Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það gerist margt á sólarhringum eins og þessum.  Ég vil í upphafi nefna að mér þykir málflutningur í þessu máli vera allsérstakur og málum vera þannig uppstillt eins og við séum að taka einhverja grundvallarafstöðu til þess hvort það eigi að koma á tveggja þrepa virðisaukaskattskerfi eða ekki. Ég lít ekki svo á að ég sé að taka hér einhverja framtíðarákvörðun um það hvort slíku kerfi verði komið á heldur fyrst og fremst það að við erum hér að fjalla um ákveðna aðgerð út frá kjarasamningum sem gerðir voru sl. vor. Það er fyrst og fremst í ljósi þess sem ég hef tekið mína afstöðu og tel að hér sé um að ræða breytingar sem eru mjög illa undirbúnar og hefðu þurft miklu lengri undirbúning og rannsókn þannig að menn gerðu sér grein fyrir afleiðingum þess sem verið er að gera auk þess sem ég er algerlega sannfærð um að hér er fyrst og fremst verið að flytja peninga til hinna efnameiri í þjóðfélaginu þó sú lækkun sem vonandi verður á matvælum, innfluttum matvælum fyrst og fremst, muni auðvitað skila sér til allra. En þó vil ég líka ítreka það sjónarmið að ég er ekkert sannfærð um að það eigi að lækka virðisaukaskatt á öllum matvælum. Ég tel að það sé hægt að beita skattlagningu til neyslustýringar og ég verð að segja það alveg eins og er að ég sé enga sérstaka ástæðu til þess að vera að lækka virðisaukaskatt sérstaklega á alls konar innfluttum pakkamat sem er mjög vaxandi í verslunum m.a. hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég sé enga sérstaka hollustustefnu í því og teldi frekar að það ætti að reyna að snúa dæminu við og þróa neyslu landsmanna í átt til meiri hollustu og skattlagning er eitt af því sem hægt er að beita í þeim efnum. Þannig að ég mótmæli því að hér sé verið að taka einhverja endanlega ákvörðun um tveggja þrepa virðisaukaskatt og ég vitna í það sem segir í nál. 2. minni hluta efh.- og viðskn., með leyfi foreta: ,,Það hefur um árabil verið skoðun undirritaðra nefndarmanna og stjórnmálasamtaka, sem þeir eru fulltrúar fyrir, að það beri að lækka verð á matvælum, einkum þeim sem vega þyngst í matarkaupum fjölskyldnanna í landinu. Breytingar á sköttum, svo og endurgreiðslum, koma auðvitað sterklega til greina þegar leitað er leiða til lækkunar matarverðs. Ríkisstjórnin hefur hins vegar staðið þannig að verki við undirbúning og afgreiðslu þess máls sem hér er til umræðu að ógjörningur er að styðja það.`` Þetta er mergurinn málsins. Það er staðið þannig að verki hér að það er ekki hægt annað en að láta ríkisstjórnina bera ábyrgð á þessu mái. Ég vil líka rifja það upp sem ég sagði í gær að það er verið að færa peninga úr einum vasa í annan og að gefa með annarri hendinni og taka með hinni. Í mínum huga er það alls ekki ljóst hvað kemur út úr því dæmi og sannast að segja efast ég um að sú lækkun sem verður á matvælum vegi upp á móti þeirri hækkun sem verður á tekjuskatti, útsvari og öðru því sem mun bitna á landsmönnum á næstu vikum og mánuðum. Ég hafði hugsað mér að eyða töluverðum tíma af minni ræðu í ferðaþjónustuna og flutninga. En sem betur fer hafa þau tíðindi gerst að ríkisstjórnin hefur nú séð að sér og ætlar að draga til baka það atriði að leggja virðisaukaskatt á flutninga og hluta af ferðaþjónustunni og ég fagna því vissulega. Við munum væntanlega ræða það mál betur hér á eftir. Mér þykir vera órói hér í salnum, virðulegur forseti.

Hafið hljótt á fundinum.

Ég held að það sé ekki ástæða til að fara ítarlegar út í aðra þætti þessa frv., þ.e. breytingar á tollalögum og vörugjöldum. Þar er um allnokkrar breytingar að ræða og það er mjög ánægjulegt að það náðist samkomulag um að lækka vörugjöld á málningu þannig að samkeppnisstaða þeirrar vörutegundar batnar á markaðnum og er þá komið meira samræmi varðandi innlenda framleiðslu á byggingarvörum. Ég ætla þá aðeins að víkja að þeim tillögum sem 2. minni hluti leggur til til breytinga á þessu frv. hér, þ.e. sú leið sem við hefðum viljað fara til að bæta og jafna kjörin í landinu. Það er auðvitað fyrst að nefna það sem er lykilatriði í þessu máli sem er að endurgreiðslum á virðisaukaskatti á öllum mikilvægustu matvælunum verði haldið áfram þannig að verði þeirra verði haldið sem næst því að þau beri 14% virðisaukaskatt. Inn í þetta tökum við m.a. fisk, sem er auðvitað mjög mikilvæg neysluvara, en mun hækka í verði nái þessar tillögur fram að ganga. Síðan leggjum við til að virðisaukaskatturinn lækki úr 24,5% í 23%. Samkvæmt útreikningum Þjóðhagsstofnunar skilar þessi lækkun á virðisaukaskatti, sem nær auðvitað til allra þeirra þátta sem eru virðisaukaskattskyldir, álíka lækkun á verðlagi og í rauninni álíka kjarabótum. Mjög svipuðum kjarabótum og hin leiðin. Það má nefna að það er annar þáttur en matvæli sem vegur mjög þungt í kostnaði heimilanna og það er það sem snýr að húsnæði, húshitun o.fl. sem ríkisstjórnin lagði á virðisaukaskatt á þessu ári, reyndar 14% virðisaukaskatt og muni ekki lækka með þessari aðgerð, en menn gleyma því alltaf að það eru aðrir þættir sem vega mjög þungt í kostnaði heimilanna. Föt og barnaföt og ýmislegt sem að því snýr mundi lækka. En með lækkun af þessu tagi yrði komist hjá þessari miklu röskun í skattkerfinu sem fram undan er og hefði þurft miklu, miklu meiri og betri undirbúning eins og ég hef margoft nefnt. Til þess að jafna kjörin þá leggjum við til 350 millj. kr. til viðbótar í barnabótaauka sem kæmi þá auðvitað barnafjölskyldum helst til góða. Við leggjum til að það verði hægt á ferðinni til að lækka tekjuskatt félaga og það er í rauninni furðulegt hve langt ríkisstjórnin gengur í því að lækka skatta á atvinnulífinu miðað við það ástand sem við búum við og hún gerir það auðvitað á alla línuna eins og alltaf þegar hún grípur til aðgerða þá er ekki verið að meta hverjir standa vel og hverjir illa heldur er alltaf lækkað á alla línuna og Eimskip og ,,kolkrabbinn`` fær bara að græða í friði. En til að létta nú örlítið á hinu þrautpínda atvinnulífi þá leggjum við reyndar til að það verði hætt við að hækka tryggingagjaldið og það snýr að því að þetta er launatengt gjald og á að skila ríkissjóði 560 millj. kr. en ef þetta gjald verður hækkað þá mun það skila sér út í verðlagið með einum eða öðrum hætti. Þarna er einmitt komið enn eitt dæmið af því, sem ég nefndi hér áðan, þar sem er verið að taka með annarri hendinni og gefa með hinni. Síðan er kannski ekki síst að nefna það atriði sem ég vona nú að þingheimur muni samþykkja síðar í dag eða í nótt eða á mánudag eða hvenær sem kemur að atkvæðagreiðslu og það er það að atriði að breikka eignarskattsstofninn þannig að hann nái til fjármagnseigna. Jafnframt leggjum við til að hinn umdeildi ekknaskattur verði lagður niður. Gefst nú Sjálfstæðisflokknum loksins tækifæri til að leggja þennan skatt niður. Held ég að frú Þuríður Pálsdóttir verði glöð þegar hún fréttir þetta. En þessi tekjuöflun gefur eitthvað á bilinu 600--800 millj. kr. í auknar tekjur. Við töldum að þessi breikkun á eignarskattstofni mundi skila um 800 millj. en Þjóðhagsstofnun metur það þannig að þetta séu um 600 millj. kr. og ætti nú hæstv. fjmrh. að hlusta vel á þessa tillögu og hafa í huga gagnvart hinum svelta ríkissjóði. Síðast en ekki síst leggjum við til það sem við teljum vera mjög skynsamlegt í þessu máli að sett verði nefnd á laggir til að skoða kosti þess og galla að festa hér í sessi tveggja þrepa virðisaukaskatt auk þess sem menn skoði aðrar leiðir í skattamálum sem megi verða til að jafna kjörin. Þetta eru helstu atriðin í þeirri leið sem við hefðum viljað fara við þessar aðstæður og tengist því að menn eru í rauninni sammála um það að lækkun á virðisaukaskatti á matvælum sé ákaflega ómarkviss leið til tekjujöfnunar og þarf ekki að ítreka það hér enn einu sinni. Að lokum, virðulegur forseti, ætla ég rétt að nefna það að þrátt fyrir ýmis slæm tíðindi og vanhugsaðar aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til þá hafa okkur nú borist þau tíðindi á allra síðustu dögum að þjóðarbúið standi heldur skár en menn höfðu reiknað með. Þar koma til auknar veiðar og meiri útflutningur. Þetta þýðir að það dregur heldur úr ríkissjóðshallanum og það verður að segjast að þetta eru gleðileg tíðindi í þeim samdrætti sem við höfum átt við að búa. En það breytir ekki því að Þjóðhagsstofnun lítur þannig á að það ár sem nú fer í hönd verði það erfiðasta. Fram undan sé erfiðasta árið en síðan muni aftur fara að birta til. Nú er auðvitað ómögulegt að segja hvort þessi spá rætist. Það veltur auðvitað mikið á því hvað gerist út í hinum stóra heimi en við skulum reyna að vera bjartsýn og vona að það rætist úr. En hitt er annað mál að á meðan ríkisstjórnin stjórnar með þeim hætti sem hér hefur tíðkast og heldur áfram að auka hallann á ríkissjóði og gefst upp við allar óvinsælar aðgerðir af því að það eru að koma kosningar þá er kannski ekki á góðu von. En það er auðvitað staðreynd og við verðum öll að horfast í augu við það að með því að ríkissjóður safnar jafnmiklum skuldum og raun ber vitni þá erum við að skapa hér mikinn vanda sem þjóðin mun þurfa að glíma við á komandi árum. Sá samdráttur sem við höfum verið að ganga í gegnum hefur þýtt kjaraskerðingu og hann mun þýða kjaraskerðingu, hjá því er ekki hægt að komast. Og málið er auðvitað það að jafna þeirri kjaraskerðingu á þann hátt að þeir taki meira á sig sem betur hafa og við hlífum þeim sem verst standa. Því miður gerist það ekki í þessu skattafrv. hér. Það er enn einu sinni verið að fara í vasa þeirra sem verr standa eða það er alla vega sú útkoma sem ég fæ út úr þessu dæmi vegna þess m.a. að það var ekki gripið til þeirra aðgerða sem áttu að fylgja þessari lækkun á matarskatti sem kemur sem sagt öllum til góða en skilar þeim fleiri krónum sem hafa meiri neyslu. Mín niðurstaða af þessu öllu saman er sú að ég treysti mér ekki til að styðja þessa breytingu á virðisaukaskatti þó ég sé fylgjandi ýmsum öðrum atriðum í frv. En það eru líka önnur mál sem erfitt er að styðja eins og hækkun á tekjuskatti. Ég vil að lokum taka undir það sem hv. þm. Ingi Björn Albertsson sagði að í öllu þessu mikla fári í kringum virðisaukaskattinn hefur kannski ekki gefist nægilegur tími til að kanna ýmis önnur mál eins og hið nýja markaðsgjald. En í ljósi þeirra staðreynda að það er verið að leggja álögur á allan almenning í landinu þá held ég að við verðum nú að dreifa álögum á atvinnulífið líka.

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að óska eftir því við hv. efh.- og viðskn. að gerðar verði breytingar á því frv. sem hér er til umræðu á milli 2. og 3. umr. Þær breytingar sem um er að ræða eru þær að fólksflutningar og ferðaskrifstofuþjónusta færist undan skattskyldu en jafnframt verði tryggingagjald á þessum greinum fært aftur til þess horfs sem það er nú í eða úr 2,5% í 6%. Það er ósk mín, virðulegur forseti, að brtt. þessar verði teknar til umræðu í nefndinni á sérstökum fundi sem yrði þá væntanlega boðaður á milli 2. og 3. umr. Það er jafnframt ósk mín að brtt. hv. minni hluta sem lúta að þessum atriðum sérstaklega verði kallaðar aftur til að hægt verði að skoða þær ásamt þessum á milli 2. og 3. umr. málsins.

Virðulegur forseti. Það er að sjálfsögðu jákvætt að ríkisstjórnin og meiri hlutinn hefur tekið þessa ákvörðun en í reynd var búið að taka hana þegar það var ákveðið að endurgreiða virðisaukaskatt af almenningsvögnum eins og hér á höfuðborgarsvæðinu. Það gat náttúrlega ekki gengið að mismuna aðilum með þeim hætti eins og til stóð. Ég vil taka það fram að ég tel að þessi ákvörðun sé á engan hátt fullnægjandi í þessu máli. Ég ítreka fyrirvara mína í sambandi við virðisaukaskatt og hversu hættulegt það er að Alþingi taki nú þær ákvarðanir sem standa fyrir dyrum og bið menn að hlusta á allar þær aðvaranir sem koma frá fjölmörgum aðilum í landinu, ekki síst fagfólki sem telur að hér sé verið að stórskemma mikilvægasta tekjuöflunarkerfi ríkisins. Ég vil jafnframt taka það fram að áfram er haldið á þeirri braut að leggja virðisaukaskatt á mikilvægan þátt ferðaþjónustunnar innan lands, þ.e. gistingin, skattur sem mun koma á á næsta ári án þess að það hafi á nokkurn hátt verið gert ráð fyrir því í verðlagi sem ákveðið er á síðasta ári. Það er ekki hægt að hækka verð á gistingu um þessar mundir því ef það er gert þá mun Ísland eyðileggja sína samkeppnisstöðu á erlendum markaði. Ég vil biðja hæstv. fjmrh. að taka tillit til þessa og hugsa um það vegna þess að ef samkeppnisstaðan er eyðilögð þá munu Íslendingar verða af verulegum gjaldeyristekjum.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir góðar undirtektir við hluta af málflutningi mínum hér áðan en jafnframt harma að hann skuli telja að þetta sé ekki nægilegt til að góður friður náist um málið. Ég vil taka fram að það er ólíku saman að jafna annars vegar rekstrarstyrkjum sveitarfélaga til almenningssamgangna innan héraða og hins vegar flugi innan lands en þessum rökum var sífelldlega beitt hér í umræðunum. Í umræðum um þessi mál kom margoft fram að mjög margir þingmenn töldu að hér væri um sérstakan landsbyggðarskatt að ræða. Það hefur verið farið ofan í þetta mál og til þess að það velkist nú enginn í vafa um það þá mun ríkisstjórnin að sjálfsögðu ekki leggja á skatta sem almennt er talið af þingmönnum vera sérstakir landsbyggðarskattar. Það stóð ekki til. Í öðru lagi vil ég frá því segja að það er ekkert óeðlilegt við það þótt gistingin verði undir virðisaukaskatt seld vegna þess að veitingareksturinn er það nú þegar og oftast fer saman gisting og veitingahúsarekstur eins og ég veit að hv. þm. þekkir. Fyrir ári síðan voru þessar breytingar gerðar. Það hefur enginn þær afsakanir að geta ekki undirbúið sig undir breytingar sem munu verða um næstu áramót. Hér er verið að breyta lögum sem í raun og veru tóku gildi fyrir u.þ.b. ári. Það má vel vera að eitthvað sé hæft í þeim rökum sem hafa komið fram hjá hv. þm. varðandi þá kerfisbreytingu sem fyrst og fremst hefur verið til umræðu hér við þessa umræðu en ég vil taka það fram að ástæðan fyrir því að verið er að breyta skattalögum hér nú til þess að lækka skatta fyrir þá sem þurfa talsvert á mat að halda í sínum búskap og það eru nú mjög margir, ástæðan er sú að ríkisstjórnin vill stuðla að stöðugleika og vinnufriði í landinu og telur að það markmið sé ákaflega mikilvægt. 

