Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Utanrmn. hefur fjallað um þáltill. Péturs Sigurðssonar og Eyjólfs Konráðs Jónssonar um hafsbotnsréttindi Íslands á Reykjaneshrygg á mörgum fundum og m.a. hefur Hans G. Andersen sendiherra komið hingað til lands til fundar með nefndinni í sambandi við meðferð þessa máls. Eins og kunnugt er hefur verið svo ákveðið í hafréttarsáttmálanum að strandríki hafi fullveldisrétt yfir landgrunninu innan 200 sjómílna efnahagslögsögunnar og einnig utan þeirra marka allt að útjaðri landgrunnsbrekkunnar, svo sem nánar er skýrgreint í ákvæðum hafréttarsáttmálans. Gert er ráð fyrir því sem meginreglu að strandríkið sjálft ákveði mörk landgrunnsins, einnig utan 200 sjómílna, í samráði við sérstaka landamæranefnd, sem stofnsett verður samkvæmt 76. gr. hafréttarsáttmálans og fskj. 2 við hann. Hér er um það að ræða að draga mörk milli landgrunns strandríkis og alþjóðahafsbotnssvæðisins, eins og reglur mæla fyrir um í hafréttarsáttmála. Með tilvísun til þessa gerir nefndin það að tillögu sinni að till. þeirra Péturs Sigurðssonar og Eyjólfs Konráðs Jónssonar verði samþ. með þeirri breytingu sem um er getið á þskj. 322. Það sem nú liggur fyrir er það, að stjórnvöld sjái um að nauðsynlegar mælingar fari fram, þannig að við séum tilbúnir, Íslendingar, að tilkynna hvaða svæði það er sem við helgum okkur á grundvelli hafréttarsáttmálans. Ég vænti þess að till. n. nái fram að ganga. Herra forseti. Ég vil aðeins minnast á að á dagskrá er ekki þriðja þáltill. um hafréttarmálefni, þ.e. till. til þál. um laxveiðar Færeyinga í sjó, en fyrir liggur nál. utanrmn. um þá þáltill. og vænti ég að unnt verði að taka hana á dagskrá hér á eftir.



Herra forseti. Um leið og ég tek undir tilmælin, sem komu fram í síðustu orðum hv. þm., formanns utanrmn., vil ég aðeins leyfa mér að þakka nefndarmönnum hv. n. fyrir þá samstöðu, sem tekist hefur hjá þeim um afgreiðslu þeirrar till. sem við ræðum hér nú. Reyndar vil ég leyfa mér að þakka einnig öðrum aðilum, sem þar komu að. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég veit að allir hv. þm. gera sér fulla grein fyrir þýðingu þess að við stígum það skref sem stigið er með samþykkt þessarar till.



