið mér það skylt að reyna að skapa sem besta samstöðu um þessi mál þótt ég geri mér grein fyrir því að hún verður aldrei algjör. Það þýðir ekkert að vera að vitna í það að þessi og þessi sé óánægður og þess vegna beri að breyta því. Auðvitað verða alltaf einhverjir óánægðir í sambandi við slíka úthlutun og slíka stýringu. Að því er varðar smábátana gera menn mikið úr því að það hafi verið sérstaklega illa farið með þá, þ.e. báta upp að 10 tonna markinu. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði að hann hefði flutt um það till. að bátar á bilinu 10–20 tonn yrðu utan við. Ég hygg að hann hafi mismælt sig aðeins, það hafi verið bátar upp að 10 tonna stærð. A.m.k. skildi ég hann þannig að hann ætti fyrst og fremst við þá en ekki báta á bilinu 10–20 tonn. Er það ekki rétt skilið hv. þm.?  Hitt er svo annað mál að farið hafa fram viðræður við þessa smábátaeigendur um með hvaða hætti mætti rétta hlut þeirra sem stunda þessar veiðar allt árið og gera þeirra hlut betri, en ekki með þeim hætti að þeir búi ekki við neina stjórnun. Það tel ég ekki fært. Þeir verða að búa við einhverja stjórnun með sama hætti og aðrir.  Það hefur einnig verið nokkuð vikið hér að því hvort þetta ætti að vera eitt ár eða þrjú ár og ég ætla ekki að fara að rifja það upp. Það er fyrst og fremst spurningin um að geta sagt mönnum meira um framtíðina og þurfa ekki að vinna þessi mál með þeim hætti sem nú er, að við séum að gera það í árslok og geta engu svarað þeim mönnum sem spyrja á haustmánuðum hvað verður á næsta ári, heldur reyna að marka stefnu til lengri tíma. Það hefur líka komið í ljós að það eru mjög margir sem vilja það. En þetta er niðurstaða og ég get ósköp vel sætt mig við hana. Hv. þm. Steingrímur Sigfússon spurði hér nokkurra spurninga. Ég skildi það svo að hann ætlaðist ekki til þess að ég færi að svara spurningunum frá í fyrra, en það voru þó atriði sem hann minntist á. Það var með smáfisk og slæman fisk. Það hefur alltaf verið smáfiskur og það hefur alla tíð verið slæmur fiskur. Það kom ekkert upp með kvótakerfinu. Það hefur hins vegar verið farið út í það að heimila mönnum að landa smáfiski, m.a. vegna þeirra sögusagna að gífurlegu magni væri hent frá borði. Það er liðlega 1% sem hefur komið með þeim hætti á land og segir það sína sögu um þær sögusagnir. Ég hef ekki trú á því að það hafi verið mikið um að fiski hafi verið hent. Hins vegar hefur ónýtum fiski ávallt verið hent. Ef fiskur er dottinn í sundur í netum og svo illa farinn að hann er nánast ónýtur hefur það alltaf verið svo á netabátum að fiski hefur verið hent. Ég á ekki von á því að það hafi út af fyrir sig breyst. Hins vegar höfum við engar sannanir fyrir því að það hafi aukist og ég tel svo ekki vera. Vissulega koma upp þau tilvik að landað hafi verið fram hjá. Það hafa 14 veiðieftirlitsmenn í stöðugu eftirliti og ýmsir trúnaðarmenn Fiskifélags Íslands staðfest. En það er ein af ástæðunum fyrir því að menn telja að fleiri tegundir þurfi að vera inni í kvóta, m.a. ufsinn, en hér hefur verið lögð á það áhersla að færri tegundir væru inni í kvóta, vissulega væri gott að geta haft þær sem fæstar. Sú hætta er þó fyrir hendi eins og hv. þm. Steingrímur Sigfússon kom hér inn á, að þorski væri landað sem ufsa og ef ufsi væri algerlega utan við ættum við erfiðara með eftirlit. Það sama má þá segja um smábátana að ef ætti að fara að úthluta kvótum á hvern einstakan smábát mundi það leggja miklu meiri skyldur á herðar rn. varðandi eftirlit og krefjast mjög aukins mannafla. Við höfum reynt að komast hjá því að gera það. Ég vil benda á að þetta kerfi hefur verið tekið upp með þeim hætti að bæta við þremur eftirlitsmönnum. Ekki hefur verið fjölgað í viðkomandi rn. og lögð hefur verið á það mikil áhersla að reyna að gera það þannig úr garði að til slíks kæmi ekki. Það hefur að vísu þýtt að mjög mikið álag hefur verið á þessu fólki og það hefur lagt sig mjög mikið fram í þeim efnum. En það hefur verið reynt að komast hjá því að byggja upp gífurlegt bákn í kringum þetta og ég tel að það hafi tekist.



