Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í vegalögum er svo fyrir mælt að leggja skuli fyrir Alþ., svo fljótt sem auðið er eftir að það kemur saman, skýrslu um framkvæmdir líðandi árs. Þessu ákvæði í lögunum þarf að breyta. Það liggur í augum uppi, að ekki er mögulegt að gera fulla grein fyrir framkvæmdum ársins fyrr en það er liðið og helzt ekki fyrr en nokkru eftir áramót. Þess vegna er skýrsla um framkvæmdir fyrir árið 1969 til umr. eftir að langt er liðið á þingið. Framkvæmdir í vegagerð á s. l. ári fóru fram eftir vegáætlun og má segja, að áætluninni hafi verið haldið í öllum atriðum, og mun hv. þm. vera kunnugt um það. Samkv. vegáætlun var gert ráð fyrir, að tekjur vegasjóðs gætu orðið á árinu 514.1 millj. kr., en rauntekjur urðu ekki nema 494.6 millj. kr. Halli á vegáætlun vegna minnkandi tekna varð 19.5 millj. kr. Tekjur af gúmgjaldi voru 9.7 millj. kr. lægri en áætlað hafði verið. Þungaskattur var 3.1 millj. kr. undir áætlun og tekjur af benzíngjaldi gáfu 6.7 millj. kr. minna en reiknað hafði verið með. Ástæður fyrir þessu geta verið margvíslegar, benzínnotkun hefur eðlilega verið minni á s. l. sumri en venjulega, vegna þess hvernig tíðarfarið var, og fólk ferðaðist minna af þeim ástæðum. Gúmslit hefur einnig orðið minna af þessum sömu ástæðum, og einnig eru ástæðurnar þær, að verð á gúmi og benzíni hækkaði og innflutningur bifreiða dróst mjög saman, eins og alltaf á sér stað á fyrstu mánuðum eftir miklar verðhækkanir. Ástæða er til, að nú sé komið á eðlilegt jafnvægi í þessum málum. Eftir að leyfisgjöld af bifreiðum hafa verið felld niður, mun innflutningur bifreiða aukast á ný. Eins og fyrr var greint var halli á vegáætlun vegna minni benzínsölu, minni þungaskatts og lægra gúmgjalds en reiknað hafði verið með 19.5 millj. kr. Auk þess var unnið að viðgerðum á vegum vegna flóða og vetrarviðhaldi umfram það, sem áætlað var, fyrir 8 millj. kr. Og er því raunverulegur halli vegasjóðs á árinu 27.5 millj. kr. Viðhaldskostnaður þjóðvega er alltaf mjög mikill og fer alltaf eftir tíðarfari, hvort sú upphæð, sem áætluð er á þann lið, nægir. Á s. l. ári voru áætlaðar 175 millj. kr. til viðhalds þjóðvega. Af þessari upphæð var áætlað, að 25.5 millj. kr. færu til vetrarviðhalds, þar af 16.9 millj. kr. á tímabilinu janúar til júní, en 8.6 millj. kr. á tímabilinu okt. til des. Kostnaður við vetrarviðhaldið reyndist vera 28 millj. kr. Tjón af völdum náttúruhamfara verður flest ár. Í lok febr. og í marz urðu mikil flóð víðs vegar á landinu, en þó sérstaklega á Suður- og Vesturlandi. Kostnaður við viðgerðir á skemmdum af völdum þessara flóða var 5.2 millj. kr. Einnig þurfti að styrkja varnargarða á Mýrdalssandi og í Mýrdal vegna vatnavaxta s. l. sumar. Kostnaður við það var 0.9 millj. kr. Beint tjón af völdum flóða á árinu var samtals 6.1 millj. kr. Viðhald á vegum yfir sumarmánuðina var ofaníburður, mölun og hökkun efnis, viðhald brúa, rykbinding vega og heflun. Áætlaður kostnaður við það var 129.2 millj. kr. Var reynt að láta sem minnst af viðhaldsfénu fara í gagnslausar aðgerðir snemma vors. Nýttist fjárveitingin því að þessu sinni betur en fyrr. Eins og flestir munu hafa veitt athygli voru vegirnir óvenjulega góðir s. l. sumar, þrátt fyrir miklar rigningar víða um landið. Til viðhalds á hraðbrautum var varið um 4 millj. kr. Unnið er að aukinni hagræðingu í vegaviðhaldi. Í maí 1969 voru verkstjórar hjá Vegagerðinni kvaddir til tveggja daga fundar. Aðalefni fundarins var hagræðing í viðhaldi malarvega og möguleikar á betri nýtingu viðhaldsfjárins. Verkfræðingur frá Vegagerðinni hefur ferðast um Noreg og Svíþjóð og kynnt sér viðhald malarvega í þessum löndum. Unnið var að vegmerkingu á árinu. Lokið er merkingu á akfærum hraðbrautum og 94% af þjóðbrautum hefur verið merkt, en aðeins 41 % af landsbrautum hefur verið merkt. Vinna ber að því að ljúka við vegmerkingar svo fljótt sem auðið er. Eins og vegáætlunin heimilar, hefur rn. aflað fastra lána til nokkurra þeirra vega, sem tilgreindir eru í III. kafla vegáætlunar 1969. Til einstakra vegaflokka nema þessi lán eftirtöldum upphæðum: Til hraðbrauta 32.4 millj. kr., til þjóðbrauta 21.9 millj. kr. og til landsbrauta 9.8 millj. kr. Af þessum lánum eru 32.4 millj. samkv. framkvæmdaáætlun ríkisstj., en 31.7 millj. kr. samkv. Vestfjarðaáætlun. Um skiptingu þessara lána vísast til grg. um framkvæmdir á einstökum vegum. Þar sem grg. sú liggur fyrir prentuð á borðum hv. þm., þykir ekki ástæða til að gera frekari grein fyrir skiptingu lánanna. Föst lán vegasjóðs í árslok 1969 voru 577.3 millj. kr. Vegasjóður greiðir aðeins 6.8 millj. kr. af kostnaði við þessi lán. Fjárveiting úr ríkissjóði árið 1970 er 52.5 millj. kr. og áætlað veggjald af Reykjanesbraut 15 millj. kr. Á árinu var fylgt þeirri reglu, sem gilt hefur undanfarið ár, að samþykkja aðeins bráðabirgðalán til þeirra vegaframkvæmda, sem fjárveitingu hafa í vegáætlun næstu ár. Þannig voru tekin lán til þjóðbrauta, landsbrauta og sýsluvega með sama hætti og áður, en einnig voru tekin lán til hraðbrauta á árinu að upphæð 19.7 millj. kr. Sjá má á þeirri skýrslu, sem lögð hefur verið fram, hvernig unnið var við einstaka vegi. Er því ekki ástæða til að rekja það nánar. Við lestur skýrslunnar kemur í ljós, að unnið hefur verið að framkvæmdum fyrir þær upphæðir, sem vegáætlun er byggð á, þótt áætlun hafi ekki staðizt fjárhagslega, eins og áður var getið. Verður því að útvega það fjármagn, sem vantar samkv. vegáætlun. Auk vega og brúa hefur verið unnið að uppgræðslu og girðingum, eftir því sem ástæður voru til. Hefur uppgræðsla Vegagerðarinnar meðfram vegum borið mjög góðan árangur. Til rannsókna á Skeiðarársandi voru veittar 3.5 millj. kr. Hluti af þessari upphæð fór til þess að greiða áfallinn kostnað frá árinu 1968, að öðru leyti fór fjárveitingin til ýmiss konar rannsókna og framkvæmda á s. l. ári. Skeiðarársvæðið hefur verið mælt með tilliti til kortagerðar eftir loftmyndum. Kortrannsóknir hafa verið gerðar og varnargarðar verið byggðir í tilraunaskyni. Vatnamælingar voru gerðar s. l. sumar í sambandi við jökulhlaupið í Grænalóni. Á þessu ári er einnig fjárveiting til áframhaldandi rannsókna á þessu svæði. Verður unnið að því að fá úr því skorið, með hvaða hætti heppilegast verður að koma öruggum samgöngum á yfir Skeiðará. Talsvert hefur verið gert að því að bæta ýmsa fjallvegi landsins. Heildartekjur sýsluvega 1969 námu 25 millj. og 740 þús. kr. Er gert ráð fyrir, að tekjur sýsluvegasjóða hækki nokkuð og verði á árinu 1972, þegar núgildandi vegáætlun lýkur, 27 millj. 264 þús. kr. Nokkur breyting var gerð á sýsluvegum með breyt. á vegal. árið 1969. Hefur flestum að athuguðu máli fundizt þær breyt. eðlilegar. Til vega í kaupstöðum og kauptúnum var varið samkv. vegáætlun 51 millj. 301 þús. kr. Íbúatala í kaupstöðum og kauptúnum var á árinu 168 þús. 971. Þéttbýlisfénu er skipt samkv. 