Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (EystJ): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 21. nóv. 1972. Bjarni Guðbjörnsson, 4. þm. Vestf., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1, varamaður Framsfl. í. Vestfjarðakjördæmi, Halldór Kristjánsson bóndi, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Eggert G. Þorsteinsson, forseti Ed:“ Halldór Kristjánsson hefur áður setið þingbekk á þessu kjörtímabili og kjörbréf hans því verið skoðað og samþykkt, og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Ég kvaddi mér nú hljóðs utan dagskrár til þess að geta snúið mér að gefnu tilefni til hæstv. forsrh. eða þess ráðh., sem fer með embætti forsrh. í fjarveru hans, sem mun vera hæstv. utanrrh. Í Þjóðviljanum nú um helgina og í morgun eru gefnar mjög umfangsmiklar upplýsingar og vitnað í opinbera aðila þeim til stuðnings um vöxt þjóðartekna á liðnum árum og hlutdeild launamanna í vexti þjóðarteknanna. Þessar upplýsingar, sem gefnar eru í blaðinu, er að mínum dómi alrangar og fá ekki staðizt við þær upplýsingar, sem ég hef haft og reyndar allir þm. ættu að hafa aðgang að, og þá á ég sérstaklega við hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunarinnar, sem var á sínum tíma innan vébanda Efnahagsstofnunarinnar, en Efnahagsstofnunin heyrði undir forsrh. áður og m.a. þann tíma, sem ég gegndi embætti forsrh. Nú er auðvitað mjög bagalegt, ef verulega rangar upplýsingar eru gefnar um slíka hluti á sama tíma sem hér situr á rökstólum þing Alþýðusambandsins. En því er haldið fram, að launamönnum hafi verið mjög naumt skammtað af vexti þjóðarteknanna og svo lítið, að á síðasta áratug hafi orðið aðeins 7% kaupmáttaraukning hjá þeim, þ.e. innan við 1% á ári að jafnaði. Þetta er líka mjög alvarleg ádeila á fulltrúa launþegasamtakanna, sem hafa verið í fyrirsvari fyrir launþegasamtökin á undanförnum árum, ef hægt væri að sýna fram á, að þeir hefðu vanrækt hlutverk sitt svo mjög sem í þessu felst, ef rétt væri. Nú skal ég ekki hefja deilur um þetta á þessum vettvangi, en upplýsingar mínar eru þær, að þjóðartekjurnar hafi frá árinu 1959 til 1971 vaxið um 59.5%, en kaupmáttur atvinnutekna verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna á sama tíma um 74.4%. Ég vil nú biðja hæstv. forsrh., en undir hann heyrir hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunarinnar, að hlutast til um það, að hagrannsóknadeildin léti öllum alþm. í té, - og hún mun geta gert það eflaust án nokkurs fyrirvara, - réttar upplýsingar í þessu máli, og jafnframt, að hún leiðrétti þá þær upplýsingar, sem opinberir aðilar eru bornir fyrir, ef þær eru ekki réttar, eins og ég held fram, að þær séu, m.ö.o., að það komi í dagsins ljós án nokkurrar tafar, hvað rétt er í þessu máli, gagnvart alþm. og þjóðinni í heild.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. 1. þm. Reykv., er hæstv. forsrh. nú ekki á landinu. Hann er staddur í Kaupmannahöfn á forsrh: fundi Norðurlanda. Kemur það því í minn hlut að taka við þeirri ósk, sem hv. þm. setti hér fram. Ég hef ekki í höndum neinar upplýsingar til þess að hefja umræður um það mál, sem hv. þm. gerði að umtalsefni, enda ekki til þess ætlazt af honum og þá heldur ekki af mér. En ég skal, vegna þess að ég gegni um stundarsakir störfum fyrir forsrh., taka að mér að koma þessum óskum hv. þm.: framfæri.



Herra forseti. Á síðasta Alþ. flutti ég ásamt hv. 5. þm. Reykn. frv. til l. um kaupábyrgðarsjóð. Frv. þetta hlaut ekki fornfræga afgreiðslu Alþ. þá, m.a. af því, að því er sagt var í þn., að ríkisstj. mundi hafa hug á að tryggja vinnandi fólki þann rétt, sem í frv. okkar hv. 5. þm. Reykn. fólst. Áður en við nú tökum ákvörðun um endurflutning fyrrgreinds frv., taldi ég bæði rétt og skylt að fá svör frá hæstv. félmrh. við þeirri fsp., sem við höfum flutt á þskj. 71, hvað líði undirbúningi þessa máls.



