Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Þegar við þingmenn á síðasta löggjafarþingi, hinu 133., vorum að vinna breytingar á almennum hegningarlögum þróuðust mál með þeim hætti að á lokaspretti afgreiðslu málsins náðist um það samkomulag innan allsherjarnefndar Alþingis að til þess að ná niðurstöðu í ágreiningsefni sem hafði verið milli þingmanna í nefndinni sameinaðist hún um að senda til ríkisstjórnarinnar tvö mál sem höfðu verið til umfjöllunar í nefndinni, að hluta til í tengslum við umfjöllun um breytingar á kynferðisbrotakafla almennra hegningarlaga en að hluta til sem sjálfstæð úrlausnarefni. Málin tvö sem hér um ræðir voru lögð fram af okkur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og hafa verið lögð fram oftar en einu sinni á löggjafarsamkomunni. Ég nota þennan fyrirspurnatíma, virðulegi forseti, til að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra út í afdrif þessara tveggja mála. Fyrst er það mál sem varðar úrlausnir fyrir fólk sem verður fyrir ofbeldi á heimilum sínum. Þetta er frumvarp um breytingar á meðferð opinberra mála og almennum hegningarlögum. Allsherjarnefnd lagði til að vísa frumvarpinu til ríkisstjórnarinnar síðasta vor og spurning mín til hæstv. dómsmálaráðherra varðar það hvað hafi gerst í ráðuneytinu síðan þá, hvað líði skoðun ráðuneytisins á aðgerðum til að vernda þá sem verða fyrir ofbeldi á heimilum sínum. Frumvarpið gengur út á það að lögregla fái í hendur úrræði til að fjarlægja ofbeldismann af heimili með sérstökum dómsúrskurði um þá gjörð eigi síðar en sólarhring eftir að gjörningurinn hefur verið framkvæmdur. Hér er verið að vísa til aðferðar sem þróuð hefur verið á löggjafarsamkomum nágrannalanda okkar. Hugmyndin kom upphaflega frá Austurríki. Austurríska þingið lögfesti ákvæði af þessu tagi fyrir nokkuð mörgum árum. Síðan hafa þjóðir í nágrannalöndum okkar farið að dæmi Austurríkismanna og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt mikla áherslu á það að sams konar leið verði farin hér. Í vinnu allsherjarnefndar í fyrravor sýndi hæstv. dómsmálaráðherra okkur drög að frumvarpi um nálgunarbann og ég sé ekki betur en að það mál sé áfram á lista ríkisstjórnarinnar og hæstv. ráðherra. Eins og það var kynnt nefndinni í fyrra er það í sjálfu sér ekki sambærilegt við það mál sem vísað var til ríkisstjórnarinnar og ég spyr hæstv. dómsmálaráðherra um hér.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á því atriði sem hér er um spurt. Ráðuneytið hefur haft þetta mál til skoðunar yfir sumarmánuðina og niðurstaðan er sú að flutt verður frumvarp til laga um meðferð sakamála sem kemur í stað laga um meðferð opinberra mála og síðan verður flutt sérstakt frumvarp til laga um nálgunarbann. Bæði þessi frumvörp eru unnin af réttarfarsnefnd en það er ekki gert ráð fyrir efnislegum breytingum á gildandi rétti í frumvarpinu um nálgunarbann. En frumvarpið verður lagt fram og ég tel að það muni auðvelda þinginu mjög að taka afstöðu til ákvæða um nálgunarbann að hafa þetta sérstaka frumvarp til meðferðar hér í vetur og breyta í þá átt sem þingið ákveður. Ef vilji er til þess í allsherjarnefnd að breyta frumvarpinu frá því sem það kemur fyrir að tillögu réttarfarsnefndar er það að sjálfsögðu réttur nefndarinnar að taka málið til þeirrar skoðunar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þetta svar sem hefði þó mátt vera efnismeira. Mér sýnist á svari hæstv. ráðherra að ráðuneytið hafi hafnað þeirri hugmynd sem var í frumvarpinu sem vísað var til ríkisstjórnarinnar síðasta vor með því að við fáum að heyra hér að það frumvarp sem er í vinnslu og kemur til með að verða lagt fyrir þingið hafi ekki að geyma þau úrræði sem lagt er til að verði sett í lög í því frumvarpi sem vísað var til ríkisstjórnarinnar. Hæstv. ráðherra leggur það síðan í hendur löggjafans og löggjafarsamkomunnar að ræða það þegar frumvarp hans lítur dagsins ljóst hvort tilefni séu til að fara aðrar leiðir. Ef ég skil hann rétt að það sé þá okkar sem hér sitjum að ákveða hvort úrræði það sem frumvarp okkar vinstri grænna fjallar um verði sett fram sem breytingartillaga við frumvarp ráðherrans. Mér finnst þetta ófullnægjandi og ég vil að hæstv. ráðherra svari okkur á hvaða forsendum þeirri hugmyndafræði sem frumvarp okkar felur í sér er hafnað af ráðuneytinu. Hvers vegna eru ekki talin tilefni til þess að leiða í lög það úrræði sem þar um ræðir og hefur reynst afskaplega vel í nágrannalöndum okkar sem vörn þeirra sem eiga yfir höfði sér ofbeldi á heimilum sínum? Heimilin eru og eiga að vera griðastaður fjölskyldna. Það er ekki svo í öllum tilfellum. Ofbeldismenn ganga lausir og lögreglan hefur engin úrræði að öðru leyti en því að hún getur komið fórnarlömbum ofbeldismannsins í athvarf. Fjöldi kvenna og barna er flóttamenn í eigin löndum, sett í athvarf á meðan ofbeldismaðurinn fær áfram að hreiðra um sig á heimilinu þar sem ofbeldinu var beitt eða hótun um ofbeldi kom fram. Það eru þessi úrræði sem við viljum að lögregla hafi í hendi sér, og ég spyr: 

Virðulegi forseti. Ég tel að lögregla hafi samkvæmt lögum heimildir til að grípa inn í mál af þeim toga sem hv. þingmaður nefndi. Ég er þeirrar skoðunar að það sé framlag af okkar hálfu í ráðuneytinu að leggja fram sérstakt frumvarp um nálgunarbann með þeirri stefnumörkun sem þar kemur fram og er samið af réttarfarsnefnd, þar með sé þetta mál lagt fyrir Alþingi og eðlilegt að Alþingi taki afstöðu til frumvarpsins. Ef Alþingi vill breyta því er það málefni þingsins en við leggjum tillöguna fram.

