Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mun ekki gera nema stutta aths. að þessu sinni. Ég mun hafa í umr. um daginn verið búinn að tala það, sem mér bar. Í umr. um daginn kom fram hjá hæstv. fjmrh., að hann óskaði ákveðinna upplýsinga í málinu, upplýsinga um það, hver væri kostnaður við þessar varnarlinur, og eins, hvort frv. hefði aukinn kostnað í för með sér. Í tilefni af þessu fékk ég Sæmund Friðriksson til að athuga þetta. Ég upplýsti að vísu sjálfur eftir ágizkun, að þetta mundi vera um 50 þús. kr. í sambandi við aukavarnarlínurnar. Nú hefur þetta reynzt alveg rétt hjá mér  Hv. þm. Barð. spurði; hvað kostnaðurinn mundi verða við varnir og útrýmingu, eftir að frv. væri orðið að l., miðað við það, sem kostnaðurinn væri í núgildandi l. Þessu svaraði ég líka, að það mundi ekki muna miklu. Sæmundur hefur einnig svarað þessu, en því miður bað ég hann ekki um það, fyrr en hann var búinn að skrifa bréfið. Þetta svar liggur því ekki beinlínis fyrir hjá honum, en hann svaraði, eins og ég hafði svarað áður eða taldi mig vita, að munurinn mundi verða lítill, og það, sem munurinn væri, þá væri hann til lækkunar, því að eftir núverandi l. er ætlazt til, að ef fjárskipti verða, fái bændur 66 lömb fyrir hver 100 ærgildi, sem lógað er, og þar er ær og veturgömul kind eitt ærgildi og tveir sauðir eitt ærgildi. Um það er ekkert sagt nú, hvernig sauður skuli metinn sem ærgildi, en með tilliti til þess, að nú eru ekki sauðir nema í litlum hluta af þremur sýslum og alls ekki nema 7 þús. skepnur, þá hefur ekki þótt ástæða til þess að gera rellu um, hvernig sauðir væru lagðir í ærgildi, sem þó mætti taka til athugunar, hvort ekki ætti að gera, en eftir frv., eins og það er nú, er ekkert um það. Nú er gert ráð fyrir í frv., að bændur, sem lóga 100 ám vegna fjárskipta, skuli ekki fá nema 50 lömb í stað 66 áður, og er þar því um sparnað að ræða fyrir ríkissjóð, sem er ómögulegt að segja, hver verður á hverju ári. Það verður eftir því, á hvað stórum svæðum fjárskipti verða á hverju ári og hvert fjárverðið er hverju sinni. Í öðru lagi hygg ég, að eins og frv. verður eftir till. n., þá muni fjárskiptin fara eitthvað örar en eftir núgildandi l., en það er spádómur, sem er ekki hægt að leiða nein veruleg rök að. Þó er þess að geta, að eins og frv. kemur frá n. og nú frá Nd., þá er frekar en áður ýtt undir fjárskipti. Sérstaklega er þar ein gr., sem hefur mikið að segja, en hún heimilar ráðherra að framkvæma fjárskipti, þó að menn vilji ekki sjálfir, ef einstök svæði standa eftir, sem ekki vilja skipta, og það er höfuðbreyt. frá eldri l. og er líka ákaflega mikils verð, því að það þýðir ekki að hafa fjárskipti hægra og vinstra megin við eitthvert svæði. sem ekki vill hafa fjárskipti, því að þá er unnið fyrir gýg, en þá er samkvæmt frv. heimilt að framkvæma fjárskipti þar. Það má því gera ráð fyrir, að þegar þetta frv. verður komið í lög, þá gangi fjárskiptin eitthvað örar, en áður. Það getur haft aukinn kostnað í för með sér, en varðlínur og gæzla hverfa þá líka jafnframt því fyrr, og þar sparast aftur. Sæmundur segir því það sama og ég sagði hv. þm. Barð. um daginn, að ég geri ráð fyrir, að kostnaðurinn verði eitthvað minni en hann hefur verið. Hv. þm. Barð óskaði eftir að afhugað væri, hvort n. kæmi ekki með brtt. um að afnema 7. kafla frv., sem honum þótti óþarfur og óviðeigandi. þar eð búið er að fella burtu tvo aðra kafla, sem snerta þetta sama. Þetta hefur n. ekki gert, en ég býst við, að forseti beri upp kaflana hvern í sínu lagi, svo að hægt sé að vita, hvort menn vilja hafa þá. Nú er það svo, að árlega eru fluttir inn í landið allmargir hundar og nokkrir kettir auk annarra loðdýra, en það er engin leið fyrir yfirdýralækni að einangra þessi dýr fyrst eftir, að þau koma til landsins, þar eð enginn staður er til þess. Ég fyrir mitt leyti hygg, að ágætt væri að einangra þessi umræddu dýr á dýraspítalanum á Keldum. Þar er mikið rúm ætlað fyrir sjúk dýr, og skiptir ekki miklu máli, hvort nokkrum dýrum er bætt við. Ég lít svo á, eins og hv. þm. Barð., að 7. kaflinn eigi ekki að vera í þessum l., og mun ég greiða atkv. á móti honum. En ef hann verður felldur burtu, verður að breyta - og reyndar hvort sem er - 48. gr., sem nemur úr gildi heilan bunka af l., sem varða innflutning á nautgripum og sauðfé, en sem annars snerta ekki það, sem þetta frv. fjallar aðallega um. en breyt. á 48. gr. verða ekki gerðar fyrr en við 3. umr., þegar séð verður, hver afdrif þessa kafla frv. verða, sem við þm. Barð. viljum fella niður.