Herra forseti. Svarið við spurningunni: „Hvað líður undirbúningi frv. til l. um kaupábyrgðarsjóð eða hliðstæðrar löggjafar?“ er já. Það er búið að semja frv. um þetta efni. Það verður frv. til l. um ríkisábyrgð á launum vegna gjaldþrota. Þessi lagasmið, sem gengið var frá alveg til fulls í rn. núna í septemberlokin, er byggð nokkuð á sænskum lögum frá árinu 1970, sem tóku þó ekki gildi þar fyrr en á árinu 1971, einnig með hliðsjón af dönskum lögum, sem gengu í gildi á þessu ári, og auk þess höfðum við í höndum uppkast að frv. til slíkra laga frá Noregi, sem var í smíðum þar á þessu ári. Þetta sýnir, að það er í öllum okkar nágrannalöndum verið að fást við lagasmíð um þetta efni alveg fram á þetta ár, engin reynsla komin af löggjöf í neinu þessara landa, ekki einu sinni í Svíþjóð, þar sem lögin tóku gildi í jan. 1971. Frv., sem samið hefur verið um þetta efni, hefur siðan verið til umsagnar hjá þeim, sem fara með skipti þrotabúa hér á landi, til þess að afhuga, hvort formshlið væri að einhverju leyti ábótavant miðað við íslenzk lög og reglur varðandi skipti búa. Svör eru nú komin, svo að það ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu að leggja frv. fram hvenær sem væri.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin og vænti þess fastlega, að ekki liði langur tími þangað til hv. alþm. fá að sjá frv. í því formi, sem ríkisstj. hyggst leggja það fyrir.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 86 til hæstv. menntmrh. um afskipti ríkisstj. af fjármálum Ríkisútvarpsins. Það er spurt um: „1. Hvaða heimild telur ríkisstj. sig hafa til að skerða tekjur Ríkísútvarpsins, eins og þær eru ákveðnar samkv. fjárhagsáætlun stofnunarinnar, sem Alþ. hefur staðfest? 2. Hvers vegna hefur menntmrh. neitað að ákveða afnotagjöld sjónvarps og hljóðvarps fyrir áríð 1972 samkv. till. stofnunarinnar, sem eru lagðar til grundvallar í fjárhagsáætlun Ríkisútvarpsins fyrir þetta ár og Alþ. hefur staðfest? 3. Er það stefna ríkisstj., að dregið verði úr rekstrarkostnaði Ríkisútvarpsins með sparnaði m.a. í dagskrárgerð til að mæta þeim tekjumissi á þessu ári, sem sú ákvörðun menntmrh. veldur að ákveða afnotagjöld sjónvarps kr. 3100.00 og afnotagjöld hljóðvarps kr. 1300.00 í stað kr. 3600.00 og kr. 1650.00, eins og lagt var til og Alþ. hefur staðfest í fjárl. fyrir árið 1972 ?“ Það skal tekið fram, að í útvarpsl. frá 1971, 13. gr., stendur, að Ríkisútvarpið hafi sjálfstæðan fjárhag. Þetta atriði hefur ekki áður staðið í lögum, en þó verið meginlögmál í starfsemi stofnunarinnar í meira en 40 ár. Það segir einnig í lagagr. þessari, að útvarpsstjóri kynni fjárhagsáætlun stofnunarinnar fyrir útvarpsráði og sendi hana menntmrh., en Alþ. staðfesti áætlunina endanlega. Þá segir í sömu gr., að menntmrh. ákveði afnotagjöld sjónvarps og hljóðvarps að fengnum till. útvarpsstjóra og útvarpsráðs. Í sambandi við undirbúning fjárl. fyrir árið 1972 sendi Ríkisútvarpið með bréfi, dags. 28. júlí 1971, fjárhagsáætlun sína til menntmrn. Hér var um að ræða fjárlagatill. fyrir árið 1972, annars vegar fyrir sjónvarpið og hins vegar fyrir hljóðvarpið. Tekjuhlið þessara till. varðandi sjónvarp var að upphæð samtals 175 millj. 800 þús. kr. og var sundurliðuð þannig: Afnotagjöld: 42 þús. afnotagjaldendur á kr. 3600.00 eða 151 millj. 200 þús. kr. Auglýsingar 32.8 millj. Ýmsar tekjur 1 millj. Til frádráttar kom framíag í Byggingarsjóð Ríkisútvarpsins, 5% samkv. lögum, 9.2 millj. Niðurstöðutala teknamegin 175.8 millj. kr. Þessa upphæð nákvæmlega 175.8 millj., samþykkti Alþ. óbreytta í fjárl. fyrir árið 1972. tekjuhlið till. varðandi hljóðvarp var að upphæð 140.6 millj. kr. og var sundurliðuð þannig af hálfu útvarpsins: Afnotagjöld: 60 þús. afnotagjaldendur á kr. 1650.00 eða 99 millj. kr. Auglýsingar 48 millj. kr. ýmsar tekjur 1 millj. Til frádráttar 5% í Byggingarsjóð Ríkisútvarpsins, 7.4 millj. Niðurstaða 140.6 millj. kr. Þessa upphæð, nákvæmlega 140.6 millj., samþykkti Alþ. óbreytta í fjárl. fyrir árið 1972. Samkv. þessu hefur Alþ. lagt til grundvallar við fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1972, að afnotagjald sjónvarps yrði 3600 kr., en afnotagjald hljóðvarps 1650 kr. Aftur á móti hefur menntmrh. virt þennan vilja Alþ. að vettugi með því að ákveða, að afnotagjald árið 1972 skuli vera fyrir sjónvarp 3100 kr. og fyrir hljóðvarp 1300 kr. Herra forseti. Hér er um alvarlegt mál að ræða, sem gefur fyllsta tilefni til fsp. Þess vegna spyr ég hæstv. menntmrh. um, hvaða heimild ríkisstj. telji sig hafa til að skerða tekjur Ríkisútvarpsins af afnotagjöldum frá því, sem fjárlög gera ráð fyrir.

Hv. þm. hefur lokið ræðutíma sínum.

Já, ég á eina setningu eftir.

Fsp. er prentuð á þskj., og það er engin ástæða til þess að lesa hana.

Nei, ég er ekki að lesa hana. Ég spyr einnig, hvað hafi komið ríkisstj. til að fremja slíkan verknað. Og loks spyr ég að því, hvort ríkisstj. hyggist spara á rekstri Ríkisútvarpsins með því að draga úr dagskrárgerð.