Hæstv. forseti. Hér er um framhaldsræðu að ræða. Ég spyr hæstv. ráðherra um hitt málið sem vísað var til ríkisstjórnarinnar að tillögu allsherjarnefndar síðasta vor í tengslum við vinnuna með almennu hegningarlögin. Nú er ég að spyrja um það hvað líði skoðun ráðuneytisins á aðgerðum til að vernda fórnarlömb mansals og vísa í frumvarp sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum oftar en einu sinni lagt fram á Alþingi Íslendinga og köllum frumvarp til laga um fórnarlambavernd. Það varðar breytingu á almennum hegningarlögum, breytingu á lögum um útlendinga og breytingu á lögum um atvinnuréttindi útlendinga og endurspeglar í raun og veru ákvæði í alþjóðasamningum sem við höfum skuldbundið okkur til að fara eftir. Þá er ég í fyrsta lagi að tala um Palermo-samninginn svonefnda frá því í desember árið 2000 en ekki síður um samning Evrópuráðsins um aðgerðir gegn mansali. Það vill einmitt svo til að okkur þingmönnum hafa borist áskoranir frá Íslandsdeild Amnesty International um að það sé orðið tímabært að við Íslendingar fullgildum þann samning sem varðar ekki hvað síst vernd fórnarlamba þeirra glæpamanna sem stunda mansal. Nú er það svo að einungis tíu ríki þurfa að fullgilda þennan samning, Evrópusamninginn, til að hann gangi í gildi sem fullgild tilskipun og í sjálfu sér til að hann nái áhrifamætti. Það væri afar eftirbreytnivert að mínu mati og til fyrirmyndar ef Íslendingar gætu verið 10. ríkið. Nú eru níu ríki búin að fullgilda samninginn. Við gætum orðið 10. ríkið sem gerði það þá að verkum að samningurinn gengi í gildi. Enn hafa einungis fullgilt hann þau Evrópuríki sem má segja að séu upprunalönd mansals: Albanía, Búlgaría, Króatía, Georgía, Moldóva, Rúmenía og Slóvakía auk tveggja landa sem ekki eru upprunalönd, Austurríkis og Danmerkur. Eitt land í viðbót til að fullgilda samninginn sem kveður á um ábyrgð landa til handa fórnarlömbum mansals og þá erum við að tala um ábyrgð á því að fórnarlömbin fái einhvern stuðning, einhverja hjálp til að koma sér aftur út í lífið, byrja að lifa því á nýjan leik. Við erum að ræða um að úrræðin séu með þeim hætti að fólk fái þá stuðning, lögfræðistuðning, stuðning við atvinnuleit, húsnæði, aðra félagslega aðstoð, til að tryggja að það sé litið á tengslin milli fórnarlambsins og þeirra sem hafa selt viðkomandi á milli landa, 

Virðulegur forseti. Ég þakka einnig fyrir þessa fyrirspurn og skýri frá því að unnið hefur verið að því á undanförnum mánuðum og missirum að kanna hvaða breytingar þurfi að gera á lögum vegna fullgildingar þessara samninga gegn mansali og einnig vegna fullgildingar á samningum sem snerta skipulagða alþjóðlega glæpastarfsemi. Ég mun síðar í haust leggja fram frumvarp á þinginu þar sem lagðar eru til nauðsynlegar breytingar á refsilöggjöfinni vegna samninganna um þetta efni og þar nefni ég bókun við Palermo-samninginn sem fjallar um aðgerðir gegn mansali og einnig Evrópusamninginn gegn mansali. Þingið mun fá þetta til meðferðar á haustmánuðum. Hvort fullgildingin á þessum samningum kalli á aðrar lagabreytingar en þær sem við erum að huga að vegna refsilöggjafarinnar er enn til skoðunar í ráðuneytinu og vænti ég að þeirri skoðun verði lokið síðar í vetur.

Frú forseti. Við ræðum hér afskaplega mikið og alvarlegt vandamál og við þurfum að berjast gegn því, bæði þar sem það verður til, í upprunalöndunum, og líka að berjast gegn því í okkar eigin landi þar sem fórnarlömbin eru oft lögbrjótar. Við þurfum enn fremur að stuðla að endurhæfingu fórnarlambanna. Í sumar sem leið heimsótti ég einmitt Albaníu til að kynna mér starf ÖSE í baráttu gegn mansali. Þar eru menn að gera góða hluti en vandamálin eru þau að fólk þar í landi hefur hvorki ákveðna þjóðskrá né heimilisfang þannig að það getur verið mjög erfitt að sanna að eitthvert fórnarlamb sem finnst í Vestur-Evrópu sé Albani yfirleitt, hvar það eigi heima og hvert eigi að snúa því til baka. Okkar verkefni er að hætta að gera þetta fólk að lögbrjótum.

