Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspurnin hljóðar svo: Hverjar voru á árinu 1982 svo og fyrstu 6 mánuði þessa árs tekjur sýslumanna, yfirsakadómara, yfirborgardómara, yfirborgarfógeta og tollstjórans í Reykjavík vegna innheimtu þeirra á ríkissjóðstekjum, sbr. lög nr. 84/1976, um laun starfsmanna ríkisins, og reglugerð nr. 320/1976, um laun innheimtumanna ríkissjóðs fyrir innheimtu? Hverjar eru aðrar fastar launatekjur og önnur kjör ofangreindra aðila? sundurliðun óskast hjá hverjum aðila fyrir sig svo og af hvaða ríkissjóðstekjum innheimtulaunin eru. Skriflegt svar óskast. Svar: Um laun innheimtumanna ríkissjóðs fyrir innheimtu gildir reglugerð nr. 320/1976. Reglugerðin er sett skv. heimild í 25. gr. laga nr. 92/1955 um laun starfsmanna ríkisins, sbr. lög nr. 84/1976 um breyting á þeim. 1. gr. reglugerðarinnar hljóðar svo: „Sýslumenn, bæjarfógetar, lögreglustjórar og yfirsakadómarinn, yfirborgardómarinn og tollstjórinn í Reykjavík skulu hljóta laun vegna innheimtu samkvæmt reglugerð þessari. Skulu innheimtulaun greidd vegna innheimtu ríkissjóðstekna. Þó skulu ekki greidd laun skv. reglugerð þessari vegna innheimtu aðflutningsgjalda, bensíngjalds, gúmmígjalds, gjalds skv. l. nr. 6/1976 eða innflutningsgjalds af bifreiðum og bifhjólum. Þá skulu og greidd innheimtulaun skv. reglugerð þessari vegna innheimtu gjalda er innheimtumenn ríkissjóðs innheimta skv. embættisskyldu fyrir aðra aðila en ríkissjóð sbr. þó 11. gr. l. nr. 57/1949.“ Samkvæmt 2. gr. reglugerðarinnar eru laun innheimtumanna reiknuð sérstaklega fyrir hvern eftirtalinna flokka innheimtra gjalda: a) Tekju- og eignarskatt. b) Söluskatt. c) Aðrar ríkissjóðstekjur, sbr. þó 2. ml. 2. mgr. 1. gr. sem getið er um hér að framan. d) Gjöld sem innheimtumenn ríkissjóðs innheimta fyrir aðra aðila. Laun innheimtumanna skulu skv. 3. gr. reglugerðarinnar annars vegar vera háð fjárhæðum, sem til innheimtu eru árlega hjá hverjum innheimtumanni, en hins vegar skulu þau vera háð innheimtuhlutfalli. Um þessi atriði svo og annað er varðar útreikning innheimtumanna vísast til reglugerðarinnar. Þá fá innheimtumenn greidd sérstök innheimtulaun fyrir innheimtu skemmtanaskatts, sbr. 5. gr. laga nr. 58/1970 um skemmtanaskatt. Nema þau 2% af innheimtri fjárhæð. Heildarinnheimtulaun vegna ársins 1982 námu samkvæmt ofannefndum lagaheimildum 1 951 000 kr. og skiptust þau sem hér segir eftir tegund innheimtu og milli 32 innheimtuembætta: Innheimtu- Þóknun þóknun f. skv. reglug. skemmtana- nr.320/1976 skatt kr. kr. 1. 48 000 – 2. 23 000 – 3. 53 000 1 000 4. 48 000 – 5. 39 000 – 6. 43 000 – 7. 46 000 – 8. 94 000 8 000 9. 23 000 – 10. 5 000 7 000 11. 71 000 – 12. 78 000 5 000 13. 96 000 5 000 14. 77 000 – 15. 99 000 – 16. 70 000 – 17. 32 000 – 18. 25 000 – 19. 46 000 – 20. 20 000 – 21. 34 000 – 22. 32 000 – 23. 93 000 – 24. 60 000 1 000 25. 40 000 – 26. 123 000 32 000 27. 49 000 – 28. 164 000 222 000 29. 7 000 – 30. 9 000 – 31. 9 000 – 32. 14 000 – Innheimtulaun greiðast í tvennu lagi þannig, að í ágúst ár hvert er innheimtumönnum greitt upp í væntanleg innheimtulaun vegna ársins. Undanfarin ár hefur greiðsla þessi numið 60% af innheimtulaunum næstliðins árs. Í apríl árið eftir eru eftirstöðvarnar greiddar, en þá liggja fyrst fyrir nauðsynlegar upplýsingar um innheimtuárangur viðkomandi embættis. Eigi er unnt að tilfæra nákvæmlega hverjar eru innheimtutekjur þessara embættismanna fyrir sex fyrstu mánuði yfirstandandi árs. En samkvæmt framansögðu mun þeim hafa verið greidd í ágústmánuði sl. fjárhæð sem svarar til 60% af þeim innheimtulaunum sem að framan eru talin fyrir árið 1982. Um önnur laun og kjör innheimtumanna ríkissjóðs er það að segja að sýslumenn taka laun samkvæmt BHM launaflokkum 120–124, mismunandi eftir starfsaldri. Tollstjórinn í Reykjavík og yfirborgarfógetinn í Reykjavík taka laun samkvæmt BHM launaflokki 125, en yfirsakadómari og yfirborgardómari samkvæmt BHM launaflokki 127. Yfirvinnugreiðslur til þeirra eru nokkuð mismunandi. Þannig fá sýslumenn og bæjarfógetar, sem ekki hafa löglærðan fulltrúa, greiddar 27 yfirvinnustundir á mánuði. Yfirvinnugreiðslur til annarra sýslumanna og bæjarfógeta, þó ekki í stærstu umdæmunum, nema 15 yfirvinnustundum á mánuði. Sýslumenn og bæjarfógetar í stærstu umdæmunum auk tollstjórans í Reykjavík fá hins vegar enga yfirvinnu greidda. Jafnframt þessu hafa verið gerðir samningar við umrædda aðila um greiðslu fyrir notkun þeirra á eigin bifreiðum í þágu embættanna. Samningar þessir eru mismunandi eftir umdæmum (frá 3 000 km og upp í 11 000 km akstur á ári). Þá hafa umræddir aðilar um nokkurt skeið fengið greidd afnotagjöld af síma sem nemur fastagjaldi. Nýlega var þeim reglum breytt á þá lund að nú er þeim að auki greiddur tiltekinn hluti af umframskrefagjaldi. Um aðrar launagreiðslur til þeirra úr ríkissjóði er ekki að ræða. Hins vegar kunna þeir embættis síns vegna að hafa tekjur af öðru, sem þá er ekki greitt úr ríkissjóði. Má þar nefna umboðsstörf þeirra í þágu Tryggingastofnunar ríkisins, störf þeirra sem uppboðshaldarar, störf þeirra í þágu sýslufélaga o.fl. þess háttar. Fjármálaráðuneytið hefur ekki upplýsingar um tekjur þeirra vegna þessara starfa.

Kaupstaðir: styrkja skóla m3 Reykjavík 227,5 Hafnarfjörður (10) Ólafsvík 575 12 109 Bolungarvík 119,5 Ísafjörður 533 Fjöldi Stærð Kaupstaðir: styrkja skóla m3 Siglufjörður 70 9 505 Ólafsfjörður (7) Dalvík 9,5 Akureyri 13,5 Neskaupstaður 490 Eskifjörður 370 8 087 Vestmannaeyjar (19) Grindavík 6 Samtals 2 450 29 701 Sýslur og hreppar Gullbringusýsla Miðneshreppur (Sandg.) 29,5 Vatnsleysustrandarhr. (Vogar) 41 Bessastaðahreppur 7,5 Samtals 78 Kjósarsýsla Mosfellshreppur 6,5 Kjalarneshreppur 82 Kjósarhreppur 35,5 Samtals 124 Borgarfjarðarsýsla Strandarhreppur 49 Skilmannahreppur (13,5) Innri-Akraneshreppur 23,5 Leirár-og Melahreppur 7,5 Andakílshreppur 10,5 Skorradalshreppur 31,5 Lundarreykjadalshreppur 10 Reykholtsdalshreppur 16 Hálsahreppur (14) Samtals 175,5 Mýrasýsla Hvítársíðuhreppur (31,5) Þverárhlíðarhreppur (3) Norðurárdalshreppur 26 7 973 Stafholtstungnahreppur 51 Borgarhreppur 17 Álftaneshreppur 22 Hraunhreppur 5 Samtals 155.5 7 973 Snæfellsnessýsla Kolbeinsstaðahreppur (13) Eyjahreppur 12 Staðarsveit 13 Breiðuvíkurhreppur 42 Fjöldi Stærð Kaupstaðir: styrkja skóla m3 Neshreppur (Hellissandur) 240 Fróðárhreppur (6) Eyrarsveit (Grundarfjörður) 343 5 067 Helgafellssveit 21,5 6 237 Stykkishólmur 451 Skógarstrandarhreppur 24 Samtals 1165,5 11304 Dalasýsla Hörðudalshreppur (17) Miðdalahreppur 68 Haukadalshreppur 41 Laxárdalshreppur (Búðardalur) 136 2 700 Hvammshreppur 13,5 Fellsstrandarhreppur 23 Klofningshreppur 9 Samtals 307,5 2 700 A-Barðastrandarsýsla Geiradalshreppur 33 420 Reykhólahreppur 67 Gufudalshreppur 19,5 Flateyjarhreppur 42,5 200 Samtals 162 620 V-Barðastrandarsýsla Barðastrandarhreppur (20) Rauðasandshreppur (4) Patrekshreppur 42 5 142 Tálknafjarðahreppur 63,5 2 150 Suðurfjarðahreppur (Bíldudalur) (22,5) Samtals 152 7 292 V-Ísafjarðarsýsla Aukúluhreppur 22,5 Þingeyrarhreppur 55 Mýrahreppur 29,5 13 450 Mosvallahreppur 29,5 1 193 Flateyrarhreppur 200,5 2 752 Suðureyrarhreppur (2) Samtals 339 17 395 N-Ísafjarðarsýsla Súðavíkurhreppur 103 1 938 Ögurhreppur 48,5 Reykjarfjarðarhreppur (13,5) Nauteyrarhreppur 52 Snæfjallahreppur 28,5 Samtals 245,5 1938 Fjöldi Stærð Kaupstaðir: styrkja skóla m3 Strandasýsla Árneshreppur 27 Kaldrananeshreppur (Drangsnes) 76,5 Hrófbergshreppur 23 Hólmavíkurhreppur 142 Kirkjubólshreppur 19 Fellshreppur 56 Óspakseyrarhreppur 28 Bæjarhreppur (Borðeyri) (33,5) Samtals 405 V-Húnavatnssýsla Fremri-Torfustaðahreppur 17 Ytri-Torfustaðahreppur (25,5) Kirkjuhvammshreppur 62 Þverárhreppur 44 2 297 Þorkelshólshreppur 12,5 900 Samtals 161 3197 A-Húnavatnssýsla Áshreppur 46 Sveinsstaðahreppur (62,5) Torfalækjarhreppur 20 Blönduóshreppur (4) Svínavatnshreppur 19 Bólstaðarhliðarhreppur 39,5 Engihlíðarhreppur (20,5) Vindhælishreppur (19,5) Höfðahreppur (Skagaströnd) 220 2 005 Skagahreppur (57) Samtals 508 2 005 Skagafjarðarsýsla Skefilsstaðahreppur 22 Skarðshreppur 15,5 Staðahreppur (21,5) Seyluhreppur 87,5 Lýtingsstaðahreppur 96,5 Akrahreppur 143 Rípurhreppur (22) 949 Viðvíkurhreppur 22,5 Hólahreppur 28 Hofshreppur (95) Hofsóshreppur (143) 5 370 Fellshreppur (4) Haganeshreppur 26,5 Holtshreppur 25 Samtals 752 6 319 Eyjafjarðarsýsla Grímseyjarhreppur 97,5 1 160 Svarfaðardalshreppur 180 4 027 Árskógshreppur 131,5 1 175 Arnarneshreppur (Hjalteyri) (113,5) 1 800 Fjöldi Stærð Kaupstaðir: styrkja skóla m3 Skriðuhreppur 25 Öxnadalshreppur 42,5 Glæsibæjarhreppur 94 Hrafnagilshreppur 34 Saurbæjarhreppur (53,5) Öngulsstaðahreppur 26 Samtals 797,5 9 527 S-Þingeyjarsýsla Svalbarðsstrandarhreppur (Svalbarðseyri) 78 Grýtubakkahreppur (Grenivík) 150 2 100 Hálshreppur (27,5) Ljósavatnshreppur 90,5 Bárðdælahreppur 30,5 2 300 Skútustaðahreppur (Reykjahlíð) 68 Reykdælahreppur (11) Aðaldælahreppur 35 Tjörneshreppur 16 Samtals 506 4 400 N-Þingeyjarsýsla Kelduneshreppur (9,5) Öxarfjarðarhreppur 26,5 4 458 Fjallahreppur (18) Presthólahreppur (Kópasker) 98,5 Raufarhafnarhreppur 44,5 7 812 Svalbarðshreppur 15,5 Þórshafnarhreppur 59,5 3 030 Sauðaneshreppur (4,5) Samtals 276,5 15 300 N-Múlasýsla Skeggjastaðahreppur (Bakkafjörður) 39 Vopnafjarðarhreppur 239,5 6 000 Hlíðarhreppur 39 Jökuldalshreppur 40 835 Fljótsdalshreppur 73,5 Fellahreppur 21,5 Tunguhreppur 57,5 Hjaltastaðahreppur 50 Borgarfj.hr. (Borgarf.-eystri) 121 2 100 Samtals 681 8 935 S-Múlasýsla Skriðdalshreppur (4) Vallahreppur 101 8 412 Egilsstaðahreppur (3) Eiðahreppur 35 11 786 Mjóafjarðarhreppur 19 Norðfjarðarhreppur (8) Helgustaðahreppur (30) Reyðarfjarðarhreppur 197 9 800 Fáskrúðsfjarðarhreppur 9,5 Búðahreppur (Fáskrúðsfjörður) (190,5) Fjöldi Stærð Kaupstaðir: styrkja skóla m3 Stóðvarhreppur 21 Breiðdalshreppur (Breiðdalsvík) 63 5 Beruneshreppur (3) Búlandshreppur (Djúpivogur) 110,5 894 Samtals 795 32 339 A-Skaftafellssýsla Nesjahreppur (89,5) Mýrahreppur (15,5) 930 Borgarhafnarhreppur 53,5 981 Hofshreppur 54 480 Samtals 212,5 2 391 V-Skaftafellssýsla Hörgslandshreppur (33) Kirkjubæjarhreppur 81 10 284 Skaftártunguhreppur (55) Leiðvallarhreppur (28) Álftavershreppur (26) Hvammshreppur (Vík í Mýrdal) 230 Dyrhólahreppur 89,5 Samtals 542.5 10 284 Rangárvallasýsla A-Eyjafjallahreppur 43 11 240 V-Eyjafjallahreppur 40,5 614 A-Landeyjahreppur 47 V-Landeyjahreppur (78) Fljótshlíðarhreppur 80 952 Hvolhreppur (Hvolsvöllur) 63,5 Rangárvallahreppur (Hella) 70 Landmannahreppur 55 Holtahreppur 86 Ásahreppur (69) Djúpárhreppur 146,5 1 217 Samtals 778,5 14 023 Árnessýsla Gaulverjabæjarhreppur 12,5 Stokkseyrarhreppur 22,5 Eyrarbakkahreppur 4,5 Sandvíkurhreppur 9,5 Hraungerðishreppur 10 770 Villingaholtshreppur 33,5 Skeiðahreppur (37,5) Hrunamannahreppur 16 Biskupstungnahreppur (39,5) Laugardalshreppur (Laugarvatn) (15) Grímsneshreppur 43 Þingvallahreppur 4 Grafningshreppur (5) Ölfushreppur (Þorlákshöfn) (43) Selvogshreppur (13,5) Samtals 309 770 Fjöldi olíustyrkja er því alls 12 079 á 3. ársfjórðungi 1983. Til samanburðar má geta þess að fjöldi olíustyrkja á 3. ársfjórðungi 1982 var alls 15 610. Stærð skólahúsnæðis, hitað með olíu, er alls 188 413 rúmmetra á 3. ársfjórðungi 1983, en var um 200 000 rúmmetrar á 3. ársfjórðungi 1982. Ef reiknað er með að meðaltali 4 styrkjum á hverja íbúð má gera ráð fyrir að greiddir séu olíustyrkir til u.þ.b. 3000 íbúða, samanborið við á að giska 3900 íbúðir á sama tíma í fyrra. Þess má geta að olíustyrkur á 3. ársfjórðungi er 910 kr. og 3,02 kr. fyrir hvern rúmmetra skólahúsnæðis. Í síðari liðunum tveim er spurst fyrir um hversu margir olíunotendanna gætu nú þegar fengið tengingu við orkuveitur og hversu margir gætu fyrst fengið slíka tengingu á næsta ári eða síðar. Nýjasta yfirlitið hér um var unnið á vegum Rafmagnsveitna ríkisins s.l. vor. Við könnunina var stuðst við skrár frá viðkomandi sveitarfélögum. Hér fara á eftir niðurstöður þeirrar könnunar, skipt eftir rekstrarsvæðum Rafmagnsveitna ríkisins. Einnig fylgir sams konar yfirlit frá Orkubúi Vestfjarða. Kemur þar fram hverjir þeirra aðila, sem njóta olíustyrks, hafa þegar fengið rafhitaleyfi, hverjir geta fengið rafhitun nú þegar eða á yfirstandandi ári, svo og hverjir geta ekki fengið rafhitakerfi fyrr en 1984 eða síðar. Yfirlit Rafmagnsveitna ríkisins er dagsett 24. maí 1983 og nær til Vesturlands, Norðurlands vestra, Norðurlands eystra, Austurlands og Suðurlands. Yfirlit Orkubús Vestfjarða er dags. 25. febr. 1983 og nær til Vestfjarða. Hægt Hægt á Hægt á nú þegar árinu 83 árinu 84 Síðar Vesturland Hreppar Kjósarhreppur 1 9 Hvalfjarðarstrandarhr. 8 5 Skilmannahreppur 3 Leirár- og Melahr. 1 1 Andakílshr. 3 Skorradalshr. 2 2 Lundarreykjadalshr. 2 Reykholtsdalshr. 1 3 Norðurárdalshr. 1 7 Stafholtstungnahr. 4 8 Borgarhreppur 2 3 Álftaneshreppur 2 5 Hraunhreppur 2 1 Kolbeinsstaðahr. 3 Eyjahreppur 3 Staðarsveit 3 Breiðuvíkurhreppur 9 Neshreppur 12 57 6 Ólafsvíkurhreppur 7 101 42 Helgafellssveit 3 3 Stykkishólmshreppur 3 79 38 Skógarstrandarhreppur 1 3 2 Hörðudalshreppur 5 Miðdalahreppur 13 Haukadalshreppur 4 5 Laxárdalshreppur 32 Hægt Hægt á Hægt á nú þegar árinu '83 árinu 84 Síðar Klofningshreppur 1 1 Skarðshreppur 1 1 Saurbæjarhreppur 4 3 Fellsstrandarhreppur 2 4 Hálsahreppur 4 Eyrarsveit 9 75 Innri-Akraneshreppur 1 5*) Hvammshreppur 2 2 Samtals 74 428 86 2 Vestfirðir Undanskilið A-Barðastrandarsýsla Geiradalshreppur A Reykhólahreppur A Gufudalshreppur A Múlahreppur C Flateyjarhreppur C V-Barðastrandarsýsla Barðastrandarhreppur B Rauðasandshreppur B Patrekshreppur B*) Tálknafjarðarhreppur B Ketildalahreppur B Suðurfjarðahreppur B (Bíldudalur) V-Ísafjarðarsýsla Auðkúluhreppur C Þingeyrarhreppur A Mýrahreppur A Mosvallahreppur A Flateyrarhreppur B Suðureyrarhreppur A N-Ísafjarðarsýsla Súðavíkurhreppur A Ögurhreppur B Reykjarfjarðarhreppur B Nauteyrarhreppur B Snæfjallahreppur B Strandasýsla Árneshreppur B Kaldrananeshreppur B Hrófbergshreppur B Hólmavíkurhreppur A 25 hús Kirkjubólshreppur B Fellshreppur B Óspakseyrarhreppur B Bæjarhreppur (Borðeyri) B Skýringar: A - Mögulegt að taka inn rafhitun að fullu á árinu 1983. B – Mögulegt að taka inn rafhitun að hluta á árinu 1983. C – Illmögulegt að taka inn rafhitun á árinu 1983. *) Talið með A nema 170 olíustyrkir Hægt Hægt á Hægt á nú þegar árinu 83 árinu 84 Síðar Norðurland vestra Staðarhreppur 1 1 Fremri-Torfustaðahr. 2 2 Ytri-Torfustaðahr. 1 6 Kirkjuhvammshreppur 3 12 Þorkelshólshreppur 3 3 Áshreppur 1 9 Sveinsstaðahreppur 3 12 Torfalækjarhreppur 2 4 Bólstaðarhliðarhreppur 8 Vindhælishreppur 3 Skagahreppur 5 12 Staðarhreppur 2 3 Seyluhreppur 5 15 Lýtingsstaðahreppur 16 (+) Akrahreppur 4 27 Viðvíkurhreppur 1 4 Rípurhreppur 6 Hólahreppur 1 5 Hofsóshreppur 3 39 Holtshreppur 2 7 Haganeshreppur 7 Skarðshreppur 4 Engihlíðarhreppur 4 Skefilsstaðahreppur 5 Svínavatnshreppur 3 Höfðahreppur 8 49 Samtals 63 141 61 48 (+) Hægt að koma á raf- hitun norðan við Breið. Styrking nauðsynleg sunnan við Breið. 25 Samtals 63 166 61 48 Norðurland eystra Svarfaðardalshreppur 16 32 Dalvíkurhreppur 1 2 Árskógshreppur 5 35 Arnarneshreppur 16 13 Skriðuhreppur 10 2 Glæsibæjarhreppur 28 16 Hrafnagilshreppur 5 5 Saurbæjarhreppur 9 5 Öngulsstaðahreppur 6 1 Svalbarðsstrandarhr. 10 6 Grýtubakkahreppur 5 33 Hálshreppur 4 3 Ljósavatnshreppur 11 11 Bárðdælahreppur 2 8 Skútustaðahreppur 6 6 Reykdælahreppur 1 2 Aðaldælahreppur 4 5 Tjörneshreppur 4 Kelduneshreppur 3 Öxarfjarðarhreppur 8 Fjallahreppur – – – – (Hólsfjallaáætlun) Presthólahreppur 4 18 Raufarhafnarhreppur 2 11 Hægt Hægt á Hægt á nú þegar árinu '83 árinu 84 Síðar Svalbarðshreppur 2 2 Sauðaneshreppur 2 Þórshafnarhreppur 2 16 Ólafsfjarðarhreppur 3 5 Samtals 152 181 68 Austurland Skeggjastaðahreppur 9 Fljótsdalshreppur 8 9 Fellahreppur 5 5 Seyðisfjarðarhreppur 1 Skriðdalshreppur 1 1 Vallahreppur 6 17 Eskifjarðarhreppur 10 90 Reyðarfjarðarhreppur 3 1 Búðahreppur 7 43 Stöðvarhreppur 1 5 Búlandshreppur 31 Geithellnahreppur 2 1 Nesjahreppur 5 18 Borgarhafnarhreppur 9 5 Fáskrúðsfjarðarhreppur 1 Jökuldalshreppur 2 3 Borgarfjarðarhreppur 3 30 Tunguhreppur 13 1 Vopnafjarðarhreppur 6 54 Beruneshreppur 1 Breiðdalshreppur 7 11 Mýrahreppur 1 2 Hofshreppur 6 7 Hjaltastaðahreppur 9 7 Eiðahreppur 5 6 Samtals 109 307 52 Suðurland Hörglandshreppur 1 6 Kirkjubæjarhreppur 5 17 Álftavershreppur 4 3 Austur-Eyjafjallahr. 6 5 Vestur-Eyjafjallahr. 7 7 Austur-Landeyjahr. 10 3 Fljótshlíðarhreppur 22 19 Hvolhreppur 5 60 Landmannahreppur 18 3 Djúpárhreppur u 27 Gaulverjabæjarhreppur 1 2 Sandvíkurhreppur 1 2 Hraungerðishreppur 1 4 Villingaholtshreppur 2 7 Skeiðahreppur 6 3 Laugardalshreppur 3 Ölfushreppur 1 10 Selvogshreppur 4 Hvammshreppur 9 50 Dyrhólahreppur 13 9 V-Landeyjahreppur 9 12 Rangárvallahreppur 5 12 Holtahreppur 13 8 Ásahreppur 12 4 Hrunamannahreppur 2 2 Hægt Hægt á Hægt á nú þegar árinu 83 árinu 84 Síðar Grímsneshreppur 2 8 Þingvallahreppur 1 Grafningshreppur 1 Leiðvallarhreppur 2 5 Samtals 171 263 20 26 Fyrirtækið Fjarhitun framkvæmdi könnun (forathugun) í febrúar á þessu ári, á möguleikum þeirra sem fengu olíustyrk, til að fá tengingu við orkuveitur. Niðurstaðan var sú að af á að giska 3500 íbúðum, kyntum með olíu, þyrfti að líkindum að fresta upphitunarbreytingu á 1500–1600 vegna ástands rafkerfis annars vegar og hugsanlegrar hitaveitu hins vegar. Hinir gætu átt kost á tengingu á þessu og næsta ári. Framangreind könnun Rafmagnsveitna ríkisins náði til 2177 notenda og samkvæmt henni geta 1 981, eða u.þ.b. 90% átt kost á rafhitun á þessu og næsta ári. Yfirlit Orkubús Vestfjarða bendir til sams konar niðurstöðu. Þann fyrirvara verður þó að gera að könnun þessara aðila náði ekki til allra sveitarfélaga á orkuveitusvæði þeirra þar sem kynt er með olíu.