Herra forseti. Hv. frsm. gat þess réttilega, að við fyrri umr. málsins hefði komið upp nokkur óánægja út af auknum kostnaði ríkissjóðs í sambandi við þær breytingar, sem n. flytur á þskj. 407. Hv. frsm. orðaði það svo, að fjmrh. hefði spurt, hvaða kostnaður hlytist af því, ef viðhald á aukavarnarlinum yrði lagt á ríkissjóð. Það var nú ekki það, sem ég hafði sérstaklega við þetta að athuga, heldur var það sú brtt. hv. n., að hún vildi leggja viðhaldskostnað aðalvarnarlinanna á ríkissjóð.

Það gerði Nd. líka.

Ekki sýndist mér það á frv. - 8. gr. þess hljóðar þannig: „Girðingar á aðalvarnarlínum skulu lagðar á kostnað ríkissjóðs. Viðhald þeirra og eftirlit ber hlutaðeigandi fjárskiptafélögum eða sýslufélögum að annast, en ríkissjóði að kosta. Í girðingar á aukavarnarlínum leggur ríkissjóður til efni, en hlutaðeigandi fjárskiptafélög annast á sinn kostnað flutning efnisins frá hafnarstað, uppsetningu girðinganna og viðhald. Verði ágreiningur um skiptingu kostnaðar við aukavarnarlinur, sker landbrh. úr, að fengnum till. sauðfjársjúkdómanefndar. Varzla meðfram varnargirðingum skal ákveðin af sauðfjársjúkdómanefnd, en framkvæmd af aðliggjandi fjárskiptafélögum á kostnað ríkissjóðs. Reikninga um kostnað ríkissjóðs samkvæmt þessari grein úrskurðar sauðfjársjúkdómanefnd.“ 

Þetta var nú einmitt það. sem ég sagði.

Svo er það annað. Viðhaldskostnaði á aukavarnarlínum vill hv. n. koma yfir á ríkissjóð. en ég er á móti því, að hv. þd. íþyngi ríkissjóði frekar en orðið er eftir frv., eins og hv. Nd. gekk frá því. 8. gr. eykur þann mikla kostnað, sem lagður er á ríkið vegna sauðfjárveikivarnanna, bæði beint og óbeint. N. vill leggja í hendur aðila, sem að vísu getur ekki talizt óviðkomandi, en þó að eðlilegum hætti mun ekki hafa hag ríkissjóðs sérstaklega fyrir augum, framkvæmd á verki, sem ríkissjóður á að kosta. Og í öðru lagi vill n. leggja beint á herðar ríkissjóðs að kosta viðhald á aukavarnarlinum, sem ríkissjóður hefur hingað til ekki kostað. Ég skal ekki fjölyrða þetta frekar, en tel það ekki nema sanngjarnt, að fjárskipta- og sýslufélög beri kostnaðinn af aukavarnarlínunum. Álit hr. Sæmundar Friðrikssonar liggur hér fyrir prentað, og telur hann, að kostnaður við aukavarnarlínurnar nemi um 50 þús. kr. árlega. Nú tel ég, að þessi kostnaður aukist með ári hverju, eftir því sem girðingarnar eldast og ganga úr sér, og styður það enn það, að ég álít, að fullan varnað þurfi að hafa fyrir því, að ekki sé of langt gengið í því að auka kostnað ríkissjóðs í þessu efni.



