Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 77 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. um öryggisbúnað smábáta. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að þegar verði settar reglur um öryggisbúnað og eftirlit með opnum smábátum.“ Engar lágmarkskröfur hafa enn verið gerðar af hálfu opinberra aðila um flothæfni og öryggisbúnað þeirra báta sem eru 6 m langir milli stafna eða styttri. Skip og bátar, sem eru ofan þeirra stærðarmarka, eru á hinn bóginn skoðunarskyld samkvæmt lögum um Siglingamálastofnun ríkisins. Bátar af þeirri stærð, sem ekki eru skoðunarskyldir, hafa alla tíð verið notaðir á sjó, ám og vötnum í margvíslegum tilgangi. Lengst af hefur sú notkun verið bundin lífsbaráttu þjóðarinnar bæði á sviði samgangna og varðandi öflun lífsviðurværis. Þessi notkun smábáta er við lýði enn í dag, en að öðru leyti virðist notkun bátanna fara vaxandi hin síðustu ár, ekki síst á þann veg, að þeir eru notaðir sem leiktæki, gjarnan með mjög kraftmiklum vélum. Þannig tíðkast nú stofnun sérstakra siglingaklúbba á vegum ungs fólks þar sem smábátar eru notaðir, og má búast við að slík starfsemi fari vaxandi. Á sama tíma hefur það gerst, að trébátum fer fækkandi, en plastbátar koma í staðinn. Mér hafa sagt reyndir sjómenn, að fullfrískum manni sé naumast bráð hætta búin þótt hann hvolfi undir sér trébát á óstæðu vatni. Því veldur hve auðvelt er að ná taki á bátnum, snúa honum eða a.m.k. komast á kjöl. Þessu virðist nokkuð á annan veg farið með plastbáta. Plastbátar eru þægilegir í notkun. Þeir eru léttir og meðfærilegir, en þeir eru vikir í hreyfingum. hálir þegar þeir blotna og afsleppir ef út af ber. Maður, sem hvolfir undir sér plastbát eða fer útbyrðis af öðrum orsökum, er talinn eiga í nokkrum erfiðleikum með að n.í taki á flughálum og afsleppum borðstokkum platbátsins, en þeir eru sjaldnast til þess laraðir að hægt sé að ná þar öruggum tökum. Á undanförnum árum hafa orðið hörmuleg slys hvað eftir annað á smábátum bæði á sjó og vötnum. Samkvæmt upplýsingum Slysavarnafélags Íslands hafa á síðustu 10 árum, eða frá 1968–1977, orðið 38 dauðaslys á óskoðunarskyldum bátum hæði á sjó og vötnum. Þetta er hörmuleg niðurstaða og er ástæða til að leita leiða til að bregðast við þessu betur en gert hefur verið til þessa. Þrátt fyrir þessa tölu, sem nær 4 dauðaslysum á ári að meðaltali, hafa þó margir bjargast og sumir næsta nauðulega þegar óhöpp hafa orðið. Ætla má að slysin hefðu orðið færri og óhöppin ekki eins alvarleg ef meira öryggis hefði verið gætt í búnaði bátanna. Skal þó síður en svo gert litið úr þeim þætti sem lýtur að öryggisbúnaði bátverja sjálfra. Þessi atriði hafa orðið mörgum ærið umhugsunarefni á undanförnum árum. Þau hafa t.d. hvað eftir annað komið til umræðu á þingum Slysavarnafélags Íslands. Á 17. landsþingi Slysavarnafélagsins var m.a. samþykkt svofelld ályktun: „17. landsþing Slysavarnafélags Íslands, haldið í Reykjavík 30. apríl - 2. maí 1976, ítrekar fyrri áskoranir sínar til stjórnvalda um setningu sérstakrar reglugerðar fyrir opna smábáta, 6 m og styttri. Þingið telur þetta mál hafa dregist úr hömlu og óskar tafarlausra aðgerða í því.“ Tillögunni fylgdi svofelld greinargerð: „Á undanförnum árum hafa mörg slys orðið á sjó og vötnum þar sem rekja hefur mátt orsakir þeirra til þess, að öryggi hátanna hefur verið ábótavant, enda af opinberri hálfu engar kröfur gerðar til flothæfni þeirra, traustleika eða búnaðar. Þarf því nauðsynlega að setja reglur þar um. Aukin smábátaeign gerir málið enn brýnna, þannig að vart er sæmandi annað en að settar verði reglur um slíka báta og notkun þeirra, eins og farið er að gera í nágrannalöndum okkar“ Ályktun þessi var samþ, samhljóða. Í ýmsum tilvikum hefur að þessum málum verið vikið hjá Slysavarnafélagi Íslands í fleiri ályktunum en þessari, m.a. á þá lund að brýna það fyrir stjórnvöldum, hve nauðsynlegt sé að mæla svo fyrir í slíkum reglum, bæði um óskoðunarskylda báta, 6 m og styttri, og jafnvel aðra smærri báta sem notaðir eru á sjó, að þeir séu t.d. málaðir sterkum litum og búnir radarspeglum sem geri auðveldari leit að þeim ef þeir týnast, eins og því miður kemur stundum fyrir. Með grg. þessarar þáltill. er prentað viðtal sem dagblaðið Tíminn á við Hannes Hafstein framkvæmdastjóra Slysavarnafélags Íslands um þessi mál hinn 23. ágúst s.l. Í þessu viðtali koma fram ýmsar ábendingar Hannesar Hafsteins sem ástæða er til að hafa í huga þegar um þessi mál er rætt og að því kæmi að setja reglugerð um þetta efni. Þar kemur fram m. a, að Hannes Hafstein telur nauðsynlegt að hafa á plastbátum líflínu við báða borðstokka, þannig að auðvelt sé að ná taki á bátunum, einnig að lengri lína sé á bæði borð, sem unnt væri að nota til þess að snúa bátnum eða a.m.k. vega sig upp eftir og komast þannig á kjöl. Þar kemur enn fram það sem fyrr er getíð, hver nauðsyn er að smábátar séu málaðir skærum litum og þeir séu búnir talstöðvum til þess