Fyrirspurnin hljóðar svo: Hverjar voru tekjur uppboðshaldara á árinu 1982 og fyrstu 6 mánuði þessa árs samkvæmt gjaldskrá fyrir uppboðshaldara, nr. 757/1981? Sundurliðun óskast eftir hverju umdæmi fyrir sig svo og hvernig tekjur skiptust milli einstakra uppboðshaldara í hverju umdæmi. Skriflegt svar óskast. Svar: Um tekjur uppboðshaldara gildir gjaldskrá fyrir uppboðshaldara, nr. 757 30. desember 1981. Gjaldskráin er sett samkvæmt heimild í 11. gr. laga nr. 57 25. maí 1949, um nauðungaruppboð. Núgildandi gjaldskrá öðlaðist gildi 1. janúar 1982. Samkvæmt gjaldskránni skal greiða uppboðshaldara eftirfarandi: a. Fyrir tilkynningar og uppboðsskilmála kr. 20. b. Innheimtugjald án sölu, 1% af því sem innheimtist. c. Innheimtugjald fyrir sölu fasteigna og skipa, 1% af þeirri upphæð, sem innheimtist. d. Innheimtugjald fyrir sölu lausafjár 1) frá kaupanda a) með gjaldfresti 6% b) við staðgreiðslu 3% 2) frá seljanda 4%. Innheimtugjald skal eigi greiða af þeim hluta uppboðsandvirðis, sem kaupandi tekur undir sjálfum sér, áfram stendur veðtryggt í eign eða kaupandi og kröfuhafi semja um greiðslu án nokkurs atbeina þess, sem innheimtu annast. Tekjur uppboðshaldara fyrir árið 1982 og fyrir fyrstu 6 mánuði þessa árs koma fram í eftirfarandi lista. Nokkrir uppboðshaldarar gátu þess í svörum sínum, að þessar upplýsingar sendu þeir dómsmálaráðherra sem trúnaðarmál. Tekjur þessar eru ekki greiddar af ríkissjóði, og er ekki unnt að afla upplýsinga um þær, nema beint frá uppboðshaldara. Eru skiptar skoðanir um hvort heimilt sé að birta þær, nema viðkomandi uppboðshaldari veiti til þess beina heimild. Með hliðsjón af ofangreindu og þar sem gera má ráð fyrir að spurt sé um fyrirkomulag en ekki persónur, er því talið rétt að birta ekki nöfn embætta og uppboðshaldara þeirra sem tekjurnar fá. Er því gefin upp ein tala fyrir hvert embætti fyrir hvort tímabil, en embættin eru merkt númerum. Hjá níu embættum skiptast tekjurnar milli fleiri aðila við sama embættið. Rétt er að taka fram að síðan í haust hafa kjaramál ofangreindra embættismanna verið í athugun í dómsmálaráðuneytinu. Tekjur uppboðshaldara skv. gjaldskrá nr. 757 30. desember 1981. 1982 1983 til 30/6 1. 72 433 80 233 2. 50 282 12 328 3. 5 876 9 057 4 46 977 31 539 5. 16 300 10 200 6. 3 000 1 500 7. 13 832 6 274 8. 62 121 158 342 9. 35 346 41 947 10. 342 450 332 790 11. 0 49 12. 473 616 467 908 13. 240 522 161 358 14. 2 190 915 1 221 899 15. 25 980 23 295 16. 14 833 9 698 17. 35 104 53 276 18. 600 400 19. 44 269 17 544 20. 5 547 2 578 21. 40 250 44 892 22. 365 95 23. 3 254 7 672 24. 3 465 14 715 25. 10 084 38 201 26. 1 620 22 110 27. 262 674 204 383



Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 6. des. 1983. Þorv. Garðar Kristjánsson, f.h. þingflokks sjálfstæðismanna, hefur í dag ritað mér á þessa leið: Þar sem Geir Hallgrímsson utanrrh., 1. varaþm. Sjálfstfl. í Reykjavík, er á förum til útlanda í opinberum erindum er þess óskað samkvæmt beiðni hans og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að Guðmundur H. Garðarsson viðskiptafræðingur, 2. varaþm. Sjálfstfl. í Reykjavík, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Ingvar Gíslason, forseti Nd.“ Guðmundur H. Garðarsson hefur áður tekið sæti á þessu þingi og býð ég hann velkominn til starfa.



Hér er tilkynning um svar við skriflegum fyrirspurnum. Útbýtt er á fundinum í dag: 1. Svari frá fjmrh. við skriflegri fsp. Jóhönnu Sigurðardóttur á þskj. 21, um innheimtulaun vegna ríkissjóðstekna. 2. Svari frá viðskrh. við skriflegri fsp. Hjörleifs Guttormssonar á þskj. 62, um olíustyrki og innlenda orku í stað olíu til húshitunar.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 63 leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. viðskrh. um fyrirhugaða eggjaeinkasölu eða einokunarverslun með egg. Fsp. mín er svohljóðandi: „Eru fyrirætlanir um einkasölu á eggjum í samræmi við það sem segir í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. „að neytendur og atvinnulífið njóti hagkvæmni frjálsrar verðmyndunar þar sem samkeppni er næg“?“ Miklar umræður hafa átt sér stað í þjóðfélaginu um þetta mál að undanförnu og raunar harðar deilur og hefur þar sitt sýnst hverjum og eitthvað mun þetta mál hafa borið á góma hér í sölum Alþingis. Í Dagblaðinu í dag er m.a. um þetta mál fjallað og þar rætt við einn af eggjaframleiðendum. Einn þeirra er nokkuð stór í sniðum. Þarna er m.a. fjallað um Framleiðsluráð landbúnaðarins og segir þar, með leyfi forseta: „„Framleiðsluráð segist ekki ætla að beita einokunarheimildinni en það er bara skrípaleikur“, segir Gunnar Jóhannsson á Ásmundarstöðum. „Í öllum bréfum sínum fram til þessa hefur Framleiðsluráðið vísað til þess að það ætli að veita Sambandi eggjaframleiðenda einkasöluleyfi og ég treysti ekki á að það muni ekki nýta sér lagaheimild sína til þess. Sambandið hefur ekki leitað eftir heildsöluleyfi til sölu á eggjum en samt er búið að veita því það. Hins vegar hafa fjögur eggjabú óskað eftir heildsöluleyfi, Vallá, Holtabúið, Reykjagarður og Nesbú. Af hverju sannar Framleiðsluráð ekki mál sitt með því að veita þessum búum heildsöluleyfi?“ sagði hann. Gunnar sagði að Framleiðsluráð væri skipað sauðfjár- og kúabændum sem hefðu alltof mikið vald og hefðu kúgað aðrar búgreinar með því að leggja á þær kjarnfóðurskatt sem notaður væri til að hygla öðrum en þeim sem skattinn greiddu.“ Hér lýkur tilvitnun. Í stefnuyfirlýsingu núv. hæstv. ríkisstj. segir orðrétt í kafla nr. 4 um verðlagsmál: „Fyrst um sinn skal aðeins heimila þá hækkun á vörum og þjónustu sem nauðsynleg er til að standa undir óhjákvæmilegum kostnaðarhækkunum. Síðan verði dregið úr opinberum afskiptum, þannig að neytendur og atvinnulífið njóti hagkvæmni frjálsrar verðmyndunar, þar sem samkeppni er næg.“ Nú er það svo að eins og þessari verslun er háttað í dag með egg og eins og hún snýr að íslenskum neytendum er þar veruleg samkeppni sem ég tel að tvímælalaust komi neytendum til góða í lægra vöruverði en ella væri ef einokun væri. Nú veit ég það að sjálfsagt eru innan ríkisstj. mjög skiptar skoðanir um þetta mál vegna þess að ríkisstj. á sér stuðningsmenn sem vilja sem mesta einokunarverslun, einkum á sviði ýmiss konar landbúnaðarafurða. Við getum nefnt þar kartöflur sem dæmi og fleira. Ég veit að þessi sjónarmið eiga sér mjög harða talsmenn í báðum stjórnarflokkunum enda þótt Sjálfstfl. kenni sig til frjálsrar samkeppni. Nú veit ég það líka að hæstv. viðskrh. er stuðningsmaður frjálsrar samkeppni og því beini ég þeirri fsp. til hans hvort þessar fyrirætlanir um einkasölu á eggjum samræmast því sem segir í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. og þá raunar í framhaldi af því hvort hæstv. viðskrh. er ekki reiðubúinn að lýsa því hér yfir á Alþingi að hann muni beita sér gegn öllum fyrirætlunum um að koma upp slíkri einkasölu þar sem hún muni tvímælalaust vera gegn hagsmunum íslenskra neytenda.



Herra forseti. Svar mitt við fsp. hv. 5. landsk. þm. er nei. Miðað við þá samkeppni, sem hefur verið við sölu á eggjum, samrýmist raunveruleg einkasala á eggjum ekki því sem segir í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. að dregið skuli úr opinberum afskiptum af verðlagsákvörðunum þannig að neytendur og atvinnulífið njóti hagkvæmni frjálsrar verðmyndunar, þar sem samkeppni er næg. Það skal jafnframt upplýst að 1. nóv. s.l. ritaði viðskrh. bréf til Verðlagsstofnunar og óskaði tillagna hennar um framkvæmd þessa atriðis í stefnuyfirlýsingunni. Þessu til viðbótar vil ég að fram komi að verðlagning á eggjum er hins vegar háð sérstökum lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarafurðum o.fl. nr. 95/1981 sem landbrn. hefur með að gera en ekki viðskrn.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir skýrt og afdráttarlaust svar við þeirri fsp. sem ég bar hér fram. Þar fór ekkert milli mála. Mér er það auðvitað fullkomlega ljóst að lögin um Framleiðsluráð eru á verksviði landbrh. en ég taldi hins vegar eðlilegt að þingheimur fengi að vita afstöðu viðskrh. í þessu máli. Hins vegar vek ég athygli á því að ég spurði einnig úr þessum ræðustóli áðan hvort hæstv. viðskrh. væri reiðubúinn að beita sér gegn því í ríkisstj. og annars staðar þar sem hann má sín einhvers að slíkri einkasölu yrði komið á fót vegna þess að ég þykist sjá á öllum sólarmerkjum að uppi eru tilburðir í þá átt.



Herra forseti. Vegna þeirra orða, sem hér hafa fallið, tel ég rétt að lesa hér fréttatilkynningu sem Framleiðsluráð sendi frá sér 23. nóv. s.l. um þetta mál en þar segir svo, með leyfi forseta: „Að gefnu tilefni lýsir Framleiðsluráð því yfir að það hefur ekki óskað eftir að sex manna nefnd verðleggi egg og engin hugmynd hefur þar komið fram um slíkt frumkvæði af hálfu Framleiðsluráðs. Framleiðsluráð hefur ekki átt frumkvæði að verðlagningu sex manna nefndar á nýjum flokkum búvara s.l. 20–30 ár. Þá lýsir Framleiðsluráð því yfir að það hefur ekki veitt Sambandi eggjaframleiðenda einkasöluleyfi til heildsölu á eggjum. Heildsöluleyfið sem Framleiðsluráð hefur þegar veitt Sambandi eggjaframleiðenda, er veitt samkv. 36. gr. laga nr. 95/1981 og tekur gildi þegar það hefur stofnsett eggjadreifingarstöð. Ef Samband eggjaframleiðenda tekur ákvörðun um stofnsetningu dreifingarstöðvar og í ljós kemur að einhverjir eggjaframleiðendur telja sig ekki geta staðið að stöðinni mun Framleiðsluráð taka umsóknir um heildsöluleyfi til afgreiðslu enda uppfylli umsækjendur skilyrði stjórnvalda hverju sinni um heilbrigðisskoðun og flokkun eggja.“ Ég hef áður látið það koma fram hér á Alþingi í orðum sem ég hef látið falla að það, sem mér finnst skipta mestu máli, er að þessi framleiðsluvara, eins og önnur, komist til neytenda með sem minnstum tilkostnaði. Ég hef bent á það hvernig skipulagning hefur leitt til slíks, þ.e. að hver einstakur framleiðandi þurfi ekki að flytja sjálfur sína vöru um langan veg á markað heldur sé reynt að koma þar að sameiginlegum flutningum. Af þessu er augljós hagræðing enda held ég að það hafi ekki komið fram hvort egg eru raunverulega ódýr hér eða dýr fyrir neytandann þegar til lengri tíma er litið. Það eru mjög miklar verðsveiflur á eggjum og það er vitanlega meðalverðið sem skiptir máli þegar til lengdar lætur fyrir neytandann en a.m.k. hefur það komið fram að eggjaverð sé hér hærra en er í nágrannalöndum okkar.



Herra forseti. Aðeins örstutt. Að gefnu tilefni vil ég mótmæla þeim málflutningi sem hér er uppi hafður af hæstv. landbrh. Við erum ekki hingað saman komin til þess að hlusta á fréttatilkynningar frá einhverjum tilteknum ráðum eða stofnunum úti í bæ. Hér er verið að spyrja um ásetning og framkvæmd stjórnarsáttmála. Og við erum að spyrja um vilja og ásetning ráðh. Í því tilefni get ég ekki séð að hér sé staður né stund til þess að lesa upp slíkar fréttatilkynningar. Þetta gerðist líka um daginn í sambandi við Áburðarverksmiðju ríkisins og ég átel þennan vinnumála mjög harðlega. Á meðan þessi sami ráðh. lætur það hjá líða að svara þeirri spurningu hvort hann telji að í Framleiðsluráðslögum sé raunverulega verið að framfylgja anda stjórnarskrárinnar þá sér hann brýna nauðsyn þess að koma hér upp og lesa hluti sem við getum lesið um í dagblöðunum.



Herra forseti. Vegna síðari fsp. hv. 5. landsk. þm. sem mér láðist að svara þegar ég talaði áðan liggur það ljóst fyrir að svar við henni er jákvætt því að ég mun að sjálfsögðu beita mér fyrir því að málefnasamningur ríkisstj. nái fram að ganga á sem flestum sviðum.



Herra forseti. Þessi fsp. er einföld og er á þá lund að spurt er hvað sé fyrirhugað um löggjöf og reglugerðarsetningu varðandi útgáfu og notkun svonefndra kreditkorta. Eins og hv. þingheimi mun ljóst hefur átt sér stað veruleg fjölgun og mikil auglýsingastarfsemi á notkun kreditkorta. Sannleikur málsins er hins vegar sá að engin lög í landinu ná yfir þessa starfrækslu og þar af leiðandi er ekki unnt að setja neinar reglugerðir um það með hvaða hætti staðið skuli að framkvæmd eða verndun þeirra hagsmuna sem hér kunna að vera í veði. Þess vegna er fsp. flutt. Sumir segja kannske að þeir hafi orðið varir við að settar hafi verið reglugerðir engu að síður um útgáfu eða réttara sagt notkun kreditkortanna, en þær reglugerðir byggjast allar á ákvæðum varðandi gjaldeyrismál og varða notkun kortanna erlendis en ekki hérlendis. Í þessari fsp. felst ekki nein andstaða við kreditkortin, heldur er fyrst og fremst verið að spyrjast fyrir um hvort ekki eigi að setja lög um þetta efni til þess að unnt sé að setja reglugerðir. Samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef, munu nú um 12 þús. kreditkort vera í notkun og væntanlega fara verulegir fjármunir um þetta greiðsluform. Tiltölulega lítið mun vera bundið í lögum í grannlöndum okkar að því er varðar notkun kreditkortanna, en það sem það er mun fyrst og fremst vera af því tagi að vernda hagsmuni þeirra, sem kortin bera, einkum og sér í lagi gagnvart stuldi á kortunum. Stuldur á kortunum er auðvitað áhyggjuefni og verður þá væntanlega að styðjast við reynslu erlendis til þess að tryggja hagsmuni þeirra sem kortanna hafa aflað, og ætti að vera hægt að gera það á bærilegan hátt. En það eru tvö og reyndar þrjú önnur atriði sem ég vil vekja athygli á í þessu sambandi. Það er spurningin um hvort fyrirtæki, sem rekur starfsemi af þessu tagi, sé nægilega traust. Nú eru bankarnir aðilar að þessu eins og stendur sem kunnugt er. En það er ekkert í lögum sem bannar hverjum sem er að reka starfsemi af þessu tagi. Það sem við þurfum þá að íhuga eru hagsmunir þeirra verslunarfyrirtækja sem stofna til viðskipta við fyrirtæki og leyfa skuldfærslu við sig. Í þriðja lagi hefur þeirri áhyggju verið lýst að fólk stofni til óheyrilegra skulda. Menn hafa greinilega ekki haft verulegar áhyggjur af þessu í grannlöndum okkar, en lánsfjáreftirsókn á Íslandi og aðstæður allra í þjóðfélaginu kunna að gefa tilefni til að menn teldu rétt að hafa þetta mál í huga. Í fjórða lagi er hér í rauninni um eins konar peningaútgáfu að ræða. Og þá vaknar spurningin hvernig fylgst sé með þeirri peningaútgáfu, ef ég má orða það svo, hver á að hafa eftirlit með þeim umsvifum sem eiga sér stað í þessum rekstri. Ég get ekki séð að neinn aðili eigi að hafa slíkt eftirlit á hendi. Ég fæ ekki séð að neinn aðili geti innheimt þessar upplýsingar og beðið um þær þó ekki væri nema til annars en að halda yfir það eðlilega „statistik.“ Það er af þessum orsökum, sem ég nefndi hér, að ég beini þeirri fsp., sem ég rakti hér í upphafi, til hæstv. viðskrh.: Hvað er fyrirhugað um löggjöf og reglugerðarsetningu varðandi útgáfu og notkun svonefndra kreditkorta?



Herra forseti. Sem svar við fsp. hv. 3. þm. Reykn. þá skal tekið fram að fyrir skömmu gaf gjaldeyriseftirlitið í samráði við samstarfsnefnd um gjaldeyrismál út nýjar reglur um notkun greiðslukorta erlendis og öðluðust þessar reglur gildi 1. þ.m. Eins og fram kom hjá hv. þm. eru reglur um greiðslukort byggðar á 18. gr. reglugerðar nr. 519 1979 um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála, en að öðru leyti er ekki að finna í lögum eða reglugerðum ákvæði um útgáfu eða notkun greiðslukorta. Þegar rætt er um lagasetningu varðandi greiðslukort er að mínu viti mikilvægast að settar verði reglur er tryggi að starfsemi þeirra aðila sem reka greiðslukortaþjónustu, sé byggð á öruggum fjárhagslegum grunni. Í því sambandi yrði fyrsta skrefið að setja ákvæði í lög er kveða á um tiltekna upplýsingaskyldu þessara aðila gagnvart bankaeftirliti Seðlabankans eða bankaeftirlitinu svipaða þeirri er hvílir á innlánsstofnunum. Ég geri ráð fyrir að þegar bankamálanefnd sú, sem starfað hefur, skilar áliti sínu og þau lagafrumvörp, sem frá henni koma, verða til meðferðar í viðskrn. þá verði tekin afstaða til þess með hvaða hætti skuli unnið að lagasetningu varðandi kreditkortin. Það kom fram hér áðan hjá hv. þm. að ekkert væri í lögum sem bannaði að fyrirtæki gætu haft þessa starfsemi með höndum. Það er að vísu svo varðandi innlenda fyrirgreiðslu, en með gjaldeyri mega ekki aðrir versla en tekið er fram í l. um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála, svo og lögunum um Seðlabankann. Þau fyrirtæki, sem í dag versla með þessi viðskiptakort, eru eign bankanna sem hafa heimild til gjaldeyrisviðskipta samkvæmt þessum lögum. Ég get ekki svarað fsp. þm. með öðrum hætti en þeim að vísa til þeirra breyttu reglna, sem settar hafa verið, og gert grein fyrir því að þegar þessi mál, þ.e. ný frumvörp um seðlabanka, viðskiptabanka og sparisjóði verða til meðferðar í viðskrn. áður en til framlagningar kemur hér á Alþingi, þá verði þetta atriði að sjálfsögðu skoðað. Mér er ljóst, að áður hefur verið gerð nokkur athugun á þessu máli í viðskrn. og kemur hún að sjálfsögðu að góðu gagni við síðari athuganir þessa máls.



Ég vil þakka hæstv. viðskrh. svör hans við þessari fsp., en jafnframt láta í ljós þá skoðun að fyllsta ástæða sé til þess að fyrir hendi séu í lögum ákvæði sem kveða á um annars vegar upplýsingaskyldu þeirra aðila, sem standa í þessum viðskiptum þeirra sem reka kreditkortin, og hins vegar ákvæði sem tryggi hagsmuni bæði þeirra sem bera kortin og þeirra verslunarfyrirtækja væntanlega fyrst og fremst sem notfæra sér viðskipti af þessu tagi. Þetta er lágmarksatriði að mínum dómi. Eins og ég gat um áðan munu vera um 12 þús. kreditkort í notkun. Nú er kannske erfitt að ætlast á um hversu há fjárhæð sé notuð á hverju kreditkorti til jafnaðar, en ef það væru 10 þús. kr. á mánuði að jafnaði. þá eru þarna nm 120 millj., sem fljóta í gegnum þetta kerfi eins og það er núna, og er það þó nýfætt. Ef það væru 5 þús. kr. þá eru það 60 millj. Þarna eru sem sagt umtalsverðar fjárhæðir, kannske um 100 millj. Ég skal ekki segja um það. Um það eru engar upplýsingar að fá og það er áreiðanlega fyllsta ástæða til þess að upplýsingar um umsvif viðskiptanna liggi fyrir á hverjum tíma, og í annan stað að hagsmunir þeirra, sem nota þessi kort á hvorum endanum sem er, séu fyllilega tryggðir. Ég vil beina því til hæstv. viðskrh. að hann taki þessi mál til alvarlegrar yfirvegunar og ekki skaðar að hann verði búinn að hugsa málið dálítið áður en bankamálanefnd skilar af sér.



Herra forseti. Ég vil aðeins minna á að árið 1980, þ.e. á 102. löggjafarþingi, bar ég fram fsp. um hvort leita þyrfti leyfis stjórnvalda til stofnunar lánakortafyrirtækja hér á landi. Þá svaraði því þáv. hæstv. viðskrh. Tómas Árnason svohljóðandi, ef ég má lesa með leyfi forseta: Ekki þarf að leita leyfis stjórnvalda til stofnunar slíks fyrirtækis. Sé slíkt fyrirtæki stofnað í formi hlutafélags fylgist hlutafélagaskrá með því að við stofnun félagsins sé gætt ákvæða nýju hlutafélagalaganna nr. 32 12. maí 1978, um skilyrði fyrir skrásetningu félagsins. Í þessum lögum, sem tóku gildi að því er ég hygg um áramót, eru allítarleg ákvæði um skrásetningu hlutafélaga, og viðskrn., sem á að annast þá skrásetningu, er nú að fjalla um það með hverjum hætti verði best fyrir komið framkvæmd þeirrar skrásetningar sem nýju hlutafélagalögin segja fyrir um.“ Ég hygg nú að hrollur kunni að fara um ýmsa hv. þm. og aðra, sem á kynnu að hlýða, ef fyrirtæki, sem hafa slíka veltu eins og þarna gæti orðið á ferðinni, hafa ekki meiri og alvarlegri skyldur, ef illa færi, en hlutafélög hafa. Og ég vil taka undir orð hv. þm. Kjartans Jóhannssonar því að ég hygg að það sé miklu meira en ástæða til að setja lög um rekstur slíkrar starfsemi, sem auðvitað er nýtt form á bankastarfsemi. Ég spurði einnig í sama fyrirspurnartíma árið 1980, hvort slík fyrirtæki væru háð eftirliti, t.d. samsvarandi bankaeftirliti. Hæstv. þáv. viðskrh. kvaðst hafa sent fsp. til umsagnar Seðlabankans. Svarið var á þá leið, að lánakortafyrirtæki væru ekki samkv. þágildandi lögum og reglum háð eftirliti sem samsvaraði bankaeftirliti. Mér þykir það líka nokkuð atvarlegt ef menn mega reka meiri háttar bankastarfsemi utan við bankakerfið og án eftirlits bankaeftirlitsins. Í þriðja lagi spurði ég: Ef slík lánastarfsemi er óháð lögum, hyggst þá viðskrn. beita sér fyrir lagasetningu sem tekur til slíkrar starfsemi og tryggir eftirlit með henni?  Þetta var á 102. löggjafarþingi, veturinn 1979–1980, og ég held að þar sem núv. hæstv. viðskrh. og þáv. hæstv. viðskrh. sitja saman í ríkisstj. nú ættu þeir að taka höndum saman og koma þessu í verk.



