Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég get nú eiginlega ekki látið hjá líða að segja fáein gagnrýnisorð um þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð. Mér þykir þessi seinagangur aldeilis með ólíkindum. Því miður mun hv. formaður utanrmn. vera á fundi þannig að það er erfitt að beina til hans spurningum, en ég vildi gjarnan fá ákveðin svör við því, hvort ekki megi vænta þess að nál. muni liggja fyrir áður en mjög langt um líður um þá till. mína á þskj. 93 sem verið er um að fjalla. Í öðru lagi vildi ég gjarnan beina þeirri spurningu hæstv. sjútvrh. er ekki hér viðstaddur, því vildi ég gjarnan beina þeirri spurningu til forsrh. hvort ekki sé óbreytt sú afstaða ríkisstj. sem tilkynnt var úr þessum ræðustóli í gær, þ. e. að mótmælt verði umræddu hvalveiðibanni, enda hafi Alþingi ekki ályktað í aðra veru.



Herra forseti. Fyrir hálfum mánuði gerði ég að umtalsefni hér á hinu háa Alþingi hvernig þingstörfum væri háttað, og ég endurtek það enn á ný, að sitja hér í þingsölum núna dag eftir dag og verða vitni að því hvernig störfin fara hér fram í þessari annars virðulegu stofnun. Ég tel það vera orðið gersamlega óþolandi að taka þátt í þessum skrípaleik miklu lengur. Hér átti að afgreiða brbl. í dag. Mér er ekki kunnugt um að nokkur minnsta von sé til þess að það verði gert. Menn eru að rangla hér um, fjalla um þingtæknilega hluti og á meðan berast okkur látlausar fréttir um það úr þjóðfélaginu, síðast í sjónvarpinu í gær, hvernig komið er efnahagsmálum þessarar þjóðar. Ég segi það hreint út, að hafi ég verið reiður hér fyrir hálfum mánuði, þá er ég ennþá reiðari nú. Skömm þessarar stofnunar er að verða svo mikil, að óbreyttir þm. geta ekki undir staðið. Þetta gengur ekki lengur svona. Við verðum að fara að standa og falla með þeim ákvörðunum sem þetta þing tekur. Þingstörfin eins og þau eru núna geta ekki gengið, eins og ég hef margsagt. Þetta þing er að glata fullkomlega trú og virðingu þjóðarinnar og meira en það. Hvalveiðimálið, sem hér átti að afgreiða í gær, er komið í erlenda fjölmiðla. Það er búið að greina frá því að ríkisstjórn Ístands hafi tekið vissa afstöðu í því máli. Ef það mál kemur svo aftur hingað inn og verður afgreitt á annan veg, þá verður virðing þingsins ekki bara á niðurleið hjá þjóðinni heldur á alþjóðlegum vettvangi. Herra forseti. Ég vil nú endilega mælast til þess að þeir menn sem gegna ábyrgðarstöðum inni á þessu þingi taki ákvarðanir í veigamiklum málum eins og um mótmæli gegn hvalveiðibanni, þeir vindi sér í það að taka einhverja ákvörðun, þannig að störf þingsins geti haldið áfram. Ég mótmæli því hvernig hér er staðið að málum.



Herra forseti. Ég vil leiðrétta það sem hv. síðasti ræðumaður sagði hér áðan. Ég held að það hafi eitthvað skolast til skynsemin í höfðinu á honum, satt að segja. Það óefni sem þjóðmálin eru nú í verður ekki rakið til þingsins sem stofnunar og þaðan af síður til stjórnarandstöðuþm. Við erum hér að tala um það hvernig hæstv. ríkisstj. hefur tekist. Lýsing hans á virðingu þjóðarinnar fyrir ríkisstj. og þeim þingmeirihluta sem hún styðst við í Ed. og raunar í Sþ. líka er rétt. Ríkisstj. á þennan áfellisdóm skilið. En það er undir engum kringumstæðum hægt að áfellast stjórnarandstöðuna um slælega verkstjórn á Alþingi, um vonda stjórn efnahagsmála né annað það sem hv. þm. taldi hér upp. Ég vil í annan stað segja það, að Alþingi missir ekki né glatar virðingu þótt það taki ákvörðun sem brýtur í bága við yfirlýsingu eða samþykkt ríkisstj. Það sýnir einungis að Alþingi er annarrar skoðunar. Hvort sem ég er í því dæmi sammála eða ósammála meiri hl. Alþingis verð ég að halda því fram, að með því auki Alþingi reisn sína að hafa hugrekki og kjark til þess að taka fram fyrir hendur á ríkisstj., ef það telur hana á rangri braut. Þess vegna hlýt ég að mótmæla þeim ummælum sem féllu frá hv. 6. þm. Norðurl. e. hér um Alþingi. Ég hlýt að lýsa undrun minni á þeim og mér finnst hann satt að segja í þessari ræðu hafa líkst fullmikið hv. 4. þm. Reykv.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vesturl., Eiður Guðnason, spurðist fyrir um það hvort sú yfirlýsing um málsmeðferð hvalveiðimálsins, sem hæstv. sjútvrh. lýsti yfir hér í gær, stæði ekki óbreytt. Ég vil lýsa því yfir, að hún stendur óbreytt. Varðandi aðrar umr. hér, þá var mjög deilt á starfsemi Alþingis og ríkisstj., og hv. 7. landsk. þm., Halldór Blöndal, þurfti að undirstrika það hér, að það væri ekki stjórnarandstaðan heldur ríkisstj. og stjórnarliðið sem bæri ábyrgð á, skildist mér, bæði öllu því sem væri að gerast í þjóðfélaginu og drætti á störfum Alþingis. Nú vill svo til varðandi þær tafir sem hafa orðið hér í dag á fundahöldum, þar sem beðið hefur verið um frest á fundum eða hlé hvað eftir annað, að sú beiðni hefur komið fram frá aðalleiðtoga stjórnarandstöðunnar, sem er um leið formaður utanrmn.



Herra forseti. Ég verð að lýsa undrun minni á síðustu ummælum hæstv. forsrh. Sú beiðni sem formaður utanrmn. hefur lagt fram um að fundi sé frestað er borin fram í nafni utanrmn. Alþingis en ekki í nafni hans sem formanns stærsta stjórnmálaflokks landsins. Þetta veit hæstv. forsrh. jafn vel og ég En hitt vekur athygli mína, að mér finnst skína í gegnum þessa yfirlýsingu hæstv. forsrh. að honum finnist Alþingi vera að sletta sér fram í samþykkt og ályktun ríkisstj. og hlýt að telja að honum finnist að ályktun ríkisstj. varðandi mótmæli við hvalveiðibanninu eigi að ganga fram hvað sem Alþingi liði. Ég hlýt að skilja ummæli hæstv. forsrh. svo.



Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka það sem ég sagði hér áðan, ef menn hafa misskilið mig, að það sem hér er auðvitað að gerast er einfaldlega það, að menn eru að þráast við að rjúfa þing og boða til nýrra kosninga. Það sem stendur upp úr þessu máli er það, að við stöndum ekki við skyldu okkar vegna myndunar nýrrar ríkisstj. til að taka við efnahagsmálunum. Svo einfalt er þetta mál. Það er alveg ljóst að það dánarbú þessarar ríkisstj., sem nú er að myndast við að halda þingstörfum áfram, þráast við að hluta til og tefur mál hér inni í þinginu þannig að þau komist ekki til afgreiðslu. Ég lýsi líka um leið ábyrgð á hendur stjórnarandstöðunni í þessu máli, þannig að við skulum ekkert vera að draga okkur út einn og einn og skjóta okkur undan ábyrgð á þessu. Fyrst og fremst stendur þessi umr. um það sem hefur verið að gerast hér síðustu daga, um það að taka ákvörðun um þingrof og nýjar kosningar. Þetta vil ég að komi skýrt fram.

Ræður stjórnarandstaðan því?



Herra forseti. Aðeins örfá orð í tilefni af því sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Ég a. m. k. sem stjórnarandstæðingur frábið mig því að ég hafi átt hlut að því að tefja með einum eða neinum hætti störf Alþingis. Þetta á að vísu við um stjórnarandstöðuarm Sjálfstfl. að mínu viti, en ég held að enginn geti með neinum rökum eða sanngirni haldið því fram, að þm. Alþfl. hafi hér tafið mál þannig að þau gætu ekki gengið fram með eðlilegum hætti. Því hefur verið lýst yfir af hálfu fulltrúa Alþfl. að hann væri reiðubúinn til þess að greiða fyrir lausn mála hér, þinglegri meðferð, þannig að ég frábið mig því að a. m. k. ég hafi átt hlut að því sem stjórnarandstöðuþm. að þingstörf hafi hér fram farið með þeim hætti sem raun ber vitni. En ég tek undir það, að það er vægast sagt hlálegt að þurfa að sitja undir því og við það að búa með hverjum hætti hér er stjórnað þingstörfum. En það er ekki með tilstilli Alþfl. Þar ráða aðrir ferðinni, hvernig með mál er farið og hvernig stjórn þingsins er fram komin og henni er fram haldið.



Herra forseti. Það var tilkynnt hér í gær að í dag væri líklegt - eða a. m. k. ráðgert að tvö stórvægileg mál kæmu hér til umfjöllunar og afgreiðslu. Annað er þetta svokallaða hvalfriðunarmál, hitt eru brbl. ríkisstj. sem við Alþfl.- menn erum búnir að vera reiðubúnir að standa að afgreiðslu á síðan í fyrri viku. Ég legg áherslu á það, herra forseti, að við fáum að fjalla um þessi mál og afgreiða þau og ónauðsynlegar tafir verði ekki gerðar í þessu sambandi. Mér datt það í hug, þegar ég hlustaði á hæstv. forsrh. lýsa afstöðu ríkisstj. og þeim mótmælum sem frá henni hafa komið, að hér niðri í anddyri Alþingishússins hangir málverk mikið af þjóðfundinum 1851. Þá var tekin sú afstaða gegn yfirgangi erlends valds sem fræg er orðin með orðunum „Vér mótmælum allir“. Niðurstaða ríkisstj. virðist vera sú: „Vér mótmælum allir - eða þannig sko.“ - Fundarhlé.



Herra forseti. Utanrmn. hefur að undanförnu fjallað um þáltill. um mótmæli gegn hvalveiðum. Einnig hefur n. fjallað um afgreiðslu ríkisstj. á því máli og hefur meðferð á þessum málum nokkuð blandast saman. Niðurstaða n. er sú, að meiri hl. utanrmn. leggur til að samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um takmörkun hvalveiða verði ekki mótmælt af Íslands hálfu, en minni hl. leggur til að banninu verði mótmælt. Á undanförnum árum og áratugum hafa Íslendingar verið forustuþjóð í hafréttarmálum og nýtingu auðlinda hafsins. Í þeim hafréttarsáttmála, sem nú liggur fyrir til undirskriftar, er gert ráð fyrir að allar þjóðir heims hlíti alþjóðasamþykktum um nýtingu auðlinda hafsins, en þar kemur einnig fram að þjóðum heimsins er skylt að nýta allar þær auðlindir sem í hafinu eru. Það hlýtur að vera kappsmál okkar Íslendinga að virða allar samþykktir, sem gerðar eru á alþjóðavettvangi, en freista þess jafnframt að hafa áhrif á gang mála þar okkur og öðrum í hag. Utanrmn. hefur kallað til fjölmarga aðila til upplýsinga um þetta mál. Það hafa verið lögð margvísleg gögn fram í málinu þessari þáltill. og mótmælum til stuðnings og gegn slíkri ákvörðun, og það er mjög ljóst að mál þetta er viðkvæmt og það skiptir miklu máli að réttar ákvarðanir verði teknar. Hitt er svo annað mál, að það eru mjög skiptar skoðanir meðal þjóðarinnar og hér á þingi í máli þessu, og þegar svo er er að mínu mati og meiri hl. n. ekki skynsamlegt að bera fram sterk mótmæli. Það horfir öðruvísi við ef sameinað afl býr þar að baki, og menn hljóta að meta málið að einhverju leyti með hliðsjón af því. Eins og ég sagði áðan kallaði nefndin fyrir sig fjölmarga aðila, og er ekki ástæða til að rekja það hér að öllu leyti nema ástæða gefist til þess síðar í umr. Við kölluðum m. a. fyrir okkur fulltrúa Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, sem er hagsmunaaðili margra í sjávarútvegi, þar á meðal þess fyrirtækis sem vinnur hvalafurðir á Íslandi og flytur þær á erlendan markað. Hagsmunasamtök þessa fyrirtækis og að vísu annarra fyrirtækja, sem eru 67 talsins, lögðu það eindregið til að mótmæli þessi yrðu ekki viðhöfð. Við, sem sitjum í utanrmn., hljótum að sjálfsögðu að taka tillit til slíks álits, því að ég er ekki í nokkrum vafa um að þessi hagsmunasamtök hafa ekki síður tilhneigingu til að bera hag þessa fyrirtækis fyrir brjósti. En þetta var þeirra mat. Það kom fram í n., að sú stofnun, Alþjóðahvalveiðiráðið, sem tók þessa ákvörðun, er, svo að ekki sé meira sagt, afar undarleg stofnun. Það kom fram að ekki var ljóst í lok fundar ráðsins hvað hafði verið samþykkt nákvæmlega og endanlegur texti lá ekki fyrir fyrr en 2. sept. Það má vera að þetta sé ekki mjög mikilvægt mál, en það lýsir að nokkru hvers konar samkunda þetta Alþjóðahvalveiðiráð er. Ég vil leggja áherslu á að það þarf að sjálfsögðu að taka afstöðu til þess á hverjum tíma hvernig við stöndum að aðild okkar að alþjóðastofnunum. Eins og ég sagði áðan hefur það verið merki okkar Íslendinga að hlíta slíkum alþjóðasamþykktum, en við hljótum hins vegar að vinna að því af fullri hörku á alþjóðavettvangi að vinna því stuðning að við getum nýtt þær auðlindir sem við teljum okkur henta. Þessi auðlind hefur verið nýtt um langt skeið og það hafa margir haft af þessari vinnslu góðar tekjur og svo er um ýmsar aðrar auðlindir sem við höfum nýtt í gegnum tíðina. Svo var um síldina á sínum tíma og loðnuna. Við höfum alltaf reynt að haga okkur af skynsemi í slíkum málum og reynt að byggja upp slíka stofna, semja við aðra um þessar veiðar. Ég minni á samningana um loðnuna. Svo hlýtur einnig að verða um hvalinn. En við, sem undirritum meirihlutaálit hér, erum algerlega mótfallnir því að við göngum gegn samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins. Okkur er ljóst að rannsóknir á hvalstofnunum eru ekki fullnægjandi og þær þarf enn að auka. Það hefur komið í ljós að flest það, sem gert hefur verið, er dregið í efa á alþjóðavettvangi. Það hlýtur að vera nauðsynlegt til þess að slíkar rannsóknir séu teknar gildar og tekið á þeim mark, að þær séu þannig úr garði gerðar og það trúverðugar að það sé mark á þeim takandi. Þess vegna leggjum við til í okkar nál. og kemur fram í okkar nál. eftirfarandi: „Undirritaðir nefndarmenn telja að mikilvægt sé að auka enn rannsóknir á hvalastofnunum, þannig að ávallt sé til staðar besta möguleg vísindaleg þekking, sem liggi til grundvallar umræðum og ákvörðunum um veiðar í framtíðinni.“ Með þessu viljum við gefa til kynna, að við teljum alls ekki loku fyrir það skotið að hvalveiðar geti átt sér stað um langa framtíð. En við viljum leggja á það áherslu, að til þess að við getum sótt mál okkar sem best í þessu sambandi liggi ávallt besta möguleg vísindaleg þekking fyrir. Herra forseti. Mér er ljóst að mikilvægt er að þetta mál hljóti afgreiðslu í dag og það sem allra fyrst. Þess vegna mun ég ekki hafa orð mín fleiri og vænti þess að menn taki tillit til aðstæðna og hagi máli sínu þannig að umr. dragist ekki úr hófi fram. Ég vil að lokum geta þess, að við í meiri hl. n. leggjum til að tillgr. orðist svo: „Alþingi ályktar að samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um takmörkun hvalveiða sem kunngerð var með bréfi til ríkisstj. dags. 2. sept. 1982, verði ekki mótmælt af Íslands hálfu.“



