Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að með bréfi, dagsettu þann 5. mars 2013, hefur forseti óskað eftir því við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, að hún fjalli um eftirfylgniskýrslu Ríkisendurskoðunar, Meðferð umsókna og styrkja úr atvinnuþróunarsjóðum.

Forseti vill tilkynna að borist hafa tvö bréf, annars vegar frá innanríkisráðuneytinu um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 1015, frá Eygló Harðardóttur, um kærur um ofbeldi gegn börnum, og hins vegar frá velferðarráðuneytinu um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 927 frá Vigdísi Hauksdóttur, um nefndir, ráð, verkefnisstjórnir og starfshópa. Þar sem ekki hefur tekist að afla nauðsynlegra gagna til að veita fullnægjandi svör við þessum fyrirspurnum fara ráðuneytin þess á leit að fá frest til 20. mars til að svara þeirri fyrir og 8. mars til að svara þeirri seinni.

Til svara eru utanríkisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Mig langar að fá fréttir frá hæstv. ráðherra af því hvernig staðan er í þeim málum sem rædd hafa verið hér og úti í samfélaginu er lúta að vogunarsjóðum og samningum eða ekki samningum við þá sem eiga þrotabú gömlu bankanna, hvort þau skref sem stigin verða af hálfu ríkisvaldsins í mögulegum viðræðum og samningum við þá aðila verði ekki örugglega tekin í samstarfi og samráði við alla stjórnmálaflokka þannig að við sitjum þá öll við sama borð þegar að því kemur. Ég held að mjög mikilvægt sé að við sýnum samstöðu. Ef ég hef skilið hæstv. ráðherra og marga stjórnarliða rétt þá eru þeir sammála okkur sem ekki höfum komið beint að málinu um að mikilvægt sé að þeir sem leita út úr landinu með mikið fé fái ekki að fara óáreittir með það allt úr landi, ef ég má orða það þannig. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort eitthvað nýtt sé að frétta af viðræðum eða samtölum við þá aðila.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að gefa mér tækifæri til að koma hingað upp og fara aðeins yfir málið. Verið hafa óformlegar þreifingar við þessa aðila í þó nokkurn tíma á meðan menn hafa verið að reyna að átta sig á á stöðu búanna. Við erum komin með þó nokkuð góða mynd af því núna og kortlagning hefur verið gerð á vegum svokallaðrar stýrinefndar um losun fjármagnshafta, sem ég fer fyrir ásamt bankamálaráðherra, seðlabankastjóra og forstjóra Fjármálaeftirlitsins. Þar hefur verið lögð sú lína að menn ætla ekkert að flýta sér, tíminn hefur unnið ágætlega með okkur. Við höfum líka lagt á það mjög mikla áherslu að teikna upp sviðsmyndina þannig að menn viti hvernig greiðsluútflæði við þolum hér til langrar framtíðar. Það skiptir líka máli að við stöndum saman um að ganga eins langt og við getum til að verja hagsmuni okkar Íslendinga, eins langt og lög og þjóðréttarlegar skuldbindingar okkar leyfa. Um það tel ég að sé góð samstaða og er ekki vilji til neins annars af minni hálfu en að halda öllum vel upplýstum um málið. Enn eru engar formlegar viðræður hafnar við þessa aðila. Menn hafa verið í þreifingum og óformlegum viðræðum. Næstu skref eru þau að setja saman hóp sem hefur formleg samtöl við kröfuhafa. Ég mun eiga gott samstarf við forustumenn allra stjórnmálaflokka um hvernig sá hópur verður skipaður.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra hafi öflugt og náið samstarf við aðra stjórnmálaflokka, foringja eða formenn þeirra, eða hvað við köllum þá nú, því að það er mjög mikilvægt að settur verði fullur þungi á að gera þeim aðilum sem eru hinum megin við borðið grein fyrir því að Íslendingum er full alvara í því að hafa stjórn á því hversu mikið fjármagn fer út úr landinu. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé markmið ríkisstjórnarinnar að klára þær formlegu viðræður sem hér er talað um að fari af stað fyrir kosningar. Það er mikilvægt að fá svar við því. Ég tel í það minnsta, og er sammála ráðherranum um það, að menn eigi að fara sér mjög hægt og setja ekki neina pressu á að klára málið 

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni og þess vegna hafa menn stigið mjög varlega til jarðar í málinu hingað til. Einhver pressa hefur verið á okkur að fara í þessi mál til að flýta fyrir losun fjármagnshafta en að mínu mati er algert lykilatriði að við gerum þetta þannig að sómi sé að. Þess vegna leggur okkur ekkert á. Hvort eitthvað gerist fyrir eða eftir kosningar get ég ekkert sagt um vegna þess að það er árangurinn sem við eigum að horfa á, ekki tímasetningarnar. Ég held að það sé mjög mikilvægt vegna þess að sá tími sem liðið hefur hefur unnið með okkur Íslendingum í málinu hingað til. Við skulum gæta okkar á því að fara ekki að setja á okkur einhverja pressu hér innan lands í pólitíkinni þannig að tíminn fari hugsanlega að vinna gegn okkur. Ég er sammála hv. þingmanni um að ég held að við eigum að horfa fyrst og fremst á árangurinn en ekki endilega á tímasetningar. Ef ég á að segja alveg eins og er þá finnst mér ólíklegt að við klárum málið fyrir kosningar. Þess vegna finnst mér mikilvægt að halda öllum vel upplýstum þannig að 

Hæstv. forseti. Nú fyrir stuttu var frumvarpi til laga um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning dreift í þinginu. Með frumvarpinu fylgir umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Segja má að frumvarpið gangi í megindráttum út á einfalda núverandi lagaumhverfi um almannatryggingar og er það ágætt. Ég held að allir séu sammála um að taka megi á málum þar. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins kemur fram hörð gagnrýni sem felst aðallega í því að ekki hafi verið haft samráð við fjármála- og efnahagsráðuneytið við undirbúning frumvarpsins um möguleg áhrif þessara breytinga fyrir ríkissjóð. Fram kemur að tíðkast hafi hingað til að hafa samráð við fjárlagaskrifstofuna þegar til standi að fara í viðamiklar breytingar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi skoðun á því verklagi og hvort hún hafi þá skoðun að hægt sé að fara í þær viðamiklu breytingar sem hér eru lagðar til án þess að þessi mikla greining hafi farið fram og án þess að spurningum varðandi það hvernig fjármagna eigi breytingarnar sé svarað. Fram kemur í umsögninni að engin greining eða áætlunargerð hafi farið fram við undirbúning frumvarpsins að því hvernig fjármagna megi svo mikla útgjaldaaukningu og að ekkert samráð hafi verið haft um það við fjármála- og efnahagsráðuneytið. Fyrir liggur að ríkisstjórnin setti sér langtímaáætlun varðandi jöfnuð í ríkisfjármálum á næstu árum. Í þeirri áætlun er hvergi gert ráð fyrir slíkum breytingum á útgjöldum ríkissjóðs og lagt er til með frumvarpinu, eða eins og fram kemur í frétt í Morgunblaðinu í dag; 23 milljarða útgjaldaaukning á fimm árum. Hver er skoðun hæstv. ráðherra á því? Telur hæstv. ráðherra það vera vinnubrögð sem viðhafa eigi við gerð og undirbúning svo stórra breytinga?

Frú forseti. Það frumvarp sem hv. þingmaður nefnir um almannatryggingar er frumvarp sem hefur verið unnið að í þverpólitískri nefnd. Ég veit að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins voru meðal annarra þar inni þannig að heppilegt hefði verið ef nefndin hefði kallað eftir því á einhverjum tímapunkti að fjármála- og efnahagsráðuneytið kæmi að vinnunni með einhverju svona mati. Ég er því sammála því að betra hefði verið í vinnu nefndarinnar ef eftir því hefði verið kallað. Engu að síður var haft samráð þegar fjármála- og efnahagsráðuneytið fékk þetta mál síðan til umfjöllunar í lok nóvember sl. Þá tókum við okkur góða tvo mánuði til að vinna málið, þannig að greiningin hefur verið unnin. Það er kannski ekki alveg rétt að ekkert samráð hafi verið haft við fjármála- og efnahagsráðuneytið um málið, en það er þó ekki fyrr  Eins og fram kemur í þessari umsögn er alveg ljóst að við ætlum okkur að standa við áður útgefna áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum þegar við ætlum að loka fjárlagagatinu á næsta ári. Við ætlum að skila jákvæðum heildarjöfnuði á næsta ári og við það verður staðið. Þegar þetta frumvarp verður að lögum er verkefnið að finna því stað í ríkisfjármálaáætlun með því að afla tekna eða forgangsraða með öðrum hætti. Þarna sýnum við jafnaðarmenn líka með hvaða hætti við ætlum að forgangsraða: a. svigrúm sem gætu skapast innan fjárlaga og b. í þágu þeirra sem þurfa á almannatryggingum að halda.

Hæstv. forseti. Það kemur skýrt fram að vinnulagið er gagnrýnt mjög þunglega í þessari umsögn og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, fyrst hún segir að standa eigi við áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum: Hvar og hvaðan er ráðgert að taka þessa fjármuni? Það má til dæmis segja að slík kostnaðaraukning svari til árlegra heildarútgjalda við barnabótakerfið. Er það það sem á að víkja? Hvað á að skera niður á móti þessum miklu breytingum? Hvar birtast þær áherslur? Ráðherrann segir að búið sé að fara yfir þetta inni í ráðuneyti og þá hljóta menn að vera búnir að gera sér grein fyrir því með hvaða hætti þeir ætla að koma til móts við þennan stóraukna kostnað. Hvar á að taka þessa peninga?

Frú forseti. Það er pólitísk spurning. Það sem búið er að meta í ráðuneytinu er hversu mikið rými þurfi í ríkisfjármálaáætlun fyrir þessu. Það er síðan pólitísk ákvörðun með hvaða hætti við forgangsröðum. Ég held að um þetta mál hafi verið þverpólitísk samstaða. Þetta mál kemur óbreytt úr þverpólitískri nefnd þar sem allir flokkar á Alþingi, m.a. fulltrúi úr þingflokki hv. þingmanns, sátu í þannig að ég hefði haldið að í þessum sal ríkti þá þverpólitísk samstaða um að láta málið ná fram að ganga. Þá hljótum við öll sem erum hér inni að leggjast á eitt um að forgangsraða þannig að svo megi verða. Ég held að hv. þingmaður ætti að eiga samtal við fulltrúa sinn í þessari nefnd um það hvort og hvernig viðkomandi hefði séð fyrir sér að koma þessu fyrir. Um þetta er greinilega að nást samstaða og ég styð það að við förum þessa leið. Þá þurfum við að einhenda okkur í að forgangsraða í þágu þess. Það er verkefni stjórnmálamanna, ekki fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins.

Virðulegi forseti. Fullkomið ófremdarástand ríkir nú á veginum um Súðavíkurhlíð. Þessi vegur tengir saman byggðirnar í Álftafirði og Skutulsfirði, norðanverða Vestfirði, og er þjóðleiðin frá norðanverðum Vestfjörðum og suður til Reykjavíkur og skiptir þess vegna gríðarlega miklu máli. Í fyrsta lagi hefur komið í ljós á síðustu á síðustu dögum að vegurinn er í raun og veru ónýtur. Hann hefur ekki fengið eðlilegt viðhald árum saman. Þetta er gamall vegur sem er í rauninni orðinn ónýtur þegar á það er litið. Í öðru lagi hefur verið að renna upp fyrir æ fleirum að vegurinn er hættulegur. Það höfum við auðvitað vitað. Þarna hafa fallið mörg snjóflóð á undanförnum árum og snjóflóðatíðni hefur á stundum verið meiri á Súðavíkurhlíð en á Óshlíð. Við stöndum þess vegna núna frammi fyrir veruleika sem við verðum að horfast í augu við. Við höfum verið að áforma tilteknar breytingar og lagfæringar á veginum. Ég tel að í ljósi alls þessa blasi í fyrsta lagi við okkur öryggissjónarmiðin, í öðru lagi þýðing vegarins og í þriðja lagi sú staðreynd að vegurinn er ónýtur. Þá tel ég mjög mikilvægt að menn skoði þetta núna upp á nýtt með skírskotun til öryggissjónarmiðanna sérstaklega. Árið 2002 var gerð skýrsla um vegina milli Súðavíkur og Bolungarvíkur. Þar er meðal annars fjallað um möguleika á jarðgöngum milli Súðavíkur og Ísafjarðar og gert ráð fyrir því að þau jarðgöng mundu stytta veginn inn Djúp um 9 km. Það er alveg ljóst mál að samkvæmt útreikningum hefði þetta kostað á þágildandi verðlagi um 3 milljarða kr. Það er hins vegar talið að þessi stytting sé svo mikils virði að hana megi meta á þágildandi verðlagi að upphæð 1 milljarðs kr. Með öðrum orðum er ljóst að þetta er hagkvæm leið. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er hæstv. ráðherra 

Hæstv. forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni að mikilvægt er að við séum stöðugt á tánum og tilbúin að endurskoða fyrri áætlanir okkar og ráðagerðir með hliðsjón af öryggismálum í samgöngukerfinu, ég tek undir með hv. þingmanni hvað það varðar. Hitt er svo annað mál að við vinnum samkvæmt áætlunum sem Alþingi samþykkir, samgönguáætlun til langs og skemmri tíma. Núna liggur fyrir þinginu endurskoðuð skammtímaáætlun Alþingis og mér finnst eðlilegt að þessi mál verði skoðuð við yfirferð þingsins og þingnefnda. Þegar veður gerast válynd er eðlilegt að þessi mál beri á góma á þingi. Hv. þingmaður vísar í tiltekinn vegarkafla, Súðavíkurveg, og minnir okkur á snjóflóðahættu á því svæði. Hann vísar til fyrri rannsókna sem gerðar hafa verið og mér finnst eðlilegt að við tökum þetta upp við Vegagerðina og könnum stöðu mála. Að því leyti vil ég taka undir með hv. þingmanni, en að öðru leyti treysti ég mér ekki til að svara um áform Vegagerðarinnar í óundirbúnum fyrirspurnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir jákvæðar undirtektir við málaleitan mína. Auðvitað er okkur það öllum ljóst að ákvarðanir af þessu tagi verða ekki teknar að óathuguðu máli. Þess vegna er að mínu mati svo mikilvægt að við förum í það núna við þessar aðstæður í ljósi þess sem ég var að segja, að vegurinn um Súðavíkurhlíðina er nánast ónýtur, það þarf að fara þar í miklar framkvæmdir til þess að styrkja hann þannig að hann þoli þá umferð sem um veginn fer. Í öðru lagi blasir við, sem við höfum svo sem vitað alllengi, að vegurinn um Súðavíkurhlíð er hættulegur. Hann er mjög nauðsynlegur hluti af samgöngukerfi norðanverðra Vestfjarða, eins og ég hef þegar rakið. Aðalatriðið finnst mér vera að menn hefji sem fyrst rannsóknir á mögulegum jarðgangakostum þarna og skoði af fullri alvöru því að það er alveg ljóst mál að framtíðarlausnin sem við getum boðið íbúunum á norðanverðum Vestfjörðum upp á hlýtur að lokum að felast í jarðgöngum.

Hæstv. forseti. Mér finnst það vera heilbrigðisvottur fyrir þingið að alþingismenn skuli vera í beinum og lifandi tengslum við dreifðar byggðir landsins og horfi til samgöngumála og samgöngubóta. Ég vísa í mín fyrri svör. Mér finnst sjálfsagt að ganga úr skugga um og mun gera það við Vegagerðina um hvernig þessum málum er háttað.

Virðulegi forseti. Það þarf ekki að velkjast í vafa um það að ein stærstu mistök á þessu kjörtímabili eru þau hvað ríkisstjórninni hefur tekist illa að koma í gang atvinnu- og verðmætasköpun í samfélagi okkar. Við sjáum það endurspeglast í því þegar ríkisstjórnin leggur núna fram eins konar óskalista um átak í velferðarmálum og gagnvart Lánasjóði íslenskra námsmanna er verið að gefa út einhver loforð sem engir fjármunir eru til að standa við. Það má auðvitað rekja til þess að hér hefur ekki orðið sú tekjumyndun og sú verðmætasköpun sem skapar aukin umsvif í samfélaginu. Ríkisstjórnin hefur staðið gegn uppbyggingu atvinnutækifæra á kjörtímabilinu. Skemmst er að minnast þess þegar Alcoa hætti við framkvæmdir á Bakka. Meiri hlutinn hér í þingsal klappaði þegar það var tilkynnt. Ég hygg að hæstv. umhverfisráðherra hafi verið í þeim hópi. Nú eru kynnt til sögunnar ný verkefni á Bakka og ég fagna því út af fyrir sig. En við erum að horfa þar á fjárfestingu sem nemur um fimmtungi af þeirri fjárfestingu sem Alcoa ætlaði að standa fyrir og ríkisstjórnin neitaði að skrifa undir samstarfssamning um að halda áfram með. 

Ertu á móti þessu?

Ég er mjög hlynntur þessum framkvæmdum, en ég vil inna hæstv. umhverfisráðherra eftir því hvort hún sé sátt við þá fyrirætlan að fá þarna verksmiðju sem mengar fimm sinnum meira á hvert framleitt tonn.  
            

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst leiðrétta hv. þingmann. Þetta er því miður ekki í fyrsta skipti og væntanlega heldur ekki það síðasta sem hann talar um að þessi ríkisstjórn hafi staðið gegn atvinnutækifærum. Það er náttúrlega óboðlegt að hv. þingmaður komi ítrekað hingað upp með svona tuggur sem eru innstæðulausar með öllu. Ég tala nú ekki um þegar hann hefur hér eftir einhverjar lýsingar á atferli einstakra þingmanna og hverjir hafi klappað saman lófunum og hverjir ekki. Ég bið hann að halda sig við staðreyndir í þeim málum eins og öðrum sem væri sjálfsagt krefjandi fyrir hv. þingmann að tileinka sér. Varðandi það verkefni á Bakka sem hv. þingmaður nefnir þá liggur það fyrir, eins og hann tekur fram, að hér er um að ræða mengandi starfsemi eins og gildir að jafnaði um stóriðju af öllu tagi. Það gildir líka vegna þeirra lagasetninga sem við höfum undirgengist í samræmi við EES-samninginn að viðkomandi starfsemi þarf að undirgangast þá löggjöf með því að kaupa loftslagsheimildir á markaði í Evrópu og í raun og veru þarf að gera það í samræmi við þá löggjöf og það regluverk. Það breytir því engu um það í sjálfu sér að þessi starfsemi þurfi að undirgangast þann ramma. Það er auðvitað hárrétt sem hv. þingmaður segir að þarna er um að ræða gríðarlega mikið framlag úr opinberum sjóðum, sjóðum almennings. Það þarf að staldra verulega við þegar um slíkt er að ræða, en hér hefur ítrekað verið bent á að um sé að ræða fleiri störf á hvert megavatt en í álframleiðslu. 

Virðulegi forseti. Það eru engar innstæðulausar tuggur þegar ég held því fram að hæstv. ríkisstjórn hafi staðið í vegi fyrir framgangi hér í atvinnulífinu. Það má bara nefna Helguvík þar sem þeir sem komu að þeim málum hafa ítrekað staðfest að þannig var málum háttað. Við horfðum upp á það með Bakka þegar ríkisstjórnin neitaði að vinna áfram með Alcoa að stórkostlegum fjárfestingum á því svæði og sendi fyrirtækið burtu. Við sjáum það birtast í rammaáætluninni 

… hvalveiðunum.

Fjárfestingarsviðið á Íslandsstofu hefur margítrekað sagt okkur að tækifærin á þessu kjörtímabili hafi verið meiri en nokkru sinni áður en þeir hafi ekki getað gefið nein svör. Það eru engar innihaldslausar tuggur þó að hv. þm. Merði Árnasyni líði illa með það ásamt hæstv. ráðherra.  
             Og að þetta verkefni skapi fleiri störf á hvert megavatt - hvað með framleiðsluverðmætin og mengunina? Ég er ekki að gera lítið úr verkefninu, ég er mjög sáttur við það 

Virðulegur forseti. Enn leyfi ég mér að koma hér með væntingar þess efnis að hv. þingmaður byggi málflutning sinn á staðreyndum. Að halda því fram að sú ríkisstjórn sem nú situr hafi staðið í vegi fyrir Helguvík, sem hv. þingmaður ræðir hér með tárin í augunum vegna þess að hann er enn þeirrar skoðunar að öll eggin eigi að vera í sömu körfunni þó að landsfundur Sjálfstæðisflokksins hafi meira að segja ályktað um fjölbreytt atvinnulíf, þá er hann dálítið 

Ég hef aldrei sagt það.

Spurning er veruleikinn, hv. þingmaður: Hvar er orkan sem á að fóðra það álver sem hv. þingmaður ber svo mikið fyrir brjósti, væntanlegt álver í Helguvík upp á 360 þús. tonna framleiðslu og 625 megavött af rafmagni? Hvar er sú orka?

Við skulum bara byrja að virkja.


            

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumönnum hljóð.

Forseti. Kannski væri ástæða til að hafa sérstakar umræður hér þar sem hv. þm. Jón Gunnarsson hefði framsögu um aðskiljanleg áhugaefni sín. Það yrði fróðlegt og skemmtilegt. Það sem ég ætlaði að ræða um er innheimta og ráðstöfun tryggingagjalds og spyr hæstv. fjármálaráðherra hvernig því sé háttað þegar fyrirtæki, launagreiðendur, greiða ekki tryggingagjald eða greiða aðeins hluta tryggingagjalds, og hvaða aðilar gera þetta. Ég veit að þetta er flókin spurning en ég vænti þess að ráðherrann hafi einhver svör. Minna má á að samkvæmt lögum nr. 99/2010, um ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi, var stigið það skref sem ég hygg að eigi sér ekki fordæmi í sögu tryggingagjaldsins, að veittur var eins konar afsláttur af því að fyrirtæki sem samið er við á grundvelli þeirra samninga, sem mér skilst að séu þrjú eða fjögur, þrjú virk stendur í þingskjali sem nýkomið er inn á þingið, þ.e. að gerðir hafi verið samningar við þau fyrirtæki á grundvelli þessa frumvarps og þau greiði þess vegna aðeins 80% af tryggingagjaldinu. Ég get nefnt fleiri dæmi og annað þingskjal sem er komið hingað inn, en spurningin er í fyrsta lagi: Þykir fjármálaráðherra þetta æskileg þróun? Í öðru lagi: Hvaða réttar njóta starfsmenn sem samkvæmt hinu almenna tryggingagjaldi eiga að njóta ákveðins réttar í starfsendurhæfingarsjóðum og Fæðingarorlofssjóði, að minnsta kosti, sem eru mjög mikilvægir sjóðir sem veita mikilvæg almenn réttindi?

