Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég lofaði við 2. umr. að tefja ekki málið með því að flytja þá brtt., en þar sem frsm. hefur ekki séð sér fært að taka mínar aths. til greina, ber ég nú fram tvær brtt., sem ég mælist til, að verði samþ. Fyrri brtt. er við 13. gr. og er þess efnis, að bankarnir geti skipt með sér gjaldeyrinum, án þess að ríkisstj. komi þar til. Hin till. er við b-lið á brtt. meiri hl. fjhn. og er um það, að í stað millibankanefndar komi fjárhagsráð. Mér þykir eðlilegt, að fjárhagsráð hafi þetta á sínu valdi og miklu eðlilegra heldur en að til þess sé kvödd einhver millibankanefnd. Í sambandi við skiptinguna milli bankanna, þú var frsm. að tala um það, að ég bæri hag einkabankans fyrir brjósti. Þetta þykir mér harla einkennileg ádeila, - eða veit þessi þm. ekki, að Útvegsbankinn er líka landsbanki? Og veit hann ekki, að í stjórn Útvegsbankans hefur ríkisstj. bæði töglin og hagldirnar og af hlutabréfum bankans hefur ekki verið greiddur arður í 20 ár og samþ. hér að leysa hluthafa út. Það eru til menn, sem halda, að enginn geti gert neinar till. eða nokkuð nýtilegt nema í eiginhagsmunaskyni. Það getur náttúrlega hver haldið því fram, sem vill, að ég sé hluthafi í Útvegsbankanum, þó að ég eigi ekki í honum grænan eyri. Þá virtist mér þessi nýi þm. ófróður í sambandi við skattana. þó að hann hafi eitthvað með skattamál að gera. Ég held ég verði að reyna ofurlítið á þolinmæði forseta og svara 3. landsk. nokkru. þó að ræða hans sé varla þess virði, að henni sé svarað. Ég vil byrja á því að mótmæla þeim orðum, sem 3. landsk. gerði mér upp í garð viðskmrh., eða að hann notaði röng rök, en hins vegar sagði ég, að hann beitti rökunum í dag á þennan hátt, en svo öðruvísi á morgun, eftir því sem bezt hentaði hans málstað, og þetta er ekki lítið hól um manninn, að hann skuli vera svo slunginn, en því síður, að það sé nokkurt last. En það er ekkert nýtt, þó að 3. landsk. fari rangt með ummæli, því að hann er fæddur með þeim ósköpum að geta ekki skýrt rétt frá. Þessi þm. fór út í sjónarmið flokkanna, en þetta. sem hann var að hæla, voru einmitt verk Sjálfstfl. Það var undirbúningurinn að fyrri stjórnarsamvinnu, sem Ólafur Thors átti stærstan þátt í og þm. Str. kallaði „plötuna“, og það frv., sem hér liggur fyrir um fjárhagsráð, er ekki annað en áframhald af nýbyggingarráði, sem Sjálfstfl. lagði grundvöll að 1944. Þá talaði þessi þm. með lítilsvirðingu um það, að Sjálfstfl. berðist fyrir verzlunarstéttina, og vildi gera lítið úr henni. Ég vil benda þessum þm. á það, að það er ekki alveg sama, hvernig innkaup við gerum, þegar við flytjum inn í landið fyrir 300 millj. Það getur munað okkur töluverðu, hvort varan er þá ódýrari, en það skilur þessi þm. ekki. Yfirleitt hefur það reynzt illa hér að hafa einkasölur á einu og öðru, og þó að við getum vitnað í tóbakseinkasölu, áfengiseinkasölu, þá er ekki þar með sagt, að ekki sé hægt að reka þetta á heppilegri hátt. Það er sama sagan með útgerð. Hún hefur yfirleitt gefizt betur í einstaklingsrekstri, þó að til séu dæmi, að hún hafi gengið vel hjá bæjarfyrirtækjum. eins og í Hafnarfirði, en þar hefur líka starfað betri maður en yfirleitt er völ á, en þó ber þess að gæta, að þessar stofnanir þurfa ekki að greiða opinbera skatta, og þættu það góð fríðindi hjá einstaklingum. Ég mæli þetta ekki sem neina sérstaka andúð á þeim flokkum, sem þessa stefnu aðhyllast, heldur sem rök. En ef 3. landsk. þm. gæti bent mér á ríkisrekstur, sem færi betur úr hendi en hjá einstaklingum, þá þætti mér vænt um það. Ég veit ekki betur en það sé nokkuð sama, hvað við tökum, hvort það er landssmiðjan, skipaútgerðin eða síminn, allt tapar, og sum þessara fyrirtækja tapa, þegar alveg hliðstæð einkafyrirtæki græða stórfé. Ég held því, að það sé ekki heillavænleg stefna að útiloka einstaklingsframtakið, og tel, að það séu lítið þarfir menn, sem reyna að ala á úlfúð milli verkamanna og atvinnurekenda. 