Herra forseti. Eins og fram kom hjá frsm. meiri hl. utanrmn. hefur utanrmn. haft mál þetta til meðferðar frá því í fyrradag. Í því felst að n. tók til meðferðar till. til þál. um mótmæli gegn hvalveiðibanni, sem hv. alþm. Eiður Guðnason hefur flutt, og ennfremur að n. tók til meðferðar ákvörðun ríkisstj., sem tekin var á fundi ríkisstj. 1. febr. eða í gær, en þar var, eins og kunnugt er, tekin ákvörðun um að bera fram mótmæli af Íslands hálfu við ályktun um stöðvun hvalveiða. Alþm. til glöggvunar var bókun ríkisstj. eftirfarandi: „Afstaða til samþykktar Alþjóðahvalveiðiráðsins um stöðvun hvalveiða var til umræðu á fundi ríkisstj. í dag. Á grundvelli þeirra skoðanaskipta, sem þar fóru fram, varð niðurstaða að sjútvrh. mun bera fram mótmæli af Íslands hálfu við ályktuninni um stöðvun hvalveiða.“ Ég tel rétt að tíunda þessa ályktun hér samhliða því sem ég nefni till. til þál., sem hv. þm. Eiður Guðnason hefur flutt, en efni þeirrar þáltill. er kunnugt þm. Utanrmn. fjallaði mjög ítarlega um mál þetta og fékk marga til fundar við sig til að veita upplýsingar og tjá skoðanir sínar. Er þar um að ræða fulltrúa hagsmunasamtaka, vísindamenn, fulltrúa Hafrannsóknastofnunar og forstjóra Hvals hf., svo að dæmi séu tekin, sem og Þórð Ásgeirsson, fyrrv. forseta Alþjóðahvalveiðiráðsins. Því miður gat utanrmn. ekki orðið sammála við afgreiðslu málsins. Minni hl. n., sem ég mæli hér fyrir, hefur skilað nál. þar sem við gerum það að till. okkar að tillgr., er um getur í þáltill. Eiðs Guðnasonar, orðist svo: „Alþingi ályktar í framhaldi af ákvörðun ríkisstj. 1. febr. s. l., að samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um algert bann við hvalveiðum frá og með árinu 1986 verði mótmælt. Jafnframt beinir Alþingi því til ríkisstj. að auka enn rannsóknir á hvalastofnum hér við land, í samvinnu við vísindaráð Alþjóðahvalveiðiráðsins, í því skyni að fyrir liggi sem fullkomnust þekking á þessum hvalastofnum við frekari meðferð málsins.“ Að því er snertir fyrri málslið þessarar till. vil ég láta það nú koma fram, án þess að fara mörgum orðum um, að við Íslendingar höfum nýtt auðlindir sjávarins á grundvelli þeirrar vísindaþekkingar, sem fyrir hendi hefur verið á hverjum tíma, og við leggjum áherslu á í samfélagi þjóðanna, að þjóðir virði verndun auðlinda á landi og legi. Það er ekki umdeilt í þessu máli að hvalveiðar Íslendinga hafa verið stundaðar með þessum hætti. Fulltrúar Hafrannsóknastofnunar, sem komu til nefndarfundar, gerðu grein fyrir því, að svo hefði verið af hálfu aðila, sem hvalveiðar stunda hér við land, og töldu hvalastofna, er á okkar mið ganga, ekki vera í hættu - þá sem nú eru stundaðar veiðar úr. Það er álit okkar í minni hl. n., að það sé ákaflega mikið fordæmi af hálfu okkar Íslendinga ef við viðurkennum að veiðar, sem stundaðar eru á vísindalegum verndargrundvelli, séu bannaðar. Þá er unnt að seilast töluvert langt í okkar nýtingu auðlinda hafsins. Við vekjum athygli á því, að Alþjóðahvalveiðiráðið er nú orðin þess konar stofnun sem hv. frsm. meiri hl. utanrmn. gerði hér grein fyrir. Einmitt vegna starfshátta Alþjóðahvalveiðiráðsins, sem hann nefndi dæmi um, er því ráði bersýnilega lítt treystandi. Við bendum ennfremur á að algert bann við hvalveiðum er ákveðið af þessu Alþjóðahvalveiðiráði án þess að vísindaráð sömu stofnunar hafi lagt það til. Það er ekki álit vísindaráðs Alþjóðahvalveiðiráðsins að um algert bann skuli vera að ræða. Þess vegna finnst okkur fullkomin ástæða til að bera fram mótmæli í tilefni af því banni sem Alþjóðahvalveiðiráðið hefur samþykkt og með þeim hætti sem hér hefur verið gerð grein fyrir. Við gerum okkur vissulega grein fyrir því, að hér er um viðkvæmt mál að ræða og víðfeðm alþjóðleg samtök náttúruverndarmanna og smærri þrýstihópa eru mjög andvíg hvalveiðum, og okkur ber að því leyti að taka tillit til þessara sjónarmiða sem þau geta haft áhrif á okkar hagsmuni, auk þess sem við hljótum að taka tillit til allra sjónarmiða, sem fram eru sett, og gera okkur grein fyrir því, á hve traustum grundvelli þau eru reist. Í þessu sambandi hefur verið nefnt að viðskiptahagsmunum okkar verði ógnað ef hvalveiðum hér við land verði haldið áfram. Ég skal ekkert um það dæma og því síður neita að svo kunni að fara, en þá er það gert án þess að ástæða sé til. Okkar hlutverk hlýtur þá að vera að snúast við því eins og best verður gert á hverjum tíma. Í þessu sambandi hlýt ég þó að nefna, að meðal þeirra þjóða sem mótmælt hafa hvalveiðibanninu eru þjóðir eins og Norðmenn, Sovétmenn, Perúmenn og Japanir, en ég veit ekki betur en sá markaður, sem talinn er vera í mestri hættu af okkar hálfu, fyrir frystar fiskafurðir í Bandaríkjunum, taki þannig á móti japanskri framleiðslu að það þurfi að setja sérstök innflutningshöft til að torvelda Japönum að selja bíla í Bandaríkjunum - og það eftir að hvalveiðibannið var sett á og mótmæli Japana kunngerð. Ég vil samt sem áður ítreka það og endurtaka, að við skulum ekki yppa öxlum við þeim mótmælum sem borist hafa í þessu sambandi og búa okkur undir að skýra okkar málstað. Því er ég kominn að því að lýsa seinni málsl. í till. frá minni hl. utanrmn., þar sem því er beint til ríkisstj. að auka enn rannsóknir á hvalastofnum hér við land í samvinnu við vísindaráð Alþjóðahvalveiðiráðsins í því skyni að fyrir liggi sem fullkomnust þekking á þessum hvalastofnum við frekari meðferð málsins. Við skulum nota tímann fram til 1986 til að gera okkur grein fyrir því, með hvaða hætti unnt er að nýta þessa auðlind, sem við eigum rétt á að nýta, og með hvaða hætti við getum snúist gegn óréttmætum árásum erlendis frá, sem byggjast á þeim misskilningi að verið sé að eyða hvalastofnunum hér við land. Það er að vísu rétt, að hér er um flökkudýr að ræða. Okkur ber þess vegna skylda til að taka tillit til hagsmuna annarra þjóða í þessu sambandi. En við erum að veiða hvali innan 200 mílna efnahagslögsögu okkar og meðan við vinnum ekki tjón á stofnum erum við ekki heldur að vinna tjón á réttmætum hagsmunum annarra þjóða. Ég tel að aukin vísindaleg þekking sé til þess fallin að styrkja málstað okkar. Ef hins vegar kemur í ljós að hvalastofnar séu í hættu er auðvitað sjálfsagt að taka málið til endurskoðunar og draga réttar ályktanir af því. En ef, eins og allar forsendur benda nú til, tíminn leiðir í ljós að hér sé um eðlilega nýtingu auðlinda hafsins að ræða, þá erum við að glata að vissu leyti rétti og stöðu, ef við mótmælum ekki og notum þetta tímabil, meðan mótmælin standa og áður en algert hvalveiðibann tekur gildi, til þess að taka okkar endanlegu ákvörðun á grundvelli þess sjónarmiðs, sem við höfum ávallt haft í heiðri, Íslendingar, og við megum aldrei glata, nefnilega að vernda auðlindir hafsins, en nýta þær einnig að svo miklu leyti sem eðlilegt er svo að lífkeðjan verði ekki rofin.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið hefur það mál, sem hér er á dagskrá, verið til umr. í ríkisstj. á fleiri en einum fundi hennar og þar hef ég ásamt fleiri ráðh. Alþb. túlkað okkar viðhorf í sambandi við þetta mál. Á fundi ríkisstj. í gær greindum við frá viðhorfum og afstöðu þingflokks Alþb. í þessu máli, en þingflokkurinn hafði þá tekið þá afstöðu sem slíkur að vera gegn því að mótmælt yrði samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins. - Ég tel nauðsynlegt að fram komi hér, að á fundi ríkisstj. í gær var engin ályktun samþykkt um málið, eins og skilja má af misvísandi fréttum sem fluttar hafa verið af þeim fundi. Það var hins vegar ljóst í lok þess fundar, í lok umræðna um málið, að það væri áframhaldandi í höndum sjútvrh., en afstaða hans til málsins lá skýrt fyrir á þessum fundi og hafði raunar fram komið áður. Við túlkuðum það viðhorf, Alþb.-menn, að eðlilegt væri og mjög knýjandi, að áður en afstaða íslenskra stjórnvalda til þessa máls yrði tekin og kunngerð fengi málið meðferð hér á Alþingi, þannig að vilji Alþingis í þessu mikilsverða og viðkvæma máli lægi fyrir. Ég lýsi ánægju minni með að svo virðist sem það ætli að takast að fá fram afstöðu hv. Alþingis til þessa máls áður en nauðsyn ber til tímans vegna að tilkynna um afstöðu íslenskra stjórnvalda. Ég greindi frá því á fundi ríkisstj. í gær, að ég mundi fylgja minni afstöðu eftir með bókun í ríkisstj. Ég tel rétt að efni hennar komi hér fram, með leyfi hæstv. forseta, en hún er svohljóðandi: „Ég er andvígur þeirri afstöðu sjútvrh. að mótmæla ákvörðun 34. ársfundar Alþjóðahvalveiðiráðsins um hvalveiðar frá árunum 1985–1986 að telja. Afstöðu mína byggi ég einkum á eftirfarandi mati: 1. Þótt ekki liggi fyrir gögn sem bendi til að hvalastofnar þeir, sem nú eru veiddir hér við land, séu í hættu vegna ofveiði, ríkir óvissa um ástand þeirra vegna takmarkaðra og ófullnægjandi rannsókna. 2. Mótmæli af Íslands hálfu veikja stöðu þeirra aðila á alþjóðavettvangi sem berjast gegn ofveiði hvalastofna á öðrum hafsvæðum. 3. Slík mótmæli Íslendinga munu veikja stöðu okkar til að ná fram skynsamlegri stjórnun á nýtingu fiskistofna, sem flakka milli lögsögusvæða einstakra ríkja á Norður-Atlantshafi, svo sem karfa, loðnu og kolmunna. 4. Með mótmælum okkar er stefnt í hættu miklu stærri hagsmunum en um er að tefla þótt hætt verði um tíma hvalveiðum Íslendinga, og á það við hvort sem litið er til söluandvirðis af afurðum á erlendum mörkuðum eða til atvinnu hér innanlands. 5. Íslendingar eiga kost á að meta afstöðu sína til hvalveiða og Alþjóðahvalveiðiráðsins á næstu árum, m. a. í ljósi þeirrar þróunar, rannsókna og umræðu sem verður á alþjóðavettvangi fram til þess tíma að samþykkt hvalveiðiráðsins gengur í gildi.“ Þetta var sú bókun sem ég hef lagt fram í ríkisstj. til skýringar á afstöðu okkar Alþb.-manna til þessa máls. Ég ætla, herra forseti, ekki að orðlengja þetta mál, sem mjög margt mætti um segja. Mér er ljóst að viðhorf hafa verið og eru allmisjöfn hér innanlands til þessa máls, eins og víða annars staðar. En ég fagna því mjög að fram er komið það meirihlutaálit frá hv. utanrmn., sem hér liggur fyrir, um að ekki verði mótmælt samþykkt 34. fundar Alþjóðahvalveiðiráðsins, og ég vænti þess að þetta álit meiri hl. utanrmn. endurspegli vilja meiri hl. hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Miðstjórn Bandalags jafnaðarmanna ályktaði svo um hvalveiðimál á fundi sínum á sunnudag: Um allan heim er vaxandi skilningur almennings og ráðamanna á því, að stór hluti umhverfismála er ekki einkamál einstakra þjóða. Af slíkum toga eru hvalveiðimál. Menningar- og mannúðarsjónarmið eiga þar fullan rétt á sér. Íslendingar hafa um árabil gegnt forustuhlutverki á sviði verndunar auðæfa hafsins. Þar er enn fjölmörg verkefni að vinna, svo sem vegna losunar úrgangsefna. Það yrði málstað okkar á þessum vettvangi mikil hneisa ef við gengjum í berhögg við yfirlýstan vilja ríkisstjórna, félagasamtaka og almennings um allan heim í hvalveiðimálum. Gögn um hvalastofna eru af skornum skammti og ágreiningur er meðal vísindamanna um túlkun þeirra. Saga hvalveiða hvetur okkur til varkárni. Meðan við getum ekki sýnt fram á að veiðar okkar séu óyggjandi hættulausar væri rangt að halda þeim áfram. Af framangreindum ástæðum felur miðstjórn Bandalags jafnaðarmanna einróma að rétt sé að láta samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins ómótmælt.“ Herra forseti. Með framangreindum rökum mun ég greiða atkv. með tillgr. meiri hl. hv. utanrmn.



Herra forseti. Ég skal reyna að tefja ekki mjög umr. um þetta brýna mál, sem við verðum að afgreiða hér innan tíðar, en þar sem umr. um það hefur verið mjög skrykkjótt, svo að vægt sé til orða tekið, kýs ég samt að fá að benda á nokkur meginatriði. Fyrst af öllu er það nokkurt umhugsunarefni hvernig ákvarðanataka fer fram hér á hinu háa Alþingi. Ætla mætti að undirstaða skynsamlegra ákvarðana væri annars vegar söfnun nauðsynlegra gagna og hins vegar vandleg yfirferð hv. alþm. og skoðun þeirra á þeim gögnum sem fyrir liggja. Ekki síst eru þessi vinnubrögð nauðsynleg þegar um er að ræða viðkvæm milliríkjamál og umdeild vísindaleg atriði, auk þess sem miklir hagsmunir þjóðarinnar kunna að vera í húfi. Ákvörðun um hvort mótmæla skuli ákvörðun Alþjóðahvalveiðiráðsins spannar öll þessi atriði. Og eins og svo oft áður hafa fyrrnefnd vinnubrögð verið vanrækt með öllu lengi vel eða þar til allra síðustu daga. Gagnasöfnun í þessu mikilvæga máli hefur verið svo til eingöngu komin undir áhuga einstakra þm. Umfjöllun um málið hefur verið sáralítil hér á hinu háa Alþingi, enda bar umr. í síðustu viku þess nokkur merki. Ég vil aðeins taka nokkur dæmi hér um. Þau gögn sem borist hafa frá m. a. sjútvrn., og ég veit ekki raunar hvar sökin liggur, eru í hæsta máta ófullnægjandi. Sem dæmi um það er skýrsla frá 24. jan. 1983. Hún hefst á kafla sem ber yfirskriftina „Þróun mála innan Alþjóðahvalveiðiráðsins“ og er ein vélrituð síða í tveim liðum. Þar er sagt frá ársfundi ráðsins í sex línum, ársfundinum 1982, og frá 90 daga reglunni um mótmæli við banninu í 14 línum. Þessi skýrsla fjallar sem sagt ekki um þróun málsins, heldur einungis um allra síðustu atburði. Þeir sem nokkuð hafa fylgst með þessum málum vita þó að saga þessa máls er miklu lengri og afstaða Íslendinga frá 1972, eða frá fyrstu alþjóðaráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um umhverfismál í Stokkhólmi, er í hæsta máta ruglingsleg, en að því verður komið ögn síðar. Annað dæmi um haldleysi gagna, sem okkur alþm. berast, er að í skýrslu til sjútvrh. frá einum fulltrúa hans á 34. þingi Alþjóðahvalveiðiráðsins er friðunartillagan svokallaða birt orðrétt, en á enskri tungu. Hana er ekki að finna á íslenskri tungu. Við skoðun kemur svo í ljós að hún er ekki rétt. Heilli setningu er þar ofaukið og það er setning sem skiptir verulegu máli. Hv. alþm. mega hafa sig alla við í störfum sínum ef þeir geta ekki treyst gögnum sem koma frá æðstu stjórnstofnunum landsins. Reyndar kom einnig í ljós að skýrsla þessi, sem er frá 29. júlí 1982, hafði aldrei borist í hendur annars fulltrúa Íslands á sömu ráðstefnu. Ónákvæmni á borð við þetta er auðvitað ekki farsæl til góðra vinnubragða hér á hinu háa Alþingi. Ég hlýt að koma þessum áminningum á framfæri. Notkun orða í þessu sambandi er einnig afar mikilvæg og þess vegna er mjög nauðsynlegt að þskj. liggi fyrir á íslensku. Stjórnmálamenn og fjölmiðlar hafa mjög talað um allsherjarbann án frekari skýringar á því hugtaki. Í till. er gert ráð fyrir að veiðikvóti allra hvalastofna verði núll frá og með veiðitímabilinu 1986 varðandi strandveiðar, en frá og með tímabilinu 1985–1986 fyrir úthafsveiðar. Síðan - og það er mikilvægt - verði þessi ákvörðun stöðugt til endurskoðunar á grundvelli bestu vísindalegra athugana, og eigi síðar en 1990 er áskilið að ráðið leggi mat á áhrif stöðvunarinnar og breyti henni e. t. v. ef eitthvað nýtt hefur komið í ljós. Fólk skilur þessa ákvörðun töluvert öðruvísi en þegar talað er um allsherjarbann. Engir vita betur en færustu vísindamenn sjálfir hversu lítið er vitað um líf og háttu hvalanna. Það er þess vegna alveg tómt mál að vera að tala um hér hvort hvalastofnarnir séu í hættu eða ekki. Það liggur ekkert afgerandi fyrir um að hvalastofnarnir séu í raunverulegri hættu. Það eru einungis uppi grunsemdir um það og tillögur um að fara beri varlegar en áður hefur verið farið. Hins vegar liggur ekkert fyrir heldur um að réttmætt sé að halda veiðunum áfram, og menn telja brýna nauðsyn bera til þess að rannsaka ástand stofnanna betur og stöðva veiðar á meðan, því að skaðinn verður auðvitað ekki bættur þegar hann er orðinn. Með síaukinni þekkingu á náttúru og lífríki jarðarinnar verður mönnum æ ljósari nauðsyn þess að vernda auðlindir hennar. Það verður sífellt skýrara að þær eru ekki óþrjótandi. Það er alkunna, að nú þegar eru fjölmargir dýrastofnar í bráðri hættu fyrir algerri útrýmingu og einungis til af sumum þeirra fáein dýr. Menn ganga miskunnarlaust á frumskóga jarðarinnar þótt vitað sé að sjálft loftið sem við öndum að okkur sé þar með í hættu. Slík mál eru auðvitað ekki mál einnar þjóðar fremur en annarrar. Þau eru ekki frekar vandamál þeirra þjóða sem búa við skóga en þeirra sem enga skóga hafa. Þau eru mál okkar allra. Hvalastofnarnir voru ofveiddir að allra dómi áður á tíðum eða allt þar til Alþingi bannaði allar veiðar vegna greinilegrar ofnýtingar allt aftur til 1915, svo að veiðar féllu niður þá í næstum 20 ár. Á seinni árum hafa menn sem betur fer stjórnað þessum veiðum, enda löngu viðurkennt að fara skyldi þar með gát. Friðun hvalastofna á sér því langa sögu að baki. Þegar um er að ræða svo alvarlegar áhyggjur manna sem viðhald lífsins á jörðunni getur eitt íslenskt fyrirtæki og afdrif þess ekki vegið þungt í umr. Mér er fullljóst að ákvörðun um friðun kemur hart niður á því, þó að hlutur þess hafi enga úrslitaþýðingu á afkomu þjóðarbúsins. Jafnvel er okkur ljóst að um er að ræða atvinnu nokkur hundruð Íslendinga, en stjórnmálamenn hljóta að hafa þá yfirsýn að þeim má ljóst vera að annað vegur þyngra en hitt í þessu tilviki. Þar eð nokkur tími er enn til ársins 1986 og verði um stöðvun hvalveiða að ræða verður vitanlega að leysa vanda fyrirtækisins og starfsmanna þess og vinna að uppbyggingu atvinnulífs í þessum landshluta með tilliti til hugsanlegrar stöðvunar hvalveiða þangað til. Geti færustu vísindamenn heimsbyggðarinnar ekki fullyrt nú að óhætt sé að halda hvalveiðum áfram er meira en hæpið að forstjóri Hvals hf. treysti sér til að axla þá ábyrgð, og er með ólíkindum að hann og stjórn hans óski eftir því. Jafnfráleitt er að hv. alþm. láti önnur sjónarmið, svo sem landshlutasjónarmið, ráða gerðum sínum þar um. Hér er um margfalt mikilvægara mál en svo að ræða. Ástæða er til að fara nokkrum orðum um afstöðu íslenskra fulltrúa á alþjóðaráðstefnum um umhverfismál frá upphafi. Skal einungis rætt um þetta ákveðna mál, sem hér er til umr., þó að verðugt væri að kynna sér hvernig afstaða í öðrum málum hefur verið mótuð, og nægir þar að nefna þing Sameinuðu þjóðanna. Sumarið 1972 var haldin í Stokkhólmi fyrsta alþjóðaráðstefna Sameinuðu þjóðanna um umhverfismál og tóku 113 ríki þátt í henni. Á ráðstefnunni var rætt um helstu vandamál í samskiptum mannsins og náttúru jarðarinnar. Þar á meðal var ítarlega rætt um skort á rannsóknum á lífi hvalanna. Tilmæli nr. 33 á ráðstefnunni voru um að alþjóðahvalveiðinefndinni væri falið að beita sér fyrir auknum rannsóknum og nauðsyn þess að gerður yrði alþjóðlegur sáttmáli um að fresta hvalveiðum. Tilmælin hlutu góðar undirtektir og fulltrúar Íslands greiddu þeim atkv. sitt. Þar með höfðu Íslendingar tekið ábyrgð á viljayfirlýsingu um stöðvun hvalveiða um sinn. 24. ársfundur Alþjóðahvalveiðiráðsins var haldinn tveimur vikum eftir að ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna lauk, og þar voru tilmæli nr. 33 auðvitað lögð fram. Aðalritari Stokkhólmsráðstefnunnar kynnti þau fyrir hönd allra aðildarríkjanna. Till. var borin fram um 10 ára stöðvun hvalveiða í ábataskyni. Þá greiddu Íslendingar atkv. gegn till. og aftur á 25. ársfundi ráðsins og æ síðan hafa Íslendingar skipað sér, því miður, á bekk með þeim þjóðum sem hafa sýnst vilja veiða hval. Engin raunveruleg umræða hefur farið fram fyrr en nú á allra síðustu dögum, en það ber að fagna því að hún er þó komin í gang. Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessa umr. meira. Ég vildi láta þessi sjónarmið koma fram. Ég er því miður hrædd um að afstaða okkar hingað til hafi nokkuð skaðað alþjóðaálit okkar. T. d. bárust fréttir um það í helstu útvarpsstöðvum Evrópu um hádegið að Íslendingar hefðu þegar mótmælt banninu, en ég ætla að vona að áður en þessi dagur er liðinn verði það dregið til baka. Varðandi þetta mál, sem eflaust á oft eftir að minnast á á næstunni, eru hótanir annarra þjóða um að hætta að kaupa íslenskan fisk. Það atriði málsins er auðvitað ekki meginkjarni þess, þó að vissulega geti skipt okkur máli. Hins vegar eru það vægast sagt heldur óvenjuleg skilaboð, sem við höfum fengið úr þeirri átt, og er full ástæða til að tala um það síðar. Ég minnist þess ekki að stjórnvöldum hafi borist slík bréf um langa hríð. Að lokum, herra forseti, vil ég aðeins víkja að hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna, sem við Íslendingar höfum svo mjög stuðst við í baráttumálum okkar og nægir að nefna landhelgismálin. Ég vil vekja athygli á því, að hafréttarsáttmáli Sameinuðu þjóðanna, sem undirritaður var s. l. ár, er ekki til á íslensku. Hann hefur ekki enn verið þýddur. Menn þurfa að vera harla góðir í enskri tungu til þess að brjótast í gegnum þann texta hjálparlaust. Ég vil því mælast til þess, að hæstv. utanrrh. beiti sér fyrir því að alþm. geti fengið hafréttarsáttmálann á íslensku. Í honum eru einmitt ákvæði sem vert er að vekja athygli á, sem eru 64. og 65. gr. hans, þar sem fjallað er sérstaklega um að engin ein þjóð megi standa í vegi fyrir takmörkun, stjórnun eða eftirliti á veiðum hafdýra sem ástæða er til að ætla að séu ofnýtt. 65. gr. fjallar sérstaklega um spendýr hafsins og í 120. gr. er aftur ítrekað að báðar greinarnar eigi við þau. Til þessara ákvæða verður eflaust óspart vitnað þegar um er að ræða laxastofnana við Færeyjar. Alþjóðasáttmálar hljóta auðvitað ævinlega að byggjast á gagnkvæmri virðingu, skilningi og drengskap. Ef á að túlka þá eftir eigin geðþótta hverju sinni eru þeir harla lítils virði. Að lokum, herra forseti. Það er ekkert sem knýr okkur Íslendinga til að mótmæla ákvörðun Alþjóðahvalveiðiráðsins. Það er ekki til annars en að skaða álit okkar um heim allan. Ég skora á hið háa Alþingi að fella þáltill. þá, sem liggur hér fyrir á þskj. 93, og jafnframt brtt. minni hl. hv. utanrmn., sem liggur fyrir á þskj. 295. - Fundarhlé.



