Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Góðir hlustendur. Í umr. hér í gærkvöld talaði fyrstur af hálfu ríkisstj. hæstv. forsrh. Hann hóf mál sitt með umvöndun við stjórnarandstöðuna og sagði, að hún yrði að vera ábyrg og gæta hófs í ádeilum sínum. Hæstv. forsrh. tók svo til við vandaverk sitt að finna ríkisstj. sinni nokkrar málsbætur, ef unnt væri. Þá sagði hann, að menn yrðu að minnast þess, að órofasamband væri á milli þess ástands, sem nú væri við að glíma í þjóðmálum okkar, og þess ástands, sem verið hefði, þegar stjórn hans tók við völdum og einnig þess, sem verið hefði, þegar stjórn Stefáns Jóhanns tók við völdum. Svo kom lýsing hæstv. forsrh. á því ömurlega ástandi, sem var í íslenzkum þjóðmálum, þegar stjórn Stefáns Jóhanns lét af völdum. Lýsing hæstv. forsrh. var eitthvað á þessa leið: Komið var fram á árið 1950 og engin fjárlög afgreidd fyrir það ár, ríkissjóður gersamlega févana, allt flækt í höftum og skömmtunum, almenningur leið af svartamarkaðsokri, enginn gat gert út nokkra fleytu, algert atvinnuleysi blasti við, allt fjárhagslíf þjóðarinnar var á glötunarbarmi. - Þannig var lýsing hæstv. forsrh. á ástandinu, sem við blasti, þegar stjórn hans tók við. Þetta ástand hafði skapazt í tíð þeirrar ríkisstj., sem flokkur hans sjálfs, Framsfl., átti sæti í í 3 ár. Þau 3 ár, sem Framsókn átti fulltrúa í fyrrverandi ríkisstj., var sú stj. góð. Þá töluðu fulltrúar flokksins af kappi, bæði á þingi og í útvarp, og hældu stj. á hvert reipi. En hvað kemur til, að sú stj., sem áður var góð stj. í ræðum Eysteins Jónssonar og Bjarna Ásgeirssonar, er nú orðin þessi stj., sem nærri var komin með allt þjóðarbú Íslendinga í glötun? Ástæðan er einfaldlega sú, að hin illræmda stjórn Stefáns Jóhanns, íhalds og Framsóknar þarf nú að vera enn þá verri en hún í rauninni var, til þess að núverandi ríkisstj. geti skapað sér þannig samanhurð, að frambærileg afsökun geti talizt, þegar verk hennar nú í dag eru tekin til athugunar. - Það eru sannarlega kaldhæðin örlög fyrir Eystein Jónsson og þá aðra, sem voru í fyrrverandi ríkisstj. og eru jafnframt í þessari, að þurfa nú í dag að afsaka stjórnarglöp sín með því, að þeir hafi í fyrrv. stj. gert enn þá meiri afglöp. Ræða hæstv. fjmrh., Eysteins Jónssonar, hér í útvarpið í gærkvöld var fyrst og fremst afsökun á þeim gífurlegu tolla- og skattaálögum, sem hann manna mest stendur fyrir að leggja á þjóðina. Hann neitar því nú afdráttarlaust að hafa lofað því að létta af söluskattinum við samþykkt gengislækkunarinnar. Slík neitun er haldlaus, því að hvort tveggja er, að í l. um söluskattinn stendur beinlínis, að sá skattur sé á lagður til þess að standast greiðslur vegna fiskábyrgðar ríkissjóðs, einnig eru ótal sannanir fyrir því, að blað hans og yfirleitt allir, sem að gengislækkuninni stóðu, gerðu ráð fyrir að afnema þá skatta, sem beint voru á lagðir vegna fiskábyrgðarinnar, um leið og sú ábyrgð var úr gildi felld. Hæstv. ráðh. viðurkennir, að álögur ríkisins á þegnana séu miklar, en telur þó, að þær séu tæplega nógu miklar eftir útliti á komandi ári. Þá vék ráðh. að sparnaðarmöguleikum í rekstri ríkisins. Niðurstaða hans varð líka sú, sem reynslan hefur sýnt í stjórnartíð hans: „Ekkert er hægt að spara, - eða hvað á að spara?“ Svo kom fáránleg upptalning á ýmsum fjárveitingum ríkisins. - Hæstv. fjmrh. veit vel, að þenslan á ríkisbákninu hefur verið jöfn og stígandi í mörg undanfarin ár. Hann veit, að hann sjálfur og þeir, sem stjórnarstólana hafa fyllt, hafa ekkert viljað á sig leggja til þess að stöðva þennan vöxt í ríkisbákninu. Ég skal nefna örfá dæmi til sönnunar þessu. Árið 1949 var kostnaður við ríkisstj. 5.4 millj. samkv. fjárl., en er áætlaður 10.8 millj. 1952. Hækkunin er 100%. - Árið 1949 var kostnaður við dómgæzlu og lögreglustjórn áætlaður 11.7 millj., en 1952 21.8 millj. - Á sama tíma hækka framlög til hafnarmála um 18% og til vegamála um 30%. Það er hægt að spara í rekstri ríkisins á fleiri vegu en lækka laun starfsmannanna. Það er sannarlega hægt að fækka óþörfum embættum og minnka starfslið í stað þess að auka það frá ári til árs. Þá kom hæstv. fjmrh. að sínu aðalmáli, sem er tekjuafgangur ríkissjóðs. Hann taldi, að þessi ríflegi tekjuafgangur væri beinlínis undirstaðan að gengi atvinnulífsins. „Það, að ríkissjóður hefur tekjuafgang, eykur á lánveitingar til atvinnuveganna“, segir hæstv. ráðh., „því að með því er ekki hætta á, að ríkissjóður dragi til sín fé bankanna, sem aftur geta þess í stað veitt framleiðslunni þeim mun ríflegri lán.“ „Hallalaus búskapur kemur í veg fyrir lánasvelti atvinnuveganna“, sagði hæstv. ráðh. Hvaðan kemur sá fjmrh., sem svona talar? Þekkir hann ekki það lánasvelti, svo að notuð séu hans eigin orð, sem atvinnuvegirnir þjást af nú í dag og þjást af meira nú í dag en nokkru sinni áður? Heldur hann, að það sé ráð við fjárþörf atvinnuveganna að láta ríkissjóð rífa í sig 100 millj. kr. meira á einu ári en venjulega af atvinnuvegunum og landsmönnum, að slíkt sé leið til þess að bæta úr fjárþörf atvinnuveganna? Það kann sannarlega ekki góðri lukku að stýra, ef fjmrh. landsins er þeirrar trúar, að auknir skattar og tollar, að síauknar ríkisálögur á atvinnuvegína og landsmenn séu atvinnuvegunum til framdráttar. Nei, skattpíning ríkisvaldsins, fyrst og fremst gegnum söluskatt og tolla, miðar nú stórkostlega að því að draga mátt úr atvinnulífinu og hækka verðlagið í landinu gífurlega og torveldar reksturinn. Þá talaði formaður Sjálfstfl. og vísaði til landsfundarræðu sinnar. Hann taldi, að gengislækkunin hefði náð tilgangi sínum. „Hallarekstur í atvinnulífinu hefur verið stöðvaður, og engin ný verðhækkun hefur myndazt innanlands síðan genginu var breytt“, sagði atvmrh. En aðalsigur ríkisstj. kvað hann þó vera, að hún hefði bægt frá dyrum almennings allsherjar atvinnuleysi. Heldur skýtur þetta nú skökku við það, sem staðreyndirnar segja, eða hvaðan hefur formaður Sjálfstfl. þær upplýsingar, að hallareksturinn í atvinnulífinu hafi verið stöðvaður eftir gengisbreytinguna? Eru þær upplýsingar kannske frá iðnaðinum í Rvík, sem nú hrynur blátt áfram niður, eða eru upplýsingarnar frá Landssambandi útvegsmanna, sem nýlega hefur reiknað út, að nú sé stórkostlegra tap á meðalfiskibát á vetrarvertíð en nokkru sinni áður, þó að reiknað sé með þeim gjaldeyrisfríðindum áfram, sem voru á þessu ári? Nei, upplýsingar atvmrh. eru eitthvað litaðar í þessu efni. Svipað er að segja um þá furðulegu staðhæfingu, að engin ný verðhækkun hafi myndazt innanlands síðan gengisbreytingin var gerð, eða eins og sagt er: Engin ný verðbólgumyndun, sem er af innlendum ástæðum, hefur átt sér stað síðan. Þetta er undraverð fullyrðing. Hver verðhækkunin - líka bein innlend verðhækkun - hefur rekið aðra síðan genginu var breytt, og samkvæmt hinni nýju vísitölu hefur verðlagið hækkað um hvorki meira né minna en 51%. Svo rekur þó furðulegasta fullyrðingin lestina. Hæstv. ráðh. sagði: „ Ríkisstj. hefur bægt frá dyrum almennings allsherjar atvinnuleysi.“ Þetta hljómar napurlega í eyrum þess fólks, sem nú í hundraðatall hefur misst atvinnu sína, og þess fólks, sem barizt hefur við atvinnuleysi undanfarna mánuði. Menn minnast þess, að þegar núverandi ríkisstj. tók við, var ekki verulegt atvinnuleysi, en nú er ástandið ólíkt eða margfalt verra, en samt hælir stjórnin sér af því að hafa sigrazt á mesta bölinu, hinu almenna atvinnuleysi, eins og hæstv. atvmrh. sagði. Hvílíkt háð! Hvílík fjarstæða! Það er augljóst á ræðum ráðh., að ríkisstj. er ánægð með gerðir sínar og telur allt miða í rétta átt í atvinnu- og fjárhagsmálum þjóðarinnar. Staðreyndirnar eru þessum fullyrðingum heldur óþægilegar. Rifjum upp í örfáum atriðum nokkrar helztu staðreyndirnar úr atvinnu- og fjárhagslífi þjóðarinnar eins og þær blasa við hvers manns sjónum í dag. Fjárskortur atvinnuveganna hefur aldrei verið meiri en nú í dag. Blátt áfram öll fyrirtæki, ung og gömul, kvarta undan fjárþröng. Lánsfjárskorturinn hefur beinlínis lokað mörgum fyrirtækjum og önnur verða að draga saman rekstur sinn vegna fjárskorts. Lánsfjárkreppan magnast með hverri viku. Þetta vita allir, sem nokkuð koma nærri atvinnurekstrinum. Svo kemur hæstv. ríkisstj. og segir, að jafnvægið í atvinnulífinu sé að nást og að skattaálögur hennar örvi lánamöguleika bankanna. Atvinnuleysið fer ört vaxandi. Í verksmiðjuiðnaði hér í borginni unnu 1200 manns í byrjun þessa árs. Í árslok verða þeir 500. - Samkvæmt nýjum skýrslum stéttarfélaganna í Reykjavík eru nú taldir atvinnulausir eða hafa fengið uppsögn á atvinnu sinni um 1200 manns. Iðnaðurinn hrynur beinlínis niður. - Úti um land er atvinnuástandið þó enn verra. Hæstv. ríkisstj. hefði haft gott af því að heimsækja nokkur þorp og kaupstaði úti á landi. Þar er víðast hvar hið sárasta atvinnuleysi. Þar hafa flestir vinnufærir menn lítið sem ekkert haft að gera í allt haust. - Er þetta jafnvægið í atvinnumálunum, sem ríkisstj. segir að óðum sé að koma? Nei, hið sanna er, að ástandið í atvinnumálunum fer ört versnandi, og er nú svo komið, að víða verða bæjar- og sveitarfélög að leita til ríkisvaldsins með bráðabirgðafyrirgreiðslu vegna gífurlegs framfærsluþunga. Þetta veit ríkisstj. Bæjarfélögin sækja nú fast á að fá hluta söluskattsins. Í sambandi við þessa fjárbeiðni bæjarfélaganna er nú stríð mikið á stjórnarheimilinu. Framsóknarráðh. hóta að segja af sér, ef nokkuð af söluskattinum verður látið renna til bæjarfélaganna. Rétt er að spyrja þann fulltrúa íhaldsins, sem hér talar á eftir: Ætlar íhaldið að glúpna undan hótunum Framsóknar í þessu máli? - Já - eða nei. Þannig er ástandið í dag: Atvinnutækin eru að stöðvast. Lánsfjárkreppan dregur úr framleiðslunni. Verzlunin er gróðalind braskara. Atvinnuleysið magnast. Dýrtíðin fer sívaxandi. Sú vísitala, sem stjórnarflokkarnir tóku við í ársbyrjun 1949, 310 stig, er nú í um 600 stigum. Ríkisálögur í formi tolla og söluskatts vaxa stöðugt. En hvernig víkur þessu við? Er virkilega þörf á því, að ástandið í atvinnumálum Íslendinga sé svona báglegt? Hvað veldur? Íslendingar eiga mikil og góð framleiðslutæki. Enginn flokkur kvartar undan því, að atvinnutæki vanti. Og þjóðin var svo lánsöm að eignast öll þessi tæki án skuldasöfnunar erlendis. Hún eignaðist þau fyrir þann gróða, sem henni áskotnaðist á stríðsárunum. Atvinnutækin eru til, og fólkið, sem við tækin á að vinna, er einnig til og vantar atvinnu. Á hverju stendur þá? Geta þessi tæki ekki framleitt nóg fyrir þjóðina? Eða eru vandkvæði á að koma framleiðslu þeirra í verðmæti? Þrátt fyrir aflabrest á síldveiðum og heldur lélegan afla á nokkrum stöðum á landinu á öðrum veiðum er augljóst, að framleiðslutæki okkar geta framleitt yfrið nóg fyrir batnandi lífsafkomu allrar þjóðarinnar. Og markaðir fyrir sjávarvörur okkar eru nægir og góðir. Í ár hefðum við getað selt meira magn af öllum fegundum sjávarafurða okkar en við gerum. Við höfum beinlínis ekki átt nægan saltfisk til upp í sölur, sem til boða stóðu. Sama er að segja um frysta fiskinn. Og það sama gildir unt allar tegundir sjávarafla. Markaðirnir eru til, og verðlagið hefur yfirleitt verið hækkandi í ár. En á hverju stendur þá? Tækin eru til, fólkið bíður eftir atvinnu, og markaðirnir vilja meiri framleiðslu. Við höfum rekið atvinnutæki okkar illa vegna rangrar fjármálastefnu og illrar stjórnar í landinu. Ég skal nefna dæmi: Á hverju ári hefur bátaflotinn tapað 1–2 mánuðum framan af vetrarvertíð vegna seinagangs hjá ríkisstj. um aðkallandi ráðstafanir vegna rekstrarins. Með þessu höfum við tapað tugum milljóna í framleiðslu. Mikill hluti bátaflotans hættir rekstri, þegar komið er heim af síldveiðum á haustin. Orsökin er sú, að engin fyrirgreiðsla fæst með rekstrarlán, en ríkisstj. hefur látið þau mál afskiptalaus. Allt frystihúsakerfi landsins hefur verið nær ónotað mikinn hluta sumars og allt haustið, þó að með hyggilegum ráðstöfunum hefði verið hægt að tryggja rekstur þeirra. fyrsta stjórnarári núverandi ríkisstj. lá mestur hluti togaraflotans um fjóra mánuði í verkfalli. Gjaldeyristap af því hefur varla verið undir 80 millj. kr. Ríkisstj. virtist láta sér í léttu rúmi liggja, þó að þannig væri haldið á málunum, og nú virðist siga í sama horfið. Sams konar togarastöðvun er nú fram undan, og verður sú stöðvun eflaust ekki skemmri tíma, ef afstaða ríkisvaldsins verður lík og áður. Þá er og augljóst, að togarafloti landsins hefur engan veginn verið rekinn á þann hátt, sem þjóðarheildinni kemur að mestu gagni. Togararnir hafa á mjög vafasömum tíma árs siglt með afla sinn óunninn á erlendan markað, en með því hefur mikil atvinna tapazt landsmönnum og mikill gjaldeyrir. Orsök þessa hefur verið sú, að rekstrarfé hefur skort til innanlandsvinnslu á aflanum. Ef atvinnutæki þjóðarinnar, fiskibátar, togarar, frystihús, fiskverkunarhús, að ógleymdum iðnaðarfyrirtækjum, væru rekin af fullum krafti með hagsmuni þjóðarheildarinnar fyrir augum, þá væri auðvelt að útrýma öllu atvinnuleysi úr landinu nú. En til þess að svo sé, þarf að veita fjármagni þjóðarinnar í framleiðsluna og til þeirra atvinnufyrirtækja, sem eru í beinu sambandi við framleiðsluna. Ég sá þess nýlega getið í blaði, að Englandsbanki hafi gefið út þá yfirlýsingu, að hann mundi nú einbeita öllu fjármagni sínu í þá átt að auka og efla framleiðslu Breta. Slík yfirlýsing þyrfti að koma hér frá bönkum og ríkisstj. Nú ríður á að einbeita fjármagni landsmanna að aukinni framleiðslu, en miða ekki allar aðgerðir stjórnarvaldanna að því að draga úr lánveitingum. Það verður að snúa aftur af þeirri braut lánsfjárkreppu, sem dregur saman framleiðsluna og minnkar á þann hátt þjóðartekjurnar. Ég skal taka tvö dæmi, sem glögglega ættu að sýna, hvernig hægt er að auka þjóðartekjurnar og skapa aukna atvinnu í landinu með hagkvæmari rekstri togaranna. Ef 25 nýsköpunartogarar hefðu stundað veiðar fyrir frystihús í október, nóvember og desember, - en þessa mánuði er mjög hæpið að láta yfir 40 skip stunda siglingar með ísfisk á Bretlandsmarkað, - þá má ætla, að útflutningsverðmæti þess afla, sem þeir hefðu lagt hér á land, næmi um 70 millj. kr. Hefðu þessi skip siglt þetta tímabil á Bretlandsmarkað, hefði útflutningsverðmæti þeirra varla verið yfir 20 millj., eða gjaldeyrisvinningur um 50 millj. Að vísu þarf nokkru meiri gjaldeyrisnotkun vegna innanlandsvinnslunnar. Vinnulaun, sem skapazt hefðu af þessum rekstri, má áætla um 25 millj. kr., en það mun samsvara stöðugri vinnu um 2000 karlmanna og 2000 kvenna þessa þrjá mánuði. - Annað dæmi: Hugsum okkur 30 nýsköpunartogara, sem stunda saltfiskveiðar við Grænland í þrjá mánuði. Ef þessi skip sigla með saltfiskinn til Danmerkur, elns og þau gerðu mörg í sumar og haust, ná þau aðeins tveim túrum, en ef þau leggja aflann upp hér heima, mundu þau eins vel ná þrem túrum á þessum tíma. Með hliðstæðu aflamagni má áætla, að útflutningsverðmæti aflans, ef siglt væri til Danmerkur, væri um 33 millj. kr. En væri afli skipanna seltur hér á land og helmingur aflans fullverkaður, þá má áætla útflutningsverðmætið um 70 millj. kr., eða gjaldeyrisaukning um 37 millj. kr. Vinnulaun mundu líklega skapast sem nemur 15–20 millj. kr. En til þess að þetta sé hægt, verður að stórauka fjármagn í rekstri framleiðslunnar. Og ríkisvaldið verður að sjá um, að réttur framleiðslunnar sé ekki fyrir borð borinn og að saman fari hagsmunir þeirra, sem að framleiðslunni vinna, og þjóðarheildarinnar. Sá tími styttist nú óðum, sem núverandi stjórnarflokkar hanga saman í ríkisstj. Fleiri og fleiri dæmi sanna, að þeir eru farnir að hugsa til hreyfings. Kannske stökkva þeir í sundur næsta sumar og kenna þá hvor öðrum um allt það illa, sem þeir sameiginlega hafa unnið. Þá verður leitað til háttvirtra kjósenda og þeir beðnir um stuðning. Þá verður komið til ykkar, sem nú eruð atvinnulaus. Þá verður komið til ykkar, sem gefizt hafið upp við atvinnurekstur. Þá verður kallað á stuðning húsnæðisleysingja, og þá verða loksins gerðar reisur hinna fínustu manna þjóðarinnar út í þorp og kaupstaði og út um dreifbýli landsins til þess að sanna ykkur, sem þar búið, að dýrtíðin skuli minnka, að atvinnan skuli aukast, að stórframkvæmdir skuli hafnar o.s.frv., o.s.frv., bara ef þið viljið leggja blessun ykkar yfir ráðsmennsku þeirra manna, sem nú stjórna landinu á þann hátt, sem sár og bitur reynsla ykkar segir til um. Reynslan er fengin. Hún er ólygnust. En viðbrögð fólksins þurfa að verða samkvæmt reynslunni. Valdhafarnir verða að fá verðug svör. Þá á að afgreiða eins og sjómenn mundu orða það: Það á að gefa þeim mönnum pokann sinn, sem reynzt hafa liðléttingar á þjóðarskútunni.



