Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef í rauninni litlu við það að bæta, sem ég sagði í minni framsöguræðu. Mér finnst, að það hafi ekki komið fram í þessu máli rök, sem hnekki því, sem ég bar fram þar, en þar að auki hafa í ræðum þeirra hæstv. menntmrh. og hv. 2. þm. Rang. komið fram ýmis ný rök máli mínu til stuðnings, og fagna ég því. En svo að ég víki aðeins örfáum orðum að ræðu hv. frsm. allshn., þá virtist hann vera hneykslaður á því, að ég hafði þau ummæli í minni framsöguræðu, að við Íslendingar gerðum okkur að viðundri með því að hafa í lögum ákvæði svipuð þessum. Það var síður en svo tilætlun mín að fyrta hann eða aðra, sem honum fylgja að málum í þessum efnum. Ég skil vel þeirra sjónarmið og veit, að fyrir þeim vakir aðeins gott eitt. Hann og þeir, sem honum fylgja að málum, telja nauðsynlegt að gera þetta til verndar íslenzkri tungu, en eins og ég benti á, tel ég árangur af því hæpinn, en hins vegar vissu fyrir því. að slíkt fyrirkomulag veldur þeim, sem við það eiga að búa, margvíslegum óþægindum. En það, sem ég átti við, þegar ég talaði um, að þessi ákvæði gerðu okkur að meira eða minna viðundri í augum annarra þjóða, var það, að mér er alls ekki kunnugt um, að slík löggjöf sé í gildi í nokkru öðru landi, og mér þætti vænt um, ef þeir, sem halda vilja til streitu nafnbreytingunni, gætu nefnt einhver slík dæmi, en mér eru þau ekki kunnug. Og ég tel ekki vafa á því, að ef það er þannig, að þessi löggjöf þekkist hvergi nema hér, þá muni erlendir aðilar líta á þetta undrunaraugum. Hv. 2. þm. Reykv. talaði um, að ekki hefðu komið fram neinar umkvartanir varðandi framkvæmd þessara laga, en hæstv. menntmrh. og hv. 2. þm. Rang. voru þar á öðru máli, og mér þykir það með miklum ólíkindum, ef allir þeir, sem við þessi ákvæði eiga að búa, una því glaðir, því að hjá því fer ekki, að auk þess sem þetta er tilfinningamál, þá hlýtur það að baka þessum aðilum ýmiss konar fjárhagslegt tjón, eins og ég gerði grein fyrir. Mér finnst, að kjarni málsins í þessu sambandi sé sá, hvort sérstök ástæða sé til þess fyrir okkur Íslendinga að gera ríkisfang hér á landi háð sérstökum skilyrðum, sem eru mjög óaðgengileg. Það er, eins og við vitum, regla í viðskiptum þjóða á milli, a.m.k. vestan járntjalds, - af ókunnugleika skal ég ekki segja um, hvernig það er fyrir austan járntjaldið, - að fólk, sem dvalið hefur tiltekinn tíma í tilteknum löndum, getur öðlazt þar ríkisfang, án þess að því fylgi sérstök óaðgengileg skilyrði. Hv. 2. þm. Reykv. talaði um, að fyrir það fólk, sem fengi ríkisborgararétt, væru það mikil fríðindi og hlunnindi, sem eðlilegt væri, að það keypti þá sérstöku verði. En í þessu sambandi má á það benda, að þetta fólk hefur starfað hér um árabil, og það eitt, að það hefur verið hér að störfum um árabil, gefur það til kynna, að þörf hefur verið fyrir þess starfskrafta. Annars hefði það ekki fengið hér atvinnuleyfi eða atvinnu, þannig að okkur er einnig hagur í því að fá þetta fólk. Enn fremur benti ég á það og nefndi mörg alkunn dæmi því til stuðnings, að okkur hefur oft verið það mikil nauðsyn að fá hingað erlenda sérfræðinga, sem hér hafa svo ílenzt, og það er ekki von til þess, að fólk ílendist hér eða í öðrum löndum, ef það á að búa við það öryggisleysi, sem það hefur í för með sér að hafa ekki ríkisborgararétt. Það eru engar líkur á öðru en að við einnig í framtíðinni höfum þörf fyrir slíka sérfræðinga, því að einmitt litlum þjóðum er það meiri nauðsyn en stórum þjóðum að njóta krafta slíkra sérfræðinga, svo að einnig af hagrænum