Herra forseti. Mér þykir rétt að gera í stuttu máli grein fyrir nokkrum atriðum þessa máls. Eins og hér hefur komið fram margsinnis hefur hæstv. ríkisstj. fjallað um málið, reyndar nokkrum sinnum, en þó einkum nú á tveimur fundum, og lagði ég fram í síðustu viku á fundi ríkisstj. till. um að mótmæta banni við hvalveiðum. Ríkisstj. fjallaði á fundi sínum í gær aftur um málið og þá var málið afgreitt þannig, að menn létu í ljós sína skoðun og var því síðan lýst yfir að þetta væri mál sjútvrh., með öðrum orðum ekki gert að ríkisstjórnarmáli. Með tilvísan til þess að mikill meiri hl. ráðh. hafði tjáð sig fylgjandi því að mótmæla lýsti ég því jafnframt yfir að ég mundi mótmæla samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins. Ég tjáði hins vegar hv. Alþingi, að að sjálfsögðu mundi ég hlíta niðurstöðu Alþingis, þar sem hér lægi fyrir till. um málið, og þá ekki senda mótmæli ef sú yrði niðurstaðan á Alþingi að það skyldi ekki gert. Ég vil hins vegar leiðrétta það sem kom fram utan dagskrár í gær hjá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, að ég mundi bíða eftir samþykkt Alþingis. Ég get að sjálfsögðu ekki beðið lengur en til miðnættis í kvöld, því að þá rennur tíminn út og við höfum misst þar með af strætisvagninum. Ég hef hins vegar gert ráðstafanir til þess að móttakarinn á skrifstofu Alþjóðahvalveiðiráðsins verði opinn til miðnættis. Við höfum því nokkurn tíma, ef hv. alþm. óska þess. Ég vil jafnframt láta það koma hér fram, að ég hef setið fundi utanrmn. og n. hefur kannað þetta mál allítarlega. Ég tjáði n. í morgun, að ef hún óskaði að túlka niðurstöðu þeirrar könnunar þannig og teldi á grundvelli þeirrar niðurstöðu að ekki bæri að mótmæla, þá mundi ég einnig taka það sem fullgilda till. í því máli og mundi fara eftir því. Um þetta varð ekki samstaða í hv. utanrmn., enda má kannske segja að þær upplýsingar sem lágu fyrir hafi ekki verið nægilega ljósar. Málið er því komið hér til umr. og n. klofin í afstöðu sinni. Ég vil samt leyfa mér að vona að niðurstaða fáist hér fyrir tilskilinn tíma þannig að afgreiða megi málið í kvöld. Mér þykir rétt að gera hv. Alþingi grein fyrir því, á hvern máta ég hef hugsað mér að mótmæla hvalveiðibanni. Ég vit, með leyfi forseta, lesa þá tilkynningu sem ég hef hugsað mér að biðja hæstv. utanrrh. að koma á framfæri ef þessu verður mótmælt. Hún er svona: „Athygli er vakin á því, að vísindanefnd Alþjóðalivalveiðiráðsins, sem meta á ástand hvalastofna, hefur ekki séð ástæðu til að mæla með allsherjarstöðvun hvalveiða. Ákvörðun 34. ársfundar ráðsins um stöðvun hvalveiða í atvinnuskyni, úthafsveiða 1985 og veiða frá strandstöðvum 1986, er því alls ekki byggð á vísindalegum niðurstöðum, svo sem til er ætlast samkv. 5. gr. 2. mgr. alþjóðasáttmálans um skipan hvalveiða. Það er skoðun íslenskra stjórnvalda, að heimilt skuli að nýta hval eins og önnur dýr í lífríki okkar, en sú nýting skuli framkvæmd í samræmi við vísindalegar niðurstöður um nýtanleika hvers einstaks hvalastofns, þannig að hæfileg nýting verði tryggð og jafnframt fyrirbyggt að um ofveiði verði að ræða. Því ber að flýta fyrir endurmati á stofnstærðum. Það verður best gert með alþjóðlegri samvinnu og undir stjórn Alþjóðahvalveiðiráðsins, t. d. með því að nýta hvalveiðiskipin í vaxandi mæli til rannsóknarstarfa jafnhliða veiðum. Sé veiðum hins vegar hætt eru allar líkur á því að fjármagn til hvalarannsókna muni fljótlega minnka og rannsóknir dragast saman. Hvalastofnar þeir, sem Íslendingar veiða úr, eru Austur-Grænlands-Íslands-langreyðarstofninn, Íslands-Grænlandssunds-sandreyðarstofninn og Norður-Atlantshafsmiðsvæðis-hrefnustofninn. Samkv. bestu fáanlegum vísindalegum' upplýsingum eru þessir stofnar ekki ofnýttir eða í hættu vegna veiða. Þessir stofnar hafa verið stöðugir um árabil og því flokkaðir af Alþjóðahvalveiðiráðinu sem stofnar sem þola árlegar veiðar - nefnt á ensku hjá Alþjóðahvalveiðiráðinu Sustained Management Stocks, sbr. töflu 1 á bls. 12–13 í viðauka við alþjóðahvalveiðisáttmálann frá í mars 1982. Í 10. gr. a í sama viðauka við alþjóðasáttmálann um skipan hvalveiða frá 1946 segir: „Hvalveiðar í atvinnuskyni skulu leyfðar á SMS-hvalastofnum í samræmi við tillögur vísindanefndarinnar.“ (Og vísar þessi skammstöfun, SMS, í það enska heiti sem ég las áðan.) Stöðvun veiða úr þessum stofnum verður því ekki réttlætt á vísindalegum grundvelli. Auk þess hefur ríkisstjórn Íslands áhyggjur af hugsanlegum áhrifum af stöðvun hvalveiða á lífkerfi sjávar, þar sem vitað er að hvalastofnar við Ístand nýta verulegt magn af fæðu og oft í samkeppni við aðra stofna sjávardýra, sem Íslendingar nýta og byggja afkomu sína á. Með hliðsjón af framangreindu mótmælir ríkisstjórn Íslands hér með breytingu þeirri sem samþykkt var af Alþjóðahvalveiðiráðinu á 10. gr. í viðauka við alþjóðasáttmálann um skipan hvalveiða 1946, með nýrri undirmálsgrein e, um stöðvun hvalveiða í atvinnuskyni, strandveiða frá áramótum 1986 og úthafsveiða 1985/86. Ríkisstjórn Íslands mun leggja áherslu á að auka rannsóknir á hvalastofnunum og jafnframt að mannúðlegum aðferðum verði beitt við hvalveiðar. Ríkisstjórn Íslands er að sjálfsögðu reiðubúin til þess að endurskoða ofangreinda niðurstöðu, ef fram koma ný viðhorf sem breyta ofangreindum rökstuðningi.“ Um þetta mál allt mætti að sjálfsögðu hafa mörg orð, en ég skal reyna að stytta það. Þó vil ég koma inn á örfá atriði, sem mér hafa þótt nokkuð áberandi í umræðum um málið. Í 1. mgr. þess sem ég las er vísað til þess, að vísindanefnd Alþjóðahvalveiðiráðsins hefur ekki talið ástand hvalastofna þannig að hún hafi viljað gera tillögu um allsherjarstöðvun hvalveiða. Eins og ég las er það því í raun og veru gagnstætt grundvallargrein alþjóðasáttmálans um skipan hvalveiða að ráðið ályktar um allsherjarstöðvun hvalveiða. Engu að síður er mjög áberandi í þeim fjölmörgu mótmælum sem borist hafa, fullyrðingum sem heyrst hafa til stuðnings því að hvalveiðar verði algerlega stöðvaðar, að hvalastofninn sé í útrýmingarhættu. Þetta er náttúrlega alrangt og ég vona að enginn hér mæli með stöðvun hvalveiða af þeirri ástæðu. Ég hef rætt við vísindamenn um þetta. Utanrmn. átti reyndar viðræður við íslenska vísindamenn. Þeir tóku skýrt fram, að af þessari ástæðu væri ekki nauðsynlegt að stöðva hvalveiðar. Ástæðan er allt önnur. Ástæðan er nánast pólitísk eða sá þrýstingur sem komið hefur fram hjá ýmsum hópum sem hafa lagst mjög hart gegn hvalveiðum. Í því sambandi vil ég taka það fram, að ég hef verulega samúð með þeim sem beita sér fyrir aukinni náttúruvernd og vilja koma í veg fyrir að dýrastofnum verði eytt. Það er vissulega mikil hætta á því á mörgum sviðum. En ég vil hins vegar leyfa mér að fullyrða, að í sambandi við hvalastofninn sé sú hætta lítil og reyndar engin eins og ástatt er núna og vissulega miklu meiri í sambandi við fjölmarga aðra dýrastofna á jörðu hér. Mér hefur því sýnst, að andstaðan gegn hvalveiðum væri mest af tilfinningaástæðum sprottin. Hitt er svo annað mál, að þessir hópar geta haft veruleg neikvæð áhrif á markaði okkar erlendis og hafa hótað því. Það er skylt að taka tillit til þess þótt illt sé. Það var af þessari ástæðu að ég lagði ekki fram till. um að mótmæla banni strax innan fyrstu 90 daganna, en það er sá frestur sem til mótmæla er veittur. Þá hafði mér nýlega borist bréf frá framkvæmdastjóra Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna eða réttara sagt fyrirtækis þeirra í Bandaríkjunum, þar sem mjög óvænt var snúið við blaðinu og nú lagst gegn því að hvalveiðibanninu yrði mótmælt. Ég taldi skylt að kynna mér það mál vandlega og því yrði mótmælum frestað, og það var gert. Í sambandi við þetta kom fram hjá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur að ruglingslegar væru samþykktir Alþjóðahvalveiðiráðsins. Ég tek undir það með henni. Það er svo sannarlega rétt. Hins vegar vil ég upplýsa hér, að sú skýrsla sem gerð var fyrir mig 29. júlí, ef ég man rétt, átti ekki að fara neitt út fyrir mínar dyr. Ég hygg að ég hafi að vísu afhent hana ráðherrum. Hún var byggð á þeim vinnugögnum sem menn komu með heim. Hún er byggð m. a. á fjölrituðum tillögum, sem lágu fyrir hjá Alþjóðahvalveiðiráðinu. Ég vil leyfa mér að fullyrða að þar hafi verið farið með það mál eins og það lá fyrir þá. Hins vegar gerist það 6. ágúst, að Alþjóðahvalveiðiráðið skrifar bréf og tilkynnir að endanleg samþykkt hafi verið eins og þar var fram tekið. Svo gerist það 2. sept., að Alþjóðahvalveiðiráðið skrifar enn eitt bréf og segir að það beri að strika út fimm orð úr þeirri samþykkt sem það hafði 6. ágúst talið rétta. Ég er svo sannarlega ekki að mæla með slíkum vinnubrögðum, en ég vil leyfa mér að fullyrða að minn fulltrúi á þessum fundi hafi lagt það fyrir mig sem hann vissi réttast á þeirri stundu. Þetta var strax leiðrétt gagnvart mér. Hins vegar sýndist mér að í þessum útgáfum væri engin efnisbreyting og skal ég aðeins skýra það. Í einni útgáfu, sem lá fyrir Alþjóðahvalveiðiráðinu, var talað um að bannið ætti eingöngu að gilda til 10 ára. Það er mjög mikilvægt atriði. Hins vegar var því strax breytt þannig, að það skyldi vera til endurskoðunar annaðhvort 1990 eða árlega. Það breytir þess vegna sáralitlu þegar svo er komið, að mínu mati, hvernig þetta er orðað. Ef samþykktin er til endurskoðunar verður henni aðeins hrundið samkv. reglum Alþjóðahvalveiðiráðsins með 3/4 atkv. Þetta kom m. a. fram á fundi utanrmn. í morgun. Ég var að vísu ekki þar staddur þá, en hjá nefndinni mætti Þórður Ásgeirsson, sem var lengi formaður Alþjóðahvalveiðiráðsins, og mun, eftir því sem ég best veit, hafa gert nefndinni grein fyrir þessu. Ég skal ekki fara um málið mörgum orðum í viðbót, en ég vil þó nefna það, sem hér kemur fram, að Alþjóðahvalveiðiráðið hefur í þeim gögnum, sem hér er vísað til, flokkað þær hvalategundir, sem hér eru veiddar, sem tegundir í jafnvægi sem rétt sé að nýta. Að sjálfsögðu hlýtur þetta að breytast með samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um algert bann, en þetta er það sem lá fyrir í þeim niðurstöðum frá Alþjóðahvalveiðiráðinu sem eru frá mars 1982. Hér er einnig nefnt að hafa beri í huga hvaða áhrif alger friðun kunni að hafa á lífríkið almennt. Um þetta geta menn eflaust deilt og eflaust er erfitt að meta slíkt, en upplýst var þó á fundi hjá utanrmn. af vísindamönnum að áætlað er að hvalir og selir þurfi um það bil 4% af þunga sínum á dag. Það þýðir u. þ. b. 14–15 faldan þungann á ári. Langreyður, sem er um 60 tonn, þarf því um 900 lestir af lífríki sjávar á ári og áreiðanlega neytir ekki önnur skepna þess á eftir. Menn skulu ekki algerlega gleyma þessu - eða t. d. því, hvaða áhrif það mun hafa ef friða á selastofninn, sem nánast stefnir í af markaðsástæðum sem við ráðum ekki við. Norðmenn hafa unnið að þessum málum og skoðað þau og hafa birst í fjölmiðlum tölur, sem ég held að menn ættu að íhuga nokkuð. Það fer áreiðanlega að þrengjast um okkar fiskistofna ef friða á bæði hvalinn og selinn. Mér er ljóst, eins og ég sagði áðan, að þrýstingur mun eflaust verða á okkar fyrirtæki, sem starfa erlendis og selja okkur afurðir. Nákvæmlega sömu hótanir komu fram gagnvart Japönum - mjög ákveðnar og harðar - í Bandaríkjunum, en eftir því sem ég hef getað aflað mér upplýsinga um hafa þær engin áhrif haft. Ég ræddi við sjútvrh. Norðmanna um þessi mál. Þeir höfðu sent menn til Bandaríkjanna til að gera sér grein fyrir þessum þætti. Þeir komust að þeirri niðurstöðu að ekki bæri að ákveða afstöðu með tilliti til hótana Bandaríkjamanna og mótmæltu. Hitt er mér svo fyllilega ljóst, að útflutningsafurðir okkar kunna að vissu leyti að vera viðkvæmari fyrir þessu en Norðmanna. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna selur í Bandaríkjunum mjög mikið undir íslensku merki, sem er mikið auglýst, og því auðvelt að ná áróðurslega tökum á því. Norðmenn gera það langtum minna. Ég er því með þessu alls ekki að gera lítið úr áhrifum slíkra mótmæla enda hef ég ætíð lagt áherslu á að með áhrifum þeirra beri að fylgjast. Ég er hins vegar, af þeim ástæðum sem ég rakti áðan, eindregið þeirrar skoðunar, að það beri að mótmæla þessari samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins og áskilja okkur þannig rétt til að halda áfram hvalveiðum 1986. Það kann vel svo að fara, að menn komist að þeirri niðurstöðu að það verði ekki rétt. En ef við mótmælum ekki höfum við tapað af rétti okkar. Ég held að menn verði að hafa það ákveðið í huga. Hér kemur stundum fram að menn geti endurskoðað þetta mál. Það er oft sagt: Er ekki hægt að segja sig úr Alþjóðahvalveiðiráðinu og hefja hvalveiðar? Hafréttarsáttmálinn vísar til þess, að þegar um flökkustofn er að ræða beri að fara eftir samþykktum alþjóðastofnana. Það er engin önnur alþjóðastofnun í hvalveiðimálum en Alþjóðahvalveiðiráð. Eitt land hefur sagt sig úr ráðinu nýlega. Það eru Kanadamenn. Fulltrúi þeirra sagði við mig, þegar ég spurði hann hvers vegna þeir gerðu þetta, að það væri vegna þess að starfsemi þessa ráðs væri ekki orðin marktæk, það væri ekki byggt þar lengur á vísindalegum niðurstöðum. Þeir hafa að vísu hætt hvalveiðum að mestu, en stunda veiðar á smáhveli í vissum stöðum því að Alþjóðahvalveiðiráðið hefur samþykkt að frumstæðar þjóðir eða frumbyggjar, aborigines eins og það er kallað á ensku, megi stunda hvalveiðar til eigin nota. Það eru nokkrar mjög fágætar hvalategundir veiddar þannig. Bandaríkjamenn hafa barist ötullega fyrir því að Eskimóar í Alaska megi stunda hvalveiðar. Að vísu er það mjög takmarkað. Þetta er kannske táknrænt fyrir það, hve þjóðirnar hugsa mjög um sína eigin hagsmuni þegar að svona málum kemur. Þeirra hagsmunir eru allt aðrir en okkar. Á þetta vildi ég leggja áherslu: Ef við mótmælum ekki er enginn vafi í mínum huga, og tel ég mig hafa þaulskoðað það, að afturkoma til hvalveiða verður vægast sagt erfið og ekki nokkrar líkur til þess að það verði unnt innan Alþjóðahvalveiðiráðsins því að þar þarf að samþykkja breytingu með 3/4 atkv. Ég hygg að menn geti allir hér gert sér grein fyrir því, eins og þar er háttað þátttöku, að slíkur meiri hluti næst ekki. Þess vegna tel ég sem sagt, að það eigi að mótmæla. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, en endurtek að ég hef ekki litið á þetta sem flokksmál. Ég vil taka það hér fram, að í mínum flokki eru menn algerlega óbundnir af þessu máli. Og ég mun að sjálfsögðu hlíta þeirri niðurstöðu sem hér fæst.



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. hefur nú lokið máli sínu og lesið m. a. upp þá yfirlýsingu ríkisstj. sem hann hyggst munu senda í nafni hennar, verði niðurstaða Alþingis sú að mótmæla beri þessu allsherjarbanni Alþjóðahvalveiðiráðsins. Ég hlýt að segja að eðlilegra hefði mér þótt að vilji Alþingis hefði verið kannaður fyrr að því er varðar þáltill. hv. þm. Eiðs Guðnasonar um það að mótmæla bæri þessu allsherjarbanni fremur en að ríkisstjórn Íslands verði hugsanlega að ganga í sig með yfirlýsingu sem hún þegar hefur gefið frá sér. Mér segir svo hugur um, að sú yfirlýsing, sem hæstv. sjútvrh. las upp, verði ekki send í því formi sem hún var kynnt nú, einfaldlega vegna þess að ég sé ekki betur en líkur séu á að meiri hluti Alþingis mótmæli ekki. Þetta er vissulega stórt mál og viðurhlutamikið og viðkvæmt fyrir okkur Íslendinga. Ég verð að segja, að fyrir mig, og ég get ímyndað mér fyrir fleiri, er þetta sannkallað kvalræðismál, - að þurfa, eins og mér sýnist málin horfa nú, að beygja sig undir hótanir frá erlendu stórveldi sem byggir afstöðu sína á öfgafullri afstöðu náttúruverndarmanna. Nú vil ég ekkert slæmt segja um náttúruvernd og hef fulla samúð með þeim sem vilja hlífa náttúrunni við óhæfilegum ágangi manna. En ég hlýt að láta það álit í ljós að málið allt, einmitt fyrir tilverknað náttúruverndarmanna, er byggt á veikum og heldur ankannalegum forsendum. Það hefur verið talað um og rökstutt með allöruggum vísindalegum rökum að hér sé ekki fyrst og fremst spurningin um ofveiði og útrýmingarhættu hvala, þó að engin vísindaleg vissa liggi raunar fyrir í hvoruga áttina. Hér séu fremur að verki tilfinningalegar ástæður ákafra manna sem sjást lítt fyrir í ákafa sínum. Þetta kemur þannig út, að veist er að smáþjóð sem á svo til alla sína afkomu undir veiði sjávarfangs. Enda þótt þáttur hvalveiða og þeirra afurða sem við flytjum út af hvölum nemi aðeins 1–2% af útflutningi er þó hér um að ræða atvinnu sennilega um 250 manna á Íslandi og framtíð og starfrækslu vel rekins atvinnufyrirtækis er stefnt í voða. Ég verð að segja það, að mér finnst hart að við þurfum að hlíta ákvörðun og áhrifum einhverra „græningja“ úti í heimi, sem ekki hafa nokkra aðstöðu til að meta þær ráðstafanir, sem þeir standa fyrir, og hvaða áhrif það hefur á líf þeirrar þjóðar sem í hlut á. Íslendingar eru vissulega þar á meðal. Hér eru tilfinningarnar látnar ráða. Ekki skal ég amast við því að fólk hafi heitar tilfinningar fyrir málum sem það hefur sannfæringu fyrir. En m. a. kemur það harla furðulega fyrir þegar vitnað er í greind hvala umfram önnur spendýr. Ég veit ekki til að vísindamenn hafi haft aðstöðu til að mæla greindarvísitölu hvalanna í sjónum. En hitt er annað mál, að við vitum að við lifum á og erum sífellt að ráða af dögum bráðgreind spendýr með heitu blóði hér allt í kringum okkur. Mér dettur nú í hug refurinn, sem við notum til nytja með því að selja loðskinn. Ég get nú eiginlega sagt að ég sé alin upp með refum því að heima í Vigur vestur frá rákum við refabú um langt skeið og ég kynntist þar árum saman skemmtilegum vitsmunum tófunnar. Vinfengi og jafnvel kærleikar voru með refnum og manninum á þeim bæ. En eins og ég segi: Hér er sýndarmennska og óyfirvegaðar tilfinningar látnar ráða allt of miklu og hafa stórskaðleg áhrif á hagsmuni þjóða sem í hlut eiga. Ég lýsi því yfir hér, og það mun koma síðar fram, að ég hef við skulum segja heykst á að mótmæla hvalveiðibanninu einfaldlega af því að ég met það svo, að með því að mótmæla væri ég að fórna smáum hagsmunum fyrir aðra margfalt stærri. Ég þori einfaldlega ekki að taka þá áhættu að við stefnum okkar aðalútflutningsmörkuðum í hættu með því að það er búið að heilaþvo bandaríska neytendur þannig að með einhverjum ráðum verður þeim bægt frá því að kaupa íslenskan fisk, ekki hvað síst, eins og hér kom raunar fram, að sölumerki Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna er einmitt „Icelandic“ sem aðalmerki svo að það er engum blöðum um það að fletta hvaðan fiskurinn kemur. Ég veit að hér er ekki ótakmarkaður tími til stefnu, en með tilliti til þess sem kemur fram í báðum nál. hv. utanrmn. og kom raunar fram í máli hæstv. sjútvrh. líka, þá vil ég leggja áherslu á það og tjá það sem mína skoðun, að það sé óþarfi að vera vonlaus um að hvalveiðimálin muni á ný snúast okkur í vil. Ég vænti þess fastlega að af krafti verði unnið að frekari vísindalegum rannsóknum, sem hugsanlega geti komið vitinu fyrir þá menn sem hér ganga fram í broddi fylkingar í því er ég vil kalla skemmdarstarfsemi gagnvart atvinnulífi smáþjóðar sem við Íslendingar erum. Hér hefur verið gengið fram af óþolandi offorsi. Ég vil að lokum segja það, að ég hlýt að láta í ljós undrun mína og vanþóknun á framkomu bandarískra stjórnvalda í þessu efni. Bandaríkjamenn eru okkur vinveitt bandalagsþjóð. Mér finnst fara illa á því, að í frammi séu hafðar hótanir um viðskiptaþvinganir verði ekki farið að óskum Bandaríkjastjórnar um að við mótmælum hér ekki, en þegjum og hlýðum. Ég vil jafnframt benda á að það væri fullkomin ástæða til þess að við Íslendingar bærum fram á vettvangi Sameinuðu þjóðanna umkvörtun, mótmæli og jafnvel kæru á hendur þeim sem þannig fara að gagnvart okkur. Auk þess vil ég benda á, að þeir 66 starfsbræður okkar í öldungadeild Bandaríkjaþings, sem senda okkur undirskriftaskjal, ættu skilið að við svöruðum þeim í sama dúr, sendum okkar greinargerð eins harðorða og við höfum tilefni til og þeir fengju að hugsa sinn gang og reyna að setja sig inn í okkar sjónarmið og skilja þá hagsmuni, sem við höfum hér að gæta. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en nauðug viljug mun ég greiða atkv. með því að mótmæta ekki þessu hvalveiðibanni.



