Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti lítur svo á að þingfundir geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um.

Borist hefur bréf frá 7. þm. Norðaust., Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, um að hún geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Tekur því í dag sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Ingibjörg Þórðardóttir. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Borist hefur bréf frá forsætisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 481, um störf þingmanna á vegum framkvæmdarvaldsins, frá Birni Leví Gunnarssyni. Borist hefur bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 507, um framkvæmdir við Landspítalann, frá Önnu Kolbrúnu Árnadóttur. Borist hafa tvö bréf frá fjármála- og efnahagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 470, um jafnréttismat, frá Andrési Inga Jónssyni, og á þskj. 482, um störf þingmanna á vegum framkvæmdarvaldsins, frá Birni Leví Gunnarssyni. Loks hafa borist tvö bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 464, um þróunar- og mannúðaraðstoð, frá Bryndísi Haraldsdóttur, og á þskj. 489, um störf þingmanna á vegum framkvæmdarvaldsins, frá Birni Leví Gunnarssyni.

Herra forseti. Ég vil gera alvarlegar athugasemdir við það að verið sé að hringla hvað eftir annað með viðveru hæstv. ráðherra í óundirbúnum fyrirspurnatíma og það gerist með stuttum fyrirvara. Hér var gert ráð fyrir að hæstv. heilbrigðisráðherra yrði til svara í dag og þingmenn búnir að undirbúa sig með það í huga. Núna rétt áður en þingfundur hefst tökum við eftir því að búið er að skipta hæstv. heilbrigðisráðherra út og setja hæstv. dómsmálaráðherra í staðinn. Við höfum fyrr í dag verið að ræða um skipulag og fyrirsjáanleika í störfum þingsins o.s.frv. Ég kvarta undan þessu og geri við þetta athugasemdir og ég bið hæstv. forseta um að koma því áleiðis til ríkisstjórnarinnar að þetta gangi ekki svona.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Oddnýju Harðardóttur. Þessi hringlandaháttur er ekki bjóðandi. Þingmenn eru búnir að undirbúa sig til að spyrja ráðherra sem auglýst hefur verið í töluvert langan tíma að muni vera hér til svara. Svo hverfur viðkomandi ráðherra og einhver nýr skýtur upp kollinum. Það er ekki þannig sem við viljum vinna hér. Mig langar líka að spyrja hæstv. forseta út í hvenær samið hafi verið um að þingfundur ætti að standa lengur í dag. 
            

Virðulegi forseti. Ég má til með að taka undir með hv. samþingmönnum mínum um fyrirsjáanleika þess hvaða ráðherrar séu viðstaddir. Ég vil einnig almennt beina þeirri hugmynd til forseta að mögulega mætti hafa betur í huga hvað þingmenn sjálfir vilja spyrja um og þeir mættu vera hafðir meira með í ráðum um hvaða ráðherrar eru til staðar hverju sinni eftir því hvað er í gangi í þjóðfélaginu hverju sinni, en þá með einhverjum fyrirvara þannig að þingmenn geti undirbúið sig svo við fáum sem mest út úr þessum umræðum og það sé einhver tilgangur með þessu öllu saman. Auðvitað gengur ekki að við fáum að vita með kortersfyrirvara hvaða ráðherrar eru hér til svara. Rétt eins og öðrum þykir mér hryggilegt að við höfum ekki fengið nægilegan tíma til að undirbúa þá ráðherrastöðu sem okkur er boðið upp á í dag. Svo vil ég einnig undirstrika að ég man ekki til þess að beðið hafi verið um samþykki þingflokksformanna fyrir því að þingfundur skuli standa lengur í dag.

Forseti. Ég vil nota tækifærið og taka undir með þeim sem hafa talað hér á undan. Þetta er óþægilegt fyrir alla, ekki síst óþægilegt fyrir fámenna þingflokka sem þurfa að leggja töluvert hart að sér til að skipuleggja vinnu sína, öllum til gagns, að verið sé að þvæla með það fram og til baka með mjög litlum fyrirvara hvaða hæstv. ráðherrar sjá sér fært að vera hérna hverju sinni. Það hlýtur að vera hægt að hafa betri brag á þessu. Annað sem mig langar til að spyrja virðulegan forseta um er hvernig stendur á því að samhliða því að skipan í bankaráð Seðlabankans og stjórn RÚV skuli vera tekin af dagskrá skuli vera felldur niður dagskrárliður um beiðni um skýrslu sem lýtur að vopnaflutningum, skýrslubeiðni til utanríkisráðherra. Ég átta mig ekki á hvaða þörf er á því að taka hana út af dagskrá í dag.

Virðulegi forseti. Ég er búinn að ganga hérna hring á nokkra þingflokksformenn sem kannast ekki við það að samið hafi verið um að hér yrði þingfundur lengdur, þá væntanlega eftir þörfum fram yfir klukkan átta. Ég var á þingflokksformannafundi á sínum tíma. Ég man ekki til þess. Aðrir sem voru á þeim fundi og ég hef talað við kannast ekki við þetta. Spurt var áðan af hv. þingmanni hvenær samið hafi verið um þetta. Ég ætlast til þess, með fullri virðingu, að hæstv. forseti svari þeirri spurningu. Ég kem hingað upp bara til að spyrja þeirrar spurningar og ef hæstv. forseti hefði einfaldlega svarað fyrirspurn hv. þingmanns áðan hefði ég kannski ekki þurft þess, ef komið hefði viðhlítandi skýring. Mér finnst þetta líka eiga að minna okkur á að við eigum ekki að taka ákvarðanir á þingflokksformannafundum eftir því hvort einhver fái hugmynd og ef enginn berst sérstaklega á móti því sé því sjálfkrafa tekið sem samþykkt. Það er þreytandi að þurfa að vera að tuða yfir þessu. Hæstv. forseti er sjálfsagt sammála því. En ég spyr aftur, eins og hv. þingmaður áðan: Hvenær var það ákveðið og samþykkt meðal þingflokksformanna að hér stæði fundur lengur en þingsköp gera ráð fyrir?

Forseta er sá vandi á höndum að enn eru nokkrir á mælendaskrá sem vilja ræða fundarstjórn og áður en forseti svarar er kannski ágætt að heyra hvað mönnum liggur á hjarta. En ég mun svara þeim spurningum sem fram hafa komið þegar mælendaskrá um fundarstjórn forseta hefur verið tæmd. Ég ætla að minnsta kosti að hleypa að fulltrúum allra þingflokka áður en ég gríp inn í umræðuna.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur og öðrum hv. þingmönnum sem hér hafa tekið til máls. Þessi vinnubrögð, að það liggi ekki fyrir með sæmilegum fyrirvara hvaða ráðherrar eru til svara hér í fyrirspurnartímum, eru náttúrlega algjörlega óhafandi og óboðlegt. Það er ekkert leyndarmál að minnsta kosti að í sumum af smærri þingflokkunum hérna þá er lagt á ráðin um það á þingflokksfundum hvernig menn skipta sér á fyrirspurnir og þurfa auðvitað að hafa í því sambandi glöggar upplýsingar um hvaða ráðherrar eru til svara. Góð og gagnleg fyrirspurn, hún auðvitað kallar á undirbúning og ég leyfi mér að beina því mjög eindregið til forseta að það verði bætt úr skák í þessu efni og að það liggi fyrir klárt og kvitt með góðum fyrirvara hverjir verði til svara.

