Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég vildi gera forseta grein fyrir því að ég hafði hugsað mér að vera á breytingartillögum varðandi tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu ásamt þingmanni frá Sjálfstæðisflokknum, þingmanni frá Framsóknarflokknum og þingmanni frá Borgarahreyfingunni um aðildarviðræður við ESB. Þá barst mér til eyrna að slíkt gæti valdið stjórnarslitum. Ég hafði staðið í þeirri trú að hver maður yrði óbundinn í þinginu þegar þetta mál kæmi hingað inn en svo er ekki. Þingið er í gíslingu í þessu máli. Það er engin spurning að mínu mati að ef hver og einn þingmaður fylgdi samvisku sinni væri meiri hluti fyrir tvöfaldri þjóðaratkvæðagreiðslu í þinginu. Ólýðræðislega umsókn um aðild að ESB er ekki hægt að taka alvarlega. Frú forseti. Ég mun ekki taka frekari þátt í umræðunni í dag og hvet þingmenn til að fylgja eigin sannfæringu í þessu máli og styðja tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. 
            

Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða fundarstjórn forseta þótt stutt ræða hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar hafi vissulega gefið tilefni til mikilla umræðna sem endurspeglast í dag. Varðandi fundarstjórn forseta vildi ég gera athugasemd við það sem tilkynnt var með tölvupósti í gærkvöldi, þá ákvörðun forseta að verða ekki við þeim óskum sem fram höfðu komið af hálfu tiltekinna þingflokka um að tvöfalda ræðutíma í þessari umræðu. Mér er ljóst að forseta ber ekki skylda til þess að verða við þeirri ósk en forseti hefur til þess heimild. Ég vildi spyrja hæstv. forseta hvort henni finnist þetta mál ekki þess eðlis að eðlilegt sé að rýmka fyrir umræðu þannig að ræðumenn hafi tíma til að fjalla um þau ítarlegu nefndarálit sem fyrir liggja í þessu risavaxna máli. Ég spyr: Hvað liggur á? Af hverju er ekki hægt að verða við þessari ósk um tvöfaldan ræðutíma í risavöxnu máli? 
            

Forseti hugðist gera grein fyrir þessu áðan þegar hún var stöðvuð vegna umræðna um fundarstjórn forseta og mun hún klára mál sitt áður en næsti þingmaður tekur til máls um fundarstjórn forseta. Forseta hafði borist beiðni um rýmri ræðutíma en þingsköp segja að gildi um umræðuna um 2. og 3. dagskrármálið, þ.e. ESB-tillögurnar. Reglur þingskapa eru þær að við síðari umræðu um þingsályktunartillögur gilda sömu reglur og við 2. umr. lagafrumvarpa. Framsögumenn nefndarálita hafa 30 mínútur í fyrsta sinn, 15 mínútur í annað sinn og 5 mínútur í frekari ræðuhöldum. Aðrir þingmenn og ráðherrar hafi 20 mínútur í fyrsta sinn, 10 mínútur í annað sinn og svo 5 mínútur í þriðja sinn eða oftar. Með heimild 2. mgr. 55. gr. heimilar forseti að ræðutími talsmanna flokka í fyrstu ræðu verði tvöfaldaður miðað við reglur þingskapa. Þetta var niðurstaða forseta hvað umræðuna varðar.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þá gagnrýni varðandi þann ræðutíma sem þingmönnum er gefinn. Það hefði verið eðlilegt að gefa öllum tvöfaldan ræðutíma í þessu stóra máli. Ég kem upp undir fundarstjórn forseta fyrst og fremst af því að forseti þarf að beita sér fyrir því að þingmönnum sé veitt frelsi til að taka ákvarðanir á eigin forsendum, að þeir séu ekki þvingaðir eða kúgaðir eins og kom fram í ræðu fyrsta ræðumanns sem steig í stól. Það var mjög átakanlegt að hlusta á þennan nýja og unga þingmann sem er í sömu sporum og ég, sem varð fyrir þessu. Ég vil að það komi fram að ég hugðist styðja og ég mun styðja tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu vegna þess að ég tel að tillaga stjórnarinnar gangi ekki nógu langt og sé ekki í anda þess sem ég hef staðið fyrir og stutt. Þetta er til skammar hvernig komið er.

Frú forseti. Það er líklega rétt að taka fram í upphafi að málið varðar fundarstjórn forseta vegna þess að forseti hefur komið töluvert við sögu í því hvernig haldið hefur verið á því máli sem hér kemur til umræðu og þeirri atburðarás sem varð til þess að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason setti fram gagnrýni sína áðan. Það er búið að vera átakanlegt að fylgjast með því hvernig haldið hefur verið á þessu máli. Það er svo sem ekki nýtt að þessi ríkisstjórn standi ekki við hin fögru fyrirheit um samráð og frelsi þingmanna til að greiða atkvæði samkvæmt samvisku sinni. En hvernig haldið hefur verið á þessu máli með alveg ótrúlegri óbilgirni og hörku annars stjórnarflokksins í garð hins og í garð þingsins er algerlega óásættanlegt. Og nú þegar menn tala mikið fyrir nýjum vinnubrögðum á þingi sýnir þetta mál á að sú er ekki þróunin, hún er þveröfug.

Forseti vill leiðrétta það að hún hefur hvergi komið að þessu máli.

Frú forseti. Mikil pressa hefur verið á því að klára það mál sem við hefjum nú umræðu um í þessari viku. Þegar innt hefur verið eftir því hvers vegna klára þurfi þetta mál helst í dag eða á morgun hefur verið fátt um svör önnur en þau sem má lýsa með orðunum „af því bara“. Það er augljóst að þetta mál er eitt það stærsta sem komið hefur fyrir þingið. Það er sett fram í þingsályktunartillögubúningi sem þýðir að þingmenn hafa frekar takmarkað svigrúm til að tjá sig um það. Fyrir liggur beiðni okkar um að lengja ræðutímann þannig að við getum rætt málið til hlítar innan þess forms sem þingsályktunartillagan leyfir. Forseti hefur það í hendi sér að gera slíkt. Forseti hefur heimild til þess og það er í takti við annað í kringum þetta mál að forseti skuli skammta tímann svo naumt sem raun ber vitni.

Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að forseti beiti sér fyrir því að þingmenn séu ekki kúgaðir. Ég lýsi yfir fullri samstöðu með hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni. Ég var einu sinni í hans sporum og þá stöðvaði forseti, sem kom úr röðum Samfylkingarinnar, þingið í einn dag. Ég skil þetta ekki öðruvísi en að við séum að fara að ræða hér mál í mjög takmörkuðum ræðutíma. Mér er algerlega ómögulegt að átta mig á af hverju hann er ekki lengdur en við skulum átta okkur á því að Vinstri grænir eru nú að leiða fyrir þingið, fyrir aftökusveitina, eitthvert stærsta mál sem þeir hafa verið eindregið gegn. Einhverjir ætla væntanlega að greiða atkvæði á móti, það er leitt fyrir aftökusveitina 

Hæstv. forseti. Ég vil árétta það sem fram hefur komið að í 2. mgr. 55. gr. þingskapa hefur forseti heimild til að rýmka ræðutíma um þingmál við hverja umræðu ef það er svo umfangsmikið eða mikilvægt að ekki sé hægt að ræða það á fullnægjandi hátt innan þess tíma sem annars er gefinn til umræðu. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. forseta finnst þetta mál ekki umfangsmikið eða mikilvægt. Er þetta ekki umfangsmikið mál? Er þetta ekki það mál sem lögð hafa verið fram nefndarálit um upp á tugi blaðsíðna? Nefndin hefur verið að störfum í margar vikur. Er þetta ekki umfangsmikið mál? Er þetta ekki  Ég spyr: Er ástæðan fyrir því að verið er að keyra þetta mál í gegn á örstuttum tíma sú að ráðherrar Samfylkingarinnar eru búnir að boða sig á fundi erlendis eftir fáa daga og vilja halda þau tímaplön?

Forseti vill benda hv. þingmönnum á að þeir geta talað eins og oft og þeir vilja í þeirri umræðu sem fram undan er.

Frú forseti. Ég vil eins og fleiri benda á 2. mgr. 55. gr. þar sem forseta er þó heimilað rýmka ræðutíma um þingmál við hverja umræðu, með leyfi frú forseta, ef það er svo umfangsmikið og mikilvægt að ekki sé hægt að ræða það á fullnægjandi hátt innan þeirra reglna sem annars gilda. Nú vil ég spyrja hæstv. forseta eins og fleiri: Er þetta mál ekki mikilvægt eða umfangsmikið? Mér finnst það vera hvort tveggja. Það er bæði umfangsmikið og mikilvægt. Ég skora á hæstv. forseta að endurskoða ákvörðun sína og tvöfalda ræðutímann, ef ekki þrefalda hann, í þessu mikla máli þannig að menn geti farið í gegnum málið í nokkurn veginn í einni eða tveimur ræðum svo þeir þurfi ekki að flytja um það 10 eða 20 ræður.

Virðulegi forseti. Það er ekki laust við að manni sé brugðið í dag vegna þess að ég skil ekki þá ákvörðun hæstv. forseta, sem er forseti allra þingmanna, sama úr hvaða flokki þeir koma, en hún hefur lýst því yfir að hún sé að hún verði ekki við beiðni okkar um lengdan ræðutíma. Mér er það algerlega óskiljanlegt hvers vegna þessi ákvörðun er tekin. Er þetta ekki eitt stærsta mál íslensku þjóðarinnar frá því að lýðveldið var stofnað? Er þetta ekki stærsta mál Samfylkingarinnar? Hafa samfylkingarmenn ekki áhuga á því að ræða þetta mál til hlítar? Er þetta ekki eina mál Samfylkingarinnar? Er þetta ekki málið sem þau ætla að leysa öll okkar vandamál með? Ég ætla að það fólk sem hér situr á vegum síns flokks hefði áhuga á því að lýsa því fyrir okkur hvers vegna það vilji fara þessa leið. Ég skil ekki þessa ákvörðun forseta og ég skil ekki hvers vegna samfylkingarmenn bakka ekki upp þessa kröfu okkar í stjórnarandstöðunni. Ég skora á hæstv. forseta að taka ákvörðun sína til endurskoðunar og leyfa okkur þingmönnum  
            

Frú forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir með félögum mínum í Sjálfstæðisflokknum og fleirum í stjórnarandstöðunni og hvetja forseta til að nýta þessa heimild, að sýna göfuglyndi og gæsku og hopa undan hælnum á hæstv. forsætisráðherra og minna sjálfa sig á það að hún er forseti allra þingmanna. Síðan er að leggja út í langar ræður og ræðuhöld um þá fordæmalausu kúgun sem greinilega annar stjórnarflokkurinn, Vinstri græn, hefur orðið fyrir frá Samfylkingunni. Þau verða nú greinilega fyrir fordæmalausri kúgun af hálfu Samfylkingarinnar sem ætlar ekki bara að koma í veg fyrir að þingmenn tali hér og greiði atkvæði samkvæmt eigin samvisku heldur ætlar Samfylkingin líka að knésetja þingið og takmarka ræðutíma þingmanna í þessu mikilvæga máli, mikilvægasta máli Samfylkingarinnar. Það er fordæmalaust, það er ekkert annað en blygðunarlausa kúgun. Ég hvet hæstv. forseta til að sýna mildi, göfuglyndi 

Það var ekki meining forseta að tefja eða takmarka nokkuð ræðutíma enda hafði forseti tilkynnt þingflokksformönnum vilja sinn um að tvöfalda ræðutíma hjá talsmönnum og hafa hefðbundinn ræðutíma samkvæmt þingsköpum hjá öðrum ræðumönnum og ekki hefur verið gerð athugasemd við það.  Forseti vill einnig geta þess vegna annarra ummæla sem komið hafa fram í umræðu um fundarstjórn að forseti getur ekki stjórnað gerðum þingmanna í þingsal eða hvað þeir ákveða að gera eða gera ekki í ræðustól Alþingis, svo það sé alveg ljóst.

Frú forseti. Hér hafa háalvarlegir atburðir gerst og enn á ný á að hefta tjáningarfrelsið. Þeir atburðir hafa gerst í fyrsta sinn í Íslandssögunni að hér stendur þingmaður í þessum ræðustól og lýsir kúgunum þeim sem hann hefur orðið fyrir í aðdraganda umræðu þessa máls. Frú forseti. Þetta er ekki boðlegt. Löggjafarvaldið á að setja lög. Löggjafarvaldið á ekki að taka við skipunum frá framkvæmdarvaldinu. Þetta er grafalvarlegt mál. Hér hefur þingmaður gengið úr ræðustól. Hann ætlar ekki að taka þátt í umræðunum. Hann lýsti kúgununum. Við búum ekki í lýðræðisríki sem er einn hornsteinninn í Kaupmannahafnarsáttmálanum sem er aðgöngumiði Samfylkingarinnar inn í Evrópusambandið. Ég er sorgmædd í dag.

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég hrósa virðulegum forseta fyrir hvernig hún tók á beiðni þingmanna varðandi aukinn ræðutíma, það er mjög til fyrirmyndar. Ég ætla hins vegar ekki að koma hér fram og vekja athygli á því augljósa, að Vinstri grænir láta kúga sig algerlega í þessu stjórnarsamstarfi. Það er auðvitað þeirra mál. En ég vil gera athugasemdir við dagskrá þingsins. Á sama tíma og við erum í harðri milliríkjadeilu um Icesave þar sem Evrópusambandið knýr okkur til niðurstöðu sem er ekki með neinu móti hægt að segja að séu hagsmunir íslensku þjóðarinnar - það vill ekki fara dómstólaleiðina eða neina slíka leið sem farin er í vestrænum lýðræðisríkjum og þótt víðar væri leitað - erum við í fullri alvöru 

Forseti vill minna þingmenn á að virða ræðutíma.

Frú forseti. Í ljósi þess sem fram kom hjá hv. þm. Vinstri grænna áðan, Ásmundi Einari Daðasyni, um meinta kúgun til fylgis hans við mál sem hann styður ekki samkvæmt samvisku sinni vil ég beina því til forseta að athugað verði hvað þetta mikilvæga mál varðar, og jafnframt næstmikilvægasta mál Íslandssögunnar, um Icesave-samninginn, hvort þingmönnum verði gert kleift að greiða atkvæði með leynilegum hætti til að þeir þurfi ekki að sæta því að vera kúgaðir af samflokksmönnum sínum í jafnmikilvægum málum og þessum. Þetta er hrikaleg staða sem upp er komin á Alþingi Íslendinga og hana verður að leysa með einhverjum hætti. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þakkir til forseta fyrir að bregðast við þeirri skýru kröfu okkar þingmanna að fá að tala hér og nýta allan þann tíma sem mögulegt er samkvæmt þingsköpum. Ég er allt að því orðlaus. Mér finnst að í þessu máli sé reynt að skapa ágreining og mynda enn meiri ágreining, sem þó er nógur fyrir, á öllum stigum málsins. Nú átti að keyra í gegn takmarkanir á ræðutíma. Sem betur fer stöðvaði frú forseti það og ég þakka enn og aftur fyrir það. En ég er fullkomlega orðlaus eftir ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar. Ég er hrygg og sorgmædd. Mér finnst með ólíkindum að þetta sé hægt í þessu stóra og mikla máli sem þingmenn og meira að segja forsvarsmenn annars stjórnarflokksins segja að ekki hafi verið neitt samkomulag um að klára öðruvísi en að þingmenn greiði atkvæði eftir sinni bestu sannfæringu. 

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum um fundarstjórn forseta til að hrósa forseta fyrir fundarstjórn hennar og mildi og líka til að taka það fram að ég fagna því sérstaklega að stjórnmálaflokkurinn sem frá 1995 og í kosningum 1999, 2003, 2007 og 2009 sagði að aðild að Evrópusambandinu væri ekki á dagskrá, málið væri ekki til umræðu, það væri ekki tímabært að ræða það, og svo loksins 

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka undir þakkir þingmanna til forseta um mildi hennar að taka tillit til óska okkar. Hins vegar vil ég minna frú forseta á það að hún er útvörður Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu, það er hún sem stendur vörð um hagsmuni okkar, þingsins, gagnvart framkvæmdarvaldinu. Hér hafa gerst ótrúlegir atburðir, hv. 9. þm. Norðvest., Ásmundur Einar Daðason, lýsir því yfir að hann hafi orðið fyrir kúgun af hendi Samfylkingarinnar, samfylkingarráðherra sem hér sitja, að t.d. hæstv. samgönguráðherra hefði kúgað 

Virðulegi forseti. Ég er ekki viss um að ég geti tekið undir þakkir til hæstv. forseta þó að hún breyti sinni fáránlegu ákvörðun að lengja ekki ræðutímann. Það er fullkomlega eðlilegt að hafa hér tvöfaldan ræðutíma og ég held að við eigum ekki að fagna því neitt sérstaklega þegar menn feta eðlilega braut þegar þeir voru á rangri. En gott og vel. Mig langar að beina þeirri spurningu til annarra þingmanna, hv. þingmanna Vinstri grænna: Hafa fleiri þingmenn verið kúgaðir til að taka afstöðu í þessu máli? Voru þingmenn kúgaðir til að taka málið út úr nefnd, leiða það fyrir aftökusveitina? Þetta verða aðrir þingmenn að upplýsa hér. 

Forseti vill biðja þingmenn um að gæta orða sinna.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir þakkir til frú forseta fyrir að hafa lengt ræðutímann. Ég velti því hins vegar mjög fyrir mér hver tilgangurinn er með því þegar hér kemur fram hjá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni að hann hafi verið kúgaður, ég ætla ekki að hafa nein orð um það hver kúgaði hann, en hann lýsti því yfir að hann hefði verið kúgaður í þessu máli og gæti ekki rætt efnislega um málið og gekk á dyr og tekur ekki þátt í þingstörfum. Þetta er nýr þingmaður, frú forseti. Þetta er mjög dapurlegur dagur. Ég ætla að gera það sama, frú forseti, af mórölskum stuðningi við hann, ég mun labba hér úr salnum og ekki taka þátt í umræðunni.

Virðulegi forseti. Ég kem upp því að ég gat ekki orða bundist eftir ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals þar sem hann var að væna okkur ráðherra Samfylkingarinnar um að ganga hér um sali og kúga þingmenn. Þetta er bara ósatt hjá hv. þingmanni og það kom hvergi fram í máli þess hv. þingmanns sem hóf þessa umræðu, hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar, að ráðherrar Samfylkingarinnar stæðu að einhverju slíku. Ég undra mig líka á því, virðulegi forseti, hvert þessi umræða er að fara vegna þess að ég hélt að umræða um fundarstjórn forseta ætti að snúast um fundarstjórn forseta. Ég vildi gjarnan geta hafið fundinn á því að kveðja mér hljóðs og lýsa skoðun minni í einstaka málum og sent hvatningu til þingheims um leið og ég segðist ekki ætla að taka þátt í umræðu þann daginn, sent hvatningu til þingheims um það hvernig ég telji að þeir eigi að greiða atkvæði. Ég hefði alveg viljað byrja daginn á því að standa hér og segja að ég telji tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu, þá leið, vera lýðskrum vegna þess að þar fer fram óupplýst umræða. En ég geri það ekki vegna þess að ég hef litið svo á að umræða um fundarstjórn forseta væri ekki ætluð fyrir yfirlýsingar einstakra þingmanna um skoðanir þeirra á ákveðnum 

Forseti tekur undir það og hvetur þingmenn til að ræða um fundarstjórn forseta undir þessum lið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir það að virðulegur forseti hefur ákveðið að breyta ákvörðun sinni um lengd ræðutíma í dag. Ég held að það hafi verið afar skynsamleg ákvörðun enda hefði fordæmið sem gefið hefði verið í þessu máli verið afar slæmt með því að gera ekki meiri tilslakanir á ræðutímanum en upphaflega stóð til. Í öðru lagi vil ég stíga hér upp til að segja að þegar samskiptum mínum við hv. þm. Ásmund Einar Daðason lauk í gær hugsaði ég með mér að það væri skiljanlegt að þingmaðurinn vildi ekki vera á þingmálinu, það væri skiljanlegt að ungur, nýr þingmaður hefði ekki kjark til að standa af sér þennan þrýsting. En þegar ég hlustaði á hann koma upp í ræðustól áðan rann auðvitað upp fyrir mér að hann er tíu sinnum kjarkmeiri en mig hefði nokkurn tíma grunað. Ég tek undir með hv. þingmanni um að það er í reynd meiri hluti fyrir því að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu 

Forseti minnir þingmenn á að virða ræðutíma.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir það að hæstv. forseti tók þá skynsamlegu ákvörðun að hafa ræðutímann lengri. Í raun er það sjálfsagt mál og hefði aldrei átt að leggja upp með annað en að leyfa lengri gerð umræðna um þetta stóra mál. Í öðru lagi hafa fallið hér stór orð um afstöðu manna og það er mikilvægt að árétta að þegar kemur að því að greiða hér atkvæði og taka efnislega afstöðu til mála er enginn þingmaður bundinn af neinu nema samvisku sinni. 

Frú forseti. Ég tala hér undir liðnum um fundarstjórn forseta enda er ég að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta. Hér koma fram mjög alvarlegar ásakanir á hendur ríkisstjórninni og frú forseti situr og lætur eins og þær hafi ekki fallið. Hér kemur upp nýkjörinn þingmaður og lýsir því yfir að hann hafi verið beittur þrýstingi af hæstv. ríkisstjórn. Hefði þetta verið með eðlilegum hætti hefði frú forseti átt að gera fundarhlé og fara yfir málið með hv. þingmanni áður en hann gekk á dyr. Þetta fellur undir fundarstjórn forseta. Atburðarásin í morgun hefur svo sannarlega sýnt að hér starfar minnihlutastjórn, ríkisstjórnin kemur þessu máli ekki í gegnum þingið og beitir til þess öllum þeim kúgunum sem hún hefur. Hér er hvorki verið að tala um það að ríkisstjórnin falli né standi. 

Forseti vill enn minna þingmenn á að virða ræðutíma. Þó að forseti vilji stjórna öllu er erfitt að stjórna því sem þingmenn segja í ræðustóli eða skoðunum þeirra.

Frú forseti. Hv. þm. Ásmundur Daðason sýndi hetjuskap fyrr í dag. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem ég verð vitni að svo miklum þrýstingi á þingmenn stjórnarflokkanna að það er bara til eitt orð um hann, kúgun. Ég vil sýna hv. þm. Ásmundi Daðasyni samstöðu og mun ekki taka þátt í umræðunni hér í dag.

Frú forseti. Erindið er að spyrja forseta hvers vegna forseti gerði athugasemd við málflutning hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar. Hvað var það í orðum hv. þingmanns sem var óásættanlegt þegar forseti sá ástæðu til að biðja þingmanninn að gæta orða sinna? Þingmaðurinn hafði ekki gert annað en fara með gagnrýnum hætti yfir aðkomu Samfylkingarinnar að málum hér að undanförnu og ekki notað nein orð sem talist geta óviðeigandi en efnislega jú, verið gagnrýninn á Samfylkinguna. Er það svo, hæstv. forseti, að það sé orðið óásættanlegt í ræðustól að gagnrýna Samfylkinguna? Er það ekki bara innan ríkisstjórnarinnar sem mönnum eru lagðar línur með hvað þeir mega segja og hvað ekki? Er forseti farin að stýra því hvað þingmenn gagnrýna og hvað ekki?

Forseti vill geta þess að henni þótti ekki við hæfi að þingmaðurinn notaði þá samlíkingu að þingmenn væru leiddir fyrir aftökusveit. Ég hvet þingmenn þess vegna til að vanda orðavalið í ræðustól Alþingis.

Frú forseti. Það er með ólíkindum að horfa upp á þá kúgun sem hér á sér stað. Sagt er að við eigum að kjósa eftir samvisku okkar um ESB, allir, líka þeir sem eru í stjórn, líka VG. Ég styð Ásmund Einar Daðason 100% í því að koma fram og segja sannleikann því að við eigum að segja sannleikann hér inni.

Með heimild í 2. mgr. 55. gr. þingskapa hefur forseti ákveðið að ræðutími talsmanna flokka í fyrstu ræðu verði tvöfaldur miðað við reglur þingskapa og ræðutími almennt tvöfaldur.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar um 38. mál á þskj. 249, tillögu til þingsályktunar um aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Utanríkismálanefnd hefur undanfarnar sex vikur fjallað um málið sem lagt er fram af utanríkisráðherra. Í því er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu og að loknum viðræðum við sambandið verði haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um væntanlegan aðildarsamning. Nefndin fjallaði samhliða um tillögu til þingsályktunar um undirbúning mögulegrar umsóknar um aðild að Evrópusambandinu sem lögð var fram af þingflokkum Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Sú tillaga gengur út á að fela utanríkismálanefnd Alþingis að undirbúa mögulega umsókn um aðild að Evrópusambandinu með því að setja saman greinargerð um mikilvægustu hagsmuni Íslands í aðildarviðræðum við sambandið og vinna vegvísi að mögulegri aðildarumsókn sem taki til umfjöllunar öll álitamál varðandi upphaf aðildarviðræðna og hvernig að þeim skuli staðið, auk þess að fjalla um nauðsynlegar ráðstafanir í tengslum við staðfestingu mögulegs aðildarsamnings. Er í þeirri tillögu gert ráð fyrir að þessari vinnu verði hraðað eins og kostur er og lokið eigi síðar en 31. ágúst nk. Það var alveg ljóst frá upphafi vegferðar nefndarinnar að skiptar skoðanir væru innan þeirra stjórnmálaflokka sem nú eiga sæti á Alþingi um hugsanlega aðild Íslands að Evrópusambandinu. Nefndin ásetti sér engu að síður að fjalla sameiginlega um málin enda töldu nefndarmenn tillögu Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks lúta að veigamiklum atriðum sem um margt væri eðlilegt að meta og horfa til við undirbúning hugsanlegrar aðildarumsóknar Íslands að Evrópusambandinu. Tillagan var því mikilvægt innlegg í vinnu nefndarinnar og vil ég nota þetta tækifæri og þakka það málefnalega framlag sem felst í tillögu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar er í samræmi við þetta vikið að atriðum sem fram koma í greinargerðum beggja tillagnanna en vinna nefndarinnar undanfarnar sex vikur miðaðist af fremsta megni við að sameina umfjöllun um þau sjónarmið sem uppi hafa verið og tryggja sem besta og ítarlegasta umfjöllun og málsmeðferð. Því lítur meiri hlutinn svo á að með nefndaráliti hans sé í raun orðinn til sá vegvísir sem tillaga Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks gengur út á þótt við lokaafgreiðslu málsins hafi ekki tekist að ná þeirri samstöðu sem lagt var upp með. Engu að síður telur meiri hlutinn eðlilegt að við undirbúning og skipulag aðildarviðræðna við Evrópusambandið fylgi ríkisstjórnin þeim sjónarmiðum um verklag og meginhagsmuni sem koma fram í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar og á sér einnig stoð í tillögunni í máli nr. 54 frá Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki og endurspeglast sömuleiðis í samþykktum einstakra stjórnmálaflokka og er e.t.v. sérstök ástæða til að nefna samþykkt flokksþings Framsóknarflokksins sem ályktaði ítarlega um málið. Að mati meiri hlutans verður ekki vikið frá þeim hagsmunum sem nefndarálitið lýsir án undanfarandi umræðu á vettvangi Alþingis og leggur meiri hlutinn til að orðalagi þingsályktunartillögunnar verði breytt með hliðsjón af þessu. Nefndin ræddi á fundum sínum nokkuð um upphaf og ferli hugsanlegra aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Því eru gerð ítarleg skil í nefndaráliti meiri hlutans og óþarft að endurtaka hér. Þó er rétt að halda því til haga að um það var rætt af hálfu ýmissa gesta nefndarinnar að skynsamlegt gæti verið að aðildarumsókn Íslands, ef samþykkt verður, bærist fyrir fund utanríkisráðherra Evrópusambandsins sem fer fram 27. júlí nk. þótt það sé að sjálfsögðu ekkert úrslitaatriði. Sá vettvangur er bær til að ræða slíka umsókn og senda áfram til framkvæmdastjórnarinnar til meðferðar. Til að skera úr um hvort ríki fullnægi aðildarskilyrðum lítur framkvæmdastjórnin fyrst og fremst til svokallaðra Kaupmannahafnarviðmiða sem gerð er grein fyrir í nefndaráliti meiri hlutans. Á endanum er það svo leiðtogaráð Evrópusambandsins sem tekur ákvörðun um hvort ráðist skuli í aðildarviðræður við umsóknarríki. Samþykki Alþingi þá þingsályktunartillögu sem hér er til umfjöllunar má gera ráð fyrir að leiðtogaráðsfundur Evrópusambandsins, sem haldinn verður í desember nk., taki málið til meðferðar og verði niðurstaða ráðsins jákvæð má ætla að viðræður gætu hafist snemma næsta árs. Við aðildarviðræður leggur framkvæmdastjórn Evrópusambandsins fram tillögur að samningsafstöðu í hverjum hinna 35 kafla löggjafar sambandsins. Einróma samþykki allra aðildarríkja þarf til að hefja og ljúka viðræðum um hvern og einn kafla og hið sama á að sjálfsögðu við um umsóknarríkið. Fyrir liggur að Ísland hefur nú þegar að mestu tekið upp löggjöf Evrópusambandsins á sviði 22 kafla af 35 í gegnum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Ætla má að viðræður um þá kafla verði skýrar og tiltölulega einfaldar í sniðum, hins vegar mun greining á löggjöf og í kjölfarið öllu ítarlegri samningaviðræður þurfa að fara fram varðandi þá þætti sem ekki falla undir EES- og Schengen-samningana, þ.e. um landbúnaðar- og sjávarútvegsmál, dóms- og innanríkismál, gjaldmiðilsmál, skattamál, byggðamál, tollamál, utanríkismál, öryggis- og varnarmál, fjárhagsmálefni, stofnanir og ýmis önnur atriði. Nefndin ræddi sérstaklega á fundum sínum mikilvægi þess að allt samráð og upplýsingagjöf við Alþingi, hagsmunaaðila og almenning meðan á aðildarviðræðum við Evrópusambandið stæði yrði mikil og víðtæk. Meiri hlutinn leggur í áliti sínu þunga áherslu á að Alþingi geti í ferlinu öllu uppfyllt stjórnskipulegar skyldur sínar, axlað þá ábyrgð sem meðferð málsins krefst og haft virka aðkomu að og eftirlit með aðildarviðræðum á öllum stigum. Því verður ekki lögð á það nægjanleg áhersla við fulltrúa framkvæmdarvaldsins að víðtækt samráð verði haft við Alþingi á öllum stigum viðræðuferlisins til að þingið standi ekki frammi fyrir orðnum hlut heldur sé virkur þátttakandi og eftirlitsaðili frá upphafi og í ferlinu öllu. Í þessu felst, eins og fram kemur í áliti meiri hlutans, að ráðherrar og samningamenn komi reglulega á fund nefndarinnar meðan á viðræðum stendur, öll gögn sem lögð verða fram í viðræðunum komi jafnframt inn á borð nefndarinnar og að utanríkisráðherra geri Alþingi reglulega grein fyrir stöðu viðræðnanna með skýrslu. Þá gengur meiri hlutinn út frá því að samráðshópur sem skipaður verður fulltrúum allra stjórnmálaflokka á Alþingi, t.d. fulltrúum úr utanríkismálanefnd, auk breiðs hóps hagsmunaaðila, verði stjórnvöldum og samninganefnd til ráðgjafar í ferlinu auk þess sem meiri hlutinn telur eðlilegt að samsetning samningateyma í einstökum málaflokkum sé kynnt í utanríkismálanefnd áður en endanlega er í þau skipað. Það er tillaga nefndarinnar að utanríkismálanefnd fari með Evrópumálin á vettvangi Alþingis hér eftir sem hingað til, þar með talið samskipti við stjórnvöld í öllu viðræðuferlinu samþykki Alþingi þá tillögu sem hér er rædd. Mikilvægi þess að treysta hlutverk Alþingis við viðræðuferlið endurspeglast í breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar við tillögugreinina en hún lýtur að því, eins og ég hef áður getið, að við undirbúning og skipulag aðildarviðræðna við Evrópusambandið skuli ríkisstjórnin fylgja þeim sjónarmiðum um verklag og meginhagsmuni sem koma fram í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar. Í þessu sambandi vil ég einnig halda því til haga að stjórnvöld geta hvenær sem er dregið sig út úr aðildarviðræðum ef þeim þykir einsýnt að hagsmunum Íslands verði áfram betur borgið utan sambandsins eða fyrir liggi að ekki náist ásættanlegur aðildarsamningur. Þá gæti Alþingi jafnframt á hverju stigi málsins með sama hætti ályktað um að aðildarviðræðum skuli hætt. Þá er ekki síður mikilvægt að það ferli sem sett verður upp í tengslum við aðildarviðræður verði eins gegnsætt og kostur er og að sem víðtækast samráð verði haft við hagsmunaaðila á breiðum grunni þannig að þeir eigi jafnvel beina aðkomu að samningahópum þegar rætt er um þá kafla löggjafar Evrópusambandsins sem mestu hagsmunir Íslands liggja í. Má í því sambandi nefna aðila eins og Samband íslenskra sveitarfélaga, Bændasamtök Íslands, Landssamband íslenskra útvegsmanna, Samtök atvinnulífsins og einstök aðildarfélög þess, launþegahreyfinguna, bæði á almennum og opinberum vinnumarkaði, háskólasamfélagið, óháð félagasamtök á ýmsum sviðum, svo sem eins og í umhverfis- og náttúruverndarmálum, og marga fleiri. Þá ræddi nefndin sérstaklega alla upplýsingamiðlun til almennings en meiri hlutinn telur afar brýnt að mikil áhersla verði lögð á kynningarmál og almenningur verði upplýstur um möguleg áhrif aðildar að Evrópusambandinu og um gang aðildarviðræðna. Einungis með þessu móti er hægt að tryggja að sem flestir taki upplýsta ákvörðun við lokaskref ferlisins þegar hugsanlegur aðildarsamningur Íslands að sambandinu verður lagður í dóm þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Tryggja þarf að slík upplýsingamiðlun einkennist af hlutlægni og meiri hluti nefndarinnar bendir á það að nauðsynlegt sé að gera félagasamtökum sem málið varðar kleift að kynna málstað sinn fyrir þjóðinni. Í því sambandi verða stjórnvöld að tryggja fjármagn á jafnræðisgrundvelli til þeirra hreyfinga sem vilja berjast fyrir sínum málstað og koma opinberri upplýsingamiðlun fyrir hjá óháðum aðila. Um þetta er ítarlega fjallað í nefndaráliti og eru þar m.a. reifaðar tillögur Borgarahreyfingarinnar um Lýðræðisstofu. Í raun má segja að strax í upphafi málsmeðferðar utanríkismálanefndar hafi sá tónn upplýsingagjafar og ákalls eftir virku samráði sem meiri hlutinn leggur áherslu á verið sleginn því nefndin tók þá ákvörðun að auk þess að senda málið til umsagnar með hefðbundnum hætti skyldi birt opinberlega sérstök auglýsing þar sem félögum, samtökum og einstaklingum var gefinn kostur á að koma skriflegum athugasemdum á framfæri við nefndina. Þessi háttur gaf góða raun því þó nokkrar umsagnir bárust, aðallega frá einstaklingum sem óvíst er að hefðu borist ella. Varðandi samningsmarkmið Íslands við aðildarviðræður að Evrópusambandinu vísa til ég til ítarlegrar umfjöllunar um meginhagsmuni þjóðarinnar í slíkum viðræðum. Í nefndaráliti meiri hlutans er skipulega farið í gegnum þá efnisflokka sem nánast óumdeilt er að skipti íslensku þjóðina höfuðmáli, komi til aðildar að sambandinu. Þar ber hæst sjávarútvegsmálin og málefni landbúnaðarins auk orku- og auðlindamála og gjaldmiðilsmála. Meiri hlutinn taldi afar mikilvægt að afmarka þessi atriði til að síðar í ferlinu væri hægt að byggja á þeim nánar skilgreindari samningsmarkmið. Að mati meiri hlutans var hins vegar ekki tímabært að fullvinna slík markmið á þessu stigi málsins meðan enn liggur ekki fyrir hvaða atriði það eru sem í raun og veru kalla á samningaviðræður. Þar kemur aftur að mikilvægi samráðsins sem ég gerði áðan að umtalsefni, samningamenn Íslands þurfa þegar þar að kemur að hafa skýra leiðsögn frá Alþingi og hagsmunaaðilum um það hver samningsmarkmiðin eigi að vera og hvaða niðurstaða sé ásættanleg í hverjum efnisflokki fyrir sig. Auðlinda- og orkumál hlutu ítarlega umræðu í nefndinni enda sérstaða Íslendinga í þessum málum mikil. Meiri hlutinn leggur áherslu á að náttúruvernd og sjálfbær nýting náttúruauðlinda verði áfram meðal grundvallarsjónarmiða Íslendinga. Samningsmarkmið um þetta atriði þurfa að vera skýr og segir í nefndaráliti meiri hlutans að áhersla sé lögð á að Ísland geri fyllilega skýrt við samningaviðræður að ekki komi til greina að sáttmálar Evrópusambandsins mæli fyrir um eignarhald á auðlindum Íslands eða nýtingu þeirra umfram það sem umhverfisreglur á hverjum tíma mæla fyrir um. Mikilvægt er að forræði þjóðarinnar yfir auðlindum sem eru í efnahagslögsögu landsins verði ávallt að fullu tryggt. Víst má telja að hvað erfiðast geti orðið að sækja réttindi Íslendinga í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum í aðildarviðræðum við Evrópusambandið en þeir málaflokkar varða íslenskt efnahags- og atvinnulíf og byggðaþróun miklu. Meiri hlutinn er á einu máli um að meginmarkmið hvað sjávarútveginn snertir í slíkum viðræðum lúti að forræði yfir sjávarauðlindinni með sjálfbæra nýtingu að leiðarljósi. Þannig verði Íslendingar að leggja áherslu á að halda forræði sínu í stjórn veiða og skiptingu aflaheimilda innan íslenskrar efnahagslögsögu byggðri á sjálfbærri þróun, ráðgjöf sérfræðinga og veiðireynslu og enn fremur að leita eftir eins víðtæku forsvari fyrir íslensk málefni í hagsmunagæslu í sjávarútvegi á alþjóðavettvangi og kostur er, m.a. að því er lýtur að stjórn veiða og deilistofna. Þá telur meiri hlutinn rétt að haldið verði í möguleika á því að takmarka fjárfestingar erlendra aðila í sjávarútvegi og því að Íslendingar hafi til frambúðar skýra aðkomu að mótun sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Að mati meiri hlutans má t.d. ná þessu fram með því að skilgreina lögsöguna sem sérstakt íslenskt fiskveiðistjórnarsvæði. Varðandi landbúnaðarmálin telur meiri hluti nefndarinnar mikilvægast að leggja áherslu á hin fjölþættu hagsmunamál sem tengjast íslenskum landbúnaði og stöðu hans til frambúðar fyrir íslenskt samfélag. Landbúnaður snýr að matvæla- og fæðuöryggi þjóðarinnar en einnig því að íslenskt samfélag verði sem sjálfbærast um matvæli þar sem það er hluti af hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Meiri hlutinn telur líklegt að unnt verði að skilgreina allt landið sem svæði norðurslóðalandbúnaðar og harðbýlt svæði, sem gæti skapað grundvöll til að styrkja landbúnað hér á landi verulega, t.d. með framleiðslutengdum styrkjum frá Evrópusambandinu og/eða af hálfu íslenskra stjórnvalda. Þá leggur meiri hlutinn áherslu á að haldið verði fast við þá undanþágu sem nú hefur fengist samkvæmt EES-samningnum um viðskipti með lifandi dýr en hún er afar mikilvæg vegna landfræðilegrar einangrunar landsins og jafnframt þarf að tryggja íslenskum stjórnvöldum tæki til að þau geti gripið til nauðsynlegra ráðstafana til verndar íslenskum búfjárstofnum. Byggðamál eru afar tengd landbúnaði innan Evrópusambandsins. Innan vébanda þess hefur verið dregið mjög úr beinum stuðningi í landbúnaði en stuðningur hefur þess í stað verið aukinn hvað varðar byggðaþróun, umhverfisverkefni og aðra nýsköpun í dreifbýli. Þessi stefnubreyting getur um margt fallið vel að frekari þróun íslenskrar byggðastefnu ef rétt er á spilum haldið. Meiri hlutinn leggur áherslu á að sveitarfélögin hafi ríka aðkomu að viðræðum um byggðamál enda verða hagsmunir sveitarfélaga og byggða ekki aðgreindir, eins og segir í nefndaráliti meiri hlutans. Nefndin ræddi talsvert atriði sem lúta að almannaþjónustu enda telur meiri hlutinn það vera grundvallaratriði að Ísland haldi ákvörðunarvaldi sínu um skipulag og fjármagn almannaþjónustu. Sérstaka áherslu ber að leggja á félagslega velferð og réttindi launþega, almannaþjónustu og rétt stjórnvalda til að skipuleggja og veita þjónustu sem hefur almenna efnahagslega þýðingu. Þá telur meiri hlutinn afar mikilvægt að áhersla verði lögð á það í hugsanlegum aðildarviðræðum að félagslegum sjónarmiðum verði gert hátt undir höfði og tryggt verði að samræming reglna Evrópusambandsins komi ekki í veg fyrir að hið norræna félagslega fyrirkomulag verði hér áfram við lýði. Ekki verður hjá því komist að víkja að gjaldeyrismálum en þau eru umfjöllunarefni sem mjög hefur brunnið á þjóðinni í kjölfar bankahrunsins og veikrar stöðu krónunnar. Verði af aðild mun Íslandi nánast örugglega gert að taka upp evruna en til þess að svo megi verða þarf aðildarríki að eiga aðild að Efnahags- og myntbandalagi Evrópu. Að auki þarf aðildarríki sem tekur upp evruna að uppfylla svokölluð Maastricht-skilyrði sem fela það í sér að halli á ríkissjóði má ekki vera meiri en 3% af landsframleiðslu og heildarskuldir hins opinbera mega ekki vera meiri en 60% af landsframleiðslu, verðbólga má ekki vera meiri en 1,5% hærri en meðaltal verðbólgu í þeim þremur löndum ESB þar sem hún er lægst og langtímavextir mega ekki vera meiri en 2% hærri en í þeim löndum ESB þar sem verðlag er stöðugast og viðkomandi ríki þarf að hafa verið í gengissamstarfi Evrópu, svokölluðu ERN2, í a.m.k. tvö ár án gengisfellingar og innan vikmarka sem nú eru 15%. Hvað gjaldmiðilsmálin áhrærir er ljóst að þau skipta okkur verulegu máli við endurreisn íslensks efnahags- og atvinnulífs. Augljóst er að íslenska krónan verður okkar gjaldmiðill um næstu framtíð en margir telja brýnt að við skoðum alla möguleika sem kunna að bjóðast í því efni til lengri tíma litið. Það er álit meiri hlutans að komi til aðildarviðræðna við ESB beri að leggja kapp á að viðræður um gjaldmiðilsmál verði forgangsverkefni í viðræðuferlinu og í því eigi að leita eftir samkomulagi við sambandið og Evrópska seðlabankann um stuðning við krónuna en slíkur stuðningur gæti orðið mikilvægur liður í því að koma á stöðugleika í efnahagsmálum hér á landi. Umræða um utanríkis- og öryggismál hefur farið vaxandi á vettvangi Evrópusambandsins og á það ekki síst við um hugmyndir um sameiginlegan her á vegum sambandsins. Um þetta atriði er fjallað allítarlega í nefndarálitinu og telur meiri hlutinn að draga megi þær ályktanir af þeim upplýsingum sem aflað var að samstarf ESB á sviði varnarmála sé enn nokkuð skammt á veg komið. Þá telur meiri hlutinn fátt benda til þess, miðað við afstöðu aðildarríkjanna, að það verði þróað í átt til þess sem t.d. er innan NATO. Meiri hlutinn ítrekar að hverju aðildarríki er í sjálfsvald sett innan síns ramma hvort og þá að hve miklu leyti það kýs að taka þátt í samstarfi ESB á sviði utanríkis- og öryggismála. Út frá fyrirliggjandi upplýsingum og þeim skýringum sem fylgja Lissabon-sáttmálanum telur meiri hlutinn tryggt að Ísland haldi skilyrðislausu forræði sínu yfir öryggis- og varnarmálum og Ísland verði áfram herlaust land. Sérstaða Íslands sem herlausrar og vopnlausrar þjóðar er augljós. Ísland mun undir engum kringumstæðum koma á innlendum her eða taka þátt í samstarfi herja. Af þeim sökum er einnig eðlilegt að Ísland standi utan Evrópsku varnarmálastofnunarinnar líkt og Írar hafa kosið að gera enda er þátttaka í henni valkvæð. Nefndin ræddi einnig um fjölmarga aðra efnisþætti, svo sem sveitarstjórnarmál, umhverfismál, atvinnu- og iðnaðarmál, skatta- og tollamál svo og ýmis mál sem tengd eru EES-samningnum og þær undanþágur, aðlaganir og sérlausnir sem Ísland hefur náð fram í tengslum við hann. Of langt mál er að gera grein fyrir þeim atriðum hér þrátt fyrir að virðulegur forseti hafi nú tvöfaldað ræðutímann og vísast því til umfjöllunar í nefndarálit meiri hlutans um þau atriði. Frú forseti. Ljóst er að við hugsanlega aðild að Evrópusambandinu framselur þjóðin hluta af fullveldi sínu til sambandsins. Þetta felur í sér að gera þarf breytingar á 21. gr. stjórnarskrárinnar. Í áliti meiri hlutans kemur fram að öll aðildarríki ESB njóta almennrar viðurkenningar sem sjálfstæð og fullvalda ríki á alþjóðavettvangi. Því er ekki um það að ræða að möguleg aðild Íslands að ESB feli í sér að landið hafi glatað stöðu sinni sem sjálfstætt og fullvalda ríki. Við nauðsynlegar stjórnarskrárbreytingar, komi til aðildar Íslands að Evrópusambandinu, telur meiri hlutinn rétt að leitað verði liðsinnis færustu sérfræðinga á sviði stjórnskipunarréttar við gerð ákvæðis um framsal valdheimilda. Að sama skapi telur meiri hlutinn nauðsynlegt að líta til þeirra fordæma sem finna má hjá nágrannaríkjum okkar og miða við þau grundvallarskilyrði að valdframsalið sé með þeim hætti að það sé takmarkað og afmarkað, eigi sér ávallt stoð í lögum og sé að auki alltaf afturkræft. Þá telur meiri hlutinn rétt að kveða á um að framsalið sé einungis leyfilegt í ákveðnum tilgangi og að því skilyrði uppfylltu að önnur ríki framselji vald sitt á sama hátt. Jafnframt telur meiri hlutinn nauðsynlegt að ríkið eigi sjálft aðild að þeirri stofnun sem vald er framselt til, stofnanir séu lýðræðislegar og byggist á grunnstoðum réttarríkisins. Síðast en ekki síst áréttar meiri hlutinn að tryggt verði að valdframsal verði einungis heimilt leiði það ekki til lakari réttarstöðu þegnanna en leiðir af stjórnarskrárbundnum réttindum þeirra. Í störfum nefndarinnar kom töluvert til umræðu hvort halda skyldi tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu, þá fyrri um hvort farið skyldi í aðildarviðræður við Evrópusambandið og þá síðari um hvort samþykkja skyldi hugsanlegan aðildarsamning. Það er niðurstaða meiri hlutans að ekki skuli ráðast í slíka tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Í því sambandi bendir meiri hlutinn á að mikilvægt er að leiða til lykta þá umræðu sem farið hefur hátt í þjóðfélaginu undanfarin ár um hvort hagsmunum Íslands sé betur borgið innan eða utan vébanda Evrópusambandsins og hvað hugsanlegur aðildarsamningur fæli í sér. Þar sem aðildarsamningur verður að lokum ávallt borinn undir þjóðina til samþykktar eða synjunar í þjóðaratkvæðagreiðslu telur meiri hlutinn ekki nauðsynlegt að efna fyrir fram til sérstakrar kosningar um afstöðu þjóðarinnar til aðildarviðræðna enda liggja fyrir skýrar vísbendingar um að meiri hluti þjóðarinnar sé þess sinnis að ráðast eigi í aðildarviðræður á þessu stigi burt séð frá afstöðunni til sjálfrar aðildarinnar. Nefndin ræddi ítarlega þær leiðir sem koma til greina varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu um hugsanlegan aðildarsamning að Evrópusambandinu. Um þær vísast til álits meiri hluta nefndarinnar sem og minnisblaðs Bjargar Thorarensen lagaprófessors og Davíðs Þórs Björgvinssonar, dómara við Mannréttindadómstól Evrópu, sem birt er sem fylgiskjal með álitinu. Hins vegar vil ég í þessu sambandi árétta að ef þjóðaratkvæðagreiðsla á að vera bindandi að lögum þarf að breyta stjórnarskrá lýðveldisins áður en slík atkvæðagreiðsla getur farið fram. Þann hátt sem hafa þarf á við slíkt þekkir þingheimur, rjúfa þarf þing eftir að stjórnarskrárbreytingar eru samþykktar og boða til kosninga þannig að nýtt Alþingi geti tekið afstöðu til breytinganna. Fyrr öðlast þær ekki gildi. Með því að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu leiðbeinandi eða ráðgefandi lítur meiri hlutinn engu að síður svo á að um pólitískt bindandi kosningu væri að ræða. Nær óhugsandi er að ætla að lýðræðislega kjörnir fulltrúar þjóðarinnar mundu fara á svig við vilja hennar í svo veigamiklu máli sem hér um ræðir. Flestar stjórnmálahreyfingar hafa ályktað um mikilvægi þess að niðurstöður úr hugsanlegum aðildarviðræðum við ESB yrðu bornar undir þjóðina í atkvæðagreiðslu að lokinni kynningu og umræðu. Má t.d. hafa til hliðsjónar fyrirkomulagið í Noregi en þar var aðildarsamningur lagður fyrir norska Stórþingið sem ræddi hann og ákvað síðan að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um sjö mánuðum síðar til að gefa hagsmunasamtökum góðan tíma til að kynna sjónarmið sín og almenningi kost á að kynna sér efni samningsins og móta sér afstöðu. Nefndin er sammála um að það sé mikilvægt og lýðræðislegt að niðurstaða sjálfra aðildarviðræðnanna verði borin undir þjóðina. Meiri hluti nefndarinnar álítur að niðurstaða þeirrar atkvæðagreiðslu ráði því hvort ráðist verður í þær breytingar á stjórnarskrá sem aðild að ESB mundi hafa í för með sér. Í nefndaráliti fulltrúa Sjálfstæðisflokksins er á hinn bóginn lagt til að þjóðaratkvæðagreiðslan eigi þá fyrst að fara fram þegar Alþingi hefur samþykkt breytingar á stjórnarskrá, nýtt þing staðfest þær og hið nýja þing jafnframt staðfest aðildarsamning við ESB með lögum. Meiri hlutinn telur óviðunandi að þjóðin fái ekki tækifæri til að greiða atkvæði um hugsanlegan aðildarsamning í kjölfar þess að hann liggur fyrir. Með því að hefja þegar næstu skref í átt að aðild að ESB með stjórnarskrárbreytingum án þess að þjóðin hafi kosið um aðildarsamning væri vilji hennar virtur að vettugi. Meiri hlutinn telur ekki skipta meginmáli í þessu sambandi hvort niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild sé lagalega bindandi eða leiðbeinandi enda hlýtur afstaða stjórnmálaflokkanna að vera skýr um að þeir bindi sig pólitískt til að hlíta vilja þjóðarinnar í þessum efnum. Það er skoðun meiri hlutans að þjóðin eigi að veita Alþingi leiðsögn á grundvelli efnisatriða aðildarsamnings í almennri þjóðaratkvæðagreiðslu. Synji þjóðin aðildarsamningi muni Alþingi ekki aðhafast frekar í málinu. Samþykki þjóðin aðildarsamning mun Alþingi ráðast í nauðsynlegar breytingar á stjórnarskránni og undirbúa þær með þingrofi og kosningum í samræmi við ákvæði stjórnarskrár. Vitaskuld er ekkert því til fyrirstöðu, sé til þess meirihlutavilji á Alþingi, að í þeim breytingartillögum felist ákvæði um aukinn meiri hluta á Alþingi og/eða endanlegt samþykki þjóðarinnar á lögum sem fela í sér framsal ríkisvalds. Má í því efni benda á ákvæði í stjórnarskrám ýmissa ríkja sem kveða á um slíkt. Með þeim hætti væri komið til móts við sjónarmið þeirra sem telja mikilvægt að þjóðin staðfesti lög um aðild Íslands að ESB. Það er hins vegar sjálfstætt úrlausnarefni við þær stjórnarskrárbreytingar sem ráðist yrði í, samþykki þjóðin niðurstöður aðildarviðræðna. Ég get sagt það við þessa umræðu eins og ég lét ítrekað koma fram á fundum utanríkismálanefndar að sjálfur er ég hlynntur því að stjórnarskráin hafi að geyma ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu til staðfestingar á lögum um framsal ríkisvalds. Nefndin ræddi nokkuð um þjóðhagsleg áhrif hugsanlegrar aðildar að Evrópusambandinu, eins og fram kemur í nefndaráliti meiri hlutans, og óskaði sérstaklega eftir því við meðferð málsins að reynt yrði að leggja mat á þann kostnað sem hlytist af aðildarumsókn og eftirfarandi viðræðum við Evrópusambandið. Ljóst er að verulegur kostnaður verður því samfara enda kemur fram í minnisblaði utanríkisráðuneytisins til nefndarinnar að gera þurfi ráð fyrir að allt regluverk Evrópusambandsins verði þýtt á íslensku en við aðild yrði hún eitt af opinberum tungumálum þess. Þetta væri augljóslega mjög umfangsmikið verkefni og utanríkisráðuneytið gerir ráð fyrir að tæpar 600 millj. kr. þurfi til þess út árið 2012 og eru þýðingar raunar langþyngsti kostnaðarliðurinn. Brýnt er að leitað verði eftir því við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins að þýðingarvinnan verði styrkt fjárhagslega úr sjóðum Evrópusambandsins vegna smæðar íslenska málsvæðisins. Einnig mun þurfa töluverðan mannafla til að sinna verkefnum vegna aðildarviðræðnanna. Utanríkisráðuneytið áformar að færa fólk til í starfi meðan á því verkefni stendur og mæta þeim þætti að mestu með hagræðingu en eftir mun standa töluverður ferðakostnaður og ráðgjafarþjónusta. Reikna megi með u.þ.b. 300 millj. kr. í aukinn beinan kostnað. Þá er gert ráð fyrir að kostnaður annarra ráðuneyta verði árin 2010 og 2011 samtals í kringum 100 millj. kr. Eins og fjármálaráðuneytið bendir á í minnisblaði sínu til nefndarinnar má búast við að kostnaður verði þeim mun meiri eftir því sem meiri þungi er lagður í viðræðurnar og því þurfi að afmarka betur umfang aðildarviðræðna og greina niður í áfanga og verkefni ef leggja ætti nákvæmara mat á kostnaðinn sem af þeim gætu leitt. Meiri hluti utanríkismálanefndar áréttar að í ljósi efnahagsaðstæðna er mjög þýðingarmikið að halda þétt utan um allar áætlanir sem gerðar verða í tengslum við aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Jafnframt verður að gera ríka kröfu til stjórnvalda um að ráðist verði í alla þá hagræðingu og tilfærslu á mannafla sem mögulegt er auk þess sem verkefni sem með nokkru móti er unnt að slá á frest verði látin bíða um sinn og þeim fjármunum sem sparast þá frekar veitt í farveg aðildarviðræðnanna með það að markmiði að leita sem farsælastra lausna fyrir Ísland til frambúðar. Þegar ferli viðræðnanna liggur fyrir er þýðingarmikið að öll ráðuneyti geri Alþingi grein fyrir áætluðum kostnaðarauka sínum enda mun hann koma til þinglegrar meðferðar í fjárlagafrumvarpi. Frú forseti. Innan flestra stjórnmálasamtaka eru, líkt og í samfélaginu öllu, skiptar skoðanir um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Ráða þarf bæði efnisleg og tilfinningaleg rök sem rista djúpt. Okkur ber öllum að bera virðingu fyrir skoðunum hvers annars og leitast við að halda umræðunni um þetta mjög svo umdeilda mál yfirvegaðri og málefnalegri. Við þurfum að finna því lýðræðislegan farveg þannig að það verði til lykta leitt af þjóðinni sjálfri því aðeins þannig getur þjóðin orðið sátt við hlutskipti sitt að því er varðar tengslin við Evrópusambandið. Í gegnum söguna hafa ríkisstjórnir og Alþingi tekið afdrifaríkar ákvarðanir um þátttöku Íslands í fjölþjóðlegum samtökum eða um aðrar skuldbindingar á sviði utanríkismála sem klofið hafa þjóðina í fylkingar, ekki síst vegna þess að hún var ekki spurð. Sem betur fer er það nú almenn skoðun að aðild Íslands að ESB verði aldrei leidd til lykta nema í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hvenær slík atkvæðagreiðsla getur farið fram og á hvaða stigi er hins vegar umdeilt eins og ég hef þegar rakið. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna er kveðið á um að lögð skuli fram tillaga til þingsályktunar um aðildarviðræður við ESB en að niðurstöður þeirra skuli lagðar fyrir þjóðina. Jafnframt kemur þar fram að stjórnarflokkarnir virði ólíkar áherslur hvors um sig gagnvart aðild að ESB og rétt þeirra til málflutnings og baráttu úti í samfélaginu í samræmi við afstöðu sína og fyrirvara um samningsniðurstöðuna. Það á einnig við um þá sem standa að áliti meiri hluta utanríkismálanefndar, fulltrúa Samfylkingarinnar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Borgarahreyfingarinnar. Afstaða þeirra til aðildar Íslands að Evrópusambandinu er ólík en þeir eru sammála um að ákvörðun um aðild Íslands að sambandinu verði í höndum íslensku þjóðarinnar sem muni greiða atkvæði um samning í þjóðaratkvæðagreiðslu að loknum aðildarviðræðum. Minn flokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, hefur mótað þá stefnu að hagsmunum Íslands sé best borgið utan Evrópusambandsins. Jafnframt hefur flokkurinn ályktað um mikilvægi þess að fram fari opin og lýðræðisleg umræða um kosti og galla Evrópusambandsaðildar og að aðild Íslands að ESB eigi að leiða til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er ekkert launungarmál að innan raða Vinstri grænna eru skiptar skoðanir um málsmeðferð í þessu máli enda þótt breið samstaða sé um sjálfa afstöðuna til Evrópusambandsaðildar. Aðrir þingmenn flokksins munu gera grein fyrir afstöðu sinni síðar í þessum umræðum. Ljóst er að þeir sem telja að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan ESB en vilja jafnframt ljá tillögu um að ganga til aðildarviðræðna stuðning sinn gera það til að hægt sé að kalla fram lýðræðislega og upplýsta afstöðu þjóðarinnar til hugsanlegrar aðildar og þeirra skilmála sem aðild Íslands yrði háð. Með aðildarviðræðum skýrist á ítarlegan hátt hvaða samningsgrundvelli Ísland getur náð svo að þjóðin geti tekið ákvörðun um þetta stóra álitamál samtímans með allar forsendur þess ljósar. Samhliða umræðum um niðurstöður aðildarviðræðna, verði í þær farið, þarf þjóðin að ræða mikilvæg grundvallaratriði að því er Evrópusambandið varðar. Þar takast ekki síst á grundvallarspurningar um eðli sambandsins, um þá hugsjón sem margir eiga sér um að Ísland sem Evrópuþjóð eigi að leggja sitt af mörkum við uppbyggingu lýðræðislegrar Evrópu með hugsjónina um félagslegt réttlæti, jafnrétti og virðingu fyrir manngildi og umhverfi að leiðarljósi. Á hinn vænginn með hugsjónina um ævarandi og óskert fullveldi Íslands sem við Íslendingar börðumst svo lengi fyrir og andstaðan við að til verði eitt stórríki, sambandsríki Evrópu, sem þjóni innri hagsmunum og viðmiðum sem þar eru ríkjandi og byggja á mikilli miðstýringu og litlu þátttökulýðræði. Þessa grundvallarþætti þarf þjóðin líka að meta og takast á um ekkert síður en afmörkuð atriði í einstökum málaflokkum aðildarsamnings. Vinnan í utanríkismálanefnd í þessu afdrifaríka máli hefur verið afar umfangsmikil og upplýsandi. Allir nefndarmenn hafa lagt mikið af mörkum og eiga hlutdeild í þeim afrakstri sem felst í nefndaráliti meiri hlutans og á það jafnt við um þá sem undir álitið skrifa og hina sem skila sérstöku áliti. Má með sanni segja að sú nýja utanríkismálanefnd sem tók til starfa í kjölfar alþingiskosninganna í apríl sl. hafi ekki ráðist á garðinn þar sem hann er lægstur í fyrstu verkefnum sínum á þessu kjörtímabili. Ég þakka samnefndarmönnum mínum í utanríkismálanefnd, hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, varaformanni nefndarinnar, Birgittu Jónsdóttur, Bjarna Benediktssyni, Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, Helga Hjörvar, Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur og Þórunni Sveinbjarnardóttur fyrir afar gott samstarf í þessu stóra og veigamikla máli og liðsinni við mig sem formann. Nefndin hélt 19 fundi á sex vikum og tók á móti hátt í 80 gestum auk þess sem nefndarmenn kynntu sér 57 umsagnir og athugasemdir um málið. Þótt hart hafi verið tekist á á stundum fór vinnan farsællega fram og er nú komin á leiðarenda í þessum áfanga þótt vissulega sé nóg eftir enn, nái tillagan fram að ganga hér á Alþingi. Umræður í nefndinni voru málefnalegar, hreinskiptnar og uppörvandi og þrátt fyrir að ekki hafi náðst einhugur að lokum um eitt nefndarálit bar engan skugga á samstarf og skoðanaskipti nefndarmanna. Ég vil jafnframt þakka starfsmönnum utanríkisráðuneytis og annarra ráðuneyta fyrir góða samvinnu og aðstoð við vinnslu málsins. Það er á engan hallað þótt hér sé sérstaklega nefndur Högni S. Kristjánsson, skrifstofustjóri á skrifstofu Evrópumála í utanríkisráðuneytinu, en hann sat drjúgan hluta funda nefndarinnar og var óþreytandi við að afla nefndarmönnum upplýsinga og gagna og kom með fjölmargar gagnlegar ábendingar. Þá þakka ég jafnframt nefndarriturunum Sigrúnu Brynju Einarsdóttur, Þresti Frey Gylfasyni og Hildi Evu Sigurðardóttur ásamt öðru starfsliði nefndasviðs Alþingis sem unnið hefur að málinu með nefndinni. Án ómetanlegs framlags allra þessara værum við ekki með í höndunum þann afrakstur sem nefndarálitið ber með sér. Í ljósi alls þess sem ég hef nú rakið í ræðu minni er það niðurstaða meiri hluta utanríkismálanefndar að leggja til að tillaga utanríkisráðherra verði samþykkt með þeirri breytingu sem ég hef áður gert grein fyrir, að við undirbúning og skipulag aðildarviðræðna við Evrópusambandið skuli ríkisstjórnin fylgja þeim sjónarmiðum um verklag og meginhagsmuni sem koma fram í nefndaráliti meiri hlutans. Undir nefndarálit meiri hlutans rita, auk þess sem hér stendur, Valgerður Bjarnadóttir, Helgi Hjörvar, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, með fyrirvara, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Birgitta Jónsdóttir, með fyrirvara. Frú forseti. Eins og fram kom við upphaf umræðunnar eru hér rædd sameiginlega tvö mál, þingsályktunartillaga utanríkisráðherra, mál nr. 38, og þingsályktunartillaga þingmanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, mál nr. 54. Við afgreiðslu málsins úr nefndinni varð að samkomulagi að bæði málin yrðu tekin út og rædd sameiginlega. Nefndarálit meiri hlutans á þskj. 249 fjallar um mál 38 en eins og skýrt kemur fram í álitinu á það í raun einnig við um mál 54 en þar eð tillagan í því máli kemur til sjálfstæðrar afgreiðslu leggur meiri hluti utanríkismálanefndar fram tillögu um afgreiðslu þess máls á sérstöku nefndaráliti á þskj. 250. Meiri hlutinn lítur svo á að við umræður og meðferð nefndarinnar á 38. og 54. máli hafi verið fylgt þeirri leiðsögn sem gert er ráð fyrir í tillögu þingflokka Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks í 54. máli og vísað í því efni til nefndarálitsins á þskj. 249. Meiri hlutinn telur að það álit sé í raun orðið að þeim vegvísi sem tillaga þingflokka Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks gengur út frá að búin verði til fyrir aðildarviðræður. Auk þess er í breytingartillögum meiri hlutans við 38. mál hnykkt á því að við viðræður skuli fylgja þeim sjónarmiðum um verklag og meginhagsmuni sem fram koma í nefndaráliti meiri hlutans. Því telur meiri hlutinn ekki tilefni til að álykta um tillöguna í 54. máli og leggur til að það verði afgreitt með svofelldri rökstuddri dagskrá, með leyfi forseta: „Þar sem færð hafa verið fyrir því gild rök að umfjöllun um málið hafi farið fram samhliða umfjöllun um 38. mál, sbr. þingskjal 249, og komið til móts við þau sjónarmið sem þar koma fram samþykkir Alþingi að tekið verði fyrir næsta mál á dagskrá.“ Undir þetta nefndarálit rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Valgerður Bjarnadóttir, Álfheiður Ingadóttir, Helgi Hjörvar, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Birgitta Jónsdóttir, með fyrirvara. Frú forseti. Ég hef nú lokið að gera grein fyrir nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar, vinnunni í nefndinni, þeim meginsjónarmiðum sem meiri hluti nefndarinnar leggur til að hafðir verði að leiðarljósi samþykki Alþingi að ráðast í viðræður við Evrópusambandið og um málsmeðferð alla. Ég ítreka þakkir mínar til allra sem lagt hafa hönd á plóg við þetta mikilvæga mál. Ég vonast til þess að umræður um það á Alþingi verði málefnalegar og yfirvegaðar og að okkur takist að skiptast á skoðunum um bæði málin sem hér eru til umfjöllunar og þau verði síðan leidd farsællega til lykta í atkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Ég styð þá þingsályktunartillögu sem hér er til umfjöllunar á Alþingi um að sótt verði um aðild að Evrópusambandinu og ég styð breytingartillögu meiri hluta utanríkismálanefndar í þeim efnum. Ég tel löngu tímabært að íslenska þjóðin fái að gera upp við sig á grunni aðildarsamnings og eftir aðildarviðræður hvort hún eigi heima í Evrópusambandinu eða ekki. Þetta er auðvitað byrjunin á því ferli að við sækjum um. Ég er ákaflega sáttur við álit meiri hluta utanríkismálanefndar og tel að formaður hennar eigi hrós skilið fyrir góða vinnu og öll nefndin. Þetta er mjög ítarlegt álit. Hér er mjög skýrt kveðið á um þá meginhagsmuni sem Íslendingar eiga að hafa að leiðarljósi í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Hér er skýrt kveðið á um það hvernig eigi að haga aðildarviðræðunum og ferli málsins og ég er mjög sáttur við það upplegg allt saman. En mig langar til að spyrja hv. formann utanríkismálanefndar 

Frú forseti. Ég tel að það hafi komið skýrt fram í mínu máli að það er nákvæmlega þannig sem málið er hugsað af hálfu meiri hluta nefndarinnar og vísa ég sérstaklega til blaðsíðu 14 í nefndaráliti meiri hlutans. Þar segir, rétt fyrir ofan miðja síðu, með leyfi forseta: „Að mati meiri hlutans verður ekki vikið frá þeim hagsmunum án undanfarandi umræðu á vettvangi Alþingis og leggur meiri hlutinn til að orðalagi þingsályktunartillögunnar verði breytt með hliðsjón af þessu.“ Þetta tel ég vera afdráttarlaust orðalag sem framkvæmdarvaldið hlýtur að taka mið af.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni að ég mun líka styðja þessa tillögugrein eins og búið er að breyta henni. Ég tel að samningsumboðið sem meiri hlutinn gerir ráð fyrir sé skýrt. Það er eðlilegt og það fullnægir mjög vel þeim meginhagsmunum og sjónarmiðum sem Íslendingar þurfa að leggja áherslu á í aðildarviðræðunum. Ég tel líka að eins og málið er núna orðið þá fullnægi það þeim óskum sem framsóknarmenn settu fram með tillögugerð á fyrri stigum og líka ályktun flokksþings okkar. Ég er því mjög sátt við þá stefnu sem þetta mál er að taka. En ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hann sjái fyrir sér ferlið í þinginu ef þannig vildi til að ríkisstjórnin ætlaði sér eða samninganefndin að fara eitthvað út af sporinu. Hvernig yrði það ferli hér innan dyra? Maður á kannski ekki von á að það verði 

Frú forseti. Ég sé fyrir mér að ferlið verði nákvæmlega eins og því er lýst í nefndaráliti meiri hlutans, að hér verði haft samráð við utanríkismálanefnd Alþingis á öllum stigum málsins. Þar er jafnframt lagt til að hugsanlega verði settur á laggirnar starfshópur á vegum utanríkismálanefndar skipuðum einum fulltrúa frá hverjum stjórnmálaflokki sem hafi reglulegt samráð við utanríkisráðherra. Að sjálfsögðu ætlumst við til þess að þessu ferli verði fylgt. Ef fulltrúi og handhafi framkvæmdarvaldsins, utanríkisráðherra, hver sem hann er nú á hverjum tíma, fer ekki eftir þeim fyrirmælum sem Alþingi setur þá hefur Alþingi bara eitt úrræði og þingmenn vita hvað það er.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þetta mjög svo skýra svar. Það er alveg ljóst að samningsumboðið er mjög skilyrt fyrir þá nefnd sem mun semja fyrir okkar hönd. Þegar samningur er kominn kemur stóra stundin. Þá þarf þjóðin að taka afstöðu. Ég er sammála því sem kom fram í máli hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, röksemdafærslu hans gegn tvöfaldri þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er sammála þeirri röksemdafærslu. Að vísu vildi Framsóknarflokkurinn á sínum tíma fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Það var í maí 2008. Síðan féllum við frá því og það er ekki stefna flokksins í dag. Ég er sammála því að það þarf ekki að fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Sú stefna var uppi hjá okkur en er ekki sú stefna sem við fylgjum í dag miðað við flokksþingssamþykktir. Ég veit hins vegar að það eru önnur sjónarmið í mínum flokki og ég virði þau. En ég er sammála því að það er óþarfi að fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu þar sem hann fór í gegnum hvernig hann hefði miðlað málum milli gagnsærra og gagnstæðra sjónarmiða. En mig langar að spyrja hv. þingmann hvað hann meinar sjálfur. Vill hv. þm. Árni Þór Sigurðsson ganga í Evrópusambandið og afsala sér hluta af fullveldi og sjálfstæði Íslands?

