Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að láta í ljósi ánægju mína yfir, að hæstv. landbrh. skyldi lýsa yfir fylgi sínu við frv. Hins vegar varð ég undrandi yfir því, að hæstv. landbrh. skyldi líta þannig á, að ef frv. þetta yrði að lögum, mundi framkvæmdin verða þannig, að fyrra lánið yrði nokkurs konar bráðabirgðalán með enn hærri vöxtum en þessi stofnlán eru með. Ég get ekki séð, að neitt sé því til fyrirstöðu, að þessi lán verði veitt t.d. í tvennu lagi með tveimur skuldabréfum eins og hjá Húsnæðismálastofnun ríkisins. Ég vil ekki ætla hæstv. landbrh. það, sem þó hefði mátt lesa út úr orðum hans, að hann hefði hug á, að þessi lán yrðu með öðrum hætti og öðrum kjörum en stofnlánadeildin hefur nú í reglum sínum. Þetta er auðvitað framkvæmdaratriði, sem hann getur fyrst og fremst haft áhrif á, og ég verð nú að segja það, að mér finnst nóg komið og meira en það með þessa háu vexti, þessa háu vexti úr stofnlánadeildinni, þó að enn sé ekki gengið í þá áttina að hækka vextina, og ég verð að segja, að hafi honum í raun og veru verið alvara að framkvæma þetta frv. þannig, ef að lögum verður, að veitt verði bráðabirgðalán með víxilvöxtum, er það ekki það, sem fyrir okkur flm. vakir, heldur hitt, að út séu gefin, eins og ég sagði áðan, tvö skuldabréf, það fyrra, þegar fokhelt er og hið síðara þegar byggingin er frágengin. En þessar vangaveltur hæstv. ráðh., að hætt sé við, að vextir verði aðrir af þessum lánum og þau séu tekin eða verði tekin til bráðabirgða, sýnir þó hitt, að honum er enn efst í huga að ganga á það lagið að hækka endalaust vextina, þar sem því verður við komið. Það er þessi árátta hans og hans fylgismanna, sem hefur orðið þess valdandi, hvernig staða landbúnaðarins er í dag. Hæstv. landbrh. talar um vanþekkingu mína á þessum málum og segir, að það væri þess virði að fræða mig og gera samanburð á stöðu landbúnaðarins í dag og því, sem hafi verið, þegar flokksbræður mínir hafi farið með landbúnaðarmálin, svo að ég geti betur áttað mig á þessum málum. En svo ber hæstv. landbrh. við tímaleysi, að hann geri það ekki í þetta sinn og bætir við, að til þess muni gefast tóm síðar. Nú er ég ekki að halda því fram, að ég sé neitt sérstaklega vel að mér í landbúnaðarmálum, en hitt fullyrði ég, að ef hæstv. landbrh. stendur í þeirri trú, að það yrði hagstætt fyrir hann og hans flokksmenn, að þessi samanburður yrði gerður, gerir hann aðeins eitt með því, að undirstrika það greinilega, að hann skilur mjög takmarkað í þessum málum, alls ekki neitt um stöðu og framtíðarhorfur landbúnaðarins í dag. Því skildi hann það, hefði hann ekki talað svona digurbarkalega, því að í orðum hans fólst áskorun á okkur framsóknarmenn að gera þennan samanburð. Því miður er útlitið á þann veg, að í því uppgjöri mun ekki felast neitt lof á hæstv. landbrh. eða stuðningsflokka hans. Ég sagði, því miður, en í því sambandi er ég ekki að hugsa um hæstv. landbrh. eða hans skinn, heldur bændurna og þeirra afkomu og framtíð. Af þessum ástæðum verður ekki hjá því komizt að fara ofan í þessi mál, og liggja til þess fleiri ástæður en ég hef nú nefnt. Það hafa fleiri talað digurbarkalega að undanförnu en hæstv. landbrh. Ég man ekki betur en því væri mjög haldið á lofti í þann mund, sem krónan var felld, að nú stæði þjóðin betur að vígi en áður, nú hefði hún sitt efnahagsmálaráðuneyti og þar á að skipa sprenglærðum spekingum. Nú væri vitað um stöðu hverrar greinar, a. m. k. útflutningsframleiðslunnar og ég held annarra atvinnugreina einnig. Í fyrsta sinn í sögu þjóðarinnar þurfti ekkert handahóf að vera á hlutunum, að okkur var sagt. Það var hægt að reikna nákvæmlega, hvað krónan þyrfti að lækka, svo að framleiðslan gæti aftur starfað með eðlilegum hætti án styrkja. Og nú vil ég spyrja: Var reiknað rétt? Mér sýnist það nú vera fleiri en hæstv, landbrh., sem fatast á viðreisnargöngunni. Ég veit ekki, hvað hæstv. landbrh. óskar eftir, að ég fari langt aftur í tímann til að telja upp afrek og ávirðingar flokka okkar beggja í sambandi við landbúnaðarmálin, e. t. v. allt til þess tíma, er hans flokksmenn hækkuðu krónuna upp úr fyrri heimsstyrjöldinni, sem varð til þess að eyðileggja efnahag bændanna, þannig að þeir báru ekki sitt barr eftir það um árabil. Hæstv. landbrh. vill einnig e. t. v. rifja upp, hvernig afstaða og vinnubrögð hans flokksmanna voru, þegar sú löggjöf var sett, sem efalaust hefur orðið landbúnaðinum mesta eða ein hin mesta lyftistöng á þessari öld. Þar á ég við afurðasölulögin, sem Framsfl. undir foyrstu Hermanns Jónassonar stóð að að setja og framkvæma. Mjólkurverkfallið svonefnda er staðreynd. Það fór ekki á milli mála, hverjir stóðu að því eða í hvaða tilgangi það var gert. Mjólkurverkfallið er mjög merkur kapítuli í íslenzkri búnaðarsögu, sígilt dæmi um hugarfar og starfshætti þeirra manna, sem telja sig borna til að hafa og njóta meiri réttar en almenningur í landinu hefur á hverjum tíma. Það er gott að hafa þetta hugfast, þegar við hlustum á þá menn, sem nú aðvara þjóðina um, að ef hún tekur ekki þegjandi því, sem að henni er rétt, skuli hún eða þeir hafa verra af. Og í framhaldi af því tala þessir herrar um pólitísk verkföll, sem til þess séu gerð að steypa löglega kosinni ríkisstj., tala um, að lýðræðið sé í hættu o. s. frv. En nú væri gaman að heyra álit þessara manna, sem svona tala, á mjólkurverkfallinu, sem flokksbræður þeirra gerðu fyrir rúmum 30 árum. Það var verkfall til að reyna að brjóta niður löggjöf, sem löglega kjörnir fulltrúar hér á háu Alþ. voru nýbúnir að setja. Hafi pólitískt verkfall nokkurn tíma verið gert á þessu landi, sem lýðræðinu stóð hætta af, var það þetta verkfall. Ef þeir menn, sem nú ráða Sjálfstfl., fordæma þetta verkfall, er vel, og þá