Herra forseti. Hér hafa menn verið að velta því fyrir sér hvort legið hafi fyrir samþykki þingflokksformanna fyrir því að vera inn í kvöldið. Það er álitamál hvernig formið á að vera í þeim efnum en ég verð að játa að eftir þingflokksformannafund gerði ég ráð fyrir að fundað yrði hér fram á kvöldið. Mig minnir að forseti hafi orðað það með einhverjum hætti að svo gæti verið og að enginn hafi hreyft andmælum við því. Þetta segi ég eftir minni og held að ekki hafi átt að koma á óvart að gert yrði ráð fyrir lengri þingfundartíma í dag miðað við þau mál sem eru á dagskrá og miðað við að ekki verður um frekari þingfundi að ræða næstu daga. Varðandi viðveru ráðherra held ég að forseti og ráðherrar leggi að jafnaði mikið á sig til þess að þessar upplýsingar liggi fyrir með sem bestum fyrirvara, en frá því verða auðvitað einhver frávik. Ég held að það megi segja að hér eru ráðherrar mikilvægra og stórra málaflokka sem ekki komast alltaf að í óundirbúnum fyrirspurnatíma sem er þá tækifæri fyrir fulltrúa stjórnarandstöðunnar og aðra að spyrja á þessum þingfundi.

Forseti vill bregðast við þótt enn séu þrír á mælendaskrá, þar sem þeir tilheyra þingflokkum sem þegar hafa átt frummælendur í umræðunni, og svara sem eðlilegt er. Í fyrsta lagi tek ég undir það að það er afar óheppilegt að skyndilegar breytingar verði á viðveru ráðherra í óundirbúnum fyrirspurnatíma. Almennt gerist það sem betur fer sjaldan og oftast hefur haldið sá listi sem legið hefur fyrir með nokkrum fyrirvara. Í þetta sinn er hvort tveggja að fáir ráðherrar eru til svara og ein breyting varð á, þ.e. má segja að hafi verið skipt inn á dómsmálaráðherra fyrir heilbrigðisráðherra. Ég kannaði í morgun hjá forsætisráðherra hvort fleiri ráðherrar gætu verið viðstaddir hinn óundirbúna fyrirspurnatíma en ástæður þess að margir eru fjarverandi eru m.a. að fram fer á sama tíma og við erum hér að tala aðalfundur Samtaka atvinnulífsins og þar eru nokkrir ráðherrar tepptir. Í öðru lagi vil ég segja að á mánudaginn var, fyrir viku, var lagt upp þinghaldið út þá viku sem liðin er og eins þessi dagur í dag. Þá var tillaga mín sú að inn á þá dagskrá kæmu frumvörp þeirra ráðherra sem ekki kæmu sínum málum að á þriðjudaginn var. Þá var ljóst að það yrði þar af leiðandi nokkuð langur fundur í dag, þ.e. gæti þurft nokkuð langan fund. Það má kalla það rétt að ekki hafi formlega verið gengið eftir því hvort samkomulag væri um þetta, að fundur gæti staðið lengur en þingsköp gera ráð fyrir, en enginn hreyfði andmælum við þessu uppleggi sem þarna var kynnt og var sent út til allra þingflokksformanna á föstudaginn var. En kannski hafa þeir verið að undirbúa hátíðahöld og ekki tekið eftir þeirri útsendingu. Ef ekki er samkomulag um að þingfundur geti staðið lengur í kvöld, eða öllu heldur þingfundir, því að þingfundi verður væntanlega skipt í tvennt, er það tillaga forseta og þá verða greidd atkvæði um hana í upphafi seinni fundarins. Í þriðja lagi er spurt af hverju ekki fari fram kosningar í dag sem áður voru á dagskrá. Svarið við því er að þær eru því miður ekki alveg tilbúnar, það sem kjósa skal. Það var ekki komin niðurstaða í því að öllu leyti hjá þingflokkum sem áttu að tilnefna sína fulltrúa, t.d. hvað varðar útvarpsráð.

Skýrslubeiðnin.

Varðandi skýrslubeiðni barst forseta bréf í dag frá utanríkisráðuneytinu með athugasemdum sem forseti ætlar að gefa sér tíma til að fara yfir. Ég hef þegar upplýst fyrsta flutningsmann skýrslubeiðninnar um að af þeim sökum frestist atkvæðagreiðslan. Þá má bæta við að allt stefnir í að boðaður verði stuttur þingfundur fyrir kosningar á miðvikudaginn kemur, þegar að loknum þingflokksfundum, vegna þeirra kosninga sem við þurfum að fresta í dag. Ég bið hv. þingmenn að vera undir það búna að þær kosningar sem frestast í dag færist yfir á stuttan fund sem settur verður eingöngu í því skyni á miðvikudaginn, að kjósa þá það sem hægt verður að kjósa. Þetta eru svör forseta. Óska hv. þingmenn eftir að halda til streitu að ræða fundarstjórn forseta engu að síður?

Herra forseti. Ég þakka forseta fyrir þessar skýringar. Þó verð ég að lýsa furðu minni á því að á borði okkar allra er dagskrá, sem dreift var rétt fyrir fundinn, sem er ófullnægjandi, sem sýnir að enn eru inni liðir 2, 3 og 4, þ.e. kosningarnar, og umrædd skýrsla. Þegar farið er inn á heimasíðu þingsins er þar líka úrelt dagskrá. Maður veltir fyrir sér: Hvernig eiga þingmenn að undirbúa sig og vera viðbúnir umræðu í þingsal svo að vel eigi að vera þegar þingheimur hefur ekki hugmynd um hvað ræða á og það getur bara breyst fyrirvaralaust? Hvort tveggja að mál séu sett á dagskrá og tekin út af dagskrá. Ég velti líka fyrir mér varðandi skýrsluna sem nú átti að ræða: Er það svo, herra forseti, að þegar skýrslubeiðni er lögð fyrir ráðherra að ráðherra ráði því um hvað skýrslubeiðnin snýst? Ef þingmenn óska eftir skýrslu frá ráðherra, getur ráðherra þá komið 

Herra forseti. Varðandi lög um þingsköp segir þar, með leyfi forseta, í 10. gr.: „Reglulegir þingfundir samkvæmt starfsáætlun skulu ekki standa lengur en til kl. 8 síðdegis. Frá því má þó víkja ef þingflokkar ná samkomulagi þar um eða ef þingið samþykkir …“ Þ.e. að tillögu forseta sem hann hefur lagt fram núna. En það eru þingflokkarnir sem verða að ná samkomulagi um það. Við skoðuðum þetta mjög vel hjá þingflokki Pírata þegar við ákváðum hvers konar umboð þingflokksformaður okkar hefði til að semja fyrir okkar hönd við forseta, við aðra þingflokksformenn. Þar skiptir máli að það er þingflokkurinn sem hefur þetta vald, sem þýðir að okkar þingflokksformaður þarf umboð frá þingflokki sínum varðandi þessa hluti. Forseti getur þar af leiðandi ekki tekið ákvarðanir um lengd þingfunda umfram það sem lögin segja nema að hafa, eins og segir, samþykki. Og ekki er talað um ætlað samþykki, hann verður að sækja virkt samþykki. Þetta lætur hæstv. þingforseti sér kannski að kenningu verða. Þetta verður að liggja fyrir, ætlað samþykki þingflokks Pírata, fyrir öllu því sem lög 

Það er ekki þörf málalenginga um þetta. Ef hreyft er andmælum við því að fundur standi lengur en þingsköp gera ráð fyrir stendur sá fundur ekki lengur nema sótt sé heimild til þingsins til að gera það. Forseti hefur þegar boðað að hann geri tillögu um að þingfundur standi lengur í dag 

Virðulegi forseti. Mig langaði að vekja athygli á orðum hv. þm. Birgis Ármannssonar hér áðan og virðulegs forseta um dagskrá þeirra þingmála sem verða rædd á næstunni og nú í dag. Minn skilningur var sá að ef ekki næðist að klára stjórnarþingmálin sem voru á dagskrá á síðasta þriðjudag myndu þau ganga yfir á mánudaginn. En þau voru öll kláruð. Það var engin spurning um að það kæmu fleiri mál. Miðað við það hvernig þessi hringlandaháttur virðist vera þá held ég að það sé bara komið á það stig að við þurfum að fá tillögur forseta skriflegar til að það sé skýrt hvað verið er að samþykkja, hvað er samþykkt og hvað við erum að fara að gera hér á næstunni. Það gengur ekki að það gangi bara manna á milli, þetta var sagt og hitt var sagt, og svo gengur það þvert og í kross. Ég legg það til við forseta að tillögur forseta um lengda þingfundi, mál sem eru á dagskrá, verði einfaldlega skriflegar héðan í frá.