Herra forseti. Seinustu orð hv. þm. voru að núv. hæstv. viðskrh. og hæstv. fyrrv. viðskrh. sætu saman í ríkisstj.

Já, ég tek það aftur.

Þm. tekur það aftur. Ég er viss um að fyrrv. viðskrh. er reiðubúinn að vinna að slíkum málum nú eins og áður, meðan hann gegndi viðskiptaráðherraembættinu. Ég vil aðeins benda hv. þm. á að þau lánakortafyrirtæki sem í dag eru hér eru eign bankanna og bankarnir eru háðir bankaeftirlitinu. Að því leyti má segja að bankaeftirlitið hafi tækifæri til að koma að þessu máli eins og stendur. En ég er sammála því, sem hefur komið fram hjá hv. fyrirspyrjanda og hv. 10. landsk. þm., að um þetta þarf að setja lagaákvæði. Það er ekki svo að skilja að ég hafi ekki hugsað um málið, heldur taldi ég eðlilegast að sú lagasetning yrði samferða lagasetningu um seðlabanka, viðskiptabanka og sparisjóði, sem ég vænti að verði til meðferðar á Alþingi eftir að það kemur saman úr jólaleyfi.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. tók svo til orða, að þar sem bankarnir væru meðeigendur í þeim kreditkortafyrirtækjum sem væru hér starfrækt gæti bankaeftirlitið komið þannig að málinu. Það er nokkuð skondið að bankaeftirlitið geti einungis komið þannig að málinu, þ.e. vegna þess að bankarnir séu eignaraðilar að fyrirtækjum þessum. Þar að auki held ég að það sé alveg öruggt að bankaeftirlitið hafi ekki litið eftir þeim umsvifum sem þarna eru eða kallað inn upplýsingar af því tagi, enda erfitt fyrir það að þurfa að koma svona að málum.



Herra forseti. Á þskj. 135 hef ég leyft mér að bera fram eftirfarandi fsp. til hæstv. landbrh.: „Hvað líður framkvæmd þál. frá 27. apríl 1982 um eflingu kalrannsókna?“ Um þá þál. sem að ofan greinir urðu allmiklar umr. á Alþingi á sínum tíma. Með till. fylgdi nokkuð ítarleg grg., þar sem rökstudd var með gildum rökum nauðsyn þess að efla kalrannsóknir. Það ár sem till. var flutt, þ.e. haustið 1981, voru mönnum í fersku minni gífurlegar kalskemmdir sem orðið höfðu á túnum, einkum sunnanlands. Í ár hefur annar landshluti, uppsveitir norðaustanlands, orðið fyrir þungum búsifjum af þessum sökum. Landbúnaður á Íslandi er einhæfari en víða erlendis. Um það bil 98% af ræktuðu landi eru nytjuð sem tún og uppskera af því landi ásamt uppskeru beitilanda er grundvöllur búfjárhalds. Vegna þess að hagstæðast er að afla mikils af ódýru grasfóðri hlýtur uppskera graslendis að ráða miklu um hagfræðilega afkomu þeirra sem eiga sitt undir búfjárhaldi. Kal og grasleysi hefur fyrr og síðar valdið miklum búsifjum og uppskerusveiflu og gert arð búfjárhaldsins fremur ótryggan. Þetta á við um Ísland í heild, en þó í mestum mæli á norðausturhluta landsins eða norðurhluta landsins öllu heldur. Það hlýtur að vera sama hvaða skoðanir menn hafa á búvöruframleiðslu. Það hlýtur að vera allt of dýrt að rækta land og bera á það og fá svo enga eða sáralitla uppskeru. Mikil sveifla hefur verið á útbreiðstu kalskemmda milli ára og staða og hafa í sumum tilvikum allt að 85% túna skemmst af kali. Það hlýtur að hafa mikla fjárhagslega þýðingu að rannsaka orsakir þessara túnskemmda svo að e.t.v. verði hægt að hindra slík áföll í framtíðinni. Það er afskaplega mikil einföldun að halda því fram að hér sé um einkamál bændastéttarinnar að ræða eða jafnvel aðeins þeirra bænda sem verða fyrir búsifjum hverju sinni. Þegar upp er staðið er þetta tap á verðmætum sem öll þjóðin ber kostnaðinn af fyrr eða seinna. Það eru mjög skiptar skoðanir um orsakir þessa vágests. Þeir sem best þykjast vita telja þær margar og mun það rétt vera. Þar ber á góma kenningar eins og eitrun jarðvegsins með óhæfum tilbúnum áburði, lélega eða ófullkomna ræktun, kalk- eða steinefnavöntun o.fl. Ekki skal tekið fyrir að þetta og margt fleira geti stutt að kali, en frumorsökin er þó varla hér upp talin þegar um útbreitt kal er að ræða. Það er frumorsökin sem fyrst og fremst ber að leita að og síðan að leysa staðbundin vandamál eftir því sem verða má. Á Íslandi eru fjárveitingar til vísindarannsókna fremur takmarkaðar, svo að ljóst er að það verður ekki hægt að vinna að umfangsmiklum fræðilegum rannsóknum á öllum sviðum. Kalrannsóknir hljóta þó að verða framarlega í forgangsröð rannsóknaverkefna í landbúnaði hérlendis. Einmitt það virðist hafa verið markmið þál., sem að framan er getið, og því er fsp. fram komin. Staðreyndin er sú, að það hefur lítið orðið vart við eflingu rannsókna á þessu sviði síðan ályktunin var samþykkt.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. e. hefur gert grein hér fyrir fsp. sinni á þskj. 135 um eflingu kalrannsókna. Rannsóknastofnun landbúnaðarins annast rannsóknastarfsemi landbúnaðarins og þess vegna var fsp. þessi send þangað til upplýsinga.ætla ég að leyfa mér að lesa svarið upp hér, þó að hv. 8. þm. Reykv. væri að gagnrýna áðan að lesnar væru upp skýrslur frá stofnunum. Sá háttur hefur verið á hafður á Alþingi til þess að fyrirspyrjendur fengju sem gleggstar upplýsingar um það sem um er spurt. Svar Rannsóknastofnunar landbúnaðarins er svona: Landgræðslu- og landverndaráætlun gerir ráð fyrir því, að 10% af þeirri fjárveitingu sem fer til Rannsóknastofnunar landbúnaðarins verði varið til kalrannsókna. Samkv. fjárlögum ársins 1983 eru til ráðstöfunar á þessum lið 146 500 kr. Dr. Bjarni E. Guðleifsson hefur verið ráðinn í 1/4 hluta stöðu við stofnunina til þess að annast þessar rannsóknir. Gert er ráð fyrir að þær verði að mestu framkvæmdar á tilraunastöðinni á Möðruvöllum. Unnið er nú að því að koma upp bráðabirgðaaðstöðu á Möðruvöllum til að prófa svellþol og frostþol grasa. Keypt hafa verið frystitæki og standa vonir til að þessar rannsóknir geti hafist snemma á næsta ári. Til þess að búnaðurinn komi að sem bestum notum vantar enn talsvert af hjálpartækjum, svo sem hitastilla, ljós og lítið gróðurhús. Sömuleiðis þarf að auka hlut sérfræðings við stofnunina úr 1/4 úr stöðu í heila stöðu, enda hefur verið farið fram á slíka heimild s.l. tvö ár. Fimm verkefni sem snerta kalrannsóknir eru nú á skrá hjá Rannsóknastofnun landbúnaðarins: Í fyrsta lagi þörungar og sveppir á grösum að vetri. Í öðru lagi rannsóknir á lághitabakteríum á grösum. Í þriðja lagi athugun á svellamyndun og kjörum grasa að vetri. Í fjórða lagi áhrif nytja á varnarþol grasa. Og í fimmta lagi frostþol og svellþol stofna og tegunda grasa. Þremur fyrstu verkefnunum er að mestu lokið. Síðustu gögnum verður safnað í vetur og er að mestu búið að skrifa greinar um þau. Tvö síðast töldu verkefnin eru enn ekki komin í gang, en stefnt er að því að svo geti orðið á árinu 1984. Auk þeirrar rannsóknastarfsemi sem hér hefur verið rakin og er í umsjá dr. Bjarna Guðleifssonar tengjast ýmis önnur verkefni stofnunarinnar kalrannsóknum beint eða óbeint. Má þar nefna umfangsmiklar rannsóknir á tegundum og stofnum grasa. Þær rannsóknir hafa m.a. leitt í ljós mikið vetrarþol Beringspunts og nokkurra stofna af öðrum tegundum. Unnið er að kynbótum grasa og beinist sú starfsemi ekki hvað síst að því að fá fram vetrarþolnari stofna. Víðtæk samvinna á sér nú stað við jarðræktarmenn á hinum Norðurlöndunum á þessu sviði. Eins og fram hefur komið hér að framan hefur verið veitt 146 500 kr. beint til kalrannsókna á þessu ári. Eigi skjótur árangur að nást þyrfti að stórauka framlög á þessu sviði. Þar sem mikil verðmæti eru í húfi má segja að ekki væri ofrausn að hafa einn sérfræðing að störfum allt árið við kalrannsóknir. Ég vil taka undir það hjá hv. fyrirspyrjanda, að hér eru mikil verðmæti í húfi. Áburður er dýr og þess vegna skiptir miklu máli að það land sem borið er á hafi að öðru leyti skilyrði til að skila uppskeru. Ég vil því taka undir það sem hann sagði um þörf þess að auka fjármagn til rannsókna þessara. Vænti ég þess að á Alþingi verði reynt að koma þar eitthvað til móts við þegar kemur að afgreiðslu fjárlaga.



Herra forseti. Góður maður sagði við mig að sérþekking á landbúnaðarmálum væri erfðasjúkdómur innan Framsfl., þetta væri hugsanlega spurning um neikvæð áhrif skyldleikaræktunar á stefnu þess flokks. Ég kom reyndar upp af öðru tilefni. Í málflutningi hv. fyrirspyrjanda kom fram ein mjög augljós staðreynd, sem hefur öðru hvoru verið hér til umfjöllunar og verður hér til umfjöllunar bráðlega vegna málflutnings Alþfl.-manna. Það er spurningin um land í þjóðareign. Kalskemmdir tengjast þeirri spurningu beint. Það mátti heyra gjörla á málflutningi hv. fyrirspyrjanda, því að kalrannsóknir, eins og aðrar rannsóknir sem lúta að því að finna svör við spurningunni um nýtingu þeirra auðlinda sem landið er, benda náttúrlega með samhengi sínu við efnahag þessa lands á þá staðreynd að við getum ekki látið okkur það í léttu rúmi liggja hvernig fer með túnarækt hjá bændum eða annað slíkt sem að nýtingu ræktaðs lands lýtur. Þar af leiðandi tel ég að þarna hafi kannske óvart fundist málsvari þeirrar hugmyndar og nauðsynjar að menn skoði spurninguna um land í þjóðareign mjög rækilega þegar að henni kemur.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. svarið. Mér sýnist á svari Rannsóknastofnunar landbúnaðarins að ýmislegt sé á döfinni er snertir viðfangsefnið, þó að tiltölulega lítið hafi frést af niðurstöðum rannsókna. Enn er mér þó til efs að þál. hafi verið framkvæmd og að rannsóknir á kalskemmdum hafi verið efldar. Ef þar er um að ræða þessar 146 500 kr., þá er það auðvitað matsatriði hvort menn meta það eflingu kalrannsókna eður ei. Enn er Bjarni Guðleifsson á Möðruvöllum í 1/4 hluta úr starfi við þessar rannsóknir. Enn hefur ekkert frést um aukna áherslu Rannsóknastofnunar landbúnaðar á þessu verkefni, fyrr en þá nú, ef fram heldur sem horfir. Bændur, sem með stuttu millibili verða fyrir þungum búsifjum af kali og vita af vilja hins háa Alþingis í þessum efnum, eru orðnir fremur óþreyjufullir að bíða eftir árangrinum. Ég undirstrika að það yrði mikill sparnaður fyrir þjóðarbúið og landbúnaðinn ef hægt væri að komast hjá slíku tjóni sem kalið veldur. Sá kostnaður sem af auknum rannsóknum mundi leiða hlýtur að skila sér fljótt aftur ef hægt yrði að grípa til réttra ráða um leið og þekkingin eykst. Það er alveg ljóst að þessar rannsóknir, eins og allar grundvallarrannsóknir, taka langan tíma, en þeim miðar augljóslega afar hægt ef aðeins fjórðungur manns er starfandi að verkefninu. Ég veit ekki hvaða fjórðungur það er, vinstri frampartur eða hægri afturpartur eða hvað. Eins og ég sagði áðan hljóta kalrannsóknirnar að hafa þó nokkurn forgang í verkefnaröðun Rannsóknastofnunar landbúnaðarins og þrátt fyrir þröngan fjárhag rannsóknastofnana yfirleitt, sem engum er kunnari en mér, er mögulegt að leggja meiri áherslu á eitt verkefni fremur en annað, ekki síst ef ráðh. leggur á það áherslu. Það er hægt að færa til stöðugildi og mannafla ef menn kæra sig um. Ég beini þess vegna þeim tilmælum til hæstv. landbrh. að hann leggi sitt af mörkum til að eflingu kalrannsókna verði hraðað svo sem verða má. Ég vil að lokum undirstrika að í upphaflegu þáltill., sem flutt var, var sérstaklega undirstrikað að miðstöð þeirra rannsókna skyldi verða að Möðruvöllum í Hörgárdal og þá í samvinnu við Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Mér finnst ekki hafa komið fram nein gild rök fyrir því að það sé nauðsynlegt að miðstýra þessum rannsóknum úr Reykjavík. Mér finnst að það sé ekkert síður hægt að stýra þessum rannsóknum frá tilraunastöðinni á Möðruvöllum í Hörgárdal, ekki síst af því að þar er búsettur og vill vera búsettur færasti sérfræðingur landsins á þessu sviði, Bjarni E. Guðleifsson. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég fagna þeim umr. sem hér hafa orðið um kalrannsóknir og tek undir það sem hér hefur verið sagt um nauðsyn þess að efla þær, enda þótt verulega hafi verið unnið að þeim málum á undanförnum árum. Ég mun ekki ræða það mál frekar í þessum stutta fyrirspurnatíma. Ég vil hins vegar láta í ljós að ég hef undrast ómerkilegar slettur frá hv. þm. Stefáni Benediktssyni í garð landbúnaðarins. Hann lét sér t.d. um munn fara áðan að það væri erfðasjúkdómur hjá tilteknum hópi framsóknarmanna að hafa sérfræðiþekkingu á landbúnaðarmálum. Vilji og hugur þessa hv. þm. hefur komið fram áður hér úr ræðustól á Alþingi í garð landbúnaðarins, sem hefur verið af lítilli þekkingu og helst til litlum góðvilja. Ég vil hins vegar aðeins segja það hér, að ég get fullyrt að í öllum stjórnmálaflokkum eru til menn sem hafa sérfræðiþekkingu á landbúnaðarmálum. Ísland á marga sérfræðinga sem eru mjög færir á þessu sviði og þeir eru ábyggilega úr öllum stjórnmálaflokkum. Og það er enginn erfðasjúkdómur í einhverjum tilteknum flokki að hafa þekkingu á þessum málum eða áhuga.



Herra forseti. Mér fannst þetta svar frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins vera afskaplega ófullkomið. Sannleikurinn er sá, að það er engin aðstaða á Möðruvöllum í Hörgárdal til rannsókna eins og stefnt er að. Það hefur staðið til í átta ár að byggja þar fjós og hlöðu, en gömlu byggingarnar átti að nota til að gera þessar rannsóknir. Það þarf töluvert fjármagn á næsta ári ef á að vera hægt að byrja á framkvæmdum þá. Ég held því að það sé fyrst og fremst vandinn að þessu máli hefur ekki verið sinnt eins og skyldi. Það er best að það komi hér fram. - Það sjá það allir að maðurinn, þó góður sé, er ekki nema í 1/4 úr starfi, og hann er ráðinn til að sinna þessu verkefni án þess þó að hafa aðstöðu til þess. Það er kjarni málsins.



Herra forseti. Ég vil bera það af mér að það sé einhver árátta hjá mér að tala illa um landbúnað. Þó að ég hafi að einhverju leyti látið álit mitt í ljós á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins og fleiri málum er ég ekki þar með að hugsa illa til landbúnaðar, heldur þvert á móti. Og ég gerði mér alls ekki grein fyrir því að ég væri að tala illa um landbúnað úr þessum stól þó að ég kenndi hann við Framsfl.



Herra forseti. Mér þykir sem ekki hafi verið í miklum mæli farið eftir þeirri þáltill. sem Árni Gunnarsson flutti á sínum tíma, miðað við þau svör sem við fáum frá hæstv. landbrh. Þó minnist ég þess, að þegar umr. fór fram um þessa þáltill. kom fram víðtækur stuðningur við málið. Maður veltir því fyrir sér til hvers sé að samþykkja þáltill. ef framkvæmdavaldið í landinu tekur ekki betur við sér en raun ber vitni af svörum ráðh. Mér finnst líka að framkvæmdavaldið hefði getað tekið mið af því, að það var eins og ég sagði áðan almannarómur í þinginu þegar Árni flutti þessa þáltill. að hér væri um verk að ræða sem þyrfti að vinna sérstaklega að. 1/4 starfs og 146 500 kr. eru hræðilega lágar tölur miðað við þau miklu verðmæti sem hér eru í húfi. Kalskemmdir hafa dunið yfir okkur nokkuð árvisst á undanförnum áratugum og valdið miklum búsifjum í öllum landshlutum, liggur mér við að segja. Ég vil nú, um leið og ég þakka hv. þm. Birni Dagbjartssyni fyrir að ýta við þessu máli, skora á landbrh. að beita sér af meira afli í þessu máli og skora á framkvæmdavaldið allt að muna eftir því að þáltill. er áskorun um framkvæmd.



Herra forseti. Það kom fram í svarinu sem ég las hér að auk þeirrar rannsóknastarfsemi sem hér hefur verið rakin og verið hefur í umsjá dr. Bjarna Guðleifssonar tengjast ýmis önnur verkefni Rannsóknastofnunar landbúnaðarins kalrannsóknum beint eða óbeint, þannig að vitanlega eru það fleiri sem vinna að þessum málum. Það er einnig gert af aðilum utan Rannsóknastofnunar landbúnaðarins. En vegna þeirra ummæla, sem hér hafa komið frá þm., þá er þeim vitanlega ljóst að framkvæmdavaldið verður að sníða sér ramma eftir þeim fjárveitingum sem Alþingi skammtar til þessarar starfsemi. Það er þess vegna sem ég gat þess í orðum mínum áðan að æskilegt væri - og ég hef eindregið óskað eftir því að það yrði nú við afgreiðslu fjárlaga-að reynt yrði að sinna þessu verkefni betur. Eins og kom fram í svarinu er verkið tvíþætt: annars vegar þarf að efla rannsóknir á jarðvegi og öðru slíku, sem menn vita ýmislegt um nú þegar. Hins vegar eru svo rannsóknir á nýjum grasstofnum, sem þola betur það álag og þá veðráttu sem hér er. Er það reyndar engu síður mikilvægt. Að því hefur verið unnið, auk þess sem hér er getið, t.d. á tilraunastöðinni á Sámsstöðum, að leita að nýjum grastegundum. Úr tilraunum þaðan er fenginn Beringspuntur sem er mjög frostþolinn og virðist skera sig þar nokkuð úr öðrum grastegundum sem reyndar hafa verið. Auk þess er hann góð fóðurjurt og sameinar þess vegna þá kosti. Vandamálið er hins vegar að hann er mjög sjaldgæfur og virðist vera mjög erfitt að fá fræ af honum erlendis frá. Það hefur þess vegna verið reynt að afla þess á Sámsstöðum. En það kallar þá náttúrlega á meiri umsvif þar til að auka þá framleiðslu.



Herra forseti. Ég mun reyna að blanda ekki Framsfl. í þetta mál meira en óhjákvæmilegt er. Ég er augljóslega ekki rétti aðilinn til að dæma um þekkingu mína á landbúnaði. Ég hef hins vegar áhuga á honum og er þó ekki í Framsfl. Ég kom hingað upp fyrst og fremst til að skora á hæstv. landbrh. að gera ærlegan skúrk í þessum málum. Það má öllum vera ljóst, hvað sem þáltill. og fsp. líður, að þarna er heldur slælega að staðið, að helsti sérfræðingur þjóðarinnar á þessu sviði skuli ekki hafa nema sem svarar 1/4 af launum til að sinna þessu verkefni. Ég held að það væri alveg lágmark að hann gæti einbeitt sér að þessu og hefði sæmilega starfsaðstöðu eða boðlega. Ég held að það megi ljóst vera. Ég óttast jafnvel að það hafi orðið afturför á þessum sviðum frá því sem var þegar áðurnefndur maður vann að prófverkefni sínu og hafði til þess styrkveitingar að ég held frá Rannsóknaráði og fleiri aðilum og gat með þeim kostað nokkrar tilraunir og ferðalög og haft tilraunareiti hér og þar á hálendi og láglendi. Út úr tilraunum hans komu nokkrar niðurstöður, en síðan finnst mér að hafi verulega á það skort að hann gæti fylgt þeim eftir sem skyldi eða aðrir lagt honum lið. Ég skora á hæstv. landbrh. að gera hér bragarbót.



Herra forseti. Ég sé að hæstv. heilbr.- og trmrh. er ekki hér í salnum svo að ég sé ástæðu til að bíða með að hefja mál mitt.

Ég hygg að það verði aðeins augnablik því að hæstv. ráðh. hafði sérstaklega óskað eftir að þetta mál yrði tekið nú á dagskrá. Takið eftir, það er 9. dagskrármálið. Ég geri ráð fyrir að hann sjái um að vera hér viðstaddur og hafa verið gerðar ráðstafanir til að svo verði.

Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 143 að beina fsp. til heilbrrh. um krabbameinslækningar, hver séu áform ráðh. um framkvæmdahraða við svonefnda K-byggingu Landspítalans. Eins og hv. þm. vita hófst undirbúningur K-byggingar Landspítalans árið 1979. Í þeirri byggingu er áætlað að koma upp aðstöðu fyrir krabbameinslækningar og auk þess röntgendeild, rannsóknarstofu og skurðstofu. Fjöldi skurðaðgerða á Landspítalanum er nú um 4 000 á ári og hefur fjölgað um 40% en aðstaða til skurðaðgerða hefur hins vegar lítið breyst síðustu tvo áratugi. Í grg. læknaráðs Landspítalans, sem þm. hafa fengið, er þó sérstaklega varað við afleiðingum þess fyrir krabbameinslækningar ef fer fram sem horfir að seinka verður öllum framkvæmdum við K-bygginguna, en útboðsgögn fyrir fyrsta hluta hennar, svokallaðan lagnagang, liggja nú fyrir. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1984 eru áætlaðar 2.3 millj. kr. til þessara framkvæmda en áætlað hafði verið að K-bygginguna væri hægt að taka í notkun í áföngum á árunum 1987–1991. Heildarkostnaður við bygginguna er rúmar 525 millj. kr. Til þess að halda áætluðum framkvæmdahraða hefði þurft a.m.k. 53 millj. kr. nú á fjárlögum í stað rúmlega 2 millj. sem ráð er fyrir gert. Er fyrirsjáanlegt, ef ekki á að veita meira fjármagni í bygginguna en nú er áætlað og gert hefur verið á undanförnum árum, að taka muni nokkuð marga áratugi að koma henni í notkun. Það er alveg ljóst að með því framlagi sem nú er áætlað munu framkvæmdir atveg stöðvast og útboð getur ekki farið fram eins og fyrirhugað var. Í grg. læknaráðs er bent á að fyrirsjáanlegt sé að við óbreyttar aðstæður muni geislameðferð falla niður vegna úreltrar aðstöðu og senda verði krabbameinssjúklinga utan til lækninga. samkvæmt viðtölum mínum við þá sem gerst þekkja munum við geta staðið frammi fyrir þessu vandamáli innan þriggja ára verði ekkert að gert. Þetta eru vissulega aðvaranir sem okkur hv. alþm. ber að taka alvarlega. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að við erum orðin 15–20 árum á eftir okkar nágrannaþjóðum í tækjabúnaði og allri aðstöðu til krabbameinslækninga. Allar okkar nágrannaþjóðir hafa til að mynda fyrir löngu tekið í notkun svonefndan línuhraðal sem er lífsnauðsynlegt tæki við nútímageislalækningar. Í Kaupmannahöfn einni saman eru nú 7 slík tæki í notkun. Eins og fram kemur í grg. læknaráðs Landspítalans þarf línuhraðall mjög miklar geislavarnir. Ekkert húsnæði uppfyllir nú þær geislavarnakröfur sem þarf fyrir slík tæki. Línuhraðallinn er mun nákvæmari í geislalækningum en það kóbalttæki sem hér er í notkun og hefur auk þess mun minni aukaverkanir. Í grein eftir Guðmund S. Jónsson í 4. tbl. Heilbrigðismála frá 1982, þar sem dregnir eru fram kostir línuhraðals fram yfir kóbalttækið, segir m.a. með leyfi forseta: „Með svo orkumikilli geislun er unnt að koma hærri geislaskammti en ella djúpt í vef, en um leið að hlífa húðinni, þar sem geislunin fer inn. Skaðleg áhrif geislunar á húð eru enn minni hér en við kóbaltgeislun vegna þess að hámarksgeislaskammtur liggur dýpra. Í stuttu máli er auðveldara að koma háum geislaskammti í djúpstæð æxli með meiri hlífð fyrir heilbrigða vefi í umhverfinu en gerist með öðrum tækjum.“ Og síðar í grein sinni segir hann, með leyfi forseta: „Því er unnt að miða nákvæmar og hitta betur með línuhraðli en kóbalttæki. Auk þess verður geislaskammtur í heilbrigðum vef umtalsvert minni.“ Enn fremur kemur fram í umræddri grein Guðmundar 1982 að s.l. 5–7 ár hafi línuhraðall verið allsráðandi í geislameðferð víðast hvar í nágrannalöndum okkar og það sé ekki vansalaust fyrir Íslendinga að vera öllu lengur án slíks geislatækis, a.m.k. ekki ef þeir vilji telja sig veita krabbameinssjúklingum sambærilega meðferð við það sem gerist annars staðar. Talið er að af þeim sem þurfa á geislameðferð að halda vegna krabbameins þyrftu 2/3 hlutar á að halda þeirri geislameðferð sem fæst í línuhraðli, en geislameðferð kóballtækisins mundi henta um 1/3 hluta hópsins. Ljóst er að ef senda þarf sjúklinga í geislameðferð í mjög verulegum mæli á næstu árum mun það hafa mikinn kostnað í för með sér. Af öllu því sem ég hef hér rakið er ljóst að grípa verður til skjótra aðgerða til að hraða framkvæmdum við K-byggingu og því ekki forsvaranlegt, þrátt fyrir efnahagslega erfiðleika sem nú eru í þjóðfélaginu, að draga svo úr framkvæmdum við bygginguna eins og nú er fyrirhugað. Ég hef því, herra forseti, leyft mér að beina eftirfarandi fsp. til hæstv. heilbrmrh.: „1) Hvernig hyggst heilbrmrh. bregðast við eftirfarandi ummælum í grg. stjórnar læknaráðs Landspítalans í nóv. 1983 um K-byggingu?“ „Ef ekki verður leyst úr vanda deildarinnar er fyrirsjáanlegt að geislameðferð mun falla niður vegna úreltrar aðstöðu. Krabbameinssjúklingar, sem síðast liðin ár hafa langflestir notið geislameðferðar á þessari deild Landspítalans, yrðu þá tilneyddir til að leita lækningar erlendis.“ 2) Hver eru áform heilbrmrh. um framkvæmdahraða við K-byggingu Landspítalans?“

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Sú grg. sem þm. vitnar hér til er ítrekun læknaráðs Landspítalans á nauðsyn þess að ekki dragist enn úr hömlu að K-bygging Landspítalans verði byggð. Af heilbrrn. hálfu hefur fyrir löngu verið tekin afstaða til þess að það sem brýnast væri að byggja af nýbyggingum á Landspítala væri K-bygging, og þá sá hluti hennar sem á að hýsa nýjan tækjabúnað fyrir krabbameinslækningar. Allt frá árinu 1978 hefur þessi bygging verið á forgangslista rn. og fé hefur verið veitt til hönnunar byggingarinnar af Alþingi síðan 1979. Svo sem fram kemur í svari við síðari spurningu þm. þá hefur hönnunarvinnu og öllum undirbúningi við K-byggingu Landspítalans verið hraðað svo sem verða má en framkvæmdir hafa ekki hafist vegna þess að Alþingi hefur ekki tekið ákvörðun um það. Við þær aðstæður sem nú ríkja hefur af hálfu heilbrrn. verið reynt að koma krabbameinslækningum í eins gott horf og auðið er við þær aðstæður sem upp á er að bjóða nú. Síðan 1977 hefur verið þróað sérstakt göngudeildarkerfi fyrir krabbameinssjúklinga og á árinu 1980 fékkst bráðabirgðalausn á húsnæðisvanda þessarar göngudeildar í húsnæði Kvennadeildar Landspítalans. Á þessari göngudeild er fyrst og fremst sinnt almennri göngudeildarþjónustu og lyfjameðferð en jafnframt undirbúningi geislameðferðar. Frá byrjun var vitað að þetta húsnæði væri of lítið fyrir þessa starfsemi en þegar það var tekið í notkun ríkti bjartsýni um að áfram yrði haldið fyrirhugaðri byggingu yfir þessa starfsemi í K- byggingu Landspítalans. Rn. er fyllilega ljóst að nútímageislameðferð verður ekki framkvæmd hér á landi fyrr en línuhraðall verður keyptur og hann kominn í not. Rn. hefur ekki talið að kóbalttæki Landspítalans væri úrelt og ónothæft, en hefur hins vegar vitað að það eitt fullnægði ekki nútímakröfum um geislalækningameðferð. Það er á valdi Alþingis að ákveða það hvenær nútímaleg meðferð í geislalækningum getur hafist hér á landi. Af hálfu heilbrrn. hafa undanfarin ár verið gerðar tillögur um að skapaðar yrðu aðstæður til þess að kaupa línuhraðal og koma honum fyrir. Alþingi hefur ekki treyst sér til að fallast á þær tillögur fram til þessa. Það er á valdi þeirra lækna sem ákveða um meðferð hvort kóballtæki Landspítalans verður notað til geislalækninga og það er á valdi Alþingis að ákveða hvort fé verður veitt til þess að greiða fyrir ferðir sjúklinga til útlanda vegna krabbameinsmeðferðar eða endurgreiða kostnað sem þeir yrðu fyrir vegna slíkrar meðferðar. Ég tel rétt að segja hér frá því að á árinu 1979 fóru 28 sjúklingar utan til lækninga vegna illkynja sjúkdóms eða gruns um illkynja sjúkdóm og nam kostnaður það ár 406.5 millj. kr. Árið 1980 fóru 46 sjúklingar utan, sem Tryggingastofnunin og sjúkrasamlög báru kostnað af, og nam kostnaður 877 þús. kr. Árið 1981 fóru 37 sjúklingar utan og nam kostnaðurinn 1 208 þús. kr., 1982 fóru 19 sjúklingar utan og nam kostnaður 2 552 þús. kr. og til 28. nóv. á þessu ári hafa 14 sjúklingar farið utan og nam kostnaður 5 585 þús. kr. Vegna síðari spurningarinnar verður að minna á að bygging sú sem nefnd hefur verið K-bygging Landspítalans hefur verið í hönnun síðustu 4–5 árin. Tilgangurinn með þessari byggingu er sá að skapa aðstöðu fyrir krabbameinslækningar, þ.e. ísótópastofu, rannsóknarstofur í meinaefnafræði og blóðmeinafræði, rannsóknarstofur í röntgengreiningu, skurðstofur og gjörgæsludeild. Hönnun var það langt komin á árinu 1981 að við gerð fjárlagatillagna fyrir árið 1982 var lögð fram mjög sundurliðuð áætlun um byggingarframkvæmdir sem þá var afhent fjvn. og alþm. höfðu aðgang að. Í þeirri áætlun var gert ráð fyrir að á árabilinu 1982–1990 yrði byggingunni að fullu lokið, en gert ráð fyrir ákveðnum áfangaskiptum þannig að á árinu 1986 yrði tilbúið rými fyrir krabbameinslækningar og ísótópastofu, árið 1987 rými fyrir meinaefna- og blóðmeinarannsóknir, árið 1988 aðstaða fyrir skurðstofur, en að byggingunni yrði að fullu lokið með tengigöngum á árinu 1990. Á hverju ári síðan hafa tillögur um þessa byggingu legið fyrir við gerð fjárlaga nokkurn veginn óbreyttar, en Alþingi hefur ekki tekið afstöðu til þess hvenær framkvæmdir skyldu hefjast. Þegar fjárlagatillögur rn. vegna ársins 1984 voru sendar til fjárlaga- og hagsýslustofnunar á s.l. vori hafði mér ekki gefist tími til að endurskoða fyrri tillögur um K-byggingu og mótuðust því till. rn. þá af fyrri till. Á þessu hausti hafa farið fram miklar viðræður um framgang þessa máls. Formaður yfirstjórnar mannvirkjagerðar á Landspítalalóð, Hallgrímur Snorrason, hefur átt ítrekaðar viðræður við mig um málið og sérstaklega hefur verið kannað hvort áfangaskipting sú sem áður var lögð til grundvallar væri skynsamleg. Sérstaklega hefur verið á það hlið hvort hægt væri að byrja framkvæmdirnar þannig að skapa mætti aðstöðu fyrir krabbameinslækningar og þá sérstaklega að hýsa það krabbameinslækningatæki, þ.e. línuhraðal, sem ekki er til hér á landi og talið er nauðsynlegt til að krabbameinslækningar hér geti samsvarað því besta sem gerist í heiminum í dag. Í þeim áætlunum sem ég minntist á áður og liggja fyrir sem framreikningur þeirra áætlana sem gerðar hafa verið undanfarin ár er gert ráð fyrir að nýtanlegt flatarmál K-byggingar verði 8 000 m2 en af þeirri byggingu fái krabbameinslækningadeild 2 000 m2. Áætlanirnar gerðu ráð fyrir að hægt yrði að byggja húsið á árunum 1983–1991 og að byggingarkostnaður yrði 261 millj., en búnaður er áætlaður 203 millj. Heildarkostnaður við bygginguna var því talinn 460–470 millj. kr. Nú er fyrirsjáanlegt að framkvæmdir hefjast ekki á þessu ári og að öllum óbreyttum aðstæðum mundi byggingartíma seinka um eitt ár. Yrði tekin ákvörðun nú um að hefjast handa væri hægt að byggja húsið á árabitinu 1984–1992. Þessi byggingarhraði þýðir að það þyrfti að leggja til 52 millj. kr. á ári í bygginguna. Öll útboðsgögn til að hefja verkið eru til og yrði þessi áætlun að veruleika yrði hægt að taka krabbameinslækningadeild í notkun um áramótin 1989–1990. Það er hægt að stytta þennan byggingartíma með örari fjárveitingum og þá yrði hægt að taka krabbameinslækningadeildina í notkun 1–2 árum fyrr en þessar áætlanir greina frá. Í nýrri skýrslu yfirstjórnar mannvirkjagerðar á Landspítalalóð til mín, sem dags. er 1. des., er gerð sérstök grein fyrir athugun á staðsetningu krabbameinslækninga og mögulegum kostum við framkvæmdir á K-byggingu Landspítala. Jafnframt þessari skýrslu var send skýrsla Jörgen K. Nielsen, sem er danskur ráðgefandi verkfræðingur sem hefur verið yfirstjórn mannvirkjagerðar til ráðgjafar í sambandi við tæknileg vandamál við þessa byggingu. Í þessari nýju skýrslu yfirstjórnar er talið skynsamlegt að hverfa frá þeirri áætlun um áfangaskiptingu sem áður hafði verið ráðgerð og talið að í stað þess að byrja á framkvæmdum við lagnagang sem talið hefur verið forsenda þess að byrja á byggingunni sé hægt að byrja á jarðvinnu við vesturenda og byrja á því að steypa upp húsið frá vesturgafli. Með þessum byggingarmáta yrði hægt að innrétta krabbameinslækningadeild að hluta þannig að starfsemi gæti hafist þar, síðara stig yrði síðan að fullgera lagnagang og grafa út eystri hluta hússins. Með þessari framkvæmdaröð er talið að krabbameinslækningadeild gæti komist í not fyrr en ella. Þessi skýrsla sem hér er greint frá er, svo sem sagt var, nýkomin til rn. og hefur ekki verið tekin afstaða til hennar þannig að svarið við spurningunni: „Hver eru áform heilbrmrh. um framkvæmdahraða við K-byggingu Landspítalans?“ er það að þær till. sem sendar voru frá rn. á s.l. vori og ég hef lýst hér eru enn í fullu gildi en athuganir fara fram á því hvort skynsamlegt er að endurskoða þær með tilliti til þess sem ég hef áður sagt.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir greinargóðan og upplýsandi málflutning. Það að ég fer hér í ræðustól er vegna þess að ég hef, kannske meira og minna óvart, fylgst með þessu máli undanfarin ár vegna starfa minna á öðrum vettvangi og hef fylgst með ákveðnum þætti þess af allmiklum áhuga vegna þess að sú stofnun sem staðið hefur að vinnu þessa verkefnis, þ.e. húsameistaraembætti ríkisins, hefur verið ákveðinn þyrnir í mínum augum. Ég held að ef maður skoðar hönnunarsögu þessarar byggingar geti maður staðið frammi fyrir dálítið undarlegri spurningu, sem sé spurningu um gagnkvæma ábyrgð ráðuneyta. Húsameistaraembætti ríkisins heyrir undir forsrn. og ef segja á í stuttu máli hvernig það hefur staðið að þessu verki þá held ég að ég taki ekki of stórt upp í mig með því að segja að það hefur gert það mjög illa. staðreynd er að auðvitað hefur Alþingi ekki enn tekið afgerandi afstöðu til þessarar byggingar. En staðreynd er einnig að byggingin hefur heldur ekki í raun og veru átt rétt á því, þ.e. að tekin væri afstaða til hönnunar hennar, vegna þess að það er ekki fyrr en nú undir það allra síðasta að byggingin var komin í það horf að raunverulega væri hægt að standa að þeirri framkvæmd. Og þar sem við annan enda borðsins situr heilbr.- og trmrh. en við hinn enda borðsins sá sem kalla mætti seljanda umræddrar þjónustu, forsrh., þá álít ég að hér geti að mínu mati hreint og beint verið um gagnkvæma ábyrgð að ræða. Ber forsrn. ekki ábyrgð á þeim töfum sem orðið hafa á þessari framkvæmd? Tilfellið er að þó að Alþingi hefði veitt fé til byggingarinnar, þá var ekki hægt að byrja framkvæmd hennar. Það varð að taka upp hönnunarvinnuna, a.m.k. einu sinni ef ekki í tvígang, gjörsamlega frá grunni vegna þess að svo slælega hafði verið staðið að henni. Þetta tel ég með öðrum fordæmum - 



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd Kvennalistans eindregið ítreka mikilvægi þessa máls. Bæði er að tíðni illkynja sjúkdóma er há og fer vaxandi í nútíma þjóðfélagi og líka að meðferð slíkra sjúkdóma hefur sem betur fer tekið miklum framförum og veitir nú fjölda manns verulegan eða varanlegan bata sem áður áttu sér litla eða enga lífsvon. Með tilliti til þess hve algengir illkynja sjúkdómar eru í nútíma þjóðfélagi er nauðsyn hinnar bestu meðferðar sem völ er á mjög brýn. Þetta finnur hver best þegar höggvið er í hans eigin knérunn. Vil ég leggja áherslu á að þetta er eitt af þeim verkefnum sem ættu að hafa forgang.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrmrh. svör hans. Ég veit að hann hefur lagt sig fram í þessu máli og er áfram um framgang þess. Hann segir að vísu réttilega að málið sé nú í höndum Alþingis en ég teldi þó að það skipti verulegu máli upp á framgang þess nú að ríkisstj. sjálf sé jákvæð fyrir því að sú breyting eigi sér stað við gerð fjárlaga að hækkað verði framlag til þessarar byggingar. Þess vegna er auðvitað nauðsynlegt að ríkisstj. beiti sér fyrir því að þetta framlag verði hækkað. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. fjmrh. vegna þess að hann er hér. Hérna sjáum við í fjárlagafrv. þessa tölu, 2.3 millj., sem ljóst er að ekki er hægt að hefja framkvæmdir fyrir á næsta ári ef þetta framlag verður ekki hækkað. Ég vildi því gjarnan heyra skoðanir hæstv. fjmrh. á því hvort ríkisstj. muni beita sér fyrir því við fjvn. og við afgreiðslu málsins á þingi að þetta framlag verði hækkað. Málið er svo alvarlegt að það verður að grípa til skjótra úrræða. Við getum tekið sem dæmi að á árinu 1982 var fjöldi þeirra sem þurftu á geislameðferð að halda 289 manns. Því er haldið fram að helmingur eða jafnvel 2/3 þeirra sem þurfi á geislameðferð að halda þurfi á að halda þeirri geislameðferð sem fæst í þessum línuhraðal, sem ekki er fyrir hendi en staðsetja á í K-byggingunni. Mér hefur ekki gefist tími til að skoða þær tölur sem hæstv. ráðh. kom fram með hér um fjölda þeirra sem hafa verið sendir utan á undanförnum árum og kostnað við það, en samkvæmt þeim tölum sem ég hef fengið upp gefnar hjá Tryggingastofnuninni var meðalkostnaður vegna fjögurra sjúklinga, sem sendir voru utan á þessu ári og þurftu á inniögn að halda vegna geislameðferðar frá 17 upp í 43 daga, meðalkostnaður á hvern þessara fjögurra sjúklinga varð tæplega 440 þús. kr. Ef á næstu árum þarf í auknum mæli að senda krabbameinssjúklinga til úflanda mun þessi kostnaður margfaldast. Ef við einungis tökum t.d. helming af þessum 289 sjúklingum sem geislameðferð fengu á s.l. ári, en talað er um að helmingur til 2/3 hlutar sjúklinga þurfi á meðferð í línuhraðal að halda, þá yrði hér um að ræða kostnað sem nemur á ári miðað við núverandi verðlag um 63–64 millj. kr. Er það rúmlega sú upphæð sem farið er fram á í K-bygginguna á næsta ári. Það er auðvitað ljóst að spara verður í þjóðfélaginu en ég tel að lítill sparnaður sé í að halda aftur af framkvæmdum við K-bygginguna. Við skulum frekar líta á aðra hluti sem má spara. Við getum tekið til samanburðar við þessa tölu, 53 millj., sem farið er fram á á næsta ári í K-bygginguna, að samanlagt eyddum við á s.l. ári 54 millj. í utanferðir á vegum rn. og stofnana, á þessu og síðasta ári eyddum við svipaðri upphæð í algjörlega óþarfa útþenslu í bankakerfinu og þannig mætti áfram telja. Ég spyr: Væri ekki nær að spara á þessum eða öðrum sviðum en beina frekar fjármagni í þá lífsnauðsynlegu framkvæmd sem K-byggingin er? Hér er ekki um svo óheyrilegt fjármagn að ræða til að koma á viðunandi aðstöðu krabbameinslækninga að ekki ætti að vera hægt að ná samstöðu um það hér á hv. Alþingi. Mætti benda á ýmsa liði í fjárlögum sem fremur þyldu bið en þessi brýna framkvæmd. Ég vil líka benda á að sérfræðingur frá Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni, sem hér var á ferð, benti á að línuhraðallinn til krabbameinslækninga ætti að hans mati að vera algjört forgangsverkefni hér á sviði heilbrigðismála. Að öllu þessu athuguðu vara ég við því ef sú verður raunin á nú við afgreiðslu fjárlaga að ekki verði hægt að hefja framkvæmdir við K-bygginguna. Ég tel algjört lágmark að veittar verði a. m. k. 16–17 millj. kr. sem þarf til þess að útboð geti farið fram á þessum tengigangi.. En ég fagna því að ráðh. er með þessi mál í athugun og ég treysti því að hann muni beita sér eftir því sem hann getur fyrir því að þetta framlag verði hækkað þegar við fáum fjárlagafrv. aftur til meðferðar eftir afgreiðstu úr fjvn. Ég beindi einni ákveðinni spurningu til hæstv. fjmrh. sem ég vænti að hann svari hér við þessa umr., því það er auðvitað brýnt að fá einnig fram hans afstöðu í þessu máli, hvort hann muni beita sér fyrir hækkun nú við afgreiðslu fjárlaganna.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Ég tók það fram í haust þegar hér var til umr. fsp. varðandi hjartaskurðlækningar að ég hefði mun meiri áhyggjur af krabbameinslækningunum. Hins vegar er mér ljúft að segja frá því hér að náðst hefur samkomulag um að fé verði veitt til rannsóknarstarfsemi í sambandi við hjartasjúkdóma. Það kemur fram í tillögum fjvn. eins og síðar verður skýrt frá. Þegar við tölum alltaf um forgangsverkefni verðum við að hafa í huga hversu Alþingi markaði hér stefnu með setningu laga um heilbrigðisþjónustu 1973. Þau lög tóku gildi 1. jan. 1974. Þá hafði ríkisstj. sem þá sat tekið ákvörðun um viðamiklar framkvæmdir í sjúkrahúskerfinu, bæði hér í Reykjavík og utan Reykjavíkur, upp á nokkra milljarða gkr. á verðgildi þess tíma: Í þeim lögum er gert ráð fyrir að landsbyggðin njóti forgangs í uppbyggingu heilsugæslukerfis. Það var lagt undir mjög viðamikið verkefni, langt umfram það sem fjárhagsgeta eða réttara sagt möguleikar ríkisstj., allra ríkisstjórna á þessu tímabili, leyfðu. Af þeim sökum hafa safnast saman verkefni sem hafa beðið miklu lengur en menn hefðu kosið. Sömuleiðis eru þá, ef við einblínum aðeins á Landspítalann eða ríkisspítalana, gerðar till. um framkvæmdir þar. Það er tekin ákvörðun um byggingu geðdeildar að mig minnir á árinu 1972. Þar með eru mörkuð fjárframlög til þeirrar ákveðnu starfsemi í æðilangan tíma. Enn er sú framkvæmd, þó að hún sé langt komin, ekki að öllu leyti búin. Þannig höfum við tekið ákvarðanir æði langt fram í tímann og þrátt fyrir afar erfiða stöðu til fjárveitinga hefur heilbrigðisþátturinn ekki verið látinn eftir liggja. Eigi að síður tek ég allshugar undir orð hv. fyrirspyrjanda og þeirra annarra sem hér hafa talað, að á þessu liggur mikið. Ég vil skoða þennan nýja möguleika sem kemur fram í till. hins danska ráðgjafarverkfræðings, sem ég álít við fyrstu yfirsýn vera athyglisverða og þess virði að við leggjum hana niður fyrir okkur, bæði í rn., við þá nefnd sem sér um mannvirkin á Landspítalalóðinni og í nánu samstarfi við krabbameinslækna sem hafa best vit á þessu máli. Í framhaldi af því verðum við svo að vinna. Það er dýr grunnur en ef við getum liðað þessar framkvæmdir niður með líkum hætti og þessi danski ráðgjafarverkfræðingur gerir ráð fyrir, þá verður málið mun auðveldara og þessi þáttur, K-byggingin, kemst þá fyrr í höfn.



Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hæstv. heilbrrh. sagði hér áðan, að auðvitað hafa þær framkvæmdir sem ákveðnar hafa verið í heilbrigðismálum á liðnum árum, t.d. geðdeildarbyggingin og bygging 7 á Landspítalalóðinni, tekið til sín mjög verulega fjármuni og ýtt út af dagskránni öðrum verkefnum sem hafa verið og eru brýn. Mér finnst rétt að rifja það hér upp að þegar ákvörðun var tekin um byggingu 7 á sínum tíma á Landspítalalóðinni þá voru ekki allir alþm., sem að því stóðu, sammála um að rétt væri að taka þá byggingu fram yfir K-bygginguna. Hins vegar verða menn að horfast í augu við það, úr því að þessi ákvörðun var tekin um byggingu 7, að það hlaut að þýða seinkun K-byggingarinnar. Það hlaut að þýða seinkun K-byggingarinnar nema Alþingi væri tilbúið til þess að veita stórauknu fjármagni til framkvæmda á Landspítalalóðinni. Ég held hins vegar að það sé um það mjög rík samstaða hér á hv. Alþingi, mér hefur skilist það á þessum umr. og á máli hæstv. heilbrrh., að næsta meginframkvæmd í heilbrigðismálum hér á landi hljóti að vera K-byggingin. Það er afstaða sem þegar liggur fyrir og var mörkuð af heilbrrn. fyrir nokkrum árum. Ég skildi hæstv. heilbrrh. svo að hann vilji fylgja þeirri stefnumótun. Hins vegar er nauðsynlegt, eins og hann benti á, að reyna að finna leið til að taka K-bygginguna á framkvæmdalistann í viðráðanlegum áföngum. Og mér skilst að sú hugmynd sem nú liggur fyrir heilbrrn. geri ráð fyrir því að þetta verði unnt með auðveldari hætti en virtist vera kleift á sínum tíma. Þá var hér um að ræða framkvæmd sem hefði tekið svo stóran hluta af framkvæmdafjármagni heilbrigðismála að fjvn. og Alþingi töldu það í rauninni útilokað að koma til móts við þær hugmyndir eins og þær lágu þá fyrir. Þess vegna fagna ég því ef mögulegt er að taka þetta í viðráðanlegri áföngum. Ég vil láta þá afstöðu mína koma fram að ég tel að K-byggingin eigi að vera næsta meginverkefni í heitbrigðismálum á Íslandi, næsta stórverkefni.



Herra forseti. Skólar eru meðal stærstu og fjölmennustu vinnustaða í landi okkar sem kunnugt er. Þar stunda nú um 65 þús. nemendur nám hjá um 5 þús. kennurum. Þar af eru nemendur grunnskóla röskur helmingur eða um 37 þús. og þar af 33 þúsund í skyldunámi. Ramma skólastarfsins myndar húsnæði og þau námsgögn sem kennarar og nemendur hafa við að styðjast. Í lögum um Námsgagnastofnun frá 16. maí 1979 segir m.a. í 1. gr.: „Hlutverk Námsgagnastofnunar er að sjá grunnskólum fyrir sem bestum og fullkomnustum náms- og kennslugögnum. Uppeldis- og kennslufræðileg markmið Námsgagnastofnunar eru í samræmi við 2. gr. laga nr. 63/1974 um grunnskóla.“ Í þeirri grein grunnskólalaganna, sem hér er vitnað til, segir m.a. „Grunnskólinn skal veita nemendum tækifæri til að afla sér þekkingar og leikni og temja sér vinnubrögð, sem stuðli að stöðugri viðleitni til menntunar og þroska. Skólastarfið skal því leggja grundvöll að sjálfstæðri hugsun nemenda og þjálfa hæfni þeirra til samstarfs við aðra.“ Í 2. gr. laga um Námsgagnastofnun segir: „Námsgagnastofnun annast framleiðslu, útgáfu og miðlun hvers konar námsgagna og kennslutækja, fylgist með nýjungum á því sviði og kynnir þær. Stofnunin skal hafa samstarf við þá aðila sem vinna að endurskoðun námsefnis og nýjungum í skólastarfi á vegum menntmrn., við fræðsluskrifstofur, svo og Kennaraháskóla Íslands og aðrar stofnanir sem veita kennaramenntun.“ Þá gera lögin samkvæmt 8. gr. ráð fyrir að Námsgagnastofnun geri áætlun til allt að fimm ára um útgáfu náms- og kennslugagna og endurskoðist hún árlega. Nú er fjárhagsstaða Námsgagnastofnunar þannig, að stefnir í algert óefni með tilliti til fyrirhugaðra fjárveitinga samkvæmt fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Í fréttabréfi Námsgagnastofnunar, sem út kom í síðasta mánuði og sent hefur verið þingflokkum, er að finna samþykkt stjórnar stofnunarinnar frá 29. sept. s.l. þar sem vakin er athygli á þeirri afar alvarlegu stöðu sem upp er komin hjá skólunum sem stofnunin á að þjóna lögum samkvæmt. Áætlun Námsgagnastofnunar fyrir yfirstandandi ár gerði ráð fyrir útgáfu á 295 námsgögnum eða titlum, en þar af var frestað útgáfu á 139 verkum til næsta árs. Orðrétt segir í bókun stjórnar Námsgagnastofnunar frá 29. sept. s.l.: „Í lok september voru u.þ.b. 150 titlar ekki til á lager af þeim 750 sem eru nafngreindir í kynningarskrá stofnunarinnar og þá lágu fyrir pantanir á u.þ.b. 50 þúsund eintökum af þessum titlum. Allt það efni sem ólokið er mun bætast á útgáfuáætlun 1984. Að mati námsgagnastjórnar eru hér að gerast alvarlegir hlutir, sem þegar hafa haft neikvæð áhrif á starfið í grunnskólum landsins, því skólastarfið byggist fyrst og fremst á þeim gögnum sem nemendur og kennarar hafa handa á milli á hverjum tíma. Nýtt námsefni á undir högg að sækja og stofnunin getur ekki nægilega endurnýjað lager sinn af efni sem skólarnir þurfa á að halda. Vandanum er velt áfram, verkefni hlaðast upp og gerð langtímaáætlana um útgáfu námsgagna er óframkvæmanleg í þeirri óvissu sem stofnunin býr við.“ Einnig segir: „Það er skoðun námsgagnastjórnar, að þær fjárhæðir sem á vantar til að gera útgáfu námsgagna sæmileg skil séu lágar í samanburði við heildarútgjöld til fræðslumála. Á lokafundi fyrstu stjórnar Námsgagnastofnunar vill hún með bókun þessari koma á framfæri áhyggjum sínum af þróun mála og beinir þeirri eindregnu áskorun til menntmrh. að fundin verði frambúðarlausn á fjárhagsvanda Námsgagnastofnunar svo tryggt verði að hún geti sinnt verkefnum sínum lögum samkvæmt.“ Áætlun Námsgagnastofnunar fyrir árið 1984 gerir ráð fyrir um 56 millj. kr. útgjöldum á næsta ári, en talan í fjárlagafrv. er tæpar 30 milljónir eða næstum helmingi lægri en áætlun stofnunarinnar gerir ráð fyrir. Þessi upphæð svarar aðeins til um 800 til 900 kr. á hvern nemanda í grunnskóla og skyldunámi, en þyrfti að vera 1 600 til 1 700 kr. á nemanda ef standa ætti við áætlun stofnunarinnar og beiðni um fjárveitingar. Í fréttabréfi Námsgagnastofnunar segir Ásgeir Guðmundsson námsgagnastjóri eftirfarandi varðandi fjárlagafrv., með leyfi hæstv. forseta: „Ef afgreiðsla Alþingis á frv. verður með þeim hætti, sem þar er lagt til, fer ekki milli mála að útgáfa Námsgagnastofnunar mun miðast að mestu við endurprentanir og nýtt námsefni verður látið bíða.“ Skólamálaráð Kennarasambands Íslands hefur með bréfi þann 17. nóvember s.l. til fjvn. og þingflokka tekið undir áhyggjur og erindi stjórnar og forstjóra Námsgagnastofnunar. Í bréfi skólamálaráðs kemur fram að ráðið telur ljóst að stórminnkuð framlög til stofnunarinnar muni hafa afgerandi áhrif á skólastarf í landinu og því skorar skólamálaráð kennarasambandsins á fjvn. og þingflokka að taka þessi mál til endurskoðunar þannig að úrbætur fáist við afgreiðslu fjárlaga. Herra forseti. Lög um Námsgagnastofnun voru framfaraspor í framhaldi af setningu laga um grunnskóta. Starfsmenn stofnunarinnar hafa unnið mikið og að því er virðist mjög gott starf við á ýmsa lund erfiðar aðstæður og starfsemi kennslumiðstöðvar Námsgagnastofnunar nýtur mikillar og verðskuldaðrar viðurkenningar skólamanna. Hið sama gildir um þá aðila er vinna að undirbúningi námsefnis og námsskrárgerð fyrir grunnskóla á vegum menntmrn. Það skiptir sköpum fyrir skólastarfið í landinu að hægt sé að hafa fyrirliggjandi fjölbreytt námsgögn, er svari kröfum nútíðar, og það skiptir meginmáli að skólarnir geti treyst á áætlanir um að útgáfa námsgagnanna standist. Vöntun á námsgögnum í byrjun skólaárs leiðir ekki aðeins til óvissu og tímasóunar í starfi skólanna, heldur skapast af því mikill kostnaðarauki þar sem reynt er að bjarga í horn með fjölföldun efnis í skólanum sjálfum.  Nemendur skólanna, börnin, svo og kennarar þeirra eru þolendur þessara aðstæðna. Það er Alþingis sem fjárveitingavalds að tryggja að Námsgagnastofnun geti rækt lögboðið hlutverk sitt, en stefnumörkunin er í höndum rn. og ríkisstj. á hverjum tíma. Því hef ég leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. menntmrh.: „Hvaða horfur eru á að Námsgagnastofnun geti fullnægt þörfum skólanna fyrir námsgögn á næstunni og sinnt lögboðnu hlutverki sínu með tilliti til fjárveitinga samkv. fjárlagafrv. fyrir árið 1984?“



Herra forseti. sá vandi sem hér er spurt um er árviss í sölum Alþingis. Að þessu sinni lítur málið svo út, að samkvæmt frv. til fjárlaga ársins 1984 eru liðlega 28 milljónir ætlaðar til Námsgagnastofnunar. Sú fjárhæð er eingöngu framreiknuð fjárveiting fyrra árs eða um 50% hækkun. Með þeirri fjárveitingu er ljóst að Námsgagnastofnun getur ekki nema að takmörkuðu leyti sinnt lögboðnu hlutverki sínu. Námsgagnastofnun hefur óskað eftir allt að helmingi hærri fjárveitingu en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. næsta árs, en í þeirri beiðni er óskað eftir verulegri aukningu í starfsmannahaldi, auknu fjármagni til útgáfu og til stofnkostnaðar framkvæmda í því skyni að koma á aukinni hagræðingu í rekstri stofnunarinnar þegar til lengri tíma er litið, en mestu veldur þó uppsafnaður vandi stofnunarinnar sem stafar af ónógum fjárveitingum á síðustu árum. Ég vil um þessi tvö atriði fara nokkrum orðum nánar. Þegar talað er um aukna hagræðingu í rekstri stofnunarinnar ef til lengri tíma er litið, þá vil ég geta þess að nú er u.þ.b. að ljúka störfum nefnd sem sérstaklega hefur unnið að tillögugerð um lausn á fjárhagsvanda Námsgagnastofnunar. Tillögur hennar munu liggja fyrir nú á næstu dögum. Samkv. þeim er m.a. gert ráð fyrir auknum verkefnum Námsgagnastofnunar, sem er fyrst og fremst fólgið í því að námsefnisgerð flyst í verulegum mæli frá skólarannsóknadeild í Námsgagnastofnun. Það þýðir vitanlega aukna þörf á húsnæði og annað skiputag á mannafla. Enn fremur eru í þessu sambandi enn á ný uppi till. um að flýta frágangi húsnæðisins að Laugavegi 166, í Víðishúsinu, og það er einn liður í lausn þessa vanda. Mestu valda um þennan vanda þær uppsöfnuðu skuldbindingar sem stafa af ónógum fjárveitingum liðinna ára. Til þess að veita hv. þm. innsýn í það vil ég leyfa mér að lesa lítið bréf til eins af forverum mínum, sem námsgagnastjóri sendi mér fyrir nokkrum dögum, en þar segir m.a., í bréfi sem dagsett er 10. september 1980, með leyfi hæstv. forseta: „Ég leyfi mér að benda á nokkur grundvallaratriði, ef takast á að hrinda verkefnum stofnunarinnar í framkvæmd. 1. Tryggja verður fjárhag stofnunarinnar, en áður hefur verið gerð ítarleg grein fyrir fjárhagsstöðu. 2. Stefnt hefur verið að því undanfarin ár að stofnunin fengi til afnota hluta af húsinu Laugavegur 166, en vegna óvissu um húseignina hafa stjórnvöld stöðvað framkvæmdir við lagfæringu á húsinu og frágang. Ég tel að nú þegar verði að taka endanlega ákvörðun um framtíð hússins svo hægt sé að hefjast handa um uppbyggingu Námsgagnastofnunar.“ Hér lýkur tilvitnun, herra forseti, en segja má að málið standi þannig í dag að nákvæmlega sams konar yfirlýsingar eigi við nú og settar voru fram 1980. Það þarf því verulegt átak til að koma þessum málum í það lag sem þarf. Það er nú unnið að áætlun um húsnæði og mannaflaþörf, jafnframt því sem unnið er að hagkvæmnisathugun í tengslum við aukna tæknivæðingu, svo sem tölvunotkun í þágu stofnunarinnar, úttekt á lager og fleira. Gert er ráð fyrir að þeirri vinnu verði að mestu lokið einnig nú á næstu dögum. Öllum aðilum sem um þetta mál hafa fjallað er ljóst að úrbóta er þörf í fjármálum stofnunarinnar, en sá vandi er tvíþættur. Það verður annars vegar að leysa þann vanda til skamms tíma, gera stofnuninni kleift að sinna útgáfu nauðsynlegra námsgagna næsta ár, þannig að hið langvarandi fjársvelti bitni ekki á almennu skólastarfi í landinu. Mér er kunnugt um að á þessu er fullur skilningur í fjvn. og ég er þess fullviss að fjárveiting til stofnunarinnar mun hækka nokkuð í meðförum Alþingis. Hins vegar stendur eftir sá vandi sem snýr að áframhaldandi uppbyggingu stofnunarinnar og því að tryggja henni öruggan fjárhagsgrundvöll. Um þau mál tel ég ekki rétt að fjölyrða á þessu stigi málsins, en ekki er ólíklegt að þau komi til frekari umfjöllunar síðar. Ég tel að á þessu stigi sé ekki ástæða til að fjalla frekar um þetta mál, sem þó er stórt og viðamikið og fyllsta ástæða til að taka til nánari athugunar fljótlega og ekki síst þegar nál., sem ég hef getið um, liggja fyrir með formlegum hætti.



Herra forseti. Ég hef haft tækifæri til að kynna mér starfsemi og rekstur Námsgagnastofnunar og tel ég hvoru tveggja vera til fyrirmyndar. Í fáum ríkisstofnunum held ég að menn sinni störfum sínum af jafnmiklum áhuga og framsækni og í þeirri stofnun. Eins og hér hefur komið fram gegnir þessi stofnun undirstöðuhlutverki í íslensku samfélagi. Hún leggur uppvaxandi kynslóð til þau gögn sem skólun hennar byggir á. Starfsemi hennar er því veigamikill þáttur í aðbúnaði barna hér á landi, en fleira er aðbúnaður en fæði og húsaskjól, eins og hv. þm. er vitaskuld kunnugt um. Í börnunum okkar felst framtíð lands og þjóðar og það er undarleg þjóð sem sparar í aðbúnaði barna sinna því þar með er hún að vega að eigin lífsuppsprettu. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. menntmrh., hvort hún út frá þessu telji verjanlegt að skammta Námsgagnastofnun svo naumt að hún geti ekki gegnt hinu veigamikla hlutverki sínu, eins og nú eru horfur á.



Herra forseti. Það er allt gott að segja um það að hæstv. menntmrh. hefur skilning á fjárþörf stofnunarinnar og sér þá þörf sem þar er um að ræða, en ég hjó eftir því og varð fremur illt við þegar ég heyrði að það væri árviss atburður hér og þáttur í störfum Alþingis að spurt væri um þetta. Er auðvitað um að ræða forkastanleg vinnubrögð og vítavert kæruleysi stjórnvalda undanfarna áratugi ef þetta er rétt, því að hlutverk þessarar stofnunar, eins og fram hefur komið og nafnið bendir til, er að sjá skólunum fyrir námsefni og námsgögnum. Svo sem fram hefur komið í fjölmiðlum undanfarnar vikur í umræðum um kennslu í Íslandssögu hefur ekki verið unnt að framfylgja þeirri kennsluáætlun sem átt hefur að framfylgja vegna skorts á kennslugögnum í eldri árgöngum grunnskólabekkjanna. Það hefur einungis legið fyrir námsefni fyrir yngstu bekki grunnskólans í þeirri kennslugrein. Þetta er aðeins eitt af fjölmörgum dæmum og gerir kennurum mjög erfitt um vik. Þeir þurfa að nota mikið af undirbúningstíma sínum til þess jafnvel að laga námsefni til næsta dags, þar sem ekki er til neitt slíkt. Þá vil ég einnig benda á þann þátt, sem lítið hefur verið rætt um í þessu sambandi, og það er þegar börn flytjast milli landshluta og/eða skóla, hversu erfitt er þá að aðlagast nýjum kennsluaðferðum þegar ekki hefur verið til kennsluefni í greininni og hefur verið reynt að laga það á staðnum vegna skorts á umræddum gögnum. Það er alveg einsýnt og þarf ekkert að tíunda mikilvægi þess að fyrir hendi séu næg, nútímaleg og góð kennslugögn til að mæta breyttum kennsluháttum og þeim kröfum sem gerðar eru til kennara um að sinna fræðslu. Það er alveg ótrúlegt að kennurum skuli nánast vera ætlað að útbúa kennslugögn og það jafnvel í eigin frítíma, en í mörgum tilfellum er svo í raun. Það getur haft atdrifaríkar afleiðingar. Ég vil benda á að ef Námsgagnastofnun verður ekki kleift að sinna lögboðnu hlutverki sínu erum við í vanda stödd í framtíðinni.



Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að færa þetta mál inn í þingsali, því ljóst er að þessi þáttur skólamála, sem er útgáfa námsefnis, hefur verið í miklu fjársvelti á undanförnum árum og við þurfum virkilega að gera átak til að efla að nýju þá starfsemi. Ég vil líka fagna því sem fram kom í máli hæstv. menntmrh., en hún lét í ljós að hún væri sannfærð um að till. sem fram koma í fjárlagafrv. yrðu hækkaðar í meðförum Alþingis, og þykist ég þess fullviss að hún muni fylgja því fast eftir að fjárveiting verði hækkuð til stofnunarinnar. En ég vil nota þetta tækifæri og spyrja, hvort hæstv. menntmrh. hafi kynnt sér nál. og till. nefndar sem fyrrv. menntmrh. skipaði til að vera ráðgefandi um gerð og útgáfu kennslugagna fyrir nemendur með sérþarfir á grunnskólastigi, og þá í framhaldi af því, hvort hæstv. menntmrh. hyggist móta stefnu í útgáfu sérkennslugagna á næstu árum. Því vil ég leita eftir því nú, hvort hæstv. menntmrh. geti gefið þingheimi upplýsingar um það og svar við því, hvort hún hyggist móta stefnu í útgáfu sérkennslugagna í samræmi við þær tillögur sem sú nefnd lagði til sem fyrrv. menntmrh. skipaði 27. janúar 1982 til að gera tillögur um gerð og útgáfu sérkennslugagna, og vænti ég þess fastlega að hæstv. menntmrh. svari þessari spurningu minni því það eru ekki síður sérkennslugögnin sem ég hef áhyggjur af en gerð annars námsefnis fyrir skólana.



Herra forseti. Það hefur orðið vart við gagnrýni á námsefni í skólum um árabil. Slík gagnrýni kemur reglulega upp í þjóðfélaginu. Ég býst við því, að þegar grannt er skoðað sé nokkuð ruglað saman námsefni fyrir grunnskóla og námsefni fyrir framhaldsskóla því þegar að er gáð og kannað er hvað gagnrýnt er á sú gagnrýni ekki við það námsefni sem Námsgagnastofnun sinnir útgáfu á fyrir grunnskólana. Það er mun meira gagnrýnt námsefni framhaldsskólanna. Mér þótti rétt að þetta kæmi fram hér. Það er ástæða til að taka undir þá umr. sem hér hefur átt sér stað í þá átt að styrkja stöðu Námsgagnastofnunar. Það þarf að rétta hennar hlut. Af 24 starfsmönnum Námsgagnastofnunar er gert ráð fyrir 11 í fjárlögum. Svo hefur verið um árabil. Það hefur þýtt að stofnunin hefur orðið að taka af rekstrarkostnaði sínum, útgáfukostnaði, til þess að greiða laun starfsmanna. Þetta hefur komið niður á útgáfu og eðlilegu og nauðsynlegu starfi Námsgagnastofnunar. Það má nefna það hér sem dæmi, að á þessu ári eru u.þ.b. 295 titlar á útgáfuskrá hjá Námsgagnastofnun, en það eru 150 gefnir út. Það er því u.þ.b. helmingur af því sem er á skrá. Meðalverð á hverri bók til skóla er 60 til 70 kr. Og þegar menn skoða þau gögn sem stofnunin vinnur er augljóst að þar er vel að verki staðið. Þar er hugsað um nýtingu og augsýnilega skynsamlega unnið. Það má einnig nefna að endurnýting á námsgögnum grunnskóla er orðin föst venja og er það annað en áður var. Nú er miðað við að gögnin nýtist a.m.k. í 3 til 4 ár. Það er því ástæða til þess, herra forseti, að hvetja til þess í lokaorðum að hagkvæmum rekstri Námsgagnastofnunar sé sýnd sú virðing að rétta hlut stofnunarinnar sem fyrst.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svör hans svo langt sem þau náðu. Það má úr þeim lesa að stofnunin getur ekki, miðað við fjárveitingar sem henni eru ætlaðar samkv. fjárlagafrv., rækt lögboðið hlutverk sitt. Því hlýtur það að vera krafa ekki aðeins þeirra, sem hlut eiga að máli hið næsta, heldur okkar alþm. almennt, að þarna verði gerð leiðrétting í sambandi við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1984. Hæstv. ráðh. boðaði það að innan fárra daga væri að vænta niðurstaðna af starfi nefndar, sem hefði fjallað um málefni Námsgagnastofnunar, og einnig væri að ljúka hagkvæmniathugun. Ekki var ljóst hvort að henni væri unnið á vegum nefndarinnar, vera má að svo sé, og væntanleg sé niðurstaða úr slíkri athugun innan fárra daga. Nú er mér ekki ljóst hvort hæstv. ráðh. gerir ráð fyrir að álit þessarar nefndar og hagkvæmniathugunin eigi að skipta máli í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna. En meginatriðið er að leiðrétting fáist á fjárveitingum til stofnunarinnar nú við afgreiðslu fjárlaga til þess að ekki vaxi til næsta árs sá vandi sem þegar liggur fyrir varðandi starfsemi stofnunarinnar og er algerlega óviðunandi. Þær tölur sem ég nefndi hér um kostnað námsgagna, sem Námsgagnastofnun hefur gert áætlanir um, fyrir hvert barn á grunnskólastigi eru ekki hærri en 1 600– 1 700 kr. þ5 að orðið yrði að fullu við fjárveitingabeiðni stofnunarinnar. Það er ekki há upphæð sem þarna er um að ræða og full ástæða til að taka undir með forstjóra stofnunarinnar í því efni. Ég tel því að hv. alþm. þurfi að sameinast um það að hér fáist leiðrétting á. En það tekst auðvitað ekki nema hæstv. menntmrh. taki þar vel á af hálfu ríkisstj. til að tryggja að tillögur komi um það og stuðningur af hálfu ríkisstj. við afgreiðstu fjárlaga til að hér fáist fram leiðrétting. Ég fagna þeim undirtektum sem hér hafa komið fram frá þeim hv. þm. sem hér hafa talað varðandi þá nauðsyn að ná fram leiðréttingu, og skilningi á mikilvægu starfi Námsgagnastofnunar og viðurkenningu á að þar sé vel unnið. Ég tel að það eigi að halda áfram á þeirri braut sem þar hefur verið mörkuð. Ég vara við öllum hugmyndum um að flytja námsgagnagerð vegna grunnskólanna yfir í eitthvert annað form, ég tala nú ekki um hugmyndir sem heyrst hafa varðandi útboð eða eitthvað því um líkt, sem ríða nú mjög húsum hjá hæstv. ríkisstj. Mér fannst koma fram í máli hæstv. ráðh. að skilningur ríkti á starfsemi stofnunarinnar og áhugi hjá hæstv. ráðh. að hlúa að henni. Tel ég að þær undirtektir sem hér hafa komið frá hv. þm. ættu að auðvelda henni róðurinn að því marki. Um það þurfum við að sameinast.



