Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Aldursforseti las upp bréf frá Einari Olgeirssyni, þar sem hann óskaði þess f.h. Sósfl., að heimilað yrði, að varamaður Þórðar Benediktssonar, 2. landsk., er lá veikur, tæki sæti á þinginu. Fól forseti 1. kjördeild að athuga kjörbréf hins væntanlega þm. Að þeirri athugun lokinni tók þingið málið til meðferðar.

Aldursforseti (IngP): Svo sem hv. þingheimi er kunnugt, hefur 1. kjördeild lagt til, að tekin verði gild öll kjörbréf þau, er hún hafði til meðferðar. Um eitt kjörbréfanna hefur þó orðið nokkur ágreiningur. Nú eru hér margir á mælendaskrá og líkur til, að umræðum haldi áfram um skeið. Ég hef því hugsað mér að bera nú þegar undir atkv. öll kjörbréf í þessari kjördeild, þau er enginn ágreiningur er um. Verði þau samþ., er hægt að láta alla hina nýju hv. þm. vinna drengskapar heit, því að sá hv. þm., sem á kjörbréf það, er deilt hefur verið um, hefur áður getið á Alþ. og þarf því ekki að vinna drengskaparheit.

Að lokinni guðsþjónustu gengu þingmenn aftur til alþingishússins, fundarsals neðri deildar. Þessir þingmenn voru til þings komnir: 1. Áki Jakobsson, þm. Siglf. 2. Ásgeir Ásgeirsson, þm. V.-Ísf. 3. Barði Guðmundsson, 5. landsk. þm. 4. Bernharð Stefánsson, 1. þm. Eyf. 5. Bjarni Ásgeirsson, þm. Mýr. 6. Bjarni Benediktsson, 6. þm. Reykv. 7. Brynjólfur Bjarnason, 5. þm. Reykv. 8. Einar Olgeirsson, 2. þm. Reykv. 9. Eiríkur Einarsson, 2. þm. Árn. 10. Emil Jónsson, þm. Hafnf. 11. Eysteinn Jónsson, 2. þm. 5.–M. 12. Finnur Jónsson, þm. Ísaf. 13. Garðar Þorsteinsson, 2. þm. Eyf. 14. Gísli Guðmundsson, þm. N.--Þ. 15. Gísli Jónsson, þm. Barð. 16. Gísli Sveinsson, 10. landsk. þm. 17. Guðmundur Í. Guðmundsson, 9. landsk. þm. 18. Gunnar Thoroddsen, þm. Snæf. 19. Haraldur Guðmundsson, 3. landsk. þm. 20. Hermann Jónasson, þm. Str. 21. Ingólfur Jónsson, 2. þm. Rang. 22. Jakob Möller, 3. þm. Reykv. 23. Jóhann Jósefsson, þm. Vestm. 24. Jón Pálmason, þm. A.- Húnv. 25. Jón Sigurðsson, 2. þm. Skagf. 26. Jónas Jónsson, þm. S.– Þ. 27. Jörundur Brynjólfsson, 1. þm. Árn. 28. Kristinn E. Andrésson, 7. landsk. þm. 29. Lárus Jóhannesson, þm. Seyðf. 30. Lúðvík Jósefsson, 6. landsk. þm. 31. Magnús Jónsson, 1. þm. Reykv. 32. Ólafur Thors, þm. G.–K. 33. Páll Zóphóníasson, 2. þm. N.--M. 34. Páll Þorsteinsson, þm. A.–Sk. 35. Pétur Magnússon, 8. landsk. þm. 36. Pétur Ottesen, þm. Borgf. 37. Sigfús Sigurhjartarson, 8. þm. Reykv. 38. Sigurður Bjarnason, þm. N.-Ísf. 39. Sigurður Guðnason, 1. landsk. þm. 40. Sigurður E. Hlíðar, þm. Ak. 41. Sigurður Kristjánsson, 7. þm. Reykv. 42. Sigurður Thoroddsen, 11. landsk. þm. 43. Sigurður Þórðarson, 1. þm. Skagf. 44. Skúli Guðmundsson, þm. V.-Húnv. 45. Stefán Jóh. Stefánsson, 4. þm. Reykv. 46. Steingrímur Aðalsteinsson, 4. landsk. þm. 47. Sveinbjörn Högnason, þm. V.-Sk. 48. Þorsteinn Þorsteinsson, þm. Dal. 49. Þórður Benediktsson, 2. landsk. þm. Voru framan taldir þingmenn allir á fundi, nema þm. Vestm. og þm. Borgf., sem boðað höfðu veikindaforföll. En ókomnir voru til þings: 1. Helgi Jónasson, 1. þm. Rang. 2. Ingvar Pálmason, 1. þm. S.-M. 3. Páll Hermannsson, 1. þm. N.-M. Ríkisstjóri setur þingið. Þá er þingmenn höfðu skipað sér til sætis, kom ríkisstjóri, Sveinn Björnsson, inn í salinn og gekk til ræðustóls. Las hann upp ríkisstjórabréf, er stefnir Alþingi saman til fundar laugardaginn 14. nóv. 1942, dags. 5. s.m. Samkvæmt því lýsti ríkisstjóri yfir, að Alþingi væri sett. Síðan flutti hann stutta ræðu og mælti að lokum: „Ég vil biðja alþingismenn að minnast fósturjarðar vorrar, Íslands, með því að rísa úr sætum sínum.“ Þingmenn risu úr sætum, og forsætisráðherra (ÓTh) mælti: „Lifi Ísland.“ Tóku þingmenn undir þau orð með ferföldu húrrahrópi. Ríkisstjóri kvaddi nú elzta viðstaddan þingmann, Jakob Möller fjármálaráðherra, til þess að stýra fundi, þar til er kosinn væri forseti sameinaðs þings. Gekk ríkisstjóri síðan út úr salnum. Aldursforseti gekk þá til forsetastóls og nefndi sér til aðstoðar sem fundarskrifara þá Gunnar Thoroddsen, þm. Snæf., og Skúla Guðmundsson, þm. V.- Húnv. Með því að nokkrir þingmenn voru ókomnir til þings og aðrir veikir, frestaði aldursforseti fundi og kvaðst mundu boða framhald fundarins með dagskrá. Þriðjudaginn 17. nóv., kl. 11/2 miðdegis, var fundinum fram haldið. Aldursforseti þingsins, Ingvar Pálmason, sem nú var til þings kominn, stýrði fundinum. Enn var ókominn til þings 1. þm. N.-M., og auk hans voru fjarstaddir vegna veikinda 8. landsk. þm., þm. Vestm., þm. Borgf. og 2. landsk. þm.



1. kjördeild hefur fengið til athugunar kjörbréf Þórodds Guðmundssonar, sem er 1. uppbótarþm. Sósfl. til vara, og leggur hún til, að það verði tekið gilt. Á meðferð málsins er að vísu sá formgalli, að 2. landsk., sem þessum varaþm. er ætlað að mæta fyrir, hefur ekki sent beiðni um það sjálfur. En þar sem svo stendur á, að hann er nýlega skorinn upp, verður að telja þetta eigi óeðlilegt. Samkvæmt 144. gr. þingskapa á varamaður að sitja á þingi minnst tvær vikur, ef hann tekur þar sæti. Ég legg þá til, að kjörbréfið sé tekið gilt.



2. kjördeild hefur haft til athugunar kjörbréf háttv. þm. úr 1. kjördeild. Þar lágu 18 kjörbréf fyrir, og af þeim er búið að skila 17, en hið 18., kjörbréf Ingvars Pálmasonar, var ekki fram komið. Það mun vera á leiðinni í pósti, en lagt var fram vottorð frá landkjörstjóra um kosningu hans, og leggur hún til, að vottorðið sé tekið gilt sem kjörbréf, þangað til kjörbréfið sjálft kemur. 2. kjördeild leggur því til, að kjörbréfin og þetta vottorð séu samþ.



3. kjördeild hefur athugað kjörbréf háttv. þm. í 2. kjördeild. Öll kjörbréfin lágu fyrir í frumriti. Kjördeildin fann ekkert athugavert við þau og leggur til, að þau séu samþ.



Ég skal ekki blanda mér í orðaskipti þeirra hv. þm. S.-Þ. og hv. þm. G.-K., en snúa mér að till. hv. þm. V.-Húnv. að fresta að taka gilda kosningu Gunnars Thoroddsens í Snæfellsnessýslu. Hv. þm. ber fram þessa till., að mér skilst, af því tilefni, að honum hefur borizt yfirlýsing frá nafngreindum manni um stórvægilegar misfellur á kosningunum þar í héraðinu. Ég tel rétt að taka fram, að sjálf kosningaúrslitin í héraðinu hafa ekki verið vefengd, að minnsta kosti hefur engin kæra komið fram um það. Yfirkjörstj. hefur fallizt á hana, og kjörbréfið er gefið út án ágreinings. Það er því ljóst, að till. um að fresta því að taka kosninguna gilda byggist einungis á þessari yfirlýsingu, enda kom það fram í ræðu hv. þm. V.-Húnv. Ég játa, að þarna eru bornar fram þungar sakir, og er enginn vafi á því, að hv. Alþ. ber skylda til að líta eftir, að ekki sé beitt ólöglegum áróðursaðferðum við kosningar. En mér finnst ekki heldur mega gleyma því, að þeim, sem vefengja kosningar, ber jafnframt skylda til að afla fullnægjandi gagna í málinu og leggja fyrir Alþ. Í 140. gr. kosningal. segir, að kjósandi, sem vill kæra um kosningu til Alþ., skuli innan 4 vikna, frá því að kosningaúrslit voru auglýst, en þó áður en næsta Alþ. kemur saman, senda dómsmálaráðuneytinu kæru í tveim samritum. Dómsmálaráðuneytið skal því næst senda annað samritið frambjóðandanum eða umboðsmönnum framboðslistans, en hitt samritið skal lagt fyrir Alþ. þegar í þingbyrjun. Hér er auðsjáanlega til þess ætlazt, að málið liggi sæmilega ljóst fyrir, þegar það kemur fyrir þingið. Ég geri ráð fyrir, að hv. Framsfl. telji ástæðu að leggja trúnað á verulegan hluta af sakargiftum þeim, sem fram koma í fyrr nefndri yfirlýsingu, því að annars mundi hann tæpast hafa lagt til, að frestað yrði að taka kosninguna gilda. En ef svo er, furðar mig á því, að hann skuli ekki hafa búið málið í hendur þinginu á þann hátt sem kosningal. heimta. Án þess að ég treysti mér til að vefengja þessar ásakanir, verð ég að telja þær veikan grundvöll fyrir Alþ. að byggja á samþ. um frestun þess að taka kosninguna gilda. Ef slík frestun á að hafa gildi, verður að fresta málinu svo lengi, að full rannsókn geti farið fram. Ég tel líklegt, að slíkt gæti tekið viku, ef til vill mánuð. Af því gæti leitt það, að hlutaðeigandi hv. þm. yrði haldið utan þings allan þennan tíma og ef til vill allt þingið. Ef ekki þyrfti annað en slíkar sakargiftir sem þær, er um getur í áður nefndri yfirlýsingu, til þess að Alþ. frestaði að taka kosningu gilda, þá gæti það orðið til þess að útiloka einstaka þm. frá þingstörfum svo eða svo langan tíma. Og ég veit ekki til, að Alþ. hafi nokkurn tíma frestað að taka kosningu gilda, án þess að fyrir lægi formleg kæra. Meiri hl. kjördeildarinnar getur því ekki fallizt á frestunartill., eins og málið er í pottinn búið. Hins vegar teljum við þessar ásakanir svo veigamiklar, að skylt sé að láta rannsókn fara fram. Ég get auðvitað ekkert um það sagt, hvort þessar ásakanir séu sannar eða ekki. En við leggjum til, að kjörbréfan. fái málið til rannsóknar. Hér hefur einnig verið minnzt á önnur atriði, síldarmjölsgjafir og slíkt, sem ég tel, að líka þurfi rannsóknar við. Það er eins og ég áðan sagði, beinlínis brýn skylda Alþingis að líta eftir því, að ekki séu brotin ákvæði kosningalaganna í þessu efni. Það er því ætlun kjördeildarinnar, að þessi rannsókn fari fram, og það með hinni fyllstu röggsemi. Það er skylt, vegna þeirra, sem undir ámælinu liggja, og eins vegna hinna. Enn fremur vil ég taka fram, ef svo skyldi fara, að þessar sakargiftir sönnuðust, og þm. kjördæmisins væri við þær riðinn, þá liggur í hlutarins eðli, að hann missir kjörgengi og víkur af þingi, og það án tillits til þess, hvort kjörbréf hans er tekið gilt nú eða ekki. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en vil aðeins bæta við, að samkv. 4. gr. þingskapa verður ljóst það, sem ég sagði, að kjörbréfanefnd ætlast til, að það sé hægt að vísa til hennar ekki aðeins kosningakærum, sem ekki eru afgreiddar, og öðru slíku, heldur einnig kærum yfir kosningu og kjörgengi, sem þegar hefur verið tekið gilt.