Herra forseti. Fsp. hv. 5. þm. Vestf. er í rauninni tvíþætt. Í fyrsta lagi er spurt um heimild til að ákveða afnotagjöld Ríkisútvarpsins og hvort handhafi þeirrar heimildar sé bundinn af þeim áætluðu afnotagjöldum, sem gert var ráð fyrir í fjárhagsáætlun Ríkisútvarpsins í fjárl. 1972. Í öðru lagi er spurt, hvort það sé stefna ríkisstj., að dregið verði úr rekstrarkostnaði Ríkisútvarpsins með sparnaði, m.a. í dagskrárgerð. Um fyrri þátt fsp. er það að segja, að í 13. gr. útvarpsl., nr. 19 1971, segir: „Útvarpsstjóri kynnir fjárhagsáætlun fyrir útvarpsráði, en sendir hana menntmrh. Alþingi staðfestir áætlunina endanlega í fjárlögum. Menntmrh. ákveður afnotagjöld og auglýsingataxta að fengnum till. útvarpsstjóra og útvarpsráðs.“ Sá hluti lagaákvæðisins, er lýtur að ákvörðun afnotagjalda, er skýr og ótvíræður. Ákvörðunaraðilinn er menntmrh. Frá stofnun Ríkisútvarpsins og frá því að fyrst voru sett lög um það hefur ákvörðun afnotagjalds verið með þessum sama hætti og aldrei mér vitanlega verið dregið í efa, að þessi heimild væri hjá ráðh. samkv. þeim lögum, sem Alþ. hefur sett um útvarpsrekstur ríkisins, og heimildin væri ekki hjá Alþ. eða ríkisútvarpi. Ástæðan fyrir því, að ákvörðunarvaldið í þessum efnum er lagt í hendur ráðh., en ekki Ríkisútvarpsins sjálfs, er væntanlega sú, að ekki hefur þótt fara vel á því, að Ríkisútvarpið hefði sjálfdæmi um ákvörðun afnotagjalda og gæti þannig ákveðið á eindæmi tekjur sínar. Ákvörðun afnotagjalda Ríkisútvarpsins hefur hlotið sömu málsmeðferð í minni ráðherratíð og mun hafa tíðkazt í tíð fyrrv. ríkisstj., þ.e. að till. um upphæð afnotagjaldanna berst menntmrn. frá útvarpsstjóra og útvarpsráði. Erindið er síðan sent Efnahagsstofnun, nú Framkvæmdastofnun, til umsagnar. Þá er málið lagt fyrir ríkisstj. til endanlegrar ákvörðunar, og tilkynnir menntmrn. Ríkisútvarpinu síðan, hver gjöldin skuli vera. Ýmsar ástæður geta valdið því, að eigi er ávallt í einu og öllu unnt að fara eftir till. og óskum ríkisútvarpsins um upphæð afnotagjaldanna. Hlutverk rn. í þessu efni er að leitast við að gæta bæði hagsmuna ríkisútvarpsins og gjaldenda. Enn fremur þarf að huga að atriðum eins og þeim, að verðstöðvunarlög eru í gildi í landinu og að ekki er heppilegt, að opinberar stofnanir gangi á undan um hækkun á þjónustu sinni og verðskrám. Almenningur hlýtur að gera þá kröfu á hendur ríkisvaldinu, að leitazt sé við að halda verði á þjónustu opinberra stofnanna innan eins skynsamlegra marka og unnt er. Þá skal vikið að þeim þætti fsp., sem lýtur að því, hvort ráðh. sé bundinn af till. Ríkisútvarpsins um upphæð afnotagjaldanna, sem lagðar eru til grundvallar í fjárhagsáætlun ríkisútvarpsins fyrir árið 1972 og Alþ. hefur staðfest í fjárl. Þegar menntmrn. sendi fjárlaga- og hagsýslustofnun fjmrn. fjárhagsáætlun útvarpsins fyrir árið 1972, fylgdi henni bréf frá menntmrn., dags. 7. ágúst 1971, þar sem segir: „Vegna fjárlagagerðar 1972 sendir rn. hér með áætlun ríkisútvarpsins um rekstur stofnunarinnar á næsta ári ásamt fskj. Rn. vekur athygli á því, að í áætluninni er gert ráð fyrir, að afnotagjald útvarps verði hækkað úr kr. 1180.00 í kr. 1650.00 á ári og afnotagjald sjónvarps úr kr. 2800.00 í kr. 3600.00 á ári. Rn. hefur ekki tekið ákvörðun um þessi atriði. Verði afnotagjöldin ákveðin óbreytt eða á annan veg önnur en þessi áætlun gerir ráð fyrir, þarf að sjálfsögðu að breyta fjárlagatill. útvarpsins í samræmi við það.“ Af þessu bréfi má vera ljóst, að þegar rn. sendi nefnda fjárhagsáætlun áleiðis til Alþ., var fyrirvari gerður um upphæð afnotagjaldanna, og enda þótt slíkur fyrirvari hefði ekki verið gerður, hefur jafnan verið litið svo á, að samkv. eðli málsins væri slíkur fyrirvara jafnan undanskilinn, þegar rn. sendi fjárhagsáætlunina til Alþ. Eins og kunnugt er, eru fjárlög fyrst og fremst heimildarlög og venjulegum lögum verður ekki breytt með fjárl. Fjárhagsáætlun útvarpsins í fjárl. hefur því ekki áhrif á rétt ráðh. og skyldu til að ákveða afnotagjöldin eins og honum virðist réttmætast, þegar það atriði kemur til úrlausnar hverju sinni. Þá verður einnig að líta svo á, að ríkisstofnanir, sem hafa sjálfstæðan fjárhag og óháðan ríkissjóði, hafa nokkra sérstöðu í fjári., og hefur til skamms tíma verið undir hælinn lagt, hvort fjárhagáætlanir slíkra stofnanna væru teknar með í fjárlög. Rétt er að geta þess, að í fjárlagafrv. fyrir árið 1973 eru afnotagjöld ríkisútvarpsins eins og þau eru í dag, þ.e.a.s. 3100 kr. sjónvarpsgjald og 1300 kr. hljóðvarpsgjald, lögð til grundvallar fyrir fjárhagsáætlun útvarpsins 1973. Er þetta gert samkv. ákvörðun fjárlaga- og hagsýslustofnunar fjmrn. Þessi málsmeðferð bindur þó í engu hendur ráðh, til að ákveða gjöldin önnur, þegar þá ákvörðun þarf að taka á sínum tíma. Þá er spurt, hvort það sé stefna ríkisstj., að dregið verði úr rekstrarkostnaði ríkisútvarpsins með sparnaði, m.a. í dagskrárgerð. Ég hygg, að það hafi verið stefna allra ríkisstj. að leitast við að draga úr rekstrarkostnaði ríkísfyrirtækja með sparnaði. Hins vegar er það ekki ósk eða ætlan þessarar ríkisstj. frekar en annarra, að dregið verði úr dagskrárgæðum útvarpsins. Ríkisútvarpið hefur jafnan legið undir gagnrýni fyrir ráðdeildarskort í fjármálum. Ég hygg, að sú gagnrýni hafi oftast verið orðum aukin. En engin stofnun er alfullkomin, ekki einu sinni ríkisútvarpið. Vel má vera, að sparnaði megi koma við í rekstri þess á ýmsum sviðum. Engin hagsýsluleg athugun hefur t.d. farið fram á rekstri stofnunarinnar í heild, eftir að sjónvarp kom til sögunnar hér