Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Eitt þeirra atriða, sem Íslendingar leggja hvað mesta áherzlu á í sjálfstæðisbaráttu sinni, er endurheimt íslenzku handritanna. Um þetta mál hefur mikið verið rætt og ritað, var það tekið til umræðu við Dani, en strandaði á því, að sérstök nefnd var að vinna að athugunum sínum. Nú hefur nýtt fjör færzt í umræður um þetta mál, ýmsir málsmetandi menn hafa um það ritað í dönsk blöð og haldið þar fram rétti Íslendinga. Það þarf ekki að rekja rök Íslendinga í þessu máli hér á Alþingi. Það er öllum ljóst, hver nauðsyn okkur það er að fá þessa fjársjóði flutta inn í landið, auk þess sem hér eru öll skilyrði bezt til þess að rannsaka þessi handrit. Íslendingar skilja og tala það mál, sem þau eru rituð á, og mundu vinna betur að varðveizlu þeirra og vísindalegum rannsóknum en nokkrir aðrir, auk þess sem hér á Íslandi eru þeir menn, sem unnið hafa sér álit í þeim fræðum; hér eru því betri skilyrði til útgáfu þeirra en annars staðar, því að hér eru flestir menn, sem vit hafa á slíkum störfum. Ég tel því rétt til að undirstrika vilja Íslendinga í þessum efnum, að Alþingi láti í ljós, að þjóðin vilji eitthvað í sölurnar leggja til þess að búa að þessum fjársjóðum. Í því skyni er þessi till. flutt. Í fyrsta lagi er í henni gert ráð fyrir því, að ríkið byggi yfir handritin jafnskjótt og þau fást endurheimt. Í öðru lagi er gert ráð fyrir, að íslenzkum fræðimönnum verði búin starfsskilyrði til vísindaiðkana, og í þriðja lagi er ætlazt til, að íslenzka ríkið veiti styrk þeim erlendum fræðimönnum, sem hingað kynnu að vilja koma til rannsókna á handritunum. Árið 1946 tóku nokkrir íslenzkir fræðimenn þetta mál upp og rituðu ríkisstjórninni tillögur sínar í því efni. Þáverandi ríkisstjórn tók málið upp og bjóst til, að málið næði fram að ganga. Alþingi hefur hins vegar ekki gert ályktun um málið enn, en ég tel, að það væri mjög heillavænlegt í þeirri baráttu, sem nú er háð um að fá handritin endurheimt, að Alþingi lýsti yfir vilja sínum í þessu máli. Nú er svo komið, að við Íslendingar eigum marga fylgismenn okkar málstaðar í Danmörku. Margir málsmetandi Danir hafa tekið okkar málstað. Ég vil ekki að svo komnu máli nefna nein nöfn í því sambandi, en einn af nýjustu stuðningsmönnum okkar er einn af merkustu lögfræðingum Dana, sem var hér á ferð í sumar og varð þá fyrir þeim áhrifum, að strax og hann kom heim til Kaupmannahafnar skrifaði hann um málið í dönsk blöð og tók undir kröfu okkar til handritanna. Ég þori að slá því föstu, að ef Alþingi sýnir vilja sinn til að búa svo að handritunum eftir endurheimtingu þeirra, að hér verði starfsskilyrði til vísindalegra fræðistarfa, þá verður það áhrifamikið vopn fyrir þá dönsku fræðimenn, sem styðja okkar málstað. Ég skal svo ekki hafa orð mín fleiri um þetta mál að sinni. En ég vænti þess, að Alþingi geti í meginatriðum fallizt á þessar tillögur, og ef einhver ágreiningur skyldi verða, mætti jafna hann á milli umr., en ég er sannfærður um, að þetta mál mun ná fram að ganga.

Viðskmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Þingsályktun þessi er að mestu samhljóða samþykkt, sem íslenzka ríkisstjórnin gerði á fundi 31. júlí 1946, samkvæmt tillögum sex íslenzkra fræðimanna í bréfi til menntmrh., dags. 27. apríl 1946. Munurinn er aðallega sá, að í þál. þessari er gert ráð fyrir, að byggt verði sérstakt hús fyrir handritin, en í áðurnefndri samþykkt ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir, að séð verði fyrir öruggum stað til að varðveita handritin. Ágreiningur kann að verða um orðalag tillögunnar um þetta efni, en um það ætti að geta náðst samkomulag í nefnd. Þótt fyrir liggi áðurnefnd samþykkt ríkisstj. frá 1946, tel ég eðlilegt, að Alþingi láti í ljós vilja sinn í þessu efni, svo að ekki leiki á tveim tungum, að vilji framkvæmdavaldsins og löggjafarvaldsins fari saman og að óhögguð standi sú yfirlýsing, sem gefin var 1946. Umræður um handritamálið milli Íslendinga og Dana hófust í ágústmánuði 1946. Hafa Íslendingar, eins og kunnugt er, gert kröfu til fullra skila á fornum handritum, skjölum og gripum íslenzkum, sem nú eru í vörzlu Dana. Umræður þessar hafa enn engan árangur borið, en búizt er við, að fram muni koma bráðlega álit dönsku nefndarinnar í málinu. Íslendingar hafa yfirleitt ekki talið það neinum vafa bundið, að þeim yrði skilað aftur þeirra forna menningararfi, sem verið hefur í vörzlu Dana um nokkurra alda skeið. Þeir bera fullt fraust til drengskapar, víðsýni og skilnings dönsku þjóðarinnar í þessum efnum. Það, sem hér er um að ræða, er ekki aðeins forn og fágæt handrit. Hér er miklu fremur um að ræða dýrmætan arf íslenzku þjóðarinnar, sem hefur verið undirstaða menningar hennar og manndóms. Það er engin tilviljun, að mesta eymdartímabil þjóðarinnar hefst, þegar lokið var að mestu brottflutningi handritanna og landið hafði verið rúið að því bókmenntalega og sögulega efni, sem þjóðin hafði lifað á frá því lýðveldið leið undir lok. Með þingsályktun þessari er í raun og veru aðeins farið fram á, að Alþingi lýsi yfir, að það muni, þegar handritunum er skilað, sjá um, að þau séu geymd á öruggum stað, og skapa skilyrði fyrir hagnýtingu þeirra í vísindalegum tilgangi. Hvað öryggi handritanna snertir má segja, að fortíðin eigi í þeim efnum dýrkeypta reynslu, sem erfitt er að gleyma. Ég vænti þess, að Alþingi geti sameinazt um þingsályktun þessa, ef til vill með einhverjum orðabreytingum, og staðfesti með því þann einhug íslenzku þjóðarinnar, sem stendur bak við kröfu hennar um afhendingu handritanna.