Herra forseti. í framhaldi af því, sem ég sagði við umræðurnar í gær út af þeim sakargiftum, sem fram eru bornar í bréfi því, sem hv. þm. V-Húnv. las hér upp, vildi ég tilkynna hv. Alþingi, að ég hef ritað dómsmálaráðherra svo hljóðandi bréf, dags. 17. nóv. 1942. „Reykjavík, 17. nóv. 1942. Á fundi sameinaðs Alþingis í dag las Skúli Guðmundsson alþm. upp yfirlýsingu, sem er undirrituð af Kristjáni Jenssyni, sem mun telja sig til heimilis í Ólafsvík. Í yfirlýsingu þessari eru, auk brigzlyrða í garð annarra manna, þær sakir bornar á mig, að ég hafi mútað tilteknum manni til þess að greiða mér atkvæði við alþingiskosningar. Áburður þessi er uppspuni frá rótum, og tel ég hann svo freklega meiðandi fyrir mannorð mitt, að ekki megi kyrrt liggja. Bréf Kristjáns er refsivert samkv. XXV. kafla alm. hegningarlaga, um ærumeiðingar, sbr. 235., 236., 242. gr. 2b. og varðar auk þess við XV. kafla þeirra um rangan framburð og rangar sakargiftir, sbr. einkum 147. gr. Þar sem tilræði þetta, auk þess að vera árás á mannorð mitt, á flokk þann, er ég fylgi, og á kjósendur Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu, er til þess ætlað að blekkja Alþingi Íslendinga og fá það til að ógilda kosningu mína sem alþingismanns Snæfellinga og þar með svipta Snæfellinga þingfulltrúa um ófyrirsjáanlegan tíma, þá sé ég mér ekki annað fært en að kæra til yðar, hæstvirti dómsmálaráðherra, og krefjast þess, að þér látið þegar í stað hefja sakamálsrannsókn út af bréfi þessu og að henni lokinni draga höfundinn til ábyrgðar lögum samkvæmt. Virðingarfyllst, Gunnar Thoroddsen. Til dómsmálaráðherra.“ Ég skal ekki fara mörgum fleiri orðum um þetta. Eins og ég tók fram í ræðu minni í gær, er ég eindregið fylgjandi till. minni hl. kjördeildar, sem hv. 3. landsk. (HG) hefur lýst, að þessu bréfi verði vísað til kjörbréfan. til rannsóknar. En ég tel ekki, að við það eitt megi sitja, heldur tel ég að þetta bréf sé með þeim hætti til orðið, og þær sakargiftir, sem bornar eru fram, svo ósannar og þungar, að ekki verði hjá því komizt að krefjast þess af hæstv. dómsmrh., að hann láti málsrannsókn fara fram á hendur þessum manni. Ekki skal ég fara mörgum orðum um þetta „vottorð“ Kristjáns Jenssonar, en aðeins minnast hér á tvö atriði eða þrjú. Ein af þeim sakargiftum, sem hann ber fram, er að tiltekinn maður hafi mútað tiltekinni konu, Kristínu Oliversdóttur, til þess að kjósa Gunnar Thoroddsen. Mér hefur nú borizt skeyti úr Ólafsvík, sem ég vil lesa hér upp með leyfi hæstv. forseta: [Vantar í hndr. innanþingsskrifara.] Undirskrift er staðfest á venjulegan hátt. Þetta er eitt lítið dæmi um, hvert sannleiksgildi muni vera í þessum kæruatriðum mannsins. Ég skal nefna annað til gamans, um það, hversu sennilega er logið í nefndu bréfi, nefnilega að ég hafi mútað manni í votta viðurvist. Ég verð að segja, að ef sæmilega viti borinn maður ætlaði að múta manni, held ég að hann mundi tæplega gera það í margra votta viðurvist! Mér er um geð að vera að bera hingað slúður og slefsögur, eins og hv. þm. V.-Húnv. byrjaði á hér í gær. En þess má geta, að í Ólafsvík liggur vottorð, undirritað og staðfest, sem ég hirði ekki um að fá símsent hingað, - vottorð, þar sem það er borið, að þessi Kristján Jensson hafi boðið tilteknum manni brennivín og fé til þess að kjósa Bjarna Bjarnason. Í þessu sama vottorði er það fullyrt, að einn af útsendurum Framsfl. í Snæfellsnessýslu við síðustu kosningar, fyrrv. sýslumaður Jón Hallvarðsson, hafi gert, slíkt hið sama við annan mann. Sá maður var einn af fulltrúum Framsfl. Og það sýnir sómatilfinningu þess flokks að senda þann mann í sínum erindum, sem framið hefur slík afbrot sem hann og hraktizt svo frá embætti við lítinn orðstír. Þennan mann telur Framsfl. hæfilegan fulltrúa fyrir sig, til að beita sínum aðferðum í Ólafsvík á kjördegi. Það eru ýmis atriði í ræðu hv. þm. S.–Þ., sem ástæða væri til að svara, en ég fer fljótt yfir sögu. Hann sagði, að Kristján Jensson væri svo mikill sjálfstæðismaður, að hann hefði fengið bíl hjá Jakob Möller. Ég vil benda á, að Bjarni Bjarnason skólastjóri fékk líka bíl í vor eða sumar hjá Jakob Möller, og ekki vil ég halda, að hv. þm. S.-Þ. beri það á Bjarna, að hann sé orðinn sjálfstæðismaður, Annars rakti hv. þm. S.-Þ. sögu tveggja alþingiskosninga á Snæfellsnesi, í vor og haust. Er sú sögurannsókn með sama svip og annað af því tagi, sem frá honum kemur. Og niður staðan var sú, að í raun réttri væri Bjarni rétt kjörinn þm. og ætti miklu meira fylgi og Snæfellingar vildu alls ekki Gunnar Thoroddsen. Um þessa „sögurannsókn“ og „söguvísindi“ mannsins, sem er kjörinn til þess af sjálfum sér að rita sögu Jóns Sigurðssonar, skal ekki farið fleiri orðum. En ég vil aðeins spyrja þennan háttv. þm. að því, þegar hann talar um, að ég sé hér þm. Reykv., vegna þess að heildsalarnir í Rvík hafi stutt mig dyggilega. Eru þá allir heildsalar komnir á kjörskrá vestur frá, og kjósa þeir þar? Síðan fór hv. þm. að rekja ástæðurnar, hvers vegna svo hörmulega hefði farið, að Bjarni féll. Hann sagði, að það hefði verið óhemjulegur áróður af hendi sjálfstæðismanna. Ég hélt, að þessi hv. þm. mundi ekki hneykslast mikið á „óhemju áróðri“, því að hann er talinn ötull áróðursmaður, jafnvel nokkuð óhemjulegur áróðursmaður á köflum. En ef hann langar til að vita orsök úrslitanna, þá er hægt að skýra frá mörgum þeirra og rekja þær nokkuð ofan í kjölinn. Bjarni kom óþekktur í vor á Snæfellsnes, og í leiftursókn sinni tókst honum að vinna kjördæmið. Síðan kynntist hann þar í nokkra mánuði - með þeim árangri, að hann féll við næstu kosningar. Það er og annað, sem hefur ráðið nokkru um úrslitin. Það var gefið fullmikið af kosningaloforðum af hendi Framsfl. í vor. Þeim loforðum hefði kannske verið hægt að snúa sér út úr á ýmsan hátt á venjulegu fjögurra ára kjörtímabili, en hundadagarnir reyndust of skammur tími til að eina þau. Þess vegna kann það að hafa verið, að suma bændur færi að lengja eftir kaupamönnunum, sem þeir áttu að fá, og sumar húsmæðurnar fór víst að lengja eftir saumavélunum og önnur heimili eftir strokkunum, sem búið var að lofa. Af því að ég vil gjarnan halda svolitla kennslustund yfir hv. þm. S.–Þ. um úrslitin, vil ég í þriðja lagi segja það, að framkoma Framsfl. á undanförnum árum í garð Snæfellsnessýslu hefur átt sinn mikla þátt í úrslitunum. Í heilan áratug - og jafnvel lengur - hefur Framsfl. gengið fram fyrir skjöldu að drepa svo að segja hvert einasta hagsmuma- og velferðarmál, sem borið hefur verið fram þeirra vegna. Framsfl. hefur framið slíka hefndarpólítík, af því að hann hafði ekki kjördæmið í sínum höndum. Þetta hafa kannske Snæfellingar munað við kjörborðið í haust. Ég ætla ekki að rekja fleiri orsakir. Þær eru margar fleiri, og velkomið að rekja þær síðar fyrir hv. þm. S.-Þ., þó að ég vilji ekki tefja tíma þingsins. Enn má þó nefna eina ástæðu fyrir ósigri Framsfl. í Snæfellsnessýslu, sem ekki er til að dreifa nú, en var 1933, þegar Thor Thors var fyrst kjörinn. Þá var það talið ein hans mesta heppni, að þessi sami hv. þm. S.-Þ. kom í kjördæmið og á hvern einasta fund, til þess að tala á móti Thor. Þetta olli kannske miklu um hinn glæsilega sigur Thors þá. Ég skal að lokum segja, að ég hefði haldið, að framkoma Framsfl. í garð Snæfellinga og Snæfellsnessýslu á undanförnum árum hafi verið með þeim hætti, að mælirinn sé nú fullur, - eftir að búið er á annan áratug að drepa vitandi vits með hverju einasta atkvæði, sem Framsfl. átti til á þingi, hvert hagsmunamál Snæfellinga eftir annað til vega, brúa, hafnargerða og annars. Eftir þetta á svo að ráðast með óhróðri á Snæfellinga, brigzla þeim um að þiggja mútur og láta brennivín ráða atkvæði sínu við kjörborðið. Eftir að málgagn Framsfl. hefur ráðizt á þingmann kjördæmisins með hinum mesta óhróðri, þá á að kóróna þetta allt með því að svipta Snæfellinga mínum löglega kosna fulltrúa á þingi. Sá er tilgangurinn með því að fresta að taka kosninguna gilda, að hér verði starfað um langan tíma, og kannske allt þetta þing, og m.a. verði fjárlög afgr. án þess, að þessi sýsla eigi hér nokkurn fulltrúa. Hv. 3. landsk. lýsti í ræðu sinni mjög glögglega, hversu fráleitt væri á grundvelli þessa ómerkilega lygabréfs að fresta að taka kosningu gilda, en sá rétti gangur imilsins væri að senda kæru og hefja rannsókn út af slíkri kæru. Ég vil bæta því við, að yfirkjörstj., þar sem Framsfl. á fulltrúa, skrifaði einróma athugasemdarlaust undir kjörbréfið, undirkjörstj. allar með tölu tóku kosninguna gilda, án þess að nokkur maður hreyfði mótmælum. Allir umboðsmenn Framsfl. í öllu kjördæminu samþ. kosninguna athugasemdalaust. Svo kemur rógsbréf frá óþekktum manni. Og svo lágt leggst Framsfl., að hann ætlar að byggja úrskurð um gildi kosningar á slíku bréfi. Ég efa ekki, að ef framsóknarmenn hefðu talið þess nokkurn kost, þá hefðu þeir reynt að afla sönnunargagna um misfellur. Það hafa þeir ekki gert, og sýnir það með öðru, hvað málstaður þeirra er gersamlega vonlaus. En til hvers er þá leikurinn gerður? Leikurinn er gerður í því skyni einu að koma þessari rógsögu á framfæri. Því að þeir vita það, þessir menn, af langri reynslu, að þegar rógurinn er tugginn upp nógu oft, þó að allt sé rekið ofan í þá aftur, þá kann að vera kannske eitthvað, sem loðir við, kannske einhverjir kjósendur, sem trúa lygasögunum og þvættingnum. Það er í trausti þessa, að þessi leikur er hér leikinn, - og þá jafnframt til þess að svala heift sinni út af vonbrigðunum á Snæfellsnesi. Aðferðin við þetta er náttúrlega fyrir neðan allar hellur. Og ef Alþingi ætlar að fresta að taka gilda kosningu, sem hefur augljós og vafalaus úrslit, fyrir þá sök, að einhver óþekktur maðursendir slíkt bréf til Alþingis, þá er skapað fordæmi, og ekki gott að segja, hvar slíkt endal. Hv. þm. S.-Þ. var í gær að barma sér yfir því, að Morgunblaðið hefði borið það á Framsfl., að hann hefði ekki unnið einar einustu kosningar nema með mútum. Ef nú á að byggja á bréfi eins og Kristjáns Jenssonar, þá er hliðstætt að ógilda kosningu allra framsóknarmanna, vegna þess að í grein í Morgunbl. stóð, að þeir hefðu unnið allar kosningar með mútum. Hér er að vísu ólíku saman að jafna, vegna þess að það var ólíku meiri sannleikur í Morgunbl. heldur en í bréfi Kristjáns. Ég vænti, að mál þetta sé nægilega skýrt, hversu fráleitur þessi málatilbúnaður er, og hver er tilgangurinn. Ég veit, að það verður Framsfl. og þeim, sem greiða með honum atkv., einungis til háðungar, ef fresta á að taka kosninguna gilda á svo veikum grundvelli sem hér er um að ræða. Ég veit, að í þingsögunni verður það lengi munað. Það hefur verið sagt, að Framsfl. hafi eignazt sitt þjóðfífl. Ég held það sé óþarfi fyrir framsóknarmenn að gera sig alla að þingfíflum líka.

