Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Baldvinsson Hv. frsm.allshn. (ÁJ) gat þess við 2. umr. þessa máls, að nefndin væri ekki sammála, þó ekki kæmu brtt. frá hendi nefndarmanna. Nú höfum við tveir nefndarmenn borið fram nokkrar brtt., og hefði jeg raunar kosið, að þær væru bæði fleiri og ítarlegri, en við þetta verður þó að sitja. Fyrri brtt. á þskj. 327 snertir það, að við teljum þurfa leyfi til þess að reka ballskák (billiard), ef sá rekstur stendur ekki í sambandi við gistihúshald eða greiðasölu. Jeg hygg, að nefndin sje ekki fráhverf þessari breytingu, þó að það yrði úr, að við flyttum hana tveir, af því að við höfðum aðrar brtt., er mættu andstöðu í nefndinni. Brtt. á þskj. 346 er þess efnis, að bannað skuli að selja unglingum innan 18 ára aðgang að þessum leik. Þá er brtt. á þskj. 345, sem ákveður sektir, ef ballskák er rekin án leyfis, og auk þess er 15. gr. breytt í samræmi við þetta. Þá kem jeg að þeirri brtt., sem jeg skoða aðalbreytinguna. Það er síðari brtt. á þskj. 327, við 6. gr. frv. Hún felur í sjer, að ef maður hefir verið dæmdur sekur um brot á lögum eða reglugerðum um áfengi eða undirgengist sektargreiðslu, þá hafi hann fyrirgert leyfi sínu til að hafa á hendi veitingasölu eða reka gistihús. Það ætti raunar að vera skilyrði fyrir leyfisveitingu, að hlutaðeigandi hefði ekki gert sig sekan um slík brot. En það má ekki minna vera en að þeir, sem sekir gerast, missi rjettinn. Eru þau ákvæði engu harðari en þau, er samþykt voru gagnvart læknum á síðasta þingi fyrir óleyfilega útgáfu áfengislyfseðla. Það hefir sýnt sig, að ekki veitir af sterkum ákvæðum um veitingahús, því þau er altaf verið að sekta aftur og aftur fyrir brot á áfengislöggjöfinni, enda er sagt, að sumir veitingasalar sjeu farnir að halda nokkurskonar „tugthúsvinnumenn“ til þess að sitja af sjer sektirnar fyrir þá, svo þeir geti haldið áfram „atvinnu“ sinni. Annars held jeg, að lögregluvaldið gæti gengið strangara eftir en gert er, að sumum þessum holum sje lokað. Eins og jeg hefi tekið fram, skoða jeg þetta aðalbrtt. og tel mikla nauðsyn á, að hún komist í lög. Hún fer líka í nokkuð svipaða átt og lög þau, sem samþykt voru á síðasta þingi um breytingu á aðflutningsbannslögunum, þar sem hert var á ýmsum ákvæðum um lækna o. fl. Jeg tel ekki minni nauðsyn á að setja ströng ákvæði um veitingamenn. Fel jeg svo þessar brtt. velvilja deildarmanna og vona, að þær verði samþyktar

Frsm. (Árni Jónsson) Allshn. hefir ekki getað orðið sammála um þessar brtt. Þær hafa því ekki verið teknar til umr., og get jeg því ekkert sagt um þær frá nefndarinnar hálfu. Fyrir mitt leyti get jeg felt mig við fyrri brtt. á þskj. 327, og þar af leiðandi við fyrri brtt. á þskj. 345. Þm. úr Ed. óskaði eftir, að þessar till. væru fluttar, og fanst mjer ekkert á móti því, þar sem billiardstofur geta verið arðsamur atvinnuvegur. Aftur er jeg algerlega á móti hinum brtt. Hv. flm. (JBald) lagði aðaláhersluna á síðari brtt. á þskj. 327, þar sem hert eru ákvæðin gagnvart þeim, sem gerst hafa sekir um brot á bannlögunum. Jeg skal ekki fara mikið út í þetta hjer, en jeg lít svo á, að ekki þurfi að gilda harðari ákvæði um þessi brot en önnur. Einna fáránlegust finst mjer sú till., sem vill banna unglingum innan 18 ára aðgang að „billiard“-stofum. Jeg lít svo á þennan leik, að hann sje eitt af því, sem telja má ungs manns gaman, og það eru víst helst unglingar á þessum aldri, sem sækjast eftir þessari skemtun. Jeg er þessu að vísu ekki mikið kunnugur, en jeg veit ekki annað en hjer sje um saklausan leik að ræða, sem ekki sje nein ástæða til að telja skaðlegan fyrir unglinga á þessum aldri, þó að þeir hafi hann sjer til dægrastyttingar. Hjer skýtur bara upp einum anga af þessari alkunnu banngræðgi, sem þjáir suma menn. Þeir eru aldrei ánægðari en ef þeir geta komið inn einhverjum bannákvæðum. Það er eins og þeir hafi sjerstaka ánægju af að heyra brakið og brestina í þeim lögum, sem þeir láta frá sjer fara. Jeg vona, að deildin felli þessar tillögur, því að af þeim mundi ekkert gott leiða.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg hafði gert mjer von um, að frv. þetta gengi breytingalaust fram. Mjer brá því í brún, þegar jeg sá hóp af brtt., og einkum þar sem sömu nöfnin voru við þar allar. Mjer þykir skrítið, að þær skyldu ekki allar fluttar á sama þskj., en það er nú aukaatriði. Jeg tel enga þessara brtt. nauðsynlega. Jeg sje ekki ástæðu til, að tekinn sje skattur af billiardstofum sjerstaklega. Með því væri farið út fyrir þann ramma, sem miðað er við, því að með frv. er verið að skatta atvinnurekstur, en ekki skemtanir. Jeg held, að fyrir flm.till. vaki það, að þeir haldi, að venjulega sjeu reknar veitingar í sambandi við billiardstofur. Þar sem svo er, falla þær undir þessi lög. En ef billiardstofur eru reknar án veitinga, finst mjer ekki ástæða til að leggja á þær skatt. Jeg tel ekki þennan leik saknæmari en hverja aðra skemtun. Síðari hluta brtt. á þskj. 327 get jeg ekki heldur fallist á. Hjer er farið lengra en annarsstaðar, ef 1. brot skal varða atvinnumissi. Mjer skildist hv. 2. þm. Reykv. (JBald) líta svo á, að 3 ný brot þyrfti til þess að fyrirgera leyfi samkv. 6. gr. frv. Jeg lít svo á, að taka megi eldri brot til greina, þannig, að sá, sem tvisvar hefir brotið áður en leyfi var veitt samkv. þessum lögum, missi rjett sinn við 1. brot. Samanborið við önnur lög tel jeg of hart, að sá, sem ekki hefir orðið brotlegur áður en leyfi var veitt, missi rjett sinn við 1. brot. Að banna unglingum yngri en 18 ára að sækja jafnsaklausa skemtun og „billiard“ finst mjer ástæðulaust. Jeg er viss um, að sá leikur er yfirleitt minna spillandi en t. d. bíó. Það mundi líka erfitt að framkvæma slík ákvæði, og það er altaf varhugavert að setja í lög það, sem enginn nauður rekur til. Jeg sje ekki, að 15. gr. frv. sje bætt með því að setja inn í frv. orðin „eða annað“. Jeg vil spyrja háttv.flm., hvað er þetta „annað“, sem um er að ræða? Ef með þessu er átt við billiard, hví á þá ekki að taka það fram? Því að ella má heimfæra þessi orð upp á margt fleira, t. d. meðalasölu o. fl., sem leyfisbrjef þarf til að selja.

Það er átt við eftir þessum lögum

. Ef svo er, þá getur það aðeins átt við billiard, og hví á þá ekki að taka það fram berum orðum? Þetta er mjög óviðkunnanlegt orðalag á brtt. Jeg verð því að leggja á móti þessu, eins og öllum breytingartillögunum yfir höfuð, og jeg vænti þess, að háttv. deild samþykki frv. óbreytt, svo að það geti orðið afgreitt í dag sem lög frá Alþingi.

Jón Baldvinsson Mjer þykir vera orðinn allmikill úlfaþytur út af þessum brtt. mínum og háttv.þm. Borgf. (PO); svo harðlega hafa menn ráðist á þær. Hv. 2. þm.N.-M. (ÁJ) og hæstv. atvrh. (MG) vaða fram á vígvöllinn og geta vart fundið nógu sterk orð til þess að mála fjandann á vegginn, er þeir lýsa brtt. okkar. Hæstv. atvrh. (MG) er jafnan viðkvæmur, ef honum finst eitthvað hróflað við frv. hans, en menn kippa sjer nú ekki upp við það; menn eru orðnir því svo vanir, að hann þoli ekki að einu einasta orði sje haggað hjá sjer. En hann verður samt að una við þetta, og hann má þakka fyrir, að ekki er hreyft við aðalatriðum frv., því það er þó viðurkenning þess, að hann hafi þar eitthvað til síns máls, eða að málið sjálft sje einhvers virði. Hann ræddi um brtt. 327 og 345 og spurði, hvers vegna þetta atriði var sjerstaklega tekið fyrir. Jeg skal upplýsa hann um það, að þetta er samkv. tilmælum, sem einum alþm. í hv.Ed. hafa borist úr kjördæmi sínu. Með leyfi hæstv. forseta skal jeg lesa hjer upp kafla úr brjefinu, sem er orsök til þess, að brtt. eru fram komnar. Brjefkaflinn er svo hljóðandi: „Hjer er mentastofnun ein, sem nefnist „billiard“, og kemur að gagni hina mörgu landhelgisdaga, sem verið hafa í vetur. Hitt sýnist minni þörf, að draga þangað smádrengi með þá fáu aura, sem þeir hafa, hvernig sem fengnir eru. Að þessu komst jeg í dag áþreifanlega. Fann bæjarfógeta að máli í dag, og kvað hann vanta alveg ákvæði í lög til að banna þessa veiðiaðferð.“ Þetta er ástæðan til brtt., og þeir eru fleiri en þessi maður, sem vita, að ballskákstofur eru einskonar „letigarður“ fyrir unglinga þá, sem þangað venja komur sínar. Það vita margir um það, að þar eru að venju allófögur læti í þessum skákstofum, og það er til lítillar „uppbyggingar“ fyrir unglinga að dvelja þar. Hæstv. atvrh. fann að orðalagi brtt. 345. Það er auðvitað, að brtt. á við frv., er bætt hefir verið inn í það ákvæðum um ballskákir, og hæstv. ráðherra veit vel, að þetta tekur ekki til annara laga. Í raun og veru voru aðfinslur hæstv. atvrh. ekkert annað en útúrsnúningur, og nenni jeg ekki að eltast við það. Hv. 2. þm.N.-M. (ÁJ) komst í æsing, er hann fór að minnast á þessa „bann“tillögu okkar háttv.þm. Borgf. (PO), og hann kallaði okkur banngráðuga og bannæsingamenn. Það mætti alveg svara hv.þm. (ÁJ) í sama tón og segja, að hann vildi helst hafa alt stjórnlaust, þ. e. a. s. vildi hvergi láta setja neinar takmarkanir í löggjöfinni um það, hvernig menn mega hegða sjer. Ef hann skipar mjer og háttv.þm. Borgf. (PO) í flokk hinna stjórnlyndu, þá sje jeg ekki betur en að hv.þm. verði, eftir kenningu fjrh., að teljast í flokki stjórnleysingja. Það er annars undarlegt með suma menn, að það er eins og þeir sleppi sjer alveg, ef bornar eru fram tillögur til að bæta eftirlitið með bannlögunum, eða tillögur, sem reyna að hefta ólöglega vínsölu. Ekki þykjast þeir þó vera andbanningar, og ávalt eru þingmenn annaðhvort „hlyntir“ bannlögunum eða stækir bannmenn, þegar komið er til kjósendanna í landinu og kosningar standa fyrir dyrum. Miklu drengilegra væri að koma hreint fram, segjast vilja afnema öll vínbannslög og allar takmarkanir um sölu áfengis. Í því væri meira samræmi heldur en að vera bannfjandi á þingi, en bannvinur og augnaþjónn kjósenda utan þings.

Frsm. (Árni Jónsson) Háttv. 2. þm. Reykv. (JBald) kvartaði yfir því, að jeg hefði viðhaft stór orð og komist í hita, er jeg talaði um brtt. hans áðan. Þetta er rjett, jeg get vel komist í hita, þegar um slík mál og þessi er að ræða, því að þetta á sjer djúpar rætur í eðli mínu og lífsskoðun. Jeg get vel gert þessum háttv.þm. það til geðs, að lýsa því yfir fyrir hann, að þó jeg sje ekki stjórnleysingi, er langt frá því að jeg sje stjórnlyndur, og jeg tel mjer sóma að því. Hv. þm. (JBald) talaði um þá þm., sem væru bannmenn aðeins er þeir töluðu við kjósendur. Þetta snertir mig ekki; því jeg hefi aldrei talið mig bannmann. En um það er heldur ekki að ræða hjer, og hjer er ekki afnám á bannlögum til umræðu. Þvert á móti er það einhver banngræðgi og bannofstæki, sem hefir gagntekið hugi manna, og þessar brtt. hjer eru aðeins tilraunir til að ganga enn nær persónufrelsi manna en þó hefir verið gert áður, og var þó síst á bætandi. Þetta bann gegn saklausri skemtun, sem unglingar leggja stund á, nær ekki nokkurri átt. Mjer þykir það annars undarlegt, að hv. 2. þm. Reykv., sem ár eftir ár og þing eftir þing hefir barist fyrir því, að unglingar um tvítugsaldur fái kosningarrjett og þátttöku í opinberum málefnum, að hann, þessi sami þm., nú vill telja 18 ára unglinga svo óþroskaða, að þeir geti ekki sjer að skaðlausu lagt stund á jafnmeinlausa íþrótt og billiard er. Hann berst fyrir því, að allir tvítugir unglingar fái kosningarrjett, en þó telur hann þá vera óþroskuð börn 18 ára. Það er ekki svo lítil framför til þroska, sem þessi hv.þm. gerir ráð fyrir, að eigi sjer stað á 2–3 árum, ef unglingarnir þá eru orðnir færir um að dæma um vandamál þjóðarinnar. Hv. þm. (JBald) talaði um, að þetta væri óviðeigandi veiðiaðferð til að plokka fje af unglingum, sem sækja billiardstofur, en hann hefir ekkert við það að athuga, þó fjölskyldumenn eyði kaupi sínu, máske hverjum eyri, til þessa. Ef hann væri í raun og veru hræddur um, að hjer væri um fjárglæfra að ræða, væri honum miklu nær að koma fram með till. um að banna billiard með öllu hjer á landi.