Flm. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Þessi þáltill., sem hér er flutt af okkur 4 þm., miðar að því að reyna að koma nokkrum jöfnuði á olíuverðið í landinu. Till. sama efnis, en nokkru víðtækari, var flutt á síðasta þingi, en náði þá ekki afgreiðslu. Við, sem flytjum þessa till., teljum nauðsynlegt, að það verði framkvæmt, sem farið er fram á, vegna þess að aðstaða öll til útgerðar er miklu erfiðari úti á landi heldur en hér í Reykjavík og öðrum verstöðvum hér við Faxaflóa, svo miklu erfiðari, að við slíkt verður ekki unað. Útgerðin dregst meir og meir saman úti um landið og flyzt hingað. Það er kunnugt, að flest, sem útgerðin þarfnast, er ódýrara hér í Reykjavík en víðast hvar annars staðar á landinu. Salt er t. d. ódýrara hér en annars staðar, veiðarfærin, sem framleidd eru hér í Rvík, eru ódýrari, við þau leggst flutningskostnaður á aðra staði landsins. Um olíuna er það að segja, að á hana leggst 7–9 kr. flutningskostnaður á hvert tonn, sem leggst við verð hennar úti um land. Það hlýtur að vera ákaflega mikið íhugunarefni fyrir hæstv. Alþingi, ekki sízt á þessum tímum, að fólkið skuli flytjast meir og meir utan af landinu og hingað að Faxaflóa, þar sem skilyrði eru að vísu lífvænleg, en þó gæti orðið hætt, ef árás yrði gerð á landið. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meir um þessa till., ég held, að hún sé borin fram af fullri sanngirni. Það væri m. a. s. athugandi, hvort ekki ætti að hafa sama verð á benzíni á öllum hafnarstöðum eða sem víðast á landinu. Um þetta gegnir sama máli. Benzínverðið úti um land er miklu hærra en hér við Faxaflóa, og það veldur svo því - eða hjálpar a. m. k. til þess -, að fólksflutningarnir, sem þegar eru byrjaðir í stórum stíl, verða enn alvarlegri og geta valdið landinn miklum erfiðleikum, ef ekki er tekið fyrir þá í tíma. Ég vildi óska þess, að umr. um þetta mál yrði frestað, þegar þeir eru búnir að tala, sem nú vilja taka til máls, og legg ég einnig til, að málinu verði vísað til allshn.



Herra forseti. Þessi till. fer fram á, að útsöluverð á olíu sé það sama á öllum þeim stöðum á landinu, þar sem olíuflutningaskip, sem annast flutninga milli hafna, geta losað olíu í birgðageyma olíufélaganna. Það er nú að vísu svo, að jöfnuðurinn er takmarkaður við það, hvar hægt er að komast að birgðageymum olíufélaganna, og þykir þar að líkindum hóflega af stað farið, miðað við, ef krafizt væri jafnaðar við þá, sem verða að flytja olíuna á tunnum, og skil ég það mætavel, að flutningsmenn treystast ekki til að krefjast jafnaðar á olíuverði á þeim grundvelli. En jafnvel þar, sem hægt er að leggja að olíugeymum eða bryggjum, þannig að dæla megi olíunni beint úr skipinu í olíugeymana, getur þó komið til greina ákaflega mikill aðstöðumunur, a. m. k. siglingatímamunur, og jafnvel annað, sem gerir það að verkum, að olía er ódýrari á sumum stöðum en öðrum. Óhjákvæmilega hlýtur þetta að hafa í för með sér enn þá meira og skarpara eftirlit á „kalkuleringu“ olíuverðsins en hér hefur átt sér stað, þar sem ekki færi aðeins fram verðlagseftirlit, heldur einnig jafnaðareftirlit vegna olíuflutninganna. Ég veit ekki, hvort reiknaður hefur verið út sá kostnaðarmunur, sem er á að flytja olíuna til Norðausturlandsins og t. d. til Keflavíkur úr olíugeymum hér í Reykjavík. Það skiptir ákaflega miklu máli, að allt sé gert til þess, að olían sé við sem hóflegustu verði, og geri ég ráð fyrir, að flutningsmenn stefni að því með þessari till. Olían er svo nauðsynleg, t. d. til bátaútvegsins, sem vegur ákaflega þungt, og hún er einnig orðin svo mikill „faktor“ í upphitun og eldsneytisþörf landsmanna, að segja má, að hún sé sá hlutur til daglegra þarfa, sem alltaf verður að nota og nauðsyn er að fáist við sem hóflegustu verði, einnig hjá þeim, sem eru fjarri löndunarstöðvum hinna stóru olíuskipa. Ég verð að segja, að fljótt á litið hef ég fulla samúð með því, að þeir, sem atvinnu sína reka lengra frá, verði látnir verða aðnjótandi nokkurs konar allsherjarverðs. Auðvitað verður það á kostnað hinna, og kemur þá til greina, hve miklu þyrfti til að fórna. En í sambandi við þetta mál hef ég það fyrir satt, að annað tveggja hafi komið fram í hv. Sþ. eða í hv. Nd. upplýsingar frá hv. þm. Ísaf. um olíuverð, sem hann sem opinber starfsmaður hafi getað „konstaterað“, og hafi það bent í þá átt, að e. t. v. væri ekki vel gætt hófs að öllu leyti í álagningu á olíu. Ég vil ekki fullyrða þessi ummæli, því að ég heyrði þau ekki sjálfur, en sé það svo, eins og mér hefur verið sagt, að einn aðilinn getur boðið olíuna 144 kr. lægra en annar, þá hlýtur það að vera ríflegt, sem sá hinn sami hefur lagt á olíuna. Mér finnst þess vegna ástæða til að spyrja þann hæstv. ráðh., sem hefur með höndum yfirstjórn verzlunarmálanna og álagningarinnar, hve mikið sé hið löglega verzlunarálag á aðflutta olíu, og hvort hann hafi séð nokkra ástæðu til þess að láta endurskoða þetta, þegar það hefur verið upplýst af opinberum starfsmanni, að hægt hafi verið að fá fram ákaflega mikinn afslátt frá hinu löglega álagningarverði. Ég bið fyrir fram afsökunar, ef ég fer með rangt mál, en það, sem gerir það sérstaklega að verkum, að ég minnist á þetta nú, - og ég tel fulla þörf á, að það sé tekið til athugunar, - er, að nú stendur yfir fundur hjá L. Í. Ú., og þar er rætt um þá geysilegu hækkun, sem orðið hefur á öllum hlutum, sem útgerðin þarfnast, þar á meðal er olíuverðið nýhækkað og sjálfsagt á löglegum grundvelli. Vegna alls þessa er ástæða til, þegar krafa kemur fram um, að jöfnunarverð á olíu sé haft um landið, að spyrja hæstv. viðskmrh. um, hvort hann hafi gengið úr skugga um, að sú álagning, sem nú á sér stað á olíu, sé ekki of há, og líka, ef það er til í dæminu, að hægt sé að geta þennan geysilega afslátt á þessari vöru, af hvaða ástæðu það geti stafað. Svo að ég víki aftur að aðalefni þessarar till., vil ég benda á, að það er náttúrlega gengið inn á þá braut að gera olíuna ódýrari hjá einhverjum aðilum í landinu með því að gera hana dýrari hjá öðrum, það verður ekki hjá því komizt. Ef ég misskil þann tilgang till., veit ég, að einhver flutningsmanna getur upplýst mig um það. En þó að svo væri, vil ég engan veginn segja, að þetta sé ósanngjörn till. þó að ég sé fulltrúi þeirra manna, sem búa við ódýrari aðstæðurnar í þessu efni. Ég segi aðeins, að það þarf að fara fram athugun á, hversu miklu þetta mundi muna, og það snertir því ekki nema „indirekte“ þá fyrirspurn, sem ég gerði til hæstv. ráðh. um olíuverðið í grundvallaratriðum, því að það er það, sem mestu máli skiptir fyrir þá, sem olíuna nota, bæði til lands og sjávar, að fá jafnt verð, hvort þeir búa fjarri eða nærri aðalolíustöðvunum.