á landi, og vera má, að samstarfi hljóðvarps og sjónvarps megi koma fyrir með hagkvæmari hætti að einhverju leyti en nú er. Innheimtudeild Ríkisútvarpsins, sem reyndar fæst við fleira en innheimtu, þ. á m. skráningar- og eftirlitsstörf, kostaði á árinu 1971 18 062 355 kr. Hugsanlegt væri að draga úr þessum kostnaði. Til að mynda eru afnotagjöld útvarps í Finnlandi innheimt ásamt símgjöldum af finnsku póst- og símamálastjórninni. Væri athugandi, hvort sú leið kynni að leiða til sparnaðar á innheimtukostnaði þessum hér á landi. Fyrir nokkrum árum var skipuð n. til að gera till. um hagkvæmara form um innheimtu afnotagjalda útvarpsins, og lagði hún til, að afnotagjöldin skyldu innheimt sem nefskattur ásamt öðrum beinum sköttum. Þau dæmi, sem ég hef hér nefnt, eru meira og minna tekin af handahófi og eru aðeins til vísbendingar um, að hugsanlegt hlýtur að vera að koma við sparnaði á ýmsum sviðum í rekstri Ríkisútvarpsins, og þyrfti að kanna til hlítar, hvernig þeim sparnaði mætti við koma, þannig að eigi þurfi að bitna á gæðum dagskrár. Í fáum orðum sagt eru svör mín við fsp. hv. þm. þessi: 1. Menntmrh, hefur bæði rétt og skyldu til að ákveða afnotagjöld Ríkisútvarpsins eins og hann álítur réttast og sanngjarnast hverju sinni með tilliti til allra málavaxta, og verður þá ekki einungis að taka tillit til hagsmuna Ríkisútvarpsins, heldur einnig og ekki síður til almannahagsmuna. 2. Með birtingu fjárhagsáætlunar Ríkisútvarpsins í fjárl 1972 er ekki tekin endanleg ákvörðun um upphæð afnotagjalda útvarpsins fyrir það ár, eins og skýrt kemur fram í bréfi menntmrn., dags. 7. ágúst 1971. Fjárlög breyta ekki ákvæðum almennra laga. 3. Það er ekki stefna ríkisstj., að dregið verði úr gæðum dagskrár Ríkisútvarpsins. Hins vegar telur hún æskilegt, að fyllsta sparnaðar verði gætt í rekstri þeirrar stofnunar eins og annarra ríkisstofnana, og vill hlutast til um, að kannaðar verði leiðir til þess, að svo megi verða. Engum blöðum er um það að fletta, að heimildin til að ákveða afnotagjöld Ríkisútvarpsins er hjá menntmrh. samkv. skýlausum ákvæðum útvarpsl., nr. 19 1971. Er þetta sami háttur og gildir t.d. í Danmörku og Finnlandi, en í Noregi eru afnotagjöldin ákveðin af löggjafarþingi. Ef breyta ætti til sama háttar og í Noregi, þyrfti að koma til breyting á núgildandi útvarpslögum. Ég hef áður í svari við fsp. á Alþ. vikið að því, að hin nýju útvarpslög kynnu að þurfa endurskoðunar við í ýmsu tilliti. Eitt af þeim atriðum, sem væntanlega þyrfti að endurskoða, eru ákvæðin um fjármálaábyrgð Ríkisútvarpsins. Þau ákvæði eru að mínu mati hvergi nærri nógu glögg og verkaskipting milli útvarpsstjóra, útvarpsráðs, rn. og Alþ. eigi nógu skýrt afmörkuð.



Herra forseti. Þar eð þm. er aðeins ætlaður tveggja mínútna ræðutími við slíkt tækifæri, ræði ég auðvitað ekki efni málsins, en kveð mér hljóðs til þess eins að koma einni viðbót við upplýsingar hæstv. menntmrh. á framfæri. Eins og við var að búast, fór hann algerlega rétt með þær lagaheimildir, sem gilda um rétt hans og skyldu til að ákveða afnotagjald ríkisútvarpsins. Og ég er honum sammála um, að það þarf að gera hvort tveggja, taka tillit til þarfa ríkisútvarpsins og til almannahagsmuna. Í áratugi og þangað til fyrir fáum árum hafði sá háttur verið í gildi, sem hann lýsti, að ríkisútvarpið gerði fjárhagsáætlun sína snemma á ári. Hún var síðan grundvöllur að ákvæðum um tekjur og gjöld Ríkisútvarpsins í fjárlögum. En síðan hefur afnotagjald verið ákveðið, eftir að fjárlagaár var hafið. Þetta þótti mér fyrir nokkrum árum þurfa endurbóta við og beitti mér því fyrir þeirri breytingu á starfsháttum varðandi þetta efni, að ákvörðun um afnotagjald var tekin, áður en fjárlög voru samþykkt, venjulega á milli 1. og 2., stundum á milli 2. og 3. umr. fjárl., þannig að nú undanfarið hefur í nokkur ár verið í gildi sá starfsháttur, að afnotagjöld hafa verið ákveðin, áður en fjárl. voru samþykkt. Þetta breytir í engu rétti og skyldu hæstv. ráðh. til að ákveða gjöldin, svo að ég dreg að engu leyti í efa réttmæti þess, sem hann sagði um það efni. Þessum upplýsingum vil ég þó koma á framfæri til viðbótar. Þarna var komin í framkvæmd mikil endurbót á starfsháttum í þessum efnum.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans, en mér þykja þan gefa tilefni til aths., og skal ég víkja að því. Það er í fyrsta lagi, að hann ræddi um heimild Alþ. til þess að ákvarða um fjárhagsáætlun og ráðh, að ákveða afnotagjöldin. Það var á sama veg greint frá þessu og ég gerði reyndar í ræðu minni, en við komumst að mismunandi niðurstöðu. Hæstv. ráðh. telur, að þó að það standi í lögum, að hann eigi að taka ákvarðanir um afnotagjaldið, þá þurfi hann ekki í neinu að taka tillit til vilja Alþ. í málinu. Ég tel, að þetta sé ekki rétt. Ég tel, að samkv. venjulegum þingræðisreglum beri honum að gera slíkt. Ákvæðið í útvarpsl. um, að ráðh. ákveði afnotagjaldið, hefur sjálfstæða þýðingu fyrir því, því að oft kemur fyrir, að það þarf að ákveða afnotagjaldið hærra en gert hefur verið ráð fyrir, þegar Alþ. gekk frá fjárhagsáætlun. Það er hliðstætt því, þegar þarf að hækka útgjöld ríkisins og leitað er heimilda til þess með fjáraukal. Ég tel, að þegar Alþ. er ótvírætt búið að láta vilja sinn í ljós, eins og það hefur gert í þessu sambandi, beri að virða hann, og þeim mun fremur þar sem það er nauðsynlegt fyrir rekstur stofnunarinnar. Hæstv. ráðh. sagði, að hann hefði skotið þessu máli til Framkvæmdastofnunarinnar. Jú, það er alveg rétt. En Framkvæmdastofnunin fór yfir till. útvarpsstjóra