Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „Samkvæmt beiðni Davíðs Aðalsteinssonar, 3. þm. Vesturl., sem vegna utanfarar til að sitja þing Sameinuðu þjóðanna mun ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér samkv. 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Vesturlandskjördæmi, Jón Sveinsson lögfræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Jóhann Einvarðsson, ritari þingflokks Framsfl.“ Jón Sveinsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og þarf því ekki að rannsaka kjörbréf hans. Býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd viðbótarsamning við Norðurlandasamning um aðstoð í skattamálum. Frv., ef samþykkt verður, heimilar ríkisstj. að staðfesta breytingu á Norðurlandasamningi frá 1972 um aðstoð í skattamálum. Samkv. 2. gr. frv. fengi breytingin lagagildi hér á landi þegar hún hefur öðlast gildi. samningurinn frá 1972 var staðfestur samkv. heimild í lögum nr. 111/1972 og hefur hann lagagildi hér á landi. Árið 1976 var gerð breyting á samningnum, sem staðfest var samkv. lögum nr. 8/1977. Hefur sú breyting einnig öðlast lagagildi. Breytingin, sem hér um ræðir, var undirrituð í júní s. l. Er hún birt sem fskj. með frv. og fjallar annars vegar um upplýsingaskyldu varðandi fasteignir og hins vegar um ráðstafanir til tryggingar greiðslu á skattkröfum. Gert er ráð fyrir að breyting þessi auðveldi innheimtu skatta og skattaeftirlit. Að lokinni þessari umr. leyfi ég mér að leggja til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breyt. á sveitarstjórnarlögum, nr. 58/1961. Mér finnst nauðsynlegt, til þess að gera sér grein fyrir forsendum þessa frv.-flutnings, að fara örfáum orðum um þær stofnanir sem þetta frv. fjallar aðallega um, þ. e. hreppana eða sveitarstjórnirnar í landinu. Sennilega eru hrepparnir elsta stjórnarform landsins í opinberri sýslu, sem enn er í gildi, en þeir eru að stofni til frá því á þjóðveldisöld, eins og hv. þm. er öllum kunnugt. Hreppanna er fyrst getið í lögum þjóðveldisins, Grágás. Þar eru skilgreind þau verkefni sem þeir höfðu með höndum, sem voru fyrst og fremst framfærsluverkefni, en framfærslan hefur alla tíð verið, má segja, meginverkefni hreppanna. Hrepparnir voru í byrjun mjög lýðræðislegt stjórnarform. Haldnir voru hreppsfundir eða þing, þrjú á ári. Þar kusu hreppsbúar sér forustumenn, sem upphaflega voru þrír og hétu sóknarmenn. Að vísu var ekki um almennan kosningarrétt að ræða, heldur voru það þingfararkaupsbændur sem kusu þessa hreppsleiðtoga. Allt um það var þetta merkilegt fyrirkomulag á þeim tíma og þykir kannske enn. Þær breytingar, sem verða næst á hreppsmálunum, eru að sóknarmennirnir fá nýtt heiti. Þeir fá heitið hreppstjórar. Er fyrst getið um þá í erindisbréfi frá 1245, en þá er hreppstjórum uppálagt að skipta hval sem rekið hafði í Hornafirði. Það er því ljóst að í lok þjóðveldisaldarinnar - eða fyrir þann tíma - eru hrepparnir orðnir stjórnarfarsleg heild í landinu. Þeir hafa sérstök þing eða samkomur og hrepparnir hafa sérstaka dómstóla sem skera úr málum innan hvers hrepps. Auk þessa kusu hrepparnir sér starfsmenn, eins og áður segir, árlega. Þetta er mjög athyglisvert þegar til þess er litið, hvernig fór með framkvæmdavaldið sjálft eða ríkisvaldið, ef það var nokkuð á þeim tíma. Ég hef nú lítillega minnst á upphaf hreppanna. Þeir starfa síðan allar aldir áfram og má segja að form þeirra hafi verið nokkuð með sama hætti fram eftir öldum. Verkefnin voru, eins og ég sagði áðan, fyrst og fremst framfærslan, en .að sjálfsögðu líka hagsmunamál sameiginleg íbúum hreppanna, svo sem fjallskil og önnur verkefni sem lögðust til. Það fer snemma að bera á því, eftir að landið kemst undir konung, að umboðsmenn hans hafa tilhneigingu til að ýta mörgum verkefnum yfir á hreppstjórana. Sú þróun, ásamt því almenna hallærisástandi sem var í landinu á þessum öldum, hefur sjálfsagt orðið til þess, að velgengni sveitarfélaganna eða hreppanna í þá veru, að íbúarnir hefðu eitthvað að segja um innri málefni sín, lagðist af. Má segja að um árið 1700 væri það aflagt, að hreppsbúar kysu sér hreppstjóra. Eftir það var farið að líta á ríkisvaldið eða umboðsmenn konungs sem hin einu sönnu og réttu yfirvöld í landinu og í reynd búið að svipta landsmenn öllum ákvörðunarrétti um sveitarstjórnarmál. Árið 1809 er þetta verk svo fullkomnað með því að gefin er út tilskipun um hreppstjóra og þeir gerðir að ríkisstarfsmönnum. Þar með var því slegið föstu fyrir fullt og allt, að sveitarstjórn, í þeirri mynd sem við skiljum hana, var aflögð í landinu og komst ekki á aftur fyrr en árið 1872. Ástæðan fyrir því hefur eflaust verið sú, að samhliða umræðum um sjálfstæði þjóðarinnar vaknaði auðvitað umræða um sjálfstæði manna í innri málum. Það er vel trúlegt að þetta hafi fylgst að og má lesa um það í ræðum þeirra manna sem þá létu sig mestu varða málefni þjóðarinnar og sjálfstæði. Árið 1872 fáum við sveitarstjórnarlöggjöf, sem að miklu leyti er enn í gildi þó að á henni hafi verið gerðar margar breytingar. Þá er tekin upp sú skipan sem enn ríkir, að fyrst eru hreppar, síðan koma millistig og loks ríkisvaldið. Þessi skipan hefur haldist lítið breytt. Nú er svo komið, þó segja megi að hún hafi dugað vel, að tímarnir eru breyttir og því kannske ástæða til að huga að nýskipan þessara mála. Við verðum að athuga hvernig hagaði til í landinu þegar sveitarstjórnir voru endurreistar 1872. Það var ekki sérlega beysið. Þjóðfélagið hafði þá um nærri 1000 ára skeið verið því sem næst óbreytt. Venjulegt bændaþjóðfélag. Og það, sem er kannske athyglisverðast í þessu sambandi, er að mannfjöldi í landinu er því sem næst hinn sami við upphaf þessa tímabils og við lok þess, því að um 1860 eru landsmenn