Frú forseti. Afstaða mín til þessa máls kom fram í framsöguræðu minni. Ég gerði grein fyrir þeim sjónarmiðum sem hafa verið ráðandi innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs 

Frú forseti. Þetta var einföld spurning en loðið svar. Ég spyr enn: Vill hv. þm. Árni Þór Sigurðsson ganga í Evrópusambandið og vera svo árið 2020 hluti af risastóru ríki? Vill hann það sjálfur? Ég var ekki að spyrja um hvað Vinstri grænir vilja. Ég var heldur ekki að spyrja um hvað utanríkismálanefnd vill svona að meðaltali. Ég var að spyrja um hvað hann vill sjálfur nákvæmlega. Vill hann núna, þegar Íslendingar liggja á hnjánum út af Icesave þar sem Evrópusambandið kúgaði okkur til að taka yfir ákveðna lausn, vill hann í þeirri stöðu ganga inn í þennan klúbb sem lemur okkur? Svo spyr ég líka: Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér framtíðina? Evrópusambandið hefur þróast mjög hratt á síðustu 60 árum og það hættir ekkert að þróast þó Íslendingar gangi inn. Þetta verða Bandaríki Evrópu eftir 60 ár eða að það verður ekki lengur til og hvort tveggja er mjög slæmt fyrir Ísland ef við erum inni í því.

Frú forseti. Heimurinn hættir ekki að þróast burt séð frá því hvort við erum að tala um Evrópusambandið eða ekki. Ísland hættir ekki að þróast hvort sem það fer inn í Evrópusambandið eða stendur utan þess. Það er allt breytingum undirorpið í þessu efni. Við getum ekki séð framtíðina alla fyrir. Það er oft sagt að það sé erfitt að spá um hana þannig að við getum ekki séð það nákvæmlega fyrir. Þær ákvarðanir sem við tökum í dag tökum við að sjálfsögðu út frá þeirri stöðu sem við erum í og þeirri þekkingu sem við höfum um okkar nánustu framtíð. En við getum ekki séð fyrir alla hluti til langrar framtíðar. Hv. þingmaður sagði að spurningin hefði verið einföld. Það er oft þannig að við einföldum spurningum eru bara til flókin svör. Ég vísaði hér til samþykkta landsfundar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og ég gat um það í minni framsöguræðu hvað segði þar, að það væri stefna flokksins að hagsmunum Íslands væri best borgið utan Evrópusambandsins en að við vildum að um þetta mál færi fram lýðræðisleg opin umræða og að við vildum að málið yrði leitt til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu 

Frú forseti. Ég stíg hér upp fyrst og fremst til að þakka hv. þingmanni fyrir góða stjórn á störfum utanríkismálanefndar vegna þessa stóra máls. Ég tel reyndar að málið hafi verið unnið í allt of mikilli tímaþröng og undir of miklum þrýstingi. Auðveldast er að benda á að við skulum vera hér í miðjum júlímánuði að taka það til umfjöllunar. Það hefur líka gefist allt of lítill tími til að fara ofan í hagsmunamatið sem fylgir nefndarálitinu frá meiri hlutanum. Mig langar aðeins að gera að umtalsefni örstutt þetta með skilyrta umboðið. Í reynd skil ég álit meiri hlutans þannig að það sé engin ástæða og ekki rétt að setja samninganefndinni neitt umboð en síðan er engu að síður sett mjög strangt skilyrði, þ.e. allir þeir hagsmunir sem ræddir eru í nefndarálitinu séu þess eðlis að frá þeim megi ekki víkja 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans orð um vinnuna á vettvangi nefndarinnar og ítreka þakkir mínar til hans og annarra þingmanna í hv. utanríkismálanefnd fyrir samstarfið. Það var talsvert rætt um þetta með hugsanlega skilmála eða skilyrði, fyrirframskilyrði og á fundum nefndarinnar var því nákvæmlega lýst með hvaða hætti viðræður við Evrópusambandið ganga fyrir sig. Það er sest að samningaborði og farið rækilega yfir löggjöf í hverjum einasta kafla fyrir sig og hún er borin saman og það er fyrst þegar sú vinna liggur fyrir og hefur farið fram sem unnt er að taka afstöðu til þess hver samningsafstaðan eða meginhagsmunirnir eru í viðkomandi málaflokki. Þess vegna er svo mikilvægt að tryggja samstarf á milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins í öllu ferlinu og því erum við að reyna að lýsa í nefndaráliti meiri hlutans og ég vona að það hafi komist skýrt til skila.

Virðulegi forseti. Ég held að við höfum tekið góða og gagnlega umræðu um þetta í nefndinni og þessu er ágætlega lýst í nefndarálitinu sjálfu. Það sem eftir situr er hins vegar þetta: Þegar umboðið hefur verið veitt og viðræðunefndin sett af stað þá er það hún sem fer með valdið. Þingið mun ekki geta stöðvað það ferli með neinum hætti hér, með umræðu í þingsal eða einhverjum ályktunum hér. Við munum hins vegar sem þingmenn og í utanríkismálanefnd geta fylgst með ferlinu, lýst skoðunum við nefndina á því hvort hún sé á réttri leið eða ekki. En þingið mun ekki, eftir að lagt hefur verið af stað, geta sett nein skilyrði fyrir því að viðræðunum verði haldið áfram. Það er mjög mikilvægt að menn átti sig á þessu. Það sem síðan skortir algerlega í málið í heild sinni eins og lagt er af stað með það er að þeir sem standa að nefndarálitinu lýsi því fyrir fram fyrir sitt leyti hvert mikilvægi einstakra atriða sé. Það er öllu skotið nefnilega inn í framtíðina í þessu máli. Það er ekki tekið á hinum pólitísku álitaefnum sem hafa verið grundvöllur fyrir ólíkri afstöðu flokkanna til Evrópusambandsaðilar bæði milli 

Frú forseti. Ég verð að lýsa mig ósammála hv. þm. Bjarna Benediktssyni um að öllu sé skotið inn í framtíðina hvað varðar afstöðu til einstakra málaflokka. Ég álít að okkar meginhagsmunum sé ágætlega lýst. Því er lýst ágætlega að samstarf og samráð sé haft á milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins. Við höfum fengið gögn um það sem sýna hvernig samningaviðræður hafa gengið fyrir sig hjá öðrum þjóðum þar sem einmitt samningsafstaða viðkomandi ríkis er rædd á vettvangi þingsins áður en hún er mótuð af hálfu framkvæmdarvaldsins, fylgst er með á viðræðuferlinu og þegar samningum er lokið um hvern kafla þá kemur hún líka til umfjöllunar í þinginu áður en hún er staðfest af framkvæmdarvaldinu. Þetta tel ég að sé alveg skýrt í því sem við erum hér að leggja upp með og eigi ekki að hártoga. Ef það er með einhverjum hætti óskýrt þá held ég að menn verði að fara í saumana á nefndarálitinu og hugsanlega í 

Virðulegi forseti. Hér er komin til umfjöllunar tillaga til þingsályktunar um aðildarumsókn að Evrópusambandinu eftir umfjöllun utanríkismálanefndar þar sem ég hef setið. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá 1. minni hluta utanríkismálanefndar en undir nefndarálitið rita sá sem hér stendur og hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir. Ég ætla að byrja á því að fara yfir helstu atriði nefndarálitsins. Það mál sem hér er til umfjöllunar hefur, eins og fram hefur komið í umræðunni í dag, verið fellt saman að stærstum hluta til við þingmál nr. 54 sem þingflokkar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks tefldu fram þegar að þetta þingmál var lagt fram á þinginu. Ég held að það hljóti að vera óumdeilt að það sem gerðist síðan í kjölfarið sýnir hversu vanbúið það mál var í raun að koma með þingmál inn í þingsal án þess að því fylgdu fullnægjandi skýringar eða einhvers konar leiðbeining frá þinginu um á hvaða forsendum gengið yrði til viðræðna. Þvert á móti var ekki annað ráðið af þingmálinu eins og það var borið upp á þinginu en að þegar hefði verið tekin ákvörðun um aðildarviðræður á grundvelli þeirrar umræðu sem átt hefur sér stað í þjóðfélaginu. Krafan væri um að fá fram samning sem greiða ætti atkvæði um, málið væri fullrætt. Vísað var í skýrslur sem gerðar hafa verið á undanförnum árum og að öðru leyti væri einfaldlega rétt, þrátt fyrir þann ágreining sem var í ríkisstjórninni, að leyfa þinginu að taka þessa ákvörðun og það væri lýðræðislegt og skynsamlegt ferli. Það sem gerst hefur í millitíðinni er, eins og hv. formaður utanríkismálanefndar hefur komið inn á og liggur fyrir í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar, að þessum leiðbeiningum hefur verið fylgt í öllum meginatriðum. Í greinargerð í máli 54 segir að sá vegvísir sem nauðsynlegur er fyrir aðildarviðræður skuli fjalla um alla þá þætti sem taka þarf tillit til í tengslum við aðildarumsókn, svo sem aðkomu þjóðarinnar að aðildarumsókninni, en þá er átt við hvort efnt skuli til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort hefja skuli viðræður, og ekki síður með hvaða hætti staðfesta skuli aðildarsamninginn. Þetta tvennt var algerlega óhugsað þegar þingmálið sjálft kom fram og var ekkert um það fjallað þar. Því var ekki fylgt eftir með nokkrum hætti, enda stjórnarflokkarnir tveir ósammála um jafnmikil grundvallaratriði eins og þessi. Í öðru lagi er fjallað um hvernig skipa skuli viðræðum Íslands við Evrópusambandið og eru því gerð góð skil í nefndaráliti meiri hlutans. Við höfum leitað upplýsinga hjá öðrum þjóðum, skoðað hvernig þær hafa borið sig að og um það hefur verið ágætissátt í nefndinni. Í þriðja lagi er fjallað um með hvaða hætti eftirliti Alþingis og upplýsingagjöf til þess skuli háttað á meðan mögulegar aðildarviðræður standa. Það var það sem við hv. formaður nefndarinnar ræddum aðeins um áðan. Sé þetta skilningurinn hjá meiri hlutanum sem fram kom í framsögu hv. formanns nefndarinnar tel ég að verið sé að veita afar þröngt umboð til viðræðna þar sem þingið getur á hverjum tíma stigið fram og sagt: Hér erum við komin út fyrir það sem við teljum skynsamlegt og getum í raun stöðvað viðræðuferlið. Ég hef sjálfur haft þá sannfæringu að það sem þyrfti nauðsynlega að vera til staðar til að hefja aðildarviðræður væri í fyrsta lagi breið pólitísk samstaða um að menn vildu fara í viðræðuferlið og, eftir atvikum og kannski ekki síður, að menn felli sig við Evrópusambandið eins og það birtist þeim. Eftir kosningarnar í vor var það ljóst að ekki hefðu valist til forustu fyrir þjóðina flokkar sem eru sammála um þetta mál og þar með var auðvitað afar erfitt að segja að kjósendur hefðu með einhverjum hætti lýst vilja sínum í málinu. Á sama tíma var afar erfitt að halda því fram að það væri einhver breið pólitísk samstaða um að ganga til aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Þetta leystu stjórnarflokkarnir með þeim hætti að ýta málinu inn í þingið. Þegar vinnu utanríkismálanefndar lauk síðan endurspeglaðist klofningurinn eða hin ólíka sýn á málið þegar þingmenn stjórnarflokkanna tveggja komu saman að nefndaráliti og tóku til umfjöllunar þau atriði sem eru grundvallarforsenda þess að flokkarnir tveir hafa ólíka skoðun í málinu, þá stigu þeir til baka og ýttu þeim ágreiningsefnum og álitaefnum inn í framtíðina. Það er engin afstaða tekin um það í nefndarálitinu sjálfu hvaða grundvallarnálgun er hjá þeim sem standa að álitinu til þeirra álitaefna sem svo víða eru rædd í nefndarálitinu sjálfu. Við getum sem dæmi tekið sjávarútvegsmálin þar sem ekki er flókið mál að lýsa öllu því sem við Íslendingar viljum helst standa vörð um í tengslum við sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins, hvernig hún á illa við íslenskar aðstæður. En það er hins vegar flóknara mál þegar leggja á þá hagsmuni á vogarskálarnar og vega á móti kostum þess að ganga í Evrópusambandið og svara síðan þeirri spurningu: Hvernig kemur sú mæling út? Sú mæling hefur verið grundvöllur fyrir stefnu Sjálfstæðisflokksins fram á þennan dag og það er í slíku hagsmunamati sem kjarni vinnunnar á þinginu hlýtur að eiga að liggja. En það kjósa menn ekki að gera í áliti meiri hlutans heldur einungis að vekja athygli á öllum álitaefnunum og ýta síðan skipinu úr vör. Fleiri atriði eru tiltekin í þingmáli nr. 54 eins og t.d. hvernig staðið skuli að opinberum stuðningi við kynningu á niðurstöðum viðræðna og hvaða stjórnarskrárbreytingar eru nauðsynlegar. Ég ætla að koma aðeins inn á það á eftir og ekki síst um áætlaðan kostnað sem alltaf er spurt um í tengslum við þetta mál. Það er kannski ekki skrýtið við þær aðstæður sem uppi eru í þjóðfélaginu að menn séu mjög meðvitaðir um allan kostnað sem lagt er út. Eins og segir í nefndaráliti 1. minni hluta er það alveg óumdeilt að öll þau atriði sem vakin var athygli á í máli nr. 54 hafa fengið þó nokkra umræðu hjá nefndinni. Það var góð samstaða og formaður nefndarinnar stýrði, eins og ég vék að í stuttri ræðu minni áðan, nefndinni af mikilli yfirvegun. Honum tókst að koma miklu í verk á tiltölulega skömmum tíma og flutti áðan góða framsöguræðu sem gott jafnvægi var í. Ég tek undir með honum þegar hann kallar eftir því að við reynum að efna til málefnalegrar umræðu um þetta mál í þingsal í dag. Þrátt fyrir að við höfum sameinast um að taka öll þessi stóru mál til umfjöllunar, hvernig við eigum að fást við spurninguna um aðildarumsókn, verður að segjast eins og er að það standa alltaf nibbur upp úr þeim vegi, þ.e. ákveðin mál. Þegar vinnunni er lokið og það þarf að fara draga saman niðurstöðurnar fara línurnar í ólíkum áherslum milli flokkanna að skerpast. Það er kannski fyrst og fremst tvennt sem ég ætla að nefna og rakið er í nefndaráliti 1. minni hluta sem við höfum gert athugasemdir við. Mál nr. 54 fjallar fyrst og fremst um formsatriði, um það hvernig menn ætla að bera sig að áður en þessi ákvörðun verður tekin. Þess vegna eru þetta atriði sem varða formið í grunninn og ég skal koma aðeins á eftir nánar að kjarna málsins. Þrátt fyrir að þessi tvö atriði séu á sinn hátt formsatriði tel ég það lýsandi fyrir þann gríðarlega mikla ágreining sem er um þetta mál að jafnvel tekst ekki sátt um formsatriðin, um það hvernig við eigum að bera okkur að. Það hljóta þess vegna að vera gríðarleg vonbrigði fyrir ríkisstjórnina sem hrindir þessu máli af stað inn í þingið í þeirri von að efla lýðræðislega umræðu og skapa lýðræðislegan grundvöll fyrir þessa erfiðu ákvörðun sem hún telur að við þurfum að taka afstöðu til, að ekki skuli einu sinni vera sátt um formið. Hér er í fyrsta lagi um að ræða þá tillögu að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort farið verði í aðildarviðræður. Það er rétt að byrja á að segja frá því að það var niðurstaða landsfundar Sjálfstæðisflokksins sem haldinn var í vor, þ.e. að ef ríkisstjórnin eða þingið hygðist hreyfa því að farið yrði í aðildarviðræður við Evrópusambandið væri rétt að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu. Grunnurinn að þessari tillögu liggur í því að Evrópusambandsmálin eru þannig í eðli sínu að þau ganga þvert á flokka. Þau ganga þvert á þjóðfélagshópa en ég held að við höfum líka tekið eftir því að Evrópumálin kljúfa dálítið landsbyggðina frá höfuðborgarsvæðinu og um það erum við a.m.k. sammála, þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem á fulltrúa í öllum kjördæmum landsins, að mikill áherslumunur er í þessu máli á milli kjördæma í landinu. Og ég tel að þegar við ræðum Evrópumálin þurfum við að taka tillit til þessara ólíku sjónarmiða. Ég vék stuttlega að því áðan að málið hefði verið lagt fram í pólitískum ágreiningi á milli stjórnarflokkanna, að ekki væri með nokkru móti hægt að færa fyrir því sannfærandi rök að í kosningunum í vor hefði verið tekin ákvörðun um að sækja um aðild. Að minnsta kosti völdust ekki til ríkisstjórnarsetu flokkar sem voru sammála í málinu. En það er sá grundvöllur sem ég tel almennt vera heppilegastan. Það væri skýrt umboð, tveir flokkar sem hefðu skýra stefnu um að vilja fara inn í Evrópusambandið með einhverjum minni háttar fyrirvörum. Slíkir flokkar sem veljast til forustu fyrir landið hefðu að mínu áliti fengið umboð til að leggja fram umsókn. Þeir hefðu enga sérstaka ástæðu til að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu áður en lagt yrði af stað. Ég tel reyndar að þrátt fyrir að slíkir flokkar stæðu ekki að aðildarumsókninni væri ekki hægt að útiloka að flokkarnir á þinginu gætu sameinast um málið. Sú hugmynd er ekki út í bláinn en eins og staðið er að henni, eins og efnt er til hennar, eins og umræðan hefur verið um hana, eins og stífnin birtist hjá þeim sem vilja ganga í ESB er augljóst að það er enginn vilji í reynd til að leita málamiðlunar, leita einhverra sátta. Þessi niðurstaða leiðir til þess að það er bara ein skynsamleg leið til að taka næsta stóra skref og hún er sú að vísa málinu áfram til þjóðarinnar um hvort sækja beri um. Ég ætla ekki að fara að tína til öll rökin sem liggja því að baki en eitt er augljóst: Þeim mun skýrari sem þingviljinn er, þeim mun skýrara er umboðið sem viðræðunefndin fær, þeim mun betur líður viðsemjendum okkar gagnvart því að verja tíma og fjármunum í að efna til viðræðna við Íslendinga og yfir höfuð að hefja þær. Það er ekki hægt að láta hjá líða að gera að umtalsefni hugmyndina um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu í þessu efni. Hún lýtur reyndar að hinu síðara, atriði sem ágreiningur er um við meiri hluta nefndarinnar, þ.e. með hvaða hætti eigi að staðfesta viðræðuferlið, staðfesta þann samning sem fæst eftir viðræður. En hugmyndin er sem sagt sú að enginn ætlar að taka pólitíska ábyrgð á því að hefja viðræður og síðan ætlar enginn að taka pólitíska ábyrgð á að staðfesta þann samning heldur. Það er engin ríkisstjórn sem ætlar að hrinda þessu af stað heldur á að splundra þingflokkunum og láta reyna á nauman meiri hluta í þinginu til að koma ferlinu af stað. Síðan á að klára samninginn og þegar hann er fenginn ætlar ríkisstjórnin ekki að efna til þess sem stjórnarskráin segir að sé nauðsynlegt að gera, þ.e. að breyta stjórnarskránni, efna til kosninga, staðfesta breytingar á stjórnarskránni og skrifa undir samninginn. Nei, ríkisstjórnin ætlar ekki að gera það og meiri hluti utanríkismálanefndar tekur undir að það væri verið að fara á svig við þjóðarvilja með því að efna þá ekki til þjóðaratkvæðagreiðslu. Eru menn sem sagt í einhverjum vafa um þjóðarviljann varðandi þetta mál í heild sinni? Menn treysta sér til að leggja það til á þinginu og ríkisstjórnin treystir sér til að leggja til að sækja um aðild og fara í gegnum allt ferlið. En menn áskilja sér annars vegar rétt í þingsályktunartillögunni sjálfri til að leggjast gegn samningnum þegar hann liggur fyrir, eins og það var orðað í þingsályktunartillögunni sem er alveg ótrúleg setning, að menn ætli að ganga viðræðuferlið á enda og leggjast síðan gegn samningnum. Og án þess að taka pólitíska ábyrgð á málinu og ganga þá leið sem stjórnarskráin býður, án þess vísa málinu þá til þjóðarinnar. Það er eins og þetta ferli eigi nánast að vera leitt til lykta án þess að neinn ætli að bera á því pólitíska ábyrgð. Það er eins og allir vilji stíga til baka. Hvorki í byrjun né á endanum ætlar neinn að bera á því pólitíska ábyrgð. Ég tel einfaldlega að þetta tvennt verði að fara saman og ég tel reyndar að það verði aldrei stuðningur meðal þjóðarinnar við málið fyrr en fengist hefur breiður pólitískur stuðningur við málið. Það er líka einhver mesti lærdómur sem við getum dregið af meðferð sambærilegra mála í öðrum löndum. Sumir hafa gengið svo langt að segja að það þurfi að vera breiður pólitískur stuðningur og ekki síður breiður almennur stuðningur meðal þjóðarinnar í a.m.k. tvö ár til að það sé skynsamlegt að leggja fram umsókn og ganga inn í þetta ferli. Þeir sem ákafastir eru í að leggja fram umsókn hefðu að mínu áliti átt að huga betur að nauðsynlegum forsendum þess að hér geti skapast sátt, að hér geti yfir höfuð náðst breið samstaða en það finnst mér ekki gert með þessu. Þetta eru formsatriðin en ekki einu sinni um þau hefur tekist sátt. Mig langar til að víkja að einu í þessu sambandi. Á vorþinginu ræddum við um breytingar á stjórnarskránni. Þá stóð til að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar með þeim hætti að hægt væri að breyta stjórnarskránni og senda þær breytingar beint í þjóðaratkvæðagreiðslu án þess að rjúfa þing. Þeir sem mæltu mest fyrir þeirri leið og gengu hvað harðast fram á þinginu ræddu á sama tíma um Evrópusambandið. Þeir sögðu að í tillögum að breytingu á stjórnarskránni væri vissulega ekki rætt um heimild til að ganga í Evrópusambandið en það skipti engu máli vegna þess að 79. gr. tryggði að á yfirstandandi kjörtímabili væri hægt að koma slíku ákvæði inn og senda það til þjóðarinnar til staðfestingar. Með öðrum orðum væri hægt að ljúka viðræðuferlinu við Evrópusambandið og fá endanlega staðfestingu þjóðarinnar á líðandi kjörtímabili án þess að boða til kosninga. En núna þegar menn horfa framan í nýjan veruleika, annan veruleika en menn sáu fyrir sér þá, vegna þess að þessar hugmyndir náðu ekki fram að ganga, hefur það gerst að hugmyndir um að láta þjóðina eiga síðasta orðið hafa verið lagðar til hliðar. Að mínu áliti er ein leið til að láta þjóðina eiga síðasta orðið, þ.e. að láta þingið taka ferlið alla leið til enda, láta þingið staðfesta samninginn. Séu menn eitthvað hræddir við það eru þeir í reynd að segja að þeir óttist að ekki sé sá meiri hluti, ekki sá pólitíski stuðningur við málið á þinginu sem nauðsynlegur er til að ljúka málinu. Hversu skynsamlegt eða hversu raunhæft er það þá yfir höfuð að láta sér detta í hug að þjóðin sé á allt annarri skoðun en þingið? Um það er nokkuð rætt í nefndaráliti meiri hlutans í nefndinni og ég verð að segja að mér finnst þar skautað í kringum nokkur grundvallaratriði. Til dæmis verð ég að lýsa mig fullkomlega ósammála því að verið væri að fara á svig eða að neita því að taka tillit til þjóðarviljans með því að halda ekki ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Þessum tveimur grundvallaratriðum er fylgt eftir í áliti 1. minni hluta með breytingartillögu sem er sett fram í tveimur liðum. Sá fyrri gerir ráð fyrir því að aðildarviðræðunum verði ekki hrint af stað án þess að fyrst hafi farið fram þjóðaratkvæðagreiðsla og sett eru tímamörk í tillögunni um að þjóðaratkvæðagreiðslan geti farið fram innan þriggja mánaða. Þetta er þingsályktunartillaga. Telji menn það of stuttan tíma verður að bregðast við því. En tillagan um að halda þjóðaratkvæðagreiðslu eins fljótt og verða má og eigi síðar en innan þriggja mánaða er sett fram til að undirstrika að hugmyndinni er ekki teflt fram til að leika einhverja tafarleiki í þessu máli. Ég verð að lýsa undrun minni á því að menn telji það úrslitaatriði fyrir okkur Íslendinga að koma inn umsóknum um aðild að Evrópusambandinu á meðan ein ákveðin þjóð er í forustu fyrir sambandinu, í þessu tilviki Svíar. Ég efast reyndar ekki um að þeir séu tilbúnir til að standa við þær yfirlýsingar sem þeir hafa gefið um að greiða götu okkar eins mikið og þarf, taka tillit til sjónarmiða okkar og ráða okkur heilt varðandi gang viðræðnanna, hversu hratt á að fara. Í þessu sambandi er ómögulegt annað en að vekja athygli á tímasetningu þessarar þingsályktunartillögu þar sem við erum einmitt um þessar mundir að ræða kröfu hollenskra og breskra stjórnvalda á hendur íslenska ríkinu vegna Icesave-innlánsreikninga Landsbankans í þessum tveimur löndum. Eins og öllum má vera ljóst ríkir mikil óvissa um afdrif þess máls innan þingsins. Í nefndaráliti minni hlutans er komið inn á þetta og einfaldlega spurt: Er það trúverðugt að umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu verði sett í einhvern friðsamlegan og vinsamlegan farveg á sama tíma og þessi deila stendur sem hæst, á meðan á sama tíma liggur fyrir að fullkomin óvissa ríkir um með hvaða hætti því máli lýkur? Hafa þarf í huga í því samhengi að við vitum að Evrópuþjóðirnar allar stóðu gegn sjónarmiðum Íslands þegar við áttum í viðræðum við þessi tvö ríki og fulltrúa Evrópusambandsins í haust. Þá sameinuðumst allar þessar þjóðir gegn þeim sjónarmiðum sem við höfðum fram að færa. Hvaða vísbendingar hafa komið fram um að eitthvað annað verði uppi á teningnum þegar umsóknir um Evrópusambandið kemur fram og málið er enn þá óafgreitt frá Alþingi? Reyndar finnst mér með hliðsjón af þeirri niðurstöðu sem þar liggur fyrir full ástæða til að spyrja hvort sömu ríkisstjórn og kemur með þá samninga sem fær harkalega gagnrýni frá nær öllum umsagnaraðilum á þinginu sé treystandi til að fara með jafnviðkvæma hagsmuni og hér um ræðir. Það er ástæða til að koma aðeins inn á þá meginþætti sem raktir eru í áliti meiri hlutans og varða hagsmuni okkar Íslendinga á hinum ólíku sviðum. Ég vék stuttlega að því áðan að það er ekki erfitt að stilla því upp og kalla til ráðgjafar og ráðagerða flesta hagsmunaaðila á Íslandi og inna þá eftir því hvað þeir telji að hafa beri í huga í viðræðum við Evrópusambandið, hvernig hagsmunir þeirra skarist við stefnu Evrópusambandsins í einstökum málum. Það hefur verið gert og þeir hagsmunir eru teknir til umfjöllunar í áliti meiri hlutans. Það er allt saman ágætlega gert en þar er hlutunum þó ekki forgangsraðað og öll pólitísk umræða er lögð til hliðar. Menn þegja t.d. um þau mál sem skilja að stefnu stjórnarflokkanna sem standa að þessu þingmáli og að nefndarálitinu. Það hlýtur að vekja alla þjóðina til umhugsunar um með hvaða hætti staðið verður að hagsmunagæslu í viðræðuferlinu sjálfu. Hvað meina þeir flokkar sem standa að þessu nefndaráliti og styðja að við sækjum nú um aðild að Evrópusambandinu en gera ekki annað en að benda á að hér séu ýmsir hagsmunir sem gæta þurfi að? Ég get vel skilið þegar flokkar mæla með því að sótt verði um aðild að ströngum skilyrðum uppfylltum eins og t.d. Framsóknarflokkurinn hefur gert. Hann hefur valið þá leið að segja: Hér eru skilmálarnir sem eru óumsemjanlegir við okkur framsóknarmenn. Þetta eru þau mál sem eru skilyrði okkar í viðræðum við Evrópusambandið. Þetta er pólitísk sannfæring okkar og stefna. Hér er málinu ýtt úr vör án pólitískrar stefnu. Hér liggur fyrir nefndarálit tveggja flokka sem eru algerlega á öndverðum meiði í málinu án þess að þessi pólitíska leiðsögn sé höfð með í umfjölluninni. Það hlýtur að sæta furðu og það sætir reyndar furðu almennt í allri Evrópuumræðunni sem átt hefur sér stað frá því að málið kom fram hversu mjög umræðan hefur snúist um annað en kjarna þess að ganga í Evrópusambandið. Umræðan hefur snúist um átökin milli stjórnarflokkana, um tillögur okkar sjálfstæðismanna, um formsatriði til og frá. En það er nánast engin umræða um það hér á þinginu hvað það þýðir að gangast undir sjávarútvegsstefnuna, hvernig hinir ýmsu aðilar á þinginu meta ólíka hagsmuni. En það höfum við gert í Sjálfstæðisflokknum og við höfum komist að ákveðinni niðurstöðu um þetta atriði. Ég ætla ekki að leyna því héðan úr ræðustól á þinginu að auðvitað eru uppi ólík sjónarmið um það hagsmunamat í flokknum. En það liggur samt sem áður fyrir ákveðin niðurstaða. Að mínu áliti hafa þættir í Evrópusamvinnunni fengið aukið vægi vegna þess sem úrskeiðis hefur farið hjá okkur Íslendingum undanfarin ár. Það er þá einkum og sér í lagi sameiginlega peningamálastefnan, myntbandalag Evrópusambandsins, sem hlýtur eftir þá atburði sem upp hafa komið á Íslandi að hafa fengið aukið vægi í þessu hagsmunamati. En þrátt fyrir þetta hefur sannfæring mín ekki breyst, þ.e. að hagsmunum okkar sé ágætlega borgið hér fyrir utan. Ég vil þó koma því að í þessu samhengi að þessi stefna Sjálfstæðisflokksins er ekki meitluð í stein. Hún er ekki í neinni líkingu við nokkur trúarbrögð sem taka ekki breytingum yfir tímann. Í því liggur einmitt stefna flokksins, í því liggur munurinn á þessu tvennu að stefna flokksins byggir á hagsmunamati og við viljum að það hagsmunamat sé stöðugt í gangi. Við sjáum tilefni til þess eftir að bankahrunið varð hér sl. haust að efna til víðtækrar og breiðrar umræðu um það í flokknum hvort ástæða væri til að taka þetta mat til endurskoðunar og e.t.v. komast að breyttri niðurstöðu. Í grundvallaratriðum varð niðurstaðan áfram sú hin sama en með því að benda á þá leið að reyna að skapa sátt um málsmeðferðina alla og upphaf og enda viðræðnanna og fara þjóðaratkvæðagreiðsluleiðina var tekið tillit til ólíkra sjónarmiða, ekki bara í Sjálfstæðisflokknum heldur í þjóðfélaginu öllu. Þegar við ræðum um mikilvægustu hagsmuni okkar hljótum við alltaf, og ekki hvað síst í þingsal, að staldra við sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins sem til er komin vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem Evrópuríkin búa við, mörg þeirra eiga sameiginlega fiskstofna. Það ætti þess vegna ekki að koma neinum á óvart að Evrópuríkin hafi séð sig knúin til þess í ljósi þeirrar staðreyndar að koma sér saman um sameiginlega fiskveiðistjórnarstefnu, að ákveða með sameiginlegum hætti hversu mikil sóknin ætti að vera í þá stofna sem þau búa sameiginlega yfir. Það grundvallaratriði verða menn að hafa í huga þegar þeir ræða um aðildina að Evrópusambandinu vegna þess að við munum þá rugla saman fiskveiðistjórn á miðunum okkar, þar sem eru að langmestu leyti staðbundnir stofnar, við fiskveiðistjórnarkerfi sem byggir á allt öðrum forsendum. Vegna þess að það eru margir í þessu þjóðfélagi sem eru að reyna að átta sig á Evrópumálunum sem trúa því að hægt sé að fá varanlegar og verulegar undanþágur frá þessari stefnu eða öðrum stefnum Evrópusambandsins, hefur það verið ein grundvallarskoðun Sjálfstæðisflokksins í málinu að slíkar varanlegar eða verulegar undanþágur er ekki hægt að fá í viðræðuferlinu. Í framhaldi af þessu er kannski ástæða til að ræða aðeins um Evrópuumræðuna í þjóðfélaginu. Er það ekki merkileg staðreynd t.d. hversu miklu hærra hlutfall Íslendinga vill fara í aðildarviðræður en er tilbúið að ganga í Evrópusambandið? Ég les þannig í þessar tölur að í þjóðfélaginu sé mikil von bundin við viðræðuferlið, það séu býsna margir sem spyrji sig: Hvað er það eiginlega sem við getum fengið út úr samningunum? Ég skynja það í þingsal líka að það eru allnokkrir sem vilja hefja aðildarviðræðurnar til þess að eyða öllum vafa í því efni. Sannarlega er það þannig að tekið verður tekið tillit til einhverra óska okkar Íslendinga um aðlögunartíma, sennilega um einhverjar minni háttar varanlegar undanþágur frá einu eða öðru en í öllum stóru málunum liggur fyrir hvað er í boði. Það sagði ég við fyrri umr. þessarar þingsályktunartillögu, það er einfaldlega Evrópusambandið eins og það er. Þess vegna finnst mér mikilvægt þegar við erum að hrinda af stað Evrópuaðildarumsókn að þeir sem að henni standa geri betur grein fyrir því heldur en þeir hafa gert til þessa hvort þeir eru sáttir við Evrópusambandið eins og það er eða hvort skilyrðin sem rætt er um í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar og við höfum tekið aðeins til umfjöllunar, ég og hv. formaður þeirrar nefndar, eru þess eðlis að þau séu óumsemjanleg. Það er ekki bara galli við upphaf viðræðnanna að það skuli ekki vera pólitísk sátt, það er ekki bara galli við upphaf viðræðnanna að það sé ekki samstaða í ríkisstjórn heldur er það alveg sérstakt vandamál að mínu áliti hversu miklar væntingar eru bundnar við viðræðunefndina og þá niðurstöðu sem menn eru að fara að sækja í viðræðum við Evrópusambandið. Ég fæ alltaf eitt svar þegar ég hitti utanríkisráðherra Evrópusambandsríkja eða eftir atvikum þingmenn á þingi Evrópusambandsins. Það er þetta: Ef þið komið með svona miklar væntingar er það þetta sem við fáið. Það eru ekki í boði neinar varanlegar undanþágur. Við erum búin að koma okkur saman um reglurnar í þessum klúbb, ríkin 27 og þeir sem vilja sækja um inn í klúbbinn verða að beygja sig undir reglurnar og taka þátt í þeim. Þetta leiðir hugann að öðru mjög mikilvægu atriði sem varðar þær hugsjónir og þann grundvöll sem Evrópusambandið í raun og veru snýst um, þ.e. samvinnu sem Evrópuþjóðirnar hafa ákveðið að hafa með sér með skipulegum hætti, skapa með sér innri markaðinn og þróa með sér ýmis samstarfssvið. Þeir hafa t.d. fyrir ekki mjög löngu síðan ákveðið að taka utanríkismálin og öryggismálin sérstaklega upp sem nýtt samstarfssvið. Það er sem sagt ákveðin hugsjón sem býr að baki samstarfi Evrópuþjóðanna. Það er ákveðinn vilji Evrópuþjóðanna sem liggur slíku samstarfi til grundvallar og ég get vel staðið hér og sagt: Ég er mikill Evrópusinni. Ég tel að við eigum að vera í miklu samstarfi við Evrópusambandið og ég tel reyndar að við séum það nú þegar með aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu, EES-samningurinn veitir okkur aðgang að öllum innri markaðnum og við höfum gert miklu meira en að fara inn á innri markaðinn og inn í EES-samninginn af því að við erum líka þátttakendur í ýmsum áætlunum Evrópusambandsins og við erum fullir þátttakendur í Schengen-samstarfinu sem er meira en segja má um sumar Evrópuþjóðirnar. Ég get í sjálfu sér skrifað undir flest það sem Evrópuþjóðirnar hafa ákveðið að sameinast um, að gildin og markmiðin sem Evrópuþjóðirnar eru sameiginlega að vinna að er eftirsóknarvert og það er skynsamlegt fyrir þjóðir að eiga með sér samstarf um þau markmið. Ég get líka tekið undir það að á sinn hátt væri betra fyrir okkur Íslendinga að eiga rödd í Brussel, að eiga okkar eigin þingmenn í Brussel. Ég er ekki með þessu að halda því fram að þeir munu ráða neinum úrslitum. Við munum þurfa að kosta þó nokkuð miklu til en það væri fólgið í því betra lýðræði fyrir okkur Íslendinga, og ekki síst í ljósi þess hvernig við höfum verið að framkvæma EES-samninginn, að eiga okkar fulltrúa þar sem fara með okkar atkvæði og láta okkar rödd heyrast þar þannig að allar hinar 27 þjóðirnar heyri. Það er enginn vafi á því að það væri betra en það fyrirkomulag sem byggt er inn í EES-samninginn. Þetta þýðir samt sem áður ekki að það séu ekki þættir í Evrópusamvinnunni sem maður verður að gjalda varhuga við og það séu ekki þættir í frekara Evrópusamstarfi sem geti verið þess eðlis að ástæða sé fyrir okkur Íslendinga að staldra við og spyrja okkur hvort þeir kostir sem fylgja myntsamstarfinu, sem fylgja beinni aðild að Evrópuþinginu, sem fylgja beinni aðild að öllum ráðherrafundunum, aðild að framkvæmdastjórninni og öllu því öðru samstarfi sem við fengjum að komast að með skýrari hætti með fullri aðild séu svo mikilvægir að þeir vegi upp ókostina sem við fórnum, sem varða okkar grunnatvinnuvegi, eins og t.d. á sjávarútvegssviðinu. Ég ætla ekki að nota ræðutíma minn til að fara yfir öll hin ólíku svið. Auðvitað eru margir hagsmunaaðilar, t.d. í landbúnaðarmálum, sem hafa komið sjónarmiðum sínum á framfæri við nefndina og þau eru öll ágætlega rakin en ég tel einfaldlega að okkur beri skylda til að halda á lofti hagsmunum sjávarútvegsins sérstaklega, í fyrsta lagi vegna þess hversu hann er hlutfallslega mikilvægur í íslenskum efnahag og í öðru lagi vegna þess hversu illa sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins á við íslenskar aðstæður. Ég vil líka hafa sagt það hér að þó að ég telji litlar líkur á því að fá varanlegar undanþágur þá er það engu að síður þannig að það verður einhver sveigjanleiki sýndur og það er mikilvægt í því sambandi að þingið sé upplýst, haft með í ráðum, hafi tækifæri til að veita aðhald, koma sjónarmiðum á framfæri, eftir atvikum kalli þá eftir sérfræðingum, hagsmunaaðilum eða öðrum til að leita eftir ábendingum. Þeir þurfa reyndar líka að vera á sinn hátt í nokkuð sambærilegri stöðu, þ.e. að ferlið sé gagnsætt gagnvart þeim. Ég er ekki að halda því fram að menn muni ekki fá samning sem felur í sér neins konar tillit eða neins konar aðlögun fyrir íslenska þjóð við inngöngu í Evrópusambandið ef ferlið fer þannig. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, víkja að því að ég tel að þetta mál sé þannig vaxið að það sé nauðsynlegt að leita ríkari samstöðu um það en gert hefur verið. Allt sem sagt hefur verið um viljann til að fá breiða pólitíska sátt hefur ekki staðist. Þegar til kastanna kemur er það þannig að annar stjórnarflokkurinn ætlast til þess og telur sig greinilega hafa fengið loforð um að þetta mál verði afgreitt ekki seinna en á þessu sumarþingi og um það vitna auðvitað atburðir dagsins þar sem einstakir þingmenn sem hugðust voga sér að leggja fram breytingartillögu í málinu fá skýr skilaboð um að það verði ekki liðið og að það stefni stjórnarsamstarfinu sjálfu í uppnám. Hér verður maður að vekja athygli á því að í stjórnarsáttmálanum sjálfum, sem ég tel reyndar að fylgi áliti meiri hlutans, kemur sérstaklega fram að flokkarnir áskilji sér rétt til að halda sjónarmiðum sínum á lofti. Þegar einstakir þingmenn ætla síðan að nýta sér þennan skriflega rétt sem samið hefur verið um eru þeir snúnir niður og þvingaðir til að beygja sig undir vilja ríkisstjórnarinnar. Það er þess vegna sem ég hef sagt að þingsalurinn sé eins og eitt jarðsprengjusvæði og menn vita ekki hvar sprengjurnar liggja. Menn vita ekki hvort þeir mega gera þetta eða hitt vegna þess að það eru aðrir sem þurfa að hafa á því skoðun og stígi menn feilspor springur allt í loft upp. Það er auðvitað alveg skelfilega á skjön við öll þessi fögru orð, allar yfirlýsingarnar um að hér væri einungis verið að hrinda af stað lýðræðislegu ferli þar sem allir væru frjálsir til að hafa sýna skoðun, að horfa upp á þessa atburði gerast. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason kom upp í ræðustól í morgun og hélt því fram að á þinginu væri raunverulega meiri hluti sem væri tilbúinn til að styðja tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég held að það sé rétt, að það sé raunverulega þannig. En ég ætla að leyfa mér að hafa efasemdir um að allir sem hafa þá sannfæringu muni fylgja henni, einmitt af þessari ástæðu að þegar kemur til atkvæðagreiðslu í þinginu verður það ekki afstaðan til Evrópusambandsins sem mun ráða úrslitum heldur afstaðan til ríkisstjórnarinnar. Það verður afstaða til þess hvort menn vilji gera ríkisstjórninni skaða eða ekki. Með þessu eru menn einfaldlega að skjóta álitaefnum á frest. Menn eru að ýta undan sér umræðu sem einn góðan veðurdag mun hvort eð er þurfa að fara í. Hún mun snúast um þetta: Vilja menn ganga í Evrópusambandið eða ekki? Það er spurningin sem menn munu þurfa að standa frammi fyrir. Þeir sem halda því fram að hægt sé að binda flokkana í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu horfa algerlega fram hjá þeirri staðreynd að þar sem þeirri aðferðafræði er beitt er það sama þingið og setur þjóðaratkvæðagreiðsluna af stað sem fær málið til endanlegrar afgreiðslu. Þannig er það ekki samkvæmt stjórnskipun okkar í dag. Það verður þess vegna annars þings að taka endanlega afstöðu til málsins jafnvel þó að menn af góðum hug efni til þjóðaratkvæðagreiðslunnar og telji sig bundna af henni, þá er það einfaldlega bundið inn í ferlið samkvæmt lögum að það mun þurfa að boða til kosninga og hið nýja þing verður ekki bundið af því sem hið fyrra þing gerði. Og þeir þingmenn sem veljast nýir inn á hið nýja þing koma þangað inn á sínum eigin forsendum. Þetta er algerlega ljóst. Ég kalla eftir því að í umræðu um þetta mál taki menn einfaldlega afstöðu til stóru spurninganna. Menn skjóta ekki öllum þessum stóru spurningum inn í framtíðina. Að menn lýsi því hér þegar málinu á að ýta úr vör hvar pólitísku línurnar liggja, hvar sársaukamörkin liggja í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Og það dugar ekki að teikna upp hagsmunina eina og sér og láta þar við sitja. Það er ófullnægjandi grundvöllur fyrir aðildarviðræðum að mínu áliti. Ég tel jafnframt að það sé nauðsynlegt fyrir umræðuna að menn taki til umfjöllunar tillögu 1. minni hluta nefndarinnar um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu annars vegar og um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu í hinn endann hins vegar. Ég hvet menn til að leyfa sjálfum sér að hafa jafnvel ólíkar skoðanir á þessum tveimur hugmyndum, jafnvel þótt þær séu frá virðulegri ríkisstjórn. Það er auðvitað, eins og ég vék að áðan, merkilegt að svo virðist sem skyndilega hafi tekist meiri hluti um að fara leið ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu þrátt fyrir að flokkarnir hafi verið allt annarrar skoðunar fyrir stuttu síðan. Og eins og við víkjum að í áliti 1. minni hluta í nefndinni þá hlýtur þetta að vekja mann til umhugsunar um það hvort það er í reynd hræðslan við kosningarnar sem ræður för, óttinn við það að kjörtímabilið styttist meira en menn helst vildu eða er það kannski hitt að menn ætla ekki og vilja ekki þurfa að fella málið í þann pólitíska farveg sem nauðsynlegur er til að fylgja málinu alla leið. Vilja menn vísa málinu endalaust frá sér, fyrst ríkisstjórnin inn á þingið, síðan flokkarnir frá sér og loks til þjóðarinnar og svo aftur til þjóðarinnar og svo með loforði um það að menn munu fylgja leiðsögn þjóðarinnar? Hvort ætla menn að leiða þjóðina eða láta þjóðina teyma sig áfram í málinu? Ég held að málið snúist dálítið um það. Hafa menn trú á því að það sé hægt án nokkurrar pólitískrar leiðsagnar í málinu endalaust að ýta málinu út til þjóðarinnar? Þá er það mín sannfæring að það fæst aldrei neinn meiri hluti fyrir málinu. Ef flokkarnir ætla ekki að bera ábyrgð á ferlinu, ef flokkarnir ætla ekki að bera ábyrgð á samningnum þá er alveg öruggt að það mun ekki takast meiri hluti meðal þjóðarinnar um að styðja slíkan samning. Það er alveg ljóst. Það sýnir reynsla annars staðar frá og þar sem efnt er til viðræðna í miklum ágreiningi þá fer slíkt ferli illa. Ég vil biðja menn um að taka þessi orð mín ekki þannig að við eigum ekki að hlusta eftir vilja þjóðarinnar. Ég tel einfaldlega að þetta tvennt þurfi að fara saman og þeir sem mestan áhuga hafa á því að við göngum inn í Evrópusambandið eigi að hafa vit til þess og koma auga á að það þarf að haga sér með þeim hætti að líklegt sé að samstaða náist um málið hjá þjóðinni. Til þess erum við að semja þessar reglur um gagnsæi í málinu. Það er á þeim grundvelli sem hugmyndin um þjóðaratkvæðagreiðsluna byggir í upphafi og það er einungis með því móti sem rík sátt verður um málið þegar upp er staðið. Mín sannfæring á þessum tímapunkti stendur til þess að aðildarsamningur verði ekki samþykkur. Ég byggi það ekki síst á því að væntingarnar eru of miklar og á því byggja þeir flokkar sem helst vilja ganga inn mesta ábyrgð. Það er of lítið raunsæi í umræðum um Evrópusambandið á Íslandi í dag. Þetta kann hins vegar að breytast. Eins og ég vék að áðan þá á hagsmunamatið alltaf stanslaust að vera í gangi. Það kann vel að vera að ef við tökum rangar beygjur, ef við tökum rangar ákvarðanir núna við uppbyggingu efnahagslífsins á Íslandi, að efnahagslífið hafi ekki náð sér á strik og það er jafnan þannig að þegar efnahagslífið á Íslandi er í ákveðinni lægð þá er áhuginn fyrir nýjum lausnum eins og þessari jafnan mestur. Það kann svo sem vel að vera að gangi okkur illa að rífa okkur upp úr þeirri efnahagslægð sem nú er geti tekist samstaða um það meðal þjóðarinnar að stíga skref sem þjóðin væri almennt ekki tilbúin til að stíga annars. Að þessu sögðu vil ég einfaldlega segja að þrátt fyrir að í utanríkismálanefnd hafi mikið verk verið unnið á skömmum tíma þá er þetta mál lagt fram í allt of mikilli tímaþröng. Nefndin hefur unnið undir óeðlilega miklum þrýstingi og hefur þurft á öðrum hverjum fundi upp á síðkastið að fjalla um annað risastórt mál sem er til umsagnar í nefndinni frá fjárlaganefnd, Icesave-samningana, sem nefndin hefur reyndar líka að eigin frumkvæði verið að fjalla um. Umgjörð málsins er algerlega ófullnægjandi og það er ómögulegt að skilja hvers vegna þeir sem harðast hafa gengið fram í þessu máli hafa ekki getað staðið við stóru orðin um að reyna að efna til sáttar. Sú sátt fæst með því að mínu áliti að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort hefja eigi viðræðurnar. Ég leyfi mér að hafa efasemdir um að þeir sem hafa sannfæringu fyrir þeirri leið fylgi sannfæringu sinni eftir á þinginu þrátt fyrir góð orð þar um.

Frú forseti. Ég þakka formanni Sjálfstæðisflokksins fyrir innihaldsríka ræðu sem ég held að hafi staðið í a.m.k. klukkutíma. Að mörgu leyti varð ég var við milda afstöðu hans til Evrópusambandsins og hann lagði á það ríka áherslu að um málið væri samstaða og tek ég ofan fyrir þeirri nálgun. Ég vil hins vegar leggja áherslu á það, af því að menn hafa verið að tala um tímafaktorinn í þessu máli, að mikilvægt er að horfa til atvinnulífisins og þeirra bráðaaðgerða sem þarf að grípa til. Ég vil sérstaklega benda á blaðsíðu 25 í nefndarálitinu þar sem vikið er að ERM II og hagsmunum okkar í gjaldeyrismálum. En þar sem tími minn er frekar knappur ætla ég bara að víkja að því að ég heyri það að Sjálfstæðisflokkurinn er enn þá í jarðsambandi við atvinnulífið í landinu. Þetta mál á ekki að snúast um pólitíska stundarhagsmuni eins og mér fannst umræðan fyrr í dag bera vott um. Þetta mál er miklu stærra en svo og þess vegna tek ég ofan fyrir þeirri nálgun sem kom fram í ræðu formannsins.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans hér. Mig langar aðeins í tilefni af því sem hann segir að víkja að einu, þetta mál er svo stórt að vöxtum og mikið að maður á auðvitað erfitt með að koma öllu að þó að hér sé klukkutími undir. Þegar rætt er um hagsmuni atvinnulífsins og mikilvægi þess að koma á auknum stöðugleika, sem er það sem ég tel að við stjórnmálamennirnir skuldum kannski íslenskri þjóð og íslensku atvinnulífi hvað mest, meiri stöðugleika í efnahagslífinu, þá er ekki hægt að láta hjá líða að benda á að þann stöðugleika fáum við fyrst og fremst með því að hegða okkur af ábyrgð og skynsemi við fjárlagagerð, rekstur ríkisfjármála og samþættingu stefnu Seðlabankans við ríkisfjármálin og fjármál sveitarfélaganna. Þegar við reynum að taka út of mikil gæði eins og við höfum gerst sek um á undanförnum árum, yfir of skamman tíma, leitar ástandið í átt til ójafnvægis. 

Frú forseti. Það er stutt síðan ég tók fyrst þátt í pólitísku starfi, ég starfaði áður í atvinnulífinu og mér finnst Evrópusambandið snúast um gjaldmiðilsmálin og peningamálin. Ég hef starfað í útflutningi og ferðaþjónustu og það skipti engu máli hversu vel við gerðum í okkar rekstri, hversu vel starfsmenn stóðu sig eða gæði vörunnar voru, arðsemi rekstrar réðst af flökti krónu. Við svo má ekki búa. Í ítarlegu nefndaráliti hef ég farið ítarlega yfir að ekki verði gefinn neinn afsláttur gagnvart sjávarútvegi og landbúnaði og ég segi því að þeir sem vilja sækja um aðild að ESB standi vörð um atvinnulífið í landinu.

Virðulegi forseti. Þeir eru auðvitað líka til margir á Íslandi sem halda því fram að Evrópusambandsaðildin ógni hagsmunum atvinnuveganna á Íslandi og þeir sem halda því fram starfa sérstaklega í sjávarútvegi. En vissulega er það svo fyrir margar atvinnugreinar að það er eftir ýmsu að slægjast með auknu samstarfi við Evrópusambandið. Ég tek undir með hv. þingmanni að það væri kannski fyrst og fremst í stöðugleika sem fengist með sterkari mynt, en á endanum er þetta hagsmunamat þar sem menn verða að leggja þessa hluti alla á vogarskálarnar. Það er merkilegt við umræðuna á Íslandi um Evrópusambandið hversu lítið er rætt, eins og ég vék aðeins að áðan, um hugsjónirnar, um grundvöll Evrópusamstarfsins sem rekur flestar þjóðir til þess að ganga þar inn, hjartað er ekki til staðar í umræðunni, en menn tína hér til einstaka kosti og segja: Við viljum fara inn í Evrópusambandið út af þessu. 

Frú forseti. Margt get ég tekið undir í ræðu formannsins og undir það tek ég að vinna nefndarinnar er bæði umfangsmikil og vönduð. Þarna er verklag og meginhagsmunir kortlagt með prýðilegum hætti, þjóðhagsleg áhrif lögð fram með nokkuð skýrum hætti, en formaðurinn spurði: Hvernig lítur mælingin út að lokum, hvernig er hagsmunamatið hverju sinni? Hann nefndi sjálfur til sögunnar fyrr í vetur að þegar herinn fór og hinar miklu dýfur krónunnar eftir að hún hrundi um páskana í fyrra, hefði þetta hagsmunamat einfaldlega breyst og mælingin kallaði á að sótt yrði um aðild að sambandinu og þjóðin kysi í kjölfarið eins og hann orðaði það í fréttum einhverju sinni. Ég er honum hjartanlega sammála um þetta og þess vegna fann ég aldrei þá röksemd í ræðu hans að hagsmunamatið kallaði ekki á það akkúrat núna að við sæktum um aðild eins og hann sagði áðan og síðan færi samningurinn í umsögn þjóðarinnar í kjölfar samningsviðræðna.

Virðulegi forseti. Ég tel einfaldlega að það þurfi að vera til staðar, eins og ég rakti í löngu máli áðan, einhver samstaða um grundvallaratriði áður en lagt er af stað, um þá hagsmuni sem menn eru sammála um að reyna að verja, um það hvernig menn ætla formlega að ganga frá málinu bæði umbúðum þess þegar lagt er af stað og hvernig málinu á síðan að ljúka samkvæmt stjórnarskrá og lögum. Það þarf að vera til staðar einhver lágmarks sameiginleg sýn á milli þeirra sem eiga að standa að viðræðuferlinu til þess að ég gæti treyst mér að styðja það að slík umsókn yrði lögð fram. Ég taldi í vetur að það væru jafnvel uppi og að skapast aðstæður á Íslandi til að slík breið pólitísk samstaða gæti náðst en þegar til stykkisins kemur sér maður að áhugi manna á að ganga inn í samstarf við Evrópusambandið er svo mismikill að 

Frú forseti. Ég held að sjaldan í nokkru samfélagi sem sótt hefur um aðild að Evrópusambandinu hafi skapast jafnbreið samstaða og gerst hefur á Íslandi á liðnum mánuðum. Grein í Morgunblaðinu um liðna helgi frá forustumönnum í verkalýðshreyfingu og Samtökum atvinnurekanda vitnar þar mjög skýrt um, stefnumörkun Framsóknarflokksins á febrúarflokksþinginu, viðhorf margra þekktra sjálfstæðismanna í þessu máli og þó að flokkurinn hafi ekki þessa afdráttarlausu afstöðu sjálfur hefur skapast mjög breið afstaða hér á landi og núna reynir á hvort það er meiri hluti fyrir því í þinginu eða ekki. Ég held að farvegurinn gæti ekki verið heppilegri en akkúrat er uppi núna. Auk þess tókum við og mörkuðum okkur þessa afdráttarlausu stefnu fyrir 15 árum þegar við gerðumst með þeim hætti sem uppi er núna í gegnum EES-samninginn aðili að Evrópusambandinu í gegnum þá aukaaðild sem það svo sannarlega er með sínum mikla lýðræðishalla, með sínum miklu ágöllum sem við höfum engin eða allt of lítil áhrif á eins og þingmaðurinn vék svo prýðilega og skynsamlega að í sinni ræðu. Þess vegna held ég að það hljóti 

Virðulegi forseti. Ég vil bara segja um þetta að mér finnst liggja í þessum orðum sá skilningur að það kunni að vera þannig að þjóðin sé allt annarrar skoðunar en stjórnmálaflokkarnir í landinu. Ég hef ekki sannfæringu fyrir því að þetta mál sé þannig vaxið. Ég hef sannfæringu fyrir því að það verði aldrei samstaða meðal þjóðarinnar um að ganga í Evrópusambandið fyrr en tekist hefur um það pólitísk samstaða, fyrr en tekist hefur um það sátt milli stjórnmálaflokka sem hafa valist til forustu fyrir þjóðina. Þess vegna gef ég lítið fyrir þá hugmyndafræði að það geti tekist sátt um það að án einhverrar samstöðu um grundvallaratriði á pólitískum vettvangi, að það geti verið vilji til þess í þinginu að láta þjóðina fá samning sem enginn 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir ágæta og málefnalega ræðu og þakka honum jafnframt vinsamleg orð í minn garð. Ræða hans var yfirgripsmikil og tók á mörgum þáttum og ekki síst þeim sem urðu þess valdandi að ekki náðist full samstaða á vettvangi utanríkismálanefndar. Það var svona helst þegar hann var kominn út í hernaðarlistina og jarðsprengjusvæðin sem hann var kominn á annað flug. Ég vil bara ítreka það, vegna þeirra orða hans að ekki hefði verið vilji til að ná samstöðu og ekkert staðist af því sem lofað var, að ég tel að á vettvangi nefndarinnar hafi mjög margt verið gert og unnið til þess að ná breiðri samstöðu í málið. Ég álít og hef ekki fengið tilefni til þess að ætla annað, ekki heldur af ræðu þingmannsins, að það sé sæmileg samstaða um þá grundvallarhagsmuni sem við Íslendingar eigum að leggja ef við förum í  
            

Sé full pólitísk samstaða um það hér á þinginu að verja þá hagsmuni sem eru tilgreindir í áliti meiri hlutans þá fullyrði ég að það verður engin pólitísk samstaða um þann samning sem viðræðunefndin kemur heim með til Íslands vegna þess að það er algjörlega útilokað að allir þeir hagsmunir sem þar eru tilgreindir verði varðir í viðræðum við Evrópusambandið. Það er þetta raunsæi sem ég er að kalla eftir hérna í umræðunni, raunsæi um það sem er raunhæft. Það er gott að skilgreina hagsmunina. Það vantar raunsæið í umfjöllunina um það hverju er hægt að ná fram og það vantar allt hjarta í þetta mál. Það vantar alla ástríðu fyrir því að ganga inn í Evrópusambandið. Hvar eru þeir sem vilja fara þarna inn á grundvelli þeirra hugsjóna sem Evrópusambandið stendur fyrir? Þeir láta ekki í sér heyra hér. Það sem menn tala um hérna er fyrst og fremst að þörf sé fyrir það í íslensku samfélagi að leyfa þjóðinni að fá samning til að kjósa um. Það er bara þannig.

Frú forseti. Ég vakti sérstaklega máls á því í framsöguræðu minni að þetta væri einmitt eitt af því sem við þyrftum að ræða sérstaklega þegar kæmi að því að taka afstöðu til aðildar að Evrópusambandinu, það væri ekki bara samningur og efnisinnihald hans heldur líka hugsjónirnar sem hv. þm. Bjarni Benediktsson vék hér að. Margir eiga sér þá hugsjón að Ísland eigi að vera hluti af þessu samstarfi Evrópuríkja á vettvangi Evrópusambandsins. Aðrir eiga sér hugsjónina um ævarandi sjálfstæði og fullveldi þjóðarinnar sem ekki megi skerða með nokkrum hætti og það eru málefnaleg - kannski tilfinningaleg - en málefnaleg rök sem munu eiga erindi í umræðuna þegar þar að kemur.

Ég vil segja það í tilefni af þessum orðum hv. formanns nefndarinnar að þeir kunna að finnast hér einn og einn í þingsalnum. En ég finn ekki þessa breiðu samstöðu um þá ástríðu sem ég er hér að vísa til. Ég efast ekki um að með orðum mínum hef ég æst upp hérna einn og einn sem mun koma og lýsa ást sinni á Evrópusambandinu. En þessi ást er ekki úti í samfélaginu og hún er alveg greinilega ekki hér á ráðherrabekkjunum eða í ríkisstjórnarsamstarfinu og ég skynja hana ekki almennt hér í þingsalnum. Þegar ég fer hins vegar til fundar við Evrópuþingmenn úti í Brussel, sem ég hef gert í starfi mínu á vettvangi Alþingis þá skynja ég þetta hjarta. Þá skynja ég þá sannfæringu sem menn hafa þar fyrir því að þetta sé staðurinn, að þarna eigi menn að ráða ráðum sínum, þarna eigi menn að koma saman og setja reglurnar sameiginlega. En hér á Íslandi snýst málið um allt annað.  
            

Frú forseti. Það er óneitanlega gaman að koma í kjölfar þessara orðaskipta hér upp. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir yfirgripsmikla ræðu þó að ég verði að viðurkenna að ég átti svolítið erfitt með að gera mér grein fyrir hver hans skoðun og flokks hans væri á málinu. Ég er hins vegar algjörlega sammála formanni Sjálfstæðisflokksins um það að þetta mál, eins og öll önnur stór mál í einu samfélagi, íslensku samfélagi, krefst pólitískrar leiðsagnar, krefst þess að stjórnmálaflokkar hafi stefnu í málinu. Svo hlýði ég hér á ræðu formanns Sjálfstæðisflokksins og sá flokkur hafði, alla vega síðast þegar ég gáði, þá stefnu að ganga ekki í Evrópusambandið. En formaðurinn hefur varið hér heilum klukkutíma í að gera ítarlegar athugasemdir við það hvernig eigi að standa að samningaviðræðum og hvort og hvernig samning ætti að fá í stað þess að fara í hina ástríðufullu, efnismiklu ræðu gegn Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Það er nú erfitt að gera öllum til geðs í þessari umræðu. Það bara er einfaldlega þannig að hér liggur fyrir tillaga frá stjórnarflokkunum um að ganga í Evrópusambandið af því bara, um að ganga í Evrópusambandið án þess að nein samstaða sé um það meðal ríkisstjórnarflokkanna, án þess að rökin séu færð fyrir því að það sé skynsamlegt, eftirsóknarvert. Nei, það er látið algjörlega hjá líða. En því er skýrt haldið til haga að menn áskilji sér rétt til að berjast gegn niðurstöðunni. 
             Þegar maður kallar eftir því hér við síðari umr. að hæstv. ráðherrar geri grein fyrir því hvað verði samningsbrjóturinn í viðræðum við Evrópusambandið þá fær maður loðin svör. Ég veit að hv. þingmaður talar gegn betri vitund þegar hún segir að henni sé ekki stefna Sjálfstæðisflokksins skýr vegna þess að við höfum farið í gegnum hagsmunamatið. Ég lét vera að rekja það hér að nýju vegna þess að um það var rætt meðal annars í kosningunum í vor. Við höfum metið hagsmunina þannig að þeir séu meiri á grundvelli  Ég lét þess líka getið að þessi stefna er ekki meitluð í stein. 

Frú forseti. Þetta skýrði málið ekki. Á annan veginn segir formaður Sjálfstæðisflokksins að það sé bara hið ískalda hagsmunamat sem valdi því að menn hafi enga skoðun í málinu og enga ástríðu fyrir Evrópuhugsjóninni. En síðan segir hann sjálfur að það sé niðurstaða Sjálfstæðisflokksins að hið ískalda hagsmunamat sé þannig að þrátt fyrir allt hið góða sem hann sér í Evrópu, eins og hann lýsti því í ræðu sinni, þá geti menn ekki farið inn. Ég á bara mjög bágt með að skilja þetta, frú forseti. Ég á mjög bágt með að skilja þennan málflutning. Um leið er verið að kalla eftir pólitískri leiðsögn. Um leið er verið að kalla eftir stefnu. Af hverju segja sjálfstæðismenn ekki eins og er? Þeir vilja ekki fara inn í Evrópusambandið. Þeir hafa aldrei viljað það. Tillagan um að undirbúa umsóknina betur var bara svona plattillaga frá stjórnarandstöðunni. 
            

Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður er að reyna að dýrka fram stefnu Sjálfstæðisflokksins þá er það algjör óþarfi vegna þess að ég er búinn að margendurtaka það hér hvernig hagsmunamatið í málinu liggur. Þegar ég tala um hjartað í Evrópuumræðunni á Íslandi er ég einfaldlega að benda á það að Ísland er dálítið sérstakt þegar kemur að umræðu um Evrópusambandið. Það er ekkert Evrópusambandshjarta hérna á Íslandi. 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 2. minni hluta utanríkismálanefndar. Þrjú álit koma frá nefndinni og eins og komið hefur fram er ekki algjör einhugur meðal þeirra sem mæla með áliti meiri hlutans. Í þessu stóra máli - og ég held að það hljóti að vera óumdeilt að þetta er stórt mál, líklega og að öllum líkindum eitthvert það stærsta sem Alþingi hefur nokkurn tíma fjallað um - var lögð gríðarleg áhersla á að málið yrði unnið þannig að ná mætti sem víðtækastri sátt og að sjónarmið sem flestra fengju að njóta sín og ef fara ætti í þessa vegferð þyrfti að gera það á sem breiðustum grunni. Nú er ljóst að það hefur ekki tekist frekar en ýmislegt annað sem stjórnarliðar töluðu fyrir að ætti að byggja á breiðum grunni og sátt þegar núverandi stjórn tók við völdum. Í þessu máli er ekki við formann utanríkismálanefndar að sakast, hann hefur unnið mjög gott starf í nefndinni, sérstaklega hvað varðar Evrópumálin, og er óneitanlega í erfiðri stöðu tilheyrandi flokki sem hefur mjög afdráttarlausa afstöðu til Evrópusambandsins og tekur afstöðu gegn aðild Íslands að því, og formaður utanríkismálanefndar ítrekaði og áréttaði þá afstöðu flokks síns áðan. Það er þar af leiðandi erfitt hlutskipti að þurfa að koma á einhverju sem viðkomandi er sjálfur andsnúinn og flokkur hans, það verður að virða. En það er óneitanlega undarlegt að málið skuli bera að með þeim hætti að hér sitji ríkisstjórn sem skiptist algjörlega í tvö horn í þessu máli og skoðun annars flokksins virðist fullkomlega hafa orðið ofan á. Það er ekki bara í þessu máli, við sjáum þetta í raunar flestum málum sem voru áherslumál Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fyrir kosningar að þeir hafa þurft að gefa eftir. Lögð var mikil áhersla á það sem mótvægi við þessa niðurstöðu, þ.e. eftirgjöf Vinstri grænna í málinu, að menn skyldu fá að greiða atkvæði einungis eftir sannfæringu sinni í málinu og samvisku. Það hefur verið gert í flestum flokkum, held ég, menn hafa fengið algjört frelsi til þess að greiða atkvæði og tala eftir sannfæringu sinni og það á svo sannarlega við í mínum flokki eins og menn hafa þegar fengið að heyra. En eitthvað virðist vanta upp á þetta hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði eins og kom í ljós við upphaf þingfundar í dag og kemur reyndar í ljós þegar skoðað er hvað þingmenn þess flokks hafa sagt um afstöðu sína, annars vegar ítreka þeir að þeir séu andsnúnir aðild að Evrópusambandinu en sumir þeirra segjast þó ætla að styðja tillögu stjórnarinnar þar um. Það er ekki bara samstarf innan ríkisstjórnarinnar sem er ekki alveg með felldu í þessu máli, það vantar mikið upp á að unnið hafi verið í þeirri samstöðu. Það hefur í raun gleymst að ná samstöðu og samvinnu við nánast flestalla sem ætti að ná samvinnu við í þessu máli ef frá eru taldir þeir sem kallaðir voru á fund nefndarinnar eða gáfu kost á áliti þar og höfðu í raun flestir þegar lýst skoðun sinni. Með þessu á ég við það að ekki er búið að vinna þá vinnu sem þurfti að vinna til þess að menn gætu lagt af stað í þessa miklu vegferð og margt af því er ítrekað í tillögu 54 sem svo er kölluð, þ.e. þingsályktunartillögu stjórnarandstöðunnar varðandi Evrópumálin. Þetta hefur svo komið berlega í ljós á síðustu vikum aftur og aftur. Það kom á daginn að utanríkisráðherra var á ferðalögum til þess að kynna afstöðu Íslendinga til Evrópusambandsins án þess að hafa haft um það nokkurt samráð við formann utanríkismálanefndar, utanríkismálanefnd, hvað þá þingið. Haldinn var fundur í Noregi nýverið, fundur EFTA-þjóðanna, þar sem kom berlega í ljós að vinnan út á við, samskiptin við þær þjóðir sem við eigum í hvað mestum samskiptum við og erum bundin hagsmunatengslum við, hafði ekki verið unnin. Það var í raun hálfvandræðalegt að mæta á fund með hinum EFTA-þjóðunum og komast að því að það hafði ekki einu sinni verið haft fyrir því að setja þessi lönd inn í hvað væri í vændum eða hvernig samskiptum við þessi ríki yrði háttað í framhaldinu. Það má eiginlega segja að það hafi gætt hneykslunar í málflutningi fulltrúa frá Noregi, Liechtenstein og Sviss þegar þeir undrandi lýstu því að Ísland væri í miklu samstarfi við þessi ríki EFTA, hefði tekið á sig skuldbindingar þar með þessum löndum, væri að semja um fríverslunarsamninga við Indland, Rússland, nýbúið að semja við Kína og svo birtust allt í einu Íslendingarnir þarna og segðust vera farnir án þess að hafa með nokkrum hætti reynt að ná einhverri samstöðu eða samvinnu við þessa bandamenn okkar í EFTA um það. Svona hefur þetta mál allt saman verið unnið. Það kom mér þess vegna ekkert á óvart þegar fulltrúar Svisslendinga á þessum fundi áréttuðu það við Íslendinga að það væri mikilvægt að hugsa fram í tímann, taka langtímaákvarðanir og vinna þær vel í stað þess að láta stundarhagsmuni eða geðshræringu yfir ástandi sem vonandi varir ekki lengi ráða algjörlega för. Það er grundvöllur þess málflutnings sem stjórnarandstaðan hefur haft í þessu máli, flokkarnir hafa ekki verið sérlega andsnúnir aðildarviðræðum við Evrópusambandið og jafnvel margir innan stjórnarandstöðuflokkanna mjög hlynntir því að Ísland verði beinlínis aðili að sambandinu. En stjórnarandstaðan hefur lagt á það mikla áherslu að í þessu mikilvæga og gríðarlega stóra máli vinni menn vinnuna sína vel. Eftir því sem nær hefur dregið þessum degi hefur komið betur og betur í ljós að aðalatriðið í undirbúningi málsins var ekki að vinna vinnuna vel og mæta vel búinn til leiks, aðalatriðið var að knýja málið í gegn með öllum tiltækum ráðum. Þetta birtist glögglega á fundi utanríkismálanefndar þar sem einn nefndarmaður leyfði sér að spyrja mjög eðlilegra spurninga, eðlilegra og sanngjarnra spurninga á borð við það hvað það mundi kosta að fara í aðildarviðræður. Þessi spurning hafði reyndar verið borin fram strax við upphaf vinnunnar og svar ekki þegar fengist. En við það eitt að nefndarmaður úr stjórnarliðinu skyldi spyrja þessarar eðlilegu spurningar, leita eftir nánari upplýsingum, varð uppi fótur og fit og fundi var frestað og svo var fundi aflýst og svo vissu nefndarmenn ekki fyrr en settur var fundur í gærmorgun og málið tekið út án umræðu um álit meiri hlutans, 40 blaðsíðna álit, og menn treystu sér ekki til að fara í umræðu um innihald þess. Það segir sína sögu um hvernig mál þetta allt saman er unnið og hverjar áherslurnar eru. Það er ekki gæfulegt að leggja upp í svona stórt mál með svona veganesti, ég tala ekki um þegar við höfum þegar séð af reynslunni hvað slíkt upplegg hefur í för með sér. Ekki er hægt annað en að setja þetta mál í samhengi við hina margumræddu Icesave-samninga. Þar fengu menn ákveðin skilaboð frá þinginu um að fylgja viðmiðum sem kölluð eru Brussel-viðmiðin en niðurstaðan, þegar hún kom, hafði svo ekkert með þessi viðmið að gera. Samráð við þingið var ekki neitt, í rauninni var það neikvætt ef eitthvað er því að hæstv. fjármálaráðherra kom hér í pontu tveimur dögum áður en samningurinn var kynntur og fullyrti að viðræður væru ekki einu sinni hafnar og raunar væri málið ekki komið sérlega langt á veg. Svo var skrifað undir það samkomulag í skjóli nætur og reynt að halda því fram að þetta væri til fyrirmyndar í alla staði og raunar góður samningur. Því er ekki haldið fram lengur, og reyndar hefur ekkert staðist af því sem sagt var um Icesave-samningana, en þá er brugðið á það ráð að reyna að þvinga þingið og þjóðina til að fallast á samningana með hræðsluáróðri. Ráðherrar leyfa sér jafnvel að halda því fram að verði ekki fallist á þessa samninga verði Ísland að einhvers konar Kúbu norðursins eða Norður-Kóeru vestursins án þess að rökstyðja það með nokkrum hætti. Er þá ekki eðlilegt að menn óttist að sagan endurtaki sig í þessu máli, sérstaklega í ljósi þess að miðað við það upplegg sem hér er gert ráð fyrir, að málið verði á forræði utanríkisráðuneytisins og utanríkisráðuneyti Samfylkingarinnar skipi samninganefnd og haldi utan um málið í andstöðu vel að merkja við samstarfsflokk í ríkisstjórn, einhvers konar andstöðu, væntanlegri andstöðu, verðandi andstöðu, að menn hafi áhyggjur af hvað út úr því kemur? Telur einhver að það sé raunhæfur möguleiki fyrir Samfylkinguna að koma til Íslands og tilkynna það að það hafi bara ekki náðst samningar, Evrópusambandið hafi ekki verið tilbúið að gefa eftir varðandi grundvallarhagsmuni Íslands og þar af leiðandi hafi menn gefist upp á samningum? Þetta er að sjálfsögðu óhugsandi í ljósi ekki bara málflutnings Samfylkingarinnar heldur þess að sá flokkur byggir alla sína pólitísku tilveru á því að Ísland gangi í Evrópusambandið svoleiðis að samningsstaða á þeim grunni er varla sérstaklega sterk. Evrópusambandið, rétt eins og samninganefndir Breta og Hollendinga í Icesave-málinu, gerir sér fyllilega grein fyrir því á hvaða forsendum samninganefnd Íslendinga mun koma til Brussel til þess að ræða um hugsanlegan aðildarsamning. Þeir gera sér grein fyrir því að sú samninganefnd verður ekki í aðstöðu til annars en að taka því sem að henni er rétt, svoleiðis að menn geta þá ímyndað sér hvort þessi ríki, sem voru svo liðleg við okkur á ögurstundu hjá okkur í Icesave-málinu eða hitt þó heldur, muni sýna okkur sérstaklega mikinn skilning og veita okkur, einu ríkja í Evrópu, miklar undanþágur frá þeim lögmálum og skilmálum sem Evrópusambandið byggist á. Ætli það sé líklegt að það verði sá viðsnúningur, sérstaklega ef málið er á forræði flokks sem öllum má vera ljóst að er ekki í aðstöðu til annars en að taka því sem að honum er rétt? Hvaða niðurstöðu stöndum við þá frammi fyrir? Hún getur á engan hátt orðið góð, hvorki fyrir þá sem telja Íslandi best borgið innan Evrópusambandsins né aðra. Ef hér er komið með samning sem unninn er á þessum forsendum, samning sem er ekki óaðgengilegur en vænta má að allt kapp verði lagt á að sannfæra þjóðina um að verði að samþykkja til að Ísland verði ekki að Kúbu norðursins og óheftur hræðsluáróður settur í gang rétt eins og varðandi Icesave-samningana. Samþykki menn inngöngu í Evrópusambandið á þeim forsendum og samning við Evrópusambandið verður aldrei sátt eða friður um það í framhaldinu auk þess sem Ísland verður þá komið inn í Evrópusambandið á mjög óheppilegum forsendum og þá getum við ekki átt von á að hafa mikil yfirráð yfir náttúruauðlindum eða hafa mikið frelsi til að stunda matvælaframleiðslu eins og menn hafa þó verið nokkuð sammála um að séu grundvallarhagsmunir Íslendinga. Ef samningurinn yrði hins vegar felldur, hvar stöndum við þá? Þá er búið að fara í langa, dýra og vonlausa vegferð við það að sækjast eftir aðild að Evrópusambandinu en án árangurs og hvert verður þá hlutverk Samfylkingarinnar í framhaldinu eða annarra Evrópusinna? Hvaða staða er þá upp komin? Að leggja af stað með þetta mál á þennan hátt er í rauninni engum gagnlegt og það ætti þess vegna að hafa verið lögð meiri áhersla á það að standa við þann vilja sem lýst var í orðum, að ná sem breiðastri sátt og samstöðu, og vinna þetta mál vel í stað þess að hengja sig í einhverjar dagsetningar af nánast þráhyggju og þvinga málið í gegnum þingið á fáránlega stuttum tíma miðað við umfang þess og þá miklu hagsmuni sem um er að ræða. Það hefði þó mátt notast við þá leið sem Framsóknarflokkurinn hefur farið í Evrópumálum einmitt í þeirri stöðu sem nú er uppi í Evrópusambandsmálinu. Framsóknarflokkurinn hefur lengi rætt kosti og galla Evrópusambandsins og það eru skiptar skoðanir innan þess flokks eins og flestra annarra flokka. Á flokksþingi í janúar komust menn að niðurstöðu, sameiginlegri niðurstöðu sem mjög breið sátt og samstaða náðist um og hefði getað orðið ágætisuppskrift að mínu mati að uppleggi varðandi samskiptin við Evrópusambandið. Hún byggðist á því, eins og flestir þekkja, að farið yrði í aðildarviðræður við Evrópusambandið en með ákveðnum skilyrðum, að vissir hlutir yrðu ekki gefnir eftir. Ástæðan fyrir því að þetta er svo góð leið til þess að ná sátt og samstöðu um málið er sú að deilurnar um Evrópusambandið snúast ekki um það að menn leggi svo ólíkt mat á hverjir hagsmunir þjóðarinnar séu eða hvert mikilvægi þeirra er heldur að hversu miklu leyti hægt sé að verja þessa hagsmuni í samningaviðræðum við Evrópusambandið. Um það hafa menn deilt í a.m.k. 20 ár og reyndar lengur og ekki komist að nokkurri niðurstöðu. Það eru í raun meginrökin núna, þau rök sem stjórnin heldur helst á lofti fyrir því að farið verði í aðildarviðræður, að skera þurfi úr um þetta gamla deilumál hverju megi ná fram í viðræðum við Evrópusambandið. En ef það liggur fyrir að þessir hagsmunir, sem við flest erum sammála um að séu grundvallarhagsmunir Íslands, hagsmunir sem ekki beri að fórna, hagsmunir sem meira að segja hæstv. utanríkisráðherra hefur lagt áherslu á að eigi ekki að fórna, ef við leggjum í þetta með það sem skilyrði, ófrávíkjanlegt skilyrði sem fólk trúir raunverulega að staðinn verði vörður um, gætu bæði þeir sem telja að ekki verði hægt að verja þessa hagsmuni í samningum við Evrópusambandið sem og hinir sem telja að hægt sé að ná fram sérstökum ákvæðum eða undanþágum, sæst á viðræðurnar. En þetta er að sjálfsögðu háð því að menn trúi því raunverulega að vörður verði staðinn um skilyrðin. Í áliti meiri hluta eru taldir upp allir þessir helstu hagsmunir sem ég hef hér fjallað um og nefnt að séu í raun tiltölulega óumdeildir, þetta séu þeir hagsmunir sem verði gætt í viðræðum við Evrópusambandið. Skárra væri það nú. Það segir sig sjálft að í samningaviðræðum muni menn gæta hagsmuna og þeir hagsmunir sem taldir eru upp í áliti meiri hlutans eru nánast óumdeildir og að taka það fram í greinargerð er því nánast óþarft. Það liggur algjörlega fyrir að ætli menn í viðræður muni ríkið að sjálfsögðu vilja standa vörð um sína helstu hagsmuni, ég tala ekki um þegar þeir hagsmunir eru nánast óumdeildir. Það vantar hins vegar trúverðugleikann, það vantar að fólk geti treyst því að skjaldborg verði slegin um þessa hagsmuni og þeirra gætt til hins ýtrasta. Lái mönnum hver sem vill að efast um það að menn verði í stakk búnir og tilbúnir til að standa við þessa hagsmuni þegar á hólminn er komið. Ríkisstjórnin hefur ekki staðið við margt af því sem heitið var varðandi samráð og samstöðu og ljóst er að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur gefið eftir nánast alla þá grundvallarhagsmuni sem hún talaði fyrir í kosningabaráttunni. Ég hef rakið hér fyrr í hvaða stöðu Samfylkingin er til að standa vörð um þessa hagsmuni. Hvers vegna ætti þá íslenskur almenningur að trúa því ef Samfylkingin fær umboð til þess að fara í þessar viðræður, óheft umboð, að menn muni standa vörð um þessa hagsmuni, að Vinstri grænir muni allt í einu taka á sig rögg og segja: nei, hingað og ekki lengra, eða að Samfylkingin muni malda í móinn þegar Evrópusambandið útskýrir að það sé ekki hægt að veita eftirgjöf gagnvart Íslandi? Svo bætist það ofan á að farið er í þessar viðræður við þær aðstæður að Ísland er í efnahagslegum skilningi og raunar víðari skilningi á hnjánum. Menn þekkja allir stöðu okkar, um allan heim þekkja menn stöðu efnahagsmála á Íslandi. Þegar Ísland svo mætir til aðildarviðræðna við Evrópusambandið verður það að sjálfsögðu tekið með í reikninginn og menn gera sér grein fyrir því að samningsstaðan sé kannski ekkert sérstaklega sterk. Jafnframt gera menn sér grein fyrir því að Ísland sé líklega bara að sækja um aðild að Evrópusambandinu út frá skammtímahagsmunum vegna þess að landið telji sér best borgið efnahagslega, í ljósi þess hvernig fyrir landinu sé komið, með inngöngu í sambandið en ekki vegna þess að Íslendingar hafi raunverulega trú á þeim hugsjónum sem Evrópusambandið snýst um. Við höfum þegar séð umfjöllun í þessa veru í erlendum fjölmiðlum og það er óskemmtilegt að lesa það um Ísland til viðbótar við alla umfjöllunina um hvernig farið hafi fyrir landinu, að nú ætlum við að sækjast eftir aðild að Evrópusambandinu bara út frá sérhagsmunum okkar, bara til þess að redda okkur í þeim vandræðum sem við erum í akkúrat núna. Tímasetningin er því heldur ekkert sérstaklega góð. Færu menn þá leið sem Framsóknarflokkurinn náði sátt um, að hafa skilyrðin á hreinu og vera tilbúnir að verja þau skilyrði en gefa þau ekki eftir, þá væri áhættan minni, þá gætu menn leyft sér að fara í viðræður og þá væri líka staða samninganefndarinnar sterkari. Þar af leiðandi ætti Samfylkingin að gleðjast yfir þessari tillögu og taka henni fagnandi vegna þess að ef samninganefndin færi út með þessi skilyrði þannig að menn vissu að ákveðna hluti mætti ekki gefa eftir, yfirráð yfir náttúruauðlindunum, möguleika okkar á að vernda fæðuöryggi þjóðarinnar, vernda fullveldi þjóðarinnar, þá væri staða samninganefndarinnar miklu sterkari. Hugsanlega mundi Evrópusambandið bara segja strax: Nei, þetta er ekki hægt, þessi skilyrði ykkar eru of stíf, og senda samninganefndina heim. Vonandi mundi það ekki gerast, ég tel að það mundi ekki gerast. Þetta mundi því aðeins styrkja samningsstöðuna og þar af leiðandi vera kostur fyrir Samfylkinguna þegar út í viðræðurnar væri farið. Nóg var nú fjallað um þessi skilyrði Framsóknarflokksins þegar flokksþingið samþykkti þau á sínum tíma og sitt sýndist hverjum. Til þess var líka leikurinn gerður að sameina þá sem hafa ólíka sýn á það hverju hægt er að ná fram og hverju ekki. Sumir gerðu grín að því að þessi skilyrði væru svo stíf að ekki yrði til neins að fara í viðræðurnar, sendinefndin yrði send heim strax mætti hún með þessi skilyrði. Aðrir töldu skilyrðin þess eðlis að vel mætti ná þeim fram. Í þessu kristallast sá ólíki skilningur sem menn hafa á því hvað felist í viðræðum en jafnframt möguleikinn á að ná sátt með því að fara þessa leið. Ég held því að það hefði gagnast mun betur og mundi gagnast betur að nýta þessa leið en að fara með það upplegg sem hér er gert, að aðeins annar flokkurinn vilji ná samningum, hinn sætti sig við samningaviðræðurnar og þann kostnað og þá fyrirhöfn sem því fylgir en ætli síðan að berjast gegn niðurstöðunni þegar hún liggur fyrir, eins og var ítrekað nú síðast í málflutningi formanns utanríkismálanefndar sem ítrekaði það að flokkur hans áskildi sér rétt til þess að verða gegn samningunum en jafnframt ítrekaði hann að lagt yrði mikið kapp á það að ná sem bestum samningum. Til þess yrði endurskipulagt í ráðuneytum, varið í þetta fjármagni til að vinnan gæti verið sem best og mest, þannig að markmiðið er sem sagt að leggja í kostnað og endurskipulagningu stjórnsýslunnar til að ná sem bestum samningum til þess að geta svo í framhaldinu barist gegn þeim sömu samningum. Þetta er allt saman hið undarlegasta mál og ég er dálítið hræddur um að þetta upplegg og þessi umræða muni ekki vera til að bæta ímynd Íslands á þeim alþjóðavettvangi sem öðrum stjórnarflokknum er svo hugleikinn, því að við verðum að hafa það hugfast að það er fylgst með því sem gerist á Íslandi, það er fylgst með umræðunni hér á landi. Við erum ekki einangruð, hvorki hvað varðar efnahagsmálin né hina pólitísku umræðu svoleiðis að menn munu vissulega gera sér grein fyrir því á hvaða forsendum verið er að fara út í þessa vegferð og hætt við að hún geri þá ekki annað en að framlengja niðurlægingu Íslands á þessum margumrædda alþjóðavettvangi. Afstaða Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessu máli hefur mikið verið rædd. Í upphafi þingfundar í dag var síðan endanlega staðfest hvers eðlis aðkoma vinstri grænna að þessu máli er, það er byggt á þvingunum, byggt á því að láti vinstri grænir ekki undan í þessu máli eins og öðrum geti menn ekki átt von á áframhaldandi stjórnarsamstarfi. Hræðsluáróðrinum er beitt grimmt og raunar beinum þvingunum. Það var oft sagt um Framsóknarflokkinn, og sumir samfylkingarmenn rifja það enn upp þegar þeir lenda í hvað mestum vandræðum, að í flokknum hafi verið tiltekið flokkseigendafélag, lítill hópur manna sem gætti sérhagsmuna að mati þeirra sem telja þetta flokkseigendafélag hafa verið starfandi innan flokksins. Ég ætla ekki að leggja mat á það en ýmislegt í þeirri gagnrýni sem komið hefur fram á Framsóknarflokkinn vegna starfa hans undanfarin ár á vissulega rétt á sér. Það voru teknar ákvarðanir af hálfu framsóknarmanna, leiðandi framsóknarmanna, sem ekki var sátt um í flokknum. Ákvörðun um að styðja hernað í Írak, fáránleg ákvörðun, algjörlega fráleit ákvörðun sem flokksmenn voru harðir andstæðingar þess að yrði gert. En þetta var keyrt í gegn. Menn fengu ekki að hafa þá skoðun sem þeir vildu á þessu máli, ákvörðun um hernað í Írak og jafnvel einhverjar ákvarðanir í efnahagsmálum sem menn voru ekki sammála þegar farið var of mikið í átt að frjálshyggjunni, voru keyrðar í gegn af afmörkuðum hópi. Þetta taldi ég vera eitthvað sem við vildum ekki sjá gerast lengur. Þess vegna er mjög leiðinlegt að fylgjast með atburðarásinni hjá vinstri grænum núna þar sem er kannski ekki flokkseigendafélag heldur flokkseigandi sem virðist ráða öllu í þeim flokki um afstöðu flokksmanna sinna jafnvel þó að afstaða hans, sem markast af samstarfsflokknum, sé algjörlega á öndverðum meiði við allt sem þessi flokkur vildi standa fyrir og sagði fyrir kosningarnar. Ég vona að vinstri grænir geti lært af Framsóknarflokknum hvað þetta varðar. Framsóknarmenn vildu tryggja að svona yrði ekki haldið á málum. Á flokksþingi Framsóknarflokksins voru þau skilaboð send með mjög, mjög ótvíræðum hætti að hvað sem væri til í kenningum um flokkseigendafélag og sérhagsmunagæslu skyldi það heyra sögunni til. Þar af leiðandi þykir mér mjög dapurlegt að horfa upp á þróunina hjá vinstri grænum núna og ég vona að þeir hverfi af þessari braut og það sem gerðist við upphaf þingfundar í dag sé upphafið að því. En það sem gerðist við upphaf þingfundar í dag sýnir okkur kannski líka að þingið er einfaldlega ekki í stakk búið til að taka á þessu máli. Alþingi Íslendinga virðist ekki fá að njóta sín sem skyldi, þingmenn virðast ekki fá að greiða atkvæði eins og þeir helst vildu, eins og kom fram í málflutningi hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar. Þar af leiðandi hljótum við að velta því fyrir okkur hvort úr því sem komið er, í ljósi þeirrar stöðu sem upp er komin í þessu máli, eigi að ljá máls á því að þjóðin fái einfaldlega að skera úr um það hvort farið verði í aðildarviðræður eða ekki, hvort farið verði af stað í þessa miklu, kostnaðarsömu, erfiðu og vandasömu vegferð sem við erum þó þeirrar skoðunar að eigi að fara í en að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Við hljótum að velta því fyrir okkur, ekki hvað síst í ljósi orða formanns utanríkismálanefndar áðan sem hélt því fram að ástæðan fyrir því að farið yrði í viðræður við Evrópusambandið þrátt fyrir andstöðu flokks hans væri sú að kannanir bentu til þess að það væri ríkur vilji til þess meðal þjóðarinnar að fara í viðræður. Hvað segja skoðanakannanir um afstöðu þjóðarinnar til þjóðaratkvæðagreiðslna? Hvað segja skoðanakannanir um afstöðu þjóðarinnar til þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort fara eigi í aðildarviðræður við Evrópusambandið? 80% þeirra sem tóku afstöðu telja að Íslendingar eigi að fá í þjóðaratkvæðagreiðslu að greiða atkvæði um hvort farið verði í aðildarviðræður. Þetta er þegar litið er fram hjá þeim sem taka ekki afstöðu og þótt þeir séu með eru um 76% þeirrar skoðunar að Íslendingar eigi að fá að greiða atkvæði um þetta mál. Fram hjá þessu er varla hægt að líta sé málflutningur stjórnarinnar byggður fyrst og fremst á því að það séu merki um það að vilji þjóðarinnar standi til að fara í viðræður. Slík þjóðaratkvæðagreiðsla er óþörf að mati framsóknarmanna ef menn setja þau skilyrði sem ég fjallaði um hér í byrjun og þora að standa við þau. Þá geta menn með ólíkar skoðanir sameinast um það að fara í viðræðurnar og sjá til hvers þær leiða í trausti þess að menn muni standa vörð um þessa grundvallarhagsmuni. Sé þetta ekki til staðar, séu menn ekki tilbúnir að fara þessa framsóknarleið, hverju stöndum við þá frammi fyrir? Að hætta við? Nei, það er ekki góður kostur, ekki úr því sem komið er. Við viljum fá úr þessu skorið eða leyfa þjóðinni að taka ákvörðun um málið. Kannski er það ekki svo slæmur kostur geti menn ekki séð ljósið hvað varðar tillögu Framsóknarflokksins. Ég hvet þingmenn til þess að ræða þetta mál á málefnalegan hátt og sýna þjóðinni a.m.k. þá virðingu að gera ekki lítið úr vangaveltum um það hvort þjóðin eigi hugsanlega að fá að taka þessa ákvörðun frekar en þingið sem virðist ekki vera fært um það.

Frú forseti. Það er einfaldlega staðreynd að stjórnskipanin gerir ráð fyrir því að utanríkisráðherra leiði þetta samningaferli. Ég er hins vegar alveg sammála hv. þingmanni og þeim sem hér hafa talað í dag að það er nauðsynlegt að ná breiðri samstöðu líka meðal stjórnmálaflokkanna. Þess vegna tel ég, þó að það sé utanríkisráðherra sem formlega skipar samninganefndina, að nefndin eigi að endurspegla vilja okkar sem að þessu máli standa til þess að það endurspeglist líka hjá þeim sem hafa með höndum pólitísk völd í samfélaginu í gegnum sínar hreyfingar. Í annan stað vildi ég segja, frú forseti, að ég er algjörlega ósammála hv. þingmanni um það hvernig ber að skilja ályktun Framsóknarflokksins. Það er satt að þar koma fram skilyrði en síðan segir: „Þessi helstu samningsmarkmið sem og önnur verði lögð til grundvallar.“ Ekki að þau séu ófrávíkjanleg heldur eru þau lögð fram sem grundvöllur samningaviðræðna, það skiptir ákaflega miklu máli. Það er það sem segir orðrétt í ályktun um aðildarviðræður við Evrópusambandið sem var samþykkt á flokksþingi hjá hv. þingmanni.

Frú forseti. Ein helstu vonbrigði mín eftir að ég fór að taka þátt í stjórnmálum voru þau að átta mig á því að svokallaðir pólitískir spekingar, stjórnmálafræðingar sem oft er leitað álits hjá í fjölmiðlum, vissu ekkert um hvað þeir voru að tala. Þegar maður komst í aðstöðu til að fylgjast með málinu frá báðum hliðum sá maður að vangaveltur þessara manna voru yfirleitt algjörlega út í hött. Nú hefur hæstv. utanríkisráðherra tekið að sér hlutverk pólitísks skýranda og umræðuefnið er flokkssamþykkt Framsóknarflokksins. Ég get upplýst hæstv. ráðherra um það að ég tók mikinn þátt í umræðum um þessa flokkssamþykkt og það var algjörlega á hreinu að mikilvægi þess að um skilyrði væri að ræða sneri að því að þetta væri óeftirgefanlegt, enda var umræðan um það frá samflokksmönnum hæstv. utanríkisráðherra öll á þá leið að skilyrði Framsóknarflokksins væru svo stíf að það væri í rauninni ekki hægt að segja að Framsóknarflokkurinn vildi sækja um aðild því að það væri ekki hægt að fara í viðræður með svo stíf skilyrði.

Frú forseti. Ég er sem betur fer ekki pólitískur spekingur, ég er bara aumur fyrrverandi líffræðingur, en það vill svo til að það eru framsóknarmenn hér í salnum sem hafa lagt sama mat og ég á ályktunina. Tveir framsóknarmenn sem hafa talað í dag voru á flokksþinginu og tóku þar þátt í umræðum. Mat þeirra beggja er að það álit sem kemur frá meiri hluta utanríkismálanefndar falli eins og flís við rass að því er varðar þessa ályktun. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að Framsóknarflokkurinn setti ákveðin skilyrði, hann útfærði þau sjálfur, sagði að í fyrstu skrefunum ætti það sem hann kallaði samningsmarkmið, og taldi upp að ofan þessi skilyrði, að leggja til grundvallar - ekki að vera ófrávíkjanlegt, heldur að leggja til grundvallar. Mig langar svo aðeins til að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi skipt um skoðun frá því í mars sl. þegar hann sagði á viðskiptaþingi: „Afstaðan er að sækja um aðild að Evrópusambandinu og taka upp evru.“ Hefur hann skipt um skoðun á því?

Frú forseti. Ég hef lesið þessi orð sem eftir mér voru höfð í Fréttablaðinu, ef ég man rétt, en kannast hins vegar ekki við að hafa sagt þetta með þessum hætti. Ég útskýrði það að Framsóknarflokkurinn vildi fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið, það er stefna flokksins, það þarf ekkert að deila um það. Hvað skilyrðin varðar skil ég vel að hæstv. utanríkisráðherra falli sú túlkun sem komið hefur fram hér fyrr í dag og auðvitað er það eðlilegt að menn vilji túlka hlutina hver á sinn hátt. Það er ekki bara Biblían sem er þess eðlis að menn vilji hver leggja sína túlkun á hana. Hins vegar er alveg ljóst að ég talaði mjög skýrt á flokksþinginu hvað þessi skilyrði varðaði. Það gerði líka annar formannsframbjóðandi, Höskuldur Þór Þórhallsson, og málflutningur okkar naut töluverðs fylgis, ég held að samanlagt höfum við verið með 82% fylgi svo að sá skilningur sem leggja ber í þetta er að mínu mati ótvíræður.

Frú forseti. Hér er verið að reyna að grafa upp afstöðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar út frá því sem hann hefur sagt. Hæstv. utanríkisráðherra vitnaði í Fréttablaðið 14. mars. Síðan er önnur tilvitnun sem ég er með hér sem er í Fréttablaðinu 19. mars. Þar segist Sigmundur Davíð sjá fyrir sér að það yrði verkefni nýrrar ríkisstjórnar að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Hér er því verið að reyna að átta sig á því hver sú leið sem hv. þingmaður kallar framsóknarleiðina í ræðu sinni er í raun og veru. Er hún tvöföld þjóðaratkvæðagreiðsla eða e.t.v. þreföld atkvæðagreiðsla um hvort eigi að fara í tvöfalda atkvæðagreiðslu? Hv. þingmaður spyr líka: Hvers vegna ætti fólk að fylgja Samfylkingunni sem er svona einhuga um þetta mál? En af hverju ætti þjóðin að fylgja hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni þegar hans eigin þingmenn gera það ekki?

Hann er alltaf jafnskemmtilega málefnalegur þessi hv. þingmaður, Róbert Marshall. Er það ekki afstaða þessarar ríkisstjórnar að þingmenn eigi eingöngu að fylgja sannfæringu sinni í þessu máli? Mér þykja þetta tíðindi að hv. þingmanni þyki óviðeigandi að ekki séu allir þingmenn sama flokks á sama máli. Þetta er afar áhugavert. Svo las hv. þingmaður upp einhverja tilvitnun í mig um að það ætti að vera á stefnuskrá nýrrar ríkisstjórnar að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég var að ítreka að það er stefna flokksins að sækja um aðild að Evrópusambandinu með ákveðnum skilyrðum. Ég fór mjög ítarlega yfir þetta í ræðunni. Það er því eins og svo oft þegar þessi hv. þingmaður kemur í ræðustól að það er ekki svo gott að eiga málefnalega rökræðu við hann.

Frú forseti. Nei, nú var einfaldlega verið að spyrja með mjög málefnalegum hætti: Hver er framsóknarleiðin sem hv. þingmaður nefndi svo í ræðu sinni?

Hlustaðu á ræðuna.


            

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir hans málflutning og yfirferð á nefndaráliti 2. minni hluta utanríkismálanefndar þar sem hann gerði ágætlega grein fyrir þeim sjónarmiðum sem þar koma fram. Hv. þingmaður notaði nokkurn tíma af ræðu sinni til þess að lýsa áhyggjum sínum af Vinstri hreyfingunni – grænu framboði sérstaklega og sagði meðal annars að hann vonaðist til þess að flokkurinn lærði af Framsókn. Ég get upplýst þingmanninn um að ég skoðaði mjög ítarlega samþykktir Framsóknarflokksins í þessum málum við vinnslu málsins í utanríkismálanefnd og það er mitt mat - þingmaðurinn kann að vera ósammála mér - að þeim atriðum sem talin eru upp í flokksþingssamþykkt Framsóknarflokksins sé í raun öllum vel til skila haldið í nefndaráliti meiri hlutans og í umfjölluninni um skilyrt umboð finnst mér að það sé í raun og veru komið mjög rækilega til móts við sjónarmið Framsóknarflokksins. Ég hef heyrt að sumir þingmenn eru sama sinnis. Ég vonast til þess að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson líti 

Frú forseti. Jú, ég hrósaði hv. formanni utanríkismálanefndar einmitt fyrir þá umræðu sem hann stýrði og þar tók hann vissulega tillit til þess sem Framsóknarflokkurinn hefur nefnt um meginhagsmuni. En ég ítrekaði jafnframt að þessir hagsmunir eru óumdeildir nánast. Þetta eru hagsmunir sem ég held að allir stjórnmálaflokkar séu sammála um að séu grundvallarhagsmunirnir í þessu máli. Munurinn liggur í því að Framsóknarflokkurinn skilgreindi þetta sem skilyrði. Fyrst hv. þm. Róbert Marshall - jú, þarna er hann - var að spyrja um hvað í þessu fælist - hann hefur greinilega ekki nennt að hluta á ræðuna áðan. Ég skal spara honum að fletta þessu upp á netinu - þá felst það í því að menn hafi þetta sem raunverulegt skilyrði sem þeir séu tilbúnir til þess að standa vörð um. Þannig var hægt að ná þessari víðtæku sátt og ég leyfi mér að efast um að hv. formanni utanríkismálanefndar þyki eitthvað óeðlilegt við það í ljósi þess hvernig hlutirnir hafa gengið fyrir sig þó að fólk efist um að það sem talið er upp sem hagsmunir Íslands, hagsmunir sem allir eru sammála um, Framsóknarflokkurinn sem og aðrir, þ.e. að menn muni standa vörð um þá svona í ljósi þess hvernig Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur staðið vörð um sín ófrávíkjanlegu stefnumál.

Frú forseti. Ég hvet hv. þingmann til þess að lesa gaumgæfilega það sem um þetta mál er ritað í nefndaráliti meiri hlutans og kannski líka að lesa gaumgæfilega ræðu mína þegar hún verður aðgengileg þar sem ég ræddi líka þessi skilyrði. Breytingartillaga meiri hlutans við þingsályktunartillöguna hnykkir einmitt á þessu sérstaklega. Af því að þingmaðurinn ræddi sérstaklega um að samninganefnd Samfylkingarinnar ætti að semja við Evrópusambandið þá vil ég bara undirstrika það sem hæstv. utanríkisráðherra sagði í sínu andsvari að þó að málið sé stjórnskipulega á forræði utanríkisráðherra er einmitt ætlunin að tryggja náið samráð á milli þings og framkvæmdarvalds með aðkomu allra stjórnmálaflokka, þar með talið Framsóknarflokksins, að því ferli sem verður farið í verði þessi tillaga samþykkt. Ég tel að það sé mjög mikilvægt og það eru ekki innantóm orð, frú forseti, það er ætlun okkar sem að þessu máli stöndum að þannig verði að málum staðið og ég vona að formaður Framsóknarflokksins komi með í þann leiðangur til þess að standa vörð um þessa meginhagsmuni ef Alþingi samþykkir þessa tillögu.

Frú forseti. Ég get ekki annað en ítrekað það sem ég hef sagt áður að fullt tilefni er til þess að efast um að þessi ríkisstjórn muni standa við hin fögru fyrirheit um samráð og að hún muni standa á sínu þegar á hólminn er komið. Þetta höfum við séð gerast hvað eftir annað frá því að Vinstri hreyfingin – grænt framboð komst í ríkisstjórn. Mér dettur í svipinn ekki í hug eitt einasta stefnumál þess flokks fyrir kosningar af meginstefnumálunum sem flokkurinn hefur ekki vikið frá með mjög afgerandi hætti eftir að hann komst í þessa ríkisstjórn. Í ljósi þess hvernig haldið var á margumræddum Icesave-samningum, þar sem hagsmunirnir eru enn þá meiri en í þessu máli - þeim var fyrir borð varpað. Hæstv. utanríkisráðherra virðist ekki einu sinni telja þá skipta máli þó að hann fái skýrslu, lögfræðiálit um að hagsmunir Íslands séu sterkir - þá eiga menn svolítið erfitt með að trúa því að allt í einu verði algjör viðsnúningur þegar kemur að viðræðum við Evrópusambandið.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Sérkennilegur þótti mér kaflinn um annan stjórnarflokkinn og sannfæringu hans. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja að nokkrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa undirstrikað það í þessu máli að eins og í öðrum málum muni þeir fylgja sannfæringu sinni og ég veit ekki til þess að nokkur hafi gert athugasemdir við það. Ég hlýt að spyrja um sannfæringu hv. þingmanns því að ég fæ ekki betur séð en að formaður Framsóknarflokksins hafi tekið stefnu flokksins og sína eigin sannfæringu og stungið henni undir stól og ætli núna að taka upp tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu, ekki vegna þess að það sé sannfæring þingmannsins heldur vegna þess að hann ætlar að stunda klækjastjórnmál af því að hann sér í því hugsanlegt færi á stjórninni og þá skiptir sannfæring hans eða samþykktir Framsóknarflokksins í stærsta hagsmunamáli þjóðarinnar engu máli. Tillagan um tvöfalt þjóðaratkvæði, virðulegur forseti, virðist mér þess vegna ekki snúast um sannfæringu þingmanna heldur bara gamaldags bellibrögð í pólitík.

Virðulegi forseti. Í fyrri umræðu um þá þingsályktunartillögu sem við ræðum núna benti ég á að Evrópusambandið er samstarf lýðfrjálsra Evrópuríkja. Það var stofnað til að tryggja frið í álfunni og hefur það að leiðarljósi að bæta hag þjóðanna sem eru í samstarfinu og fólksins sem býr í álfunni. Þetta hefur tekist með miklum ágætum þau rúmlega 50 ár sem liðin eru síðan Rómarsáttmálinn var undirritaður. Eðli félagsskaparins sem sóst er eftir hlýtur að skipta máli. Við höfum átt náið samband við Evrópusambandið í fjölda ára. Flestir þeir sem voru andsnúnir EES-samningnum þegar hann var gerður á sínum tíma eru nú sammála okkur hinum sem hlynnt vorum honum þá, um að hann hafi leitt til blómlegra viðskiptalífs og betri lífskjara en við höfum áður þekkt þó vissulega hafi nú á síðasta ári komið í ljós að sumir kunnu ekki að fara með frelsið. Eftirlitsiðnaðurinn, eins og stofnanirnar sem áttu að sjá til þess að frelsið væri ekki misnotað voru gjarnan kallaðar, sofnaði á vaktinni og við erum að súpa seyðið af því. Eins og fram kom í ræðu formanns utanríkismálanefndar var fjallað um þingsályktunartillögurnar tvær saman, þ.e. um þingmál nr. 38 og 54, og því var stýrt af mikilli og góðri verkstjórn og þakka ég formanninum það og öllum nefndarmönnum ágæta samvinnu. Nú er því lagt til að við undirbúning viðræðna og skipulag þeirra muni ríkisstjórnin fylgja þeim sjónarmiðum um verklag og meginhagsmuni sem fram koma í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar við þingmál nr. 38. Eins og ég sagði áðan var samvinnan í nefndinni með ágætum en eins og gerist í stórpólitískum málum náðist ekki samstaða um öll atriði á lokasprettinum. Þess vegna liggja nú fyrir þrjú nefndarálit. Ágreiningsatriðin snúa að því hvort bera eigi ákvörðunina um að sækja um aðild að Evrópusambandinu undir þjóðaratkvæði og svo aftur hvenær þjóðin eigi að greiða atkvæði um aðildarsamning og sannast að segja er ég ekki alveg klár á af hverju þriðja álitið er og síst eftir þær umræður sem fóru hérna fram áðan. Hvað varðar tillöguna um að bera það að fara í samningagerð eða sækja um aðild að Evrópusambandinu, þ.e. að fara með það í atkvæðagreiðslu þá lít ég á það sem pólitíska brellu af hálfu þeirra sem ekki vilja fara í samningaviðræður til þess að reyna að tefja málið. Ég tel það bara vera pólitíska brellu. Hvað varðar ágreiningsatriði um hvenær eigi að greiða atkvæði um samninginn þá sýnist mér það snúast um að hvort samviska alþingismanna bjóði þeim að fara að niðurstöðu sem verður í þjóðaratkvæðagreiðslu og ég ætla að láta öðrum eftir þá umræðu. EES-samningurinn markaði vatnaskil í íslensku efnahagslífi en hann nær samt ekki til veigamikilla þátta í atvinnulífi okkar og ber þar fyrst að nefna sjávarútveg og landbúnað. Þessir atvinnuvegir voru burðarásinn í efnahagsstarfsemi hér á landi í gegnum aldirnar og allt líf og menning í landinu bar einkenni þess. En það er liðin tíð og nú standa þessir atvinnuvegir ásamt öðrum; orkunni, iðnaðinum, menntuninni, listinni, heilbrigðisþjónustunni, versluninni, tölvuleikjum, gervifótum og mörgu öðru, undir efnahagsstarfsemi í landinu og til þess ber að líta í samstarfi okkar og samningum við aðrar þjóðir og umheiminn. Sá áróður er rekinn gegn samningaviðræðum við Evrópusambandið að við þurfum að gefa eftir yfirráð okkar yfir auðlindinni í sjónum og að sveitir landsins muni leggjast í auðn. Fólk lokar eyrunum og talar hærra þegar staðreynd eins og sú að meginregla við úthlutun veiðiheimilda er í samræmi við það sem nefnt er hlutfallslegur stöðugleiki, þ.e. veiðireynsla á hafsvæðinu næstu níu ár á undan. Öllum sem nenna að hlusta og hugsa um þetta er þó ljóst að það þýðir að íslenskum fiskiskipum verði úthlutað öllum veiðiheimildum á Íslandsmiðum. Ef þessi staðreynd nær ekki skollaeyrum þeirra sem eru andstæðingar þess að við leitum eftir samningum um aðild að Evrópusambandinu er næsta mótbáran sú að útlendingar geti stofnað hér útgerðarfélög og þannig veitt frá okkur fiskinn. Þeir loka aftur eyrunum og hækka róminn þegar þeim er bent á að heimilt er að setja reglur um hvar landa skuli aflanum og að sama skapi um búsetu þeirra sem gera skipin út. Ef þessi staðreynd nær eyrum fólks er sagt að sjávarútvegsstefnunni megi breyta og því sé hreint ekki á vísan að róa með ákvæði eins og þessi. Virðulegi forseti. Ég nefni þessi atriði ekki til að láta líta svo út að samningagerð við Evrópusambandið um þessa miklu auðlind verði auðveld og að við þurfum ekki að halda þar vel á spöðunum. Ég nefni þetta til að benda á að í áköllum um fræðslu og fróðleik um Evrópusambandið virðast að minnsta kosti sumir einungis heyra það sem þeir vilja heyra. Hvað heldur konan þá að þurfi að semja um? spyr væntanlega einhver. Jú, við þurfum að huga að komandi kynslóðum og tryggja okkur til framtíðar. Ég vænti þess að þingheimur og þjóðin öll sé mér sammála um að óviðunandi niðurstaða í sjávarútvegi hljóti að vera frágangssök í væntanlegum aðildarviðræðum. Við eigum að leggja áherslu á þá staðreynd að stærstu nytjastofnar okkar eru utan hinnar sameiginlegu fiskveiðilögsögu Evrópusambandsins og á þeim rökum eigum við að knýja á um að hafa forræði yfir auðlindinni. Við þurfum líka að huga vel að því hvernig staðið verði að veiðistjórn ef staðbundnir stofnar breytast í deilistofna og ef stofnar færa sig um set, til dæmis vegna breytinga á umhverfi á norðurslóðum. Við þurfum nefnilega að huga að framtíðinni og hugsa til þess að þær breytingar sem geta orðið þurfi ekki alltaf að verða á þann veg að þær komi okkur vel. Breytingar geta orðið í allar áttir og þá getur verið gott að vera ekki alveg einn á báti. Engin ástæða er heldur til að ætla að sveitir landsins leggist í auðn. Það hefur sýnt sig í öllum greinum að viðskiptafrelsi hleypir nýju lífi í atvinnugreinar. Auðvitað mun í framtíðinni sem hingað til þurfa að færa peninga til landbúnaðarins. Dæmin frá Finnlandi sanna að leyfilegt að styrkja landbúnað norðan við 62. breiddargráðu umfram það sem kemur úr sjóðum Evrópusambandsins og auðvitað munum við leita eftir slíkum samningi. Þá vil ég halda því fram að íslenskir bændur muni sjá fjölmörg tækifæri á hinum stóra og margbreytta markaði eða öllu heldur mörkuðum sem eru innan Evrópusambandsins. Loks hefur komið fram að ýmsir möguleikar geta opnast fyrir hinar dreifðu byggðir landsins í alls konar evrópsku samstarfi og áætlunum ef við yrðum hluti af byggðasamstarfi Evrópusambandsins. Allir vita sem vilja að í því samstarfi er borin mikil virðing fyrir hinu upprunalega og þá sérstaklega því sem snertir menningu, sögu og tungu. Evrópusambandið hefur enga skoðun á því hverjir eiga auðlindirnar. Sérhverju ríki sem tekur þátt í samstarfinu er í sjálfsvald sett hvort auðlindir eða fyrirtæki séu í einka- eða ríkiseign. Hins vegar er bannað að mismuna fyrirtækjum eftir eignarhaldi. Ríkisfyrirtæki verða að lúta sömu reglum á markaði og einkafyrirtæki og öfugt. Það getur ekki verið að margir hafi á móti slíku fyrirkomulagi árið 2009. Virðulegi forseti. Ég hef hér að framan vikið að þeim atvinnugreinum sem mest pláss hafa tekið í umræðunni, þeim atvinnugreinum sem andmælendur aðildar telja að standi mest ógn af aðild að Evrópusambandinu. Í þeirri andrá finnst mér rétt að vekja athygli á mótsögninni sem í raun felst í efnistökunum. Flest félagasamtök sem atvinnurekendur standa að hafa hvatt til þess, sum í bráðum áratugi, að leitað verði eftir aðild að Evrópusambandinu. Þau telja uppbyggingu og þróun atvinnuveganna í landinu best borgið í samfélagi við Evrópuríkin. Nú síðustu mánuði hafa launþegasamtök mörg hver slegist í hópinn og á nefndarfundi utanríkismálanefndar komst fulltrúi Sjómannasambandsins einhvern veginn þannig að orði að að það yrði einfaldlega að láta reyna á hvernig samningur fengist til að fá þetta mál út úr heiminum, eins og hann sagði. Það er heiðarleg afstaða og mér þykir hún líka skynsamleg. En það er nú bara mitt mat. Eins og lög gera ráð fyrir verður samningagerðin sjálf á hendi og forræði framkvæmdarvaldsins. Í nefndarálitinu er fjallað ítarlega um hvernig hinir ýmsu þjóðfélagshópar og Alþingi munu koma að samningagerðinni. Allir, allir sem nefndin talaði við um þessi efni, voru á einu máli um að gott samráð við alla þá hópa í þjóðfélaginu sem vilja koma að málinu skiptir miklu máli og auðvitað verður að hafa gott samráð og samvinnu við Alþingi sem mun gegna veigamiklu eftirlitshlutverki í samningagerðinni allri. Hið sama kemur fram í öllum fróðleik sem finna má um hvernig þjóðir geta best staðið að samningagerð við Evrópusambandið. Ráðherra sem tekur á sig þá miklu ábyrgð að leiða þessa samningagerð verður að skilja þetta og sjá til þess að þessar kröfur verði uppfylltar. Það er ekki síður mikilvægt að vandlega verði valið til þess mannafla sem mun standa í því daglega og um leið mjög svo krefjandi striti sem samningagerðin verður og á ég þá við það sem kallað er á stofnanamáli samningamenn eða samninganefndir. Virðulegi forseti. Öllum er okkur sjálfstæði þjóðarinnar mikils virði. Eðli samstarfs innan Evrópusambandsins er að deila ákveðnum þáttum ríkisvaldsins með öðrum þjóðum. Í íslensku máli er talað um yfirþjóðlegar stofnanir. Er þá átt við að í fyrir fram skilgreindum málaflokkum ráða þjóðir ráðum sínum í sameiningu og komast að sameiginlegri niðurstöðu. Vissulega er það svo að í gegnum árin hefur breyst hvaða málaflokkar þetta eru. Breytingar sem orðið hafa í þá veru hafa allar orðið með samþykki þjóðanna sem taka þátt í samstarfinu. Þetta er einfaldlega af þeirri ástæðu að engar breytingar er hægt að gera á sáttmálanum nema með samþykki allra þjóða. Það er skýringin á því hvers vegna þjóðir sem taka þátt í samstarfinu þurfa að samþykkja aðild nýrra þjóða að því. Svo mun áfram verða. Íslensk þjóð varð fullvalda 1. desember 1918 og sjálfstæð urðum við 17. júní 1944. Sjálfstæði og fullveldi í dag er allt annars konar en þá var og felst í því að hafa aðgang að þeim alþjóðasamtökum og stofnunum sem ákveða leikreglurnar sem gilda í heiminum. Þær eru eins og flestir vita allt aðrar í dag en þær voru á tímum gufuskipanna.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég veit að hún horfir dálítið mikið til sögunnar í þessu sambandi. Nú er allt breytingum undirorpið, alveg sérstaklega Evrópusambandið, og ef maður lítur eins og ég hef getið um áður 60 ár aftur í tímann og horfir á þær gífurlegu breytingar sem hafa orðið í Evrópusambandinu langar mig til að spyrja hv. þingmann - ég hef spurt hana nokkurs áður og mig langar að spyrja hana aftur: Hvernig sér hún Evrópusambandið eftir 60 ár? Nú höfum við talað um að breytingar verði á fiskveiðistefnunni og meira að segja við Íslendingar vonumst til að við getum verið þar með ákveðið kennsluhlutverk, getum kennt Evrópusambandinu hvernig eigi að veiða fisk. Ef Evrópusambandið getur breytt reglunum um fiskveiðar í þessa áttina getur það líka breytt þeim í hina áttina. Það er eiginlega hægt að breyta öllu því sem gildir innan Evrópusambandsins eins og mönnum dettur í hug og ef Íslendingum líkar ekki eitthvað geta þeir farið. Í hvaða stöðu erum við þá til að andmæla þegar við erum orðin fastnegld við allt kerfið í Evrópusambandinu? Í hvaða stöðu erum við þá til að mótmæla þeim breytingum sem Evrópusambandið, 500 millj. manns, ákveður? Telur hv. þingmaður að voða mikið verði hlustað á 0,3 millj. á Íslandi þegar slíkar breytingar verða gerðar? Hefur hún enn þá þá trú að Íslendingar muni hafa afdrifarík áhrif á þróun Evrópusambandsins og það muni allt dansa eftir íslenskum töktum og tónum héðan í frá?

Virðulegi forseti. Já, ég hef enn þá trú að hlustað verði á Ísland ef það er í Evrópusambandinu. Ég hef sagt það áður og bent á að eðli Evrópusamstarfsins er að styrkja þær þjóðir sem í því eru. Það er samstarf til að styrkja þjóðirnar, ekki til að brjóta þær niður. Það er mjög einfalt. Ég veit að við erum ekki sammála um það, ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal, og það verður bara svo að vera áfram. Við höfum rætt það áður hvernig Evrópusambandið og heimurinn allur verði eftir 60 ár. Ég veit það ekki, en ef hv. þm. Pétur H. Blöndal telur að eftir 60 á verði íslenskri þjóð betur borgið ef hún stendur utan Evrópusambandsins en í því erum við þingmaðurinn enn þá ósammála og verðum væntanlega áfram.

Frú forseti. Nýverið héldum við upp á 65 ára afmæli íslenska lýðveldisins og það er enn þá lengra síðan það varð fullvalda, árið 1918, og eiginlega frá þeim tíma, með skrykkjum þó, hefur staðan á Íslandi batnað. Við erum í miklu betri stöðu núna þrátt fyrir áfallið í fyrrahaust en við vorum 1918. Við vorum þá fátækasta þjóð í Evrópu eftir 600 ára samstarf við þjóðir suður í Evrópu eins og við erum að ganga í núna. Eftir 600 ára veru í tengslum við þjóð suður í Evrópu sem örugglega var ekki illviljuð vorum við orðin fátækasta þjóð í Evrópu. Núna erum við með ríkustu þjóðum í Evrópu og ég þakka það fullveldinu og sjálfstæðinu. Hv. þingmaður ætlar að hverfa frá þessu og ég minni hv. þingmann á það hve lítinn skilning, þekkingu og áhuga Danir höfðu á málefnum Íslendinga á þeim tíma. Íslendingar sendu bænabréf til konungsins eða kansellísins til að fá leiðréttingu sinna mála og skilning, og fengu engan skilning. Nákvæmlega það sama verður uppi á pallborðinu þegar við erum gengin inn í Evrópusambandið. Ég fullyrði að nákvæmlega það sama verður uppi á pallborðinu þegar við göngum í Evrópusambandið, það verður lítill skilningur, engin þekking og enginn áhugi á málefnum Íslands í Brussel. Þar ganga fyrir málefni Þýskalands, Frakklands, Spánar og Bretlands - í þessari röð. Við komum nr. 518 og hugsanlega komumst við aldrei til að fá eitt eða neitt. Við munum náttúrlega upplifa, eins og fleiri þjóðir, að unga fólkið flytur burt, flytur til Brussels og annað, og ég geri ráð fyrir að margir þingmenn sjái mikla von um frama í Brussel ef við göngum inn í Brussel. En það verður ekki gott fyrir íslenska þjóð.

Virðulegi forseti. Ég held að ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal verðum bara ekki sammála um þetta atriði. Evrópusamstarfið er samstarf sjálfstæðra og fullvalda þjóða. Þær hafa ákveðið í samráði að deila með sér ákveðnum þáttum ríkisvaldsins, og gera það. Það er til að styrkja hag þessarar þjóðar en ekki til að steypa henni í glötun.

Hvað um Icesave?

Ég held því fram að þjóðin væri mun betur sett núna ef við værum í Evrópusambandinu heldur en utan þess. Ég held að við kennum Evrópusambandinu ekki um Icesave. Ég held að kenna eigi íslenskum fjárglæframönnum um Icesave.

Virðulegi forseti, hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar. Mig langar að óska ríkisstjórninni til hamingju með það að vera komin með þetta mjög svo mikilvæga og stóra mál í þennan farveg sem það er komið í. Það var orðið tímabært að hægt yrði að takast á við málið með málefnalegri hætti en verið hefur undanfarin ár um hvað hugsanlega gæti komið út úr aðildarviðræðum. Nú fáum við að sjá svart á hvítu þegar þar að kemur hvað aðildarsamningur að Evrópusambandinu ber með sér og er það hið besta mál. Afstaða Borgarahreyfingarinnar í þessu máli hefur verið sú að slíkum samningi sé hægt að vísa til þjóðaratkvæðagreiðslu, fyrr verði ekki hægt að taka af neinni alvöru á þeim álitamálum sem í honum gætu verið. Það er, eins og ég sagði áðan, gleðilegt að hægt er að ræða þessa hugsanlegu aðild á raunverulegum nótum en ekki eingöngu á þeim fræðilegu nótum sem verið hafa hingað til. Umræðan hér á landi hefur að vissu leyti verið í gíslingu og ekki náð nægilega málefnalegum hæðum en það breytist vonandi þegar fyrir liggur hvernig aðildarsamningurinn er. Þetta er mikilvægt og stórt mál og í stóra samhenginu snýst það að hluta til um stöðu Íslands í samfélagi þjóða og það skjól sem flestum þjóðum er nauðsynlegt að hafa með vinveittum samningum við nágrannaríki sín, það skjól sem t.d. náið samstarf til áratuga við Bandaríkin veitti en er nú horfið. Mikilvægi málsins er líka afgerandi, um það er ekki deilt, en sá asi sem verið hefur í gangi undanfarna daga og vikur við það að koma af stað samningaferlinu hefur valdið því að ekki hefur verið hægt að beina nægilega sjónum að þeirri neyð sem steðjar að almenningi á Íslandi vegna áherslunnar í þinginu á aðildarviðræðurnar. Ég hefði óskað þess að þær hefðu farið hægar og að efnahagslegum aðstæðum hér á landi hefði verið veitt meiri athygli. Mikilvægt er að hafa í huga að í þessu sambandi mun Ísland hvorki fara inn í Evrópusambandið né taka upp evru sem gjaldmiðil fyrr en eftir nokkuð mörg ár, sennilega jafnvel 5–7 ár. Það er því mjög brýnt og í rauninni kannski brýnasta hagsmunamálið í þessu samningaferli öllu að Evrópski seðlabankinn fáist til að lýsa því yfir strax við upphaf viðræðnanna að hann muni styðja við íslensku krónuna eins og með þarf til að tryggja stöðugleika hennar. Ef slík yfirlýsing fæst ekki mun svigrúm Íslendinga í efnahagsmálum þrengjast enn frekar vegna þeirra inngönguskilyrða sem fylgja ESB-aðild sem bætast þá að einhverju leyti við þau þröngu skilyrði sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur sett Íslandi. Það er því svolítið mikilvægt mál að þeir sem fara til Brussels verði með þessa hugmynd í farteskinu og óski eftir viðræðum við Evrópska seðlabankann strax í upphafi. Frú forseti. Umgjörðin um þetta mál í þinginu hefur að mörgu leyti verið til sóma og hv. formaður utanríkismálanefndar Árni Þór Sigurðsson hefur að sögn nefndarmanna staðið sig mjög vel og verið mjög sanngjarn í stýringu nefndarinnar. Fólk hefur haft orð á því að þetta sé til marks um breytt og betri vinnubrögð á þinginu en verið hafa mörg undanfarin ár og er það af hinu góða. Hins vegar hefur gassagangurinn sem einkennt hefur þetta mál á síðustu metrunum verið til vansa og er ástæða þess að fulltrúi Borgarahreyfingarinnar í nefndinni skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara. Það að nefndin skuli ekki sjálf hafa sest niður og farið sameiginlega og ítarlega yfir nefndarálitið, þótt ekki væri nema hluta úr degi, og reynt að ljúka málinu í meiri sátt er að mínu mati óskiljanlegt. Svona vinnulagi þarf helst að breyta í framtíðinni. Frú forseti. Skilmálar þeir sem þinghópur Borgarahreyfingarinnar setti fyrir stuðningi við málið voru að við samningsgerðina yrðu til ráðgjafar a.m.k. tveir erlendir sérfræðingar með víðtæka sérþekkingu á samningsgerð og Evrópusambandinu, að við þjóðaratkvæðagreiðsluna muni hver kjósandi hafa eitt heilt atkvæði hver, en jafnt vægi atkvæða við almennar þingkosningar hér á landi hefur aldrei viðgengist, og að þjóðaratkvæðagreiðslan yrði lýðræðislega til fyrirmyndar. Þessi atriði öll eru í nefndaráliti utanríkismálanefndar og Borgarahreyfingin kann vel að meta það. Hvað varðar þjóðaratkvæðagreiðsluna segir í álitinu á bls. 33 og 34, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur brýnt að öll umgjörð þjóðaratkvæðagreiðslunnar verði opin og lýðræðisleg og er sérstaklega mikilvægt að vanda til þeirra verka í ljósi þess að þjóðaratkvæðagreiðslur eru afar fátíðar hér á landi. Í því efni er nauðsynlegt að setja sérstök lög um þjóðaratkvæðagreiðslur, en tvö frumvörp þar að lútandi liggja nú fyrir Alþingi. Meiri hlutinn leggur til að stofnuð verði sérstök skrifstofa, Lýðræðisstofa, t.d. á vegum umboðsmanns Alþingis sem þá mundi ráða starfsmenn stofunnar eftir því sem verkefni gefa tilefni til. Í tillögunni er gert ráð fyrir að Lýðræðisstofa fari með framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu og ákveði efni og orðalag þeirrar spurningar sem lögð verður fyrir kjósendur. Einnig ákveði hún kjördag fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu, þó eigi síðar en sjö mánuðum eftir að ákveðið er að efna til hennar. Stofan skuli sjá um auglýsingu atkvæðagreiðslunnar með áberandi hætti og þar skuli einnig birta spurninguna sem lögð verður fyrir kjósendur. Þá verði Lýðræðisstofu falið að standa fyrir víðtækri kynningu á aðildarsamningnum og senda hlutlaust kynningarefni sem og aðildarsamninginn öllum heimilum í landinu eigi síðar en mánuði fyrir atkvæðagreiðsluna. Mikilvægt er að á kjörseðli komi skýrt fram spurning um hvort kjósandi samþykki þá tillögu sem borin er fram og gefnir eftirtaldir tveir svarmöguleikar: „já“ eða „nei“. Lýðræðisstofa setji nánari reglur um útlit og frágang kjörseðla. Dómsmálaráðuneytið lætur yfirkjörstjórnum í té kjörseðla, sem nota skal við þjóðaratkvæðagreiðsluna og annast framsendingu þeirra til undirkjörstjórna með sama hætti og kjörseðla við alþingiskosningar. Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarsamning að ESB skal haldin sérstaklega og ekki samhliða öðrum almennum kosningum. Til þess að spurningin í þjóðaratkvæðagreiðslu teljist samþykkt þarf meiri hluti þeirra sem þátt taka í atkvæðagreiðslunni að vera fylgjandi henni. Um kosningarrétt og kjörskrár til afnota í þjóðaratkvæðagreiðslu skal fara á sama hátt og við alþingiskosningar. […] Kærur um ólögmæti þjóðaratkvæðagreiðslu, aðrar en refsikærur, skulu sendar Lýðræðisstofu eigi síðar en sjö dögum eftir að atkvæðagreiðslan fór fram“ o.s.frv. eins og nánar er kveðið á um í nefndarálitinu og atriðum þar er varða Lýðræðisstofu. Þessi atriði eru að mati Borgarahreyfingarinnar mjög nauðsynleg til að þessi atkvæðagreiðsla geti farið fram á sem hlutlausastan og bestan hátt og eru í samræmi við frumvarp Borgarahreyfingarinnar, þskj. 149, 117. mál, um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Samþykkt þess frumvarps einhvern tíma á næstunni yrði sennilega eitthvert mesta framfaraspor í lýðræðisátt á Íslandi sem tekið hefur verið frá stofnun lýðveldisins og þegar kemur að því að þjóðaratkvæðagreiðslur verða orðnar bindandi og komnar í stjórnarskrá Íslands yrði áðurgreint frumvarp einmitt lög lýðveldisins sem vel tryggðu lýðræðislega aðkomu almennings að stjórn landsins sem og að veita þinginu það nauðsynlega aðhald sem fyllilega er þörf á. Frú forseti. Þegar þar að kemur verður gaman að takast á við umræðuna um aðildarsamninginn um Evrópusambandið. Þangað til óska ég viðræðunefndinni og viðræðunum alls hins besta og hins mesta velfarnaðar.

Virðulegi forseti. Efnislega get ég tekið undir flest ef ekki allt sem kom fram í ræðu hjá hv. þingmanni og sérstaklega fagna ég hugmyndinni um Lýðræðisstofu - ég held að það væri einkar heppilegur aðili til að halda úti allri framkvæmd á þjóðaratkvæðagreiðslu. Við vitum að ef upp koma deilur eða efi um hlutlausa framkvæmd á kynningarefni, spurningunni og öðru þá varpar það skugga á framkvæmdina alla og atkvæðagreiðsluna sem slíka. Í þeirri framtíð sem við sjáum fyrir Ísland, að þjóðaratkvæðagreiðslur verði tíðum um öll stærstu málin, er þetta mjög mikilvægt grundvallaratriði. Ég lýsi eindregnum stuðningi við tillögu Borgarahreyfingarinnar um Lýðræðisstofuna í þessu atriði. Annað sem ég vil spyrja hv. þingmann um lýtur að gjaldmiðilsmálunum sem svo sannarlega eru drifkrafturinn í vilja margra til að sækja um aðild að Evrópusambandinu - og hefur verið í nokkur ár, ekki síst frá því að krónan hrundi um páskana 2008 en þá varð að mörgu leyti ljóst að stefndi í mikið óefni sem endaði í því hruni sem varð í fyrra. Þá leggja margir mikið kapp á það að við komumst í einhvers konar samskipti við evrópska seðlabanka sem tryggi okkur stuðning við krónuna þannig að við getum fyrr komið verði á íslensku krónuna og efnahagsbati verði skjótari en við sjáum núna þegar við upplifum hve krónan er veik - hún veikist áfram og við sjáum ekki út úr því. Þingmaðurinn nefndi, og það er líka nefnt í nefndarálitinu, að við eigum að leggja kapp á viðræður um gjaldmiðilsmál sem forgangsverkefni í viðræðuferlinu og leita eftir samkomulagi við ESB og ECB um stuðning við krónuna. Ég veit að þingmaðurinn er hagfræðingur, hefur unnið sem slíkur bæði í seðlabanka erlendis og hjá alþjóðastofnunum - mig langaði að fá mat hans á því hve raunhæft hann telji að taka upp viðræður strax við Evrópska seðlabankann um að koma að því að koma aftur verði á krónuna og styðja gjaldmiðilinn okkar til einhvers raunhæfs jafnvægisgengis.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni spurninguna og álit hans á Lýðræðisstofu, hún er okkur mikið hjartans mál. Hvað varðar gjaldmiðilsmálin hefur það verið stefna okkar í Borgarahreyfingunni að þar sem alllangt er í það að Ísland geti gengið í Evrópusambandið og tekið upp evruna hefði þurft að fara út í þá aðgerð að taka einhliða upp annan gjaldmiðil. Við teljum að krónan, eins og hún stendur í dag, eigi sér ekki viðreisnar von og þær forsendur sem gefnar eru í ýmsum hagspám, þar á meðal hagspá Seðlabankans, um að gengi hennar muni styrkjast um 20% á næsta ári, séu algerlega óraunhæfar. Það mun að öllum líkindum ekki ná fram að ganga. Í aðildarviðræðum annarra þjóða við Evrópusambandið, að ég best veit, er hins vegar nánast fordæmalaust að það veiti umsóknarríkjum beina aðild að evrunni strax í upphafi. Mér finnst því einboðið að leitað verði þeirra leiða sem hugsanlegar eru til að fá stuðning við krónuna á meðan við þurfum að búa við hana - ég veit ekki með hvaða hætti en hægt er að vísa til þess að hér á landi hafi orðið algert efnahagshrun og fjármálahrun og ef ekki náist stuðningur við gjaldmiðilinn mjög fljótlega séu líkur á því að það hrun muni hugsanlega halda áfram og staða efnahagsmála á Íslandi muni einfaldlega versna áfram til muna og skuldastaða þjóðarbúsins verða jafnvel óbærileg. Það er því mikilvægt að reynt sé að finna leið í þessu máli eins fljótt og hægt er.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ávarpa forseta þegar tekið er til máls í ræðustól á Alþingi.

Frú forseti. Það er merkileg skoðun og gott að fá það fram hjá þingmanninum að hann telji að tenging við evruna og aðkoma Evrópska seðlabankans að íslensku krónunni, stuðningi við hana, sé meira en hugsanleg heldur komi vel til greina því að umsóknarríkjum sé gefinn kostur á einhvers konar aðild að Evrópska seðlabankanum, evrunni, þegar umsóknir koma fram og viðræðuferlið er hafið. Ég tel það eitt mikilsverðasta atriðið í þessu öllu, bæði til lengri tíma litið en ekki síst til skemmri tíma litið, í okkar þjóðlífi. Við vitum alveg hvers konar uppnám er í íslensku atvinnulífi, íslenskum samfélagsstofnunum, út af veikri stöðu krónunnar. Við sjáum skuldir sveitarfélaganna aukast um 80% á einu ári, meira og minna af því að þau eru að miklu leyti fjármögnuð í erlendri mynt. Við sjáum hvaða erfiða staða blasir við mörgum fyrirtækjum þar sem atvinnulífið í landinu er fjármagnið í erlendum gjaldmiðlum um 70%, hvorki meira né minna. Auðvitað mundi aðkoma Evrópska seðlabankans að stuðningi við krónuna strax í upphafi ferilsins, um leið og umsókn væri komin fram, skipta okkur gríðarlega miklu máli og kannski meira máli en hinar einstöku aðgerðir. Án þess að lítið sé gert úr þeim eða mikilvægi þeirra á einhverjum öðrum sviðum þá er þetta grundvöllur efnahagsstöðunnar og grundvöllur batans og grundvöllur þess að okkur takist að koma böndum aftur á hlutina eftir hið mikla hrun sem sér í rauninni ekki fyrir endann á meðan krónan er svona veik. Þetta er sú líflína sem við mundum skjóta út í heim að mati margra og var ánægjulegt og fróðlegt að heyra hv. þingmann leggja það mat á hlutina af því að sú staða, að tenging við evru um leið og umsögn kemur fram, er náttúrlega mjög mikilsvert atriði í allri þessari umræðu.

Frú forseti. Þegar Borgarahópurinn kom til þings lýsti hann því iðulega yfir að hér væri fjórflokkakerfi og ólýðræðisleg vinnubrögð tíðkuðust og annað slíkt. Hann brást reyndar trausti mínu í lýðræðisást sinni þegar hann batt trúss sitt við tvo af þessum ólýðræðislegu flokkum við nefndakjör á Alþingi sem leiddi til ólýðræðislegrar niðurstöðu um fjölda nefndarmanna þess hóps í nefndum. Nú erum við að sækja um aðild að einhverju ríkjabandalagi úti í heimi og nú á að treysta Alþingi fyrir því að taka ákvörðun um að sækja um aðild að þessu ríkjabandalagi. Hvernig rímar það saman við lýðræðisástina og það að spyrja þjóðina um eitt og annað? Er það kannski minni háttar aðgerð eða minni háttar ákvörðun að sækja um aðild að þessu ríkjabandalagi úti í heimi? Finnst hv. þingmanni ekki mikilvægt að þjóðin fái að koma að þessari miklu ákvörðun sem fjórflokkarnir plús Borgarahreyfingin eru að taka ákvörðun um á næstu dögum? Er ekki mikilvægt að þjóðin komi að þessu en ekki bara þeir flokkar sem eru á Alþingi? Auk þess kom fram, í byrjun fundar í morgun - hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, sem nú er farinn í heyskap vestur í Dali, lýsti því yfir að þingmeirihluti væri fyrir annarri niðurstöðu en hér verður. Hvernig rímar það við lýðræðisástina hjá Borgarahreyfingunni? Ég vil líka taka undir það að á sama tíma og heimilin og fyrirtækin í landinu eru á heljarþröm erum við að taka ákvörðun um eitthvert mál sem leiðir til niðurstöðu eftir kannski 10 ár varðandi evruna, eftir 3 til 4 ár varðandi aðildina. Eru þetta ekki rangar áherslur?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrirspurnina. Hvað varðar nefndirnar í vor - eins og allir vita er Borgarahreyfingin, hún heitir Borgarahreyfingin, nýtt afl á þingi og ekkert okkar með þingreynslu. Við sátum fyrstu vikuna eða tvær niðri í þingflokksherbergi og veltum því fyrir okkur hvað við ættum að gera í vinnunni okkar, við vissum ekkert hvað við ættum að gera, vorum með þreifingar, spurðum fólk og fengum fólk á okkar fund til að kenna okkur að vera þingmenn. Þá var okkur sagt að það væri mjög gott fyrir málefni hreyfingarinnar að vera í sem flestum nefndum ef við ætluðum að ná fram áherslumálum hreyfingarinnar. Við fundum þá út hvernig við ættum að fara að því að reyna að komast í þær nefndir sem okkur langaði í og gerðum að því leytinu einfaldlega bandalag við meiri hluta stjórnarflokkanna á þinginu til að komast í þær nefndir. Hvort það er lýðræðislegt miðað við fjölda þingmanna skal ég ekki um segja. Hin niðurstaðan hefði sennilega orðið sú að við hefðum ekki fengið sæti í einni einustu nefnd og það er þá spurning hversu lýðræðislegt það hefði verið. Hvað varðar atkvæðagreiðslu um aðildarumsóknina sjálfa, þ.e. að fara í tvær atkvæðagreiðslur, þá teljum við að sú hugmynd sé einfaldlega til þess fallin að drepa málinu á dreif, það yrði mjög erfitt eða nánast ómögulegt að ákveða hvað ætti að fara út í þjóðaratkvæði um, með hvaða hætti ætti að orða spurninguna, hvers eðlis hún ætti að vera og um hvað ætti að ræða í því máli. Við töldum því best að málið yrði einfaldlega lagt í dóm þjóðarinnar þegar skýrt liggur fyrir hvað er í húfi en ekki einhverjar hugsanlegar fræðilegar pælingar um málið. Lýðræðisást Borgarahreyfingarinnar er mikil og eins og kom fram í máli mínu í morgun, varðandi afstöðu Ásmundar Einars Daðasonar, þá töldum við það mjög hættulegt og vont mál og ég lagði m.a. til úr þessu ræðupúlti að við atkvæðagreiðslu um EES-aðildina fær fram leynileg atkvæðagreiðsla til að koma í veg fyrir að þingmenn yrðu kúgaðir til hlýðni.