3. landsk. var að tala um íhald, - en hver var mesti íhaldsmaðurinn 1944, hvaða hraundrangar voru það, sem vildu viðhalda gamla danska valdinu á Íslandi þá? Var það Sjálfstfl.? Nei, ætli það hafi ekki einmitt verið 3. landsk. og fylgifiskar hans. og svo leyfir þessi þm. sér að svara öðrum til um íhaldssemi. Hvernig hefur það verið með skattamálin? Hefur Sjálfstfl. verið á móti veltuskattinum, sem komið hefur mest niður á kaupmannastéttinni? Nei, það var Alþfl. og Framsókn, sem þar snerust á móti, vegna þess að sá skattur kom líka niður á félagsverzluninni, en það mátti ekki jafnt yfir alla ganga. Það hefur áreiðanlega verið mikið happ fyrir okkar þjóð, að einmitt peningavaldið svo nefnda skuli hafa tekið saman við verkafólkið í því skyni að lyfta Grettistaki, eins og gert var með nýsköpuninni, þegar hún var hafin 1944. og það er sú samvinna, sem þarf að haldast. Það eru því lítið þarfir menn, sem stöðugt nota tækifærið til þess að reyna að rjúfa þá samvinnu. Svo á Sjálfstfl. að krjúpa á kné til að fá að vera með í stjórn, og svo ræður hann öllum málum, þegar í stjórn er komið. Það er ekki til sú staða, sem hann ekki ræður yfir, hvað þá bankar og aðrar stofnanir. Ég verð að segja, að ég held bara, að ríkisstj. megi ekki vera án slíkra mikilmenna. Þótt þeir séu alls staðar í minni hluta, þá ráða þeir samt öllu. Annaðhvort er þetta stórkostlegt hól um sjálfstæðismenn eða last um, hvað hinir eru miklar druslur. Ég vil segja hv. 3. landsk., að mér er ekki kunnugt um, að krafan um að hafa 5 menn í ráðinu hafi komið frá sjálfstæðismönnum. En ef honum finnst þessi krafa, sem hann talar um, ósanngjörn, þá vil ég benda á og bera hana saman við kröfur þær, sem komu frá Alþfl., þegar rætt var um tryggingaráðið á síðasta Alþ. Þær kröfur voru runnar undan rifjum læriföður þessa hv. þm., Vilmundar Jónssonar, sem hann jafnan flýr til, þegar hv. þm. þarf á hinni miklu stjórnspeki að halda. Kröfurnar voru þannig, að ráðið skyldi skipað 8 mönnum, þar af átti heilbr.- og félmrh., sem þá var Finnur Jónsson, að skipa 3 menn til að byrja með, síðan átti hver flokkur að kjósa einn mann í þinginu, og fékk þar Alþfl. fyrst þessa þrjá og svo þar einn, og svo átti hann að skipa form. Þar með var hann búinn að fá 5 menn. Þetta mætti kannske kalla meira réttlæti en það, að Sjálfstfl. fái nú hlutfallslega sama og hans styrkleiki segir til um í þinginu. Ég verð að biðja hv. 3. landsk. að athuga þessi mál. Þessi krafa kom frá Alþfl., en var ekki sinnt. Hér í þinginu hefur verið gerð tilraun til þess að marka þá stefnu að láta í slíkar valdastöður samkv. styrkleikahlutföllum flokkanna almennt, svo að sjónarmið kjósendanna á hverjum tíma komi sem réttast fram í þessum málum. En nú virðist mér vera fylgt annarri stefnu. Það sjónarmið er sem sagt látið ráða. að því minni sem flokkurinn er, þeim mun meiri völd skuli hann fá. Áður en ég lýk máli mínu, vildi ég upplýsa hv. þm. um eitt. Hann spurði um það, hvort búið væri að semja um það, að sjálfstæðismenn fengju 2 menn í ráðið. Um það get ég ekki sagt. Mér er ókunnugt um það. Svo spurði hv. þm. um það, hvort væri búið að semja um formann ráðsins. Ég get ekki svarað því heldur. En hinu get ég svarað, hvort búið sé að semja um, að ég verði form. ráðsins. Um það hefur ekki verið samið við mig. Og ég hélt, að ég mundi vita, ef búið væri að semja um það.

