Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. 1 frv. þessu, sem er stjfrv., eru ákvæði um aukinn stuðning við stofnun nýbýla í 2., 3., 4. og 5. gr., og í öðru lagi ákvæði um aukinn stuðning við ræktun á smájörðum, sem hafa tún að flatarmáli 25 ha. eða minna. Í þriðja lagi gerir frv. ráð fyrir hækkun á byggingarstyrk til sveitabæja úr 50 þús. í 60 þús. kr., eins og nú er. Nd. bætti inn í frv. heimildarákvæði fyrir Búnaðarbankann um að lána sveitarfélögum stofnlánadeildarlán til bústofnsauka, er þau láni síðan einstökum bændum með sérstökum skilyrðum. Þótt fyrir séu í stofnlánadeildarlögum ákvæði um bústofnslán, hafa þau ekki enn komið til framkvæmda, vegna þess að bankanum hefur ekki enn vaxið svo fiskur um hrygg fjárhagslega, að það hafi þótt fært, m.a. vegna þess, að lánveitingar út á ræktun og byggingar hafa sífellt farið hækkandi hin síðustu ár, t.d. s.l. ár orðið um eða yfir 100 millj., auk þess voru veðdeildarlán líka hækkuð á því ári úr 35 þús. út á jörð vegna eignaskipta upp í 100 þús. Ákvæði þessi um bústofnslán til sveitarfélaga eru í 1. gr., eins og frv. liggur hér fyrir, komið frá Nd., og enda þótt ég telji það fremur gagnslítið, má þó segja, að það geti komið að einhverju liði til bráðabirgða. 2., 3. og 4. gr. fjalla um aukin framlög til ræktunar á nýbýlum, og er gert ráð fyrir, að lágmarksframlag til nýbýla í heild hækki úr 6.5 millj. í 9.5 millj., eða um 3 millj., á ári næstu 20 árin, þ.e. frá 1965 til 1985, sbr. l. um stofnlánadeild landbúnaðarins frá 1962. 1962 var byggingarstyrkur til íbúðarhúsa á nýbýli 40 þús., 1963 var hann hækkaður með lagabreytingu 16. apríl í 50 þús., og nú er lagt til, að hann verði 60 þús. 1962 var hámark vegna túnræktar á nýbýlum 10 ha. á býli, 1963 var það hækkað upp í 15 ha. á býli, og nú er gert ráð fyrir 25 ha. á býli. Ræktun þessa kostar ríkissjóður, þegar um nýbýli er að ræða. Í 7. gr. frv. er fjallað um ræktunarstyrk, sem greiddur hefur verið til smábýla nú alllengi ofan á hinn eiginlega jarðræktarstyrk í því skyni, að tún smábýlanna megi vaxa sem allra hraðast. 1962 var ákveðið, að þetta aukaframlag næði til býla, sem hefðu 10 ha. tún eða minna. Áður var miðað við minni tún. 1963 var þetta framlag látið ná til ræktunar upp að 15 ha. Og nú er gert ráð fyrir, að það nái til 25 ha. túns á hverja jörð. Framlag þetta ásamt sjálfum jarðræktarstyrknum er hálfur kostnaður við ræktunina eftir mati. Frv. þetta gerir ráð fyrir, að þetta ákvæði sé til bráðabirgða og gildi í 7 ár, eða frá 1965 til 1972. Þá er þess enn að geta, að byggingarstyrkur til nýbygginga bæjarhúsa á sveitabýlum á nú að hækka úr 50 þús. í 60. 1962 var hann 40 þús., 1960 25 þús. og enginn áður. Breyting vegna 7. gr. á styrk til smájarðanna samkv. frv. mun kosta ríkissjóð um 11.725 millj., verða þá framlög ríkissjóðs 17.725 millj. Útgjaldahækkanir samkv. þessu frv. verða þá vegna hækkana til jarðræktar á nýbýlum 3 millj., vegna íbúðarhúsa 0.4 millj., vegna smájarðanna 11.725, samtals 15 millj. 12.5 þús. Eins og fram kemur í nál. meiri og minni hl. landbn., sem hér liggja frammi, hefur n. ekki orðið sammála að öllu leyti um afgreiðslu þessa máls og þó sammála um, að í frv. felist mikil fyrirgreiðsla og aukinn stuðningur við nýbýlamenn og aðra bændur, sem búa á of litlum jörðum. Í nál. minni hl. á þskj. 409 segir: „Frv. þetta stefnir í rétta átt, þar sem veita á samkv. því sérstakt framlag til jarðræktar að 25 ha. túnstærð á hverri jörð og hækka nokkuð óafturkræft framlag til íbúðarhúsa í sveitum.“ Enn segir í nál. minni hl.: „Fjárhagur bændastéttarinnar í heild verður ekki nægilega vel tryggður með hækkun á afurðaverði einungis.“ Undir hvort tveggja þetta, sem stendur í nál. minni hl., vil ég taka. Fram undir þetta hefur það verið aðalstefna í landbúnaðarmálum okkar að stuðla að smábýlamyndun í landinu. Fram undir þennan dag hefur það þótt viðunandi býli, sem hefur haft 10–15 ha. tún. En á túnum og annarri ræktun byggist landbúnaður okkar nær eingöngu nú orðið, síðan of dýrt þótti að sækja heyskap á útengjum. Á þessum smábúum varð svo einyrkjabúskapur nær alls ráðandi. Hin síðustu ár hefur vélanotkun farið ört vaxandi, um leið og vinnuhöndum fækkaði á hverju sveitaheimili. Vélarnar eru dýrar, og rekstur þeirra er líka dýr. Til að standa undir þeim kostnaði og um leið auknum kröfum um tekjur og kjör, sem sveitafólk verður að gera eins og önnur landsins börn, verða búin að stækka mikið frá því, sem talið var viðunandi fyrir um það bil 6–8 árum. En búin geta ekki stækkað, nema ræktunin aukist. Hún er undirstaðan. Á henni byggist öll afkoma sauðfjárræktarmannsins og slíkt hið sama kúabóndans. Um þau vandkvæði, sem hafa verið að skapast næstliðin 20–30 ár, vegna þess að flestar byggingar hafa verið smáhús á smájörðum og ræktun miðuð við helmingi minni bú en nú þarf til að standa sæmilega undir kostnaði og kröfum, sem hver bóndi verður nú að gera og sinna, skal ég ekki ræða hér. Aðeins skal sagt, að þau eru mjög erfið úrlausnarefni, en ekki þó vonandi óviðráðanleg. Jarðrækt er dýr, og húsagerð fyrir búpening er líka dýr. Hvorugt er gert nema að parti til fyrir þann, sem framkvæmir