Jónas Jónsson Hæstv. forsrh. flutti hér allýtarlega ræðu í gær, sem ég mun gera við nokkrar aths., og eins við það, sem síðasti ræðumaður sagði. Bæði hann og hv. 3. landsk. létu í ljós undrun yfir því, að málið kemur til umræðu, þó að ekki sé kært samkv. kosningal. Er undarlegt, að þessi hv. þm. Alþfl., sem hefur verið forseti Sþ., virðist ekki þekkja þingsköp. Í 5. gr. er einmitt gert ráð fyrir því, og vil ég með leyfi hæstv. forseta lesa hana upp: „Þingið getur við rannsókn úrskurðað kosningu ógilda, þótt ekki hafi kærð verið, og einnig frestað að taka kosningu gilda, til þess að fá skýrslu.“ Það er eins og þessi hv. þm. hafi ekki vitað þetta, því að annars hefði honum ekki dottið í hug að gera aths. við það. að farin væri sú leið, sem þingsköp mæla fyrir. Það er engum vafa undirorpið, að það er ekki hægt að fara öðruvísi að. Það er kjósandi úr kjördæminu, sem sendir Alþingi þessa skýrslu sína. Og það var játað af þessum sama fulltrúa Alþfl. (HG), að þær sakir, sem bornar væru fram út af kosningunni, væru alvarlegar. Ég kem þá að því, sem hæstv. ráðh. og sá, sem talaði síðast, gerðu mikið að, en það var að tortryggja þennan mann úr Snæfellsnessýslu. Ég held maður verði að biðja þessa góðu menn að athuga sinn gang. Þessi maður er fyrst og fremst kjósandi á Snæfellsnesi. Hann er enn fremur formaður í verkalýðsfélagi á Ólafsvík, þar sem eru 150 menn. Enn fremur er hann nú sem stendur fulltrúi fyrir þetta kjördæmi á stóru verkalýðsþingi, sem kemur saman hér í bænum. Það er þannig auðséð, að hann hefur traust hjá stærsta félaginu í Ólafsvík. Ekki nóg með það, heldur er auðséð, að þessi maður var ákaflega hátt á strái í Sjálfstfl. Ég hygg, að síðasti ræðumaður muni minnast þess, að fyrir kosningarnar í vor stóð hann upp í Ólafsvík og hélt ræðu með Gunnari Thoroddsen og málstað hans. Og í þessu bréfi, sem hefur ekki verið mótmælt af neinum kunnugleika, þá segir beinlínis, að á fulltrúafundinum, sem haldinn var í Ólafsvík, hafi hann verið viðstaddur. Það er auðséð, að viku fyrir kosningar er þessi maður staddur í innsta hring Sjálfstfl. í Ólafsvík. Og hann nefnir eina 6–7 þekkta menn flokksins í Ólafsvík - sumir eru mér kunnir og eru helztu menn flokksins í Ólafsvík. Það er þess vegna langt frá, að þær röksemdir, sem hæstv. forsrh. kom með og einnig hv. síðasti ræðumaður, séu gildar frá þessu sjónarmiði.  Ég ætla þá að víkja fáum orðum að því, sem hér hefur verið sagt um bréf Kristjáns Jenssonar. Það er sérstaklega eftirtektarvert, að frambjóðandi Sjálfstfl. hefur reynt að afla sér vottorðs frá þessari konu, sem átti að hafa þegið peninga. Ég vil segja, að það er út af fyrir sig engin tæmandi sönnun, að konan gefi vottorð um það. Það, sem skiptir máli, er, hvort konan hefur sagt honum, að hún hafi tekið við 30 kr. af umboðsmanni Sjálfstfl., því að ef það er ekki sannanlegt, að menn þiggi mútur, þá eru þeir til með að bera það til baka. En ef þetta verður rannsakað, þá verður þessi kona krossyfirheyrð, og þá gæti komið í ljós, að hún yrði tvísaga við það vottorð, sem hún hefur gefið í dag. Þess vegna hefur það ekkert að segja, þó að hún hafi gefið það vottorð í dag, að hún hafi ekki þegið peninga. Spurningin er aðeins sú, hvað rétt er í málinu. Ég kem þá að öðrum lið, manninum í Ólafsvík, sem er að vísu nokkuð vínhneigður, sem á að hafa látið þau orð falla, að hann kysi ekki, nema hann fengi vín. Þá kemur kosningasmalinn og hefur undir eins til vín, og það er enginn vafi, að vín hafa þeir haft ríkulega, hver sem hefur lagt það til. Hann virðist fá vínið, en er svo hreinskilinn að segja, að hann ætli ekki að kjósa frambjóðanda Sjálfstfl. Þá gæti sumum fundizt það vera sakleysismerki hjá kosningasmalanum, að hann telur ekki vínið eftir, en í mínum augum er það sönnun þess, að hann getur ekki gert annað. Hann er auðsjáanlega búinn að biðja manninn að kjósa eftir sínum vilja. Þá er ekki um annað að gera en að taka lipurlega á því og segja, að það komi sér betur, að hann kjósi svona. Þetta sýnir vinnubrögð þeirra smala, sem vinna með áfengi, þó að það virðist ekki hafa haft áhrif á þennan mann. Þá kemur þessi yfirlýsing, sem Kristján Jensson segir frá af fulltrúafundinum. Það er enginn vafi, að Elíníus Jónsson er einhver duglegasti kosningasmali Sjálfstfl. í Ólafsvík og hefur lengi verið það. Hann segir einmitt þessi gullvægu orð: „Ef einhver minna flokksmanna veit af einhverju fólki, sem hann vill gleðja fyrir kosningarnar, þá má hann vitja peninganna til mín. Þetta er ekki hægt að sanna til fulls, nema óhlutdrægur dómari rannsaki það, því að einföld neitun frá Elíníusi segir ekkert. Þá fyrst, er athugað er allt framferði barns, kemur í ljós, hvort hann hefur sagt þetta eða ekki, en það sjá allir, að hér er um að ræða stórfelldar mútugjafir. Nokkru síðar segir sami maður, og því munu þeir kannske trúa, sem þekkja hans mikla dugnað, að hann hótar að vinna að því, að maður, sem hefur verið verkstjóri þar vestra fram undir 20 ár, verði sviptur starfi. Hann segist ætla að fara með það í stj. sína og fá hana til að reka manninn úr þessu starfi. Þetta sýnir enn eina hlið á þessum óleyfilega og andstyggilega kosningaundirbúningi, sem þjóðin veit, að er undirstaðan að því kjörbréfi, sem Gunnar Thoroddsen þykist ætla að fá hér. Það er þessi dúnsæng, sem Gunnar þykist ætla að sitja hér á í fjögur ár, - makleg og gleðileg byrjun á veru hans hér. Það skýrir sig sjálft, þegar maður gengur fram hjá, og þá er sagt, að það sé vani að stinga að honum 50 kr., og sé bezt að gera það enn. Þetta bregður líka birtu yfir ekki aðeins það, sem gerzt hefur nú, heldur að það hafi verið vani að múta honum með 50 krónum. Síðasta atriðið er engan veginn ómerkilegt, þar sem maðurinn með þessa góðlátlegu bendingu um, að vani hafi verið að gefa þessum manni 50 kr., fær rétt fyrir kosningarnar kassa úr Rvík með áfengi, „og voru engir verðmiðar á“. Það er smyglað, stolið vín, sem líka á að nota í þessum sama tilgangi, að hafa áhrif á skoðun kjósenda á kjördegi. Ég vil í framhaldi af þessu, af því að mér finnst, að þessi frambjóðandi tali með nokkuð mikilli drýldni um frammistöðu sína, minna hann á eitt, sem er engum vafa undirorpið. Þar þarf ekki að deila um, hvað Kristján Jensson hefur heyrt eða Kristín Olíversdóttir sagt, því að þetta er á allra vitorði. Það er samkoma, sem var haldin í Ólafsvík, þar sem þessi frambjóðandi var á ferð og með honum einn flokksbróðir hans, núverandi hæstv. atvmrh. Öllu fólki í Ólafsvík voru send boðskort, líka framsóknarmönnum. Þar var mikið um vín og margir drukknir, en það vín var ekki komið frá Bjarna Bjarnasyni eða framsóknarmönnum. Ég vil taka fram, að Bjarni Bjarnason er eini maðurinn hér í landi, sem hefur tekizt að standa fyrir stóru gistihúsi, 100–150 manna gistihúsi, án þess að þar hafi sézt nokkur maður með áfengi. Hann er sá skólastjóri, sem lengst hefur komizt í því að venja lærisveina sína af að nota áfengi. Þetta bregður enn skarpari birtu yfir kosningarnar, að sá maður, skólastjóri, alþm., húsbóndi á stóru heimili, sem hefur kannske betur en nokkur annar maður hér á landi barizt gegn andstyggilegri nautn áfengis, skuli falla þarna, þó að hann virðist hafa yfirgnæfandi fylgi allra þeirra manna, sem vert er að kjósi. - Sjálfstfl. hélt þessa samkomu, bauð á hana, og menn urðu ölvaðir strax. Á þessa samkomu var komið með loddara úr Stykkishólmi, sem söng svívirðilegar vísur í áheyrn Gunnars Thoroddsen um Bjarna Bjarnason til að lítillækka hann og sveitafólkið á Snæfellsnesi. Þegar framsóknarmenn, sem á fundinum voru og höfðu verið ginntir þangað með vinarboðum, heyrðu þetta, fóru þeir út, og þó sérstaklega, þegar hæstv. atvmrh. hélt ræðu um Bjarna Bjarnason fjarstaddan, sem líktist því, þegar hann sagði í útvarpið, að við framsóknarmetin værum nöðrur í Rvík. Það er Snæfellingum til sóma, að þeir uppleystu þessa samkomu. Svívirðing þessarar samkomu, níðingsskapurinn, siðleysið, að draga þarna inn óþverrastrák til að syngja svívirðilegar vísur um fjarstaddan andstæðing, ausa yfir hann óhróðri og fylgismenn hans, keyrði svo úr hófi, að fólkið þoldi ekki, en leysti samkomuna upp, en hún varð til minnkunar og er enn til minnkunar fyrir Gunnar Thoroddsen og verður lengi haldið á lofti. Þarna eru nógu mörg vitni, og frá þessu mun Gunnar Thoroddsen aldrei sleppa, þó að hann sleppi kannske frá kunningsskap sínum við Kristínu Olíversdóttur.  Ég skal þá stuttlega víkja að hæstv. forsrh. Þó að Lloyd George sé merkur maður, þá er varla hægt að taka fyndni hans fyrir 60 árum og sjóða hana upp hér. Hún er sjálfsagt góð, en hefur engin áhrif hér. Jafnvel 60 ára gömul fyndni frá kosningunum í Englandi er gagnslaus hér í jafnalvarlegu máli. Hæstv. ráðh. lét orð falla um, að honum fyndist framkoma mín minna nokkuð á eldri víðskipti okkar. Það er rétt, að við höfum átt margs konar víðskipti og deilt um margt. Ég ætla að minnast á tvenn viðskipti okkar, sem líkjast mest þessum, þar sem mér finnst, án þess ég ætlist til nokkurs fylgis af honum, að eftir þeim viðskiptum, sem þar urðu, ætti hann að treysta minni dómgreind betur en sinni viðvíkjandi þessu stigi réttlætismála, úr því að hæstv. ráðh. fór að minnast á gamlar deilur okkar á milli, sem eru ríkulega bóklestar í þingtíðindunum. Annað þeirra er Hnífsdalsmálið, sem var stórkostlegt kosningasvikamál. Hitt er mál, sem stóð lengi milli okkar og margra annarra út af því, að veiðiskip hér við land fengju fyrirmæli úr landi um, hvernig þau ættu að haga landhelgisveiðum sínum og fregnir um verustaði varðskipanna. Í báðum þessum málum var rannsókn látin fram fara. Hæstv. ráðh. barðist á móti rannsókn í bæði skiptin og hefur vafalaust trúað, að hann hefði á réttu að standa, en reynslan varð sú, að hann hafði á röngu að standa, en ég á réttu að standa. Nú vil ég taka fram, að mér dettur ekki í hug um Hnífsdalsvíkin, sem áttu að verða frambjóðanda Sjálfstfl. í vil, að fylgismenn þess flokks í Norður-Ísaf jarðarsýslu hafi yfirleitt verið inni í svikunum; það voru aðeins fáir menn, en þeir ætluðu með svikum að hafa áhrif á kosninguna til framdráttar þeim flokki, sem Gunnar Thoroddsen fyllir nú. Hnífsdalsmálið var þannig, að sterkur grunur var á, að kosningin væri ólögleg. Þá hafði ég þá aðstöðu, bæði í stj. og eins sem þm., að það valt ekki lítið á mínum aðgerðum, hvort málið var rannsakað. Endirinn var sá, að málið var rannsakað og rekið með miklum dugnaði. Þetta var talsvert erfitt mál, því að eins og hæstv. ráðh. veit, þá átti flokkur hans hlut að máli. En svikin komust upp. Það hafði verið framinn glæpur til framdráttar frambjóðanda þessa flokks, sem þá hét Íhaldsflokkur. Ég bið því hæstv. ráðh. að telja mér til tekna siðferðilega, að mér tókst að láta þessa rannsókn fara fram og átti þátt í því, að atvikin voru uppgötvuð. Þessi rannsókn varð til þess, að síðan hefur aldrei bólað á svona svikum. Það er því enginn vafi, að þessi barátta hefur haft stórkostlega siðbætandi áhrif á okkar pólitíska líf. En ef það hefði verið sofandi dómsmrh. eða hlutdrægur og vesæll dómari, sem rannsakaði málið, þá hefði fólkið vitað um glæpinn, en sagt: „Það er ekki hægt að kæra, þjóðfélagið sefur, þeir, sem eiga að gæta réttlætisins, vilja ekki gera það.“ Ég vil á engan hátt líkja hæstv. forsrh. við það dýr, sem hann vildi draga inn í umr., en ég hef tekið þetta dæmi til þess að benda honum á, að þetta hefur komið fyrir, fyrst hann fór að gera lítið úr hæfileikum mínum, að hans dómgreind reyndist lakari en mín í Hnífsdalsmálinu. Svo kemur annað mál, sem var miklu þrálátara. Ég vissi það, sem allir landkrabbar vissu, að sum veiðiskipin höfðu menn í landi til að segja þeim, hvar varðskipin væru. Ég reyndi í mörg ár að fá l. gegn þessu, en alltaf, þegar ég var rétt kominn að því að sigra, þá kom alltaf eitthvað fyrir, svo að málið komst ekki fram. Svo sterk voru þau öfl, sem þarna unnu á móti. Svo fór ég úr stj., en málið hafði verið vakið, og það vildi svo til, ég held, að það hafi verið í sambandi við strandað útlent veiðiskip, að upplýsingar komust í hendur réttvísinnar, sem sýndu, að þetta skip hafði hjálparmenn í landi, sem gerðu það, sem við höfðum búizt við og átti að fyrirbyggja. Svo kom rannsóknin, sem sannaði, - mig minnir, að ekkert sannaðist á íslenzka togara, - en það sannaðist, að nokkrir Íslendingar höfðu staðið að þessu, og ég hafði haft á svo réttu að standa, að í raun og veru varð að breyta skipulagi varðskipanna, breyta um tegund varðskipa, vegna þess að svipuð svik voru svo stórfelld, að ekki var hægt að hafa stóru skipin, heldur varð að fá mótorbáta, og eftir að þeir komu, var miklu óhægara en áður að koma við þessum svikum. Ég vona, fyrst hæstv. ráðh. hóf máls á þessu með nokkrum lítilsvirðingarorðum í minn garð og minna aðgerða, að þessi dæmi minni hann á, að í þeim mörgu glímum, sem við höfum átt, og ég segi ekki, að ég hafi alltaf sigrað, þá hef ég þó í þessum tveimur viðureignum hafi réttara fyrir mér en hann. Nú er þetta að vísu ekki fullkomin sönnun fyrir þessu máli, en það er þó það, sem það nær frá almennu sjónarmiði, svo að það er ekki til neins fyrir hann að lítilsvirða skoðun mína á réttlætismálum, því að það gengur of mikið á móti honum, ef litið er sögulegri á það. Hæstv. ráðh. sagði eina svolítið spaugilega setningu, og ég hef ekki á móti, að hún sé rædd nánar. Ég held, að hann hafi fundið til þess, að ekki var vel viðeigandi að bera það á Framsfl., að hann hafi unnið hverjar einustu kosningar með mútum og segir nú, að við höfum notað ríkisfé til að kaupa okkur fylgi. Ég vona, að hann skýri nánar, hvort hér er um að ræða einhverjar duldar greiðslur, sem ég eða einhver annar þm. eða trúnaðarmaður úr Framsfl. hafi stolið úr ríkissjóði og leynt, t.d. borgað einhverjum einstaklingum peninga, eða hvort það er, sem mér þykir sennilegra að hann meini, sem mér finnst rétt að rökræða nú, að við höfum varið almannafé þannig, að það hafi orðið okkur til aukins fylgis. Ég vil þar minnast á, að þegar Knud Zimsen var hér borgarstjóri, var höfnin byggð, og Bjarni Benediktsson, núverandi borgarstjóri, sendir út togara til að veiða í soðið handa bæjarbúum. Það má segja, að báðir þessir borgarstjórar hafi verið að kaupa sér fylgi bæjarbúa með því að láta bæinn leggja fé í þessi fyrirtæki. en ég álít, að bæði Knud og Bjarni séu réttlætanlegir fyrir þetta. Þarfar og skynsamlegar framkvæmdir hljóta alltaf að verða þeim til aukins álits, sem fyrir þeim standa, þó að þær séu kostaðar af almannafé. En mér finnst, að hæstv. ráðh. eigi að koma með dæmi um, hvar við framsóknarmenn höfum misbeitt áhrifum okkar í pólitík til þess að kaupa okkur atkv. Morgunbl. fær að standa fyrir sínum dómi, og það er rétt, að hann fái að standa fyrir sínum. Ég álít, að ekki sé nein meining í því fyrir hann að tala eins og Morgunblaðið gerir, því að ég veit, hvernig dómurinn fer um Morgunblaðið. Öll þessi orð þess verða dæmd dauð og ómerk, því að það getur ekki komið með neinar slíkar sögur. Ef ég segi, til þess að vera nú dálítið varasamari en Morgunblaðið, að Sjálfstfl. hafi unnið margar kosningar með mútum, þá gæti ég ómögulega staðið við það. Ég vil ekki segja, að hann hafi unnið einar einustu kosningar með mútum. Það er fjarstæða gagnvart hvaða fl. sem er að bera hann allan slíkum brigzlum. Segjum, að í Hnífsdalsmálinu hafi 5 menn af 700 kjósendum þar framið vítavert athæfi. Það er einn hreppstjóri, sem fremur það. Þessi svik gátu riðið baggamuninn. En það væri hrapallegt ranglæti að ætla að dómfella alla Norður-Ísfirðinga fyrir afbrot þessa eina manns. Eins er með Snæfellinga. Það er langt frá, að þessar kosningar séu frá okkar sjónarmiði Snæfellingum til minnkunar, heldur til hins mesta hróss. Þær hafa verið og eru mest umtalaðar af öllum kosningaþáttum þessa árs, vegna þess að í fyrri kosningunum sigrar maður á málstað og mannkostum og engu öðru móti venjulegum sterkum flokksmálstað og sæmilega hæfum, þó ekki allt of hæfum, frambjóðanda. Við síðari kosningarnar tekst þessum manni, sem Gunnar Thoroddsen vill láta líta svo út að hafi brotið af sér við fólkið í sumar, að hækka enn kjósendatölu sina, og þó hafði hann enga peninga, ekkert brennivín, engar hjálparsveitir, engan Elíníus, engan Steinsen, enga Kristínu, ekkert síldarmjöl, ekkert nema sína persónu og sinn sterka málstað. En það, sem Snæfellingum þykir skömm að, eru þær sögur, sem sagðar eru af Snæfellsnesinu, það er brennivínið, peningagjafirnar, andstyggðin í Ólafsvík, síldarmjölsgjafirnar, sem alltaf verða tortryggilegar, þangað til þeir hafa gert hreint fyrir sínum dyrum, það er karlinn í Stykkishólmi, sem farið var með grátandi á kjörstað., það er þessi frekja, það eru þessir 20 menn úr Rvík, sem voru sendir vestur á Snæfellsnes, lágu þær við vikum saman og báru út um Bjarna Bjarnason álíka óhróður og grínsögur og grínsöngvarinn söng í níðvísum sínum í Ólafsvík. Það, sem er sá varanlegi ávinningur, er, að Snæfellingar hafa vaknað til baráttu, ekki eingöngu pólitískt, heldur til viðreisnar héraðsins. Hæstv. forsrh. sagði hér nokkrar gamansögur um misfellur, sem hefðu átt sér stað í kosningum. Það hefði verið sagt um mig, að ég hefði setlað að kaupa kommúnistann í Þingeyjarsýslu til þess að hætta við framboð. Ég hygg, að Kristinn Andrésson hefði ekki þegið af mér peninga, enda datt mér ekkert slíkt í hug og þurfti ekki á neinu slíku að halda. Kristinn Andrésson hefur ekkert fylgi í Þingeyjarsýslu, og ég hef enga freistingu til að afla mér meira fylgis en ég hef. Það var meiri munur á mér og næsta frambjóðanda en í nokkru öðru kjördæmi á landinu. Ég skora á ráðh., þegar hann fer að flytja skáldskap inn í þingið til stuðnings máli sínu, hafi hann á því svolítið meiri veruleikablæ. Og ég skora á hann að draga enga fjöður yfir það, ef hann kemst að því, að framsóknarmenn séu að freista kjósenda með síldarmjöli eða víni. Ég vil ekki taka á móti neinum atkv. fyrir minn flokk með þeim hætti. Það er mikil fjarstæða, sem borin hefur verið fram, að Jón Hallvarðsson hafi verið fulltrúi Framsfl. vestra. Miðstjórnin hefur aldrei beðið hann neins, og hann er henni alveg óviðkomandi. Um það brigzl, að Bjarni Bjarnason hafi ætlað að múta með saumavélum, skora ég á frambjóðanda Sjálfstfl. á Snæfellsnesi að skrifa um opinberlega eða kæra til þingsins. Ef hann gerir hvorugt, lýsi ég hann opinberan ósannindamann að þeim dylgjum. Þá vil ég ekki láta þingmannsefnið sleppa alveg óskaddað frá þeim dylgjum, að Bjarni Bjarnason hafi lagt Snæfellinga í einelti. Það er þá fyrst frá því að segja, að þegar Hannes Jónsson fór að bjóða sig þar fram 1927, var sýslan undir verndarvæng Halldórs Steinssonar, föður Vilhelms þess, sem vínið gaf. Sýslan var eitt af mest vanræktu kjördæmum landsins. Einhver atvinnubótavinna var í þessari undarlegu hafnargerð, og á 13 árum var gerður 13 km langur vegur inn í sýsluna. Eftir að Hannes Jónsson fór að skipta sér af málum þar, gerðist það, að það var lagður og ruddur vegur frá Haffjarðará til Ólafsvíkur og Stykkishólms, byrjað var á vegum víða annars staðar og byrjað að berjast fyrir vegi frá Sandi til Breiðuvíkur. Þetta verk stöðvuðu sjálfstæðismenn. Þá sagði sami ræðumaður, að við hefðum fellt till. um fjárveitingar fyrir sýsluna. Ég man eftir einu tilfelli, 1934. Þá bar þm. kjördæmisins fram kröfu um 200 þús. kr. framlag handa Stykkishólmi. Við vitum allir, hvernig fjárhagsástæðurnar voru þá. Það varð að skammta öllum. Bjarni Bjarnason, sem um 8 ára skeið var aðaláhrifamaður fjvn. með Pétri Ottesen, hefur átt meiri þátt í því en nokkur þm. annar að hafa jöfnuð á fjárframlögum í kjördæmum. Ég skal taka eitt dæmi. Meðan Hermann Jónasson var vegamálaráðh., var svo mikill jöfnuður á þessu, að hann, sem var í vegalitlu kjördæmi og samgöngulitlu, fékk sömu upphæð og þm. Dal. og Snæf. Það er viðurhlutamikið af hv. ræðumanni að brigzla Bjarna Bjarnasyni þarna, því að einmitt fyrir hans atbeina hefur að undanförnu ríkt meira réttlæti í þessum málum en áður hefur þekkzt. Ég vil að lokum endurtaka það, að ég álít, að það eigi að fara eins að nú og í Hnífsdalsmálinu, setja sérstaka rannsókn í málið og láta svo Alþ. taka ákvörðun. Snæfellingar virðast ekki hafa tapað neinu á því, þó að fulltrúi þeirra væri um skeið í öðru landi. Þingið leit á hagsmuni þeirra fyrir því. Eins mundi fara nú, þó að frestað væri að taka gilda kosningu. Hvernig hugsa verkamannaflokkarnir sér að temja auðvaldið á Íslandi, ef ekki með þessu? - Það ríkir megn óánægja í landinu yfir skiptingu síldarmjölsins. Ég held, að frumástæðan til þess, að enn vantar mikið af því, sé, að ráðherrarnir eru of ókunnugir lífi fólksins í sveitunum. Heil héruð höfðu ekkert síldarmjöl fengið í fyrra. En það, sem liggur fyrir og ekki hefur verið á móti mælt, er bein vitneskja frá kunnugum manni og merkum bónda í Hnappadalssýslu. Hann segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Skömmu fyrir haustkosningarnar tóku bifreiðar úr Rvík að flytja síldarmjöl í stríðum straumum nærri á flest heimili í Hnappadalssýslu. Fylgdi með vínsamleg kveðja frá gefendum, 5em eru meðal helztu máttarstoða sjálfstæðismanna í Rvík. Einn bóndi varð þó algerlega útundan. Hann var nýfluttur í héraðið og á kjörskrá á Akranesi. Mjög eindregnir framsóknarmenn fengu ekkert af þessu gjafamjöli.“ Aðalforstjóri Kveldúlfs hefur sent síldarmjöl á alla bæi í öðrum hreppi. Hæstv. ráðh. segir, að þetta firma hafi oft áður látið í té síldarmjöl. En umsögn hans er ekki í samræmi við umsögn kunnugra manna þar vestra. Hvaða nauður rekur þetta firma, sem oft - og stundum kannske ranglega - er blandað inn í pólitík, til að senda bændum síldarmjöl óbeðið? Ekkert annað firma hefur gert neitt slíkt. Og svo fær kaupfélagsstjórinn í Stykkishólmi ekkert síldarmjöl. Verkamannaflokkafulltrúarnir eru kosnir af fátækum mönnum og frá flokksbróður þeirra kom fram eina verulega krítíkin á síldarmjölsgjafirnar. Ef þeir við þessa atkvgr. segja: Við viljum ekki fresta afhendingu kjörbréfsins, þá geta þeir ekki orðið hissa, þó að þeir reki sig á það næsta ár, að aðrir noti sömu aðferðir.