Herra forseti. Ég hygg, að þetta sé á misskilningi byggt hjá hæstv. fjmrh. Eins og 8. gr. frv. hljóðar nú, þegar hún kemur frá Nd., þá er það tvímælalaust, að kostnaðurinn við viðhald á aðalvarnarlínunum hvílir á ríkissjóði, en hlutaðeigandi fjárskipta- eða sýslufélög skulu annast framkvæmdina. Ég hygg, að allir geti verið sammála um það, að þegar einhverjum þriðja aðila er skotið inn til þess að annast einhverja framkvæmd, sem svo annar aðili á að borga, að þá er það venjan, að minna er hugsað um, hvað framkvæmdin kosti mikið fé, heldur en þegar annar aðilinn sjálfur sér um framkvæmdina. Hér er um að ræða kostnað á viðhaldi, sem nemur 250 þús. krónum, og segja mætti mér það. að með því að láta fjárskiptafélög, hvert á sínu svæði, eða sýslunefndir, eins og hv. Nd. vill, sjá um þetta viðhald, þá kæmi út dálítið meiri upphæð en 250 þús. kr., sem þessi kostnaður næmi, en þessu nam viðhaldskostnaðurinn á síðasta ári. Með því, að framkvæmdastjórn sauðfjársjúkdómanefndar sjái um þetta viðhald, álít ég, að fengist á því ódýrari framkvæmd, en á þann veg, sem gert er ráð fyrir í frv. Þess vegna álít ég, að eitthvað af þeim 50 þús. kr., sem viðhald aukavarðlinanna hefur kostað, fengist upp með breyt.. sem við viljum hér gera láta. Samkvæmt minni reynslu í lífinu hygg ég þetta mundu reynast betur. Annað vil ég benda hv. ráðh. á. Hann hyggur, að viðhaldskostnaðurinn aukist með aldri og fjölgun girðinganna. Vitanlega er það rétt. að með aldrinum þurfa girðingarnar meira viðhald, en hér kemur inn í eitt atriði, sem ekki má gleyma. Yfirleitt stefnum við að fjárskiptum á mæðiveikisvæðinu. T.d. vil ég hér benda á það, að varðlínan, sem var í fyrra utan um Reykdælahrepp í S-Þingeyjarsýslu, er nú horfin. Alls staðar í kringum hana er komið heilbrigt fé. Varðlínunni með Skjálfandafljóti verður kannske haldið við í sumar, meðan vissa fæst um það, hvort fé, sem flutt var hinum megin við hana, reynist heilbrigt, en reynist svo, hverfur hún einnig. Eftir því sem fjárskipti verða víðar um landið, fækkar varðlínunum. Vitanlega geta komið varðlínur í staðinn sums staðar, en það fer eftir því, hve fjárskiptasvæðin verða stór, en slá má því föstu, að eftir því sem fjárskipti aukast, verður varzlan minni, svo að ég held, að ekki sé ástæða til þess að ætla, að hún af þessum ástæðum verði meiri, en undanfarið ár. Hvort viðhaldskostnaður verður meiri vegna hækkaðs kaupgjalds eða ekki, fer eftir því, hvernig ríkisstj. tekst að halda niðri vísitölu og kaupgjaldi í landinu. Það, sem við viljum breyta, er það, að ríkissjóður kosti það viðhald, sem á s.l. ári nam 50 þús. kr. Hvort tveggja er, að við álítum. að girðingarnar yrðu öruggari með þessu móti, að sýslufélög eiga erfitt með að greiða þetta, þar eð þau hafa jafnan ekki gilda gjaldstofna til að grípa, þar eð ríkið hefur svipt þau þeim flestum, og að við teljum það ódýrara, að ríkið sjái um þetta að öllu leyti en sýslufélögin eða fjárskiptafélögin geri það að nokkru leyti.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Með því að frv. þessu hefur verið gerbreytt í Nd., þá vil ég óska þess, að málið verði tekið af dagskrá og sjútvn. gefinn kostur á að athuga það á ný, áður en gengið er til atkv. um það hér.