32. og 34. gr. vegalaga, eins og fram kemur í skýrslu þeirri, sem fyrir liggur. Segja má, að það fjármagn, sem kaupstaðir og kauptún fá greitt úr vegasjóði samkv. vegal., hafi gerbreytt ástandi gatna víðast hvar á landinu. Til véla- og áhaldakaupa var varið, samkv. því sem er á vegáætlun, 14 millj. kr. Eftirfarandi vélar voru keyptar: Tveir stórir vegheflar með útbúnaði til snjóruðnings, einn snjóblásari, ein mælingabifreið, ýmsar minni vélar og tæki, svo sem véldælur, lofthitarar, snjótennur, festivagn o. s. frv. Auðvitað þyrfti það fé, sem varið er til vélakaupa, að vera talsvert meira en hér er um að ræða, því að það skiptir miklu máli að hafa góðar vélar og hafa ekki allt of slitnar vélar. Það verður til þess, að vegaviðhaldið bæði að vetri og sumri getur orðið ódýrara. Til byggingar áhaldahúss á Akureyri var varið talsverðri upphæð. Þótti nauðsynlegt að hefja þá byggingu. Það er aðeins fyrri áfangi, sem steyptur var upp, og er síðar ætlað að bæta við það hús. Til tilrauna í vegagerð var varið 3.1 millj. kr. Nauðsynlegt þykir að verja talsverðu fé í þessu skyni, og hafa tilraunir, sem gerðar hafa verið, borið góðan árangur og leitt til þess, að menn vita betur nú, hvernig að ýmsum framkvæmdum ber að standa. Í sept. s. l. ákvað ríkisstj. að hraða lagningu hraðbrauta, þ. e. auka framkvæmdir við Vesturlandsveg og Suðurlandsveg. Stefnt er að því að ljúka vegagerð upp í Kollafjörð og austur að Selfossi á árinu 1972, eins og ætlað er í vegáætlun, með því að nota þær lánsheimildir, sem þar eru fyrir. Er óvíst, að það þurfi að nota allar heimildirnar, þó að þessum verkum verði lokið á áætlunartímabilinu. Sótt hefur verið um lán í Alþjóðabankanum í þessu skyni og er talið líklegt, að það fáist. 1. júlí n. k. er gert ráð fyrir að setja gjaldmæla í dísilbifreiðar, sem eru 5 tonn eða stærri. Talið er nauðsynlegt að koma þessu á hér. Reynslan hefur sýnt það í Noregi, að það hefur gefizt vel. Benzíngjaldið er lagt á í því skyni, að menn borgi til veganna eftir því, hvað þeir aka mikið, en með því að leggja sama þungaskatt á jafnþungar bifreiðar kemur þetta mjög ójafnt niður. Sumar bifreiðar jafnþungar aka ekki nema 10–15 þús. km á ári, en aðrar 50–60 þús. eða jafnvel meira. Með því að setja gjaldmæla í bifreiðarnar kemur það réttláta út, að þeir, sem nota vegina mest, borga mest til veganna. Norðmenn hafa fram að þessu verið þeir einu, sem hafa tekið upp þetta kerfi, en nú eru Svíar að undirbúa það hjá sér og gera þeir ráð fyrir, að það taki ekki gildi fyrr en 1974. Það var einhvern tíma sagt, að það væri skrýtið, hvað Vegagerðin og rn. væru lengi að útbúa þetta hér og koma þessu í framkvæmd, því að það eru a. m. k. tvö ár síðan farið var að tala um að setja gjaldmæla í bifreiðar. En ef Svíar ætla sér 4–5 ár til undirbúnings þessu, þá er ekki mikið þó að Íslendingar hafi ætlað sér a. m. k. tvö ár. Það er rétt að taka saman hér til glöggvunar það, sem reyndar stendur í skýrslunni, hvað unnið hefur verið við einstaka vegi, og svo einnig, hvað margar brýr hafa verið gerðar á árinu. Fullnaðarfrágangur og undirbygging hraðbrauta á árinu var á 10.7 km löngum vegi. Lagning malarslitlags var 7 km, lagning varanlegs slitlags annars var 1.6 km, brýr 10 m og lengri 54 m, tvær brýr. Á þjóðbrautum voru undirbyggðir vegir 44.6 km, lagt slitlag 47.2 km, brýr 10 m og lengri fjórar, 120 m, smábrýr þrjár, 16 m. Á landsbrautum voru undirbyggðir vegir 36 km, lagt slitlag 36.5 km, brýr 10 m og lengri tvær, 32 m, smábrýr sex, 35 m. Á sýsluvegum, brýr 10 m og lengri, þrjár, 33 m, smábrýr sjö, 39 m. En yfirlit um vegaframkvæmdir á sýsluvegum liggur ekki enn fyrir hjá Vegagerðinni. Fjallvegir: Það var ein brú lengri en 10 m, 21 m. Þá hefur oft, þegar skýrsla um vegaframkvæmdir hefur verið til umr. hér á hv. Alþ., verið um það spurt, hvað mikið fé hafi farið í snjómokstur og viðhald í einstökum tilfellum. Ég hef ekki enn fengið í hendur sundurliðaða skýrslu um árið 1969, en ég er hér með árið 1968 og það var ekki gerð grein fyrir því hér, þegar vegaskýrsla var til umr. fyrir árið 1968, og þykir mér því rétt að lesa það upp hér. Reykjaneskjördæmi: Vetrarviðhald 2 millj. 45 þús. kr., almennt viðhald 11 millj. 720 þús. kr., vegheflun 5 millj. 68 þús. kr., viðhald brúa 360 þús. kr., rykbinding 1 millj. 774 þús. kr., vatnaskaðar 1 millj. 264 þús. kr. Samtals 22 millj. 231 þús. kr. Vegalengd í km 410. Vesturlandskjördæmi: Vetrarviðhald 4 millj. 410 þús. kr., almennt viðhald 13 millj. 34 þús. kr., vegheflun 5 millj. 298 þús. kr., viðhald brúa 1 millj. 680 þús. kr., mölun efnis 4 millj. 576 þús. kr., rykbinding 367 þús. kr., vatnaskaðar 2 millj. 511 þús. kr. Viðhald samtals 31 millj. 877 þús. kr. Vegalengd vega 1450 km. Vestfjarðakjördæmi: Vetrarviðhald 7 millj. 402 þús. kr., almennt viðhald 9 millj. 567 þús. kr., vegheflun 1 millj. 939 þús. kr., viðhald brúa 645 þús., rykbinding 31 þús., vatnaskaðar 185 þús. Samtals 19 millj. 769 þús. Vegalengd vega 1300 km. Norðurlandskjördæmi vestra: Vetrarviðhald 3 millj. 222 þús., almennt viðhald 9 millj. 354 þús., vegheflun 2 millj. 162 þús., viðhald brúa 1 millj. 277 þús., rykbinding 35 þús., vatnaskaðar 566 þús. Samtals 16 millj. 616 þús. Vegalengd er 1210 km. Norðurland eystra: Vetrarviðhald 6 millj. 62 þús., almennt viðhald 8 millj. 868 þús., vegheflun 2 millj. 513 þús., viðhald brúa 359 þús., mölun efnis 3 millj. 343 þús., rykbinding 261 þús., vatnaskaðar 362 þús. Samtals 21 millj. 533 þús. Vegalengd 1280 km. Austurlandskjördæmi: Vetrarviðhald 7 millj. 215 þús., almennt viðhald 10 millj. 456 þús., vegheflun 2 millj. 566 þús., viðhald brúa 1 millj. og 50 þús., mölun efnis 450 þús., rykbinding 2 þús., vatnaskaðar 6 millj. og 30 þús. Samtals 28 millj. 209 þús. Vegir 1630 km. Suðurlandskjördæmi: Vetrarviðhald 1 millj. 562 þús., almennt viðhald 13 millj. 391 þús., vegheflun 5 millj. 734 þús., viðhald brúa 935 þús., mölun efnis 8 millj. 414 þús., rykbinding 266 þús., vatnaskaðar 3 millj. og 418 þús. Samtals 33 millj. 719 þús. Vegalengd 1560 km. Ég tel rétt að lesa þetta upp, því að það hefur oft verið um þetta spurt og í þessu felst nokkur fróðleikur, hvernig þessu viðhaldsfé er skipt, sem hlýtur að vera áraskipti að, eftir því hvernig tíðarfarið er víðs vegar um landið, sem er oftast allbreytilegt. Þá er það greiðsluhallinn, sem áður var um getið, 27.5 millj. kr., sem Vegagerðin hefur nú ýtt á undan sér, eytt meiru á árinu heldur en tekjurnar raunverulega leyfðu til þess að halda vegáætluninni. En það er vitanlega ljóst, að þess fjár verður að afla. Þessa skuld verður að greiða. Það er ekki vitað, hvernig árið 1970 kemur út, en við gerum okkur vonir um, að það verði a. m. k. minni halli á því ári, að tekjur vegasjóðs standist betur, m. a. vegna þess að lengra er nú um liðið frá verðhækkunum á gúmmíi og benzíni og enginn vafi er á því að meiri innflutningur á bifreiðum verður á þessu ári heldur en því síðasta. En jafnvel þó að vegáætlunin stæðist árið 1970, þá er hér 27.5 millj. kr. baggi, sem verður að greiða. Nú er heimild til að endurskoða vegáætlunina í haust, og ég geri ráð fyrir, að flestir þm. óski eftir því, að sú endurskoðun fari fram, og þá er vitanlega mjög æskilegt, að möguleikar væru á því að afla vegasjóði aukinna tekna, ekki aðeins til þess að greiða þessa skuld, heldur talsvert meira til þess að endurskoða framkvæmdaáætlunina víðs vegar um landið. Það er mál, sem ekki verður rætt að þessu sinni. Það er eðlilegt, að það bíði til haustsins. En ég þykist vita, að þess verði óskað að nota þá heimild, sem fyrir hendi er til endurskoðunar á vegáætlunum. Ég sé svo ekki, herra forseti, ástæðu til þess að fara fleiri orðum að svo stöddu um vegáætlunina. Eins og ég sagði áðan, þá liggur skýrslan fyrir prentuð á borðum hv. þm. og þeir munu hafa kynnt sér hana, og það er ekki ástæða til þess að vera að lesa mikið upp úr henni. En þær skýringar, sem ég hef hér gefið í stuttu máli, vona ég að verði að nokkru leyti til leiðbeiningar, og að sjálfsögðu er ég tilbúinn til þess að svara þeim spurningum, sem fram kynnu að koma.



