Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þess hefur æði oft í þeim umr., sem fram hafa farið um þetta mál, verið óskað, að fyllri upplýsingar lægju fyrir um það, hvernig skatturinn kæmi niður á einstaka atvinnuvegi, og hefur form. n., hv. þm. Eyf., gert tilraun til þess að fá fyllri svör, en þegar hafa borizt um þetta efni, og vil ég nota þetta tækifæri til þess, sem mun vera síðasta tækifæri mitt í þessum umr., að lesa hér nýkomið bréf frá skattstjóranum um þetta efni, ef það gæti á einhvern hátt uppfyllt þær óskir, sem hv. flm. brtt. hafa viljað ná hér fram ásamt þm. V-Sk. Með leyfi forseta, vildi ég þá lesa þetta bréf skattstjórans, sem er dags. 24/3 1958 og er á þessa leið: „Með tilvísun til símtals við yður í dag, þar sem þér óskuðuð eftir, að skattstofan í Reykjavík reyndi að áætla um, hvernig skattur á stóreignir samkvæmt lögum nr. 44 1957 muni skiptast til greiðslu milli tiltekinna atvinnugreina, vil ég taka fram eftirfarandi til viðbótar því, sem segir í bréfi skattstofunnar, dags. 19. þ. m.: Yfirgnæfandi meiri hluti einstakra gjaldenda skattsins á eignir, sem flokka verður undir fleiri, en eina atvinnugrein. Sem dæmi má nefna, að ákveðinn gjaldandi í Reykjavík á þessar eignir: 1) Fasteignir, en þær mundu aftur skiptast eftir notkun í fasteignir tilheyrandi verzlun, veitingasölu, leigustarfsemi og eigin persónulegum afnotum. 2) Vélar og áhöld tilheyrandi verzlun og veitingasölu, svo og vörubirgðir. 3) Hlutabréf í verzlunar- og útgerðarfélögum. 4) Ýmsar eignir vegna persónulegra þarfa, svo sem innbú og einkabifreið. Þannig yrði að sundurliða eignir hvers eins gjaldanda, og getur hver maður séð, hversu erfitt verk það væri, jafnvel þótt skattstofan hefði á að skipa mönnum með staðarþekkingu á öllu landinu. Þar með er þó ekki öll sagan sögð. Svo að tekið sé aftur dæmið af sama gjaldandanum í Reykjavík, þá skuldar hann nokkrar milljónir, og hvernig eigi að skipta þeim skuldum á hina einstöku eignarliði skv. áður sögðu, veit enginn, nema e.t.v. gjaldandinn sjálfur, ef hann þá veit það. Af þessu leiðir, að það er algerlega útilokað að skipta eignarskatti eftir atvinnugreinum, svo að nokkurt vit sé í, jafnvel þótt vitað væri, hverjir yrðu hinir endanlegu gjaldendur skattsins, en það er ekki vitað í þessu tilfelli, þar sem allt er á huldu með, hvaða félög muni notfæra sér endurkröfurétt, skv. 7. gr. laganna. Virðingarfyllst, Halldór Sigfússon. Til formanns fjárhagsnefndar efri deildar Alþingis.“ Ég taldi rétt að lesa þetta nýkomna bréf, ef það mætti verða eitthvert innlegg í frekari umræður um málið.