mannvirkin. Öðrum þræði er það fyrir þjóðfélagið í heild á líðandi stund, og að hinu leytinu er það í þágu framtíðarinnar. Þess vegna hlýtur það að vera réttlæti, að bóndinn beri ekki einn kostnaðinn af ræktuninni og byggingunum, ef túnið eða heyhlaðan er til frambúðar. Enda er það svo um landbúnað í flestum löndum eða öllum, að hann er látinn njóta stofnstuðnings. Að öðrum kosti þrífst hann ekki og fólkið fer frá honum og sezt að við önnur ónauðsynlegri viðfangsefni. Þetta viðurkenna allir og haga sér meira og minna eftir því. Um hitt eru að sjálfsögðu skiptar skoðanir alltaf, hversu langt á að ganga í kröfum annars vegar og í stuðningi hins vegar af hálfu hins opinbera. En ég er sammála minni hl. í landbn. í því, að afkoma bændastéttarinnar verði ekki tryggð einungis með hækkuðu afurðaverði. Þar verður einnig til að koma stofnstuðningur. Hjá okkur er ástandið þannig eftir 30 ára þróun til smábúskapar, að a.m.k. annað hvert býli er of smátt og getur ekki staðið undir nauðsynlegum umbótum til breytinga, bæði í ræktun og húsagerð, nema með miklum stuðningi frá heildinni. Þetta er nú í þriðja sinn í röð, sem breytingar eru gerðar á l. um aukaframlag til jarðræktar, og markið um leið sett hærra og hærra um bústærð eða undirstöðu að bústærð. Í því felst skilningur á því, sem fram undan er, sem vert er að viðurkenna. Og það er að nokkru leyti stefnubreyting í þessu efni, að því er snertir að veita stuðning til stækkunar túna og aukinnar ræktunar. Það miðar til réttrar áttar og kemur strax að talsverðum notum fyrir marga aðstöðulitla bændur. Og þar sem ég tel, að allt, sem horfir til eflingar landbúnaðinum, sé þjóðarnauðsyn, vil ég eindregið leggja til, að þetta frv. verði samþykkt og þau ákvæði þess, sem horfa til aukins styrks við ræktun á smábýlum, verði samþykkt.



Herra forseti. Eftir því sem samhjálp og félagshyggja þegnanna setur meiri svip á þjóðlífið, þeim mun betra er þjóðfélagið. Og því meira tillit sem tekið er til þessa í löggjöfinni, því fremur er stefnt að því að bæta það þjóðfélag, sem við störfum í. Á þetta er oft minnt í sambandi við almannatryggingar og eflingu þeirra. En þessa gætir minna, þegar líta þarf á hag atvinnuveganna, og stefna núv. hæstv. ríkisstj. færir að ýmsu leyti frá þessu marki, þar sem hún grundvallast á því, að fjármagnið safnist í auknum mæli á fáar hendur, en að sama skapi verður aðstaða margra hinna, sem veikari eru, erfiðari en ella. En löggjafarvaldið þarf þó eigi að siður að veita atvinnuvegunum stuðning og líta á þeirra hag, hag þeirra mörgu, sem að framleiðslunni vinna. Það hefur verið allmikið um það deilt hér á hv. Alþingi, hvort nægilega hafi verið hlynnt að landbúnaðinum í löggjöf á undanförnum árum eða ekki. Hæstv. ríkisstj. og liðsmenn hennar segja: Sjá, allt, sem við höfum gert, það er harla gott. - En framsóknarmenn líta öðrum augum á þessi mál. Við framsóknarmenn höfum iðulega bent á það hér á þingi og utan þings, að of skammt sé gengið fyrir hönd landbúnaðarins í ýmsum greinum og margt af því, sem gera þarf, ógert látið. Það má segja, að hér standi staðhæfing gegn staðhæfingu, en það er öllum hollt og raunar skylt að meta þetta rétt. Ef það á að gera, verður að skoða þessi mál af nokkru hærri sjónarhól heldur en líta eingöngu á dægurmálin, sem við er fengizt hverju sinni, og líta á, frá hvaða tímabili sú löggjöf er, sem valdið hefur þáttaskilum í starfi landbúnaðarins og orðið honum mest til gengis. Það yrði of langt mál og fellur raunar ekki inn í þann ramma, sem hér er markaður, að fara að rekja þá sögu ýtarlega í einstökum atriðum, en ég vil þó finna þessum orðum stað með því að nefna örfá dæmi frá liðnum árum. Á stjórnartímabili Framsfl. 1927–1931 voru sett mörg nýmæli í löggjöf, og landbúnaðurinn var þá settur í öndvegi. Þegar ríkisstj. Hermanns Jónassonar settist að völdum 1934 og samstjórn Framsfl. og Alþfl. hófst, var það eitt af fyrstu verkum þeirrar stjórnar að setja ný afurðasölulög. Þessi afurðasölulög hafa orðið bændastéttinni til ómetanlegs hags. Nýsköpunarstjórnin 1944–1946 virtist vilja fremur snúa sér að öðrum viðfangsefnum en eflingu landbúnaðar, en þó er rétt að geta þess, sem gert var, að undir hennar stjórn tókst þó að fá fram löggjöfina um jarðræktar- og húsagerðarsamþykktir í sveitum. Að þeirri lagasetningu var nokkur aðdragandi og þar var tregðu að mæta, en það tókst þó að fá þessa löggjöf setta á stjórnartíma nýsköpunarstjórnarinnar, en þetta nýmæli í löggjöf hefur valdið þáttaskilum í sveitunum með stofnun ræktunarsambandanna og þeim stórvirku framkvæmdum, sem síðan hafa orðið. Ef við lítum síðan á stjórn Stefáns Jóh. Stefánssonar, þá voru undir hennar forustu sett framleiðsluráðslögin, sem bændur búa við enn í dag og hafa áreiðanlega orðið bændastéttinni til mikilla hagsbóta, þótt þau lög þurfi nú lagfæringar við. Þá voru einnig sett lög um varnir gegn útbreiðslu næmra sauðfjársjúkdóma, lög um áburðarverksmiðjuna, svo að nokkuð sé nefnt. Allt eru þetta stórmerk nýmæli, sem hafa haft mikið gildi fyrir landbúnaðinn. Undir forustu stjórnar Steingríms Steinþórssonar frá 1950–1953 voru jarðræktarlögin sett, sem í raun og