Jón Baldvinsson Jeg skil ekki, hvers vegna hv. 2. þm.N.-M. (ÁJ) dregur frv. um kosningar í málefnum sveita og kaupstaða inn í þessar umræður. Af því jeg vil veita 21 árs gömlu fólki kosningarrjett, þá ályktar hann af því, að ósamræmi sje milli þeirrar tillögu minnar og þessarar, um að banna unglingum innan 18 ára aldurs aðgang að billiardstofum. Eftir þessu að dæma lítur hv.þm. (ÁJ) svo á, að þessar stofur sjeu uppeldisstofnanir, sem þroski menn og geri þá betur hæfa til að fara með kosningarrjett sinn. En jeg er þarna alveg á gagnstæðri skoðun við hv.þm. (ÁJ). Jeg álít það ekkert þroskavænlegt fyrir unglinga að hafast við á þessum billiardstofum. Að bægja þeim þaðan er síður en svo í ósamræmi við kosningarrjettartillögur mínar. Út af hinni brtt. vil jeg benda hv.þm. (ÁJ) á það, að það er hart ef veitingamenn og gistihúsaeigendur eru undir vægari ákvæðum að því er snertir brot á bannlögunum heldur en læknar, og það er þetta, sem tillaga okkar fer fram á að leiðrjetta í frv.

Frsm. (Árni Jónsson) Háttv. 2. þm. Reykv. (JBald) undraðist yfir því, að bannlagabrjótar sættu of vægri meðferð. En jeg vil benda. hv.þm. á það, að til eru miklu svívirðilegri afbrot en bannlagabrot, afbrot, sem einmitt getur komið fyrir, að framin sjeu á gistihúsum. Jeg skal t. d. benda á eitt slíkt mál, sem kom upp hjer í bæ fyrir nokkrum árum. Þar var um hvíta þrælasölu að ræða. En frv. þetta, sem hjer er um að ræða, tel jeg vera nægilega yfirgripsmikið. Háttv. þm. læst ekki skilja, hvað það komi málinu við, sem jeg tók fram um skoðun hans á 18 ára unglingum og tvítugum unglingum. Háttv. þm. mun varla geta talið nokkrum þm. trú um, að unglingar, sem eru svo óþroskaðir 18 ára að aldri, að ekki megi treysta þeim til að koma inn í billiardstofu án þess þeir líði tjón á sálu sinni, sjeu orðnir svo þroskaðir 21 árs, að þeim sje vel treystandi til að fara með kosningarrjett og vera í ráðum um öll helstu vandamál þjóðarinnar.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Það þarf ekki langa framsögu um þetta mál. Frv. er að mestu leyti sniðið eftir lögunum frá 1913 um 4. flokk geðdeildarinnar. En sú breyting er þó hjer frá lögum um hina fyrri flokka veðdeildar, að eftir frv. er Landsbankanum leyfilegt að stofna fleiri flokka (seríur), og það jafnvel samtímis, með alt að 70 milj. kr. Þá er því eins varið með þá flokka sem hjer eftir verða stofnaðir, og 4. flokk, að lántakendur ábyrgjast hver með öðrum (in solidum) með alt að 10% af láninu eins og það er á hverjum tíma, að veðdeildin standi í skilum með greiðslu vaxtabrjefanna og vaxta af þeim. Eins og menn vita, þá er hjer venjulega talsverður skortur á veltufje handa atvinnuvegunum, og þá einkum nú, þegar að kreppir að öðru leyti. Hjer er nú komin talsverð kreppa, og er ekki líklegt, að henni ljetti mjög bráðlega. Sökum þessa má búast við, að vextir verði hærri og því minni hvöt fyrir menn að festa fje sitt í skuldabrjefum. En það er eingöngu á þann hátt, sem veðdeildin útvegar sjer veltufje, að hún selur bankavaxtabrjef fyrir sömu upphæð og lán eru veitt. Það er því mjög mikil þörf á því að útvega á einhvern hátt fje til veðlána öðruvísi en selja veðdeildarbrjef hjer innanlands. Nefndin hefir nú í samráði við hæstv. fjrh. stungið upp á þeirri leið, að stjórninni skuli heimilað að taka alt að 3 milj. kr. lán til þess að kaupa brjef af veðdeildinni. Þetta er sama leið og farin var 1903, er veðdeildin var stofnuð. Jeg skal geta þess, að frá mínu sjónarmiði álít jeg ekki rjett að taka slíkt lán, nema því aðeins, að sæmileg vaxtakjör fáist. Jeg tel líka heppilegra, að lánin verði til stutts tíma, og þá með minni afföllum, heldur en þau sjeu veitt til langs tíma, en afföllin mikil. Því þótt þessir flokkar veðdeildar, sem teiknaðir hafa verið með það fyrir augum, að ríkissjóður útvegaði fje til þess að kaupa brjefin, sjeu til stutts tíma, þá gerir það ekki mikið til, þar sem gert er ráð fyrir því, að 2 flokkar megi starfa samtímis með mismunandi vaxtakjörum. Sumir óska að fá lánin til sem lengst tíma, þ. e. með sem minstum afborgunum, og vilja þá heldur borga hærri vexti. Þetta á einkum við um jarðakaupalán. Aðrir vilja fá lánin með sem lægstum vöxtum, en borga þau á styttri tíma, einkum húsabyggingalán. Væri því best að geta orðið við óskum beggja. Það er vitanlega mjög mikil þörf á lánsfje til veðlána, og ef það tækist að fá sæmileg vaxtakjör, þá væri stórt skref stigið í þá átt að lækka dýrtíðina í landinu. Því það er álit margra skynbærra manna, að dýrtíðin muni ekki lækka eins verulega og allir óska, nema húsaleiga í Reykjavík geti lækkað. En húsaleiga í Reykjavík getur ekki lækkað nema menn geti fengið lán til húsabygginga með sæmilegum kjörum. Jeg skal geta þess, að ef horfið verður að því ráði að stofna Ríkisbanka Íslands, eins og frv., sem hjer liggur fyrir deildinni, fer fram á, þá virðist sjálfsagt, að veðdeildin falli til þess banka. Og ef ekki er áður búið að taka lán til þess að útvega fje handa veðdeildinni, þá megi alveg eins taka lánið til þess að kaupa vaxtabrjef af ríkisbankanum.

Jakob Möller Það er aðeins vegna þess, að jeg skrifaði undir nál. með fyrirvara, að jeg segi hjer örfá orð, sem jeg að vísu geri ekki ráð fyrir, að þurfi að lengja umr. mikið. Jeg vildi aðeins láta þess getið, að jeg skoða þessa ráðstöfun aðeins til bráðabirgða. Því að jeg tel ekki fasteignalánum komið í það horf, sem þarf, fyr en komin er á fót sjerstök stofnun, er hafi þau með höndum, eða þau eru a. m. k. rekin af sjerstakri bankastjórn. Annars get jeg fallist á, að það sje rjett að gefa Landsbankanum til bráðabirgða leyfi til þess að gefa út nýjan flokk veðdeildar, til þess að bæta úr þeirri þörf, sem nú er fyrir hendi um veðlán. Því að ef frv. um Ríkisbanka verður ekki samþykt, þá er ekki hægt að ætlast til þess, að veðbankinn verði bráðlega stofnaður.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg vil þakka hæstv.fjhn. fyrir undirtektir hennar og afgreiðslu að því er kemur til þessa máls. Og jeg vil fastlega mæla með því, að till. á þskj. 274 verði samþykt. Það hefir orðið niðurstaðan eftir mjög ítarlega yfirvegun, að sú leið, sem þar er orðuð til þess að tryggja sölu brjefa næstu veðdeildarflokka, eftir því sem þarf fyrst um sinn til þess að fullnægja nokkurnveginn eftirspurninni, sje eina færa leiðin eins og nú stendur, og jeg býst við því, að ekki verði haft neitt á móti þessu af fjárhagsástæðum, því þetta er aðeins endurtekning á því, sem gert var áður á þeim tíma, þegar allir viðurkenna, að fjármálastjórn landsins hafi verið hin gætilegasta, þegar keypt voru brjef 3. flokks veðdeildar.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Þetta frv. er komið frá hv.Ed. og hefir tekið þar lítilsháttar breytingum, en þær snerta ekki aðalatriði málsins, og getur landbn. því fallist á þær. Skal jeg gera grein fyrir í hverju breytingarnar liggja. Þær snerta tvö atriði. Fyrra atriðið er það, að fuglar eru fluttir úr l.gr. í 2. gr., þannig að þeir flytjast undan hinu almenna banni í 1. gr. undir bannið í 2. gr. Hitt atriðið er skifti á orðum, þannig að sett er „heimilt“ fyrir „skylt“. og var það svona upphaflega í frv., en landbn. hafði orðaskifti, af því að hún áleit, að með því að hafa orðið „skylt“, fælist í frv. meiri trygging. Eftir að hæstv. atvrh. (MG) hefir lýst yfir við fyrri meðferð málsins, að stjórnin mundi skilja greinina eins, hvort orðalagið sem væri, getur landbn. vel felt sig við að orða þetta eins og upphaflega var gert. Þá liggja enn fyrir brtt. frá þeim hv.þm. Borgf. (PO) og hv.þm. Str. (TrÞ) á þskj. 282. Nefndin hefir í raun og veru tekið afstöðu til þessara brtt. áður, þó að þær hafi ekki formlega verið teknar til meðferðar á nefndarfundi, þar sem búið var að skjóta til nefndarinnar því sem till. fjalla um. Nefndin hafði látið í ljós, að hún vildi ekki blanda saman þeim ástæðum, sem eru fyrir þessum brtt., og þeim, sem eru fyrir frv. Aðalástæðan fyrir frv. er sú, að það er sett til varnar því, að alidýrasjúkdómar berist til landsins, en þessar brtt. eru bygðar á öðrum ástæðum, og telur nefndin, að taka verði afstöðu til þeirra ástæðna alveg sjerstaklega, en þar með er ekkert sagt um afstöðu einstakra nefndarmanna til þeirra. Eflaust mælir margt með þeim, og svo aftur eitthvað á móti.