Umræðurnar í gær sanna, að skoðanir sumra manna breytast furðu fljótt eftir því, hvort þeir eru í stjórnarandstöðu eða styðja ríkisstj. Jafnaðarmenn deildu á ríkisstj. fyrir skattaáþján, en þó eru næstum sömu skattalög og í tíð stjórnar Stefáns Jóhanns, - og þá þótti þessum sömu mönnum þau réttlát. Þeir segja að vísu, að með söluskattinum hafi átt að greiða útflutningsuppbætur á fisk, sem nú sé hætt. En sannað er, að söluskatturinn var aldrei notaður til þess, heldur voru fiskuppbæturnar greiddar með því að safna í Landsbankanum óreiðuskuldum, sem nú þarf að greiða. Það er ánægjulegt, en um leið broslegt, að heyra þá menn tala af miklum fjálgleik um nauðsynlegar framfarir í landbúnaði, sem kölluðu íslenzkt dilkakjöt hundamat, sögðu, að bezt borgaði sig að mata bændur á spítala, en flytja landbúnaðarafurðir inn frá útlöndum, - og í samræmi við það var landbúnaðinum gleymt á nýsköpunartímunum, nema til að setja bændum ráð eins og ófrjálsri stétt. Nú kveður við nýjan tón. Dómur verður að byggjast á forsendum, bæði um ríkisstjórnir og aðra. - Ef þessi ríkisstj. hefði tekið við í góðæri og við ríkissjóði með fullar hendur fjár, er hætt við, að það hefði heyrzt nefnt af stjórnarandstöðunni, þegar dæmt var um stj. Þetta hefði líka verið réttlátt og sjálfsagt. En jafnsjálfsagt er þá einnig hitt að byggja dóma sína um núverandi ríkisstj. á því, að hún tók við botnlausari óreiðum í fjármálum og framleiðslu en nokkur stjórn hefur tekið við áður. - Það er ekki hægt að slíta í sundur daginn í gær og þá stund, sem nú er að líða. Það er órofasamband milli fortíðar og nútíðar. Það er ekki unnt að dæma um verk líðandi stundar án þess að rekja rætur þess inn í fortíðina. Það var því hárrétt hjá hæstv. forsrh., hvort sem samstarfsráðherrum okkar sumum líkar það betur eða verr, að dómur um núverandi ríkisstj. og allar ríkisstjórnir verður meðal annars að byggjast á því, hvað fyrrverandi stjórnir lögðu henni í hendur. Það ætti ekki að vera umdeilt mál, jafnauðsætt atriði og það er, að eyðsla nýsköpunarstjórnarinnar svonefndu á öllum auði Íslendinga frá stríðsárunum hefur skaðleg áhrif um áratugi. - Það er að vísu bent á 30 togara fyrir hundrað milljónir króna, enda þótt smíði þeirra sé umdeild, og nokkur millilandaskip, sem þó voru greidd með ágóða af skipum, sem erlend þjóð lánaði okkur í styrjöldinni fyrir lága leigu. En það gleymdist að endurbyggja flest. Það gleymdist að byggja raforkuver við Sog og Laxá, að maður ekki tali um smærri raforkustöðvar og Austurveg. Það gleymdist að stækka ullarverksmiðjur. Það gleymdist að reisa áburðarverksmiðju og sementsverksmiðju. Landbúnaðurinn gleymdist að mestu. Það gleymdist yfirleitt að byggja upp og endurnýja eftir styrjöldina hið almenna atvinnulíf í landinu. Í stað þess var lögð einhliða áherzla á þær greinar sjávarútvegsins, sem mest hafði græðzt á í fjárhættuspili styrjaldarinnar. Þannig var svokölluð nýsköpun í framkvæmd, og það skilur eftir afleiðingar. En í þetta eyddi nýsköpunarstjórnin, reiknað með núverandi gengi, 1 milljarð og 100 millj. betur fram yfir það, sem flutt var út. Og ég hygg, að engin ríkisstj. hafi nokkurn tíma gert jafnlítið fyrir jafnmikið fé, og þar áttu núverandi stjórnarandstöðuflokkar sannarlega bróðurpartinn. En þá tók nú við ríkisstj. Stefáns Jóh. Stefánssonar. Til þess að unna þeirri stjórn sannmælis er skylt að geta þess, að með henni hefst stórfelldur innflutningur landbúnaðarvéla, stórra og smærri, og viðhorf allt til landbúnaðarins gerbreytist, svo að telja má til stórfelldari skyndibreytinga. Engum dylst, hvaðan alda sú var runnin, því að þessar breytingar gerði Framsfl. að ófrávíkjanlegu atriði fyrir samstarfi í þeirri ríkisstj. En sú ríkisstj. tók upp annan sið, sem var öllu lakari. Þegar fjmrh. skorti fé til framkvæmda og eyðslu, tók hann lán á lán ofan. Viðskilnaður varð svo þannig, að ríkisstj. hafði safnað mikið á annað hundrað milljónum króna í skuldum, þar af um 100 milljónum í óreiðuskuldum. Lánstraustið var þrotið, framleiðslan við sjóinn stöðvuð, og ávísanir frá ríkisstj. fengust stundum ekki greiddar í bönkum. En þessi stjórn dó hins vegar ákaflega eðlilegum dauðdaga. Hún hafði lifað á lánum og dó þegar hún gat hvergi fengið lán. Starf núverandi ríkisstj. er fyrst og fremst björgunar- og endurreisnarstarf. Þetta skilst mönnum því aðeins, að þeir gleymi því ekki, heldur hafi í huga, hvernig þróunin varð og við hverju ríkisstj. tók. Tveir stjórnmálaflokkar með gerólíkar og sumpart alveg andstæðar lífsskoðanir hafa knúizt til samstarfs um skeið vegna neyðarástands, sem auðnulitlar ríkisstjórnir höfðu leitt yfir þessa þjóð. - Þetta er ekkert aukaatriði, heldur mergur málsins, þegar dæma skal. Ríkisstj. Stefáns Jóh. Stefánssonar hafði með gálausri skuldasöfnun ausið út peningaseðlum, sem engin eðlileg verðmæti stóðu á bak við, og þannig hafði stj. Stefáns Jóhanns fellt krónuna í verði. Fyrsta verk núverandi ríkisstj. var að skrá ísl. krónuna í samræmi við þetta verðfall, sem orðið var, og að koma skipunum þannig aftur á flot. Á þessa óumflýjanlegu neyðarráðstöfun benti Framsfl. fyrir og í kosningunum 1949. Bráðabirgðastjórn Sjálfstfl. hafði fallizt á hana eftir kosningarnar. Þessi ráðstöfun befur borið árangur, nema þar sem hörmulegur aflabrestur hefur valdið óviðráðanlegum óhöppum. Næsta skrefið í björgunarstarfinu var að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs, - sem segja má að hafi verið auðgert, því að ríkissjóður hafði alls staðar misst lánstraust, - koma fjárhag ríkisins á réttan kjöl og endurreisa tiltrúna og lánstraustið. Þessi verk voru, jafnhliða því að koma skipunum á flot, grundvallaratriði allrar endurreisnarinnar. Menn skyldu nú halda, að meginþungi ádeilunnar í þessum umræðum um fjárlögin væri, að skuldasöfnun hefði haldið áfram, tiltrú á fjárhag ríkissjóðs væri engin og hann á heljarþröminni, eins og áður var. Nei, þannig eru ádeilurnar ekki, því að það hefur hent slys - og að því er virðist stórslys. Þetta stórslys er það, að ríkissjóður er hættur að safna skuldum. Hjólið hefur ekki aðeins verið stöðvað, heldur hefur því verið snúið við. Stórslysið er það, að ríkissjóður hefur sennilega 50 millj. kr. í tekjuafgang á þessu ári. Hv. alþingismenn stjórnarandstöðunnar, sem höfðu komið öllu í botnleysu, virðast vera alveg yfirkomnir af áhyggjum út af þessu slysi, og þeir virðast ekki geta sofið út af áhyggjum yfir því, hvernig eigi að koma þessum milljónum í lóg og hvernig eigi að koma í veg fyrir, að svona ósköp endurtaki sig. En það, sem fjármálastjórnin hefur reynt að gera sér ljóst, er það, að uppistaðan í björgunarstarfinu varð að vera endurreisn á fjárhag ríkissjóðs og trausti. Á því byggðist allt, og án þess var útilokað, að nokkurt björgunarstarf yrði unnið. Vegna endurreisnar á fjármálum ríkisins fengum við aukna Marshallaðstoð. Vegna trausts á fjármálastjórninni fengum við heimild til notkunar mótvirðissjóðsins og lán úr alþjóðabankanum til þess að ráðast í virkjanir við Sog og Laxá og til þess að reisa áburðarverksmiðju, framkvæmdir, sem munu kosta á fjórða hundrað millj. kr. og eru stærri en nokkrar íslenzkar framkvæmdir, sem gerðar hafa verið til þessa. Og þessar framkvæmdir eru gerðar af ríkisstj., sem tekur við, þegar allur auður þjóðarinnar er upp étinn, og í ofanálag tekur hún við stórskuldum, þar af um 100 millj. kr. í óreiðuskuldum. En endurreisnin í fjármálum ríkissjóðs hefur gert fleira framkvæmanlegt. Stjórn Stefáns Jóhanns hafði á hátíðisdegi sjómanna lýst yfir, að hún mundi kaupa 10 togara, en stj. hans sá aldrei fyrir fé til að greiða þá. Eitt af verkum þessarar stj. hefur verið að greiða þessa togara, sem enginn gat keypt, nema meginið af kaupverðinu væri lánað. Þessi ríkisstj. hefur orðið að sjá fyrir nokkrum milljónum króna vegna síldarkreppunnar. Þessi stjórn verður að greiða um 7 millj. kr. árlega á fjárl. vegna ábyrgðarvanskila, sem hlaðið hafði verið á ríkissjóð á undanförnum árum. Þar sem sjávarafli hefur brugðizt fyrir norðan og vestan í tvö ár, hefur ríkisstj. gert ráðstafanir til að aðstoða sjávarþorp til kaupa á gömlum togurum og kosta nýtízku viðgerð á þeim. Þrátt fyrir það, hvernig komið var, er þessi stjórn tók við, hefur innflutningur landbúnaðarvéla ekki aðeins haldið áfram, heldur verið aukinn. Með því fjármagni, sem Búnaðarbankanum var ætlað til útlána, hefðu framkvæmdir í landbúnaðinum stöðvazt. Vegna núverandi stjórnarstefnu hefur tekizt að útvega Búnaðarbankanum 15 millj. af gengisgróðanum, 15 millj. af tekjuafganginum í ár og 16–18 millj. að láni hjá alþjóðabankanum til útlána á næsta ári, eða á þremur árum um 50 millj. kr. Og þótt þessar 50 millj. kr. sé of lítið, er það jafnvíst, að ekkert af þessum 50 millj. til eflingar landbúnaðarframkvæmda hefði fengizt, ef eigi hefði verið gerbreytt um fjármálastefnu, þegar núverandi stj. tók við. Af þessum sömu ástæðum er það, að til lána í húsbyggingar í kaupstöðum og kauptúnum verður nú varið um 12 millj. kr. úr ríkissjóði eða úr mótvirðissjóði, og er það meira fé en varið hefur verið í því skyni um lengri tíma. Ég hygg, að við rólega umhugsun verði hv. þingmönnum og hlustendum ljóst, að ekkert verk í allri þessari keðju framkvæmda til endurreisnar var framkvæmanlegt, nema það byggðist á öruggri fjármálastjórn. Gildir þetta ekki aðeins um þær allt að 30 millj. kr., sem eru nú lagðar fram af tekjuafganginum í ár til endurbyggingar í sveitum og kaupstöðum, heldur er allt framkvæmdakerfið byggt upp, nú eins og endranær, út frá öruggri fjármálastjórn og því trausti, sem hún skapar. Það er að mínu áliti þetta og þessi verk, sem fyrst og fremst réttlæta tilveru núverandi ríkisstj. En hér er aðeins talað um hin sérstæðari og óvenjulegri verk björgunarstarfsins og endurreisnarinnar, en einhver kynni að hugsa sem svo í fljótu bragði, að allt annað hefði nú verið látið sitja á hakanum og aðrar framkvæmdir svo að segja lagzt niður í tíð núverandi stj. Að minnsta kosti töluðu hv. stjórnarandstæðingar á þá leið um þessi mál í gærkvöld, og var meira að segja helzt svo að skilja, að ríkisstj. stöðvi framleiðsluna og framkvæmdir til þess að stofna til atvinnuleysis - viljandi. Sannleikurinn er þó auðvitað þessu andstæður. Varðandi almennar framkvæmdir í landinu sýnist mér ekki úr vegi til að koma í veg fyrir misskilning í því efni að minna á ýmislegt, sem unnið hefur verið bæði af því opinbera og einstaklingum, meðan bessi stj. hefur setið, þ.e. á árunum 1950–51. Ég nefni aðeins staðreyndir samkvæmt opinberum skýrslum, en vera má, að þær bregði upp nokkuð annarri mynd af ástandinu að þessu leyti en stjórnarandstæðingar drógu upp í gærkvöld og oftar, þegar þeir hafa verið að tala um hina dauðu hönd ríkisstj. í atvinnulífi og framkvæmdum. Ég vil þá minna á það, að á þessum tveimur árum hafa verið byggðir 330 km af þjóðvegum og 33 brýr 10 metra og lengri, þ. á m. sumar langstærstu brýr landsins til þessa, en 32 styttri brýr. Jarðræktarskýrslur fyrir árið 1951 eru enn ekki fyrir hendi, en á árinu 1950 voru tekin út nálægt 2200 ha í nýrækt, 700 ha í túnasléttum, 250 km í girðingum, 30 km í handgröfnum skurðum, 37 km í lokræsum, fyrir utan kílræsi, 525 km í vélgröfnum skurðum, heyhlöður úr varanlegu efni, sem rúma eitthvað á annað hundrað þúsund hestburði af töðu, 11 þús. m3 í safnþróm og áburðarhúsum o.s.frv. Á árinu 1951 eru framkvæmdir þessar áreiðanlega sízt minni. Á þessum 2 árum hafa verið veitt fjárfestingarleyfi samtals fyrir 1060 íbúðum í sveitum og bæjum, og má gera ráð fyrir, að unnið hafi verið að þeim flestum. Framlengingarleyfi eru hér ekki talin. Veitt hafa verið á sama tíma ný leyfi fyrir 2000 útihúsum í sveitum. Fyrir utan hinar stóru virkjanir við Sog og Laxá er nú byrjað að vinna að þremur öðrum almennum virkjunum, lagningu rafleiðslna á ýmsum stöðum, en allmargir bændur hafa komið upp einkarafstöðvum. Unnið hefur verið að byggingu á 6 nýjum og stórum sjúkrahúsum, þótt ekki séu taldar viðbyggingar og endurbætur og ekki heilsuverndarstöðin, sem Reykjavíkurbær hefur í byggingu. Enn fremur hefur verið unnið að nokkrum skólahúsum og félagsheimilum, lagðar símalínur engu minna en áður. Að hafnargerðum og lendingarbótum hefur verið unnið á 40–50 stöðum hvort ár fyrir sig, og veitt hafa verið leyfi fyrir nálægt 70 nýbyggingum í þágu iðnaðarins úr innlendum hráefnum, einkum sjávarafla, og má þar sérstaklega nefna fiskimjölsverksmiðjur og fiskverkunarstöðvar, einkum fyrir saltfisk, svo og mjög miklar nýbyggingar vegna ullariðnaðar, sem unnið hefur verið að á þessum árum. Á árinu 1951 var veitt leyfi fyrir um 60 saltfiskþurrkunarkerfum, sem sett voru upp ýmist í nýjum húsum eða eldri húsum með breytingum vegna breyttra markaða. Á sama tíma hafa verið veitt ný leyfi fyrir 27 nýbyggingum í öðrum iðngreinum. Fiskiflotinn hefur á þessum árum verið aukinn um 10 togara, sem að vísu voru keyptir áður en þessi ríkisstj. tók við, en það hefur komið í hennar hlut að sjá um greiðslur. Kaupskipaflotinn hefur verið aukinn um 3 skip, en 2 eða fleiri eru í smíðum. 2 skip hafa bætzt við landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi. Sú upptalning, sem ég hef gert hér, er lausleg og engan veginn tæmandi, en hún gefur þó nokkra hugmynd um, að ekki hafa framkvæmdir verið látnar niður falla hér á landi á þessum tíma, hvað svo sem geipað er um þau efni af stjórnarandstöðunni. Geta má þess, að brúttófjárfestingin, þ.e. að meðtöldu viðhaldi, árið 1951 er áætluð 600 millj. kr., eða nálægt 1/3 af þjóðartekjunum. Samstarfsmöguleikar í þessari ríkisstj. voru og eru takmarkaðir, eins og ég sýndi áðan fram á, vegna ólíkrar lífsstefnu þeirra flokka, sem að henni standa. En þessi ríkisstj. hefur margt vel unnið á því sviði, sem henni var frá upphafi afmarkað. Okkur framsóknarmönnum kom aldrei til hugar, að samstarf gæti orðið milli Framsfl. og Sjálfstfl. um ýmis umbótamál. Við framsóknarmenn höfum einatt sagt kjósendum okkar þetta bæði fyrir kosningar og eftir þær. Allt um þau atriði var okkur framsóknarmönnum ljóst áður en samstarfið hófst, og á þeim sviðum hefur samstarfsflokkurinn hvorki reynzt betur eða verr en við bjuggumst við. Mannalæti verkamannaflokkanna eru oft furðuleg, þegar þeir tala um núverandi ríkisstj. og íhaldssemi hennar. Þeir hæla sér af umbótamálum, sem þeir hafi komið fram í stjórnarsamstarfi við stríðsgróðamennina. Jú, rétt er það, í stjórnartið verkamannaflokkanna var í þá fleygt í formi umbátamála krónu og krónu af spilaborði stríðsgróðans til þess að friða þá og veita auðmönnunum næði til að raka úr sama borði 99 kr. af hverjum 100. Og sum af þessum umbótamálum, eins og kaflinn um heilsuspillandi íbúðir og kaflinn um heilsuvernd, voru ekki haldbetri en það, að þeim var frestað með nýjum lögum að tilhlutun þeirra flokka, sem ákvæðin settu, áður en þau komu til framkvæmda. Við álítum hins vegar einatt, að Framsfl. og heiðarlegur, lýðræðissinnaður verkamannaflokkur gætu saman unnið stórvirki í þessu landi. En þessar umræður virðast ekki benda á vaxandi líkur fyrir slíku samstarfl. Afstaða Alþfl. er furðuleg í þessu efni, því þótt hann sé í öðru orðinu að dangla í Sjálfstfl., er öllum vitanlegt, að vilji ráðandi manna í flokknum stendur til þess eins, að Alþfl. stækki eða þó fremur Sjálfstfl. vaxi svo, að þessir tveir flokkar fái meiri hluta á Alþingi og geti myndað ríkisstjórn saman. Í einu og sama eintaki Alþýðublaðsins eru stundum óvildargreinar um bændur á forsíðu, baksíðu og innan í og eru vitanlega skrifaðar til þess að ala á óvild milli kjósenda Alþfl. og bænda, en koma í veg fyrir samúð, sem leitt gæti til samstarfs. Þið heyrðuð ræðu hv. alþm. Haralds Guðmundssonar í gærkvöld, hún var af sama toga spunnin. Þessi rógur milli stétta er alltaf skaðlegur og viðurstyggilegur - ekki sízt þegar rangfærðar eru tölur til þess að falsa myndina. Næstum helmingur af upphæðinni á fjárlögum til landbúnaðarins er greiðsla vegna fjárpestanna og niðurskurðar vegna þeirra, hliðstætt niðurskurði, sem annars staðar er framkvæmdur vegna gin- og klaufaveiki og alls staðar greiddar skaðabætur fyrir. Næsthæsta fjárhæðin er jarðræktarstyrkurinn, sem margar þjóðir greiða og viðurkenna þar með, að ræktunin er ekki aðeins fyrir bóndann, sem framkvæmir hana, heldur fyrir komandi kynslóðir. Nú er því minni ástæða til að telja þetta eftir, því að jarðræktarstyrkurinn er ekki fyrir fræinu í sáðslétturnar. En fyrst ég er neyddur til að taka þátt í þessum metingi milli stétta, má benda á, að iðnaður er talinn annars staðar gróðavænlegasti atvinnuvegurinn. Og enn fremur, að nú erum við að verja okkar dýrmæta og ódýrasta fjármagni á 4. hundrað milljónum til þess að byggja aflstöðvar, sem ekki sízt koma iðnaðinum að liði, auk áburðarverksmiðjunnar, sem talin er opna margháttaða möguleika fyrir nýjan iðnað. Ef litið er til sjávarútvegsins, kemur í ljós, að samkvæmt reikningsaðferð hv. alþm. Haralds Guðmundssonar ætti að. telja kostnað við landhelgisgæzlu 9 millj. framlag til sjávarútvegsins, einnig 7 millj. kr. árlegt tap á ábyrgðum, sem eru vegna framkvæmda við sjávarsiðuna. Þá ætti þar og að telja framlag vegna síldarkreppu, þótt ekki sé á fjárlögum, tap bankanna vegna sjávarútvegsins, er leggur stórskatt á aðra landsmenn, - að ógleymdum bátagjaldeyri, sem leggur skatta á landsmenn, er nema nokkrum tugum milljóna. - Við framsóknarmenn erum ekki að telja þetta eftir. En þetta er dregið fram til þess að sýna, hve heiðarleg myndin var, sem Haraldur Guðmundsson dró upp, - og menn eiga jafnframt að geta gert sér það ljóst, hvert Alþfl. stefnir, hve auðvelt það muni vera fyrir Framsfl. að ná samstarfi við hann, þegar jafnvel hv. alþm. Haraldur Guðmundsson talar svona, eftir að mörgum hinna blindu er þó að verða ljóst, að hröð efling landbúnaðar er eina leiðin til þess, að þjóðin geti lífað í landinu. Eftir yfirlýsingu hv. alþm. Ásmundar Sigurðssonar í útvarpinu hér í gærkvöld um utanríkismál þarf víst enginn að vera í efa um það, að Sameiningarflokkur alþýðu setur drauminn um alheimsríki kommúnismans ofar öllu samstarfi um innlend umbótamál. Ég vil að lokum fagna þeirri yfirlýsingu hv. alþm. Jóns Sigurðssonar, að ef bændafulltrúarnir í Sjálfstfl. séu sammála, muni Sjálfstfl. í heild fara eftir því. Allt of oft höfum við séð bændafulltrúa Sjálfstfl. á þingi greiða atkvæði með landbúnaðarmálum, en hinn hluta flokksins beita atkvæðavaldi til þess að fella þau mál með verkamannaflokkunum. Yfirlýsing hv. alþm. Jóns Sigurðssonar tek ég sem yfirlýsingu um nýja og betri vinnuaðferð flokks hans. Ég fagna þessari yfirlýsingu. Hér eftir verður væntanlega léttara fyrir fæti um málefni bænda en okkur framsóknarmönnum hefur stundum fundizt til þessa.



Erlendir stjórnmálamenn hafa stundum sagt við mig, að þeir öfundi mig af að vera frá Íslandi, sem væri svo langt frá harki heimsviðburðanna, fólkið þar friðsamt og viðfangsefnin viðráðanleg vegna fámennis þjóðarinnar. Ég hef svarað þessu svo, að reynslan sýndi, að ólga heimsstjórnmálanna næði einnig til okkar fjarlæga lands; Íslendingar væru ekki síður ósammála en aðrir menn, svo að sízt væri erjuminna að fást við stjórnmál á Íslandi en annars staðar, enda væru viðfangsefnin hér í höfuðatriðum hin sömu og hjá öðrum þjóðum. Um sumt væri að vísu betra að fá yfirlit í okkar litla þjóðfélagi en hjá stórþjóðunum, en vegna smæðarinnar skorti okkur oft sérfræðinga og þær undirstöðurannsóknir, sem rétt úrlausn yrði reist á. En auk þess hefðum við sökum fámennis þjóðarinnar, landshátta og aðstæðna allra við ýmsa örðugleika að etja, sem hinar smærri þjóðir kæmust hjá. Ég minnist þess, að eitt sinn lauk slíku tali á þá leið, að hinn elzti og reyndasti þeirra, er viðstaddir voru, sagði, að mennirnir væru svo skapi farnir, að þeir hefðu ætíð og alls staðar talið sjálfa sig hafa við alveg sérstaka örðugleika að etja. Hvað sem um það er, hvort Íslendingar eiga við meiri eða minni örðugleika að etja en aðrir, þá er það augljóst, að vegna ólíkra aðstæðna verðum við Íslendingar að leysa sum mál á annan veg en flestar aðrar þjóðir. Eitt höfuðverkefni hvers ríkis er t.d. það að veifa borgurunum vernd gegn ofbeldisárásum. Reynslan sýnir, að í stórstyrjöld verðum við nú að vera búnir við slíkri árás frá erlendu herveldi. Í nýútkomnu riti um hernaðaráætlanir Hitlers, sem byggt er á frumheimildum, segir frá því, að sumarið 1940 hafi það verið ætlun Hitlers að hernema Ísland til þess að geta hert á hafnbanninu gegn Englandi, og voru þær ráðagerðir svo langt komnar, að þeim var getið sérstakt nafn og kallaðar „Ikarus“. Úr þeim varð þó ekki, vegna þess að Raeder flotaforingi lýsti hinn 20. júní yfir, að þær væru óframkvæmanlegar. Það dylst ekki, af hverju Þjóðverjar töldu það óframkvæmanlegt að taka Ísland í júní 1940. Það var vegna þess, að Bretar voru þá búnir að koma upp vörnum í landinu. Ef Hitler hefði jafnskjótt og hann réðst á Noreg ráðizt á Ísland, hefði hann getað tekið landið viðstöðulaust. Óhugsandi er hins vegar annað en að Bretar hefðu reynt að hrekja Þjóðverja héðan og ná landinu. Þá mundi vafalaust hafa verið barizt um landið og í landinu. Nú mundi árásarríki vitanlega hafa lært af reynslu Hitlers og reyna að taka landið á meðan það væri varnarlaust, ef svo væri, þegar stríð skylli á. Sjálfsagðasta ráðið til að draga úr slíkri hættu er það að sjá Íslandi - eins og öllum öðrum löndum - fyrir vörnum á sérstökum hættutímum. Vegna fámennis okkar getum við ekki gert þetta sjálfir, svo að fullnægjandi sé. Þess vegna verðum við að hafa samvinnu við aðrar okkur vinveittar þjóðir. Af þessum sökum gengum við í Atlantshafsbandalagið og höfum nú gert varnarsamninginn við Bandaríki Norður-Ameríku innan ramma Atlantshafsbandalagsins, hvort tveggja með samþykki meginþorra þjóðarinnar, enda dylst engum óblindum manni, að nú eru óvenjulegir hættutímar í alþjóðamálum. Andstæðingar þessara framkvæmda eru fyrst og fremst mennirnir, sem blygðunarlaust hafa sagt, að á Íslandi mætti skjóta án miskunnar, ef það kæmi Rússum að gagni, mennirnir, sem halda hér uppi flokksstarfsemi með beinni aðstoð erlends stórveldis, sem sannanlega hefur haft sérstakan áhuga fyrir hernaðarþýðingu Íslands, allt frá því Lenin lýsti henni á Kominternfundi 1920. En heilindi þessara manna má marka af því, að þeir láta svo sem tilgangurinn með vörnum Íslands sé sá, að héðan eigi að gera árásir á Rússland. Hernaðarþýðing Íslands geti engin önnur verið en að vera slík árásarstöð á Austur-Evrópu. Hitler var einlægari en þessir menn. Hann ráðgerði ekki töku Íslands vegna þess, að hann óttaðist, að árás yrði gerð frá Íslandi á Þýzkaland eða meginland Evrópu. Hann sagði berum orðum, að það væri til þess að einangra Bretland, sem hann vildi ná tangarhaldi á Íslandi. Hernaðarþýðing Íslands verður auðvitað hin sama í framtíðinni, þ.e. fyrst og fremst til verndar samgönguleiðunum yfir Atlantshaf, og sú þýðing breytist ekki, á meðan Bretland heldur velli. Það er einnig alger fjarstæða, sem fullyrt befur verið hér, að til mála komi, að Bandaríkin hverfi frá flugstöðvum þeim, er þau hafa í Bretlandi, vegna hættunnar, sem sú skipun skapi um árás á England, og þá yrði slíkum stöðvum e.t.v. komið upp á Íslandi. Fyrirspurn um brottflutning stöðvanna svaraði Churchill í neðri deild brezka þingsins hinn 21. nóv. s.l. á þessa leið: „Þeirri skipan, sem nú er, mun haldið, á meðan hennar er þörf vegna heimsfriðar og öryggis.