Herra forseti. Þetta eru aðeins örfá orð. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þá skýrslu, sem hann hefur gefið hér og hefur reyndar verið útbýtt prentaðri áður og þá ýtarlegri. Þó virtist mér hann gefa nokkru ýtarlegri upplýsingar um viss atriði heldur en í þessari prentuðu skýrslu voru, og hef ég ekki getað gert mér grein fyrir þeim upplýsingum enn, því að þær voru fluttar fyrir stuttri stundu. Hæstv. ráðh. sagði eitthvað á þá leið, ef ég hef tekið rétt eftir, að ríkisstj. hafi á tilteknum tíma nú nýlega ákveðið að hraða lagningu hraðbrauta í landinu, sem ég skil auðvitað svo, að hún hafi ákveðið að beita sér fyrir því, að lagningu hraðbrauta verði hraðað. Ég vil aðeins í þessu sambandi leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort ríkisstj. hafi nokkra ákvörðun tekið um að hraða eða beita sér fyrir að hraða lagningu þjóðbrauta. Hraðbrautirnar, sem svo eru nefndar í vegalögum, eru ekki mjög mikill hluti af þjóðbrautakerfi landsins, þ. e. a. s. þeirri hringbraut í kringum landið í ýmiss konar ástandi, sem segja má að nú sé til. En megnið af þessum aðalbrautum eru hinar svokölluðu þjóðbrautir, sem tengja saman landshluta og byggðarlög og eru samgöngulífæð landsins. Og um þetta er fsp. mín, hvort stjórnin hafi tekið nokkra sérstaka ákvörðun varðandi þjóðbrautirnar. Hæstv. ráðh. ræddi hér nokkuð um viðhald þjóðveganna og þá sérstaklega um snjómokstur, og ég hygg, að þau nýju atriði, sem fram komu í ræðu hans og ég minntist á hér áðan, hafi verið um þau efni. Nú ætla ég ekki að spyrja um neitt í sambandi við þetta, en ég vil bara vekja athygli á því, að sums staðar á landinu telja menn sig afskipta að því er varðar snjómoksturinn. Það munu vera til reglur, sem vegamálastjórnin fer eftir um þetta efni, sem ég hef nú ekki í höndum og veit ógerla hvernig eru, og ég ætla mér ekki heldur að spyrja um þær reglur að svo stöddu, enda kunna þær að vera eitthvað breytilegar. En ég vil endurtaka þetta, að ýmsum finnst þeir vera afskiptir um snjómokstur, eftir því sem þeir frétta úr öðrum héruðum og öðrum landshlutum. Ég vil leggja áherzlu á, að athugun fari fram á þessum efnum og þessum reglum, ef einhverjar eru, til þess að gera sér grein fyrir, hvort það hafi við rök að styðjast, að í sumum hlutum landsins sé óeðlilega lítill snjómokstur miðað við aðra, og vil ég í því sambandi alveg sérstaklega nefna Norðausturland.



Herra forseti. Það væri mjög leitt, ef einhverjir væru afskiptir með snjómokstur og það væri vegna hlutdrægni í framkvæmdum. Ég held, að það sé alveg óhætt að fullyrða, að að er ekki viljandi og ekki hlutdrægni í framkvæmdum, sem veldur því, að sumum kann að sýnast þetta vera svo. En það er vitanlega ákaflega erfitt að annast snjómoksturinn þannig, að allir geti orðið ánægðir, og snjórinn fellur náttúrlega misjafnlega niður. T. d. í vetur hefur hann fallið meira hérna á Suðurlandi en um Norðurland, en oftast er snjóþyngra á Norðurlandi, eins og við vitum, og þetta er alltaf mjög erfitt í framkvæmd. En ég hygg, að það sé oftast lagt meginkapp á að moka þær leiðir, sem fjölfarnastar eru, og held ég, að það verði að finna afsökun fyrir því. Hitt er svo skiljanlegt, að mönnum leiðist að vera kannske innilokaðir langtímum saman og óski eftir því, að það verði mokað og gert fært. Þetta finnst mér allt saman eðlilegt, en hv. síðasti ræðumaður vildi alls ekki halda því fram, að menn væru afskiptir af annarlegum ástæðum, heldur að ýmsum fyndist þetta. Og þetta getur allt saman verið eðlilegt. Mönnum finnst það, að þeir séu afskiptir, þeir halda, að þeir séu kannske rangindum beittir, þegar þeir eru lengi innilokaðir, jafnvel þó það sé allt af eðlilegum ástæðum. Þegar snjóbyljir geisa kannske dag eftir dag, þá er eðlilegt, að það sé hikað við að moka. Það er búizt við kannske, að vegurinn lokist um leið og búið er að komast í gegn með ærnum kostnaði. En það má segja, að þessar tölur, sem ég las áðan upp um vetrarviðhaldið, sem er að meginhluta snjómokstur, þær segja náttúrlega ekki neitt um það, hvort einstakir landshlutar hafi verið afskiptir eða ekki, þetta eru misjafnlega háar tölur. Þar segir t. d., að á Norðurl. e. 1968 er vetrarviðhaldið þar, sem er, að ég hygg, u. þ. b. 100% snjómokstur, það voru ekki nein vatnsflóð, 6 millj. 62 þús. kr. En jafnvel þótt þessi upphæð hafi verið notuð 1968 til snjómoksturs í Norðurl. e., þá er ég alveg samþykkur því, að það hafi ekki verið fullnægjandi, og auðvitað hafa ýmsir bæir verið innilokaðir kannske vikum saman þrátt fyrir þetta. En á vegáætlun er ákveðið fjármagn ætlað fyrir þetta og vandi Vegagerðarinnar eða vegamálastjóra er að skipta því. Ég er sannfærður um, að þeir vilja vera réttlátir í þeirri skiptingu. Og það skiptir náttúrlega mjög miklu máli. Hv. þm. kom hér með fsp. til mín, þar sem hann segir í sambandi við hraðbrautir, að ríkisstj. hafi ákveðið að hraða lagningu hraðbrauta, hvort ríkisstj. hafi þá ekki einnig ákveðið að hraða lagningu þjóðbrauta. Í rauninni er ákvörðun ríkisstj. ekki önnur en sú að reyna að halda sig við vegáætlunina. Ríkisstj. hefur ekki hugsað sér að fara út fyrir ramma vegáætlunarinnar með hraðbrautir, heldur stefna að því að halda áætlunina með hraðbrautir eins og aðra vegi. En það vil ég fullyrða, að ríkisstj. hefur áhuga á því að hraða endurlagningu á þjóðbrautum einnig og ekki síður. En ríkisstj. er bundin af vegáætluninni, og eins og ég sagði áðan, þá hefur á s. l. ári og á þessu áætlunartímabili verið haldið framkvæmdum í samræmi við það. Hv. þm. veit það, að ríkisstj. hefur haft áhuga á þjóðbrautunum. Hann veit um Vestfjarðaáætlunina, sem nú er senn lokið. Hann veit, að það er verið að semja Austfjarðaáætlun í vegagerð. Og hann veit, að það er verið að athuga slíkar áætlanir í öðrum landshlutum, þar sem þörfin er brýn, eins og er í öllum kjördæmum þessa lands. Þar þarf ekki að vera um neinn meting að ræða. En í haust verður vegáætlunin endurskoðuð, og þá má vel vera, að það verði hægt að ýta eitthvað á eftir meira en nú er heimild til að gera samkvæmt áætluninni eins og hún liggur fyrir nú.