Herra forseti. Ég fór með vilja ekki út í að ræða þetta mál almennt, því að ég vildi leggja áherzlu á, að þetta kæmist sem fyrst til nefndar, m. a. með tilliti til þess, að útgerð hefjist fljótlega, svo að menn viti, við hvað þeir eiga að búa. Nú er það ekki nýtt, að vara sé seld með sama verði á öllu landinu. Ég hygg, að brennivín sé selt með sama verði alls staðar á landinu og það sé ekki reiknaður flutningskostnaður á það. Ef það er nauðsynlegt og sjálfsagt, að allir fái brennivín með sama verði, er þá ekki enn þá nauðsynlegra, að menn fái almennar rekstrarvörur með sama verði alls staðar á landinu? Ég hygg líka, að á síðasta Alþ. hafi komið fram eitthvað svipað um tóbaksverðið, svo að þeir, sem heima eiga út á landi, njóti sömu kjara með brennivín og tóbak og þeir, sem hér búa. Út af olíuverðinu almennt og þeim upplýsingum, sem hv. þm. Vestm. talaði um, að komið hefðu fram hjá mér á Alþ. um olíuverð, þá hef ég ekki gefið neinar upplýsingar um þetta hér á Alþ. En ég hef, eftir beiðni fjvn., gefið upplýsingar um þá samninga, sem ég gerði um heildarsölu á olíu til ríkisins frá 14. apríl 1950 til jafnlengdar 1951. Nú er ríkið vitanlega ákaflega stór viðskiptaaðili, og sennilega sá stærsti, þar sem koma til allar ríkisstofnanir, skipaútgerðin o. fl., svo að það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt, þó að ríkið fái nokkuð sérstök kjör í sínum viðskiptum. Mér var kunnugt um, þegar innkaupastofnun ríkisins tók til starfa, að skipaútgerð ríkisins hafði haft nokkurn afslátt í sínum viðskiptum og fleiri hinna stærri stofnana. Ég tók því það ráð að leita tilboða um olíuviðskipti til ríkisstofnana við olíufélögin. Ég taldi, að það mundi spara ríkinu 300–400 þús. kr. Á árinu í fyrra var þetta ekki gert með opinberu útboði, heldur var leitað eftir hjá félögunum, hvert þeirra vildi gera hagkvæmasta samninga. Þegar svo kom til að ákveða olíuviðskipti þessa árs, þótti réttara að bjóða viðskiptin út. Og ég fékk tilboð frá þremur stærstu olíufélögunum í olíuviðskipti ríkisins. Ég kallaði til yfirendurskoðanda stjórnarráðsins til að athuga tilboðin, og niðurstaðan varð sú, að tilboð eins olíufélagsins væri hagkvæmast. Þar er gert ráð fyrir allmiklum afslætti, miðað við álagningarreglur þær, sem verið hafa. Ég tel, að ríkið spari á þessum samningum milli 300 og 400 þús. kr. eða jafnvel meira með núverandi olíuverði. Og í sjálfu sér er ekki óeðlilegt, þó að ríkið fái nokkru betri kjör í þessu efni en menn fá almennt, sem hafa minni viðskipti. En því aðeins var hægt að ná þessum árangri í samningunum um olíuverzlunina ríkinu til handa, að sameinuð væru öll ríkisviðskiptin í þessu efni. - Ég er ekki með þessu að segja, að álagningin almennt á olíuna sé réttmæt. Ég hef þvert á móti ástæðu til að halda, að á a. m. k. sumum vörutegundum í þessu efni sé álagningin óþarflega há. En það er atriði, sem sjálfsagt mundi vera hægt að taka til athugunar af væntanlegri nefnd, sem fær þetta mál til athugunar. Það er vitað, að olían er flutt inn í mjög stórum förmum beint til dreifingarstöðvanna. Og sjálfsagt mætti taka eitthvað til athugunar, hvort ekki væru möguleikar á því að lækka nokkuð flutningsgjaldið fyrir olíuna út um landið, jafnframt því sem gert væri ráð fyrir, að jöfnunarverð væri sett á olíuna. Á flestöllum útgerðarstöðum á landinu, sem mundu koma til greina um það að fá jöfnunarverð á olíum, er nú búið að setja upp olíugeyma, þó að mismunandi stórir séu, og olíuskip flytja olíuna þangað í geyma að mestöllu leyti. Ég held, með þeirri aðstöðu, sem nú er að öðru leyti um útgerð á landinu, þar sem flestir útgerðarstaðir, fyrir utan þá, sem eru við Faxaflóa og Vestmannaeyjar, hafa miklu minna aflamagn en þeir útgerðarstaðir, sem ég nefndi, og þar sem auk þess margt annað en olíur, sem þó er nauðsynlegt fyrir útgerðina, er dýrara á þessum stöðum úti um landið, - ég held, þegar þetta er tekið til greina allt, þá sé nauðsynlegt, að Alþ. taki þetta mál til athugunar og afgreiðslu á þann hátt, sem til er tekið í till. þeirri, sem hér liggur fyrir. Það er að sjálfsögðu rétt hjá hv. þm. Vestm., að það er ekki hægt að gera þessa ráðstöfun á annan hátt en þann, að þetta eldsneyti hækki þá í verði nokkuð hjá þeim, sem búa hér við beztu aðstöðu í þessum efnum. En ég hygg, að olíunotkun úti um land, samanborið við það, sem hér er við Faxaflóa, sé ekki meiri en svo, að slíkt jöfnunarverð sem hér um ræðir yrði ekki tilfinnanlegt. A. m. k. má segja það, að ef þeir, sem búa hér við beztu aðstöðuna til útgerðar og atvinnurekstrar í því sambandi, geta ekki tekið á sig örlitla hækkun á olíuverðinu, til þess að létta undir með öðrum, hversu örðugt mun olíuverðið þá verða fyrir þá, sem búa í dreifbýlinu og búa við það verð á þessum vörum, sem nú er þar?

Viðskmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Þetta er ekki nýtt mál hér í þinginu, krafan um að jafna verð um allt land á brennsluolíu. Og það má segja, að þetta sé ekkert ósanngirnismál í sjálfu sér, að þeir staðir, sem verst séu settir, fái eitthvað betri aðstöðu en er í þessum efnum, þó að þeir fái ekki við jöfnuðinn á verðinu þá aðstöðu eins og þeir staðir nú hafa, sem bezt eru settir. En þetta hefur samt sem áður ekki verið neitt áhlaupamál, því að eðlilegra er mönnum, sem búa við lægsta olíuverðið, ekki neitt laust í hendi með að missa þá aðstöðu, sem þeir hafa til lága verðsins. Og ég hygg nú, að frá öndverðu hafi þetta mál strandað á því. Benzínverðið í landinu er ekki verðjafnað, nema þá að einhverju mjög litlu leyti, því að ég hygg, að flutningskostnaður á benzíni sé yfirleitt lagður á verðið eftir því, hver kostnaðurinn er við flutninginn til hvers staðar. Fyrir olíufélögin er þetta hins vegar ekki annað en reikningsdæmi, þannig að þetta er jöfnuður á verðinu hjá landsmönnum sjálfum. En mótstaðan verður hjá þeim olíunotendum, sem eru þar, sem dreifingarkostnaðurinn er minnstur, og þeir vilja eðlilega mega sitja að þeim fríðindum að þurfa ekki að greiða nema þann dreifingarkostnað, sem er á þessum vörum á þeim stöðum, þar sem þeir eru. Þetta mál er náttúrlega sjálfsagt að athuga gaumgæfilega, og þá hverju þetta kann að muna. Ég man ekki, hvort gerð hefur verið ýtarleg rannsókn í þessu efni, hvað olíuverðið þyrfti að vera, ef það væri jafnað alls staðar á landinu. En mér finnst sjálfsagt, að það sé í eitt skipti fyrir öll reynt að skoða þetta mál alveg niður í kjölinn og sjá, hvert jafnaðarverðið. þyrfti að vera á olíu í landinu, þannig að allir byggju við sama verð. Og þetta ættu þeir að geta athugað, sem fá þetta mál til athugunar. Út af því, sem hv. þm. Vestm. varpaði hér fram nú, hvort ég áliti, að olíuálagningin væri hæfileg, þá vil ég svara því, að ég er, satt að segja, ekki kunnugur álagningu þessari í einstökum atriðum. En ég hygg, að álagning olíufélaganna hafi mjög lengi verið sú sama. Þeim var leyft að hafa 5% álagningu. Ég skal ekkert segja um, hvort álagningin er sanngjörn eða ekki. Það sýnir náttúrlega bezt rekstrarútkoma félaganna. En hún virðist oftast nær hafa verið mjög góð. Hins vegar hafa félögin greitt föstum viðskiptamönnum vissan afslátt, eftir úttekt þeirra á árinu, og kemur það þá til greina viðkomandi verðinu, sem borgað er fyrir olíuna. Og má þá segja, að með þessu séu félögin að dreifa þeirri álagningu, sent þeim er heimilað að hafa. - Ég þori þess vegna ekkert að segja af eða á um það, hvort þessi álagning sé sanngjörn. Þetta er ákaflega umfangsmikil og margbrotin verzlun. Og ég veit, að einu sinni var gerð gangskör að því að athuga þetta, og að það er ákaflega erfitt að komast til botns í því, þannig að hægt sé að gera sér fulla grein fyrir þessu efni. Ég tel, að ekki sé nauðsyn við þessa umr. að ræða þetta mál ýtarlega, en það gefst þá vitanlega tækifæri til að ræða það nánar, þegar það kemur úr nefnd.



Herra forseti. Það er aðeins eitt, sem ég vil minnast á, áður en þetta mál fer til n. Það kom hér fram í ræðum tveggja hv. þm., sem um málið ræddu, að það mundi ekki vera hægt að framkvæma það sanngirnisatriði, sem felst í þessari þáltill., jöfnun á útsöluverði á öllu úti um landið, öðruvísi en með því að hækka olíuverðið hér í Reykjavík og nágrenni hennar og á slíkum stöðum, þar sem verið er lægst. Ég býst að vísu við, að þetta verði eitt af þeim sjónarmiðum, sem koma til umr. í sambandi við jöfnunarverðið. En ég held, að það sjónarmið, sem við fyrst og fremst verðum að hafa í huga, þegar um er að ræða lækkun á olíuverðinu úti um land, hljóti að verða, hvort ekki sé hægt að knýja fram lækkun á olíuverðinu úti um land niður í það, sem það er nú í Reykjavík, á kostnað olíuhringanna. Ég held, að þetta sé fyrsta spursmálið í þessu, sem beri að athuga, og að það sé ekki rétt af okkur að slá neinu föstu um aðferðina til lækkunar á olíu úti um land, áður en gengið hefur verið úr skugga um, hvort þetta sé ekki hægt. Það er ekki slegið hér neinu föstu, hvorki í till. né grg. hennar, um þetta. Og mér finnst, að eðlilegast væri það sjónarmið, að fyrst og fremst reynum við náttúrlega að rétta hlut þeirra í þessu efni, sem útgerð stunda úti um land, og það á kostnað olíuhringanna. Eftir þeim upplýsingum, sem hér hafa komið fram, m. a. frá hv. þm. Ísaf., gæti ég vei trúað, að það væri hægt að komast svo langt í því efni, að hægt væri að lækka útsöluverðið á olíu úti um land í það, sem það er hér, á kostnað olíuhringanna einna. Hv. þm. Ísaf. lýsti, hvernig hægt hefði verið fyrir ríkið að fá svo og svo mikinn afslátt á olíuverði hjá olíufélagi, með því að láta hringana keppa um sölu á benzíni og olíum, sem ríkið sjálft þarf, og þessi hv. þm. upplýsti, að með afslættinum munaði mjög miklu á verðinu. Og það liggur í augum uppi, að ef hægt er að láta þetta muna svona miklu, eins og hv. þm. gat um, á þessum hluta þessarar vöru, sem ríkið sjálft notar, hversu miklu það gæti munað viðkomandi því öllu í heild, sem flutt er til landsins af þessum vörum, með því að ríkið eða olíueinkasala annaðist sölu á þessum vörum, sem fluttar eru inn fyrir 40 til 50 millj. kr. á ári, og léti olíuhringana keppa um það hverja við aðra, hverjir þeirra vildu bjóða þessar vörur ódýrast. Við vitum, að það kerfi, sem við höfum nú, að láta byggja þrefalda tanka hér á mörgum af jafnvel smærri stöðum úti um allt land - og sums staðar jafnvel olíutank við hvern sveitabæ -, það hlýtur að auka dreifingarkostnaðinn og hækka verðið á olíum og benzíni gífurlega fyrir notendur. En það þarf þvert á móti að skapa samkeppni milli olíuhringanna, til þess að knýja þá til þess að bjóða þessar vörur fram sem ódýrastar. Ég held að ríkisstj. ef hún vill nota það vald, sem hún hefur samkv. l., sem hún hefur um innflutning og verzlun, geti komið þessu til leiðar. Og. ríkisstj. hefur lagaheimild til þess að láta þá flytja inn þessar vörur, sem geta boðið þær ódýrastar. Svo það er hægt fyrir ríkisstj. að láta þá aðila fá þetta, sem flytja inn ódýrast. Við vitum allir, að álagning á olíuna er vitaskuld ekki 5% og ekki 10%, heldur miklu meiri. Og sá gróði, sem olíuhringarnir hafa á flutningi á olíu til Íslands, er svo mikill, að það er vafalaust hægt að gera meira en fram á er farið í þessari till. í því að lækka verðið á olíum, að lækka það úti um land í það, sem það er hér í Reykjavík. - Ég vildi taka þetta fram nú, áður en málið fer til n., til þess að sú n., sem fær málið til athugunar, hafi þetta sjónarmið til athugunar líka.