Forseti. Mitt innlegg í þessa umræðu er að þegar fulltrúar nokkurra flokka koma hér og lýsa því yfir að það hafi ekki verið skilningur þeirra að það hafi ekki verið samkomulag um lengri þingfund í dag sé kannski vænlegast að forseti varpi ekki frá sér ábyrgð á þann hátt að segja að það sé flokkunum að kenna, að fólk hafi kannski misst af tölvupóstinum vegna undirbúnings veisluhalda eða eitthvað svoleiðis, og frekar að viðurkenna að mögulega þurfi þingforseti að setjast niður með þingflokksformönnum flokka og ræða aðeins hvort hægt sé að finna betri leið til þess að samþykkja svona hluti í framtíðinni þannig að það sé enginn vafi. Það á ekki að vera vafaatriði um svona mál. Þetta á bara að vera upplýst og virkt samþykki. Ég legg til og hvet hæstv. forseta til þess að eiga þetta samtal og að reyna að finna betri leið til þess að fá þetta upplýsta samþykki.

Forseti. Mig langar að halda aðeins áfram með þessa umræðu um skýrslubeiðnina sem er verið að fresta. Ég verð að viðurkenna ég er ekki skarpari en svo að ég átta mig bara illa á því af hverju símtal frá utanríkisráðuneyti getur stoppað hér, að minnsta kosti í tvo daga ef ekki lengur, skýrslubeiðni um áskilinn fjölda þingmanna á þessari skýrslu. Þetta er nú vægast sagt frekar mikið samtímamál. Skýrslubeiðnin hefur verið tafin töluvert, velkst um hjá utanríkismálanefnd í töluverðan tíma. Það er einfaldlega ekki verið að biðja um annað með vísan til 54. gr. þingskapalaga en að utanríkisráðherra skili skriflegri skýrslu um framkvæmd og ábyrgð á alþjóðlegum skuldbindingum sem varða leyfisveitingar eða undanþágur vegna vopnaflutninga þar sem farið verður í verkferla, ábyrgðarkeðjuna og hið pólitíska verklag. Ég verð að segja að þessi vandræðagangur við að koma þessari skýrslu hér, að uppfylltum öllum skilyrðum, í gegnum þingið er farinn að vekja hjá mér spurningar.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði bara að ítreka það sem hv. þm. Björn Leví Gunnarsson sagði. Skilningur minn var sá, og ég var á þingflokksformannafundinum í síðustu viku, að málin í síðustu viku myndu færast yfir á þennan dag ef þau myndu ekki klárast þá. En þau kláruðust í síðustu viku. Það var alla vega skilningur minn og greinilega fleiri. Það er einhvern veginn lenska að gera lítið úr fólki. Ég upplifði það reyndar ekki á þessum tiltekna fundi, en það er lenska að gera lítið úr svona umkvörtunum stjórnarandstöðunnar eins og þetta sé einhvern veginn henni að kenna, eins og hún hefði átt að gera eitthvað annað, samanber það sem forseti nefndi hérna áðan, að kannski hefðu þingflokksformenn verið of uppteknir við að undirbúa skemmtanahaldið síðasta föstudag. Ég vil gera athugasemd við þau orð, virðulegi forseti.  
            

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson og endurtaka furðu mína á því að dagskrárliður tvö, þ.e. skýrslubeiðni um vopnaflutninga, sé ekki á dagskrá dagsins í dag. Ég átta mig engan veginn á því. Þetta risastóra mál sem sprengdi hér fjölmiðla fyrir þó nokkuð löngu hefur verið að velkjast um í nefnd. Af hverju er verið að stöðva þessa skýrslubeiðni? Hvernig stendur á því að framkvæmdarvaldið getur mætt hingað inn og stöðvað svona nauðsynlega skýrslu? Hvers vegna er það samþykkt? Mér finnst þetta mjög alvarlegt mál. Svona aðeins til þess að reyna að leiðbeina forseta þá er bæði verið að senda þingmönnum tölvupósta og smáskilaboð um hitt og þetta varðandi fundi, varðandi það þegar atkvæðagreiðsla er hér í þingsal og svona, þannig að ég held að það væri bara bragur á ef við fengjum tölvupóst og mögulega smáskilaboð þegar miklar breytingar verða á dagskránni þannig að maður þurfi ekki að hafa tilfinningu 

Virðulegi forseti. Ég hef ekki gert það að reglu að koma upp undir þessum dagskrárlið, en af því að hann heitir fundarstjórn forseta langar mig bara að hrósa fundarstjórn forseta sem ég held að sé í fullu samræmi við þingsköp. Við höfum oft talað um það hér að það væri gott að hafa meiri fyrirvara á málunum, en nú erum við búin að eyða næstum því hálftíma í að ræða það hvort eitthvað sé á dagskrá eða ekki á dagskrá og hvort fundur verði lengri eða ekki þegar hæstv. forseti hefur boðað að hann muni láta fara fram atkvæðagreiðslu síðar í dag um það hvort þingfundur megi standa lengur. Svo bendi ég líka á að ef við spöruðum okkur þennan hálftíma værum við kannski komin af stað í dagskránni og þá kannski þyrfti þingfundur ekkert að vera lengri í kvöld.

Herra forseti. Varðandi skýrslubeiðnina sem hér er til umræðu þá er það auðvitað þannig að til þess að hún komi sem skýrslubeiðni frá Alþingi þá þarf samþykki hér í þingsal. Ég geri ráð fyrir að forseti hafi tekið ákvörðun um að fresta afgreiðslu þessarar skýrslubeiðni í ljósi þess að það eru áhöld um það hvort verið er að beina skýrslunni til þess ráðherra sem málið heyrir undir eða ekki. Ég held að það sé eðlilegt og menn þurfa ekkert að fara í einhverjar samsæriskenningar út af því. Það er eðlilegt að þeir hlutir séu skýrðir sérstaklega í ljósi þess að athugasemdir hafa komið fram um þann þátt. Það snýst ekki um að verið sé að koma með einhverjum hætti í veg fyrir að þær upplýsingar sem óskað er eftir komi fram heldur er spurningin að hverjum á skýrslubeiðnin að beinast. Frekar en að fara í atkvæðagreiðslu þar sem menn væru takast á um þetta þá hugsa ég að forseti hafi ætlað sér að fá skýrari mynd af þeirri niðurstöðu áður en til beinnar atkvæðagreiðslu kæmi í þingsal um það efni.

Herra forseti. Ég verð að lýsa yfir ánægju minni með að hv. þm. Birgir Ármannsson virðist þekkja hug forseta sérlega vel. Ef við þekktum hann hefðum við mögulega fengið einhvers konar skýringar á þessu. Þá væru engar samsæriskenningar uppi heldur værum við einfaldlega upplýst um gang mála. Og um það snýst umræðan, við erum að óska eftir því að betra samráð verði haft við okkur um starfsemi þingsins, að þögn sé ekki sama og samþykki, sem er ekki lengur vinsæll málsháttur,  Upplýsingar!