“ Þetta þarfnast ekki frekari skýringa. Kommúnistar vita og jafnvel sem aðrir, að á Íslandi eru engar árásarstöðvar og enginn viðbúnaður til að koma þeim upp. Auðvitað láta aðrar þjóðir sér annt um varnir Íslands fyrst og fremst vegna sinna hagsmuna. Öllum hinum frjálsu, vestrænu lýðræðisríkjum er hætta búin af varnarleysi Íslands. Sú hætta er þó mest og örlagaríkust fyrir okkur Íslendinga sjálfa. Það var því vegna ríkrar nauðsynjar íslenzku þjóðarinnar, sem varnarsamningurinn var gerður á s.l. vori og hefur nú verið samþykktur formlega á Alþingi í andstöðu við kommúnista eina, og sýndu hrakyrði Ásmundar Sigurðssonar í garð íslenzkrar æsku hér í umræðunum í gær vel gremju þeirra félaga yfir einangrun sinni. Var því ekki að undra, að hann reyndi að hressa hið hrellda lið sitt með drýgindalegu skrafi um, að bráðum muni þeir hrifsa hér völd í skjóli sinna rússnesku húsbænda. Ef slíkt ok yrði lagt á þjóðina, mundi mjög horfa öðruvísi en nú. Því oki yrði ekki af létt með eigin ákvörðun Íslendinga, eins og er um varnarsamninginn. Það er alveg undir okkar eigin vilja og ákvörðun komið, hversu lengi samningurinn gildir. Brynjólfur Bjarnason sagði - aldrei þessu vant - alveg satt á útifundi kommúnista 16. maí í vor, er hann benti á, að andstæðingar samningsins þurfa ekki annað en að sannfæra meiri hluta þjóðarinnar um, að samningurinn sé okkur til ófarnaðar, þá er hægt að fella hann úr gildi með einhliða ákvörðun íslenzkra stjórnvalda, hvenær sem er, með hæfilegum fyrirvara. Brynjólfur þóttist hafa gert mikla uppgötvun, er hann skýrði frá þessu, og kom það auðsjáanlega mjög á óvart, að samningurinn væri okkur svo hagkvæmur. En ekkert sýnir betur en uppsagnarákvæðið, að samningurinn er gerður milli frjálsra og jafnrétthárra aðila. Slíkur hugsunarháttur frjálsræðis og jafnréttis er kommúnistum óskiljanlegur, og vist er um það, að þær þjóðir Austur-Evrópu, sem orðið hafa að sæta kúgun voldugs nágranna, líta öfundaraugum til einnar minnstu þjóðar heims, er svo hagkvæmum samningi hefur náð við mesta lýðveldi veraldarinnar. Því hefur verið haldið fram af kommúnistum, að varnarsamningurinn hafi verið gerður vegna þess, að Keflavíkursamningurinn mundi hafa fallið úr gildi við þá breyttu stjórn á Þýzkalandi, sem nú er ráðgerð, en sá samningur var bundinn við herstjórn og eftirlit Bandaríkjanna þar. En ákvæðunum um Þýzkaland stendur alls ekki til að breyta að þessu leyti, og hefði gildi Keflavíkursamningsins því alls ekki haggazt af þeim ástæðum. Hitt er allt annað mál, að Þjóðverjar vilja eins og nú horfir alls ekki missa lið Bandaríkjanna úr landi sínu. Bretar og Frakkar hafa og látið þau fá margar herstöðvar í löndum sínum. Auðvitað eru þó hvarvetna annmarkar samfara dvöl erlends varnarliðs, ekki aðeins fyrir þann, sem tekur á móti liðinu, heldur einnig fyrir hinn, sem sendir liðið. En í slíkt tjáir ekki að horfa, ef takast á að skapa það jafnvægi, sem varðveitt geti heimsfriðinn. Af öllu skrafi kommúnista er einna ömurlegast að heyra þá frýja okkur hugar með því, að styrjöld hafi ekki brotizt út. Vera kann, að það séu þeim vonbrigði, um það skal ég ekkert segja, en hitt er víst, að varnarráðstafanir hér og í öðrum frjálsum löndum miða allar að því að koma í veg fyrir stríð, og er það einlæg von okkar, að svo takist, og er vissulega mikið á sig leggjandi, til þess að það megi verða. Annmarkarnir við dvöl erlends varnarliðs verða að vísu meiri hér á landi vegna fámennis þjóðarinnar, en ekki má gleyma hinu, að við sleppum að mestu leyti við þær miklu fjárhagslegu byrðar, sem aðrar þjóðir taka á sig til að tryggja varnir landa sinna. Frændur okkar Norðmenn taka t, d. á sig sem svarar því, að Íslendingar greiddu a.m.k. 90 millj. kr. á ári í þessu skyni. Auðvitað er það á okkar valdi, ef við viljum sjálfir taka einhvern þátt í vörnum landsins, en aldrei hefur verið farið fram á það við okkur, hvað þá heldur meira, af bandamönnum okkar, að við legðum sjálfir fram lið eða tækjum þátt í kostnaði umfram það, sem ákveðið er í varnarsamningnum, og kostnað við sameiginlegar stofnanir bandalagsins, eins og fram kemur í fjárlögunum. En við höfum líka í nóg önnur horn að líta. Stærð landsins og fámenni þjóðarinnar gerir það að verkum, að við verðum að balda uppi hlutfallslega mjög kostnaðarsömum samgöngum og leggja í margháttaðar verklegar framkvæmdir og menningarstofnanir, sem verða okkur þungbærari en gerist í þéttbýlli löndum. Það er auðvitað einnig hlutfallslega miklu kostnaðarsamara fyrir svo fámenna þjóð að halda uppi ríkisskipun en hinar fjölmennari. Þennan kostnað viljum við þó umfram allt bera, enda hefur reynslan sýnt okkur, að hann margborgar sig, einnig fjárhagslega, þegar allt kemur til alls. Hitt er annað mál, að löngum hefur við brunnið hér á landi, að þegar við höfum tekið ný mál í okkar eigin hendur, hafa sumir í fyrstu býsnazt yfir kostnaðinum af þeim, svo sem einstaka maður gerir nú um utanríkismálin. Óhætt er þó að fullyrða, að engin starfræksla ríkisins borgar sig beinlínis betur en þessi. Margháttuð milliganga í viðskipta- og verslunarmálum og alþjóðasamtökum sannar þetta svo, að ekki verður um villzt. Reynt er að gera það tortryggilegt, að hátt kaup þurfi að borga þeim mönnum íslenzkum, er að þessum störfum vinna erlendis. Í þeim efnum tjáir þó ekki að miða við greiðslur til embættismanna hér innanlands. Miða verður við hætti á þeim stað, er þessir starfsmenn vinna verk sín. Þegar við hugleiðum það, að gögn liggja fyrir um, að uppihald fyrir einn stúdent kostar í sumum löndum kringum 50000 íslenzkar krónur, þá er ekki óeðlilegt, að nokkuð háar fjárhæðir þurfi til þess að halda uppi erindrekum íslenzka ríkisins, sem vitanlega verða að vera þar með fjölskyldu sinni og búa við svipuð kjör og þeir menn, er þeir hafa daglegan umgang við í starfi. Dvöl í ókunnum löndum um tiltölulega skamma hríð hlýtur ætíð að hafa í för með sér meiri kostnað en vera í heimahögum. Stéttamunur og tekju er í flestum eða öllum löndum miklu meiri en hér á landi þekkist. Þess vegna hafa þeir menn, er að þessum eða svipuðum störfum starfa erlendis, miklu hærri laun en hér á landi tíðkast. Munurinn í þessum efnum frá því, sem hér er, er þó hvergi meiri en í Sovét-Rússlandi, enda mundi kostnaðurinn við að halda uppi sérstöku sendiráði þar með aðeins einum útsendum sendifulltrúa nú vera nærri einni millj. kr. Því mikla fé mundi alveg vera á glæ kastað, þar sem Rússar vilja engin verzlunarskipti við okkur eiga - eftir frásögn hv. þm. Áka Jakobssonar, sem er manna handgengnastur rússneskum stjórnvöldum - vegna þess, að þeim líkar ekki sú ríkisstj., sem Íslendingar hafa valið sér. Hinn mikli jöfnuður, sem hér er á lífskjörum manna, og algert jafnræði stéttanna gagnstætt hinum mikla stéttamun, sem í öðrum löndum tíðkast, gerir íslenzkt þjóðfélag frábrugðið flestum eða öllum öðrum. Auðvitað þurfum við margt að læra af erlendum þjóðum. En víst er um það, að meginhlutinn af hinum sósíalistísku og kommúnistísku kenningum um það, hvernig eigi að koma á jöfnuði innan þjóðfélagsins, lætur undarlega í eyrum okkar Íslendinga. Í kommúnistísku þjóðfélagi er ekki aðeins miklu meiri tekju- og lífskjaramunur en þekkist hjá okkur, heldur sýnir reynslan, að efnahagsog stjórnarkerfi þvílíks þjóðfélags verður því aðeins haldið uppi, að 5–10% af íbúunum séu hnepptir í fangabúðir og látnir þræla þar við þau kjör, sem vissulega eru ekki mönnum sæmandi. Hinn mikli jöfnuður, sem hér ríkir, er ein helzta prýði og stolt íslenzku þjóðarinnar. En við verðum þó að gæta þess, að ekki sé gengið svo langt, t.d. með harkalegri skattalöggjöf, að hvötin til að brjótast í framkvæmdum og leggja sig fram í starfi sé að miklu leyti tekin frá mönnum. Eins verða menn að hafa það í huga, að heilbrigð söfnun fjármuna hjá einstaklingum og fyrirtækjum er undirstaða þess, að atvinnurekstur geti gengið með sæmilegu öryggi, eðlileg þróun hans og vöxtur geti átt sér stað, svo að atvinnuleysi skapist ekki, því að vissulega verður að keppa að því að halda uppi sem allra almennastri vinnu. Hinn mikli jöfnuður kemur hvergi betur fram en í þeirri staðreynd, sem Haraldur Guðmundsson benti á í gær, að þrátt fyrir svo háa beina skatta, þ.e. tekjuskatt og stríðsgróðaskatt, að engum dettur í hug, að þá sé hægt að hækka, þá nema tekjurnar af þessum sköttum aðeins litlum hluta ríkisteknanna, hinu verður að ná með óbeinum, almennum sköttum. Fjármagnsleysi atvinnurekenda hefur nú þegar orðið til þess, að ríki og bæjarfélög hafa ráðizt í ýmiss konar framkvæmdir hér á landi, sem viðast annars staðar eru í höndum einstakra manna. Í sjálfu sér er ekkert við þessu að segja, ef þetta er eina ráðið til, að nauðsynlegar framkvæmdir séu gerðar, og þessir aðilar geta rekið atvinnutæki sín í samkeppni við aðra. Hættan kemur, þegar krafizt er einokunar, hafta og banna eða áætlunarbúskapar í því formi, sem við höfum nokkuð fengið smjörþefinn af á undanförnum árum. Íslenzkir atvinnuhættir eru þannig, að það getur aldrei blessazt til lengdar að láta nefndir víðs fjarri vettvangi hins daglega lífs kveða á um, hvað hver og einn megi gera. Í þessu kemur fram aðalhættan af jafnaðarstefnunni, sú, að skrifstofuvaldið kveði niður sjálfan lífsþróttinn, hugmyndaauðgina og framkvæmdarviljann, sem hlýtur að vera undirstaða allra framfara. Það verður aldrei fundið út með neinum áætlunum eða skipulagt, í hvaða ungum manni felist dugurinn til að ryðja nýjar brautir sjálfum sér og öðrum til gæfu og gengis. Þjóðfélaginu verður að haga þannig, að slíkir menn hafi athafnamöguleika og séu ekki kveðnir í kútinn af stofulærðum spekingum, sem í sínum þægilega skrifstofustól þykjast hafa vit á öllum hlutum. Það er alltaf hægt að jafna metin eftir á, en voðinn er vís, ef allir eru hnepptir í viðjar, svo að enginn geti hreyft sig sjálfum sér og öðrum til bjargar. Höftin voru að vísu óhjákvæmileg, á meðan menn fengust ekki til þess að skrá rétt gengi krónunnar. Með rangri skráningu íslenzku krónunnar var haldið uppi falskri kaupgetu á erlendum vörum, þar sem þjóðin hafði alls ekki efni á að kaupa svo mikið af þeim sem fá hefði mátt, ef þær hefði verið unnt að borga með hinni íslenzku krónu. Þess vegna varð að hindra það með ströngum höftum, að menn gætu fengið keyptar þær vörur, sem þeir ímynduðu sér, að þeir hefðu peninga til að kaupa. Þeim, sem innflutningsleyfi fengu, voru hins vegar veitt stórkostleg hlunnindi, og þótt reynt væri að draga úr þeim með verðlagsákvæðum, varð afleiðingin sú, að svartur markaður, brask og margs konar óviðráðanleg lögbrot áttu sér stað. Mátti raunar jafna þessari úthlutun við hreina peningagjöf til þeirra, er hlutu, og má nærri geta, hvernig andrúmsloft skapaðist umhverfis slíka starfrækslu. Spillingin, sem þessu var samfara, var mikil og eitrandi fyrir allt þjóðlífið, og Alþýðuflokksmenn ættu að þekkja það manna bezt, að því fór fjarri, að sú spilling væri eingöngu eða fyrst og fremst bundin við verzlunarstéttina. Þar komu miklu fleiri til greina. Þessu ástandi varð haldið um hríð, en ekki til lengdar. Gengisfelling var því óhjákvæmileg. Alþýðuflokksmenn víssu það ekki siður en aðrir. Ef þeir hefðu haldið áfram að vera í stjórn, hefðu þeir vissulega, nauðugir - viljugir, orðið að gera þessar ráðstafanir. Enda fer því fjarri, að lífskjör Íslendinga hafi vegna gengisbreytingarinnar orðið lakari en í þeim þjóðfélögum, þar sem jafnaðarmenn ráða. Á árinu 1950 var neyzla á mann t.d. svipuð á Íslandi og í Noregi, og vita þó allir, að Noregur er miklu ríkara land en Ísland. Hitt er einnig óumdeilanlegt, að atvinnuleysi og hrun hefði orðið hér, ef gengið hefði lengur verið rangt skráð. Andstæðingar gengisbreytingarinnar reyna að afsaka sig með því, að þrátt fyrir hana hafa skapazt nokkrir örðugleikar. - Auðvitað voru ekki öll vandamál leyst með henni. Aflaleysi, illt tíðarfar og annað fleira segir að sjálfsögðu til sín eftir sem áður. Eins er það, að vissir örðugleikar hljóta að koma í ljós, þegar innlendur iðnaður verður að keppa við erlendan. En auðvitað var ekki endalaust hægt að halda uppi innlendum iðnaði með því að banna alla samkeppni við hann. Í þessu þarf að leita hins rétta meðalhófs, og vitanlega verður að halda þeim iðnaði, sem með nokkru sanngjörnu móti fær staðizt, og víst er um það, að við sjálfstæðismenn munum gera allt, sem í okkar valdi stendur, til að koma í veg fyrir böl atvinnuleysisins. Alþýðuflokksmenn og raunar stundum einnig sumir framsóknarmenn, sbr. ummæli samráðherra míns, Hermanns Jónassonar, áðan, láta að vísu svo sem Sjálfstfl. vinni einungis fyrir þá ríku, auðmennina í þjóðfélaginu, vegna þess að þeir ríku séu flestir innan hans vébanda. Mér sýnist nú að vísu, og þarf ekki að horfa langt til að sjá það, að menn geti orðið loðnir um lófana í hvaða flokki sem þeir eru. Þeir kunna sumir í Alþfl., Kommúnistafl. og Framsfl. að koma sér vel fyrir, ekki síður en sjálfstæðismenn. Íslendingar eru ekki svo heimskir menn, að fleiri þeirra kjósi Sjálfstfl. en nokkurn hinna flokkanna af því, að flokkurinn vinni gegn hagsmunum fjöldans, heldur af hinu, að fjöldinn finnur, að flokkurinn vinnur honum til framdráttar. Það er óneitanlega dálítið skrýtið, þegar ónefndir menn í litlu flokkunum, og þá ekki sízt Alþfl., tala eins og þeir óhreinki sig af því að vinna með Sjálfstfl., og brá hinu sama raunar fyrir í ræðu Hermanns Jónassonar. Þeir menn, sem eru svo fínir eða andvígir fjárgróða eins og ónefndir framsóknarmenn, að þeir geta ekki unnið með fjöldanum mikla, sem er í Sjálfstfl., ættu sem fyrst að draga sig út úr stjórnmálum, áður en þeir verða að algerum steingervingum. Á meðan kjósendafylgi breytist ekki verulega frá því, sem verið hefur nú í mörgum kosningum, verða fjölmörg hagsmunamál bændastéttarinnar ekki leyst nema með samstarfi Sjálfstfl. og Framsfl. og fjölmörg bagsmunamál verkalýðsins ekki nema með vissu samstarfi Sjálfstfl. og Alþfl. Til slíks samstarfs þarf engin hrossakaup að gera við Sjálfstfl., ef það miðar að þjóðarheill, því að um hana er Sjálfstfl. auðvitað ekki síður annt en sérhagsmunaflokkunum, og vissulega er það t.d. þjóðarnauðsyn að verjast sauðfjárpestinni, en til þeirra varna hefur farið sú aukning á framlögum til landbúnaðarins, sem Haraldur Guðmundsson talaði um. Eða hvernig dettur Alþýðuflokksmönnum í hug að tala um sjálfstæðismenn sem óvini verkalýðs og alþýðu til sjávar og sveita, þegar það er auðsætt, að miklu fleira af þessu fólki er í Sjálfstfl. en Alþfl., og þegar Alþýðuflokksmenn vita, að eina ráðið til að forða verkalýðssamtökunum frá kommúnistum er, að samvinna í verkalýðsmálum eigi sér stað milli þessara flokka? Auðvitað eru lýðræðisflokkarnir ósammála um margt, en það er bezt að gera sér í allrí vinsemd öfgalaust grein fyrir, hvar hver og einn stendur og hvers hann er megnugur. Stór orð og ráðagerðir, sem stangast á við allan veruleika, hefna sín oftast furðu fljótt. Slíkir orðhákar og ráðagerðasmiðir lenda oftast sjálfir í þeirri gröf, er þeir ætluðu öðrum, enda eru t.d. framsóknarmenn farnir að finna það, að nartið, sem málgögn þeirra eru sífellt með í sjálfstæðismenn, svipað því, sem Hermann Jónasson var með, bitnar ekki á þeim, heldur fyrst og fremst á framsóknarmönnum sjálfum, svo sem berlega kom fram í Mýrasýslukosningunni í sumar og fréttir berast um hvarvetna að af landinu. Gagnrýnin er að vísu nauðsynleg, og þar sem við erum allir mannlegir, má margt að okkur finna. En því auðveldara ætti að vera að halda sér við sannleikann og láta lygina kommúnistum einum eftir, því að hún er eina ívafið, sem þeir eiga eftir í sínum ljóta svikavef, þar sem Rússadekrið hefur ætíð verið uppistaðan. En til alls annars verður að ætlast af þeim stjórnmálaflokkum, sem af íslenzku bergi eru brotnir og starf sitt miða við íslenzk a hagsmuni. Við, sem í stjórnmálum stöndum, verðum að vísu flestir svo harðhúðaðir, að ósannindavaðallinn, úr hvaða átt sem hann kemur, fær ekki á okkur. En íslenzka þjóðin hefur vissulega nóg að deila um, næga örðugleika við að etja, þótt við búum okkur ekki til deilumálin og örðugleikana að ástæðulausu. Til slíkra tilbúinna örðugleika verður óneitanlega að telja svo skrýtna og einhliða sagnfræði sem hæstv. samráðh. minn, Hermann Jónasson, bar hér á borð um fyrrv. ríkisstjórnir. Mætti verja löngum tíma til að leiðrétta ýmislegt, sem hann sagði þar. Til þess er ekki tími nú, enda tel é,g þessa eilífu deilu um það, sem liðið er, einna ófrjóastan þátt íslenzkra stjórnmála. Sagan dæmir um það, sem liðið er, en sannleikurinn er sá, að allur tíminn frá stríðslokum er óslitið tímabil stórfelldra framkvæmda og umbóta. Vitanlega hefur sumt farið lakar en skyldi, en nú skiptir ekki mestu máli að deila skini og skuggum í því liðna, heldur er aðalatriðið nú og í framtíðinni að þoka góðum málum fram. Margt fer að vísu aflaga, en mikið hefur sannarlega áunnizt. Erfiðleikarnir mega ekki verða til hindrunar, heldur til hvata um enn harðari sókn íslenzku þjóðinni til framdráttar og vegsauka. Við megum aldrei gleyma þeim orðum þjóðskáldsins, að „fjör kenni oss eldurinn, frostið oss herði, fjöll sýni torsóttum gæðum að ná“.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Núna í jólakauptíðinni held ég, að Íslendingar, eldri og yngri, karlar og konur, séu um ekkert eins sammála og það, að vöruokrið sé. staðreynd, sem ekki þýði að neita. Þó er sá einn Íslendinga, sem ekki viðurkennir þessa staðreynd, og það er hæstv. viðskmrh., Björn Ólafsson. Er hann líka almennt meðal þjóðarinnar nefndur ráðherra okursins, og auðvitað er slíkum embættismanni nokkur vorkunn, þótt hann hafi sérstöðu meðal þjóðarinnar um afstöðu til málsins. Á sama hátt er þjóðin líka sammála um þá sorglegu staðreynd, að atvinnuleysið sé að heltaka þjóðiifið, að það hafi nú þegar sett sitt dapurlega svipmót eða mark á daglegt líf fólksins í miklum meiri hluta íslenzkra kauptúna og bæja og að á seinustu mánuðum hafi skuggi þess einnig færzt yfir höfuðborgina sjálfa. Um þetta er alls ekki deilt meðal þjóðarinnar. Þessi dapurlega staðreynd er augljósari en svo, að nokkrum haldist uppi að neita henni. Stjórnarblaðið Tíminn birtir meira að segja leiðara í dag um atvinnuleysispláguna. Hefst Tímagreinin á þessari játningu, með leyfi hæstv. forseta: „Allmikið atvinnuleysi hefur verið í haust í ýmsum kauptúnum og kaupstöðum. Hér í Reykjavík ber nú einnig talsvert á atvinnuleysi“ o.s.frv. Þó er og einn, sem lætur til sín heyra um atvinnuástandið og virðist vera á öndverðum meið við alla þjóðina, og það er hæstv. atvmrh., Ólafur Thors. Hann sagðist í útvarpinu í gærkvöld „treysta því, að allir sanngjarnir menn viðurkenni, að ríkisstj. hafi sýnt áhuga og atorku í baráttunni gegn því almenna atvinnuleysi, sem yfir vofði og án alls efa hefði skollið á, ef stj. hefði ekki tekizt að bægja því frá með algerri stefnubreytingu og róttækum aðgerðum á sviði efnahagsmála þjóðarinnar“. Þarna höfum við það þá og höfum engan ólygnari fyrir því en Ólaf Thors. „Stjórnin hefur bægt því frá með róttækum aðgerðum.“ M.ö.o., atvinnuleysið er ekki til. Þannig hallast ekki á fyrir þeim, þessum tveimur hæstv. ráðherrum Sjálfstfl. Annar þeirra er blindur á okrið, sem altekur allt þjóðfélagið. Hinn er staurblindur á böl atvinnuleysisins og neitar tilveru þess. - Það eru fleiri en Nelson, sem setja sjónaukann fyrir blinda augað. Nei, atvinnuleysið er því miður ekki hugarburður eða tilbúningur stjórnarandstöðunnar. Ástandið í þessum málum hefur heldur ekki farið fram hjá Alþingi. Það er kannske víka - og þó tæplega það - síðan fjölmenn atvinnuleysisnefnd frá Iðju, félagi verksmiðjufólks, kom í alþingishúsið og gekk á fund allra formanna stjórnmálaflokkanna til að ræða við þá um hið einstæða hörmungarástand, sem skapazt hefur í iðnaðinum fyrir beinan tilverknað ríkjandi stjórnarstefnu og til að heita á formenn flokkanna um fulltingi við stjórnmálaaðgerðir til að afstýra voða, áður en Alþingi lyki störfum. - Í gærdag kom svo einnig í alþingishúsið fjölmenn nefnd frá fulltrúaráði verkalýðsfélaganna í Reykjavík og leitaði fundar við alla þingflokka til umræðu um hið geigvænlega atvinnuleysi iðnverkafólks og iðnaðarmanna í bænum. Lagði nefndin fram óskir sínar um ákveðnar leiðir til úrbóta. Þessi nefnd skýrði frá því, að nú væru 15 prentarar atvinnulausir og Prentarafélagið greiddi vikulega 5000 kr. í atvinnuleysisstyrki. Er það einasta stéttarfélagið í landinu, sem getur slíkt um nokkurt skeið. 70 múrara sagði nefndin vera atvinnulausa, 130 vörubílstjóra, 400 iðnverkamenn og konur, 350 verkamenn, 35 málarasveina og svipaða tölu málarameistara, og þannig er ástandið í fleiri iðngreinum. Fullyrti nefndin, að alls mundu um 1200 manns vera atvinnulausir að mestu eða öllu leyti hér í Reykjavík eins og stæði. Þar að auki vofði atvinnuleysi yfir fjölda fólks í viðbót upp úr áramótum og hefði það þegar fengið sínar uppsagnir; þannig mundi ástandið fara hríðversnandi upp úr áramótum, ef ekkert yrði gert. Undirrót þessa atvinnuleysis í iðnaðinum taldi nefndin vera fyrst og fremst einmitt ákveðnar aðgerðir ríkisstj. í viðskipta- og efnahagsmálum, alveg öndvert því, sem atvmrh, vildi vera láta, er hann staðhæfði frammi fyrir þjóðinni, að atvinnuleysinu hefði verið bægt frá með stefnubreytingu stj. og róttækum aðgerðum í efnahagsmálum. Er því spurningin í þessu máli sú, hvor viti nú betur, hvar skór kreppir að, fólkið, sem ber hann á fætinum, eða Ólafur Thors í villunni sinni við Garðastræti, og hvor metur þannig réttar af ávöxtunum verkanir stjórnarstefnunnar á atvinnulífið, iðnverkafólkið eða atvmrh. - sumir mundu kannske allt eins segja atvinnuleysismálaráðherra. Hæstv. atvmrh. var næsta drjúgur yfir þeim ósköpum, sem ríkisstj. hefði gert til að uppræta atvinnuleysið á Siglufirði. Þó viðurkennir hann, að ríkisstj. gæti ekki komið í síldarinnar stað sem aflvaki atvinnulífsins þar. Manni skildist þó, að Siglfirðingum hafi verið gefinn togari, tunnuverksmiðja væri í samfelldri starfrækslu þar árið um kring vegna aðgerða ríkisstj. og nýskeð væri búið að gefa þangað allt, sem til þyrfti í stórvirkt harðfrystihús. Ég óska Siglfirðingum hjartanlega til hamingju með einstæða velsæld þeirra, ef þessi lýsing ráðherrans hefur ekki bara verið glansmyndarjólakort með gyllingu í stað prentsvertu veruleikans. Mér skilst þó af fregnum að norðan, að togarinn eigi helzt að borgast við tækifæri og að íshúsið sé heldur ekki hugsað sem gjöf, sem engin von er til. Og enn fremur skilst mér, að ríkisstj. hafi engan hlut átt að því að tryggja rekstur tunnuverksmiðjunnar, hún muni aðeins eiga efni í ca. 40 þús. tunnur, sem skiptast skuli milli verksmiðjanna á Siglufirði og Akureyri, og muni það hvergi nærri duga til að tryggja samfelldan rekstur árlangt, heldur aðeins um skamman tíma. Þó sé fjarri mér að vanþakka það, sem vel er gert, og það er rétt, að með því að hafa hér hungurgöngunefnd á tröppum stjórnarráðsins í mestallt haust, hefur Siglfirðingum tekizt að fá meiri aðstoð til að sigrast á atvinnuleysisbölinu hjá sér en nokkru öðru bæjarfélagi hefur verið veitt. En það eru hins vegar of miklar ýkjur í alvörumáli, þegar atvmrh. telur sig hafa útrýmt atvinnuleysinu í landinu. Svo mikið er víst, að hann hefur ekki komið Ísfirðingum í þorsksins stað, og mun sannarlega verða gengið úr skugga um það á næstunni, hvaða skilning þessi virðulegi ráðherra hefur t.d. á atvinnulífi Ísfirðinga og hvaða aðstoð hann vill veita viðleitni þeirra til að koma því á traustan framtíðargrundvöll. Og um það má ráðherrann vera öldungis viss, að ástandið í atvinnumálunum er ekki betra en það, þrátt fyrir allt það, sem hæstv. ráðherrar hver á fætur öðrum segjast hafa gert til útrýmingar atvinnuleysinu, að bæði iðnverkafólkið í Reykjavík og atvinnuleysingjarnir annars staðar á landinu hafa fyllstu ástæðu til að segja í allri hógværð: Ofboðlítið betur, ef þér getið, herra Ólafur Thors. Morgunblaðið hefur nú sagt okkur það í dag, að Ólafur Thors hafi í gærkvöld flutt alvöruþrungna og rökfasta ræðu. Ekki veit ég, hvaða dóm hlustendur leggja á þá ræðu. En mér fannst Ólafur Thors vera léttur á brún og léttur í máli og taka létt á málum þeim, sem hann vék að, enda er það eitt höfuðeinkenni þessa stjórnmálaforingja að koma létt við jörðu, jafnvel þó að alvarleg mál séu til umræðu. - Hann kvaðst vera mikill skottulæknir og gera sér góðar vonir um að geta læknað hæstv. forsrh., Steingrím Steinþórsson, af framsóknarveikinni, sem hann kvað allra pesta alvarlegasta næst á eftir karakúlpestinni. Annars hafði ráðh. þá sögu að segja, að í þetta sinn gæti hann látið sér nægja að tala stutt, því að hann hefði haldið svo langa ræðu á landsfundi sjálfstæðismanna og þar tekið fram flest það, sem hann hefði til stjórnmálanna að leggja um þessar mundir, yrði ræða sú hin mikla sérprentuð í pésa, sem landsmönnum öllum væri ætlað að lesa og læra. Þóttu þetta góð tíðindi, því að e.t.v. verður óþarfi, að nokkur sjálfstæðismaður haldi ræðu, eftir að þetta „Helgakver“ íhaldsins hefur á þrykk út gengið. Varð það og ljóst að ræðulokum ráðh., að í þetta sinn hefði hann a.m.k. ekki þurft að halda neina ræðu. Öðru máli gegndi með Eystein Jónsson fjmrh. Hann var þungur á brún og þungorður í fyrstu og virtist vilja láta líta svo út, að þar væri þungbyggður skriðdreki á ferð, sem hann fór. Samt gat ég ekki betur fundið en að hæstv. ráðh. færi létt - allt að því eins og grænlenzkur hundasleði - yfir ýmsa hnotta og svellbólstra söluskatts og tollheimtu, sem á vegi hans urðu. Þrátt fyrir það að ráðh. áætli nú jafnmeistaralega vitlaust tekjur desembermánaðar eins og hann fyrir ári áætlaði allar tekjur ársins 1951, játar hann nú, að umframtekjur þessa árs verði á annað hundrað millj. kr. Í fyrra fullyrti hann, að till. Alþfl. um 32 millj. kr. aukin útgjöld til verklegra framkvæmda hlytu að leiða til hallarekstrar, nema þá við kæmum með till. um álagningu nýrra skatta. Þetta er strax í áttina, þó að játað sé af öðrum helztu mönnum stj., t.d. Gisla Jónssyni, að umframtekjurnar verði alltaf 150 millj. kr. Þá játar ráðh. nú, að söluskatturinn verði nú 80–90 millj., en í fyrra varð þessum sama ráðh. aðeins með naumindum mjakað til að áætla hann 55 millj. við 3. umr. fjárl. (50 millj. við 2.). Þessi játning er líka mikið í áttina, þó að enn sé ekki öllu kingt, sem þingtíðindin herma eftir ráðh. frá í fyrra um þetta atriði. Um söluskattinn skulum við svo endanlega ræða að loknum janúar næstkomandi, því að þá fyrst verður hann inn kominn að mestu, og mun þá sýna sig, að hann verður ekki innan við 100 millj. Desember gefur alltaf tvöfaldar tekjur. Hæstv. fjmrh. segir nú fyrst frá stórfelldum umframgreiðslum, sem orðið hafi hjá sér á þessu ári. Taldi hann fram nokkrar óumflýjanlegar hækkanir gjalda, svo sem hækkun viðhaldsfjár til vega o.fl., sem ekki yrði komizt hjá, sem rétt er. En þær hækkanir, sem hann nefndi, námu þó ekki meira en 20–30 millj. alls. Með þessu vildi ráðh. leiða líkur að því, að greiðsluafgangurinn yrði endanlega ekki meiri en 50–60 millj. Og þar af upplýsti hann meira að segja, að stjórnarflokkarnir væru búnir að koma sér saman um skiptingu á 30 millj. Væru því ekki eftir nema 20–30 millj. óráðstafað. Við þessu er nú í fyrsta lagi það að segja, að ekki hefur Alþ. enn þá samþ. þessa baktjaldaskiptingu. Í annan stað hljóta greiðslur ráðh. umfram fjárlagaheimildir og umfram nauðsynlegar hækkanir að nema allmörgum milljónatugum, sem ég vildi ekki ætla honum að óreyndu, þegar ég reiknaði með allt að 100 millj. tekjuafgangi. - En þá er það einmitt komið á daginn, sem hættulegast er í sambandi við það að ganga frá falskri og allt of lágri tekjuáætlun fjárlaga, en það er það, að ráðherra standist ekki þá freistni að fara meira fram yfir heimildir gjalda, þegar hann situr með tugi millj. í höndunum, án þess að Alþ. hafi bundið það fé til ákveðinna fjárveitinga. En nú veit ég þá það, að það hefur jafnvel hent þennan hæstv. fjmrh. að grípa til umframteknanna án heimildar Alþ., og hefði ég þó trúað honum betur en flestum öðrum til að skila því sem ósnertum tekjuafgangi, þar til Alþ. hefði ákveðið, hvernig því