1. kjördeild fékk til athugunar kjörbréf hv. þm. í 3. kjördeild. Engar kærur lágu fyrir um nokkurt kjörbréfanna, en um kjörbréf eins hv. þm., Gunnars Thoroddsens, þm. Snæf., var borin fram athugasemd af einum hv. þm. í kjördeildinni. Atkvgr. í kjördeildinni féll þó þannig, að samþ. var að leggja til, að kjörbréf allra hv. þm. 3. kjördeildar yrðu samþ. En jafnframt var ákveðið að leggja til við hv. Alþ., að það vísaði kjörbréfi Gunnars Thoroddsens til kjörbréfanefndar til frekari rannsóknar.



Eins og hv. frsm. meiri hl. 1. kjördeildar gat um, var hreyft athugasemd í kjördeildinni varðandi kjörbréf Gunnars Thoroddsens. Till. kom fram í kjördeildinni um að fresta að taka gilda kosningu hans samkv. 1. gr. þingskapa, svo að þingið gæti aflað sér nánari skýrslna um málið. Atkvgr. í kjördeildinni féll þó þannig, að kjörbréfið skyldi taka gilt. Voru 8 með því, 4 á móti, en 2 sátu hjá. 4 af þeim, sem sæti áttu í kjördeildinni, voru ekki viðstaddir, 3 vegna lasleika og 1 vegna þess, að hann er ókominn til þings. Í kjördeildinni varð því nokkur ágreiningur. Minni hl. leggur til, að frestað verði að taka þetta kjörbréf gilt, þar sem borizt hafa sögur um allverulegar misfellur á kosningu hlutaðeigandi hv. þm. Ég hef hér í höndum vottorð þessu viðvíkjandi frá manni, sem er vel kunnugur þar í kjördæminu. Ég vil lesa það hér upp með leyfi hæstv. forseta. Vottorðið er svohljóðandi: „Við síðustu alþingiskosningar varð ég var við eftirfarandi atriði í sambandi við kosninguna í Ólafsvík í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu: 1. Á kosningadaginn átti ég leið til Kristínar Oliversdóttur og átti þá við hana eftirfarandi viðtal. Ég spurði hana, hvort hún ætlaði ekki að kjósa. Sagði hún mér þá. að Vilhelm Steinsen hefði gefið sér 30.04 kr., og beðið sig um að kjósa Gunnar Thoroddsen, og hefði hún lofað því. Þetta sagðist hún ekki geta svíkið, úr því að hún væri búin að taka við peningunum. 2. Kjartan Þorsteinsson í Ólafsvík skýrði mér frá eftirfarandi: Á kjördegi kvaðst hann hafa látið þau orð falla, að hann mundi ekki kjósa fyrr en hann hefði fengið vin. Var þar nærstaddur Vilhelm Steinsen. Kallaði hann þá á Kjartan og bað hann að koma með sér. Fóru þeir svo þangað, sem Steinsen hélt til, og tók bann þar upp fulla flösku af vini. Kvaðst Kjartan hafa sagt honum, að hann mundi ekki kjósa Gunnar Thoroddsen. Sagði Steinsen, að það yrði að hafa það, hann gæfi honum vín fyrir því, þótt það kæmi sér betur að hann kysi Gunnar. 3. Á fulltrúafundi, sem haldinn var í Útgörðum í Ólafsvík, sunnudaginn 11. okt. 1942, lét Elíníus Jónsson, kaupfélagsstjóri, þessi orð falla: „Ef einhver minna flokksmanna veit af einhverju fólki, sem hann vill gleðja núna fyrir kosningarnar, þá má hann vitja um peninga til mín.“ Þessi ummæli hans heyrðu Gunnar Thoroddsen, Sigurður Tómasson, Óskar Clausen, Sveinn Skúlason, Magnús Kristjánsson, Sigþór Pétursson og margir fleiri, ásamt undirrituðum. 4. Nokkru fyrir kosningar var ég staddur í verzl. Kaupfélags Ólafsvíkur. Var þar einnig staddur Elíníus Jónsson, og sagði hann þá eftirfarandi: „Ef Bjarni Bjarnason kemst að við haustkosningarnar, þá geri ég þá kröfu til atvinnumálaráðherra, að hann víki verkstjóra Stefáni Kristjánssyni frá starfi við vegagerð ríkisins, þar sem ég álít ekki rétt, að svo sterkur andstæðingur Sjálfstæðisflokksins og hann er, hafi sterka aðstöðu hér til andstöðu við flokkinn.“ 5. Nokkru fyrir kosningar var ég staddur inni á skrifstofu Hraðfrystihúss Ólafsvíkur, ásamt Gunnari Thoroddsen og forstjóra Sigurði Jóhannssyni. Þá gekk þar fram hjá Þórarinn Guðmundsson, og sagði þá Sigurður, að þessi maður hefði alltaf fylgt Sjálfstæðisflokknum, en nú væri einhver óánægja í honum, en það hefði alltaf verið venja fyrir kosningar að rétta honum 50.00 krónur, og væri rétt að Gunnar gerði það líka. Gekk þá Gunnar út úr skrifstofunni og kallaði á Þórarin, átti nokkur orðaskipti við hann og rétti honum 50.00 krónur. Horfði ég á þetta. Fleira hef ég ekki séð sjálfur, en á kosningadaginn veitti ég því athygli, að ýmsir menn fóru bæði fyrir og eftir að þeir voru búnir að kjósa, inn í skrifstofu hraðfrystihússins, sátu þar nokkra stund og komu svo ölvaðir út. Tveim dögum fyrir kosningar hafði ég einnig veitt því athygli, að Sigurður Jóhannsson hafði fengið kassa með áfengi frá Reykjavík, og munu hafa verið 50–60 flöskur í kassanum, og voru engir verðmiðar á flöskunum. - Reykjavík, 14. nóv. 1942 Kristján Jensson.“ Minni hluti kjörbréfan. leit svo á, að með þessu vottorði væri fram bornar svo þungar ásakanir í sambandi við þessa kosningu, að óverjandi væri af þinginu annað en fresta að taka kosninguna gilda að svo stöddu, en láta fara fram nú þegar rannsókn í málinu. Það er till. minni hl., að kjörbréf Gunnars Thoroddsens verði ekki tekið gilt að svo stöddu.



Ég hef ekki margt að segja umfram það, sem ég sagði í gær. Mergurinn málsins er sá, að í vasa hv. þm. V.- Húnv. er vélritað blað, undirskrifað af manni, sem í dag er orðinn þjóðkunnur af hinni fögru lýsingu formanns Framsfl., og þar bornar fram gróusögur, sem nú þegar eru að mestu leyti skjallega hraktar. Út af þessu kemur annar stærsti fl. þingsins og segir: Þetta skal valda því, að Snæfellingar verði umboðsmannslausir. Það er ekki eyðandi orðum að þessu. Það er Alþ. til vansa, að Framsfl. skuli látast tala í alvöru, þegar hann á þessum grundvelli vill fresta að taka kosninguna gilda. Setjum nú svo, að heyrzt hefði, að Jón Hallvarðsson hefði verið í þessu kjördæmi með brennivín, Jón Jónsson í öðru kjördæmi og Pétur Pálsson í hinu þriðja, og Passíusálmunum dreift út um allt, og Sjálfstfl. hefði sagt: Það má ekki taka gilda kosningu fyrr en við vitum, hvort þetta er satt. Hvar er þá komið öryggi þingsins og öryggi lýðræðisins sjálfs, ef hægt væri að eyðileggja kosningar með slíkum brögðum? Formaður Framsfl. lýsti Kristjáni þessum Jenssyni glæsilega. Annað veit ég ekki um manninn. Formaðurinn segir, að hann hafi verið í innsta hring Sjálfstfl. Gaf ekki lýsing hans til kynna, að maðurinn væri svikari? Varðandi síldarmjölstal hv. þm. vil ég segja, að ég vildi óska, að umr. yrðu um síldarmjölsmálið. Búnaðarmálastjóri vildi, að ríkisstj. hlutaðist til um, að haldið yrði eftir 6000 smál. af síldarmjöli. En ríkisstj. tryggði nærri tvöfalt það magn. Að eftirspurn bænda varð svo enn meiri, er ekki hægt að leggja ríkisstj. til lasts, heldur þvert á móti. Ég endurtek það, að útgerðarfélag það, sem um er að ræða, hefur um mörg undanfarin ár sent bændum síldarmjöl, og er engin furða, þó að það ykist á þessu ári, þar sem eftirspurnin jókst svo mjög. Það er nú komið fram staðfest vottorð frá konu, sem í þessu fræga bréfi er sögð mútuþegi, um, að enginn hafi boðið henni mútur nokkru sinni. En formaður Framsfl. segir þá: Konan er lygari, hann Kristján veit, að hún þáði mútur. Þarna er ekki verið með illmælgi í garð kjósenda. Rógberanum ber að trúa, og í tilbót á að ljúga því upp á konuna, að hún gefi falsvottorð. Ég hefði gaman af því, að Gunnar Thoroddsen og formaður Framsfl. færu saman í kjördæmi, þar sem mjóu munaði, t.d. í Vestur-Skaftafellssýslu eða Dalasýslu. Þá væri hægt að sannprófa, hvor glæsimennskan sigraði. Ég ætla að enda þessi fáu orð mín með því að segja gamansögu. Kaupmaðurinn Zimsen hafði verkstjóra, gamlan og reyndan sjálfstæðismann. Zimsen kom til hans og bað hann að draga fánann við hún, - það var danski fáninn. Þá sagði þessi góði og mæti sjálfstæðismaður: „Bara ekki þetta, Zimsen.“ Og ég segi nú við þennan ágæta formann Framsfl., þegar hann kemur til mín og biður míg endilega að gera þetta og þetta í krafti fortíðarinnar: „Nei, bara ekki þetta, Zimsen.“



Ég vil, áður en ég ræði þetta mál, spyrja hv. frsm. minni hl., hvort þetta bréf er skrifað til Alþingis eða til skrifstofu Tímans eða til hans persónulega. Í öðru lagi vil ég biðja hann að lofa mér að sjá bréfið. (SkG afhendir GTh bréfið). Í bréfinu stendur ekkert, til hvers það er, og tel ég trúlegast, að það sé sent, eins og annað fleira góðgæti, til skrifstofu Tímans. Ég veit, að Framsfl. hefur fallið það ákaflega þungt að missa Snæfellsnessýslu úr greipum sér við þessar kosningar. Það er ósköp eðlilegt, að menn harmi horfna vini, sérstaklega þegar þeir eru dyggir og trúir flokksmenn. Er eðlilegt, að menn haldi vinsamlegar líkræður í því tilefni. En það er ekki venjulegt, að í líkræðum sé last og rógur um aðra. Í þessu tilfelli hefur út af þessu brugðið. Og harmagráturinn út af missi þessa liðsmanns Framsfl. hefur í málgagni þessa flokks og í munni þessa formælanda, sem hér talaði síðast, snúizt upp í hinar svæsnustu árásir a þingmann kjördæmisins og kjósendur í þessu kjördæmi. Í mörgum blöðum af Tímanum, sem út hafa komið síðan um kosningar, hefur getið að líta þennan óhróður. Ég þarf ekki að rifja upp, hver þessi mikla sök er, sem þarna hefur verið drýgð. Það hefur verið hent ekki lítið gaman að þessum skrifum. Það var talað um síldarmjöl og brennivín og að ein gömul kona hefði fengið passíusálma! Allt er þetta ósannað mál, og aðstandendur þessa blaðs vita líka sjálfir, að þetta er uppspuni og annað ekki. En það er ósköp ömurlegt, að menn skuli þurfa að leita huggunar í þessum hlutum í sorg sinni. Yfir þessari kosningu hefur þó engin kæra borizt. Þess vegna er dálítið undarlegt, að nokkrir þm., undir framsögu og forustu hv. þm. V.-Húnv., skuli taka upp hjá sér að koma hér fram á Alþingi með eitthvert óstaðfest sendibréf. Ég veit, að ef menn þekktu vottorðsgefandann, þann sem undir ritar, þá hefðu þeir aldrei misboðið svo virðingu Alþingis að lesa það hér upp. Í rauninni þarf ég ekki mörgum orðum um þetta að fara. Ég lýsi yfir að gefnu tilefli, að það tvennt, sem um mig er sagt í þessu „vottorði“, er uppspuni frá rótum. Hins vegar æski ég þess, eins og minni hl. kjördeildar, að þessu bréfi verði vísað til kjörbréfan. til rannsóknar. Og ég ætlast til, að ekki verði sofnað á þessu, heldur mikið rannsakað ofan í kjölinn. Ég mun og gera ráðstafanir til að svara þessum álygum á réttan hátt. Það er ekki rétt að tefja tíma þingsins með þessu máli, en ég vildi aðeins láta þessar aths. koma fram. Ég hef ekki sjálfur talið ástæðu til að svara skrifum Tímans að undanförnu, þó að þau hafi beinzt nokkuð að mér persónulega og kosningu minni á Snæfellsnesi, þar sem borið er á Snæfellinga, að þeir séu mútuþegar og brennivínsberserkir og þar fram eftir götunum. Hins vegar er ekki hægt að sitja hjá, þegar einn af þingmönnum þessa flokks leyfir sér að koma með þessar gróusögur inn í þingsalina. Orð þessi vil ég ekki hafa fleiri, en styð till., sem kom fram frá frsm. minni hl. kjörd., að þessu „vottorði“ verði vísað til frekari rannsóknar hjá kjörbréfan. og sú rannsókn fari fram.



Væri ekki rétt að gefa ofurlítið fundarhlé, til þess að 1. kjördeild geti unnizt tími til að koma saman?



Mér finnst dálítið einkennileg framkoma hjá hv. síðasta ræðumanni, Gunnari Thoroddsen, að hann skuli stökkva svo upp á nef sér og hreyta skætingi til mín og flokksblaðs míns. Mér finnst ég ekki hafa gefið neitt tilefni til þessa með flutningi þessa máls. Það, sem við í minni hl. leggjum til, er ekkert annað en það, sem við teljum skylt að gera og það eina, sem getur verið sæmilegt fyrir þingið - að fresta því að taka þessa kosningu gilda að svo stöddu, en þegar verði horfið að því að rannsaka þessi atriði. Og það er sjálfsagt full ástæða til að rannsaka fleira en það, sem tekið er fram í sambandi við þetta bréf. Hv. síðasti ræðumaður minntist á síldarmjöl, sem ég minntist ekki á. Væri sjálfsagt ástæða til að rannsaka, hvernig hefur staðið á þeim síldarmjölsendingum, sem áttu sér stað í þetta kjördæmi rétt fyrir kosningarnar frá einu ákveðnu firma, á sama tíma, sem við, sem annars staðar búum á landinu, höfum orðið mjög út undan við skiptingu þessarar vöru og lítið haft af henni að segja. Ég sé ekki ástæðu til að svara hv. síðasta ræðumanni öðru að svo stöddu, en vísa öllum skætingi hans og aðdróttunum í garð flokksbræðra minna og mín heim til föðurhúsanna.

Aldursforseti (IngP): Ég bjóst ekki við, að það tæki svo langan tíma að orða till., en get hins vegar vel fallizt á, að það sé ekki vandalaust, og mun gera 10 mín. fundarhlé.- 