geta þeir frekar vænzt þess, að þjóðin taki það alvarlega, að sagan muni ekki endurtaka sig, að Sjálfstfl. muni aldrei framar standa að ámóta verknaði og hann reyndi með mjólkurverkfallinu, þegar hann reyndi að brjóta niður þá löggjöf, sem lagði grunninn fyrst og fremst að framförum í íslenzkum landbúnaði og kom á í landinu mannsæmandi sölufyrirkomulagi á landbúnaðarvörum, sem enn er að mestu leyti byggt á, og það út af fyrir sig segir töluvert um þessa löggjöf. Þegar rætt er um og borin saman stefna þessara tveggja flokka, Framsfl. og Sjálfstfl., í lánamálum landbúnaðarins, er aðalmunur flokkanna þessi: Á meðan Framsfl. fór með landbúnaðarmálin var stefnt að því, að búnaðarsjóðirnir, ræktunarsjóður og byggingarsjóður, stæðu undir uppbyggingunni í landbúnaðinum. Lánin voru til langs tíma, í sumum tilfellum allt upp í 50 ár. Rentur voru 3½–4%. Sjóðirnir höfðu fast framlag úr ríkissjóði og síðan látnar í þá öðru hverju allstórar fjárhæðir, er þörfin var mest og ástæður ríkissjóðs leyfðu það. En eftir að hæstv. landbrh. tók við þessum málum var þessu alveg snúið við. Þá voru stofnlánadeildarlögin sett, en sú löggjöf var fyrst og fremst byggð þannig upp, að landbúnaðurinn, þ. e. a. s. bændurnir sjálfir, voru látnir byggja upp sjóð stofnlánadeildarinnar. Vextir voru hækkaðir um 70%, stofnlánadeildarskatturinn settur, sem hefur orðið því sem næst 3½% á raunverulegar tekjur bændanna að meðaltali árið 1966. Þetta er nú stefnumunurinn, enda hefur ekki staðið á því, að árangurinn kæmi fram, en ég kem betur að því síðar. Afrekaskrá hæstv. landbrh. í þessum málum er þessi: 1. Afnumdir úr lögum fastir vextir. 2. Styttur lánstíminn. 3. Hækkaðir vextir í stofnlánadeildinni um 70%. 4. Settur stofnlánaskattur, 1%, á seldar landbúnaðarvörur, sem hefur komizt upp í 3½%, eins og áður sagði, af raunverulegu kaupi bóndans. 5. Bannað að lána út á nema eina framkvæmd á sama ári. 6. Bannað að veita lán, nema sótt hafi verið um það fyrir þorralokin veturinn áður og að lánsloforð lægi fyrir frá bankanum, áður en framkvæmd væri hafin. 7. Haldið niðri matsgerð á öllum framkvæmdum, byggingum og ræktun. Nú er það fjarri mér að halda því fram, að þau lán, sem byggingar- og ræktunarsjóður lánuðu, hafi verið fullnægjandi fyrir bændurna og ekki hefði verið æskilegt að hafa þessi lán hærri á þeim tíma, sem framsóknarmenn fór með þessi mál. En séu athuguð árin fyrir viðreisn, sem voru mesta framkvæmdatímabil í sögu landbúnaðarins, þá var útkoman sú, að af heildarskuldum landbúnaðarins voru föstu lánin þá yfir 60%, en lausaskuldirnar undir 40%. Á valdatíma hæstv. landbrh. hefur þetta alveg snúizt við. Nú eru föstu lánin ekki einu sinni 40% af skuldum bænda, en lausaskuldirnar komnar yfir 60%. Segir ekki þetta sína sögu um það, hvernig hafi verið unnið að þessum málum á þessum tveimur tímabilum? Ég man ekki betur en hæstv. landbrh. og hans stuðningsmenn áteldu framsóknarmenn mjög fyrir það, að svona hátt hlutfall af skuldum bænda, þ. e. a. s. 40%, skyldu vera lausaskuldir, og þeir sögðu, að nú ætti að efla stofnlánadeildina, svo að bændur söfnuðu ekki lausaskuldum eins og áður. Það er ekki nema á 6. ár síðan þau orð voru töluð, en í dag eru lausaskuldirnar komnar yfir 60%. Á árunum 1953–1957 voru greiddar úr ríkissjóði 65.4 millj. eða rúmar 13 millj. á ári að meðaltali. Hvað skyldi þessi upphæð eiga að vera nú, svo að hún yrði hlutfallslega eins miðað við fjárlög þá og nú? Skyldi það vera hæstv. landbrh. eða flokki hans hagstætt í samanburðinum frekar en annað? Skyldi ekki mega sexfalda þessa upphæð eða því sem næst? 70 millj. eru ekki sú fjárhæð, sem þessir sjóðir fá nú úr ríkissjóði. Í verðlagsgrundvellinum stendur, að meðalvextir séu af stofnlánum 6.6% eða heldur hærri en ég reiknaði með hér áðan. Þar segir einnig, að að meðaltali séu föstu skuldirnar 80500 kr. Vextir af því eru 5313 kr. Stofnlánaskatturinn er í grundvellinum 3929 kr. eða samtals 9242 kr. Þetta eru þau vildarkjör, sem bændastéttin býr við undir stjórn hæstv. landbrh. 40% af skuldunum eru föst lán í lánasjóðum landbúnaðarins með í raun og veru 11.5% vöxtum. Þessar tölur eru upp úr verðlagsgrundvellinum, og ekki geri ég ráð fyrir því, að hæstv. landbrh. vefengi þær. En þegar framsóknarmenn fóru með landbúnaðarmálin hefðu bændur ekki þurft að borga nema 2937,50 kr. af sömu upphæð. Mismunurinn er 6305 kr. og er ekki þessi samanburður hagstæður fyrir hæstv. landbrh. Ég sagði, að þau kjör, sem bændur byggju við að þessu leyti, væru okurvextir, og ég vona, að hæstv. landbrh. neiti því ekki, að 11.5% vextir séu okurvextir. Hv. 5. þm. Norðurl. v. ræddi hér um daginn um söluskattinn á landbúnaðarvörum og fer ég því ekki út í það hér, en vil aðeins taka undir það, sem hann sagði þá, að það er vægast sagt óskynsamlegt að leggja söluskatt á þá vöru, sem á annað borð er greitt niður verð á af almannafé. Og slík skattlagning stuðlar að því, að bændur fá síður það verð, sem þeim er ætlað hverju sinni, ekki sízt þegar það fer saman, að kaupgetan minnkar innanlands og útflutningssjóðirnir reynast ekki hlutverki sínu vaxnir vegna óðaverðbólgu í landinu. Ég sagði það í upphafi máls míns, að þegar ég hlustaði á hæstv. landbrh. tala hér s. l. fimmtudag, hefði komið í ljós, að hann gerði sér engan veginn grein fyrir því, hvaða vandamál landbúnaðurinn á nú við að glíma og hvernig útlitið er í dag eftir 7 ára setu hans sem landbrh. Hefði hann gert sér fulla grein fyrir því, hefði hann ekki gefið tilefni til þess að ræða þessi mál nú, heldur reynt að komast hjá umr. um þau og stjórn hans á þessum málum. Því hefur verið haldið fram hér á Alþ., að 1966 hafi bændur að meðaltali haft innan við 100 þús. kr. í tekjur eða því sem næst hálfar tekjur viðmiðunarstéttanna. Ekki