skyldi varið. Sýnir þetta það eitt, að það má ekki henda Alþ. aftur að ganga svona frá fjárl. Til þess eru vitin að varast þau. Tekjuáætlunina fyrir 1952 ber að mínu áliti að hækka a.m.k. um 40–50 millj., svo að hún verði nærri lagi. Jafnframt ber þinginu, ef ekki verður horfið að lækkun skatta, að ráðstafa þeim tekjuafgangi, sem þá kemur út, eða í þriðja lagi að ákveða, að mismunurinn skuli koma út sem ófalinn tekjuafgangur, sem ráðh. skili eins og hann er maðurinn til - í lok næsta fjárlagaárs. Spurningum ráðh. um það, hvað það væri, sem við Alþfl: menn teldum hægt að spara í ríkisrekstrinum, er mér ljúft að svara. Það er auðsætt mál, að ef menn viðurkenna á annað borð þá staðreynd, að ekki megi halda lengra á braut hækkandi skatta, þá er fyrsta sporið, sem stíga verður, að stöðva fjölgun í starfslíði ríkisins. Næsta sporið er að athuga, hvort ekki sé unnt með bættum vinnubrögðum, t.d. vinnuvélum eða breyttu skipulagi fyrirtækja í einfaldari átt, að stöðva hækkanir þeirra fjárupphæða í krónutölu, sem veittar eru til hinna ýmsu ríkisstofnana og fyrirtækja og hafa farið síhækkandi frá ári til árs. Enn kæmi til álita að athuga, hvort ekki mætti fella niður einhverja gjaldaliði, sem ekki teldust bráðnauðsynlegir. En mér er ekki kunnugt um, að hæstv. ríkisstj. hafi fallizt á að fara neina af þessum leiðum. Hæstv. fjmrh. sagðist að vísu hafa sagt upp og losað úr þjónustu ríkisins um 60 manns. Nú vil ég spyrja: Hvar hefur sparnaðurinn af þessari ráðstöfun komið fram á fjárlögum? Ég fullyrði, að hans hefur þar hvergi orðið vart. En ef svo væri samt, þá er máske hægt að verja þeim tveim milljónum króna, sem við þetta hefðu átt að sparast, annaðhvort til lækkunar á sköttum eða upp í aðstoð við sveitarfélögin, sem ekki verður hjá komizt að rétta hjálparhönd. Sé þetta hins vegar skömmtunarskrifstofan, sem enginn þakkar þótt lögð væri niður, þegar skömmtun var hætt, þá er þess að geta, að henni var ætlað að standa undir sér sjálfri, og hafði hún því engin áhrif á útkomu fjárlaga frá eða til. Hins vegar er í fjárlagafrv. um fjölganir að ræða, bæði á hálfum og heilum mönnum í sjálfum ráðuneytunum, einmitt þar, sem sízt mættu eiga sér stað viðbætur á starfsliði, ef stöðvun á þenslu starfskerfisins væri ríkisstj. alvörumál. Felld var í fjvn. till. um að neita um þessa fjölgun. Föstum starfsmönnum er einnig fjölgað í nokkrum öðrum ríkisstofnunum, eins og t.d. í skattstofunni um tvo, þar sem nú vinna 30 manns, og við dómgæzlu og lögreglustjórn, en þar er einnig fjölgað bilum. Þannig bætist við starfsmannalið ríkisins ár frá ári. Fjöldi tillagna frá stjórnarandstöðunni um að hamla upp á móti vaxandi kostnaði við ýmis stærstu skrifstofubáknin hér í Reykjavík var drepinn af meiri hl. stjórnarliðsins í fjvn. Þannig hefur borgardómaraembættið hækkað um 98 þús. kr. síðan 1950, kostar nú 450 þús. Sakadómaraembættið hefur hækkað um 218 þús. síðan 1950, kostar nú 960 þús. Kostnaður við tollstjóraembættið hefur hækkað um 760 þús. síðan 1950 og er nú 2 millj. og 900 þús. kr. Auk þess hefur tollgæzlan hér í Reykjavík hækkað um 580 þús. siðan 1950 og kostar nú 2 millj. og 100 þús. kr. Þannig mætti lengi telja. Þetta eru orðin stór og dýr fyrirtæki, mikil bákn, sem taka til sín mikið fé í ríkisreksturinn, og ég spyr: Er þarna ekkert hægt að spara? Ég veit, að hæstv. ráðh. segir nei, en það sannfærir mig ekki. Eða lítum á 10. gr. fjárlaganna. Sú gr. hækkar um nálega 2 millj. bara frá seinustu fjárlögum. - Ekki batnar heldur þegar kemur að 11. gr., sem fjallar um fjárveitingar til dómgæzlu og lögreglustjórnar, opinbers eftirlits, skatta- og tollheimtu. Þar hækkar A-liður gr. einn úr 16.3 millj. í 21.6 millj., annar liðurinn, B-liður, um hálfa milljón, úr 1.1 í 1.6, C-liður, sem er kostnaður vegna innheimtu tolla og skatta, úr 4.5 millj. í 8:6 millj. og sameiginlegur kostnaður vegna embættisrekstrar úr 1.5 í 2.3 millj. Alls hækkar þessi eina gr. fjárlaganna um nærri 11 millj. kr., enda er hún týpiskasta dæmið um rekstrarkerfi ríkisins og frjóan vöxt þess hvað kostnað áhrærir á einu einasta ári. Þarna - og viðar með svipuðum hætti - er undirbygginguna að finna að þeirri skattaplágu, sem ég gerði að umræðuefni í gær og alla er nú að sliga. Þá eru það utanríkismálin, sem ég vil gefa hlustendum kost á að kynnast dálítið og bera undir dóm skynbærra manna, hvort engum sýnist sem mér, að einhver sparnaður væri þar hugsanlegur, ef vilji væri með. Það er þá fyrst aðalræðismannsskrifstofan í New York. Þar hefur ein stúlka í laun og staðaruppbót 42400 kr. Annar kostnaður 19600 kr., eða alls 62 þús. kr. - Aðalræðismannsskrifstofan í Hamborg: Þar eru laun og staðaruppbót aðalræðismannsins 124 þús. kr. og kostnaður alls 229 þús. Þetta var ekki til fyrir 5 árum. - Sendiráðið í Osló: Laun og staðaruppbót sendiherrans þar eru 128500 kr. Laun og staðaruppbót sendiráðsritara 85700 kr. Kostnaður alls 262600 kr. Var ekki til fyrir 5 árum. - Sendiráðið í Kaupmannahöfn: Laun og staðaruppbót sendiherra eru 162 þús. kr. Laun og staðaruppbót sendiráðsritara 46800 kr. Kostnaður alls 267 þús. Þetta var 120 þús. fyrir 5 árum. - Sendiráðið í Stokkhólmi: Laun og staðaruppbót sendiherra 147700 kr. Kostnaður alls 312 þús. kr. Var 109 þús. fyrir 5 árum. - Sendiráðið í London: Laun og staðaruppbót sendiherra 173400 krónur. Laun og staðaruppbót sendiráðunautar 137100 kr. Laun og staðaruppbót sendiráðsritara 92500 kr. Kostnaður alls 658 þús. kr. Var 219 þús. fyrir 5 árum. - Sendiráðið í París: Laun og staðaruppbót sendiherra 254600 kr. Laun og staðaruppbót sendiráðunautar 146900 kr. Laun og staðaruppbót sendiráðsritara 122400 krónur. Kostnaður alls 742 þús. Þetta var ekki til fyrir 5 árum. - Sendiráðið í Washington: Laun og staðaruppbót sendiherra 293800 kr. Laun og staðaruppbót sendiráðunautar 117500. Kostnaður alls 702800 kr. Var 230 þús. fyrir 5 árum. Ofan á þetta bætist skattfrelsi. Stjórn, sem þetta allt lætur ósnert, er ekki sparnaðarstjórn, heldur eyðslustjórn, sem haldið hefur svo á málum, að 150 milljóna umframtekjur geta hjaðnað niður í 50–60 millj. kr. tekjuafgang.



Góðir hlustendur. Í þessum umræðum hafa fulltrúar sósíalista lýst ýtarlega árangrinum af stefnu afturhaldsflokkanna þriggja frá árinu 1947 og fram til þessa dags. Við skulum draga saman aðalatriðin: Mörg mikilvirkustu atvinnutækin, sem komið var upp á nýsköpunarárunum, liggja ýmist ónotuð eiga hafa orðið að draga mjög úr starfsemi sinni. Vélbátaflotinn er aðeins nýttur að nokkru leyti. Togararnir hafa verið látnir sigla með aflann óunninn á erlenda markaði. Fiskiðjuver, frystihús og verksmiðjur standa ónotuð. Iðnfyrirtæki, sem framleiða fyrir innlendan markað, hafa orðið ýmist að draga mjög saman seglin eða stöðva rekstur sinn með öllu. Byggingarframkvæmdir eru stöðvaðar að mestu. Afleiðingin er mikið og almennt atvinnuleysi, sem minnir á kreppuárin fyrir stríð. Á einu ári hefur tala iðnverkafólks í Reykjavík minnkað um nálega helming og á Akureyri um tuttugu og fimm af hundraði. Enn alvarlegra er þó atvinnuleysið í öðrum kaupstöðum og kauptúnum víðs vegar um land. Sums staðar er ástandið þannig, að allur þorri verkafólks fær ekki handtak að vinna mánuðum saman. Í ágústmánuði reyndist ástandið á Bíldudal þannig, að meðaltekjur þeirra, er til skráningar komu, voru 250.00 kr. til framfærslu hvers einstaklings. Þetta gefur ekki aðeins mynd af ástandinu á Bíldudal, heldur í fjölmörgum kaupstöðum landsins. Tilraunir hafa verið gerðar til þess að hagnýta þetta ástand til pólitískrar skoðanakúgunar í stórum stíl. Frá því að stjórn Stefáns Jóhanns tók við veturinn 1947, hefur verðlag nálega tvöfaldazt samkvæmt vísitöluútreikningi. Frá sama tíma og þar til í vor, áður en verkföllin hófust, hafði kaupmáttur launanna minnkað sem svarar því, að tímakaup Dagsbrúnarmanna hefði verið lækkað úr kr. 9.24 niður í kr. 6.61, ef miðað er við gömlu vísitöluna. Talið í dollurum hafði það lækkað um meira en helming. Í Reykjavík búa um 2200 manns, þar af 900 börn, í bröggum, auk alls þess fjölda, sem býr í öðrum íbúðum, sem ekki geta talizt mannabústaðir. Og efnahagslegu sjálfstæði okkar er nú svo komið, að við fáum ekki að byggja hús yfir okkur nema með leyfi erlendra valdamanna. Tollar og neyzluskattar hafa hækkað úr 50 millj. árið 1946 í 228 millj. samkvæmt fjárlagafrv. því, sem nú er til umræðu, eða meira en fjórfaldazt. Þeir nema nú um átta þúsund krónum til jafnaðar á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Í stuttu máli: Af völdum þeirrar stefnu, sem fylgt hefur verið undanfarin ár, er nú „að skella yfir íslenzkt atvinnulíf verri kreppa en hin alræmda heimskreppa 1931. Það gerist, þótt nú séu afurðir okkar mjög auðseljanlegar á ágætu verði og framleiðslutæki eigum við nú betri og fullkomnari en nokkru sinni fyrr“, eins og Ásmundur Sigurðsson komst að orði í nefndaráliti sínu. Þetta eru staðreyndir, sem enginn af fulltrúum Marshallflokkanna hefur treyst sér til að vefengja í þessum umræðum. En samt eru þeir ánægðir með sjálfa sig - eins og fram kom í ræðu Hermanns Jónassonar. Hann var mjög hreykinn af, að enn skuli þó vera einhverjar framkvæmdir í landinu þrátt fyrir ríkisstj., enn skuli vera lagðir vegir, byggðar nokkrar brýr og jafnvel nokkur hús á víð og dreif. Og hvað eigum við í vændum? Núverandi valdhafar virðast byggja allar vonir sínar á því, að ekkert lát verði á vigbúnaðinum í heiminum og að á meðan sé okkur borgið sem niðursetningi Bandaríkjanna, sem þurfa á landi okkar að halda fyrir herstöð og vígvöll í komandi stríði. En við Íslendingar ættum ekki að vera búnir að gleyma því, að „þraut er að vera þurfamaður“ - og ekki síður þótt hreppsnefndin sé vestur í Washington. Á miðju næsta ári fellur Marshallhjálpin niður. Ef von mannkynsins rætist og hægt verður að afstýra styrjöld, þá verður ekki hægt að halda vigbúnaðarkapphlaupinu áfram nema um takmarkaðan tíma. Og um leið er skollin yfir þann auðvaldsheim, sem Ísland hefur tengt öll örlög sín við, ægilegasta viðskiptakreppa í sögu hans. Íslenzkar afurðir verða óseljanlegar í þeim löndum, sem valdhafarnir hafa gert okkur efnahagslega háða. Og ef við horfum lengra fram í tímann, - hvers konar framtíð erum við að búa komandi kynslóðum? Gerum fyrst ráð fyrir, að hamingjan gefi okkur frið. Vinir okkar, sem ríkisstj. elskar svo mjög, að hún er reiðubúin að fórna lífi íslenzku þjóðarinnar fyrir þá, sækja á fiskimið okkar með sívaxandi flota og tækni, sem getur þurrausið hin beztu fiskimið á tiltölulega skömmum tíma. Þeir banna okkur að friða uppeldisstöðvar fisksins. Þegar við gerum hógværar tilraunir til þess að færa lítils háttar út landhelgina, þar sem þeir hafa minnstra hagsmuna að gæta, þá skipa þeir okkur að láta þá ákvörðun ekki koma til framkvæmda. Og ríkisstj. hlýðir í auðmýkt. Við fellum þungan dóm yfir liðnum kynslóðum fyrir að hafa eyðilagt skógana. Hvað munu þá komandi kynslóðir segja um okkur, sem erum að kippa grundvellinum undan sjálfu lífi þjóðarinnar með því að leyfa, að fiskistofninum sé tortímt? Og hvernig erum við svo viðbúnir að hagnýta aðrar auðlindir landsins, ef sjórinn bregzt? Ef við hagnýttum vatnsorku landsins t.d. til þess að koma upp áburðarframleiðslu í stórum Stíl, þá gætum við framleitt útflutningsverðmæti, sem numið gætu hundruðum milljóna króna árlega og öruggur markaður er fyrir. Þetta er okkur bannað. Við eigum nógar auðlindir, en okkur er bannað að hagnýta þær. Stefnan er ákveðin af „vinunum“ vestan hafs og framkvæmd af íslenzkum stjórnarvöldum. Ég hef nú lýst því í fáum dráttum, hvert núverandi ríkisstj. leiðir okkur, ef hamingjan verður okkur hliðholl og við fáum að halda friði. En ef örlög okkar verða eins og til er stofnað og þriðja heimsstyrjöldin brýzt út, hvað eigum við þá í vændum? Íslenzka ríkisstj. og allir þrír stuðningsflokkar hennar í utanríkismálum - Alþýðuflokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn - hafa afhent Bandaríkjamönnum ótakmörkuð yfirráð yfir íslenzku landi til stríðsundirbúnings. Við höfum orð utanrrh. fyrir því, að rætt hefur verið um að koma einnig upp íslenzkum her. Taldi hann, að ef við ættum að standa Norðmönnum á sporði, yrðum við að koma upp 12 þús. manna her og verja 90 millj. kr. á ári til vígbúnaðar. Þetta hefur verið staðfest í erlendum blöðum og talið, að framlag Íslands ætti að vera 10–18 þús. manna her. Það er ekki farið dult með, hvaða hlutverk Íslandi er ætlað í komandi styrjöld. Því hefur verið marglýst yfir af valdamönnum Atlantshafsbandalagsins, að kjarnorkustöðvar á norðlægum breiddargráðum væru fyrirhugaðar á Bretlandi og Íslandi. Nú eru í undirbúningi í Englandi ráðstafanir til að koma í veg fyrir, að slíkar stöðvar verði notaðar til árása þaðan. Þetta hefur verið knúið fram af brezku þjóðinni, sem óttast tortímingu. Það stóð ekki á svarinu frá Bandaríkjunum. Edwin Johnson, meðlimur kjarnorkunefndar Bandaríkjaþings, lýsti því yfir 12. nóv., að engin ástæða væri til þess að setja England í hættu fyrir óvinaárás, stöð til kjarnorkuárása væri miklu betur sett á Íslandi. Frá sjónarmiði þessara elskulegu vina okkar munar ekki mikið um einn blóðmörskepp í sláturtíðinni. Þeim finnst það litil fórn, þó að þessum fáu sálum, sem Ísland byggja, væri eytt í kjarnorkustyrjöld. Ég geri líka ráð fyrir, að núverandi valdhöfum okkar mundi finnast það mikil upphefð, ef íslenzk a þjóðin yrði útvalin til þess að fórna sér fyrir siðmenninguna, en svo heitir auðvald og fasismi Bandaríkjanna á máli þeirra. Svo mikið er víst, að ekki hafa þeir fundið ástæðu til að gera neina athugasemd við yfirlýsingu hins ameríska valdamanns: Bandaríkjamenn leggja mikla stund á að lýsa því fyrir almenningi, hvernig þeir ætli að heyja næsta stríð. Einhver kjarnyrtasta lýsingin birtist í forustugrein blaðsins Washington Times Herald. Hún hljóðar svo: „Við skulum senda flugvélar upp í 40 þúsund feta hæð, hlaðnar kjarnorkusprengjum, sýklum og trinitrotoluoli, til þess að drepa börnin í vöggunni, gamalmennin á bæn og verkamennina að starfi.“ Við lifum í sjúkum heimi, og það kunna að vera til Íslendingar, sem telja slíkar hernaðaraðgerðir sjálfsagðar gegn þjóðum, sem búa við kommúnistiskt skipulag. Að minnsta kosti var mönnum hótað atvinnumissi og útskúfun, ef þeir skrifuðu undir mótmæli gegn notkun kjarnorkuvopna. Þessa afstöðu rökstuddi Morgunblaðið með því, að Bandaríkjamenn ættu kjarnorkusprengjur, en Rússar ekki. En það er líka önnur hlið á þessu máli, sú, sem að okkur snýr. Eftir að nokkrar slíkar árásir hafa verið gerðar frá Íslandi, þá held ég, að ekki sé of mikið sagt, að við megum búast við því, að Reykjavík og raunar öll byggðin við Faxaflóa verði ein rjúkandi rúst. Bandarísku flokkarnir halda því fram, að herstöðvar Bandaríkjanna bæði hér á landi og annars staðar séu aðeins til varnar, með þeirri röksemd, að það sé alveg ómögulegt að hugsa sér, að Bandaríkin heyi árásarstyrjöld. Til þess að þeir geti gert sér vonir um, að einhver trúi þessu, held ég, að þeir ættu að byrja á því að banna alla kennslu í mannkynssögu í skólum landsins. Þeir, sem hafa lært eitthvað lítils háttar í sögu, eru ekki allir búnir að gleyma árásum Bandaríkjanna á Hawaiieyjar, Haiti, Kúbu, Niearagua og Fllippseyjar, svo að nokkur dæmi séu nefnd. Enn er í fersku minni innrás Bandaríkjanna í Sovétríkin 1918–19, sem Bretland, Frakkland og 11 önnur ríki tóku einnig þátt í. En kannske maðurinn, sem nú situr í forsetastóli Bandaríkjanna, sá, sem lét varpa kjarnorkusprengjum yfir Hiroshima og Nagasaki og hefur lýst því yfir oftar en einu sinni, að í næsta skipti muni hann láta varpa enn þá ægilegri sprengjum, sé líklegur til að gerast verndarengill friðarins og tryggja það, að Bandaríkin geri aldrei framar árás? Er þá rétt að athuga, hvað Bandaríkin og aðrir samherjar okkar í Atlantshafsbandalaginu hafa aðhafzt í stjórnartíð hans. Hollendingar hafa farið með stríð á hendur Indónesíu og Frakkar gegn Indókína, hvorir tveggja með stuðningi Bandaríkjanna. Bretar heyja nýlendustríð á Malakkaskaga og hafa lagt undir sig egypzkt land með hervaldi. Bandaríkin hafa beitt hervaldi gegn Kína, lagt undir sig kínversku eyjuna Formósu og kastað sprengjum yfir kinverskar borgir, að ógleymdri innrásinni í Kóreu. Eða kannske Kóreumenn hafi gert innrás í Bandaríkin? Undir forustu hins kjarnorkuveifandi varðengils friðarins hefur verið komið upp hring herstöðva umhverfis Sovétríkin. Og heima fyrir eru valdamenn Bandaríkjanna ekki myrkir í máli um það, til hvers á að nota þessar stöðvar. 23. ágúst 1950 lýsti Matthew flotamálaráðherra Trumans því yfir í ræðu í Boston, að Bandaríkin ættu ekki að hika við að hefja árásarstríð „í friðarins þágu“. Það hafði ekki heldur verið rætt lengi um varnarsamninginn á Alþingi áður en gríman datt af andlitum forsvarsmanna hans. Einar Olgeirsson bar fram tillögu um, að samningurinn skyldi úr gildi fallinn, ef Bandaríkin gerðu árás. Þessa tillögu felldu amerísku flokkarnir á Alþingi. Þeir greiddu atkvæði gegn henni allir með tölu. Og hver haldið þið, að rökin hafi verið? Þau voru þessi: Það er óhugsandi, að Bandaríkin heyi árásarstríð. Þess vegna má ekki taka fram, að stöðvarnar skuli ekki notaðar til árása. - Það er ótrúlegt, en satt, að slíkum rökum skuli beitt á málþingi fullorðinna vitiborinna manna. Eða þá mannfyrirlitningin, sem í þessu felst gagnvart þeirri þjóð, sem ætlað er að taka slík „rök“ fyrir góða og gilda vöru. Þegar Ísland gerðist þátttakandi í Atlantshafsbandalaginu, var því lýst yfir, að ekki kæmi til mála, að herstöðvar yrðu á Íslandi á friðartímum. Hæstv. landbrh., Hermann Jónasson, sagði þá í nefndaráliti, að slík yfirlýsing væri lítils virði, ef hún væri ekki tekin í samninginn sjálfan. Því var hafnað með sömu rökum og tillögu Einars Olgeirssonar nú. Hæstv. ráðh. reyndist sannspár. Nú eru komnar hér herstöðvar á friðartímum með samþykki þessa sama ráðh., Hermanns Jónassonar. Þegar svo við þetta bætist yfirlýsing Edwin Johnsons um, að Ísland eigi að verða kjarnorkustöð, og yfirlýsing amerísks flotamálaráðh. um, að Bandaríkin eigi ekki að hika við að hefja árásarstríð, þá er ekki um að villast. Forustumenn amerísku flokkanna vita, hvað þeir eru að gera. Vitandi vits hafa þeir leyft að koma hér upp herstöðvum til þess að hefja árás og varpa dauða og tortímingu yfir þjóðir, sem við eigum engar sakir við. Vitandi vits eru þeir að fórna Íslandi og íslenzku þjóðinni á altari amerískrar heimsvaldastefnu. Þetta var þó enn betur staðfest í meðferð málsins í efri deild. Finnbogi R. Valdimarsson flutti brtt. við frv. um staðfestingu hervarnarsamningsins, þess efnis, að herstöðvar á Íslandi mætti aðeins nota til varnar, frá þessum stöðvum skyldi óheimilt að gera árás, nema árás hefði áður verið gerð á landið. Enn fremur skyldi óheimilt að gera árás með kjarnorkusprengjum frá stöðvum á Íslandi, nema Ísland hefði áður orðið fyrir slíkri árás. Allar þessar tillögur felldu þingmenn amerísku flokkanna þriggja. M.ö.o., samkvæmt samningum við Bandaríkin skulu þau hafa ótakmarkaða heimild til að hefja árás að fyrra bragði - einnig með kjarnorkuvopnum - frá stöðvum á Íslandi. Hitt er svo annað mál, að það eru aðeins bandarískir stjórnmálamenn, sem hafa ráð á því að tala svona hreinskilnislega um árásarstríð í sínum hóp. Allur styrjaldarundirbúningur er jafnan dulbúinn sem varnir. Þess vegna þarf að búa til „hættu“ til þess að sætta þjóðirnar við þær byrðar, sem á þær eru lagðar, það líf, sem er örbirgð í dag og fyrirheit um blóð og tár á morgun. Þess vegna er amerísku flokkunum á Íslandi fyrirskipað að þrástagast á því, að okkur sé ógnað af þjóðum, sem aldrei hafa sýnt okkur annað en vináttu. Þið heyrðuð ræðu hæstv. utanrrh., Bjarna Benediktssonar. Þetta var ágætt sýnishorn af stríðsæsingaræðum þeim, sem framleiddar eru í bandarískum áróðursverksmiðjum, og var þó þessi í flokki hinna hógværari. Vitanlega er svona tal langt fyrir neðan það að vera rökræðuhæft, en það er rétt að taka það til athugunar sem þjóðfélagsfyrirbæri. Svona ræður eru ekkert annað en einn þátturinn í hinu svokallaða sálfræðilega stríði, sem er mikið rætt í amerískum blöðum og hermálatímaritum og Bandaríkin verja til ótöldum milljónum dollara. Tilgangur þess er að æra og trylla þjóðirnar, gera þær örvita af hræðslu við ímyndaða og upplogna hættu. Utanrrh. fullyrti blátt áfram, að land okkar væri í bráðri hættu fyrir rússneskri árás. - Þegar eitthvert ríki tekur að vígbúast í ákafa og utanrrh. þess fullyrðir gersamlega að tilefnislausu, að annað ríki hafi árás í huga, þá er verið að undirbúa árásarstríð af hálfu þess ríkis, sem ásökunina ber fram. Þetta hefur aldrei brugðizt. Þegar utanrrh. okkar segir svona hluti, þá er það vitaskuld ekki íslenzka ríkið, heldur ríki Bandaríkjanna á Íslandi, sem talar. Þessi hæstv. ráðh. er sérstaklega frægur fyrir falsaðar tilvitnanir. Hann brá ekki vana sínum að þessu sinni. Líklega í 10. eða 20. sinn þuldi hann sömu fölsunina úr ræðu minni í tilefni hervarnarsamningsins við Bandaríkin frá 1941, þar sem ég átti að hafa sagt, „að hér mætti skjóta án miskunnar“. Það er vitaskuld óþarft að taka það fram einu sinni enn, að þetta er uppspuni frá rótum. Það getur raunar hver maður sagt sér sjálfur. En nú skora ég á heitustu fylgismenn Bjarna Benediktssonar, sem enn kunna að vera í nokkrum vafa, að lesa þessa ræðu alla í alþt. 1941 og spyrja siðan sjálfa sig í fullri einlægni: Er hægt að trúa svona tilvitnanasmiðum fyrir örlögum heillar þjóðar? - Hins vegar geri ég ráð fyrir, að samvizka ráðherrans sé fullkomlega hrein, eftir að hann hefur gengið til Rómar og náð fundi páfa. Þetta gerðu sumir höfðingjar Sturlungaaldarinnar líka. Þegar fulltrúar amerísku flokkanna eru spurðir, hvað þeir hafi til síns máls, að hættan sé svona yfirvofandi, hvers vegna Íslendingar eigi að óttast og skelfast og kalla í ofboði á amerískan her inn í landið, þá segja þeir, að ástæðurnar séu eftirfarandi: 1. Valdataka kommúnista í Tékkóslóvakíu og öðrum Austur-Evrópulöndum. Hér verði að stemma á að ósi. 2. Styrjöldin í Kóreu og viðsjár á Balkanskaga. 3. Stefna og starf kommúnista yfirleitt. Þessi svör koma heldur en ekki upp um strákinn Tuma. - Í Tékkóslóvakíu, Póllandi og öðrum Austur-Evrópulöndum sitja að völdum stjórnir, sem hafa að baki sér yfirgnæfandi meiri hluta þings, sem kosið hefur verið í almennum þingkosningum. Þessar stjórnir hafa tekið upp stefnu, sem hefur velferð hins vinnandi fólks og sósíalistiskt þjóðskipulag að markmiði. Ef nú flokkar, sem hafa sósíalistiska stefnu, verða ofan á við þingkosningar í einhverju landi, t.d. á Ítalíu eða í Frakklandi, þá skal það eftirleiðis heita kommúnistisk árás og vera nægilegt tilefni til styrjaldar. Og það á að heita varnarstríð. Þá er það Kóreustyrjöldin og Balkanskagi. Allir vita, að það voru ekki Rússar, sem gerðu innrás í Kóreu, heldur Bandaríkjamenn. Tilefnið var borgarastríð í landinu. Enginn, sem á annað borð vill vita, er nú lengur í vafa um, hvernig sú borgarastyrjöld hófst. Hún hófst með þeim hætti, að leppsveitir Bandaríkjanna í Suður-Kóreu voru látnar ráðast norður fyrir 38. breiddarbauginn, enda skýrðu bandarísk blöð frá sókn þessara sveita inn í Norður-Kóreu sama morguninn og árásin hófst. - Svona á að fara að því að koma styrjöld af stað undir nafninu varnarstríð. Það á að efla óaldarflokka í löndum, sem liggja að sósialistiskum ríkjum, til þess að koma af stað landamæraárekstrum. Þetta er ekki vandasamt, eftir að fasistaríkin Grikkland og Tyrkland eru komin í Atlantshafsbandalagið. Síðan á að setja áróðursvélina í gang og láta blöð og útvarp æpa út yfir heiminn, að ráðizt hafi verið á þessi lönd. Styrjöldin er hafin, Ísland er komið í stríð samkvæmt sáttmála sínum, og það verður kallað varnarstríð. Þegar hæstv. utanrrh., Bjarni Benediktsson, lýsti því yfir í ræðu á landsfundi Sjálfstfl., að stefna og starf kommúnista gerði hervarnir Íslands nauðsynlegar, þá sagði hann óvart allan hug sinn, klíkubræðra sinna og yfirboðara. Morgunblaðíð gaf þá skýringu á þessum orðum, að hér væri ekki einungis átt við íslenzka, heldur líka erlenda kommúnista. Eins og kunnugt er, heita allir þeir kommúnistar á máli Morgunblaðsins, sem andvígir eru auðvaldi og herveldi Bandaríkjanna, t.d. allir þeir, sem skrifað hafa undir mótmæli gegn notkun kjarnorkuvopna í hernaði, og yfirleitt allir verkamenn, sem taka virkan þátt í hagsmunabaráttu stéttar sinnar, svo að samkvæmt þessu hefur amerískur her verið kallaður til landsins til þess að annast tviþætt verkefni: 1) Til þess að vera Bjarna Benediktssyni og félögum hans til aðstoðar í baráttu þeirra við landa sína og 2) til þess að heyja styrjöld gegn sósiallstum í öðrum löndum. Þessi játning er eins skýr og frekast verður á kosið. Og allt skal þetta heita varnarstríð. Hitler kallaði sína styrjöld líka varnarstríð. Allar árásarstyrjaldir eru kallaðar varnarstríð nú á dögum. Ég hef í örfáum dráttum lýst því, hvert er orðið hlutskipti okkar Íslendinga eftir sex ára stjórn amerísku flokkanna, og reynt að gera grein fyrir því, hvað við eigum í vændum í friði og stríði, ef þeir fara áfram með völd. Ég hef aðeins haldið mér við staðreyndir, sem blasa við hverjum manni og ekki verður um deilt. Enn þá er það á valdi okkar að snúa við á þessari ógæfubraut. Við eigum nóg framleiðslutæki, nógar auðlindir og höfum nóga markaði til að tryggja hverjum manni verk að vinna og mannsæmandi lífskjör. Og okkur ber skylda til að búa eins vel í haginn fyrir afkomendur okkar og við frekast megnum, í stað þess að eyða landið, sem þeir eiga að erfa, og bjóða okkur fram sem fórn á altari Mammons í nýrri heimsstyrjöld. En til þess að forða okkur frá illu og hefja nýja framsókn er eitt nauðsynlegt: að víkja þeim flokkum til hliðar, sem eru að leiða okkur í glötun.