rétt um 60 þúsund. Það er ósköp skiljanlegt að þegar þessi nýskipan mála var tekin upp vildi ríkisvaldið hafa hönd í bagga með sveitarstjórnunum. Það tel ég að hafi verið gert með því að hafa milliliði úti í héruðunum til þess að annast eftirlit með sveitarstjórnunum. Það var í formi svokallaðra sýslunefnda og amtsráða, en þau voru aflögð síðar. Allt frá þessum tíma hefur staðið nokkur styr um skipan sveitarstjórnarmála, og það hefur sérlega á síðustu 20–30 árum færst mjög í vöxt að nefndir væru settar til að endurskoða þessi mál, jafnframt því sem sveitarstjórnarmenn sjálfir hafa haldið fjölmargar ráðstefnur um þessi málefni og borið fram óskir um breytingar. Ekki hefur skort á að ríkisvaldið og samtök sveitarstjórna hafi fjallað um þetta mál. Það er búið að gera það mjög ítarlega í mörgum nefndarálitum, á mörgum stöðum og af mörgum mönnum. Það, sem vantar, er að þessu sé fylgt eftir með því að framkvæma eitthvað af þeim óskum sem fram hafa verið bornar. Nú síðast lauk störfum nokkuð merkileg nefnd sem vann í fjögur ár að verkefni sínu. Það var svokölluð verkefnaskiptanefnd. Hún gaf út nefndarálit í þrem bindum. Skyldu menn því halda að þarna hefði verið grundvöllur til að byggja á einhverjar leiðréttingar og bæta þá sveitarstjórnarlöggjöf, sem við höfum búið við. A. m. k. tel ég að störf nefndarinnar séu svo merkileg, að full ástæða sé til að víkja hér að örfáum meginatriðum í niðurstöðum hennar. Það, sem nefndin segir um stjórnsýslukerfið, er í meginatriðum þetta: Hún leggur til að í landinu verði einungis tveir lögformlegir valdhafar í stjórnsýslu: ríkisvald og sveitarfélög, og að réttarstaða allra sveitarfélaganna verði hin sama. Þetta er gömul krafa sem búið er að klifa á í mörg ár og ég held að menn séu orðnir sammála um að eigi rétt á sér, en það hefur ekkert verið gert til þess að ýta henni fram. Lagafrumvörp um breytingar á þessum málum hafa því miður verið heldur fáséð. Þarna er í fyrsta lagi drepið á þetta, og ég held að nefndin hafi verið sammála um þetta atriði. Í öðru lagi tekur nefndin á svokölluðu sameiningarmáli, en um það hefur staðið styr mjög lengi. Það hafa verið uppi öfl í landinu sem telja að sveitarfélögin séu allt of mörg og allt of smá og þess vegna sé þýðingarlaust að ræða í alvöru um verkefnaskiptinguna fyrr en búið sé að koma því máli fram. Tvær fylkingar hafa staðið gráar fyrir járnum í þessu máli og því þokar ekki nokkurn skapaðan hlut. Nefndin lagði til að enn um sinn yrði reynt að auka samvinnu sveitarfélaganna í von um að það bæri svipaðan árangur og lögfesting sameiningar. Í þriðja lagi lýsir nefndin yfir varðandi sýslurnar og afskipti ríkisvaldsins af málefnum þeirra, að líta beri á opinbera stjórnun og verkefni sýslna sem tvískipt og aðskilin málefni, þ. e. að hrein skipti verði milli málefna ríkisins og sveitarstjórna. Síðan er um það rætt, reyndar eftir að sameining sveitarfélaga hafi átt sér stað, að þeim verði falin þau verkefni sem sýslunefndirnar hafa nú, en sýslunefndir skuli hins vegar starfa áfram sem samstarfsvettvangur. Þessi nefnd sagði afar lítið um landshlutasamtökin, nánast ekkert annað en að þau skyldu starfa áfram með sama sniði og þau gera núna. Kaflinn um þau var heldur stuttur. Ég tel að í öllum meginatriðum verði að telja að tillögur þessarar nefndar miði í rétta átt. Tillögurnar eru víðtækar og ljóst er að eigi að koma þeim öllum fram þurfi sennilega til að að koma heildarendurskoðun á sveitarstjórnarlögum, en slík heildarendurskoðun hefur þann eiginleika að hún mun sennilega taka nokkur ár og draga enn frekar að nokkur leiðrétting fáist á sjálfsögðustu málum. Það er aftur ljóst, það er a. m. k. mér ljóst, að með því, sem ég kalla veigalitlar breytingar á núgildandi sveitarstjórnarlögum, má ná fram nokkrum aðalatriðum sem komið hafa fram í óskum sveitarstjórnarmanna um breytingar. Það má ná þessu fram án stórmála. Það er einmitt tilgangurinn með þessu frv. að vekja athygli á þeirri staðreynd. Með þessu frv. er lagt til að sveitarfélögin verði jafnrétthá og að jafnframt verði samvinna aukin á héraðagrundvelli, en slíkt mun síðar, þegar fram í sækir, leysa þann vanda sem mörgum virðist sameiningarmálið vera í núna. Enn fremur er lagt til að sveitarstjórnirnar skuli framvegis heyra beint undir félmrn. og verði allt eftirlit sýslunefnda með þeim afnumið. Það er nauðsynleg aðgerð ef jafnrétti á að nást milli sveitarfélaganna. Einnig er lagt til að þá sé skorið á hin beinu afskipti sýslumanna fyrir hönd ríkisvaldsins af málefnum sveitarfélaganna með því að þeir hverfi úr sýslunefndum. Það eru hundrað ár síðan þetta var talið nauðsynlegt, og allir vita að tímarnir hafa breyst. Ég held að enginn mæli því í mót að breytingar séu réttlætismál. Sýslunefndirnar hafa aftur á móti þjónað sinu hlutverki vel. Það eru fáir sem mæla því í mót. En þær eru hundrað ára gamlar. Flestar þeirra hafa í tímanna rás svarað sameiginlegum kröfum héraðanna um aðgerðir á hinum margvíslegu sviðum. En á síðustu áratugum hefur komið til nýtt afl í héruðunum. Þar er um að ræða samvinnu sveitarstjórnarmannanna sjálfra, án þátttöku sýslunefndanna, og ein aðalástæðan fyrir þeirri þróun er sú, að allt aðrir aðilar hafa setið í sýslunefndum en sveitarstjórnum. Þetta er kjarnaatriði í þeirri umræðu sem átt hefur sér stað. Það er um að ræða tvo aðila sem hafa gengið í sama sjóðinn, sjóð sveitarfélagsins. Hverjum dytti í hug að hafa tvær ríkisstjórnir í þessu landi sem gengju í ríkissjóð? Það er álíka öfgakennt. Í frv. er lagt til að sú breyting verði gerð, að í sýslunefndum sitji eingöngu fulltrúar úr hópi sveitarstjórnarmanna. Þar með verða sýslunefndir samstarfsvettvangur sveitarstjórnarmannanna sjálfra án beinna afskipta