Forseti vill þá í fyrsta lagi biðjast velvirðingar á því að hafa gert mislukkaða tilraun til að slá á létta strengi hér fyrr í umræðunni. Það féll ekki í góðan jarðveg og ég bara biðst velvirðingar á því. Það var ekki ætlað til að tala niður til þingmanna eða óvirða þá á nokkurn hátt. Þeir fylgjast vel með sínum tölvupóstum o.s.frv. Í öðru lagi vil ég segja að þau mál sem voru tekin út af dagskrá, 2., 3. og 4. dagskrármálið, eru umræðulaus mál. Það eru kosningar án umræðu þannig að ekki er um það að ræða að raskað sé stórlega undirbúningi þingmanna hvað það snertir, að menn hafi ekki undirbúið þingræður um mál sem ekki eru til umræðu heldur eingöngu til afgreiðslu. Að öllu öðru leyti verður dagskrá dagsins óbreytt frá því að hún var kynnt sl. föstudag og boðuð þingflokksformönnum og boðuð á mánudag fyrir sléttri viku með þeirri einu breytingu þó, sem öllum hv. þingmönnum á að vera kunnugt um, að fremst á þá dagskrá færist ný kosning, þ.e. kosning ríkisendurskoðanda. Varðandi skýrslubeiðnina barst mér bréf eftir hádegið frá utanríkisráðherra, undirritað af ráðuneytisstjóra fyrir hönd ráðherra, þar sem sett eru fram sjónarmið varðandi tiltekin atriði sem varða þessa skýrslubeiðni sem varð niðurstaða forseta, að höfðu samráði við sína ráðgjafa, að tóm yrði að gefast til að skoða. Ég greindi fyrsta flutningsmanni skýrslubeiðninnar strax frá því. Það stendur ekkert annað til en að þessi skýrslubeiðni komi að sjálfsögðu til atkvæða og að vilji þingsins ráði í þeim efnum. Utanríkisráðuneytið segir okkur ekki fyrir verkum í því svo að það sé haft á hreinu. Ég boðaði það að væntanlega getur þessi atkvæðagreiðsla farið fram á miðvikudaginn samhliða fleirum sem þá þurfa væntanlega að verða á sérstökum fundi sem verður boðaður um það mál. Þá get ég gert grein fyrir viðbrögðum mínum eða afstöðu til þeirra athugasemda sem utanríkisráðuneytið gerir og upplýst þingmenn um þær. Ég tel að það sé málefnalegra að þannig sé hægt að fara yfir þetta mál áður en til atkvæðagreiðslunnar kemur. Ég hefði ekki getað látið hana fara fram hér í dag án þess að upplýsa um þetta bréf. Það hljóta allir hv. þingmenn að sjá að hefði ekki verið málefnalegt. Þar fyrir utan veit ég ekki hvort ég get dýpkað skýringar á því hvernig dagskrá dagsins í dag varð til. Minn skilningur á því máli var sá að við hefðum farið skýrt yfir það á mánudaginn var að aftur yrði einn þingfundadagur í þessari viku, þ.e. þessi dagur, og þá yrði hann með óhefðbundnu sniði, þ.e. ekki bara óundirbúnar fyrirspurnir, heldur yrðu þá stjórnarfrumvörp þau sem ekki hefðu komist að á þriðjudaginn eða gengið af þeirri dagskrá. Það lá alveg ljóst fyrir að að minnsta kosti tveir og reyndar þrír ráðherrar komu sínum málum ekki að á þriðjudaginn var þótt það væri afkastamikill dagur. Það er tillagan og verður tillagan um dagskrá seinni fundarins og við munum þá byrja á því að greiða atkvæði um það hversu lengi sá fundur getur staðið.

Til svara eru: Dómsmálaráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og félags- og jafnréttismálaráðherra.

Virðulegi forseti. Eins og við vitum hafa Héraðsdómur Reykjavíkur og Hæstiréttur Íslands komist að þeirri niðurstöðu að hæstv. dómsmálaráðherra, Sigríður Andersen, hafi brotið lög, þ.e. 10. gr. stjórnsýslulaga, þegar hún skipaði dómara við Landsrétt í fyrra. Ráðherra framkvæmdi ekki fullnægjandi rannsókn á umsækjendum um stöðu dómara og gaf ekki fullnægjandi rökstuðning fyrir þeirri ákvörðun sinni að víkja frá mati dómnefndar um hæfni umsækjenda í dómaraembætti í samræmi við þær kröfur sem á henni hvíla samkvæmt stjórnsýslulögum. Sem stendur hafa tveimur umsækjendum sem gengið var fram hjá verið dæmdar miskabætur og stendur nú yfir deila fyrir dómstólum um hvort Arnfríður Einarsdóttir, ein þeirra fjögurra dómara sem skipaðir voru í trássi við hæfnismat dómnefndar, geti með réttu talist handhafi dómsvalds og bær til að dæma mál í Landsrétti. Þessa fordæmalausu stöðu þekkjum við vonandi öll í þessum sal, hæstv. dómsmálaráðherra eflaust best sjálfur. Erfitt er að deila um að staða sem þessi grafi undan trausti okkar allra á dómskerfinu og sjálfstæði þess. Einnig gefur hún okkur mörgum tilefni til að vantreysta hæstv. dómsmálaráðherra í þessum efnum yfir höfuð. Ég vildi rifja þessa sögu upp til að hafa samhengi í eiginlegri fyrirspurn minni til hæstv. dómsmálaráðherra. Sú fyrirspurn snýr einmitt að trausti gagnvart dómstólum og skoðunum hæstv. ráðherra á því. Í síðustu viku átti hæstv. ráðherra orðastað við hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson um nýjan endurupptökudómstól sem ráðherra hyggst koma á fót og þar barst í tal traust hv. þingmanns til hæstv. ráðherra gagnvart skipan í enn eitt dómstigið og í ljósi þeirra aðstæðna sem ég hef lýst hér á undan. Í þeim umræðum viðhafði hæstv. ráðherra eftirfarandi orð um samflokksmann minn, hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson, með leyfi forseta: „Í þessum ræðustól eins og alls staðar annars staðar fljúga menn eins og þeir eru fiðraðir. Þegar talið berst að undangreftri undan dómstólum landsins held ég að hv. þingmaður sé meðal þeirra sem mættu íhuga hvort ræðumennska hans um þetta mál geti átt hlut að máli.“ Í fyrri fyrirspurn minni hér vil ég spyrja hæstv. ráðherra 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður hefði getað tekið þátt í umræðu um þetta ágæta mál sem ég mælti fyrir í síðustu viku og varðar endurupptökudómstólinn. Þar átti ég orðastað við ýmsa þingmenn, bæði í ræðum og andsvörum. Í þessum tilvitnuðu orðum hv. þingmanns er ég að vísa til ummæla sem hv. þingmenn hafa viðhaft hér um það, og fullyrðinga, um að grafið hafi verið undan dómstólunum með framkvæmd við skipan Landsréttar. Þar með vil ég beina því til þeirra sem þessi eða viðlíka orð hafa uppi og beina því aftur til þeirra, vísa slíkum ummælum til föðurhúsanna eins og kallað er, og benda á að veldur hver á heldur. Það eru ummæli eins og þessi, m.a. úr þessum virðulega ræðustól, sem einmitt eru til þess fallin miklu fremur en margt annað að grafa undan trausti og trúverðugleika stofnana ríkisvaldsins.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að upplýsa hæstv. ráðherra um að í síðustu viku var ég erlendis á vegum þingsins og gat því miður ekki tekið þátt í þessari greinilega mjög áhugaverðu umræðu. Hins vegar fer mér að verða betur og betur ljóst af samskiptum mínum, eftir því sem þau verða meiri og lengri, við hæstv. dómsmálaráðherra að hér er svolítið eins og að ræða við keisarann sem var í engum fötum, var sem sagt nakinn, en kennir barninu sem bendir á það stöðugt um að hann sé öllum sýnilegur. Ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hún sig ekki bera neina ábyrgð á því sem við köllum hér vantraust til dómstóla og er í gangi? Telur hún sig ekki bera neina ábyrgð á því að við treystum ekki hæstv. ráðherra til að skipa í nýtt dómstig? Finnst henni ekkert tilefni til að reyna að vinna inn traust þessa þings á getu hennar til að skipa nýtt dómstig? Er það bara ekki svo?