Herra forseti. Mér þótti þetta merkileg ræða sem hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir flutti hér áðan. Hún sagði okkur frá skoðun sinni og innstu hjartans sannfæringu um það, að samviska hennar segði henni að við ættum að mótmæla þessu banni, við ættum ekki að una hótunum. Engu að síður sagði þessi hv. þm. að hún hefði heykst á því að greiða atkv. eins og samviska hennar byði, hún hefði heykst á því og mundi mæla með því að við mótmæltum ekki, vegna þess að okkur væri hótað. Þetta er kjarni þess máls sem hér er um að ræða. Það hefur verið dapurlegt að fylgjast með því hér undanfarna daga hvernig hver hv. þm. á fætur öðrum hefur heykst í afstöðu sinni til þessa máls vegna hótana þrýstihópa og vegna ósmekklegra hótana erlends stórveldis, sem virðist þeirrar skoðunar að Ísland sé einhvers konar þriðja flokks bananalýðveldi, hvers skoðanir séu falar fyrir fáeina fiska. Það hefur verið athyglisvert að fylgjast með fulltrúum þrýstihópa, sem á vondu máli eru kallaðir „lobbyistar“, sem hafa verið hér tíðir gestir og hafa greinilega haft árangur sem erfiði. Fulltrúar þeirra þrýstihópa sem nú beita Íslendinga viðskiptalegum hótunum, hóta að taka okkur efnahagslegu kverkataki ef við ekki förum að þeirra óskum. Mér sýnist margt benda til að nú sé meiri hl. þm. á þeirri skoðun að okkur beri ekki að mótmæla samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins og það sé vegna þess að við erum beitt hótunum. Hafa skulum við það í huga að fleiri þjóðir hafa mótmælt. Norðmenn hafa mótmælt, Sovétmenn hafa mótmælt, Japanir hafa mótmælt og Perúmenn hafa mótmælt. En þessir þrýstihópar ráðast ekki á þessar þjóðir. Þetta eru stærri þjóðir og voldugri en við. Þeir ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur og þar sem þeir telja sig eiga auðveldast með að koma sínum skoðunum fram. Þetta er vert að hafa í huga. Mér þykir það miður að utanrmn. skyldi ekki hafa náð samstöðu um þá till. sem ég lagði hér fram um miðjan nóv. Ég lýsi stuðningi við þá till. sem minni hl. n. hefur hér lagt fram. Ég vil hins vegar víkja fáeinum orðum að hlut ríkisstj. í þessu máli. Hæstv. iðnrh. kom hér í ræðustól áðan og sagði að ríkisstj. hefði enga ályktun gert í gær. Hann las síðan þingheimi bókun, sem hann hafði gert á fundi ríkisstj. í morgun, að mér skildist. Í Morgunblaðinu í dag, sem er nú kannske ekki algild heimild um störf ríkisstj. stendur - og því hefur ekki verið mótmælt hér í umr. í dag: „Ríkisstjórnin samþykkti samhljóða á fundi sínum í gærmorgun að mótmæla og varð samþykktin til þess að þm. Alþb. réðust harkalega á ríkisstj. og ráðh. á Alþingi í gær.“ Hér var í umr. í dag vitnað til samþykktar - eða niðurstöðu skulum við kalla, það er í rauninni leikur að orðum að gera mikið mál úr því, - ríkisstj. í gær sem vitnað var til hér í ræðu frsm. minni hl. utanrmn., hv. þm. Geirs Hallgrímssonar. Þar sagði með leyfi forseta: „Afstaða til samþykktar Alþjóðahvalveiðiráðsins um stöðvun hvalveiða var til umræðu á fundi ríkisstj. í dag.“ Þetta er frá í gær. „Á grundvelli þeirra skoðanaskipta, sem þar fóru fram, varð niðurstaðan að sjútvrh. mun bera fram mótmæli af Íslands hálfu við ályktuninni um stöðvun hvalveiða.“ Varð niðurstaðan, stendur þar. Menn geta kallað það hvað sem þeir vilja, samþykkt eða ályktun, en þetta varð niðurstaðan af fundi ríkisstj. í gær. Það er kannske ekki ástæða til að fara mjög mörgum orðum um þetta sérstaklega, en engu að síður er ástæða til að ræða þetta mál nokkuð efnislega svo sem aðrir hv. þm. hafa hér gert. Auðvitað er það ljóst að það eru miklir hagsmunir hér í húfi, ef það reynist rétt að þessi þrýstihópasamtök, þessir náttúruverndarmenn, sem eru hér að misnota þann góða málstað sem náttúruvernd almennt er, ef þeir hafa það vald yfir bandarískum neytendum að þeir geta tekið okkur efnahagslegu kverkataki. Auðvitað er það alvarlegt mál. En hver segir að svo muni verða? Hver segir að bandarískir fiskkaupendur og neytendur láti segja sér fyrir verkum með þeim hætti? Ég man ekki betur en vestur í Kaliforníu í Bandaríkjunum væri langvinnt verkfali í fyrra eða hitteðfyrra, kannske aðeins lengra síðan, þar sem ávaxtatínslumenn fóru í verkfall sem stóð í meira en eitt ár. Bandarísku verkalýðssamtökin hugðust beita sér fyrir víðtækum mótmælaaðgerðum og vörðu m. a. til þess ærnu fjármagni að hvetja fólk til að kaupa ekki vínber og ávexti frá Kaliforníu, sem verkfallsbrjótar höfðu tínt. En hvaða áhrif hafði það? Það hafði engin áhrif. Þessir ávextir héldu áfram að seljast eftir sem áður, dró kannske eitthvað lítillega úr, en varla svo að marktækt væri. Ég held að menn mikli mjög fyrir sér - þó ég skuli að vísu ekki draga úr því, að þessir hópar hafa bæði peninga og tíma til að sinna sínum áhugamálum - ég held að menn mikli mjög fyrir sér hver áhrif þessir hópar muni hafa á sölu á íslenskum fiskafurðum vestan hafs. En mergurinn málsins er bara sá, að við eigum að láta á það reyna. Við eigum ekki að beygja okkur fyrir hótunum. Ef þessir aðilar eru þess umkomnir að taka okkur efnahagslegu kverkataki, þá skulum við láta það koma í ljós og láta á það reyna. Við skulum þá gefast upp með heiðri og sóma. Enginn má við margnum, þegar við sjáum að við ofurefli er að etja. En við skulum ekki liggja hundflatir fyrir fram. Það er aldeilis með ólíkindum hversu áberandi hið tvöfalda siðgæði er í þessum efnum. Það er verið að tala um það, að við séum að brjóta alþjóðareglur. Þetta er víðs fjarri. Með því að mótmæla erum við að fara eftir reglum Alþjóðahvalveiðiráðsins. Við erum að fara eftir leikreglum, sem það hefur sett, við erum að notfæra okkur þann rétt sem við eigum sem aðilar að þeirri samkomu Alþjóðahvalveiðiráðsins sem hv. þm., sem hér hafa talað á undan mér, meira að segja þeir sem ekki vilja að mótmælt sé, lýsa sem hálfgerðri skrípasamkomu, að ekki sé sterkar til orða tekið. Við erum ekki að brjóta neinar reglur. Við erum að fara eftir reglum Alþjóðahvalveiðiráðsins og við erum að tryggja okkar rétt í framtíðinni. En hið tvöfalda siðgæði er á mörgum sviðum. Bandaríkjamenn, sem hvað harðast ganga fram í því að við mótmælum ekki þessari samþykkt og beita til þess vægast ósmekklegum aðferðum að mínum dómi, hafa ekki séð sér fært að undirrita alþjóðahafréttarsáttmálann. Hvers vegna ekki? Þeir telja það stríða gegn hagsmunum sínum. Eigum við að beita okkur fyrir efnahagslegum refsiaðgerðum gegn Bandaríkjunum vegna þess að þau vilja ekki undirrita hafréttarsáttmálann, sem við höfum undirritað? Auðvitað getum við það í fyrsta lagi ekki og í öðru lagi er það fáránlegt. Það er jafn fáránlegt og að þeir séu að skipta sér af okkar málum. Hið tvöfalda siðgæði kemur svo enn betur í ljós þegar að því er hugað, að á hverju ári eru drepnir 40–50 þús. höfrungar undan vesturströnd Bandaríkjanna. Þar eiga Bandaríkjamenn ekki alla sök, en bróðurpart sakar eiga þeir sannarlega þar. Hvernig eru þessir höfrungar drepnir og hvers vegna eru þeir drepnir? Þeir drepast þegar menn eru að veiða túnfisk í hringnót, 40–50 þús. höfrungar á ári. Alþjóðahvalveiðiráðið skiptir sér ekki af því. Höfrungar eru að vísu taldir, svo að ég víki að greindarvísitölu hvala eins og gert hefur verið hér, kannske greindastir þeirra dýra og þeir sem leiddu vísindamenn inn á þær brautir að fara að huga að greind þessara dýra. Nei, höfrungar koma Alþjóðahvalveiðiráðinu ekkert við vegna þess að þeir eru flokkaðir sem smáhveli. Þeir eiga þess vegna formælendur fáa í þeim hópum náttúruverndarmanna sem nú beita sér gegn okkur. Þetta er vissulega tvöfalt siðgæði. Ég held að við verðum að gera okkur grein fyrir því að þetta mál snýst um það, hvort við ætlum að standa uppréttir og horfa framan í fólk eða hvort við ætlum að láta kengbeygja okkur með hótunum einum saman, sem við vitum ekkert hvaða alvara fylgir. Ég vék að því hér áðan, að þrýstihópafulltrúarnir hefðu verið hér á fullri ferð í sölum þingsins og haft árangur sem erfiði. En þeir hafa komið víðar við sögu. Ég held að fréttaflutningur Ríkisútvarpsins allar götur síðan í síðustu viku verði, þegar hann er skoðaður hlutlægt og metinn eftir á, skólabókardæmi um það hvernig ekki á að vinna og hvernig ekki á að fjalla um svona mál í hlutlausum ríkisfjölmiðli. Í gærkvöld var það haft eftir Bandaríkjamanni, fréttamaður útvarpsins í Bandaríkjunum hafði það eftir honum orðrétt, að Íslendingar hefðu aldrei skilað neinum gögnum til vísindanefndar hvalveiðiráðsins. Fleipur, ósannindi og bull. Forstjóri Hafrannsóknastofnunarinnar leiðrétti þetta í fréttatíma í gærkvöldi, en e. t. v. hafa fleiri heyrt hinar röngu upplýsingar en leiðréttinguna sem kom þar á eftir. Í íslenska ríkisútvarpinu hafa nær eingöngu heyrst sjónarmið bandarískra náttúruverndarmanna. Það hefur ekki verið talað við fólkið, sem vinnur að þessum störfum, þær 200–250 fjölskyldur, sem eiga sitt undir þessari starfsemi og sem þeir fulltrúar Alþb. sem hér hafa talað virðast ekki hafa sérstaklega miklar áhyggjur af, eins og fram kom í máli hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur hér fyrr í kvöld.

Það vinna mörg þúsund manns í frystihúsunum.

Já, víst er um það, það vinna margir í frystihúsunum, sem betur fer, og hafa þar vinnu. Og það er ekkert um það vitað, hvort atvinnu þess fólks er stefnt í hættu með þeirri aðgerð sem talað er um. Það er ekkert um það vitað, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, og við höfum ærið svigrúm til þess að fylgjast með því hvað gerist, þótt svo við notfærum okkur allan okkar rétt í þessum efnum. En ég ætla að víkja aftur að fréttaflutningi Ríkisútvarpsins sem hefur verið alveg með eindæmum. Mætti helst þá ályktun draga, að almenningur í Bandaríkjunum hugsaði ekki um annað, talaði ekki um annað og dreymdi ekki um annað þessa dagana en hvalveiðar við Ísland. Ég held að með þessum fréttaflutningi hafi verið gefin alröng mynd. Það hefur aldrei, svo að ég hafi heyrt, verið talað við heimamenn. Það hefur ekki verið talað við fulltrúa þess sveitarfélags, þar sem þessi starfsemi fer fram. Það hefur ekki verið talað við áhafnirnar á skipunum, það hefur ekki verið talað við fólkið sem vinnur að þessari vinnslu. Ríkisútvarpið hefur enga ástæðu séð til þess. Hins vegar hefur þótt ástæða til að flytja fréttir af afstöðu bandarískra náttúruverndarsamtaka og hótunum, sem yfir okkur dynja þaðan því sem næst á hverju kvöldi. Þetta er dæmi um það hvernig ekki á að vinna að svona málum og verður tekið upp síðar á þeim vettvangi sem það á kannske betur heima. Við skulum hafa það í huga, að þeir þrýstihópar sem hér er um að ræða hafa ekki aðeins beitt hæpnum fullyrðingum, þeir hafa beitt hreinum ósannindum hvað eftir annað, eins og ég rakti hér í ræðu fyrir fáeinum dögum, þegar um var að ræða þá auglýsingu sem birt var hér í blöðum. Sjálfsagt hafa þessir þrýstihópar menn á launum hér við að koma sínum málum á framfæri. Það er sjálfsagt þannig sem þessir hópar vinna og við því er ekkert að segja, en það verður að gera þær lágmarkskröfur að farið sé rétt með og ekki sé farið með fleipur og hrein ósannindi. Nú horfir svo, að meiri hluti þm. muni beygja sig, muni heykjast og beygja sig fyrir kröfum þessara þrýstihópa. Við skulum hugsa málið svolítið lengra. Það er þetta í dag, það er hvalurinn í dag. Hvað kemur næst? Þetta er spurning um það, hverjir stjórna nýtingu okkar á þeim auðtindum sem við byggjum lífsafkomu okkar á. Ef samþykkt verður núna að mótmæla ekki þessari samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins og fara þar með að þeim reglum sem þar gilda, hvað kemur þá næst? Hverjir segja okkur fyrir verkum næst? Það eru alveg hreinar línur og augljóst að Alþingi er að láta þrýstihópa segja sér fyrir verkum. Þm. hafa viðurkennt það hér að þeir eru að heykjast á skoðunum sínum vegna þrýstings, vegna ótta um að íslenskum hagsmunum í Bandaríkjunum sé hætta búin á fisksölumarkaði þar. Ég get út af fyrir sig skitið þau sjónarmið. En við eigum að láta á það reyna, hvert afl þessara hótunarmanna er, og hvort þeir í raun og veru muni gera alvöru úr þessum hótunum sínum. Við eigum að láta á það reyna, hvort ríkisstjórn Bandaríkjanna gerir alvöru úr því að beita okkur efnahagslegum þvingunum. Við eigum ekki að beygja okkur fyrir þessum hótunum einum saman. Sérstakur kafli þessa máls er það sem frá var greint í blöðum í gær, að Íslendingum væri boðið að veiða við Bandaríkin. Skilyrði að hvalveiðibanninu verði ekki mótmælt, segir í Morgunblaðinu, með leyfi forseta. Athyglisvert en óviðeigandi tilboð, segir Steingrímur Hermannsson sjútvrh. Það er vægt til orða tekið, að þetta sé óviðeigandi tilboð. Ég hefði satt að segja aldrei trúað því að ríkisstjórn Bandaríkjanna, að bandarískur ráðh. mundi voga sér að skrifa hingað slíkt bréf sem Morgunblaðið greinir frá að lagt hafi verið fram á fundi utanrmn. í gær. Þar segir með leyfi forseta: „Í bréfinu voru m. a. reifaðar þær hugmyndir, að mótmæltu Íslendingar ekki hvalveiðibanni Alþjóðahvalveiðiráðsins gætu komið á móti veiðiheimildir íslenskra fiskiskipa innan bandarískrar lögsögu.“ Sem sagt, við viljum versla. Ég hélt að við værum ekki til sölu. En því miður sýnist mér að svo kunni að fara vegna hótana þessara þrýstihópa, að menn séu með nokkrum hætti til sölu. Það er mín persónuleg skoðun, að með því að láta undan hótunum með þessum hætti, og láta ekki á reyna, með því að láta undan hótunum með þessum hætti verði Alþingi Íslendinga sér til ævarandi skammar. Ég vona sannarlega að svo verði ekki.



Herra forseti. Ég vík kannske örfáum orðum fyrst að ræðu hv. síðasta þm. sem hér talaði, ekki vegna þess að það hafi neina efnislega þýðingu, heldur aðeins til að láta í ljós - ja, ég vil nú segja nærri því furðu mína á því orðbragði sem hann hér hafði og þeim tilfinningahita, sem greip hann út af þrýstihópum og „lobbyistum“ sem hann svo kallaði, sem hér hefðu verið í þinghúsinu. Enginn maður hefur komið í þinghúsið að tala við mig, nema ég hitti af tilviljun forstjóra Hvals hér áðan og hann var með eina litla gamansögu. Við hins vegar í utanrmn. höfum kallað fyrir okkur mjög marga menn. Ég skal alveg játa það, að þetta er erfitt mál viðureignar. Ég hef ekki hugsað um annað núna síðustu sólarhringana en einmitt þetta mál og hvernig heppilegast væri á því að taka. En mér hefur ekki dottið í hug að láta undan þrýstihóp af nokkru tagi, enda hefur enginn þrýstihópur reynt að hafa áhrif á mig, nema þá þessi bréf sem komið hafa frá Bandaríkjamönnum og þau hafa ekki snert mig nokkurn skapaðan hlut, bókstaflega ekki, né tal um það að við ætlum að versta við þá, láta eitthvað undan einhverjum þrýstingi af þeirra hálfu. Það vill nú svo til, að Bandaríkjamenn veiða alls ekki hval, a. m. k. ekki þann sem fellur undir Alþjóðahvalveiðiráðið. Þeir veiða kannske einhverja höfrunga, ég veit ekki um það. Þeir eru ekki að gæta eigin fjárhagslegra hagsmuna þarna, alls ekki.  Ég hef reynt að gera mér glögga grein fyrir málinu, eins glögglega og ég get með því að kynna mér öll þau skjöl sem ég hef getað höndum yfir komist nú síðustu daga. Ég skal játa það að ég hafði ekki kynnt mér þetta mál nægilega vel. Þetta er hið furðulegasta mál. Hér hefur komið fram að það eru a. m. k. þrjár útgáfur af ályktuninni, sem hér hafa verið í umferð, mjög mismunandi að efni, og á röngum forsendum hafa menn verið að mynda sér skoðanir og vinna eftir röngum vinnuplöggum. Það eru þrjár útgáfur komnar af þessu skjali og þetta er ályktun sem samþykkt var í sumar. Sú síðasta kemur ekki fyrr en 2. sept. Því hafa menn ekki gert sér grein fyrir fyrr en í gær. Samkv. því - og það er sú rétta væntanlega - samkv. því er ekki útrunninn okkar frestur til að mótmæla. 180 dagarnir eru ekki liðnir frá 2. sept. og ráðinu ber að tilkynna hverju einasta ríki um samþykktir. sú samþykkt barst okkur ekki fyrr en einhvern tíma eftir 2. sept. Þess vegna væri mánuður til stefnu. Við þyrftum ekki endilega þess vegna að mínu mati að afgreiða málið í kvöld. Við skulum bara gera það engu að síður. En það sem er kannske hálfu verra er að ef við ætlum að mótmæla, þá skyldum við ekki gera það um leið og hinar fjórar þjóðirnar, sem hér voru upp taldar, þ. e. Noregur, Sovétríkin, Japan og Perú, gerðu það. Þá hefði þó ekki athygli alheimsins beinst að okkur Íslendingum einum, sem talið er að séu að mótmæla á síðasta degi, að við séum eina rányrkjuþjóðin í heiminum. Hinar eru kannske meira og minna gleymdar eins og hér kom fram. Þá er það nú svo, að ég hef séð dreifimiða og orðið var við áróður svipaðan og beitt er gegn okkur, gegn Japönum og öðrum. En þetta er nú heldur ekki aðalatriðið. Hæstv. sjútvrh. sagði að við mundum tapa af einhverjum miklum rétti ef við ekki mótmæltum. Þannig hefur málið verið lagt fyrir. Ég vil segja það - og þið fyrirgefið þó að ég minni á að ég hef setið 12 fundi síðustu hafréttarráðstefnu og þannig samanlagt allt upp undir eitt ár verið að hlusta á raddir manna og reyna að kynnast sjónarmiðum þeirra og -  Ég hygg að á þessum fjórum árum muni jafnvel þetta Alþjóðahvalveiðiráð verða lagt niður og þjóðirnar mynda aðra stofnun. Þetta ráð er ekki byggt á ákvæðum hafréttarsáttmálans, enda voru þessi samtök orðin til löngu áður en hann sá dagsins ljós. Ég held að þetta mál verði allt saman tekið upp í heild og reynt að finna heppilega niðurstöðu. Og hver er þá andi hafréttarsáttmálans og hvernig á að vinna að þessu máli? Hann er sá, að þjóðirnar eigi að hafa samstarf, þær eigi að mynda með sér samtök til nýtingar á auðæfum hafsins. Ég sagði: til nýtingar, en auðvitað fyrst og fremst til verndar, það er rétt. En það fer alltaf saman í öllum ályktunum, í öllum greinum þar sem um þessi mál er fjallað, að það eigi ekki einungis að vernda fiskinn eða hvalinn eða auðæfi hafsins. Það eigi líka að nýta þessi auðæfi. Þegar síðasta hafréttarráðstefna hófst lá fyrir tillaga frá Möltu, sem vakti heimsathygli, um það að úthöfin skyldu verða sameiginleg arfleifð mannkyns, sameign mannkynsins. Það ætti ekki eingöngu að vera í þágu strandþjóðanna, heldur líka til þess að næra sveltandi þjóðir, og allar þjóðir heims ættu ítök í þessum auðæfum. Út á það hefur allt starfið gengið. Að vísu hafa strandþjóðirnar gengið miklu lengra en landlukt ríki hafa viljað og við höfum reynt að ná því sem við höfum getað. Ég er ekki barnanna bestur í því efni. Ég á mikið eftir óunnið á því sviði, að því er hafsbotninn varðar, og við hér á Alþingi að tryggja okkar réttindi þar eftir hafréttarsáttmálanum. En við verðum að hafa í huga að þessir stofnar, hvalastofnarnir, eru því miður alls ekki eign Íslendinga. Þeir dvelja hér skamman tíma árs. Þeir eiga afkvæmi sín suður undir miðbaug. Þetta er sameiginleg eign mannkyns í skilningi hafréttarsáttmálans. Sjálfsagt er að nýta þennan stofn, ekki ofnýta hann og ekki vannýta hann. Það er líka það sem hafréttarsáttmálinn segir. Að því verður unnið að því er þessa stofna varðar eins og öll önnur auðæfi hafsins á næstu árum að siðaðra manna hætti með samkomulagi, umræðum, rökræðum, gagnrýni, mótmælum, þar sem það á við. Ég held að við missum nákvæmlega engan rétt ef við samþykkjum það nú í kvöld að mótmæla ekki. Ég held jafnvel að þegar við komum eftir 1 ár, 2 ár, 3 ár með meiri upplýsingar um hvalastofnana sem við erum að afla, meira en kannske nokkur annar af því að við erum nú að hvalveiðum þá verði okkur kannske tekið betur en hinum, sem voru að mótmæla, þegar farið verður að ákveða nýja kvóta. Og það er athyglisvert, þó að það þyki kannske formsatriði, að það er ekki talað um algert bann, eins og alltaf er verið að segja, heldur að kvótar skuli í bili miðast við núll. Af hverju haldið þið að það orðalag sé sett nema vegna þess að gert er ráð fyrir að það komi kvótar kannske einhvern tíma aftur? Þetta er samkomulagsorðalag sýnilega. Annars hefði verið sett þarna allsherjarbann. Það er sagt, og það segir Þórður Ásgeirsson, sem sjálfsagt er fróðastur um þetta, að sá munur sem þarna kunni að verða á að mótmæla og mótmæla ekki sé helst sá, að óskir þessara fjögurra, sem þarna mótmæli, komi sjálfkrafa á dagskrá og umræður um þeirra kvóta. Ég held að það þurfi einfalda samþykkt í ráðinu til þess að sambærileg ósk frá Íslendingum fáist rædd. Ég á ekki von á að það fengist ekki einfaldur meiri hluti til að okkar óskir verði ræddar af því að við mótmæltum ekki, en hinna kröfur yrðu ræddar af því að þeir mótmæltu. Mér finnst það býsna ólíklegt að þær þjóðir sem vilja friða hvalastofnana neiti okkur um sama rétt og hinum, sem mótmæltu. Það getur vel verið að mér skjátlist í einhverju af þessu. En ég held að við séum ekki að missa þarna a. m. k. neinn mikinn rétt. Í 64. og 65. gr. hafréttarsáttmálans er sérstaklega um það rætt, hvernig fara beri með flökkufiska þá sem æða um heimshöfin. Það er að vísu rætt um fiska í 5. gr., en í 120. gr. er vitnað til þess, að þetta skuli allt saman gilda einnig um hvalinn, og það eru einstaklega strangar reglur um það, að ein þjóðin, þar sem slíkir stofnar dvelja tiltölulega skamman tíma, megi ekki hirða allan fiskinn, heldur eigi að vera algert samkomulag um það hver skuli vera hlutdeild hvers og eins í slíkum stofni. Ennþá strangari reglur eru raunar um þá fiska sem hrygna í fersku vatni, t. d. laxinn. Þar má ekki við honum hreyfa nánast. Og samt eru Færeyingar að veiða þar í stórum stíl. En það er mál sem er fyrir utan umræðuefnið hér í kvöld, en verður svo sannarlega rætt nánar áður en langt um líður. En af því að ég er að ræða um þetta get ég gjarnan minnt á það, að Íslendingum ætti nú að vera það í fersku minni að það er ætlast til þess að fiskstofnar séu nýttir. Í gegnum alla hafréttarráðstefnuna höfum við verið að berjast eins og við höfum lifandi getað við að halda inni íslensku greininni svokölluðu, 71. gr., sem undanþiggur okkur þeirri kvöð að aðrar þjóðir veiði innan landhelgi okkar, ef við ekki fullnýtum aflann. Það er sem sagt skylt að nýta aflann. Ef einhver þjóð getur ekki nýtt hann, þá er hún skyldug til að leyfa öðrum þjóðum að nýta hann. Svo langt er gengið í því að nýta á heilbrigðan hátt öll auðæfi hafsins. Eins og ég sagði áðan eigum við ýmis réttindi ósótt og verðum að gera það af manndómi og reisn, sanngirni og skilningi og af metnaði auðvitað líka, en ekki af ofmetnaði, ekki með stóryrðum, ekki með óhæfilegri frekju. Við eigum að gera það á sama hátt og við hingað til höfum gert. Við eigum að vera friðunarþjóð og við eigum að vera framsækin í því að vernda auðæfi hafsins en nýta þau á heilbrigðan og skynsamlegan hátt og sleppa öllu ofstæki í því efni.