Herra forseti. Það hefur verið lesið upp hér nýtt plagg frá hv. skattstjóra, og þar fullyrðir hann í lok bréfsins, að það sé ómögulegt að skipta eignarskattinum eftir atvinnugreinum, svo að nokkurt vit sé í. Það er í sjálfu sér náttúrlega talsvert fróðlegt að fá þessa yfirlýsingu frá jafnfjölvitrum manni á þessu sviði og skattstjórinn hlýtur að vera. En hæstv. ríkisstj. hafði við umr. um þetta mál á því þingi, sem lögin voru sett, margsinnis fullyrt það, að t.d. sjávarútvegurinn eða hans fyrirtæki yrðu ekki fyrir neinum óþægindum af þessum stóreignaskatti. Hv. skattstjóri upplýsir nú, að það sé ekki hægt, svo að nokkurt vit sé í, að skipta skattinum niður á atvinnufyrirtæki, og er þá sýnt, hve mikið vit hefur verið í fullyrðingum hæstv. ríkisstj. á sínum tíma. Það virðist þá hafa verið heldur lítið vit í því að kveða upp úr með það, að t.d. sjávarútvegurinn ætti ekki að bera þunga þessa skatts. Ég hef frá góðum heimildum hins vegar upplýsingar um það, að um 30 millj. af stóreignaskattinum leggist ýmist beint á sjávarútveginn eða hans fyrirtæki. Og meðan hvorki hv. skattstjóri né hæstv. ráðh. gerir tilraun til að hrekja það með nokkrum rökum, verð ég að álíta, að þeir kunnáttumenn, sem hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að um 30 millj. af skattinum leggist á þennan mjög svo nauðsynlega atvinnuveg, hafi rétt fyrir sér. Er þá sýnt, að loforð ríkisstj. í þessu efni hafa verið út í bláinn og að með álagningu stóreignaskattsins er verið að þrengja ákaflega mikið að þessari nauðsynlegu atvinnugrein, sem m.a. stendur fyrir svo til allri gjaldeyrisöflun í landinu. Við höfum því, hv. 6. þm. Reykv. og ég, haft fyllilega rétt fyrir okkur, þar sem við höfum farið fram á nokkra mildun í framkvæmd á þessum lögum, þó að hv. fjhn. hafi, að því er virðist eftir ábendingu hæstv. ríkisstj., skellt skolleyrunum við okkar brtt. Það hefur sem sé verið upplýst í þessum umræðum af hv. frsm. fjhn., að ríkisstj. hafi beinlínis borið sig saman um þessa sérstöku brtt., og maður verður að ætla, að afstaða n. markist af því, hvernig ríkisstj. sjálf hefur snúizt við þessu, af því að það kom bert fram í orðum hv. formanns n. á sínum tíma á nefndarfundum, að ástæðan fyrir því, að ekki væri hægt að hreyfa hér staf eða kommu, - hann hafði nú ekki beint þau orð, - en ástæðan fyrir því, að ekki væri hægt að sinna þessum brtt., væri sú, að þetta væri mál, sem stjórnin hefði samið um. Hann nefndi nú, hv. formaður, að vísu framsóknarflokkinn á þeim fundi, en síðan hefur það upplýstst eftir framburði hv. frsm., að það er ríkisstj. öll. Sem sé, það er þá eina ástæðan, sem n. hefur fyrir því að hlusta ekki á okkur í þessu sambandi, sem viljum draga úr hinum slæmu áhrifum skattálagningarinnar, að það komi í bága við samning stjórnarflokkanna. Hv. 1. þm. Eyf. lýsti því yfir, að sér virtist, að við með því að bera fram brtt. við stóreignaskattinn værum að viðurkenna réttmæti hans og slíkt væri ekki í samræmi við það, sem ég hef leyft mér að halda fram hér í d., að stóreignaskatturinn, eins og hann var úr garði gerður eftir lögunum frá 1957, væri stjórnarskrárbrot. Ég vil lýsa því yfir, að þetta er stór misskilningur hjá hv. formanni fjhn. Það felst engin viðurkenning í okkar brtt. um réttmæti þessa skatts, þó að við reynum núna á þessu þingi að fá fram brtt. til að draga úr því tilræði við atvinnuvegina, sem þar er framið, því að t.d. 30 milljóna skattálagning á sjávarútveginn út af fyrir sig er - ég leyfi mér að fullyrða það - tilræði við þann atvinnuveg, sem á hverju ári er fleytt fram með því að skattleggja þjóðina alla í svokallaðan styrktarsjóð eða hvað hann er kallaður, útflutningsuppbótasjóð, til þess einmitt að fleyta þessum atvinnuvegi. Þessum atvinnuvegi gerir hæstv. sama ríkisstj., sem stendur fyrir útflutningsuppbótunum, það að greiða tugi milljóna í stóreignaskatt, og gefur auga leið, að fyrir atvinnuveg, sem stendur eins höllum fæti og sjávarútvegurinn gerir á ýmsan hátt, er hér visvítandi eða ekki vísvitandi framið tilræði, sem miðar að því að hnekkja atvinnu fólksins í landinu, sem býr við atvinnukjör sín frá sjávarútveginum. Hið sama ætla ég að megi segja, þó að ég hafi ekki tölur fyrirliggjandi, um aðrar stórar atvinnuiðngreinar í landinu, t.d. iðnaðinn, að allt það, sem gert er til að hnekkja iðnaðinum á þennan hátt eða þeim, sem að honum standa, er og verður að síðustu högg í andlit vinnufólksins í landinu, sem hefur atvinnu við þessar atvinnugreinar. Tilraun okkar hv. 6. þm. Reykv. til að draga úr þessum vondu áhrifum liggur í okkar brtt., sem eru svo hóflegar sem raun ber vitni, og í þeim felst engin viðurkenning á stjórnarskrárbrotinu, sem ég held fram að sé framið með setningu laganna um stóreignaskattinn, - engin. Það er bara verið að bera hönd fyrir höfuð sér eða lítils háttar verið að reyna að bera hönd fyrir höfuð atvinnuveganna gegn ofbeldi, eins og á sér stað alls staðar í heiminum, þar sem ofbeldi er beitt og á einhvern hátt er reynt að reisa rönd við því, en í því felst ekki viðurkenning á réttmæti ofbeldisins. Þetta vildi ég taka fram. Ég hef því miður þreytt hæstv. forseta lengur, en ég ætlaði, en skal að tilefnislausu ekki gera það meira við þessa umr.