Tryggvi Þórhallsson Hv. frsm. (HStef) hefir lýst afstöðu landbn. til brtt. á þskj. 282, og skildist mjer, að það væru einstakir þm., sem hefðu sjerstaka afstöðu til þeirra. Þar sem nefndin hefir ekki heyrt rök okkar flm., vona jeg, að nefndin hafi a. m. k. ekki öll snúist gegn þessum tillögum. Í frv. er landsstjórninni skylt að banna um stundarsakir innflutning á heyi frá þeim löndum, þar sem næmir húsdýrasjúkdómar ganga, en ef ekki er um slík lönd að ræða, er heimilt að flytja inn hey. Með öðrum orðum er samkvæmt frv. aðalreglan sú, að það á að vera heimilt að flytja inn hey. Við hv.þm. Borgf. (PO) viljum með brtt. okkar snúa þessu við, þannig að aðalreglan sje sú, að bannað sje að flytja inn hey, en hitt sje undantekning, og innflutningur á heyi verði aðeins leyfður, þegar fóðurskortur er yfirvofandi. Jeg veit, að það kemur engum hv. deildarmanni á óvart, þó að við hv.þm. Borgf. berum fram slíka brtt. sem þessa. Okkar hugur í þessu máli kom greinilega fram í fyrra. Það var ekki einungis vegna sjúkdómshættunnar, sem við bárum fram þessa brtt, heldur erum við þeirrar skoðunar, að það sje óhæfilegt búskaparlag að þurfa að vera að flytja inn hey. Það er búskaparleg fjarstæða, og við lítum svo á, að ástæða sje til þess að hlynna að því að bændastjett landsins hafi sem besta aðstöðu til að fá gott verð fyrir heyið. Jeg skal taka það fram, að ástæðan til þess, að við berum brtt. svo seint fram, er sú, að við biðum eftir að fá í hendur þau gögn í þessu máli, að Búnaðarfjelag Íslands hefir fengið efnarannsóknarstofuna til að rannsaka útlenda heyið, og hefir Búnaðarfjelagið svo unnið úr skýrslu efnarannsóknarstofunnar. Að vísu er þessum rannsóknum ekki fyllilega lokið, en samt má draga af þeim þær ályktanir, sem nú skal greina. Rannsóknum þessum ber ágætlega saman við opinberar rannsóknir í Noregi hvað norska heyið snertir. Hinsvegar eru til margar rannsóknir á íslensku heyi, og á þeim grundvelli er þessi samanburður gerður. Það segir svo í skjalinu: „Eftir þessu er í norska heyinu minna af steinefnum, köfnunarefnissamböndum og fitu, en meira af trjeni, og mun þetta alt rýra fóðurgildi þess, en hver hinn raunverulegi mismunur er, verður eigi sagt með vissu: til þess vantar margar rannsóknir á meltanleik efnanna í fóðrinu, og vart verður því spursmáli heldur sparað ábyggilega nema með fóðrunartilraunum. En sje nú heyið lagt í fóðureiningar, ísl. heyið samkvæmt útreikningi Halldórs Vilhjálmssonar og norska heyið samkvæmt útreikningi Norðmanna, verður útkoman þessi: Í eina fóðureiningu Í 100 kg. fóðurs þurfa. kg. eru fóðureiningar Besta taða 1.8 55 Meðaltaða 2.0 50 Ljeleg taða 2.5 40 Besta úthey, aðall. stör 2.2 45 Meðalúthey 2.5 40 Ljelegt úthey 3.0 33 Norskt hey 2.3 44 Eða ef maður snýr dæminu við og segir, að ein fóðureining, eða 2 kg. af meðaltöðu íslenskri, kosti 40 aura, þá eiga 100 kg. af meðaltöðu að kosta 20 kr., af góðu útheyi íslensku 18 kr., en af norsku heyi 17 kr. 60 aura. Verðmunur á íslenskri meðaltöðu og norskri töðu á að vera 12%. Jafnframt er í skýrslunni tilfært verð á heyi því, sem flutt er hingað til bæjarins. Þar er talið, að venjulegt verð á 100 kg. af töðu sje 20 kr., á útheyi 16 kr. og á norsku heyi 20 kr., miðað við 100 kg. En þó er tekið fram að verð á íslenskri töðu hafi komist upp í 28 kr. og norskt hey upp í 22 kr., miðað við 100 kg. En tíðast mun það ganga svo, að norska heyið sje selt jöfnu verði og íslenska taðan en ætti þó af framansögðu að vera 12% lægra. Á Akureyri er verðið lægra á íslensku heyi. Þar eru 100 kg. af töðu seld á 16 kr., en norska heyið mun selt þar við sama verði og hjer í Reykjavík. Þetta veit almenningur ekki. Það, sem ginnir menn til þess að kaupa útlenda heyið er, að það er fallegt útlits, lyktargott og vel verkað. Það er fráleitt búskaparlag að flytja inn hey og er þar við bætist, hve mikill verðmunur er á því og íslensku heyi, miðað við notagildi þess, þá verður því ekki neitað með rökum, að till. okkar háttv.þm. Borgf. sje á fullkomlega rjettlátum grundvelli bygð, auk þess, sem við með henni viljum fyrirbyggja það, að þeir menn, sem á annað borð verða að kaupa útlent hey, skuli gefa fyrir það 12% hærra verð en á að vera. Hinsvegar skal jeg geta þess, að þó við viljum leggjast á móti innflutningi heys, þá vil jeg ekki með því viðurkenna, að heysalan innanlands sje í besta lagi. Því er nú miður svo farið, að þeir, sem leggja fyrir sig að selja hey, verka það ekki eins og vera ætti nje vanda til þess á þann hátt, að við megi una. Það þyrfti að setja lög eða reglugerð um mat á heyi, svo vönduð yrði betri verkun á því en átt hefir sjer stað, einkum hjer sunnanlands, og á jeg þá við það hey, sem aðallega er selt hingað til Reykjavíkur. Og ekki skyldi standa á mjer til þess að samþykkja slíka reglugerð til þess að tryggja heysöluna og gera skipulag hennar innanlands betra og hagkvæmara. Það hefir staðið á upplýsingum í þessu efni, og fyrir tilmæli mín var það gert á dögunum, að málið var tekið af dagskrá. Nú eru þessar upplýsingar fengnar og þess vegna skora jeg á hv.þdm. að samþykkja brtt. okkar á þskj. 282.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg verð að taka undir það, sem hv.frsm. landbn. (HStef) sagði, að hjer er um óskyld atriði að ræða, sem verið er að blanda inn í frv., og ekki víst, að þær ástæður, sem mæla með brtt. á þskj. 282, leiði til sömu niðurstöðu og ætlast er til með frv. Það er hugsunarrjett hjá hv.frsm., sem talað hefir fyrir nefndina, að það mætti ekki blanda þessum tveimur atriðum saman, og vil jeg styðja skoðun hans og nefndarinnar í þessu efni. Hinsvegar gleður það mig, að Búnaðarfjelag Íslands hefir rannsakað útlenda heyið og slegið föstu, hvert notagildi þess sje, samanborið við innlent hey. En að norska heyið reynist verra eða mun lakara til fóðurs en menn höfðu ímyndað sjer, ætti ekki að þurfa að leiða til þess að banna innflutning á því, heldur ætti það að kenna mönnum að kaupa það við lægra verði, eða því, sem munar á gæðum þess, borið saman við innlent hey. Annars er hjer sama að segja og áður hefir verið tekið fram, hjer í hv. deild, að menn kaupa ekki útlent hey, ef innlent hey er á boðstólum með því verði, sem hæfilegt þykir vegna gæðamunar. En geta má þó þess, að sumstaðar á landinu er svo miklum erfiðleikum bundið að afla heyja, að spursmál er, hvort rjett sje að þröngva mönnum til þess að kaupa ísl. hey, svo að segja hvernig sem er og við hvaða verði, sem heimtað er. Svo er t. d. um Vestmannaeyjar og Ísafjörð, sem mestallan heyfeng sinn þurfa að kaupa að um langan veg. Ef þeir geta fengið jafngott innlent hey við sama verði, kaupa þeir ekki útlent hey. Besta ráðið við því að draga úr innflutningnum er það, að fá upplýsingar um hvers virði útlenda heyið sje, og þegar þær eru fengnar, kaupa menn fremur innlenda heyið, ef hæfilegur verðmunur fylgir, miðað við notagildi þess. Annars virðist mjer á orðalagi þessarar brtt. á þskj. 282, að það verði ekkert hægðarverk fyrir atvinnumálaráðuneytið að framkvæma hana. Það verður nokkuð erfitt að ákveða, hvenær „veruleg“ hætta sje á fóðurskorti. Atvinnumálaráðuneytið verður þar að fara mest eftir sögusögn annara. En aðalatriðið er þó fyrir mjer, að hjer er blandað inn í frv. ákvæði, sem ekki á þar heima. Eigi að skipa þessu með lögum, verður að koma fram sjerstakt frv. í því efni.

Sigurjón Jónsson Jeg vil taka undir það sama, sem raunar fleiri hafa drepið á, að með brtt. þeirri, sem fyrir liggur, er verið að blanda saman algerlega óskyldum málum. Hjer á að koma á banni á vörn í alt öðrum tilgangi en liggur fyrir í frv. Að vísu er þetta gamall kunningi hjer í hv. deild: það stakk upp höfði hjer í fyrra, en var þá kveðið niður. Nú hafa sömu höfundar vakið það upp að nýju ennþá magnaðra en áður, og ætlast víst til, að þessi skýrsla um rannsókn um notagildi á heyi eigi að vera rothögg á þá mótstöðu, sem þessu máli var veitt þá. Jeg skal játa það, að það; er gott að fá slíka skýrslu, en vona þá jafnframt fastlega, að hún verði gerð sem flestum kunn, svo af rannsókninni megi leiða það, að mönnum lærist að nota innlendu vöruna, en hætti að kaupa þá útlendu, þegar sýnt er, að hún er bæði dýrari og verri. En jeg vil minna á það, að þegar hv.flm. fluttu þetta mál á síðasta þingi, þá lá engin skýrsla fyrir frá þeim um þetta efni, og gat því ekki till. þeirra bygst á hagsmunum þeirra þorpsbúa, sem kaupa verða útlent hey til bjargar skepnum sínum. En undir það skal jeg taka með háttv.þm. Str., að það er ólag mikið á búnaðarháttum okkar að þurfa að flytja inn hey, enda ætti að vera hægt að koma í veg fyrir það, því að bændur eru vel samkepnisfærir. Jeg verð líka að segja, að bændum sje það lífsspursmál að verða það samkepnisfærir; að þeir geti ekki aðeins selt ódýrara hey, heldur líka betra hey heldur en það, sem flutt er inn í landið. Það liti heldur ekki vel út um afkomu landbúnaðarins, ef við gætum ekki í flestum árum selt hjer hey við lægra verði en kostaði að flytja það inn. Jeg vil líka benda á orðalag brtt., eins og hæstv. atvrh. drap lítillega á: „ef veruleg hætta er á ferðum, þá má leyfa innflutning á heyi.“ Það er kaldranalega orðað þetta. Það er ekki nóg, að sá skortur sje á heyi, að ekki sje hægt að halda fje í holdum, heldur þarf líklega að vera horfellir fyrir dyrum. Annars efast jeg ekki um, að brtt. sje fram borin í góðri meiningu og af velvilja og umhyggju fyrir þeim, sem framleiða heyið. En það er ekki leiðin að blanda saman tveimur óskyldum málum, og heldur ekki að setja algert bann við innflutningi á heyi, heldur er hitt leiðin, að framleiða betra hey í landinu og selja það ódýrara verði. Þá hverfur útlenda heyið af markaðinum og við búum að okkar eigin, eins og á að vera.

Jakob Möller Það er nú í sjálfu sjer óþarft að standa upp til þess að andmæla þessari brtt., eins og margir hafa á hana lagst. En jeg gat nú samt ekki látið vera, og mest fyrir þá sök, að mjer virðist það furðulegt, að þetta mál skuli nú vakið upp að nýju, eins og um það fór í fyrra. Jeg þykist nú samt skilja, að ástæðan til þess, að því er hreyft nú, sje þessi skýrsla, sem hv.þm. Str. las áðan upp. En ef þessi rannsókn, sem ekki lá fyrir í fyrra, hefir valdið því, að hv.flm. fara enn á kreik, þá er það ennþá furðulegra, því vitanlegt er, að það er alls ekki það, sem knýr menn til að kaupa útlent hey, að menn haldi, að það sje betra en það íslenska, og því síður mundu menn fara að halda það eftir að rannsóknin hefir leitt í ljós, að það er bæði dýrara og að sama skapi verra. Nei, það eru erfiðleikarnir á því að fá íslenskt hey, sem valdið hafa því, að norska heyið hefir verið flutt inn. Það eru öllum augljósir erfiðleikarnir, sem landbúnaðurinn á við að stríða með vinnuaflann. Það er alment umkvörtunarefni bænda um alt land, að þeir geti ekki vegna manneklu aflað nægilegra heyja handa sjálfum sjer, hvað þá handa stórum og mannmörgum kauptúnum. Þetta er aðalástæðan: erfiðleikarnir við að afla heyjanna, og eina ástæðan fyrir því, að innflutningur á norsku heyi hefir átt sjer stað. Jeg geri nú ráð fyrir, að hv.flm. (TrÞ og PO) gangi aðallega til metnaður fyrir hönd landsins, að ekki sje sæmandi að flytja inn hey. En slíkur metnaður stoðar ekkert, þegar ekki er hægt að afla nægilegra heyja innanlands. Það er lítil hjálp í því, þó að gras sje nóg á jörðinni víðsvegar um landið, þegar þeir, sem hafa að nota það, hafa engin tök á að losa það af jörðinni og ná því til sín. Kaupstaðarbúarnir, sem þurfa að nota heyið, verða að stunda aðalatvinnu sína yfir sumartímann, og samkepnin svo mikil um vinnukraftinn, að sveitirnar bera þar skarðan hlut frá borði og geta ekki tekið menn til að heyja fyrir aðra. Hinu geri jeg ekki ráð fyrir, að hátttv. flm. vilji sporna við samkepni í heysölu vegna útlenda heysins. Jeg býst ekki við, að þeir vilji fylgja því að vernda innlenda framleiðslu með því að banna algerlega innflutning á samskonar vöru frá útlöndum. En verði það ofan á að banna innflutning á heyi, verður afleiðing sú, að sprengja innlendu vöruna upp úr öllu valdi, þegar þess er gætt, hvaða erfiðleikum það er bundið að afla hennar. Hitt skil jeg, að ef einhver framkvæmd yrði gerð, sem líkleg þætti til þess að auðveldara reyndist að afla heyjanna en áður, þá væri ný átæða komin fram til stuðnings brtt. En svo er nú ekki. Þess vegna virðist þetta mega bíða eftir meiri framkvæmdum í búnaði landsmanna, auk þess sem engin nauðsyn rekur til að koma slíku banni á, nema síður sje. Enn sem komið er er landbúnaður ekki rekinn með heysölu fyrir augum. Fæstir bændur leggja fyrir sig sem atvinnu að selja hey, enda skortir þá flest til þess, hafa ekki vinnukraft aflögu, hvorki til þess að afla heyjanna nje koma seint á markaðinn. Þess vegna er það misskilningur hjá þessum bændafulltrúum, að þeir sjeu með þessari ráðstöfun að hjálpa bændum á einn eða annan hátt. Brtt. er gagnslaus og óþörf með öllu, og á því ekki að ná fram að ganga.