Virðulegur forseti. Ég tel að sjálfsögðu rétt að efh.- og viðskn. taki þetta mál fyrir og fari ofan í það. Ég vil jafnframt benda hæstv. fjmrh. á þá staðreynd að það hefur verið fjárfest mjög mikið í gistihúsum hér á landi á undanförnum árum. Þessir aðilar hafa borgað virðisaukaskatt af þessu gistirými. Þetta skiptir að sjálfsögðu mjög miklu máli vegna þess að við ákvörðunina mun koma veruleg mismunun. Það er mikið af gistirými ónýtt, sem ekki er not fyrir í landinu, og það er mikið á að sækja í sambandi við það að fá fleiri ferðamenn til landsins. Það hefur á engan hátt verið gerð tilraun til að reyna að taka tillit til þessarar staðreyndar. Hæstv. samgrh. hefur annað slagið rætt þetta mál m.a. við mig og ég vænti þess að í störfum nefndarinnar sé fjmrn. tilbúið til að veita upplýsingar um þennan þátt málsins. Ég ætla ekki hér í þessu andsvari að fara að ræða við hæstv. fjmrh. um kerfisbreytinguna almennt en ég veit það að hæstv. fjmrh. gerir sér það ljóst að hér er um stórslys að ræða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að ætla að boða fund í nefndinni og jafnframt fyrir framlag hans til slysavarna hér í þessum umræðum en sjálfsagt eru einhverjir því miður sem taka ekkert tillit til óska hans í þeim efnum. Varðandi virðisaukaskattinn á gistirýminu skal það tekið fram að fyrir ári síðan voru þessi lög sett. Þá þegar gátu gistihúsin látið skrá sig sem þýðir það að sú fjárfesting, sem hefur átt sér stað í greininni, kemur að sjálfsögðu til frádráttar. Það vandamál sem hv. þm. er hins vegar að nefna hefur verið þrautkannað í fjmrn. Það verður að fara eins með þetta mál núna og þegar virðisaukaskatturinn var tekinn upp almennt. En það vandamál er auðvitað þekkt að ýmis stofnkostnaður, sem efnt hefur verið til, hefur fallið til áður en virðisaukaskatturinn tók gildi og þess vegna kemur stofnkostnaðurinn, þ.e. skatturinn á stofnkostnað, ekki til frádráttar útskattinum. Það er sjálfsagt í dag á fundi nefndarinnar að fara yfir þetta mál en ég bendi á að við stöndum frammi fyrir nákvæmlega sömu vandamálum í þessari grein þegar virðisaukaskatturinn er settur á eins og í öllum greinum fyrir örfáum árum þegar þetta sama gerðist í öðrum greinum. Og það hefur kannski verið tekið meira tillit til þess í þessu máli heldur en í öllum öðrum vegna þess að fyrirtækin höfðu heimild til að skrá sig með árs fyrirvara þannig að hægt væri að taka tillit til stofnkostnaðarins allt þetta ár. Þetta vildi ég, virðulegi forseti, að kæmi fram í umræðunni. En ég skil hv. þm. þannig að hann muni vilja greiða fyrir þessu máli með því að halda fund í nefndinni strax að þessum umræðum loknum en þessar umræður hafa staðið nú þegar alllengi eins og ég veit að hv. þm. geta tekið undir með mér.

Hæstv. forseti. Fyrst í sambandi við að þessar umræður hafi staðið alllengi. Það er verið að ræða hérna átta lagafrv. í einum bandormi og ég kalla það ekki lengi þó hér hafi staðið framsöguræður fyrir fjórum minnihlutaálitum nefndarinnar í nokkra klukkutíma. Ég fagna því að sjálfsögðu að hæstv. fjmrh. opnar á það að lagfæra þetta mál og við hljótum að taka því tilboði hans að halda þegar fund í efh.- og viðskn. og fara yfir það. Ég bauð reyndar upp á það í minni ræðu og nefndi þá sérstaklega þessa þætti sem hér hefur verið opnað á að gangi til baka. Hitt er svo annað mál að auðvitað hefðum við viljað sjá þar að betur væri tekið til hendinni og menn viðurkenndu það sem hreinlegast væri að þessi skattlagning á ferðaþjónustuna sem heild er mjög misráðin. En við hljótum að viðurkenna að þetta er í rétta átt að fella þó út það sem að mínu mati var allra óréttlátasti hluti hennar sem var sú skattlagning sem átti að standa eftir á öðrum almenningssamgöngum en þeim sem eru hér á höfuðborgarsvæðinu fyrst og fremst með því að ríkisstjórnin hafði þegar ákveðið endurgreiðslu á þeim. En ég tel að þetta þurfi sem sagt að skoða út frá innbyrðisstöðu einstakra greina ferðaþjónustunnar því þá er auðvitað orðið ljóst að það vakna spurningar um samræmingu í þeim efnum. Það er sjálfsagt mál að taka brtt. til baka nú við 2. umr. og eðlilegt að þær komi síðan fram eftir að ljóst er hver verður endanleg gerð málsins. Varðandi það sem hér varð tilefni orðaskipta um endurgreiðslu uppsafnaðs virðisaukaskatts þá minni ég hæstv. fjmrh. á að það er nærtækt að vísa til endurgreiðslna á uppsöfnuðum söluskatti sem var tíðkað í stórum stíl á umliðnum árum til samanburðar gagnvart t.d. stöðu gistingarinnar núna. 

Virðulegur forseti. Það kom fram í máli hæstv. fjmrh. hér áðan að honum finnst þessi umræða hafa staðið óþarflega lengi. Ég held ekki að það sé vegna þess að það eru svo margir tímar, ég held að það sé fyrst og fremst vegna þess að það hefur sviðið undan þessari umræðu. Og að hæstv. fjmrh. er það fyllilega ljóst að ríkisstjórnin er hér ekki á réttri leið. Það er ekki stórmannlegt af hæstv. ríkisstjórn að skjóta sér á bak við samninga aðila vinnumarkaðarins. Ef það er svo að það er hægt að ná þeim markmiðum sem stefnt var að í kjarasamningunum á betri hátt og hagkvæmari en var á servéttunni sem var rennt yfir borðið þegar þessi lína var lögð þá eiga menn að sjálfsögðu að hafa kjark til að skoða þá leið og hrinda henni í framkvæmd. Ég er ekki búinn að sjá það að kjarasamningum hefði verið sagt upp út á hreint tæknilegt atriði. Virðulegur forseti. Ég minni á að það er ljóst að aðgerðir ríkisstjórnarinnar núna eru illa undirbúnar og illframkvæmanlegar með svo skömmum fyrirvara eins og gert er ráð fyrir. Ég minni einnig á að 2. minni hluti efh.- og viðskn. setur fram heildstæðar tillögur sem felast í eftirfarandi atriðum, með leyfi forseta: 1. Þeim endurgreiðslum á virðisaukaskatti sem verið hafa seinni hluta þessa árs á innlend matvæli verði haldið áfram. 2. Almenna virðisaukaskattprósentan verði lækkuð úr 24 í 23%. Þessi aðgerð, með því að viðhalda endurgreiðslum, skilar launafólki sömu niðurstöðu hvað varðar tekjujöfnun og lægra vaskþrep á matvæli. 3. Til frekari tekjujöfnunar fyrir þá lægstlaunuðu verði varið 200 millj. kr. í vaxtabætur og 350 millj. í barnabótaauka. 4. Tekjuskattur félaga verði hækkaður úr því sem áætlað er nú 33% í 35% sem gefur ríkissjóði 150 millj. kr. í auknar tekjur. 5. Hætt verður við að hækka tryggingagjald á atvinnulífi upp á 0,35% sem hefði kostað atvinnulífið 560 millj. og að sjálfsögðu hefði farið að verulegu leyti beint út í verðlagið. 6. Hætt verður við að taka upp virðisaukaskatt á ferðaþjónustu en hún greiði áfram sama tryggingagjald og aðrar greinar. Þetta kostar ríkissjóð 250 millj. kr. Þetta er þó það atriði sem ríkisstjórnin er að fallast á að taka upp. 7. Engar breytingar verða á vörugjaldi sem bætir stöðu ríkissjóðs um 165 millj. kr. 8. Til þess að ná dæminu saman verður fjármagnseign gerð eignarskattskyld eins og aðrar eignir en um leið verða skattleysismörk eignarskatts lækkuð um sem svarar einni millj. kr. af hjónum og hærra þrep afnumið en þar er um að ræða hinn illræmda og margumrædda ekknaskatt. Þessar aðgerðir í heild gefa ríkissjóði um 600 millj. kr. í auknar tekjur. 9. Í ákvæði til bráðabirgða er lagt til að skipuð verði nefnd þingflokka á Alþingi, aðila vinnumarkaðarins og fjármálaráðherra. Hún á að kanna kosti og galla tveggja þrepa virðisaukaskatts og aðrar aðgerðir í skattamálum sem geta orðið til tekjujöfnunar. Virðulegur forseti. Samandregið þýða þessar tillögur eftirfarandi: Þær þjóna betur því markmiði að jafna tekjur en þær hroðvirknislegu aðgerðir sem ríkisstjórnin boðar auk þess sem þær styrkja stöðu innlendrar matvöru gagnvart innflutningi. Verðlagsáhrifin eru meiri, verðlag lækkar um 1,1% á móti 0,9 samkvæmt því sem ríkisstjórnin leggur til. Hætt verður við afar umdeilda skattlagningu á samgöngur og ferðaþjónustu. Staða ríkissjóðs batnar að mati Þjóðhagsstofnunar. Í því mati er þó ekki tekið tilliti til aukins kostnaðar við skattheimtu og aukin undanskot ef tillögur ríkisstjórnarinnar ná fram að ganga. Auk þess fellur verulegur kostnaður á atvinnulífið við framkvæmd tveggja þrepa virðisaukaskatts. Flm. eru ekki að loka á að seinna og með betri undirbúningi verði tekin upp tvö þrep í virðisaukaskatti en benda á að allar upplýsingar sem komið hafa fram á síðustu dögum benda til að slík aðferð hafi nánast engin áhrif til tekjujöfnunar umfram endurgreiðslur af hluta vasksins á innlend matvæli sem nú eru í gildi. Þetta er nú að mínu mati kjarni málsins. Og ég held reyndar að það sé nokkuð langt síðan að stjórnarandstöðuflokkur hefur komið fram með eins heildstæðan pakka í fjármálum ríkisins til að takast á við það sem er fram undan. Ég vil einnig benda á það sem kemur fram í áliti Þjóðhagsstofnunar um þessar tillögur. En þar segir, með leyfi forseta: ,,Umræddar tillögur hafa með ýmsum hætti áhrif á kaupmátt. Þannig hefur minni verðbólga í för með sér aukinn kaupmátt, í sömu átt ganga að sjálfsögðu hækkanir bóta. Á móti vegur hins vegar að skattar á eignir eru hækkaðir. Í tillögunum felast því tilfærslur á skattlagningu á þá leið að kaupmáttur launa og hvers kyns bóta eykst nokkuð en ráðstöfunarfé eignamanna minnkar. Þegar á heildina er litið eru hins vegar áhrif á kaupmátt ráðstöfunartekna ekki veruleg. Ég vil sérstaklega ítreka það sem hér kemur fram að í tillögunum felast tilfærslur á skattlagningu á þá leið að kaupmáttur launa og hvers kyns bóta eykst nokkuð en ráðstöfunarfé eignamanna minnkar. Virðulegur forseti. Nú veit ég ekki hvort hæstv. fjmrh. heyrir orð mín og ég hefði viljað, hæstv. forseti, hafa einhverja hugmynd um það hvort hæstv. fjmrh. er hér einhvers staðar eða . . .

Hæstv. fjmrh. er hér í dyrunum.

Virðulegur forseti. Ég var búinn að heyra að hæstv. fjmrh. væri orðinn þreyttur á þessari umræðu sem hann kallar nú reyndar tilraunir til slysavarna og viðurkennir þá væntanlega að hér sé ríkisstjórnin ekki á alveg réttri braut. Hæstv. ráðherra sagði reyndar í nótt að það að halda áfram að gefa sveitarfélögunum kost á að leggja áfram skatta á skrifstofu- og verslunarhúsnæði væri heilbrigðismál þannig að honum er þessi þáttur, slysavarnir og heilbrigðismál, greinilega hugleikinn núna. En þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra að einu sem tengist þessum skattabreytingum en ég hafði ekki almennilega gert mér grein fyrir fyrr en í nótt einfaldlega vegna mikilla starfa í efh.- og viðskn. þá hafa menn nú ekki alveg áttað sig á hvað væri að gerast annars staðar í þinginu. En hér er allt í einu komin upp tillaga þar sem er komið fram að því er mér skilst að frumkvæði ríkisstjórnarinnar sem bannar aðilum að lækka skatta. Þar sem er þetta furðulega gólf á útsvarið. Að sveitarfélög megi ekki lækka skatt, megi ekki leggja á lægra útsvar en 8,4%. Eina skýringin sem ráðherrar gátu gefið hér á göngum var sú að þetta væri til þess að forða því að Akurnesingar flyttust unnvörpum upp í Skilmannahrepp en þar ku útsvar hafa verið milli 2 og 3% á síðustu árum. En nú ætlar ríkisstjórnin að hafa forgöngu um það að þau sveitarfélög sem geta lagt á lægra útsvar en annars staðar séu lögþvinguð til þess að leggja á 8,4% útsvar. Hæstv. félmrh. kom hér í nótt og sagði: Þetta er allt í lagi, sveitarfélögin geta þá lækkað önnur gjöld eins og vatnsskattinn og gatnagerðargjöldin og ýmislegt annað. En í ýmsum dreifbýlisbyggðarlögum þar sem er engin vatnsveita og lítið um gatnagerð en menn hafa séð ástæðu til þess að vera ekkert að leggja mjög há útsvör á þar grípa menn ekki til þessarar ráðgerðar. Þannig að ég vil biðja hæstv. ráðherra, af því að þetta tengist þessum ríkisfjármálum í heild, að gefa mér haldbæra skýringu á því hvernig í ósköpunum stendur á því að Sjálfstfl., sem lofaði því fyrir síðustu kosningar að lækka skatta, ætlar nú að banna sveitarfélögunum með lögum að lækka skatta. Ef einhver hefði sagt þetta innan Sjálfstfl. fyrir síðustu kosningar að það ætti að banna Reykjavíkurborg og öðrum sveitarfélögum með lögum að lækka útsvar ef það væri tækifæri og aðstaða til þess, ef einhver sjálfstæðismaður hefði sagt þetta fyrir síðustu kosningar, ég veit ekki hvað hefði verið haldið um hann. Eða hvað segir hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson um það?

Ekki neitt.

