Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það um breytingu á almennum hegningarlögum og breytingu á sektarmörkum nokkurra laga, sem hér er lagt fyrir hv. Ed., fjallar um breytingar á sektarákvæðum almennra hegningarlaga, sem eru í 50. gr. laganna, og um breytingu á sektarákvæðum 52 annarra laga sem teljast til svonefndra sérrefsilaga. 1. gr. frv. fjallar um 50. gr. almennra hegningarlaga þar sem ákveðið er hámark sektar samkv. þeim lögum, og af því ákvæði ræðst einnig hámark sektar sem beita má samkv. öðrum lögum sem tiltaka ekki sérstakt sektarhámark. En annar meginþáttur þessa frv. er að fella brott út sérrefsilögum bundna krónutölu sekta. Hámark sektar samkv. 50. gr. er 300 þús. kr., en í frv. er lagt til að það verði hækkað í 1 millj. kr. Síðast var þessu ákvæði breytt með lögum nr. 34 frá 23. maí 1980 og er nú verið að færa mörkin upp vegna verðbólguáhrifa, bæði þeirra, sem þegar eru orðin, og eins með tilliti til þess, að ekki þurfi að breyta ákvæðum aftur þegar á næsta ári. Í 2. -53. gr. frv. er fjallað um viðurlagaákvæði 52 laga sem hafa að geyma sektarákvæði þar sem ákveðin er krónutala sektarfjárhæðar. Öll þessi ákvæði eiga það sammerkt, að þessi sektarmörk eru orðin úrelt og í mörgum tilvikum hefur afleiðing þess orðið sú, að lögin hafa orðið óvirk. Hegningarlaganefnd hefur tekið saman tillögur um breytingar á refsiákvæðum þeirra laga, þar sem sektarmörk eru þannig bundin, og eru það 200 lög. Í stað þess að bera fram frv. til breytinga á öllum þeim lögum var valinn sá kostur að velja úr það sem að mati nefndarinnar og rn. var mest þörf á að breyta í fyrsta áfanga. Þessar tillögur voru kynntar öðrum rn. og varð samkomulag um að þessar brtt. væru fluttar af dómsmrh. í einu frv. í stað þess að flytja 53 frv. Allar þessar breytingar eiga það sammerkt, eins og þegar er rakið, að niður eru felld ákvæði um tiltekin sektarmörk og lagt til að brot varði sektum, sem merkir þá að mat sektarupphæðar er lagt í hendur dómstóla innan marka ákvæðis 50. gr. almennra hegningarlaga. Þetta þýðir þó ekki að sektir þurfi almennt að hækka að raungildi, en að sjálfsögðu þýðir þetta að sektarákvæði verða virk þar sem þau eru óvirk nú. Í einstaka tilvikum, svo sem í lögum um fuglaveiðar og fuglafriðun, er lagt til að viðurlög verði þyngd og að auk sekta verði heimilt að beita varðhaldi eða fangelsi ef sakir eru miklar. Þá er rétt að vekja athygli á því, að lagt er til að sektir renni almennt í ríkissjóð, en í nokkrum tilvikum eiga þær nú að renna í sveitarsjóð. Eftir að löggæsla er nú alfarið rekin á kostnað ríkissjóðs þykir rétt að sektartekjur renni til ríkisins. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Vegna þess, hversu dregist hefur að ganga frá þessu máli og það á nú eftir að fara í gegnum Nd., hef ég leyft mér að flytja brtt. við 4. gr., sem hljóðar þannig: „Lög þessi öðlast gildi 1. apríl 1982.“ Brtt. felur sem sagt í sér að í stað 1. apríl 1982 komi 1. maí 1982.



Herra forseti. Ég tala hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 52/1975, um Viðlagatryggingu Íslands. Frv. er samið af nefnd sem ég skipaði 25. apríl 1980. Tilgangur nefndarstarfsins var „að kanna möguleika á því að tryggja þjóðina fyrir áföllum af meiri háttar náttúruhamförum“ eins og segir í skipunarbréfi nefndarinnar. Verkefni nefndarinnar var jafnframt endurskoðun á lögum nr. 52/ 1975, um Viðlagatryggingu Íslands. Í nefndinni áttu sæti þeir Guðmundur Hjartarson bankastjóri, Pétur Stefánsson verkfræðingur, Þorleifur Einarsson jarðfræðingur og Ásgeir Ólafsson forstjóri, sem jafnframt var skipaður formaður nefndarinnar. Sú nefnd, sem vann að undirbúningi gildandi laga um Viðlagatryggingu Íslands, aflaði þá ýmissa upplýsinga um tryggingar af þessum toga í öðrum löndum. Niðurstaðan varð sú að leggja fram lagafrv. um Viðlagatryggingu Íslands þar sem gert er ráð fyrir víðtækari tryggingu gagnvart tjóni en nokkurs staðar annars staðar. Hér er því stigið nýtt skref í þessum efnum og gerð tillaga um víðtækari útfærslu á starfsemi Viðlagatryggingar Íslands. Frv. byggir þó á sömu grundvallarreglum og lög um Viðlagatryggingu, þ.e. að þau mannvirki og verðmæti, sem tryggð verði, skuli tryggð samkv. viðurkenndum almennum vátryggingarvenjum og innan þess ramma sem lög nr. 20/1954, um vátryggingarsamninga, marka. Í frv. þessu, sem er 10 greinar, er gert ráð fyrir nokkrum veigamiklum breytingum á lögum um Viðlagatryggingu Íslands. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að auk þeirra mannvirkja, sem hingað til hafa fallið undir lögin um Viðlagatryggingu Íslands, komi fleiri mannvirki. Munar þar mest um þau mannvirki sem talin eru upp í b-lið 1. gr. frv. eða 5. gr. laganna, þ.e. hitaveitur, vatnsveitur, skolpveitur, hafnarmannvirki, brýr, raforkuvirki, þar með talin: Hegningarlög. 3478 dreifikerfi, stíflur og veitumannvirki, sími og önnur fjarskiptakerfi, þar með talin dreifikerfi hljóðvarps, sjónvarps og flugþjónustu. Í 2. gr. frv. er fjallað um með hvaða hætti eigi að ákveða vátryggingarfjárhæðir. Segir þar að varðandi þau verðmæti, sem talin eru í 5. gr., skuli miða við sömu fjárhæð og brunatrygging nemur á hverjum tíma, að því er varðar ræktað land og lóðir á að miða við þá fjárhæð, sem skráð er hjá Fasteignamati ríkisins á hverjum tíma, og að því er varðar þau mannvirki, sem talin eru upp í b-lið 5. gr. og ég las upp áðan, skal miðað við áætlað endurbyggingarverð mannvirkjanna. Í 3. gr. er fjallað um það, með hvaða hætti verði varið eigin áhættu vátryggðs, og byggt á þeirri meginreglu að vátryggjandi beri sjálfur 5% af hverju tjóni, þó eigi lægri fjárhæð en tilgreind er í 3. gr., þ.e. 5 þús. kr. sem lágmarksfjárhæð að því er varðar a-lið 5. gr., en 50 þús. kr. að því er varðar b-lið 5. gr., þ.e. þau stóru og miklu mannvirki sem ég gerði grein fyrir. 4. gr. fjallar um árleg iðgjöld til vátryggingarinnar. Þar er gert ráð fyrir að verðmæti, sem tryggð eru samkvæmt a-lið, beri iðgjöld sem eru 0.25%, en verðmæti, sem tryggð eru samkv. b-lið, beri 0.20 0/00 Hér er um að ræða þau meginákvæði sem við er miðað að breyta samkvæmt frv. þessu. þó segir í 3. málsgr. 4. gr.: „Nú er hrein eign stofnunarinnar meiri en 2 0/00 af áætluðum vátryggingarfjárhæðum í lok árs og skal þá lækka iðgjöld um helming. Verði hrein eign meiri en 30/00 áætluðum vátryggingarfjárhæðum í lok árs skal innheimta iðgjalda falla niður. Fari eignin niður fyrir 20/00 af áætluðum vátryggingarfjárhæðum í lok árs skal hefja innheimtu fullra iðgjalda að nýju. Fari hrein eign niður fyrir 10/00 af áætluðum vátryggingarfjárhæðum í lok árs er stjórn stofnunarinnar heimilt að innheimta iðgjöld, sbr. 1. mgr., með 100% álagi þar til 20/00 markinu er náð.“ Ég vil þessu næst vekja sérstaka athygli á 8. gr. frv., en þar er gert ráð fyrir að stjórn Viðlagatryggingar Íslands verði heimilt að veita fé til rannsókna og til að styrkja framkvæmdir sem ætlað er að varna tjóni af völdum náttúruhamfara. Enn fremur er stjórninni heimilt að veita styrki til björgunarsveita vegna starfsemi sem viðurkennd er af Almannavörnum ríkisins. Síðari málsgr. þessarar greinar er flutt að beiðni fjvn. Í athugasemdum um þessa grein segir: „Hér er lagt til að stjórn stofnunarinnar verði heimilt að verja nokkru fé til rannsókna á eðli náttúruhamfara með það í huga að unnt verði að koma við fyrirbyggjandi aðgerðum, enn fremur að henni sé heimilt að veita styrki til björgunarstarfsemi sem Almannavarnir ríkisins viðurkenni. Verður að telja Viðlagatryggingu réttan vettvang til slíkra styrkja, þar sem starfsemi slíkra björgunarsveita hefur þegar sannað gildi sitt og ómótmælt er að tryggingabætur geta farið eftir því, hversu öflug og skipulögð þessi starfsemi er.“ 10. gr frv. fjallar um gildistöku þess ef að lögum verður. Þar er miðað við að lögin öðlist gildi frá og með 1. janúar 1983, þar sem ljóst er að hér er um að ræða mikið og flókið verkefni sem tekur tíma að undirbúa. Meðan nefndin var að störfum var fjallað um ýmsa þætti, ýmiss konar mannvirki sem hugsanlega ætti að taka undir starfsemi Viðlagatryggingarinnar. M.a. bárust nefndinni erindi og ábendingar um að æskilegt væri að tjón af völdum ofviðra yrðu tekin inn í 4. gr. laganna. Eins og hv. þm. muna var þetta mál nokkuð rætt á síðasta þingi, vegna ofviðris sem geisaði hér í febrúarmánuði 1981. Þá var um það rætt að taka inn í viðlagatrygginguna ákvæði um foktryggingu. Þetta mál var rætt mjög ítarlega í nefndinni, sem undirbjó frv. þetta, og í nefndarálitinu segir: „Komið hefur í ljós í þau skipti sem meiri háttar ofviðri hafa gengið yfir einstaka landshluta, að þeir eru ávallt margir sem ekki hafa hagnýtt sér þá tryggingarvernd sem fáanleg er hjá tryggingarfélögunum gegn slíku tjóni. Menn