Jörundur Brynjólfsson Það er vafalaust margt rjett í þessu, sem háttv. 3. þm. Reykv. (JakM) var að segja. Það eru fáir bændur, sem leggja stund á heysölu sjer til hagnaðar. Þessi ráðstöfun, sem breytingartillagan fer fram á, er því ekki gerð þeirra vegna. Hinsvegar get jeg fallist á, eins og hv.þm. Str. (TrÞ) tók fram, að það gæti orðið til hagsbóta, að sem minstur innflutningur yrði á norsku heyi, vegna þess, hve gæðamunur er mikill, borið saman við innlent hey. Þeir menn, sem notað hafa útlenda heyið til skamms tíma, hafa haldið það miklu betra en það er. Fyrir tveim árum talaði jeg við tvo menn, sem fóðrað höfðu skepnur sínar á útlendu heyi, og voru þeir báðir sannfærðir um, að það væri betra en það, sem völ var á innanlands. Nú í vetur hefi jeg orðið hins gagnstæða var; fjöldi manna er orðinn sannfærður um, að norska heyið sje ljelegt til fóðurs. Það er rjett, sem hv.frsm. (HStef) tók fram, að okkur í landbn. þótti betur fara, að þetta væri ekki tekið upp í það frv., sem hjer liggur fyrir. Hinsvegar eru sumir nefndarmenn þeirrar skoðunar, að ekki eigi að hamla með lögum að flytja inn hey, þó að æskilegt sje, að innflutningur þess yrði sem allra minstur. Annars sýnir fátt betur en þetta, hvað samgöngur okkar eru ónógar og erfiðar, að við skulum ekki einu sinni vera samkepnisfærir á þessu sviði: að ódýrara sje að fá hey frá Noregi en að flytja það milli staða innanlands. Þetta sýnir meðal annars þörfina á bættum samgöngum, eins og við höfum bent á, hv. 4. þm. Reykv. (MJ) og jeg í greinargerð þeirri, er fylgir járnbrautarfrv. Víða liggja ónotuð víðáttumikil engjalönd, sem bíða eftir því, að járnbraut komi, svo hægt sje að koma heyinu á markað. Og það má benda á það, að svo framarlega, sem menn bera landbúnaðinn fyrir brjósti, þá er eina skilyrðið fyrir ræktun landsins, að samgöngurnar verði bættar til þeirra staða, sem mesta ræktunarmöguleika hafa. Og það er tvímælalaust Suðurlandsundirlendið austanfjalls, sem mest hefir að bjóða í því efni og þangað á járnbrautin að liggja. Jeg vona, að háttv.þdm. sje ljós, á hve miklu bernskuskeiði landbúnaður okkar er og hve aðkallandi sje, að verulegar umbætur verði gerðar á honum, og þá eru það fyrst og fremst samgöngumálin, sem menn verða að snúa sjer að. Því þá verður fyrst um jarðrækt í stórum stíl að ræða, þegar samgöngunum er komið í það horf, að allir megi vel við una. Jeg veit ekki, hvort jeg get fylgt brtt., en mundi eflaust gera það, ef hún væri borin fram í öðru formi. Hinsvegar get jeg fallist á, að rjett sje að draga úr innflutningi á útlendu heyi, því að hann hefir eflaust verið óþarflega mikill, einkum þó í vetur, og mætti fara minkandi.

Pjetur Ottesen Það hefir verið fundið til foráttu brtt. okkar hv.þm. Str. ( TrÞ) af hæstv. atvrh. (MG) og fleiri mönnum, að ákvæði þessi ættu ekki þarna heima, sakir þess, að þau væru óskyld efni frv. Þetta er nú e. t. v. ekki yfirskynsástæða ein hjá þessum hv.þm., en er þó vart á fullum rökum bygt. Því að vitanlega er það aðaltilgangurinn með till. okkar að sporna á móti því, að húsdýrasjúkdómar berist til landsins. Því að hjer er um að ræða innflutning á heyi frá löndum, þar sem munn- og klaufnasýkin er landlæg eða altaf á næstu grösum. Það getur hæglega staðið svo á, að þessi sjúkdómur liggi í landi, en sje ekki fram kominn, og sje heyið smitandi. Enda þótt sjúkdómurinn sje um garð genginn, getur hann falist í heyinu og borist með því. Sjúkdómurinn getur því borist hingað, hvað sem líður öllum varúðarráðstöfunum, öðrum en beinu innflutningsbanni á heyi. Og sakir þess óskapa tjóns, sem þessi sjúkdómur hefir valdið í öllum þeim löndum, sem hann hefir gengið yfir, þykir mjer full ástæða til, að við heitum allri varkárni. En það er meiri ástæða til að banna innflutning á heyi en á öðru fóðri, sökum þess, að langmest hætta er á, að sjúkdómurinn berist með því. - Það má raunar segja, að með brtt. okkar sje ekki alveg girt fyrir þetta, því að gert er ráð fyrir, að flytja megi hey til landsins, þegar sjerstaklega standi á. En jeg geri ráð fyrir, að þetta verði ekki skoðað öðruvísi en sem ákvæði til bráðabirgða. Frá öryggissjónarmiði eru innflutningshömlur og helst algert innflutningsbann á heyi alveg nauðsynlegt. Það er harla undarlegt - og ekki í sem bestu samræmi við annað - að eftir því, sem ræktun landsins vex og heyöflunarskilyrðin verða betri, þá sje verið að dyngja inn í landið ósköpum af útlendu heyi til þess að hnekkja og draga úr ávöxtum þessara framfara. Sjeu heyöflunarskilyrðin notuð, þarf ekki að vera að tala um neina fóðurþröng; það er svo langt frá því. Það er misskilningur og vanþekking á þeim gæðum, sent landið hefir að bjóða. Það má vera, að jafnframt hafi blandast inn í þetta metnaðaratriði, eða að það sje búhnykkur fyrir landið að framfæra sem mest af sínum búpeningi á innlendu fóðri. Enda sýna þær rannsóknir, sem hv.þm. Str. gaf yfirlit yfir, að landsmenn hafa mjög keypt köttinn í sekknum, þar sem þetta útlenda hey er. Útlenda heyið er 12% lakara að fóðurgildi en gott innlent hey, og verðmunur að auki. Það getur nú verið, að þessi rannsókn opni augu manna, en jeg held þó, að það sje tryggilegra að búa svo um hnútana, sem við hv.þm. Str. leggjum til. - Ýmsir gamlir og gætnir menn, sem reynt hafa útlent hey, hafa veitt því eftirtekt, að það er lakara til gjafar, en hið innlenda. T. d. komu þær upplýsingar á þingi 1923 frá Guðjóni Guðlaugssyni, fyrv. alþm., nú bónda hjer í Reykjavík, að honum hefði reynst útlenda heyið mun lakara. Hann hvaðst hafa getið þess, við ýmsa Reykvíkinga, en þeir ljetu ekki sannfærast og hjeldu áfram kaupunum í þeirri trú, að það væri búhnykkur. Það lítur svo út um suma menn, sem þeir sjeu beinlínis fíknir í að kaupa það frá útlöndum, sem þó er hægt að fá miklu betra hjer heima. Mjer er t. d. sagt, að svellþykkir og ágætir ullarsokkar, úr eintómu þeli, sjeu á boðstólum hjer í bænum, en samt vilja fjöldamargir heldur útlenda sokka, þessar gresjur, vildu heldur vera síkaldir á fótum, til þess að tolla í tískunni, og beygja sig bljúgir undir alla þá kvilla og illa líðan, sem af fótakuldanum leiðir, og arfgenga óhreysti. Þetta, að vilja helst kaupa alt frá útlöndum, en líta lítilsvirðingaraugum á hin hollu gæði, sem landið hefir að bjóða bæði til fæðis og klæðis, það er sjúkdómur, sem hefir gagntekið þjóðina. Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) gat þess sem ástæðu móti brtt., að nú væri víða í sveit svo örðugt um fólk, að bændur ættu erfitt með að fullnægja sinni eigin þörf hvað þá meiru. Það er alveg rjett, að víða mun vera skortur á nægum fólksafla hjá bændum. En það var um tíma töluvert algengt, að einstakir menn úr kauptúnum, sem ekki eru bændur, tóku á leigu slægjulönd til heyskapar og seldu síðan heyið. Þessir menn notuðu þannig þau slægjulönd, er bændur komust ekki yfir að nota sjálfir. Nú hefir dregið úr þessu; hefir mest strandað á því, að þessir menn hafa haft ónógan markað fyrir hey sitt síðan farið var að dyngja útlenda heyinu inn í landið, og svo verða þessi slægjulönd ónotuð fyrir bragðið. Þá er sú breyting einnig orðin á nú á síðustu árum, að margir bændur geta framleitt miklu meira hey en nokkru sinni áður, með minna vinnukrafti. Þetta gera heyskaparvjelarnar, sláttu- og rakstrarvjelar, og svo auknar jarðabætur. Víða hafa orðið stórfeldar framfarir, eins og í Skagafirði, með aukningu á áveitum, auk þess sem verulegar framfarir hafa orðið í venjulegri ræktun. Nú er mjer tjáð, að á Norðurlandi sje allmikið hey á boðstólum, og það afbragðshey, óhrakið og vel þurkað. Norðlendingar hafa flutt allmikið hey suður, t. d. til Hafnarfjarðar, en þó hafa þeir enn meira hey á boðstólum, en það gengur ekki út; útlenda heyið situr í fyrirrúmi. Jeg veit því, að síðastliðið ár hefði ekki þurft að flytja inn eitt einasta strá af útlendu heyi. Og eftir verð- og gæðamuninum hafa Reykvíkingar og aðrir, sem nota útlent hey, stórskaðast á kaupum sínum á norska heyinu. Það styður því alt að því, að um verulegan búhnykk sje að ræða, ef bannaður er innflutningur á útlendu heyi. Hv. þm. Ísaf. (SigurjJ) var að væna okkur flm. um það, að okkur gengi ekki til umhyggja fyrir kaupstöðunum, því að áður, er við hefðum borið þetta fram, hefðu ekki legið fyrir neinar skýrslur um verð eða gæðamun. Skýrslur um efnafræðilega rannsókn lágu raunar ekki fyrir, en okkur hafði verið færður heim sannur um þetta af góðum og gætnum mönnum, sem höfðu sjeð þetta af reynslunni áður en vísindalegar rannsóknir höfðu fram farið. Auk þess held jeg, að það sje yfirleitt hagur að geta framleitt sem mest í landinu sjálfu af því, sem nota þarf. Það er ekki eingöngu til hagnaðar fyrir þann, sem vöruna framleiðir, heldur fyrir landið í heild, og það álít jeg mest um vert. Hv. 2. þm. Árn. (JörB) vildi nota þetta til að „agitera“ fyrir járnbraut. En jeg vil leyfa mjer að benda þeim hv.þm. á það, að margar góðar engjasveitir liggja þannig við samgöngum, að engir örðugleikar eru á að koma heyinu á markaðinn. Og þótt strandferðirnar, þar sem til þeirra þarf að taka til heyflutnings, sjeu hvergi nærri góðar, eru þær þó svo tíðar, að engin frágangssök ætti að vera að koma heyinn á markað. Enda veit jeg ekki betur en að ágætlega hafi tekist um heyflutninga frá Norðurlandi síðastl. haust og í vetur. Jeg ætla nú ekki að hafa fleiri orð um þetta, en vona, að hv. deild taki vel í brtt. okkar, því að þetta er sannarlegt þjóðþrifamál.