Frú forseti. Ef ég skil hv. þingmann rétt er hann að spyrja um tryggingagjaldið og hvort einhverjar undanþágur séu frá því að greiða það og hvaða áhrif það hafi á starfsmenn viðkomandi launagreiðanda. Starfsmenn erlendra sendiráða eru til dæmis í þeirri stöðu að ekki er greitt fyrir þá tryggingagjald. Þeir geta hins vegar sjálfir skilað sínu tryggingagjaldi. Þetta er nokkuð sem við hv. þingmaður höfum rætt að væri hugsanlega hægt að laga með einhverjum hætti þannig að þeir nytu sama réttar og aðrir starfsmenn í landinu. Þetta þýðir að ef menn skila ekki tryggingagjaldi hafa þeir ekki rétt á atvinnuleysisbótum, ekki rétt á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði, sjúkratryggingum eða öðru slíku. Menn hafa hins vegar gert samninga sem fela það í sér að hluti af almenna hluta tryggingagjaldsins - það skiptist í tvennt, annars vegar atvinnutryggingahlutinn og hins vegar almenni tryggingahlutinn - hinn almenni tryggingahluti fjármagnaði fyrir um það bil tíu árum um 75% af almannatryggingum og fæðingarorlofi og öðru slíku. Í dag er sú tala hins vegar komin niður í rétt rúm 50%, ég man það ekki nákvæmlega. Þarna hefur gliðnað þó nokkuð á milli og það hefur gerst vegna þess að hraðari breytingar hafa orðið og meiri hækkanir á þessum sviðum en gjaldið hefur fylgt. Þetta skoðuðum við töluvert í tengslum við gerð fjárlaganna. Síðan hafa nokkur fyrirtæki fengið samninga á grundvelli til dæmis laga um ívilnanir og líka sérsamninga sem fela það í sér að af almenna tryggingagjaldinu, þ.e. ekki atvinnutryggingagjaldinu heldur hinu, verði veittur afsláttur tímabundið á meðan fyrirtæki eru að koma sér fyrir og koma rekstri sínum af stað. Ég tel mjög æskilegt að gera þetta, þ.e. að menn tryggi með einhverjum hætti 

Forseti. Ég geri mér grein fyrir að ráðherrar geta ekki í óundirbúnum fyrirspurnum svarað öllum spurningum sem til þeirra er beint, en sú spurning sem ég spurði fyrst og fremst var hvað gerðist með starfsmennina. Við vitum hvað gerist með starfsmenn í sendiráðum, þeir sem þar vinna aðrir en diplómatar, Íslendingar fyrst og fremst hér, að þeir þurfa sjálfir að reiða fram tryggingagjaldið til þess að njóta þeirra réttinda sem í því felast, meðal annars af starfsendurhæfingarsjóðum og Fæðingarorlofssjóði. En hvernig er þetta hjá þeim þremur, fjórum fyrirtækjum sem hafa samninga samkvæmt lögum nr. 99/2010, og þeim öðrum sem hafa sérsamninga? Svo að ég spyrji, með leyfi forseta, beint upp úr plaggi frá fjármálaráðuneytinu: „Ein spurningin sem vaknar í þessu sambandi snýr að því hvort undanþágan hafi áhrif á réttindi starfsmanna fyrirtækisins til þeirra velferðartrygginga og þjónustu sem gjaldinu er ætlað að fjármagna.“ Þetta er spurningin og ég vona að ráðherra geti svarað henni en get auðvitað spurt aftur ef það er ekki hægt.

Forseti. Svarið er einfaldlega svona, ríkið er að taka það á sig af því að verið er að veita ívilnanir, verið er að veita afslátt af almenna hluta tryggingagjaldsins til þess að koma fjárfestingu af stað, hvað svo sem um ræðir. Það á við um almennu löggjöfina um ívilnanir og það á líka við um einstaka samninga sem gerðir hafa verið utan hennar. Það snýst einfaldlega um að ríkið sér tímabundið alfarið um, eða að hluta til eins og þarna kemur fram, þessa aðila og réttindi þeirra, þ.e. að öðru leyti en því sem snýr að því ef þeir missa vinnuna. Þetta er eitthvað sem hefur alveg legið klárt fyrir að vilji hefur verið til að gera tímabundið. Þetta eru tíu ára samningar, flestir, sem gerðir eru í gegnum almennu löggjöfina. Einn sem liggur núna fyrir þinginu er 14 ára, aðrir eldri samningar hafa varað lengur. Þarna er um að ræða tímabundnar ívilnanir eins og skattaívilnanir líka að öðru leyti. Starfsmennirnir hafa samt rétt til skólagöngu eða senda börnin sín í skóla og keyra hér um á vegunum eins og aðrir. 

Forseti. Fyrirhugað er að hefja hér mjög takmarkaða umræðu um frumvarp til stjórnarskipunarlaga og taka svo málið af dagskrá. Ég mótmæli harðlega þeirri fundarstjórn forseta sem gengur í þessa veru. Þjóðin greiddi atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál, að hún vildi fá málið sem sína stjórnarskrá. Hér er mjög lítill minni hluti þingmanna að taka sér alræðisvald með því að taka málið af dagskrá og ganga gegn vilja þjóðarinnar. Í lýðræðisríki kemur allt vald frá þjóðinni. Í ríkjum sem eru ekki lýðræðisríki kemur valdið frá fámennum klíkum. Ég lýsi fullri ábyrgð á hendur forseta þingsins og formanns Samfylkingarinnar á því ástandi sem hugsanlega getur skapast á Íslandi þegar lítil klíka manna á Alþingi Íslendinga gengur fram með þessum hætti og gengur þvert gegn vilja þjóðarinnar. Það getur skapast mjög varasamt ástand og á því ber núverandi forseti Alþingis fulla ábyrgð.

Forseti. Líklega hafa fá mál tekið jafnlangan tíma í umræðu hér á Alþingi og málsmeðferðin og tillögur um breytingar á stjórnarskránni sem við ræðum nú við framhald 2. umr. Pólitískur ágreiningur hefur verið frá upphafi og málamiðlanir sem gerðar voru á fyrstu dögum málsins entust því miður ekki lengi. Nú er þó svo komið að fyrir liggur ítarlegt framhaldsnefndarálit meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem hefur haldið fjölda funda um málið eftir að hafa fjallað um fyrsta nefndarálit sem unnið var eftir að allar fastanefndir þingsins höfðu fjallað um það og fengið á sinn fund ótal sérfræðinga. Auðvitað eru ekki allir á eitt sáttir um allt sem lagt er til í frumvarpinu sem við höfum hér til meðferðar í þessum sal. Við erum heldur ekki á eitt sátt um sumar þær breytingartillögur sem hér eru lagðar fram og verðum það væntanlega seint. Virðulegi forseti. Má ég spyrja: Hvað hef ég langan tíma?

Hver flokkur hefur hálftíma.

Hálftíma? Það stóð nefnilega 40 hérna fyrst.

Já, það var rangt.

Já, þá er ég komin aftur á sporið. Takk fyrir þetta, virðulegi forseti.

Nú eru 28 mínútur og 39 sekúndur eftir.

Takk fyrir. Ég verð hins vegar að segja það beint frá hjartanu að ég skil ekki almennilega hvers vegna við náum ekki sátt um einhver atriði. Í starfi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur því miður sjaldan gefist tækifæri til að ná samkomulagi vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa í fæstum tilfellum viljað blanda sér í umræðuna og þá hefur ekki verið annað að gera, virðulegi forseti, en að halda starfinu áfram án þeirra. Í þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október sl. lýstu tveir þriðju hlutar þjóðarinnar þeirri skoðun sinni að byggja ætti nýja stjórnarskrá á grundvelli tillagna stjórnlagaráðs. Eftir að það gerðist hafa hins vegar heyrst gagnrýnisraddir. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd ákvað að leita álits Feneyjanefndarinnar svokölluðu um tillögur stjórnlagaráðs. Feneyjanefndin starfar á vegum Evrópuráðsins og í henni eiga sæti lögfræðingar og flestir ef ekki allir eru sérfræðingar í stjórnlagarétti, prófessorar og dómarar frá þeim löndum sem eiga aðild að Evrópuráðinu. Fimm manna sendinefnd ásamt framkvæmdastjóra nefndarinnar kom til landsins í janúar og hittu þau meðal annars nefndarmenn stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, fulltrúa stjórnlaganefndar og stjórnlagaráðs, dómara Hæstaréttar, fulltrúa stjórnmálasamtaka, fulltrúa félagasamtaka og ýmsa sérfræðinga, m.a. á sviði stjórnskipunar og stjórnmála. Feneyjanefndin skilaði bráðabirgðaáliti sínu 11. febrúar sl. Í álitinu er fjallað sérstaklega um valdajafnvægi og samspil milli þriggja þátta ríkisvaldsins, Alþingis, ríkisstjórnar og forseta, um auknar heimildir til þjóðaratkvæðagreiðslna, kosningakerfið og áhrif á lýðræði, mannréttindi og frelsi, dómstóla, erlend samskipti og stjórnarskrárbreytingar. Í kjölfar þessa álits var mikill fréttaflutningur um alvarlegar athugasemdir nefndarinnar við frumvarpið. Vissulega komu fram ýmsar athugasemdir. Þegar grannt var skoðað voru þær hins vegar alls ekki jafnalvarlegar og frásagnir voru um. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur farið yfir athugasemdirnar með aðstoð frábærs starfsfólks nefndasviðs og sérfræðinga utan úr bæ. Mér finnst rétt í þessu sambandi að vekja athygli á því að þetta mál er flutt af meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og það er undantekning að nefndir flytji svo stór mál. Þess vegna var þörf á að leita út fyrir húsið um aðstoð við vinnuna. Sem betur fer gátum við gert það. Virðulegi forseti. Ég vil árétta að nefndin hefur farið yfir allar athugasemdir og tekið tillit til sumra og ekki annarra, vegið og metið eins og stjórnmálamönnum ber þegar þeir leita álits sérfræðinga eða annarra sem skoðun hafa á málinu. Ég held að það megi segja að öllum steinum hafi verið velt við. Ég hef áður í ræðum um þetta mál vikið sérstaklega að mannréttindakaflanum og ætla að gera það enn í dag. Mikil gagnrýni hefur komið fram á tillögu stjórnlagaráðs, þar sé allt óskýrt og óskiljanlegt, allt verði hér logandi í málaferlum og að lógískara hefði verið að hafa greinarnar í annarri röð og ýmislegt þar fram eftir götunum. Virðulegi forseti. Ég er ekki þeirrar skoðunar að þessi gagnrýni hafi öll átt rétt á sér. Það breytir samt ekki því að ég var og er hlynnt því að ef við getum komið til móts við þessar gagnrýnisraddir og komið til móts við þá sem allt hafa á hornum sér án þess að breyta efnisþáttum tillagna stjórnlagaráðs ættum við að freista þess. Og það höfum við gert. Virðulegi forseti. Ég held að það hafi tekist. Við höfum farið að tillögum fræðimanna og fengið aðstoð þeirra við að endurraða mannréttindaákvæðunum í frumvarpinu þannig að þau verði skýrari. Af þessum sökum fyrst og fremst eru miklar breytingar við II. kafla frumvarpsins en þær má hæglega sjá og bera saman við frumvarpið á samanburðarskjali sem er fylgiskjal í nefndarálitinu. Samanburðarskjalið finnst mér listilega uppsett hjá starfsfólki skjaladeildar Alþingis. Mannréttindakaflanum hefur nú verið skipt í tvo kafla, II. kafla sem fjallar um mannréttindi og svo er nýr III. kafli sem fjallar um samfélag og náttúru. Þá efnisþætti sem í frumvarpinu tengjast ákvæðum um náttúru en veita samt sem áður einstaklingsbundin réttindi, svo sem réttinn til að hafa aðgang að undirbúningi ákvarðana sem hafa umtalsverð áhrif á umhverfi og náttúru, rétt á heilnæmu umhverfi, fersku vatni og ómenguðu andrúmslofti og rétt almennings til að fara um landið í lögmætum tilgangi með virðingu fyrir náttúru og umhverfi, er nú að finna í hinum eiginlega mannréttindakafla. Markmiðin með endurskoðun mannréttindakaflans eru þau að gera ákvæði gildandi mannréttindakafla stjórnarskrárinnar nútímalegri þar sem við á og efla vernd efnahagslegra, félagslegra og menningarlegra réttinda, tryggja óbein einkaréttaráhrif mannréttindaákvæða og færa réttarvernd til samræmis við þá þróun mannréttinda sem átt hefur sér stað á síðari árum. Þar sem réttindi eiga sér efnislega samsvörun í ákvæðum mannréttindasáttmála Evrópu eða þess er getið að þau sæki fyrirmyndir í aðra alþjóðlega sáttmála er einnig að því stefnt að tryggja að mannréttindakafli stjórnarskrárinnar veiti ekki lakari vernd en þeir alþjóðasamningar gera. Ákvæðin verða túlkuð til samræmis við þá. Kaflinn er þannig uppbyggður að fremst er að finna almennt ákvæði um vernd mannréttinda sem leggur þá skyldu á handhafa ríkisvaldsins að virða mannréttindi og tryggja að allir fái notið þeirra réttinda, þeirrar verndar og þess frelsis sem í stjórnarskránni felast. Þar er jafnframt að finna ákvæði þess efnis að með lögum skuli tryggja vernd og viðeigandi réttarúrræði vegna mannréttindabrota einkaaðila. Því hefur verið haldið fram að ákvæði um hið síðastnefnda, þ.e. að tryggja vernd og viðeigandi réttarúrræði vegna mannréttindabrota einkaaðila, geti valdið réttaróvissu þar sem ákvæðið er nýtt í stjórnarskránni. Ég held hins vegar að því sé öfugt farið vegna þess að íslenskir dómstólar hafa þegar tekið tillit til helstu þátta óbeinna einkaréttaráhrifa mannréttindaákvæða í dómum sínum og vísbendingar eru einnig um bein einkaréttaráhrif. Virðist mér því að hér sé fremur skorið úr óvissu en hitt. Dómstólar eiga nú sem sagt að taka tillit til þessara atriða. Þá hefur þjóðfélagið tekið slíkum breytingum síðan mannréttindaákvæði voru færð inn í stjórnarskrána árið 1995 að það væri óeðlilegt ef ekki væri tekið tillit til þess þegar grunnréttindi fólksins eru sett inn í stjórnarskrá. Ég held að ég fari heldur ekki rangt með þegar ég segi að jafnvel árið 1995 hafi verið uppi gagnrýnisraddir um að einkaréttaráhrifin væru ekki tiltekin í stjórnarskránni. Ég held að það hljóti að vera einhver takmörk fyrir íhaldsseminni; hvers vegna má færa þetta inn í stjórnarskrá nú? Á eftir hinu almenna ákvæði um vernd mannréttinda er að finna ákvæði sem tryggja ákveðin réttindi og er þeim raðað upp á þann hátt að fyrst koma borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, þ.e. fyrstu kynslóðar réttindi, og síðan efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi, þ.e. annarrar kynslóðar réttindi. Með orðalaginu og með orðanna hljóðan er í lagagreinunum nú gerður greinarmunur á þeim réttindum og munurinn útskýrður í greinargerðinni. Borgaraleg og stjórnmálaleg eru frelsisréttindi - mér finnst frelsisréttindi fallegra en orðalagið „neikvæð réttindi“ sem lögfræðingar nota gjarnan - eins og til dæmis tjáningarfrelsi, trúfrelsi og kosningarréttur og frelsi gegn pyndingum. Þetta eru réttindi okkar, fólksins í landinu, sem ríkisvaldinu og okkur öllum ber að virða. Í lagagreinunum er þetta orðað: Allir skulu eiga rétt á einhverju, eða: Allir hafa rétt til einhvers. Þetta á við um fyrstu kynslóðar réttindi. Með efnahagslegum, félagslegum og menningarlegum réttindum er lögð áhersla á rétt allra til viðunandi lífsskilyrða og réttindi ólíkra hópa til sambærilegrar meðferðar. Þessi réttindi eru stundum kölluð jákvæð réttindi sem vísar til þess að þau leggi athafnaskyldur á ríkið í ríkari mæli en fyrstu kynslóðar réttindi vegna þess að þau eru þarna bara. Til annarrar kynslóðar réttinda telst til dæmis rétturinn til atvinnu og mannsæmandi vinnuskilyrða, heilbrigðisþjónustu og menntunar. Erum við á móti því? Þessi réttindi ber ríkisvaldinu að tryggja fólkinu í landinu. Og í lagagreinum segir til aðgreiningar frá fyrstu kynslóðar réttindum: Tryggja skal með lögum; öllum skal með lögum tryggður. Þannig er gerður greinarmunur á þessum réttindum og ég get ekki trúað að dómarar skilji ekki svona orðalag ef þetta færi fyrir dóm. Undan því verður víst ekki komist að nauðsynlegt getur verið að takmarka mannréttindi. Í lögfræði munu vera að minnsta kosti tveir skólar um hvernig eigi að fara með það í lagatexta. Sumir eru þeirrar skoðunar að takmörkunin eigi að koma fram í hverri grein, aðrir eru þeirrar skoðunar að hafa eigi eitt takmörkunarákvæði sem gildi fyrir öll mannréttindaákvæði og geta þeirra í þeirri sömu lagagrein. Sú leið er valin hér. Ég ætla ekki að deila um það við löglærða þingmenn hvor leiðin sé heppilegri, þeir hafa sína faglegu skoðun á því, en það er í lok II. kafla sem þessa grein er að finna. Þar eru takmarkanir mannréttinda heimilaðar séu þær nauðsynlegar á grundvelli almannahagsmuna eða réttinda annarra en slíkum takmörkunum eru jafnframt sett skýr mörk sem felast í lagaáskilnaðarreglu, meðalhófsreglu og reglu um að takmarkanir megi aldrei ganga svo langt að vega þannig að kjarna viðkomandi réttinda að þau séu í raun að engu gerð. Þetta má heldur ekki setja í stjórnarskrá. Virðulegi forseti. Ég hef farið í mjög grófum dráttum yfir efnistökin sem nú eru höfð við mannréttindakaflann. Það hefur verið gagnrýnt að sá kafli hafi ekki verið nógu vel unninn, að skýringar við hann hafi verið ruglingslegar og ekki nógu skýrar. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar hef ég aldrei tekið undir þau sjónarmið en þessi vinna snýst nú, eins og frá upphafi, um að reyna að finna samnefnara. Og það höfum við reynt að gera. Í upphafi ferlisins var gerð málamiðlun um stjórnlaganefnd, þjóðfund og stjórnlagaþing. Nú hafa nokkrar breytingar verið gerðar á frumvarpinu sem vonir standa til að svari einhverjum gagnrýnisröddum. Það hefur verið sagt fyrr í þessari vinnu að ánægjulegt væri ef Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur kæmu með breytingartillögur sem hægt væri að taka til umræðu. Það þyrfti varla að taka langan tíma að taka þær til umfjöllunar því að eins og svo oft hefur verið sagt hefur málið verið grannskoðað. Nú er tími til ákvarðana. Eða er það kannski svo að Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur vilja ekki færa mannréttindaákvæði íslensku stjórnarskrárinnar til nútímans? Oft er talað um þing og þjóð. Þegar við á Alþingi samþykktum að efna til kosninga til stjórnlagaþings sögðum við að viðfangsefni stjórnlagaþings skyldi vera undirstöður íslenskrar stjórnskipunar, helstu hugtök hennar, skipan löggjafarvalds og framkvæmdarvalds, hlutverk og staða forseta lýðveldisins, sjálfstæði dómstóla og eftirlit þeirra með handhöfum, ákvæði um kosningar og lýðræðislega þátttöku almennings. Ekkert um mannréttindi. Hvað gerist á 950 manna þjóðfundi þar sem fólk kemur saman? Það spyr: Hver eru þau grunngildi sem við eigum að byggja á? Það eru mannréttindi. Hvað gerist þegar stjórnlagaþingið sem 500 manns sóttust eftir að komast á kemur saman? Umræðan hefst og þau komast að því að þau eigi að fjalla um mannréttindi. Virðulegir þingmenn. Erum við ekki svolítið langt frá fólkinu sem kýs okkur hér til valda og til að ráða ráðum sínum? Ég spyr. Árið 1995 tók sjö klukkustundir og 15 mínútur að afgreiða í þremur umræðum mannréttindakafla í stjórnarskrána. Sjö klukkustundir og 15 mínútur. Reyndur maður benti mér á að það hefði verið lengi unnið að þessu, heil tvö ár. Væntanlega hafa það verið fimm eða sjö gráklæddir karlar uppi í ráðherrabústað með sérfræðinefnd með sér, borðað saman einu sinni í hádeginu einu sinni í mánuði.  
            

Frú forseti. Í lok júlí 2011 skilaði stjórnlagaráð tillögum sínum til Alþingis. Síðan var málið rætt í þeirri nefnd sem hv. þingmaður stýrir. Þann 21. febrúar 2012 skilaði ég inn umsögn upp á einar 40 síður með ótal breytingartillögum. Ég sé ekki að þær endurspeglist neins staðar enda held ég að enginn hafi lesið þær og hvað þá meir. Frumvarp kemur fram frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, eftir alla þessa umræðu, og svo gerist það furðulega að sama fólk flytur breytingartillögu við sitt eigið frumvarp. Það var svo illa unnið, hlýtur að vera. Það var svo illa unnið eftir alla þessa umræðu í nefndinni að sama fólkið þurfti að flytja breytingartillögu, svo kemur aftur breytingartillaga núna frá þessu sama fólki. Hvað var það að gera í heilt ár í nefndinni ef það mótaði sér ekki skoðun á hlutunum og gat ekki flutt frumvarp og fengið allt fram í þeirri umræðu? Það voru kallaðir til sérfræðingar og ég veit ekki hvað. Hvernig stendur á því að sama fólkið flytur tvisvar breytingartillögu við eigin frumvarp? Ég held að eitthvað mjög mikið hafi verið að verkstjórninni í þessu máli. Svo var ekki tekið tillit til þess, sem ég gat um mörgum sinnum, ég ætla að koma að því í seinna andsvari.

Virðulegi forseti. Fólk er nú margt og ólíkt. Mér hefur aldrei fundist neitt óeðlilegt við það að yfirfara það sem ég hef tekið þátt í og jafnvel breyta því eða leggja til breytingar á því. Ég veit að það er afskaplega erfitt og þess vegna segi ég stundum að fólk eigi ekki að vera í sama starfinu í meira en fimm ár því yfirleitt er full ástæða til að endurskoða það sem þú gerðir eftir fimm ár. Ég hef reynt að tileinka mér þetta og talið að það væri einmitt eitt af því sem væri í þinginu, tillögur væru lagðar fram, þær væru ræddar og skoðaðar og síðan ætti að reyna, ef fólki væri það nokkurn veginn mögulegt, að reyna að komast að einhverjum samnefnara. Ég sé að við Pétur H. Blöndal erum ekki sammála um það en nú er það náttúrlega mikil vitleysa að einhver í nefnd geri eitthvað einn. Það er samstarfið og samverkamennirnir sem skipta meginmáli. Við höfum talið rétt að gera þetta svona til að koma til móts við gagnrýnisraddir sem hafa heyrst. Ég held að það hafi tekist, en ég skal alveg taka við skömmum fyrir það ef það hefur ekki gerst.

Frú forseti. Ég fékk ekki almennilegt svar við því af hverju sama fólk flutti breytingartillögu í tvígang við eigið frumvarp, en ég benti á í umsögninni frá 21. febrúar 2012 að víða, í 80 stöðum í frumvarpi stjórnlagaráðs, stendur að ákvæðið taki ekki gildi fyrr en Alþingi er búið að setja lög um það. Ég ætla að nefna eitt dæmi, sem aftur er flutt. Réttur barna. Öllum börnum skal tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst. Það gerist ekki neitt nema Alþingi geri eitthvað með lögum. Af hverju stendur ekki þarna: Öll börn eiga rétt á vernd og umönnun. Af hverju stendur það ekki einfaldlega? 

Virðulegi forseti. Það er alltaf spurning um hvernig á að orða hlutina. Ef ég man rétt þá er þetta ákvæði óbreytt frá núgildandi stjórnarskrá. Við höfum til dæmis breytt jafnræðisreglunni þar sem áður hafði verið talið upp af hverju ekki mætti mismuna fólki, það voru komin ein 15 atriði, átta í gömlu stjórnarskránni og svo bættust við og við komumst að þeirri niðurstöðu að það væru alltaf að bætast við einhverjir hópar þannig að upptalningin væri ekki tæmandi. Eftir að við breyttum því hefur ákvæðið verið gagnrýnt fyrir að vera óljósara, svo að það er vandratað í þessari vegferð.

Frú forseti. Þetta er í fyrsta skipti á þingferli mínum sem hefur staðið í fjögur ár sem ég á erfitt með að taka til máls vegna sorgar yfir því hvernig verið er að fara með þetta mál hér í þinginu. Fjölmiðlar eru ekki viðstaddir núna þegar hv. formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar mælir fyrir breyttu nefndaráliti og nýjum breytingartillögum. Þá eru fjölmiðlar fjarverandi því að fregnir berast af því og það vita allir að það á að semja um þetta mál út af dagskrá þingsins. Það eru hrikalegar fréttir eftir allt sem á undan er gengið. Það er svakaleg niðurstaða fyrir allt það atgervi sem lagt hefur verið í þetta mál og alla þá áreynslu og vinnu sem að baki liggur. Að hlusta svo á andsvör sjálfstæðismanna í skætingslegum tóni við hv. formann stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar eftir allt sem á undan er gengið er agalegt. Þessi atburðarás er öll í boði Sjálfstæðisflokksins. Þetta er í annað skipti sem þeir koma í veg fyrir það með málþófi eða hótun þar um að þjóðin fái nýja stjórnarskrá og þann samfélagssáttmála sem henni var heitið, sem störf okkar hafa gengið út á, allur sá ferill sem settur var á stað í upphafi kjörtímabils hefur gengið út á eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir lýsti svo vel í ræðu sinni áðan. Það er þyngra en tárum taki og ég lýsi sorg yfir því hvernig þetta mál er statt og andúð á vinnubrögðum Alþingis, sem stundum hefur verið kallað hið háa Alþingi.