Herra forseti. Ég vil sérstaklega taka undir síðustu orð hv. 5. landsk. þm. þess efnis, að við eigum að vera friðunarþjóð í þeim skilningi að við eigum að nýta auðlindir hafsins í kringum okkur og ganga hvergi út fyrir þau mörk sem við teljum rétt í því sambandi. Það er athyglisvert að í þeim mikla bunka af alls konar upplýsingum sem safnast hefur upp hjá okkur alþm. varðandi hvalveiðibannið, er m. a. sérstaklega vikið að þessu af Sambandi ísl. náttúruverndarfélaga, en á aðalfundi þess hinn 2. júní s. l. var samþykkt ályktun um hvalveiðar. Ég skal reyna að lesa alla ályktunina til þess að ekki fari á milli mála hver var vilji Sambands ísl. náttúruverndarfélaga hinn 2. júní s. l., með leyfi hæstv. forseta: „Aðalfundur SÍN haldinn í Reykjavík 2. júní 1982 ítrekar við sjútvrh. ályktun sambandsins frá 1980, þar sem segir m. a. að dregið skuli úr öllum hvalveiðum hér við land og að ríkisstj. geri Alþingi árlega grein fyrir störfum íslensku sendinefndarinnar á ársfundi Alþjóðahvalveiðiráðsins. Jafnframt lýsir fundurinn áhyggjum sínum yfir framkomnum hugmyndum um úrsögn Íslands úr Alþjóðahvalveiðiráðinu og leggur til að farið verði í reynd (sem er undirstrikað) eftir tillögum vísindanefndar Alþjóðahvalveiðiráðsins. Aðalfundurinn hvetur til aukinna hlutlausra rannsókna á villtum spendýrum við og á Íslandi, svo sem hvölum, selum, hreindýrum, refum og minkum.“ Svo mörg voru þau orð og býsna athyglisverð ef við höfum það í huga, að við stórhvalaveiðar hér á landi hefur verið farið í reynd eftir tillögum vísindanefndar Alþjóðahvalveiðiráðsins. Mér finnst ástæða til að menn hafi þetta í huga, þegar við ræðum um nýtingu hvalastofnsins nú, og ég tel að draga verði þá ályktun af þessari samþykkt, að Samband ísl. náttúruverndarfélaga vilji í reynd að þannig verði haldið á þessu hvalamáli að við höldum rétti okkar framvegis til þess að nýta auðlindir hafsins, þar á meðal hvalastofnana hér við land. Við skulum aðeins íhuga hvað við erum að gera þegar við leggjum til að mótmæla hvalveiðibanninu. Nú er það í fyrsta lagi svo, að sá er skýlaus réttur okkar samkv. reglum Alþjóðahvalveiðiráðsins, sá réttur er skýlaus. Mótmæli við þessu banni fela einungis í sér að við viljum íhuga málið nánar, athuga okkar gang og sjá hvert framhaldið verður. Því var m. a. lýst yfir af frsm. meiri hl. utanrmn. hér í kvöld, að Alþjóðahvalveiðiráðið væri býsna skrýtin stofnun. Og hvers vegna skyldi honum hafa fundist það? Vegna þess að ályktanir þess eru ekki í samræmi við þær niðurstöður sem vísindanefnd Alþjóðahvalveiðiráðsins kemst að. Það er ekki hægt að reiða sig á hvaða duttlungar ráða þar ferðinni. Og ef það er skoðað hver sé saga þessa ráðs og íhugað hvaða þjóðir réðu úrslitum um að hvalveiðibanni yrði komið á, sjáum við að forsjá þeirra þjóða, a. m. k. sumra hverra vildum við ekki hlíta. Ég vil taka ríki eins og Monaco sem dæmi. Kannske einhverjum detti í hug að við eigum að starfrækja spilavíti í hvalstöðinni eftir að hvalveiðar leggjast hér niður? Bandaríkjamenn hafa ekki undirritað hafréttarsáttmálann. Í því felast mótmæli sem ég veit að skilningur er á á Bandaríkjaþingi. Ég efast ekki um að þeir muni skilja afstöðu okkar með hliðsjón af því, þegar við segjum að við viljum mótmæla nú samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins sem beinlínis brýtur í bága við stofnskrá þess ráðs sjálfs og er þar að auki í andstöðu við það yfirlýsta markmið hafréttarsáttmálans að hverri þjóð sé lögð sú skylda á herðar að nýta auðlindir hafsins í kringum sig. Ég skildi það satt að segja ekki í ræðu hv. 8. landsk. þm. hér áðan hvernig hún gat komist að þeirri niðurstöðu að ekkert væri að knýja okkur til að mótmæla. Ég skildi ekki heldur þegar hæstv. iðnrh. komst að þeirri niðurstöðu, að við mundum fá aukið svigrúm ef við mótmæltum ekki. Í reglum Alþjóðahvalveiðiráðsins er þvert á móti gert ráð fyrir því að mótmælin gefi mönnum svigrúm. Til þess eru þau. Þetta er svona álíka umsnúningur á staðreyndum eins og þegar hann taldi það vænlegast til atvinnuuppbyggingar hér á landi að loka álverinu við Straumsvík. Þaðan af síður skildi ég þá niðurstöðu hv. 8. þm. Reykv. að meginkjarninn sé ekki sá að fólk erlendis hætti að kaupa íslenskan fisk. Við sem höfum fylgst með andrúmsloftinu hér á hinu háa Alþingi á undanförnum dögum og viljum reyna að skynja það andrúmsloft hlutlaust erum þvert á móti sammála um að það sem mestu veldur um að þm. veigra sér við að andmæla hvalveiðibanninu er ótti við að það muni skaða mikilvægari hagsmuni okkar. Að réttnefndir atvinnumótmælendur, sem studdir eru af fokríku fólki, muni með auglýsingabrellum, útistöðum og hvimleiðum athöfnum geta villt mönnum sýn með þeim afleiðingum að það skaði okkar viðskiptahagsmuni. Og því miður verður þess of oft vart í málflutningi íslenskra manna, að þeir svona hálfvegis kætast eða a. m. k. snúast ekki öndverðir við því þegar þvílíkir hópar skaða íslenska hagsmuni. Ég er ekki í vafa um það, að ef enginn slíkur þrýstingur væri og ef hver og einn þm. mundi taka afstöðu til hvalveiðibanns nú eingöngu út frá vísindalegum niðurstöðum, hvað þeir telji að hvalastofninn þoli, þá mundi mikill minni hl. vera hér fyrir því að taka ákvörðun um stöðvun hvalveiða. Auðvitað erum við, svo lítil þjóð sem við erum, svo háðir sem við erum einhæfum atvinnuvegum, viðkvæmir fyrir hvers konar truflunum á okkar mörkuðum. Við þurfum ekki annað en að líta á þær gífurlegu afleiðingar sem lokun skreiðarmarkaðarins í Nígeríu hefur á okkar efnahagslíf. Í ljósi þess er að sjálfsögðu skiljanlegt að menn sem bera ábyrgð á markaðsmálum okkar Íslendinga í Bandaríkjunum séu kvíðnir og vilji hafa borð fyrir báru. Ég skil vel þann hugsunarhátt að betra sé að fórna litlu til þess að komast hjá því að skaðast mikið. En ég met þetta öðruvísi en þessir menn. Ein skýringin á því er sú, að nú í desembermánuði rann út samningur sem Japanir höfðu gert um veiðar í bandarískri lögsögu. Þessi samningur rann út eftir að Japanir höfðu mótmælt hvalveiðibanninu. Eigi að síður var það samþykkt í fulltrúadeild Bandaríkjaþings, að nýr samningur til 5 ára yrði gerður við þessa þjóð, og bandarísk stjórnvöld minnkuðu ekki aflakvóta japanskra fiskiskipa í bandarískri lögsögu. Með hliðsjón af þessu tel ég að óvinur okkar í þessu máli sé ekki í raun bandarísk stjórnvöld. Óvinurinn sem við erum að berjast við - og það er þess vegna sem menn eru svona hikandi - eru þessir, sem ég kalla atvinnumótmælendur, menn sem svífast einskis til að spilla árangri annarra ef þeir telja að með því fái þeir markmiði sínu náð. Menn sem hugsa: Tilgangurinn helgar meðalið. Ríkir menn sem láta sér detta í hug að unnt sé að stöðva hvalveiðar á Íslandi með því einfaldlega að bjóðast til að kaupa hvalveiðistöðina. Við skulum velta því fyrir okkur hvert framhaldið verður ef við heykjumst á því að mótmæla nú. Við eigum eftir að standa frammi fyrir fleiri hótunum. Við vitum t. d. að það er mikið áhyggjuefni fiskverkenda hversu selum hefur fjölgað hér við landið og hringormur aukist í fiski. Þessi fjölgun hringormsins kostar okkur æ fleiri vinnustundir og svo er komið nú, að sumir saltfiskmarkaðir krefjast þess einnig að hringormur sé skorinn burt. Af þessum sökum höfum við lagt á það áherslu að unnt sé að takmarka fjölda sela við það sem við teljum þolandi. Enn hefur okkur tekist að halda fram þessari stefnu óhindrað. Stefán Jónsson, hv. 4. þm. Norðurl. e., sagði hér í gær eða fyrradag að hann hefði snúist í hvalamálum vegna fallegs bross frá Brigitte Bardot. Ég veit ekki hvort hún á eftir að brosa til hans í selamálum einnig, en hitt veit ég, að ef bros hennar hefur þessi áhrif á þm., þá fer það í mínum huga að líkjast um of hlátri Víga-Glúms og þeirra feðga, því að það minnti ævinlega á vígaferli ef þeir hlógu glaðlega. En fólk af þessu tagi er að vísu ekki það fólk sem ég legg mest upp úr hvað segir. Við skulum íhuga að þessir mótmælendur, sem menn óttast nú svo mjög, sem kenna sig við frið, kalla sig friðarsinna, leita uppi veikasta blettinn á okkur, sem eru fiskmarkaðir okkar erlendis. Hvað er meir í andstöðu við frið og innihald þess orðs en framkoma af þessu tagi, hugsunarháttur af þessu tagi og aðgerðir svipaðar þeim sem menn óttast svo mjög? Þeir vita að Bandaríkjamarkaður er Akkilesarhæll okkar og þess vegna er þrýst þar á. Fróðlegt væri að sjá hvort t. d. þau íslensku samtök, sem mest bera fyrir brjósti friðun hvala, hafa uppburði í sér til að láta skoðanabræður sína í Bandaríkjunum vita að þeir kunna þeim litlar þakkir fyrir, ef þeir með þessum hætti skaða íslenska hagsmuni. Fjölmiðlar hafa gaman af málum eins og þessu. Á hverja hlusta þeir? Auðvitað þá sem hæst tala. Það er ekki verið að spyrja hinn venjulega mann, hinn þögla meiri hluta. Það þjóðfélag, sem við erum að skapa núna og búa til, er þjóðfélag hávaðans, ringulreiðarinnar, auglýsingaskrumsins og peningamoksturs þeirra sem of mikið hafa af þeim. Af þessu hlýst sjaldnast gott. Menn, sem uppi hafa slíka iðju, kenna sig gjarnan við eitthvað sem þeim sýnist vera rautt og fallegt, til þess að þeir geti státað af því hversu góðir þeir séu, hversu huggunarríkir og hversu mikla ást þeir hafa á mannkyninu. Eins og é gat um hér í fyrri ræðu um þetta mál, eru hvalveiðar Íslendinga ekki stundaðar til þess að framleiða lýsi eða mjöl. Hvalveiðar Íslendinga standa og falla með því að okkur takist að koma sem mestu af afurðum okkar á markað til manneldis. Í Japan er mikill fæðuskortur eins og hjá mörgum þjóðum mannmörgum. Þangað seljum við ógrynni af kjöti, 4–5 þúsund tonn, og hver einasta tætla fer til manneldis. Það lélegasta fer í fangelsin, við köllum það fangakjöt hér uppi á Íslandi, en allt fer þetta til manneldis. Við erum þess vegna með því að stöðva nýtingu hvalastofnanna hér að draga úr fæðuöflun í heiminum þegar í stað með þeim hætti. En hitt er líka íhugunarefni, hver áhrif það hefur á fiskveiðar hér við land til langs tíma, þegar hvölum og selum heldur áfram að fjölga og sjávarfuglum svo sem verið hefur. Það er kannske of fjarlægt að tala um það nú. Alveg hreint á sama hátt og það er fjarlægt þeim mönnum sem ekki eiga afkomu sína undir hvalveiðum að sú starfsemi verði lögð niður. Það er hægt að tala um það í þjóðfélagi eins og við höfum lifað í fram undir þetta, því að framboð á atvinnu hefur verið mikið, hæfir menn hafa átt auðvelt með að fá nýtt starf við sitt hæfi, þá er kannske auðveldara en nú að tala um að það muni ekki svo mikið um eitt af traustustu fyrirtækjum landsins. En ég spyr eins og nú er komið: Hvaða tryggingu hafa þeir menn sem þar hafa unnið vel svo áratugum skiptir fyrir að fá fullnægjandi vinnu í staðinn? Hvar er efnahagslegt öryggi þessara fjölskyldna? Allt of margir þm. reyna að bægja frá sér þessari hugsun með því að halda því fram, að það sé frestur til ársins 1986. En hver segir að við höfum þann frest? Það liggur fyrir að Alþjóðahvalveiðiráðið fer ekkert eftir vísindalegum niðurstöðum. Við höfum enga tryggingu fyrir því að sá fjöldi langreyða og sandreyða, sem hér megi veiða á næsta ári samkv. samþykktum hvalveiðiráðsins, sé í neinu samræmi við nýtanleg mörk stofnsins, gætu þess vegna orðið 50 langreyðar í staðinn fyrir 185. Það fer eftir dyntum þeirra sem þar eru. Og hvað ætlum við þá að segja? Ætlum við þá að mótmæla þeirri ákvörðun sem er í beinu ósamræmi við stofnskrá þessa ráðs? Vilja menn gefa þá yfirlýsingu nú? Eða ættum við þá að segja að við megum ekki mótmæla af því að við erum svo smáir? Ég held að ef menn vilja líta á þetta mál í fullri sanngirni og af einurð, þá eigi þeir að hugsa um málið frá því sjónarmiði að það að láta undir höfuð leggjast að mótmæla nú er það sama og að eiga í fyrsta lagi undir duttlungum undarlegs alþjóðasambands hvert framhaldið verði á næsta ári. Í öðru lagi þýðir það að meðan þessi mál eru í höndum þess verður ekki .um frekari hvalveiðar að ræða hér á landi. Ég get vel tekið undir þau ummæli hv. 5. landsk. þm., Eyjólfs Konráðs Jónssonar, að á þessari stundu sé erfitt að gera sér grein fyrir því og kannske ekki hægt, hversu lengi fallist verði á veiðar hvala eða sela yfirleitt í heiminum, af þeim ástæðum sem við höfum báðir rætt. Ég vil hins vegar halda því til streitu, meðan okkur er stætt á því, að við ákveðum okkar umþóttunartíma sjálfir. Við drögum úr hvalveiðum í samræmi við niðurstöður íslenskra vísindamanna, sem hafa getið sér mikla virðingu erlendis, mikið mark er tekið á og hafa reynst sanngjarnir í allri umfjöllun sinni um þessi mál. Það er talað um það hér í þeim gögnum sem fylgja, að vísindalegar rannsóknir hér á landi hafi hafist 1967. Ekki skal ég rengja það ártal, en hitt veit ég, að miklu fyrr komu vísindamenn í hvalveiðistöðina. Þeim var vel tekið og haldið þar uppi að kostnaðarlausu til þess að þeir gætu stundað sínar athuganir. Og það er eftirtektarvert, þegar maður les yfir þessi gögn; að fram kemur hjá vísindamönnum að drýgsta skerfinn til hvalarannsókna hér á landi hefur Hvalur hf. lagt fram, drýgsta skerfinn af þeirri einföldu ástæðu að stjórnendur þess fyrirtækis hafa talið það óhjákvæmilegt, ekki aðeins efnahagslega heldur kannske fyrst og fremst siðferðilega, að þannig sé á þessum málum haldið að hvalastofninn geti viðgengist áfram hér við land. Það er gífurlega mikilvægt að hafa þetta í huga, vegna þess að það sýnir okkur að stjórnendur þessa fyrirtækis hafa frá öndverðu haft þann þátt í huga, að hægt sé að fylgjast með vexti og viðgangi hvalastofnsins. Það er farið sérstökum viðurkenningarorðum um það, að í dagbókum hvalskipanna séu frá upphafi upplýsingar um lengd veiðitíma, dagsetningar og hvað eina, svo að hægt er að draga upp mjög raunhæfa mynd af ástandinu. Nú skulum við hafa það í huga, að fyrir 20 árum voru stærri og aflmeiri hvalbátar keyptir til landsins, svo að fullkominn samanburður við fyrri ár dugir ekki, þá voru notuð kraftminni skip. En síðustu 20 árin, sem sambærileg sókn er á hvalamiðin, hefur veiðin verið svipuð frá ári til árs. Á hinn bóginn hafa veiðislóðir togara og annað haft áhrif á sumt. En í stórum dráttum hefur veiðin verið svipuð og mat vísindamanna allra er það, að stofninn þoli veiði. Sú líking hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur, 8. landsk. þm., að líkja hvalveiðum hér á landi við þá sem ganga hiklaust á frumskóga náttúrunnar, er þess vegna afskaplega óviðkunnanleg, röng og gegn betri vitund, ef hún hefur lesið þau gögn sem hér hafa verið lögð fram. Ég vil líka átelja mjög ýmislegt sem fram kom í máli hv. 4. þm. Reykv., Vilmundar Gylfasonar, þá miklu vantrú sem þar kom fram á íslenskum vísindamönnum í raun, en um leið óska honum til hamingju með það að hann skuli nú loksins vera orðinn að stjórnmálaflokki, því að ég heyrði ekki betur en hann hefði hér áðan lesið samviskusamlega upp ályktun miðstjórnar Bandalags jafnaðármanna, og farið í far gömlu flokkanna, því að það er nákvæmlega svona sem við högum okkar, þannig að flokksleysinginn er allt í einu orðinn að stjórnmálaflokki, með miðstjórn og hvaðeina í kringum sig, enda má segja að hann leiti á sína gömlu bithaga, því að einn af gömlu flokkunum kom honum inn á þing. Hv. 5. landsk. þm., Eyjólfur Konráð Jónsson, og fleiri þm. hafa vitnað til þess að hvalurinn sé flökkustofn. Auðvitað er það rétt. Hann heldur sig ekki eingöngu innan íslenskrar efnahagslögsögu. Við fengum um daginn bréf - og það bréf er rifjað upp hér af Sambandi ísl. náttúruverndarfélaga - frá einum 19 dönskum þm. sem minna okkur ákaflega mikið á þetta, að hvalurinn sé flökkustofn og þess vegna megum við ekki veiða hvalinn. En hvernig haga þessir þm. sér þegar við erum að hugsa um íslenska laxinn? Við leggjum fram mikið fjármagn til að rækta upp íslenskar ár, reyna að viðhalda laxastofninum. Hvernig hagar svo danska ríkið sér? Hvar er bréf frá þessum dönsku þm. um það, að þeir vilji stöðva laxveiðar Færeyinga? Við höfum ekki fengið það. Það væri fróðlegt að heyra þeirra viðhorf um það. Kannske þeir ætlist til þess að við höldum áfram að rækta árnar til þess að Færeyingar geti haldið áfram að rányrkja laxinn. Þetta er virðing þeirra fyrir flökkustofnum. Hér var minnst á karfann áðan. Ef of mikið er gengið á karfann, þá tekur það mörg ár, kannske áratug eða meira að karfastofninn verði jafngóður og áður. Þær þjóðir sumar hverjar, sem nú tala mest um það að við megum ekki nýta hvalastofninn, rányrkja karfann þvert ofan í okkar aðvaranir. Erum við ekki líka að friða fugla hér á landi, eins og lóu og spóa? Ekki er það virt í öðrum löndum. En ég tek undir það að við skulum virða alþjóðasamþykktir varðandi það að hvalurinn sé flökkustofn. En þegar við tölum um nýtingu hvalsins hér á landi, þá skulum við gera það á þeim grundvelli og ætla okkur tíma til þess, mótmæla til að fá svigrúm, en ekki greiða atkv. gegn því á kvöldfundi, í skugga alls konar hótana og auglýsingaskrums, eins og hér hefur verið gert. Nú held ég að allir hv. alþm. séu sammála um það að ríkisstj. hefur verið seinheppin í umfjöllun sinni á þessu máli. Og við vitum af hverju það er. Ráðherrar Alþb. stóðu gegn því að við mótmæltum hvalveiðibanninu á sama tíma og Norðmenn gerðu það, með þeim afleiðingum að augu manna beinast nú einkum að okkur. Við þessu er ekki hægt að gera nú. Við getum ekki snúið tímaklukkunni aftur á bak, tíminn heldur áfram. Þótt við höfum misst af strætisvagninum réttlætir það ekki að við hikum við að mótmæla nú og stöndum á okkar rétti. Hitt er vert að benda á, að það Alþingi sem nú er að ákveða að mér skilst - sumir segja að hér sé meiri hluti fyrir því - að mótmæla ekki, það Alþingi sem nú ætlar að taka þá örlagaríku og afdrifaríku ákvörðun er komið í slíka upplausn, svo að ekki sé meira sagt, að það hefur glatað trausti þjóðarinnar og er í rauninni ekki ályktunarbært um þýðingarmestu mál. Héðan af vekur það satt að segja lítinn áhuga hjá þjóðinni hvað samþykkt verður, nema í svona máli sem við getum ekki tekið til baka af því að það er milliríkjamál. Ég segi: Við eigum að mótmæla, þó ekki væri til annars en að tryggja það að þjóðin gefi nýjum mönnum umboð til að fara með sín mál, festa komist á þinghaldið og á stjórnarathafnir og einhver yfirsýn fáist yfir það sem er að gerast. Að taka skyndiákvarðanir nú er það sama og að gefast upp, tapa rétti. Þó við séum smáir eigum við ávallt að þora að standa á okkar rétti. Var það ekki Staðarhóls-Páll sem sagði, þegar hann gekk fyrir danska kónginn og kraup á kné með annan fótinn en stóð í hinn: „Ég krýp hátigninni en stend á réttinum“? Við skulum standa á okkar rétti. Við skulum þora að mótmæla, af því að við vitum í fyrsta lagi að um rányrkju er ekki að ræða, af því að við vitum í öðru lagi að þeir menn sem stjórnað hafa hvalveiðum hér á landi hafa vakið athygli og virðingu hér á landi sem erlendis fyrir það hvernig þeir standa að veiðunum, og af þeim sökum að hvalveiðar Íslendinga, síðan við tókum þær í okkar hendur, hafa verið okkur til sóma og þannig, að unnið hefur verið að nýtingu auðlindar, ekki rányrkju.