veru gilda enn í dag með nokkurri viðbót frá. 1955, og nú þegar þau eru tekin til endurskoðunar, eru margar greinar um framlög samkv. jarðræktarlögunum látnar standa óbreyttar frá því, sem þá var ákveðið. Stærra er ekki skrefið nú, þrátt fyrir þær verðlagsbreytingar, sem orðið hafa. Þá voru einnig í sambandi við löggjöf um Framkvæmdabankann landbúnaðinum tryggð föst fjárframlög til stofnlánadeildarinnar af mótvirðisfé og það beinlínis bundið í löggjöfinni. Ef litið er á stjórnartímabil vinstri stjórnarinnar frá 1956–1958, má minna á, að þá voru sett heildarlög um landnám, ræktun og byggingar í sveitum, þar sem m.a. var kveðið á um aukaframlag til ræktunar á þeim jörðum, sem höfðu þá minna en 10 ha. tún, og var það algert nýmæli. Þá var enn fremur hækkað úr 2½ millj. í 5 millj. árlegt ríkisframlag til ræktunar á nýbýlum. Þá var í fyrsta skipti um langt tímabil heimilað að veita óafturkræft framlag til íbúðarhúsa á nýbýlum, 25 þús. kr., og í fjárl. sett sérstök fjárveiting til þess. Af þessu nýmæli spratt svo síðar það að færa þetta út til íbúðarhúsa á eldri býlum. Fleira var um nýmæli í þeirri löggjöf, svo sem sérstakan stuðning til garðyrkjubýla og smábýla, sem styðjast við iðnað, og fleira mætti telja. Þegar þetta er skoðað og í sambandi við þá löggjöf, sem fyrrv. ríkisstj. hafa beitt sér fyrir, verður mér að spyrja: Hvar eru hin stóru nýmæli í landbúnaðarlöggjöf, sem sett hafa verið fyrir forustu núv. hæstv. ríkisstj.? Hvar er alla þá lagabálka að finna? Í nál. frá meiri hl. landbn. í hv. Nd. er gert nokkurt yfirlit yfir þessi efni. Og það yfirlit er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Er því rétt að rifja upp nokkrar breytingar, sem gerðar hafa verið á þessum tvennum lögum síðustu árin. 1960 var ákveðið, að 25 þús. kr. byggingarstyrkur, sem veittur var til byggingar íbúðarhúsa á nýbýlum, skyldi einnig ná til endurbygginga á jörðum hjá efnalitlum bændum. Hefur það ákvæði síðan verið ómetanlegur stuðningur mörgum efnalitlum bónda. Þá var einnig framlengt um 4 ár, til ársloka 1964, ákvæðið um aukastuðning við ræktun upp að 10 ha, býli, en upphaflega var því ákvæði aðeins ætlað að gilda til ársloka 1960. Árið 1961 er stuðningurinn til íbúðarhúsabygginga aukinn um 40 þús. kr. Á síðasta Alþingi var svo ræktunarmarkið fært úr 10 ha. í 15 ha., sem hærra framlags nýtur, og byggingarstyrkur hækkaður í 50 þús. kr. til íbúðarhúsa hjá þeim bændum, sem hafa meðaltekjur eða lægri. Með þeim tveim frv., er nú liggja fyrir, er svo gert stórfellt átak til stuðnings landbúnaðinum og stærra en áður hefur verið gert í einu lagi.“ Þetta er allt rétt, að því frádregnu, að fullmikið sé lagt í þessa síðustu setningu, sem ég las. En þetta eru ekki stórfelld nýmæli. Þetta er lagfæring á eldri ákvæðum, þar sem þau eru færð til leiðréttingar við gildandi verðlag, og því miður verður að segja þá sögu eins og hún er, að þrátt fyrir þessar lagfæringar, sem gerðar hafa verið með þessum hækkuðu framlögum, standa þeir, sem þeirra njóta, líklega ekkert betur að vígi en áður var vegna verðlagsþróunarinnar í landinu á sama tíma. M. ö. o.: það var þessi raunasaga, að þessi hækkuðu framlög hafa horfið til þess að mæta verðhækkunum svo að segja jafnóðum. Þetta er því fremur andóf gegn því að láta reka undan straumi heldur en að um stór nýmæli sé að ræða. Nú hafa framsóknarmenn á þessu þingi og raunar áður borið fram mörg mál, sem landbúnaðinn varða. En það er sama sagan, hvar sem borið er niður, að þau mál fást ekki afgreidd. Þeim er ýmist alls ekki skilað frá nefndum eða þá vísað frá og áhrifum þeirra eytt. Við höfum t.d. ár eftir ár borið fram eitt nýmæli um stuðning við bændur, sem rækta korn. Það fæst ekki samþykkt, og ekki aðeins það, að okkar frv. sé ekki tekið gilt, heldur er engri lagasetningu komið fram um þetta efni. Og nú er það svo, að það var mikil hreyfing af hálfu bændasamtakanna á s. l. ári að fá gerðar lagfæringar á framleiðsluráðslögunum. Um þetta voru haldnir fundir í landsfjórðungum. Forustumenn búnaðarsambandanna komu saman á ráðstefnu hér í Reykjavík, og auk þess hafa Stéttarsambandið og framleiðsluráðið unnið að þessum málum fyrir sitt leyti. Og niðurstaðan varð sú, að bændasamtökin urðu að lokum sammála um frv., sem mun vera í vörzlu hæstv. landbrh. En ég heyrði hæstv. ráðh. skýra frá því í umr. í Nd. fyrir nokkru, að hann sæi sér ekki fært að verða við þeim tilmælum að bera fram þetta frv., sem bændasamtökin hafa orðið sammála um og vilja fá lögfest. Hér er aðeins rifjuð upp saga og drepið á staðreyndir, en þær eru þess eðlis, að þær segja meira um það, sem snýr að landbúnaðinum um þessar mundir frá hálfu löggjafarvaldsins, heldur en mörg almenn orð. Ég mun svo þessu næst víkja nokkrum orðum að því frv., sem hér liggur fyrir. Það getur ekki leikið á tveim tungum, að landbúnaðurinn þarf á stuðningi löggjafarvaldsins og fjárveitingavaldsins að halda, eigi síður nú en oft áður. Ég geri ráð fyrir, að um það út af fyrir sig séu allir sammála. Og ég er þeirrar skoðunar og við framsóknarmenn, að þar þurfi að vinna samtímis að endurbótum á allmörgum sviðum. Það verður að tryggja bændunum réttlátt