að auðvelda leit að þeim þegar þeir týnast. Þessi atriði eru, að mér sýnist, naumast svo kostnaðarsöm að þau ættu að vera ofviða þeim sem eiga eða nota báta af þessu tagi á óstæðu vatni. Siglingamálastjóri hefur að undanförnu unnið að því að kynna sér þær reglur, sem gilda á Norðurlöndum um öryggisbúnað og flothæfni skemmtibáta, í því skyni að þær verði uppistaða í sambærilegum reglum hér á landi. Þetta ætti að flýta fyrir því, að mál þetta fái framgang. Ég hygg að siglingamálastjóri hafi unnið þýðingarmikið og gott undirbúningsstarf að setningu reglugerðar sem hér um ræðir. Nauðsynlegt er þó, að þessar reglur nái ekki einvörðungu til skemmtibáta, heldur einnig og ekki síður báta sem notaðir eru í atvinnuskyni og ekki eru skoðunarskyldir. Þýðingarmikið er að reglur af þessu tagi séu ekki þungar í vöfum og ekki of kostnaðarsamar í reynd, eigi þær að verða virkar í framkvæmd. Í þeim reglum, sem hér er lagt til að settar verði, þurfa að vera ákvæði um framkvæmd þeirra og hvernig eftirliti skuli háttað. Við fyrstu sýn kann að virðast eðlilegt að sá þáttur málsins sé í höndum Siglingamálastofnunar ríkisins. En sé betur að gáð má telja líklegt að af því mundi hljótast óhæfilegur kostnaður. Þess vegna sýnist mér að þurfi a.m.k. að leita að ódýrari lausn. Hugsanlegt virðist að fela almennum löggæslumönnum þetta eftirlit og gera þeim þá jafnframt kleift að beita viðurlögum, jafnvel á þann veg að taka báta í sína vörslu sé fyrirmælum reglugerðar ekki hlýtt. Þessi atriði þurfa öll nánari athugunar við, m.a. viðræðna við lögregluyfirvöld, en að öðru leyti sýnist mér eðlilegt að reglur þessar séu settar í nánu samráði við Slysavarnafélag Íslands og Siglingamálastofnun ríkisins. Ég legg á það áherslu, að þær kröfur, sem settar verða samkvæmt þessum reglum, mega ekki hafa óhæfilegan kostnað í för með sér fyrir eigendur bátanna. Þess sýnist enda ekki þörf, miðað við þær ábendingar sem fram hafa komið frá framkvæmdastjóra Slysavarnafélagsins. Ég legg einnig áherslu á að framkvæmd þessara reglna og eftirlit má ekki vera þungt í vöfum eða hafa of mikinn kostnað í för með sér, því þá mundi slíkt eftirlit væntanlega bresta. Þess vegna er höfuðnauðsyn að þessar reglur séu sem ódýrastar og leitað sé að þeirri leið til eftirlits með þeim sem er hægust í framkvæmd og kostar minnst fé. Ég tel sjálfsagt að félagar í björgunarsveitum og slysavarnadeildum geti verið hjálplegir við eftirlit með brotum á slíkum reglum, enda þótt ég telji ekki unnt að setja neinar skyldur á herðar þessara félagasamtaka í því skyni. Ég skal svo, herra forseti, aðeins leggja áherslu á það að síðustu, að ég tel að þetta mál megi ekki dragast. Slys, sem orðið hafa og eru, eins og ég sagði, ærið mörg, ekki bætt. En ef unnt er með tiltölulega einföldum reglum og viðráðanlegum kostnaði að koma í veg fyrir eitthvað af slíkum slysum í framtíðinni tel ég óverjandi að koma ekki slíkum reglum fram. Ég legg svo til, herra forseti, að að þessum hluta umr. loknum verði umr. frestað og till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Till. þá, er ég flutti á þingi í fyrra um greiðslu rekstrar- og afurðalána landbúnaðarins beint til bænda, endurflyt ég nú ásamt hv. þm. Jóhanni Hafstein. Till. þessi var í fyrra mikið rædd, bæði innan þings og utan, og voru undirtektir yfirleitt góðar. Margir mæltu með samþykkt till., þ. á m, forustumenn stjórnarandstöðunnar, þeir hv. þm. Lúðvík Jósepsson og Gylfi Þ. Gíslason. Aðrir töldu nauðsyn bera til að megintilgangi till. yrði náð, þeim að bændur fengju fjármuni sína strax í hendur, þótt þeir teldu að annmarkar kynnu að vera á framkvæmdinni. Aftur á móti er mér ekki kunnugt um að neinn maður, hvorki innan þings né utan, hafi opinberlega andmælt þessari till. Þó kom það fram hjá forstjóra Sambands ísl, samvinnufélaga, að rétt væri að grennslast fyrir um það, hvað bændur vildu í þessu efni. Því er ég sammála, enda held ég að aldrei hafi verið spurst fyrir um það, hvort bændur vildu fá fjármuni sína beint eða hvort þeir óskuðu þess, að þeir gengju í gegnum afurðasölu- og verslunarfyrirtæki. Þar hafa aðrir ráðið en þeir. Hitt er svo annað mál, að þótt aðeins einn bóndi óskaði eftir því að fá fé sitt greitt beint til sín, en ekki til einhverra annarra, þá ætti hann auðvitað að eiga rétt á því. Á sama hátt getur sérhver sá, sem æskir þess að óbreytt fyrirkomulag verði, þ.e.a.s. að fjármunir hans verði greiddir til afurðasölufyrirtækjanna eða verslunarfyrirtækjanna, óskað þess, og þá mundi viðskiptabankinn að sjálfsögðu senda ávísunina þangað, en ekki til eigandans. Um þessa hlið málsins ættu því engar deilur að þurfa að rísa. Hér virðast allir vera sammála, þ.e.a.s. að það sé sjálfsagt mál að bændur sjálfir ráði þessu og þá hver og einn. Á það hefur verið bent, að veð þurfi að taka í afurðum fyrir afurðalánunum, og sumir virðast álíta að afurðasölufyrirtækin ein geti veðsett sauðfjárafurðirnar. Þannig er því þó ekki