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af skýrslu hæstv. samgmrh. Ég vil þakka honum fyrir skýrsluna. Mér finnst töluvert athyglisvert það, sem þar kemur fram varðandi vegaviðhald, og ástæða til að þakka sérstaklega þær upplýsingar, sem gefnar eru í sambandi við það. Þegar samgöngumálaskýrslan var til umr. hér fyrir tveim árum, þá féllu hér nokkur orð um vegaviðhaldið. T. d. sagði ég hér meðal annarra nokkur orð og leitaðist við að gagnrýna það, hvernig staðið hafði verið að vegaviðhaldinu að undanförnu og hversu ákaflega illa hafði gengið t. d. að vorinu að halda vegum færum. Sú gagnrýni, sem hér kom fram við þær umr., var þó ekki nema dauft bergmál af þeirri almennu óánægju, sem ríkti um vegaviðhaldið, og almennri og mjög harðri gagnrýni, sem maður varð hvarvetna var við, þar sem þessi mál bar á góma á mannfundum. Hæstv. ráðh. skýrði frá því í sinni ræðu, og það kemur einnig fram í skýrslu hans, að á árinu sem leið hafa verið gerðar alveg sérstakar ráðstafanir til þess að koma betri skipan á þessi mál og því ber vissulega að fagna. Hann gat þess, að það hefði verið boðaður sérstakur fundur með verkstjórum um þetta mál og það hafi verið gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að vernda vegina að vorinu, þetta varð maður áþreifanlega var við, að var gert. Það vakti kannske ekki hrifningu á meðan takmarkanirnar stóðu, sumir voru bráðlátir og vildu komast leiðar sinnar, en ég held þó, að þegar allt kom til alls, þá hafi engum blandazt hugur um, að þarna var rétt stefnt. Fleiri ráðstafanir voru gerðar til þess að hagnýta betur það viðhaldsfé, sem fyrir hendi er, og þess var vissulega full þörf. Maður hlýtur að vona, að þeirri starfsemi verði haldið áfram í a. m. k. þeim þáttum, sem þegar hafa verið upp teknir. En vissulega kemur þarna fleira til greina, sem gæti stefnt í sömu átt. Ég vil m. a. víkja að því, að nú höfum við eignazt nýtt strandferðaskip, sem er mjög vel útbúið til vöruflutninga. Og ég held, að það sé alveg full ástæða til þess að leita allra ráða til þess, að flutningageta þess skips verði nýtt út í yztu æsar, m. a. til þess að létta óeðlilegum þungaflutningum af vegunum. Ég er ekki með þessu að segja, að það eigi að banna slíka flutninga eða fara út í neinar öfgar í þessu sambandi, en það er áreiðanlega fyllilega ástæða til þess að gefa þessu gætur og það ætti ekki að geta orðið nema öllum til gagns að draga nokkuð úr álaginu á vegakerfið. Það er nú kannske svæðisbundið, en mikið verður maður oft var við það, að þeir, sem mest eiga nú undir vegunum, bílstjórar, sem oftast fara um þá, þeir halda því fram, að á hinum ýmsu leiðum séu staðir, kannske smáhöft, sem ár eftir ár valda því, að langar vegalengdir, sem annars eru mikið til færar, lokast. Ég held, að til viðbótar því að gera slíkar ráðstafanir sem þegar hafa verið gerðar til þess að hagnýta viðhaldsféð sem allra bezt, þá væri ástæða til þess, að þessi atriði væru tekin alveg sérstaklega til meðferðar. Við vitum, að það hlýtur að verða langt að bíða þess, að allir vegir á landinu verði uppbyggðir, og það er þess vegna ærin ástæða til þess að taka þetta alveg sérstaklega til athugunar, hvort ekki er hægt að nota að einhverju leyti viðhaldsféð til þess að eyða svona torfærum, sem oft og einatt valda annaðhvort töfum ellegar sérstökum og óeðlilegum kostnaði við opnun. Nú er lokið fyrsta ári þeirrar 4 ára áætlunar, sem gerð var hér í fyrra. Fólk í dreifbýli lítur nokkuð bjartari augum á framvinduna í vegamálunum eftir þá meðferð, sem vegáætlunin fékk hér á Alþ. í fyrra, þegar gerð voru samtök um það að hækka benzíngjaldið um krónu pr. lítra og renni hækkunin til nýbyggingar landsbrauta og þjóðbrauta, og jafnframt um það, að ríkissjóður tæki á sig nokkrar greiðslur vegna landsbrauta og þjóðbrauta, þ. e. a. s. að greiða afborganir af föstum lánum til landsbrauta og þjóðbrauta frá og með árinu í ár. Það atriði kemur að vísu ekki til framkvæmda fyrr. Þetta var vissulega mikil breyting á vegáætluninni, frá því sem hún var lögð fyrir í fyrra, mikil breyting varðandi þjóðbrautirnar og landsbrautirnar, því eins og áætlunin var lögð fyrir var um að ræða stöðvun á nýbyggingu þessara vega. En verkefnin eru svo stór, að þetta hrekkur skammt til að mæta þeim. Mér fannst, þegar búið var að ákveða þessa hluti í fyrra, taka benzíngjaldið og létta af vegasjóði nefndum greiðslum, þá fannst mér sem hluti þjóðbrauta og landsbrauta væri allgóður orðinn - og vissulega batnaði hann mikið. Þegar svo var búið að skipta þessu fé og maður fór að líta yfir þau svæði, sem manni eru kunnugust, þá sýndist þetta allt minnka og þó enn frekar, þegar ég svo fór að fara um landið og bera saman ástand veganna við þær fjárveitingar, sem til þeirra voru ætlaðar. Það er þess vegna áreiðanlega full þörf á því, að vegáætlunin verði endurskoðuð, eins og gert er ráð fyrir, á miðjum tíma og þá ekki sízt með það í huga, að þá verði reynt að leita úrræða til meiri átaka við byggingu þjóðbrauta og landsbrauta.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svar við fsp. minni, en hann svaraði henni á þá leið, að mér skildist, að þegar hann hefði sagt frá því, að ríkisstj. hefði ákveðið að hraða lagningu hraðbrauta, hefði hann í rauninni átt við það, að hún ætlaði að framkvæma þá vegáætlun, sem fyrir liggur, og þá e. t. v. einnig að beita sér fyrir einhverjum framkvæmdum í sambandi við endurskoðun áætlunarinnar á næsta þingi. Það er náttúrlega ekki nein nýlunda, að ríkisstj. framkvæmi þá vegaáætlun, sem gerð er. Það hefur hún yfirleitt gert og það ber henni að gera. En annað mál er svo hitt, sem ríkisstj. kann að beita sér fyrir þar fyrir utan, t. d. í sambandi víð næstu endurskoðun áætlunarinnar, sem stendur fyrir dyrum. Og ég vil segja það, að það er náttúrlega mikil nauðsyn á því að koma upp hraðbrautum og ekki nema gott um það að segja, að tekin séu, eins og nú er ástatt, lán til hraðbrauta. En ég sé ekki annað en það verði þá einnig að fara inn á hliðstæða leið vegna þjóðbrautanna, því að þrátt fyrir þá tekjuöflun, sem samþ. var í fyrra til viðbótar, miðar mjög hægt lagningu þjóðbrautanna. Ég hef ekki nefnt landsbrautirnar í þessu sambandi. Mjög verulegur hluti af vegakerfinu er landsbrautir, og verður að gera ráð fyrir því, að til þeirra geti fengizt fé úr vegasjóðnum. Varðandi snjómoksturinn, sem hæstv. ráðh. ræddi einnig um, þá efast ég ekkert um, að reynt sé að framkvæma hann sanngjarnlega, ekki viljandi beitt hlutdrægni. Samt getur það skeð, að mönnum verði slíkt á óviljandi. Og ég hef ástæðu til þess að ætla, að það sé ekki fullt samræmi í þeim reglum, sem um þetta gilda, án þess þó að ég hafi haft aðstöðu til þess að gera þar ýtarlegan samanburð. Það er það, sem ég var að beina til hæstv. ráðh., sem ég veit að hann mun gera, að leggja áherzlu á, að þarna verði um samræmi að ræða. Ég er ekki að tala um að framkvæma það, sem ekki er hægt að framkvæma í okkar landi, að halda þjóðvegum opnum eftir hvert óveður, í því ástandi, sem þeir enn eru, því miður. En það er mikilsvert, að reynt sé að halda samræmi í þessu, sambærilegri fyrirgreiðslu fyrir fólkið í landinu og atvinnuvegina. Ég ræddi ekki sérstaklega um Norðurl. e., en ég benti á Norðausturland, þar eiga hlut að bæði Norðurland eystra og Austurland, en ég ræddi ekki sérstaklega um Norðurl. e., enda hefur af hálfu okkar þm. kjördæmisins verið sérstaklega rætt bæði við hæstv. ráðh. og vegamálastjóra um það mál nú í vetur, og ætla ég ekki að fara að flytja þær umr. hér inn á Alþ. En ég vil alveg sérstaklega benda á eitt, sem verður að hafa í huga í sambandi við snjómoksturinn, og það er nauðsyn þeirra læknishéraða, sem eru þó nokkuð mörg hér á landinu núna, sem eru læknislaus og því ætlað á hvaða árstíð sem er og hvernig sem færð er að njóta læknisþjónustu úr öðru héraði. Það er náttúrlega mjög erfitt að njóta slíkrar þjónustu á vetrum, ef ekki er gert eitthvað til þess að auðvelda hana, að því er samgöngurnar varðar, og sérstaklega að sjá um þetta, eftir því sem unnt er, að vegirnir séu ekki ófærir.