og komst að þeirri niðurstöðu, að afnotagjaldið ætti ekki að vera eins og ráðh. ákvað, fyrir sjónvarp 3100 kr., heldur 3325 kr. Og Framkvæmdastofnunin komst að þeirri niðurstöðu, og ég vek athygli á þessu, að þessi hækkun Framkvæmdastofnunarinnar hefði, miðað við afnotagjald 1971, leitt til 0.1 kaupgjaldsvísitölustigahækkunar. En hækkunartill. Ríkisútvarpsins sjálfs leiddi samkv. sömu heimildum til hækkunar um 0.17 kaupgjaldsvísitölustig. Allur útreikningur Framkvæmdastofnunarinnar miðar að því, hvernig er hægt að fá útkomu til þess að hafa sem minnst áhrif á vísitöluna. Það er það sjónarmið, sem liggur til grundvallar athugunar Framkvæmdastofnunarinnar, sem hún vinnur fyrir hæstv. ríkisstj. Þetta er tillitið, sem hæstv. menntmrh. og ríkisstj. tekur til rekstrar Ríkisútvarpsins. Það er verið að reyna að koma í veg fyrir einhverja tekjuaukningu launþega í landinu, ef svo skyldi vilja til. að eðlileg afgreiðsla á þessu máli hækkaði vísitöluna. Hæstv. ráðh. sagði, að auðvitað vildu allar ríkisstj. spara, það hefðu allar ríkisstj. viljað spara. Mér þykir gaman að heyra þetta frá þessari ríkisstj., að hún vilji spara. En það, sem hér er að gerast, er algerlega óraunhæft, því að samkv. útreikningum ríkisútvarpsins mun tapið á rekstri Ríkisútvarpsins á þessu ári nema a.m.k. 40 millj. kr., ef ríkisútvarpið hefði ekkert aðhafzt. En síðan þessi ótíðindi dundu yfir Ríkisútvarpið, að það fær ekki eðlilega hækkun tekna eins og aðrar stofnanir í þjóðfélaginu, þá hefur auðvitað af hálfu Ríkisútvarpsins verið leitazt við allt þetta ár að reyna að spara, þannig að rekstrartapið verður væntanlega miklu mínna en það hefði orðið ef það hefði ekki verið tekið tillit til þessarar ákvörðunar menntmrh. En á þessu ári verður samt stórkostlegt tap á rekstri Ríkisútvarpsins. Það er engin lausn á þessu máli að segja, að það eigi að spara og það eigi jafnframt að hafa dagskrána sem vandaðasta. Öllum, sem nokkuð vita um þessi mál, er kunnugt um, að það er í algeru lágmarki sá kostnaður, sem er við dagskrárgerð og launagreiðslur í sambandi við dagskrárgerðina sjálfa, þannig að þetta er algerlega óraunhæft. Ég held, að það væri sæmra fyrir núv. ríkisstj. að virða vilja Alþ. í þessu máli, að koma fram sem ábyrgur aðill gagnvart Ríkisútvarpinu, þessu þýðingarmikla menningartæki landsmanna, og taka afleiðingunum af gerðum sínum með því að breyta um stefnu í þessu efni við afgreiðslu næstu fjárlaga.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram þá fsp. til hæstv. utanrrh., hvenær samningur sá, sem gerður hefur verið milli Íslands og Efnahagsbandalagsins, verði lagður fyrir Alþ. til staðfestingar. Hinn 22. júlí s.l. undirritaði ríkisstj. samning við Efnahagsbandalagið um viðskipti Íslands og bandalagsins. Efni hans er í aðalatriðum sams konar og samningur Íslands við Fríverzlunarsamtök Evrópu, EFTA. Samningsumleitanir við Efnahagsbandalagið fylgdu í kjölfar aðildarumsóknar Breta, Dana, Norðmanna og Íra. Öll þau lönd Fríverzlunarsamtakanna eða EFTA sem sóttu ekki um aðild, ræddu viðskiptasamninga við bandalagið. Samningar við öll þau nema Finna hafa verið undirritaðir og eiga allir að taka gildi 1. jan. 1973. Er gert ráð fyrir því, að þeir hafi þá verið staðfestir af þjóðþingum hlutaðeigandi landa. Finnar hafa lokið samningum og gera ráð fyrir að undirrita þá og staðfesta fyrir áramót. Noregur hefur hér auðvitað sérstöðu, þar eð aðild Norðmanna var felld við þjóðaratkvgr. En viðræðum milli þeirra og Efnahagsbandalagsins eru hafnar, og er stefnt að því að ljúka þeim fyrir vorið. Sú skoðun hefur heyrzt, að ekki sé hægt að fullgilda samning Íslands og Efnahagsbandalagsins hér á hinu háa Alþ. vegna bókunar af hálfu Efnahagsbandalagsins varðandi viðskiptafríðindi fyrir íslenzkar sjávarafurðir í Efnahagsbandalaginu. En þar segir, að Efnahagsbandalagið áskilji sér rétt til að láta ákvæði bókunarinnar ekki koma til framkvæmda, ef ekki fæst viðunandi lausn fyrir aðildarríkin og Ísland á efnahagserfiðleikunum, sem leiðir af ráðstöfunum Íslands varðandi fiskveiðiréttindi. Af hálfu íslenzku ríkisstj. var talið algerlega óeðlilegt að blanda saman deilum um fiskveiðilögsögu Íslendinga og viðskiptamál. Var sú staðhæfing tvímælalaust rétt. Þess vegna var af hálfu íslenzku ríkisstj. því bætt við bókunina, að Ísland áskildi sér rétt til að taka ákvörðun um afhendingu fullgildingarskjala sinna. Þetta veldur því, að samningurinn getur tekið gildi 1. jan. 1973 og Íslendingar fengið öll fríðindi samkv. honum, að því er snertir viðskipti með iðnaðarvörur, jafnvel þótt landhelgisdeilan væri enn óleyst, en einnig að því er snertir viðskipti með sjávarafurðir, ef lausn hefði þá fundizt á henni. Ef samningurinn verður ekki fullgiltur fyrir áramótin, gætu Bretar og Danir, sem hverfa úr EFTA um áramótin, lagt venjulega tolla á allan innflutning íslenzkra afurða frá áramótum, án þess að tollahækkanir þurfi að gerast í áföngum. Hér er því um hagsmunamál fyrir íslenzka útflutningsverzlun að ræða. Auk þess verður ekki annað séð en að leggja verði fyrir Alþ. nú ályktun um heimild fyrir ríkisstj. til þess að samþykkja þær breytingar á EFTA- samningnum, sem brottför Breta og Dana úr EFTA um næstu áramót veldur. Þess er sjálfsagt að geta að lokum, að draga má fullgildingu samningsins, en síðustu forvöð til að fullgilda hann eru 30. nóv. 1973, og tekur hann þá gildi 1. jan. 1974. En það er tvímælalaust hagkvæmast fyrir Íslendinga að fullgilda hann nú og láta hann taka gildi um næstu áramót. Þess vegna er þessi fsp. fram borin.