Herra forseti. Hér er á ferðinni mjög mikilvægt málefni og raunar eru tvær till. aðrar hér til afgreiðslu. Önnur hefur raunar þegar verið samþ., þ.e. till. um Rockallsvæðið og samninga við Breta, Íra og Færeyinga um það, en samkvæmt greinargerð, sem Hans G. Andersen flutti í utanrmn., eru réttindi okkar á því svæði ótvíræð og ber að fylgja þeim fram nú alveg á næstu mánuðum og misserum - vonandi einungis mánuðum. En sú till. sem sérstaklega er hér til umfjöllunar nú er varðandi Reykjaneshrygginn, að við helgum okkur hafsbotninn út að 350 mílum á Reykjaneshrygg. Það má segja að við stöndum enn á ný á tímamótum í landhelgisbaráttu okkar. Það er nauðsynlegt að við rifjum upp að við höfum aldrei unnið neina sigra nema fyrir harða baráttu. Stundum höfum við verið taldir óbilgjarnir, en reynslan hefur sýnt að við höfðum rétt fyrir okkur og aðrir hafa fetað í fótsporin. Því miður er sá misskilningur æðiútbreiddur að landhelgisbaráttu okkar sé lokið. Þegar við fyrst gerðum kröfur til réttinda á Jan Mayen-svæðinu varð að heyja harða baráttu hér innanlands til að gera mönnum grein fyrir að við ættum rétt að sækja, en sem betur fer tókst að lokum að sameina öll stjórnmálaöfl um gæslu réttinda okkar og það leiddi til glæsilegs sigurs í fullri vinsemd við vina- og frændþjóð okkar Norðmenn. En nú er nýr þáttur landhelgisbaráttunnar hafinn og engum tíma má lengur glata til að fylgja réttmætum kröfum okkar fram. Á mestu ríður auðvitað að sameina kraftana nú sem fyrrum og hagnýta alla þá þekkingu sem við höfum yfir að ráða og þá fyrst og fremst að sjálfsögðu þekkingu Hans G. Andersens sendiherra, sem viðurkennt er að stendur engum að baki í hafréttarmálum og nýtur viðurkenningar og virðingar á alþjóðavettvangi. Ég vona að hans kraftar verði á næstu vikum og mánuðum nýttir og treystir í raun. Ég mun leitast við í stuttu máli að gera grein fyrir því hvernig standa beri að þeirri baráttu sem fram undan er. Hún verður auðvitað háð á grundvelli þeirra þriggja þáltill. sem utanrmn. hefur orðið sammála um og væntanlega verða altar afgreiddar hér á þessum fundi. Í fyrsta lagi er það till. um að stöðva laxveiðar Færeyinga, sem eru brot á 76. gr. hafréttarsáttmálans, en sú grein er löngu orðinn venjuréttur, eða lög de facto, en samkvæmt till. utanrmn. látum við ekki staðar numið við það, heldur munum við beita okkur fyrir því að alfriða Atlantshafslaxinn, þannig að engar veiðar verði heimilaðar í hafinu. Þetta er einfatt og sjálfsagt mál. Að því er Færeyinga varðar er þess að gæta að laxveiðar í hafinu hófu þeir eftir að bann við þeim var orðið að alþjóðalögum og enga stoð er unnt að finna í hafréttarsáttmálanum fyrir því atferli. En þetta er þó kannske smámál á móti því sem nú er fyrir dyrum. Í allshn. Ed. hefur frv. til l. um eignarrétt íslenska ríkisins að auðlindum hafsbotnsins verið til umr. á allmörgum fundum. Í frv. er gert ráð fyrir því að öll hafsbotnsréttindi heyri undir iðnrn. og þar með undirstrikað að auðæfi hafsbotnsins séu fyrst og fremst fólgin í einhvers konar vinnslu jarðefna. Allshn. deildarinnar hefur hafnað þessu sjónarmiði og leggur til að megináhersla verði lögð á að tryggja veiðirétt okkar á landgrunninu utan 200 mílnanna og varðveislu auðæfa hafsins þar sem það hljóti að vera meginhagsmunir okkar a.m.k. næstu áratugina. Með leyfi forseta ætla ég að lesa hér upp nál. allshn. því það skýrir þetta mál nokkuð. Í því segir: „Nefndin hefur rætt málið ítarlega og komist að raun um að hér sé um að ræða svo þýðingarmikið og vandmeðfarið mál, að ógerlegt sé að afgreiða það efnislega án frekari athugunar. Ljóst er að í nánustu framtíð eru hafsbotnsréttindi Íslands á Reykjaneshrygg, neðansjávarhásléttunni sem kennd er við Rokkinn, og á Jan Mayen-svæðinu fyrst og fremst tengd yfirborði hafsbotnsins. Samkv. 