Frambjóðandi Sjálfstfl. á Snæfellsnesi, sem talaði hér áðan, fór nokkrum hastarlegum orðum um framsóknarmenn í sambandi við kosninguna þar, og þar að auki kastaði hann hrakyrðum að Tímanum fyrir afskiptin af kosningunni. Ég hygg að þetta sé nokkurt misminni, því að um þá kosningu var minna talað en margar aðrar. En það mun hafa eitthvað verið prentað í öðrum blöðum, sem hefur gefið þessum háttv. manni tilefni til að vera nokkuð óánægður. En þar sem nú þetta mál hefur verið dregið inn á flokkslegan vettvang, vil ég fyrst taka fram, að þetta bréf, sem lesið var upp, er eftir því sem ég veit bezt, ritað af sjálfstæðismanni. Og hann var svo mikill sjálfstæðismaður, að hann fékk bíl hjá Jakob Möller í sumar. Þess vegna vonast ég til, að menn líti ekki svo á, að þessi maður sé ókunnugur í þeim herbúðum, sem hann talar um. En ég hygg, að þau missmíði, sem urðu á Snæfellsnesi - kannske nokkuð mörg, - séu ekki fyrst og fremst viðkomandi Sjálfstfl. Og eftir því, sem Bjarni Bjarnason talaði við mig, hafði hann allt gott af mótframbjóðanda sínum að segja, sem fékk fleiri atkv. eins og þau voru talin þar. En hitt er annað mál, að vissir menn, sem studdu að kosningu Sjálfstfl., virðast hafa farið nokkuð ógætilega. En það er dálítið heimskulegt að segja, að verið sé að tala illa um Snæfellinga í heild sinni, þó að talað sé um þessi dæmi. Það er t.d. sjálfstæðismaður, sem hefur þegið 50 kr. fyrir að kjósa. Það væri fjarstæða að halda, að þótt slíkar misfellur séu á útköntum kosninganna, þá kasti það skugga á þá aðalflokka, sem eigast við. Hinu held ég fram, að Sjálfstfl. eigi að vera áfram um það, að þetta mál sé rannsakað. Ef komið hafa misfellur hjá okkur framsóknarmönnum, þá er okkur mestur hagur í, að þær séu rannsakaðar. Til þess að skýra þetta ætla ég með leyfi hæstv. forseta að lesa upp litla grein úr Morgunblaðinu frá 20. okt. Þar segir svo: „Þessi skrif ritstjóra Tímans hljóta að verða að athlægi um gervallar sveitir landsins. Tímamenn eru farnir að tala um mútugjafir við kosningar. Hvílík ósvífni! Hvenær hafa þeir unnið kosningar hér á landi öðruvísi en með mútum? Þeir eru orðnir svo samdauna mútunum og spillingunni, að þeir geta ekki hugsað sér, að aðrir flokkar geti sigrað í kosningum án þess að sömu svikabrögð séu höfð í tafli.“ Ég er ekki að gefa þessum ræðumanni, sem síðast talaði, heilræði, en mér finnst hann ætti að taka þessu máli Kristjáns líkt og við gerðum. Því að þennan dag höfðum við fund í miðstjórninni, og mér var falið að höfða mál gegn Valtý, sem ég gerði, og er það nú fyrir dómstólum. Í þessu aðalblaði Sjálfstfl. er ekki verið að tala um útkanta á einni kosningu, eins og á Snæfellsnesi, heldur hverjar einustu kosningar, væntanlega í 25 ár, og eigum við að hafa verið svo samdauna spillingunni, að við höfum ekki getað hugsað okkur nokkra kosningu öðruvísi en með mútum. Það hljóta nú allir að sjá, hvílík gífuryrði þetta eru, jafnvel um hvaða flokk sem er. Það er ekki svo óalgengt um ofbeldisflokka erlendis, að þeir haldi fram, að aðrir beiti sömu aðferðum og þeir sjálfir. En þessi stóru orð Morgunblaðsins hljóta að verða dæmd dauð og ómerk, hver einasti stafur, því að það hefur ekki verið leiddur grunur að einni einustu kosningu, sem unnin hafi verið með mútum. En ég tek þetta þannig, þó að sjálfstæðismenn hafi ekki sjálfir staðið að slíku, þá hafi þeir vitað um misfellur eins og Kristján Jensson skrifar um. En það er klókt í hernaði að byrja stríðið fyrst. Þess vegna hafa þeir byrjað með þessi fárlegu ósannindi. Af hálfu hv. þm. V.-Húnv. hefur nú verið lagt fram þetta skjal frá þessum sjálfstæðismanni, sem verið hefur í innsta hring í Ólafsvík, því að annars hefði hann ekki verið á fulltrúafundi skömmu fyrir kosningar. Þessi kosning vestra er fallin til að vera stórmál af þessu tagi. Aðalblað Sjálfstfl. skorar á hólm með þessari grein, og við höfum tekið áskoruninni. Og kosningu þessa ber að rannsaka alveg vonzkulaust. Formaður Sjálfstfl. gæti stillt orðum sínum betur í hóf, því að ef kosningin yrði ógild, tapar Sjálfstfl. ekki neinu fyrir það, því að ef mér er rétt frá skýrt, þá mundi hann fá inn í þingið annan mann, svo að tala hans yrði jöfn fyrir því. Hann tapaði Stefáni Stefánssyni fyrir það, að Gunnar var talinn hafa unnið á Snæfellsnesi. Þess vegna, ef um það er að ræða, að þessi kosning sé athuguð og kosið aftur, þá getur Sjálfstfl. engu tapað. Ég skal nú láta liggja á milli hluta skrif Kristjáns Jenssonar úr innsta hring sjálfstæðismanna í Ólafsvík, heldur minnast á það, sem sveigt var að áðan, en það eru síldarmjölsgjafirnar. En áður vil ég þó víkja nokkuð að aðstæðum á Snæfellsnesi. Ég þekkti nokkuð þar til, var á öllum þingmálafundum áður en Thor náði þar kosningu. Við gerðum það, sem við gátum, til að standa með frambjóðanda Framsfl. En Thor hafði fylgi fólksins, gekk betur í augun á Snæfellingum en okkar frambjóðandi og vann kosninguna með miklu meiri hl. Svo tekur Thor við annarri stöðu. Þá útnefnir Sjálfstfl. þennan unga mann til framboðs. Satt að segja höfðu flestir búizt við, að hann mundi vinna kjördæmið, þegar litið var til fornra fylgismanna. Ég áleit flokkinn eins sterkan og þegar Thor komst fyrst að. Frá hendi okkar framsóknarmanna hafði verið heldur lítið starfað síðan Thor vann kosninguna, eins og oft vill verða, þegar skapast meiri hluti, sem ekki eru tök á að brjóta á bak aftur. Nú bar það við s.l. vetur, að Alþfl. bar fram hið svokallaða gæsafrv. Það var ákveðið að gera þann hlut, sem hvergi þekktist í veröldinni, að láta stjórnar skrána veita þeim kjördæmið, sem er í minnihl. í kosningum. Ég ætla að segja það hér, af því að það má gjarnan koma í þingtíðindum, að frambjóðandi Sjálfstfl. í S.- Þing., sýslumaður, hélt því fram í góðri trú á fundum í vor, að þetta fyrirkomulag þekktist í einu landi, Svíþjóð. Þegar ég kom heim, aflaði ég mér vitneskju hjá fulltrúa sænsku stj. og fékk það svar, að þetta væri ósatt. Hann hafði skakkar heimildir. Þetta er ekki til í nokkru landi, þetta vansmíð, sem hér er leitt í lög. Þegar við framsóknarmenn sáum, að átti að gera stjskr. lands okkar að skrípi og brjóta í bága við réttlætistilfinningu kjósendanna með því að búa til kosningalög, þar sem maður, sem hefur mörg hundruð atkvæðum minna en mótframbjóðandinn, getur tekið kjördæmið, þá sögðu sumir þeir menn, sem átti að dæma til dauða, að eins gott væri að berjast við Sjálfstfl. í nýjum kjördæmum. Einn af þeim, sem tók þá hraustlegu ákvörðun að fara í það kjördæmi, sem talið var vonlaust, var Bjarni Bjarnason, 2. þm. Árn. Hann var tiltölulega ókunnugur á Snæfellsnesi, hafði þar heldur engin persónuleg sambönd og enga aðstoð. Enginn aðkominn maður úr flokknum var honum til hjálpar, og ég held ekkert hafi verið gert utan kjördæmisins til að styðja hann, utan með einni blaðagrein í Tímanum, sem ég skrifaði. Af hálfu Sjálfstfl. var tekið nokkuð kröftuglega á þessu máli, formaður flokksins fór vestur og hélt stóra fundi með mönnum sínum, og margir lögðu hönd að verki. Samt fór það svo, að Bjarni Bjarnason vann kosninguna með sinni eigin persónu og málstað sínum. Hann hafði hvorki brennivín né peninga né síldarmjöl, - ekkert nema þann málstað og framkomu, sem samboðin er fullkomnum heiðursmanni. Sjálfstfl. telur sig hafa teflt fram röskum frambjóðanda, sem er rétt, og það kusu 80% af kjósendum, og var góð sókn frá báðum aðilum. Það undarlega kemur fram, að Bjarni Bjarnason vann kosninguna með verulegum atkvæðamun. Nú hefur nýlega birzt grein í Morgunblaðinu undir dulnefni, heldur hrottaleg lýsing á því, að Snæfellingar hafi talið það ógurlega svívirðingu, þegar Bjarni varð þingmaður, og er helzt talað um hann sem eins konar glæpamann. Og svo segir Mbl., að Sjálfstæðismenn í Snæfellsnessýslu hafi hugsað sér að hreinsa þennan blett af sýslunni með haustinu. allur þorri Snæfellinga var ánægður með það, sjálfstæðismenn líka, að hafa fengið fyrir þm. þann duglega, reynda mann, sem þeir fengu. En héðan úr Rvík komu heildsalar og margs konar fólk, - mætti telja ekki færri en 20 með nafni, - og lágu yfir kjósendum margar vikur með alls konar undirróðri og bænum um að kjósa Gunnar Thoroddsen. Einn af þessu fólki var sá Wilhelm Steinsen, sem í bréfinu er getið. Ef Gunnar verður þm., er hann því ekki þm. Snæf., heldur Rvíkur - kjörinn þm. þm. þess reykvíska fólks, sem mest hefur lagt á sig til að fá hann kjörinn. Á sínum tíma býst ég við, að birta megi skrá um þetta fólk og verður þá safnað dæmum um örlæti þess og fórnfýsi fyrir flokk Gunnars og um allt sjálfboðaliðaerfiði þess. Ég hygg, að eins og fyrr í kosningar byggðust á því, að fólkið vildi heldur Thor Thors en frambjóðanda Framsfl., hafi sigur Bjarna Bjarnasonar s.l. vor byggzt á því, að fólkið vildi hann heldur en Gunnar. Þeir sögðu sem svo: Bjarni Bjarnason er maður, sem þekkir starfslífið og hefur unnið í því og þeim fulltrúa getum við treyst. Gunnar Thoroddsen er að vísu snotur piltur úr Reykjavík og getur verið góður á sínum stað, en hvaða erindi á hann til okkar? - Ég ætla ekki að minnast nema á lítið eitt af þeim dæmum, sem nefnd hafa verið frá þessari kosningu vestra í haust - fyrir utan hinn ósæmilega áróður, sem Sjálfstfl. lét sjálfboðaliða sína úr Rvík halda uppi. Eitt, sem þyrfti að rannsaka, eru áfengisútlátin. Úr engri sýslu annarri komu aðrar eins pantanir um vín til töðugjaldanna. Einn merkismaður, sem búinn var að fá tvo skammta til þeirra, þóttist nauðsynlega þurfa að fá hinn þriðja, - ég veit ekki, hvort hann fékk hann. - Þá er það síldarmálið. Eftir því sem mér er sagt af skilríkum manni úr Hnappadalssýslu um sendingar í þá hreppa tvo, sem liggja sinn hvorum megin Haffjarðarár, voru þar miklar bílferðir, þegar kosningar fóru að nálgast í haust, og á bílunum dýrmæt hlöss, - menn vita, hver fengur síldarmálið er í óþurrkasumri, þegar vitað er, að almennt fá bændur hvergi nærri fullnægt því, sem þeir þurfa og hafa pantað. Það kom í ljós, að sendingarnar voru frá firma einu, sem talið er og telur sig vera einn af máttarstólpum Sjálfstfl. Í öðrum hreppnum var sent á hvern bæ nema til manns, sem var svo nýkominn í hreppinn, að hann var ekki á kjörskrá. Í hinn hreppinn var sent til allra bænda nema 6 eða 7, sem álitnir voru svo stálslegnir Framsfl.-bændur, að við þá þýddi ekki að tala og þess vegna mundu þeir hafa heyjað svo vel, að þeir þyrftu ekki síldarmjöl. Enginn heldur því fram, að þeim, sem fengu síldarmélið, hafi með því verið fyrirskipað að kjósa svo eða svo. En slíkar gjafir eru ákaflega vel til fallnar að hafa kosningaáhrif. Ef ég væri svo auðugur að geta sent hverjum Snæfellingi 1000 kr. að gjöf fyrir kosningar, gæti enginn bannað mér það. Lögbrot væri það ekki, en eflaust mætti hafa áhrif á kosningu með því, og rétt hefði verið að ónýta kosningu, sem unnizt hefði á þennan hátt. Hér á Íslandi hefur safnazt auður á síðustu missirum, - kannske aðeins um stundar sakir, en sem stendur er það meiri auður en handhafar hans sýnast kunna að nota til þarfra hluta og meiri en áður í sögu landsins. Miklu víðar en á Snæfellsnesi hefur verið reynt að hafa áhrif á kosningarnar með þeim auði. Þó að t.d. síldarmél sé ekki sent af neinu öðru en hreinni manngæzku, hefur tortryggni almennings þegar vaknað svo af gefnu tilefni, að jafnvel manngæzkan kann að verða lögð út á hinn verri veg, og er þá ekki að vita, hversu það manngæzkumél og himnabrauð kann að verða launað t.d. á kjördegi í framtíðinni. Sendendur, sem ekki kom til hugar, vitanlega, að biðja um laun, fá e.t.v. þau laun að auka stórum óvirðinguna á stjórnmálaflokki sínum. Ef ríku mennirnir í landinu hafa ekki vit fyrir sér sjálfir, verður Alþingi að hafa það fyrir þá í þessum sökum og dæma afbrot velsæmisins hart, kenna þeim þar með að nota féð öðruvísi og betur. Það er ekki rétt, að Framsm. séu reiðir vegna Bjarna Bjarnasonar. En það er hörmulegt fyrir Sjálfstfl. og þennan unga mann, sem í framboði var fyrir hann, að hafa mið atkvæðameirihluta á þann hátt, sem nú virðist lýðum ljóst. Ég trúi því, að þessi unglingur hafi ekki tekið þátt í því sem bréfið skýrir frá. En ég hygg, að mér sé alveg óhætt að fullyrða, að þetta sé flokknum hörmulegur ósigur og úr þessu verði sá höfuðósigur Sjálfstæðisflokksins, sem hann megi lenst muna eftir.

Aldursforseti (IngP): Mér hefur borizt skrifl. till., sem ég hygg, að telja megi, að sé frá meiri hl. 1. kjördeildar, svo hljóðandi: „Um leið og Alþ. samþykkir að fela kjörbréfan. að láta fram fara rannsókn af tilefni vottorðs Kristjáns Jenssonar í sambandi við kosninguna í Snæfellsnessýslu, ályktar það að tala kjörbréf Gunnars Thoroddsens gilt.“ Það er ekki hægt að bera hana upp nema í einu lagi, og sú er niðurstaða meiri hl. kjörd. En ég skal taka það fram, að hv. frsm. gat þess, þegar hann afhenti till., að hann ætlaðist til, að einnig yrðu athuguð atriði, sem fram hefðu komið í umr. Hins vegar ætlast ég ekki til, að neinar umr. fari fram um till., en finni hann ástæðu til að skýra hana enn frekar, leyfi ég honum það, og þar sem það hefur tekið svo langan tíma að orða till., og hún er öðruvísi orðuð en ég hefði gert, tel ég mig hafa haft fyllsta rétt til að óska, að hún kæmi skriflega fram.



Þegar ég heyrði hv. þm. S.- Þ. (JJ) tala, datt mér í hug saga af framboðsfundi, er einn af merkustu stjórnmálamönnum Breta bauð sig í fyrsta skipti fram til þings. Hann var þá ungur og óreyndur. Gamall maður reis upp í salnum og sagði við frambjóðandann að hafa sig hægan, því að hann myndi vel eftir því, er faðir hans fór með söluvagn um göturnar með asna fyrir. Lloyd George svaraði: Vagninn hans föður míns er löngu kominn fyrir kattarnef. En mér þykir vænt um að heyra, að asninn lifir enn. Ég hef oft á síðari árum, þegar ég hef haft vinsamlegar viðræður við Jónas Jónsson, verið að furða mig á því, hvað væri orðið af asnanum, sem hér á árum áður var beitt fyrir Framsóknarvagninn. Ég heyrði það núna, að hann lifir enn. Þegar ég heyrði Jónas Jónsson lýsa yfir því, að gremja Framsfl. stafaði alls ekki af því, að Bjarni Bjarnason hefði fallið, heldur af því, að þar hefði Sjálfstfl. beðið sinn stærsta ósigur, þá segi ég eins og Morgunblaðið: Vér brosum! Ræðumaðurinn talaði um, að hann hefði stefnt Morgunblaðinu út af ummælum þess um múturnar. En því er ekki að leyna, að það hefur lengi lifað sá orðrómur; að einmitt Framsfl. hafi notað ríkisfé til þess að hafa áhrif á úrslit kosninga.

Það er líka hægt að múta með bílum.

Ég efast ekki um, að framsóknarmenn kunni allar leiðir til þess að múta mönnum. Ég tek undir með Gunnari Thoroddsen um það, að kjörbréfanefnd fái mál þetta til rannsóknar og þá ekki sízt, hvernig vottorðið úr Ólafsvík er til komið. En þetta þarf að rannsaka. Og eftirtektarvert er það, að í kjörbréfanefndinni fékkst enginn til þess að gangast við þessum króa, enginn þóttist vita, hverjum hann hefði verið sendur. Það eina, sem vitað er, er það, að sendandi er liðhlaupi úr Sjálfstæðisflokknum og hefur fengið bíl - eins og Páll Zóphóníasson og Sveinbjörn Högnason. En það er ekki gaman að lenda í slíkum félagsskap. Það er náttúrlega til vanvirðu, að nokkur þingmaður skuli sýna Alþingi þá fyrirlitningu að hefja hér umræður um þetta ómerkilega vottorð þessa lítilmótlega vottorðsgjafa. Ef ég færi að segja allar þær slúðursögur, sem mér hafa borizt um kosningarnar og Framsóknarflokkinn, þá mundi víst mörgum verða skemmt. En mér hefur aldrei dottið í hug að vanvirða sjálfan mig, hvað þá þessa virðulegu samkomu, með því að leiða þær hér inn í þingsalina. En að þessu gefna tilefni skal ég aðeins drepa á, að t.d. var því haldið á lofti, að heil bílhlöss af brennivíni hafi verið keyrð í eitt framsóknarkjördæmi og í öðru kjördæmi hefðu framsóknarbændur á einum síðasta kjörfundi allir greitt kaffibollann sinn á greiðasölustað með flunkunýjum hundraðkrónuseðlum. Og svo langt var gengið, að því var jafnvel hvíslað að mér, að jafnvel einn vel þekktur framsóknarmaður hefði ætlað að kaupa af sér eitt meinhornið í framboði með því að bjóða honum sæti í Menntamálaráði.

Þetta eru lygasögur.