ríkisvaldsins, og þar getur því m. a. þróast sá frjálsi samvinnugrundvöllur sem gæti gefið sömu niðurstöðu og lögboðin sameining sveitarfélaganna. Eftir þessa breytingu mundu sýslunefndirnar, þ. e. sveitarstjórnarmennirnir sjálfir, fara með þau verkefni sem þeim yrðu enn falin með lögum, en þar ber hæst vegamálin. Það er ljóst að þar verða sveitarfélögin að vinna saman, þ. e. sveitarstjórnarmennirnir sjálfir, því að annar kostur er einungis sá, að ríkisvaldið taki í sínar hendur eða Vegagerð ríkisins fyrir þess hönd alla ákvörðun um t. d. sýsluvegagerð. Það er ekki eðlilegt að sveitarstjórnarmenn í landinu hafi lítið sem ekkert að segja um vegamálin í sínum héruðum. Þetta er algjörlega óviðunandi ástand og reyndar fáránlegt, en með þessari breytingu, að setja sveitarstjórnarmennina sjálfa inn í sýslunefndirnar, er málið leyst í einu vetfangi og þá er kominn vettvangur fyrir frjálst samstarf sveitarstjórnarmannanna sjálfra og frjáls samstarfsvettvangur sem þeim hefur verið afar nauðsynlegur, en þeir hafa ekki haft innanhéraðs. Þeir hafa haft vettvang á fundum landshlutasamtakanna, en landshlutasamtökin eru í eðli sínu svo víðfeðm samtök að innan þeirra verður ekki haft uppi samstarf í þröngum skilningi, þ. e. héraðaskilningi eða samstarf nokkurra hreppa. Landshlutasamtökin fást hins vegar við hin stærri verkefni, sem snerta landshlutann allan, og eru meira vettvangur skoðanaskipta en vettvangur eiginlegra framkvæmda. Einnig er í þessu frv. lagt til að félmrh. geti, að fengnum tillögum heimamanna, breytt mörkum kaupstaða og sýslna. Það er alveg ljóst að aðgerðir á því sviði blasa við eða nauðsyn aðgerða í nokkrum héruðum. Ég held að með lagabreytingu í þessa veru yrði sú framkvæmd auðveldari. Að lokum hafa höfundarnir sett þá rúsínu í pylsuendann að fundi sveitarstjórna skuli halda í heyranda hljóði. Ég held að það þurfi ekki að rökstyðja þetta frekar, en það er kannske best að ljúka þessu með því að lesa síðustu setninguna: „Þær kröfur, sem nú eru gerðar um lýðræðisleg vinnubrögð, hafa fyrir löngu gert þá skipan mála nauðsynlega.“



Herra forseti. Þegar umr. var frestað um þetta frv. til laga, um Sinfóníuhljómsveit Íslands var ég á mælendaskrá. Það eru víst að verða fjórar vikur síðan. Nú er tækifæri gefið til að taka þráðinn upp að nýju og ber að þakka það. Erindi mitt í ræðustól var og er fyrst og fremst að fagna því, að frv. kemur nú fram í þingbyrjun, en ekki í þinglok, eins og gerðist á síðasta þingi, sem bendir til þess, að nú sé alvara á ferðum og nú eigi að koma þessu frv. gegnum þingið. Frv. komst þó aðeins á dagskrá s. l. vor í menntmn. Ed., en umfjöllun þar einkenndist aðallega af tímaleysi, enda komið að þinglokum. Þá kom það fram í n., að ekki hafði verið mjög náið samráð við forráðamenn Ríkisútvarpsins eða framkvæmdastjóra Sinfóníuhljómsveitarinnar við gerð frv., en vonandi hafa þessir aðilar haft nægan tíma til að kynna sér frv. og eru undir það búnir að gefa umsagnir þegar það kemur til menntmn. hv. Ed. Hv. 5. þm. Vesturl. taldi í umr. á sínum tíma fjármögnun óeðlilega eins og hún er sett fram í frv., sbr. 3. gr., og skildist mér að hann vildi lögbinda öll sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu sem rekstraraðila. Ég er á öndverðri skoðun í þessu efni. Ég tel að hljómsveitin eigi að vera alfarið rekin af ríkissjóði, enda er það markmið að fækka verkefnum, þar sem saman er blandað fjármálum ríkis og sveitarfélaga, og gera sem mest hrein skil á milli. Ég tel að rekstur Sinfóníuhljómsveitar Íslands sé dæmigert verkefni sem eigi að vera á hendi ríkisins, sé á annað borð um opinberan aðila að ræða. Þannig verði það best tryggt að hún verði í raun eign þjóðarinnar allrar án forgangsþjónustu við einstök sveitarfélög sem óhjákvæmilega gæti komið upp með beinni lögbundinni aðild þeirra. Þátttaka fleiri sveitarfélaga ætti að mínum dómi að vera samningsatriði á frjálsum grundvelli, eins og reyndar er gert ráð fyrir í 3. gr. frv., og spurning er hvort þannig ætti ekki að vera yfirleitt um þá rekstraraðila aðra sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Varðandi yfirstjórn hljómsveitarinnar, þá finnst mér hún bera nokkurn keim af mörgum silkihúfum. Þá er spurning hvort ekki hefði mátt einfalda hana. Þarna er gert ráð fyrir tveimur stjórnum, sjö manns í annarri og fimm í hinni, ásamt framkvæmdastjóra. Þó er rétt að taka það fram, að þetta er til bóta frá því sem áður var að því leyti, að nú er gert ráð fyrir að rekstraraðilar eigi fulltrúa í stjórn, en það hefur ekki verið fram að þessu neina að hluta. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um einstök atriði frv. Tækifæri mun gefast til þess þegar það kemur til menntmn. Við höfum fengið nokkurt veganesti þegar farið verður að fjalla um þetta frv. Það er skýrsla stjórnsýsluendurskoðunar og aths. við þá skýrslu frá Félagi ísl. hljómlistarmanna. Það er sjálfsagt að skoða vel þau atriði sem þar er lögð áhersla á. En meginatriðið er að það takist að setja hljómsveitinni slíka löggjöf að hún gegni því menningarhlutverki, sem henni er ætlað, og standi undir því nafni að vera Sinfóníuhljómsveit Íslands. Ég vil endurtaka það, að ég fagna því að frv. er nú komið fram, og ég trúi ekki öðru en hv. Alþingi taki nú á sig rögg og komi þessu máli í gegnum þingið.