Ég vil taka undir það, sem hv. form. n. og frsm. málsins á sínum tíma hefur lagt til. En ég vil að gefnu tilefni láta það koma fram, að mér þykir mjög leitt, hvaða tökum þetta mál hefur verið tekið í Nd. Það, sem skeð hafði hér við meðferð málsins, þegar það var hér á ferðinni, hné að því að koma þeirri skipan á um þennan skóla, sem frv. ætlast til, að reistur verði, sem yfirleitt var í samræmi við það, sem hægt var að framkvæma. Hér er ekki um neina smábreyt. að ræða, eins og frv. er orðið nú. Það er m. ö. o. sett í sama horf eins og það var, þegar það kom upphaflega til d. Skoðanamunur er hér mikill milli d. í þessu efni, og þykir mér mjög leitt, ef það yrði til þess, að málið tefjist frá því að hljóta afgreiðslu á þessu þingi, en ef d. heldur við sína afstöðu, þá liggur í hlutarins eðli, að það verður komið undir Sþ., hvort málið kemst nú fram eða ekki. Ég vildi láta þetta koma fram vegna þess að og býst við, að afstaða sjútvn. í málinu sé í raun og veru ekki breytt, en ég mun þá við framhaldsumr. gera grein fyrir afstöðu minni til málsins, en lýsi yfir því, að ég tel það hafa verið fært í rétt horf, eins og því var breytt hér í d. við 2. umr. málsins á sínum tíma.



Herra forseti. Mig undrar það ekki, þó að frv. eins og þetta mæti mótspyrnu hér í þessari d. Það eru nú nokkuð mörg ár síðan byrjað var að reka bæjarútgerð í Hafnarfirði. Þá heyrðist ýmislegt misjafnt um það fyrirtæki hjá þeim mönnum í Reykjavík, sem nú standa mest á móti því, að ríkið fari að sjá um olíusölu. En það eru fáir dagar síðan menn héldu sigurhátíð yfir, að nú væri byrjað á bæjarútgerð í Reykjavík. Það mun hafa þurft nokkur ár eða áratugi, til að þeir vitkuðust og sæju, hvað rétt væri í þessu efni. Og það var ekki nóg með það, heldur voru þeir svo hrifnir af hugsjóninni, að þeir fundu ástæðu til að halda sérstaka hátíð, þegar þeir byrjuðu þessa nýju stefnu, að reka togara fyrir reikning bæjarins. Ég held, að það verði eins hér. Það tekur kannske áratug, þar til þeir vitkast, þar til þeir halda sigurhátíð, þegar fyrsta skipið, sem ríkið á, kemur hingað til að flytja olíu til landsins og dreifa henni um landið, kannske þeir haldi enn þá atærri hátíð þá en þeir héldu nú. Þetta mál ætti að vera öllum augljóst, sem hugsa um það, hversu heimskulegt er að leggja í þann kostnað, sem því er samfara, að mörg olíufélög séu að byggja geyma víðs vegar um land til að dreifa olíunni í staðinn fyrir eitt. Þetta er svo augljóst mál, að ég held, að engum geti blandazt hugur um. Og þó að það sé vitnað í eitthvert fyrirtæki, sem ríkið hefur rekið, eins og hv. þm. Barð. mun hafa gert hér, og það hafi gengið misjafnlega vel, þá má hann eins vel vitna í það, að um margra ára skeið hafa hvergi í heiminum verið ódýrari útvarpsviðtæki en hér á landi, og reyna ætti hann að gera sér ljóst, af hverju það stafar. Það er viðurkennt alls staðar, að útsöluverð til einstakra manna á viðtækjum frá Viðtækjaverzlun ríkisins er lægra en nokkurs staðar annars staðar. Hann getur talað við þá, sem hingað hafa komið frá útlöndum á síðustu árum, og litið á tæki, sem þeir hafa komið með, sams konar tæki og seld eru hér, og fengið að vita, að þau eru seld hér tugum prósent ódýrara en þau hafa verið keypt í Svíþjóð, Englandi, Noregi eða Danmörku. Það sannar ekkert, þegar hann er að vitna í fyrirtæki, þar sem stjórnin hefur verið í ólagi og slælegt eftirlit frá þeim, sem hafa átt að sjá um það fyrir ríkisstj., og hefur þó stjórn landssmiðjunnar fengið starf sitt svo borgað, að hún átti að geta litið eftir. Það geta alls staðar orðið mistök, hvort sem það er opinber rekstur eða einkarekstur. Ég vona, að þótt ég sé kominn á sjötugsaldurinn, þá lifi ég að sjá þá, sem andæfa nú mest gegn þessu frv., halda sigurhátíð, þegar olíueinkasala kemst á. Þegar hin nýafstaðna sigurhátíð var haldin til að fagna hinni nýju bæjarútgerð Reykjavíkur, þá var margendurtekið, „að varðar mest til allra orða, að undirstaðan rétt sé fundin: Nú var loks fundin sú rétta undirstaða. Ég gleðst yfir þessum sinnaskiptum í því máli, og ég vona, að það taki ekki heilan áratug fyrir íhaldið að vitkast í þessu máli, þó að það gerði það í hinu.