Virðulegur forseti. Ég get ekki nokkra einustu ábyrgð borið á hugrenningum hv. þingmanns. Ef hann treystir ekki dómstólunum er ekki við mig að sakast, heldur miklu frekar verður hann að leita í sínum eigin ranni að skýringu. Ég veit ekki betur en að menn leiti til dómstólanna sýknt og heilagt að einhverra mati í mjög miklum og ríkum mæli, a.m.k. þeirrar sem hér stendur, en ég hef svo sem fagnað því að menn leiti til dómstóla til að útkljá allan ágreining. Það er einmitt þar sem menn eiga að leita aðstoðar við að útkljá ágreining sinn. Ég hef ekki orðið vör við annað en að menn treysti öllum dómstigum mjög vel til þess arna.

Virðulegi forseti. Mig langar að gera hæstv. velferðarráðherra grein fyrir því sem ég var að lenda í núna um helgina. Ég var á fundi með íbúum í Boðaþingi í Kópavogi, eldri borgurum, sem hafa fengið uppsagnarbréf frá leigusala sínum og það á að bera þá út. Sú elsta verður níræð núna í haust og hún á að fara fyrst, hún á að fara 1. maí, hinir eiga að fara 1. október. Aðdragandinn að þessari uppsögn er sá að íbúunum þótti þeir vera hlunnfarnir í samskiptum sínum við leigusalann þar sem þeir hefðu verið látnir greiða hluta hússjóðs sem var ekki þeirra að greiða. Það er skemmst frá því að segja að eftir mikla og langa þrautagöngu við leigusalann sem hafði ekki gert neitt með það sem þau höfðu fram að færa og hunsað allar leiðréttingar og breytingar í þá átt, þá höfðuðu þau dómsmál gegn leigusalanum fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Þau unnu það mál 10. febrúar 2017. Rúmum mánuði seinna voru þau búin að fá uppsagnarbréfið. Ef þau skrifuðu ekki undir breytingar á leigusamningi þar sem þau afsöluðu sér öllum þeim áunna rétti sem dómsorðið hafði gefið þeim, þá gátu þau tekið pokann sinn og pjönkur og farið. Þetta er nú í rauninni öryggi íbúanna í Boðaþingi og eldri borgara sem er að verða níræður. Ég spyr hæstv. velferðarráðherra: Hvað eigum við að gera, hæstv. velferðarráðherra, til þess að koma í veg fyrir svona lagað og til þess að hjálpa þessu fólki?

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir þessa fyrirspurn. Ég var búinn að sjá þessa frétt í blöðunum og að hv. þingmaður hefði átt þarna fund eins og hún lýsti. Eins og þetta kemur mér fyrir sjónir, gagnvart þeim hópi sem hér um ræðir, þá er til skoðunar fjárhagsleg staða eldri borgara sem við verstar tekjur búa og er verið að setja í gang vinnu við að undirbúa aðgerðir sem miða sérstaklega að þeim hópi. En þetta mál snýr kannski meira að húsnæðismálum sem slíkum en almannatryggingum almennt eða einhverju slíku. Það sem mér hefur fundist og hef verið að sjá gerast - þetta einstaka mál hefur ekki komið inn á borð ráðherra, bara svo það sé sagt - er að svo virðist vera sem leigumarkaðurinn á Íslandi sé að verða þannig að allt sem heitir félagsleg nálgun í þeim efnum sé að hverfa. Ég held að ástæða sé til þess að setjast yfir þau mál og sjá hvað hægt er að gera í þeim efnum. Það berast fregnir víða af landinu um það að leigufélög, einkarekin leigufélög í eigu stórra lífeyrissjóða m.a., gangi ansi hart fram gagnvart fólki sem er á leigumarkaði. Þetta er verkefni sem þarf að skoða og þarf að setja í gang einhverja vinnu. Það er vinna í undirbúningi í ráðuneytinu, ekki kannski gagnvart þessu einstaka máli, heldur leigumarkaðnum í heild sinni, um skýrari leikreglur og annað sem lýtur að hlutum í þeim efnum. Sá sem hér stendur hyggst setja í gang vinnu við að skoða þá þætti. Þetta einstaka mál hefur ekki komið inn á borð ráðuneytisins eða til ráðherra, en eins og því er lýst af hv. þingmanni og hefur verið gert í fjölmiðlum þá finnst mér það í rauninni alveg sláandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra fyrir svarið. Nú er þetta mál komið inn á borð hæstv. velferðarráðherra. Staðreyndin er sú að leigusali, sem í þessu tilviki er dótturfélags Sjómannadagsráðs, er móðurfélag yfir öllum Hrafnistuheimilunum. Naustavör heitir það. Eins og við vitum njóta Hrafnistuheimilin samninga við Sjúkratryggingar Íslands, þannig að þetta er alls ekki þannig að við eigum ekki að taka utan um málið og að það sé ekki stutt af almannafé. Ég segi: Þó að þetta dæmi sé hér þá erum við að tala um u.þ.b. 200 íbúðir sem Naustavör leigir til eldri borgara og allir hafa verið látnir borga samkvæmt því dómsorði sem féll í héraðsdómi í febrúar í fyrra sem sagði að verið væri að brjóta á þeim lög og að þeir ættu ekki að greiða þá fjárhæð sem þá var um rætt.

Virðulegi forseti. Bara til að undirstrika það sem ég sagði áðan þá kalla þessar fréttir og sambærilegar fréttir sem koma oft og tíðum ekki fram í fjölmiðlum, á að sest sé yfir þessi mál. Ég vil segja að ég hef þegar boðað ákveðna leigusala, þessa stærstu, til mín á fund, sem getur vonandi orðið fljótlega,  Ég vil líka bæta við, eftir þær fréttir sem borist hafa af því máli sem hv. þingmaður nefnir hér, að ég hef líka tilkynnt þeim leigusölum sem þarna eiga í hlut að ég hyggist boða þá á fund til að fara yfir þetta einstaka mál og önnur sambærileg mál. Ég vil bara segja að ég held að sú staða sem er á leigumarkaði í dag á Íslandi kalli á að stjórnvöld verði tilbúin til þess að skoða þessi mál betur, enda vantar oft og tíðum svolítið félagslegu taugina í þetta.

