Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg sje enga ástæðu til, að halda nú uppi löngum umr. um þetta mál, en að eins vil jeg leyfa mjer að gera stutta grein fyrir þeim brtt., er jeg hefi leyft mjer að flytja, og stjórnin öll er sammála um. 1. brtt. fer í þá átt, að gera það með öllu ljóst, að sveitarfjelögin megi verja meiru en þeirri upphæð, 15 kr, sem tekin er til í 1. gr., að sveitarfjelögin megi verja til dýrtíðarhjálpar af eigin ramleik, ef sveitarfjelögin fá til þess leyfi sýslunefnda. Það var alt af meining stjórnarinnar, að hún vildi ekki á neinn hátt takmarka það fje, er sveitirnar veittu til dýrtíðarhjálpar, en af því að sumir virðast hafa misskilið þetta, eins og það er orðað í greininni, þá er nú sagt með brtt., að þessar 15 kr. megi veita án samþykkis sýslunefndar, sem sýnir, að með samþykki sýslunefndar má verja meiru. Hin önnur brtt. gengur út á að taka það fastlega fram, að úr landssjóði skuli ekki veita neitt fje fyr en sveitarfjelögin eru búin að leggja fram þær 10 kr., sem gert er ráð fyrir sem skilyrði fyrir styrknum úr landssjóði. Jafnframt er líka þrengdur vegurinn að þessum landssjóðsstyrk, því að það er sett sem skilyrði fyrir því, að styrkurinn úr landssjóði verði heimtaður, að þessum 10 kr. hafi verið jafnað niður á sveitarfjelagið. Svo er loka 3. brtt. við 5. gr., sem heimilar, ef ástandið í einhverjum slíkum hreppi er svo vont, að ekki sje hægt að ná inn með niðurjöfnun upphæð þeirri, er sveitin þarf að leggja fram, samkvæmt þessum lögum, þá megi undir þessum alveg sjerstöku ástæðum veita hreppnum lán úr landssjóði, og heimilast landsstjórninni að veita sveitarstjórninni þessi lán, en þó þannig, að þau fari ekki yfir 100 þús. kr., og skulu þau veitt með venjulegum bankakjörum. Í háttv.Ed. var bætt því ákvæði inn í stjórnarfrv., að auk styrksins var gefin heimild til að lána undir vissum kringumstæðum. Þessi lánsheimild þótti stjórninni of stór, en til samkomulags var gengið inn á, að lána megi 100.000 kr. alls. Og vil jeg geta þess, að ef brtt. þessi verður samþ, sem jeg vona, mun mega telja víst, að háttv. Ed muni ganga að frv. í þeirri mynd. Sje jeg svo ekki ástæðu til frekari orða um málið, en að eins vil jeg mæla með því, að brtt. stjórnarinnar verði samþyktar.

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Jeg get tekið undir það með hinum hæstv. fjármálaráðherra, að það þýði lítið að eyða tíma í umr. um þetta mál frekar en orðið er. Jeg skal geta þess, að bjargráðanefnd hefir ekki gefist kostur á að kynna sjer brtt. stjórnarinnar, en hefir að eins talað við hæstv. fjármálaráðherra nú í gær, en þá voru brtt. ekki tilbúnar. Jeg skal lýsa yfir því fyrir mitt leyti, og jeg geri ráð fyrir, að flestir bjargráðanefndarmenn hugsi líkt, að mjer er jafnilla við frv. nú sem áður, þótt brtt.hæstv. stjórnar verði samþ. En þó skal jeg lýsa yfir því, að atkv. nefndarmanna eru með öllu óbundin af því, sem jeg segi. En það er enn sem fyr, að nefndin vili fara lánaleiðina og telur hana þá rjettu leið í þessu máli. Jeg fyrir mitt leyti skal lýsa yfir því, og jeg hygg að svo sje um fleiri bjargráðanefndarmenn, að verði brtt. á þgskj. 375 ekki samþ., þá mun jeg greiða atkv. móti frv. þessu. Þessar brtt.hæstv. fjármálaráðherra fara að vísu nokkuð lengra í að þrengja aðganginn að þessum styrk, en jeg álít, að þessi dýrtíðarhjálp eigi engan veginn öðruvísi að vera en lán, þar sem um það er að ræða, að afstýra hallæri. Jeg er með því, að veita lán til þess, en ef hallæri er afstýrt, þá er það ófyrirsynju, að veita gjafir Það væri annað mál, ef hallæri væri komið, og þar af leiðandi veruleg bágindi, að styrkja þá með gjöfum þá, sem bágast ættu.