77. gr. hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna eigum við réttindi til þeirra lífvera, sem á þessum hafsvæðum finnast og botnlægar eru. Yfirborð hafsbotnsins er einnig ótvíræð eign strandríkisins. Nefndin telur þess vegna að allri lagasetningu um hafsbotn þann, sem er utan 200 mílna efnahagslögsögunnar, en tilheyrir Íslandi samkvæmt 76. gr., sbr. 83. gr. hafréttarsáttmálans, eigi að haga þannig, að einkaréttur okkar sé sem best tryggður og allar veiðar útlendinga við botninn bannaðar. Hins vegar sé rétt að örva íslenska fiskimenn til að hagnýta þessi íslensku mið og bægja útlendingum af þeim í samræmi við alþjóðalög. Með hliðsjón af framansögðu telur nefndin eðlilegt að þau málefni, sem varða yfirborð landgrunnsins utan 200 mílnanna á Reykjaneshrygg, Jan Mayen-svæðinu og Rockall-hásléttu falli undir sjútvrn., en leggur áherslu á að skynsamleg skipan þessara mála verði fundin sem skjótast og málið lagt fyrir næsta þing. Því leggur hún til að því verði nú vísað til ríkisstjórnarinnar til skjótrar, en ítarlegrar athugunar hæfustu sérfræðinga, þar sem framangreind sjónarmið sitji í fyrirrúmi.“ Eins og ég gat um voru allir nm. sammála um þessa afgreiðslu og mun ég nú nokkru nánar rökstyðja hvers vegna við hljótum að fylgja þeirri stefnu. Það kann í fljótu bragði að virðast að hér sé ekki um veigamikla hagsmuni að ræða, en því fer víðs fjarri. Ef rétt er á málum haldið er ekki ósennilegt að við getum því sem næst tvöfaldað landhelgi Íslands á næstu misserum. Í fyrsta lagi er þess að gæta, að samninga okkar við Norðmenn um Jan Mayen-svæðið ber að túlka þannig að við höfum helmings réttindi á móti þeim að því er allar veiðar varðar og raunar meiri þar sem við getum einir ákveðið hámarksveiðar loðnunnar. Þeim réttindum verður að halda til streitu af fullri einurð. Hitt er ekki síður mikilvægt, að við eigum hafsbotnsréttindin á Reykjaneshrygg út í 350 mílur og mest tilkall allra þjóða til Rockall-hásléttunnar, eins og glöggt kemur í ljós í þeirri skýrslu sem Hans G. Andersen hefur flutt utanrmn. eftir náið samráð við hæfustu sérfræðinga á sviði hafsbotnsmála. Í 77. gr. hafréttarsáttmálans er það beint og skýrt tekið fram að hafsbotninum tilheyri allar lífverur sem botnlægar eru taldar, þ.e. öll skeldýr og krabbadýr. Engir erlendir aðilar hafa því heimildir til að raska einu eða neinu á hafsbotninum. Þannig eru t.d. botnvörpuveiðar Sovétríkjanna á Reykjaneshrygg lögbrot, þær eru brot á alþjóðalögum. Hvert það erlent skip sem kemur upp með skelfisk eða krabbadýr og jafnvel stein er að brjóta hafréttarsáttmálann. Það veiðiskip ber að færa til hafnar og skipstjórann á að sækja til ábyrgðar þegar við höfum lögfest ótvíræð réttindi okkar í þessu efni. Þetta sjónarmið má styðja með margháttuðum rökum. Í VI. kafla hafréttarsáttmálans, sem fjallar um landgrunnið utan 200 mílnanna, eru fiskveiðiréttindi erlendra þjóða hvergi nefnd á nafn. En hins vegar er rækilega undirstrikað í VII. kaflanum, sem fjallar um úthafið, að þau skuli vera frjáls. Þannig er gerður rækilegur greinarmunur á réttindum á hafsvæðum yfir landgrunninu annars vegar og úthafssvæðum hins vegar. í 78. gr. hafréttarsáttmálans, sem er í VI. kaflanum, er siglingaréttur sérstaklega nefndur, en fiskveiðirétturinn hins vegar ekki. Tel