varið. Þvert á móti mætti halda því fram, að hæpinn væri sá háttur, sem á er hafður, að afurðasölufyrirtækin veðsetji vöru sem þau eiga ekki. Getur það naumast helgast af öðru en hefð. Það er margyfirlýst af Sambandi ísl. samvinnufélaga, sem telst vera samtök stærstu afurðasöluaðilanna, að allar afurðirnar séu í umboðssölu, þ.e.a.s. að bændur eigi vöruna þar til heildsöluaðilarnir hafa selt hana. Bændur ættu því að geta veðsett vöruna. Erfitt er að andmæla þessum sjónarmiðum SÍS, a.m.k. er fyrirkomulag allt eins og tíðkað er við umboðssölu. Varan er ekki að fullu greidd fyrr en hún hefur verið seld, og þá er reiknaður út kostnaður, og stundum er ekki greitt fullt verð fyrir vöruna þar sem söluaðilum hefur ekki tekist að selja hana fyrir nægilega hátt verð eða kostnaður þeirra hefur verið það mikill að þeir telja sér heimilt að greiða lægra verð en grundvallarverðið. Þessi mótbára gegn því, að bændur fái fé sitt beint, er því ekki marktæk. En ef einhver vandkvæði kynnu að vera á að breyta um fyrirkomulag af þessum sökum, þá er auðvitað hægurinn hjá að fá sérstaka löggjöf í því efni. Ljóst ætti að vera hverjum og einum að kjör bænda þurfi að bæta. Kerfið er að keyra þá niður. en ekki athafnaleysi þeirra eða úrræðaleysi. Sjálfir hafa þeir að undanförnu fjallað um þann mikla vanda, sem að landbúnaðinum steðjar, og bent á margháttuð raunhæf úrræði til að bæta hér um. Naumast hefur þó fram að þessu verið nægilega undirstrikað, hve þýðingarmikið er fyrir landbúnaðinn að fá þær greiðslur, er honum ber, sem allra fyrst. Á tímum mikillar verðbólgu, eins og hér hefur geisað árum saman, hefur það að sjálfsögðu grundvallarþýðingu, að bændur fái rekstrar- og afurðalánin eins fljótt og auðið er til eigin afnota, þannig að þeir geti í ríkari mæli rekið bú sín með eigin fjármunum og þurfi ekki að sæta því, að fjármagn þeirra sé skert af verðhækkunum. Ljóst er því, að einhver þýðingarmesta úrbótin fyrir bændastéttina væri sú að rekstrar- og afurðalán hækkuðu og yrðu greidd beint til bændanna, sem þá gætu notað fjármunina á hinn hagkvæmasta hátt. En fjárskortur veldur því tíðum í landbúnaði, eins og raunar í fleiri atvinnugreinum, að hagkvæmustu innkaupum og vinnubrögðum verður ekki við komið. Við fjármögnun landbúnaðarins í heild hygg ég að nauðsynlegt sé að taka mið af þessum sjónarmiðum og stefna markvisst að því að stórauka rekstrarlánin þannig að bændur geti fengið afurðir sínar að fullu greiddar við innlegg á haustnótturn. Einhverjum kann að finnast þetta ábyrgðarlaust tal í fjármagnsþröng þeirri, sem við búum við, og þensluástandi. En skoðum það nokkru nánar. Er nauðsynlegt að fjármagn það, sem til landbúnaðarins rynni í heild á næstu árum, þyrfti að vera meira en á undanförnum árum, miðað við aðrar atvinnugreinar, þótt þessu markmiði yrði náð á nokkru árabili? Ég held ekki. Almennt hafa menn nú viðurkennt að fjárfesting í sjávarútvegi megi minnka. Við eigum nú nægilega stóran skipaflota til að taka þann afla sem skynsamlegt og leyfilegt er að veiða. Auðvitað þarf að fylgjast með nýjungum og sinna endurbótum og endurnýjun flotans, og auðvitað þarf að halda áfram uppbyggingu fiskvinnslustöðva og endurbótum á eldri mannvirkjum. En afkastagetuna þarf ekki að auka til muna, einfaldlega vegna þess að hráefnið eykst ekki nema þá á alllöngum tíma. Allir vona að vísu að sigrarnir í landhelgismálinu leiði til þess, að aflamagn muni smám saman aukast, og þá verður að sjálfsögðu að fjárfesta til að nýta það. Í landbúnaðinum er ástandið ekki óáþekkt. Þar er það raunar markaðurinn, sem er fullnýttur, á sama hátt og hráefnið er í sjávarútvegi. En mér sýnist að við þeim vanda verði að bregðast með svipuðum hætti og vandamálunum sem við sjávarútvegi blasa, þ.e.a.s. að hægja á fjárfestingu, og raunar hafa áhrifamenn í bændastétt bæði í orði og verki sýnt að fram hjá þessari staðreynd verður ekki gengið. Það fjármagn, sem unnt væri að spara með minni fjárfestingu á næstu árum, mætti auðvitað nota til að styrkja rekstrarstöðu landbúnaðarins. Og það fjármagn yrði í veltunni, en ekki bundið, og notaðist því aftur og aftur, þannig að tiltölulega litill árlegur samdráttur fjárfestingar gæti haft mikla þýðingu fyrir rekstrarstöðuna, ef fjármununum væri varið til að styrkja hana. Þá hefur landbúnaðurinn innan fárra ára í veltunni það fjármagn sem nægja mundi fyrir eðlilegum rekstrar- og afurðalánum. Þannig gæti kostnaður við búreksturinn lækkað og afurðarverð þar með án þess að útheimta aukna hlutdeild í takmörkuðu fjármagni þjóðarinnar. Gagnrýni sú, sem beinst hefur af afurðasölufyrirtækjunum, hefur ekki einskorðast við það, að greiðslur þeirra til bænda kæmu of seint, heldur hefur einnig verið á það bent, að rekstrarkostnaður þeirra væri of mikill. Hefur einkum verið bent á sláturhúsin og margsinnis verið um það rætt, að sláturkostnaður væri óhæfilega mikill. Út í þá sálma skal ég ekki fara langt nú. En hins vegar vil ég vekja á því