hefur þessu verið mótmælt eða það vefengt á neinn hátt, enda ekki auðvelt, þar sem þessar upplýsingar munu vera frá Hagstofunni komnar. Þrátt fyrir þetta var verðlagsgrundvöllurinn úrskurðaður nær óbreyttur af yfirdómi. Með þessum dómi eru lög um framleiðsluráð o.fl. brotin og það blátt áfram viðurkennt í grg., sem dómnum fylgir. L. um framleiðsluráð o. fl. fela það í sér, að verðlagningin eigi að fara þannig fram hverju sinni, að bændunum séu tryggðar svipaðar tekjur og viðmiðunarstéttirnar hafa á hverjum tíma. Þegar verðlagningin fór fram, lá það fyrir, hvernig verðlagning fyrri ára hefði reynzt bændastéttinni. Það lá fyrir, að rekstrarkostnaður hefði hækkað stórlega, t. d. að fóðurbætisgjöf hefði verið tvöfalt meiri en reiknað er með í verðlagsgrundvelli. Það var óvefengjanlegt, að afurðir hefðu verið minni, sérstaklega af sauðfé og eftir úrtaki viðmiðunarstéttanna átti kaupgjaldsliðurinn að hækka um rúmlega 22% og enn meira, ef kaupgjaldsliðurinn hefði verið úrskurðaður samkv. gildandi l. Það var vitað, að heybirgðir voru mikið minni s. l. vetur, sem sennilega nemur yfir 200 þús. hestburðum, en þó munu hafa verið notuð á s. l. ári yfir 50 þús. tonn af kjarnfóðri. Stjórnskipuð nefnd, sem hæstv. landbrh. skipaði sjálfur, ráðlagði bændum að setja á kjarnfóður og benti á, að hagkvæmt verð væri nú á því. Nú má ætla með tilliti til reynslu fyrri ára, að í vetur þurfi a. m. k. 70 þús. tonn af kjarnfóðri og ef hart verður vorið, enn meira. Það kjarnfóður, sem var notað í fyrra, mun hafa kostað bændur um eða yfir 225 millj., en í ár sennilega ekki minna en 425 millj. miðað við það magn, sem ég miðaði við áðan, eða 200 millj. meira en í fyrra. Fyrir jólin greiddi hæstv. landbrh. ásamt öllu stjórnarliðinu atkv. á móti heimildartill. við 6. gr. fjárl., um að kjarnfóðrið yrði selt með því verði, sem á því var fyrir gengisfellingu. Hann gerði grein fyrir atkv. sínu á þá leið, að þar sem hækkunin, sem stafaði af gengislækkuninni, væri komin inn í búvöruverðið, segði hann nei. En þá skulum við athuga það í réttu ljósi, hvernig hæstv. landbrh. skilar þessari hækkun til bænda, en sú skilagrein er í fullu samræmi við þá landbúnaðarstefnu, sem hann og hans stuðningsflokkar hafa markað og unnið eftir. Hún er reiknuð á 26600 tonn og er að krónutölu 33 millj. 647 þús., en hin raunverulega hækkun, sem af gengislækkuninni leiðir miðað við það magn, sem líklegt er, að bændurnir þurfi að nota á þessum vetri, nemur rúmum 100 millj. eða þar um bil. Sem sagt, þeir taka af bændunum um 105 millj. og skila þeim aftur 33.6 millj. Það er ekki undur, þó að hæstv. landbrh. segði það með töluverðu yfirlæti, að búið væri að setja þessa hækkun inn í búvöruverðið. Ég man ekki betur en hæstv. landbrh. segði það, þegar hann var að koma á okurvöxtunum á stofnlánin, að lánskjörin væru ekki aðalatriðið, heldur hitt, að bændurnir fengju út úr vinnu sinni eins og aðrar stéttir þjóðfélagsins. Og auðvitað eru þetta hvort tveggja stór atriði. En nú vil ég spyrja ráðh.: Hvenær hafa bændurnir verið fjær því marki en nú að ná kaupi í samanburði við það, sem viðmiðunarstéttirnar höfðu s. l. ár? Og þá komum við að aðalatriðinu: Hver borgar það, sem landbúnaðurinn þarf að fá til rekstrar á yfirstandandi ári? Það verður áreiðanlega ekki gert með afrakstri búanna, eins og nú er komið. Ekki geta kaupfélögin lánað þeim rekstrarvörur og annað, sem til þarf, og ekki er hægt að fá lán í banka, þrátt fyrir allar bankahallirnar. Hver á að borga? Fóðurbætiskaupin yfir 200 millj. kr. meiri en í fyrra. Áburðurinn hækkar um 25–30% og er talinn í heildinni muni verða 55–60 millj. Og engin hækkun hefur komið á búvöruverðið til þess að mæta þeirri hækkun og mun ekki koma fyrr en næsti verðlagsgrundvöllur kemur. E. t. v. kemur hann fyrir næstu áramót, en ekkert verður borgað með því á þessu ári. Og ofan á þetta bætist svo, að engin líkindi eru til þess, að bændurnir fái það smánarverð, sem yfirdómurinn úrskurðaði þeim, vegna þess að útflutningssjóðurinn mun sennilega ekki hafa til umráða nema 250 millj., en sterkar líkur fyrir því, að útflutningsstyrkjaþörfin verði 340–350 millj. og þá mun vanta á verðið um 4%. Hvernig því verður náð, veit ég ekki. Bændur eiga rétt á svipuðum hliðarráðstöfunum að krónutölu samkv. úrskurði yfirdómsins eins og þeir fengu í fyrra. Nú vil ég spyrja hæstv. landbrh. að því: Eftir hvaða leiðum ætlar hann að tryggja bændum þá greiðslu? Samkv. l. um gengisráðstafanir átti sá atvinnuvegur, sem útflutningsverðmætið átti, að fá til sín gengishagnaðinn, sem því nam. Samkv. grg. yfirdóms voru ull og gærur verðlagðar á þann hátt eftir boði ríkisstj., að gengisáhrifin voru reiknuð með í verðlagningunni, sem þýddi það, að ef farið hefði verið eftir verðlagningu liðinna ára, átti að verðleggja ull og gærur sem næst heimsmarkaðsverði. Hefði verðlagningin farið fram samkv. því og eins og verð var á þessum vörum í septembermánuði s. l., hefði þurft að færa að heildinni til fast að 50 millj. yfir á kjötið. Samkv. því er gengishagnaðinum ráðstafað í raun og veru til þess að borga niður kjötverðið til neytenda og með því fer gengishagnaðurinn alls ekki til bænda. Af þessu leiðir, að samkv. l. um gengisráðstafanir eiga bændur að fá þessa upphæð, sem þessari millifærslu nemur, úr ríkissjóði. Og nú vil ég spyrja hæstv. landbrh. að því, hvort hann sé búinn að gera ráðstafanir til þess, að landbúnaðurinn fái þessa upphæð og þá, hvernig henni verður ráðstafað. Ég vil ekki trúa því að óreyndu, að landbrh. sjái ekki um það, að þessi lög nái tilgangi sínum, þ. e. lögin um gengisráðstafanir, þar sem hann hefur framkvæmd þeirra í sínum höndum samkv. l. um gengishagnað landbúnaðarins. Annars er ekki hægt að sjá annað en staða