Virðulegur forseti. Mig langar aðeins að ræða við hæstv. ráðherra um orkumál og flutninga, þar sem flutningar eru víða í miklum ólestri. Nýverið sáum við, og reyndar var það í fréttum 26. mars sl., að framkvæmdaleyfi fyrir svokallaða Lyklafellslínu var fellt úr gildi. Bæjarstjórn Hafnarfjarðar hefur sagt það vera áfall og ljóst er að þetta hefur töluverð áhrif á sveitarfélagið, ekki síst þar sem búið var að leggja í miklar fjárfestingar á nýju svæði, þ.e. í Skarðshlíðarhverfinu, þar sem gert er ráð fyrir 520 íbúðum, og byrjuð uppbygging, m.a. á skólum og annarri slíkri þjónustu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sé hlynnt því að breyta þurfi lögum þannig að ekki sé hægt að kæra þegar svo langt er komið í framkvæmdir eða framkvæmdaferli við það að hefjast. Í öðru lagi spyr ég hvort ráðherra telji að sveitarfélög, í þessu tilfelli Hafnarfjarðarbær, hefðu þurft að fara aðeins varlegar í framkvæmdaáætlanir sínar í ljósi þess að enn var hægt að kæra þetta ferli. Í þriðja lagi spyr ég hvort hæstv. ráðherra hafi fundað með Landsneti og viðkomandi bæjarstjórnum varðandi þetta verkefni.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Því er til að svara að ég funda reglulega með Landsneti og ég hef svo sem áður fjallað sérstaklega um þessa framkvæmd. Ég hef ekki fundað með Landsneti eftir að síðasta niðurstaða varð ljós, úrskurður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Ég hef sömuleiðis ekki fundað með sveitarfélögunum. Sveitarfélögin hafa ekki alla vega enn sem komið er óskað eftir fundi með mér vegna þessa. Almennt um þetta má síðan segja að við vitum öll í þessum sal að þessi mál eru flókin og viðkvæm. Við hér erum örugglega að einhverju leyti ósammála um það hversu langt eigi að ganga annars vegar í framkvæmdum og hins vegar í umhverfisvernd, svo um kæruleiðir og annað. Ég hef oft rætt það í mínu ráðuneyti og við samflokksmenn mína sem og þingmenn hér um þetta jafnvægi, að við eigum svolítið erfitt með að finna það. Ég hef sömuleiðis oft spurt að því og látið fara yfir það hversu langt við erum að ganga. Erum við ganga í einhverjum tilfellum lengra en alþjóðasamningar eða ESB gera kröfur um? Það eru misjafnar skoðanir uppi um það, m.a. á milli ráðuneyta. Ég held að vænlegast væri ef okkur tækist að fá fleiri að borðinu fyrr í ferlinu til þess að reyna að fá fram óeiningu og ágreining og kærur fyrr í ferlið en ekki svona seint eins og nú er. En ef það er algjör skylda hjá okkur að hleypa m.a. hagsmunasamtökum að alveg síðast í ferlinu þá er kannski lítið við því að gera nema bara að vinna betur saman. Við erum með ýmsar framkvæmdir hvort sem eru vegaframkvæmdir eða hjá Landsneti 

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra fyrir þetta. Mig langar að ítreka spurninguna: Telur ráðherra að mögulega eigi að breyta lögum til að koma í veg fyrir að svona gerist aftur? Ef ráðherra telur að við séum bundin einhvers konar samningum, alþjóðasamningum, sem heimili það ekki, spyr ég hvort ástæða sé til að endurskoða þá samninga. Mig langar gjarnan að fá svör við því. Síðan vil ég benda hæstv. ráðherra á að hún getur alveg átt frumkvæði að því að funda með sveitarfélögum. Þetta er gríðarlega stórt og mikilvægt mál fyrir þessi sveitarfélög. Mig langar líka að spyrja ráðherra hvort henni finnist koma til greina að lög verði einfaldlega sett sem heimili þessa línu.

Herra forseti. Að sjálfsögðu getur ráðherra alltaf átt frumkvæði að því að óska eftir fundi með aðilum hvaða mála sem er. En maður les auðvitað í það ef sveitarfélög óska ekki sérstaklega eftir fundi með ráðherra við þessar aðstæður, hvort ekki sé þörf á því eða hvort sú beiðni eigi eftir að koma. Vel má vera að ég muni biðja um fund með þeim til að fara yfir þetta mál. Framkvæmdin hefur auðvitað verið lengi í kerfinu og sveitarfélög hafa unnið mikið í málinu. Hvað varðar alþjóðasamninga þá er það svo sem stór spurning. Ef spurt er hvort ég vilji einhvern veginn slíta Ísland frá Árósasamningnum þá er ég ekki tilbúin til að segja það. En ég er samt meira en til í að fara almennilega yfir það hvort við séum í einhverjum tilfellum að ganga lengra en þörf krefur. Og ef við erum að því, þarf að setja það á vogarskálar hvað það þýðir? Ég horfi bara á flutningskerfið í heild sinni og við sjáum að það er of veikt. Ýmsar framkvæmdir hafa tekið allt of langan tíma. En hvort svarið við því sé að leggja sérstök lög á einstakar framkvæmdir - það er almennt ekki heppilegt. 

Virðulegi forseti. Ég er með sama mál og ég held að ég sé með lausnina á þessu máli. Mig langar sem sagt til að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra út í málefni Landsnets og svonefnda Hamraneslínu, en eins og kunnugt er liggja háspennulínur gegnum Skarðshlíðarhverfi í Hafnarfirði þar sem lóðum hefur verið úthlutað í trausti þess að Landsnet standi við síendurtekin loforð og ítrekaða samninga um að þessar línur verði færðar. Þau áform komust í uppnám í síðasta mánuði þegar úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála ógilti framkvæmdaleyfi vegna Lyklafellslínu, en sú lína var forsenda þess að hægt væri að taka niður Hamraneslínu. Landsnet hefur fengið frest til að bregðast við þessu, en Hafnarfjarðarbær hefur nú mátt sýna fyrirtækinu biðlund í upp undir áratug. Það stóð til, samkvæmt samningi sem gerður var 2009, að flutningi línanna yrði lokið árið 2017. Landsnet hefur fram að þessu þverskallast við að skoða þá kosti að leggja þessa línu í jörð og er það ein helsta forsenda ógildingarinnar að slíkt mat hafi ekki farið almennilega fram. Landsnet ætlaði að leggja Lyklafellslínu um vatnsverndarsvæði og þess vegna var þetta náttúrlega kært. Samfylkingin i Hafnarfirði hefur sett fram hugmyndir um að nú þegar verði ráðist í framkvæmdir þar sem línurnar verði lagar í jörð gegnum Hafnarfjörð og komið til móts við þessar sjálfsögðu kröfur íbúa á Völlunum og í Skarðshlíð, að losna við slíkt mannvirki úr bakgarðinum hjá sér, enda hefur, eins og fyrr segir, uppbygging farið fram þarna í trausti þess að Landsnet standi við gerða samninga. Ég vil því spyrja hæstv. iðnaðarráðherra: Hyggst hún beita sér fyrir því að þessi lausn verði skoðuð í alvöru í anda umhverfissjónarmiða 21. aldarinnar?

