Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að kveðja mér hljóðs utan dagskrár í þeim tilgangi að koma á framfæri fsp. til hæstv. forsrh. Þarf ég í því sambandi að hafa þar um stuttan formála. Mér var þó ekki kunnugt um þær nýju reglur, sem hæstv. forseti Sþ. hefur sett um utandagskrárumr., en ég vona, að ég þurfi ekki að brjóta neitt verulega af mér í því sambandi og skal vera eins stuttorður og ég mögulega kemst af með. Fyrir nokkru leitaði hæstv. fjmrh. eftir stuðningi þingflokkanna allra, að ég held, við frv., sem hann taldi sig þurfa að leggja fram um lántöku eða ábyrgðarheimild vegna fyrirhugaðra kaupa á allt að 10 skipum af ýmsum stærðum, sem jafnmargir útgerðarmenn höfðu hug á að kaupa frá Noregi, Í þessum hópi var að finna landsþekkta skipstjórnarmenn á fiskiskipaflota okkar Íslendinga. Alllangur aðdragandi hafði verið að undirbúningi þessa máls og mikla vinnu búið að leggja í undirbúninginn. Teikni- og smíðalýsingar af skipunum voru fyrir hendi og bráðabirgðasamningar höfðu verið undirritaðir með fyrirvara í ágúst s. l. Ríkisstj. hafði haft málið hjá sér til athugunar, og eftir að hæstv. fjmrh. hafði fengið vilyrði þingflokkanna fyrir stuðningi við ábyrgðarheimildina, veitti hún vilyrði fyrir ríkisábyrgð fyrir 13% af kaupverði skipanna, og mun þá hafa verið reiknað með, að Fiskveiðasjóður lánaði 67% og Byggðasjóður 5%, en kaupendur legðu fram hjá viðskiptabanka sínum í reiðufé 15% af heildarandvirði skipanna, og var það skilyrði fyrir ríkisábyrgð og getur ekki talist neitt óeðlilegt. Þegar málið að þessu leyti var búið að fá grænt ljós hjá ríkisstj., eins og kallað er, sóttu þeir útgerðarmenn, sem hér áttu hlut að máli, um lán hjá Byggðasjóði, 5% af andvirði skipanna, sem er í samræmi við fyrirgreiðslu; sem Byggðasjóður hafði áður veitt, jafnvel þó að um væri að ræða kaup á notuðum skipum erlendis frá. Hér var hins vegar um nýsmíði að ræða, auk þess sem allir skuttogararnir, sem keyptir hafa verið til landsins, munu hafa fengið þessa fyrirgreiðslu. Lánsbeiðni útvegsmanna var tekin fyrir á fundi hjá stjórn Byggðasjóðs 6. þ. m., og var framkvæmdaráði stofnunarinnar veitt heimild til þess að verða við óskum viðkomandi aðila um 5% fyrirgreiðslu. Munu fordæmi fyrir því, að slíkt orðalag er viðhaft að veita framkvæmdaráði heimild til lánveitinga, ef mál eru afgreidd milli reglulegra funda, og mun slík afgreiðsla varla vera skilin á annan veg en um jákvæða afgreiðslu sé að ræða, enda vandséð, til hvers stjórn stofnunarinnar væri að veita framkvæmdastjórum sínum slíka heimild, ef ekki væri ætlast til, að málið væri afgreitt í samræmi við vilja meiri hl. stjórnarinnar. Lánsumsækjendur tóku þetta af eðlilegum ástæðum sem endanlega og eðlilega afgreiðslu á máli sínu, þannig að stjórn stofnunarinnar hefði orðið við umsókn þeirra, og eru þegar a. m. k. nokkrir af þeim útgerðarmönnum, sem hér eiga hlut að máli, búnir að uppfylla þau skilyrði, sem sett voru, að þeir legðu inn til viðskiptabanka síns 15% af kaupverði skipanna, og mun hér vera um að ræða sem svarar 18 millj. kr. á minnstu skipin. Nú skeður það, að á fundi sínum 20. þ. m., eða s. l. þriðjudag, breytir stjórn Byggðasjóðs fyrri samþykktinni þannig, að í stað 5% lána er upphæðin lækkuð niður í 2%, sem þýðir, að kaupendur umræddra skipa verða að lágmarki til að bæta 3.6 millj. kr. við framlag sitt, sem fyrir flesta, ef ekki alla, þýðir, að þeir munu missa af kaupunum. Fsp. mín til hæstv. forsrh. í þessu sambandi er því: 1. Geta þeir útgerðarmenn, sem hér eiga hlut að máli, væntanlegir kaupendur hinna norsku skipa, ekki treyst því, að hæstv. ríkisstj. muni sjá um, að 5% lánið, sem stjórn Byggðasjóðs hafði áður gefið fyrirheit um, verði þeim veitt, annað hvort úr þeim sjóði eða öðrum? 2. Geta þeir útgerðarmenn, sem eftirleiðis vilja standa að endurnýjun bátaflotans, ekki vænst þess að fá sömu fyrirgreiðslu frá hendi stjórnvalda og opinberra stofnana og veitt hefur verið og veitt er til endurnýjunar togaraflotans? Ég vil benda á, að íslendingar standa nú á nokkrum vegamótum í útgerðarmálum í sambandi við útfærslu landhelginnar og að endurnýjun bátaflotans hlýtur að verða að eiga sér stað í einhverjum mæli, og er alveg nauðsynlegt fyrir þá, sem þar eiga hlut að máli, að vita, hvar þeir standa með fyrirgreiðslu frá því opinbera, ekki síður en þeir, sem í byggingu skuttogara vilja máðast. Á ég við, ef um smíði báta er að ræða hjá erlendum skipasmíðastöðvum. Ég vænti þess, að hæstv. forsrh. geti veitt svör við þeim tveimur fsp., sem ég hef hér leyft mér að bera fram.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi hefur rakið gang þessa máls, og það er rétt, sem hann sagði, að ríkisstj. gerði á sínum tíma samþykkt um tiltekin skip og með þeim skilyrðum, sem hann gat um, að það væru greidd inn 15% af kaupverði. Áður en ríkisstj. gerði samþykkt sína hafði hún fengið umsögn frá framkvæmdastjórum Framkvæmdastofnunarinnar. Þeir voru að vísu ekki sammála, en eftir að umsögn þeirra lá fyrir, var þessi ákvörðun tekin í ríkisstj. Og eftir það lögðu þessir aðilar, 8 að tölu, fram umsóknir til kaupa á fiskiskipum frá Noregi að stærð 350–500 lestir, eitt skipanna þó 800 lestir. Lánsumsækjendurnir eru Sigurður h/f, Akranesi, Skarðsvík h/f, Hellissandi, Hilmir s/f, Fáskrúðsfirði, Varðarútgerðin h/f, Stöðvarfirði, Álftafell h/f, Stöðvarfirði, Huginn h/f, Vestmannaeyjum, Ufsafell h/f, Vestmannaeyjum, og Gunnar h/f, Reyðarfirði. Það er svo rétt, eins og hv. fyrirspyrjandi sagði,að á fundi stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins 6. nóv. s. l. var gerð svohljóðandi samþykkt: „Framkvæmdaráði verði heimilað að veita 5% lán til ofangreindra aðila, merkt 1–7.“ 8. var af einhverjum ástæðum undanskilinn. „Lánveitingar þessar verði háðar því skilyrði, að Ríkisábyrgðasjóður og Fiskveiðasjóður samþykki ábyrgð á lánveitingu fyrir sitt leyti.“ Heimild þessi var veitt vegna upplýsinga um, að tími til að gera kaupsamninga um skipin gæti runnið út, áður en næsti stjórnarfundur yrði haldinn í Framkvæmdastofnuninni. Það er svo rétt, sem hv. fyrirspyrjandi rakti um afskipti fjmrh. af ríkisábyrgð, þannig að hún á að vera fyrir hendi eða er leitað lagaheimildar fyrir henni. En á næsta stjórnarfundi, sem haldinn var í Framkvæmdastofnuninni 20. nóv. s. l., var samþ. till. um þetta efni, og hún er svo hljóðandi: „Stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins samþykkir, að heimild til lánveitinga til kaupa á loðnuskipum samkv. fundargerð seinasta fundar verði miðuð við 2% lán, lánaprósenta miðuð við matsgerð Fiskveiðasjóðs Íslands á skipunum.“ Ég hygg, að þegar þessi samþykkt var gerð, sem sagt 20. nóv., hafi ekki legið fyrir samþykkt frá Fiskveiðasjóði um lánveitingar. En til skýringar á þessari stefnubreytingu hjá stjórn Framkvæmdastofnunarinnar get ég það eitt sagt, að 25. jan. 1973 var gerð samþykkt um afnám svokallaðra sjálfvirkra lánareglna úr Byggðasjóði til skipasmíða innanlands, skipakaupa erlendis og innanlands og skipaviðgerða, en áður mun það hafa gilt, að það voru sjálfvirk 5% lán veitt til þessa, þannig að eftir að þessi samþykkt er gerð, er það á valdi stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar, hvort og hve mikil viðbótarlán hún veitir í þessu skyni. Þeim beinu fsp., sem fyrirspyrjandi beindi til mín, verð ég að svara því, að það er alveg ljóst, að ríkisstj. hefur ekkert skipanarvald gagnvart stjórn Framkvæmdastofnunarinnar. Stjórn Framkvæmdastofnunarinnar er þingkjörin stjórn, og ríkisstj. getur ekki gefið henni nein fyrirmæli og hefur aldrei gefið henni nein fyrirmæli um lánveitingar. Það er stjórn Framkvæmdastofnunarinnar, sem tekur þær og hefur síðasta orð um það, þannig af ríkisstj. hálfu getur í þessu tilfelli ekki verið um annað að ræða en þá tilmæli til stjórnarinnar. Þetta efni hefur ekki, eftir að það kom til, verið rætt í ríkisstj., og þess vegna get ég ekki gefið hér neinar yfirlýsingar um það, eftir hverju ríkisstj. mundi vilja óska við stjórn Framkvæmdastofnunarinnar. En annað getur hún ekki gert í þessu efni heldur en þá sett fram frómar óskir. Og við síðari spurningunni er í rauninni sama svarið, að ríkisstj. getur ekki tryggt þessi viðbótarlán hjá Framkvæmdastofnuninni til síðari hugsanlegra kaupenda eða byggjenda skipa. Þetta er algerlega á valdi stjórnar Byggðasjóðs. Ég hef satt að segja ekki í höndum skýringu á þeirri stefnubreytingu, sem þarna hefur átt sér stað á milli funda hjá stjórn Framkvæmdastofnunarinnar, en hér á hv. Alþ. sitja menn úr stjórn stofnunarinnar, sem geta svarað þessu frekar en ég, hvaða ástæður liggja til þess, að þarna hefur verið skipt um skoðun. En ég get bara sagt, að það hefur verið eindreginn vilji hjá ríkisstj. að greiða fyrir því, að þessir aðilar gætu byggt þessi skip, sem þeir hafa ætlað til loðnuveiða, og þess vegna gerði ríkisstj. þá samþykkt um það á sínum tíma, sem hún gerði.



Herra forseti. Út af máli þessu vil ég taka fram, að ég á sæti í stjórn Framkvæmdastofnunar, en greiddi ekki atkv. með þeirri ákvörðun, sem hér hefur verið spurt um. Ég taldi og tel mjög hæpið að gera skyndilegar breytingar í þessum efnum, jafnvíðtækar að áhrifum og hér um ræðir. Ákvarðanir, sem eiga að hafa veruleg áhrif á skipakaup til landsins, þurfa auðvitað að takast af öðrum yfirvöldum eða fleiri aðilum sameiginlega. Annað mál verð ég að nefna, sem er eiginlega hluti af þessu sama. Síðustu daga hafa tveir aðilar komið til tals við þm. Vesturl. í þessu húsi og sagt sínar farir ekki sléttar. Þetta eru sjómenn vestan af Snæfellsnesi, sem hafa hug á að kaupa sér nýja báta. Þeir hafa rætt það undanfarna mánuði við viðskiptabanka sína og fengið þar eins og ávallt góðar móttökur, því að ég hygg, að þetta séu skilamenn, sem geta vel staðið fyrir sínu og hafa gert. En nú segja þeir, er þeir koma með ákveðin tilboð um innflutning á skipum frá Noregi, að þá hafi skyndilega breyst hljóðið, og það er eins og viðskiptabankar þeirra séu algerlega lokaðir, fáist ekki til þess að tala um neitt. Af þessu er ekki hægt að draga aðra ályktun en að það hljóti að hafa orðið skyndileg stefnubreyting í viðskiptabönkunum varðandi innflutning á fiskibátum. Um þetta vil ég einnig segja, að svona hluti er ekki hægt að gera skyndilega. Hér er um stórákvörðun að ræða, en það er langur aðdragandi að slíkum kaupum og mikil fjárfesting, sem um er að ræða, þannig að menn eiga ekki að fá yfir sig neitun á síðustu stundu. Viðskiptabankarnir virðast hafa lokað fyrir það að tala við menn um bátakaup, og ef forsrh. getur gefið einhverja skýringu á því, þá þætti mér vænt um það. Ég sé, að hann hristir höfuðið, svo að það virðist ekki vera. Ég vil þá fara fram á við hann, að hann kynni sér þessa hlið málsins líka. Ef það er verið að stöðva skyndilega innflutning á fiskibátum, þá finnst mér, að aðdragandinn hefði átt að vera annar, menn átt að fá að vita það með nokkrum fyrirvara og það ekki koma eins og köld gusa yfir sjómenn, sem hafa farið frá störfum sínum til þess að reyna að komast yfir betri skip. Þeir eru þó frá byggðarlögum, sem ekki hafa fengið mikið af þeim stærri skipum eða skuttogurum, sem flutt hafa verið inn nú undanfarið.



