Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég vil aðeins láta þess getið í sambandi við þetta mál, að fjhn. varð sammála um það á sínum tíma, og er þannig um að ræða framlengingu á ástandi, sem verið hefur. Þessi framlenging er um vissar tollatilslakanir og að vissu leyti tollahækkanir, fella niður tolla á vissum matvörutegundum, lækka um helming tolla á öðrum matvörutegundum og í þriðja lagi að hækka allt að 50% tolla af áfengi og tóbaki. - Ég vildi aðeins láta þessa getið.



Mál svipað þessu var hér á síðasta þingi, en kom aldrei úr n. En okkur flm. er þetta mikið áhugamál, og flytjum við það nú á ný í breyttri mynd í þeim tilgangi að ráða nokkra bót á brýnum þörfum þeirra félagasamtaka, sem hér er um að ræða, til að koma upp nauðsynlegum heimilum til starfsemi sinnar. Eins og kunnugt er, hefur það farið mjög í vöxt á síðari árum, að bæjarbúar vilja nota tómstundir sínar til þess að ferðast um sveitir landsins og dveljast á fögrum stöðum sér til hressingar. En þá hefur verið tilfinnanlegur skortur á gististöðum, sem hefur hindrað mjög ferðalög þessa fólks. Þær eina stofnanir, sem hægt hefur verið að nota í þessum tilgangi, eru heimavistarskólar sveitanna, enda hafa þeir ekki líkt því getað annað öllum, sem þangað hafa leitað. Þegar orlofslögin tóku gildi 1943, varð þörfin fyrir þessi heimili enn þá meir aðkallandi, þar sem ákveðið er, að hver launþegi skuli hafa 12 daga orlof á ári. Ég vil nú fara nokkrum orðum um þær breyt., sem við hófum gert á frv., frá því að það var flutt í fyrstu. Mér er það minnisstætt, að hérna fyrir löngu, þegar skólabyggingar til sveita komu til sögunnar. að þá var álitið, að samkomuhúsaþörf sveitanna væri fullnægt, um leið og þessar skólabyggingar kæmust upp. En reyndin hefur orðið öll önnur. Viðvíkjandi þessum byggingum datt okkur í hug - og finnst raunar sjálfsagt -, að með þessu sé hægt að leysa tvö vandamál í einu, vegna þess að verklýðsfélögin þurfa ekki að nota þetta húsnæði nema um sumartímann, meðan orlofstíminn stendur yfir, en starfsemi ungmennafélaganna í sveitum fer hér um bil öll fram á öðrum tímum árs, þegar þau ættu þá að geta notað þetta sama húsnæði. Það virðist því einmitt á þessu sviði, að vel mætti leysa húsnæðisþörf beggja þessara aðila, svo að báðir mættu vel við una. Ég geri að vísu ráð fyrir því, að byggingarkostnaður þessara heimila verði nokkru meiri, ef á að miða þau við starfsemi þessara tveggja aðila, því að á henni er dálítill mismunur. Starfsemi verklýðsfélaganna krefst á þessum heimilum margra smáherbergja, en ungmennafélög sveitanna þurfa á samkomu- og fundarsölum að halda. Hins vegar er vafalaust, að fjárhagslega séð væri sparnaður að því að miða þessar byggingar við hvora tveggja þessa starfsemi, og í öðru lagi ættu þær að geta orðið fullkomnari með þessu fyrirkomulagi. Ég vil vænta þess, að hv. þm. og sú n., er fær þetta mál til meðferðar, sýni því skilning. en um þörf þess og réttlætiskröfur þarf ekki að fjölyrða, og vil ég mælast til þess, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Í íslenzkri löggjöf er það viðurkennt, að húsnæðismálin séu mál, sem löggjafinn eigi að láta til sín taka. Árið 1929 voru sett l. um verkamannabústaði, sem vissulega er eitt hið merkasta skref, sem stigið hefur verið í þá átt að leysa húsnæðisvandamál þjóðarinnar með aðstoð löggjafar- og ríkisvaldsins. Þessi l. hafa síðan alloft verið endurskoðuð af hv. Alþ. og gerðar á þeim breyt., sem í hvert sinn hafa vissulega horft til bóta til þess að gera starfsmöguleika þessara félaga meiri en þeir voru áður. Á síðasta fjárlagaþingi voru breyt. loks gerðar á l., og verður ekki annað sagt en að mjög lítið virðist þar vera um endurbætur að ræða. Einnig er vert að minnast þess, að árið 1932 voru sett l. um byggingarsamvinnufélög. Á þeim l. hafa sömuleiðis síðan verið gerðar endurbætur og breytt í það horf, að þessum félögum var veitt meiri og meiri fyrirgreiðsla við byggingarframkvæmdir sínar. Þessi l. voru einnig endurskoðuð á síðasta fjárlagaþingi og þá felld inn í einn lagabálk með l. um verkamannabústaði. Það virðist nú vera tímabært að velta því nokkuð fyrir sér, hvaða árangri við höfum náð í húsnæðismálunum með því löggjafarstarfi, sem hingað til hefur átt sér stað varðandi þessi mál. Ég ætla, að engum muni blandast hugur um það. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að í öllum kaupstöðum landsins er nú mikill húsnæðisskortur. Það er staðreynd, að á þessum stöðum býr fjöldi fólks í heilsuspillandi húsnæði. Ég hef ekki í höndum skýrslur, sem sýna, hver tala þessara manna er, en fullyrði; að hún sé mjög há, og ég vil ekki láta þess ógetið, að ég hygg, að ástandið í þessum efnum sé engu betra í sveitum landsins. Það má að vísu segja, að þeir, sem þar búa, hafi yfirleitt þak yfir höfuðið, en óhætt er þó að fullyrða, að mikill fjöldi sveitafólks býr við ósæmileg húsnæðisskilyrði. Það væri að sjálfsögðu mjög æskilegt að geta gert sér tæmandi grein fyrir því, hvernig við stöndum í þessum efnum og hvað mikið við þurfum að byggja á næstu árum til þess að ná því marki innan hæfilegs tíma, þannig að allir landsmenn búi í sæmilegum íbúðum, hvort heldur er til sjávar eða sveita. Það hafa líka verið gerðar tilraunir til þess að gera sér grein fyrir þessu, og sú tilraun, sem ýtarlegust hefur verið gerð, var gerð af Arnóri Sigurjónssyni, meðan hann starfaði á vegum skipulagsn. fyrir 2 til 3 árum. Hann rannsakaði þá ýtarlega húsnæðisástandið í landinu, og var gefin út álitsgerð hans og till. um byggingarmál og þeim útbýtt meðal hv, þm., svo að þær ættu að vera þeim kunnar. Þar telur hann, að 10350 íbúðir, sem séu lélegar og ófullnægjandi, verði ekki komizt hjá að endurbyggja á næstu 10 árum, og að á sama tíma verði að reisa 2500 íbúðir vegna fjölgunar íbúanna. Þá telur hann, að á sömu tíu árum verði að reisa 1750 íbúðir vegna minnkandi heimila, og loks telur hann, að 250 íbúðir verði að reisa vegna mannflutninga innanlands. Niðurstaða hans er því sú, að það minnsta, sem komizt verður af með að byggja, séu 14850 íbúðir, eða því sem næst 1500 íbúðir á ári. Það er, eins og allir sjá, gífurlegt verkefni, og veltur því mikið á, að vel sé á haldið og að fjármagn, efni og vinnukraftur verði á réttan hátt notað til þessara framkvæmda. Arnór gengur út frá í sinni skýrslu, að kostnaður þjóðarinnar af þessum nauðsynlegu framkvæmdum muni verða 180–200 millj. króna. Þetta er það fyrsta, sem við okkur blasir, þegar við athugum þetta vandamál, eins og það kemur fyrir í dag. En það eru fleiri myndir, sem við blasa og nauðsynlegt er að athuga, ef maður gerir sér fulla grein þessara mála. Hér í Reykjavík og á nokkrum öðrum stöðum úti á landi hefur vissulega verið byggt mjög mikið á síðustu árum, en það er sannast að segja, áð ekki hefur verið byggt fyrst og fremst með það fyrir augum að bæta úr brýnustu þörfinni. Það er staðreynd, að á þessum árum hefur risið upp fjöldi „Iúxus“-bygginga og ýmiss konar aðrar byggingar, sem þörf hinna húsnæðislausu hefur ekki kallað á. Þetta tel ég með öllu óhæfilegt og samrýmist ekki siðmenningu okkar. Þá kemur það og til athugunar í þessu efni, að hér í Reykjavík er nú í smíðum mikill fjöldi húsa, sennilega nærri 400 hús, en þegar þetta er athugað nánar, þá er það svo, að mikill hluti þessara bygginga er raunverulega stöðvaður eða gengur svo hægt, að heita má, að jafngildi stöðvun. Ástæður fyrir þessari stöðvun eru ýmiss konar. Sumpart vantar byggingarefni, sumpart vinnuafl og sumpart peninga. Það, sem alvarlegast er við þetta, er það, að þessu er svo háttað, að allt of margir aðilar eru að fást við framkvæmdirnar, og hafa þeir oft margar undir í einu, en ef færri aðilar stæðu að þeim, er ég sannfærður um, að hægt væri að koma áfram þeirri byggingarvinnu, sem nú stendur yfir, með miklu meiri hraða. Varðandi fjárskortinn til byggingarframkvæmdanna vil ég nefna nokkur dæmi. Skal ég þá í fyrsta lagi minna á það, að þegar sett voru l. um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum hér á síðasta fjárlagaþingi, þá benti ég rækilega á það, að þar vantaði grundvöllinn, sem sé þann, að tryggt væri fé til framkvæmda byggingarfélaganna. Þetta fékk góðar undirtektir hér á hv. Alþ. í orði, en hins vegar fékkst ekki vilji fyrir því að bæta úr með því að