Fjármálaráðherra (S. E).: Að eins vildi jeg láta þess getið, sem jeg geri reyndar ráð fyrir, að óþarfi sje að taka fram, að stjórnin mun að sjálfsögðu gæta allrar gætni í framkvæmdum þessa máls, og aldrei veita styrkinn nema þörfin sje ótvíræð. Jeg sje ekki ástæðu til að fara inn á baráttu þá, sem hjer á sjer stað milli „princip“anna í þessu máli. En jeg hefi kynt mjer málið frekar og leitað upplýsinga um dýrtíðarráðstafanir annara þjóða, og hafa þær þjóðir, sem best hafa frá dýrtíðarmálunum komist, yfirleitt komist að þeirri sömu niðurstöðu og stjórnin, að lánaleiðin væri óheppileg.

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Hæstv. fjármálaráðherra hefir fyr sagt, að erlendis væri styrkleiðin almennari en lánaleiðin. Jeg skal ekki bera á móti því, en hjer verður fleira að koma til samanburðar. Jeg held, að vjer verðum líka að líta á, hvernig fjárhagur landsins er. Með þessum lögum er fje landssjóðs bútað og stykkjað niður í óafturkræfar gjafir, en lánin er þó altaf von um að fá endurgreidd. Vjer höfum reynsluna fyrir oss frá lánunum, sem veitt voru 1880-88. Jeg veit ekki betur, en að hver eyrir af þeim lánum væri endurgreiddur, þegar batnaði í ári. En þetta er sú reynsla, sem við höfum við að styðjast. Það getur vel verið, að þeir, sem þurfa að fá almenna dýrtíðarhjálp og fá hana með láni, verði vel færir til að borga það aftur, og þá fær landssjóður hjálpina að fullu endurgreidda, en hallærisgjafirnar eru honum altapaðar, án þess að þeim, sem þeirra njóta, sje nokkuð meiri hjálp í þeim í bráðina.

Fjármálaráðherra (S. E.) Það er að eins örstutt athugasemd með tilliti til þess, sem jeg sagði áður, að menn eru miklu gætnari í framlögum sínum, þegar um endanlega greiðslu er að ræða heldur en lán. Jeg vildi leyfa mjer að skjóta því til hæstv. forseta, hvort ekki mætti fresta atkvgr. um stund, með því að jeg sje, að nokkra háttv.þm. vantar enn þá, t. d. hæstv. forsætisráðherra; veit jeg að hann vildi gjarna vera viðstaddur við þessa atkvgr.

