Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eins og hv. þingmönnum er kunnugt um var boðað til þingfundar í morgun kl. 10 árdegis samkvæmt dagskrá. Á 9. tímanum varð hins vegar straumrof í þinghúsinu en meðan varaafls naut við varð bilun í aðaltöflu fyrir rafkerfi þinghússins og Skálans þannig að ófært reyndist að setja þingfund á tilsettum tíma. Unnið hefur verið að bráðabirgðaviðgerð í morgun og standa nú vonir til þess að þinghald geti gengið eðlilega fyrir sig í dag. Ég bið hv. þingmenn um að sýna þolinmæði þótt einhver truflun verði. Það er von forseta að þessi óvænta töf verði ekki til þess að raska áformum okkar um að ljúka þinghaldi samkvæmt starfsáætlun Alþingis - og að umræður verði ekki það rafmagnaðar að öllu slái út aftur.

Forseti vill tilkynna að stefnt er að því að hafa hér atkvæðagreiðslur kl. 6 síðdegis í dag. Um kl. 1.30 í dag fer fram umræða utan dagskrár um ástand íslenska þorskstofnsins og veiðihorfur. Málshefjandi er hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson. Hæstv. sjávarútvegsráðherra Einar K. Guðfinnsson verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 144/1994, um ársreikninga. Ég ætla ekki að lesa nefndarálitið í hörgul en það kemur fram á þskj. 478. Ég ætla að geta þess eins að nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Guðmundur Magnússon var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Ásta Möller, Siv Friðleifsdóttir og Lúðvík Bergvinsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 99/1999, um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, með síðari breytingum. Á nefndaráliti sem prentað er á þskj. 477 koma fram upplýsingar um gesti og lýsing á frumvarpinu og ætla ég ekki að lesa það. Við umfjöllun málsins var m.a. rætt um kosti og galla þess að eftirlitsskyldir aðilar greiði eftirlitsgjaldið sjálfir. Þá komu fram athugasemdir varðandi hækkun álagningarhlutfalls á vátryggingarmiðlara. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Guðmundur Magnússon var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Ásta Möller og Siv Friðleifsdóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, nr. 45/1987, og lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, með áorðnum breytingum. Nefndarálit þetta er að finna á þskj. 526 og þar er talið upp hvaða gestir komu á fund nefndarinnar og eins hvað lagt var til í frumvarpinu. Í umsögnum skattrannsóknarstjóra og fjármálaráðuneytisins komu fram athugasemdir um að ósamræmi væri milli frumvarpstexta og greinargerðar, þ.e. að orðalag frumvarpstextans væri rýmra en til stæði. Við umfjöllun málsins var einnig bent á að ákvæði laganna væru of ósveigjanleg og gæfu dómara ekki færi á að taka tillit til ýmissa aðstæðna, svo sem greiðslu á hluta vanskila og reglulegum skilum á gögnum. Þá kom fram að heimild virðist skorta fyrir þeirri framkvæmd skattrannsóknarstjóra að fella niður mál áður en þeim er vísað til yfirskattanefndar eða til opinberrar rannsóknar. Með hliðsjón af framanrituðu leggur nefndin til breytingar á frumvarpinu þannig að tekið verði fram að fésektarlágmark, þ.e. tvöföldun upphaflegrar skuldar, eigi ekki við hafi brot einskorðast við að standa ekki skil á viðkomandi sköttum, enda hafi verið staðin skil á verulegum hluta skattfjárhæðar eða málsbætur eru miklar. Dómara er því veitt aukið svigrúm til að ákvarða sekt í þessum málum. Enn fremur leggur nefndin til að skattrannsóknarstjóra verði heimilað að gefa aðila kost á að ljúka refsimeðferð með því að greiða sekt enda sé málið upplýst og um minni háttar brot er að ræða, t.d. ýmiss konar athafnaleysisbrot, svo sem að skila ekki tilteknum upplýsingum eða gögnum til skattyfirvalda, vanskilamál svo og þegar brotlegir aðilar hafa leitast við að firra skattkröfueiganda, ríkissjóð og sveitarfélög tjóni með því að greiða áfallnar kröfur meðan á meðferð málsins stendur. Þótt brotið sé unnið með saknæmum hætti er alvarleiki þess talsvert annar en þegar um hefðbundin skattsvik er að ræða enda hafa málsatvik verið upplýst eins og áður hefur komið fram. Oft eiga brotlegir sér málsbætur umfram fremjendur annarra skattalagabrota, einkum þær að brotið hafi ekki verið drýgt til persónulegs ábata né heldur í hagnaðarskyni. Nefndin telur að með sektarákvörðun skattrannsóknarstjóra sé þess að vænta að meðferð skattsvikamála fyrir dómstólum og yfirskattanefnd fækki og ætti því öll meðferð mála af því tagi að verða bæði hraðari og skilvirkari. Hugmyndir sem hér eru settar fram um afgreiðslu mála með sektum eiga sér hliðstæðu í lögreglumálum, sbr. 115. gr. laga nr. 19/1991, um meðferð opinberra mála, og hefur gefist vel. Með breytingunni er réttarstaða sökunautar bætt með því að auka möguleika hans á að ljúka refsimeðferð skjótar en verið hefur og án þess að brot verði opinbert. Það er einnig ótvírætt aukinn réttur að sökunautur veit við sektarboð hvaða fjárhæð honum er ætlað að greiða í sekt. Sætti sökunautur sig ekki við sektarboðið, hann telur það of hátt eða vill ekki sæta slíkri meðferð getur hann ætíð hafnað sektarboði og fer þá um málið samkvæmt almennum reglum með venjulegri dómsmeðferð eða sektarmeðferð fyrir yfirskattanefnd. Sett er það skilyrði að málsmeðferðinni ljúki innan sex mánaða frá því að rannsókn skattrannsóknarstjóra lauk. Telur nefndin þann frest hæfilegan. Ljúki málsmeðferð ekki innan sex mánaða fer um málið samkvæmt almennum reglum með venjulegri dómsmeðferð eða sektarmeðferð fyrir yfirskattanefnd. Nefndin telur ekki rétt að gera ráð fyrir að vararefsing fylgi ákvörðun skattrannsóknarstjóra heldur fari um innheimtu sekta samkvæmt reglum sem gilda um innheimtu sekta fyrir yfirskattanefnd. Til þess að ná markmiði breytingartillagnanna er nauðsynlegt að gera sambærilegar breytingar á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt, og lögum nr. 94/1996, um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur, og þarf fyrirsögn frumvarpsins að breytast í samræmi við það. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og Jóhanna Sigurðardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Ásta Möller, Ögmundur Jónasson, Siv Friðleifsdóttir og Lúðvík Bergvinsson. Frú forseti. Ég vil bæta við örfáum orðum frá eigin brjósti um þetta mál. Það var fyrst lagt fram af núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, Einari K. Guðfinnssyni, og fleirum. Það hefur tekið nokkuð miklum breytingum í meðförum nefndarinnar en það fjallar um það að dómarar hafa þurft að sæta mjög ósveigjanlegum reglum við uppkvaðningu dóma þannig að flestum hefur fundist það vera mjög óréttlát niðurstaða, sem fram hefur komið, sérstaklega í þeim málum þar sem menn hafa greitt inn á skuldina og í raun verið refsað fyrir það. Ég held að hér sé um mjög mikla réttarbót að ræða og er mjög ánægður með þá niðurstöðu sem fengist hefur.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er komið úr nefnd og til 2. umr. hefur tekið, eins og hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar sagði, miklum breytingum frá því að það fyrst kom inn. Reyndar var það fyrst lagt fyrir Alþingi í fyrra af hæstv. sjávarútvegsráðherra, Einari K. Guðfinnssyni. Málið fékk í fyrra mikla og góða umræðu í efnahags- og viðskiptanefnd en ekki tókst að ljúka málinu. Frá upphafi hafði nefndin mikla samúð með því sjónarmiði að dómarar sem fá það verkefni að gera mönnum fésektir fái heimild til að fara niður fyrir lágmarkssektir sem kveðið var á um. Eins og lögin eru nú er meginreglan sú að að lágmarki skuli tvöfalda sektargreiðslur miðað við þau vanskil sem áætlað er að viðkomandi hafi ekki gert skil á virðisaukaskatti. Það er að lágmarki að refsingin verði tvöföld skattskuldin. Hins vegar var málið þannig í upphafi úr garði gert að menn höfðu af því miklar áhyggjur að það gæti skaðað mjög möguleika innheimtuaðila að innheimta virðisaukaskatt og hugsanlega gætu menn skilað virðisaukaskattsskýrslu og það eitt mundi duga jafnvel til að komast hjá nokkurri refsingu. Þetta mál hefur því fengið góða og mikla umræðu undanfarin tvö ár. Ef ég man rétt lagði hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson það fram í haust og í framhaldi af þeirri miklu umræðu sem fram fór í fyrra og einnig núna er niðurstaðan sem nú er fengin að minni hyggju mjög góð og mjög ánægjuleg. Ég hæli hv. þm. Pétri Blöndal fyrir að halda utan um málið eins og hann gerði. Ég held að málið hafi þroskast mikið í meðförum nefndarinnar og eins og málið kemur út núna er það mjög ásættanlegt og meira en það, það tryggir að dómarar geta farið niður fyrir lágmarksrefsingu þegar sérstök sjónarmið eiga við og eins var gerð ákveðin bragarbót á þeim stöðum sem lengi hefur verið í framkvæmd en vart haft lagastoð, þ.e. að skattrannsóknarstjóri hefur afgreitt mál sem hann hugsanlega ekki gat og ekki mátti. Hér er skotið stoðum undir þá afgreiðslu að skattrannsóknarstjóri getur afgreitt minni háttar mál eða allt að 6 millj. kr. eins og tillögur nefndarinnar gera ráð fyrir. Sú umræða sem fram hefur farið hefur verið mjög af hinu góða. Hún hefur þroskað málið, margir komu fyrir nefndina og ég held að niðurstaðan sé sú að allir séu mjög sáttir við það eins og það lítur út núna. Ég ætla ekki að hafa um þetta langt eða mikið mál en vil að lokum segja að ég held að fleiri nefndir geti tekið sér til fyrirmyndar þau vinnubrögð sem tíðkuðust í þessu máli, sérstaklega þegar niðurstaðan er í samræmi við það sem við sjáum hér nú.

Hæstv. forseti. Ég kem fyrst og fremst til að lýsa ánægju minni með að þetta mál skuli verða að lögum. Fyrsti flutningsmaður að því nú er hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson en auk hans standa að málinu þingmenn úr öllum stjórnmálaflokkum þannig að þetta er þverpólitískt mál. Eins og fram kom hafði hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, núverandi ráðherra, upphaflega lagt málið fram en það er eitt sem við gætum lært af þessu máli og það er nokkuð sem iðulega hendir þingmannamál, jafnvel þótt það sé byggt á þverpólitískri samstöðu, að þau verða oft afgangs. Ég held að þetta sé dæmi um mál sem hefur liðið fyrir það að við reynum að leysa það á síðustu metrunum. Ég tek undir það sem fram kom hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni, það var unnið vel að þessu máli í efnahags- og viðskiptanefnd. Þar hefur verið fullur vilji til að leiða málið til lykta áður. Í rauninni er það harmsefni að það skuli ekki hafa tekist fyrr því að þetta hefur farið mjög illa með marga einstaklinga en nú er málið sem betur fer að komast í höfn. Ég fagna því.

Frú forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þetta mál en mér finnst samt ástæða til að leggja hér orð í belg. Það er svo sem búið að gera grein fyrir forsögu þessa máls sem upphaflega var lagt fram af hæstv. núverandi sjávarútvegsráðherra, Einari K. Guðfinnssyni, og síðan fékk ég það hlutverk að fylgja því eftir eftir að sá ágæti maður settist í ráðherrastól. Í þetta skipti, eins og áður, hafa þingmenn úr öllum stjórnmálaflokkum á Alþingi sameinast um það, þ.e. flutningsmenn frumvarpsins, að gera breytingar á núverandi löggjöf um staðgreiðslu opinberra gjalda og lögum um virðisaukaskatt. Við höfum séð í allt of langan tíma niðurstöður í dómsmálum sem varða þetta réttarsvið sem hafa verið alveg sérstaklega ósanngjarnar. Ástæða hefur verið til að bregðast við þeim niðurstöðum með breytingum á löggjöfinni. Ég fagna því verulega að slíkar tilraunir beri nú árangur. Eins og fram hefur komið í umræðunni eru allir sammála um nauðsyn þess að gera breytingar á lögunum. Ég hef fundið það, ekki bara núna í vetur eftir að þetta mál kom fram, heldur á síðustu missirum að skattyfirvöld, lögmenn, aðilar í viðskiptalífinu og ekki síst dómarar hafa beðið um breytingar og bíða eftir breytingum á þessum lögum til að geta brugðist við þeim aðstæðum sem við erum hér að fjalla um og frumvarpið varðar með sanngjarnari hætti en gert hefur verið. Ég minnist þess þegar þetta mál var til umræðu á sínum tíma að þá var varaþingmaður á þingi, Hilmar Gunnlaugsson, varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins. Hann tók til máls um málið og rifjaði upp þegar hann sjálfur var dómari við Héraðsdóm Austurlands og fékk mál eins og þessi til meðferðar og lýsti því hvernig það hefði verið og hvernig dómarar horfðu á slík mál. Hann lýsti því að í sjálfu sér hefði það verið mjög sorglegt fyrir hann sem dómara að þurfa að komast að þeirri niðurstöðu sem hann komst að, einfaldlega vegna þess að lögin eru eins og þau eru, og voru þá eins og þau eru nú. Dómararnir verða að fara eftir lögunum en niðurstöðurnar eftir sem áður hafa verið ósanngjarnar í þessum málum. Það horfir nú til betri vegar þegar þetta frumvarp verður samþykkt sem lög héðan frá Alþingi. Ég fagna því sérstaklega að hæstv. sjávarútvegsráðherra kemur hér í salinn þegar þetta mál er til meðferðar og vonandi verður þetta til þess að réttlætið nái fram að ganga. Það er nefnilega þannig að auðvitað viljum við virkt skatteftirlit og að menn skili sköttum sínum og skyldum eftir því sem vera ber en þetta mál snýst kannski fyrst og fremst um það að gefa því fólki sem verður fyrir áföllum, hvort sem það er af heilsufarsástæðum eða öðru, tækifæri til að rísa upp eftir að það verður fyrir áföllum í rekstri. Ég tel að þær breytingar og sá texti sem nú liggur fyrir gefi dómurum möguleika á að líta til slíkra þátta. Ég tel að nefndin hafi unnið afskaplega vel í þessu máli. Ég þakka henni kærlega fyrir þá miklu og málefnalegu vinnu sem lögð hefur verið í málið, sérstaklega formanni nefndarinnar, hv. þm. Pétri H. Blöndal, og ekki síður fulltrúum minni hlutans í efnahags- og viðskiptanefnd. Ég held að sú lending sem hér hefur verið fundin og sú niðurstaða sem hv. þingmaður og formaður efnahags- og viðskiptanefndar hefur mælt fyrir sé afskaplega skynsamleg og vel unnin. Þar kemur skýrt fram, í texta breytingartillögunnar, að dómarar muni hafa tækifæri til að líta til þess við ákvörðun refsinga eða skatta ef málsbætur viðkomandi aðila sem í þessum málum standa eru miklar. Þetta tel ég ákaflega mikla réttarbót, fagna henni og þakka að lokum nefndinni fyrir að afgreiða málið og að gera það með svo miklum myndarbrag sem breytingartillögur og nefndarálit gefa til kynna. Að svo búnu lýk ég máli mínu og vonast til þess að þetta frumvarp verði samþykkt sem lög frá Alþingi nú fyrir hlé.

Forseti. Ég vil vegna nokkurra orða í ræðu síðasta hv. ræðumanns og ekki síður vegna viðbragða eins flutningsmannsins, hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur, í dagblaði fyrr í vikunni taka fram að mér sýnast þær breytingar sem hafa orðið á þessu frumvarpi í meðförum nefndarinnar vera til mikilla bóta og heilla. Ég tel að gagnrýnendur hins upphaflega frumvarps hafi haft rétt fyrir sér og náð sínu fram með þessum breytingum. Það er rétt sem komið hefur fram í ræðum sem hér hafa verið fluttar að líta má svo á að hinar ströngu reglur um refsingar vegna vanskila á vörsluskatti geti verið ósanngjarnar og að það sé rétt að hjálpa fólki sem lent hefur í áföllum, persónulegum eða fjárhagslegum, í þeim viðskiptum sem leiða menn til slíks. Ég vil þó ítreka að eftir sem áður, hvað sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson flytur margar ræður um það, eru skil á vörslusköttum meiri skylda en að standa sig á ýmsum öðrum sviðum. Vörsluskattar eru skattar sem menn fara með og eru fé frá öðru fólki sem á að renna til samneyslu, þar á meðal velferðarþjónustu. Það er alvarlegt mál að standa ekki skil á því fé. Hins vegar er auðvitað í því máli, eins og öllum öðrum, munur á ásetningsbrotum eða auðgunarbrotum og síðan því sem kann að koma fyrir menn út úr vandræðum eða jafnvel af einhvers konar misskilningi. Þetta vil ég bara að komi fram þannig að ekki leiki neinn vafi á því að hér í þinginu er enn litið svo á að það að standa skil á vörslusköttum sé fyrsta skylda þeirra sem standa í viðskiptum og fá vörsluskatta í hendur þess vegna.

Virðulegi forseti. Ég stend einungis upp til að fagna því að þetta mál sé komið svona vel á veg, og sérstaklega vil ég láta í ljósi ánægju yfir því að um afgreiðslu þess virðist hafa tekist mikil samstaða. Það er samstaða um málið í efnahags- og viðskiptanefnd og ég tel að málið hafi batnað í meðferð nefndarinnar. Þetta er gott dæmi um hvernig þingið getur tekið á einstökum málum, einstökum réttlætismálum eins og þessu. Ég held að það sé þannig með þessa löggjöf sem nú er verið að breyta að mjög mörgum okkar sveið þetta óskaplega og fannst þetta mál mjög óréttlátt. Þess vegna var málinu hreyft á sínum tíma en ég var á þeim tíma fyrsti flutningsmaður þess og með mér voru flutningsmenn úr öllum stjórnmálaflokkum. Nú hefur það tekist, eftir mikla og góða vinnu efnahags- og viðskiptanefndar sem ástæða er til að þakka fyrir að málið er komið hingað inn í Alþingi og um það er mikil samstaða. Þess vegna er ástæða til að ætla að því verði lokið núna vel fyrir jól og að það verði að lögum. Ég hef orðað það þannig að með því að við breytum þessum lögum muni margir sem ella hefðu átt heldur slæma daga fram undan eiga gleðileg jól. Ég held að ástæða sé til að fagna því og árétta það sem ég var að segja að þetta mál er eitt dæmi um það hvernig þingið getur tekið á málum. Hér var um að ræða þingmannamál sem var flutt á sínum tíma, mál sem efnahags- og viðskiptanefnd hefur síðan unnið að á mjög sjálfstæðan og vandaðan hátt. Þessi vinnubrögð eru til fyrirmyndar. Ég hefði að vísu kosið að málið hefði verið afgreitt síðasta vor en mér sýnist hins vegar málið hafa batnað síðan þá þannig að ég iðrast þess ekki, heldur fagna ég því að málið sé komið svona vel á veg og að það verði samþykkt núna fyrir jólin.

Virðulegi forseti. Arfavitlaus nýtingarstefna fiskstofna á Íslandsmiðum undanfarinn aldarfjórðung er nú að koma okkur Íslendingum í koll. Þorskstofninn, okkar verðmætasta auðlind sem skapað hefur svo mikla atvinnu og auðlegð fyrir fólkið í landinu, hefur orðið fyrir miklum skaða. Fyrir atbeina misviturra manna og oft litla þekkingu stjórnmálamanna hafa menn nýtt fiskimiðin með þeim afleiðingum að þorskstofninn þrífst orðið mjög illa. Vísbendingarnar um það eru alls staðar sjáanlegar. Hér má telja þær upp í stuttu máli en tíminn leyfir því miður ekki lengri fyrirlestur þó svo að hægt væri að halda mjög langa ræðu um þessa hluti. Í fyrsta lagi, aldur þorsksins þegar hann verður kynþroska hefur farið lækkandi. Á 9. áratugnum var þorskurinn á bilinu 6–7 ára gamall þegar um það bil helmingur hvers árgangs varð kynþroska og hrundi í fyrsta sinn. Síðustu 10 árin hafa fiskarnir verið á bilinu 5–6 ára þegar um það bil helmingur hvers árgangs hefur orðið kynþroska. Athugum það að kynþroskaaldurinn hjá stórum hluta af yngri fiski hefur líka farið lækkandi þannig að hér horfum við upp á mjög alvarlega hluti, virðulegi forseti. Þetta skiptir mjög miklu máli fyrir afrakstur fiskstofns eins og þorsksins. Hjá öllum lífverum fer gríðarleg næring og orka í að fjölga sér sem annars hefði nýst í vöxt. Með öðrum orðum dregur þetta úr vaxtarmöguleikum fiska þegar þeir verða kynþroska og þetta bitnar að sjálfsögðu á afrakstursgetu stofnsins. Fiskveiðar snúast um peninga og að sjálfsögðu fáum við greitt fyrir hvert kíló sem við náum að veiða og landa úr stofninum. Ótímabær kynþroski getur valdið mjög miklu efnahagstjóni. Margt bendir til að smáþorskur sem er að hrygna í fyrsta skipti skili litlu af sér í formi seiða sem geta aukið nýliðun í stofninum. Það er því alger sóun þegar svona fiskur hrygnir. Auk þess má leiða líkum að því að töluvert af þeim fiski sem hrygnir drepst eftir það þar sem allt hrygningarferlið veldur svo miklu álagi á fiskinn. Í ofanálag við lélegan vöxt fáum við ótímabær afföll úr heilu árgöngunum. Fiskurinn drepst, hann hverfur, hann týnist. Lítum þá á annað, holdafar þorsksins. Það hefur versnað ískyggilega á undanförnum árum. Meðalþyngd 4–8 ára þorsks eftir aldri í afla lækkaði að meðaltali um 13% á árunum 2002 til 2004. Hjá 9–10 ára þorski erum við að tala um lækkun upp á heil 20% og þetta er ekkert smáræði hjá svona dýrastofni. Svipað er upp á teningnum þegar vegin er meðalþyngd þorsks sem veiðist í svokölluðum stofnmælingum eða togararöllum sem fara fram í mars á hverju ári. Þar er niðurstaðan lækkun meðalþyngdar frá árinu 2002. Þegar við lítum svo á stofnmælingar á hausti sem eru togararöll sem eru framkvæmd í október var meðalþyngdin hjá flestum aldursflokkum sú lægsta frá því að farið var að stunda þessar haustmælingar árið 1996. Rannsóknir Hafrannsóknastofnunar sýna að þorskinn vantar víða æti. Þetta er allt saman hægt að lesa í þessari skýrslu hér, ástandsskýrslu Hafrannsóknastofnunar, sem kemur út í júní á hverju ári. Þessar rannsóknir sýna að þorskinn vantar æti. Hér erum við kannski einkum að tala um loðnu en líka eins og segir orðrétt í nýjustu ástandsskýrslu Hafrannsóknastofnunar, þessari skýrslu hér, með leyfi forseta: „Fæðusýni úr stofnmælingu botnfiska í mars sýna að lítið hafi verið af loðnu í þorskmögum mörg undanfarin ár, og árin 2003–2005 það minnsta síðan athuganir hófust.“ Þegar maður les áfram í þessari skýrslu kemur í ljós að það er ekki nóg með að þorskinn vanti loðnu, hann vantar líka annað æti. Fiskifræðingar sýna að fæðuathuganir sýni, og enn og aftur vitna ég orðrétt í þessa skýrslu, með leyfi forseta, „að heildarfæðumagn í einstökum þorskmögum hafi minnkað á undanförnum árum. Þorskurinn virðist því ekki ná að bæta upp minnkandi loðnu með annarri fæðu“. Hér loga allir mælar á rauðu. Þeir hafa gert það mjög lengi og það er eins og mönnum sé alveg nákvæmlega sama um það í ríkisstjórninni. Ég hef því óskað eftir þessari umræðu til að spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra hvernig hann sjái nú framtíðarhorfur þorskstofnsins, hvernig hann sjái framtíðarhorfur varðandi stærð hans, afrakstursgetu og síðast en ekki síst horfur varðandi afla á næstu árum.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka fyrir þessa umræðu. Ég tel að það sé aldrei ofgert að við ræðum þau mál sem snúa að vexti og viðgangi þorskstofnsins. Þetta er auðvitað okkar langmikilvægasti nytjastofn og þess vegna er alltaf ástæða til að við ræðum þau mál. Hv. þingmaður spurði mig í lokin hvernig ég sæi framtíðarhorfur og stöðuna varðandi þorskinn. Það er auðvitað rétt, og ég tek alveg undir það, að okkur hefur alls ekki tekist eins og við ætluðum okkur við uppbyggingu þorskstofnsins. Það er ákveðið áhyggjuefni. Ég held hins vegar að við eigum ekki að draga upp þá mynd að sú skýrsla sem hv. þingmaður vitnaði til, ástandsskýrsla Hafrannsóknastofnunar, sé svört. Ég tel að ekki sé hægt að gera það. Þegar við horfum á þessa skýrslu og þær umræður sem hafa sprottið af henni hefur mér stundum fundist sú umræða vera dregin um of í of sterkum og dökkum litum. Þegar við förum yfir skýrsluna er það ekki að mínu mati tilefni til þess að vera með einhverja heimsendaspádóma, alls ekki. Menn drógu að vísu þá ályktun að sumu leyti af umræðum sem fram fóru um daginn á ráðstefnu sem Hafrannsóknastofnun efndi til en að mínu mati var ekki neitt tilefni til þess. Það er alveg rétt að meðalþyngd í þorski hefur lækkað á milli ára frá 2002 til 2004 um 13% og meira hjá stærri þorskinum. Það er auðvitað vegna þess, eins og hv. þingmaður nefndi, að það er minna aðgengi þorsksins að loðnu á sínu hefðbundna svæði og það er auðvitað hlutur sem við hljótum að horfa sérstaklega til. Þetta mál er hins vegar býsna flókið. Við stöndum einmitt þessa dagana í því að leita að loðnu og átta okkur á stærð stofnsins. Það hefur því miður ekki tekist að mæla loðnustofninn þó að menn hafi orðið varir við loðnu úti fyrir Norðurlandinu sem er út af fyrir sig ágætisvísbending. Það er líka rétt að holdafar hefur rýrnað á tilteknu tímabili en það er hins vegar ánægjulegt að á þessu ári batnaði holdafar þorsksins frá árinu 2004. Ef við skoðum stofnvísitölu þorsksins er hún 50% hærri núna en hún var árið 2001, og svipuð og við upphaf síðasta áratugar. Sama er ef við skoðum vísitölu þorsks í stofnmælingunni haustið 2004, þá er hún sú hæsta núna frá árinu 1996 þegar mælingar hófust. Ef við skoðum enn þá fleiri tölur úr þessari skýrslu um nytjastofna sjávar þar sem fjallað er sérstaklega um þorskinn kemur sömuleiðis fram að viðmiðunarstofninn hafi stækkað úr 600 þús. tonnum í 854 þús. tonn frá árinu 2004 til 2005. Lélegi árgangurinn sem við þekkjum frá árinu 2001 skýrir hins vegar það að stofninn fer á næsta ári niður í 823 þús. tonn. Það sem er hins vegar sérstakt áhyggjuefni, og er mál sem ég tel að við eigum að ræða einkanlega í þessu sambandi, er staðan varðandi stærsta þorskinn. Það er tvímælalaust ástæða til að hafa verulegar áhyggjur af henni. Það er alveg ljóst mál að við höfum gengið allt of nærri stærsta fiskinum, elstu árgöngunum, og við erum í þeirri stöðu núna að sá hluti þorskstofnsins er í sögulegu lágmarki. Það er það mál sem að mínu mati er mjög brýnt að við horfum á. Við höfum tekið á því en það hefur hins vegar valdið deilum vegna þess að það kemur auðvitað heilmikið við á svæðum sem við mörg hver þekkjum vel. Við höfum gert það með því að breyta reglum um hámarksmöskvastærð sem hefur hins vegar haft þau áhrif að við reynum að vernda stærsta þorskinn sem er okkur mjög mikilvægt varðandi hrygninguna. Hrygningarstofninn er auðvitað mjög mikilvægur í þessu sambandi. Það er alveg ljóst mál að þegar þorskurinn er í þeirri stærð sem hann er í í dag skiptir stærð hrygningarstofnsins máli. Það er alveg augljóst mál og hefur margoft komið fram. Það kemur líka fram í þessari ástandsskýrslu Hafrannsóknastofnunar að hrygningarstofninn hefur stækkað umtalsvert. Hann er ekki mjög stór í sögulegu samhengi þannig lagað séð en engu að síður er það ljóst að hann hefur stækkað. Hann er 260 þús. tonn núna og hefur ekki verið stærri frá árinu 1981. Það er mat Hafrannsóknastofnunar sem svarar að einhverju leyti spurningu hv. þingmanns að ekki verði mikil breyting við óbreytta sókn. Ég hef lýst því yfir að ég hyggist ekki breyta aflareglunni. Hún er núna 25% og ég hyggst ekki breyta því. Staða loðnunnar og spurningar varðandi hana eru auðvitað grundvallaratriði sem snúa að þessu. Ég tel að ekki eigi að banna loðnuveiðar, ég tel að ekki eigi að banna sumarloðnuveiðar. Við eigum að ganga hins vegar þar fram af miklu hófi. Við eigum að reyna að gæta þess að sumarloðnuveiðarnar séu ekki miklar. Því miður hefur ekki verið ástæða til að grípa þar inn í því að það voru engar sumarloðnuveiðar á þessu ári. Það veiddist engin sumarloðna. Við höfum skilið eftir meiri loðnu í sjónum en fiskifræðingar hafa lagt til og talið ráðlegt. Við höfum skilið eftir 30% meira. Það sem er hins vegar sérstakt áhyggjuefni eru þessar miklu flottrollsveiðar og ég vil segja að ég tel að það komi til greina að breyta veiðisvæðum þar sem flottrollsveiðar á loðnu eru leyfilegar. Um það er hins vegar ekki tímabært að taka ákvörðun á þessari stundu vegna þess að núna erum við að reyna að mæla loðnustofninn 

Frú forseti. Það er full ástæða fyrir okkur öll til að ræða ástand þorskstofnsins eins og það er í dag. Við hljótum að viðurkenna að frá því að kvótakerfið var tekið upp og takmarkanir hófust á veiðum hefur okkur algjörlega mistekist að byggja upp þennan stærsta nytjastofn á Íslandsmiðum. Í raun getum við sagt að það að reyna að byggja upp þorskstofninn sé mistakasaga í 20 ár. Auðvitað reynir hæstv. sjávarútvegsráðherra að bera sig vel þegar hann svarar fyrir þetta en tölurnar tala sínu máli og við sjáum nákvæmlega hvernig ástandið er. Kvótakerfið hefur gert það að verkum að sóknin hefur breyst, hefur beinst í stærsta og verðmesta fiskinn sem eðlilegt er þegar takmörkun er fyrir hendi. Það eru orðnar mjög sterkar vísbendingar um að þessi sókn sem velur einstaklinga úr stofninum sé farin að hafa víðtæk og varanleg áhrif á stofninn. Samt sem áður halda Hafrannsóknastofnun og hæstv. ráðherra sig við kenningar um að það sé ákveðið og beint samband á milli stærðar hrygningarstofns og nýliðunar á hverju ári þó að mjög erfitt virðist vera að benda á að tölfræði geti stutt þá kenningu. Við vitum öll að fiskifræðin er ekki nákvæmnisvísindi. Það er að mörgu að hyggja og þegar við horfum upp á mistakasögu í 20 ár verður að segjast eins og er að það er undarlegt að við ætlum samt sem áður að halda okkur við sömu kenningar, við ætlum samt sem áður að halda okkur við sömu aðferðir ár eftir ár þó að ekkert gangi og árangurinn sé hörmulegur. Fyrstu mánuðir nýs hæstv. sjávarútvegsráðherra í embætti koma til með að gefa okkur vísbendingar um hvort hann muni reyna að hafa áhrif til að breyta þessu. Við bíðum eftir þeim vísbendingum.