ég alveg ótvírætt að gagnálykta megi frá 78. gr. á þann veg að á veiðiréttindi beri að líta með allt öðrum hætti en siglingarétt og auðvitað verður þróunin sú að sá sem hafsbotninn á eignast líka auðlindirnar yfir honum, ef hann hefur þá manndóm til að halda réttindum sínum til haga. Þess er þó skylt að geta, að allar þessar reglur eru nú í mótun og svo óákveðið er orðatag víða að það verður venjurétturinn sem úrslitum ræður. Þess vegna má engan tíma missa til að tryggja þann rétt. Þess vegna megum við ekki lengur hika eða bíða. Í 79. gr. hafréttarsáttmálans er skýrt tekið fram að erlendar þjóðir megi leggja kapla og leiðslur á hafsbotninum. Frá þeirri grein má einnig gagnálykta að öll önnur snerting erlendra aðila við hafsbotninn sé óheimil. Það liggur raunar í augum uppi að það ber að gagnálykta á þennan veg. Þau rök, sem ég hef nú nefnt fyrir því að við eigum þegar í stað að helga okkur landgrunnsréttindin á Reykjaneshrygg og hraða sem mest má verða samningaumleitunum við Færeyinga, Breta og Íra um Rockall-svæðið vegna fiskveiðiréttinda okkar og verndarráðstafana í bráð og lengd, ættu að nægja til að sýna mönnum fram á hve fánýtt hjal hefur stundum verið stundað hér í þingsölunum miðað við þau stórmál sem hér eru á ferðinni. En meginröksemd okkar á að vera samanburður á VI. kafla hafréttarsáttmálans annars vegar, þar sem landgrunnið innan 350 mílnanna er rætt, og VII. kaflanum hins vegar, þar sem fjallað er um úthafið. Í VI. kaflanum eru fiskveiðar látnar liggja á milli hluta og gengið út frá því að þróunin muni þar ráða réttarreglum. En í VII. kaflanum er skýrt tekið fram að fiskveiðar séu öllum frjálsar. Í VI. kaflanum er raunar enn ein réttarregla, sem gagnálykta má frá, en hún er í 82. gr. Þar er gert ráð fyrir að til Alþjóðahafsbotnsstofnunarinnar beri að greiða þóknun vegna vinnslu jarðefna úr hafsbotninum, en hins vegar er hvergi nefnt að eitthvert fé eigi að greiða vegna þess að strandríkin nýti sér lífverur á botninum, t.d. humar og skelfisk. Þegar mál þetta allt er grannt skoðað hljóta menn að sannfærast um hve gífurlegra réttinda við eigum að gæta á þessu sviði. Við alþm. erum oft skammaðir og fyrir margt með réttu kannske, en þeim sem á næsta þingi kunna að sitja verður ekki fyrirgefið ef þeir glutra niður þeim gífurlegu réttindum sem við eigum ósótt á alþjóðavettvangi. Í þetta skipti verða menn bæði að hlusta og framkvæma og ég er ekki í vafa um að þingheimur muni sameinast um að afgreiða allar þessar hafréttartillögur og stjórnvöld fylgja rétti okkar eftir á alþjóðavettvangi.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. Nefndin er sammála um að mæta með till. með svofelldri breytingu: „ Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta fara fram ítarlega rannsókn á því, með hverjum hætti hagkvæmast muni að bæta hafnaraðstöðuna í Þorlákshöfn. Sú könnun beinist einkum að: 1) möguleikum á stækkun hafnarinnar, bæði til að auka og bæta aðstöðu fiskiskipa og til að geta tekið inn stærri skip, 2) möguleikum á að hindra sandburð inn í höfnina og fyrir innsiglingu til hafnarinnar, 3) norðurgarði hafnarinnar sem hefur þegar skemmst og liggur undir frekari skemmdum. Vita- og hafnamálastofnun skal hraða þessari rannsókn eins og kostur er og skila kostnaðaráætlun í tæka tíð fyrir afgreiðslu næstu fjárl.“ Hv. 1. flm. rakti í ítarlegu máli nauðsyn þessa máls við 1. umr. og sé ég ekki ástæðu til þess í því tímaleysi sem hér er nú að bæta þar nokkru við, en vænti þess að þar sem n. stendur öll að nál. nái till. fram að ganga.