Mér er þetta gleðiefni.

Mér þykir vænt um, ef ég get glatt hv. þm. Og honum er óhætt að greiða atkv. með frv. þess vegna, að ekki er búið að semja um þetta atriði, því þótt ekki væri nema 10% rétt af því, sem hv. þm. hefur sagt um mig, þá kemur varla til mála, að slíkur formaður yrði settur í ráðið. Ég skal svo ekki þreyta hæstv. forseta meira, og ég þakka honum fyrir þolinmæðina, en mér fannst ég verða að svara í tilefni af því. sem á mig var deilt.

Forseti (ÞÞ): Mér hafa borizt 3 skrifl. brtt., frá hv. þm. Barð., 3. landsk. og 1. þm. N-M. Afbrigða þarf við. og mun ég nú leita þeirra.



Herra forseti. Þótt nokkur ákvæði séu í þessum l., sem ég felli mig ekki við, þá skal ég ekki gera þau að umtalsefni nú. Ég vil aðeins flytja brtt. við eitt ákvæði. Það er við 22. gr. og er varðandi þau mál, sem risið hafa út af brotum á gjaldeyrisl. og reglum, sem viðskiptaráð hefur sett. Þessi brot hafa sætt mjög mildum dómi hjá dómstólunum, svo mildum, að oft hefur það borgað sig að brjóta þessi l. Ég hef þess vegna tekið upp brtt.. sem hv. 4. þm. Reykv. flutti í Nd., þar sem sektarákv. eru þyngd viðvíkjandi brotum á þessum l., svo að minnsta kosti sé útilokað, að menn hagnist á því að brjóta þau. En þannig er þessu varið, eins og l. eru nú, og eins er í frv. því, sem hér liggur fyrir, þótt sektarákvæði séu nokkuð þyngd þar. Ég mun ekki koma með fleiri brtt., þótt mér líki ekki fleiri ákvæði frv., eins og ég gat um í upphafi.



Herra forseti. Ég ætla fyrst að segja nokkur orð í tilefni af ræðu hv. þm. Barð., þótt

Forseti (ÞÞ): Ég vil biðja fundarmenn að vera stuttorða og halda sér sem mest við efnið.