Virðulegi forseti. Vissulega hefur árangurinn af uppbyggingu þorskstofnsins síðustu 20 ár verið vonbrigði. Því er ekki að neita. Hitt er líka rétt að benda á að vandinn virðist ekki liggja í klakinu eða seiðunum því að mjög mörg undanfarin ár hafa verið mjög góðir árgangar í þeim efnum. Það virðist sem vandinn liggi á stiginu frá seiði til fisks sem gengur á stofninn meira en menn ætla. En hvað ber að gera? Ég vil nefna fáein atriði sem ég legg til að menn taki til athugunar í núverandi stöðu. Í fyrsta lagi er rétt að ákvarða meira en nú er stýringu veiðanna í gegnum veiðarfæri. Það þarf að takmarka notkun ákveðinna veiðarfæra á ákveðnum svæðum, á ákveðnum tegundum o.s.frv. í meira mæli en við höfum gert. Við þurfum að taka á því stærðarvali sem leiðir af framsali veiðiheimilda sem hefur leitt af sér mjög þunga sókn á stóran fisk. Við þurfum líka að vernda eða loka eða takmarka veiðar á ákveðnum svæðum í ríkari mæli en við höfum gert. Í öðru lagi þurfum við að beita meiri stýringu í veiðar á fæðu þorsksins en verið hefur. Ráðherra tók hér undir hugmyndir um að skoða betur veiðar á loðnu sem mörgum hefur verið þyrnir í auga á undanförnum árum. Í þriðja lagi tel ég að menn eigi að taka mið af þeirri staðreynd sem æ betur er að koma í ljós, að þorskstofninn er ekki einn stofn heldur margir stofnar. Það þarf að skipta veiðiálaginu á einstaka stofna, reyna að dreifa því eftir stærð þeirra og styrkleika. Þetta er það sem ég held að við ættum að gera í þeirri stöðu sem við erum í um þessar mundir.

Frú forseti. Það er að sjálfsögðu mikið áhyggjuefni og mikil vonbrigði hversu hægt hefur miðað ef það hefur yfir höfuð eitthvað miðað við að byggja upp þorskstofninn sl. 20–30 ár. Menn deila eðlilega um það hvað valdi og það verður sjálfsagt seint úr um það skorið með óyggjandi hætti og ekki gerir það viðfangsefnið auðveldara að við stöndum frammi fyrir miklum breytingum í umhverfisþáttum sem gera að sjálfsögðu allan samanburð við eldri tíma erfiðari. Við horfum á aukinn sjávarhita og áhrif af loftslagsbreytingum og fleira í þeim dúr og við þessar aðstæður söknum við þess auðvitað tilfinnanlega að vita ekki meira, að hafa ekki traustari grunn sem nær betur utan um málið í heild sinni í formi fjölstofna rannsókna, í formi rannsókna á samsettum umhverfisþáttum, á fæðubúskap einstakra nytjastofna, rannsókna á hrygningunni og því sem þar gerist og ekki síst rannsókna á mikilvægi þess að hrygningarstofninn sé samansettur á tiltekinn hátt, þ.e. að stórfiskurinn sem leggur kannski til öflugustu hrognin eða seiðin sé til staðar. Ég held að það sé rétt sem hefur komið fram í máli margra að það þarf að beina sjónum meira að og reyna að stýra meira með tilliti til hluta eins og þess að sókninni sé ekki beinlínis beint í stærsta fiskinn. Við vitum það öll að bátar hafa róið með því hugarfari, jafnvel beinlínis með þeim fyrirmælum, að aflinn sem kæmi í land væri allur saman 8 kíló plús eða hvað það nú er kallað. Ég er sömuleiðis þeirrar skoðunar, eins og hér hefur verið nefnt af fleirum, að flottrollsnotkunin sé mikið umhugsunarefni þótt ekkert annað kæmi til en það einfaldlega hversu gríðarlega stór og umfangsmikil þau veiðarfæri eru í geimnum. Þetta eru margir fótboltavellir sem eru dregnir þarna galopnir um stór hafsvæði og engin ástæða til að efast um að veruleg afföll verða á seiðum og ungviði margra tegunda sem kannski eiga í hlut. 
             Það er að mörgu að hyggja í þessum efnum og mikilvægt, frú forseti, að menn efli rannsóknir og takist á við þetta af einurð.

Hæstv. forseti. Oft hefur reynda fiskiskipstjóra og fiskifræðinga greint á um margt sem snýr að veiðum og viðhaldi þorsksins. Upp úr 1960 voru áhugaverðar deilur milli fiskiskipstjóra í Bolungarvík, Hálfdáns Einarssonar og Jakobs Þorlákssonar, og fleiri vestfirskra og breiðfirskra skipstjóra um hvort þorskurinn hrygndi yfirleitt í Breiðafirði. Á þeim tíma töldu fiskifræðingar þetta nánast útilokað og til lítils gagns fyrir þorskinn. Hrygning þorsksins við Suðvesturland væri það sem réði öllu um viðhald og vöxt þess eina þorskstofns sem vísindin töldu þá vera við landið. Nú vita menn betur og þorskurinn hrygnir þar sem skilyrði eru til þess. Skipstjórar töldu nótaveiðar af stórþorski vondar fyrir viðhald stofnsins á árunum 1964–1968 þegar þær voru loks bannaðar. En forsvarsmenn Hafró sögðu þá að svona gamlir þorskar væru að deyja úr elli hvort sem væri og ástæðulaust annað en að veiða þá. Þennan stórþorsk töldu skipstjórar viðhald þorskstofnsins og Guðrún Marteinsdóttir hefur komist að því nýlega með rannsóknum sínum að stórþorskur skiptir miklu máli sem trygging fyrir lífvænlegar þorsklirfur og síðan seiði. Það er oft gott sem gamlir kveða. Oft hafa skipstjórar haldið því fram að þorskfjölskyldur við landið væru margar og að stofnar væru í flóum og fjörðum. Um þetta deildu menn hér áður og fyrr en nú hefur verið sýnt fram á að þannig eru lífsskilyrði þorsksins, að það eru margir minni stofnar. Innkoma þorsksins og ýsunnar í firði og flóa fyrir vestan, norðan og austan hefur verulega breytt atvinnuháttum á þeim svæðum. Rækjan sem áður var uppistaða atvinnu á hausti og vetri er nú ekki lengur til staðar og íbúarnir fá ekki að veiða fiskinn. Fiskifræðin hefur oft verið sett fram sem trúarbrögð og aðfinnslur sjómanna sagðar vega að starfsheiðri manna 

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka málshefjanda, hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni, fyrir að taka þetta mál hér upp og jafnframt þakka ég hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir hans svör. Það má öllum ljóst vera að uppbygging þorskstofnsins hefur ekki gengið sem skyldi sem eru töluverð vonbrigði á meðan stofn fjölmargra annarra fisktegunda hefur stækkað. Ef við skoðum söguna hefur á sl. 30 árum verið veitt umfram veiðiráðgjöf. Þetta gerðist mest á árunum 1974–1994 en síðustu 10 ár hefur ekki verið farið eins mikið fram úr veiðiráðgjöf. Með því að leggja af sóknardagakerfið og færa það yfir í krókaaflamarkskerfið hefur aflamarkskerfið orðið markvissara og veiðar á þorski munu að jafnaði vera nálægt núverandi aflareglu sem er 25% en oft hefur verið veitt allt að 30%. Það er einnig mikilvægt fyrir Hafrannsóknastofnun að nálgast sjómanninn og hagsmunaaðila betur og ég fagna þeirri fundaherferð sem farin hefur verið um landið þar sem þessi mál eru rædd af hreinskilni og reynt að fá botn í ýmsa þætti. Margir hafa rætt um áhrif loðnuveiða á þorskstofninn. Það er ljóst að þorskur hefur haft takmarkaðan aðgang að loðnu á undanförnum árum. Loðnan hefur haldið sig langt utan við íslenska landgrunnið og hegðunarmynstur hennar á undanförnum árum hefur breyst mikið. Því tel ég að nótaveiðar á loðnu hafi takmörkuð áhrif á þorskstofninn. Virðulegi forseti. Það eru hins vegar skiptar skoðanir með áhrif flottrollsveiða á loðnu- og þorkstofninn. Hafrannsóknastofnun er komin með búnað til að mæla þessi áhrif og það er mikilvægt að niðurstöður þeirra rannsókna liggi fyrir svo fljótt sem verða má. Að því loknu þarf að taka ákvörðun um hvort leyfa eigi flottrollsveiðar á loðnu. Flestir fiskstofnar okkar hafa verið að vaxa. Þorskurinn hefur átt erfitt uppdráttar um allan heim og ég tel að það eigi eftir að rannsaka marga þætti. Það er ágreiningur meðal fræðimanna um hvað sé að gerast í lífríkinu. Hvað hefur t.d. stækkandi hvalastofn mikil áhrif á þorskstofninn? Er nóg æti í sjónum? Hvað með veiðarfærarannsóknir? Er dánarvísitala þorsks vanmetin? Er eitthvað annað að gerast í lífríkinu sem við höfum ekki áttað okkur á þrátt fyrir miklar rannsóknir? Þorskstofninn er ekki að hrynja en það er spurning hvað það tekur langan tíma að byggja hann upp. Því er ánægjulegt að Hafrannsóknastofnun skuli fá 100 millj. í viðbót í starfsemi sína til að auka enn frekari rannsóknir og fjölga útgerðardögum á hafrannsóknaskipum 

Hæstv. forseti. Staða þorskstofnsins og ástand hans veldur eðlilega mörgum heilabrotum. Vísindamenn á Hafrannsóknastofnun standa á þeirri skoðun sinni að stærð hrygningarstofnsins ráði úrslitum um nýliðunina og telja sig sjá þetta á því að nýliðun hafi verið marktækt lélegri eftir að hrygningarstofninn dróst saman á 9. áratugnum. Það er í þessu sambandi athyglisvert að það er ekki hægt að sjá samhengi milli nýliðunar í færeyska þorskstofninum og stærðar hans. Sá stofn er nú ekki nema 10% af íslenska þorskstofninum en hann er auðvitað þorskur líka. Menn hljóta að þurfa að gefa gaum að fleiri þáttum sem gætu ráðið miklu um nýliðun og afkomu íslenska þorskstofnsins. Það er t.d. ástæða til að skoða hvort nýting loðnustofnsins sem náði hámarki sínu einmitt líka á 9. áratugnum geti leikið þarna stórt hlutverk. Var það einhver tilviljun að þorskgöngurnar hrundu í kjölfar loðnugangnanna hvern vetur áður fyrr? Var það einhver tilviljun að mesta hrygningin fór fram við suðvesturhorn landsins þar sem mest hrygndi af loðnunni? Er það þá tilviljun að þar dróst hrygningin líka mest saman? Þetta hefur stofnunin ekki skoðað þó að nýting loðnustofnsins hafi verið undir vísindalegu eftirliti hennar allan tímann. Það er líka ástæða til að velta fyrir sér að á sömu árunum og við erum hér að tala um breyttu Íslendingar veiðiháttum sínum gríðarlega mikið, fóru að veiða meira, meira með botnlægum veiðarfærum, dregnum veiðarfærum, trolli. Þetta hefur ekki heldur verið rannsakað. Á sínum tíma kom það fram sem afstaða stofnunarinnar að henni væri svo sem alveg sama hvernig þorskurinn væri drepinn, það kæmi þeim ekkert við á Hafró, aðalatriðið væri bara að hann væri drepinn.

Frú forseti. Virðulegur upphafsmaður þessarar umræðu hóf mál sitt á því að segja að í raun væri lítt að marka þá sem fjölluðu um og tjáðu sig um þorskveiðar og horfur í þeim efnum en hóf síðan að deila úr djúpum viskubrunni sínum, rétt eins og Messías þorskfræðanna. Staðreyndin er einfaldlega sú að við vitum afskaplega lítið um þessi mál. Sannarlega hefur gengið hægt að byggja upp þorskstofninn hér síðustu 20 árin en þá skulu menn ekki gleyma því hvert ástand hans var fyrir 22 og 25 árum en það má þó segja að það hafi gengið skár hér en víðast annars staðar við Norður-Atlantshaf. Óvissustofnar, óvissuþættir í þessum fræðum, eru sannarlega miklir enda flókið kerfi sem verið er að fjalla um. Hvaða áhrif hefur breytt hitastig á hegðan og mynstur þorsksins, breytt seltustig, hvað um þann þorsk sem er sagður liggja á 1.000–1.500 metra dýpi, grænlenska stofninn, hvað með áhrif breytts göngumynsturs loðnunnar á veiðihorfur í þorski eða hvaða áhrif hafa miklar veiðar á loðnustofni á þorskinn? Hvað með sandsíli? Þannig má áfram telja. Að ekki sé minnst á blessaðan hvalinn, hver eru áhrif hans á þorskstofninn? Við erum hér í rauninni að fjalla um afar flókið og mikið lífríki, og hver er niðurstaðan? Niðurstaðan er í rauninni sú að við vitum afskaplega lítið um einstaka þætti þessa lífríkis, hvað þá ef kemur að samspili þeirra. Hvert er þá svarið og hver eru eðlileg viðbrögð okkar? Það er að sjálfsögðu að rannsaka, og rannsaka meira, bæði af vísindamönnum, með sjómönnum og þar fram eftir götunum. Meðan þær rannsóknir standa yfir hlýtur blessaður þorskurinn að njóta vafans.

Frú forseti. Hér ræðum við um stöðu þorsksins og þorskstofnanna og það er í sjálfu sér fyllilega tilefni til. Þorskveiðarnar og vinnsla á þorski eru meðal undirstöðuatvinnugreina þjóðarinnar, hafa verið og verða áfram. Það er mjög mikilvægt, og við höfum lagt áherslu á það í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, að veiðarnar séu stundaðar á sjálfbæran hátt, vistvænan hátt, og við gjöldum varhuga við því ef við vitum ekki hvaða áhrif þær hafa, t.d. hin ýmsu veiðarfæri. Rannsóknir á veiðarfærum og áhrifum þeirra hafa verið allt of takmarkaðar hér en vonir standa til að þær verði auknar. Það sem mér finnst koma athyglisvert fram hjá Hafrannsóknastofnun er að nú er viðurkennt að þorskurinn í kringum landið er samsettur af allmörgum hrygningarstofnum, jafnvel staðbundnum. Það hefur líka áhrif á hvaða fiskveiðistjórnarkerfi við byggjum upp því að það kerfi sem við höfum nú búið við, kvótakerfið, hefur gert ráð fyrir því að þorskurinn sé einn stofn og fari nánast fyrirstöðulaust kringum landið og megi veiða hann hvar sem er. En nú, þegar búið er að viðurkenna að þorskurinn er kannski fjölstofnahópur - þetta var reyndar þekkt meðal ferskvatnsfiska, við þekkjum þetta meðal bleikjunnar, meðal laxfiska - er líka ástæða til að kanna hvort ekki eigi að fara að gefa út staðbundnar veiðiheimildir þannig að hægt sé að stokka upp þetta allsherjarkvótakerfi sem byggt hefur verið upp. Mér finnst að forsendur fyrir því séu í sjálfu sér orðnar mjög veikar en staðbundin fiskveiðistjórn og 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason sagði að ég hefði ausið úr viskubrunni mínum. Það er ekki alveg rétt. Það er nú svo að hv. þm. Hjálmar Árnason verður seint sakaður um að vera bjartasta ljósaperan í annars frekar fátæklegri jólaseríu Framsóknarflokksins þegar þingmenn eru annars vegar. En ég get alla vega upplýst hann um það, svo hann verði aðeins vitrari fyrir vikið, að ég var að lesa upp úr upplýsingum, tölur úr skýrslu Hafrannsóknastofnunar. Þetta er sú viska sem er fyrir hendi á Skúlagötu 4 og mér datt í hug að nota hana sem grundvöll fyrir þessa umræðu. Þetta eru þær staðreyndir sem stjórnvöld á öðrum tímum segjast styðjast við þegar um fiskveiðistjórn er að ræða. Nú koma menn hér upp og segja að þetta séu svo ófullkomin vísindi að við vitum ekki neitt og þá spyr ég aftur: Hvar erum við eiginlega stödd? Ég tel að við séum á mjög alvarlegum refilstigum og kannski vitum við ekki hvar við erum stödd. Það kom vel fram í svari hæstv. sjávarútvegsráðherra sem svaraði í raun og veru í engu spurningum mínum um horfur varðandi þorskstofninn. Hann óð úr einu í annað en fátt af því var bitastætt. Ég tel augljóst hvað þarf að gera. Við þurfum að ná upp fallþunganum hjá þorskinum. Við þurfum að auka framboð á æti á grunnslóðinni. Það gerum við með því að draga markvisst úr loðnuveiðunum, ganga hiklaust þar til verks. Þetta er einfalt mál. Formaður sjávarútvegsnefndar flissar í sæti sínu. Þetta er mjög alvarlegt mál, hv. þm. Guðjón Hjörleifsson. Við eigum ekki að hlæja að þessu. Fólkið í þínum heimabæ, Vestmannaeyjum, á allt undir því að okkur takist að byggja upp þennan þorskstofn. Það hefur okkur mistekist á 20 árum. Það var talað um það hvernig ástandið hefði verið þegar við byrjuðum? Ég fór yfir það. Það stendur í skýrslunni. Þá var veiðistofninn rétt um milljón tonn, núna 700 þúsund tonn. Svo sitja menn hér og hlæja.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram í þessari umræðu að menn eru almennt sammála um að uppbygging þorskstofnsins hefur alls ekki tekist og ég held að við þurfum í sjálfu sér ekkert að deila um það. Mér finnst hins vegar ástæða til að árétta hér að skýrsla Hafrannsóknastofnunar, sem við höfum verið að vitna til, er ekki svört skýrsla um þorskinn. Það er ekkert tilefni til þess að túlka hana þannig. Ef ég fer síðan yfir umræðuna, sem í meginatriðum hefur verið málefnaleg, stendur það upp úr að menn kalla fyrst og fremst eftir tvennu. Í fyrsta lagi segja menn: Við þurfum að auka veiðarfærastýringuna. Ég er sammála því. Það er rétt sem menn hafa verið að segja að það er ekki bara spurning um magnið sem við tökum heldur líka hvernig við tökum það magn. Það skiptir mjög miklu máli. Það er t.d. alveg ljóst að við höfum gengið of nærri stærsta þorskinum. Það er engin spurning um það og það sjáum við m.a. á öllum þeim tölum sem við höfum handbærar. Það liggur líka fyrir, sem hefur komið fram hér í umræðunni, að stærsti þorskurinn er auðvitað langverðmætastur fyrir hrygninguna því það er ekki bara spurningin um nýliðunina heldur líka hvernig þeim seiðum reiðir af. Í annan stað hafa menn bent á, sem ég tek líka undir, að við þurfum sérstaklega að hyggja að fæðuframboðinu. Það er augljóst mál að loðnan skiptir þar langmestu máli. Breytt göngumynstur loðnunnar er mikið áhyggjuefni. Líklegasta skýringin á því er sú að skilyrði hafa breyst í sjónum en þá vaknar líka spurningin um áhrif veiðarfæranna, eins og ég hef margnefnt - aðferðir við loðnuveiðarnar hafa breyst. Ég nefndi áðan að ég teldi ástæðu til þess að hyggja að því að takmarka frekar flottrollsveiðarnar, takmarka þær frekar heldur en við höfum verið að gera núna vegna þess að við sjáum að loðnan er ekki að ganga vestur fyrir Reykjanesið inn á sitt hefðbundna hrygningarsvæði. Það er auðvitað ein ástæða fyrir því að aðgengi þorsksins að loðnunni hefur ekki verið eins og við höfðum ætlað og hefði verið nauðsynlegt. Það er því vissulega rétt að við þurfum að spila saman annars vegar mál sem snýr að fæðuframboðinu og hins vegar að veiðarfærastýringunni. Ég tek undir það.

Virðulegi forseti. Hér fór fram umræða utan dagskrár um ástand þorskstofnsins. Út af fyrir sig var sú umræða mjög fróðleg og málshefjandi hafði mikið til málanna að leggja enda fiskifræðingur og vel heima í þeim efnum. Hins vegar fannst mér hv. málshefjandi í síðari ræðu sinni viðhafa ummæli sem að mínu mati eiga ekki heima í þingsölum. Hann vék á niðrandi hátt - ekki að málflutningi þingmanna Framsóknarflokksins heldur að skoðunum sínum á vitsmunum þeirra og gáfnafari. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að mér finnst alveg óþarfi að menn heyi pólitíska umræðu á þessum nótum. Ég vil mælast til þess af hæstv. forseta að hann ræði þetta við hv. þingmann og leitist við að færa hina pólitísku umræðu í þingsölum í málefnalegan farveg.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Nefndarálitið kemur fram á þskj. 544. Ég ætla ekki að lesa það sérstaklega en um er að ræða breytingu á tveimur atriðum, þ.e. hækkun á grunnfjárhæð sjómannaafsláttar í samræmi við hækkun persónuafsláttar sem ákveðin var haustið 2004 til þriggja ára og enn fremur breytingu á dagsetningu, hvenær miðað skuli við búsetu manna í þjóðskrá, frá 1. desember til 31. desember. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að nauðsynlegt væri að taka á vandamálum sem koma upp varðandi álagningu eignarskatts, sem búið er að leggja niður, á fyrirtæki sem hafa annað rekstrarár og framtalsár en almanaksárið. Fram komu hugmyndir um lausn á þeim vanda sem nefndin flytur sem breytingartillögu. Greinargerð með því máli liggur fyrir á þskj. 544 og ég ætla ekki að lesa það frekar, frú forseti. Nefndin leggur fram smávægilega breytingu á gildistöku þessa ákvæðis, þ.e. um dagsetninguna, 31. desember, þannig að það taki gildi 1. janúar 2006. Með hliðsjón af framangreindu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum sem fram koma í nefndarálitinu, þskj. 544. Þar kemur fram sú breyting sem gerð er á 2. gr. og varðar hún eignarskattsálagningu á fyrirtæki sem hafa annað rekstrarár en almanaksárið og síðan ákvæðið um að ákvæði 2. gr. öðlist gildi 1. janúar 2006. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og Lúðvík Bergvinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Ásta Möller, Ögmundur Jónasson og Siv Friðleifsdóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga. Nefndarálitið kemur fram á þskj. 545 og ætla ég að sleppa því að lesa fyrri hlutann. Við athugun nefndarinnar á málinu kom í ljós að gildissvið 61. gr. laganna sem fjallar um persónutryggingar þykir fullvíðtækt, einkum með tilliti til kjarasamninga launþega á vinnumarkaði. Slysatryggingar launþega munu falla undir ákvæði laganna um hóptryggingar en slíkar tryggingar hafa hingað til verið, og verða áfram, tryggðar með kjarasamningum aðila á vinnumarkaði. Framkvæmd kjarasamningsbundinna trygginga hefur þótt einföld í framkvæmd og haft í för með sér tiltölulega lítinn kostnað við umsýslu og er því ekki ástæða til að hrófla við þeim. Nefndin leggur því til að undanþáguákvæði 4. mgr. 61. gr. laganna verði víkkað og látið ná til persónutrygginga launþega samkvæmt kjarasamningum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldri breytingu: Á eftir 1. gr. komi ný grein sem orðist svo: Við 4. mgr. 61. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Þá gilda ákvæði um hópvátryggingar í þessum hluta laganna ekki um persónutryggingar launþega samkvæmt kjarasamningum. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Kristján L. Möller, Ásta Möller, Ögmundur Jónasson, Siv Friðleifsdóttir og Lúðvík Bergvinsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 28/1998, um verslunaratvinnu, með síðari breytingum (fylgiréttargjald). Nefndarálitið er á þskj. 547 og þar kemur fram hverjir komu fyrir nefndina, hverjir skiluðu umsögnum og það að markmiðið með frumvarpinu sé að innleiða listmunauppboðsákvæði tilskipunar Evrópusambandsins og ráðsins, um rétt höfunda til þóknunar við endursölu frumgerðar listaverks (fylgirétt). Við umfjöllun málsins kom fram það sjónarmið að óeðlilegt væri að ríkið innheimti sem skatt fjármuni sem renna eiga til einkaaðila. Jafnframt var því velt upp hvort umfang innheimtunnar væri svo lítið að kostnaður vegna hennar stæði ekki undir tekjunum. Þá var gerð tillaga sem kemur fram í nefndaráliti, þ.e. rætt var um að breyta reglugerðarheimild og taka burt að hafa þyrfti samráð við ákveðinn aðila, heldur talað um hagsmunaaðila. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrgreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Kristján L. Möller, Ásta Möller, Ögmundur Jónasson, Siv Friðleifsdóttir og Lúðvík Bergvinsson. Frú forseti. Ég vildi gjarnan geta þeirrar skoðunar minnar að ég tel mjög óeðlilegt og jafnvel ekki samrýmast stjórnarskránni að ríkið innheimti sem skatt gjöld eða fjárhæðir sem síðan renna til einkaaðila eins og hér er um að ræða. Þegar menn kaupa listaverk og selja þau síðan sem eign sína kynni maður að halda að þeir ættu þessa eign og þyrftu hugsanlega að sæta því að borga höfundarréttargjöld til listamannsins - ríkið á ekki að koma inn í það að innheimta þau höfundarréttargjöld fyrir listamanninn, ekkert frekar en ríkið kemur ekki inn í þegar innheimt eru alls konar gjöld sem menn eiga rétt á í þjóðfélaginu. Í stjórnarskránni er kveðið mjög nákvæmlega á um skatta, hvernig leggja eigi á að skatta. Það má eingöngu gera með lögum og að sjálfsögðu eiga skattar að renna til ríkis og sveitarfélaga. Það er mjög óeðlilegt að ríkið sé notað, og sá styrkur sem innheimta ríkisins hefur til skattheimtu, þegar hinar innheimtu fjárhæðir renna síðan til einkaaðila, einkafyrirtækja eða samtaka slíkra aðila.

Hæstv. forseti. Samstaða er um það í efnahags- og viðskiptanefnd að standa að þessum lagabreytingum sem eru eins konar aðlögun að tilskipun frá Evrópusambandinu og á að gilda á hinu Evrópska efnahagssvæði. Það varð nokkur umræða um það í nefndinni hvaða hlutfall ætti að innheimta vegna sölu á listaverkum. Það sjónarmið kom fram í umræðunni, þó að það sé ekki að finna í nefndarálitinu, að eðlilegt væri að taka það mál til skoðunar í framtíðinni þótt niðurstaðan yrði sú sem raun ber nú vitni. Ég kveð mér þó fyrst og fremst hljóðs til að ræða atriði sem er hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar hjartfólgið og hann gerði að umtalsefni hér, innheimtu gjalda fyrir aðra óskylda aðila. Mér finnst ekkert óeðlilegt við að ríkið hafi milligöngu um að innheimta þetta gjald sem er eins konar höfundarréttargjald til listamanna eða erfingja þeirra. Mér finnst ekkert óeðlilegt við það en því segi ég að þetta sé hv. þingmanni hugleikið að hann hefur oft orðað þetta varðandi innheimtu á stéttarfélagsgjöldum og þykist ég vita að hann sé að feta sig inn á þær slóðir í umræðunni. Það kemur fram í nefndaráliti að orðað hafi verið að mönnum þætti óeðlilegt að ríkið innheimti sem skatt fjármuni sem renna eiga til einkaaðila. Þótt það sé alveg rétt að það hafi verið orðað í nefndinni vil ég taka fram að það er ekki sjónarmið allra nefndarmanna.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að rætt var um það hvort þyrfti að bregða frá reglugerð Evrópusambandsins sem kveður á um lágmark, þ.e. 4% upp að 50 þús. evrum. Það má fara hærra og það var farið hærra, upp í 10% upp að 3 þús. evrum og síðan 5% upp að 50 þús. evrum í staðinn fyrir 4%. Þetta var rætt í nefndinni, kostir og gallar beggja leiða. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þetta vantaði kannski í nefndarálitið. Það er þó ljóst að of há gjöld geta hamlað uppboðum þar sem menn selja þá kannski frekar beint eða í gegnum listaverkasala og geta þannig óbeint komið eigendum slíkra listaverka í koll og þar með listamanninum sjálfum. Þá minnkar óhjákvæmilega eftirspurn eftir listaverkum. Þetta var rætt í nefndinni og hefði með réttu átt að koma fram í nefndaráliti. Varðandi innheimtu ríkisins á ýmsum gjöldum fyrir einkaaðila og félagasamtök - það er rétt að þetta er mér hjartfólgið vegna þess að ég hef svarið eið að stjórnarskránni, herra forseti. Ég les út úr henni að skatta megi ekki leggja á nema með lögum og ríkið getur ekki innheimt annað en skatta og þóknunargjöld af borgunum. Þóknunargjöld eru þess eðlis að menn fá þjónustu í samræmi við gjaldið sem þeir borga og skattar eru þá allt annað, þ.e. þegar ríkið innheimtir eitthvað þegar þjónustan sem veitt er stendur ekki alveg undir því eða engin þjónusta er veitt í staðinn. Skattar eiga að renna til, samkvæmt hefðbundinni skilgreiningu á sköttum, opinberra aðila, þ.e. til ríkis eða sveitarfélaga. Aðrir eiga ekki að njóta skatta. Við erum hins vegar með töluvert mikið í lagasafninu af slíkum gjöldum. Ég nefni fiskræktargjald sem er í lögum um lax- og silungsveiði, iðnaðarmálagjald, skyldugreiðslu opinberra starfsmanna til stéttarfélaga opinberra starfsmanna, hvort sem þeir eru félagsmenn eða ekki. Mönnum er gert að borga í stéttarfélag opinberra starfsmanna þótt þeir séu ekki félagar og þótt þeir vilji ekki vera félagar og þótt þeir séu á móti þeirri stefnu sem félagsskapurinn predikar, t.d. í sambandi við að vatnsréttarmál séu mannréttindi. Það er ekki víst að allir opinberir starfsmenn vilji skrifa upp á það en þeir verða samt sem áður að borga undir þá skoðun. Það má náttúrlega segja að það brjóti ákvæði stjórnarskrárinnar um skoðanafrelsi. Ég hef unnið að því og flutt um það frumvörp, og mun halda áfram að flytja frumvörp um það, að ríkið hætti að innheimta gjöld fyrir aðila þar sem fjármunir renna til einkaaðila.