landbúnaðarins sé slík í dag, að hann sé kominn í algert greiðsluþrot, þegar á heildina er litið. Margir bændur geta ekki borgað rentur og afborganir af stofnlánum sínum. Það er farið að auglýsa jarðir á nauðungaruppboði og verður gert í stærri stíl, ef ekki kemur eitthvað sérstakt til. Hvernig bændur eða stofnanir þeirra leysa úr kjarnfóðurvandamálinu er öllum ráðgáta, eins og á þessum málum er nú haldið. Og þá skilja menn enn síður, hvernig farið verður að því að leysa úr áburðarvandamálinu á næsta vori. En ef ekki verður hægt að tryggja bændum kjarnfóður nú, eins og ásetningurinn er, er hreinn voði fyrir dyrum. Og þar sem stjórnskipuð n. skipuð af hæstv. landbrh. sjálfum hvatti til þess að setja á kjarnfóðrið, má í raun og veru segja, að ráðh. beri að sumu leyti ábyrgð á þessum ásetningi, og verði ekki borinn tilbúinn áburður á tún í vor, er ekki von á miklu grasi hjá þeim bændum að hausti, og þá er stutt í endalokin fyrir þá bændur með búskapinn, sem þannig fara út úr því. En það er ekki von að vel fari, þegar hæstv. landbrh. veit ekki, hvernig komið er, og reynir ekki að skilja orsakir þess. Landbúnaðurinn í þessu landi getur ekki blómgazt nema hann búi við löng lán með mjög hagstæðum vöxtum. Hann býr nú við meira vaxtaokur en nokkur annað aðili í landinu. Stofnlánin eru með 11.5%, að stofnlánaskattinum meðtöldum. Fyrir valdatíð hæstv. landbrh. voru þessir vextir 3.5–5%. Lánin hafa verið stytt til muna. Á tveimur síðustu árum hafa bændur aldrei staðið eins langt frá því að ná kaupi sínum miðað við viðmiðunarstéttirnar. Þó er úrskurðurinn sami verðlagsgrundvöllur, og ofan á það eiga svo að koma öll áhrif gengisfellingarinnar án teljandi hækkunar á búvöruverðið. Við þetta bætist svo enn, að engin líkindi eru fyrir því, að þetta verð náist, sem úrskurðað var. Líklega muni vanta um 4% á heildarverðið, ef ekki koma einhverjir fjármunir til, sem er því sem næst sú hækkun, sem búvöruverðið hækkaði, bæði af völdum vísitöluhækkunarinnar 1. des. og vegna áhrifa af gengislækkuninni 1. jan. Sem sagt, eins og útlitið er nú, er ekkert líklegra en bændur verði að bera alla hækkunina af gengisfellingunni bótalaust. Og þar sem bændur hafa safnað miklum skuldum undanfarin ár, er ekkert undarlegt, þó að útlitið sé á þann veg, sem ég hef lýst. Mér er það vel ljóst, að það er ekki af því, að hæstv. landbrh. hafi ekki viljað bændastéttinni vel, að svona hefur farið, heldur af hinu, að hann hefur aldrei skilið þessi mál eða fylgzt með þeim. Dýrtíðarstefnan og vaxtaokrið orsaka það, að hlutur landbúnaðarins hefur farið stórversnandi síðari árin miðað við aðra atvinnuvegi og viðmiðunarstéttir. Í góðu árunum undanfarið fékk hann aldrei neitt af hagvextinum og nú er hann alveg afskiptur, fær enga hækkun vegna gengisfellingarinnar eða aukins tilkostnaðar og minni afurða síðasta verðlagsár. Og við þetta bætist svo óhagstætt árferði og þá er ekki enn öll sagan sögð. Hæstv. landbrh. sjálfur virðist ekki fylgjast með, hvernig komið er, ef dæma má af drýldni hans á fundi hér síðasta fimmtudag. Hann sagði: Hvað hugsa sunnlenzkir bændur nú? Ég þykist sjá, að það muni lítið þýða fyrir mig að spyrja hæstv. ráðh., hvernig hann ætli nú á 11. stundu að koma landbúnaðinum til bjargar, bæta fyrir yfirsjónir sínar á liðnum árum, bæta fyrir lagabrot, sem yfirdómurinn framdi, bæta fyrir vaxtaokrið á stofnlánunum. Hvernig hann ætlar að koma í veg fyrir, að hækkunin af áhrifum gengisfellingarinnar sligi landbúnaðinn gersamlega. Það þýðir sjálfsagt lítið að spyrja þá, sem ekki vilja skilja.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að fara að svara þessari löngu ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e. Það var aðeins ein fullyrðing hans, sem ég efast mjög um, að hafi verið rétt, sem ég ætla að drepa á, og má þó vera, að svipað hafi verið um ýmsar aðrar. Hann sagði, ef ég tók rétt eftir, að tímabilið fyrir viðreisn, eins og hann orðaði það, hefði verið mesta framfaratímabil í sögu íslenzks landbúnaðar, og mér skildist þá miklu meira framfaratímabil heldur en það tímabil, sem hefur liðið síðan viðreisnarstjórnin komst að völdum. Hv. þm. nefndi að vísu engar tölur þessu máli sínu til sönnunar og hann nefndi raunar ekki, um hve langt tímabil væri að ræða, og því miður hef ég ekki hér við höndina neinar tölur til samanburðar, en ég leyfi mér samt, eins og ég sagði, að efast mjög um þessa fullyrðingu hv. þm. Ég held, að okkur, sem búum í sveitunum og höfum fylgzt með málum þar á undanförnum árum, sé það fullkomlega ljóst og það geti ekki farið fram hjá okkur, að framfarir í íslenzkum landbúnaði hafa aldrei verið meiri heldur en á þessu tímabili. Það hefur aldrei verið ræktað meira. Það hefur aldrei verið byggt meira. Það hefur aldrei verið keypt meira af tækjum og vélum heldur en á þessu tímabili. En eins og ég sagði, ég hef ekki hér við höndina tölur máli mínu til sönnunar, en ég dreg þessa fullyrðingu hv. þm. mjög í efa, þangað til ég sé það, annaðhvort frá honum eða ég er búinn að leita mér upplýsinga. Það er auðvitað auðvelt, að sjá hvort hér sé farið með rétt mál. Ég ætla ekki heldur að fara að svara árásum þessa hv. þm. á hæstv. landbrh., en ég held að ég verði að segja það alveg eins og er, að ég hygg, að það sé mikill minni hl. bænda í þessu landi, hvar í flokki sem þeir standa, hvort heldur þeir eru framsóknarmenn eða sjálfstæðismenn eða í einhverjum öðrum flokki, sem halda því fram, að núv. hæstv. landbrh. hafi aldrei skilið vandamál landbúnaðarins. Þetta finnst mér alveg furðuleg fullyrðing. Og ég hef talað við fjölmarga framsóknarmenn í þessu landi, fjölmarga framsóknarbændur, sem telja einmitt núv. hæstv. landbrh. þann ráðh., sem einna bezt hefur farið með landbúnaðarmálin.