Forseti. Mig langar að byrja á því að þakka meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar fyrir alla þá góðu vinnu sem hann hefur lagt í þetta ferli og tek undir með hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur að ég er full sorgar ef það á að enda þannig að málið verði tekið út af dagskrá og af Alþingi að eilífu. Ég mun gera allt sem ég get til að tryggja að svo verði ekki, þótt ekki séu mörg verkfæri í boði. Mig langaði að spyrja hv. formann stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um hvaða mál það eru, til dæmis í mannréttindakaflanum, sem stjórntæknilegur ágreiningur stendur um, ef það eru einhver sérstök mál. Ég hef upplifað að almenn sátt sé um til dæmis mannréttindakaflann og hef reynt að fá svör um hvað það sé nákvæmlega sem ekki er sátt um. Ég heyrði reyndar núverandi formann Sjálfstæðisflokksins lýsa því yfir í gær að engin ástæða væri til að breyta mannréttindakaflanum. Er það mögulega þar sem hnífurinn stendur í kúnni? Að almennt álit sumra þingmanna sé að ekki neitt tilefni sé til að breyta þeim kafla? Eru einhverjir alvarlegir vankantar á kaflanum um mannréttindamálin? Ef svo er, gæti hv. þingmaður bent mér á hverjir þeir eru svo að hægt sé að skoða þá milli 2. og 3. umr., ef sú umræða mun einhvern tíma eiga sér stað í þessum þingsal?

Virðulegi forseti. Ég vil helst benda á upplýsingakaflann. Mál hafa sannast að segja ekki verið mikið rædd vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa ekki viljað taka þátt í umræðunni nema mjög stöku sinnum. Upplýsingakaflinn er að mestu kominn inn í upplýsingalögin en hann er vissulega nýstárlegur og ákvæði er um að hann taki ekki allur gildi strax. Tom Ginsburg hefur kannað stjórnarskrár og hann vildi kalla þetta frumvarp fyrsta frumvarp 21. aldarinnar um stjórnarskrá. Í fyrsta lagi vegna ferlisins sem það hefur farið í gegnum sem honum finnst mjög merkilegur þó ekki sé kannski almenn ánægja með hann hjá öllum hér á landi, þó það sé mikill minni hluti fólks sem er ekki ánægður. En honum fannst merkilegt að tekið sé á internetinu, hann hefði hvergi séð það annars staðar. Honum fannst líka merkilegt að tekið væri á arfgerð, en við tókum það út vegna þess að við tókum upptalningu út úr 6. gr. um jafnræði. Þetta fannst honum merkilegt. 21. aldar stjórnarskrá.

Forseti. Já, það er einmitt það sem verður svo sárt ef það verður veruleikinn að við fáum ekki fyrstu heildstæðu stjórnarskrána í gegnum þingið á þessu þingi, því þetta er svo merkilegt plagg. Ég vil taka hatt minn ofan fyrir meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem var tilbúinn til að taka við ábendingum og skrifa þær hér inn af mikilli árvekni og samstarfsanda. Brugðist var við þeim ábendingum sem komu frá Feneyjanefndinni, það eru þær sem við ræðum um hér núna. Það var brugðist við þeim og er það einhvern veginn réttlætanlegt að þingið ætli síðan að loka og skrúfa fyrir málið? Það er ekki bara Sjálfstæðisflokkurinn sem er ábyrgur fyrir því. Það er líka forseti Alþingis því hún hefur neitað að setja málið á dagskrá trekk í trekk og lengja þingdaga þannig að við getum rætt málið í þaula.

Forseti. Það er svo sem ekki miklu að svara en ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni, mér þykir leitt að ekki sé hægt að klára þetta verk. Ef það verður ekki hægt þá get ég tekið undir með flokkssystur minni, hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur að það er sorg í hjartanu á mér. Ég er ekki skáld eins og hún þannig að ég mundi ekki nota það orð ef hún hefði ekki notað það fyrst, en mér er enginn vandi að vera sammála henni í því.

Hæstv. forseti. Sú umræða sem fer fram nú í dag um þetta mál einkennist af því að í loftinu liggur að breyting er að verða á gangi málsins, ef svo má að orði komast. Fram hafa komið yfirlýsingar frá forustumönnum í ríkisstjórnarflokkunum um að þeir telji ekki raunhæft að ljúka málinu á þessu þingi. Það setur auðvitað nokkurn svip sinn á þessa umræðu. Við erum í rauninni að tala um málið í ákveðinni punktstöðu. Punkturinn er sá að útlit er fyrir að frumvarpinu, eins og það liggur fyrir, verði ekki lokið á þessu þingi. Það hefur verið boðað að hingað komi, jafnvel síðar í dag, tillögur sem lúta með einhverjum hætti að málsmeðferð, hugsanlega varðandi breytingarákvæði stjórnarskrár, og tillaga sem lýsi hugmyndum tillöguflytjanda um hvernig framhaldi málsins verði háttað að kosningum loknum. Þær tillögur liggja ekki fyrir en verða hugsanlega teknar til umræðu síðar í dag. Ég mun því ekki tjá mig um þá þætti málsins að svo stöddu. Ég verð hins vegar að segja að ég er feginn að það sjónarmið virðist vera að verða ofan á - ég segi þetta auðvitað með fyrirvara vegna þess að staðan er á margan hátt óræð - að æ fleiri átta sig á því að óraunhæft er að ljúka málinu á þeim fáu dögum sem eftir eru af þessu þingi. Ég er feginn vegna þess að það er mín skoðun að það hefði verið óheyrilegur glannaskapur að ætla að ljúka málinu í þeim ágreiningi sem enn stendur um það á jafnfáum dögum og um er að ræða. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að nota tíma minn hér í dag til þess að fjalla um forsöguna. Það hef ég áður gert við ýmis tækifæri þannig að ég mun ekki ræða um aðdragandann, forsöguna eða þann ágreining sem hefur verið uppi um málsmeðferðina í gegnum tíðina. Ég minni bara á að afar mörg skref sem stigin hafa verið í þinginu hafa verið mjög umdeild. Ég minni líka á að frá því að tillögur stjórnlagaráðs komu fram á sínum tíma hafa komið fram veigamiklar, vel rökstuddar og ítarlegar athugasemdir við afar marga þætti þeirra. Með breytingum sem meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd gerði á málinu áður en það var lagt fram sem frumvarp hér í haust voru ákveðnir agnúar sniðnir af. Í öðrum tilvikum voru hins vegar að mínu mati búin til ný óvissuatriði eða ný vandamál. Sama má raunar segja um þær breytingartillögur sem hér voru fluttar af hálfu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar við upphaf 2. umr. Þar voru vissulega breytingar sem telja má til bóta, aðrar ekki, að mínu mati. Það sama má segja um það sem birtist í þessu nefndaráliti. Þarna eru þættir sem ég get tekið undir að séu til bóta en í öðrum tilvikum er gengið allt of skammt í breytingarátt eða einfaldlega verið að skapa nýja óvissu. Þetta vildi ég nefnda á þessum stað í umræðunni. Við höfum rætt hér mismunandi kafla þessa frumvarps frá upphafi. Áður en ég kem inn á einstaka kafla vil ég taka fram, bara til þess að það liggi fyrir, að það hefur ekki verið skoðun mín að þörf sé á því að endurskrifa íslensku stjórnarskrána frá A til Ö, frá upphafi til enda. Það er mitt mat sem stjórnmálamanns að núgildandi stjórnarskrá hafi í meginatriðum reynst vel, það geti verið tilefni til þess að gera á henni ákveðnar breytingar og viðbætur en ég er einfaldlega ósammála þeirri nálgun sem meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur gengið út frá allan tímann, að það ætti að skrifa stjórnarskrána upp í anda tillagna stjórnlagaráðs frá A til Ö. Ég hef ekki fallist á þá nálgun, ég er ósáttur við hana. Það kann að skýra hvers vegna ég hef ekki, eða félagar mínir í þingflokki Sjálfstæðisflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eða aðrir, lagt fram breytingartillögur við einstakar greinar í gegnum þessa málsmeðferð eins og meiri hlutinn hefur gert. Við erum einfaldlega ekki sátt við að leggja málið upp með þessum hætti og þess vegna höfum við ekki talið ástæðu frá okkar bæjardyrum séð til að koma með einhverja plástra á einstakar greinar. Við höfum verið ósátt við þetta. Okkar nálgun hefur verið yfirlýst allan tímann, þ.e. að við værum tilbúin til þess að ganga til breytinga á ákveðnum þáttum, bæta nýjum ákvæðum við og breyta einhverjum sem fyrir eru en við höfum ekki fallist á þá nálgun meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, og lengi vel meiri hlutans í þinginu, að breyta ætti svo til öllum greinum núgildandi stjórnarskrár og bæta 35 nýjum við. Við höfum talið það óþarfa. Við höfum verið ósátt við það. Um það er ágreiningur. Þrátt fyrir að búið sé að laga ýmislegt í frumvarpinu með breytingartillögum meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd stendur þessi grundvallarágreiningur eftir. Af því að mannréttindakaflinn var sérstaklega nefndur áðan þá gengst ég glaður við því að ég hef ekki talið tilefni til þeirra breytinga á honum sem hér hafa verið lagðar til. Ég tel að mannréttindakaflinn frá 1995 hafi reynst býsna vel og hef ekki séð greiningu eða rökstuðning fyrir þeirri nauðsyn að gera þær breytingar sem liggja fyrir.

Hvað með dóma Mannréttindadómstóls Evrópu? … ítrekað.

Dómar Mannréttindadómstóls Evrópu hafa áhrif á löggjöf hér. Mannréttindakafli stjórnarskrárinnar hefur ekki verið til vandræða í því sambandi, alls ekki. Mannréttindakaflinn eins og hann er í dag er í fullu samræmi við mannréttindasáttmála Evrópu,  Eins og á svo mörgum sviðum er verið að leita að vandamálunum annars staðar en þau er raunverulega að finna. Það geta verið vandamál í lagasetningu. Það geta verið vandamál í framkvæmd. Þá eiga menn ekki að halda því fram að vandamálin séu í stjórnarskránni. Menn verða að rökstyðja það og sýna fram á hvaða vandamál er verið að leysa. Látum það vera. Ég vildi bara taka þetta fram vegna þess að hér var áður talað um mannréttindakaflann. Ég vísa til ræðna sem ég hef flutt í stjórnarskrármálinu þar sem ég hef sérstaklega tekið fyrir mannréttindakafla þessa frumvarps og mannréttindakaflann frá tillögum stjórnlagaráðs. Ég hef gert það að sérstöku umtalsefni oftar en einu sinni, oftar en tvisvar og oftar en þrisvar. Það er misskilningur ef þingmenn halda að þær tillögur sem liggja fyrir í mannréttindakaflanum í þessu frumvarpi séu óumdeildar, það er mikill misskilningur. Fyrst ég er að ræða mannréttindakaflann sérstaklega verð ég að geta þess að það sem meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd gerir er vissulega til bóta, þ.e. að breyta uppröðun ákvæða í kaflanum frá því sem var í frumvarpinu. Það er til bóta. Ákvæðin eru ekki, þið fyrirgefið að ég nota ónærgætið orðalag, í sama graut og þau voru. Það er ekki verið að grauta saman mismunandi ákvæðum með mismunandi réttarverkan eins og var. Það er verið að gera skýrari greinarmun á mismunandi réttindum eins og uppsetningin er núna miðað við tillögur meiri hlutans. Þetta er eitt af þeim atriðum sem gerðar hafa verið athugasemdir við, ekki það eina, og að þessu leyti er það til bóta. Það má vera að skýrleiki sé aukinn í greinargerð að einhverju leyti. Ég teldi samt að það væri full ástæða að fara nánar yfir það vegna þess að í gegnum þessa umræðu hafa komið ótal ábendingar frá sérfræðingum, innlendum og erlendum, um að ákvæðin væru um margt óskýr, greinargerðin væri um margt óskýr og það gæti kallað á túlkunarvanda sem mundi óhjákvæmilega rata til dómstóla. Fyrst við erum að ræða mannréttindakaflann þá eru mannréttindaákvæði stjórnarskrár, og þá er ég að tala almennt, þau ákvæði sem oftast reynir á fyrir dómstólum. Bæði hér á landi og annars staðar. Þarna er um að ræða réttindi sem borgurum eru veitt. Réttur bæði til þess að vera laus undan afskiptum ríkisvaldsins, svokölluð neikvæð réttindi eða frjálsræðisréttindi, og síðan önnur réttindi sem talin hafa verið af annarri og þriðju kynslóð og eru þá frekar einhvers konar stefnuyfirlýsingar. Um það hversu langt eigi að ganga í stefnuyfirlýsingum af þessu tagi eru mjög skiptar skoðanir bæði á vettvangi stjórnmála og lögfræði. Ég tel að það sé býsna langt gengið í þessu frumvarpi í því að færa inn í stjórnarskrá ýmsar almennt orðaðar stefnuyfirlýsingar sem vissulega eru fallegar og jákvæðar og góðar og geta verið markmið sem menn geta sett sér, en það skortir hins vegar enn upp á að hægt sé að meta með skýrum og skynsamlegum hætti hvaða afleiðingar þær breytingar sem þar eru boðaðar hafa. Ég læt þetta nægja um mannréttindakaflann. Ég ætla að nefna annan hluta þessa frumvarps sem líka hefur verið gagnrýndur harðlega. Það er stjórnarskipunarhlutinn, þ.e. sá hluti frumvarpsins sem snýst um Alþingi, ríkisstjórn og forseta, valdmörk og samspil þessara þátta. Um þann hluta verð ég að segja að þær breytingar sem gerðar hafa verið í meðförum meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eru minni háttar. Mat mitt við yfirlestur eftir nýjasta útspil meiri hlutans er að þau álitamál og vandamál sem eru í raun og veru fyrir hendi varðandi þennan hluta frumvarpsins séu enn til staðar. Það lýtur til dæmis að stöðu forsetans. Það lýtur líka að ýmsum þáttum varðandi stöðu ríkisstjórnar. Varðandi þingið sem slíkt er ýmsar breytingar þarna að finna sem ég verð að segja, og þá er ég ekki að vísa til breytingartillagna meiri hlutans heldur til frumvarpsins sem slíks, að ganga býsna langt í því að færa inn í stjórnarskrá ákvæði sem eigi frekar heima í almennum lögum, þ.e. í þingsköpum eða öðrum almennum lögum. Ýmsar hugmyndir í því sambandi eru hugsanlega ágætar en það má hins vegar hafa efasemdir um útfærsluna. Hæstv. forseti. Vegna þess að ég þarf að fara hratt yfir sögu nefni ég líka þá kafla sem lúta að beinu lýðræði. Bent hefur verið á að ákvæðin í þessum tillögum, þá fyrst og fremst ákvæði í 65., 66. og 67. gr. sem snúa að þjóðaratkvæðagreiðslum eða þjóðarfrumkvæði eins og kallað er, séu býsna róttæk í vestur-evrópsku samhengi. Ég hygg að gengið sé lengra í þessum efnum en í nokkru öðru Vestur-Evrópulandi ef Sviss er undanskilið. Á það hefur ítrekað verið bent af hálfu bæði fræðimanna á sviði stjórnmálafræði og lögfræði að aldrei hafi farið fram neitt mat á því hvernig svo róttækar breytingar eins og þarna er að finna fari saman við aðra þætti í uppbyggingu stjórnkerfisins, þ.e. fulltrúalýðræðið og þá þætti sem fjallað er um í köflum um þing, forseta og ríkisstjórn. Í Sviss er stjórnkerfið allt öðruvísi en hér að því leyti. Menn hafa bent á að í Sviss er áratuga löng hefð fyrir mjög breiðum samsteypustjórnum þar sem varla er fyrir hendi nokkur stjórnarandstaða þannig að verkan og gagnverkan þjóðaratkvæðagreiðslna, þjóðarfrumkvæðis og síðan fulltrúalýðræðis er þar með allt öðrum hætti en hér á landi og í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við að öðru leyti. Meðan málið hefur verið í vinnslu hafa verið lagðar fram fjölmargar ábendingar um að hugsanlega væri eðlilegt að stíga smærri skref í þessum efnum, ganga skemur, auka möguleika á þjóðaratkvæðagreiðslum til dæmis með því að tiltekið hlutfall landsmanna gæti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu án þess að gera ráð fyrir því að það yrði gert með jafnróttækum hætti og hér er að finna. Þetta hefur komið fram í fjölmörgum álitum sem hefur verið beint til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar en ákveðið hefur verið að gera það ekki. Þetta er atriði sem enn hlýtur að vera mjög umdeilt í þessu sambandi, fyrir auðvitað utan ákveðna grundvallarumræðu um það hversu háir þröskuldar eigi að vera, hversu háar prósentur eigi að vera varðandi hve hátt hlutfall kjósenda þurfi til að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er líka álitamál og að mínu mati óútkljáð hvort eðlilegt sé að þjóðaratkvæðagreiðslur geti haft bindandi áhrif án þess að gerð sé einhver krafa um lágmarksstuðning við mál eða lágmarksstuðning við þá niðurstöðu sem verður ofan á. Það er hægt að fara ýmsar leiðir í því sambandi eins og hv. þingmenn þekkja. Það er hægt að setja einfaldlega inn þátttökuþröskulda, að tiltekið hlutfall kjósenda þurfi til að taka þátt í atkvæðagreiðslu svo að hún teljist gild. Það er líka hægt að gera kröfu um að tiltekið hlutfall segi já eða nei til þess að niðurstaða verði bindandi. En þessum leiðum er hafnað og það veldur mér nokkrum áhyggjum vegna þess að ég tel að ef farið er í þjóðaratkvæðagreiðslur sé eðlilegt að gera þá kröfu að ríkur stuðningur sé við þá niðurstöðu sem á að hafa bindandi gildi. Mér finnst það ekki ósanngjarnt - mér finnst ekki ósanngjarnt að gera þá kröfu. Til dæmis ef lögum frá Alþingi er hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslu finnst mér ekki óeðlilegt að tiltekið hlutfall fólks á kjörskrá segi nei við lögunum til þess að það hafi bindandi gildi. Um þetta eru skiptar skoðanir. Við getum sagt að þarna sé ágreiningur sem enn sé óleystur. Sama á við takmörkunarákvæðið sem nú er í 67. gr. um það hvaða mál sé ekki hægt að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslna um. Það má segja að nefndarálit meiri hlutans skýri málið að nokkru leyti í þessu sambandi með því að taka til dæmis fram að öll EES-mál mundu teljast falla undir það að vera lög til þess að framfylgja þjóðréttarsamningum sem þýddi, eins og hv. þingmenn þekkja, að mjög stór hluti löggjafar sem færi í gegnum þetta þing væri undanþeginn þjóðaratkvæðagreiðslum. Þá spyr ég: Eru einhver sérstök rök fyrir því? Eru einhver sérstök rök fyrir því að frumvörp frá ráðherrum sem eru sett fram til þess að innleiða EES-gerðir eigi að vera undanþegin þjóðaratkvæðagreiðslum frekar en frumvörp sem snúa að öðrum efnum? Mér finnst þetta mikið álitaefni og ég veit að í þessum sal eru margir ósáttir við þessa niðurstöðu. Þarna er því ófrágengið ágreiningsmál sem er ekkert smáágreiningsmál ef út í það er farið. Hæstv. forseti. Ég verð að fara hratt yfir sögu. Ég vildi næst staldra við, og ég tek fram að ég nefni þetta fyrst og fremst í dæmaskyni vegna þess að tíminn er takmarkaður, að ákvæðin sem varða utanríkismál eru enn þá umdeild. Færð hafa verið rök fyrir því að ákvæði 109. gr. um samráðsskyldu við þingið, sem lýtur að stuðningi við aðgerðir sem fela í sér beitingu vopnavalds, geti þvælst verulega fyrir okkur í samstarfi okkar innan NATO. Bent hefur verið á það með rökstuðningi. Nú veit ég að þingmenn hafa mismunandi afstöðu til þess hvort við eigum að vera í NATO en ég sem stuðningsmaður aðildar Íslands að NATO hef áhyggjur af þessu og tel að þarna sé mál sem þurfi vissulega að huga betur að. Varðandi framsal ríkisvalds vil ég segja að meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur gert breytingu sem að sumu leyti má telja til bóta en að öðru leyti má telja afturför. Annars vegar má telja jákvætt að sett er inn skilyrði um aukinn meiri hluta í þinginu fyrir lagasetningu sem felur í sér framsal á ríkisvaldi. Ég verð að segja að það er í rétta átt. Það er eðlilegt að gerð sé ákveðin samstöðukrafa um það þegar þingið framselur vald til alþjóðlegra stofnana. Það má vissulega fara mismunandi leiðir í þessu sambandi og deila um hlutföll og annað þess háttar. Hins vegar verð ég að segja að mér finnst ekki ásættanlegt, og veit að fleiri eru um þá skoðun, að unnt verði að framselja hluta ríkisvalds til alþjóðastofnana sem Ísland á ekki aðild að. Þar verð ég að segja að gengið sé allt of langt í breytingartillögu meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Hæstv. forseti. Ég verð að ljúka máli mínu því að fleiri þurfa að komast að í þessari umræðu en áður vil ég segja að persónulega er ég og margir í mínum flokki tilbúnir til að taka þátt í umræðum um það með hvaða hætti eigi að breyta stjórnarskránni. Ég held hins vegar að útgangspunktur okkar sé sá að það eigi ekki að vera auðvelt að breyta henni. Breytingar sem ganga í þá átt að létta leiðina til að breyta stjórnarskrá eru okkur því ekki að skapi. Við viljum fara varlega í þessum efnum. Við höfum ekki rígbundið okkur við eina aðferð annarri frekar í þessu sambandi en við höfum hins vegar lagt áherslu á að mikilvægt sé varðandi stjórnarskrárbreytingar að ákvæðin séu með þeim hætti að þau stuðli að því að breytingarnar séu fyrst og fremst gerðar í víðtækri sátt, að víðtækt samkomulag sé um það hvaða stjórnarskrárbreytingar séu gerðar, vegna þess að stjórnarskrá á að standa lengur en almenn lög og þess vegna er eðlilegt að ríkari kröfur séu gerðar til stjórnarskrárbreytinga en venjulegra lagabreytinga. Það er líka mikilvægt, og þar tala ég af reynslu frá síðustu missirum, að í breytingarákvæði stjórnarskrár sé í raun og veru ákveðinn tímafrestunarþáttur sem þýði að ekki sé auðvelt að gera breytingar á grundvelli stundartilfinninga í þjóðfélaginu eða stundarmeirihluta á þingi eða eitthvað þess háttar. Hvort tveggja þyrfti að vera fyrir hendi. Ég vildi að lokum segja varðandi stjórnarskrárbreytingar, jafnvel umfram margar aðrar breytingar sem ákveðnar eru með þjóðaratkvæðagreiðslum, að mér finnst óhjákvæmilegt að sett verði eitthvert skilyrði um lágmarksstuðning við stjórnarskrárbreytingu í þjóðaratkvæðagreiðslu þannig að lítill hluti þjóðar eða brot kjósenda ákveði ekki stjórnarskrárbreytingar á grundvelli áhugaleysis hinna. Ég lýk nú máli mínu, hæstv. forseti, en lít svo á að síðar í dag eða næstu daga gefist færi á að ræða nánar um næstu skref í málinu en verð að láta þetta nægja að svo stöddu.