Frú forseti. Ég tek eftir því að Borgarahreyfingin hefur farið á námskeið að læra á trixin á Alþingi og hún lærði furðufljótt og bjó til lýðræðishalla. Því miður, ég veit ekki hvað þeir menn segja sem kusu hana á þing þegar hún er svona fljót að læra. Svo hafa þeir líka lært það núna að þjóðin getur ekki greitt atkvæði um þá einföldu spurningu: Eigum við að ganga í Evrópusambandið eða ekki? Henni er ekki treystandi fyrir því. Það er einföld spurning, já eða nei. Eigum við að sækja um eða eigum við ekki að sækja um? Ég veit ekki einfaldari spurningu. Þjóðinni er ekki treyst fyrir því að mati Borgarahreyfingarinnar. Ég er hræddur um að Borgarahreyfingin hafi lært fullmikið á örstuttum tíma.

Frú forseti. Lýðræðisást Borgarahreyfingarinnar er mikil og óspjölluð enn og verður það vonandi. Þau skilyrði sem við settum m.a. við stuðning okkar við aðildarviðræðurnar komu af því að við settumst niður einn góðan eftirmiðdag og veltum því fyrir okkur hvort við vildum taka þátt í þessu hefðbundna þingkarpi sem viðgengist hefur áratugum saman og hengja einhverja verslunarvöru á skilyrði okkar við stuðning við aðildarumsókn. Niðurstaða okkar varð mjög fljótlega sú að svo væri ekki og við höfum staðið þétt við þau skilyrði sem við settum og ekki hvikað frá þeim. Við höfum í sanngjörnum umræðum við meiri hlutann náð þeim inn í nefndarálitið og er það vel, því að niðurstaðan, hv. þm. Pétur Blöndal, er sú að þjóðaratkvæðagreiðslan sem mun eiga sér stað um ESB-aðildina verður mun vandaðri og betri fyrir vikið. Hvað varðar þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort sækja eigi um aðild eða ekki þá er í rauninni um sama mál að ræða og það er einfaldlega, eins og ég sagði áðan, stefna flokks hv. þingmanns að reyna að drepa málinu á dreif. Hér er um gríðarlegt hagsmunamál fyrir valdaöfl á Íslandi að ræða, að Evrópusambandið komist ekki að með sínar reglur og sitt siðgæði, því að það mundi örugglega bæta mjög íslenska stjórnsýslu og íslenskt samfélag að hér kæmu það sem ég kalla alvörureglur í stjórnsýslu sem ég tel að hafi ekki viðgengist svo vel sé á Íslandi hingað til.

Hæstv. forseti. Full ástæða er til þess í upphafi að þakka nefndarmönnum í utanríkismálanefnd Alþingis sem á undanförnum vikum hafa unnið gott starf undir forustu Árna Þórs Sigurðssonar alþingismanns í þessu stóra máli sem miklu máli skiptir um framtíð þjóðarinnar. Ég vil láta þess getið að meirihlutaálitið sem hér liggur fyrir er fróðlegt og þar er líka að finna mjög efnismikla greiningu á helstu viðhorfum og meginhagsmunum sem gæta þarf að við umsókn Íslands að Evrópusambandinu. Í störfum sínum hefur nefndin gert sér far um að fjalla samhliða um þær tvær þingsályktunartillögur sem fyrir lágu í því skyni að ná sem víðtækastri samstöðu á Alþingi og meðal þjóðarinnar um vegvísi að aðildarviðræðum við ESB, og er það vel. Ég tel að við séum vel sett með þær tillögur um verklag og það skipulag sem lagt er til að viðhaft verði af framkvæmdarvaldinu og Alþingi í sambandi við upphaf aðildarviðræðnanna, framgang þeirra og staðfestingu mögulegs aðildarsamnings nái þetta mál fram að ganga. Málið yrði á ábyrgð utanríkisráðherra en endanlegar ákvarðanir, um málefni tengd samningaviðræðum og samningsafstöðu á einstökum sviðum, yrðu í höndum ríkisstjórnar. Utanríkismálanefnd hefur síðan teiknað upp hvernig samráði og samstarfi um aðildarviðræður verði háttað við Alþingi, hagsmunaaðila á breiðum grunni og við almenning. Það er ákaflega mikilvægt að lista ferlið upp með þessum hætti og að sú hlið mála sé í föstum og gagnsæjum farvegi. Mér finnst miklu skipta að lagt er til að sérstakur hópur verði settur á fót til að annast víðtæka upplýsingamiðlun á sem breiðustum grunni og að fyllstu hlutlægni sé gætt til almennings, félagasamtaka og fjölmiðla. Brýnt er að þarna takist vel til og að upplýsingastarfið verði sniðið að því sem best hefur þótt heppnast hjá öðrum þjóðum í svipuðum sporum - og ég vek athygli á því að í álitinu er það rökstutt að núverandi framkvæmdastjórn Evrópusambandsins þekki vel til íslenskra mála og það sé lag fyrir Ísland að notfæra sér þá staðreynd að henni hefur verið falið að starfa út árið og jafnvel fram á næsta ár. Vitneskja um stöðu Íslands í Evrópusamstarfi og á innri markaði EES sé góð um þessar mundir og því réttur tími fyrir umsókn af Íslands hálfu. Þegar álitið er lesið verður augljóst að Íslendingar væru með aðildarumsókn að ganga til samninga við 27 ríki en ekki aðeins ráðherraráðið eða framkvæmdastjórnina í Brussel. Samningar hefjast ekki nema með samþykki allra aðildarríkja og lýkur ekki fyrr en með samþykki allra þjóðþinga. Hverja einustu samningsafstöðu í samningsköflunum 35 verður að leggja fyrir aðildarríkin og einróma samþykki aðildarríkjanna þarf til að hefja viðræður og ljúka þeim um hvern og einn kafla. Mér finnst þetta mikilvægt atriði, það sýnir að við værum að ganga til samninga við þjóðir og samskiptavettvang þeirra en ekki við samevrópska ríkisstjórn eins og stundum er látið í veðri vaka. Greinargerðin um meginhagsmuni Íslands í aðildarviðræðunum við ESB er verulegur fengur fyrir umræðuna á Íslandi og það finnst mér koma vel í ljós, hvort sem rætt er um auðlindir, sjávarútveg eða landbúnað, að hvort tveggja er nauðsynlegt að ræða undir bæði þröngu sjónarhorni og víðu. Ekki verður hjá því vikist að ræða hvernig ESB-reglur geta kallað á verulegar breytingar eða hraða aðlögun í einstökum greinum, en ekki má heldur gleyma að ræða um málið út frá heildarhagsmunum atvinnuvega, byggðarlaga og þjóðarbúsins. Feli Alþingi ríkisstjórninni að leggja inn umsókn um aðild Íslands að ESB og leggja aðildarsamning í dóm þjóðarinnar að loknum viðræðum við sambandið þýðir það ekki að við séum sammála um að aðild sé æskileg. Hvorki hér né annars staðar á Norðurlöndum hefur eining ríkt um slík mál. En við erum nálægt því að komast að samkomulagi um aðferðafræðina við að ná niðurstöðu í þessu deilumáli á lýðræðislegan og sanngjarnan hátt og þannig ber okkur að vinna. Íslendingar standa á krossgötum og þurfa að taka ákvörðun um hvert skuli stefna. Ákveði Alþingi að sækja um aðild að Evrópusambandinu greiðir það að mínum dómi götuna fyrir skjótri endurreisn íslensks efnahagslífs. Umsókn að sambandinu felur í sér skýr og traustvekjandi skilaboð til umheimsins og sem umsóknarríki mun Ísland hafa sterkari stöðu en ella. Það skiptir miklu í þeirri vaxandi umræðu sem nú fer í hönd, um hvort Ísland eigi að ganga í ESB, að allir stjórnmálaflokkar á Alþingi geri grein fyrir stefnu sinni á þann hátt að enginn Íslendingur þurfi að velkjast í vafa um hvaða valkostir séu í boði. Við sem erum fylgjandi aðild að ESB og Evrópska myntbandalaginu, að gefnum ákveðnum skilyrðum og forsendum, þurfum að gera ljósa grein fyrir því hvernig aðildin mun tryggja Íslandi efnahagslegt og pólitískt öryggi með stöðugum gjaldmiðli, samkeppnishæfu viðskiptaumhverfi og sterkari alþjóðlegri stöðu. Þeir sem leggjast gegn aðild að ESB þurfa að útskýra fyrir þjóðinni hvernig megi betur styrkja stöðu Íslands á alþjóðavettvangi og ná efnahagslegum stöðugleika eftir öðrum leiðum. Þeir þurfa jafnframt að skýra hvað valkostir þeirra þýða í lífskjörum og framtíðarhorfum. Íslendingar eiga rétt á því að bæði fylgismenn og andstæðingar Evrópusambandsaðildar setji fram skýra framtíðarsýn. Alþingi og ríkisstjórn þurfa að tryggja að slík umræða geti átt sér stað á upplýstan og yfirvegaðan hátt. Íslendingar eiga rétt á því að vita hvað er í boði, um kosti og galla aðildar, og það verður ekki gert nema gengið verði til aðildarviðræðna við Evrópusambandið og úr því verði skorið hvort viðunandi aðildarsamningur næst sem tekur fullt tillit til þeirra meginsjónarmiða og meginhagsmuna sem utanríkismálanefnd hefur svo vel skilgreint í störfum sínum á síðustu vikum. Þjóðin mun síðan eiga síðasta orðið og ákvörðunarréttinn í þessu stórmáli sem markar stefnu landsins næstu áratugina í þýðingarmiklum viðskipta- og samskiptamálum við aðrar þjóðir. Í nefndaráliti meiri hlutans er ítarlega fjallað um ýmsa kosti í sambandi við þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er fullkomlega eðlilegt að efnt skuli til þjóðaratkvæðagreiðslu þegar og ef aðildarsamningur við Evrópusambandið liggur fyrir. Hljóti hann samþykki þjóðarinnar er það rökrétt framhald að breyta stjórnarskránni til að heimila framsal valdþátta til yfirþjóðlegrar stofnunar. Þá stjórnarskrárbreytingu þarf að leggja fyrir þjóðina í almennum kosningum og aðildarsamningur hlýtur síðan staðfestingu nýs Alþingis, þá fyrst væri hægt að fullgilda samninginn. Ég vek athygli á umfjöllun meiri hluta utanríkismálanefndar um vandaðan undirbúning þjóðaratkvæðagreiðslu. Hugmyndir nefndarinnar um Lýðræðisstofu, sem annist alla umgjörð þjóðaratkvæðis og leggi upp spurningu til þjóðarinnar, eru mjög áhugaverðar og vandaðar í allri framsetningu. Af þeirri umfjöllun er ljóst að þjóðaratkvæði er ekkert sem rokið er í með stuttum fyrirvara. Þar sem lítil hefð er fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum hér á landi þarf að vanda allan undirbúning og ég er ekki sammála því og tel það óraunhæfa hugmynd að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu á næstu vikum um hvort hefja skuli aðildarviðræður við ESB. Ég hef áður látið í ljós þá skoðun að fólk þurfi að vita hvað er í boði í aðildarsamningum til að geta tekið afstöðu, enda má öllum vera ljóst af umræðunni að mjög deildar meiningar eru um það sem Íslendingum kann að bjóðast af hálfu ESB. Aðildarviðræður eru til þess að fá úr því skorið og því er eðlilegt að það sé niðurstaða aðildarviðræðna sem sé til ákvörðunar fyrir þjóðina þegar þar að kemur eftir vandaðan og traustan undirbúning þar sem tekin verður afstaða til raunverulegra og skjalfestra kosta. Einungis þannig getum við á raunsæjan hátt metið kosti þess og galla að Ísland gerist aðili að samstarfi 27 ríkja innan vébanda Evrópusambandsins.

Frú forseti. Meðan Sjálfstæðisflokkurinn var í ríkisstjórn með Samfylkingunni í vetur komu skilaboð frá þáverandi hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, um það að ef landsfundur Sjálfstæðisflokksins samþykkti ekki aðild að Evrópusambandinu væri stjórninni slitið. Í dag, í upphafi fundar, heyrum við aftur frá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni að hann hefði fengið merki um það að ríkisstjórninni yrði slitið ef hann yrði aðili að breytingartillögu sem gekk út á þetta sama, sem sagt að þjóðin yrði spurð hvort hún vildi ganga til aðildar yfirleitt. Nú vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún kannist eitthvað við þessi merki sem menn eru að gefa, hvort hún standi fyrir því eða hvort hún viti ekkert af þessu og þetta sé úr lausu lofti gripið.

Virðulegi forseti. Ég held að öllum sé ljóst að skoðanir innan stjórnarflokkanna, um aðild að Evrópusambandinu, eru skiptar. En í samstarfsyfirlýsingu þessara flokka kemur líka skýrt fram atriði er varðar ákvörðun um aðild Íslands að Evrópusambandinu, hvernig að því skuli staðið o.s.frv. Það kemur því ekki á óvart að skoðanir séu skiptar og það komi fram í ræðustól, ég held að það sé alveg ljóst. Auðvitað er það svo að hver og einn þingmaður tekur afstöðu eftir sinni eigin samvisku þegar kemur að atkvæðagreiðslu í þessu stóra máli en hitt er engu að síður nokkuð sérstakt ef þingmenn innan stjórnarliðsins stilla sér saman með stjórnarandstöðuflokkunum um breytingartillögu, t.d. þá tillögu sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur sett fram. En ég á enga aðild að því, virðulegi forseti, ef það er spurning hv. þingmanns, sem fram kom í morgun.

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra svaraði ekki spurningu minni um það hvort henni væri kunnugt um þetta merki sem gefið var eða hótun eða hvað menn vilja kalla það um að stjórninni yrði slitið. Nú er það þannig að það er eingöngu hæstv. forsætisráðherra sem getur slitið ríkisstjórninni. Maður hlýtur að spyrja sig: Er það úr lausu lofti gripið sem sagt var í upphafi þessa fundar? Þetta ákvæði í stjórnarsáttmálanum er reyndar dálítið undarlegt því að menn áskilja sér rétt í hinum stjórnarflokknum að hafa sjálfstæða skoðun á þessu máli  Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra til viðbótar við það hvort hún kannist ekki við þessa hótun eða þetta merki sem hv. þingmaður fékk: Ef þessi tillaga yrði felld á Alþingi er það tilefni til stjórnarslita eða geta menn ekki haldið áfram að vinna eins og aðra daga og snúið sér að vandamálum heimila og fjölskyldna í landinu?

Ég held að þessi tillaga sem við erum að fjalla um, aðildarviðræður við ESB, fjalli ekki síst um afkomu heimilanna og fyrirtækjanna í landinu í framtíðinni.

Eftir 10 ár.

Ég hef ekki sömu trú á því og hv. þingmaður sem ber helst þá von í brjósti að við göngum aldrei til samninga við Evrópusambandið. Ég hef trú á að það geti gerst miklu fyrr en hv. þingmaður segir. Það kemur alveg skýrt fram í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna á hvaða grundvelli flokkarnir náðu saman um þetta ESB-mál. Það er alveg skýrt hvaða skilyrði eru þar sett og ýmsir fyrirvarar um niðurstöðu. Það er líka rétt sem þar kemur fram að það stendur alveg skýrum stöfum: „Flokkarnir eru sammála um að virða ólíkar áherslur hvors um sig gagnvart aðild að Evrópusambandinu og rétt þeirra til málflutnings og baráttu úti í samfélaginu í samræmi við afstöðu sína og hafa fyrirvara um samningsniðurstöðuna líkt og var í Noregi á sínum tíma.“ Þess vegna kemur ekki á óvart, eins og ég sagði, að einstaka þingmenn Vinstri grænna láti í ljós skoðanir sínar í ræðustól að því er varðar afstöðu til hugmynda og tillagna sem hafa komið hér fram, m.a. þeirrar tillögu frá sjálfstæðismönnum sem ég tel afar óskynsamlega, að láta þjóðina greiða atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu um kosti og galla á Evrópusambandsaðild þegar við vitum ekki einu sinni hvað er í boði.

Evrópusambandið.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra er eini stjórnmálamaðurinn sem ég veit um sem veit ekki hvað er í boði þegar sótt er um aðild að Evrópusambandinu og er það frétt í sjálfu sér. Það var athyglisvert að hæstv. forsætisráðherra talar mikið um mikilvægi þess að hér fari fram lýðræðisleg umræða en sýnir síðan í verki hvernig að henni verður staðið. Það verður þannig staðið að henni að hún verður á þeim tíma ársins og þeim tíma sólarhringsins sem hún vekur sem allra minnsta athygli og sem minnst kastljós verður á þessari umræðu í þinginu. Það er eins ólýðræðislegt og getur orðið. Ef hæstv. forsætisráðherra heldur því fram að hér sé um einhverja lýðræðisást að ræða er það hrein og klár hræsni, ekkert annað en hræsni. Það að hóta hér kvöldfundum, fundum í júlí, um helgar, í þessu máli sem hæstv. ráðherra talar um að sé svo mikilvægt er ekki lýðræðislegt. Það er hræsni að tala þannig og ég bið hæstv. ráðherra að nota ekki lýðræðið sem röksemd í þessu máli vegna þess að svo sannarlega er unnið eftir allt öðrum formerkjum. Virðulegi forseti. Ég ætla að spyrja að öðru. Við erum í miklum deilum, reyndar svo að margir tala um að við séum allt að því í stríði, viðskiptastríði við Evrópusambandslöndin, og ekki ósvipað og við vorum í landhelgismálinu á sínum tíma. Það hefði aldrei hvarflað að neinum forustumanni í stjórnmálum á þeim tíma þegar við stóðum í þeim deilum við Evrópusambandsríkin að biðja um aðild að Evrópusambandinu. Ég spyr hæstv. ráðherra: Truflar það hæstv. forsætisráðherra Íslands ekkert að koma á sama tíma og þessi ríki taka á okkur og brjóta rétt okkar Íslendinga og biðja um aðgang að klúbbnum þeirra?

Hæstv. forseti. Ég hef verið í ríkisstjórn með hv. þingmanni sem hér talaði og hann kveinkaði sér aldrei yfir því þó að þá væru ýmis stór mál rædd í ríkisstjórninni. Það þurfti oft að gera á föstudögum og laugardögum eins og verið er að gera í þessu máli. Mér kemur það á óvart að hv. þingmaður  Þingmaðurinn leyfði sér að segja að ég vissi ekki hvað ég væri að tala um með aðild að Evrópusambandinu. Nú er það bara svo, hvort sem okkur líkar betur eða verr, að fólk heyrir mjög mismunandi skoðanir, bæði hjá þeim sem eru með og þeim sem eru á móti, um hvað er í boði að því er varðar aðild að Evrópusambandinu. Sumir fullyrða alveg blákalt að við afsölum okkur yfirráðum yfir auðlindunum, sem er auðvitað alrangt.

Er það möguleiki?

Ég er að segja að það þarf að koma fram og upp á borðið  Að því er varðar hitt málið sem hv. þingmaður talaði um er ég þeirrar skoðunar að við hefðum verið miklu betur sett ef við hefðum verið innan Evrópusambandsins þegar þessi ósköp dundu yfir okkur. Ég er líka alveg sannfærð um að ef við lendum í erfiðleikum með það að greiða þá skuldabyrði sem á okkur er lögð með þessum miklu erfiðleikum og þessari þungu fjárhagsbyrði sem við erum að taka á okkur með Icesave-samningunum - og ég held að hv. þingmaður hljóti að vera mér sammála um það, miðað við forsögu málsins, að það er ekki hægt að komast hjá því að greiða þessar skuldbindingar okkar - erum við betur sett í framhaldinu innan Evrópusambandsins en utan.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra hefur alveg furðu miklar skoðanir á því hvað felst í inngöngu okkar í Evrópusambandið miðað við að hafa ekki hugmynd um það og vilja endilega sækja um til að sjá hvað er innan borðs. Hér segir hæstv. ráðherra hreint og klárt að Ísland hafi verið kúgað af Evrópusambandsríkjunum vegna þess að Ísland var ekki innan Evrópusambandsins. Það er það sem hæstv. ráðherra var að segja og það eru ansi miklar fréttir frá hæstv. forsætisráðherra sem væntanlega er í þó nokkuð miklum samskiptum við kollega sína annars staðar í álfunni að Ísland hafi verið kúgað sérstaklega vegna þess að Ísland var ekki innan Evrópusambandsins. Það er vægast sagt alvarlegt mál.

Kúga okkur inn.

Það skyldi þó ekki vera að menn væru að sækja um aðild að Evrópusambandinu, fara til aðilanna sem eru búnir að beita okkur þessum órétti, til þess að biðja um einhverja ölmusu í tengslum við Icesave-málið? Það skyldi þó ekki vera? Ég segi bara eitt, virðulegi forseti: Lítið er stolt forsætisráðherra. Ég sé í anda að á tímum t.d. landhelgisdeilunnar hefði íslenskur forsætisráðherra sótt um aðild að Efnahagsbandalaginu. Það er kannski gamaldags að vera stoltur af því að vera Íslendingur en ég gengst þá bara við því. Ég verð að segja að það síðasta sem ég átti von á var að í miðri Icesave-deilu væru menn í fullri alvöru að ræða þessi mál eins og hér er gert.

Hæstv. forseti. Ég frábið mér það sem hv. þingmaður er iðulega uppvís að hér í ræðustól, hann leggur þingmönnum alltaf orð í munn, að þeir hafi verið að segja hitt og þetta og rangtúlkar það sem þingmenn segja í raun. Það er venja og háttur þessa hv. þingmanns æ ofan í æ. Það sem ég segi er að við hefðum verið betur sett í þeirri fjármálakreppu sem við erum komin í 

Það er bara …

Það er bara staðreynd málsins. Af því að hv. þingmaður leikur sér að því að snúa út úr aftur og aftur er það bara svoleiðis að mjög margir vilja fá að vita hvað er uppi á borðum að því er varðar Evrópusambandsaðild. Ég hef hitt mjög marga sem vilja einmitt að það verði farið í aðildarviðræður til þess að vita hvað er í boði. Þetta er fólk um allt samfélagið sem er í óvissu um hvort það ætlar að greiða atkvæði með eða á móti aðild að Evrópusambandinu. Þess vegna er auðvitað eðlilegt að þetta fólk vilji fá það upp á borðið. En sjálfstæðismenn vilja bara að hér séu greidd atkvæði um það hvort ganga eigi til aðildarviðræðna án þess að fólk hafi hugmynd um hvað verður komið með þegar verður farið í aðildarviðræðurnar. Ég held að hv. þingmaður verði að svara því hvernig hann sér fyrir sér þjóðfélagið að því er varðar t.d. stöðuna í gjaldeyrismálum okkar, gengismálum og öllu því ef við ætlum bara að sigla hér áfram einangruð og ekki í samstarfi við aðrar þjóðir. 

Erum við einangruð ef við förum ekki inn?

Við erum einangruð ef við ætlum að hunsa skuldbindingar okkar 

Hverjar eru skuldbindingarnar? Við viljum vita það.

Frú forseti. Við ræðum sameiginlega bæði tillögu stjórnar og stjórnarandstöðuflokkanna í dag í því stóra og mikilvæga máli sem snertir hugsanlega aðild Íslands að Evrópusambandinu, mál sem er búið að vera lengi umdeilt hjá þjóðinni, kannski líka vegna þess að sumir telja sig ekki vera nægilega upplýsta um það meðan flokkar eins og t.d. Sjálfstæðisflokkurinn hefur markvisst á síðustu 10–15 árum frá því við lögleiddum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið gert sér far um að við séum eins upplýst og hægt er hverju sinni um samskipti og samhengi Íslands í alþjóðasamfélaginu, hvar hagsmunum Íslands er best borgið hverju sinni. Það var alveg hárrétt sem kom fram í máli formanns míns flokks, hv. þm. Bjarna Benediktssonar, að við sjálfstæðismenn höfum gert okkar far um að meta hagsmuni Íslands í samskiptum okkar við Evrópusambandið og það er stefna sem hefur verið tekin á landsfundi en hún er ekki heldur meitluð í stein. Ég ætla að fara yfir það sem hefur gerst núna, m.a. hjá nefndinni, en ég vil byrja á því og nota tækifærið og skima eftir formanni utanríkismálanefndar en hér er varaformaður utanríkismálanefndar og hann kemur þá bara því þakklæti sem ég ætla að byrja á í ræðu minni til hv. formanns utanríkismálanefndar og varaformannsins líka sem hafa gert sér far um að vinna þetta í mikilli samvinnu við alla nefndarmenn. Eins og gefur að skilja hafa menn ekki alltaf verið sammála um allt en menn hafa gert sér far um það að samvinnan innan nefndarinnar væri sem best. Ég hefði einfaldlega kosið að sjá nákvæmlega sömu vinnubrögð af hálfu ríkisstjórnarinnar - og fer þá hæstv. forsætisráðherra úr salnum. Ég hefði gjarnan viljað sjá þau liðlegheit, þolinmæði á stundum, sem maður gat fundið í verklagi formanns og varaformanns nefndarinnar í þessu mikilvæga máli þar sem menn gerðu sér grein fyrir því að við þurftum að snerta á mörgum erfiðum málum. Ég vil þakka fyrir þetta vinnulag og samstarfið en um leið verð ég þó lýsa yfir ákveðnum vonbrigðum með að á endasprettinum var gefið svolítið eftir. Ég ætla að fara örstutt yfir atburðarásina því að hún kom til tals bæði í dag og í gær í þinginu en við tókum málið út úr nefndinni í gær. Boðaður var fundur klukkan hálfníu í nefndinni, fyrst var fjallað um Icesave til korter yfir 9, síðan var gert hlé á fundi nefndarinnar þar til rétt fyrir klukkan 10 og mál ríkisstjórnarflokkanna, 38. mál, var tekið út. Þar báðum við um að málið og nefndarálit, sem dreift var fyrr í vikunni, yrði rætt ítarlega og þá sérstaklega með tilliti til hagsmunakaflanna sem snerta okkar brýnustu og mikilvægustu hagsmuni sem ég vona að allir séu sammála um, sjávarútvegs- og landbúnaðarkaflana sem geta verið hvað erfiðastir í allri umræðu. En við fengum ekki tækifæri til þess. Það var búið að afgreiða málið og við sáum þá eða fengum svona nasaþefinn af þeim þjösnagangi sem við síðan upplifðum í morgun þar sem kom alveg skýrt fram að reynt er að kúga alla stjórnarliða til hlýðni. En ég vil um leið fagna því sérstaklega að hæstv. fjármálaráðherra fylgir því einarðlega eftir og brýndi sína menn í morgun um að þeir eigi að fylgja sinni sannfæringu í þessu máli. Það voru ákveðin skilaboð til Samfylkingarinnar. Það er nóg komið af því að Samfylkingin kúgi menn í Vinstri grænum - eins og ég heyrði á orðum hæstv. fjármálaráðherra í morgun. Hver og einn mun greiða atkvæði eftir sinni sannfæringu og við skulum sjá hvað setur. Að öðru leyti hefur þetta verið mikil vinna og fyrir liggja tvö nefndarálit. Framsögumaður 1. minni hluta utanríkismálanefndar hefur þegar farið yfir margt af því sem stendur í álitinu og ég vil gera þau orð hans að mínum. En það verður að segjast eins og er að málið og allt uppleggið í málinu frá upphafi, það má í rauninni segja - og ég kem að því síðar - frá því að við vorum að ræða á vorþingi hugsanlegar breytingar á stjórnarskránni og við tókumst mjög hart á um þær breytingar, Sjálfstæðisflokkurinn, gagnvart stjórnarflokkunum. En allt uppleggið í málinu, aðferðafræðin er til þess fallin að hún gerir okkur erfiðara fyrir í þessu máli, þeim sem eru hlynnt því að við sækjum um aðild að Evrópusambandinu, af því að það hefur verið þjösnaskapur í gangi, yfirgangur. Og það kemur kannski ekki á óvart, ég talaði um baráttuna um stjórnarskrána í vor þar sem kom alveg skýrlega fram að það átti að knýja þingið til breytinga sem ekki var samstaða um. Þetta hefur haldið áfram í þessum stóru málum. Við fáum að heyra það, sjálfstæðismenn, í Icesave-deilunni - það var aldrei talað við okkur um það, aldrei neitt upplegg, aldrei nein samvinna eða reynt - við fáum að heyra það á blaðamannafundi hjá forsætisráðherra að það eigi að reiða sig á sjálfstæðismenn í þessu máli, á okkur sem höfðum ekki komið á neinn hátt að samningaviðræðunum sem fylgdu í kjölfar nýrrar verkstjórnar og nýrrar samninganefndar vegna stóra málsins sem snertir Icesave-skuldbindingar. Ekki er heldur reynt að ná samstöðu í stóru hagsmunamáli sem eru sjávarútvegsmálin og þannig get ég talið lengi áfram, í þessum stóru málum, viðkvæmu málum. Það sem skiptir máli er að við náum samstöðu meðal þjóðarinnar, þó að við vitum og viðurkennum það, og við eigum að gera það, að það eru skiptar skoðanir meðal fólks, meðal þingmanna, hvert lokatakmarkið í þessu öllu á að vera. En þá hljótum við að bera þá ábyrgð, og sérstaklega ráðherrar í ríkisstjórn Íslands, sérstaklega forsætisráðherra, að ná samstöðu um aðferðafræði hvort sem það snertir breytingar á stjórnarskránni, upplegg varðandi hugsanlegar aðildarviðræður við ESB, umræðu um breytingar á sjávarútveginum, að það sé samstaða í þessum mikilvægu málum, en það hefur ekki verið gert og það er miður. Það gerir málið allt torveldara, fyrir utan alla tortryggnina sem einkennir öll stóru málin sem ríkisstjórnin er að ræða þessa dagana og reyna að fá okkur til fylgis við þau, af því að það er ekki komið hreint til dyranna, það er verið að fela eitthvað eins og í Icesave-málilnu. Við munum ræða það þegar þar að kemur í Icesave-umræðunni allri. En þetta allt, vinnulagið, 1. febrúar á þessu ári var sérstaklega boðað að það ættu koma ný vinnubrögð og ef þetta eru vinnubrögð sem voru innleidd 1. febrúar, þá eru þetta vinnubrögð sem eru til vansa, því að það er ekki reynt að ná samstöðu í stórum málum einmitt á þessum tímum þegar þjóðin kallar eftir því að hinn pólitíski vilji sýni meiri samstöðu, sýni meiri vilja til að draga okkur út úr þeim erfiðleikum sem hér eru á táknrænan hátt í ljósi samstöðu. En það er ekki gert og þess vegna verða öll mál miklu erfiðari en ella hefði verið. Ég lýsti því yfir við fyrri umræðu þessa máls að ég hafi verið talsmaður þess og hef verið talsmaður þess að sækja um aðild að Evrópusambandinu gegn ákveðnum skilyrðum. Menn þekkja þau, ég hef lengi talað um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu, líka löngu fyrir landsfund Sjálfstæðisflokksins, bryddaði m.a. upp á því á stórum fundi á viðskiptaþingi að við hefðum einfaldlega getað notað ferðina, eins og ég orðaði það á sínum tíma, í kosningunum og spurt þjóðina að því hvort við ættum að sækja um aðild að Evrópusambandinu þar sem skoðanakannanir í dag sýna ótvírætt að þjóðin vill hafa um þetta mál að segja frá upphafi til loka málsins. Ekki bara þykjustuaðild, ekki bara í þykjustu ákvarðanir heldur að tekið verði mark á því sem þjóðin vill strax frá upphafi og til loka máls. En báðar þessar kröfur, báðar þessar forsendur mínar varðandi þetta mál, þ.e. um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu annars vegar og hins vegar bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu þegar og ef samningur liggur fyrir, hafa ekki fengist í gegn. Ég verð að lýsa yfir miklum vonbrigðum með það að bæði Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Samfylkingin gera sér sérstakt far um það að fara af leið, fara af þeirri leið m.a. sem var til umræðu á vorþingi að þjóðin hefði hér raunverulega lokaorðið. Nei, þá var náttúrlega ekki hægt að breyta bara því ákvæði sem við sjálfstæðismenn lögðum til, þ.e. breytingaákvæðinu, 79. gr. stjórnarskrárinnar. Það var ákvæði sem við sjálfstæðismenn lögðum til að ætti að breyta til að auðvelda m.a. aðrar breytingar síðar meir að stjórnarskránni. En þá gátu menn ekki fallist á þá tillögu af því að þeir í barnaskap sínum og þrákelkni gátu ekki samþykkt slíka tillögu af því að hún kom frá Sjálfstæðisflokknum. Menn hefðu betur gert það, en þá voru menn að miða við það að þjóðin hefði formlegt lokaorð, hún hefði hið raunverulega lokaorð. En núna eru menn búnir að breyta, af því að það hentar ekki valdataumunum, og nú á setja af stað ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Það þýðir ekki að hrista hausinn og segja: Stjórnmálaflokkarnir verða skuldbundnir því að á endanum eru það alltaf þingmenn og þingmenn hins nýja þings sem eru skuldbundnir sinni samvisku alveg eins og þingmenn þessa þings eru skuldbundnir sinni samvisku þegar kemur að atkvæðagreiðslu í þessu máli, þegar kemur að atkvæðagreiðslu um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu og síðan bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Og það verður forvitnilegt að sjá hvað þingmenn Borgarahreyfingarinnar, þingmenn Vinstri grænna og þingmenn Samfylkingarinnar munu segja þegar kemur til atkvæðagreiðslu tillaga okkar sjálfstæðismanna um að þjóðin hafi lokaorð í þessu máli öllu. Munu menn segja nei eða munu menn segja já? Ég vona að menn sjái að sér og segi já og færi þjóðinni lokaorðið í þessu mikilvæga máli og þjóðin viti það að eftir málefnalega umræðu, eftir pólitíska umræðu í þinginu ef og þegar þar að kemur verði málinu raunverulega skotið til lokaafgreiðslu hjá þjóðinni. Af hverju hef ég verið hlynnt því að við eigum að fara í aðildarviðræður? Ég hef lengi vel verið skeptísk gagnvart Evrópusambandinu og kem að því síðar, en ég verð líka að játa það í ljósi m.a. lausafjárkrísunnar sem byrjaði fyrir tæpum tveimur árum og þróun gengismála hér á landi, þróun peningamálastefnunnar, að þá byrjuðu efasemdir að vakna. Ég tel mikilvægt að við fáum úr því skorið hver hin raunverulega peningamálastefna Íslands á að vera til lengri tíma, hver okkar gjaldmiðill á að vera til lengri tíma og ég held að ekki verði hjá því komist að þá verðum við að líta til evrunnar og Evrópusambandsins, hversu erfitt sem það kann að vera. Ég held að það skipti miklu máli að átta sig á að það eru fólgnir kostir í því fyrir okkur að leita samstarfs við Evrópusambandið hvað þetta atriði varðar. Það er líka hægt að draga fram að það verður hugsanlega styrkleiki að vera meðlimur í Evrópusambandinu fyrir ákveðnar atvinnugreinar. Menn hafa iðulega nefnt ferðaþjónustuna. Ég vil líka leyfa mér að nefna þekkingariðnaðinn og orkuiðnaðinn. Ég tel að allt þetta gæti hugsanlega eflst með inngöngunni í Evrópusambandið. Stóra málið að mínu mati er eftir sem áður orðspor okkar og viðskiptavild sem er því miður lítil um þessar stundir, og það að hafa upplifað hrunið með þeim hætti sem maður gerði síðastliðið haust, að finna það eftir að herinn fór af Miðnesheiði, hvarf til síns heima, að þá hefur því miður gætt ákveðins skilningsleysis af hálfu bandarískra stjórnvalda. Kannski ekki nema von með þann forseta sem þá var en sem betur fer gætir aukins skilnings núna hjá nýjum forseta. Hann áttar sig á því samhengi, og gerði það m.a. í viðtali, að þessi alþjóðlega krísa hefði alveg ótrúlegar og víðtækar afleiðingar, að húsnæðiskrísa í Flórída og ákvarðanir teknar á húsnæðismarkaði þar hefðu þau áhrif að það yrði m.a. bankahrun á Íslandi. Hann sá þetta samhengi og skynjaði það meðan það gætti minni skilnings hjá fyrri stjórnvöldum í Bandaríkjunum. Allt þetta leiðir að spurningunni hvar við ætlum að vera í samfélagi þjóðanna, hvar við ætlum að vera. Ég held að það skipti miklu máli fyrir okkur að átta okkur á því að við höfum fram til þessa verið í miklu og nánu samstarfi við Evrópusambandið og við verðum það áfram í gegnum EES-samninginn ef fram heldur sem horfir. Það er alveg ljóst að við verðum að byggja á okkar eigin atorku og okkar krónu til næstu ára, hugsanlega til næstu fimm ára, en eftir sem áður þurfum við að varða veginn. Hvað svo? Þá er óhjákvæmilegt að mínu mati að líta til Evrópusambandsins eins og margir, m.a. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, hafa haldið fram á umliðnum mánuðum. Ég held að það sé eitthvað sem við verðum að taka með í reikninginn þegar við lítum til Evrópusambandsins. Ég hef hins vegar ekki leynt því að það er tvennt sem ég hræðist mest varðandi Evrópusambandið. Það er annars vegar stefna sambandsins í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum. Ég vil sérstaklega draga það fram að umsagnaraðilar af hálfu þessara hagsmunaaðila, þ.e. sjávarútvegs og landbúnaðar, héldu mjög skýrt fram sínu máli í meðförum utanríkismálanefndar og komu þeim sjónarmiðum vel til skila. Ég vil sérstaklega þakka Bændasamtökunum fyrir mjög greinargóð gögn, aðgengileg gögn sem ég hvet alla til að kynna sér þar sem farið er í þaula og í raun lið fyrir lið hvaða áhrif aðild að Evrópusambandinu hefur fyrir viðkomandi búgrein, fyrir sauðfjárræktina, kúabændur, mjólkurbúskap almennt og þá sáu menn að íslenskur landbúnaður getur á sumum sviðum farið halloka fremur en hitt innan Evrópusambandsins. Þetta er það sem ég óttast og ég óttast líka um afdrif sjávarútvegsins. Síðan er það auðvitað kaldhæðnislegt að á sama tíma og forustumenn Samfylkingarinnar koma fram og segja að við munum tefla fram okkar sterku sjávarútvegsstefnu, okkar sterka sjávarútvegskerfi, sýna hvað við höfum haldið vel um málin, ætla þeir að mínu mati að leggja sjávarútveginn í rúst með tillögum sínum heima fyrir. Það er aftur á móti önnur saga. En þetta er það sem ég hræðist, annars vegar sjávarútvegs- og landbúnaðarstefna Evrópusambandsins og hins vegar sá mikli lýðræðishalli sem er innan sambandsins - ég er ekkert að gagnrýna það að minni þjóðir hafi aðeins minni áhrif, það er bara eðlilegt, við verðum að horfast í augu við það - en þegar ég tala um lýðræðishallann er ég fyrst og fremst að tala um viðhorf Evrópusambandsins þegar í þau fáu skipti er leitað eftir þjóðarvilja innan viðkomandi lands innan Evrópusambandsins. Ef svo vill til að þjóðarviljinn fer gegn vilja framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins eða Evrópusinnanna allra innan Evrópusambandsins þá er bara breytt um kúrs og knúin fram önnur þjóðaratkvæðagreiðsla. Það er þetta sem mér hefur alla tíð mislíkað mjög í allri meðhöndlun og verklagi hjá Evrópusambandinu að menn una ekki því þegar þjóðir, íbúar landsins eins og við erum að krefjast hér, fá að segja sitt. Það er þess vegna sem er ég svo föst á því að við eigum að hafa bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu af því að ég er hrædd um að ríkisstjórnarflokkarnir, Vinstri grænir og Samfylkingin, ætli að fara nákvæmlega sömu leið þegar kemur að því að taka á niðurstöðu þjóðarviljans, að ef niðurstaðan er ekki sú sem hentar ríkisstjórninni og heldur henni saman þá verði hugsanlega farnar aðrar leiðir. Við sjáum það hjá Evrópusambandinu, það gerir það. Af hverju ættu ekki þessir flokkar að gera það líka? Sérstaklega sá flokkur sem leiðir þetta mál allt saman, er í rauninni að fá allt sitt í gegn í ríkisstjórninni og ef hann fær ekki sitt í gegn og finnst einhver mál óþægileg þá er þeim bara klínt á hæstv. fjármálaráðherra. Það er alveg ljóst að þessi tillaga sem upphaflega lá frá ríkisstjórninni og var flutt af utanríkisráðherra og við sjáum af nefndaráliti meiri hlutans að upphaflega uppleggið sem lagt var fram af hálfu utanríkisráðherra var ekki burðugt. Þess vegna hefur nefndin farið vel yfir þetta og þökk sé aftur - af því að ég sé núna hv. formann utanríkismálanefndar og varaformanninn - þökk sé þeim og okkur hinum í utanríkismálanefnd að þá hefur þó þetta plagg utanríkisráðherra verið lagað. En það kæmi mér svo sem ekki á óvart ef Samfylkingin í enn eitt skiptið ætli að klína þessu verklagi öllu á hæstv. fjármálaráðherra, þau hafa gert það í bæði stærri og minni málum. Það er alveg ljóst að í meðförum þingsins hefur málið allt batnað en þessi stóru prinsipp sem eru eftir eru þau að fyrst ekki næst samstaða innan ríkisstjórnar, það er sundrung í þinginu - ég ætla ekki að tala um ógnarstjórn en það er ákveðin kúgun í þinginu, það blasti við öllum í dag, og ég vil sérstaklega fagna því að hæstv. fjármálaráðherra er kominn í salinn og þakka honum fyrir þau orð sem hann mælti hér í dag þar sem hann ítrekaði það, og hann var auðvitað að beina máli sínu til Samfylkingarinnar, að þingmenn eigi að fara eftir samvisku sinni í þessum málum og ég vona öðrum, eins og Icesave. Auðvitað var hann bara að beina þessu til Samfylkingarinnar, það er ekki hægt að fara hvernig sem er með þingmenn þeirra og mér fannst gott að sjá formann Vinstri grænna slá ákveðna skjaldborg um sína þingmenn með þessum orðum sínum í morgun. Tvöföld þjóðaratkvæðagreiðsla. Margir hafa gagnrýnt það að þeir viti í rauninni ekki um hvað er að ræða. Að vissu leyti er það rétt, menn vita ekki nákvæmlega hvað um er að ræða. Við vitum þó, og það er ekki rétt sem hæstv. forsætisráðherra sagði áðan að við munum ekki þurfa að huga að einhverju fullveldisafsali þegar kemur að réttinum yfir auðlindum, það er bara ekki rétt. Það hefur aldrei gerst hjá Evrópusambandinu að menn þurfi ekki að gefa eftir fullveldi að einhverju leyti þegar menn ganga í sambandið. Bara það eitt að segja að við ætlum að sækja um aðild að Evrópusambandinu þýðir það að menn eru reiðubúnir til þess að afsala sér að einhverju leyti fullveldi, ekki satt? Menn eru reiðubúnir til þess að afsala sér að einhverju leyti fullveldi. Það skref, bara það eitt og sér, er nægilega stórt til að segja við þjóðina: Við viljum að þið hafið upphafsorðið í þessu máli öllu en við viljum líka að þið eigið raunverulegt lokaorð, að þið komið ekki bara inn í ferlið upp á punt heldur eigið raunverulega lokaorðið í málinu öllu. Þetta vantar. Ég sakna þess að sjá ekki einmitt þingmenn Vinstri grænna fylkja sér á bak við þessi sjónarmið okkar sjálfstæðismanna. Ég veit að fleiri eru talsmenn þeirra sjónarmiða. Tvær röksemdir fyrir tvöfaldri þjóðaratkvæðagreiðslu. Annars vegar að menn eru reiðubúnir að ræða það að afsala sér hluta af fullveldi bara við það að fara í aðildarviðræður, hins vegar er sundrungin sem er í ríkisstjórninni, að menn fara klofnir í þetta mál. Eins og segir svo kjánalega í tillögu þeirra til þingsályktunar, þeir áskilja sér líka allan rétt til að berjast gegn samningnum. Hvernig getur utanríkisráðherra komið heim með samning sem hálf ríkisstjórnin er á móti? Þá skrifar hann ekkert undir. Hann kemur ekki heim með samning nema það sé samningur sem menn geta í hjarta sínu barist fyrir. Ég vil líka undirstrika það sem formaður Sjálfstæðisflokksins sagði í dag, menn þurfa fyrst að taka pólitíska umræðu um samninginn sem slíkan því að ellegar er ekki líklegt að það náist önnur niðurstaða hjá þjóðinni en neikvæð. Ef menn hafa ekki sannfæringu fyrir því að berjast fyrir einhverju segir þjóðin nei. Þess vegna skiptir svo miklu máli að ríkisstjórnin sýni á öllum stigum málsins, hvort sem það er þetta mál eða annað, samstarfsvilja, samvinnuvilja en ekki alltaf þennan stjórnunarstíl sem er í gangi. Ég veit að hæstv. fjármálaráðherra hefur gert sitt til að reyna að ná ýmsu fram en því miður hefur það ekki borið árangur af því að Samfylkingin er í algjörum spreng. Hún þarf a.m.k. tíu dögum fyrir fundinn umrædda 27. júlí að vera komin með umsókn til Evrópusambandsins til þess að utanríkisráðherra Svía geti haft samband við kollega sína og undirbúið þá fyrir fundinn 27. júlí. Það er það sem þetta snýst um. Þess vegna er þessi sprengur núna af því að forsætisráðherra þarf að fara út og leggja inn þessa umsókn. Fyrir vikið fær þingið ekki tíma, en við fáum sífellt að heyra, síðast í gær í ræðu hæstv. utanríkisráðherra, að við eigum að fá allan þann tíma sem við þurfum á að halda, hvort sem það er um Icesave eða þetta mál. Við óskuðum eftir aukinni umfjöllun um nefndarálit meiri hluta utanríkismálanefndar en fengum það ekki á fundinum í gær. Við hefðum gjarnan viljað það og ég veit að margir þingmenn stjórnarmeirihlutans eru mér sammála um að við hefðum átt að fá meiri tíma í utanríkismálanefnd en það liggur bara svo lífið á að koma þessu í hendurnar á Carl Bildt núna um miðjan mánuðinn. Samfylkingin þarf að koma þessu máli í gegn sama hvað tautar og raular og mér finnst hún vera að fara í gegnum allt þetta ferli með bundið fyrir bæði augu. Með háttalagi sínu er hún að gera okkur sem erum talsmenn þess að fara í aðildarviðræður erfitt fyrir. Ég undirstrika það að í meðförum utanríkismálanefndar hefur málið batnað mikið, sérstaklega er tengist vegvísinum og ferlinu öllu, hvernig það ætti að vera. Aðkoma þingsins hefur líka verið aukin. Það er verið að tryggja það og kom í rauninni fram í fundinum hjá okkur í gær að það var beinlínis vantrú og vantraust á því að fela utanríkisráðherra allt þetta vald, einhverra hluta vegna. Það var dregið úr því valdi og ég fagna því sérstaklega og ég held að allir viti út af hverju það er. Menn hafa verið að tala um Svíana og þennan hraða. Auðvitað er það alltaf þannig í alþjóðlegum samskiptum að menn þurfa að njóta skilnings á alþjóðavísu. Ég skil Samfylkinguna þannig að hún vilji fara og tala við Svía þegar þeir eru í forustu fyrir Evrópusambandið. Það kann að vera að það kunni að liðka fyrir málinu, flýta því o.s.frv. En mér finnast það heldur engin meðmæli með Evrópusambandinu að þegar ríki sækir um þurfi það að vera inn undir hjá einhverjum, það þurfi að vera í einhverri klíku til að það fái sanngjarna og réttláta meðhöndlun. Ég vona að þegar þar að kemur njótum við Íslendingar sannmælis á grundvelli þeirra eiginleika sem hin íslenska þjóð hefur yfir að ráða. Við vitum það líka að þegar við erum spurð hvað við höfum fram að færa, við Íslendingar, fyrir Evrópusambandið, þá eru svörin þau sem við höfum fengið í samtölum okkar við forustumenn innan Evrópusambandsins: Þið hafið vissulega mikla þekkingu á sviði orkumála, þið hafið mikla þekkingu á sviði umhverfismála, nýsköpunar o.fl., en þið hafið fyrst og síðast mikla þekkingu á sviði lýðræðis, þegar kemur til lýðræðishefðarinnar hér á landi. Það skiptir miklu máli að íslenska þjóðin hefur margt þar til málanna að leggja með sitt elsta þjóðþing. Þannig getum vonandi lagað eitthvað þann lýðræðishalla sem er innan Evrópusambandsins. Ég ítreka það, frú forseti, að mín skoðun er sú að það hefði verið hægt að vinna þetta mál miklu betur af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það hefði verið nær að ríkisstjórnin hefði látið forustumenn stjórnarflokkanna sem eru í utanríkismálanefnd, formann og varaformann, einfaldlega vinna að þessu máli strax frá upphafi, því að þau gerðu sér far um að reyna að ná samstöðu, samvinnu í málinu öllu en uppleggið frá ríkisstjórninni var bara harðræði, skipunarvald, þvingunarúrræði eins og við upplifðum í morgun í annars hetjulegri ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar þar sem hann greinilega sagði bara það sem allir hafa vitað hér í marga, marga daga og vikur, að það er verið að reyna að segja fólki stjórnarmeirihlutans fyrir verkum af því að annars er hugsanlegt að stjórnin falli. Ég vil fá tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu og mæli fyrir þeirri leið og tel mig hafa fært rök fyrir því, ég ítreka það. Ég ítreka að annars vegar eru menn hugsanlega að segja já við því að afsala sér fullveldi á ákveðnum sviðum og hins vegar er engin samstaða meðal ríkisstjórnarinnar, hvað þá innan þingsins, í þessu máli og því eigum við að leita til þjóðarinnar sem vill hafa meira um málin að segja í dag, meiri áhrif á líf sitt og starf. Þegar við sjáum rammann sem við sjálfstæðismenn bjóðum upp á, að þjóðin hafi upphafsorðið og þjóðin hafi lokaorðið, hver getur sagt nei við því? Ég held að enginn geti sagt nei við því að þjóðin eigi lokaorðið, hið raunverulega lokaorð, en fara ekki í kringum hlutina eins og menn hafa verið að gera hér í stjórnarmeirihlutanum. Síðan er hitt varðandi bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Það rennur upp fyrir manni þegar maður fer yfir málið hvernig málflutningur stjórnarliða var í vor og síðan núna að menn eru hræddir við hugsanlegar kosningar of snemma. En er ekki stóra málið að leiða þetta mál til lykta í sem mestri sátt á þinginu og sem allra mestri sátt meðal þjóðarinnar? Það er ekki uppleggið hjá ríkisstjórninni í þessu máli eða neinu öðru á tímum þegar við þurfum á því að halda að hér sé kröftug pólitísk leiðsögn, ekki síst af hálfu ríkisstjórnarinnar sem sýnir það ekki heldur veður yfir stjórnmálaflokka en ekki síður þjóðina á slíkum tímum. Gefum þjóðinni orðið. Leyfum henni að hafa upphafsorðið, leyfum henni að hafa lokaorðið. Annað er ekki boðlegt.

Frú forseti. Hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir er í því erfiða hlutverki að tala fyrir hönd stjórnmálaflokks sem er klofinn í herðar niður í því máli sem hér er til umræðu. Og um það er fjallað á heimasíðum og í fjölmiðlum víða um landið og hefur verið gert undanfarin missiri og undanfarin ár. Sjálfstæðisflokkurinn býður upp á ferðalag án áfangastaðar í þessu máli en það dylst þó engum að hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir er sá þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem stendur okkur samfylkingarmönnum hvað næst í afstöðu sinni gagnvart Evrópusambandinu. Hver sá sem skoðar ummæli hv. þingmanns í gegnum tíðina um þetta efni sannfærist um það. Ég vil sérstaklega lesa ummæli sem höfð eru eftir hv. þingmanni í Morgunblaðinu þann 12. mars sl. „Við verðum að fá skýr svör“, sagði Þorgerður, með leyfi forseta. Hún sagði að tvíþætt vandamál mundi leysast með aðild að ESB, peningamálastefnan og gjaldmiðillinn og ekki síður orðspor okkar og viðskiptavildin. Getum við verið ein eða er betra fyrir okkur að vera í samstarfi við aðrar þjóðir? Hver eru hin skýru svör sem hv. þingmanni verður svo tíðrætt um 

Frú forseti. Um tíma var ég ekki viss hvort hv. þingmaður væri að móðga mig þegar hann sagði að skoðanir mínar væru oft nærri Samfylkingunni í þessu máli. Ég ætla hins vegar að benda honum á og ég vona að hann hafi hlustað á ræðu mína þar sem ég fór einmitt yfir það áðan að ég tel kostina m.a. við Evrópusambandið vera að þar felst ákveðin lausn í gjaldmiðilsmálum okkar Íslendinga en ekki síður að orðspor okkar hefur beðið hnekki og ég tel að það skipti miklu máli að við njótum þess hugsanlega að vera innan Evrópusambandsins við þá uppbyggingu sem fram undan er. Skýru svörin eru þau að ég vil fá þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Það hef ég sagt, og ef hv. þingmaður hefur farið yfir allt sem ég hef sagt m.a. á viðskiptaþingi þar sem ég sagði nákvæmlega þetta: Notum ferðina, kosningarnar, og spyrjum þjóðina að því hvort sækja eigi um aðild að ESB. Frá því hef ég ekki hvikað.

Frú forseti. Er okkur þá ekki líka í lófa lagið að gera hið sama þegar kemur að öðrum kosningum, að kjósa án þess að vera með nokkur skýr fyrirheit eða áfangastaði í þeim kosningum? Er þá ekki hægt að kjósa í alþingiskosningum án þess að fyrir liggi stefna stjórnmálaflokka? Er þá ekki hægt að kjósa í alþingiskosningum án þess að það liggi fyrir hverjir skipi framboðslistana? Er hægt að gera þá kröfu til félagsmanna í stéttarfélagi að þeir taki afstöðu til kjarasamnings áður en samningurinn liggur fyrir?

Frú forseti. Það er lagt síðan ég hef heyrt jafnmikla vantrú á íslensku þjóðina og í andsvarinu áðan. Þetta fannst mér lýsa vantrú á því að þjóðin gæti sagt um það hvort hún ætti að kjósa um aðildarumsókn að Evrópusambandinu eða ekki.

Það er ekki rétt.

Mér fannst þetta lýsa ákveðinni vantrú en ég ætla að reyna að vera aðeins jákvæðari í svari mínu og benda hv. þingmanni á það að flokkur hans, Samfylkingin, var við stjórnvölinn ekki bara frá 1. febrúar heldur lengur, sem hann reyndar skammast sín fyrir af og til og vill alls ekkert við sína fortíð kannast. Af hverju var flokkurinn ekki búinn að upplýsa þjóðina, fara af stað með ákveðið ferli og fleira til þess að þjóðin gæti tekið þessa upplýstu ákvörðun? Ég er hins vegar sannfærð um að þjóðin getur mjög auðveldlega, og hún vill það samkvæmt skoðanakönnunum, svarað því hvort sækja eigi um aðild að Evrópusambandinu eða ekki. Þetta er ósköp einföld spurning. Og við eigum að leggja í þá vegferð með það að upphafsorðið á að vera þjóðarinnar og lokaorðið á að vera þjóðarinnar. Þetta er mjög einfalt.

Frú forseti. Mig langar að vekja máls á þeirri hugmynd sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kynnir hér í dag og hefur kynnt áður sem er hugmyndin um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég tel að þessi hugmynd hafi þann stóra galla að þjóðin hafi einfaldlega ekki forsendu til þess að taka upplýsta afstöðu til málsins á þessu stigi málsins. Kostirnir sem lagðir yrðu fyrir hana yrðu í besta falli ófullkomnir og í versta falli misvísandi. Þeir eru ófullkomnir af því að þegar hún gengur að kjörborðinu í slíkri atkvæðagreiðslu er enginn samningur á borðinu. Það er ekkert fast í hendi sem þjóðin getur byggt ákvörðun sína á. 
             Við þekkjum gjörðir Evrópusambandsins. Við þekkjum Rómarsáttmálann. En við getum ekki litið fram hjá því að við þurfum að semja um aðlögun Íslands að þessum gjörðum, semja um 35 kafla sem taka á og tengjast grundvallarhagsmunum Íslands. Niðurstaðan er ekki gefin fyrir fram, hvað sem hver segir. Valkostirnir eru misvísandi 

Frú forseti. Einhverra hluta vegna komast stjórnmálaflokkar að niðurstöðu um það að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Eru þeir sem starfa innan stjórnmálaflokkanna svona miklu, miklu upplýstari en þjóðin sjálf að komast að niðurstöðu?  Ég treysti þjóðinni. Ef stjórnmálaflokkar geta komist að niðurstöðu um að það eigi að sækja um aðild að ESB þá treysti ég þjóðinni alveg til þess.

Það er mikill misskilningur að Evrópusambandið sé eitthvert sáluhjálparatriði fyrir Samfylkinguna og við höfum sýnt það með því að koma hér fjölmörgum málum í gegn á undanförnum vikum mjög hratt og vel í 100 daga áætluninni. Það er verið að vinna hér hratt og vel að málum. Hratt og vel skiptir einmitt máli í þessu samhengi. Hvers vegna viljum við eyða tíma að óþörfu í það að bjóða þjóðinni upp á ófullkomna eða misvísandi kosti í þjóðaratkvæðagreiðslu þegar við vitum með skoðanakönnunum undanfarin ár að vilji þjóðarinnar er býsna skýr. Hún vill fara í þessar aðildarviðræður. Það liggur á borðinu. Það er engin ástæða til þess að eyða meiri tíma þegar heimilin og fyrirtækin eiga í vandræðum þegar við getum farið beint í viðræðurnar og fengið þær forsendur sem við þurfum til þess að þjóðin geti tekið upplýsta ákvörðun.

Frú forseti. Vilji þjóðarinnar er alveg skýr. Tæplega 80% þjóðarinnar vilja fá að kjósa um aðildarumsókn þannig að vilji þjóðarinnar er skýr í þessu máli. Það er talað um tíma og þess vegna var mér svo tíðrætt um vinnubrögð í minni ræðu. Ef forsætisráðherra og ríkisstjórnin hefðu sýnt myndugleika strax núna í maí þegar þing var sett og sagt: „Gott og vel, við ætlum ekki að eyða tíma þingsins í þetta mál, við ætlum að fela þjóðinni þetta, höfum þjóðaratkvæðagreiðslu um málið eigi síðar en 1. júlí“, þá væri þetta mál afgreitt í dag. En af því að þetta mál er svo fast í hendi fyrir Samfylkinguna vill hún frekar eyða tíma þingsins og þjóðarinnar um leið í þetta mál í staðinn fyrir að fara beint í það og treysta þjóðinni til þess að kjósa um aðildarumsókn eða ekki. Ég tel að við hefðum getað unnið mikinn tíma ef Samfylkingin hefði komið einhvern tíma með einhverri reisn inn í þetta mál og sagt: „Gott og vel, okkar afstöðu þekkja allir en við ætlum að teysta þjóðinni af því að við fáum þannig sem mesta breiða pólitíska sátt í þessu máli líka.“ Það er líka þýðingarmikið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir sitt innlegg í þessa þörfu og góðu umræðu hér á hinu háa Alþingi sem er svo sannarlega ekki tímaeyðsla, hvorki þingmanna né annarra,  Hér er talað eins og það hafi ekki farið fram kosningar 25. apríl síðastliðinn og eins og þar hafi flokkar ekki lagt sína stefnu í dóm kjósenda. Það var gert. 

Frú forseti. Mér finnst alltaf svolítið skrýtið þegar þingmenn Samfylkingarinnar koma hingað upp og segja: „Það var kosið bara um ESB í þessum kosningum. Það var kosið um það að sækja um aðild að ESB.“ Ég kannast ekki við það. Ég efast um að hæstv. fjármálaráðherra kannist við að það hafi sérstaklega verið kosið um þetta mál.

Hann var á móti ESB.

Hann var á sínum tíma - og ég held að hann sé það enn þá - á móti Evrópusambandinu. En síðan eins og gengur og gerist í stjórnarmyndunarviðræðum þá fara menn í ákveðnar málamiðlanir. Ég segi enn og aftur að mér finnst þetta vera spurning um vinnubrögð. Að heyra það aftur og sjá hvernig samstarfsflokkur Samfylkingarinnar - sem ég á reyndar ekki að bera neina umhyggju fyrir - en að sjá hvernig samstarfsflokkur Samfylkingarinnar engist hér vegna yfirgangs Samfylkingarinnar þegar menn vita að breið pólitísk samstaða mundi nást um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Af hverju fóru menn þá ekki strax í maí og spöruðu tímann í þá vegferð? Það hefði enginn getað sagt neitt af því að málið er upphaflega í höndum þjóðarinnar og hún mun síðan vonandi fá líka lokaorðið

Frú forseti. Ég mundi fara varlega í að ræða hér um það hvernig fólk engist í stjórnarsamstarfi 

Er einhver vafi á því?

Það er ósköp einfaldlega þannig og svo virðist sem þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks geti ekki meðtekið það að hér er flutt tillaga um að leggja til að við sækjum um aðild að Evrópusambandinu. Hún er hér til afgreiðslu. Hér er stundin runnin upp til þess að taka afstöðu til þess hvort Ísland eigi að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Spurningin gæti ekki verið skýrari. Ábyrgð og hlutverk hinna kjörnu fulltrúa, hv. þingmanna á Alþingi Íslendinga er algjörlega skýrt.

Frú forseti. Eins og við heyrðum í morgun þá eru náttúrlega skiptar skoðanir um málið. Ég vona að menn muni greiða hér atkvæði eftir sinni bestu samvisku eins og allir kalla eftir. Það var merkilegt að heyra talað um að menn engist. Já, það er alveg rétt eins og frammíkallið bar með sér að við engdumst undan ykkar samstarfi og þið eflaust líka. Það er bara þannig. Ég hélt að við værum að tala um ný vinnubrögð hérna. 1. febrúar var tilkynnt sérstaklega: Nú er ný verkstjórn á landsmálunum. Hvers konar nýja verkstjórn var það? Reyndar er þetta verkstjórn sem ég kannast ekki við. Þetta eru vond ný vinnubrögð. Það eru allir að kalla eftir samstöðu. Menn eru að kalla hér eftir pólitískri leiðsögn frá ríkisstjórninni af því að hún fer með framkvæmdarvaldið. Það er hún sem ber ábyrgð á aðildarumsókn gagnvart Evrópusambandinu eða ekki. Af hverju 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Hún er minn fulltrúi í utanríkismálanefnd og mig langar til að spyrja hana hvernig starfið gekk fyrir sig þar. Í 21. gr. stjórnarskrárinnar segir, með leyfi frú forseta: „Forseti lýðveldisins gerir samninga við önnur ríki.“ Síðan stendur í 13. gr., með leyfi frú forseta: „Forsetinn lætur ráðherra framkvæma vald sitt.“ Samninga við erlend ríki gerir því utanríkisráðherra og enginn annar. Nú er það spurningin: Hér er verið að samþykkja tillögu til þingsályktunar þar sem bætt var við að utanríkisráðherra skuli hafa samráð við og fara eftir þessum tillögum hérna. Hvað gerist ef hann gerir það ekki? Hvað gerðist með einmitt Icesave-samkomulagið þar sem menn ætluðu að ráðherra mundi gera eitt og annað en svo bara skrifar hann undir og meira að segja stjórnarþingmenn veittu honum umboð til þess óséð. Þeir höfðu ekki séð samninginn. Hvað gerist ef það kemur allt í einu samningur hérna sem hæstv. utanríkisráðherra hefur samþykkt og gert bara upp á sitt eindæmi? Hann vill ganga inn, endilega. Hvað gerist þá?

Að öllu jöfnu samþykkir Alþingi vantraust á viðkomandi ráðherra og ríkisstjórnin fellur - það er svo einfalt - ef ráðherrann fer ekki eftir því sem Alþingi hefur samþykkt og sagt frá. Það er akkúrat  Það ríkir ákveðið vantraust nefnilega á milli þingsins og ríkisstjórnarinnar og þá sérstaklega gagnvart utanríkisráðherra í þessu máli því að menn hafa ekki verið að koma hreint fram, hvorki í þessu máli né öðrum. Það er verið að efla þingið og aðkomu þess í þessari meðhöndlun. En það er alveg ljóst af minni hálfu að ef utanríkisráðherra fer út fyrir umboð sitt, fer út fyrir það sem er samþykkt hér á þingi, þá verður samþykkt vantraust á hann ef hann hefur ekki þær gáfur að segja af sér áður.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ávarpa forseta í upphafi máls síns.

Frú forseti. Þetta leiðir hugann að Icesave-samkomulaginu sem gert var þar sem ráðherrann skrifaði undir án þess að þingmenn hefðu séð samkomulagið. Hvað gerist ef það sama gerist núna, að utanríkisráðherra kemur með samkomulag og stjórnarflokkarnir veita honum umboð til að skrifa undir? Það minnir líka á það sem gerðist í upphafi þessa fundar. Þá kemur einn þingmaður og segir að hann hafi fengið tilkynningu eða merki um að það yrðu stjórnarslit ef hann væri meðflutningsmaður á breytingartillögu. Það er nú allt lýðræðið og sannleiksástin og sannfæringarkrafturinn og allt það. Gæti ekki nákvæmlega sama staða komið upp, þ.e. að stjórnarliðinu yrði bara tilkynnt að það yrðu stjórnarslit ef þeir ekki skrifi undir samkomulagið sem hæstv. utanríkisráðherra kemur með frá útlöndum, samið í hans vilja og hans anda?

Frú forseti. Jú, þetta er náttúrlega það sem við erum að fjalla um. Það sem við höfum varðandi Icesave er að við höfum þetta tæki enn þá í hendi okkar, þ.e. að ýta á rauða takkann og segja nei við Icesave út af því að samningurinn er ekki góður. Við teljum að okkar hagsmunum sé ekki nægilega borgið og að ekki hafi verið farið eftir viðmiðunum sem Alþingi samþykkti á sínum tíma. Þetta eru allt hárréttar athugasemdir af hálfu hv. þingmanns. Mér finnst stundum eins og ég sé að verja hæstv. fjármálaráðherra. Ég ætla samt ekki að segja það - ég er alveg sannfærð um að hann skrifar náttúrlega undir með fyrirvara og hann hefur sannfæringu fyrir því að þetta sé illskásti samningurinn sem við getum staðið frammi fyrir. Hann má eiga það að hann hefur sína sannfæringu á meðan samstarfsflokkur hans reynir að ýta öllu gubbinu yfir á hann. Hann er þó maður að meiri og reynir að standa við þennan samning meðan Samfylkingin í fyrri ríkisstjórn og í þessari ríkisstjórn segist stikkfrí, bendir á þau.

Frú forseti. Við ræðum hér mjög stórt og erfitt mál. Við stöndum frammi fyrir þeirri staðreynd að íslenska þjóðin er mjög klofin og skipt í afstöðu sinni til þess. Stjórnmálaflokkarnir eru að einhverju leyti allir klofnir. Innan þeirra finnast ólík viðhorf. Kannanir sýna að stuðningsmannabakland eða kjósendabakland allra stjórnmálaflokka í landinu er skipt. Samtök atvinnulífsins eru klofin þar sem ákveðnar greinar, fyrst og fremst sjávarútvegsgreinarnar og landbúnaðurinn, leggjast eindregið gegn aðild en aðrar greinar styðja hana, eins og Samtök verslunar og þjónustu og iðnaðurinn. Verkalýðshreyfingin hefur skiptar skoðanir á þessu máli. Væntanlega finnast innan flestra samtaka í öllum landshlutum og á vinnustöðum ólík sjónarmið í þessu máli. Þess vegna er vandasamt fyrir okkur sem þjóð að halda á því og það er erfitt á ýmsan hátt, meðal annars fyrir minn flokk, fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð. Við höfum þá mótuðu flokkslegu stefnu að það þjóni ekki hagsmunum Íslands best að ganga í Evrópusambandið. Við höfum rætt þetta og metið á hverjum tíma allt frá okkar stofnun og niðurstaðan hefur orðið sú hin sama. En hlutirnir þróast að sjálfsögðu og það gera þeir einnig innan okkar raða og þar er vissulega orðið meira um fólk sem nálgast þetta með því hugarfari að kannski eigi að láta á það reyna hvað þarna sé í boði. Eitt er víst og það er að þetta mál er uppi og hefur verið uppi og það mun ekki hverfa hverjar sem lyktir þess verða hér og nú. Við gerðum erfiða málamiðlun þegar gengið var til þessa stjórnarsamstarfs. Sumir mundu sjálfsagt kalla það fórn og menn spyrja eðlilega: Hvernig getur það verið að flokkur sem hefur það í sinni stefnu að meta það svo að hagsmunum Íslands sé ekki best borgið innan Evrópusambandsins standi að slíkum hlutum? Því er til að svara og það er best að segja hlutina eins og þeir eru að án einhverrar lendingar eða málamiðlunar í þessu máli hefði í fyrsta lagi þessi ríkisstjórn ekki orðið til.

Það hefði betur verið svo.