Herra forseti. Það var aðeins út af atriði, sem mér láðist að minnast á, þegar ég talaði hér síðast, er ég kvaddi mér hljóðs. Það var sem sé í sambandi við það, sem hv. þm. Barð. sagði viðvíkjandi því, sem reyndar var ekki beinlínis skylt þessu máli, að víða væri okrað með beitu handa bátaútveginum sjálfum. Þessu mótmælti hann og sagði, að það ætti sér ekki stað. Ég þarf enga vitneskju að sækja til hv. þm. Barð. um þetta. Það getur verið álitamál, hvað kallað er okur, en mér er vel kunnugt um, að það græðist ekki meira á öðru hjá íshúsunum kringum land en að geyma og selja beitu fyrir bátaútveginn. Á Ísafirði er það svo, að íshúsin, sem hafa selt beitu, hafa jafnan selt hana miklum mun dýrara en íshúsið, sem samvinnufélagið hefur á leigu, hefur gert, og þó hefur það íshús grætt tugi þúsunda á beitunni, og það skiptist milli félagsmanna í samvinnufélaginu. Og mér er kunnugt um, a$ íshúsin á Ísafirði hafa ekki ætlað sér meiri gróða en venja er á þessu sviði, og má þar sjá dæmi þess, að það er ekki hlífzt við að ætla sér dágóðan ábata af beitu- eða olíusölu eða öðrum vörum, sem útgerðin á mest í húfi um að fá með sem sanngjörnustu verði. Þetta hefur orðið til þess, að útgerðin hefur brotizt undan þessu okri með því að stofna til samlaga, og það er af því, að menn hafa talið, að með því gætu þeir losað sig við óþarfa milliliðagróða, sem íþyngir útgerðinni um of, og komið málum sínum hagkvæmar fyrir og tryggt betur rekstur sinn. Ég get ekki skilið, af hvaða toga það er spunnið að fullyrða, að engin óhófleg álagning eigi sér stað í sambandi við beitusölu til útgerðarinnar, nema ef hv. þm. Barð. bæri einhverja slíka okrara fyrir brjósti, og þá skal mig ekki undra, þó að hann mæli gegn því, að olíuverzlunin sé færð í betra horf. Það getur þá verið af sams konar rótum runnið, að hann hafi þar einhverra hagsmuna að gæta fyrir einhverja, sem græða á að selja olíu í þessu landi, en það gerir ekkert fráleitara að kippa þeim málum í betra horf, fremur en þær tilraunir, sem gerðar hafa verið til að kippa beitusölumálum útvegsins, veiðarfæraverzluninni og öðrum slíkum nauðsynjum útgerðarinnar í betra horf. Hvort sem rætt er um olíusölumálin lengur eða skemur, þá vakir ekkert fyrir okkur flm. þessa frv. annað en að reyna að tryggja, að olíuverzlun landsmanna komist á innlendar hendur og að verðið á olíuvörum sé það lægsta, sem nokkur möguleiki er til, og innkaupakostnaður, dreifingarkostnaður og rekstrarkostnaður sé sem minnstur og ágóðahluti sé numinn gersamlega burt.