Herra forseti. Það svar, sem ég flyt hér, er svo hljóðandi: Svo sem kunnugt er, áskildi Efnahagsbandal. sér rétt til að láta ákvæði bókunnar við samninginn varðandi toll á sjávarafurðum ekki koma til framkvæmda, ef ekki næðist viðunandi lausn fyrir aðildarríki Efnahagsbandalagsins og Íslands á efnahagserfiðleikum, sem leiðir af ráðstöfunum Íslands varðandi fiskveiðiréttindi. Af Íslands hálfu var hins vegar áskilinn réttur til þess að taka ákvörðun um afhendingu fullgildingarskjala sinna með hliðsjón af beitingu fyrirvara Efnahagsbandalagsins, enda hefur ríkisstj. ekki viljað fallast á að tengja saman viðskiptasamkomulag og útfærslu landhelginnar. Viðræður við Breta um landhelgismálið munu fara fram í næstu viku, og ríkisstj. hefur ekki að svo stöddu afgreitt það mál. sem spurt er um. - Fleira hef ég ekki um fsp. að segja.



Herra forseti. Þetta svar er því miður algerlega ófullnægjandi. Það byggist á þeim misskilningi, sem ég er mjög hissa á að heyra af vörum hæstv. utanrrh., að fullgilding samningsins sé að einhverju leyti háð fyrirvara Breta varðandi fríðindi fyrir sjávarafurðir. Það getur enginn ágreiningur verið um það í þeirra augum, sem lesa samninginn, að hann getur tekið gildi varðandi viðskipti með iðnaðarvörur 1. jan. 1973, og það er þetta, sem ég tók fram í ræðu minni áðan. Hér er því um að ræða tvímælalausa heimild fyrir íslenzku ríkisstj. til að láta viðskiptasamninginn við Efnahagsbandalagið að því er snertir iðnaðarvörur taka gildi um næstu áramót. Það er eingöngu spurning um það, hvort ríkisstj. vill það eða vill það ekki.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. menntmrh.: „Hefur verið hugað að því sérstaklega, hvernig efla megi alhliða tónlistaruppeldi í skólum, svo og hversu leysa megi vanda þeirra skóla, sem enga söngkennslu hafa? Hvað voru þeir skólar margir á skyldunámsstigi s.l. skólaár?“ Fsp. er borin fram m.a. í þeim tilgangi að fá um það nokkra vitneskju, hvernig háttað er um eina og ekki þá þýðingarminnstu af skyldugreinum barnaskólastigsins, þ.e. hversu almennt henni er sinnt. Að vísu verður hér aldrei nema hálfsögð sagan, þótt refjalaust sé svarað, því að vitað er, að þótt söngkennslan sé á stundaskrá, getur þar verið um að ræða nánast nafnið eitt. Til þess að söngur sé kenndur svo sem vera ber, þarf töluverða sérmenntun, helzt söngkennaramenntun. Einmitt í þessu efni er ég hræddur um, að víða sé á nokkur misbrestur. Sem skólastjóri reyndi ég t.d. ár eftir ár að hafa söng á stundaskrá, en eiginleg söngkennsla var þar ekki á ferðinni, en þó hlaut viðleitnin að vera betri en algert söngleysi. Söngur er mikilvæg grein. Ásamt hinni menntandi hlið er söngurinn afar dýrmætur fyrir tjáningarþörf barna, og hópsöngurinn þroskar félagskenndina. Söngkennsla á framar öðru að vera lifandi og aldrei reyrð í form og fjötra. Fsp. lýtur einnig að því, hve brýnt er að ráða bót á því ástandi, sem ég veit, að ríkt hefur og ríkir enn í tónlistaruppeldi mikils hluta barna hér á landi. Söngkennsla skólanna er snarasti þáttur þessa uppeldis viðast hvar. Ástandið hefur vissulega batnað síðustu árin, og er það ekki sízt að þakka áhuga fólks víðs vegar um land og forgöngu þess um stofnun tónlistarskóla, oft við erfiðar aðstæður. Við höldum uppi dýrri sinfóníuhljómsveit, sem ég neita ekki, að er þarft fyrirtæki til flutnings æðri tónlistar fyrir hljómelsk eyru þeirra, sem hafa nægan tónlistarsmekk, nægt tónlistaruppeldi til að njóta. En á sama tíma er ég ekki viss um, að við leggjum okkur nóg fram um söng og tónlistarmennt þeirra barna og unglinga, sem í dag telja poppið einu sönnu tónlistina fyrir sín eyru, og er ég þó alls ekki að fordæma þá tónlist, því að ég er sennilega sjálfur lýsandi dæmi um skort á tónlistaruppeldi eða tónlistarsmekk, þar sem ég kýs heldur létta tónlist fyrir mín eyru, þar með talið poppið, en flest af því, sem ég heyri af framleiðslu Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Ég vildi svo aðeins víkja að aðalhluta fsp. um tónlistaruppeldið, þ.e. um aukna tónmennt í skólum almennt. Nú, þegar opnuð er ný námsbraut í tónlist við menntaskóla, hlýtur þessi vandi að knýja fastar á en áður í skólakerfinu. Þarft verkefni tel ég það vera að tryggja hverju barni á landi hér möguleika á að kynnast tónlist, bæði í söng og hljóðfæraleik, tjá sig í tónum, ef nokkur kostur er. Erfiðleikarnir á framkvæmd þessa eru sannarlega miklir, en kleift hlýtur það að vera. Enn er allt tónlistarnám hér stundað á einkaskólagrundvelli, þegar frá er talið það takmarkaða tónlistarnám, sem skyldunámið veitir. Hér þarf að verða á breyting. Tónlistarnám á að verða snar þáttur í öllu okkar uppeldisstarfi. Við ræðum oft um unglingavandamál. Aðgerðaleysi í tómstundum er þar veigamikil orsök. Ég efa ekki, að aukin tónmennt í skólum mundi auðga og fylla tómstundir ærið margra og leysa þannig vanda einhverra. Því spyr ég almennt um þessi mál á breiðum grundvelli til að forvitnast um, hvort og þá hvernig að þessum málum er unnið.