Í öðru lagi er það þannig að þetta mál er uppi og ég held að öllum sé ljóst sem fylgst hafa með umræðum um það undanfarna mánuði og undanfarin missiri að að því var og að því er að draga að það verði til lykta leitt með einhverjum hætti. Við getum velt því fyrir okkur ef fyrri ríkisstjórn hefði lifað af síðastliðinn vetur, væri ekki alveg eins líklegt að svipuð staða væri þá uppi í málinu, að þar hefði allt stefnt í þá átt að látið yrði reyna á aðildarviðræður við Evrópusambandið? Margir telja að svo sé. Við stöndum líka frammi fyrir þeirri staðreynd hér, samanber tillöguflutninginn og þær tvær tillögur sem eru hér andlag umræðunnar í dag, að yfirgnæfandi meiri hluti þingmanna og þingsins virðist telja að að því sé komið að láta á þetta mál reyna. Við ræðum hér stjórnartillögu um aðildarumsókn og við erum með tillögu frá tveimur af þremur þingflokkum stjórnarandstöðunnar um að undirbúa mögulega umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Það vísar eindregið í þá átt að þau veðrabrigði séu orðin að hér á þingi séu núna breytt hlutföll og mun meiri stuðningur við það að láta á þetta reyna og hefði þá ekki sú staðreynd, sá þingvilji með einum eða öðrum hætti fundið sér farveg nú á þessu kjörtímabili, nú á næstu árum? Ég held að það sé hinn pólitíski veruleiki sem við stöndum frammi fyrir. Það er líka veruleiki að í öllum löndum, að minnsta kosti flestum þar sem ég hef skoðað það, hefur það alltaf verið umdeilt mál að ganga til aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Það var það í Noregi þegar minnihlutastjórn lagði inn umsókn og flokkurinn sem að henni stóð var klofinn í málinu. Það var það í Tékklandi. Svo var í Svíþjóð á sínum tíma, í Austurríki. Það var það á Írlandi og svo framvegis. Það hefur alltaf verið þannig að um þessi mál, sem yfirleitt hafa klofið mjög bæði flokka og skipt þjóðum upp, að þá hafa aðstæður verið með einum og öðrum hætti slíkar. Þess vegna er það rangt sem hér er sagt að það sé eitthvert einsdæmi að aðildarumsókn beri að með þessum hætti og að bakland ríkisstjórnar standi ekki heilt að henni. Það er ekki svo. Þannig hefur það yfirleitt ekki verið. Jú, jú, menn geta sagt að það sé ekki mjög trúverðugt að stjórnarflokkarnir sem með framkvæmdarvaldið fara séu með ólíka afstöðu til málsins og haldi öllum fyrirvörum til haga eins og við gerum sannarlega í krafti okkar stefnu og áskiljum okkur allan rétt í málinu. Hv. þm. Bjarni Benediktsson taldi vanta ákafann í málið. En er það endilega svo að vafinn, að fyrirvararnir, að gagnrýnin nálgun sé versti förunauturinn í leiðangri af þessu tagi? Liði mönnum endilega betur með að hér hefði náð saman eindreginn aðildarsinnahópur sem hefði átt sér það eina markmið að keyra Ísland inn í Evrópusambandið og hann hefði staðið að því að leggja inn umsókn og hann hefði farið með viðræður? Það skyldi nú ekki vera að það gæti bara reynst ágætt að þau skiptu sjónarmið sem eru í landinu um þetta mál eigi sér líka málsvara innan ríkisstjórnar og á Alþingi. Við áskiljum okkur ekki bara rétt til þess að leggjast gegn samningsniðurstöðu, verði hún sú sem við teljum mörg hver líklegt, þ.e. að hún breyti litlu um það mat sem uppi hefur verið um hvað það þýði fyrir Ísland að ganga í Evrópusambandið.

Það er óábyrgt að tala svona.

Við áskiljum okkur líka rétt til þess á hverju stigi málsins sem er að leggja það til að samningaviðræðum verði hætt og það á Alþingi líka að gera. Ég fagna því að utanríkismálanefnd hefur styrkt aðkomu Alþingis að þessu máli og sett því skýrari ramma, meðal annars með þeirri breytingartillögu sem hún flytur. Það er að mínu mati mjög mikilvægt að menn nálgist síðan málið þannig að þeir hefji viðræðurnar á því sem erfiðast er. Það á ekki að geyma það þangað til síðast að fara í viðræður um sjávarútvegsmálin, um landbúnaðarmálin og matvælaiðnaðinn. Þvert á móti á að mínu mati að leggja megináherslu á að fá stærstu spurningunum svarað sem fyrst og fá það skýrt fram hvort þær væntingar sem sumir hafa um að Ísland geti fengið þarna umtalsverðar varanlegar undanþágur frá meginreglum Evrópusambandsins séu raunhæfar eða ekki. Ef þær eru ekki raunhæfar er ástæðulaust að halda viðræðum áfram. Ég sé það ekki fyrir mér að nein ríkisstjórn leggi samning fyrir þjóðina og mæli með því að hann verði samþykktur sem felur í sér fullt afsal okkar á forræði í sjávarútvegsmálum, þá hluti fyrir landbúnaðinn sem ýmsir óttast og þar fram eftir götunum. Að sjálfsögðu er margt fleira í þessu stóra máli sem þarf að huga vel að og það er farið mjög vel yfir það í nefndaráliti meiri hlutans. Það eru hlutir sem lúta að auðlindamálum almennt, að lýðræðinu, að valdaframsalinu, að félagslegum áherslum og að gjaldmiðilsmálum, sem að sjálfsögðu eru stór og mikilsverð mál og það er kostur ef það getur skýrst hverjar aðstæður Íslands yrðu í þeim efnum. Ég hlýt að vara hér við því sem ég tel vera eina hættu þessa máls og það er oftrúin á að í þessu sé fólgin líkleg lausn á öllum okkar vanda. Það er tvennt sem ég held að þurfi að varast. Það er annars vegar oftrúin á að þetta mál í sjálfu sér spili mikið hlutverk í þeim vanda sem Ísland glímir við nú um stundir. Hann er hér. Hann er heima á Íslandi. Verkefnin eru hér sem við þurfum að takast á við næstu missirin og við eigum ekki að láta annað trufla okkur um of í þeim. Hitt eru óraunhæfar væntingar um að samningsniðurstaðan geti falið í sér einhver umtalsverð frávik frá meginreglum Evrópusambandsins. Ég hef hvergi fundið neinu stað sem bendir til þess að líklegt sé, svo dæmi sé tekið, að Ísland fengi til muna betri samning og fleiri undanþágur en Noregur fékk á sínum tíma, sérstaklega í seinni tilraun sinni, og vissu þá allir að Noregur þyrfti góðan samning ef líkur ættu að vera á því að norska þjóðin samþykkti hann. Það er gott að um það er samstaða að íslenska þjóðin eigi í þessu máli síðasta orðið. Síðasta orðið, segi ég, og það tengist ekkert því hvort sú kosning fer fram fljótlega eftir að samningsniðurstaða liggur fyrir eða eftir að Alþingi hafi gert nauðsynlegar stjórnarskrárbreytingar. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að kosningin eigi að fara fram strax að hæfilegum tíma liðnum eftir að samningsniðurstaða liggur fyrir, komi einhvern tíma til hennar, hafi menn ekki dregið sig út úr umræðum áður. Það er vegna þess að ég gef mér - og ég hef engan heyrt halda neinu öðru fram - að það verði íslenska þjóðin með atkvæði sínu í þjóðaratkvæðagreiðslu sem ráði niðurstöðunni. Hafni hún samningsniðurstöðu er engin ástæða til að gera breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins sem þá er engin þörf fyrir. Þess vegna er það kostur, ótvíræður kostur, að bera málið strax undir þjóðina en ekki þegar Alþingi að alþingiskosningum liðnum hefði gert endanlegar breytingar á stjórnarskránni. Kannski eiga þingmenn sem hér eru núna í öndverðum fylkingum - ekki endilega svo óskaplega ósammála, samanber ræður hér og tillögur - eftir að sameinast á nýjan leik í afstöðu sinni til þess ef til samningsniðurstöðu kemur og kannski eiga margir ólíklegustu vopnabræður eftir að verða þá í fylkingu sem leggst gegn niðurstöðunni og ræður þjóðinni frá því að ganga að samningnum. Nú eru örlagatímar fyrir okkar þjóð. Við stöndum í harðri baráttu fyrir okkar efnahagslegu framtíð, efnahagslegu sjálfstæði, og sumir mundu vilja bæta stjórnmálalegu sjálfstæði sjálfsagt þar við að einhverju leyti. Heimurinn er líka á tímamótum. Hann er í mikilli mótun. Við glímum við verstu kreppu í hagsögu seinni alda eða áratuga frá því fyrir 70–80 árum síðan. Eitt vitum við og það er að við lifum saman á þessum hnetti. Framtíð heimsins er þannig samofin og Ísland er og verður og ætlar sér að vera hluti af því. Við erum hluti af hinum tæknivædda samrunaheimi, og það er ekki spurning um það hvort við ætlum að eiga góð samskipti við okkar grannríki og umheiminn heldur hvernig, á hvaða formi það er. Enginn mælir gegn því að við þurfum að sjálfsögðu að eiga góð og sterk tengsl við Evrópu þar sem um 70% útflutningsviðskipta okkar liggja. Spurningin er bara um hvernig best sé um það búið og hvað þjóni okkar hagsmunum í þeim efnum. Við eigum okkur örugglega öll drauma um það hvernig við viljum sjá heiminn og hvernig hann sé best saman settur. Án þess að gerast of hátíðlegur vil ég leyfa mér að segja að ég trúi á það að besta fyrirkomulagið sé frjálst bræðralag þjóða þar sem engin þjóð ber aðra ofurliði, hvað þá vopnum, þar sem þjóðir eiga með sér gagnkvæm, hagstæð viðskipti, samskipti og samstarf.

Er það svo nú?

Til þess þarf vissulega skipulag. Til þess þarf heimurinn og einstök svæði vissulega skipulag. En það þurfa ekki að vera yfirþjóðleg bandalög. Það er hægt að sjá það fyrir sér öðruvísi. Það er hægt að tryggja viðskipti með almennum leikreglum og samningum, þess vegna með heiminn allan undir, sem hugnast mér betur en tollabandalög og svæðisbundnar blokkir. Það er hægt að gæta öryggis og friðar í heiminum án þess að skipta honum upp í hernaðarbandalög. Satt best að segja hefur sú skipan mála gefist hörmulega. Það er líka hægt að segja að mörgu leyti það sama um viðskiptablokkirnar. Þær hafa ekki reynst heiminum vel. Þær takast á. Þær draga upp landamæri og þá verða oft ýmsir út undan, þeir sem veikar standa að vígi. Við skulum ekki láta drauminn deyja um það að til sé annað og mögulega betra fyrirkomulag í þessum efnum en það sem við sitjum uppi með, sumpart arf frá liðnum tímum, orðið til við óheppilegar aðstæður í lok styrjalda eða viðskiptaátaka. Evrópa þarf að sjálfsögðu að vinna saman öll, ekki bara 27 eða 30 eða 48 svæði, þess vegna alveg eins 70 eða 100. Þess vegna alveg eins Katalónía, Skotland, Færeyjar, Borgundarhólmur, sem í minni framtíðar-Evrópu mættu vera þar jafngildir aðilar og Ísland og þess vegna önnur smærri ríki sem ekki fer mikið fyrir um þessar mundir. Að lokum trúi ég því að við séum sjálf okkar eigin gæfusmiðir, að við Íslendingar munum alltaf ráða mestu um það sjálf hvernig okkur vegnar og reiðir af, óháð því í sjálfu sér í hvaða form við bindum samstarf okkar við aðra. Örlög okkar að því marki sem það er í mannlegu valdi mótast af okkur sjálfum og því hvernig við stöndum að málum, hversu vel okkur tekst til, hversu farsæl við erum í okkar framgöngu allri. Þar hefði mátt takast betur til og svo sannarlega betur til núna hin síðustu ár. Ég þarf ekki, frú forseti, og hef naumar aðstæður til að hafa um þetta miklu lengra mál. Ég deili niðurstöðu meiri hluta utanríkismálanefndar og er henni sammála og hef sömu afstöðu til málsins. Ég get gert rök meiri hlutans í öllum aðalatriðum að mínum og þó sérstaklega þau rök sem formaður utanríkismálanefndar, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, flutti hér í góðri framsöguræðu. Að lokum vil ég þakka honum og öðrum nefndarmönnum í utanríkismálanefnd alveg sérstaklega fyrir mikla og góða vinnu. Það deilir enginn um það að hér hefur verið lagður mjög góður grunnur að framhaldi málsins og Alþingi þarf síðan að eiga ríka aðild, ásamt með öðrum sem að verkinu koma, að því að fylgja því fram á þeim grunni sem hér er lagður og vonandi tekst það vel. Mikið er í húfi. Ég get vissulega tekið undir það sem fleiri hafa sagt að það hefði verið æskilegra að ná um þetta mál breiðari samstöðu. Það hefði að sjálfsögðu verið betra ef það hefði náðst til fulls. Sjónarmið hafa þó verið sætt í verulegum mæli og hér hefur það komið rækilega fram, til dæmis hjá hv. síðasta ræðumanni, hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, sem fagnaði því þó að margt hefði áunnist í því góða starfi sem utanríkismálanefnd hafði forustu um. Það er þrátt fyrir allt ekki svo óskaplega langt á milli sjónarmiða í þessum efnum, að einhverju leyti hvað varðar málsmeðferð og aðferðafræði, en ekki að því er virðist um grundvallarhagsmuni Íslands í málinu og þá er mikið fengið. Sé það svo að við séum sammála um að standa á þeim grundvallarhagsmunum sem hér eru skýrt upp dregnir og hverfa ekki frá þeim þarf ekki að hafa mjög miklar áhyggjur af málinu því að annaðhvort nást þeir þá fram í samningum eða gera það ekki og fari þannig ætti samstaðan að haldast og ekki verða mikið vandamál að útkljá þá málið á þann hátt að ekki hefðu náðst viðunandi samningar, að málið hefði verið reynt, þar með væri það frá, búið, og Ísland gæti snúið sér að öðrum hlutum.

Virðulegi forseti. Ég er hálfslegin eftir þennan dag á Alþingi, í fyrsta lagi vegna þess, eins og ég hef minnst á áður hér í ræðu, að einn hv. þingmaður sá sig knúinn til þess að yfirgefa salinn og fara heim út af því að hann var ofurliði borinn af framkvæmdarvaldinu og í öðru lagi vegna útskýringa hv. formanns Vinstri grænna úr þessum ræðustól áðan þar sem hann reynir að koma sér undan ábyrgð sinni á því sem hann lofaði fyrir kosningar. Hann sagði sjálfur að þessi ríkisstjórn hefði ekki lifað nema samkomulag hefði verið gert við Samfylkinguna um að koma þessu máli hér á dagskrá með klofna ríkisstjórn og í andstöðu við sína flokksmenn, sem er mjög alvarlegt því að eins og við vitum öll gengu Vinstri grænir til þessara kosninga með ESB-aðild í andstöðu við ESB. Þess vegna langar mig til þess að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig getur hann horft framan í kjósendur sína á 

Frú forseti. Ég lít ekki undan í þessu máli og ég get meira að segja horft í augun á hv. þingmanni.

Ég kaus þig ekki.

Virðulegi forseti. Þetta var mjög stutt og snaggaralegt hjá hæstv. ráðherra. Hann þarf ekki að líta í augun á mér því að eins og gefur að skilja var ég ekki kjósandi hans. Ég spurði hann að því hvernig hann gæti þann 10. júlí 2009 litið í augu kjósenda sinn eftir þau orð og þá atburði sem hafa átt sér stað á hinu háa Alþingi í dag. Hvernig má það vera að hæstv. fjármálaráðherra gengur til þessara kosninga sem nýlega eru liðnar, lofandi kjósendum því að ESB sé ekki á dagskrá flokksins, vitandi annað sem hann tjáði okkur hér áðan því að hann sagði að þessi ríkisstjórn, sem var minnihlutaríkisstjórn áður og er það náttúrlega raunverulega í dag líka - því að ríkisstjórnin þarf að sækja sér fylgi til annarra flokka - hvernig getur hann staðið þennan dag, horft í augu kjósenda sinna og sagt: Ég sveik ykkur.

Frú forseti. Það er nú svo að ég hef svolítið meiri reynslu af því að líta í augun á kjósendum en hv. þingmaður. Ég hef gert það alloft. Ég hef aldrei verið feiminn við að leggja mín verk í dóm kjósenda og ég hef gert það allmörgum sinnum eins og kunnugt er og það hefur bara gengið nokkuð vel satt best að segja og hér er ég enn. Við töluðum að sjálfsögðu fyrir og út frá okkar stefnu í Evrópumálunum 

Þetta er minnihlutastjórn.

Það var öllum ljóst að þar á meðal mundi það kalla á að menn fyndu einhvern farveg fyrir þetta erfiða mál.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í ræðu sinni, ágætri ræðu: „Án málamiðlunar um þetta mál hefði þessi ríkisstjórn ekki orðið til.“ Í morgun sagði hv. þm. Ásmundur Einar Daðason að ef hann hefði fylgt sannfæringu sinni hefði það þýtt stjórnarslit. Í Morgunblaðinu eða á mbl.is er haft eftir hæstv. ráðherra að það gangi ekki að þingmenn myndi bandalag gegn ríkisstjórninni. Því vil ég spyrja ráðherrann: Túlkar hæstv. fjármálaráðherra það sem bandalag gegn ríkisstjórninni ef einstakir þingmenn Vinstri grænna mundu kjósa með breytingartillögu hv. þingmanna Bjarna Benediktssonar og Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu og fylgja sannfæringu sinni?

Frú forseti. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason mun fylgja sannfæringu sinni og greiða atkvæði samkvæmt henni og hann tók það hér skýrt fram að hann mundi greiða þessari breytingartillögu atkvæði. Það er nákvæmlega þannig sem frá málinu var gengið að menn greiða  Ég bið hv. þingmann að hafa ekki endilega Morgunblaðið sem fyrstu heimild um mína afstöðu í þessu máli. Það er svolítið frjálslega frá sagt að ég hafi talað um að það gengi ekki að menn gerðu bandalög gegn stjórninni. Ég sagði að það væri auðvitað munur á því annars vegar að styðja breytingartillögu og flytja hana og það væri munur á því og að taka afstöðu til mála þegar kæmi að atkvæðagreiðslum í þingsalnum og hinu að dragast inn í einhvern hráskinnaleik stjórnarandstöðunnar sem þóttist ætla að sameinast hér um að flytja breytingartillögu um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. En hvar er sú samstaða núna þegar stjórnarandstaðan skilar þrískiptum nefndarálitum og aðeins 

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að hæstv. fjármálaráðherra telur það sérstök tíðindi að stjórnarandstaðan skuli ekki sameinast í málflutningi sínum. Það er af sem áður var. Það er athyglisvert líka að hæstv. ráðherra segir að ekki sé rétt eftir sér haft. Ég les hér upp úr mbl.is sem ég hef sem mína heimild hér, með leyfi forseta: „Steingrímur J. Sigfússon, formaður Vinstri grænna, segir það ekki ganga að þingmenn flokksins séu að mynda bandalag gegn ríkisstjórninni.“ Það getur vel verið að þetta sé ekki rétt eftir haft en þá verður hæstv. ráðherra að eiga það við Morgunblaðið. En það er athyglisvert líka að hann segir að þannig var frá málinu gengið. Sem sagt: „Ásmundur minn, þú mátt greiða atkvæði með tillögunni en þú mátt ekki beita þér fyrir þinni sannfæringu með því að sýna fram á það svart á hvítu að þetta sé það sem þú vilt og vilt beita þér fyrir.“ Þetta er þvert á það sem hann segir á hátíðastundum og jafnvel í 

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur misskilið mig. Þegar ég talaði um að þannig var frá málinu gengið átti ég við það samkomulag að tillaga um þetta mál yrði flutt. Þá var það gert mjög skýrt, ljóst, að því fylgdi ekki af okkar hálfu loforð um stuðning við hana.  Ég get ekki sannara orð sagt en það að engar tilraunir hafa af minni hálfu verið gerðar til þess að fá einhverja þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til að breyta um afstöðu sína í þessu máli. Hana gera þeir upp við sig hver og einn eins og mun koma hér fram í atkvæðagreiðslum. 
            

Frú forseti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, hv. 1. þm. Norðaust., sem þingmann hvort hann vilji ganga í Evrópusambandið, hvort hann vilji að Ísland verði hluti af Evrópusambandinu. Ég vil ekki fá að heyra hvað Vinstri grænir vilja almennt séð eins og ég heyrði hérna áður í dag. Ég vil heyra hvað hv. þingmaður, hæstv. ráðherra vill í þessu sambandi. Síðan vil ég biðja hann um að líta svo sem eins og 60 ár fram í tímann eins og ég bið aðra um að gera af því að við erum að taka afdrifaríka ákvörðun. Mundi hann sætta sig við tímabundnar - að við mættum ráðstafa fiskimiðum okkar tímabundið í 15 eða 20 ár? Er það nóg fyrir hæstv. ráðherra? Síðan er það spurning: Finnst honum við hæfi eftir að hafa kynnst Icesave-málinu og allri þeirri kúgun Evrópusambandsins, Breta, Hollendinga og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og svo framvegis, finnst honum við hæfi í þeirri stöðu að ganga til samninga?

Frú forseti. Það er afar fljótlegt að svara fyrstu spurningunni. Ég hef tilheyrt og tilheyri enn þeim sem telja það ekki hagstætt fyrir Ísland að ganga í Evrópusambandið þannig að þannig standa málin og ég er því andvígur. Í öðru lagi tel ég að tímabundnar undanþágur þegar komi að mikilvægustu grundvallarhagsmunum okkar séu ekki nóg, ég tala nú ekki um ef þær yrðu jafntímabundnar og til dæmis var niðurstaðan í tilviki Noregs. Ég tel að við yrðum að fá varanlega viðurkenningu á einhverju sérstöku fyrirkomulagi, sérstöku svæði hvað varðar fiskveiðilögsöguna og forræðið þar. En er það þó þannig að af tvennu tel ég enn mikilvægara að Ísland nái að halda sjálfstæðum samningsrétti og geti sjálft gætt sinna hagsmuna og samið um sína hlutdeild, til dæmis í deilistofnum og öðru slíku. Það tel ég að sé eitt einstakt mikilvægasta hagsmunamál okkar gagnvart sjávarútveginum. Í þriðja lagi varðandi misjafna reynslu af samskiptum við Evrópuþjóðir: Já, það má ýmislegt um það segja. En Evrópa er nú þarna og verður áfram og ekki ætlum við að segja okkur úr samfélagi þjóðanna. Við ætlum að eiga við þær viðskipti og þurfum að búa einhvern veginn um það þannig að það er það sem við erum að ræða.

Frú forseti. Hvers vegna í ósköpunum ætlar hæstv. fjármálaráðherra að sækja um aðild ef hann ætlar ekki ganga inn? Hvers vegna í ósköpunum ætla þeir þingmenn að sækja um aðild að Evrópusambandinu sem ekki ætla að ganga inn? Hvað halda menn að Evrópusambandið haldi um það þegar það fær þessa ræðu þýdda? Hér kemur náungi og hann ætlar að sækja um en hann ætlar ekki að ganga inn. Er hann að hafa okkur að fíflum?

Ríkisstjórnin.

Enn vil ég spyrja. Ég er sáttur við þetta með það tímabundna og allt það en Evrópusambandið getur breytt öllum sínum reglum. Það er verið að tala um að þeir ætli að breyta fiskveiðireglunum núna. Þeir geta þá breytt þeim til baka eins og þeim dettur í hug og þá yrðum við að vera með af því að þá erum við orðin svo háð þeim. Svo vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Er ekki ýmislegt annað að gera á Íslandi en að binda öll ráðuneyti og allt starfsfólk við það að sækja um Evrópusambandið næstu fjögur, fimm árin?

Frú forseti. Eitt af því sem skiptir máli þegar menn fara að skoða þetta betur er meðal annars þetta: Verður komið útgönguákvæði í regluverk Evrópusambandsins ef til þess kæmi einhvern tíma að Ísland færi að huga að inngöngu þangað? Um það er fjallað í nefndaráliti meiri hlutans. Það skiptir máli. Ég er enginn sérstakur aðdáandi Lissabon-samningsins og margt er í honum sem mætti vera öðruvísi mín vegna og hann er auðvitað hluti af samrunaþróuninni og öllu þessu. En það væri þó til bóta ef það ákvæði hans væri orðið að veruleika að menn ættu þarna útgengt með einhverjum eðlilegum hætti þannig að það skiptir vissulega máli.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra ágæta og yfirgripsmikla ræðu. Margt bar á góma. Ég vil nota þetta tækifæri til að spyrja hæstv. ráðherra eftirfarandi spurningar. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra nefndi að engin ríkisstjórn kæmi til baka hér með samning sem gengi gegn grundvallarhagsmunum þjóðarinnar í sjávarútvegsmálum. Gott og vel. Þá kemur þessi spurning: Hver leggur á það mat, hvaða aðili innan stjórnsýslunnar ákveður eftir að samningar hefjast og það kemur í ljós að við erum ekki að ná þeim samningsmarkmiðum sem sett eru fram, að skorið verði á og samningurinn verði þá ekki borinn undir þjóðina? Eða er það möguleiki að gerður verði samningur og hann kláraður, borinn upp fyrir þjóðina, samningur sem hluti ríkisstjórnarinnar eða jafnvel öll ríkisstjórnin er sannfærð um að sé ekki í samræmi við hagsmuni Íslands? Hvar og hvenær verður slík ákvörðun tekin? Ég held að þetta skipti töluvert miklu máli.

Frú forseti. Þetta er að sjálfsögðu gild spurning. En ráð er fyrir því gert að hagsmunaaðilar eigi auðvitað greiðan aðgang að því að fylgjast með samningaviðræðunum, í öðru lagi að sjálfsögðu Alþingi sem er ætlað mikið hlutverk í þeim efnum og svo að sjálfsögðu þau stjórnvöld sem bera ábyrgð á samningsforsvarinu. Þessir aðilar til samans mundu væntanlega allir koma að því að meta framvindu viðræðna og hvað væri að nást í þeim eða öllu heldur kannski ekki nást í slíku tilviki. Auðvitað gæti komið upp ágreiningur um að meta framhaldið. Það er augljóst mál. Það gætu orðið skiptar skoðanir um það hvort það væri fullreynt og menn ættu að hætta eða hvort það ætti að reyna að halda áfram. En það er nokkuð sem menn verða þá að takast á við eins og gengur, mundu væntanlega gera það á upplýstan og lýðræðislegan hátt.

Frú forseti. Ég tel að við höfum tæpt hér á grundvallarmáli. Ég get ekki ráðið annað af svari hæstv. ráðherra en að menn hafi ekki alveg lagt línuna fyrir það hvernig taka eigi á slíkum vanda ef hann kynni að koma upp. Það er alveg augljóst að t.d. hagsmunaaðilar í sjávarútvegi eða landbúnaði kynnu að hafa allt aðra skoðun en t.d. þeir sem eru í forsvari fyrir verslun og viðskipti, ferðaþjónustu og annað. Eins liggur fyrir klofningur innan ríkisstjórnarinnar. Þess vegna kann auðvitað að koma upp mjög sérkennileg staða ef það er þannig að einhverjir aðilar til þess bærir að hafa áhrif á framgang mála vilja stöðva ferlið, aðrir vilja halda áfram og leyfa þjóðinni að taka afstöðu. Ég tel að þarna hefði þurft að vera búið, áður en af stað væri farið, að skapa einhvers konar ramma, ákvörðunarramma um þetta og enn og aftur tel ég að við séum að fara af stað í vegferð sem a.m.k. helmingur ríkisstjórnarinnar hefur ekki áhuga á að fara og að við séum ekki nægilega vel útbúin í þann leiðangur.

Frú forseti. Áður en við gefum okkur að slík staða komi upp og að hún verði stórfellt vandamál þá eigum við ekki að útiloka þann möguleika að menn verði einfaldlega sammála um það ef komin væri upp slík staða í samningunum að það væri einsýnt. Ég get bara sagt fyrir mig að ef það lægi orðið algerlega fyrir hverju væri hægt að ná fram í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum og það væri óásættanlegt og þýddi algerlega óbreytta andstöðu beggja þessara mikilvægu atvinnugreina, þá er það afstaða mín að það eigi ekki að ganga yfir þær, þá á að láta staðar numið. 
            

Frú forseti. Það snertir framhald þessa máls en mér er tjáð að þessu mikilvæga máli, og það vita allir að þingfundir verða fram eftir kvöldi, að það eigi að halda áfram með þetta mál á morgun, ekki á mánudag. Þetta sýnir enn og aftur að menn ætla að knýja þetta mál í gegn. Menn eru í tímaspreng, menn ætla ekki að leyfa þingmönnum að fara eitthvað yfir helgina heldur aðallega að vinna í þessu máli. Ég trúi því ekki að þingið ætli að keyra málið í gegn á morgun, á laugardegi, í stað þess að halda áfram með eðlileg þingfundastörf á mánudegi. Ég spyr og vil fá svar frá forseta: Er það rétt, gott og blessað þótt fundað verði fram eftir kvöldi og hugsanlega fram á nóttina, að það verði haldið áfram með málið á morgun í stað þess að eðlileg þingfundastörf hefjist á mánudag og þannig verði unnið áfram með málið? Hvað liggur svona á?

Forseti getur upplýst hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur að sitjandi forseta veit ekki hvort þingfundur verður á morgun eður ei en ég mun kanna það og láta upplýsingar ganga til baka þegar þær eru í höfn.

Virðulegi forseti. Hér um stórt og mikið mál að ræða og óhætt að segja að mjög margir eru búnir að bíða mjög spenntir eftir því að það komi inn til þingsins og eins eru einhverjir eflaust sem kvíða því líka þar sem málið er mikilvægt fyrir framtíð þjóðarinnar og mun skipta miklu máli og reyna á þingmenn og því er ekkert skrýtið við það að taugar sumra þingmanna séu býsna þandar þessa dagana.  Ég vil byrja á því í upphafi að lýsa áhyggjum mínum af þeirri stöðu og í raun lýsa yfir stuðningi við hv. þm. Ásmund Einar Daðason sem hér kom upp og sýndi að mér finnst mikinn karakter þegar hann lýsti því hvernig almennir þingmenn eru í raun beittir ofbeldi til að knýja þá til að hverfa frá þeim stjórnarskrárbundna rétti sem þeir hafa, þ.e. að fara eftir sinni sannfæringu. Ég ætla ekki að gera einum né neinum upp hver það var sem beitti þennan nýja þingmann slíku ofbeldi - við stöndum í sömu sporum, ég og Ásmundur, að vera nýir á þingi - en það er alveg ljóst að það var gert. Slíkur var heiðarleikinn í orðum hans. Að þessu sögðu vil ég þakka formanni utanríkismálanefndar fyrir þá vinnu sem hann hefur lagt í þetta starf. Það verður ekki fram hjá því litið að búið er að leggja töluvert mikla vinnu í þetta en við erum örugglega ekki öll sammála um, eins og hefur komið hér í ljós, hvort sú vinna sé ásættanleg og niðurstaðan úr henni falli okkur öllum vel í geð. Mér finnst í raun sorglegt að svo mikil vinna eins og mér virðist hafa verið lögð í þetta mál skuli vera keyrð í gegn með þeim hraða sem hér er, þ.e. að keyra málið í gegn í dag og svo fram á morgundaginn. Mér finnst það í raun sorglegt, því að ég verð að viðurkenna það eftir að ég byrjaði að lesa þessi gögn í gærkvöldi held ég frekar en í fyrrakvöld, ég man það reyndar ekki alveg, að eftir því sem maður les þetta oftar þeim mun meira sér maður af hlutum sem þarfnast nánari skoðunar eða eru gagnrýniverðir. Ég ætla aðeins að hlaupa yfir nefndarálitið en vil byrja á því að nefna aðeins orð sem féllu í ræðu hæstv. fjármálaráðherra. Það er í fyrsta lagi það - það er verst að hæstv. ráðherra skuli vera farinn - að ég skildi ekki alveg og náði ekki alveg orðunum um Katalóníu. Ég vissi ekki að Katalónía væri sjálfstætt ríki.  Það er rétt sem kom fram hjá hæstv. fjármálaráðherra að hlutirnir þróast hratt og taka breytingum. En mér þykir mjög sérkennilegt að það er stutt frá síðustu kosningum, 25. apríl var kosið, og umsnúningur hæstv. ráðherra og sumra í hans ágæta flokki í mjög mörgum málum hlýtur að nálgast það að vera heimsmet og ef ekki heimsmet þá Evrópumet,  Aðeins varðandi nefndarálit meiri hlutans. Þar er ítarlegur og mikill inngangur og greining á ýmsum málum og úr því kemur reyndar mjög lítil og að mér finnst snubbótt tillaga í raun út úr öllum þessum pappír, en á bls. 9 í álitinu kemur fram, með leyfi forseta: „Meginþungi málsins frá degi til dags hvílir á samninganefnd, sem utanríkisráðherra skipar að höfðu samráði við ríkisstjórn …“ Það er sem sé okkar ágæti hæstv. utanríkisráðherra sem mun skipa þessa samninganefnd og ég ber ágætt traust til núverandi utanríkisráðherra og líklega kemur það og vonandi í hans hlut að skipa þessa nefnd, því að ég efast ekki um að hann muni gæta sannmælis og sanngirni í því. Þetta er hins vegar dæmi um það að hlutirnir eru ekki í mjög föstum skorðum þegar ráðherranum er veitt þetta vald. Ég hefði gjarnan viljað að Alþingi hefði þetta vald hjá sér. Síðan er fjallað um vinnubrögð og eitthvað slíkt en á bls. 10, neðarlega, segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur til að ráðherrar auk samningamanna komi reglulega á fund utanríkismálanefndar, auk þess sem öll gögn sem lögð eru fram í aðildarviðræðum komi á borð nefndarinnar.“ Ég verð að biðja þá sem skrifuðu þetta ágæta nefndarálit forláts á því að þessu hvorki trúi ég né treysti. Ég get ekki treyst því að öll gögn verði lögð fram og það er einfaldlega vegna þess að við höfum reynsluna frá hinu svokallaða Icesave-samkomulagi, sem er afar illa unnið og hvorki fugl né fiskur, að þar eru ekki öll gögn lögð fram, gögnum er haldið frá þinginu. Ég vona að það sé ekki viljandi gert, ég vona að það séu mistök að menn haldi gögnum frá þinginu, en það er búið að ljóstra upp um gögn sem þetta átti við og því miður grunar mig að svo sé um önnur gögn og því hef ég ekki trú á og treysti ekki að þetta verði gert með réttum og sanngjörnum hætti. Á bls. 13 í álitinu er talað um undirbúning fyrir mögulegar viðræður og þar stendur, með leyfi forseta, og nú ætla ég að leggja áherslu á mál mitt: „Í öðru lagi hefur verið unnið að skipulagi aðildarviðræðna, þar sem starfsmenn ráðuneytisins hafa kynnt sér hvernig staðið hefur verið að aðildarviðræðum í öðrum ríkjum. Má þar nefna Möltu og Króatíu, auk Finnlands.“ Hér er loksins komin skýring á því hvað hæstv. utanríkisráðherra var að gera á Möltu þegar hans var hér sárt saknað. Hann var vitanlega að ræða þessi Evrópumál. Það er alveg ljóst þó að því hafi verið neitað eða menn ekki þorað að viðurkenna það þá var hann vitanlega að því og hefur örugglega gert góða ferð.  Síðan er á bls. 14 atriði sem mér finnst skipta mjög miklu máli og er ein af ástæðum þess að mér finnst þessi nálgun og þessi tillaga allsendis ómöguleg. Það varðar þá meginhagsmuni sem hér er rætt um og þau skilyrði sem ég segi að eigi að vera og þau skilyrði sem voru samþykkt á flokksþingi framsóknarmanna og það voru skilyrði sem áttu að vera í viðræðum varðandi Evrópusambandið. Ég er ekki sammála því og mér líkar ekki sú túlkun sem hér er höfð uppi varðandi þessi skilyrði, því að ég vil benda á það og koma því á framfæri að ég var flutningsmaður þess á fyrrnefndu flokksþingi að þessi skilyrði yrðu sett þarna inn, útskýrði hugmyndina á bak við þau og fékk stuðning fyrir þeim. Ég vil leyfa mér að koma því á framfæri að markmiðið með skilyrðunum var alveg skýrt, það þýðir ekkert að vera að þynna það eitthvað út. Hér stendur hins vegar, með leyfi forseta, það er verið að tala um meginhagsmuni: „Þau verða hins vegar ekki sett fyrr en síðar í ferlinu þegar orðið er ljóst hvaða atriði það kunna að vera í raun sem kalla á samningaviðræður.“ Þetta finnst mér vera opinn tékki. Auðvitað þurfum við að ákveða fyrir fram hvað það er sem við viljum alls ekki gefa eftir og það eru þau skilyrði sem við eigum að fara með í svona viðræður.  „Rétt er því að huga sérstaklega að því að tryggt verði að Íslendingar geti nýtt endurnýjanlegar vatnsafls- og jarðhitaauðlindir sínar til orkuframleiðslu og fjölbreytts iðnaðar. Í fljótu bragði virðist ekkert í reglum ESB hindra þetta …“ Í fljótu bragði - ég skil þetta þannig að menn hafi ekki gefið sér mikinn tíma til að fara yfir þessi mál og lýsi ég yfir miklum áhyggjum af þessu, því að eitt af grundvallaratriðum þess sem við þurfum að gæta að varðandi hagsmuni þjóðarinnar eru þessar auðlindir og það er eitt af þeim skilyrðum sem voru í ályktun frá flokksþingi framsóknarmanna. Á blaðsíðu 15 er fjallað um sjávarútvegsmál. Þar er talað um meginmarkmið í samningaviðræðum, meginmarkmið. Þetta er óásættanlegt. Þarna á að vera algerlega klárt hver skilyrðin eru. Svo stendur, með leyfi forseta: „Auk þess verði leitað eftir eins víðtæku forsvari í hagsmunagæslu í sjávarútvegi á alþjóðavettvangi og kostur er ...“ Það á sem sagt ekki að halda því mjög fast til streitu. Það á að reyna að ná því svona eins og kostur er. Síðan kemur, með leyfi forseta: „Jafnframt verði haldið í möguleika á því að takmarka fjárfestingar erlendra aðila í íslenskum sjávarútvegi ...“ Þetta er að mínu viti allt of óljóst. Þó ég efist ekki um að hugsunin sé ágæt í þessu öllu saman þá er megin- og meiningarmunur á því hvort við eigum að skilyrða lykilþætti varðandi okkar undirstöður, okkar þjóðlíf eða hvort við eigum að vera með það í loðnum texta eins og hér og ég er bara að lesa greinargerðina nota bene, ekki tillöguna sjálfa. Síðan stendur á blaðsíðu 16, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur áherslu á að kröfum Íslendinga um forræði yfir sjávarauðlindinni verði haldið sem og rétti Íslendinga til að stýra sókn í veiðistofna er byggist á sjálfbærri þróun, ráðgjöf sérfræðinga og veiðireynslu.“ „Meiri hlutinn leggur áherslu á“ stendur þar. Þetta á að sjálfsögðu að vera algert skilyrði af okkar hálfu. Þetta á ekki að vera umsemjanlegt á nokkurn einasta hátt. Síðan segir áfram á blaðsíðu 16, um miðja síðu, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur einnig afar mikilvægt að Íslendingar fari með samningsforræði við stjórn veiða úr deilistofnum eins og hægt er og tryggi þannig sem best réttindi Íslands til veiða úr þeim,“ Þetta er ekki skilyrði. Þetta er mjög loðið. Hérna á að reyna eitthvað og ég get því miður ekki treyst því að þarna verði haldið fast um hlutina að fenginni reynslu af þessu Icesave-samkomulagi og tel því að hérna hefði þurft varðandi þetta atriði og önnur sem ég hef nefnt að það væri algert skilyrði. Á blaðsíðu 17 er fjallað um landbúnað. Í raun langaði mig til að lesa allan þann kafla - en ég ætla ekki að gera það - því það er í raun full þörf á því. Í kaflanum er meðal annars talað um mjólkurframleiðslu og annan hefðbundinn búskap og að eitt af samningsmarkmiðum Íslands væri að styðja við það. Þetta er óskaplega fallegt. Síðan stendur, með leyfi forseta: „Er því mikilvægt að leita allra leiða til að búa svo um hnúta að stuðningi við landbúnað verði sem minnst raskað þótt ljóst sé að ákveðin breyting í uppbyggingu styrkjakerfisins muni eiga sér stað með aðild að sambandinu.“ Það er sem sagt verið að segja að þeir sem styðja þetta meirihlutaálit séu tilbúnir - eða ég skil þetta þannig. Það getur vel verið að þetta sé mistúlkun hjá mér - að þeir séu tilbúnir að leggja núverandi landbúnaðarkerfi í púkkið til Evrópusambandsins og að landbúnaðarkerfinu verði einfaldlega breytt þannig að það verði eins og Evrópusambandið er með sitt og þar af leiðandi verulega hoggið í mjólkurframleiðsluna og þá búgrein og hér er ekkert farið eftir þeim viðvörunarorðum sem komið hafa frá Bændasamtökunum um landbúnaðinn. Ég skil því ekki hvernig menn geta sett þetta fram án þess að hafa algjörlega skilyrt hvernig þeir vilja sjá þetta verða og um hvað þeir vilji standa vörð. Þarna er að mínu viti verið að fórna landbúnaðinum, að fórna þessari grein landbúnaðarins í það minnsta. Fyrst ég er að tala um þetta þá var í Bændablaðinu sem við fengum í dag eða gær minnst á forsíðu, held ég frekar, á skýrslu sem Hagfræðistofnun hefur unnið fyrir landbúnaðarráðuneytið eða utanríkisráðuneytið um áhrif þess á landbúnaðinn að ganga í Evrópusambandið. Þessi skýrsla, þessi drög eru óbirt. Ég er búinn að kalla eftir því að fá þessa skýrslu úr landbúnaðarráðuneytinu nota bene. Ég er ekki búinn að óska eftir henni úr utanríkisráðuneytinu.

Talaðu við ráðherra.

Þessi skýrsla er sögð vera vinnugagn eða vinnuskjal og ekki tilbúin. En eftir því sem mínar heimildir segja þá er þetta lykilgagn í því að ákveða og taka afstöðu til þess hvernig landbúnaðinum gæti reitt af hugsanlega innan Evrópusambandsins.

Ekki í fyrsta sinn sem skýrslum er leynt.

Nei, rétt hjá hv. þingmanni. Síðan kemur á blaðsíðu 18, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur rétt að landbúnaðinum verði skapað svigrúm til aðlögunar að ESB sérstaklega með tilliti til ólíks styrkjakerfis og hnattrænnar stöðu.“ Það á sem sagt að aðlaga landbúnaðinn að ESB. Það á ekki að standa vörð um hann. Hér er aðeins rætt um byggðamál í þessum kafla og minnst meðal annars á að tækifæri kunni að vera fyrir byggðirnar og ég skal viðurkenna að það er eitt af því fáa og líklega eina atriðið sem ég hef séð jákvætt við Evrópusambandið, þ.e. sú byggðaáætlun sem þeir starfa eftir. En því miður tel ég svo að þeir hagsmunir sem við leggjum að veði á móti, hagsmunir landbúnaðarins, hagsmunir sjávarútvegsins vegi meira en þessir styrkir. Því finnst mér algerlega ótækt að fórna þeim fyrir þetta. Ég ætla aðeins að halda áfram með þetta. Hér er kafli um gjaldmiðilsmál. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum um hann. Ég fæ ekki betur séð en hann gangi einfaldlega ekki upp í okkar stöðu og sé í raun marklaus inni í þessu plaggi. Þá er ég kominn að tillögu meiri hluta nefndarinnar. Ég vil taka fram að ég er algerlega á móti þeirri tillögu. Ég styð heils hugar það álit sem formaður Framsóknarflokksins kynnti í dag og þá túlkun hans sem hann hefur á þessu áliti og því hvernig hann hefur haldið á málum varðandi tillögu Framsóknarflokksins og stefnu hans. Hér stendur, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn um aðild ...“ Á flokksþingi Framsóknarflokksins var samþykkt ályktun í þá veru að gengið skuli til aðildarviðræðna við Evrópusambandið og ég hef sagt það - verið getur að þetta sé hártogun hjá mér - en ég geri greinarmun á viðræðum, að óska eftir viðræðum eða fara í viðræður og sækja um aðildina. Ég geri greinarmun á því. Þetta er kannski langsótt. Ég viðurkenni það. En ég tel að þarna sé skýr greinarmunur á, því ef þú sækir um eitthvað þá ertu að óska eftir inngöngu en ef þú óskar eftir viðræðum þá ertu væntanlega að athuga hvað sé í pakkanum og hvað sé í boði eins og svo margir hér hafa sagt.

Á grundvelli samningsumboðs.

Það er nefnilega þannig að við verðum að sjá hvað er í boði. Ertu að vitna - fyrirgefðu - hæstv. utanríkisráðherra, í flokksþing, í ályktun Framsóknarflokksins. Já, þakka þér fyrir að gera það. Á grundvelli samningsumboðs sem fengið er, hvernig? Það er fengið að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Það er fengið með því að menn setjast niður, skilgreina þau skilyrði, þau samningsmarkmið og þau skilyrði sem eru fyrir því að ganga til viðræðna og það er ekkert óeðlilegt að sú viðræðunefnd sem fer af stað hafi eitthvert umboð. Það er ekkert óeðlilegt við það. Mér líkar því ekki hvernig snúið hefur verið út úr varðandi þessa flokksþingssamþykkt. Það þarf ekkert að koma á óvart að Framsóknarflokkurinn talar ekki einni tungu í þessu máli. Það er alveg ljóst. Það þarf ekkert að koma á óvart. En það hefur verið svoleiðis um langa tíð innan flokksins að það eru skiptar skoðanir. Það voru skiptar skoðanir um þessa túlkun eftir flokksþingið og það var strax byrjað af Evrópusinnum innan flokksins að mistúlka það sem samþykkt var á þinginu og því miður er enn verið að því. Við erum að ræða, eins og ég sagði áðan, um eitt af okkar stærstu hagsmunamálum eða það getur verið eitt af okkar stærstu hagsmunamálum fyrr og síðar. Það er einfaldlega þannig. Verið getur - sem ég óttast einna helst -að við séum að fara í vegferð núna með þessu áliti meiri hlutans sem muni reynast okkur dýrkeypt, því miður. Í fyrsta lagi vantar, eins og ég hef komið að í ræðu minni, alveg skýra fyrirvara við það hvað við erum tilbúnir til að láta af hendi í slíkum samningaviðræðum. Ég hefði talið að það ætti að koma fram í tillögunni sjálfri. Þar stendur einfaldlega að það er samþykkt að sækja um aðild og svo er vísað í þessa stóru og miklu greinargerð sem er ágætlega unnin. En við höfum séð það oftar en einu sinni núna á þessu þingi - og þó er ég búinn að vera stutt - að greinargerðir sem eru gerðar og settar fram eru bara ekki virtar og þær halda ekki. Skemmst er að minnast umræðna og hægt að vísa í Brussel-viðmið varðandi Icesave og annað. Það er ekki tekið tillit til þeirra skilyrða sem við settum fram í þessari tillögu. Þau áttu að vera veganesti þeirra sem færu þarna að semja. Því vil ég segja að ég tel nokkuð ljóst að hugmyndir okkar framsóknarmanna og sú tillaga sem við fluttum á flokksþingi muni ekki ná hér fram að ganga og hljóta hér hljómgrunn. Mér sýnist að það sé því miður nokkuð ljóst. Við komum þeim inn í aðra þingsályktunartillögu sem fékk ágæta umfjöllun líka í utanríkismálanefnd og ber að þakka það. Ég tel því að af tvennu illu sé skynsamlegra og betra að fara þá leið sem hér hefur verið nefnd, þ.e. þjóðaratkvæðagreiðslu og kanna hug þjóðarinnar, hvað hún vill gera. Ég tel ekki að við höfum fengið það umboð að efna til þessara viðræðna án þess að vinna okkar heimavinnu betur eða þá að spyrja þjóðina þessarar spurningar. Af tvennu illu tel ég að það sé betra. Niðurstaðan úr samningnum sem kemur væntanlega þarf vitanlega að vera borin undir þjóðina og vera bindandi. Ég kaupi það ekki að það eigi að vera ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla sem fjallar um endanlegan samning. Hún á að vera bindandi að mínu viti. Það hefur hér verið tæpt á öðru varðandi þetta. Ég skil heldur ekki og kaupi ekki þau rök sem hér hafa verið uppi á móti því að láta þjóðina greiða atkvæði um þetta. Einhverjir hafa hnýtt í Framsóknarflokkinn að þetta hafi verið nokkuð sem hann hafi verið með einu sinni og horfið frá. Það er ekkert að því, held ég, eins og sumir hafa bent á að taka upp gamlar hugmyndir ef þær eru góðar eða gamla siði ef annað betra býðst ekki. En þessi tillaga stjórnarmeirihlutans eða tillaga meiri hluta utanríkismálanefndar er ekki ásættanleg. Hún er of víðtæk, of opin og get ég því ekki samþykkt hana.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans innlegg í þessa umræðu. Ég er býsna sannfærður um að skoðanir okkar eru í sjálfu sér ekkert mjög ólíkar í þessu efni enda berum við sömu Skagafjarðargenin báðir tveir að hluta til þannig að það þarf kannski ekki endilega að koma á óvart. Varðandi flokksþing Framsóknarflokksins sem hér hefur verið drepið á finnst mér kannski að hin mismunandi túlkun sem kemur fram í þessari umræðu sé einkum á milli þingmanna Framsóknarflokksins sjálfra. Það er því ekki við okkur hina að sakast þó við misskiljum þetta eitthvað. Ég vil þó bara segja að það veldur okkur vonbrigðum að hv. þingmaður fellst ekki á að tekið sé mikið tillit til þeirra sjónarmiða sem þar komu fram því að ég hygg að það sé tekið á öllum efnisatriðum sem voru í samþykkt flokksþings Framsóknarflokksins og þeim séu gerð góð skil með ítarlegum hætti og eftir standi þá einungis spurningin um það hvort umboðið eigi fyrir fram að vera skilyrt við þau eða með 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni og formanni nefndarinnar að efnisatriði þau sem við höfum talað um eru í þessari greinargerð. En akkúrat í hans síðustu orðum kemur þessi meiningarmunur fram að við eigum, að okkar mati eða að mínu mati, að vera með fyrir fram mótuð skilyrði á hlutum sem við viljum bara alls ekki gefa eftir og það í rauninni samræmist á vissan hátt orðum hæstv. fjármálaráðherra áðan þegar hann talaði um sjávarútveginn, þ.e. ef það væri ljóst að sjávarútvegurinn þyrfti að gefa eftir þá mundum við bara slíta samningaviðræðum og allt væri búið. Ef við eru með þessa fyrirvara þegar við förum, þessi skilyrði alveg klár, þá mun þetta styðja skoðun ráðherrans. Það er alveg ljóst. Það mun styðja það og hjálpa til við að hverfa út úr þeim samningum sem teljast vondir.

Frú forseti. Ég vil bara árétta það sem hefur áður komið fram í umræðunni og það er að viðræðurnar fara þannig fram að lagaumgjörð Íslands annars vegar og Evrópusambandsins hins vegar eru bornar saman og það er fyrst þegar sú vinna hefur farið fram að menn átta sig á því nákvæmlega hvaða breytingar þyrfti að gera á Íslandi til þess að íslensk lög falli að lögum Evrópusambandsins. Það er ástæðan fyrir því að það er útilokað að setja algerlega niðurneglt fyrir fram hvaða skilyrði við ætlum að setja því það kann vel að vera að þeir meginhagsmunir sem við setjum fram geti rúmast innan þeirrar löggjafar sem gildir á vettvangi Evrópusambandsins. Það er líka ástæða fyrir því að við höfum sett skýrari ramma utan um þessa vinnu af hálfu meiri hluta utanríkismálanefndar í okkar breytingartillögu og tryggt aðkomu hagsmunaaðila og tryggt aðkomu allra stjórnmálaflokka á þingi að viðræðuferlinu vegna þess að við viljum að þetta samráð sé sífellt til staðar og að menn taki ekki ákvarðanir um að víkja frá þeim öðruvísi en að 

Virðulegi forseti. Ég tek undir að það er mjög mikilvægt að menn geri sér grein fyrir hvað þeir vilja. Meiningarmunurinn er alveg kýrskýr. Hann er alveg ljós. Ég trúi því ekki og get bara ekki treyst því að meðan skilyrðin til dæmis fyrir sjávarútvegi og landbúnaðinn, sem ég held að sé mjög einfalt að setja og koma fram í okkar flokksþingsályktun, þ.e. að þegar slík skilyrði eru ekki í tillögunni sjálfri og eru ekki niðurnjörvuð þannig að það komi skýrt fram að þessu séum við ekki til í að fórna þá gengur dæmið ekki upp. Þá erum við að fara of bratt. Menn hafa sagt að það sé fáránlegt að setja svona skilyrði þegar farið er í svona samninga. Ég er algerlega ósammála því. Ég tel mjög eðlilegt, ekki síst í svona veigamiklum samningum, að við ákveðum - þetta er ekkert mjög flókið - ákveðum hreint út, höfum það svart á hvítu hverju við viljum ekki fórna.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni ágæta ræðu. Ég vil spyrja hann beint út: Vill hv. þingmaður ganga í Evrópusambandið? Svo vil ég benda á að það sem menn leggja áherslu á núna eins og sjávarútveg, orku, vatn og annað slíkt eru allt nýmóðinshugtök ef við hugsum í áratugum eða hundruðum ára, öldum. Ég minni á að árið 1262 skrifuðum við undir Gamla sáttmála. Fyrsta rafveitan var reist 12. desember 1904, þ.e. um 100 ár eru síðan raforkan varð hugtak og sjávarútvegurinn var engin auðlind fyrir þjóðina sem lifði við sult og seyru og missti menn á hverju ári í sjávarútvegi. Allt er þetta því nýmóðins- og skammtímahugsun. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvernig sér hann stöðu Íslands eftir 60 ár í Evrópusambandinu?

Virðulegi forseti. Ég get ekki ímyndað mér stöðu Íslands í Evrópusambandinu eftir 60 ár, hv. þingmaður, því ég er algerlega á móti því að ganga í Evrópusambandið.  Ég vil taka það fram fyrst ég er kominn í ræðustól að ég lagði mikið á mig á flokksþingi Framsóknarflokksins til að ná fram þeirri ályktun sem þar var gerð til að reyna að skapa sátt um þetta mál. Sú tillaga sem hér er liggur fyrir frá meiri hlutanum og meiri hluta í nefndarálitinu uppfyllir ekki það sem þar var gert, því miður. Hún uppfyllir það ekki. Ég get því ekki stutt þessa tillögu. Ef þessi tillaga hefði hins vegar verið samþykkt á flokksþinginu þá hefði ég að sjálfsögðu unnið eftir henni. En ég er andstæðingur Evrópusambandsins og er á móti því að ganga í Evrópusambandið.

Frú forseti. Þetta er mjög athyglisvert. Mér sýnist að allir íslenskir stjórnmálamenn eigi við það að glíma að það er umræða um Evrópusamband nema í Samfylkingunni. Þar er engin umræða og hefur ekki verið í fjögur ár af því að þeir eru búnir að finna sannleikann og þeir trúa. Það eru trúarbrögð en ekki umræða og hvorki um kosti né galla. Þar eru bara kostir. Hv. þingmaður lýsir því að hann fékk í gegn ákveðna tillögu sem í mínum huga gengur út á það að Evrópusambandið gangi í Ísland en ekki öfugt, sem sagt að Evrópusambandið uppfylli okkar skilyrði. Ég hef enga trú á að það gerist. Spurning mín til hv. þingmanns er eftirfarandi: Segjum að öll þau skilyrði yrðu uppfyllt sem hann hefur barist fyrir og lagt til, mundi hann þá ganga í Evrópusambandið og greiða því atkvæði? Og hvernig sér hann Ísland þá eftir 60 eða 100 ár í Evrópusambandinu?

Virðulegur forseti. Ef öll skilyrði sem komu fram í flokksþingsályktun Framsóknarflokksins hefðu verið uppfyllt og hefðu náðst fram í viðræðum við Evrópusambandið þá tel ég mig ekki geta annað en að samþykkja að ganga þar inn. Ég gæti ekki staðið hér, held ég, og gert annað ef ég ætlaði að fylgja stefnu Framsóknarflokksins sem ég býð mig fram fyrir. Þá má spyrja: Hver er mín persónulega stefna eða það sem ég skrifaði hér undir á Alþingi? Þetta þarf allt að tvinnast saman og fara saman. Ég held hins vegar að Íslandi, hvort sem við lítum á sjávarútveg eða landbúnað, sé betur borgið utan Evrópusambandsins og við eigum ekki að vera að gæla við þessar hugmyndir þegar við getum ekki sett fram nákvæmlega hverju við viljum halda og hverju við viljum sleppa. Ég sé ekkert sem við viljum sleppa, sem við viljum láta af hendi til Evrópusambandsins. Og ég held að það væri mjög góður 

Virðulegi forseti. Ég vil andmæla harðlega því sem hv. þingmaður sagði um landbúnaðinn því að í þessu vandaða og vel skrifaða áliti er að finna einhvern þann besta kafla um landbúnaðar- og byggðamál sem ég hef lesið í úttektum um Evrópusambandið. Þar er tekið sérstaklega á landbúnaði og byggðum. Það er til dæmis eitt af skilyrðum fyrir stuðningi mínum við aðild og inngöngu í Evrópusambandið að það takist að verja og helst styrkja stöðu landbúnaðar og byggða landsins. Hérna er sérstaklega fjallað um fordæmið sem Finnar náðu, möguleikana á því að landið allt verði skilgreint sem norðurslóðalandbúnaður og ýmislegt annað er tínt til til þess að verja landbúnaðinn, fæðuöryggið, byggðirnar. Ég held og trúi því, þangað til annað kemur í ljós, að í aðild geti falist mikil sóknarfæri fyrir byggðir Íslands. Auðvitað verðum við að verja ýmislegt í aðildarviðræðunum sem snýr að landbúnaðinum, sérstaklega því sem snýr að framleiðslu á hvítu kjöti og einhverjum öðrum þáttum. En því vil ég mótmæla harðlega að landbúnaðinum sé í þessu áliti fórnað því utan um hann er sérstaklega 

Virðulegi forseti. Líklega erum við að túlka á sitt hvorn mátann þann texta sem er í þessu áliti. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa hér býsna hratt upp held ég því klukkan gengur: „Meiri hlutinn leggur áherslu á að skýr stuðningur við mjólkurframleiðslu og annan hefðbundinn búskap verði eitt af samningsmarkmiðum Íslands.“ - Það eru engin skilyrði fyrir því. - „Það á t.d. við um afnám tolla þar sem tollverndin hefur verið ein af stoðum íslensks landbúnaðar, ekki síst hefðbundins landbúnaðar. Er því mikilvægt að leita allra leiða til að búa svo um hnúta að stuðningi við landbúnað verði sem minnst raskað þótt ljóst sé“ - þótt ljóst sé - „að ákveðin breyting í uppbyggingu styrkjakerfisins muni eiga sér stað með aðild að sambandinu.“ 
            

Frú forseti. Ég held einmitt að í því að umhverfi breytist geti líka falist sóknarfæri fyrir byggðirnar og landbúnaðinn. Við getum ekki gefið okkur að staðan þurfi endilega að versna af því að í því að fá skilgreiningu sem norðurslóðalandbúnaður felst viðurkenning í því að Ísland megi styrkja sinn landbúnað, framleiðslutengja hann og svo framvegis umfram það sem Evrópusambandið gerir, af því að það er yfirleitt með styrkina í formi byggðagreiðslna svokallaðra. Ég held því að í þessu geti falist mikil tækifæri fyrir byggðirnar í landinu, mikil tækifæri fyrir landbúnaðinn um leið og við viðurkennum að sjálfsögðu að það séu ýmsar stöður í þessu sem við þurfum að verja sérstaklega sem snýr að landbúnaðinum eins og þetta blasir við í upphafi ferils. Þess vegna er það skilyrði og samningsmarkmið að verja og styrkja stöðu íslensks landbúnaðar. Þetta álit tekur kannski meira utan um landbúnaðinn og byggðirnar heldur en nokkurn annan þátt í þjóðlífinu. Í þessu vandaða áliti er lengri og ítarlegri og betri kafli um það en nokkurt eitt annað mál.

Virðulegi forseti. Evrópusambandið er þekkt fyrir að búa til svokallaða töskubændur, þ.e. bændur sem eiga lönd og eru með leiguliða sem búa þeim. Svo eru það töskubændurnir sem eiga löndin, búa á búgörðunum sem fá beingreiðsluna frá Evrópusambandinu. Stærstu og mestu styrkþegar Evrópusambandsins eru stórfyrirtækin sem framleiða og sýsla með landbúnaðarvörur og það er hægt að lesa í ágætri úttekt Bændablaðsins. Mig langar bara að velta því upp að ef þetta er svona óskaplega gott og fínt, hvers vegna í ósköpunum stangast þá þessi skoðun þeirra - eða ég ætla ekki að spyrja að því, því líklega máttu ekki tala aftur, hv. þingmaður. Því ætla ég ekki að spyrja að því. Ég ítreka bara að Bændasamtökin hafa lýst yfir með eindregnum hætti skoðun sinni á þessu fyrirbæri, þ.e. Evrópusambandinu og því að ganga þar inn. Ég tel því miður að það sem hér stendur uppfylli ekki þær óskir sem þar komi fram. Í raun þvert á móti.

Frú forseti. Ég kem nú aðeins til að lýsa aðdáun minni á spretthörku hv. þingmanns í túlkunarfræðum. Í ályktun um aðildarviðræður við Evrópusambandið frá Framsóknarflokknum segir, með leyfi forseta: „Að Ísland hefji aðildarviðræður við Evrópusambandið á grundvelli samningsumboðs frá Alþingi ...“ Þetta túlkar hv. þingmaður sem svo að þetta séu bara einhverjar saklausar viðræður. En túlkunarfræðin leyfir það ekki. Aðildarviðræður hljóta að fela í sér viðræður um aðild  Það sem ég ætlaði að spyrja hv. þingmann um er afstaða hans til bindandi eða ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Er það virkilega þannig að ef þjóðin tæki ákveðna afstöðu í jafnstóru máli í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu að þá mundi hann fara gegn því á Alþingi Íslendinga?

Virðulegi forseti. Persónulega get ég lýst því yfir að ég mundi ekki gera það þannig. Ég mundi ekki fara gegn henni. Ég get hins vegar ekki talað fyrir alla aðra sem hér eru, 62 eða þá sem kunna að verða hér inni ef til þess kemur, sem gætu verið einhverjir aðrir þingmenn. Ég vona svo sannarlega að hæstv. utanríkisráðherra verði þá enn þá hér og ég helst líka þannig að við getum haft  Ég vil afþakka ágæta ráðgjöf eða hvað ég á að kalla það, útskýringar hæstv. ráðherra sem stjórnmálaskýranda. Eins og fyrr kom fram hér í dag þá lýsti hann því yfir að hann væri að uppistöðu líffræðingur en ekki stjórnmálafræðingur. Því held ég að hann ætti að halda sig bara við það en ekki vera í stjórnmálaskýringum.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni frómar óskir í minn garð. Ég skildi hann svo, svo ég haldi áfram í túlkunarfræðinni, að hann óskaði eftir því að ég yrði á Alþingi 

Virðulegi forseti. Mér finnst hæstv. ráðherra ætlast til býsna mikils þegar hann vill að ég svari fyrir aðra þingmenn. En eins og hann veit líklega manna best eftir góð kynni við framsóknarmenn að þá eru þeir mjög heiðarlegt fólk sem tekur mið af því sem þjóðin óskar hverju sinni og vinnur fyrir sína þjóð og ber hag hennar fyrir brjósti. Ég treysti mér ekki til að svara þessu að öðru leyti, hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir beindi fyrirspurn áðan til hæstv. 1. varaforseta, Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, sem þá sat í forsetastóli um það hvort forseti hygðist hafa fund á morgun, laugardag og tók það sérstaklega fram að það væri að sjálfsögðu enginn bragur á því. Forseti ætlaði að kanna málið milli þess að ræðumenn kláruðu hér. Í millitíðinni hefur það komið í ljós að það var frétt í Ríkisútvarpinu, fyrsta frétt klukkan 2 í dag, þar sem greint var frá því að ákveðið hefði verið að hafa fund í fyrramálið. Klukkan 2 í dag hafði því hæstv. forseti þingsins greinilega tekið þá ákvörðun og ekki greinilega borið hana undir 1. varaforseta þingsins. Enn á ný þurfum við þingmenn að heyra um hluti eða eftir atvikum ekki heyra um hluti í fjölmiðlum. Þetta er að sjálfsögðu algjörlega óásættanlegt fyrir utan það hversu óásættanlegt það er að ætlast til þess að við séum að ræða þetta mikilvæga mál um mitt sumar á laugardegi. 

Virðulegi forseti. Vegna þessarar fyrirspurnar um fundarstjórn forseta og þeirra upplýsinga sem komu fram hér hjá hv. þingmanni þá vil ég upplýsa að á fundi forseta og þingflokksformanna var þetta rætt. Því skal haldið til haga að við þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar, í það minnsta við hv. þm. Illugi Gunnarsson, mótmæltum því að fundað yrði hér á laugardag þar sem við teldum að þetta mál væri þannig vaxið og væri í eðlilegum farvegi og ætti því að koma á mánudaginn hér á dagskrá eins og önnur venjuleg mál. Ég man ekki klukkan þetta var. Það var um hálffjögur eða eitthvað slíkt sem þetta kom fram 

Virðulegi forseti. Það er sérkennilegt að þurfa að slíta út hér um bil með töngum upplýsingar um það hvernig fundarstörfum þingsins eigi að vera háttað á næstu klukkustundunum. Þetta mál er þannig vaxið að ekkert knýr á um það, mér vitanlega að minnsta kosti, að umræðu um það ljúki í dag eða á morgun. Þess vegna væri út af fyrir sig mjög auðvelt að fresta fundinum einhvern tíma í kvöld og halda síðan áfram á mánudaginn. Þetta segi ég líka vegna þess að ég er fulltrúi í nefnd sem starfar á vegum forseta þingsins til að gera starfið á Alþingi fjölskylduvænna. Þetta er auðvitað ekki mjög gott innlegg í þá umræðu, meðal annars vegna þess að ef fólk á að skipuleggja og eiga gott fjölskyldulíf þá þarf það að hafa einhverja hugmynd um það hvernig vinnunni muni vera háttað. Það er enginn að telja það eftir sér að vinna langan vinnudag og leggja á sig mikla vinnu. Það er sjálfsagður hlutu. Hins vegar er það sjálfsögð krafa starfsfólks og alþingismanna að það liggi nokkurn veginn fyrir hvernig eigi að hátta 

Frú forseti. Það er samhljómur meðal þingmanna um að sjálfsagt sé að flýta öllum þingstörfum en þó þannig að þau stóru mál sem hér eru til umræðu séu öll rædd í þaula og að við vöndum okkur mjög í þeim verkum sem fram undan eru. Það má ljóst vera, frú forseti, að umræður um Icesave-samkomulagið byrja vart í þingsal fyrr en í lok næstu viku en það má gera ráð fyrir því að það taki hv. fjárlaganefnd nokkra daga að klára sín verk að minnsta kosti. Fram að þeim tíma væri sjálfsagt að nota dagana mánudag, þriðjudag og jafnvel miðvikudag til að klára umræðuna um ESB-umsóknina. Það væri hinn eðlilegi framgangur málsins. Í staðinn er lagt upp með að vera fram að miðnætti í kvöld, hefja aftur fund kl. 10.30 á laugardegi og halda þeim fundi áfram fram eftir kvöldi. Þetta er hin undarlegasta og furðulegasta nálgun á 

Virðulegi forseti. Nú hefur það verið upplýst hér í þingsal að það eru ekki bara þingmenn sem eru beittir ofbeldi persónulega af ríkisstjórninni heldur erum við aðrar þingmenn beittir ofbeldi raunverulega af forseta þingsins. Úr því að hv. 1. varaforseti þingsins vissi ekki af þessu og ekki var búið að taka þetta fyrir á fundi forsetanefndar þá er þetta mál algerlega hreint með ólíkindum. Hvernig stendur á þessum vinnubrögðum? Hvernig má það vera í lýðræðisríki að svona sé farið með alþingismenn þar sem enginn asi virðist vera á þessu máli eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson reifaði rétt í þessu? Ég óska eftir því, frú forseti, að þetta verði athugað. Það er hásumar. Hér er enginn að telja eftir sér að vinna. Það má ekki taka þessi orð þannig. En nú er hásumar. Margir þingmenn eru fjölskyldufólk og eiga börn. Ég óska eftir því að þetta verði endurskoðað og að þingfundi sem er áætlaður á morgun verði frestað til mánudags.

Virðulegi forseti. Það er engum leyndarhjúpi hulið hvernig eigi að haga þingstörfum eins og menn sögðu áðan. Það var rætt í dag á fundi þingflokksformanna og forseta þar sem forseti greindi frá því að fundað yrði hér fram að miðnætti í kvöld og á morgun. Ástæðan er sú að dagarnir eru dýrmætir og vilji þingsins stendur til þess að gefa þessu stóra máli, kannski stærsta máli síðari tíma, eins mikið svigrúm í þinginu og hugsast getur, morgundaginn, mánudaginn, þriðjudaginn, miðvikudaginn, allt eftir því hvernig sem umræðunni vindur hérna fram. Hún á ekki að takmarkast við nokkurn skapaðan hlut annan en þann að þingmenn ræði það algerlega út og til hlítar. Eins og allir vita geta menn farið hér upp eins oft og þeir vilja þannig að umræður eiga sjálfsagt eftir að standa lengi. Þess vegna var ákveðið að funda á morgun. En sú ráðstöfun lá fyrir í dag klukkan fjögur. Það var rætt á fundi formanna þingflokka og forseta þannig að fyrir menn sem voru að spyrja eftir því áðan hvað ætti að gera í kvöld og á morgun þá liggur það alveg skýrt fyrir og lá fyrir í dag.

