Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hef leyft mér að flytja þessa till., sem ég lít ekki á sem kjördæmamál, því að annars mætti e.t.v. skoða till. sem ágang á hv. þm. Dal. Skógræktarmálin eru almenn mál í okkar landi. Það hefur alllengi staðið til, að land það, sem hér er um að ræða, yrði friðað. Það stendur svo á um jörðina, að sennilega verða þar prestaskipti áður en langt um líður. Þar situr nú aldraður maður í embætti. Mætti þá um leið gera þær breyt., sem nauðsynlegar teljast vegna skógræktarinnar. Þessi staður er einhver hinn skjólsælasti á Íslandi, og skógurinn hefur haldizt þar furðanlega þrátt fyrir beitina, en ef þessi stóri hvammur væri friðaður, mundi allur hinn mikli sveigur verða skógi vaxinn fyrir aðgerðir náttúrunnar á einum mannsaldri. Það er kunnugt, að séra Kjartan Helgason gróðursetti barrvið uppi í hlíðinni fyrir ofan Hvamm. Hann hefur blómgazt svo vel, að sýnilegt er, að jafnvel barrðviður getur ágætlega þrifizt þarna. Ég hef vissu fyrir því, að skógræktarstjóra mundi þykja vænt um, ef þarna væri hægt að friða landið. Ef nokkuð mælti á móti því, væri það helzt það, að prestur þyrfti að sitja í Hvammi. En athugandi væri, hvort hann væri ekki fullt eins vel settur á Staðarfelli, enda gæti líka komið til mála, að hann væri í Hvammi, en landið væri girt og prestur fengi hæfilegar bætur. Aðaltilgangurinn með þessari till. er samt, að athugað sé, hvort ekki sé hægt að tryggja það, þegar jörðin losnar úr ábúð, hvort hægt sé að framkvæma þessa friðun. Ég vona, að landbn. taki till. vel. Skógræktin dafnar aldrei vel, nema uppeldisstöð sé í hverri sýslu landsins, og við eigum að stefna að því, að svo verði.



Ég vil taka það fram, út af ummælum hv. þm. S.-Þ., að ég tel ekki þessa þáltill. vera neinn ágang við mig. Ég álit þvert á móti, að á bak við hana sé velvilji til okkar Dalamanna. En þó að viljinn sé góður, vantar kunnleik á högum öllum, svo að óvíst er, að hverjum notum þáltill. kæmi, ef hún væri samþ. í því formi, sem hún er í. Á henni eru ýmsir ágallar, en ég get verið stuttorður um þá, af því að till. fer til landbn., en þar á ég sæti. Ég álít, að tilgangi till. megi eins ná með því að taka þann hluta af Hvammslandi, sem bezt er fallinn til skógræktar, t.d. 40–50 ha, og gera þar tilraunir til algerðrar friðunar, en taka helzt þá staði, þar sem kvistar eru fyrir. Hitt virðist allt um of í fang færzt, að gera allt Hvammsland skógi vaxið. Landið nær allt upp í háfjallgarð. Þarna er líka eitthvert bezta túnstæði í sýslunni og lítill ávinningur að gera það hrísi vaxið. Ég hygg, að allt eins heppilegt væri að hafa þarna fullkomna tilraunastöð á takmörkuðu svæði. Samkv. till. virðist ætlunin sú, að jörðin verði tekin af kirkjujarðasjóði og lögð undir aðra stofnun. Við það yrði prestakallið prestsseturslaust og því verra til umsóknar. Á Staðarfelli verður að vera bústjóri, og veitir ekki af nytjum þar fyrir skólann og heimilið, sem þar er. Ég hygg, að óráð sé að samþykkja till. eins og hún liggur fyrir. Það þarf að sneiða af henni og lagfæra hana. Ég veit ekki, hvað hv. þm. S.-Þ. meinar með „skeifumynduðu landi“, hvort hann meinar, að Hofakur, sem er líka kirkjujörð, sé einnig tekinn undir skógrækt þessa. Það er skakkt, sem stendur í grg. tili., að séra Kjartan Helgason hafi ræktað björk. Aftur á móti voru hjá honum mikil og stór reynitré. Ég vil að lokum skjóta því fram til athugunar, hvort stofnun skógræktarstöðvar í Dalasýslu gæti ekki farið sæmilega úr hendi með töluverðum breyt. frá þáltill. Hins vegar er ég á sama máli og hv. flm. um það, að þarna er land mjög vel fallið til skógræktar.