Ég held, að ef herra forsetinn hefði verið hér áðan og hlýtt á ræðu hv. þm. Barð., þá gæti hann gengið inn á, að ég verð að haga orðum mínum á þennan hátt. Sjálfstfl. gat gengið inn á að fá fé með tollum og með veituskatti. Það lá í orðum hv. þm. Barð., að sjálfstæðismenn hefðu gengið inn á tollana, af því þeir tækju ekki þátt í að greiða þá, sem sé að þeir vildu hafa sig undan að bera þungann. Það gera þeir með tollum og hafa gert með veltuskatti, og hafi sá skattur komið þyngra niður á kaupmönnum en samvinnufélögum, er það vegna þess, að samvinnufélögin útvega mönnum einkum matvöru og aðrar vörur, sem lítið er á að græða. Þá var þm. að álasa mér fyrir, að ég hefði ekki kunnað að meta það, þegar Sjálfstfl. og Sósfl. höfðu samvinnu um að koma í veg fyrir, að það þyrfti að halda mönnum uppí með snjómokstri. Heldur þm., að hann geti talið mér trú um, að svo lítið hafi verið um atvinnu, að flokkurinn hafi þurft að kaupa því að ganga til samstarfs við andstæðing sinn til þess að afstýra slíku? Hver, sem hefði setið við stjórnvölinn, hefði getað notið þess, að atvinna var meiri en nokkru sinni fyrr, og var það ekki eingöngu landslýðnum að þakka, heldur einnig eftirspurn frá erlendum herjum, að svo erfitt var að fullnægja eftirspurn eftir vinnu. Enn fjölyrti ræðumaður (GJ) um þá sanngirni, sem Sjálfstfl. hefði sýnt með því að bjóða hinum flokkunum að eiga jafnmarga ráðherra í stjórn og hann átti. og taldi hann það ólíkt meiri sanngirni en hefði veríð, þegar lagt var til, að tryggingaráð skyldi skipað 8 mönnum, þar sem 1 skyldi kosinn af hverjum flokki, einn maður síðan frá hverjum hinna flokkanna, öðrum en Sjálfstfl., og svo átti ráðh. að skipa formanninn. Ég held, að þessu sé ekki saman jafnandi, og svo mikið er víst, að þann þátt hefur Alþfl. átt í tryggingamálunum og borið það mál svo fyrir brjósti umfram Sjálfstfl., að ég held, að því máli sé betur borgið en þótt horfið sé að því ráði að láta Sjálfstfl. fara með framkvæmdir trygginganna. Þær eru eitt af þeim málum, sem sjálfstæðismenn hafa ekki talið til sinna mála. Tryggingamálunum börðust þeir á móti eins lengi og þeir gátu, og þar af leiðandi átti sízt af öllu að fela þeim að hafa forystu um framkvæmd l., þegar þau gengu í gildi. Nákvæmlega hið sama held ég, að sé um að ræða í sambandi við þetta frv. Það er ekki Sjálfstfl., sem hefur borið „planökónómi“ fyrir brjósti, og ég álít alveg óhugsandi að fela þeim forystuna í slíkum málum og yfirleitt að fela skipulagningu þeim flokki, sem ekki hefur trú á „planökónómi“. Hæstv. forseti hefur nokkrum sinnum vikið að því, að við hv. þm. Barð. færum frá efninu, þegar við erum að ræðast við um stefnumál Sjálfstfl. og Alþfl. Þetta er að nokkru leyti rétt, en þó eru þessar umr. um grundvöllinn að því, sem hér er um að ræða. Frv., sem byggir á sósíalistískum „principum“, er ekki óeðlilegt til þess að vekja upp umr. um grundvallaratriðin í jafnaðarstefnunni og stefnu Sjálfstfl. Frv. er eftir grundvallaratriðum jafnaðarstefnunnar, og virðist þá vera furðulegt, að það sé höfuðandstæðingur hennar, sem á að hafa forustuna og vera sterkasti aðilinn í fjárhagsráði. Ég lýk svo máli mínu með því að láta í ljós, að ég hef mjög veika von um, að myndarlega og röggsamlega verði á þessum málum tekið, ef framkvæmd þessara l. á að vera í höndum manna, sem í hjarta sínu eru andvígir „planökónómí“.