Herra forseti. Fyrst til að svara aðeins varðandi vangaveltur um jarðstrengi, hvort þeir eigi við þarna og hvernig Landsnet horfi á það. Ég vil almennt segja að við höfum hér í þinginu þingsályktunartillögu um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Þar er því gert mjög hátt undir höfði að rannsaka eigi kosti okkar hvað varðar jarðstrengi. Það er eitthvað sem við höfum ekki gert áður, alla vega ekki með þeim hætti sem þarna er boðað. Mér finnst það nú skipta máli og mér finnst við með þeirri tillögu vera að teygja okkur til þeirra sjónarmiða sem hv. þingmaður reifar hér og mér persónulega finnst skipta máli að gera. Auðvitað þarf að huga að því hvað er tæknilega raunhæft, hvað er raunhæft út frá kostnaði. Svo eru menn með mismunandi skoðanir á því hvernig eigi að reikna út þann kostnað, hvað varðar líftíma og hvað það megi kosta til að hægt sé að réttlæta það o.s.frv. Þetta er alltaf sama sagan þegar við reynum að finna jafnvægi á milli efnahagslegra þátta, umhverfislegra og samfélagslegra. Við leggjum síðan mismunandi mat á það. Almennt hvað varðar Landsnet get ég kannski ekki mikið meira sagt en að það þarf einfaldlega að fylgja leikreglum. Hvort ég muni beita mér sérstaklega í einstaka framkvæmd í einstaka máli þá er því til að svara að ég geri þá kröfu til annarra að þeir fylgi leikreglum og ég geri það þá sömuleiðis sjálf gagnvart mér og ráðuneytinu. Ég hef ekki fengið á borð til mín og hef ekki á borðinu að skoða það sérstaklega að beita mér sérstaklega í því máli sem hv. þingmaður nefnir hér.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra ágæt svör. Ég held að þetta sé allt í áttina og þokist í átt að lausn. Við vitum að þessi hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðnar hugmyndir um merkingu orðsins sérstakur stuðningur og gerir greinarmun á sérstökum stuðningi og almennum stuðningi. Ég kannski geri mér þá vonir um að þessi hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherra sýni því almennan stuðning að þessi lína verði sett í jörð. Hafnarfjarðarbær deilir út þessum lóðum. Þarna er hafin skipulagning á byggð í trausti þess að þessar háspennulínur hverfi enda vita allir eða geta gert sér í hugarlund hvernig tilfinning það er að búa við suðandi rafmagnslínur yfir höfði sér alla daga og allar nætur. Það er náttúrlega 

Herra forseti. Minn almenni stuðningur er í þágu skynsamlegrar nálgunar og skynsamlegra mála. Ég segi bara aftur að menn þurfa að fylgja leikreglum, hvort sem það eru stofnanir, stjórnmálamenn, sveitarfélög, fyrirtæki eða hver annar sem er. Maður finnur alveg fyrir því að það eru ákveðnar breytingar að verða í viðhorfum gagnvart þessum málum. Það er að gerast á sama tíma og við horfum upp á kerfi sem þarf að treysta. Þarna vegast á ákveðin sjónarmið. En ég held að við getum almennt reynt að ná betri samstöðu um þessi mál. Þegar maður ræðir við fólk þykir auðvitað flestum vænt um náttúruna og vilja sjá eðlilega atvinnuuppbyggingu og gera það sem er skynsamlegt, horfa á vatnsverndarsvæði og vilja passa að ekki sé gengið of langt í því. Ég segi það bara: Hinn almenni stuðningur er alla jafna mjög skynsamlegur.

Herra forseti. Að undanförnu hafa verið að berast ýmsar fréttir sem benda til þess að það kunni að vera að hægja á í hagkerfinu hjá okkur og ekki hvað síst í ferðaþjónustu, sem dregið hefur vagninn hjá okkur undanfarin ár. Ef horft er á undirliggjandi stærðir hagvaxtar á undanförnum árum hefur það fyrst og fremst verið ferðaþjónustan af útflutningsgreinunum sem hefur verið að vaxa, og raunar með töluverðum ruðningsáhrifum fyrir aðrar útflutningsgreinar vegna mikillar gengisstyrkingar. Nú virðast hins vegar ýmis teikn á lofti um að ferðaþjónustan sjálf sé að verða, einhvers konar fórnarlamb eigin velgengni, getum við sagt, þ.e. að hin mikla gengisstyrking sé farin að hitta greinina sjálfa illa fyrir. Það má m.a. sjá á tölum varðandi greiðslukortaveltu erlendra ferðamanna sem verið hefur í samdrætti samfellt frá því í nóvember. Það er lítil fjölgun gistinátta á hótelum í það minnsta það sem af er þessu ári, mun minni vöxtur í fjölda farþega um Keflavíkurflugvöll miðað við það sem Isavia hafði áður gert ráð fyrir. Nú síðast um helgina birtust fréttir þar sem unnin var greining upp úr leitarvélum sem gæti jafnvel gefið til kynna að samdráttur væri fram undan, sem hefur hingað til verið nær óhugsandi í þessari umræðu. En auðvitað er full ástæða til þess að stíga varlega til jarðar þegar Ísland er orðið jafn dýrt í alþjóðlegum samanburði og raun ber vitni. Þess vegna vildi ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvert er mat ráðherra á þessari stöðu og þessum teiknum sem eru á lofti? Hefur ráðuneytið látið framkvæma einhverjar úttektir á stöðu ferðaþjónustunnar, hvaða áhrif alvarlegt bakslag í greininni gæti haft á greinina sjálfa og lykilfyrirtæki innan hennar?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Vöxturinn sem við höfum horft upp á undanfarin ár hefur verið alveg gífurlega mikill. Í raun held ég að allir séu alveg sammála um að hann hafi verið ósjálfbær, að minnsta kosti ef við horfum á hve mikill hann hefur verið í langan tíma. Greinin sjálf, ég get tekið undir að það sé ekki hausatalningin sem skiptir máli í þessu heldur hverju við náum út úr greininni almennt og annað slíkt. Að horfa upp á að vöxturinn sé að minnka. Það hafa auðvitað verið ýmis teikn á lofti sem hafa sagt okkur að það væri líklegt. Þrátt fyrir að þetta sé minni vöxtur en ýmsar spár gerðu ráð fyrir, eins og hv. þingmaður kom inn á varðandi Isavia, hef ég á þessu stigi ekki áhyggjur af því að vöxturinn sé minni. Það er algjört lykilatriði að reyna að horfa til þess hvers vegna það er. Líkt og hv. þingmaður kom inn á varðandi það að greinin væri mögulega fórnarlamb eigin velgengni þá hefur krónan styrkst. Það sem skiptir öllu máli er að verð og gæði haldist í hendur. Hvað varðar veltu kreditkorta þarf það svo sem ekkert að koma á óvart að ferðamenn eyði minna í íslenskum krónum, en við sjáum líka að þeir eyða í rauninni svipuðum upphæðum í sínum gjaldmiðli. Maður getur nú alveg tengt við það sjálfur hvernig það er, eftir því til hvaða landa maður fer og hvernig gjaldmiðillinn er þar. Hvað varðar leitarvélafréttina þá voru þeir sjálfir með ýmsa fyrirvara á því hversu mikið væri að marka það. Það var mjög áhugaverð framsetning. Við sjáum auðvitað ýmsar vísbendingar. Bankar hafa verið að gefa út skýrslur. Og í Eflu-verkefninu, sem ég hef áður komið inn á, erum við meðal annars að reyna að horfa til þess hvaða áhrif ferðaþjónustan hefur í dag á efnahagslega þáttinn og hvaða áhrif miklar breytingar á þeim þætti geta haft. Stórar og miklar breytingar í ferðaþjónustunni hafa auðvitað veruleg áhrif á efnahagslega þáttinn af því að ferðaþjónustan er orðin svo stór partur af henni.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Það er auðvitað ljóst að sá mikli vöxtur sem hefur verið í ferðaþjónustunni á undanförnum árum er fordæmalítill og það veldur alltaf áhyggjum þegar greinar vaxa svona hratt. Við höfum séð það svo sem áður að það getur valdið miklum vandræðum þegar það slær síðan í bakseglin, þótt ekki sé nema lítillega, t.d. þegar horft er til aukinnar skuldsetningar greinarinnar samhliða auknum fjárfestingum, áhættu fjármálakerfisins sem er orðin töluverð gagnvart greininni sjálfri og ekki síður hvaða kerfislæga áhætta getur mögulega legið innan greinarinnar. Við erum með tvö flugfélög sem bera uppi hitann og þungann af farþegaflutningum til og frá landinu. Hvaða áhrif hefði það ef annað þessara félaga myndi lenda í verulegum vandræðum eða jafnvel verða gjaldþrota? Við höfum áður farið flatt á því að gæta okkar ekki eða huga ekki að mögulegum vandamálum fyrir fram eins og við lentum í fyrir réttum áratug. 