Þessi þáltill. grípur á máli, sem enginn vafi er á, að við verðum að fara að gefa meiri gaum en áður, en það er skógrækt landsins. Það virðist ætla að verða seinlegt verk að útrýma þeirri trú, að skógur geti ekki vaxið á Íslandi. Þessum misskilningi er gripið niður á með þáltill. þeirri, sem hér er flutt. En það er eins og ekki séu komin fastatök á málið. Það, sem verður að hafa í huga í skógræktarmálunum, er, að skógræktin rekist ekki á aðrar nytjar af landinu. Það er ekki alveg kostnaðarlaust að taka stór landflæmi og girða. Eins og hv. þm. Dal. benti á, finnst mér ekki tekið tillit til þessa í þáltill. Það er ætlazt til, að tekið verði stórt höfuðból og lagt algerlega undir skógræktina, en slíkt er alveg um of. Það, sem þarf að gera, er eins og hv. þm. Dal. benti á, að rannsaka, hvað stórt svæði megi taka án þess að nytjar landsins yrðu skertar til muna. Það er óþarfi að vekja athygli hv. landbn. á því, að það er mikill misskilningur, ef á að leggja slíkt höfuðból í eyði og hafa þar ekki ábúanda lengur. Það á einmitt að sameina það tvennt, að á jörðinni sé vel búið og að nytjað sé til skógræktar það, sem hægt er. Ég las fyrir stuttu grein í Andvara, sem ég hafði gaman af, eftir Ólaf bónda á Hellulandi í Skagafirði. Hún er um skipulag sveitabýla og fjallar m.a. um það, að við hvert sveitaheimili skuli ræktaður „bæjarskógur“, til gagns og prýði. Það yrði ekki nema lítill blettur af landrými flestra jarða, sem nægja mundi til þess, að heimilið gæti haft eldivið, en það væru mikil hlunnindi að hafa skógarvið með mótaki. Greinin er eftirtektarverð, og ég vil benda hv. landbn. á að kynna sér hana. Hingað til hefur verið litið svo á, að gott væri að rækta nokkur tré til prýði, og sú hugmynd hefur verið svo rótgróin, að menn virðast hafa gleymt því, að skógræktin getur líka verið til gagns. Bæjarskógur eins og Ólafur á Hellulandi skrifar um, rekur sig ekki á nytjar jarðarinnar, heldur eykur hann þær. Hann getur verið til skjóls fínni gróðri, t.d. matjurtagörðum, og til eldiviðar.



Ég er þakklátur hæstv. ráðh. og hv. þm. Dal. fyrir undirtektir þeirra. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að lítil till. eins og sú, sem ég flyt nú, er ekkert skipulag í heild. Mér skildist samt á honum, að hann viðurkenndi, að till. er spor í rétta átt. Ég vil segja hv. þm. Dal. það, að mín skoðun er sú, að friða beri sveiginn allan í Hvammslandi, þ. e. fjalllendið allt. Hitt veit ég, að engum dytti í hug, sem ætlaði að fríða í Hvammi, að taka annað en fjallshlíðina. Mér dettur í hug út af grein Ólafs á Hellulandi, að Skagafjörður er skóglaust land, og bændur eiga þar í miklum erfiðleikum að fá plöntur austan úr Þingeyjarsýslu. Af því er bæði mikill kostnaður, og svo koma plönturnar hálfdauðar á áfangastaðinn.