Herra forseti. Það er auðheyrt, að aðalumboðsmaður Stalins á Íslandi, sem nú talaði, er reiður yfir því, að Rússar skuli ekki fyrirhafnarlaust geta lagt undir sig Ísland, ef þeim býður svo við að horfa. Það verður nú samt við þetta að sitja, þótt hann sé móðgaður. Íslendingar eru ráðnir í því að hafa samstarf við vestrænu lýðræðisþjóðirnar, og umboðsmaður Stalins mun ekki finna marga Íslendinga, sem leggja trúnað á þann róg, að vestrænu lýðræðisþjóðirnar ætli að ráðast á Rússa. Sá áróður hans mun falla í grýttan jarðveg. En þessi ræða hans sýnir betur en við mátti búast, hver áhugamál hans eru. Hann er eitt litið tannhjól í hinni stóru vél alþjóðakommúnismans og ekkert annað. Ég hélt fram í minni ræðu í gær, að þeim mun minna sem Landsbankinn þyrfti að lána ríkinu, þeim mun meira fé gæti hann lánað atvinnuvegunum. Þetta sagðist hv. 2. landsk., Lúðvík Jósefsson, ekki skilja. Og ég sagði, að ef lán bankans til ríkisins ykjust, þá yrði bankinn að draga saman lánveitingar til atvinnuveganna. Þetta þykist þessi hv. þm. ekki heldur skilja. Mér er sama, hvort hann skilur þetta eða ekki. Aðrir skilja það, og það er aðalatriðið. - Og í sambandi við atvinnumálin er þessum hv. þm. hollt að minnast þess hvernig stóð á, þegar hv. þm. Siglf., Áki Jakobsson, fulltrúi kommúnista, var atvmrh., að þá sigldu allir togararnir og alltaf með allan afla sinn og lögðu hann upp í erlendum höfnum og aldrei á Íslandi, en nú er mjög mikið af togurum, sem leggja upp afla sinn á Íslandi og auka atvinnu innanlands. Það er sýnishorn af framburði hv. þm., hvernig hann talaði í sambandi við atvinnumálin. Hv. 6. landsk., Hannibal Valdimarsson, hefur látið orð liggja að því, að ég hefði farið - að mér skildist - óráðvandlega með tekjuafganginn. Átti ég að loka sjúkrahúsunum, þegar kostnaður við þau hafði numið því, sem þeim hafði verið ætlað til rekstrarkostnaðar á fjárl.? Átti ég ekki að halda áfram framkvæmdum, sem búið var að ráðast í, sauðfjárskiptum og samgöngumálum og öðru slíku? Svona mætti spyrja áfram um allt að tuttugu liði á fjárl. Og ég spurði þennan hv. þm. fyrir stuttu, á hvaða liðum hann vildi spara, og taldi þá upp marga liði. Og þá sagði hann, að það væri auðvelt að spara. Fyrst mætti spara á utanríkisþjónustunni, og næst mætti svo athuga, hvort ekki væri hægt að spara á einhverjum öðrum liðum. Þetta voru svör hans við spurningum mínum. - Þá las hann upp tölur frá 1950 um kostnað við ríkisreksturinn og svo tölur, sem áætlaðar eru fyrir árið 1952, og gat um hækkun á þeim liðum. Þessar tölur hafa ekki hækkað vegna útþenslu í ríkiskerfinu, heldur vegna þess, að laun og allur rekstrarkostnaður hefur hækkað verulega, og þess vegna hljóta þessir liðir að hækka. Þá vil ég víkja að verðlagsmálunum. Það kom engum á óvart, þótt verðhækkanir leiddi af gengislækkuninni. Slíkt var fyrir fram sjáanlegt. Á hinn bóginn hefur það valdið miklum truflunum og orðið til þess, að hin raunverulegu áhrif gengislækkunarinnar á verðlagið hafa aldrei sézt glöggt út af fyrir sig, að verðlag erlendis hefur hækkað gífurlega, síðan gengislækkunin átti sér stað. Þetta hafa stjórnarandstæðingar notað sér og hispurslaust rakið til gengislækkunarinnar alla þá gífurlegu verðhækkun á aðfluttum vörum, sem orðið hefur síðan snemma á árinu 1950. Þetta er þó hin versta fölsun. Ég hef fengið hjá hagstofustjóra upplýsingar um hækkun á verðiagi nokkurra vörutegunda, miðað við marz 1950 og október s.l., og er það miðað við fob.-verð -~- flutningsgjald: Hveitimjöl .... . . . . . . .. 17,9 % hækkun Rúgmjöl . . . .. . . .. . . . . .28,1 - Kaffi . .. .. . . . . . . .. . . . . 72,6 % hækkun Sykur ................ 28,1 - - Smjörlíkisolía ......... 24,7 - - Kol ................... ...63,8 - - Benzín ..................38,4 - - Brennsluolía ..........47,0 - - Sement ...............52,7 - - Steypustyrktarjárn ....69,3 - Timbur ..................5.7 - - Þótt hér sé aðeins um nokkur dæmi að ræða, þá sýnir þetta glöggt, hve gífurleg verðhækkun hefur orðið á aðfluttum vörum. Hins vegar sagði fulltrúi kommúnista í gærkvöld, að þessar hækkanir væru smávægilegar. Heildarmynd gefa þessi dæmi hins vegar ekki. En það gefur aftur á móti nokkra heildarmynd í þessu máli, að gerð hefur verið rannsókn á rótum þeirrar verðhækkunar, sem orðið hefur í landinu, og kemur þá í ljós, að bein hækkun á innkaupsverði erlendra vara nemur jafnmiklu og verðhækkunaráhrif gengislækkunarinnar á erlendar vörur. Dæmið lítur því þannig út, að helming þeirra verðhækkana, sem orðið hafa innanlands, má rekja til gengislækkunarinnar og helming til utanaðkomandi áhrifa, sem gengislækkuninni eru alveg óviðkomandi. Stjórnarandstæðingar gera mikið úr því, að óhagstætt hafi verið fyrir neytendur að afnema verðlagseftirlit á þeim vörum, sem settar hafa verið á frílistana. Allur er þó þeirra samanburður í þessu sambandi gersamlega út í hött. Við vitum öll, hvernig ástandið var hér í þessum efnum. Verðlagseftirlit var hér að nafninu til, en það náði ekki tilgangi sínum nema að nokkru leyti. Vöruskorturinn var svo stórkostlegur, að fjöldi vara var blátt áfram seldur á svörtum markaði og undir búðarborðinu með uppskrúfuðu verði og alls konar klækir notaðir til þess að komast fram hjá verðlagseftirlitinu. Fræg eru dæmin um það, að efni fengust yfirleitt ekki til heimasauma, og urðu menn að kaupa flikurnar, eftir að þær höfðu farið gegnum margar hendur og verið hrúgað á þær álagningunni, og voru þá rándýrar og oft nær ónothæfar. Samanburður á þeirri álagningu, sem átti að vera fyrir gengislækkunina á ýmsum vörum, og þeirri álagningu, sem nú er á þeim sömu vörum í frjálsri samkeppni, er því í mörgum dæmum gersamlega út í bláinn. Hvaða þýðingu hefur t.d. að bera saman það verð, sem átti að vera á nylonsokkum í búðum, og þá álagningu, sem nú er á nylonsokkum í verzlunum? Allir vita, að nylonsokkar voru seldir á 60–70 kr. parið fyrir gengislækkun og að þeir eru nú miklu ódýrari þrátt fyrir bátagjaldeyrisálag og aukna álagningu frá pappírsálagningu verðlagseftirlitsins, sem ekki var til annars staðar en á pappír þess. Það var eðlileg ráðstöfun að draga saman verðlagseftirlitið, um leið og verzlunin var gefin frjáls og búðirnar fylltust af vörum. Það eina verðlagseftirlit, sem dugir til lengdar, er aðhald frá verzlunarsamtökum fólksins sjálfs. Höfuðatriðið í sambandi við verðlags- og verzlunarmálin er, að neytendasamtökin - kaupfélögin - hafi möguleika til þess að flytja inn vörur óhindrað og mó#a sanngjarnt verðlag. Hið aukna verzlunarfrelsi og álagningarfrelsi krefst þess, að neytendur séu árvakrir og varkárir og beri saman verðlag og láti þá njóta viðskiptanna, sem þess eru verðugir. Engum blandast hugur um, að verzlunarástandið hefur breytzt stórkostlega til batnaðar frá því, sem áður var. Verzlunarálagning hefur að vísu eitthvað hækkað á sumum vörum, en á móti kemur, að menn fá nú betri vörur vegna samkeppninnar en áður, hentugri vörur og geta valið úr efnum til þess að vinna sjálfir eftir sínu höfði og til þess að spara heimilum sínum stór útgjöld. Svarti markaðurinn er horfinn. Verzlunaránauðinni hefur verið af létt, og þurfa menn ekki að knékrjúpa neinum til þess að geta fengið helztu nauðsynjar, eins og áður tíðkaðist. Þess er rétt að geta, að í öðrum löndum gengur þróunin í sömu átt og hér. Bæði í Noregi og Bretlandi t.d. hafa ýmsar vörur verið felldar undan verðlagsákvæðum vegna aukins vöruframboðs. Hér mun verða fylgzt með þróuninni í þessum málum. Og sýni það sig, að ekki myndist hér eðlilegt verðlag í vissum greinum, vegna þess að framboð sé ekki nægilegt af þeim vörutegundum, þá verður að gera sérstakar ráðstafanir til verndar neytendum. En það ráðið, sem bezt tryggir hag fólksins í þessu sambandi, er jafnvægisbúskapur, sem gerir nægilegt vöruframboð mögulegt, sem gerir verzlunarsamtökum fólksins mögulegt að móta verðlagið. Stjórnarandstæðingar hafa í þessum umr. mikið rætt um tollana og skattana. M.a. hafa þeir talað um aukningu tolla í ríkissjóð og að opinberar tekjur væru komnar upp í svo og svo mörg prósent af þjóðartekjunum. Var svo að heyra af þessu tali, að núverandi ríkisstj. hefði hækkað skatta og tolla. Ég svaraði þessu að vísu allrækilega í gær, en vil endurtaka það, að þótt áróður stjórnarandstæðinga bendi til annars, þá hefur núverandi stjórn eða þingmeirihluti hvorki hækkað skatta né tolla. Lækkanir vega á móti nokkrum smáhækkunum, sem gerðar hafa verið, og tekjustofnarnir eru þeir sömu og fyrrv. ríkisstj. hafði við að styðjast. Hv. 4. þm. Reykv., Haraldur Guðmundsson, talaði í gærkvöld mikið um hina gífurlegu skattabyrði og sagði, að gallinn væri sá, að skattarnir hvíldu þó ekki mest á þeim, sem helzt gætu borgað. Hann talaði um það, hve beinu skattarnir væru orðnir lítill hluti af tekjum ríkissjóðs. Hv. þm. hefði átt að geta þess í leiðinni, að tillögur Alþfl. á þessu þingi eru þær að lækka stórlega beinu skattana frá því, sem þeir eru. Skýtur þetta nokkuð skökku við að fárast í öðru orðinu um það, hversu mikill hluti ríkisteknanna sé tekinn með óbeinum álögum, en leggja jafnframt til, að beinu skattarnir séu stórlega lækkaðir. Enn fremur sagði hv. þm., að tekjuskatturinn væri orðið þannig á lagður, að hann kæmi sérlega illa við þá snauðu. Er það ekki ný bóla, að þessu sé haldið fram, og hefur áróðrinum í þessu verið hagað þannig, að maður skyldi halda, að það væri eitthvert sérstakt bjargráð fyrir fátæklingana, að knúnar væru fram lækkanir á beinum sköttum til ríkisins. Í þessu sambandi vil ég nefna nokkrar tölur: Af 20 þús. kr. nettótekjum greiða hjón með tvö börn 112 kr. í beina skatta til ríkisins. Ef þau hafa 25 þús. kr. tekjur, þá greiða þau til ríkisins 365 kr. Ef þau hafa 30 þús. kr. tekjur, þá greiða þau til ríkisins 632 kr. Ef þau hafa 40 þús. kr. tekjur, þá greiða þau til ríkisins 1429 kr. Og ef þau hafa 50 þús. kr. tekjur, þá greiða þau til ríkisins 2915 kr. Af þessum tölum sést það glögglega, að alþýða manna er ekki þjökuð af beinum sköttum til ríkisins, þótt mönnum eigi að skiljast annað af þeim áróðri, sem settur er upp um þetta mál. Þetta vildi ég taka fram við þetta tækifæri, þar sem ég hef ekki eytt tíma þingsins í kappræður um þessi efni í sambandi við þau mörgu frv., sem fram hafa komið snertandi þetta mál. Hitt er svo annað mál, að skattalöggjöfin þarfnast endurskoðunar og ekki siður sú löggjöf, sem lýtur að tekjuöflun bæjar- og sveitarfélaga. Af þeirri ástæðu er ég fylgjandi þeirri till., sem hér hefur komið fram á Alþ. um, að efnt verði til þess konar endurskoðunar með skipun milliþinganefndar. Það hefur verið sýnt fram á það í þessum umr., að afstaða stjórnarandstæðinga til fjárhagsmálanna er fullkomin botnleysa. Till. þeirra um afnám tolla þýða greiðsluhallabúskap á nýjan leik, stórfelldan niðurskurð verklegra framkvæmda, enn aukna lánsfjárkreppu fyrir atvinnuvegina, gífurlegt atvinnuleysi og aukna fátækt. Fjármálastefna ríkisstj. hefur aftur á móti haft í för með sér: Að ríkinu hefur verið forðað frá algeru greiðsluþroti, sem orðið var, þegar ríkisstj. tók við. - Gert mögulegt að slaka á verzlunarhöftunum og létta af þeirri óþolandi verzlunaránauð, sem ríkti hér áður. - Orðið til þess, að grundvöllur myndaðist fyrir erlendum lántökum til framkvæmda, sem annars hefðu ekki komið til mála. - Haft í för með sér á þessu ári verulegan greiðsluafgang, sem nú getur orðið notaður til þess að styðja ýmsar þær framkvæmdir, sem tilfinnanlegast skortir fé til, og til þess að létta á vanskilaskuldum ríkisins. Þá hefur þessi batnandi afkoma ríkisins gert mögulegt að veita margs konar öflugan stuðning, þar sem erfiðleikar hafa steðjað að. Í því sambandi má nefna sem dæmi, að hraði fjárskiptanna hefur verið aukinn, stuðningur veittur vegna óvenjulegra harðinda og ráðstafanir gerðar til þess, að togaraútgerð gæti hafizt á þeim stöðum, þar sem fjárhagserfiðleikar eru mestir. Vegna batnandi afkomu ríkisins hefur verið haldið uppi meiri verklegum framkvæmdum en nokkru sinni fyrr á sama tíma, bæði fyrir fé ríkissjóðs og mótvirðissjóðs, en fé mótvirðissjóðs hefði ekki getað urðið notað til slíkra framkvæmda, ef halli hefði orðið á ríkisbúskapnum. Með þessu hefur örbirgð verið bægt frá dyrum þúsund heimila í landinu. Þá er það vegna þessarar fjármálastefnu, að enn þá á næsta ári eru fyrirhugaðar jafnstórfelldar framkvæmdir og áður. Það yrði skammgóður vermir að svipta ríkið tekjustofnum, eins og stjórnarandstæðingar segjast vilja. Á því mundu menn ekki græða. Greiðsluhallabúskap hlýtur að fylgja stórfelldur samdráttur framkvæmda, aukin lánsfjárkreppa og samdráttur atvinnuveganna, atvinnuleysi og örbirgð. Afnám tekjustofna nú þýddi bráðabirgðaávinning þeirra, sem hafa fastar tekjur og ekki missa staðfestu sína strax við stóraukið atvinnuleysi, en gífurlegt tjón allra þeirra þúsunda, sem eiga afkomu sína beint undir atvinnuástandinu, - og síðan eftir tiltölulega örstuttan tíma margfaldar byrðar og þrengingar fyrir þá, sem þykjast hafa sitt á þurru og telja sig hagnast fyrst í stað. Þegar búið er að svipta lýðskrumsblæjunni ofan af tillögum stjórnarandstæðinga og rekja samhengið, þá blasir við, að tillögur þeirra miða blátt áfram að því að velta erfiðleikunum yfir á þá, sem eiga allt sitt undir atvinnuástandinu, yfir á þá, sem ótryggasta hafa afkomuna, til ímyndaðs stundarhags fyrir hina, en endanlega til stórtjóns fyrir alla landsmenn. Kommúnistar engjast eins og maðkar á öngli, þegar ofan af þeim er flett, og reyna sem fyrr að leita sér skjóls í þeirri fjarstæðu, að það þyrfti engar áhyggjur að hafa, þótt hætt væri að innheimta skattana, - þeir segja, að það mætti láta Landsbankann búa til peninga og lána ríkissjóði þá upp í útgjöld hans og halda þannig uppi framkvæmdum og atvinnu. Þetta er auðvitað ekkert nema fáránleg blekking. Framkvæmdir verða ekki byggðar á því að búa til peninga, sem ekkert stendur á bak við. Framkvæmdir geta ekki orðið byggðar á hallaútlánum innanlands, nema því aðeins, að landið eigi gjaldeyrissjóði, sem hægt sé að nota til þess að mæta með slíkri útlánaaukningu. Fjárfestingarframkvæmdir, sem veita atvinnu, verða að greiðast af þjóðartekjunum - framleiðslunni - nema erlend lán fáist til þeirra eða landið eigi gjaldeyrisvarasjóði, sem geti staðið undir þeim. Þjóðin getur ekki létt á sér skattana og tollana til þess að auka þannig úttekt sína á neyzluvörum og búið svo til handa sér pappírspeninga í staðinn til þess að standa undir framkvæmdum. Bankarnir geta ekki lánað meira en inn í þá er lagt, nema á móti standi framleiðsluvörur eða gjaldeyriseign. En hvers vegna leggja kommúnistar nafn sitt við þessa endileysu? Þeir mega til. Þetta er einn þátturinn í því að liða sundur þjóðfélagsbygginguna. Þeir verða að reyna að telja mönnum trú um, að allar hömlur, sem á því eru, að menn fái óskir sínar uppfylltar, séu mannaverk, - telja mönnum trú um, að allt væri hægt, án þess að nokkur legði neitt að sér og án þess að nokkur þyrfti að borga tolla eða skatta, ef þrælmenni þau, sem með völdin fara, legðu ekki steina í götuna og neituðu að búa til peninga. Hitt mega kommúnistar vita, og það eru þeir nú að finna, að fleiri og fleiri fá blátt áfram ógeð á lýðskrumi þeirra og bellibrögðum.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þær umræður, sem hér fóru fram í gærkvöld af hálfu sósíalistaflokkanna, leiddu ekkert nýtt í ljós og voru að mestu endurtekning á gömlum slagorðum, sem farið er að slá í, og yfirlýsing um vanmátt þeirra til þess að færa fram nokkrar jákvæðar tillögur um úrlausn vandamála líðandi stundar. Þeir eru góðir verkamenn til þess að rífa niður, en þeir hafa aldrei verið smiðir til að byggja neitt upp. Margir munu hafa brosað í gærkvöld, er hv. 5. landsk., Ásmundur Sigurðsson, stritaðist við að telja hlustendum trú um, að Íslendingar hefðu orðið stórum fátækari við að taka á móti nokkrum hundruðum milljóna króna í gjafafé frá Marshallstofnuninni, sem nú á að nota til stórkostlegra framkvæmda. Mörgum mun einnig hafa þótt kyndug ástæðan hjá hv. 4. þm. Reykv., Haraldi Guðmundssyni, fyrir fólksfækkun íðnaðarins. Það var vegna þess, að tilbúnar kápur eru fluttar inn eins og hver vill fyrir bátapeninga með 60% aukaálagi, en það getur iðnaðurinn ekki staðizt. Því miður er þetta nú ekki svona einfalt. Eitt af þeim málum, sem nú eru ofarlega á baugi, eru erfiðleikar iðnaðarins og sá samdráttur, sem orðið hefur á starfsemi hans. Sósialistaflokkarnir gera nú mikið úr þeirri fólksfækkun, sem orðið hefur í ýmsum iðngreinum, og segja, að ríkisstj. sé að leggja iðnaðinn í rúst. Slíkar fullyrðingar, jafnillkvittnislegar og barnalegar og þær eru, eru ekki vel til þess fallnar að finna samhenta og velviljaða aðgerð til lausnar þessu máli. Innlendur iðnaður hefur tekið stórstígum framförum á undanförnum áratug. En hann hefur vaxið upp, ef svo mætti segja, á óhollum tíma. Hann hefur dafnað í skjóli innflutningshafta, sem vernduðu hann fyrir samkeppni erlendra vara. Það mætti segja um iðnaðinn eins og mannfólkið, að enginn verður óbarinn biskup. Síðan innflutningshöftin voru afnumin að verulegu leyti, hafa ýmsar iðngreinar komizt í erfiðleika vegna samkeppni erlendra vara. Má í því sambandi nefna skógerð, dúkagerð og prjónles. Fólki hefur mjög fækkað í þessum greinum, sem hafa undanfarið veitt talsverða atvinnu. Það er illt til þess að vita, að svo er komið, þrátt fyrir það að mörg fyrirtæki í þessum iðngreinum hafa nýjan og góðan vélakost. Það, sem hér er að gerast, er, að þessi iðnaður verður nú í fyrsta skipti fyrir alvöru að taka þátt í samkeppni við sams konar erlenda framleiðslu. Hann gengur nú, ef svo mætti segja, í fyrsta sinn til prófs, og það sýnir honum, að hann þarf að ýmsu leyti að læra betur, ef hann á að halda sínum hlut í samkeppni við útlendu framleiðsluna. Að mínum dómi er þessi prófraun til góðs, bæði fyrir neytendurna í landinu og þessar framleiðslugreinar. Þær hafa að líkindum öll skilyrði til þess að keppa við erlendu vörurnar með breyttum framleiðsluháttum og meiri vöruvöndun. Margar iðngreinar eru samkeppnishæfar og halda velli. Sá stofninn, sem grænn er, visnar ekki. Uppvaxandi iðnaði fylgja mörg vandamál og eitt mesta þeirra er að sjá þeim iðnaði farborða, sem heilbrigður er og þjóðinni nytsamlegur. Hins vegar er engum greiði gerður með því að vernda þann iðnað, sem á engan tilverurétt, er neytendum til byrði fjárhagslega eða bætir ekki úr þeirri þörf, sem honum er ætlað. Það er barnalegt að halda því fram, að ríkisstj. sé vitandi vits að reiða öxina að rótum iðnaðarins með því að gefa frjálsan innflutning iðnaðarvara. Innflutningur hefur verið gefinn frjáls til þess að almenningur í landinu gæti átt kost á sem ódýrustum og beztum vörum. En af því leiðir einnig, að íslenzki iðnaðurinn, með þeirri vernd, sem hann hefur, verður að bjóða jafngóða kosti og erlenda varan. Hins vegar er ljóst, að ráðstafanir þarf að gera til þess, að iðnaður, sem heilbrigður er og æskilegur, hafi nægilega vernd. En ár því verður ekki skorið meðan ströng innflutningshöft eru í gildi, hvaða iðnaður er heilbrigður og samkeppnisfær. Iðnaðurinn er orðinn stór þáttur í atvinnurekstrinum í landinu. Þess vegna á að vernda hann, að svo miklu leyti sem bað samrýmist hagsmunum almennings. En við megum ekki verða uppnæmir