Áður en fleiri þingmenn taka til máls um fundarstjórn forseta vill forseti fara yfir það sem fram hefur komið. Fyrr í dag, við upphaf þingfundar, var það samþykkt af þingheimi, þ.e. gefin heimild samkvæmt 4. mgr. 10. gr. þingskapa, að halda áfram fundi fram eftir kvöldi eftir klukkan átta. Eins var fundur með þingflokksformönnum í dag þar sem farið var yfir dagskrá þingsins og tillaga kom fram um að halda þingfund á morgun. Lyktir hafa orðið þær að halda þingfund á morgun. Þannig standa málin núna.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að við samþykktum að vera hér fram eftir kvöldi. Enginn gerir athugasemd við það. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sem nú víkur úr salnum kom hér og sagði: „Það er enginn leyndarhjúpur. Þetta var ákveðið á fundi þingflokksformanna klukkan fjögur.“ Nei, það er svo sannarlega enginn leyndarhjúpur, virðulegi forseti, vegna þess að þetta var í útvarpinu klukkan tvö, í útvarpinu klukkan tvö áður en hið málamyndasýnishornasamráð við stjórnarandstöðuna um skipulag þingsins er sett á svið. Það er fundað klukkan fjögur en þetta er í útvarpinu klukkan tvö. Svo er ekki fundað í forsætisnefnd sem þó formlega á að taka þessar ákvarðanir. Við mótmælum því að slík vinnubrögð séu viðhöfð, virðulegi forseti. En það er bara annar hluti málsins. Hinn hluti málsins er sá að eins og hefur verið bent á hér er engin ástæða til að þröngva þinginu, þingmönnum bæði og starfsmönnum þingsins, til að standa hér á laugardegi um hásumar þegar 

Virðulegi forseti. Mér sýnist að formaður þingflokks Samfylkingarinnar sé búinn að leysa þetta mál. Hann hefur greint frá því að ekkert liggi á að ræða þetta, að við getum rætt þetta næstu dagana, í næstu viku og þá er eðlilegast auðvitað að hverfa frá þeirri undarlegu hugmynd að halda fund á morgun. Svo vil ég setja þetta mál í samhengi. Hér greindi hv. formaður þingflokks Samfylkingarinnar frá því að klukkan fjögur í dag, þegar vinnudegi venjulegs fólks á föstudegi er lokið, hefði verið ákveðið að halda fundinn á morgun. Nú vil ég enn rifja það upp að ég sit í nefnd á vegum hæstv. forseta og þessi hæstv. forseti gerði það að sérstakri stefnu sinni þegar hún tók við sem forseti núna í vor, greindi frá því í ræðu sinni að hún vildi leggja sig fram um að Alþingi gæti orðið fjölskylduvænn vinnustaður. Svona vinnubrögð eru ekki fjölskylduvæn á nokkurn hátt. Þetta mál gerir allt starf okkar í þessari nefnd bókstaflega hlægilegt þegar vinnubrögðin eru með þessum hætti  
            

Frú forseti. Þetta er nú bara ekki hægt. Hér kemur enn eina ferðina í ljós að verið er að fara á bak við þingið og það er ekki einu sinni haft fyrir því, ekki sýnd sú viðleitni að hafa samráð í umræðu um dagskrá sjálfs þingsins. Hvernig í ósköpunum eigum við þingmenn þá að trúa því að næstu árin verði haft reglulegt samráð við okkur um allt þetta ferli sem Samfylkingin er að leggja í  
            

Frú forseti. Greinilegt er að illa gengur að skipuleggja störf þingsins. Forseti þingsins lýsti því yfir í fjölmiðlum á dögunum að hún reiknaði með því að þingstörfum yrði lokið í næstu viku, jafnvel snemma í næstu viku og hæstv. fjármálaráðherra tók undir þau orð. Það sýnir að mínu mati algert skilningsleysi á stærð þeirra mála sem eru að fara nú í gegnum þingið. Ég vil að þessi mál fái eðlilega umræðu en ég kalla það ekki eðlilega umræðu að funda hér fram á miðnætti á föstudagskvöldi og hafa hangandi yfir þinginu annað eins á laugardegi. Það er undarlegt að kalla það eðlilega umræðu þegar fyrir liggur að þingið kemst ekki heim fyrr en Icesave-samkomulagið hefur verið afgreitt, þegar það liggur fyrir að margir dagar eru til ráðstöfunar í næstu viku til að fara í gegnum þessa umræðu með eðlilegum hætti eins og þessi umræða á reyndar skilið í ljósi mikilvægis þess. Hér á ekki að 

Í ljósi þeirra umræðna sem hér fara fram um fundarstjórn forseta telur forseti að fundir þingsins og þingnefnda lýsi því ástandi sem er í þjóðfélaginu í dag og hér á þinginu og tekur tillit til þess. 
            

Hæstv. forseti. Ég ætla að láta þessi síðustu ummæli hæstv. forseta fram hjá mér fara og læt sem þau hafi ekki verið sögð. Ég heyrði ekki betur en forseti væri að blanda sér í umræður með einhverjum hætti. En látum það vera. Þetta er allt hið einkennilegasta mál. Fyrir liggur að af einhverjum ástæðum er lagt ofurkapp á að flýta umræðunni um þetta tiltekna mál. En það hefur ekki verið upplýst í þinginu með viðhlítandi hætti hvers vegna svo er. Hins vegar get ég getið þess þingmönnum til upplýsingar að í útvarpsfréttum núna klukkan sex upplýsti hæstv. forsætisráðherra um það hvers vegna liggi á. Hæstv. forsætisráðherra sagði nefnilega í viðtali við fréttamann Ríkisútvarpsins að Samfylkingin legði mikið kapp á að koma umsókn út þannig að hægt væri að taka hana fyrir á ráðherrafundi 27. júlí. 

Virðulegi forseti. Málin eru alveg hreint að verða hér öllum til skammar og í raun er maður hættur að geta hlegið að því hvernig staðið er að þessu öllu saman. Ég vil líka minna  Þetta voru einstaklega athyglisverðar upplýsingar hjá þeim hv. þingmanni sem talaði á undan mér. Óskandi væri að Samfylkingunni mundi liggja jafnmikið á að taka á málefnum fjölskyldna og heimila í landinu. Þá værum við líklega í annarri stöðu.

Virðulegi forseti. Ég vil blanda mér í umræðuna um þingstörfin og taka undir með þeim þingmönnum sem hér hafa gert athugasemdir við fundartíma þingsins. Það hefur komið fram í umræðum hér í dag að það er mikill yfirgangur af hálfu ríkisstjórnar og meirihlutaflokkanna gagnvart sínum þingmönnum og sá yfirgangur og ókurteisi kemur nú fram í þessum fundartímum hér á föstudagskvöldi, annarri helgi í júlí, og á laugardegi fram á kvöld. Látum vera að þingið þurfi að vinna eðlilega að sumri til við þær erfiðu aðstæður sem eru í samfélaginu. En þessi framkoma er náttúrlega engan veginn boðleg gagnvart þingmönnum og ekki síst, virðulegi forseti, gagnvart starfsmönnum þingsins. Í þessum hópi er fjöldi fólks sem á sínar fjölskyldur og það eru ekki margar helgar yfir sumarið sem fólk hefur hér til að taka sér frí  
             Ég vil fordæma þessi vinnubrögð af hálfu meiri hlutans í þinginu og hvetja fólk til þess 

Forseti. vill áminna hv. þingmenn um að halda ræðutíma.

Frú forseti. Ég vil hér aðeins um miðbik þessarar umræðu segja mitt álit á þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. Það er auðvitað alveg ljóst að ég styð þessa tillögu eins og hún kemur frá nefndinni. Ég vil líka, þó að það komi kannski ýmsum þingmönnum á óvart, þakka undirtektirnar við þessa tillögu. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar, frú forseti, að þessi umræða hafi sýnt það svart á hvítu að þrátt fyrir það sverðaglam sem hér er stundum á Alþingi og hefur verið í þessari umræðu þá er miklu skemmra á milli manna en margir telja. Ég tel að þegar maður sker til hjartans og nýrnanna þær ræður sem hér hafa verið fluttar og reynir að skilgreina þær þá komi í ljós að þrátt fyrir átökin sem hér hafa verið sé það samt sem áður þannig að hér á þinginu sé möguleiki til þess að ná góðri samstöðu um þetta mál. Þó að einstaka þingmenn séu þessu mjög mótsnúnir og noti þetta í tengslum við önnur mál sem hér eru til umræðu til þess að vega að ríkisstjórninni þykist ég samt sem áður skilja það á máli til dæmis forustumanna stjórnarandstöðuflokkanna sem hafa talað að hægt er að ná ágætri samstöðu um þetta mál. Það hefur tekist hingað til í meðförum þingsins. Þar á mest hrós skilið hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, formaður utanríkismálanefndar. Ég hef setið hér og tekið eftir því sem utanríkisráðherra og upphaflegur flutningsmaður þeirrar tillögu sem hér liggur fyrir í svolítið breyttu formi að þeir sem hafa notið verkstjórnar hans í utanríkismálanefnd eru sammála um að hann hafi af hófsemd og yfirvegan unnið þá vinnu sem menn féllust á í hinni upphaflegu verkáætlun í nefndinni, þ.e. að freista þess að þætta saman þessar tvær tillögur sem hér hafa verið til umræðu. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi tekist vel. Ég vek sömuleiðis eftirtekt á því að það kemur glöggt fram í nefndarálitum beggja minni hluta í nefndinni að menn telja að öll álitaefni hafi verið rædd - í öðru segir öll, í hinu næstum því öll - og að þeim hafi verið gerð góð skil. Hin upphaflega tillaga stjórnarandstöðunnar fól það í sér að tekin yrði saman greinargerð um helstu hagsmuni Íslendinga að því er varðaði Evrópusambandið og sömuleiðis að það yrði gerður vegvísir. Hvort tveggja liggur fyrir. Það er sláandi þegar maður skoðar málsefnin að nefndarálitin sem koma frá 1. og 2. minni hluta fjalla fyrst og fremst um form. Þar er ekki um að ræða neina sérstaka efnislega andstöðu við tillöguna sjálfa og það er ákaflega athyglisvert. Sömuleiðis er annað athyglisvert þegar maður skoðar málin sem tengjast nefndinni. Það eru álitin sem henni hafa borist. Ég tel að það sé sérstaklega lofsvert af hálfu nefndarinnar að hún bæði sendi málið til umsagnar fjölmargra aðila en hún gerði annað, sem hefur ekki verið gert frá því að heilbrigðis- og trygginganefnd var hér að fjalla um gagnagrunn á heilbrigðissviði  Hv. þm. Bjarni Benediktsson, sömuleiðis kollegi hans, formaður Framsóknarflokksins, formaður þingflokks framsóknarmanna sem hélt hér gagnmerka ræðu áðan, fjölluðu efnislega fyrst og fremst um þetta tvennt. Það var eins og við sem börðumst fyrir þessari tillögu hér í upphafi sögðum: Þetta eru málin sem menn munu lenda í togstreitu við Evrópusambandið um og það þarf ekkert að fara í neinar grafgötur með það. Eigi að síður held ég að máli skipti samstaðan sem mér finnst að öðru leyti hafa birst í þessu. Hún kemur mér ekki á óvart. Þegar ég skoða það sem þingheimur hefur verið að segja og flokkarnir sem eiga hér fulltrúa á hinu háa Alþingi hafa verið að álykta um þá er það mín skoðun að á þinginu sé mjög sterkur meiri hluti fyrir því að sækja um aðild að Evrópusambandinu og leggja niðurstöðuna í dóm þjóðarinnar. Ef ég mundi koma hér með möppuna mína, sem ég er reyndar með, og lesa upp það sem einstakir þingmenn hafa sagt, meira að segja hinn bjartleiti þingmaður Vestfirðinga, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, sem á fundi með Heimssýn talaði með þeim hætti að hann útilokaði þetta ekki eins og hann gerði jafnan áður - en það væri hægt að fara mjög vandlega yfir til dæmis þingmenn Sjálfstæðisflokksins og það eru ákaflega margir þar sem með einhverjum hætti hafa lýst því yfir að þeir vilji fara þessa leið. Ef maður skoðar síðan Framsóknarflokkinn þá hafa af þeim níu þingmönnum Framsóknarflokksins  Sjálfstæðisflokkurinn sem hefur innan sinna vébanda stóran hluta af forkólfum atvinnulífsins hefur alltaf viljað skoða þetta með opnum huga. Þeir sem hafa tekið við forustuhlutverki í Sjálfstæðisflokknum í dag hafa jafnan nálgast þetta mál með opnum huga og jákvæðum alveg eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson gerði í ræðu sinni í dag þar sem hann tók það skýrt fram að þrátt fyrir þá afstöðu sem Sjálfstæðisflokkurinn tók á sínum landsfundi væri það mál stöðugt orpið undir blákalt mat á hagsmunum. Það má auðvitað rifja það upp að sá ágæti formaður Sjálfstæðisflokksins talaði með mjög jákvæðum hætti um upptöku evru og aðild að Evrópusambandinu skömmu fyrir landsfundinn. Ég skil hins vegar þá afstöðu sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur í þessu máli. Hann tók ákvörðun um það á sínum landsfundi að rétt væri að fara þá leið sem hann hefur lagt hér til í tillöguformi, þ.e. leið tvöfaldrar þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég skil það mætavel að forustumenn hans verða eðlilega að fylgja samþykktri stefnu flokksins og leggja þá tillögu fram, og það hefur komið fram að ýmsir í öðrum flokkum styðja þetta líka. Þetta er hið lýðræðislega ferli og hér á hinu háa Alþingi munum við taka ákvörðun um það hvort það verður farin leið tvöfaldrar þjóðaratkvæðagreiðslu eða ekki. Ég er henni algjörlega mótfallinn og það hefur komið alveg skýrt fram hér í ræðum í dag, meðal annars hjá formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að stjórnarflokkarnir eru sammála um það - gagnstætt því sem ýmsir stjórnarandstæðingar hafa sagt hér í dag - þeir eru sammála um að eina leiðin til þess að þjóðin geti tekið upplýsta ákvörðun  Það sem ég á erfiðast með að skilja í þessari umræðu hér er vitaskuld afstaða Framsóknarflokksins. Framsóknarflokkurinn er sá flokkur sem á umliðnum árum ásamt Samfylkingunni hefur tekið hvað eindregnasta rökræðu innan sinna vébanda um Evrópusambandið. Það var einmitt fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, Halldór Ásgrímsson, sem lagði fram grundvöll að ákveðnum lausnum sem tengjast hinu erfiða deilumáli sem líklegt er að komi upp millum okkar og Evrópusambandsins nái tillagan fram að ganga, þ.e. um sjávarútvegsmál. Það var Halldór Ásgrímsson sem lagði ákveðinn grunn að því sem menn hafa verið að velta fyrir sér sem lausn í þeim málum. Sömuleiðis hefur annar formaður Framsóknarflokksins, Jón Sigurðsson, verið einn af skynsömustu mönnunum sem hafa tekið þátt í umræðu um Evrópusambandið hér og það var hann sem í reynd vann alla grunnvinnuna undir afstöðuna sem Framsóknarflokkurinn síðan tók á landsþingi sínu í vetur. Ég taldi í framhaldi af málflutningi Framsóknarflokksins hér á þinginu, yfirlýsingum einstakra þingmanna hans og náttúrlega ekki síst ályktun flokksins um aðildarviðræður við Evrópusambandið að innan Framsóknarflokksins væri jákvæður vilji til þess að fara í þennan leiðangur. Ástæðan er auðvitað sú að það sagði alveg skýrt í kosningastefnuskrá Framsóknarflokksins að hann vildi að það yrði sótt um aðild, að farið yrði í aðildarviðræður við Evrópusambandið á grundvelli tiltekins samningsumboðs frá Alþingi. Í ályktuninni segir þetta bara mjög skýrt. Þar segir, með leyfi forseta: „Að Ísland hefji aðildarviðræður við Evrópusambandið á grundvelli samningsumboðs frá Alþingi ...“ Og svo framvegis. 
             „... sem tryggi hagsmuni almennings og atvinnulífs og þá sérstaklega sjávarútvegs  Síðan í tillögunni er talað um ákveðin skilyrði sem flokkurinn setur fyrir þessum leiðangri sínum eða þátttöku í honum. Ég ætla að koma að þeim rétt á eftir. En það segir líka í niðurlagi ályktunarinnar, með leyfi forseta: „Fyrstu skref. Þessi helstu samningsmarkmið, sem og önnur sem skilgreind verða í samvinnu hagsmunaaðila og stjórnvalda, með sem víðtækastri samstöðu, verði lögð til grundvallar því umboði sem samninganefnd Íslendinga fari með í samningaviðræður við Evrópusambandið.“ Með öðrum orðum, það er ekki verið að klappa í stein óhagganleg ófrávíkjanleg skilyrði af hálfu Framsóknarflokksins vegna þess að landsfundur hans sjálfs segir að þetta verði lagt til grundvallar ásamt ýmsum öðrum pörtum og skilgreinir þetta sem markmið í samningum. Þess vegna vil ég leyfa mér að segja að ég tel að ef menn ætla að lesa þessa ályktun á óskaplega venjulegan hátt þá komast þeir að því að sá flokkur sem samþykkti þetta er varfærinn hófsamur flokkur sem hefur jákvæðan vilja til að nálgast Evrópusambandið með þessum hætti sem ég hef hér verið að lesa upp. Með því vitaskuld til að halda hagsmunum Íslendinga til haga setur hann ákveðin skilyrði fyrir þessari afstöðu sinni sem hann kallar sjálfur hluta af samningsmarkmiðum sem eiga að vera grundvöllur umboðs samninganefndarinnar. Þess vegna kemur það mér mjög á óvart að menn skuli hér reyna að hártoga þetta eins og mér fannst hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, sem flutti að öðru leyti skelegga og fína ræðu, gera áðan. Mér var óskiljanlegt að komast að því að hann túlkar þetta með þeim hætti að það eigi ekki að fara í aðildarviðræður heldur bara viðræður og að samningsumboðið sé umboð um eitthvað allt annað en samninga. Það er ekki hægt að túlka þetta svona. Flokkar sem taka þátt í umræðu um jafnafdrifarík og mikilvæg mál verða að standa við það sem þeir segja. Það er einmitt þannig að það hefur komið fram af hálfu þeirra sem hafa tekið þátt í að móta stefnu Framsóknarflokksins í þessum málaflokki að þeir skilja þetta nákvæmlega eins og ég skil þetta, þ.e. tveir hv. þingmenn Framsóknarflokksins komu hér upp í dag og lýstu því yfir að sú tillaga sem er afurð þeirrar vinnu sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur stýrt og utanríkismálanefnd á heiður skilinn fyrir að hafa innt af höndum, félli nákvæmlega að þessari ályktun Framsóknarflokksins. Þetta er dómur tveggja, eins nýs og annars gamals, fyrrverandi ráðherra um hvað hér sé á ferðinni. Ég get vel skilið að menn fari eftir sannfæringu sinni og ef sannfæring manna í einhverjum tilteknum málum fer á svig við yfirlýsta stefnu flokka þá tel ég að menn eigi sannarlega að geta tekið sér það leyfi að halda sinni sannfæringu. Ef það er þannig að þingmenn Framsóknarflokksins séu ósammála stefnu flokksins þá verður bara svo að vera. En mér finnst ekki hægt að koma hingað og halda því fram að Framsóknarflokkurinn hafi í reynd gert samþykkt um eitthvað allt annað. Þetta er yfirlýsing af hálfu Framsóknarflokksins. Frú forseti. Án þess að ég ætli að taka of mikinn tíma í það þá eru þarna ákveðin skilyrði sem öll er að finna í nefndarálitinu, þ.e. það er verið að tala um það af hálfu Framsóknarflokksins að það eigi að vera skýr og einhliða úrsagnarréttur Íslands úr Evrópusambandinu. Þetta á að vera partur af heildarmyndinni. Þetta er þegar viðurkennt. Þetta er ekki í aðalsáttmála ESB í dag. En við höfum séð dæmi um þetta gerast eins og til dæmis með Grænland og þetta er almennt viðurkennt. En þetta er hins vegar að finna í Lissabon-sáttmálanum og allar líkur, öll rök hníga að því að hann muni hafa tekið gildi þegar við ljúkum samningaviðræðum ef allt gengur að óskum og ef þessi tillaga verður hér samþykkt. Sömuleiðis er talað um það hjá Framsóknarflokknum - þetta er annað skilyrða af sex eða sjö - að það verði staðfest að Íslendingar haldi veiðirétti sínum innan íslenskrar fiskveiðilögsögu og fiskveiðistjórn verði áfram innanríkismál enda styðjist hún við reglur ESB um stöðug hlutföll, nálægðarreglu og Lúxemborgarsamkomulagið. Þetta er nánast það sem stendur og er að finna í nefndarálitinu. Sömuleiðis er að finna í nefndarálitinu það skilyrði Framsóknarflokksins sem lýtur að fæðuöryggi, þ.e. að það verði tryggt viðurkennd nauðsyn á sérstökum ákvæðum vegna fámennis þjóðarinnar. Þetta geta menn lesið í nefndarálitinu. Sömuleiðis geta menn lesið það næsta skilyrði númer fjögur hjá Framsóknarflokknum að íslenskur landbúnaður verði skilgreindur sem heimskautalandbúnaður. Sömuleiðis er talað um það í nefndarálitinu að í upphafi viðræðna verði gerður stöðugleikasamningur við Evrópska seðlabankann sem tryggir stöðugt gengi íslensku krónunnar. Það er að finna þarna þó það megi að vísu - nú man ég ekki lengur í hvoru minnihlutaálitanna, að minnsta kosti í öðru þeirra - finna ákveðnar efasemdir um að þetta geti gengið upp. Sömuleiðis er að finna sérstakan kafla í nefndarálitinu þar sem fjallað er um varðstöðu, um íslenska þjóðmenningu, þjóðtungu og þjóðhætti. Allt, hvert einasta atriði nema eitt úr skilyrðum Framsóknarflokksins er að finna í nefndarálitinu. Þetta eina sem er ekki beinlínis að finna með þessum hætti er skilyrði sem stenst ekki einu sinni ákvæði EES, þ.e. að það verði staðfest að vegna aðstæðna á Íslandi og fámennis þjóðarinnar þá geti Íslendinga sett ákveðin lög um forgangsrétt manna, um lögheimili og fasta búsetu á Íslandi til þess að eiga ráðandi hlut í jarðeignum, lóðum, fasteignum og fyrirtækjum. Þetta gengur ekki upp gagnvart EES í dag og er að því leytinu til fingurbrjótur. En samt er meira að segja komið til móts við þetta í nefndarálitinu þannig að ég tel að hv. formaður utanríkismálanefndar hafi nánast beygt sig aftur á bak til að koma til móts við Framsóknarflokkinn. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi verið hárrétt hjá honum. Ég tel nefnilega að það sé nauðsynlegt að hvernig sem við skylmumst hér á Alþingi Íslendinga um þetta mál þá verðum við þegar þeirri orrahríð er lokið að horfa til framtíðarinnar og velta fyrir okkur hvað sé hagsmunum Íslands fyrir bestu. Ef Alþingi tekur þessa ákvörðun í lok þessarar umræðu þá er það, eins og formaður Framsóknarflokksins og líka Sjálfstæðisflokksins sögðu báðir í dag, þá er það hagsmunum Íslands fyrir bestu að sem flestir verði samferða í því ferðalagi og það takist að ná sem breiðastri samstöðu. Það skiptir máli. Þá hafa komið fram efasemdir um það meðal annars hjá formanni Framsóknarflokksins um að jafnvel þó að menn leggi af stað með þetta skýrt afmarkaða umboð, eins og mér finnst nefndarálitið frá hv. utanríkismálanefnd vera, þá verði það nú samt þannig að ekki sé á vísan að róa vegna þess að sá sem stýrir þessu ferli er jú utanríkisráðherra sem gæti kiknað í hnjánum og verið kannski vondur samningamaður og kannski er hann bara hinn versti fóli eftir allt saman. Nú er við þessu er lítið að gera. Stjórnskipunin gerir einfaldlega ráð fyrir því að framkvæmdarvaldið leiði þetta. Hins vegar gerir nefndarálitið og forskriftin á samningaferlinu sem er að finna sem afrakstur vinnu utanríkismálanefndar sitt besta til að stramma af þennan karl sem nú stýrir utanríkisráðuneytinu, þ.e. það er lagt fyrir með mjög aðdáunarverðum og vel útfærðum hætti hvernig samráðið á að vera við þingið. Þar kemur algerlega skýrt fram að haft verður samráð við utanríkismálanefnd eða fulltrúa hennar í sérstökum starfshópi, vinnuhópi þar sem fulltrúar allra flokkanna eiga sæti, áður en menn móta samningsaðstæður, áður en þeir fara í vinnu við sérhvern kafla, áður en þeir loka kaflanum þannig að Alþingi hefur fulla vitneskju á hverjum tíma um hvað er að gerast. Eftir sem áður er samt sá möguleiki uppi sem hv. þingmaður Sigmundur Davíð Gunnlaugsson nefndi hér og reyndar líka formaður Sjálfstæðisflokksins, að það gæti samt sem áður gerst að utanríkisráðherra og samninganefndin mundi taka ákvarðanir sem þeim væru ekki þóknanlegar og sem þeir teldu vera í andstöðu við hagsmuni Íslendinga. Það er mögulegt. En telja menn að það sé líklegt að það gerist í mörgum málum? Telja menn að utanríkisráðherra eða samninganefnd sem veit að hún er að tefla máli inn í þjóðaratkvæðagreiðslu og veit að hún þarf að hugsa um endataflið og ná jákvæðri niðurstöðu mundi gera sér leik að því að verða viðskila við hinar pólitísku hreyfingar á Alþingi í mörgum málum? Hugsanlega í einhverjum, en það er engin lógík í því að það gerist í mörgum málum og þess vegna er ekki lógík í þessari niðurstöðu hjá þessum ágætu mönnum.  Ég lýsti því hér í minni framsögu fyrir tillögunni sem var flutt fyrir einhverjum vikum að það væri einbeittur vilji minn til að hafa sem best samstarf við þingið. Ég lýsti þeim vilja með útfærðari hætti í utanríkismálanefnd og lagði síðan í kjölfar þess fram ákveðið plagg um það hvernig ég gæti hugsað mér það. Ég varð ekki var við að það væri andstaða við það í nefndinni og sú útgáfa og niðurstaða - við getum sagt ákvörðun - sem utanríkismálanefnd hefur tekið og birtist í nefndaráliti meiri hlutans - og ekki eru neinar athugasemdir við það gerðar í hinum nefndarálitunum hvað þennan þátt varðar - hún er mér að skapi. Þar að vísu mundu einhverjir segja að væri fullítarleg forskrift um þetta nána samráð. En ég er til í það. Ég vil hafa þetta svona og ég vil bara undirstrika það að lokum að þegar við erum búin að ræða þetta á þinginu, þegar við erum búin að taka ákvörðun þá skiptir það máli fyrir landið okkar, fyrir þjóðina okkar að allir taki þátt í þessu ferli. Þannig er hægt að tryggja að útkoman verði okkur hagfelldust.

Frú forseti. Nú mun hæstv. utanríkisráðherra væntanlega fara til Brussel með bréf þar sem hann sækir um. Heldur hæstv. ráðherra ekki að menn verði hissa í Brussel þegar þeir fá þýðingu á ræðu hæstv. fjármálaráðherra í dag um að hann ætli ekkert að ganga inn? Verða menn ekki hissa þegar eitthvað fólk er að sækja um en ætlar ekki að ganga inn? Svo talaði hæstv. ráðherra mikið um lýðræðislegt ferli og þróun. Ég minni á yfirlýsingu Ásmundar Einars Daðasonar í dag þar sem hann segir: „Þá barst mér til eyrna að slíkt gæti valdið stjórnarslitum.“ Og hann fór út og er kominn í heyskap. Er þetta þessi lýðræðislega þróun? Hv. þingmaður heldur því meira að segja fram að meiri hluti sé á Alþingi fyrir einhverri annarri lausn, þ.e. tvöfaldri atkvæðagreiðslu. Hvað segir hæstv. ráðherra um þetta?

Frú forseti. Ég held ekki að það sé meiri hluti fyrir þessari tilteknu lausn sem hv. þingmaður talar um. En það kemur bara í ljós og þá verða menn að vinna úr þeirri stöðu sem þá kann að koma upp. Ég get ekki fullyrt um það en ég held að svo sé ekki. Að því er varðar þessi samskipti þess þingmanns sem nú er í heyskap að því er hv. þm. Pétur H. Blöndal upplýsir við framkvæmdarvaldið þá vil ég bara segja að ég minnist þess ekki að hafa talað við þann ágæta þingmann sem mér er að öðru leyti hlýtt til í viku eða tíu daga. Ég hef hitt hann hér á göngum. Ég hef aldrei á ævinni hringt í hann, aldrei reynt að kúga hann eða berja hann til einhverra pólitískra ásta. Svo spyr hv. þingmaður mig hvað ég haldi að þeir segi í Brussel yfir ræðu hæstv. fjármálaráðherra. Við því hef ég bara eitt svar. Það eru fordæmi fyrir því úr öðrum löndum að ráðherrar, meira að segja þungavigtarráðherrar, hafi frá upphafi til enda ferlis verið andsnúnir því að viðkomandi þjóð gengi í Evrópusambandið.

Frú forseti. Ákváðu þeir ráðherrar í þeim löndum að sækja um eins og hér er? Sá sem ákveður að sækja um ætlar ekki að ganga inn. Það á við um fjölda þingmanna. Svo vil ég spyrja annars. Hæstv. ráðherra sagði í ræðu 13. nóvember: „Ég kyssi ekki á vönd kvalara minna,“ og átti þá við Breta og Hollendinga og allt það ferli. Hvernig finnst hæstv. ráðherra að fara núna til Brussel eftir allt það ferli? Ég minni á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, töfina þar, það er blindur maður sem ekki sér og á ég þá ekki við að blindir menn sjái ekki illa. Ég á við að það er vitlaus maður sem ekki skilur það sem þar var á bak við. Svo var líka spurningin um Icesave og þá kúgun: Er 

Frú forseti. Á mínútu get ég ekki svarað öllum þeim fullyrðingum sem komu fram hjá hv. þingmanni. Er ég tilbúinn í að sækja um aðild að þessum klúbbi? Liggur svarið ekki í augum uppi? Ég lagði fram tillöguna sem verið er að ræða hér, ég er búinn að halda 20 mínútna ræðu um mína breyttu útgáfu á því. Já, ég er tilbúinn til þess.

Kyssa á vöndinn?

Hv. þingmaður, frú forseti. Það vill svo til að það var ráðherra á þeim tíma sem ekki vildi kyssa á vönd kvalara sinna, sem ekki vildi fá mennina sem hv. þingmaður segir að hafi látið svipuna ganga á okkur til að koma og vernda okkur líka. Það var hin fullkomna niðurlæging. Hv. þingmaður skal muna úr hvaða flokki sá maður var og hverjir það voru sem ekki vildu það.

Hver kyssir núna á vöndinn?

Hæstv. forseti. Við sáum hina mjúkmálu útgáfu af hæstv. utanríkisráðherra og var vandséð eftir að hafa hlýtt á ræðu hans hvers vegna við værum yfir höfuð að ræða þetta mál. Þetta var silkipúða- og bómullarútgáfan, en ég ætla ekki að fara í deilur við hæstv. utanríkisráðherra um efnisatriði. Við komum áreiðanlega að því síðar í umræðunni. Það eru ákveðin atriði sem ég vildi reyna að glöggva mig á. Hæstv. ráðherra er skákmaður og ræddi um endatafl. Við þurfum að hugsa um endataflið, en við þurfum líka aðeins að átta okkur á miðtaflinu. Ég velti fyrir mér hvað ráðherra var margmáll um skilyrði sem eru fólgin í nefndaráliti, binda þannig hendur samningamanna Íslands og þar af leiðandi hæstv. ráðherra. Ég velti fyrir mér hvernig við verður brugðist ef sú staða kemur upp að menn sjá fram á það í samningaviðræðum miðjum að þessi skilyrði verði ekki uppfyllt. 

Frú forseti. Ég veit ekki alveg hvernig ég átti að skilja upphaf að annars ágætri ræðu hv. þingmanns. Hann hefur setið með mér á þingi í á sjöunda ár og hann á að þekkja það að þetta er mín daglega framkoma sem hann kallar silkipúðaframkomuna. Svona umgengst ég bæði þá sem ég elska og líka þá sem ég á í höggi við.  Hvernig yrði brugðist við ef sú staða kæmi upp? Við skulum vona að það gerist ekki en þá er það þingið sem hefur komið að þessu máli og veitir umboðið með samþykkt sinni hér. Það yrði einhvers konar samvinna, samspil á milli framkvæmdarvalds og löggjafarvaldsins ef málið tefldist í þá stöðu að við teldum að það væri einsýnt að ekki næðust fram vilji okkar og þarfir í slíkum samningum. En ég á ekki von á að það gerist. Ég get skýrt fyrir hv. þingmanni síðar af hverju.

Hæstv. forseti. Mér finnst mikilvægt að við ræðum þetta atriði dálítið á þessu stigi áður en við veitum umboð til samningaviðræðna vegna þess að svipuð sjónarmið komu fram hjá hæstv. fjármálaráðherra fyrr í dag en hann var kannski skýrmæltari en hæstv. utanríkisráðherra. Ég gat ekki skilið orð hans öðruvísi en svo að hann teldi að samningaviðræðum yrði hætt ef það væri ljóst að þau viðmið sem sett eru fram í þingsályktunartillögunni næðust ekki í samningaviðræðunum. Þá velti ég fyrir mér hvort það samræmist því yfirlýsta markmiði tillögunnar sem mikið hefur verið hamrað á, að það væri nauðsynlegt að þjóðin fengi tækifæri til að skera úr um málið með þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá spyr ég: Er sá vilji til að ljúka málinu með þjóðaratkvæðagreiðslu svo skýr að menn muni klára samninga jafnvel þótt þeir séu andvígir þeim, 

Frú forseti. Ástæðan fyrir því að ég tel að þessi staða muni ekki koma upp er sú - ég var byrjaður á að skýra það í fyrra andsvari mínu - að reynslan sýnir að Evrópusambandinu tekst í samningum við umsóknarríki jafnan að búa til þær lausnir sem hafa dugað.

Ekki í Noregi.

Nema þá, það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Þar er reyndar ákveðin reynsla sem við getum lært af, en ef hv. þingmaður er að velta því upp að sú staða komi upp að framkvæmdarvaldið og löggjafinn í sameiningu komist með einhverjum hætti að þeirri niðurstöðu að það eigi að hætta samningum en vilji eigi að síður leggja þá niðurstöðu í þjóðaratkvæði verð ég að viðurkenna að ég hef aldrei hugsað þá hugsun eins og mér virðist hv. þingmaður gera. Þetta er hugmynd sem vert er að skoða ef sú staða kemur upp en ég á ekki von á því.

Virðulegur forseti. Vegna orða hæstv. utanríkisráðherra þess efnis að hv. formaður utanríkismálanefndar hafi þurft að beygja sig aftur á bak til að þóknast framsóknarmönnum veit ég svo sem ekkert um það, né heldur hvort hann hafi af völdum Samfylkingarinnar þurft að beygja sig í einhverja aðra átt. Mig langar að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að fara svona vel yfir málið í upphafi, stefnu okkar framsóknarmanna og skilyrði, en segja líka að hann sagði nefnilega nánast sannleikann í þetta skiptið þegar hann sagði orðið „nánast“. Það stendur nánast það sama í greinargerð meiri hlutans og í samþykktum framsóknarmanna. Það er nefnilega munur þar á. Í þessari greinargerð er skilyrðunum algjörlega hafnað og vísað til þess að þau eigi að vera til hliðsjónar en ekki sem skilyrði og það er munurinn sem við, mörg hver, 

Frú forseti. Ég held að ég hafi aldrei logið, hvorki að hv. þingmanni né nokkrum framsóknarmanni á allri minni lífsfæddri ævi þannig að það er óþarfi fyrir hv. þingmann að taka það sérstaklega fram að ég hafi sagt satt núna. Út af þessari ályktun sem hv. þingmaður er viðkvæmur fyrir að sé túlkuð með þeim hætti sem ég hef gert kemur tvennt til sem veldur túlkun minni. Í fyrsta lagi segir alveg skýrt þegar búið er að taka saman öll þessi skilyrði í ályktun Framsóknarflokksins að þetta séu samningsmarkmið og þau verði lögð til grundvallar. Það þýðir samkvæmt hefðbundnu íslensku máli að þetta er það sem menn eiga að nota í samningum. Þetta á að vera grundvöllurinn en þetta er ekki óhagganlegt, þetta er ekki meitlað í stein. Ég þarf þar að auki ekki að túlka þetta neitt fyrir hv. þingmann. Aðrir góðir framsóknarmenn, og handgengnari honum en ég, hafa túlkað þetta með nákvæmlega sama hætti, tveir hér í dag. Það er helmingurinn af þeim sem hafa talað í dag af 

Virðulegur forseti. Ég held að hæstv. utanríkisráðherra ætti að halda sig við sínar túlkanir og leyfa okkur framsóknarþingmönnum að hafa okkar eigin skoðanir og standa við okkar eigin sannfæringar eins og á að gera. Mig langaði reyndar að koma upp áður en ég fór í þessi andsvör við hæstv. ráðherra og spyrja hann út í aðra hluti, eins og að það er augljóst að við erum í erfiðri stöðu og þurfum að leita allra leiða. Mig langar að heyra álit hans á því hvort utanríkisráðuneytið hafi velt því fyrir sér að bera saman inngöngu okkar í NAFTA og hugsanlega upptöku dollars eða aðrar þær leiðir, eins og t.d. einhliða upptöku dollars eða evru, sem valkosti við þessa Evrópusambandsaðildarumsókn. Mig langar að heyra hvort í þá vinnu hafi verið lagt af hálfu utanríkisráðuneytisins og hæstv. ríkisstjórnar. Ég held að uppi á borðum sé sú staða að við getum engri leið hafnað og 

Frú forseti. Síðustu orðin í ræðu hv. þingmanns glöddu mig töluvert mikið. Ég skildi hann þannig að vegna þeirrar stöðu sem uppi er varðandi myntina væri hann tilbúinn að skoða aðild að Evrópusambandinu. 

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra hefur farið um víðan völl í dag og titlað sjálfan sig með ansi mörgum starfsheitum. Ég er nú komin með nýjasta nafnið og það er framsóknartúlkur. Ég held að hæstv. utanríkisráðherra ætti frekar að halda sig við stefnu síns flokks en að túlka annarra manna stefnu. Hins vegar til að svara því sem hæstv. utanríkisráðherra hefur talað um, að skilyrði séu ekki skilyrði hjá Framsóknarflokknum, bendi ég á að sumir töldu eftir okkar góða flokksþing að Framsókn vildi ekki fara í ESB og skilyrðin væru það ströng að það væri ESB sem þyrfti að sækja um aðild að Íslandi þannig að því sé haldið til haga hvernig túlkun á ýmsum ákvæðum er. Nú er komið að spurningunni sem ég ætla að bera upp við hæstv. utanríkisráðherra: Telur hann að hann sjálfur og hæstv. forsætisráðherra njóti trausts á alþjóðavettvangi og í Evrópu þar sem þessir sömu aðilar áttu bæði aðild 

Frú forseti. Varðandi þau skilyrði sem hv. þingmaður nefnir rifjaði ég það upp fyrir henni að hún sagði ekkert um skilyrði þegar hún var í sjónvarpsþætti með mér þremur dögum fyrir kosningar og lýsti því yfir að hún væri fylgjandi því að 

Þetta er einhver þráhyggja.

Þráhyggja.

Ég tek mark á því sem Framsóknarflokkurinn segir, 

Svaraðu spurningunni.

Spurningin var sú hvort ég teldi að ég og hæstv. forsætisráðherra nytum trausts úti í Evrópu. Ja, ég kem ekki hingað og segi af eða á um slíkt, en ráðlegg hv. þingmanni að nota þau alþjóðlegu tengsl sem Framsóknarflokkurinn hefur í gegnum það alþjóðasamband sem hann á aðild að til að kanna það. Ég get ekki sagt henni til um það hvort ég nýt trausts eða ekki. Ég naut einu sinni dágóðs trausts í Framsóknarflokknum en það er kannski liðið. 
            

Virðulegi forseti. Hér fer hæstv. utanríkisráðherra algjörlega undan í flæmingi. Auðvitað getur hann ekki svarað því sjálfur hvort hann njóti trausts úti í Evrópu eða á alþjóðavettvangi.  Hér situr hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson í þingsal. Hann ber heldur en ekki mikla ábyrgð á þessu og er í þeim flokki sem nú steðjar með þjóðina til Evrópu að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Getur ekki verið að fólkið verði hvumsa, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal bendir á, þegar ræður hæstv. fjármálaráðherra verða túlkaðar og þegar skoðað verður hver virkilega stýrir þessum umræðum, hæstv. utanríkisráðherra sem var 

Frú forseti. Ég rifja bara upp hið góða spakmæli: Sá yðar sem syndlaus er kasti fyrsta steininum. Mér kemur ekki til hugar að halda því fram hér að Framsóknarflokkurinn sem var tólf ár í ríkisstjórn beri nokkra ábyrgð á því. Hann gerði örugglega ekki neitt sem kynni með einhverjum hætti að hafa leitt til þessarar stöðu sem við erum í. Það var örugglega ekki ráðherra Framsóknarflokksins sem lagði  Hv. þingmaður kemur og spyr um traust á mér eftir að hafa sjálf sagt að vitaskuld sé ég ekki rétti maðurinn til þess að meta álit annarra á mínu trausti. Ég var búinn að segja það við hv. þingmann: Ég held að hún eigi bara að leita einhverra annarra leiða til þess. Ég hef að minnsta kosti eitt af því sem þarf í svona starf og það er sjálfstraust. 
            

Virðulegi forseti. Eins og margoft hefur komið fram í umræðum hér í dag lagði landsfundur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í mars síðastliðnum áherslu á að aðild Íslands að ESB eigi að leiða til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það hefur jafnframt verið stefna hreyfingarinnar að hagsmunum Íslands væri best borgið utan ESB. Ég tel nefndarálit meiri hluta utanríkismálanefndar vera í samræmi við þessa ályktun landsfundar þar sem hún er fyrst og fremst tillaga um hvernig staðið verði að aðildarviðræðum og viðurkenning á rétti þjóðarinnar til að taka afstöðu til samnings um aðild Íslands að ESB. Margir hafa gagnrýnt einstaka þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fyrir að tala um að vera á móti ESB og samþykkja síðan að farið verði í aðildarviðræður. Þessi tvískipta afstaða okkar Vinstri grænna skýrist meðal annars af því að þjóðin jafnt sem stjórnmálaflokkar samanstanda af fólki sem hefur ólíka afstöðu til ESB-aðildar. Þess má meðal annars geta að margir stjórnmálaflokkar í Noregi og Svíþjóð sóttu um aðild þrátt fyrir það þar væru innan borðs mjög skiptar skoðanir um umsókn eða um aðildarviðræður við ESB. Nýleg viðhorfskönnun sýndi til dæmis að hópur kjósenda VG sem vill aðildarviðræður er stærri en sá sem er andvígur. Þessi niðurstaða er í samræmi við samræður mínar við marga kjósendur Vinstri grænna fyrir nýliðnar kosningar í Reykjavík. Þessir kjósendur lýstu áhyggjum sínum af því að þingflokkurinn mundi koma í veg fyrir að þjóðin fengi tækifæri til að sjá og kjósa um aðildarsamning við ESB. Þess má jafnframt geta að margir kjósendur lögðu áherslu á að mikilvægt væri að Vinstri græn veittu Samfylkingunni aðhald í samningsferlinu. Ég ítreka að ástæða þess að ég styð aðildarumsókn er að ég tel þjóðina ekki geta tekið upplýsta afstöðu til málsins nema fyrir liggi þeir skilmálar sem Ísland verður að undirgangast með aðild. Skilmálarnir komast ekki á hreint nema eftir aðildarviðræður við ESB. Tvöföld þjóðaratkvæðagreiðsla um málið mun að mínu mati veikja samningsstöðu okkar gagnvart ESB. Ég styð því málsmeðferð sem felur í sér að fyrst verði farið í aðildarviðræður og síðan verði niðurstaðan lögð fyrir dóm þjóðarinnar um leið og hún liggur fyrir. Ég tel jafnframt að þjóðaratkvæðagreiðsla henti ekki eins vel til að skera úr um vilja þjóðarinnar hvað varðar málsmeðferð eins og varðandi niðurstöðu slíkrar málsmeðferðar. Spurningin um hvort viðunandi niðurstaða fáist um grundvallarhagsmuni Íslands kemur ekki endilega í ljós fyrr en aðildarsamningur liggur fyrir. Þó hefur ítrekað komið fram, meðal annars í máli Olli Rehn, stækkunarmálastjóra Evrópusambandsins, að engin fordæmi væru fyrir varanlegum undanþágum frá sameiginlegri sjávarútvegsstefnu sambandsins. Aðeins með aðildarviðræðunum er hægt að fá niðurstöðu í hverjir kostir aðildar eru, en um leið þarf skilyrðislaust að halda til haga sérstökum íslenskum hagsmunum, einkum þeim sem lúta að nýtingu og stjórn auðlinda. Kostir aðildar sem nefndir hafa verið eru meðal annarra lægra vöruverð, lægri vaxtakostnaður, þátttaka í stefnumótun innan ESB og áhrif á lög og reglur ESB sem við höfum ekki í dag þrátt fyrir að hafa innleitt um 70% þeirra reglna og tilskipana. Í mínum huga skiptir miklu máli að aðild Íslands að ESB mun tryggja annars vegar þátttöku okkar í atvinnustefnu og félagsmálastefnu ESB og hins vegar innleiðingu regluverks er varðar réttindi minnihlutahópa á vinnumarkaði. Ég tel ekki rétt að fresta aðildarumsókn á meðan verið að vinna að bráðaaðgerðum í efnahagsmálum þar sem mjög brýnt er orðið að finna lausn á gjaldeyriskreppunni. Við erum í dag að glíma við tvíburakreppu, þ.e. bæði bankakreppu og gjaldeyriskreppu. Gengi krónunnar hefur fallið um 118% gagnvart evru síðastliðin tvö ár og stöðugt þarf að herða viðurlög sem koma í veg fyrir útstreymi fjármagns til að varna frekari gengislækkun krónunnar. Gengishrapið skýrist meðal annars af því að krónan er ekki lengur gjaldgengur gjaldmiðill á alþjóðafjármálamörkuðum, með öðrum orðum, íslenska krónan er rúin trausti sem tekur marga áratugi að endurvinna. Reynsla þjóða af álíka mikilli gengislækkun er því miður sú að mjög erfitt er að stoppa hana og enn erfiðara er að tryggja verulega gengishækkun. Seðlabanki Íslands gerir nú ráð fyrir að ekki verði hægt að afnema gjaldeyrishöftin fyrr en eftir nokkur ár. Ástæðan fyrir því er sú að mikill þrýstingur er á gengi krónunnar og það stafar meðal annars af 300 milljörðum sem bíða eftir að komast út úr hagkerfinu og að skuldabyrði þjóðarinnar er risavaxin og það eitt mun þýða verulegt útstreymi fjármagns á næstu árum. Ef við viljum ekki búa við gjaldeyrishöft næstu árin eru aðeins tvær lausnir í sjónmáli, annaðhvort að leita eftir stuðningi ESB við krónuna og taka síðan upp evru eða taka einhliða upp annan gjaldmiðil. Í nefndarálitinu kemur fram að gera eigi viðræður um gjaldmiðilsmál að forgangsverkefni í viðræðuferlinu. Skýrt er kveðið á um að leita eigi eftir samkomulagi við ESB og Evrópska seðlabankann um stuðning við krónuna á næstu missirum. Einhliða upptaka annars gjaldmiðils en krónunnar þýðir að nota þarf gjaldeyrisvarasjóðinn til að skipta út krónum fyrir annan gjaldmiðil. Við núverandi aðstæður mun skiptigengi krónunnar verða lágt sem þýðir í raun að fjármagnseigendur munu tapa þar sem eigur þeirra verða lítils virði eftir að búið er að skipta þeim yfir í annan gjaldmiðil. Skuldabyrði fyrirtækja og heimila mun hins vegar léttast. Auk þess verða ekki lengur til varasjóðir í landinu til að verja viðskiptabankana áhlaupi spákaupmanna, viðskiptabanka sem í dag eru rúnir öllu trausti. Virðulegi forseti. Komi í ljós að ESB og Evrópski seðlabankinn muni ekki styðja gengi krónunnar og að ekki verði hægt af hálfu Íslendinga að fullnægja skilyrðum Maastricht-samkomulagsins er ljóst að innganga í Evrópusambandið er gagnslítil. Verði það niðurstaðan tel ég samningaviðræðunum sjálfhætt og að Íslendingar eigi að snúa sér af fullum þunga að því að endurreisa efnahagslífið og íslenskt samfélag óstuddir.

Frú forseti. Ég spyr hv. þm. Lilju Mósesdóttur eins og aðra þingmenn hvort hún vilji ganga í Evrópusambandið, hvort hún vilji sjá Ísland í Evrópusambandinu eftir 10, 15, 20, 50 eða 100 ár, til að reyna að fá þetta yfir á lengri tíma af því að við erum að sækja um aðild að heilu ríkjabandalagi. Við erum ekki að skreppa í sumarleyfisferð. Síðan varð ég fyrir miklum vonbrigðum með að hagfræðingurinn segir að aðalmálið sé evran. Hún meira að segja kom með töfrasprota Harrys Potters hérna eins og samfylkingarmaður, um lægra vöruverð, lægri vexti og áhrif innan Evrópusambandsins. Í fyrsta lagi fáum við ekki evruna nema við uppfyllum Maastricht-skilyrðin. Ég held að það sé alveg borin von. Það eru mörg ríki sem bíða eftir því að fá evru og fá hana ekki. Það er fráleitt að Ísland fengi hana á undan þeim. Síðan byggir lægra vöruverð á því að menn ætla sér að breyta landbúnaðarstefnunni. Við getum breytt öllu sjálf, tollunum og öllu saman sjálf. Við þurfum ekki að ganga í Evrópusambandið til þess. Lægri vextir? Vextir eru ekkert annað en verð á peningum og háð framboði og eftirspurn. Ég veit ekki hvernig hv. þingmaður ætlar að leysa málið með verðtrygginguna til dæmis. Það eru einkasamningar. Það þarf að leysa það áður en við tökum upp evru. Síðan segir hún að stuðningur hennar við Evrópusambandsaðild sé aðallega bundinn gjaldmiðilsmálum. Ég vil spyrja hv. þingmann. Stór hluti okkar vanda er einmitt Icesave sem kemur frá Evrópusambandinu, sem byggir á óbilgirni Evrópusambandsins gagnvart Íslandi og skilningsleysi á okkar högum. Á hún von á því virkilega að Evrópusambandið fari að styðja við krónuna?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal spurði hvort ég vildi fara í Evrópusambandið. Ég tel ekki rétt að upplýsa um þá skoðun mína vegna þess að ég mun þegar niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar liggur fyrir beygja mig undir þá niðurstöðu hvort sem það verður að Ísland fari inn í Evrópusambandið eða standi fyrir utan. Hvað varðar kosti þess að ganga í Evrópusambandið þá byggi ég listann á meðal annars úttekt Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands. Þar kom fram að vöruverð lækkar yfirleitt þegar lönd ganga í Evrópusambandið, meðal annars vegna þess að um er að ræða meiri innflutning frá löndum Evrópusambandsins til þeirra landa sem hafa gengið inn. Hvað varðar afstöðu mína um hvort hagstætt sé að ganga í Evrópusambandið eða alla vega að hefja samningaviðræður við ESB um upptöku evrunnar þá lít ég svo á að upptaka evrunnar sé bara einn möguleiki af mörgum og að tímabært sé að kanna hvort það sé raunhæfur möguleiki á þessari stundu. Ég tel að með því að setja þetta atriði í forgang þá muni niðurstaða fást fljótlega eða með haustinu og ef hún er neikvæð tel ég að ríkisstjórnin eigi að kanna aðra möguleika hvað varðar upptöku annars gjaldmiðils.

Frú forseti. Samkvæmt stjórnarskránni sem við höfum svarið eið að ber þingmönnum að fara að sannfæringu sinni en ekki einhverri skoðanakönnun hjá þjóðinni. Ég var að spyrja að sannfæringunni, til hvers þingmaðurinn sé á Alþingi. Er hún ekki að leiða þjóð sína? Á hún ekki að hafa sannfæringu þannig að þjóðin fylgi henni eða fylgi henni ekki? Ég var dálítið hissa á því að þingmaðurinn gefi ekki upp sannfæringu sína sem hún virðist þá ekki hafa. Svo er það spurningin um Icesave og afstöðuna til Evrópusambandsins. Mér finnst alveg fráleitt í núverandi stöðu að sækja um eftir að hafa fengið þá meðhöndlun hjá Evrópusambandinu sem við höfum fengið síðan hrunið var. Það er enginn skilningur, engin þekking og bara akkúrat - Hollendingar láta okkur Íslendinga meira að segja borga 7 milljón evrur fyrir umstangið hjá sér. Þvílík er niðurlægingin. Í þennan klúbb erum við að sækja um að ganga. Ég vil fá að vita hvort hv. þingmaður sé bara að sækja um eða hvort hún ætli virkilega að ganga í Evrópusambandið. Svo er það spurningin sem ég ætlaði að koma með að lokum um alla þá vinnu sem þessi aðildarumsókn leggur á öll ráðuneyti á Íslandi, þ.e. vinna og peningar, ferðalög, hótel og svo framvegis sem þetta kostar á sama tíma og það liggur reiðinnar ósköp á að koma bönkunum í gang, að gera einfalda hluti sem hæstv. ríkisstjórn sem hv. þingmaður styður hefur frestað aftur og aftur. Hún er búin að fresta aftur og aftur nauðsynlegum aðgerðum, að taka á bönkunum til dæmis og er með eitthvað allt annað alltaf í gangi, að koma einhverjum seðlabankastjóra út eða eitthvað annað sem hefur ósköp lítið að gera með hag heimila og fyrirtækja á Íslandi.

Virðulegi forseti. Mér finnst afskaplega erfitt að skýra frá afstöðu minni í dag þar sem hún er ekki fullmótuð. Hún mótast ekki fyrr en ég fæ í hendurnar þann samning sem þessar aðildarviðræður eiga að leiða til. Ég mun kynna mér samninginn vel áður en ég móta mér skoðun og jafnframt heyra í kjósendum mínum um afstöðu þeirra til hans. Hvað varðar meðhöndlun Breta og Hollendinga á okkur í Icesave-málinu þá er ég sammála hv. þingmanni um að hún sé fordæmalaus og velti því oft fyrir mér hvort þeim hefði leyfst að bregðast við á þennan hátt hefðum við verið innan Evrópusambandsins 

Frú forseti. Ég vildi koma upp og þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir greinargóða, skýra og málefnalega ræðu um það sem við hér ræðum, aðild Íslands að Evrópusambandinu, og þó sérstaklega fyrir umfjöllun hennar um krónuna og stöðu gjaldmiðilsins. Hún minnti okkur á það sem stundum gleymist, að krónan hefur fallið gagnvart evru um 118% á sl. tveimur árum, og hún minnti okkur líka á annað sem ekki hefur kannski verið mikið í umræðunni í dag en skiptir auðvitað grundvallarmáli fyrir endurreisn íslensks efnahagslífs, að ef ekki er hægt að renna stoðum undir krónuna og koma okkur svo upp nýjum, sterkum, nothæfum gjaldmiðli þá mun þjóðin þurfa að búa við gjaldeyrishöft jafnvel um einhverra ára skeið, og enginn held ég að treysti sér til að spá fyrir um hversu lengi það standi. Þetta minnir einnig á það, frú forseti, að ferlið sem Alþingi Íslendinga ákveður vonandi að leggja upp í nú á næstu dögum snýst um að vera í samskiptum og náinni samvinnu við önnur ríki í Evrópu. Snýst um það að halda Íslandi opnu fyrir fólki, fyrir fyrirtæki, fyrir peningum. Þetta snýst um það að endurreisa efnahagslíf Íslands.