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., er flutt í annað sinn, svo að hv. þdm. ætti að vera ljóst í öllum atriðum hvað í því felst - eða hvað? Það kemur fram í frv., að eftir samþykkt þess skuli minnst 65 fastráðnir vera í Sinfóníuhljómsveitinni og fleiri ef verkefni krefjast og veitt er til þess fjármagn. Lágmarkstalan skal vera 65. Það er væntanlega fjölgun, en hvergi kemur fram í frv. eða grg. þess né í ræðum til þessa hver sú fjölgun er, hvað þá að hv. alþm. séu veittar upplýsingar um hver heildarfjölgun stöðugilda við þessa starfsemi yrði ef frv. yrði að lögum. Hins vegar segir í grg. með frv., með leyfi hæstv. forseta: „Þegar tekjurnar eru tryggðar á þann veg sem gert er ráð fyrir í frv. þessu, ætti fjárhagsóvissan að hverfa“. Í hverju er sá hókus pókus fólginn að losna við alla fjárhagsóvissu? Jú, útgjaldaþátturinn er lögfestur og ríkisstofnun og tveimur sveitarfélögum gert að borga þann hluta útgjaldanna sem á vantar til þess að aðgangseyrir þeirra, sem sækja hljómleika, dugi. Þessi hluti, sem aðgangseyririnn hefur ekki staðið undir, hefur verið um 91% útgjaldanna og verður að líkindum enn hærri prósenta útgjalda eftir að hljómsveitin verður stækkuð svo sem gert er ráð fyrir í frv. Þetta einfalda ráð, auknar greiðslur úr ríkissjóði, er flestum tiltæki. Ýmsir gerast bjargvættir góðra málefna hér á hv. Alþingi, flytja frv. um lausn flestra hugsanlegra vandamála með auknum greiðslum úr ríkissjóði, einfalt, frumlegt og snjallt, og meðan frv. með þessari lausn eru í prentun gefst hinum sömu tækifæri til að skrifa blaðagreinar eða flytja ræður um þá ósvífni að skattar skuli ekki lækkaðir. Um þetta ætla ég ekki að hafa mörg orð, en varðandi það stjfrv., sem hér liggur fyrir, væri varla til of mikils mælst, þegar það kemur fram öðru sinni, þó að upplýst verði annaðhvort í hv. þd. eða í n. hvern kostnað það hefur í för með sér fyrir ríkissjóð að samþykkja frv. óbreytt umfram þau útgjöld sem ríkissjóður hefur nú af Sinfóníuhljómsveitinni. Ég tek það fram, að í orðum mínum felst ekki endilega að ég sé andvígur því, að frv. verði samþykki. Mjög oft eiga aukin framlög úr ríkissjóði til slíkra málefna, sem hér er um að ræða, og annarra málefna að sjálfsögðu rétt á sér. Menn verða einungis að gera sér grein fyrir því, hvað hlutirnir kosta í hverju tilfelli, og hafa í huga að því fé, sem til þess fer, verður ekki varið til annars. Því miður þýðir það að samþykkja eitt oftast að öðru sé hafnað. Þegar slíkar samþykktir hafa verið gerðar ættu menn a. m. k. að láta líða nokkra daga þar til kallað er eftir skattalækkun. Þegar ég er hér að finna að því, að af þessu frv. eða grg. verður ekki séð hver aukin útgjöld mundu fylgja samþykkt þess, er ég ekki að deila sérstaklega á hæstv. menntmrh., sem flytur þetta frv., frekar en aðra hæstv. ráðh., sem flytja hvert frv. eftir annað, öll þessu sama marki brennd. Ég spyr aðeins af þessu sérstaka tilefni: Hvenær er þess að vænta að til framkvæmda komi ákvæði 13. gr. laga, sem stundum eru kölluð Ólafslög og samþykkt voru fyrir 21/2 ári, en þar segir m. a. að mat skuli lagt á kostnaðarauka sem frumvörp kunna að hafa í för með sér fyrir ríkissjóð og slíkt mat skuli liggja fyrir áður en ákvarðanir eru teknar, enda sé því skilað til þingnefndar á tilteknum tíma? Þessu frv. verður væntanlega vísað til hv. menntmn., og ég vænti þess, að hún fái upplýsingar um hver yrði kostnaðarauki fyrir ríkissjóð af samþykkt þess, og jafnframt að sú upplýsingastarfsemi hæstv. menntmrh. verði öðrum hæstv. ráðh. til eftirbreytni framvegis, eins og þar stendur.



Forseti. Ég ætla að leyfa mér að leggja örfá orð í belg við umr. um þetta mál. Ég vil þakka menntmrh. fyrir að hafa lagt þetta frv. svo snemma fram og vona að takast megi að fá það samþykkt á þessu þingi. Ég veit ekki hvort þm. er almennt kunnugt um hvílíkur vöxtur hefur verið í tónlistarlífi, bæði hér á höfuðborgarsvæðinu og á landinu yfirleitt, undanfarin tiltölulega fá ár. Mörg hundruð manns fara á tónleika hverja einustu helgi. Þetta er ekki alltaf sama fólkið. Það er mjög fjölbreytilegt. Ég er ekki í nokkrum vafa um að þessi tónlistarstarfsemi er ekki aðeins þeim til ánægju, sem beinlínis eru tengdir henni, heldur hefur hún mikil og jákvæð áhrif langt út í þjóðfélagið. Fjöldi þeirra, t. d. unglinga og barna, sem nú eru að læra tónlist, er mikill og allt þjóðfélagið mun njóta góðs af því um ókomna tíma. Það er augljós forsenda þess, að við getum búið við menningarstarf og tónlist, að til sé í landinu sinfóníuhljómsveit. Hlutverk hennar er bæði að flytja merkustu verk þessarar listgreinar og ekki síður hitt, að það þurfa að vera til atvinnumenn í þessari listgrein til að kenna og til að breiða út þessa list. Ég fagna því þess vegna að þetta mál skuli komið svo snemma fram og hægt sé að gera sér raunverulegar vonir um að það verði samþykkt á þessu þingi. Menn hafa af eðlilegum ástæðum velt fyrir sér kostnaðarhlið málsins. Auðvitað er skylt og rétt að gera það. En auðvitað hlýtur það að fara nokkuð eftir viðhorfum og skoðunum hvers og eins í hvað ríkissjóður á að leggja fé. Ég er þeirrar skoðunar, að ríkissjóður eigi að leggja fé í sinfóníuhljómsveit, því fé sé vel varið. Ég hefði jafnvel viljað ganga lengra en gert er ráð fyrir í þessu frv. og segja sem svo, að ríkið eigi að borga allan kostnaðinn eitt. Ég væri fús til að styðja það. Þetta er mín skoðun. Hún ræðst af því að ég met það svo, að því fé, sem rennur í Sinfóníuhljómsveitina, sé betur varið en ýmsu öðru sem menn taka ákvörðun um á Alþingi og ríkið hefur með einum og öðrum hætti ráðstöfunarvald á. Ég held að mjög víða sé farið verr með miklu meira fé en hér eru lögð drög til. Viðhorf mitt er að við eigum ekki að láta kostnaðinn hindra okkur. Hitt get ég tekið undir með hv. síðasta ræðumanni, að það er auðvitað rétt, heilbrigt og eðlilegt að fyrir liggi eitthvert mat á því, hver þessi kostnaður verður. Undir það get ég tekið. Það er heilbrigt og gott fyrir okkur að átta okkur á því, hvaða kostnaður það er sem við erum að tala um. En ég ítreka að því fé sem við komum til með að láta í þetta fyrirtæki, tel ég vel varið.