afurðaverð. Er, þó að það sé gert, þá er það að mínum dómi ekki nægilegt eitt út af fyrir sig, m.a. vegna þess, að þeir, sem minnsta framleiðslu hafa, fá ekki nægilegan stuðning með því einu að hækka verðlagið á afurðunum. Það þarf fleira að koma til jafnframt. Það þarf að auka afurðalánin, eins og rætt hefur verið hér á hv. Alþingi, og veita þannig bændastéttinni og þeim fyrirtækjum, sem veita bændunum þjónustu, betri viðskiptaaðstöðu en ella. Það þarf enn fremur að draga úr fjármagnskostnaði við framkvæmdir í sveitum og sérstaklega við stofnun nýbýla og auka stuðning til þess fólks, sem er að hefja búskap. Eitt, sem kemur mjög til greina í því efni, er lækkun vaxta, eins og framsóknarmenn hafa beitt sér fyrir, bæði nú á þessu þingi og fyrr. Og loks þarf að auka stuðning við framkvæmdir í sveitum, eins og stefnt er að að vissu leyti með því frv., sem hér liggur fyrir. Framsfl. átti frumkvæði að því fyrir mörgum árum að hafa stuðninginn af hálfu ríkisins við framkvæmdir í sveitum misjafnan eftir aðstöðu bændabýlanna. Þessi stefna fékk misjafna dóma fyrst í stað, en nú er svo komið, að það er almennt talið réttmætt að haga löggjöfinni á þessa lund, enda er þeirri stefnu greinilega fylgt í því frv., sem hér er til umr., þar sem sérstakt framlag á að veita til ræktunar á þeim jörðum, sem hafa minna en 25 ha. vélfært tún. Frv. stefnir því vissulega í rétta átt að dómi minni hl. landbn. En við, sem skipum minni hl., teljum, að það þurfi að setja ákvæði um fleiri atriði til hagsbóta fyrir landbúnaðinn heldur en gert er með þessu frv. óbreyttu. Þess vegna vill minni hl. freista þess að fá frv. bætt að miklum mun, með því að hann ber fram brtt. á sérstöku þskj., sem mundu færa svið löggjafarinnar mjög út, ef samþykktar yrðu, og verða bændunum til enn þá meiri hagsbóta en frv., ef það verður samþykkt óbreytt. Við leggjum til á þskj. 410, að komið verði á fót bústofnslánum, þannig að stofnlánadeildin veiti frumbýlingum og öðrum bændum til bústofnsaukningar og vélakaupa sérstök lán, og að stofnfé til þessara lána verði fengið þannig, að 40 millj. kr. verði óafturkræft framlag, sem ríkissjóður greiðir deildinni á næstu 8 árum með 5 millj. kr. framlagi á ári, en til viðbótar verði heimilað að taka 60 millj. kr. lán og ábyrgist fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs greiðslu lánsins. Þessi bústofnslán skulu samkv. till. okkar veitt frumbýlingum og öðrum bændum, sem fullnægja að öðru leyti skilyrðum laganna. Vextir af bústofnslánum skulu ekki vera hærri en 5% en lánstíminn fer eftir ákvörðun bankastjórnar, en skal þó ekki vera lengri en 10 ár. Það skal og áskilið, að ef efnahagur lántaka breytist svo, að honum verði auðvelt að greiða lán sitt á skemmri tíma að dómi bankastjórnarinnar, geti hún gert honum að greiða hærri afborganir af láninu en annars er tilskilið. Enn fremur sé það áskilið, að ef lántaki breyti um atvinnuveg, sé bankastjórninni heimilt að ákveða, að lánið sé þegar gjaldfallið. Heimilt er bankastjórninni samkv. till. að ákveða, að lán skuli vera afborgunarlaust fyrstu 3 árin. Enn fremur leggjum við til, að aukaframlagið eða hið sérstaka framlag til ræktunar á þeim jörðum, sem hafa minna en 25 ha. tún, verði ekki bundið við 50%, heldur samsvari því framlagi, sem nú er greitt vegna framræslu landsins, og verði 65%. Það mundi létta mjög undir fæti með þeim í bændastétt, sem örðugast eiga að leggja fram eigið stofnfé til framkvæmda. Fyrr á þessu þingi hafa verið samþykkt lagaákvæði um sérstakt framlag til sjávarútvegsins til aukningar á framleiðni í þeim atvinnuvegi. Það er vissulega rétt, að stefnt sé að því að gera framleiðni atvinnuveganna sem mesta, og sjávarútvegurinn hefur út af fyrir sig ekki sérstöðu í því efni. Það er þjóðfélaginu öllu til hags, að svo verði í öllum höfuðatvinnugreinum. Við leggjum því til, að ríkissjóður greiði stofnlánadeild landbúnaðarins sérstakt framlag, 25 millj. kr. árlega næstu 5 ár, og fé þetta verði lánað bændum og búnaðarfélögum til framleiðniaukningar í landbúnaði, og skulu lánin vera til 30 ára með 2% vöxtum. Lánin skulu veitt að fengnum till. nýbýlastjórnar til vélvæðingar og tæknibúnaðar á sveitabýlum, svo sem til endurbóta á fóðurgeymslum og peningshúsum, súgþurrkunar, færibanda, mjaltavéla, dráttarvéla og jeppabíla og enn fremur til steypuhrærivéla, jarðtætara og annarra jarðyrkjuverkfæra, sem búnaðarfélög kaupa. Allt miðar þetta að því að létta störfin og auka afköst í atvinnuveginum, að tækni, sem hér er nefnd, sé tekin í þjónustu hans, og teljum við því réttmætt, að að því sé stuðlað með samþykkt þessarar till. Ég hef þá gert nokkra grein fyrir brtt. þeim, sem við í minni hl. berum fram við þetta frv. Eins og ég hef áður tekið fram, mundi sú lagasetning, sem hér er fjallað um, verða mun víðtækari og áhrifameiri til hagsbóta fyrir bændastéttina, ef till. okkar ná samþykki. En ég vil að lokum endurtaka það, sem ég fyrr sagði, að frv. þetta stefnir vissulega í rétta átt, eins og það liggur fyrir af hálfu hæstv. ríkisstj., og þess vegna munum við, sem minni hl. skipum, styðja að framgangi frv., þótt svo fari, að brtt. okkar nái ekki samþykki.