Hæstv. forseti. Það fór fyrir hæstv. dómsmálaráðherra á svipaðan veg og í hans fyrra svari varðandi nálgunarbannið. Við fáum ekki að sjá neitt á spilin hjá hæstv. ráðherra um það hvort í frumvarpinu sem hann hyggst leggja fram verði þannig um hnútana búið að fórnarlömbum mansals standi til boða sú vernd sem gert er ráð fyrir í frumvarpi því sem vísað var til ríkisstjórnarinnar síðasta vor. Ég lýsi aftur yfir vonbrigðum með það að ég skuli ekki fá að heyra meira í hæstv. ráðherra um það hvers konar vernd við getum átt von á að verði lögð til í því frumvarpi sem verið er að vinna í ráðuneytinu. Það er alveg ljóst og kom fram í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals að eitt af þeim vandamálum sem þarf að horfa til í þessum efnum er það að fórnarlömbin eru iðulega lögbrjótar sjálf. Við þurfum líka að horfa til þess að það er mjög erfitt í mjög mörgum tilfellum að fá þetta fólk til að vinna með lögreglu að því að upplýsa málin eða benda á glæpamennina. Í frumvarpi mínu hefur það ekki verið gert að skilyrði að viðkomandi fórnarlamb þurfi endilega að aðstoða lögreglu í því að koma upp um glæpamanninn. Ef hugmynd okkar nær fram að ganga yrði nefnd sett á laggirnar sem mundi meta ástand fórnarlambsins og möguleika viðkomandi á því að leggja lögreglu lið í þessum efnum og líka að meta sakaferil viðkomandi, hvort hann sé kannski með þeim hætti að hann sé bein afleiðing af því að viðkomandi er fórnarlamb. Hér er um afar flókið mál að ræða og við höfum í frumvarpinu útlistað mjög nákvæmlega á hvern hátt við Vinstri hreyfingin – grænt framboð viljum sjá að þessi fórnarlambavernd gangi í gildi og með hvaða hætti hún sé. Ég vona að hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn átti sig á því að það eru þau útfærsluatriði sem þar er getið um sem skipta verulegu máli til þess að fórnarlambaverndin verði 