Herra forseti. Ég ætlaði aðeins að svara þessum tveimur aths., sem hv. 2. þm. Norðurl. v. kom með við ræðu mína. Hann sagðist efast um - en hann hefði ekki neinar tölur um það - hvernig þessi tímabil, sem ég nefndi áðan, þ. e. a. s. fyrir viðreisn og eftir, hefðu verið landbúnaðinum. Ég fullyrti, að fyrra tímabilið hefði verið mesta framfaratímabilið í sögu landbúnaðarins og ég man eftir einni tölu, sem varpar skýru ljósi á þessa fullyrðingu. Bústofnsaukningin á því tímabili, 1955–1960, var 2.7% en á tímabilinu 1960–1965 aðeins 1.2%. Þetta út af fyrir sig segir töluvert, þó að annað væri ekki. Ég sagði í minni ræðu og það er rétt, að landbrh. hefði ekki virzt skilja þessi mál, og ég dreg það af því, sem hann sagði hér áðan. Ég bara vil ekki trúa því, að hann skilji þessi mál, vegna þeirra ummæla, sem hann hafði hér s. l. fimmtudag, þegar hann sagði, að það væri mjög freistandi að bera saman, hvernig Framsfl. hefði staðið sig í sambandi við landbúnaðarmálin og svo hvernig hefði verið á þessu tímabili.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs hér utan dagskrár vegna mjög alvarlegs atburðar, sem gerðist í nágrannalandi okkar, Grænlandi, á sunnudaginn var. Bandarísk þota hlaðin fjórum vetnissprengjum fórst þá í nánd við Thule-flugvöll, en óvíst er enn, hvað um sprengjurnar hefur orðið eða hver geislavirkni kann að stafa af þeim. Grænland er sem kunnugt er hluti af Danmörku, en samt leið nær sólarhringur þar til danska ríkisstj. fékk að vita um þennan atburð. Hefur þetta mál að vonum vakið mikinn óhug í Danmörku, og danska ríkisstj. hefur ítrekað þær yfirlýsingar sínar, að það sé stefna danskra stjórnarvalda, að óheimilt sé að geyma kjarnorkuvopn á danskri grund og óleyfilegt að fljúga með slík vopn yfir danskt land. Hins vegar hefur nú sannazt, að Bandaríkjastjórn virðir ekki þessa stefnu Dana. Menn spyrja að vonum hvort nokkurn tíma hefði frétzt um þennan atburð, ef sprengjuþotunni hefði tekizt að lenda á Thule-flugvelli, án þess að slys hefði hlotizt af. Þessi atburður er afleiðing af þeirri stefnu Bandaríkjastjórnar að hafa flugvélaflota hlaðna kjarnorkuvopnum stöðugt á sveimi í háloftunum. Flugflotar þessir taka sig að jafnaði upp í Bandaríkjunum, fljúga í átt að landamærum Sovétríkjanna norðanverðum og sunnanverðum og halda síðan heim aftur. Þrjár flugleiðir af þessu tagi liggja norður yfir Kanada og Alaska, en síðan er snúið við í nánd við Sovétríkin og þessar flugsveitir allar fljúga suður með vesturströnd Grænlands samkv. áætlunum bandarísku herstjórnarinnar. Fjórða leiðin liggur austur yfir Atlantshaf yfir Spán, Miðjarðarhaf og Ítalíu, en síðan er snúið við í nánd við vesturmörk Balkanskaga. Þessar kjarnorkuógnanir Bandaríkjanna hafa sem kunnugt er vakið miklar umr. og deilur árum saman og allavega ættu þær að sýna hverjum hugsandi manni, hversu valtur er hinn vopnaði friður, einnig í okkar heimshluta. Hinir ógnarlegustu atburðir geta ekki aðeins hlotizt af stefnu valdamanna, heldur og af óaðgæzlu eða veilum í fari þeirra flugmanna, sem fljúga með farm tortímingarinnar. En ég stóð hér ekki upp til þess að ræða um aðild Íslands að þessari háskalegu stefnu og ábyrgð okkar á henni með þátttöku í Atlantshafsbandalaginu og með hernámssamningnum. Þau mál verða tekin fyrir hér á annan hátt. En á hitt vildi ég leggja áherzlu, að hæstv. ríkisstj. gæti þess í sífellu, að háskanum af þessu kjarnorkuflugi sé bægt frá Íslandi og íslenzku þjóðinni. Þau lönd sem eru í námunda við flugleiðir bandarísku kjarnorkuflugflotanna eru í mikilli hættu af slysum. Þetta sannaðist m. a. 17. janúar 1966, þegar bandarísk sprengjuþota af gerðinni B-52, sams konar vél og nú hefur hrapað yfir Grænlandi, rakst á eldsneytisvél yfir Spáni með þeim afleiðingum, að fjórar vetnissprengjur féllu til jarðar. Ein fór í sjóinn, en þrjár féllu á land í nánd við fiskimannaþorpið Palomares í héraðinu Almeria. Hver sprengja jafngilti að eyðingarmætti 20 millj. tonna af TNT. Bandarísk og spænsk stjórnvöld reyndu að halda atburði þessum leyndum. Opinberar tilkynningar um hann voru ekki birtar fyrr en í marzbyrjun, hálfum öðrum mánuði seinna. Hins vegar kvisaðist fljótlega, hverjir atburðir höfðu gerzt, vegna þess að gera varð umfangsmikla leit að sprengjum og ýmsar ráðstafanir til þess að komast hjá enn alvarlegri afleiðingum. Sprengjan sem féll í sjóinn fannst ekki, fyrr en eftir 13 vikna umfangsmikla leit. Af sprengjunum, sem féllu á land, höfðu tvær laskazt, þegar þær skullu til jarðar. Hvellhetturnar höfðu sundrazt, en það var raunar ekki um að ræða hvellhettur í venjulegum skilningi, heldur plútóníum-sprengjur og dreifðust sprengjubrot ásamt geislavirkum ögnum af plútóníum og úraníum yfir allstórt svæði. Af þessum ástæðum varð að gera miklar ráðstafanir til þess að tryggja öryggi íbúanna, m. a. voru 1500 tonn af gróðri og jarðvegi sett í stálgeyma, flutt til Suður-Carolina í Bandaríkjunum og grafin þar. Eftir þennan atburð fóru spænsk stjórnvöld þess á leit