Hæstv. forseti. Það er alveg guðvelkomið að taka þessa umræðu ef hv. þm. Pétur H. Blöndal óskar eftir því að ræða um gildi stéttarfélaga á þessum næstsíðasta degi þingsins fyrir jól. Það er alveg sjálfsagður hlutur. Hann hlýtur að hafa einhverja sérstaka kvöð og helsi af því að fólk taki þátt í stéttarfélagsvinnu og að fólk greiði til stéttarfélaga jafnvel þótt það sé ekki félagar í viðkomandi félögum. Ég vil benda hv. þingmanni, og öllum sem orð mín heyra, á að allir, hvort sem þeir eru í stéttarfélaginu eða standa utan þess, njóta þeirra kjara sem stéttarfélagið hefur náð fram í sínu starfi. Gildir þá einu hvort um er að ræða lífeyrisréttindi, veikindarétt eða önnur kjör sem launafólk býr við.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald o.fl., með síðari breytingum. Nefndarálitið kemur fram á þskj. 551 og ætla ég ekki að lesa það en þetta mál var rætt samhliða 327. máli í nefndinni. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Kristján L. Möller, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Lúðvík Bergvinsson og Ögmundur Jónasson skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Birgir Ármannsson, Kristján L. Möller, Ásta Möller, Ögmundur Jónasson, Siv Friðleifsdóttir og Lúðvík Bergvinsson, og sum með fyrirvara eins og fyrr var getið.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem við ræðum hér, um breytingu á lögum nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald o.fl., með síðari breytingum, er ágætisfrumvarp. Þar er verið að framlengja tímabundna lækkun á olíugjaldinu um 4 kr., úr 45 kr. í 41 kr., á hvern lítra af gjaldskyldri olíu fram til 1. júlí á næsta ári. Þetta er m.a. gert til að bregðast við tímabundinni óhagstæðri þróun á heimsmarkaði á dísilolíu, sem ég held að sé reyndar ekki tímabundin. Ég held frekar að þróunin verði til frambúðar á þann veg að ég reikna með að við eigum eftir að fá eitthvert svona frumvarp í lok þings næsta vor. Við eigum þá eftir að framlengja þetta frá 1. júlí 2006 vafalaust í sex mánuði í viðbót. Eins og ég sagði, virðulegi forseti, erum við, fulltrúar Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í efnahags- og viðskiptanefnd, með fyrirvara á nefndaráliti okkar. Sá fyrirvari var vegna þess að við höfðum óskað eftir skriflegum gögnum frá fjármálaráðuneyti um heildarsölu á olíu til þess að reyna að gera okkur grein fyrir hver salan væri. Ég tek skýrt fram að hv. formaður nefndarinnar, Pétur H. Blöndal, beitti sér fyrir því að þau gögn bærust. Þau hafa hins vegar ekki borist. Ég vil taka fram að ég átti samtal við annan fulltrúa fjármálaráðuneytisins sem kom fyrir nefndina og ræddi þetta áðan. Ég geri ekki athugasemdir þótt þau skriflegu svör hafi ekki borist vegna þess að enn þá er svolítið erfitt að gera sér grein fyrir þessu. Þó er rétt að taka fram að sölutölur fyrir júlí, ágúst og september liggja fyrir, 30 millj. lítra af olíu sem bera olíugjald. Það er rétt að taka fram að þetta eru auðvitað söluhæstu mánuðir ársins. Á næstunni er einmitt verið að skila fyrir októbermánuð þannig að enn þá er erfitt að gera sér grein fyrir hver heildarsalan er og hverjar skatttekjur ríkisins af virðisaukaskattinum og olíugjaldi til Vegagerðarinnar verða. Það setur málið auðvitað í smáóvissu. Ég vildi taka þetta fram, virðulegi forseti, vegna þessa fyrirvara sem við, þessir hv. þingmenn, setjum við nefndarálitið. Það er auðvitað dálítið bagalegt að enn skuli vera á floti hvaða tölur eigi að nota í þessu sambandi og stemmir ekki það sem notað er við fjárlög, það sem Vegagerðin notar og þriðju töluna hef ég einhvers staðar séð, um 90 millj. lítra. Það er nauðsynlegt að þetta komi fram. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan styðjum við, fulltrúar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem sæti eigum og fulltrúar þeirra á þingi, þessa lækkun vegna þess að hún er góð. Hún staðfestir það að ríkisstjórnin gekk of langt þegar olíugjaldið var sett í 45 krónurnar. Þetta er allt of hátt gjald. Ég vil líka geta þess, virðulegi forseti, að í frumvarpi sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og fleiri þingmenn Samfylkingar fluttu hér á þingi, 30. mál þessa þings, er fjallað um meiri lækkun á olíugjaldi, úr 41 kr. í 37 kr. Þar er líka lækkun á bensíngjaldinu vegna hins háa heimsmarkaðsverðs. Það frumvarp er í vinnslu í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Við viljum trúa því og treysta, og hvetjum hv. formann nefndarinnar, að það frumvarp fái umfjöllun og verði skoðað í nefndinni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald o.fl., með síðari breytingum. Nefndarálitið er á þskj. 549 og er þar getið um gesti og umsagnir og eins er lýsing á frumvarpinu sem lagt var fram. Þá kemur fram að meiri hlutinn leggur áherslu á að leitað verði leiða til að þau ökutæki sem heimild hafa til að nota litaða olíu verði sérstaklega auðkennd, t.d. á númeraplötu eða með miða í framrúðu. Við umfjöllunina var varpað fram spurningu um ábyrgð afgreiðslumanna olíufélaganna. Í því sambandi var bent á að olíufyrirtæki bæru samkvæmt ákvæðum laganna ábyrgð á greiðslu gjalds af gjaldskyldri olíu og litun ógjaldskyldrar olíu, auk þess sem þeim bæri að tryggja að ógjaldskyld, ólituð olía til skipa færi ekki til annarra nota. Í 1. málsl. 2. mgr. 4. gr. laganna kemur fram að litaða olíu megi ekki nota sem eldsneyti í öðrum tilvikum en lýst er í 1. mgr. þeirrar greinar. Af þessu má álykta að notandinn beri ábyrgð á því að lituð olía verði ekki notuð nema samkvæmt þeim heimildum í 1. mgr. greinarinnar sem þar er getið um. Meiri hlutinn telur því að starfsmenn olíufélaga beri ekki ábyrgð á afgreiðslu olíunnar. Meiri hlutinn undirstrikar það sem kom fram í áliti 1. minni hluta í 849. máli 130. löggjafarþings, þ.e. að endurgreiðslur sem bændur fengu á grundvelli laga nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar, en misstu við gildistöku laga um olíugjald og kílómetragjald, verði bættar þeim með einhverjum hætti. Fram kom við umfjöllunina að ekki hefðu orðið breytingar á áformum Evrópusambandsins að taka í notkun mælitæki í bifreiðar árið 2011 til að mæla notkun á vegum eins og fram kom í fyrrgreindu nefndaráliti 1. minni hluta. Móta þurfi stefnu í álagningu umhverfisskatta á brennsluefni og notkunarskatta (þjónustugjalda) fyrir vegi fram til þess tíma. Meiri hlutinn leggur til að gjaldskrá sérstaks kílómetragjalds verði breytt frá því sem kveðið er á um í 4. gr. frumvarpsins. Ástæða þess er tvíþætt. Lagt hefur verið fram frumvarp um að framlengja skuli tímabundna lækkun á olíugjaldi úr 45 kr. í 41 kr. til 1. júlí 2006, sbr. 363. mál sem við ræddum hér rétt áðan. Það hefur áhrif á sérstakt kílómetragjald þar sem gæta þarf jafnræðis í skattlagningu þyngri ökutækja sem borga bæði olíugjald og kílómetragjald í samræmi við núgildandi lög. Í öðru lagi er byggt á nákvæmari og samhæfðari eyðslutölum þyngri ökutækja sem fengust frá Landssambandi vörubifreiðastjóra, nokkrum bifreiðaumboðum og Samtökum iðnaðarins. Þannig næst meira jafnræði í gjaldtöku milli ökutækja til sérstakra nota sem aka á gjaldfrjálsri olíu og annarra ökutækja svipaðrar gerðar miðað við sambærilegan akstur í almenna vegakerfinu. Samkvæmt frumvarpinu eiga allar dráttarvélar að fá heimild til að nota gjaldfrjálsa litaða olíu þar sem þær eru oftast notaðar sem vinnuvélar. Þess vegna leggur meiri hlutinn til að eftirvagnar sem eru þyngri en 5.000 kg og eru dregnir af dráttarvélum greiði sérstakt kílómetragjald. Undanþegnir gjaldskyldu eru eftirvagnar sem dregnir eru af bifreið á beltum eða dráttarvél og nær eingöngu notaðir utan opinberra vega. Með þessu er m.a. átt við eftirvagna í eigu bænda sem nýttir eru við eða innan landareignar lögbýla. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Ásta Möller og Siv Friðleifsdóttir. Herra forseti. Ég vildi gjarnan geta þess að nokkuð var rætt í nefndinni um hversu flókið þetta kerfi væri orðið og að það væri sífellt að verða flóknara. Ég held að sé rétt að minna á að öll flæking kerfa kostar mikið og hv. þingmenn ættu að vinna að því að reyna að finna einfaldara form á þessari gjaldtöku og það sé haft í huga til framtíðar.

Herra forseti. Mig langaði að gera hér litla fyrirspurn og hún er þess eðlis að ég vil vera viss um að ég hafi skilið það rétt að þetta sé þriðja leiðin til innheimtu olíugjalds. Ef þetta frumvarp verður að lögum er þá farin þriðja leiðin til innheimtu olíugjalds? Þá vil ég jafnframt spyrja: Var sú leið athuguð hvort ekki mætti leggja eitt gjald á alla dísilolíu sem notuð er á landi, eitt gjald líkt og gert er í bensíninu? Mig langaði jafnframt að kanna hvort menn hefðu reynt að skoða þann kostnað sem hlýst af eftirlitskerfinu sem verður ef þetta frumvarp verður að lögum. Hver verður sá kostnaður í raun ef þetta frumvarp verður að lögum?

Herra forseti. Þegar þessi lög voru samþykkt á árinu 2004 var vissulega um það rætt að taka upp eitt gjald fyrir olíu til einföldunar. Þá var líka rætt um kostnaðinn við þessa flækingu sem ég nefndi áðan en menn töldu sér ekki fært, engu að síður, vegna hinna mjög mismunandi hagsmuna sem um er að ræða að fara þá leið. Þarna mætast hagsmunir landsbyggðar og þéttbýlis varðandi samkeppni og líka það að olía er mikið notuð á báta og skip. Menn sáu því ekki aðra leið en að fara þá leið sem farin er víða í löndunum í kringum okkur, þ.e. að taka upp litaða olíu. Meginmarkmið þeirra laga var það að gera mögulegt að flytja inn dísilbifreiðar til einkanota og það hefur sýnt sig að það hefur að einhverju leyti tekist.

Herra forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal talar um að það kynni að verða mismunun ef sú leið hefði verið farin að hafa eitt gjald á allri olíu. Ég hygg nefnilega að það geti ekki síður orðið mismunun með því að fara þá leið sem nú er lögð til sem er koma upp þriðju aðferðinni við að innheimta gjaldið. Það verður mismunun bæði milli landsbyggðar og þéttbýlis og ekki síður gagnvart atvinnurekstrinum sem slíkum. Atvinnureksturinn er að tækja sig upp með tilliti til skattlagningar sem þessarar og má þar nefna t.d. að notuð er lituð olía á búkollur til stórframkvæmda og þessi skattur því ekki borgaður af þeim. Því má búast við að þær verði notaðar í miklu meira mæli en annars hefði verið. Atvinnulífið fer að fjárfesta í annars konar tækjum einmitt vegna þess að verið er að mismuna hinum ýmsu útfærslum á tækjum með þessu gjaldi. Ég óttast að það komi niður á okkur síðar meir.

Herra forseti. Vegagerð á Íslandi hefur verið fjármögnuð með olíugjaldi og bensíngjaldi. Það er kannski það sem veldur vandkvæðum í þessari lagasetningu vegna þess að sum tækin nota vegina ekki neitt eða mjög lítið. Það eru þau sjónarmið sem menn eru að reyna að taka á í þessu sambandi og það gerir þetta svo óskaplega flókið. Menn eru alltaf að reyna að taka tillit til nýrra og breyttra aðstæðna sem koma fram með nýjum og breyttum tækjum og því hvernig menn bregðast við lagasetningunni. Það sem menn binda vonir við er sú tækni sem stefnt er að að taka í notkun í Evrópusambandinu, að hafa mæla í bílunum sem mæla vegalengdir sem þeir aka á vegum. Þá geta menn tekið upp annars vegar mengunarskatt sem allir greiddu sem nota bensín og svo hins vegar gjald 

Virðulegi forseti. Hér er á dagskrá mál sem við gætum kallað vitleysuna endalausu. Hún hefur verið hér í mjög mörg ár til umræðu. Mig langar til að spyrja hv. framsögumann efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Pétur Blöndal, hvort hann trúi því sjálfur að þetta gæti verið til bóta. Ég held að öllum sé ljóst að hvað eftir annað hefur verið farið úr einni vitleysunni í aðra, menn steypa sér endalaust áfram. Alltaf verður málið flóknara og flóknara, rétt eins og hv. framsögumaður gat um sjálfur. Alltaf verða því villur og hættan við að svindlið aukist vex í sama hlutfalli. Ég ætla að biðja hv. þingmann, framsögumann efnahags- og viðskiptanefndar, að hugleiða það núna, rétt fyrir jólin þegar annir eru á þinginu, hvort ekki sé rétt að geyma þetta mál a.m.k. fram í janúar og gá hvort við getum ekki fengið einhverja til að fallast á að þetta er vonlaus skattheimtuaðferð.

Herra forseti. Það er einmitt þetta sem ég gat um sem mína persónulegu skoðun eftir að hafa lesið nefndarálitið áðan, að þetta býður upp á ýmsa möguleika í því að menn breyti hegðun sinni. Þetta er hins vegar talið nauðsynlegt til að jafna samkeppnisstöðu aðila og ná fram þeim markmiðum að menn greiði fyrir notkun á vegum, sem er ákveðið markmið, og taka jafnframt inn það markmið að gæta hagsmuna landsbyggðarinnar. Það má segja að þetta sé vitleysan endalausa en menn binda samt vonir við að heilsteyptara kerfi náist árið 2011. Þess má geta að þetta kerfi var aðallega sett á, þ.e. breytingin var gerð, til að mögulegt væri að nota dísilbifreiðar til einkanota.

Virðulegi forseti. Ég er sannfærður um að þetta er misskilningur vegna þess að ef við hefðum eitt gjald og værum ekkert að þessu mundi þetta náttúrlega lækka ef allir notuðu þetta. Þar með væri einkabíllinn orðinn mun æskilegri sem dísilbíll. Eigi að síður er það aðalatriði þessa máls, virðulegi forseti, að þegar við búum til skattheimtukerfi sem eru svo flókin og uppfull af alls kyns undanþágum og alls kyns tilbrigðum erum við að búa til hvata til að fara fram hjá þessu á allan mögulegan hátt. Það er röng skattheimta og ég trúi því að hv. þm. Pétur Blöndal sé í hjarta sínu sammála mér um það. Ég bið enn og aftur: Skoði menn þetta lengur úr því að tíminn er nógur og ekkert sem knýr á um að við förum í þetta. Gefum nú heldur frí til að ræða önnur mál hér í önnunum fyrir jólin. Hættum þessu umtali núna, ég skora á menn að athuga það.

Herra forseti. Ég get mætavel tekið undir með hv. þingmanni um hvað kerfið er flókið og að betra væri að hafa einfaldara kerfi en við stöndum frammi fyrir þeim hagsmunum sem ég gat um og bent hefur verið á að menn séu með ólitaða olíu í samkeppni við litaða olíu sem ekki er borgaður skattur af. Það er sú nauðsyn sem knýr á um samþykkt frumvarpsins núna. Það er svo önnur saga að menn búast við því til framtíðar, eins og ég gat um, að betri lausn finnist á þessu og kannski meiri rökfræði í kerfinu. Það er eiginlega það sem menn bíða eftir. Þessi lög voru sett á sínum tíma eftir mikla umræðu og langa til að gera mögulegt að nota dísilbíla í einkaeign.

Herra forseti. Það eru tvær spurningar sem ég vildi fá að leggja fyrir hv. þingmann. Í fyrsta lagi: Kannaði nefndin rök eða forsendur sem flutningafyrirtækin nú beita við hækkun á gjaldskrám, beita þeim rökum að breytingin á olíugjaldinu hafi leitt til hækkunar á gjaldskrá á flutningum úti um land og þess vegna þurfi að hækka gjaldskrárnar? Mig minnir að samkvæmt umfjölluninni hafi það alls ekki átt að vera svo þegar þessi lög voru sett. Kannaði nefndin það? Í öðru lagi spyr ég: Í 1. gr. laganna eru talin upp tæki sem gætu verið undanþegin því að greiða þetta olíugjald og ég spyr um snjóruðningstæki. Hér er talað um götuhreinsibifreiðar, holræsabifreiðar, borholumælingabifreiðar og úðunarbifreiðar, 

Herra forseti. Á fund nefndarinnar komu gestir sem voru spurðir eins og nefndarmenn óskuðu eftir, þar á meðal varðandi snjóruðningstæki sem Vegagerðin borgar að mestu leyti þannig að gjaldtakan fer þá í hring. Ríkið borgar Vegagerðinni og hún borgar svo aftur gjaldið og eigendur tækjanna borga svo skattinn. Það var líka kannað varðandi hækkun á gjaldskrá út á land og það hefur verið mjög veigamikil umræða í þessu olíugjaldsmáli öllu saman að hlífa flutningunum út á land við auknum álögum vegna olíugjaldsins, þ.e. það rekst á það sjónarmið að olíugjaldið eigi að standa undir notkun á vegum. Þá verða flutningar út á land allt of dýrir. Þessi sjónarmið eru bara gagnstæð

Herra forseti. Það er ekki alls kostar rétt hjá hv. þingmanni að Vegagerðin borgi þetta beint. Það eru samningar við verktaka, einnig sveitarfélögin, við snjóruðningsaðila, og þeir hafa ekki fengið hækkanir sem nema olíuverðshækkuninni. Þá lendir þetta beint á einstaklingunum eða þeim fyrirtækjunum sem að þessu standa. Ég tel mjög mikilvægt að tekið sé á þessu. Í öðru lagi, varðandi það sem hv. þingmaður nefndi með hækkun á flutningskostnaðinum. Það var sagt og gert, og mig minnir að hæstv. þáverandi fjármálaráðherra hafi sagt það þegar hann mælti fyrir lögunum, að þetta ætti ekki að verða til hækkunar eða röksemd til hækkunar á flutningsgjöldum út um land eða hvert annað á vegum flutningafyrirtækja. Mér finnst það vera skylda nefndarinnar, nú þegar verið er að beita þessum rökum fyrir hækkunum á flutningsgjöldum, að kalla til 

Herra forseti. Einmitt þau tvö dæmi sem hv. þingmaður nefndi sýna hvernig þessi markmið stangast á. Annars vegar vilja menn taka inn í notkun á vegum og þar af leiðandi ættu snjóruðningstæki, sem eru oft að athafna sig án þess að nota vegina, eða keyra mjög hægt eftir vegum og nota mjög mikla olíu við að ryðja snjó, að borga minna. Hins vegar vilja menn að notkun á vegum sé ekki tekin inn þegar um er að ræða flutning út á land, langa flutninga. Þetta stangast á og það eru einmitt þessi tvö sjónarmið sem menn hafa glímt við að leysa með þessu lagafrumvarpi sem ég endurtek aftur að var aðallega sett á til að gera mögulegan innflutning á dísilbifreiðum en sá innflutningur var ómögulegur þegar um var að ræða 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal á alla mína samúð í þessu máli. Það kom glöggt fram í máli hans áðan að hans einasta von er sú að Brussel bjargi þessu með einhverjum kubbi árið 2011, sem getur þá greint frá því hvert bílarnir hafa farið, a.m.k. hve mikið þeim hefur verið ekið. Ég hef notið þess að sitja í efnahags- og viðskiptanefnd meðan þetta mál hefur verið þar til umfjöllunar en eins og hér hefur komið fram held ég að efasemdir séu í hugum flestra sem sitja í nefndinni. Hv. þm. Pétur Blöndal talaði um að þetta væri mjög flókið og það er m.a. þannig úr garði gert að það vinnur á móti því að menn leiti til að mynda eftir sparneytnari ökutækjum. Það mun einfaldlega hækka gjaldið. Það er margt í þessu sem í raun vinnur gegn t.d. viðurkenndum umhverfissjónarmiðum. Þetta er mjög 

Herra forseti. Ég þakka fyrir samúðarkveðjurnar en málið var það að í mörg ár var rætt um að taka upp litaða olíu í staðinn fyrir þungaskatt sem áður var og leiddi til þess að bílar sem óku mjög mikið borguðu eiginlega engan skatt, þ.e. þá var þetta akkúrat þannig að þeir sem óku mjög mikið eftir vegunum borguðu minna og minna eftir því sem þeir óku meira. Það gerði það líka að verkum að ekki var hægt að flytja inn dísileinkabíla. Á því stóð í mörg ár vegna þess að menn vildu ekki taka upp litaða olíu. Síðan sáu menn fram á að það yrði að gera það til þess að dísilbílar yrðu notaðir hér á landi. Þeir eyða minna og þá var dísilolían líka ódýrari. Því var ákveðið að fara út á þessa braut en menn vissu af þessum vandkvæðum fyrir fram, og sérstaklega þegar menn ætla að reyna að samrýma sjónarmið sem stangast á, eins og það að flutningar út á land megi ekki kosta mikið.

Virðulegi forseti. Við verðum að gæta þess hér, þegar við afgreiðum mál á hinu háa Alþingi, að við látum ekki kerfin algjörlega ráða för. Við megum heldur ekki í þessu efni fara að réttlæta þetta kerfi með því að við höfum haft vont kerfi. Á þá á þann hátt að réttlæta enn þá verra kerfi eins og hér er augljóslega um að ræða? Við þekkjum það held ég báðir, ég og hv. þm. Pétur Blöndal, að þetta er alveg óskaplega flókið og þetta er óskaplega snúið. Innheimtan er gríðarlega erfið og markmiðið sem að er stefnt stangast á við viðurkennt sjónarmið, t.d. umhverfissjónarmið, og einnig hvetur kerfið eiginlega til þess að ýta fjárfestingum í tiltekinn farveg. Það er t.d. skynsamlegt að fjárfesta í traktorum, tengivögnum og búkollum af því að þau tæki eru undanþegin einhvers konar gjaldi, og þá er ég að tala um tengivagna  Virðulegi forseti. Ég ítreka hvort ekki sé rétt að við frestum málinu og afgreiðum það ekki nú.