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra um málefni lesblindra. Spurningin er tvíþætt. Í fyrra lagi spyr ég: Hvað líður störfum nefndar sem ráðherra skipaði í nóvember 2006 til að setja fram tillögur í þessum málaflokki og hvers væntir ráðherra af störfum nefndarinnar? Í öðru lagi spyr ég: Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að lesblindir nemendur í grunn- og framhaldsskólum eigi kost á lesblinduleiðréttingu sér og foreldrum sínum að kostnaðarlausu? Fyrri fyrirspurnin er sprottin upp úr fyrirspurn frá hæstv. viðskiptaráðherra, Björgvini G. Sigurðssyni, sem hann flutti á síðasta þingi þar sem hann spurði m.a. um fjölda og hlutfall barna með lesblindu í grunnskólum og hvort til stæði að endurskoða málið. Í svari hæstv. menntamálaráðherra kom fram að rúmlega 10% af börnum í grunn- og framhaldsskólum eigi við lesblindu að stríða. Jafnframt svaraði hæstv. ráðherra því til að hún hefði í nóvember 2006 skipað þá nefnd sem ég geri að umtalsefni til að setja fram þessar tillögur. Og ég spyr sem sagt hvað störfum þessarar nefndar líði. Í annan stað er ég að spyrja um kostnað af lesblinduleiðréttingu sem mér sjálfum og foreldrum sem þekkja til og eiga lesblind börn eða barnabörn eða stjúpbörn finnst að eigi að vera sjálfsagður hluti af skólakerfinu, sjálfsagður, eðlilegur hluti af því. Skiptir þá ekki máli hvort það er leyst innan skólakerfisins eða utan en skólakerfið eigi frumkvæði að því. Það er mín skoðun að bæði grunnskólalögin og lögin um framhaldsskóla leggi þessa skyldu á yfirvöld menntamála í landinu. Í 3. mgr. 2. gr. grunnskólalaga segir að grunnskólinn skuli „veita nemendum tækifæri til að afla sér þekkingar og leikni og temja sér vinnubrögð“ o.s.frv. Þessir nemendur án lesblinduleiðréttingar eiga ekki kost á því sem grunnskólalögin mæla fyrir um að þau eigi kost á. Hið sama segir í lögum um framhaldsskóla í markmiðslýsingu eða hlutverkalýsingu framhaldsskóla, að það eigi að stuðla að alhliða þroska nemenda. Og barn með lesblindugreiningu á þess ekki kost. Ég vil taka það fram að lesblinda er náðargáfa. Börn með lesblindu skynja og skilja hluti með allt öðrum hætti en við sem ekki búum við þetta og takist að leiðrétta lesblinduna birtist þessi náðargáfa í snilligáfu viðkomandi barna.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni og fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn sem tengist brýnu viðfangsefni sem blasir við okkur sem komum að stefnumótun í skólakerfinu. Innan íslenska skólasamfélagsins, svo að ég vindi mér í að svara fyrirspurninni, er almenn meðvitund um að nemendur tileinki sér þekkingu eftir ólíkum leiðum og því þurfi skólakerfið að geta mætt þörfum nemenda með hliðsjón af því. Þegar um er að ræða nemendur sem eiga í erfiðleikum með lestur eða lestrarnám þarf að taka mið af vanda hvers og eins og reyna síðan að laga viðfangsefnið sem best að þörfum þeirra. Á síðustu áratugum hefur þekking á lestrarerfiðleikum aukist mjög mikið og ýmsar hugmyndir og leiðir og kenningar komið fram þar sem leitast er við að skýra vandann og benda á leiðir til að mæta honum. Í slíku samhengi hefur m.a. verið bent á að til bóta geti verið að líta ekki eingöngu á lestrarerfiðleika sem vandamál heldur viðfangsefni sem krefst nýrrar og öðruvísi nálgunar. Jafnframt hafa augu manna beinst að því að skoða þær afleiðingar sem það hefur fyrir nemandann að eiga í erfiðleikum með lestur. Nú þegar sýnt hefur verið fram á að takmörkuð lestrarfærni getur haft margvíslegar neikvæðar afleiðingar, er alveg ljóst að bregðast þarf við með markvissum hætti. Til að efla þjónustu við nemendur með lesblindu eða leshömlun skipaði ég í nóvember 2006 títtnefnda nefnd sem hv. fyrirspyrjandi kom inn á sem átti að setja skýrt fram tillögur um úrræði fyrir nemendur sem glíma einmitt við lestrarörðugleika. Nefndin skilaði skýrslu með tillögum til úrbóta í apríl 2007. Strax í framhaldi af því setti ég á fót framkvæmdahóp sem nú vinnur að því að hrinda í framkvæmd þessum tillögum nefndarinnar. Í skýrslunni er sérstök áhersla lögð á það við menntamálaráðuneytið að það beiti sér fyrir því hið fyrsta að efla upplýsingagjöf til kennara, foreldra og nemenda um lestrarerfiðleika og tengt efni. Mjög rík áhersla var lögð á þetta atriði í tillögum nefndarinnar. Þess vegna hefur verið ákveðið að koma strax á fót heimasíðu um lestrarerfiðleika. Með þessu teljum við okkur vera að svara kalli foreldra barna með leserfiðleika. Ætlunin er að þar geti nemendur grunn- og framhaldsskóla, foreldrar og kennarar fundið upplýsandi efni um lestrarerfiðleika auk þess sem fyrirspurnum þar verður svarað. Stefnt er að því að heimasíðan verði opnuð í næsta mánuði. Meðal annarra tillagna sem nú er þegar unnið að má nefna að lagt er til að Námsmatsstofnun verði falið að breyta samræmdu prófunum í 4. og 7. bekk þannig að þau nýtist til að skima lestrarvandann fyrr. Starfshópur ráðuneytisins er nú að skoða í samvinnu við Námsmatsstofnun hvernig útfæra megi þessa tillögu. En í skýrslunni er áréttað að þar til prófunum hefur verið breytt, þar til búið er að finna þá niðurstöðu sem hentar nemendunum, verði að koma til móts við nemendur með dyslexíu með sama hætti og gert var haustið 2006 og það er nú þegar búið að taka ákvörðun um að svo verði gert til þess að brúa bilið. Lagðar eru til breytingar á gildandi lögum og reglum um grunn- og framhaldsskóla. Þar sem nú er unnið að endurskoðun þessara laga hefur þeim tilmælum verið beint til formanna endurskoðunarnefndanna sem eru með leik-, grunn- og framhaldsskólann til umfjöllunar að þeir hafi sérstaklega þessar tillögur nefndarinnar til hliðsjónar og m.a. varðandi þá kafla í grunnskólafrumvarpinu sem til að mynda snerta sérfræðiþjónustu innan skólakerfisins. Einnig er í skýrslunni lögð áhersla á að árangursríkt sé að bregðast við seinkuðum málþroska og slakri hljóðkerfisvitund hjá börnunum áður en þau byrja í grunnskóla, þ.e. í leikskólanum. Menntamálaráðuneytið hefur sérstaklega óskað eftir fundi með fulltrúum heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis til að skoða hvort hugsanlegt sé að mæta þessum hópi í samvinnu við m.a. slíka miðstöð heilsuverndar barna. Þá er lagt til að skipuð verði nefnd til að vinna að framkvæmdaáætlun fyrir upplýsingar um læsi. Þetta kemur fram í skýrslunni með áherslu á sérstaka lestrarörðugleika. Stefnt er að því að funda þá í lok október með fulltrúum Háskólans á Akureyri og Kennaraháskólans, þessara kennaramenntunarstofnana, til að leiða fram þá sérþekkingu sem þörf er á til að koma þessu í framkvæmd. Í heildina eru þær tillögur sem voru settar fram af hálfu skýrsluhöfunda komnar í ákveðinn farveg og sumar hverjar nú þegar til framkvæmda. Í öðru lagi var spurt hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir því að lesblindir nemendur í grunn- og framhaldsskólum eigi kost á lesblinduleiðréttingu sér og foreldrum sínum að kostnaðarlausu. Ég geri ráð fyrir því að þingmaðurinn, af því að talað hefur verið um lesblinduleiðréttingu, eigi hér við þá aðferðafræði sem hefur verið kennd við kenningar Rons Davis. Þeirri aðferðafræði hefur verið beitt hér á landi um nokkurra ára skeið en hún er ein af mörgum aðferðum sem menn hafa beitt og notað með þokkalegum árangri. En ég tel mikilvægt að benda á að áfram verður 

Hæstv. forseti. Þó að fyrirspurnin og svar hæstv. menntamálaráðherra hafi fyrst og fremst varðað börn og lestrarörðugleika þeirra langar mig að nota tækifærið og benda á það að við þurfum í auknum mæli að beina sjónum okkar að torlæsi í hópi fullorðinna. Hlutfall þeirra sem hafa takmarkaða lestrarhæfni í hópi ófaglærðra á vinnumarkaði er mjög hátt á Íslandi. Því betur sem við stöndum að málum í grunnskólunum og því fyrr sem við greinum þessa erfiðleika eða þessa takmörkuðu lestrarhæfni, því betra. Minna verður úr vandamálinu þegar fólk eldist en sá hópur sem á við þennan vanda að stríða úti í samfélaginu þarfnast líka ákveðinna aðgerða. Ég held að við þurfum að átta okkur á því að vandamálið takmarkast hvorki við grunnskólann 