Herra forseti. Út af ummælum hv. þm. Vestm, um það, að þetta síðara bréf skattstjórans, þar sem segir, að það væri ómögulegt, a.m.k. á þessu stigi, að reikna það út, hvernig stóreignaskatturinn kæmi niður á einstaka atvinnuvegi, afsannaði fullyrðingar hæstv. ríkisstj. um það, að skatturinn kæmi ekki með þunga niður á sjávarútveginum, vil ég segja það, að ég sé ekki, að þetta bréf skattstjórans afsanni neitt í þessu efni eða sanni neitt. Hann segir, að það sé ekki hægt, a.m.k. á þessu stigi málsins, að segja um það, hvernig skatturinn komi niður á einstaka atvinnuvegi. Það þýðir ekki, að hann komi með sérstökum þunga niður á sjávarútveginum. Það veit enginn um þetta fyrir víst. Hafi þessi orð, sem hv. þm. tilfærði eftir hæstv. ríkisstj., fallið frá henni, sem ég man nú ekki eftir, þá hefur hún vitanlega byggt á því almenna ástandi, að fyrirtæki sjávarútvegsins hafa alltaf verið að bera sig upp og biðja um hjálp, og ég geri þá ráð fyrir, að ríkisstj. hafi litið svo á, að þau fyrirtæki væru ekki þannig, eða fæst af þeim, að þau kæmu undir stóreignaskatt. Viðvíkjandi því, að ríkisstj. hafi tekið þessar till. til meðferðar, - og segir hann, að hv. frsm. n. hafi lýst því yfir, - þá verð ég að segja það, að ég veit ekkert til þess. Ég veit ekkert til þess, að ríkisstj. hafi tekið þessar till. til sérstakrar meðferðar. Það má vel vera, en ég veit ekki til þess. Og ég verð enn að leiðrétta það, sem hann hafði eftir mér í þessu efni, þó að ég gerði það síðast, þegar þetta mál var til umræðu. Ég lét aldrei orð falla um það, að ekki mætti breyta staf, vegna þess að það væri samið svo um í ríkisstj., að það mætti ekki, heldur hitt, og það var það, sem ég sagði á nefndarfundinum, að þessi lög væru sett samkvæmt samningum stjórnarflokkanna og það hefði komið fram í mínum flokki, að ekki væri heiðarlegt að breyta þessum lögum, nema samkomulag yrði um það milli sömu flokka og lögin settu, og þetta er töluvert annað. Það er engin fullyrðing um það, að ekki geti komið til mála að breyta þessum lögum, eins og hverjum öðrum lögum. En meðan þessi stjórn er, verður það að vera í samráði á milli stjórnarflokkanna, ef slíkt er gert, og slíkt samráð hefur ekki verið haft, mér vitanlega. Það kann að vera, að hv. frsm. n. viti nánar um það, að stjórnin hafi tekið þetta sérstaklega fyrir, en ég veit ekki til þess á neinn hátt. Ég verð enn að halda við það, að mér finnst það tæplega ómaksins vert fyrir menn, sem halda því fram, að lög séu stjórnarskrárbrot, að vera þá að bera fram till. um breytingar á þeim lögum. Hv. þm. talaði um það, að þar sem ofbeldi væri beitt, þar reyndu menn að rísa gegn því. Hér er nú þannig þjóðskipulag í okkar þjóðfélagi, að dómstólarnir eru óháðir, og ef þetta er stjórnarskrárbrot, eins og hv. þm. heldur fram, þá er það dómstólanna að fjalla um það. Og ef þeir dæma það, að lögin komi í bága við stjórnarskrána, þá falla öll lögin úr gildi, og hv. þm. hefur beinlínis staðhæft, að þetta kæmi í bága við stjórnarskrána. Ég sé ekki satt að segja, hvaða þýðingu það hefur frá hans sjónarmiði, að bera fram breytingar við þau lög, sem hann fullyrðir að komi í bága við stjórnarskrána, því að ef hann hefur rétt fyrir sér í því, þá hljóta lögin að verða dæmd ógild.