Tryggvi Þórhallsson Háttv. þm. Borgf. (PO) hefir nú talað svo rækilega, að jeg þarf ekki miklu við að bæta. En þar sem þrír hv.þm. hafa talað á móti málinu, og góð vísa er aldrei of oft kveðin, vil jeg segja fáein orð. Vil jeg þá fyrst víkja að mótmælum hæstv. atvrh. (MG). Hann lagðist ekki þunglega á móti málinu, en hjelt því aðallega fram, að hjer væri saman blandað tveim óskyldum atriðum. Þetta er rjett, ef aðeins er litið á formið. En hjer er þó aðeins um það að ræða, að bæta við lögin annari grein, hliðstæðri þeirri fyrstu. Og jeg fæ ekki sjeð, hvers vegna ekki má taka tillit til fleira en þess eins um þessa lagasetningu, hver sje mest hættan á, að sjúkdómar berist til landsins. Ef hæstv. atvrh. ætlaði t. d. að skreppa til Þingvalla að skoða þá, hví skyldi hann þá ekki mega litast um á Mosfellsheiði á leiðinni? Þetta formsatriði er því ósköp veigalítið. Hæstv. atvrh. sagði, að rannsóknin ætti að leiða til þess, að ef íslenskt hey reyndist hlutfallslega ódýrara, þá mundu menn heldur nota það. En það er útlitið á norska heyinu, sem blekkir menn. Það er fallegt og vel þurkað, og auk þess er það, eins og hv.þm. Borgf. sagði, að hugsunarháttur manna virðist vera alveg rangsnúinn. Auk þeirra dæma, er hann nefndi, skal jeg geta þess, að framkvæmdarstjórar S. Í. S. geta nú boðið mönnum ágætt hólmahey úr Skagafirði og Eyjafirði við vægara verði en hið norska, en menn vilja þó síður kaupa það! Jeg verð að segja um hæstv. atvrh., að hann virðis fara að hinu fræga dæmi: Mundus vult decipi, - ergo decipiatur. Jeg vil ekki breyta eftir þessu og álít, að oft sje rjett að hafa vit fyrir fólki. Hæstv. ráðh. nefndi Vestmannaeyjar. Jeg vil leyfa mjer að minna hann á það, að nú á að fara að rækta þær fyrir alvöru. Þessi hv. deild er þegar búin fyrir sitt leyti að samþykkja þó nokkra fjárhæð til að gera veg um Heimaey, en það er undirstaðan undir að hægt verði að rækta hana. Það er þetta, sem á að gera og jeg ljæ öruggur fylgi mitt til að gert verði. Það á að auka hina innlendu framleiðslu og ræktun landsins. Hv. þm. Ísaf. (SigurjJ) rjeðst allþunglega á brtt. okkar hv.þm. Borgf. Hann sagði ósköp blíður og brosandi, að það væri varla umhyggjan fyrir kaupstaðarbúum, sem hefði fengið okkur til þess að bera fram þessa tillögu, heldur einhverjar hvatir aðrar. - Það er nú auðvitað rjett, að hver er sjálfum sjer næstur. En jeg veit ekki til, að hjer í hv. deild sje nema einn þm. búsettur í Reykjavík, sem á kýr, og hefir því aðstöðu til að geta þurft að kaupa hey. Og þessi þm. er sá hv. herra, þm. Str. (TrÞ).  (Atvrh. MG: En hann á líka tún)  . Hann hefir aldrei selt hey, svo að ekki þarf hann að gæta þeirra hagsmuna. - Það er raunar rangt hjá mjer, að hann hafi aldrei selt hey, því að stundum hefir hann hjálpað grönnum sínum, ef þeir hafa verið heylausir á vorin. Því verð jeg að segja, að vel sje fyrir sjeð um flutning þessarar till., þegar sá eini þm., sem ætti að geta haft hagsmuna að gæta í innflutningi á erlendu heyi, er flm. þess að banna hann. Háttv. 3. þm. Reykv. (JakM) vildi efast um, að þetta væri metnaðarmál fyrir landið og bændastjettina. Hann spurði í því sambandi, hvort við flm. vildum banna innflutning á öllu, sem hægt væri að framleiða í landinu sjálfu. Jeg get ekki svarað fyrir nema mig einan, og skal jeg segja það alveg ákveðið, að það vil jeg ekki. En það geta verið sjerstakar ástæðu, sem gera það nauðsynlegt. Hjer er það 1. metnaðarmál fyrir landið í heild og bændastjettina; 2. sjúkdómshættan; 3. er hjer um að ræða vöru, sem almenningur blekkist á. - Það er auðvitað til ein leið önnur en algert innflutningsbann. Það er sú leið að tolla norska heyið, t. d. með 12%, en það er sú tala, sem svarar til þess, hve mikill gæðamunurinn er. Vilji hv. 3. þm. Reykv. og aðrir hv.þdm. ganga inn á það, getur vel verið, að jeg fáist til að taka mína till. aftur.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg get ekki fallið frá, að það sje ósamræmi í því að setja þessa till. inn í frv. um aðflutningsbann á dýrum. Enda hafa báðir hv.flm. viðurkent, að annað lægi eiginlega á bak við en hættan á innflutningi húsdýrasjúkdóma. Þeir hafa talað um, hve óheilbrigt væri að flytja það inn, sem framleiða mætti í landinu sjálfu. Jeg tel því viðurkent, að annað efni sje í till. en í frv. sjálfu. Hv. þm. Str. (TrÞ) virtist halda því fram, að það hefði engin áhrif á kaup á norsku heyi, þótt það sannaðist, að það væri bæði verra og dýrara. Jeg hafði nú haldið, að kaupendur á heyi væru skynsemi gæddar verur og þeir mundu heldur velja það, sem væri bæði betra og ódýrara. Auk þess er norska heyið svo stórt, að það verður að klippa það í hesta, sem ekki eru vanir átinu á því. Út af talinu um Vestmannaeyjar vil jeg taka það fram, að þótt fje hafi verið veitt til vegagerðar, er ekki komin nein heyuppskera ennþá, og geta líklega liðið nokkur ár áður en hún kemur. Enda eru nú hreinustu vandræði að fá hey í Vestmannaeyjum. Íbúum hefir fjölgað þar svo mjög á síðustu árum, að algerlega er óverjandi að auka ekki ræktun eyjanna. Og þótt þær væru allar ræktaðar, efast jeg um, að heyuppskeran yrði meiri, í hlutfalli við fólksfjölda, heldur en hún var fyrir fám árum. Því álít jeg rjett að láta þetta mál bíða og sjá hvað fæst út úr rannsóknum Búnaðarfjelagsins. En ef ekki verður hægt að fá innlent hey við sama verði og hið erlenda, fæ jeg ekki sjeð ástæðu til að neyða menn til að kaupa það. Mjer dettur ekki í hug að halda því fram, að það sje af persónulegum hvötum, sem hv.flm. bera fram þetta frv. En til gamans má benda á, að hv.þm. Str. á stærra tún en flestir aðrir hjer í bæ, og þarf því tiltölulega lítið hey að kaupa.

Jakob Möller Mjer þykir leitt, að hv.þm. Borgf. (PO) er hjer ekki. Það er aðallega hann, sem jeg á orðastað við. Hv. þm. sagði ýmislegt, sem þarf lítilsháttar athugunar við, og meðal annars það, að með þeim framförum, sem væru að verða í búnaði, ætti að vera óþarfi að flytja inn hey . En gallinn er bara sá, að þessar framfarir eru enn ekki orðnar, og mjer finst rjett að leyfa þeim að eiga sjer stað áður en farið er að banna innflutning á heyi. Og þó að t. d. Flóaáveitan komist í framkvæmd, þá þarf meira til en vatnið. Það þarf líka mannafla til að vinna. Hv. þm. sagði, að það hefði verið algengt, að menn tækju slægjur á leigu og heyjuðu sjálfir; en mjer skildist á honum, að nú mundi vera farið að verða minna um það. Ætli þetta skýri ekki einmitt nokkuð vel ástandið og gefi fyrirsögu um það, hvernig fara mundi, ef bannað yrði að flytja inn hey? Það eru ekki aðeins slægjurnar, sem menn verða að borga, sem stunda slíkan heyskap; ofan á það bætist, að lögð eru á þá há útsvör. Jeg get ímyndað mjer, að menn hafi nú sannfærst um það af reynslunni, að slíkt sje næstum ókleift, bæði vegna þess, hve slægjunum er haldið dýrum og annara erfiðleika, og að miklu betra sje, bæði ódýrara og fyrirhafnarminna, að kaupa útlenda heyið. Hv. þm. talaði um sláttuvjelar og fleira, sem yki heyfeng manna. Jeg hefi ferðast dálítið um landið meðal bænda, og sá jeg þessar vjelar óvíða í gangi. Jeg kom þó til eins bónda, sem átti tær sláttuvjelar í gangi, og er jeg sannfærður um, að hann hefir ekki keypt þær til þess að geta selt hey, heldur til þess að auka heyfeng sinn í því augnamiði að auka bústofninn. Það er talað um metnað bænda, en jeg er viss um, að hann er mestur innifalinn í því að vera sjálfum sjer nógur og þeir afli heyjanna til þess að nota þau sjálfir, en ekki ti1 þess að versla með þau. Þá er því haldið fram, að mikið framboð sje á heyi fyrir norðan og að margir bændur í Húnavatnssýslu og Skagafirði og víðar sjeu aflögufærir. En þó að þeir sjeu aflögufærir nú, sannar það ekki, að þeir verði það altaf, og jeg held satt að segja, að þeim væri betra að geyma sín hey. Þeir eiga það sannarlega ekki víst að fá í bráð annað eins sumar og í fyrra, og það, er ekki var síður mikils um vert, annan eins vetur á eftir. Satt að segja er mjer ekki kunnugt um þetta mikla framboð á heyi fyrir norðan, sem talað er um, og jeg hygg, að almenningur hjer viti lítið um það. Þeir, sem hjer versla með hey, auglýsa sína vöru, en það veit jeg ekki til, að þessir góðu menn fyrir norðan hafi gert.

Þeir hafa anglýst

. Það kann að vera, að hv.þm. (JörB ) hafi sjeð auglýsingu um þetta, en jeg hefi aldrei lesið auglýsingu hjer í blöðunum um hey í Húnavatnssýslu eða Skagafirði. Og þó að framboð sje þar á heyi, sannar það ekki, að engin þörf sje fyrir útlent hey hjer. Það kann að vera, að útlent hey sje verra en innlent, - jeg veit ekkert um það, - en ef þær rannsóknir, sem hv.þm. Str. talaði um, ganga í þá átt, þá trúi jeg því illa, að menn fari ekki eftir þeim, og ætti þess vegna að vera óhætt að hafa það á boðstólum og hægðarleikur að selja það í samkepni við það útlenda. Því verður ekki neitað, að það er af ýmsum ástæðum erfitt að afla heyja hjer. Verkafólkseklan í sveitunum veldur því, að bændum veitist fullerfitt að heyja fyrir sínum eigin skepnum. Það hljóta menn að skilja, að ekki verður aflað meiri heyja en vinnukrafturinn leyfir. Ef bannað væri að flytja inn hey, mundi afleiðingin verða stórkostleg verðhækkun á heyi innanlands. Það mundi að vísu gera það arðvænlegra að heyja til að selja, en þeir, sem það gerðu, yrðu þó að keppa við sjávarútveginn um vinnukraftinn. Jeg get fullkomlega skilið þann metnað að vilja vera sjálfum sjer nógur, en jeg sje ekki annað en að það væri verjandi, meðan við getum ekki verið það í þessu efni, að banna innflutning á heyi, því að það mundi gera mörgum þorpsbúanna ómögulegt að hafa skepnur. Það væri annað mál, ef ræktun landsins væri lengra komið, að leggja hæfilegan toll á aðflutt hey, sem samsvaraði því, hvað það væri verra, og þó því aðeins, að heyframleiðsla væri nóg í landinu. En jeg álít, að eins og nú standa sakir sje hvorki tímabært að banna innflutning á útlendu heyi nje að tolla það.

Jón Auðunn Jónsson Það sýnir sanngirni hæstv. forseta, er hann telur að Norður-Ísfirðingar eigi að hafa þrjá fulltrúa á þingi, og jeg sæti eftir atvikum verið ánægður með að vera 3. þm. Norður-Ísfirðinga, eins og hann nefndi mig. Í raun og veru ætti Norður-Ísafjarðarsýsla að hafa 3 þm. eftir fólksfjölda, en jeg skal ekki fara út í það nú. Ef til vill gefst tækifæri til þess síðar. Þetta frv., sem hjer liggur fyrir, fer í þá átt að koma í veg fyrir, að sjúkdómshætta á húsdýrum berist hjer til lands. En nú er rætt um það að banna innflutning á heyi, og það jafnvel frá þeim löndum, sem laus eru við þennan sjúkdóm, munn- og klaufnasýki, eins og Noregi. Þar hefir þessi sjúkdómur aldrei verið og lítil hætta á, að hann berist þangað, vegna sterkra varna. Það mun því vera meining hv.flm. með brtt. að styðja að því, að íslenska heyið verði notað. Jeg álít nú, að þetta mundi ekki verða til neinna happa fyrir hinn íslenska landbúnað. Hv. flm. hafa talað um þær miklu búnaðarframfarir, sem væru fyrir dyrum. Jeg bjóst ekki við, að þeir, sem berjast fyrir aukinni ræktun og öðrum framförum í búnaði, óskuðu þess, að aukinn heyfengur yrði notaður til heysölu, en hitt vanrækt, að auka bústofninn. Það þarf enginn að halda það, að það verði ótæmandi markaður í kaupstöðunum fyrir hey, og því óforsjálni að byggja aukna ræktun í sveitum á heysölu þangað. Jeg er á þeirri skoðun, að ef horfið væri að því ráði að banna innflutning á heyi, mundi verð á íslensku heyi hækka, og margir fátækari menn í kaupstöðum, sem hafa skepnur, mundu neyðast til að hætta því, og markaðurinn því ekki aukast, heldur minka. Jeg hefi líklega meiri reynslu en aðrir hv.þdm. í kaupum á heyi, þar sem jeg hefi um 8 ára skeið haft 5–6 kýr og 2 hesta og keypt alt heyið handa þessum gripum. Menn tala um efnarannsóknir, og jeg hefi ekki á móti því, að þær geti verið rjettar. En er tekið tillit til úrgangsins í þessum rannsóknum? Í íslensku heyi, sjerstaklega töðu, er mikið af úrgangi, en í norska heyinu getur maður varla talað um úrgang. Það þarf enginn að segja mjer, að norska heyið sje ekki eins gott til fóðurs og íslenskt úthey, en að sjálfsögðu þarf fóðurbæti með útlenda heyinu. Við notum áreiðanlega of lítið af fóðurbæti. Það er sennilegt, að við töpum ekki litlu af nytinni úr kúm okkar fyrir óheppilega fóðurblöndun. Hv. þm. Str. sagði, að útlitið blekti menn og ilmurinn úr norska heyinu og það ætist vel. Jeg segi nú fyrir mig, að jeg vil heldur kaupa útlent hey, sem jest vel, heldur en íslenskt, illa verkað hey, sem ekki jest nema helmingur eða í mesta lagi 2/3 hlutar af. Jeg hefi heyrt marga bændur segja, að þeir hafi haft nóg hey, en skepnurnar hafi þó orðið magrar, af því að heyin voru illa verkuð. Jeg held, að rjettast væri að láta sitja við það, sem nú er með heyinnflutninginn. Jeg játa það, að með góðri verkun og sæmilegri nýtingu er íslenska taðan betri en útlent hey. En það getur komið fyrir í heilum hjeruðum, að hey verkist illa - og hvers vegna ætti þá að neyða t. d. fátæka menn í kaupstöðum, sem hafa eina belju eða nokkrar geitur, til þess að kaupa skemt hey? Jeg álít, að það sje ekki rjett að hvetja bændur til þess að selja meira af heyi en þeir hafa gert. Það hefir oftast verið heldur vöntun á heyi í þessu landi heldur en of mikið. Eins og kunnugt er, var sumarið 1925 eitthvert allra besta sprettu- og heyskaparsuma, sem komið hefir í manna minnum. Slík ár eiga bændur að nota til að komast undir fyrningar. en ekki til þess að gerast heykaupmenn. Íslenskur búskapur er þá fyrst í góðu lagi, þegar bændur hafa safnað sjer nægilegum fyrningum. Það er viðurkent, að þeir bændur, sem altaf hafa nóg hey og fóðra skepnur sínar vel, verða altaf bjargálnamenn og komast hjá vandræðum. Og jeg held, að við ættum ekki að gera neitt til að breyta þeirri reynslu, sem fengin er eftir mörg hundruð ára búskap á þessu landi.