Herra forseti. Ég þakka almennt góðar undirtektir undir málið sem slíkt, og þó að fram hafi komið aths. við það tel ég að þær séu flestar af því tagi að ekkert óeðlilegt sé að þær séu ræddar, neina síður sé, enda er yfirleitt svo um mál að þau eru þannig fram borin og þannig í eðli sínu að það er varla við því að búast að allt sé fullkomið þegar þau eru hér rædd við 1. umr. Ætlunin er að þetta mál gangi eins og önnur í gegnum þessa þd. og Nd. síðar með því nefndarstarfi sem því fylgir. Ég vona að í því starfi verði hægt að bæta úr annmörkum sem kunna að vera á einstökum þáttum þessa máls, en jafnframt vil ég lýsa yfir, að ég vona að frv. fái greiðan gang í gegnum þingið. Hér er um býsna brýnt mál að ræða, eins og oft hefur verið tekið fram, að Sinfóníuhljómsveitin fái lagalegan grundvöll eins og hún er upp byggð og eins og að henni er staðið. Sú aths., sem hér hefur komið fram og segja má að sé hvað veigamest, er það sem hv. 4. þm. Reykn. nefndi, að eðlilegra hefði verið að leggja fram ásamt þessu frv. skýra kostnaðaráætlun um rekstur hljómsveitarinnar og þá þann aukakostnað sem kynni að verða af rekstri hennar, miðað við að þetta frv. verði að lögum. Ég skal fúslega viðurkenna að þessi greinargerð liggur ekki fyrir og ég er ekki við því búinn nú að svara því nákvæmlega, hvernig þetta mundi fara. Ég vil hvorki játa né neita í því efni að þetta kunni að hafa kostnaðarauka í för með sér, en hitt skal ég taka fúslega til greina, að beita mér fyrir að slík kostnaðaráætlun verði gerð á næstunni og hún verði lögð fyrir menntmn. þegar málið kemur þar til sérstakrar meðferðar. Hér hefur líka verið minnst á það, bæði af hv. 4. landsk. þm. og 3. landsk. þm., að þeim fyndist eðlilegra að Sinfóníuhljómsveitin væri algert ríkisfyrirtæki. Þetta er út af fyrir sig ekki fráleit hugmynd, en ég vil þó benda á að eins og 3. gr. er gerð hefur tekist samkomulag fjögurra aðila, fyrst og fremst þriggja aðila sem leggja fram mjög mikið fjármagn, fjögurra aðila þó sem standa að þessu. Ég held að því beri fremur að fagna en hitt, að slíkt samkomulag hefur orðið um rekstur hljómsveitarinnar, að ríkissjóður stendur þarna að verulegum hluta undir rekstrinum, án þess þó að bera þar alla ábyrgð, og að Ríkisútvarp og borgarsjóður Reykjavíkur eru þarna með mjög stóran hlut ásamt því sem bæjarsjóður Seltjarnarness sýnir mjög virðingarverða viðleitni í þá átt að taka þátt í þessum rekstri. Ég skal ekki gera lítið úr því, að sú skoðun eigi fyllsta rétt á sér að Sinfóníuhljómsveit Íslands sé hreint ríkisfyrirtæki. Samt sem áður held ég að við ættum ekki að eyða miklum tíma í að ræða það nú, heldur reyna að sameinast um að lögfesta það samkomulag sem orðið hefur milli þeirra aðila, sem getur í 3. gr., og búið er að vinna verulegt undirbúningsstarf undir að gæti orðið að veruleika. Eins og menn þekkja, og áform eru hér í hv. deild um það efni, hefur Sinfóníuhljómsveitin frá upphafi verið fyrirtæki sem Ríkisútvarp og borgarsjóður hafa staðið að lengst allra aðila. Ríkissjóður kemur ekki inn í þetta mál sem rekstraraðili fyrr en nokkru seinna, ég man ekki nákvæmlega hvaða ár, sennilega 4–5 árum síðar, en hljómsveitin var stofnuð 1950. Það er því fjarri því, að hljómsveitin hafi nokkurn tíma verið algert ríkisfyrirtæki. Um yfirstjórnina, að hún sé viðamikil eins og kom fram hjá hv. 4. landsk. þm., má kannske segja að svo sé, en þó vil ég benda á að þessi yfirstjórn er ekki viðameiri en svo, að þarna er um almenna stjórn Sinfóníuhljómsveitarinnar að ræða og þar sem rekstraraðilarnir eiga fyrst og fremst fulltrúa. Síðan er framkvæmdastjóri, sem nauðsynlega verður að vera til að reka hljómsveitina. Starfslið hljómsveitarinnar á skrifstofu er ekki mikið. Það er framkvæmdastjórinn ásamt einum skrifstofumanni sem þar starfar. Verkefnavalsnefnd er talin nauðsynleg í slíkri starfsemi. Hefur niðurstaðan orðið að hafa þennan hátt á eftir að þetta mál hefur verið mjög gaumgæfilega rætt mörg undanfarin ár. Eins og ég hef áður greint frá er þetta frv., eins og það liggur fyrir, að meginstefnu og að öllu meginefni alls ekki nýtt. Þetta hefur verið að mótast undanfarin 4–5 ár. Frv. hefur verið borið fram þing eftir þing allt frá því 1976, hygg ég, en ekki náð fram að ganga af ýmsum ástæðum, og síðast þegar það kom fram, þ. e. 1979–1980, urðu deilurnar fyrst og fremst um hverjir skyldu vera rekstraraðilar samkv. 3. gr. Þá hafði það komist inn í 3. gr. að nánast öll sveitarfélögin á Reykjavíkursvæðinu tækju þátt í rekstrinum. Gegn þessu voru sterk mótmæli. Ég beitti mér síðan fyrir því, að nánar viðræður fóru fram við öll þessi sveitarfélög sem hér eru, og niðurstaðan varð sú sem hér stendur í 3. gr., að það eru aðeins borgarsjóður Reykjavíkur og bæjarsjóður Seltjarnarness af sveitarfélögunum sem taka þátt í þessu af fúsum vilja ásamt ríkissjóði og Ríkisútvarpi. Í rauninni er einn höfuðtilgangurinn að löggilda það samkomulag sem fyrir liggur milli rekstraraðilanna sem um getur í 3. gr. Eitt er það atriði sem hér hefur áður borið á góma og hv. þm. Eiður Guðnason hefur spurt mig um og gerði í umr. áður en henni var frestað. Það varðar þá setningu sem stendur í 2. mgr. 2. gr., hvernig tengja beri starf hljómsveitarinnar tónlistarkennsla í landinu. Þetta er auðvitað býsna mikið mál og sjálfsagt ekki öllum ljóst hvernig þetta má verða. Þó er það svo, að ég held að ef menn lesa þetta og hugsa svolítið um þessa setningu átti þeir sig á því, hvað hér er á ferðinni. Það er fyrst og fremst hugsað með þessu að koma á beinum tengslum milli hljómsveitarinnar og almennra skóla í landinu. Það er sem sagt meiningin með þessu orðalagi