Herra forseti. Ég þakka þær ábendingar sem hér hafa komið fram. Sumt af því er óneitanlega örlítið skringilegt þegar þess er gætt, að það er ekki nema tæpt ár síðan gengið var frá fjárlögum þessa árs og þá var e.t.v. sama ástæða til að taka undir með þeim sem bentu á fjárhagsvanda Námsgagnastofnunar eins og nú er og ekki síður, en ekki sá þáv. ríkisstj. ástæðu til að leysa vandann þá. Ætli það megi kannske álykta að þáv. ríkisstj. hafi verið í þeirri aðstöðu sem fleiri ríkisstjórnir að ekki er unnt að framkvæma allt sem óskað er ef það kostar peninga og peningarnir eru takmarkaðir. Það er sá vandi sem við stöndum frammi fyrir hvað sem öllum yfirlýsingum líður. En ég treysti því að einhver bót verði ráðin þarna á. Ég get ekki heldur látið hjá líða að minnast aðeins á varnaðarorð af hálfu hv. þm. í sambandi við rekstur Námsgagnastofnunar og þá starfsemi sem þar fer fram. Vissulega er þar vel unnið en einhvern veginn þykir mér það aldrei fela í sér mikla von um framfarir þegar svona ofboðlítið afturhaldshljóð heyrist í hv. þm., eins og það sem varar við breytingum af hvaða tagi sem er. Bara alls ekki breytingar og allra síst ef minnst er á útboð á einhverju, þá er það örugglega stórhættulegt. Ég er ekki sammála hv. þm. Ég hygg að framkvæmd útboða á mörgum sviðum í opinberum aðgerðum hafi sannað gildi sitt. Vissulega þarf þar að standa mjög vel að verki og ekki alveg loku fyrir það skotið að vera kunni einhver verkefni í samningu ritaðs efnis, hvort sem það er notað í skólum eða annars staðar, sem geti verið háð þeim sömu ástæðum. Það er auðvitað alveg ljóst að þar þarf fyrst og fremst að fullnægja öllum faglegum kröfum. Það er höfuðatriði. En ég hygg að það sé af nokkru fljótræði mælt hjá hv. þm. þegar hann varar við hvers konar breytingum, og þá að sjálfsögðu útboðum sem öðrum breytingum. Annars þakka ég, herra forseti, fyrir ýmsar mjög gagnlegar ábendingar sem hér hafa komið fram. Raunar beindi hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir til mín spurningum um sérstakt efni að því er varðar sérkennslugögn. Það er stórt og vandasamt efni og það er alveg ljóst að þar er mikið verk að vinna. En það er líka ljóst að öllum þeim þörfum sem þar eru fyrir hendi og verða á næstu árum verður ekki sinnt á einu ári. En að því er unnið og það er mikill vilji fyrir því í menntmrn.



Herra forseti. Lög um Námsgagnastofnun ríkisins voru sett 1979 fyrir tilstuðlan þáv. menntmrh. Ragnars Arnalds. Það var í tíð fyrrv. ríkisstj. reynt að hlúa að þessari stofnun og mér er ekki kunnugt um umr. hér á Alþingi um fjárhagsmál hennar, eins og hæstv. ráðh. var að láta liggja hér að, þó að auðvitað hafi stofnunin vakið athygli með bréfum á fjárþörf sinni. Þurfti þó hæstv. ráðh. að fara aftur til ársins 1980 til að nefna dæmi þar að lútandi, varðandi frágang á Víðishúsinu svonefnda, sem stofnunin hefur nú komið starfsemi sinni fyrir í. Ég vildi að þetta kæmi fram. Einnig þótti mér heldur koma í bakseglin í ræðu hæstv. ráðh. hér áðan, þar sem hann var að láta í það skína að við mættum eiga von á einhverju í formi útboða í sambandi við gerð kennsluefnis fyrir grunnskóla. Ég vona að þetta sé misskilningur, en reynslan á eftir að skera úr um það, nema hæstv. ráðh. vilji skýra hér nánar mál sitt.



Herra forseti. Ég beindi hér ákveðinni spurningu til hæstv. menntmrh. sem ég fékk ekki svar við. Ég veit ekki hvort það stafar af því að ráðh. hafði e.t.v. ekki kynnt sér það álit sem fram kemur hjá þessum hóp, sem skipaður var af fyrrv. menntmrh., um mótun stefnu um útgáfu sérkennslugagna. Ef hæstv. menntmrh. er ekki tilbúinn til að svara þessari spurningu hér og gerir það ekki við þessa umr. mun ég vitaskuld leggja fsp. fram hér með formlegum hætti til þess að þingheimur fái upplýsingar um afstöðu hæstv. menntmrh. til þeirrar stefnu sem mörkuð er í því áliti sem fram kemur hjá þessum samstarfshóp, því að það er auðvitað brýnt ekki síður en með útgáfu annarra námsgagna, að mótuð sé stefna í því máli. Því mun ég leggja þessa fsp. fram með formlegum hætti fáist ekki svör nú við þessa umr.



Herra forseti. Ég vildi einungis fagna þeirri yfirlýsingu hv. þm. að fsp. um þetta efni verði borin fram með formlegum hætti, því að við þessa umr. gefst ekki tækifæri til að ræða um sérkennslumál, en hins vegar er um verulega mikilvægt mál að tefla, sem vissulega er þörf að ræða, og til þess gefst tækifæri við umfjöllun formlegrar fsp.



Herra forseti. Það er varla von að snarlega gangi að efla þá mikilsverðu stofnun sem hér er til umr. því að þm. virðast sannast sagna ekkert fram úr hófi áhugasamir. Það lagast e.t.v. með fjölgun kvenna á þingi, eins og sjá má á því hverjir taka þátt í þessari umr. Mér er kunnugt um að allir þm. fengu boð um það í haust að heimsækja Námsgagnastofnun og kynna sér starfsemina þar, en ekki alls fyrir löngu hafði aðeins einn þm. þekkst þetta boð fyrir utan okkur Kvennalistakonur, sem vorum áður búnar að heimsækja stofnunina. Ég vil hvetja þm. til að þekkjast þetta boð og kynna sér það góða starf sem fer þarna fram. Það var verulega gaman að kynnast því og ég tel þetta mjög gott starf sem þarna á sér stað. Ég fagna þessari umr. og vona að hún leiði til úrbóta.



Herra forseti. Það mun ekki fara milli mála að útbreiðsla og neysla vímu- og fíkniefna hefur farið verulega vaxandi hér á landi að undanförnu. Það er margt sem bendir í þessa átt. Eitt af því er það magn sem rannsóknadeild fíkniefnadómstólsins hefur tekið í hendur sínar síðustu árin. Það magn hefur tvöfaldast á þessu ári, er orðið um 20 kg samtals. Það er þó fullljóst að margfalt meira magn er í umferð og hefur það verið áætlað frá hálfu og upp í eitt tonn, en enginn veit með vissu hvert magnið er. Sumir sem með þessum málum fylgjast telja að hér sé raunverulega um miklu meira magn að ræða. Hér er þess skemmst að minnast er upptæk voru gerð 11.5 kg af hassi í togaranum Karlsefni og 2.5 kg í Lagarfossi og er slíkt magn einsdæmi í þessum efnum. Þau mál, sem hafa komið til kasta fíkniefnadómstólsins, eru um 250–280 alls á ári og flest þeirra eða um 80% eru afgreidd með sektum. Fjölgun þeirra hefur ekki verið áberandi síðustu árin, en orsök þess er sennilega fremur sú, að starfslið rannsóknadeildar fíkniefnadómstólsins er takmarkað fremur en neyslan hafi staðið í stað. Samkv. upplýsingum Ásgeirs Friðjónssonar, yfirmanns sakadóms í ávana- og fíkniefnamálum, virðist aðalbreytingin að undanförnu hafa orðið sú að veruleg aukning hefur átt sér stað í neyslu amfetamíns sem talið er mun hættulegra efni en kannabisefni. Um neyslu heróíns er enn vart að ræða hérlendis og ekki dæmi um viðskipti með það efni að sögn Ásgeirs, hver sem þróunin kann síðar að verða. Nokkrum vandkvæðum er bundið að gera sér ljóst af fullri nákvæmni hve útbreidd neysla kannabisefna er meðal unglinga hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem enn skortir óyggjandi rannsóknir í því efni. Þær kannanir, sem fram hafa farið, benda þó til þess að a.m.k. 40% ungmenna á aldrinum frá 16 ára til þrítugs hafi neytt fíkniefna í einhverjum mæli. Könnun í 6 framhaldsskólum hér á höfuðborgarsvæðinu leiddi í ljós að 26% ungmenna á aldrinum 18–20 ára reyktu kannabis þótt ekki væri að staðaldri. Þótt þessar kannanir séu e. t. v. ekki gerðar af fyllstu vísindalegri nákvæmni gefa þær þó ótvíræðar vísbendingar í þessum efnum. Hitt er ekki síður eftirtektarvert að í viðtali við Þórarin Tyrfingsson, yfirlækni hjá SÁÁ, þann 26. nóv. s.l. kemur fram að fullur þriðjungur innlagðra sjúklinga á meðferðarstofnunum SAÁ er háður kannabisefnum. Allt eru þetta vísbendingar um hver þróunin hefur orðið í þessum málum hér á landi og vitanlega væri það hinn mesti barnaskapur að gera sér það í hugarlund að vandi vímuefnanna gangi hjá garði okkar Íslendinga fremur en annarra þjóða og ástandið geti ekki orðið jafn alvarlegt hér og það er víða orðið annars staðar. Hert eftirlit og bætt löggæsla er vitanlega nauðsynleg og sjálfsögð, en að mínu mati er hér annað mikilvægara. Það er áhrifarík og aukin fræðsla um skaðsemi þessara efna meðal ungs fólks fyrst og fremst. Reynsla annarra þjóða og raunar okkar eigin sýnir okkur að löggæslumönnum tekst aldrei að hafa upp á nema broti af því magni fíkniefna sem inn er flutt. Áhrifarík fræðsla er hér að sínu leyti mikilsverðari. Er skemmst að minnast sjónvarpsþáttar sem sýndi hörmulegar afleiðingar þess að ungur piltur hafði lyktað af límefnum. Slík dæmi gleymast ekki þeim sem þau sjá. Áhrifamesti fjölmiðill er einmitt sjónvarpið eins og þetta dæmi sýnir, en þar hefur farið næsta lítið fyrir fræðsluefni um þessi mál. Á því þarf að verða breyting og ekki síður þarf að auka mjög fræðslu um þessi mál í grunnskólum og framhaldsskólum landsins, en þar hefur tiltölulega lítið verið um þessi mál fjallað. Að mati Ásgeirs Friðjónssonar sakadómara er hér um áhrifaríkustu ráðin að ræða til þess að koma í veg fyrir neyslu fíkniefna og það er því sem ég ber fram þessa fsp. til menntmrh. hvort menntmrn. hyggist gera ráðstafanir til þess að auka fræðslu í skólum landsins um skaðsemi fíkniefna vegna vaxandi neyslu þeirra meðal unglinga og í öðru lagi hvort ætlunin er að hefjast handa á næstunni um gerð hljóðvarps- og sjónvarpsefnis, þar sem fjallað er um það vandamál sem fíkniefnaneysla er orðin í íslensku þjóðfélagi.



Herra forseti. Svar mitt við fsp. hv. 2. þm. Reykn. er já og aðaláherslan liggur á því að vinna að því að fræðslu um þessi efni verði sérstakur gaumur gefinn í kennaramenntuninni. Í öðru lagi er einnig unnið mikilsvert starf. að gerð námsefnis um þetta atriði og því hyggst ráðuneytið láta halda áfram ef fjárveiting fæst til þess. Hér er fjallað um málefni sem unnið er að í samstarfi margra ráðuneyta og innan skamms mun liggja fyrir álit nefndar, sem var stjórnskipuð á s.l. ári til þess að marka stefnu í áfengis- og vímuefnamálum. Það má gera ráð fyrir að tillögur nefndarinnar taki bæði til aukinnar fræðslu í skólum landsins um fíkniefni og skaðsemi þeirra og upplýsingaherferðar í fjölmiðlum um skaðsemi þessara efna. Páll Sigurðsson ráðuneytisstjóri í heilbrrn. er formaður þessarar nefndar. Á yfirstandandi ári hefur auk námsstjórans í kristnum fræðum og bindindisfræðum verið maður ráðinn í hálft starf við að semja og undirbúa námsefni um þessa fræðslu og setja henni markmið. Þetta starf er byggt á þeim viðhorfum sem talin hafa verið koma að mestum notum m.a. á Bretlandi. En þar hafa menn á vegum menntmrn. kynnt sér þessi efni sérstaklega. Einnig hefur verið unnið að öflun annarra náms- og kennslugagna í þessu sambandi, sem að haldi geta komið og haft varnaðaráhrif. Áfengisvarnaráð lét fyrir nokkrum árum útbúa verkefni um áfengi og áhrif þess og fór þess á leit við Námsgagnastofnun að hún gæfi þessi verkefni út, en þeirri beiðni var hafnað sökum fjárskorts. Það er eins og ég sé nú að ræða um fyrra dagskrárefni, þ.e. fjárhag Námsgagnastofnunar, en svo er ekki. Áfengisvarnaráð gaf þetta efni út í fjölriti 1981. Vert er að leggja á það áherslu að í flestum tilvikum tengist neysla áfengis og annarra vímuefna og þeir, sem hafa átt í vandamálum vegna annarra vímuefna, hafa oft áður átt í vandamálum vegna áfengisneyslu. Þannig er rétt að hafa í huga að þessi mál er örðugt að einangra hvort frá öðru. Hópur með fagþekkingu á málum, sem þessum efnum tengjast, mun vinna á vegum menntmrn. að leiðum til að koma fræðslu á framfæri með þeim hætti sem áhrifaríkastur verður talinn og þar á meðal að gefa ábendingar um námsefni. Í þessum hópi verða fulltrúar sem sérstaka þekkingu hafa á kennslu, lögum, læknisfræði, hjúkrun og barnaverndarmálum og hafa þeir einnig samráð við aðra aðila þar sem fagþekking kemur að notum. Það þarf mikla nákvæmni til að ákveða hver á að fræða um þessi efni, hvar, hvernig og hvenær þessu fræðsluefni verði komið til skila með mestum árangri til varnaðar og bóta. Það er stefna menntmrn. að sem nánast samstarf beri að hafa í þessu efni við önnur ráðuneyti og þá einkanlega heilbrrn. sem samkvæmt eðli stofnana sinna hefur visst fræðsluhlutverk með höndum. Á vegum menntmrn. vinnur æskulýðsfulltrúi einnig mikilsvert starf að þessum málum og hann er fulltrúi rn. í samstarfsnefndinni sem getið var hér í upphafi. Rn. hefur fengið dr. Þorkel Jóhannesson prófessor til þess að semja fræðilegt rit um ávana- og fíkniefni. Unnið er að því ásamt öðru að gera tillögur um hvernig heppilegast sé að nýta það grundvallarefni, sem þar liggur fyrir, við fræðsluna í skólunum og á hvaða stigum skólanna. Þetta efni á vafalaust eftir að hafa mikla þýðingu. Það er stefna menntmrn. í þessum málum að vinna beri að því að flétta fræðslu um hættu af vímugjöfum inn í aðrar greinar. Það er talið hafa miklu meiri áhrif heldur en sérstakir fyrirlestrar eða afmarkaðar kennslustundir um vímuefni og áfengi. Margra atriða er að gæta í þessu sambandi til þess að fræðslan nái markmiði sínu. Það er ekki aðeins magn fræðsluefnisins, heldur með hvaða hætti, hvenær og hvar því er komið á framfæri. Það er enginn vafi á því að veikasti hlekkurinn í skólakerfinu að þessu leyti er í framhaldsskólunum. Ekki er hægt að segja að það sé ákveðið og virkt skipulag á fræðslu um þessi efni á því stigi því að það sem unnið hefur verið að í námsstjórninni hefur fyrst og fremst verið miðað við grunnskóla. Mikið og vandasamt verkefni er fram undan þar sem er varnaðarfræðsla í framhaldsskólum gegn fíkniefnum. Að því er unnið nú um þessar mundir og verður unnið að tillögugerð um það efni nú á næstunni. Fræðsla í útvarp og sjónvarpi sérstaklega og í kvikmyndum hefur geysimikil áhrif og ég tek undir það sem hv. flm. fsp. sagði um mynd sem nýlega var sýnd í sjónvarpinu um þessi efni. Hún var mjög öflug og sýndi mönnum fram á hve nauðsynlegt er að varast þann vágest sem hér er um fjallað. Ég vil vekja athygli á því að í fræðslumyndasafni ríkisins er allmikið til af kvikmyndum um þessi efni. Þær eru þar til reiðu, bæði fyrir útvarp og aðra sem þær vilja nýta. Verulegt starf hefur verið unnið í þessum efnum á vegum útvarpsins í einstökum þáttum, en það er alveg ljóst, að enn betra og faglegra skiputag er nauðsynlegt til að sú fræðsla komi að þeim notum sem ætlað er.



Herra forseti. Mig langar aðeins að skjóta hér inn örfáum staðreyndum sem einhvern veginn hafa farið hér utan við umr. Hér er nefnilega ekkert um að ræða hvort hæstv. ráðh. hefur góðan, vondan eða engan vilja til að sjá um að fram fari kennsla og fræðsla um ávana- og fíkniefni. Á síðasta löggjafarþingi var samþykkt lagabreyting hér á hinu háa Alþingi þar sem hæstv. ráðh. er gert að láta þessa kennslu fara fram. Það eru lög í landinu. Flytjendur þessa frv. voru hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir Jóhanna Sigurðardóttir, Alexander Stefánsson, Guðrún Helgadóttir, Pétur Sigurðsson og Birgir Ísl. Gunnarsson. Með þessari lagabreytingu var sett inn í grunnskótalögin sú kvöð að fram skuli fara kennsla um áhrif ávana- og fíkniefna af öllu tagi. Áður hafði grunnskólanum að vísu verið gert að annast þessa kennslu, en það ákvæði var í áfengislögum og nauðsynlegt þótti að herða á þessari kvöð með því að flytja hana inn í sjálf grunnskólalögin. Það er þess vegna engin spurning um hvort einhver er vinsamlega eða óvinsamlega stemmdur. Ráðh. ber að gera þetta. Ekki alls fyrir löngu - ég skal reyna að stytta mál mitt, herra forseti - var viðtal í sjónvarpi við annan þeirra starfsmanna sem sendur var til Bretlands til að kynna sér og læra þessi fræði. Hann sagði laun sín renna út um áramót. Hann kvaðst vera að vinna að kennsluefnum í þessum fræðum, en allsendis væri óvíst hvert yrði framhald þess starfs. Ég hlýt því að spyrja hæstv. ráðh., vegna þess einfaldlega að ég get ekki fundið í frv. til fjárlaga grænan eyri til þess: Á að halda þessu starfi áfram? Ég vil fá einfaldlega já eða nei, vegna þess að við skulum horfast í augu við að við heyrum allt of oft hér á Alþingi viljayfirlýsingar af þessu og hinu tagi, og ég vitna til spurningar hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur hér áðan um námsgögn handa börnum með sérþarfir. Við höfum öll ósköp góðan vilja, en þessi vilji kostar peninga til þess að eitthvað verði gert. Þetta er einfaldlega spurning um það, hvort til séu peningar fyrir þessu eða ekki. Auðvitað eru þeir til. Spurningin er um hvort á það verður lögð áhersla eða ekki. Ég vildi aðeins koma þessu að vegna þess að ég held að við tölum stundum hér eins og það sé eitthvert vafamál hvort lög beri að framkvæma. Til hvers erum við að setja þau? Auðvitað á að framkvæma þau. En það kostar peninga, hæstv. ráðh.



Herra forseti. Hér er um þarfa og réttmæta fsp. að ræða og þyrfti auðvitað miklu betri umfjöllun en hér gefst tækifæri til. En önnur fsp. er nú hér á dagskrá og hv. þm. Jóhanna sigurðardóttir ásamt öðrum þm. hefur flutt sérstaka þál. varðandi þessi mál og þá gefst væntanlega tækifæri til þess að ræða málið frekar í heild. Ég tek undir það að vissulega getur fræðsla haft mikil áhrif, hún er lögbundin eins og hv. síðasti ræðumaður kom inn á og öfgataus áróður í þessum efnum gæti haft áhrif á það sem ég tel mestu skipta í þessu efni, þ.e. almenningsálitið og þá sérstaklega álit ungs fólks og skoðanir þess á þessum málum. Þetta nefnilega snýst um hvaða almenningsálit tekst að skapa og hvaða vörnum sem að gagni mættu koma er unnt að koma við, í þeirri tvísýnu baráttu sem framundan er og hefði átt að hefja fyrr og rækilegar en gert hefur verið. Hér er margt sem veldur, rótleysið í þjóðfélaginu, tíðarandinn, hinar öru breytingar og kannske ekki hvað síst tvískinnungur í afstöðu manna, m.a. til vímuefna almennt, sem veldur því að á ógæfuhliðina sígur. Ég hlýt að benda á, í sambandi við það sem hv. síðasti ræðumaður kom hér inn á, þann tvískinnung sem felst í máli nr. 18 á dagskrá seinni fundar í Sþ. sem ber það fagra heiti, áfengt öl. Sá tvískinnungur er nefnilega kannske hættulegri en flest annað. Menn skyldu hafa í huga að hér þarf fjármagn til, svo sem hér hefur verið bent rækilega á. Það þarf fjármagn á bak við þessa dreifingu, þessa sölumennsku. Auðvaldið er þar að baki og raunar í áfenginu líka og ekki síður. Og af því að ég heyrði að hv. þm. Guðrún Helgadóttir var að biðja um orðið þá mætti hún gjarnan huga að bjórauðvaldinu alveg sérstaklega í seinni ræðu sinni. Þar er um öfluga og sterka fjármagnsaðila að ræða sem vissulega kunna sitt fag. En ég undirstrika að vandinn er svo ógnvekjandi í þessum málum varðandi vímuefnaneysluna almennt að þar verða allir að taka á. Ég tek undir með hæstv. ráðh.: Menn verða að horfast í augu við bölið í heild í þessum efnum en hætta hjali um einstaka þætti og gleyma hinum smávægilegu sem jafnvel auka á vandann.



Herra forseti. Mig langar til þess að læða nokkrum orðum inn í þessa umr. um nauðsyn á fræðslu og fyrirbyggjandi aðgerðum á þessu sviði eins og svo mörgum. Mig langar til þess að tengja þetta náttúrlega að menn hafa talað um að í þetta þurfi peninga og mönnum hefur á þessu þingi orðið sérlega tíðrætt um arðsemi. Ég held að það sé einmitt óvíða kannske meiri arðsemi. Þó menn verði að líta til dálítið langs tíma þá er óvíða meiri arðsemi en einmitt í fræðslu og fyrirbyggjandi aðgerðum á svona sviði eins og sviði vímuefna. Það má nefna til miklu miklu fleiri svið, umferðarmenningu, heilsugæslu o.fl. En ég held að það sé mjög mikilvægt að gæta þess að þó að það sé stórt atriði að efla menntun kennara, byggja upp skólakerfið, koma þessu inn í skólana og þar fram eftir götunum ber náttúrlega líka að líta á hinn bráða vanda. Það er hætt við því að meðan menn semja námsskrár og bæklinga muni ansi margir stíga sín fyrstu „feilspor“ á þessum ógæfubrautum. Ég held að umrædd mynd í sjónvarpi sem menn hafa minnst hérna á í nokkrum ræðum sýni okkur einmitt hverju hægt er að koma til leiðar stundum án kannske langs aðdraganda, án mikillar nefndavinnu, bara með því að þar sýni menn frumkvæði og vilja til þess að koma þessum málum í sviðsljósið. Ég bendi á að fyrir utan skólana höfum við miðla eins og við köllum það, við höfum nýja rás í útvarpinu, við höfum sjónvarp, við höfum dagblöðin, og ég held að við ættum að nýta þessar rásir til þess að koma þessum áróðri á framfæri vegna þess að ég tel að óvíða verði peningunum betur varið.