Herra forseti. Það er nú í rauninni ekki ástæða til þess að segja mikið í tilefni af ræðu hv. 4. þm. Austf., sem hann var að ljúka við að flytja hér, og ég geri ráð fyrir, að mér nægi þær fáu mínútur, sem eru eftir af fundartímanum, til þess að gera nokkra grein fyrir þessu máli fram yfir það, sem áður hefur verið gert, og út frá því, sem hv. þm. var hér að segja, í sambandi við hugleiðingar, sem óhjákvæmilega koma fram í hugann, þegar hv. þm. fer að rifja upp stjórnmálasöguna allt frá 1927, eins og hann leitaðist við að gera hér áðan, í stórum dráttum að vísu. Ég ætla nú ekki að fara að ræða um ríkisstj. Framsfl. 1927–1931, mér finnst, að það komi ákaflega lítið þessu máli við. Ég veit, að þeir menn, sem þá voru í ríkisstj. fyrir Framsfl., Tryggvi heitinn Þórhallsson og Jónas Jónsson, voru velviljaðir landbúnaðinum, vildu ýmislegt fyrir hann gera, og hefur verið sagt, að a.m.k. Jónas Jónsson, sem enn er lifandi og skrifandi, hafi ekki átt samstöðu með Framsfl., vegna þess að hann hafi viljað styðja landbúnaðinn betur en Framsfl. treysti sér til. Þess vegna fékk hann ekki inni í blöðum flokksins og varð viðskila við hann. Svo spyrja menn í því sambandi: Hvernig stendur á því, að Tryggvi heitinn Þórhallsson, sem vissulega vildi vinna fyrir bændur, sá sér ekki fært að vera í Framsfl. og stofnaði nýjan flokk, sem hann kallaði Bændaflokk, vegna þess að Framsfl. á þessum tíma var latur í taumi og vildi lítið fyrir bændurna gera? Og það var ekki með vilja Tryggva heitins Þórhallssonar og þessara manna, að þannig var búið að bændunum, að þeir þurftu að loknu þessu fjögurra ára tímabili Framsfl. að fara í kreppulánasjóð fjöldamargir. En þetta er liðin saga og þetta er önnur tíð og kemur ekki þessu máli við. En það er dálítið óheppilegt hjá hv. þm. að vera að rifja þetta upp, vegna þess að það styrkir vissulega ekki þann málstað, sem hann vildi vera talsmaður fyrir. Hv. þm. talar um afurðasölulögin frá 1934, sem komu upp úr öngþveitinu, þegar bændur fóru í kreppulánasjóðinn. Það var ekkert undarlegt, þótt mönnum fyndist eitthvað þurfa að gera, eftir að dilkarnir fóru niður í 7 kr., til þess að bæta úr afurðasölumálunum. Og sannleikurinn er sá, að sjálfstæðismenn höfðu lítið út af fyrir sig út á afurðasölulöggjöfina að setja, heldur framkvæmd hennar, sem í byrjun þótti á ýmsan hátt ekki fara fram með eðlilegum hætti. En ég skal viðurkenna það, að ég var ekki þá farinn að taka þátt í stjórnmálum og ekki kunnugur því, sem þar gerðist, innan frá og vil því ekki ræða það mál sérstaklega hér, nema þá kynna mér betur þá sögu, og það kemur ekki heldur þessu máli við frekar en stjórnartími Framsfl. frá 1927–1931. En eitt vil ég þó minna hv. 4. þm. Austf. á, og það er það, að afurðasölulöggjöfin frá 1934 tryggði ekki betur en svo afurðaverðið til bænda, að þegar sjálfstæðismenn fengu tækifæri, þá notuðu þeir það til þess að hækka kjötið um 100% frá því, sem framsóknarmenn höfðu talið nægilegt að bændur fengju fyrir það. Og þess vegna er það, að bændur hafa oft spurt að því, hvað hefði skeð, ef sjálfstæðismenn hefðu ekki fengið þetta tækifæri til að skera sultarólina af bændastéttinni, til að bjarga bændum, til að koma í veg fyrir það, að þeir færu í hópum í Bretavinnu, eins og það var kallað. Það held ég, að flestum sé ljóst, að hefði skeð, ef sjálfstæðismenn hefðu ekki fengið þarna tækifæri 1942. Og upp úr því kom svo það, að lög um 6 manna nefnd voru sett 1943 og bændum með því tryggt eða átti að tryggja þeim, að þeir skyldu eftirleiðis fá ekki lakari tekjur en vinnandi menn við sjóinn. Það var byrjunin á þeirri afurðasölulöggjöf, sem sett var 1947 og við höfum búið að mestu leyti við síðan, og þa.ð var ákaflega mikilvægt atriði að fá það viðurkennt 1943, að bændur skyldu ekki búa við lakari kjör en aðrar vinnandi stéttir. Það fékkst, eftir að verðlagið hafði verið leiðrétt 1942, enda trúðu því margir, að þá hefði verið of langt gengið í verðhækkuninni, en það reyndist síðar, að það var ekki. Utanþingsstjórnin sat frá 1942–1944, og þá gerðist lítið markvert. Þeir, sem þá voru í ríkisstj., reyndu að halda í horfinu og gerðu skyldu sína að því leyti, og sú ríkisstj. verður ekki gerð að umtalsefni. 