Hefði ekkert verið sagt um það?  Mönnum hefur í þessari umræðu verið nokkuð tíðrætt um afstöðu Framsfl. og það svona gekk um gangana í gær að ef Alþb. tæki viðbótarumræðu í skattamálunum þá væri það til þess að taka eins og tveggja tíma syrpu á Framsfl. En ég vil taka það fram að þegar ég stóð í verulegri baráttu á haustþingi 1989 fyrir lægri skattlagingu á matvælum þá beindist mín umræða alla tíð að því að það yrði sett lægra þrep á innlend matvæli en aðrar vörur. Ég beygði mig fyrir þeim rökum að það væri ekki tæknilega framkvæmanlegt, það yrðu þá að vera öll matvæli. Ég beygði mig þá fyrir þeim rökum að það væri e.t.v. skynsamlegra að gera það þannig að endurgreiða virðisaukaskattinn af þessum þætti. Það er einmitt eitt meginatriðið í tillögum okkar 2. minni hluta að viðhalda víðtækum endurgreiðslum á innlend matvæli. Ég vil benda á í þessu sambandi að ef tillögur ríkisstjórnarinnar gengju fram um áramótin þá mundi verðlag á mikilvægum málaflokkum eins og öllu kjöti, mjólk, rjóma, osti og eggjum ekki breytast neitt. En verð á innfluttum vörum mundi lækka um allt að 8,4%. Ég bendi einnig á að fyrir nokkrum vikum þegar mjólkurframleiðendur og mjólkuriðnaðurinn í landinu gerði óhjákvæmilegar breytingar á markaðsaðstæðum á mjólkurverði þá fór af stað mikil alda sem sagði að þarna væri gengið á móti manneldissjónarmiði. Ef einhver aðili í þjóðfélaginu á í aðgerðum sínum að stuðla að því sem menn telja vera manneldisstefnu á hverjum tíma, sem byggist að vísu alltaf á mati sem kann að vera umdeilanlegt, þá er það ríkisvaldið með sínum aðgerðum. En það sem mundi gerast hvað þetta snertir með þeim breytingum sem ríkisstjórnin vill gera er það að hollustuvörur, sem menn töluðu um við þessa verðbreytingu um daginn, eins og magrari mjólkurvörur standa í stað en smjör, smjörlíki og matarolía lækka um 8,4%. Hollustudrykkur sem mönnum var tíðrætt um í þeirri breytingu, sem er undanrennan, mundi standa í stað í verði en gosdrykkir, sykurdrykkir, lækka um 5%. Það er enginn vafi á því og það staðfestir m.a. úttekt sem hefur fengist frá Þjóðhagsstofnun að þetta mundi auka hlutdeild innfluttra matvæla á kostnað þeirrar innlendu. Þetta getur ekki fallið saman við í það minnsta útflutningsleiðir. Ég vil einnig benda á það hér og það er kannski ein af þeim stóru uppgötvunum sem hafa runnið upp fyrir mér í þessu máli og það er ósköp einfaldur sannleikur. Það er það hvað meðaltöl geta verið hættuleg, sérstaklega þar sem dreifingin er mikil sem gerir það að verkum að neysluskattur eins og virðisaukaskatturinn er á margan hátt afar slæmur til þess að jafna kjör, einfaldlega vegna þess að menn sjá svo lítið fyrir um áhrifin því neysla fjölskyldnanna í landinu er nánast eins misjöfn og þær eru margar. Það sjáum við þegar við fáum að kíkja aðeins á þær tölur sem liggja á bak við þær neyslukannanir sem hafa verið gerðar, að dreifingin er svo geigvænleg, er svo gífurleg að meðaltalið segir afar lítið. Virðulegi forseti. Ég ætla leyfa mér að minna á það að í tillögum okkar leggjum við til að tekinn sé upp eignarskattur á fjármagnseign. Það er einfaldasta og skilvirkasta leiðin til þess að byrja skattlagningu á fjármagnseign. Það er vægast sagt furðulegt að það skuli ekki vera tekið undir þessa leið af hæstv. núv. ríkisstjórn. En í vinnu efh.- og viðskn. hefur ýmislegt komið fram varðandi þær leiðir sem hér er verið að reyna og það lítur út fyrir að menn hafi strax í vor nánast málað sig út í horn því það eru afskaplega fáir aðilar sem sjá orðið tekjujöfnunina í virðisaukaskattinum. Ég bendi á það að þegar forseti ASÍ kemur á fund efh.- og viðskn. segir hann, og ég á það skrifað upp eftir honum orðrétt, og ég ætla að lesa það upp, með leyfi forseta: ,,Breyting á virðisaukaskatti er e.t.v. ekki sú leið sem væri best til tekjujöfnunar.`` --- En svo bætti forsetinn við: ,,En almenningsálitið er með því að afnema matarskattinn.`` Þetta segir mér að þarna eru menn farnir að vinna, ekki á faglegum grunni heldur á pólitískum. Ég vil hins vegar ekki áfellast forustu ASÍ fyrir það hvernig þetta mál er komið. Það er ekki stórmannlegt af hæstv. fjmrh. og núv. ríkisstjórn að gera það og segja: Þetta er nú bölvað klúður en við ráðum ekkert við þetta, það eru Benedikt Davíðsson og Þórarinn V. Þórarinsson sem bera á þessu alla ábyrgð. Það eru ekki þeir aðilar, hæstv. fjmrh., sem axla ábyrgðina á skattlagningu og ríkisfjármálum hér á landi. Það er Alþingi og ríkisstjórn. Það getur enginn aðili tekið þá ábyrgð af Alþingi og ríkisstjórn. Það kom einnig fram í umræðum í efh.- og viðskn. að stóru launþegasamtökin, BSRB og BHMR, eru algjörlega andvíg þeim leiðum sem hér er verið að fara og báðu okkur lengstra orða að taka ekki mark á þeim mönnum sem töluðu um þessa aðgerð undir nafni þjóðarsáttar því þeir sögðu einfaldlega: Þetta er engin þjóðarsátt, það er engin sátt við okkur um þessi mál. En þeir sögðu annað, þeir sögðust finna fyrir því að vegna þess að þeir hefðu gert ákveðin mistök í sinni kjarabaráttu á síðasta vetri þá væru aðrir aðilar, vinnumarkaðarins og ríkisstjórnin, sem gengju á lagið og nytu þess að rúlla yfir þessi samtök og þeirra vilja. Það er heldur ekki stórmannlegt. En það er því miður staðreynd að vegna þessara mistaka, sem þessir aðilar viðurkenndu að þeir hefðu gert, þá neyttu aðrir aðilar aflsmunar og rúlluðu yfir þeirra sjónarmið án þess að taka tillit til nokkurs hlutar. Þetta eru þó stórir hópar sem eiga það allir sameiginlegt að vera í vinnu hjá hæstv. fjmrh. og maður skyldi kannski ætla að hæstv. ráðherra ætti aðeins að hlusta eftir þeim sjónarmiðum sem koma frá þeim stóra hópi fólks sem er í vinnu hjá ríkinu. Það var afar athyglisvert að hlusta á formann BSRB sem sagði m.a. að hann væri ekkert viss um að það ætti að skila þessu öllu út aftur sem menn væru að tala um. Það væri e.t.v. alveg eins gott að eiga það inni til að bæta stöðu ríkissjóðs. Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra kom hér upp áðan og gaf yfirlýsingar um það að ríkisstjórnin væri tilbúin að falla frá afar hæpinni skattlagningu á innanlandssamgöngur. Það var í raun sjálfgefið því ríkisstjórnin var búin að ákveða að endurgreiða vaskinn af almenningssamgöngum á höfuðborgarsvæðinu og það lá alveg ljóst fyrir að ef átti að viðhalda þessari skattlagningu á innanlandssamgöngurnar þá gerðist annað af tvennu að þessar samgöngur hefðu á viðkvæmustu leiðunum lagst af eða ríkið hefði þurft að fara að grípa til endurgreiðslna og styrkja þar einnig. Að mínu mati var þetta því aldrei framkvæmanlegt. En ég ítreka það sem hér hefur komið fram áður að við eigum að halda áfram baráttunni hvað þetta snertir og vinna að því að ekki verði tekinn upp virðisaukaskattur á gistinguna. Við búum þannig að ferðamannaiðnaðinum, þeim vaxtarbroddi sem við höfum, að hann eigi kost á að þróast og dafna. Ég er sannfærður um það, virðulegi forseti, að hæstv. fjmrh. mundi þá komast að því sér til ánægju ef svo færi að hann yrði það einhvern tíma lengur að sú aðgerð mundi skila sér betur í ríkissjóð, með meiri veltu og meiri umsvifum í kringum ferðamannaiðnaðinn og eyðslu ferðamanna hér á landi sem mundi skila sér með auknum tekjum í ríkissjóð. En hæstv. ríkisstjórn kýs að berja höfðinu við steininn. Hún horfir fram hjá öllum vísbendingum sem ganga í þá átt að þetta sé ekki skynsamleg aðgerð. Virðulegur forseti. Það er nú svo að þeir sem standa með mér að 2. minni hluta efh.- og viðskn., hv. 1. þm. Austurl. og hv. 18. þm. Reykv., hafa gert mjög vel grein fyrir okkar áliti þannig að ég sé ekki ástæðu til þess að halda langa ræðu. Mér finnst eðlilegra að það komist fleiri aðilar að. Ef menn eru farnir að tala um að hætta hér fyrir jól þá er ekki ástæða til þess að setja hér á mjög langar ræður en ég vil samt að lokum ítreka þá spurningu sem ég lagði fyrir hæstv. fjmrh. áðan hvernig í ósköpunum mönnum datt það í hug í tengslum við þessa skattalagaumræðu að banna sveitarfélögum að lækka sitt útsvar. Þetta er svo furðuleg aðgerð, furðuleg ráðstöfun af hálfu ríkisvaldsins, enda hef ég ekki séð nein rök færð fyrir þessu en ég vil gefa hæstv. ráðherra tækifæri til þess að rökstyðja og reyna að skýra út fyrir mér hvernig í ósköpunum stendur á þessu. Ég geri enga athugasemd við það þó að ráðherra mundi beita andsvaraforminu til þess.

Virðulegi forseti. Varðandi fsp. hv. þm. vil ég einungis vísa til svars félmrh. sem kom fram í umræðum um tekjustofnafrumvarpið þar sem þetta atriði er til meðferðar og benda á að það sé eðlilegt að nokkuð samræmi sé á milli sveitarfélaga um ákvörðun útsvarsprósentunnar. Hv. þm. gerði nokkuð mikið úr því að ríkisstjórnin hlustaði ekki á starfsmenn ríkisins í sambandi við viðhorf til tveggja þrepa virðisaukaskatts. Það er rétt að BSRB og samtök opinberra starfsmanna stóðu ekki að samkomulaginu í vor og hafa haft aðra afstöðu til málsins. Ég skal taka undir það að það hefði verið miklu þægilegra fyrir okkur ef samflot hefði verið í kjarasamningunum, en svo var ekki, og það var ákvörðun BSRB og Kennarasambandsins að bíða til haustsins. En á móti mætti spyrja hv. þm. hvernig á því stendur að þingmenn Framsfl. hlusta ekki á Stéttarsamband bænda, því stjórn Stéttarsambandsins samþykkti sérstaklega að mæla með því að álagning virðisaukaskatts væri í tveimur þrepum og matvæli höfð í því lægra, eins og hv. þm. veit. Ég vil loks segja frá því þegar þær umræður fara hér fram um að það sé eðlilegt að við föllum frá breytingum á lögum vegna virðisaukaskatts á fólksflutninga og ferðaskrifstofur, að þá verður það um breytingu á lögum að ræða vegna þess að það er þegar í lögum að þessi skattur skuli upp tekinn og í raun er það svo að ríkisstjórnin stefnir að stórkostlegum skattalækkunum. Þannig að verði þetta mál tafið eða náist ekki fram að ganga fyrir jól þá verður um stórfelldar skattahækkanir að ræða að sjálfu sér.

Virðulegur forseti. Ríkisstjórnin stefnir að stórfelldum skattalækkunum en bannar sveitarfélögunum að lækka skatta. Ég spyr aftur hæstv. fjmrh., virðulegur forseti, hvaðan í ósköpunum kom þetta inn í þingið, milli umræðna, að banna sveitarfélögunum að lækka útsvar? Hvaða hagsmunaaðilar voru það sem þrýstu á þetta? Ég tek fram að félmrh. vék sér undan að svara þessu í nótt. Hún svaraði engu til um nema því að eðlilegt væri að það væri samræmi milli skattlagningar sveitarfélaga. Það er bara ekkert gefið að það sé eðlilegt. Það er verið að ganga freklega á sjálfstæði og rétt sveitarfélaganna og við hljótum að krefjast þess að fá skýringu á því af hverju í ósköpunum þetta er gert. Í öðru lagi varðandi afstöðu Stéttarsambands bænda. Þó hæstv. ráðherra lesi allar flokkssamþykktir Framsfl. þá mun hann hvergi nokkurs staðar finna þar nokkuð sem segir að Framsfl. sé skylt að hafa sömu afstöðu til allra mála og Stéttarsamband bænda. Ég er þeirrar skoðunar í þessu máli, virðulegi forseti, að meðan okkur er stætt á því vegna þeirra skuldbindinga sem við höfum gert annars staðar, þá eigum við að haga skattlagningu þannig að hún ívilni innlendri framleiðslu og það er mín stefna og skoðun í þessu máli.

Virðulegi forseti. Það var athyglivert að hlusta á fulltrúa Framsfl. ræða um tvö skattþrep í virðisaukaskatti, annars vegar með tilliti til þess hver er afstaða bænda og hins vegar með tilliti til þess hver er hin opinbera stefna Framsfl. í málinu, eins og komið hefur fram í þessum umræðum. Hv. þm. spurðist síðan fyrir um það hvaða hagsmunaaðilar hefðu ráðið því að þrír ráðherrar beittu sér fyrir breytingu á tekjustofnalögunum, sem reyndar er ekki til umræðu. Því er auðvitað auðsvarað og það veit hv. þm. Það barst bréf frá hagsmunasamtökum sem heita Samband íslenskra sveitarfélaga og í því bréfi er farið fram á að samræmi sé gert nokkurn veginn með þeim hætti sem um getur í viðkomandi bréfi frá þremur ráðherrum til hv. félmn.

Virðulegur forseti. Varðandi afstöðu Framsfl. til skattlagningar á matvæli þá byggjum við þar fyrst og fremst á heilbrigðri skynsemi og því sem skynsamlegt er að gera við þær aðstæður sem við búum við núna og þar held ég reyndar að hæstv. fjmrh. sé okkur framsóknarmönnum algjörlega sammála. Við lokum ekkert á það að sú staða komi upp að það sé best að framkvæma þessa aðgerð, þ.e. lægra verð á matvælum, með því að hafa tvö þrep á virðisaukaskattinum. En við segjum hins vegar að þessi framkvæmd er afar illa undirbúin núna þannig að hún er nánast óframkvæmanleg. Við segjum einnig að við viljum skoða þann möguleika í botn á hvern hátt við getum hyglað innlendri framleiðslu á kostnað þeirrar innfluttu. Það tel ég, eins og aðstæður eru núna, að sé betur gert með endurgreiðsluleiðinni ef hún er rækilega tryggð í lögum. Hæstv. fjmrh. sagði að það hefði verið Samband ísl. sveitarfélaga sem kom og fór fram á það að ekki mætti lækka útsvar. Ég vissi reyndar af því að hér var framkvæmdastjóri þeirra samtaka með formanninum, sem er einn af borgarfulltrúum Reykjavíkurborgar. Ég held reyndar, hæstv. ráðherra, að það liggi alveg ljóst fyrir, þó að ráðherrarnir þori ekki að segja það hér úr ræðustól, að ástæðan fyrir þessu sé afar einföld. Hún er sú að Reykjavíkurborg má ekki til þess vita á kosningaári að það komi upp að nágrannasveitarfélag og önnur sveitarfélög lengra í burtu geti lagt á lægra útsvar en Reykjavíkurborg og það afhjúpist þar með að góð fjárhagsstaða Reykjavíkurborgar á umliðnum árum byggðist ekki á góðum rekstri heldur því að Reykjavíkurborg hafði í gegnum aðstöðugjaldið tækifæri til þess að skattleggja atvinnulífið umfram nokkurt annað sveitarfélag.