Virðulegi forseti. Í þeirri miklu umræðu sem hefur átt sér stað undanfarin ár um Evrópumálin og tengsl Íslands við Evrópusambandið hafa orðið til alls konar hugtök sem hafa gengið eins og rauður þráður í gegnum umræðuna, tekið breytingum í áranna rás eins og gengur en nokkur hafa fest sig í sessi, t.d. hugtökin samningsmarkmið, samningsumboð og vegvísir, öll gætu þau mögulega átt við þá tillögu sem við erum að ræða. Í dag var í raun og veru búið til nýtt hugtak til að lýsa því sem við erum að fjalla um, þá tillögu sem er til meðhöndlunar í þinginu, og það er lýsing hæstv. fjármálaráðherra, formanns VG, á ástæðu þess að við værum yfir höfuð að ræða þessi mál hér. Það sem hæstv. ráðherra sagði okkur var að forsendan fyrir myndun ríkisstjórnarinnar var að gengist yrði undir það að leggja fram tillögu af því tagi sem við ræðum í dag. Þá liggur það fyrir að þessi tillaga er ekki endilega vegvísir, ekki endilega samningsmarkmið, ekki endilega samningsumboð heldur aðgangskort VG að ríkisstjórninni. Þetta minnti mig dálítið á liðna tíð þegar ég var, þótt ótrúlegt kunni kannski að hljóma, í barnastúkunni Lilju nr. 26 í Bolungarvík. Þá var það þannig að til að geta komist á fundi þar þurfti maður að kunna leyniorð sem við innvígðir fengum. Þannig er þetta núna, þetta er eins konar leyniorð, ESB, sem menn verða að geta tautað með nægilegum sannfæringarkrafti til að fá seturétt við ríkisstjórnarborð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur. Þannig er þetta mál til komið eins og við vitum. Þetta eru í sjálfu sér ekki ný sannindi en það hefur þó alla vega verið staðfest og fært í búning í gögnum Alþingis að málið er þannig til komið að það er aðferð við að mynda ríkisstjórn. En það er ekki þannig, eins og hefur verið gjarnan haldið fram og m.a. var haldið fram hér fyrr í dag, að skortur hafi verið á því að Evrópumálin væru á dagskrá. Þau hafa verið á dagskrá og eru auðvitað á dagskrá. Það sem menn hafa hins vegar sagt í þeim efnum er að aðild að Evrópusambandinu væri ekki á dagskrá að mati tiltekinna stjórnmálaflokka, eins og Sjálfstæðisflokksins, en auðvitað hafa Evrópumálin verið linnulaust rædd á undanförnum árum. Ég hef áður rifjað það upp að þegar ég sat í Evrópunefnd undir forustu Björns Bjarnasonar, þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra, og með núverandi hæstv. utanríkisráðherra og menntamálaráðherra svo dæmi séu tekin, þá held ég að yfir okkur hafi nánast gengið þegar við fengum lista yfir öll þau mál, allar þær skýrslur, allar þær bækur og meiri háttar ritverk sem hafa verið unnin um stöðu Íslands innan Evrópusambandsins. Þannig að það er ekki neinn skortur á framboði af umræðu. Mér hefur stundum fundist reyndar að það væri talsverður skortur á eftirspurn eftir þessari umræðu en það er önnur saga. Þessi mál hafa verið mikið rædd. Það hefur mjög margt skýrst. Okkur eru margir kostir betur ljósir núna en áður. Aðalatriðin eru auðvitað alveg orðin ljós og þau munu ekki breytast í samningaviðræðunum. Við vitum nokkurn veginn hvað upp úr pottinum kemur þannig að sú röksemdafærsla að það að leggja fram umsókn sé aðferð við að fá vita hvað okkur verði boðið upp á, gengur að mínu mati ekki upp. Mér finnst sú hugmynd að sækja um eingöngu til að sækja um, í þeim tilgangi að skýra málin, vera miklu líkari því sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason orðaði það, þetta er einhvers konar pólitískt bjölluat. Það að láta opna fyrir sér dyrnar án þess að maður ætli nokkuð að fara inn. Ég held að hæstv. ráðherra hafi átt kollgátuna og ef það er ætlunin að leggja fram beiðni um samningaviðræður við Evrópusambandið á þeim grundvelli þá erum við að leika undarlega leiki sem ég held að eigi almennt talað ekki við hjá siðuðum þjóðum. Það hlýtur auðvitað að vera þannig að þeir sem ætla sér að ganga til viðræðna við Evrópusambandið gera það af fullri alvöru. Það sem við lögðum til á sínum tíma þegar þessi mál voru upphaflega rædd í vor var þingsályktunartillaga sem Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn urðu sammála um og gekk í sem skemmstu máli út á að ef til þess kæmi að mögulega færu menn í viðræður við Evrópusambandið um aðild ætti að gera það með þeim hætti að fara mjög rækilega yfir málin, setja saman greinargerð um mikilvægustu hagsmuni okkar, vinna vegvísi, svo ég noti það hugtak aftur, að mögulegri aðildarumsókn sem tæki til umfjöllunar um öll álitamál varðandi upphaf aðildarviðræðna o.s.frv. Í sjálfu sér má segja sem svo, vilji maður vera mjög sanngjarn, að það plagg sem liggur fyrir núna, álit meiri hluta utanríkismálanefndar, sé tilraun til að setja upp vegvísi að því hvernig við gætum staðið að því að fara í slíkar viðræður. Það má segja að að þessu leyti sé málið nokkuð skýrara en það var þegar tillagan var lögð fram. Ég tek undir það að álit meiri hluta utanríkismálanefndar sé vel unnið plagg. Það er ítarlegt og greinargott á margan hátt. Það ber þess hins vegar mikil merki að það er tilraun til að bræða saman mjög ólík sjónarmið, enda liggur það fyrir að þeir stjórnmálaflokkar sem bera ábyrgð á þessari tillögu og standa að henni í meginatriðum hafa mjög skiptar skoðanir á því hvernig eigi að vinna gagnvart Evrópusambandinu. Við vitum að Samfylkingin, sem er burðarásinn í þessari tillögu, hefur verið eindregið þeirrar skoðunar á undanförnum árum að skilyrðislaust eigi að ganga til samningaviðræðna við Evrópusambandið. Hún hefur eins og allir aðrir slegið varnagla varðandi tiltekin hagsmunamál Íslands en engu að síður hefur Samfylkingin haft þetta mjög eindregið á stefnuskrá sinni. Vinstri grænir hafa hins vegar gengið allra flokka lengst í andstöðu sinni við Evrópusambandið. Það er ekki þannig að þeir hafi viljað sérstaklega opna á einhverjar slíkar viðræður. Þeir hafa sagt sem svo, ef ég hef skilið þessar ályktanir þeirra rétt, að ef til þess kemur þurfi að útkljá málið í þjóðaratkvæðagreiðslu og um það er í sjálfu sér ekki mikill ágreiningur, hygg ég, en þar hefur hins vegar andstaðan verið langsamlega grimmust. Þegar við vorum að ljúka skýrslu Evrópunefndarinnar vorið 2007 tókst samstaða milli Sjálfstæðisflokksins og VG um minnihlutaálit varðandi afstöðuna til Evrópusambandsins. Hins vegar herti VG mjög á afstöðu sinni til að undirstrika m.a. sérstöðu sína gagnvart Sjálfstæðisflokknum og lagði til að gengið yrði enn þá lengra og sagði sem svo að EES-samningurinn væri langt frá því að vera gallalaus, byggðist um of á forræði Evrópusambandsins, og að það gæti þjónað hagsmunum Íslands betur en ESB-aðild að þróa EES-samninginn í átt til einfaldari tvíhliða ramma um viðskipti og samvinnu. Með öðrum orðum, sú samrunaþróun, eða Evrópuþróun, sem hófst með tilkomu EES-samningsins í upphafi 10. áratugar síðustu aldar var að mati VG ekki hin æskilega niðurstaða heldur bæri að þróa þetta í þveröfuga átt við það sem lagt er til með þessari tillögu. Það var í raun og veru verið að leggja til einhvers konar 180° beygju í gagnstæða átt við stefnumótunina sem hér liggur fyrir. Þess vegna er mjög eðlilegt að þegar við lesum þetta plagg sjáum við margt í því sem er þannig að menn eru greinilega mjög efins. Það birtist líka í upphaflegu tillögunni þar sem, eins og hér hefur verið nefnt, er talað um að málsaðilar áskilji sér rétt til að fylgja samningsniðurstöðunni eða tala gegn henni. Það er að mínu mati mjög undarlegt ef þeir sem taka þátt í samningaviðræðum hafa ekki skuldbundið sig til að hlíta niðurstöðunni. Málsaðilar er hugtak sem er notað í þessu sambandi en hlýtur að þýða ríkisstjórnin því að það er ríkisstjórnin sem auðvitað ber ábyrgð, eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði í umræðunum, þó að það verði vitaskuld reynt, geri ég ráð fyrir, að hafa gott samstarf við Alþingi og raunar kveðið á um það í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar, en það breytir ekki því að ábyrgðin og forræðið verður hjá utanríkisráðherra. Þess vegna væri það mjög sérkennilegt ef málsaðili, ríkisstjórnin, sem kæmist að tiltekinni niðurstöðu, t.d. að leggja samning fyrir þjóðina og Alþingi, mundi ekki fylgja þeirri niðurstöðu eftir. Ég er alveg sannfærður um að Evrópusambandið mundi aldrei undirrita slíkan samning. Evrópusambandið mundi auðvitað ætlast til þess að ríkisstjórn sem gerði samninginn væri tilbúin til að fylgja honum eftir, því það er auðvitað svo að samningaviðræður sem þessar eru í eðli sínu flóknar og erfiðar og menn munu ekki leggja fram þá vinnu og það pólitíska kapítal, ef ég má orða það svo, sem þessu fylgir ef ekki væri alveg skýrt af hálfu þeirra sem við væri að semja að þeir fylgdu þá samningsniðurstöðunni. Þetta er svipað og maður gæti ímyndað sér ef verkalýðshreyfing og vinnuveitendur væru að semja og annar hvor samningsaðilinn segði eftir að búið væri að skrifa undir samninga: Við erum ekki endilega vissir um að við munum fylgja þessu eftir og reyna að fá þetta samþykkt í okkar baklandi. Það sjá auðvitað allir í hendi sér að svona geta menn ekki unnið. Þess vegna er ákvörðun um að fara til Brussel með ásetning um að reyna að freista þess að ná samkomulagi og vera þá tilbúinn til að bera á því alla pólitíska ábyrgð. Eitt atriði hefur lítið borið á góma í þessari umræðu sem að mínu mati hefur þó verið bæði málefnaleg og góð og það er kostnaðurinn við umsóknina sjálfa og það mikla álag sem umsóknarferlið og vinnan við umsóknina mun hafa í för með sér fyrir okkar litla og veikburða stjórnkerfi. Það hefur oft verið rætt um þann kostnað sem íslenski ríkissjóðurinn verður fyrir ef við verðum aðilar að Evrópusambandinu. Ef ég man rétt var verið að tala um að nettókostnaður gæti verið á bilinu 10–12 milljarðar kr. fyrir okkur. Þá munu menn svara sem svo að á móti komi einhver annar ávinningur sem þjóðin hefur af þessu. En út af fyrir sig held ég að þetta hafi ekki verið vefengt. Hagfræðistofnun Háskóla Íslands komst að þessari niðurstöðu og það er rakið meðal annars í skýrslu Evrópunefndarinnar hvernig að þeirri niðurstöðu var komist. Það er önnur saga. En hitt er mál sem við verðum líka að ræða og ræða algerlega opinskátt og það er bæði kostnaðurinn og álagið sem stjórnkerfið okkar verður fyrir meðan á samningaviðræðunum okkar stendur. Þegar þessi mál eru skoðuð verð ég að segja eins og er að það kemur mér dálítið mikið á óvart hvað þessi mál eru illa útskýrð. Það blasir til dæmis alls ekki við, hvorki við lestur kostnaðarumsagnar utanríkisráðuneytisins né þegar lesið er kostnaðarmat fjármálaráðuneytisins, hver hinn endanlegi kostnaður er. Það er greinilegt á öllu að verið er að reyna að draga úr því hver þessi kostnaður í rauninni verður með því að fela hann í alls konar hlutum til að hann komi ekki með eðlilegum hætti upp á yfirborðið. Fjármálaráðuneytið segir um þetta mál að matið sem það leggur á kostnaðinn sé bæði gróft og með mjög miklum skekkjumörkum. Þetta er ekki viðunandi. Það er ekki til það ómerkilega stjórnarfrumvarp sem lagt er fram á Alþingi að því fylgi ekki ítarlegt kostnaðarmat fjármálaráðuneytisins hverju sinni. Ráðherrar sem ekki ganga frá slíku sem fagráðherrar eru gerðir afturreka við ríkisstjórnarborðið með sín mál. Þannig var það að minnsta kosti. Í rauninni er það lögformleg skylda að slíkt kostnaðarmat liggi fyrir. Ég tel að það sé mjög gagnrýnisvert þegar við erum að taka ákvörðun, ekki síst á svona tímum, um að ganga til þessara viðræðna að ekki liggi fyrir mjög vel útfært og áreiðanlegt kostnaðarmat á þessu máli vegna þess að við erum ekki að tala um neina smápeninga. Ef við skoðum mat fjármálaráðuneytisins á þessu þá kemur það til dæmis fram að mat þeirra á kostnaðinum er að hann geti numið á þessu tímabili 2009–2012 alls tæplega milljarði kr. Það sem kallað er annar kostnaður utanríkisráðuneytisins er 300 millj. kr., kostnaður hjá öðrum ráðuneytum 100 millj. kr. og þýðingarkostnaður 590 millj. kr. Nú vil ég undirstrika það sem ég sagði að það er skoðun fjármálaráðuneytisins að mat utanríkisráðuneytisins sé gróft og með miklum skekkjumörkum. Ég vek líka athygli á því að í þessu mati eru undanskildir mjög stórir póstar. Það er til dæmis ekkert mat sérstaklega lagt í þessum kostnaðarliðum af hálfu utanríkisráðuneytisins á ferðakostnað. Þess vegna er líklegt að reikna megi með mjög miklum skekkjumörkum þar. Það er ekkert sérstakt mat lagt á hjá utanríkisráðuneytinu um sérfræðiþjónustu sem þurfi að kaupa. Það er talað um það í mati fjármálaráðuneytisins að þessi kostnaðarliður geti verið mjög umtalsverður. Utanríkisráðuneytið nálgast þessi mál þannig að þeir reyna að ímynda sér að það megi meira og minna leysa þau með því að færa fólk til í verkefnum, bæði í stofnunum og í ráðuneytum varðandi allan undirbúning þannig að fólk sem núna starfar að einhverjum tilteknum málaflokkum innan ráðuneytanna og í stofnunum sem heyra undir þessi ráðuneyti og láta sig þessi mál sérstaklega varða, megi flytja til. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir væntanlega að um það verði tekin ákvörðun að einhver verkefni sem nú er verið að sinna í stofnunum - svo ég nefni stofnanir sem ég kannast aðeins við - eins og Matvælastofnun, Hafrannsóknastofnun, Matís eða einhverjum öðrum stofnunum sem starfa undir öðrum ráðuneytum en sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, þ.e. að þetta fólk hverfi frá verkefnum sínum í þrjú ár meira og minna til að sinna því að undirbúa samningaviðræðurnar við Evrópusambandið. Með öðrum orðum þá er verið að taka um það pólitíska ákvörðun án þess að það sé sagt berum orðum að hverfa frá einhverjum verkefnum sem unnið er að nema menn séu þá að segja að það sé svo létt og lítið vinnuálag í þessum stofnunum og ráðuneytum að menn geti nú bara bætt þessu einfaldlega á sig. Ég þekki það vel til í stjórnsýslunni, hjá Stjórnarráðinu og stofnunum þess að ég veit að þar er fólk að vinna hörðum höndum og það er í raun verið að tala um að færa fólk úr þessum verkefnum. Þetta vitum við auðvitað að er algerlega óraunhæft. Fiskifræðingarnir sem meta stærð fiskstofnanna munu ekki hætta því til að undirbúa umsóknina úti í Brussel. Fólkið hjá Matvælastofnun sem fylgist með öryggi matvæla hættir ekki að fylgjast með því til að vinna að undirbúningi varðandi umsóknina í Brussel. Það er ekki þannig. Þetta er bara dulinn kostnaður sem er verið að reyna að sópa undir teppið, láta eins og menn hafi ekki tekið eftir honum, ekki orðið varir við hann til að þetta mál líti eitthvað betur út. Sumir segja kannski að þetta sé allt saman aukaatriði, að þetta séu ekki stóru málin í þessari stórkostlegu sýn að gerast aðili að Evrópusambandinu. En ég vil segja að þegar við erum að tala um beinharða peninga upp á 1 milljarð kr. að mati fjármálaráðuneytisins með miklum skekkjumörkum, grófa nálgun og þegar við bætum síðan við allri þeirri óvissu sem ég var að rekja þá eru þetta þó peningar, sérstaklega hjá þjóð sem býr núna við það að við erum að skera niður, að hækka skatta, leggja byrðar á almenning og fyrirtæki af ástæðum sem öllum eru ljósar. Það er til dæmis ljóst að í dag er staðan sú að við erum varðandi okkar þýðingarvinnu sem er nauðsynleg vegna samningsins um Evrópska efnahagssvæðið langt á eftir. Við eigum mikla vinnu óunna við að þýða gerðir og tilskipanir Evrópusambandsins sem við erum að lögtaka. Það er búið að fjölga mikið starfsfólki í þýðingarmiðstöð utanríkisráðuneytisins og eins og ég les út úr þessum umsögnum utanríkisráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir því að ráða þurfi 24 þýðendur til viðbótar og umfang þýðingar sé samtals 30–50 þúsund blaðsíður. Af því að hér er rithöfundur inni væri hægt að margfalda þetta og átta sig á því að þetta eru kannski, eigum við að segja, svona 100 myndarlegar skáldsögur þó ég sé ekki að segja að tilskipanir Evrópusambandsins séu skáldsögur. En það er dálítið áhugavert hvernig utanríkisráðuneytið nálgast svo þetta verkefni upp á 30–50 þúsund blaðsíður með 24 viðbótarþýðendum. Nú ætla ég að leyfa mér, með leyfi virðulegs forseta, að vitna beint í það sem segir í áliti utanríkisráðuneytisins: „Í því samhengi er rétt að hafa í huga að með þessu verkefni mun skapast atvinna fyrir háskólamenntaða stétt þýðenda en auk þess má nefna að sú staðreynd að ESB mun við mögulega aðild Íslands þurfa á sérhæfðri túlka- og þýðendaþjónustu að halda á íslensku kallar á það að íslenskir háskólar skipuleggi nám á þeim sviðum sem skapa mun aukin tækifæri fyrir tungumálamenntað fólk.“ Af því að ég er gamalreyndur þingmaður sem hefur stundum fjallað um atvinnumál þá hefði þetta heitið í þeim kokkabókum átak til atvinnusköpunar og er út af fyrir sig ekki ómerkilegra en margt annað í þessum efnum. En þetta er ég bara að draga fram þó ég geri ráð fyrir því að margir munu reyna að blása á þetta og telja að þetta ekki mikið mál. Ég vil hins vegar draga fram að það liggur þá fyrir að við erum að tala um væntanlegan lágmarkskostnað upp á milljarð kr. og væntanlega með öllum þessum skekkjum, með öllu því sem verið er að sópa undir teppið erum við að tala um miklu hærri upphæðir og síðan að því frátöldu, sem ég nefndi lauslega áðan, mun auðvitað skapast gríðarlegt álag í stjórnkerfinu. Við erum að fara inn á brautir sem við þekkjum ekki vel og það þarf að vinna upp þessa þekkingu, afla hennar og það skapar gífurlega mikið álag í stjórnkerfinu. Ég þekki það sjálfur. Við erum með tiltölulega lítil ráðuneyti þar sem bara sumarleyfistími og slíkt skapar mikið álag og gerir það að verkum að ýmis verkefni frestast. Því sjáum við þegar svona er verið að gera að það mun hafa heilmikið í för með sér fyrir stjórnsýsluna í landinu. Virðulegi forseti. Ég hef sérstaklega velt fyrir mér í þessu sambandi því sem snýr að sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar. Þar er margt í sjálfu sér spaklega sagt og reynt, svona eins og hæstv. utanríkisráðherra hefði kannski orðað það, að róa fyrir allar víkur til að tryggja að engu sé gleymt þegar verið er að fjalla um hvaða hagsmuni menn eigi að verja, hvað menn verði að tryggja þegar gengið er til viðræðna við Evrópusambandið. Það er farið mjög nákvæmlega yfir það hvaða verkefnum til dæmis í sjávarútvegsmálum menn þurfi að sinna, hvaða hagsmunum í landbúnaðarmálum við eigum að sinna. Ég verð að segja eins og er að þegar maður les þetta þá finnst mér einhvern veginn að ekki sé verið að tala um þetta Evrópusamband sem við erum vanir að tala um og köllum því orði því að það sem verið er að tala um í þessu sambandi er ekki Evrópusambandið sem staðsett er úti í Brussel. Þetta hlýtur að vera eitthvert allt annað Evrópusamband. Það er eins og við séum ekkert að sækja um aðild að ESB í Brussel eins og við höfum talað um heldur eitthvert allt annað Evrópusamband sem lýtur allt öðrum pólitískum lögmálum sem eru með allt aðrar „interessur“. Nú hef ég nokkrar áhyggjur af því að þegar hæstv. utanríkisráðherra skrifar bréfið sitt til Brussel og biður um áheyrn hjá því æruverðuga valdi þar úti að þá verði addressan á bréfinu röng, hún verði ekki Berlaymont, 200 Wetstraat/Rue de la Loi - nú vona ég að menn fyrirgefi minn franska framburð sem ég lærði fyrir 35 árum hjá Bryndísi Schram og verður ekki á hennar reikning skrifað þó þetta sé ekki mjög vel fram borið - heldur verði þá addressan einhver allt önnur því hér er verið að fjalla um hlutina með allt öðrum hætti en við þekkjum í rauninni í Evrópustefnunni í sambandi við sjávarútvegsmálin og landbúnaðarmálin og ætla ég að fara yfir það fáeinum orðum. Á blaðsíðu 15 í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar er sagt sem svo, með leyfi virðulegs forseta: „... meiri hlutinn telur að með þessu“ - sem vísað var til, svona almenn stefnuyfirlýsing - „megi tryggja að breytingar sem verða á fiskveiðistjórn hér á landi verði að undirlagi íslenskra stjórnvalda og áhrif landsins aukist á þessu sviði í Evrópusamstarfi. Þá verði forræði þjóðarinnar tryggt yfir sjávarauðlindinni og þannig búið um hnútana að framlag sjávarútvegsins til efnahagslífsins haldist óbreytt.“ Þetta eru gríðarlega háleit markmið. En eru þessi markmið eitthvað nálægt veruleikanum sem við erum að fjalla um? Er líklegt að við getum tryggt að þær breytingar sem verða á fiskveiðistjórn hér á landi verði að undirlagi íslenskra stjórnvalda þegar við erum komin undir hina sameiginlegu sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins? Er líklegt að við getum tryggt aukin áhrif okkar á framkvæmd sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins eða að forræði þjóðarinnar verði tryggt yfir sjávarauðlindinni? Allir sjá auðvitað að þetta er kafli sem markast af fullkominni óskhyggju. Það er til dæmis talað um í þessu sambandi að það væri raunhæft að lögsaga okkar verði skilgreind sem sérstakt íslenskt fiskveiðistjórnarkerfi. Þetta er dálítið kunnuglegt. Þetta hafa menn reynt að segja áður. En það er margbúið að fara yfir þetta og meira að segja í skýrslu Evrópustefnunefndarinnar og þar er vakin athygli á því að þessir möguleikar, að skilgreina fiskveiðilögsöguna sem sérstakt fiskveiðistjórnarsvæði sem lúti okkar stjórn, geti byggst á tveimur tegundum sérstakra stjórnunarsvæða, annars vegar er um að ræða líffræðilega viðkvæm svæði og dæmin sem menn nefna eru mjög takmörkuð svæði, mjög skilgreind takmörkuð svæði. Það er alveg ljóst, eins og bent er á í þessari skýrslu, að þetta gæti átt við um tiltekin afmörkuð svæði við Ísland en alls ekki íslenska landgrunnið né íslensku efnahagslögsöguna því að auðvitað er ekki hægt að færa fyrir því rök að það sé í heild líffræðilega viðkvæmt svæði sem við erum búin að stunda veiðar á með ýmsum veiðarfærum öldum saman. Það liggur í augum uppi. Við erum væntanlega að tala hér um þá einhver hólf, svipuð hólf og við erum með hér og þar í lögsögu okkar en annað ekki. Síðan er hitt sem gæti þá átt við um þetta sem hér er verið að leggja til. Það er það sem kallast sérstök stjórnarsvæði sem byggjast á efnahagslegum og landfræðilegum aðstæðum. Dæmin um slíkt í Evrópusambandinu byggjast á hafsvæðum sem eru við mjög afskekkt, einangruð lítil lönd þar sem er óhagsætt veðurfar, efnahagslífið háð örfáum tegundum framleiðsluvara og svo framvegis. Við erum að tala hér um skínandi fátæk svæði. Það á auðvitað ekki við um Ísland. Í þessum óskhyggjukafla er líka talað um að mikilvægt sé að Íslendingar fari með samningsforræði við stjórn veiða úr deilistofnum. Þetta vitum við líka að á sér ekki stað. Það er margföld reynsla fyrir því. Evrópusambandið fer með samningsumboð og algjört forræði varðandi þessa deilistofna fyrir þau lönd sem eru aðilar að Evrópusambandinu. Ég hef sjálfur setið fundi þar sem sjávarútvegsráðherrar Evrópusambandsins hafa verið og þeir lúta bara valdboði og hneigja sitt höfuð þegar sjávarútvegsstjóri Evrópusambandsins talar fyrir þeirra hönd í þessum málum. Það er bara þannig. Við eigum stöðugt samskipti við Evrópusambandið, ekki einstök lönd Evrópusambandsins, þegar verið er að fjalla um svokallaða deilistofna á hverju einasta ári þannig að fyrir þessu er margföld reynsla. Nákvæmlega sama gildir þegar við ræðum um að við getum ef til vill fengið einhverja undanþágu varðandi svigrúm fyrir erlendar útgerðir eða fjárfesta hér á landi. Þessu er slegið þarna fram. Það liggur líka fyrir að þetta er slíkt grundvallaratriði í Evrópusambandslöggjöfinni, þ.e. frelsi til þess að fjárfesta yfir landamæri, að ljóst er að það er úti á túni enda er um leið þegar nánar er lesið í þessu áliti meiri hlutans dregið mjög í land og sagt: „Kannski verðum við að ná þessu með öðrum aðferðum. Kannski verðum við að gera það með einhverjum þeim aðferðum sem þar eru nefndar og eru þær aðferðir sem Bretar hafa beitt til þess að reyna að búa til einhverja byggðafestu varðandi sjávarútveginn við Bretland. En allir vita auðvitað að það hefur verið til lítils og nánast algjörlega óbrúklegt mál. Megingallinn við álit meiri hluta utanríkismálanefndar í sambandi við landbúnaðarmálin er að þar er aðalatriðinu sleppt. Þar er því sleppt sem er kjarni málsins þegar kemur að landbúnaðinum og er á vissan hátt ástæðan fyrir því að sumir hv. þingmenn tala um að aðild að Evrópusambandinu geti lækkað hér matvöruverð. Það er sú staðreynd að daginn sem við gerumst aðilar að Evrópusambandinu er tollvernd gagnvart íslenskum landbúnaði lokið. Þetta er grundvallaratriði. Við erum að vísu núna með matvælafrumvarp frá hæstv. ríkisstjórn sem gengur út á það að innleiða matvælalöggjöfina. En það er gert hins vegar með þeim hætti að svína á matvælalöggjöf Evrópusambandsins og hverfa frá því eða taka ekki tillit til þess sem er aðalatriðið í þeirri matvælalöggjöf. En látum það liggja á milli hluta. Hitt er það að í þessu áliti er skautað fram hjá aðalatriði málsins sem er það að tollverndin fellur niður. Þess vegna er það svo að í raun er þessi kafli býsna fátæklegur að þessu leytinu. Það er ekki fjallað um þetta atriði. Hins vegar er velt upp ýmsum möguleikum á því að við getum skilgreint landbúnað okkar sem einhvers konar heimskautalandbúnað eins og gerðist í Finnlandi. En afleiðingin fyrir finnskan landbúnað varð ekki mjög burðug og þegar tekið er tillit til þess að við Íslendingar búum við mjög mikla tollvernd er alveg ljóst að okkar landbúnaður færi mjög illa. Á sínum tíma var farið mjög ítarlega yfir þessi mál í skýrslu þáverandi hæstv. utanríkisráðherra Halldórs Ásgrímssonar um stöðu Íslands í Evrópusamstarfi og þar var komist að klárri niðurstöðu um þetta, um nánast allar tegundir landbúnaðar, að sá landbúnaður mundi ekki standast þá miklu áraun sem yrði ef Íslendingar gerðust aðilar að Evrópusambandinu. Það er sama hér varðandi sjávarútveginn að þar er ýmsu slegið fram en síðan dregið dálítið í land þegar þeir sem skrifa þennan texta hafa áttað sig að þetta er kannski ekki líklegt til að standast. Ég vil til dæmis vekja athygli á þessum orðum í álitinu, með leyfi virðulegs forseta: „Á sama hátt telur meiri hlutinn ríka ástæðu til að kannað verði til hlítar hvort sérákvæði Rómarsáttmálans um eyjar og héruð sem eru í mikilli fjarlægð frá meginlandi Evrópu geti átt við um stöðu Íslands. Telur meiri hlutinn að sérstaða Íslands geti átt ýmislegt sameiginlegt með þeim fjarlægu eyjum og héruðum, sbr. ákvæði 299. gr. Rómarsáttmálans,“ - en síðan er varnaglinn sleginn - „þótt hafa verði í huga að félags- og efnahagsleg staða Íslands er ólík þeim svæðum sem ákvæðið á við um.“ Þetta er auðvitað kjarni málsins. Það er ekki verið að tala um landsvæði eins og okkar í þessari tilteknu ívitnuðu grein Rómarsáttmálans. Það er verið að tala um fátæk héruð þar sem aðstæður eru ólíkar okkar. Með öðrum orðum, þegar við tölum um þessa tvo meginþætti, sjávarútvegsmálin og landbúnaðarmálin, er alveg ljóst að sú umfjöllun byggir á hreinni óskhyggju. Vegvísir sem byggist á óskhyggju þegar menn fara af stað í samningaviðræður er ekki mjög líklegur til þess að skila árangri. Við munum þá fara fram með hugmyndir sem við vitum fyrir fram innst inni að verða slegnar út af borðinu á fyrsta fundi og það tel ég að sé mjög slæmt. Virðulegi forseti. Vandinn við Evrópusambandsmálin er sá að gríðarlegt ósætti ríkir um það mál. Við þekkjum að þetta ósætti hefur komið fram í umræðunum í dag og í hvert skipti sem þessi mál hefur borið á góma og það er grundvallarágreiningur um þessi mál milli flokka, jafnvel innan flokka, og meðal þjóðarinnar. Þetta hefur glögglega komið fram í hvert skipti sem hefur hert á umræðunni um Evrópusambandsmálin. Þess vegna tel ég að það skipti gríðarlega miklu fyrir okkur þegar þessi mál ber hér á góma og þegar við reynum að taka ákvarðanir um það hvernig við ætlum að haga okkar samstarfi í Evrópusambandinu að við reynum að vanda okkur sem best og reynum eins og við getum að skapa sem mesta sátt um Evrópumálin þegar við leggjum af stað í þá vegferð sem ríkisstjórnin vill að við gerum með því að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Þess vegna er það að mínu mati algjört grundvallaratriði að áður en við göngum til þessara viðræðna - verði það niðurstaða þingsins að það verði gert - að þá tel ég að það sé algjört grundvallaratriði að áður en það gerist verði leitað eftir, við getum sagt, samningsumboði þjóðarinnar til þess að árétta hver sé skoðun þjóðarinnar í þessum efnum vegna þess að að mínu mati væri það mjög vont verklag ef við legðum af stað með aðildarumsókn til Evrópusambandsins til dæmis í blóra við vilja þjóðarinnar. Það væri ekki gott upphaf þessarar miklu vegferðar og gæti örugglega haft ýmislegt illt í för með sér. Þess vegna skiptir miklu máli að til staðar sé mjög skýrt umboð áður en verður farið af stað í hugsanlegar aðildarviðræður. Þannig fengi þjóðin sjálf að ákveða hvort lagt verði af stað í þessa miklu ferð. Ég trúi því ekki að að minnsta kosti þeir sem tala því máli að þjóðin þurfi að fá að vera með í ráðum frá upphafi leggist gegn þessari tillögu. Þetta er eðlileg lýðræðisleg tillaga sem ég trúi að þingið muni að lokum staðfesta. Ég er sammála hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni um að það sé örugglega og klárlega pólitískur meiri hluti fyrir þessu. Það er einungis spurning um það hvort ríkisstjórninni muni takast að beygja menn til fylgis við það að hafna þessari tillögu. Það mun koma í ljós einhvern tíma í næstu viku þegar við greiðum um þetta atkvæði væntanlega ef umræðu verður þá lokið. En fyrr kemur það auðvitað ekki í ljós. Ég trúi því að í rauninni sé um þetta pólitískur meiri hluti. Hitt er að þegar menn leggja síðan af stað í þessar samningaviðræður, þó að þeir fari af stað með þessi óraunhæfu draumórakenndu markmið í stórum málaflokkum eins og sjávarútvegsmálum og landbúnaðarmálum, alveg eins og ég hef rökstutt hérna í máli mínu, þá er það auðvitað þannig að ef niðurstaða næst og menn koma heim með samning sem þeir vilja að verði samþykktur er langsamlega eðlilegast að það verði gert eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, hefur sagt, þ.e. með því að leggja hann fyrir þingið og að lokum verði það síðan þjóðin sem staðfesti hann með sinni ákvörðun. Þannig hafa menn almennt gert þetta. Þannig var þetta gert til að mynda í Noregi, og þess vegna felldu Norðmenn slíkan samning. Þeir höfðu lokasvarið. Þetta er ekki spurning um hvort þjóðaratkvæðagreiðslan eigi að vera ráðgefandi eða ekki. Þjóðin hlýtur að hafa síðasta orðið. Það er dálítið skrýtið að hlusta á umræður um að ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla geti gegnt sama hlutverki. Af hverju er hún þá ráðgefandi? Er það ekki þannig að ef menn ætla að taka fullt tillit til þjóðarinnar þá hljóti sú þjóðaratkvæðagreiðsla að vera í eðli sínu bindandi? Það er eðlilegast. Við vitum líka að það þarf að breyta stjórnarskránni. Aðild að Evrópusambandinu mun fela í sér valdaafsal, fullveldisafsal. Um það er í raun enginn ágreiningur. Menn hafa margoft rætt um það hvernig þyrfti að breyta stjórnarskránni og textar hafa verið settir niður á blað sem við höfum rætt hér í þinginu. Það er alveg ágreiningslaust. Í sjálfu sér má deila endalaust um réttmæti þessa. En kjarni málsins er sá að það þarf að breyta stjórnarskránni og við vitum að samkvæmt stjórnarskránni í dag þarf að staðfesta síðan á tveimur þingum. Ég held þess vegna, yrði það niðurstaðan að fara í þessar viðræður og yrði það niðurstaðan að samningur fengist sem ríkisstjórn á þeim tíma vildi fá staðfestan, að þá væri þetta eðlilegasta verklagið. Virðulegi forseti. Ég hef nú farið yfir nokkur atriði sem mér finnst máli skipta í sambandi við Evrópumálin. Ég hef verið að reyna fremur að einskorða mig við umræðu sem ekki hefur átt sér stað fram að þessum tíma. Ég hef farið nokkuð rækilega yfir ýmislegt sem mér finnst vera vanreifað í bæði áliti utanríkisráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins varðandi kostnað við aðildarumsóknina, það álag sem verður í stjórnkerfinu, þær hugsanlegu breytingar sem verða á starfi einstakra stofnana og ráðuneyta sem afleiðing af því að við erum að hefja þessa miklu vinnu. Aðalatriðið í mínu máli hefur snúið að þessum tveimur málaflokkum, sjávarútvegi og landbúnaði, vegna þess að ég tel að það felist allt of mikil óskhyggja og draumórakennt tal í áliti meiri hlutans að þessu leytinu. Þetta eru ekkert óeðlileg markmið. Það er ekkert óeðlilegt að við viljum verja það að við höfum forræði yfir okkar stofnum, að við höfum forræði yfir deilistofnunum, að við getum sjálf ráðið því hvernig við skipum okkar fiskveiðistjórn og það er einmitt af þeim ástæðum sem ég og margir fleiri hafa meðal annars verið andsnúnir því að ganga í Evrópusambandið vegna þess að við höfum ekki haft neina trú á því að við gætum viðhaldið þessu innan Evrópusambandsins og það er ekkert sem bendir til þess. Það þarf ekki sérstakar samningaviðræður til þess að leiða það fram. Það blasir svo við og hefur margoft komið fram í þeirri vinnu sem þegar hefur verið unnin. Nákvæmlega sama máli gegnir um landbúnaðinn. Þar er skautað fram hjá því sem er aðalatriði málsins, sem er kjarni málsins, að um leið og við göngum í Evrópusambandið verðum við að hverfa frá þeirri miklu tollvernd sem við höfum. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því að annar stjórnarflokkurinn, VG, Vinstri grænir, hefur á undanförnum missirum mjög talað um að það þurfi að auka tollvernd gagnvart landbúnaði. Í þau skipti sem við höfum rætt matvælalöggjöfina á þinginu þá hefur það verið eitt kjarnaatriðið í málflutningi VG að meðal annars væri ekki nægilega vel séð fyrir tollverndinni gagnvart íslenskum landbúnaði. Ég er að vísu ekki sammála því. En þetta er þeirra skoðun. Mér er ekki kunnugt um að hún hafi breyst. Þess vegna hefur það vakið mikla undrun hjá mér hversu menn eru tilbúnir á þeim bæ þrátt fyrir allt að undirgangast þessa vegferð sem verið er að leggja í til þess að treysta, til þess að tryggja sér aðgöngumiða og fá leyniorðið sem gerði þeim kleift að komast inn í ríkisstjórnarherbergið.

Frú forseti. Hv. þingmaður kom inn á mjög athyglisverðan punkt, sem var vöruverð sem töfrasprotaaðdáendur, hv. þingmenn sem trúa á Evrópusambandið, eru sífellt að tala um og hann sagði - og talaði þá væntanlega af reynslu sem fyrrverandi hæstv. landbúnaðarráðherra - að þetta byggist á því að tollar verði felldir niður gagnvart landbúnaði. Nú hafa menn mikið rætt, og hv. þingmaður gerði það líka, um kostnað og álag á stjórnsýsluna meðan á ferlinu stendur en spurningin er um kostnaðinn eftir að gengið er í Evrópusambandið. Hvað það er metið mikið, hvað það er mikill kostnaður, hvort hv. þingmaður viti hvað það er mikill kostnaður og hvernig hann er í samhengi við það sem mundi kosta að við niðurgreiddum sjálf fyrir landbúnaðinn það sem um er að ræða, þ.e. felldum niður alla tolla og bættum bændum það upp með sama styrkjakerfi og Evrópusambandið og gætum þar af leiðandi náð þessu vöruverði niður án þess að ganga inn í Evrópusambandið. Þar með væri horfinn sá töfrasproti Harrys Potters sem ég hef sagt að hv. þingmenn sem eru aðdáendur Evrópusambandsins séu stöðugt að sveifla.

Virðulegi forseti. Ég verð að svara dálítið eftir minni en eins og ég best man þetta var talið á sínum tíma að mati Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands að kostnaðurinn við aðildina að Evrópusambandinu gæti verið 10–12 milljarðar kr. árlega. Margt hefur breyst síðan. Við erum væntanlega ekki með sömu þjóðarframleiðslu og við vorum þegar þessi útreikningur var gerður en það hefur líka ýmislegt breyst í Evrópusambandinu. Það hefur stækkað og kostnaðurinn við rekstur þess er orðinn meiri þannig að við getum væntanlega talað um að kostnaðurinn yrði á þessu bili. Ég mundi hins vegar ekki mæla með því að við gengjum í að aflétta þeirri innflutningsvernd sem landbúnaðurinn hefur nú og taka í staðinn upp þessar greiðslur. Ég held að um það sé ekkert pólitískt samkomulag, auk þess að eins og sakir standa núna í ríkisfjármálum geri ég ekki ráð fyrir því að um það geti orðið nein niðurstaða. En þetta er kannski fyrst og fremst af tilraun hálfu hv. þingmanns til að vekja athygli á þeirri þverstæðu sem er í þessari umræðu um Evrópumálin.

Frú forseti. Það er einmitt þess vegna sem ég vakti athygli á þessu. Ég hef ekki heyrt þessu sjónarmiði mikið haldið á lofti í umræðunni í dag og ég vil þá líka spyrja um hinn töfrasprotann, sem er lægri vextir. Nú er það þannig að þegar einhver borgar vexti er einhver annar sem fær þá. Við Íslendingar höfum haft allt of lítinn sparnað og allt of mikla eyðslu. Hvernig heldur hv. þingmaður að það virki á íslenska lántakendur þegar þeir geta farið að taka evrulán, með miklu lægri vöxtum væntanlega eins og er verið að lofa, og hvort sparnaðurinn muni þá aukast - sem er náttúrlega þverstæða - eða hvort eyðsla muni aukast og hvaða afleiðingar það hafi til langtíma, upp á væntanleg gjaldþrot, yfirfjárfestingu og annað slíkt?

Virðulegi forseti. Það er ljóst mál að ef peningar væru ódýrari mundi það að öðru jöfnu leiða til meiri eftirspurnar eftir þeim. Við þurfum í sjálfu sér að reyna að gera peningana ódýrari til að koma af stað virkara efnahagslífi hjá okkur þannig að miklir hagsmunir eru í því fólgnir að lækka vextina. Hins vegar mega menn ekki gleyma því að til þess að við fengjum evruvexti, eða vexti eins og tíðkast á evrusvæðinu, erum við væntanlega að tala um margra ára feril. Við erum svo fjarri því að uppfylla þau skilyrði sem við þurfum að uppfylla áður en við getum orðið aðilar að myntbandalaginu að það er ekki nein lausn á því sem við erum að fást við núna. Svo má ekki gleyma einu. Það er að í þessari kreppu, sem er líka evrópsk kreppa, hefur vaxtamunurinn aukist milli þeirra ríkja sem eru öflugust innan Evrópusambandsins og hinna sem standa veik. Það hefur verið mat margra hagfræðinga að á meðan peningar voru alls staðar fáanlegir á lágum vöxtum út um allan heim - sem varð náttúrlega að lokum banabiti fjármálakerfisins hér - hafi vaxtamunurinn verið óeðlilega lítill en hann er hins vegar orðinn mjög mikill núna. Ef við tökum dæmi um lönd eins og Þýskaland eða Frakkland og berum þau svo saman við Grikkland, Spán eða Ítalíu þá er himinhrópandi vaxtamunur á milli þessara landa.

Virðulegi forseti. Mikið hefur verið rætt um þessa tillögu sem liggur fyrir þinginu. Það er hásumar, sólin skín, spáð er góðu veðri á morgun og alla helgina og hér erum við í næturvinnu að tala um þessa þingsályktunartillögu á meðan heimilin í landinu brenna, á meðan fjölskyldurnar í landinu eru örvæntingarfullar yfir afborgunum næstu mánaða. Frú forseti. Þetta er algerlega til skammar, þessi forgangsröðun, hvernig þessi ríkisstjórn fer með sína eigin landa. Asinn er svo mikill við að komast á lendur Evrópusambandsins að ríkisstjórnin hefur ekki tíma til að hugsa um sitt eigið fólk. Í hvaða landi búum við eiginlega og hvernig stendur á þessu? Það er hásumar og hér erum við. Klukkan er að verða hálftíu á föstudagskvöldi. Við erum hér að ræða Evrópusambandið en ekki það sem skiptir máli. Framsóknarflokkurinn hefur samþykkt tillögu sem hefur verið mjög til umræðu og ég ætla að fara yfir á eftir ef mér vinnst tími til. En Evrópusambandsaðild er ekki tímabær núna. Sem þingmaður fæ ég senda fjölmarga pósta í hverri viku þar sem fólk spyr mig: Hvað á að gera í þessu landi? Hvernig á ég að fara að því að borga næstu afborgun? Þjóðþekkt fólk og óþekkt, fólk sem ég þekki og fólk sem ég þekki ekki. Ríkisstjórnin áttar sig ekki á því hvaða vanda við stöndum frammi fyrir. Þetta er áherslumálið sem skal keyrt í gegn. Það er hásumar, dagurinn er 10. júlí, takið eftir, 10. júlí. Þetta er til skammar. Ég hef aldrei talið eftir mér að vinna, enda stend ég hér og er stolt af því að geta gert íslensku þjóðinni gagn. Það eru áherslurnar á málinu sem ég gagnrýni, það er flýtimeðferðin sem er gagnrýni verð og er þessari ríkisstjórn til skammar, sérstaklega í ljósi þess að hún stendur ekki einu sinni einhuga að málinu. Hér er minnihlutastjórn - ef fólk hefur ekki áttað sig á því. Hér þarf ríkisstjórnin að sækja styrk sinn út í þingsal til stjórnarandstöðunnar í máli eftir máli. Minnihlutastjórn er starfandi í ýmsum málaflokkum því eins og við vitum er annar ríkisstjórnarflokkurinn margyfirlýstur Evrópuandstæðingur. Þannig var farið með flokkinn í gegnum kosningar. Formaður Vinstri grænna, hæstv. fjármálaráðherra, upplýsti í umræðunum í dag að hann hefði vitað fyrir fram að ef þessi ríkisstjórn ætti að halda velli eftir kosningar yrði þetta Evrópusambandsmál að vera á dagskrá ríkisstjórnarinnar. Formaðurinn hélt því leyndu fyrir kjósendum Vinstri grænna alveg fram á síðasta dag. Margir sem höfðu samband við mig, bæði fyrir og eftir kosningar, voru að íhuga að kjósa Vinstri græna af því að þeir voru eini stjórnmálaflokkurinn á Íslandi sem var búinn að gefa út þá yfirlýsingu að hann væri alfarið á móti ESB. Líklega hafa einhverjir þeirra látið til skarar skríða og kosið þann ágæta flokk. Stjórnmálaflokkurinn Vinstri grænn er góður flokkur og aðhyllist að mörgu leyti sömu kenningar og Framsóknarflokkurinn. Að mörgu leyti eru þetta mjög áþekkir flokkar. En í síðustu kosningabaráttu skildu leiðir að nokkru þar sem flokkurinn tók svo einarða afstöðu á móti ESB. Þetta er mjög athyglisvert, sérstaklega í ljósi þess sem hæstv. fjármálaráðherra sagði í dag, að hann væri að leyna kjósendur, og að sjálfsögðu það fólk sem var í framboði fyrir flokkinn, upplýsingum um hvað væri að brjótast í kolli hans. Jú, frami hans í pólitík, ráðherrastóllinn og ríkisstjórnarsamstarfið við Samfylkinguna gilti meira en umboðið sem hann fékk í kosningunum á fölskum forsendum. Þetta er hræðilega sorglegt mál, sérstaklega þegar við skoðum af hvaða rótum þessi stjórnmálaflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, er stofnaður af því að leiðir skildu fyrir 10 eða 12 árum þegar Samfylkingin var stofnuð, út af Evrópumálum. Þá var stofnaður nýr róttækur stjórnmálaflokkur. Nú eru þessir flokkar komnir saman í ríkisstjórn, eru búnir að mynda vinstri velferðarstjórn er mér sagt þó að ég sjái þess engin merki eins og ég hef kynnt mér og þekki velferðarstjórnir. En hæstv. fjármálaráðherra er kominn heim með flokkinn, heim í heiðardalinn, heim undir verndarvæng kratanna og er nánast með sömu stefnu og þeir miðað við það sem hefur komið hér fram, m.a. í Evrópumálum. En allt skal selt fyrir samstarfið og persónulegan metnað hæstv. fjármálaráðherra til að hafa ráðherrastólinn kláran fyrir sig. En svo vill til að hvorki Evrópusambandsaðildarumsóknin né Icesave-málið snýst um þessa ríkisstjórn og þaðan af síður um hæstv. fjármálaráðherra eða höfuð hans eða hvort honum er vært á þessum ráðherrastóli, eins og hann hefur gefið sjálfur í skyn í fjölmiðlum þá leggur hann sjálfan sig undir. Takk fyrir, góðir landsmenn, hann leggur sjálfan sig undir. Ég grínaðist með þetta um daginn og ég spurði líka hverjum væri ekki alveg sama þó að svo væri. En fólk verður að meta hvort svo mikill fórn sé í hæstv. fjármálaráðherra að þetta sé á vetur setjandi, málin sem hann stendur frammi fyrir og er algerlega búinn að skipta um skoðun í svo sætir algerri furðu. Maður er stundum alveg gáttaður á því sem hæstv. fjármálaráðherra er búinn að éta ofan í sig af fullyrðingum. Ég hef rifjað örlítið upp í blaðagreinum hvernig hann hefur á nokkrum vikum algerlega snúist öndverður í skoðunum sínum. Eina skýringin sem ég finn fyrir þessu er að ráðherrastóllinn sé svo mikilvægur fyrir persónulegan metnað hans að það eigi að fórna bæði þjóð og landi fyrir þann metnað. Það sem skiptir mestu máli í þessari umræðu er hvernig fólkið í landinu hefur það því að eins og ágætur maður sagði þegar Evrópusambandið var til umræðu á sínum tíma, þá ættum við að sækja um aðild að Evrópusambandinu í styrkleika okkar en ekki veikleika. Frú forseti. Við erum á hnjánum sem þjóð og hvernig eigum við að geta tekist á við samningamenn Evrópusambandsins - samninganefndirnar sem fara frá Íslandi með þá reynslu í farteskinu sem samninganefndin kom heim með gegnum Icesave-samningana? Núna fyrir helgina upplýstist í þinginu að Íslendingar hefðu eytt 10–20 millj. kr. í samningaviðræðurnar meðan Hollendingarnir einir eyddu rúmlega milljarði íslenskra króna í þær. Hvernig eigum við, svona lítil þjóð sem raunar hefur ekki fjármagn til að reka ríkið þannig að hægt sé að standa við lögbundnar skyldur þess, hvernig eigum við að geta mætt þessum hákum sem eru þarna úti, frekar en í Icesave-málinu? Þetta er ofboðsleg bjartsýni og með ólíkindum hvernig þetta mál er komið fram en hæstv. utanríkisráðherra hefur verið sprækur í dag. Hann hefur verið flissandi kátur yfir þessu máli enda er þetta eina stefnumál Samfylkingarinnar og, eins og ég skrifaði í blaðagrein fyrr í sumar, ef hún kemur ekki þjóðinni inn í Evrópusambandið getur hún lagt sjálfa sig niður því að þetta er eina stefnumál hennar og lausn hennar á öllum vandamálum er að ganga í ESB. Þegar ég hitti í kosningabaráttunni ágæta frambjóðendur Samfylkingarinnar á fundum var nánast alveg sama hvað um var spurt. Ef það sneri að efnahagsmálum eða einhverju öðru sem laut að stjórninni í landinu þá var svarið alltaf ESB. Þetta var álíka frasi eins og - ég verð að skjóta því að, frú forseti, þegar ég er að tala um þetta - þetta var svipaður frasi eins og þegar spurt var um velferðarmál, hvað ætti að gera í velferðarmálum og hvernig heilsugæslan yrði, þá var frasinn: Það er eitt svar við því, það er heilög Jóhanna. Svona er þetta skrýtið með þennan flokk sem heitir Samfylkingin. Fékk 29,8% fylgi í kosningunum - ég óska til hamingju með það ef ég hef ekki gert það áður - en við erum sem sagt að sækja um aðild að Evrópusambandinu þar sem drifkrafturinn er tæp 30% af fylgi flokkanna í kosningum í vor. Enda finnur maður alveg og sömuleiðis aðilar sem ég hef talað við og hafa rætt við mig, að það vantar að allan eldmóð og áhuga í þessa umsókn. Hann er ekki fyrir hendi. Hvernig á enda að vera hægt að fara af stað með svo stórt mál þar sem helmingur samstarfsflokksins fylgir ekki með? Þetta er alveg hreint með ólíkindum. Ég segi svo sem ekkert að eldmóðinn vanti í hæstv. utanríkisráðherra né sjálfstraust, eins og hann sagði sjálfur áðan. Hann trúir því að hann hafi traust erlendis þrátt fyrir að hann hafi verið utanríkisráðherra í stjórninni sem fór á höfuðið, sem setti allt saman hér á annan endann  Ég var líka að setja mig, hæstv. utanríkisráðherra, í þau spor hvernig það verður þegar farið verður að bera saman nafnalistana, þegar þeir fara að sjá hverjir áttu þátt í hruninu og hverjir stóðu á vaktinni, 

Þá þýddi ekki að senda Framsóknarflokkinn.

Þú sagðir að vísu sjálfur hér í dag að það ætti að vera fjölskipað stjórnvald sem færi til Brussel og þá - 
            

Forseti vill minna hv. þingmann á að tala við …

Já, afsakið. Hæstv. utanríkisráðherra sagði sjálfur hér í dag að það ætti að vera fjölskipað stjórnvald sem leiddi þessar viðræður úti í Brussel og mér skildist að Framsóknarflokkurinn fengi kannski einn fulltrúa þótt ekki væri meira.

Árni og Sigmundur.

Þú ert að beina því … að það þýddi ekki að - afsakið, hæstv. utanríkisráðherra vill meina að Framsóknarflokkurinn eigi ekki fulltrúa til að fara þarna út en nú er hann búinn að nafngreina einstakling þannig að hæstv. utanríkisráðherra hlýtur að treysta Framsóknarflokknum til einhvers.  Þegar nefndarálit meiri hlutans er lagt fram, upp á 60 blaðsíður hvorki meira né minna, fullt af froðusnakki eins og við höfum séð frá hv. Samfylkingu áður, fer maður að efast enda fer ég á eftir yfir 

Þetta eru öll skilyrði Framsóknarflokksins.

Ég á eftir að fara yfir skilyrði Framsóknarflokksins enda eru þau skýr. Að vísu er það kannski óþarfi af því að hæstv. utanríkisráðherra er eiginlega orðinn framsóknarmiðill, framsóknartúlkur. Ég mundi bjóða hæstv. utanríkisráðherra að ganga í Framsóknarflokkinn af því hvað hann hefur mikinn áhuga á honum  Það er eins og hæstv. ríkisstjórn átti sig ekki á út á hvað lýðveldisskipan gengur né að hér sé í gildi stjórnarskrá, slíkur er asinn. Undir venjulegum kringumstæðum ætti þetta ákvæði, um að afsala sér valdi, að vera inni í stjórnarskránni. En svo við förum fyrst yfir hvernig valdinu er skipt hér á landi þá er í 2. gr. stjórnarskrárinnar kveðið skýrt á um þrígreiningu ríkisvaldsins. Þar segir að forseti Íslands og Alþingi fari saman með löggjafarvaldið, forseti og önnur stjórnvöld fari með framkvæmdarvaldið og svo séu dómstólarnir sjálfstæðir. Hér hefur verið gengið á þessa þrískiptingu. Framsóknarflokkurinn hafði m.a. á stefnuskrá sinni fyrir kosningar, og barðist fyrir því á þinginu, að hér yrði stjórnlagaþing svo að hægt væri að koma einhverju viti í stjórnarskrárbreytingarnar sem hefur verið reynt að gera undanfarin ár en ekki tekist þar sem pólitískir hagsmunir eru svo miklir. Þeir sem hafa verið settir í þessa nefnd hafa ekki náð neinum árangri vegna þess að það er alltaf stoppað. Þarna var fundin leið til þess að ná fram breytingum en hún var ekki tekin upp og ekki samþykkt. Þessi yfirgangur framkvæmdarvaldsins við löggjafarvaldið hefur valdið mér miklu hugarangri og ég óttast hvernig þetta er orðið. Framkvæmdarvaldið kemur hér inn með nánast alla löggjöf. Löggjafinn á að samþykkja lögin en ég bendi á það … - Frú forseti, er hægt að hafa einn fund í salnum? - Takk. Framkvæmdarvaldið á að sjá um framkvæmdir en löggjafinn á fyrst og fremst að setja lög. Löggjafarvaldið á ekki að taka ákvarðanir fyrir framkvæmdarvaldið eins og liggur fyrir í þessari tillögu. Hér er lögð fram þingsályktunartillaga sem ríkisstjórnin stendur ekki einhuga að baki, henni er skutlað inn í þingið og stólað á að stjórnarandstaðan komi að málinu og bjargi ríkisstjórninni fyrir horn. Þá er löggjafinn farinn að taka ákvarðanir fyrir framkvæmdarvaldið af því að þetta er ósk hluta framkvæmdarvaldsins en ekki þess alls. Þetta er afar sérkennileg staða og einsdæmi. Svo get ég ekki látið hjá líða að tala um framkvæmdarvaldið og yfirgang þess. Alveg ágætis hv. þingmaður gekk á dyr í dag vegna þess að aðilar í framkvæmdarvaldinu höfðu beitt hann svo miklum þrýstingi að hann treysti sér ekki til að sitja hér í salnum og fylgja sannfæringu sinni í umræðu, honum hafði verið hótað svo mikið. Þetta er alvarlegt. Ég sagði í ræðu fyrr í dag að ég hefði orðið sorgmædd yfir þessum tíðindum og ég varð líka sorgmædd yfir því að forsetinn greip ekki inn í og gerði fundarhlé til að kanna þetta mál. Ef framkvæmdarvaldið gengur fram með hótunum af þessu tagi er löggjafarvaldið farið fyrir lítið. Nú er komið að því sem ég hef óttast svo mjög eftir að ég var kjörin þingmaður, að þurfa að bera þinglega ráðherraábyrgð á ríkisstjórninni af því að hún er ekki fær um að sjá um sín mál sjálf eða að koma stefnumálum sínum í gegn. Hér situr minnihlutastjórn í nokkrum málum. Annars staðar á Norðurlöndunum eru mjög virkar og sterkar stjórnarskrár. Stjórnarskráin okkar er mjög góð en hún er orðin öldruð, frá 1944, og inn í hana vantar t.d. ákvæði um það þegar vald er framselt til alþjóðlegra stofnana og yfirþjóðlegra stofnana. Það er vandamálið sem við stöndum frammi fyrir, ég er óþreytandi við að benda á að þetta ákvæði er ekki í stjórnarskránni okkar og þessi aðildarumsókn að Evrópusambandinu er komin allt of langt miðað við stjórnarskrána. Úr því að ákvæði um framsal valds til yfirþjóðlegra og alþjóðlegra stofnana er ekki í stjórnarskránni verður tillagan sem liggur fyrir, um að fara með málið í þjóðaratkvæðagreiðslu að afloknum aðildarviðræðum, verði það samþykkt hér, ekki bindandi eins og margoft hefur komið fram. Óskastaða mín, og það sem ég hef lagt til í nokkur ár, er að stjórnarskránni verði fyrst breytt með ákvæði um valdaafsal. Þá væri jafnframt sett inn í stjórnarskrána ákvæði um að ef þetta vald væri framselt færi fram þjóðaratkvæðagreiðsla. Þjóðin sjálf mundi taka lokaákvörðun og úrslit atkvæðagreiðslunnar mundu gilda. Reynt var að breyta stjórnarskránni hér fyrir síðustu kosningar. Lítil áhersla var lögð á þetta ákvæði og stjórnarskrárbreytingar náðust ekki í gegn þannig að nú er farin baktjaldaleið að þessu, að sækja fyrst um aðild, sem er að mínu mati brot á stjórnarskrá eins og margir stjórnskipunarfræðingar töluðu um þegar EES-samningurinn var samþykktur. Margir komu fram og töldu að það hefði verið brot á stjórnarskrá og að valdaframsalið hefði verið of mikið. Náist samningar skal koma með þá heim, breyta stjórnarskránni undir miklum þrýstingi frá Evrópusinnum og Evrópuandstæðingum, sem kann ekki góðri lukku að stýra, og áður en það er gert á að fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort ganga eigi inn eða ekki. Sú atkvæðagreiðsla getur aldrei orðið annað en ráðgefandi fyrir stjórnvöld. Ég segi hér og nú að þeim stjórnvöldum sem sitja við stjórnartaumana, verði þau við völd þá, treysti ég ekki til þess að fara að vilja þjóðarinnar af því að það er búið að svíkja allt sem hægt er að svíkja. Við sjáum það best á Icesave-samningnum. Það var farið af stað með ákveðið mál og ákveðin markmið en allt saman var svikið. Undir þessa stjórnarskrárhugsun taka bæði Björg Thorarensen og Davíð Þór Björgvinsson í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar. Þar eru ýmis stjórnskipunarákvæði reifuð, mjög góð og holl lesning. Það eru t.d., svo ég vitni hérna aðeins í hvernig þetta er annars staðar á Norðurlöndum, efnislega áþekk ákvæði í stjórnarskránum þar. Til dæmis er ákvæðið að finna í 93. gr. stjórnarskrár Noregs, það var lögtekið af Stórþinginu 1962 og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Til þess að tryggja alþjóðafrið og öryggi eða efla alþjóðlega réttarskipun og samvinnu getur Stórþingið samþykkt með 3/4 atkvæða að alþjóðasamtök, sem Noregur er aðili að eða vill gerast aðili að, geti á efnislega afmörkuðu sviði farið með þær valdheimildir sem ella heyra undir valdhafa ríkisins.“ Þarna eru rökin komin fyrir því sem stjórnarliðar hafa haldið fram, og þá sérstaklega þeir aðilar Vinstri grænna sem eru meðmæltir þessari tillögu, að Norðmenn hefðu farið klofnir í aðildarumsókn. Gjarnan er talað um að Gro Harlem Brundtland hafi ekki haft flokkinn á bak við sig. Því er til að svara, ég hef reynt að svara þessu en ekki fengið hljómgrunn, að afsalsákvæðið var inni í stjórnarskránni hjá þeim og ekki nóg með að valdaafsalsákvæðið sé í stjórnarskránni heldur er það ákaflega vel varið í Stórþinginu, þannig að við getum séð hvað við erum að fara kolvitlausa leið að þessu. Hún hafði trú á Evrópusambandinu, að það gæti gert eitthvað fyrir Noreg. Valdaafsalsheimildin var í norsku stjórnarskránni og hún fer með þetta þarna út ásamt nokkrum þingmönnum, nær einhverjum samningi, kemur með hann heim og hann er felldur í annað sinn í þjóðaratkvæðagreiðslu. Á þessu er stór munur, að fara með klofinn flokk og ákvæðið til staðar í stjórnarskránni. Hér höfum við ekki slíkt ákvæði í stjórnarskránni, hér er stjórnskipanin byggð svo upp en þetta er stórt mál og stjórnskipunarfræðingar eru sammála um að þegar svona stórt mál er á ferðinni beri ríkisstjórninni að standa að því heil og óskipt. Við höfum dæmi frá síðustu árum um hvernig gengið hefur að ná þessu ákvæði inn í stjórnarsáttmála. Þetta er í þriðja sinn sem Samfylkingin fer í ríkisstjórn og fyrst núna sem hún kemur þessu inn í stjórnarsáttmála. Frú forseti, fyrirgefðu, þetta heitir víst ekki stjórnarsáttmáli, þetta heitir samstarfsyfirlýsing og eftir því sem ég hef heyrt frá innsta koppi í Vinstri grænum er það vegna þess það væri ekki hægt að kalla þetta ríkisstjórnarsáttmála út af akkúrat þessu ESB-ákvæði. Þess vegna var ákveðið að hafa þetta svona frjálslegt, þetta væri samstarfsyfirlýsing, enda hefur maður sjaldan séð jafnmikið frelsi og miklar andstæður í einum stjórnmálaflokki sem stendur þó að því að reka hér ríkið og vera hluti af framkvæmdarvaldinu. Þetta var nú aðeins um þetta. Þá langar mig til þess að fara hér örlítið inn á þetta nefndarálit. Ég fór að lesa mér til - þetta er mjög vel unnið, ég er ekki að gera lítið úr því - lesa mér til um hvernig meiri hluti utanríkismálanefndar álítur að ferli umsóknar sé. Það er mjög jákvæð greinargerð sem fylgir með tillögunni, minnir mikið á greinargerðina með Icesave-samningnum. Þetta er hvatningarlesning og það jákvæða dregið fram enda er það vissulega vilji meiri hluta utanríkismálanefndar að þetta mál nái í gegn. Það er ansi skemmtilegt sem kemur fram hér, með leyfi forseta, ég vitna óbeint í fund sem sendiherra Íslands í Brussel kom á, um tímasetningar aðildarumsóknarinnar, hvort þær mundu skipta máli eða ekki skipta máli. Ríki skiptast á formennsku í ESB á hálfs árs fresti og svo heppilega vill til fyrir suma að Svíar tóku við formennsku 1. júlí þessa árs, núna fyrir 10 dögum. Svo segir í framhaldinu að að mati ýmissa gesta - og auk þess sendiherra - sem komu á fund nefndarinnar mundi það skipta verulegu máli fyrir Ísland að aðildarumsókn sé lögð fram í formennskutíð Svía. Frú forseti. Ég skil ekki svona dylgjur því að grunnur Evrópusambandsins byggist á meðalhófi og jafnræði. Þessi Svíagulrót er fyrir neðan allar hellur, að reyna að telja þingmönnum trú um að það skipti einhverju máli að Svíar sitji þarna þegar aðildarumsóknin er lögð fram. Þetta tekur ekki nokkru tali, þetta er ekki málflutningur sem er boðlegur íslenska þinginu, hvað þá heldur íslensku þjóðinni. Það sem Evrópusambandið gengur út á er meðalhóf og jafnræði. Þau ríki sem eru komin inn í sambandið sjá um að meðalhóf og jafnræði sé í heiðri haft. Ríkin sem hafa komist í gegnum smugurnar og uppfyllt þau skilyrði sem þarf að uppfylla til að komast inn í Evrópusambandið, passa upp á að það sé jafnræði milli þeirra og ríkja sem koma ný inn. En varðandi þennan Svía sem hefur haldið þessum rökum fram - og einnig gestir sem hafa komið að heimsækja þingflokk Framsóknarflokksins - mér þóttu það nánast vera dylgjur með umsóknina að Svíar þyrftu að vera þarna. Hins vegar runnu á mig tvær grímur þegar fóru að berast af því fregnir að viðkomandi aðili, sem er tekinn við formennsku, hafi bloggað á heimasíðu sinni að það væri mikill fengur í því að fá Ísland inn í Evrópusambandið. Það væri mikill fengur fyrir Evrópusambandið að Ísland gengi þar inn til að gæta og styrkja hagsmuni Evrópusambandsins í Norðurhöfum. Maður er ekki fæddur í gær. Ég hef bent á það alla kosningabaráttuna og síðan ég settist á þing að Evrópusambandið er auðlindasnautt. Evrópusambandið vantar auðlindir. Þetta eru ef til vill sameiginlegir hagsmunir en hagsmunir Evrópusambandsins eru meiri en okkar af inngöngu okkar. Eins og hv. þingmaður kom inn á áðan var fátt um svör þegar hæstv. utanríkisráðherra var spurður hvort búið væri að líta til annarra átta en til Evrópusambandsins. Af hverju hefur ekki verið litið til þess hvort við eigum eitthvað sameiginlegt með NAFTA? Af hverju hefur ekki verið litið til þess hvort við getum komið á einhverju samstarfi með norðurslóðaþjóðum? Hér er alger einstefna. Það er ekkert annað í boði hjá stjórnvöldum en að ganga í Evrópusambandið. Við liggjum á mótum fleka Ameríku og Evrópu og hér er alltaf látið eins og Evrópa sé það eina sem við getum hallað okkur að. Kaupmannahafnarviðmiðin eru á bls. 6. Þau eru frá 22. júní 1993 og þau gera hvorki meira né minna en að skera úr um hvort ríki fullnægi skilyrðum aðildar að ESB. Nú skulum við setja okkur í spor þjóðarinnar. Við skulum hugsa í eina mínútu um hvað við skuldum mikið, hvernig þjóðin stendur, hvernig heimilin standa, ástandið allt og þær hörmungar sem þjóðin gengur núna í gegnum. Skilyrði fyrir aðild að ESB eru skilgreind svona í Kaupmannahafnarviðmiðunum, með leyfi forseta: „Aðild tilskilur að umsóknarríki búi við stöðugar stofnanir sem tryggja lýðræði, …“ Sáum við ekki í dag hvað gerðist hér? Er það lýðræðisríki þegar þingmenn eru múlbundnir af framkvæmdarvaldinu svo eitt dæmi sé tekið? Réttarríkið, ég hef bent á það í óteljandi ræðum hér á Alþingi að réttarríkið er í hættu því hér eru sett lög sem fara á svig við stjórnarskrá, lög sem uppfylla ekki stjórnarskrá. Hér er ástandið orðið þannig að ekki er hægt að fullnægja refsingum, varðandi fangelsin. Réttarríkið er í stórkostlegri hættu, ég hef bent á það. „… mannréttindi og virðingu fyrir minnihlutahópum og vernd þeirra …“ Ég fellst alveg á að við berum virðingu fyrir minnihlutahópum og höfum það að leiðarljósi en ég velti fyrir mér mannréttindunum. Flokkast það undir mannréttindi í ríki að þegnarnir eru það illa staddir að þeir hafa ekki í sig og á? Eru það mannréttindi að hér hækkuðu skuldir sumra heimila um 60–80% og þeir aðilar og þær fjölskyldur sem búa í þessu húsnæði völdu að fjárfesta frekar í steypu heldur en leggja peningana í banka? Eru það mannréttindi að fólk getur tæpast tórt hér á landi? Jú, úrræði ríkisstjórnarinnar voru lenging lána, frysting, fresta vandanum. Þetta eru ekki mannréttindi að mínu mati. Hér er þjóðin bundin á klafa, ríkisstjórnin gerir ekkert til að rétta fólki hjálparhönd. Umsókn um aðild að Evrópusambandinu hlýtur að redda þessu. Höldum áfram með Kaupmannahafnarviðmiðin: „… markaðshagkerfi, sem og getu til að standast samkeppnisþrýsting og markaðsöfl innan sambandsins.“ Hér á ríkið orðið allan rekstur. Hvernig í ósköpunum eigum við að geta uppfyllt þetta skilyrði? „Aðild gengur út frá getu umsjónarríkis til að fylgja skyldum aðildar, þar með talið að gangast undir markmið um pólitískt og efnahagslegt bandalag og myntbandalag.“ Frú forseti, ég ætla ekki einu sinni að ræða hvenær við getum að öllum líkindum tekið upp evru. Maastricht-skilyrðin eru svo óralangt í burtu en eins og ágætur ungur þingmaður sagði í þingflokknum okkar: „Almáttugur, ég verð orðinn sjötugur þá.“ Og ég hugsaði með mér að ég væri eldri en hann. Þá spyr ég eins og áður í ýmsum málum, t.d. í Icesave-deilunni, þegar komið hefur í ljós að þjóðarbúið skuldi meira en þessi 240% sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn telur að þanþol þjóðarinnar sé: Er málið kannski þannig vaxið að við uppfyllum ekki skilyrðin sem Evrópusambandið setur okkur? Erum við þá stödd á sama reit og með Icesave-samninginn, að það benda allar líkur til að Icesave-samninginn sé ekki hægt að samþykkja á Alþingi því að skilyrðin í honum eru þegar fallin úr gildi? Segja ekki Kaupmannahafnarskilyrðin að við eigum engan séns í þetta? Er þá ekki skynsamlegra að eyða á næstu mánuðum og næstu árum fjármunum, þeim tíma og þeirri orku í annað en þessa aðildarumsókn? Er ekki betra að kæla þau í 2–3 ár og reyna að nota þessa fjármuni, orku, peninga og mannafla í að koma þjóðinni á fætur? Er það ekki betra? Ég spyr. Þessi gagnrýni hefur greinilega ekki farið fram í utanríkismálanefnd því hér stendur, með leyfi forseta: „Ekki þarf að efast um að Ísland uppfyllir Kaupmannahafnarviðmiðin.“ Ég spyr: Með hvaða gleraugu var fólk að vinna þessar tillögur? Þetta er blekking. Hér eru blekkingarstjórnvöld við stjórnvölinn. Ég hef bent á það áður. Það er farið illa með íslensku þjóðina, íslenska þjóðin er hunsuð, henni er ekki hjálpað og svona lagað er borið á borð fyrir okkur sitt hvora vikuna í þinginu. Hér er unnið á nóttunni, hér er unnið um helgar um hásumar bara til að koma þessum málum áleiðis. Þetta er algerlega með ólíkindum. Nú ætla ég að taka fyrir bls. 39. Hún er það sem skiptir máli í þessari tillögu. Bls. 1–38 skipta engu máli. Bls. 40–60 skipta engu máli því að þetta er greinargerð með þingsályktunartillögu. Það sem felst í að leggja fram þingsályktunartillögu þarf að koma fram í texta tillögunnar til að textinn fái vægi. Greinargerð skiptir afar litlu máli, alveg eins og með lagasetningu og lög, greinargerðin með lögunum er ekki lagatexti. Oft er að vísu í dómsmálum farið í greinargerðina til að finna út hugsun og vilja löggjafans, hvað hann átti við með þessari og þessari lagagrein, en greinargerð er ekki lög. Greinargerð er ekki lagasetning. Eins er það með þetta mál. 60 blaðsíður á pappír með yfirlýsingum, velviljayfirlýsingum. Jú, einhverjum skírskotunum í skýrslur sem ég geri ekki lítið úr. Já, 60 blaðsíður á pappír, frábært. Vinstri grænir fara með umhverfisráðuneytið. Að endingu kemst utanríkismálanefnd að því að það séu … ein, tvær, þrjár, fjórar línur sem á að fara með til Brussel undir forustu hæstv. utanríkisráðherra, sem var utanríkisráðherra þegar hrunið varð. Bretar, Hollendingar og Þjóðverjar sækja okkur til saka, þeir eru í deilu við okkur. Hér er háð stríð án venjulegra vopna. Við ætlum að senda hæstv. utanríkisráðherra til Brussel að semja við þessar þjóðir um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Frú forseti, þetta er afar ótraustvekjandi. Ég veit ekki alveg á hvaða leið við erum. Þingið mun þó fyrir rest útkljá þetta. Tillaga framsóknarmanna sem samþykkt var á flokksþingi er afdráttarlaus. Hæstv. utanríkisráðherra hefur tekið það ómak af mér að reifa hana og óþarfi að reifa hana aftur fyrir þinginu en hún byggist á því að Framsóknarflokkurinn vill sækja um aðild að Evrópusambandinu að uppfylltum ákveðnum skilyrðum sem eru í nokkrum liðum. Þar vegur að sjálfsögðu hæst fullveldið okkar og óskorað forræði yfir auðlindunum. Auðlindirnar megum við aldrei láta af hendi. Svo er þar ákvæði um landbúnað og sjávarútveg, svo ég tæpi á því helsta. Þetta er alveg skýrt og þarf ekki að túlka neitt frekar þrátt fyrir góðan vilja utanríkisráðherra við að reyna að leita fylgis við sína tillögu, af því að innan ríkisstjórnarinnar er ekki full mæting í atkvæðagreiðsluna um að fara þessa leið. Á hátíðisdögum er talað um að þingmenn ríkisstjórnarflokkanna eigi að fá að greiða atkvæði eftir samvisku sinni og sannfæringu, en sannfæring þeirra og samviska má samt ekki ganga svo langt að þeir geti staðið með öðrum þingmönnum að breytingartillögu við tillöguna sem hér liggur fyrir. Ég sé engan mun á þessu. Hér er heft frelsi þingmanna, stjórnarskrárbundinn réttur þeirra til að taka þátt í störfum Alþingis. Þetta er sorglegt en svona fór þetta í dag. Framkvæmdarvaldið fer offari. Frú forseti, nú hef ég í aðalatriðum farið yfir þau mál sem mér finnst athugaverð í þessu nefndaráliti og lýsi því hér með yfir að ég áskil mér rétt til að bæta við í frekari umræðu um þetta mál því eins og tilkynnt var í morgun og þingmenn vita þá hafa þingmenn rétt til að koma oftar en tvisvar sinnum upp í síðari umr. um þingsályktunartillögur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afskaplega yfirgripsmikla, góða og ástríðufulla ræðu. Það var meining á bak við þessa ræðu og það er ánægjulegt. Hún kom inn á mjög margt sem er athyglisvert eins og til dæmis þessa tilvísun í Svía einhvern sem er að stjórna einhvers staðar, eins og það skipti einhverju máli. Mér skilst að þetta sé frjáls klúbbur, allt voðalega lýðræðislegt og fínt og það skiptir akkúrat engu máli hvort það er Svíi sem er þarna í forsvari eða einhver annar. Mér finnst það mjög athyglisverður punktur. Ég hafði ekki áttað mig á þessu. En menn eru í rauninni að segja að þarna sé eitthvað annað á ferð en lýðræði og frjáls samtök þjóða. Það skiptir máli hver sé í forsvari og það er ekki gott. Það er mjög slæmt. En mig langar að spyrja hv. þingmann að öðru sem hún kom líka inn á og það er spurning um stjórnarskrána. Við þingmenn höfum svarið eið að stjórnarskránni og hér er verið að leggja til að Alþingi álykti um að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu og svo framvegis. Megum við gera þetta? Allt í einu kviknaði hjá mér spurning: Má þetta, frú forseti? Ef við göngum í Evrópusambandið, er ekki verið að afsala sér til dæmis rétti til að gera samninga við önnur ríki? Er ekki verið að afsala sér fullt af ákvæðum stjórnarskrárinnar sem nauðsynlegt er að breyta áður en við getum sótt um? Má Alþingi yfirleitt leggja til nokkuð sem brýtur stjórnarskrána? Þetta var mikið rætt á sínum tíma í sambandi við öryrkjadóminn og fleiri mál, kvótadóminn og svo framvegis og þá brá Alþingi skjótt við og leiðrétti viðkomandi lög sem Hæstiréttur dæmdi að væru andstæð stjórnarskránni. Ég vil spyrja hv. þingmann: Getur það verið að þessi umsóknarbeiðni brjóti gegn stjórnarskránni?

Frú forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir. Eins og ég kom inn á í máli mínu áðan er það mín skoðun að þessi aðildarumsókn brjóti stjórnarskrána því eins og ég rakti í ræðu minni þá höfum við ekki þetta fullveldisákvæði sem til dæmis hin Norðurlöndin hafa í sinni stjórnarskrá. Það er alveg klárt. Þessi umræða fór mjög mikið fram hér þegar EES-samningurinn var samþykktur akkúrat líka á þessum forsendum, hvort það mundi ganga of langt því við höfðum ekki þetta fullveldisafsal í stjórnarskránni. Stjórnvöld þau sem nú ríkja - og ég hef aðeins verið að benda á það í mínum ræðum að réttarríkið sé í hættu. Þetta er akkúrat dæmi um að réttarríkið okkar sé í hættu. Hér er vaðið yfir stjórnarskrána og opinberar reglur sem hafa gilt hér í marga tugi ára með til dæmis þessu atriði hér. Vissulega er það rétt sem hv. þingmaður segir um það að þegar í ljós kemur að stjórnarskrárbundinn réttur var brotinn á öryrkjum varðandi tekjutengingu við maka þá brást líka löggjafinn við. Við getum ekki brugðist við með þessum hætti þar sem stjórnarskráin er sett af stjórnskipunarvaldi sem eru tvö þing og kosningar á milli. Þess vegna var svo mikilvægt að ná þessari stjórnarskrárbreytingu inn fyrir kosningarnar núna áður en þessi hringekja fór öll af stað. Ferlið er svona núna: Að sækja um aðild að Evrópusambandinu, samningar, komið heim með samning. Það á að leggja hann í þjóðaratkvæðagreiðslu sem er ekki bindandi fyrir stjórnvöld. Sé samningurinn samþykktur í ekki bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu þá þarf að rjúfa þing, breyta stjórnarskrá og breyta þá fullveldisafsalinu. Þetta er kolvitlaus leið og ég hef margbent á þetta. Ég fór í utanríkismálanefnd og talaði fyrir þessu þar og það er náttúrlega ekki hlustað á þessi rök frekar en annað.

Frú forseti. Ég man gjörla þá umræðu sem var út af kvótamálinu, hæstaréttardóminn um kvótamálið og sömuleiðis um öryrkjadóminn. Ég man eftir því hvað mikið var um heitingar þingmanna og ég man einstök ummæli þingmanna, sérstaklega Vinstri grænna um að menn væru að brjóta stjórnarskrána. Ég man eftir því hvað menn flýttu sér mikið við að breyta þeim lögum sem Hæstiréttur dæmdi andstæð stjórnarskránni. Hér er hreinlega verið að leggja til frá Alþingi sjálfu að það eigi að sækja um aðild að Evrópusambandinu sem við megum ekki gera. Það er mjög athyglisverður punktur og spurningin er: Getur einhver að samþykktri þessari tillögu farið í mál og kært? Ja, hvern? Ráðherrann sem fer út, hæstv. utanríkisráðherra fyrir að ætla sér að brjóta stjórnarskrána meðvitað?  
            

Forseti biður þingmenn um að gefa ræðumanni hljóð.

Já, ég ætla að vona að ég fái svona tíu sekúndur í viðbót. Ég barðist fyrir því í vor að 79. gr. yrði breytt þannig að hægt yrði að breyta stjórnarskránni á auðveldan hátt með þjóðaratkvæðagreiðslu. Nú er það ekki hægt og ég sé ekki hvernig í ósköpunum menn með virðingu fyrir stjórnarskránni geta farið til Brussel og gert einhvern samning um aðild að bandalagi vegna þess að það brýtur stjórnarskrána.

Frú forseti. Þetta er það sem er að í þessu máli, þ.e. að ekki sé heimild í stjórnarskránni til að fara út með þennan samning því það er ekkert fullveldisafsalsákvæði í stjórnarskránni. Ég hef margbent á þetta. Ég hef margbent á þetta í blaðagreinum og ég skrifaði fyrir kosningar og ég skrifaði eftir kosningar um þetta. En það er gott að nú er ég að fá hér hljómgrunn. Varðandi breytingarnar sem stóðu til hér fyrir síðustu kosningar á 79. gr. stjórnarskrárinnar þá er ég ekkert voðalega hrifin af því að slaka eitthvað á því að stjórnarskrárgjafinn eigi að gefa eftir. Stjórnarskráin er til þess að vernda réttindi þegnanna í hverju ríki fyrir sig sem hefur stjórnarskrá í lýðræðisríkjum. Stjórnarskrárgjafinn er þannig, eins og ég lýsti áðan, að það þarf samþykki tveggja þinga með kosningar á milli. Það að breyta stjórnarskránni á að vera erfitt því að stjórnarskráin er til að vernda þennan rétt. Við viljum ekki sitja uppi með að hér á landi verði ríkjandi stjórnvöld sem geti tekið þennan rétt af fólki með einfaldri lagasetningu. Við höfum dæmi úti í Evrópu um brjálaða einræðisherra og annað. Stjórnarskránni á að vera erfitt að breyta.  Frú forseti. Hér er verið að brjóta stjórnarskrána. Ég er að segja ykkur það. En það er litið fram hjá því.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til að ræða fundarstjórn forseta í framhaldi af umræðum sem áttu sér stað fyrr í kvöld þar sem athugasemdir voru gerðar við að fyrirhugað væri að halda fund á laugardegi. Við þingmenn höfum fengið þær upplýsingar frá þeim forsetum sem þá sátu að það væri ákvörðun sem ekki yrði breytt að hér ættu að fara fram þingfundir á morgun. En ég verð að vekja athygli á því að það hefur ekki komið fram af hálfu forseta hvers vegna þá brýnu nauðsyn ber til að halda fundi á laugardegi sem auðvitað er mjög óvenjulegt í störfum þingsins og hlýtur að teljast til undantekninga. Nú liggur ekkert fyrir um það hvenær þingi lýkur og 

Frú forseti. Ég vil taka undir þær athugasemdir sem hv. þm. Birgir Ármannsson hefur fært hér fram um stjórn þingsins og fundarstjórn. Ég hef áður í kvöld lýst þeirri skoðun minni að eðlilegt væri í ljósi þess að við munum ekki geta tekið fyrir Icesave-samningana svonefndu fyrr en undir lok næstu viku að öllum líkindum, í ljósi þess að þingið hefur mánudag, þriðjudag, miðvikudag og jafnvel lengur til að ræða ESB-málið, að við ræðum það á þeim þingtíma sem má kalla eðlilegt að fundartími sé hafður á og við keyrum þessa umræðu í kvöld ekki inn í nóttina umfram það sem nauðsynlegt er og séum ekki að funda síðan strax í framhaldinu, úr því að við höfum ákveðið að vera hér fram á kvöld, 

Forseti vill geta þess að hann hafði gert þingflokksformönnum grein fyrir því að fundað yrði á föstudag og laugardag um þetta mál. Það er ekki ljóst hvenær Icesave-málið kemur úr nefnd. Sömuleiðis á eftir að ræða ýmis önnur mál og forseti telur það skyldu sína að halda vel áfram þannig að þingið verði ekki að störfum fram í ágúst.

Hæstv. forseti. Hæstv. forseti vísar til þess að nauðsynlegt sé að halda hér vel á málum vegna þess að ýmis mál séu í deiglunni, ýmis mál séu í meðferð í þinginu og það er rétt. Við gerum okkur hins vegar grein fyrir því að tvö þingmál eru langstærst. Það er þetta mál sem við ræðum í kvöld og Icesave-málið. Nú liggur alveg fyrir að Icesave-málið verður ekki tilbúið úr nefndum fyrr en, eins og hv. þingmaður Illugi Gunnarsson nefndi, hugsanlega í lok næstu viku. Það er því engin leið að átta sig á því hvað vakir fyrir stjórn þingsins þegar efnt er til fundar á laugardegi eins og um væri að ræða einhverjar brýnar dagsetningar eða tímasetningar sem þyrfti að halda. Ef eitthvað annað býr að baki, eins og til dæmis það sem hæstv. forsætisráðherra sagði í útvarpsfréttum í kvöld um að Samfylkingin 

Frú forseti. Enn og aftur vil ég ítreka að ég tel að hægt sé að stýra störfum í þinginu þannig að við náum öllum þeim markmiðum sem við ætlum okkar og þau eru fyrst og fremst að vanda málsmeðferð í því máli sem hér er til umræðu og í Icesave-málinu svokallaða. Önnur mál skipta auðvitað miklu máli en þessi tvö eru í forgrunni. Ég tel að það séu ekki merki um vönduð og yfirveguð vinnubrögð að funda fram að miðnætti - við höfum verið að funda töluvert fram eftir að undanförnu - og hefja svo aftur fund á laugardegi, laugardagsmorgni. Ekkert liggur annað fyrir en að fundað verði fram eftir kvöldi annað kvöld. Ég fæ ekki séð að það séu markviss vinnubrögð eða til þess fallin að tryggja það að hér fari fram málefnaleg og yfirveguð umræða. Það er lítill bragur að því að Alþingi Íslendinga stýri málum eins og raun ber vitni.