1944–1947 var svokölluð nýsköpunarstjórn, og hún reyndist á margan hátt vel. Og enda þótt ýmsir teldu ekki heppilegt og eðlilegt að hafa kommúnista þar með, þá verður því ekki á móti mælt, að nýsköpunarstjórnin lagði grundvöll að ýmsu því, sem við búum að í dag. Hún kom í veg fyrir það, að það fjármagn, sem þjóðin átti, færi í eyðslu, en væri notað til að kaupa atvinnutæki, svo sem nýsköpunartogarana. Og eins og hv. þm. sagði hér áðan, var lagður grundvöllur að því, að til landsins væru fluttar stórvirkar landbúnaðarvélar, með hinni merku löggjöf um jarðræktar- og húsagerðarsamþykktir í sveitum. Og önnur merk löggjöf var sett á þessu tímabili. Það voru raforkulögin, sem við búum enn í dag við, og rafvæðingin hefur farið fram í landinu samkv. þessum lögum, og þetta gerðist á þeim árum, þessi merku lög voru sett á þeim árum, sem framsóknarmenn voru ekki í ríkisstj. Svo var það 1947, eins og þm. sagði hér áðan, að framleiðsluráðslögin eru sett, en þau tryggðu bændum ekki fullt verð, vegna þess að það vantaði, eins og oft hefur verið sagt, botninn í þessa löggjöf, þannig að ef framleiðslan var meiri en svo, að hún nýttist öll í landinu, þá varð að selja úr landi hluta framleiðslunnar fyrir mun lægra verð en fékkst innanlands. Og þótt ákvæði væru í 1., sem heimilaði að hækka verð á innlendum markaði til að vinna upp tapið erlendis, þá tókst það aldrei, og þeir, sem fóru með þessi mál, voru sammála um, að þetta ákvæði væri til lítils gagns, það væri ekki mögulegt að hækka vöruna á innlendum markaði í því skyni að vinna upp tap á útfluttum vörum. Þess vegna var það, að mörg árin urðu bændurnir að búa við það að fá ekki grundvallarverðið, sem oft og tíðum var of lítið, vegna þess að grundvöllurinn var ekki réttur. En það er annað mál og ekkert um það að sakast. Verðlagsgrundvöllurinn hefur oft verið skakkur, en hefur þó verið leiðréttur mikið núna 2–3 síðustu árin, og því neitar enginn. En það, sem er mest um vert, er það, að framleiðsluráðslögunum var breytt í árslok 1939 og botninn settur í þessa löggjöf með því, að ríkissjóður tók ábyrgð á útflutningsverðinu, og eru miklar upphæðir, sem ríkissjóður hefur greitt og mun greiða einmitt vegna þessa ákvæðis, og þetta fékkst ekki inn í löggjöfina fyrr en núv. ríkisstj. var mynduð. Hv. 4. þm. Austf. gleymdi að minna á þetta áðan, þegar hann var að lesa upp afrekaskrá núv. ríkisstj. í landbúnaðarmálum. En þessu atriði verður ekki gleymt, að það verða 130 millj. sennilega á þessu ári, sem verða greiddar í þessu skyni, og bændur munu eiga eftir að reikna það út, hve marga aura mundi vanta á hvern mjólkurlítra, hvað margar krónur á hvert kjötkg. til þess að þeir fengju grundvallarverðið, ef þetta lagaákvæði væri ekki í gildi. Það er alveg öruggt. Og annað ákvæði í framleiðsluráðslögunum er líka mikilsvert, og það er það, að nú má breyta verði landbúnaðarvara ársfjórðungslega, ef kostnaður vex við framleiðsluna, í stað þess að áður var þetta hægt aðeins einu sinni á ári, eða 1. sept. ár hvert, í byrjun hvers verðlagsárs. Og það eru vitanlega margir bændur, sem spyrja: Hvernig stendur á því, að framsóknarmenn, þegar þeir voru í ríkisstj., gerðu ekki þessar nauðsynlegu breytingar á löggjöfinni? Og þar hafa bændur fengið svar, þeir fengu það á búnaðarþingi 1958. Þegar bændur á búnaðarþingi ræddu þessi mál mjög mikið og það tjón, sem landbúnaðurinn biði af því að flytja út afurðir fyrir mun lægra verð og taka á sig hallann á því, þá var rætt um það þar, hvort það væri ekki mögulegt að breyta l. og ríkissjóður tæki á sig þennan halla, og bændur á búnaðarþingi gerðu vitanlega tilraun til þess, en ráðh. Framsfl. sögðu, að það væru ekki peningar til í ríkissjóðnum. Það þýddi ekki að vera að bera fram óskir um slíkt, því að það væri ekki unnt að verða við þeim. Ég efast ekkert um, að margir framsóknarþm. hefðu viljað gera þetta, og þess vegna er það rétt, sem oft hefur verið sagt, að það er önnur stefna hjá þessum hv. þm., þegar þeir eru í ríkisstj, en þegar þeir eru utan stjórnar. Mér finnst, að hv. 4. þm. Austf. hefði í fullri hreinskilni átt að játa það og viðurkenna hér áðan, að þetta gat ekki gerzt, á meðan framsóknarmenn voru í ríkisstj., en tókst, eftir að núv. ríkisstj. var mynduð. Það er ekki vel gert af hv. þm. að vera að lesa hér upp afrekaskrá hv. vinstri stjórnar í landbúnaðarmálum, því að það minnir á, hvað það var, sem sú ríkisstj. gerði í landbúnaði. Það minnir á það, að þegar rætt var um aukastyrk til jarðræktar, var ekki talað um að miða við túnstærð, sem var yfir 10 ha., og þegar rætt var um þessi mál hér í hv. Alþingi, talaði þáv. landbrh. um, að það væri alveg þýðingarlaust að vera að koma með óskalista til stuðnings við landbúnaðinn, það yrði að vera raunhæft, sem menn töluðu um, það yrði að miða kröfurnar við gjaldþol ríkissjóðs o.s.frv. Og þá fór lítið fyrir frv. og kröfum á hendur ríkissjóði hjá hv. framsóknarmönnum. En þeir minna á það nú, að þeir hafi flutt mörg frv. á þessu þingi og fyrri þingum, síðan núv. stjórn var mynduð, um fjárframlög til landbúnaðar, og þær brtt., sem eru fluttar við þetta frv., sýna vissulega, að hv. framsóknarmenn búast við, að það sé meira fé í ríkissjóði nú en var 1957, þegar rætt var hér um breytingar á lögum um stuðning við þau býli, sem höfðu minnst tún. Hv. 4. þm. Austf. talaði