Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti geta þess að eftir að afgreiddir hafa verið tveir fyrstu dagskrárliðirnir fer fram utandagskrárumræða um kaup á björgunarþyrlu. Er hún að beiðni hv. 14. þm. Reykv. og fer fram skv. fyrri mgr. 50. gr. þingskapa.

Hæstv. forseti. Hinn 12. mars 1991 samþykkti hið háa Alþingi þáltill. hv. 5. þm. Reykv. Inga Björns Albertssonar og varð ályktunin svohljóðandi eftir afgreiðslu hv. allshn.: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að sjá til þess að á árinu 1991 verði gerður samningur um kaup á fullkominni björgunarþyrlu fyrir Landhelgisgæsluna.`` Í lánsfjárlögum 1991 var heimild til handa fjmrh. til að ráðstafa 100 millj. í þessu skyni. Sérstakri nefnd embættismanna og forsvarsmanna Landhelgisgæslunnar var falið að skila skýrslu um málið enda fóru þeir utan í því skyni að skoða hentugan þyrlukost. Ég hygg að það hafi verið svo með marga hv. þm. að við töldum að þetta mál væri þar með komið vel á rekspöl. En síðan gerðist það að ný hæstv. ríkisstjórn tók við völdum og eftir það tók málið óneitanlega stefnubreytingu. Ný nefnd var skipuð og við framlagningu fjárlagafrv. var ekki að sjá að neitt væri ætlað til kaupa á þyrlu. Ég lagði því fram fsp. á hinu háa Alþingi 17. okt. sl. sem hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hvað líður undirbúningi á kaupum á björgunarþyrlu fyrir Landhelgisgæsluna sem samþykkt voru með ályktun Alþingis 12. mars 1991?`` Í svari hæstv. dómsmrh. kom fram að áhersla væri fyrst og fremst lögð á að hefja viðræður við varnarliðið en kaupum á þyrlu frestað. Hæstv. forseti. Á þeim stutta tíma sem liðinn er síðan fsp. minni var svarað hefur orðið hörmulegur mannskaði í sjóslysi hér í nágrenninu. Öll íslenska þjóðin syrgir með þeim sem um sárast eiga nú að binda. Atburður sem þessi hlýtur að krefjast þess að hið háa Alþingi svari því hvort við það verði búið að ekki séu tiltæk nauðsynleg björgunartæki sem e.t.v., og um það getur auðvitað enginn sagt, en e.t.v. hefðu getað komið að gagni í tilviki sem þessu. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. dómsmrh. eftirfarandi spurningar: Hefur ríkisstjórnin endurskoðað afstöðu sína til kaupa á björgunarþyrlu sem búin væri þeim tæknibúnaði sem best hentar aðstæðum hér á landi og á höfunum í kringum okkur?

Frú forseti. Sú umræða sem hér fer fram á sér stað í framhaldi af hörmulegu sjóslysi við Grindavík. Ég vil byrja á því að votta þeim sem þar misstu ástvini sína samúð. Ég geri mér grein fyrir því að enginn getur sett sig í spor þeirra sem misst hafa ástvini sína í svo hörmulegu slysi en þykist vita hitt að öll íslenska þjóðin vill deila harmi með þeim sem í hlut eiga. Það er ekki óeðlilegt að spurt sé um framkvæmd þeirra ákvarðana í björgunarmálum sem Alþingi hefur tekið í tilefni af svo hörmulegum atburði. Eins og hér hefur komið fram í máli hv. málshefjanda tók Alþingi um það ákvörðun á sl. vori að fela ríkisstjórninni að hefja undirbúning að kaupum á fullkomnari björgunarþyrlu fyrir Landhelgisgæsluna. Á þann veg hefur verið unnið að undirbúningi þessa máls að í fyrsta lagi var í tíð fyrri ríkisstjórnar ákveðin í lánsfjárlögum heimild til þess að semja um slík kaup og taka 100 millj. kr. að láni í því skyni. Síðan voru sendir sérfræðingar á erlendan vettvang til þess að kanna hvaða kostir varðandi þyrlukaup væru fyrir hendi. Að lokinni þeirri skyndikönnun var ljóst, að áliti þeirra sem í ferðina fóru, að frekari athugana þyrfti við áður en endanleg ákvörðun yrði tekin. Því var það eitt af fyrstu verkum núv. ríkisstjórnar að skipa nefnd til þess, eins og segir í erindisbréfi, að undirbúa þá ákvörðun sem Alþingi hafði falið ríkisstjórninni að taka. Formaður þeirrar nefndar var Björn Bjarnason. Í nefndinni áttu einnig sæti þeir sem fyrri ríkisstjórn valdi til að gera þá skyndikönnun sem fram fór á erlendum vettvangi. Nefndin hefur skilað áliti. Niðurstaða nefndarinnar er sú að leggja enn til að unnið verði hratt að því að útvega Landhelgisgæslunni öflugri þyrlukost með nýrri þyrlu en hún hefur í dag og í annan stað að kanna möguleika á samstarfi við bandaríska aðila og hefja formlegar viðræður í því efni vegna þess að slíkt hugsanlegt samstarf geti haft áhrif á það hvers konar þyrla verður fyrir valinu þegar þar að kemur. Þær viðræður hefjast nú á miðvikudaginn. Ég hef hafið þær viðræður við bandaríska sendiherrann og ég vænti þess að niðurstöður í þessu máli geti legið fyrir á fyrri hluta næsta árs þannig að áfram verði unnið að þessu máli í samræmi við þær ákvarðanir sem teknar hafa verið.

Virðulegi forseti. Það er leitt að þurfa að ræða þetta mál í skugga þess hörmulega slyss sem varð og tek ég undir góðar óskir til þeirra sem fyrir þessu urðu og votta þeim mína samúð. Í raun og veru þurfum við ekki að hafa langt mál um þessi þyrlukaup. Þau voru rædd ítarlega á síðsta þingi, þau voru rædd í þeirri ríkisstjórn sem þá sat. Ég leit reyndar svo á að þeirri umræðu væri þar með lokið og teningunum kastað og ákveðið að kaupa viðbótarþyrlu fyrir Landhelgisgæsluna. Til þess var veitt heimild og sömuleiðis heimild til lántöku 100 millj. kr. Ég ætla ekki að gera lítið úr samstarfi við varnarliðið. Það hefur oft reynst gott og bjargað mörgum mannslífum. En þessi mál verða aldrei í góðu lagi nema við höfum í eigin hendi nauðsynleg björgunartæki. Óháð því hvort þetta samstarf verður þá verðum við að tryggja í eigin hendi fullkomin björgunartæki. Ég vil því eindregið leggja til, og lýsi stuðningi okkar framsóknarmanna við það, að heimildin sem er í 6. gr. fjárlaga verði án tafar notuð og sömuleiðis heimild til lántöku. Ég vil gjarnan beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. hvort hann sé ekki reiðubúinn að lýsa því hér yfir að svo verði gert. Það kom mér nokkuð á óvart sem kom fram í ræðu hæstv. sjútvrh. að um eins konar skyndiathugun hefði verið að ræða á þyrlukosti. Ég hafði skilið það svo að sú nefnd sem var skipuð í marsmánuði hefði komist að niðurstöðu um þá þyrlu sem hentaði okkur best. Sömuleiðis kom það mér á óvart að fulltrúar í þeirri nefnd hefðu verið í þeirri síðari. Ég hef a.m.k. skilið það svo að sérfróðir menn frá Landhelgisgæslunni hefðu verið þar sem sérfræðingar en ekki þátttakendur í nefndinni. Ég vil gjarnan fá þetta upplýst nánar og beini spurningu minni til hæstv. fjmrh.

Frú forseti. Við ræðum nú þyrlukaupin í skugga hörmulegs mannskaða. Á þessari stundu leitar hugurinn auðvitað fyrst til þeirra sem svo mikið hafa misst. Þeir eiga samúð allrar þjóðarinnar. En það er mjög mikilvægt að við reynum að draga lærdóm af þessum atburði. Ég held að engum þurfi að blandast hugur um það að við þurfum að reka hér björgunarsveit sem er búin þyrlum sem uppfylla ströngustu kröfur. Ég vil vekja athygli á því að í áliti þeirrar nefndar, sem var eitt af fyrstu verkum núv. ríkisstjórnar að skipa, er einmitt ítrekað að brýnt sé að Landhelgisgæslan fái öfluga þyrlu til afnota fyrir sína börgunarstarfsemi, öflugri en þá sem hún hefur nú. En það er líka jafnljóst, m.a. því miður af þeim atburðum sem hér hafa orðið, að við þurfum að huga mjög vandlega að skipulagi okkar björgunarstarfs, leita leiða til þess að boðleiðir séu þar skýrar, stuttar, hreinar og beinar, ákvarðanir verði teknar fljótt og boðum til skila komið. Þetta er kannski jafnmikilvægt og tækjakosturinn eins og dæmin sanna. Þetta vildi ég, frú forseti, nefna við þessa umræðu vegna þess að hún kallar á mikla alvöru í meðferð málsins. Ég vona að við finnum sameiginlega í þinginu bestu lausnina. Það er ekki nokkur vafi á því að samstarf við björgunarsveit varnarliðsins er mjög mikilvægur hlekkur því þar getum við átt eða eigum aðgang að fjórum vel búnum björgunarþyrlum. Valið á þyrlu fyrir íslensku Landhelgisgæsluna á að taka mið af þeim aðstæðum þannig að við getum jafnan haft viðbúnað bæði hérna megin við og handan við veðramótin sem svo oft fara yfir landið þegar slysin verða. Þetta, frú forseti, er það sem við þurfum að hafa í huga og við eigum núna að leita bestu lausna í málinu. Ég vil vekja athygli á því að við höfum þær heimildir sem þarf, bæði í lánsfjárlögunum og í fjárlögunum. Við eigum að nýta þær sem allra best. Það verður sem betur fer alls ekki ekki til þess að tefja framgang málsins, en það er líka mikilvægt að þessar ákvarðanir séu vel grundaðar og þar tel ég að skýrsla þyrlunefndarinnar, sem undir forustu Björns Bjarnasonar var skilað í október, sé mjög góð undirstaða.

Virðulegi forseti. Enn á ný ræðum við um björgunarþyrlu hér á Alþingi, að þessu sinni beinlínis vegna sorglegra atburða. Við samhryggjumst öll aðstandendum sjómannanna sem fórust við Grindavík. Á fundi, sem haldinn var í Grindavík í gærkvöldi, var farið yfir öll þau efnisatriði sem nauðsynlegt er og ég held að flestir hafi viðurkennt að þar hafi komið fram upplýsingar sem benda til að nú megi ekki lengur bíða með að fylgja eftir ákvörðun Alþingis frá í vor og að það verði að leggja allar ónothæfar útfærslur til hliðar. Það er skýrt í mínum huga að samstarfið við varnarliðið býður ekki upp á fullnægjandi lausn nema sem viðbót við nauðsynlega öryggisgæslu og þær tvær íslensku þyrlur sem við þurfum að hafa til taks. Alþingi hefur lýst yfir vilja sínum og hann ber að virða. Samstarf við varnarliðið væri því aðeins nothæfur kostur að það byði upp á jafngott eða betra öryggiskerfi en ný og öflug þyrla sem samþykkt hefur verið að kaupa. Sú er hins vegar ekki raunin. Þyrlur varnarliðsins miðast við hernaðarþarfir, ekki björgunarstörf í sjávarháska. Þess vegna þarf ekki að ræða þá leið neitt frekar í bili og ekki að láta þær umræður tefja nauðsynlegt mál. Það væri gott ef mögulegt væri að fjármagna þyrlukaup í viðráðanlegum áföngum en þegar verið er að ræða um verðmæti, sem ekki má meta til fjár, líf og limi fólks, verður að hugsa stærra. Það frv. sem boðað hefur verið að lagt verði fram er ítrekun á vilja Alþingis og staðfesting. Vonandi duga allar þessar áskoranir til að gengið verði til verka. Ég vonast til að hæstv. dómsmrh. sé mér sammála í þeirri skoðun að þetta mál þoli ekki bið.