við Bandaríkjastjórn, að hætt yrði að fljúga með kjarnorkusprengjur yfir spænsku landi. Ekki er vitað, að Bandaríkjastjórn hafi orðið við þeirra beiðni. Hins vegar hét hún því að hætta að láta vélar hlaðnar kjarnorkusprengjum taka eldsneyti yfir Spáni. Ég rifja upp þennan atburð sökum þess, að hann gefur nokkra vísbendingu um, hversu alvarleg þau tíðindi eru, sem nú hafa gerzt á Grænlandi. Og við skulum gera okkur það ljóst, að það er ekki víst, að við fréttum einvörðungu um slíka ógnaratburði frá öðrum löndum. Hliðstæður háski getur vofað yfir hverju því landi, sem lagt hefur verið undir bandarískar herstöðvar. Það er að vísu ekki kunnugt, að flugleiðir kjarnorkuflugsveitanna séu í námunda við Ísland um þessar mundir. En bandaríska herstjórnin getur ævinlega breytt athöfnum sínum án þess að við séum um það spurð. Og í annan stað er veðurfar slíkt yfir norðurslóðum, að flugvélar getur borið langt af leið, inn yfir Ísland ekki síður en Grænland. Af þessum ástæðum fer ég þess á leit við hæstv. ríkisstj., að hún ítreki enn, vegna atburðanna í Grænlandi, þá stefnu sína, að óheimilt sé að hafa kjarnorkuvopn á Íslandi, að bannað sé að fljúga með kjarnorkuvopn yfir íslenzkt yfirráðasvæði og að óleyfilegt sé að lenda á Íslandi með slíkan farm hvernig sem á stendur. Í annan stað fer ég þess á leit við hæstv. ríkisstj. að hún taki þegar í stað upp viðræður við Bandaríkjastjórn og geri kröfur til þess að ríkisstj. Bandaríkjanna lýsi yfir því, að hún muni í hvívetna virða þessa stefnu íslenzkra stjórnarvalda. Ég í þriðja lagi fer ég þess á leit við hæstv. ríkisstj., að hún komi á eftirliti af sinni hálfu til tryggingar því, að við þessa stefnu verði staðið í verki af bandarískum valdamönnum, því að atburðirnir á Grænlandi gefa ótvírætt til kynna, að Bandaríkjastjórn hefur ekki virt stefnu og yfirlýsingar dönsku ríkisstj. um kjarnorkumál.



Herra forseti. Ég hef raunar ekki annað um þetta að segja heldur en það, að það er fullt samkomulag á milli ríkisstj. Íslands og varnarliðsins, þeirra, sem því stjórna, um það, að hér á Íslandi séu ekki kjarnorkusprengjur af neinu tagi. Og ég veit ekki annað og það hefur aldrei komið neitt fram, sem bendi í aðra átt en þá, að þetta samkomulag sé virt og haldið að öllu leyti af viðsemjendum okkar um þetta mál. Ég hef ekki heyrt um það og það hefur ekki að svo miklu leyti, sem ég veit, legið nokkur grunur á, að þetta samkomulag hafi verið rofið og að kjarnorkuvopn hafi verið höfð hér um hönd. Ég gleymdi einu atriði í þessu, sem gjarnan má koma með, að ég heyrði það í útvarpi í gær, að þar var birt viðtal við aðmírál Stone, yfirmann varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli, þar sem hann ítrekaði og undirstrikaði einmitt þetta, að um þetta væri fullt samkomulag, einnig af þeirra hálfu.



Herra forseti. Mér er fullkunnugt um þetta samkomulag, sem hæstv. ráðh. talaði hér um áðan. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs utan dagskrár, var einmitt sú, að hliðstætt samkomulag hefur verið í gildi milli ríkisstj. Bandaríkjanna og ríkisstj. Danmerkur. Engu að síður hafa þeir atburðir gerzt á Grænlandi, sem ég var að tala um hér áðan, þrátt fyrir þetta samkomulag. Einmitt þess vegna taldi ég óhjákvæmilegt fyrir ríkisstj. Íslands að ítreka stefnu sína í þessu máli og fara þess á leit við bandarísk stjórnarvöld, að þau gefi skýr fyrirheit um, að þau muni virða þessa stefnu. Enn fremur fór ég þess á leit, að hæstv. ríkisstj. gerði ráðstafanir til eftirlits af sinni hálfu. Mér hefur lengi þótt það mjög á skorta í samskiptum íslenzkra stjórnarvalda og bandarískra, að svo virðist sem íslenzk stjórnarvöld komi fram við hin bandarísku af furðu miklu trúnaðartrausti, og láti sér það nægja, sem þeim er sagt af embættismönnum bandarískum. Þetta er að sjálfsögðu fráleit afstaða. Þegar tveir aðilar gera samkomulag sín á milli, eiga báðir aðilar rétt á því að hafa í frammi eftirlit með því, að það samkomulag sé haldið. Í þessu viðhorfi þarf hvorki að felast vantraust né traust. Þetta er hygginna manna háttur ævinlega, þegar gerðir eru meiri háttar samningar. Og ég minnist þess, að þegar Alþ. kom saman í haust og hæstv. forsrh. flutti hér stefnuyfirlýsingu, ræddi hann einmitt um nauðsyn þess, að Íslendingar kæmu sér upp hópi sérmenntaðra manna, til þess að hægt væri af Íslands hálfu að fylgjast með ýmsum atriðum í sambandi við hernámið á sjálfstæðan hátt, þannig að við værum ekki einvörðungu háðir því, sem okkur væri sagt af sérfræðingum gagnaðilans. Ég held, að við eigum að horfast í augu við það af fullu raunsæi, að atburður eins og sá sem gerðist í Grænlandi á sunnudaginn var, gæti gerzt á Íslandi, og ég tel, að það sé skylda okkar og ekki sízt skylda hæstv. ríkisstj. að gera þær ráðstafanir, sem í mannlegu valdi standa til þess að koma í veg fyrir, að slíkir atburðir geti gerzt hér. Það var þetta, sem ég var að vekja athygli hér á áðan, og mér fannst ekki hæstv. ráðh. taka því eins og tilefni voru til.