hafa í mörg ár, a.m.k. frá 1960, átt þess kost að kaupa sérstaka foktryggingu, auk þess heimilistryggingu og húseigendatryggingu, en allar þessar tryggingar bæta tjón af völdum ofveðurs. Nefndarmenn telja æskilegast að hinn almenni vátryggingarmarkaður annist þessar tryggingar, einkum þegar þess er gætt, að þótt um geti verið að ræða mörg minni háttar tjón í sama veðrinu er það undantekning að um sé að ræða svonefnd „katastrófutjón,“ þ.e. tjón af þeirri stærðargráðu sem Viðlagatryggingin er fyrst og fremst stofnuð til að mæta. Reynist það hins vegarvilji Alþingis, „segir áfram í nefndarálitinu, „að stofnunin bæti einnig tjón af völdum ofviðra, leggur nefndin til að sjálfsáhætta hinna tryggðu verði helmingi hærri þegar um slík tjón er að ræða. Nefndin telur að eigendur húseigna og lausafjár geti í flestum tilvikum komið í veg fyrir slíkt tjón með fyrirbyggjandi aðgerðum og eðlilegu viðhaldi eigna.“ Í frv. er m.ö.o. ekki tekin inn þessi foktrygging. Ég hef talið rétt að fallast á sjónarmið nefndarinnar í þessu efni vegna þess að mér varð kunnugt um þetta sjónarmið á s.l. hausti. Þá skrifaði ég tryggingafélögunum og Sambandi ísl. tryggingafélaga og óskaði eftir að þau gerðu sérstakt átak til að auglýsa þær foktryggingar sem völ er á á vegum hinna almennu tryggingafélaga. Það gerðu tryggingafélögin og mér er kunnugt um að það var nokkuð um að fólk sneri sér til þeirra af þessu tilefni. Ég held að það sé rétt að miða við það, að þessi tryggingastarfsemi verði almennt hjá hinum almennu tryggingafélögum í landinu, þar sem Viðlagatrygging Íslands hefur allt annað og miklu víðtækara hlutverk en getur falist í því að tryggja tjón af þeim toga sem oftast er um að ræða hér þegar óveður gengur yfir. Viðlagatryggingin byggist á þeirri tryggingalegu forsendu, að hún er hrein eignatrygging og bætir aðeins það beina tjón sem verður á hinum tryggðu eignum. Það er auðvitað ljóst, að margs konar óbeint tjón hlýst af því, þegar byggingar eða tæki brenna eða farast og rekstur fyrirtækja raskast, framleiðsla minnkar eða leggst niður og fólk missir atvinnuna. Nefndinni, sem undirbjó frv., var ljóst að viðlagatryggingin verður að þróast stig af stigi og sníða sér stakk eftir vexti. Taldi nefndin því ekki tímabært að leggja til að viðlagtryggingin tæki að sér að bæta óbeint tjón. „Rétt þykir því að undirstrika," segir í nefndarálitinu, „að svonefnd rekstrarstöðvunartrygging getur innifalið bætur vegna tjóna af völdum náttúruhamfara. Þessa tryggingu geta fyrirtæki, stofnanir og aðrir, sem hafa einhvers konar rekstur með höndum, fengið keypta hjá flestum íslensku vátryggingarfélaganna.“ Nokkru eftir að nefndin tók til starfa kom til umræðu að nefndin léti gera kort sem sýndu hvar á landinu væri helst hætta á náttúruhamförum er valdið gætu eignatjóni. Töldu nefndarmenn að slíkt kort gæti gefið betri yfirsýn yfir hættusvæðin en löng lýsing í rituðu máli. Það varð því úr að Þorleifur Einarsson jarðfræðingur, einn nefndarmanna, tók að sér þetta verk ásamt Guðmundi Ó. Ingvarssyni landfræðingi. Þau kort, sem hér er um að ræða, eru birt með þskj. Það er að vísu, því miður, svarthvít prentun þannig að þau skila sér ekki sem skyldi. En hér er í fyrsta lagi um að ræða yfirlitskort yfir eldstöðvar og hraun sem runnið hafa á nútíma. Í öðru lagi er um að ræða yfirlit fyrir hraun og eldstöðvar sem orðið hafa til og verið virk eftir landnám. Í þriðja lagi er yfirlit yfir eldstöðvar og meiri háttar gjóskufall á Íslandi. Í fjórða lagi er um að ræða yfirlit yfir jarðskjálftasvæði. Á því korti sést glöggt hvar þau svæði liggja helst þar sem jarðskjálftasvæðin eru flokkuð annars vegar eftir sterkum jarðskjálftum og hins vegar vægum jarðskjálftum. Og í fimmta lagi er um að ræða kort yfir jökulhlaupa- og flóðahættu sem sýnir annars vegar jökulhlaup og flóð í ám og hins vegar eldstöðvar í jöklum. Svo merkilegt sem það kann að virðast voru kort af þessum toga ekki til áður en þessi nefnd hóf starfsemi sína. Tel ég ástæðu til að láta það koma fram hér, að ég er nefndinni þakklátur fyrir að hafa látið vinna þessi kort, því að síðan hefur komið í ljós að Almannavarnir og fjölmargir fleiri aðilar hér á landi hafa óskað eftir að fá þau til afnota. En tekið skal fram, áður en lengra er haldið, að allur kostnaður við gerð þessara korta var greiddur af Viðlagatryggingu Íslands. Í grg. frv. eru