Herra forseti. Ég get tekið undir það, sem hv. 8. landsk. sagði hér áðan, að það er dálítið hættulegt að gera svo skyndilegar breytingar eins og hér hefur verið lýst. Hæstv. forsrh. sagði áðan, að ríkisstj. hefði gert samþykkt um tiltekin skip, að þau fengju fyrirgreiðslu gegn því, að kaupendur legðu fram 15%. Og áður en frv. var lagt fram um heimild fyrir ríkisstj. til þess að ábyrgjast þessi skipakaup, var það rætt í þingflokkunum. Það var rætt í þingflokki sjálfstæðismanna og það var gengið út frá því, a. m. k. af flestum þar, að þeir menn, sem keyptu skipin, fengju sömu fyrir greiðslu og verið hefur, þ. e. að þeir legðu sjálfir fram 15%, 6% lán fengist úr Byggðasjóði, 67% úr Fiskveiðasjóði og 13% að öðrum leiðum. Tveir Vestmanneyingar hafa gert kaupsamning í Noregi um stór skip, ekki aðeins loðnuskip, heldur skip til þess að stunda alls konar veiðar, síldveiði, þorskveiði og loðnu, ef hún kemur. Þeir hafa lagt í viðskiptabanka 15% vegna skipakaupanna. Meira fé hafa þeir ekki. Þetta eru duglegir skipstjórar, miklir aflamenn. Vestmannaeyjaflotinn hefur rýrnað, það hafa margir bátar úr Vestmannaeyjum strandað og brotnað, m. a. vegna þess, sem gerðist á s. l. vetri vegna hafnleysis. Þess vegna er það m. a. að nauðsynlegt er að fá þessa báta til Vestmannaeyja. Ég vænti þess, að ríkisstj. hlutist til um, að það verði staðið við samþykkt hennar, þótt hún hafi ekki vald, eins og hæstv. forsrh, sagði áðan, að fyrirskipa Framkvæmdastofnuninni að koma með féð, þá hefur hæstv. ríkisstj. vald til að gera ráðstafanir til, að hún geti staðið við fyrri samþykktir sinar. Ef fé er ekki til í Byggðasjóði, verður hæstv. ríkisstj. að útvega fé til þess að endurlána þessi 3%, sem vantar. Ég sé ekki, að hæstv. forsrh. geti verið hér í ræðustólnum kinnroðalaust, ef það upplýsist, að ríkisstj. hefur gert ákveðna samþykkt og svo er það Stofnunin, sem ætlar að gera ríkisstj. ómerka af þeirri samþykkt, sem hún hefur gert. Og það eru ekki góð vinnubrögð hjá Framkvæmdastofnuninni að gera fyrst samþykkt, sem heimilar 5% lán, og síðan að halda annan fund nokkrum dögum seinna og breyta fyrri ályktun og blekkja þannig menn, sem leggja allt sitt fram til þess að ná skipum til landsins, sem vantar í margar verstöðvar. Herra forseti. Ég skal ekki misnota tímann. En ég beini því alvarlega til hæstv. forsrh., að hann beiti sér fyrir því, að lánið verði útvegað. Það eru 3–3.6 millj. á bát, og þetta eru ekki 10 bátar, sem hér er um að ræða, sennilega ekki nema 7 bátar.



Herra forseti. Ég stend hér einkum upp vegna villandi aths., sem fram komu hjá hv. fyrirspyrjanda, 3. þm. Sunnl., Guðlaugi Gíslasyni. Eins og fram hefur komið í þessum umr., var gerð samþykkt hinn 6. nóv. s. l. í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins, þar sem framkvæmdaráði var heimilað að veita allt að 6% lán til þessara skipakaupa. En eins og ævinlega, þegar þannig stendur á, eru slíkar ákvarðanir teknar miðað við það, að málið verði nánar athugað, áður en endanleg ákvörðun sé tekin, og þetta var því alls ekki endanleg afgreiðsla málsins. Það er því alrangt, að kaupendur hafi getað reiknað með þessum lánum. Þetta var raunverulega innanhúsákvörðun, sem alls ekki var til birtingar, og kaupendum var ekki ætlað að vita það, að framkvæmdaráðið hefði fengið heimild til að athuga málið enn frekar og taka endanlega afstöðu til þess. Framkvæmdaráðið átti m. a. að kynna sér, hver hefði verið afstaða ríkisstj. til málsins, hvort hún hefði beinlínis óskað eftir því, að þessi lán yrðu veitt eða ekki, því að fullnægjandi upplýsingar lágu ekki fyrir á viðkomandi fundi. Framkvæmdaráðið athugaði síðan þetta mál í millitíðinni, og milli funda gafst stjórnarmönnum kostur á að skoða málið nánar. Það er rétt að rifja upp, að í byrjun þessa árs var tekin ákvörðun um það að hætta við sjálfvirkar lánveitingar til fiskiskipakaupa, eins og áður höfðu verið, vegna þess að þær tóku allt of stóran hluta af ráðstöfunarfé sjóðsins. Á s. l. ári voru veittar 480 millj. til ýmissa nota af hálfu sjóðsins og þar af runnu 337 millj. til fiskiskipakaupa, og menn voru sammála um, að á þessu sviði yrði að verða stefnubreyting og að ekki yrði lengur um sjálfvirk lán að ræða, alls ekki nein sjálfkrafa 5% lán og ekki lánað inn á höfuðborgarsvæðið eða nánar tiltekið til Reykjavíkur eða Reykjaneskjördæmis. Það lá einnig fyrir, að þarna mundi verða um allmörg skip að ræða, í þessu tilviki væntanlega 8–9 skip. Miðað við 8 skip hefðu þetta orðið um 60 millj. kr. og margt bendir til, að í kjölfarið fylgdu kannske önnur 8 skip eða jafnvel önnur 16 skip, þannig að þarna yrði um mjög stóra upphæð að ræða fyrir Byggðasjóð. Niðurstaðan varð sú, að í þessu tilviki væri ekki um jafnríkt byggðamál að ræða og þegar um er að ræða t. d. kaup á skuttogurum og af því ætti ekki að lána nema 2% lán. Þetta er hin endanlega afstaða Framkvæmdastofnunarinnar til málsins. Ég vil taka það fram að lokum, - ég skal ljúka máli mínu herra forseti, - að ég hef persónulega ekkert á móti því, að keypt séu mörg loðnu- og síldarskip til landsins, og tel það ágætt, ef þeir gera það, sem til þess hafa fjármagn. En ég er þeirrar skoðunar, eins og margir aðrir, að það sé ekki til of mikils mælst að þeir, sem kaupa slík skip, útvegi sjálfir 18% þess fjármagns, sem þarf til skipakaupanna, og að fyrirgreiðsla hins opinbera sé hreint ekki lítil, þegar hún er 82% af kaupverði.



Herra forseti. Það er aðeins út af orðum hv. 1. þm. Sunnl., að málaleitun til ríkisstj. og sú samþykkt, sem þar er gerð, er auðvitað fyrst og fremst um ríkisábyrgðina og formlega er þar ekki í sjálfu sér annað afgreitt. En auðvitað býður sú afgreiðsla ríkisstj., - það hika ég ekki við að segja, - að þar með gefur hún fyrir sitt leyti grænt ljós til annarra lánastofnana, og það var og er vilji ríkisstj., að það sé greitt fyrir því, að þessi skip geti komið til landsins. Ég veit vel, að hafi framkvæmdastjórarnir haft samband við ríkisstj. í millitíðinni, þá hafi þeir ekki getað fengið önnur svör þar en á þessa leið. Ég sagði áðan, að ég gæti ekki gefið skýringu á þessum sinnaskiptum hjá stjórn stofnunarinnar. Það var kannske fullmikið sagt. Skýringin er að nokkru leyti a. m. k. sú, að það mættu á fyrri fundinum varamenn tiltekins flokks, en á seinni fundinum aðalmenn, og ég hygg, að þeir hafi haft aðra skoðun á þessu en varamennirnir höfðu.



Herra forseti. Ég vil ákveðið mótmæla því, sem hv. 4. þm. Norðl. v. sagði hér, að ég hefði ekki farið með rétt mál, þegar ég greindi frá viðskiptum við Framkvæmdastofnun. Ég var með þetta skrifað, og það kemur þar allt fram, saga málsins er þar rakin alveg rétt eins og hann sagði. Ég tók fram, að hér hefði verið um heimild til framkvæmdaráðsins að ræða. En þegar stjórnin er búin að veita framkvæmdaráðinu heimild, hvernig á að skilja það? Er nokkur leið að skilja það á annan veg en að það séu meðmæli stjórnarinnar um, að lánið verði veitt? Getur nokkur maður skilið það öðruvísi? Ef bankastjórn mælir með því við forstöðumann víxladeildar, að hann kaupi tiltekinn víxil, þó að jafnvel einhver fýla væri í forstöðumanni víxladeildar, er þá hægt að efast um, að bankastjórnin hafi ætlast til þess, að hann keypti víxilinn. Þetta er hreinn útúrsnúningur og blekking, og hv. 4. þm. Norðurl. v. má vara sig á því að vera með svona fullyrðingar í sambandi við störf stofnunarinnar. Það getur verið, að það komi að því, að þau verði rakin. Ég veit þar um fyrirgreiðslu, sem hann hefur komið í gegn, sem ég hygg, að hann ætti kannske ekki gott með að ræða hér á Alþ., en ég skal ekki fara út í það núna. Það, sem hér hefur skeð, eru mistök. Það er búið að veita þessa fyrirgreiðslu, 5% lán til þessara aðila. Þeir gera sínar ráðstafanir til þess að fullnægja þeim skilyrðum, sem þeim eru sett um að útvega sitt mótframlag, sín 15%, og eru sumir þegar búnir að því, búnir að leggja inn í sinn viðskiptabanka. Ég held, eins og hv. 1. þm. Sunnl. sagði, að það verði að leiðrétta þessi mistök. Ef það á að vera stefnubreyting frá því, sem áður hefur verið, þurfa menn að vita það, og þá haga menn sér í samræmi við það. En svona snöggleg breyting, án þess að nokkur fái um það að vita, er óafsakanleg og óframbærileg hjá Framkvæmdastofnuninni. Ég spurðist fyrir um það áðan, hver framtíðarstefnan mundi verða hjá hæstv. ríkisstj. í þessu sambandi. Það er ekki eðlilegt kannske, að hæstv. forsrh. geti svarað því fyrirvaralaust. En auðvitað þarf að marka þarna ákveðna stefnu, þannig að menn séu ekki að gera ráðstafanir og síðan sé komið í bakið á þeim, eins og gert hefur verið í þessu tilfelli, því að hvaða leyfi hefur t. d. Framkvæmdastofnunin til þess að mismuna mönnum? Það voru flutt inn loðnuskip eftir áramótin á þessu ári. Þau fengu 5% fyrirgreiðslu. Og það voru notuð skip, eldri skip. Annað þeirra fór til Austfjarða og hitt, að ég hygg, hér á Reykjavíkursvæðið. Hvaða leyfi hefur ein opinber stofnun til að mismuna mönnum svona? Það virðist vera undir duttlungum þeirra, sem þar stjórna, komið, hvort mönnum er veitt aðstaða til að kaupa ný atvinnutæki. Ég held, að það verði að gilda þar um alveg ákveðin regla, og ef stofnunina vantar fjármagn, hlýtur stjórn Framkvæmdastofnunar að ræða það við ríkisstj. og hún þá í samráði við stjórnvöld og ráðamenn að gefa út einhverjar ákveðnar reglur, hvernig eftirleiðis verði hagað sér í þessum málum. En slíkt sem þetta má ekki að mínum dómi koma fyrir. Og það er alveg óforsvaranlegt, að stjórnin geri svona samþykkt eins og hún gerði 6. nóv., komi síðan á annan fund og afturkalli það að miklum hluta, sem áður var búið að samþykkja. Þetta er að blekkja menn, þetta er að koma að baki mönnum og valda þeim stórkostlegu tjóni, eins og gerist nú, ef mennirnir verða af þessum skipakaupum. Ég held því, að það væri best fyrir alla, að menn sameinuðust um það eitt að reyna að ráða fram úr þessu máli, þannig að allir gætu vel við unað, hver svo sem stefnan verður mörkuð eftirleiðis. Það er á valdi ríkisstj. að marka stefnu, ef einhver stefna á að ríkja, eins og ég tel, að verði að ríkja, því að fram undan er uppbygging bátaflotans. Það segir sig sjálft, að bátaflotann verður að endurnýja að vissu marki, og það eru margir fleiri útgerðarmenn en þessir, sem þarna er um að ræða, sem hafa það í huga. Þeir eru að undirbúa sín mál og þurfa auðvitað langan tíma til þess, en þeir verða að vita, hvar þeir standa í þessum efnum.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að taka til máls í sambandi við þetta mál, ekki síst vegna þeirra ummæla, sem hæstv. forsrh. viðhafði áðan varðandi afgreiðslu málsins í Framkvæmdastofnuninni, þar sem hefðu verið mættir varamenn í þetta skipti. Ég vil segja hæstv. forsrh., að það voru fleiri en varamennirnir, sem greiddu atkv. á sama hátt. Hv. þm. Ingvar Gíslason er enginn varamaður. Hv. þm. Benedikt Gröndal er heldur enginn varamaður, og þessir menn tóku sömu afstöðu og varamenn, sem mættir voru, svo að það er ekki til neins fyrir þá, sem vilja reyna að bera blak af þessari afgreiðslu, að ætla að skjóta sér undir það, að það hafi byggst á því, að hér hafi verið eingöngu um varamenn að ræða, sem afgreiddu málið í Framkvæmdastofnuninni. Hitt vil ég segja, að hér er vitanlega um mikið leiðindamál að ræða, og það er, að ég hygg, algert einsdæmi undir svona kringumstæðum, að slík afgreiðsla eigi sér stað, hvort sem það eru aðalmenn eða varamenn í stjórn Framkvæmdastofnunar, sem samþykkja að veita ákveðna fyrirgreiðslu, þá sé á næsta fundi kippt til baka því, sem lofað var fyrir hálfum mánuði. Ég hygg, að það sé algert einsdæmi, og ég tel. eins og hv. 1. þm. Sunnl. sagði hér áðan, að ríkisstj. verði að láta þetta mál til sín taka og sjá til þess, að þessir menn fái á einhvern hátt þá fyrirgreiðslu, sem þeir gátu vænst eftir þá samþykkt, sem var búið að gera hjá stofnuninni. Ég vil aftur á móti segja í sambandi við málið almennt, að ég get vel skilið, að Byggðasjóður hefur ekki ótakmarkaða peninga til þess að veita í þessu eða öðru skyni, og það verður að horfast í augu við þær staðreyndir. En það er mál út af fyrir sig. Það var samþykkt, eins og hér er búið að vitna til, í jan. s. l., að það skyldi hætta að veita þessi lán sjálfkrafa, eins og talað hefur verið um. En það hefur ekki verið framkvæmt fyrr en nú. Og ég sé ekki það byggðasjónarmið, sem felst í því, í hvert skipti sem beðið er um þessa fyrirgreiðslu í sambandi við skuttogara, að veita hana, að það eigi að ganga fyrir þessum skipum um fyrirgreiðslu, því að vitanlega eru margir staðir úti á landi, sem þurfa á því að halda að geta haldið uppi atvinnulífi, en geta ekki notað skuttogara. Það er hafnaraðstaða og ýmislegt annað. Ef ætti að setja þá út af sakramentinu í þessum efnum bara fyrir það, að þeir geta ekki notað skuttogara, þá er lítið gefandi fyrir byggðasjónarmiðið, sem þessir hv. þm. eru þó að halda fram, að sé þeirra stefna.