Herra forseti. Við erum vissulega að fjalla hér um viðkvæmt mál og vandmeðfarið. Sannfærður er ég um að enginn þm. tekur léttilega á hagsmunum hvalveiðimanna og þeirra fjölskyldna sem eiga hagsmuni sína undir hvalveiðum Íslendinga. Það er ekki það sjónarmið sem ræður hjá einum einasta okkar. En því miður hafa mál skipast svo, að við mótmæltum ekki þessu banni um leið og aðrar hvalveiðiþjóðir. Því stöndum við einir og mótmæli okkar munu vekja gífurlega athygli í Bandaríkjunum og má segja um heim allan. Ég held að enginn vafi sé á að það sem ræður ferðinni hjá okkur öllum er það, að við verðum að bera saman þá hagsmuni sem þarna eru í húfi. Við skulum ekki gleyma því, að til Bandaríkjanna flytjum við frá 60 og upp í 74% af öllum frystum sjávarafurðum okkar. Það hefur tekið okkur hálfan fjórða áratug að vinna okkur þann sess á þessum markaði sem við skipum nú. Við erum búnir að vinna vörumerkinu „Icelandic“ þann sess að við seljum fyrir miklum mun hærra verð en nokkrir aðrir keppinautar okkar nú gera. Við eigum ekki að taka þá áhættu sem það er að gefa keppinautum okkar annars staðar í heiminum tækifæri til að komast inn á þennan mikilvæga markað og komast inn á okkar mikilvægustu viðskiptavini. Við skulum hafa í huga, að hvað sem við gerum hér og ef það yrði gripið til mótmæla fáum við ekki með neinum hætti ráðið við almenningsálitið. Það eru önnur öfl sem þar ráða en við hér. Það er enginn vafi að við getum notað þann aðlögunartíma sem skapast næstu 3–4 ár, til þess að vinna hvalveiðum aftur viðurkenningu. Ég vil taka undir það sjónarmið, sem kom fram hjá hv. 5. landsk. þm., að við erum ekki að afsala okkur neinum rétti með því að mótmæla ekki. Við skulum líka hafa í huga að við erum hér að tala um að hætta hagsmunum heillar atvinnugreinar. Við erum ekki að fala um eitt einstakt fyrirtæki þar sem fiskvinnslan er á Íslandi. Þetta er ein öflugasta og sterkasta atvinnugrein okkar. Og við skulum hafa það líka í huga, að ef við mótmælum er þegar orðinn skaði og þann skaða yrðum við lengi að vinna upp aftur og kannske tækist okkur það ekki. Auðvitað getum við viðurkennt að þáttur þessara 66 öldungadeildarþm. Bandaríkjanna er leiðinlegur. En við skulum hafa í huga að þessir menn eru, ekki síður en þeir sem hér starfa, undir stöðugum þrýstingi kjósenda og þess vegna hafa þeir tekið þessa afstöðu. Ég tel að við tökum allt of mikla áhættu með því að mótmæla þessu hvalveiðibanni. Við skutum gera okkur grein fyrir þeim gífurlegu áhrifum sem menntastéttin hefur í Bandaríkjunum. Við skulum gera okkur grein fyrir að það er unnið fyrir náttúruverndarsamtök alls staðar í skólum og meðal æskunnar, og það er æskan sem getur haft þarna gífurleg áhrif. 5. þm. Vesturl. talaði nokkuð um fréttaflutning Ríkisútvarpsins. Ég vil taka undir það. Þetta hefur vakið mikla athygli. Ég hef hugsað um það töluvert þessa síðustu daga, hverjir þar réðu ferðinni og hverjir réðu þeim fréttaflutningi sem þarna kæmi fram. Ég geri ráð fyrir að okkur geti alla rennt grun í það. En það berast líka fréttir til Íslands eftir öðrum leiðum vestan úr Bandaríkjunum. Það berast t. d. fréttir um að núna berist stöðugar hringingar og bréf komi í þúsunda tali til eins af helstu viðskiptavinum okkar, sem er Long John Silver's. Hann kaupir fyrir hvorki meira né minna en 30 millj. dollara á hverju ári núna og er með 1100–1200 veitingahús. Þessi viðskiptaaðili hefur miklar áhyggjur af því sem þarna er að gerast. Þessar hringingar berast frá alls konar dýraverndunarfélögum og náttúruverndarsamtökum. Sama gerist líka hjá fyrirtæki, sem rekur um 2200 veitingahús, og heitir Groker. Þeir verða núna fyrir stöðugt auknum þrýstingi vegna frétta sem berast héðan um að við ætlum að mótmæla hvalveiðibanninu. Við skulum því ekki gera lítið úr þeirri áhættu sem við tökum. Ég tel að það sé ekki við hæfi að nota um þetta orð eins og kjarkur og kjarkleysi, hræðsla og annað því um líkt. Ég tel að við séum hér að fjalla um hagsmuni og hér eigi bara að fara fram kalt hagsmunamat. Við hljótum að hafa í huga hagsmuni þúsunda íslenskra sjómanna, íslensks fiskverkunarfólks, fyrirtækjanna kringum landið og jafnvel fiskibæjanna. Og við skulum hafa það í huga, þegar við greiðum atkvæði, að við erum að greiða atkvæði um lífshagsmuni íslensku þjóðarinnar. Ég hvet menn til að styðja meirihlutaafstöðu utanrmn.



Herra forseti. Ég vil fyrst vekja athygli á því, að í ræðum allra þeirra sem hafa talað gegn því að mótmælt verði kemur fram að þeirra hugmynd er ekki sú að hætta hvalveiðum. Þeir tala allir um hvernig eigi að halda hvalveiðunum áfram engu að síður. Þetta sama kemur fram í áliti minni hl. Þar er talað ótvírætt um það, að þó að mótmælin verði ekki send eigi að halda áfram að veiða. Það er talað um rannsóknir sem eigi að leggja til grundvallar við ákvarðanir um veiðar í framtíðinni. Hvað eru menn að gera? Þeir sem ætla að samþykkja álit meiri hluta utanrmn. eru að segja: Jú, við ætlum ekki að senda mótmæli, en við ætlum samt að halda áfram að veiða. - Haldið þið ekki að náttúruverndarsamtökin í Bandaríkjunum taki eftir þessu? Eru þau ekki að biðja um að veiðunum sé hætt? Eru menn ekki að falla í einhverja gryfju? Er ekki tvískinnungur í þessari afstöðu? Halda menn að menn geti gert þessi kaup á fölskum forsendum, eins og hér er verið að gera? Trúa menn því, að náttúruverndarsamtökin segi: Gott og vel. Við vorum bara að berjast fyrir því að þið senduð ekki þetta skeyti í kvöld. - Ég held ekki. Ég held að menn hafi dottið í þá gryfju að ætla að kaupa sér frið á fölskum forsendum og útkoman verði sú, að menn afsala sér rétti sínum, en sitji eftir sem áður uppi með óþægindin. Það hefur ekkert breyst í þeim efnum vegna þess að ályktun verður vitaskuld lesin. Álit minni hlutans, sem ég stend með og stend að, er allt annars eðlis. Þar er gengið hreint til verks og sagt: Jú, við mótmælum þessu í rauninni vegna þess að við teljum það vera ranglátt og við viljum halda rétti okkar og við viljum koma hreint og beint fram. En við bætum við: Ef í ljós kemur á þessum árum að ekki séu vísindalegar forsendur fyrir áframhaldandi veiðum munum við vitaskuld hætta þeim og það er í samræmi við þá stefnu sem við Íslendingar höfum fylgt varðandi nýtingu auðlinda hafsins. Með þessu móti göngum við hreint til verks. Við gefum það til kynna, að ef fram komi að ekki séu forsendur fyrir því vísindalega að halda áfram veiðum munum við vitaskuld hætta, en meðan þær liggja ekki fyrir viljum við halda á rétti okkar. Þetta er munurinn á þeim tveimur ályktunum sem hér liggja fyrir. Það kom ekki bara fram í ályktununum, heldur líka í framsögu með áliti meiri hlutans hjá hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni, að auðvitað væri ekki loku fyrir það skotið að hvalveiðar gætu átt sér stað. Það kom fram hjá öðrum flm. þessa álits meiri hlutans, Eyjólfi Konráð Jónssyni, að líklegast væri aðstaða okkar til þess að halda áfram hvalveiðunum langtum betri ef við létum vera að mótmæla. Hans röksemdafærsla var sú: Ég er fyrst og fremst að vinna að því að við getum haldið áfram að veiða. - Í þessu felst hræðilegur tvískinnungur og þeir sem svona tala eru að blekkja sjálfa sig og þeir eru að leiða þetta mál til glötunar. Það hefur margt komið fram í þessum umr. sem ástæða væri til að fjalla um. Ég hnaut t. d. um það, að hv. frsm. meiri hl. n. talaði um að það væri ekki skynsamlegt að bera fram sterk mótmæli. Hann vildi bera fram veik mótmæli hugsanlega. Mótmæli þau, sem hér um ræðir, eru hvorki sterk né veik. Það eru bara mótmæli. Það er bara réttur sem við eigum samkvæmt alþjóðasamþykktum alþjóðastofnana, sem við eigum aðild að. Hv. frsm. meiri hl. n. talaði líka um að Íslendingar hefðu tamið sér að hlíta samþykktum alþjóðastofnana. Við erum ekki að tala um að brjóta neinar samþykktir alþjóðastofnana. Þeir sem hafa lesið sáttmála Alþjóðahvalveiðiráðsins sjá glöggt að þar er einmitt gert ráð fyrir að menn beri fram mótmæli við ákvörðunum í ráðinu, eins og hér er verið að gera, eins og hér er verið að leggja til af hálfu minni hlutans að verði gert. Í máli hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar komu fram vangaveltur um að þróunin gæti orðið sú, að Alþjóðahvalveiðiráðið yrði lagt niður og það mundi koma upp nýr flötur á málinu á þessu tímabili. Ef það verður ofan á að senda ekki mótmæli er þetta auðvitað falleg sýn, en ekki vil ég treysta því að þessi draumsýn Eyjólfs Konráðs Jónssonar eigi að öllu leyti eftir að rætast. Og mér þykir heldur veik forsenda undir ákvörðunum Alþingis að byggja á draumsýn Eyjólfs Konráðs Jónssonar. Eyjólfur Konráð gerði líka mikið mál úr því, að málið yrði líklega bara auðveldara fyrir okkur ef við létum vera að mótmæla. Ég held reyndar, og hef leitt að því rök, að það verði langtum erfiðara. En ef það er svo, að við eigum ekki að nýta rétt okkar, ef við eigum ekki að standa á rétti okkar, hvers vegna var það þá í landhelgisdeilunni að við héldum svona fast á því? Hefði verið betra fyrir okkur í landhelgisdeilunni að beygja okkur fyrir þeim samþykktum sem okkur bárust erlendis frá? Hefði sigurinn verið auðunnari í því máli ef við hefðum haldið þannig á? Ég held ekki. Ef við lítum á þau fordæmi sem við höfum um hvernig við höfum þurft að berjast fyrir skynsamlegri nýtingu á auðlindum held ég að ljóst sé að þau fordæmi vísi til þess að Íslendingum hefur gefist best að standa á rétti sínum. Mér finnst málflutningur og tillöguflutningur meiri hluta utanrmn. bera keim af því, að menn séu fullir ótta og sektarkenndar. En nú er það svo varðandi hvalveiðar, að við höfum einmitt gætt þess allar götur frá stríðslokum, þegar þetta var sett á stofn, að flýta okkur ekki í auðtekinn gróða, heldur takmarka veiðarnar eftir því sem við höfum vit og vitneskju til á hverjum tíma. Við höfum sýnt það og sannað með meðferð okkar á málinu, að okkur hefur verið umhugað um þennan stofn, við höfum viljað friða hann þannig að við gætum nýtt hann. Það er sama stefna og við höfum fylgt varðandi nýtingu auðlindanna í hafinu að öðru leyti. Það er sorglegt að sjá ýmislegt af því sem birtist í auglýsingu erlendis frá og jafnvel er haft eftir þm. í Bandaríkjunum, svo gífurlegar rangfærslur sem þar eiga sér stað. En hvað höfum við gert til að halda uppi málstað okkar? Ekki einu sinni í okkar eigin fjölmiðli, Ríkisútvarpinu/sjónvarpinu, hefur þessum verndunarsjónarmiðum og nýtingarsjónarmiðum, sem við höfum fylgt í þessu máli, verið haldið á loft, hvað þá á erlendri grund. Ég held að Íslendingar hafi áunnið sér virðingu fyrir þau sjónarmið og ég held að við munum mæta auknum skilningi ef við höldum þeim á loft og sýnum fram á hvernig við höfum haldið á hvalveiðimálunum með nákvæmlega sama hætti og við höfum verið að berjast fyrir verndun að því er fiskistofnana varðar, - ekki að friða þá til þess að þeir yrðu stærri og stærri, heldur friða þá til að hafa af því afrakstur, til að nýta til manneldis, til að seðja hungrið í heiminum. Það hefur verið vitnað í hafréttarsáttmálann og sagt að menn megi ekki standa í vegi fyrir verndun stofna sem eru í hættu. Við erum ekki að tala um að standa í vegi fyrir verndun stofna sem eru í hættu. Þessir hvalastofnar hjá okkur teljast ekki vera í hættu, eftir því sem vitneskja liggur best fyrir um nú. Menn geta að sjálfsögðu haft þau rök að það sé ljótt að veiða hval. Það sjónarmið skil ég mjög vel. Ef menn hafa þá skoðun að ekki sé rétt að veiða hval yfir höfuð tekið eru menn auðvitað á móti því að hvalur sé veiddur og haga sér að öllu leyti í samræmi við það. En það er ekki á þeim forsendum sem talsmenn þess að mótmæli séu ekki send hafa talað hér. Þeir hafa talað á þeim forsendum, að þetta væri sniðugra til þess að geta haldið áfram hvalveiðum. Ég skil ákaflega vel og tel reyndar nauðsynlegt, eins og kemur fram í ályktun minni hlutans, að menn safni sem bestum vísindalegum niðurstöðum, að menn efli starf á þeim vettvangi til þess að vera öruggari um að hér sé um skynsamlega nýtingu að ræða og alls ekki sé verið að stofna þessum stofnum í hættu, þannig að menn geti rennt stoðum undir að halda þessari nýtingu áfram. Ég hlýt að taka undir þau sjónarmið, sem hafa komið fram hjá ýmsum ræðumönnum hér fyrr, að það fordæmi sem verið er að skapa með því að senda ekki mótmæli sé mjög varasamt. Eins og málflutningurinn hefur verið hér skín í gegn að mótmælin skuli ekki senda vegna þess þrýstings sem menn finna erlendis frá, óttans við þær ógnanir sem uppi eru hafðar. Þá hljóta menn að spyrja: Hvar bera menn niður næst í þessum efnum? Verður það refurinn, sem Sigurlaug hafði áhyggjur af, eða gæti hugsanlega skeð að einhverjir breskir hagsmunir kæmu inn í myndina og segðu: Við hættum að kaupa af ykkur fisk ef þið gerið tilkall til Rockall-svæðisins. - Ætlar þá Alþingi Íslendinga, alveg eins og hér er lagt til að verði gert, að leggja niður rófuna og segja: Auðvitað eru svo miklir viðskiptahagsmunir í húfi að við hljótum að gefast upp í því máli líka? Fáir þeirra ræðumanna sem hér hafa talað hafa í rauninni viðurkennt að það er markaðsóttinn, óttinn um markaðinn í Bandaríkjunum, óttinn við þær hótanir sem uppi eru hafðar, sem knýr þá til þeirrar afstöðu að vilja ekki senda mótmælin þó þeir vilji halda áfram hvalveiðum. Hv. þm. Guðmundur Karlsson gerði þetta hreint og beint. Mér finnst betra að menn tali þá hreint út um að það sé þannig. En ég verð að segja að mér finnst Íslendingar orðnir mjög ólíkir sjálfum sér ef þeir telja hagsmunum sínum best borgið með því að hopa. Hvernig hefði gengið hjá okkur í landhelgisstríðinu ef það hefði verið leiðarljósið að sigurinn ynnist ávallt með því að hopa? Hv. þm. Halldór Blöndal talaði um óvininn í þessu máli. Ég held að óvinurinn í þessu máli sé trúleysi á eigin málstað hjá þeim sem ekki treysta sér til að vernda þann rétt sem við höfum og vilja kaupa sér frið á fölskum forsendum. Ég veit að það er auðvelt að segja að við mótmælum ekki, en menn ættu að horfa á fordæmið. Þeir menn, sem þannig tala, ættu ekki að kvarta seinna, ef það sýnir sig að draumsýnir, eins og t. d. þær sem Eyjólfur Konráð hafði hér, vilja ekki rætast - draumsýn sem gerir ráð fyrir að 3/4 af Alþjóðahvalveiðiráðinu skipti um skoðun. Það er kjarni málsins í þeim málflutningi sem Eyjólfur Konráð Jónsson hafði. Herra forseti. Þm. standa frammi fyrir að velja milli álits meiri hluta og minni hluta nefndar. Í áliti minni hlutans er gengið hreint til verks og sagt - innihaldið er í rauninni á þá lund: Við teljum að þetta sé ósanngjarnt vegna þess að við höfum staðið að þessu á vísindalegum grunni. Í samræmi við það munum við senda okkar mótmæli til þess að tryggja okkar rétt. Við munum efla rannsóknir og ef það kemur í ljós á þessum tíma að hætta sé á ferðum munum við vitaskuld hætta hvalveiðum. Í áliti meiri hlutans er lagt til að það verði ekki mótmælt, en beinlínis rætt um áframhald veiða með sama hætti og þeir hafa gert hér sem hafa talað fyrir því áliti. Í því felst tvískinnungur. Það skyldi enginn halda að það sé unnt að kaupa sér frið með þessum hætti. Menn eru ekki að tala um hvalavernd. Þeir eru að gera því skóna að náttúruverndarmenn muni ekki taka eftir því hvernig hér sé ályktað og hvernig hér sé talað. Uppskeran verður sú að öllum líkindum, að menn tapa þeim rétti sem við eigum, en uppskera nákvæmlega sömu óþægindi og ella - þau óþægindi sem þeir ætluðu að forðast. Menn uppskera að fá bæði óþægindin og tapa rétti. Þess vegna sýnist mér fráleitt að samþykkja álit meiri hlutans, heldur beri að fylgja þeirri stefnu sem kemur fram í áliti minni hlutans.