ítarlegar skýringar á kortum þessum sem ég tel ekki ástæðu til að fara út í hér. Ég vil geta þess að í grg. um 4. gr. á bls. 13 í þskj. hefur fallið niður skýring á b-lið 4. gr., þ.e. hvaða verðmæti það eru sem tryggð eru með 0.20% iðgjaldi. Þetta mál skýrir sig að öllu leyti sjálft, en ég hefði talið eðlilegt, eins og venja er til, að hafa þetta í grg. engu að síður og tel ástæðu til að geta þess hér. Ég vil einnig biðja hv. þd. velvirðingar á að prófarkalestur á þessu plaggi er ekki sem skyldi. Verður það æ algengara, satt best að segja, að ekki sé vandað til prófarkalesturs eins og þörf er á þegar verið er að leggja hér plögg fyrir Alþingi. Kostnaðurinn við Viðlagatryggingu Íslands, þess stærri viðlagatryggingu sem hér er gerð till. um, er auðvitað talsverður. Nefndin lagði mikla vinnu í að afla upplýsinga um hugsanlegar vátryggingarfjárhæðir þeirra mannvirkja og verðmæta sem hér bætast við. Leitað var til hinna ýmsu stofnana og aðila með beiðni um upplýsingar. Það kom í ljós, sem nefndarmönnum þótti athyglisvert, að margir aðilar höfðu ekki handbærar tölur um endurbyggingarverð þeirra mannvirkja eða raungildi sem þeir hafa umráð yfir. Aðrir töldu sig geta látið vinna að gagnsöfnun en þyrftu tíma til þess o.s.frv. Tafði þetta mjög störf nefndarinnar. Niðurstöður af þessari könnun liggja fyrir á bls. 4 í þskj. Þar kemur fram mat á þeim verðmætum sem hér er um að ræða. Talið er að á verðlagi í árslok 1981 nemi hugsanlegar vátryggingarfjárhæðir þeirra mannvirkja, sem hér verið að tala um, 27 milljörðum nýkr. Hitaveitur eru taldar vera verulega stór liður eða 232.6 milljarðar gkr. á því verðlagi sem reiknað er með í töflunni á bls. 4, vatnsveitur 68 milljarðar, skolpveitur 93.1 milljarðar, raforkuvirki (sem ekki hafa verið tryggð) 531.8 milljarðar gkr., sími og önnur fjarskiptakerfi 67.1 milljarðar gkr., hafnarmannvirki 193.1 milljarðar gkr., brýr 92 milljarðar gkr. og ræktað land og lóðir 503.5 milljarðar gkr., samtals 1689 milljarðar gkr. eða 16.9 milljarðar nýkr. Á verðlagi í árslok 1981 er, eins og ég sagði, talið að samtala þessara verðmæta sé hugsanlega í kringum 27 milljarðar kr. Ársiðgjöld fyrir þau verðmæti, sem lagt er til að skyldutryggð verði í þessu frv., til viðbótar því sem þegar er tryggt, mundu nema 5.4 millj. kr. á ári. Samkvæmt reikningum Viðlagatryggingar Íslands fyrir árið 1980, en það er síðasta uppgjör sem nú liggur fyrir, námu iðgjaldatekjur það ár 10.5 millj. kr., en hrein eign Viðlagatryggingar Íslands í árslok 1980 nam 36 millj. kr. Varasjóður Viðlagatryggingar Íslands er í vörslu Seðlabanka Íslands og er ávaxtaður með kaupum á verðtryggðum spariskírteinum ríkissjóðs. Eigið fé í árslok 1981 var áætlað 60 millj. kr. Ekki er þörf á að geta þess ítarlega hér, en auðvitað hlýtur meginstyrkur og megingrundvöllur starfsemi eins og þeirrar, sem hér er um að ræða, að liggja í því, að Viðlagatryggingin geti keypt endurtryggingu á alþjóðlegum endurtryggingarmarkaði og á þann hátt dreift afleiðingum og þunga hugsanlegra stórtjóna á milli vátryggingarfélaga og á milli landa. Í tengslum við þetta frv. um Viðlagatryggingu Íslands hafa nokkrar umræður farið fram um stöðu Bjargráðasjóðs. Bent er á að hann eigi að koma til móts við menn þegar svipuð vandamál koma upp og Viðlagatrygging Íslands á að nokkru leyti að taka tillit til. Ég vil af þessu tilefni geta þess, að ríkisstj. hefur nýlega skipað sérstaka nefnd með þremur fulltrúum Búnaðarfélags Íslands og tveimur fulltrúum sínum til þess að fara yfir og endurskoða lögin um Bjargráðasjóð með tilliti til þeirrar tillögu um endurskoðun á lögunum um Viðlagatryggingu Íslands sem hér liggur fyrir. Ég vil einnig geta þess, herra forseti, að frv., eins og það liggur hér fyrir, er svo að segja óbreytt frá því sem það kom frá nefndinni í öndverðu. Á því hefur aðeins ein breyting verið gerð og hún kemur fram í 8. gr. sem ég gat um hér áðan, að stjórn Viðlagatryggingarinnar verði heimilt að veita styrki til björgunarsveita vegna starfsemi sem viðurkennd er af Almannavörnum ríkisins. Ég taldi rétt að flytja frv. óbreytt eins og það kom frá nefndinni en ég geri mér ljóst að fjöldamargir aðilar, sem eru ábyrgir fyrir eign og rekstri stórra og þýðingarmikilla mannvirkja hér á landi, hljóta að vilja segja sitt orð um tryggingu af þessu tagi. Ég er þá með í huga aðila eins og