Frú forseti. Ég fagna því umfjöllunarefni sem hérna er. Lesblinda er vissulega viðfangsefni sem þarf að gefa gaum. Ég vil aðeins vekja athygli á því í tengslum við þessa umræðu og aðra um menntakerfið á Íslandi að með því sem hér er rætt um að gera til úrbóta aukum við í hvert skipti kostnað sveitarfélaga án þess að það sé, að ég best veit, nokkuð rætt á sama tíma. Á hverju ári eru auknar skyldur lagðar á grunnskólann en fjárveitingar breytast ekki. Kostnaður við nám, rétt eins og kostnaður við heilsugæslu, vex stöðugt með vaxandi tækni. Ég skora þess vegna á menntamálaráðherra að horfa til þess þáttar þegar í þessu efni.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir svörin, sérstaklega við fyrri liðnum. Það er greinilegt að hún hefur kynnt sér þessi mál, er meðvituð um þau og sinnir þeim. Hvað varðar seinni fyrirspurnina ítreka ég að ég tel algjörlega tvímælalaust að ríkið eða skólakerfið eigi að standa straum af þessari lesblinduleiðréttingu, hvort sem hún fer fram innan eða utan skóla. Ég hef nefnt markmiðslýsingar bæði í grunnskóla- og framhaldsskólalögum og þar fyrir utan mælir stjórnarskráin fyrir um að allir skuli njóta jafnræðis burt séð frá kynferði, litarhætti og stöðu að öðru leyti. Þetta er það stór hópur barna sem fer á mis við þessa þekkingu. Bara greiningin í dag kostar milli 25 og 40 þús. og sjálf leiðréttingin um eða yfir 200 þús. Auðvitað leggur maður slíkt ekki á sveitarfélög nema því fylgi tekjustofnar. Stjórnarskráin er að mínu mati brotin á þessum börnum og þessu verður að kippa í liðinn sem fyrst. Mér finnst til að mynda óviðeigandi þau viðbrögð sem birtust í fyrra að heimila lesblindum börnum að sleppa við lesskilningshluta prófa í íslensku í 4. og 7. bekk á síðasta ári. Það er flótti frá vandamálinu. Ég ítreka það að í þessum börnum, lesblindu börnum, felst náðargáfa. Ef hún er virkjuð með leiðréttingunni erum við að skapa okkur fjársjóði mjög víða. Í listum, í tónlist allri og víðar. Það er talað um átta grundvallareiginleika í þessu sambandi. Ef þeir eru ekki eyðilagðir kemur fram greind yfir meðallagi og óvenjurík sköpunargáfa.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þau orð sem hv. þm. Atli Gíslason lét falla hér í lokin um að hér sé í raun um náðargáfu að ræða. Ég var viðstödd á föstudaginn mjög athyglisverða ráðstefnu sem Fjölbrautaskóli Suðurnesja hélt um lesblindu í Fjölbrautaskólanum í Keflavík, í Reykjanesbæ. Ég sé að nokkrir brosa þegar mér verða á þessi mismæli. En þetta er nú einu sinni svona. Það sem hjartanu er kærast er tungunni tamast. Þar kom þetta einmitt mjög skýrt fram í máli fyrirlesara sem var frá Skotlandi. Hann undirstrikaði þetta sem hv. þingmaður var að segja. Þetta er náðargáfa. Þetta er ekki vandamál heldur er þetta viðfangsefni og þetta er viðfangsefni sem skólakerfið allt verður að taka á. Ég get tekið líka undir með hv. þm. Bjarna Harðarsyni um að þegar við erum að huga að skólamálunum að vera kann að eitt og annað færist yfir á sveitarfélögin. En það eru líka aðrir hlutir sem eru að færast á kostnaði yfir á ríkið. Ég nefni í því tilfelli tónlistarkennslu. Ráðuneyti menntamála verður hins vegar að hafa í huga að það á ekki fyrst að hugsa um kostnaðarliðina heldur hvernig það geti sinnt þörfum nemendanna, sinnt þörfum nemenda út frá þeirra hæfni og þeirra þekkingu og þeirra þroska innan skólakerfisins. Síðan eftir á verða einfaldlega ríki og sveitarfélög að reyna að púsla í þann ramma hvernig við dreifum síðan kostnaðinum á milli. Við verðum fyrst að hugsa um mismunandi þarfir og breytileika einstaklinga innan skólakerfisins. Við erum að reyna meira en af veikum mætti að koma til móts við þarfir þeirra sem við ræðum akkúrat hér, fólks með mismunandi lesskilning og lestrarerfiðleika. Ég bind því miklar vonir við að meðal annars því fjármagni verði vel varið sem við samþykktum á fjárlögum á þessu ári, árið 2007, og munum vonandi samþykkja á næsta fjárlagaári fyrir árið 2008, en ákveðnu fjármagni er sérstaklega beint í þann farveg að stuðla að því að efla úrræði og auka úrræði fyrir lesblinda 