Herra forseti. Ég vil taka undir með öðrum þm. og þakka hæstv. ráðh. fyrir skýrslu þá, sem hann hefur flutt hér um vegamálin, og mig langar til að minnast á nokkur atriði í sambandi við hana og þær umr., sem hér hafa farið fram. Ég vil þá fyrst segja það í sambandi við merkingar á blindhæðum, að þeim hefur farið fjölgandi og eru til mikilla bóta, en þó varð ég var við það s. l. sumar, að það er enn þörf frekari merkinga á mörgum stöðum, og á ég þá við leiðina frá Reykjavík og norður í land. Ég veit, að hv. ráðh. hefur þetta í huga. Þá er það annað, sem ég hef orðið var við. Þeir, sem ferðast um landið, kvarta mikið yfir því, að á of mörgum stöðum eru smábrýr mjórri en vegurinn. Og þó að ég hafi ekki hjá mér neina skýrslu um slys, sem hafa orðið í sambandi við þessar brýr, þá býður það hættunni heim, að brýr séu mjórri en sjálfur þjóðvegurinn, og skapast þá örlítið bil sitt hvorum megin við brúarendana. Þá leyfi ég mér hér með að minna á, að í kjördæmi, sem ég er þm. fyrir, Norðurl. v., er okkar ágæti Langidalur í A.-Húnavatnssýslu allt of oft illfær yfirferðar, því veldur fyrst og fremst lega vegarins, og er því fyllsta þörf að hraða gerð nýrrar brautar í þeim ágæta dal. Þá vil ég aðeins í sambandi við vetrarviðhaldið og snjómoksturinn minna hæstv. ráðh. á það, að það góða fólk, sem byggir Siglufjörð, er óánægt með það, að Siglufjarðarvegur skuli aðeins vera mokaður einu sinni í viku, og mér skilst, að það sé „prinsip“, sem ekki megi frá víkja. En t. d. Akureyrarleið er mokuð tvisvar í viku. Akureyri er þéttbýliskjarni og má rökstyðja, að það sé eðlilegt, að mokað sé oftar til Akureyrar, og það er ekki ætlan mín að fara að draga úr því. Ekki er Akureyringum og Eyfirðingum það of gott. En ég minni á það, að á þennan stað eru þó flugferðir tvisvar á dag, en engar til Siglufjarðar. Og ég vildi nú beina þeim tilmælum til hæstv. ráðh., að hann hlutist til um, að framvegis verði Siglufjarðarvegur mokaður tvisvar í viku, svo að það dýra mannvirki sem Strákagöng eru nýtist betur en nú er. Orðlengi ég þetta því ekki frekar.



Herra forseti. Á árinu 1966 var lögð fram hér á hinu háa Alþ. yfirlitsskýrsla eða grg. frá fjmrn. varðandi staðgreiðslukerfi opinberra gjalda. Var sú skýrsla saman tekin til þess að hv. alþm. gætu gert sér til hlítar grein fyrir því, eða a.m.k. til nokkurrar hlítar, í hverju þetta kerfi væri fólgið, hver reynsla hefði af því orðið, og þá eftir atvikum markað stefnu um það, hvort rétt væri að taka upp það kerfi hér á landi eða ekki. Það hefur lengi verið á dagskrá víða, að rétt væri að stefna að því að taka upp staðgreiðslukerfi hérlendis, svo sem gert hefur verið í allmörgum löndum í vaxandi mæli, en hins vegar var það jafn ljóst, að hér er um mjög flókið mál að ræða, sem bezt sést á því, að í ýmsum löndum hefur það tekið mörg ár að koma kerfinu á, frá því að það var samþ. og stafar það fyrst og fremst af því, hversu mikilla breytinga var þörf á gildandi skattheimtukerfi og mikillar kynningar var þörf á þessu nýja kerfi. Till. sú, sem þá var lögð fram og fylgdi þeirri grg., er ég gat um af hálfu rn., var um það, að Alþ. markaði stefnu í þá átt, að rétt væri að vinna að því að innleiða slíkt kerfi, og að ríkisstj. yrði falið að vinna að frekari undirbúningi málsins. Alþ. kaus þá aðferð, sem ég að sjálfsögðu hafði ekkert á móti, að rétt væri heldur að setja í þetta mþn., og var gerð um það ályktun í aprílmánuði 1967, að kosin skyldi sjö manna nefnd, sem tæki þetta mál til frekari athugunar, kannaði efnið í einstökum atriðum og leitaði álits þeirra aðila, sem málið fyrst og fremst varðar, bæði sveitarfélaga, vinnuveitendasamtaka og verkalýðssamtaka, og síðan var í lokum þeirrar till. svo að orði komizt að „leiði athuganir þessar og viðræður til jákvæðrar niðurstöðu og samkomulags um viðhlítandi kerfi, skal ríkisstj. undirbúa nauðsynlega löggjöf í því sambandi.“ Þessi nefnd hefur síðan starfað undir forustu Ólafs Björnssonar prófessors. Þar sem þetta var þingkjörin nefnd, taldi rn. það ekki vera á sínu valdi eða ekki vera í sínum verkahring, að leggja neinar nánari línur fyrir nefndina eða ráða neinu um starfstilhögun hennar eða vinnubrögð. Nefnd þessi skilaði áliti fyrir ekki alllöngu síðan með þeim hætti, sem eðlilegt var. Það var nú um áramótin, að skýrsla um málið var afhent forsetum Alþ. og nál. þá hér útbýtt, þannig að hv. þm. hefur gefizt kostur á því nú um alllangt skeið að kynna sér niðurstöður þessa nál. og marka sér þá væntanlega skoðanir um það, hvernig rétt væri að þessu máli að standa, og hvort afstaða þeirra þá, eftir að hafa kynnt sér þetta mál í einstökum atriðum, svo sem það liggur fyrir í skýrslunni, leiddi til jákvæðrar niðurstöðu eða ekki. Ég vil taka það skýrt fram, að ég álít, að þessi nefnd hafi unnið mjög mikið og gott verk og hún hafi kannað þetta mál til svo mikillar hlítar, að það eigi að vera hægt að gera sér fullkomlega grein fyrir því, hvort hér sé samkv. tillögum nefndarinnar farið inn á rétta braut eða ekki, og hvort kerfið muni hafa þær afleiðingar, sem menn hafa vonazt til, að staðgreiðslukerfið hefði, ef það yrði innleitt. Nú er það að vísu svo, að ekki er algjör samstaða um þessar tillögur nefndarinnar. Þær eru ekki, eins og menn sjá, formaðar sem tillögur í frv.-formi, heldur er þar skilgreint, hvaða vandamál er við að glíma og hvernig hugsanlegt væri að mæta þeim og sums staðar bent á fleiri en eina leið til þess að taka á þeim viðfangsefnum. En ágreiningur er um nokkur veigamikil framkvæmdaratriði innan nefndarinnar. Má því segja e.t.v., að með hliðsjón af hinni fyrri þál. réttlæti það að taka málið hér aftur til meðferðar, að nefndin hafi ekki orðið sammála. Þó tel ég það ekki meginástæðuna til þess, að ég legg þetta mál hér aftur fyrir og hið um nýja viljayfirlýsingu Alþ., heldur hitt; að ég álít, að komið hafi fram í þessari síðari skýrslu svo mörg ný atriði, að æskilegt sé, að Alþ. taki aftur afstöðu til málsins. Og ég vil jafnframt taka það fram, að þáltill.; þó að hún sé orðuð á þann hátt, sem hér er gert, að ríkisstj. sé falið að undirbúa fyrir næsta þing frv. um staðgreiðslukerfi opinberra gjalda í meginefnum í samræmi við tillögur umræddrar nefndar, þó ber ekki að líta á það sem skilyrðislausa skoðun mína eða ríkisstj. um, að þannig skuli að málinu staðið, heldur er þetta aðeins til þess, að málið beri að þinginu með sama hætti og það lauk málinu, þegar umrædd nefnd var kjörin. Enda þótt ég geti lýst því yfir, að ég hafi ekki breytt minni skoðun um það, að í grundvallarefnum sé rétt að taka upp staðgreiðslu opinberra gjalda, leiðir þessi athugun nefndarinnar í ljós, að mál þetta er ekki eins einfalt og margir kynnu að hafa látið sér detta í hug á undanförnum árum og alls ekki jafnjákvætt á öllum sviðum né hafi í sér fólginn þann lífselexír til lækninga á skattkerfi og skattgreiðslum hér á landi, sem