Herra forseti. Í rauninni er um að ræða þrjár fsp. af hálfu hv. 6. landsk. þm. Fyrsta spurningin er: Hefur verið hugað að því sérstaklega, hvernig efla megi alhliða tónlistaruppeldi í skólum? Svarið við þessari spurningu er já. Í ágústmánuði s.l. kom út á vegum menntmrn. - skólarannsóknadeildar - nál. um endurskoðun námsefnis og kennslu í tónmennt í barna- og gagnfræðaskólum. Í álitinu er fjallað um tíma til kennslu í tónmennt, námsmarkmið, námsefni, tengsl tónmenntanáms við nám í öðrum greinum, kennsluaðferðir, vinnuaðstöðu, kennslutæki, próf, kennaramenntun, kórstarf o.fl., auk þess sem álitinu fylgir rækileg framkvæmdaáætlun. Í till. n. að markmiðum náms í tónmennt er einmitt mjög mikil áherzla lögð á alhliða tónlistaruppeldi. Till. n. hafa verið athugaðar og yfirfarnar í rn., og er undirbúningur að framkvæmd tiltekinna þátta nál. þegar hafinn. Þá er í öðru lagi spurt um, hversu leysa megi vanda þeirra skóla, sem enga söngkennslu hafa. Svar við þeirri spurningu, hvort að því hafi verið hugað, er einnig játandi. Þetta atriði hefur verið athugað, og eru till. þar að lútandi m.a. gerðar í fyrrgreindu nál. um tónmenntakennslu, einkum á bls. 116–121. Er þar lögð áherzla á það, að á svæðum, þar sem skólar eru of litlir og of dreifðir til þess að geta fengið sérmenntaða tónmenntakennara í fastráðinni stöðu, verði athugað, hvort leysa mætti vandann að einhverju leyti með því að veita almennum kennurum, tónlistarskólakennurum, kirkjuorganistum og kórstjórum viðbótarmenntun í tónmennt á námskeiðum, til þess að þeir gætu tekið að sér stundakennslu í tónmennt í barna- og gagnfræðaskólum og þá að nokkru leyti sem eins konar farkennslu milli skóla. Auk þess leggur n. til. að komið verði á fót í Reykjavík miðlunarstofnun fyrir tónmenntakennara, er rekin verði sameiginlega af tónlistarkólum og fræðsluyfirvöldum, og yrði stofnuninni falið að safna upplýsingum um kennaraþörf, í tónmennt í dreifbýli og reyna að útvega skólum kennara í greininni. Ljóst er, að hér er um mikinn og torleystan vanda að ræða, sem enn þarf að huga að á rækilegan hátt, eigi ekki ný námskrá og fyrirhuguð aukin kennsla í tónmennt á skyldunámsstigi að verða í reynd viðbótarforréttindi fyrir skóla þéttbýlisins. Loks er í þriðja lagi spurt: Hvað voru þeir skólar margir á skyldunámsstigi s.l. skólaár, þar sem ekki átti sér stað tónmenntakennsla? Stefán Ólafur Jónsson fulltrúi í fræðslumáladeild menntmrn. hefur tekið saman upplýsingar um söngkennslu í skyldunámsskólum á grundvelli haustskýrslna skólanna fyrir skólaárið 1971 og 1972. Niðurstöðurnar eru þessar: 1. Barnaskólar: 65 skólar af 185 alls höfðu ekki reglulega söngkennslu. 2. Unglingaskólar: 46 skólar af 66 samtals höfðu ekki reglulega söngkennslu. 3. Skyldunám, 1. og 2. bekkur unglingastigs í héraðs-, mið- og gagnfræðaskólum: 42 skólar af 62 samtals höfðu ekki reglulega söngkennslu. Samandregið af 1.–3. lið: 153 skólar af 313, sem höfðu skyldunám s.l. vetur, höfðu ekki reglulega söngkennslu. Taka verður fram, að áður greindar upplýsingar eru ekki öruggar, þar sem það er ekki fullvist, að öll söngkennsla sé færð á skýrslurnar. Auk þess er aðeins miðað við tilfærða söngkennslu sem fastan lið á stundaskrá skólanna, en ekki talið t.d. kórstarf eða önnur söng- og tónlistariðkun utan reglulegrar stundaskrár. Þess skal getið, að þar sem unglingaskóli, miðskóli, héraðs- eða gagnfræðaskóli eru í tengslum við barnaskóla, eru þeir í þessu yfirliti taldir sér, eins og um tvo skóla sé að ræða.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. skýr og greinargóð svör við fsp. mínum. Ég fagna því sérstaklega, að rn. hefur gert allmyndarlegt átak í þessum málum, sbr. það nál., sem hæstv. ráðh. sagði hér frá. En þess verður þá að vænta, að þarna verði ekki látið sitja við álitið eitt, heldur verði rösklega tekizt á við þann mikla vanda, sem hann réttilega benti á, að væri á ferðum. Í svari við síðasta hluta fsp., kom í ljós, að nær helmingur skólanna hafði enga reglulega söngkennslu. Markaði ég það af þeim orðum hæstv. ráðh., - sem ég vil alveg sérstaklega þakka, - er lutu að vanda hinna mörgu skóla í dreifbýlinu, sem eiga hér mjög erfiða aðstöðu, að hann vill þar úr bæta. Ég fagna því t.d. mjög, að hann minnti á þann möguleika, að komið yrði á farkennslu í söng í þeim skólum, sem ættu við erfiðasta aðstöðu að búa. Þetta er nefnilega fyrsti vottur um það, að eitthvað hafi verið gert í því að framkvæma till., sem ég flutti hér á Alþ. fyrir 15 árum og var samþykkt hér, en hún var einmitt á þá leið, að vandi þeirra skóla, sem við erfiðastan hlut byggju, yrði leystur með slíkri farkennslu. Ég fagna því alveg sérstaklega, ef það mál gæti komizt á einhvern rekspöl.