Herra forseti. Bent hafði verið á það, bæði af hálfu ráðuneytisins og gesta sem komu fyrir nefndina, að laga þyrfti ýmiss konar atriði sem trufla samkeppni milli aðila á markaðnum. Þess vegna flytja menn þetta frumvarp, gera breytingar, til að koma í veg fyrir að mismunandi gjaldheimta trufli mikið samkeppni milli aðila sem flytja vörur eða vinna öðruvísi á vegunum. Þess vegna liggur á að afgreiða frumvarpið og þess vegna mun ég standa að því að samþykkja það en ég tek undir með hv. þingmanni að kerfið er orðið allt of flókið og það þyrfti að vinna að því að einfalda það og helst taka upp annað kerfi sem hefði ekki svona markmið sem stangast á.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem undir skrifa, auk mín, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Ögmundur Jónasson og Lúðvík Bergvinsson. Þetta er nefndarálit fulltrúa stjórnarandstöðu Samfylkingar og Vinstri grænna í nefndinni um breytingu á lögum nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald o.fl., með síðari breytingum. Minni hlutinn telur að leggja þurfi meiri vinnu í þetta frumvarp, svo og heildarendurskoðun á lögunum, en það álit kemur reyndar fram í umsögnum fjölmargra aðila um málið. Upptaka olíugjalds í stað þungaskatts átti að vera til að auðvelda kerfið, en raunin er allt önnur. Vont kerfi fer versnandi og hér er um bútasaum að ræða eins og komið hefur fram í málinu. Sumir gestir nefndarinnar töldu að verið væri að flækja flókið kerfi enn meira. Það er sannarlega rétt. Minni hlutinn er sammála þeirri skilgreiningu og leggur því til að lögin verði endurskoðuð í heild sinni og að þeirri endurskoðun verði lokið fyrir þingbyrjun haustið 2006. Leiðarljós þeirrar vinnu á að vera að gera kerfið einfaldara, skilvirkara og réttlátara og að mismuna ekki aðilum eftir gerð og útbúnaði ökutækjanna eða fylgivagna þeirra, eins og gert er reyndar og bætt í með því frumvarpi sem hér hefur verið flutt. Virðulegi forseti. Með frumvarpinu er lagt til að tekinn verði upp enn einn flokkur kílómetragjalds sem m.a. á að vera fyrir steypuhræribifreiðar, eins og það er nefnt. Gjald þetta er fyrir ökutæki frá 5.000 kg til 31.000 kg og þar yfir. Að mati nokkurra umsagnaraðila er hækkunin allt að 60%, eins og komið hefur fram í umsögnum, m.a. frá Skeljungi en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Hið sérstaka kílómetragjald er hins vegar allt of hátt. Kílómetragjald fyrir 18 tonna bifreið er í dag 5,09 kr./km og hið sérstaka gjald samkvæmt frumvarpinu er 21,40, eða samtals 26,49 kr./km. Til samanburðar var kílómetragjald fyrir 18 tonna bifreið 16,61 kr./km til 30. júní sl. og nemur hækkunin því 60% sem þarf að skoða, enda engin rök fyrir slíkri hækkun.“ Frá því að þessi umsögn var skrifuð hefur meiri hluti nefndarinnar, fulltrúar stjórnarflokkanna, hækkað þetta gjald enn meira. Tökum sem dæmi, fyrir 18 tonna bifreið er hækkunin úr 21,40 kr. í 23,99 kr., þ.e. um rúm 12%. Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir frumvarpinu með þessu sérstaka gjaldi og þar töldu ýmsir aðilar, eins og Skeljungur sem ég hef hér nefnt og fulltrúar frá Samtökum iðnaðarins sem mældu þetta frá 20 og upp í 40%, sig ekki hafa séð þá breytingu sem sett hefur verið fram af stjórnarmeirihlutanum í nefndinni sem gerir ráð fyrir hækkun á flestöllum flokkum, örlítilli lækkun á þyngstu flokkunum. Það var rökstutt með því að það væri vegna þess að menn hefðu skoðað betur eyðslutölur steypuhræribíla og annarra slíkra, vitnuðu m.a. í upplýsingar frá BM Vallá, stærsta fyrirtækinu sem sér um steypu. Hér er sem sagt enn einu sinni verið að hækka þetta gjald og þennan taxta og þótti hann þó hár fyrir. Áfram segir í nefndaráliti minni hlutans í kafla sem ég kalla Skattahækkun á bændur: Við upptöku olíugjalds misstu bændur endurgreiðslu vegna nota eigin bifreiða í landbúnaði. Sú endurgreiðsla var framkvæmd í gegnum skattkerfið og nam fyrir árið 2002 u.þ.b. 71 þús. kr. á hvert lögbýli, þ.e. um 60 millj. kr. það ár. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að endurgreiðslan var gerð í gegnum skattkerfið. Það bendir til og er auðvitað rökstuðningur fyrir því að hægt er að nota skattkerfið til að jafna aðstöðu manna eftir því hvar þeir búa á landinu eða í hvaða atvinnugrein þeir starfa. Í umsögn Bændasamtaka Íslands kemur m.a. þetta fram, með leyfi forseta: „Ávallt var tekið fram að þessi kerfisbreyting ætti ekki að hafa áhrif á einstaka hópa landsins og atvinnugreinar, hvorki til tekjulækkunar eða -hækkunar. Starfs- og stjórnarmenn Bændasamtakanna hafa margítrekað þetta erindi og átt fund í fjármálaráðuneytinu, þar sem heitið var úrbótum, en jafnframt sagt að líklega þyrfti lagabreytingu til og að því yrði hugað við endurskoðun laganna í ár. Nú lítur frumvarpið dagsins ljós til lagfæringa fyrir atvinnulífið, en bændur hafa alveg gleymst.“ Minni hlutinn átelur ráðuneytið og meiri hlutann fyrir þessi vinnubrögð og gerir breytingartillögu við frumvarpið þar sem komið er til móts við bændur og tryggt að þeir séu ekki verr settir hvað endurgreiðslu varðar og þegar þungaskattskerfið var við lýði. Það má með sanni segja að þetta hafi verið hluti af starfskjörum bænda hér áður fyrr. Eins og þeir vitna hér til er það ekki meiningin við að leggja niður þungaskattskerfið og taka upp olíugjald að ráðast svo á tekjur bænda, eða starfskjör þeirra öllu heldur. Síðan kem ég að kafla í nefndarálitinu sem heitir Aukin skattheimta á almenningssamgöngur. Eins og fram kemur í umsögn Strætós bs. í 30. máli, sem Jóhanna Sigurðardóttir er fyrsti flutningsmaður að, hefur upptaka olíugjalds aukið kostnað við strætisvagnarekstur. Þetta er m.a. vegna þess að virðisaukaskattur af olíugjaldinu er ekki endurgreiddur. Umsögn Strætós bs. er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Í löngum aðdraganda að upptöku olíugjalds í stað þungaskatts, voru tvö meginatriði sem Strætó bs., áður SVR, óskaði eftir í umbeðnum umsögnum til nefndarinnar. Þau eru að breytingin yrði ekki til útgjaldaauka eða aukinnar fjárbindingar. Niðurstaðan er hins vegar að upptakan leiddi til aukins kostnaðar og fjárbindingar fyrir þjónustu strætisvagna. Upptaka olíugjalds í stað þungaskatts hefur leitt til um 39 millj. kr. kostnaðarauka á ári fyrir strætisvagnaþjónustu á þjónustusvæði Strætó bs. frá því sem var er þungaskattskerfi var til staðar. Því til viðbótar er 11–12 millj. kr. fjárbinding, þar sem olíugjald er greitt að fullu við afhendingu, en 80% af 41 kr. sem er 64,3% af olíugjaldinu, er endurgreitt síðar. Virðisaukaskattur er lagður á olíugjaldið, en ekki endurgreiddur að neinu. Strætó bs. áréttar jafnframt að gerðar verði ráðstafanir til að leiðrétta þann kostnaðarauka og fjárbindingu sem þjónustustarf strætisvagna er látið bera þvert gegn því sem óskað hefur verið. Þar vekur þó mesta athygli að 80% endurgreiðsluhlutfall í lögunum er við framkvæmd ekki látið ná til virðisaukaálagningar þannig að endurgreiðsla er liðlega 64%“ eins og áður kom fram. Þetta sannar svo að ekki verður um villst að ríkisstjórnin notar upptöku olíugjalds til að auka skattheimtu af umferð í landinu. Fram komu viðvörunarorð um þetta í umræðu um málið á sínum tíma sem þáverandi fjármálaráðherra mótmælti. Dæmið frá Strætó bs. sannar þetta. Minni hlutinn leggur til þá breytingu að olíugjaldið og virðisaukaskattur af því verði endurgreiddur til almenningssamgöngufyrirtækja eins og var í gamla þungaskattskerfinu. Fram hafa komið, virðulegi forseti, eins og ég hef áður sagt, margar athugasemdir og margir töluðu um heildarendurskoðun. Fjölmargir umsagnaraðilar lýstu ýmsum öðrum göllum laganna, svo sem hvað varðar eftirlitsskyldu söluaðila, og lögðu jafnvel til að auðkenna ætti þau ökutæki sem mega nota gjaldfrjálsa olíu með númeraplötum í öðrum lit og að herða þyrfti refsiákvæði brota. Eftir standa fjölmörg álitamál sem vafalaust eiga eftir að koma til kasta ráðuneytisins og jafnvel Alþingis á næstu missirum. Undir þetta skrifa eins og áður sagði fulltrúar Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í efnahags- og viðskiptanefnd. Auk þess sem hér stendur eru það hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Ögmundur Jónasson og Lúðvík Bergvinsson. Ég hef skýrt frá þeim breytingartillögum sem við flytjum við frumvarpið og skýrt þær breytingartillögur með þeirri greinargerð sem hér kemur fram. Segja má að frá því að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Pétur H. Blöndal, skýrði meirihlutanefndarálit og þær breytingartillögur sem þau nefna hafi í stuttum andsvörum komið fram þvílíkar ádeilur á frumvarpið og kerfið í heild að mér sýnist sem svo að það væri hárrétt að taka frumvarpið frá þinginu og klára það ekki fyrir jól heldur geyma það. Eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði og hv. þm. Pétur H. Blöndal tók að vissu leyti undir: Þetta er vitleysan endalausa. Þetta er allt of flókið. Ég gat ekki heyrt annað en að hv. þm. Kjartan Ólafsson væri á svipaðri skoðun um að hér væri verið að flækja þetta allt of mikið og búa til nýja flokka sem sannarlega er verið að gera. Það er sem sagt olíugjald, kílómetragjald og sérstakt olíugjald. Hvað kemur næst, virðulegi forseti? Má ég enn minna á það sem hv. þingmenn hafa sagt og allir staðið í meiningu um, að upptaka olíugjalds átti að vera til að einfalda kerfið. Upptaka olíugjalds átti líka að vera til þess að fjölga litlum sparneytnum bílum, dísilbílum, í umferð þannig að almenningur í landinu gæti farið að fjárfesta í litlum sparneytnum dísilbílum og það yrði þjóðhagslega hagkvæmt fyrir þjóðarbúið að nota meiri olíu og minna bensín. Þetta hefur heldur betur ekki gengið eftir. Heimsmarkaðsverð á olíu er það hátt og verður held ég áfram, m.a. vegna mikillar olíunotkunar Kínverja. Ég held að við eigum eftir að sjá að þetta sé orðið fast í sessi, eins og þetta er í dag á olíutönkunum, að þetta sé svipað verð. Og svipaða verðið er auðvitað vegna hinnar svakalegu skattheimtu hæstv. ríkisstjórnar af umferð í landinu, að maður tali ekki um olíuna sem við erum hér að tala um. 45 kr. olíugjaldið sem stjórnarmeirihlutinn samþykkti og hefur verið lækkað um 4 kr. og á að framlengja lækkun á til 1. júní á næsta ári er staðfesting á því. Hvernig var þetta olíugjald fundið? Það var gert með því að hækka þungaskattinn áður upp í hæstu hæðir og nota svo þær tekjur sem komu til ríkissjóðs, ímynda sér einhverjar kílómetratölur og eyðslutölur og annað slíkt, og þannig var 45-kallinn fundinn. Það dugði ekki til og þá var búið til þungaskattskerfi fyrir bíla sem eru 10 tonn og þyngri. Þeir borga því olíugjald og kílómetragjald og svo er hér verið að búa til enn einn flokk fyrir einhverjar ákveðnar tegundir af bílum, eins og steypuhræribílinn sem hér hefur verið rætt um og tengivagna sem eru 5.000 kg eða þyngri og dregnir af dráttarvélum. Virðulegi forseti. Því miður komst ég ekki að í andsvari við hv. þm. Pétur H. Blöndal sem flutti meirihlutaálitið. Mig langar að spyrja hann og hann mundi kannski svara á eftir: Hvað með tengivagna 5.000 kg eða þyngri sem eru dregnir af öðrum tækjum en dráttarvélum? Í lagatextanum er fjallað um að þetta séu eingöngu tæki sem dregin eru af dráttarvélum. Hvað ef það er ekki hefðbundin dráttarvél, heldur t.d. bara payloader, hjólaskófla eða vörubíll sem getur dregið svona tæki? Þetta er dálítið sérstakt og því miður er ekki verið að bæta kerfið með þessu. Við 1. umr. málsins tók ég dæmi, ótalmörg dæmi, sem eru mjög alvarlegs eðlis, sem mismuna og gert var ráð fyrir hér. Hér er að vissu leyti aðeins komið til móts við þetta. Ég bendi t.d. á samkeppnissjónarmiðið hvað varðar dráttarvélar sem menn keyra þá á gjaldalausri olíu og draga tengivagna og flytja efni. Hér á að koma til móts við það gagnvart samkeppni við vörubíla. Ég held að ekki sé nógu langt gengið, ég held að þetta sé enn þá til að skekkja samkeppnisstöðu en menn reyna að finna einhverja leið til að jafna þetta út en tekst ekki betur en hér hefur verið gert. Það er auðvitað alveg óþolandi að eiga það yfir höfði sér að aðilar geti kært til Samkeppnisstofnunar eða annarra þann mismun sem þar er á. Nákvæmlega hið sama gat ég um við 1. umr., mismuninn sem er á svokölluðum búkollum, sem kallast námuökutæki, og vörubílum. Hv. þm. Kjartan Ólafsson gat um hann áðan og ég hygg að við séum kannski að tala um svipað dæmi. Við Hellisheiðarvirkjun vinna menn með þessi tæki. Þar geta verktakar verið með tæki sem kallast búkollur sem keyra á gjaldfrjálsri olíu. Við hliðina á þeim, í nákvæmlega sama verki, geta verið verktakar sem eiga ekki búkollur heldur hefðbundna vörubíla. Þeir þurfa að greiða olíugjald. Þeir vörubílar geta verið í það erfiðum akstri, og þessi tæki, að þess eru dæmi að vörubílar hafa eytt upp undir 100 lítrum af olíu á 100 km vegna þess hve erfiður aksturinn er og hvað þeir flytja mikið magn upp brattar fjallshlíðar. Sá mismunur verður áfram og er mjög bagalegur. Það er líka mjög skrýtið og sýnir hvað kerfið er gallað og allt að því vitlaust að vörubílar eru notaðir með olíu með olíugjaldi, borga olíugjald …  Kannski er besta lýsingin á frumvarpinu sú að mér virðist sem aðeins einn aðili sem hafi fengið frumvarpið til athugasemda geri ekki athugasemdir við það. Sá aðili er Landssamband smábátaeigenda. Var það alveg svakalega fínt, virðulegur forseti, að Landssamband smábátaeigenda, sá ágæti félagsskapur, sem fékk frumvarpið til umsagnar sem allt snýst um olíugjald á vegum, er sá eini sem gerir ekki athugasemdir við frumvarpið og hefur ekkert við það að athuga. Ég held að það sé eiginlega forskrift að því frumvarpi sem við ræðum hér, að einn aðili gerði ekki athugasemdir. Virðulegi forseti. Þá ætla ég að gera að umtalsefni olíugjaldið, upptöku þess, þetta háa olíugjald, 45 kr. sem stjórnarmeirihlutinn samþykkti en lækkaði svo í 41 kr. til næstu áramóta og á að framlengja, eins og áður hefur komið fram. Þetta háa olíugjald hefur auðvitað farið þráðbeint út í verðlagið og hækkað flutningsgjöld enn frekar og þótti það nú nóg fyrir. Eins og áður hefur komið fram eru flutningabílar þar að auki látnir greiða kílómetragjald eða þungaskatt. Þungaskattskerfið sem menn töldu sig vera að leggja niður er sem sagt enn þá við lýði á öllum bílum sem eru þyngri en 10 tonn. Flutningabílar falla undir það og þeir þurfa að borga kílómetragjald. Það er einmitt út af þessari skattheimtu ríkisstjórnarinnar sem flutningsgjöld eru að hækka og eru orðin eins svimandi há og þau eru. Ég ætla ekki að lengja umræðuna með því að taka þær reynslutölur sem til eru af því en þær eru hrikalegar. Þetta hefur m.a. leitt til þess að það er kominn einn liður á reikning fyrir flutningsgjöld sem heitir olíugjald þar sem flutningsaðilar eru farnir að rukka sérstaklega vegna olíugjaldsins. Það er dapurlegt að ríkisstjórnarflokkarnir skuli aðeins hafa notað það rétt hálfum mánuði fyrir alþingiskosningar 2003 að tala um nauðsyn á lækkun flutningskostnaðar. Eftir kosningar, eftir endurnýjað umboð illu heilli, hafa stjórnarflokkarnir ekkert annað til ráða en að hækka álögur á flutningafyrirtæki sem gerir það að verkum að flutningsgjöld hafa hækkað. Þetta íþyngir atvinnurekstri á landsbyggðinni mjög mikið, sama hvort það er flutningur á fiski eða öðrum vörum til iðnaðarframleiðslu, og skekkir samkeppnihæfni fyrirtækja á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu og gerir það að verkum að fyrirtækin hafa nánast ekki úr neinu að spila. Ég hef séð hrikalegar tölur um flutningskostnað hjá kjötiðnaðarfyrirtækjum sem ég hef áður tekið hér sem dæmi þar sem tvö fyrirtæki eyða upp undir 100 millj. kr. í flutningsgjöld til að koma vörum sínum á markað á stórhöfuðborgarsvæðinu. Ríkisstjórnarflokkarnir halda enn þá áfram að hækka skatta af flutningastarfsemi sem leiðir til svo hárra flutningsgjalda. Virðulegi forseti. Í nefndaráliti meiri hlutans er m.a. fjallað um að merkja bíla með sérstökum lit, þ.e. lituðum númeraplötum sem ég held að gæti orðið til bóta til að koma í veg fyrir misnotkun á þessu kerfi og eftirlitsmönnum og söluaðilum yrði þannig gert auðveldara að hafa þetta sýnilegra. Um þetta er getið í nefndarálitinu og ég spyr hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar: Af hverju gerði meiri hlutinn ekki breytingartillögu í þessa veru? Frá ríkisskattstjóra kom fram ábending um þetta ásamt því að full þörf væri á að hækka viðurlög við brotum, hvort þetta kom frá ríkisskattstjóra eða öðrum skiptir ekki öllu máli. Ég kann ekki að segja hver viðurlögin eru núna, ég er ekki með það á hraðbergi hér en mér þótti þetta sláandi vegna þess að það liggur auðvitað í augum uppi að það er þegar byrjað að misnota þetta kerfi mjög mikið. Mér er t.d. sagt að á sjálfsölum sem selja gjaldfrjálsa olíu sé hún yfirleitt búin klukkan sex eða sjö á morgnana, menn komi að næturþeli og kaupi mikið af þessari olíu og setji á bifreiðar sínar. Mér skilst líka að þetta hreinsist tiltölulega fljótt út þannig að ef menn sleppa við eftirlitsmenn Vegagerðarinnar í einhverja daga þá geti menn komist upp með þetta. Þetta er auðvitað ekki hægt að líða því þó svo að þetta kerfi sé komið, sem ég er nú ekki par hrifinn af, þá gengur ekki að það sé misnotað á þann hátt sem hér er að talað um að gert sé því þá skerðir þetta tekjur Vegagerðarinnar enn meira en það ætti að gera og þá stöndum við frammi fyrir því að Vegagerðin fær ekki þá peninga sem henni eru þar ætlaðir til framkvæmda. Ég fagna því sem kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans um ábyrgð afgreiðslumanna. Ég er sammála því að starfsmenn geti ekki borið ábyrgð á afgreiðslu olíunnar. Ef einhver kemur og vill fá gjaldfrjálsa olíu á tæki sem hann á ekki rétt á að fá, þá getur það ekki verið hlutverk olíuafgreiðslumanna að bera ábyrgð á því og það er heldur ekki hægt gagnvart sjálfsölunum. Mig minnir að það hafi komið fram á fundi nefndarinnar að t.d. í Svíþjóð væri gjaldfrjáls olía ekki seld í sjálfsölum. Sama gildir um bændur og það sem gerist hjá þeim. Um það var bara fjallað í nefndarálitinu, það var engin breytingartillaga gerð um það og ég spyr: Hvers vegna var það ekki gert? Ég minni á þá tillögu sem við minni hlutinn flytjum um það mál vegna þess að okkur finnst að þetta hafi verið hluti af starfskjörum bænda, ef þannig má að orði komast. Það má líta á þennan lið sem sambærilegan lið endurgreiðslu í gegnum skattkerfið eins og sjómannaafsláttinn til sjómanna. Þetta er orðið fast í kerfinu hvort sem okkur líkar betur eða verr og það er engin ástæða til þess að svíkja bændur um þetta vegna þessarar kerfisbreytingar sem gerð er, þ.e. þungaskatturinn var lagður niður og olíugjaldið tekið upp. Ég vil líka taka undir það sem ég þykist vita að sé komið frá hv. formanni nefndarinnar, Pétri H. Blöndal, vegna þess að við höfum kannski sömu sýn á að hægt sé að gera þetta kerfi einfaldara, þ.e. að einfalda skattheimtuna með því að taka upp svokallaða aksturskubba eða ökurita sem talað er um en þá er hægt að setja í bíla til þess að mæla notkun þeirra á vegum. Virðulegi forseti: Af hverju notum við ekki þá leið að t.d. hæstv. fjármálaráðherra gæti heimilað að ákveðnir bílar sem eiga að falla undir sérstaka kílómetragjaldið fengju að taka upp ökurita og fjármálaráðherra yrði treyst til þess að búa til hæfilega gjaldskrá fyrir það. Þannig sæjum við nákvæmlega hvað vörubílar, steypuhrærubílar og þau tæki sem ferðast um vegi landsins og nota þá, ég vil ekki segja slíta, heldur nota þjóðvegi landsins. Og sama um tæki sem eru í kyrrstöðu, t.d. á byggingarstað þar sem mikil olíunotkun á sér stað við að snúa tækjunum. Það hefði verið upplagt að taka þetta upp. Ég hef áður sagt að mér finnist að það eigi að nota þessa ökurita og ég hef komið þeirri hugmynd til hæstv. ríkisstjórnar vegna þess að t.d. byggðamálaráðherra landsins, hæstv. ráðherra Valgerður Sverrisdóttir, hefur sagt að það sé ekki hægt að lækka flutningsgjöld vegna þess að ESA banni okkur að fara ákveðnar leiðir og geri ákveðnar kröfur á það. Það getur enginn bannað okkur að lækka skattheimtu á flutningastarfsemi og við gætum t.d. sett þessa ökurita í flutningabíla. Þess vegna gætum við tekið þetta kerfi upp og látið gjaldið fyrir þá sem keyra bara á nóttunni frá miðnætti til sjö á morgnana vera helmingi lægra, því vegslit er miklu minna á næturnar þegar kalt er og þá er líka hættuminna að vera á ferðinni, almenningur er ekki í umferðinni og það er minni umferð. Þetta væri hægt að gera. Það eru ótal aðferðir til við þetta. Þennan búnað er verið að þróa hjá íslensku fyrirtæki sem heitir ND og í Svíþjóð, Noregi og hér á Íslandi eru þegar komnir 500 ökuritar í notkun. Þetta er íslensk uppfinning og ég held að ég megi fullyrða að tækið sem fyrirtækið hefur þróað, en þar starfa sjö starfsmenn, er sennilega fremsta tækið af þeim sem eru á markaðnum í heiminum í dag, það er þetta tæki sem þessir ungu Íslendingar hafa hannað og sett upp. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur getið um það að Evrópusambandið ætli að taka upp slík mælitæki í bifreiðar árið 2011. Þá verður notkun á vegum mæld í samræmi við að taka upp svokallaða notkunarskatta eða þjónustugjöld eftir eknum kílómetrum. Ef við værum nú það huguð að stíga þetta skref núna og byrja að nota ökuritana í einhverjum ákveðnum tegundum bifreiða, eins og ég hef hér gert að umtalsefni, þá stuðlum við kannski að því að þetta fyrirtæki geti þróað tækið enn frekar og geti orðið leiðandi fyrirtæki í heiminum til að selja þessi tæki þegar kerfið verður tekið upp í Evrópu, hvort sem það verður 2011 eða fyrr. Mér dettur t.d. í hug borgarstjórinn í London, sem setti upp eftirlitsmyndavélar til þess að auka skatta og taka meiri skatta af bifreiðum sem aka inn í miðborg London til þess að minnka mengun. Það er hægt að stilla þetta þannig inn að þeir bílar sem fara inn á ákveðið svæði, þeir mundu sjálfkrafa borga hærri gjöld. Tækið er komið í fjölmörg tæki hérna núna og var m.a. notað í aksturskeppni sem ég held að Vátryggingafélag Íslands hafi beitt sér fyrir, til þess að dæma aksturslag ökumanna. Þetta er mjög merkilegt tæki og þeir hafa líka unnið þetta eitthvað í samráði við Vegagerðina. Mér er kunnugt um að eitt olíufyrirtæki hefur óskað eftir því við samgönguráðuneytið eða fjármálaráðuneytið eða bæði að fá að nota slíkt tæki í sína bíla, en eins og við vitum eyða olíubílar töluvert mikilli olíu þegar þeir keyra um vegi landsins. Þeir eyða reyndar líka mikilli olíu þegar þeir standa kyrrir og eru að dæla olíu, t.d. um borð í skip eða annað sem er með gjaldfrjálsa olíu. Þetta íslenska tæki sem er kallað Saga ökuriti er sem sagt til staðar fullhannað og okkur er ekkert að vanbúnaði að taka þetta upp, ef við bara viljum. Því hvet ég, virðulegi forseti, hv. þm. Pétur H. Blöndal, formann nefndarinnar, svo og aðra fulltrúa í efnahags- og viðskiptanefnd til að að skoða þetta. Þetta gæti kannski verið einn rökstuðningurinn fyrir því að við tækjum frumvarpið sem nú er til umræðu og settum það í salt fram yfir áramót en værum ekki að keyra það í gegn í þinginu í dag eða á morgun, vegna þess að þetta frumvarp hefur fengið algjöra falleinkunn, a.m.k. frá nokkrum stjórnarþingmönnum, eins og ég hef hér áður talað um. Virðulegi forseti. Ég vildi einnig segja frá því að Saga ökuriti hefur verið settur í bíla hjá ákveðnum pitsufyrirtækjum, en stundum hefur verið kvartað yfir að þeir keyrðu hratt um götur bæjarins. Þetta hefur m.a. leitt til þess að eitt pitsufyrirtækið hefur fengið verðlaun fyrir góðakstur þannig að þetta virkar vel þar. Tækið er því hægt að nota bæði til þessa og eins til þess að mæla vegnotkun. Varðandi hitt frumvarpið um olíugjaldið sem við vorum að ræða eru að sjálfsögðu deilur um það, ég hef deilt á fjármálaráðuneytið fyrir að auka skattheimtu á virðisaukaskatt á strætisvagnaakstur og af endurgreiðslum til bænda, og ég tek líka eftir því að það er mjög misjafnt út frá hvaða tölum menn nota það, þ.e. seldum olíulítrum. Ég tek eftir því að Vegagerðin í vegáætlun notar ákveðna milljón lítra, að mig minnir 75 milljónir, eitthvað svoleiðis, fjárlögin mæla hins vegar 80 milljónir lítra og einhvers staðar hef ég séð 90 milljónir lítra í hinu opinbera kerfi. Ég vil taka það skýrt fram að þetta skiptir auðvitað miklu máli og eftir að olíugjaldið var tekið upp 1. júlí vitum við að töluvert mikið var hamstrað af olíu fram að þeim tíma, verktakar og aðrir máttu eiga 5 þúsund lítra, en það er gaman að segja frá því og ég vil endurtaka það hér að salan í júlí, ágúst og september er 30 milljónir lítra af olíu sem greitt er olíugjald af. Þetta er gert upp svipað og virðisaukaskattur nema bara það er mánaðarlega og 15. desember næstkomandi er gert upp fyrir október. Þess vegna þurfum við því miður að halda áfram að ræða um hver verði heildarsölufjöldi lítra til þess að reikna út hvað Vegagerðin fái og hvað ríkissjóður muni fá í aukna skattheimtu. En ég fullyrði það enn einu sinni að ríkissjóður er að ná sér í auknar tekjur við upptöku olíugjaldsins í formi virðisaukaskatts sem fer í ríkissjóð þó svo að þeir vilji afsaka sig með því að sum fyrirtæki geti notað virðisaukaskatt á olíugjaldinu sem innskatt. Ég hef áður bent á atriði sem mér finnst vera mjög á skjön við það atriði sem kemur fram í breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar, þ.e. hið sérstaka kílómetragjald sem nokkrir aðilar töldu að væri allt of hátt en er hækkað hér enn frekar hjá tveimur af hverjum þremur notenda. Það eru aðeins þyngstu ökutækin sem fá örlitla lækkun. Ég bendi á þetta enn einu sinni til þess að benda á þá skattahækkun sem felst í þessu að áfram skuli haldið með þetta. Virðulegi forseti. Það eru ótalmörg atriði sem hér mætti fjalla um sem koma fram í umsögnum þeirra aðila sem gáfu umsagnir hingað til nefndarinnar, t.d. eins og frá Samtökum iðnaðarins sem greinilega hafa sett sig vel inn í þetta mál enda fulltrúar fjölmargra aðila sem eru notendur að olíunni. Þeir t.d. bentu á tæki sem eru með laus tæki sem sett eru á, ég man nú ekki alveg hvað þetta er kallað,  Vegagerðin bendir á ótal atriði varðandi það að aflétta olíugjaldinu af öllum dráttarvélum og bendir á að áður hafi það eingöngu verið gert í landbúnaði og á lögbýlum. En hér er verið að fara þá leið að taka þetta af öllum. Það getur haft í för með sér tekjutap fyrir Vegagerðina eins og við höfum hér verið að ræða. Síðan bentum við á mismuninn sem var og meiri hlutinn ætlaði að lagfæra með tengivagninum. En ég ítreka spurningu mína, virðulegi forseti, vegna þess að í breytingartillögunum er eingöngu talað um „dregnar af dráttarvélum“ og það er þá spurning hvað skeður hjá öðrum. Olís, Olíuverslun Íslands, fjallar líka um þetta í sinni umsögn þar sem þess er getið að þrýstingur sé á starfsmenn félagsins að afgreiða litað eldsneyti sem ætla má að nota eigi á gjaldskyld ökutæki. Tekið er á því hér í nefndarálitinu um réttarstöðu starfsmanna og vænti ég að það sé fullnægjandi. En m.a. segir þar í niðurlagi umsagnar, með leyfi forseta: „Að ofansögðu má ljóst vera að margir gallar eru enn á lögunum og verður ekki séð að neinn sá ávinningur sé af breytingunum, sem ekki var hægt að ná með öðrum hætti sem réttlæti þann kostnað og þær álögur sem lögin hafa lagt á atvinnulífið og samfélagið í heild sinni.“ Lagt er til að lögin verði endurskoðuð í heild sinni í samvinnu við hagsmunaaðila eins og við fulltrúar minni hlutans leggjum til. Ríkisskattstjóri hefur einnig gert athugasemdir og sagði m.a. að þetta kallaði á breytingar á tölvukerfi ríkisskattstjóra og Umferðarstofu. Menn ætla að láta þessa breytingu taka gildi án þess að taka ábendingum frá ríkisskattstjóra sem telur að í fyrsta lagi 1. febrúar sé hægt að taka þetta upp. Ég hef áður getið um skoðun bændasamtakanna. Landssamband vörubifreiðastjóra telur þetta til bóta á vissan hátt en bendir á vörubifreiðar í snjóruðningi og bendir svo á þann mismun sem verður á dráttarvélum og vörubílum þegar búið verður að aflétta af þeim öllum. Þeir setja svo fram þessa tillögu sem meirihlutinn hefur tekið upp um tengivagna sem eru 5.000 kg eða þyngri. Fjölmörgu í umsögn Samtaka iðnaðarins væri líka full ástæða til að gera betri skil hér en ég vísa til þeirrar umsagnar. Þar er m.a. fjallað um þetta sérstaka kílómetragjald - af hverju þessi mikla hækkun? Ég vil taka skýrt fram að hækkunin hefur orðið enn meiri í meðförum nefndarinnar. Ég veit ekki hvað Samtök iðnaðarins hefðu sagt ef þau hefðu séð þær breytingartillögur sem þar koma fram. Þau benda á þennan mismun, snjóruðningsbílana og útskiptanlegar snjótennur og hvað þetta allt saman nú heitir. Það kann vel að vera, virðulegi forseti, að vegna þess að við höfum ekki bundið það hér í lög hvað við ætlum að kalla þessa olíu - ég tek eftir því að Skeljungur kallar þetta vélaolíu, aðrir kalla þetta gjaldfrjálsa olíu. Ég hef aldrei komið að þessum tönkum og veit ekki hvernig þetta er merkt. En virðulegi forseti. Ég hef hér farið yfir þetta mál enn einu sinni. Reynt að benda á þá galla sem ég sé á frumvarpinu og einnig þá sem eru að bætast við. Og af því hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson gengur hér fram held ég að ég megi gera hans orð að mínum hér: Þetta er vitleysan endalausa. Ég vil spyrja fulltrúa stjórnarmeirihlutans sem hér hafa talað: Er það virkilega svo að menn ætla að keyra þessa vitleysu í gegn sem hv. þingmenn stjórnarinnar hafa dæmt með þeim orðum sem hér voru sögð áðan, vitleysan endalausa, flækjukerfi sem er að flækjast enn meira og að þetta sé ekki til bóta? Á þá að halda áfram við það að gera þessa vitleysu hér á hinu háa Alþingi? Hvenær verður það, virðulegi forseti, sem næsta breytingartillaga kemur inn? Hvenær verður það sem hæstv. fjármálaráðherra gefur út reglugerð og breytir henni tíu dögum seinna? Vegna þess að hún gat ekki gengið eins og hann gaf hana út. Svona má lengi telja. Ég ítreka, virðulegi forseti, að hér er stjórnarmeirihlutinn enn einu sinni að fara fram með skattahækkun á umferð í landinu sem m.a. bitnar á flutningsstarfsemi og þeim sem við höfum hér verið að ræða um.