Virðulegi forseti. Það er leitt að þurfa að ræða þetta mál í skugga þeirra hörmulegu atburða sem urðu við Grindavík fyrir helgina. Þeir hafa orðið til þess að enn á ný er knúið á um að ákvörðun verði tekin um kaup á björgunarþyrlu fyrir Íslendinga. Í gildandi lögum eru allar heimildir sem ríkisstjórnin þarf til að taka þá ákvörðun. Alþingi hefur þegar samþykkt að ríkisstjórn Íslands eigi að kaupa björgunarþyrlu fyrir Íslendinga á yfirstandandi ári, 1991. Því miður verð ég að segja það að sú lýsing sem hæstv. dómsmrh. gaf á vinnunni að þessu máli er röng. Hún er því miður röng. Orð hans um skyndikönnun og það hafi þurft að athuga málið nánar þegar núv. ríkisstjórn settist á valdastóla er röng. Ég tel því óhjákvæmilegt að greina frá því að 13. mars, þegar Alþingi var lokið, hélt ég sem fjmrh. fund í dómsmrn. með dómsmrh., embættismönnum dómsmrn., fjmrn. og Landhelgisgæslunnar. Þar var sú ákvörðun tilkynnt að nefnd yrði sett upp með embættismönnum þessara tveggja ráðuneyta og Landhelgisgæslunnar til að gera tillögur um hvaða þyrlutegund yrði keypt. Í framhaldi af því, 2. apríl til 11. apríl, fór sérfræðinga- og embættismannanefnd til Bandaríkjanna, til Frakklands og til Noregs til að vinna að málinu. Hún fór rækilega yfir eftirfarandi tegundir af þyrlum, Jayhawk-þyrlur, Super Puma þyrlur, Super Transport þyrlur og þyrlur framleiddar af Westland í Bandaríkjunum. Hinn 15. apríl var skilað formlegri niðurstöðu til Landhelgisgæslunnar og síðan til ráðuneytanna og niðurstaða þessarar skýrslu er alveg ótvíræð. Þar er formlega --- og ég legg áherslu á það --- þar er formlega lagt til að keypt verði franska þyrlan AS 332 L1, sem kölluð er Super Puma og það er rækilega rökstutt í þessari greinargerð hvers vegna þessi tegund ein hentar íslenskum aðstæðum. Það hefur jafnframt komið fram að sérfræðingar Landhelgisgæslunnar telja að þyrlutegundir bandaríska hersins henti á engan hátt íslenskum aðstæðum í þessum efnum. Vegna þess að hæstv. dómsmrh. hefur því miður notað orðið skyndikönnun um þessa vinnu mun ég síðar í dag birta almenningi í landinu þessa skýrslu þannig að alveg liggi ljóst fyrir hver niðurstaðan var því að þegar núv. ríkisstjórn kom í ráðuneytin var búið að vinna þá vinnu sem þurfti að vinna. Ríkisstjórnin kaus því miður að drepa málinu á dreif, setja það í nýjan farveg, tefja það og fara að tengja það viðræðum við bandaríska herinn sem Landhelgisgæslan hafði hafnað.

Virðulegi forseti. Eftir þær umræður, sem átt hafa sér stað í þjóðfélaginu undanfarna daga, á Alþingi í dag og á Alþingi sl. vetur, leyfi ég mér að ganga út frá því að ný björgunarþyrla verði keypt án tafa. En við þurfum að gera meira. Við þurfum að treysta skipulag og boðleiðir í björgunarsveitakerfi okkar. Við verðum að tryggja að þau tæki sem við eigum í dag og þau tæki sem við munum eignast og þau tæki sem við höfum aðgang að nýtist á sem bestan hátt og tryggi öryggi sjómanna okkar. Hið hörmulega slys sem varð við Hópsnes nú fyrir helgi hefur dregið verulega úr öryggistilfinningu sjómanna okkar. Og ekki verður við það unað að þeir gangi kvíðnir til verks og ástvinir þeirra bíði kvíðnir í landi. Því treysti ég því að dómsmrh. og ríkisstjórnin geri viðeigandi ráðstafanir til að auka það öryggi og þá öryggistilfinningu sem sjómenn hafa og að ástvinir þeirra í landi geti sofið eins rólegir og mögulegt er við aðstæður sem þessar.

Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir, sem hafa talað votta aðstandendum samúð mína og reyndar Grindvíkingum öllum og þjóðinni allri. Ég verð að segja í upphafi máls míns að ég varð afar óánægður með svör ráðherranna beggja. Það má vel vera að ég sé barnalegur en ég trúði því og ég ætla að halda áfram að trúa því þangað til annað kemur í ljós að þessir menn kæmu upp núna og segðu: Nú verður stóra skrefið stigið. Við tökum ákvörðun, við förum í viðræður við framleiðendur og við gerum kaupsamning um nýja björgunarþyrlu. Nei, ekki aldeilis. Hvað kom? Við ætlum að halda áfram á sömu braut. Og ég spyr bara: Hvað þarf eiginlega til? Hvað þarf til? Það eru allar heimildir til staðar. Það er ekkert annað en ganga fram og klára málið. Nei. Það á að halda áfram á sömu braut. Ég fordæmi þetta. Ekki bara í ljósi síðustu atburða, heldur þess sem getur gerst í framtíðinni. Og ég segi: Við eigum að ganga fram og stíga skrefið og í millitíðinni eigum við að leigja þyrlu sem brúar bilið. Það tekur tvö ár að koma nýrri þyrlu í þjónustu og meðan þau tvö ár eru að líða eigum við að leigja þyrlu til að brúa bilið. Það er engin spurning. Menn hafa talað um kostnað og það hefur gjarnan verið lagt út sem svo að það eigi að borga eitt stykki þyrlu á borðið, einn milljarð er oft talað um. Ný þyrla kostar væntanlega um 700--800 millj. og mun greiðast á níu til þrettán árum. Menn geta bara deilt í þá tölu og fengið gróflega út greiðslubyrði þjóðfélagsins. Það er ekki verið að tala um íþyngingu, alls ekki. Og fyrstu greiðslur mundu þar að auki væntanlega ekki fara fram fyrr en eftir þrjú ár þannig að það er ekkert sem stoppar okkur í þessu máli. Eina sem þarf er raunverulegur vilji. Ég hef, hæstv. forseti, eins og þingheimur veit, undirbúið frv., sem væntanlega verður dreift nú eftir nokkrar mínútur, um að binda í lög --- það er hart að þurfa að gera það, en vegna þess að vilji Alþingis hefur ekki verið virtur vil ég binda í lög að þyrlan verði keypt á næsta ári. Það er óumflýjanlegt og ég bið hæstv. forseta að sjá til þess að þetta frv. megi komast á dagskrá strax í þessari viku og hljóta skjótan gang í gegnum þingið. (Lófatak á áheyrendapöllum.)

Því miður verður forseti að láta þess getið að ekki er ætlast til að viðbrögð komi frá áheyrendapöllum. Forseti skilur vel þessi viðbrögð en biður áheyrendur vera hljóða ef þeir ætla að hlusta á umræðurnar.

Frú forseti. Það má í raun furðu sæta að þessi umræða skuli þurfa að fara hérna fram, að við Íslendingar skulum ekki eiga slíkt björgunar- og hjálpartæki eins og hér er til umfjöllunar. Ekki er þetta síst furðulegt í ljósi þess að á árunum 1980--1989 misstum við Íslendingar 128 manns í sjóinn. Nú nýverið tók sjórinn alls sjö mannslíf því við skulum ekki gleyma því að stutt er síðan mannskaði varð fyrir utan Höfn í Hornafirði. Yfirleitt eru ekki færri en 200 skip á sjó og geta verið allt að 800 þannig að augljóst er hvílíkt lífshagsmunamál þetta er fyrir íslensku þjóðina. Auðvitað ætti þetta að vera eitt af forgangsverkefnum okkar. Það er gjarnan borið við skorti á fjármagni og auðvitað skortir fjármagn til margra mikilvægra hluta. En í því samhengi langar mig til að gera að umtalsefni Landhelgissjóð Íslands. Í lögum um Landhelgisgæslu er kveðið á um þennan sjóð í 17., 18. og 19. gr. og um verkefni hans er fallað í 18. gr. Þar er m.a. talað um að hann eigi að fjármagna ýmis tækjakaup fyrir Landhelgisgæsluna og þar undir getur auðvitað þyrla vel fallið. Á undanförnum tveimur árum hefur verið varið a.m.k. 60 millj. kr., sumir segja 100 millj., úr þessum sjóði til nýsmíði á sjómælingaskipinu Baldri og skulum við bera það saman við þá upphæð sem talað er um að hefði verið á lánsfjárlögum fyrir árið 1991 til þyrlukaupa sem voru 100 millj. Nú langar mig að spyrja hæstv. dómsmrh. hver hafi tekið ákvörðun um að ráðist skyldi í það verkefni, og að Landhelgissjóður Íslands skyldi fjármagna þetta tiltekna verkefni. Í öðru lagi langar mig að spyrja dómsmrh. hvort hann telji, en það er dómsmrh. sem hefur á hendi stjórn sjóðsins, að þarna hafi verið um rétta forgangsröðun að ræða hjá Landhelgissjóðnum. Hefði ekki verið nær að verja þessum fjármunum til þyrlukaupa?