Herra forseti. Það væri ærin ástæða að flytja hér langt mál um sjávarútveg almennt en ætli sé nú tími eða aðstaða til þess. Ég vil þó minna á mjög athyglisverða ræðu sem hv. 4. þm. Reykv., Birgir Ísl. Gunnarsson, flutti hér fyrr í kvöld. Þar komu fram ákaflega athyglisverðar hugleiðingar. Hv. þm. skýrði vel frá þeim ótta sem hann bæri í brjósti í sambandi við kvótakerfið og hafði þann hátt á eins og fleiri stjórnarþingmenn að hann hefði fyrirvara á þessari afstöðu sinni og þó hann fylgdi þessu frv. að þessu sinni væri hann í sjálfu sér andvígur kvótakerfinu. Ég ætlaði að víkja örlítið að einum þætti úr þeirri áróðursmaskínu, sem kom hér m.a. frá hv. þm. Stefáni Guðmundssyni og hefur dunið yfir landsmenn stóran hluta af þessu ári, að fiskgæði og, eins og hv. þm. tók til orða, bætt meðferð á fiski á þessu ári hefði verið óumdeilanleg. Já, það er nokkuð gott að fullyrða svona. Hvað skyldi það vera sem fyrst og fremst orsakar gæði fisks? Það er í fyrsta lagi tíðarfar, gæftir, netafiski. Ef gæftir eru slæmar hrynja yfirleitt gæðin niður. Sama er að segja um togara, þó að það sé ekki í eins ríkum mæli, í mjög slæmu veðurfari, en þó ekki í nærri jafnríkum mæli og með netafisk. Norðmenn hafa t.d. þann hátt á við Lofoten að þar verður að draga net daglega. Slíku væri ekki hægt að koma á hér. Við sækjum dýpra á netaveiðum en Norðmenn gera. Þeir sækja ákaflega stutt á miðin við Lofoten. Fiskibátum er þar að vísu úthlutað ákveðnum veiðisvæðum. En við komumst ekki og getum ekki fyrirskipað að vitja neta daglega af ástæðum sem allir þekkja sem kunnugir eru. Þetta er fyrsta ástæðan. Það má nokkuð sjá gæði fisks eftir gæftum. Annað atriði sem hefur ákaflega mikil áhrif á gæði eru skreiðarmarkaðir. Ef skreiðarmarkaðurinn í Nígeríu er góður hrynja gæðin niður. Dauðblóðgaður fiskur fer allur í skreið til Nígeríu. Nígería hefur sjaldan verið lokaðri en á árinu 1984. Gæftir á árinu 1984, fyrri hluta árs a.m.k., voru betri víðast hvar á landinu en 1983. Bara þessar tvær ástæður hafa gífurlega mikið að segja í þessum efnum. Það er algerlega rangt að á árinu 1984 hafi komið eitthvert óþekkt gæðamat sem ekki hafi þekkst áður á Íslandi. Ég hef hér fyrir framan mig upplýsingar frá Jóhanni Kúld, fyrrv. fiskmatsmanni, sem er maður sem ég held að enginn, sem kunnugur er íslensku fiskmati eða íslenskum sjávarútvegi, rengi upplýsingar frá. Hann upplýsir það að á s.l. 15 árum þá hafi 5 ár á tímabilinu skilað yfir 60% af netaþorski í 1. gæðaflokki. 1978 eru 62.5% af netafiski í 1. gæðaflokki, af þorski, 1979 er 67.5, ekki var kvóti þá, 1980 er 61.3, 1981 er 57.7, 1982 er það 57.2, 1983 er það 58.5 og 1984 er það 64.6%.Það eru því 5 ár með yfir 60% og eitt ár 1979, röskum 3% hærra en 1984. Menn skulu ekki vera með svona fullyrðingar án þess að hafa kynnt sér mál, án þess að leggja til grundvallar hvernig markaðir eru og hvernig tíðarfar og gæftir hafi verið þó það þjóni pólitískum málstað þeirra í augnablikinu og allra síst formaður sjútvn. Nd., sem ég hef reynt að því í sambandi við sjávarútvegsmál að fara ákaflega ógætilega bæði með staðreyndir og tölur.  Ég held að það fari ekkert á milli mála og vil ítreka það að betra tíðarfar 1984, góðar gæftir víða um landið, hafi gert meira til að bæta gæðin 1984 en 1983. Veiðarfæratap er líka meira í slæmu tíðarfari en góðu eða sæmilegu. Ég held að það fari heldur ekkert á milli mála og það hefur oft verið haft á orði af framleiðendum og öllum sem hlut eiga að máli að það verði ákaflega erfitt að auka gæðin verulega meðan gott verð fáist fyrir skreið. Það eru að vísu takmörk fyrir því hvað hægt er að setja í skreið þó það sé fyrir Nígeríu. En þar hefur oft verið gengið ansi langt. Það voru út af fyrir sig fróðlegar upplýsingar að Hagstofan hefði verið aðili að þessari könnun. Hagstofan er ein af þeim fáu stofnunum íslenska ríkisins -  Ég vil líka taka fram að það er engan veginn gefið, þó að það sé fyrsta skilyrði að fiskur komi góður upp úr sjó og til löndunar, að eftirlit með vinnslu hafi verið betra. Ég minni á og oft hefur verið á það bent að eftirliti t.d. með hráefnisgeymslum frystihúsa er mjög áfátt. Ég þekki þessi mál töluvert sjálfur og hef samband við fjölda fiskvinnslufólks. Á þessu hafa ekki orðið neinar breytingar þó gert væri ráð fyrir því í lögum. Þó að t.d. stíf sókn í jan. gefi oft lítið í aðra hönd þá er kvóti líka oft betur nýttur yfir sumarið og staðan oft hæpinn ágóði. Auk þess er ég á því að hann auki siglingar sem er meira en lítið vafasamt fyrir þá sem í landi starfa. En rétt er að hafa þetta í huga, betri gæftir, lokaðir skreiðarmarkaðir í Nígeríu og grunur um að eitthvað af fiski fari fram hjá, ég vil ekki um það fullyrða. Þetta er þó nokkuð há tala, 24%. Sami eigandi fiskiskips og fiskverkunarstöðvar hefur þarna möguleika. Hitt er rétt, sem hæstv. sjútvrh. kom inn á í sinni ræðu, að gerðar hafa verið ráðstafanir til að sporna við þessu hvort sem það hefur tekist eða ekki. En ef við gerum ráð fyrir einhverju örlitlu broti og höfum hliðsjón af lokuðum skreiðarmörkuðum og góðum gæftum og fjarri því að gæðamat skeri sig nokkurn hlut úr - að vísu er það með því besta sem verið hefur en hefur þó farið hærra - þá er ljóst að engar afgerandi sannanir liggja fyrir í þessu. Menn ættu ekki að vera að fullyrða mikið í þessu efni, það er ákaflega hættulegt. Ég er satt að segja orðinn nokkuð þreyttur á fullyrðingum formanns sjútvn. Nd. og væri reiðubúinn að eiga orðastað við hann um allar hans fullyrðingar. Ég held að hættan í sambandi við kvótann sé ekki einungis auknar siglingar sem ég hef tilgreint heldur, eins og hv. 4. þm. Reykv. kom inn á, að mönnum væri tryggður þessi afli. Þá er möguleiki á að selja kvóta og þetta skapar a.m.k. til lengri tíma ákveðna hættu og nokkuð sýnt að hlutaskipti-ef menn telja þau æskileg - mundu leggjast af eða a.m.k. stefna í þá áttina. Ég býst við að hæstv. sjútvrh. segi að öll svona skömmtun sé neyðarúrræði. Hún skapar ákveðna hættu á að atvinnugrein stirðni, skip séu gerð að löggiltum aflaskipum. Það þekkjum við gegnum tíðina að menn hafa komið upp kannske á lélegum skipum og á nokkuð stuttum tíma og orðið frábærir aflamenn. Ég held að það sé ákaflega hætt við að atvinnugreinin sem slík stirðni. Hitt væri ærið freistandi að ræða um sjávarútveg almennt. Ég lofaði því í upphafi að það skyldi ekki gert. En þó vil ég segja að íslenskur sjávarútvegur stendur þannig að menn sem stunda sjó flýja þá atvinnugrein í vaxandi mæli og í fjölmörgum sjávarútvegsplássum á landinu þar sem þessi atvinnugrein er ein og alger uppistaða sækir fiskvinnslufólk ákaflega stíft úr þessari atvinnugrein. Þetta er ákaflega áberandi og væri hægt að nefna fjölmörg dæmi. Það er ekki reisn yfir þeirri atvinnugrein sem heldur uppi gjaldeyrisöflun heillar þjóðar og starfsfólk almennt leitar úr. Ég skal viðurkenna að það er ærinn vandi að halda á sjávarútvegsmálum Íslendinga. En ég held líka að það þyrfti að taka í þeim vanda af meiri festu en gert er þó ég skuli viðurkenna að það sé hægara um að tala en í að komast. Mér sýnist hnignun á ýmsum sviðum og ískyggilegur flótti úr þessari grein.



Herra forseti. Það hefur ýmislegt komið hér fram í þessum umr. þó ekki séu þær orðnar ýkja langar þegar menn hafa í huga hversu hér er stórt og viðamikið mál á ferðinni og hversu það kemur til með að snerta marga. Það eru nokkur atriði sem ég vil gjarnan fara um nokkrum orðum. Það er í fyrsta lagi það sem Stefán Guðmundsson, hv. 5. þm. Norðurl. v. var hér að ræða, nokkur atriði. Hv. þm. fullyrti að menn sættu sig nú betur við kvótann en áður. Var það svo að skilja á afstöðu þingfulltrúa á Fiskifélagsþingi í haust að menn sættu sig þar betur við kvótann en var fyrir um ári síðan? Ég held síður en svo. Ég held einmitt að fulltrúar hagsmunaaðila á þeim vettvangi hafi verið miklu andvígari kvótanum í því formi sem hann hefur verið og gert er ráð fyrir að hann eigi að vera en menn voru á s.l. hausti. Ég held að það sé þvert á móti meiri andstaða hjá hagsmunaaðilum nú gagnvart þessu stjórnunarkerfi, þessari miðstýringu, en áður var. Það fer ekki á milli mála að það er aukin óánægja með stjórnunaraðferðir af því tagi sem hér er um að ræða. Hv. þm. vék líka nokkrum orðum að því sem ég sagði um skoðanakönnunina sem hér hefur verið gerð að umræðuefni. Ég velti m.a. upp þeirri spurningu hvernig að þessari könnun hefði verið staðið, hvernig þau gögn, sem út voru send í formi spurninga, voru úr garði gerð. Er hægt að sjá á svörunum frá hvaða skipum eða skipstjórum þau koma? Er hægt að lesa það út úr niðurstöðum hver það er sem hefur þessa eða hina afstöðuna til málsins? Um það vil ég ekkert fullyrða en ef svo er þá er það að mínu viti meingallað fyrirkomulag á skoðanakönnun að hægt sé að lesa það út hvaða skoðun hver einstaklingur hefur á viðkomandi máli. Ég vil vegna ummæla hæstv. sjútvrh. í þessum efnum láta það koma hér fram að ekki mæli ég sérstaklega með því að DV verði látið framkvæma skoðanakönnun af þessu tagi. En mér finnst það ankannalegt að í þessu tilfelli sjútvrn. beiti sér fyrir skoðanakönnun um sitt eigið ágæti í framkvæmd þessara mála. Mér finnst það ankannalegt og tel það óeðlilegt að slíkt sé gert.

Sjálfsrýni?