Frú forseti. Við erum hér að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald. Mér finnst eðlilegt að koma hér að nokkrum efnislegum þáttum þessa frumvarps og fara örlítið yfir forsögu þessara breytinga, bæði þeirra sem gerðar eru nú á þessu lagafrumvarpi og frumvarpinu frá 2004. En áður en þessi kerfisbreyting var gerð bjuggum við við það kerfi að annars vegar var innheimtur þungaskattur eftir kílómetragjaldi, þ.e. bílar voru með mæla og greiddu eftir því mælagjaldi kílómetragjald og þannig myndaðist skattstofn. Í öðrum tilfellum gátu menn greitt eitt fast gjald og voru ekki með mæli og gátu þá keyrt ótakmarkað á því ári án þess að borga neitt viðbótargjald. Þannig varð til mismunun. Þeir sem keyrðu mjög mikið greiddu þetta fasta gjald og keyrðu svo miklu meira og hefðu jafnvel þurft að borga tvöfaldan þungaskatt ef þeir hefðu verið á mælum. Það var Samkeppnisstofnun sem kom að málinu og sagði að þetta bryti samkeppnislög og þess vegna varð þessi kerfisbreyting að eiga sér stað. Allir urðu að vera jafnir fyrir innheimtu þessara laga. Þess vegna var farið út í þetta olíugjald og reynt að koma innheimtunni - við erum eflaust öll sammála um hér á Alþingi að það verður að innheimta einhvers konar gjald sem nýtt er til að byggja upp vegina. Þessu gjaldi var þá þannig breytt að sett var gjald á olíuna, sem verið hefur 41 kr. plús virðisaukaskattur, en hluti af ökutækjum á landi borgar ekkert olíugjald og er þar af leiðandi með litaða olíu sem er gjaldfrjáls. Þannig er kerfið tvöfalt í dag. Þar af leiðandi er mismunun í því. Með því frumvarpi sem hér er lagt fyrir er verið að fara þriðju leiðina, þ.e. að tæki sem eru á gjaldfrjálsri olíu eigi að borga einhvern tiltekinn skatt líka. Ég hef haft þá skoðun í þessu máli að það væri eðlilegast að reyna að búa þetta kerfi þannig út að það yrði sem einfaldast. Það yrði einfaldast að hafa eitt gjald á alla olíunotkun á landi. Það gjald yrði þar af leiðandi með miklu breiðari grunn, það yrðu miklu fleiri notendur sem borguðu það og þess vegna þyrfti það ekki að vera nærri eins hátt. Það þyrfti engan veginn að vera 41 kr. Ég hef ekki útreikning á því hve hátt þetta gjald þyrfti að vera, en það gæti verið miklu lægra. Þar með yrði olíulítrinn hlutfallslega ódýrari en bensín og þar með er kominn sá hvati sem menn vildu gjarnan fá í kerfið, að einkabílafloti landsmanna verði dísilknúinn. Þar með væri sá hvati kominn. Í þessu kerfi, með því að hafa eitt gjald á alla olíu sem notuð er í landi, getum við um leið raunar farið að hugsa um það gjald, ekki bara sem slit á vegum heldur sem umhverfisgjald, eldsneytisgjald, og það mundi þá verða hvati um leið fyrir alla þá sem reka og gera út olíuknúin tæki að hafa þann rekstur með þeim hætti að hann verði sem ódýrastur, sem hagkvæmastur, sem þýddi að það væri minni olíueyðsla en ella er. Í raun hefur sú breyting sem varð á sl. sumri orðið til að fyrirtæki hafa endurnýjað bílaflota sinn vegna þess að ný tæki eyða minni dísilolíu en gömul tæki. Þannig yrði það hvati að hafa þá hugsun í málinu að um umhverfisgjald væri að ræða, það mundi hvetja menn til þess að ná sér í hagkvæm tæki sem nota dísilolíu. En kerfið yrði þá líka þannig að eftirlitið yrði nánast óþarft. Ég sé ekki neina þörf fyrir eftirlit ef öll olía á landi yrði með einu gjaldi. Núna, eins og kerfið hefur verið frá því í sumar, og verður ef þetta frumvarp verður að lögum, þarf gríðarlega öflugt eftirlit. Það eru til fyrirtæki sem eru með tugi tækja og þau eru ýmist með gjaldfrjálsa, litaða eða ólitaða olíu. Það er mikill kostnaður því samfara, bæði hjá olíufélögunum og viðkomandi fyrirtækjum, að hafa tækjaflota sinn, sem er í mörgum tilfellum stór, á tvenns konar olíu. Auðvitað kann það að vera einhver freisting hjá mönnum að nota litaða olíu þar sem ekki má nota þá olíu. En sú freisting er ekki fyrir hendi ef við höfum eitt gjald á allri olíunotkun. Þá er sú freisting ekki fyrir hendi, það eru allir jafnir fyrir þessu gjaldi og þá þarf engan eftirlitskostnað. Það þarf engan kostnað við að vera með tvöfalt dreifingarkerfi hvorki hjá olíufyrirtækjunum né hjá notendunum sem eru oft og tíðum verktakafyrirtæki. Það sparar mikið fyrir þjóðfélagið að þurfa ekki að hugsa um það. Það má jafnframt benda á að með þessari lagabreytingu sem tók gildi í sumar og þeim lögum sem nú liggja hér frammi í frumvarpsdrögum verður vissulega áfram mismunur. Það verður mismunur á milli þeirra tækja og þeirra tegunda tækja sem nota litaða olíu og ólitaða olíu. Það hefur komið fram hér í umræðunni að mismunurinn verður sá að sumir hverjir nota Búkollur eða annars konar tæki en dráttarvélar til að draga fimm tonna vagna eða þyngri. Það er einungis talað um að það eigi að vera mælir ef það eru dráttarvélar sem draga slíka vagna. Þannig að þarna erum við komin með marga þætti sem eru mismunandi. Þeir gera það að verkum að landsmenn fara að fjárfesta í tækjum, einfaldlega til að komast hjá því að borga olíugjaldið. Það er ekki æskilegt. Það verður einungis til þess að kerfið verður flóknara og óhagkvæmara fyrir landið í heild. Ég sé ekki betur en að þá verði flækjustigið enn meira og meiri mismunun verði milli ýmissa verktaka og aðila sem að þessum málum koma. Sveitarfélögin munu að sjálfsögðu fara í að nota dráttarvélar meira en nokkru sinni fyrr og þá með vagna sem eru 4.999 kg að sjálfsögðu. Við erum á þann hátt að stýra fjárfestingum í atvinnurekstrinum og mér finnst að það eigum við ekki að gera. Eitt gjald er á allt bensín í landinu hvort sem það verður til þess að valda sliti á vegum eða ekki. Það er enginn að fjárfesta óeðlilega í einhverjum bensínvélum til að sleppa við þann skatt. Það er ekki fyrir hendi. Þær sláttuvélar og tæki sem garðyrkjudeildir sveitarfélaganna nota, bensínknúnar, valda ekki sliti á vegum. Menn hafa bara verið sáttir við að hafa eitt gjald og þá fjárfesta menn með tilliti til þess að það er eitt gjald í bensínknúnum vélum. Við erum að beina mönnum inn á að nota annars konar tæki en væri ef eitt gjald næði yfir allt saman. Þess vegna held ég að það sé eðlilegt að koma því inn í þessa umræðu að einn þátturinn er not á vegum en annar þáttur og ekki síðri er umhverfisþátturinn. Við erum að brenna eldsneyti hér í landinu og það er því eðlilegt að hafa þetta eitt gjald og minnka þannig eldsneytisnotkun og gera hana hagkvæmari. Ég held, frú forseti, að ég hafi komið þeim sjónarmiðum að sem ég vildi í þessu máli og mér fyndist eðlilegra að þetta yrði skoðað með tilliti til þess að við settum á eitt gjald. Það verður greinilega ekki gert að sinni, að mér sýnist, en ég mæli með því, eins og hér hefur komið fram hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, að þetta mál verði skoðað eftir áramótin.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir margt sem hv. þm. Kjartan Ólafsson sagði, enda höfum við kannski svipaðar áhyggjur af þróuninni, þessu flókna kerfi sem er að flækjast meira. Spurning mín til hv. þingmanns er ofur einföld. Miðað við það sem hann hefur sagt og aðrir hafa sagt: Styður hv. þingmaður þetta frumvarp?

Frú forseti. Ég hef lýst sjónarmiðum mínum gagnvart frumvarpinu og ég hef lýst því yfir áður í þinginu að ég er ekki sannfærður um að þetta sé sú leið sem við eigum að fara. Ég mun sitja hjá við atkvæðagreiðslu frumvarpsins.

Virðulegi forseti. Þetta mál á sér töluvert langan aðdraganda. Fyrst þegar ég kom nálægt málinu fyrir um tíu árum voru tildrögin þau að eftirlitsstofnun ESA hafði dæmt það kerfi ógilt sem hafði verið í gangi gagnvart þungaskattinum en inni í því var fólginn ákveðinn afsláttur fyrir lengri leiðir. Efnahags- og viðskiptanefnd reyndi þá að bregðast við með því að setja afsláttarkerfið inn í lögin, endirinn var sá að það var líka dæmt ógilt. Við lentum því í miklum bögglingi með þetta mál hvað eftir annað. Ég held að á þeim árum sem ég sat í efnahags- og viðskiptanefnd hafi í tvígang komið upp tillögur um að setja á þetta olíugjald og litunarmál og ég held og man það alveg greinilega að okkur tókst í tvö skipti að koma í veg fyrir það og eyðilögðum málið, meiri hlutinn í efnahags- og viðskiptanefnd. Ég hafði alltaf og hef enn þá mjög miklar efasemdir um olíugjaldið og litunina. Við sýndum fram á þá að hættan á misnotkuninni væri gríðarleg, enda hafa allar þær hrakspár sem við vorum með þá komið í ljós. Virðulegi forseti. Skattheimta ríkissjóðs er hinn eðlilegasti hlutur. Ríkið verður að fá fjármuni til starfsemi sinnar hvort sem það er til rekstrar eða uppbyggingar og það má að sjálfsögðu leita margra leiða til skattheimtu. Menn hafa haft á orði í umræðum um skattheimtu að hún eigi að vera einföld og réttlát en í framkvæmdinni snýst þetta yfirleitt við. Þegar menn ætla að leita að réttlætinu hverfa menn frá einfaldleikanum og síðan er þetta orðið svo flókið að það verður mjög óréttlátt. Þannig er yfirleitt gangur mála í umræðum um skattheimtu. Það sem liggur fyrir núna og menn hafa fengið reynslu af um litun á olíu er nákvæmlega það sem við sögðum fyrir um fyrir mörgum árum. Freisting borgaranna til að gerast lögbrjótar er allt of mikil og það er ekki vansalaust að reka slíka skattheimtu. Við getum ekki verið þekkt fyrir að gera það, við megum ekki gera það og verðum því að hverfa frá þessu. Og ég hef alltaf talað gegn olíugjaldinu. Í sjálfu sér var það sjónarmið og er kannski sjónarmið enn þá og það sjónarmið á vissulega rétt á sér, eins og hv. þm. Kjartan Ólafsson kom inn á áðan, að borga eigi fyrir notkun á vegum, ég get alveg fallist á það í sjálfu sér. Frumvarpið, þessi breyting á lögunum er alls ekki í þá átt að þeir sem keyra mest fái þarna lækkun og þeir sem keyra minnst og nota vegina ekki fái hækkun. Það eru því ekki röksemdir fyrir breytingunni sem þarna er verið að gera. Ég held að það sé rétt sem hv. þm. Kjartan Ólafsson sagði áðan, við komumst ekkert hjá því að horfast í augu við að notkun á eldsneyti varðar umhverfið og skattheimtan verður að vera til staðar vegna þess að okkur ber að haga skattheimtunni þannig að nýting og notkun á jarðolíu verði þannig að hún sé sem hagkvæmust. Við megum ekki rugla fjárfestingunni í atvinnuvegunum eða hjá einstaklingum á einn né neinn hátt. Ef það er niðurstaðan sem varð fyrir nokkru, að hverfa frá þungaskattinum og taka upp olíugjald þá er ég hjartanlega sammála hv. þm. Kjartani Ólafssyni. Við getum aldrei framkvæmt það nema með einu gjaldi, það er ógerningur. Það verður okkur til mikils vansa og mikillar háðungar því að það verður alltaf flóknara og erfiðara. Eftirlitið snýst upp í hreinan kjánaskap, það snýst upp í að vera eins og hjá Stasi, við náum aldrei utan um þetta, getum aldrei náð utan um þetta. Freisting einstaklingsins verður okkur ofviða. Við erum því að framkvæma kerfi sem er okkur til vansa, mjög mikils vansa, og verður alltaf erfiðara og erfiðara eftir því sem lengra líður því að það koma ný og ný tilbrigði við þetta sama stef: Hvernig ætlum við að þykjast vera réttlát? Auðvitað getum við aldrei verið réttlát, við erum nú einu sinni í mannheimum. Ég segi því enn og aftur eins og ég hef oft sagt í umræðum á undanförnum tíu árum um þessa hluti: Við getum ekki framkvæmt neitt kerfi nema vera nokkurn veginn viss um að það gangi eftir og að það sé ekki brotið. Reynslan er alveg ótvíræð gagnvart þessu kerfi sem núna er. Það misnota það allir sem geta og við vitum það, allir vita það. Eftirlitið er alveg vonlaust. Við gætum aukið eftirlitið, sett í það 10, 20, 30, 100, 200 manns, en það yrði alltaf sama vitleysan. Ég endurtek því, virðulegi forseti, þær áskoranir sem ég hef látið áður koma fram um að við séum ekki hér í önnunum fyrir jólafrí að fjalla um þetta mál, heldur gefum okkur góðan tíma til að hugleiða ástæður okkar allar, fara í gegnum þetta og reyna af fremsta megni að gera okkur grein fyrir því að við höfum skyldum að gegna gagnvart skattheimtunni á Íslandi. Við getum ekki framkvæmt þetta svona. Við verðum að vera ábyrg gagnvart því sem við erum að gera í allri skattheimtu. Ég ítreka því óskir mínar um að menn láti af þessari umræðu og reyni að nota útmánuðina til þess að gá hvort menn geti ekki séð það í hendi sér að svona skattheimta, þessi litun á olíu er hlutur sem þegar liggur fyrir að er vonlaus.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans um olíugjald. Ég hef aðeins eina spurningu til hv. þingmanns: Styður hann þetta stjórnarfrumvarp eða ekki?

Virðulegi forseti. Ég hélt ég hefði farið rækilega yfir þetta. Það var fyrir tíu árum hér á þinginu sem ég kom fyrst að þessum málum. Allan tímann og alltaf hef ég verið á móti þessu. Ég hef verið á móti þessu olíugjaldi, talið þessa litun vera ranga aðferð. Ég er alveg viss um og taldi mig segja það skýrt að þetta frumvarp er bara enn ein vitleysan, farið er úr öskunni í eldinn. Menn fara úr einni vitleysunni í aðra, enda kallaði ég þetta mál vitleysuna endalausu. Að sjálfsögðu greiði ég atkvæði á móti því.

Frú forseti. Ég þakka hina miklu umræðu um þetta frumvarp sem er framhald af mjög langri umræðu, ég vil segja tíu ára gamalli umræðu þegar hugmyndir um litun olíu komu upp í efnahags- og viðskiptanefnd fyrir mjög mörgum árum. Þá var ég á móti því og benti einmitt á þá vankanta sem nú hafa komið í ljós, flækjuna og hugsanlega misnotkun. Því er ekki auðvelt að verja þetta kerfi. Hins vegar féllst ég á þau rök að þáverandi kerfi með þungaskatti og öllu því sem þar blómstraði skekkti samkeppni og nauðsynlegt væri að gera breytingu. Þegar þau lög sem voru til umræðu í efnahags- og viðskiptanefnd, sem við núna ræðum breytingu á, lagði ég mikla vinnu í að athuga hvort þessir ökukubbar eða ökuritar væru orðnir nægilega þróaðir til að hægt yrði að setja þá inn í dæmið en svo reyndist ekki vera. Það sem vantaði sérstaklega upp á var hvernig haldið er utan um þetta annars staðar, þ.e. hvernig upplýsingum er safnað saman og sérstaklega vantaði vörn gegn því að persónunjósnum væri ekki við komið. Það er kannski það sem enn er ekki leyst, hvernig menn ætla að hindra það að stóri bróðir eða einhver geti fylgst með einstaklingnum hvert sem hann fer á bíl sínum, því að það er nefnilega hægt ef þetta kerfi er notað. Það skráir hvern einasta punkt í hnitakerfinu þar sem menn eru staddir á bílnum. Ég féllst því á með þeim rökum að þetta skerpti samkeppni að fara út í þessa litun þrátt fyrir að mér væri fullljóst að það yrði ekki til einföldunar eins og hv. þm. Kristján Möller segir, það átti ekki að vera til einföldunar. Það sem menn voru að reyna að ná fram var að koma í veg fyrir skekkingu á samkeppni og alveg sérstaklega, frú forseti, að breyta því að dísilbílar til einkanota væru nánast bannaðir í landinu, en þannig kom það fram. Markmiðið með lögunum var kannski það að gera einstaklingnum kleift að kaupa sér dísilbíla, sem eru sparneytnari, en þegar lögin voru samþykkt var olían líka miklu ódýrari á heimsmarkaði, sem hefur reyndar breyst í millitíðinni. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson talaði um einföld kerfi og hann á þá væntanlega við að sama gjald yrði á olíu og bensín og ég væri alveg hlynntur því, en þá vakna spurningar með sjávarútveginn. Ætla menn að hafa sama gjald þar líka? Ég væri alveg til í það en ég er hræddur um að heyrast muni þá í einhverjum ef það ætti að vera og þá mætti kalla það mengunarskatt. Við getum bara hugleitt það að hafa sömu krónutöluna, við getum fundið út hver hún á að vera, 39 kr. eða hvað það nú er, bæði á bensín og olíu yfir alla línuna og ekki gera neinar undantekningar eða neitt annað. Þetta kæmi til greina og ég held að það sé rétt að menn byrji strax að hugleiða það. En menn geta ekki verið að breyta kerfum á eins eða tveggja ára fresti, það gengur náttúrlega ekki. Miklar fjárfestingar eru bundnar í því að lita olíu og annað slíkt og miklar fjárfestingar í að koma upp eftirlitskerfi og öðru slíku. Menn geta því ekki leikið sér að því að breyta fram og til baka. Hv. þm. Kristján Möller benti á marga vankanta í kerfinu og í rauninni var hann að biðja um enn frekari flækju því að hann nefndi dæmi fram og til baka um að þetta og hitt væri að, það væri of dýrt fyrir landsbyggðina og ég veit ekki hvað. Það þýðir að við þurfum að koma með enn fleiri undanþágur og breytingar ef við ætlum að taka tillit til allra þeirra sjónarmiða sem hann nefndi. Síðan bætti hann við að það mætti koma með tilraun, sem væri mjög áhugavert, að nota snjóruðningstæki og þessa ökurita til prufu. En það mundi þýða enn meiri flækju, enn eitt kerfið til viðbótar við öll hin, þannig að ég held að það sé ekki beint gáfulegt. Hann spurði margra spurninga. Hann talaði um að lækka flutningskostnað út á land. Ef menn ætla að láta borga fyrir notkun á vegum hlýtur að vera dýrara að fara út á land af því að þangað liggja jú vegir, það er það sem menn eru að tala um. Svo hefur auk þess komið fram að þungir flutningabílar slíta vegunum margfalt á við einkabíla þannig að það dugar ekki einu sinni að láta þá borga fast gjald per lítra af olíu, það þarf að bæta við ef menn ætla að hafa það markmið í huga. Þungir bílar þurfa þá að borga hlutfallslega miklu meira en sem nemur olíueyðslunni. Hann nefndi af hverju þyrfti ekki að koma breytingartillaga um merkingu á bílum. Það var rætt nokkuð í nefndinni en ekki var talin ástæða til að það þyrfti að setja í lög, nóg væri að það kæmi fram í nefndaráliti og í ræðu flutningsmanns á Alþingi að geta um að merkja ætti bifreiðar, það dygði til. Hann sagði líka að staðið hefði til að einfalda kerfið en eins og ég gat um áðan stóð það aldrei til og það var vitað að þetta yrði flækja. Ég man eftir því í efnahags- og viðskiptanefnd þegar þetta mál var stoppað þar fyrir mörgum árum að ég nefndi það einmitt af reynslu minni erlendis að menn mundu misnota kerfið. Ég held að menn verði hreinlega að bíða smástund og vona að þessi persónuverndarsjónarmið verði leyst varðandi þessa kubba því að það er kannski besta mælingin til að mæla notkun á vegum eða þá að menn hverfi frá því að hugsa um notkun á vegum og líti hreinlega á þetta sem mengunarskatt eða hreinlega sem skatt og tækju eina ákveðna tölu bæði á bensín og olíu, flata yfir allt. Það kæmi til greina og þá með það í huga að einföldunin mundi spara svo mikla fjármuni að öll hin sjónarmiðin hverfi í ljósi þess. Það frumvarp sem við ræðum er viðbrögð við göllum sem hafa komið upp í samkeppni, samkeppni bíla og tækja, traktora o.s.frv. þar sem menn nota ólitaða olíu annars vegar og litaða olíu hins vegar, gjaldskylda olíu annars vegar og ekki gjaldskylda olíu hins vegar. Þannig eru menn alltaf að elta réttlætið með sífellt flóknari og flóknari lögum og flækjan er í rauninni líka óréttlát því að þeir sem ekki vita af henni nota hana ekki og einnig gefur þetta líka möguleika á því að svindla, sem er náttúrlega mjög óréttlátt.

Virðulegi forseti. Ein af breytingartillögum meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem hv. þm. Pétur H. Blöndal mælti fyrir og ég gat um áðan snýr að tengivögnum, 5 þús. kílóum eða þyngri, sem eiga að greiða sérstakt kílómetragjald. Hv. þm. Kjartan Ólafsson benti á að vagnar sem eru 4.999 kíló muni ekkert borga en hinir muni þurfa að borga 9,27 kr. á hvern dreginn kílómetra, ekki ekinn heldur dreginn. Talað er um að þetta sé eingöngu fyrir vagna sem eru dregnir af dráttarvélum. Því er það spurning mín: Hvað með 5 þús. kílóa tengivagn eða þyngri sem dreginn er af tækjum á gjaldfrjálsri olíu, t.d. vélskóflum eða öðrum sambærilegum tækjum sem borga ekki olíugjald, hvernig á að rukka það? Þetta er enn eitt dæmi um þetta flækjustig.

Frú forseti. Fram kom í nefndinni að slík tæki væru afskaplega óhagkvæm til dráttar fyrir lengri vegalengdir þannig að það kæmi ekki til. Auðvitað er ekki hægt að sjá fyrir að það gæti ekki gerst með aukinni tækni og breytingum á vélbúnaði og slíku. Það sýnir einmitt vandkvæðin í því að framkvæma lögin þannig að réttlætis sé gætt, þó að maður reyni ekki einu sinni að nálgast fullkomið réttlæti þýðir einhvers konar nálgun á réttlæti sífellt meiri flæking í lögunum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gat ekki svarað þessu. Ég skil hann vel enda ætla ég ekki að ganga eftir frekari svörum um þetta atriði vegna þess að það er ekki hægt að svara þessu. Þetta er enn eitt dæmi um þá vitleysu sem verið er að setja inn í frumvarpið sem tveir ef ekki þrír stjórnarþingmenn tala um sem vitleysisfrumvarp. Breytingartillögurnar sem settar voru fram í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og hv. þm. Pétur H. Blöndal mælti fyrir gera þetta enn vitlausara en áður og síðast en ekki síst stendur hv. þingmaður að hækkun á sérstaka kílómetragjaldinu á vel flestum þyngdarflokkum, um 12–15%.

Frú forseti. Málið eins og það hefur þróast frá því að það var samþykkt í efnahags- og viðskiptanefnd fyrir líklega tveimur árum sýnir það að þau varnaðarorð sem við fluttum þá, þingmenn Samfylkingarinnar, áttu rétt á sér. Vitlaust var kerfið fyrir en vitlausara og erfiðara er það orðið núna. Mig langar að rifja það upp fyrir hv. þm. Pétri H. Blöndal að hann var löngum á móti því kerfi sem nú er við lýði. Við unnum þann vetur allan að því að breyta því en hver er ástæðan fyrir því að við búum við þetta kerfi í dag? Jú, hv. þingmaður, hinn sjálfstæði formaður efnahags- og viðskiptanefndar, fékk hringingu frá hæstv. fjármálaráðherra og var ekkert að fela það fyrir nefndarmönnum sínum. Það var bara skipun frá fjármálaráðuneytinu að hafa þetta svona. Allt sem við sögðum um vitleysuna í málinu hefur komið fram og enginn ber meiri ábyrgð á því en hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar nema ef vera skyldi hæstv. fyrrv. fjármálaráðherra. Ég kem þó aðallega hér upp til þess að minna á að við þingmenn Samfylkingarinnar lögðum til að tekin yrði upp sjálfvirk skráning. Hv. þm. Pétur H. Blöndal kemur hér enn einu sinni og mælir gegn því vegna þess að hann telur að það sé brot á persónuverndarlögum eða brot á persónuhelgi. Ég fæ það ekki skilið, frú forseti. Að vísu er rétt að samkvæmt því kerfi yrði sú vegalengd sem farartæki ækju skráð en það hlýtur að vera mjög auðvelt að koma í veg fyrir að það yrði skráð hvert viðkomandi farartæki færu og hvar þau væru stödd. Ef menn vilja ekki slíkar upplýsingar er hægurinn að koma í veg fyrir það. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki þeirrar skoðunar að hægt sé að búa svo um hnúta að þetta verði ekki sá ásteytingarsteinn sem það var allavega á sínum tíma millum þingmanna Samfylkingarinnar og sumra þingmanna Sjálfstæðisflokksins því ég tel að þetta sé framtíðin og þetta sé mjög gott kerfi.

Frú forseti. Þegar frumvarpið sem við tölum nú um að breyta var samþykkt og varð að lögum var það vissulega mikið rætt í hv. efnahags- og viðskiptanefnd að reyna að taka upp þessa ökurita. En þá voru menn ekki vissir um að það kerfi sem ætti að bóka niðurstöðurnar, þ.e. tæki við skilaboðunum, væri tilbúið. Það er ekki rétt að ég hafi fengið hringingu frá hæstv. fjármálaráðherra heldur ræddum við saman um nauðsyn þess að gera eitthvað í málunum til að bregðast við samkeppnismismun og öðru slíku. Þess vegna fór ég ekki út í þessa breytingu með glöðu geði á sínum tíma. Vitað var að þetta yrði flókið kerfi, það var engum sem datt í hug að það yrði einfalt. Reynt var að samræma alls konar sjónarmið sem voru ósamrýmanleg, eins og ég nefndi fyrr í dag. Varðandi persónuupplýsingar eru menn að tala um tvenns konar notkun á kubbunum. Annars vegar væri hægt að nota bara vegalengdina. Þá koma engar persónuupplýsingar fram en þá er heldur ekki hægt að nota þá möguleika sem menn hafa bent á og Evrópusambandið ætlar að nota, ef þeim tekst að leysa það, að mæla hvar menn nota bílana, t.d. væri hægt að hafa mismunandi gjald fyrir malarvegi og malbikaða vegi. Hægt væri að innheimta veggjöld fyrir Hvalfjarðargöngin og önnur göng með þessu, það væri meira að segja hægt að taka upp gjöld fyrir stöðumæla og annað slíkt. Þeir notkunarmöguleikar gefa aftur á móti upp staðsetningu sem getur verið hættulegt varðandi persónuupplýsingar. Allt eru þetta hlutir sem menn þurfa að leysa og verið er að vinna í að leysa í Evrópusambandinu, þ.e. hvort kerfið getið orðið nógu skothelt þannig að enginn komist inn í það. 
            

Frú forseti. Ég ætla ekki að deila við hv. þingmann um það hvort það var símtal eða eitthvað annað sem olli því að hv. þingmaður hvarf algerlega frá margyfirlýstri skoðun sinni í málinu. Það er náttúrlega mergurinn málsins. Við lögðum þennan vetur upp með það að ætla að hverfa einmitt frá því kerfi sem hv. þingmaður hefur enn þá haldið í. Við ætluðum að fara aðra leið og hv. þingmaður var manna áhugasamastur um það þangað til hann fékk skilaboð um aðra niðurstöðu. Það er ekki hægt að kalla það fagleg vinnubrögð enda er niðurstaðan þannig að kerfið er orðið miklu flóknara en nokkur gerði skóna í upphafi. Varðandi persónuhelgi og persónuvernd í málinu er óhjákvæmilegt að rifja það upp að í dag eru ferðir hv. þingmanns skráðar í gegnum notkun hans á debet- og kreditkortum. Sömuleiðis er hægt að fá upplýsingar um ferðir manna einungis með því að rekja símtöl þeirra og það hefur verið gert. Ég geri ekki mikið með það að það kynni ekki að vera hægt að skrá ferðir manna t.d. á malarvegum, ég held að það skipti mjög litlu máli. Það sem skiptir máli er tvennt. Í fyrsta lagi vegalengdin og síðan tími sólarhringsins, vegna þess að ef hægt væri að taka þetta upp væri hægt að taka upp tvenns konar kerfi þannig að mönnum væri beint inn á þá tíma sólarhringsins til aksturs þar sem minnst umferð er. Það var helsta röksemd mín a.m.k. á sínum tíma. Ég er einn af þeim sem ek um vegi landsins skíthræddur við þessa stóru bíla og vil beita þeim tækjum sem við höfum, hagrænum stjórntækjum eins og þessu gjaldi, með þeim hætti að þeim væri frekar beint til aksturs á tímum þegar fjölskyldufólk og smærri bílar eru endranær ekki á ferli. Það er einn af ávinningunum við að taka upp 

Frú forseti. Ég er ekkert voðalega ánægður með þessa ræðu hv. þingmanns um margyfirlýsta skoðun, það er alltaf eins og hann sé í hanaslag. Við erum ekkert í hanaslag, við erum að reyna að finna góða lausn á málum og það var reynt í efnahags- og viðskiptanefnd á sínum tíma. Ég reyndi mikið að fá lausn á málinu varðandi persónunjósnir og persónuvandamál en hún var bara ekki tilbúin á þeim tíma.  Varðandi það að hægt sé að fylgjast með fólki í dag með debet- og kreditkortum er það einmitt eitt af því sem margoft hefur verið rætt hvort menn séu ekki komnir fulllangt þar í því að geta fylgst með einstaklingnum og hvort sú mikla notkun á debet- og kreditkortum og GSM-símum sé ekki orðin hættuleg fyrir einstaklinginn. Menn hafa reynt að byggja upp kerfi sem gera það ómögulegt fyrir óviðkomandi aðila að komast inn í það. Ég er ekki viss um að allir landsmenn vilji láta t.d. maka sinn fylgjast með því hvar þeir eru á hverjum tíma.