Virðulegi forseti. Guð gefi þeim styrk sem sárt eiga að binda vegna hörmulegs sjóslyss í Grindavík sl. föstudagskvöld. Í stuttu máli má segja um þyrlumálið að það er þjóðarsátt um að kaupa þyrlu og það hefur legið fyrir lengi. Þjóðin deilir um margt en hún er sammála um að það eigi að kaupa þyrlu og það er unnið á þeim nótum að mínu mati. Það er ljóst að það þarf að kaupa fullkomnari þyrlu en er nú fyrir hendi og það er vilji til þess. Með þeirri þyrlu sem var keypt á miðjum síðasta áratug urðu tímamót í þyrlurekstri hvað varðar viðhald og allan aðbúnað og hefur sú þyrla sannað gildi sitt og bjargað tugum mannslífa. Starfsmenn Landhelgisgæslunnar hafa innt af hendi stórkostlegt starf sem jafnframt hefur undirstrikað mikilvægi þessa máls. En menn vilja betri tæki og þau eru til og þá eigum við að stuðla að því að fá þau sem fyrst. Það er líka ástæða til að vekja athygli á því að þeir, sem eiga að stýra þessum tækjum, vita best við hvað er að etja og þeim skal treyst til að velja kostinn. Það hafa flugmenn Landhelgisgæslunnar gert með því að mæla með Super Puma. Ég ætla ekki að fara út í tæknileg atriði en á margan hátt hefur sú þyrla besta möguleika til að sinna þeim verkum sem þarf á Íslandi, þ.e. að geta farið í allflestum veðrum hvert á land sem er og hvenær sem er. Það er eðlilegt í sambandi við þyrlukaup að ræða styrkingu Landhelgisgæslunnar í heild, uppbyggingu hennar og verkefni. Það hefur legið í láginni. Það er ljóst að verksvið Landhelgisgæslunnar hefur á margan hátt verið í lausu lofti síðan landhelgisstríðinu lauk. Eitt af þeim atriðum er það hlutverk sem stór og öflug þyrla á að sinna. Í því sambandi er eðlilegt að ræða við varnarliðið, eins og gert hefur verið, um samstarf Landhelgisgæslu og varnarliðs um nýtingu á þeim flota sem er til staðar í landinu og væntanlegur er í náinni framtíð af hálfu Íslendinga. Það er líka eðlilegt að ræða þann möguleika, eins og ætlað er, að íslenskir aðilar yfirtaki að hluta eða öllu leyti þá þjónustu sem er á Keflavíkurflugvelli á vegum varnarliðsins. Virðulegi forseti. Það eru líkur fyrir yfirlýsingu frá hæstv. dómsmrh. og sjútvrh. um að gengið verði frá þyrlukaupum á næstu mánuðum og ég fagna henni. Ég veit ekki betur en nú í vikulokin hafi verið von á tilboðum frá Frakklandi til að mynda í þá þyrlu sem ég nefndi þó svo annað komi til greina. Þannig er gangur málsins í markvissum farvegi og það þarf að vinna eins hratt eins og kostur er. Á þeim tíma, sem leyfir þangað til gengið verður formlega til undirskriftar um kaup á þyrlu, þarf jafnframt að vinna ákveðna forvinnu. Það má huga að því þegar það liggur ljóst fyrir hver þyrlutegundin verður að senda flugmenn til þjálfunar. Einnig þarf að undirbúa marga þætti og jafnframt er möguleiki á því að leigja þyrlu ef stefnt er að því að fá fyrst og fremst keypta nýja þyrlu, en það tekur eitt og hálft til tvö ár að fá slíkt tæki afgreitt. Ég hef rætt við marga um þessi mál. Sá síðasti, sem ég talaði við, virðulegi forseti, áður en ég kom inn í þingsalinn, var Reynir Traustason, formaður Skipstjóra- og stýrimannafélagsins Bylgjunnar á Vestfjörðum. Hann eins og allir aðrir undirstrikar mikilvægi þess að unnið sé hratt og ákveðið og málið afgreitt.

Hæstv. forseti. Það er eiginlega ekki hægt annað en harma það í tvennum skilningi að af þessari umræðu skuli þurfa að verða, annars vegar vegna þeirra dapurlegu atburða sem hún tengist en hins vegar vegna þess að að mínu mati væri tíma manna betur varið til þess að halda fund forustumanna allra flokka og ná þar saman um ákvörðun í þessu máli. Ég leyfi mér að skora á forustumenn stjórnmálaflokkanna og þá ekki síst þá sem í ríkisstjórninni eru að hlutast til um slíkan fund. Ég held að síðan færi betur á því að sem fæst orð væru sögð en unnt væri að tilkynna þjóðinni og þá ekki síst sjómannastéttinni um ákvörðun í þessu máli sem algjör samstaða væri um á Alþingi. Mig langar til að láta sjónarmið mitt koma fram, sem ég teldi æskilegt að haft væri í huga, og það er mat mjög margra, að til þess að vel væri að þessum málum búið þyrftu í raun að vera hér í rekstri ekki ein heldur tvær öflugar björgunarþyrlur. Vegna landfræðilegra aðstæðna háttar oft þannig til að eitt tæki á einu landshorni skapar ekki það öryggi sem æskilegast væri fyrir allt landið og miðin umhverfis. Þess vegna á að mínu mati að hafa þann möguleika í huga að e.t.v. fáist meira öryggi fyrir lítið hærri upphæð með því að kaupa t.d. tvær nýlegar og nægilega öflugar björgunarþyrlur. Það skapar möguleika á því að a.m.k. yfir hluta ársins, yfir vetrartímann, gætu þær verið staðsettar á tveimur landshornum. Ég ítreka þá ósk mína til forustumanna stjórnmálaflokkanna allra að þeir tali sig saman og láti á það reyna á næstu dögum hvort ekki sé unnt að ná um þetta mál algjörri pólitískri samstöðu þannig að ekki þurfi að koma til frekari orðaskipta eða orðahnippinga hér á Alþingi né annars staðar fyrr en ákvörðun liggur fyrir.

Þá er þessi hálftími liðinn sem umræðan má standa en henni lýkur með því að hv. 14. þm. Reykv. tekur til máls og síðan hæstv. dómsmrh.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir að ég fékk leyfi til að hefja þessa umræðu og ég skal ekki níðast á fundartíma. Aðeins vil ég leyfa mér að þakka þeim hv. þm. sem hér hafa tekið til máls. Hér virðist vera mikil eining í hópi þingmanna en e.t.v. dálítið óljósara hvernig komið er fyrir ríkisstjórninni í þessu máli. Það er alveg ljóst að sá vélakostur sem varnarliðið hefur nú nýlega fengið og er að festa kaup á hentar engan veginn íslenskum aðstæðum, allra síst til björgunar á sjó eins og komið hefur fram og forsvarsmenn Landhelgisgæslunnar hafa bent á. Það er sjálfsagt að eiga gott samstarf við varnarliðið og auðvitað er gott að geta til þess leitað þegar á þarf að halda. Það breytir ekki því að við verðum að eignast fullbúna vél sem hentar okkur á landi og á höfunum í kring því að við skulum ekki gleyma því að við erum ekki einungis að tala um sjómannastéttina. Auðvitað er slík björgunarþyrla í þágu allra landsmanna, einnig þeirra sem á landi vinna og búa. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt að þetta mál þolir auðvitað enga bið. Á meðan verið er að ganga frá kaupum verður að leigja vél og það er áreiðanlega ekki erfitt að fá fyrirtækin sem framleiða vélarnar til þess að leigja vél meðan hin er í smíðum. Ég vil aðeins að lokum, hæstv. forseti, minna menn á að á nýafstöðnu fiskiþingi og einnig á fundi LÍÚ var samþykkt tillaga um að menn kæmu með allan veiddan undirmálsfisk að landi og það sem fengist fyrir það sem umfram er 10 leyfilegu prósentin yrði látið renna í sjóð til þyrlukaupa. Ég vil einnig benda á að í Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins eru nú þegar 1,2 milljarðar kr. Mér er auðvitað ljóst að þar eru eigendur að en ekki þætti mér ólíklegt að þeir gætu fallist á að eitthvað af þessari upphæð, sem ég held að hvort sem er verði erfitt að skipta upp, færi til að kaupa þetta lífsnauðsynlega björgunartæki. Ég held að hér sé tómt mál að tala um kostnað. Hafa menn sest niður og reiknað út það tjón, í beinhörðum peningum, sem varð hér við Hópsnesið fyrir nokkrum dögum, þó ekki væri annað?

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessar umræður og þátttöku í þeim. Fyrst langar mig til þess að taka fram vegna athugasemda frá hv. 7. þm. Reykn. og hv. 8. þm. Reykn. um orðin ,,skyndiskoðun``, sem ég notaði í minni ræðu, að í því fólst ekki gagnrýni á vinnubrögð fyrri ríkisstjórnar. Í annan stað notaði ég þetta orð vegna þess að það kemur fyrir í greinargerð Þorsteins Þorsteinssonar flugvélaverkfræðings, sem þegar hefur verið birt opinberlega sem hluti af áliti þyrlunefndar. Þegar hann hefur gert grein fyrir þeim þyrlum sem sendinefndin skoðaði þá segir hann svo í greinargerð sinni, með leyfi forseta: ,,Ekki er heldur unnt að fjalla nákvæmlega um verð á þessum þyrlum þar sem skilgreining á búnaði þeirra var ekki fullunnin í þeirri skyndiskoðun sem gerð var á þeim sl. vor.`` Þaðan er þetta orð komið og því var það notað af minni hálfu en í því fólst ekki á nokkurn hátt gagnrýni á vinnubrögð fyrri ríkisstjórnar í þessu efni. Ég tel þvert á móti að hún hafi unnið af fullum heilindum í þessu máli. Og ég andmæli því að annað hafi átt sér stað við vinnu núv. ríkisstjórnar. Í framhaldi af þessari undirbúningsvinnu fyrri ríkisstjórnar var skipuð sérstök nefnd með sömu aðilum og áður. Þeirri nefnd var falið að halda áfram undirbúningi að ákvörðunum Alþingis og ég vil ítreka það sem hér hefur komið fram að um þetta mál varð breið samstaða í þinginu. Engin ákvörðun hefur verið tekin um að breyta þeirri ákvörðun og ég vænti þess að áfram verði um málið góð samstaða. Um það á ekki að þurfa að vera pólitískur ágreiningur. Og það hefur verið og verður áfram unnið að framgangi málsins í samræmi við ákvarðanir Alþingis. Ég er sammála því að þær heimildir eru fyrir hendi í lánsfjárlögum sem á þarf að halda og ég er alveg sannfærður um að víðtæk samstaða verður um að í 6. gr. fjárlaga fyrir árið 1992 verður sú heimild endurnýjuð þannig að unnt verður að taka ákvörðun þegar niðurstaða er fengin. Ég tel mjög eðlilegt í framhaldi af áliti þyrlunefndar, sem segir mjög ákveðið að vinna verði hratt að því að bæta þyrlukost Landhelgisgæslunnar, að lokið verði þeim viðræðum við bandarísk stjórnvöld sem nefndin leggur til. Þær viðræður geta leitt til þess að björgunarstarfið í landinu verði styrkara en ella og slíkt samstarf getur á hinn bóginn haft áhrif á það hvers konar þyrla verður keypt. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að á því kunna að vera tæknilegir örðugleikar að samhæfa þyrlukost sem við gerum kröfur til og þyrlukost Landhelgisgæslunnar. Á það mun reyna og það mun koma í ljós í viðræðunum sem nú fara fram. En það er alveg rétt að þarna kunna að vera tæknilegir örðugleikar á ferðinni. Mér virðist einsýnt að um þetta eigi að geta orðið góð samstaða hér eftir sem hingað til í þinginu. Engin ákvörðun hefur verið tekin um að hverfa frá fyrri samþykktum Alþingis og ég er vissulega fús til þess að hafa samráð við fulltrúa þingflokkanna til að tryggja áframhaldandi einingu um framgang þessa máls og vandaðan undirbúning. Ég lít svo á að það sé ekki einasta samstaða hér í þinginu um þetta mál, frú forseti, heldur meðal sjómanna og Íslendinga allra sem vænta þess að ákvörðun verði tekin á grundvelli vandaðs og ítarlegs undirbúnings. --- Fundarhlé.

