Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég lýsi eftir hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum um störf þingsins til að ræða þá staðreynd að sjávarútvegsráðuneytið hefur lokað stærstum hluta grunnslóðar á sunnanverðum Breiðafirði fyrir línuveiðum. Þetta gerðist með reglugerð sem ráðuneytið gaf út og tók gildi 6. nóvember. Ég vek athygli á því að þessi lokun er ótímabundin. Þetta veiðibann hefur vakið hörð viðbrögð meðal þess fólks sem á afkomu sína undir fiskveiðum og fiskvinnslu, ekki síst á norðanverðu Snæfellsnesi en þessi mið eru heimamið báta sem róa frá höfnum þar. Bannið þvingar flotann til að sækja á dýpri mið lengra frá landi og það býður hættunni heim á þessum árstíma þegar veður eru válynd. Sóknarmöguleikar bátanna eru stórlega skertir. Þessu veiðibanni hefur verið líkt við að 100–200 manna vinnustað sé lokað fyrirvaralaust í einu vetfangi. Ekki er annað að sjá en að þessi lokun sé nánast byggð á geðþóttaákvörðun sjávarútvegsráðuneytisins og Hafrannsóknastofnunar. Hún nær yfir gríðarlega stórt svæði, allt frá Gufuskálum í vestri og til mynnis Hvammsfjarðar. Bannið er sagt koma til vegna þess að mikið af smáfiski sé á þessari slóð og nauðsyn beri til að vernda hann svo að veiða megi hann seinna þegar hann er orðinn stærri. Málið er samt að sáralítil mælingagögn liggja til grundvallar. Þorskafli sem lengdarmældur var hjá línubátum var rétt við þau mörk sem reglugerðir kveða á um og það er að fjórðungur veiddra þorska megi ekki vera undir 55 sentímetrum að lengd. Rétt rúm 25% af afla féllu undir þessa skilgreiningu en megnið af honum var á bilinu 50–55 sentímetrar, þ.e. fiskur sem er hálfur metri að lengd. Sjómenn hafa bent á að þeir telji að þessi fiskur sé orðinn kynþroska, hann er með hrognasekki. Einnig benda þeir á að dregið hafi úr vexti þorsks á þessum slóðum og hann sé því minni en áður miðað við aldur. Margt bendir til að það sé rétt. Ekki er tekið mið af neinum líffræðilegum þáttum við þessa ákvörðun, þátta á borð við aldur miðað við lengd, kynþroska og holdafar fisksins. Þetta er mjög ámælisvert. Atvinnuöryggi og lífsafkoma fólks er í hættu. Ég vil nota tækifærið og spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra: Hvers vegna hlustar hann ekki á fiskifræði sjómanna í þessu máli, manna sem eru á fiskimiðunum dögum saman? Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að þessi svæði verði tafarlaust opnuð fyrir veiðum áfram, og lög og reglur um svæðalokanir endurskoðaðar?

Herra forseti. Það er sjálfsagt að svara fyrirspurnum hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar. Það er hins vegar einkennilegt að hafa þann hátt á í þessu máli þar sem farið er eftir hefðbundnu vinnulagi varðandi lokanir vegna smáfisks að vera með upphrópanir um geðþótta og að litlar rannsóknir liggi að baki þar sem við höfum áratuga reynslu af því að vinna á þennan hátt. Því er hins vegar til að svara að sex skyndilokanir hafa átt sér stað á þessu svæði í haust og í framhaldi af því lagði Hafrannsóknastofnun til að fjórum af grynnstu svæðunum yrði lokað með reglugerðarbreytingu. Hlutfall af smáfiski, þ.e. undir 55 sentímetrum, hefur verið frá 36% og upp í 73% á þessum svæðum. Inni á þeim hafa hins vegar verið aðrar tegundir líka, t.d. mjög góð ýsa en hins vegar í svo litlu magni að þótt vegið sé saman í útreikningunum vegur það ekki upp á móti þessu háa hlutfalli. Hins vegar hafa sjómenn bent á að þarna gæti verið um að ræða eldri fisk en 3–4 ára eins og algengast er í kringum 55 sentímetrana. Svona hugmyndir hafa komið upp áður, bæði fyrir norðan og vestan, og sýni sem tekin hafa verið í haust á þessu svæði benda til þess að gagnstætt því sem var í þeim tilfellum sem ég nefndi fyrir norðan og vestan gæti þetta átt við rök að styðjast. Þess vegna hafa verið gerðar ráðstafanir til að kanna frekar hvort þarna gæti verið um eldri fisk að ræða. Verði niðurstöður þess eðlis að um eldri fisk sé að ræða verður reglugerðarlokunin endurskoðuð, frú forseti.