samþykkja brtt., sem fram komu. Mér virtist þá þegar mikil hætta á því, að þær mörgu umbætur, sem gerðar voru á l. um verkamannabústaði og byggingarsamvinnufélög, kæmu ekki að notum, vegna þess að fjármagn skorti til framkvæmdanna. Hvað byggingarsjóð verkamanna snertir, er það staðreynd, að hann hefur nú á þessu ári bjargað sér nokkuð á því, sem kallað er að yfirdraga sína kontó hjá Landsbanka Íslands, og er hann nú yfir 3 millj. kr. Úr hverjum bæ og þorpi á Íslandi liggja nú fyrir beiðnir til framkvæmda, sem ekki hefur verið hægt að fullnægja. Sumum þessara beiðna hefur hann lofað að verða við, og öðrum hefur hann ekki séð sér fært að gefa nein loforð um. Byggingarframkvæmdir verkamannabústaða eru með öðrum orðum að verulegu leyti stöðvaðar eða tafðar, af því að byggingarsjóðurinn getur ekki veitt nein lán. - Hið sama gildir um byggingarsamvinnufélögin. Það öflugasta þeirra, byggingarsamvinnufélagið hér í Reykja.vík, hefur boðið út lán eða leitað eftir láni . að upphæð. 3 millj. kr. Af þessu hefur það fengið hálfa millj. kr., en 21/2 millj. kr. eru ófengnar, og er engin von til, að það fé verði útvegað. Félagið stendur með fjölda íbúðarhúsa í smíðum og sér ekki 'fram á annað en að allt standi fast vegna peningaskorts. Er þetta ekkert einstakt dæmi. Fleira en eitt byggingarsamvinnufélag í Reykjavík og félög víða úti á landi hafa hafið framkvæmdir í meiri eða minni stíl, en sjá nú ekki fram á nein úrræði til að halda verkinu áfram eða ljúka því vegna skorts á fjármagni. Ekki er sagan betri, þegar kemur til einstaklinganna. Það er staðreynd, að fjöldi þeirra einstaklinga, sem nú eru að leitast við að byggja þak yfir höfuðið, hefur þurft að leita til okrara um peningalán og hefur orðið að sæta kjörum, sem eru þannig, að vextirnir eru frá 10 upp í 20% og jafnvel hærri. Ég get nefnt um þetta dæmi, sem ég er persónulega kunnugur. Fjölskyldumaður hér í bæ, margra barna faðir, hefur brotizt í það að koma sér upp íbúðarhúsi inni í Kleppsholti. Fyrir frábæran dugnað þessa manns er húsið nú það langt komið, að það er fokhelt, og hefur hann gengið nokkuð frá því að innan, þannig að hann getur flutt í það með fjölskyldu sína. Kostnaður við húsið er samtals 150 þúsundir króna. Hann tók 37 þús. króna lán hjá okrara, og reiknast mér til, að raunverulegir vextir af því séu 12%. Lánið fellur í gjalddaga í desember, og hefur okrarinn sagt, að hann skuli framlengja lánið, en vextir verði þá 15%. Þessi sami maður hefur gengið í allar bankastofnanir hér og sagt, að hann hafi fokhelt hús, að verulegu leyti innréttað, þannig að hægt sé að búa í því, og hefur hann beðið bankana um lán út á þetta ágæta veð. Það er ekki hægt. Nú eru tveir kostir fyrir þennan mann. Annar er sá, að framlengja lánið hjá okraranum til stutts tíma og sennilega aftur og aftur fyrir hærri og hærri vexti, hinn er sá að missa þetta húsaskjól, sem hann af frábærum dugnaði hefur komið upp fyrir sig og sína fjölskyldu. Fjöldamörg sams konar dæmi er að finna hér í Reykjavík. Ég ætla nú, að þessar staðreyndir, sem ég hef nefnt, ættu að færa öllum heim sanninn um það, að það, sem við þurfum á að halda í húsnæðismálunum, er fullkomið skipulag. Við þurfum að leysa erfitt vandamál, og við verðum að leysa það með því, að neytt verði allra möguleika, sem fyrir hendi eru, til þess að koma upp eins ódýrum, vönduðum og mörgum íbúðum og þjóðin getur frekast risið undir. Við verðum sem sé að tryggja, að það vinnuafl, sem fært er að leggja fram til íbúðarhúsagerðar, verði fullnýtt. Við verðum að tryggja, að það fjármagn, sem þjóðin telur sér fært að leggja fram til húsagerðar, verði á sama hátt fullnýtt. Og loks verðum við að tryggja, að það efni, sem þjóðin sér sér fært að leggja fram, verði notað á hinn hagkvæmasta hátt. Við verðum að kappkosta það í húsnæðismálunum að fá sem mest og bezt húsnæði fyrir hverja efniseiningu, vinnueiningu og krónu, sem fram er lögð, og tryggja það, að efni, sem keypt er til byggingarframkvæmda, verði notað til hins ýtrasta. Meginmál þessa frv., er ég hef leyft. mér að flytja á þskj. 107, fjallar um það að koma allsherjarskipulagi á byggingarframkvæmdir