Já, þetta er ein lygasagan, álíka eins og sögurnar úr Ólafsvík. En út úr því, að merkur Ólafsvíkingur hafi látið þau orð falla, að ef Bjarni Bjarnason yrði kosinn, þá væri rétt að víkja ákveðnum vegavinnuverkstjóra frá, vil ég hvetja til þess, að rannsókn fari fram á því, hvort og hvernig slíkir verkstjórar hafi misnotað farartæki ríkissjóðs í þágu ákveðinna flokka. Út af gróusögunum um síldarmélið læt ég nægja að upplýsa, að í mörg undanfarin ár hafa bændur í 1 eða 2 hreppum fengið síldarmjöl frá hlutaðeigandi félagi, eins og líka það, að innan þessara veggja sitja menn úr flokki Jónasar Jónssonar, sem lögðu hart að mér að tryggja sér meira síldarmjöl en öðrum, hvað sem þeir hafa ætlað við það að gera. Út af samanburði Jónasar Jónssonar á Bjarna Bjarnasyni og Gunnari Thoroddsen fær mig að sönnu enginn til að hallmæla Bjarna. En náttúrlega er það broslegt, þegar J.J. gerir hann að ofurmenni, en telur Gunnar Thoroddsen bara snotran dreng úr Rvík. Gunnar Thoroddsen hefur eitt hæsta próf frá háskólanum. Hann hefur orðið yngstur þingmaður hér. Hann hefur kornungur orðið framkvæmdarstjóri Sjálfstæðisflokksins. Hann væri orðinn prófessor fyrir löngu, hefði hann ekki verið rangindum beittur. Hann er orðinn prófessor. Þegar Sjálfstfl. þurfti að skipa í eitt vandasamasta starf, í gerðardóminn, þá valdi flokkurinn hann. Og nú er G. Th. orðinn þingmaður að nýju. Væntanlega er það ekki eingöngu af því, að hann er snotur piltur úr Rvík. Þegar þetta mál, þessar slúðursögur um G. Th., verður rannssakað, þá vænti ég, að margar svipaðar sögur verði rannsakaðar viðvíkjandi kosningu Bjarna Bjarnasonar, en þær eru margvíslegar. Yfirleitt verður margt, sem er tilefni til a rannsaka, ef út í það er farið, og harma ég það sízt. En það skal ég játa, að ég hefði kunnað því betur, að það hefði verið einhver annar en Framsfl., sem færi fram á slíka rannsókn. Og þó ég sé ekki spámaður, þá segir mér svo hugur um, að englarnir verði ekki allir í Framsfl., að þeirri rannsókn lokinni. Fundi frestað. Miðvikudaginn 18. nóv., kl. 2,15 miðdegis, var fundinum fram haldið.



Ég mun ekki hreyfa umr. um málið, en ég efa ekki - og vil, að það komi fram -, að þetta sé í samræmi við þingsköp, vegna þess að skv. þeirri gr., sem gerir ráð fyrir rannsókn, er þessi heimild ekki til, nema með því móti, að litið sé á vottorðið sem kæru, en það held ég, að sé ekki hægt. Í 4. gr. er svo ákveðið, að kjósa skuli n. til þess að prófa kjörbréf, sem síðar koma fram en svo, að þau verði prófuð eftir 1. gr., svo og til þess að rannsaka kosningar og kjörgengi, er þ. hefur frestað að taka gilt, og kærur yfir kosningum eða kjörgengi, er þegar eru teknar gildar. Þetta á nú að gera, en til þess þarf að liggja fyrir kæra, og hún hygg ég, að þurfi að liggja fyrir samkv. 140. gr. kosningal., áður en Alþ. kemur saman, og koma frá dómsmrn. Það er vel hugsanlegt, að kærur komi fram og þ. þyki ekki ástæða til að fresta að taka kjörbréf gilt, en vísi til rannsóknar, sem fram fari, og það mun átt við hér. Ég vildi, að þessi aths. kæmi fram.



Herra forseti. - Það hafa verið bornar þungar sakir á Sjálfstfl. og umbjóðendur hans og frambjóðendur í Snæfellsnessýslu. Og ekki nóg með það, heldur er getið um svipaðar sakir í fjölmörgum kjördæmum og látið í veðri vaka, að í öllum kosningum sé almennt farið að beita óleyfilegum ráðum, - stórkostleg kosningasvik hafi nú farið fram víða um land, og svona hafi það verið fyrr við kosningar. Yfirleitt virðast þm. sammála um þetta. Þá fer varla hjá því, að þetta er líka skoðun þjóðarinnar. Hvort sem rétt er eða rangt, er þetta ákaflega alvarlegt mál og ber að taka það alvarlegum tökum þegar í stað. Allir virðast sammála - um, að rannsókn verði að fara fram á Snæfellsnesi. Hv. þm. S.-Þ. var að spyrja, hvernig Sósíalistafl. héldi að færi í framtíðinni, ef tekið yrði vægt á þessu máli. Sósíalistafi. vill ekki láta taka vægt á þessu máli. Hann vill láta hegna harðlega kosningasvikum og taka með því fyrir kverkar þeim orðrómi, sem annars yrði óviðráðanlegur, að hið borgaralega þjóðfélag landsins sé búið að koma svo mikilli spillingu í allar kosningar, að þær sé ekki að marka, - þær eigi því að afnema, eins og hópur manna í rauninni vill. Hitt er annað mál, að svona framferði verður ekki útrýmt, nema það sé upprætt, og ræturnar eru sjálft auðmagnsskipulagið, - kosningasvik verða ekki upprætt, nema völdin séu tekin úr höndum þeirrar auðmannastéttar, sem þessi hv. þm. var að tala um. Nú mun verða samþ. að láta rannsókn fara fram, en til álita kemur, hvort samþykkja eigi kosninguna engu að síður. Það mundi vera mjög varhugavert að fresta samþ. kjörbréfs, nema málið lægi svo ljóst fyrir, að Alþingi gæti staðhæft kosningasvikin. Væri það hins vegar gert að reglu að fresta samþykkt kjörbréfs, ef fyrir liggja kærur eða grumsemdir, sem þó er örðugt að festa hendur á, gæti það orðið til þess að koma öllu starfi Alþingis í mesta öngþveiti, og slíkt fordæmi má ekki skapa fyrir nokkurn mun. Í þessu máli virðist ekki enn fenginn grundvöllur til að dæma kosninguna ólögmæta, og ber þá að taka kjörbréfið gilt að svo stöddu. Væri hins vegar frestað að taka gilt kjörbréfið, væri rétt að fresta því einnig í öðrum kjördæmum, þar sem brytt hefur á grunsemdum um kosningarnar. Enginn vafi getur leikið á því, að úrskurðarvaldið um lögmæti kosningar er hjá Alþingi. Sé nú kosning þessa þm. tekin gild, en síðar sannist fyrir dómstólum, að hún hafi verið ólögmæt, mun sá þm. verða sviptur kjörgengi, reynist hann sjálfur sekur. Ef hann og umboðsmenn hans reynast ekki sekir, væri kosningin e.t.v. talin gild þrátt fyrir aðrar misfellur. Ég álít, að réttur þingsins til að dæma kosninguna ógilda að lokinni rannsókn, rýrni ekkert, þótt hún sé tekin gild, meðan sakir eru ósannaðar, og skoðun mín styðst við ótvíræð ákvæði í stjórnarskránni. Í 5. gr. þingskapa segir að vísu: “Kæru yfir kosningu þingmanns eða kjörgengi skal því aðeins taka til greina, að hún sé komin til Alþingis í byrjun þings næst á eftir kosningu eða áður en kosning þingmanns er tekin gild á Alþingi: En þetta ber ekki að skilja svo, að með gildistöku kjörbréfs sé úr skorið um lögmæti þess, því að í 4. gr. er talað berum orðum um rannsókn kjörbréfanefndar á kærum yfir kosningum, „er þegar eru teknar gildar.“ Að slíkri rannsókn lokinni og með aðstoð dómstóla, ef þarf, hefur Alþingi úrskurðarvaldið, alveg tvímælalaust, og til undirbúnings þeim úrskurði lætur það rannsaka málið. Ef þessu verður ekki mótmælt með rökum, hlýt ég að líta svo á, að það sé skilningur Alþingis, og þá er alveg burtu fallin alvarlegasta ástæðan til að fresta að taka kjörbréfið gilt. Ef þingsköp reynast sjálfum sér ósamkvæm um þetta efni og þar eru orð, sem hamla úrskurðarvaldi Alþingis að rannsókn lokinni, verður að breyta þeim, og mun Sósfl. þá bera fram till. í þá átt. En í því deilumáli, sem fyrir liggur, mun flokkurinn greiða atkv. með till. meirihl., og þar sem fyrir liggja sterkar grunsemdir um kosningar í ýmsum öðrum kjördæmum og það við allar kosningar, sem fram hafa farið síðan 1934, og þörf virðist að rannsaka þær grunsemdir, mun Sósfl. vinna að því, að sú rannsókn, sem allir virðast fallast á að gera, verði mjög rækileg.

Frsm. minni hl. 1. kjördeildar (Skúli Guðmundsson) Hv. 5. þm. Reykv. (BrB) sér ekki ástæðu til að dæma þá kosningu ógilda nú þegar, sem um er deilt, og enginn hefur heldur farið fram á, að það yrði gert, aðeins að samþykkt hennar yrði frestað fyrst um sinn, unz frekari vitneskja liggur fyrir. Það er mikið vafamál, hvort Alþ. getur, eftir að kjörbréf er samþ., vísað þm. burt af þingi, ef ekkert saknæmt sannast á hann persónulega, það er svipt hann kjörgengi, þótt misfellur reynist hins vegar meiri en svo á kosningunni, að hún hefði orðið tekin gild, ef í öndverðu hefði verið fengin um þær full vitneskja. Hv. 3. landsk. (HG) sagði, að kosningaúrslitin á Snæfellsnesi hefðu ekki verið vefengd. Ég vil benda honum á, að atkvæðamunur var mjög lítill. Gunnar Thoroddsen mun hafa fengið 762 atkv. að meðtöldum landslistaatkvæðum, en Bjarni Bjarnason 726. Þarna munar aðeins 36 atkv., og hefðu 18–19 kjósendur greitt atkvæði öðruvísi en þeir gerðu, gat það orðið Bjarni, sem kjörbréfið hefði fengið, en ekki Gunnar. Og mikið vantaði á, að Gunnar fengi helming greiddra atkv. á Snæfellsnesi, svo að ekki er gott að spá um úrslit, ef aftur yrði kosið. Þó að hv. 3. landsk. geri talsvert úr því, að kosningin hafi ekki verið kærð formlega, játar hann, að það, sem fram hefur komið um hana, gefi ærnar ástæður til rannsóknar. Auk 1. gr. þingskapa vil ég benda á 5. gr., þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þingið getur við rannsókn þá, er ræðir um í 1. gr., úrskurðað kosningu ógilda, þótt eigi hafi hún kærð verið og einnig frestað að taka kosningu gilda til þess að fá skýrslur.“ Það er aðeins slík frestun, sem um er að ræða. Hefði hv. 3. landsk. verið með frestuninni, ef formleg kæra hefði legið fyrir? Ég játa fyrir mitt leyti, að ég sé ekki þann eðlismun, sem það hefði gert á málavöxtum. Nú er komið annað hljóð í þann hv. þm. en áður var, þegar rætt var um slík mál. Á þingi 1928 var allmikið rætt um kosninguna í Norður-Ísafjarðarsýslu, þó að atkvæðamunur skipti hundruðum og ekki léki vafi á, hver hlyti þingsætið. Málið hafði einnig hlotið meiri athugun en nú, því að kosningarnar höfðu farið fram í júlí sumarið áður, 1927. En þingið vildi ekki samþ. kosninguna, fyrr en gengið yrði úr skugga um, hvort þm. hefði unnið sér til óhelgi í kosningunum eða yrði að teljast sýkn um það, sem í Hnífsdal hafði gerzt. Þeir stóðu þá hlið við hlið gegn ósómanum, hv. þm. S.–Þ. og hv. 3. landsk., en nú virðist hinn síðarnefndi vilja skipa sér annars staðar í flokk. Þangað virðist Sósfl. einnig stefna eftir ræðu hv. 5. þm. Reykv. (BrB) að dæma. Mig furðar minna á ræðu hæstv. forsrh. (ÓTh), þó að hann vildi snúa þessu alvörumáli eingöngu í „grín“. Ein saga hans er sú, að hann hafi heyrt, að á einum kjörstað hafi nokkrir framsóknarbændur keypt sér kaffi og borgað með hundrað krónu seðlum. Hér þyrfti rannsóknar við. Í þessu gægist fram raunveruleg afstaða hans til bændastéttarinnar. Það er að hans dómi eitthvað athugavert við það, ef svo reynist, að bændur eigi hundrað króna seðla. Og þetta er sá hæstv. ráðh., sem kallaður hefur verið landbrh. nú um skeið. Hv. þm. S.-Þ. hefur getið um sögur, sem ganga á Snæfellsnesi af einkennilegum síldarmjölssendingum frá Kveldúlfi. Þó að hæstv. ráðh. hafi nú talað tvisvar síðan, hefur hann ekki mótmælt þessu, heldur staðfest það. Hæstv. forsrh. vildi gefa í skyn, að Kristján Jensson, sem gaf áður nefnt vottorð, mundi ekki vera áreiðanlegur maður. Ég skal ekki dæma um það, hvor þeirra muni vera áreiðanlegri, en benda má þó á það, að Kristján Jensson hefur gefið skriflega yfirlýsingu um þetta mál og ritað nafn sitt undir, þar sem hæstv. forsrh. lætur sér nægja að bera fram aðdróttanir án þess að geta heimilda eða nefna nöfn. Eins og hv. þm. S.- Þ. skýrði frá, hefur vottorðsgefandi verið í fulltrúaráði Sjálfstfl. í þessu kjördæmi. Ég segi ekki, að hann sé betri fyrir það, en sjálfstæðismenn hafa að minnsta kosti því minni ástæðu til að rengja hann. Út af ræðu hv. þm. Snæf. er það að segja, að það er ekkert nýtt, að reynt sé í svona tilfellum að snúa sökinni á hendur þeim, sem hreyfa við ósómanum. En ég tel, að hér sé um svo alvarlegt mál að ræða, að hv. Alþ. geti ekki minna gert en fresta að taka kjörbréfið gilt, þar til málið er að fullu upplýst. Jafnvel þótt ekki væri um að ræða annað en það, að fyrirtæki hv. formanns Sjálfstfl. hefði dreift út síldarmjöli þarna í kjördæminu, á meðan verzlanir þar gátu ekki fengið þessa vöru til að fullnægja eftirspurn viðskiptavina sinna, væri það ærið rannsóknarefni.

Frsm. meiri hl. 1. kjördeildar (Haraldur Guðmundsson) Hv. þm. S.-Þ. og hv. þm. V.- Húnv. hafa báðir haldið því fram, að Alþ. hefði rétt til að fresta að taka kosningu gilda eða ógilda hana með öllu, jafnvel þótt ekki lægi fyrir niðurstaða rannsóknar. Þessu hefur enginn neitað. En það breytir ekki því, að í kosningal. og þingsköpum er gert ráð fyrir, að dómsmrn. sé send kæra, ef misfellur eru taldar á kosningu. Hv. þm. S.-Þ. vildi ósanna mitt mál með því að vitna í þingsköp til staðfestingar því, að þingið gæti frestað að taka kosningu gilda, en það á eingöngu við þau tilfelli, sem 1. gr. fjallar um. En ef aðeins er um það að ræða að fresta að taka kjörbréf gilt af öðrum ástæðum en þeim, sem um ræðir í 1. gr., þá tekur þingið slíkt ekki til meðferðar, nema kæra liggi fyrir. Tekið er fram, að kæruna skuli senda dómsmrn. innan 4 vikna frá því er kosningaúrslit voru auglýst, en þó áður en næsta Alþ. kemur saman. Er þetta ákveðið svo til þess, að fyrir Alþ. geti auk kærunnar legið umsögn þess, sem borinn er sökum. Er ætlazt til, að þeir, sem vefengja kosningu eða saka frambjóðanda um ólöglegt athæfi, búi málið svo vel í hendur Alþ. sem kostur er. Hv. þm. S.-Þ. spurði, hvort ég hefði greitt atkv. með því að fresta að taka kjörbréfið gilt, ef komið hefði fram kæra frá framsóknarmönnum. Ég get svarað því, að ef kæran hefði verið rökstudd á svipaðan hátt og kæra sú, sem lögð var fyrir þingið árið 1927, þá hefði ég greitt atkvæði með því. Málið hefði horft öðruvísi við, ef framsóknarmenn hefðu borið fram löglega kæru, jafnvel þótt ekki hefðu legið fyrir fyllri upplýsingar. Ég vil biðja hv. þm. að athuga, hvernig fara mundi, ef sá háttur yrði upp tekinn að fara að fresta að viðurkenna kosningaúrslit af því einu, að einhver þm. gerir slíkan ágreining sem þennan. Hv. þm. S.-Þ. spurði mig, hvort mér þætti ekki meira öryggi fyrir lítinn flokk eins og Alþfl. felast í því, ef ekki væri nú farið að gefa það fordæmi, sem þeir fara fram á, er taka vilja kjörbréfið gilt þegar í stað. Ég verð að segja, að ég teldi öryggi smáflokka sízt betur borgið með þessu. Ég tel fulla ástæðu til þeirra getsaka, að ýmsir þm. kynnu að koma fram með svona ásakanir til þess að fá frestun á viðurkenningu nýrra þm., ef farið yrði að leyfa þessi vinnubrögð. Hv. þm. drap á kosningarnar í N.- Ísaf. 1927 og sagði, að afstaða Alþfl. hefði þá verið önnur. En þá lá líka fyrir ýtarleg, rökstudd kæra ásamt skýrslu, sem staðfest var af mörgum mönnum og hafði verið send dómsmálaráðuneytinu. Alþfl. hélt því þá fram, að sjálfsagt væri að fresta að taka kosninguna gilda, þar sem svo veigamikil rök voru fyrir hendi. En hvað gerðist? Framsfl. vildi taka kosninguna gilda þegar í stað og hafði sömu afsökun í málinu og Sjálfstfl. Svo leiðir rannsókn í ljós, að um stórkostleg kosningasvik var að ræða, og mátti raunar sjá það fyrir á þinginu. Mér er því ekki grunlaust um, að þessi afstaða Framsfl. nú stafi af því, að það var framsóknarmaður, sem hafði næsthæsta atkvæðatöluna á Snæfellsnesi. Ég man fleiri kosningar, t.d. á Ísafirði 1923 og 1919. Þær voru teknar gildar, held ég, af Framsfl. Í kosningunum 1919 sannaðist, að um var að ræða stórkostlegar mútur einstakra manna. Og Framsfl. vildi taka kosninguna gilda, þótt hann væri því raunar meðmæltur, að málið yrði rannsakað. Að því er þetta mál snertir, leggur meiri hl. kjörbréfan. til, að rannsókn fari fram, og ég sé ekki, að það geti neinu breytt, hvort þm. sá, sem hlut á að máli, situr á þingi á meðan eða ekki. Ef rannsókn leiðir í ljós, að um sök hefur verið að ræða, er augljóst, að hann verður, hvort sem er, úrskurðaður af þingi. Og ég legg áherzlu á það, að sjálfsagt er, rannsókn fari fram meðal annars á þeim sakargiftum, sem hér hafa komið fram um síldarmjölssendingar, því að í kosningal. er tekin fram, að bannað sé að bera fé á menn í kosningum. Það er auðvitað enginn vafi á því, að Alþ. eitt hefur vald til að taka kosningu gilda, fresta henni eða ógilda hana, en það rannsakar ekki málið. Tilgangur löggjafans er, að þetta sé undirbúið fullkomlega í hendur þingsins. Hins vegar mun ég auðvitað ekki leggja neinn dóm á það, hvort hér gæti verið um sök að ræða eða ekki. Þá vildi ég gera athugasemd við eitt atriði í skálarræðu þeirri, er hæstv. forsrh. hélt hér í gær fyrir hv. þm. Snæf. Um leið og hann taldi upp ýmsa mannkosti hv. þm., hélt hann því fram, að hann hefði verið beittur rangindum er hann hlaut ekki prófessorsembætti það við háskólann, er hann hefði að réttu lagi átt að fá. Ég var ráðh. þá og vísa þessari ásökun á bug. Vildi ég, að hæstv. ráðh. hefði eins hreinar hendur í öllum málum og ég í þessu máli. Út af því, sem hann sagði um áætlun viðskiptan. um síldarmjölsþörf bænda, vil ég benda á það, að þegar áætlunin var gerð í júlímánuði s.l., var ekki annað vitað en verðið yrði hið sama og verið hafði. En þegar Alþ. ákvað að færa verðið niður í 32 krónur, hlaut það að hafa í för með sér allmjög aukna eftirspurn, og var þá ekki von, að áætlunin fengi staðizt.