Ég skal lofa því að misbjóða ekki þolinmæði hæstv. forseta og vera stuttorður. Ég vil út af því, sem ræðumaður sagði í lok ræðu sinnar, hugga hann með því, að nýbyggingarráð hefur verið undir höndum sjálfstæðismanna síðan árið 1944 og hefur vegnað nokkuð vel undir þeirri stjórn. Formaður þess hefur verið sjálfstæðismaður. að vísu einn af okkar ágætustu mönnum, og hygg ég, að ekki séu margir í okkar þjóðfélagi nú, sem geta gagnrýnt stjórn hans á þeim málum, svo ég held, að hv. þm. geti sofið rólegur fyrir hræðslu sinni um þetta mál. Annars ætla ég að mótmæla því, sem hér hefur fram komið. Í fyrsta lagi er það þreytandi að þurfa að þrátta við mann, sem ekki getur stundinni lengur haldið sér við málið. Þetta kann að koma af því, að aðalstarf hans er að tyggja í börn, sem ekki taka eftir, en þrátt fyrir það virðist hann ekki eiga að hafa leyfi til að koma með þessi vinnubrögð sín hingað inn á Alþingi. Hann bar það blákalt fram, að ég hafi sagt, að bæjarútgerðin í Hafnarfirði greiddi ekki skatt. Ég vil benda honum á, að ég sagði ekki þessi orð. Ég sagði. að þau ár, sem bæjarútgerðin tapaði, hafi hún ekki greitt í bæjarsjóð Hafnarfjarðar, en þá urðu togarar einstaklinga að greiða í bæjarsjóðinn, þótt þeir töpuðu. Nú snýr þessi hv. þm. þessu við, og þetta er ekki satt, en í sambandi við það vil ég leyfa mér að benda á annað. Ég man ekki betur en að Kveldúlfur væri ásakaður fyrir að taka fé úr útgerðinni og leggja í Korpúlfsstaði. Þetta hefur verið básúnað út um allt land, en ég vil spyrja, - er það ekki þetta, sem verið er að gera nú, að taka 1/2 millj. úr bæjarútgerðinni og leggja í búið í Krýsuvík?

Ekki í einstaklingseign.

Hverju skiptir, hvort það er einstaklingseign? Einstaklingarnir mynda þjóðfélagið. Heldur þessi þm., að ef bærinn á togarana, liggi þeir ekki bundnir við garðinn, ef ekki er hægt að láta þá bera sig eða þéna á þeim? Ég hef aldrei lýst mig á móti bæjarútgerð. Ég veit ekki betur en að hér á þingi hafi verið búið þannig að bæjarrekstrinum. að hann fái miklu meiri fríðindi en einstaklingarnir. Það getur vel verið, að það sé enginn skaði fyrir þá, að þeir geti sýnt, að þeir geti innt þetta starf af hendi. Bæjarreksturinn fær hærri lán og betri kjör í stofnlánadeildinni, og það er miklu betur búið að honum en einstaklingunum. þar sem bæjarfyrirtækin fá öll fríðindi, en það eru þessir menn, þessir einstaklingar, sem hv. þm. hefur verið að dómfella, þessir ríku menn. Og nú hefur hann búið út skjal. þskj. 887. þar sem hann harmar, að þessir menn hafi orðið að fara burt úr kjördæmi hans. Þetta er náttúrlega til þess að lesa í útvarpið. Þessum mönnum hælir hann á hvert reipi. Þessir menn voru svo nauðsynlegir kjördæmi hans, að nú ætlast hann til, að ríkið fari að kaupa verksmiðjur þeirra. Það er eitt eða tvennt hér, sem mig langar til að segja. Hann segir, að ég hafi sagt, að það vissi enginn, hvenær skip væri ósjófært. Þetta er rangt. Mér gæti aldrei til hugar komið að ætla skipaskoðun ríkisins eða Lloyds þá ósvífni að leyfa skipum að ganga, sem ekki gætu gengið. Þetta er ósvífni, en ekki nema ofurlítið brot af þeirri ósvifni, sem hann sýnir, þegar hann segir, að allir þeir menn, sem greiddu atkv. með sambandsslitunum 1944, hafi verið ódrengir, þegar allir, ungir og gamlir, sameinuðust um að losa okkur úr sambandinu við Dani. Svo leyfir hann sér að segja, að þetta hafi allt verið ódrengir. Hún á sér ekki mikil takmörk ósvífni þessa þm. Nú fer ég að skilja það, sem féll af vörum eins flokksbróður hans skömmu eftir að hann kom á þing. Það er laglegur pappír. sem þið hafið flutt inn á þing. Já, sagði hann. Þessi víxill verður aldrei framlengdur.