oft hefur verið vikið að og menn hafa gjarnan gerzt talsmenn fyrir. Þetta hygg ég, að eigi við um fleiri menn en mig, sem hafa skoðað þetta mál, og þess vegna sé það alveg nauðsynlegt, áður en lögð er í það mikil vinna, sem vitanlega þarf að leggja fram enn, þótt þetta nál. sé í sjálfu sér ítarlegt, að aftur sé mörkuð afstaða Alþ. um það, hvort þingið vill halda áfram á sömu braut, og þá tel ég að sjálfsögðu eðlilegt, að á þessu stigi sé ekki um annað að ræða en að ríkisstj. sé falið að undirbúa löggjöfina, og af þeim sökum hef ég lagt til, að málið kæmi hér til kasta Alþ. að nýju. Ég sé enga ástæðu til þess að rekja nál. það, sem hér hefur verið til meðferðar hjá þm. í nokkrar vikur og þeir hafa haft grundvöll til þess að kynna sér, og ég tel ekki þörf á því, að farið sé að efna til umr. um það álit út af fyrir sig. Ég vil aðeins benda á þá meginstaðreynd, sem fólgin er í álitinu, og ég er á engan hátt að vita, það má ekki skilja orð mín svo, heldur aðeins að upplýsa, að sýnilega hefur það verið meginsjónarmið nefndarinnar að aðlaga staðgreiðslukerfið í meginefnum ríkjandi skattkerfi, sem við búum við, en ekki að umskapa skattkerfið. Þetta er nauðsynlegt, að menn hafi í huga. Það er að vísu gert ráð fyrir ýmsum víðtækum fyrirkomulagsbreytingum, sérstaklega í sambandi við útsvarsmálin, en ég held, að í meginefnum megi þó segja, að það sé rétt, að leitazt sé við að aðlaga þetta núgildandi kerfi, en ekki breyta um skattheimtuaðferðir eða tegundir skatta, og það er gert ráð fyrir því, að inn í kerfið falli 20 tegundir skatta. Nú er það auðvitað ljóst, enda kemur það greinilega fram í skýrslu nefndarinnar, að því flóknara sem skattkerfið er, sem staðgreiðslan á að taka til, því kostnaðarsamara og flóknara verður kerfið í framkvæmd. Á þessu er nauðsynlegt að vekja athygli. Og þess vegna er þar vísvitandi sett sú setning, sem er síðari setning umræddrar ályktunartillögu, að leitazt skuli við að gera skattheimtukerfið það einfalt, að staðgreiðsla opinberra gjalda auki ekki kostnað og fyrirhöfn við álagningu og innheimtu gjaldanna. Ég tel nauðsynlegt, að það komi fram til athugunar fyrir hv. nefnd, að með þessu orðalagi á ég við, að stefnt verði að því að breyta í verulegum efnum frá þeim tillögum, sem nefndin er með, ef þess reynist kostur, í þá átt að aðlaga skattheimtukerfið meira staðgreiðslukerfinu, þ.e. reyna að breyta ýmsum grundvallaratriðum skattkerfisins. Þetta eru þau meginatriði, sem ég vildi leggja áherzlu á fyrir hv. nefnd, sem fengi þetta til meðferðar og til upplýsinga fyrir hv. þm., hvernig stendur á því, að ég tel æskilegt, að þetta komi aftur til kasta þingsins. Það er að minni hyggju ákaflega mikil nauðsyn á því, að staðgreiðslukerfið verði framkvæmt þannig, að sem allra minnst þurfi að koma til eftirreiknings. En til þess að svo megi verða, þarf skattkerfið sjálft að vera einfalt. Það mega ekki vera á því margir stigar, jafnvel ekki nema einn stigi, ef vel ætti að vera, þannig að það væri hverjum skattgreiðanda ljóst, að þegar hann greiðir, hafi hann endanlega greitt sinn skatt, en þetta merkir að breyta þarf ýmsum frádráttarreglum, og allmörg veigamikil atriði eru þess eðlis, að þau, eins og skattkerfið er í dag, gera breytingar óumflýjanlegar. Þetta hefur auðvitað ýmis vandamál í för með sér, einkanlega fyrir sveitarfélögin, sem hafa mjög mismunandi skattstiga. Nefndin, sem málið kannaði, hefur alveg til hlítar gert sér grein fyrir því, að það eru sveitarfélögin og útsvarsmálin, sem hér eru einn erfiðasti hnúturinn vegna þess, hversu útsvör eru misjafnlega há í hinum ýmsu sveitarfélögum. Það hafa verið notaðir 30–40 skattstigar, ef svo má segja, ef við köllum í þessu tilfelli skattstiga hina mismunandi frádrætti og álag á útsvör, sem innheimt hafa verið á hinum ýmsu stöðum. Nú er það auðvitað mikil nauðsyn, að reynt verði að stefna að því, að skattborgararnir greiði sömu álögur til ríkis og sveitarfélaga, hvar sem þeir eiga heima á landinu, og það væri því æskilegra, að meira væri horfið í þá átt að nota jöfnunarsjóð til að jafna þarna á milli en að hafa mjög mismunandi álagningu á borgarana, sem hlýtur, þegar til lengdar lætur, að valda því, að viðkomandi sveitarfélög beinlínis kyrkja sjálf sig, ef svo má segja, á þann hátt, að þau hrekja burtu atvinnurekstur. Ef árum saman á að framkvæma stórfelldar álögur á útsvörin í viðkomandi sveitarfélögum, þá gefast atvinnurekendur og þeir, sem tekjuháir eru í sveitarfélaginu, að sjálfsögðu upp á því að eiga þar bólfestu og kjósa heldur að leita til þeirra staða, þar sem útsvör eru lægri. Þetta held ég, að liggi í augum uppi, enda hefur oft að þessu máli verið vikið hér á þingi. En þetta er töluvert flókið vandamál. Kjarni málsins er sá, að til þess að staðgreiðslukerfið geti komið að fullu gagni og verkað eðlilega, á þann hátt að koma í veg fyrir skattsveiflur, sem menn hafa verið að tala um á milli ára, þá er það hin mesta nauðsyn, að sami skattstigi gildi um sem allra víðast svið teknanna. Niðurstaðan hjá nefndinni hefur orðið sú, að þetta yrðu tveir stigar í stað þess, að þeir eru þrír í dag, og hefur nefndin gert sér fulla grein fyrir áðurnefndri nauðsyn, en ég er ekki alveg viss um, að gengið sé alveg nógu langt, til þess að sá árangur náist, að ekki þurfi að koma til mikillar eftirálagningar gjalda. Eins og ég áðan sagði, þá skal ég ekki þreyta hv. þm. á löngu máli um skýrslu nefndarinnar, sem er hið skilmerkilegasta plagg og gerir fullkomlega grein fyrir vandamálunum elns og þau liggja fyrir, og ég sé ástæðu til, eins og ég áðan sagði, að þakka nefndinni fyrir hennar ágæta starf. Ég tel mikilvægt einmitt með hliðsjón af mörgum þeim nýjungum, sem nefndin hefur leitt í ljós, þeim nýju vandamálum, sem ég er ekki alveg viss um, að allir hafi gert sér grein fyrir, að í fyrsta lagi verði mörkuð stefna um það, hvort Alþ. er enn þeirrar skoðunar, að stefna beri að því með fullum hraða að taka upp staðgreiðslukerfið, og í annan stað, hvort Alþ. að öllu óbreyttu er þeirrar skoðunar, að fylgja eigi þeirri stefnu að aðlaga skattstaðgreiðslukerfið að núgildandi skattkerfi sem mest óbreyttu eða hvort eigi að stefna að því, a.m.k. kanna það til hlítar, hvort ekki séu tök á því að gera á skattkerfinu sjálfu þær breytingar, að staðgreiðslukerfið mundi leiða til jákvæðari niðurstöðu og vera kostnaðarminna og einfaldara á allan hátt en það hlýtur að verða með því að fylgja þeirri aðferð að aðlaga það því skattkerfi, sem við í meginefnum búum við. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, nema tilefni gefist til, að hafa þessi orð mín fleiri, en legg til, að umr. verði frestað og till. vísað til hv. fjvn. Vildi ég mjög mælast til þess, að n. leitaðist við að skila áliti nú, áður en þingi lýkur, þannig að legið geti fyrir endanleg niðurstaða Alþ. um það, hvernig áfram beri að vinna að þessu máli.