Virðulegi forseti. Hér er vissulega um mikið alvörumál að ræða þar sem 70–80% af vinnusvæði þessara báta hefur verið lokað og smábátunum sem stunda þessar veiðar er beint á djúpmið. Þeim er beint á djúpmið á þeim árstíma þegar veður eru válynd og varasamt að stunda smábátaveiðar á þeim svæðum. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. sjávarútvegsráðherra um að þarna sé um að ræða staðreyndir með stærð fisksins sem gæti átt við rök að styðjast. Ég trúi því og treysti að það verði skoðað hið allra fyrsta því að mjög brýnt er að fljótt verði brugðist við. Ég vil vekja athygli á öðru. Það er dálítið sérkennilegt og hefur komið fram oftar en einu sinni við lokanir að gerðar eru mælingar á tveimur stöðum. Það er langt á milli mælinga og síðan er svæðinu öllu á milli þeirra lokað. Stundum hafa þar verið á milli sjómenn sem hafa sótt á allt aðrar veiðar og svæðinu er lokað fyrir þeim. Þetta þekki ég af Vestfjörðum. Í stað þess að loka svæðum, af hverju er ekki lokað fyrir veiðar á ákveðnum fisktegundum? Það vita allir sem stunda línuveiðar að það er hægt að stýra veiðunum með beituvali. Það er ekki sama beita, það er ekki sama agn sem er notað til að veiða ýsu og þorsk. Með lokun vegna þorskmælinga á afmörkuðum svæðum hefur komið fyrir að stórum svæðum hefur verið lokað fyrir þá sem eru að sækja allt aðrar tegundir á þessu sama svæði. Þetta þarf að athuga því að með því að skipta um beitutegundir er það nánast eins og að skipta um veiðarfæri. Það er hægt að stýra þessum smábátum í þær tegundir sem þeir ætla sér að veiða. Dæmi um það af þessu svæði sem nú var lokað er einmitt sjómaður sem hafði landað af ýsumiðum, sem hér kom fram að væru að vísu takmarkaðar, ég þekki það ekki nægilega vel, en hann bauð Fiskistofumönnum að skoða afla sinn og mæla hann. Þeir höfðu ekki áhuga á því. Hann verður fyrir barðinu á þessu, rétt eins og hinir sem voru á þorskveiðunum.

Virðulegur forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að vekja máls á þessu alvarlega máli. Það sem er að gerast þarna er að verið er að loka fyrir möguleika smábáta til sjósóknar á mjög stóru svæði. Atvinnuöryggi hundruða manna er í hættu, þ.e. beitningar- og fiskverkunarfólks, afkomu þess er raunverulega stefnt í voða. Það eru ekki nægar forsendur eftir því sem ég hef upplýsingar um til að grípa til þessara aðgerða. Það versta er að þessari stjórnvaldsaðgerð eða reglugerðarlokun sem hefur svona víðtæk áhrif er beitt án samráðs við viðkomandi aðila. Það finnst mér það versta vegna þess að yfirlýst stefna Hafrannsóknastofnunar er að hafa meira samráð við sjómenn. Í þessu tilviki er það alls ekki gert. Ég vil gera harða athugasemd við þetta og óska eftir því við hæstv. sjávarútvegsráðherra að hann beiti sér fyrir því að nú þegar verði samráðsfundur með þeim aðilum sem þarna eiga hlut að máli. Það er merkilegt að kynnast því að verið er að loka fyrir fiskveiðar á þorski sem er 50–55 sentímetra langur. Hann er sennilega fjögurra ára því hann er orðinn kynþroska samanber fisk sem ég veiddi inni í Hvalfirði um síðustu áramót. Ég fékk í verulegu magni 55 sentímetra þorsk stútfullan af hrognum, lét Hafró vita en fékk engin svör. Þetta er kannski dæmi um öfgar á hinn veginn. Ég ítreka áskorun mína til hæstv. sjávarútvegsráðherra að beita sér fyrir því að haldinn verði fundur nú þegar eða á næsta mögulega degi til þess að ljúka málinu við Breiðfirðingana.