um, að þetta hefði verið ákaflega merkilegt nýmæli, að hækka styrkinn á jörðum, sem höfðu tún upp að 10 ha., en það var náttúrlega ekkert nýmæli, því að áður hafði verið í lögum ákvæði um að veita aukastyrk til þeirra jarða, sem höfðu túnið undir 5 ha., þannig að hér var ekki um neitt nýmæli að ræða. En nú er flutt frv. um það, að aukastyrkur skuli veittur til þeirra jarða, sem hafa tún undir 25 ha., þ.e. til 3800 jarða í landinu af eitthvað rúmlega 5000 jörðum, og það er náttúrlega miklu stærra spor en stigið var 1957 og hefur miklu meiri þýðingu fyrir landbúnaðinn almennt en 10 ha. markið 1957. Og það skulum við vera sammála um og ræða um alveg í hreinskilni, og þær fréttir hef ég frá bændunum sjálfum, að þeim finnst, að hér hafi verið stigið myndarlegt skref. Ég er sannfærður um, að þó að frv. hefði verið í öðru formi og gengið eitthvað lengra, þá hefði hv. 4 þm. Austf. komið hér upp í ræðustólinn og talað fyrir kröfum, sem gengu lengra en það frv., vegna þess að hv. þm. og hans flokksbræður hér á Alþ. hafa óneitanlega haft það til siðs, síðan þeir komust í stjórnarandstöðu, að flytja brtt. við flest mál, sem ganga lengra en till. stjórnarinnar. Þetta er sannleikurinn í málinu. Og þegar við ræðum um þetta frv. um breytingar á stofnlánadeildinni, getum við haft í huga frv., sem rætt var hér á síðasta fundi og atkvgr. var um í dag, og þá kemur í ljós, að viðbótargreiðslur úr ríkissjóði til ræktunar og annarra framkvæmda, sem styrks njóta samkv. jarðræktarlögunum, munu nema um eða yfir 20 millj. kr. á ári. Búnaðarþing samdi frv. um heildarendurskoðun á jarðræktarl., og það frv. var á margan hátt ágætt, og ekki ætla ég að neita því, að það sé þörf á heildarendurskoðun jarðræktarlaganna. En í því frv. var gert ráð fyrir að hækka árlegt framlag ríkissjóðs um ca. 15 millj. kr. Það frv. hefur ekki enn séð dagsins ljós í heild, heldur nokkur atriði úr því ásamt þessu frv. En bæði þessi frv. gera ráð fyrir 20 millj. kr. útgjöldum árlega. M. ö. o.: búnaðarþing biður um 15 millj. kr. fjárveitingu til viðbótar árlega, en fær 20 millj. eða meira. Ég get nú ekki skilið annað en það hefði einhvern tíma þótt afgreiðsla í lagi af hendi ríkisstj., þegar búnaðarþing biður um 15 millj. og fær 20, það væri álitið vel gert af ríkisstj. Og sannleikurinn er sá, að bændastéttin í heild telur, að hér hafi verið myndarlega á tekið, þótt ýmsir þm. Framsfl. og þeir, sem skrifa í blöð þess flokks, vilji halda því fram, að þetta sé tiltölulega lítið og lengra hefði þurft að ganga. Það, sem ég vil segja, er það, að hér hefur verið stigið myndarlegt skref og stærra en venjulega til styrktar ræktun og framkvæmdum í sveitum, og þetta frv. miðar að því að bæta helzt fyrir þeim, sem mesta hafa þörfina. Ég gæti svo tekið undir það og sagt, að það væri æskilegt að gera meira. Ég tel, að þetta 25 ha. mark sé ekkert lokamark, og ég tel, að það sé æskilegt að endurskoða jarðræktarlögin í heild, taka þau til nákvæmrar endurskoðunar og athuga, hvað hægt er að gera frekar í þessum málum. En það er barnaskapur að láta sér detta í hug, að það verði stigið í einu og á sama þingi stærra skref en hér hefur verið gert. Og þegar hv. 4. þm. Austf. minnir á árið 1957 og afrekaskrá vinstri stjórnarinnar í landbúnaðarmálum, ætti honum og öðrum, sem hlustuðu á hans ræðu, að vera ljóst, að það er vonum meira, að gert sé á einu ári það, sem hér er lagt til með þessum tveimur frv. Hv. þm. spurði um það af miklu sakleysi og þó varla af því að hann hafi ekki vitað: Hvað er það, sem núv. ríkisstj. hefur gert fyrir landbúnaðinn? Og hér í nál. á þskj. 409 segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Síðan núv. stjórnarflokkar komust til valda fyrir rúmum 5 árum, hefur verið fátt um nýmæli í löggjöf til stuðnings landbúnaði.“ Ég ætla nú ekki að endurtaka það, sem ég sagði áðan um breytingu á framleiðsluráðslögunum. Þó að það hefði ekki verið nema það eitt, þá hefði það jafnazt á við það, sem hv. þm. las upp hér áðan úr afrekaskrá margra ríkisstj., sem framsóknarmenn höfðu landbúnaðarmálin í. En það er ýmislegt fleira, sem núv. ríkisstj. hefur gert til stuðnings landbúnaði, og þessi hv. þm. veit um þetta allt saman, þykist ekki vita, þykist vera sljórri en hann er. Þessi hv. þm. er ekkert sljór. Hann fylgist með þingmálum og veit vel, hvað fram fer, og þess vegna er alveg óþarfi fyrir hann að vera að leika hér einhvern mann, sem veit ekki, hvað hefur gerzt hér á hv. Alþingi eða í okkar stjórnmálasögu undanfarin ár. Hv. 4. þm. Austf. veit vel um það, fylgist vel með því. Hv. þm. veit líka, hvað þetta frv. gildir, sem við erum að ræða um, og hann man það, að á síðasta þingi var 10 ha. hámarkið fært upp í 15 ha. og nú upp í 25 ha. Hv. þm. veit, að þetta spor er eins þýðingarmikið