Herra forseti. Ég vildi aðeins lýsa því yfir og undirstrika það, að ég er sama sinnis og áður um það, að ég tel, að stefna beri að því að taka upp staðgreiðslukerfi skatta. Og ég tel, að vinna eigi að því að forma tillögur um það efni, en hitt er áreiðanlega rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði, að það koma til mörg vandamál í sambandi við framkvæmd á þessu, þegar farið er að athuga það nánar, og það geta komið til álita í því sambandi fleiri leiðir en ein. Hefur það og sýnt sig í sambandi við þá skýrslu, sem hér hefur verið lögð fram, að nm. hafa ekki að öllu leyti getað orðið sammála. Hæstv. fjmrh. sagði, að það væri sérálit í meginatriðum, ef ég man rétt. Það getur verið álitamál, hvað á að kalla meginatriði og hvað ekki. Ég held, að ég vilji nú tæpast kveða svo sterkt að orði, að um meginatriði sé þarna að tefla, sem ágreiningur er um, en samt sem áður atriði, sem að mínum dómi þarf verulega vel að hyggja að. Auðvitað taka allir undir það, að skattkerfi þurfi að vera einfalt, og auðvitað hlýtur mörgum að sýnast einkennilegt, að það þurfi að hafa svo marga skatta að tölunni til, að ekki sé hægt að taka þá í einu eða a.m.k. í færri tilfellum en nú er gert. Og það virðist nokkuð liggja í augum uppi, að þessir mörgu skattar geri þetta allt heldur flóknara en þörf væri á. Ég tek þess vegna alveg undir það, og ég geri raunar ráð fyrir því, að það geri flestir þm., að skattkerfið þurfi að verða einfaldara en það er. Hins vegar stöndum við sjálfsagt andspænis nokkrum vanda, þegar á að fara að koma því í framkvæmd. Ég býst við, að það geti vafizt fyrir mörgum. Ég er persónulega alveg sammála því, sem kom fram hjá hæstv. fjmrh., að æskilegt sé, að skattar og útsvör séu hin sömu hvar sem er á landinu. Ég lít svo á og hef alltaf litið svo á, að það væri óeðlilegt, að menn, sem búsettir eru á þessum eða hinum staðnum, þurfi að greiða hærri álögur en menn, sem búa annars staðar. Það segir sig sjálft, að það getur orðið til þess, að þeir leiti burt af slíkum stöðum, sem sízt skyldi, þ.e. þeir, sem kannske eru færastir um að standa undir þörfum viðkomandi sveitarfélags. Ég veit, að um þetta eru skiptar skoðanir og auðvitað segja menn, að það megi ekki rýra sjálfsstjórnarrétt sveitarfélaganna, og sjálfsstjórnarréttur er það út af fyrir sig að hafa svigrúm eða frjálsræði til þess að skattleggja sjálfa sig, því verður ekki neitað. En ég tek persónulega undir það, sem fjmrh. sagði í þessu efni, að stefna eigi að því, að þessar persónulegu álögur verði hinar sömu hvar sem er, en þann mismun, sem af því kemur, verði síðan að jafna t.d. með jöfnunarsjóði eða einhverjum slíkum hætti, þannig að það verði ekki þeim sveitarfélögum sérstaklega til hnekkis, sem kynnu að þurfa að breyta eitthvað til í þessu efni frá því, sem nú er. Það má kannske lengi deila um það, hvernig skattkerfið skuli upp byggt og hvort reynt skuli að aðlaga staðgreiðslukerfið því skattkerfi, sem fyrir er nú, að einhverju leyti eða byggja það á einhverjum alveg nýjum grundvelli. Ég er ekki við því búinn að láta í ljós álit í því efni á þessu stigi og ég held, að menn þurfi að hugsa það talsvert og athuga, og þó að þessi skýrsla hafi nú legið alllengi hér hjá okkur þm. og þó að hæstv. fjmrh. mæltist til þess, að fjvn. hraðaði heldur sínum störfum, þá vil ég vænta þess, að þm. gefist kostur á að íhuga þetta mál allt vel og hyggja að ýmsum atriðum í því sambandi. Hins vegar verður auðvitað ekki séð fyrir allt í þessu efni, fyrr en frv. hefur verið formað um það. Í þessari þáltill. segir, ef ég man rétt, að ríkisstj. skuli falið að semja frv. í samræmi við það meginefni, sem fram kemur í áliti þessarar nefndar. Eins og ég drap á áðan, er sérálit í nefndinni og nokkur ágreiningur, og þess vegna vil ég a.m.k. áskilja mér rétt til þess að íhuga það, hvort í slíku orðalagi og slíkri samþykkt felist að einhverju leyti játun undir meirihlutaálitið í þessu efni. Ég álit, að á þessu stigi eigi að afgreiða málið þannig eða hafa till. þannig, að ekki sé beint kveðið upp úr um það efni. Mér skilst, að þau framkvæmdaatriði, sem þessi ágreiningur lýtur að, þurfi að athugast enn þá betur en gert hefur verið í þessari hv. nefnd, sem hefur haft það til meðferðar, og efast ég þó ekki um, að hún hafi lagt í það mikla og góða vinnu. En það er alveg laukrétt, og ég vil undirstrika það, sem hæstv. fjmrh. sagði, að bezt fer á því, að menn geri sér ljóst í upphafi, að það hljóta að vera ýmis vandkvæði þessu samfara og því hljóta að koma til sögunnar margvísleg vandamál. Þess vegna legg ég nú meira upp úr því, að málið sé ítarlega athugað heldur en þó hraðanum á þessari framkvæmd.



Herra forseti. Samkv. þeirri till., sem hér er til umr., er lagt til, að Alþ. lýsi yfir því á nýjan leik, að það óski eftir því, að samið verði frv. um staðgreiðslukerfi opinberra gjalda. En áður hefur Alþ. í rauninni gert samþykkt, sem felur þetta í sér. Í þessari till. sýnist mér, að mörkuð sé ákveðin stefna í sambandi við það frv., sem lagt er til að leggja fyrir Alþ., því að í till. segir, að það frv., sem semja á, skuli í meginefnum vera í samræmi við till. nefndar þeirrar, sem Alþ. kaus samkv. þál. frá 18. apríl 1967. Ég hef nokkuð athugað þetta nál. fyrir mitt leyti og veitt því athygli, að um nokkurn ágreining var að ræða hjá nm., en ég held, að það geti ekki leikið á því neinn vafi, að uppi munu verða miklu fleiri skoðanir um ýmis mikilvæg atriði þessa máls heldur en þar koma fram, sem sagt, í þeim ágreiningi, sem er á milli meiri hl. og minni hl. nefndarinnar. Því tel ég, að ef þess er óskað af hálfu ráðh., að Alþ. endurnýi sína fyrri samþykkt um það, að áfram skuli unnið að því að koma á staðgreiðslu opinberra gjalda, m.a. með því að semja frv. um málið og leggja það hér fyrir þingið, þá væri langeðlilegast á þessu stigi málsins að hafa þessa till. þannig, að því sé slegið föstu, að áfram verði haldið undirbúningi málsins og frv. um málið verði lagt fyrir þingið, en hitt fellt niður úr till., sem þar er slegið föstu, að frv. skuli í meginatriðum vera í samræmi við nál. Ég held líka, að ef staðið er fast á því, sé óhjákvæmilegt að taka hér til rækilegrar umr. sjálft nál. Ég fyrir mitt leyti hef margar aths. við það að gera. Þegar ég las það yfir, merkti ég þar við á ótal mörgum stöðum. Það vöknuðu hjá mér ýmsar spurningar og það var ekkert um það að ræða, að ég hafði þar talsvert aðra skoðun en kom fram hjá meiri og minni hl. þessarar nefndar. Ég held því, að engin þörf sé á því á þessu stigi málsins að fara að hefja hér almennar umr. um nál. og þetta margslungna mál. Ég held, að sjálfsagt sé að endurnýja samþykkt Alþ. um það, að unnið verði að því að koma hér á staðgreiðslukerfi opinberra gjalda. Ég get fyrir mitt leyti fallizt á, að það sé t.d. byggt á því, sem segir í till., að leitazt skuli við að gera skattheimtukerfið eins einfalt og tök eru á, eða eins og segir nánar í till. um það efni. Ég sé ekki neina þörf á að slá því föstu, að frv. skuli eiga að byggjast í meginatriðum á þeim sjónarmiðum, sem koma fram í nál. Það verður sem sagt að vera mál ríkisstj., sem lætur undirbúa frv., hvort hún kann að víkja þar frá í einstökum atriðum. Að sjálfsögðu yrði nál. þá alltaf fskj. með frv. og málið yrði þá tekið hér til afgreiðslu á sínum tíma síðar. Ég vildi sem sagt, að sú n., sem fær málið til athugunar, tæki einnig til athugunar, hvort ekki væri rétt að standa að samþykkt till. á þann hátt, sem ég hef greint, fella þetta stefnumarkandi ákvæði út úr till., en slá hinu föstu, að frv. skuli samið um málið og lagt fyrir Alþ. og að leitazt sé við að gera skattheimtukerfið sem einfaldast og ódýrast.