Ég legg ekki mikið upp úr síðustu orðum hv. þm. Barð. frekar en þeim fyrstu. Ef um nokkra framlengingu mína eða minna pappíra er að ræða, þá væri það ekki á, valdi neinna hér, heldur kjósenda minna í Norður-Ísafjarðarsýslu. Hann var að tala um afstöðu mína í lýðveldismálinu. Ein ástæðan til þess, að ég ákvað að bjóða mig fram, var sú, að ég vildi sýna, hvernig brugðizt var við þessu, og þrátt fyrir allan áróður varð niðurstaðan sú, að 17% af kjósendum greiddu atkvæði á þann hátt, að þeir skiluðu auðu eða sögðu nei um stjskr. Ég skal viðurkenna það, að sjálfstæðismenn voru til, sem voru á sama máli. Voru það t.d. flokksbræður hv. þm. Barð., eins og séra Bjarni Jónsson o.fl., en þeir hafa síðan verið taldir nógu góðir til að punta upp á lista íhaldsins, þó að þetta væru talin flokkssvik 1944. Ég heyri. að Sigurður Kristjánsson er að tala í Nd., og er þá ástæða til að minnast á það. að það mun hafa verið maður af skrifstofu hans, sem hringdi mig upp 17. júní 1944 til þess að votta mér fyrirlitningu sína. Þannig voru menn í þjónustu landsins látnir hringja menn upp, þar á meðal Bjarna Jónsson vígslubiskup, og mér var sýnd sú virðing vestur á Ísafirði, að þessir menn vottuðu mér fyrirlitningu sína. Hv. þm. Barð minntist á verksmiðju Kveldúlfs á Hesteyri. Ekkert dæmir einstaklingsframtakið betur en einmitt verksmiðja Kveldúlfs á Hesteyri. Fyrir hvern var hún rekin? Fyrir einstaklinginn. Reksturinn hélt áfram, meðan Kveldúlfur græddi. Þegar það var talið hagkvæmara að flytja sig, þá var það gert og verksmiðjurnar skildar eftir. Þetta þurfti að leggja í auðn, af því að einstaklingsframtakið sveik. Þannig hafa fleiri þorp á Vestfjörðum verið lögð í auðn. Það er ekki langt síðan þorpið Bíldudalur var lagt í auðn, og það ekki af útlendingum. þó að það hafi nú reist höfuðið frá koddanum. Atvinnurekstri, sem ekki er rekinn með hag almennings fyrir augum. er valt að treysta. Ef hv. þm. Barð. á eftir að verða formaður fjárfestingarráðs, þá held ég, að það sé gott fyrir hann að horfa til Hesteyrar og Bíldudals, eins og þau þorp voru, þegar einstaklingsframtakið lék þau verst. og það, sem við Sigurður Bjarnason meinum með þessari till. okkar, er að reyna að láta eitthvað af húsakynnunum og byggingaræflunum koma að notum. ef hægt væri að fá þau keypt fyrir skikkanlegt verð. Þarna yrði þá ef til vill hægt að skapa fyrirtæki, sem gæti orðið til frambúðar fyrir þorpsbúa. Ég á þarna brtt. við 10. gr. frv., og er hún aðeins til þess að orðalag gr. fari betur. Hér segir í frv., að fjárhagsráð skuli starfrækja innflutnings- og gjaldeyrisdeild. Ég kann illa við orðalagið. Tel ég betra, að það væri orðað þannig, að „undir yfirstjórn fjárhagsráðs starfar innflutnings- og gjaldeyrisdeild“. Efnisbreyt. er engin, en mér finnst hún betur orðuð þannig og vænti, að hv. þm. sjái sér fært að samþykkja hana. Það er ekki af því, að ég teldi ekki ástæðu til, eins og ég sýndi við atkvgr. til 2. umr., að ýmsar aðrar brtt. væru samþ., en ég hef ekki flutt þær fleiri. En ég tel, að það, sem mestu máli skiptir um þetta mál, sé það, hvernig til tekst með framkvæmdirnar. Ef framkvæmdir verða röggsamlegar, inntar af hendi af sannfæringu og krafti þeirra manna. sem vilja notfæra sér yfirburði þjóðnýtingarbúskaparins. get ég verið ánægður með þessa lagasmíð. En ég veit, að hún fer í handaskolum. er andúð á „planökónómí“ ræður aðgerðum þeirra manna, sem með framkvæmdirnar fara.