Frú forseti. Ég er ekki reiðubúin á þessari stundu til að óska Sjálfstæðisflokknum til hamingju með að hafa rústað stjórnarskrármálinu eina ferðina enn. Ég verð nú að segja að síðustu orð hv. þm. Birgis Ármannssonar, um að á næstu dögum gefist tækifæri til að ræða áfram hvernig við ljúkum þessu máli, vekja mér enn frekar vonir en áður um að við getum lokið því með sóma hér á þinginu og í einhvers konar samstöðu. Hv. þingmaður nefndi að í þeim breytingum sem fyrir liggja felist bæði gott og vont, ýmislegt hafi verið fært til betri vegar, annað hafi jafnvel versnað að hans mati og í sumum tilfellum sé ekki nógu langt gengið. Ég verð að segja að ég sakna tillagna Sjálfstæðisflokksins í þessum efnum, og kalla eftir þeim enn og aftur. Ég tel mig hafa fundið það að í nefndinni sé að minnsta kosti ríkari vilji til að vinna þetta mál af hálfu fulltrúa Sjálfstæðisflokksins en þeir hafa leyft sér að láta koma þar fram. Ég tel að Sjálfstæðisflokkurinn eigi að geta verið meiri þátttakandi í þessu og að einstakir fulltrúar, alla vega í nefndinni og jafnvel fleiri í þingflokknum, séu tilbúnir til þess. Ég hlýt að spyrja: Hvar eru tillögur Sjálfstæðisflokksins í þessum efnum? Hverju vilja menn breyta þegar sagt er að það séu vissulega nokkur atriði sem flokkurinn vill breyta? Hvar eru tillögurnar? Einu sinni var sagt að Sjálfstæðisflokkurinn væri uppi í Valhöll að skrifa sínar 

Hæstv. forseti. Við höfum í umræðum margoft nefnt ákveðna þætti sem við teldum að væru þess virði að setjast niður og ræða. Við höfum talið að forsendur gætu verið til þess að fulltrúar ólíkra sjónarmiða settust niður og ræddu saman um auðlindaákvæðið, um ákvæði um framsal ríkisvalds, um þjóðaratkvæðagreiðslur, svo að dæmi séu tekin um mál sem hafa verið töluvert mikið í umræðunni. Skilaboðin sem við höfum fengið þegar við höfum nefnt þetta í opinberri umræðu hafa alltaf verið þau að ekki stæði annað til en að klára frumvarpið í heild og við það höfum við verið ósátt. Ég taldi mig koma inn á það í ræðu minni hér áðan að við ætluðum okkur ekki að taka þátt í að stagbæta þetta frumvarp sem við teljum að sé byggt á skökkum grunni, þannig að það sé nú sagt aftur. Varðandi hamingjuóskir og annað - ég ætlast ekki til þess og upplifi það ekki þannig að við eða aðrir eigum skilið einhverjar hamingjuóskir, það eru ekki þannig tilfinningar sem bærast í mér. Ég lít ekki svo á að í þessu máli sé einhver sigurvegari. Ég held við verðum fyrst og fremst að meta stöðuna raunhæft og mér finnst yfirlýsingar forustumanna ríkisstjórnarflokkana síðustu daga bera með sér meira raunsæi en áður hefur komið fram af þeirra hálfu um það hvað raunhæft sé að gera og hverju raunhæft sé að ljúka. Ég fagna því út af fyrir sig vegna þess að það er í samræmi við það sem ég hef sjálfur sagt margoft, ekki síst nú á síðustu vikum. Hæstv. forseti. Varðandi framhald málsins ætla ég svo sem ekki að fara út í umræður um þingsályktunartillögur eða frumvörp sem hugsanlega birtast hér síðar í dag. Við verðum að taka þá umræðu þegar við sjáum á þau spil.

Frú forseti. Það kom fram í máli hv. þingmanns hér áðan að Sjálfstæðisflokkurinn væri því andvígur að endurskrifa alla stjórnarskrána eða eitthvað á þá leið, en vildi heldur taka út einstaka kafla, væri á móti því verklagi að hafa alla stjórnarskrána undir. Nú vil ég vekja athygli þingheims á því að í þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október vildu 67% kjósenda að hér kæmi fram frumvarp að nýrri stjórnarskrá á grunni tillagna stjórnlagaráðs. Hverjar voru þær? Þær voru um heildarendurskoðun. Það er því ekkert óeðlilegt að þingið, og við sem höfum fengið það verkefni í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að færa málið áfram, hlusti á slíkar niðurstöður. Hv. þingmaður hefur nefnt hér nokkur mál. Ég er honum sammála um að mjög brýnt er að ná samstöðu um valdaframsalið, fullveldisframsalið, það er alveg klárt, og við höfum marglýst því yfir að við viljum vinna það í samvinnu milli allra flokka. Það atriði sem hann nefndi varðandi alþjóðastofnanir sem Ísland á ekki aðild að, það hefur líka verið nefnt af hv. formanni utanríkismálanefndar að sjálfsagt væri að hlusta á þær athugasemdir og vinna það lengra. Það hefur verið gert í þessum ræðustól en engin viðbrögð hafa verið, engin viðbrögð önnur en þau sem hér hafa verið látin í ljós, að þetta sé ómögulegt. Varðandi endurskoðun á stjórnarskrá er ég líka sammála hv. þingmanni um það að mjög mikilvægt er að fara varlega og það þarf að ná tiltekinni sátt og það á ekki breyta stjórnarskrá í takti við dægurmál. Hér er gerð tillaga um að 60% þings og 60% þjóðar, eftir hálft ár eða níu mánuði, breyti stjórnarskrá. Ég tel að Sjálfstæðisflokknum ætti ekki að vera 

Hæstv. forseti. Nú er það auðvitað svo að Sjálfstæðisflokkurinn er áhrifamikill flokkur en hann stjórnar ekki málum hér í þinginu  Hvað gerist hins vegar á næsta kjörtímabili, að kosningum loknum, þegar þingið verður hugsanlega allt öðruvísi samsett en það er í dag, veit auðvitað enginn, en samstöðukrafan sem felst í núgildandi ákvæðum stjórnarskrár felur það einmitt í sér að það þarf að vera það víðtæk samstaða að meiri hluti fyrir stjórnarskrárbreytingum haldist fram yfir kosningar. Það er kannski hið raunhæfa mat eða raunsæja mat að það sé alls óvíst að svo verði. Ég verð að segja fyrir mig að tíminn til að setjast niður og ræða einstakar breytingar er orðinn mjög knappur, óhjákvæmilega. Það eru rétt rúmar sjö vikur til kosninga svo ekki sé horft á aðrar dagsetningar. 

Virðulegi forseti. Fyrir tæpu ári síðan eða svo sagði ég í þessum ræðustól að það mál sem við ræðum væri þannig statt að það mundi lenda í öngstræti. Ég held að það hafi því miður komið í ljós. Í sömu ræðu lagði ég áherslu á að menn mundu setjast niður og reyna að setja málið í annan farveg, meiri friðar- og sáttafarveg þannig að hægt væri að ná fram einhverjum breytingum. Ekki var hlustað á það og það varð því miður ekki raunin. Við framsóknarmenn og fulltrúi okkar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd höfum lagt mikla áherslu á að vönduð vinnubrögð yrðu viðhöfð við breytingar á stjórnarskrá og þokkaleg sátt mundi ríkja um ferlið. Hægt er að finna margar ræður þar sem við þingmenn Framsóknarflokksins höfum talað fyrir því að betri sátt þyrfti að ná um málið og ferlið allt. Það má kannski segja að vandræðagangur, sem ég vil kalla svo, varðandi ferlið og þær ákvarðanir sem hafa verið teknar um næstu skref eru hluti af því að við erum í þessum vanda, ég ætla að leyfa mér að kalla það vanda, með málið. Hér var boðað til þjóðaratkvæðagreiðslu með, ef ég man rétt, ekki svo miklum mun í þinginu. Við gagnrýndum það mjög mörg hvernig að henni var staðið, hvernig spurningar voru orðaðar og um hvað var spurt. Önnur gagnrýni á þetta allt saman er svo sem margbúin að koma fram. Ég held að mestu mistökin hafi í raun verið þau þegar stjórnlagaráð, sem var skipað af Alþingi, ákvað að skrifa nýja stjórnarskrá í stað þess að gera nauðsynlegar breytingar á núgildandi stjórnarskrá. Ég hef alltaf verið á móti því að farin hafi verið sú leið að skrifa nýja stjórnarskrá fyrir Ísland. Ég hef ekki talið þörf á því. En við erum á þessum stað í dag þar sem við erum að fjalla um nýja stjórnarskrá og breytingar á breytingar ofan á því frumvarpi sem fyrst var lagt fram. Ég sé að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd leggur til ýmsar breytingar. Ég verð að viðurkenna, frú forseti, að ég hef ekki náð að lesa þær allar saman við fyrri plögg og athugasemdir. Ég er hins vegar með samantekt sem ég lét gera fyrir mig um athugasemdir við frumvarpið áður en nefndin tók það síðast inn til sín en ég á eftir að lesa saman hvort búið er að breyta því öllu eins og ég hefði talið rétt. Ég ætla að nefna bara nokkur atriði, ég ætla ekki að tala mjög lengi, nokkur atriði sem hafa alltaf stungið mig í þessu máli. Mér finnst til dæmis að ákvæðið um að banna herskyldu sé í raun yfirlýsing sem eigi ekki endilega heima í stjórnarskrá því að við vitum að ef ráðist yrði á Ísland eða við þyrftum að bregðast við einhverju slíku mundi væntanlega allir reyna að leggja sitt af mörkum. Ég átta mig ekki alveg á því til hvers þetta er í stjórnarskránni og þarf ekkert að láta reyna að troða því inn í hausinn á mér, ég er bara á móti því. Síðan velti ég fyrir mér, þó að ég sé sammála því að nauðsynlegt sé að opna á beina lýðræðið, hvort þau viðmið eða þær tölur sem hafa verið nefndar séu of lágar, og sumum kann jafnvel að finnast þær of háar. Síðan hef ég áhyggjur af framsalsákvæðinu vegna alþjóðasamvinnu, að við getum framselt vald þar. Mér finnst að við þurfum að skoða það aðeins dýpra og betur og svara því. Ég er á móti því að breytingarákvæðið nái fram að ganga, ég er þeirrar skoðunar að það eigi að vera mjög erfitt að breyta stjórnarskrá, eða í það minnsta erfitt. Það kann að vera að hægt sé að útfæra ýmislegt innan þessa ákvæðis en ég held að við ættum ekkert endilega að vera að hræra í því núna. Ég hef líka talað fyrir því hér og ætla að gera það enn og aftur, og það er í samræmi við það sem Framsóknarflokkurinn samþykkti á síðasta flokksþingi, að vinna áfram með stjórnarskrána. Það er búið að opna það ferli að gera breytingar á stjórnarskrá, við eigum þá að gera það á næsta þingi, en ég er hins vegar andvígur því að hendur þess þings séu bundnar með einhverjum hætti. Það er aftur á móti ljóst að til eru orðnir býsna margir metrar af pappírum um málið, bæði nýlegum og eldri, sem geta nýst og það ætti að vera það sem lagt verður til grundvallar fyrir þá vinnu. Frú forseti. Miðað við þær umræður sem hafa orðið um þessa nýju stjórnarskrá og þær greinar sem í henni eru er það mitt mat að óraunhæft sé að klára frumvarpið í heild á þessu þingi og ég hef sagt það býsna lengi. Við framsóknarmenn lögðum fram þá yfirlýsingu 21. janúar að rétt væri að vinna að einstökum greinum í því til að reyna að ná um þær eins mikilli sátt og hægt væri. Ekki hefur orðið af því og þar af leiðandi verðum við að reyna að vinna úr þeirri stöðu sem nú er uppi. Frú forseti. Ég veit að hér á að gera hlé eftir stund og einhver andsvör bíða þannig að ég ætla að ljúka máli mínu.

Forseti. Ég hjó eftir því í ræðu þingmannsins að hann sagðist alltaf hafa verið á móti því að skrifa nýja stjórnarskrá. Eitt helsta kosningaloforð Framsóknarflokksins fyrir kosningarnar 2009 var stjórnlagaráð og ný stjórnarskrá þar sem réttindi fólks áttu að vera aukin. Ég veit að þingmaðurinn veit hvað ég er að tala um því að þessi auglýsing hefur gengið á netinu síðan þá vegna þess að allt sem Framsóknarflokkurinn bað um hefur ræst. Nú vil ég spyrja þingmanninn hvernig í ósköpunum honum hafi dottið í hug að bjóða fram krafta sína til Alþingis ef hann var alltaf á móti einu af helstu stefnumálum flokksins.

Virðulegi forseti. Það er vonandi í fleiri flokkum sem menn geta haft mismunandi skoðanir á mismunandi málum. Þannig er nú með það sem við samþykktum, 2009 held ég að það hafi verið, það var að boða til stjórnlagaþings, ekki stjórnlagaráðs, við skulum alveg hafa það á hreinu. Á því geri ég mikinn mun. Þó að hv. þingmaður hlæi að því geri ég mikinn mun á því. Aðferðafræðin sem var notuð til að velja á stjórnlagaþingið var stórgölluð og algjörlega fráleit og það kom í ljós. Hæstiréttur úrskurðaði reyndar að þessi kosning væri ógild af öðrum ástæðum. Ég greiddi atkvæði í þinginu með því að farin yrði þessi stjórnlagaþingsleið. Ég samþykkti það hér þó að ég hafi alltaf, eins og ég segi, verið á móti því að gera þetta. Það var ákvörðun þingflokks framsóknarmanna að styðja þetta, fara eftir því sem flokksþingið ályktaði í þessu máli og við það stóð ég. Einhver kann að spyrja hvort ég hafi farið gegn sannfæringu minni. Já, að einhverju leyti, en ég var hins vegar tilbúinn til þess að breyta ákveðnum ákvæðum í stjórnarskránni og ef þetta var sú leið sem menn vildu fara varð svo að vera. Eftir að þessi stjórnlagaþingskosning var úrskurðuð ógild hef ég alltaf talað gegn því ferli, alla tíð, og alltaf varað við því að það mundi leiða okkur í ógöngur vegna þess að ég hafði ekki trú á því að menn ættu að grípa svona inn í, heldur ættu menn að byrja upp á nýtt. Við hefðum þá getað velt fyrir okkur hvernig við gætum komið saman stjórnlagaþingi sem endurspeglaði raunverulega þjóðina sem átti að koma þar að. Þjóðfundurinn tókst ágætlega, var mjög forvitnileg tilraun og margt gott sem þaðan kom. Eftir hann fannst mér þetta allt fara úr böndunum. Ég verð að segja að 

Frú forseti. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður var ekki búinn að kanna gögnin sín eða lesa þau yfir sem hann er búinn að sanka að sér í tilefni þess máls sem við erum hér að ræða en hann vék þó sérstaklega að einum þætti sem skiptir verulega miklu máli, þ.e. hvernig á að breyta stjórnarskrá. Af máli hans mátti skilja að með þeirri tillögu sem hér er gerð um 114. gr., held ég að númerið sé, væri of létt verk að breyta stjórnarskrá. Í stuttu máli er þessi tillaga þannig að 60% þingmanna þarf til þess að samþykkja stjórnarskrárbreytingu. Náist sá aukni meiri hluti, sem er 38 þingmenn, ber að leggja málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það má þó ekki gera fyrr en sex mánuðir eru liðnir en lengst níu mánuðir og í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu þarf einnig 60% meiri hluta. Hvað finnst hv. þingmanni of léttvægt í þessu? Nú hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd farið mjög vandlega yfir ótal tillögur í þessum efnum og ég vek athygli á því að í fyrstu tillögum stjórnlagaráðs var gert ráð fyrir því að sumum ákvæðum stjórnarskrár gæti þingið breytt eitt og sér án aðkomu þjóðarinnar. Sérfræðinganefndin lagði til tvenns konar leiðir til að breyta stjórnarskrá. Við höfum fengið ráðleggingar sérfræðinga innan lands og utan um þetta efni og ég tel að hér sé komin mjög góð leið til að breyta stjórnarskrá, hvorki of ströng né of létt. 

Virðulegi forseti. Ég ætti að reyna að snúa þessu við, en það er kannski ókurteisi að spyrja: Af hverju þarf að breyta þessu ákvæði? Hvers vegna vilja menn  Ég er kannski íhaldssamur og þver og gamall að þessu leyti, það getur vel verið, en mér finnst ákvæðið mjög gott eins og það er í dag. Það kann vel að vera að hægt sé að rökstyðja að sú aðferð sem hér er lögð upp sé erfið af því að það þarf 60% og svo aftur 60% kjörsókn, eða hvað það kallast. En ef við erum komin á þann stað að við erum farin að segja að þetta sé jafnerfitt eða álíka erfitt og núverandi ákvæði er hvort sem er spyr ég: Hvers vegna þarf þá að breyta því? Hvert er markmiðið, hvað býr að baki því að það þurfi að vera hægt að breyta stjórnarskránni með einfaldari hætti en nú er? Ég ætla ekki að segja nákvæmlega hvað í þessu mér finnst létt, miðlungsgott eða erfitt, eitthvað svoleiðis. Ég held bara að fyrirkomulagið í stjórnarskránni í dag sé býsna öruggt. Mér finnst þurfa miklu betri rök fyrir því að því þurfi að breyta.

Frú forseti. Rökin eru einföld, það er lýðræðislegra. Það er lýðræðislegra að lítill minni hluti geti ekki stöðvað allar breytingar á stjórnarskrá, hversu litlar eða stórar sem þær kunna að vera. Það er líka nauðsynlegt að breyta þessu vegna þess að með þessu móti er aldrei hægt að breyta stjórnarskrá nema í lok kjörtímabils og stundum lýkur kjörtímabilum fyrr en menn hafa ætlað og þá er ekkert hægt að gera í stjórnarskrárbreytingum fyrr en eftir fjögur ár. Hvað þýðir tilhneigingin núna að vísa þessu máli að óbreyttu þessu ákvæði inn á næsta kjörtímabil? Það þýðir að eftir fjögur ár væri hægt að taka afstöðu til þeirra tillagna sem við erum með á borðum hér í dag. Og hversu gamlar eru þá tillögur stjórnlagaráðs orðnar? Sex ára. Þetta er ástæðan 

Virðulegi forseti. Árin 2000 og 2005 unnu menn að breytingum á stjórnarskrá, ef ég man rétt, og skiluðu ýmsum tillögum. Margar þeirra eru enn alveg ágætar. Það má horfa á þær þegar verið er að velta fyrir sér hvort það eigi að breyta stjórnarskránni.

Það er búið. … stjórnlaganefnd.

Ég hlusta ekkert á það að einhver gögn verði gömul. Ég sagði áðan að ég ætlaði ekki að segja hvenær ég væri sáttur við einhverja prósentu í þessari grein, hvort hlutirnir væru léttir, erfiðir, mátulegir eða annað.

Engar tillögur …

Niðurstaða mín er sú að það sé óþarfi að breyta þessu ákvæði. Það getur samt vel verið að það sé hægt og ég ætla ekki að útiloka það, frú forseti, að á einhverjum tímapunkti sé hægt að 

Forseti. Ég hefði gjarnan viljað fá aðeins málefnalegri rökstuðning frá fulltrúa Framsóknarflokksins í þessum umræðum en mig langar að spyrja nokkurra spurninga út frá því sem kom fram í máli þingmannsins. Hver er munurinn á stjórnlagaráði og stjórnlagaþingi? Ég man ekki betur en að fulltrúi Framsóknar hafi tekið þátt í þeirri vinnu að finna lausn á þessu máli á sínum tíma. Rýrir það eitthvað vægi stjórnlagaráðs að sömu fulltrúar voru þar og voru réttilega kjörnir í báðum tilfellum, báðum úrlausnum? Svo er annað sem mig langaði að spyrja um. Ég hjó eftir því í ræðu þingmannsins að hann væri sáttur við að breyta einhverjum hlutum stjórnarskrárinnar. Hvaða hlutar eru það? Síðan langaði mig að benda á eitt varðandi 6/60-leiðina í breytingum, hún er ekki eingöngu lýðræðislegri af því að ekki er hægt að stöðva allar stjórnarskrárbreytingar eins og hefur verið gert ítrekað á þinginu, heldur felur hún jafnframt í sér aðkomu almennings. Það er gríðarlega mikilvæg breyting og það er meðal annars þess vegna sem við fórum í að breyta núgildandi stjórnarskrá. Ef almenningur veit ekki hvernig stjórnarskráin okkar er hverju sinni er svo auðvelt að svindla á henni með öllum þessu litlu gráu svæðum. Ef almenningur veit um hvað stjórnarskráin snýst og er sáttur við hana eins og hún er, eins og kom fram í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október, eru miklu meiri líkur á að almenn sátt ríki í samfélaginu okkar eftir það mikla hrun sem við fórum í gegnum og við fengjum þar af leiðandi kjörið tækifæri til að breyta samfélaginu okkar vonandi til batnaðar. Finnst þingmanninum það ekki mikilvægt?

Í fyrsta lagi koma að mínu viti, ég er margbúinn að segja það hér, breytingar á stjórnarskrá hruninu ekkert við, bara ekki neitt. Hrunið varð ekkert af því að stjórnarskráin væri gölluð eða eitthvað svoleiðis.  Þegar hv. þingmaður talar um að svindla á stjórnarskránni verð ég að segja að eins og ég hef skilið þær athugasemdir sem hafa komið fram við frumvarp stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og frumvarp stjórnlagaráðs vöruðu menn einmitt við því að það væri hugsanlega auðveldara að svindla á stjórnarskránni í því frumvarpi en þeirri gömlu.  Þingmaðurinn spyr líka um muninn á stjórnlagaráði og stjórnlagaþingi. Nú svara ég fyrir mig: Stjórnlagaþing var kosið í almennri kosningu og Hæstiréttur sagði að kosningin hefði verið ógild, þ.e. að ekki hefði verið rétt að henni staðið. Ef menn hefðu ætlað að fara áfram með þetta mál átti að kjósa aftur og þá átti 

Gefið ræðumanni hljóð.

Það þarf bara að skoða ræður þess sem hér stendur frá þeim tíma. Ég sagði að það ætti að fara þá leið og að ég mundi meira að segja styðja það ef það yrði gert. En það hefði orðið að gera það eftir öðrum kosningareglum en voru viðhafðar við kosningu til stjórnlagaþings því að þær voru stórkostlega gallaðar og sýndu að persónukjör með landið allt undir í einu kjördæmi er ekki hægt, algjörlega galið, bara fáránlegt. 

Það vill svo til að fulltrúi Framsóknarflokksins var fylgjandi þessari leið og hún var valin í samstarfi við Framsóknarflokkinn. Varðandi það að fyrirkomulagið á kosningu til stjórnlagaþings hafi verið svo ómögulegt var það ógilt út af tveimur atriðum sem rýrðu ekki á neinn hátt réttmæta kosningu þeirra fulltrúa sem voru kosnir til stjórnlagaþings. Það vita allir. Þetta voru tæknileg atriði og fáheyrt að dæmt hafi verið á þennan hátt ef maður skoðar öll löndin í kringum okkur. Það hefur verið rakið vel og vandlega hérlendis sem erlendis. Mig langar að spyrja þingmanninn og biðja hann um að svara mér: Hvað er það sem þingmaðurinn er hlynntur að við breytum í núgildandi stjórnarskrá? Hvaða kafla 

Virðulegi forseti. Ég vil nýtt ákvæði um auðlindir Íslands í stjórnarskrá, ég vil breyta því. Ég vil ekki gera það eins og tillagan er orðuð og ég er ekki sáttur við textann í fyrirliggjandi frumvarpi. Ég tel hins vegar algjört lykilatriði að ef við ætlum að reyna að ná fyrir þinglok í gegn einhverjum breytingum á stjórnarskrá eigi að leggja höfuðáherslu á það. Þar á að skýra það að náttúruauðlindirnar séu eign íslensku þjóðarinnar, hvernig sem það orðalag verður svo það standist. Við eigum líka að tala um að þeir sem nýta auðlindirnar hafi ákveðnar skyldur. Því fylgja líka réttindi vegna þess að þeir eru þá með nýtingarrétt, eitthvað svoleiðis, hvort sem það er sjór eða raforka eða annað. Mestu skiptir að við búum til auðlindaákvæði sem menn eru sammála um skilninginn á. Ég vil reyna að klára það svo dæmi sé tekið. 

Virðulegur forseti. Hér kemur til atkvæða eftir 2. umr. frumvarp til laga um neytendalán og eru meðfylgjandi í 12 liðum breytingartillögur meiri hluta nefndarinnar. 1. og 12. breytingartillaga meiri hlutans eru kallaðar til 3. umr. þar sem við hyggjumst fara betur yfir þau atriði á milli 2. og 3. umr. Sömuleiðis munum við fara á milli 2. og 3. umr. nánar yfir þær tillögur minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem kallaðar verða til 3. umr. en ekki er unnt að samþykkja nú tillögur sem koma frá minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar að lokinni 2. umr. Þær breytingartillögur meiri hlutans sem mestu máli skipta í þessu máli eru um að upplýsa neytendur betur um verðtryggingarþáttinn í neytendalánum og að tryggja það að í árlegri hlutfallstölu kostnaðar sé tilgreint um verðbótaþáttinn til að neytendur fái sem bestar upplýsingar og að það sé örugglega rétt og löglega staðið að veitingu þessara lána á Íslandi.