Já. Þá nefndi hv. þm. Stefán Guðmundsson að ég hefði verið með allillskeyttar aðdróttanir að hæstv. sjútvrh. Ég held að bæði í umr. hér fyrir um ári síðan og alveg eins nú hafi ég orðað það svo við 1. umr. þessa máls að ég vildi ekki að jafngóður drengur og hæstv. sjútvrh. færi með slíkt ægivald sem hann er hér að óska eftir. Það er ekki aldeilis að það sé verið með illar aðdróttanir að hæstv. ráðh. Það er miklu frekar að ég ber góðar taugar til hæstv. ráðh. og vil honum nánast ekki svo illt að honum sé fengið þetta ægivald í hendur til þess einum að stjórna bæði fiskveiðum og fiskvinnslu í landinu. Hér er því um einhvern misskilning hjá hv. þm. Stefáni Guðmundssyni að ræða. Hv. þm. spurði líka um hvað við værum hér að tala sem vildum taka út úr þessari miðstýringu suma þætti eins og handfæraveiðar og línuveiðar, hvort við værum að leggja til að öllum loðnuflotanum eins og hann legði sig væri hleypt á þorskveiðar. Hver er að tala um slíkt? Hver hefur lagt það til hér? Fyrir öðru eins hefur nú verið séð í þessu kerfi og því að loðnuflotanum væri ekki stefnt á þorskveiðar. Hér er verið að tala um þann stabíla flota sem veiðar stundar með linu og handfæri. Hér er verið að tala um þá sjómenn sem á undanförnum árum og árinu í ár hafa stundað handfæraveiðar og línuveiðar og þau skip sem þar eiga hlut að máli. Menn eiga ekki að vera með útúrsnúninga, getgátur, gera mönnum upp orð eða hugsanir. Þeir sem slíkt gera eru í rökþrotum og finna vart útgönguleið úr eigin vanda og eigin klemmu nema því aðeins að gera það þá með þessum hætti. Ég hef ekki heyrt nokkurn hv. þm. hér í umr. ýja að því, hvað þá heldur meira, að hér sé verið að tala um að láta loðnuflotann á þorskveiðar. Hinu get ég verið sammála sem hv. þm. kom einnig inn á - ég held að hann hafi orðað það eitthvað efnislega á þann veg að ef einhver á að fá aukningu í afla þá á það að vera hinn stabíli og góði sjómaður. Ég er sammála þessu 100% og það er það sem ég er að tala hér fyrir. Það er það sem ég er að leggja hér til, að hinn stabíli og góði sjómaður fái aukinn afla og hið stabíla og góða fiskverkunarfólk í landi og fiskvinnslustöðvar hafi tækifæri til að vinna þetta hráefni og gera úr því verðmæti sem skilar sér betur fyrir þjóðarbúið en ef það væri unnið einhvers staðar annars staðar á óhagstæðari stöðum. Þess vegna ætti hv. þm. Stefán Guðmundsson að vera sammála mér í þessari túlkun. En mér sýnist að afstaða hv. þm., eins og raunar fleiri hv. þm. stjórnarliðsins sem innst inni virðast vera andvígir þessu kvótakerfi en einhverra hluta vegna eru neyddir til að greiða því atkvæði eða styðja það, gangi þvert á þau sjónarmið sem ég er hér um að tala. Ég heyri ekki annað í málflutningi að því er þetta varðar, hv. þm. Stefán Guðmundsson, en að við séum sammála. Þess vegna ættirðu að styðja minn málflutning og greiða atkvæði með því sem hér er lagt til að rýmka, auk möguleika hins stabíla og góða sjómanns og hins stabíla og góða vinnukrafts sem er í fiskvinnsluverunum á þeim svæðum sem hér eiga hlut að máli. Svona einfalt er þetta ef menn á annað borð vilja skoða málið, í ljósi þeirra staðreynda sem fyrir liggja. Það er því með öllu óeðlilegt að tala í þeim dúr sem hv. þm. Stefán Guðmundsson gerði, að verulegu leyti sammála okkur sem höfum talað fyrir þeim breytingum sem hér eru lagðar til en greiða svo atkvæði gegn því hugsanlega - ég segi hugsanlega, vonandi ekki. Það var margt athyglisvert - og ég segi enn og aftur, athyglisvert - sem kom fram í hinni glögghugsuðu ræðu hv. 5. þm. Vestf. í kvöld eins og hinni fyrri sem hann hélt við 1. umr. þessa máls. Hann spurði og raunar fullyrti: Hvað er búið að setja marga útgerðarmenn eða útgerðarfyrirtæki á hausinn með öllum þessum vinnubrögðum? Það er eðlilegt að jafn glöggur maður og hv. 5. þm. Vestf. spyrji um svona hluti og nánast fullyrði að áframhald á stjórnun, eins og hér um ræðir, verði til þess að setja enn fleiri útgerðaraðila á hausinn en þegar er orðið og er þó nóg um. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson líkti þessari stefnu og stjórnun við það að hann legði til að kísilmálmverksmiðja yrði reist á Suðureyri við Súgandafjörð eða á Tálknafirði á fjörðum vestur. Hann fullyrti eðlilega að þm. í hv. deild mundu telja það vægast sagt hálfbrogað sjónarmið af þessu tagi. Þetta er góð samlíking við þá stjórnun, við þá miðstýringu, við það ægivald ofstjórnar sem við erum hér að tala um í kvótakerfi. Ég tek mjög undir þau sjónarmið hjá hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni. Það á að haga málum í þessum efnum, ekki hvað síst í þessum efnum að á þeim svæðum, þar sem er ódýrast og hagkvæmast að sækja sjóinn og vinna það hráefni sem þar er um að ræða, á að búa þannig að hlutunum að það sé gerlegt og þau eigi að njóta forgangs. Það er svo út af fyrir sig skiljanlegt hjá hv. þm. Ólafi Þórðarsyni að fara ekki í hart gegn samflokksmanni sínum sem ráðh. eins og hæstv. sjútvrh. Þó finnst mér að hv. þm. hafi staðið þokkalega vel í stykkinu með það að halda á sínu máli og sinni skoðun og sinni sannfæringu gagnvart ægivaldi flokksins sem hann, eins og einhver hv. þm. orðaði það hér áðan, þó telst enn til. Ég tek undir með hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni, þorski á Íslandsmiðum verður ekki útrýmt með veiðiskap á króka. Þar hygg ég að þm. hafi kannske fyrst og fremst átt við handfæraveiðar og raunar er hægt að flokka línuveiðar þar undir líka. Ég gat ekki annað heyrt en að hæstv. sjútvrh. hefði misskilið tilgang þeirra tillagna sem hér eru til umr. til breytinga á frv. Hafi ég tekið rétt eftir skildist mér að hæstv. ráðh. talaði um að við legðum hér til að aðilar á þessum stöðum fengju minna aflamagn en þeir hefðu búið við á árinu í ár með því að auka það um 15–20% frá þeim meginreglum sem koma til með að gilda um kvótaskiptinguna. Hér er verið að leggja til umframveiðar, að sjálfsögðu aukið aflamagn, meira magn úr sjónum sem nemur þessu, til þeirra staða sem hér eiga hlut að máli. Það er því víðs fjarri, a.m.k. að mínum skilningi, að þessi brtt. okkar sé um það að minnka aflamagn þessara skipa frá þessum svæðum. Þar gætir verulegs misskilnings af hálfu hæstv. ráðh. Hæstv. ráðh. veit það gerla að um það eru mjög skiptar skoðanir hvað menn telja skynsamlegt að veiða mikið af þorski á næsta ári. Þessi till. okkar er um það að bæta 15–20% ofan á það sem menn eru nú að tala um og að láta það aflamagn koma á þau svæði sem þurfa fyrst og fremst á því að halda og eru þannig í sveit sett að mikill meiri hluti vinnandi fólks á þessum stöðum byggir afkomu sína á þessari atvinnugrein. Um það snýst málið. Ég geri ráð fyrir því að í velflestum sjávarplássum eða byggðarlögum úti á landsbyggðinni þar sem útgerð og fiskvinnsla er stunduð sé vinnuaflsprósentan í þeirri grein talsvert langt fyrir ofan það sem við erum hér að tala um, 35%. Það kæmi mér ekki á óvart að á mörgum stöðum væri þessi prósenta vinnandi fólks við fiskveiðar og fiskvinnslu a.m.k. 50–60% og þaðan af meira. Það er því ekkert lítið í húfi fyrir það fólk sem þessa staði byggir að tekið sé tillit til þessara sjónarmiða þegar verið er að tala um stjórnun í þessum mikilvæga málaflokki og þessari mikilvægu atvinnugrein á komandi ári. Ég vil hér með enn og aftur ítreka það að hér er verið að leggja til aukningu á aflamagni og hún á að skila sér á þá staði sem fyrst og fremst þurfa á því að halda, þannig að það fari ekkert á milli mála. Mér heyrðist á hæstv. sjútvrh. að það væri hans álit - og þá byggt á skýrslum frá félmrn., vinnumáladeild þess væntanlega - að lítið sem ekkert atvinnuleysi hefði verið á landinu á yfirstandandi ári.

Á Vestfjörðum.