þjóðarinnar, en það hygg ég, að bezt yrði tryggt með því að setja á stofn Byggingarstofnun ríkisins. Verkefni þessarar stofnunar yrðu samkv. lögum þessum í aðalatriðum þessi: Í fyrsta lagi að safna skýrslum um húsnæðisástandið í kaupstöðum og kauptúnum og gera tillögur og áætlanir um, hvernig fullnægt verði húsnæðisþörfinni á hverjum stað og tíma. Skýrslusöfnun þessi er mjög nauðsynleg, því að umbætur á sviði húsnæðismálanna verða að byggjast á raunhæfri þekkingu og kunnugleik á ástandinu. Í öðru lagi er byggingarstofnuninni ætlað það hlutverk að gera teikningar að húsum byggingarfélaga, sem lúta l. þessum, og að húsum og mannvirkjum annarra aðila, eftir því sem óskað er og við verður komið. Það skiptir miklu máli, að teikningarnar séu gerðar af lærðum kunnáttumönnum og það sjónarmið sé eitt haft að leysa vandann sem bezt af hendi. Það liggur í augum uppi, að heppilegra er, að þetta annist ein ríkisstofnun, en tilviljun ein ráði, hver þetta hefur með höndum. Þriðja meginverkefni byggingarstofnunarinnar yrði svo að annast byggingarframkvæmdir fyrir byggingarfélög, sem lúta l. þessum, ef þau óska þess, svo og fyrir aðra aðila, eftir því sem óskað er og við verður komið. Ég tel, að mjög óhagkvæmt sé, að byggingarframkvæmdir séu svo dreifðar sem nú er. Enn fremur er það staðreynd, að það skiptir verulegu máli við afköst við byggingarframkvæmdir, að sú tækni, sem við þekkjum og höfum yfir að ráða, sé notuð til hlítar. Ef svo er gert, er hægt að auka stórlega afköstin við byggingarframkvæmdir. Sérstaklega vil ég þó benda á þá höfuðnauðsyn að koma á sérhæfni í ýmsum starfsgreinum, er lúta að byggingarframkvæmdum, svo sem í smíði glugga, hurða og eldhúsbúnaðar o.s.frv. Það er kunnari staðreynd en frá þurfi að segja, að ef einhver verksmiðja sérhæfir sig í einhverri vissri grein, þá nær hún mun betri árangri en ef hún fæst við mörg verkefni og misjöfn. Með því, sem ég hef nú bent á, má spara stórlega fé til byggingarframkvæmda án þess að draga úr gæðum þeirra og magni. Þá hefur byggingarstofnunin það fjórða verkefni að flytja byggingarefni til landsmanna. Gert er ráð fyrir, að hún fái einkainnflutningsleyfi á byggingarefni og selji það beint til notenda eða fyrir milligöngu umboðsmanna, er hún kynni að hafa. Þegar þrjú síðast töldu atriðin, sem sé að byggingarstofnunin annist hústeikningar, framkvæmdir bygginga og efnisinnflutning til þeirra, eru dregin saman, er ljóst, að af þeim má leiða mikinn sparnað og afkastaaukningu. Varðandi sparnaðinn skal ég geta þess, að ástandið í húsnæðismálum Reykvíkinga er nú þannig, að teningsmetrinn í venjulegu íbúðarhúsi kostar nú 320–330 krónur. En þegar húsabraskarar og okrarar hafa farið höndum þar um, kemst teningsmetrinn upp í 350–360 kr. og oft miklu meira. Ég hef mikið rætt þetta mál við verkfræðinga og vana byggingarmenn, og voru þeir allir á einu máli um það, að mjög mætti draga úr byggingarkostnaðinum án þess að rýra gæði húsanna. Engir þeirra manna, sem hafa kynnt sér þessi mál gaumgæfilega og hafa til að bera þekkingu í þessum efnum, hafa talið það vandkvæðum bundið að lækka kostnaðarverð bygginganna um allt að 1/3, eða með öðrum orðum rúmar 100 krónur á hvern teningsmetra. En til þessa þarf þær ráðstafanir, sem ég hef bent á, en þær eru fullkomnari tækni, sérhæfing í starfsgreinum byggingariðnaðarins og að aflétta okri og braski af efni og húsnæði, og að öllu þessu er stefnt í því frv., sem ég hef leyft mér að leggja hér fram. Það getur verið álitamál, hversu löngum tíma ber að eyða til skýringa á frv. fyrir tiltölulega fáum mönnum, enda nokkuð skýrt í grg., en geta verð ég þó þess meginatriðis, að ætlazt er til, að allir þeir, er ákveðið hafa að reisa hús í kaupstöðum eða kauptúnum, sendi til byggingarstofnunarinnar fyrir septemberlok ár hvert skýrslu eða grg. um fyrirhugaðar framkvæmdir. Sams konar skýrslur um byggingar í sveitum skal senda nýbýlastjórn, og enn fremur skal senda nýbyggingarráði eða stofnun, sem kynni að taka við hlutverki þess, sams konar grg. um aðrar byggingar og mannvirki í landinu. Að fengnum þessum skýrslum er svo ætlazt til, að nýbyggingarráð eða