Herra forseti. Lögin um svokallaðan skatt á stóreignir voru samþykkt á Alþingi 24. maí 1957, og samkvæmt þeim hefur nú skattálagning eða útreikningur verið framkvæmdur. Hins vegar er eftir að úrskurða þær kærur, sem kunna að berast, og því hugsanlegt, að einhverjar breytingar verði á upphæð skatts hjá einstökum skattgreiðendum, áður en lýkur. Þó er þegar komið í ljós við álagningu þessa skatts, að áætlanir og spár hæstv. ríkisstj. um heildarupphæð hans hafa ekki staðizt og eru í rauninni fjarri öllu lagi. Hæstv. ríkisstj. gaf þær upplýsingar hér á síðasta þingi, og því var óspart á lofti haldið, að líkur væru til, að þessi skattur mundi nema nærri 80 millj. kr. í heild. Reynslan hefur orðið sú, að það nálgast, að hann verði tvöfalt hærri. Þetta sýnir m.a., hvernig háttað hefur verið undirbúningi þessa máls. En þó eiga fleiri kurl eftir að koma til grafar, sem sýna, hversu þessi löggjöf hefur verið undirbúin og sett af handahófi, án þess að menn virðist hafa haft raunverulega nokkra hugmynd um, hver heildarupphæð mundi verða eða hver áhrif þessarar skattlagningar yrðu. En þó að þetta sé kallaður skattur á stóreignir, þá eru margir þeirrar skoðunar, að í rauninni sé hér ekki um skattlagningu að ræða, heldur eignarnám án bóta, og þeir, sem eru þeirrar skoðunar, telja, að þessi löggjöf höggvi mjög nærri stjórnarskránni, þannig að eigi hafi verið fyrr sett á Íslandi skattalöggjöf, sem stappi jafnnærri stjórnarskrárbroti sem þessi lög. Nú er það svo, að það, hvort skattalög teljast heimil samkvæmt stjórnarskránni eða hvort þau fela í sér hreint eignarnám, sem er stjórnarskrárbrot, er matsatriði og vitanlega ógerningur fyrir nokkurn mann að fullyrða fyrir fram, hvernig dómstólar landsins, m.a. hæstiréttur, líti á það mál. Það er því furðuleg röksemd, þegar hv. 1. þm. Eyf. heldur því fram, að vegna þess að hv. þm. Vestm. telji, að hér sé um stjórnarskrárbrot að ræða, þá eigi hann ekki að vera að bera fram brtt., því að þá hljóti lögin að verða felld úr gildi og brtt. séu tilgangslausar. Þó að þessi sé skoðun hv. þm. Vestm. og skoðun margra ágætra lögfræðinga í þessu landi, að þessi lög séu stjórnarskrárbrot, er vitanlega á þessu stigi ógerningur að fullyrða um, hvernig hæstiréttur landsins lítur á það mál. Ef svo færi, að hæstiréttur teldi hér ekki höggvið svo nærri stjórnarskránni, að hægt væri að ógilda þessa skattálagningu, þá er vitanlega eðlilegt, að hv. þm. og við fleiri gerum tilraun til að ráða einhverja bót á verstu agnúum þessara laga. Og ég vil taka undir það með hv. þm. Vestm., að því fer fjarri, að í flutningi slíkra brtt. felist nokkur minnsta viðurkenning á gildi laganna. En það er fleira, en þessar röngu áætlanir um heildarupphæð skattsins, sem í rauninni vekur athygli í sambandi við þessi lög. Það er talað um, að ef skatturinn leggist þungt á útgerðina, t.d. þannig, að það sé raunverulega um 30 millj. kr., sem sjávarútvegurinn þurfi að greiða, þá sýni það aðeins, hvað útvegurinn eða einstök útgerðarfyrirtæki séu vel stæð. Þó að sum útgerðarfyrirtæki hér á landi kynnu að eiga miklar eignir, þá er vitanlegt, að togaraútgerðin hefur á undanförnum árum og nú upp á siðkastið alveg sérstaklega barizt í bökkum, verið rekin með verulegum halla, þannig