Herra forseti. Ég held að það sé marklaust að vera að tala hér um fræðslu um ávana- og fíkniefni ef flokksbróðir minn, hv. 2. þm. Austurl., og skoðanabræður hans koma þar nærri. Hér hefur hann sett öll ávanaefni undir sama hatt og ég hlýt að vekja athygli á því að ég held að það sé ekki farsælt að ræða t.d. áfengt öl og heróín eins og þetta séu svipuð efni. Varðandi það, sem hann sagði um stuðning minn við ölauðvaldið, þá eigum við það sameiginlegt að við erum á móti öllu auðvaldi. Ég er líka á móti auðvaldinu sem selur kanel og pipar. Umræða af þessu tagi um ávana- og fíkniefni er jafnvel hættulegri en efnin sjálf. Og ég held að við ættum að fella þetta tal ef svona fjarstæðu er haldið hér fram. Mönnum hefur orðið tíðrætt hér um umræddan sjónvarpsþátt sem sýndur var ekki alls fyrir löngu. Víst var hann sorglegur en ég held að hefði öl komið þar við sögu hefði hann ekki verið nærri eins sorglegur og hann var. Og ég held að við eigum að reyna, foreldrar í landinu og hv. þm., að ræða um þessa hluti af einhverri skynsami. Ég held ekki að unglingar landsins hlusti á ofstæki af þessu tagi.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara út í beina efnislega umræðu í þessu máli. Reynsla mín á þingi er lítil. En ég fæ ekki orða bundist eftir að hafa hlustað á þær umr., sem hér hafa farið fram, minnug þeirra umr. sem hér hafa áður farið fram á undanförnum vikum. Það er rætt um fjárskort til framkvæmda og mér sýndist að forgangsröð fjármögnunar - þeirrar sem verið hefur og enn virðist vera - er þannig að mér dettur ekki í hug að þingheimur og stjórnvöld geti verið svona skammsýn og rangsýn. Hér hlýtur eiginlega fyrir löngu að hafa komist inn stafsetningarvilla sem gengur síðan aftur hér í þingsölum. Því vil ég vekja athygli þingheims á því sem mitt gestsauga segir mér og það er að framtíð þessa lands liggur í börnum - ekki í bönkum.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að leggja tvö lítil atriði til þessarar umr. Hér hefur verið rætt um fræðslu. Það er auðvitað hárrétt sem hv. síðasti ræðumaður sagði: framtíð þessa lands liggur í börnum en ekki bönkum. Það eru foreldrar sem ala upp börn og ég vil benda á nauðsyn þess að fræðslu verði einnig beint til foreldra þannig að foreldrar viti hvernig þeir geta tekið á þessum vandamálum þegar þau koma upp og geti heima fyrir haft uppi fyrirbyggjandi aðgerðir ef svo má segja, geti alið börn sín upp í ákveðnu hugarfari gagnvart þeim vágesti sem hér er um að ræða. Annað atriði sem mig langaði til þess að minnast á og hv. þm. Guðrún Helgadóttir kom inn á áðan: það kostar peninga að framkvæma lög og það kostar peninga að halda uppi tollgæslu hér. Nú er það þannig að tollgæslan hefur ekki nokkra einustu möguleika til þess að halda uppi kerfisbundnu eftirliti með þeim förum sem til landsins koma þannig að hægt sé að finna út hvort um innflutning á þessum efnum sé að ræða. Allt, sem hefur fundist til þessa, er fundið með „stikkprufum“. Ég vil aðeins koma þessu hér á framfæri. Þetta eru allt saman „stikkprufur“, þetta eru skyndiskoðanir eins og hjá Bifreiðaeftirlitinu, sem hafa leitt til þess að þessi efni hafa fundist. Getum við látið það viðgangast lengur að tollgæslan sé ekki betur útbúin en svo að hún geti ekki framkvæmt reglubundið eftirlit með þessum hlutum?



Herra forseti. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir nefndi það að ekki dygði að hafa góðan vilja í þessu efni, það yrði að liggja fyrir að það ætti að halda því starfi áfram sem unnið hefur verið að í námsefnisgerð og söfnun gagna til að standa að fræðslu í skólum um þetta efni. Hv. þm. hefur einhvern tíma rankað við sér svona undir lok ræðu minnar því að ég sagði einmitt strax í upphafi að það væri ætlunin að halda þessu starfi áfram ef fjárveiting til þess fengist. Þannig að það liggur alveg ljóst fyrir. Ég fer ekki í grafgötur um það frekar en aðrir að til þess þarf fé. Hvort sem þeir peningar koma úr ríkissjóði eða peningar til þeirra hluta, sem gera skal, koma úr bönkum þá verður lítið úr framgangi þessara mála nema einhverjir peningar séu til þess að borga þau. Að því er börnin varðar er það mikið rétt sem þær góðu konur, hv. þm., hafa hér sagt að framtíð landsins liggi í börnum en ekki í bönkum. Það er nú ágætt að búa svo um hnútana að fólk leggi fé í banka til þess að hægt sé að búa vel að börnum. Málin eru stundum einfölduð nokkuð mikið í máli manna um þessi efni eins og fleiri. En ég vil sérstaklega taka undir það sem hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, 11. þm. Reykv., sagði þegar hún nefndi nauðsyn þess að veita foreldrum upplýsingar um hvernig beri að bregðast við slíkum vanda. Þetta tel ég skipta mjög miklu máli. Á þessu sviði er m.a. útvarp og sjónvarp til mikillar hjálpar og svo að sjálfsögðu sú fræðsla sem fer fram á vegum heilbrrn. líka. Þetta atriði vil ég sérstaklega taka undir. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir gat lagafrv., sem samþykkt var hér í fyrra, um breytingu á grunnskólalögum þar sem lögfest er að taka beri þessi efni inn í almenna námsskrá. En á þinginu í fyrra var einnig lögð fram þáltill. sem hv. þm. þáv. Sigurlaug Bjarnadóttir var 1. flm. að og hv. þm. Salome Þorkelsdóttir var meðflm. að og fleiri ágætir þm. Þessi þáttill. fól í sér efni sem talið var nauðsynlegt að kæmist í framkvæmd í tilefni af þeim lögum sem hv. Alþingi samþykkti í fyrra en þingið sá samt ekki ástæðu til þess að afgreiða þessa þáttill. Í þáltill. var vikið að tveimur aðalatriðum, annars vegar að menntun kennara og hins vegar að gerð námsefnis. Og það er að þessum tveimur atriðum sem aðalvinna rn. menntamála beinist núna um þessar mundir.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir ljós og glögg svör og fróðlegar upplýsingar sem komu fram í máli hennar. Það má segja að sumt var ánægjulegt en annað miður ánægjulegt því að það var hér, eins og ýmsir hafa nefnt, greinilegt að fjárskorturinn hamlar framkvæmdum og hefur hamtað framkvæmdum. Að vísu má segja að það er maður í hálfu starfi við að undirbúa námsefni fyrir grunnskóla. Það er reyndar helmingi meira en maðurinn sem stundar kalrannsóknir; það var ekki nema 1/4 af honum sem því hlutverki sinnir. En æði er nú smátt skammtað hér. Athyglisvert var að lítil sem engin fræðsla fer fram í þessum efnum í framhaldsskólunum þó svo að verið sé nú að vinna að þessu efni í grunnskólum. Og það er náttúrlega alveg greinilegt að þar þarf að gera verulegt átak ef menn vilja þá vinna að þessum efnum. Ég er nefnilega ekki viss um það að það sé almennur skilningur og áhugi í þjóðfélaginu og hugsanlega ekki hér í þingsölum á því hvað raunverulega alvarlegt mál er hér á ferðum. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur um að forgangsröðun fjármagns er kolvitlaus á mjög mörgum sviðum sem til umr. hafa komið hér í þingsölum síðustu vikurnar. Þetta er eitt af þeim sviðum. En ef við lítum betur á málið þá er ég ekki viss um það að fjármagnið þurfi raunverulega að stoppa framgang í þessum efnum. Menntmrh. hæstv. minntist alveg réttilega á það að þó að meginstarf rn. beindist að gerð námsefna í grunnskólum og á vonandi í framhaldsskólum þá væri hljóðvarp og sjónvarp einnig mikilvægt í þessum efnum. Ég vil undirstrika það og þau ummæli - og ég vék að því í upphafi hér þegar ég bar fram þessa fsp. Þar er vettvangur sem nær ekki aðeins til ungs fólks heldur líka til foreldranna og allrar þjóðarinnar. Og það sem meira er þar þarf ekki svo ýkja mikið fjármagn til þess að koma fræðslunni á framfæri. Það eru til sjónvarpsmyndir og sjónvarpsfræðsluefni í nágrannalöndunum sem mundi vel hæfa hér í okkar eigin sjónvarpi og það má segja það sama um hljóðvarpsefni. Þess vegna held ég að það sé vissulega tímabært og það er sáralítill kostnaður við að nota tækifærin í þessum áhrifamiklu fjölmiðlum. Rás 2 hefur verið einmitt nefnd hér í þessu sambandi, sem er ágæt hugmynd, til þess að koma því fræðsluefni á framfæri sem svo mjög skortir að mínu mati.



Herra forseti. Ég veit ekki hvort ég á frekar að harma það eða fagna því að orð mín um tvískinnunginn hittu svo í hjartastað hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur hér áðan. Í staðinn fyrir ofstækið þar talaði rödd skynseminnar. Þá skynsemi má m.a. lesa í grg. flm. till. sem ég vitnaði til um áfengt öl af því hún var með samjöfnuð hér áðan. Þar er nefnilega líkt saman magnyli og morfíni og eðlilegt að þar sé skynsemin rík á ferðinni. Nei, ég held nefnilega að einmitt tvískinnungurinn í þessum málum sé eitt höfuðvandamálið. Og þess vegna kom að því áðan að ég gat ekki stillt mig, vegna þess að þarna var annað dagskrármál á ferðinni sem var á seinni fundinum, að víkja að því. Og auðvitað tók hv. þm. þetta réttilega til sín. Ég held hins vegar að ræður okkar beggja hér áðan hafi alveg skorið úr um það hvort okkar er ofstækisfullra í þessum efnum. En nú veit ég hins vegar hvers Óvitarnir eru skrifaðir af svo nærfærinni þekkingu.



Herra forseti. Á þskj. 140 hef ég borið fram fsp. til hæstv. félmrh. sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „1. Hvað líður athugun á að flytja verkefni og tekjustofna í áföngum frá ríki til sveitarfélaga svo sem greint er frá í aths. með frv. til fjárlaga fyrir árið 1984? 2. Hverjir vinna að athuguninni? 3. Hvaða tekjustofna er um að ræða? 4. Hvaða verkefni er um að ræða? 5. Liggja fyrir upplýsingar um: a) tekjuauka sveitarfélaganna af nýjum tekjustofnum; b) útgjaldaaukningu sveitarfélaganna vegna nýrra verkefna? 6. Liggja fyrir upplýsingar um hvernig fyrirhuguð tekju- og verkefnatilfærsla kemur við sveitarfélögin eftir gerð þeirra: a) stór þéttbýlissveitarfélög; b) lítil þéttbýlissveitarfélög; c) sveitarfélög í dreifbýli? 7. Hvenær má búast við að athuguninni ljúki?“ Hér er um ákaflega viðamikið mál að ræða, sem sveitarstjórnamenn og samtök sveitarfélaga hafa lengi knúið á um að tekið yrði til endurskoðunar. Þess vegna held ég að nauðsynlegt sé að nú sé greint frá því hvernig þessari athugun miðar. Jafnframt tel ég þýðingarmikið að upplýst sé hverjir vinni að athuguninni, ekki síst fyrir sveitarstjórnarmenn og samtök þeirra, þannig að þessir aðilar, sem þessi breyting varðar mest, hafi atveg frá upphafi tækifæri til að koma sínum hugmyndum og tillögum á framfæri, þannig að þar fari ekkert á milli mála. Ef sú tilfærsla sem um er rætt hefur verið markmið ríkisstj. frá upphafi þess er hún var mynduð í vor, þá er dálítið undarlegt að nefnd sú er fyrrv. félmrh. Svavar Gestsson skipaði sumarið 1982 til að endurskoða verka- og tekjuskiptinguna skuli hafa verið leyst frá störfum af núv. félmrh. án þess að nefndin hafi lokið störfum. Þessi nefnd var skipuð fulltrúum ríkisstj. og fulltrúum tilnefndum af Sambandi ísl. sveitarfélaga. Í sjálfu sér getur vel verið að núv. félmrh. hafi haft einhverjar efasemdir um störf þessarar nefndar eða einstaka nm. En með tilliti til þess að nefndin hefur ekki lokið störfum og að umrædd athugun skuli nú í gangi er óeðlilegt að ekki skuli skipuð ný nefnd í stað þess að vinna nú að þessari athugun í kyrrþey. Sveitarfélögin hafa afar slæma reynslu af þannig vinnubrögðum. Nægir þar að nefna lagasetningu frá 1975, svonefnd bandormslög. Með þeim lagabálki voru einhliða og án alls samráðs við sveitarfélögin og gegn vilja þeirra flutt kostnaðarsöm verkefni frá ríki til sveitarfélaga án þess að þau fengju eðlilegar tekjur á móti. Afdrifaríkast hefur þó orðið það ákvæði laganna að færa rekstrarkostnað og viðhald skólamannvirkja á sveitarfélögin. Á það sérstaklega við í sveitum. Fjárhagsvandi sveitarfélaganna kemur nú m.a. fram í því, að þau geta ekki lengur fjármagnað ógreidd ríkisframlög til skólaaksturs þannig að farið er að loka skólum á Norðurlandi. Við undirbúning fjárlaga í sumar mun hafa komið fram hugmynd um að færa einhliða verkefni frá ríki til sveitarfélaga án þess að tekjur kæmu þar á móti. Þessu tókst að afstýra og ég vil þakka núv. félmrh. fyrir hlut hans að því. Þá má geta þess að þeir eru ófáir lagabálkarnir, sem hér hafa verið samþykktir á allra síðustu árum, sem leggja þungar fjárhagslegar byrðar á sveitarfélögin án þess að tekjur hafi komið þar á móti. Þannig ber þessi mál allt of einhliða að. Því er endurskoðun þessara mála nauðsynleg. Hér er um margslungin mál að ræða, sem þurfa ítarlega umfjöllun. Því er nauðsynlegt að fram bornum spurningum sé öllum ítarlega svarað áður en að gengið er til athafna á þessu sviði. Sérstaklega er nauðsynlegt að huga vel að því hvernig allar breytingar koma við sveitarfélögin eftir gerð þeirra. Núverandi tekju- og verkaskipting mismunar sveitarfélögunum hrapallega. Megintilgangurinn með endurskoðuninni nú verður að vera sá að draga úr þeirri mismunun eftir því sem hægt er þannig að sveitarfélögin geti veitt íbúum sínum sem líkasta aðstöðu og þjónustu.



Herra forseti. Hér er borin fram fsp. sem mér finnst sjálfsagt að svara. Svarið er e.t.v. ekki það sem fyrirspyrjandi hefur átt von á. Hins vegar vil ég benda á að hann á sæti í stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga og hefur haft tækifæri til að fylgjast með þeim málum þar. Svar mitt er einfaldlega á þá leið, að það hefur engin ákvörðun verið tekin enn um hvernig verður staðið að þessu máli. Hins vegar mun ég strax upp úr áramótum taka upp formlegar viðræður við Samband Ísl. sveitarfélaga um hvernig unnið verður úr hugmyndum sem uppi eru í sambandi við framkvæmd verkaskiptingar milli ríkis og sveitarfélaga. Um það verður hafin umræða strax upp úr áramótum. Við undirbúning fjárlaga á s.l. hausti voru ýmsar hugmyndir á lofti og ég sem félmrh. átti beinar viðræður við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga um þessi mál. Niðurstaðan varð sú, að öllum hugmyndum um verkefnaflutning við fjárlagagerð fyrir árið 1984 var hafnað og eru þær ekki inni í myndinni. Ég vil gefa þá yfirlýsingu hér, að að sjálfsögðu verður engin ákvörðun um slíkar breytingar tekin nema í fullu samráði við sveitarfélögin í landinu. Því má treysta. Og ég vil benda á að ég stefni að því, og það er samhljóða þeim skoðunum sem hafa komið frá stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga og sveitarfélögunum almennt, að ef um verður að ræða verulegar breytingar, sem vel getur komið til greina, verða þær ákveðnar það tímalega að búið verður að ná samkomulagi um þau mál áður en undirbúningi fjárlaga fyrir árið 1985 verður lokið, þannig að samhliða fjárlagaflutningi fyrir árið 1985 verði komnar fram ákveðnar till. um slíkar breytingar og þá breytingar á tekjustofnum ríkis og sveitarfélaga. Ég vil einnig undirstrika að þessi mál munu örugglega koma fyrir sjónir alþm. og verður fjallað um þau hér í sölum Alþingis þegar að því kemur. Hv. flm. minntist hér á framkvæmd breytinga sem gerðar voru 1975. Þau lög höfðu vissa yfirskrift. Það var ekki undirbúningur að þeim tilfærslum, en nú eru breytingar ráðgerðar með viðræðum. Þetta var tilflutningur verkefna sem þáv. ríkisstj. ákvað og Alþingi staðfesti. Það má um það deila að það hafi verið rétt mat. En ég ætla ekki að leiða umr. að því nú. Hv. þm. minntist á nefnd sem fyrrv. félmrh. skipaði að ákvörðun fyrrv. ríkisstj. Um það get ég aðeins sagt að stuttu eftir að ég tók við embætti á s.l. vori skilaði sú nefnd af sér og óskaði eftir að vera leyst frá störfum. Auðvitað varð ég við þeirri ósk, enda var verkefni nefndarinnar engan veginn á því stigi að það væri hægt að nota það til ákvarðanatöku. Þar var mikið óunnið. Við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga er fullt samstarf um að strax í upphafi næsta árs verði teknar upp viðræður milli sveitarfélaganna og ríkisins um hvernig að þessum málum verður staðið í næstu framtíð.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svör hans. Það kemur fram í svörum hæstv. ráðh. að það hefur engin ákvörðun verið tekin um þá athugun sem greint er frá í fjárlagafrv., og er það að vísu vel að það skuli ekki hafa verið gert þar sem ekki er enn þá efnt til formlegs samstarfs við Samband ísl. sveitarfélaga. Ég fagna því að það samstarf skuli nú eiga að taka upp. Ég vil hins vegar gagnrýna það að nefndin skyldi ekki vera látin starfa áfram eða ný nefnd skipuð til að vinna að þessu verkefni, þar sem ég tel að nefndin hafi verið komin á góðan rekspöl og hafi þegar unnið ágætt starf í þessum málum. En um tekju- og verkaskiptinguna að öðru leyti langar mig til að segja hér örfá orð: Staðreyndin er sú, að sveitarstjórnirnar ráða litlu sem engu um tekjur sveitarfélagsins. Þær eru lögbundnar af ríkisvaldinu, og þó engum sé betur kunnugt um framkvæmdaþörf sveitarfétagsins, fjárhagslega afkomu íbúanna og áhuga þeirra og þörf á framkvæmdum og þjónustu en einmitt sveitarstjórnunum, þá fá þær í þessum efnum litlu sem engu ráðið. Nær einu tekjurnar sem sveitarstjórnirnar geta ákvarðað án beinna afskipta ríkisvaldsins eru sorphreinsunargjald og hundaleyfisgjöld. Þó eru það sveitarstjórnirnar sem bera ábyrgð á rekstri sveitarsjóðanna og taka afleiðingum gerða sinna í kosningum. Núgildandi tekjustofnalög mismuna sveitarfélögum mjög eftir gerð þeirra og atvinnuuppbyggingu. Aðstöðugjöldin eru mun lægri á fiskveiðar, landbúnað og fiskvinnslu en iðnað og verslun og alls engin á vinnslustöðvar landbúnaðarins, mjólkurbú og sláturhús. Þetta leiðir til þess að tekjustofnar nýtast mjög illa í sveifarfélögum þar sem frumvinnslan fer fram, eins og víða í þorpum úti um land, og með allt öðrum hætti en t.d. hér í Reykjavík. Það má nefna að fasteignamat er mun hærra í Reykjavík en úti um land og til viðbótar eru hér altar stærstu byggingar í verslun og þjónustu, sem ætlað er að þjóna öllu landinu og öll þjóðin á. Þannig mismuna núgildandi tekjustofnalög sveitarfélögunum hrapallega, enda auðvitað fráleitt og ófært að sveitarfélögin séu látin jafna aðstöðu atvinnuveganna eins og gert er með aðstöðugjöldunum. Skyldi annars sveitarfélag þar sem fiskvinnsla og veiðar eru uppistaða atvinnulífs þurfa minni tekjur en hitt þar sem verslun, þjónusta og iðnaður eru uppistaðan? Ég held ekki. Um megintekjur sveitarfélaganna er aðalreglan sú, að tekjur standi í beinu hlutfalli við íbúafjöldann, en því getur verið allt öðru vísi farið með útgjöldin. Mörg minni þorp standa t.d. undir þjónustu líkri og í 1500 til 2000 manna bæjum. Verkefni eins og bygging dagvistarstofnana, skóla, hafna, gatnagerð og fleiri slík verkefni eru þessum sveitarfélögum ofviða, nema með þátttöku ríkisins, og afar hæpið að tekjur sem falla til í sveitarfélaginu geti staðið undir slíkum verkefnum á eðlilegum tíma, þó færðar væru frá ríkinu til sveitarfélaganna. Hins vegar eru hreinni skil um rekstur nauðsynleg. T.d. er afar óeðlilegt að sveitarfélög skuli standa undir hluta rekstrarkostnaðar við heilsugæslustöðvar og sjúkrahús, en hafa sáralítið um reksturinn að segja að öðru leyti. Hér er um margslungin mál að ræða, sem þurfa ítarlega umfjötlun. Því er nauðsynlegt að fram bornum spurningum sé öllum ítarlega svarað, eins og ég gat um áðan, áður en gengið er til athafna á þessu sviði. Aðalatriðið er að breytt verka- og tekjuskipting dragi úr því mikla misræmi sem er nú á milli sveitarfélaga og leiðrétti eða jafni það misrétti sem nú viðgengst í þessu landi og felst í því og fer eftir því hvar fólk býr. Á næstu árum verður að vinna skipulega að því og kosta til þess nokkrum fjármunum að búa íbúum hinna fámennari staða úti á landi líkar aðstæður og eru í stærri og grónari sveitarfélögum. Þá á ég fyrst og fremst við þjónustu ýmiss konar, skóla, íþróttamannvirki, dagvistun fyrir börn, gatnagerð og umhverfismál. Þetta verður að vera megintilgangurinn með endurskoðun eða athugun á verka- og tekjuskiptingunni og til þessarar niðurstöðu þarf hún að leiða.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 140 að bera fram eftirfarandi fsp. til dómsmrh.: „Hyggst dómsmrh. efla toll- og löggæslueftirlit vegna stóraukinnar útbreiðslu á ávana- og fíkniefnum eða gera á annan hátt átak til að fyrirbyggja að fíkniefni berist til landsins?“ Tilefni þessarar fsp. er að á undanförnum vikum hafa komið fram opinberlega upplýsingar um að notkun fíkniefna hafi á undanförnum einum til tveim árum farið ört vaxandi og fram hafa komið ógnvekjandi tölur í því sambandi. Í riti heilbr.- og trmrn., sem gefið var út í júní 1983, um kannanir á áhrifum fíkniefnadóma 1980 og kannanir á kannabisneyslu Íslendinga, kemur m.a. eftirfarandi fram í könnun sem gerð var í skólum landsins: Í fyrsta lagi að af liðlega 1000 manns, sem könnunin náði til, neyttu 222 á aldrinum 16 til 26 ára kannabis eða 22.18%. Fram kemur einnig í þessu riti að á þessum aldri séu í landinu 48 þús. manns og ef reiknað er með sama hlutfalli neytenda og fram kemur í könnuninni nái neyslan til 10 656 á þessum aldri. Í öðru lagi kemur fram í sömu könnuninni að á aldrinum 15 til 30 ára noti 222 eða 19.75% kannabis. Í þessum aldurshópi eru 67 383 í landinu. Ef sömu forsendur eru notaðar um neyslu í þessum aldurshópi neyttu 13 312 á aldrinum 15 til 30 ára kannabisefna. Fram hafa auk þess komið opinberlega nýverið enn meira ógnvekjandi tölur en ég hef hér lýst. Það kom fram hjá formanni Æskulýðsráðs í sjónvarpi að 40 til 60% þeirra sem eru á aldrinum 16–30 ára neyti fíkniefna í einhverjum mæli. Erfitt er að staðhæfa þær tölur sem þarna koma fram og ber því að taka þær með fyrirvara. Að auki má benda á að í Dagblaðinu kemur nýlega fram að þriðji hver sjúklingur sem leitar til lækna á meðferðarstöð SÁÁ geri það vegna langvarandi ofnotkunar á kannabisefnum eða öðrum sterkum eiturefnum. Á undanförnum árum hefur verið gert upptækt töluvert magn af fíkniefnum. Hafa það sem af er þessu ári verið tekin 20 kíló af kannabisefnum og 600 gr af amfetamíni, en til samanburðar voru tekin 8 kíló af kannabisefnum 1981 og 50 gr af amfetamíni og 1982 um 8 kíló af kannabisefnum og 73 gr af amfetamíni. Þeir sem gerst þekkja til telja að hér sé aðeins um að ræða smábrot af því sem í umferð er hér á landi, en tölur hafa komið fram um að áættað sé að allt að 3 tonn séu í umferð. Á undanförnum dögum og vikum hef ég rætt við marga þá sem að þessum málum vinna, bæði toll- og löggæsluyfirvöld svo og yfirmenn heilbrigðismála. Allir þessir aðilar eru sammála um að fíkniefnaneysla hafi farið ört vaxandi á undanförnum árum og að aukist hafi notkun á sterkum fíkniefnum, svo sem amfetamíns. Það er því ljóst að stjórnvöld verða að grípa til allra tiltækra ráða til að fyrirbyggja útbreiðslu þessara stórhættulegu og skaðlegu efna og að gera verður stóraukið átak til að fyrirbyggja að fíkniefni berist til landsins svo og að auka í skólum og fjölmiðlum alla fræðslu um skaðsemi fíkniefna, eins og hér hefur komið fram fyrr í dag. Hér er alvarlegt mál á ferðinni sem getur haft svo ógnvekjandi afleiðingar fyrir einstaklinga og þjóðina í heild ef ekki er brugðist við með skjótum hætti. Bæði getur afleiðing þess orðið stóraukin afbrot, þar sem fíkniefnaneytendur neyta allra ráða til að verða sér úti um peninga til að kaupa fíkniefni, og eins hitt, að það getur eyðilagt líf fjölda ungmenna ef þessi mál eru ekki tekin föstum tökum. Auk þess getur afleiðing þessa orðið stóraukinn kostnaður við alla heilbrigðisþjónustu í landinu. Ég hef leyft mér ásamt nokkrum hv. þm. að flytja einnig þáltill. um þetta mál á Alþingi til að knýja enn frekar á um hve mikilvægt er að brugðist verði við þessum vanda með skjótum hætti, en það er ekki síst undir hæstv. dómsmrh. komið að átak verði gert til að fyrirbyggja útbreiðslu ávana- og fíkniefna, þannig að tekið verði á þessum málum nú þegar, áður en málið sækir í enn verra horf en nú er. Samhliða þeirri þáltill. sem nú hefur verið lögð fram taldi ég því brýnt að beina þeim fsp., sem fram koma á þskj. 140, til hæstv. dómsmrh., þannig að þingheimi væru kunnar fyrirætlanir hans í þessu máli jafnframt því sem umrædd þáltill. er lögð fram. Hún er flutt af þm. úr öllum þingflokkum, sem sýnir ljóslega að víðtæk samstaða virðist vera um það hér á hv. Alþingi að nú þegar verði gert raunhæft átak í þessu máli.



Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hv. fyrirspyrjandi, 2. landsk. þm., sagði hér þegar hún mælti fyrir fsp. til mín um átak gegn útbreiðslu ávana- og fíkniefna, að hér er um gífurlegt vandamál að ræða. Ég vil strax taka það fram að ég mun gera allt það sem í mínu valdi stendur til að vinna gegn því að afleiðingarnar verði verri, heldur fari frekar að snúa þar á betri veg. Það eru margir sem ég hef átt viðræður við um þetta má1 á þeim stutta tíma sem ég hef verið í dómsmrn. og hef ég rætt það við þá aðila sem mest um það fjalla. Ég held að það sé þess vegna eðlilegt að ég lesi hér upp grg. frá tveimur þeim aðilum sem kannske standa einna mest í þessu daglega af hendi dómsmrn., annars vegar er það lögreglustjóraembættið í Reykjavík og hins vegar er það Sakadómur í ávana- og fíkniefnum og starfsmenn hans. Lögreglustjóri segir svo um eflingu löggæslu: Hann leggur til að ráðinn verði aðstoðaryfirlögregluþjónn að embætti lögreglustjórans í Reykjavík sem vinni að rannsókn mála og þá fyrst og fremst fíkniefnamála. Hlutverk hans verði að gegna starfi yfirlögregluþjóns rannsóknadeildarinnar í forföllum. Fyrst og fremst yrði hann þó lögtærðum fulltrúa til aðstoðar við að stjórna rannsóknum og hafa umsjón með eftirliti á sviði fíkniefnamála. Lögreglumönnum sem koma til starfa í fíkniefnadeildinni og öðrum deildum sex mánuði í senn verði fjölgað úr tveimur í átta, en ráðnir verði sex lögregluþjónar til embættisins svo mannafli annarra deilda verði ekki rýrður, enda eru þær yfirhlaðnar verkefnum og útilokað að draga úr störfum þar. Það hefur reynst mjög vel að skipa mönnum úr öðrum deildum til starfa í rannsóknadeild í tiltekinn tíma. Með því hefur rannsóknadeildin verið efld og aðrar deildir gerðar hæfari til að vinna að uppljóstrun brota með góðum árangri. Á þetta ekki síst við á sviði fíkniefnamála, en reynslan sýnir að fíkniefni eru höfð um hönd á almannafæri, veitingastöðum og ýmsum stöðum sem brotamenn venja komur sínar á og lögreglan hefur eftirlit með. Um leið og lögð er áhersla á að lögreglumenn í öllum deildum lögreglunnar kunni sem best skil á fíkniefnum og hafi vakandi auga með misnotkun þeirra þarf innan fíkniefnadeildarinnar að vinna öflugt og vel skipulagt eftirlitsstarf með innflutningi, dreifingu og neyslu fíkniefna. Í því sambandi er heppilegt að koma á vaktaskiptum innan deildanna svo að sinna megi eftirlitsstörfum á hinum ýmsu tímum sólarhringsins. Í lögregluumdæmum utan Reykjavíkur verði 1–2 lögregluþjónum falið að sinna sérstaklega fíkniefnamálum. Í Reykjavík og á Keflavíkurflugvelli verði 2–3 tollþjónum á hvorum stað falið sérstakt eftirlit með fíkniefnum á starfssvæði sínu. Dæmin sýna að fíkniefnin eru flutt til landsins með skipum og flugvélum í farangri farþega og sjómanna. Því verður að hafa öflugt eftirlit lögreglu og tollgæslu í Reykjavík og á Keflavíkurflugvelli. En virkt eftirlit á þessum stöðum getur haft þau áhrif að brotamenn kanni nýjar leiðir, flytji fíkniefni til staða utan Reykjavíkur með skipum sem koma þar fyrst að landi eða sendi þau í pósti frá útlöndum til einhverra staða utan höfuðborgarinnar. Þess vegna er brýnt að lögreglu- og tollgæslumenn hvar sem er á landinu haldi vöku sinni og hafi staðgóða þekkingu og þjálfun á sviði fíkniefnamála. Til þess að ná árangri í baráttunni gegn fíkniefnum hér á landi þurfa löggæslumenn að hafa sérþekkingu á hinum ýmsu efnum, verðgildi þeirra í sölu og dreifingu, neysluvenjum fólks er efnin notar, háttum brotamanna o.s.frv. Því hefur menntun og þjálfun lögreglumanna verið aukin verulega síðari ár á þessu sviði og er kennsla í fíkniefnamálum nú fastur liður í námsskrá Lögregluskólans. Þar hafa oft á undanförnum árum verið haldin sérnámskeið í fíkniefnarannsóknum fyrir lögreglumenn alls staðar af landinu. Einnig hafa lögreglumenn nokkrum sinnum verið sendir til nágrannalandanna á námskeið í rannsóknum fíkniefnamála og hefur það gefið góða raun. Þá hafa verið haldin sérstök námskeið í Lögregluskólanum fyrir starfsmenn fíkniefnadeildar lögreglunnar í Reykjavík og þá lögreglumenn sem í öðrum umdæmum verða valdir til þess að sinna fíkniefnamálum sérstaklega. Auk þess er lagt til að lögreglumenn utan Reykjavíkur og tollþjónar frá Reykjavík og frá Keflavíkurflugvelli komi til starfa í ákveðinn tíma í fíkniefnadeildinni árið 1984. Á næsta ári verði lögreglumenn úr Reykjavík og utan af landi sendir til náms og starfsþjálfunar á sviði fíkniefnamála hjá lögreglunni í höfuðborgum Norðurlandanna. Í Danmörku og Svíþjóð er fíkniefnamisferli vaxandi áhyggjuefni, en þaðan og frá Hollandi er talið að berist mestur hluti þeirra fíkniefna sem til landsins koma. Setja þarf reglur um vinnu og starfsskiptingu á sviði fíkniefnamála milli Sakadóms í ávana- og fíkniefnamálum, lögreglustjórans í Reykjavík og annarra lögreglustjóra í landinu. Í því sambandi má nefna nokkur verkefni sem heppilegt væri að fela embætti lögreglustjórans í Reykjavík: 1. Að halda heildarspjaldskrá yfir brotamenn og ýmsar upplýsingar fyrir landið allt. 2. Að hafa umsjón með og annast tengsl milli lögreglu og tollgæslu. 3. Að veita aðstoð við rannsókn fíkniefnamála hvar sem er á landinu. 4. Að annast tengsl við erlenda rannsóknaraðila. Fíkniefnadeild lögreglunnar í Reykjavík hefur fram að þessu annast þau verkefni sem hér að framan eru talin. Þeim þarf hins vegar að sinna miklu betur, tryggja þar að upplýsingar berist frá öllum umdæmum varðandi fíkniefnamisferli, og nauðsynlegt er að lögreglan í landinu hafi jafnan greiðan aðgang að öllum upplýsingum sem fyrir liggja. Með hliðsjón af sívaxandi málafjölda á þessu sviði ber brýna nauðsyn til að nú þegar verði farið að leggja drög að tölvuvinnslu á sviði fíkniefnarannsókna. Þá er lagt til að stofnuð verði samstarfsnefnd löggæsluaðila á höfuðborgarsvæðinu varðandi fíkniefnarannsóknir. Til að byrja með eigi í henni sæti fulltrúar frá Reykjavík, Kópavogi og Hafnarfirði. Komi í ljós að gagn sé af þessu samstarfi kemur til greina að Selfoss, Keflavík og Keflavíkurflugvöllur taki einnig þátt í því. Starfsmenn fíkniefnadeildar lögreglunnar eru ætíð reiðubúnir að veita fólki fræðslu og mæta iðulega á fundum hjá félögum og í skólum til að ræða um fíkniefni. Með því telur lögreglan að unnið sé fyrirbyggjandi starf. Með aukinni og markvissri fræðslu og áróðri gegn fíkniefnum má stuðla að sterku almenningsáliti gegn þessum vágesti. Nauðsynlegt er að fleiri, svo sem fræðslu og heilbrigðisyfirvöld, leggi hér hönd á plóginn og brýnt er að athuga með hvaða hætti fræðslu um fíkniefnamál verður best fyrir komið. Í grg. frá Sakadómi í ávana- og fíkniefnum eru settar fram eftirfarandi tillögur: 1. Núverandi fíkniefnadeild lögreglu verði um stundarsakir og í tilraunaskyni efld með liðveislu frá tollgæslu og öðrum lögregluembættum. 2. Tilteknum lögreglumönnum, er þegar hafa aflað sér reynslu og þekkingar á sviði fíkniefnamála, verði falið að sinna þeim verkefnum öðrum fremur á hinum almennu vöktum sem þeir nú starfa á. 3. Stjórn deildar eða hóps, er nefndur var í lið 1. verði tímabundið í höndum dómsmrn. 4. Mönnum frá lögreglu og tollgæslu verði hið fyrsta gert kleift að fara í kynnisferðir og starfa um stundarsakir með félögum sínum í nágrannalöndum. 5. Tollgæslu verði útvegað kolnálartæki til sýnatöku úr póstsendingum, en einkum þó bréfum. 6. Tottgæslu verði útveguð gegnumlýsingartæki til skoðunar póstsendinga. 7. Lögreglu verði tryggt fé til kaupa á sýnishornum af ættuðum fíkniefnum. 8. Lögreglu verði veittur aðgangur að bankastofnun í því skyni að geta þaðan með litlum fyrirvara fengið fjárfúlgu vegna rannsóknaraðgerða. 9. Lögreglu verði með nánar settum reglum og takmörkunum heimilað að greiða fyrir upplýsingar er leiða til haldlagningar fíkniefna og útvega fé í því skyni. 10. Tekin verði upp mánaðarleg verðskráning fíkniefna hérlendis eftir tegundum og slíkar upplýsingar reglulega sendar nágrannaþjóðum í skiptum fyrir sams konar fróðleik þaðan. Þetta eru í örstuttu máli niðurstöður af umræðum þeirra sem um þetta mál hafa fjallað. Segja má að hægt sé að skipta málinu í tvennt: annars vegar er það skipulagning og hins vegar aukin starfsemi sem krefst aukins fjármagns til starfseminnar. Ég mun reyna að hraða því sem allra mest að þeim skipulagsbreytingum sem til umræðu hafa verið á vegum rn. og þessara aðila verði hrint í framkvæmd, þannig að skipulögðu samstarfi verði komið á, en jafnframt verður þá leitað eftir því hvað unnt er að fá mikið af fjármagni til að sinna þeim verkefnum sem þarna er lagt til að lögð verði áhersla á í auknara mæli. En ég vil taka undir það sem hv. 2. þm. Austurl. sagði hér áðan, að menn þurfa að skoða málið allt í heild. Það kom t.d. nýlega fram í viðtali við ágætan lækni í blaði, og sama hefur komið fram hjá fjölmörgum viðmælendum mínum um þessi mál, að áfengisneysla er yfirleitt hjá öllum þeim aðilum sem í vandræðum eru orðnir, en önnur fíkniefni notuð samhliða hjá mörgum þeirra. Þetta kemur fram í þessari grein. Ég les hér örstuttar setningar, með leyfi hæstv. forseta, sem hafðar eru eftir Þórarni Tyrfingssyni: „Það sem er þó ískyggilegast í þessum efnum og hefur farið að renna upp fyrir okkur hin allra síðustu ár er mjög aukið hlutfall þeirra sjúklinga á stöðvunum sem nota sér vín og aðra vímugjafa jöfnum höndum og eru eiginlega háðir þeim báðum, svo og geysileg fjölgun hinna krónísku fíkniefnaneytenda.“ - Síðan segir hann: „Þeir sem nota fíkniefni eingöngu eru sem betur fer aðeins 5% af þessum helmingi, þ.e. þeim helmingi sem notar fíkniefni á annað borð. Það eru aðeins 2.5% þeirra sem koma á stöðina sem eingöngu nota fíkniefni önnur en áfengi. Allir aðrir nota áfengi með eða áfengi eingöngu.“ 
             Já, ég hef þá ekki tíma til þess, herra forseti, að fjalla frekar um þetta nú, en mun e.t.v. gera grein fyrir því aftur í umr. á eftir. Niðurstaða mín er að við reynum öll að sameinast um setningu sem gæti hljóðað eitthvað á þessa leið: Víma er voði. - Það er víman sem er voðinn og hvaða meðul það eru sem til eru notuð skiptir ekki öllu máli, það eru afleiðingarnar sem fyrst og fremst er við að glíma.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. svörin og fagna því að hann hafði góð orð um það að átak yrði gert í þessum málum. Fsp. mín hljóðaði um það hvað dómsmrh. hygðist gera í þessum málum, en hæstv. dómsmrh. las hér upp till. lögreglustjóraembættisins, sem ég náði nú að nokkru leyti niður, en mér var ómögulegt að ná niður till., sem hann las einnig upp, frá aðilum sem starfa við fíkniefnadómstólinn. Hann las þetta svo hratt upp. En ég lagði nú meira upp úr því í minni spurningu að fá fram álit hæstv. dómsmrh., hvað hann teldi heppilegast í þessu máli, en þær till. sem hann las upp hér frá embættismönnunum. Varðandi það sem ég náði hér á blað af því sem fram kemur hjá lögreglustjóraembættinu finnst mér nú að allar þær till. sem þeir leggja fram miðist meira og minna að því að efla löggæsluna hér á höfuðborgarsvæðinu. En ég tel ekki síður brýnt að við eflum alla toll- og löggæslu um land allt og samhæfum alla þá starfskrafta sem að þessum málum vinna, ekki bara hér á höfuðborgarsvæðinu heldur um allt land. Við þurfum í raun að koma upp neti allt í kringum landið til þess að fyrirbyggja eins og kostur er að fíkniefni berist til landsins. Þess vegna vil ég nú leggja áherslu á það, hæstv. dómsmrh., að í því sem ofan á verður að gera í þessum málum verði lögð áhersla á að við tökum á þessum málum ekki aðeins hér á höfuðborgarsvæðinu heldur allt í kringum landið, að því miðar sú þáltill. sem 12 þm. úr öllum flokkum hafa flutt og lagt hér fram, um að samhæfa alla þá starfskrafa sem að þessum málum vinna. Hæstv. ráðh. talaði um að hann mundi beita sér fyrir því að hrinda í framkvæmd þessum skipulagsbreytingum. En nú veit ég ekki alveg hvað hæstv. dómsmrh. átti við þegar hann talar um að koma í framkvæmd þessum skipulagsbreytingum. Mér heyrðist á þessari upptalningu, sem var löng og mikil frá báðum þessum embættum, að um væri að ræða margar og margvíslegar skipulagsbreytingar. Ég vildi því óska eftir því að hæstv. dómsmrh. gerði okkur nánari grein fyrir hverjum af þessum till. hann hyggst beita sér fyrir að hrinda í framkvæmd, sem fram komu í hans máli, og hvort hann gæti t.d. fallist á þær till. sem fram koma í þeirri þáltill. sem ég hér nefndi. Mér heyrðist á upptalningunni að ein till. frá lögreglustjóraembættinu væri um það að komið yrði á samstarfsnefnd lögreglumanna á höfuðborgarsvæðinu, a.m.k. til að byrja með og síðan yrði fikrað sig eitthvað lengra áfram. Ég legg höfuðáherslu á að við reynum að nýta okkur líka þá starfskrafta sem unnið hafa að þessum málum úti á landi. Hvað með Norðurland og Austurland? Við hljótum að þurfa að huga að því hvort fíkniefni berist ekki þar til landsins. Þess vegna hef ég lagt áherslu á þetta, að allir starfskraftar yrðu samhæfðir í þessu máli. Það hefur komið hér fram að það sem virðist vera gert upptækt er aðeins smábrot af því sem fróðustu menn telja að sé í umferð. Í þessu riti heilbr.- og trmrn. kemur fram að það er talað um að allt að 2.9 tonn séu í umferð. Hér er því um stórt mál að tefla sem við verðum virkilega að leggjast á eitt um að eitthvað verði gert í. Ég óska því eftir að það komi eitthvað nánar fram hjá hæstv. dómsmrh. hvaða skipulagsbreytingar það eru sem hann hyggst beita sér fyrir. Ég hef ekki trú á að þetta sé dýrt, t.d. þær hugmyndir sem fram koma í þáltill., og það er auðvitað engin skynsemi í því að spara á þessu sviði. Við verðum að leggja fram það fé sem þarf til þess að efla toll- og löggæslu. Þetta er fyrst og fremst spurning um vilja og sameiginlegt átak stjórnvalda og þeirra sem vinna að þessum málum, um það eins og ég segi að leggjast á eitt til þess að fyrirbyggja frekari útbreiðslu þessara efna hér á landi. Það kom fram hér fyrr í dag að hv. þm. Gunnar G. Schram dró í efa að það væri vilji hjá þjóðinni eða hér á Alþingi að gera átak í þessu máli, ef ég skildi hann rétt. Ég held þvert á móti að það sé mikill vilji úti á meðal þjóðarinnar og hér á hv. Alþingi til að gera átak í þessu máli. 



Herra forseti. Ég veit náttúrlega ekki hvað það er mikið sem hv. fyrirspyrjandi hefur heyrt af því sem ég sagði. En í því máli var einmitt lögð áhersla á að vel þyrfti að huga að þessum málum um allt land þar sem að augljóst væri að leitað verður á þá staði þar sem gæsla er minni, ef hún er aukin á öðrum stöðum. En með þessari skipulagningu sem ég ræddi um held ég að komið hafi fram í þessu máli þó ég undirstriki það betur að það er samstarf þeirra aðila sem að þessu vinna um allt land, það er þjálfun lögreglumanna, að þeir komi til fíkniefnalögreglunnar hér í Reykjavík og verði þar nokkurn tíma til að kynnast þeim vinnubrögðum. Eins og fram kom í þessu máli í nokkrum mæli koma menn úr hinni almennu lögreglu til fíkniefnalögreglunnar og kynnast þar þessum málum mjög vel, en fara síðan aftur út í hina almennu löggæslu. Og ég vildi leggja áherslu á að þetta gerist þannig á landinu öllu og þannig fæst virkt lið um allt land. Síðan sé haft reglubundið samstarf þarna á milli. Í því sem ég las upp áðan var bent á að mánaðarlega þyrfti að skrá þau mál sem upp kæmust og helst að setja þau inn í tölvu til að sem gleggst yfirlit gæti orðið yfir það hvernig staðan er og hvernig hægt væri að nýta þá reynslu og upplýsingar sem einhvers staðar kæmu fram að gagni fyrir alla. Þarna er um samstarf og skipulagsbreytingu að ræða. Dómsmrn. beitti sér fyrir því að þarna yrði um nánara samstarf að ræða á milli þessara aðila. Ég taldi að út af fyrir sig mundi kannske ekki þurfa svo mjög aukið fjármagn, en ef fjölga á liði eða starfsmönnum í þessu þýðir það auðvitað fleiri löggæslumenn. Það kom einnig fram í þessu að hafa þyrfti nánara samstarf við tollgæsluna sem ekki heyrir undir dómsmrn. og ég veit að ekki stendur á fjmrh. að slíkt samstarf geti komist á. Afla þarf ýmissa tækja sem nú eru notuð erlendis til að auðvelda þetta eftirlitsstarf. Þá vil ég að lokum geta þess að dómsmrn. og starfsmenn þess hafa verið í allnánu samstarfi, sérstaklega við Norðurlöndin í þessum málum. Fyrir tveimur árum var á vegum Norðurlandaráðs skipaður hópur sem vinna skyldi að ákveðnu takmarki - að fíknaefnalausum Norðurlöndum. Þessi hópur er búinn að skila skýrslu með ýmsum gagnlegum ábendingum. Dómsmrh. Noregs bauðst til þess nýlega að haldinn yrði sérstakur fundur dómsmrh. Norðurlanda í Osló í febr. til að ræða niðurstöður þessarar skýrslu þannig að menn reyndu að átta sig á því hvernig hægt væri að hagnýta sér þær upplýsingar sem þar koma fram. Ekki er nokkur vafi að ómetanlegt er fyrir okkur, að læra af reynslu Norðurlandanna sem urðu fyrr og ennþá verr fyrir barðinu á þessum vágesti og jafnframt að fá stuðning frá þeim á annan hátt sem þeir eru mjög reiðubúnir að veita. Það er álit og reynsla allra að það þarf að hafa samstarf milli landa. Þannig að verið er að vinna að þessu á mörgum sviðum. En það sem ég var að ljúka við að segja þegar minn tími var þrotinn í fyrra skiptið var að vitanlega er nauðsynlegt að halda uppi strangri löggæslu til varnar slíkum vágesti. En vitanlega er viðhorf almenningsins lang sterkasta vörnin, þ.e. að skapa það viðhorf að neysla þessara efna sé algjör fjarstæða hvernig sem á það mál er litið og jafnframt að taka undir það sem hv. 2. þm. Austurl. sagði að ekki er hægt að gera upp á milli vímugjafanna. Afleiðingarnar eru það sem mestu máli skiptir og þær eru því miður oft hinar sömu. Í þessu viðfali sem ég var að lesa örfáar setningar upp úr áðan segir Þórarinn Tyrfingsson: „Stærsta vandamálið er hið sama, hvað báða þessa hópa snertir, þ.e. alkóhólista og aðra sem annarra vímuefna neyta, að þeir eru að leita í sama vímugjafa eftir að þeir hafa jafnað sig. Það er því ósköp svipað sem þessir tveir hópar þurfa að glíma við að meðferð lokinni, að halda sig frá efnunum og hefja nýtt líf án þeirra. Og það er þetta sem þarf að öðlast almenna viðurkenningu, nægilega sterka, að vímuefna er fjarstæða að neyta.“ Vitanlega er sjálfsagt að undirstrika það með þau efni, sem hér hafa verið til umr., en glíman verður erfið nema það nái til allra þátta þessa máls.



Herra forseti. Ég vil þakka það sem fram kom í síðari ræðu hæstv. dómsmrh. Mér fannst koma nokkuð skýrt fram í ræðu hans nú hver viðhorf hans eru í þessu máli og hvað það er sem hann vill leggja áherslu á til að koma í veg fyrir innflutning og dreifingu fíkniefna. Ég fæ ekki betur séð en að skoðanir og viðhorf ráðh. í þessu máli falli mjög vel saman við þá till. sem hér liggur fyrir Alþingi og 12 þm. úr öllum flokkum hafa flutt. Ég vil því leggja áherslu á það við hæstv. forseta þessarar deildar að þessi þáltill. verði tekin sem fyrst fyrir til að þm. geti sem fyrst tekið afstöðu til þessarar till. vegna þess að ég hef trú á að þar sem skoðanir ráðh. virðast falla saman við þessar tillögur hljóti það að vera mikill stuðningur við fyrirætlanir ráðh., að hafa að baki samþykkt og stuðning Alþingis í þessu máli.