Virðulegi forseti. Neytendavernd á fjármálamarkaði á Íslandi er mjög ábótavant. Það er nokkuð sem við erum búin að ræða um allt kjörtímabilið en því miður hefur það fyrst og fremst verið á umræðustigi en ekki framkvæmdastigi. Þó að margt sé ágætt í þessu frumvarpi og að upplýsingagjöf til neytenda muni til dæmis batna við þetta erum við samt ekki að taka á mestu meinsemdinni. Það er mjög dapurlegt eftir allan þennan tíma, alla þessa umræðu og allan þennan vanda. Ef það er eitthvað sem öllum er ljóst er það það að hér er brotalöm og við erum ekki að bæta úr. Margt er til bóta en ég tel samt að við þurfum að ræða þetta mál, sem ég ætla ekki að fara nánar í hér, í hv. nefnd milli 

Virðulegi forseti. Yfirlýstur tilgangur þessa frumvarps er að tryggja neytendavernd vegna lánastarfsemi. Ég fagna auknu eftirliti með smálánum, sem kemur fram í frumvarpinu, og auknum kröfum um form og efni neytendalána og upplýsingaskyldu lánveitenda. Hins vegar tel ég þetta mál ekki fullrætt og hef í hyggju að kalla aftur breytingartillögur mínar við málið þannig að þær komi til atkvæðagreiðslu við 3. umr. Vonandi getur meiri hluti nefndarinnar tekið undir þær því að ég tel að þetta mál sé ekki fullrætt og að enn séu mjög stórar spurningar um það hvort við séum að fara rétta leið með þessu máli.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, neytendavernd á fjármálamarkaði á Íslandi er í algjörum molum. Það liggur ekki einu sinni fyrir hvert neytendur geta snúið sér, hvort þeir eiga að snúa sér til Fjármálaeftirlitsins eða Neytendastofu. Ég hefði viljað sjá stórkostlegt átak í því að bæta stöðu neytendaverndar sem er mjög ábótavant og við horfum upp á marga harmleiki hjá mörgum fjölskyldum vegna þessa. Síðan tek ég líka undir að margt í þessu frumvarpi er órætt, það er ekki fullmótað. Sum atriðin eru mjög flókin. Ég mun sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu en vonast til þess að þegar nefndin hefur fjallað um þetta milli 2. og 3. umr. sé komin skýr stefna í því hvert menn ætla að fara. Sérstaklega þætti mér vænt um það ef nefndin gæti tekið sér tak og ákveðið hvar neytendavernd á að vera.

Virðulegur forseti. Ég styð það frumvarp sem hér er til umræðu og greiði atkvæði með því. Ég tel að hér sé um að ræða mikla bót að því er varðar neytendavernd. Það hafa komið fram ýmis sjónarmið um að ganga mætti lengra og málið verður vissulega rætt áfram í efnahags- og viðskiptanefnd á milli 2. og 3. umr. Ég hafði fyrirvara við afgreiðslu málsins í nefndinni og hann laut einkum að því að ég óttast að vaxtakostnaður við tiltekna tegund lána, sérstaklega til skamms tíma, geti eftir sem áður verið umtalsvert hár. Fyrirvari minn laut að því en ég styð málið og greiði atkvæði með því.

Virðulegur forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um breytingartillögu meiri hlutans sem lýtur að því að í árlega hlutfallstölu kostnaðar skuli taka verðbótaþátt lána. Það eru þær athugasemdir sem gerðar hafa verið meðal annars út frá Evrópurétti við fyrirkomulagið. Með þeim breytingum og með því að taka verðbætur inn í heildarlántökukostnað og upplýsa einnig um sögulega verðbólgu leitast nefndin við að varna því að neytendur séu ranglega upplýstir um það að þeir muni greiða miklu lægri fjárhæðir af verðtryggðum lánum en raunin er og sagan sýnir í okkar ágæta lýðveldi.

Virðulegi forseti. Ég tek undir markmiðið með þeirri breytingu að upplýsa neytendur betur um áhrif verðtryggingarinnar á árlega hlutfallstölu kostnaðar en að sama skapi hef ég kallað aftur breytingar varðandi hvernig á að upplýsa neytendur um þessar breytingar því að greiðslubyrði lána og kostnaður við verðtryggð lán breytist mánaðarlega samkvæmt því hvernig verðtryggingin hefur verið framkvæmd á Íslandi. Það er því mjög mikilvægt að nefndin skoði mjög vel milli 2. og 3. umr. hvernig eigi að upplýsa neytendur um þetta.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið við þessa atkvæðagreiðslu og þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir góða vinnu í málinu og fagna því að við göngum nú til atkvæða um þingsályktunartillögu um menningarstefnu. Það er í fyrsta skipti sem slík stefna er lögð fyrir Alþingi og ég vona að hér hafi skapast fordæmi fyrir því að við höldum áfram að ræða hin breiðu leiðarljós okkar samfélags í menningarmálum sem er rétt og eðlilegt að ræða einmitt á vettvangi Alþingis. Ég vil því nota tækifærið og þakka hv. þingmönnum sem tóku þátt í þessari vinnu fyrir góðar og málefnalegar umræður.

Herra forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um menningarstefnu sem er að mati þess sem hér stendur brýnt að setja. Menningarstarfsemi í landinu er að verða ein af burðaratvinnugreinum landsmanna eins og hagtölur vitna um og breikkar mjög ásýnd atvinnulífsins. Ríkið kemur að hinum hefðbundnu greinum atvinnulífsins með margvíslegum hætti, iðnaði, landbúnaði og sjávarútvegi með beinum styrkjum, með ívilnunum, með beingreiðslum og sjóðastarfsemi af margvíslegu tagi. Það er því fullkomlega eðlilegt að þeirri rísandi atvinnugrein, sem menningarstarfsemi í landinu er, sé sýndur sami bragur og öðrum atvinnugreinum í landinu með því að setja menningarstefnu, með því að búa atvinnugreininni góða umgjörð og einfaldlega með því að viðurkenna að þarna getum við sótt fram svo um munar.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hér hefur verið sagt að snar þáttur í þjóðlífi okkar snýr auðvitað að menningunni. Sú þingsályktunartillaga sem lögð hefur verið fram gerir tilraun til að móta einhvers konar heildstæða menningarstefnu. Það er svo með menninguna að hún mun hafa sinn gang til eða frá hvernig sem þingsályktunin lítur út. Það er eðli slíkrar starfsemi. Það sem er kannski vandamálið er að hér er sett fram almenn stefnumótun en því fylgir um leið líka kostnaður sem hlýst af samþykkt slíkrar stefnu. Það er erfitt að gera sér grein fyrir því hver sá kostnaður er. Ég treysti mér því ekki til að greiða atkvæði með þessu en ég mun sitja hjá hvað þetta mál varðar.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni nokkuð sérkennilegt mál. Það lá fyrir í umsögnum þeirra aðila, sem þær veittu, verulegar efasemdir allra sérfræðinga um málið, að skynsamlegt væri að ráðast í að sameina þessar stofnanir hvort sem um var að ræða fjárhagsleg rök eða annað. Alveg sérstaklega gerðu menn athugasemdir við faglega þáttinn. Óvíst er að af þessari sameiningu hljótist nokkur sparnaður og faglegi þátturinn mun ekki styrkjast við hana. Það var mat þeirra sem gerst til þekkja. Nú var búið að samþykkja málið og þetta eru afleiðingar þess. Ég vil vekja á athygli þessu, ég held að við höfum gert mistök þegar Alþingi samþykkti málið upphaflega en þar sem búið er að samþykkja það og þetta er afleiðing þess þá mun ég sitja hjá í málinu.

Virðulegi forseti. Það mál sem við greiðum atkvæði um núna er afleiðing af máli sem Alþingi hefur þegar samþykkt. Hér er um að ræða nokkurs konar bandorm, sem eru afleiddar breytingar á lagatextum sem undir liggja, og hér erum við því í raun ekki að greiða atkvæði um efnisatriði málsins heldur um bandorminn. Ég mun því greiða atkvæði með málinu eins og hinu málinu einnig.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um tillöguna?

Virðulegi forseti. Ég óska eftir atkvæðagreiðslu um það hvort hér verði kvöldfundur. Ég mun greiða atkvæði gegn því nema forseti lýsi því yfir hversu lengi sá fundur á að standa.

Herra forseti. Það er í rauninni stórkostlegt miðað við allan andróðurinn, alla þá steina, allt það grjót og öll þau björg sem hafa verið lögð í götu þess ferlis sem hófst hér fyrir kosningar 2009 að setja nýja stjórnarskrá fyrir lýðveldið Ísland, að við skulum vera komin hingað á þennan stað og standa með í höndum fullbúið frumvarp með skýringum við hverja einustu grein. Það er merkilegt. Það hefur tekist allt of oft að tefja fyrir þessu ferli, það hefur tekist allt of oft að tala ferlið niður. Enn er haldið áfram á þeirri vegferð en það verður ekki aftur snúið. Við erum komin hingað með fullmótað plagg með ítarlegar skýringar eins og kallað hefur verið eftir. Ég segi að það sé stórkostlegt, ekki bara miðað við alla þá tafaleiki og öll þau björg sem hafa verið lögð í veg ferlisins heldur líka miðað við innihaldið, vegna þess að við höfum fylgt niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar sem var 20. febrúar sl. Við höfum fylgt vilja stjórnlagaráðs og við höfum líka brugðist við ábendingum og athugasemdum, unnið og látið vinna ítarlegar skýringar sem skorti í upphaflegt frumvarp og við höfum hlustað eftir röddum innan þings og utan. Við höfum tekið til greina breytingartillögur sem komu frá nefndum þingsins, allflestar þær tillögur hafa verið teknar til greina og eins tillögur utan úr bæ og frá útlöndum, tillögur sérfræðinga jafnt sem almennings. Allt þetta höfum við skoðað í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, við höfum farið yfir þetta, metið og vegið. Við höfum ekki orðið við öllum ábendingum enda eru þær sumar þannig að þær samrýmast í rauninni ekki okkar lýðræðishefð eða lýðræðisvitund. Ég vil nefna eitt dæmi um það að Feneyjanefndin telur að þjóðaratkvæðagreiðslur eigi ekki að hafa almennt, það sé ekki nógu sniðugt, þingin og þjóðkjörnir fulltrúar eigi bara að ráða þessu.  Þá ber svo við, herra forseti, að Sjálfstæðisflokkurinn og kannski líka Framsóknarflokkurinn neita að leiða málið til lykta. Það kemur ef til vill ekki öllum alveg á óvart en mótbárurnar eru þær sömu og fyrr: Greinargerðin er óskýr. Halló, það er búið að vinna nýjar skýringar sem liggja fyrir á 100 blaðsíðum. Menn hafa þá ekki lesið. Sagt er að ekki hafi verið hlustað á fræðimenn. Það er einfaldlega rangt. Svo segja menn að engin þörf sé á því að endurskoða stjórnarskrána og alla vega ekki mannréttindakaflann því að aðeins tæp 20 ár séu síðan hann var endurnýjaður. Herra forseti. Það hefur nú talsvert mikið gerst í þróun á mannréttindaákvæðum á því tímabili. Loks segja menn að tíminn sé of knappur, aðeins séu sjö dagar eða eitthvað slíkt eftir, þegar sýnt hefur verið fram á að við höfum haft 700 daga, þingdaga, til að fara yfir málið. Það frumvarp sem liggur fyrir hefur verið rætt ítrekað í þingsal og í hverju skrefi ferlisins höfum við farið yfir þetta. Nú segja menn að tíminn sé of knappur. Sjálfstæðisflokkurinn vill alls ekki samþykkja að breyta allri stjórnarskránni eða búa til nýja stjórnarskrá eins og hér liggur fyrir. Og Framsóknarflokkurinn kallar eftir samráði, segja þeir, um einstakar greinar. Ég verð að segja, herra forseti, að þetta ákall eftir samráði hefur ekki birst í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, því miður. Þar hefur þvert á móti, eins og fram kom í morgun, frekar verið um sinnuleysi, áhugaleysi og afskiptaleysi fulltrúa þessara flokka að ræða, því miður. Nú ber svo við, herra forseti, að ekki er einungis kallað eftir samráði, heldur las ég á mbl.is að Framsóknarflokkurinn telur sig hafa lagt fram málamiðlun um auðlindaákvæðið. Hvað skyldi nú felast í því, herra forseti? Í fyrsta lagi vill flokkurinn flytja aftur auðlindaákvæði sem kom fyrst fram á árinu 2000 frá auðlindanefndinni svokölluðu, og ég kem aðeins nánar að því á eftir. Í öðru lagi vill Framsóknarflokkurinn að gefin verði einhver yfirlýsing frá forustu flokkanna og í þriðja lagi er tekið fyrir það að breyta ákvæðinu um hvernig á að breyta stjórnarskrá. Svo að ég taki aðeins það síðasta fyrst. Hvað þýðir það að breyta ekki ákvæðinu um hvernig á að breyta stjórnarskrá og skilja við málið með þeim hætti? Það þýðir að það mun taka fjögur ár, fjögur ár til viðbótar, að fara yfir það frumvarp sem við erum með. Hvað skyldu tillögur stjórnlagaráðs þá vera orðnar gamlar? Þá verða þær orðnar sex ára gamlar. Og ætli menn vilji þá ekki byrja upp á nýtt, eins og menn vilja, þrátt fyrir alla þá vinnu sem fyrir liggur? Þetta er alveg fráleit tillaga. Það er alveg fráleit tillaga að ætla sér að kasta því frumvarpi sem hér liggur fyrir og taka það upp eftir fjögur ár. Út á það gengur tillagan ef marka má það sem kallað er málamiðlun framsóknarmanna. Hvað þýðir það að gefa yfirlýsingu en ekki að koma fram með þingsályktunartillögu, eins og formenn stjórnarflokkanna hafa verið að kalla eftir ásamt Guðmundi Steingrímssyni? Það þýðir að það bindur ekki nokkurn mann. Engin skuldbinding er fólgin í slíkri yfirlýsingu formanna flokka eða annarra gagnvart kjósendum eða frambjóðendum eða gagnvart þingmönnum, ekki nokkur. Þetta er mjög miður og engan veginn ásættanlegt og engin málamiðlun í því fólgin. En hitt er þó sýnu verra að Framsóknarflokkurinn dregur upp auðlindaákvæði frá árinu 2000, sem flokkurinn lagði til hliðar og hafnaði á árinu 2009 með frumvarpi sem lagt var fram af formönnum allra flokka á Alþingi annarra en Sjálfstæðisflokksins og var 385. mál á 136. löggjafarþingi, þ.e. frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum. Flutningsmenn Jóhanna Sigurðardóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Birkir Jón Jónsson og Guðjón A. Kristjánsson. Í því frumvarpi fór Framsóknarflokkurinn frá tillögum auðlindanefndarinnar enda, herra forseti, hvað er fólgið í þeim? Um hvað snúast tillögur auðlindanefndarinnar frá árinu 2000? Þær eru skrifaðar í kringum kvótakerfið. Með þeim segir að heimildin til afnota eða hagnýtingar á auðlindum og réttindum gegn gjaldi njóti verndar sem óbein eignarréttindi. Verið er að einkavæða auðlindina, verið er að veita þeim sem fá hagnýtingarleyfi á auðlindinni eignarréttaraðild að auðlindinni. Þetta kalla framsóknarmenn nú málamiðlun. Sér er nú hver málamiðlunin. Ég verð að lýsa því yfir að ég hef orðið fyrir verulegum vonbrigðum með þessa afstöðu Framsóknarflokksins því að hún er gerbreytt frá árinu 2009, gerbreytt. Og að hafna því sem við erum með hér í höndum er gjörsamlega óskiljanlegt. Ég hélt að framsóknarmenn hefðu lært eitthvað á undangengnum árum. Ég hélt að Framsóknarflokkurinn hefði breyst. Ég hélt að Framsóknarflokkurinn hefði sagt skilið við einkavæðingu auðlindanna og það að færa þeim sem hafa nýtingarrétt á sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar þjóðareignina á silfurfati sem einkaeignarréttindi þó að þau séu óbein. Herra forseti. Í þeim tillögum sem liggja fyrir - ég bið þingmenn að líta á það þingskjal sem við höfum, framhaldsnefndarálitið. Á bls. 101 og þar fyrir aftan er mjög góð tafla sem sýnir ákvæðin í heild. 35. gr. fjallar um auðlindir í þjóðareigu þar sem því er lýst yfir að „auðlindir í náttúru Íslands sem ekki eru háðar einkaeignarrétti eru sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar.“ Í 2. mgr. er tekið á þeim eignum ríkisins sem eru fólgnar í félögum, eins og Landsvirkjun, og sem eru fólgnar í ríkisjörðum. Þær eru undirorpnar nákvæmlega sömu skilyrðum og þjóðareignin, sem sagt að „óheimilt er að framselja beint eða óbeint með varanlegum hætti til annarra aðila réttindi yfir jarðhita, vatni með virkjanlegu afli og grunnvatni, sem og námaréttindi, í eigu ríkisins eða félaga sem alfarið eru í eigu þess.“  Í 3. mgr. er talið upp hvað telst til þjóðareignar og ég þarf ekki að lesa það fyrir þingmenn, þeir hafa þetta fyrir framan sig. 4. mgr. er lykilgrein þar sem segir: „Við nýtingu auðlindanna skal hafa sjálfbæra þróun og almannahag að leiðarljósi.“ Hún er forsenda og grundvöllur fyrir því hvernig stjórnvöld, sem falið er að fara með þessa auðlind, varðveita hana, fara með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt, en þau fá einnig heimild til að veita leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda. Þau leyfi verða að byggjast á því að hafa sjálfbæra þróun og almannahag að leiðarljósi. Herra forseti. Síðasta setningin í 35. gr. er: „Slík leyfi skal veita á jafnræðisgrundvelli og þau leiða aldrei til eignar eða óafturkallanlegs forræðis.“ Í tillögunni sem Framsóknarflokkurinn flytur okkur, herra forseti, er hins vegar áskilið að slík leyfi, slík heimild til afnota nýtur verndar sem óbein eignarréttindi. Ég verð að segja miðað við útspil Framsóknarflokksins að Vinstri hreyfingin – grænt framboð getur ekki fallist á þær hugmyndir, féllst ekki á þær árið 2000, féllst ekki á þær árið 2009 og fellst ekki á þær á árinu 2013. Þingflokkurinn áskilur sér að sjálfsögðu rétt til að flytja breytingartillögu við núgildandi stjórnarskrá um að við hana bætist það ákvæði sem er að finna í 35. gr. til nýrrar stjórnarskrár um auðlindir í þjóðareign, ef svo fer sem ég vona að verði ekki, að það frumvarp sem við erum með nái ekki endanlegri afgreiðslu á þessu þingi. Þannig er nú bara það. Ég hafði hugsað mér, herra forseti, að fara betur yfir ákvæði um þjóðareign á auðlindum. Ég ætla aðeins að segja, því að á tíma minn saxast, að ítarlegar skýringar eru á því ákvæði í greinargerðinni og með þeirri grein er í rauninni fest í sessi sérstök tegund eignarréttar sem er þjóðareignarrétturinn. Hann er til hliðar við hinn hefðbundna einkaeignarrétt einstaklinga og lögaðila. Verið er að skapa þessum þjóðareignarrétti stjórnskipulega vernd og menn ættu þá ekki að þurfa að velkjast í vafa um það lengur, eins og menn hafa verið að tala um á undanförnum missirum, að það sé ekkert til sem heiti þjóðareign. Með þessum skýringum er algjörlega fullkomlega frá því gengið hvað þar er um að ræða. Einnig er verið að girða fyrir það að réttur þjóðarinnar til sameiginlegra auðlinda sinna fari halloka fyrir réttarvernd einkaeignarréttarins með því að lyfta honum upp á sama sess sem sérstökum eignarrétti en einnig með því að taka á því að nýtingin, nýtingarleyfi muni aldrei og geti aldrei skapað forræði eða eignarrétt. Ég vil líka taka fram að ekki er verið að raska óbeinum eignarréttindum sem kunna að hafa skapast með afnotarétti, til að mynda í fiskveiðistjórnarkerfinu. Menn deila um þetta. Það er ekki verkefni stjórnarskrár að skera úr um það til fortíðar, það hlýtur að vera verkefni dómstóla. Það sem við erum að gera og þurfum að gera og þjóðin vill að þetta þing geri er að festa í sessi þjóðareign á auðlindum okkar, á auðlindum í náttúru Íslands. Við höfum tækifæri til þess, við höfum tækifæri sem kannski kemur aldrei aftur, ef þeir flokkar sem hér hafa ráðið í áratugi fá að ráða áfram eftir næstu kosningar. Ég verð að segja, herra forseti, að ég óttast það og ég hvet þingmenn til að hugsa ráð sitt. Við stöndum hér á tímamótum. Við höfum tækifæri sem við megum ekki láta okkur renna úr greipum. Við þurfum að ljúka því verki sem okkur var falið. Við erum hér, 63 þingmenn, í vinnu við það. Ég held að við ættum að horfa til þess, klára verkið, samþykkja þær tillögur sem liggja fyrir, en þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs áskilur sér allan rétt til þess að flytja, endurflytja og flytja aftur sem breytingartillögu þetta náttúruauðlindaákvæði ef svo illa kynni að fara að Sjálfstæðisflokknum með aðstoð Framsóknarflokksins tækist að koma í veg fyrir að málinu ljúki nú á þessu þingi.