Herra forseti. Ég skal reyna að lengja ekki þessar umr. mikið, en ég vil eiginlega láta það koma hér fram, að ég hef hina mestu vantrú á þessu máli öllu. Ég viðurkenni, að það væri ákaflega æskilegt að geta komið því í framkvæmd að taka gjöldin jafnóðum og tekjurnar myndast. En ég hef líklega eitthvað verulega afbrigðilegar skoðanir í skattamálum almennt séð. Ég hef sett fram áður nokkrar till., og í stuttu máli vildi ég gera algerar kollsteypur í skattakerfinu. Í höfuðdráttum vildi ég hverfa frá beinu sköttunum, útsvörum og tekju- og eignarskatti og aðstöðugjöldum, en sveitarfélögin öfluðu sér tekna í staðinn með háum fasteignasköttum og ríkið aflaði teknanna með óbeinum sköttum. Tryggingakerfið yrði aukið og að því leyti, sem þetta kæmi óréttlátlega niður, þessi einfaldasta aðferð, sem ég vil sérstaklega vekja athygli á, sem væri t.d. álagning fasteignaskatta, þá yrði því mætt í gegnum tryggingakerfið. Við höfum hér víðtækt og fullkomið tryggingakerfi, og það er jafnflókið og erfitt að framkvæma, þó að upphæðirnar séu eitthvað mismunandi háar, ef allt er byggt á einum og sama grunni. Ég held þess vegna, að þó að við reyndum að ná þessari hlið í gegnum tryggingakerfið, þá fælist ekki í því nokkur aukning á því starfsliði t.d., sem þyrfti til þess að koma því fram. En mér er sagt af þeim, sem bezt vita, að þessar till. mínar séu nánast fjarstæða, og fyrst og fremst vegna þess, að ekki sé hægt að ná með þessum leiðum nægilegum tekjum handa ríki og sveitarfélögum. Nú skal ég játa það, að ég get ekki neitað þessu með neinum rökum. En það hafa heldur ekki verið lögð á borðið rök, a.m.k. fyrir mig, sem hafa sannfært mig um, að rétt sé, að þetta sé óframkvæmanlegt á þennan hátt. Ég tel mig alls ekki þannig gerðan, að ég geti ekki tekið rökum, og ég mundi að sjálfsögðu beygja mig fyrir því, ef slíkt lægi óvefengjanlega fyrir. En það, sem hefur fyrst og fremst skapað þessa skoðun hjá mér, eru skattsvikin í þjóðfélaginu. Þau eru svo mikið eitur í þjóðlífinu, að ég sé eiginlega ekki, hverju má ekki fórna til þess að geta komizt fram hjá þeim. Nú er það að vísu rétt, að skattsvik geta átt sér stað t.d. í innheimtu söluskatts. En ég vil þó benda á það, að ef skatteftirlitinu, sem við höldum uppi, væri eingöngu beint að eftirliti með innheimtu söluskatts, þá mundi vera hægt að veita þar miklu meira aðhald en nú er hægt. Og þó að mörgum sé illa við söluskatta og ég veit, að þeir hafa sína galla, þá erum við komnir inn á þá leið og við hverfum ekki frá henni, og söluskattar hafa vitanlega margvíslega kosti. Þá er tekið af ráðstöfun manna á peningunum, en með því að hverfa frá beinu sköttunum er sparnaðurinn gerður skattfrjáls að fullu. Ég ætla ekki að eyða löngu máli í að skýra þetta. Ég vildi nota þetta tækifæri til þess að vekja athygli á þessu enn, og ég vil enn fremur endurtaka það, sem ég sagði hér í gær, þegar verið var að tala um innheimtu útvarpsgjaldanna, að afskaplega þýðingarmikið er að geta haft skattheimtuna einfalda. Flókin og margbrotin skattheimta er, eins og ég sagði þá, eins konar klækjaskóli í þjóðfélaginu, og bara sá þáttur gerir það að verkum, að það er hið þýðingarmesta mál að geta gert skattheimtuna sem réttlátasta og sem einfaldasta. Og auðvitað þurfum við líka að ná þeim tekjum, sem við viljum ná, til þess að geta haldið uppi fullnægjandi samfélagsþjónustu, bæði af hálfu ríkis og sveitarfélaga. Ég er ekki að bregða fæti á nokkurn hátt fyrir þetta mál, en ég vil láta þetta koma fram. Mér skilst, að ég standi a.m.k. fámennur með þessa skoðun, en hún er ákaflega rík í mínum huga, og ég hef mikla vantrú á því, að við séum að fara inn á rétta leið, þó að við reynum að koma á þessu staðgreiðslukerfi.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mikið þessar umr., aðeins þakka öllum þeim hv. þm., sem hafa tekið þátt í þeim, vegna þess að umr. leiða glöggt í ljós. að þess var einmitt mikil þörf að láta málið aftur koma til kasta Alþ. Enda þótt segja mætti, svo sem ég sagði í frumræðu minni, að ákvörðun um setningu löggjafar hefði þegar verið tekin með hinni fyrri þál., þá liggur það engu að síður ljóst fyrir eftir þessar umr., að eftir að nefndin lauk störfum og skýrslan liggur fyrir hafa vaknað ýmsar spurningar í hugum manna, sem gera það nauðsynlegt; að málið sé íhugað hér innan hins háa Alþ. á nýjan leik. Hv.. 1. þm. Norðurl. v. vitnaði í mín orð um ágreiningsatriði í nefndinni og sagði, að ég hefði talið þau vera um meginatriði. Til þess að það valdi ekki misskilningi, vil ég taka fram, að. hafi ég komizt svo að orði, þá hefur það ekki verið nákvæmlega rétt hjá mér, vegna þess að ágreiningsatriðin eru að vísu veigamikil atriði, en þau snerta eingöngu framkvæmdahlið staðgreiðslukerfisins, en í rauninni ekki efnisatriði þess sjálfs, þannig að ég tel ekki, að þau skipti að því leyti meginmáli, þótt þau þurfi að íhuga, áður en gengið er frá þeim atriðum. Ég nefndi þetta aðeins sem dæmi um það, að segja mætti, að svo sem þál. var orðuð á sínum tíma, væri eðlilegt þegar af þessari ástæðu, að málið kæmi til kasta þingsins, af því að nefndin hefði ekki orðið sammála, en það væri þó ekki það, sem ylli því fyrst og fremst, að ég hefði valið þá leið að leggja þetta mál aftur fyrir Alþ., heldur hitt, sem umr. hafa snúizt um, að þessar upplýsingar, sem nú liggja fyrir og ýmsar eru nýjar af nálinni, ef svo má segja, eða leiða betur í ljós eðli málsins, hafa þegar vakið nýjar spurningar, sem glöggt hefur komið hér fram, að þm. telja nauðsynlegt að íhuga á nýjan leik. Ég tel einnig nauðsynlegt að taka fram, til þess að það misskiljist ekki, að þó að ég orði þáltill. eins óg hér er gert, þ.e. upphaf hennar, að löggjöf skuli vera í meginefnum í samræmi við till. nefndar þeirrar, sem Alþ. kaus og nú hefur skilað áliti, þá ber ekki, svo sem ég áðan sagði, að líta á það sem yfirlýsingu mína um það, að þetta skuli gert, heldur taldi ég eðlilegt miðað við fyrri afstöðu Alþ., að till. væri orðuð á þessa leið, og ég hef vitanlega ekkert við það að athuga, ef Alþ, þykir rétt að breyta till. í það horf, sem hv. 4. þm. Austf. vék hér að, að ríkisstj. yrði falið að semja frv. um staðgreiðslukerfið án þess að marka ákveðna stefnu um það, hvort fylgt skyldi í meginefnum þessu nál., en á hinn veginn teldi ég það þó miklu varða og vera í rauninni nauðsynlegt, að það kæmi ljóst fram í álítsgerð Alþ. eða í nál., þegar þar að kemur, hvort það er skoðun Alþ., að það eigi að halda sér í meginefnum við það skattkerfi, sem við búum við, eða hvort eigi að leita eftir því að breyta skattkerfinu. Ég er alveg sammála hv. síðasta ræðumanni. sem var formaður umræddrar nefndar, að í rauninni var ekki mikill kostur fyrir nefndina annar en að byggja á óbreyttu kerfi í meginatriðum. Það eru mörg pólitísk vandamál því bundin að breyta skattheimtunni sem slíkri, þannig að í þessu fólst ekki nein ádeila á hv. nefnd fyrir það, að hún hefði ranglega að málinu unnið. En ég held hins vegar, að nál. leiði það glöggt í ljós, að þetta kerfi kemur ekki nema að takmörkuðu gagni, ef við ekki getum gert veigamiklar breytingar á ríkjandi skattkerfi sjálfir. Og þetta mundi ég leggja mikla áherzlu á, að kæmi skýrt fram í áliti nefndarinnar og þeirri ályktun, sem Alþ. endanlega gerir um málið. Hitt er annað mál, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði, að það er áreiðanlega hægara sagt en gert að breyta skattkerfinu í meginefnum, en eins og ég sagði áðan, væri það þó vissulega mjög þýðingarmikið, ef menn gætu sameinazt um það varðandi beinu skattana að hafa skattstigana sem fæsta, helzt ekki í meginefnum nema einn á meginhluta skattanna. Það eru til dæmi þess annars staðar, þar sem um fleiri skatta er að ræða og staðgreiðslukerfi er, að þar eru skattstigar jafnan mjög fáir. Þá eru hinir hærri skattstigar ekki látnir taka til kerfisins nema að takmörkuðu leyti, og þá þarf ekki að reikna út eftir á nema skatta þeirra aðila. Varðandi svo það, hvernig eigi að halda áfram vinnubrögðum í málinu og í tilefni af orðum hv. 1. þm. Norðurl. v. um það, að hann teldi meira um vert, að menn íhuguðu málið rækilega heldur en það endilega að hraða afgreiðslu þess, þá skal ég taka það fram, að ég hef að sjálfsögðu ekkert á móti þeirri málsmeðferð heldur. Ég tel mér aðeins skylt, vegna þess að þessi mál heyra efnislega undir mig, að láta ekki standa á því af hálfu rn., að unnið sé að framgangi þeirra með þeim hraða, sem kostur er á. En ég tel málið nú vera í höndum Alþ. og mun fyrir mitt leyti ekki gera neina sérstaka kröfu til þess, að það hraði afgreiðslu málsins umfram það, sem það telur nauðsynlegt. Ég vek aðeins athygli á því, að ef ætlunin væri að undirbúa málið fyrir næsta þing, þá liggur náttúrlega í augum uppi, að það þarf að fá lokaafgreiðslu frá Alþ. á þessum vetri. Telji þm. það ekki skipta öllu máli, heldur að þetta verði íhugað nánar í sumar og málið þá endanlega afgreitt í haust hér frá Alþ., þá er það atriði, sem að sjálfsögðu er á valdi þingsins sjálfs að ákveða.