Herra forseti. Ég að mörgu leyti tek undir orð hv. þingmanns og segi bara að ég hef sjálf verið töluvert upptekin af þeim þáttum sem hann fjallar hér um og hef reynt að finna þeim vangaveltum góðan farveg í mínum störfum. Ég lít meðal annars til þess sem hér gerðist fyrir um áratug. Við lærum af reynslunni þrátt fyrir að það sé ekki endilega á sama markaði eða í sömu atvinnugrein og áður. Við þurfum að horfa á það, og það er það sem ég hef verið upptekin af, að við erum bara með algjörlega allt annað umhverfi en var hér áður. Skiptingin er allt önnur. Kakan lítur allt öðruvísi út og þá þurfum við að vera undir það búin hvað gerist. Og það er allt annað sem getur gerst í þessari köku en þeirri köku sem var hér fyrir tíu árum. Það er það sem skiptir máli að vera undirbúin fyrir. Ég lít meðal annars á Eflu-verkefnið sem þátt í því en við erum auðvitað að gera ýmislegt annað til að reyna að átta okkur á stöðunni og vera þá undir það búin hvað getur gerst og hvaða afleiðingar það hefur ef ákveðnir þættir gerast með því að teikna upp þessar sviðsmyndir.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. dómsmálaráðherra kærlega fyrir að mæta hingað í þingið í dag. Í síðustu viku ræddum við þingmenn við ráðherra um fjármálaáætlun næstu fimm ára, sem er líkast til mikilvægasta plagg hverrar ríkisstjórnar. Þar er að finna upplýsingar um útgjöld og tekjur, en líka mjög mikilvægar upplýsingar um pólitíkina, stefnuna. Einmitt þess vegna er mikilvægt að ráðherrar mæti til að tala fyrir sinn málaflokk. Það sem hæstv. dómsmálaráðherra var vant við látin í síðustu viku er gott að fá að ræða málin hér í dag. Málefni erlendra borgara eru mér hugleikin eftir störf mín á því sviði undanfarinn áratug eða svo. Því miður hef ég orðið vör við afar slakt þjónustustig hjá þeirri stofnun sem þjónusta á erlenda borgara. Um er að ræða þjónustustofnun sem frekar hefur verið rekin eins og lögregluríki. En í fjármálaáætlun má sjá umfjöllun um útlendingamál þar sem lítið fer fyrir mannúð, en mun meira er fjallað um skörugleika hæstv. dómsmálaráðherra er ráðist hefur í ýmiss konar breytingar á málaflokknum, á lögum og reglum um útlendinga og hreykir dómsmálaráðherra sér sérstaklega af því að hafa náð að hraða brottför þeirra sem sækja að hennar mati að tilefnislausu um alþjóðlega vernd. Svo hefur hún líka ráðist í að afnema sérstaka vernd fyrir börn með reglugerð í mars síðastliðnum. En fyrst hæstv. dómsmálaráðherra er mætt hingað í þinghúsið verð ég að spyrja: Þar sem fjármálaáætlun er vægast sagt ógagnsæ og erfitt að greina hvernig fjármunum er ráðstafað, er sá 600 millj. kr. niðurskurður sem tengist málefnasviði 10, tengdur þeim málaflokki sem ég hef hér fjallað um, þ.e. málefni útlendinga? Eða er það þjóðkirkjan? Er það Persónuvernd eða hið nýendurreista dómsmálaráðuneyti sem mætir niðurskurðarhnífnum?

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að leiðrétta það sem rangt var með farið hjá hv. þingmanni og lýtur að réttarvernd barna sem koma hingað til þess að leita hælis. Það er alveg af og frá að halda því fram að réttindi þessara barna hafi verið skert með einum eða neinum hætti, heldur hafa réttindi barna, bæði fylgdarlausra barna og barna sem koma hér í fylgd til fjölskyldu sinnar, eða þeirra sem segjast vera fjölskylda þeirra, og leita hælis, þvert á móti verið styrkt og öll þjónusta við börn líka. Þannig er það nú t.d. að hælisumsóknir frá fjölskyldu eru alltaf skoðaðar sérstaklega út frá hagsmunum barns. Málefni barna eru alltaf sérstaklega skoðuð þótt þau séu jafnvel ekki fylgdarlaus heldur komi í fylgd með foreldrum sínum eða í fjölskyldu. Að öðru leyti má segja um fjármálaáætlunina að hún er auðvitað plagg sem ekki er ætlað að útlista með mjög nákvæmum hætti hvernig fjármunum er dreift á einstaka málaflokka innan tiltekinna málasviða, heldur er verið að setja ramma til næstu ára. Það er síðan undir hverjum ráðherra fyrir sig komið að útfæra það nánar. Hv. þingmaður vísar til málefnasviðs nr. 10, sem eru réttindi einstaklinga. Það er rétt að gert er ráð fyrir nokkuð lægri fjárhæð. Það dreifist á ýmsa málaflokka innan þess sviðs vegna hagræðingar, m.a. vegna nýs dómsmálaráðuneytis, uppskiptingu innanríkisráðuneytisins. Það er rétt að vekja athygli á því að málefni þjóðkirkjunnar eru algjörlega utan við þetta, en það liggur fyrir að ljúka þarf samningum 

Herra forseti. Það hefði verið gott ef ráðherra hefði svarað örlítið þeirri spurningu sem að henni beindist. En ég verð að spyrja ráðherra út í þá erlendu borgara sem eru hér að óska eftir dvalarleyfi. Ekki er einu orði vikið að þeim stóra hópi í fjármálaáætlun, það er eingöngu verið að ræða þar um þá sem leita hér alþjóðlegrar verndar en ekki einu orði um þá sem eru að sækja hér um dvalarleyfi, ekki um ung börn sem fædd eru hér á landi, námsmenn, listamenn, íþróttahetjur eða farandverkamenn. Í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar er ekkert talað um þennan hóp. Þar eru aðrir málaflokkar þar sem talað er um að framkvæma þjónustukönnun til þess að kanna hvernig tekst til í hinum ýmsu stofnunum. En einhverra hluta vegna er því algjörlega sleppt þegar kemur að erlendum borgurum. Og það á sama tíma og nýjar tölur Hagstofunnar sýna að 16,5% starfandi fólks á Íslandi, þeirra sem eru heldur betur að hjálpa okkur  Þess vegna spyr ég ráðherra: Er hæstv. ráðherra algjörlega sama um þá 

Virðulegur forseti. Það væri alltaf skemmtilegra að eiga hér orðastað við þingmenn án þessara gífuryrða og sleggjudóma sem menn fella hér, eins og dæmi eru um með þeim orðum að ráðherra sem hér stendur sé sama um þá þjónustu sem tiltekin undirstofnun ráðherra veiti. Þvert á móti er mér mjög annt um að Útlendingastofnun geti sinnt sínu lögbundna hlutverki sem lýtur m.a. að þeim sem sækja hér um dvalarleyfi, koma hér í hefðbundnum tilgangi til dvalar til lengri eða skemmri tíma, óska eftir atvinnuleyfi og þar fram eftir götunum. En það verður að segjast alveg eins og er að ég hef áhyggjur af því að Útlendingastofnun hafi ekki getað sinnt því hlutverki af þeirri kostgæfni eins og best verði á kosið, m.a. vegna þess álags sem sú stofnun hefur búið við undanfarin misseri í mjög vandasömum og nýjum verkefnum sem felast m.a. í afgreiðslu umsókna um hæli hér á landi. En ég vona að það horfi til betri vegar m.a. með mikilli reynslu starfsmanna stofnunarinnar og minnkandi álagi