Mér virðist, að þetta sé betra orðalag á gr. Það er engin efnisbreyting. Málið fer hvort sem er til Nd., þess vegna er skaðlaust að breyta til betra orðalags, og segi ég já.

Frsm. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Allshn. hefur átt allmarga fundi um þetta mál, og hefur að lokum komizt að þeirri niðurstöðu, sem þskj. 889 og 890 bera með sér. Það er um þetta mál að segja, að afgreiðsla þess í Nd. hefur verið með þeim hætti, að allshn. þeirrar hv. d. hefur fylgt þeirri reglu, að því er virðist, að mæla með þeim umsækjendum einum, sem eru af íslenzku bergi brotnir eða fæddir á Íslandi. Þetta virðist hafa verið sú meginregla, sem n. hefur farið eftir. En við afgreiðslu málsins í hv. Nd. komu fram brtt., sem röskuðu þessari reglu, þannig að nokkrir menn - ég man ekki hvað margir, frekar fáir -, sem sótt höfðu um íslenzkan ríkisborgararétt og hvorki voru af íslenzku bergi brotnir né fæddir á Íslandi, voru samþ. við meðferð málsins þar og gegn till. n. Það var því auðsætt, að ef átti að fylgja þeirri reglu, sem fylgt hafði verið við afgreiðslu málsins í Nd., þá varð ekki komizt hjá því að taka upp í n. þessarar d. önnur vinnubrögð, aðrar reglur um veitingu ríkisborgararéttar en n. hafði fylgt í hinni d. Og um þær reglur höfum við orðið sammála í aðalatriðum. Að vísu skrifaði einn nm. undir nál. með fyrirvara, sem hann þá gerir grein fyrir. Höfum við fylgt þeirri meginreglu að mæla með því, að þeim mönnum væri veittur ríkisborgararéttur, sem hafa dvalið hér á landi lengur en 10 ár og uppfylla að öðru leyti þau skilyrði, sem nauðsynleg eru talin til þess, að ríkisborgararéttur verði veittur. Þessir menn hafa flestir skilað til dómsmrn. gögnum, þ. á m. skýrslu um dvöl sína hér og ýmislegt fleira, og þessi gögn og þessar skýrslur bera það með sér, að þeir uppfylla þau skilyrði, sem gert er ráð fyrir, að þeir þurfi að uppfylla, sem ríkisborgararétt fá veittan, eftir að þeir hafa dvalið hér í 10 ár, samkv. l. um veitingu ríkisborgararéttar. Og um flesta þessa menn, sem n. mælir með á þskj. 890, gildir sú regla, að dómsmrn. hefur mælt með því, að þeim verði veittur ríkisborgararéttur. Þó eru undantekningar frá þessu, þar sem einstakir umsækjendur hafa sent umsóknir sínar beint til n., og þegar svo hefur staðið á, að þeir hafa dvalið hér lengur en 10 ár, og þar sem gögn þeirra eru í lagi, þá hefur n. í flestum tilfellum fallizt á að veita þeim ríkisborgararétt. Þetta eru þá þær meginreglur, sem n. hefur farið eftir. Og fyrst horfið er frá þeirri reglu að veita þeim einum ríkisborgararétt, sem fæddir eru á Íslandi eða af íslenzku ætterni, þá er ekki auðvelt að taka upp aðra reglu en þá, sem við höfum gert við afgreiðslu málsins í n. Annars ber að taka það fram, að ég tel, að það sé dálítið varhugaverð afgreiðsla, sem þessi mál fá nú