Herra forseti. Því hefur oft verið haldið fram að út af fyrir sig sé kraftaverk að hægt sé í þessum hluta heims að halda uppi skipulögðu þjóðríki með sjálfstæðri stjórn og sjálfstæðum efnahag. Það voru margir sem trúðu því ekki að þetta væri hægt þegar Íslendingar fengu forræði eigin mála í hendur. Og það hafa margir, sem hingað hafa komið, talið það kraftaverk að Íslendingar skuli geta haldið uppi sjálfstæðu menningarríki í þessum heimshluta, ekki fjölmennari en við erum. Þetta kraftaverk byggist fyrst og fremst á því og því einu, að Íslendingar hafa getað hagnýtt sér auðlindir sjávarins. Verði það ekki gert brestur allur grundvöllur undir því sjálfstæða þjóðríki sem við höfum byggt. Því miður er það svo á hinum síðari árum, að tengsl ýmissa stórra þjóðfélagshópa við þá undirstöðustarfsemi, sem tryggir tilveru okkar sem þjóðar, hafa rofnað. Það er ekki svo að skilja að þetta fólk sé ekki vel menntað og vel gert. Því miður er það samt staðreyndin, að framför í menntun og menningu meðal okkar þjóðar hefur valdið því að stórir hópar hafa fjarlægst þá undirstöðustarfsemi sem tryggir okkur tilveru sem sjálfstæð þjóð. Og þó að það skorti ekki á hinn bóklega lærdóm vantar oft mjög verulega á að þessir menn hafi nokkra grundvallarþekkingu sem byggist á því að hafa af eigin rammleik heyjað sér einhverja reynslu á þessum sviðum. Það er út af fyrir sig áhyggjuefni fyrir okkur Íslendinga, að sú unga kynslóð, sem er nú að ljúka langskólanámi og er væntanlega sú kynslóð sem tekur við forustu, ekki bara í stjórnmálum heldur í þjóðmálum öllum, skuli að mjög verulegu leyti vera skipuð fólki, sem vantar öll grundvallartengsl við ýmsa undirstöðuatvinnuvegi landsmanna, af því að þetta fólk hefur aldrei nálægt þeim komið og hefur enga eigin reynslu af þeirri starfsemi sem þar fer fram. Ég er ekki að segja þetta með neinum hætti til hnjóðs þessu fólki, heldur benda á, að þegar menn fara að mynda sér skoðanir og afstöðu til mála eins og þess sem hér er á ferðinni, án þess að hafa við nokkra eigin reynslu að styðjast af þeirri veiðimennsku sem okkar þjóðfélag byggist á, getur það oft gerst að ákvarðanirnar, sem menn taka, þó að þær virðist á margan hátt réttmætar við fyrstu sýn, geti skipt sköpum fyrir það þjóðfélag sem við þurfum að byggja upp í framtíðinni. Ég tel það vera mjög mikið tjón að framfarirnar skuli hafa leitt til þess að forustumenn okkar framtíðar skuli hafa misst tengsl við grundvallaratvinnuvegi okkar. Þar hafa framfarirnar því miður ekki, að mínu viti, orðið til heilla fyrir þjóðfélagið í heild. Herra forseti. Flest rök, sem hér hafa verið flutt, hníga að því að Íslendingar haldi áfram að nýta hvalastofninn til matvælaframleiðslu með svipuðum hætti og gert hefur verið. Það er skylda ríkisstj., ekki síst þegar við efnahagsörðugleika er að etja, að sjá svo um að þjóðin fái að nýta öll þau náttúrugæði sem henni standa til boða sér til vaxtar og viðgangs. Það er einnig skylda okkar Íslendinga að sjá um að við framleiðum þau matvæli sem heimurinn þarf á að halda og markaðir eru fyrir. Samkvæmt þessu ber ríkisstjórn Íslands að mótmæla samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins eins og hún hefur fullan rétt til. Voldug og fjölmenn samtök náttúruverndarmanna í Bandaríkjunum, sem a. m. k. sumir hverjir hafa ákaflega lítil tengsl við þá atvinnustarfsemi sem er forsenda fyrir sjálfstæðu þjóðríki á Íslandi, hafa hótað okkur að beita viðskiptakúgunum ef íslenska ríkisstjórnin gætir íslenskra hagsmuna. Hvort þessi samtök hafa raunverulega getu og vilja til þess að fylgja þeim hótunum eftir með þeim þunga sem þau gefa sjálf í skyn verður út af fyrir sig ekkert fullyrt um á þessari stundu. Aðeins tíminn mun leiða það í ljós. Hitt er ekkert vafamál, að þessi samtök eru ákaflega sterk og hafa mikil áhrif á almenningsálit. Gleggsta dæmið um það held ég vera þau afskipti sem utanrrn. Bandaríkjanna og ýmsir bandarískir stjórnmálamenn hafa haft af þessu máli á síðustu dögum. Það þarf enginn mér að segja að þessir menn hafi nema takmarkaðan áhuga á hvalveiðimálum sjálfir, hvað þá heldur nokkra þekkingu til að bera í þeim málum. Afstaða þeirra og afskipti af málinu, segja mér aðeins eitt: Þau segja mér að þessir bandarísku stjórnmálamenn telji að náttúruverndarsamtökin í heimalandi þeirra séu það öflug að afstaða þeirra í þessu máli geti haft mjög veruleg áhrif á bandaríska kjósendur. M. ö. o.: þessi afstaða hinna bandarísku þingmanna segja mér það eitt, hvert er álit þeirra á áhrifum náttúruverndarsamtakanna í Bandaríkjunum á almenning og almenningsálit. Afstaða mín hlýtur hins vegar að byggjast á efnislegum rökum og þeim staðreyndum einum sem fyrir liggja og hægt er að staðreyna, en ekki á getsökum um áhrif þeirra samtaka sem hafa hótað okkur efnahagslegum þvingunaraðgerðum. Þess vegna mun ég greiða atkv. með því að íslenska ríkisstjórnin sendi mótmæti. Hins vegar er mér það fyllilega ljóst, að leiði reynslan í ljós réttmæti staðreynda og efnislegra raka, sem sú afstaða íslensku ríkisstjórnarinnar byggist á að þetta finni engan hljómgrunn sökum áróðursmoldviðris sem þyrlað er upp, og í ljós kemur að andstæðingar íslenskra hagsmuna vestur í Bandaríkjunum hafa bæði afl og vilja til að framfylgja hótun sinni, eru miklu meiri efnahagslegir hagsmunir í húfi fyrir þjóðina en felast í þeirri nýtingu hvalastofnsins, sem ég tel bæði rétta og eðlilega. Hvað sem liður sanngirni og réttmæti okkar málstaðar og hvað sem líður andúð okkar á því að láta undan hótunum og þvingunaraðgerðum verður ekki hjá því komist, ef svo fer að ríkisstjórn landsins láti hina minni hagsmuni víkja fyrir þeim meiri, og þá eigum við ekki annars úrkosta en hverfa frá lögmætri og réttmætri ákvörðun okkar og láta undan efnahagslegum kúgunaraðgerðum útlendra aðila, sem ekkert þekkja til okkar aðstæðna og engu láta sig varða hagsmuni íslensku þjóðarinnar. Það má segja með réttu að þetta séu hvorki réttlát örlög né sanngjörn, en oftar en ekki er þetta samt sem áður hlutskipti smáþjóða í okkar heimi. Þar er ekkert jafnræði á milli hins sterka og hins veika. Þeir fá ekki að lúta sömu lögmálum. Þeir fá ekki jafnan rétt. Í þessu sambandi er spurningin aðeins um það fyrir okkur Íslendinga: Ætla voldug erlend öfl okkur yfirsterkari að nota tækifærið til að kúga okkur, smáþjóð, til að hverfa frá réttmætum og sanngjörnum málstað okkar. Í þeirri baráttu vil ég ekki gefast upp fyrir fram. Ég tel að við eigum að standa á okkar rétti á meðan stætt er. Annað tel ég að samrýmist ekki sjálfsvirðingu okkar.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð til að útskýra afstöðu mína til þessa máls. Ég vil fyrst láta þess getið, að við umr. þessa máls koma fram einhverjar merkilegustu þversagnir stjórnmála sem ég hef orðið vitni að. Fyrir örfáum árum barðist þessi þjóð fyrir útfærslu íslensku landhelginnar, fyrst í 12 mílur, síðan í 50 og loks í 200. Ein helsta röksemdafærslan í málflutningi okkar gagnvart erlendum mönnum voru friðunarsjónarmið. Þá hafði ekki einn einasti maður á Alþingi af því áhyggjur að hundruð og þúsundir manna í Grimsby og Hull yrðu atvinnulausir. Sú varð þó raunin. Það mál sem við verðum nú að taka afstöðu til kemur mjög við hóp manna í þessu þjóðfélagi. Ég held að grundvöllur þessa máls sé sá, að við verðum að meta og vega hvor hópurinn verður fyrir tjóni, sá sem nú vinnur að hvalveiðum og vinnslu hvals eða sá sem vinnur í almennri fiskvinnu í þessu landi. Þetta er vandamál okkar í hnotskurn. Menn hafa lagt hér á borð margvísleg tilfinningarök. Ég geri mér um leið fulla grein fyrir því, að það var jafn sársaukafullt fyrir mennina í Grimsby og Hull að missa sína vinnu eins og það gæti orðið fyrir þá menn sem nú vinna hjá Hval hf. og þá sem vinna í frystihúsum, ef þannig færi að ákvörðun þingsins yrði til þess að draga úr atvinnutækifærum í fiskiðnaði á Íslandi. Ég vil ennfremur benda á þau tvö grundvallaratriði sem ég nota í röksemdafærslu við sjálfan mig í þessu máli. Það er í fyrsta lagi það, sem hér hefur komið fram áður, að við Íslendingar höfum státað af því að vera menn friðunar. Við búum við jaðar eins mesta matarforðabúrs veraldar. Hvernig höfum við farið með þann mat sem í búrinu er? Og hvað hafa vísindalegar rannsóknir tryggt okkur í gegnum tíðina? Ég vil minna menn á að við vorum nærri búnir að ganga af síldarstofninum endanlega dauðum. Og nú erum við komnir langt með loðnustofninn. Þess vegna spyr ég einfaldlega: Hvað á að taka mikið mark á vísindalegum rannsóknum? Hvað taka stjórnmálamenn yfir höfuð mikið mark á vísindalegum rannsóknum? Ég minnist þess, að í okt. 1981 gaf Hafrannsóknastofnun út yfirlýsingu eða frétt um það að hrygningarstofn loðnunnar hér við land væri kominn niður í 350 þús. tonn. Ég krafðist þess þá í tvígang að þessar veiðar yrðu stöðvaðar. Það var ekki gert og nú er óttast að þessi stofn sé nánast búinn. Það er þetta atriði og vantraust mitt í heild á þeim vísindalegu rannsóknum sem komið hafa fram, vegna þess að fátt eitt af þeim hefur staðist þegar til lengdar lætur, m. a. vegna þess að stjórnmálamenn hafa lítt farið eftir þeim í mörgum tilvikum. Í öðru lagi ætla ég að leggja þá spurningu fyrir þm. hér inni hvað þeir telja að þurfi að gerast til þess að svo dragi úr sölu á ferskum fiski til Bandaríkjanna að nemi 1.3% af útflutningstekjum okkar, sem er hlutfall hvalafurða í útflutningstekjum Íslendinga. Hvað halda menn að þyrfti mörg fyrirtæki sem hættu að kaupa þennan fisk af einni eða annarri ástæðu? Ég get sagt við ykkur að það eru þessi einföldu rök sem ég legg á borðið fyrir framan mig þegar ég tek afstöðu til þessa máls. Ég vil ekki láta þrýsta á mig og ég nánast fyrirlít það uppátæki Bandaríkjastjórnar að senda okkur það tilboð sem hefur verið sent, þó svo að ég álykti eins og einhver annar hefur gert hér inni, að með þessu tilboði séu þeir að vara okkur við óhemjusterkum hópi manna í Bandaríkjunum. Ég held að það sé tilgangurinn með þessu tiltekna bréfi. Ég vísa því algerlega á bug sem hér hefur komið fram hjá mörgum mönnum, sem þó hlýtur að vera túlkunaratriði hverju sinni, að menn séu að láta beygja sig hér á einhvern hátt. Ég er sannfærður um það, að Íslendingar eru þekktari fyrir annað en það í friðunarmálum, í útfærslu landhelgi en að þeir láti beygja sig. Hins vegar getur það verið merki um býsna mikla vitsmuni að taka rökum. Og í þessu máli held ég að menn verði að taka þeim rökum sem við okkur blasa. Ég reyni a. m. k. að gera það, einfaldlega vegna þess að ég óttast að ef þessu verði mótmælt þá hafi það alvarlegri áhrif á þjóðfélagið heldur en ef því verður ekki mótmælt. Svo einfalt er þetta mál í mínum huga. Því er ekki að leyna að ég hef áhyggjur af því að hópur manna kunni að missa atvinnu. Um það er ekkert hægt að segja á þessu stigi máls. Ég vil láta mér detta það í hug - og ekki bara detta það í hug - að hér sé ekki um að ræða neina endanlega afstöðu. Ég er t. d. sannfærður um að vísindamenn hinnar íslensku þjóðar munu boða það, þegar loðnustofninn er orðinn nægilega stór, að við getum farið að veiða úr honum aftur. Sama hlýtur að gilda um hvalinn. Ég tek ekki þeim rökum að ekki geti orðið breyting í hina áttina eins og í þá átt sem nú er stefnt að. Ég vil líka minna menn á það sem tala um að hvalurinn éti svo og svo mikið af fiski úr höfunum - og auðvitað er það rétt svo langt sem það nær - að loðna var til við Ísland áður en hvalveiðar hófust og síld var til við Ístand áður en hvalveiðar hófust og annar smáfiskur. Ég er trúaður á það að náttúran sjái sjálf um það að halda jafnvægi í þessum efnum ef maðurinn grípur ekki í taumana, eins og við höfum gert með þá fiskstofna sem við höfum eyðilagt, sakir græðgi og sóunar. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þetta lengra. Ég tel að ég hafi gert grein fyrir þeim rökum sem fá mig til að taka þá afstöðu í þessu máli að ég vil ekki mótmæla þessu banni. Ég hef séð til þeirra samtaka sem við eigum í höggi við núna, ég hef séð hvað þau hafa gert í sínu heimalandi, og það eru ótrúlegir fjármunir að baki þessum samtökum. Við skulum ekki reikna dæmið þannig, að spurningin sé um það að einstaklingurinn í Bandaríkjunum hætti að borða íslenska fiskinn. Um það snýst málið ekki. Málið snýst um það að einstaklingurinn sem á stóra fyrirtækið, sem rekur alla matsölustaðina, hætti að kaupa fiskinn. Ég vil auk þess í þessu sambandi benda á þau rök sem hæstv. sjútvrh. kom með og eru fullkomlega réttmæt, að megnið af þeim fiski sem við seljum er sett undir merki sem fullkomlega tengir hann Íslandi á mjög einfaldan hátt. Menn þekkja þetta merki og það er á vissan hátt auðveldara að berjast gegn þessu merki heldur en merkjum Norðmanna og Japana. Menn hafa spurt hér hver um annan þveran: Hvað kemur næst ef við ekki mótmælum? Við erum hluti af stóru samfélagi, alþjóðlegu samfélagi, og við eins og aðrir verðum að taka rökum. Það getur vel verið að okkar rök í þessu tilviki séu þyngri á metunum að því leyti til að við erum matvælaframleiðendur og okkur beri að framleiða mat í sveltandi heimi. En ég er alfarið þeirrar skoðunar, að til þess að eftir okkur sé tekið, á okkur hlustað og á okkur sé tekið mark á alþjóðlegum vettvangi megum við ekki ævinlega gera kröfu til þess að aðrir taki tillit til okkar án þess að við tökum tillit til nokkurra annarra. Slíkt gengur ekki upp þegar til lengdar lætur. Ég tel þá, herra forseti, að ég hafi gert grein fyrir því sem ég tel kjarnann í þessu máli. Ég veit að það er flestum þm. tiltölulega erfitt að taka afstöðu. Þetta mál liggur þannig fyrir. Menn þurfa að gera þetta upp við samvisku sína eins og þm. er ætlað samkv. stjórnarskrá lýðveldisins. Það hef ég gert.