Ólafur Thors Jeg hefi kvatt mjer hljóðs aðallega vegna þess, að annar flm.brtt., hv.þm. Str. (TrÞ), óskaði þess, að jeg lýsti yfir skoðun minni í þessu máli. Og þó að venjulega sje lággengi á þeim óskum, er hann ber fram við mig, vil jeg leysa þessa inn með gulli og verða við henni. Jeg skal ræða málið með sjerstakri hliðsjón af þeim rökum, er hv.flm. hafa fært fram í deildinni í dag. Mjer skilst, að það sje af tveimur ástæðum aðallega, að hv.flm. þykir þörf á því að bera fram þessa brtt. Hin fyrri ástæðan er trú á það, að ræktun landsins aukist. Hv. flm.brtt. hyggja, að með aukinni ræktun landsins fáist aukinn heyfengur, og því verði minni þörf á innfluttu heyi. Þetta leyfi jeg mjer að vjefengja. Jeg álít, að af aukinni ræktun leiði fjölgun búpenings, og mjer er jafnvel nær að halda að honum fjölgi meir en sem svarar ræktunaraukanum. Mundi þá meiri þörf á innfluttu heyi, og því rangt að banna innflutning á því. Hin ástæða hv.flm. og höfuðrök eru þau, að skýrslan, sem þeir vitnuðu til, hafi fært mönnum heim sanninn um það, að erlenda heyið sje verra en hið innlenda. Jeg tók vel eftir því að hv.þm. Str. sagði, að almenningi hafi ekki verið þetta ljóst, og þess vegna hafi menn látið ginnast af útliti hins erlenda heys. En nú, er menn hafa fengið þessar nýju upplýsingar, er sanna að notagildi erlends heys er minna en haldið hefir verið, er mjög ólíklegt, að erl. hey verði eftirleiðis keypt jafnháu verði og ísl. hey. Jafnvel má telja sennilegt, að erl. hey verði nú með öllu óseljanlegt, ef ísl. hey er fáanlegt. Þetta skildist mjer einnig hv.þm. Borgf. (PO) álíta. En sje þetta rjett, er brtt. með öllu óþörf, en getur undir vissum kringumstæðum verið skaðleg. Jeg mun því greiða atkvæði á móti henni. Mjer brá er hv.þm. Str. kvaðst mundu geta fallið frá þessari brtt., ef nýr 12% innflutningstollur yrði lagður á erl. heyið. Hann hefir lýst yfir því að menn hafi verið mintir á heyinu. Nú vill hann leggja nýjan toll á það, svo að þeir, sem áður hafa ginnast látið, ginnist enn meir. Nú eru það meðal annars bændur, sem kaupa þetta erlenda hey. Kemur hjer í ljós annar hugur til bænda en þessi hv.þm. hefir hingað til útbásúnað. Annars virðist mjer, sem nokkurskonar bannæði hafi gripið suma hv.þm. þessarar deildar. Í dag var gerð tilraun til þess að banna mönnum að spila billiard. Þetta bann var því broslegra, sem leikur þessi er ungs manns gaman, og væri sönnu nær að banna hann fullorðnum mönnum. Nú er gengið feti framar: Það á að fara að banna beljunum að jeta útlent hey. En af því að jeg hygg, að flestir hv.þm. sjeu gáfaðir menn, en engin naut, þá vænti jeg þess, að beljurnar verði látnar óáreittar um mataræði sitt.

Pjetur Ottesen Það hefir verið ráðist mikið á þessar brtt. okkar hv.þm. Str. (TrÞ). aðallega vegna þess, skilst mjer að hjer er að ræða um takmarkanir, sem af sumum hafa verið kallaðar bann. Þetta kom greinilega fram í ræðu hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh). Þó sýnt sje fram á það með ljósum rökum, að þetta sje hinn mesti búhnykkur fyrir landbúnaðinn og nauðsynleg öryggisráðstöfun, þá vill hann fórna þessum hagsmunum og öryggi vegna þess, að það er hægt að heimfæra þetta undir bann.

Jeg hefi aldrei viðurkent neina hagsmuni!

. Það þarf ekki viðurkenningar þessa hv.þm. fyrir því. Það er margsannað, að þetta er hagsmunamál enda viðurkent af öðrum. Hæstv. atvrh. (MG) ítrekaði það, að það færi illa á því að hafa þetta ákvæði í þessu frv. Það færi utan við aðalatriði þessa frv. En aðalatriði þessa frv. er að fyrirbyggja það, að næmir sjúkdómar flytjist til landsins. Þetta er líka í fyllsta samræmi við annan meginþátt brtt. En jeg sje ekkert á móti því, að jafnframt sje hægt að fela í því aðra till., sem er til verulegra hagsmunabóta fyrir landið og þjóðina í heild sinni. Jeg álít, að slíkt geti vel farið saman. Hæstv. atvrh. ber fyrir brjósti Vestmannaeyjar. En það hefir verið bent á, að aukið framtak í ræktun landsins hefir einnig náð til Vestmannaeyinga. Það ætti að vera Vestmannaeyingum metnaðarmál, ekki síður en öðrum, að vera sjálfum sjer nógir í þessu efni. Auk þess eru þar á næstunni grasauðug landflæmi þar sem grasið verður árlega að sinu. Þeir ættu frekar að beina hugum sínum til meginlandsins til fóðuröflunar heldur en byggja griparækt sína á útlendu fóðri. Hæstv. atvrh. sagði, að það væri hart að meina mönnum að kaupa hey frá útlöndum, ef ekki fengist innlent hey með sama verði eða svipuðum gæðum. En það hefir verið sýnt og sannað hjer, að innlenda heyið er venjulega bæði betra og ódýrara. Svo er það og hefir verið að undanförnu. Þær upplýsingar, sem jeg aflaði mjer um þetta 1923, sýndu þetta 1jóslega. Þá kostaði hey, sem aflað var hjer við Reykjavík á ræktuðu landi, komið í hlöðu. 10 aura pundið, en þá var útlenda heyið á 16 aura. En útlenda heyið var samt keypt, þó það væri bæði verra og dýrara. Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) sagði, að það ætti að vera metnaðarmál bænda að auka heyfeng sinn og bústofn jafnframt. Þetta er mikið rjett. En jeg skal nú benda á það, að að undanteknum búskap nærlendis kauptúnum og bæjum, er sauðfjárræktin langarðvænlegasta búskapargreinin. En það eru ekki altaf góð skilyrði fyrir sauðfjárrækt, þótt engjalönd sjeu góð. Þar eru góð beitarlönd, einkum þó góð afrjettarlönd, ekki síður undirstöðuatriði. Það er því eitt af skilyrðum til þess að geta notið ræktunar landsins, að eiga kost á því að selja heyið þangað, sem þörf er fyrir það. Hv. þm. sagði, að ekki væri að miða við heybirgðir nú, því að árferði hefði verið gott og góður vetur. Það er rjett. En þess ber að gæta, að aukin ræktun landsins tryggir það betur, að grasvöxtur verði góður, og minna þarf að gæta árferðis, er meira er bygt á ræktuðu landi en óræktuðu. Hann sagði, að ef takmörkin yrðu sett hjer, þá mundi verðið hækka mikið frá því, sem nú er. Það er næsta undarleg ályktun og gagstæð reynslunni. Framboðið er og hefir verið meira en nóg innanlands, og mundi verða nóg í framtíðinni. og verðið fer þó eftir framboðinu. Hv. þm.N.-Ísf. (JAJ) sagði, að hæstv. forseta hefði orðið það á að nefna 3. þm. Ísf., og kvað það ekki óeðlilegt, því að Ísfirðingar ættu rjett á því að hafa þrjá þm. Jeg sakna þess nú ekki, þótt þeir hafi ekki 3 þm. með þeim hugsunarhætti, sem fram kemur hjá þessum hv.þm. í þessu máli. Jeg fjekk ekki lesið annað út úr ræðu hans en að það væri bláber skaði að byggja búskap landsmanna á ræktun landsins eða innlendu heyi; það væri mun ódýrara og heppilegra að flytja hey inn frá útlöndum. Hann sagði, að ekki gæti farið saman umhyggja fyrir ræktun landsins og að sporna við því, að útlent hey flytjist til landsins, því að það hjálpi við ræktuninni. En við viljum, að það fóður, sem árlega fer til ónýtis hjer á landi, komi í stað hins erlenda fóðurs. Það kann að vera, að hv.þm. meini, að áburðurinn verði betri úr skepnum þeim, sem nærast á hinu erlenda fóðri, en ekki veit jeg satt að segja, hvernig hv.þm., með allri sinni athugun og vísindamensku fer að komast að þeirri niðurstöðu, þegar hið erlenda fóður er svo miklu lakara eins og raun ber vitni um. Hann sagði, að menn mundu hætta við að eiga skepnur, ef bannað væri að flytja inn erlent hey. Það kann að vera, að sá andi svífi yfir vötnunum í kjördæmi hans, en það mun vera undantekning, sem betur fer. Þá hjelt hann fræðandi fyrirlestur um fóðurblöndun. Það er rjett, að mikið ríður á því, að blandað sje í rjettum hlutföllum, en jeg hugsa, að það þurfi minni fóðurbæti þegar um er að ræða hey, sem hefir 12% meira næringargildi, og ætti því notkun innlends fóðurs að stuðla að minni fóðurbætiskaupum. Þá kom hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) fram á vígvöllinn til þess að skakka leikinn. Hann sagðist gera það samkv. áskorun frá hv.þm. Str., líklega sem sjerfræðingnr. Hann kvaðst álíta, að aukin ræktun hefði aukinn búskap í för með sjer. Þetta er að vissu leyti rjett. En það er ekki altaf, að samfara aukinni ræktun sje þegar í stað hægt að auka bústofninn í samræmi við hana. Til þess útheimtist fleira. Það þarf mikið fjármagn til þess að auka bústofninn á skömmum tíma að verulegum mun, reisa búpeningshús og fleira. En aftur á móti er það þannig í kaupstöðum sumstaðar, að nautgriparæktin eykst meira en ræktun landsins, vegna nauðsynar á að fá mjólk. Nú vil jeg spyrja hv. 2. þm. G.-K., sem jeg veit að er góður Íslendingur, að því, hvort honum finnist nú ekki rjettara að uppfylla fóðurþörf kaupstaðanna með því að nota hina auknu ræktun landsins á hinum ýmsu stöðum í landinu, að því leyti, sem bústofninn ekki eykst í samræmi við hana, til þess að uppfylla þessar þarfir kaupstaðanna, heldur en sækja heyið til útlanda. Jeg veit það, ef hann athugar þetta, þá er hann okkur samdóma um, að þetta sje þjóðhagsatriði og metnaðarmál. Þá komst hann út í bannið og kvað það hart að banna beljunum að jeta útlent hey. Það kann nú að vera, að þessi útlendi maður sje nú ekki bundinn við manneskjurnar einar, kýrnar sjeu nú líka orðnar smitaðar af honum. - Og það getur vel verið, að það fari svo, að hv. 2. þm. G.-K. verði að ósk sinni um það, að meiri hluti þingmanna reynist svo gáfaður, að öryggi og auðsæir hagsmunir þjóðarinnar verði að lúta í lægra haldi fyrir tískunni og að beljurnar fái að jeta sitt útlenda hey í friði.

Tryggvi Þórhallsson Jeg þarf ekki að segja margt, því að hv.þm. Borgf. (PO) hefir svo rösklega svarað þeim, sem hafa andmælt okkur. En af því að hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) gat þess, að hann hefði talað vegna óska minna, þá vil jeg mæla nokkur orð til hans. Mjer þótti gott að heyra, að hann tekur sjerstaklega tillit til óska minna. Og jeg vil skora á hann sem fulltrúa bændanna í Kjósinni að taka á fleiri sviðum tillit til óska minna, og mun þá ekki verða á honum lággengi þar. En því miður brást hann vonum mínum. Fulltrúi bændanna í Kjósinni snerist öndverður gegn till., sem við flytjum vegna þess, að við álítum hana gagnlega hagsmunum bænda og landbúnaðarins í landinu. Hann bar fram tvær ástæður fyrir því, að hann væri á móti þessari brtt. Mjer skildist á honum, að hann teldi sig bera meiri umhyggju fyrir bændum en við. Sagði hann, að það væru aðallega bændur, sem notuðu útlenda heyið. Hann er þá líklega á móti þessari brtt. vegna þess, að hann heldur, að bændurnir í Kjósinni fóðri kýrnar sínar á norska heyinn. En þetta er mesti misskilningur. Það eru sárafáir bændur, sem nota útlent hey. Það eru menn eins og hv.þm.N.-Ísf. (JAJ), sem reka búskap í kaupstöðum, sem neyðast til að kaupa slíkt hey. Hv. 2. þm. G.-K. má ómögulega vera á móti þessari brtt. vegna bændanna í landinu. Er hann fær þessa betri fræðslu, þá vænti jeg þess, að hann fari að óskum þm. Str. og fylgi brtt. Hin ástæðan til þess, að hann var á móti þessari brtt., var sú, að hjer væri um bann að ræða. Mjer finst það undarlegt, að hann skuli þá ekki fyr hafa snúist á móti þessu frv., sem hjer er um að ræða. Þetta frv. er um bann. Það heitir meira að segja frv. til laga um innflutningsbann á dýrum. Allar greinar frv. hljóða um bann. Og brtt. okkar hv.þm. Borgf. gengur aðeins út á það að breyta svolítið skipulagi á þessu allsherjarbanni, sem hjer er um að ræða. Ef hv.þm. (ÓTh) væri sjálfum sjer samkvæmur, þá væri hann á móti frv. í heild sinni, úr því að hann er á móti öllum bönnum. Jeg er, nú samt ekki að óska þess, að svo fari. En það er ef til vill svo með háttv.þm. (ÓTh), að hann vilji hjálpa til þess að flytja inn bakteríur og annan slíkan óþverra. Og þegar búpeningur bænda er fallinn af völdum þessa innflutnings, þá verður auðvitað frv. eins og þetta óþarft.