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða geysilega stórt mál, breytingar á átta lögum og ég verð að lýsa því yfir að ég lít ekki svo á að þetta mál sé búið að taka langan tíma, síður en svo. Það hefur hins vegar gerst nokkuð mikið á meðan málið hefur verið í umræðu, fallið hefur verið frá því að hluta að leggja virðisaukaskatt á ferðaþjónustuna, þ.e. það sem hér hefur áður komið fram, á innanlandsflugið, samgöngumálin sjálf og jafnframt á þjónustu ferðaskrifstofa. Það er hins vegar stórt mál enn þá eftir í ferðaþjónustunni og það er gistingin, eins og einnig hefur komið fram í morgun. Ég vil taka undir það að ég tel að hér sé verið að fremja mikil afglöp ef haldið verður fast við það sem ríkisstjórnin ákvað fyrir tæpu ári síðan, að setja skatt á ferðaþjónustu, og þetta stendur þá enn eftir, eftir þær ákvarðanir sem hér hafa verið teknar. Það getur orðið mjög erfitt fyrir bændur sem hafa verið að breyta sínum búskaparháttum með því að fara út í aðrar atvinnugreinar eins og bændagistingu, til þess að reyna að halda búsetu á jörðum sínum og þar að auki eru hótelin þar sem gisting er auðvitað stór hluti af þeirra tekjum. Þau eru mörg hver skuldum vafin og hafa á undanförnum árum tæpast getað staðið undir rekstri án þess að um mikinn halla væri að ræða. Ég hygg að fari svo að ekki takist að breyta þessu ákvæði líka, með því að reyna að leiða mönnum þetta fyrir sjónir, þá horfum við upp á það á næstu mánuðum og e.t.v. ekki fyrr en eftir næsta reikningsár, að þeir sem stjórna hér hótelrekstri og gistiheimilum verði gjaldþrota. Það er auðvitað nokkuð sem á endanum lendir á okkur sjálfum, sem lendir á ríkissjóði og öllum borgurum þessa lands, að standa undir því ef mörg hótel verða gjaldþrota. Það er alla vega verið að gera þeim hér mjög erfitt fyrir með reksturinn og verður ekki til þess að bæta stöðu þeirra. Það er líka vert að geta þess, af því að við erum að ræða um ferðaþjónustuna, að þá hefur það komið fram að ferðaþjónustan almennt er sú atvinnugrein sem hefur verið í mestum vexti þegar aðrar undirstöðuatvinnugreinar okkar hafa verið á fallanda fæti, liggur mér við að segja, þ.e. með kvóta í landbúnaði og sjávarútvegi hefur orðið mikill samdráttur þar. En ferðaþjónustan hefur verið vaxandi og mun skila að álitið er um tveimur milljörðum í auknar tekjur á yfirstandandi ári. Það hefur líka oft komið hér fram og rétt að minna á það líka, að ferðaþjónustan hefur gefið það út í sínum áætlunum fyrir næstu sjö ár að hún muni geta tekið við fjórða hverjum nýjum einstaklingi sem kemur fram á vinnumarkaðinn til aldamóta. Mér finnst nokkurs um vert að vera meðvitaður um það að hér er þó atvinnugrein sem er í vexti, sem við horfum fram á að geti tekið við nýjum einstaklingum á vinnumarkaði og sem geti skilað þjóðarbúinu auknum tekjum ef vel er að málum staðið. Það er þá líka rétt að minna á þær nýjustu fréttir sem nú hafa komið um ástandið í atvinnumálum. Í gærkvöldi voru birtar nýjustu fréttir um það og þær staðfesta að atvinnuleysið fer vaxandi og það er ekki bara tímabundið eftir árstíðum. Það er oft sem atvinnuleysi hefur aukist sérstaklega í desember og hugsanlega í janúar. Nú byrjar þetta atvinnuleysi þegar í nóvember og hefur komið í ljós að í nóvember eru skráðir atvinnuleysisdagar sem svara til 4,7% atvinnuleysis og það hefur aldrei mælst meira í þeim mánuði. Það hefur einnig nær tvöfaldast á sumum svæðum á landinu og ég held ég hafi heyrt það rétt í gær að það væri á Norðurl. v. sem atvinnuleysi á milli mánaðanna október og nóvember hefði nær tvöfaldast, þ.e. vaxið um 90%. Það er auðvitað mjög alvarlegt umhugsunarefni að atvinnulausum hafi fjölgað um 40% á einu ári. Það er sú staða sem við stöndum frammi fyrir nú þegar er miður desember og við vitum að janúar og febrúar eru oft erfiðir mánuðir í atvinnulegu tilliti og þeir munu verða margfalt erfiðari nú heldur en nokkru sinni áður. Og á sama tíma finnst mér það skjóta mjög skökku við hjá ábyrgum stjórnvöldum gagnvart þeim atvinnurekstri sem skilar milljörðum í auknar tekjur, sem getur tekið við þó nokkru af nýju vinnuafli á markaðinum, að vera að skattleggja þá atvinnugrein alveg sérstaklega. Ég ætla ekki að rekja hér hvert einstakt mál enda hefur það verið gert mjög vel, sérstaklega af nefndarmönnum í efh.- og viðskn. Ég vil bara nota þetta tækifæri til að þakka nefndarmönnum í efh.- og viðskn. fyrir mikla vinnu við þetta frv. og kannski ekki hvað síst að hér skuli vera komin fram fjögur nál. sem sýnir það best hversu mikla vinnu og mikla umhugsun nefndarmenn hafa lagt í að skoða þessi mál. Það verður ekki sagt að þeir hafi ekki gert það mjög vel og rækilega þrátt fyrir það að málið sé seint fram komið, eins og við höfum gagnrýnt áður, --- maður er sífellt að endurtaka það sem maður hefur sagt áður. Það er auðvitað alveg óviðunandi að breytingar í skattamálum skuli koma svona seint fram og eiga að taka gildi eftir nokkra daga. Mér liggur við að segja að það sé algjörlega óviðunandi og ætti ekki að tíðkast hjá siðuðum þjóðum að fara þannig að. Þeir sem þurfa að búa við þessi skattalög sem við hér á Alþingi erum að setja hafa engan tíma til að búa sig undir þetta og það er þá kannski ekki óeðlilegt að eitthvað geti farið úr böndunum. Við verðum sem sagt ár eftir ár vitni að slíkum vinnubrögðum og ég verð nú að segja hæstv. ríkisstjórn það til hróss eða afsaka hana kannski öllu heldur, þó það sé ekki í mínum verkahring, að það er víst ekki bundið við þessa einu ríkisstjórn, aðrar ríkisstjórnir á undan hafa víst hagað sér með svipuðum hætti. Ég legg bara áherslu á það að ég tel að þetta séu vinnubrögð sem ekki eigi að viðgangast hér, hver sem í hlut á. Síðan kemur það líka, sem kemur einmitt fram í því þegar við erum að ræða þessa skattalagabreytingar, að með þeim fylgir að framlengt er ákveðið löggjafarvald til ráðherra, sem eiga svo eftir að gefa út reglugerðir samkvæmt þessum lögum. Það hefur einnig oft gerst og er heldur ekki bundið við þessa ríkisstjórn, að ráðherrar fari frjálslega með þetta reglugerðarvald og jafnvel að í reglugerðum komi fram ákvarðanir um framkvæmd laga sem ekki voru ræddar í tengslum við lagasetninguna sjálfa. Það er e.t.v. nærtækast að vísa í lög um Lánasjóð ísl. námsmanna sem samþykkt voru fyrir tveimur árum síðan, þar sem reglugerðum hefur verið breytt árlega þrátt fyrir að engar breytingar hafi verið gerðar á lögunum. Þá hefur það framkvæmdarvald sem þar á í hlut tekið sér það vald að gera ýmsar breytingar á útfærslu þeirra laga án þess að það komi til kasta Alþingis að fjalla um það. Það væri því einnig til bóta í vinnubrögðum hér á Alþingi að reglugerðir væru kynntar um leið og lög eru samþykkt eða lögum er breytt, þannig að hv. alþm. fái að sjá hvernig framkvæmdarvaldið hyggst útfæra þau lög sem þar er verið að samþykkja. Hér á Alþingi og raunar úti í þjóðfélaginu eru uppi margar skoðanir um það hvort lækka eigi virðisaukaskatt á matvælum og hvort yfirleitt eigi að taka upp tvö skattþrep í virðisaukaskatti. Það kristallast síðan í afgreiðslu nefndarmanna í hv. efh.- og viðskn. Þar hafa menn legið yfir þessum tölum og reiknað og reiknað fram og til baka, tekið á því hverju þetta skili láglaunafólkinu, hvernig þetta skili sér í verðlagi og hvernig framkvæma eigi skatteftirlitið. Þetta eru í raun nokkrir aðskildir þættir. Ef ég tek það fyrst að hér er um það ræða að lögbinda þessa aðgerð í tengslum við kjarasamninga sem gerðir voru í maí í vor þá hefur það verið viðtekin venja að hér á Alþingi hefur verið staðfest það samkomulag sem náðst hefur með kjarasamningum og ríkisstjórn á hverjum tíma hefur lofað að beita sér fyrir til að þeir kjarasamningar næðust. Hins vegar er mjög óeðlilegt að nokkur ríkisstjórn geti lofað því að breyta skattalögum án þess að Alþingi sé kallað saman, án þess að nokkur umfjöllun fari fram um málið og það þegar störfum Alþingis hefur verið breytt í þá veru að það starfar nú allt árið og hægt að kalla það saman með stuttum fyrirvara. Það hefur hins vegar gefist nægur tími til þess hvað ríkisstjórnina varðar ef hún gefur sér að þetta sé orðið að lögum um leið og hún lofar því í kjarasamningum að koma þessu máli frá sér. Henni hefur gefist nægur tími til þess. Þessir kjarasamningar voru gerðir í lok apríl og byrjun maí í vor. Hæstv. ríkisstjórn hefur gefist nægur tími til að leggja þetta mál fram á Alþingi, vinna það og undirbúa framkvæmdina með reglugerðum. Þar hafa ráðherrar hins vegar ekki unnið heimavinnuna í þessu máli frekar en mörgum öðrum og nú á haustdögum upphófst ágreiningur milli stjórnarflokkanna um einmitt það hvort lækka ætti virðisaukaskatt á matvæli, hvort taka ætti upp tvö þrep, hvort það skilaði því sem til væri ætlast í kjarasamningum, að bæta kjör láglaunafólksins. Hæstv. viðskrh. lætur ekki einu sinni svo lítið að heiðra okkur með nærveru sinni. Það gerir hins vegar hæstv. fjmrh. og verður að telja honum til hróss hversu iðinn hann er að sitja og hlusta á þau mál sem snerta hans málaflokk. En ég tel að þetta mál snerti ekki síður hæstv. viðskrh. og óska eftir því að hann verði hér viðstaddur. Mér skilst að eftir þær yfirlýsingar sem hann og fleiri alþýðuflokksmenn gáfu á haustdögum ætli þeir að éta það allt ofan í sig í væntanlegri atkvæðagreiðslu og greiða atkvæði með lækkun virðisaukaskattsins þrátt fyrir að þeir hafi haft hátt um hversu vitlaus og ómögulegur hann væri. Mín skoðun er að hvað það varðar að jafna kjör launafólks er ég ekki viss um að akkúrat þessi aðgerð sé best til þess. Ýmsar aðrar aðgerðir hefðu verið fullt eins góðar og sumar betri, t.d. að niðurgreiða nauðsynlegustu vörur. En að lækka virðisaukaskatt á matvæli er stór áfangi í að lækka þann kostnaðarlið heimilanna. Það er í dag einn stærsti póstur láglaunafólks að kaupa í matinn ásamt húsnæðiskostnaði. Það kemur öllum heimilum til góða og ekki síst láglaunafólkinu. Og líka barnmörgum fjölskyldum sem greiða stærstan hluta tekna sinna í mat. Þegar tekinn var upp söluskattur á matvæli börðust kvennalistakonur hatrammlega á móti því. Við höfum alltaf haldið því fram að matarskattinn ætti að afnema með öllu. Matarskatturinn svonefndi hélst síðan þegar upp var tekinn virðisaukaskattur í stað söluskatts. Menn muna það e.t.v. ekki en virðisaukaskatturinn átti að vera svo miklu betri og réttlátari skattur, betra að hafa eftirlit með innheimtunni, engar undanþágur áttu að vera, eitt skattþrep átti að vera o.s.frv. Ég man mjög vel eftir ummælum og öllu því sem hæstv. formaður Alþfl. og núv. utanrrh. hélt fram um það mál en þá var hann fjmrh. En lögin um virðisaukaskattinn héldu ekki lengi frekar en önnur skattalög hér á landi. Strax var tekið til við að gera undanþágur og endurgeiða síðan huta af virðisaukanum í vöruverði samanber nokkrar landbúnaðarvörur. Um síðustu áramót var svo tekinn upp 14% virðisaukaskattur á húshitun. Því gleyma menn stundum í þessari umræðu að 14% virðisaukaskattur er kominn á. Hann var tekinn upp um síðustu áramót á húshitun. Hann var tekinn upp 1. júlí sl. á bækur, blöð og afnotagjöld útvarps og sjónvarps. Hvað varðar húshitun, sem nú er komin u.þ.b. ársreynsla á var líka tekin sú ákvörðun að endurgreiða hluta af virðisaukaskatti til orkufyrirtækjanna til að jafna út þennan kostnað þannig að að hver notandi greiddi sömu krónutölu um allt land í þessum hækkunum. Þetta var auðvitað ákveðin jöfnunaraðgerð og mátti fagna í sjálfu sér. En hvernig skyldi þetta vera útfært? Það er útfært á þann hátt að það er, eins og ég sagði, endurgreitt að hluta til orkufyrirtækjanna en sú prósenta sem greidd er til baka aftur af þessum 14% virðisaukaskatti er hvergi sú sama á öllu landinu. Hún er 5,32% hjá Orkubúi Vestfjarða og hún er bæði hærri og lægri hjá hinum ýmsu hitaveitum úti um allt land. Þar er því ansi skrautleg flóra á ferðinni. Eins og ég sagði áðan var þann 1. júlí lagður m.a. 14% virðisaukaskattur á bækur, blöð og tímarit. Bókaverslanir hafa núna í sex mánuði þurft að vera með í sölu vörur sem eru í fyrsta lagi virðisaukaskattsfrjálsar t.d. orðabækur, vörur með 14% virðisaukaskatti og aðrar með 24,5% virðisaukaskatti. Það hefur mjög lítið heyrst talað um að þetta væri erfitt og óframkvæmanlegt og kallaði á skattsvik o.s.frv. Starfsfólk í bókabúð sem ég hafði samband við fyrir nokkrum dögum taldi þetta ekki mjög mikið mál. En nú fer allt kerfið í gang og nú á þetta allt í einu að vera liggur við óframkvæmanlegt ef um matvöru er að ræða. Ég spurði að gamni mínu að því í gærkvöldi í einni matvöruverslun hvort þar væru ekki farið að undirbúa 14% virðisaukaskattinn. Nei, það var ekki byrjað vegna þess að engar reglugerðir eru komnar fram um hvernig á að útfæra hann, hvaða vörutegundir nákvæmlega er hér um að ræða o.s.frv. En eigandinn svaraði ósköp rólega: ,,Þetta kemur náttúrlega og þá byrjum við að vinna í þessu á milli jóla og nýárs þegar traffíkin er búin.`` Það geta vissulega orðið byrjunarörðugleikar. Þeir verða alltaf þegar verið er að breyta ekki hvað síst jafnstóru máli og virðisaukaskattinum. Og núna stendur fyrst og fremst á skattayfirvöldum að útbúa lista yfir þetta. En ég tel að það sé vel hægt. Í þriðja lagi er svo eftirlitið með framkvæmdinni. Það þarf að breyta eyðublöðum og það kostar sitt en mér þætti líka gaman að fá að vita hvað allur sparnaðurinn í heilbrigðiskerfinu í formi breyttra regla og breyttra reikningsforma kostar hinn almenna borgara og hefur kostað ríkissjóð. Höfum við nokkurs staðar séð það? Höfum við nokkurs staðar séð í fjárlögum eða í útfærslu hvað allar þær breytingar í heilbrigðiskerfinu sem hafa átt sér stað á síðustu tveimur árum hafa kostað? Það er búið að gefa út ótal eyðublöð þar. Það er búið að gefa út vottorð og ég veit ekki hvað og hvað. Það átti að gefa út heilsukort sem reyndar er hætt við núna. Kostnaðurinn við það átti að verða 30--40 millj. kr. Hvað hefur kostað að gefa út alla upplýsingabæklingana frá Tryggingastofnun ríkisins um breytta bótatilhögun og hver er kostnaðurinn við upplýsingabækling LÍN um breytt lög og breyttar reglur sem breytt er árlega? Stjórnvöld eru sí og æ að breyta lögum og reglum. Og allar þessar breytingar kalla á kostnaðarauka. Þess vegna segi ég það að kostnaður við breytingar á virðisaukaskattsprósentunni er sennilega ekki meiri en margt annað sem búið er að gera algerlega út í loftið. Hvað þá fullyrðingu varðar að eftirlitið verði mun erfiðara þegar tvö skattþrep eru þá kallar það á eitthvað meiri vinnu sérstaklega í fyrstu. En hafa menn ekki verið að tala um meira og hertara eftirlit í skattamálum áður en þessi breyting kom til? Og er ekki full þörf á því að það eftirlit sé virkara? Það þarf líka að skoða hvort það hefur orðið til lækkunar á vöruverði að nú þurfa fyrirtækin ekki að greiða aðstöðugjald. Það er búið að létta því af þeim. Ég hef ekki orðið vör við það enn þá að það hafi komið fram í vöruverðinu. Það er full ástæða til að fara að fylgja því eftir. Þau ættu að geta lækkað álagningarprósentuna sem þessu nemur. Ég tel það ekki óyfirstíganlegt að fylgja því eftirliti eftir sem leiðir af lækkun virðisaukaskatts og tveimur þrepum. Við horfum upp á það í löndunum í kringum okkur að það eru víðast hvar tvö skattþrep í virðisaukaskatti þar sem matvara og nauðsynjavörur eru í lægra þrepi. Hins vegar, og á það vil ég leggja sérstaka áherslu, hefði ég gjarnan viljað sjá það verða að veruleika að matarskatturinn væri algjörlega afnuminn. Þess vegna lít ég á þessa lækkun sem nú er verið að gera á nauðsynjavörum niður í 14% sem áfanga að því marki. Það hefði verið mun skynsamlegra að lækka ákveðnar vörutegundir í núll-skatt en að taka upp tvö þrep. En það er ekki verið að byrja á þessum tveimur þrepum núna. Það er ár síðan það var gert. Og það var ríkisstjórnin sem reið á vaðið með þær breytingar. Hún hefur sennilega ekki hugsað dæmið til enda þar sem hefur líka komið í ljós í sambandi við að leggja 14% virðisaukaskatt á ferðaþjónustu þar sem nú hefur verið bakkað með það enda útfærslan á því mjög miklum erfiðleikum háð. Ég ætla ekki að lengja mál mitt með að fara út í það. Það hafa nógu margir gert á undan mér. Ég ræddi raunar mjög um þann skatt við 2. umr. um fjárlög og hvernig hann gæti komið út mismunandi hjá hinum ýmsu fyrirtækjum í ferðaþjónustu. Það mál hefur verið kynnt rækilega fyrir þingmönnum. Hvað varðar tillögur 2. minni hluta um frv. til laga um breytingar í skattamálum þá tel ég margt ágætt í þeim. Ég vil nefna það að koma á fjármagnseignaskatti sem einu sinni enn hefur reynst óframkvæmanlegt að því er ríkisstjórnin hæstv. tilkynnir. Það er mikil lifandis skelfing hvað það er erfitt mál að koma á fjármagnstekjuskatti á Íslandi. Það virðist vera svo margfalt erfiðara en í öllum öðrum löndum sem maður hefur spurnir af. Í nál. 2. minni hluta efh.- og viðskn. benda þeir á að leggja á fjármagnseignaskatt, sem er raunar ekki vaxtaskattur sem einnig hefur verið rætt um og ríkisstjórnin hefur lofað að koma á en fjármagnseignaskattur er líka spor í þá átt að eignir hér á landi séu skattlagðar á eðlilegan hátt. Þær séu skattlagðar sambærilega og ekki aðeins fasteignir heldur séu fjármagnseignir einnig skattlagðar. Tillögurnar ganga út á að barnabætur séu hækkaðar og dregið úr skerðingu vaxtabóta. Hins vegar finnst mér sú hugmynd þeirra að lækka virðisaukaskattinn um 1,5% sé of lítil breyting. Ég held að það muni mjög lítið um það í innkaupum nauðsynjavara. Og eins og ég sagði áðan hef ég heldur séð að útfærð væri hugmyndin um að virðisaukaskattur væri algjörlega felldur niður á ákveðnum tegundum matvöru. Það er endalaust hægt að velta fyrir sér ýmsum útfærslum á þessum hugmyndum um lækkun virðisaukaskatts. Efh.- og viðskn. hefur gert það rækilega og skilar hér fjórum útfærslum og nál. með því. Ég ætla ekki að bæta frekar við það úr þessum ræðustól eða lengja umræður um það mál. Ég vil að það komi skýrt fram að lækkun virðisaukaskatts á matvæli sé áfangi að því markmiði að fella hann algerlega niður, ekki aðeins að lækka hann niður í 14% heldur fella algerlega niður matarskattinn. Það má hins vegar gagnrýna það hvernig þetta mál hefur komið hér inn í þingið. Ég geri mér fullkomlega ljóst að það eru ýmsir annmarkar á þeirri framkvæmd, eins og ég hef lýst, en þeir eru ekki óyfirstíganlegir og best væri að sem fyrst yrði ákveðið að lækka matarskattinn í núll-skatt. Þá komast menn fram hjá þeim erfiðleikum sem hér er verið að tala um. Ég ætla að nefna að lokum, virðulegur forseti, vaxtabæturnar sem á að fara að skerða umtalsvert. Til þess að vera ekki sífellt að finna upp hjólið að nýju þá ætla ég að vitna í umsögn um frv. þar sem tekið er sérstaklega á þessari breytingu um vaxtabætur í áliti frá ASÍ, sem dagsett er 7. des. Útreikningur vaxtabóta er flókið dæmi og menn hafa kannski ekki mjög mikið verið að reyna að setja sig inn í það mál en í áliti ASÍ segir, með leyfi forseta: ,,Verulegar breytingar eru fyrirhugaðar á útreikningi vaxtabóta í þessu lagafrv. Hér er um grundvallarbreytingar á kerfinu að ræða sem margar hverjar eru duldar í tæknilegri útfærslu kerfisins án þess að um þær sé fjallað í athugasemdum með frv. Vegna umfangs breytinganna er afar erfitt að átta sig á endanlegum áhrifum þess. Í fyrsta lagi verður að líta til þess kerfis sem fyrir er og hvaða áhrif þessar breytingar hafa á kjör fólks. Í öðru lagi verður að líta á þessa nýju tilhögun án tillits til þess fortíðarvanda sem er í kerfinu.`` Í lagafrv. er gert ráð fyrir að gjaldfallnir vextir og gjaldfallnar verðbætur á afborgun og vexti ásamt afföllum og lántökukostnaði myndi stofn til útreiknings vaxtabóta. Hins vegar er hér í þessum breytingum verið að þrengja þetta þannig að nú munu dráttarvextir og vanskilakostnaður ekki lengur mynda stofn til útreiknings vaxtabóta. Þeir sem standa frammi fyrir því að geta ekki greitt sínar áföllnu afborganir og safna þar af leiðandi upp dráttarvöxtum og ýmsum vanskilakostnaði fá það á engan hátt metið þegar útreikningur vaxtabóta fer fram. Sem dæmi er tekið að raunverulegir vextir lántakanda séu 7%, vegna þess að nú á útreikningur vaxtabóta að miðast við 7% af uppreiknuðum skuldum sem er einnig nokkur breyting frá því sem áður hefur verið. Ef þetta gengur eftir mun hámarkið leiða til þess að gjaldfallnar verðbætur vegna þessarar afborgunar koma ekki til með að mynda stofn til greiðslu vaxtabóta. Þetta er líka grundvallarbreyting frá fyrra kerfi. Raunverulegir vextir eru hins vegar oft hærri en sem nemur þessum 7% og gildir það sjálfsagt fyrir stóran hóp fólks, ekki síst þann hóp sem hefur tekið lán í húsbréfakerfinu. Sá hópur hefur e.t.v. ekki fengið greiddar út nema, eins og hér var rakið í gær held ég, 3 millj. kr. af 4 millj. kr. láni því afföll hafa verið það mikil. Fólk hefur þurft eftir sem áður að standa skil á afborgunum og vöxtum af 4 millj. kr. Þar verða því allir vextir ef allt er reiknað með, lántökukostnaður, afföll og þess háttar, að sjálfsögðu miklu meira en 7% af uppreiknuðum skuldum. Það er líklega a.m.k. 15--20%. Í þessu felst sú grundvallarbreyting að nú er miðað við þessar uppreiknuðu skuldir og ekki notað nema 7% af þeim til útreiknings vaxtabóta. Það er einnig verið að kynna hér þá breytingu að ákvæði verði um að hætta að viðurkenna gjaldfallnar verðbætur vegna afborgunar. Nú vitum við það að á undanförnum árum höfum við búið við verðtryggingu. Við höfum búið við þannig verðtryggingu að vextir hafa ekki sagt alla stöðuna heldur eru raunvextir það sem upp kemur þegar búið er að skoða bæði vexti og verðtryggingu. Ef ekki á lengur að viðurkenna verðtryggingu eða verðbæturnar sem hluta af vöxtum þá er illa komið fyrir mörgum þeim sem eru með verðtryggð lán þar sem verðbæturnar eru stór hluti af vöxtunum. Þar er enn einu sinni verið að raska því sem fólk hefur reiknað með þegar það gerir sínar framtíðaráætlanir. Það reiknar með því að það geti átt von á ákveðnum vaxtabótum út á þau lán sem það er að taka til að standa undir því að kaupa húsnæði. Þegar fólk gerir sínar áætlanir, ekki hvað síst við húsnæðiskaup, þá reynir allt venjulegt fólk að gera áætlanir um hvernig það ætli að standa við afborganir og vexti og það reiknar með því sem í gildi er þegar það er að taka sínar ákvarðanir. Það skoðar þau lög og reglur sem í gildi eru og reiknar með þeim. Það er líka vert að leggja áherslu á að bankar, sparisjóðir og aðrar lánastofnanir taka líka mið af þessu og veita fólki lán samkvæmt því sem þá er í gildi. Svo breyta stjórnvöld ári seinna öllum forsendum sem notaðar voru við að kaupa það húsnæði sem um ræðir. Það getur meira að segja verið svo að lánastofnanir, Húsnæðisstofnun og bankarnir, hafi í greiðslumati tekið mið af því hvernig ástandið var þegar viðkomandi umsækjandi var að sækja um lánið og jafnvel beinlínis hvatt til lántöku á þeim forsendum sem þá giltu. Það er alveg ljóst að þetta nýja fyrirkomulag sem hér er verið að kynna á greiðslu vaxtabóta mun valda mestri skerðingu á lægstu lánunum en því sem næst engri skerðingu á mjög háum lánum. Nú veit ég að þeir sem eru að kaupa litlar íbúðir hafa lágar tekjur. Þeir geta að sjálfsögðu ekki tekið mjög há lán, þ.e. þeir taka kannski 3 millj. kr. lán, en þeir sem hafa góðar tekjur geta fengið greiðslumat upp á 6 millj. kr. lán. En þeir sem taka minnstu lánin verða fyrir mestri skerðingu en þeir sem eru með hæstu lánin fá minnsta skerðingu. Þetta ákveðna atriði er því ekki til þess að bæta hag hinna lægst launuðu. Virðulegi forseti. Ég hef í máli mínu um skattalagafrumvarpið ákveðið að taka ekki fyrir nema þessi tvö atriði sérstaklega, virðisaukaskattinn og vaxtabæturnar. Ég tel að í umræðum hafi menn, sérstaklega þeir sem höfðu framsögu fyrir nál., kynnt mjög vel hinar ýmsu greinar og hinar ýmsu skoðanir á þessum málum. Ég sé að hæstv. fjmrh. er mjög ánægður með það að ég skuli ekki ætla að taka meira fyrir. Ég vil að lokum beina þeirri spurningu til hans hvort ríkisstjórnin sé ekki að hugsa um að skoða það betur hvort ekki ætti að fella algjörlega út virðisaukaskatt á ferðaþjónustu. Á þessa atvinnugrein sem er í örum vexti, skilar vaxandi tekjum inn í þjóðarbúið, sem munu nálgast a.m.k. 2 milljarða í auknum tekjum á yfirstandandi ári, og mun taka í vaxandi mæli við nýjum einstaklingum á vinnumarkaðinum. Hvað annað þurfum við? Eða er það ekki eitt af því nauðsynlegasta sem við þurfum að hugsa um á næstu mánuðum og árum þó vonandi batni atvinnuástandið síðar? Það væru mikil mistök hjá hæstv. ríkisstjórn að halda fast við þennan skatt og skattleggja sérstaklega þá atvinnugrein sem er í stakk búin til að taka á þeim vandamálum sem við erum að fást við.