Forseti. Ég vil byrja ræðu mína á að mæla fyrir breytingartillögu þar sem ég er ekki sammála einu orði í tillögu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að nýrri stjórnarskrá, það er orðið „eðlilegt“. Þar vil ég að komi „fullt gjald“, eins og stjórnlagaráð lagði til. Það er að sjálfsögðu í auðlindaákvæðinu. Ég vil að eðlilegt gjald breytist í fullt gjald. Ég vona svo sannarlega að greidd verði atkvæði um tillögu mína. Forseti. Vanvirðing þingmanna og þingsins við þjóð sína virðist hafa náð nýjum hæðum. Sú óvirðing sem Alþingi sýnir landsmönnum, þegnum þessa lands, með því að ætla að klúðra þessu máli vísvitandi, að því er virðist, er yfirgengileg. Ný stjórnarskrá var kosningaloforð. Ég bauð mig fram til þings fyrir Borgarahreyfinguna og þetta var eitt af okkar aðalmálum og þetta er enn eitt af mínum aðalmálum. Framsóknarflokkurinn auglýsti grimmt fyrir síðustu kosningar. Hann lofaði stjórnlagaþingi fólksins, hann lofaði auknum völdum til fólksins. Af hverju stendur flokkurinn ekki við loforð sín? Stjórnarskrá var líka baráttumál stjórnarflokkanna en ný stjórnarskrá var hins vegar ekki baráttumál Sjálfstæðisflokksins. Hann barðist hart gegn þeirri hugmynd að breyta 79. gr. á síðasta þingi til að auðvelda stjórnarskrárbreytingar á því kjörtímabili sem nú er brátt á enda. Sjálfstæðisflokkurinn er því ekki að svíkja sína kjósendur sína, þvert á móti, Sjálfstæðisflokkurinn er að efna kosningaloforð sitt og allir aðrir virðast ætla að aðstoða hann við það. Allir hinir svíkja því kjósendur sína. Framsóknarflokkurinn í heild sinni svíkur kjósendur sína. Það er sorglegt því að mér virðist mikill meiri hluti þingmanna stjórnarflokkanna, þingmanna utan flokka og sannarlega líka þingmenn Hreyfingarinnar vilja klára málið núna, ekki seinna enda er ekkert að vanbúnaði. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur velt við hverjum steini og flestir stjórnarþingmenn hafa farið ítarlega yfir bæði nefndarálitin og frumvarpið og allar breytingartillögur. Þau sjá það sem liggur í augum uppi, að málið er tilbúið. Það eina rökrétta í stöðunni er að klára málið. En hvar er þá fyrirstaðan? Af hverju er vísvitandi verið að sigla málinu hratt og örugglega í strand? Af hverju vilja menn ekki klára málið núna? Af hverju vilja menn ekki lúta þjóðarvilja? Hvernig dirfast þingmenn að búa til þá atburðarás sem nú er að opinberast? Er það kannski vegna þess að með nýrri stjórnarskrá er verið að færa völd til almennings frá stjórnmálamönnum og hagsmunaaðilum? Er það kannski vegna þess að með nýrri stjórnarskrá færum við þjóðinni arð af auðlindum sínum í stað þess að láta örfáa einstaklinga hirða hann? Er það út af því? Eða vilja menn ekki að þegnar þessa lands njóti aukinna mannréttinda almennra borgara? Er það vegna aukinna krafna um upplýsingagjöf vegna fjármála frambjóðenda og stjórnmálaflokka eða krafna um hæfi þingmanna til að taka þátt í málum sem snerta með beinum hætti þá sjálfa eða fólk þeim nákomið? Eða er það kannski 95. gr. um upplýsinga- og sannleiksskyldu ráðherra þar sem kveðið er á um að ráðherra beri alltaf að gefa réttar upplýsingar? Hentar það kannski ekki eða er það óraunhæf krafa? Ég spyr. Forseti. Heildarendurskoðun á stjórnarskrá hefur staðið til síðan 1944. Þingið hefur ekki ráðið við það verkefni en þegar botninum var náð hér eftir allsherjarhrunið haustið 2008 áttaði þingið sig á því að það þyrfti að gera eitthvað til að breyta og fól þjóðinni það verkefni. Ferlið hefur vakið aðdáun umheimsins og öllum landsmönnum hefur margsinnis verið boðið að borðinu á ýmsan hátt með þátttöku. Forseti. Sjálfstæðisflokkurinn er ekki að svíkja einn eða neinn. Svikin eru annars staðar. Flestir þingmenn standa með málinu en sem fyrr þora menn ekki að standa fyrir máli sínu. Ég ætla ekki að svíkja þessa þjóð. Ég ætla að reyna að gera allt sem ég get til þess að koma þessu máli í gegn. En, forseti. Ég lýsi hér eftir hugrekki og heiðarleika á Alþingi, að menn standi við það sem þeir lofa.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún talaði um heiðarleika og að menn ættu að standa við það sem þeir segðu. Nú vill svo til að hv. þingmaður er meðflutningsmaður minn á frumvarpi til breytingar á stjórnarskipun, einmitt um breytingu á 79. gr., frumvarpi sem ég sem sjálfstæðismaður hef flutt í þrígang. Hv. þingmaður sagði að sjálfstæðismenn vildu engar breytingar. Ég er ekki allir sjálfstæðismenn en ég er hluti af þeim. Mér finnst hv. þingmaður ekki sérstaklega heiðarleg þegar hún segir að allir sjálfstæðismenn séu á móti breytingum á stjórnarskránni. Hún er með mér á frumvarpinu ásamt fjöldamörgum öðrum þingmönnum. Við erum 12 sjálfstæðismenn á frumvarpinu um breytingu á 79. gr., þ.e. hvernig stjórnarskránni skuli breytt. Þar vil ég hafa nokkuð háa þröskulda þannig að menn geti ekki breytt stjórnarskránni alla daga. Ég vil hafa hana seigbreytilega. Í þeirri tillögu sem hv. þingmaður stendur að í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er gert ráð fyrir að tiltölulega auðvelt sé að breyta stjórnarskránni þannig að þingmeirihluti á Alþingi, tveir þriðju, sem gæti verið ríkisstjórn - það getur vel verið að það sé rangt hjá mér, að þingmaðurinn sé ekki með á þeirri tillögu, en það er tillagan sem nú er til umræðu og er einmitt það mál sem hv. þingmaður vill styðja - þ.e. jafnvel ríkisstjórnarmeirihluti, geti breytt stjórnarskránni. Síðan er gert ráð fyrir að tillagan fari í þjóðaratkvæðagreiðslu og þar geti tveir þriðju þeirra sem taka þátt breytt stjórnarskránni, þ.e. ef þátttakan er 40% gætu 24–25% þjóðarinnar greitt atkvæði og ákveðið breytingu á stjórnarskránni. Það finnst mér ekki nógu gott.

Forseti. Ég talaði hér um Sjálfstæðisflokkinn sem stofnun og auðvitað eru einstaklingar innan hans. Ég veit að sá sem hér er í andsvari hefur nokkra sérstöðu innan síns flokks og hefur ekki viljað lúta því flokksræði sem þar hefur verið. Ég hef stutt tillögu hans öll þrjú þingin sem hann hefur lagt hana fram vegna þess að ég hef viljað hafa plan B, en plan A er að fara með málið í gegn. Tækifærið er núna og þá eigum við að stefna þangað.

Herra forseti. Ég var eiginlega að gera athugasemd við þau ummæli hv. þingmanns að sjálfstæðismenn vildu engar breytingar vegna þess að ég hef flutt um það breytingu ásamt fjölda sjálfstæðismanna. Mér fannst það bara ekki vera rétt sem hv. þingmaður sagði. Spurningin er: Hvað gerist núna? Mér sýnist að þetta vera síðasta umræðan um málið og að svo verði það saltað. Það þykir mér miður. Ég hefði viljað sjá breytingar á 79. gr., og ég á eftir að ræða það á eftir, og hugsanlega á einhverju öðru sem menn gætu verið sammála um, til dæmis það að nefna Hæstarétt í stjórnarskrá. Hæstiréttur kemur ekki fyrir í núgildandi stjórnarskrá. Ég hefði alla vega viljað nefna hann því að hann er greinilega nokkuð sem allir geta verið sammála um. Allir. Spurningin er hvort menn geti náð saman um einhvern samnefnara, um eitthvað sem allir geta verið sammála um. Þannig eiga breytingar á stjórnarskrá að vera, að menn séu sammála því sem verið er að gera, jafnt þing sem þjóð. Þess vegna finnst mér gott frumvarpið sem ég flutti um að tveir þriðju hlutar þingmanna þyrftu að vera sammála og einnig að helmingur allra kjósenda þurfi að samþykkja mál. Þá væri sæmileg sátt um frumvarpið bæði hjá þingi og þjóð. Þannig vil ég sjá það.

Forseti. Við ræðum stjórnarskrána sem ekki verður. Þetta eru því útfarararræður stjórnarskrárinnar sem þingið hefur unnið að í á fjórða ár. Það er dapurlegt að hlusta á ýmsa, t.d. stjórnarliða, tala um mikilvægi málsins þar sem þeir standa svo ekki við sannfæringu sína um að reyna að klára málið með þeim þingskapalegu tækjum sem til eru. Verkefninu var útvistað á sínum vegna þess að Alþingi hefur alla tíð mistekist að skrifa nýja stjórnarskrá fyrir þjóðina. Því var útvistað samhljóða héðan úr þingsal til almennings. Það var skipuð stjórnlaganefnd sjö manna til þess að vinna áfram að málinu. Það var haldinn þúsund manna þjóðfundur með slembiúrtaki úr þjóðskrá og síðan var kosið stjórnlagaráð með persónukjöri, 500 manns voru í framboði og 84.000 atkvæði voru greidd. Það stjórnlagaráð skrifaði drög að nýrri stjórnarskrá fyrir þjóðina, stjórnarskrá þjóðarinnar sem var skrifuð fyrir þjóðina og af þjóðinni. Sú stjórnarskrá, eða þau drög, fóru í þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem 67% eða 2/3 hlutar þeirra sem greiddu atkvæði samþykktu að fá þá stjórnarskrá sem sína nýju. Hvað gerist svo í kjölfarið? Alþingi Íslendinga hafnar því í dag í þessum töluðu orðum að klára málið. Forseti. Í lýðræðisríki kemur allt vald frá þjóðinni. Lýðurinn, þ.e. almenningur, ræður. Stjórnarskipti í lýðræðisríkjum eru friðsamleg. Stjórnmálaumræða í flestum tilfellum er friðsamleg. Lýðræðisríki eru yfirleitt ríki sátta og friðar. Í öðrum ríkjum ræður yfirleitt lítil klíka fólks, annaðhvort með hervaldi eða öðru ofbeldi. Almenningur ræður ekki og það eru ekki lýðræðisríki. Á Íslandi í dag hefur lítil klíka fólks á Alþingi Íslendinga með klækjum, en jafnframt með stuðningi þingmanna sem þora ekki að standa við sannfæringu sína, stöðvað framgang þjóðaratkvæðagreiðslunnar, stöðvað framgang nýrrar stjórnarskrár, tekið valdið af þjóðinni og gert Ísland að einhvers konar öðru ríki en lýðræðisríki. Sá dagur mun að sjálfsögðu verða meitlaður í Íslandssöguna sem einn af mestu sorgardögum lýðveldisins, þess lýðveldis sem virðist ekki ætla að lifa í 70 ár. Það er stjórnarskrárbundin skylda þingmanna að standa við sannfæringu sína, það stendur skýrt í stjórnarskránni. Þeir sverja eið að þeirri stjórnarskrá þegar þeir taka sæti á þingi. Á Alþingi í dag er fólk sem ég veit persónulega að hefur sannfæringu fyrir því að sú stjórnarskrá sem við höfum verið að ræða eigi að vera ný stjórnarskrá Íslendinga en þeir ætla ekki að standa við þá sannfæringu sína heldur fylgja lítilli klíku forseta Alþingis, formanni Samfylkingarinnar, formanni Bjartrar framtíðar, formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, falla frá sannfæringu sinni og hafna því að reyna með öllum ráðum að klára málið. Lýðræðinu hefur verið hent og alræði lítillar klíku tekið við. Ég velti því upp hér hver framtíðarsýn þessa fólks og annarra þingmanna er fyrir Ísland fjórum árum eftir hrun. Þingið hefur enn ekki sett sér siðareglur en það hefur endurreist bankakerfið á sömu forsendum og voru fyrir hrun. Þingið hefur enn ekki tekið með viðeigandi hætti á samþættingu stjórnmála og fjármálafla í landinu en það hefur endurreist bankakerfið. Þingið hefur enn ekki tekið á skuldavanda heimilanna heldur bindur í atkvæðagreiðslu í dag, undir einhverju sem var kallað neytendalán, verðtryggingu skulda heimilanna ár eða áratugi fram í tímann. Forseti. Alþingi Íslendinga birtist mér í dag sem misheppnuð stofnun sem hefur í raun ekki tilverurétt, stofnun sem er að forminu til lögleg en skilar í raunveruleikanum ekki því sem hún á að gera. Það er algjörum tilviljunum háð hvaða frumvörp og hvaða löggjöf verða að lögum. Það eina sem menn geta nokkurn veginn reitt sig á er fjárlagafrumvarpið og matseðill vikunnar. Önnur mál eru algjörlega háð tilviljunum og eru afgreidd út af borðinu einum til tveimur dögum fyrir þinglok í baktjaldamakki formanna stjórnmálaflokka. Núna bíða 76 þingmál afgreiðslu, mörg þeirra mjög góð mál og mikilvægast allra er stjórnarskrármálið, en þau verða afgreidd út af borðinu í baktjaldamakki. Það er ömurlegt að verða vitni að því. Það er ömurlegt að þurfa að standa hér í dag og tala með þessum hætti í stað þess að geta haldið ræðu um stjórnarskrána, nýja stjórnarskrá fyrir lýðveldið Ísland sem þjóðin vill. Þess í stað er þessi ræða, og hver einasta ræða flutt af því tilefni í dag, útfararræða stjórnarskrárinnar. Vonandi munu kjósendur á Íslandi minnast þessa dags í framhaldinu, þann 27. apríl næstkomandi þegar fjórflokkurinn, sem í dag er að slátra stjórnarskránni, býður sig fram til þjónustu fyrir þjóðina eitt kjörtímabilið enn. Vonandi mun almenningur muna þann dag.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Þór Saari fyrir ágæta ræðu. Hann talaði reyndar um baktjaldamakk og útfarararræður og að slátra, orð sem ég nota nú alla jafna ekki. Mig langar til að spyrja hann hvort stuðningur hans við ríkisstjórnina sé á einhvern máta tengdur því máli, og hafi verið, og hvort sá stuðningur sé horfinn. Í síðustu viku lagði hv. þingmaður fram vantrauststillögu á ríkisstjórnina og dró hana til baka. Það er náttúrlega spurning, og ágætisspurning, til hv. þingmanns hvort hann muni flytja hana aftur og þá hvenær. Það kom alveg greinilega fram að vantraustið var tengt því að tillögur stjórnlagaráðs áttu að vera umræðugrundvöllur fyrir því að þetta frumvarp til stjórnarskipunarlaga yrði samþykkt. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvernig getur hann talað um að aðrir stundi baktjaldamakk?

Herra forseti. Svarið til hv. þm. Péturs H. Blöndal er að ég hef setið fleiri en einn og fleiri en tvo fundi þingflokksformanna og formanna stjórnarflokkanna í forsætisnefndarherbergi rétt fyrir þinglok þar sem verið er að véla um hvaða mál eiga að fá framgang og hver ekki. Það er baktjaldamakk. Það er ekki að leiða mál í gegnum þingið með lýðræðislegri niðurstöðu, upplýstri umræðu og gegnsæi eins og viðgengst í hefðbundnum alvörulýðræðisríkjum. Það er baktjaldamakk, hv. þingmaður. Hreyfingin hefur ekki stutt þessa ríkisstjórn. Aldrei. Hún hefur hins vegar stutt ýmis mál sem hafa komið frá henni en gagnrýnt önnur og tekið mjög einarða afstöðu gegn þeim. Ég leyfi mér að benda á einarða afstöðu Hreyfingarinnar til dæmis gegn fjárlagafrumvarpi hvers árs þar sem við höfum eindregið hvatt til breytingar. Við höfum hins vegar stutt þetta stjórnarskrármál og unnið að því af heilindum og af heilum hug allan tímann, alveg frá upphafi og til enda þess hér í dag. Það er meira en hægt er að segja um marga stjórnarliða, því miður, en þar höfum við lagt okkar lóð á vogarskálarnar og erum að sjálfsögðu skúffuð yfir því að lítil klíka skuli slá málið út af borðinu eins og virðist vera að gerast í dag. Það hefur líka gerst með baktjaldamakki. Málið fær því miður ekki lýðræðislega niðurstöðu í atkvæðagreiðslu í þingsal þar sem afstaða manna kemur skýrt fram. Því miður gerist það ekki því að fólkið sem vill ekki að það gerist þorir ekki að standa frammi fyrir atkvæðagreiðslu í þingsal.

Herra forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningunni um hvernig vantrauststillagan sem hann lagði fram í síðustu viku var tengd því að þetta mál næði fram og stuðningur við ríkisstjórnina þar af leiðandi tengdur því máli. Hann svaraði því ekki hvort hann mundi leggja fram vantrauststillögu aftur eða hvort hún hafi bara verið skot út í bláinn.

Nú er svo sem ágætt að ég standi skil gjörða minna og áhugamála við hv. þm. Pétur H. Blöndal eins og ég mögulega get. Hvað varðar vantrauststillöguna um daginn var hún sett fram til að reka á eftir því að stjórnarskrármálið fengi viðunandi ramma í umræðu á þingi. Þegar kom í ljós að líkur voru á að það gerðist og málið yrði afgreitt með viðeigandi hætti var að sjálfsögðu ekki um annað að ræða en draga þá vantrauststillögu til baka. Nú þegar ljóst er að málið verður ekki afgreitt hefur sú afstaða mín persónulega ekkert breyst, það er algjörlega óboðlegt að lítil klíka þingmanna, þótt þeir nái kannski 32 að tölu, sitji áfram að völdum. Það er algjörlega óboðlegt þegar gengið er svoleiðis gegn lýðræðinu eins og ætlunin er að gera í dag. Þess vegna liggur það nánast í augum uppi að menn þurfa að standa skil gjörða sinna hvað vantrauststillögu varðar. Það mun hins vegar einfaldlega koma í ljós, annaðhvort síðar í dag eða á morgun, hvort af verður en eins og útlitið er í dag mun ný stjórnarskrá deyja drottni sínum í þessum þingsal sem afleiðing baktjaldamakks. Þá er það bara þannig. Þeir sem standa að því baktjaldamakki munu vonandi þurfa að standa skil gjörða sinna einhvers staðar síðar.

Virðulegur forseti. Það er ekki til nein ein fullkomin uppskrift af bestu fáanlegri stjórnarskrá. Ef sú væri raunin væri ekkert vandamál, hvorki hér né í öðrum þjóðríkjum, að setja landi stjórnarskrá. Það verða heldur ekki skrifaðar 63 mismunandi útgáfur af stjórnarskrá Íslands hér á Alþingi, allir hljóta að gera sér grein fyrir því. Nú höfum við í höndum vandaða og vel undirbyggða tillögu að nýrri stjórnarskrá. Sú tillaga liggur fyrir eftir ítarlega umfjöllun og vel ígrundaða yfirferð og umræðu. Þetta hefur ekki verið þrautalaus umræða, enda stórt verkefni sem þjóðin og þingið hefur haft með höndum. Það er ástæða til að þakka öllum sem hafa lagt sitt af mörkum, þeim þúsundum sem hafa tekið beinan þátt í þjóðfundum, þjóðmálaumræðu, með ábendingum og athugasemdum, þeim sem hafa skrifað og fjallað um málið á opinberum vettvangi, lagt fram álit og tillögur og skýrt sín sjónarmið fyrir þingnefndum. Ekki síst vil ég þakka samstarfsfólki í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrir ánægjulegt, gefandi og ekki síst lærdómsríkt samstarf á undanförnum mánuðum og missirum. Það eru kjörnir fulltrúar ríflegs meiri hluta á Alþingi sem leggja hér fram breytingartillögur og endanlega útfærslu á upphaflegri tillögu stjórnlagaráðs og með fylgir ítarlegt framhaldsnefndarálit upp á annað hundrað blaðsíður með fylgiskjölum. Það dylst engum að hér liggur mikil og vönduð vinna að baki. Vissulega er ávallt álitaefni um einstök atriði, en þau hafa verið þaulrædd og tekið tillit til allra þeirra ábendinga sem hafa getað fært málið og útfærslur til betri vegar, gert einstakar greinar skýrari og alla framsetningu markvissa hvað snýr að efni og innihaldi. Ég vil sérstaklega vekja athygli á endurskoðaðri framsetningu mannréttindakaflans sem er einstaklega vel unnin í alla staði og bendi sérstaklega á nýjan kafla um samfélag og náttúru. Auðlindaákvæði í 35. gr. er fullmótað og skýrt í alla staði þar sem þjóðareignir auðlinda lands og sjávar eru tryggðar í hvívetna. Í kosningakafla eru skýr ákvæði um jöfnun atkvæðisréttar og persónukjör. Samfélagsleg þátttaka og stóraukið lýðræði er tryggt með beinni aðkomu þjóðar að stærstu málum hvers samtíma. Endurskoðun á starfsskipan Alþingis er í góðri sátt allra sem um hafa fjallað. Endurskoðun stjórnskipunar hefur tekið meðal annars mið af ábendingum Feneyjanefndar og ég vek sérstaka athygli á 91. gr. um vantraust og jafnframt heimild forsætisráðherra hverju sinni til að kalla eftir sérstakri traustsyfirlýsingu frá Alþingi. Ný útfærsla á 113. gr. um stjórnarskrárbreytingar tengir saman meirihlutavilja þings og þjóðar að lágmarki 3/5 greiddra atkvæða. Virðulegi forseti. Hvers vegna stefnir í það að vilji góðs meiri hluta Alþingis fái ekki að koma fram í þessu mikilvæga máli? Vilji sem er mótaður af skýrum tillögum og ákvörðun og samþykkt þjóðarinnar sjálfrar? Hver sættir sig við og getur unað slíkum vinnubrögðum við framgang þessa máls? Ætlar meiri hluti alþingismanna að sætta sig við að málið komi ekki til endanlegrar afgreiðslu fyrir lok þessa þings og kjörtímabils? Málinu verði ekki lokið af því minni hluti þingmanna hefur ítrekað og hefur enn og áfram í hótunum að beita öllum ráðum til að taka stjórnarskrármálið í kaf þvert gegn meirihlutavilja þjóðarinnar? Er það lýðræðið sem við viljum starfa eftir og sætta okkur við? Er það lýðræðið sem við ætlum nú að betrumbæta og treysta enn frekar í þeim tillögum sem felast í frumvarpi að nýrri stjórnarskrá? Átakanlegast í þessu máli öllu er að nær engin efnislega umræða hefur átt sér stað af hálfu þeirra sem hafa beitt sér af fullum krafti gegn stjórnarskrármálinu í þingsal og í þingnefndum. Þess í stað hefur umræðan grundvallast á einfaldri og fortakslausri höfnun. Aðeins einn þingmaður stjórnarandstöðu, hv. þm. Pétur H. Blöndal, hefur lagt fram breytingartillögur við málið allan þann tíma sem það hefur verið hér til umræðu og nefndum og þingsal, annars þögnin ein. Algjör þögn. Á stundum fer um mann kjánahrollur við að hlusta á viðbrögðin og umræðuna. Upphaflegar tillögur stjórnlagaráðs voru ómögulegar og ófærar í flestum atriðum og óskýrar og ómarkvissar. Þegar niðurstaða ítarlegrar umfjöllunar yfirferðar og endurskoðunar þingnefnda liggur fyrir er málið enn þá jafn ómögulegt af því að það er búið að gera svo miklar breytingar. Umfjöllun um efnisinnihald er engin. Umfjöllun um breytingar er engin. Afstaðan er áfram fúll á móti. Samantekið með einföldum hætti. Ergo: Þetta er allt ómögulegt af því ég er á móti. Tíminn er á þrotum af því að ég hef gætt þess vandlega að eyða honum í þras um ekki neitt. Ergo: Málið er dautt. Eru ekki allir glaðir? Nei, virðulegi forseti, það eru ekki allir glaðir, síður en svo. Þjóðin er döpur, afar döpur, og hún skilur ekki þessi vinnubrögð, hún skilur ekki verklag og vinnubrögð á Alþingi, hún hefur ekki traust á Alþingi. Það er bitri sannleikurinn í þessu máli. Virðulegi forseti. Það hefur legið skýrt fyrir að ég tala eindregið fyrir því að það frumvarp sem hér liggur fyrir fái heildarumfjöllun og afgreiðslu á þessu þingi. Það er engin samfylking þingmanna í því að ætla að fleyta þessu stóra baráttu- og hagsmunamáli þjóðarinnar óafgreiddu í fullkominni óvissu inn í nýtt kjörtímabil. Það er ekkert vinstri eða grænt í slíkri afgreiðslu, þaðan af síður björt framtíð sem blasir við með slíku verklagi. Slík ákvörðun er engin framsókn og ekkert sjálfstæði, heldur ávísun á íhaldssemi og óbreytt ástand. Þjóðin á betra skilið. Það verður að vera hreyfing á þessu máli. Þetta mál er ekki búið. Alþingi hefur tækifæri til þess á næstu sólarhringum að sýna að það hefur bæði dug og þor. Tillögurnar liggja fyrir. Meiri hluti þings getur náð þeim fram ef viljinn er fyrir hendi. Það væri sómi að slíkri framgöngu fyrir bæði þing og þjóð. 
            