Herra forseti. Ég vildi segja nokkur orð út af ummælum hæstv. viðskmrh., þar sem hann gat þess, að það hefði strandað á því, að olíunotendur við Faxaflóa hefðu verið því mótfallnir, að jöfnunarverð á olíu væri sett um allt land. Ég vil benda á í þessu sambandi, að þessum málum er komið þannig fyrir, að öll olía, sem flutt er til landsins, er flutt hingað til Reykjavíkur. Og þeir, sem nota olíu hér við Flóann, öðlast betri aðstöðu í olíuverzluninni með því að fá hana fyrir lægra verð heldur en þeir fá, sem nota hana þegar búið er að dreifa henni til geyma úti um landið. Þess vegna er það fyllsta sanngirniskrafa, sem fram á er farið í þessari þáltill., að olíuverðið sé jafnað. Því miður hef ég orðið þess var, að olíufélögin hafa gefið mjög villandi upplýsingar um það, hvað þessi ráðstöfun, að jafna olíuverðið, mundi hafa mikil áhrif til hækkunar á olíuverðið fyrir þá, sem búa hér við Faxaflóa og hafa búið við lægst olíuverð. Þau hafa gefið þær upplýsingar, að það mundi þýða 35 kr. hækkun á hverja smálest af olíu. Ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að þetta mundi ekki valda meiru en 10 til 15 kr. hækkun á smálest, ef rétt væri á haldið. Í sambandi við olíuverðið í heild má náttúrlega benda á mjög mörg mistök hjá olíufélögunum. Það er sorgarsaga, á þeim miklu erfiðleikatímum, sem við höfum haft í sambandi við gjaldeyrinn, að sjá þá gífurlegu fjárfestingu, sem olíufélögin hafa leyft sér víðs vegar um landið, þar sem smáþorp með 200 til 300 íbúa hafa þrjá til fjóra benzíngeyma, sem kosta stórfé. Þetta hefur viðgengizt á undanförnum árum. Öllum olíufélögunum hefur þótt nauðsynlegt að hafa einn eða jafnvel tvo benzíngeyma á hverjum slíkra staða. - Auk þessa má benda á, að á olíuflutningaskipinu Þyrli, sem er undir umsjón Ríkisskips, hafa græðzt á hverju ári frá 600 þús. kr. upp í eina millj. kr. Þetta þykir dálítið óvanalegt, þegar um rekstur þess opinbera er að ræða, þar sem ríkið hefur þennan rekstur með höndum. En þetta er þó hægt, þegar útvegsmenn eða aðrir olíunotendur eiga hlut að máli. Þetta er náttúrlega óhæfa, sem ætti fyrirlöngu að hafa verið búið að leiðrétta. Olíuálagningin hefur að mörgu leyti verið óskiljanleg á þessum tímum, sem við lifum á nú, þar sem yfirleitt álagning á öllum vörum hefur farið stórlækkandi á hverju síðustu áranna, sem við höfum lifað. Það er upplýst, að verðlagsstjóri hefur leyft 38% álagningu á smurningsolíu fiskiflotans, miðað við gamla gengið, og 60% á alla aðra smurningsolíu, sem er notuð í landinu. Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir til þess að fá upplýsingar um hráolíuverð og ljósaolíuverð hefur mér ekki tekizt að fá það upplýst. - Þetta er náttúrlega ákaflega ótrúlegt, að það skuli vera hægt í sambandi við alla smurningsolíu, sem notuð er í landinu, að hafa álagninguna 35%. Hins vegar er þetta skiljanlegt út frá þeirri miklu fjárfestingu, sem olíufélögin hafa leyft sér á undanförnum árum, sem þau hafa gert þannig, að þrátt fyrir hana hefur afkoma þessara félaga verið með afbrigðum góð. Það segir sig sjálft, að það er töluvert skipulagsleysi í sambandi við sjávarútveginn, og dagblöðin hafa talað allmikið um það. En það eru fá dagblaðanna, sem nefna á nafn, að það sé nokkurt skipulagsleysi í sambandi við olíuverzlunina. Sjaldan heyrir maður nefnt á nafn, að olíufélögin séu þung í vöfum fyrir okkar útgerðarmenn eða aðra, sem þurfa á olíu að halda, þó gjarnan séu látin orð liggja að slíku viðkomandi S. Í. F. Ég held, að það sé engin ósanngirni í því, sem fram á er farið í þessari þáltill., og vona ég því, að eftir að hún hefur fengið þinglega meðferð, þá geti hæstv. Alþ. fallizt á að gefa henni jákvæði sitt.



Herra forseti. Mér þykja það í fyllsta máta vera athyglisverðar upplýsingar, sem hér hafa komið fram frá hv. þm. Snæf. í sambandi við þetta mál, þar sem hann lýsir því hér yfir, að hann hafi gert tilraunir til þess að fá um það upplýsingar, hvað lagt væri á hráolíu og brennsluolíu, en honum hafi verið neitað um allar upplýsingar í því sambandi. Nú geri ég ráð fyrir því, og geng út frá því sem sjálfsögðum hlut, að hv. þm. Snæf. hafi ratað réttar leiðir í þessu efni og farið til þeirra aðila hér á landi, sem ákveða álagninguna yfirleitt. Og ef það er nú svo, að hann hafi ekki getað fengið neinar upplýsingar í þessu efni, þá er það vissulega athyglisvert og ekki sízt fyrir hæstv. Alþ. Því að eins og kunnugt er, þá eru um það lög í þessu landi, að álagning á allar vörur er ákveðin af sérstökum aðilum, sem til þess eru kjörnir, - og þar eru engar undantekningar, - þannig að þetta tekur jafnt til allra vara, sem verzlað er með. Og yfirleitt er ekki neitt laumulega með þetta farið, því að það er svo með álagninguna á ýmsar vörur, bæði í heildsölu og smásölu, að það er blátt áfram auglýst í blöðum landsins og annars staðar, hver hún skuli vera. Þess vegna er þetta mjög athyglisvert, ef þetta er virkilega svona um olíuálagninguna eins og hv. þm. tók fram hér, að alþm. sé synjað um upplýsingar um það, hver þessi álagning sé, þar sem það auk þess á að standa opið fyrir hverjum borgara þessa lands sem er, en hins vegar hafi ekki verið nein fyrirstaða á því að fá fulla grein fyrir því, hver væri álagning á smurningsolíur og aðrar þær vörur, sem olíufélögin verzla með. Um þetta allt á vitanlega eitt og hið sama að gilda, um þá álagningu, sem þeir réttu aðilar ákveða, og þeir, sem með vöruna verzla, eiga að hegða sér samkv. því. Það virðist líka benda til þess, sem hér hefur verið bent á í umr. og staðfest, að með samningum fyrir hönd hæstv. ríkisstj. hefur tekizt að fá allmikla niðurfærslu á olíuverði frá því, sem almennt gerist, og ef þær tölur, sem hv. þm. Vestm. gaf upp, eru réttar, þá bendir það til þess, að olíufélögunum sé ekki sniðinn þröngur stakkur um álagningu, heldur búi þau við önnur og rýmri skilyrði en aðrir aðilar í þjóðfélaginu, því að mér skilst, að álagning á vörur yfirleitt sé svo takmörkuð, að ekki sé hægt að gefa á þeim verulegan afslátt, og er þetta mál því allt mjög athyglisvert. Nú minntist hv. þm. Ísaf. á það, og á hann þakkir skyldar fyrir það að hafa staðið fyrir því að fá rýmri og betri samninga en öðrum hefur tekizt að fá hjá olíufélögunum, og taldi það ekki óeðlilegt með tilliti til þess, hve ríkið væri stór kaupandi að olíu, þó að nokkuð væri eftir gefið, og má þetta til sanns vegar færa, en því stærra sem það olíumagn er, sem eftirgjöfin tekur, þeim mun frekar bendir það til þess, að olíufélögin muni hafa rúmar hendur um álagningu, og þegar tekið er tillit til þess, að sala hjá olíufélögunum virðist áhættulaus, þar sem um staðgreiðslu er að ræða, hvort sem selt er til ríkisins eða einstaklinga, þá er ekki hægt að færa þennan mun á þá hlið, að olíufélögin taki á sig áhættu í verzlun með því að skipta við aðra en ríkið. Mér finnst þær upplýsingar mjög athyglisverðar, að í fyrsta lagi skuli ekki vera hægt að fá upplýsingar um álagninguna, og í öðru lagi, að olíufélögin geti selt einum aðila fyrir mun lægra verð en öðrum, og er fullkomin ástæða til að taka þetta til rækilegrar athugunar, og því kvaddi ég mér hljóðs, að ég vil mælast til þess við þá hv. n., sem þetta mál fær til meðferðar, að hún athugi málið frá þeim sjónarmiðum, sem ég hef hér bent á, því að stefna má til hagsbóta fyrir fiskimenn og aðra, sem olíu nota, með því að gera nánari athugun á álagningunni en enn virðast liggja fyrir upplýsingar um.