Á Vestfjörðum sérstaklega já. Það kann að vera rétt að hluta til hjá hæstv. ráðh., hann undanskildi þó held ég Patreksfjörð. Ég hygg að þó að ekki hafi verið um beint atvinnuleysi að ræða hafi takmörkun veiðanna orðið til að draga verulega - ég segi verulega - úr tekjumöguleikum ekki síst sjómanna, fiskvinnslufólks og möguleikum fyrirtækjanna, sem hér eiga hlut að máli, til að standa undir eðlilegum þætti í rekstrinum, sem er launakostnaðurinn og kaupið. Fyrir utan hitt að þegar þetta allt kemur saman hefur þessi þáttur ekki hvað síst auk annarra þátta stjórnarstefnunnar orðið til þess að hrekja fólk svo hundruðum skiptir frá þessum byggðarlögum, á það svæði sem við erum nú staddir á. Og það er kannske ekki sísti þátturinn í þessu máli, hvert stjórnarstefnan og þá ekki síst til hvers sú stefna í fiskveiðum og fiskvinnslu, sem innleidd var á s.l. hausti fyrir um ári síðan og hér á að endurnýja, er að leiða með gífurlegum fólksflutningum frá sjávarplássunum á landsbyggðinni á þéttbýlið hér á Reykjavíkur- og Reykjanessvæðinu. Ég trúi því ekki að það sé ekki áhyggjuefni stjórnvalda hvernig þessi mál standa nú, hinir gífurlegu fólksflutningar utan frá sjávarplássunum hingað á þetta svæði sem þýða bara eitt og sér hraðminnkandi þjóðartekjur og gjaldeyrisöflun, því að svo augljóst má það vera öllum að fækkun í framleiðslugreinunum, framleiðsluþáttunum, fjölgun í þjónustunni, leiðir til minnkandi þjóðartekna, minnkandi framleiðslu. Þó svo að einhverjir telji að á þessu ári hafi Vestfirðir sloppið er ástæða til að líta til fleiri átta. Hvað gerðist ekki á Snæfellsnesinu á s.l. vori. Þess voru dæmi að bátar voru búnir með kvótann að ég hygg í apríl, byrjun maí og þess var líka dæmi vestur á fjörðum. Ekki getur þó hæstv. sjútvrh. með þessum sjónarmiðum sínum og tali haldið því fram að ég sé hér fyrst og fremst að hugsa um Vestfirði eins og mér þó fannst æði oft bera á í máli hæstv. ráðh. Hér er um sameiginlegt hagsmunamál allra þeirra staða á landinu að ræða sem byggja afkomu sína að verulegu leyti - tala nú ekki um öllu - á þessari atvinnugrein. Þar skiptir ekki meginmáli hvort um er að ræða Vestfirði, Austfirði -  Ég tók mál hæstv. sjútvrh. svo hér áðan að það væri yfirlýsing af hans hálfu, að ekki kæmi til greina að hafa handfæraveiðar og línuveiðar utan kvóta. En ég vil gjarnan spyrja hæstv. ráðh. og vil gjarnan fá um það upplýsingar og ég tel það nánast skyldu hæstv. ráðh. áður en honum er fengið þetta ægivald sem hann er eftir að óska - ég vil ekki láta hann hafa það en hann trúlega fær það þrátt fyrir það - að upplýsa þingheim um það hvort hann sem endanlega ræður ætlar að taka tillit til sameiginlegra óska allra nm. í sjútvn. Ed. um að gefa línuveiði frjálsa að 50% þann tiltekna tíma sem þar er um að ræða. Mér finnst það nánast skylda hæstv. ráðh. að upplýsa okkur um það hvaða meiningar hann hefur í þessu. Það má vel vera að það komi einhver viljayfirlýsing frá hæstv. ráðh. um að slaka hér á klónni þó ekki verði tekið skrefið allt í einu. Þá væri meira að segja hugsanlegt að við gætum að því leytinu átt samleið ég og hæstv. ráðh. Því að hvað sem líður því að þessi mál verði borin undir hagsmunaaðila, sjútvn. beggja deilda þingsins, þá er það eigi að síður ráðh. sem endanlega ákvarðar. Því skulu menn ekki gleyma og þess vegna er eðlilegt að hann sé spurður: Hver er hans vilji? Hæstv. ráðh. er búinn að tala hér tvisvar í kvöld og það liggur ekkert fyrir af hans hálfu, a.m.k. hef ég ekki skilið hans mál neitt á þann veg að hann hyggist breyta hér til til rýmkunar. Þetta er nauðsynlegt að mínu viti að fá fram. Mér er það alveg ljóst að það er kannske til of mikils mælst að hæstv. ráðh. geti fallist á að taka svona stórt skref í einu frá stýringunni, lítið skref frá þessari heljarstjórnun hæstv. ráðh. væri í áttina til hins betra. Hæstv. ráðh. sagði áðan varðandi t.d. trillubátana, sem menn hafa hér mikið talað um eðlilega, að þeir yrðu að búa við einhverja stjórnun. Hvaða stjórnun, hváð þýða þessi orð? Ég verð að segja að mér finnst það nánast móðgun við okkur, sem hér sitjum og viljum taka þátt í umr. um þetta mál og hlýða á sjónarmið annarra, ef hæstv. ráðh. fæst með engu móti til að tjá sig um hvað hann hyggst fyrir í þessum efnum. Ég vil bæta því við og vekja athygli hæstv. forseta á því að mér finnst það líka móðgun við hæstv. sjútvrh. að enginn af hans samráðherrum skuli treysta sér til að vera við umr. um jafn stórt og mikilvægt mál og þetta og hversu fáir stjórnarliðar treysta sér til að hlýða á málflutning hæstv. ráðh. 

(Búinn að vera í allt kvöld og iðnrh. líka.

Þá verður það leiðrétt hér. Hæstv. iðnrh. hefur nú ekki sést hér síðustu stundirnar en kannske er hann í húsinu.

Hann heyrir nú í þér.

Það er ekki víst að hann heyri í ráðh. Ég tek undir þá gagnrýni, sem hér hefur komið fram í kvöld og raunar áður oft, að það var mikil ólga í þau þrjú skipti, ef ég man rétt, sem veiðar smábáta voru stöðvaðar. Og ég held að menn komist hjá ýmsum óþægindum, tala nú ekki um að menn geti losað sig úr viðjum þessarar miðstýringar að einhverju leyti, með því að slaka a.m.k. á að því er varðar trillukarlana eins og menn orða það hér margir. Ég er ekki hér, eins og mér fannst hv. þm. Stefán Guðmundsson vera að ýja að, að tala um þá sem eru með þetta upp á sport, á sportbátum. Það er hugsanlegt að mínu viti að setja einvörðungu kvóta á þá báta, sportbátana, hafa hina fyrir utan. Það er vel athugandi og væri trúlega skynsamlegt í öllu þessu stjórnunarfargani sem menn vilja kalla yfir þessa atvinnugrein. Mér finnst að hæstv. ráðh. skýli sér allt of oft á bak við hina svokölluðu ráðgjafarnefnd. Vissulega er það æskilegt í allflestum málum að leita til sérfróðra aðila, ekki síst í svo mikilvægu máli sem hér um ræðir. En það er auðvitað lágmarkskrafa að það sé ekki hvað síst leitað álits þingsins sjálfs og við fáum einhverja vitneskju um hvað hæstv. ráðh. hyggst fyrir áður en endanlega honum er fengið í vald það sem hann er hér að óska eftir. Mér þykir slæmt ef hv. þm. Stefán Guðmundsson er farinn úr salnum því að -  Ég ítreka síðan, herra forseti, að mér er það óskiljanlegt með öllu hvað hæstv. ráðh. sækir það stíft að fá það ægivald ofstjórnar sem hér er búið að innleiða og á að endurnýja á komandi ári. Og ég ítreka enn og aftur, það er jafn óskiljanlegt í mínum huga og hið fyrra, að Sjálfstfl. skuli vera í fararbroddi fyrir slíkri ofstjórn og miðstýringu. Það hefði einhvern tíma þótt tíðindum sæta að þm. þess flokks hefðu vart vatni haldið í ákafanum yfir því að veita ráðh. úr Framsfl. slíkt vald. Öðruvísi mér áður brá, mætti segja um þann þátt málsins og verður hann nánast aldrei skiljanlegur í ljósi þess hvernig sá flokkur Sjálfstfl., var uppbyggður og í ljósi þeirrar stefnu sem hann hafði, þó að núv. formaður flokksins, hv. þm. Þorsteinn Pálsson, segi að sú stefna sé sú sama og hún hafi verið frá upphafi. Trúi hver sem trúa vill.



Herra forseti. Það er satt að segja dapurlegt að mál eins og þetta stóra mál skuli aldrei fá umfjöllun hér á Alþingi með eðlilegum hætti á eðlilegum fundartíma þingsins og aftur og aftur skuli það gerast að málið er svo seint fram komið frá hæstv. ríkisstj. að það verði að taka næturfundi í það að ræða þetta stóra mál, úrslitamál um afkomu þjóðarinnar, sem er sjávarútvegurinn, meginuppspretta þeirra auðæva sem þjóðin byggir líf sitt á. Þetta er þeim mun alvarlegra sem hér er á ferðinni mál sem felur í sér valdaafsal Alþingis sem er einsdæmi í löggjöf að öðru leyti. Það er verið að fela einum manni meira vald í sjávarútvegsmálum en nokkur dæmi eru til um að ráðherrar hafi á öðrum sviðum. Það er athyglisvert að þegar þessi umr. fer fram sést ekkert af hæstv. ráðherrum, nema rétt maður og maður af þessum 10 mönnum sem sitja í ráðherrastólum, og það er athyglisvert að stærsti þingflokkurinn hefur varla komið við sögu í umr. í kvöld eða í nótt um þetta mál í hv. Nd. Þessi flokkur, sem heitir Sjálfstfl. og á víst enn þá 23 þm. á Alþingi sem er allt of mikið og stendur vonandi til bóta, hefur ekki svo mikið sem látið sjá sig í þessum ræðustól fyrir utan hæstv. annan varaforseta deildarinnar sem kom hér í kvöld og flutti ræðu og reif málið niður svo að segja í smáatriðum, en lýsti samt stuðningi við það að lokum. Þetta er ósköp svipað og oft gerist með talsmenn ríkisstj. á síðustu vikum. Þeir segjast vera á móti flestu sem stjórnin gerir, en snauta svo til að styðja hana að lokum nauðugir og það átti við um þann eina þm. sem dirfðist að stíga í ræðustól úr þingliði Sjálfstfl. hér í kvöld. Sjálfstfl. er sem sagt sama um sjávarútvegsmál. Hann gerir ekki mikið með þau. Hann afhendir þau Framsfl. í heilu lagi og það heyrist ekki svo mikið sem tíst að mark sé takandi á í þessu efni af hálfu forráðamanna Sjálfstfl. Nm. Sjálfstfl. í sjútvn. Nd. eru allir sofandi. Þeir leggja ekki upp í þennan stól. Hv. þm. Halldór Blöndal er nú annars býsna viljugur við að tala.