Virðulegi forseti. Sú ræða sem hér var flutt var ákaflega athygliverð því hv. ræðumaður rifjaði það upp að Kvennalistinn hefði verið á móti svokölluðum matarskatti. Þetta er þeim mun athygliverðara sem Kvennalistinn og Framsfl. styðja það ekki opinberlega nú að matarskatturinn svokallaði sé lækkaður. Það var einnig athyglivert sem kom fram hjá hv. þm. að í raun og veru skipti ekki máli þótt reglugerðir séu ekki tilbúnar um þessar mundir því við þekkjum það annars staðar úr verslunarrekstri að það er hægt að búa við tvö skattþrep. Loks vil ég, eftir að hafa vakið athygli á því að Kvennalistinn virðist vera klofinn í þessu máli, segja frá því að það var samdóma álit aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar að aðstöðugjaldið hefði skilað sér í betri afkomu útflutningsfyrirtækjanna annars vegar og í vöruverði hins vegar. Það var mælt og allir aðilar voru sammála um að það hefði skilað sér sem svaraði til 1,5% í vöruverði. Það var mjög vel viðunandi og nokkurn veginn sama talan og búist hafði verið við. Þetta vildi ég láta koma fram þegar hv. þm. efaðist um það að áhrif af afnámi aðstöðugjaldsins hefði skilað sér. Varðandi gistinguna vil ég segja það að lokum að ekki má gleyma því að nú um stundir er raungengi íslensku krónunnar með þeim hætti að ferðaþjónustan, sem er auðvitað samkeppnisiðnaður, ef svo má að orði komast eða útflutningsgrein öllu fremur, býr núna við almenn mjög góð skilyrði miðað við það sem oftast hefur gerst í þeirri grein. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að upplýsa það að lækkun á aðstöðugjaldi sé komin til skila út í verðlagið. Ég veit raunar að það liggur inni fsp. frá hv. þm. Margréti Frímannsdóttur um að kannað verði hvaða áhrif það hafi haft og kannski er það svar komið. Ég hef ekki séð það en það er ekki með öllu marktækt þar sem miklar annir hafa verið í þinginu og það getur hafa borist á borð okkar þingmanna án þess að ég hafi veitt því athygli. Hvað varðar það að Kvennalistinn sé ekki með sömu skoðun á þessu máli þá vil ég minna á að í þjóðfélaginu eru margar skoðanir um þetta mál. Ég hygg að það séu margar skoðanir um þetta innan allra flokka. Það má kannski minna á það hversu m.a. Sjálfstfl. hefur margar skoðanir í mörgum málaflokkum og þarf ég ekki að rekja það. Það nægir að nefna t.d. sjávarútvegsmálin. Mér hefur sýnst að þar geti þeir ekki talað einum rómi. Við kvennalistakonur búum heldur ekki við neitt formannsægivald þannig að við höfum nokkuð frjálsar hendur um hvort við styðjum einhver einstök mál sérstaklega. Það breytir því samt ekki að það er skoðun Kvennalistans og hefur alltaf verið að afnema eigi matarskattinn. Um það eru allar kvennalistakonur sammála. Nánari útfærsla á því getur síðan verið deiluefni og hvernig menn halda að það skili sér best. Eins og ég gat um áðan þá eru mjög margar skoðanir á þessu máli innan allra flokka, innan allra hagsmunasamtaka og alls staðar í þjóðfélaginu.

Virðulegi forseti. Ég skal taka undir það með hv. þm. það eru mismunandi skoðanir á mismunandi málum innan flestra flokkanna. Mér þykir þetta samt athygli vert í þessu máli því það kemur í ljós að hluti Kvennalistans treystir sér til að standa við fyrri samþykktir flokksins en ef skilja má orð varaformanns Framsfl. virðist vera fullur stuðningur meira að segja hjá formanninum. Það var stærsta fréttin í þinginu í gær að formaður flokksins, Steingrímur Hermannsson, styddi flokkinn líka í þessu máli og hefði þá allur þingflokkurinn horfið frá stefnu Framsfl. í virðisaukaskattsmálinu. Ég má ekki misnota aðstöðu mína hér hvað þetta snertir í andsvari við allt annan ræðumann en ég vil láta það koma fram að svar hefur borist við fsp. Margrétar Frímannsdóttur. Hún getur upplýst hvað er í því svari en þar er þessum spurningum svarað m.a. Þar kemur einnig fram að breytingar á skattheimtunni núna um áramótin, ef frumvörp ná fram sem ríkisstjórnin ætlar, verða á þann veg að kaupmáttur ráðstöfunartekna mun aukast um u.þ.b. 0,5%.