Virðulegi forseti. Þetta frv. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði hefur verið lagt fram allt frá árinu 1979 og hefur þessi skattur verið endurnýjaður á hverju ári með samþykkt Alþingis. Lítið hefur farið fyrir hrifningu margra þingmanna á liðnum árum á þessum skatti, en hins vegar hafa aðrir verið mjög ánægðir með skattinn og hefur jafnvel fundist hann í lægra lagi. Hér liggur fyrir nefndarálit frá sjö nefndarmönnum í efh.- og viðskn. Alþingis þar sem lagt er til að frv. verði samþykkt. Þegar kemur að undirskrift nefndarmanna eru þær mjög skrautlegar því að allir nefndarmenn nema einn skrifa undir með fyrirvara. Einn nefndarmanna, sem er varaþingmaður, skrifar undir nál. fyrirvaralaust. Auðvitað fer ekki á milli mála að fulltrúar þeirra flokka sem hafa með mikilli ánægju stutt þennan skatt á liðnum árum skrifa undir með fyrirvara og þeir koma vafalaust til með að gera grein fyrir honum en ég ætla að tala nokkuð um minn fyrirvara og á hverju hann byggist. Ég vil taka fram að einn nefndarmanna, Halldór Ásgrímsson, var fjarverandi við afgreiðslu málsins og einn nefndarmaður, Ingi Björn Albertsson, skilar sérstöku nál. á þskj. 139 og mun hann að sjálfsögðu gera grein fyrir sinni afstöðu. Afskaplega erfitt er fyrir menn sem hafa verið mótfallnir skattinum og talið hann ranglátan að snúa svo við blaðinu núna. En menn eru misjafnlega heilsuhraustir eins og gerist og gengur. Ungur og vaskur maður sem búinn er að berjast gegn þessum skatti árum saman, eins og hæstv. fjmrh., hefur haft þrek til þess að leggja þetta frv. fram. Og af því að ég hef fremur góðar taugar til hans og hann hefur ekki verið mjög lengi í embætti fjmrh., eða frá vordögum til þess að þetta frv. var lagt fram fyrr á þessu hausti, þá hefur hann ekki haft tíma til að snúa hlutunum að öllu leyti við. Því mun ég greiða atkvæði með frv. að þessu sinni og ég treysti því að þessi skapnaður sjáist aldrei oftar frá hendi núv. fjmrh. Og svo verð ég víst að segja að lokum að meiri hluti nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 139 um frv. til laga um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Nefndarálitið er svohljóðandi: ,,Sérstakur skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði var fyrst lagður á 1979 sem tímabundin tekjuöflun. Hann hefur síðan verið framlengdur árlega. Álagningarhlutfallið var í upphafi 1,4% af fasteignaverði verslunar- og skrifstofuhúsnæðis. Árið 1984 var skatturinn 1,1% af fasteignaverðinu og hélst svo til ársins 1989 en þá var hann hækkaður í 2,2%. Árið 1990 var hlutfallið lækkað í 1,5% og enn er ráðgert að viðhalda þessum tímabundna skatti með óbreyttu skatthlutfalli. Ljóst er að fyrirtæki í verslun og þjónustu eiga nú við mikla örðugleika að etja, ekki síst á landsbyggðinni. Þessi skattur, sem mismunar fyrirtækjum og atvinnugreinum og er þess vegna afar óréttlátur, lendir fyrst og fremst á þeim fyrirtækjum sem verst standa um þessar mundir. Minni hlutinn mun flytja brtt. á sérstöku þskj. þess efnis að álagningarhlutfallið verði 0,5% sem annað af tveimur skrefum til þess að leggja þennan ,,vonda skatt`` niður. Verði sú brtt. felld leggur minni hlutinn til að frv. verði fellt.`` Þannig hljóðar, hæstv. forseti, álit minni hlutans. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Ég hef tekið þátt í umræðum um það síðan ég kom á þing og hef alla tíð verið á móti þessari skattlagningu. Ég hef flutt brtt. og ávallt lagt til að skatturinn verði í fyrsta lagi lækkaður sem fyrstu skref í áttina að því að fella niður og ef þau skref næðu ekki fram að ganga yrði frv. fellt og skatturinn félli niður. Ég get engan veginn kyngt þessari skoðun minni og stefnu. Þó ég sé núna kominn hinum megin við borðið frá því sem ég var á síðasta þingi er þetta enn mín skoðun og ég mun ekki kyngja henni. Þetta er mín skoðun og verður það áfram. Það þarf ekki að hafa mörg orð um þennan skatt, menn vita að hann mismunar atvinnugreinum, hann er ranglátur, eins og kom fram hér áðan, og sem betur fer er ég enn þá heilsuhraustur, þó að síðasti ræðumaður telji sig kannski ekki vera það, en ég hygg hann sé það nú samt, alla vega í svona bardaga. Ég er alla vega nógu heilsuhraustur til að standa fastur á móti þessum skatti. Það vita allir sem vilja vita að t.d. í Reykjavík stendur ónotað skrifstofu- og verslunarhúsnæði upp á þúsundir fermetra. Það sama er uppi á teningnum úti um landsbyggðina. Engu að síður þarf að greiða af þessu húsnæði, sem engan arð ber, fullan skatt. Þó ekki væri nema þetta atriði lagað væri það skref í rétta átt. Ég spyr þá landsbyggðarþingmenn sem hér hafa eytt löngum tímum og löngum ræðum í byggðamál og atvinnumál, hvað þeir ætli að gera til að styrkja landsbyggðarverslunina. Hvað ætla þeir að gera? Það verður gaman að fylgjast með því hér á eftir þegar atkvæðagreiðslan fer fram hvort þeir, sem þykjast vera landsbyggðarþingmenn, meini eitthvað í raun og veru. Það kemur í ljós á eftir. Hæstv. forseti. Eins og ég sagði hef ég lagt fram brtt. sem gerir ráð fyrir því að skatthlutfallið fari úr 1,5% niður í 0,5% sem fyrra skref af tveimur í áttina til þess að leggja þennan skatt niður. Verði sú brtt. ekki samþykkt leggur minni hluti til að frv. verði fellt.

Hæstv. forseti. --- Er hæstv. fjmrh. hlaupin á dyr? Hann hefur ekki þolað stærri skammt, virðulegur forseti, eða hvað? Er okkur ætlað að ræða þetta hér án hans?

Geturðu ekki rætt við framsögumann meiri hlutans?

Það er að vísu ljóst að framsögumaður meiri hlutans gengur í ýmis verk fyrir hæstv. fjmrh., mér er það ljóst eins og fram kom áðan. Hann lætur sig hafa margt sökum fornrar vináttu ef marka mátti orð hans. Ég ætla það, hæstv. forseti, að fjmrh. skili sér, en ég hef eiginlega ekki síður áhuga á að fá að vita um ferðir hæstv. forsrh., hvort hann gegnir þingskyldum sínum í dag og gæti komið hér í hús.

Forseti sá ekki betur en hann sæti þingfund áður en honum var frestað og skal senda skilaboð til hans.