Orðvar maður.

Orðvar maður, segir hv. 7. þm. Reykv. Það eru vafalaust skiptar skoðanir um það hversu orðvar hann er, en hitt er að hann er margorður oft. Hann hefur í rauninni ekki haft neitt til málanna að leggja í sjávarútvegsmálum í kvöld eða í nótt utan innskot upp úr jólakortaskriftum sínum við skrifaraborðið áður en hann hvarf af vettvangi og hefur ekkert síðan til hans spurst. Hv. varaformaður sjálfstfl., sá sem vildi koma formanninum á stallinn sællar minningar í Seltjarnarnesræðunni frægu, er í sjútvn. Hann sést ekki. Og heldur hann þó glaður ræður á Seltjarnarnesi eins og kunnugt er þegar minna liggur við en í þessum stóra málaflokki þó að honum sé það hugleikið að koma formanni sínum á stall. Er ekki líka í sjútvn. hv. 2. þm. Reykn.? Man ég það ekki rétt? Gunnar Schram mundi hann heita. Ég man ekki betur en að hann sé þar. Það hefur ekkert til hans spurst á þessari nóttu. Enginn veit hvar hann er. Sjálfstfl. virðist ekki hafa nokkurn mann í ríkisstj. eða sjútvn. sem hefur snert af áhuga á þessu máli. Þó var það þannig fyrr á öldinni að Sjálfstfl. átti hér á Alþingi fjölmarga talsmenn sjávarútvegsins. Í því sambandi má nefna Ólaf Thors, fyrrv. formann Sjálfstfl., sem gegndi því starfi um áratuga skeið. Eftirmenn hans í forustu Sjálfstfl., hvort sem þeir eru á stalli eða ekki, láta sér þennan málaflokk í léttu rúmi liggja. Og er þá hætt við að þau hin smærri málin hljóti litla athygli hjá þessu liði þegar stórmál af þessu tagi synda hér í gegn án þess að þessir menn svo mikið sem tísti hér úr ræðustól á Alþingi og nenna ekki að vera við umr. Væri nú ráð ef hæstv. forseti vildi hlutast til um að það yrði kannað hvort einhverjir sjálfstæðismenn hér í húsinu eru enn vakandi vegna þess að það væri vissulega mikið skemmtilegra að eiga orðastað við þá viðstadda en fjarstadda. Þætti mér vænt um ef hæstv. forseti vildi ýta á bjöllu þá sem hann hefur í forsetaborðinu og kannaði hvort þingverðir vildu ekki leita að eins og einum vakandi sjálfstæðismanni, vegna þess að ég skil það að hæstv. forseti á erfitt með að komast hér í ræðustólinn meðan hann situr í forsetastól. Ég fer þess á leit við hæstv. forseta að kannað verði hvort það eru til vakandi sjálfstæðismenn hér í húsinu þó það væri ekki nema svo sem eins og einn.

Hæstv. forseti getur tekið það verk að sér að hlusta fyrir hönd Sjálfstfl.

Hæstv. forseti ætlar að taka það að sér að hlusta fyrir hönd Sjálfstfl. Það er út af fyrir sig virðingarvert að hann taki þann kross á sig að hlusta fyrir þennan flokk sem nennir ekki að sinna sjávarútvegsmálum. En það dugir ekki í þessu tilfelli, hæstv. forseti, vegna þess að forsetinn á erfitt með að komast í ræðustól til að svara fyrir flokk sinn hér í umr. meðan hann situr í forsetastól. Ég virði það mjög við forseta að hann skuli ætla að taka að sér að hlusta fyrir hönd Sjálfstfl. Mér þykir vænt um að það skuli vera einhver skilningarvit á vegum þess flokks hér í salnum núna. Mér þykir vænt um það og ég met það mikils við forsetann að hann skuli taka það að sér að hlusta, ekki aðeins sem forseti og hlutlaus embættismaður Alþingis heldur einnig sem sjálfstæðismaður, þar sem hann nú situr. Hitt þætti mér miklu vænna um ef þeir yrðu vaktir, einhverjir af þeim sjálfstæðismönnum sem kunna að finnast hér í húsinu enn þá. En þeir eru kannske allir sofandi. Það gæti verið skýringin að hæstv. forseti hefði meðlíðun með flokksbræðrum sínum og vildi leyfa þeim að lúra þangað til þeir verða teknir í handauppréttinguna á eftir. Þá verða þeir ræstir, sjálfstæðismennirnir, þegar á að fara að láta þá rétta upp hendur hér á eftir með þessu þjóðnýtingarfrv. ríkisstj. í sjávarútvegsmálum. Þá mæta atkvæðavélarnar úr Sjálfstfl. ein af annarri og rétta syfjandi upp höndina með þessu valdaafsali til Framsfl. Það er reisn yfir þessu liði, þessum köppum, þessum talsmönnum atvinnurekstrarins í landinu, einkum einkarekstrarins. Það er reisn yfir þessum mönnum sem vilja beita sér fyrir nýsköpunarátaki í atvinnulífinu, eins og hv. 1. þm. Suðurl. Þetta eru miklir kappar sem þjóðin - hluti hennar - hefur kosið sér á Alþingi. Það verður gaman að sjá hvort þeir drattast þá til að greiða hér atkvæði á eftir og hvort þeir hafa meðvitund til að greiða atkvæði eins og til er ætlast af þeim. Ætli þeir sofi með handjárnin þannig að þeir greiði nú örugglega atkvæði eins og hæstv. sjútvrh. hefur skipað þeim að gera? Ætli þeir lúri hjá handjárnunum sínum? Það kemur í ljós hér á eftir. Það þýðir svo sem ekki mikið að eiga orðastað við Sjálfstfl. meðan hann er allur steinsofandi á tvist og bast í húsinu. Þó væri gaman að velta því fyrir sér hvernig það einkaframtak lítur út sem Sjálfstfl. er að beita sér fyrir í landinu um þessar mundir. Eins og hv. þm. Guðmundur Einarsson rakti hér í kvöld eru veiðarnar skipulagðar að ofan, miðstýrðar eins og það heitir. Það er mjög vont orð, miðstýrður, þegar það er sagt um okkur í Alþb., það er afskaplega vont orð og minnir á ýmislegt ljótt á vissum stöðum á jarðarkringlunni. Veiðarnar eru miðstýrðar, verðlagið er miðstýrt - í Verðlagsráði sjávarútvegsins - og útflutningur á sjávarafurðum er líka miðstýrður vegna þess að það fer allt í gegnum leyfi úr viðskrn. 

Ég hafði gleymt því.