Virðulegi forseti. Það er ágætt til þess að vita að afnám aðstöðugjaldsins hafi skilað sér í verðlagi. Mun ekki af veita því þó að lítils háttar breyting yrði á kaupmætti ráðstöfunartekna vil ég einnig minna á það að kaupmátturinn hefur hrapað alveg geysilega síðustu ár. Hann hefur hrapað um 20% á einum þremur til fjórum árum eða frá árinu 1989. Það er alveg geysileg afturför í þjóðfélaginu hversu kaupmátturinn hefur hrapað. Ég hygg að þó umdeilanlegt sé hvort lækkun virðisaukaskatts á matvæli skili akkúrat því sem ASÍ ætlaðist til þá held ég að hún komi öllum til góða. Lækkunin kemur öllum heimilum til góða, hún kemur atvinnulausum til góða, hún kemur eldri borgurum til góða og ég hygg að það muni vel vera hægt að útfæra þessa breytingu hjá okkur á Íslandi eins og í öðrum löndum.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. vék að því síðast í andsvari við hv. þm. Kvennalistans, hv. 6. þm. Vestf., að Framsfl. fylgdi ekki stefnu sinni í söluskattsmálinu og væri í andstöðu við Stéttarsamband bænda. Ég vil í því sambandi leggja áherslu á nokkur atriði. Í fyrsta lagi þegar farið var að skoða þetta frv. og þennan málatilbúnað hæstv. ríkisstjórnar, m.a. í nefndastarfi á Alþingi, kom í ljós að undirbúningurinn var svo slæmur að þar má segja að sé algjört öngþveiti eins og hefur komið fram í málflutningi þeirra sem um þetta hafa rætt á undan mér. Það væri því algjört ábyrgðarleysi hversu mikinn áhuga og mikið kapp sem Framsfl. legði á að koma þessari skipan á að fara af stað með það við slíkar kringumstæður. En það virðist ekki vera að það skipti hæstv. fjmrh. eða hæstv. ríkisstjórn og fylgismenn hennar á Alþingi nokkurn skapaðan hlut þó að þessi staðreynd blasi við öllum og fulltrúar þeirra viðurkenna það alveg opinskátt að þannig sé málinu varið. Af þeim sökum er með brtt. 2. minni hluta efh.- og viðskn., sem Framsfl. og fulltrúi Kvennalistans standa að, gert ráð fyrir því að þessu máli sé frestað með bráðabirgðaákvæði og tóm gefist til að skoða þetta betur og undirbúa það þannig að eitthvert vit sé í framkvæmdinni. Í þriðja lagi, og það vil ég leggja mikla áherslu á, er í 10. liður brtt., sem er brtt. við 28. gr. frv., lögbundið lægra skattþrep á öllum íslenskum matvælum, en hins vegar haft það form á að þar sé um endurgreiðslu að ræða. Það er kerfi sem er nú til og því tiltölulega auðvelt að koma því á og meira að segja samræma það þannig að það verði betra en það er nú með því að lögbinda það og samræma. Þannig er samkvæmt tillögu 2. minni hluta efh.- og viðskn., tillögur framsóknarmanna og fulltrúa Kvennalista, verið að lögfesta tveggja þrepa virðisaukaskatt með endurgreiðslu þar sem öll íslensk matvæli eru í lægra skattþrepi sem er 14%. Það hefur komið fram, m.a. frá Stéttarsambandi bænda, fulltrúum ASÍ og fleiri, að ekki sé gott að hafa þetta svona því þarna sé ekki um varanlega skipun að ræða. En ég minnist þess að fyrir u.þ.b. þremur árum var ég staddur í Norræna húsinu á samkomu bókaútgefenda. Þar voru bókaútgefendur að fagna því að virðisaukaskattur yrði ekki lengur á bókum. Þar voru fulltrúar allra stjórnmálaflokkar að taka við sérstakri viðurkenningu frá bókaútgefendum fyrir það að þessi skipan yrði til frambúðar og varanleg. Mig minnir helst að það hafi verið þáv. þingflokksformaður Sjálfstfl., Ólafur G. Einarsson, þó skal ég ekki fullyrða það hvort það var einhver annar, sem veitti viðurkenningu þessari móttöku fyrir hönd Sjálfstfl. En hvað gerist? Við vitum það öll að nú er aftur kominn virðisaukaskattur á bækur. Var það varanleg aðgerð, afnám virðisaukaskatts á bókum þó með lögum væri gerð? Ég get ekki séð það. Það er því miður svo að öllu er hægt að breyta með lögum og reynslan sýnir að hlutunum er breytt fljótt með lögum og þar er því miður fátt heilagt, þó að menn lofi einhverju. Því er það mikil blekking að halda því fram að þarna sé varanleg trygging þó með þessari skipan sé. Ég sagði að hér væri verið að lögbinda tveggja þrepa virðisaukaskatt þar sem íslensk matvæli væru í reynd með 14% skatt. En mér fundust athyglisverð orð hv. 18. þm. Reykv. áðan þar sem hún lét í ljós þá skoðun sína að hún sæi ekki rök fyrir því eða vildi endilega styðja að innfluttur pakkamatur væri með 14% virðisaukaskatti en ekki 23% eins og 2. minni hluti leggur til að verði. Í því sambandi datt mér í hug sjónvarpsviðtal sem ég fékk skrifað út og þýtt eða umræðuþáttur úr sænska sjónvarpinu frá 5. október sl. Vegna þess að nú er líka til meðferðar á Alþingi frv. sem afnemur magntakmarkanir á innfluttum búvörum, þannig að þær eiga að verða frjálsar vegna EES-samnings og GATT, langar mig að rifja upp eða rekja fáein atriði úr þessu sjónvarpsviðtali um þann mat sem hér er í boði. Í inngangi stjórnanda þessa sænska sjónvarpsþáttar segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Það gerist bráðlega, eftir tvo eða þrjá mánuði, að EES-samningurinn gengur í gildi. EES, þessi skrýtna skammstöfun sem fundin var upp til að rugla almenning í ríminu, er stærsti alþjóðasamningur sem Svíþjóð hefur nokkru sinni gerst aðili að. Hann er að sögn að 4 / 5 ígildi aðildar að Evrópubandalaginu. Þessu var rennt í gegnum þingið án umtalsverðrar umræðu og ekki hvað síst án þjóðaratkvæðagreiðslu. Það þýðir að fjöldinn allur af lögum og reglum Evrópubandalagsins verða allt í einu sænsk lög, umræðulaust, án þess að margir þeirra sem málið snertir viti hvað það í raun og veru fjallar um. Í kvöld ætlum við aðeins að líta nánar á það sem við látum upp í okkur, þ.e. mat og drykk.`` Og síðar segir þulurinn, með leyfi hæstv. forseta: ,,EES-samningurinn sem brátt tekur gildi tekur eiginlega ekki til landbúnaðarmála, matvæla eða fiskveiða, en hann hefur þrátt fyrir það fjölmargar breytingar í för með sér. Ef við höldum okkur við það sem við látum upp í okkur, þá verður að merkja ýmislegt upp á nýtt. Sultan verður að innihalda a.m.k. 45% sætu sem ekki tíðkast hér í Svíþjóð. Við getum kannski vanið okkur við þetta svo það er ekki alvarlegt. Hins vegar eru margir Svíar haldnir ofnæmi af einhverju tagi og þeim fer fjölgandi. Það sem þeir óttast mest eru svokallaðar samsettar vörur. Hér er ein slík, jógúrt með ávöxtum eða sultu. Samkvæmt sænskum reglum verður að geta innihalds þess sem bætt er í dósina, fyrir utan jógúrtina, ef það er yfir 5% að magni. Hvað er t.d. í sultunni? Samkvæmt reglum EES getur 25%, fjórðungur af innihaldi dósarinnar, verið eitthvað sem ekki þarf að geta um í innihaldslýsingu. Ofnæmissjúklingar eru dauðhræddir. Þeir verða að vera á varðbergi. EES-samningurinn gengur bráðlega í gildi.`` Og áfram heldur, með leyfi hæstv. forseta, með mynd frá eldhúsi: ,,Þeir sem eru hér í eldhúsinu eru með ofnæmi. Fyrir þá getur maturinn verið lífshættulegur, þ.e. ef þeim verða á mistök og þeir fá í sig eitthvað sem þeir þola ekki. Við vildum bjóða þeim upp á matvæli eins og þau koma til með að verða eftir að EES-samningurinn tekur gildi. Þá þarf ekki að geta á umbúðum alls þess sem er í matnum. Við tókum okkur því penna í hönd og merktum við það sem verður ósýnilegt, t.d. í kartöflusalati. Svo buðum við einum ofæmissjúklinganna að bragða á því. En hann svarar: Nei takk, ég sleppi því. Og hvers vegna? Ég verð veik, ég fæ mígreni, nefnið stíflast, fæ nefrennsli og magaverk. Ég vil ekki fá það heldur sleppi ég að borða. En hvernig er hægt að vita hvað er í dósinni? Jú, sjúklingurinn verður að prófa sig áfram og sjá hvort hann veikist. Hann verður að veikjast til þess að sjá hvað hann þolir, hann hefur ekki aðra möguleika.`` Og kvenþulurinn segir að sjúklingunum finnist bæði stjórmálamenn og matvælastofnunin sænska hafa brugðist þeim í samningum við Evrópubandalagið því að ekki er tekið tillit til þeirrar lífshættu sem ofnæmissjúklingar eru stöðugt í. Ég vil því spyrja: Er það andstætt hagsmunum íslenskra neytenda að það sé hærri virðisaukaskattur á vöru sem þannig er lýst? Ég get ekki skilið það. Og enn þá síður skil ég að það sé andstætt hagsmunum íslenskra bænda að það sé hærri virðisaukaskattur á slíkri vöru. Síðar í þessu viðtali fer stjórnandinn og fleiri með honum í ferðalag til nokkurra Evrópubandalagslanda og sem formála að því segir þulurinn, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það mætti halda að best væri að halda sig við hreinar náttúruafurðir, t.d. hreint kjöt án aukefna, en þar eru einnig mörg vandamál á ferðinni. Við höfum ekki flutt inn kjöt frá Evrópubandalaginu vegna sjúkdóma í dýrum þar og þá að sjálfsögðu einnig í kjöti þeirra. Þetta á við um salmonellu, sérstaklega í grísum og kjúklingum, og gin- og klaufaveiki í nautgripum. EB á hins vegar heilmikið kjötfjall þannig að þeir gátu ekki beðið þangað til EES-samningurinn tekur gildi. En eins og skepnuhaldi er háttað í Evrópu, koma ný og óvænt vandamál í ljós. Það er ætlunin að flutningur verði frjáls og óhindraður á öllum vörum, einnig á matvælum og þeir sem til þekkja vita hvaða dýr það eru sem geta lent síðar á diskum neytenda.`` Síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það sem við finnum eru kýr og grísir á lyfjum. Gyltan er föst, hún er keðjuð við gólfið. Hún getur ekki gengið um og skoðað afkvæmin. Hún getur ekki rótað með trýninu, það vilja svín. Það er þeim eðlislægt og þeim líður illa geti þau það ekki. Svínin fá ekki að haga sér eins og þeim er tamt. Þau verða stressuð og hafa enga ónæmisvörn. Ef gyltan hefur enga ónæmisvörn er hana ekki að finna í mjólkinni sem grísinn fær og því verður hér að gefa fúkkalyf.`` Og vegna þessarar meðferðar er grísunum lýst þannig, að lungun eyðileggist eftir 5--6 mánuði við slíka meðferð. Þá eru lungu gríssins sundurtærð og þá verður að nota fúkkalyf. Og áfram segir þulurinn: ,,Nýir og einkennilegir sjúkdómar koma einnig stöðugt fram. Á þessum bæ hafa grísirnir fengið nýjan dularfullan sjúkdóm sem kallaður er blá eyru. Þetta gerist þrátt fyrir mikla notkun fúkkalyfja eða vegna hennar. Bakteríurnar verða þolnar, það verður að nota æ stærri skammta eða aðrar tegundir fúkkalyfja og bráðum verða ekki fleiri tegundir til að grípa til og ekki er hægt að pumpa grísina fulla með fúkkalyfjum eins og blöðru. Ef við getum ekki stoppað þetta tímanlega held ég að það endi með því að mannkynið missi úr höndum sér mikilvægustu lyfjategundina, fúkkalyfin. Með þeim höfum við læknað þá smitsjúkdóma sem menn dóu úr á unga aldri hér áður fyrr. Það voru fúkkalyfin sem björguðu okkur. Nú erum við á góðri leið með að eyðileggja þessi lyf til þess að fá ódýrt svínakjöt.`` Er það andstætt hagsmunum íslenskra neytenda að það sé eitthvað hærri virðisaukaskattur á vöru sem þannig er lýst og er það andstætt hagsmunum íslenskra bænda að skatturinn sé hærri? Ég á erfitt með að finna rök fyrir því. En áfram heldur lýsingin á þessari vöru sem nú er verið að opna fyrir hér með afnámi magntakmarkana og lýst undrun yfir því að Framsfl. vilji ekki á stundinni setja lægri virðisaukaskatt á þessar vörur. Áfram segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þessi skrýtna kýr er oft meðhöndluð eins og vaxtaræktarmaður. Hún er á lyfjum, vaxtarhormónum. Og alveg eins og hjá vaxtaræktarmönnum og íþróttafólki er það ólöglegt en mjög arðbært og hættulegt. Það má segja sem svo að íþróttamaður geti kennt sér sjálfum um ef hann dælir í sig efnum til þess að verða fljótari og sterkari en veikist af því. En þegar hormónum er dælt í dýrin bitnar það á okkur, saklausum kjötætum og það er verra. Bóndinn hér segir að sjálfsögðu að hann gefi dýrunum enga hormóna, það segja þeir allir. En merkilegt nokk er nákvæmlega vitað hvernig það er gert. Ungnaut þyngist um kíló eða svo á dag við eðlilegar aðstæður. Fái það hins vegar sprautu öðru hvoru eða því sé blandað í fóðrið, hormónunum, þá þyngist það um 2,5 kg á dag og svo étur það minna. Tvöfaldur gróði fyrir bóndann, að sjálfsögðu freistandi.`` Í þessu sænska sjónvarpsviðtali er síðan sýnt naut sem er sagt að henti óvanalega vel til hormónameðferðar. En svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ástæðan getur einnig verið að Belgía er í miðri Evrópu og öll landamæri eru nú opin.`` --- Eins og við erum að opna hér á Íslandi. ,,Miðstöð hormónamafíunnar er alla vega í Belgíu.`` Og Belgíumaður segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ég hef unnið í þessu í 5 ár og niðurstaðan er að um 80% af kjötframleiðslu okkar er hormónakjöt. Að baki stendur lítil hormónamafía, hámark 40 manns. Hún stjórnar þessum geira sem veltir um 5 milljörðum belgískra franka á ári.`` Síðan segir þulurinn, með leyfi hæstv. forseta, að Evrópubandalagið banni algerlega notkun allra hormóna og stera. Bann sem hefur greinilega lítið að segja. En það er hættulegt að afhjúpa leyndarmálin eins og einn maður gerði. Það er þingmaður á Evrópuþinginu. Þegar hann heldur fréttamannafund vega nýrrar bókar sem hann gaf út, þá eru þar ekki bara fréttamenn og stjórnmálamenn. Þar eru einnig vopnaðir lögreglumenn og í hverju horni er maður sem ekki fylgist með því sem sagt er, heldur fylgist vel með því sem gerist í salnum. Kjötmálin eru orðin svona hættuleg í Evrópu. Það er ekki að furða að menn séu á varðbergi. Hér býr einn af þeim dýralæknum sem fylgist með því hvort kjöt sé hormónaalið. Mafían sprengdi bílinn hans. Þarna er annar dýralæknir. Það var skotið á hann. Þetta líkist allt meira venjulegu stríði eiturlyfjasala. Hér var bíl ekið í fyrrinótt eftir götunni. Gluggi opnaðist og fyrsta skotið fór í gegnum rúðuna beint inn í stofu. Næsta skotið fór í hurðina og þarna býr einn af dýralæknum sem lögreglan notaði til að kanna hvort hormónar væru notaðir. Það átti að hræða hann til að þegja. Síðan er það rakið að dýralæknarnir verða fyrir þrýstingi vegna þess að þeir eiga að vera þarna á verði, en því miður virðist mafían vera sterkari en lögreglan. Dýralæknirinn segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það er ekki hægt að láta lögregluna gæta allra eftirlitsmanna allan sólarhringinn. Það er ómögulegt að vernda þá og það væri óbærilegt líf.`` Ég les þetta til að undirstrika að ég tel ekki vera óeðlilegt eða verið að gera rangt þó að við viljum hafa lægri virðisaukaskatt á íslenskum matvælum heldur en matvælum sem þannig eru framleidd. Og áfram heldur þulurinn í sænska sjónvarpinu lýsingu sinni: ,,Mafíuna er aðallega að finna í vesturhluta Belgíu, í Flandri. Þar eru leyniverksmiðjur og þar er hægt að sjá venjulega bændur lifa óvenjugóðu lífi. Þar búa þrír bræður og þeir búa í höllum. Einn er sérstaklega nefndur, traustvekjandi maður sem meira að segja veitir sjónvarpsviðtöl þar sem hann vísar á bug öllu því sem um hann er sagt. Það sem um hann er sagt er að hann er eða var guðfaðirinn í mafíunni. Þessi mafía hefur sambönd um alla Evrópu og græðir milljarða. Hún er í tengslum við belgíska stjórnmálamenn og verður sífellt öflugri.`` Síðan er farið að kjötborði og skoðað kjöt og þá segir áfram, með leyfi forseta: ,,Þetta kjöt er sennilega hormónaalið. Vöðvaþræðirnir eru grófir og sjást greinilega og vatn kemur út úr þeim. Það er bannað að nota hormóna og það eru til lög um það en það eru engin lög sem banna sölu á kjötinu.`` Síðan fara fréttamennirnir í rannsóknastofu og þar lýsa þeir því sem þar fer fram og þeim er sagt á þennan hátt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í rannsóknastofunni sýnir prófessorinn okkur nokkra stungustaði sem hann hefur geymt. Í einum þeirra situr meira að segja brotin nál eftir. Samþjöppunin á hættulegum efnum á stungustaðnum veldur örugglega vanlíðan allt frá skjálfta, augnverkja, hjartsláttar til mun hörmulegri afleiðinga og krabbamein hefur þar verið nefnt. Í Belgíu leita menn nú að einföldum aðgerðum til að koma upp um hormónanotkun. Mafían er hins vegar duglegri en vísindamennirnir og hún hefur mörghundruð mismunandi efni að velja á milli. Þeir eru að sögn a.m.k. ári á undan eftirlitsmönnum í þróuninni. Áhrifin ráðast sem sagt af því hvaða efni maður fær í sig og hversu oft. Hormónaframleiðsla mannslíkamans verður fyrir óbætanlegum skemmdum ef hann fær utanaðkomandi hormón of lengi, það er vitað. Nú er sagt alveg opinskátt að eftir nokkur ár getum við átt von á óvæntum hrolli og einkennilegum áhrifum á heilar þjóðir. Konur gætu t.d. orðið karlmannlegar, karlar misst skeggvöxt og rödd þeirra hækkað. Enn er þetta frekar óljóst, en bara hugsunin hræðir. Þegar þessar staðreyndir blasa við verður kjötið í kjötborðinu ekki eins girnilegt. Það er og mun hættulegra þótt það sé selt fyrir opnum tjöldum eins og við sjáum. Þetta á við um alla Evrópu. Frjálsir vöruflutningar. Að lokum, sem er alvarlegt fyrir okkur, segir frá því að ef svona kjöt er flutt inn til Svíþjóðar og þá einnig hingað og það unnið má setja á merkimiðana á þeirri vöru að það sé innlent. Þá verður ekki hægt að greina í sundur hvaðan varan kemur. Þetta er m.a. staðfest af viðtali í lok þessa sænska þáttar við landbúnaðarráðherrann þar sem við hann er sagt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þú veist að þetta kjöt er flutt inn frá Evrópubandalaginu, það hakkað, saltað og unnið hér, þá er það selt hér sem sænskt kjöt.`` Og áfram: ,,En það er verra að þegar EES-samningurinn tekur gildi þá þurfum við ekki einu sinni að geta upprunalands, ekki einu sinni að það sé unnið í Svíþjóð.`` Ég hef hér rakið þetta sænska sjónvarpsviðtal vegna þess að þær staðreyndir sem þarna koma fram finnast mér ákaflega athyglisverðar og nauðsynlegt fyrir menn að gera sér grein fyrir þessum staðreyndum því við Íslendingar erum nú að lenda í þessari sömu aðstöðu. Og ég vil enn einu sinni segja það að ég tel að það sé ekki andstætt hagsmunum íslenskra neytenda þó það sé hærri virðisaukaskattur á slíkri vöru en heilnæmum íslenskum landbúnaðarafurðum. Og ég tel enn þá síður að það sé andstætt hagsmunum íslenskra bænda. Þá vil ég víkja að hinu atriðinu sem ég ætlaði að ræða hér en það er skatturinn á ferðaþjónustu. Það eru alveg ótrúleg vinnubrögð hjá hæstv. ríkisstjórn og stuðningsflokkum hennar hvernig hún ætlað sér að ganga þar áfram af mikilli hörku. Ég vil segja að þar er á ferðinni hrein hryðjuverkastarfsemi gagnvart þessum atvinnuvegi sem flestir hafa hingað til sagt að væri vaxtarbroddur um þessar mundir í íslensku atvinnulífi. Hæstv. fjmrh. sagði að vísu áðan að þetta ætti ekki að vera vandamál fyrir ferðaþjónustuna, þetta hefði verið samþykkt fyrir ári síðan og því gæti hún bara verið búin að undirbúa sig og hækka. En veit ekki hæstv. fjmrh. að málið er ekki svona einfalt? Við höfum ekki trygga komu erlendra ferðamanna til Íslands. Koma þeirra byggist á því hvað við höfum að bjóða. Við höfum vissulega margt gott að bjóða, íslenska náttúru og heilnæman mat. En þegar ferðamenn ákveða hvert þeir fara þá er það samt sem áður verðið sem hefur gífurleg áhrif. Það fundu Svíar, svo ég vitni aftur til Svíþjóðar, þegar þeir fyrir fáum árum lögðu skatt á ferðaþjónustuna. Þá hrapaði á einu ári koma erlendra ferðamanna til Svíþjóðar. Ég hygg að það hafi verið upp undir 30%. Þeir lærðu af reynslunni og lækkuðu skattana. En af hverju eigum við ekki að læra líka af reynslu þeirra og leggja skattana alls ekki á? Það er ekki í einu búið að bæta fyrir skaðann ef hann er unninn. Það hlýtur að vera ömurlegt fyrir hæstv. samgrh. sem er að láta sína menn vinna mjög athyglisverða áætlun um ferðalag fjölskyldunnar um Ísland á næsta ári að standa síðan í því að leggja hvern skattinn eftir annan á ferðaþjónustuna á sama tíma og vafalaust er réttilega sagt að slíkur skattur getur ekki náð til ferðalaga út úr landi og jafnvel ekki ferðalaga um Ísland ef fyrirheitna landið er utan landsteinanna. Það hefur því miður verið svo á þessu ári sem nú er að líða að þrátt fyrir að talað sé um að ferðamönnum hafi fjölgað þá hefur nýting á flestum hótelum landsins verið lakari á þessu ári en áður. Það virðist sýna það að ferðamenn dvelja hér skemmri tíma og eyða minnu hver einstaklingur. Svo það er vissulega alvarlegt ef nú á að fara að leggja nýjar byrðar á mörgum sviðum á þessa atvinnugrein. Ég vil því vona að öllum þeim mörgu sem hafa bent hæstv. ríkisstjórn og stuðningsmönnum hennar á þessa staðreynd takist áður en þetta mál er afgreitt hér frá Alþingi að sannfæra þá um í hvaða ógöngur þarna er verið að fara og afnema líka skattinn á gistinguna til viðbótar því sem hæstv. fjmrh. var nú að gefa fyrirheit um. Sú yfirlýsing hæstv. fjmrh. sýnir sem betur fer hversu gagnlegar málefnalegar umræður eru og að ekki er öllum alls varnað að taka mark á þeim. Við vitum að við þær aðstæður sem við búum nú við, þetta gífurlega atvinnuleysi, þá hefur auðvitað hver einasti erlendi ferðamaður sem bætist í hóp þeirra sem kemur til landsins margfalda þýðingu því það skapar vinnu. Og meiri atvinna er auðvitað það sem þjóðinni er allra brýnast um þessar mundir. Að vísu hefur hæstv. forsrh. talað mjög um það síðustu daga og vikur að nú sé allt að batna, nú sé þetta allt í sómanum, ríkisstjórnin stjórni svo vel. En því miður tala staðreyndirnar allt öðru máli. Og í frétt í Morgunblaðinu í morgun segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þrjú þúsund sjötíu og níu atvinnulausir í borginni, rúmlega 1.000 fleiri en í fyrra. Samtals 3.079 manns voru skráðir atvinnulausir á ráðningarstofu Reykjavíkurborgar 15. des. sl. Telst það um 4,5% atvinnuleysi. Á sama tíma í fyrra voru samtals 2.000 manns á skrá.`` Áfram segir, með leyfi hæstv. forseta: ,, . . . formaður atvinnumálanefndar Reykjavíkur sagði þessar tölur ekki koma sér á óvart og taldi hún að atvinnuástandið gæti orðið erfitt, jafnvel allt fram í mars eða apríl á næsta ári. Fyrirtæki hafa verið að leggja upp laupana og það er samdráttur í verslun eins og sjá má af því hvernig atvinnuleysið kemur niður á starfsstéttunum. Af fjölgun upp á 1.079 milli ára eru 704 verslunar- og verkamenn,`` þ.e. þeir sem lægst hafa launin. Hver einasti ferðamaður sem kæmi til landsins, dveldi hér á hótelum, mundi draga eitthvað úr þessu atvinnuleysi. Það eru allar aðstæður fyrir hendi, enginn aukakostnaður, allt saman ávinningur. Og að vera því að leggja slíkan stein í götu þessa atvinnuvegar eins og hæstv. ríkisstjórn og stuðningslið hennar eru hér að gera, er óskiljanlegt því það er alveg öruggt miðað við það hvað lítil fjölgun ferðamanna gæti aukið tekjurnar að hér er beinlínis um skaða fyrir ríkissjóð að ræða. Það er ekki aðeins að við missum gjaldeyristekjur sem auka veltu í þjóðfélaginu heldur verður ríkissjóður líka að greiða atvinnuleysisbætur til þeirra sem ekki fá atvinnu. Það hefur verið rakið hér í umræðu áður að þau útgjöld fyrir ríkissjóð á starfstíma þessarar hæstv. ríkisstjórnar eru að nálgast 20 milljarða. Þannig að vandinn sem við erum að tala um í fjárlagagerð virðist því miður vera sá að stærsti einstaki þátturinn sé afleiðing atvinnuleysisins.