að reyna að beita sér fyrir því, að hlutverk sinfóníuhljómsveitarinnar verði aukið frá því sem nú er í tónmenningu þjóðarinnar. Það er hægt að hugsa sér ýmiss konar útfærslu á þessu stefnumarkandi ákvæði. Reyndar hefur á undanförnum árum verið leitast við að vinna í þessum anda, þó að það muni ekki hafa staðið neins staðar áður í reglugerðum eða lagabókstaf. En sem sagt: Það er ætlunin með þessu ákvæði að reyna að tengja starf hljómsveitarinnar skólunum sem allra mest. Þetta mundi m. a. gerast með því, að tónlistarkennarar í almennum skólum yrðu látnir fylgjast með verkefnavali hljómsveitarinnar og síðan yrði stuðlað að því, að tónlistarkennararnir noti þau verkefni, sem á döfinni eru, í sambandi við kennslu sína og tengi þannig kennsluna og nemendurna við það starf, sem fram fer hjá hljómsveitinni hverju sinni, og skapi þannig eins konar vináttutengsl á milli. Þá er einnig hægt að hugsa sér þetta þannig að það verði skipulagðar ferðir nemenda á æfingar hjá hljómsveitinni og einnig að Sinfóníuhljómsveitin skipuleggi sjálf heimsóknir í skólana og hitti nemendur í skólunum og gefi þeim kost á að kynnast starfinu og þeim tónlistarflutningi sem í Sinfóníuhljómsveitinni fer fram. Það er einmitt þetta atriði sem þegar hefur verið nokkuð framkvæmt í samstarfi Sinfóníuhljómsveitarinnar og skólanna og hefur gefið mjög góða raun. Það hefur verið reynt að framkvæma þetta þannig að það félli inn í venjulegar starfsskyldur hljóðfæraleikaranna. Þetta hefur engan aukakostnað haft í för með sér og ég veit ekki annað en þetta hafi gefið góða raun og að allir aðilar hafi verið ánægðir með þetta. Það stendur þarna að þetta skuli gera svo sem kostur er. Í því er náttúrlega fólgið að menn verða að fikra sig eitthvað áfram með þetta og ætla sér ekki um of í þessu efni. Ég held eigi að síður að þetta sé merkilegt stefnumarkandi atriði og geti haft þýðingu við það að tengja hljómsveitarstarfið skólunum og efla þannig tónlistarsmekk nemendanna og tónlistarþekkingu þeirra og þannig smám saman auka tónlistarsmekk fólksins í landinu eftir því sem við verður komið. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Ég endurtek það, að ég er þakklátur fyrir þær undirtektir, sem orðið hafa almennt í sambandi við þetta mál, og vænti þess, að það séu engir þeir alvarlegir meinbugir á þessu máli að það megi ekki fá eðlilega fyrirgreiðslu hér í hv. deild og í nefnd sem um það fjallar. Ég legg það enn til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til menntmn. og 2. umr.



Herra forseti. Enn eru það hinar fornu taugar til Ríkisútvarpsins sem teyma mig hér í ræðustólinn þegar rætt er um mál sem varðar viðgang þess í grundvallaratriðum. Ég er þeirrar skoðunar, að við þurfum að gefa Sinfóníuhljómsveit Íslands fótfestu í lagastoð. Það vill svo til, að ég hef álengdar fengið að fylgjast með sköpun þessarar hljómsveitar, einnig vegna tengsla minna við Ríkisútvarpið á þeim tíma þegar hljómsveitin var fyrir náð þess að slíta barnsskónum. Ég geri mér grein fyrir því, að framgangur íslenskrar tónmenntar er undir því kominn að við sjáum til þess, að góðir tónlistarmenn geti starfað á landi hér á skipulegan hátt. En ég er því miður þeirrar skoðunar, að frv. það, er hér um ræðir - og tek fram að hér er ég ekki að álasa hæstv. menntmrh. Ingvari Gíslasyni, því svo sem hann sagði hefur þetta frv. gerjast mjög lengi og hugsunin á bak við það, - ég er því miður þeirrar skoðunar, að frv., sem hér liggur fyrir, sé smíðað úr býsna mörgum meinbugum. Það nær ekki nokkurri átt að ætlast til þess, að Ríkisútvarpið - þó svo gerðir hafi verið undarlegir samningar um árabil - standi straum af rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar. Það nær ekki nokkurri átt, fyrst og fremst vegna þess að þeir, sem afnotagjöldin greiða, hafa mjög misjafna aðstöðu til að njóta þess sem Sinfóníuhljómsveit Íslands hefur farið með, - óskaplega misjafna aðstöðu til þess í fyrsta lagi að sækja hljómleika hjá Sinfóníuhljómsveitinni. Og gáið að því, hv. þm., að til þess að njóta nokkurs verulega góðs af Sinfóníuhljómsveitinni þurfa menn að geta sótt hljómleika. Fyrir íbúa Norðurlands eystra er mjög miklum annmörkum háð að njóta þess sem Sinfóníuhljómsveitin hefur fram að færa, fyrst og fremst vegna þess - ef við ræðum málið frá því sjónarmiði að eðlilegt sé að lögfesta samning Ríkisútvarpsins um aðild að Sinfóníuhljómsveitinni - að Ríkisútvarpið heyrist mjög illa í Norðurlandskjördæmi eystra, sums staðar alls ekki á þeim tíma þegar mest er um hljómleikaflutning í Ríkisútvarpinu, a. m. k. ekki eftir að skyggja tekur og þá gerist hljótt í skammdeginu. Ég vil staðhæfa það, að í Norður-Þingeyjarsýslu - og ég vil nú bæta við: í Norður-Múlasýslu líka því að ég er þar kunnugur, - þar heyrist alls ekki hvort Sinfóníuhljómsveit Íslands spilar vel eða illa á vetrarmánuðunum. Það heyrist miklu betur hvernig Stokkhólmssinfónían, sem útvarpað er um Luleåstöðina á langbylgju núna, - hvernig hún spilar. Það alvarlega við þetta, ef við ætlum okkur að leggja hluta af kostnaðarbyrðinni á Ríkisútvarpið í þessum tengslum, er sú hugsun sem hefur verið ráðandi um áratugi af hálfu valdhafa þessa lands og yfirstjórnar stofnunarinnar og var einu sinni sett þannig fram í léttum tón í orðastað fyrrv. útvarpsstjóra, að það hefði í sjálfu sér aldrei verið stefna Ríkisútvarpsins að heyrast út um hvippinn og hvappinn. Í tilefni af afmæli Ríkisútvarpsins nú fyrir skemmstu gerði hæstv. menntmrh. kunnugt, að ákveðið hefði verið að leggja 100 millj. gkr. í það að koma upp stereóútvarpi á Íslandi. Hverjir skyldu njóta stereóútvarps á Íslandi? Hvar skyldu