Herra forseti. Við ræðum hér í lokaumræðu um breytingar á stjórnarskrá, tillögu að nýrri stjórnarskrá sem kom upphaflega frá stjórnlagaráði sem vann mikið starf á allt of stuttum tíma að mínu mati. Það var margt gott í þeim hugmyndum. Síðan var málið flutt af viðkomandi nefnd hjá Alþingi og um það frumvarp ræðum við hér. Ég ætla að sleppa því að ræða um þau ótalmörgu góðu atriði sem eru í þessu frumvarpi og ég hef margoft nefnt. Ég ætla líka að sleppa því að ræða um þær hættur sem ég tel felast í frumvarpinu og hef þess vegna haft miklar efasemdir um að samþykkja það í heilu lagi. Ég mundi hins vegar gjarnan vilja að menn færu í gegnum það góða sem er í frumvarpinu í góðu tómi og tækju það fyrir lið fyrir lið og samþykktu. Mig langar til að ræða um breytingar á stjórnarskrá sem núna eru settar niður í 79. gr. í núgildandi stjórnarskrá og eru þannig að það er Alþingi sem setur stjórnarskipunarlög á Íslandi. Alþingi og ekki bara eitt Alþingi heldur þarf tvö til. Það er til þess að breytingarnar verði ekki allt of örar og gerist ekki allt of oft og það myndist ákveðinn stöðugleiki um stjórnarskrána. Það hefur tekist nokkuð vel, herra forseti. Það hafa verið gerðar breytingar á stjórnarskránni og þær hafa verið gerðar í mikilli sátt, t.d. breytingar á mannréttindakaflanum. Breytingar á stjórnarskránni hafa verið mjög hægar. Sumum finnst það of hægt, það má ræða um það. Hins vegar er það þannig að þjóðin hefur aldrei greitt atkvæði um þessar breytingar sem slíkar. Hún hefur greitt atkvæði um nýtt þing, nýja ríkisstjórn og svo framvegis, hvernig hún vill sjá efnahagsmálum háttað næsta kjörtímabil, en hún hefur aldrei greitt beint atkvæði um stjórnarskrá nema þegar hún greiddi upphaflega atkvæði um stjórnarskrána 1944 og mikill meiri hluti samþykkti hana. Ég hef það mikla trú á almenningi og þjóðinni, svo ég noti það orð, að ég tel að þjóðin eigi að greiða atkvæði um stjórnarskrá. Þess vegna hef ég í þrígang lagt fram frumvarp um breytingar á 79. gr. einni sér. Nú sýnist mér að stefni í að það verði ofan á að menn fari í slíkar breytingar. Ég vil hins vegar hafa töluvert háa þröskulda, bæði hjá þingi og þjóð. Ég vil hafa háa þröskulda á Alþingi, samþykki 40 þingmanna, nánast 2/3. Það er álíka og í breytingartillögu sem kom fram í dag um breytingar á stjórnarskrá, reyndar til bráðabirgða. En þegar kemur að atkvæðagreiðslu hjá þjóðinni vil ég að meiri hluti þjóðarinnar sé sammála þeirri breytingu sem gera á, þ.e. að minnst helmingur kjósenda greiði henni atkvæði. Það gerir kröfu til þess að bæði sé mikill áhugi á því að breyta viðkomandi ákvæði í stjórnarskránni, að menn séu ekki að hlaupa til með eitthvað sem skiptir fólkið ekki máli því að þá verður lítil þátttaka. Það gerir líka kröfu til þess að menn séu almennt mjög sáttir við þá breytingu sem gera á. Það er nefnilega þannig að eftir því sem þröskuldarnir eru hærri, þeim mun sjaldnar verður stjórnarskránni breytt. Þröskuldar geta verið svo háir að henni verður aldrei breytt og það má vel vera að helmingur eða 50% sé of hátt. Kannski mætti ræða um 47%, 45%, eitthvað slíkt, en ég vara við því að menn fari miklu neðar en það þannig að við séum ekki að breyta stjórnarskránni alla daga. Mér sýnist að sú hugmynd sem nú er að verða ofan á geti einmitt leitt til þess. Það þarf samþykki 2/3 hluta þingmanna á Alþingi. Við getum hugsað okkur tvo flokka sem mynda ríkisstjórn að loknum kosningum. Ég ætla ekki að nefna nein nöfn, en þeir geta verið með 2/3 hluta þingmanna. Í krafti meiri hlutans gætu þeir knúið fram breytingu á stjórnarskránni. Ef lítill áhugi er á málinu hjá almenningi - og það er ekkert voðalega mikill áhugi hjá þjóðinni á stjórnarskrárbreytingum eða stjórnarskrá yfirleitt - gætu jafnvel ungliðahreyfingar viðkomandi flokka smalað í kosninguna. Ef það tækju fáir þátt í henni, kannski 30, 40%, og ef 2/3 hluti þeirra, þ.e. eitthvað um 25% allrar þjóðarinnar með svona smölun frá ungliðahreyfingunni, gæti þessi meiri hluti á Alþingi náð fram breytingu á stjórnarskránni. Ég vara við þessu. Ég vil, ef það á að breyta stjórnarskrá, að almennur áhugi sé hjá þjóðinni fyrir því að það sé gert og að hún taki þátt í kosningunni. Það að segja að menn vilji ekki hafa svona mörk vegna þess að þá gætu þeir farið að ráða sem ekki taka þátt í kosningunni - herra forseti, þá er verið að segja að þjóðin hafi ekkert mikinn áhuga á stjórnarskrá. Af hverju ætti þá að vera að breyta henni ef menn hafa ekki áhuga á viðkomandi breytingu og mæta ekki á kjörstað? Ég skora því á menn að hækka þau mörk sem nú er verið að tala um og jafnvel að samþykkja frumvarpið sem ég flutti ásamt fjölda mörgum öðrum þingmönnum. Þetta eru mín lokaorð um stjórnarskrána í bili.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka þingmanninum fyrir ræðuna og sérstaklega fyrir áhugann sem ég veit að hann hefur sýnt þessu máli og ég hef sannarlega orðið vör við og er þakklát fyrir. Mig langaði að ræða við hann um þröskulda í breytingarákvæði í stjórnarskrá. Þeir eru gífurlega mikilvægir. Við erum bæði sammála um að það á ekki að vera of auðvelt að breyta stjórnarskránni. En í öllu því sem ég hef lesið síðustu tvö árin um þetta, þá á ég við fræðigreinar og annað, virðist það vera algjört grundvallaratriði hjá þeim sem hafa skrifað um beint lýðræði, og ég er sammála þeirri skoðun, að fólk geti ekki haft áhrif á úrslit kosninga með því að hunsa kosningar. Nú virðist kosningaþátttaka almennt vera að minnka. Til dæmis var óvenjulítil þátttaka í forsetakosningunum í sumar. Ég velti fyrir mér, með sömu rökum: Ættum við ekki bara að hafa kjörtímabil forseta tvö ár fyrst bara helmingur kjósenda mætti á kjörstað? Ég veit að þingmaðurinn er náttúrlega miklu betri í stærðfræði en ég en það er vel hægt að reikna út dæmi þar sem tiltölulega lítill hluti kjósenda mundi stóla á þau 20, 30% sem mæta hvort sem er aldrei í þjóðaratkvæðagreiðslu. Sá hluti gæti tekið sig til og eyðilagt kosningu með því að mæta ekki og haft þannig mun meiri áhrif á útkomuna en nokkurn tímann ef hann hefði mætt og greitt atkvæði með eða á móti málinu.

Herra forseti. Þetta eru ágætar spurningar. Á Íslandi hefur verið hefð fyrir mjög góðri þátttöku í kosningum yfirleitt, 70, 80% þátttaka er ekki sjaldgæf og sýnir mikinn pólitískan áhuga þjóðarinnar. Ég ætla að vona að hann haldist. Það að menn geti haft áhrif á kosningar með því að mæta ekki á kjörstað er náttúrlega fráleitt. Menn geta bara mætt á kjörstað og greitt atkvæði gegn málinu ef þeir eru á móti því.  Mér finnst miklu betra að menn höfði til þess og geri ráð fyrir því að ef breyta á stjórnarskrá sé almennur vilji til þess hjá þjóðinni, og ef menn vilji breyta stjórnarskránni á einhvern hátt eða eru á móti því mæti þeir á kjörstað og greiði atkvæði með eða á móti. Þannig vil ég sjá það. Það hafi afgerandi áhrif á niðurstöðuna hvort menn greiði atkvæði með eða á móti. Ég vil að ef gerðar verða breytingar á stjórnarskrá sé um það sæmileg sátt, mjög góð sátt á þingi, tveir þriðju hlutar þingmanna, og mikil sátt um það líka hjá þjóðinni. Það er slæmt ef ekki er sátt um stjórnarskrá. Ég gef ekki mikið fyrir það ef sú tillaga sem liggur fyrir frá þremur formönnum stjórnmálaflokka um breytingar á stjórnarskránni til bráðabirgða verður samþykkt og svo kæmi breytingartillaga um 25% atkvæða sem yrði kannski samþykkt. Hvers virði er stjórnarskrá sem einungis 25% þjóðarinnar hafa samþykkt?

Forseti. Ég vil samt halda því til haga að ef við gerum kröfu um lágmarksþátttöku gefum við fólki þann kost að kjósa með rassinum, þótt það sé nú ekki skemmtilegt orðalag. Ég vil líka benda á að breytingar á stjórnarskrá geta verið mjög tæknilegar og ekki höfðað til almennings. Mér dettur í hug ein breyting sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd gerir á því sem var 74. gr. í frumvarpinu, en yrði 75. gr., um Ríkisendurskoðun, sem ég get ekki ímyndað mér að stór hluti Íslendinga mundi nenna að mæta í þjóðaratkvæðagreiðslu út af. Fyrsta málsgrein þeirrar greinar hljóðaði upphaflega þannig, með leyfi forseta: „Alþingi kýs ríkisendurskoðanda til fimm ára.“ Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd vill breyta því í: „Alþingi kýs forstöðumann Ríkisendurskoðunar.“ Ástæðan fyrir breytingunni er sú að endurskoðandi er löggilt starfsheiti og þá yrði alltaf gerð sú krafa og ekki væri hægt að breyta henni að ríkisendurskoðandi þyrfti að vera endurskoðandi. Hlutverk Ríkisendurskoðunar hefur verið að þróast og breytast. Það er ekkert endilega þannig að við viljum um alla framtíð að löggiltur endurskoðandi sé í starfi forstöðumanns stofnunarinnar. Við vildum því opna á þetta. Mörgu svona gæti þingið viljað breyta og það gæti verið mjög erfitt að fá 60 eða 70% þjóðarinnar til að mæta á kjörstað til að gera svona smávægilegar og ég leyfi mér að segja ómerkilegar breytingar.

Herra forseti. Eitt af því sem ég gerði athugasemd við þær hugmyndir sem við erum að ræða í dag og koma upphaflega frá stjórnlagaráði er að búið er að flytja svo mörg atriði úr lögbókinni í stjórnarskrá. Stjórnarskrá á að vera mjög stutt. Hún á að vera hnitmiðuð og hún á aðallega að fjalla um mannréttindi. Hún á að fjalla um mannréttindi. Stjórnarskráin á ekki að fjalla um ómerkilega hluti.

Ríkisendurskoðun …

Hér var nú sagt að þetta væri ekki stórt mál.  Ég vil að stjórnarskráin fjalli aðallega um mannréttindi og hvernig við tryggjum þau með því að stofna ríki og annað slíkt og hún sé mjög stutt og gagnorð. 

Herra forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hitti naglann á höfuðið í lokasetningu í svari sínu hér áðan þegar hann sagði að þessi umræða væri orðin býsna löng. Það er auðvitað mergurinn málsins þrátt fyrir það sem mikið er haldið fram í umræðunni hér, að það eigi að keyra stjórnarskrána í gegn, eins og stundum er sagt, sem á ekki við rök að styðjast. Orð hv. þm. Péturs Blöndals voru rétt, þessi umræða er orðin ansi löng. Vinnan við undirbúning þessarar stjórnarskrár hefur verið mikil og hefur tekið langan tíma og fjölmargir hafa komið að henni. Þess vegna vil ég segja að það er dapurlegt í sjálfu sér að þetta Alþingi virðist ekki vera í færum til að ljúka því máli í heild sinni. En ég vil líka segja að stundum er krókur betri en kelda og stundum þurfa menn vegna aðstæðna að taka lengri tíma og taka á sig krók til að ná markmiðum sínum. Það kann að vera betra en að lenda í keldu með málið. Það vil ég segja við vini mína, hv. þingmenn Hreyfingarinnar - og sérstaklega vegna orða hv. þm. Þórs Saaris áðan, þar sem hann var mjög stóryrtur í garð Alþingis sem stofnunar og stjórnmálaflokkanna, meðal annars þess sem ég er fulltrúi fyrir - að menn verða stundum að meta aðstæðurnar og hvernig markmiðunum verður best náð í heild sinni. Auðvitað er það það sem verið er að reyna að gera. Það er verið að reyna að ná utan um málið, tryggja því áframhaldandi vinnu og farveg og ná einhverjum áföngum á þessu stigi málsins. Ég ætlaði fyrst og fremst í þessari umræðu, herra forseti, að ræða þau mál sem ég hef mest komið að í vinnu við þetta frumvarp á vettvangi utanríkismálanefndar, um þann kafla, VIII. kaflann, sem fjallar um meðferð utanríkismála. Ég get ekki látið hjá líða að koma samt inn á nokkur önnur atriði undir lok ræðu minnar. Það sem ég vil segja sérstaklega um skipan og meðferð utanríkismála er að ég tel að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur, eins og gert er í tillögum stjórnlagaráðs og hefur komið glögglega fram í vinnu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, að fá inn í stjórnarskrá okkar sérstakan kafla um meðferð utanríkismála sem verða æ umfangsmeiri í samfélagi okkar og samskiptum okkar við umheiminn og eru vægast sagt fátækleg í gildandi stjórnarskrá. Ég tel að sú atrenna sem gerð hefur verið að því af hálfu stjórnlagaráðs og í áframhaldandi vinnu nefndarinnar hér á vettvangi Alþingis sé mjög góð og lofsverð. Ég er í öllum meginatriðum sammála því sem þar kemur fram og eins að sjálfsögðu þeirri umsögn sem meiri hluti utanríkismálanefndar veitti um þennan kafla. Þó hafa komið upp ýmis álitamál í þessu samhengi og ég hef talið að það væri þá eftirsóknarvert að sjá hvort hægt væri að mæta þeim athugasemdum sem komið hafa fram. Ég hef til að mynda tekið eftir þeim sjónarmiðum sem bæði sjálfstæðismenn og framsóknarmenn hafa verið með að því er varðar 111. gr., sem lýtur að því að heimilt sé að gera þjóðréttarsamninga sem fela í sér framsal tiltekinna þátta ríkisvalds, skilyrt þó að það sé í þágu friðar, efnahagssamvinnu eða réttarvörslu, til alþjóðlegra stofnana sem Ísland á aðild að eða ef um er að ræða alþjóðasamvinnu sem Ísland tekur þátt í, eins og segir í breytingartillögunni sem liggur fyrir í þessari umræðu. Þar hafa þau sjónarmið verið uppi, og reyndar líka í stjórnarflokkunum, að binda ætti heimildir til framsals af þessum toga við alþjóðastofnanir sem Ísland á aðild að en ekki til hvaða alþjóðasamvinnu sem er. Ég get tekið undir það sjónarmið og ég er reiðubúinn til að mæta þeim sjónarmiðum og standa að breytingartillögu í þá veru en því miður hefur skort á að stjórnarandstöðuflokkarnir, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, kæmu með uppbyggilegar tillögur frá eigin brjósti um það hvernig þeir vilja sjá þessum hlutum fyrir komið í stjórnarskránni. Orka þeirra og tími hefur þvert á móti farið í að rakka niður þá vinnu sem unnin hefur verið hér á vettvangi Alþingis og fyrr í ferlinu. Talað er um að verið sé að keyra málið í gegn og að ekki sé samstaða um það. Það er augljóst að það getur ekki verið samstaða þegar menn koma ekki á uppbyggilegan hátt að borðinu og reyna þá að hafa áhrif á niðurstöðuna með tillögum sínum. Það er sjálfsagt að hlusta á tillögur annarra og fara yfir það hvort eitthvað er í þeim sem breið samstaða getur tekist um. Það veit maður ekki ef maður sér þær aldrei. Þannig að ég sakna þess. Ég tel að þarna sé flötur á að vinna frekari breytingar sem enn breiðari samstaða gæti orðið um. Í 109. gr., um að ráðherra og ríkisstjórnin skuli upplýsa utanríkismálanefnd Alþingis um ákvarðanir áður en hún tekur ákvarðanir í mikilvægum utanríkismálum, kom upp það sjónarmið að þær aðstæður gætu verið uppi að ríkisstjórnin þyrfti að bregðast mjög skjótt við og gæti jafnvel á vettvangi þurft að taka ákvarðanir í mikilvægum utanríkismálum og hefði af þeim sökum ekki tök á að hafa samráð við utanríkismálanefnd. Í því efni hafði ég viðrað hugmyndir um að þarna mætti gera breytingar á orðalagi til að koma til móts við þau viðhorf með því að segja að ríkisstjórnin skuli leitast við eða að jafnaði hafa samráð við utanríkismálanefnd áður en hún tekur mikilvægar ákvarðanir. Þetta gæti mætt þeim sjónarmiðum sem til dæmis bæði sjálfstæðismenn og framsóknarmenn voru með en einnig í þessu efni hafa ekki komið fram neinar beinar tillögur þar að lútandi. En ég hef viðrað þessi sjónarmið og hef svo sem ekki fengið viðbrögð við þeim úr þeim ranni, því miður. En þarna held ég að hægt sé að vinna með hlutina áfram og við eigum að gera það til að tryggja að við fáum góða umgjörð um meðferð utanríkismála í stjórnarskránni. Virðulegur forseti. Ég vil víkja aðeins að öðru máli sem ég tel afar þýðingarmikið. Nú höfum við fylgst með því hér í umræðunni að uppi eru hugmyndir um að tryggja framhald þessarar vinnu inn á næsta kjörtímabil með þingsályktunartillögu og forustumenn stjórnmálaflokkanna hafa verið að ræða það sín á milli. Það kom mér á óvart að Framsóknarflokkurinn skyldi ekki vilja taka undir slíkt, að framhald þessarar vinnu inn á næsta kjörtímabil yrði alla vega tryggt með þingsályktunartillögu, heldur skilst mér að forusta Framsóknarflokksins hafi talað um að það ætti að gera með einhvers konar yfirlýsingu. Ég hlýt þá að vísa í nefndarálit frá 2. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sem liggur fyrir í þessu máli, frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, en þar segir, með leyfi forseta: „Annar minni hluti ítrekar þá skoðun sína og vilja að til að ná sátt sé ráðlegt að fulltrúar allra flokka flytji þingsályktunartillögu fyrir þinglok sem tryggi áframhaldandi vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar á komandi kjörtímabili.“ Ég hlýt að velta því fyrir mér: Hvers vegna vill þá ekki Framsóknarflokkurinn gera nákvæmlega það sem hann leggur til í nefndaráliti sínu og boðið hefur verið upp á af formönnum annarra flokka? Ég verð að segja að ég skil ekki alveg þessa afstöðu félaga minna í Framsóknarflokknum og af því að ég sé nú formann flokksins hér ekki langt undan þá væri fróðlegt að fá vitneskju um það hvort fulltrúi flokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafi verið úti á túni í þessu, hvort viðkomandi þingmaður hafi ekki haft samráð við forustuna eða hvort forustan geri ekkert með það sem fulltrúi flokksins í nefndinni leggur fram og liggur fyrir í prentuðu þingskjali, nánar tiltekið þingskjali 959, fyrir áhugasama. Þetta vildi ég segja um þetta mál. Í lokin vildi ég aðeins víkja að máli sem ég tel mjög þýðingarmikið og það varðar auðlindir í þjóðareigu. Í mínum huga er ákaflega þýðingarmikið að sú tillaga sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, meiri hluti hennar, kom sér saman um varðandi auðlindaþáttinn rati inn í stjórnarskrána. Ég tel að það eigi að gerast á yfirstandandi þingi. Þess vegna, eins og kom fram hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, þingflokksformanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, fyrr í þessari umræðu, áskiljum við okkur allan rétt til að flytja sérstaka breytingartillögu hvað það atriði varðar og bjóðum að sjálfsögðu fleirum að taka þátt í því eftir því sem áhugi kann að vera fyrir hendi, að tillagan um auðlindagreinina, eins og hún kemur út úr nefndinni, fari inn í stjórnarskrána og það sé hluti af þeirri afgreiðslu sem þetta mál fær á yfirstandandi þingi. Jafnvel þótt maður horfist í augu við að halda þurfi þessari vinnu áfram inn á næsta kjörtímabil og taka á fleiri álitamálum tel ég þetta gríðarlega þýðingarmikið. Sú tillaga sem nú barst í tilkynningu á fjölmiðlum frá félögum okkar í Framsóknarflokknum byggir nánast orðrétt á þeirri tillögu sem lá fyrir í svokallaðri auðlindanefnd árið 2000 en færa má rök fyrir því að þær formúleringar sem þar er að finna séu jafnvel enn verri en þær sem þrátt fyrir allt eru í gildandi stjórnarskrá. Þar segir á einum stað að náttúruauðlindir og landsréttindi í þjóðareign megi ekki selja eða láta varanlega af hendi. Þó megi veita þeim heimild til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum og réttindum gegn gjaldi og svo segir, með leyfi forseta: „Slík heimild nýtur verndar sem óbein eignarréttindi.“ Hvað þýðir þetta? Er þetta ekki bara það að það eigi til að mynda að festa og geirnegla niður gildandi kvótakerfi í sjávarútvegi? Það er ekki hægt að skilja þessa setningu úr auðlindaskýrslunni frá árinu 2000 öðruvísi og þetta taka framsóknarmenn núna beint inn í tillögu sína sem þeir gera grein fyrir í dag. Það veldur mér miklum áhyggjum að þetta viðhorf komi úr röðum framsóknarmanna vegna þess að ég hef ekki heyrt þá tala með þessum hætti áður. Ég hlýt að draga þá ályktun að þetta sé einhver misskilningur, að nákvæmlega þessi setning hljóti að hafa ratað þarna inn fyrir einhvern misskilning hjá vinum mínum í Framsóknarflokknum.  Virðulegur forseti. Ég skora á þá að fara rækilega í saumana á því sem þeir settu frá sér í dag því að þarna hlýtur eitthvað að þurfa endurskoðunar við.

Forseti. Ég ætlaði að biðja þingmenn að gefa mér hljóð …

Forseti biður um að það sé aðeins einn fundur í salnum.