Herra forseti. Við fyrri hluta umr. um málið fagnaði ég till. hæstv. sjútvrh. í ríkisstj. og viðbrögðum ríkisstj. og lagði áherslu á að ég reiknaði með að hv. alþm. mundu ekki raska þeirri ákvörðun. Þessar umr. hafa leitt ýmislegt einkennilegt í ljós. Ég verð að taka undir orð hv. 2. þm. Reykjaneskjördæmis um furðulegan rökstuðning þeirra hv. þm. sem tala gegn mótmælum í dag, en halda því jafnframt fram, eins og fram kom í hans ræðu, að þeir vilji áfram hvalveiðar. Þeir láta þá skoðun hér í ljós, að þeir trúi því statt og stöðugt að það sé aðeins formsatriði að taka þá stefnu sem þeir halda fram, að mótmæla ekki. Vissulega er það í mínum huga hálfömurleg staðreynd að verða vitni að því hér í þingsölum að fjöldi hv. alþm. skuli taka afstöðu til þessa máls með beinni yfirlýsingu um að þeir óttist mótmæli frá erlendu stórveldi í okkar garð. Þetta hélt ég, eins og hér hefur komið fram, að ætti ekki eftir að ganga yfir okkur. Við höfum a. m. k. státað af hiklausri framgöngu í okkar lífshagsmunamálum hingað til og ekki látið aðrar þjóðir beygja okkur í duftið. - Og ég verð að segja það, að yfirlýsingar hv. 1. þm. Vestf. og raunar einnig yfirlýsing og ræða hv. 6. þm. Norðurl. vöktu furðu mína. Ég hafði haldið að Vestfirðingar þyrðu að standa við sannfæringu sína í hvaða máli sem er. Þannig hef ég kynnst þeim. Stefna Íslands á hvalveiðiráðstefnum og í Alþjóðahvalveiðiráðinu hefur vakið eftirtekt. Hún hefur ekki vakið neinn vafa á því hvernig þessi þjóð hefur viljað halda á þessum málum. Aðferðir okkar við hvalveiðar og viðleitni til veiða undir vísindalegu eftirliti hefur verið viðurkennt sem staðreynd og hefur ávallt verið talið til fyrirmyndar meðal annarra þjóða heims. Þetta hélt ég að a. m. k. allir hv. alþm. væru ekki í vafa um. Ég tel ástæðu til við þessar umr. að rifja upp álit Hafrannsóknastofnunarinnar, sem allir hv. þm. hafa haft fyrir framan sig, um þessi mál, sem Hafrannsóknastofnunin sendi sjútvrh. við meðferð þessa máls. Yfirlit þetta er tekið saman vegna fyrirhugaðs allsherjarbanns á hvalveiðum frá og með árinu 1986. Þar er fjallað um vísindaleg viðhorf til hvalveiðibanns, ástand íslenskra hvalastofna og stöðu hérlendra rannsókna á þessu sviði. Helstu niðurstöður eru þessar: „Til þess að tryggja hæfilega nýtingu hvalastofna heims er mikilvægt að haga veiðum með tilliti til ástands hvers einstaks stofns. Allsherjarbann við hvalveiðum getur ekki skoðast sem vísindaleg nauðsyn eins og nú er háttað veiðum í heiminum, þótt deila megi um réttmæti einstakra veiðikvóta. Þetta á við um veiðar Íslendinga jafnt sem flestra annarra þjóða heims. Þótt þörf sé á auknum hvalarannsóknum hér á landi virðist engan veginn vera vísindaleg réttlæting fyrir stöðvun veiðanna hér. Mikilvægt er að rannsóknum hér á landi sé fylgt eftir af festu og að auknu fjármagni verði veitt til rannsókna, einkum er varðar úrvinnslu gagna í landi.“ Ég ætla ekki að tefja þingstörf með því að lesa meira úr þessari gagnmerku skýrslu, en ég geri ráð fyrir að flestir hv. alþm. hafi áttað sig á vissum staðreyndum hvað þennan þátt þessa máls varðar. Ég tel ekki heldur ástæðu til að rifja frekar upp það sem aðrir ræðumenn á undan hafa sagt í sambandi við hótanir frá Bandaríkjunum. Ég verð að segja það alveg eins og er, að óttinn sem kom fram í ræðu hv. 9. landsk. þm. um að fiskmarkaður okkar væri hruninn ef við tækjum afstöðu samkv. sannfæringu okkar í þessu máli fannst mér eiginlega furðulegur. Það hefur komið hér fram í ræðum manna hver séu viðhorf Bandaríkjamanna, hvernig er hægt að sanna að viðhorf þeirra í þessu máli stangist á við það sem þeir sjálfir eru að gera í þessum málum. Bandaríkjamenn neita að skrifa undir hafréttarsáttmálann. Vegna hvers? Vegna þess að þeir telja að þeir nái ekki fram nægjanlega miklum réttindum á ýmsum sviðum fyrir sjálfa sig með tilliti til efnahagslegra möguleika. Þetta ætti að vera nægjanleg aðvörun til okkar í sambandi við þessi mál. Einhvern tímann hefði verið saga til næsta bæjar afstaða Alþb.-manna til þessara hótana. Það á kannske eftir að skýrast í öðrum þáttum íslenskra þjóðmála á næstu misserum að þar sé um nýtt viðhorf að ræða. Það hefur komið fram í þessum umr. að menn hafa gjarnan dregið í efa þýðingu hvalveiða eða látið að því liggja að efnahagsleg þýðing hvalveiða fyrir okkur sem þjóð væri ekki mikils virði, þetta væri ekki það mikið fyrirtæki, Hvalur hf., að það mundi raska svo miklu í þjóðfélagi okkar þó að starfsemi þess hætti. Það væri vissulega ástæða til að lesa upp úr efnahagsskýrslum okkar um mikilvægi þessa útflutnings fyrir okkur sem þjóð. Ég ætla ekki að gera það hér. Það hefur komið fram og kemur fram í þeim skýrslum sem hv. alþm. hafa sjálfsagt fyrir framan sig. En sé söluverðmæti hvalafurða borið saman við útflutning annarra atvinnugreina fást m. a. allmerkilegar niðurstöður. Árið 1981 nam þessi útflutningur til að mynda 91% af heildarútflutningi landbúnaðarafurða landsins, hann var 136% hærri en útflutningur Kísiliðjunnar hf. og 26% hærri en allur útflutningur niðursoðinna sjávarafurða. Aðeins þessi upptalning sýnir okkur hvaða gildi þetta fyrirtæki og framleiðsla á þessari afurð hefur í raun og veru fyrir þjóðarbú okkar. - Ég tala nú ekki um þegar við ræðum um það framtíðaráform að hefja hér ennþá meiri framleiðslu úr m. a. þessum afurðum. Þá á ég við lyfjaframleiðslu í landinu. Af því að við erum að tala um í þessu sambandi þær hótanir, sem dynja yfir okkur frá Bandaríkjunum, væri fróðlegt að gera alþjóðlegan samanburð á þessu fyrirtæki, sem sumir hv. þm. hafa verið frekar að gera skóna að hafi fremur litla efnahagslega þýðingu fyrir okkur, og væri ekkert að því að nota Bandáríkjamenn t. d. í þennan samanburð. Ef við gerum alþjóðlegan samanburð á mikilvægi og tekið er tillit til mismunar á fólksfjölda fæst að mikilvægi útflutnings Hvals hf. árið 1980 fyrir íslenskt þjóðarbú jafngildir mikilvægi 10.8 billjón dollara útflutningi bandarísks fyrirtækis fyrir bandarískt efnahagslíf. Ennfremur kemur í ljós, að í Bandaríkjunum hefur fyrirtæki eða atvinnugrein sem veitir 135 200 manns atvinnu svipaða þýðingu fyrir bandarískt efnahagslíf og starfsemi Hvals hf. hefur fyrir íslenskan þjóðarbúskap. Það getur vel verið að einhver teldi. þetta grín, en þetta er einföld staðreynd. Þess vegna skulum við ekki gera okkur far um að gera lítið úr þeirri efnahagslegu þýðingu sem framleiðsla á afurðum úr hval hefur fyrir íslenskt efnahagslíf. Ég tel rétt að geta þess við þessar umr., að við þm. Vesturl. höfum að sjálfsögðu mikinn áhuga fyrir því að þessi starfsemi, sem hefur verið rekin með miklum myndarskap í Hvalfirði, fái að njóta sín áfram. En við gerum okkur einnig grein fyrir þýðingu þess að halda hér vel á málum. Við höfum á þskj. 289 flutt sameiginlega till. til þál. um rannsóknir á hvalastofninum, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir því, að rannsóknir á hvalastofnunum hér við land verði stórefldar frá því sem nú er, í þeim tilgangi að auðvelda allar ákvarðanir um nýtingu þeirra og verndun á komandi árum.“ Þetta er áhersluatriði frá okkar hálfu um leið og við viðurkennum það, sem aðrar þjóðir hafa viðurkennt, að þær veiðar á hvalastofninum hér við land, sem hingað til hafa farið fram, hafa verið undir vísindalegu eftirliti og verið til fyrirmyndar, hvað vel hefur að verið staðið, eins og fram hefur komið á alþjóðavettvangi. Ég tel að þau mótmæli, sem við erum hér að fjalla um, verði að fara fram til að tryggja okkar rétt til að nýta auðæfi hafsins á skynsamlegan hátt og efla þannig okkar efnahagslíf. Og ég er í sjálfu sér undrandi yfir því að menn skuli halda því fram hér í fullri alvöru og reikna með því, að muni vera auðvelt að fá þá 3/4 hluta þjóða til að breyta sinni afstöðu síðar meir, þegar búið er að banna hvalveiðar í höfum heimsins. Þetta er allt of mikil bjartsýni og einföldun á svo mikilvægu máli. Það hefði verið ástæða til að fjalla hér um hagsmuni allra þeirra sem hér eiga hlut að máli. Þeir sem halda fram að hagsmunir þjóðarinnar fari best á því að mótmæla ekki þessu hafa ekki í umr. minnst á hvaða þýðingu þetta hefur fyrir heil byggðarlög, fyrir fjölda fólks sem hefur lífsviðurværi sitt af þessari atvinnugrein. Það er eins og það komi ekki þessu máli við. Herra forseti: Ég minni á efnahagslega þýðingu hvalveiða fyrir þjóðarbúið í heild, viðkomandi sveitarfélög, fjölda fólks til sjós og lands. Ég bendi á það að engin vísindaleg rök mæla gegn hvalveiðum eins og við Íslendingar stundum þær. Ég neita að beygja mig fyrir þrýstihópum og hótunum erlendra ríkja. Það samræmist ekki tilveru okkar sem sjálfstæðrar þjóðar. Ég skora á hv. alþm. að samþykkja nál. minni hl. utanrmn.



Herra forseti. Eins dauði er annars brauð. Þau sannindi hafa lengi verið vituð og við Íslendingar höfum drepið skepnur okkur til matar um aldir. Við höfum gert þetta af mannúðarástæðum til þess að halda lifi í þessari þjóð. Nú er um það að ræða hvort við ætlum að hætta hvalveiðum eða hvort við ætlum að standa á rétti okkar og mótmæla. Ég vil byrja á að þakka hv. 2. þm. Reykn. fyrir fádæma góða ræðu hér í kvöld. Ég tel að hann hafi í ræðu sinni hrakið það mjög skilmerkilega sem þeir hafa viljað halda fram sem eru á móti því að mótmæla. - Og það er dálítið athyglisvert að þrír af fjórum stjórnmálaforingjum þessa lands hafa tekið þá ákvörðun að mótmæla, en einn verið á móti. Sú spurning hlýtur að vakna, hvort einn af stjórnmálaflokkum Íslands hafi valið sér svo miklu hæfari foringja en hinir eða svo miklu huglausari foringja en hinir. Hv. 8. landsk. þm. hefur verið í viðbragðsstöðu í þessu máli alllengi. Við sem fylgdumst með hátterni viðkomandi þm. undanfarna daga getum með sanni sagt að hún hafi verið á ráslínunni, viðbúin ef merkið kæmi um að málið yrði tekið hér fyrir. Mig skal ekki undra þó að svo hafi verið. Í málflutningi hennar kom það fram, að hér væri verið að fjalla um framhald lífsins á jörðinni, hvorki meira né minna. Ég játa að ég hefði staðið í startholunum nóttina alla hefði ég búist við svo stórum tíðindum. En svona er hægt að æsa sig upp. Framhald lífsins á jörðinni, hvorki meira né minna, var á dagskrá og til atkvgr. Skyldi nokkurn mann undra þótt viðkomandi hafi búið sig undir málflutninginn hér í ræðustól og ákveðið að komast af? Nei, þetta er spauglaust. Bandalag jafnaðarmanna er búið að álykta í þessu máli. Af mannúðarsjónarmiðum m. a. á að hætta hvalveiðum. Það er nú svo, að við lifum í heimi þar sem skortur er á matvælum og fólk er að deyja úr hungri. Hver yrði afleiðingin ef allar hvalaafurðir heimsins væru teknar af þeim matarborðum? Skyldu ekki fleiri deyja úr hungri? Eru þetta mannúðarástæðurnar sem Bandalag jafnaðannanna er að berjast fyrir? Hv. 1. þm. Vestf. - sá sem kjörinn var - er fjarverandi. Það verður aldrei á hann borið að hann skorti kjark. Svo hefur farið, að varamaður hefur lýst því yfir að hann þori ekki að taka áhættuna. Því vil ég koma sérstaklega á framfæri vegna aðdróttana frá 1. þm. Vesturt., svo að það fari ekki milli mála, að 1. þm. Vestf. skortir ekki kjark. En hann er fjarverandi og varamaður er í hans stað. En mig undraði þetta engu að síður. Og ég verð að segja eins og er, að mér leið ekki vel undir þeirri ræðu. Það var ömurlegt að hlusta á þá yfirlýsingu að hugleysið hefði tekið yfir og réði ferðinni, flóttinn einn væri það sem talið væri vit í. En þetta er tíðarandi þingsins. Það þykir fínt að hafa tapað kjarki í þessu máli. Það þykir það alfínasta í afstöðunni. En menn skyldu ekki gleyma því, að við erum að fjalla um utanríkismál. Alþb. hefur lengi haft það á sinni stefnuskrá að herinn skyldi fara úr landi. Þegar komið hefur verið í ríkisstjórn hefur þetta ekki verið framkvæmt. Það hvarflaði að mér undir þessari umr. hvort þann veg færi, ef Alþb. hefði nú meiri hluta hér á þingi, að það þyrfti ekki nema eitt símskeyti frá Bandaríkjunum og þeir legðu það alveg á hilluna að láta herinn fara. Kjarkurinn væri ekki til staðar, en hagsmunirnir svo miklir. Það bendir allt til þess að svo sé, það hafi verið með hræsni og yfirdrepsskap sem þeir hafa safnað liði og fengið stuðning í kosningum á Íslandi út á þetta, kjarkurinn sé ekki til staðar. Þeir þora ekki, jafnvel þó að þeir hefðu meiri hlutann, að taka þessa afstöðu. Það er auma hjörðin, ef þetta er tilfellið. Rockefeller var trúlega eitthvert mesta fjármálaséní Bandaríkjanna. Hann gaf á sínum tíma land undir byggingar Sameinuðu þjóðanna. Þá töldu flestir að nú hefði honum orðið á í messunni, nú vissi hann ekki lengur hvað hann væri að gera, nú væri hann farinn að gefa peninga. En hann vissi vissulega hvað hann var að gera. Hann átti allt landið í kring og það hækkaði það mikið í verði að hann stóð uppi miklu ríkari eftir en áður, þegar búið var að byggja. Og hvaða efnahagsmunir eru það sem Bandaríkjamenn eru að verja? Hv. 5. landsk. telur að það séu mannúðarsjónarmið? Hvenær tóku þau yfir? spyr ég. Hér er um falda fjármálapólitík að ræða. Verði allt hvalkjöt tekið af markaðnum hætta hinir efnuðu ekki að kaupa mat. Þeir munu einfaldlega kaupa annað kjöt. Og hvaða áhrif skyldi það hafa á útflutning Bandaríkjamanna til Japans, ef þeir gætu selt þangað kjúklinga og svínakjöt í stórum stíl? Hvaða áhrif skyldi það hafa á kornverðið? Hvaða áhrif skyldi það yfir höfuð hafa á landbúnaðarafkomu þeirra. Ætli það væri ekki sama staðan og hjá Rockefeller forðum? Þeir stæðu uppi með stórkostlegan gróða af tiltækinu. Nei, við vitum öll að Bandaríkjamenn eru ekki að hugsa um mannúðarsjónarmið í þessum efnum. Ástæðan fyrir því að þm. þeirra hafa tekið þessa afstöðu er sú, að þeir sjá peninga í þessu, í viðskiptunum við Japan, sem í dag er búið að raska efnahagslegum styrkleika Bandaríkjanna. Það sem veldur mér þó mestum áhyggjum í þessu máli er það, að við erum að taka ákvörðun um að hafa hvalina í eldi í landhelginni alveg án tillits til þess hvað þeir munu éta mikið í framtíðinni. Hvað ætli það sé mikið magn af fiski sem þessi stofn mun éta í fullri stærð? Hefur það verið reiknað út? Eru menn reiðubúnir að láta þann fisk af hendi? Ég hygg að í þessari stöðu hafi farið fyrir helst til mörgum eins og varamanni hv. 1. þm. Vestf. Herra forseti. Ég hef gert mér grein fyrir því að umboð hvers alþm. til setu hér á þinginu er stutt í tímanlegum skilningi þessarar þjóðar. Það hlýtur að vera fyrsta spurning sem hann spyr sjálfan sig að: Afsalaði ég einhverjum landsréttindum eða veitti ég þeim þm. sem taka við umboð til að bera ábyrgð á öllum þeim málum sem mér var falið á sínum tíma að gæta? Ef við ekki mótmælum núna erum við að afsala okkur réttindum sem okkur var falið að gæta. Við erum að svipta alþm., sem sitja í þessum sal að nokkrum árum liðnum, ákvörðunarrétti um hvort Íslendingar veiði hval eða ekki. Við erum að svipta þá þeim ákvörðunarrétti. Ég gef ekkert fyrir draumsýn. Ég treysti mér ekki til þess að standa frammi fyrir komandi kynslóð og segja: Ég afsalaði þessum landsréttindum.



Herra forseti. Það gerist nú svo áliðið kvölds að fólk villist í þingsölum. Við ég að mér verði virt það til vorkunnar undir þeim kringumstæðum að ég áskil mér rétt til örstuttrar aths. til viðbótar við langar umr. hér vegna þeirra ummæla hv. 5. þm. Vesturl. að ég hafi talað gegn eigin sannfæringu eða ekki þorað að standa við sannfæringu mína. Ummæli hv. þm. eru viljandi eða óviljandi rangtúlkun á mínu máli eða hann hefur bara alls ekki hlustað á hvað ég sagði. Í máli mínu fólst einfaldlega það að enda þótt rök Alþjóðahvalveiðiráðsins í þessu máli séu bæði lítt sannfærandi og að sumu leyti hlægileg, þá getum við einfaldlega ekki barið höfðinu við steininn og neitað þeirri staðreynd, að mótmæli Alþingis nú gegn hvalveiðibanninu stofna stærstu útflutningshagsmunum okkar og um leið lífsafkomu íslensku þjóðarinnar í stórkostlega hættu. Við verðum að vega og meta hvort við eigum að fórna tiltölulega litlum hagsmunum fyrir okkar stærstu þjóðarhagsmuni, sem felast í útflutningi frystra fiskafurða. En að sjálfsögðu talaði hv. þm. sem 5. þm. Vesturl. og það er stutt í kosningar og hvalveiðistöðin er í Hvalfirði, við vitum það öll. Þetta sem ég sagði hér er mergurinn málsins. Það að mótmæla hvalveiðibanninu nú væri hættulegt. Ég þarf ekkert að endurtaka öll þau rök sem hafa verið færð hér á hinu háa Alþingi fyrir þeirri skoðun. Ég vil svo segja það, að ég læt mig engu varða brigslyrði hv. þm. um að ég sé að tala hér móti eigin sannfæringu eða ég sé að heykjast á einu eða neinu. Og enn minna mark tek ég á loftinu í hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni, sem aldrei hefur vegið mjög þungt í mínum huga.



Herra forseti. Ég tel að Íslendingum beri að kappkosta að lifa af þeim gæðum sem land og sjór geta veitt og lifa í sátt við umhverfið og vinna ekki á því varanlegt tjón. Okkur ber að nýta af hófsemi gæði sjávarins. Nú ber talsverðan vanda að höndum. Flestar þjóðir heims hafa lagst gegn hvalveiðum. Hér er um það að ræða hvort við eigum að búa okkur undir það að stöðva hvalveiðar um nokkurra ára skeið a. m. k. Ég vil ekki gera því skóna að um ofveiði sé að ræða hjá okkur Íslendingum, en ég get heldur ekki með öryggi fullyrt að svo sé ekki og allt sé í lagi, enda eru rannsóknir á hvölum, a. m. k. sumum stofnum, ekki á því stigi að af þeim verði dregnar afdráttarlausar ályktanir. Ég vil ekki gera lítið úr hagsmunum Hvals hf. Ég vil ekki gera lítið úr hagsmunum starfsmanna fyrirtækisins eða viðkomandi sveitarfélags. En ég tel þó, að athuguðu máli, að við setjum í alvarlega hættu miklu meiri hagsmuni með því að mótmæla nú hvalveiðibanni. Ég á ekki bara við viðskiptahagsmuni okkar, heldur þar að auki það sem er fjármunum dýrara, álit Íslands í augum heimsins. Ég segi já.



Herra forseti. Með vísan til þeirrar grg. fyrir afstöðu minni sem þegar hefur komið fram við umr. um málið segi ég nei.



Herra forseti. Með vísun til þess að tillaga Alþjóðahvalveiðiráðsins um hvalveiðibann er ekki byggð á niðurstöðum rannsókna né tillögum vísindanefndar hvalveiðiráðsins, þá er hún að mínum dómi óeðlileg og óskynsamleg. Ég segi því nei.



Herra forseti. Í þessum náttúruverndarmálum sem öðrum eigum við að lúta vísindalegum rökum þegar þau eru til staðar. Þau eru ekki til staðar í þessu tilviki og Alþingi Íslendinga á ekki að láta erlenda þrýstihópa segja sér fyrir verkum. Ég segi nei.



Herra forseti. Í mínum augum er hér alls ekki um náttúruverndarmál að tefla. Hins vegar stöndum við frammi fyrir hótunum um viðskiptaþvinganir frá voldugu ríki í vestri. Það er hart að þurfa að beygja sig fyrir því. En miklir hagsmunir eru í veði fyrir þessa litlu þjóð sem á allt undir því að afurðir hennar seljist vel á stærsta markaðnum. Þess vegna, herra forseti, neyðist ég til þess að segja já.



Herra forseti. Svo virðist sem mótmæli gegn hvalveiðum séu meira reist á tilfinningalegum grunni en vísindalegum. Ég tel að Íslendingar eigi að knýja á um auknar vísindalegar rannsóknir á hvalastofnunum, þannig að ávallt sé til staðar góð þekking sem hægt sé að byggja á umræður og ákvarðanatöku um nýtingu eða verndun stofnanna í framtíðinni. Gríðarlegir hagsmunir eru í húfi fyrir íslenska þjóð, ef eitthvað ber út af í markaðsmálum okkar varðandi sölu á sjávarafurðum sem fyrst mun koma niður á því fólki sem byggir afkomu sína á fiskveiðum og fiskvinnslu og síðar á öllum landsmönnum. Hótanir bandarískra stjórnvalda eru þeim til skammar og ekki ástæða til að láta þær hafa áhrif á sig. En afstaða mín mótast af hugsanlegum viðbrögðum bandarískra neytenda. Af þeirri ástæðu tel ég ekki rétt að Íslendingar mótmæli samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins og segi því já.



Herra forseti. Með vísan til þess rökstuðnings sem fram kom í greinargerð þeirri sem hæstv. sjútvrh. lýsti hér áðan að send yrði með mótmælunum, ef niðurstaðan verður sú að mótmæla, segi ég nei.



Herra forseti. Það er ekki með glöðu geði sem ég fellst á þessa till. Ég vil taka skýrt fram að í því felst viðurkenning á þeirri staðreynd, að miklir hagsmunir eru í húfi og þar vega þyngra þeir sem meiri eru. En í þeirri afstöðu felst alls ekki viðurkenning á ákvörðun um það að hvalveiðar hafi verið stundaðar hér utan marka vísindalegrar stjórnunar. Í því felst ekki heldur viðurkenning á því að við afsölum okkur rétti til þess að halda áfram hvalveiðum. Ef svo fer innan þriggja ára, að við getum í skjóli vísindalegra rannsókna fært fram fullgild rök fyrir rétti okkar til þess og nauðsyn, þá ber okkur að segja skilið við Alþjóðahvalveiðiráðið að fordæmi Kanadamanna með fullum rétti. Þess vegna segi ég já.



Herra forseti. Það vekur athygli að í nál. með þeirri till. sem hér er nú til afgreiðslu er gert ráð fyrir því, að þótt ekki verði mótmælt samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins verði veiðum haldið áfram. Það hefur líka komið glöggt fram í málflutningi þeirra sem ekki vilja mótmæta samþykkt ráðsins. Í þessu felst tvískinnungur. Menn eru að reyna að kaupa sér frið á fölskum forsendum. Náttúruverndarmenn í Bandaríkjunum og víðar eru ekki bara að berjast fyrir því að einhver orðsending verði ekki send, heldur fyrir því að veiðum verði hætt. Uppskeran af þessum tvískinnungi verður sú, að Íslendingar afsala sér rétti sínum, rétti sem þeir eiga nú, með því að samþykkja þessa till., en uppskera jafnt eftir sem áður þau óþægindi sem menn halda að þeir séu að komast hjá með því að samþykkja þessa till. Ég segi nei.