Pjetur Jónsson Jeg ætla mjer fyrir hönd bjargráðanefndar að mæla nokkur orð um þetta frv., en þau verða þó fá, því að jeg býst við, að háttv. þingdm. sje málið allvel kunnugt, fyrst og fremst af þeirri greinargerð, sem fylgdi hinu upphaflega frv. og svo af umr. í háttv.Ed., sem jeg býst við, að ýmsir þeirra hafi hlustað á, svo og við eigin athugun á frv. því, sem fyrir liggur. Aðaltatriðið í frv. þessu, sem komið er frá háttv.Ed., er sem sje það, að landssjóður taki að sjer ábyrgð á ákveðnu verði á 100.000 tunnum af síld. Þetta er aðallega gert vegna hinna smærri útgerðarmanna í síldarútveginum, og einnig fyrir tilmæli fleiri manna, því að eins og kunnugt er, voru nokkrir síldarútvegsmenn af Norður- og Vesturlandi komnir hjer saman og höfðu samið við bjargráðanefndir beggja deilda um að bera þetta mál fram, og ákváðu þeir að síðustu, að sætta sig við frv. það, sem borið var fram í háttv.Ed. Að vísu höfðu þeir hugsað sjer ábyrgð landssjóðs nokkuð meiri og viðtækari. En þegar þeir fundu, að háttv.þm. stóð svo mikill stuggur af allri verulegri ábyrgð í þessu máli, þá sáu þeir, að því mundi ekki veiða fram komið, nema þeir slægju sem mest mætti af kröfum sínum. En eins og um málið var búið í háttv.Ed., var síst af öllu mikil hætta á því, að skaði gæti orðið af síldarkaupunum. Í greinargerðinni fyrir því frv., er þetta atriði einmitt vandlega athugað, og þar er gert ráð fyrir því að við gætum selt 50.000 tunnur, á 85 kr. hverja, til Svíþjóðar, það verða alls 4.250.000 krónur, og að til Ameríku mætti selja 25.000 tunnur, svo að „netto“-verðið yrði 50 kr. á tunnu. Þá yrði afgangurinn 25.000 tunnur, sem þyrfti að selja á 20 kr. hverja, til þess að fá jafna upphæð við það, sem frv. ákveður að taka ábyrgð á, en það er 60 kr. tunnan, eða 6.000.000 kr. alls. Þetta veit jeg, að háttv.þm. hafa athugað, og dæma það kann ske hver á sinn veg. Að minsta kosti sýnist mjer það svo, að dómarnir hljóti að verða nokkuð misjafnir um mál eins og þetta. En í mínum augum var ekki svo mikið athugavert við málið, vegna þess að jeg taldi það víst, að þetta fengist fyrir þá síld, sem selja átti til Svíþjóðar. Og svo í annan stað væri það harla ólíklegt, að ekki seldist töluvert af síld til Ameríku, fyrir ekki lægra verð en áætlað var. En engu að síður hygg jeg þó, að nokkrir hafi verið hikandi, vegna þess að enn þá voru eftir 25.000 tunnur. En rjett í þeim svifunum, sem verið var að leggja málið fyrir háttv.Ed., fjekst vissa fyrir því, að við gætum fengið enn hærra fyrir síldartunnuna í Svíþjóð, svo að það næmi að minsta kosti 10 kr. á tunnu, og hygg jeg þá, að upp frá því hafi menn ekki getað litið svo á, að hættan yrði sjerlega mikil. En nú hafa fengist enn þá betri fregnir, svo að telja má líklegt, að síldin komist þar í enn þá betra verð, og að öllum líkindum verði ekki minna en 20 kr. hækkun á tunnunni. Ef það kæmi nú til að muna 20 kr. á tunnu, sem seld yrði til Svíþjóðar, þá lækkar að sama skapi verðið á þeim tunnum, sem eftir eru. Með öðrum orðum, 50.000 tunnur til Svíþjóðar gera 5.250.000 kr.. Þá verða ekki eftir í landinu nema 50.000 tunnur, sem standa í 750.000 kr., og við gerum okkur von um að nokkuð megi selja af til Ameríku. En þá kemur annað atriði til, og það er, að í frv. er ákveðið, að landssjóður taki að sjer að ábyrgjast greiðslu á andvirðinu, ekki að eins strax og andvirði síldarinnar kemur inn frá Svíþjóð, heldur líka á þeim helmingnum, sem óseldur kann að vera, og að landssjóður skuli hafa greitt síldarútvegsmönnum alt í árslok. Það mun hafa verið nokkur ágreiningur um þetta atriði í háttv. Ed, milli stjórnarinnar og háttv.frsm. nefndarinnar þar, og hefir nefndin í Nd. hugsað sjer að gera nokkra miðlun þar á milli. Koma þær brtt. fram við 2. umr. Þá er eitt ákvæði í þessu frv., viðvíkjandi ágóða þeim, sem verða kann af kaupum landssjóðs á síldinni, og ætla má, að kynni að verða ekki svo lítill Það er í upphaflega frv. ákveðið, að 3/4 af ágóðanum skyldi renna til seljenda, en 1/4 til landssjóðs. Hvernig sem því hefir nú verið farið í háttv.Ed., þá var þessu breytt á þá leið, að það skyldi látið bíða til næsta þings að ákveða, hvernig skifta skyldi ágóðanum. Jeg skal geta þess, að frv. var rætt einnig með tilliti til þessa atriðis í bjargráðanefnd Nd., og virtist nefndinni rjettara að ákveða þegar, hvernig skifta skyldi ágóðanum, heldur en að það væri látið veru óákveðið til næsta þings, og væri þá heldur betra að slaka dálítið til frá frv. því, sem borið var fram í háttv.Ed.Brtt. um það efni eru nú komnar fram, en jeg ætla ekki að ræða þær að þessu sinni. Vona jeg, að þetta mál verði látið ganga til 2. umr., og vildi jeg um leið skjóta því til hæstv. forseta, að taka það sem fyrst á dagskrá, því að nauðsynlegt er að því sje hraðað sem mest.

Fjármálaráðherra (S. E.) Það er alls ekki ætlun mín, að fara að auka umræður um þetta mál nú, en mjer skildist á háttv.þm.N. Þ. (P. J.) að nefndin hugsaði sjer að koma fram með brtt. um ágóðann.  (P. J.: Þær eru komnar fram)  . Jæja, en jeg hefi líka hugsað mjer að koma fram með brtt. um greiðslufrestinn.

Sigurður Sigurðsson Jeg vil að þessu sinni að eins leyfa mjer að láta þess getið, að þar sem háttv.þm. S. Þ. (P. J.) gat um afskifti bjargráðanefndar af þessu máli, þá nær það ekki til mín. Jeg hefi ekkert verið við þetta mál riðinn fram að þessu; eg var ekki heima, þegar bjargráðanefndin var að undirbúa það, og síðan jeg kom heim, hefi jeg ekki haft tíma til þess að athuga það nánar fyr en nú á síðustu stundu. Þegar því er verið að tala um afskifti bjargráðanefndar, þá nær það ekki til mín. Jeg er undanskilinn. Að öðru leyti skal jeg ekki að þessu sinni gera grein fyrir afstöðu minni til málsins, og geymi mjer það til 2. umr.