Herra forseti. - Ég vænti þess, að þessar umr. séu brátt á enda. Málið hefur nú skýrzt svo, að ég þarf ekki að vera margorður. Ég vildi aðeins svara lítillega tveim þm., þeim hv. þm. S.-Þ. og hv. þm. V.-Húnv. Það, sem ræður afstöðu þeirra, er það, að þeir trúa á vottorð Kristjáns Jenssonar sem heilagan sannleika. En þegar fram kemur vottorð frá konu einni í Ólafsvík, - vottorð, sem ég hef hvorki beðið um né keypt, eins og þeir hafa gefið í skyn, heldur fengið óbeðið, þá er það þessi kona, Sem segir ósatt að þeirra dómi, en rógberanum á að trúa. Það hafa þegar verið afsönnuð nokkur atriði í bréfinu, en ég hef ekki hirt um að afla mér vottorða vestan að til að afsanna það í heild, enda hef ég þegar krafizt sakamálarannsóknar. Um fyrsta atriði bréfsins er það að segja, að sönnur hafa verið færðar á, að það er uppspuni einn, og staðhæfingin um fundinn í Ólafsvík fær ekki heldur staðizt, því að ég var þá staddur í Stykkishólmi og gat því ekki verið á þessum stað. En þessum ha. þm. dettur ekki í hug að miða afstöðu sína við þessar staðreyndir, heldur gleypa við lygasögunum. Þetta mál mun nú ganga sinn gang. Allir eru sammála um, að rannsókn eigi að fara fram, og ég hef þegar gert ráðstafanir af minni hálfu til þess, að svo muni verða. Og ég vona, að hv. kjörbréfan. sofni ekki á málinu. En þó að ég hafi ákveðið að láta rannsókn fram fara, felst ekki í því nein viðurkenning á því, að nokkuð sé satt í þessu bréfi. Það er uppspuni frá rótum, og það vil ég fá sannað. Hv. þm. S.-Þ. hélt því fram, að Snæfellsnessýsla hefði verið unnin með fjármagni. Það er furðulegt að heyra slíka ásökun af munni manna, sem standa að stærsta verzlunarfyrirtæki landsins, SÍS, sem hefur haft öllum fyrirtækjum betri aðstöðu til að beita áhrifum sínum á pólitískum vettvangi.

Hefur Sambandið mútað?

. Það voru ekki mín orð, en allir vita, að þetta verzlunarfyrirtæki hefur verið notað í pólitískum tilgangi  Hv. þm. S.-Þ. fór með nýjar slúðursögur. Nú var það svonefnt Ólafsvíkurball, sem átti að verða sjálfstæðismönnum til háðungar. Hann segir, að ég hafi farið þar með loddara og trúðleikara, og var að skilja svo, að hann ætti við hæstv. forsrh. og hæstv. atvmrh. með þessum nafngiftum. Hann talar um niðræðu um Bjarna Bjarnason, og sýsluskrifarinn hafi verið fenginn til að fara með níðvísur um Bjarna. Það má vera, að hv. þm. S.-Þ. þoli hvorki gys né gaman um sig, hann hefur þótzt þurfa aðstoðar hins opinbera að banna slíkt til að losna undan því, en svo báglega er ekki öllum farið. Ég get fullyrt, að í gáskavísum þeim, sem þm. átti við, er ekki gengið nærri eins langt í skopinu og tíðkast í „revium“ þeim, sem við eigum að venjast í Rvík og þykja ekki ósæmilegar. Þarna á að hafa verið mikil ölvun og samkomunni hleypt upp, og það telur þessi þm. Ólafsvíkingum helzt til sæmdar að hafa hleypt henni upp. Um þennan fund er satt bezt að segja, og ég þekki betur til hans en hv. þm. S.-Þ. Þar töluðu hæstv. atvmrh., ég og presturinn í Ólafsvík, hinar meinlausu gamanvísur var þar farið með. Enginn sást ölvaður. loks þegar leið að samkomuslitum, heyrðist hávaði frammi við dyr. Maður, sem þekktur var að því að hafa tvisvar áður verið sendur til að hleypa upp samkomum í sérstökum tilgangi, birtist nú með ófögrum látum og tókst að gera nokkur samkomuspjöll, enda var þá brátt slitið fundi. Þessi unglingur var sendur, - og ekki fyrsta sinni - af framsóknarmönnum, sem notuðu sér, hvernig hann er gerður, til að fremja þessi lúalegu samkomuspjöll. Og þetta athæfi á að vera Ólafsvíkingum helzt til sóma. Nei, það er aðeins fáeinum framsm. til verðugs sóma. Mæli ég það ekki til Bjarna Bjarnasonar, af honum hef ég ekki reynt neitt slíkt. Persónulega hafa kynni okkar verið hin beztu, þó að á greindi um málefni. Ég minntist á, að Framsfl. ætlaði ekki að gera það endasleppt við Snæfellinga. Ég minnti á, hvernig hvert hagsmunamálið af öðru hefði verið drepið fyrir þeim 1934, þegar Framsfl. réð mestu á þingi, hafði vegamálastjóri lagt til, að 19 þús. kr. yrði varið til vegabóta á Snæfellsnesi, en stjórnin skar það niður í5 þús. Thor Thors bar fram till. um að hækka það upp í 19 þús. eins og ráðgert hafði verið, en hún var felld með atkv. hv. þm. S.-Þ., hv. þáverandi 2. þm. Árn. og annarra framsóknarmanna. Þá var einnig borin fram tillaga um að ábyrgjast lán fyrir rafveitu Stykkishólms. Með eins atkv. mun var till. felld, allir framsóknarmenn voru á móti, þar á meðal sömu tveir þm., sem ég nefndi, og sagðist hinn fyrrnefndi vilja gera allt, sem í hans valdi stæði til að hindra samþykkt hennar. Þetta er skjalfest í þingtíðindum. Það er sannanlegt, að um mörg ár var rekin hefndarpólitík gegn þessu kjördæmi fyrir að senda ekki framsóknarmann á þing. Hv. þm. S.-Þ. segir, að ég hafi oft „farið í kjördæmi“, en þau ekki viljað mig. Það er nú eins og hann vill á málin líta. En ég er ákaflega hræddur um, að hann sé miður öfundsverður af því trausti, sem flokksmenn hans hafa borið til hans á síðari árum. Flokkurinn hefur ekki treyst sér til að setja hann aftur í ráðherrasæti, þó að ekki sé vafi um vilja hans sjálfs til þess, - ekki í forsætisráðherrasæti og ekki heldur í annað ráðherrasæti. Ráðizt er á Sjálfstfl. fyrir það, að tregt hafi gengið að fullnægja síldarmjölspöntunum í haust og þó enn heiftarlegar fyrir það, að nokkrir bændur í Kolbeinsstaða- og Eyjahreppi hafi samt fengið síldarmjöl. Samkvæmnin í þessu er eins og við er að búast og hæfir tilganginum. Ég get búizt við, að skrif „Tímans“ um síldarmjölsleysið hafi getað ýtt verulega undir bændur að panta mjöl frá því firma, sem þeir höfðu áður skipt nokkuð við og kynnzt að góðu. Mætti því að einhverju leyti þakka Framsfl. þessar eftirtöldu mjölsendingar. Ég held, að þetta mál liggi ljóst fyrir. Ekki hefur verið kært yfir neinum misfellum, hið eina tortryggilega er þetta bréf, sem á dularfullan hátt hefur komið upp hjá hv. þm. V.-Húnv. og hann tekið að sér að bera fram fyrir hið háa Alþingi. Hann nýtur þinghelgi, svo að hann verður ekki látinn sæta ábyrgð fyrir sína framkomu. En ég vænti þess, að þegar málið hefur verið lesið niður í kjölinn, fái hann sinn sóma af því. Síðustu daga hefur verið leitazt fyrir um samstjórn allra flokka. Framkoma sú, sem þessi þm. virðist frumkvöðull að, er þá vægast sagt óheppileg, og því er verr, að svo lítur út sem hún sýni hinn sanna hug og heilindi Framsfl. til samstarfs, - með því að hefja nú slíka rógsherferð. Þeir framsóknarmenn, sem greiða atkv. með frestun, baka sér þunga ábyrgð.



Gunnar Thoroddsen hefur fengið „staðfest“ skeyti frá konu í Ólafsvík. Þetta skeyti á að hans dómi að vera full staðfesting á því, að bréf það, sem ég hef birt þingheimi, styðjist ekki við rök. Hvernig lízt mönnum á, að sá er prófessor í lögum, sem heldur slíkri firru fram? Hann var með árásir á kaupfélögin, en þorði þó sýnilega ekki að bera þau neinum ákveðnum sökum. Þá ásakaði hann Framsfl. um að hafa fellt till. um aukin fjárframlög á Alþ. 1934. Þá hafði Framsfl. samtök við Alþfl. um að afgreiða tekjuhallalaus fjárlög. Það hefði orðið 5 millj. kr. tekjuhalli á árinu 1935, ef samþ. hefðu verið till., sem sjálfstæðismenn báru fram í fullu ábyrgðarleysi. Síðasta atriði ræðu hans, að ekki mætti spilla fyrir stjórnarsamvinnu flokka með því að fletta ofan af ósómanum, sýnir hvers konar friður það er, sem hann og e.t.v. fleiri úr flokki hans vilja skapa á Alþingi Íslendinga. Út af ræðu hv. 3. landsk. (HG) skal ég taka fram, að ég var raunar ekki á þingi 1928, þegar rætt var um kosninguna í Norður-Ísafjarðarsýslu, en ef ég man rétt, stóðu um hana nokkuð langar umræður. Hann spyr, hver munur sé á því, hvort kjörbréfið sé tekið gilt nú eða seinna. Eins og tekið hefur verið fram, getur það orðið mikill munur, og sé einu sinni búið að taka kjörbréf gilt, er ekki hlaupið að því að ógilda það.

Jónas Jónsson Hv. 3. landsk. misskilur 6. gr. þingskapanna. Þar segir skýrum stöfum, að taka megi slík mál til rannsóknar, þótt engin kæra hafi borizt. Og þetta er háskalegur misskilningur hjá þm. Mér þykir leiðinlegt, að hann skuli ekki muna betur eftir Hnífsdalsmálinu. Og sízt þarf hann að undrast það, þó að ég taki slík mál alvarlega. Hann veit, að það var mest fyrir áhuga minn í málinu, að það var rannsakað niður í kjölinn. Það man hann með mér, að Jón Auðunn Jónsson sat hér dögum saman í hliðarherbergjum, af því að beðið var eftir rannsókn. Þá lá fyrir ákæra, en hún snerti aðeins fáein atkvæði, og atkvæðamunurinn var miklu meiri en nú er um að ræða. Þegar málið hafði verið athugað nokkuð eins og hér er farið fram á, var Jón Auðunn látinn fá kjörbréf. Ég hef enga ástæðu til að kvarta undan álitsleysi samflokkamanna minna og jafnvel ekki andstæðinga, og get ég þar bent Gunnari Thoroddsen á vitnisburði, sem ég vona, að hann fyrirlíti ekki. Annað er blaðið Þjóðólfur, þar sem Árni Jónsson lætur nú í veðri vaka, að ég hafi eiginlega stjórnað Sjálfstæðisflokknum undanfarið, og hitt er bæklingur eftir Héðin Valdimarsson, nefndur Skuldaskil og fjallar m.a. um það, hvað ég hafi verið vel séður í Alþfl. eftir 1934 og haft þar blessunarrík áhrif. Ef mínir svörnustu andstæðmgar hafa slíkt álit á völdum mínum og afrekum, þarf ég manna sízt að kvarta um álitsleysi. Ég vildi, að þessi hv. frambjóðandi hefði komið fram með hreinar sakargiftir gegn S.Í.S., en ekki þessar dylgjur sínar, sem ekki er hægt að ganga úr skugga um. Ég skora á hann að skýra frá því á prenti, hvað í þeim ásökunum átti að felast. ef hann skýrir ekki frá því, - og það veit hann gerir ekki, -- er hann maður að minni. Ég skal gefa þessu þingmannsefni Sjálfstfl. einasta ráðið, sem hann getur haft til að hrósa „sigri“ sínum. Hann á að kannast við það, sem satt er, og segja: Á Snæfellsnesi er dönsk kúgun, sem merkti marga sýslubúa. Þeir, sem enn lifa þar af kúgurum og kúguðum, eru stuðningsmem Gunnars Thoroddsens. En þar hafa líka komið menn, sem skapað hafa kaupfélögin og önnur samtök frjálsra manna, sem eru ekki stuðningsmenn Thoroddsens og ekki þjónar þeirra dansk-íslenzku labbakúta,' sem eru fortíðarleif héraðsins. Það er spá mín, að þessi frjálsu samtök, sem mest hafa bætt hag fólksins, eigi eftir að frelsa það frá því valdi, sem þessi frambjóðandi berst fyrir, og fella yfir honum þann dóm, sem þarf.



Skilningur hv. 3. landsk. (HG) á hinu umdeilda atriði laganna fær að mínu viti engan veginn staðizt. Varðandi till. viðskiptamálarn., hversu miklu skyldi haldið eftir af mjöli til þess að fullnægja þörfum bænda, þá má vel vera, að n. hafi ekki vitað að það var vilji Alþ., að þessi nauðsynjavara yrði seld bændum landsins fyrir neðan það, sem jafngilti markaðsverði erlendis. Ég skal því ekki ámæla n. fyrir till. hennar. En Búnaðarfélag Íslands, sem á að vera kunnugt þessum málum, vissi, að búið var að ákveða verðið 32 kr., þegar það gerði till. sínar. Það er tæplega til þess að ætlast, að landbrh. gangi lengra í þessu efni en Búnaðarfélag Íslands leggur til, en ég gekk þó og stj. helmingi lengra. Og það sýnir baráttuaðferð andstæðinganna, að þetta skyldi gert að ádeiluefni á stj. Ég tel réttlátt, að gefin verði út skýrsla um þetta af landbrn., og mun ég hlutast til um, að þar verði birt öll bréf milli viðskiptan. og Búnaðarfélagsins og landbúnaðarráðuneytisins. Ræða hv. þm. V.-Húnv. er ein af mörgum ófögrum myndum af baráttuaðferð Framsfl. Hann sagði, að það sýndi hug minn í garð bænda, að ég hefði fárazt yfir, að bændur í ákveðnu kjördæmi hefðu borið á sér 100 kr. seðla. Ég sagði ekkert, sem gaf tilefni til þess. Ég get sagt honum, að bæði úr hans kjördæmi og öðrum hef ég fengið þakkir fyrir, að ég hafi á þessum stutta valdatíma mínum sem landbrh. komið fram í garð bænda með meiri skilningi en Framsfl. gerði á sínum langa valdatíma. Ég sagði þessa sögu, sem ég hafði heyrt úr einu kjördæmi, að eftir einn fund framsóknarmanna þar hefðu bændurnir, sem á fundinum voru, keypt sér kaffi og allir borgað með nýjum 100 kr. seðlum. Í mínum eyrum var þetta lygasaga, og ég tók fram, að þetta væri lygasaga, en sá munur er á mér og þessum hv. þm., að hann fer með sögurnar frá Kristjáni Jenssyni sem heilagan sannleika, þó að hann skorti manndóm til að taka þær upp sem sitt eigið mál. Varðandi dreifinguna á síldarmjölinu þá er það að segja, að það félag, sem nefnt hefur verið í sambandi við það mál, er vitanlega sjálfrátt að, hvað það gerir við síldarmjöl sitt. Einn af forstjórum þessa fyrirtækis hefur í mörg ár beðið hann að útvega sér síldarmjöl, því að þeir hafa talið mjölið frá þessari verksmiðju öruggara að gæðum en það, sem ríkisverksmiðjurnar framleiða. Eins mun það hafa verið í haust, að þessum bændum mun hafa verið útvegað síldarmjöl frá þessari verksmiðju, auðvitað eingöngu eftir pöntunum. Ég er ekki óvanur árásum frá þessum hv. þm., en ég skal láta rannsaka, hvort hér er um nokkuð athugavert að ræða eða hvort þetta er aðeins róghneigð þessa hv. þm. og flokksmanna hans. Ég geri ráð fyrir, að þá komi í ljós annars vegar róghneigð þessa fl. og hins vegar, að þegar einhver annar en framsóknarmaður gerir bændum eitthvað til velþóknunar, þá er eins og rýtingi Sé stungið í bakið á Framsóknarmönnum, sem einir þykjast hafa rétt til að starfa að málum bænda. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. S.-Þ. fái stutta aths., ef hann telur ástæðu til að svara þeim orðum, sem ég beindi til hans. Hann skoraði á mig að færa stað þeim orðum mínum, að Framsfl. hefði notað valdaaðstöðu sína sér og sínum fl. til framdráttar á kostnað ríkissjóðs! Ég skal verða við þeim tilmælum, og er reiðubúinn að fara fram á, að kjörbréfan. taki það líka til rannsóknar. En ég staðhæfi, að í valdatíð Framsóknar megi sýna fram á, að kjördæmi, sem voru honum ekki þóknanleg, voru ver sett en þau, sem fundu náð fyrir augum hans pólitískt.