Frú forseti. Ég sagði fyrr í dag undir þessum dagskrárlið að óskandi væri að ríkisstjórnin mundi fylgja málefnum heimila og fjölskyldna jafn vel eftir og hún gerir í þessum málum því hér er þingað á föstudögum og laugardögum. Ég minni á að föstudagar og laugardagar eru ekki lögbundnir þingfundadagar. Ég vil einnig minna frú forseta á að er hún tók við þessu embætti ætlaði hún að innleiða nýja fjölskylduvæna stefnu, skipaði til þess starfshóp sem hefur hist tvisvar og þetta er það sem hefur komið út úr stefnumiðum forseta Alþingis. Ég harma þetta, frú forseti. Ég harma þessi mál.

Frú forseti. Nú er klukkan orðin korter yfir tíu og við erum að ræða mál sem í raun er mælt í áratugum eða öldum. Við erum að tala um að sækja um aðild að ríkjabandalagi suður í Evrópu fyrir íslenska þjóð og það er verið að tala um eitthvað sem á að taka áratugi og vara í aldir. Ef það liggur svona mikið á að það þurfi að ræða þetta á föstudagskvöldi og laugardegi þá er eitthvað að. Það er eitthvað annað á bak við það heldur en það sem menn eru virkilega að - menn segja ekki allan sannleikann í því. Ég hefði miklu frekar viljað vinna í dag og á morgun og sunnudaginn að hag heimila og fyrirtækja.

Forseti vill segja við hv. þingmenn sem gagnrýna fundarstjórn forseta að ekki er bæði sleppt og haldið í þessum efnum. Bæði er forseta álasað fyrir að gefa ekki nógu langan tíma til umræðunnar og einnig fyrir það að heimila umræðu svo lengi að menn geti talað lengi. Þarna stangast því á þær kröfur sem koma fram hjá þingmönnum. Forseti hefur fylgst með umræðum í allan dag og í kvöld og hefur fundist bara nokkuð góður bragur á umræðunni.

Frú forseti. Ég held að beiðnir um það að menn fái að ræða hér hlutina almennilega og fái til þess nægan tíma snúi einmitt að því að umræðan sé sem mest upplýsandi og til þess fallin að það starf sem hér er verið að vinna skili sem mestu. Hverju skilar það, frú forseti, að halda þinginu hér fram að miðnætti á föstudagskvöldi um mitt sumar og ætla að kalla þingið hingað um helgi? Það að ræða mál ítarlega snýst ekki bara um það að ræða það í langan tíma samfleytt. Það snýst um að aðstæður séu slíkar að hægt sé að ræða það vel. Til þess að ræða það vel, jú, þá þarf langan tíma en það þarf líka að gefa svigrúm inn á milli til þess að menn geti þá borið saman bækur sínar og unnið vinnu sína almennilega. Starf þingmanna felur jú reyndar fleira í sér en að sitja hér í þingsal svoleiðis að ég mundi gjarnan vilja að þingmenn fengju tækifæri til þess, eins og til stóð hjá mér til að mynda um helgina, að fara á fundi úti á landi 

Frú forseti. Ég vil í tilefni af þeirri umræðu sem hér hefur farið fram um hríð á ellefta tímanum á föstudagskvöldi um hábjargræðistímann nefna það að ég geri engar athugasemdir við það að við séum hér að störfum á kvöldfundi að sumri til. Þó að veðrið sé gott þá er það bara einfaldlega þannig að hér starfar sumarþing hins háa Alþingis og það hefur alltaf verið þannig þegar stór mál eru á dagskrá á hinu háa Alþingi að þau taka tíma og þá er brugðið á það ráð að halda kvöldfundi og jafnvel helgarfundi. Það er nú ekkert nýtt í því. Mér finnst það óneitanlega svolítið skondið ef menn eru að kvarta undan því að þurfa að halda ræður í sólinni af því að vetri til kvarta þeir stundum undan því að þurfa að halda ræður í myrkri. En svona er það nú misjafnt hvernig liggur á hv. þingmönnum. Til að snúa mér að efni máls, frú forseti, þá hef ég hlýtt af athygli á ræður þær sem haldnar hafa verið hér í dag. Ég vil segja eins og hæstv. utanríkisráðherra að það sem kemur mér kannski ekki á óvart en það sem mér finnst gleðilegt við þá umræðu sem hér fer fram er hversu mikill samhljómur er í raun í ræðum þingmanna sem hér hafa talað í dag. Þó svo að menn stilli sér upp í hanaslagi eða einhverja aðra slagi þá er það í raun þannig - ég nefndi það líka þegar þingsályktunartillagan var hér til fyrri umræðu 28. maí síðastliðinn - að í raun erum við á einu máli um hvaða hagsmuni þarf að standa vörð í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Menn deila reyndar um aðferðir og vinnubrögð og svona ýmislegt annað sem reyndar hefur verið rætt í þaula í hv. utanríkismálanefnd á undanförnum sex vikum. En í grunninn er samhljómur í máli þingmanna og gildir þá einu úr hvaða stjórnmálaflokki þeir koma. Auðvitað er hér um stórpólitíska ákvörðun að ræða. Ég er félagi í stjórnmálahreyfingu sem hefur haft það á sinni stefnuskrá að Ísland sæki um aðild að Evrópusambandinu og semji um aðild og ég vil að aðildarsamningur sé borinn undir þjóðina til samþykktar eða synjunar. Ég hef verið þeirrar skoðunar líklega í hartnær 20 ár að þetta sé nokkuð sem Íslendingar eigi að gera og það er ekki vegna þess að ég hafi í 20 ár verið þeirrar skoðunar að Evrópusambandið mundi bjarga okkur frá sjálfum okkur. Það mun ekki gera það. En ég hef allan þennan tíma verið einlæglega þeirrar skoðunar að Ísland eigi samleið með öðrum Evrópuþjóðum sem sjálfstætt og fullvalda ríki í náinni samvinnu um ákveðin atriði og að sú samvinna fleyti okkur áfram, ekki bara efnahagslega heldur líka lýðræðislega og styrki stöðu okkar í samfélagi þjóðanna. Með slíkri samvinnu heyrist rödd Íslands betur og að Ísland hafi meira að segja í slíkri samvinnu en að standa utan hennar. Menn hafa varið miklum tíma hér á hinu háa Alþingi í gegnum árin í að reikna sig inn eða út úr Evrópusambandinu. Vissulega má tína til bæði ávinning og kostnað af slíku samstarfi. Það á við um allt sem við gerum. Það á við um allar pólitískar ákvarðanir sem eru teknar hér á þessari löggjafarsamkomu. En ákvörðunin um að ganga í Evrópusambandið eða stefna að samstarfi í Evrópusambandinu er ákvörðun um samastað. Hún er pólitísk ákvörðun um ferli um það hvert þessi þjóð vilji stefna bæði til skamms og langs tíma. Kannski væri hyggilegra ef við gæfum okkur betri tíma hér við þessa umræðu til að ræða um einmitt þetta í stað þess að vera svolítið upptekin, að því er mér finnst, af aukaatriðum í þessari umræðu. Ég ætla ekki að standa hér og dæma orð annarra hv. þingmanna heldur einfaldlega að lýsa þeirri skoðun minni að verði það niðurstaða hins háa Alþingis að sækja um aðild að Evrópusambandinu nú í sumar þá markar það að mínu viti mikil tímamót í sögu Íslands og lýðveldisins, gleðileg og tímabær, og það mun gefa okkur skýrari sýn, skýrara verklag, jafnvel meira aðhald um sum þau verkefni sem hér þarf að inna af hendi og það mun senda mjög skýr skilaboð til allra okkar nánustu samstarfsþjóða og viðskiptalanda um það hvert við stefnum. Það skiptir líklega mestu núna að það komist skýrt til skila þannig að Ísland geti aftur unnið sér traust og tiltrú í samfélagi þjóðanna. Það hefur nokkuð verið rætt um það hér í dag að mikill asi hafi verið í umræðu og í vinnu utanríkismálanefndar. Eins og ég nefndi áðan var mælt fyrir tillögunni, hæstv. utanríkisráðherra mælti fyrir þeirri tillögu sem hér ræðir um 28. maí síðastliðinn. Síðan eru liðnar um það bil sex vikur eða einn og hálfur mánuður og haldnir hafa verið upp undir 20 fundir ef ég man rétt í utanríkismálanefnd, langir, góðir, efnismiklir, með fjölda gesta, fjölda umsagna og í raun hefur verið rætt í þaula það sem hægt er að ræða áður en gengið er til þess verks að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Við vitum auðvitað að ferlið sem síðan tekur við skiptir miklu meira máli en það ferli sem við höfum nú gengið í gegnum á undanförnum vikum, samningaferlið sjálft, hvernig við byggjum það upp, hvernig samningaviðræðurnar fara fram og hvernig því vindur fram. Þar mun reyna á stjórnvöld, ríkisstjórn, Alþingi, hagsmunasamtök, alla sem hafa hagsmuna að gæta og þeir, leyfi ég mér að fullyrða, eru þorri þjóðarinnar í þessu stóra máli. Ég geri þennan tíma að umræðuefni vegna þess að það kom fram í umfjöllun nefndarinnar á einum fundinum að þegar frændur okkar í Noregi ákváðu í annað sinn að sækja um aðild að Evrópusambandinu árið 1992, held ég að það hafi verið, þá flutti forsætisráðherra Noregs, Gro Harlem Brundtland, stefnuræðu um það í Stórþinginu norska 16. nóvember. Umræður um umsókn fóru fram í þinginu þrem dögum síðar eða 19. nóvember og umsókn Noregs til Evrópusambandsins var send út 24. nóvember sama ár, 1992. Ég hygg að þingmenn allir hér séu sammála um að Norðmenn og norska þingið ástundi lýðræðisleg, gegnsæ og góð vinnubrögð. Alla vega þekki ég það ekki að öðru. En það tók Norðmenn átta daga að fara í gegnum þetta ferli. Svo tók við undirbúningsferlið sem tók um það bil hálft ár og svo samningaferli sem tók um það bil eitt ár. Þegar samningur var í höfn var svo gengið til þjóðaratkvæðis. Ég man ekki nákvæmlega hvað margir mánuðir liðu þangað til það var gert. Það gæti hafa verið um það bil hálft ár. Allt þetta ferli varði því í um það bil tvö ár hjá Norðmönnum sem ég held að sé ágætisviðmið fyrir okkur að notast við ef menn vilja gera sér grein fyrir því í hvaða rúmi og tíma og í hvaða tímaramma við erum að vinna. Þetta segi ég einungis til þess að undirstrika það að utanríkismálanefnd Alþingis hefur unnið afar vel. Þar hafa allir fulltrúar lagt sig fram af heilindum við að afla upplýsinga, fara ofan í saumana á þeim spurningum sem vakna við þá ákvörðun sem Alþingi stendur frammi fyrir, þ.e. að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég hygg að þessi vinna hafi verið nauðsynleg, hún hafi verið nefndinni til sóma og auðvitað mun Alþingi og hv. þingmenn búa að þeirri vinnu og þeim gögnum sem aflað hefur verið og að upplýsingum sem fram koma í nefndarálitum frá hv. utanríkismálanefnd. Eins og gefur að skilja í langri og mikilli umfjöllun nefndarinnar um þessa þingsályktunartillögu kom margt fram og margir gestir vöktu athygli nefndarmanna á mikilvægum og athyglisverðum atriðum. Mig langar til að rifja upp afstöðu Sammála-hópsins svokallaða sem er hópur áhugafólks um aðild að Evrópusambandinu, margra forsprakka úr atvinnulífinu. Þeir komu til fundar við nefndina eins og margir aðrir. Þar var mætt fólk sem hefur gríðarlega góða innsýn í rekstur fyrirtækja, stöðu atvinnulífsins og við hvað er að glíma í íslensku atvinnulífi eftir bankahrunið í haust. Eins og fram kom í máli hv. þm. Lilju Mósesdóttur þá erum við ekki bara að glíma við bankakreppu heldur erum við líka að glíma við gjaldeyriskreppu og það er staða sem fáar þjóðir hafa verið í, þó einhverjar. En það er afar, afar snúin staða og það eru ekki margar leiðir út úr slíkri stöðu. Á þessum fundi var skiljanlega og eðlilega rætt mikið um gjaldmiðilsmálin og það var rætt mikið um krónuna og nefnd til samanburðar við þá leið sem við í Samfylkingunni tölum fyrir, þ.e. að sækja um aðild að Evrópusambandinu og taka á endanum upp nýjan gjaldmiðil, evru, með öllu sem því fylgir, hver hin leiðin væri. Stundum hefur verið kallað eftir því hér í þingsal að við þurfum að hafa plan B eða varaáætlun eins og við nefnum það líklega á íslensku og það mundi þá væntanlega vera krónuleiðin ef ég má nefna hana því nafni. Hver er þá krónuleiðin sem gæti boðist ef við förum ekki þá leið sem hér er til umfjöllunar og gæti skilað okkur nýjum og nothæfum gjaldmiðli? Væntanlega mundu áfram vera gjaldeyrishöft um langa hríð. Þau mundu leiða til enn verri lífskjara og enn meiri lífskjaraskerðingar en þeirrar sem nú þegar hefur orðið. Óþarft er að minna á það að á síðastliðnum tveimur árum hefur krónan fallið um 118%. Sammála-hópurinn benti á þá augljósu staðreynd, þó að hún sé ekki mikið í umræðunni, að það er erfitt fyrir fyrirtæki og jafnvel ómögulegt að starfa í landinu nema að til sé framvirkur gjaldeyrismarkaður, eins og það heitir á máli þeirra. Til hvers þarf hann? Jú, til þess að endurfjármagna. Endurfjármögnunarvandinn er grundvallarvandi íslenskra fyrirtækja um þessar mundir. Endurfjármögnunarvandinn er þessi mikli vandi sem stærstu fyrirtæki landsins standa frammi fyrir og það eru til dæmis fyrirtæki í eigu ríkis og sveitarfélaga, eins og orkufyrirtækin, Orkuveita Reykjavíkur, Landsvirkjun og önnur slík og önnur stórfyrirtæki, einkafyrirtæki líka. Hvað gera menn ef þeir leysa ekki þennan vanda á næstu árum eða næstu mánuðum og missirum? Eins og þessu var lýst fyrir hv. utanríkismálanefnd þá getur krónuleiðin, eins og ég kýs að kalla hana, ekki leitt til annars en þess að við siglum hagkerfi okkar og samfélagi endanlega í strand í efnahagslegu tilliti. Þeir sem leggjast gegn því að farin sé sú leið að í gegnum aðild að Evrópusambandinu munum við á endanum komast í myntsamstarf og koma okkur upp nothæfum gjaldmiðli sem menn treysta og efnahagslífi og fyrirtækjum sem menn treysta sér til að fjárfesta í, þeir sem vilja fara aðra leið en þessa og væntanlega þá krónuleiðina, því að ég sé ekki að það séu neinar aðrar leiðir færar þótt ýmsar hafi verið nefndar, þeir verða þá að skýra það út fyrir kjósendum, fyrir þjóðinni til hvers það getur leitt og hvers vegna það sé betri leið en sú sem hér er lögð til. Þetta var um gjaldmiðilsmálin. Auðvitað er ekki hægt að fara inn á öll þau efnisatriði sem nefndin hefur fjallað um. En það vill stundum gleymast í umræðunni um Evrópusambandið að hún snýst um fleira en viðskipti og gjaldmiðil og samstarf á markaði. Eitt af því sem Íslendingar mundu semja um og þyrftu að yfirtaka færu þeir í Evrópusambandið er náttúruverndarlöggjöf Evrópusambandsins. Við höfum í umhverfismálum innleitt svo að segja alla umhverfislöggjöf Evrópusambandsins á undanförnum 15 árum en náttúruverndin hefur staðið út af. Í umsögn Náttúrufræðistofnunar Íslands - og það er mat þeirra sem að mínu mati gleggst þekkja til - stendur með leyfi forseta: „Að mati Náttúrufræðistofnunar er margt í löggjöf Evrópusambandsins sem yrði til verulegra bóta fyrir náttúrufræði og náttúruvernd verði af inngöngu Íslands í Evrópusambandið.“ Svo er vísað til umsagnar eða bréfs sem var sent að beiðni forsætisráðuneytis þar sem beðið var um upplýsingar um áhrif á starfsemi stofnunarinnar. Þetta er reyndar bara eitt dæmi um það sem þarf að takast á við og semja um í aðildarviðræðum. En þetta er hins vegar, eins og á reyndar við um ýmsa fleiri málaflokka innan Evrópusambandsins, ekki mikið í umræðunni og ekki nokkuð sem fólk er hér að fjalla um á hverjum degi en engu að síður afar mikilvægur málaflokkur. Það sama má segja um - og ég man að ég kom inn á það við fyrri umræðu um þessa þingsályktunartillögu - loftslagsmálin og viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarheimildir. Það var líka rætt ítarlega í hv. utanríkismálanefnd. Ég veit ekki hvort allir hv. þingmenn hafi gert sér grein fyrir því en hafnar eru formlegar viðræður við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins um náið samstarf í loftslagsmálum, svo náið að það gæti leitt til þess, hvernig sem afgreiðsla þessarar tillögu fer, að þá færu Íslendingar í samstarf á sviði loftslagsmála við Evrópusambandið sem þeir væru aðildarríki. Annað sem hv. þingmenn hafa kannski ekki rætt mikið hér í dag en var líka rætt í hv. utanríkismálanefnd er þátttaka og áhrif á sveitarstjórnarstigið sem er mjög öflugt og mikilvægur, hvað eigum við að segja, þátttakandi, aðili að samstarfi Evrópuþjóða. Sveitarstjórnarmenn og Samband íslenskra sveitarfélaga hafa mikinn áhuga og að sjálfsögðu skoðanir á því hvað lúti beint að starfi sveitarfélaganna og löggjöfinni og rammanum um þau og það er ekki lítið sem nú þegar hefur bein áhrif á sveitarfélögin sem hefur komið í gegnum EES-samninginn. Það var fróðlegt og gagnlegt að fá þær upplýsingar og líka að hlýða á mál forsvarsmanna sveitarfélaganna sem hafa greinilega sett sig mjög vel inn í það starf sem Evrópusambandið vinnur á sveitarstjórnarstiginu enda hefur Samband íslenskra sveitarfélaga haldið úti starfsmanni og skrifstofu í Brussel um nokkurra ára skeið, hygg ég að sé, og það hefur greinilega skilað sér mjög vel til þessa stóra hagsmunafélags sveitarfélaga. Mig langar einnig að gera að umræðuefni það er lýtur að þjóðaratkvæðagreiðslu og breytingum á stjórnarskrá. Við vörðum að sjálfsögðu miklum tíma í þá umfjöllun í utanríkismálanefndinni og fengum alla helstu þjóðréttarfræðinga landsins til okkar. Minnisblað frá Björgu Thorarensen prófessor og Davíð Þór Björgvinssyni, dómara við Mannréttindadómstólinn í Evrópu, liggur fyrir í gögnum nefndarinnar. Þar er mjög skýr lýsing á því hvað gera þarf og ég hygg að þingmenn þekki það mjög vel og hefur nokkuð verið rætt um það hér í kvöld hvernig og hvenær þurfi að breyta stjórnarskrá vegna valdaframsals. Nú geta menn deilt um röð atburða eða röð ákvarðana. Við ræddum það fram og til baka í nefndinni. En það breytir því ekki, eins og kemur fram í minnisblaði frá Björgu Thorarensen og Davíð Þór Björgvinssyni, að ákvörðunin um að sækja um aðild að Evrópusambandinu er pólitísk. Hún er pólitísk og hún verður aldrei neitt annað en pólitísk. Hvað síðan tekur við, hinar stjórnskipulegu breytingar og þau verkefni sem við öll vitum að við þurfum að ganga í er auðvitað samkomulagsmál á þingi, þ.e. í hvaða röð það er gert. Mikið var um það rætt í nefndinni hvenær í þessu ferli best væri að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu um fyrirliggjandi aðildarsamning. Menn voru ekki á einu máli um það hvar væri best að hafa hana í röðinni. Afstaða manna virtist stýrast aðallega af því hvort menn litu svo á að þjóðaratkvæðagreiðslan yrði að vera bindandi samkvæmt stjórnarskrá eða ráðgefandi. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að þótt niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu sé lagatæknilega séð ráðgefandi þá sé hún móralskt bindandi fyrir stjórnmálamenn. Vera kann að þingmenn aðrir séu á öðru máli. Eitt af því sem við veltum upp í umræðum í nefndinni var að vegna þess að nú er stjórnarskrárgjafinn tvö þing og við höfum ekki breytt því enn þá illu heilli - það er mín skoðun - þá gæti að loknu aðildarviðræðuferli og þegar samningur liggur fyrir farið fram kynning á honum og það mætti sjá fyrir sér að þá hefðu líka farið í gegnum þingið þær breytingar á stjórnarskrá sem Alþingi vill gera. Segjum að það sé kannski tveggja ára ferli fram undan. Síðan yrði gengið til alþingiskosninga og greidd atkvæði um samninginn á sama degi. Síðan er það nýs þings að staðfesta stjórnarskrárbreytingar og að staðfesta þá með þeim inngöngu í Evrópusambandið ef það yrði niðurstaðan og þá er ég að tala um að það yrði jákvæð niðurstaða. Þetta eru atriði sem verða njörvuð niður verði það niðurstaða hins háa Alþingis að sækja um aðildina og þá fer hér af stað viðamikið undirbúningsferli bæði hjá löggjafanum og hjá framkvæmdarvaldinu sem tekur nokkra mánuði þar til formlegar aðildarviðræður hefjast. Frú forseti. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til þess að kafa dýpra ofan í efnisatriði þessa máls að svo stöddu. Það er nú verkefni hv. þingmanna úr öllum flokkum að taka afstöðu til þeirrar tillögu sem fyrir liggur um að Ísland sæki um aðild að Evrópusambandinu og gangi til aðildarviðræðna. Það er í sjálfu sér einföld tillaga og auðskiljanleg. En það breytir því ekki að hún er tímamótaákvörðun stórpólitísk sem gæti haft meiri áhrif á framtíð og vegferð íslensku þjóðarinnar en við getum á þessari stundu sagt fyrir um.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir afskaplega mjúka og fagra ræðu. Hún sagði að það væri samhljómur í umræðunni í dag. Ég frábið mér, frú forseti, að mér séu lögð þau orð í munn. Ég hef alla vega verið á móti þessari umræðu. Ég hef verið á móti því að ganga í Evrópusambandið. Ef hv. þingmaður skyldi nú ekki hafa heyrt það. Og svo er um fleiri. Hæstv. fjármálaráðherra er líka á móti því að ganga í Evrópusambandið ef hv. þingmaður skyldi ekki hafa heyrt og það eru fleiri, miklu, miklu fleiri. Einn ungur þingmaður gekk út úr salnum í dag og hann sagði: „Mér barst til eyrna að slíkt gæti valdið stjórnarslitum.“ Það sagði hann. Hann var kúgaður til að fara út. Þetta er samhljómurinn sem hv. þingmaður heyrir. Ég er svo aldeilis gáttaður. Síðan segir hv. þingmaður að þetta sé spurningin um ákvörðun um samastað. Minn samastaður hefur alltaf verið á Íslandi og hvergi annars staðar. Þar er minn samastaður og þar er mitt sjálfstæði og þar á ég heima. Ég á ekki heima í Brussel eða annars staðar í Evrópusambandinu. Það er mjög einfalt og ég ætla að biðja hv. þingmann að fara ekki að skjóta mér þangað. Svo koma náttúrlega hótanirnar og loforðin, að taka upp evru. Hv. þingmaður veit það, frú forseti, að við tökum ekkert upp evru þó að við göngum í Evrópusambandið. Þó að við værum gengin í Evrópusambandið fyrir hádegi á morgun þá tækjum við ekki upp evru fyrr en eftir 30 ár, segir fjármálaráðuneytið, eftir 30 ár og aðrir hafa sagt tíu ár og ég segi sjö, út af Maastricht-skilyrðunum. Samt er hv. þingmaður að lofa þessu eins og Harry Potter. Það er bara niðurlægjandi fyrir þingið að heyra þetta aftur og aftur. Niðurlægjandi. Svo kemur hv. þingmaður og lofar og hótar ef við ekki gerum þetta þá fari allt norður og niður. Ég á eftir að ræða um mannréttindin sem hv. þingmaður hefur 

Frú forseti. Ég vona að hv. þm. Pétur H. Blöndal sé ekki á móti því að við ræðum þingsályktunartillöguna sem hér liggur fyrir í þingsalnum, af því að ég gat ekki betur heyrt en að hann væri á móti því að ræða um efni máls, um umsókn eða aðild að Evrópusambandinu. Vel kann að vera að hann sé á móti því. Ég held líka að hv. þingmaður hafi ekki alveg verið að hlusta, frú forseti, því að ég sagði að það væri samhljómur í ræðum þingmanna hér þegar kæmi að því hvaða hagsmuna við ættum að gæta og hverjir væru þeir hagsmunir sem um væri að tefla. Ég hef hlýtt á næstum allar ræður sem haldnar hafa verið hér í dag og tel mig geta fullyrt að það hafi verið samhljómur með flestum þeirra. Nú kann að vera að það hafi ekki alveg verið algjör samhljómur. En það er nú einfaldlega mat manna eins og annað hvernig það liggur. Svo vil ég, frú forseti, bara biðja hv. þingmann að leggja mér nú ekki orð í munn eða gera mér upp skoðanir, hvorki um Evrópusambandið né neitt annað. Ég er þeirrar skoðunar að pólitískur samastaður Íslands sé í nánu samstarfi við aðrar Evrópuþjóðir innan Evrópusambandsins. Ég hef verið þeirrar skoðunar í um það bil 20 ár eins og ég sagði í ræðu minni. Það er hvorki nýtt né breytt, og það að ég sé þeirrar skoðunar gerir það ekki að verkum að hv. þm. Pétur H. Blöndal geti ekki verið allt annarrar skoðunar, sem mér heyrist hann reyndar vera. Hann mun þá væntanlega lýsa þeirri skoðun sinni með því hvernig hann greiðir atkvæði um þessa tillögu.

Frú forseti. Það er ekki einu sinni samhljómur um þau skilyrði sem við ætlum að setja vegna þess að margir hv. þingmenn og ráðherrar, hæstv. fjármálaráðherra, vilja bara ekkert ganga í Evrópusambandið sama hvað í boði sé og þar á meðal er ég. Ég ætla að biðja hv. þingmann að segja ekki að það hafi verið þessi samhljómur í minni ræðu í dag. Ég er búinn að halda margar ræður, mörg andsvör og það er sko alls ekki samhljómur með því að ég fallist á skilyrðin fyrir því að ganga í Evrópusambandið. Ég vil ekkert ganga í Evrópusambandið þó að öll skilyrði yrðu uppfyllt. Það er mjög einfalt. Það er mjög einfalt og ég ætla að vona að það skiljist að það er ekki samhljómur með minni ræðu og ræðu hv. þingmanns. Síðan kem ég að stjórnarskránni því að 23. janúar 2001 var Alþingi að ræða um örorkudóminn og þá segir hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir, með leyfi frú forseta: „Hið góða við þær rökræður sem hér hafa farið fram er að við hv. þm. höfum þurft að takast á við grundvallarspurningar um mannréttindi, um stjórnarskrána og um löggjöf sem samræmist stjórnarskrá lýðveldisins Íslands.“ Svo áfram, með leyfi frú forseta: „Það er ljóst að það gengur ekki að fara með fleipur þegar um er að ræða grundvallaratriði er varðar stjórnarskrá lýðveldisins.“ En hér er hv. þingmaður að segja: „Við erum að sækja um. Það er pólitík. Það er ekki lögfræði. Það hefur ekkert að gera með stjórnarskrána.“ Við erum að ákveða að fela ríkisstjórninni, hæstv. utanríkisráðherra - sem að sjálfsögðu er ekki viðstaddur - fela honum að sækja um. Hann má það ekki samkvæmt stjórnarskránni sem hv. þingmaður talar svo fagurlega um árið 2001. En það er víst einhver allt annar maður eða kona sem sagði það og búin að upplifa margt síðan og stjórnarskráin gildir ekki eins mikið.

Frú forseti. Ég var nú búin að gleyma þessari góðu ræðu sem ég hef greinilega haldið þarna í janúar 2001 og heyri ekki annað en að hún standi bara óhögguð  Það er alla vega algjörlega á hreinu að færustu menn, færustu fræðimenn Íslands á þessu sviði eru á einu máli um að það að breyta stjórnarskránni sé ekki forsenda fyrir því að sækja um aðild að Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Við ræðum, eins og þingheimur væntanlega veit orðið, þingsályktunartillögur tvær um hugsanlega aðild að Evrópusambandinu frá okkur í stjórnarandstöðunni og um umsókn að Evrópusambandinu frá ríkisstjórninni. Þetta er svo sem búin að vera ágæt umræða. Hún hefur staðið í allan dag. Við höfum verið að kvarta yfir því í stjórnarandstöðunni að hún fari fram á þessum ókristilega tíma, ef svo mætti kalla það. Það er ekki svo að við teljum það eftir okkur heldur finnst mér hálfdapurt að vera hér klukkan fimm mínútur fyrir ellefu á föstudagskvöldi. Þrátt fyrir að þetta sé mikilvægasta mál Samfylkingarinnar, eina mál Samfylkingarinnar segja sumir, og hæstv. forsætisráðherra hafi lagt á þetta mikla áherslu að ekki sé minnst á hæstv. utanríkisráðherra, þá þykir þeim þetta ekki það mikilvægt að þau sitji hér og hlusti á það sem stjórnarandstaðan hefur fram að færa.

Ráðherra er að hlusta á þig.

Það er gott. Hér kallar hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir fram í að hann sé að hlusta á mig og það er ágætt. Ég er ekki að krefjast þess að hann sé ræstur út. En miðað við þá áherslu sem að minnsta kosti annar stjórnarflokkurinn hefur lagt á þetta mál þá finnst mér hreint með ólíkindum hvað það er fámennt hér. En ég ætla ekki að vera eins og presturinn í kirkjunni að skamma þá sem eru viðstaddir. En ég vil vekja athygli á þessu. Það hefur margt komið fram af því sem ég hafði hugsað mér að ræða hér og ég ætla ekki að endurtaka það neitt sérstaklega. Ég vil þó segja að ræða formanns Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarna Benediktssonar, var mjög yfirgripsmikil og hann fór vel yfir það nefndarálit sem minni hluti nefndarinnar lagði fram, 1. minni hluti, við sjálfstæðismenn. Ég get tekið undir allt sem þar var sagt og ætla ekki til að mynda að eyða miklum tíma í að endurtaka rökstuðning okkar sjálfstæðismanna fyrir þeirri áherslu sem við leggjum á tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu heldur vísa í það. Ég vil þó bara segja að í hnotskurn er það skilyrði okkar að láta þjóðina eiga fyrsta og síðasta orðið um það sem þetta snýst um. Þetta er ótrúlega stórt mál og afar mikilvægt fyrir framtíð Íslands. Þetta er ótrúlega umdeilt og þetta sker flokka eins og hér hefur komið fram. Þetta sker þjóðina. Þetta sker ekki síst höfuðborg frá landsbyggð. Ég þekki það mjög vel sjálf vegna þess að ég, þar til nú fyrir tveimur mánuðum, var þingmaður á höfuðborgarsvæðinu fyrir Suðvesturkjördæmi en er núna þingmaður í Suðurkjördæmi, landsbyggðarkjördæmi og ég finn fyrir mjög miklum mun á málflutningi. Það má eiginlega segja að ég eigi betur heima í mínu nýja kjördæmi vegna þess að ég deili þeirri skoðun með miklum meiri hluta minna kjósenda sem ég hef verið í sambandi við og hitti í kosningabaráttunni að ég er ekki hlynnt aðild okkar að Evrópusambandinu. En við erum ekki endilega að ræða það hér. Við erum að ræða um það hvernig og hvort við eigum að sækja um. Ég get alveg fallist á það og hef sagt það held ég úr ræðustól á Alþingi og í ræðum annars staðar og alveg örugglega einhvers staðar í fjölmiðlum að mér þykir til þess vinnandi að klára þetta mál, ljúka því, koma því út úr heiminum með því að fara í gegnum þetta ferli, sækja um. Ég tek undir það sem hv. þm. Bjarni Benediktsson sagði fyrr í umræðunni að eins og staðan er í dag er ég sannfærð um að þjóðin mundi fella slíkan samning. Þá værum við búin að fara í gegnum þá æfingu og fá þá niðurstöðu. Ég get alveg tekið undir það. En það skiptir öllu meginmáli hvernig sú aðildarumsókn og hvernig það ferli fer fram og það erum við að ræða hér í dag og um það snýst ekki síst ágreiningurinn, meira að segja á milli þeirra - það hafa verið túlkunarmeiningar hér á stefnu Framsóknarflokksins. Hæstv. utanríkisráðherra hefur gefið sig út fyrir að vera einhver sérstakur túlkur á þeirra stefnu. Því hafa framsóknarmenn andmælt. En framsóknarmenn vilja sækja um aðild. Það er í þeirra stefnu. En jafnvel þeir og ríkisstjórnin geta ekki sammælst um þetta mál eins og það liggur fyrir í dag. Af hverju er það? Jú, það er vegna þess að búið er að gera þetta þannig að undirbúningurinn, framkvæmdin og málsmeðferðin er slík að um þetta er engin sátt og það hefur ekkert, jafnvel þó hv. utanríkismálanefnd hafi unnið vel - allir nefndarmenn hafa sagt það og tekið undir hver með öðrum um það og ég get svo sem vottað það fyrir mína parta að ég hef setið nokkra fundi nefndarinnar sem varamaður í utanríkismálanefnd og ég get alveg vottað um að það verklag sem ég var vitni að var ágætt - en þrátt fyrir það hefur ekki náðst að skapa sátt um það hvernig og hvort við eigum að gera þetta og með hvaða hætti. Það er ömurlegt til þess að hugsa vegna þess að við vitum það öll og það er deginum ljósara að eins og ástandið er í þjóðfélaginu núna þá vantar okkur ekki fleiri ágreiningsmál. Við þurfum að þjappa íslensku þjóðinni saman. Við þurfum að ná hér samstöðu. Ég er þeirrar skoðunar og ég er algjörlega sannfærð um að hægt hefði verið að ná sátt á milli þeirra sem eru hlynntir, stuðningsmenn aðildar og þeirra sem eru andvígir aðild. Sáttin hefði getað falist í þessari tvöföldu atkvæðagreiðslu sem við sjálfstæðismenn leggjum til vegna þess að þá væri umboðið skýrt, umboð þjóðarinnar til þeirra sem færu fyrir Íslands hönd að semja væri þá skýrt. Þar fyrir utan væri þá hægt að gera þetta þrátt fyrir pólitískan ágreining. Þrátt fyrir að ríkisstjórnin væri klofin þá væri umboðið skýrt og það kæmi beint frá þjóðinni. Þetta held ég að hefði getað verið algjör sáttargjörð í málinu. En það mátti ekki ræða og Samfylkingin í sinni hrikalegu óbilgirni í þessu máli hefur ekki mátt heyra á að minnst að gefa eftir nokkuð af þeirra kröfum og skilyrðum gagnvart þessu máli. Það er rétt sem hér hefur komið fram að samstarfsflokkurinn í ríkisstjórn engist. Hann engist yfir því að það er verið að traðka á þeirra stefnu. Þeir hafa þurft að gefa eftir í öllum meginatriðum. Það er algerlega augljóst og það var svo áberandi í morgun þegar hv. þm. Ásmundur Einar Daðason kom og sýndi ótrúlegan kjark og sagði það hreint út að honum hefði borist það til eyrna að ef hann tæki þátt í þeirri málsmeðferð sem hans sannfæring sagði honum að hann vildi gera þá hefði það þýtt stjórnarslit. Nú vill enginn kannast við að hafa sagt þetta. Ég átti orðaskipti hér við hæstv. fjármálaráðherra og hafði eftir honum úr Morgunblaðinu þar sem hann segir að það væri - hvernig orðaði hann það? - að það væri ekki eðlilegt að - ég ætla að hafa þetta rétt eftir honum - að það væri ekki eðlilegt að menn mynduðu bandalag. Hann segir það ekki ganga að þingmenn flokksins séu að mynda bandalag gegn ríkisstjórninni. Nei, nei, það gengur náttúrlega ekki. En gengur það eitthvað frekar að menn séu hér látnir greiða atkvæði gegn sannfæringu sinni eða haga sér gegn sannfæringu sinni? Mér finnst það ekkert ganga heldur. Vinstri grænir eru því þarna snúnir algerlega niður. Hæstv. fjármálaráðherra spurði líka í sinni ræðu hvað ef sú ríkisstjórn sem var hér fyrir daga minnihlutastjórnarinnar hefði haldið, gæti þá verið að við værum samt að ræða þetta? Gæti verið að við hefðum ekkert komist undan því? Gæti verið að þetta hefði verið óumflýjanlegt? Það getur vel verið. Það getur vel verið að Sjálfstæðisflokkurinn hefði líka verið svínbeygður af Samfylkingunni. Ég ætla ekki að útiloka það miðað við hvernig þeir hegðuðu sér í stjórnarsamstarfi. Ég get alveg sagt það hér að okkur leið ekkert vel í því samstarfi vegna þess að það voru engir samningar virtir um þau mál sem ágreiningur var um. Það var hjakkað og hjakkað. Ég hef sagt að það fór hrollur niður eftir bakinu á mér einhvern tíma í vetur eftir að minnihlutastjórnin tók við og við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason áttum hérna orðaskipti þegar ég spurði hvort stefna Vinstri grænna í ESB-málum hefði breyst. Þetta var að sjálfsögðu fyrir kosningar og hann kom hérna og sagði skýrt: „Nei, nei, að sjálfsögðu hefur hún ekki breyst.“ En hvað gerðist þá? Þá kom þáverandi hv. varaþingmaður Mörður Árnason og túlkaði stefnu Vinstri grænna. Hvað sagði hann? „Ja, sko, þeir segja þetta kannski svona en innst inni vilja þeir fara.“ Hann sagði þetta ekki með þessum orðum en þetta var það sem lá í orðunum. Ég man að hann kallaði þingmenn samstarfsflokksins þjóðernisvitleysinga ef mig misminnir ekki. Þetta var mjög smekklegt. Gott og vel. Þetta er sú meðferð sem Samfylkingin notar greinilega á sína samstarfsmenn. Ég verð eiginlega að segja það hér að ég er fegin því að Vinstri grænir en ekki við sjálfstæðismenn verða fyrir þeirri meðferð. Það má ekki heyra á þessa tvöföldu atkvæðagreiðslu minnst. Það liggur svo mikið á. Það er svo mikill asi. Það hefur verið upplýst að það sé út af því að koma þarf umsókninni inn fyrir 27. júlí. Það má engan tíma missa. Það mátti ekki klára málið í utanríkismálanefnd og havaríið allt þegar þingfundi var frestað fram og til baka og tilkynnt um fundi sem voru svo aldrei boðaðir ber þess öll merki að málinu var ekki leyft að klárast. Af hverju ekki? Það er út af því að Svíarnir eru með formennsku og það þarf að koma þessu inn fyrir 27. júlí vegna þess - og þar kemur niðurlægingin algerlega fram - að þeir þora ekki að taka sénsinn á því að við komumst inn í Evrópusambandið nema í gegnum klíku hjá Svíunum. Það er öll sannfæringin. Þetta er hreint út sagt ömurlegt. Af hverju skyldi það nú vera? Það er vegna þess að Samfylkingin hefur ekki neitt plan B. Þetta er svo mikið lífsspursmál fyrir Samfylkinguna að það verður að reyna að fá frændur okkar Svía til að hjálpa okkur inn, leiða okkur inn eins og eitthvert ölmusufólk. Mér finnst það niðurlægjandi. Ég verð að segja það. Ég vil, ef við einhvern tíma ákveðum að taka þátt í þessu bandalagi, að við gerum það vegna þess að við teljum okkur eiga erindi þar inn, ekki vegna þess að einhver Svíi geti hjálpað okkur, með allri virðingu fyrir Svíum sem eru besta fólk. Tímasetningin er hreint ótrúleg. Að það liggi á að sækja um núna strax á meðan hinu stóra, risavaxna Icesave-máli er enn ólokið finnst mér líka hreint með ólíkindum. Að við klárum það ekki og það að við séum að eyða dýrmætum tíma núna í þetta mál á meðan því er enn ólokið finnst mér hreint með ólíkindum. Þetta er um málsmeðferðina sem ég vildi sagt hafa og ég get ekki látið hjá líða að ítreka það að áherslan á þetta núna er hreint út sagt ótrúleg. Mig langar líka, frú forseti, að nota tíma minn hér aðeins til að fara yfir kostnaðinn við þetta allt saman, ekki við aðildina sjálfa heldur kostnaðinn við aðildarumsóknina. Fram kom í fréttum að grundvöllurinn að öllu havaríinu í utanríkismálanefnd var sá að hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur varð það á að óska eftir að fjármálaráðuneytið gæfi aðeins ítarlegri upplýsingar um kostnaðinn við allt þetta bix. Gleymum því ekki hvaða tíma við erum að lifa. Við erum að lifa tíma - ég ætla að setja þetta hérna aðeins í samhengi - við erum að lifa hérna tíma þar sem ríkisstjórnin, sú sama ríkisstjórn og er nú að fara að sækja um aðild að Evrópusambandinu, gengst fyrir vegna alvarlegrar stöðu ríkisfjármála miklum niðurskurði og skattahækkunum, niðurskurði í velferðarkerfinu, niðurskurði í heilbrigðis-, mennta- og félagskerfinu. Ég ætla að lesa aðeins úr skýrslu hæstv. fjármálaráðherra um jöfnuð í ríkisfjármálum sem hann lagði fyrir um daginn og við ræddum í skýrsluformi. Með leyfi forseta, segir hér: „Það er ásetningur stjórnvalda að þær aðhaldsaðgerðir og niðurskurður útgjalda hins opinbera bitni sem allra minnst á hag heimilanna og velferðarþjónustu, einkum í félags- og heilbrigðismálum, og að félagslegt öryggi allra sé tryggt. Jafnframt að grunnþjónusta á borð við starfsemi skóla verði varin. Til að svo geti orðið ber brýna nauðsyn til þess að það fé sem varið er til verkefna og þjónustu hins opinbera verði nýtt svo vel sem kostur er.“ - Ég ætla að fá að endurtaka þetta: - „… nýtt svo vel sem kostur er. Óhjákvæmilegt er að í því skyni verði fyrirkomulag og forgangsröðun í opinberum rekstri tekin til gaumgæfilegrar skoðunar. Nýta þarf öll færi til hagræðingar og nýsköpunar í ríkisrekstrinum.“ Þetta er sem sagt fjármálaráðherrann að setja ríkisfjármálin í samhengi. Ég ætla líka, með leyfi forseta, að lesa upp úr grein í Morgunblaðinu frá því sunnudaginn 5. júlí síðastliðinn. Þar er talað um öryggi borgaranna og fámenni í lögreglunni. Þar segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt áætlunum ríkisstjórnarinnar er lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu (LRH) gert að skera niður um 130 milljónir á þessu ári og 320 á því næsta. Við því er lítið annað í boði en að lækka launakostnað, sem er um 80% af útgjöldunum.“ Ég held áfram í greininni. Þá er viðtal við Snorra Magnússon, formann Landssambands lögreglumanna, og hann segir, með leyfi forseta: „„Við óttumst því miður að ástandið sem var hér í febrúar endurtaki sig í einhverri mynd,“ segir Snorri. Í því samhengi má ekki gleyma óeirðakostnaði sem stjórnvöld hafa þurft að leggja til lögreglunnar á þessu ári. Við nýja uppreisnaröldu gæti hann slagað hátt í 200 milljónir.“ Áfram heldur greinin, með leyfi forseta: „Þegar skera á niður um 320 milljónir á einu ári hjá einu lögregluembætti, LRH, hvernig á að forgangsraða? Hverju á lögreglan að sinna og hvenær er útkallið ekki á hennar verksviði?“ Þetta er það sem lögreglan er að velta fyrir sér þegar henni er gert að spara 320 millj. kr. á þessu ári. En hvað gerist þá? Þá leggur þessi sama ríkisstjórn fram umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Kostnaðarmatið fylgir sem fylgiskjal IV í greinargerð ríkisstjórnarinnar. Fylgiskjal IV er kostnaðarmat vegna aðildarviðræðna við ESB frá utanríkisráðuneytinu. Síðan er reyndar fylgiskjal V sem er yfirferð fjárlagaskrifstofu á kostnaðarmati utanríkisráðuneytisins vegna aðildarumsóknar að ESB. Ég vil eiginlega leyfa mér að kalla það hirtingu fjármálaráðuneytisins á utanríkisráðuneytinu fyrir vanbúið kostnaðarmat vegna þess að það er alveg með ólíkindum að hér er ekkert fast í hendi. Jú, þeir tala um það í upphafi að óvissan sé mikil. Það er reyndar alveg rétt. En það er eins og menn séu ekki alveg að kveikja á þessu öllu saman. Í yfirferð fjármálaráðuneytisins segir að áætlaður þýðingarkostnaður sé á árunum 2009–2012 samtals 590 millj. kr., 300 millj. kr. eru kallaður annar kostnaður utanríkisráðuneytisins, 100 millj. kr. eru kostnaður hjá öðrum ráðuneytum. Þýðingarkostnaður er langstærsti hlutinn eða 590 millj. kr. Samtals eru þetta 990 millj. kr., næstum því 1.000 millj. kr. Ég minni bara á að lögreglunni var gert að skera niður um 320 millj. kr. á þessu ári. En þetta eru 990 millj. kr. á þessum fjórum árum. Það vekur mikla eftirtekt hvað þarna er tekið til og hver óvissan er í matinu. Í fylgiskjali V segir, með leyfi forseta: „Mat utanríkisráðuneytisins er því mjög gróft og með mjög miklum skekkjumörkum.“ Ég mundi segja að það væri síst nógu sterkt til orða tekið. Það segir hérna líka, með leyfi forseta: „Það sem utanríkisráðuneytið fellir undir annan kostnað í sínu mati má segja að sé í rauninni beinn kostnaður vegna aðildarviðræðna við ESB. Helstu þættir sem eru taldir hafa áhrif á þennan kostnað eru; starfsmannakostnaður, ferðakostnaður, aðkeypt sérfræðiþjónusta (innlend og erlend) og tímalengd viðræðna.“ Allir aðalþættirnir í þessu máli eru þarna sem sagt sem annar kostnaður og eru ósundurliðaðir og talað er um að þetta sé allt með mjög miklum skekkjumörkum. Síðan - og það vekur mikla eftirtekt hjá mér - segir hér undir liðnum starfsmannakostnaður, með leyfi forseta: „Til að mæta þessu gerir utanríkisráðuneytið ráð fyrir því að færa starfsfólk úr öðrum verkefnum en einnig að starfsfólk taki tímabundið á sig meira álag. Fyrirséð er dregið verður saman í vissum verkefnum t.d. vegna þróunaraðstoðar og að það ætti að gera utanríkisráðuneytinu kleift að færa mannskap yfir í aðildarviðræðurnar. Ekki liggur þó fyrir á þessu stigi hvernig ráðuneytið ætlar að gera þetta, þ.e. hvaða verkefni nákvæmlega verða lögð til hliðar til að manna aðildarviðræður.“ En bíðið nú við, átti ekki að gera þetta hvort sem er? Átti ekki hvort sem er að spara í þróunarkostnaði? Var það ekki bara út af því sem ég las upp áðan, almennri hagræðingu í ríkisrekstrinum vegna erfiðrar stöðu ríkisfjármála? Mig minnti það, virðulegur forseti, og það var þess vegna sem ég fór á netið, af því að mig minnti að það hefði jafnvel komið einhver tilkynning. Ó jú, hér er komin tilkynning sem ég fann á vef utanríkisráðuneytisins frá 19. júní. Hún er ekki orðin mánaðargömul, sú tilkynning. Þar segir, með leyfi forseta: „Á næsta ári sker utanríkisráðuneytið niður rekstrarútgjöld um 10% til viðbótar áður ákveðnum sparnaði. Einnig er tilkynnt um 190 millj. kr. viðbótarsparnað vegna yfirstandandi árs.“ Síðan segir, með leyfi forseta: „Einnig verða verulega dregin saman framlög til þróunarsamvinnu og friðargæslu á meðan Íslendingar ganga í gegnum efnahagslegar þrengingar en aukið verður við að nýju þegar efnahagslífið verður komið á réttan kjöl.“ Það var nefnilega það sem mig minnti. Þarna á að spara þennan kostnað margoft. Þetta er svona hókus pókus sparnaður. Það er búið að ákveða að spara og hagræða út af erfiðri stöðu ríkisfjármála en til þess að aðildarumsóknin kosti okkur nú ekki neitt þá á bara að færa til fólk, fólkið sem á að vera farið út úr ráðuneytinu samkvæmt fréttatilkynningunni væntanlega, þá á það allt í einu að fara að spara hér. Hvað rugl er þetta? Þetta er ekkert annað en einhver hókus pókus vinnubrögð og brellupólitík. Þetta er brellupólitík sem ég gef ekkert fyrir. 

Ef þetta væri það eina.

„Ef þetta væri það eina,“ kallar hér hv. þm. Pétur Blöndal. Ég ætla að halda áfram í kostnaðarmatinu vegna þess að þetta er nefnilega alveg stórkostleg lesning. Hvað halda menn að þurfi að eyða í svona umsókn? Það er fullt af fólki sem þarf að ferðast. Það er fullt af fólki sem þarf að ráða til að koma með sérfræðimat af ýmsu tagi.

Borða snigla.

„Borða snigla“ og eitthvað, kallar formaður Framsóknarflokksins fram í. Það getur vel verið að það sé partur af þessu. Við vonum nú að vegna hagræðingar og sparnaðar og ráðdeildar sleppi þeir þeim máltíðum. En þó veit maður aldrei. Hér stendur, með leyfi virðulegs forseta, um ferðakostnaðinn: „Ekkert sérstakt mat á þessum kostnaðarlið liggur fyrir hjá utanríkisráðuneytinu miðað við fjölda ferða og má því reikna með miklum skekkjumörkum í þeim lið.“ Það held ég nú. Það er bara dálítið verið að skjóta á þetta. Þetta er nefnilega undir liðnum Annar kostnaður, sem er í heildina - hvað var það? - 300 milljónir á fjórum árum. Allt í lagi, við skulum sjá hvernig sérfræðikostnaðinum reiðir af, með leyfi forseta: „Ekkert sérstakt mat á þessum kostnaðarlið liggur fyrir hjá utanríkisráðuneytinu. Þessi kostnaðarliður getur orðið umtalsverður. Það er þó álitamál eftir því hversu víðtæk samningsmarkmiðin verða og hversu mikið bakland sérfræðinga talin verður þörf á. Mögulegt væri að sækja að einhverju leyti í reynslu og þekkingu hinna Norðurlandanna án mjög verulegs tilkostnaðar og hafa utanríkisráðuneytinu borist tilboð um slíka aðstoð.“ Ja, fínt, Svíarnir ætla aftur að redda okkur. Þeir ætla bara að gera þetta frítt og þá þurfum við ekkert að hafa neinar áhyggjur af því. Þarna er sem sagt ekkert sérstakt mat. Tímalengdin, þar eru þeir að miða við að þetta taki 18 mánuði. Allt í lagi. Síðan er þetta alveg stórkostlegt vegna þess að hér eru upplýsingar fyrir nánara kostnaðarmat. Þá er talað um að það sé mikil óvissa um hvað aðildarviðræðurnar gætu að lokum kostað. Það skyldi þó ekki vera? Ég ætla að lesa hér upp heilan kafla vegna þess að ég get ekki umorðað þetta þannig að þetta hljómi eins dásamlega og þetta hljómar hér, með leyfi forseta: „Einn helsti óvissuþátturinn er hvernig eigi að skipuleggja og nálgast aðildarviðræður. Ódýrasta nálgunin væri einföld umsókn þar sem ekki væri lögð mikil áhersla á samningsmarkmið og samningsviðræður.“ - Það væri ódýrasta nálgunin, dásamlegt. - „Hinn póllinn væri að farið væri í aðildarviðræður með mjög víðtæk samningsmarkmið þar sem fátt væri undanskilið og að þau væru undirbyggð með mjög mikilli sérfræðilegri greiningu, erlendri ráðgjöf og virku baklandi.“ Ég vona svo sannarlega að það sé sú umsókn sem við leggjum fram vegna þess að ég veit ekki betur en að í umræðunni hérna í dag hafi komið fram að það sé einmitt nákvæmlega það, þ.e. öll þessi skilyrði, öll ófrávíkjanlegu skilyrðin sem við áttum að setja til að geta stokkið út um leið - eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði hérna í dag - ef við náum ekki markmiðum okkar í sjávarútvegsmálum því þá ætlum við bara að hætta og fara. Það hlýtur að þurfa að undirbyggja það með einhverjum hætti. Það hlýtur að þurfa að hafa mjög víðtæk samningsmarkmið þar sem fátt er undanskilið og að þau verði undirbyggð með mjög mikilli sérfræðilegri greiningu, erlendri ráðgjöf og virku baklandi. Ég bara rétt ætla að vona það þannig að það kostar svolítið. Ég ætla að fá að halda áfram, með leyfi virðulegs forseta: „Það er að stórum hluta pólitísk álitamál hvar umfang aðildarviðræðna væri staðsett á þennan mælikvarða gagnvart kostnaðarmatinu. Þannig að það er bara skilið eftir í einhverju tómarúmi. Svo segir, með leyfi forseta: „Lausleg skoðun bendir til að kostnaðurinn gæti orðið umtalsvert meiri miðað við að meiri þungi verði lagður í viðræðurnar.“ Mér finnst þetta líka stórkostleg setning. Þetta er algjörlega stórkostlegt. Svo höldum við áfram, með leyfi forseta: „Vegna þessara álitamála og óvissuþátta og þar sem afar lítil greining á hugsanlegri framkvæmd aðildarviðræðna hefur farið fram á þessu stigi hjá utanríkisráðuneytinu liggja ekki fyrir nægilegar upplýsingar til að hægt sé að setja fram viðhlítandi kostnaðarmat.“ Hér er ekkert „bottom line“ eins það heitir á góðri útlensku. Vegna þess að talað var um að þessi annar kostnaður væri ferðakostnaður, starfsmannakostnaður og allt þetta þá segir hér svona til þess að klára hringinn, með leyfi forseta: „Til þess þyrfti að fá frekari svör um m.a. eftirfarandi atriði:“ Og þá eru listaðir fjórir punktar og hverjir eru þeir? Starfsmannakostnaður, ferðakostnaður, aðkeypt sérfræðiþjónusta og reynsla annarra þjóða. Punkturinn er því sá að það mat sem hér er lagt til grundvallar er þó upp á 990 milljónir. Við erum ekkert að gera lítið úr þeim kostnaði. Mér finnst hann alveg nægur, en niðurstaðan af þessu, og því hef ég fært hér rök fyrir, er að þessar 990 milljónir eru skot í algjörri blindni. Það er algjörlega verið að skjóta út í loftið á eitthvað sem er fullkomlega vanmetið og við getum algjörlega verið viss um að þetta fer langt fram úr þessari áætlun. Það eina sem ekki er óvissa um í þessu kostnaðarmati er að það mun margfaldast í meðferð þessa máls. Og þegar við erum komin af stað er ekkert hægt að stoppa og segja: „Heyrðu, þetta er orðið svo dýrt. Nú skulum við taka ódýru nálgunina á þetta.“ Það er ekkert hægt. Þess vegna er algjörlega óásættanlegt að þingið sé beðið um að heimila þessu sama fólki í utanríkisráðuneytinu að sækja um aðild að Evrópusambandinu án þess að þessi kostnaður sé betur skilgreindur. Ég segi bara: Sendum þetta fólk heim og biðjum það að gjöra svo vel að meta þetta. Hér segir að það þurfi að kanna umfang og kostnað við aðildarumsóknir annarra þjóða. Af hverju í ósköpunum er ekki búið að gera það? Það er grundvallarforsenda fyrir þessu. Þessi hókus pókus sparnaður hjá utanríkisráðuneytinu sem ég nefndi hérna áðan er eitt atriðið. Ég ætla bara í tölum að nefna það að fyrir árið 2009 á að skera niður í utanríkisráðuneytinu um 80 milljónir, fyrir 2010 á að skera niður um 648 milljónir. Það á að skera niður í utanríkisráðuneytinu um 648 milljónir en svo á að fara að bæta árið 2010 200 milljónum plús 180 milljónum í þýðingarkostnað, sem kemur væntanlega inn í ráðuneytið líka. Þetta er því allt saman komið á hvolf og er fullkomlega óboðlegt. Áfram með niðurskurðartölurnar. Setjum þetta allt í samhengi. Við erum að tala um 990 milljónir á fjórum árum. Við skulum sjá, fyrirhugaður niðurskurður í ríkisútgjöldum eftir ráðuneytum. Eigum við að grípa niður til dæmis niður í heilbrigðisráðuneytið? Bara frá 1. júlí 2009 á að skera niður um 250 milljónir, í félags- og tryggingamálaráðuneytinu um 130 milljónir á þessu ári, 881 milljón á næsta ári í félags- og tryggingamálaráðuneytinu. Þá rak ég nefnilega augun hér í viðtal við hæstv. félagsmálaráðherra, sem er jú einn helsti talsmaður þess að við förum í þessar viðræður. Hann segir í grein í Morgunblaðinu föstudaginn 10. júlí, í dag, með leyfi forseta: „Hann segir búið að finna leiðir til að mæta þeim 130 milljónum sem ráðuneytinu er gert að spara í rekstri seinni hluta þessa árs, án þess að það komi niður á þjónustu.“ Hér er haft eftir honum beint, með leyfi forseta: „„Tæplega milljarðs niðurskurður rekstrargjalda á næsta ári er hins vegar ómögulegur án þess að skerða þjónustuna að einhverju leyti. Ég hef lagt á að það áherslu að þjónusta við fatlað fólk sé ekki skert nema það sé sýnt gífurlegt aðhald í öðrum ríkisrekstri á móti,“ segir Árni Páll og bendir á að sá rammi sem lagður var upp með, að velferðarstofnanir skæru niður um 5% virðist ekki hafa skilað sér.“ Ég ætla að fá að endurtaka það sem hæstv. ráðherra segir hér, með leyfi forseta: „Ég hef lagt á að það áherslu að þjónusta við fatlað fólk sé ekki skert nema það sé sýnt gífurlegt aðhald í öðrum ríkisrekstri á móti.“ 990 milljónir, og ég endurtek að það er stórkostlega vanáætlað. Ég get ekki litið svo á að það sé gífurlegt aðhald í öðrum ríkisrekstri á móti þannig að hvað segir hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra þegar þetta er sett í samhengi? Hvar ætlar hann að skera niður á móti? Meira í sínu ráðuneyti? Einhvers staðar þurfa peningarnir að koma. Ég las áðan úr skýrslu hæstv. fjármálaráðherra og ég ætla að endurtaka það líka hér. Þar er verið að tala um niðurskurðinn, með leyfi forseta: „Til að svo geti orðið ber brýna nauðsyn til þess að það fé sem varið er til verkefna og þjónustu hins opinbera verði nýtt svo vel sem kostur er.“ Þetta, virðulegur forseti, kemur frá sömu ríkisstjórn, frá ráðherra í sömu ríkisstjórn sem veigrar sér ekki við því að leggja hátt í 1.000 milljónir í aðildarumsókn, bara umsóknina.

Og ætlar ekki að ganga inn.

Gerum okkur grein fyrir því. Ég vona bara að hv. þm. Pétur Blöndal taki - vegna þess að tími minn fer bráðum að renna hér á enda - taki fyrir kostnaðinn við inngönguna sem samkvæmt Evrópuskýrslunni síðan 2007 var um það bil 14–20 milljarðar - ég man nú ekki töluna en það er eitthvað á þeim skala - á ári. Við skulum ekki gleyma því að þetta mál er dýrt og þetta mál er þannig að það þarf að vanda til þess og það erum við sjálfstæðismenn segja, ef við ætlum að sækja um í Evrópusambandinu þá þurfa allar þessar staðreyndir að liggja fyrir. Og þetta eru enn ein rökin fyrir tvöfaldri atkvæðagreiðslu og því að leyfa þjóðinni að ráða vegna þess að við getum sagt við þjóðina - spurt er hvaða forsendur þjóðin hafi til að meta hvort við eigum að fara í viðræður eða ekki - en við getum spurt þjóðina hvort hún sé tilbúin til að leggja þúsund milljónir samkvæmt þessu plani - ég leyfi mér að segja tvö þúsund milljónir - í það á næstu fjórum árum á meðan við verðum í dýpstu kreppunni, hvort hún sé tilbúin til að gera það og þurfa að skera niður þjónustu við fatlað fólk á sama tíma. Þetta er spurning sem ég treysti þjóðinni algjörlega fullkomlega til þess að svara. Þessu getum við ekki horft fram hjá í þessu samhengi. Það þarf að leggja á þetta áherslu því þetta er illa unnið. Ég vek athygli líka á því varðandi þessa yfirferð mína að nefndin hefur unnið þetta í mánuð og talað er um að haldnir hafi verið 20 fundir og að fjöldi gesta hafi komið. Hvenær kemur þetta smámál sem kostnaðurinn er inn í nefndina? Hvenær er yfirferð fjárlagaskrifstofunnar dagsett? 8. júlí 2009. Í dag er 10. júlí. Þetta kostnaðarmat er síðan 8. júlí og málið var afgreitt út í gær. Hver er umsögn og hver er meðferð nefndarinnar? Hver er gagnrýnin hugsun nefndarmanna sem skoðuðu þetta kostnaðarmat? Með allri virðingu fyrir því góða fólki sem situr í utanríkismálanefnd þá leyfi ég mér að efast um að nokkur umræða hafi farið fram um það vegna þess að það hefur líka komið fram í fjölmiðlum að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir bað um þetta mat á fundinum þegar allt varð vitlaust og eftir því sem mér skilst þá hafa ekki verið miklar efnislegar umræður í nefndinni síðan þá. Ég bið fólk sem betur veit um að leiðrétta mig ef svo er ekki. En ég leyfi mér að halda því fram, virðulegur forseti, að þetta sé óboðlegt. Og þó að það væri ekki nema fyrir þessa ástæðu eina þá segi ég að þinginu beri hreinlega skylda til þess að leyfa íslensku þjóðinni að velja um það hvort hún vilji fara þessa leið eða ekki. Það kemur ekkert annað til greina. Þetta kostnaðarmat upp á 990 milljónir er í besta falli óskhyggja. En ég vil frekar kalla það hókus pókus kostnaðarmat og brellupólitík sem er aðeins sett hér fram til þess að villa um fyrir fólki. Þá er ég ekki að álasa starfsmönnum utanríkisráðuneytisins heldur átel ég þá pólitík sem ríkisstjórnin beitir í þessu máli. Virðulegur forseti. Nú er ég að renna út á tíma og ég var rétt að byrja. Ég segi bara að sem betur fer var ræðutíminn tvöfaldaður vegna þess að mér er mikið niðri fyrir. Ég átti eftir að ræða um sjávarútvegsmálin. Ég átti eftir að ræða um hvað ég óttaðist í sambandi við það að senda fólk út í heim til að semja, fólk sem hefur einhvern veginn alltaf það að markmiði að ná samningum hvað sem það kosti. Ég óttast það. Ég óttast að það sem hæstv. fjármálaráðherra talaði um hérna, að við mundum snúa við um leið og við sæjum að við næðum ekki okkar markmiðum, þ.e. ég óttast að það verði ekki þannig. Ég óttast varðandi öll þessi fögru fyrirheit um að koma með allar upplýsingar fyrir þingið, að það verði bara ekkert þannig. Ég óttast að við stöndum frami fyrir því einn góðan veðurdag að hérna verði kominn samningur. Ég ætla ekki að líkja honum endilega við Icesave-samninginn. En það verður á sama grunni reynt að selja íslensku þjóðinni þann samning eins og verið er verið að segja núna: „Þetta er besti hugsanlegi samningurinn sem við getum fengið. Hann er ekki gallalaus. Við reyndar missum yfirráðin yfir fiskveiðistjórninni. En ég meina, það er bara sumt sem maður þarf að gefa eftir.“ Og íslenska þjóðin verður látin kjósa um þetta og ég treysti íslensku þjóðinni til þess að taka réttar ákvarðanir. En ég óttast þetta verði ferlið. Mér finnst sorglegt til þess að hugsa, virðulegur forseti, ef við getum ekki - ég er sammála hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni því að ég hef trú á því að meiri hluti þingsins hafi sannfæringu fyrir tvöfaldri atkvæðagreiðslu. Ég heiti á þingmenn að greiða atkvæði samkvæmt bestu sannfæringu sinni vegna þess að mikið er í húfi og við þurfum að skoða þetta betur. 

Frú forseti. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir velti því fyrir sér hversu mikla umræðu greining á kostnaðarmati hefði fengið í utanríkismálanefnd. Því er fljótsvarað. Málið var hreinlega alls ekki rætt í utanríkismálanefnd. Hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir ítrekaði fyrri beiðni sína, beiðni sem hún lagði fram strax við upphaf umræðu um málið um kostnaðarmat. Sagan af því hvað fylgdi í kjölfarið er alþekkt. Svo var kallaður saman fundur morguninn eftir, eftir að fundarfall varð vegna þess að hv. þingmaður bar fram þessa sakleysislegu beiðni og tilkynnt að kostnaðarmat sé komið og sagt: Skilum ályktun út úr nefndinni. Engin umræða. Svoleiðis var nú það. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir hefur greinilega unnið heimavinnuna sína. Hún rakti mjög áhugaverðar upplýsingar um kostnaðarmatið, mjög mikilvæga og ítarlega greiningu á því og gagnrýni, og ég held að það sé alveg óhætt að segja að þetta sé varlega áætlað, ég held að það sé ekki ofsögum sagt. Hvernig var með kostnaðarmatið varðandi umsóknina um aðild að öryggisráði Sameinuðu þjóðanna, hversu mikið fór það fram úr áætlun, hversu mörg hundruð prósent? Ég er dálítið hræddur um að það sama eigi við hér. En hér kemur hv. þingmaður með þessa fínu greiningu klukkan langt gengin í 12 á miðnætti á föstudagskvöldi og það er enginn til að svara fyrir þetta. Hér er enginn stjórnarliði sem ætlar að reyna að bera í bætifláka fyrir þetta mat eða reyna að útskýra fyrir okkur hvort eitthvað hafi verið rangt í þessu mati. Hvers lags eiginlega umræða er þetta um mál sem er líklega það mikilvægasta sem þingið hefur nokkru sinni rætt? Og hvaða rök eru fyrir því að halda þinginu fram að miðnætti þegar enginn er til að svara fyrir svona grundvallarupplýsingar?

Virðulegur forseti. Það var eins og ég óttaðist. Hér kemur hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og staðfestir það sem ég hélt fram að það var engin umræða um kostnaðarmatið í utanríkismálanefnd. Og það er algerlega hárrétt sem þingmaðurinn bendir á að það er ömurlegt til þess að hugsa að við séum að ræða þetta hérna á föstudagskvöldi 10. júlí á heitasta degi sumarsins þegar fólk er að hugsa um allt annað en 1.000 millj. sem á að henda í umsókn um Evrópusambandið. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir sem situr í utanríkismálanefnd og er hér í hliðarsal og eini fulltrúi stjórnarflokkanna í þessum sal, hefði kannski getað komið og farið í andsvar við mig og leiðrétt eða staðfest það sem ég hef verið að halda fram. Ég fer fram á það við þingmanninn að hún beiti sér fyrir því að einhver sem ber ábyrgð á þessu máli komi og geri grein fyrir þessu vegna þess að mér finnst þetta háalvarlegt mál. Og gleymið því ekki, eins og hv. þm. Pétur Blöndal hvíslaði að mér meðan hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var að tala, allur þessi kostnaður og Steingrímur ætlar ekki einu sinni inn. Hæstv. fjármálaráðherra ætlar ekki einu sinni inn í Evrópusambandið þannig að þarna getur fjármálaráðherra sparað 1.000 millj. á einu bretti, reyndar ekki sparað, ekki eytt þeim. Þessi hagfræði á kannski við hjá einhverri konu sem kaupir sér stundum skó af því að þeir eru á útsölu og sparar mjög mikið á því. Þetta er málið, hæstv. fjármálaráðherra er ekki sannfærður um að við eigum að fara inn í Evrópusambandið en hann er tilbúinn til að spandera í óskhyggju 1.000 millj., í raunveruleika einhverju miklu meira, til þess að athuga hvort svo megi verða.

Frú forseti. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir er mjög kurteis þegar hún bendir á að hæstv. fjármálaráðherra ætli sér einmitt ekki að nota þessa vinnu sem verður svona dýr á nokkurn hátt. Þvert á móti, hann ætlar að beita sér fyrir því að þessi vinna verði öll til einskis, að hún fari í ruslið. Þetta er náttúrlega algerlega galið. Annar stjórnarflokkanna talar þannig að þessi vinna verði að eiga sér stað til þess að við getum náð þeim áfanga að þessir sömu þingmenn geti beitt sér fyrir því að hún fari ekki í ruslið. Hvers lags nálgun er þetta eiginlega í þessu stóra máli? Getur hv. þingmaður tekið undir það með mér að þetta nái ekki nokkurri einustu átt?

Virðulegi forseti. Það get ég svo sannarlega. Ég get tekið undir með hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að þetta nær ekki nokkurri átt og þetta er algerlega fráleitt. Því segi ég það að íslenska þjóðin á að fá að kjósa um það hvort hún er tilbúin að verja slíkum upphæðum í þetta mál eða ekki. Það sem sagt er í kostnaðarmatinu frá fjármálaráðuneytinu um ódýrustu nálgunina og dýrustu nálgunina - og ég ber mikla virðingu fyrir þeim sem hafa skrifað þetta og er ekki að setja út á mína gömlu vinnufélaga í fjármálaráðuneytinu á nokkurn hátt - er skrípatexti. Það er alger skrípaleikur að halda því fram að við getum farið í einhverja ódýra nálgun á þessu máli vegna þess að ef við færum í ódýrustu nálgunina sem er hérna, þá stendur: „Ódýrasta nálgunin væri einföld umsókn þar sem ekki væri lögð mikil áhersla á samningsmarkmið og samningsviðræður.“ Það sér hver heilvita maður hver niðurstaðan af slíkum samningaviðræðum yrði. Auðvitað þyrftum við að fara í dýrustu nálgunina vegna þess að við höfum svo ströng skilyrði, vegna þess að við höfum svo skýr markmið og höfum svo mikla hagsmuni af því að þetta verði gert rétt. Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að þetta nær engri átt og það verður að koma í veg fyrir þetta.