athygli, að sáralítið hefur verið rætt um rekstrarkostnað mjólkurbúa. Hygg ég þó að ástæða væri til að skoða hann, ekki síður en kostnaðinn við sláturhúsin. A.m.k. á ég erfitt með að skilja að ekki skuli vera unnt að framleiða osta hér á nokkurn veginn sama verði og erlendis, jafnvel þótt mjólkurframleiðslan sé hér talsvert dýrari en þar, því að annar kostnaður en hráefniskostnaður er auðvitað talsverður, og ekki hafa verið færðar sönnur á að hann þurfi að vera hærri en erlendis. Sumir halda því meira að segja fram, að laun hér séu miklu lægri en í nágrannalöndunum. Ég held, að eðlilegt væri að gera á þessu athugun, og skal enga dóma fella fyrr en hún liggur fyrir. En þegar um fjármögnun landbúnaðarins almennt er rætt er vert að víkja að því, hve mikilvægur iðnaður úr landbúnaðarafurðum er, og hann þarf að sjálfsögðu að fjármagna og einnig nýjar búgreinar, eins og t.d. fiskræktina, sem smánarlega lítið hefur verið sinnt hér. Á ég þar við fiskrækt sem búgrein. Þá er það lítið efamál, að byggingarkostnaður gæti lækkað og þar með fjármagnsþörf, ef byggingaframkvæmdir væru betur skipulagðar og staðlaðar, og á það raunar við víðar en í landbúnaði. Byggingarkostnaður nýju sláturhúsanna er auðvitað óhæfilegur, eins og margsinnis hefur verið á bent, og lengra má ekki ganga á þeirri braut. Niðurstaðan af öllu þessu er sú, að fjármagn það, sem ýmist er þegar bundið í landbúnaði og afurðum landbúnaðarins eða verður veitt til þessara þarfa á næstu árum, megi nýta mun betur, á þessu sviði sé að finna einn meginvandann sem að landbúnaðinum steðjar, aðeins ef menn vilja leita hans. Og vart verður því trúað, að menn vilji ekki leita af ótta við að finna. En samþykkt þessarar þáltill. mundi stuðla að því, að við vandanum yrði hreyft, og þannig leiða til mikilvægs árangurs fyrir landbúnaðinn og þar með þjóðina alla. Að lokum vil ég aðeins nefna niðurgreiðslurnar og útflutningsuppbæturnar, sem raunar ætti að nægja að nefna útflutningsbætur. Sá háttur er á hafður, að því er þær varðar, að greiða þær til afurðasölufyrirtækja eins og rekstrar- og afurðalánin í flestum tilfellum. Ekki fæ ég séð að minnsta þörf sé á þessu. Úr því að ríkisvaldið ákveður að greiða landbúnaðarvörur niður, fyrst og fremst sem hagstjórnartæki, virðist liggja alveg beint við að greiða eigendum vörunnar þá fjármuni sem þeim ber, en ekki einhverjum öðrum. Ef verðbæta á vöru við útflutning á eigandi hennar líka að fá þær bætur. Afurðirnar eru í umboðssölu, en ekki í eigu afurðasölufyrirtækjanna. Þess vegna getur ekki verið að þau eigi neitt tilkall til niðurgreiðslnanna og útflutningsbótanna. Þær eru hluti af því fé, sem bændur eiga að fá fyrir framleiðsluvöru sina, og eiga því að ganga beint til þeirra, en ekki staðnæmast annars staðar í lengri eða skemmri tíma. Eru það tilmæli mín, að n. sú, sem till. þessa fær til athugunar, athugi hvort samstaða gæti náðst um að láta hana einnig taka til niðurgreiðslnanna og útflutningsbótanna, þannig að bændum væri greitt beint samkv. skýrslum um innlagðar mjólkur- og sláturafurðir. Þegar máli þessu var fyrst hreyft á þingi í fyrra töldu sumir erfiðleika á framkvæmd þess. Við nánari skoðun kom þó í ljós að svo var ekki. Ég get búist við að nú segi einhverjir að erfiðleikum sé háð að koma niðurgreiðslunum og útflutningsbótunum beint til bænda. Það byggist líka á misskilningi, og nær er mér að halda að kerfið allt yrði einfaldara, ef þessi háttur yrði upp og a.m.k. tekinn, gætu menn þá betur áttað sig á því, hvað um fjármunina verður sem til landbúnaðar eiga að renna. Margar athyglisverðar hugmyndir hafa komið fram í þeim miklu umr., sem orðið hafa um landbúnaðarmálin, fyrst og fremst af bænda hálfu. Þeir vilja leita vandans til að finna hann. Mig langar að vekja athygli á einni þessara hugmynda. Hana setur fram Halldór Gunnarsson, Holti undir Eyjafjöllum, í grein í Morgunblaðinu 7. jan. s.l., en í hugleiðingum hans segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Styrkur ríkissjóðs við landbúnaðinn mundi í framtíðinni miðast við hlutfall núverandi fjárveitinga Alþ. af fjárl. til niðurgreiðslna og útflutningsuppbóta. Þessi styrkur mundi skoðast í heild til þess viðfangsefnis, að bændur, sem hafa meiri hluta tekna sinna af landbúnaðarframleiðslu, nái sínu lögbundna viðmiðunarkaupi, og jafnframt til þess, að neytendur fái landbúnaðarafurðir á sem hagstæðustu verði. Til jákvæðrar stjórnunar á framleiðslunni yrði slíkur heildarstyrkur til landbúnaðarins greiddur að verulegum hluta beint til þessara sömu bænda mánaðarlega.