Hv. þm. hafði gleymt því, en ég var í því að veita þessi leyfi hérna fyrr á öldinni. Það er þess vegna sem ég man eftir þessu. - Það er því alls staðar í sjávarútveginum þar sem þetta alltumfaðmandi vald kemur við sögu. Það má ekki draga svo fiskkvikindi upp úr sjó að það þurfi ekki að spyrja um leyfi allra náðarsamlegast: Hæstv. sjútvrh., má ég draga upp þennan fisk? Er hann í kvóta eða ekki? Og ef fiskurinn er ekki í kvóta og komið yfir kvóta eru varðskipin send á eftir bátskelinni. Í sumar var Landhelgisgæslan önnum kafin við það að hundelta trillubáta og hafði ekki tíma eða aðstæður til þess að sinna eðlilegum verkefnum sínum af þeim ástæðum. Forstjóri Landhelgisgæslunnar kom á fund okkar hv. þm. Ólafs Þórðarsonar í sumar og bar sig mjög upp undan því hvað erfitt væri orðið og tímafrekt verkefni fyrir Landhelgisgæsluna að vera að renna á eftir bátskeljum hér og þar í kringum landið. Þegar á að verðleggja fiskinn er það ákveðið af miðstýrðu valdi, Verðlagsráði sjávarútvegsins, og er það að mörgu leyti skynsamlegt kerfi að mínu mati. En það fer lítið fyrir þessum einkaframtaksmönnum þegar kemur að máli af þessu tagi. Þeir gera ekki vart við sig, þeir sofa með handjárnin sín einhvers staðar úti í bæ, tísta ekki einu sinni. Og þegar kemur að því að flytja út fá þeir stimpil hjá hæstv. viðskrh., þannig að þeir eru stimplaðir í bak og fyrir af því kerfi sem þeir sjálfir þykjast vera að berjast á móti. Hin gífurlega ofstjórn í þessum málaflokki, sem nær hápunkti með þessu frv. og kvótalögunum, hlýtur að vekja alvarlegar umr. á hv. Alþingi og einnig úti í þjóðfélaginu. Ég held hins vegar að umræðan úti í þjóðfélaginu um þessi mál sé allt of lítil. Umræðan í þeim byggðarlögum þar sem fjölmiðlarnir eru aðallega, Reykjavík t.d., er mjög lítil. Sérstaka ástæðu tel ég til að fagna því, herra forseti, að nú gengur í salinn hæstv. iðnrh., 3. þm. Austurl., og er hann fyrsti sjálfstæðismaðurinn fyrir utan hæstv. forseta sem hefur sést nokkurn veginn vakandi í þessum sal nú um skeið. Þá kemur skrifari deildarinnar líka, sennilega búinn að skrifa jólakortin og búinn að koma þeim í umslög. Er það til marks um að þeir félagar hafi rumskað og að þeir vilji taka þátt í umr. um hvernig Sjálfstfl. er að leika sjávarútveginn í landinu, afhenda Framsfl. það miðstýringarvald sem hér hefur verið rætt um í kvöld. Er athyglisvert að þessir kappar eru nú risnir og komnir í salinn. Þá eru tveir á áheyrendapöllum og ættu að vera þar sem oftast og verður svo sjálfsagt eftir næstu kosningar að þeir láta sér nægja að vera á áheyrendapöllunum. Nú ættu þeir að reka af sér slyðruorðið og ræða um stöðu sjávarútvegsins með tilliti til þróunar einkaframtaksins og nýsköpunar í atvinnulífinu á Íslandi. Geri ég ráð fyrir því að hæstv. forseti sé tilbúinn til þess að skrá þá á mælendaskrá þegar hann er ekki lengur sá eini sem hlustar fyrir hönd Sjálfstfl., en það voru einu skilningarvitin fyrir hönd þess flokks hér í deildinni í kvöld sem hæstv. forseti lagði til. Sjálfstfl. sá ekki ástæðu til þess að senda hingað fulltrúa sína né heldur að taka þátt í umr. Þetta er nú áhuginn á sjávarútvegsmálum í Sjálfstfl. Hann er ekki meiri en þetta. Og hefur þar margt breyst frá því fyrr á öldinni þegar þar voru menn sem lögðu áherslu á að sinna þessum málaflokki sérstaklega. Um þetta er ástæða til að ræða, herra forseti, vegna þess að orðin eru kaflaskipti í sögu Sjálfstfl., sem hefur talið sig vera málsvara einkaframtaks hér í þessu landi, og er hann orðinn ásamt Framsfl. harðasti miðstýringarflokkur í landinu, og gleymi ég þá ekki Alþb. Hér hefur nokkuð verið rætt um þessi mál á undanförnum dögum. Þetta mál kom til meðferðar í hv. Nd. 14. des. og þar er mér hugleiknust ræða sem hv. 5. þm. Vestf., Ólafur Þ. Þórðarson, flutti. Hann benti á að frv. mætti orða á þessa leið, með leyfi forseta: „Ráðh. fer með sjávarútvegsmál og setur hann reglugerð um framkvæmd þeirra allra.“ Þetta var tilvitnun í einn af þm. Framsfl., hv. þm. Ólaf Þórðarson. Í þessari ræðu rökstuddi hv. þm. Ólafur Þórðarson mjög vel þetta atriði sérstaklega og tók sér í munn orð sem þættu kannske stóryrði úr mínum munni um pólitískan andstæðing minn. Ég verð að segja að mér finnst að hæstv. sjútvrh. skuldi deildinni svar við þessum orðum. Hv. þm. Ólafur Þórðarson sagði enn fremur m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Ég veit ekki hvort hæstv. ráðh. er ljóst hvílík hringavitleysa þessi ráðstöfun var, hvílík valdníðsla fólst í því að framkvæma þetta á þennan veg.“ Þetta eru óbreytt orð þm., valdníðsla, og ég veit að þau eru mælt af alvöru en engum galgopaskap af hv. þm. Honum er mikið niðri fyrir í þessu máli og hann vill undirstrika viðhorf sín með þessum hætti. Ég vil benda á að hæstv. sjútvrh. hefur enn þá ekki svarað þessum orðum hv. þm. Ólafs Þórðarsonar. Er hann ekki svaraverður, hæstv. sjútvrh.? Hvernig stendur á því að hæstv. sjútvrh. svarar mönnum úr Alþfl. og Alþb. - að vísu heldur illa en gerir þó tilraunir til þess - en þegar hv. þm. Ólafur Þórðarson ber fram mál sitt af fullum þunga og alvöru er því í engu svarað af flokksbróður hans, hæstv. sjútvrh.? Ég held að nauðsynlegt sé að hæstv. sjútvrh. svari í einhverju þeim gildu rökum sem fram hafa komið í máli hv. þm. Ólafs Þórðarsonar í þessum efnum. Það er rétt, sem hv. þm. Ólafur Þórðarson sagði fyrr í kvöld, að ekki er einfalt fyrir samflokksmann ráðh. að gagnrýna gjörðir ráðh. með þeim hætti sem hann hefur gert hér í þessum umr. En þeim mun meiri ástæða er til þess að hæstv. ráðh. virði flokksbróður sinn viðlits og svari í einhverju þeim rökum og málflutningi sem hann hefur haft hér í frammi. Það hefur ekki gerst. Ég ætla ekki, herra forseti, að fara mjög ítarlega yfir þá ræðu sem hv. 5. þm. Vestf. flutti hér 14. des., en ég vil leyfa mér að svara í fáeinum orðum lokasetningunum í ræðu hans. Hann sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Ég vil vekja athygli á að sú stjórnarandstaða sem hér er hefur talað talar gegn kvótakerfinu. En hver er alvaran á bak við þann málflutning? Jú, alvaran er sú að mönnum er meira í mun að semja um að komast í jólafrí en að standa á þeirri meiningu sinni að þetta kerfi sé rangt. Mönnum er meira í mun að stytta mál sitt til að hraða afgreiðslu þess í gegnum þingið á sama tíma og með vörunum berjast þeir gegn því. Er trúverðug sú afstaða?“ Síðan kemst hv. þm. þannig að orði að afstaða stjórnarandstæðinga í þessu efni sé í rauninni merkingarlaus. Það er vandi fyrir stjórnarandstöðu á hverjum tíma að láta það koma fram með hvaða hætti hún vill leggja áherslu á mál. Það er ekki einfalt. Í þeim efnum eru auðvitað margar leiðir til mismunandi eftir því hvaða mál eru á ferðinni og hvernig þau ber að. Ég leyfi mér þó að fullyrða að í málflutningi margra þm. stjórnarandstæðinga, sem hér hafa talað í dag og einnig um málið á síðasta þingi, kemur fram að mínu mati mikil alvara. Hins vegar tel ég að ákveðinn hópur manna hér á hv. Alþingi sé alveg sérstaklega alvörulaus í þessu máli. Þann hóp er ekki að finna fyrst og fremst í liði stjórnarandstæðinga. Þann hóp er að finna í liði þeirra stjórnarþm. sem eru á móti málinu, en láta handjárna sig eins og druslur í þessu máli í annað sinn á þessu þingi. Ég hef talað við fjölda stjórnarþm., bæði úr Sjálfstfl. og Framsfl., og þar kemur greinilega fram að þessir þm. ganga fullkomlega nauðugir til þessa verks. Ég held þess vegna að ef eitthvað er alvöruleysi sé það að láta beygja sig með þessum hætti. Á síðasta þingi bar mál brátt að og margir höfðu sömu rök og hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason og hæstv. ráðh. Matthías Á. Mathiesen. Þeir höfðu þau rök í málinu að þetta kerfi væri sett á í tilraunaskyni í eitt ár. Nú er liðið þetta heila ár. Og hvað hafa þessir þm. og ráðh. Sjálfstfl. t.d. gert til að breyta kerfinu fyrir árið 1985? Hvar hafa þm. Sjálfstfl. lyft litla fingri í þeim efnum eða aðrir þeir stjórnarþm., fyrir utan hv. þm. Ólaf Þórðarson, sem hafa eitt og annað við þessi mál að athuga? Ef alvöruleysi er til í þessu máli finnst það hjá þeim mönnum sem taka ekki þingmannsheiður sinn hátíðlegar en svo að þeir láta þetta úrslitamál hér yfir sig ganga í annað sinn án þess að hafa notað tímann frá í fyrra til að laga eitt né neitt. Það er næstum því átakanlegt þetta tíst sem kemur frá sjálfstæðismönnum úr Ed., er þeir eru að reyna að bjarga sér á floti í þessu máli. Þetta er alvöruleysi, þetta er virðingarleysi fyrir umbjóðendum sínum í fyrsta lagi og í öðru lagi virðingarleysi fyrir því starfi sem það er að vera fulltrúi á Alþingi Íslendinga. Ég ásaka þessa menn um alvöruleysi. Það hefur komið fram í umr. í kvöld og í nótt að hæstv. sjútvrh. neitar að gefa undir fótinn með það að línan verði, a.m.k. að hluta til, tekin út fyrir kvóta umfram það sem er á þessu ári og hann hefur algjörlega hafnað því að trillurnar verði teknar út fyrir kvóta. Ég vona að í ráðgjafarnefndinni og í því samráði sem hæstv. ráðh. hefur við sjútvn. þingsins verði hægt að hafa áhrif í þessa veru til móts við tillögur þriggja þm. í hv. Nd. Ég met það nokkurs út af fyrir sig að haft skuli vera samráð við sjútvn. þingsins og ég ætla ekki að gera lítið úr því. Hv. þm. Guðmundur Einarsson er einn nm. í sjútvn. Nd. Hann gerði satt að segja ekki ýkjamikið úr þessu samráði hér í kvöld og er sá eini af þm. úr sjútvn. sem hafa gagnrýnt það. Ég held að þessu samráði þurfi að haga öðruvísi. Ég held t.d. að það sé ekki alveg nóg í þessu efni að kalla á sjútvn. vegna þess að sjónarmiðin í þingflokkunum eru iðulega skipt í þessum málum, ekki aðeins í Framsfl. eins og hefur komið fram hér í kvöld og í nótt heldur hefur það einnig gerst t.d. í Alþb. Ég held að það eigi að opna farvegi fyrir skoðanaskipti á milli þessara aðila þannig að það sé ekkert gert til þess að útiloka gild sjónarmið þó að þau séu í minni hluta í hverjum þingflokki. Ég held að þingflokkakerfið sé til margra hluta brúklegt, en ég vara við því að meiri hl. í öllum þingflokkum setjist á gild sjónarmið minnihlutaaðila sem túlka viðhorf sem eru kannske ríkjandi í heilu landshlutunum þar sem sjávarútvegur í þessu tilviki er undirstöðu- og úrslitaatvinnugrein. Ég man ekki eftir því hversu margir fulltrúar úr Vestfjarðakjördæmi eru í sjútvn. Ætli það sé nokkur? Það ætti kannske að duga þeim Vestfirðingum að hafa tvo menn í ríkisstj.  Ég vil segja í fullri alvöru að ég met mikils viðleitni sjútvrh. til að hafa samstarf við sjútvn. þingsins, en ég held að það þurfi að skapa farvegi fyrir þau sjónarmið sem hér eiga talsmenn án þess að þeir hafi fulltrúa í sjútvn. Ég er þar að hugsa um þm. Vestfirðinga t.d. alveg sérstaklega, þar sem viðhorfin í þessum málum hafa verið dálítið önnur en annars staðar á landinu. Það er fyrir neðan allar hellur, að mínu mati, að ætla sér að bera þessi sjónarmið ofurliði með því einu að fulltrúar viðkomandi byggðarlags séu í minni hluta í eigin þingflokkum. Ég gagnrýni það fyrirkomulag. Hér hefur nokkuð verið minnst á ráðgjafarnefnd í sjávarútvegi og hæstv. ráðh. hefur vitnað til hennar og fleiri. Ég tel að í þessa ráðgjafarnefnd vanti a.m.k. einn hóp fólks. Það er fiskverkunarfólkið. Það á þar ekki sérstakan fulltrúa. Ég teldi að það væri mjög til að bæta stöðuna í þessum málum ef t.d. Verkamannasamband Íslands tilnefndi mann í þessa ráðgjafarnefnd. Ég vil spyrja hæstv. sjútvrh.: Hefur hann eitthvað á móti því eða er hann tilbúinn til að samþykkja að t.d. Verkamannasamband Íslands fyrir hönd fiskverkunarfólks í landinu tilnefndi mann í þessa ráðgjafarnefnd? Ég teldi að það væri strax til verulegra bóta. Þá spurningu vil ég hér skilja eftir handa hæstv. ráðh. Hæstv. sjútvrh. hafnaði því hér í kvöld að trillur yrðu teknar út fyrir kvóta. Rök hans voru þau: Andi laganna er sá að allir verði fyrir skerðingu. Það verður að vera stjórnun. Stjórnun verður að vera, sagði hæstv. sjútvrh., rétt eins og það væri orðið markmið í sjálfu sér. Í frægri bók segir ein sögupersónan á einum stað: „Agi verður að vera.“ 