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. er mjög hvikull í salnum, en þetta er einmitt mál, sem hann þarf að hlusta á, og vildi ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann sæi til, að hæstv. ráðh. væri í þingsalnum, því annars þýðir lítið að vera að ræða þetta mál, en áður en ég ræði við hæstv. ráðh., þá vil ég biðja hv. þm. Ísaf. afsökunar á því, að ég hafði fyrir satt, sem ekki reyndist rétt, að hann hefði gefið upplýsingar um þennan geipilega afslátt annars staðar en hér í sölum þingsins. Hann mun hafa gefið þessar upplýsingar fyrir hv. fjvn. En það skiptir ekki mestu máli, hvar þær hafa verið gefnar, heldur að þær hafa verið gefnar og enginn hefur leyft sér að vefengja þær. Álít ég því mjög réttmætt, sem fram hefur komið, að slíkir fyrirburðir séu þess eðlis, að það sé skylt, að hæstv. viðskmrh., sem hefur yfirumsjón verðlagsmálanna, dragi hér af sínar ályktanir og láti athuga, hversu þetta má ske, og það ekki sízt á tímum eins og nú, þegar allir eru í vandræðum og líka hæstv. ríkisstj. með það, hvað hægt sé að gera til að létta undir með bátaútveginum, svo að hann geti komizt úr höfn. Þeir eru hæfilega þögulir núna, sem í tíð fyrrv. ríkisstj. töluðu sýknt og heilagt um það, hvað þáv. ríkisstj. ætlaði að gera fyrir bátaútveginn, og tíunduðu þá vandlega, hvað tapaðist daglega, meðan bátaflotinn kæmist ekki úr höfn. Nú er steinhljóð í því horni. En um olíuna og annað slíkt er alveg bráðnauðsynlegt að gera allt, sem hægt er, til að létta undir með bátaútveginum. Ég segi ekki, að með því einvörðungu væri allsherjarlausn fengin á vandamálum útvegsins, en það gæti hjálpað mikið til. Ég hef aldrei orðið var við eins miklar áhyggjur um afkomu útvegsins meðal minna umbjóðenda vegna erfiðleika þeirra og nú. Og mér þykir undarlegt, ef þær raddir finna ekki bergmál hjá yfirmönnum verðlagsmálanna, einmitt þegar þeir, sem aðeins hafa leyfi til 5% álagningar, geta gefið stórfelldan afslátt á olíuverðinu, svo stórfelldan, að sá, sem forsorgar ríkið með olíu, hikar ekki við að taka tilboði þeirra vegna hins gífurlega afsláttar, og ekki batnar það við það, þegar hv. þm. Snæf. upplýsir, að enn sé leyfilegt að leggja 60% á smurolíur, og get ég í þessu sambandi sagt það, að álagningin yfir höfuð er nú svo smátt skorin, að flestar verzlanir, sem vilja vera heiðarlegar og fara að landslögum, eru knúðar til að hætta starfsemi sinni vegna þess, hve heildarálagningin er lág. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það væri ekki hægt að slá því föstu, að jöfnun á olíuverðinu í Reykjavík og nágrenni annars vegar og öðrum landshlutum hins vegar þyrfti að verða á kostnað okkar, sem búum við lægst olíuverð. Vildi hann, að sú verðjöfnun yrði gerð á kostnað olíufélaganna, og er það sjónarmið út af fyrir sig. En hann verður að fyrirgefa mér, þótt mér yrði það á að gera ráð fyrir, að sá afsláttur, sem þeir fengju, sem fjærst búa, kæmi á hrygg okkar, sem nær erum, því að ég hélt, að verðlagseftirlitið væri í svo föstum skorðum, að erfitt væri hjá því að komast, og skal ég benda á það, að það sagði mér maður, sem verzlaði með jólatrésútbúnað núna fyrir hátíðina, að 6 manna nefnd hefði klukkutímum saman setið á fundum og þingað um það, hvort álagning á jólatrésgreinar skyldi vera nokkrum aurum meiri eða minni. Þegar svona er um hin smærri atriðin, þá er varla slegið slöku við hin stærri. Það er eðlilegt, að stórkaupandi eins og t. d. ríkið með „Ríkisskip“ og allan sinn rekstur hafi betri aðstöðu til að knýja fram betri prísa en t. d. ég með minn mótorbát, en þó mun það vera innan þeirra takmarka, að olíufélögin ekki tapi, því að varla verzla þeir eftir sömu reglu og danski kaupmaðurinn, sem seldi allt undir réttu verði, því að „det er jo Mængden som gör det“, enda fara aðrar sögur af því, sem þeir bera úr býtum, sem þar eru hluthafar, en að þeir bíði tap eða tjón. - Ég lagði tvær spurningar fyrir hæstv. viðskmrh. áðan. Annarri svaraði hann að nokkru leyti, en hinni ekki, og þakka ég honum fyrir það svar, sem kom. Ég spurði hann að því, hvort hann fyndi ekki hvöt hjá sér til að láta athuga það, þegar olíufélögin, þrátt fyrir aðeins 5% leyfða álagningu, geta gefið stórfelldan afslátt. Sagði þá hæstv. ráðh., að álagningin væri að vísu ekki nema 5%, en allt, sem í kringum þetta væri, væri mjög erfitt við að eiga, og fannst mér í orðum hans viss uppgjöf gagnvart því, hvað væri hægt að konstatera og hvað væri ekki hægt að konstatera. Nú hafa þeir hv. þm. Borgf. og hv. þm. Ísaf. skorað á þá n., sem þetta mál fær til meðferðar, að ganga úr skugga um það, hvort þetta er allt eins og það á að vera. Með öðrum orðum: Hv. þm. vilja láta verðlagseftirlitið hverfa til þingnefndar.