Landsvirkjun, Rafmagnsveitur ríkisins, Orkustofnun og fleiri slíka aðila. Vil ég fara fram á það við hv. þingnefnd, sem málið fær til meðferðar, að hún kanni viðhorf þessara aðila sem best. Það hefur löngum viljað loða við okkur á síðustu árum, eftir að lífskjör þjóðarinnar fóru að batna, einkaneysla jókst stöðugt og velmegun varð meiri en áður, að það hefur verið haft við orð að menn vildu eyða frá degi til dags því sem aflað væri og það væri skortur á framsýni og fyrirhyggju sem einkenndi okkur frekar en annað. Ég held að samþykkt á lögum um Viðlagatryggingu Íslands, af þeim toga sem hér er gerð till. um, gæti orðið til marks um það, að við vildum nokkuð hyggja að framtíðinni og búa okkur í sameiningu undir að mæta þeim áföllum, sem hugsanlega geta komið upp í þessu landi af náttúruhamförum. Ég teldi þess vegna gott ef Alþingi tæki vel í þetta frv. og afgreiddi það á sem bestan hátt. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um Iðnlánasjóð, en það er flutt að höfðu samráði við Félag ísl. iðnrekenda og Landssamband iðnaðarmanna. Lög um Iðnlánasjóð eru að stofni til frá árinu 1935, en núgildandi lög eru frá árinu 1967. Þá fór fram heildarendurskoðun á lögum um sjóðinn. Síðan hafa verið gerðar fimm sinnum breytingar á þeim lögum. Árið 1971 var bætt við ákvæði um erlendar lántökur sjóðsins og vaxtakjör. Árið 1973 var sú breyting gerð að hækka iðnlánasjóðsgjald úr 0.4% í 0.5% og að árlegt framlag ríkissjóðs yrði 50 millj. gkr. eða 500 þús. nýkr. á árinu. Árið 1974 var gerð smávegis orðalagsbreyting á lögum sjóðsins er snerti undanþágu varðandi mjólkurbú og kjöt- og fiskiðnaðarfyrirtæki að því er tók til greiðslu á iðnlánasjóðsgjaldi. Á árinu 1977 var með breytingum á lögum sjóðsins breytt ákvæði í lögum um lánadeild veiðarfæraiðnaðar. Einnig var sjóðnum veitt heimild til að lána til framkvæmda er auka hollustu og öryggi og bæta starfsumhverfi á vinnustöðum. Árið 1979 var síðan stofnuð lánadeild iðngarða við sjóðinn. Frv. það, sem hér er lagt fram og ég mæli fyrir, felur í sér þrjár meginbreytingar frá gildandi lögum. Í fyrsta lagi er lagt til að iðnlánasjóðsgjald verði lækkað sem nemur 90%, þ.e. úr 0.5% af aðstöðugjaldsstofni í 0.05%. Í öðru lagi er lagt til að lánstími og lánshlutfall verði rýmkað verulega, þannig að hámarkslánstími verði 25 ár í stað 15 ára samkv. gildandi lögum og að hæsta leyfilegt lánshlutfall hækki úr 60% í 70%. Í þriðja lagi er lagt til að ákvæði í núgildandi lögum Iðnlánasjóðs um sérstaka veiðarfæradeild verði fellt niður, en sú deild byggðist á sínum tíma á sérstöku gjaldi sem innheimt var af innfluttum veiðarfærum. Sú gjaldtaka var felld niður fyrir nokkrum árum. Lagt er til að lækkun iðnlánasjóðsgjaldsins komi til framkvæmda á næsta ári, þ.e. á árinu 1983, og þá á aðstöðugjaldsstofn ársins 1982. Lækkun iðnlánasjóðsgjaldsins mun bæta rekstrarskilyrði iðnfyrirtækja. Hækkun lánshlutfalls og lengri lánstími eru einnig atriði sem bæta munu hag iðnaðarins. Iðnlánasjóður var sá fjárfestingarlánasjóður sem hvað fyrst tók upp verðtryggingu á útlánum sínum. Með þeirri aðgerð og fleirum hefur tekist að varðveita höfuðstól sjóðsins þannig að í lok seinasta árs nam eigið fé hans 137 millj. kr. Það er samdóma álit iðnrn. og samtaka iðnaðarins að við þessar aðstæður sé unnt og rétt að starfrækja Iðnlánasjóð sem gegnumstreymissjóð, eins og það er kallað, þ.e. að sjóðurinn sinni sínu hlutverki með lántökum. Ríkisstj. hefur fallist á þetta sjónarmið og þetta frv. er hér flutt sem stjórnarfrv. Iðnlánasjóður hefur vaxið verulega undanfarin ár og er mikilvægt að sjóðurinn eflist enn frekar þar sem hann gegnir afar þýðingarmiklu hlutverki fyrir þróun íslensks iðnaðar. Á síðasta ári, 1981, lánaði sjóðurinn um 94 millj. kr. og gat annað milli 61 og 62% af lánseftirspurn. Eftirspurn eftir lánum úr sjóðnum hefur farið mjög hratt vaxandi á fyrstu mánuðum þessa árs og er það vissulega góðs viti um fjárfestingaráform og framkvæmdir í iðnaði í landinu. Lækkun iðnlánasjóðsgjaldsins og minnkandi framlag ríkissjóðs, en það er einungis 500 þús. kr. í ár, skerðir vissulega tekjur sjóðsins nokkuð. Það er því afar brýnt að tryggja sjóðnum aðgang að lánsfé. Þarf að hafa það atriði vel í huga við gerð fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar fyrir árið 1983, þannig að þær breytingar sem hér er lagt til að gerðar verði skerði