Herra forseti. Fjvn. hefur fjallað um till. til þál. um rafvæðingu dreifbýlis og mælir n. með því að till. verði samþykkt með breytingu sem flutt er till. um á þskj. 635. Brtt. er efnislega samhljóða upphaflegu till. Stefnt er að því að ljúka þessu verkefni á tveimur árum, þ.e. 1983 og 1984, en nokkrar orðalagsbreytingar hafa verið gerðar og hljóðar brtt. svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að vinna að því, að á árinu 1984 verði lokið rafvæðingu í sveitum og verði miðað við jarðir með allt að 6 km meðalfjarlægð frá samveitu. Jafnframt verði gerð áætlun um lausn á raforkumálum þeirra býta, sem samkv. framangreindri áætlun verða ekki tengd samveitu.“ Herra forseti. Ég leyfi mér að vænta þess að till. nái fram að ganga svo breytt.



Herra forseti. Utanrmn. hefur haft þáltill. Eyjólfs Konráðs Jónssonar og Alberts Guðmundssonar um laxveiðar Færeyinga í sjó til athugunar og rætt hana á mörgum fundum og orðið sammála að mæla með samþykkt till. svo breyttrar, sem getur á þskj. 532. Það er ekki ástæða til að fjalla í löngu máli um till. þessa, en nýlega bárust fréttir um athafnasemi Færeyinga, sem ekki falla saman við hvorki okkar hagsmuni né að því er við teljum þau ákvæði sem hafréttarsáttmálinn hefur inni að halda, og því er enn frekari ástæða að álykta um þetta mál en jafnvel var þegar þáltill. var flutt. Ég vænti þess að samstaða geti náðst hér á Alþingi um afgreiðstu till. með þeim hætti sem utanrmn. gerir till. um.



Herra forseti. Ég vil einungis þakka hv: utanrmn. fyrir afgreiðslu þessa máls og raunar líka utanrrh., sem hefur tekið þátt í fundum þar sem mál þetta var til lykta leitt, og vona ég að þingheimur geti sameinast um að afgreiða þessa till. samþykkja hana eins og utanrmn. var sammála um.



Herra forseti. Um leið og fregnir birtust um veiðar Færeyinga skammt fyrir utan línu skrifaði ég lögmanni Færeyinga bréf, sem ég held að birt hafi verið í blöðum, og ég þarf ekki að endursegja efni þess hér. M.a. fór ég fram á að viðræður væru teknar upp. Lögmaðurinn hefur þegar svarað þessu bréfi jákvætt og er reiðubúinn til viðræðna. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram í þessari umr.



Herra forseti. Ég vil hér leyfa mér, þar sem tími gefst væntanlega ekki annar til, að vekja hér athygli á skýrslu sem við höfum fengið hér á þskj. 630 um norrænt samstarf árið 1982. Ég vil leyfa mér að vekja athygli hv. þm. á því, að við getum kannske ekki alltaf þess sem vél er gert. Það er óvenjulega að verki verið, að hér skuli þessi skýrsla liggja fyrir svo skjótt eftir þing Norðurlandaráðs. Ég vil leyfa mér að færa þakkir hv. formanni Íslandsdeildar Norðurlandaráðs og starfsfólki hans fyrir þessi vinnubrögð. Þau eru til fyrirmyndar. Hér er allt of sjaldan ráðrúm til að ræða störf Norðurlandaráðs, en það er þm. til mikilla þæginda að fá skýrslu sem þessa svo fljótt og fyrir það vil ég þakka.