Frú forseti. Ég ætla eftir atvikum ekki að halda mjög langa ræðu en ég tel samt að nauðsynlegt sé að fara vel yfir þetta mál. Hér höfum við í höndunum dæmi um það hvernig þingið á ekki að vinna. Á sínum tíma lagði efnahags- og viðskiptanefnd töluvert mikla vinnu í að reyna að finna nýja leið í stað þess fyrirkomulags sem við sitjum uppi með núna. Við vorum sammála um það, ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal, að það væri mjög fýsilegur kostur að skoða sjálfvirka ökurita. Það vakti fyrst og fremst fyrir mér að draga úr slysahættu. Ég lýsti alltaf yfir þeim tilgangi mínum að reyna að finna einfalda leið sem jafnframt yrði til þess að draga úr slysahættu. Það er vafalaust ein mesta hætta sem búin er fjölskyldufólki á sumarferðalagi hér á Íslandi að lenda í árekstri við þá stóru bíla sem aka landið þvert og endilangt að flytja fisk og hvað eina sem nauðsynlegt er til þess að smyrja hjól efnahagslífsins. En þeir sem lenda í slíkum árekstri þurfa yfirleitt ekki um sárt að binda. Við vitum að það eru einmitt árekstrar á vegum úti, árekstrar milli fólksbíla og þessara stóru bíla, sem valda hvað mestu manntjóni á Íslandi. Þess vegna er eftirsóknarvert að reyna að finna kerfi sem hægt er að beita til þess að stýra umferð stóru bílanna á tíma sólarhrings þegar minni líkur eru á að venjulegt fjölskyldufólk sé í akstri. Ökuritarnir hefðu haft þann ávinning í för með sér að hægt hefði verið að setja upp fyrirkomulag um mismunandi gjald eftir tíma sólarhrings. Ég veit að þingmenn, bæði aldnir og ungir, eins og hv. þm. Birkir J. Jónsson sem ekur mikið um vegi landsins, og er líka einn af þeim sem hefur talað fyrir aðgerðum til þess að draga úr slysahættu, hljóta að taka undir með mér í þessum efnum eins og allir hv. þingmenn efnahags- og viðskiptanefndar gerðu þegar þetta mál kom til umræðu. Það var helst talið málinu að vanbúnaði að hinn sjálfvirki ökuriti væri ekki tæknilega reiðubúinn. Nú vill svo til, frú forseti, að þarna áttu Íslendingar alveg stórkostlegt tækifæri. Ekkert land var komið jafnlangt í að þróa þennan búnað en einmitt Íslendingar. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hélt því fram í ræðu sinni að þessi tækni væri ekki fullþróuð. Hún er það núna. Hv. þingmaður þarf ekki annað en að taka upp síma og tala við þá ágætu ungu menn sem hafa starfað að þróun þessarar tækni á síðustu árum. Ef Íslendingar hefðu borið gæfu til þess að fara að tillögum okkar þingmanna sem vildum taka þetta upp fyrir tveimur árum hefðum við fengið forskot sem hefði að öllum líkindum gert okkur kleift að hefja útflutning á þessari tækni og líka vélbúnaðinum sem henni fylgir. Það hefði orðið stórkostleg lyftistöng fyrir hátækniiðnað á Íslandi. Það hefði líka orðið til þess að hægt hefði verið að setja upp mjög einfalt kerfi í stað þess flókna kerfis sem við höfum núna. Það sem þó skiptir mestu máli frá mínum bæjardyrum séð er að verulega hefði dregið úr slysahættu. Það er það sem skiptir máli. Ég sagði í upphafi að þetta væri dæmi um að þingið hefði ekki unnið vel. Þó að það hafi verið yfirlýstur vilji þingmanna á sínum tíma, og ég held nefndarinnar allrar, að skoða þetta út í hörgul var þeirri vinnu hætt á einum eftirmiðdegi vegna þess að fyrirskipanir bárust frá hæstv. fjármálaráðherra um að klára málið með öðrum hætti. Málið hafði þá velkst um fjörur Alþingis í hartnær áratug vegna þess að það hafði alltaf verið mikil vantrú á þessari aðferð. Menn sögðu að þetta kerfi væri betra en hitt og yrði einfaldara en því miður hefur komið í ljós að það er miklu flóknara en menn óraði fyrir. Þetta kerfi er hundónýtt og við sjáum það á þeim breytingartillögum sem liggja hér fyrir og fleiri tillögum sem eiga eftir að koma frá stjórnarliðinu að það þarf stöðugt að plástra þetta kerfi til þess að það gangi upp. Það kerfi sem Samfylkingin lagði til var tæknilega best í stakk búið til þess að klára þetta. Sú tækni hefði dregið úr slysahættu og sú tækni hefði verið einfaldari í framkvæmd. En þetta er nú sennilega bara upphafið á minni ræðu um þetta því að málið er flókið og yfirgripsmikið og þarf auðvitað að fara dýpra í það. Ég veit ekki alveg hvort ég tek mikinn tíma í það núna en þó berast mér hvatningar um að gera málinu góð skil. Hins vegar verð ég líka að segja að það er margt í þessu sem ég ekki skil, þar sem heilbrigð skynsemi kemur ekki heim og saman við veruleikann. Á sínum tíma var talað sérstaklega um að það þyrfti að taka vel á hlut þeirra farartækja sem heyra undir almenningssamgöngur. Það er svo, og var í gamla kerfinu, að 80% af gjaldinu áttu að endurgreiðast vegna almannaökutækja. Að vísu er það rétt að í framkvæmd endurgreiðast 80% upp að ákveðnu marki en ekki virðisaukaskatturinn. Hvers konar vitleysa er þetta eiginlega? Getur hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar skýrt þetta út fyrir mér? Þetta er bara til marks um það hvað þetta er götótt og illa plástrað kerfi. Ég vil líka koma því viðhorfi að, frú forseti, þó að ég ætli ekki að leggja fram tillögu um það núna, að mér finnst að endurskilgreina eigi þessi 80% sem eru endurgreidd til almenningsfarartækja. Ég er þeirrar skoðunar að leigubílar eigi að falla undir þetta líka. Leigubílar eru orðnir að almannasamgöngutækjum alveg eins og langferðabílar. Ástæðan er sú að ákveðnir þjóðfélagshópar nota þá mjög mikið, sérstaklega eldra fólk. Þetta mundi lækka verðið á þjónustunni og hjálpa eldri borgurum og við vitum það jú að hv. þm. Pétri H. Blöndal er alveg einstaklega annt um að aðstoða bæði eldri borgara og öryrkja, án þess að ég ætli að fara neitt frekar út í það núna. Frú forseti. Staða þessa máls sýnir að varnaðarorð okkar sem vöruðum við því að þessi leið yrði farin hafa reynst á rökum byggð. Það kerfi sem við lögðum til hefði dregið úr slysahættu, einfaldað framkvæmd og sennilega hleypt af stokkunum nýjum iðnaði hér á Íslandi. Íslendingar voru lengst komnir með þessa tækni og segja má að umrætt símtal úr fjármálaráðuneytinu hafi í reynd skorið á þá tækni - þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal lét skipa sér að hætta vinnu við þetta góða mál. Ég veit að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er mér algjörlega sammála. Hann hefur alltaf lýst miklum efasemdum um núverandi fyrirkomulag þessa máls enda er hann með allra skynsömustu mönnum þegar kemur að þessum málaflokkum þó að ég vilji ekki veita honum þá einkunn í mörgum öðrum.

Hæstv. forseti. Þar sem samkomulag hefur orðið um þinghaldið ætla ég ekki að lengja mál mitt. Til að halda mínum sjónarmiðum til haga í þessu máli vil ég þó taka undir það sem fram kom í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að með ökurita er hægt að hafa áhrif á umferðina til góðs, með því að tengja ökuritann og gjaldtöku er hægt að nota það til stýringar til góðs. En á því eru einnig miklir vankantar og miklar hættur og ég horfi til þeirra. Að því leyti tek ég undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal að eftirlitsþjóðfélaginu á ekki að færa fleiri tæki til þess að fylgjast með borgurunum. Það veldur því að ég hef um það mikla fyrirvara að sú leið verði farin að setja ökurita í einkabíla því að slíkt má nota til að hafa eftirlit með borgurum landsins og ég tel nóg komið af slíku. Ég tel að við getum gert greinarmun á almennum einkabílum annars vegar og tilteknum vinnuvélum hins vegar. Ég held að eðlilegt sé að styðja það að ökuritar verði settir í slík vinnutæki. En þegar kemur að einkabílnum hef ég um það miklar efasemdir og hef haldið þeim fram í umræðu í efnahags- og viðskiptanefnd þegar þessi mál hefur borið á góma. En ég tek undir með hv. þingmanni, það er eðlilegt að við höldum þessari umræðu vakandi því að ég held að allir séu sammála um að kerfið er mjög erfitt viðfangs, það þarf að finna lausn sem dugir.

Frú forseti. Ég ber fyllstu virðingu fyrir þeim viðhorfum sem hv. þm. Pétur H. Blöndal og Ögmundur Jónasson hafa sett hér fram varðandi persónuhelgi og nauðsyn þess að koma í veg fyrir að of miklum upplýsingum sé safnað um einkahagi manna. En nú verð ég hins vegar að segja að hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem yfirleitt er vel að sér um flesta hluti, hefur ekki kynnt sér þessa tækni nægilega vel. Það er hægt að gera hana þannig úr garði að það sé ekki fylgst með því hvar menn eru staddir heldur einungis vegalengdinni sem þeir aka og leggja að baki og tíma sólarhringsins sem þeir eru í akstri. Það eru þær upplýsingar sem þarf að fá, engar aðrar. Hv. þingmaður ætti auðvitað að gera sér grein fyrir því að því miður er það svo að hægt er að fylgjast með ferðum hans sjálfs eftir alls konar leiðum. Starfs síns vegna notar hv. þingmaður farsíma töluvert mikið og er jafnan hægt að fylgjast með því hvort hann er staddur í austurbænum eða vesturbænum eða hvar á landinu hann er staddur og það er hægt að skrá ferðir hans þannig. Einnig er hægt að afla mikilla upplýsinga um hvað hann gerir og hvers hann neytir með því einu að skoða færslur á bankakortum - sem til skamms tíma var furðugáleysislega farið með af allra hálfu þó að á því hafi verið gerð bragarbót. En ég kem hér einungis til þess að undirstrika það að tæknin, sem hv. þingmaður tók undir að væri jákvæð, er þannig úr garði gerð að hún girðir fyrir þá vankanta sem hv. þingmaður nefndi hér gegn málinu. Ég held því að það sé hægt að nota þessa ökurita í allar bifreiðir og ég held að það sé hægt að gera þá þannig úr garði að ekki sé hægt að fylgjast með því hvert menn eru að fara. Það er hins vegar hægt eftir margvíslegum öðrum leiðum í dag.

Hæstv. forseti. Vandinn við að reisa skorður við vexti eftirlitssamfélagsins er einmitt sá að flest þau tæki sem notuð eru til að fylgjast með einstaklingunum eru jafnframt til góðs. Við nefndum símana, við nefndum ökuritana - ég tek undir með hv. þingmanni að þá er að sönnu hægt að nota til góðs, til að stýra umferð á umhverfisvænan hátt o.s.frv., ég tek undir þau sjónarmið. En ef tæknilega er hægt að nota þessi tól til að fylgjast með borgurunum, þrátt fyrir alla fyrirvara sem menn hafa, þrátt fyrir öll þau höft sem menn setja á slíkt, þá er möguleikinn engu að síður til staðar. En það eru mótsagnir í þessari umræðu og við þurfum að taka hana. Þegar verið er að fylgjast með fólki - í pössum er t.d. verið að taka það upp að setja þar inn alls kyns lífsýni o.s.frv. - þarf sá sem er heiðarlegur þá að óttast að fylgst sé með ferðum hans, hvort hann er í austurbæ eða vesturbæ, hvar hann er staddur eða hvert hann fer? Þarf heiðarlegur maður að óttast nokkuð varðandi eftirlit? Í rauninni væri hægt að svara þeirri spurningu neitandi. Hins vegar er það svo að þegar búið er að raða allri þessari mósaík saman hefur stóri bróðir fengið í hendurnar tæki til að fylgjast með einstaklingunum og til að misnota ef óprúttnir aðilar komast til valda. Við því viljum við, sem höfum efasemdir um m.a. þetta mál, vara. En ég hvet til áframhaldandi umræðu um þetta mál, hún er flókin en hún er mjög nauðsynleg.

Frú forseti. Ég veit að hv. þingmaður hefur alltaf haft varann á sér, næstum því alltaf - ekki alltaf þó - þegar kemur að óhóflegri söfnun persónuupplýsinga. Ég minnist þess að ég var ósáttur við hv. þingmann þegar hann greiddi atkvæði með því að heimild yrði veitt - af því að hann nefnir hér lífsýni - til þess að greina erfðaefni í blóðsýni fólks sem kemur til vanabundinnar skoðunar í Blóðbankanum. Við ræddum þetta hér fyrir nokkrum árum og ég var ekki fullsáttur við afstöðu þingmanns í þeim efnum. En það er rétt hjá hv. þingmanni að margvíslegar hættur felast oft í tækni sem er þróuð og beitt almennt til þess að bæta hag fólks. Eitt af því sem væri hægt að gera með þessu, en menn segja samt að falli undir verk stóra bróður, er að fylgjast með því hvort menn fari yfir óleyfilegan hraða. Það skiptir ákaflega miklu máli þegar um er að ræða þessi stóru og þungu ökutæki að hægt sé að grípa til hvers kyns ráða til þess að koma í veg fyrir það vegna þess að þau breytast í drápstæki um leið og þau eru komin á mikinn hraða. Þetta er einn af þeim ávinningum sem mundu fylgja þessum ökurita. Þetta var nú það sem ég vildi segja við hv. þingmann. Ég deili áhyggjum hans af því að það sé stöðugt verið að koma hlutunum þannig fyrir að hægt sé að fylgjast með allt of mörgum þáttum í lífi manna. Auðvitað ættum við sameiginlega að reyna að reisa skorður við því. En þessi tækni er þannig úr garði gerð að það er hægt að koma í veg fyrir að ríkið taki til sín og skrái þær upplýsingar sem tveir hv. þingmenn óttast að yrði safnað. En jafnvel þó svo væri ekki finnst mér það minni háttar vankantur á þessu máli, það mundi ekki duga til þess að ég félli frá stuðningi við þessa aðferð. Ég ítreka hins vegar að það er hægt að girða fyrir þetta.

Hæstv. forseti. Mér finnst það ekki vera minni háttar vankantur að hægt sé að fylgjast með ferðum einstaklinga, hvert þeir fara í sínum tíma. Mér finnst það vera stórmál. Hins vegar ítreka ég það að ég tel að við séum sammála í grundvallaratriðum, ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Við viljum báðir sporna gegn því að eftirlitssamfélagið gerist of ágengt við borgarana en ég tel mjög mikilvægt að menn haldi þessari umræðu áfram, hún er flókin eins og ég sagði áðan, en hún er mjög mikilvæg.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til laga um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. Eftir yfirferð málsins gerir 1. minni hluti tillögu um að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið skrifa Magnús Stefánsson, Birkir J. Jónsson, Drífa Hjartardóttir, Bryndís Haraldsdóttir og Sigurrós Þorgrímsdóttir. Hins vegar mæli ég fyrir breytingartillögu sem flutt er í mínu nafni við 5. gr. frumvarpsins. Tillagan er á þskj. 546 og tengist Nýsköpunarsjóði en með henni fylgir greinargerð sem gerir grein fyrir þessari breytingartillögu.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar um frumvarp til laga um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. Það verður að segjast eins og er að nefndin hefur í raun ekki fjallað um þetta frumvarp sem lýtur að ráðstöfun á þeim fjármunum sem fengust við einkavæðingu Símans. Eins og kunnugt er hefur nefndin fjallað miklu meira um aðrar einkavæðingar á yfirstandandi ári en það voru einkavæðingar bankanna. Ég held að segja megi að sú ítarlega og gagnrýna umfjöllun sem fram fór um það hvernig staðið var að einkavæðingu bankanna hafi sem betur fer verið hæfilegt aðhald með framkvæmdinni á einkavæðingu Símans og hafi með öðru orðið til þess að mun betur var að henni staðið en sölu bankanna á sinni tíð. Það er út af fyrir sig fagnaðarefni hversu fjárlaganefnd tók fast á þeim málum hér á vor- og sumarmánuðum. Hér er í sjálfu sér ekki um að ræða lagafrumvarp í neinum þeim skilningi sem við leggjum venjulega í það orð. Hér er um að ræða viljayfirlýsingar sitjandi ríkisstjórnar um það hvernig ráðstafa eigi þessum fjármunum í framtíðinni og hefði trúlega verið miklu nær að hafa um það þingsályktunartillögu um áætlun manna um framkvæmdir á þessum sviðum, eins og venja er til með samgönguáætlun til að mynda og aðrar slíkar áætlanir, m.a. um skógrækt, sem hafa verið samþykktar í þinginu. En lagagildi þessa frumvarps er auðvitað svona og svona því ef nýr þingmeirihluti á Alþingi árið 2007 kýs að haga hlutunum með eitthvað öðrum hætti í fjárlögum fyrir 2008 en tekið er fram í þessu lagafrumvarpi þá standa þau fjárlög auðvitað hærra og taka þessum lögum fram. Þessi lög eru því ekki annað en viljayfirlýsing þeirra sem nú sitja á þingi um það hvernig ráðstafa eigi einhverjum peningum í framtíðinni og nýr meiri hluti hér árið 2007 er algjörlega óbundinn af ákvæðum þessara laga nema þá að þeim fylgi einhverjar aðrar skuldbindingar í einstökum tilfellum, t.d. með samningum sem gerðir verða í framhaldinu o.s.frv. En fjárveitingavaldið er þingsins á hverjum tíma og fjárlögin á endanum þau lög sem ráða. Við í Samfylkingunni getum út af fyrir sig tekið undir ýmis af þeim ágætu verkefnum sem hér um ræðir. Við minnum á að stærstum hluta þessara fjármuna á að verja til Landspítala – háskólasjúkrahúss og það var einmitt hv. þm. Kristján L. Möller sem ásamt fleiri þingmönnum Samfylkingarinnar flutti um það þingsályktunartillögu og hreyfði þeirri hugmynd fyrstur að hluti af söluandvirði Símans yrði notaður til að byggja nýtt hátæknisjúkrahús og það er vel að sjá það verk nú hafið að tillögu þingmannsins. Ég hafði hins vegar vegna ákvæða í greinargerð með frumvarpinu óskað eftir því að hæstv. forsætisráðherra yrði viðstaddur umræðuna og ég vil þakka honum fyrir að vera það. Það er vegna málefna Sundabrautarinnar, en í greinargerð með frumvarpinu segir að þeir milljarðar sem ætlaðir eru í lagningu Sundabrautarinnar miðist við að farið verði innri leiðina. Nú eru komin fram viðbrögð íbúa, bæði í Grafarvogs- og Laugardalshverfum í Reykjavík, við lagningu Sundabrautar á innri leið og það er skylt samkvæmt þeim skipulagslögum sem við höfum sett á Alþingi að hafa samráð við íbúana um lagningu brautarinnar. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forsætisráðherra og óska eftir því að hann svari því hér í andsvari við ræðu mína hvort hér sé verið að skilyrða fjárveitinguna innri leiðinni eða hvort enn sé opið að fara aðrar leiðir með Sundabrautina samkvæmt frumvarpi þessu. Ég tel að það sé mjög mikilvægt, sérstaklega eftir samhljóða ályktun borgarráðs Reykjavíkur, meiri og minni hluta, að hér séu tekin af öll tvímæli af hálfu ríkisstjórnarinnar og forustumanns hennar og þingmanns Reykv. n., sem bæði þessi íbúðahverfi eru raunar í, um að íbúarnir fái að hafa eitthvað um skipulagsmál í sínum eigin hverfum að segja og að ekki sé búið að ákveða það áður en samráðsferlið hefst að fjármunir þessir séu algjörlega bundnir einni leið fremur en annarri. Ég treysti því að hæstv. forsætisráðherra taki af tvímæli um hvernig þetta skuli skiljast í greinargerð frumvarpsins sem hér er til afgreiðslu.

Frú forseti. Mér er ljúft að koma inn á það mál sem hv. þm. Helgi Hjörvar spurði hér um. Þegar ríkisstjórnin tók þá ákvörðun að leggja til við Alþingi að 8 milljörðum kr. yrði varið til Sundabrautar á tilteknum árafjölda ræddi ég m.a. við borgarstjórann í Reykjavík um þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar og gerði henni grein fyrir því að hér væri miðað við tillögu Vegagerðarinnar eins og hún lá fyrir á þeim tíma, sem gerði ráð fyrir svokallaðri innri leið. Í framhaldi af því lýsti borgarstjórn Reykjavíkur frekar en borgarráð, ég held að ég fari rétt með það, yfir ánægju sinni með þá ákvörðun, enda hafði það lengi verið baráttumál Reykvíkinga og borgarstjórnar Reykjavíkur að verja fjármagni til þeirrar framkvæmdar. Ég held að í sjálfu sér hafi ekkert annað verið að gera, enda stendur í greinargerð með frumvarpinu að þessi fjárhæð taki mið af innri leið. Af hverju öðru ætti að taka mið en tillögu Vegagerðarinnar? Það er að sjálfsögðu ekki hægt. Það kemur hins vegar fram í greinargerðinni að gert sé ráð fyrir því að þessi framkvæmd geti kostað á bilinu 7,5 milljarða til 14,5 milljarða eftir því hvaða leið er farin. Það stendur hvergi í frumvarpinu að þessi leið sé skilyrt. Það kemur hvergi fram í frumvarpinu. Ákveðnir aðilar hafa hins vegar kosið að túlka það svo, af hverju veit ég ekki, að það sé skilyrt í frumvarpinu að þessi leið verði nánast farin óbreytt.  Nú liggur fyrir að ýmsar aðrar leiðir hafa verið athugaðar í þessu sambandi. Þær athuganir hafa staðið lengi yfir og það er margt sem kemur til greina í þeim efnum. Það má líka vel vera að borgarstjórn Reykjavíkur vilji að þarna verði farið í kostnaðarsamari framkvæmdir sem komi borginni vel og þá er það atriði sem þarf að ræða milli ríkis og borgar. Ég átti nýlega fund með hafnarstjórn hinnar nýju Faxaflóahafnar. Þar kom skýrt fram að þessi framkvæmd skiptir höfnina mjög miklu máli, eykur arðsemi hennar mikið og er mjög mikilvæg fyrir það nýja samstarf sem hefur tekist á þessu svæði um hafnarmál. Það er mikilvægt að menn skapi vettvang til að ræða þessi mál saman og ég lýsti því þar yfir að ég væri tilbúinn að beita mér fyrir því að við fyndum þann vettvang milli borgaryfirvalda og ríkisins að fara betur yfir þessi mál áður en endanlegar ákvarðanir yrðu teknar. Auðvitað verðum við að gæta þess að velja sem hagkvæmasta leið í þessu sambandi þannig að það kosti skattborgarana sem minnst, þó þannig að íbúar verði ekki fyrir ónauðsynlegu ónæði þar af. Ég býst hins vegar við því, virðulegur forseti, að það sé í sjálfu sér sama hvaða leið verður farin að því leytinu til að að reisa þarf mikil mannvirki í sambandi við þennan mikilvæga veg. Það verður alltaf eitthvert ónæði af öllum slíkum mannvirkjum og það er ekki vilji margra að hafa slík stór mannvirki allt of nálægt íbúðum sínum og húsakynnum. Það er eðlilegt en það er ekki í fyrsta skipti sem farið er yfir slík mál á höfuðborgarsvæðinu frekar en annars staðar í landinu. Síðan hef ég lagt áherslu á það, og ríkisstjórnin öll, að mikilvægt sé í sambandi við þessa mannvirkjagerð að menn sjái fyrir endann á því að Sundabraut verði lokið, það sé ekki nægilegt að hún sé lögð upp í Grafarvog, í íbúahverfið þar, heldur þurfum við að sjá fyrir endann á þessari framkvæmd alla leið upp á Kjalarnes. Það kemur fram í þessu frumvarpi að gert sé ráð fyrir því að þar verði um einkaframkvæmd að ræða. Nú hafa margir látið sér vaxa í augum að þetta eigi að vera einkaframkvæmd og reikna með því að það þýði gífurlega aukningu í skattheimtu. Nú liggur fyrir að áætlað er að framhald Sundabrautar kosti um 8 milljarða. Þar að auki liggur fyrir að það er nauðsynlegt að tvöfalda Hvalfjarðargöngin innan ekki allt of langs tíma og bæta þar um. Það sem stendur eftir af skuldum vegna Hvalfjarðarganganna eru einhvers staðar á bilinu 4–4,5 milljarðar. Ef við leggjum allar þessar tölur saman, þ.e. Sundabrautina frá Grafarvogshverfinu og upp á Kjalarnes, tvöföldun Hvalfjarðarganga og þær skuldir sem þar standa eftir, er fjárhæðin u.þ.b. 15 milljarðar. Þá fjárhæð er hægt að endurgreiða með sömu gjaldtöku og er í Hvalfjarðargöngunum í dag á u.þ.b. 30 árum. Það er því vel hægt að standa undir þessum framkvæmdum með sömu gjaldtöku og er í dag með 30 ára endurgreiðslutíma. Það má líka hugsa sér að umferðin verði jafnvel meiri. Ef hún eykst um svo sem eins og 500 bíla á dag er hægt að greiða þetta niður á 25 árum. Þá er hægt að endurgreiða þessar framkvæmdir með lægri gjaldtöku á lengri tíma. Þar að auki þarf að taka til athugunar hvort menn nota í einhverjum mæli svokallað skuggagjald þar sem gert er ráð fyrir að ríkið greiði fyrir afnot af slíku mannvirki. Þetta er allt til athugunar. Hvort innheimtan á sér stað með veggjaldi á einum stað eða tveimur læt ég liggja á milli hluta. Það er atriði sem þarf að skoða nánar. En það er alveg ljóst að hægt er að fara í allar þessar framkvæmdir og ljúka þeim á þeim tíma sem kemur fram í frumvarpinu með hóflegri gjaldtöku. Þar sem hér er um mjög mikið hagsmunamál að ræða, bæði fyrir íbúa höfuðborgarinnar og íbúa alls Vesturlands, Vestfjarða og Norðurlands, vænti ég þess að þær tímasetningar sem koma fram í frumvarpinu geti staðist og menn láti það ekki hindra þessa mikilvægu framkvæmd þó að einhverjar umræður séu um það hvar Sundabrautin eigi nákvæmlega að liggja og hvernig veggjald skuli innheimt. Ég tel að þetta sé svo stórt mál að það ætti að geta verið mjög góð pólitísk samstaða um það og ég vænti þess að hún geti tekist. Ég tel mikilvægt að góð samstaða sé um málið milli ríkisvaldsins og borgaryfirvalda í Reykjavík og ég tel enga ástæðu til að ætla annað en að svo geti orðið í þessu máli miðað við þau samtöl sem farið hafa fram og ég hef átt, bæði við íbúa sem ég hef talað við og einnig við fulltrúa Reykjavíkurborgar. Ég vænti þess að þessar hugleiðingar mínar svari fyrirspurn hv. þm. Helga Hjörvars.

Virðulegur forseti. Ég vil lýsa eindreginni ánægju minni með svör hæstv. forsætisráðherra um að sá skilningur sé ekki uppi að fjárframlög til Sundabrautarinnar séu skilyrt ákveðinni leið heldur miði þau einfaldlega við þá útfærslu sem nú er uppi hjá Vegagerðinni og þá augljóst að samráðsferli við íbúana er opið og hægt að gera þær breytingar sem gera þarf til að mæta sjónarmiðum þeirra og ekki búið að taka neinar ákvarðanir áður en það samráðsferli hefst. Ég tek undir með hæstv. forsætisráðherra að mikilvægt er að þessi brýna úrbót í vegamálum dragist ekki lengur en þegar er orðið og ekki síður þá sýn sem hann lýsir hér, að leggja eigi Sundabrautina alla leið. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt, sem fram kemur hjá hæstv. forsætisráðherra, að hún sé lögð alla leið og farið verði í tvöföldun á Hvalfjarðargöngunum til þess að þetta sem eitt atvinnusvæði og m.a. eitt hafnarsvæði geti þroskast og þróast sem byggð með sem allra hagkvæmustum hætti. Hvað veggjöldin varðar er auðvitað sjálfsagt að ræða þau og við í Samfylkingunni höfum út af fyrir sig ekki fyrir fram afstöðu gegn einkaframkvæmd ef hún reynist vera hagkvæmari en hin opinbera. Það hlýtur að vera hið eina skilyrði í því. Við hljótum hins vegar á næstu árum að líta til jafnræðis í veggjöldum með nýjum tæknilausnum eins og hér komu til umræðu við umfjöllun um síðasta mál á dagskrá um olíugjaldið. Að lokum ítreka ég ánægju mína og þakkir til hæstv. forsætisráðherra með þessi skýru svör.

Frú forseti. Hér er um að ræða svo mikilvæga framkvæmd að það er ekki hægt annað en taka undir með hæstv. forsætisráðherra að vonandi skapist sem breiðust samstaða um bæði tímasetningar og aðferðir. Ég hef fyrir mitt leyti ekkert á móti einkaframkvæmd og ef í ljós kemur að hún er heppileg til að flýta þessu get ég fallist á þá aðferð. Ég hef hins vegar áður sagt við hæstv. forsætisráðherra og endurtek það hér að ég er allsendis á móti því að tekið verði upp veggjald. Ég er einfaldlega á móti því. En meiri hlutinn ræður og ef það verður niðurstaðan mun ég þegar að því kemur mótmæla henni og ekki fylgja þeirri ákvörðun. Ég tel hins vegar óþarft að menn leggist í einhverjar langvinnar deilur sem verði til að seinka framkvæmd af þeim sökum. Ég skil tvímælalaust hæstv. forsætisráðherra þannig að í ræðu sinni áðan hafi hann verið að lýsa því yfir að fjárveitingin af Símapeningunum til Sundabrautar sé ekki í reynd háð því að ein tiltekin leið verði farin. Það er nauðsynlegt að ítreka þetta. Fram kom hjá einum hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins við fyrri umræðu málsins og reyndar áður og við fleiri tækifæri, að fjárveitingin væri háð því að svokölluð innri leið yrði farin. Í greinargerð er sagt að tekið sé mið af því en hæstv. forsætisráðherra hefur skýrt mjög ítarlega af hverju það orðalag er. Það er einungis vegna þess að það var sú tillaga sem þá var uppi á borðum Vegagerðarinnar. Ég fagna því að hæstv. forsætisráðherra hefur sagt það hér alveg tvímælalaust að fjárveiting til Sundabrautar sé ekki háð því að ein tiltekin leið verði farin. Ég held að það sé mjög jákvætt af hæstv. forsætisráðherra og fagna þeim ummælum hans.

Frú forseti. Ég endurtek það sem ég hef áður sagt að gert er ráð fyrir í áætluninni að innri leiðin verði farin. Það er tekið mið af því en það er ekki skilyrt. Það er enginn ágreiningur um það milli ráðherra eða í ríkisstjórn. Að sjálfsögðu verður að fara yfir þetta mál en það liggur náttúrulega líka fyrir að við erum skuldbundin því að fara sem hagkvæmasta leið. Það stendur í lögum landsins. Vegagerðinni ber að velja hagkvæmustu leiðina. Það má svo sem lesa ýmislegt út úr því hvað er hagkvæmasta leiðin. Þar á náttúrulega ekki eingöngu að taka tillit til fjárhagslegra raka heldur líka langtímasjónarmiða í sambandi við þróun byggðar o.s.frv. Hv. þingmaður sagðist styðja það að farið yrði í einkaframkvæmd en var hins vegar algerlega á móti veggjöldum en ástæðan fyrir því að menn setja mannvirki eins og þetta í einkaframkvæmd er að gert er ráð fyrir að það verði innheimt veggjöld. Ég vil heldur ekki útiloka að það geti komið til þess að farið verði í einkaframkvæmd í sambandi við aðrar framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu, t.d. að því er varðar leiðina suður á bóginn áleiðis til Keflavíkur. Í mínum huga liggur fyrir að fara þarf í jarðgangagerð á næstu missirum til að bæta aðgengið að höfuðborginni og að Keflavíkurflugvelli. Mér finnst sjálfsagt að það verði einkaframkvæmd og geri ráð fyrir að þar munum við ekki útiloka veggjöld.