ekki möguleika sjóðsins til að rækja hlutverk sitt. Með þeirri stefnumótun varðandi skipulag og starfsemi Iðnlánasjóðs, sem hér er lögð til, tel ég að öðrum fjárfestingarlánasjóðum sé gefið gott fordæmi. Bæði Stofnlánadeild landbúnaðarins og Fiskveiðasjóður hafa um langan tíma notið verulegra framlaga úr ríkissjóði, en Iðnlánasjóður hefur fengið þar langtum minna. Það er stefna stjórnar Iðnlánasjóðs, og iðnrn. hefur verið henni fylgjandi, að rétt sé að afnema nú nánast alveg framlög bæði ríkissjóðs og iðnaðarins til sjóðsins. Ég vil í þessu sambandi benda hv. þm., sem vildu kynna sér samanburð á stöðu sjóða atvinnuveganna, á töflu sem er að finna í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. fyrir árið 1982, töflu númer 14, þar sem sýnd er eigin fjármögnun atvinnuvegasjóðanna. Ætla ég þó ekki að fara að efna til neins metings á milli. Þar eru sögulegar forsendur sem liggja að baki, og nú hafa verið teknar upp breytingar sem varða verðtryggingu á fjármagni allra þessara at-vinnuvegasjóða. Þetta yfirlit í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun segir okkur þá sögu, að kjör á lánum til atvinnuveganna hafa verið mjög misjöfn á liðnum árum þó að nú sé orðinn þar jöfnuður á. Eigin fjármögnum Iðnlánasjóðs er samkvæmt fjárfestingar-og lánsfjáráætlun 1982 áætluð 43 millj. kr. Herra forseti. Með væntanlegri lögfestingu þessa frv. verður stigið skref til að bæta starfsskilyrði iðnaðarins. Ég vona að fleiri þættir geti fylgt í kjölfarið fyrr en seinna. Þótt nú styttist starfstími yfirstandandi þings vænti ég að frv. þetta geti fengið hér þinglega meðferð og hljóti góðar viðtökur og verði lögfest fyrir þinglok. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. iðnn.



Herra forseti. Hv. félmn. hefur tekið þetta frv. til meðferðar og mælir með samþykkt þess. Frv. þetta er niðurstaða nefndarstarfs. 18. mars 1980 skipaði félmrh. nefnd til að kanna gildandi lög og reglur um kjör og aðbúnað farandverkáfólks, þar með talið erlent verkafólk, og gera tillögur til úrbóta í þeim efnum. Helstu breytingar, sem frv. þetta felur í sér, eru þær, að gert ráð fyrir að skilyrði þess, að atvinnuleyfi megi veita útlendingi samkvæmt lögunum, sé, auk að fyrir liggi umsögn verkalýðsfélags á staðnum í hlutaðeigandi starfsgrein, að við umsókn liggi fyrir undirskrifaður ráðningarsamningur milli atvinnurekanda og viðkomandi starfsmanns til tiltekins tíma eða verkefnis. Þessi ráðningarsamningur verður að tryggja erlendum starfsmanni laun og önnur starfskjör til jafns við heimamenn ásamt tilvísun til þess kjarasamnings sem um starfið gildir. Í ráðningarsamningi skulu vera ýmsar upplýsingar sem varða starfskjör útlendings hér á landi, m.a. um ferðakostnað og heimflutning, ákvæði um húsnæði og hvernig með skuli fara þegar atvinna kann að falla niður af óviðráðanlegum ástæðum. Ákvæði frv. um fyrirliggjandi ráðningarsamning og dreifingu vinnumáladeildar félmrn. á upplýsingum erlendis, er varða öll helstu atriði starfskjara á Íslandi, eru hvort tveggja nýmæli í lögum þessum, til þess fallin að tryggja betur en nú er að ráðningu erlends starfsfólks fylgi allar tiltækar upplýsingar um aðbúnað og starfskjör á Íslandi og aðilar hafi kynnt sér þær til hlítar áður en gengið er frá ráðningu. Ýmis önnur nýmæli eru leidd af þessari kerfisbreytingu. Ég vil láta þess getið, að þessu frv. fylgdi sérálit frá einum nm. sem undirbjó frv., Þorsteini Pálssyni framkvæmdastjóra. Í hans séráliti kom fram fyrst og fremst að hann vildi að endurskoðun gildandi laga leiddi ekki til of mikillar skriffinnsku, sem annaðhvort mundi hefta með óeðlilegum hætti möguleika á ráðningu útlendinga eða vera dauður bókstafur, eins og sagði í séráliti þessa nm. Taldi hann að með því móti mundi endurskoðun laganna ekki ná tilgangi sínum, en það sé megingalli frv., eins og það var lagt fram, að mælt sé fyrir um óraunhæfa skriffinnsku. Sérálitið miðar að því að gera framkvæmd leyfisveitinganna einfaldari í sniðum án þess að draga úr því öryggi útlendingum til handa sem eðlilegt mætti telja að lögin veittu og beita mætti með lögum. Frv. var breytt nokkuð í meðferð Nd. til móts við þau sjónarmið sem fram komu í séráliti Þorsteins Pálssonar. Hv, félmn. Ed. þótti rétt að kveðja á sinn fund formann þeirrar nefndar sem samdi frv., Arnmund Backman aðstoðarmann ráðh., og jafnframt Þorstein Pálsson