Herra forseti. Ég held, að allir Íslendingar hljóti að líta þann atburð, sem gerðist í Grænlandi á sunnudaginn, mjög alvarlegum augum, því að margt bendir til þess, að sá atburður hefði alveg eins getað gerzt hér á landi eins og í Grænlandi og kannske með alvarlegri afleiðingum. Það virðist mega hugsa sér það, ef þannig hefði staðið á, að sú flugvél, sem hér var um að ræða, hefði alveg eins gert tilraun til þess að lenda á Keflavíkurflugvelli eins og Thule-flugvelli, og það er ekki útilokað, að afleiðingarnar hefðu getað orðið þó aðrar heldur en þær urðu í þessu tilfelli, og þá gæti verið öðru vísi um að litast á þessum slóðum heldur en er í dag. Þess vegna hljótum við að líta þennan atburð mjög alvarlegum augum. Það mun vera rétt, sem kom fram hjá hæstv. utanrrh., að af hálfu íslenzkra stjórnarvalda hefur það verið ítrekað og eftir því gengið, að ekki væru staðsett kjarnorkuvopn hér á landi. Hins vegar er mér ekki eins kunnugt um það, hvort um það hafi verið gefin yfirlýsing af hálfu íslenzkra stjórnarvalda og eftir því gengið við viðeigandi ríki, að ekki væri leyft að fljúga með kjarnorkuvopn eða flugvélar með kjarnorkuvopn legðu ekki leið sína yfir Ísland. Ef svo er ekki, finnst mér ærin ástæða til þess í þessu tilefni, að ríkisstj. gefi nú yfirlýsingu um það eða ítreki yfirlýsingu um það, því að hún hefur áður verið gefin, að Íslendingar leyfi ekki, að flogið sé með kjarnorkuvopn yfir sitt land og þeir leyfi það heldur ekki, að það sé gerð tilraun til þess að láta slíkar flugvélar lenda hér á landi. Ég álít, að ef slík yfirlýsing er ekki við hendina, sé ærið tilefni til að gefa hana nú og hefja samninga við okkar bandamenn um það, að hún verði haldin, en ef slík yfirlýsing kann að hafa verið gefin, sem mér er ekki kunnugt um, verði hún ítrekuð og teknir upp samningar við bandarísk stjórnarvöld um það, að ekki verði brotið gegn þessari yfirlýsingu.



Herra forseti. Eins og ég sagði áðan, er um það fullt samkomulag á milli ríkisstj. Íslands og ríkisstj. Bandaríkjanna, að hér séu ekki staðsettar eða hafðar um hönd neinar kjarnorkusprengjur af nokkru tagi, og eins og ég sagði líka, hef ég ekki orðið var við það, að reynt væri að brjóta þetta samkomulag. Það er alveg sjálfsagt að ítreka af þessu gefna tilefni, að þetta samkomulag verði haldið, og ég skal ekki telja eftir mér að ítreka það, og eins þá um leið, að hér verði ekki flogið yfir landið með kjarnorkusprengjur. Ég hef ekki ástæðu til að halda, að við munum ekki geta fengið staðfest það, sem raunar áður hefur verið staðfest, að þetta verði gert. Mér hefur verið sagt einmitt nú, að Danir eða nánar tiltekið utanrrh. þeirra hafi fengið skýringu á þessum atburði, sem gerðist á Grænlandi, sem hann telji fullnægjandi fyrir því, að þetta slys hafi getað viljað til, og það kemur náttúrlega þar til greina, þegar flugvél flýgur í grennd við landið, hvort hún eigi að hafa rétt til að nauðlenda eða ekki, ef líf mannanna um borð er í hættu og sprengjurnar, sem um borð eru, eru lokaðar til bráðabirgða a. m. k. Ég er sammála því, sem hér hefur komið fram, að það verði að gæta hinnar ýtrustu varfærni í þessu efni, en viðvíkjandi því, að flugvélar fljúgi hér ekki yfir með slík vopn, vil ég taka það fram, sem frummælandi þessa máls sagði í upphafi síns máls, að hann teldi sig hafa nokkurn veginn vissu fyrir því, að sprengjuflugvélar af þessu tagi mundu ekki, eins og væri a. m. k. fljúga yfir Ísland. Og það er ekki nema sjálfsagt, að við göngum eftir að fá staðfestingu á þessu.

Flm. (Stefán Valgeirsson) : Herra forseti. Frv. þetta, sem hér er tekið fyrir, er 88. mál á þskj. 200, sem er breyting á l. nr. 7 29. apríl 1963, um tollskrá o. fl., og l. nr. 11 24. apríl 1965 um breyt. á þeim l. Ég hef leyft mér að leggja þetta frv. fram ásamt fjórum hv. alþm. Framsfl. hér í hv. d., þeim hv. 1. þm. Austf., hv. 2. þm. Sunnl., hv. 3. þm. Vesturl. og hv. 5. þm. Norðurl. v. Þetta frv. er um það, að við leggjum til, að afnumdir verði alveg tollar af eftirfarandi tækjum: Tönkum úr ryðfríu stáli, sérstaklega fyrir mjólk, heyblásurum og heyblásurum til að færa hey, ámoksturstækjum við almennar hjóladráttarvélar, plógum, herfum, áburðardreifurum, öðrum jarðræktarvélum, öðrum sláttuvélum, upptökuvélum fyrir kartöflur' og aðra garðávexti, rakstrar- og snúningsvélum, flokkunarvélum, mjólkurbúsvélum og mjaltavélum, mjólkurvinnsluvélum og almennum hjóladráttarvélum. 2. gr. frv. er svo hljóðandi: „Á 3. gr. l. sbr. l. nr. 17 1966 er gerð þessi breyting : Á eftir 46. tölul. komi nýr liður svo hljóðandi: Að endurgreiða ræktunarsamböndum aðflutningsgjöld af skurðgröfum og jarðýtum.“ Ég ætla að leyfa mér að lesa upp grg. Hún er stutt, en segir töluvert, með leyfi forseta: „Með frv. þessu leggja flm. til, að landbúnaðarvélar verði tollfrjálsar. Í gildandi l. eru flestar landbúnaðarvélar í 10% tolli, nema sumar stærri vélar t.d. jarðýtur og skurðgröfur, sem eru í 25% tolli. Eftir breytingu á gengi krónunnar, sem gerð var í nóvembermánuði s.l., hafa tollarnir mikil áhrif til hækkunar á verði þessara véla, sem var þó nógu hátt fyrir, miðað við þann þrönga stakk, sem þessum atvinnuvegi er nú skorinn. Sýnist einnig af þeirri ástæðu fullt tilefni til þess að draga úr þeim hækkunum, sem af gengisfellingunni leiðir. Með auknum tæknibúnaði búanna mun verð þessara tækja í ört vaxandi mæli hafa áhrif á verð búvara til neytenda, og er þá lítill ávinningur að því fyrir þá eða þjóðfélagið í heild að tolla þessi tæki. Ekki er líklegt, að bændur sætti sig við það til langframa, að aðeins lítill hluti af því fjármagni, sem liggur í tæknibúnaði búanna, sé tekinn til greina við verðlagningu landbúnaðarvara, eins og nú á sér stað. Flm. telja, að hlutur landbúnaðarins verði bezt tryggður með því að lækka sem mest framleiðslukostnað búanna, og ekki er líklegt, að það verði gert á annan veg en með aukinni tækni og hóflegu verði á rekstrarvörum og tæknibúnaði ásamt viðunanlegum kjörum á stofn- og rekstrarlánum. Þegar til lengdar lætur verður neytendum bezt tryggðar góðar og ódýrar landbúnaðarvörur með því að búa þannig að bændastéttinni, að hún sé þess megnug að taka vaxandi tækni í þjónustu sína. Þar af leiðir, að þarna fara saman hagsmunir bænda og launþega, svo og í mörgu öðru, þegar vel að gætt.