“ Þessar hugmyndir eru náskyldar þeim sem ég hef reynt að setja hér fram. Að vísu vil ég ekki nefna greiðslur þær, sem renna eiga til bænda, styrki, því að þær eru það ekki nema þá að litlum hluta. En það er ekki aðalatriðið, heldur hitt, að bændur fái milliliðalaust það fé sem þeim ber. Þegar því marki er náð, hafa bændur unnið mikla sigra sem hafa munu úrslitaáhrif á hag landbúnaðarins. Þessir sigrar eru í sjónmáli og lengur má ekki draga að fylgja málinu fram. Ég legg til, herra forseti, að till. þessari verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Hv. 4, þm. Norðurl. v. hefur gert grein fyrir till. til þál. um það, að ríkisstj. verði falið að hlutast til um að viðskiptabankar greiði rekstrar- og afurðalán landbúnaðarins beint til bænda. Hv. þm. hefur flutt talsvert langt mál till. sinni til stuðnings, og finnst mér í fljótu bragði að þar gæti nokkurs misskilnings sem ég vil freistast til að reyna að leiðrétta. Hins vegar veit ég að vísu, að þegar menn hafa bitið sig í ákveðnar skoðanir, þá er ég alls ekki einn um það að vera ekki tilbúinn til þess að láta af þeim snarlega, og það kann að fara svo með hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson, að hann láti ekki sannfærast af fáum orðum einum í þessu efni. Mér datt í hug, þegar hv. þm. Eyjólfur Konráð gat þess réttilega að haldnir hefðu verið margir fundir um vandamál landbúnaðarins á undanförnum mánuðum, að ég man ekki eftir því, enda reyndar ekki sérstaklega eftir því leitað í samþykktum þeirra funda, að þeir snerust um það að óska eftir því, að afurða- og rekstrarlán væru greidd beint til bænda. Það kann að vera að einhver rödd hafi komið upp um það, en það hefur áreiðanlega ekki verið þungamiðjan í þessum umr., enda er það svo í því héraði þar sem ég er kunnugastur, að ég hef ekki heyrt eina einustu rödd um þetta efni. Þar er það venjulega svo, að afurðasölufélögin eru í höndum bænda. Það eru bændur sem stjórna þeim að mjög miklu leyti, og það er fyllilega í samræmi við óskir þeirra og vilja, að afurðalán og rekstrarlán eru greidd með þeim hætti sem er. Og það er langt frá því að þessi lán séu tafin í höndum afurðasölufélaganna. Hitt er miklu algengara, þar sem ég þekki til, - það kann að vera eitthvað öðruvísi þar sem hv, þm. Eyjólfur Konráð þekkir best til, en það er miklu algengara að þessi afurðasölufélög láni og séu búin að lána þessi lán viðskiptavinum sínum áður en þau berast í hendur þeirra. Það er miklu algengara. Og ég er alveg sannfærður um það, að ekki mundi greiðast hagur bænda hvað þetta varðar, þó að væri ætlast til að þessar uppbætur væru greiddar beint til þeirra, einfaldlega vegna þess að þeir þurfa og verða a.m.k. þar sem eru sameiginleg afurðasölufélög og verslunarfélög, að öðru leyti að hafa viðskipti sín við þessa aðila, og það er mjög oft svo að þessir aðilar sjá sér fært að lána viðskiptavinum upp á væntanlegar greiðslur í þessu efni. Það kann að vera að um þetta gegni eitthvað öðru máli þar sem afurðasölufélögin eru aðskilin frá þeim félögum sem útvega bændum rekstrarvörur og vörur til heimilisþarfa, en þó efast ég um að þar þurfi að vera mikill munur á. Þess vegna er ég ekki trúaður á það að þetta sé úrlausn til lausnar á neinum vanda, þó að afurðalánunum og rekstrarlánunum yrði komið beint til bændanna. Þau fara það, eftir því sem ég veit best með, að vísu þessari viðkomu hjá afurðasölufélögunum, en eins og ég sagði áðan, er þó mjög algengt að búið sé að lána út á þessa fjármuni fyrir fram. Ég vil gjarnan að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson leiðrétti mig, ef ég fer þar með rangt mál, að bændur hafi ekki gert það að neinu aðalatriði í óskum sinum um úrbætur á ýmsum stórum vandamálum, sem þeir eiga í, að afurðalánin yrðu greidd á þennan hátt. Hitt er svo annað mál, að ýmislegt, sem kom fram í ræðu hv. þm., er fullrar athygli vert. Það er rétt, að það er mikil nauðsyn á því að hækka afurðalán og rekstrarlán til landbúnaðarins. Ég hygg að það væri ein besta kjarabót, sem bændur gætu fengið nú, ef hægt væri að greiða fullt verð fyrir þessar vörur við afhendingu. Það er því miður ekki eins og er, og það stafar af því, eins og kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að vörurnar eru teknar í umboðssölu og vörudreifingaraðilarnir, og þá á ég við afurðasölufélögin, verða oft að liggja raunverulega lengi með þessar vörur, og þau afurðalán, sem hafa verið veitt til þess að greiða upp í þessar vörur, hafa ekki verið nægilega há til þess að afurðasölufélögin gætu tekið á sig muninn sem er á afurðalánunum annars vegar og því verði hins vegar sem bændur eiga að fá. Ég get vel sagt það hér, að ég er mjög ákveðinn stuðningsmaður þess, að áfram verði hafður sá háttur á, að landbúnaðarafurðir verði í umboðssölu þeirra aðila sem taka á móti þeim til dreifingar, og þar á ég við bæði mjólkursamlög og sláturfélög. Ég tel æskilegt fyrir þjóðfélagið í heild, að bændur beri ábyrgð á þessum fyrirtækjum. Ég er þeirrar skoðunar, að ábyrgð bænda á þessum fyrirtækjum hafi gefist þjóðinni vel, og það má m. a, marka af því, að hár á landi er hlutfallslega lægri kostnaður við vinnslu, dreifingu og sölu landbúnaðarvara en yfirleitt gerist í öðrum nágrannalöndum. Það hefur verið mjög algengt að undanförnu, þó að ég hafi ekki um það alveg nákvæmar tölur, að bændur hafi fengið í