Tíminn er búinn.

Ég verð að segja það, að það er einkennilegt, ef allt í einu á að taka þetta fyrirkomulag upp hér í Alþ. Hér hafa sumir þm. fengið að vaða með ræðuflutning tímunum saman utan dagskrár.

Það er ekki meiningin, að svo verði framvegis.

Það er nákvæmlega sama um þetta og á sér stað hjá stofnuninni. Það er allt í einu klippt þar af og sagt: Nú skal það vera 2%, en var 5% áður. Það var hér í hálftíma áður, en nú skal það vera í tvær mínútur eða þrjár. Þetta eru sömu vinnubrögðin, nákvæmlega sömu vinnubrögðin. Það er ýmislegt fleira, sem þyrfti vissulega að segja varðandi þessa afgreiðslu og störf stofnunarinnar, og ef hún ætlar að taka upp þann hátt í sambandi við afgreiðslu mála fyrir dreifbýlið úti um allt land, að það megi engir fá þessi 5%, nema þeir byggi skuttogara, þá gef ég lítið fyrir þá byggðastefnu, sem þessi ríkisstj. ætlar að beita sér fyrir. Ég vil segja varðandi það, sem hv. 4. þm. Norðurl. v. var að tala um hér áðan um byggðasjónarmið, að ég veit ekki annað en fyrir örskömmum tíma sé búið að veita þessa fyrirgreiðslu á Reykjanesi fyrirtæki, sem heitir Sjöstjarnan. Hún er nýbúin að fá þessa fyrirgreiðslu á skuttogara, en Hellissandur, sem getur ekki notað skuttogara hjá sér og hefur ekki áhuga á því, sá skipstjóri, sem þar er um að ræða, sem hefur í mörg skipti verið aflahæsti skipstjóri um land allt í margar vertíðir, hann á ekki að fá að kaupa skip, sem hann telur, að passi fyrir sig, og hann ætlar vitanlega ekki að nota eingöngu á loðnu í einn og hálfan mánuð á árinu, eins og loðnuveiðarnar standa yfirleitt yfir, heldur ætlar hann að gera skipið út á aðrar veiðar, eins og hann hefur verið maður til um mörg undanfarin ár.



Ég vil biðja hv. þm. að hafa góða samvinnu um þetta, því að það er öllum fyrir bestu að reyna að koma umr. utan dagskrár skaplega fyrir og skaplegar en hér hefur verið tíska, og ég vænti góðrar samvinnu um það. Það er engin ástæða til þess eða rök fyrir því, að umr., sem ekki er gert ráð fyrir í þingsköpum, hafi rétt umfram þær umr. um fsp., sem hafa ákveðinn rétt í þingsköpunum sjálfum. Það er óvenja, sem hefur tíðkast og verður að breytast, og ég vona, að hv. þm. sjái það. Það eru 5 menn á mælendaskrá, svo að það mun ekki af veita, að menn haldi sig við skynsamlega reglu.



Herra forseti. Af nokkrum kunnugleika tel ég mig geta fullyrt, að afgreiðsla hæstv. ríkisstj. á máli þessu sé með allsérkennilegum hætti, að ekki sé meira sagt. Ég hygg, að það muni hafa verið fyrri partinn í okt., sem ríkisstj. tók ákvörðun um það fyrir sitt leyti, að þessi skipakaup skyldu leyfð og þá með þeim hætti, að tekin yrði ábyrgð á lánum allt að 13%, miðað við það, að Fiskveiðasjóður lánaði 67%. Skipakaupendurnir voru í þeirri góðu trú, að þessari ákvörðun ríkisstj. yrði skilað áfram til Ríkisábyrgðasjóðs með þeim hætti, að Ríkisábyrgðasjóði yrði gert að ábyrgjast þessi umtöluðu 13%. Þeir voru látnir hafa hitann í haldinu um þetta mál vikum saman án þess að fá neina niðurstöðu, og við borð lá, að þeir misstu af mjög hagstæðum samningum, miðað við það, sem gerist í dag, af þessum sökum. Svo dró að því, að ríkisstj. eða hæstv. fjmrh. sneri sér til þingflokkanna með beiðni eða athugun um, hvernig þeir mundu snúast við þeim tilmælum að fylgja frv., þar sem ríkisstj. yrði veitt heimild til þess að ganga í umrædda ábyrgð. Í mínum flokki var þessu tekið þann veginn, að alfarið og einróma var samþykkt að verða við þessum tilmælum. Af þessum ástæðum, strax held ég daginn eftir eða tveim dögum síðar, á fundi í Framkvæmdastofnun ríkisins hlaut ég að fylgja því eindregið, að fyrirgreiðsla í þeirri stofnun yrði veitt við þetta mál, eins og hafði gerst um önnur skipakaup. Annað mál er það, hvort hér þurfi ekki meiri aðgát við um skipakaup yfirleitt. En maður hlýtur að hafa leyfi til að líta svo á, að hæstv. ríkisstj. hafi verið búin að gera sér grein fyrir því, hvort þessi skipakaup væru réttlætanleg í alla staði. Og ég verð að segja það, að ég sé ekki betur en í þessum kaupum geti falist fullkomin byggðastefna. Má ég benda á það, að þetta eru þau skip, a. m. k. í rysjóttri tíð, sem ein hafa þá kosti til að bera að geta flutt loðnu eða annan fisk til bræðslu um langan veg, t. d. til Norðurlandshafna og Vestfjarðahafna. Það er alveg út í hött hjá hæstv. forsrh. að víkja að því, að afgreiðslan hafi verið mismunandi eftir því, hvaða menn voru mættir á viðkomandi fundum í stofnuninni. Að vísu er það rétt, að við Jón Árnason, hv. 2. þm. Vesturl. og ég, vorum mættir á fyrri fundinum, þar sem þessi sjálfsagða ákvörðun var tekin, en á síðari fundinum hv. bankastjóri Magnús Jónsson og hv. 2. þm. Vestf. Matthías Bjarnason. En þessir menn ráða engum úrslitum um það, hvaða ákvarðanir eru teknar í Framkvæmdastofnuninni, auk þess frábiðja þeir sér alveg að bera ábyrgð á stofnuninni, þannig að þetta réð auðvitað engum úrslitum. Þetta er hringlandaháttur, sem tekur auðvitað engu tali. Mér er rétt sama, þó að flokksbræður mínir eigi í hlut, þetta er vitanlega forkastanleg aðferð í alla staði. Auðvitað hlutu skipakaupendur að geta reiknað með því, eftir þá afgreiðslu, sem fram fór á fundinum 6. nóv., að þeir fengju þessa fyrirgreiðslu, og alveg út í hött hjá hv. 4. þm. Norðurl. v. að halda öðru fram. Það mætti margt meira segja um þetta mál, en nú óskapast forseti út af umr., og hlýt ég að beygja mig fyrir því.



Herra forseti. Ég býst ekki við, að ég noti tvær mínútur. Ég tel, að það sé tilgangslaust að vera að pexa um þetta mál hér í hv. Alþ. Ég talaði við hæstv. forsrh. áðan, meðan umr. stóðu yfir, og hann lofaði mér því, að þetta mál yrði tekið fyrir í ríkisstj. og athugað þar nánar. Ég efast ekkert um, að úr því að hæstv. ráðh. ætlar að taka þetta mál fyrir í ríkisstj., þá leiði það til þess, að hann útvegi það fé, sem vantar. Ég efast ekkert um, að hæstv. forsrh. og ríkisstj. öll mun útvega 15–20 millj. til að lána í þessa báta, svo að hún geti staðið við þá samþykkt, sem hún gerði í okt. s. l. Því verður ekki trúað, að ríkisstjórnarsamþykktin verði gerð ónýt. Þótt ég beri takmarkað traust til hæstv. ríkisstj., er ég alveg viss um, að hæstv. forsrh. setur metnað sinn í það að leysa þetta mál.



Herra forseti. Ég vil taka það skýrt fram, að það byggist á vanþekkingu og misskilningi, að í þessu efni hafi orðið einhver snögg stefnubreyting hjá Framkvæmdastofnuninni. Sú stefnubreyting, sem hefur orðið varðandi fiskiskipalánin, átti sér stað í ársbyrjun, en þá voru þessi sjálfvirku fiskiskipalán afnumin og ákveðið að meta hvert lán út af fyrir sig út frá byggðasjónarmiðum. Ég vil taka það fram, að varðandi þau skip, sem nefnd voru hér áðan og fengu 6% lán, um þau var sótt, áður en sjálfvirka reglan var afnumin, og hið sama gilti um skip, sem kom til Reykjaness, eins og hér var nefnt áðan, að umsóknin var fram komin, áður en reglan var afnumin. Það er svo með síldar- og loðnuskip, að þau landa hér og hvar um landið og oft eru þau gerð út til þess að landa erlendis, og það gildir ekki alveg það sama um þessi skip og t. d. um skuttogarana, sem eru aðaluppistaðan í hráefnisöflun einstakra byggðarlaga. Við höfum ekki ætlað okkur að mismuna mönnum, eins og hér var tekið fram áðan. En við höfum fyllsta rétt til þess að meta það, hvenær veita skuli lán og hvenær ekki, og hér er ekki um neinar sjálfvirkar reglur að ræða lengur. Ég vil taka það fram, að ég var flm. að þeirri till., sem samþ. var í stjórn stofnunarinnar, en ég greiddi ekki atkv. með þeirri afgreiðslu, sem átti sér stað hálfum mánuði áður, og ég tel ekki, að afstaða mín beri vott um neinn hringlandahátt í þessum efnum. En ég skildi aldrei þá samþykkt svo, að það væri meðmæli um að veita lán, heldur aðeins heimild til þess að athuga málið frekar, það var ekkert annað. Málið var síðan athugað frekar, en engin endanleg ákvörðun tekin, og tekið svo til lokaafgreiðslu á síðasta fundi. Ég vil svo aðeins segja að lokum um dylgjur hv. þm. Sunnl., Guðlaugs Gíslasonar, um störf mín hjá Framkvæmdastofnun ríkisins, að ég tel, að þær dylgjur hafi verið fyrir neðan allt velsæmi, fyrst og fremst vegna þess, að þær voru algerlega órökstuddar, og ég tel, að slíkt eigi ekki að eiga sér stað, að menn komi með slíkan málflutning án þess að gera nokkra grein fyrir sínu máli.