stofnun, sem kynni að taka við hlutverki þess, geri heildaráætlun um mannvirkjagerð í landinu og athugi og geri áætlun um, hversu mikið byggingarefni sé hægt að flytja inn, hversu mikið fé sé nauðsynlegt og hversu mikið vinnuafl þurfi. Þessi áætlun byggist því á þessum skýrslum um fyrirhugaðar byggingar og skýrslunum um húsnæðisþörfina. Takmörk eru vitanlega alltaf fyrir því, hversu miklu vinnuafli, fjármagni og gjaldeyri má verja til byggingarframkvæmda, og má þar ekki ganga of nærri framleiðslunni. En hér er gert ráð fyrir, að nýbyggingarráð eða stofnun, sem kæmi í staðinn fyrir það, gerði heildaráætlun um þessi efni, og yrði hún væntanlega liður í heildaráætlun ríkisins, þar sem ákveðin yrðu fjárframlög til eins og annars og gerð yrði grein fyrir skiptingu vinnuaflsins. Gert er ráð fyrir, að nýbyggingarráð flokki byggingarframkvæmdir í þrjá flokka. Í fyrsta flokki yrðu íbúðarhús í kaupstöðum og kauptúnum, í öðrum flokki íbúðarhús í sveitum og aðrar byggingar í þágu landbúnaðar og í þriðja flokki aðrar byggingar og mannvirki í þágu atvinnulífsins, svo og hvers konar opinberar byggingar í þágu félags-, menningar- og mannúðarstarfsemi. Er þetta miðað við það, að sem bezt verði fullnægt þörfum þjóðarinnar, eftir því sem fjárhagur og vinnuorka leyfa. Þegar nýbyggingarráð hefur gert áætlun sína, á byggingarstofnunin að útvega efni til þeirra bygginga, er um getur í fyrsta flokki, og til þess að geta reist hús þarf viðkomandi aðili að fá efnisleyfi hjá byggingarstofnuninni. Ætlazt er til, að úthlutun efnis til bygginga í öðrum flokki sé í höndum nýbýlastjórnar, þar eð með l. frá síðasta fjárlagaþingi er gert ráð fyrir nokkurri forystu hjá nýbýlastjórn í byggingarmálum sveitanna. Ég tek það skýrt fram, að ég tel, að þeir, sem í sveitunum búa, eigi sama rétt og þeir, sem við sjóinn búa, til þess, að húsnæðismál þeirra séu tekin föstum tökum, svo að ekki komi fyrir, að þeir þurfi að búa í ómannsæmandi húsnæði. Og tel ég eðlilegt, að ný ákvæði komi inn í lögin um nýbýlastjórn. Hvað viðvíkur efni til bygginga, er um getur í þriðja flokki, þá er ætlazt til, að nýbyggingarráð hafi úthlutun þess á hendi, enda fái viðkomandi aðilar efnisleyfi hjá ráðinu. Þetta frv. fjallar fyrst og fremst um húsnæðismál kaupstaða og kauptúna, og mun ég því aðallega halda mig við það efni, en vil aðeins, áður en ég byrja á öðrum kafla, taka það fram, að þessi kafli miðar fyrst og fremst að því, að gerð verði heildarskipulagning í byggingarmálum landsmanna, sem verði felld inn í skipulagningu alls þjóðarbúskaparins, og enn fremur að fá sem mest og bezt húsnæði fyrir hverja vinnueiningu, efniseiningu og krónu svo sem hægt er. II. kafli, sem fjallar um byggingarfélög, kemur í staðinn fyrir gildandi l. um aðstoð ríkisins til handa byggingarfélögum í kaupstóðum og kauptúnum. Þær meginbreytingar frá gildandi l., sem þetta frv. gerir ráð fyrir, eru: Í fyrsta lagi, að enginn munur sé gerður á byggingarsamvinnufélögum og byggingarfélögum verkamannabústaða og að leyft sé að stofna svo mörg byggingarfélög á hverjum stað sem verkast vill. Í öðru lagi er félögunum lögð sú skylda á herðar að fylgjast með ástandinu í húsnæðismálunum á hverjum tíma og vinna að útrýmingu heilsuspillandi og ómannsæmandi íbúða. Í þriðja lagi eru byggingarfélögunum tryggð lán. Vil ég nú fara um þetta nokkrum orðum. Gert er ráð fyrir, að í Reykjavík megi stofna félag, er lúti l. þessum, ef 50 menn koma saman, í öðrum kaupstöðum 25 og í kauptúnum aðeins 5, og er þá talið kauptún, ef um er að ræða þéttbýli, þar sem minnst 15 fjölskyldur búa, og hafi þá engin fjölskylda svo mikið landrými, að lögbýli geti talizt. Nú kynnu margir að segja, að það virtist óheppilegt að leyfa ótakmarkaðan fjölda félaga á hverjum stað. En ég tel, að þeir eigi að vera sameinaðir, er saman vilja vera. Þetta getur að vísu verið erfiðara í framkvæmdinni en í frv. er gert ráð fyrir, að þar sem fleiri en eitt byggingarfélag er, þá skuli þau mynda með sér samband, og skal sambandið koma fram út á við fyrir hvert einstakt félag. Hin einstöku félög yrðu þá deildir innan sambandsins, þar sem saman gætu starfað