að sérstakan styrk hefur þurft úr ríkissjóði til að jafna hallann, og hefur þó hvergi nærri hrokkið til. Þess vegna má vel vera, að þó að útgerðarfyrirtæki sé a.m.k. á pappírnum vel stætt efnahagslega, skorti það algerlega fé til að standa undir rekstrinum og berjist þannig í bökkum, að jafnvel séu miklir erfiðleikar á að halda skipunum úti. Hitt er svo annað mál í þessu sambandi, að stóreignaskattslögin hafa að geyma ákvæði, sem ég vil segja að eru alger einsdæmi í löggjöf hér á landi í sambandi við skattálagningu. Vitanlega væri æskilegast, að svo væri yfirleitt, að skattálagning væri miðuð við raunveruleg verðmæti. En í lögunum um skatt á stóreignir er viða beinlínis bannað að miða skattálagninguna við raunveruleg verðmæti, heldur ákveða lögin að búa til einhverjar tölur, sem enga stoð hafa í veruleikanum. Sem dæmi má nefna 2. gr. laganna, 1. tölulið. Þar er talað um, með hvaða verði fasteignir skuli metnar, og það er ekki svo ákveðið, að þær skuli metnar eftir því, sem þær ganga kaupum og sölum. Það hefur verið meginregla, sem gildir t.d. í sambandi við eignarnám, að matsmenn eiga að meta eignir eftir því, sem þær ganga kaupum og sölum. En í þessum 1. tölulið 2. gr. segir m.a. svo, að ef landsnefndinni svokölluðu finnist gildandi fasteignamat á einstökum lóðum ekki nógu hátt, þá eigi að meta það að nýju, miðað við áætlað söluverð, en það er ekki nóg, heldur segir í sömu grein, að við matsverð fasteignanna, eins og það er ákveðið samkvæmt framansögðu, skuli bæta 200% álagi. Það er ekki verið að finna út raunverulegt verðmæti eignanna eða hversu mikið eitt fyrirtæki eða einstaklingar eiga að raunverulegum verðmætum. Nei, lögin ákveða, að það eigi að búa til vissar tölur, sem eiga að vera grundvöllur skattálagningarinnar. Alveg sama kemur t.d. fram í sambandi við mat á hlutabréfum, sem mér er kunnugt um að í sumum tilfellum er svo fjarri öllu lagi, að hlutabréf, sem ekki er einu sinni hægt að selja á nafnverði, eru metin með mörg hundruð prósent álagi. Þannig er grundvöllur stóreignaskattslaganna í mörgum tilfellum svo fráleitur, að það er verið að búa til einhverjar eignatölur og skatturinn svo lagður á þær. Ekki er þó öll sagan sögð með þessu, því að þegar stóreignaskattslögin voru hér til meðferðar á síðasta þingi, bar það m.a. á góma, hvort þessi lög mundu verða til þess að íþyngja atvinnuvegum landsmanna, og var þá sérstaklega rætt um sjávarútveginn í því sambandi. Þá var það fullyrt af aðstandendum þessa frv. og fyrst og fremst af hæstv. ríkisstj, og fjmrh., að lögin mundu ekki bitna á sjávarútveginum. Við 1. og 2. umr. þessa máls hér voru svo gerðar fyrirspurnir um það, hvernig skatturinn skiptist á atvinnuvegina, og alveg sérstaklega óskað upplýsinga um, hversu mikið sjávarútvegurinn þyrfti að greiða. Nú er það svo, að hæstv. fjmrh., sem var hér viðstaddur á fyrra stigi þessa máls, þegar slík fyrirspurn var gerð, lýsti því yfir, að hann hefði ekki gögn við höndina. En þrátt fyrir þessar fsp. virðist hann ekki hafa gert neina gangskör að því að útvega þær upplýsingar og sýnir ekki einu sinni hv. Ed. þá virðingu eða tillit að mæta hér á fundum, þegar málið er á síðari stigum, til þess að svara fyrirspurnum eða gefa upplýsingar. Ég vil taka