Jón Auðunn Jónsson Jeg finn ekki ástæðu til þess að þrátta lengur um þetta mál. Jeg vildi aðeins spyrja hv.þm. Borgf. (PO), í tilefni af ræðu hans áðan, hvort það hafi verið sökum of mikils heyafla, að Borgfirðingar urðu að kaupa fóður vorið 1920 fyrir 600 þús. kr.

Ólafur Thors Jeg vil ekki misbjóða hv. deild með því að lengja umr. um slíkt hjegómamál. En þó verð jeg að gera stutta athugasemd, vegna þess að að mjer var veist sjerstaklega. Hv. þm. Str. (TrÞ) vil jeg svara því, að munur er á því að beygja sig fyrir nauðsyninni á banni og hinu, að samþykkja alveg ónauðsynlegt bann. En flm.brtt. hafa einmitt sannað það með ræðum sínum hjer í dag, að bann það, sem þeir stinga upp á, er með öllu ónauðsynlegt. Hv. þm. Str. tók það greinilega fram, að af því að menn vissu ekki það, sem skýrsla hv.flm. sýnir, þá ljetu þeir ginnast til þess að kaupa útlent hey. Jeg vil nú skora á hv.þm., sem ræður yfir blaði, að láta prenta skýrsluna og skrifa rækilega um hana. Er tilganginum þá að fullu náð án laga, og því kann jeg best. Jeg nefni það einnig sem sönnun þess, að hjer sje um óþarft mál að ræða, að hv.þm. Borgf. (PO) gat þess, að bústofn manna í kaupstöðum ykist meira en svaraði ræktun landsins.

Ræktun landsins í kaupstöðum

. Það sýnir ljóslega, að ekki er rjett að fara fram á slíkt bann. Það er rjett, að jeg nefndi bændur meðal þeirra, sem erlent hey nota, en jeg veit vel, að till.háttv.þm. Str. þarf ekki að falla vegna minna „kæru kjósenda í Kjósinni“, eins og hv.þm. (TrÞ) orðaði það. En þeir hafa heldur engan hag af henni, svo að hún er þeim alveg gagnslaus. En hún getur verið öðrum mönnum skaðleg, eins og t. d. bóndanum í Laufási, sem jeg er vanur að kalla svo. Hv. þm. Str. sagði, að jeg hefði brugðist vonum sínum í þessu máli. Jeg vona, að fleiri háttv.þm. geri það. Og jeg vil benda háttv.þm. (TrÞ) á það, að mjer þykir líklegt að jeg muni bregðast vonum hans oftar, ef það á fyrir okkur að liggja að dvelja samvistum. Jeg vil aðvara hann um það að vera sjer ekki of glæsilegar vonir um mig.

Frsm. (Klemens Jónsson) Jeg skal fara nokkrum orðum um brtt. þær, sem nú eru að koma fram á síðustu stundu. Jeg held það væri mjög gott fyrir hv. deild, ef hún gæti losnað sem fyrst við þetta mál; annars er hætt við, að streymi hingað enn inn nýjar brtt. um að fjölga símalínum. Þeim hefir rignt niður, svo að það er komið heilt flóð af talsímalínum, svo hætt er við, að þær drukni allar og að staurarnir sökkvi í kaf áður en þeir verða reistir. Jeg hygg það væri gott, ef hægt væri að binda nú enda á málið og koma því sem fyrst til Ed. Fyrst vil jeg minnast á till., sem hv.þm. Barð. (HK) flytur, um nýja línu frá Bíldudal að Selárdal. Það liggja ekki fyrir upplýsingar um, hvað sú lína er löng, en aftur á móti upplýsingar um það, að hún muni kosta 15 þús. kr. Landssímastjóri leggur með því, að þessi lína verði tekin inn í ritsímalögin með því móti, að hjeraðið annist flutning efnis og leggi auk þess fram 5 þús. krónur af kostnaðinum. Um þær línur, sem búið er að samþykkja í hv. deild, og tvær aðrar hefir landssímastjóri ekki tekið það fram, að viðkomandi hreppsfjelag skyldi leggja fram ákveðna upphæð, heldur að ráðgert væri, að viðkomandi sveitarfjelag ætti að leggja fram einhvern hluta af kostnaði, sem þá þætti hæfilegur a. m. k. 1/3 hluti. Um leið og jeg tek þetta fram, að landssímastjóri hefir ákveðið hjeraðinu 5 þús. kr. af kostnaði línunnar, þá verð jeg að taka það fram fyrir hönd nefndarinnar, að hún álítur sjálfsagt að láta það sama ganga yfir þessa línu og aðrar línur, að þetta hjerað eigi að borga hæfilegt tillag eins og önnur, en að það sje alls ekki bundið við ákveðið verð; því að það stendur ekkert sjerstaklega á um þessa línu. Jeg veit, að dæmi eru til um, að tillagið sje mismunandi, en þá af sjerstökum ástæðum. Næst er brtt. á þskj. 311, frá hv.þm. Str. (TrÞ), um að leggja línu frá Sandnesi að Drangsnesi, 11 km. Þar myndi einföld lína nægja eins og víðar, og áætlar landssímastjóri kostnað við hana 10 þús. kr., auk flutningskostnaðar. Landssímastjóri hefir ekkert að athuga við, að línan sje tekin inn í símalögin, en bætir við, að búast megi við, að nokkuð lengi verði að bíða þangað til hún verði lögð. En þetta er í fullkomnu samræmi við það, sem sagt var við 2. umr., að þess verði nokkuð langt að bíða, að þessar línur, sem nú eru komnar í lögin, komi til framkvæmda. Þessi lína á að sæta sömu skilyrðum og aðrar línur, að hlutaðeigandi hjerað leggi fram, auk flutnings, eitthvað tillag til þessarar línu. Þar sem landssímastjóri hefir lagt með línunni, þá finst nefndinni eðlilegt, að hún sje tekin upp í ritsímalögin og vill mæla með því. Þá er brtt. frá hv.þm. Árn., sem fer fram á þrjár nýjar línur: Frá Torfastöðum til Geysis, frá Mosfelli að Laugarvatni og frá Mosfelli að Laugarási. Fyrst nefnda línan er 20 km. og myndi kosta að sögn landssímastjóra um 15 þús. kr., auk flutnings á efni. Önnur línan, frá Mosfelli að Laugarvatni, er 13 km. og myndi kosta um 5900 kr. Eins og kunnugt er, er búið að ákveða af sýslunefnd Árnessýslu, að Laugarvatn verði skólasetur fyrir hjeraðsskóla. Og með tilliti til þess teljum við nauðsynlegt, að þessi lína verði lögð, Landssímastjóri mælir með, að svo verði gert og samgmn. er því sömuleiðis meðmælt. Þá er síðasta línan. Laugarás er læknissetur í Árnessýslu og lengd línunnar er 5½ km. Áætlaður kostnaður er 4 þús. kr., auk flutnings á efni. Um þessa línu segir landssímastjóri, að hana mætti fult eins vel kalla notendalínu frá Mosfelli; því að mjög fáir mundu sækja símastöðina að Laugarási. Þess vegna telur hann rjett að veita einhvern styrk til línunnar, en hún sje fullkomlega hjeraðsins eign, eins og læknisbústaðurinn er, og hjeraðið annist því viðhaldið. Landssímastjóri leggur á, móti því, að línan verði lögð á landsins kostnað, en telur rjett að veita nokkurn styrk, eins og jeg gat um, og er samgmn. honum sammála um þetta, og leggur því til, að tvær fyrri línurnar verði samþyktar, en ekki síðasta línan. Samkvæmt þessu vil jeg mælast til þess við hæstv. forseta, að þessar línur verði bornar upp hver í sínu lagi, eða a. m. k. síðasta línan sjer. Þá hefir á síðasta augnabliki, í fundarbyrjun, komið fram brtt. frá hv.þm. V.-Þ. (BSv), um að bæta við línu frá Skógum að Skinnastöðum. Samgmn. hefir ekki haft tækifæri til að ráðgast um þessa tillögu, nje heldur hafa henni borist nein skjöl eða skilríki þessu viðvíkjandi, hvorki um lengd hennar nje kostnað, og ekki heldur hefir hún heyrt álit landssímastjóra um hana. Vona jeg, að hv.þm. (BSv) geri sjálfur grein fyrir tillögu sinni, en jeg býst við, að svo framarlega sem hv.þm. (BSv) hefir í höndum yfirlýsingu frá landasímastjóra um, að hann sje henni meðmæltur, muni samgmn. láta hana sæta sömu meðferð og hinar tillögurnar, sem landssímastjóri hefir mælt með. Eftir ritsímakortinu að dæma, sem jeg hefi hjer fyrir framan mig, virðist þessi leið vera mjög stutt, en sem sagt vænti jeg þess, að hv.þm.N.-Þ. gefi sjálfur allar upplýsingar þessu viðvíkjandi.

Tryggvi Þórhallsson Jeg þarf aðeins að segja örfá orð, til þess að gera grein fyrir brtt. minni á þskj. 311, þar sem farið er fram á, að bætt sje við nýrri línu frá Sandnesi að Drangsnesi. Jeg þakka hjer með hv. samgmn. fyrir að hafa fallist á hana, og jeg þarf engu að bæta við það, sem hv.frsm. (KlJ) hefir sagt, en jeg geng út frá, að hið sama verði látið ganga efir þessa línu og aðrar, sem landssímastjóri hefir mælt með. Þarna er um stutta leið að ræða, en mjög er bagalegt að hafa ekki síma í Drangsnesi, því að þar er um allstórt útvegspláss að ræða, sem er í allmiklum uppgangi, enda hefir legið fyrir erindi frá 24 útgerðarmönnum um fjárveitingu í þessu skyni, og eru þar leidd rök að því, hversu nauðsynlegur sími sje á þessum stað. Jeg bar þetta fram í fjvn., en þar sem hún gat ekki fallist á það, taldi jeg vonlítið að koma fram með sjerstaka tillögu um það utan nefndarinnar. Auk þessara áskorana hafa oftar en einu sinni verið samþyktar áskoranir um þetta efni á þingmálafundum. Skal jeg svo ekki orðlengja þetta frekar, en vænti hins besta af hv. deild.

Magnús Torfason Jeg leyfi mjer að þakka hv. samgmn. fyrir góðar undirtektir við brtt. okkar þm. Árn. um línu frá Torfastöðum til Geysis og aðra frá Mosfelli að Laugarási. Að því er línuna frá Torfastöðum til Geysis snertir, skal jeg geta þess, að hún er fyrst og fremst gerð fyrir ferðamenn. Það er langt síðan landssímastjóri hefir hugsað sjer, að þessi lína yrði lögð. En viðvíkjandi línunni frá Mosfelli að Laugarvatni, þá er hún, eins og hv.frsm. (KlJ) tók fram, meðfram sett af því, að þarna á að koma hjeraðsskóli, og er enginn vafi á, að Laugarvatn verður fjölsóttur gististaður á sumrin, þegar skólinn er kominn, því að þarna er landslag eitt hið fegursta á landinu. En hvað snertir línuna frá Mosfelli að Laugarási, skal jeg skýra frá því, að landlæknir hefir mælt mjög ákveðið með þeirri línu, en þar sem landssímastjóri hefir lagt á móti henni, munum við þm. Árn. fallast á, að hana beri fremur að skoða sem sjerstaka hjeraðslínu, þó að þarna sje reyndar ferja austur yfir Hvítá. En hvað sem því líður, vil jeg hjer með leyfa mjer að taka þessa síðustu tillögu aftur.

Benedikt Sveinsson Jeg hefi leyft mjer að koma fram með brtt. við talsímakerfið á þá leið, að bætt verði við línu frá Skógum að Skinnastöðum, Eins og hv.frsm. (KlJ) tók fram, er þessi leið mjög stutt. Jeg get reyndar ekki sagt fyrir víst, hversu löng hún er, en jeg hugsa, að hún sje hjer um bil 6 km. Það, sem veldur því, að nauðsynlegt er að bæta við þessari línu, er það, hvernig síminn liggur nú. Hann liggur inn með botninum á Öxarfirði, yst í bygðinni, og er hann einn þáttur hinnar löngu línu frá Húsavík til Vopnafjarðar. Nú hagar svo til, að Jökulsá fellur þarna til sjávar, en stöðin liggur þannig, að áin rennur báðum megin við hana, og er oft ófært að stöðinni öðrum megin, og stundum jafnvel báðum megin. Skinnastaðir liggja ofan við þessar kvíslir, og er því miklu hægra fyrir allan efri hluta Kelduhverfis að sækja síma þangað. Jeg hefi skrifað landssímastjóra um þetta og hann taldi á því engin tormerki. Leiðin er stutt og engar torfærur nema árkvíslirnar. En þótt þær sjeu oft illar yfirferðar, þurfa þær ekki að vera því til fyrirstöðu, að sími sje lagður þar yfir. Þessar smábrtt., sem nú hafa verið teknar saman í frvgr., hafa sætt svo góðum undirtektum, að jeg vona, að svo verði einnig með þessa brtt. mína, þar sem ekki geta komið fram neinar mótbárur frá landssímastjóra, eftir því sem hann talaði við mig. Einnig býst jeg við, að hjeraðsbúar verði fúsir á að leggja fram hjálp sína með því að flytja að staura og annað, sem til þarf.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Mjer skilst á hv.þdm., að það mundi verða vel þegið, að ekki yrði framsaga í málinu að þessu sinni. Menn eru orðnir langþreyttir af umræðum um önnur mál. Og ef háttv. deild vill afgreiða málið nú til 2. umr., þá gildir mig einu, þótt framsaga bíði þeirrar umræðu.