Við viljum láta það ganga undir próf hjá þingn.

Ég held, að það sé illa framkvæmanlegt, séð í ljósi þeirrar yfirlýsingar, sem hæstv. ráðh. hefur gefið, sem mér finnst fara í áttina við það, sem lögregluþjónninn enski sagði við borgarann í byrjun fyrra stríðsins, þegar England var að hervæðast og borgarinn kvartaði undan allri þeirri frelsisskerðingu, sem hann yrði fyrir vegna hervæðingarinnar, en þá sagði lögregluþjónninn: „Well, it is the Ministry of War, we cannot deal with them, - það er hermálaráðuneytið. Við getum ekki ráðið við það.“ Á að skilja orð hæstv. ráðh. þannig, að hér séu að rísa upp svo geysiöflug verzlunarfélög og auðhringar, að verðlagseftirlitið treysti sér ekki til við þau? Ef svo er, samtímis því, að verðlagseftirlitið stundar nánasarlega lúsaleit gagnvart almennu kaupsýslufólki, þá er ástæða til að athuga, hvort við séum ekki á meira en litlum villubrautum í þessum efnum, því að ég fullyrði, að nú er svo komið, að verðlagseftirlitið er að hrekja alla ærlega kaupmenn frá starfi og knýja þá út í svartamarkaðsbrask og annað því um líkt. Og ef svo við hlið þessa á að skapa nýtt ástand varðandi hinar sterkari stofnanir, sem hæstv. ráðh. segir, að sé svo erfitt við að eiga, og hv. þm. vilja láta þingn. glíma við, þá er ástæða til að endurskoða afstöðu sína til slíkra framkvæmda. Ég hefði haldið, að opinberlega séu verðlagsákvæðin svo í öllum greinum og lasta það ekki, að það sé ekki hægt að ætlast til þess, að afsláttur á vöruverði sé gefinn, en hér er upplýst, að varðandi eina hina stórfelldustu vörutegund, þrátt fyrir mjög lága prósentuálagningu, er hægt að knýja fram stórfelldan afslátt, og er ég hv. þm. Ísaf. þakklátur fyrir þá rögg, sem hann, ekki mjög reyndur kaupsýslumaður, hefur sýnt með því að ná þessum afslætti, og geri ég ekki ráð fyrir, að seljandinn hafi hér skipt sér til skaða. Það er sem sagt konstaterað, að þrátt fyrir lága álagningu er hægt að ná þessum mikla afslætti. Hv. þm. hefur að vísu ekki nefnt tölur, en hann hefur ekki heldur mótmælt þeim tölum, sem nefndar hafa verið, og þegar hæstv. ráðh. er spurður, hvort ekki sé ástæða til að gera eitthvað í þessu, þá telur hann á því öll vandkvæði, og þetta er einmitt á þeim tímum, þegar hver 5-eyringur á kg, sem hægt er að spara fyrir útgerðina, er mikils virði. Þvert á móti er olían hækkuð í verði nú nýlega. Ég held, að það hafi verið hv. þm. Snæf., sem gat um það, að ýmsum væri ósárt um það, þótt útgerðin byggi við dýrari kost en aðrir, og satt er það, að það hefur oft verið stjúpmóðurleg meðferð á ýmsu varðandi sjávarútveginn, en um olíuna er það að segja, að það eru fleiri en útgerðarmenn, sem eiga þar mikið undir. Einn heimilisfaðir hér í bænum sagði mér nýlega, hvaða þýðingu olíuverðið hefði fyrir sig við að hita upp íbúð sína, og það eru hundruð heimila, þar sem olían er stór faktor í daglegum lífsbjargarkostnaði. Ég ætla ekki að fullyrða neitt um það, hvað þingn. kann að komast langt í að athuga svona mál, - og hvað getur hún gert meira en verðlagseftirlitið og viðskiptamálaráðuneytið? Og ég dreg í efa, að þau störf komi að verulegu haldi, ef það er skoðun verðlagsyfirvaldanna, að málið sé svo flókið, að varla sé hægt að hafa eftirlit með því, eins og virtist mega ráða af orðum hæstv. ráðh.

Viðskmrh. (Björn Ólafason) : Herra forseti. Mér virðist sem hv. þm. Vestm. sé búinn að gleyma því, hvernig þessi mál ganga til í stjórnarráðinu, enda þótt aðeins séu fáir mánuðir síðan hann sat þar sjálfur. Mér skilst, að hann hafi hér ráðizt á mig og telji einhvers konar uppgjöf þau orð, sem ég viðhafði, en það voru þau alls ekki og áttu ekki að skiljast svo, og eins og hv. þm. Vestm. er kunnugt, þá hefur viðskmrh. ekkert með verðlagningu að gera. Það er öll ríkisstj., ef í það fer, en ekki viðskmrh., þótt verðlagsmálin heyri undir hann að forminu til, en hæstiréttur í verðlagsmálunum er fjárhagsráð. Það er því ekki um dagleg afskipti mín að ræða af verðlagi á vörum. Ég veit ekki til þess, að verðlagseftirlitið hafi gefizt upp við neina auðhringa í landinu. Auðvitað er það, að því stærri og margbrotnari sem verzlunarfyrirtækin eru, þeim mun erfiðara verður fyrir verðlagseftirlitið að komast niður í kjölinn, en ég vil benda hv. þm. á, að við verðlagningu á olíu eru tveir fulltrúar sjávarútvegsins, annar frá Fiskifélagi Íslands og hinn frá L. Í. Ú. Þeir eru settir þarna að óskum þessara aðila til þess að gæta hagsmuna útvegsins. Ef olíuverðið er of hátt, en um það skal ég ekki fullyrða, og ef fulltrúar útvegsins sjá það, þá ber þeim skylda til að benda sínum umbjóðendum á það og verðlagseftirlitinu, svo að það geti tekið í taumana. Ég hef ekki orðið var við kvartanir af þeirra hálfu um of hátt olíuverð. Það kemur svo nokkuð úr hörðustu átt, þegar fulltrúi fyrir sjávarútveginn ræðst á mig fyrir að hafa ekki gætt hagsmuna útvegsmanna. Hvað má þá segja um þeirra eigin fulltrúa? En hitt er svo sjálfsagt hlutverk þeirra, sem með verðlagsmálin fara, að taka til sinna ráða, ef grunur kemur upp um það, að eitthvað sé bogið við álagninguna. En mér finnst ekki sanngjarnt, að ráðh. eigi að ganga eftir verðlaginu á olíu í hverjum einstökum atriðum og grúska eftir því, hvort það sé rétt. Ég sá, að hv. þm. gerði mikið úr því, að eitt olíufélaganna hefði gefið afslátt á olíusölunni til Innkaupastofnunar ríkisins. En mér finnst ekkert grunsamlegt við það, að olíufélag, sem veltir milljónum árlega, geti gefið afslátt af sölu sinni. Þetta er engin ný bóla. Þingmenn vita, að nýsköpunartogararnir hafa fengið stórkostlegan afslátt af sinni olíu eða hér um bil fyrir innkaupsverð. Ætti þetta að benda til þess, að álagning olíufélaganna á aðrar olíur væri óheilbrigð, af því að þau selja þessa olíu fyrir litla þóknun! Ég stend hér hvorki sem verjandi né ákærandi olíufélaganna. Að því leyti sem þetta heyrir undir mig, mun ég taka ákvörðun um það, eins og tíðkazt hefur í embættisfærslunni, en ég viðurkenni ekki, að það sé fyrir tómlæti af hálfu ráðuneytisins, að hátt verðlag sé á olíu, og enginn getur sagt með vissu um það, hvort álagningin sé of mikil eða ekki, en ég álit, að það ætti að ganga úr skugga um það til þess að ásaka olíufélögin ekki að ósekju, og ef þau eiga það skilið, kemur það fram við rannsóknina.