Frú forseti. Ég ætla ekki að fara að búa til einhvern ágreining milli hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar. Hins vegar leyfi ég mér út af þeim orðum sem hæstv. forsætisráðherra hafði hér uppi, um að veggjald væri fylgifiskur einkaframkvæmdar, að fullyrða að hæstv. samgönguráðherra er á öðru máli. Við áttum ágætar umræður á fyrri stigum málsins í þinginu og ég held að ég fari örugglega með rétt mál og minni mitt bregðist ekki þegar ég segi að hæstv. samgönguráðherra sagði það fortakslaust, að jafnvel þó farið yrði í einkaframkvæmd yrði það ekki með þeim hætti að tekin yrðu upp einhver sérstök veggjöld. Hann útskýrði nákvæmlega með hvaða hætti það væri kleift. Ég ítreka hins vegar að ég er ánægður með það og skil hæstv. forsætisráðherra svo að nú liggi fyrir yfirlýsing af hans hálfu um að fjárveitingin til Sundabrautar sé ekki 

Virðulegi forseti. Ég fagna yfirlýsingum hæstv. forsætisráðherra um þetta mál og legg áherslu á, eins og kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra, hversu mikilvægt það er og einnig að það má ekki tefjast. Við erum í svolítið sérstakri stöðu að því leytinu til að þetta er enn eitt mikilvægt samgöngumál í Reykjavíkurborg þar sem ríkið þrýstir á en borgaryfirvöld hafa því miður dregið lappirnar. Alveg eins og annars staðar á landinu þá er mjög mikilvægt að taka tillit til íbúa borgarinnar við þessar vegaframkvæmdir en menn mega samt sem áður ekki fara hér í neinn leik til að tefja málið. Þetta er gríðarlega mikilvæg samgöngubót. Hv. þingmaður hér í salnum efast um það, en þannig er málið. Við þurfum að vanda okkur í þessu máli, leiðir eru ekki trúarbrögð, það skiptir máli fyrir íbúa sem þarna búa í næsta nágrenni að þeir geti unað vel við framkvæmdina. Menn eru að ræða um að fara í gegnum Hamarinn í Grafarvogshverfi, en það finnst mér afskaplega sérkennileg hugmynd, svo ekki sé dýpra í árinni tekið. En án þess að vilja fara, virðulegi forseti, í smáatriði þá held ég að það skipti afskaplega miklu máli að vinna hér hratt. Þetta er mikilvægt mál og það má ekki tefja það. Það er auðvelt að ganga þannig frá málum að allir geti verið sáttir við það. Það er afskaplega ánægjulegt að ríkisstjórnin hafi haft forgöngu í málinu eins og raun ber vitni og við skulum vona að við sjáum glæsilega Sundabraut lagða á allra næstu árum.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 3. minni hluta fjárlaganefndar en ég sit í fjárlaganefnd sem fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Hér er verið að mæla fyrir og taka fyrir frumvarp til laga um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. við 2. umr. Í 1. gr. þeirra laga stendur, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að ráðstafa söluandvirði Landssíma Íslands hf. til að styrkja innviði íslensks samfélags án þess að raska stöðugleika í efnahagsmálum.“ Í upphafi vil ég taka það fram að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vorum þeirrar skoðunar og teljum enn að Landssími Íslands hefði áfram átt að vera þjóðareign og að þannig hefðum við styrkt innviði íslensks samfélags mest og best, með því að beita styrk Landssímans til að treysta og efla fjarskiptakerfið í landinu öllu. Landssíminn hefði áfram átt að vera þjónustustofnun þjóðarinnar sem ekki aðeins hefði skilað henni öflugri og góðri þjónustu á jafnréttisgrunni, heldur einnig skilað tekjum af rekstri sínum og arði inn í ríkissjóð. Þannig hefur þetta verið undanfarin ár og hefði getað orðið áfram ef þessi endaleysa og einkavæðingarárátta ríkisstjórnarinnar hefði ekki tekið Landssímann m.a. og sett hann í þær heljargreipar að einkavæða hann og selja eins og staðreyndin er nú. Frammi fyrir þeirri staðreynd er kannski hollt að velta aðeins fyrir sér einkavæðingarferli Landssímans, þeim svardögum sem gefnir voru við upphaf þess ferils. En í aðdraganda hlutafélagavæðingar Pósts og síma árið 1996 er viðtal við þáverandi samgönguráðherra, Halldór Blöndal, í BSRB-tíðindum, 4. tbl. 8. árgangi 1995, með leyfi forseta: „Póstur og sími er vel rekin stofnun, þjónustan ódýr og mjög vel er fylgst með á tæknisviðinu. Það er t.d. afar ánægjulegt að Ísland skuli vera fyrsta landið sem notar eingöngu stafrænt símakerfi og ég legg áherslu á að Póstur og sími er hluthafi í sæstrengnum milli Evrópu og Kanada, sem hefur opnað og mun í framtíðinni opna ótalda möguleika á fjarskiptasviðinu, þannig að við getum fylgst með þeirri þróun sem er í heiminum í dag.“ Frú forseti. Ég vitna hér í viðtal við hæstv. þáverandi samgönguráðherra, Halldór Blöndal, þegar var verið að ræða hlutafélagavæðingu Símans. Og í viðtalinu segir hæstv. ráðherra enn fremur: „Á hinn bóginn geldur Póstur og sími óneitanlega þess í daglegum viðskiptum og markaðssetningu að vera opinber stofnun sem er rekin eftir fjárlögum. Póstur og sími getur t.d. ekki gerst hluthafi í hlutafélögum, þótt í smáu sé, nema slík ákvörðun hafi áður verið lögð fyrir Alþingi. Ákvarðanataka með þessum hætti er of þung í vöfum og samræmist ekki nútíma viðskiptaháttum. Þess vegna tel ég óhjákvæmilegt að breyta rekstrarformi Pósts og síma til þess að styrkja samkeppnisstöðu hans og“ - takið eftir - „starfsöryggi þess fólks sem þar vinnur. Ég legg áherslu á að í mínum huga kemur ekki annað til greina en að Póstur og sími verði áfram alfarið í eigu ríkisins.“ Þetta voru orð hæstv. þáverandi samgönguráðherra Halldórs Blöndals þegar nauðsynlegt þótti að hlutafélagavæða Símann svona til að aðlaga hann breyttum aðstæðum. Það er athyglisvert að lesa þessa yfirlýsingu þáverandi hæstv. samgönguráðherra í ljósi þess að einmitt sami maður gegndi stöðu forseta Alþingis þegar allar þær fögru yfirlýsingar um að Síminn yrði áfram og alfarið í eigu þjóðarinnar voru þverbrotnar, þá sat hinn sami maður hér, þá sem forseti þingsins og stýrði þeirri vegferð. Landssími Íslands er seldur og staðreyndin er sú að öryggi starfsfólks er í uppnámi, varð það reyndar strax við hlutafélagavæðinguna, en öryggi starfsfólks hefur aldrei verið minna hjá þessari stofnun en nú eftir að hann var seldur. Þannig að á þeim tíma þegar hæstv. samgönguráðherra sagði að til að tryggja starfsöryggi væri nauðsynlegt að breyta því í hlutafélag þá hefur það breyst í andstöðu sína. Ég held að það sé hollt að hafa þetta með í umræðunni, minnast þessara orða, þverbrotinna yfirlýsinga og svardaga. Því nákvæmlega sömu orð eru notuð í umræðunni um frumvarpið sem núna hefur verið lagt fram um einkavæðingu Ríkisútvarpsins - og er alveg furðulegt að Framsóknarflokkurinn skuli styðja það - á sama hátt og sagt var um Póst og síma á sínum tíma, til að aðlaga það nútímanum en yrði áfram alfarið í eigu ríkisins. Sama er sagt um hlutafélagavæðingu á Rarik, það þarf að einkavæða Rarik til að aðlaga það nýjum tíma, einnig um Landsvirkjun, Matvælastofnun, o.s.frv. Nákvæmlega sömu orð eru nú sögð og sögð voru í upphafi einkavæðingarferils Landssímans sem núna hefur verið seldur. Það er okkur öllum hollt, frú forseti, að hafa þetta í huga. En þessa umræðu eigum við eftir að taka enn betur þegar þessi frumvörp um einkavæðingu á Ríkisútvarpinu, Rarik, Landsvirkjun og Matvælastofnun koma hér inn í þingið til umræðu. Ég hef sagt að Landssíminn hefði átt að vera þjóðareign áfram. Og þegar veitt var heimild á 126. löggjafarþingi til að selja allt hlutafé ríkisins í Landssíma Íslands hf. var þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs því andvígur og vildi að Landssíminn væri áfram í eigu þjóðarinnar. Í nefndaráliti undirritaðs um það mál segir: „Fjarskiptaþjónusta er ein af grunnstoðum almannaþjónustu í landinu. Þessi þjónusta má ekki lúta þeim lögmálum markaðarins að arðsemiskrafa eiganda ein sé drifkraftur reksturs og þjónustu. Sjálfsagt er að gæta allra almennra hagkvæmni- og rekstrarsjónarmiða og gera kröfur um aukna þjónustu. Landssími Íslands á áfram að vera sameign þjóðarinnar og styrk hans á að nýta til hins ýtrasta til að byggja upp gott fjarskiptakerfi sem nær til allra landsmanna án mismununar í verði eða gæðum.“ Þetta sagði ég í nefndaráliti mínu þegar heimild til að selja Landssíma Íslands var veitt hér á Alþingi. Öll áform um sölu á Landssímanum voru afar umdeild í samfélaginu, svo vægt sé til orða tekið. Reyndar sýndu skoðanakannanir hvað eftir annað að mikill meiri hluti landsmanna var andvígur sölu Símans og grunnfjarskiptakerfis hans. Þannig lýsti 61% svarenda í Gallup-könnun andstöðu við söluna í mars árið 2002. Í könnun sem Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands gerði í febrúar 2005, það er ekki langt síðan, frú forseti, af því að hv. þingmaður Magnús Stefánsson var að velta því fyrir sér, kváðust rúm 70% þeirra sem afstöðu tóku andvíg sölu grunnnetsins. Ekki er mikill munur á andstöðu fólks eftir því hvort það er búsett á höfuðborgarsvæðinu eða landsbyggðinni. 68% höfuðborgarbúa voru andvíg sölunni en 75% landsbyggðarfólks voru andvíg sölu Landssímans í febrúar árið 2005, í þeirri skoðanakönnun. Í þjóðarpúlsi Gallups, sem kynntur var í mars 2005, var meiri hluti aðspurðra andvígur sölu Símans og 76% aðspurðra í Gallup-könnuninni í mars árið 2005 voru andvíg því að selja grunnfjarskiptakerfi Símans. Þannig er ljóst að allan söluferil Símans hefur yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar verið andvígur sölu Símans og viljað að hann yrði áfram í þjóðareigu. Í samræmi við það fluttu þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um sölu Símans. Sú tillaga fékkst ekki einu sinni tekin fyrir á Alþingi. Meira að segja, frú forseti, í skoðanakönnun Gallups frá því í ágúst síðastliðnum þegar salan hafði farið fram eða hafði verið ákveðin og loforðalistinn sem fylgdi ráðstöfun fjárins var kominn fram reyndist stærstur hluti aðspurðra þeirra sem afstöðu tóku vera áfram á móti sölunni og vildi að Síminn væri áfram þjóðareign, þrátt fyrir að loforðalistinn um ráðstöfun fjárins væri kominn fram. Ákvörðun um sölu Landssímans einnar mikilvægustu almannaþjónustustofnunar þjóðarinnar er skýrt dæmi um mál sem átti að fara undir dóm þjóðarinnar í allsherjar þjóðaratkvæðagreiðslu. Að mínu viti hefur við ákvörðun á sölu Landssímans verið beitt hreinni valdníðslu gagnvart fyrirsjáanlegum vilja þjóðarinnar sem var sá að Landssíminn væri áfram í þjóðareign.  Hæstv. samgönguráðherra má velta því fyrir sér hvernig salan blessunarlega klúðraðist  Síminn hafði ekki fyrr verið seldur en hinir nýju eigendur sýndu hvaða hug þeir báru til viðskiptavina sinna. Tveimur eða þremur dögum eftir að gengið hafði verið frá kaupsamningi var þjónustustöðinni á Blönduósi og Siglufirði lokað og svarstöðinni 118 á Ísafirði, allt í hagræðingarskyni, og uppsagnirnar látnar koma fyrirvaralaust og án samráðs við heimamenn, sem þó voru þeir sem áttu að njóta þjónustunnar. Þetta almannaþjónustufyrirtæki sem var ábyrgt og hafði einokunaraðstöðu við þjónustu á þessum svæðum taldi ekki einu sinni nauðsynlegt að ræða við heimafólk áður en gripið var til uppsagna og lokunar starfsstöðva. Frú forseti. Við sölu Símans var sagt að kannað hafi verið hver hinn fjármálalegi áreiðanleiki kaupendanna væri. Ég hefði líka talið eðlilegt að siðferðislegur og þjónustulegur þáttur kaupendanna hefði verið tekinn út áður en þeim var afhentur Síminn með þessum hætti því framkoma þeirra á þessum stöðum, sem mun vafalaust halda áfram, því miður, sýnir hvernig fyrirtæki sem lýtur fyrst og fremst og eingöngu kröfu arðseminnar til eigenda sinna bregst við gagnvart þeim sem þeir eiga að þjóna. Það styrkir ekki samkeppnishæfni atvinnulífsins á viðkomandi svæðum að nú þarf að bíða í nokkrar vikur eftir að fá lagt fyrir nýjum síma, eins og t.d. á Skagaströnd. Ég var þar fyrir viku. Þar var verið að stofna fyrirtæki og þurfti að fá færðan og lagðan síma. Búið var að bíða í meira en tvær vikur og enn höfðu þau ekki fengið svar um hvenær vænta mætti þeirrar þjónustu. Á meðan þjónustustöðin var á Blönduósi kom þetta strax. Með þessari afstöðu til þjónustunnar er því samkeppnishæfni atvinnulífsins á þessum svæðum stórlega skert. Ég er með greinar og yfirlýsingar sveitarstjórnarmanna sem mótmæltu hagræðingaraðgerðum hinna nýju eigenda Símans nokkrum dögum eftir að salan hafði farið fram og kem að þeim á eftir. Skerðing á þjónustu einkavædds Síma í fákeppnisumhverfi eins og raun ber vitni víðast um land kemur þó flutningsmanni þessa nefndarálits ekki á óvart. Varað var við því allan tímann. Síðan kom loforðalistinn. Eftir að Síminn hafði verið seldur átti að reyna að kaupa sér vinsældir og frumvarpið sem við fjöllum um lýtur að því og ráðstöfun á söluandvirði Landssímans. Ögmundur Jónasson fjallaði um þetta í grein í Morgunblaðinu 13. september sl.  
             En í grein hv. þm. Ögmundar Jónassonar stendur, með leyfi forseta: „Ekki er hægt að áfellast þá fyrir að gleðjast, forsvarsmenn aðskiljanlegrar starfsemi sem eygja að fá hlutdeild í söluandvirði Símans. Málatilbúnaður ríkisstjórnarinnar í þessu samhengi er hins vegar ekki geðfelldur. Minnir á þegar reynt er að kaupa menn til fylgis við óvinsælar ákvarðanir. Sala Símans er nefnilega óvinsæl. Fólk skynjaði að þar væri ekki búhyggindum fyrir að fara. Ítrekað kom fram í skoðanakönnunum að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar var andvígur sölunni, þótt Vinstri hreyfingin – grænt framboð væri eini stjórnmálaflokkurinn sem berðist gegn einkavæðingunni á öllum stigum ferlisins. Þegar þjóðin er hins vegar nú spurð hvort hún vilji styrkja geðfatlaða eða bæta vegasamgöngur, efla hag Árnastofnunar eða Landhelgisgæslunnar, þá svara menn því almennt að slíkum ráðstöfunum séu þeir fylgjandi. Þetta segir sig nánast sjálft. En á þetta reynir ríkisstjórnin að spila,“ segir Ögmundur Jónasson, formaður þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í grein í Morgunblaðinu 13. september sl., samanber meðfylgjandi fylgiskjal með nefndarálitinu. Frumvarpi um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. sem var mælt fyrir á Alþingi 5. október sl. og vísað til fjárlaganefndar. Málið kom fyrst á dagskrá fjárlaganefndar 2. desember en þá komu fulltrúar forsætisráðuneytis á fund nefndarinnar til að skýra frumvarpið. Þrátt fyrir beiðni mína fékkst frumvarpinu ekki vísað til umsagnar ýmissa aðila í samfélaginu eins og venja er til. Með hliðsjón af því hversu umdeild salan var hefði enn frekar átt að vanda til þeirrar vinnu fyrst menn vildu setja það í sjálfstætt frumvarp. Þá hefur komið í ljós að mjög skiptar skoðanir eru í samfélaginu á vali einstakra verkefna og forgangsröðun við ráðstöfun á þessu fé og jafnframt hvort með þessu einfalda lagafrumvarpi með hæpna stjórnsýslulega stöðu sé verið að taka ákvarðanir um framkvæmdir og tilhögun þeirra sem eðlilegra væri að taka annars staðar og að loknum vönduðum undirbúningi. Má þar nefna fjármagn í Sundabraut sem var til umræðu áðan. Sundabrautin er jú á vegáætlun og það er við gerð hennar og afgreiðslu á hverjum tíma sem tekin er endanleg ákvörðun um fjármagn til einstakra verkefna og á að gera það. Hátæknisjúkrahús. Hvar hefur verið tekin pólitísk ákvörðun um byggingu hátæknisjúkrahúss og með hvaða hætti? Það er ágreiningur um það hvort þetta sé rétt forgangsröðun í heilbrigðiskerfinu. Hér fylgja einmitt með greinar frá ábyrgðaraðilum í heilbrigðisþjónustunni sem telja þetta ekki vera rétta forgangsröðun, að hana hefði allavega átt að skoða miklu nánar áður en menn settu þetta með þessum hætti fram í sérstöku frumvarpi. Það er líka rétt að menn hafi hugfast að í 21. gr. fjárreiðulaga segir svo, með leyfi forseta: „Þegar er Alþingi kemur saman að hausti skal fjármálaráðherra leggja fram frumvarp til fjárlaga sem nái yfir fjárreiður aðila í A-, B- og C-hluta á næsta fjárlagaári. Frumvarpið skal vera á rekstrargrunni sbr. 1. gr., en einnig skal gerð grein fyrir áætluðum sjóðshreyfingum. Þannig skal fyrir fram leitað heimilda til greiðslna úr ríkissjóði, eftirgjafar krafna og til að gera hvers konar samninga um fjárhagslegar skuldbindingar fyrir ríkissjóð og ríkisstofnanir.“ Þarna, og reyndar víðar í fjárreiðulögum, er skýrt kveðið á um að það er í raun í fjárlögum á hverjum tíma sem kveðið er á um fjármagn til einstakra stofnana og verkefna á vegum ríkisins. Nærtækt er að benda á þingsályktun um vegáætlun sem samþykkt er af þinginu til nokkurra ára með sundurgreindum fjárupphæðum á einstakar framkvæmdir. Hún hefur hvað eftir annað verið skorin niður, breytt, enda er í fjárlögum ársins ákveðið hvert fjármagn fer til vegamála í heild sinni og hvernig það skiptist á einstaka verkefnaflokka. Eðlilegra hefði því verið og réttara þinglega að flutt væri þingsályktunartillaga en ekki lagafrumvarp sem fjallaði um ákveðna viljayfirlýsingu þingsins um hvernig þessi ráðstöfun fjár skyldi gerð því frumvarpið hefur enga aðra stjórnsýslulega stöðu en að vera viljayfirlýsing um að ákveðið sé gert, því ákvörðunin er tekin á fjárlögum á hverjum tíma. Svo einfalt er það. Frú forseti. Hérna er líka verið að leggja til ráðstöfun fjár að nokkrum árum liðnum. Gott og vel. Það má vinna það sem viljayfirlýsingu en lagalegt gildi þess er afar takmarkað. Frú forseti. Ég tel að Landssíminn hefði skilað mestum ábata ef hann hefði áfram verið í eigu almennings. Almannaþjónusta eins og fjarskipti er forsenda fyrir samkeppnishæfri búsetu og atvinnulífi um allt land. Síminn er tengdur inn á hvert heimili í landinu. Landssíminn hefur skilað milljörðum kr. í ríkissjóð á undanförnum árum. Enginn góður bóndi mundi selja bestu kúna úr fjósinu eins og ríkisstjórnin gerir með því að selja Landssíma Íslands. Nú verður sú fjarskiptaþjónusta sem ekki uppfyllir stífustu arðsemiskröfur fyrirtækis á fákeppnismarkaði að vera komin upp á náð sérstakra fjárveitinga ríkissjóðs, eins og við komum til með að ræða síðar í dag, að stofna sérstakan fjarskiptasjóð til að draga í land verstu ágalla í sölu Símans. Þegar frá líður hygg ég að mörgum landshlutanum, sveitabæjunum og sjávarþorpunum þyki þeir verða afskiptir og hafðir útundan í fákeppni einkavæddra fjarskipta. Þar verða engar samfélagsskyldur eða tilfinningar með nærsamfélaginu. Þetta hafa íbúar Blönduóss, þar sem starfsmönnum starfsstöðvarinnar á Blönduósi var sagt upp fyrirvaralaust, Siglufjarðar og Ísafjarðar þegar fengið að reyna. Nú verður það krafan um hámarksarð fjármagnsins sem ein ræður för. Því miður. Ég hef vísað til nefndarálits 2. minni hluta samgöngunefndar um frumvarp til laga um sölu ríkissjóðs á hlutafé í Landssíma Íslands hf. sem var flutt á 126. löggjafarþingi, sömuleiðis til frumvarps til laga sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fluttum um frestun á sölu ríkissjóðs á hlutafé í Landssíma Íslands hf. á 131. löggjafarþingi og tillögu til þingsályktunar sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fluttum um þjóðaratkvæðagreiðslu um sölu Landssímans á 131. löggjafarþingi. Frú forseti. Þó gaman sé að leggja fram loforðalista eins og hér er gert um ráðstöfun á þessu fé til framkvæmda, sem flestar ef ekki allar eru hinar bestu framkvæmdir og allir vilja styðja, er skoðun mín sú að Landssími Íslands hefði betur þjónað íslensku þjóðinni með því að vera áfram í eigu hennar og þannig tryggt öflugt og gott fjarskiptakerfi og fjarskiptaþjónustu um allt land á jafnræðisgrunni og áfram skilað tekjum til ríkissjóðs sem hefðu getað staðið m.a. undir þeim verkefnum sem tíunduð eru í frumvarpinu um ráðstöfun á þessu fé. Ég vil árétta að ég tel að sala Símans sé ein vitlausasta einkavæðing núverandi ríkisstjórnar og er þó nokkuð langt til jafnað. Meðfylgjandi í þessu nefndaráliti, frú forseti, eru greinar og yfirlýsingar um það sem breyst hefur síðan Landssíminn var einkavæddur. Fyrsta greinin, „Einkavæddur Landssími sýnir klærnar“, er um það þegar starfsmönnum á Blönduósi og Siglufirði var fyrirvaralaust sagt upp - þessu stóra fyrirtæki þótti nauðsynlegt að byrja hagræðinguna þar tveimur dögum eftir að Síminn var seldur. Bæjarstjórn Blönduósbæjar mótmælti þessu harðlega 28. september sl. í Morgunblaðinu. Þar segir, með leyfi forseta: „Bæjarstjórn Blönduósbæjar mótmælir harðlega þeirri ákvörðun nýrra eigenda Símans að leggja niður starfsstöðina á Blönduósi.“ - Athugið að þetta er tveim eða þrem dögum eftir að kaupverðið var greitt. „Það hefur sýnt sig að næg verkefni eru fyrir hendi á svæðinu í fjarskiptamálum og lýsir bæjarstjórn yfir áhyggjum með að þjónustustig Símans á svæðinu versni og uppfylli ekki þær kröfur sem nútímasamfélag gerir. Hún skorar því á stjórnendur Símans að ákvörðunin um lokun starfsstöðvarinnar verði endurskoðuð. Jafnframt vill bæjarstjórn benda á að einkavæðing ríkisfyrirtækja hefur komið hvað verst niður á störfum á landsbyggðinni og krefur stjórnvöld um tafarlausar aðgerðir í atvinnumálum á svæðinu í samvinnu við heimamenn.“ Þetta var yfirlýsing frá Blönduósbæ. Frú forseti. Ég tel þetta vera alvörumál. Sams konar yfirlýsing er frá bæjarráði Siglufjarðar sem líka varð fyrir því að starfsstöð, þjónustustöð Símans - tæknimennirnir sem voru að fylgjast með, leggja nýjar lagnir, hafa eftirlit með fjarskiptakerfinu - var líka lokað og er nú Siglufjörður býsna afskiptur og langt að sækja þjónustu, a.m.k. í verstu veðrum eða þegar vetrarveður hindra eðlilegar samgöngur. Þetta voru staðirnir sem þurfti nauðsynlega að loka fyrst á. Síðan kom Ísafjörður. Þar voru nokkrar konur sem höfðu það hlutverk að svara í síma 118, sex eða sjö, ég man ekki alveg nákvæmlega fjöldann. Þarna var næsta skrefið hjá hinum einkavædda Síma að hagræða, að segja þessu fólki upp. Enda segir hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson, sjávarútvegsráðherra og þingmaður Norðvesturkjördæmis, í viðtali við Bæjarins besta 28. október, með leyfi forseta: „Ég heyrði þetta síðdegis í gær og varð hneykslaður, sár og reiður. Ég hafði samband við framkvæmdastjóra fyrirtækisins og skoraði á hana að taka þessa heimskulegu ákvörðun til baka“ - Þessar uppsagnir á Ísafirði. „Svo heimskuleg er þessi ákvörðun að mér datt helst í hug að hún hefði verið tekin á fundi hjá Vinstri grænum til þess eins að koma höggi á einkavæðingarferlið.“ Þetta segir ágætur þingmaður og núverandi hæstv. ráðherra, Einar Kristinn Guðfinnsson, í viðtali við Bæjarins besta 28. október: „Ég hreinlega trúi því ekki að hún verði látin standa. Það vita allir að þjónustuver sem þessi eru til úti í heimi þar sem starfsemin fer fram utan borgarsamfélagsins þar sem kostnaðurinn er mestur. Því er stórfurðulegt að ákveða að leggja niður starfsemina á Ísafirði. Ef forsvarsmenn fyrirtækisins halda að það sé hagkvæmt, ættu þeir að fara út í heim og segja þeim sem þar reka fyrirtæki að þeir séu á villigötum.“ Frú forseti. Síðan er ítarlegar vitnað í ummæli hv. þm. og núverandi sjávarútvegsráðherra, Einars Kristins Guðfinnssonar, þar sem hann hneykslast á þessum aðgerðum nýeinkavædds Síma á Ísafirði. Og þetta er það sem stjórnarmeirihlutinn er af veikum mætti að reyna að hæla sér af. En það er of seint að iðrast og þessir tilburðir hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar og Kristins H. Gunnarssonar, sem einnig hneykslaðist á þessum fyrstu aðgerðum Símans í hagræðingarskyni í viðtali við Bæjarins besta, eru til lítils. Það er ekki hægt að taka það aftur sem gert hefur verið. Frú forseti. Hérna er svo grein hv. þm. Ögmundar Jónassonar sem birtist í Morgunblaðinu 13. september um að ríkisstjórnin reyni að kaupa sér vinsældir með því að leggja fram þennan lista hér um ráðstöfun fjárins. Einnig fylgja með greinar um ólíkar skoðanir á því hvort það sé rétt forgangsröðun að verja þessu fé til hátæknisjúkrahúss eða ekki. Hér er tilvitnun í Morgunblaðið frá 30. júlí 2005 þar sem bent er á hina löngu biðlista og hversu fáránlegt það sé að loka heilu deildum sjúkrahúsanna, m.a.s. háskólasjúkrahússins hér í Reykjavík, Landspítala – háskólasjúkrahúss, yfir hásumarið þó að biðlistar séu. Haldið þið að það bæti eitthvað rekstrarstöðuna í sjálfu sér þó að ný hús séu byggð? Morgunblaðið bendir einmitt á það í ritstjórnarpistli 30. júlí sl. að eitthvað sé að þegar menn loka sjúkrahúsunum með langa biðlista. Einnig er hér vitnað í lækna sem starfa í heilbrigðisþjónustunni þar sem þeir benda á að það hefði mátt velta fyrir sér annarri forgangsröðun. Ég nefni þetta hér því að þetta frumvarp, sem menn eru hér að stæra sig af, var ekki sent út til umsagnar og hefði þó verið ærin ástæða til og nógur tími ef vilji hefði verið fyrir hendi. Frú forseti. Einnig eru hér greinar sem hafa verið skrifaðar, m.a. af undirrituðum, um þá fáránlegu aðgerð að selja Landssímann og ég ætla að ljúka þessu nefndaráliti mínu með því að lesa hér grein sem birtist í Morgunblaðinu 8. september 2005, „Þjóðin vildi fá að eiga Landssímann“: „Senn er Landssími Íslands allur. Almannaþjónustu, sem hefur verið í sameign þjóðarinnar og stolt hennar í hartnær 100 ár, hefur nú verið fórnað á altari einkavæðingar og markaðsbrasks. Allar skoðanakannanir sem gerðar hafa verið á undanförnum árum hafa sýnt að mikill meiri hluti þjóðarinnar var andvígur sölu Símans. Hefur sú andstaða vaxið frekar en hitt. Gallupkönnun í mars 2002 sýndi að 61% þjóðarinnar var afar andvígt sölu Landssímans“ - og alveg til loka þessa ferils hefur yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar verið andvígur sölu Landssímans í þeim skoðanakönnunum sem bæði Gallup og Félagsvísindastofnun hafa gert. Stefna vinstri grænna hefur ávallt verið skýr í þessu máli: Grunnfjarskiptakerfið á að vera í sameign þjóðarinnar þannig að hægt sé að tryggja jafnrétti í verði og gæðum þessarar þjónustu um allt land. Það átti að beita styrk Landssímans til að koma upp fjarskiptakerfi um allt land, öflugu og góðu. Nú verður sú fjarskiptaþjónusta sem ekki uppfyllir stífustu arðsemiskröfur fyrirtækisins og markaðar að vera upp á náð sérstakrar fjárveitingar ríkisins komin. Skoðanakönnun sýnir að meðal kjósenda Framsóknarflokksins, eða þeirra sem kusu Framsóknarflokkinn við síðustu kosningar, er yfirgnæfandi meiri hluti, milli 70 og 80%, á móti sölu Símans. Hvernig líður þeim nú þegar þeir horfa á félagshyggju síns gamla flokks týnda og tröllum gefna? Við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, kröfðumst þjóðaratkvæðagreiðslu, það var ekki gert. Frú forseti. Ég óska og vona að nýir eigendur Landssímans standi undir þeirri ábyrgð sem þeim hefur verið falin, að veita öfluga og góða þjónustu um allt land. Ég vona að þeir sjái að sér í þeim efnum, frú forseti.