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umr. mjög, en vekja athygli á nokkrum atriðum sem ég gleymdi þegar ég talaði fyrr í kvöld. Hæstv. sjútvrh. las upp úr atvinnuleysisskýrslum og þar kom fram að á Vestfjörðum hafði atvinnuástand verið gott skv. þeim gögnum. Þetta rengi ég ekki. Þar sem menn vinna 60 tíma á viku getur orðið um mikinn samdrátt að ræða áður en kemur að því að þeir vinni ekki 40 klst. En það eru fleiri mælistikur á það atvinnuástand og þann efnahag sem ríkir en það hvort atvinnuleysisskýrslur beri þess vitni. Hvernig er ástandið með uppbyggingu íbúðarhúsnæðis á Vestfjörðum? Hver er staðan? Það er kyrrstaða í þeim málum. Aðeins örfá íbúðarhús eru í byggingu um alla Vestfirði. En þetta á ekki einungis við um Vestfirði, heldur stóran hluta af landinu. Þó er ekki minna byggt í þessu landi en á árinu á undan. Hvað hefur gerst? Jú, vegna þeirrar ákvörðunar að fara ekki þá leið sem hæstv. sjútvrh. taldi rétt á haustmánuðum hefur skapast sú mismunun í þessu landi, það jafnvægisleysi, að landsbyggðin sem slík hefur verið stoppuð af. Það þurfti samræmda atvinnustefnu í uppbyggingu, en ekki að standa þannig að málum að kvótakerfið með sitt innbyggða atvinnuleysi réði hér ríkjum. Verði það framkvæmt eins á næsta ári mun það þýða það sama fyrir landsbyggð þessa lands. Ég hygg að margt bendi til þess að óhætt sé að veiða meira á Íslandsmiðum á næsta ári og þar horfi ég mest á ástand sjávar. Hitinn í sjónum er 6–8° meiri fyrir vestan og norðan land en var þegar kaldast var. Hvaða áhrif hefur þetta? Lífið í sjónum er miklu meira. Hér hefur verið talað um að ekki sé raunhæft að gefa handfæraveiðar frjálsar og línuveiði. Ég hygg nú samt að innan veggja sjútvrn. séu menn sem hafi hugleitt það í fullri alvöru hvort ekki væri einmitt skynsamlegt að gera slíkt. Og það er eitt af því sem komið hefur fram með kvótakerfið, að það nær ekki eins miklu að landi og þó var búið að ákveða að veiða af vissum fisktegundum. Herra forseti. Ég ætla að vitna örlítið í Íslandssöguna. Það er búið að kenna það frá þeim tíma að við fengum sjálfstæði að ofstjórnin á einokunartímanum hafi verið að drepa niður alla dáð í þessu landi. Eitt af þeim dæmum sem þar hafa verið nánast skyldulesning var að Hólmfastur nokkur drýgði þann glæp að selja - ekki þeim kaupmanni sem hann var skyldugur til að selja fimm fiska. Hann seldi þá röngum aðila. En það er svo komið að þetta dæmi er úrelt. Rækjusjómenn á Vestfjörðum sitja uppi með sömu skylduna og Hólmfastur forðum, að þeim ber að selja ákveðnum aðila þessa rækju, hvort sem hann vill kaupa hana eða ekki og hvort sem hann er reiðubúinn að greiða hana á þeim tíma sem honum ber eða ekki. Það er þó hvergi tekið fram í Íslandssögunni að sá kaupmaður sem átti að kaupa af Hólmfasti hafi verið fráhverfur viðskiptunum. En það sem er meira. Gæti svo farið að við mundum upplifa það á því herrans ári 1985 að við tækjum okkur til og dæmdum einhvern af afkomendum Hólmfasts fyrir að veiða fimm fiskum meira en hann mátti á Íslandsmiðum? Og enn spyr ég: Eru trúaratriðin orðin svo sterk með stjórnunina að menn telji að náist ekki agi yfir trillukörlunum, þá sé vonlaust mál að halda stjórn í veiðum á Íslandi? Það er nú svo að hóf er best og ég hygg að það verði stutt í fráhvarfið frá því bænaskjalakerfi sem við höfum tekið upp og virðumst trúa á og til þess að menn hugleiði að auka aftur það frelsi svo að við förum ekki yfir mörkin miðað við það sem við vorum með á einokunartímanum.