það fram, að mér virðist hæstv. ráðh. sýna d. algert virðingarleysi með þessu framferði. Ef til vill skýrist þessi fjarvera hæstv. ráðh. af því, að hann annaðhvort treysti sér ekki til að gefa þessar upplýsingar eða vill ekki gefa þær. Þegar svo fjhn. þessarar deildar fer fram á, að skattstofan í Reykjavík gefi þessar upplýsingar, þá biðst skattstjórinn fyrst undan því að gefa þær. Þegar það er ítrekað, að nefndin óski eftir að fá þær, þá kemur þetta plagg, sem hér var lesið af hv. frsm. og náttúrlega er hvorki fugl né fiskur og segir ekki nokkurn skapaðan hlut annan, en að staðfesta það, sem haldið hefur verið fram, að semjendur og flutningsmenn þessara laga höfðu sjálfir ekki hugmynd um, hvað þeir voru að gera. Þeir höfðu ekki hugmynd um, hvernig þessi skattur mundi lenda á atvinnuvegum þjóðarinnar. Ég benti á það áðan, hversu þeir hafa gefið upp algerlega rangar áætlunartölur um heildarupphæð skattsins, að það yrði um 30 millj., þegar hann verður líklega 130–140 millj. kr. Í öðru lagi var því lýst yfir af ríkisstj. við setningu laganna, að þessi skattur lenti ekki á atvinnuvegunum og fyrst og fremst ekki á sjávarútveginum. Nú segir skattstjórinn í Reykjavík: „Af þessu leiðir, að það er algerlega útilokað að skipta eignarskatti eftir atvinnugreinum, svo að nokkurt vit sé í.“ Skattstjórinn segir: Það er ekki hægt að skipta þessu milli atvinnugreina þannig, að nokkurt vit sé í. - M.ö.o.: þeir, sem stóðu að þessu frv., hæstv. ríkisstj. og semjendur þessa frv., hafa þá ekki haft hugmynd um, hvað er búið að gera og hvað er búið að segja, því að ég vil ekki ætla þeim, að þeir hafi gefið hér vísvitandi rangar upplýsingar. M.ö.o.: það er ekki hægt að fá upplýsingar um það, svo að nokkurt vit sé í, segir skattstjórinn í Reykjavík, að hve miklu leyti skatturinn lendir á sjávarútvegi eða öðrum atvinnugreinum. Ef svo er, fer það náttúrlega að skýrast betur, hvers vegna hæstv. fjmrh. kemur ekki á fund hér í þessari hv. d., þegar þetta stórmál er til umræðu, og forðast að svara fyrirspurnum, sem til hans hafa verið gerðar. Nú er það svo, að svar skattstjóra er að sjálfsögðu algerlega út í hött. Hann tekur eitt dæmi um einn gjaldanda, um einn ákveðinn gjaldanda, sem á eignir, sem snerta ýmiss konar starfsemi og atvinnugreinar. Hins vegar er öllum vitanlegt, að um allan þorra af þeim, sem lenda í þessum skatti, gildir það, að þeir stunda mestmegnis eða eingöngu eina atvinnugrein. Þess vegna má segja: Það er útúrsnúningur og út í hött svarað, þegar tekinn er einn gjaldandi, sem hefur svona viðtækan atvinnurekstur eða margvíslegar eignir og erfitt að greina það sundur. Eins og hv. þm. Vestm. hefur hér skýrt frá, hafa fulltrúar sjávarútvegsins reynt að gera sér nokkra grein fyrir því, hversu mikið af skattinum lendi á útveginum, og eftir þá útreikninga hafa þeir talið, að það muni vera í kringum 30 millj. kr., eins og hv. þm. upplýsti, sem á sjávarútveginum lendi. Það er svo að skilja á sumum hv. stjórnarliðum, að þetta sé auðvitað allt í lagi; það sýni bara, hvað sjávarútvegurinn og útvegsmenn og útgerðarfélög séu auðug og vel stæð. Ég svaraði þessu að nokkru leyti áðan, að jafnvel þó að um miklar eignir sé að ræða, getur útvegurinn barizt í bökkum og verið rekinn með