samstundís og veruleikinn gefur til kynna, að sumar iðngreinar geti ekki lífað nema í skjóli strangra innflutningshafta. Ef til vill þurfa sumar hverjar af þessum iðngreinum ekki annað en að taka upp önnur vinnubrögð, er samrýmast betur hinu nýja viðhorfi, til þess að þær hafi nóg að starfa. Ég álít sjálfsagt að veita iðnaðinum alla þá aðstoð, sem hægt er, ekki með því að loka hann inni, svo að enginn gustur samkeppni komist að honum, heldur með því að veita honum sanngjarna vernd og greiða götu hans til þess að fá hráefnin, sem henta honum bezt og þar sem þau eru ódýrust. Í þessu sambandi þykir mér rétt að skýra nokkru nánar, hvar erfiðleikar iðnaðarins koma aðallega fram. Samkvæmt greinargerð Iðju, félags verksmiðjufólks, hefur fækkað hjá 18 verksmiðjum um 320 manns síðan í árslok 1949 til 1. des. 1951. Þar sem hér er um tveggja ára tímabil að ræða, verður ekki af skýrslunni séð, að hve miklu leyti fólksfækkunin stafar af áhrifum hins frjálsa innflutnings. Vafalaust hefur talsverð fækkun átt sér stað áður en frílistinn var gefinn út, eða á árinu 1950, svo að samdrátturinn í iðnaðinum á sér dýpri rætur. Þeim verksmiðjum, sem hafa neyðzt til að draga saman seglin og skýrsla liggur fyrir um, má skipta í þrjá aðalflokka: ullar- og prjónaverksmiðjur, sem höfðu 1950 138 manns, en hafa nú 23, skó- og leðurgerð, er höfðu áður 151 mann, en nú 76, og kjóla- og fatagerð, er höfðu 100 manns, en nú 34. Þetta eru fáar iðngreinar og allur samdráttur í þeim stafar ekki af erlendri samkeppni. En svo er önnur hlið þessa máls, sem lítið er minnzt á. Með auknu verzlunarfrelsi hafa sumar verksmiðjur aukið starfsmannafjölda sinn. Vinnufatagerð Íslands hafði um 30 manns, þegar höftin voru ströngust, en nú hefur þessi verksmiðja 80–90 manns í vinnu, eftir að innflutningur var gefinn frjáls. Sama er að segja um raftækjaverksmiðjuna í Hafnarfirði. Fyrir 2 árum hafði sú verksmiðja 55 manns í vinnu, en nú hins vegar 71. Þetta er gersamlega ópólitískt mál, þótt kommúnistar reyni að gera það að pólitísku árásarefni á ríkisstj. Hér er um mikið hagsmunamál að ræða fyrir almenning í landinu, bæði að því er varðar atvinnu í iðnaðinum og verðlag á framleiðslu hans. Ríkisstj. mun leitast við að leysa það vandamál á þann hátt, er horfir til mestra hagshóta fyrir allan almenning, en ekki á kostnað hans, og mun hún þó taka allt tillit til iðnaðarins í landinu, sem hægt er. Ég ætla að minnast á annað mál, sem mikið hefur verið rætt um. Alþfl. hefur reynt að gera frjálsa verðlagið að stórmáli til árásar á ríkisstj., en tekizt illa, enda var málið rekið af flokknum með miklum óheilindum og lítilli sannleiksást. Athugun á verðlaginu og álagningunni hefur verið haldið áfram. Skýrslur liggja nú fyrir um álagningu í október, og verða þær afhentar blöðunum til birtingar eftir nokkra daga. Sérfræðingur Alþfl., hv. 3. landsk., Gylfi Þ. Gíslason, hefur fengið að kynna sér þessar skýrslur. þótt þær hafi ekki enn verið birtar, til þess að honum gefist kostur á við þessar útvarpsumræður að miðla almenningi af þekkingu sinni og á þann hátt, sem bezt hentar tilgangi hans. Til þess að gera honum auðveldara að skýra rétt frá málinu, ef hann hefði hug á því, samþykkti ég, að gerðar væru fyrir hann sérstakar skýrslur í sambandi við bátagjaldeyrinn, því að fyrir honum hefur hann mestan ábuga. Geri ég ráð fyrir, að hann muni ætla sér að sanna, hvað mikil sé álagningin á allan bátagjaldeyrinn samkvæmt því sýnishorni, sem hann leggur til grundvallar. Í því sambandi vil ég benda á ummæli atvmrh. í umræðunum í gær, er hann sagði, að hugsunarvilla stjórnarandstæðinga í þessu máli lægi í því, að þeir byggðu á skýrslum, sem næðu aðeins til fimmtugasta hluta alls bátagjaldeyrisins. Færði hann rök fyrir því, hversu þetta væri villandi mynd, þar sem engum heilvita manni kæmi til hugar, að hægt væri að leggja á allan bátagjaldeyrinn eins mikið og fyrsta 50. hlutann. Komi Gylfi Þ. Gíslason með slíka fullyrðingu, er hann kominn út á hálan ís. Er því hætt við, að myndin, sem hann vill sanna, verði ekki hárrétt og að það fari fyrir honum eins og blindu mönnunum, sem vildu vita, hvernig fíllinn liti út. Sá fyrsti tók utan um fót fílsins og fullyrti, að hann væri eins og stórt tré. Þingmaðurinn hefur hins vegar látið í ljós, að hann hafi engan áhuga fyrir upplýsingunum um álagningu á matvörur, sem liggur fyrir í skýrslunum. Er varla hægt að draga af því aðra ályktun en þá, að þingmaðurinn hefur engan áhuga fyrir lágri álagningu. Er honum óneitanlega nokkur vorkunn í því efni. Þegar þetta mál var til umræðu fyrir nokkru hér í þinginu, lét ég það álit í ljós, að þær misfellur, sem komið höfðu fram í álagningunni við fyrstu athugun, mundu lagast eftir nokkurn tíma, en verðlagið mundi þurfa marga mánuði til að ná eðlilegu ,jafnvægi. Þetta hefur nú svo greinilega komið í ljós við þá athugun, sem nú hefur farið fram, að ekki verður um villzt. Samkvæmt upplýsingum, sem ég hef fengið frá verðgæzlunni, er niðurstaðan þannig af þeim tveimur athugunum, sem gerðar hafa verið: Vöruverðshækkun að meðaltali frá fyrri verðlagsákvæðum, bæði í heildsölu og smásölu til neytenda á bátalistavörunum, var samkv. ágústskýrslum 22.8%, en samkvæmt október-skýrslum 16.8%. Vöruverðshækkunin í okt. er því nær þriðjungi minni en í ágúst. Meðalvöruverðshækkun til neytenda í vefnaðarvörum skv. ágúst-skýrslum var 17%, en samkvæmt október-skýrslum 11.2%. Getur engum dulizt af þessu, jafnvel ekki 3. landsk., að álagningin er að færast óðfluga í rétt horf, þótt ekki sé hún enn fyllilega komin á þann grundvöll, sem hún ætti að vera. - Skýrslurnar sýna yfirleitt hóflega álagningu, bæði í smásölu og heildsölu. Ein áberandi undantekning er þó í þeim. Verzlun, sem flutti inn rakvélar, lagði á þær 142% og rakblöð 70% á útlagðan gjaldeyri. Þessi innflytjandi hefur þótzt þurfa að nota sér frjálsræðið. Vegna þess að hv. andstæðingar reyna helzt að villa almenningi sýn í sambandi við bátalistann, er nauðsynlegt, að menn viti, að útreikningar samkvæmt verðlagsákvæðum leyfa ekki álagningu nema á 2/3 hluta bátagjaldeyrisins og alls ekki á 7–8% veltuskatt, sem greiddur er við tollafgreiðslu. Á þennan hátt er t.d. í sambandi við rafmagnsheimilistæki ekki reiknað með álagningu af 1/3 af raunverulegu andvirði vörunnar. Þannig kemur að sjálfsögðu í ljós mikill munur á álagningu skv. verðlagsákvæðum og álagningu á vöruna eins og hún raunverulega kostar hér með öllum kostnaði. En það er algild verzlunarvenja hvar sem er í heiminum, að álagningin er miðuð við allt andvirði vörunnar. Ég skal geta þess, að samkvæmt hinum síðustu athugunum á verðlagningu alls konar ávaxta, sem eru á bátalistanum, ætti meðaltalsálagning nú skv. verðlagsákvæðum að vera aðeins 5% í heildsölu á raunverulegt kostnaðarverð varanna. Svo fráleit og fjarstæðukennd eru þessi ákvæði. En raunveruleg meðalálagning innflytjenda á þessar vörur, þegar tekið er tillit til alls kaupverðsins, reyndist að vera 13.6%, og mundi slík álagning á þessar vörur ekki talin glæpsamleg annars staðar. Í sambandi við þetta er ekki ófróðlegt að athuga álagninguna á vefnaðar- og fatnaðarvörur á bátalistanum. Raunveruleg meðalálagning á þessar vörur samkvæmt síðustu skýrslum er 14.4% í heildsölu. Ef farið væri eftir verðlagsákvæðunum, þá væri heimilað 6.2% á raunverulegt kostnaðarverð. Leyfð hámarksálagning í heildsölu í Svíþjóð er sem hér segir: Gervisilki .................. ....14-26 % Ullarvefnaður .............. ...12-16 - Karlmannanærfatnaður ...12-15 - Bómullarsokkar ................16-18 - Fatnaður karla og kvenna..17–20 - Og svo halda spekingar Alþfl., að hér, í minnsta markaði veraldar, sé hægt að selja sömu vörur með 6–7% álagningu. Skýrslurnar um álagningu á matvörur í kaupstöðum úti á landi sýna yfirleitt mjög hóflega álagningu, en sums staðar er samkeppnin svo hörð, að álagningin er lægri en verðlagsákvæðin greina. Athugun á verðlaginu verður haldið áfram, og ég vænti þess, að verzlunarstéttin, kaupmenn og kaupfélög, sýni þann þroska, sem nauðsynlegur er, til þess að frjálst verðiag geti haldizt í landinu. Fyrir nokkru sendi Alþýðusamband Íslands ríkisstj. þau boð, að það mundi beita sér fyrir uppsögn núverandi vinnusamninga og knýja fram hækkun kaupgjalds í landinu, ef verðhækkunaraldan yrði ekki stöðvuð, sem risið hefur um skeið. Ég veit ekki, hvort þeir menn, sem standa í forustu fyrir Alþýðusambandinu, gera sér fyllilega grein fyrir þeirri gífurlegu ábyrgð, sem á þeim hvílir, og hversu örlagaríkar ákvarðanir þeirra geta verið. En mörgum hefur fundizt, að þeir hafi stundum lítið fyrir að taka ákvarðanir, sem geta reynzt örlagaríkar fyrir alla þjóðina. Kaupgjald var hækkað á miðju þessu ári og bundið við framfærsluvísitöluna. Verðhækkun vegna þeirrar ráðstöfunar er enn að koma fram. Sú verðhækkun, sem Alþýðusambandið heimtar, að stöðvuð sé nú, er m.a. afleiðing þeirrar kauphækkunar, sem það knúði fram. Miklar umræður hafa farið fram um þá hækkun, sem hér hefur orðið á vöruverði og svo hefur leitt af sér mikla hækkun vísitölunnar, er nú stendur í 151. Þeir, sem mest hafa legið ríkisstj. á hálsi vegna þessarar hækkunar, hafa viljað lítið gera úr þeirri miklu verðhækkun, sem orðið hefur á erlendum vörum og þjóðin getur ekki varið sig gegn. Sannleikurinn er hins vegar sá, að auk gengisbreytingarinnar eru tvær meginástæður fyrir verðhækkuninni í landinu á þessu árí, verðhækkun á erlendum markaði án tilsvarandi hækkunar íslenzkra útflutningsvara og almenn kauphækkun í landinu síðastliðið sumar. Almenningur gerir sér litla hugmynd, hversu mikið vöruverð hefur hækkað á erlendum markaði síðan í marz 1950. Hæstv. fjmrh. taldi upp nokkur dæmi um þá verðhækkun, sem hefur orðið á vörum á erlendum markaði, og skal ég því ekki endurtaka það hér. Þetta er gífurleg verðhækkun. En það er tilgangslaust fyrir þjóðina að reyna að bæta sér þennan halla með því að hækka laun sín að krónutali. Það er sama og segja framleiðslunni að greiða hallann, án þess að hún hafi fengið nokkrar auknar tekjur. Afleiðingin verður að síðustu uppgjöf þeirrar framleiðslu, sem þjóðin lífir á. Þess vegna hlýtur það nú að hvarfla að mönnum, þegar atvinnuleysið er sem vágestur fyrir margra dyrum, hvað við gerum til þess að tryggja þá atvinnuvegi, sem þjóðin lífir á. Því miður gefum við þessu lítinn gaum, og frumskilyrðið gleymist jafnan, en það er, að þjóðin geri ekki meiri kröfur til atvinnuveganna en þeir geta staðið undir. Mesta bættan, sem nú vofir yfir atvinnu og efnahag þjóðarinnar, er ný verðbólga. Ekki er líklegt, að erlenda verðlagið hækki mikið fyrst um sinn. Skeð getur, að það lækki. En innlenda verðskrúfan, haldi hún áfram, getur siglt hér öllu í strand og gert atvinnuvegina óarðberandi. Ef við komumst enn einu sinni,í þá aðstöðu, er enginn máttur, sem getur hindrað það, að efnahagskerfið leiti á ný jafnvægis með verðfellingu gjaldmiðilsins. Landsmenn verða að gera sér grein fyrir, að afkoma þeirra byggist á því, sem þeir sjálfir afla, og að það hefur komið fyrir og getur gerzt enn, að þeir geri of miklar kröfur til sinna eigin atvinnuvega. Það er hættan, sem nú vofir yfir. Um þessa hættu heyrist sjaldan talað í herbúðum sósíalistaflokkanna. Þeir líta á sig sem málafærslumenn verkalýðsins gagnvart atvinnuvegunum og gera sínar kröfur án tillits til afleiðinga og staðreynda. Þeir þeyta lúður lýðskrumaranna og segja það eitt, sem almenningur vill heyra. Þeir kynda undir óánægjunni, en þeir eru ekki menn til að taka á sig óvinsældir af nauðsynlegum, en sársaukafullum ráðstöfunum. Þeir gera alltaf kröfur til annarra, en aldrei til sjálfs sín, - og þegar hinn kaldi veruleiki leiðir vandamálin að þeirra eigin dyrum til úrlausnar, þá annaðhvort flýja þeir af hólmi eða þeir standa klumsa frammi fyrir vandarnum, sem þeir áður úthrópuðu aðra fyrir að leysa ekki.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Þegar ég var að hlusta á ræðu hæstv. viðskmrh. áðan, datt mér í hug, að mikið hlyti nú að vera gaman að vera viðskmrh. og sjá hugsjónir sínar í viðskiptamálum rætast jafnglæsilega og átt hefur sér stað hér á landi undanfarið. Verzlunin er frjáls! Það er nær ekkert verðlagseftirlit! Allir milliliðir mega ráða álagningu sinni, þeir geta haft hana eins mikla og markaðurinn þolir! Að vísu er 40–45% innflutningsins enn háð leyfisveitingum, og bátaútvegsmenn hafa í ár einkarétt á hér um bil 15% innflutningsins. Þar að auki er fjórðungur innflutningsins fluttur inn fyrir gjafafé, svo að meginhlutinn af nýju vörunum, sem hér sjást, er í rauninni gefinn. En þetta gerir allt saman ekkert til og veldur engum áhyggjum. Hugsjónin um frelsið, álagningarfrelsið, hefur rætzt! Sú stétt þjóðfélagsins, sem harðast hefur verið leikin af öllum á síðasta áratug, heildsalastéttin, hefur nú loks getað leyst sig úr viðjum og tryggt sér sómasamleg lífskjör! Ekki minnist ég nokkurra eldhúsumr., þar sem ráðherrum hafa verið jafnherfilega mislagðar hendur í ræðum sínum eins og nú. Það er að vísu ekki undarlegt, því að engin ríkisstj. hefur á síðustu áratugum haft annan eins málstað að verja. Hvað segja gamlir og nýir kjósendur Framsfl. um það, að hér skuli standa hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, fjármálastjarnan frá 1934, með 370 millj. kr. fjárlög og endurtaka í sífellu: Það er ómögulegt að spara nokkurn skapaðan hlut. Það er hvergi nokkurs staðar hægt að lækka útgjöld ríkissjóðs um nokkurn eyri. - Í stjórnarandstöðu hefur enginn maður talað meira um nauðsyn sparnaðar en einmitt Eysteinn Jónsson. Enginn íslenzkur fjármálaráðherra hefur sýnt þjóðinni jafnhá fjárlög og Eysteinn Jónsson gerir nú. Og samt hefur enginn fjármálaráðherra lýst því átakanlegar, að bókstaflega ekkert sé nú hægt að spara. Og þá var hún ekki beysin vörn hæstv. atvmrh., Ólafs Thors, í gærkvöld. Það helzta, sem menn muna úr þeirri ræðu, voru þau ummæli hans, að forsrh. Framsfl. væri haldinn framsóknarveiki ! Hæstv. atvmrh. hefur líklega orðið fyrir einhverjum vonbrigðum yfir því, að ræðumaður kommúnista í gærkvöld skyldi ekki hæla honum neitt, en kommúnistar hafa helzt vakið á sér athygli með því hér á þingi undanfarið að hæla hæstv. atvmrh. og þakka honum fyrir margvíslegar velgerðir í sinn garð. En hæstv. atvmrh. bætti það upp og hældi sér sjálfur í staðinn. Hann sagðist vera bezt til þess fallinn allra hómópata að lækna framsóknarveikina, og nú kvaðst hann ætla að vitja starfsbróður sins, hæstv. forsrh., daglega til þess að stunda hann við þessum sjúkdómi! Er það ekki dásamlegt fyrir þjóðina að fá aðrar eins upplýsingar um störf og áhugamál ráðherranna? Er þetta ekki skáldlegt og skemmtilegt? Ólafur Thors verður á næstunni önnum kafinn við að lækna Steingrím Steinþórsson af framsóknarveikinni! Þjóðin verður því að hafa hann afsakaðan, þótt hann hafi ekki mikinn tíma til þess að hugsa um atvinnuleysið og verzlunarokrið, sem nú þjakar almenning þessa lands. Hitt er svo annað mál, að ég get vel trúað því, að þeir hittist oft elnslega á næstunni, hæstv. atvmrh. og hæstv. forsrh. Þrír þm. Framsfl. hafa nefnilega lagt fram frv. um, að Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda verði svipt einkaleyfi til þess að flytja út saltfisk og að S.Í.S. fái rétt til saltfisksútflutnings. Ætli það sé ekki þessi framsóknarveiki, sem hæstv. atvmrh. telur nauðsynlegt að reyna að lækna? En hvernig svo sem fer um þær lækningartilraunir, er það víst, að eitthvað - og það meira en lítið - gengur að ríkisstj. allri. Það hafa verið pólitísk sjúkdómseinkenni á ræðum allra ráðherranna og ekki sízt á ræðu hæstv. atvmrh. í gærkvöld. Þótt ferill ríkisstj. sé á engu sviði fagur, er hann þó ljótastur á sviði viðskiptamálanna. Kjarninn í stefnu ríkisstj. á þessu sviði hefur verið sá að afnema nær allt verðlagseftirlit. Hver hefur verið tilgangurinn? Getur hann hafa verið sá að spara útgjöld? Það er sáralítið fé, sem ríkissjóður hefur sparað við afnám verðlagsákvæðanna. Mér er tjáð, að það sé um 150 þús. kr. Og sá sparnaður er hlægilegur hégómi í samanburði við það, sem afnám ákvæðanna hefur kostað almenning í hækkandi verðlagi. En hver hefur þá verið tilgangurinn? Hann getur ekki hafa verið annar en sá að veita milliliðum skilyrði til þess að skara eld að sinni köku. Ríkisstj. hlaut að gera sér grein fyrir því, að afnám ákvæðanna mundi leiða til gífurlegs okurs, eins og líka kom á daginn. Samt afnam hún þau. Meiri hluti fjárhagsráðs, sem farið hafði með þessi mál og mesta þekkingu hafði á þeim, lagði á móti afnámi verðlagsákvæðanna. Samt knúði ríkisstj. það fram. Hæstv. viðskmrh. ræddi um það áðan, að álagningin hafi verið orðin of lág, þegar gengið var lækkað. En hann þagði um það, að álagning var tvíhækkuð eftir gengislækkunina. En milliliðunum þótti þetta ekki nóg. Og hver varð svo afleiðing afnáms verðlagsákvæðanna? Skýrsla sú, sem verðgæzlustjóri samdi um verðlagningu vöru, sem tollafgreidd var í ágúst, sýndi svo síðlaust okur, að slíks munu ekki dæmi í nálægum löndum á síðustu tímum. Þess voru dæmi, að innflytjendur sex- til tífölduðu álagningu sína frá því, sem leyft hafði verið. Menn leyfðu sér að leggja í heildsölu um 100 þús. kr. á vörusendingar, sem kostuðu 100 þús. kr. í innkaupi. Meðalálagning heildsala á vefnaðarvöru á frílista hækkaði um 180%, eða nær þrefaldaðist. Meðalálagning í heildsölu og smásölu á bátagjaldeyrisvörur hækkaði um 128%, og söluverð þeirra til neytenda hækkaði um 23%, eða næstum fjórðung, eingöngu vegna álagningarhækkunar milliliðanna. Ég legg sérstaka áherzlu á, að þetta eru ekki dæmi um einstakt okur einstakra manna, eins og alltaf er verið að klífa á, heldur meðaltal af þeim dæmum, sem skýrsla verðgæzlustjóra náði yfir. Og hverjum dettur í hug, að verðgæzlustjóri undir yfirstjórn hæstv. viðskmrh. hafi verið á sérstökum hnotskóg eftir okurdæmum? Á það hefur verið lögð mikil áherzla af málsvörum ríkisstj., að þessa fyrstu skýrslu hafi í rauninni ekkert verið að marka, því að hún hafi sýnt barnasjúkdóma hinnar frjálsu verzlunar og var hæstv. atvmrh. að tala um þetta í gærkvöld og hæstv. viðskmrh. nú rétt áðan. Auk þess bættu þeir við, að ekkert væri að marka skýrsluna vegna þess, að hún hafi aðeins tekið til 2% af öllum bátagjaldeyrinum, sem verði um 90 millj. En það hlutfall er auðvitað alveg út í bláinn, því að engum hefur dottið í hug að bera skýrsluna saman við annað en innflutninginn, eins og hann er orðinn á hverjum tíma og er auðvitað miklu minni, svo að hlutfallið milli magnsins í skýrslunni og innflutningsins er miklu hærra. Ríkisstj. fullvissaði almenning um, að þetta ástand mundi lagast, eftir nokkra mánuði mundi hin frjálsa samkeppni verða búin að takmarka álagningu og lækka verðið. Hæstv. viðskmrh. talaði í útvarp og bað menn að hafa þolinmæði í svolitinn tíma. Þá mundu hinir sætu ávextir samkeppninnar koma í ljós. Nú er hinn nauðsynlegi reynslutími liðinn. Verðgæzlustjóri hefur gert nýja athugun á verðlagningu vöru, sem tollafgreidd var í október og nóvember, og hef ég einmitt í dag fengið aðstöðu til að kynna mér þær skýrslur. Það ástand, sem þar kemur fram, er væntanlega það, sem hæstv. ríkisstj. telur eðlilegt. Og hvernig er þetta ástand? Ég sný mér fyrst að vefnaðarvörunni, sem flutt er inn samkvæmt frílista. Athugunin tekur til innflutnings, sem er 1.3 milljónir að kostnaðarverði (920 þús. að innkaupsverði). Samkvæmt þeim verðlagsákvæðum, sem giltu eftir að tvívegis var búið að hækka þau eftir gengislækkunina, áttu heildsalar að fá 85 þús. kr. fyrir að dreifa þessari vöru, en þeir tóku 1l6 þús. kr. Þeir hækkuðu álagningu sína m.