Er það múta?

. Já, það er múta, þegar hann vilnar þeim í, sem eru með honum. Það er eins og ég sagði við hann út af einni fjárveitingu: Þú fékkst 40 þús. og svo stalstu 400 þús., og ég er því fylgjandi, að kjörbréfan. rannsaki, hvað hefur farið til kjördæma framsóknarmanna og hvað hefur farið til kjördæma andstæðinga þeirra. Ef það verður staðfest, sem ég hef sagt, þá skal ég éta allt ofan í mig - 



Ég þarf ekki að segja nema örfá orð. Ég ætla við þær umr., sem fram fara um aukafjárveitingar, að leggja fram skýrslu um fjárveitingar, sem þeir Jakob, Magnús og Ólafur hafa látið fram fara fram yfir fjárlög á valdatíma sínum. Það getur líka verið, að athugað verði, hvað var fram yfir árið 1919, og svo skulum við sjá, hvernig taflið stendur.

Gunnar Thoroddsen Háttv. þingm. S.-Þ. Beindi til mín áskorun í sambandi við ummæli mín um Sambandið og kaupfélögin. Ég er tilbúinn að endurtaka þau ummæli, og ég skal lýsa yfir því, sem við báðir vitum, að Sambandið hefur meira og minna á undanförnum árum verið látið kosta málgagn Framsfl. og einnig verið látið halda líftórunni í þessum hv. þm. og þar á meðal verið látið byggja yfir hann lúxusvilluna, sem hann býr nú í. Hann segir, að kúgarar Snæfellsness hafi verið beztu stuðningsmenn mínir. Hann er ekki enn hættur rógi sínum um Snæfellinga. Ég vísa þessum orðum hans algerlega á bug. Ég býst við, að hann eigi hér við vinsælan kaupmann í Stykkishólmi. En ég held, að mér sé óhætt að leggja það undir dóm Snæfellinga, hvort sá maður muni vera kúgari þeirra. Hann sagði einnig, að kaupfélögin á Snæfellsnesi hafi orðið til að auka andlegt frelsi. Mér finnst fara vel á því, að núverandi formaður menntamálaráðs tali um andlegt frelsi á Íslandi.



Út af síðustu ræðu hæstv. forsrh. vil ég biðja hv. þm. að festa sér í minni, að hann segir, að síldarmjölinu hafi verið úthlutað á Snæfellsnesi eingöngu eftir fyrirfram gerðum pöntunum. Í sambandi við ummæli hans um, að við höfum verið með róg út af síldarmjölsmálinu, vil ég segja honum, að það er full ástæða til, að þingið taki til athugunar og láti rannsaka allan feril hæstv. stj. í því máli, því að eins og menn vita, var því fyrst haldið fram af stj., að nóg væri til af síldarmjöli í landinu, en tveimur dögum eftir kosningar kemur tilkynning um það, að menn geti fengið einhvern víssan part af pöntunum sínum, ég held 60-70%. Það er því ástæða til að rannsaka þetta mál. Hvað hefur hæstv. stj. gert af mjölinu, sem hún sagði fyrir kosningarnar, að væri til? Hvað hefur hún gert af því, eða hefur hún látið sér sæma að fara með tilhæfulaus ósannindi í útvarpið fyrir kosningarnar?



Ég tek þessi ummæli hv. þm. V.-Húnv. sem samþykki Framsfl. fyrir því, að stj. láti gefa út opinberlega öll plögg í þessu máli, og það mun ég gera. Ég vil nú aðeins segja honum og þingheimi frá því, að landbrh. hefur í hverju spori, sem stigið hefur verið í þessu máli, haft skrifleg ummæli frá Búnaðarfélagi Íslands.



Það eru örfá orð út af þessum orðum hæstv. forsrh., af því að þeir þm. Framsfl., sem tekið hafa til máls, hafa nú ekki lengur ræðutíma. Út af þessum almennu síldarmjölsúthlutunum í landinu, þeim upplýsingum, sem stj. gaf fyrir kosningarnar og skýrslum, sem hæstv. ráðh. segir nú, að stj. ætli að gefa út bráðlega, vil ég vekja athygli á því, að fyrir kosningarnar fór að bera á því, að bændur gátu ekki fengið síldarmjöl. Þá kom í útvarpinu tilkynning frá hæstv. stj. að menn skyldu vera rólegir, því að meira væri til af síldarmjöli en venjulega og þar að auki talsvert af öðrum fóðurbæti. Þetta var ítrekað og byggt á bréfum frá Búnaðarfélagi Íslands og Viðskiptanefnd. En þegar búið er á kjördegi að stinga síðasta seðlinum ofan í atkvæðakassann, gefur rn. út nýja tilkynningu um, að menn geti fengið afgreitt 60% af pöntunum sínum á síldarmjöli, og höfðu þá margir ekkert pantað, af því að þeim hafði verið sagt, að meira væri til en notað hafði verið árið áður. Ef hæstv. forsrh. ætlar að gefa skýrslu um þetta mál, vill hann þá ekki líka gefa skýrslu um, hvað orðið hefur af þessu síldarmjöli? Ef það er rétt, að birgðir hafi verið meiri en venjulega, hvers vegna fengu menn á stórum svæðum þá miklu minna en áður? Hæstv. ráðh. getur verið alveg rólegur, þó að hann gleymi að setja þetta í skýrsluna, þá mun nú samt verða gerð tilraun til að fá að vita, hvað orðið hefur af mjölinu. Ég ætla að öðru leyti ekki að lengja umr., sem hér hafa farið fram um þá rannsókn, sem sérstaklega hefur verið rædd, en vil að endingu aðeins undirstrika, að því hefur verið haldið fram, að það síldarmjöl, sem Kveldúlfur lét bændur fá síðastliðið haust, hafi eingöngu verið látið eftir pöntun bænda. Ég vil biðja menn að muna eftir þessu, þegar niðurstaða þessarar rannsóknar liggur fyrir.



Ég skal verða þess minnugur, þegar þessi skýrsla kemur út, að það skal verða tekið til greina, sem þessir hv. þm. fara fram á, að hún ber með sér, hvað orðið hafi af síldarmjölinu. Ég held, að ég muni rétt, að viðskiptan. og Búnaðarfélagið töldu, að bændur mundu þurfa milli 6 og 6500 mál. Ég held, að það sé líka rétt, að til hafi verið 8–8200 smál., m.ö.o. verulega miklu meira en áður hafði verið selt, auk þess var til yfir 2000 tonn af fiskimjöli, sem að dómi margra jafngildir síldarmjöli, og sumir vilja það heldur. Ég held, að næringargildi þess sé minna, en ég man, að frá Vestmannaeyjum komu ákveðnar óskir um að fá eingöngu fiskimjöl, en ekki síldarmjöl. Þarna eru um 11 þúsund tonn í staðinn fyrir þau 6 þúsund, sem Búnaðarfélaginu og viðskiptan. héldu, að þyrfti. Talsvert af þessum pöntunum munu verksmiðjurnar hafa verið búnar að afgreiða að fullu, þegar stj. fékk að vita, að verzlununum höfðu borizt meiri pantanir en venjulega. Þá voru þegar gerðar ráðstafanir til að tryggja, að allir gætu fengið svo og svo mikinn hluta af því, sem þeir höfðu pantað. Þetta skal allt koma berlega í ljós, þegar skýrslan kemur út, og skal ég gera sem ég get til þess, að hún komi út svo fljótt sem unnt er.

Aldursforseti (IngP): Þá liggur fyrir till. frá meiri hl. kjörbréfadeildar um að taka kosningu Gunnars Thoroddsens gilda og vísa málinu til kjörbréfan.



Ég vil benda á ef þessi till. er borin upp í einu lagi, að ekki er hægt fyrir þá að greiða atkv., sem álíta, að ekki eigi að samþ. kjörbréf Gunnars Thoroddsens að svo stöddu, en vilja láta rannsaka málið í kjörbréfan. Ég álít því rétt, að borið sé upp sér í lagi, hvort kosningin skuli tekin gild, og sér í lagi, hvort rannsaka skuli málið.

Aldursforseti (IngP): Mér skilst, að ef hér á að vera um rannsókn að ræða, þurfi það að koma fram skjallega í þinginu, svo að það sé meira en góðlátleg bending. Eftir allar þessar umr. virðist það komið í ljós, að menn vilji almennt, að þessi rannsókn fari fram. Ég óska því eftir, að meiri hl. kjörbréfadeildar komi fram með till. sína skrifl. Auk þess er það svo, eins og hv. þm. S.-Þ. hefur tekið fram, að þeir, sem eru í minni hluta og fresta vilja að taka kosninguna gilda, greiða atkv. með því, að rannsókn fari fram.



Það er til einföld leið til þess, að vilji Alþ. komi skýrt í ljós, sú, að kjördeildin samþ. að líta á þetta sem tvær till., þannig að fyrst verði borið upp, hvort rannsókn skuli fara fram, og síðan, hvort kjörbréfið skuli tekið gilt. 1) FJ: Þar sem enginn af þm. Framsfl. hefur viljað leggja nafn sitt við þá umsögn, sem fram hefur komið um kosninguna, og engin formleg kæra liggur fyrir, þó að til þess virtist full ástæða eftir þeim alvarlegu ásökunum, sem hér liggja fyrir, sé ég mér ekki fært að vera á móti því, að kosningin sé tekin gild, og segi því nei. 2) PZ: Enda þótt ég telji, að hér á þingi sitji þrír menn, sem kalla mætti fékjörna, en hér hafi aðeins verið rætt um einn, segi ég samt já. 3) BrB: Með skírskotun til réttar Alþingis til að fella úrskurð um kjörbréf Gunnars Thoroddsens, þegar niðurstaða rannsóknarinnar liggur fyrir, enda þótt það sé gert nú, segi ég nei.



Ég er ekki á móti því, að till. sé borin upp í tvennu lagi, og ég. get skrifað upp till., en ætlun kjörd. var, að rannsókn færi fram á meintum misfellum í kosningunni. Ég get ekki nú náð saman meiri hluta kjörd., en skal skrifa till. upp.

Aldursforseti (IngP): Ég sé mér ekki fært að bera upp till. á annan hátt en að bera upp að vísa til kjörd. þeim meintu misfellum, sem átt hafi sér stað á kosningunni í Snæf. Mér skilst, að það geti orðið deildar meiningar um, hvað á að rannsaka. Vill ekki meiri hluti kjörd. skýra, hvað hann meinar. Ég skora á hv. frsm. að koma fram með till.



Herra forseti. – Ég mun ekki blanda mér í þetta mál, nema til þess að taka það fram, að það er engan veginn skylt, og forseti getur ekki skyldað þm. til að koma fram með skrifl. till., ef till.- menn vilja hafa hana munnlega. Ég vil vísa til 4. gr. þingskapanna að málinu verði vísað til rannsóknar samkv. henni.



Það er augljóst mál, að þótt kæra liggi ekki fyrir, þá getur þingið frestað að taka kosninguna gilda eins og hér hefur verið stungið upp á, þangað til rannsókn hefur farið fram. Með ákvæðinu um, að kæra skuli hafa borizt, áður en þing kemur saman, á að fyrirbyggja, að kærur geti í vissum tilfellum verið að berast allt kjörtímabilið. Fram hjá því verður ekki gengið samkv. 4. gr. þingskapa, að hlutverk kjörbréfan. er þrennt: Að prófa kjörbréf, er síðar koma fram en svo, að þau verði prófuð eftir 1. gr., svo og til að rannsaka kosningar og kjörgengi, er þingið hefur frestað að taka gilt, og kærur yfir kosningum og kjörgengi, er þegar eru teknar gildar. Samkv. 140 gr. kosningal. er ákveðinn frestur fyrir kærur, sem berast, ef þær eiga að vera teknar gildar. En í næstu gr. á eftir er ákvæði um, að kæra megi til dómstólanna. Rétturinn til að kæra til þingsins er takmarkaður við þennan víssa tíma, en kærur til dómstólanna er hægt að bera fram hvenær sem er. Og ef þessi kjörbréfan., sem á að rannsaka þetta mál, telur kosningu vítaverða, á hún að bera fram till. um að vísa málinu til dómstólanna.

Aldursforseti (IngP): Umr. um þetta mál eru nú orðnar alllangar, og nú er byrjað á ný að ræða þessa till., sem hér hefur legið fyrir. Ég lít svo á, að þessi till. brjóti ekki í bág við þingsköp, og þess vegna mun ég bera hana undir atkv. En það verður að koma síðar fram, hvort kjörbréfan. telur sér skylt samkv. 4. gr. að fara eftir því, sem þingið hefur lagt fyrir hana. Ég vil óska þess, að þeir, sem hér taka til máls, reyni að takmarka mál sitt sem mest, því að ég held, að frekari umr. hafi ekki veruleg áhrif á málið.



Það er aðeins út af atkvgr. Þar sem meiri hl. hefur ekki séð sér fært að orða till. þannig, að hana megi bera upp í tvennu lagi, sé ég mér ekki fært að greiða atkv. um hana.



Ég vil taka fram út af því, sem hv. þm. Str. sagði um hlutverk kjörbréfan., að það útilokar engan veginn, að Alþ. geti falið henni eins og hverri annarri n. með sérstakri samþ. að taka ákveðin mál til meðferðar, og það er það, sem þingið gerir, ef þessi till. er samþ. Hvernig n. hagar sér, hvort hún lætur rannsókn fara fram eða gefur skýrslu, því verður n. sjálf að ráða, en að lokum hlýtur n. að gefa skýrslu til Alþ.



Ég hafði gert ráð fyrir, að hæstv. forseti mundi bera þetta mál þannig upp, að hægt væri að greiða atkv. um það. Nú er svo með mig, að það er fjarri mínu skapi að greiða atkv. með því, að lygasaga sú, sem hv. þm. V. Húnv. dró upp úr vasa sínum og enginn veit, hvernig er þangað komin, fari til n. til rannsóknar. Ég mun því ekki greiða atkv. um gildistöku þessarar kosningar, ef jafnframt á að greiða atkv. um slíka smán sem það er fyrir Alþ., að þessi lygasaga fari til þingnefndar og sé þar rannsökuð. Ég vil því alvarlega skora á hæstv. forseta að bera kosninguna hreinlega upp hér og þá síðan, hvort menn vilja gera meiri eða minni sóma þessarar lygasögu.

Aldursforseti (IngP): Ég vil taka fram út af þessari áskorun, að ég tel mér ekki heimilt að taka fram fyrir hendurnar á meiri hl. kjörbréfadeildar með því að bera upp í tvennu lagi till., sem hún hefur borið upp sem eina heild. Þar að auki er till. þannig orðuð, að ekki er hægt að bera hana upp í tvennu lagi nema orðalagi hennar sé breytt.



Ég vil benda á, að þegar þingið hefur frestað að taka kosninguna gilda, þá skilst mér, að samkv. 5. gr. hafi þingið ekki heimild til að taka málið upp til rannsóknar á þeim grundvelli, sem meiri hl. kjörbréfadeildar leggur til. Þar stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þingið getur við rannsókn þá, er ræðir um í 1. gr., úrskurðað kosningu ógilda, þótt eigi hafi hún kærð verið, og einnig frestað að taka kosningu gilda til þess að fá skýrslur. Svo er og um kosningu þingmanns, er eigi er kominn eða kjörbréf hans, þá er þing er sett. Sama er um kjörgengi. Að öðru leyti tekur þingið eigi upp hjá sjálfu sér að rannsaka kosningar eða kjörgengi, en gerir það því aðeins, að kært sé yfir þeim.“ Þetta stendur því skýrum stöfum, og ef þingið hefur sleppt því tækifæri, sem um hefur verið rætt, þá skilst mér, að ekki sé hægt að taka málið upp á þennan veg samkvæmt þessu ákvæði, sem stendur skýrum stöfum í 5. gr., að þingið taki ekki upp hjá sjálfu sér rannsókn á kosningu, nema kært hafi verið yfir henni.



Herra forseti. - Ég held, að hæstv. forseti ætti að nota vald sitt til að bera till. upp. Meiri hl. hefur borið hana fram og óskar eftir að sjá. hvaða fylgi hún hefur innan þingsins. Það er ósk meiri hl., að þessi lygasaga verði rannsökuð til fulls. Ég er ekki á sama máli og hv. 7. þm. Reykv., get vel greitt atkv. um till. eins og hún er, af því að hún fer fram á, að málið verði rannsakað til hlítar. Ég óska því, að till. verði borin upp og þetta málþóf látið niður falla, sem vissulega er orðið lengra en sæmd hv. Alþingis leyfir.