Ég er forseta þakklátur fyrir það því ég sé ástæðu til að ræða almennt við hæstv. forsrh., ekki síður en hæstv. fjmrh., vegna þeirrar skringilegu stöðu sem uppi er í þessu máli, að stjórnarliðar allir nema einn skrifa undir nál. við þetta fyrsta tekjuöflunarfrv. hæstv. ríkisstjórnar með fyrirvara. Sá eini hv. þm., varaþingmaðurinn Magnús Jónsson veðurfræðingur, er nú farinn af þingi og má þess vegna ætla að ekki sé eftir einn einasti stjórnarsinni sem styðji þetta frv. án fyrirvara ef marka má þau viðhorf sem birtast í undirskriftum nefndarmanna. Ég segi það strax, þó ég sé í sjálfu sér hlynntur þessari tekjuöflun fyrir ríkissjóð og hafi jafnan stutt hana og telji hana skárri en margt sem gert er í þeim efnum, þá hef ég ekki áhuga á að fara að hjálpa ríkisstjórninni með tekjuöflunarfrv. ef það á eftir að reynast svo í hverju málinu á fætur öðru að hún þurfi að reiða sig á stuðning stjórnarandstöðunnar í þeim efnum. Ég sé ástæðu til að staldra við og spyrja hæstv. ríkisstjórn almennt hvernig hún hyggist standa að málum í vetur og hvernig hún ætli að koma sínum tekjuöflunarmálum fram. Ég hefði viljað spyrja hæstv. forsrh., sem eðlilegast væri að svaraði, hvað ríkisstjórnin eða stjórnarflokkarnir hafi rætt um þetta efni og önnur slík sem væntanleg eru á næstunni. Ég gat ekki skilið hv. 5. þm. Reykv. öðruvísi en svo að hann styddi ekki frv. í óbreyttri mynd og mundi greiða atkvæði gegn því ef sú brtt., sem hann leggur fram, nær ekki fram að ganga. Þá er a.m.k. einn af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstjórnar sem hefur helst úr lestinni. Ég held það sé alveg óhjákvæmilegt að við stjórnarandstæðingar fáum að vita það hvort von er á fleirum slíkum og hvort það sé jafnvel þannig að hæstv. ríkisstjórn hafi ekki tryggt meiri hluta fyrir frv. í röðum sinna eigin stuðningsmanna. Við vitum jú að þingmenn Sjálfstfl. hafa á undanförnum árum flutt ástríðuþrungnar ræður gegn þessu frv. hver á fætur öðrum vaðið hér í ræðustólinn og talað hjartað á sér fram á borðið af andúð á þessari óréttlátu og vitlausu skattlagningu, eins og þeir hafa sagt, og þess vegna er fullkomin ástæða til þess að spyrja: Er búið að kanna í stjórnarliðinu hvort meiri hluti sé fyrir framgangi frv. í óbreyttri mynd, þessa stjfrv. sem allir nefndarmenn efh.- og viðskn., utan einn hv. varaþingmaður krata sem þar sat inni fyrir tilviljun, skrifa undir með fyrirvara og einn stjórnarliði, hv. 5. þm. Reykv., hefur þegar boðað andstöðu við frv. óbreytt. Ég fer fram á það að áður en við stjórnarandstæðingar förum að greiða þessu fyrsta tekjuöflunarfrv. ríkisstjórnarinnar atkvæði, þau okkar sem það hyggjast styðja, verði hæstv. forsrh. búinn að fullvissa okkur um að öruggur meiri hluti stjórnarþingmanna hafi verið tryggður fyrir frv. Ég hef m.a. fyrirvara við þetta efni og vil tengja hann almennum fyrirvara um tekjuöflunaráform hæstv. ríkisstjórnar. Ég tel að margt, sem hæstv. ríkisstjórn ætlast fyrir í þeim efnum, ef marka má fjárlagafrv. og það sem fram hefur komið um hennar áform, sé óskynsamlegt. Í fyrsta lagi liggur það fyrir að hæstv. ríkisstjórn hyggst þyngja verulega skattbyrðina á landsmönnum á næsta ári. Það er óumdeilanlegt, það er óhrekjanlegt, að í vændum er mikil íþynging skattbyrði á næsta ári. Það kemur í fyrsta lagi í gegnum hina beinu skattlagningu því hvað sem hæstv. fjmrh. segir þá er það svo að jafnvel þar verður raunhækkun á skattbyrði. Í öðru lagi kemur það svo auðvitað sérstaklega í gegnum ýmsa nýja skatta, námsmannaskatta, sjúklingaskatta, skatta á barnafjölskyldur og svo má lengi áfram telja. Auðvitað er það alveg augljóst mál þegar tekjuöflunaráform ríkisstjórnarinnar, þau sem liggja að baki niðurstöðutölu fjárlagafrv., eru skoðuð að í vændum er mikil skattþynging. Ég tel ekki vafa á því og væntanlega þarf ekki um það að deila, nema þá við einhverja einstöku ofstækismenn á frjálshyggjukantinum, að það þarf að afla ríkissjóði tekna til að standa undir útgjöldunum. En okkur er ekki sama um hvernig það er gert. Ætli hæstv. ríkisstjórn að koma málum sínum fram með stuðningi stjórnarandstöðunnar, þá er sá stuðningur ekki falur, a.m.k. ekki af minni hálfu, til að tryggja óbreytta tekjuöflunarstefnu ríkisstjórnarinnar framgang á Alþingi. Þess vegna óska ég eftir því áður en lengra verður haldið í þessum efnum og áður en þetta fyrsta frv. kemur til atkvæða, að þessi mál skýrist af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Í öðru lagi lýtur fyrirvari minn á nál. efh.- og viðskn. að því sem er á þskj. 132. Ég get vel séð fyrir mér öðruvísi innheimtu þessa skattstofns en þar er lögð til. Þá er ég fyrst og fremst með í huga að aðstaða verslunarinnar og þjónustunnar, sem nýtir þess konar húsnæði sem hér er til umfjöllunar, er auðvitað mjög mismunandi til að greiða þetta gjald. Það er auðvitað ekki sanngjarnt að leggja þennan skatt með sama þunga á strjálbýlisverslun þar sem velta er mjög hæg, þar sem nýting á húsnæði er léleg og afkoma öll mun óhagstæðari en þar sem best gerist. Að leggja á svona flatan skatt í sömu prósentu á brúttóstærð húsnæðis, er auðvitað ekki sanngjarnt. Eitt allra mikilvægasta leiðarljósið sem ber að viðhafa í allri skattlagningu er að hún sé sangjörn. Ég tel að þetta sé mjög sanngjörn skattlagning á mestu gróðafyrirtækin í verslun og þjónustu t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna mætti prósentan vera allmiklu hærri. Ég tel að atvinnugrein, sem getur leyft sér þvílíkt bruðl eins og verslunin á þessu svæði, eigi að borga háa skatta og það eigi að reyna að draga úr þeirri sóun sem á sér stað í allt of mikilli uppbyggingu húsnæðis og þjónustu hér með því að láta menn borga þó nokkra skatta þannig að ekki rísi ein eða tvær Kringlur á ári í fyrrum borg Davíðs --- afsakið, mér verður stundum á að kenna hluti við fyrrv. borgarstjóra í Reykjavík, núv. hæstv. forsrh., og veit að hann tekur það ekki illa upp. Þó fer það eftir því um hvað er rætt. T.d. er fyrrv. borgarstjóri ekki eins brosmildur þegar rætt er um ráðhúsið og Kringluna. Eru menn ekki komnir út í ógöngur og vitleysu og offjárfestingu ef litið er á Kringlurnar og það skrifstofuhúsnæði sem þotið hefur hér upp í stórum stíl á undanförnum árum og hv. 5. þm. Reykv. m.a. gerði að umtalsefni og er nú sumt hvert tómt? Eru menn ekki sýknt og heilagt að tala um að reyna að spyrna við slíku? Ég held að þessi skattur sé skynsamlegur í þeim efnum. Og því er ég nú m.a. að ræða um þetta að ég held að breytingar í átt til þess sem hv. 5. þm. Vestf. leggur til á þskj. 156 eigi að koma mjög til athugunar og skoðunar, að svipaðra tekna, jafnvel meiri tekna, sé aflað í ríkissjóð með skattlagningu af þessu tagi en innheimta hennar sé mismunandi eftir aðstæðum, eftir veltu eða stærð þeirra sveitarfélaga t.d. sem viðkomandi starfsemi fer fram í. Ég vil fyrir mitt leyti lýsa því yfir að ég er mjög fús til þess að skoða breytingar í þessa veru á frv. og hef reyndar áður í umræðum um þetta mál á þingi á undanförnum árum reifað svipuð viðhorf. Ég treysti því að hv. efh.- og viðskn. muni koma saman til að skoða þetta milli umræðna og ég tek þá þátt í því. Svo ég komi aftur að því sem ég vék að í byrjun, og fagna því að hæstv. forsrh. er til staðar í umræðunni, þá ítreka ég spurningar mínar til hæstv. forsrh. sem ég vona að hann hafi heyrt. Þær lúta að stuðningi við þetta frv. og þeim fyrirvara sem allir stjórnarliðar utan einn hafa á stuðningi sínum við það og þegar fyrirliggjandi andstöðu, a.m.k. eins þeirra. Það er eins og mig minni t.d. að hv. 4. þm. Reykv. hafi stundum ekki verið par hrifinn af þessari skattlagningu. Sá hv. þm. situr nú þögull hér aftar í þingsalnum. Þannig gæti maður velt því fyrir sér út frá því sem maður man svona í fljótheitum og ræðum á undanförnum árum hverjir væru nú líklegastir til þess að eiga a.m.k. dálítið þungt með að bera höndina fram á rafmagnshnappinn þegar að því kemur að styðja þetta frv. Aðrir hafa gert sér leik að því að fjalla nokkuð um sálarlíf hæstv. fjmrh. í tengslum við þetta mál og rifja upp ræður hans á undanförnum þingum sem mér skilst að fylli hálf og heil hefti í þingtíðindunum þar sem hann hamast gegn þessu frv. Ég sé ekki ástæðu til að gera þennan dag erfiðari en þegar er orðinn fyrir hæstv. fjmrh. Það er auðvitað ljóst að það er heldur snautleg uppákoma hjá hæstv. fjmrh. og 2. þm. Reykv. að þurfa að bera þetta frv. fram með þessum hætti. Ég verð þó að segja að í mínum huga er hann maður að meiri að leggja frekar til þessa skattlagningu áfram heldur en t.d. að hækka sjúklingaskatta enn eða álögur á námsmenn eða barnafjölskyldur eins og ríkisstjórnin er þegar búin að gera nóg af. Hæstv. forseti. Ég leyfi mér það kannski, ef vel liggur á mér, að blanda mér í umræðurnar um þetta síðar þegar hæstv. fosrh. og fjmrh. verða búnir að svara en ég ætla ekki að hafa þessa ræðu lengri til þess að gefa þeim færi að komast að og svara því sem ég hef til þeirra beint. 