í seinni tíð hér á Alþ. Það var áður, að þeir, sem sóttu um íslenzkan ríkisborgararétt, sendu gögn sín til dómsmrn. og það hafði síðan, eftir að þessar umsóknir og þau gögn, sem fylgja þurftu, höfðu legið fyrir, samið frv. til l. um veitingu ríkisborgararéttar, sem síðan var lagt fyrir Alþ. sem stjfrv. Nú á seinni árum hefur verið horfið frá þeirri reglu, og ég álít það miður farið, því þegar frá henni er horfið, þá leiðir af því það, að sumt af umsóknunum kemur með meðmælum frá dómsmrn., en aðrar eru sendar beint til þingsins og til þeirrar n., sem er að starfa í þessu máli í annarri hvorri d. Þetta er afgreiðsla, sem ég álít, að eigi að hætta við, og ætti að taka upp þá meginreglu, að þeir, sem um íslenzkan ríkisborgararétt ætla að sækja, sendi umsóknir sínar og gögn fyrir vissan tíma, til þess að hlutaðeigandi ríkisstj. hafi tíma til að ganga frá frv. um málið og senda það frá sér sem stjfrv., og engar aðrar umsóknir verði teknar til greina en þær, sem koma fyrir þann vissa tíma. Ýmsar af umsóknunum uppfylltu ekki skilyrðin. Í sumum voru ekki nægilegar upplýsingar, þ. á m. í umsóknum manna, sem eðlilegt virðist, að veittur sé ríkisborgararéttur, ef þau gögn, sem lögboðin eru, hefðu fylgt. N. fór þess vegna þá leið að senda allar umsóknirnar til dómsmrn., og það tilkynnti umsækjendum, að gögnin vantaði, og ef þeir legðu áherzlu á að framfylgja umsóknunum, þá kæmu þessar umsóknir aftur nú eða á næsta þingi með fullnægjandi gögnum. Ég hef ekki mörgu við þetta að bæta, sem ég hef sagt. Ég geri ráð fyrir, að svo kunni að fara, að einhver hafi við afgreiðslu n. að athuga, og gefst mér þá tækifæri til að svara því, eftir því sem hægt er. En sem sagt, n. telur rétt, að þeirri meginreglu, sem sett er í íslenzkum l., verði fylgt, að þeir, sem dvalið hafa hér á landi í 10 ár eða lengur og uppfylla öll skilyrði, sem lög ætlast til, að þeir fái ríkisborgararétt, ef ekki er hægt að færa sérstakar ástæður fyrir því, að þeim skuli ekki veittur sá réttur. Ég ætla svo ekki að fjölyrða um málið meir á þessu stigi.



Ég tel, að með þessu frv. sé opnað of mikið fyrir útlendinga að fá hér ríkisborgararétt, og mun ég greiða atkv. gegn öllum, sem ekki eru fæddir á Íslandi, og segi því nei. Brtt. 890,10 samþ. með 13 shlj. atkv. - 890,11 samþ. með 12:1 atkv. – 890,12 samþ. með 12:1 atkv. - 890,13 samþ. með 12 shlj. atkv. - 890,14 samþ. með 12:1 atkv. - 890,15 samþ. með 10 shlj. atkv. - 890,16 samþ. með 12 shlj. atkv. - 890,17 samþ. með 13 shlj. atkv. - 890,18 samþ. með 12 shlj. atkv. - 890,19 samþ. með 10:1 atkv. - 890,20 samþ. með 10:1 atkv. - 890,21 samþ. með 9:4 atkv. - 890,22 samþ. með 10:1 atkv. - 890,23 samþ. með 14 shlj. atkv. 1. gr., svo breytt, samþ. með 10:1 atkv. 2. gr. samþ. með 12:1 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 12:1 atkv.