þeir vera búsettir? Ég geri ekki ráð fyrir að íbúar Norðurlands eystra eða Austfjarða hafi hugmynd um hvað það fyrirbæri er: stereó. Svo er Thomas A. Edison fyrir að þakka og eftirkomendum hans, sem unnu af snilld og mikilli elju að því að fullkomna grammófóninn, að íbúar á þessu svæði eiga kost á því, þeir sem það vilja, að hlusta á bestu sinfóníuhljómsveitir veraldar. Sé tækjabúnaður réttur njóta þeir þeirrar tónlistar eins og þeir sem sitja í besta sæti í besta hljómleikasal hjá bestu sinfóníuhljómsveit veraldar. Þar eiga menn kost á góðri músík. Nú ætlast ég ekki til þess að bætt sé inn neinum ákvæðum í lagafrv. það, sem hér er um fjallað, á þá lund, að Sinfóníuhljómsveitinni sé auk þess ætlað að spila vel. Því fer víðs fjarri. Hitt staðhæfi ég, að við tryggjum ekki góðan hljómlistarflutning með því einu að setja þessi lög, samþykkja þetta frv. Það gerum við ekki. Ég staðhæfi einnig að það sé mjög ósanngjarnt að hlustendur Ríkisútvarpsins, þeir sem afnotagjöld greiða af því, standi allir jafnt undir rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar, bæti því við, að það er ákaflega ósanngjarnt að skattgreiðendur á Íslandi geri það jafnt af þeim sökum að Sinfóníuhljómsveitin kemur ekki að sams konar gagni fyrir þessa einstaklinga. Það þarf búsetu í grennd við hljómsveitina til þess að um jafnrétti sé að ræða til að hlusta á hljómlistarflutning hennar, góðan eða vondan eftir ástæðum. Það er alveg borin von, að Sinfóníuhljómsveitin sendi tónlistarmenn norður í grunnskólann á Þórshöfn til þess að spila þar með nemendunum og kenna þeim, kannske ekki einu sinni til Grímseyjar. -  Ég hef ítrekað það sem ég sagði í upphafi, að ég geri mér grein fyrir því, að til þess að stuðla að áframhaldandi þroska íslenskrar tónmenntar verðum við að sjá til þess að hér sé hægt að reka sinfóníuhljómsveit, það verðum við að gera, ekki vegna þess að ég sé þeirrar skoðunar, að Sinfóníuhljómsveit Íslands hafi átt mjög ríkan þátt í að göfga tónlistarsmekk þjóðarinnar. Ég held að ef við ættum að gefa einhverri stofnun góða einkunn fyrir það, þá yrði það Ríkisútvarpið. Aftur á móti, ef við ætlum að stuðla að þroska og viðgangi íslenskrar tónmenntar, ef við ætlum að stuðla að því, að Íslendingar semji hljómsveitarverk, svo sem sumir snillinganna hafa gert fram að þessu, ef við ætlum að ýta undir þjóðlega íslenska tónmennt, þá verðum við að sjá til þess, að hér geti starfað sinfóníuhljómsveit. En við skulum skipta kostnaðinum, sem af því leiðir, með skynsamlegri hætti en hér er ráð fyrir gert. Ég er efalaus um það, að sanngjarnir menn fallast á að eðlilegt sé að þeir beri hitann og þungann af þeim rekstri sem eiga kost á því að sækja tónleika hjá Sinfóníuhljómsveitinni. Hv. þm. Finnur Torfi Stefánsson, sem er genginn úr salnum rétt í þessu, staðhæfir það sem ég hef heyrt fleiri músíkalska menn staðhæfa, að það sé mjög mikill fjöldi manna sem sæki hljómleika hjá Sinfóníuhljómsveitinni hér í Reykjavík og það sé ekki alltaf sama fólkið. Ég hefði beðið um plögg upp á þetta, ég hefði beðið héraðsdómslögmanninn um vottorð upp á þetta ef hann hefði verið viðstaddur. En ég veit að af þessu svæði hér við Faxaflóann koma flestir áheyrendur Sinfóníuhljómsveitarinnar og mér finnst þá eðlilegt að það verði fyrst og fremst Reykvíkingar, Seltirningar og svo náttúrlega blessað fólkið í Mosfellssveitinni sem taki á sig meginþunga þeirrar byrðar. Í lokin ítreka ég þetta: Ég held að við verðum að sjá Sinfóníuhljómsveitinni farborða, en á annan hátt en hér er ráð fyrir gert.



Herra forseti. Það eru orðnar allnokkrar vikur síðan þessi umr. hófst hér í deildinni. Þá gerði ég við þetta frv. nokkrar athugasemdir sem ég hafði einnig gert á s. l. vori þegar frv. kom hér til umr. á allra síðustu dögum þingsins. Það er ekki deilt um nauðsyn þess að setja lög um starfsemi Sinfóníuhljómsveitar Íslands og miklu síður deilt um nauðsyn þeirrar ágætu stofnunar, Sinfóníuhljómsveitarinnar. Um það snýst málið alls ekki. Hins vegar er um það deilt, með hverjum hætti skuli fjármagna rekstur Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Ég vil fagna því hversu margir þm. hafa komið í þennan ræðustól og lýst stuðningi við það sjónarmið sem ég túlkaði hér þegar umr. þessa máls hófst, þ. e. að ríkissjóður beri kostnaðinn af rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar óskiptan. Það fyrirkomulag, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, að ríkissjóður greiði 56%, Ríkisútvarp 25%, borgarsjóður Reykjavíkur 18% og bæjarsjóður Seltjarnarness 1%, það er vandræðafyrirkomulag sem er gallað ekki á einn veg heldur á marga vegu. Ég fagna því, að meðal þm. í þessari hv. deild skuli vera skilningur á því, að þessu beri að breyta, m. a. létta þessum fjárhagsbagga af Ríkisútvarpinu sem sífellt er haldið í viðjum fjárhagsþrenginga og spennitreyju féleysis. Ég held að menntmn. þessarar hv. deildar, sem fær þetta frv. til umfjöllunar, hljóti að taka til mjög gaumgæfilegrar íhugunar að flytja brtt. við frv., því að það breytast fleiri greinar en þessi ein, 3. gr., ef kostnaðurinn verður alfarið færður yfir á ríkissjóð, eins og auðvitað er langeðlilegast. Ég held að hv. menntmn. hljóti að taka það mjög til athugunar að flytja brtt. við frv. í þessa veru. Verði sú hins vegar ekki raunin, að menntmn. treysti sér til að flytja slíkar brtt., þá mun ég beita mér fyrir því við 2. umr. frv. í þessari hv. deild, að fram komi brtt. þess efnis, að rekstrarkostnaður Sinfóníuhljómsveitar Íslands verði alfarið greiddur af ríkinu, vegna þess að mér heyrist það sjónarmið eiga verulegan hljómgrunn meðal þm. í þessari hv. deild.