Herra forseti. Í sambandi við Laxárdeiluna svonefndu héldu veiðibændur nyrðra mjög á lofti þeirri röksemd, að ekki mætti raska lífkerfi Laxár og Mývatns með stíflugerðum, hvað þá vatnaflutningum. Ýmsir einlægir náttúruverndarmenn tóku miklu ástfóstri við þessar röksemdir, og ríkisvaldið tók einnig mikið tillit til þeirra. Nýlega sátum við alþm. undir fjálgum lestri um vistfræði og hve vistfræðileg röskun gæti haft hættulegar afleiðingar í för með sér fyrir náttúru landa og búsetu manna. Nú er vitað mál. að veiðibændur við Laxá og Mývatn hafa sleppt tugþúsundum laxaseiða í Laxá ofan Brúa og hyggjast hefja þar umfangsmikla laxarækt, strax og Laxárvirkjun hefur orðið að byggja fyrir þá laxaleið upp fyrirfossana. í Efri-Laxá og Mývatni hefur frá landnámstíð aldrei lax verið, svo að ýmsir spyrja, sem þó hafa áhuga á fiskrækt í ám og vötnum: Er ekki hér verið að raska lífkerfi efri hluta Laxár, valda vistfræðilegrí röskun, sem enginn kann að segja fyrir, hvert leiðir? Því hef ég leyft mér að bera fram við hæstv. menntmrh. eftirf. spurningar: „a. Telur menntmrh. ekkert við það að athuga frá náttúruverndar- og vistfræðilegu sjónarmiði, að stofnað verði til laxaræktar í Laxá í Suður- Þing. ofan Brúafossa og í Mývatni, þar sem aldrei hefur lax komið fyrr frá upphafi Íslandsbyggðar? b. Hefur rn. í hyggju að banna slíka líffræði- og vistfræðilega röskun, eða aflað sér heimildar til slíks banns, hafi það ekki þá heimild?



Herra forseti. Spurningum hv. 5. landsk. þm. er ekki unnt að svara afdráttarlaust enn sem komið er. Málavextir eru þessir: Á fundi náttúruverndarráðs 10. des. s.l. var samþykkt svo hljóðandi ályktun: „Lífkerfi Mývatns er með afbrigðum sérstætt um alla Evrópu og þótt viðar sé leitað, og efri hluti Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu er að áliti flestra óaðskiljanlegur hluti þessa lífkerfis. Eins og er, er enginn lax í Laxá efri eða í Mývatni, og tilkoma lax á þessu lokaða svæði er breyting, sem kann að valda röskun á lífkerfi þess með afleiðingum, sem ekki er hægt án undangenginnar ítarlegrar rannsóknar að segja fyrir um, hve alvarlegar kunna að verða. Náttúruverndarráð lítur því svo á, að ekki sé rétt að ráðast í gerð laxastiga við Brúar né flutning lax á annan hátt upp í efri hluta Laxár, nema rannsókn hafi verið látin fara fram og sú rannsókn leitt í ljós, að ekki þurfi að óttast tilfinnanlega röskun á jafnvægi Laxár- og Mývatnssvæðisins.“ Náttúruverndarráð sendi þessa ályktun síðan til iðnrn. og jafnframt var dýrafræðingi ráðsins, dr. Finni Guðmundssyni, falið að hafa samband við nefnd líffræðinga, sem unnið hafa að rannsóknum á Mývatni og Laxá. Varð það úr, að n. tók að sér að semja sérstaka álitsgerð um málið. Samkv. upplýsingum sérfræðinganna Péturs Jónassonar og Jóns Ólafssonar, sem báðir eiga sæti í n. þessari, mun n. skila bráðabirgðaálitsgerð í des. n.k., m.a. um þau atriði, sem hér ræðir. En endanleg álitsgerð mun væntanlega liggja fyrir að ári liðnu. Málið er m.ö.o. til athugunar hjá sérfræðingum, er munu skila áliti um það í næsta mánuði. Að fenginni álitsgerð sérfræðinganna mun væntanlega unnt að taka afstöðu til efnis fsp. þeirra, sem hér hafa verið bornar fram.



Herra forseti. Ég vil nota þessar tvær mínútur, sem ég hef til umráða til þess að vekja athygli á því, að tæpast er hægt að líta á fsp. hv. þm. Braga Sigurjónssonar til menntmrh. varðandi laxaeldi í efri hluta Laxár án þess að huga lítillega að fsp., sem hann hugðist bera fram við hæstv. iðnrh., sem nú er fjarverandi, þar sem ýjað er að því, hvort ekki muni vera hægt að koma því til leiðar, að svonefnd Laxá III verði fullvirkjuð. Skyndilegur áhugi hans á vistfræði og líffræði í ofanverðri Laxá stendur í greinilegu sambandi við fyrirhugaða Gljúfurversvirkjun og Suðurárveitu, sem svo var nefnd, hönnuð af Sigurði Thoroddsen verkfræðingi, sem átti sæti í fyrrv. náttúruverndarráði og bar fram fyrrgreinda till. 9. des. í fyrra í náttúruv.ráði, - sem að vísu var aldrei borin undir atkv. í ráðinu, - um það, að gerðar yrðu ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir laxaeldi í Laxá ofan Brúa. Sannleikurinn er sá, að þegar laxinn er kominn upp fyrir Brúar, kemur engum manni til hugar meir að nota Laxá til raforkuframleiðslu. Það er satt, að seiði hafa þegar verið sett í Laxá ofan Brúa. Þar voru sett 100 þús. seiði í sumar sem leið, ekki nokkrir tugir þús. seiða. Aukin laxagengd í ána neðan Brúa á s.l. sumri stafaði af laxaeldinu í ofanverðri ánni. Bráðabirgðaathuganir, sem gerðar hafa verið á uppeldisskilyrðum þar, benda til þess, að Laxá ofan Brúa geti alið upp undir millj. sjógönguseiða árlega, sem mundi samsvara 100 þús. löxum í gengd til baka, og áin yrði þá margfalt meira virði ofan Brúa heldur en neðan.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara út í það, að hv. 4. landsk. veit ekki mun á Laxárvirkjun III og Gljúfurversvirkjun, en þakka menntmrh. fyrir hans svör, sem þó því miður voru ófullnægjandi, því að ekkert kom hann inn á þá fsp., hvort rn. hefði eitthvað eða ekkert við það að athuga, hve miklu af laxaseiðum var sleppt í ána ofan Brúa og hvort það væri ekki byrjun á vistfræðilegri röskun. Að öðru leyti þakka ég svar ráðh.