eða jafnvel þýðingarmeira en þegar jarðræktarlögin voru fyrst sett og mun veita jafnvel meiri árangur en þá. Og hér í vetur voru forstöðumenn ræktunarsambandanna samankomnir á fund í Reykjavík, eftir að þetta frv. var fram komið, og létu það álit sitt í ljós, að ræktunin mundi stóraukast, eftir að þetta væri lögfest, og það er ekki nokkur minnsti vafi, að hún gerir það. Það er ekki nokkur minnsti vafi, að þeir, sem nú hafa 10 ha. tún eða 15 ha. tún, munu keppast við að koma markinu upp í 25 ha. Þeir fá 5500 kr. ræktunarstyrk og auk þess framræslukostnaðinn. Þetta er sá styrkur, sem á að gera þeim mögulegt að koma túnunum upp í 25 ha., og það býli, sem hefur 25 ha. tún, það er orðið hægt að búa á þeirri jörð, það er hægt af hafa lífvænlegan bústofn á henni. En það er það minnsta, og vandræðin, sem nú steðja að í landbúnaðinum, eru smábúin og smábýlin. En það er ekki núv. ríkisstj., sem hefur skapað smábændurna. Þeir hafa alltaf verið til, og þeir hafa alltaf haft lélega afkomu, og það, sem gera þarf, til þess að þeir flosni ekki upp, er þessi stuðningur og e.t.v. meira. Það má vel vera, að það sé meira, en það verður að byrja á að styðja þá til aukinnar ræktunar. Styrkur á íbúðarhús, það er gert ráð fyrir, að hann fari upp í 50 þús., var hækkaður í 40 þús. á s.l. ári, og auk þess er hann látinn gilda til allra íbúðarhúsa, en var áður aðeins til nýbýla. Og þá verð ég nú að segja það, að hv. 4. þm. Austf. hefði átt að viðurkenna það, þegar hann vildi fara að lesa upp afrekaskrá núv. ríkisstj. í landbúnaðarmálum, að búnaðarsjóðirnir hafa verið endurreistir. Gjaldþrotinu var forðað. Þeir eru aftur orðnir virkir og lána nú til landbúnaðarins miklu meira en áður. Þetta veit hv. þm. Hann veit það, að á s.l. ári var lánað úr stofnlánadeildinni 103 millj. kr., og ég veit, að hann man, hvað þetta var 1958. Það var meira en helmingi minna. Og hvers vegna var það? Það var af því, að það var ekki fé fyrir hendi. En ekki nóg með það, þegar upp er gert, þá vantar þessa sjóði um 32 millj. kr. til þess að eiga fyrir skuldum. Og það var vitanlega margt, sem olli því, og það væri þá helzt það, að þessir sjóðir voru látnir taka útlend lán og taka á sig skakkaföllin af gengisfalli, eins og við allir þekkjum, sem byrjaði 1958 með 55% yfirfærslugjaldinu og hélt áfram allt það ár út, þar til krónan gilti ekki meira í árslok 1958 en hún endanlega var skráð í ársbyrjun 1960, og þá sýnir það sig, að þessir sjóðir eiga ekki fyrir skuldum. En síðan hafa þessir sjóðir fengið innlent fé til ráðstöfunar og meira fé en áður. Og við þekkjum, hvernig þessi deild hefur verið byggð upp, og vitum það, að ef hún fær að þróast og starfa í friði, myndast stofnun, sem landbúnaðurinn mun njóta góðs af. Þetta mun verða sterk stofnun, sem verður stöðugt með hverju árinu færari um að veita auknu fjármagni til landbúnaðarins. Og ef landbúnaðurinn hefði átt stofnun með þessari löggjöf síðustu 10–20 árin, væri ekki um neinn fjárskort að ræða í landbúnaðinum. Þá eru hér lög um lausaskuldir bænda. Lausaskuldir bænda söfnuðust sérstaklega 1957 og 1958, vegna þess að verðlag hafði hækkað á byggingarefni, en stofnlánin ekki aukizt, og þeir, sem fóru í framkvæmdir þessi ár, þurftu að taka víxla og borga vitanlega víxilvexti. En til þess að losa bændur við það var lausaskuldunum breytt í 20 ára lán með 7% vöxtum á skuldabréfunum, en í reynd eru það 71/2 %, sem bændur verða að borga. En það hefðu fleiri bændur vitanlega getað notfært sér þessa löggjöf en raun bar vitni. Þó voru það, að mig minnir, eitthvað um 1200 bændur, og mig minnir, að það hafi verið um 70 millj. kr. fjárhæð, sem þannig var breytt, og var það vitanlega mikið til hagnaðar fyrir bændastéttina. Ég ætlaði ekki að tala lengur en fundartíminn entist, en hann er nú búinn og meira en það. Það er vitanlega freistandi að fara hér út í brtt. hv. minni hl. og leggja út af því eða bera þær saman við þær till., sem þessir hv. þm. höfðu fram að bera, þegar þeir studdu stjórn, o, s. frv., en hv. þm. hafa þskj. fyrir framan sig, og það þarf þess vegna ekki að vera að skýra frá því, hvað í því felst nánar, en ég vil aðeins að lokum endurtaka það, að þetta frv., sem gerir ráð fyrir stórauknu framlagi til ræktunar og byggingar í sveitum, er mjög mikils virði, og það þýðir ekki fyrir hv. framsóknarmenn að segja, að það sé í rauninni kannske lítilfjörlegt og gangi allt of skammt. Við skulum segja, að hér sé gert myndarlegt átak til hjálpar þeim, sem mesta þörfina hafa, um leið og við segjum, að með þessu er ekkert lokamark sett og sjálfsagt sé að hafa áfram opin augun fyrir því, hvað unnt er að gera frekar til aðstoðar við landbúnaðinn, því að vissulega er landbúnaðurinn sá atvinnuvegur, sem ber að efla og styðja af fremsta megni.