Hæstv. forseti. Mikil umræða hefur verið um íslenska tungu í samfélaginu og það er í sjálfu sér vel. Íslenskan er samofin menningu okkar og lífi og á einn stærstan þátt í því að gera okkur að þeirri þjóð sem við erum. Hún er sérkenni okkar og ég er viss um að hún hefur haft veruleg áhrif á sýn útlendinga á Ísland og íslenskt samfélag. Tunga okkar vekur forvitni útlendinga um okkur, líf okkar og aðstæður hér í norðurhöfum. Við höfum eflst gríðarlega á síðustu árum og ég vona að við munum styrkja okkur enn frekar á komandi árum ekki síst á sviði þekkingar og vísinda. Þar skiptir íslensk tunga miklu máli. Henni, sem við eigum svo margt að þakka, eigum við að hlúa að. Kannski vegna þess að það liggur í augum uppi að engir aðrir en við tala íslensku hefur ekki verið talin ástæða til að gefa henni sérstaka lagalega stöðu sem þjóðtungu okkar. En heimurinn er að skreppa saman og það er bráðnauðsynlegt að við lærum erlend tungumál sem mest og best, að börnin okkar hafi tök á góðri menntun í erlendum málum. En við verðum að átta okkur á því að ef við sinnum ekki okkar eigin tungumáli og kunnum ekki móðurmálið vel getum við ekki lært tungu annarra almennilega. Þegar stöðugt vaxandi hluti þjóðarinnar hefur annað móðurmál en við verðum við að sinna íslenskunni og passa að hún sé mikilvægt tól sameiningar fyrir alla sem hér búa. Í því efni held ég, um leið og ég hvet hæstv. menntamálaráðherra í því verki hennar að efla kennslu bæði fyrir okkur sem höfum hana að móðurmáli og aðra, að það sé tímabært að setja ákvæði um íslenska tungu í stjórnarskrá. Því spyr ég hæstv. menntamálaráðherra: Hyggst ráðherra grípa til sérstakra aðgerða í því skyni að styrkja stöðu íslenskrar tungu? Mun ríkisstjórnin beita sér fyrir því að sett verði ákvæði í stjórnarskrá um að íslenska sé þjóðtunga Íslendinga?

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir þessa mikilvægu fyrirspurn sem kemur fram á tímum þar sem íslenskan á undir högg að sækja í heimi hnattvæðingar sem fer ört vaxandi. Sótt er að íslenskunni úr öllum áttum eins og við vitum og það er full þörf á því að stjórnvöld jafnt sem allir landsmenn geri sér grein fyrir því að það er ekkert sjálfsagt mál að íslenskan lifi af í heimi þar sem enskan sækir sífellt meira á og mörg tungumál eru í útrýmingarhættu. Íslensk fyrirtæki þurfa einnig að hugsa sinn gang hvað varðar val á tungumáli innan sinna vébanda en á tímum hraðvaxandi alþjóðasamskipta er notkun erlendra tungumála, einkum ensku, að verða æ ríkari þáttur í íslensku samfélagi. Ef við slökum á árvekni okkar í baráttunni fyrir því að viðhalda tungunni verður þess ekki langt að bíða að íslenskan fari halloka. Í stefnuskrá Íslenskrar málnefndar fyrir árin 2006–2010 kemur fram að nefndin hyggst leggja til að íslenska verði lögfest sem opinbert tungumál á Íslandi. Það má færa rök fyrir því að rétt sé að ganga lengra en nefndin leggur þarna til. Ég hef áður lýst því yfir í þessum ræðustól að ég telji skynsamlegt og æskilegt að tryggja stöðu íslenskunnar með sérstöku ákvæði í stjórnarskrá. Mér er kunnugt um að þetta hefur verið rætt á vettvangi stjórnarskrárnefndar á síðasta kjörtímabili og bind ég vonir við að næst þegar Alþingi fjallar um breytingar á stjórnarskrá Íslands verði ákvæði um stöðu íslenskunnar bundið í stjórnarskrá og svo ég svari spurningu hv. þingmanns: Já, ég mun beita mér sérstaklega fyrir því að svo verði. Við tryggjum hins vegar ekki stöðu íslenskunnar til framtíðar með laga- og stjórnarskrárákvæðum einum og sér. Margt annað þarf að koma til. Á degi hverjum heyjum við orrustu um stöðu íslenskunnar og þar verðum við öll að leggja okkar af mörkum. Við megum ekki hopa undan ásókn enskunnar eða annarra tungumála heldur halda uppi vörnum og helst að sækja fram. Það má auðvitað benda á eitt og annað sem gert hefur verið á undanförnum árum. Ég vil fyrst nefna til dæmis sameiningu fimm íslenskustofnana í hina öflugu Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum færðum. Ég er sannfærð um að þar felist ákveðin og ný spennandi sóknarfæri fyrir íslenskuna. Það er líka hægt að nefna önnur minni mál en allt vegur þetta þó nokkuð inn í baráttu okkar fyrir íslenskunni. Ég vil geta þess að ég sendi á árinu 2006 bréf til dreifingarmiðla kvikmynda, kvikmyndaframleiðenda, sjónvarpsstöðva og fjölmiðla og fleiri, og Samtaka þýðenda þar sem ég benti á að það færist sífellt í vöxt að heiti erlendra kvikmynda séu eingöngu á ensku þegar þær eru kynntar í kvikmyndahúsum, fjölmiðlum og víða, óháð því hvaðan þær eru síðan upprunnar. Ég beindi þeim óskum til allra sem framleiða, kynna og sýna kvikmyndir á Íslandi að staðinn sé vörður um íslenska tungu og að við kynningu á erlendum kvikmyndum verði áhersla lögð á að birta heiti þeirra á íslensku jafnframt því sem heiti á upprunamálinu fylgi með. Ég get líka nefnt sérstakan þjónustusamning sem ráðuneytið gerði við Ríkisútvarpið þar sem auknar kröfur og kvaðir eru lagðar á herðar Ríkisútvarpinu við það að stuðla að eflingu íslenskunnar og íslensks dagskrárefnis enda á íslensk tunga að vera þungamiðjan í menningarstarfsemi Ríkisútvarpsins. Ég vil að lokum einnig geta þess sérstaklega að ríkisstjórnin hefur samþykkt að veita 200 millj. kr. til íslenskukennslu fyrir fullorðna útlendinga fyrir árið 2007 og það sama gildir um fjárlagafrumvarpið 2008. Að auki vil ég geta þess að sérstök fjárveiting er fyrir ákveðið átaksverkefni sem er nú þegar hafið þar sem við erum að styrkja erlenda nemendur í framhaldsskólunum þannig að þeir verði ekki brottfallinu að bráð, að þeir haldist innan framhaldsskólanna og lykill að því er að efla íslenskuna í þeirra röðum. Samtals er því gert ráð fyrir að um 240 millj. kr. renni beint til íslenskukennslu fyrir útlendinga í því fjárlagafrumvarpi sem við ræðum nú á þinginu. Reynslan af íslenskukennslu fyrir útlendinga árið 2007 sýnir að eftirspurnin er gríðarleg. Að mínu mati hafa fyrirtækin staðið sig nokkuð vel við að sækja í að auka möguleika starfsfólksins til þess að læra íslensku. Ég vil geta þess að við úthlutuðum styrkjum til námskeiða fyrir um 7.600 einstaklinga á þessu ári. Hæstv. forseti. Ábyrgðin er hins vegar ekki eingöngu stjórnvalda. Hún er okkar allra, ekki síst fyrirtækjanna, stofnana og einstaklinga. Það hversu vel við öll hlúum að tungu okkar mun að sjálfsögðu ráða úrslitum um stöðu hennar í framtíðinni.