Herra forseti. Það er mikið rætt um Framkvæmdastofnunina og hennar afgreiðslu á þessu máli. Ég vil aðeins láta það koma fram, þar sem varamenn í stjórn stofnunarinnar hafa nú vitnað í þessum umr., að þá sé nú komin röðin að aðalmönnum að vitna einnig. Ég vil minna á, að í 29. gr. l. um Framkvæmdastofnun ríkisins er hlutverk Byggðasjóðs að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda og eflingar atvinnulífs með hliðsjón af landshlutaáætlunum og til að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðalögum og koma í veg fyrir, að lífvænlegar byggðir fari í eyði. Framlög eða lán til skipabygginga hafa farið svo óðfluga hækkandi, að stjórn Byggðasjóðs sá sig til neydda að breyta þessum sjálfvirku reglum um síðustu áramót. Þróunin hefur verið sú, að allt það fé, sem Byggðasjóður hefur yfir að ráða, fer til skipabygginga og skipakaupa. Þess vegna segi ég fyrir mitt leyti, að ég vil endurskoða enn þessa áætlun, og ég get tekið fyllilega undir með hv. 2. þm. Vesturl., að ég vil endurskoða um leið lán til skuttogara. Við eigum að sinna víðtækum störfum, sem stjórnum Byggðasjóði, og við eigum ekki að láta allt fara í einn þátt mála, og ég vil vekja athygli manna á því, að þegar sótt er um leyfi til byggingar eða kaupa á innfluttum skipum, þá geti þeir ekki litið á það sem sjálfvirka reglu, að Byggðasjóður láni til slíkra skipakaupa. Hitt er svo annað mál, að ef ríkisstj. vill beita sér fyrir því að brúa þetta bil og telur, að það sé eðlilegt, að Byggðasjóður afgreiði lánið og komi með fjármagn til þess, þá skal ég samþykkja það með ljúfu geði. Ég vil líka taka fram til þess að sýna hv. þm. fram á, að ráðstöfunarfé Byggðasjóðs fer ört minnkandi, en ekki vaxandi, að ef við lítum á fjárlagafrv., eins og það liggur fyrir, og ef ekki verður komið til móts við óskir þeirra, sem að byggðamálum helst vinna, þá verður a. m. k. 40% rýrnun á framkvæmdamætti fyrir þetta lánsfé Byggðasjóðs vegna hinna öru breytinga, sem eru á verðgildi peninga. Við vitum, að byggingarkostnaðurinn hefur hækkað um 33% frá 1. nóv. í fyrra til 1. nóv. s. l. Þetta gerir það að verkum, að með óbreyttri krónutölu, eins og gert er ráð fyrir, að framlög til Byggðasjóðs verði, þá er um verulegan samdrátt að ræða. Og hvað segja þá allir þeir, sem vinna að öðrum atvinnugreinum, ef stjórn Byggðasjóðs ætlar að ráðstafa eingöngu til skipabygginga eða skipakaupa öllu því fé, sem hún hefur yfir að ráða?



Herra forseti. Þessi mál ber nú alleinkennilega að, satt að segja, og það er auðvitað engin leið til þess að gera hér grein fyrir öllu því, sem Byggðasjóður og Framkvæmdastofnunin hafa með höndum. En ég ætla að nota þennan örstutta tíma til þess að gera örlitla grein fyrir afstöðu minni til þessa máls sem stjórnarmaður í stjórn Framkvæmdastofnunar og Byggðasjóðs. Ég stóð að því á fundinum, sem mun hafa verið haldinn 6. nóv., að framkvæmdaráðinu yrði veitt heimild til þess að afgreiða þessar lánsbeiðnir með 5% lánsheimild, og gerði það vegna þess, að ég taldi það eðlilegt eins og þá hafði verið unnið að þessu máli. Hins vegar gerist það svo á milli fundanna, að það tekst ekki að koma þessu lánadæmi saman, og þessarar heimildar var ekki neytt af hálfu framkvæmdaráðsins. Þessi mál bar þá aftur á góma á síðasta fundi, sem haldinn var síðasta þriðjudag, að ég held 20. þ. m., og þá voru þessi mál rædd allmikið. Það kom í ljós, sem raunar var vitað áður, að stjórnarmenn hafa verulegar áhyggjur af því, hvernig fer um ráðstöfunarfé Byggðasjóðsins. Það var þannig fyrsta starfsár Byggðasjóðs, eins og hér hefur komið fram, að af 480 millj. kr. heildarútlánum fóru 337 millj. til skipkaupa. Mönnum þykir þetta of mikið og hafa áhuga á því, að þetta megi breytast. Þess vegna kom fram sú till. á síðasta fundi af hálfu formanns stjórnarinnar, sem er hv. þm. Ragnar Arnalds, 4. þm. Norðurl. v., um það, að þessi heimild til lána út á loðnuskipin skyldi ekki vera 5%, heldur 2%. Afstaða mín á fundinum var sú, að mér fannst ekki rétt að fara að taka neina skjóta ákvörðun um þetta, sem e. t. v. yrði síðar kölluð vanhugsuð, þannig að ég lagði það til á fundinum og bar upp sérstaka till. um það, sem felld var þó, að þessu máli yrði frestað til frekari skoðunar. En því miður var sú till. ekki samþ., heldur var samþ. till. frá formanni í þessa veru, að lánað skyldi 2%. Að samþykkt þessarar till. stóðu, ef ég man rétt, 4 af stjórnarmönnum, en líklega 3 á móti. Og þeir, sem á móti voru ásamt mér, voru Guttormur Óskarsson, sem er varafulltrúi Steingríms Hermannssonar í stjórninni og sat þennan fund, og Benedikt Gröndal að ég ætla. 



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr., en ég vildi þó að gefnu tilefni hjá hv. formanni stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar upplýsa það, sem ég tel rétt vera í sambandi við afgreiðsluna um þann fyrirvara, sem um var að ræða til handa forstjórunum. Fyrirvarinn var aðeins sá, að þeir skyldu kynna sér, að fjármagn og önnur fyrirgreiðsla, sem þessir aðilar þyrftu, væri fyrir hendi, ríkisábyrgð og afgreiðsla í Fiskveiðasjóð og önnur sú fyrirgreiðsla, sem þessir menn þyrftu að hafa til þess að geta gengið frá sínum málum. Það var aðeins þessi fyrirvari, sem ég tel, að þeir ættu að kanna, áður en málið væri afgreitt.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Við þm. höfum ekki áður fengið tækifæri til að skyggnast inn í vinnubrögð þeirrar ágætu og margumræddu stofnunar, og er það kannske vel. En í þessu tilfelli höfum við fengið að gægjast þar aðeins inn fyrir stafinn, og ég tel að ef öll vinnubrögð stofnunarinnar eru með þessum hætti, þá sé þar um einstök vinnubrögð að ræða. Fyrir hálfum mánuði var samþ. að lána þessum aðilum 5%, þar voru að vísu nokkrir varamenn til staðar, en hálfum mánuði síðar er þessari prósentu fírað niður í 2%. Þá getur vaknað sú spurning, hvort varamenn í stjórn stofnunarinnar, þeir hv. þm. Jón Árnason og hv. þm. Sverrir Hermannsson, séu ómerkir og ekki hæfir til starfa. Ég vil lýsa því strax yfir, að það er mitt álit, að þeir séu það ekki. Það hefur verið sagt, að þessi loðnuskip landi hingað og þangað um landið, stundum erlendis, og það sé ekki verið að ýta undir byggðastefnu með því. Hv. þm. Matthías Bjarnason las hér fallega rollu um það, hve göfugt hlutverk Byggðasjóðs væri í byggðastefnunni, og skuttogararnir hefðu verið keyptir til þess að geta fengið heimahafnir úti um land, í hinni dreifðu byggð. Ég vil geta þess í þessu sambandi, að togarinn, sem átti að fara til Raufarhafnar, hefur síðan landað í Hafnarfirði, svo að ekki er það byggðastefnusjónarmið. Tveir af þeim mönnum, sem hafa sótt um að fá að kaupa sér skip, eru úr Vestmannaeyjum. Báðir eru þeir afburðaduglegir formenn og hafa getað lagt sinn hluta inn í banka, eins og krafist er. Og hv. þm. Jón Árnason minntist á aflamanninn á Hellissandi, sem hefur verið aflakóngur á Skarðsvíkinni árum saman. Ég tel, að þarna hafi verið farið aftan að hlutunum og þessu sé sjálfsagt að breyta, ef hægt er.