þeir, sem vildu. Í sambandi við skyldur félaganna um athuganir á ástandinu í húsnæðismálunum og úrbætur í því efni, ef með þarf, hef ég sett inn í frv. það ákvæði, að ef ekkert byggingarfélag sé starfandi á einhverjum stað, þá hafi viðkomandi sveitarfélag sömu skyldur og réttindi gagnvart byggingarstofnuninni. Enn fremur er ákvæði um það, að ef byggingarstofnuninni sýnist ábótavant húsnæðismálum á einhverjum stað, þá geti hún skipað viðkomandi byggingar- eða sveitarfélagi að hefjast handa til úrbóta. Aftur á móti geta svo félögin áfrýjað til ríkisstj., ef ágreiningur rís. Það er ætlazt til, að þær íbúðir, sem félögin reisa, séu sameign félaganna, en réttur einstaklingsins til íbúðarinnar þó óuppsegjanlegur og erfist sem aðrar eignir. Réttur þessi verður því nánast ekki eign nema að því leyti, að hann má ekki framselja nema til erfingja eða aftur til félagsins. Þurfi félagi ekki lengur á íbúð að halda né erfingi hans, þá fellur íbúðin aftur til félagsins, en sá, er út flytur, fær endurgreitt það fé, er hann hefur lagt fram til byggingarinnar. Meðlimir byggingarfélags fá íbúð til afnota með þrenns konar kjörum. Í fyrsta lagi, að framlag félagsmanna sé 20% af kostnaðarverði íbúðarinnar. Í öðru lagi, að framlagið sá 10%, og í þriðja lagi ekkert. Þeir einir geta fengið íbúð með þriðja flokks kjörum, sem við rannsókn þá, er um getur í 2. og 21. gr. þessa frv., hafa reynzt búa í heilsuspillandi húsnæði og ekki hafa fjárhagsástæður til að lúta kjörum hinna flokkanna að dómi félagsstjórnar og héraðslæknis. Þessir menn mundu samkv. núgildandi l. fá inni í húsum sveitarfélagsins, er reist væru til að útrýma heilsuspillandi íbúðum. Rétt til að fá íbúð með 2. flokks kjörum hafa þeir, sem síðustu 3 árin hafa eigi haft meira en 7000 króna árstekjur, að viðbættum 1000 kr. fyrir hvern ómaga, né yfir 10000 kr. eign. Þessar upphæðir skulu þó hækkaðar í samræmi við meðalvísitölu kauplagsnefndar fyrir hvert hinna þriggja ára, sem meðaltalið er tekið fyrir. Samkv. núgildandi l. mundu þessir menn hafa rétt til verkamannabústaða. Til 1. flokks íbúða hafa allir félagsmenn rétt. Þeir, sem til þeirra hafa rétt, svara því samkvæmt núgildandi lögum til þeirra, sem eru í byggingarsamvinnufélögum. Þá skal ég lauslega drepa á, hvernig útvega skal fé til stofnkostnaðar íbúðanna að öðru leyti. Í fyrsta lagi skal byggingarstofnun ríkisins lána 50% af kostnaðarverði, en til þess afli hún fjár með útgáfu skuldabréfa til allt að 50 ára, sem greiðist með jöfnum afborgunum og vöxtum. Bönkunum sé gert að skyldu að kaupa skuldabréf þessi nafnverði, en selja þau síðan á frjálsum markaði. Það, sem eftir er kostnaðar, er þannig hugsað, að byggingarfélag fái af íbúðum með 1. flokks kjörum 15% af kostnaðarverðinu sem vaxtalaust lán. Þeir, sem koma undir 2. flokk, fá 20% framlag frá ríkinu og 20% frá viðkomandi sveitarfélagi. Þeir, sem koma undir 3. flokk, fá 25% framlag frá ríkinu og 25% frá viðkomandi sveitarfélagi. Þessi lán endurgreiðast með 2% á 50 árum. Nú kynnu einhverjir að spyrja, hvernig eigi að útvega þessi lán, og vitanlega yrði það sveitarfélögum ofvaxið, eins og nú standa sakir, og því er bönkunum gert að skyldu að innleysa þau skuldabréf, er þau kunna að gefa út í þessu skyni. Þessi kostnaður, sem á leggst samkv. frv. þessu, ef að l. verður, kemur þá í stað framlagsins til verkamannabústaða, sem fellur niður. Þá má spyrja, hvort þetta sé ekki of þung byrði á bönkunum. Því er ekki að leyna, að frv. þetta er hugsað með það fyrir augum, að þjóðarbúið sé allt rekið eftir fyrir fram gerðri áætlun, þar sem ákveðið sé, hvernig fé bankanna skuli varið til atvinnuvega landsins, en það eigi háð tilviljunum og duttlungum, hversu fé þjóðarinnar er varið til atvinnuvega og bygginga. Eru þetta þá of miklar byrðar? Ekki ætlast ég til neins, sem ekki þykir kleift að framkvæma á hverju ári, en það ríður á því, að framkvæmdir hvers árs séu áætlaðar og miðaðar við getu þjóðarinnar. Að öðru leyti get ég svo vísað til grg. frv. Ég vænti þess, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og félmn., sem mun hafa haft þessi mál til meðferðar á undanförnum þingum.