Virðulegur forseti. Það er sjaldgæft að heilum sjónvarpsþætti úr sænska sjónvarpinu sé lýst úr ræðustól eins og gert var hér áðan af hv. ræðumanni. Það var helst að heyra á honum að það ætti að skattleggja allar erlendar og innfluttar vörur vegna þess að það væri hætta á hormónum og salmonellusýkingum í erlendum varningi. Ég held að það sé ekki hægt að rugla þessu tvennu saman, annars vegar virðisaukaskatti og hins vegar vörnum gegn sjúkdómum og hormónum og vísa því á bug. Ég býst við að hv. þm. líði dálítið illa. Það liggur hér fyrir og ég hef í höndum yfirlýsingu annars vegar stjórnarfundar Stéttarsambands bænda og hins vegar Framsfl., sem er núverandi stefna flokksins, og báðir þessir aðilar hafa lýst yfir stuðningi við tveggja þrepa virðisaukaskatt. Framsfl. segir nú að það sé nauðsynlegt að hafa eitt þrep, annað sé slys, en hv. þm. heldur því fram í sinni ræðu að í raun vilji Framsfl. tvö þrep, það sé einungis verið að leggja til frestun og að endurgreiðslurnar séu í raun tvö þrep. Hann lagði mikla áherslu á það í sinni ræðu sem lýsti því hvernig honum líður þegar hann hefur verið pyntaður til að fylgja varaformanni flokksins. Ég tek það fram að stjórnarfundur Stéttarsambands bænda varar einmitt við þessum endurgreiðslum og tekur það skýrt fram í sinni yfirlýsingu. Loks um skattana í Svíþjóð. Þar er ólíku saman að jafna. Þeir lækkuðu skattinn úr 25% niður í 12% eða þar um bil og skatturinn á íslensku gistinguna mun ekki vera sambærilegur vegna þess að gengið hefur breyst, aðstöðugjald hefur verið þurrkað út, tryggingagjald verið lækkað og áhrifin eru margfalt minni en áhrifin í Svíþjóð þrátt fyrir þá lækkun sem þar hefur átt sér stað. Þetta veit hv. þm. auðvitað.

Herra forseti. Ég sagði að ég teldi að það væri ekki óhagkvæmt fyrir íslenska neytendur eða íslenska bændur að það væri lægri virðisaukaskattur á íslenskum matvælum sem við vitum að eru holl og heilnæm heldur en þeim sem því miður munu verða á boðstólum hér á næstunni erlendis frá og eru eins og ég lýsti hér áðan. Ég tel að þessar staðreyndir eigi vissulega erindi til Íslendinga alveg eins og Svía þar sem aðstaða okkar er nú sú sama. Ég get fullyrt og huggað hæstv. fjmrh. með því að mér líður vel með að styðja þetta sem ég var að rökstyðja hér og benda á með rökum að væri að mínu mati skynsamlegara. Ég benti á það einmitt í sambandi við bókaskattinn að reynslan sýndi að þó að einhver vara sé færð niður um þrep eins og hér á að gera eða virðisaukaskattur jafnvel afnuminn þá er það ekki varanleg aðgerð. Það hefur ekki reynst það eins og ég nefndi dæmið um með bókaskattinn sem núv. hæstv. ríkisstjórn tók upp aftur. Því miður er það tálvon að halda að slíkt sé. Ég hef ekki tíma til að endurtaka þau rök sem ég færði fyrir minni afstöðu en hún er af fullri sannfæringu fyrir hagsmuni íslenskra neytenda og íslenskra bænda.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað rétt hjá hv. þm. að aðgerðir eru aldrei algjörlega varanlegar. Hv. þm. staðfesti það tel ég í sinni ræðu sinni nú hversu illa honum líður í þessari klemmu sem hann hefur verið settur í og ég taldi ástæðu til að vekja athygli á þeim erfiðleikum sem koma upp þegar menn þurfa að fara gegn stefnu síns eigin flokks og gegn stefnu þeirra samtaka sem þeir eru þátttakendur í. En hv. þm. reynir að skjóta sér á bak við það að erlendar matvörur séu svo óhollar, þær séu fullar af hormónum og fullar af salmonellum. Þess vegna eigi að skattleggja þær öðru vísi. Þá spyr ég hann: Ef það kæmi nú upp salmonella t.d. á íslensku kjúklingabúi eða salmonella í svínabúi á Íslandi á þá ekki slíkur matur að bera allt annan og hærri virðisaukaskatt? Það er auðvitað það sem hv. þm. er að segja og væri fróðlegt að heyra hvað formaður Búnaðarfélagsins segir um það.

Hæstv. forseti. Ég hélt að hæstv. fjmrh. vissi hvað væri gert hér á Íslandi ef vart verður við eitthvað slíkt. Þá er sala stöðvuð og vandinn er upprættur. En ég get endurtekið það að það er af sannfæringu sem ég tala fyrir þessu máli hér og styð það sem Framsfl. leggur áherslu á að nú sé gert. En hitt vitum við og er viðurkennt, m.a. af hv. 5. þm. Norðurl. v., talsmanni Sjálfstfl. og stjórnarinnar í efh.- og viðskn., hann viðurkennir það að stefna ríkisstjórnarinnar sé vitlaus. Það eru staðreyndir sem allir hafa heyrt. Og þá skil ég mætavel að hæstv. fjmrh. líður ekki vel um þessar mundir að vera að fara út í það fen sem hann er að leggja í núna.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti utanrmn. um till. til þál. um fullgildingu breytingar á Montreal-bókun um efni sem valda rýrnun ósonlagsins. Nefndin hefur fjallað um tillöguna og mælir með samþykkt hennar. Nefndin sendi tillöguna til umsagnar umhvn. sem skilaði ítarlegu áliti og er þar mælt með samþykkt hennar. Umsögn umhvn. er birt sem fylgiskjal með áliti utanrmn. Allir nefndarmenn utanrmn. mæla með því að þessi tillaga verði samþykkt.