kringum 70% og oft rúmlega 70% af því verði sem neytandinn greiðir, og það er mjög hagstætt verð hlutfallslega. Viða fer miklu stærri hluti þess verðs, sem neytandinn þarf að greiða, til dreifingaraðilanna heldur en hér. Þetta tel ég sönnun þess, að þegar á heildina er litið hafi dreifingaraðilarnir staðið sig vel, og eins og ég sagði áðan starfa þeir líka yfirleitt á ábyrgð bænda. Bændur fylgjast vel með starfsemi þessara félaga og stjórna þeim í aðalatriðum, og öllum þeim, sem að þessum málum vinna, er ljóst, að það er ekki einungis hagsmunamál neytenda, heldur líka bænda, að vinnslu- og dreifingarkostnaður sé sem lægstur og sem mest af því verði, sem neytandinn greiðir fyrir vöruna, komi í vasa framleiðandans. Hitt er svo annað mál, að oft finnst manni sem þessi kostnaður gæti verið lægri. En ég vil bara spyrja, hvort þetta sé eini staðurinn í þjóðfélaginu sem þörf væri á að athuga hvort endurbætur væru hugsanlegar. Það er rétt, að slátrunarkostnaður t.d. er mjög mikill, bæði reyndar í nýjum og gömlum húsum, en alveg sérstaklega í þeim húsum sem byggð eru með fyllstu tækri og fyllstu möguleika til hreinlætis í huga. Rekstur sláturhúsa hér á landi hlýtur alltaf að vera erfiður, einfaldlega vegna þess hve sá tími sem húsin eru rekin er stuttur. Það er þess vegna ekki um að ræða yfirleitt langþjálfað starfslið sem starfar við sláturhúsin, og þegar atvinnuástand er jafngott og það er núna og hefur verið að undanförnu, þá verður sífellt erfiðara að fá menn úr góðum störfum til þess að koma stuttan tíma í sláturhús og vinna þar. Þess vegna eru mikil brögð að því, því miður, að nýtt fólk kemur til starfa á hverju hausti í sláturhúsunum að meira eða minna leyti, og það þarf langan tíma til þess að venjast vinnubrögðum svo að bæði náist full afköst og fullkomlega góð meðferð vörunnar. Þetta er vandamál sem við hljótum að eiga við að glíma hjá sláturhúsunum. Þetta sama á ekki við um mjólkursamlögin. Þar vinnur sama starfsfólkið allan ársins hring og oft ár eftir ár, enda er það svo að við höfum náð ágætum tökum á framleiðslu mjólkurvara, þannig að hvað gæði snertir eru þær vörur fullboðlegar hvar sem er. Það kann að vera svo, að vinnsla þessara vara sé dýrari hér en í sumum nágrannalöndum, um það þori ég ekki að fullyrða, en hitt get ég aftur á móti sagt, að jafnvel þó að hér væru ekki hærri vinnulaun en í þeim nágrannalöndum, sem borið er saman við, þá getur ýmis önnur aðstaða slíkra fyrirtækja verið með öðrum hætti. Og það þekkja allir, sem á það vilja hlusta, að í sumum nágrannalöndum okkar hefur ýmsum iðnaðarfyrirtækjum verið gert auðveldara um starfrækslu heldur en hér hefur verið. Hins vegar er ákaflega erfitt að ætla sér að bera saman verð á okkar mjólkurvörum og mjólkurvörum nágranna okkar. Það er alls staðar þar sem ég þekki til í nágrenninu, að landbúnaður er styrktur á einn eða annan hátt, sums staðar mjög mikið og viða miklu meira en hér, Við getum ekki búist við því t.d., að við getum keppt á heimamarkaði Svía, svo að tekið sé dæmi, um sölu á osti, þar sem hvort tveggja er, að mjólkurframleiðslan er styrkt í verulegum mæli og þar að auki háir verndartollar á þeim ostum sem við flytjum til Svíþjóðar. Mér er ekki kunnugt um það nákvæmlega, hvað það er núna, en fyrir skömmu var tollur á hvert kg milli 5 og 6 kr. sænskar á hvert kg af gondaosti, sem er fluttur þangað aðallega, og það er mjög veruleg upphæð. Hv. þm. kom hér aðeins að greiðslu útflutningsbóta, Ég vil taka undir það, að þó að við höfum haft ákveðið form á þessum svokölluðu útflutningsbótum, sem er aðalstyrkurinn sem bændur fá til framleiðslu sinnar, - ég tel að útflutningsbæturnar megi kalla styrk við landbúnað, - þó að þetta fyrirkomulag hafi verið haft á greiðslu útflutningsbóta, þá er ekki endilega vist að við þurfum alltaf að hafa sama fyrirkomulagið. Við eigum vitanlega að vera opnir fyrir nýjungum, ef þær eru líklegar til þess að þjóna þeim hagsmunum og þeim tilgangi sem við viljum á hverjum tíma þjóna með greiðslu fjármuna af þessu tagi. Ég hygg að það geti komið mjög til greina að greiða útflutningsbætur beint til bænda, og það væri hugsanlegt að nota slíkt fyrirkomulag til þess að stýra framleiðslu að einhverju leyti. Hinu er svo ekki að neita, að slíkt fyrirkomulag yrði talsvert þungt í vöfum. Þó væri það barnaleikur, eða a.m.k. hægt að hafa það svo einfalt að það yrði barnaleikur, miðað við það að ætla að fara að greiða rekstrarlán hverjum bónda eftir því magni afurða, sem hann leggur inn, og greiða slíkt kannske mánaðarlega tímunum saman. Ég held að það sé mikill misskilningur, að slíkt fyrirkomulag yrði einfalt og ódýrt í sniðum, og ég trúi ekki að óreyndu að það væri þægilegra fyrirkomulag að því leyti. En ég vil alls ekki útiloka hitt, að reynt yrði að átta síg á því, hvort ekki er rétt að leita nýrra leiða í sambandi við verðbætur vegna útflutnings landbúnaðarvara. Hv. þm, vildi ekki kalla útflutningsbætur styrki. Það