“ Eins og segir í grg. „mundi verð á öllum landbúnaðarvélum hækka mjög tilfinnanlega af völdum gengisbreytingarinnar, ef tollar verða óbreyttir.“ Eftir að yfirdómur úrskurðaði búvöruverðið í vetur, og fram kom, að bændur fengu enga hækkun, þrátt fyrir skýlausan lagalegan rétt þeirra til talsverðrar hækkunar, ákváðum við flm. þessa frv. að leggja þetta frv. fram og freista þess á þann hátt að draga sem mest úr áhrifum gengisfellingarinnar á þessi tæki, sem hafa mjög mikla þýðingu um afkomu og framtíð landbúnaðarins og á búvöruverðið til neytanda, þegar til lengdar lætur. Eins og nú er málum komið er útilokað að reka landbúnað án mikilla framkvæmda í byggingum og ræktun og sem fullkomnasts tæknibúnaðar. Framfarir á þessum sviðum eru svo stórstígar, að þær kalla á breytingar og meiri vélakaup að einhverju leyti næstum að segja ár hvert. Svo örar hafa framfarirnar orðið á sumum sviðum, að komið hefur fyrir, að vél, sem keypt var í fyrra, er orðin úrelt í ár, vegna þess að enn fullkomnari vél er komin 4 markaðinn, það fullkomnari, að það borgar sig að kaupa nýju vélina og leggja hina til hliðar. Þannig hefur verið með t.d. rakstrar- og snúningsvélar. Framfarirnar í landbúnaðinum sjást bezt á því, að um aldamótin síðustu voru 71.3% af þjóðinni í sveitum landsins, en nú ekki nema 14% í mesta lagi. Á þessu tímabili hefur þjóðinni fjölgað úr 78 þús. 470 manns í um 200 þús. að talið er. Í sveitunum hefur fækkað því sem næst um helming að tölu til, þó er t.d. nautgripaeign landsmanna nú sú sama á hvern íbúa og hún var um aldamót, eða um 0,3 nautgripir á hvern íbúa. Framleiðslumagnið hefur einnig vaxið mikið á hvern grip á þessu tímabili. Sauðfé hefur fjölgað minna, eða tæplega tvöfaldast, en hrossum aftur á móti fækkað nokkuð. Slík afurðaaukning á hvern mann gat ekki átt sér stað án mikillar tækni, og enn heldur þróunin ört áfram og krefst mikilla fjármuna til enn aukinnar tækni til að minnka sem allra mest hlutfall vinnumannsins í framleiðslunni, sem hefur orðið og mun í vaxandi mæli verka á verð búvörunnar til lækkunar til neytendanna, sé rétt að verið. Nú hefur það skeð, eins og áður var að vikið, að þrátt fyrir mjög mikinn framleiðslukostnað og minni afurðir búanna á síðasta verðlagsári, fengu bændur enga hækkun á búvöruverðinu. Síðan kom gengislækkunin, og áhrif hennar hafa ekki verið tekin inn í búvöruverðið, nema að litlum hluta. T. d. fengu bændur ekki hækkun á, nema sem svarar til helmings þess magns, sem þeir keyptu af kjarnfóðri miðað við notkun síðasta ár, og þá er víst, að kjarnfóðursgjöfin verður til muna meiri á þessu ári, en í fyrra. Magn það, sem yfirdómur úrskurðaði, að grundvallarbúið notaði, voru 4 þús. 663 kg. af kjarnfóðri, og bændur munu vera nú um 5 þús. og 700 að tölu. Þá skilst mér, að þessi hækkun sé alls ekki full hækkun að prósentutölu til, eftir upplýsingum innflytjanda þessara vara. Eftir þessu kemur þessi hækkun á um 26 þús. og 600 tonn, en innflutningurinn varð yfir 60 þús. tonn síðasta ár, en við það bætist innlent fóðurmjöl. Einhver hluti af þessu fóðri fer að vísu í hænsni, svín og hesta. Það er sjálfsagt ekki ofsagt, að bændur að meðaltali hafi notað helmingi meira magn en reiknað er með í verðlagsgrundvellinum þetta síðasta ár, og alveg víst, að á þessum vetri verður að kaupa enn meira magn, vegna fóðurskorts um allt land, sennilega ekki minna en 70 þús. tonn, að kunnugir telja. Sé það rétt, sem innflytjendur gefa upp, að hækkunin vegna gengisfellingarinnar á fóðurmjöli sé um 30%, nemur hækkunin af völdum gengisfellingarinnar 105 millj., en sú hækkun, sem tekin var inn í búvöruverðið, mun ekki vera meira en 33.7 millj., þá vantar bændur af þessum eina lið yfir 70 millj. miðað við það, að fullt verð fáist á framleiðsluna. Áburður var seldur fyrir yfir 200 millj. á síðasta ári, þar af rúmur helmingur innfluttur áburður. Meðalhækkun á honum verður 25–30% eða 55–60 milljónir. Engin hækkun mun fást vegna hans, fyrr en næsti verðlagsgrundvöllur verður tilbúinn. Hvort það verður fyrir næstu jól eða ekki, veit enginn, en lítið verður borgað með áhrifum frá honum á þessu ári. Ótaldir eru svo allir aðrir liðir, sem hækka af völdum gengisfellingarinnar, svo sem vélar, verkfæri og varahlutir til þeirra, olíur o. m. fl. Nú hefur komið í ljós, að útflutningssjóðurinn mun hvergi nærri geta valdið hlutverki sínu fremur en á síðasta ári. Hann mun ekki hafa til umráða nema 250 milljónir að talið er, en útflutningsstyrkjaþörfin mun vera upp í 340–350 millj., eða það vantar fast að 100 milljónum, sem sé 4% upp á að fullt verð fáist á alla framleiðsluna. Þetta er svipuð tala og verðlagsgrundvöllurinn hefur hækkað, bæði vegna vísitöluuppbóta á kaup 1. des. og áhrifa af völdum gengisfellingarinnar 1. jan., en þessar hækkanir báðar námu tæplega 5%. Á þessu sést, að það lítur helzt út fyrir, að bændur verði að þola bótalaust með öllu þær verðlækkanir, sem af gengisfellingunni leiða. Við það bætast stóraukin kjarnfóðurskaup og hart árferði. Þeir, sem fylgjast með þessum málum, sjá, að nú er stefnt út í hreinar ógöngur, og mönnum er það algerlega hulið, hvernig bændur eiga að standa undir þessum hækkunum öllum bótalaust, þegar við það bætist svo, að þeir höfðu ekki nema hálfar tekjur viðmiðunarstéttanna árið 1966. Af framansögðu er ljóst, að full ástæða er til að draga úr öllum hækkunum á rekstrar- og fjárfestingarvörum landbúnaðarins, og þetta frv. er spor í þá átt. Þar sem ég tel mig hafa fært full rök fyrir því, að bændastéttin hafi verið mjög afskipt að undanförnu, og þetta frv., ef að l. yrði, mundi ögn draga úr þeim órétti, sem þeir hafa orðið fyrir af hendi þjóðfélagsins, vona ég, og reyndar tel fullvíst, að það fái góðar undirtektir og skjóta afgreiðslu. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr., verði frv. vísað til 2. umr. og fjhn.