Flm. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Þessi till. til þál., sem hér liggur fyrir, felur það í sér, að Alþ. ákveði að færa út fiskveiðilögsöguna í 200 mílur eigi síðar en í árslok 1974. Hér er um slíkt stórmál að ræða fyrir íslensku þjóðina, að við því hefði mátt búast, að eitthvert orð heyrðist frá ríkisstj. eða stjórnarflokkunum um þetta mál. Það hefur nú ekki orðið, heldur hafa bæði hæstv. ráðh. og aðrir stuðningsmenn hennar kosið að segja ekkert um málið. M. a. hafði formaður utanrmn., hv. 4. þm. Reykv., Þórarinn Þórarinsson kvatt sér hljóðs um daginn, þegar umr. stóðu, en hefur fallið frá orðinu. Ég verð að segja, að mig undrar nokkuð þessi framkoma, þegar um slíkt stórmál er að ræða. Það væri auðvitað vel, ef mætti skoða þessa þögn hv. stjórnarliða sem samþykki við málið. Hins vegar er ýmislegt í þessu máli, sem hendir til þess, að svo sé ekki. Sérstaklega hefði ég getað búist við því, að hæstv. sjútvrh. sýndi málinu þann sóma að vera viðstaddur, þegar umr. fara fram, en svo er ekki, og hefði þó verið sérstök ástæða af hans hendi, vegna þess að fyrir liggja frá honum yfirlýsingar um þetta mál, sem eru harla undarlegar og í litlu samræmi við hagsmuni þjóðarinnar. Ég vil taka það skýrt fram, að í framsöguræðu minni fyrir þessu máli forðaðist ég að viðhafa nokkrar ádeilur í nokkra átt og sagði ekki eitt orð í slíka átt, hvorki varðandi hæstv. sjútvrh. né aðra. Ég lagði málið þannig fyrir, að það væri sem hlutlausast og áreitnislaust með öllu, í því trausti, að samstaða gæti um það náðst. Fyrst hæstv. ráðh. og stuðningsmenn stjórnarinnar sjá ekki ástæðu til að segja eitt einasta orð um þetta stórmál, verður ekki hjá því komist að minnast á það eina, sem heyrst hefur frá hæstv. sjútvrh. um málið, en það er í viðtali, sem hann átti við blað sitt, Þjóðviljann, 1. sept. s. l. Fyrir skömmu hafði þá verið gerð ályktun af hálfu þingflokks og miðstjórnar Sjálfstfl í þá átt, sem þessi till. fer fram á, um útfærslu í 200 mílur fyrir árslok 1974. Í þessu viðtali ráðh. við Þjóðviljann segir svo m. a. með leyfi hæstv. forseta: „Í dag stöndum við í baráttu um 50 mílna landhelgi. Þessi barátta skiptir nú öllu máli. Hitt er allt annað mál, hvort við Íslendingar tökum okkur 200 mílna landhelgi einhvern tíma í framtíðinni, þegar slíkt er heimilt samkv. breyttum alþjóðalögum eða að aflokinni Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna“. Þessi yfirlýsing er furðuleg. Það hefur verið skorað áður af minni hálfu á hæstv. sjútvrh. að afturkalla þessa yfirlýsingu eða a. m. k. skýra hana nánar. Hann hefur engu sinnt þeirri áskorun. En í þessari yfirlýsingu hæstv. ráðh. felst, að hann sé ekki sammála um, að Íslendingar taki sér 200 mílna lögsögu á næsta ári. Hann getur hugsað sér það einhvern tíma í framtíðinni. En alvarlegast er, að út úr þessum ummælum hans má lesa, að ekki sé heimilt fyrir Ísland samkv. þjóðarétti að taka sér 200 mílna landhelgi, því að hann segir: Það er allt annað mál, hvort við Íslendingar tökum okkur 200 mílna landhelgi einhvern tíma í framtíðinni, þegar slíkt verður heimilt að breyttum alþjóðalögum. M. ö. o.: hæstv, ráðh. lýsir yfir, að það sé okkur Íslendingum óheimilt að óbreyttum alþjóðalögum og of við gerðum það, þá væri það brot á alþjóðalögum. Þetta er vissulega mjög alvarleg yfirlýsing af hálfu þess ráðh., sem fer með landhelgismál í hæstv. ríkisstj., og ég vil enn bera fram þá áskorun til hæstv. ráðh., að hann afturkalli þessa yfirlýsingu. Hæstv. ráðh. telur, fyrir utan það, að slíkt sé ekki heimilt að þjóðarétti, að eigi að bíða eftir Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Nú er öllum vitanlegt, eins og ég rakti í framsöguræðu minni, að slíkt getur tekið nokkur ár, kannske mörg ár, og enginn veit um niðurstöðu þar. Ég tel alveg nauðsynlegt vegna þagnar hæstv. ríkisstj., sérstaklega þessa ráðh. um málið að benda á, að hér er um mjög alvarlega yfirlýsingu að ræða af hálfu hæstv. ráðh., sem ég tel rétt að vekja athygli þingheims á. Ég geri ráð fyrir því, að þessari till. verði vísað til hv. utanrmn., og ég vænti þess, að till. fái þar góðar undirtektir og að viðbrögð hv. þm., einnig úr stjórnarliðinu, verði á aðra lund en afstaða hæstv. sjútvrh. bendir til. Ég vil treysta því, að sú skoðun, sem hæstv. sjútvrh. lýsti 1. sept. í Þjóðviljanum varðandi 200 mílurnar, eigi sér ekki hljómgrunn hjá öðrum hæstv. ráðh. og hann hafi ekki í þessu máli talað fyrir hönd hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Þessi till. var áður flutt hér á Alþ. s. l. vetur. Flm. hennar voru þá allir þeir sömu og nú. Till. hlaut þá góðar undirtektir á þinginu að því leyti, að enginn mælti henni gegn og nokkrir hv. þm. lýstu stuðningi við hana við fyrri hluta umr. Aftur á móti lagðist hv. allshn. á málið og skilaði aldrei áliti um það. Mér þykir þó varla líklegt, að hv. n. hafi tafið sig á því að bíða eftir umsögnum um svo einfalt mál sem þetta. Augljóst er, að þessi till., flutningur hennar hefur vakið nokkra athygli utan Alþ. Hefur hennar víða verið getið, og töluvert mörg erindi hafa borist Alþ. varðandi þessa till. Eru þau öll á eina leið, eindregnar áskoranir til þingsins um að samþykkja till. Frá hverjum skyldu þær svo vera, þessar samþykktir, þessar áskoranir til Alþ.? Margar þeirra eru vitanlega frá aðilum, sem hafa helgað sig baráttunni gegn áfengisbölinu sem sérstöku viðfangsefni. En slíkar ályktanir hafa líka komið víðar að. Þar má nefna t. d. hreppsn. Hafnarhrepps í Hornafirði og félagsskap óháðra borgara í Hafnarfirði, en það hygg ég, að séu allfjölmenn samtök þar í bæ, sem einkum láta sig sveitarstjórnarmálefni miklu varða. Einnig hefur slík áskorun komið frá bæjarstjórn Neskaupstaðar, sem jafnframt skoraði á aðrar sveitarstjórnir að veita ekki vín í sínum boðum. Bæjarstjórnin í Neskaupstað hefur ekki veitt vín áratugum saman, og m. a. hefur hún minnst merkisafmælis kaupstaðarins með veglegu boði, vínlausu. Á þetta vildi ég minna nú, þegar þáltill. þessi er fram borin öðru sinni. Einnig hitt, að hvergi munu hafa komið fram andmæli gegn till., hvorki innan þings né utan, á því ári, sem liðið er frá því að hún var flutt hið fyrra sinni, ekki opinberlega, svo að ég viti til. Þá vil ég með örfáum orðum gera grein fyrir þeim meginforsendum, sem flutningur till. byggist á. Það er á hvers manns vörum a. m. k., að víndrykkja valdi miklum og vaxandi erfiðleikum í íslensku þjóðfélagi, svo á vinnustöðum og á vegum úti sem innan fjögurra veggja heimilanna. Smátt og smátt hefur sá siður breiðst út, að fólk hefur vín um hönd nálega hvar sem komið er saman til mannfagnaðar, konur jafnt og karlar, og þeir gerast æ yngri, sem telja sér bæði rétt og nánast skylt að fylgja þessari siðvenju. Í því felst að mínum dómi mikil þversögn að örva þessa þróun með fordæmi, en ræða svo með áhyggjusvip og vandlætingar um áfengisbölið, eins og það er gjarnan kallað. En það er einmitt þetta, sem hendir og hefur hent allt of marga ráðamenn þjóðarinnar bæði fyrr og síðar. Með þessari till. er lagt til að snúa blaðinu við að þessu leyti. Í stað þess, að ríkisstjórnir hafa til þessa alið á þeirri trú, að vín væri ómissandi hvarvetna þar sem menn kæmu saman til að skemmta sér, með því að bera gestum sínum áfenga drykki við líkleg og ólíkleg tækifæri, þá yrðu nú teknir upp aðrir hættir þar, sem sagt að ríkisvaldið sjálft gæfi þegnum sínum gott fordæmi að þessu leyti. Í mínum huga er þetta mergurinn málsins í sambandi við flutning þessarar till. Ég er stundum spurður að því í tilefni af þessum tillöguflutningi, hvort ég hafi orðið var við einhver stórhneyksli í boðum hins opinbera. Ég svara því neitandi. Hitt er svo annað mál, að ég undrast þann skort á háttvísi að bjóða mönnum til víndrykkju, þegar þeir eru önnum kafnir, t. d. við fundarstörf, og halda óspart að þeim áfengi. Og mér þykir það hart aðgöngu, að enda þótt forsvarsmenn félaga mælist undan vínveitingum undir þessum kringumstæðum, sem ég nefndi, þá skuli áfengi engu að síður fram borið, en ég hef orðið vitni að því. Þegar till. þessi kom fyrst fram, voru ýmsir að gera því skóna, að hún væri flutt í því skyni að spara útgjöld við veisluhald. Ég man ekki betur en eitt dagblaðanna birti einhverja verðútreikninga í því sambandi. En ég held, að ég hafi tekið það fram í fyrra, þegar ég talaði fyrir till., og ég árétta það enn, að ég hef ákaflega lítinn áhuga á þess háttar sparnaði. Ég hef nefnilega aldrei vanist því, að það væri knifað við gest eða gangandi. Og ef stjórnarvöld vilja efna til fagnaðar, þá gott og vel kostnaðarins vegna, á meðan þar eru einhverjar skynsamlegar takmarkanir. En þegar háir og lágir tala um víndrykkju sem vandamál, jafnvel sem stórkostlegt böl, þá finnst mér töluvert mikið bogið við það t. d., að á meðan fjölmenn félags- og menningarsamtök leggja sig í líma við að halda vínlaus mót og samkomur, þá skuli ríkisstj. beri áfengi fyrir hvern mann, sem kemur á hennar fund til einhvers fagnaðar, á meðan áfengisauglýsingar eru t. d. bannaðar með lögum, þá heldur ríkisstj. og einstakir ráðh. uppi sýnikennslu í áfengisdrykkju, og meðan félög bindindismanna og samtök alkóhólista inna af höndum stórkostlega menningar- og hjálparstarf til að forða mönnum frá áfenginu, þá lætur hið opinbera þjónalið sitt í veislusölum í mörgum tilvikum gera allt, sem hægt er, til þess að koma áfengi ofan í gesti sína - og sem allra mestu. Þetta finnst mér vera fáránlegar andstæður og mikil þversögn í því fólgin. Till. þessi er sem sagt fyrst og fremst flutt í þeim tilgangi að binda endi á það, að ríkisvaldið berjist gegn raunverulegum áfengisvörnum með þeirri sýnikennslu í áfengisdrykkju, sem haldið hefur verið uppi til þessa frammi fyrir þjóðinni allri í raun og veru. Ég verð svo að leggja til, herra forseti, að till. verði vísað til allshn.



Herra forseti. Þetta verða ekki mörg orð hér hjá mér. Ég vil aðeins taka það fram, að þessi till, er ekki flutt af neinni sérvisku einni saman, heldur ekki til þess að sýnast, hún er flutt í fullri alvöru. Það má um það deila, hvað hér sé gripið á þýðingarmiklum þætti áfengisvandamálsins, en þó virðist eftir öllum undirtektum að dæma, að fólki þyki hér komið að einum þeim þætti, sem ekki eigi að láta afskiptalausan. Það er staðreynd, að áfengismálin í dag eru svartur blettur í þjóðlífinu. Þar blasa augljósar staðreyndir við allra augum en svo, að um þær sé þörf að ræða ítarlega. En mestu veldur tvennt: Tíðarandi þeirrar drykkjutísku, sem hvarvetna ríður húsum, andvaralaust eða spillt almenningsálit. Þau ráð, sem ég tel ein til úrbóta, standast ekki í slíku andrúmslofti drykkjugleðinnar sem hér ríkir. Ég vil því segja, að ég er að mestu ráðalaus gegn þessum ófögnuði. Tapaðar vinnustundir, heimili í rúst, glötuð mannsefni, slys, mannslíf, hvað stoðar að benda á allt þetta, þegar þetta þykja sjálfsagðar aukaverkanir þeirrar marglofuðu vínmenningar þess almenningsálits, sem allt afsakar, allt fyrirgefur í skjóli þeirrar rangsnúnu lífsskoðunar, sem kallast frelsi til að velja og hafna? Ég spyr: Er ekki menning vínbaranna ótvíræð? Er ekki frelsi ofdrykkjumannsins algert? Svör eru nánast óþörf. Öll prédikun er mér víðs fjarri, en málið stendur mínu hjarta og huga nærri, og ég held, að það sé ekki sjálfselska sérvitringsins, sem ekki kann að meta hinar svokölluðu guðaveigar, sem ræður afstöðu okkar. Ég held, að einmitt mannleg samkennd sé þar efst á blaði. Sem kennari í nær tvo áratugi þekki ég vel þá tilfinningu að sjá á eftir ágætum nemanda sínum og vini beint í klær áfengisnautnar og jafnvel taumlausrar ofdrykkju. Kannske stendur þetta vandamál enn nær þeim, sem fást við svokallað uppeldi æskunnar og lækningu mannlegra meina, en jafnvel öðrum. Svo eyðileggjandi, svo tortímandi getur þessi bölvaldur verið, að maður spyr sjálfan sig: Til hvers er öll góð barátta gegn vandanum? Á þeim stundum eru frelsi og menning fjarri, svo að ekki sé meira sagt, og ljómi gullinna veiga vægast sagt upplitaður orðinn. En hvað koma þessar blásaklausu og íburðarlausu veitingar ríkisstj. þessu stóra máli við? Enginn verður drykkjuræfill af þeim einum saman eða drepur sjálfan sig eða aðra af þeirra völdum. En betur skal að gáð. Ég læt mér ekkert annað til hugar koma en stjórnvöld hafi áhyggjur af áfengisvandamálunum. Ég tel fullvíst, að þau telji skyldu sína að draga úr því böli, sem því fylgir, þrátt fyrir þá hálfgerðu blóðpeninga, sem áfengissalan færir ríkinu. Ég þykist vita, að ráðh. vilji sannarlega annað ástand mála en við blasir í dag, og fyrst og síðast vil ég trúa því, að þeir ágætu menn vilji vinna að því að skapa annað almenningsálit en nú ríkir. Og þar er komið að þeirra hlut. Stjórnvöld eiga að sýna og sanna, að vinamót og gleðifundir kalla ekki á áfengi sem nauðsynlegt hjálpartæki. Með því taka þau afstöðu gegn áfenginu sem hinum eina sanna gleðigjafa, eins og flestir vilja líta á í dag. Mótun almenningsálits fer eftir ýmsu, og ekkert er þar algilt. Sveiflur geta þar orðið á, eins og menn þekkja. En enginn efast um gildi hins forna orðtaks: „Eftir höfðinu dansa limirnir.“ Því er fordæmi stjórnvalda ærið mikilsvert þjóð, sem er ofurseld einhverri dýrðargloríu vínmenningarkjaftæðis mitt í allri eymdinni og vesaldómnum, sem af áfenginu leiðir. Því er þessi till. nú endurflutt, og skal ekki öðru trúað en hæstv. ráðh. fagni í sínu landsföðurlega hjarta að fá sitt gullna tækifæri í þessu einnig að vera þjóð sinni lýsandi fordæmi, svo sem í öllu öðru tilliti, andlegu og veraldlegu. Samþykkt þessarar till. yrði stærra skref en marga grunar í þá átt að draga úr ágengisbölinu. Gott fordæmi er reyndar sjálfsagt, hvort sem reiknað er með, að upp verði skorið svo sem til var sáð, eða ekki. Því getur enginn neitað, að fordæmið er gott, því ber að samþykkja þessa till. okkar. A. m. k. ætla ég nú að biðja hv. allshn. að hrista af sér slen s. l. vetrar og leyfa mönnum að taka afstöðu með eða móta. Ég held, að fólk almennt eigi töluverða heimtingu á að vita afstöðu manna til þessa máls, þó að e. t. v. væri það enn meira virði að vita hug þm. yfirleitt til áfengismálanna í heild. En hver veit nema til þess komi einnig, þó síðar verði.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég bjóst við því, að það mundu heyrast hér einhver andmæli hjá einhverjum hv. þm. gegn þessu máli. Ég hinkraði því við með að biðja um orðið og bjóst við, að þeir létu í sér heyra, sem væru hugsanlega á móti þessu máli. Það gerðist ekki núna. Það gerðist ekki heldur á síðasta Alþ., þegar þessi till. var flutt. Það komu engin mótmæli fram í umr. í sambandi við þetta mál. Allir, sem töluðu í þeim umr., voru meðmæltir þáltill. En ég æski þess mjög gjarnan, að kunni einhverjir hv. þm. að vera á móti þessu máli, þá komi þeir fram og láti í sér heyra. Ég vildi það mjög gjarnan. En verði það ekki, þá lít ég svo á, að menn séu almennt samþykkir henni. En það er vissulega og hefur verið til aðferð til þess að koma málum fyrir kattarnef, og þá er gjarnan talað um að þegja mál í hel. Það virtist hafa gerst á síðasta Alþ. með þetta mál, a. m. k. virtist sú hv. n., sem málið fékk til meðferðar, sofa værum svefni á því allt til þingloka. Ég vænti þess og vil beina því til hæstv. forseta, að hann hlutist til um það, að sú hv. n., sem málið fær til meðferðar nú, skili því til þingsins aftur, þannig að það fái þinglega meðferð. Ég tel það ekki sæmandi Alþ., að mál, sem flutt eru hér, fái ekki þinglega meðferð, ekki síst þegar um er að ræða svo geigvænlegt vandamál, sem íslenskt þjóðfélag á við að stríða, þar sem áfengisvandamálið er. Það var sagt hér áðan, að hvergi hefðu komið fram andmæli. En það hafa allvíða komið fram meðmæli víðs vegar að af landinu, frá einstaklingum og frá félagasamtökum og sveitar- og bæjarstjórnum með þessu máli, svo að ég tel að það sé illt við að búa, komi það fyrir aftur nú á þessu þingi, að málið fáist ekki afgreitt.  Þegar þessi þáltill. var flutt hér á síðasta Alþ., stóðu að henni þm. úr öllum flokkum. Nú hefur þetta viðhorf breyst. Nú er kominn einn, a. m. k. í munnmælum manna talað um einn þingflokkinn til viðbótar, og ég hefði gjarnan viljað æskja þess sérstaklega, að einhver rödd, þótt ekki væri nema ein, úr þessum þingflokki léti í sér heyra, hvaða afstöðu sá þingflokkur hefur til þessa máls.  En það þurfti raunar engu við að bæta þær ræður, sem l. flm. og frsm. flutti hér áðan og síðasti ræðumaður, og ég skal ekki lengja umr. frekar. En ég vil ítreka að koma því á framfæri, að séu einhverjir hv. þm. andvígir þessu máli, þá láti þeir í sér heyra og komi fram í dagsljósið og standi við sína sannfæringu, ef það er þeirra sannfæring, að hér sé um vont mál að ræða.