Frú forseti. Það þarf út af fyrir sig ekki að bæta miklu við þá umræðu sem hér hefur farið fram. Það eru þó nokkur atriði sem ég vildi minnast á í framhaldi af þeirri vinnu - eða kannski réttara sagt, frú forseti, þeirri litlu vinnu - sem fram fór í fjárlaganefnd varðandi þetta frumvarp. Það var hluti af röksemdunum fyrir því að þetta var lagt fram í lagaformi að ítarleg umræða þyrfti að fara fram um innihald þessa frumvarps til laga um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. Það hefur áður komið fram að við teljum mörg að eðlilegra hefði verið að flytja málið sem þingsályktunartillögu en ekki sem lög. Fjárlaganefnd fékk í heimsókn fulltrúa úr forsætisráðuneytinu og m.a. kom fram að menn teldu að lagaformið væri traustara en þingsályktunartillaga - þau orð segja okkur ýmislegt um sjálfsmat ríkisstjórnarinnar. Hér hafa verið samþykktar þingsályktunartillögur sem ríkisstjórnin hefur umgengist með þeim hætti að hún telur að hlutirnir komist frekar í verk ef þeir eru bundnir í lög. Út af fyrir sig er ekki hægt að gagnrýna það í sjálfu sér ef þetta er álit hæstv. ríkisstjórnar á eigin verkum. En það er augljóst að samkvæmt hefðinni á þetta miklu betur heima í þingsályktun eins og bent hefur verið á hér í umræðunni. Eitt dæmi sem hægt er að nefna því til staðfestingar er að við erum nú að fjalla um þetta mál hér í 2. umr. og mun þingheimur væntanlega samþykkja þetta sem lög frá Alþingi á morgun. Fyrir þó nokkru vorum við búin að samþykkja hluta af því sem hér er verið að leggja til, í fjáraukalögum fyrir árið 2005 er nú þegar búið að samþykkja 2,5 milljarða sem gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Þetta er auðvitað alveg á skjön við það sem ætti að vera vegna þess að fjáraukalög eru auðvitað m.a. til þess að bregðast við settum lögum en ekki lögum sem á eftir að setja. Þetta eru því miður dæmi um þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð og eru ekki til fyrirmyndar. Þar að auki blasir það við að þessir 2,5 milljarðar, sem samþykktir voru í fjáraukalögum, verða ekki allir nýttir á þessu ári og ættu þess vegna heima í fjárlögum næsta árs. Þetta er hluti af þeirri umræðu sem kemur bæði fjárlögum og fjáraukalögum við en er dæmi um þau vinnubrögð sem við höfum því miður þurft að búa við of lengi. Frú forseti. Það væri hægt að fara hér yfir einstaka þætti sem hér er verið að leggja til að framkvæmdir verði fyrir þá peninga sem fengust fyrir Landssímann. Hér eru inni þættir sem maður hefði talið eðlilegra að væru teknir fyrir í eðlilegri röð, þ.e. ýmist í samgönguáætlun eða fjárlögum hvers árs, upphæðirnar eru ekki hærri en það. En það er mjög áberandi að einn mjög stór verkþáttur sem bíður okkar í samgöngumálum kemst ekki á blað. Þar á ég að sjálfsögðu við jarðgangagerð. Það er miður að þegar slíkir fjármunir koma inn og verið er að gera áætlanir til lengri tíma að þá komist slík verk ekki á blað. Það er miður en á móti má segja að það sem hér er verið að setja niður skapar svigrúm á öðrum sviðum sem á þá að auka líkur á að til slíks komi. Frú forseti. Það er annað sem kemur upp í hugann þegar maður hefur hlýtt á þá umræðu sem hér hefur farið fram og sérstaklega varðandi ræðu hæstv. forsætisráðherra. Hann tók af allan vafa um það að engin skilyrði væru sett með þeim fjármunum sem ætlaðir eru til Sundabrautar. Það verður að segjast eins og er að þetta vekur upp hugmyndir um verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Við ættum ekki að þurfa að ræða hér innansveitarvegagerð, þróun byggðar í einstökum sveitarfélögum. Það á að vera á hendi sveitarfélaganna sjálfra að ákveða slíka hluti. Þetta kallar enn einu sinni á það að menn fari nú einhvern tíma í þá vinnu fyrir alvöru að endurskipuleggja þá verkaskiptingu. Ég tala nú ekki um þegar maður heyrir síðan einstaka hv. þingmenn koma hér og ræða um það að sveitarstjórnir hafi ekki staðið sig nægjanlega vel og svo heyrist á öðrum vettvangi að hugsanlega sé það ríkisvaldið sem hafi ekki staðið sig nægjanlega vel - það er sem sagt stöðugt verið að reyna að ná einhverju samkomulagi á milli tveggja stjórnvalda um framkvæmdir innan sveitarfélaganna. Þetta er auðvitað ekki við hæfi og það þarf sem allra fyrst að stokka hlutina upp þannig að sveitarfélögin sjálf taki slíkar ákvarðanir. Þá losnum við við að hlýða á slíkar umræður og sú umræða sem hér hefur farið fram finnst mér að stórum hluta miklu frekar eiga heima í húsi hér í nágrenninu, þ.e. Ráðhúsi Reykjavíkur.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp ríkisstjórnarinnar um ráðstöfun á söluandvirði Símans. Eins og menn vita sjálfsagt höfðum við í Frjálslynda flokknum verulegar athugasemdir við að selja dreifikerfið með Símanum. Við töldum að dreifikerfið og útbreiðsla þess ætti að vera í sérfyrirtæki sem væri áfram í ríkiseigu og síðan væri fyrirtækjunum gert jafnt undir höfði við að keppa um þjónustuna en hefðu í raun og veru möguleika til að semja um aðgang að dreifikerfinu í eigu óháðs fyrirtækis. En sú varð ekki raunin og Síminn hefur verið seldur með öllu og ekki hægt að velta sér lengi upp úr þeirri umræðu. Þeirri stöðu verður sjálfsagt ekki breytt. Hér er hins vegar um að ræða frumvarp um ráðstöfun þess fjármagns sem fékkst fyrir Símann að hluta til og um það er að segja að nánast öll þau verk sem upp eru talin eru út af fyrir sig ágæt og ekki ástæða til að mótmæla þeim sérstaklega. Á hinn bóginn höfum við séð, hæstv. forseti, ráðstafanir þessa fyrirtækis, núna Landssíma Íslands hf., sem við erum ekki par sáttir við, margir, á landsbyggðinni. Þar er hægt að nefna, sem hér hefur áður verið nefnt, að uppsagnir hafa komið til í þjónustuveri Símans á Ísafirði, sagt hefur verið upp fólki á Blönduósi og Siglufirði. Ég verð að segja alveg eins og er, hæstv. forseti, að mér finnst ekki mikil reisn yfir þessari hagræðingarstefnu hins nýja fyrirtækis. Ég vonast til að forsvarsmenn Símans eigi eftir að kynnast því í viðskiptum sínum á næstu mánuðum að landsbyggðarfólk er ekki alveg sátt við þetta nýstofnaða fyrirtæki. Ekki er víst að viðskiptamönnum þessa fyrirtækis fjölgi mikið á næstunni, a.m.k. ekki á landsbyggðinni. Ég hygg að margir hugsi sig tvisvar um þegar kemur að því að endurmeta það við hverja þeir vilja skipta í framtíðinni um símaþjónustu og aðra þjónustu. Ég held að forustumenn Landssímans mættu gjarnan huga að þessu. Það er ekki sama hvernig menn koma fram við rekstur fyrirtækja sinna. Það skiptir auðvitað verulega miklu máli á landsbyggðinni og það munar um þrjú eða fjögur störf við þjónustu í hinum ýmsu sveitarfélögum. Ég vil víkja að einu, hæstv. forseti, og það er það sem m.a. kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra áðan um gjaldtöku fyrir samgöngur á suðvesturhorninu, þ.e. áformin um Sundabraut og hugsanlega gjaldtöku á þeim vegum. Við höfum tjáð það mjög skýrt í Frjálslynda flokknum að við teljum engan veginn hægt að vera með tvenns konar gjaldtöku á þessum vegarspotta frá Reykjavík og norður fyrir Hvalfjörð þótt nýlagður verði í nýrri Sundabraut. Því hefði þurft að hugleiða það, ef menn virkilega setja stefnuna á að vera með sérstaka gjaldtöku á Sundabraut, að áður en að það yrði gert yrði auðvitað að klára að greiða algjörlega upp lánin sem Spölur tók varðandi þær framkvæmdir og afnema gjaldtökuna í Hvalfjarðargöngin. Ekki verða tekin gjöld bæði í Hvalfjarðargöngin og á Sundabrautina. Ég sé það ekki fyrir mér, hæstv. forseti. Ég held að menn verði að skoða þetta í samhengi. Ég segi þetta vegna orða hæstv. forsætisráðherra áðan um að hugsanlega tækju menn lán, jafnvel til 30 ára, með gjaldtöku á Sundabraut. Ég held að það gangi alls ekki að taka gjald tvisvar á þessum vegarspotta. Þó er ég ekki þar með að taka neina afstöðu til þess eða hafna því að ekki sé hægt að fjármagna merkilegar og góðar vegasamgöngur með gjaldtöku svo framarlega sem menn eiga kost á annarri akstursleið. Það eiga menn vissulega því þótt ný Sundabraut verði lögð eiga menn kost á annarri akstursleið alveg eins og menn eiga kost á annarri akstursleið fyrir Hvalfjörð. Þetta vildi ég sagt hafa um þetta mál, hæstv. forseti. Síðan hef ég nokkrar áhyggjur af því hvernig 6. gr. um fjarskiptasjóð er orðuð þar sem mér finnst vanta á að sérstaklega sé hugað að símaþjónustu við skip á fiskimiðum við landið. Í greinargerðinni er sérstaklega getið um GSM-kerfið og dreifingu stafræns sjónvarps um gervihnött o.s.frv. Það er vissulega til mikilla bóta. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir öflugri uppbyggingu á háhraðatengingum og loks er talað um hinn sérstaka fjarskiptasjóð sem á að koma upp og við munum ræða hér síðar í dag. Ekki er hins vegar vikið sérstaklega að því að halda þurfi uppi góðri símaþjónustu við skip umhverfis landið. Við höfum heyrt fréttir af því að til standi til að leggja niður NMT-kerfið án þess að við vitum neitt um hvað kemur í staðinn. Mér finnst það ekki nægilega markað hér að tryggt sé að haldið verði uppi símaþjónustu við fiskimiðin og sjóðurinn hafi beinlínis það hlutverk. Það er eiginlega ekki talið upp hér og ekki heldur getið um það í greinargerðinni. Ég saknaði þess einnig þegar við vorum tala um fjarskiptasjóðinn að ekki væri nægjanlega kveðið á um í þá veru. Hugsanlega vilja menn túlka þetta mjög þröngt en ég held að við þurfum að varast það og því vek ég athygli á þessu máli hér, hæstv. forseti. Hitt er algerlega ljóst, virðulegi forseti, að landsmenn bíða eftir bættum samgöngum. Það höfum við í Frjálslynda flokknum auðvitað gert okkur ljóst eins og fleiri þingmenn og við höfum flutt um það sérstakt þingmál hvernig við teljum að hraða ætti varanlegum samgöngubótum eins og við höfum kallað, þ.e. jarðgöngum og þverun fjarða og styttingu. Við teljum að gera eigi sérstaka framkvæmdaáætlun til 20 ára um markverðustu og nauðsynlegustu leiðirnar sem fara þurfi í. En ég held að enginn deili um það lengur að einhver besta lausnin í vegasamgöngum í okkar fjöllótta landi er jarðgangagerð, sem við höfum farið í á undanförnum árum og almennt er mjög mikil ánægja með samgöngur sem hafa verið leystar á þann hátt. Því miður búum við bæði við fjallvegi og eins vegi sem liggja um hættulegar hlíðar og skriður hér á landi og að því þarf virkilega að huga, þó það þar hafi vissulega verið gerð bragarbót á og nú síðast með jarðgöngum á Austfjörðum, annars vegar undir Almannaskarð og hins vegar með tengingu milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar sem er hið besta mál. Hæstv. forseti. Ég vil síðan benda á í lokin að vissulega hefði mátt víkja að stöðu aldraðra í landinu og hugsa fyrir því í þessu frumvarpi um ráðstöfun símafjárins. Ég hef hins vegar heyrt forustumenn ríkisstjórnarinnar segja að þó svo að þess sé ekki getið í þessum tillögum mundi sú ráðstöfun fjármuna sem hér hefur verið lögð til auðvelda það að hægt væri að taka fjármuni í málefni aldraðra eftir öðrum leiðum og þá hlýtur það að vera í fjárlögum. Vonandi verður svo á næstu árum.

Forseti. Hér er um að ræða frumvarp til laga að formi til en innihald þess er í rauninni viljayfirlýsing ríkisstjórnarinnar og væntanlega stjórnarmeirihlutans sem verður þá staðfest hér með atkvæðum hans að minnsta kosti. Um þessa viljayfirlýsingu er í sjálfu sér ekki mikið að segja. Hún er komin fram fyrir nokkru og hefur fengið þá umræðu og gagnrýni sem henni bar. Ég kem hins vegar upp til að taka þátt í þeirri umræðu sem hér var fyrr um Sundabrautarkafla þessarar viljayfirlýsingar og ég vil eins og aðrir sem tóku þátt í henni þakka forsætisráðherra fyrir skýr svör. Fyrir þau svör að ekki sé um að ræða nein skilyrði í þessari viljayfirlýsingu um sérstaka leið sem Sundabraut eigi að fara til að hún fái það fé sem hér er um rætt og er á valdi ríkisstjórnarinnar fram til vors 2007, vegna þess að þá tekur við önnur ríkisstjórn, hvernig sem hún verður. Ég tel að forsætisráðherra hafi líka haft mjög góð orð um framhaldið. Ég tek undir það að við verðum að skoða verkið allt. Í upphafi skyldi endinn skoða, eða endirinn skoða, segir í íslensku máltæki. Við eigum að klára þetta verk sem allra fyrst. Það var nokkuð rætt um veggjöld í þeirri umræðu og forsætisráðherra virtist hrifinn af þeirri hugmynd. Nefndi það sem nátengt einkaframkvæmd á þessari leið. Ég held að það sé bara inni í framtíðinni og kannski varla á færi núverandi ríkisstjórnar að ákveða það á þeim stutta tíma sem hún í sjálfu sér á eftir og hefur nóg að gera við að klára þennan fyrri áfanga. En um einkaframkvæmdina vil ég segja að ef menn geta sýnt fram á að það sé góð leið og hagkvæm þá er auðvitað ekkert á móti henni. Menn eiga ekki að festa sig í að vera á móti hugtökum jafnvel þeim orðum sem byrja á einka- eða félags- eða hvað sem það er. Um veggjaldið verður hins vegar að segja að það er auðvitað ekki nátengt þessasri einkaframkvæmd. Það kom ágætlega í ljós í umræðu sem hér fór fram um daginn í fyrirspurnatíma, að ég hygg, við Sturlu Böðvarsson, hæstv. ráðherra, um svipaða hluti. Það kom fram hjá honum að veggjald kæmi vissulega til greina á Sundabraut og þá - öfugt við það sem ég tel reyndar hafa verið misskilning síðasta ræðumanns - taldi samgönguráðherra að það yrði aðeins einu sinni rukkað á samanlagðri leiðinni Hvalfjarðargöng–Sundabraut. En samgönguráðherra talaði líka um svokallaða skuggagjaldaleið, þ.e. að einkaframkvæmandinn fengi greitt fyrir þann bílafjölda eða farartækjafjölda sem æki um göngin á ári eða hvaða tímaeiningu sem menn notuðu um það. Þannig að ekki eru öll kurl komin til grafar í þessu máli. Aðalerindi mitt hingað var að fagna yfirlýsingu forsætisráðherra, fyrir hönd ríkisstjórnar sinnar að ég tel. Hún er gríðarlega mikilvæg vegna þess að auðvitað hafa orðið meiri tafir á þessu máli en vera skyldi. Það hefur ekki hjálpað því fram á veginn að ríkisstjórnin hefur verið sein að ákveða sig og sumir ráðherrarnir, þar á meðal samgönguráðherra hæstv., hafa dregið nokkuð lappirnar í þessu. Maður sem stendur utan ríkisstjórnar og borgarstjórnar getur ekki varast þá hugsun að þetta sé að kenna ákveðnum vandræðagangi sjálfstæðismanna í ríkisstjórninni og í borgarstjórninni þar sem flokkspólitísk afstaða hefur um of ráðið fram yfir þá hagsmuni sem hér er um að tefla, bæði fyrir Reykvíkinga og nærsveitarmenn þeirra, eða Vestlendinga og Vesturland og Norðvesturland allt og auðvitað alla landsmenn. Því framkvæmd af þessu tagi, sem tengir höfuðborgarsvæðið hið stærra aðra leiðina við landið, er auðvitað feikilega arðbær og mikil framkvæmd. Það sem nú hefur gerst, því ber að fagna líka, er að Sjálfstæðisflokkurinn hefur tekið sinnaskiptum í þessu máli. Sjálfstæðisflokkurinn í borginni bindur sig ekki lengur við innri leiðina heldur tók þátt í einróma samþykkt borgarráðs um daginn. Mig minnir að það hafi verið 2. desember sem borgarráð skoraði á ríkisstjórnina að falla frá öllum skilyrðum um leiðir og Sjálfstæðisflokkurinn í ríkisstjórn hefur í líki Sturlu Böðvarssonar samgönguráðherra einnig tekið þeim sinnaskiptum í þessu máli að hann lætur að minnsta kosti ómótmælt yfirlýsingu forsætisráðherra í þessu efni. Við erum því á ákveðnum tímamótum í þessu Sundabrautarmáli. Ég kem hér upp til að styðja viljayfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um Sundabrautarmálið og styðja yfirlýsingu sem hæstv. forsætisráðherra gefur í framhaldi af því um að hún sé óskilyrt.

Virðulegur forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls við 2. umr. Ég var búinn að tjá mig um þetta mál við 1. umr. og ætlaði að láta það duga en ég hlustaði áðan á seinni hluta ræðu hæstv. forsætisráðherra. Því miður heyrði ég ekki fyrri hlutann, ég var upptekinn úti í bæ í útvarpsviðtali, en ég náði þó seinni hlutanum og heyrði að hæstv. forsætisráðherra talaði einmitt um margnefnda Sundabraut, lagningu hennar, fjármögnun og annað þess háttar. Þar kom hann inn á hluti sem mér þóttu nokkuð athyglisverðir og fréttnæmir. Hann talaði m.a. um að hér væri á ferðinni einkaframkvæmd og nefndi möguleikana á því að Hvalfjarðargöngin yrðu tvöfölduð og talaði um að skuldirnar sem eftir stæðu þar, eins og dæmið væri í dag, væru eitthvað á bilinu 4–4,5 milljarðar, ef ég heyrði rétt. Þetta eru mun lægri tölur en ég hélt að væru réttar, ég hélt að talan væri nær 5 milljörðum, en nóg um það. Síðan sagði hæstv. forsætisráðherra eitthvað á þá leið að ef farið yrði í einkaframkvæmd værum við að tala um lánapakka upp á eina 15 milljarða, reikna ég með, en að það tæki 30 ár að greiða hann niður miðað við þau veggjöld sem eru á framkvæmdinni í dag. Mér finnst þetta stangast svolítið á við þær hugmyndir sem hæstv. samgönguráðherra nefndi um daginn þegar hann talaði um hina svokölluðu skuggagjaldaleið. Ég spyr hæstv. forseta hvort hæstv. samgönguráðherra sé í húsinu.

Já. Forseti getur látið athuga hvort hægt sé að sækja hæstv. samgönguráðherra í salinn.

Virðulegur forseti. Ég vil fá að lýsa því yfir að þessi ummæli hæstv. forsætisráðherra valda mér nokkrum vonbrigðum. Hin svokallaða skuggagjaldaleið hugnast mér mjög vel, það sem ég hef heyrt af henni, eins og hæstv. samgönguráðherra lagði hana upp, þ.e. að frekar yrði lagt gjald á hvern bíl sem færi um þetta mannvirki og síðan mundi ríkissjóður borga í réttu hlutfalli við umferðina á hverjum tíma. Það yrði þá ekki beint veggjald eða tollur á vegfarendur eins og er í dag um Hvalfjarðargöng. Hitt er svo annað sem veldur mér nokkrum óróa, það að hæstv. forsætisráðherra og formaður Framsóknarflokksins boðar að hér verði áfram tollamúr við norðanverðan Hvalfjörð næstu 30 árin. Þetta mun að sjálfsögðu hafa mjög neikvæð samkeppnisáhrif fyrir byggðirnar, ekki bara byggðirnar á Vesturlandi, heldur líka á Vestfjörðum, á vestanverðu Norðurlandi og áhrifanna mun að líkindum gæta langt norður í land, norður á Norðausturland. Þetta hlýtur að vera töluvert mikið umhugsunarefni fyrir íbúa í þeim landshluta, ég tala nú ekki um þegar við heyrum síðan í dag ávæning af því að hæstv. samgönguráðherra hafi talað um það í fjölmiðlum, sagt í viðtali við svæðisútvarp Ríkisútvarpsins á Austurlandi, a.m.k. var það auglýst hér syðra, að það ætti að fara út í að gera göng undir Lónsheiðina á Austurlandi. Það er væntanlega án veggjalda. Ég held að yfirvöld, ríkisstjórnin, og við öll verðum að fara að hugleiða betur hvers konar stefnu við ætlum að taka varðandi veggjöld í framtíðinni. Getum við mismunað landshlutum á þennan hátt? Getum við í raun skert möguleika eins landshluta miðað við aðra landshluta með því að setja upp svona tollamúra? Ég held að þetta sé mjög mikið og alvarlegt umhugsunarefni. Ég er ekki fylgjandi því að við mismunum landshlutum á þennan hátt. Þetta hefur neikvæð áhrif fyrir okkur öll til lengri tíma. Það sem mig langaði síðan til að koma inn á er einmitt þetta með Sundabrautina og lagningu hennar. Í dag komu fréttir af ummælum sem hæstv. samgönguráðherra hefur látið falla í viðtali við héraðsfréttablaðið Skessuhorn. Það er hægt að sjá það á vef Skessuhorns og þar er yfirskriftin: „Þrýstingur kominn á framkvæmdir við Sundabraut“. Komið hefur fram hugmynd frá sveitarfélögum á Vesturlandi að ef vandræðagangurinn og deilurnar með Sundabrautina og það hvernig fara eigi út í framkvæmdirnar fyrir Símapeningana ætla að halda áfram í Reykjavík verði byrjað á hinum enda framkvæmdarinnar, farið verði út í það að þvera Kollafjörð og leggja brautina um Álfsnes og Geldinganes að Gufunesi. Reykvíkingar virðast ekki geta orðið sáttir um það hvort fara eigi hina svokölluðu innri eða ytri leið. Gott og vel, en þá er haft eftir hæstv. samgönguráðherra í Skessuhorni - nú er hann kominn í salinn - með leyfi forseta: „Sturla Böðvarsson, samgönguráðherra segir hringlandahátt í borgarstjórn Reykjavíkur setja þessa miklu framkvæmd í nokkra óvissu. Hann segir þessa óvissu koma nokkuð á óvart því borgarstjórn hafi á fundi 6. september fært til bókar fögnuð vegna þessarar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar. Aðspurður hvort möguleiki sé að fara þá leið sem sveitarstjórnarmenn á Vesturlandi leggja til segir Sturla svo ekki vera. Slíkt sé ekki í myndinni nú. Hann telur tafir á verkinu frekar leiða til þess að fjármunir sem ætlaðir voru til málsins verði færðir annað enda víða þörf á framkvæmdum í samgöngumálum. Aðspurður segist Sturla hins vegar skilja áhyggjur Vestlendinga af stöðu málsins. Hún undirstriki hversu mikilvæg þessi framkvæmd sé og hún sé langt í frá einkamál Reykvíkinga. Því vonist hann til þess að niðurstaða í málinu fáist fljótlega.“ Þá langar mig til að spyrja hæstv. samgönguráðherra hvað hann eigi við með þessum orðum. Getur hann leyft sér, verði það samþykkt hér á hinu háa Alþingi að þessir peningar eigi að fara í Sundabrautina, að taka peningana á seinni tímapunkti og setja þá í eitthvað annað, og þá hvað? Það væri fróðlegt að fá að heyra svolítið meira um þetta. Að lokum vil ég enda ræðu mína á að lýsa því yfir að ég hafi orðið fyrir ákveðnum vonbrigðum með það að menn skuli ekki hafa viljað skoða þann möguleika að nota eitthvað af þessum Símapeningum einmitt til að greiða niður skuldina sem hvílir á Hvalfjarðargöngum. Þá væri hægt að aflétta gjaldskyldu þar fyrr en menn áætla í dag. Ég get ekki fallist á að það þurfi að tvöfalda göngin. Ég fer um þetta mannvirki á hverjum einasta degi. Það væri miklu frekar hægt að hagræða umferðinni í gegnum göngin, skipuleggja hana betur, beina þungaflutningum í gegnum göngin til að mynda á nóttinni og annað þess háttar í stað þess að tvöfalda þetta mannvirki með þeim afleiðingum að íbúar á Vesturlandi og Norðurlandi þurfa áfram að búa við tollheimtu. Við skulum hafa það í huga og ekki gleyma því að þegar fyrirtæki eins og þetta er búið til, apparat eins og fyrirtækið er sem á göngin í dag, þá fer slíkt fyrirtæki að lifa sínu eigin lífi. Þetta er eins og dýr, og dýr hugsa alltaf um það hvernig þau geti framlengt líf sitt, ævi sína. Dýr fara að hugsa: Jú, ég ætla að stækka, ég ætla að tvöfalda mig, þá fæ ég að lifa lengur. Svo fer dýrið að hugsa um að það ætli að taka þátt í að fjármagna Sundabrautina því sað þá fái það að lifa aðeins lengur. Þannig heldur þetta áfram. Það að ráða yfir slíku mannvirki veitir mönnum ákveðin völd og stöðu í þjóðfélaginu. Þetta skapar náttúrlega þægileg störf fyrir þá sem vinna við mannvirkið en á hitt ber að líta að þetta hefur í för með sér neikvæð áhrif fyrir þá sem eru hvað háðastir notkun slíkra mannvirkja. Ég held að við ættum að hafa þetta í huga en ég hlakka síðan til, virðulegi forseti, að heyra nánar skýringar hæstv. samgönguráðherra á þeim ummælum sem fram komu í Skessuhorni.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður vitnar til fréttar í Skessuhorninu. Af því tilefni vil ég segja að að sjálfsögðu erum við að fjalla hér um áform um lagningu Sundabrautar og sérstaka fjármögnun á grundvelli þess að við erum að nýta söluandvirði Símans. Það er ekkert annað sem stendur til en að nýta þessa fjármuni í Sundabrautina. Þarna gætir ónákvæmni. Ég trúi ekki öðru en að gott samkomulag náist um það þegar þar að kemur, milli borgaryfirvalda og Vegagerðarinnar, hvernig Sundabrautin verður lögð. Ég vænti þess að ekki verði tafir á þeirri framkvæmd.

Virðulegur forseti. Ég held að þeir sem eru áhugamenn um að Sundabrautin verði lögð hljóti að fagna þessari yfirlýsingu hæstv. ráðherra, að rangt hafi verið eftir honum haft eða orðalag ónákvæmt í þessari frétt. Ráðherra segir sem sagt ekki að ef borgaryfirvöld í Reykjavík geti ekki ákveðið sig fljótt og örugglega um það hvora leiðina eigi að fara sé innstæða fyrir því sem haft er eftir ráðherra í Skessuhorni, að þá verði peningarnir teknir og settir í einhver önnur verkefni.

Frú forseti. Ég held að óhætt sé að segja um þetta mál að það sé ansi flókið, reyndar hluti af stærra máli þar sem við höfum verið að sjá gríðarlega miklar breytingar. Komið hefur fram í umræðum að menn hafa misjafnar skoðanir á því hvaða áhrif þessar breytingar hafa haft. Hins vegar er ekki nema um það bil hálft ár liðið síðan breytingarnar tóku gildi en það líður hins vegar að því, hv. þingmaður, að flest atriði komi í ljós og því er komið að því að það verði skoðað nákvæmlega hvaða áhrif þessi breyting hefur haft og hvort þau markmið sem höfð voru uppi hafi náðst, hvort eitthvað hefur misfarist og annað sem þurfi að bæta. Þetta mál er eins og ég sagði hluti af stærra máli og þarf að skoðast í því samhengi. Þetta vildi ég að kæmi fram, frú forseti, við atkvæðagreiðsluna.

Frú forseti. Fram hefur komið í umræðu um málið að þetta sé vitleysan endalausa svo gripið sé til orða nokkurra stjórnarsinna sem lýstu þessu frumvarpi þannig að þetta sé hálfgerð langavitleysa. Einnig hefur komið fram að verið sé að flækja flókið mál meira og þetta sé arfavitlaus skattheimta og stjórnarþingmenn hafa sagt að fresta ætti frumvarpinu og geyma þetta fram yfir jól og reyna að gera eitthvað betur úr því. Ég er út af fyrir sig alveg sammála þessu. Við þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem sátum í efnahags- og viðskiptanefnd flytjum breytingartillögu sem ég er viss um að ákveðnir stjórnarsinnar sem ég sé að eru ekki í salnum núna vildu mjög gjarnan greiða atkvæði með. Þess vegna vil ég, frú forseti, óska eftir því að draga þessar breytingartillögur okkar til 3. umr. vegna þess að við viljum gefa þeim stjórnarsinnum sem hyggjast og hafa talað þannig að þeir muni styðja þetta kost á að greiða atkvæði um það á morgun.

Frú forseti. Við höfum átt nokkurn orðastað um þetta frumvarp í dag og ég hef lýst skoðunum mínum hvað það varðar og hef gert það fyrr þegar við höfum afgreitt frumvarp um olíugjald. Að orðum hæstv. fjármálaráðherra sögðum um að þetta mál verði tekið upp og skoðað í reynslu sögunnar þá vona ég að það verði með tilliti til þess að það verði skoðað til einföldunar. Því mun ég bæði nú og við 3. umr. greiða atkvæði mitt með frumvarpinu.

En Einar Oddur?

Hæstv. forseti. Þetta frumvarp er dæmalaust, sennilega dæmalaust í sögu Alþingis. Í frumvarpinu er fjármunum ráðstafað um ókomin ár, um ókomin fjárlagaár, allt til ársins 2012. Kveðið er á um að breikka veg hér á árinu 2007, að gera gatnamót þar á árinu 2008 og síðan er það Sundabraut. Á hún að fara í einkaframkvæmd? Hæstv. forsætisráðherra hefur rætt fjálglega um þetta í tengslum við þetta platfrumvarp því að sjálfsögðu er þetta platfrumvarp. Öll þessi fjárframlög eiga eftir að koma til umræðu á komandi árum við fjárlagagerð og einkaframkvæmd Sundabrautar verður rædd við aðra lagasmíð líka. En þetta er ekki bara platfrumvarp. Þetta er tilraun til pólitískrar sjónhverfingar, tilraun til að réttlæta óvinsæla sölu Símans. Þess vegna eru þessi einkavæðingarfjárlög búin til.  Ég hef engar efasemdir um að Íslendingar muni ekki sjá í gegnum þessar blekkingar en það vil ég segja að ríkisstjórnir eiga ekki að komast upp með að kaupa sér vinsældir á fölskum forsendum því að það er verið að gera með þessu platfrumvarpi.

Hæstv. forseti. Ég gerði í dag grein fyrir afstöðu okkar í Frjálslynda flokknum. Það er margt í þessari stefnumótun sem við getum samþykkt og höfum lýst yfir stuðningi. Hins vegar er málsmeðferðin nokkuð óvenjuleg eins og hér hefur verið vikið að þar sem ákveðnar fjárveitingar eru markaðar hér með sérstökum lögum langt inn í framtíðina og í ljósi þess munum við sitja hjá við þetta mál.