Hallgrímur Benediktsson; Herra forseti. - Ég ætla ekki að fara að ræða þennan mikla lagabálk neitt ýtarlega að þessu sinni, en mér fannst hv. 6. þm. Reykv. ræða þessi mál nokkuð einhliða í sinni ræðu, og kom mér það raunar ekkert á óvart, þar sem ég þekki hug hans í viðskipta- og framkvæmdamálum. Ég veit, að hv. 6. þm. Reykv. er hinn lagnasti í að stilla upp miklum áætlunum, en ég efast um, hvernig þær yrðu í framkvæmdinni. Ég ætla t.d. að minnast n eitt atriði, sem og kom fram hjá mér s.l. vetur, að gæta verður þess, að ekki komist allt á ringulreið. Ég taldi ríkið fara allt of gálauslega að ráðast í miklar framkvæmdir án þess að taka tillit til framleiðslunnar í landinu. Ég fékk þá ekki mikla áheyrn. Ég býst við, að hv. 6. þm. Reykv. hafi óskað þess, að þær framkvæmdir, sem gerðar voru s.l. sumar með byggingu síldarverksmiðja, hefðu tekizt betur, og ætla ég þó, að hans viðhorf hefðu átt að koma þar að góðu gagni. Þær framkvæmdir fóru mjög mikið fram úr áætlun. Það var skortur á vinnuafli. Það varð að taka menn af bátum og láta þá fara að vinna í landi verk, sem þeir voru óvanir við. Kostnaðurinn varð því miklu meiri en ella hefði orðið. Verkamennirnir okkar eru ágætir, en það má ofbjóða þeim. Það, sem mest hefur aukið byggingarkostnaðinn nú á þessum árum, er aðallega það, að of mikið hefur verið heimtað af verkamönnunum og afköst þeirra því orðið svo lítil. Sannleikurinn er sá, að ríkisvaldið á ekki hvað sízt þátt í þeirri óeðlilegu og óheilbrigðu samkeppni um vinnuaflið til byggingariðnaðarins, og þar á meðal til framkvæmda, sem vart munu allar teljast bráðnauðsynlegar. En afleiðing þessa hefur orðið sú, að vinnuaflið hefur dregizt stórlega frá framleiðslunni, og þar með hefur eðlilegu samræmi milli atvinnustéttanna verið raskað. Mér fannst hv. flm. verja of miklum tíma í að lesa upp grg. frv., en það hefur ef til vill verið gert af ótta við, að þm. læsu hana ekki. Ég hygg þó þann ótta ástæðulausan. En ég held, gagnstætt því sem greinargerðin virðist gera ráð fyrir, að það sé ekki allt fengið með því að setja upp alls konar félagsbákn og nefndir. Ég hef tekið það fram, að ég tel of hratt farið í framkvæmdir ýmsar, sem draga vinnuaflið frá framleiðslunni, og í öðru lagi ræddi ég um afkastaminnkunina og tel, að ég hafi bent á orsök hennar. Ég vil minna á það, að það, sem ég hef séð heilbrigðast í byggingarmálum, var fyrir stríð, þegar byggingarnar voru boðnar út. Á þeim tíma fékkst byggt hér með góðu verði, en ég býst við, að við verðum nú að bíða alllengi eftir því verði. En það verður að stilla svo í hóf, að það opinbera setji ekki milljónatugi í stórbyggingar, sem gleypa vinnuaflið, þannig að það er nú t.d. svo komið, að allir lagtækir menn hverfa úr sveitunum, bæði smiðir og gervismiðir, svo að þar er nú næstum ókleift að fá menn til neinnar smíðavinnu. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er svo mikið og margbrotið, að ótækt er að leggja það fyrir Alþingi, án þess að miklar athuganir hafi farið fram áður. En till. hv. 6. þm. Reykv. eru svo einhliða, að ég get ekki fallizt á þær, þar sem ríkinu er ætlað að hafa allar framkvæmdir þessara mála með höndum. Sumar þjóðir leggja mikla áherzlu á ríkisrekstur, en ég fæ ekki séð, að hann sé ódýrari eða hagkvæmari. Hvað snertir braskið, þá sé ég ekki, að komið verði í veg fyrir það, þó að frv. hv. 6. þm. Reykv. væri komið í framkvæmd. Hvað snertir innflutning og álagninguna, má benda á gott dæmi, sem sýnir, á hve miklum rökum ummæli hv. þm. í þá átt eru reist. Erlent fyrirtæki, sem tekið hafði að sér framkvæmdir hér í nágrenni bæjarins, hafði byrjað á að flytja inn byggingarefni, en þegar þeir komust að raun um, hvað efnið var selt hér, hættu þeir að flytja það inn sjálfir, en keyptu það hér á landi. Ég er á því, að miklu betra sé að starfa að úrlausn vandamálanna með samningum milli stétta en að gera innflytjendur tortryggilega, eins og hv. þm. gerir. Ég mun nú ekki lengja þessar umr. að þessu sinni, en margt fleira fellur hér í sama farveg, t.d. það, að hv. þm. vill skylda bankana takmarkalítið til að lána út fé vegna þessara framkvæmda. Maður verður að gæta að því, að með auknum framförum verði gætt hófs og að fjármagn bankanna verði ekki fengið einhverjum nefndum í hendur til ráðstöfunar, sem eru óháðar bankastjórninni og ríkisstj. Og það mun verða þungt í vöfum, ef bæjarstjórnirnar eiga alltaf að sækja undir nýbyggingarráð um allar framkvæmdir, t.d. hafnargerðir og annað því um líkt. Hv. 6. þm. Reykv. er þekktur að því að vera góður stærðfræðingur, en mér er ekki grunlaust um, að hann reikni dæmin þannig, að hann fái aðeins þá útkomu, sem honum líkar. Eins og ég benti á í fyrra, eru húsnæðismálin stórmikilvægt vandamál, sem krefst lausnar, um það erum við hv. flm. sammála, en okkur skilur á um leiðir. Ég vænti svo þess, að þetta mál fari til n., og verður þá tækifæri til að ræða það frekar. Ég mun eiga eftir að ræða þetta mál við hv. 6. þm. Reykv., bæði hér í hv. Alþ. og í bæjarstjórn Reykjavíkur, þar sem vegir okkar mætast líka, og er ég fyllilega sammála honum, að þessi mál verður að leysa nú á næstunni.