Herra forseti. Ég er mjög ánægður með, að þessi till. skuli komin fram, og ég tek heils hugar undir með hv. flm., að þessi till. verði samþ. En einkennileg eru þau örlög hæstv. ríkisstj., að annað málið, sem ég hef fylgst með hér í dag, skuli koma hér fram, vera á dagskrá og rætt, þar sem beinlínis er ráðist að ríkisstj., og liggur í öllum flutningi og ræðum manna, að það er verið að gagnrýna og lýsa vantrausti á ríkisstj., - það er verið að lýsa vantrausti á ríkisstj. með þessu máli, brennivínsmálum núv. hæstv. ríkisstj. Og hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson sagði, að hæstv. ráðh., hæstv. ríkisstj. væru með sýnikennslu í brennivínsdrykkju fyrir almenning hér á landi. Mér finnst þetta vera svo óguðlegt, að ég legg til, að við samþykkjum þessa till. hið fyrsta. Og auðvitað tökum við undir með þessum stóra manni með sterku, miklu röddina, íþróttakennaranum á Bolungarvík, eins og togaraskipstjórinn kallaði hann, og samþykkjum þessa till. Og við eigum að samþykkja líka um leið, að það sé bannað að syngja: „Hvað er svo glatt sem góðra vina fundur.“ En vegna þess, sem hefur komið hér fram hjá sumum þm., það hefur verið gripið fram í og talað um, hvaða afstöðu hv. þm. hafa til sherrydrykkju á vegum ríkisstj., mætti auðvitað spyrja um það um leið, hvaða skoðanir hæstv. ráðh. hafa á því að bera fram pönnukökur í konjaki, sem kveikt er í. Þetta fer að verða mjög alvarlegt mál í veislum hæstv. ráðh., þegar þeim verður svona skammtað, hvað þeir megi bera fram til sinna gesta. En ég get ekki ímyndað mér, að það sé nokkur maður, sem verði á móti þessari till., svo að öllu gríni sé hætt. Auðvitað samþykkja allir þetta. Ég held, að hv. stjórnarþm. muni sérstaklega samþykkja þetta. Auðvitað eru engir aðrir, sem hafa stöðvað þessa till. Það eru engir, sem eru á móti málinu, það eru ríkisstj.-flokkarnir sjálfir, sem stöðvuðu till. á síðasta þingi, þeir vildu þetta ekki. Það þýðir ekkert fyrir manninn með miklu röddina að vera að horfa út yfir salinn og lýsa eftir einhverjum andmælendum gegn till. Það eru stjórnarflokkarnir sjálfir. Ég held, að hann hefði miklu meiri áhuga á því, að þessi till. næði fram, ef hann fylgdist með þeirri sýndarmennsku, sem átt hefur sér stað hjá hæstv. ríkisstj. og hæstv. ráðh., þegar þeir hér á Alþ. létu fella niður þann möguleika forseta þingsins og annarra til að kaupa áfengi án tolla, þegar þeir sjá, hvað brennivínsreikningar ráðuneytanna eru orðnir á síðasta fjárhagsári.



Herra forseti. Ég vænti þess nú ekki, að forseti sé þess sinnis, að það sé ekki ástæða til þess að ræða málið hér á hv. Alþ. Ég hygg, að það sé full ástæða til þess. En ég skal tala aðeins örfá orð. Ég er ekki í neinum vafa um, að ef hv. þm., sem hér var að ljúka máli sínu, mælti af fullri hreinskilni þau orð, sem hann mælti, þ. e. a. s. um vantraust á ríkisstj., þá hefði hann ábyggilega lagt sína krafta, sem miklir eru, í það, að málið fengist afgreitt á síðasta þingi. Það þarf enginn mér að segja, að hv. þm. Pétur Sigurðsson hefði séð eftir sér til þess að greiða atkv. um vantraust á ríkisstj. Það hefði hann gert, hefði málið verið þess eðlis. En það er ekki um það að ræða. Það er miklu meira vandamál, sem við erum hér að tala um, heldur en það sé ástæða til þess að vera með grín eða gáskafull ummæli í einu og öðru um þetta vandamál. Það er viðurkennt af þessum hv. þm., að vandamálið sé til staðar, og hann er búinn að lýsa yfir stuðningi sínum við till., og ég þakka honum fyrir það sérstaklega. Ég vænti þess, að það verði fleiri, sem sýna stuðninginn í atkvgr., þegar að því kemur, að n. skilar málinu frá sér. Ég ætla henni ekki annað en hún hafi tíma til, vilja og getu á þessu þingi.

Flm. (Sverrir Hermannsson) : Herra forseti. Á þskj. 37 hef ég ásamt þremur öðrum hv. þm. leyft mér að flytja till. til þál. um fiskeldi í sjó. Till. sama eðlis flutti ég ásamt hv. þm. á síðasta þingi, en hún hlaut þá ekki afgreiðslu. Tillögugerðin er nákvæmlega hin sama, en grg. að nokkru breytt, fyrir því að þm. snerust gegn þessu máli eða alla vega notuðu það sem tylliástæðu til að svæfa þetta mál, að þar var nokkuð orðfært um eldi lax í söltu vatni eða sjó, og töldu, að með þeirri tillögugerð væri verið að skerða hlut landbúnaðar. Röksemdafærslan var á þá leið, að þar sem laxeldi heyrði undir verksvið Veiðimálastofnunarinnar og Veiðimálastofnunin heyrði undir landbrn., þá mætti af því marka, að verið væri að skerða hlut landbúnaðarins með því að gera till um, að Fiskifélagi Íslands yrði veittur nauðsynlegur fjárhagslegur stuðningur til þess að hafa forgöngu í þessu stórmikilvæga máli, sem fiskeldi í sjó eða söltu vatni er. Nú er þessi vankantur, sem menn á málinu fundu, sniðinn af, og vænti ég þess nú, að þessi till. sé með þeim hætti, að allir hv. þm. geti sameinast um samþykkt hennar. Það fer ekki milli mála, enda er þeim það kunnugt, sem áhuga hafa á málinu, að í þeim löndum, - sér í lagi í þeim löndum, sem fiskveiðar stunda, hefur verið lögð stóraukin áhersla á fiskeldi hvers konar. Þar til má nefna nágrannaþjóðir okkar, eins og Norðmenn og Breta, Kanadamenn, Sovétmenn og alveg sér í lagi Japani. Þó er það svo, að upplýsingar um framgang þessara mála hjá þessum þjóðum eru af allskornum skammti. Hingað til hefur málið að vísu verið á tilraunastigi, en allt um það hygg ég, að það hafi ekki verið laust fyrir hjá Japönum að fá upplýsingar, hvernig að þessum málum væri staðið. Það er vafalaust, að auknar rannsóknir í þessu efni og tilraunir mundu veita okkur að öllum líkindum mjög mikilsverðar upplýsingar um lífið í sjónum almennt, t. a. m. fiskigöngur og annað, sem að sjávarlífi og sjávargróðri lýtur. Ég verð að lýsa þeim vonbrigðum mínum, að mér finnst, að í þessu máli hafi verið talað fyrir of daufum eyrum. En ég ætla nú að vænta þess, að á því verði breyting. Um nokkurra ára bil hefur Fiskifélag Íslands beitt sér fyrir rannsóknum í þessu skyni og haft að hluta í sinni þjónustu sérmenntaðan mann á þessu sviði. En mjög hefur það allt verið af vanefnum og þessu máli allt of lítill gaumur gefinn. Þeir, sem áhuga hafa haft í þessu efni, hafa ekki fengið nálægt því þann stuðning, sem vert væri. Það er skoðun þeirra, sem gleggst vita og vit hafa á, að hér á landi séu margvíslegir möguleikar til eldis fiska í sjó, að við strendur landsins víða, um Austfirði, Vestfirði, Vesturland og víðar, séu ákjósanleg skilyrði til fiskeldis. Á þessu hafa engar grundvallarrannsóknir farið fram. Ég vil nefna sem dæmi, að Kanadamenn hafa í tilraunum sínum komist að raun um, að flýta má mjög, jafnvel tífalda vaxtarhraða fisks með því að hita sjóinn upp eða salta vatnið, sem ræktunin fer fram í, og þetta gera þeir með olíu eða hafa gert. Nú búum við þannig hér í þessu landi, að mjög víða eru ákjósanleg skilyrði til þess, að hitagjafi bjóðist á mjög ákjósanlegum stöðum fyrir fiskeldi. Vil ég þar tilnefna t. d. Reykjanesskagann allan og svo t. d. í Axarfirði og miklu víðar. Jarðhitarannsóknum okkar hefur enn eigi skilað svo fram á veg, að menn geti fullyrt um það, hvar jarðhiti til þessara nota og annarra kunni að finnast enn víðar en upplýsingar liggja fyrir um í dag. Þessum rannsóknum á aðstöðunni og ákjósanlegum stöðum í landinu til þess arna þarf að hraða, og mér skilst af kunnugleikamönnum, að það sé tiltölulega lítið verk að kortleggja þá staði, sem þættu vera ákjósanlegastir í þessu efni. En til þess arna hefur ekkert fjármagn verið veitt og allt óunnið í þessum sökum. Reynsla annarra þjóða, að svo miklu leyti sem upplýsingar liggja fyrir í málinu, bendir ótvírætt til, að stórkostlegum árangri megi ná á þessu sviði. Bretum hefur t. d. tekist nú hin síðustu árin að ná umtalsverðum árangri í ræktun sólkola og sandhverfu. Af skrifum, sem ég hef nýlega séð, má marka, að þeir binda mjög miklar vonir við þetta. Nýlega sá ég í tímariti, að Japanir hafa hafið ræktun í rúmsjó með sérstökum stálbúrum, sem þeir fjarstýra þannig, að þegar rysjótt veður er og öldugangur, sem gæti tortímt tilraunabúrunum eða fiskabúrunum, þá sökkva þeir þeim niður á allt að 30 metra dýpi og stjórna með radíósendingum. Það er hægt að setja á langar tölur um mikilvægi þessa máls, og allt má heita óunnið í þessum efnum hér á landi. Undir því hygg ég, að sé mest komið nú til að byrja með, að við kynnum okkur sem rækilegast þann árangur, sem aðrar þjóðir hafa náð í þessum efnum, og jafnhliða rannsökum, hvar í landinu er heppilegast að hefja slíkar tilraunir. Við megum gera ráð fyrir því, að það muni kosta okkur ár, jafnvel áratugi að ná umtalsverðum árangri, en í þessu efni má ekkert til spara og síst ættum við Íslendingar að liggja á liði okkar. Fyrir utan þá aðstöðu, sem við kunnum að hafa í landinu sjálfu umfram það, sem er í boði hjá öðrum þjóðum, þá búum við enn sem betur fer við að kalla ómengaða náttúru. Sér í lagi hygg ég, að telja verði, að sjórinn við strendur landsins sé litt mengaður, enda þótt í því efni þurfi að hafa allan vara á. Þetta er ekki í fyrsta skiptið, sem hér á hinu háa Alþ. er hreyft þessu máli. Ég vil minna á, að árið 1968 var samþ. þáltill., sem gekk mjög í sömu átt og þessi till., sem ég er nú hér að fjalla um. Núv. sendiherra í Kaupmannahöfn, Sigurður Bjarnason, flutti þá og fékk samþykkta tillögu um, að fram færi vísindaleg athugun og tilraunastarfsemi í fiskrækt og uppeldi nytjafiska í einstökum fjörðum og á þeim stöðum við landið, þar sem heppilegast reyndist, og var þar ákveðið að fela það verkefni Hafrannsóknastofnun og Fiskifélagi Íslands. Enda þótt ljóst liggi fyrir, að sjálfsagt megi hafa af því skjótan og mikinn hag að rækta t. d. lax í söltu vatni, liggur alveg ljóst fyrir, að fjölmörg önnur verkefni bíða, bæði með eldi sjávarfiska almennt og ræktun skeldýra. Mikill árangur hefur náðst í ræktun ostru og kræklings, sem, eins og við vitum, eru orðin mikilsverð fæðutegund sums staðar í heiminum og þegar nokkuð verið athugað um það hér og kræklingur nýttur, þótt í mjög litlum mæli sé. Sannleikurinn er sá, að við erum alltaf að uppgötva nýjar og nýjar auðlindir við strendur landsins, í sjónum og á hafsbotninum. Það er ekki langt síðan hörpudiskur var uppgötvaður sem mikilvæg búgrein hér í landi. Sama má segja um rækjuna. Það er aðeins áratugur eða svo, síðan við uppgötvuðum, að þarna væri um mjög mikilsverðan atvinnuveg að tefla, humar einnig, og enn fleira mætti nefna. Ég vænti þess nú, að þessi till. okkar fái það fylgi, sem þarf til þess að ná samþykki, og að nú verði ekki lengur haldið að sér höndum, heldur afli beitt til þess að ná árangri í þessum efnum. Við Íslendingar þurfum að geta sýnt það og sannað, að við viljum margt á okkur leggja og öllu til kosta, að lífið í sjónum verði ekki eingöngu verndað, heldur aukið og eflt. Það veit enginn, til hvers þessar tilraunir og rannsóknir kunna að leiða. Jafnvel kunna þær að geta leitt til þess, að við gætum aðstoðað klak þorskfiska okkar. Um það getur enginn sagt í dag. Orð eru til alls fyrst, og það má næstum því segja, að þessum málum hafi svo lítið skilað fram hjá okkur á undanförnum árum, að þau séu enn einvörðungu á umræðustigi. Úr því að það kann að valda einhverjum hugaræsingi hjá einstaka mönnum, þá ætla ég að ræða það sérstaklega hér, hve gífurlegir möguleikar kunna að vera í boði hjá landbúnaðinum að hafa sem aukabúgrein og jafnvel aðalbúgrein fiskrækt í hinum fjölmörgu vötnum, sem alls staðar eru fyrir hendi í landinu. Þetta er lítt rannsakað mál enn. Við höfum náð umtalsverðum árangri í ræktun lax. En að öðru leyti má segja, að okkur hafi skilað lítt fram á veg. Ég ætla ekki að setja fram lengri tölu um nauðsyn þessa máls, en ég vænti þess, að þessi till. fái nú nægjanlegt fylgi og öfluglega verði að málinu unnið alveg á næstunni. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að þessari umr. verði frestað og till. vísað til hv. atvmn.