tapi. En spurningin er þá: Hver áhrif hefur þessi stóreignaskattur, við skulum segja þessar 30 millj. kr., á útveginn? Ég býst við, að óhjákvæmilega verði það þannig í flestum tilfellum, að þau útgerðarfyrirtæki, sem í skattinum lenda, verði að draga úr rekstri sínum. Þau hafa vafalaust flest eða öll oflítið rekstrarfé fyrir, en fyrst og fremst verður það af handbærum tekjum og rekstri, sem verður að taka fé til að greiða þennan skatt. Ég held, að fyrsta afleiðing þessa skatts hljóti að verða sú, að útgerðin hjá þeim fyrirtækjum, sem í skattinum lenda, dregst saman. Það er auðvitað áfall fyrir þessi útgerðarfyrirtæki, en það er fyrst og fremst áfall fyrir þá, sem hafa atvinnu við þessi útgerðarfyrirtæki, bæði sjómenn og landmenn, og jafnframt fyrir þjóðfélagið í heild. Þess vegna er það raunverulega svo, að þó að það liti fallega út á pappírnum og gangi kannske vel í ýmsa landsmenn, að vera að þykjast leggja skatt á stóreignamenn og auðkýfinga, þá lendir þessi skattur í mörgum tilfellum, - ég segi ekki öllum, en í mörgum tilfellum lendir hann beinlínis á atvinnurekstrinum, verður til að draga saman atvinnufyrirtækin og þar með draga úr atvinnunni og skapa hættu á atvinnuleysi. Því mun niðurstaðan verða sú, eins og margsinnis hefur verið bent á varðandi slíka skattálagningu sem þessa, sem á marga lund er alveg með eindæmum og endemum í þessu þjóðfélagi, að í mörgum tilfellum verður það til þess að draga úr atvinnulífinu og verður þjóðfélaginu í heild til ógagns. Ég vildi láta þessi orð falla hér til viðbótar þeim ýtarlegu athugasemdum og gagnrýni, sem fram hefur komið hjá hv. þm. Vestm. En ég vil aðeins benda að lokum á þetta tvennt: annars vegar, hversu hrapallega hafa reynzt rangar upplýsingar og áætlanir hæstv. ríkisstj. um heildarupphæð skattsins, og hins vegar, að allar líkur benda til þess, að þær upplýsingar og spár, sem fram voru bornar hér í fyrra af hæstv. ríkisstj.; að sjávarútvegurinn og iðnaðurinn eða framleiðslugreinarnar slyppu við skattinn, reynast líka algerlega rangar og skatturinn lendi með verulegum þunga á atvinnuvegum þjóðarinnar.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls gat ég þess, að við hv. þm. Vestm. (JJós), sem báðir eigum sæti í fjhn., mundum bera fram brtt. við 3. umr. málsins. Þessar brtt. hafa því miður orðið það síðbúnar, að þær liggja ekki fyrir prentaðar, og vil ég leyfa mér að leggja þær fram skriflegar og biðja hæstv. forseta að leita afbrigða, til þess að þær megi koma fyrir. Þessar brtt. eru tvær. Það er sú fyrri, að úr 1. gr. falli niður orðin „allt að þrjár“. Þar segir: „Ríkisstjórninni er heimilt að ákveða, að settar skuli á stofn allt að þrjár innflutnings- og gjaldeyrisafgreiðslur utan Reykjavíkur“ - að niður falli orðin „allt að þrjár“, og enn fremur orðin í næstu línu: „þó ekki fleiri en ein í hverjum landsfjórðungi.“ Upphaf þessarar málsgreinar yrði því þannig, ef brtt. okkar væru samþykktar: „Ríkisstjórninni er heimilt að ákveða, að settar skuli á stofn innflutnings- og gjaldeyrisafgreiðslur utan Reykjavíkur á þeim stöðum, sem bezt teljast til þess fallnir.