Herra forseti. Ég hef fáu við það að bæta sem ég hef sagt, neina að hvetja hv. þm. enn til að taka málið til nánari athugunar. Þær athugasemdir, sem fram hafa komið, eru svipaðar þeim sem áður hafa heyrst. Spurningin, sem menn velta fyrir sér, er hverjir skuli bera rekstrarkostnaðinn af Sinfóníuhljómsveitinni. Í raun og veru hefur lítið nýtt komið fram í því efni. Að vísu hefur heyrst hér að langsamlega eðlilegast væri að ríkið tæki algerlega á sig að reka Sinfóníuhljómsveitina. Þetta er sjónarmið sem á fullan rétt á sér, en ég tel þó hyggilegra að hv. þm. kanni það vel og rækilega, ef menn á annað borð vilja að lagareglur gildi um Sinfóníuhljómsveitina, hvort nú sé heppilegasti tíminn til að taka þetta mál upp af mikilli ákefð. Tveir hv. þdm. hafa sérstaklega haft í huga Ríkisútvarpið í þessu sambandi og talið hina mestu óhæfu að Ríkisútvarpið stæði að hljómsveitarrekstrinum. Ég get nú ekki fallist á að þetta sé nein óhæfa. Ég veit að þeir hv. þm., sem þessu sjónarmiði hafa einkum haldið fram hér, þekkja vel til rekstrar Sinfóníuhljómsveitarinnar og upphafs hennar fyrir meira en 30 árum. Menn vita vel að það var fyrst og fremst fyrir frumkvæði Ríkisútvarpsins og ágæta framgöngu borgarstjórans í Reykjavík þáv., núv. hæstv. forsrh., og fleiri góðra manna að Sinfóníuhljómsveitin var sett á laggirnar. Þeir aðilar, sem lengst hafa haldið uppi sinfóníuhljómsveitarrekstrinum, eru borgarsjóður Reykjavíkur og Ríkisútvarpið. Það er því talsvert mikil umturnun á þessum grundvelli, sem ég vil segja að hafi náð næstum að segja sögulegri hefð, ef svo á að fara að borgarsjóður Reykjavíkur dragi sig algerlega út úr þessum rekstri og Ríkisútvarpið komi þar hvergi nærri. Hér yrði um að ræða gerbyltingu á rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar og í raun og veru alveg nýja stefnu sem ég held að tiltölulega fáir hér í hv. Alþingi mundu, þegar á reynir, verða tilbúnir að taka undir. Ég skal ekkert hafa á móti því, að menn hreyfi þessum sjónarmiðum sínum á öllum stigum meðferðar þessa máls, en ég vara samt við því að þrýsta mjög fast á um þetta efni og telja að sú skorðun, sem þeir halda fram, sé hin eina rétta. Það gæti nefnilega svo farið. að þeim, sem halda þessu stífast fram, - á sama tíma sem þeir láta í ljós áhuga sinn á að Sinfóníuhljómsveitin starfi, hafi rekstrargrundvöll og búi við lagareglur, - þeim tækist að gera þetta mál að engu, engin lög yrðu sett um Sinfóníuhljómsveitina og allt yrði í sama farinu og verið hefur; jafnvel þótt allir þeir, sem um þetta hafa fjallað árum saman, viti hver nauðsyn er á því, að sett verði lög og fastar reglur um starfsemi Sinfóníuhljómsveitarinnar, og þeir aðilar, sem að henni standa, viti hver staðan er og hvaða rétt og skyldur menn hafa í því efni. Þó að menn hafi fullan rétt til að koma fram með athugasemdir, þá tel ég það ekki heppilegustu málsmeðferðina að ræða málið á þessum nótum til lengdar. Ég held að það samkomulag, sem orðið hefur milli þessara fjögurra aðila og um getur í 3. gr., sé þess háttar, að það sé rétt að lögfesta það. Koma tímar og koma ráð. E. t. v. verður á þessu breyting og allir verða sammála um að eðlilegast væri að gera þetta að algeru ríkisfyrirtæki. Þá það. En ég er ekki við því búinn að styðja slíkt, og ég vænti þess, að hv. þd. taki málið fyrir eins og það liggur fyrir, geri sér grein fyrir, hvernig málið raunverulega stendur, og geri ekkert það sem verða má framgangi þess til óþurftar. Ég held nefnilega að það sé ekki praktískt að vinna þannig að því nú að losa Ríkisútvarpið út úr málinu. Ég held að það sé mjög ópraktískt og óhyggilegt að vinna þannig, ef menn á annað borð vilja lög um Sinfóníuhljómsveitina, ef menn á annað borð vilja að Sinfóníuhljómsveitin fái eðlilegan rekstrargrundvöll og tryggingu fyrir því, að hún geti starfað, sem flestir hér lýsa yfir að nauðsynlegt sé. Um það, hvort Ríkisútvarpið beri svo mjög skarðan hlut af aðild sinni að Sinfóníuhljómsveitinni, geta satt að segja orðið nokkuð skiptar skoðanir og fer sennilega eftir því, hvernig það mál er gert upp. Ég held að menn megi ekki gleyma því, að Ríkisútvarpið eignast flutningsrétt á verkum Sinfóníuhljómsveitarinnar og hefur haft af því mjög mikil not, ekki aðeins með því að útvarpa alloft beint frá Sinfóníutónleikunum, heldur verður til margs konar efni sem geymist í fórum útvarpsins og hægt er að grípa til og nota við hvers kyns dagskrárgerð. Mjög mikið af því efni, sem Sinfóníuhljómsveitin hefur skilið eftir sig, er til í fórum útvarpsins og notað kannske daglega með ýmsum hætti og í ýmsum dagskrárþáttum. Ég treysti mér reyndar ekki til þess nú að gera þetta mál upp reikningslega, hvernig reikningar standa þar. Ég hygg þó að til séu útreikningar og hugmyndir manna um það, hvernig reikningsskil standa í viðskiptum útvarpsins og Sinfóníuhljómsveitarinnar, og ég hygg að þar komi talsvert mikið til frádráttar því sem Ríkisútvarpið leggur beint fram til rekstrarins. Þetta vil ég að komi fram og menn athugi. En það skulu verða mín síðustu orð nú að vænta þess, að þetta mál verði áfram rætt í hv. deild og í þeirri þingnefnd sem það fær til athugunar. Það skal ekkert skorta á að nefndin fái þær upplýsingar sem fyrir hendi eru í því efni og sjálfsagt er að leggja fram, eins og það hvort ekki sé hægt að gera kostnaðaráætlun eitthvað fram í tímann eða fyrir næsta ár sem segi til um það, hver kostnaður verður við rekstur hljómsveitarinnar með þessu nýja fyrirkomulagi og hvort þar er um einhverja verulega aukningu að ræða af ríkisfé. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta, herra forseti.