Flm. (Bragi Sigurjónsson) : Herra forseti. Till. sú, sem hér er flutt á þskj. 54 og fjallar um úrræði til að minnka olíukaup erlendis frá, er flutt ásamt mér af Benedikt Gröndal og Stefáni Gunnlaugssyni, hv. alþm. Hún fjallar um það, að ríkisstj. láti semja grg. og till. í orkumálum og sé verkefnið tvíþætt, en liðirnir hljóða svo: „1) Að gefa yfirstandandi Alþ. skýrslu um þá möguleika, sem eru á skjótum nýframkvæmdum til hitunar húsa með jarðvarma og raforku, miðað við það, að slíkar framkvæmdir geti þegar á næsta ári dregið úr olíuþörf landsmanna, enda hafi þær forgang um fjármögnun frá opinberum sjóðum. 2) Að gera till. um orkumálastefnu næstu tveggja áratuga, er nái til virkjunar vatnsfalla og jarðhita, notkunar raforku m. a, til iðnaðar, hitunar og samgangna, notkunar jarðhita m. a. til hitunar, landbúnaðar og iðnaðar, og hugsanlegrar olíuvinnslu úr landgrunni Íslands.“ Þjóðarbúskap okkar Íslendinga er þann veg háttað, að við þurfum margs og mikils að afla erlendis frá, og hefur sú þörf sífellt farið vaxandi, eftir því sem tækniþróun hefur hér fleygt fram og þægindakröfur almennings hafa aukist. Að sjálfsögðu hefur verið reynt að draga nokkuð úr innflutningsþörfinni með eflingu landbúnaðar annars vegar og iðnaðar hins vegar, en tækniþróun beggja atvinnugreinanna hefur kallað á mikinn innflutning þeim til handa, svo að gjaldeyrissparnaður hefur ekki alltaf orðið sem skyldi. Það hefur því alltaf mætt að meginhluta á sjávarútveginum að standa undir innflutningsþörf okkar, og af því að sjórinn hefur verið okkur löngum gjöfull, þjóðin kunnað næsta vel á það fjárnám og sífellt klifað á því, að við hefðum nánast einungis í þann handraðann að leita, hefur ekki verið gætt eins vel og skyldi að þeirri hliðinni, hvernig við getum sparað gjaldeyri án þess að missa nokkurs í af lífsgæðum eða hvað við gætum átt annað verðmætt til gjaldeyrisöflunar en fiskinn einan. Síðastur skal ég verða til þess að lasta þann stórhug og myndarskap, sem þjóðin hefur sýnt oft og iðulega í skipakaupum og byggingu vinnslustöðva. Hitt dylst alþjóð tæpast, að þar hefur löngum verið farið meira að kappi en forsjá og þar hafa stórar fjárfúlgur mátt koma að betra gagni, ef meiri og betri yfirsýn og yfirstjórn hefði verið á hlutunum. Á seinni árum hefur athygli landsmanna beinst nokkuð að öðrum möguleikum landsins en framleiðslu sjávarafurða. Tekjum af erlendum ferðamönnum hefur af mörgum verið haldið á loft sem stórum lið. Skoðaður hefur verið útflutningur ýmissa jarðefna, kannaðir hafa verið möguleikar til ýmiss konar stóriðju, að ekki sé talað um meiri gjörvinnslu matvæla úr sjávar- og landbúnaðarhráefnum. En allt hefur þetta, samfara því að líf nútíðarmannsins er síháðara orku í einhverri mynd, leitt meir og meir til þess, að hugur landsmanna hefur í æ ríkari mæli beinst að orkulindum landsins, vatnsaflinu og jarðhitanum. Sumt af þessari orku er tiltölulega auðbeislað og ódýrt í framleiðslu, enda þegar komið í gagnið. Annað er torsóttara og dýrara og þarf verulega tæknikunnáttu og mikið fé til að beisla. Og af því að olía hefur verið fram að þessu auðfengin sem orkugjafi og komið jafnar við þjóðarpyngjuna, hefur ríkisvaldið ekki svo mjög hugleitt að fella í áætlunar- og framkvæmdakerfi að taka þessi auðæfi fortakslaust í gagnið, þannig að olíukaup landsmanna gætu stórlega minnkað og gífurlegur gjaldeyrissparnaður hlotist af, - sparnaður gjaldeyris, sem þá mætti verja til annar, svo sem véla og tækja til beislunar hinnar innlendu orku. Við Íslendingar eigum margt ágætlega menntaðra verkfræðinga, sem sumir hverjir hafa mjög hvatt þjóðina til dáða í þessum efnum, og vissulega hefur þeim og þeirra liðsnautum orðið verulega ágengt. Sogsvirkjun, Laxárvirkjun, Andakílsvirkjun, Búrfellsvirkjun og bráðum Sigölduvirkjun eru t. d. umtalsverðir marksteinar að fullvirkjun allra hagnýtanlegrar vatnsorku í landinu og Hitaveita Reykjavíkur, Selfoss, Húsavíkur og ýmissa annarra staða að fullnýtingu alls nýtanlegs jarðvarma. En við þurfum að vinda okkur að þessum verkefnum af miklu meiri ákveðni og marksækni en fram að þessu, því að hér er um geysileg verðmæti að ræða og geysilegt lífsöryggi fyrir þjóðina að tefla. Við skulum líta hér á örfáar tölur til staðfestingar þessu. Í Sveitarstjórnarmálum, tímariti Sambands ísl. sveitarfélaga, getur að lesa, að orkuframleiðsla allra hitaveitna á landinu hafi á s. 1. ári numið 1350 gígawattstundum og söluverðmæti þeirra numið um 430 millj. kr. Ef hitað væri upp með gasolíu á þessum stöðum, hefði kostnaðurinn numið einum milljarði kr., þar af gjaldeyrir 660 millj. Láta mun nærri, að um 45% landsmanna njóti upphitunar húsa með jarðhita, og sjá þá allir, um hvílíka fjármuni er hér að tefla. Enn má geta þess, að samkv. upplýsingum í grein, sem Jóhannes Zoëga hitaveitustjóri í Reykjavík ritar í Sveitarstjórnarmál á þessu ári, reyndist orkuverð gasolíu til upphitunar í Reykjavík rúmlega helmingi hærra en orkuverð Hitaveitunnar á s. l. ári, að ekki sé hugleiddur þrifnaðurinn og svo öryggi íbúanna, sem njóta hins innlenda hitagjafa. Evrópuþjóðir og fjöldi annarra þjóða skjálfa þessa dagana af kvíða við olíuskort, sem Arabalöndin ógna nú með. Þessi vá blasir einnig við okkur Íslendingum og hvetur okkur til aukinna dáða í orkumálum okkar, vitandi það, að auk skorts á olíu muni hún og hækka verulega í verði næstu ár. Enn notum við mikið magn af olíu til rafmagnsframleiðslu og húsahitunar, til iðnaðar ýmiss konar og að sjálfsögðu til að knýja skip okkar, samgöngutæki og alls konar vélar. Vafalaust bíður það verulegs tíma enn, að skipafloti okkar geti sparað við sig olíu, fullvist raunar, að þar muni þörfin aukast. Sama má segja um samgöngutækin á landi, og má þó vera skemmra í, að þar geti raforkan a. m. k. létt innan tíðar á. Hitt er nánast óverjandi, að við framleiðum ekki allt rafmagn með vatnsafli og hitum öll hús með jarðvarma eða rafmagni, þegar þessar guðagjafir landsins bíða aðeins eftir framtaki okkar, skipulagshæfileikum og fjármálaviti. Við eigum ekki að vera þekkt fyrir að sitja með hendur í skauti, þegar Vestfirðir, eitt af mestu framleiðslusvæðum sjávarafurða lands, kveina ár eftir ár af rafmagnsskorti eða Norðurl. v., Norðurl. e. og Austfirðir verða enda að reka dísilrafstöðvar í stórum stíl til að bjarga stórverðmætum í land fyrir þjóðarheildina. Hvar er byggðastefnan hér? Og við eigum heils hugar, hvar sem við búum, að ýta eftir því af öllum mætti, að Kópavogur, Hafnarfjörður, Keflavík og aðrir þéttbýlisstaðir á Suðurnesjum sem og Akranes séu jarðhitavædd hið allra fyrsta. En þá munu um 65–70% þjóðarinnar hafa hlotið jarðhita til húsahitunar, og hefur það ekki lítið gildi fyrir þjóðarheildina. Enn mætti fleira nefna, sem athuga ber í þessu sambandi. Við flytjum feikn inn af smurolíum. Mikið af þessu fer sem affall til mengunar í þéttbýlisstöðum, en mætti nota aftur, ef hreinsað væri, og spara þar einnig gjaldeyri. Hér verður ekki við mál þetta skilið, svo að ekki sé minnst á tvo stórdrauma varðandi vatnsorkuna, iðnvæðingu á stórstigi og/eða beinan útflutning raforku. Jakob Gíslason, áður orkumálastjóri, ritaði fyrir nokkrum árum bugleiðingar um hugsanlegan raforkuflutning t. d. til Stóra-Bretlands. Ef ég man niðurstöður hans rétt, var alls ekki um ósigrandi tæknivanda að ræða þar, en hagkvæmnin umdeilanleg þá. En hvað verður innan skamms í orkuhungruðum heimi með olíuskort á lofti? Hver veit nema við getum innan skamms flutt út raforku í stórum stíl? Við höfum hins vegar meira hugsað til hins, að reisa hér á landi verksmiðjur til ýmiss konar iðnaðarframleiðslu, sem kallar á mikla orkuþörf. Sementsverksmiðjan, Áburðarverksmiðjan, Álverksmiðjan, Kísilgúrverksmiðjan og fleira er í skoðun. Að öllu þessu athuguðu, sem nú hefur verið talið, teljum við flm. þeirrar till., sem hér er flutt, fullkomlega tímabært og raunar bráðnauðsynlegt að athuga annars vegar með skjótum hætti, hvernig draga megi verulega úr olíunotkun landsmanna án þess að vandi skapist af, en hins vegar að búa orkumálastefnu ríkisins í skynsamlegan framkvæmdastakk í næstu framtíð, –stefnu, sem á að okkar dómi að mótast af stórhug, víðsýni og kjarki, þar sem horft er langt til vegar, en þó gætt að öllum næstu kennileitum, þar sem landsheildin öll er höfð inni í dæminu. Hér situr Orkustofnunin inni með mesta þekkingu til að vinna þetta verk fljótt og vel, en ríkisvaldinu ber að sjálfsögðu að mæla fyrir. Að svo mæltu legg ég til, þegar umr. þessari verður frestað, að till, verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir það, að ég er því algerlega fylgjandi, að samþykkt verði till. í þá átt, að veitt verði fé til þess að gera nauðsynlegar rannsóknir á fiskeldi í sjó. En ég vil fara um það aðeins örfáum orðum og þá fyrst segja það, að það er misskilningur hjá hv. frsm., að orðalagsbreyting á till. frá því, sem var er hún var flutt hið fyrra sinn, breytti því, að það sé eðlilegt, að Fiskifélagi Íslands sé falið þetta verkefni. Að þessu mætti færa mörg rök, og ég vil þá taka það fram, að það er siður en svo, að ég telji þá virðulegu stofnun, Fiskifélag Íslands, ekki geta sinnt þessu, en það er eðlilegra, að þetta verði falið annarri stofnun. Það mun svo vera, að rannsóknir á fiskistofnum okkar eiga lögum samkv. að vera hjá Hafrannsóknastofnuninni, og er þá sjálfsagt átt við nytjafiskana í sjónum. Væri því, ef við litum á þetta sem sjávarútvegsmál, eðlilegra, að það væri Hafrannsóknastofnunin, sem fengist við þetta. En nú er það svo, eins og reyndar hv. frsm. nefndi, að fiskeldi í sjó er enn sem komið er og mun í fyrirsjáanlegri framtíð eingöngu hugsanlegt að verði arðvænlegt á svokölluðum dýrum fisktegundum, og þar er fyrst og fremst um laxfiska að ræða. Það má að vísu hugsa sér nokkuð annars konar eldi í sjó eða ræktun, eins og t. d. á kræklingi og ostru, og það má líka hugsa sér einhvers konar eldi án fóðrunar í sjó, þ. e. a. s. að fiskurinn eða dýrin séu geymd í sjónum og látin fæða sig af því, sem sjórinn gefur. - Þetta er hugsanlegt um ýmsar aðrar dýrategundir, eins og krækling o. fl. En þar sem fóðra þarf fiskinn, þá er það einfalt lögmál, að fiskurinn, sem alinn er, þarf að vera mörgum sinnum dýrari heldur en sá, sem fóðrað er með, því að fóðrið kemur venjulega þannig fengið, að það eru aðrir fiskar, og þarf ca. sex sinnum fleiri kg af fóðri til að gefa eitt kg af fiski, sem kemur til nytja, og sér þá hver maður, að þarna er fyrst og fremst hugsanlegt, ef hægt er að ala mjög dýrar fisktegundir, og það eru náttúrlega laxfiskarnir. Það er rétt, að það hafa verið gerðar tilraunir með eldi sjávarfiska, t. d. í Bretlandi, með upphituðu vatni eða affallsvatni, sem mun vera frá kjarnorkustöðvum, og þar hefur tekist að ala með viðunandi árangri, ekki kannske haffræðilega viðunandi árangri, en mjög góðum vaxtarárangri flatfiskategundir, eins og frsm. nefndi. Tilraunir hafa verið gerðar í Noregi, Kanada og Bandaríkjunum með eldi laxfiska. Enn sem komið er hefur það þó ekki gengið betur en svo, að það er á mörkum þess að vera hagkvæmt, en það er annað mál. Við eigum jafnt fyrir því að fylgjast með í þessu efni. En staðreyndin er, að við munum fyrst og fremst líta til laxfiskanna, og án þess að það þurfi að koma hér nokkur metingur eða deila á milli sjávarútvegs og landbúnaðar eða sjútvrn. og landbrn., þá er það nú svo, að laxinn blessaður tilheyrir landbúnaðinum og við höfum þar stofnun, sem heitir Veiðimálastofnun, og sú stofnun hefur yfir að ráða mestri þekkingu á þessum ágætu fiskum og starfskröftum til þessara rannsókna, og það er nú einu sinni svo, að laxinn klekst út í ánum, en elst upp í sjó. Eitt það mikilvægasta er uppeldi seiðanna, og þar er Veiðimálastofnunin með alla þekkinguna, og það væri því beinn tvíverknaður og sóun á fjármunum, ef önnur stofnun færi að eiga við rannsóknir á þessu sama efni. Eins og ég tók fram áðan, þá er síður en svo nokkur metingur þarna á milli, þetta er einföld hagfræði. Það er miklu eðlilegra, að þessum fjármunum yrði beint til Veiðimálastofnunarinnar og hún fengist við þessar rannsóknir. Áhugi Fiskifélagsins er eðlilegur og virðingarverður, en það er mín till., að n. sú, sem fjallar um þessa till., athugi nú vel, hvernig best mundi nýtast fjármagnið, og þá er tæknilega ákaflega einfalt að breyta till. þannig, að Alþ. ályktaði að fela ríkisstj. að veita Veiðimálastofnuninni nauðsynlegan fjárhagslegan stuðning til þessara hluta.