Herra forseti. - Mér var kunn afstaða hv. 3. þm. Reykv. og kom hún ekkert á óvart. Ég get tekið það fram strax, að ég hef vanizt því að reikna mín dæmi og reikna þau rétt og horfast í augu við útkomuna, hver sem hún er. Í sambandi við þetta mál, þá hef ég komizt að þeirri niðurstöðu, sem frv. greinir, og ég tel hana rétta. Hvað síldarverksmiðjurnar koma þessu máli við, er mér ekki ljóst, en hv. þm. hefur svo glöggt auga fyrir fjármálum, að ég veit, að honum er fyllilega ljóst, að það gat varðað landið milljónum, hvort þær voru til eða ekki, og því var réttmætt að leggja kapp á, að þær kæmust upp. Því miður fór svo, að verksmiðjanna varð ekki þörf í sumar, en það var rétt að gera ráð fyrir þeim. Hv. þm. lagði mikið upp úr því, að ódýrara væri, að byggingar væru boðnar út, og er vafalaust mikið satt í þessu. Hann og fleiri hafa byggt á sæmilegu verði fyrir stríð, því að þá var kapphlaup um vinnuna. Þá var atvinnuleysi, en það verkar þannig, að sumt verður ódýrara. En við skulum nú athuga, hvernig húsnæðismálin voru á þeim tíma. Árið 1939 fór fram athugun á húsnæðinu í Reykjavík. Sú athugun leiddi í ljós, að yfir 1100 manns bjuggu í bönnuðum kjallaraíbúðum. Af þeim voru 155 taldar góðar, 575 sæmilegar, eða alls 722. Svo komu 213 íbúðir lélegar og 141 óhæf, eða alls 405 íbúðir, sem voru lélegar eða óhæfar. Þetta er árangurinn af því tímabili, og sýnir hann óumdeilanlega, að húsnæðisþörfinni var ekki fullnægt, að það voru húsnæðisvandræði. Þeir, sem nægilegt fjármagn höfðu, gátu byggt, en því fór fjarri, að einstaklingsframtakið gæti leyst þetta vandamál. Svo breyttist ástandið. Nú er nóg atvinna og góð afkoma, og enn eru húsnæðisvandræði. Einkaframtakið hefur ekki leyst vandann. Það eru enn húsnæðisvandræði og líklega aldrei meiri en nú, og ekki leysir einkaframtakið húsnæðisvandræðin. Enn frekari sönnun þess er skýrsla Arnórs Sigurjónssonar um húsnæðismálin. Samkv. henni er talið, að í landinu séu 10350 ónýtar eða lélegar íbúðir. Það er ástæðulaust að fara að þjarka hér um afstöðu bankanna til þessara mála, en ég ætlast til þess, að menn geri sér ljóst, hversu mikið fé þjóðin leggur í byggingar og hversu mikið fé er svo lagt í framleiðsluna í þessu tilliti. Eins og nú háttar, þá fer fjármagnið út um hvippinn og hvappinn og hinir ríku geta fengið lánað mikið fé, en hinir fátækari og snauðu fá ekkert. Ég fjölyrði nú ekki meir um þetta, en vænti þess, að málinu verði vísað til félmn., og treysti ég henni mjög vel til þess að gefa þessu frv. viðeigandi meðferð.



Herra forseti. - Ég ætla mér aðeins örfá orð, því að ég bjóst ekki við, að hv. 6. þm. Reykv. legði út í það að reikna hér dæmi fyrir okkur, sem hann og reiknaði skakkt. Menn verða að muna það, að frá árinu 1932 og fram á stríðsárin var lítill innflutningur á byggingarefni, og það var ekki það, að menn vildu ekki byggja á þeim tímum, að ekki var byggt, heldur skorturinn á byggingarefninu. Þetta atriði tók þessi hv. þm. ekki með í reikninginn. Í öðru lagi er ekki hægt að draga ályktanir af skýrslum um þessi efni án þess að taka tillit til, að óstöðvandi straumur fólks hefur verið hingað til Reykjavíkur. Hitt er annað mál, að við verðum að reyna að leysa þetta ófremdarástand, sem nú ríkir í byggingarmálunum, á sem beztan veg. Í því get ég verið sammála hv. þm. Ég læt svo útrætt um þetta, en bendi aftur á, að fyrir stríð var við aðra örðugleika að stríða en nú. Þá voru það gjaldeyrisvandræðin, sem aðallega strandaði á og sköpuðu mestu erfiðleikana.



Herra forseti. Frv. samhljóða þessu flutti ég á síðasta þingi. Tilgangurinn með þessu frv. var að leitast við að tryggja byggingarsamvinnufélögum hagstæð rekstrarlán. Að vísu er það óþarft, ef frv. það, sem hér var á dagskrá áðan, nær fram að ganga. Engu að síður þarf að hjálpa einstaklingum, og vitnaði ég áðan í einstakling, sem hefur átt í höggi við okrara og brask. ara. Ég vænti þess, að þetta mál verði tekið hér til gaumgæfilegrar athugunar. Lagt er hér til, að þessum lögum verði breytt þannig, að lánað sé um það bil 50% húsverðsins og 25% lóðarverðs. Lánin mundu því nema um 40%. Ég fjölyrði ekki frekar um þetta nú, en legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og fjhn.