Út af þessum umr., sem hér hafa farið fram um aukna skógrækt, vil ég taka það fram, að ég álít, að hér sé um að ræða spor í rétta átt. Hvað því viðvíkur, sem hér hefur komið fram, að jörðin Hvammur hlyti að leggjast í eyði, ef þessi till. yrði samþ. óbreytt., þá er það alls ekki rétt. Hitt er annað mál, að þar þyrfti að breyta algerlega um búskap, þannig að þar yrði einungis haft kúabú. Skógurinn þarf líka nauðsynlega áburð og það íslenzkan áburð, og tel ég því ekki hægt að reka skógrækt í Hvammi, nema þar sé búrekstur jafnhliða skógræktinni. En viðvíkjandi þeim bendingum, sem hafa komið fram um málið til landbn., þá tel ég það nauðsynlegt að koma upp stöðvum til þess að rækta skóg. Mönnum er nú orðið það ljóst, að hér sé hægt að rækta skóg. Þarf í því sambandi ekki annað en benda á björkina, sem hefur vaxið hér. Frá því á landnámstíð hefur henni verið eytt með fjárbeit, eldi og öxi, en það hefur aldrei tekizt að drepa hana. Nú á síðustu árum hefur það komið í ljós, að hér er hægt að rækta ýmsar káltegundir, sem ekki hafa vaxið hér áður, sem sjá má af því, að hvar sem komið er út um land, er alls staðar hægt að fá hinar og þessar káltegundir og annað grænmeti. Það ætti því að vera lýðnum ljóst, að úr því að hægt er að rækta hér jurtir, sem ekki hafa vaxið hér áður, þá ætti ekki síður að vera hægt að rækta hér trjátegund, sem alltaf hefur vaxið hér og aldrei hefur tekizt að drepa, hversu mjög sem henni hefur verið eytt síðast liðin þúsund ár. Nú liggur fyrir skýrsla frá ágætum dönskum vísindamanni um vöxt ýmissa trjátegunda á Austurlandi, og gefur hún mjög góðar upplýsingar um þetta mál. Þetta skógræktarmál, sem hefur aðallega verið hugsjónamát hingað til, er stórmál. Það er stórmál vegna þess, ef skógar væru ræktaðir hér í stórum stíl, þá gæfi hann í aðra hönd allmikið eldsneyti, sem okkur vantar tilfinnanlega, og íslenzkur skógviður gæti einnig orðið til allmikilla nytja á annan hátt, vegna þess hvernig farið er að nota trjávið upp á síðkastið, þ.e. að fletta honum í sundur og búa til úr honum þunnar flögur, sem við notum mikið af til klæðningar o.fl. Ég ætla ekki að fara frekar út í þetta, en það, sem landbn. þyrfti að hafa í huga viðvíkjandi þessu máli, er það, að hér er ómögulegt að koma upp stórskógi, nema almenningur læri að sá trjáfræi og ala upp trjáplöntur. Í lítinn bæjarskóg þarf a.m.k. 20000 plöntur, og með því verði, sem nú er á trjáplöntum, mundi það kosta um 10000 kr., þótt hægt mundi að lækka plönturnar eitthvað í verði, eftir að búið væri að koma upp stórum skógræktarstöðvum, þá mundi þó hverjum bónda vera ofvaxið að koma sér upp stórum skógi með því að kaupa allar plönturnar, en ef þær væru aldar smám saman upp á jörðunum, þá væri hægt að kom. upp allstórum bæjarskógi án gífurlegs tilkostnaðar. Það þarf því að kenna fólki að rækta skóg eins og gras og kál. Það, sem landbn. þarf að athuga í þessu sambandi, er því, að þegar á að fara að fá almenning til að rækta skóg, þá er það ekki hægt með öðru móti en þessu.



Ég þarf aðeins að gera aths. við það, sem hv. þm. Str. sagði. Ég held, að ekki verði hjá því komizt að breyta orðalagi þessarar till. til þess að tryggja það, að jörðin leggist ekki í eyði. Ég hygg, að ekki verði búið á nefndri jörð nema með því að hafa sauðfé, en það ætti ekki heldur að vera nein þörf á því að leggja alla jörðina undir skógrækt ríkisins. Það er satt, sem hv. þm. Str. sagði, að það verða aldrei ræktaðir stórir bæjarskógar með því að kaupa til þeirra plöntur nema með geysimiklum tilkostnaði. Það verður því að kenna fólki að ala upp plönturnar heima hjá sér. Í þessum skógræktarstöðvum verða aldrei heldur aldar upp allar þær plöntur, sem þörf er á, heldur ættu þær miklu fremur að verða nokkurs konar skólar til þess að kenna fólki smám saman að ala sjálft upp plöntur. En slíkt er tiltölulega auðlært, þótt það sé allmikill vandi og menn verði að sýna mikla natni við það starf. En að lokum þetta. Það, sem aðallega vakir fyrir mér og hv. þm. Dal., er, að jörðin leggist ekki í eyði, en til þess að tryggja það álít ég, að nauðsynlegt sé að breyta orðalagi till.