Virðulegi forseti. Þá fáum við aftur í þingsalinn þetta mjög svo einstæða mál, sem er sérstakur skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Þar á ég mér eina biblíu sem ég hef sem minn vegvísi í þessu máli og ég held á í höndunum og kom reyndar með upp í 1. umr. Það eru ræður hæstv. núv. fjmrh. og þeirra annarra núv. ráðherra Sjálfstfl. sem mest hafa hamast á móti þessum skatti á undanförnum árum. Ég gerði þetta nokkuð að umtalsefni við 1. umr. og mun ekki endurtaka það frekar núna. Hitt get ég tekið undir með hv. síðasta ræðumanni, að ástæða er til að hæstv. forsrh. geri grein fyrir því í þessari umræðu hvernig stuðningi stjórnarliðsins við þetta frv. er háttað. Eins og hefur komið fram er afgreiðsla úr nefnd á þann veg að þar áskilja allir stjórnarliðarnir nema einn sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Ég sé því á engan hátt að það sé frágengið hvernig fara eigi með þetta mál. Mín afstaða er hins vegar sú að þar sem hér er um að ræða skatt sem búinn er að vera lengi við lýði, hefur hvað eftir annað verið fluttur af ríkisstjórnum sem ég hef stutt, þá verður engin grundvallarbreyting á afstöðu minni að þessu sinni, þó svo að ég mundi gjarnan skoða brtt. sem til bóta horfa. Það væri líka ástæða til að við þessa umræðu mundi hæstv. fjmrh. gera grein fyrir hugmyndum sínum gagnvart því hvað eigi að koma í staðinn fyrir þennan skatt því þrátt fyrir öll stóru orðin um niðurskurð ríkisfjármála, þegar núv. hæstv. ríkisstjórn tók við, var talað þar um, ef ég man rétt, allt upp í 20 milljarða. Ég hef reyndar trú á að þar hafi verið rætt um óskalista allra ráðuneytanna á þeim tíma. En hvað um það, hæstv. ríkisstjórn skapaði miklar væntingar og kom af stað mikilli umræðu um stór áform um niðurskurð ríkisútgjalda og að það yrði að ná fjárlagahallanum niður sem allra fyrst. Nú heyrir maður hins vegar tölur um að áætlaður halli samkvæmt núgildandi fjárlagafrv., sem átti að vera ef ég man rétt um 4 milljarðar, verði allt að 10 milljarðar.  Ég ætla síðan að fara örfáum orðum um þær brtt. sem hér liggja fyrir. Annars vegar er brtt. frá hv. 5. þm. Reykv. um að skatturinn verði lækkaður niður í 0,5%, að öðrum kosti geti hann ekki stutt frumvarpið. Það vill nú svo skemmtilega til, hæstv. forseti, að þessi tillaga er nánast samhljóða tillögu sem hæstv. núv. fjmrh. flutti við afgreiðslu málsins fyrir tveim árum síðan. Þá var hann þeirrar skoðunar að væri þessi skattur hærri en 0,5% gæti hann ekki stutt málið. Ég hlýt því að spyrja: Hvaða sinnaskipti hafa orðið í huga ráðherrans? Á þeim tíma var ekki talað um neina aðra fjáröflun í staðinn. Þá var í lagi að lækka skattinn um 1% án þess að nokkuð kæmi í staðinn. Þetta er nú því miður nokkuð í stíl við fjármálastjórn Sjálfstfl. þegar hann fer með ríkisfjármálin. Þar hafa verið hafðir uppi tilburðir til að lækka skattana en útgjöldin hafa frekar aukist ef eitthvað er. Vilji menn rekja sig aftur á bak og finna þann tímapunkt hvenær snaraðist virkilega um með ríkisfjármálin, hvenær hallaði þannig á að fjárlagahallinn fór að verða verulega íþyngjandi þá hygg ég að menn muni komast að því að það hafi verið í tíð ríkisstjórnar þar sem Sjálfstfl. fór með fjmrn. Ég ætla ekki að hafa mörg fleiri orð um brtt. hv. 5. þm. Reykv. um þetta frv. Ég dreg ekki í efa að þarna fylgi hann sinni skoðun eins og hann hefur gert undanfarið. Ég ætla ekki heldur að gera því skóna að hv. þm. sé að notfæra sér aðstæður til sýndarmennsku. Ég hef ekki trú á að hann stundi slíkt. En ég ætla að gera að umtalsefni brtt. á þskj. 156, frá hv. 5. þm. Vestf. Ég sé ástæðu til að vanda mig sérstaklega þegar ég ávarpa þennan þingmann --- mörgum hefur orðið hált á því. Hann talar um að fyrri málsliður fyrri mgr. 6 gr. orðist þannig: ,,Sérstakur eignarskattur skal nema 2,25% af skattstofni samkvæmt 3. gr. í sveitarfélögum með 10.000 íbúa og fleiri en 0,75% annars staðar.`` Ég þykist skilja þetta á þann veg að hv. þm. vilji að þessi skattur leggist misjafnt á þannig að hann komi þyngst niður hér á höfuðborgarsvæðinu, þar sem veltan í versluninni er mest. Menn geta því áætlað að þar sé greiðslugetan meiri. Þetta má sjálfsagt skoða. En það er annað sem ég rak strax augun í. Einhverra hluta vegna sér hv. þm. ástæðu til að undanskilja einn þéttbýlisstað í dreifbýlinu frá þessum afslætti á skattinum, þ.e. Akureyri. Það væri gaman að vita hvað sessunautur hans í þingsölum, sem hefur um langt árabil rekið verslun á Akureyri af miklum myndarskap, hefur um þessa tillögu að segja. Ég held að hv. þm. verði að endurskoða þessa tillögu eilítið ætli hann sér að vinna henni framgang því að þarna er um þann stað að ræða á landsbyggðinni sem hefur getað veitt höfuðborgarversluninni einhverja samkeppni og verið reyndar langtímum saman í miklu harðari samkeppni við verslunina á höfuðborgarsvæðinu heldur en aðrir staðir á landsbyggðinni. Það leiðir hugann að því sem er ástæða til að ræða hér að allir verslunarhættir Íslendinga eru að breytast og breytast hraðar en nokkurn hefði órað fyrir. Engum hefði til að mynda dottið í hug fyrir nokkrum mánuðum að verulegur hluti af jólaverslun Íslendinga í ár færi fram erlendis. Vissulega hlýtur það að koma niður á þessari atvinnugrein. Það þýðir að mínu mati að íslenska verslunin verður að bregðast við þessu og hún mun gera það, ekki eftir ár heldur á allra næstu mánuðum. Við Íslendingar erum fljótir að laga okkur að breyttum aðstæðum og ég efa ekki að íslensk verslun mun standa þessa samkeppni af sér. Ég ætla líka að nefna hér eitt atriði sem kom fram hjá síðasta ræðumanni. Það er hvaða hlutverk þessi skattur kann að hafa í okkar þjóðfélagi annað en að vera tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Ég get út af fyrir sig tekið undir það með honum að oft hefur manni fundist að ekki væri vanþörf á að hafa einhverja bremsu á uppbyggingu verslunar- og skrifstofuhúsnæðis á höfuðborgarsvæðinu. Ég hef hins vegar ekki séð að þessi skattur hafi verið sú bremsa. Út frá þeim forsendum væri hægt að hugsa sér að hann þyrfti að vera verulega hærri. Það nær ekki nokkurri átt að við skulum fara þannig með þjóðartekjur okkar, eins og hv. 5. þm. Reykv. benti hér réttilega á áðan, að menn leiki sér að því að byggja verslunar- og skrifstofuhúsnæði svo hekturum skiptir sem við höfum ekkert með að gera. Ég get tekið undir að það er eðlilegt að sérhver atvinnugrein byggi sig upp á hverjum tíma til að þjóna hlutverki sínu og svara kalli tímans. En hér hafa menn, því miður, farið langt út fyrir öll mörk sem hægt er að hugsa sér í því sambandi. Ég nefndi það við 1. umr. að nú eru uppi áform um að byggja nýtt verslunar- og skrifstofuhúsnæði svo hekturum skiptir í landi Kópavogs. Þeir sem að því standa segja að þeir séu búnir að selja mikinn hluta af lóðum undir húsnæði sem þar á að byggja. Það er vissulega á svæði sem hentar mjög vel til slíkrar uppbyggingar og það liggur við nýjar samgönguæðar. En menn verða að sjá fram úr því hvernig þeir afskrifa húsnæði sem er fyrir hendi og sumt er nýbyggt. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þetta að þessu sinni. Mér sýnist að tilefni sé til þess að efh.- og viðskn. fjalli um málið á nýjan leik út frá þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Og ég ítreka þá fyrirvara sem ég hef sett við málið. Einnig vil ég ítreka það, virðulegi forseti, að hæstv. forsrh. upplýsi við þessa umræðu hvaða stuðning þetta frv. hefur meðal stjórnarliðanna og hvort hann telji að það hafi þann stuðning að það fari óbreytt í gegn.

Virðulegi forseti. Það er fullt tilefni til að ræða þetta frv. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði bara út frá nál. einu saman og framsöguræðu formanns nefndarinnar og framsöguræðu hæstv. fjmrh. Ég minnist þess satt að segja ekki að hafa heyrt í mínu stjórnmálastarfi menn mæla fyrir málum með þeim hætti sem hér hefur verið gert; með því að byrja á að segja að þeir séu á móti málinu og leggi síðan til að það verði samþykkt. Þetta er dálítið kúnstugt og hlýtur að vekja upp þær spurningar hjá þeim sem fylgjast með málflutningi af þessu tagi hvað mikið er að marka slíka stjórnmálamenn. Hvort gagnrýni þeirra og andstaða við málið á fyrri tíma hafi verið byggð á því sjónarmiði að vera á móti þáv. ríkisstjórn frekar en pólitískri sannfæringu. Það er útilokað fyrir menn sem vilja láta taka sig alvarlega að skipta um skoðun með jafnfátæklegum rökum og fram hafa verið borin af hálfu flutningsmanns og formanns nefndarinnar. Ég dreg þá ályktun af því sem þeir hafa sagt um málið að þeir hafi í raun og veru ekki haft rökin fyrir því að vera á móti málinu áður fyrr þegar þeir voru í stjórnarandstöðu og það beri að líta á málflutning þeirra í því ljósi. Ég vil draga fram sjónarmið varðandi þetta frv. sem ég gerði ekki grein fyrir við 1. umr. málsins og þau sjónarmið koma fram í brtt. sem ég hef flutt við þetta frv. Það sem er athyglivert við skattstofninn er að hann er fasteignamatið, hann er eignarskattur, en hins vegar er hann afmarkaður við tiltekna starfsemi þannig að ekki er beint samhengi á milli skattstofnsins og starfseminnar sem í raun er verið að leggja skattinn á. Þar sem við vitum að skattstofninn, fasteignamatið, er að verulegu leyti samræmdur um allt land þá bera menn jafnþungar byrðar vitandi það að getan til að standa undir þeim er mjög breytileg eftir því hvar verslunin er staðsett, á hvaða markaðssvæði hún er og hversu mikil velta fer í gegnum viðkomandi verslun. Ég bendi líka á annað atriði sem er umhugsunarefni og hv. þm. Egill Jónsson benti á í umræðu um byggðamál, en það er offjárfestingin í þessari atvinnugrein. Fram kemur í ræðu hv. þm. að í Reykjavík einni séu til sölu um 200.000 m 2 af viðskipta- og iðnaðarhúsnæði, eða um 20 hektarar. Þetta er býsna mikið sem menn hafa fjárfest í húsnæði sem þeir hafa ekki not fyrir. Það hlýtur að vera verkefni stjórnvalda á hverjum tíma að reyna að beina fjárfestingunni þangað sem hennar er mest þörf og reyna að koma í veg fyrir mikla fjárfestingu þar sem hennar er ekki þörf. Hér er margra milljarða fjárfesting í húsnæði sem greinilega er ekki þörf fyrir. Ég er hér með bók sem við fengum senda á sínum tíma, Fjárfesting 1945--1989. Þar kemur t.d. fram að í árslok 1989 var fullgert húsnæði, verslunar-, skrifstofu- og gistihús 4,8 milljónir m 3 , sem er 20% meira en samanlagt húsnæði fisk- og frystihúsa og síldar- og fiskimjölsverksmiðja. Það mætti bæta við vinnslu búsafurða eða landbúnaðinn og þá erum við komin með nokkurn veginn jafnar stærðir samanlagt í landbúnaði og sjávarútvegi annars vegar og verslunar-, skrifstofu- og gistihúsnæði hins vegar. Ég tel, eins og ég hef áður gert grein fyrir, að offjárfestingin sé ekki fyrst og fremst í sjávarútvegi, eins og hefur verið rekinn mikill og harður áróður fyrir, heldur í atvinnugreinum eins og verslun og í skrifstofuhúsnæði. Við sjáum ef við skoðum beinar tölur í sömu bók á bls. 129 að fjárfesting í verslunar-, skrifstofu- og gistihúsnæði er tæpir 66 milljarðar kr. en í fiskveiðum 49 milljarðar kr. Við erum því með um 17 milljörðum meiri fjárfestingu í verslunar- og skrifstofuhúsnæði og gistihúsnæði heldur en í fiskveiðum. Þetta dreg ég fram til að sýna mönnum tölurnar, þær upphæðir sem búið er að binda í þessari atvinnugrein. Auðvitað eiga menn að velta því fyrir sér hvort ekki sé ástæða til að breyta þessu og reyna að stýra fjárfestingunni. Ég tel að ein leiðin sem við getum notað sem hagstjórnartæki sé skattlagning, eins og þessi skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæðinu. Það má færa fyrir því rök að til þess að þessi skattur virki sem raunverlegt hagstjórnartæki þyrfti hann að vera hærri en hann hefur verið á undanförnum árum og jafnvel verulega hærri. Ég legg áherslu á að menn reyni að líta á þennan skatt líka í því ljósi. Ég legg fram tvö meginsjónarmið fyrir þessari brtt. Annars vegar er það hagstjórnartæki; að hækka skattinn á stóru þéttbýlissvæðunum, þar sem verslunin er mest og fjárfestingin mest, í því skyni að að draga þar úr og líka til að ná fram tekjum til að lækka þennan skatt á dreifbýlisverslunina sem stendur ekki vel, a.m.k. ekki að sögn forsvarsmanna hennar. Vissulega eru dæmi fyrir því erlendis að menn gangi svo langt að styrkja dreifbýlisverslun til að halda uppi viðunandi þjónustu í dreifðum byggðum. Þessi sjónarmið tel ég eigi fullan rétt á sér og tel nauðsynlegt að hv. nefnd taki þau til skoðunar að lokinni 2. umr. og fjalli um þau. Ég vil, til þess að gefa nefndinni færi á að fjalla um þessi sjónarmið, draga til baka til 3. umr. þessa brtt. mína.