Frú forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að hefja þetta mál til umræðu. Hér erum við að ræða ákveðna stjórnvaldsaðgerð sem er lokun á stórum hluta Breiðafjarðar fyrir línuveiðum. Staðan er slík við Breiðafjörð að hörpudisksveiðin hefur hrunið. Veiðar á hörpudiski eru ekki leyfðar en svo var þó áður og slíkar veiðar voru til skamms tíma einn aðalatvinnuvegur fólksins í bæjunum, bæði í Stykkishólmi og Grundarfirði. Nú voru þarna um 70 bátar sem hafa verið á línu og skyndilega kemur boðun um þessa lokun með tveggja sólarhringa fyrirvara. Um 200 manns hafa atvinnu sína af þessu og ég vil vekja athygli á því að þetta eru línuveiðar, sú veiðiaðferð sem er talin fara hvað best með fiskinn. Ég held að mjög rík ástæða sé til að hæstv. sjávarútvegsráðherra kanni þau vinnubrögð sem beitt er við lokanir af þessu tagi sem snerta líka svo marga íbúa eins og í þessu tilviki. Það er sjálfsagt að sýna varúð og fyllstu gát í fiskvernd en vinnubrögðin verða að vera þannig að þau séu bæði trúverðug og þeim framfylgt af sanngirni. Mér sýnist að þarna þurfi bæði að vera með tryggari stoðir hvað varðar rannsóknir, til að taka svona afdrifaríkar ákvarðanir um ótímabundna lokun, og hins vegar er líka brýnt að vera með mjög náið samráð við heimafólk um framkvæmd á slíkum aðgerðum.

Herra forseti. Það eru eðlilegar ástæður sem liggja að baki því hjá Hafrannsóknastofnun og sjávarútvegsráðuneytinu að fylgjast með fiskimiðum og veiðum í því skyni að vernda fiskstofnana fyrir ofveiði eða veiði á smáum fiski. Menn telja óskynsamlegt að veiða hann í of ríkum mæli. Hins vegar ber að líta til fleiri sjónarmiða en fiskstofnanna einna í því sambandi og eitt af þeim sjónarmiðum er atvinnulífið sjálft sem er byggt á þessari atvinnugrein og störf þess fólks sem á atvinnu sína undir þessari sjósókn. Við ákvarðanir um friðun og í hve ríkum mæli menn taka ákvarðanir í þeim efnum verða þeir að taka mið af því að ganga ekki of nærri atvinnuhagsmunum of margra. Ég hvet hæstv. ráðherra til að líta á málið í því ljósi og veit að hann hefur skilning á því eftir umræður um svipað mál annars staðar á landinu. Ég vil einnig hvetja ráðherrann til að líta á tvö önnur atriði. Ég fagna því reyndar að það kom fram í máli hans að hann mundi beita sér fyrir því, annars vegar að skoða betur gögn um aldur á þorski og hins vegar að gera frekari rannsóknir á stærð þorsksins. Ég hef fengið fréttir af nýlegri athugun í þeim efnum eftir að bannið tók gildi sem leiddi í ljós að stærð á fiski, þorski í þeirri veiðiferð, var yfir lágmarksstærðarmörkum. Ég tel fyllstu ástæðu til að líta á þetta mál aftur og ég fagna því að fram kom hjá hæstv. ráðherra að hann muni beita sér fyrir því og endurskoða málið í ljósi þess.

Frú forseti. Hér er um það að ræða að skerða atvinnufrelsi manna og stjórna fiskveiðum eingöngu eftir tommustokk og stærðfræði. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort fyrir liggi upplýsingar um næringarástand fisksins og kynþroska og um hver vöxtur fisksins er. Ég get ekki séð annað en að menn renni blint í sjóinn, taki upp tommustokkinn, mæli og fái niðurstöðu: Ja, hér eru veiðar bannaðar. Hæstv. ráðherra talaði um að um hefðbundna aðferð væri að ræða við að stjórna fiskveiðum. Ég held að það sé orðið löngu tímabært og er sannfærður um að við ættum að skoða líffræðina í þessu sambandi, ekki eingöngu stærðfræði og einhverja tommustokksfræði vegna þess að það hefur ekki reynst vel. Ég skora á hæstv. ráðherra að segja okkur frá því hvort þessir þrír þættir sem ég nefndi hafi verið skoðaðir, næringarástand, kynþroski og vöxtur fisksins. Hafi það ekki verið gert er það skerðing á atvinnufrelsi þeirra 200 manna sem komast þarna ekki á sjóinn. Þetta er fáránleg aðferð og í raun furðulegt að menn skuli ætla að halda svona áfram vegna þess að reynslan af stjórninni og hinni sífelldu vernd á smáfiski er einfaldlega ekki góð.