Frú forseti. Það er rétt að fagna sérstaklega þeirri fyrirspurn sem hv. þm. Ólöf Nordal færði hér fram til hæstv. menntmálaráðherra og einnig fagna því skýra svari sem hæstv. ráðherra veitti við spurningunni um það hvort eðlilegt væri að setja ákvæði í stjórnarskrá um íslenska tungu. Það er nauðsynlegt líka í þessu samhengi að rifja upp að á þinginu 2003–2004 flutti Mörður Árnason ásamt þingmönnum úr öllum þingflokkum tillögu til þingsályktunar um að athuga réttarstöðu íslenskrar tungu. Sú þingsályktunartillaga var samþykkt, þ.e. á þann hátt að henni var vísað til ríkisstjórnarinnar í maímánuði árið 2004. Í raun hefur því komið fram ríkur vilji þingsins til þess að taka þetta mál föstum tökum. Það er því, eins og ég sagði áðan, alveg sérstakt fagnaðarefni að hæstv. ráðherra tekur svo skýrt til orða. Ég er viss um að ríkisstjórnin sem nú situr mun að sjálfsögðu tryggja það með aðstoð allra þingmanna, hvar í flokki sem þeir standa, að við náum því markmiði sem að er stefnt 

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð þeirra sem hafa hér fagnað fyrirspurn hv. þingmanns og svörum hæstv. ráðherra. Ég held að það sé brýn þörf á umræðu á þessum vettvangi um stöðu íslenskunnar sem og annars staðar í samfélaginu. Ég fagna auðvitað umræðu um lagasetningu til að tryggja réttarstöðu íslenskunnar en tel mig þó vita að slík lagasetning dugi ekki til. Hún dugar fyrst og fremst ekki til þess að tryggja að við höldum áfram að hugsa á íslensku og að íslenska haldi áfram að vera það gagnsæja tungumál sem við höfum búið að hér frá landnámi. Í því samhengi vil ég ekki aðeins minna á íslenskukennsluna fyrir innflytjendur sem er mikilvæg heldur móðurmálskennsluna. Við höfum verið að sjá tölur um að hér sé minni móðurmálskennsla í grunnskólunum en í sumum nágrannalanda okkar, Svíþjóð og Danmörku til dæmis, og ég held að þar skipti máli að skoða málin mjög gaumgæfilega, ekki síst í ljósi síminnkandi lestrar barna og ungmenna, sem er 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að halda hér hlut íslenskunnar á lofti. Brýnt er að taka hana til umfjöllunar hér og annars staðar í samfélaginu ekki síst í ljósi umræðunnar sem verið hefur á undanförnum mánuðum og missirum og þess misskilnings sem jafnvel hefur gætt um málið sem notað er í landinu og stöðu þess. Hins vegar er það rétt sem kom fram hjá hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni að þetta efni var til umfjöllunar hér á þingi vorið 2004, flutt af fulltrúum úr öllum stjórnmálaflokkunum. Samþykkt var að vísa stöðu íslenskunnar til meðferðar í ríkisstjórninni. Vegna þess að núna er liðinn þessi tími þaðan í frá vildi ég nota þetta tækifæri og inna hæstv. menntamálaráðherra eftir því hvaða umfjöllun sú þingsályktun hlaut í ríkisstjórn og hvaða afgreiðslu málið fékk þar til þess að þingið sé upplýst um hvernig sá vilji hefur speglast í 

Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir hér fagna þessari umræðu og þeirri fyrirspurn sem hér hefur komið fram og svörum hæstv. ráðherra. Þetta er eitt af þeim málum sem við sennilega öll getum verið sammála um í þingsalnum að sé mikilvægt og við viljum vera á varðbergi gagnvart því að tapa ekki tungunni okkar, tungumálinu. Við viljum tryggja stöðu íslenskunnar. Hvað varðar þá þingsályktun sem hér var samþykkt og hefur komið til umfjöllunar þá mun hæstv. menntamálaráðherra eflaust svara því á eftir hvernig það mál þróaðist í ráðuneytinu, en það er ekki ríkisstjórnin sem slík sem fjallar um einstakar þingsályktunartillögur sem samþykktar eru. Ég vil bara fyrst og fremst koma hér upp til þess að taka undir með þeim sem hafa látið fögur orð falla um tunguna. Við Íslendingar erum náttúrlega sérfræðingar á ákveðnu sviði sem er að búa til ný orð þegar 