Herra forseti. Í þessari till. er lagt til, að útsöluverð á olíu verði það sama um allt land, þar sem olíuflutningaskip, sem annast flutning á milli hafna, geta losað olíu á birgðageyma olíufélaganna, og er tilgangur flm. sá, að þeir, sem búa við óhagstætt verð, fái það lagfært. En nú er auðsætt, að verðlagið er hæst þar, sem olíufélögin geta ekki flutt olíuna á skipum og sett hana beint á geymana, heldur verða þau að flytja hana í tunnum. Ég tel því, að till. nái of skammt, og hefði helzt viljað, að tekið hefði verið tillit til þessa og till. þá orðuð í samræmi við það, en mun þó fylgja henni eins og hún er. Hæstv. viðskmrh. sagði, að álagningin á olíu væri 5%, - ef ég hef tekið rétt eftir. Það virðist þá sem þessi 5% álagning gefi góðan hagnað, sem hægt er að gefa eftir nokkurn hluta af, ef mikil viðskipti eru, og mætti þá veita hinum nauðstadda bátaútvegi nokkra hjálp með því að þrengja álagninguna. Hæstv. ráðh. segir, að þetta verðlag falli ekki undir sitt ráðuneyti, heldur fjárhagsráð. En er hæstv. ráðh. kunnugt um það, að verðlagsyfirvöldin hafa gert till. um að lækka álagninguna úr 38% í 19% og 60% í 30% á smurolíu, en ekki fengið áheyrn fjárhagsráðs? Og mér finnst hæstv. viðskmrh. sem æðsta yfirvald í þessum málum ætti að láta til sín taka til leiðréttingar á þessu. Ég hef góða heimild fyrir því, að á tíu síðustu mánuðum ársins 1950 hafi ágóði olíufélaganna þriggja verið um 3 millj. kr. Mig langar til að spyrja ráðh., hvort honum sé ekki kunnugt um, að olíufélögin mega reikna sér 3% af smurningsolíunni sem leka, en hún er þó flutt á litlum dunkum, sem leka lítið eða ekkert, og mætti því leggja þetta við hin 38%. Þangað til ráðh. ber brigður á þetta, hef ég það fyrir satt. - Einnig hef ég frétt, að álagning á frostlegi sé 51%, en hann er rifinn út, og menn bíða í biðröðum um leið og fréttist af honum. Það eitt er ekki nægilegt, að menn huggi sig við það, að þessi álagning hafi gilt í nokkur undanfarin ár, og er ástandið þeim mun verra, sem við höfum átt við þetta að búa nokkra hríð, og það er ekki síður ástæða fyrir röggsaman viðskmrh. að láta þetta til sín taka nú, bæði vegna hins slæma ástands bátaútvegsins og hins, að þetta hefur gengið svo til í mörg ár. Hæstv. ráðh. sagði, að það heyrði undir sitt ráðuneyti að grípa inn í, ef grunur kæmi upp um það, að ekki væri allt með felldu. Mér finnst nú nægilegt tilefni til, að hann geri það nú eftir þær umr., sem hér hafa farið fram í dag, og eftir að hafa heyrt þrjá þm. láta til sín heyra um þennan óhóflega gróða. Og ég tel sjálfsagt að nota þennan hagnað til þess að endurgreiða þeim landshlutum, sem greiða hærra verð fyrir olíuna en aðrir landshlutar. En jafnrétt er að knýja fram verðlækkun á olíu með því að þrengja álagningarrétt olíufélaganna, þar sem upplýst er, að gróði þeirra er svo óhóflegur og fjárfestingin svo afskapleg, að hinum hörðustu samkeppnismönnum ofbýður brjálæðið í þessar samkeppni.



Herra forseti. Út af ummælum hv. þm. Borgf. vil ég skýra ummæli mín nánar, til þess að fyrirbyggja misskilning í sambandi við álagninguna á smurolíu. - Ég skrifaði verðgæzlustjóra 16. nóv. 1950 og fékk svar 18. nóv. 1950, en þar er þetta í, með leyfi hæstv. forseta: „Viðvíkjandi því, hvernig verðmyndun hámarksverðs á benzíni og hráolíu á sér stað, vil ég benda yður á að tala við fyrrv. fulltrúa verðlagsstjóra, Hermann Jónsson, sem nú hefur með verðlagsákvarðanir að gera f. h. fjárhagsráðs.“ - Þetta gerði ég, en hef ekkert svar fengið. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram til þess að sýna, að mér var ekki synjað svars beint, heldur óbeint.



Herra forseti. Ég vildi aðeins bæta einu atriði við, sem mér láðist að geta hér áðan. - Ég var nýlega staddur á fundi útvegsmanna á Ísafirði, og upplýsti þá einn fundarmanna, að á fundi í L. Í. Ú. hefði verið beðið um upplýsingar um olíuálagninguna, en það hefði ekki verið hægt að fá þær, og nú segir þm. Snæf. það sama, - að hann hafi ekki fengið svar. En nú hefur hæstv. viðskmrh. upplýst, að fulltrúar frá Fiskifélagi Íslands og L. Í. Ú. eigi sæti í þeirri nefnd, sem ákveður álagningu á olíu, og fæ ég því ekki skilið, hvernig þetta geti verið hulið L. Í. Ú., sem - eins og komið hefur fram hjá hæstv. ráðh., - á fulltrúa í þeirri nefnd, sem fer með verðlagsálagningu olíu. En ef svo er, að jafnvel þingmenn geti ekki fengið þessar upplýsingar, er þá ekki reynandi, að viðskmrh. afli þessara upplýsinga í krafti síns embættis? Það á að vera hægt að fá allar upplýsingar um álagningu - og ætti reyndar að vera augljóst.

Viðskmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Ég sagði í minni fyrstu ræðu, að álagningin hefði verið 5%, er ég vissi síðast til, en sagðist ekki fullkomlega kunnugur þessu nú, þar eð ég hefði ekki fylgzt með þessu. Og ég vil svara hv. 6. landsk. með því, að ég hafi ekki hugmynd um þetta, og er það ekkert óeðlilegt, því að ráðh. er engin hæstiréttur í þessu efni, heldur fjárhagsráð. Það er sjálfsagt ekkert því til fyrirstöðu, að menn geti fengið að vita um álagninguna, en ég er forviða á, að L. Í. Ú. skuli ekki vita um, hvernig álagningunni er háttað, þar sem þeir eiga mann í nefndinni, sem hefur með hana að gera. En ég skal fá þessar upplýsingar hjá þeirri nefnd, sem hefur með þetta mál að gera.