ástæðum virðist síður en svo ástæða til þess, að við setjum strangari skilyrði en tíðkast með öðrum þjóðum fyrir því, að fólk fái hér ríkisborgararétt, þó að ég sé að öðru leyti sammála hæstv. menntmrh. um það, að fjárhagsatriðið er hér ekki aðalatriðið, heldur tillitið til persónulegra tilfinninga þeirra, sem hér eiga hlut að máli. Það má auðvitað, eins og hv. 2. þm. Reykv. gerði, nefna dæmi um það, að sérfræðingar, sem við höfum gert greiða, hafi misnotað þann trúnað og svo framvegis, en slíkt er að mínu áliti ekki nein sönnun í þessu máli, á samsvarandi hátt og það mundi ekki vera nein sönnun fyrir því, að við gætum komizt af án lækna, þótt einhver læknir hefði reynzt illa í sínu starfi. Og hvað þetta dæmi snertir með þennan þýzka mann, sem veittur var ríkisborgararéttur í trausti þess, að hann settist hér að, þá hygg ég, að alveg sama tilfelli hefði getað komið fyrir, þó að ákvæði hefðu verið í gildi um það, að menn skyldu taka íslenzkt nafn, því að auðvitað hefði hann eftir sem áður getað sleppt því nafni, þegar til Argentínu kom, og einmitt ef það er ekki alvara með að nota ríkisborgararéttinn, þá eru það auðvitað miklu minni viðurlög, þó að honum fylgi skilyrðið um nafnbreytingu. Ég loka engan veginn augunum fyrir því, eins og ég impraði líka á í minni framsögu, að æskilegt sé að útrýma nöfnum, sem illa fara í íslenzku máli, en þetta tel ég að auðveldlega mætti gera, t.d. með ákvæðum um það, að afkomendur þessa útlenda fólks séu þá skyldaðir til að skipta um nafn, og ég vil lýsa því yfir, að ef fram kæmi hér miðlunartillaga, þó að skemmra gengi en mín tillaga, ef hún aðeins sniði verstu agnúana af þessu frv. að mínu áliti, þá mundi ég vera reiðubúinn til þess að taka mína till. aftur og fylgja þeirri málamiðlunartill., sem fram kynni að koma. Mér skilst, að hæstv. menntmrh. sé að vinna að einhverri slíkri málamiðlun og hafi óskað eftir því, að þetta mál yrði að svo stöddu tekið af dagskrá. Það mundi ég vera reiðubúinn til að styðja, og mér finnst einmitt sérstök ástæða til þess, vegna þess að mannanafnamálið er enn þá í deiglunni. Mér skilst, að till., sem fram komu á s.l. þingi þar að lútandi, hafi ekki orðið útræddar. Þá finnst mér sérstök ástæða til þess einmitt að fresta framkvæmdinni að sinni. Hv. 2. þm. Reykv. vakti athygli á því, að þar sem bannað væri samkvæmt mannanafnalögunum að taka upp ættarnöfn, væri réttur útlendinga hér meiri en íslenzkra aðila. Um það mál vil ég nú aðeins segja það, að ég er ekki hlynntur ættarnafnabanninu, en það er ekki til umræðu hér. Annars þekki ég þess dæmi frá öðrum löndum, að þótt hömlur séu settar við því þar eins og hér er og eðlilegt er, að börn séu skírð nöfnum, sem illa fara í málinu. þá breytir það ekki því, að þeir aðilar, sem ríkisfang fá í viðkomandi landi, fá að halda þessum nöfnum, þó að þau séu að öðru leyti bönnuð, svo að að því leyti er hér um alþjóðlegt fyrirbrigði að ræða. En auðvitað er þá því fólki, sem ríkisfang hefur fengið með þessum annarlegu nöfnum, bannað að skíra börn sín slíkum nöfnum.



Herra forseti. Ég vil aðeins geta þess, að ég hef orðið var við, að um nokkurn misskilning hefur verið að ræða. Nefndin óskaði ekki eftir í gær, að umr. væri frestað, vegna þess að n. ætlaði að taka brtt. til nánari athugunar, heldur var það vegna þess, að hún ætlaði að ræða umsókn, sem gat komið til mála að yrði tekin á dagskrá, en varð þó ekki af. N. hefur ekkert frekar um till. rætt. Hún er búin að ræða um málið. Hún mun ekki frekar ræða um það, og hún hefur lagt eindregið til, að till. sé felld.