og skýrðu þeir sjónarmið sín á fundi nefndarinnar. Sumir nm., m.a. ég, töldu að það færi vel á því að ganga nokkuð lengra til móts við sjónarmið sem fram komu í séráliti Þorsteins Pálssonar en samkomulag var um í hv. Nd., en ekki voru allir á þeirri skoðun í nefndinni. Aðrir töldu að nú þegar væri nægilega langt gengið til móts við þau sjónarmið sem fram höfðu komið frá Þorsteini Pálssyni. Það varð því niðurstaðan hjá nm. í hv. félmn. Ed. að mæla með frv. óbreyttu eins og samkomulag hafði orðið um í hv. Nd. Þessi afgreiðsla nefndarinnar er að mínu viti ekki óeðlileg. Í raun og veru hefur ekki verið um efniságreining að ræða varðandi þau mál sem sérstaklega voru rædd og ágreiningi ollu, heldur eru það frekar formsatriði en efnisatriði sem um er deilt. Allir aðilar hafa viljað stefna að því sama með þessari löggjöf þó að verið hafi lítið eitt skiptar skoðanir um með hverjum hætti það yrði best gert.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 116. apríl 1973, um framkvæmd eignarnáms. Nefndin sendi málið til umsagnar og í tveimur þeirra umsagna, sem nefndinni bárust, var lagst gegn samþykki frv. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða, sem hefur verið mjög til umræðu á undanförnum árum, en erfitt að finna einfalda lausn á. Með tilliti til þessara umsagna sem bárust m.a. leggur meiri hl. n. til að frv. verði vísað til ríkisstj. til þess að þetta mál verði kannað betur. Undir nál. skrifa Eyjólfur Konráð Jónsson, Jón Helgason, Stefán Guðmundsson, Salome Þorkelsdóttir og Egill Jónsson. Minni hl. n. skilaði séráliti.



Herra forseti. Svo sem fram hefur komið hjá hv. 3. þm. Suðurl. varð nefndin ekki sammála um afstöðu til þessa frv. til l. um breyt. á lögum um framkvæmd eignarnáms. Minni hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt. Ásamt mér skipar þann minni hluta hv. þm. Soffía Guðmundsdóttir. Skemmst er frá því að segja, að frv. sama efnis hafa áður verið lögð fram hér á Alþingi af sömu flm„ en eigi náð fram að ganga. Í fyrra var frv. sama efnis sent að frumkvæði flm. til umsagnar vel flestra oddvita á landinu og þau svör sem bárust voru að yfirgnæfandi hluta jákvæð. Að þessu sinni var frv. flutt í nokkuð breyttri mynd, þótt efnisákvæði séu hin sömu að mestu, og ekki var talin ástæða til að senda frv. enn á ný svo vítt og breitt til umsagnar sem áður hafði verið gert, heldur var látið nægja að senda það til Sambands ísl. sveitarfélaga, Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda. Tvö síðast nefndu samtökin skiluðu umsögnum til allshn. sem voru neikvæðar, þ.e. lagst var gegn því að frv. yrði lögfest. Í rökstuðningi þeirra aðila, sem raunar er hinn sami hjá báðum og saminn er af lögfræðingi bændasamtakanna, kemur fram sú skoðun, að með lögfestingu þessa frv. væri þegnum þjóðfélagsins mismunað. Ég held hins vegar að það sé ekki réttur skilningur á eðli þessa máls. Umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga varðandi þetta frv. barst allshn. 2. febr., en þar segir, með leyfi forseta: „Með bréfi, dagsettu 16. des. s.l., sendi allshn. Ed. framangreint frv, til umsagnar sambandsins. Á stjórnarfundi sambandsins 29. f.m. var einróma samþykkt að mæla með lögfestingu frv. Þetta tilkynnist hv. þdn. hér með.“ Undir þetta ritar Magnús E. Guðjónsson -framkvæmdastjóri. Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga mælir sem sagt eindregið með lögfestingu þessa frv. Finnst okkur, sem skipum minni hl. n., það óneitanlega vega töluvert þungt. Svo sem fram hefur komið er frv. fyrst og fremst ætlað að breyta aðferðum við ákvörðun eignarnámsbóta í þá átt að afnema óréttlæti sem flm. telja að nú viðgangist, stuðla að eðlilegri þróun byggðar og gera það að meginreglu laga og það er auðvitað mergurinn málsins að ekki skuli taka tillit til verðbreytinga sem rekja megi til tilgangs eignarnámstökunnar. Að þessu leyti er auðvitað í frv. mörkuð ný stefna frá því sem verið hefur þar sem miðað er að því að tryggja einstaklingum sanngjarnt verð fyrir eignir sínar, en tryggja jafnframt mjög ríka hagsmuni samfélagsins. Herra forseti. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, en við, sem skipum minni hl. n., leggjum til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Allshn. varð ekki sammála um afstöðu til þessa frv. um breytingu á lögum um birtingu laga og stjórnvaldaerinda. Við, sem skipum meiri hl. n., en það eru auk mín hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, Egill Jónsson og Salome Þorkelsdóttir, leggjum til að frv. verði samþykkt. Minni hl. n. leggur hins vegar til að frv. verði vísað til ríkisstj. Í skemmstu máli að segja gerir þetta frv. ráð fyrir því, að við 1. gr. laga um birtingu laga og stjórnvaldaerinda skuli bætast ein setning, með leyfi forseta, sem er þannig hljóðandi: „ Brbl. skal auk þess kynna með fréttatilkynningum til hljóðvarps, sjónvarps og dagblaða.“ Ég ætla ekki að fara að endurtaka hér eða rifja upp hvert tilefni flutnings þessa frv. var. Það er öllum hv. þm. mætavel kunnugt. Tilgangur okkar flm. með flutningi frv. er eingöngu að tryggja það betur en verið hefur, að almenningi verði ljóst og hann hafi ævinlega möguleika til að vita þegar út eru gefin brbl. Það hlýtur að teljast eðlilegt í því fjölmiðlaþjóðfélagi sem við lifum nú í og ef hugsað er til þeirrar þýðingar sem ríkisfjölmiðlarnir og dagblöðin hafa fyrir alla þjóðina, að útgáfa brbl. sé einnig kynnt þar, en ekki aðeins í Stjórnartíðindum. Þau eru aðeins send til áskrifenda, og virðist vera með höppum og glöppum hvort þau berast til fjölmiðla eða hvort efni þeirra vekur þá athygli sem leiði til þess, að efnisatriði þar séu birt. Þar virðist happa- og glappaaðferðin, því miður, hafa ráðið. Sú eina hugsun, sem er að baki flutningi þessa frv., er að tryggja enn frekar rétt almennings, réttinn til að vita og réttinn til að fylgjast með og fá að heyra um ákvarðanir réttkjörinna yfirvalda. Sá réttur, rétturinn að vita, ætti auðvitað að vera staðfestur í stjórnarskrá og verður það vonandi eftir endurskoðun stjórnarskrárinnar sem fram hlýtur að fara áður en mjög langt um líður. Ég skil það satt að segja ekki, ef hv. þdm. geta ekki fallist á þessa litlu breytingu til að tryggja enn frekar hagsmuni almennings og réttinn til að vita, en leggja til að þessu máli verði vísað til ríkisstj., sem allir vita að er bara kurteisisleg leið til að drepa mál til að þurfa ekki að fella það. Um leið og þessu máli hefur verið vísað til ríkisstj. gerist auðvitað ekkert í því frekar nú, en verði sú niðurstaða munum við flm. þessa frv. auðvitað flytja þetta mál aftur á næsta þingi. Ég trúi því satt að segja ekki fyrr en á verður tekið, að menn treysti sér ekki til að samþykkja þessa litlu breytingu sem varðar einungis hagsmuni almennings og tryggir betur en verið hefur að allri þjóðinni birtist vitneskja um útgáfu brbl.



Herra forseti. Frsm. meiri hl. allshn. hefur gert grein fyrir efni þessa frv., sem við í minni hl. n., Stefán Guðmundsson, Soffía Guðmundsdóttir og ég gátum ekki orðið sammála meiri hl. um. Í nál. á þskj. 558 kemur það fram, að nm. eru allir sammála um að nauðsynlegt og sjálfsagt sé að ríkisstj. kynni almenningi vel setningu brbl., en í grg. fyrir frv. kemur fram hvert sé tilefni þess, að þetta frv. sé flutt, þ.e. að komið hafi í ljós að þeirra mati einhver mistök við útgáfu einna brbl. 14. janúar s.l. Í umræðum hér á Alþingi kom það fram, að lögin höfðu verið send fjölmiðlum. en það hafði ekki verið nefnd fréttatilkynning. Það, sem sérstaklega veldur því, að minni hl. n. getur ekki lagt til að þetta frv. verði samþykkt, er það álit okkar, að það sé ekki eðlilegt að meint mistök einu sinni séu grundvöllur að lagasetningu á Alþingi. Það er alveg ótrúleg lagasetningargleði að telja að það þurfi að hlaupa til og setja lög á Alþingi þó að einhver smávægileg mistök séu að mati flm. í framkvæmd í einstökum tilvikum. Mér finnst alveg furðuleg, sérstaklega hjá Sjálfstfl., sú lagasetningargleði sem kemur fram í þessu nál. 



Herra forseti. Landbn. Ed. hefur orðið sammála um að mæla með frv. til l. um breyt. á lögum um landgræðslu. Þetta frv. felur í sér tvennar breytingar: Annars vegar að gróðurverndarnefndir starfi bæði í kauptúnum og sveitum og líka, sem reyndar er aðalbreytingin, að undir vissum kringumstæðum sé heimilt að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að hlífa afréttum og reyndar heimahaglendi líka án þess að ítala komi þar til. Þessi löggjöf kemur í framhaldi af nefndarstarfi, sem allir þingflokkarnir áttu aðild að, um endurskoðun á þjóðargjöfinni eða landgræðsluáætlun og er í samræmi við það samkomulag sem þar var gert á milli stjórnmálaflokkanna. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.