Frsm. meiri hl. (Jón Auðunn Jónsson) Nefndin hefir athugað þær breytingar, sem fluttar voru síðan þetta frv. var til 2. umr., og leggur til, að bæði frv. og brtt. verði feldar. Jeg fyrir mitt leyti skal viðurkenna það, að mjer finst mjög mikil sanngirni mæla með að samþ.brtt. á þskj. 208 og 211, svo framarlega að breyting verði gerð á vegalögunum. En jeg get verið samferða með nefndarmönnum mínum, þar sem þeir leggja til, að einnig frv. verði felt. Ástæðan til þess, að nefndin hefir tekið þessa aðstöðu, og minni hl. hennar, sem lagði til við 2. umr. að frv. yrði samþ., er sú, að nú á milli umr. hefir verið samþ. fjárframlag á fjárlögum, 10 þús. krónur, til þess að gera veg að heilsuhælinu í Kristnesi og að taka hann síðan í þjóðvega tölu, þegar aðrar breytingar verða á vegalögunum. Jeg skal ekki fara að orðlengja meira um þetta. Eins og jeg tók fram, mætti færa ýmsar ástæður fyrir brtt. á þskj. 208 og 211, en þar sem nefndin leggur til, að frv. verði felt, leggur hún auðvitað einnig til, að þær breytingar verði feldar.

Sigurjón Jónsson Jeg kom fram með brtt. við frv., sem hjer liggur fyrir, á þskj. 208, þar sem jeg fer fram á, að vegurinn frá Ísafirði til Dýrafjarðar verði tekinn í þjóðvega tölu. Jeg kom ekki fram með þessa brtt. við 2. umr., af því að jeg bjóst ekki við, að frv. það, sem liggur fyrir, næði samþykki deildarinnar. Bygði jeg þá skoðun mína á því, að nefndin, sem hafði fengið málið til meðferðar, lagði til, að frv. yrði felt. En eftir að atkvgr. hafði fram farið við 2. umr. og jeg hafði sjeð örlæti hv. deildar um það, að bæta þessum vegi í Eyjafirði í þjóðvega tölu, þá gat jeg ómögulega álitið rjett af mjer að láta farast fyrir að fara fram á, að þessi vegur yrði einnig tekinn í þjóðvega tölu. Jeg þarf ekki að minna hv. deild á það, að þarna á Vestfjörðum er enginn vegur, sem heitir þjóðvegur, En hinsvegar er svo háttað þarna, að Ísafjarðarkaupstaður, sem er einn af fjölmennari kaupstöðum landsins, má heita upplandslaus, og því er mjög nauðsynlegt að hafa greitt samband við firðina fyrir vestan, Önundarfjörð og Dýrafjörð. En vegurinn, sem liggur þar á milli, er bæði alllangur og erfiður viðhalds. Bæði Ísafjarðarkaupstað og sveitunum í Önundarfirði og Dýrafirði yrði það því mikið hagræði, ef þarna gæti verið miklu betri vegur en er nú og væri trygt viðhald þess vegar. Jeg gæti líka í þessu sambandi mint á það, að þó að kringum Ísafjörð sje enginn vegur í þjóðvega tölu, þá er samt tekinn af Ísafirði talsverður skattur af bifreiðum kaupstaðarins. Og eftir því, sem nú er ástatt, þá er ekki líklegt, að Ísafjarðarkaupstaður njóti þar neins í aðra hönd. Þessar bifreiðar eru auðvitað ekki margar ennþá, en samt mun skatturinn nema á ári 7–800 kr. Þar sem þetta gjald er árlegt og fer vaxandi, þá er auðsjeð, að eitthvað ætti að koma á móti frá ríkissjóðsins hálfu til vegar þar vestra. Auk þessa má og segja það, að það væri alveg sanngjarnt, að Ísafjarðarkaupstaður, sem slíkur, njóti einhvers af því fje, sem lagt er til samgöngubóta á landi, þar sem ekki verður talið, að kaupstaðurinn njóti nokkurs af því fje, er lagt er til samgöngubóta á sjó, Við myndum hafa okkar ferðir til Ísafjarðar nákvæmlega jafnmiklar og okkur hagkvæmar, þótt ekkert væri lagt fram til strandferða umhverfis landið. Jeg vænti þess nú, að þar sem hv. deild hefir nú farið inn á þá braut að breyta vegalögunum, þá verði tekin til greina þessi sanngjörnu tilmæli mín, að þessi vegur verði tekinn í þjóðvega tölu. Jeg gerði ekki ráð fyrir í byrjun, að þessum lögum yrði breytt, ekki heldur eftir að nál. kom fram, en eftir atkvgr. get jeg búist við breytingum, og þá er þetta fylsta sanngirniskrafa að taka þennan veg í þjóðvega tölu. Jeg skal ekki í þessu sambandi fara inn á það, að kaupstaðurinn eða sveitirnar, sem þarna eiga að standa að, muni ekki reyna að halda við veginum, þótt ekki verði hann tekinn í þjóðvega tölu. Jeg vil ekki hafa neitt í hótunum um það, eins og hv.þm. Eyf. (BSt), að hlutaðeigendur mundu láta grotna niður veginn. Jeg býst við, að sveitirnar, sem að liggja, muni reyna að halda við veginum eftir getu sinni, þótt ekki sje sanngjarnt að láta þær gera það.

Ólafur Thors Þrátt fyrir það, að mjer hafa borist einróma áskoranir úr hjeraði um að flytja breytingu á vegalögunum á þessu þingi, hafði jeg ekki hugsað mjer að verða við þeim óskum fyr en jeg sá, að hv. 2. þm. Eyf. (BSt) kom með brtt. við þessi lög. Þá fann jeg mig knúðan til að verða við þessum óskum, sem jeg fann, að bygðust á mikilli sanngirni. En því aðeins vildi jeg ekki verða við þeim í upphafi, að jeg gerði ráð fyrir, að ef flutt væri brtt. við vegalögin, myndu margar aðrar fylgja í kjölfarið. Og mjer þótti betra, að þeir menn, sem jeg er umboðsmaður fyrir, yrðu að búa við misrjetti í þessu efni, heldur en að eiga í vændum stórfeldar breytingar á vegalögunum eða þá langar umræður um slíkar breytingar, án þess að þær næðu framgangi. Sýsluvegirnir í þessu hjeraði eru alls um 90 km. Til þeirra hefir verið kostað á síðustu 20 árum yfir 200 þús. kr. Af þessum sýsluvegum eru aðeins 38 km. taldir þjóðvegur, og ekki fyr en 1924, ef jeg man rjett. Jeg hefi borið fram þá tillögu, að til viðbótar þessum 38 km. verði tekinn vegarspotti í þjóðvega tölu, sem er 20 km. Þessi vegur er mjög fjölfarinn, og það af utansveitarmönnum, svo að viðhaldskostnaður verður mjög mikill. Og það er ósanngjarnt, að hann sje algerlega borinn uppi af því sýslufjelagi. Vil jeg í því sambandi benda á það, að umferð um þennan veg er mikið að aukast í þágu Reykjavíkur, þar sem mikið er flutt um hann af nýjum fiski til bæjarins frá Sandgerði og öðrum veiðistöðvum suður með sjó. Þetta er í sjálfu sjer til hagsmuna fyrir Reykjavík, lækkar verð á fiski hjer. Ýmsar nauðsynjar eru fluttar til bæjarbúa, sem þeir yrðu annars að neita sjer um. Miklir mjólkurflutningar eiga sjer stað til Reykjavíkur um þennan veg. Það er líka til hagsmuna fyrir bæinn. Jeg neita ekki, að hjeraðsbúar hafi hag af þessum flutningum, en jeg leyfi mjer að benda á, að það eru fleiri. Meðal annars er það ríkissjóðnum í hag, þar sem dýrtíðin í bænum verður minni en ella. Á þinginu 1924 var rætt um þetta mál. Og þar sem hjer sitja þeir sömu hv.þm. og þá, sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta, en leyfi mjer að vænta þess, að ef gerð verður breyting á vegalögunum, þá verði ekki þessi till. feld, sem byggist á fullri sanngirni.

Bernharð Stefánsson Jeg vil ekki vekja deilur um þetta mál, enda býst jeg ekki við, að það hafi neina þýðingu. En jeg verð að segja það, að mjer kom það mjög á óvart, sem hv.frsm. samgmn. (JAJ) sagði, að nefndin - að því er mjer skildist óskift - legði móti því, að frv. yrði samþykt. Áður hafði þó minni hl. lagt með málinu. Og jeg varð enn meira undrandi, þegar jeg heyrði ástæðuna fyrir þessari afstöðu nefndarinnar, sem sje, að nú er búið að samþ. hjer í hv. deild fjárveitingu til vegar heim að Kristnesi, að ríkið borgi stofnkostnað þess vegar. Mjer finst jeg verði að líta svo á, að hv. deild hafi með þessari samþykt fallist á það, að fyrst og fremst þessi partur af Eyjafjarðarbrautinni og heim að Kristnesi eigi að vera þjóðvegur, úr því að hún samþykkir að borga stofnkostnaðinn við að leggja hann. Jeg þykist nú sjá fyrir um forlög þessa frv. á því, hver umskifti hafa orðið í nefndinni. En þrátt fyrir það hefi jeg ekki geð til þess að fara að taka það aftur, og verður að fara eins og fara vill um það í atkvæðagreiðslunni. Út af þeim tveimur brtt., sem fyrir liggja við frv., vil jeg segja það, að þó þær kunni að vera sanngjarnar, þá er sjálfsagt víða á landinu eins mikil ástæða til að taka upp nýja þjóðvegi. Og þar sem mitt frv. er borið fram af alveg sjerstakri ástæðu, nefnilega vegna heilsuhælisins, þá álít jeg, að það hefði ekki átt að blanda öðrum vegum þarna inn í. Það hefði þá verið rjettara fyrir þá hv.þm., sem vilja breyta vegalögunum í ýmsum atriðum, að koma með sjerstakt frv. um það. Eins og jeg gat um við 1. umr., þá eru í raun og veru fleiri kröfur, sem jeg hefi fyrir mitt kjördæmi í þessu efni, en jeg hefi þó fallið frá þeim að sinni, af því að jeg vildi ekki blanda öðru inn í frv. Hv. þm. Ísaf. (SigurjJ) kvað mig hafa haft í hótunum um það, að Eyfirðingar mundu ekki halda við veginum frá Akureyri að Kristnesi, ef þeir ættu sjálfir að sjá um hann, og fór að hæla sjer af því, að hann hefði engar hótanir í frammi fyrir hönd Ísfirðinga. Jeg man ekki eftir, að jeg hafi haft neinar hótanir um þetta, það, sem jeg sagði um þetta atriði, var einungis, að ríkið hefði ekki trygt það á nokkurn hátt, að veginum yrði haldið við, svo að fullnægjandi væri. Jeg sagði ekkert um það, hvað Eyfirðingar mundu gera í þessu efni, en benti aðeins á það, að sýslan hefir enga lagaskyldu til að sjá um veginn. Það stendur öðruvísi á með Eyjafjarðarbrautina en veginn, sem hv.þm. talaði um. Sá vegur er sýsluvegur, en Eyjafjarðarbrautin alls ekki, því þegar vegalögin voru samþykt í hitteðfyrra, þá voru flutningabrautir lagðar niður, sem sjerstakur flokkur vega, og brautin hefir ekki verið tekin upp sem sýsluvegur. Það þýðir auðvitað ekki að fara um þetta fleiri orðum. En jeg ætla að mælast til þess við hæstv. forseta, að hann láti fram fara nafnakall um frv. sjálft, að lokinni umr., svo að það komi í ljós, hverjir standa stöðugir í fylgi sínu við málið. Þeir voru 17 seinast.

Frsm. meiri hl. (Jón Auðunn Jónsson) Það mun sýna, hvert stefnir, ef þetta frv. verður sett á. Jeg hygg það verði ekki einn klukkutími, sem við notum til að lengja umræðurnar, heldur talsvert margir, því það mun bætast við brtt.

Þetta er seinasta umr.

. Já, en það er líka til önnur deild, sem heitir efri deild. Annars er ekki hægt að neita því, að vegurinn frá Ísafirði til Dýrafjarðar er líklegastur til þess að vera með sanngirni álitinn þjóðvegur, fjölfarinn vegur milli tveggja hjeraða. Hitt eru innanhjeraðsvegir hvorttveggja. Eyjafjarðarbrautin kvað nú ekki vera sýsluvegur, ekki er hann þjóðvegur, - að hann sje vegleysa hygg jeg að fáir muni skrifa undir. Það myndu áreiðanlega mörg hjeruð vilja eiga álíka veg og Eyjafjarðarbrautina innan sinna endimarka, þótt þau yrðu að kosta sjálf viðhald. Við Vestfirðingar myndum þakka fyrir, ef við ættum 40 km. spotta, þar sem þörfin er mest, eins vel bygðan og Eyjafjarðarbrautina. Annars er ekki til neins að tala langt um þetta, það er hægt með sönnu að segja, að það sje þörf að fjölga þjóðvegunum, mikil þörf víða, en jeg held, að okkur endist ekki tími til þess að tína það upp, og það sje því rjett að láta allar breytingar á vegalögunum bíða. Í samráði við meðnefndarmenn mína vil jeg því leyfa mjer að bera fram svofelda rökstudda dagskrá: „Með því að ekki þykir rjett að gera breytingu á vegalögunum að svo stöddu, og með því að samþ. hefir verið hjer í deildinni fjárframlag til vegarins að heilsuhælinu í Kristnesi, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“