ö.o. um 108% að meðaltali, eða meira en tvöfölduðu hana. Þetta finnst hæstv. viðskmrh. hóflegt og sjálfsagt. Smásalar áttu að fá 343 þús., en tóku 459 þús. Þeir hækkuðu álagningu sína m.ö.o. um 34%, og er það miklu hóflegra. Vegna þessarar álagningarhækkunar er söluverð vörunnar til neytenda 11% hærra en það var, meðan verðlagsákvæði voru í gildi. Kaupmáttur launanna er m.ö.o. rýrður um 10% gagnvart þessum vörum, einvörðungu vegna álagningarhækkunar milliliðanna. Og þetta virðist hæstv. ríkisstj. telja hæfilegt. Það mun varlega áætlað, að á næsta ári verði innflutningur vefnaðarvöru samkvæmt frílista 50 milljónir. Ef álagningin verður á næsta ári eins og hún reyndist í október s.l. samkvæmt skýrslu verðgæzlustjóra, verður hún 34 milljónir á þennan innflutning. Milliliðirnir fá þá 11 milljónum meira en þeir hefðu fengið, ef verðlagsákvæðin hefðu verið í gildi. Það er tilgangslaust að hrópa, að þetta séu rangar eða villandi tölur, eins og hæstv. atvmrh. gerði í gærkvöld. Ég sé ekki, hvers vegna verið er að láta verðgæzlustjóra safna skýrslum og birta þær, ef ekkert mark má á þeim taka. Þetta er sannleikurinn, sem skýrslusöfnun verðgæzlustjóra leiðir í ljós um ástandið, eftir að hin fyrri skýrsla hafði verið birt og eftír að viðskmrh. var búinn að halda sína margumtöluðu útvarpsræðu, svo að nú verður barnasjúkdómum hinnar frjálsu verzlunar varla lengur um kennt. Og ekki verður sannleikurinn fallegri, þegar komið er að bátagjaldeyrisvörunum. Hin nýja skýrsla verðgæzlustjóra tekur til bátavöru að innkaupsverði 2.3 millj. kr., og er varan tollafgreidd í október og nóvember. Söluverð þessarar vöru til neytenda er 7.2 millj., eða næstum 5 millj. kr. hærri. Af þessum mismun nemur verzlunarálagning 2.2 milljónum. Samkv. verðlagsákvæðum hefði álagningin átt að nema 1.2 milljónum, svo að álagningarhækkunin vegna afnáms verðlagsákvæðanna nemur tæpri milljón á þessar 60 vörusendingar, sem tollafgreiddar voru í október og nóvember. Bátagjaldeyrisskipulagið var, svo sem öllum er kunnugt, tekið upp til þess að aðstoða bátaútveginn í erfiðleikum hans. En hvað skyldi bátaútvegurinn hafa fengið í sinn hlut af þessum 60 vörusendingum? 941 þús. kr. Álagningarhækkun milliliðanna nam hins vegar 990 þúsundum, eða tæpri milljón. Hvað segja útvegsmenn um þetta? Eru þeir ánægðir með, að milliliðir skuli fá meira í viðbótarálagningu á þessar vörur en þeir fá sjálfir alls? Og hvað segir almenningur? Honum var sagt að sætta sig við bátagjaldeyrisskipulagið og þá óbeinu gengislækkun, sem í því fólst, vegna þess að það væri nauðsynlegt vegna bátaútvegsins. En svo sýna athuganir verðgæzlustjóra, að milliliðir stinga í sinn vasa viðbótarálagningu, sem nemur meira en öllu því, sem bátaútvegurinn fær! Á móti hverri krónu, sem útvegsmaðurinn fær, tekur milliliðurinn aðra krónu í hækkaðri álagningu. Útvegsmönnum mun hafa verið lofað 90 milljónum í sambandi við þetta skipulag. Ef milliliðirnir halda áfram að fá jafnmikið og þeir fengu í október og nóvember, þá fá þeir aðrar 90 milljónir í viðbótarálagningu! Slíkt getur varla gerzt og má auðvitað heldur ekki gerast. En gagnráðstafanir þarf að gera í tíma. Ýmsir ráðherrar sögðu á sínum tíma, að ef okrið, sem kom í ljós við fyrstu skýrslu verðgæzlustjóra, héldi áfram, mundi verða gripið í taumana. Það er rétt, að þessi seinni skýrsla sýnir ekki eins taumlaust okur og hin fyrsta, og er það vafalaust að mestu leyti að þakka því aðhaldi, sem slík skýrslusöfnun veitir. En samt er ástandið eins dæmalaust og ég hef verið að lýsa. Hvenær finnst hæstv. ríkisstj. nóg komið? Og hversu lengi ætlar almenningur að sætta sig við slíka viðskiptahætti? Það er rétt að gera almenningi nokkra grein fyrir því, hvað hann eiginlega er að greiða, þegar hann kaupir bátagjaldeyrisvöru, og er þetta sérstaklega athyglisvert núna í jólakauptíðinni. Þegar þú, hlustandi góður, kaupir einhverja útlenda flík, sem flutt er inn fyrir bátagjaldeyri og kostar 100 kr. í búðinni, þá ertu að greiða kr. 33 í erlent innkaupsverð, þú ert að greiða ríkinu 25 kr. í tolla og söluskatt, útgerðarmanni 9 kr. í bátagjald, smásalanum 21 kr. í álagningu og heildsalanum 10 kr. í álagningu. Sú álagningarhækkun, sem þú greiðir smásalanum vegna afnáms verðlagsákvæða, nemur 7 kr., og sú hækkun, sem þú greiðir heildsalanum, nemur 6 kr. Álagningarhækkunin, sem þú greiðir, nemur því 13 krónum af þessum 100 kr. kaupum. Við skulum athuga aðra vöru. Þú kaupir ávexti fyrir 100 kr. til jólanna. Af þeim eru 28 kr. erlent innkaupsverð, ríkið tekur 26 kr. í tolla og söluskatt, útgerðarmaðurinn aðrar 16 kr., smásalinn fær 23 kr. og heildsalinn 9 kr. Álagningarhækkun milliliðanna nemur 15 kr., eða meira en helmingi þess, sem varan kostar í innkaupi. Þú greiðir 15 kr. meira en ella vegna þess, að verðlagsákvæðin voru afnumin. - Hvernig lízt þér á þessa verzlunarhætti ? Að síðustu þetta. Þessar eldhúsdagsumr. eiga að hjálpa þjóðinni til þess að gera sér grein fyrir kostum og göllum ríkisstj. og stefnu hennar. Hvað er þá eðlilegra en hver stétt um sig hugleiði, hvað ríkisstj. hefur fyrir hana gert? Mig langar til að spyrja þá verkamenn, sem mál mitt heyra, hvað þeim finnist ríkisstj. hafa gert fyrir sig. Eiga þeir að þakka henni fyrir, að nú eru 1200–1500 manns atvinnulausir hér í Reykjavík og vafalaust 2000–3000 á öllu landinu? Geta sjómenn þakkað henni fyrir góðar undirtektir í kjarabaráttu þeirra? Eiga iðnaðarmenn að þakka henni fyrir ástandið í byggingariðnaðinum? Og eiga þeir 400–500 iðnverkamenn, sem hefur verið sagt upp vinnu í verksmiðjum á þessu ári, að syngja henni sérstakan lofsöng? Mig langar til að spyrja bændur, hvort þeir séu ánægðir með áhrif gengislækkunarinnar á framleiðslukostnað sinn og skilyrðin til áframhaldandi aukningar á vélanotkun. Mig langar til að spyrja opinbera starfsmenn, hvort þeim finnist það hafa gengið vel að fá sjálfsögðum óskum sínum í launamálunum framgengt. Og mig langar til að spyrja sparifjáreigendur, hvort þeim finnist ríkisstj. hafa staðið traustan vörð um verðgildi peninganna. Ég veit, hverju allir þessir aðilar svara. Engin þessara stétta á ríkisstj. nokkuð gott upp að unna. En sú stétt er þó til, sem ríkisstj. hefur verið blíð og eftirlát og sannarlega má vera henni þakklát. Það eru heildsalarnir hér í Reykjavík. En þeir eru eina stéttin, sem hefur stórhagnazt á stefnu núverandi ríkisstj. Þeir voru ríkastir fyrir. Líklega er það þess vegna, sem ríkisstj. hefur talið það sjálfsagt að gera þá eina ríkari, um leið og allir aðrir verða fátækari. Heildsalar stórauka gróða sinn. Almenningur býr við atvinnuleysi og okur. Það er meginafleiðingin af stefnu hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hæstv. fjmrh. var heldur vandræðalegur í svörum sínum um afstöðuna til fyrrverandi ríkisstj., til þeirrar ríkisstj., sem hann sat sjálfur í um þriggja ára skeið og vegsamaði þá, eins og ræður hans bera enn með sér, en hæstv. forsrh., Steingrímur Steinþórsson, gaf aftur þá lýsingu á, að hefði skilið við allt í öngþveiti. Það var eðlilegt, að hæstv. ráðh. væri vandræðalegur, og það bætti ekki úr skák, að Hermann Jónasson sagði, að fjármálastefna þeirrar stjórnar hefði verið stórhættuleg og að hún hefði setið, meðan hægt var að fá lán, en þegar lánin þrutu, hefði hún gefizt upp. - Ætli það fari ekki eins fyrir núverandi ríkisstj. og þeirri fyrri? Þegar hún getur ekki lengur fengið erlend lán til að framfleyta sér, ekki lengur lífað á erlendum fégjöfum, þá gefist hún upp, - þá stökkvi flokkarnir, sem að henni standa, í sundur og efni til kosninga. Enn þá reyndi hæstv. fjmrh. að fullyrða það, sem ég læt honum eftir að fá menn til þess að skilja almennt, að það geti bætt úr fjárhagsþörf atvinnuveganna að hækka ár frá ári þær fjárhæðir, sem innheimtar eru af atvinnuvegunum, og auka á þann þátt dýrtíðina í landinu og trufla rekstur alls atvinnulífs. Þá vék hæstv. ráðh. nokkuð að afstöðu minni til sjávarútvegsmála á Alþ. og sagði, að ég væri í flestum málum á móti hagsmunum sjávarútvegsins. Hann nefndi sem dæmi tvö atriði: gengislækkunina og ákvæðin um gjaldeyrisfríðindi. Í þessu sambandi er rétt að rifja örlitið upp, hvernig ástatt var hjá bátaútveginum, þegar gengislækkunin var samþ., og hvaða sérstakra hlunninda hann hefur orðið aðnjótandi í sambandi við breytta gengisskráningu. Þegar gengisbreyt. var ákveðin, var fiskverðið til fiskibátaflotans 75 aurar á kg. Auk þess nutu bátar þá sérstakra fríðinda, sem metið var af hlutlausum mönnum að næmu 10 aurum á kg. Hið raunverulega verð var því 85 aurar á kg. En hvað gerðist við samþykkt gengislaganna á Alþ.? Hækkaði fiskverðið? Batnaði afkoma sjávarútvegsins? Við skulum segja, að hæstv. fjmrh. viti deili á þessu. Nei, sannleikurinn er sá, að bátaútvegurinn hlaut lækkun á fiskverði við samþykkt gengislaganna. Fiskverðið lækkaði í 75 aura. En bátaflotinn varð annarrar gjafar aðnjótandi í sambandi við gengisbreyt. Allur rekstrarkostnaður bátaútvegsins hækkaði stórkostlega, og afkoman varð verri á þessu ári en nokkurt undangenginna ára. Þegar ég og fleiri sögðu, að svona mundi fara, eftir því sem öll sólarmerki voru, þegar var verið að samþ. gengisl. á Alþ., barði fjmrh. höfðinu í steininn. En þetta voru nú þær staðreyndir, sem við blöstu. Svona kom það út fyrir vélbátaútveginn. En það var annar aðili, sem græddi verulega á gengisbreyt., og fer minna fyrir því, að hæstv. ráðh. segi þá sögu. Það var ríkissjóður sá, sem hann veitir forstöðu. Ríkissjóðurinn losnaði við að greiða til bátaútvegsins, sem hæstv. fjmrh. lýsir nú yfir í tíma og ótíma, að hann vilji gera allt fyrir. Ríkissjóður losnaði þar við töluvert háar greiðslur; sennilega hefðu þær orðið á þessu ári 30–40 millj. kr. En ekki nóg með það. Ríkissjóður sá sér leik á borði undir stj. hæstv. fjmrh. að halda eftir skattstofninum, sem lagður var á til þess að rísa undir greiðslum með fiskinum til bátanna. Og á þann hátt hélt ríkið eftir skattstofni, sem á þessu ári mun veita því um 100 millj. kr. Ríkissjóður græddi á þessari breyt., og þeir, sem þar réðu ríkjum, fengu aukið olnbogarúm. Ég benti á það, þegar var verið að lögleiða ákvæðin um fríðindi handa bátaútveginum, að litlar líkur væru til þess, að þessi fríðindi kæmu að fullu haldi fyrir bátaútveginn. Miklu líklegra væri, að aðrir hirtu þann hagnað, sem af þessu gæti leitt. Reynslan hefur sannað þetta í öllum meginatriðum. Um það liggja fyrir greinilegar tölur, sem hafa verið ýtarlega raktar. Tími minn er rétt að verða búinn, svo að ég verð að láta þetta nægja. En að lokum aðeins þetta: Eins og ég gat um í fyrri ræðu minni, mun senn koma sá dagur, að leitað verði til hv. kjósenda. Öll sólarmerki benda til þess, að núverandi stjórnarflokkar muni senn stökkva í sundur. Hlustandi góður ! Þinn tími kemur senn til að taka afstöðu í þessum málum, sem nú eru efst á baugi með þjóðinni. Hversu einbeittur verður þú að taka ákvörðun? Lætur þú loddara lengur um að stjórna málefnum þinum og þins lands, eða tekur þú ákvörðun samkvæmt fenginni reynslu? Ef alþýðustétt landsins áttar sig á einföldum atriðum þessara mála, er fullvíst, að upp úr næstu kosningum munu ekki verða við völd þeir sömu menn, sem beitt hafa óstjórn í fjármálum landsins, og það mun verða gæfulegar staðið að sjálfstæðismálum þjóðarinnar en gert er af núverandi stjórnarflokkum.



Herra forseti. Hv. 3. landsk., Gylfi Þ. Gíslason, hafði í ræðu sinni æðimiklar áhyggjur út af framsóknarsýki, sem hann segir, að hæstv. atvmrh. hafi talið mig haldinn af og hann væri að reyna að lækna. Ég get sagt báðum þessum ágætu mönnum það, að hvort sem eru sameiginlega eða sinn í hvoru lagi, mundu þeir áreiðanlega engin áhrif hafa á mig. Ég tel mér jafnskylt að víta afglöp nýsköpunarstjórnarinnar og átelja harðlega hina ábyrgðarlausu yfirboðspólitík Alþfl. En er það ekki svo, að hv. þm. langi til að njóta lækningatilrauna hæstv. atvmrh.? Það virtist greinilega koma fram í ummælum hans áðan. Þessum umræðum er nú brátt lokið. Áheyrendur um land allt hafa heyrt málflutning ríkisstj. og þeirra flokka, er styðja hana, annars vegar, en stjórnarandstæðinga hins vegar. Ég tel einmitt mjög mikilsvert, að hver og einn meti eins óhlutdrægt og unnt er það, sem fram hefur komið í þessum umræðum. En eins og ég benti á í ræðu minni í gær, verður það ekki gert nema mynda sér yfirsýn um þróun stjórnmálanna síðustu árin - athuga hleypidómalaust, hvernig þjóðarbúið stóð, þegar núverandi ríkisstj. tók við yfirstjórn þess, og hvað gert hefur verið tvö síðustu árin til þess að rétta hag þess. Árásir stjórnarandstæðinga á ríkjandi stjórnarfar verða og að metast með hliðsjón af þeim tillögum, sem þeir sjálfir bera fram um breytta stjórnarhætti. Það er ekki nóg að rífa niður. Það geta tryllt og skynlaus náttúruöflin gert. Sú ábyrgð hvílir á hverri stjórnarandstöðu lýðræðisríkis, að ef hún rifur niður ráðstafanir ríkisstj., þá verður um leið að benda á önnur úrræði. Að öðrum kosti verður slíkt niðurrif skoðað ómerkt orðagjálfur. Það sérkennilegasta við þessar umræður er einmitt það, að stjórnarandstæðingar hafa ekki leitazt við að benda á nein önnur úrræði í fjárhags- og atvinnumálum en notuð hafa verið. Skal það rökstutt með nokkrum dæmum: 1. Háttvirtir stjórnarandstæðingar hafa enga tilraun gert til þess að hnekkja þeirri lýsingu, er ég í ræðu minni í gær gaf á öllum aðstæðum þegar núverandi ríkisstj. tók við um miðjan marz 1950. Það er því viðurkennt af þeim, að þá voru útflutningsatvinnuvegir þjóðarinnar algerlega stöðvaðir eða að stöðvast, engin fjárlög til fyrir það ár og ríkissjóður stórskuldugur og févana. 2. Þótt stjórnarandstæðingar, svo sem hv. 4. þm. Reykv. og fleiri, hafi hamazt að ríkisstj. fyrir gengisfellinguna 1950 og reynt að láta líta svo út, að þar væri að leita orsaka að núverandi erfiðleikum, þá er þó áberandi, að rök þeirra nú eru enn lélegri og máttlausari en í síðustu eldhúsdagsumræðum, enda munu þeir nú vera farnir að átta sig á því, að þjóðin öll veit nú, að ekki var annarra kosta völ. Hér stangast stjórnarandstæðingar við óhrekjandi staðreyndir. 3. Helztu ásakanir stjórnarandstæðinga í garð ríkisstj. eru þær staðhæfingar þeirra, að atvinnuleysi vaxi hröðum skrefum. Hv. 4. þm. Reykv. gekk svo langt í þessu að ásaka ríkisstj. sérstaklega fyrir, að atvinnuleysi og stórkostleg vandræði vegna aðgerða ríkisstj. herjuðu staði eins og Siglufjörð, Ólafsfjörð og ýmsar verstöðvar annars staðar á landinu, sérstaklega á Vestfjörðum. Ég undrast stórlega, að þessi hv. þm. skyldi viðhafa slíkar blekkingar, og sýnir það, að ekki er af miklu að taka. Allír vita, að Siglufjörður er algerlega reistur á síldveiðum og síldariðnaði. Síldveiðar hafa brugðizt 7 eða 8 ár í röð. Siglufirði hefur verið að blæða út þessi ár. Hvað gerði stjórn flokksbróður hv. 4. þm. Reykv. - stjórn Stefáns Jóh. Stefánssonar - til þess að aðstoða Siglufjörð og reisa við atvinnulíf þar? Því er fljótsvarað. Ekkert. Og var þó atvinnuástandið orðið ærið ískyggilegt þar í hans stjórnartíð. Einmitt núverandi ríkisstj. hefur gert stórmikið til þess að mæta því neyðarástandi, sem þar hefur verið síðustu árin, aðstoðað Siglfirðinga til þess að eignast togara, og hún er að stuðla að því, að fiskiðjuver verði reist þar. Hið sama gildir um ýmsa aðra þá staði, sem harðast hafa orðið úti vegna aflaleysis vélbáta síðustu árin. Í gangi eru stórfelldar aðgerðir til þess að auka atvinnulíf þessara staða, svo sem með því að útvega þeim togara og fleiri hliðstæðar ráðstafanir. Ég fullyrði þess vegna: Engin ríkisstj. hefur gert jafnmikið og þessi til þess að mæta afleiðingum jafnstórkostlegs aflaleysis og vandræða, sem ýmis byggðarlög hafa orðið fyrir að undanförnu. Hitt þarf engan að undra, þótt þröngt sé um atvinnu á öðrum stöðum en þessum um háveturinn, meðan útivinna stöðvast að miklu leyti. Það er gamalt og nýtt fyrirbrigði í íslenzku atvinnulífi. En hvernig hefði verið umhorfs. ef stjórnarandstæðingar hefðu ráðið - eða öllu heldur fengið að synda áfram í sama feninu og var, þegar núverandi ríkisstj. tók við? Þá hefði verið ægilegt um að litast, - stórkostlegra atvinnuleysi en nokkru sinni hefur þekkzt í þessu landi og meiri hörmungar. Er það þetta, sem hv. stjórnarandstæðingar óska eftir? 4. Þá hafa þau undur skeð í þessum eldhúsdagsumræðum, að stjórnarandstæðingar hafa með hinu mesta offorsi ráðizt á hæstv. fjmrh. og ríkisstj. alla fyrir það, að afkoma ríkissjóðs er með ágætum í ár. Þetta er eitt ömurlegasta dæmi um óábyrga stjórnarandstöðu. Að allmikill tekjuafgangur yrði í ár, vita allir, að var nauðsynlegt, til þess að fjármála- og atvinnulíf þjóðarinnar lamaðist ekki eða jafnvel stöðvaðist algerlega. Öllum alþingismönnum er þó ljóst, að fjárlög fyrir 1952 verða að vera þannig úr garði gerð, að engin hætta sé á, að halli verði á þeim. Allt atvinnu- og fjármálalíf þjóðarinnar er í stórkostlegri hættu, ef þetta bregzt. Þessi dæmi, sem ég hér hef nefnt, sýna ljóslega, hve hallir stjórnarandstæðingar standa í þessum umræðum. Ásakanir þeirra eru ýmist vísvitandi blekkingar eða svo rangt skýrt frá staðreyndum, að árásir þeirra falla máttlausar niður. Að sjálfsögðu hafa þeir þó, eins og rödd þeirra og fas hefur sýnt, ekki dregið af sér í málflutningnum, enda ásakað fyrir það, sem þeir hefðu sjálfir talið rétt að gera, ef þeir hefðu farið með stjórn. Þannig er stjórnarandstaðan nú, því miður. Þess vegna er hún til einskis gagns, þótt hún gæti annars verið það, ef hún hagaði sér eins og hún ætti að gera. En hún er sundurþykk, eins og allir vita, klofin í Alþýðuflokk og Kommúnistaflokk, sem eyðileggja hvor fyrir öðrum af fremsta megni, eyðileggja hvor annars mál á Alþ. og auglýsa sig hvor í kapp við annan ábyrgðarlaust með sýndarfrumvörpum, sem þeim dytti aldrei í hug að bera fram eða standa við, ef þeir færu með stjórn í landinu. En ég veit, að fæstir landsmenn láta þetta sýndarstarf stjórnarandstöðuflokkanna í raun og veru villa sér sýn. Margt er allstrangt - og mun lengst af verða það - í okkar harðbýla landi, sem þó hefur mikla kosti og er okkur hjartfólgið. „Íslendingar viljum vér allir vera“, - þjóðhollir menn og sannir Íslendingar, - eða svo ætti það að vera. En það gerum við bezt með því að standa saman og styðja hverjir aðra, þegar mikið liggur við. „Sameinaðir stöndum vér. Sundraðir föllum vér.“ „Í sameining vorri er sigur til hálfs, í sundrungu glötun vors réttasta máls“, kvað Einar skáld Benediktsson. Vegna rétts skilnings á þessari samtakanauðsyn tóku núverandi flokkar höndum saman um myndun ríkisstj. fyrir tæpum tveimur árum. Ekki var þetta að öllu geðfellt fyrir marga, sem að því stóðu. En hefði það ekki verið gert, þá hefði áreiðanlega illa farið, eins og ég hef sýnt fram á. Þjóðarskútan var þá komin svo nærri strandi, að sterk samtök meiri hluta áhafnarinnar þurfti til þess, að stýrt yrði hjá voðanum. Það hefur heppnazt til þessa. Ég leyfi mér svo að þakka þeim, er hlýtt hafa fjær og nær. Býð góða nótt og óska öllum landsmönnum gleðilegra jóla.