Það veldur mér rosalega miklum trega, í ljósi þess að þetta er sennilega næstsíðasta ræðan á þinginu um stjórnarskrána sem hér fer fram, hversu fáir þingmenn eru í salnum - og engir fjölmiðlar frekar en venjulega út af því að ný stjórnarskrá skiptir greinilega ekki neinu máli þrátt fyrir að svona margir hafi mætt til að taka þátt í þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október á síðasta ári. Mig langar til og ég hef reynt að tala lausnamiðað í þessu máli. Það vill svo til að mér þykir vænt um allt þetta ferli með öllum sínum vanköntum og öllum litlu og stóru sigrunum í kringum það. Mér þykir vænt um þetta mál, mér þykir vænt um ferlið, mér þykir vænt um þessa stjórnarskrá. Mér finnst vænt um það út af því að þjóðin fékk að taka þátt. Þjóðin fékk að taka þátt í þjóðfundi, það var hlustað á þjóðina - og langflestir flokkarnir gerðu sér grein fyrir því í aðdraganda síðustu kosninga að fólk vildi nýja stjórnarskrána. Fyrir utan þetta hús var kallað eftir fjórum hlutum. Það var orðið við þremur en sá fjórði stóð út af sem var ný stjórnarskrá, skrifuð af þjóðinni til handa þjóðinni. En nú er þingið er komið í öngstræti á síðustu metrunum. Og það finnst mér óendanlega sorglegt. Út af því að ég sagðist vilja tala lausnamiðað ætla ég að byrja á að þakka stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis, réttara sagt meiri hlutanum þar, fyrir mjög góða vinnu á lokasprettinum, alla jafna meðan nefndin hefur haft þetta mál á sinni könnu. Ég verð þó að gagnrýna hve langan tíma það tók nefndina að koma þessu máli í ferli eftir að stjórnlagaráð kom nýrri stjórnarskrá í þeirra hendur. En eins og ég sagði þykir mér vænt um þetta ferli með öllum sínum ambögum og sigrum. Þess vegna þegar við loksins fáum þetta inn í þingið fullbúið, búið að koma til móts við alveg ótrúlega óbilgjarna gagnrýni - gleymum því ekki að í þessu ferli höfðu allir þeir sem gagnrýndu ferlið tækifæri til að taka þátt. Allri akademíunni sem steig fram á sjónarsviðið og sagði að þetta væri ómögulegt var ítrekað boðið að borðinu en hún þáði það ekki. Samt var hlustað á hana og tekið tillit til þess sem sagt var. Og nú höfum við í höndunum plagg þar sem enginn stórkostlegur ágreiningur er um mannréttindakaflann. Það er enginn stórkostlegur ágreiningur um meginundirstöður og burðarbita þessarar nýju stjórnarskrár. Það standa út af örfáir hlutir. Af hverju, forseti, fáum við ekki að ljúka þessum áfanga málsins á þinglegan hátt? Um það sem út af stendur getum við greitt atkvæði sérstaklega, það er hægt að koma með breytingartillögur. Af hverju fær þetta mál ekki sitt þinglega ferli? Hvað er það sem hindrar? Skyldu það vera allir þeir hlutir sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir ræddi um í sinni ræðu? Getur það verið? Getur það verið að þeir þingmenn sem ég ber hvað mesta virðingu fyrir á Alþingi ætli að láta beygja sig undir slíka svívirðu? Ég trúi því ekki. Ég vil heita á þá félaga mína sem ég veit að geta staðið í lappirnar að tryggja að þetta mál fari ekki þannig frá þinginu núna í lok þingsins að næsta þing geti gert hvað sem er við tillögur stjórnlagaráðs. Það er ekki nokkur virðing borin fyrir þessum tillögum hjá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Það er engin virðing borin fyrir þeim. Þeir munu taka þetta fallega plagg, þessa heildstæðu endurskoðun á stjórnarskrá lýðveldisins, sem gerð er á þann hátt að fólk úti um allan heim öfundar okkur af aðkomu almennings að því, og láta sem það sé ekki til. Ætlum við að missa þetta úr greipum okkar á síðustu stundu og láta einhverja örfáa aðila skemma ferlið af því að þeir treysta í einhverri blindni - ég trúi ekki einu sinni að þetta sé traust, þetta er einhver undarleg pólitík sem ég skil ekki, pólitík sem fer þvert á það sem við lofuðum. Við lofuðum, við settum þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu, hvar eru þingmennirnir 35 sem gerðu það? Hvar eru þeir? Við settum þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu, við treystum á dómgreind þjóðarinnar, við báðum um leiðsögn og nú ætlum við að gefa henni puttann. Ég skammast mín fyrir að tilheyra þjóðþingi sem gerir slíkan hlut og ég vil ekki fyrr en í fulla hnefana trúa því að við séum bara þrjú sem ætlum að taka þetta alla leið. Tökum stjórnarskrána heildstætt og leggjum hana í dóm Alþingis. Við getum ekki skilið við hana svona. Ég hef hlustað á formenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins segja að þeir geti gert hvað sem þeim sýnist við stjórnarskrána ef við tryggjum ekki að búið sé að greiða atkvæði um hana og þingið verður leyst upp á þeim forsendum sem ný stjórnarskrá býður upp á. Það er ekki hægt að treysta fólki í stjórnmálum. Ég hélt að við værum búin að læra það. Ég hélt að við værum tilbúin að horfast í augu við vanmátt okkar. Þó að tillagan sé falleg, sem kom frá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni og öðrum þingmanni Bjartrar framtíðar, um að við getum setið hér tárvot á 70 ára afmælinu á næsta ári og haft þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá held ég að það sé alveg ótrúlegur barnaskapur að halda að það verði sú stjórnarskrá sem við höfum í höndunum í dag. Það verður ekkert í líkingu við hana. Þingið hefur ekki getað gert þetta í 70 ár, þess vegna fólum við þjóðinni þetta verk. Þess vegna verðum við að tryggja að þetta ferli endi ekki á þann hátt að næsta þing hafi frítt spil og við fáum ekki nýja stjórnarskrá fyrr en eftir næstu 70 ár eða næst þegar það verður það mikið hrun hér á Íslandi að ekki verður annað hægt en að hlusta á þjóðarvilja og fara eftir þeim kröfum sem koma frá samfélaginu. Nei, nú ætlar þingið bara að múra sig hérna inni aftur. Það getur haft mjög slæmar afleiðingar en við skulum muna að það öngstræti sem við erum komin inn í er mannanna verk. Við getum komið okkur út úr því öngstræti því að hver sá sem væri ábyrgur fyrir því að þessi ræða mín verði eins konar líkræða yfir nýrri stjórnarskrá - stjórnarskrá sem kom frá stjórnlagaráði sem eitt sinn var stjórnlagaþing sem eitt sinn var þúsund manna þjóðfundur sem endaði í þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem meiri hluti þjóðarinnar sagði: Við viljum þessa stjórnarskrá. Ég skora á samþingmenn mína sem ég veit að hafa bein í nefinu að taka þátt í dagskrárbreytingartillögu þingmanna Hreyfingarinnar. Ég ætla að ljúka þessum orðum mínum á ljóði sem kom upp í huga minn áðan þegar ég var að hugsa um þetta. Það heitir Frændi, þegar fiðlan þegir og er eftir Halldór Laxness. Mig langar að biðja þingmenn að hlusta vel á þetta ljóð því að það minnir mig svolítið á þetta ferli. Frændi, þegar fiðlan þegir, fuglinn krýpur lágt að skjóli, þegar kaldir vetrarvegir villa sýn á borg og hóli, sé ég oft í óskahöllum ilmanskógum betri landa, ljúflíng minn sem ofar öllum íslendíngum kunni að standa, hann sem eitt sinn undi hjá mér eins og tónn á fiðlustreingnum, eilíft honum fylgja frá mér friðarkveðjur brottu geingnum. Þó að brotni þorn í sylgju, þó að hrökkvi fiðlustreingur, eg hef sæmt hann einni fylgju: óskum mínum hvar hann gengur. Og það er mín ósk að stjórnarskráin okkar fái að fara í þinglega meðferð. Það er ævarandi skömm allra þeirra þingmanna sem standa í vegi fyrir því ef þeir gera það.

Virðulegi forseti. Ég hef áður sagt um stjórnarskrármálið, fyrr á þessu þingi, við þessa umræðu, 1. umr. og opinberlega, að breytingar á stjórnarskrá séu nokkuð sem við eigum að leitast eftir að vinna í breiðri sátt. Það er grundvallaratriði þegar við ræðum um þessi mál að setja þau ekki í það samhengi að við séum að vinna að stjórnarskrá einstakra stjórnmálaflokka. Við erum ekki að vinna að stjórnarskrá Samfylkingarinnar, Sjálfstæðisflokksins, Framsóknarflokksins, Vinstri grænna eða annarra stjórnmálaflokka. Stjórnarskráin á að vera yfir þetta hafin og þess vegna eigum við þegar við erum að vinna að breytingum á stjórnarskrá að reyna að gera það á sem þverpólitískastan hátt. Það hefur verið gagnrýnt mikið í tengslum við þetta stjórnarskrárferli að ekki hafi verið vilji til þess að taka tillit til þeirra athugasemda sem upp hafa komið. Og nú er farinn í gang mikill farsi á síðustu dögum þingsins þegar fyrir hefur legið í mjög langan tíma vilji til þess, m.a. hjá Framsóknarflokknum, að ræða breytingar á ákveðnum þáttum stjórnarskrárinnar og mynda samstöðu um mikilvæga þætti. Við höfum nefnt í því samhengi auðlindaákvæðið, auðlindir í þjóðareign, og síðan beint lýðræði. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þessi tvö atriði nái fram að ganga og þau hefðu átt að geta gert það. Framsóknarflokkurinn lagði í dag fram málamiðlunartillögu í þessu máli. Hún snýr að ýmsum hugmyndum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Í síðustu viku birtust nýjar hugmyndir að auðlindaákvæði dag frá degi og ég held að það sé mikilvægt að við reynum að koma í gegn grein er varðar auðlindir í þjóðareign og náttúruauðlindir. Framsóknarflokkurinn vill gera það sem hægt er til þess að svo megi verða, til þess að mögulegt sé að ná fram ákvæði í þessa veruna. Við höfum lagt það til ítrekað í langan tíma að menn setjist yfir þau mál. Við höfum núna lagt fram grunn að tillögu í því efni. Það er mikilvægt ef við ætlum okkur að koma slíku ákvæði í gegn að menn fari að tala saman og huga að því hvernig málum sé best háttað hvað þetta snertir. Í tillögu okkar er gert ráð fyrir því að ákvæðið byggi á niðurstöðu auðlindanefndar sem kosin var af Alþingi og skilaði áliti árið 2000. Við leggjum til að bætt verði við þessa tillögu ákvæði um að óheimilt sé að framselja ríkisvald vegna auðlinda til alþjóðlegra stofnana, m.a. vegna þess að þegar við tölum um auðlindir í þjóðareign eigum við líka að loka fyrir það að hægt sé að selja yfirráðaréttinn yfir þessum auðlindum úr landi. Ég hef bent á það í umræðum hérna um þetta mál áður, sagði meðal annars þegar þetta mál var í umhverfis- og samgöngunefnd að það væri mikilvægt að tryggja það að ef menn ætla að hafa auðlindir í þjóðareign eigi þær að vera í þjóðareign. Þá á ekki að vera hægt að selja þær til erlendra aðila, eins og meðal annars Samfylkingin leggur til í utanríkismálastefnu sinni. Á stefnuskrá þess flokks er beinlínis að afsala okkur yfirráðum yfir sjávarauðlindinni til erlendra aðila, til ríkjasambands. Við vitum öll að meðal annars makríllinn er undir yfirráðum Evrópusambandsins og þess vegna er mikilvægt að auðlindaákvæðið taki mið af þessu. Á þetta bentu sérfræðingar sem komu fyrir umhverfis- og samgöngunefnd þegar þetta mál var rætt þar eftir að því var vísað þangað frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Við viljum stuðla að þessu, við viljum auðlindir í þjóðareign og við viljum að það sé tryggt að þær séu þá í þjóðareign og ekki hægt að framselja þær eða yfirráðaréttinn yfir þeim og nýtingarréttinn sem á að vera í dag, samkvæmt þessum ákvæðum, í höndum löggjafar- og framkvæmdarvalds. Þá má ekki vera hægt að framselja það löggjafar- og framkvæmdarvald til alþjóðlegra stofnana. Ég held að þannig eigi að vera hægt að mynda um það breiða samstöðu í þinginu að standa vörð um þessi mál. Það er það sem við viljum vinna að ef vilji er til þess hjá öðrum stjórnmálaflokkum á þeim fáu dögum sem eftir eru á þinginu. Það hefur líka komið töluvert til tals að breyta því. Nú hafa ríkisstjórnarflokkarnir allir þrír, þ.e. Samfylking, Vinstri grænir og Björt framtíð, lagt fram tillögu þess efnis að breyta ákvæðinu um það hvernig stjórnarskrá skuli breytt. Ég ætla að lesa úr fréttatilkynningu sem þingflokkur Framsóknarflokksins sendi frá sér í morgun um þennan þátt: „Þingflokkur framsóknarmanna styður ekki tillögur að breytingum á breytingarákvæði núgildandi stjórnarskrár. Þingflokkurinn hefur lagt áherslu á að sátt ríki um þær breytingar sem gerðar eru á stjórnarskránni. Núgildandi breytingarákvæði hefur á liðnum árum verið mikilvægur liður í að skapa þrýsting á stjórnmálamenn um að ná samstöðu og sátt um breytingar á stjórnarskrá. Sú vissa að tvö Alþingi þurfi til að samþykkja samhljóða breytingar á stjórnarskrá minnkar líkur á að breytingar á grundvallarlögum ríkisins séu keyrðar í gegnum Alþingi í ágreiningi milli fylkinga, þar sem alþingismenn og þingflokkar þurfa ætíð að taka tillit til mögulega skiptra skoðana á næsta þingi. Við núverandi aðstæður telur þingflokkur framsóknarmanna því eðlilegt að ákvæði um breytingar á stjórnarskrá sé aðeins breytt eftir að sátt hefur náðst um endurskoðun stjórnarskrárinnar að öðru leyti.“ Það er mikilvægt að sátt ríki um breytingar á stjórnarskrá og það ef menn ætla að breyta ákvæði sem snýr að því að mynda samstöðu. Þetta er ákveðin samstöðutrygging í stjórnarskrá, tryggir að menn leiti eftir því að ná víðtækri samstöðu um breytingar. Breytingar á stjórnarskrá á að vinna með þeim hætti og þá er mjög mikilvægt að halda þessu ákvæði í þeirri mynd sem það er í í núverandi stjórnarskrá. Í langan tíma höfum við lýst yfir fullum vilja til þess að taka meðal annars auðlindaákvæðið og beint lýðræði til umræðu og reyna að vinna í breiðri sátt að því að ná víðtækri samstöðu um þau mál. Það hefur ekki verið vilji til þess fyrr en núna á síðustu dögum þingsins með nýjum forustumönnum ríkisstjórnarinnar. Eftir forustumannaskipti í ríkisstjórninni varð vilji til þess og þá eru einungis örfáir, fjórir eða fimm, þingdagar eftir af þessu þingi samkvæmt starfsáætlun. Ég held að það sé mögulegt að ná í gegn auðlindaákvæði um náttúruauðlindir í þjóðareign. Við eigum að stefna að því, það er gríðarlega stórt og mikilvægt mál og við eigum líka að stefna að því að yfir þeim náttúruauðlindum sé þá ekki hægt að framselja ríkisvald til alþjóðlegra stofnana. Það er grunnurinn í þessum tillögum og við eigum að vinna að því að mynda um þær breiða sátt.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni áðan, það er ekki verið að reyna að búa til stjórnarskrá fyrir ákveðna stjórnmálaflokka, hvorki núverandi stjórnarflokka né stjórnarandstöðuflokka. Þess vegna var þjóðin fengin í málið. Þess vegna voru haldnir þjóðfundir, þess vegna haldin þjóðaratkvæðagreiðsla og skipað stjórnlagaráð. En fyrir hverju er hv. þingmaður að mæla þegar hann mælir fyrir tillögu Framsóknarflokksins um breytingar á auðlindaákvæðum í þessa veru, með leyfi forseta? „Þó má veita þeim heimild til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum og réttindum gegn gjaldi, að því tilskildu að hún sé tímabundin eða henni megi breyta með hæfilegum fyrirvara … Slík heimild nýtur verndar sem óbein eignarréttindi.“ Er það stjórnarskrá Framsóknarflokksins sem er verið að leggja hér fram? Er verið að tryggja óbeinan eignarrétt Framsóknarflokksins og baklands hans, fjárhagslegan sem annan, á þjóðarauðlindum? Ég held að ég hafi sjaldan heyrt Framsóknarflokkinn, þennan hokna, gamla, aldna, spillta stjórnmálaflokk, leggjast eins lágt í umræðunni og einmitt hér í dag. Ég held að það sé leitun að öðrum eins pólitískum aumingjaskap og hv. þingmenn Framsóknarflokksins leggja fram með tillögum um að nýting á þjóðareignum og þjóðarauðlindum sé óbein einkaeignarréttindi þeirra sem fá að njóta þeirra. Ég hef velt fyrir mér hvers vegna í ósköpunum stjórnmálamönnum á Íslandi dettur í hug að leggja fram slíka tillögu. Hafa menn einhverra hagsmuna að gæta? Geta menn kannski ímyndað sér það í sínum eigin huga að þeir geti kastað eign sinni 

Virðulegi forseti. Ég vil benda hv. þingmanni á að Framsóknarflokkurinn er fyllilega tilbúinn til viðræðna um það hvernig auðlindaákvæðinu sé best háttað. Ég hvet hv. þm. Björn Val Gíslason til að hefja þessar samræður við okkur í staðinn fyrir að vera í ræðustól að rífast um þessi mál. Það hefur meðal annars verið tekið mið af því sem hv. þingmaður vitnar hér í, dæmi af beitarréttindum í þjóðlendum sem eiga við um klausuna sem hv. þingmaður vitnaði til. Annað mál sem er gríðarlega mikilvægt og við viljum að verði tekið inn í þessar tillögur snýr að því að óheimilt sé að framselja ríkisvald vegna auðlinda til alþjóðlegra stofnana.  Eigum við ekki að setjast yfir þetta, hv. þingmaður, og eigum við ekki að leita eftir því að ná samstöðu um þessi mál? Það er þannig sem er mikilvægt að ná fram breytingum á stjórnarskránni og þess vegna er líka mikilvægt að breytingarákvæðið sé þannig að allir geti náð um það samstöðu. Ég er fullviss um að ef vilji er til þess hjá hv. þingmanni getum við náð samstöðu um þessi mál. Það gerist ekki með því að vera í pólitískum leik eins og þessum. Við skulum setjast niður, hv. þingmaður.

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumönnum gott hljóð þegar þeir flytja mál sitt.

Virðulegur forseti. Ef hv. þm. Ásmundur Einar Daðason heldur að ég ætli að setjast niður til að ræða tillögur Framsóknarflokksins er hann á villigötum. Ég ætla að standa hér uppréttur til að berjast gegn þeim.  Það er önnur tillaga hér til umræðu og hún hljóðar svo, með leyfi forseta. „Við nýtingu auðlindanna skal hafa sjálfbæra þróun og almannahag að leiðarljósi. Stjórnvöld bera, ásamt þeim sem nýta auðlindirnar, ábyrgð á vernd þeirra. Stjórnvöld geta á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda, sem og annarra takmarkaðra almannagæða, gegn fullu gjaldi og til tiltekins hóflegs tíma í senn. Slík leyfi skal veita á jafnræðisgrundvelli og þau leiða aldrei til eignar eða óafturkallanlegs forræðis.“ Ég skal setjast niður með hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni og þeim framsóknarmönnum öllum til að ræða þetta. Ég skal setjast niður til að ræða þetta við þá - en að afhenda eignarrétt á náttúruauðlindum og þjóðareignum, hvernig í ósköpunum datt framsóknarmönnum slíkt í hug? Á hvers konar pólitísku fylliríi hafa þeir verið þegar þeir skrifuðu þennan texta og kópíeruðu hann upp úr fornum ritum sem voru til fyrir mörgum árum þegar slík hugsun var kannski á sveimi hjá hægri mönnum á Íslandi og framsóknarmenn hafa gert að sínum í dag? Ætla framsóknarmenn að fara í kosningabaráttu með þetta út á land? Ætlar hv. þm. Ásmundur Einar Daðason 

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að segja annað en að ræða hv. þingmanns hafi einkennst af miklum sáttavilja, miklum vilja til að ræða þessi mál og reyna að ná breiðri samstöðu um auðlindaákvæði í þjóðareign. Ég fagna þeim mikla sáttavilja sem kom fram í máli hv. þingmanns. Ég held að það sé hægt að ná sátt um þessi mál og ég held að það sé hægt að ná víðtækri sátt um auðlindir í þjóðareign og að koma því ákvæði inn í stjórnarskrána. Ég bendi á að það sem lagt er þarna fram er óbreytt niðurstaða auðlindanefndarinnar frá árinu 2000, sem samstaða var um.

Samstaða?

Þau fornu rit eru orðin 13 ára gömul. 
            

Forseti biður þingmenn í sal að gefa ræðumanni hljóð.

Ég hvet hv. þingmann til að koma til liðs við okkur með annað ákvæði sem þarna er sett inn og snýr að því að óheimilt sé að framselja ríkisvald vegna auðlinda í þjóðareign til alþjóðlegra stofnana.  Eigum við ekki að setjast niður og ræða þessi mál og reyna að mynda breiða samstöðu um það að  Hv. þingmaður, við skulum setjast yfir það og reyna að mynda um það breiða sátt og þá á að tryggja líka að ekki sé hægt að framselja yfirráð yfir auðlindum til alþjóðlegra stofnana. 
            

Forseti ítrekar beiðni um að þingmenn haldi ró sinni í þingsal svo þingstörf geti haldið áfram.

Herra forseti. Það er svo gjörsamlega afhjúpandi hversu langt úti á túni þessi Framsóknarflokkur er. Að hlusta á röksemdafærsluna fyrir þessari fáránlegu tillögu, þessu útspili í hádeginu í dag, málamiðluninni stóru. Það sýnir sig að Framsóknarflokkurinn hefur hvergi komið að umræðum um þetta mál í tvö ár. Hvað hefur hann verið að gera? Af hverju vill Framsóknarflokkurinn allt í einu núna koma að einhverju borði og ræða við aðra hér í þinginu? Ekki hefur sá vilji komið fram í þinginu hingað til og heldur ekki á fundum nefndarinnar. Mér heyrist menn helst vilja vera í einhverjum reykfylltum bakherbergjum við þá iðju, alla vega ekki uppi á borði og ekki inni í nefndinni. Ekki hefur komið fram ein einasta tillaga. Jú, ein tillaga frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur í minnihlutaáliti sem lesið var upp í dag, um að nú skyldu allir þingmenn og þingflokkar sameinast um þingsályktunartillögu um framhald málsins. Hvað segir nú Framsóknarflokkurinn í dag? Nei, ekki þingsályktunartillögu heldur yfirlýsingu. Yfirlýsingu sem ekki bindur nokkurn mann, sem kjósendur geta hvergi haft neitt hald í. Það er eitt af þremur atriðum sem fram koma í þessu plaggi frá Framsóknarflokknum. Hv. þingmaður er að reyna að slá sig til riddara á því að í skjalinu sé nefnt að ekki eigi að selja auðlindirnar úr landi. Þetta er skjal sem biður um að LÍÚ fái eignarrétt á fiskauðlindinni, því að ákvæðið er skrifað í kringum það, en svo má ekki setja það til útlendra aðila, í þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Ég vek athygli þingmannsins á 73. gr. í því frumvarpi 

Virðulegi forseti. Ég og hv. þingmaður höfum áður tekið þessa umræðu í þessum sal. Hún snýr að því ákvæði um að óheimilt sé að framselja ríkisvald vegna slíkra auðlinda til alþjóðlegra stofnana,  Það er beinlínis rangt að Framsóknarflokkurinn hafi ekki viljað ræða þessi mál. Það hefur verið vandamál að forusta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og ríkisstjórnarflokkarnir hafa ekki viljað leita breiðari sátta í málinu.  Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við reynum í þessu máli að mynda breiða samstöðu og breiða sátt. Það hefur ekki náðst hér í þinginu og er ekki hvað síst vegna starfa forustu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þar sem hv. þingmaður er. Það er bara staðreynd.

Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða framgöngu fulltrúa annarra þingflokka í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. En hvað varðar breiða samstöðu í auðlindamálum vil ég vekja athygli hv. þingmanns á því að á árinu 2009, sama ár og hv. þingmaður fór í framboð fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð, kröfðumst við þess m.a. að það yrði gert að úrslitaatriði að sett yrði inn í stjórnarskrá ákvæði um þjóðareign á auðlindum. Hvað gerði Framsóknarflokkurinn á þingi þá? Framsóknarflokkurinn myndaði hér breiða samstöðu ásamt Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, Samfylkingunni og Frjálslynda flokknum, formönnum og forustumönnum allra flokka annarra en Sjálfstæðisflokksins. Hvað fólst í þeirri breiðu samstöðu? Horfið var frá ákvæðum sem auðlindanefndin lagði fram á árinu 2000. Stuðst var við margt í þeirra tillögu en lykilatriðinu sem hv. þingmenn Framsóknarflokksins koma svo aftur með upp á dekk í dag var að sjálfsögðu sleppt. Hvað var það? Að heimild til afnota eða nýtingar á auðlindum þjóðarinnar nyti verndar sem óbein eignarréttarheimild. Í skýringum auðlindanefndar við það ákvæði segir á blaðsíðu 28 í skýrslu auðlindanefndar, með leyfi forseta: „Kveðið er á um það í niðurlagi 2. mgr., til þess að taka af allan vafa, að heimild til afnota eða hagnýtingar njóti verndar 72. gr. stjórnarskrárinnar sem óbein eignarréttindi á borð við hefðbundin leigu-, afnota- og ítaksréttindi.“ Hvað segir í núgildandi stjórnarskrá í 72. gr.? Að eignarrétturinn skuli friðhelgur. Það er það sem Framsóknarflokkurinn kemur með upp á dekk í dag. Herra forseti. Nei, ég held að Framsóknarflokkurinn ætti að fara út um land og ræða við kjósendur sína um þessa nýju stefnu.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður rifjar upp árið 2009.

… Framsóknarflokkurinn.

Mér er minnisstætt þegar Vinstri hreyfingin – grænt framboð lofaði því árið 2009 að ekki yrði sótt um aðild að Evrópusambandinu  Hv. þingmaður viðraði ýmsar tillögur og hefur gert það í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Við skulum halda áfram að ræða það en það er bara ekki vilji til þess hjá hv. þingmanni, hvorki fyrr né nú. Það er dapurlegt og þess vegna sem málið komið á þann stað þar sem það er núna. Tíminn er að renna út og þess vegna er bryddað upp á svona aðferðum. Það dæmir sig sjálft hjá hv. þingmanni.