Herra forseti. Ég vil sérstaklega þakka fyrir umfjöllunarefnið hér er í dag. Ég tel þetta eitt af því brýnna sem þetta þing fjallar um, þ.e. sjálf tungan. Ég sakna þess eiginlega að enginn hafi komið inn á þá umræðu hérna en undanfarnar vikur hefur verið lítils háttar umræða um hvort við getum tekið upp einhvers konar tvítyngi í stjórnsýslunni. Ég held að það sé hlutur sem við þurfum að ræða. Ég er ekki sannfærður um að píetisminn sé endilega það besta. Slíkt gæti líka orðið til þess að fyrirtæki væru þá skyldug til að nota íslenskuna líka, þau sem þegar hafa tekið upp ensku sem aðalmál. Ég vil beina öðru sérstaklega til hæstv. menntamálaráðherra - ég heyrði áðan að hæstv. menntamálaráðherra hefur beint tilmælum til kvikmyndahúsanna og annarra varðandi nafngiftir kvikmynda - að sambærilegum tilmælum sé beint til fyrirtækjaeigenda þar sem það hefur verið plagsiður til margra áratuga, sá ósiður að fyrirtæki og verslanir heiti útlendum nöfnum sem sjálfsagt er að landstjórnin beiti sér gegn.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna fyrirspurn hv. þm. Ólafar Nordal og sömuleiðis svari hæstv. menntamálaráðherra Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur og annarra þeirra sem hér hafa talað. Það er meginmarkmið okkar Íslendinga að viðhalda tungunni. Hún er sameiningartákn þjóðarinnar og við þurfum, í þessu öra fjölmenningarsamfélagi sem við byggjum, að leggja megináherslu á að kenna aðfluttum Íslendingum íslenska tungu þannig að þeir upplifi að þeir séu í okkar landi sem hluti þjóðarinnar undir þessu sameiginlega tákni sem íslensk tunga er. Á það ber að leggja höfuðáherslu. Það skiptir meginmáli. Við hin sem fædd erum hér, höfum íslensku að móðurmáli, eigum síðan að sjá um að rækta þann arf sem okkur hefur verið færður.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir skýr svör. Það er rétt hjá henni og öðrum sem hafa talað að auðvitað er lagasetningin sjálf gagnvart íslenskunni ekki endilega grundvallaratriði en væri hins vegar mjög skýr skilaboð um það hvað okkur finnst um íslenskuna. Það er þannig að íslensk tunga býr með okkur öllum. Við verðum öll að leggjast á eitt ef við ætlum að halda íslenskunni á þeim stalli sem hún er. Síðustu vikur og mánuði hafa menn talað dálítið óljóst um það hvað þeir vilji með íslenskuna og þá er ég ekki að tala um menntamálaráðherrann. Ég tala fyrst og fremst um það hvernig þetta hefur þróast á viðskiptamarkaði og víðar. Þess vegna finnst mér mikilvægt að heyra sjónarmið ráðherrans og fagna þeim sérstaklega. Ég vil líka taka undir með öðrum hv. þingmönnum, sérstaklega hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, um lesturinn. Íslendingar lesa ekki nóg. Ég held að það sé mikið atriði til að viðhalda íslenskunni að við lesum og kennum börnunum okkur það. Því byrjum við á heima og getum bara gert heima. En nú er það þannig að stór hluti þeirra sem búa á Íslandi og hefur flust hingað síðustu ár talar sama tungumálið. Sá hópur hefur ekki sérstaklega mikla þekkingu á enskri tungu þannig að það er á margan hátt vandasamt við þá að tala. Þess vegna er mikilvægt eins og hæstv. ráðherra hefur oft nefnt og ítrekar það í svari sínu að kenna því fólki sem ætlar að búa hér tungumálið íslensku. Hún er hluti af okkar landi og okkar lífi. Að lokum vonast ég til þess að þingheimur sé mér og hæstv. menntamálaráðherra sammála um að íslenskan fái sinn sess í stjórnarskrá.

Herra forseti. Ég held að það sé nokkuð mikill samhljómur á Alþingi um að þetta ákvæði verði sett í stjórnarskrána. Ég dreg þá ályktun af umræðunni sem var góð um þessa fyrirspurn hv. þm. Ólafar Nordal. Ég held að það sé rétt sem hún m.a. kom inn á áðan, að við eigum að leggja mikla áherslu og mikinn þunga á íslenskukennslu fyrir útlendinga og þá sem vilja dveljast og búa á Íslandi. Við eigum í raun ekki að veita neinn afslátt af því. Við eigum að veita fólki tækifæri og veita fjármagn í það. Ég sé ekki betur, eins og ég gat um áðan, en að fyrirtækin séu að axla þessa ábyrgð, að reyna að miðla þessari kennslu og þeim námskeiðum sem á þarf að halda til fólksins, enda á það að vera að sjálfsögðu réttur okkar þegar við förum í blessuð bakaríin, eins og margir hafa verið að tala um, að fólk sem afgreiði okkur geti tjáð sig á íslensku. Ég veit að metnaður fyrirtækjanna stendur til þess að svo verði. Hér hafa menn m.a. nefnt tvítyngi. Ég held að þrátt fyrir ágæta anga alþjóðavæðingarinnar þá eigum við ekki algerlega að sleppa okkur eða missa í alþjóðavæðingunni sem slíkri. Auðvitað er þjónustan í hinu íslenska stjórnkerfi oft og tíðum veitt á erlendum tungumálum, hvort sem það er á pólsku eða ensku. En að sjálfsögðu á það ekki að vera þannig að sú skylda verði lögð á íslenskt stjórnkerfi að tala annað tungumál en íslensku. Íslenska er málið, hún hefur verið málið, er málið og hún er okkar mál til framtíðar. Hún er það sem hefur gert okkur að þjóð og ef við ætlum að veita einhvern afslátt innan stjórnkerfisins með því að skylt verði að tala annað tungumál þá verðum fyrst illa á vegi stödd.