Herra forseti. Háttvirtu hlustendur. Ég vildi fyrst mega víkja að ræðu Gylfa Þ. Gíslasonar, hv. 3. landsk. Ræðu hans var að öllu svarað, áður en hann flutti hana. Hæstv. atvmrh. sagði í gærkvöld, að meðan aðeins 1/50 bátagjaldeyrisins, þ.e. 2%, væri kominn á markaðinn, eins og þegar fyrsta skýrsla verðgæzlunnar var birt, væri það rangur mælikvarði um álagninguna. Það, sem viðskmrh. sagði nú um nýja rannsókn í þessu máli, sannar þetta. Hún nær þó aðeins til 8% bátagjaldeyrisins, - en samt hefur álagningin strax lækkað um 1/3 frá því, sem var við fyrri skýrsluna, sem náði til 2% gjaldeyrisins. Athugandi er þá, hvað verða mundi, er allur bátagjaldeyrir þessa árs væri kominn á markaðinn og framboð og eftirspurn hefðu samlagazt. Rök hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar um álagningu á bátagjaldeyrinn voru öll fölsk vegna þess, að hann tekur ekkert tillit til þess, að samkvæmt verðlagsákvæðunum var ekki leyft að leggja á einn þriðja hluta af vöruverðinu. Ef álagningin er reiknuð af öllu vöruverðinu, eins og venjulegt er, verða allar tölur hans markleysa. Útreikningar hans og tölur eru því blekkingar og eiga ekki stoð í veruleikanum. Haraldur Guðmundsson, hv. 4. þm. Reykv., sagði í ræðu sinni, að núverandi ríkisstj. væri flokksstjórn tveggja flokka, þar sem sérstakur kaupskapur hefði átt sér stað. Framsóknarmenn fengju nógu margar milljónir til landbúnaðarins til þess að sætta sig við, að braskararnir í Rvík fengju að græða. Um þetta vil ég segja það, að núverandi ríkisstj. hefur ekki veitt bændum og búaliði neinar ölmusur - né fjárveitingar á kostnað annarra stétta. Haraldur Guðmundsson miklaði fyrir sér og hlustendum 38 milljónir, sem á 16. gr. fjárlaga eru veittar til landbúnaðarmála. Engar nýjar stærri fjárveitingar eru á þessari grein, eftir að 5 millj. kr. framlag var sett á þessa grein til landnáms og nýbygginga í sveitum samkv. lögum, sem sett voru í tíð nýsköpunarstj., þegar Pétur heitinu Magnússon var landb.- og fjmrh. Langmesta hækkunin er til sauðfjársjúkdóma, sem hækka um 10 millj. kr. frá 1947. Það, sem framlög á þessari grein að öðru leyti hafa hækkað að krónutölu, mun hreint ekki samsvara þeirri verðrýrnun, sem orðið hefur á peningagildinu. Af þessu má öllum vera ljóst, í fyrsta lagi, að hér hafa engin kaup átt sér stað. Í öðru lagi vil ég segja það, að það þarf ekki að kaupa Sjálfstfl. til fylgis við landbúnaðinn. Hann telur sig málsvara bænda, engu siður en Framsfl. Ræða hv. 2. þm. Skagf., Jóns Sigurðssonar á Reynistað, sem hann flutti í gærkvöld, gaf af þessu glögga mynd. Í henni kom ekki fram nein ný stefna, eins og hæstv. landbrh., Hermann Jónasson, vildi vera láta í ræðu sinni hér í kvöld. Ráðherrann sagði, að allt of oft hefðu framsóknarmenn mátt horfa upp á það, að mál landbúnaðarins væru felld hér á þingi, þó að bændafulltrúar Sjálfstfl. væru með þeim, af því að aðrir þm. Sjálfstfl. væru á móti þeim með fulltrúum verkalýðsflokkanna. Ekkert framfaramál landbúnaðarins hefur veríð þannig fellt fyrir hæstv. ráðherra. Ekkert fyrir hæstv. fyrrv. landbrh. Alls ekkert framfaramál landbúnaðarins hefur sætt slíkum örlögum. Getsakir hæstv. landbrh. í þessu efni eru með öllu ósæmilegar. Hins vegar vil ég taka undir það, sem ráðh. sagði um ræðu Haralds Guðmundssonar, að það er óþarft verk að auka tortryggni milli stétta þjóðfélagsins, þeirra, sem búa í sveitum, og hinna við sjávarsíðuna, - ekki sízt þegar falsrökum er beitt. Loks vil ég taka fram í þessu sambandi, að ég tel ekki svaraverðar ósvífnar ásakanir hv. þm., Haralds Guðmundssonar, um, að Sjálfstfl. vilji vernda braskarana. Hæstv. dómsmrh. vék að þessu í sinni ræðu og leiddi rök að því, hversu gersamlega haldlausar slíkar ásakanir eru. Langstærsti flokkur þjóðarinnar, sem á fylgi sitt í öllum stéttum þjóðfélagsins, þarf ekki að taka alvarlega slíkar ásakanir frá fulltrúa langminnsta flokksins, þó að hann sé að vísu langfínasti flokkurinn, - flokkur forstjóranna og feitu embættanna. Hæstv. landbrh., Hermann Jónasson, hefur legið veikur síðustu tvær vikurnar. Hann hefur nú hafið þingstörfin að nýju hér í kvöld með árásum á nýsköpunarstjórnina. Ég held, að hann hafi farið of snemma á fætur. Þannig sagði hann, að nýsköpunarstj. hefði ekkert til síns ágætis unnið annað en kaupa 30 togara. Var helzt að skilja, að til þeirra hefði verið varið 11 hundruðum milljóna; þeir kostuðu að vísu aðeins 1/11 hluta þess fjár og allir 30 til samans ekki meira en þeir 10 togarar, sem keyptir voru af stj., sem Framsfl. átti sæti í og Hermanni Jónassyni þóttu svo ódýrir, enda þótt hann hafi talið hina 30 allt of dýra. Hermann Jónasson er áreiðanlega ekki búinn að ná sér eftir veikindin. Hann gleymir alveg á annað hundrað vélbátum, fjórföldun íslenzka siglingaflotans, byggingu stærstu íðnaðarfyrirtækja landsins og yfirleitt alhliða endurreisn íslenzks atvinnulífs í tíð nýsköpunarstj. Þó verður að játa, að vegna órökstuddrar oftrúar á forustu Framsfl. neituðu margir bændur samstarfi við nýsköpunarstj., og fyrir það og það eitt hefur hlutur landbúnaðarins e.t.v. orðið minni en skyldi. Var þó í tíð nýsköpunarstj. lagður grundvöllurinn að nýrri þróun landbúnaðarins með öflun stórvirkra skurðgrafna, dráttarvéla og annarra nýtízku landbúnaðartækja (þ. á m. yfir 1200 landbúnaðarjeppa á árinu 1946) - og á grundvelli þeirrar löggjafar, sem ég áður nefndi, um landnám og nýbyggingar í sveitum, sem sett var í tíð nýsköpunarstj., hvílir sú þróun, sem nú á sér stað í landbúnaðinum og verða mun í framtíðinni. Annars er ég sammála hæstv. dómsmrh., að það er næsta furðulegt, að Hermann Jónasson skuli ekki telja annað miklu þarfara í þessum umræðum en taka upp þessa gömlu bolabragðaglímu við fortíðina. Ég kem þá að lokum að kommúnistunum. Þegar Stalin marskálkur varð sjötugur, skrifuðu kommúnistar á þessa leið: „Þ. 21. desember 1879, á þeirri stund, er Stalin fæddist, stóð sólin kyrr á himninum. - Siðan skein hún bjartari en nokkru sinni fyrr til að veita okkur meiri yl og hamingju. Stalin er hin nýja sól lífs vors.“ Það er engu líkara en að þessi nýja náðarsól hafi skinið í heiði yfir skrifborði Ásmundar Sigurðssonar, hv. 5. landsk. þm., þegar hann samdi ræðu þá, sem hann flutti hér í gærkvöld. Kannske hangir líka mynd af þessari „nýju sól lífsins“ yfir rúmi þingmannsins? Ef svo skyldi ekki vera, getur hann áreiðanlega fengið eina af allra beztu gerð hjá Brynjólfi Bjarnasyni. Menn heyrðu glöggt á ræðu hans í kvöld, að „sól lífsins“ hefur bakað hann í bak og fyrir! Ásmundur Sigurðsson talaði mikið um það, að hinar lituðu þjóðir Asíu væru að berjast til frelsis. Sú barátta félli saman við frelsisbaráttu sósialismans, sagði þingmaðurinn. Já. Það var mikið lán, að hann talaði bara um lituðu þjóðirnar, því að hvernig fellur frelsisbarátta hvítu þjóðanna hér í Evrópu, sem við þekkjum nú betur til, saman við sósíalismann? Hvernig mundu sólargeislar Stalins skína á þær? Vill þingmaðurinn skreppa austur fyrir járntjald og spyrja, - spyrja Letta - spyrja Litháa - spyrja Eistlendinga? Vill hann spyrja Finna - spyrja Pólverja - eða Grikki? Eða kannske að hann vilji spyrja varaforsætisráðherrann í Tékkóslóvakíu, Slansky? Hann er þó flokksbróðir þingmannsins - báðir í heimsflokki kommúnista. Ekki ætti Ásmundur að vera hræddur við að biðja um viðtal við hann í fangelsinu. - Þegar þingmaðurinn kemur úr þessu ferðalagi, hygg ég, að hann gæti samið nýja og betri ræðu. Ásmundur Sigurðsson sagði: „Við kommúnistar erum sakaðir um þjónustu við erlent vald. Ekki eitt einasta atriði er nefnt því til sönnunar.“ Þessa athyglisverðu staðhæfingu langar mig til að athuga nokkru nánar í sambandi við aðra staðhæfingu, sem segja má, að verið hafi rauði þráðurinn í ræðum kommúnistanna á þessu þingi, þegar utanríkismálin hafa verið rædd. En þeir hafa haldið því fram af ofurkappi, að þeir séu þeir einu, sem alltaf hafi haft ákveðna - eina og sömu stefnu í utanríkismálum. Mér þykir líklegast, að þessari síðari staðhæfingu sé einmitt ætlað að vera sönnun fyrir því, að þeir séu ekki að þjóna öðrum. En hvað rekum við okkur á? Þegar litið er yfir farinn veg, liggja fyrir okkur óteljandi sannanir þess í málgögnum kommúnista, í stefnuyfirlýsingum flokksins og í ræðum forkólfa hans, að um utanríkismálin - um heimspólitíkina hafa þeir vissulega sagt eitt í dag og annað á morgun, svo að hvað rekur sig á annað. Hér er af miklu að taka, en tíminn leyfir aðeins lítið. Þannig sögðu þeir, þegar Hitler gerði griðasamninginn við Stalin, að mönnum væri nú ljóst, að Þjóðverjar teldu, „að tími væri til kominn að framfylgja kröfum sínum á hendur Póllandi með vopnavaldi“. Þegar Þjóðverjar réðust inn í Pólland, sögðu þeir hins vegar: „Evrópa sér nú enn einu sinni afleiðingarnar af undanlátseminni við fasismann; því aðeins vegna þess, að fasismanum héldust uppi grimmdarverkin á Spáni og banaráðin við Austurríki og Tékkóslóvakíu, þorir hann nú að ráðast á Pólland.“ Svo fengu þeir vitneskju um það, að utanríkisráðherra hins kommúnistiska Rússlands hefði sent skeyti til kanslara hins nazistiska Þýzkalands, svo hljóðandi: „Ég hef móttekið tilkynningu yðar um, að þýzkar hersveitir hafi farið inn í Varsjá. Gerið svo vel að flytja þýzku ríkisstjórninni hamingjuóskir mínar og kveðjur. Molotov.“ Þá kom þessi fyrirsögn í Þjóðviljanum: „Ekki árásarsamningur Sovétríkjanna við Þýzkaland er sigur fyrir heimsverkalýðinn.“ - Um leið sögðu þeir, að andstæðingum kommúnista á Íslandi skyldi „ekki verða að von sinni um það, að Sovétríkin réðust á Pólland.“ Einni viku eftir þessa yfirlýsingu hélt rauði herinn inn yfir landamæri pólska ríkisins. Þá sagði Halldór Kiljan Laxness í Þjóðviljanum: „Ég skil ekki almennilega, hvernig bolsévikar ættu að sjá nokkurt hneyksli í því, að 15 milljónir manna eru þegjandi og hljóðalaust innlimaðar undir bolsévismann.“ Í upphafi síðustu styrjaldar, þegar Bretar og önnur lýðræðisríki í Vestur-Evrópu börðust ein gegn nazismanum, gáfu kommúnistar þessa yfirlýsingu hér: „Hér á Íslandi verða sósíalistar að gera sér fullljóst, að þeir geta hvorugum hinna stríðandi aðila óskað sigurs.“ Fasisminn var kallaður „erkióvinurinn“, en Bretar „sterkasti óvinurinn“, enda þótt áður hafi verið búið að lýsa Bretum sem okkar „eðlilega verndara“ í dálkum Þjóðviljans. Þegar Íslendingar unnu fyrir brezka setuliðið hér, sögðu kommúnistar í Þjóðviljanum, að slík „hagnýting vinnuaflsins væri glæpsamleg“. Svo fóru Rússar í stríðið. Þá var hin glæpsamlega hagnýting vinnuaflsins kölluð „landvarnarvinna“. Þá sögðu kommúnistar (Þjóðviljinn, 19. maí 1942) : „Þeir, sem hamast nú gegn landvarnarvinnunni á Íslandi, eru að vinna í þágu Kvislings og Hitlers.“ Þannig liggja fyrir endalausar sannanir um það, að kommúnistar hafa alltaf sagt eitt í dag og annað á morgun. Ég þarf ekki að þylja meira af þessu tagi yfir kommúnistum. Þeir þekkja líka sín eigin spor. En sporin hræða! Því að það verða menn að gera sér ljóst, og það er mergurinn málsins, að það er þrátt fyrir allt þetta rétt, sem kommúnistar segja, að þeir hafa alltaf haft eina og sömu stefnu í utanríkismálum. Þeir hafa alltaf vitað, hvað þeir voru að segja. 1. Það er þeirra stefna, þegar „glæpsamleg hagnýting vinnuaflsins“ verður að „landvarnarvinnu“, - ef Rússar vilja. 2. Það er þeirra stefna, þegar okkar „eðlilegi verndari“ verður að okkar „sterkasta óvini“, - ef Rússar vilja. 3. Það er þeirra stefna, „að milljónir séu þegjandi og hljóðalaust innlimaðar undir bolsévismann“. 4. Það er þeirra stefna, eins og Brynjólfur Bjarnason lýsti yfir, þegar hann lagði upp í eina Moskvuför sína, að „það er ekki nóg að tilheyra heimsflokki kommúnismans. Við verðum einnig allir að vera reiðubúnir að framkvæma fyrirskipanir hans.“ - Framkvæma „fyrirskipanir“ hans, - vill ekki Ásmundur Sigurðsson taka eftir því? 5. Það er þeirra stefna að vera fimmta herdeild kommúnismans á Íslandi. Þessa - og þessa einu - stefnu í utanríkismálum Íslendinga hafa kommúnistar haft, og þeir hafa sannarlega fylgt henni dyggilega. Að fylgja alltaf, hvernig sem á stendur og hvað svo sem þeir hafa sagt, fyrirskipunum (eins og Brynjólfur orðaði það), fyrirskipunum frá stjórnendum hins alþjóðlega kommúnisma, - það er þeirra eina stefna, þeirra „þjónustu“-stefna. Það er von, að almenningur hér á landi hafi næsta oft átt erfitt með að átta sig á „línudansinum“ hér heima, þegar valdhafar Sovétríkjanna hafa verið að þræða sína refilstigu til landvinninga og nýrrar yfirdrottnunar, - ævinlega dyggilega studdir af 5. herdeildinni í því landi, sem í þetta eða hitt skiptið varð ofbeldinu að bráð. En forsprakkar kommúnista hér vissu og vita, hvað þeir segja og gera. Það er þeirra þyngsta sök ? Það er þetta, sem íslenzka þjóðin, sá hluti hennar, sem fylgt hefur kommúnistum í rangri trú, verður að skilja, þegar kommúnistar hér á Alþingi gerast svo djarfir að hælast yfir því, að þeir hafi alltaf haft eina og sömu stefnu í utanríkismálum þjóðarinnar.



Herra forseti. Í ræðu minni í gær beindi ég nokkrum fyrirspurnum til hæstv. ríkisstj.: 1) Hvað hyggst hæstv. ríkisstj. fyrir um bjargráð til útgerðarinnar? 2) Hvað hefur hún í huga til að bæta úr atvinnuleysinu? 3) Hvað ætlar hún sér að taka til bragðs í innflutningsmálunum, þegar Marshallframlagið hættir? Ég hef engin svör fengið við þessum spurningum við þessa umr. En engin svör eru líka svör. Þögnin er viðurkenning úrræðaleysis hæstv. ríkisstj. Annars er þetta eldhús harla einkennilegt. Hæstv. ríkisstj. hefur gefizt upp við að verja stefnu sína og framkvæmdir. Í þess stað gerir hún elda að fyrrv. ríkisstj., reynir að sýna fram á, að þegar hún skildi við, hafi ástandið verið eins slæmt og frekast mátti verða. En hverjir voru í þessari ríkisstjórn auk þeirra Emils Jónssonar og Stefáns Jóh. Stefánssonar, fulltrúa Alþýðuflokksins? Það var framsóknarmaðurinn Bjarni Ásgeirsson, þáverandi formaður Búnaðarfélags Íslands; það var Jóhann Þ. Jósefsson, margreyndur fulltrúi sjálfstæðismanna í stjórn; það var Eysteinn Jónsson, sem manna mest hefur talað um, hve ástandið hafi verið bágborið, er stjórnin, þ.e. hann, hvarf frá völdum . og það var Bjarni Benediktsson, utanrrh. Sjálfstfl. Þegar þessir menn eru að lýsa sökum á hendur fyrrverandi ríkisstj., þá eru þeir að bera sakir á sjálfa sig. Ég hef aldrei vitað jafnskoplegan málaflutning, - ég get ekki kallað það vörn, - eins og þegar þessir menn eru að skamma sjálfa sig fyrir misgerðir, sem þeir hafa átt að fremja fyrir tveimur árum. Jóhanni Hafstein verð ég alveg sérstaklega að þakka fyrir ummæli hans um „fínu“ mennina í Alþfl. Slík ummæli frá honum eru mikið lof. Allir vita, að hann kann vel að meta fína menn, lítur upp til þeirra og langar til að líkjast þeim. Hann fullyrti, að tölur þær um álagningu, sem Gylfi Þ. Gíslason fór með, væru rangar. Mig furðar á þessari fullyrðingu. Hann veit vel, að þær tölur, sem Gylfi fór með, eru sóttar beint í skýrslur verðgæzlustjóra, starfsmanns hæstv. viðskmrh., og settar fram á sama hátt og þar er gert. Vill Jóhann Hafstein halda því fram, að verðgæzlustjóri gefi rangar skýrslur? Og ef skýrslurnar eru rangar, hví er þá verið að birta þær í blöðunum? Ég hálfvorkenndi hæstv. forsrh., er hann flutti ræðu sína í gær. Hann sagði, að erfiðleikarnir hefðu verið miklir og að það hefði því þurft mikla karlmennsku, hugrekki og dug til að taka að sér stjórn landsins, eftir að stjórn Alþfl., Sjálfstfl. og Framsfl. fór frá. Það hefði þurft mikinn kjark til að gera þær óvinsælu ráðstafanir, sem þá voru óhjákvæmilegar. Það sæti ekki á Alþfl.- mönnum, sem hefðu hlaupið frá ábyrgðinni, væru nöldursseggir, sem nú hefðu allt á hornum sér, og ynnu að því öllum árum að gera gengisfellinguna, þessa nauðsynlegu ráðstöfun, óvinsæla, að álasa slíkum hetjum og dáðadrengjum, sem hefðu tekið að sér það óvinsæla verk að bjarga þjóðinni. Ég hef stundum áður heyrt framsóknarmenn fara með broslegt hól um sjálfa sig, um hinn dæmalausa kjark þeirra og karlmennsku, en ég hef ekki fyrr heyrt hæstv. forsrh. kyrja þetta „framsóknarlag“. Auk þess er skrafið um vinsældirnar mjög hæpinn málaflutningur. Gengisfellingin var, þegar hún var lögtekin, óvinsæl hjá sumum, en vinsæl hjá öðrum. Hæstv. ríkisstj. vissi, að flestir útgerðarmenn töldu gengisfellinguna sér í hag, að hún var vinsæl hjá þeim og að flestir meiri háttar fasteignaeigendur og stórinnflytjendur voru henni mjög fylgjandi. Hún vissi að vísu líka, að gengisfellingin kom hart niður á ýmsum, svo sem launastéttunum og sparifjáreigendum, og var því óvinsæl hjá þessum stéttum. En hæstv. ríkisstj. mat meira hag og vinsældir þeirra, sem högnuðust á gengisfellingunni, en hinna, sem töpuðu á henni. Hitt er svo annað mál, að nú virðist sem útgerðarmennirnir hafi sjálfir tapað trúnni á gengisfellinguna, eftir að þeir hafa séð, að hún hefur alls ekki komið þeim að því gagni, er þeir bjuggust við. Hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, sagði í fyrri hluta ræðu sinnar í gær, er hann var að afsaka hinar gífurlegu skattaálögur, að umframtekjurnar stöfuðu eingöngu af hinum óvenjulega mikla innflutningi vara fyrir Marshallfé, sem hefðu gefið ófyrirsjáanlegar tolltekjur. Síðar í ræðu sinni reyndi hann svo að sýna fram á, að hinn mikli tekjuafgangur væri því að þakka, hve atvinnulífið hefði blómgazt vegna gengisfellingarinnar og góðrar stjórnar. Nú var það ekki lengur Marshallféð, sem veitti tekjuafganginn, heldur að velgengni atvinnuveganna var svo mikil, að þeir gátu auðveldlega greitt skattaaukninguna. Þá kvaðst hæstv. ráðh. hafa hina mestu skömm á þeim einstöku hópum manna og félögum, sem sífellt væru að gera kröfur og samþykktir um fjárframlög úr ríkissjóði sér til handa og krefðust um leið sparnaðar og niðurskurðar. Um hverja var hæstv. ráðh. að tala þarna? Að hverjum var hann að sneiða? Var hann viljandi að sneiða að sínum eigin flokki, Framsfl.? Engir eru duglegri, - það vita allir og viðurkenna, - að krefjast framlags úr ríkissjóði en flokksmenn hans, og engir tala hærra um sparnað en þeir, en - það skal játað - mest þó þegar hann sjálfur er ekki fjmrh. Hæstv. landbrh., Hermann Jónasson, talaði um það áðan, hve ákaflega hann hefði verið duglegur að afla fjárframlaga og lána til bænda, til landbúnaðarvéla, nýsköpunar, niðurskurðar, mæðiveikivarna, ræktunar, gróðurhúsa, til húsabygginga, girðinga, kartöflugeymslna, uppbótargreiðslna, og var drjúgum montinn af þessum dugnaði sínum, en samt þótti honum hlýða að lýsa sig sparnaðarmann, sérstakan sparnaðarfrömuð. Hæstv. landbrh. sagði enn fremur, - og Jóhann Hafstein kom inn á það líka, - að ég hefði í ræðu minni í gær verið að bera róg milli stétta í sambandi við ummæli mín um framlög ríkisins til landbúnaðarins. Ekki reyndi hann þó að vefengja þær tölur, sem ég nefndi. Getur það talizt rógur að skýra rétt frá tölum, sem í fjárlögunum standa? Það, sem ég vildi leitast við að sýna fram á, var þetta: Sjálfstfl. féllst á að veita bændum aukin fjárframlög í bili, sem stundargróða, í því skyni og gegn því skilyrði, að Framsfl. vildi fallast á, að höfuðpaurar Sjálfstfl., auðmenn, stórkaupmenn og aðrir slíkir, fengju frjálsar hendur til þess að skammta sjálfum sér álagninguna og þar með gróðann. Ég vildi reyna að sýna fram á, að frambúðarhagur bænda verður ekki tryggður með slíkum hrossakaupum. Það er of ótryggur grundvöllur að byggja á. Man hæstv. ráðh. ekki, þegar íhaldsflokkurinn ráðlagði Reykvíkingum að drekka ýsusoð í stað mjólkur og éta gras í stað kjöts? Milli bænda og sveitafólks annars vegar og verkalýðs og launastétta hins vegar eru órjúfanleg hagsmunabönd. Sé kaupgeta launastéttanna lömuð eða skert tilfinnanlega, hvort sem það er gert með kauplækkun, gengisfellingu, óeðlilegum skattaálögum eða atvinnuleysi - eða öllu þessu -, þá verður það einnig böl bænda. Þá spillast eða glatast markaðir þeirra og afkomumöguleikar. Afurðaverð bænda og tekjur launastéttanna á að vera í eðlilegu hlutfalli hvort við annað. Reynt var að festa þetta hlutfall 1949. Núverandi landbrh., Hermann Jónasson, varð til þess að rjúfa þetta samband illu heilli. Nú ætlast hann til þess, að þetta gleymist og bændur setji traust sitt á Ameríkumarkaðinn, verði ríkir á að selja lambakjöt til Bandaríkjanna og kæri sig kollótta, þótt kaupgeta launastéttanna þverri. Spurningu hæstv. ráðh. svara ég þessu: Með heiðarlegum, lýðræðissinnuðum bændaflokki, sem er svo viðsýnn, að hann sjái og meti sameiginlega hagsmuni verkalýðsins og bændanna, vill Alþýðuflokkurinn gjarnan starfa. „Ein staðreynd er nóg til að svara árásum á gengislækkunina,“ sagði hæstv. atvmrh., Ólafur Thors, í ræðu sinni. Ef gengið hefði ekki verið lækkað, hefði orðið að leggja á 200–250 millj. kr. í nýjum sköttum. Ég hef áður heyrt hann nefna þessar tölur, en aldrei heyrt hann sýna fram á, á hverju þær eru byggðar. Þessi „staðreynd“ er ekki til. Talan er fjarstæða. Fiskábyrgðin nam samtals í þau þrjú ár, sem hún var greidd, aðeins 50 millj. kr. „Stjórn á að dæma eftir verkum hennar,“ sagði hæstv. atvmrh. Þetta er alveg rétt. Ég spyr: Er ástandið nú betra eða verra en það var haustið 1949? Það er tvímælalaust verra. Það er staðreynd, sem enginn getur lokað augum fyrir. Nú er vísitalan komin upp í 151 stig, hefur hækkað um meira en 50 stig á 20 mánuðum. Allt er í óvissu með útgerðina, nema að hún þarf hjálp, meiri bjargráð. Byggingarefni bannvara. Búðir fullar af þarflausu, rándýru glingri og niðursuðuvörum. Það er hægt að fá gervibrjóst ag gervineglur, en byggingarefni er bannað að flytja inn, þótt fjölda fólks vanti íbúðir. Og atvinnuleysið er þegar komið í algleyming um allt land. Björn Ólafsson, hæstv. viðskmrh., sér að vísu ekkert atvinnuleysi. Og hæstv. atvmrh., Ólafur Thors, segir ríkisstj. hafa unnið a.m.k. einn stórsigur, „sígur á höfuðfjanda verkalýðsins, atvinnuleysinu“. Þetta þykja mér mikil brjóstheilindi. Snorri gamli sagði, að oflofið sé ekki lof, heldur háð, híð naprasta háð. Er hæstv. atvmrh. að gera gys að sjálfum sér, eða er hann að gera gys að atvinnuleysingjunum, sem ætluðu að heimsækja viðskmrh. á dögunum og fengu ekki að sjá hann? Hæstv. dómsmrh. spurði, hvernig okkur dytti í hug að segja, að Sjálfstfl. væri óvinveittur verkalýðnum, þar sem miklu fleiri verkamenn kysu Sjálfstfl. en Alþfl. Þetta er nú, hygg ég, mjög hæpin fullyrðing. En sé hún rétt, þá er verknaður Sjálfstfl. enn þá verri en ég hef haldið, - ef flokkurinn hefur brugðizt sínum eigin kjósendum, þeim, sem hafa trúað honum fyrir að stjórna málum þjóðarinnar og sett traust sitt á hann. Ljótt er að beita valdi sínu stjórnmálaandstæðingum í óhag, en enn þá ljótara er þó að bregðast trúnaði sinna eigin stuðningsmanna með því að vinna þeim ógagn. Ég sýndi fram á það í gær, að stjórnarstefnan hefði orðið til þess að bæta hag ákveðinna stétta og um leið valdið því, að hagur annarra stétta hefði rýrnað. Það er þetta, sem ber að leggja áherzlu á. Það, sem skiptir flokkum í þessu landi og um gervallan heim, er þetta: Íhaldið trúir því, að hag þjóðarinnar sé bezt borgið á þann hátt, að auðmennirnir fái að græða sem mest fé, svo að þeir geti síðan séð fólkinu fyrir brauði og atvinnu af miskunn sinni. Við Alþýðuflokksmenn álítum þetta rangt og hverri þjóð hættulegt. Við trúum því, að hagur fólksins verði bezt tryggður með því, að fólkið sjálft stjórni sínum málum með samtökum, félagsskap og samvinnu. Að því marki, að svo megi verða, stefnum við. Gleðileg jól, og gott og farsælt nýtt ár.