Herra forseti. Frá því að þau lög voru sett, sem mest er deilt um í þessari umr., hef ég alltaf verið þeirrar skoðunar, að þau hafi verið mjög illa ráðin og óskynsamleg. Ég tel í fyrsta lagi, að þessi lög séu illframkvæmanleg, í öðru lagi, að þau séu ómannúðleg, og í þriðja lagi, að þau beri vott um þjóðernisdramb, sem sé okkur ekki til sóma. Eftir því sem ég þekki bezt til, hefur gengið mjög misjafnlega fyrir það fólk, sem hefur orðið að fara eftir þessum lögum, að festa sér íslenzk nöfn. Í mörgum tilfellum brostu menn að þessu fyrst, tóku sem hálfgerða kímni, þótti skrýtið að eiga allt í einu að kalla fólk, sem það hafði þekkt og umgengizt í mörg ár, nýjum nöfnum. Þar sem ég þekki til, hafa menn yfirleitt haldið áfram að kalla fólkið sínum gömlu nöfnum eftir sem áður, jafnvel þó að þeir viti, að þeir heita nú löglega sínu nýja íslenzka nafni. Menn reyna við hátíðleg tækifæri, þegar þarf að skrifa nöfnin eða eitthvað slíkt, að fylgja þeirri reglu. En sín á milli kalla menn þetta fólk oftast nær þeim nöfnum, sem það hét, þegar menn kynntust því fyrst. Ég tel, að það sé ómannúðlegt að neyða fólk til þess að skipta um nafn. Það eru mjög margar og ólíkar ástæður, sem valda því, að fólk óskar eftir íslenzkum borgararétti. Tökum t.d. síðustu 50 útlendingana, sem komu hingað til lands, ungversku flóttamennina. Það má gera ráð fyrir því, að eitthvað af þeim, jafnvel meiri hluti þeirra, verði með tímanum íslenzkir borgarar. Og íhugum þær aðstæður, sem valda því, að þetta fólk verður að flytjast á milli landa og verður að setjast að hér langt frá ættjörð sinni. Mér finnst það ekki vera mannúðlegt ofan á allt annað að neyða það til þess að taka upp íslenzk nöfn. Hv. 2. þm. Reykv. (BÓ) sagði hér, að að þessu leyti væri þessu fólki veittur meiri réttur en innfæddum Íslendingum, af því að þetta fólk fengi að bera nöfn, sem Íslendingar mundu ekki fá að bera. En þess ber að gæta, að fólkið hefur verið skírt þessum nöfnum, og sé það neytt til að taka upp ný nöfn, þá er tekinn af því rétturinn til að bera það nafn, sem gefið var í bernsku, og ég tel, að sá réttur sé meira virði en nokkuð annað í þessu sambandi. Ég tel það mjög vafasamt, að þetta atriði skipti svo geysimiklu máli menningarlega og fyrir tunguna sem af er látið, a.m.k. finnst mér, að það sé margt annað, sem hefði þá átt að athuga fyrst og hafi miklu meiri og hættulegri áhrif á tunguna en nöfn manna. Ég vil aðeins nefna eitt, en það eru vörumerki og vöruheiti. Samkvæmt landsins lögum eru lifandi menn, sem fá borgararétt, neyddir til þess að skipta um nafn, en dauðir hlutir, sem streyma hingað inn í landið, fá að bera sín nöfn, enda þótt það hljóti að hafa miklu meiri áhrif á tunguna og hið talaða mál í landinu í ákaflega mörgum tilfellum. Ég geri ekki ráð fyrir, að það hafi mikil menningarleg áhrif, þó að einhver eiginkona, sem býr á sínu heimili og lifir venjulegu húsmóðurlífi hér, beri nafn, sem henni var gefið í bernsku einhvers staðar úti í löndum. En það hlýtur að hafa mikil áhrif á daglegt íslenzkt mál og jafnvel þróun þess, þegar umsvifalaust eru skrásett alls konar vörumerki á öllum mögulegum tungumálum. Vörumerkin eru ekki sett inn á eitt heimili í úthverfi einhvers bæjar, og þau eru ekki fyrir sárafáa menn til þess að nota og umgangast. Vörumerkin eru notuð, tilgangur þeirra er beinlínis að auglýsa, þau eru auglýst, þeim er klínt utan á bíla, sem aka um götur og vegi, utan á verzlanir og í glugga þeirra, þau eru auglýst í dagblöðum og á allan mögulegan annan hátt. En við þetta hafa menn ekki séð neitt að athuga. Og ég held, að menn ættu að íhuga örlítið, hvort nöfn á einstaklingum eru eins hættuleg íslenzku máli og nöfn á vörum, t.d. cóca-cóla eða pepsi-cóla, svo að byrjað sé á einhverju, en lesa mætti upp hálfan daginn slík heiti. Þessi heiti eru á allra vörum á hverjum degi, ekki sízt þau, sem eru þess eðlis, að fyrst og fremst unga fólkið temur sér þau. Ef mannanöfnin eru geysilega stórt atriði fyrir íslenzka tungu, þá held ég, að það megi vissulega segja, að við ættum að íhuga, hvaða vörumerki eru opinberlega skrásett hér, því að þar er um að ræða orð og heiti, sem eiga eftir að verða mikið notuð, miklu meira en nokkurt einstaks manns nafn.