Herra forseti. Eins og sjá má á áliti meiri hluta efh.- og viðskn. þá er ég meðal þeirra sem skrifa undir með fyrirvara. Sá fyrirvari byggist á því að ég tel þennan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði óeðlilegan og óréttlátan skatt sem beri að afnema. Í 1. umr. um málið gat ég þess að þessi skattur kemur harðar niður á landsbyggðinni heldur en þéttbýlinu á suðvesturhorninu. Auk þess er ástæða til að hafa verulegar áhyggjur af hag eigenda verslunar- og skrifstofuhúsnæðis í miðborg Reykjavíkur en miðborgin er því miður í mikilli niðurníðslu og stendur húsnæði víða autt. Hins vegar er ástand ríkissjóðs með þeim hætti að hann má vart við tekjutapi og því munum við kvennalistakonur styðja þennan skatt enn einu sinni en áskiljum okkur að sjálfsögðu allan rétt til að styðja brtt. sem horfa til bóta. Komi hins vegar í ljós að ríkisstjórnin njóti ekki stuðnings sinna manna, þá hlýtur málið að horfa öðruvísi við og við kvennalistakonur hljótum að skoða hug okkar að nýju í málinu. Þetta mál var að taka óvænta stefnu því að hér rétt áðan var dreift tillögu frá hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni þar sem hann fer þess á leit að málinu verði vísað frá í trausti þess, eins og segir í tillögunni: ,,Þar sem greinilegt er að fyrirvaralaus stuðningur er ekki lengur við þetta frv. hjá þeim sem skrifuðu undir nál. samþykkir Alþingi að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar.`` Þetta kallar að sjálfsögðu á nýja skoðun á málinu af okkar hendi.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja svo mjög þá umræðu sem hér hefur farið fram. Menn hafa bent á það hversu þessi skattur er á margan hátt gallaður og óréttlátur en það hefur jafnframt verið undirstrikað að við núverandi aðstæður hafa menn ekki treyst sér til að falla frá þessari skattheimtu að sinni. Ég held að þessar umræður, og umræður sem fram hafa farið almennt um eignarskattlagninguna í landinu, hafi undirstrikað í hvílíkt öngstræti við höfum ratað í þeim efnum. Þess vegna er það þýðingarmikið atriði sem fram hefur komið bæði í athugasemdum við þetta lagafrv., í grg. fjárlagafrv., í hvítbók ríkisstjórnarinnar og stjórnarsáttmála að það er ætlunin að taka upp samræmingu á skattlagningu eigna og eignatekna og hverfa þannig í veigamiklum atriðum frá þeirri skattlagningu sem núna ríkir. Um þetta mál hygg ég að sé sumpart veruleg samstaða vegna þess að flestir hafa skynjað ranglæti þeirrar eignarskattlagningar sem núna viðgengst í landinu. Hins vegar er hér um að ræða afar flókið mál, tæknilega flókið og ýmis álitamál sem upp hafa komið. Þess vegna þarf að íhuga það mjög vel. Forsendan fyrir því að ég og mjög margir aðrir hafa lýst yfir stuðningi sínum við þessa skattlagningu núna er einfaldlega það fyrirheit ríkisstjórnarinnar að þetta mál verði tekið upp í heild sinni og endurskoðað með þeim hætti sem boðað hefur verið í þeim plöggum sem ég vitnaði til áðan. Ég held að það sé ekkert ofmælt sem hefur verið sagt um þá offjárfestingu sem hefur átt sér stað í verslunar- og skrifstofuhúsnæði, ekki síst hér á höfuðborgarsvæðinu, en það sem auðvitað vekur athygli og er innlegg í þetta mál er sú staðreynd að þrátt fyrir að sérstök skattlagning hafi verið á verslunar- og skrifstofuhúsnæði síðustu 12 ár, þá hefur það ekkert haft að segja til þess að virka sem hemill á þessa fjárfestingu. Í ljósi þess sem að framan er sagt þá er ég stuðningsmaður þess að í eitt ár í viðbót verði lagður á sérstakur skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Með öðrum orðum í ljósi þess sem fram hefur komið um fyrirætlun ríkisstjórnarinnar að breyta í grundvallaratriðum skattlagningu eigna lýsi ég stuðningi mínum við frv.

Herra forseti. Hér liggur fyrir allmerkilegt plagg. Hv. efh.- og viðskn. rís nú varla undir nafni að skrifa undir nál. þar sem aðeins einn, veðurfræðingur, tekur fyrirvaralausa afstöðu. Sá hv. þm., Magnús Jónsson, er maður að meiri, en hann er horfinn af þingi. Og frsm. snýr sér frá þingsalnum og horfir á hæstv. fjmrh. eins og hann sé að horfa á strákling og segir að af því að honum sé vel við hann þá leggi hann til að þetta sé samþykkt. En sennilega er ekki hægt að taka æruna af hæstv. fjmrh. með öðru fremur en að samþykkja þetta frv. miðað við þær ræður sem hann hefur flutt á undanförnum þingum. Og miðað við þær ræður verður ekki séð að nein merki þess séu á lofti, fyrst hæstv. fjmrh. leggur þetta til í dag, að þar verði á breyting. Og það er engin trygging fyrir því að ríkisstjórnin falli á þessu ári þannig að vonir manna um að þetta verði í síðasta skipti eru ekki á traustum grunni byggðar. Hv. 1. þm. Vestf. hefur þess vegna vitandi eða óafvitandi orðið til þess að reyna að draga þingheim inn á það að gera það nú af góðmennsku við hæstv. fjmrh. að styðja þetta mál. Ég tel það einsýnt að núv. ríkisstjórn verði að bera ábyrgð á sínum fjáröflunarfrv. Þessi skattur er eins og margur skattur sem við leggjum á þess eðlis að hann hefur bæði kosti og galla. Hann hefur vissulega galla og það er ærið umhugsunarefni að í dag keppir íslensk verslun, jólaverslun m.a., verulega við það að menn gera jólainnkaupin erlendis, hver og einn. Ég verð þess vegna að segja eins og er að ég tel alveg vonlaust annað en að áður en gengið verði til efnislegrar atkvæðagreiðslu um þetta mál, þá verði úr því skorið hvort stjórnarsinnar styðja þennan skatt eða ekki. Það er ekki hægt að gera það nema með einu móti og það er að láta á það reyna hvort þeir styðja það að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar eða hvort þeir fella það að því verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Ég hygg að það heyri líka til undantekninga þegar hv. 3. þm. Vestf. kemur hér í ræðustól og nánast biður þjóðina, flokkinn og alla afsökunar á því að hann ætli að styðja þetta mál einu sinni, ekki aftur. Hann er eini maðurinn sem hefur talað með málinu hér. Þannig er nú staðan. Hæstv. forsrh. hefur verið beðinn að lýsa því yfir hvaða stuðning málið hafi. Það er þögnin ein sem kemur frá hæstv. forsrh. og er hann þó með mælskari mönnum þegar hann telur sig þurfa að flytja ræður. En þá er líka rétt að fá úr því skorið. Hvaða stuðning hefur málið meðal stjórnarsinna? Það fæst því aðeins með því að taka afstöðu til frávísunartillögu um að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar. Það gengur nefnilega ekki að þingmenn Sjálfstfl. leiki sér að því í stjórnarandstöðu að lýsa því yfir að þeir séu á móti þessum eða hinum skattinum, básúna það út um allt, en standi svo upp hér í þingsölum þegar kemur að atkvæðagreiðslu og styðji umrædda skatta. Þeir styðja ekknaskattinn að því er best er vitað. Styðja þeir þennan skatt? Það kemur í ljós. En það finnst mér merkileg staða að annað eins súperlið og hér er í efh.- og viðskn., hv. 1. þm. Vestf. Matthías Bjarnason, hv. 5. þm. Norðurl. v. Vilhjálmur Egilsson, hv. 6. þm. Reykv. og formaður allshn., Sólveig Pétursdóttir, allt liðið skrifar undir með fyrirvara. 

Virðulegur forseti.

Þetta er málþóf.