Flm. (Sverrir Hermannsson) : Herra forseti. Ég ætla litlu við framsögu mína að bæta og ekki að hætta mér út í langar umr. um fiskeldi í sjó af þeirri ástæðu eingöngu, að um það skortir mig alla fræðilega þekkingu að ræða það, og sama hygg ég, að sé uppi á teningnum hjá hv. 4. þ m. Norðurl. e., sem talaði áðan. Okkur skortir allar upplýsingar, að ég ekki tali um reynslu í þessum efnum. Fyrir því er það, að ég get ekki blandað mér í umr. um það, með hvaða hætti þetta getur orðið arðbært, hvort fóður, sem til þarf að ala fisk í sjó á, verður of dýrt, til þess að það borgi sig. Um það liggur ekkert fyrir enn í dag. Þó hefur reynsla annarra þjóða, eftir því sem lesa má í fræðiritum og tímaritum, orðið sú, að þeir telja, að það sé ómaksins vert að halda þessum tilraunum áfram og rannsaka málið til hlítar, enda hefur þetta gefið hina bestu raun. Hv. þm., sem hér talaði áðan, hv. 4. þm. Norðl. e., tók fram, að um þetta mál ætti ekki að verða metingur, og ég er honum sammála. Hann áleit, að e. t. v. væri eðlilegra, að þetta heyrði undir Hafrannsóknastofnunina. Ég vil aðeins benda á, að hún hefur ærnu verkefni að sinna. Hana þarf að stórefla. Enn fremur er hið nánasta samstarf á milli Fiskifélags Íslands og Hafrannsóknastofnunar, og mætti mín vegna breyta till. í þá veru, að Fiskifélagi og Hafrannsóknastofnun yrði falið þetta verkefni. En hv. þm. gat réttilega um það, að Veiðimálastofnunin hefur að vísu mikilvægu hlutverki að gegna, og þá ræddi hann sérstaklega um lagfiskinn. Ég gerði það af ráðnum hug, eins og ég þóttist hafa tekið fram í minni framsögu, að hafa laxfiskinn ekki sem sérstakt dæmi um sjávarbúskapinn, heldur einvörðungu að fjalla um þá möguleika, sem kynnu að vera á ræktun annarra fisktegunda og sjávardýra almennt. Ég hygg, að Veiðimálastofnunin hafi ærið á sinni könnu einnig, og ætla ekki að orðfæra það hér, enda brestur mig þekkingu til þess, hver árangur hefur orðið af hennar starfi í gegnum tíðina. Ýmsum markverðum árangri hefur hún náð, og sjálfsagt er að efla hana til sinna verka, sérstaklega með það í huga, og það er sannfæring mín, að miklu meira mætti gera. Við eigum ótrúlega möguleika á sviði eldis vatnafiska. Fróðir menn álíta, að þeir séu ómælanlegir, þeir möguleikar, sem við eigum hér á landi í ræktun nytjafiska í okkar fjölmörgu vötnum. Og því hefur verið haldið fram við mig, að mjög víða hátti þann veg til, að bændur gætu stundað þetta sem aukabúgrein til búdrýginda sér. Ég held, að við ættum nú að sameinast um það, að þessi till. nái fram að ganga, og ég hvika ekki frá því, að það sé rétt málsmeðferð, að framkvæmd þessarar till. eða þál., ef samþykkt verður, verði í höndum þessa aðila, þar sem hér er eingöngu verið að fjalla um fiskeldi í sjó. Ég þykist þess fullviss, að ef við berum gæfu til að stuðla að slíkum framkvæmdum, eftir því sem efni standa til, þá muni það óðar en líður gefa hinn besta arð í aðra hönd.



Herra forseti. Það er í mörgu tilliti, sem landsbúar sitja ekki allir við sama borð og njóta ekki hliðstæðrar þjónustu frá hendi þjóðfélagsins. Menntunaraðstaða, heilbrigðisþjónusta, sími, sjónvarp og fleira mætti telja, allt er þetta miklu dýrara og ófullkomnara þeim, sem á landsbyggðinni búa, en hinum, sem í þéttbýlinu eru. Það er þó yfirlýst stefna stjórnarinnar, og líklega má eitthvað um það finna í stefnuskrám allra stjórnmálaflokka, að stefnt skuli að því, að allir þegnar þjóðfélagsins búi við sem jafnasta aðstöðu og jöfnust kjör af hálfu samfélagsins. Það mál, sem hér er hreyft, er vissulega ekki eitt af þeim stærstu ójafnræðismálum, sem sveitir landsins búa við, borið saman við þéttbýlið. Þar fyrir þarf það ekki að vera smátt í augum þeirra, sem við þetta búa. En það eru langir vegir frá því, að sveitirnar almennt búi við jafngilt rafmagn og þéttbýlið. Það er ekki aðeins, að sveitirnar greiði rafmagnið á hæstu töxtum, þar sem eru taxtar rafmagnsveitna ríkisins. Það rafmagn, sem flestir sveitarbæir fá, er ekki jafngilt til margra nota. Þessu er lýst í grg. með þáltill., sem ég ásamt fleirum hef leyfi mér að flytja á þskj. 43 og fjallar um könnun á notagildi einfasa rafmagns borið saman við 3 fasa rafmagn og um það, að gerð verði áætlun, hvernig megi dreifa 3 fasa rafmagni um sveitir landsins. Það var tekið upp til þess að flýta fyrir dreifingu rafmagns um landið að leggja það með svonefndum einfasa lögnum. Til að byrja með var það gert á þann hátt, að aðeins voru lagðar 2 strengja raflínur, en síðar og með nýrri tækni tókst að koma rafmagninu með aðeins einum streng, þar sem jörð er notuð til að flytja annan fasann á móti. Þessar lagnir eru miklu ódýrari en hinar. Ætla má, að lína fyrir 3 fasa rafmagn væri nú um þriðjungi dýrari en fyrir einn fasa. Hver kílómetri kostar um 270 þús. kr. á móti um 180 þús. kr., sem einfasa lína kostar. Spennustöðvar fyrir 3 fasa línu munu líka vera um helmingi dýrari. Ég tel ekki nokkurn vafa á því, að það hafi verið rétt stefnt að taka hér upp dreifingu rafmagns með einfasa linum. Með því móti ætti með sama fjármagni koma rafmagninu til miklu fleiri bæja. Það, sem meint er með þessari till., er einfaldlega, að það óhagræði, sem bændur og annað sveitafólk býr við af þessum sökum, verði kannað og hvað mikið muni kosta að bæta úr því, og í þriðja lagi, að gerð verði áætlun um, hvernig megi koma fullgildu rafmagni um sveitirnar að lokinni þeirri áætlun, sem nú er verið að vinna að í sveitarafvæðingu. Það er, eins og ég hef sagt, ljóst, að einfasa rafmagn er bændum og iðnaðarmönnum í sveitum eða iðjuverum í sveitum á margan hátt mjög miklu óhagstæðara. Í fyrsta lagi má benda á verð rafmótoranna. Sem dæmi má nefna það, að 5 hestafla mótor fyrir 3 fasa rafmagn kostar nú um 19 þús. kr., en 39 þús. kr. fyrir einfasa rafmagn. 10 hestafla mótor kostar samsvarandi 29 þús. kr. fyrir 3 fasa, en 53 þús. kr. fyrir einfasa rafmagn. Og 15 hestafla mótor fyrir 3 fasa rafmagn kostar aðeins 37 þús. kr., en ekki er hægt að fá stærri mótora en 13 hestöfl fyrir einfasa, og þeir kosta um 59 þús. kr. Þar sem ekki fást stærri mótorar en þetta, er það algerlega ófullnægjandi fyrir stærri býli, sem hafa t. d. stórar hlöður og þurfa aflmikla súgþurrkunarmótora. Í þriðja lagi er ending einfasa mótora mjög miklu minni og þeir gefa ekki sama afl með sömu orkunotkun. Þeir eru orkufrekari til þess að skila sama afli. Í fjórða lagi er ekki hægt að fá einfasa mótora fyrir mörg þau tæki, sem nú tíðkast við búskap, og reyndar fleira, t. d. ýmsan tæknibúnað í gripahús, svo sem rafknúnar viftur, lyftur o. fl., sem nauðsynlegt er við nútíma tæknibúskap. Ég vil leggja á það sérstaka áherslu, að koma þarf af sveitarafvæðingunni, eins og við köllum það, áður en hafist er handa um að breyta þessum einfasa lögnum í 3 fasa lagnir. En þar sem tveir vírar liggja um sveitir og einfasa rafmagn er, mun þetta vera hægt með tiltölulega auðveldu og nokkru ódýrara móti. Nú, þegar hillir hins vegar undir lúkingu sveitarafvæðingarinnar, er ekki of snemmt, að farið sé að huga að þessu, og því er eðlilegt, að þessi mál verði nú tekin til könnunar og gerð um þau áætlun, eins og þáltill. þessi gerir ráð fyrir. Ég vil svo, herra forseti, leggja til, að þessari umr. verði frestað og málinu vísað til hv. atvmn.