Virðulegi forseti. Hæstv. sjávarútvegsráðherra gerði athugasemd við að ég notaði orðið geðþóttaákvarðanir í þessu sambandi. En ég spyr: Hvernig í ósköpunum á maður að geta komist hjá því að sá grunur læðist að manni þegar maður fær fréttir af þeim gögnum sem liggja fyrir varðandi þessa ákvörðun? Reyndin er sú að megnið af þessum svokallaða smáþorski sem mennirnir hafa verið svo ólánsamir að veiða á línur sínar er á bilinu 50–55 sentímetrar á lengd. Þetta er þorskur sem er hálfur metri á lengd. Þetta er enginn smáfiskur. En viðmiðunarmörkin í reglugerðunum eru svo vitlaus og svo ferköntuð að þar er talað um að 25% af aflanum megi ekki vera undir 55 sentímetrum og eftir þessu fara menn. Það er hárrétt sem hv. þm. Sigurjón Þórðarson benti að heilbrigð fiskveiðistjórn snýst ekki um tommustokka og tölfræði. Heilbrigð fiskveiðistjórn á að snúast um líffræði og vistfræði. Ég veit ekki hversu oft þarf að endurtaka þetta til að stjórnvöld skilji. Ég tala hér um líffræði og vistfræði í víðasta skilningi orðanna, bæði líffræði og vistfræði fiskstofnanna í hafinu en líka um mannlífið á landi. Við megum ekki gleyma því. Hér líta menn bæði fram hjá líffræði og vistfræði og fram hjá mannlífinu í landi. Menn nota gersamlega fáránleg viðmiðunarmörk til að taka ákvarðanir, sem ég kalla geðþóttaákvarðanir fyrst engar rannsóknir liggja á bak við þær. Hvers vegna hefur þessi fiskur ekki verið aldursgreindur? Hvers vegna er ekki holdafar fisksins athugað? Hvers vegna eru engar hafrannsóknir af viti stundaðar á þessu svæði? Hvers vegna eru eftirlitsmenn frá Fiskistofu og síðan Fiskistofa látin taka svona ákvörðun út frá löngu úreltri reglugerð sem notuð er í sjávarútvegsráðuneytinu? Hvers vegna er þetta ekki rannsakað? Manni er spurn. Einnig hlýtur að vakna sú spurning: Er stjórnvöldum hreint og beint illa við að stundaðar séu línuveiðar hér við land, vistvænar veiðar? Sá grunur gæti læðst að manni því að við vitum jú að hæstv. sjávarútvegsráðherra var á móti línuívilnun og ríkisstjórnin einnig.

Herra forseti. Ég held að enginn lái manni það að undrast ýmislegt sem fram kemur í þessari umræðu og hjá háttvirtum þingmönnum sem töluðu á eftir mér. Það er að sjálfsögðu rétt að hugsa um líffræði og vistfræði í fiskveiðistjórn. En gera háttvirtir þingmenn sér ekki grein fyrir því að bæði tommustokkurinn og stærðfræðin eru mikilvæg tæki fyrir þessar greinar til þess að byggja rannsóknir á? Hæð og lengd er mæld með tommustokki. Ef ekki væri tommustokkurinn þá mundi hv. þm. Sigurjón Þórðarson ekki vita hversu hár hann er. Þetta er mjög mikilvæg og líffræðileg mæling sem þar er um að ræða.

Það er ekki eina mælitækið.

Herra forseti. Síðan er eins og háttvirtir þingmenn hafi ekki hlustað á það sem ég var að segja. Ég sagði áðan að þessi 55 sentímetra viðmiðun væri til að vernda fisk á bilinu þriggja til fjögurra ára, sem er undir þeirri stærð. Þegar liðið er fram á þennan tíma ársins er fjögurra ára fiskurinn venjulega kominn yfir þessa stærð. En það sem sjómenn hafa verið að benda á, sem fellur undir kategóríuna „fiskifræði sjómannsins“, er að sá fiskur sem þarna um ræðir sé hugsanlega eldri vegna þess að hann sé orðinn kynþroska. Í haust hafa verið gerðar mælingar sem benda til þess að þetta gæti verið rétt. Þess vegna hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að fara í frekari í rannsóknir á þessu og mæla þetta enn frekar. Niðurstöður úr þeim rannsóknum gætu legið fyrir strax eftir helgina og þá verður ákvörðun um reglugerðarlokun endurskoðuð ef tilefni er til.

Um að 200 manns verði atvinnulaus.