Þingheimi til upplýsingar þá er það ekki mín hugmynd að fara hér í málþóf, enda ættu þeir sem viðhafa slík orð að kynna sér fyrri umræður um þetta mál þar sem talað var í marga klukkutíma. En það er orðið svo hér á hv. Alþingi að þingmenn verða að hafa heimild til að stíga í ræðustól án þess að stuðningsmenn ríkisstjórnar séu ávallt að láta í það skína að með því sé verið að ástunda málþóf.  Ég kom hingað upp fyrst og fremst til að lýsa þeirri afstöðu minni í þessu máli að ég get efnislega stutt það að þessi skattur verði framlengdur um eitt ár. Ég ítreka það sem ég sagði við hæstv. fjmrh. við 1. umr. þessa máls að það er engin leið að taka endanlega afstöðu til málsins nema fá a.m.k. einhverjar upplýsingar um heildarskattastefnu ríkisstjórnarinnar. Það er nefnilega þannig að það að samþykkja einn skatt verður oft til þess að menn komast hjá því að samþykkja annan. Skattamálin eru samtengd með einum eða öðrum hætti. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að í þessum málum eru ekki aðeins góðir kostir og menn þurfa stundum að sætta sig við það, eins og núv. hæstv. fjmrh., að samþykkja skatt sem hann hefur alla tíð barist á móti, væntanlega vegna þess að hann er svo mikið á móti því að taka upp einhvern annan. Ég veit ekki hvaða skattur það er sem hæstv. fjmrh. getur ekki hugsað sér að taka upp í staðinn fyrir þennan skatt, hann getur e.t.v. upplýst það. En við báðum um það við 1. umr. málsins að fá frekari upplýsingar um það hvað ríkisstjórnin hyggst fyrir í skattamálum. Í fjárlagafrv. kemur t.d. fram að það stendur til að hækka tekjuskattinn. Þar er upplýst að sérstaklega eigi að hækka tekjuskatt á tekjuhærri fjölskyldum sem eigi mörg börn. Það hefur ekkert frekar verið upplýst um þetta tekjuskattsfrv. Þar kemur líka fram að það geti staðið til að draga úr frádrætti vegna húsnæðisbóta sem ég held að heiti svo nú, hét áður vaxtabætur, og það komi líka til álita að draga úr frádrætti í sambandi við sjómannaafslátt. Ekkert frv. um þessi efni hefur séð dagsins ljós hér á hv. Alþingi. Við höfum jafnframt spurst fyrir um það hvað ríkisstjórnin hyggst fyrir í sambandi við aðstöðugjöld. Við höfum heyrt hæstv. félmrh. lýsa því yfir að aðstöðugjaldið verði fellt niður og báðir stjórnarflokkarnir styðji það. Ég heyrði ekki betur en hæstv. félmrh. upplýsti þessa afstöðu Sjálfstfl. og Alþfl. á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga. Síðan kom hæstv. fjmrh. og sagði að það væri engin niðurstaða í þessu máli. Hæstv. forsrh. hélt einnig ræðu um þetta mál og af henni mátti ráða að það væri langt í frá að hann gæti stutt að aðstöðugjaldið yrði fellt niður og lagði hann áherslu á tengingu atvinnulífsins við sveitarfélögin. Undir það get ég í sjálfu sér tekið en það kemur þessu máli ekki sérstaklega við. Það er alveg ljóst í mínum huga að það er mikilvægara en allt annað í sambandi við skattamál fyrirtækja að aðstöðugjaldið verði fellt niður. Það er mál nr. 1, 2 og 3. Þessi skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, þó hann sé mjög gallaður og ég tek undir mjög margt af því sem hæstv. núv. fjmrh. hefur sagt í því máli, er þó sýnu skárri en aðstöðugjaldið. Þess vegna er mjög líklegt að ef við fengjum nú upplýsingar um það með hvaða hætti núv. ríkisstjórn hyggst koma skattamálum í höfn fyrir jólin, þá gætum við mörg hver sem hér sitjum og erum í stjórnarandstöðu stutt þetta mál. En það er engin leið að gera það á þessari stundu án þess að hafa frekari upplýsingar um málið. Þess vegna hlýt ég að greiða atkvæði á móti miðað við það að ég hef engar upplýsingar fengið af hálfu hæstv. fjmrh. um skattastefnu ríkisstjórnarinnar að öðru leyti. Var það þó skýrt tekið fram við 1. umr. að ég gæti ekki stutt þetta mál nema fá frekari upplýsingar í því. Ég veit ekki hvað hæstv. ríkisstjórn vill gera í þessu máli en best væri í sjálfu sér að fresta þessari umræðu og láta hana halda áfram þegar skattafrv. liggja öll fyrir. Það mundi greiða fyrir málum að hafa það sem mest í samfloti því að samspil skattanna er svo mikið. Við gerum okkur fulla grein fyrir því að ríkisútgjöldin og staða ríkissjóðs verður ekki tryggð nema með skattheimtu í einu eða öðru formi. Ég vil stuðla að því að það geti náð fram að ganga með skikkanlegum hætti en ég er ekki tilbúinn að styðja hér einstakt mál sem þar að auki eru deilur um án þess að frekar liggi fyrir um skattastefnu núv. ríkisstjórnar. Því lýsi ég því yfir að ég mun greiða atkvæði gegn þessu frv.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi óska eftir því að hæstv. félmrh. verði hér í salnum við þessa umræðu. Hér fyrr í umræðunni var sett fram sú ósk að hæstv. forsrh. greindi þinginu frá því hvaða stuðning ríkisstjórnin hefði við þetta frv. Það er athyglisvert að hæstv. forsrh. hefur ekki treyst sér til þess í umræðunni að gera það. Mælendaskrá hafði verið tæmd þegar hv. 1. þm. Austurl. bað um orðið án þess að hæstv. forsrh. ætlaði sér hingað upp í stólinn til þess að svara því hvaða stuðning ríkisstjórnin hefði við þetta fyrsta fylgifrv. fjárlaganna. Ég held að það séu engin fordæmi fyrir því í þingsögunni að ný ríkisstjórn leggi af stað við afgreiðslu á fyrsta fylgifrv. fjárlaganna og allir flokksmenn forsrh. og fjmrh. í efnahagsnefnd þingsins neita að styðja frv. með venjulegum hætti. Það er það sem hér hefur gerst. Flokksbræður fjmrh. neita að styðja hans eigið frv. Svo sögðu menn að hér hefði verið mynduð ríkisstjórn vegna þess að það þyrfti traustan meiri hluta. Þessi vinnubrögð gefa nú ekki til kynna að ríkisstjórnin hafi traustan meiri hluta. Hv. þm. Egill Jónsson kallaði hér fram í þegar ég bað um orðið: ,,Á að fara að stunda hér málþóf?`` Það kemur úr hörðustu átt, hv. þm. Sjálfstfl. talaði heilt hefti í þingtíðindunum á móti þessum skatti á síðasta kjörtímabili. Heilt hefti í þingtíðindunum á móti skattinum. Svo koma þessir menn og kalla málþóf þó það séu umræður í rúman klukkutíma við 2. umr. um þetta frv. Sjálfstfl. býr auðvitað í slíku glerhúsi, ekki bara nú heldur áður varðandi þennan skatt að þingmenn hans ættu ekki að vera að kalla fram í þótt aðrir vilji fá að ræða málið í fáeinar mínútur til að knýja á um það að forsrh. svari þinginu hvernig er komið fyrir hans ríkisstjórn. Eða er hann kannski líka orðinn aukaleikari í ríkisstjórninni? Svo að notuð séu þau orð sem hann hafði um sjálfan sig í áheyrn þjóðarinnar fyrir helgina þegar hann var spurður um stærsta verkefni ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum fyrir næsta ár, gerð nýrra kjarasamninga, þá lýsti hæstv. forsrh. því yfir að hann væri bara aukaleikari í því máli. Kannski er ríkisstjórn aukaleikaranna komin á það stig að það nál. sem hér liggur fyrir, nál. hinna eilífu fyrirvara, lýsi best hvernig er fyrir henni komið. Ég vil líka óska eftir því að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson komi upp í ræðustólinn, mér er ekki kunnugt um að hann hafi gert það, og lýsi því yfir hvort hann styðji þetta frv.  Og hvað segir Verslunarráðið um þá afstöðu framkvæmdastjórans að styðja skattinn hér í þingsalnum? Hefur Verslunarráðið gert sérstaka samþykkt í þessu máli nú eða var það bara þegar Sjálfstfl. var í stjórnarandstöðu sem Verslunarráðið þjónustaði Sjálfstfl.? Er Verslunarráðið einhvers konar aukadeild í Sjálfstfl.? Það væri gagn fyrir okkur að fá að vita það sem héldum í einlægni þegar við vorum í ríkisstjórn að það væri hægt að hafa faglega samvinnu við Verslunarráðið og töldum okkur ná nokkrum árangri í ýmsum málum sem ráðherrar Sjálfstfl. höfðu staðið gegn á sínum tíma og hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni er fullkunnugt um.

Nú geturðu hætt. Það tókst.

--- Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hefur beðið um orðið þannig að ég ætla ekki að segja meira fyrr en hann hefur talað. En hæstv. fjmrh. líður greinilega eitthvað illa og kallar hér fram í: Það tókst. Hvað tókst, hæstv. ráðherra? Að fá að heyra í þeim mönnum sem börðust á móti skattinum, en eiga nú að styðja hann? Er það eitthvert gamanmál, hæstv. ráðherra? Var þessi málflutningur Sjálfstfl. á síðasta kjörtímabili bara grín? Átti þjóðin bara að hlæja að hv. þáv. þm. Friðriki Sophussyni sem hér talaði linnulaust á móti þessum skatti?

Ef hún skemmtir sér, þá má hún hlæja.

Ef þjóðin skemmtir sér má hún hlæja, segir hæstv. fjmrh., varaformaður Sjálfstfl. Þar með er hann að viðurkenna það að þjóðin eigi bara að hlæja að Sjálfstfl. ef hún skemmtir sér, það er eina skilyrðið. En hún á ekki að taka mark á honum vegna þess að gagnrýni hans hér í þingsölum á síðasta kjörtímabili og atkvæðagreiðslurnar voru marklausar. Það voru menn sem töluðu gegn betri vitund og voru ekki að fylgja sannfæringu sinni. Og þeir gera það að sínu fyrsta verki hér í þingsalnum að biðja um samþykki við þennan skatt. Það er þeirra fyrsta verk hér í þingsalnum. Þeir töluðu heilt hefti af þingtíðindum á móti skattinum á síðasta kjörtímabili. Og hæstv. fjmrh. segir að þjóðin megi svo sem hlæja ef hún skemmtir sér. En þjóðinni er ekki hlátur í hug, hæstv. fjmrh., vegna þess að hún er búin að fá nóg af því að menn komi í kosningum og segist ætla að gera eitt og geri eftir kosningar allt annað. Það er hægt að stunda kosningasvindl með öðrum hætti en menn gerðu t.d. í Pakistan, með því að skipta um atkvæðaseðla í kjörkassanum.

Er ræðumaður að tala um matarskattinn eða eitthvað annað?

Ég er alveg reiðubúinn að tala við hæstv. ráðherra um það, alveg reiðubúinn að fara í langa umræðu um matarskattinn ef hæstv. ráðherra vill það. Kannski ættum við að gera það. Því það er nefnilega alveg rétt sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson sagði: Það er ekki hægt að ræða þetta frv. til loka 2. umr. í ljósi þess nál. sem fyrir liggur þar sem allir flokksmenn forsrh. og fjmrh. eru með fyrirvara. Það er ekki hægt að ræða það til loka fyrr en ríkisstjórnin er búin að gera grein fyrir skattastefnu sinni í heild. Og þar kem ég að hæstv. félmrh. Þjóðin horfði á það í haust að dag eftir dag var greint frá því að í þingflokki Alþfl. væri ekki stuðningur við fjárlagafrv. og það kom fram í fjölmiðlum að hæstv. félmrh. treysti sér ekki til þess að styðja fjárlagafrv. Þá gerðist það að boðað var til fundar í Stjórnarráðshúsinu. Þjóðin sá í sjónvarpinu myndir af hæstv. félmrh. og hæstv. utanrrh. þegar þeir komu af fundi með forsrh. þar sem, samkvæmt yfirlýsingu hæstv. félmrh., forsrh. veitti hæstv. félmrh. tryggingu fyrir því að fyrir jól, fyrir afgreiðslu fjárlagafrv. yrðu samþykkt hér á Alþingi frumvörp um jöfnunaraðgerðir í skattamálum í þágu þess fólks sem er með lægst launin og bágust kjörin. Nú er komið að lokum nóvembermánaðar og ég vil spyrja hæstv. félmrh.: Hvenær koma þessar jöfnunaraðgerðir í skattamálum í þágu lágtekjufólks og launafólks sem hæstv. félmrh. sagði þjóðinni að hún hefði fengið tryggingu fyrir að yrðu afgreidd á þingi áður en fjárlagafrv. yrði samþykkt? Nú eru samkvæmt starfsáætlun þingsins ekki nema rúmar tvær vikur þar til lokaafgreiðsla fjárlagafrv. á að fara fram. Ekkert hefur heyrst um þessar jöfnunaraðgerðir, hæstv. félmrh., frá því að félmrh. gaf út yfirlýsinguna í áheyrn alþjóðar í haust. Því vil ég spyrja hæstv. félmrh.: Hvenær koma þessar jöfnunaraðgerðir? Eða ætlar hæstv. forsrh. líklegast að svíkja hæstv. félmrh.? Og ég vil spyrja hæstv. félmrh.: Ef þessar jöfnunaraðgerðir í skattamálum koma ekki, stendur þá sú yfirlýsing hæstv. félmrh. að hún styðji ekki fjárlagafrv.? Eða er hæstv. félmrh. búinn að skipta um skoðun frá því í haust?

Forseti vill spyrja hv. þm. hvort hann eigi langt eftir af sinni ræðu því að þessum þingfundartíma er nú senn að ljúka. Klukkan er reyndar orðin fjögur.

Virðulegi forseti. Ég á í sjálfu sér ekki mjög langt eftir af minni ræðu, það eru ekki nema einhverjar mínútur. En fyrst hæstv. forsrh. hefur beðið um orðið ---  Hæstv. forsrh. hefur nú upplýst að hann hafi ekki enn þá lagt í það að biðja um orðið í þessari umræðu og ég mun þá fresta máli mínu.

Forseti verður að biðja hv. þm. að fresta þá ræðu sinni.

Já, ég mun gera það, virðulegi forseti.