Herra forseti. Iðnn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um frv. til l. um verðjöfnunargjald af raforkusölu sem lagt hefur verið fram á þskj. 307. Hefur nefndin rætt frv. og leggur til að það verði samþykkt. Tveir nm., hv. 5. þm. Austurl. Hjörleifur Guttormsson og hv. 3. landsk. þm. Guðrún Agnarsdóttir, hafa áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Undir nál. skrifa þessir tveir hv. þm. enn fremur með fyrirvara. Það fóru mjög ítarlegar umr. fram um þetta frv. fyrir nokkrum dögum í hv. deild. Hæstv. iðnrh. flutti ítarlega framsöguræðu og allmargir þm. tóku til máls um þetta mál. Ég segi fyrir mig að ég hefði kosið að hafa þetta frv. nokkuð á annan veg, enda liggja mínar skoðanir fyrir, bæði í umr. um verðjöfnunargjaldið hér áður fyrr og nú síðast í sérstöku nál. sem hefur verið lagt fram sem fskj. með þessu frv. Ég vil því ekki tefja tímann nú með því að gera grein fyrir því. En nefndin leggur til að þetta frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. sem ég flyt við þetta frv. um verðjöfnunargjald af raforkusölu. Ég hef ritað undir frv. með fyrirvara ásamt Guðrúnu Agnarsdóttur og við höfum áskilið okkur rétt til að flytja eða fylgja brtt. við frv. Það má segja að sá kostur hafi verið til staðar að skila sérstöku áliti um þetta mál og til þess hafi verið í rauninni gild ástæða til að fylgja eftir þeim viðhorfum sem ég hef komið á framfæri við 1. umr. málsins. Þar gagnrýndi ég allharðlega þau vinnubrögð sem liggja að baki þessu máli af hálfu hæstv. iðnrh., bæði hversu seint málið er komið fyrir þingið og ekki síður hitt, hvernig ráðh. hefur hagað sínum yfirlýsingum um þetta mál og undirbúningi, og kemur nú á síðustu stundu með málið breytt aðeins að því leyti að verðjöfnunargjaldið er lækkað úr 19% í 16%, en hins vegar ekki tekin af tvímæli um það hvernig eða hvenær viðkomandi fyrirtækjum verði bætt það tekjutap sem um er að ræða. Ég tel mjög líklegt og ráðh. hefur raunar viðurkennt einnig í umr. um málið að svo geti farið, vegna lækkunar þessa gjalds m.a., að verðmunur aukist á nýjan leik á milli veitusvæða þeirra sem gjaldsins njóta og hinna sem við hagstæðust kjör búa í sambandi við raforkukaup til heimilisnota. Þetta tel ég vera hina háskalegustu stefnu, ef þróun yrði á þennan veg, og raunar í andstöðu við það sem flestir hafa talað fyrir, a.m.k. utan af landi sem kallað er. En það væri svo sem eftir öðru hjá núv. hæstv. ríkisstj. að sú öfugþróun hæfist einnig á þessu sviði og eru þau þá orðin fá, hagsmunamál landsbyggðarinnar, sem ekki hafa farið hraðfara niður á við í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Til að leitast við að koma í veg fyrir þessa þróun hef ég ásamt hv. 3. þm. Vestf. Karvel Pálmasyni flutt brtt. við frv. sem lúta að því í senn að hindra öfugþróun af því tagi varðandi gjaldskrár sem ég hef hér nefnt og að tryggt verði að fyrirtækjunum verði bættur tekjumissir strax frá byrjun næsta árs. Tillögurnar eru á þskj. 369. Það er í fyrsta lagi brtt. við 1. gr. um að 2. málsl. fyrri mgr. falli brott. Hann færist raunar yfir í 2. gr. sem orðist þannig: „Verðjöfnunargjald skal nema 16% árið 1985 og skal því varið til að bæta fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða og til að draga úr verðmun á rafmagni til heimilisnota. Á árinu 1985 skal þess gætt að verðmunur á rafmagni vaxi ekki frá 1. desember 1984 á veitusvæðum Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða í samanburði við gjaldskrá Rafmagnsveitu Reykjavíkur.“ Og 3. brtt. er á þessa leið: „Á eftir 2. gr. komi ný gr. er verði 3. gr. og orðist svo: Til að bæta Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða þann tekjumissi, sem hlýst af lækkun verðjöfnunargjaldsins úr 19% í 16%, skal ríkissjóður yfirtaka áhvílandi lán sem þessu nemur hjá fyrirtækjunum frá ársbyrjun 1985 að telja.“ Þetta eru okkar brtt. við frv. og ég vænti að þær fái stuðning, svo sjálfsagt sem það virðist að koma í veg fyrir öfugþróun í sambandi við verðlagningu raforku og að ekki halli á ný undan fæti fyrir fjárhag þeirra veitufyrirtækja sem annast það erfiða verkefni að byggja upp og viðhalda raforkukerfunum í dreifbýli og selja þar orku til dreifðra notenda og búa þannig við allt önnur skilyrði en rafveitur í þéttbýli sem hafa tiltölulega auðveldan markað. Vissulega hefur Rafmagnsveitunum og Orkubúinu verið léttur nokkuð róðurinn á undanförnum árum, sérstaklega með því að upp var tekið jafnaðargjald á rafmagni í heildsölu snemma á árinu 1983 þegar lögin um Landsvirkjun gengu í gildi í breyttu formi og þar með það ákvæði að heildsöluverð á raforku skyldi vera eitt og hið sama eða gjaldskrá varðandi heildsölu á raforku yrði hin sama hvar sem er á landinu. Þetta var stórt hagsmunamál, ekki síst fyrir Orkubú Vestfjarða, þegar það náði fram. En þetta eitt dugir ekki. Dreifingin innan svæðanna og uppbygging kerfanna þar er erfitt viðfangsefni og kostnaðarsamt og því er óhjákvæmilegt, hvaða leið sem er valin, að gera þessum fyrirtækjum kleift að selja orkuna sem næst á sambærilegu verði við það sem gerist á helstu þéttbýlissvæðum landsins. Ég ætla, herra forseti, ekki að orðlengja þetta frekar þar sem rök mín og hv. 2. flm. liggja fyrir úr ræðum við 1. umr. um þetta mál.



Herra forseti. Ég þarf ekki að lengja mikið umr. um þetta mál. Ég gerði grein fyrir minni afstöðu fyrr í umr. en eins og hv. síðasti ræðumaður tók fram flyt ég hér brtt. ásamt hv. 5. þm. Austurl., till. sem er í anda þess sem mitt sjónarmið kom fram hér við fyrri umr. málsins. Ég las einhvern tíma í viðtali sem haft var við hv. 11. landsk. þm. Egil Jónsson að ekki væri vanþörf á að gæta piltsins og átti þá við hæstv. iðnrh. Það má kannske segja að þessi tillöguflutningur okkar hv. 5. þm. Austurl. sé í líkum tilgangi, að reyna að tryggja að hæstv. iðnrh. fari ekki út af línunni enn frekar en orðið er til að ná fram því baráttumáli sínu, a.m.k. frá fyrri tíð, að reyna með einhverjum hætti að auka a.m.k. ekki muninn á orkuverðinu milli dreifbýlis og þess svæðis sem við erum á, heldur miklu frekar að minnka þann gífurlega mun sem er á milli þessara svæða. Við fyrri umr. þessa máls kom m.a. fram af minni hálfu að það væri engin trygging fyrir því í frv. við lækkun verðjöfnunargjaldsins úr 19% í 16% að þeim tveim orkusölufyrirtækjum sem hér eiga hlut að máli og þessa njóta, annars vegar Rafmagnsveitum ríkisins og hins vegar Orkubúi Vestfjarða, verði bættur sá tekjumissir sem af þessu hlýst. Um það er ekki stafkrókur í frv. sjálfu. En hæstv. ráðh. lýsti því hér yfir við umr. að hann teldi að grg. túlkaði þetta fullkomlega. Þá var þess óskað af minni hálfu að sú hv. nefnd, sem málið fengi, tæki tillit til þessa sjónarmiðs hæstv. iðnrh. og setti þetta með brtt. inn í frv. sjálft. Við því var ekki orðið og hér er því borin fram brtt. til að tryggja að þessir tveir orkusöluaðilar beri ekki skarðan hlut frá borði við þá breytingu sem í frv. felst og auk þess að gæta þess að verðmunur á rafmagni vaxi ekki frá 1. des. 1984 á veitusvæðum Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða í samanburði við gjaldskrá Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Ég treysti því að hv. deild sé okkur sammála um að nauðsynlegt sé að taka af öll tvímæli að því er varðar þennan þátt málsins um lækkun verðjöfnunargjaldsins og að gæta hags þeirra fyrirtækja sem hlut eiga að máli. Hér er í raun og veru verið að taka undir sjónarmið hæstv. iðnrh. í þessum efnum sem að vissu leyti, ef marka má yfirlýsingar hæstv. ráðh., ganga lengra en hér er gert ráð fyrir og eru víðtækari og fleiri, en ekki kannske ástæða á þessu stigi til að fara frekar út í þá sálma. Ég vona að hv. þm. samþykki þessa brtt. vegna þess að það er nauðsynlegt að samhliða þessari lækkun verðjöfnunargjaldsins sé um leið tryggð fjárhagsleg staða þeirra fyrirtækja sem þessa hafa notið svo að fyrir fjárhag þeirra verði ekki verr séð en með fyrri gjaldstofnum þannig að þau beri ekki skarðan hlut frá borði.