“ Það er felld niður þessi takmörkun, að það skuli þó aldrei vera fleiri en ein í hverjum landsfjórðungi. Ég minntist nokkuð á það við 2. umr., hverjar væru ástæður fyrir þessu, en staðhættir hér á landi geta vel verið þannig, að óheppilegt sé að binda sig við eina skrifstofu í hverjum landsfjórðungi, ef á að setja upp skrifstofur utan Reykjavíkur til fyrirgreiðslu fyrir fólkið. Málin geta legið þannig fyrir, að af samgöngu- og viðskiptaástæðum sé eðlilegra að hafa þetta óbundið, og við það er till. okkar miðuð, því að vitanlega er tilgangurinn sá að greiða fyrir fólkinu, en ef bundið væri sig eingöngu við einn stað í hverjum landsfjórðungi, gæti svo farið, að viss byggðarlög væru verr sett en áður. Síðari brtt. er viðaukatill., að aftan við greinina bætist: „Þær afgreiðslur, sem þannig eru settar á stofn, skulu fá sjálfstæðan rétt til úthlutunar innflutnings- og gjaldeyrisleyfa, eftir því sem nánar verður ákveðið í reglugerð.“ Það var minnzt á það við 2. umr., að eftir þessu frv. væri ekkert um það sagt, hvort þessar nýju afgreiðslur ættu að fá sjálfstæðan úthlutunarrétt eða vera háðar innflutningsskrifstofunni í Reykjavík um allar leyfaveitingar innflutnings og gjaldeyris. Við flm. þessarar brtt. teljum eðlilegt og í rauninni sjálfsagt, að ef á að stofna fleiri slíkar afgreiðslur, verði þær afgreiðslur, til þess að gagni komi fyrir landsfólkið, að fá nokkuð sjálfstæðan úthlutunarrétt, og yrði það væntanlega í framkvæmd þannig, að ríkisstj. eða þeir aðilar aðrir, sem hér koma til greina, gjaldeyrisbankar að sjálfsögðu og ef til vill innflutningsskrifstofan í Reykjavík, mundu úthluta vissum kvóta eða ákveðinni upphæð, sem hver skrifstofa mætti úthluta sjálfstætt. Það er því efni þessarar síðari brtt. okkar, að þessar afgreiðslur skuli fá sjálfstæðan rétt til úthlutunar innflutnings- og gjaldeyrisleyfa, en að sjálfsögðu verður að ákveða um þetta nánar í reglugerð, sem gert er ráð fyrir í frv. að ríkisstj. setji um þessi mál. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð til skýringar þessum tveimur brtt., en vænti þess, að þær fái góðar undirtektir.

Frsm. meiri hl. (Björn Jónsson) : Herra forseti. Frá mínu sjónarmiði er það að segja um þessar brtt., sem hv. 6. þm. Reykv. flytur, að þær mundu í framkvæmdinni breyta ákaflega litlu, en ég tel þær skemma frv. og get vel fallizt á það, að þær verði samþ. Þar sem hér er eingöngu um heimildarlög að ræða, tel ég það ekki geta sakað neitt, þó að svo sé um hnútana búið, að fleiri en ein afgreiðsla geti verið í sama landsfjórðungi, ef það þykir tiltækilegt og heppilegt, þó að ég hins vegar geri tæplega ráð fyrir því, að svo yrði í reyndinni. Í frv., eins og það nú er, segir að forstöðumenn hinna væntanlegu innflutningsskrifstofa taki ákvarðanir samkvæmt lögunum, eftir nánari starfsreglum, sem ríkisstj. setur, en aftur á móti er svo ákveðið í till. hv. 6. þm. Reykv., að þær hafi sjálfstætt ákvörðunarvald, eftir því sem nánar er tilgreint í reglugerð. Raunverulega er þarna verið að segja hið sama, en þó e. t. v. skýrar með því orðalagi, sem er gert ráð fyrir í brtt. hv. þm., að það sé í öllum tilfellum svo um búið, að innflutningsskrifstofurnar hafi eitthvert sjálfstætt ákvörðunarvald. Að sjálfsögðu hefur það alltaf verið ætlun okkar flm., að svo yrði, og tel ég þess vegna, að þessi breyt. sé ekki á nokkurn hátt til skaða, en frekar til bóta.