Virðulegur forseti. Sú breyting sem hér er verið að gera á Montreal-bókuninni um efni sem valda rýrnun ósonlagsins er í rétta átt og umhvn. sem fór yfir málið taldi að það væri eðlilegt að samþykkja þessa bókun og þessa till. til þál. sem hér liggur fyrir. Það er ánægjulegt til þess að vita hver þróun er á alþjóðavettvangi í sambandi við þá vá sem stafar af rýrnun ósonlagsins en þó er ljóst að þjóðir heims verða þar að herða róðurinn mjög verulega frá því sem þær tímasetningar gera ráð fyrir sem eru í núverandi samningsákvæðum. Ósonlagið er að rýrna verulega. Upplýsingar sem fram koma um það efni eru nokkuð ótvíræðar og sjaldan sem ósonlagið hefur verið jafnveikt, einkum yfir heimsskautasvæðum eins og á yfirstandandi ári. Það er því ljóst og vonandi að það verði sett og sameinast um harðari ákvæði varðandi þessi mál heldur en nú er verið að samþykkja og nú hafa verið samþykkt enda er hreyfing í þá átt hjá öðrum þjóðum. En jafnvel þótt tækist að stöðva notkun ósoneyðandi efna nú þegar þá hefur safnast fyrir í neðri lögum andrúmsloftsins það mikið af ósoneyðandi efnum að það mun hafa áhrif til veikingar á ósonlagið í háloftunum um langan tíma enn. Það er ánægjulegt að Íslendingar slógust í hóp þeirra ríkja sem vildu herða ákvæði varðandi notkun ósoneyðandi efna umfram það sem skyldur buðu samkvæmt alþjóðasamningum. Sá sem hér talar ýtti mjög á það efni með fyrirspurnum til fyrrv. hæstv. utanrrh. sem tók á þeim málum gagnvart ríkisstjórn og er von til að það verði unnið að þessum málum m.a. með nýrri reglugerð þannig að unnt verði í reynd að standa við þær skuldbidingar sem menn eru að setja sér.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra sem er 295. mál á þskj. 414. Borgarstjórn Reykjavíkur hefur samþykkt að setja á laggirnar sérstakt öldrunarmálaráð sem mun fara með yfirstjórn öldrunarmála í Reykjavík í umboði borgarráðs og borgarstjórnar. Öldrunarmálaráðið mun ekki verða undirnefnd félagsmálaráðs eins og gert er ráð fyrir í lögum um málefni aldraðra heldur mun ráðið heyra beint undir borgarráð og borgarstjórn. Þessi málefni, öldrunarmálin, eru sívaxandi málaflokkur í Reykjavík og í fleiri sveitarfélögum og hefur borgarstjórn þótt rétt að setja sérstaka nefnd yfir þennan málaflokk. Þar sem ákvæði 5. gr. núgildandi laga um málefni aldraðra veita sveitarfélögum ekki það svigrúm sem nauðsynlegt er til að skipa þessum málum svo sem þeim þykir hentugt með hliðsjón af umfangi þessa málaflokks er frv. þetta flutt. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að leggja til að að lokinni þessari umræðu verið málinu vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er flutt sem stjfrv. lætur ekki mikið yfir sér en það er nokkuð sérkennilegt mál. Þannig er að samkvæmt lögunum um málefni aldraðra er gert ráð fyrir því að öldrunarþjónusta sveitarfélaga sé tengd almennri félagsþjónustu sveitarfélaganna og hefur verið gengið út frá því hér á undanförnum árum og það hefur verið byggt upp í Reykjavík þrátt fyrir allt tiltölulega mjög gott þjónustunet við aldraða. Það er að vísu ljóst að það vantar um 150 hjúkrunarrými í Reykjavík fyrir gamalt fólk en þjónustukerfi við aldraða í Reykjavík er að mörgu leyti mjög gott, bæði að því er varðar heimlishjálp, að því er varðar heimsendingar á mat, að því er varðar hjúkrun o.fl. og o.fl., þá hygg ég að megi segja að þjónustukerfið við það gamla fólk sem komið er inn í þjónustukerfi á annað borð sé tiltölulega mjög gott. Þetta þjónustukerfi hefur verið byggt upp af Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar undir stjórn félagsmálaráðs Reykjavíkur og það hefur verið ætlunin og m.a. lögð á það mikil áhersla af öldrunarlæknum eins og Þór Halldórssyni að þjónustusvæði öldrunarmála verði þau sömu og hinnar almennu félagsmálaþjónustu og heilsugæslusvæðin líka þannig að þetta allt fari saman með skipulegum hætti svo það sé sem best nýting á starfsliði og fjármunum í þágu hinna öldruðu. Svo gerist það að innan borgarstjórnarflokks Sjálfstfl. kemur upp tiltekinn vandi þar sem vissir aðilar telja óhjákvæmilegt fyrir sig og prófkjörsstöðu sína að koma upp sérstakri nefnd til að fara með málefni aldraðra í Reykjavík í raun og veru fram hjá þessu kerfi og fram hjá því góða starfsliði sem skipulagt hefur málin á vegum Félagsmálastofnunar Reykjavíkurborgar. Og þess vegna er ákveðið að þessi þjónusta í Reykjavík eigi að vera öðruvísi en alls staðar annars staðar, hún eigi að vera undir öldrunarráði. Fulltrúar minnihlutaflokkanna í félagsmálaráði Reykjavíkurborgar snerust gegn þessari skipan, þeir töldu þetta óþarfa. Og hið sama er að segja í raun og veru um fjölmarga, faglega forustumenn Reykjavíkurborgar á þessu sviði en það var auðvitað ekki hlustað á það fólk þegar hinir pólitísku hagsmunir Sjálfstfl. innan húss voru annars vegar. Þess vegna varð niðurstaðan sú að þetta öldrunarráð varð til. Ég segi fyrir mitt leyti, ég tel enga þörf á því og í raun og veru gæti það orðið til þess að spilla fyrir þjónustu við aldraða í Reykjavík vegna þess að hún yrði á tekin til hliðar við félagsmálaþjónustuna almennt. Hv. heilbr.- og trn. fær auðvitað þetta mál til meðferðar og ég vil hvetja hana til þess að kalla til það fólk sem hefur með að gera þjónustu við aldraða í Reykjavík vegna þess að þetta snýr eingöngu að Reykjavík. En á þeim grundvelli að ég vil að sveitarfélögin ráði svona málum sjálf og líka Reykjavík mun ég ekki snúast gegn þessu frv. Ég mun sitja hjá þegar það kemur til atkvæða en ekki snúast gegn því. Ég tel það vitlaust en ég mun sitja hjá um málið af því að ég tel að Reykjavík eigi að hafa möguleika til að gera þetta þó að vitlaust sé. Ég er sem sagt ósammála þeirri forræðishyggju sem birtist í afstöðu núv. ríkisstjórnar til sveitarfélaganna þar sem það er eins og kunnugt er bannað að lækka útsvör. Það hefur ekki komið fram við hvaða refsingum menn mega búast í sveitarstjórnum á Íslandi ef menn lækka útsvörin niður í 8,3%. En það er yfirvofandi stórfelld refsing fyrir það eins og kunnugt er vegna þess að hæstv. félmrh. hefur í samvinnu við fjmrh. og forsrh. ákveðið að enginn megi leggja á lægra útsvar en 8,4%. Menn eru beinlínis kúgaðir til þess að leggja á 8,4% útsvar hvort sem þeim líkar betur eða verr. Þessi ótrúlega tillaga félmrh. lýsir náttúrlega ekki mikilli virðingu fyrir sveitarfélögunum að ekki sé fastar að orði kveðið og hefur aldrei áður verið sett inn í tekjustofnalög ákvæði af þessu tagi sem tekur fram fyrir hendurnar á sveitarfélögunum með þessum hætti sem hér er ætlunin að gera í frv. til tejustofnalaga. Ég er andvígur slíkri forræðishyggju gagnvart sveitarfélögum og af þeim ástæðum mun ég, þar sem borgarstjórn Reykjavíkur hefur með lögformlegum hætti og eðlilegum óskað eftir þessari breytingu á lögum um málefni aldraðra, sitja hjá um það mál þegar þar að kemur sem þingmaður Reykjavíkur. En ég veit að þetta er ekki til bóta fyrir aldraða hér í borginni. Ég er sannfærður um það. En þann slag verður að heyja í ráðhúsinu hérna handan við Vonarstrætið og í kosningunum næsta vor en ekki í þessum sal.

Virðulegi forseti. Þetta frv. til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra ber fremur brátt að svo að ekki sé meira sagt og vekur ýmsar spurningar þar af leiðandi. Þetta var lagt fram fyrir tveimur dögum síðan þannig að ég áttaði mig ekki almennilega á hvers vegna og það væri gott að fá það útskýrt hjá hæstv. heilbrrh. sem nú situr, fyrrv. heilbrrh., hvað það er nákvæmlega sem liggur svona mikið á að breyta. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir því í fljótu bragði. Ég þykist nú þekkja nokkuð vel til þessa málaflokks en geri mér samt sem áður ekki grein fyrir því hvað það er sem gerir það að verkum að það liggur svona mikið á.

Páll Gíslason er að fara í prófkjör.

Þetta er nú söguskýring frá hv. þm. Svavari Gestssyni, Alþb., og hann gerir grein fyrir því þá, sitjandi hæstv. heilbrrh., ef það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Ég endurtek það ekki úr þessum stóli en þetta er spurningin. Mér finnst mikilvægt að það sé heildarskipulag í öldrunarmálum og það sé skilvirkt, það sé eitt allsherjarskipulag á þessum málum. T.d. að heimahjúkrun og heimilishjálp séu undir sama hatti þannig að það yrði öldruðum til bóta. Hvaða breyting hér er lögð til bóta geri ég mér alls ekki grein fyrir og ég bið áður en ég held lengri ræðu um þetta mál, hvað er það nákvæmlega sem veldur því að það er beðið um að þetta mál sé afgreitt hér á síðasta degi þinghalds fyrir jól, einmitt núna þegar fólk er á kafi í öðrum störfum. Hvað er það sem gerir það að verkum að hæstv. ríkisstjórn vill fá þetta í gegn í einum grænum? Það er spurningin.

Forseti vill greina frá því að ætlunin er nú senn að slíta þessum fundi og hefja fund að nýju kl. 1. Jafnframt hefur verið ákveðið að atkvæðagreiðsla fari fram kl. 1.30, en forseti mun freista þess hvort unnt er að ljúka þessari umræðu. Einn hv. þm. er á mælendaskrá og tekur nú til máls.

Virðulegi forseti. Það mál sem hérna liggur fyrir er eins og kom fram í máli hv. 9. þm. Reykv. flutt að ósk borgarstjórnar Reykjavíkur og kemur núna inn í þingið alveg á síðustu dögum fyrir jól. Málið hefur örlítið verið kynnt óformlega fyrir heilbr.- og trn. Það var gert fyrir fáum dögum. Menn tóku þokkalega í þetta þar en þegar betur er að gáð og málið er skoðað örlítið dýpra þá finnst mér ýmsar spurningar vakna sem vert er að fá svar við áður en menn ganga út í slíkar grundvallarbreytingar í einu sveitarfélagi, grundvallarbreytingar frá því sem viðgengst í öðrum sveitarfélögum. Að mörgu leyti er mjög vel að öldrunarþjónustunni búið í Reykjavík, þ.e. að öllum þeim þáttum öldrunarþjónustunnar öðrum en snýr að hjúkrunarheimilunum. Í þeim málaflokki einangruðum er í raun og veru algert neyðarástand. Það eru á bilinu 150--180 manns sem bíða eftir því að komast inn og bráð nauðsyn er til að koma inn á hjúkrunarheimilin því að í mörgum heimahúsum er mjög slæmt ástand í þessum efnum. Það hefur verið gagnrýnt af mörgum á undanförnum árum að það hafi verið óskynsamlegt þegar síðasta verkaskipting ríkis og sveitarfélaga fór fram að skera í sundur heimaþjónustuna, þ.e. að heimilishjálpin sé í höndum sveitarfélaganna en heimahjúkrunin í höndum ríkisins. Þarna þurfi að koma á auknu samstarfi og ég tek undir það, sérstaklega held ég að þetta eigi við hér í höfuðborginni. Þetta frv. gengur einmitt í þá átt að höggva þetta enn frekar í sundur heldur en slá þessum hlutum saman eða auka samstarfið þannig að ég vil m.a. skoða þetta mál út frá því sjónarhorni. Hitt er svo aftur annað mál að frá árinu 1987 varð alger stefnubreyting í heilbrigðismálum í höfuðborginni. Meðan borgarstjórnarmeirihlutinn átti að taka þátt í greiðslu hluta af rekstrarkostnaði heilsugæslunnar í sveitarfélaginu var hann á móti uppbyggingu heilsugæslustöðva og lagði áherslu á að sjálfstætt starfandi heimilislæknar sinntu þessari þjónustu. Heimahjúkrun á þeim tíma var að mínu viti alveg í molum. Með þeirri stefnubreytingu, þegar mótuð var sú stefna að byggja upp heilsugæslustöðvar í hverfum borgarinnar þegar ríkið tók yfir allan reksturskostnaðinn en borgin eða sveitarfélögin greiddu aðeins 15%, varð algjör breyting. Það er búið að byggja hér gríðarlega upp. Það er verið að taka hverja heilsugæslustöðina á fætur annarri í notkun og hefur verið gert á undanförnum árum. Það merkilegasta er að starfsfólkið hafði áhyggjur af því um áramótin 1989 og 1990 þegar verkaskiptingin fór fram, að nú væri verið að flytja þessa þjónustu alla yfir til ríkisins. Í framhaldi af því vissi þetta fólk, sem hafði starfað á vegum borgarinnar, mjög lítið um hver framtíðin væri, það væri verið að skerða kjör og þar fram eftir götunum, en í dag fagnar þetta fólk að stórum hluta til þessari breytingu og vill alls ekki snúa til baka. Af hverju skyldi ég segja þetta? Jú, vegna þess að á nýafstöðnum fundi Landssambands heilsugæslustöðva kom fram hjá hjúkrunarforstjórum, sem áður störfuðu undir hæl borgarinnar og starfa núna hjá ríkinu, að þeir vara mjög við að stíga þetta skref til baka. Á undanförnum tveimur árum, og það vil ég þakka núv. hæstv. iðn.- og viðskrh. sem þá var heilbrrh., var frá 1991 framfylgt þeirri stefnu er mótuð hafði verið í tíð Guðmundar Bjarnasonar í heilbrrn. Heilsugæslustöðvar hafa verið opnaðar á mörgum stöðum í borginni. Um leið hafa verið settir verulegir fjármunir, og það vil ég einnig þakka hæstv. núv. iðn.- og viðskrh., til þess að sinna heimahjúkruninni í borginni á vegum Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur. Það hefur ekkert verið hlutverk borgarstjórnar Reykjavíkur síðan 1990 að skipta sér af þessum málum og því hefur tekist vel til. Borgarstjórnarmeirihluti íhaldsins í Reykjavík hefur aldrei haft áhuga fyrir þessum málum í raun. Það er bara staðreynd. Hins vegar eru viss hættumerki nú á lofti. Það er niðurskurður í heimahjúkruninni í fjárlagafrv. fyrir árið 1994 þannig að það er búist við að ekki verði hægt að sinna heimahjúkrun í Reykjavík af eins miklum myndarbrag árið 1994 eins og hefur verið gert á undanförnum fjórum árum. Það sem er alvarlegast er að það er engin leiðrétting komin enn á rekstrargrundvelli sjúkrahúsanna í Reykjavík. Það skortir 730 millj. kr. á sjúkrahúsin þrjú í höfuðborginni til að hægt sé að halda uppi sambærilegri þjónustu og á árinu 1993 --- 730 millj. kr. Ef ekki koma leiðréttingar á þessum hlutum við 3. umr. fjárlaga blasir við algjört neyðarástand vegna þess að það er líka gert ráð fyrir því að skera niður í heimahjúkruninni á Heilsuverndarstöðinni og á heilsugæslustöðvunum. Þetta mun leiða til þess að um mitt ár 1994 myndast neyðarástand. Og af því að hæstv. iðn.- og viðskrh., núv. fyrrv. heilbrrh., er enn í ríkisstjórninni þá fyndist mér út af hans verkum á undanförnum árum að hann ætti að skoða þennan þátt mjög gaumgæfilega þó það séu ekki nema fáir klukkutímar í það að endanlega verði gengið frá fjárlagafrv. hér. En ég legg áherslu á það, virðulegi forseti, að þetta mál verði ekki afgreitt hér með einhverri fljótaskrift á síðustu klukkustundum þingsins fyrir jól, einfaldlega vegna þess að það þarf að kalla marga aðila til til að ræða málin og það liggur ekkert á öldrunarnefnd eins og hér er gert ráð fyrir, það liggur ekkert á að skipa hana fyrr en að afloknum næstu sveitarstjórnarkosningum og þær eru í lok maí. Hvað fara menn að hlaupa og skipa einhverja öldrunarnefnd í janúar sem verður leyst frá störfum þegar íhaldið tapar borginni í vor? Til hvers? Engin ástæða til þess. Menn bíða með þetta núna fram á vorþingið.

Virðulegi forseti. Ég vildi gjarnan beina spurningum til starfandi heilbrrh. ef hann er einhvers staðar nálægt og heyrir í mér. Í fyrsta lagi vil ég taka undir þær spurningar sem hafa komið fram um af hverju þessi áhersla sé lögð á það að þetta frv. verði samþykkt fyrir áramót með tilliti til þess, eins og kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að sveitarstjórnarkosningar eru eftir örfáa mánuði og þá verða skipaðar nýjar öldrunarnefndir eða öldrunarmálaráð ef frv. hlýtur samþykki fyrir vorið. Ég tel að það þurfi að kalla til ýmsa þá aðila sem hafa starfað að málefnum aldraðra, ekki eingöngu í Reykjavík heldur fulltrúar sveitarstjórna annars staðar á landinu vegna þess að þetta frv. felur í sér heimild til allra sveitarfélaga, líka þeirra smæstu, að skipa öldrunarmálaráð. Öldrunarmálaráð sem þá þarf ekki lengur að hafa nokkurt samstarf við heilsugæslustöðvar á viðkomandi þjónustusvæði heilsugæslustöðva. Þegar lög um málefni aldraðra voru samþykkt var lögð mikil áhersla á samstarf heilsugæslunnar og þeirra sem sæju um þjónustu aldraðra og að þjónustusvæðin væru þau sömu. Ef þetta frv. verður samþykkt þá verður sú breyting á að ekki þarf lengur að taka tillit til þess vilja sem fram kemur hjá fulltrúum heilsugæslustöðva á viðkomandi svæði hvað varðar þjónustu við aldraða, hvorki heimilishjálp né heimilishjúkrun því sveitarstjórnin eða öldrunarmálaráðið mun þá ákveða með hvaða hætti skuli staðið að þessum verkefnum. Mér finnst þetta ekki rétt og e.t.v. er þetta fyrirkomulag sem hentar í stórum byggðarlögum eins og í Reykjavík, það get ég ekki dæmt um, en ég sé það fyrir mér að litlar sveitarstjórnir úti á landi sem þurfa að sækja þjónustu fyrir aldraða til heilsugæslustöðva um langan veg og eru með fulltrúa frá þessum heilsugæslustöðvum í öldrunarmálanefndum, sem hafa eftirlit með framkvæmd öldrunarmála í viðkomandi sveitarfélagi, munu jafnvel sjá sér leik á borði að stofna slíkt öldrunarmálaráð vegna þess að þá eru þær ekki lengur tilbúnar til þess að hafa tvo fulltrúa frá viðkomandi stjórn heilsugæslustöðvar. Þannig að þetta frv. felur í sér miklu meiri breytingar en maður gerði sér grein fyrir við fyrstu yfirsýn og ég tel að við þurfum að taka nokkuð góðan tíma í að skoða þetta og kalla til viðtals ýmsa þá aðila sem að öldrunarþjónustunni koma. Ég ítreka það enn og aftur að ég sé ekki ástæðu til þess að breyta þessum lögum ef það yrði samþykkt hér fyrr en bara rétt undir vorið því breytingin tekur þá gildi eftir næstu sveitarstjórnarkosningar sem hlýtur að vera það sem menn eru að horfa á því varla á að fara að stofna slíkt öldrunarmálaráð til starfa í örfáa mánuði. Þess vegna legg ég til, virðulegi forseti, að hv. heilbr.- og trn. taki sér góðan tíma í að skoða þetta.