má um það deila, hvað kallað eru styrkir. Ég hef engan sérstakan áhuga á því að kalla útflutningsbætur styrki til bænda. En hitt finnst mér alveg ástæðulaust, að við lokum augunum fyrir því, eins og ég sagði áðan, að landbúnaður þeirra fanda, þar sem, við seljum vörur okkar, er styrktur í stórum stíl, og það er einmitt vegna þessara styrkja sem við eigum erfitt með að fá það verð, sem okkur dugar, fyrir útflutningsvörurnar. Mjög gott dæmi um þetta er lambakjötið okkar sem við seljum til Noregs, Mér er tjáð, án þess að ég hafi fyrir því óyggjandi staðfestar tölur, að á s.l. hausti hafi bændur í Noregi fengið sem svarar 4000–4500 kr. meira fyrir það sem við köllum meðaldilk heldur en íslenskír bændur. Á sama tíma seljum við lambakjöt til Noregs og fáum þar tæplega helming af því verði sem við þyrftum að fá tif að geta skilað fullu verði til íslenskra bænda. Hvernig stendur á þessu? Einfaldlega er ástæðan sú, að Norðmenn greiða stórfellda styrki til sinnar lambakjötsframleiðslu, Það er a.m.k. meginskýringin. Og það verð, sem Norðmenn greiða okkur fyrir dilkakjöt, er sama verð og þeir greiða sínum bændum; þegar styrkirnir hafa verið dregnir frá. Þeir greiða okkur reyndar hærra verð en þeir þurfa að greiða fyrir nýsjálenska lambakjötið, sem er mjög ódýrt. Ef við gætum verslað við Norðmenn með lambakjöt á sama grundvelli og þeir versla við okkur með ýmsar iðnaðarvörur, þá hygg ég að við þyrftum ekki að kviða útflutningsbótum á íslenskt lambakjöt. Það er eftirsótt vara í Noregi, og ef við gætum selt það þar á frjálsum markaði við hlið hins norska lambakjöts, þá hygg ég að við þyrftum ekki að kvíða því að nota stórfé til útflutningsbóta á lambakjöt selt í Noregi. En því miður er þessu ekki svona varið. Við höfum mikil verslunarviðskipti við Noreg og þau eru miklu stærri á þá hlið að við kaupum af þeim varning og þá fyrst og fremst ýmsar iðnaðarvörur sem við víssulega gætum framleitt margar sjálfir. Við seljum þeim lítið af vörum. Langstærsti útflutningsliðurinn til Noregs, eftir því sem ég best veit, er lambakjötið, sem þeir greiða okkur meira en helmingi lægra verð fyrir heldur en það kostar þá að framleiða svipaða vöru og þó alls ekki eins góða, að því er talið er, í sínu eigin landi. Herra forseti. Það væri auðvitað ástæða til þess að ræða hér meira um landbúnaðarmál. Þau hafa verið mjög í sviðsljósi að undanförnu. Ég tel þó ekki ástæðu til að lengja þetta mál að ráði. Ég get gjarnan lýst því yfir, að ég álit það ekki spor til betri áttar að taka upp þann hátt að greiða bændum afurða- og rekstrarlán beint, einfaldlega vegna þess að það er leitun á þeim bændum a.m.k. sem kæra sig nokkuð um það, og áreiðanlega leitun á þeim bændum, sem þetta skiptir nokkru máli hagsmunalega séð, vegna þess að þessir aðilar, sem hafa tekið að sér að taka lánin fyrir þá, standa skil á þeim til bændanna jafnóðum og þeir fá þau, Ég álít að þetta fyrirkomulag yrði miklu þyngra í vöfum, það yrði mjög fyrirhafnarsamt að fylgjast með því, hvaða framleiðsluvörur bændur gætu veðsett á hverjum tíma, það hlyti að verða óþægilegt í framkvæmd að ætla að fara að taka veð hjá hverjum einstökum bónda fyrir þessum lánum, og yfirleitt sýnist mér að þessi till, sé alls ekki tímabær og horfi ekki til neinnar jákvæðrar áttar. Ég tel að á hverjum tíma sé nauðsynlegt að hafa svo gott eftirlit með rekstrarkostnaði fyrirtækja, sem vinna í þágu almennings, sem frekast er kostur, og þar vil ég alls ekki undanskilja mjólkursamlög og sláturhús frekar en önnur fyrirtæki í landinu. Hitt bygg ég þó, að einmitt þessar stofnanir séu undir meiri gagnrýni almennings heldur en fjölmörg önnur fyrirtæki sem vissulega vinna þó fyrir allt fólkið í landinu. Og þessi gagnrýni kemur bæði frá neytendum og einnig frá framleiðendum, sem eiga mikilla hagsmuna að gæta í því efni, að þarna sé ekki bruðlað með fjármuni. Þessi gagnrýni og þetta eftirlit kemur líka fram í sexmannanefnd, sem verðleggur landbúnaðarvörur og fylgist með kostnaðarbreytingum hjá sláturhúsum og mjólkursamlögum eftir því sem frekast er kostur. Það má geta þess hér t.d. í sambandi við verðlagningu mjólkur, að það eru aldrei gerðar breytingar á milliliðakostnaði á verði mjólkur og ekki heldur náttúrlega sauðfjárafurða öðruvísi en fram hafi komið ýmist rökstuddir reikningar eða rökstuddar áætlanir um breytingar á kostnaði. Það er því miður svo með sláturhúsin, að þar er of seint að breyta kostnaði eftir að sést hefur hver hann verður. Þar verður að byggja á áætlunum, og yfirleitt hafa þær áætlanir verið nokkuð nálægt lagi, þó að það hafi oft komið fyrir að bændur hafi orðið að taka á sinar herðar einhvern hluta af þessum milliliðakostnaði, vegna þess að hann hafi verið áætlaður of lágur. Hitt hefur líka aðeins komið fyrir, að bændur hafi notið góðs af betri rekstri heldur en áætlað hafði verið í upphafi. En þess mega menn ekki ganga duldir, að með því fyrirkomulagi, sem við höfum, ber bóndinn ábyrgð á þessum rekstri og það kemur niður á fjárhag bóndans, annaðhvort sem lakara verð eða hærra verð, hvernig rekstur einstakrar vinnslustöðvar fer úr hendi. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Hér er til umr. till. endurflutt frá síðasta þingi. Þá urðu um hana talsverðar umr. og ég hafði raunar ekki hugsað mér að taka til máls um þessa till. núna, gerði ráð fyrir, að sleppa því. En þó eru þrátt fyrir ágæta ræðu hv. síðasta ræðumanns örfá atriði sem mig langar til þess að gera ofurlítið nánar að umtalsefni. Tillgr. sjálf er kannske ekki nákvæmlega orðuð miðað við það sem hv. flm. á við. Hann hefur hana óþarflega stutta, þessa tillgr. En mér fannst koma skýrt fram í framsögu hv. 1. flm., að hann ætlast ekki til að þetta sé greitt hverjum einasta bónda, hefur einungis þeim bændum sem þess óska. Mér hefði þótt heppilegra að geta þess í tillgr. til að forðast allan misskilning úr því þetta er skoðun flm. Ég vil taka það fram, að ég tel að þarna sé hreyft mjög þýðingarmiklu máli, Umr. um rekstrar- og afurðalán eru gagnlegar, og afgreiðsla á þeim málum, á hvern hátt hún verður, skiptir bændur mjög miklu máli. Ég er hv. þm. þakklátur fyrir að brjóta hér upp á þessu máli þing eftir þing, þannig að menn geta velt þessum málum fyrir sér, þó að ég sé honum ekki að öllu leyti sammála um aðferðina. Bændur hafa háð langa og harða baráttu til þess að reyna að fá þessi rekstrar- og afurðalán hækkuð, ekki einungis bændur, heldur og starfsmenn bænda. Þeir ráðh., sem farið hafa með landbúnaðarmál á hverjum tíma, hafa gert sitt besta. En margs þarf búið við, og það er sannast sagna að þessi upphæð er enn þá mjög óviðunandi þrátt fyrir það að verulegar leiðréttingar hafi verið gerðar hvað eftir annað. Landbúnaður er hæggengur atvinnuvegur, ef svo mætti segja, þ.e.a.s. fjármagnsveltan er hæg. Áburðurinn þarf að komast á jörðina á réttum tíma, síðan þarf grasið að spretta, það þarf að afla heyjanna og þá er hægt að fóðra búpeninginn á þeim. Síðan fæðast lömbin, svo vaxa þau og verða söluvara. En ekki nóg með það, sagan er ekki búin. Bændur eða framleiðendur verða svo að bíða tímunum saman eftir því að fá þessa söluvöru greidda. Og þarna er náttúrlega rótin að því, hvers vegna bændur hafa lagt svo mikla áherslu á að fá þessi lán hækkuð, þannig að þeir gætu fengið fyrr greiðslur fyrir vinnu sína. Verðlagsgrundvöllur landbúnaðarins er byggður upp, eins og menn vita, á vísitölubúi. Síðasti verðlagsgrundvöllur var úrskurðaður með frægum yfirnefndardómi nú fyrir hálfum öðrum mánuði eða svo. Þar segir frá því, að laun bóndans eigi að vera ákveðin upphæð, og launaliður í verðlagsgrundvellinum er rétt rúmlega helmingur af þeim kostnaði sem búið á að bera. Ef bóndinn fær ekki greitt nema kannske 70– 75% af þessu innleggi sínu þegar hann leggur inn - ég tala nú ekki um ef það fer enn neðar - þá hlýtur það að leiða til þess, að hann fær ekki greiddan helminginn af kaupi sinu. Helminginn af kaupi sínu lánar bóndinn þjóðfélaginu þar með þangað til lokauppgjör við hann fer fram, vegna þess að hann getur að sjálfsögðu ekki frestað því að greiða áburð, hann getur ekki frestað því að greiða fóðurbæti og annan rekstrarkostnað búsins, og hann getur ekki frestað því að greiða hjúum sinum. Þetta allt saman verður til þess, að málið er mjög brýnt. Það hefur verið krafa bænda og mjög eindregin ósk, að þeir gætu fengið útborgað allt að 90% við innlegg sauðfjárafurða. En þetta er nokkuð misjafnt hjá hinum einstöku kaupfélögum og einstöku sölufyrirtækjum. Sum fara nokkru nærri því að ná þessu, þar sem best gengur, svo sem í Borgarnesi, en því miður er ekki sömu sögu að segja alls staðar og þarna er talsverður munur á. Hv. flm. drap á merkilegt atriði í ræðu sinni. Hann talaði um að gæta yrði sparnaðar í rekstri fyrirtækjanna. Bændur þurfa líka að gæta mikillar hagsýni og sparnaðar í rekstri fyrirtækja sinna heima fyrir. Ég er alveg sammála hv. alþm. Inga Tryggvasyni um það, að sölufyrirtækin eru að sjálfsögðu eign bænda og sum þeirra eru meira að segja eign bænda einna, eins og það sölufélag sem ég er í, þar sem einungis bændur eru félagar í því. Þar með eiga bændur einungis við sjálfa sig að sakast ef eitthvað fer úrskeiðis. Stjórnin er skipuð bændum - framkvæmdastjóri á reyndar sæti í stjórninni - og hún ræður starfsmenn og getur fylgst með öllum þessum rekstri eftir því sem stjórnarmenn kæra sig um. Hv. flm. benti á það, að rekstrarkostnaður í mjólkurbúum hefur ekki verið, að því er hann telur, tiltölulega jafnhár og í sláturhúsunum. Sláturhúsin eru með fleiri en einum hætti, og það er alveg rétt hjá honum, að sum þeirra hafa átt við það að stríða að sláturkostnaður hefur verið þar geysimikill. En þetta eru okkar fullkomnustu sláturhús og beinlínis byggð með það fyrir augum að við getum flutt út kjöt og þá sérstaklega á Ameríkumarkað. Til þess að mega flytja landbúnaðarvörur út til margra landa er það beint skilyrði að hægt sé að rekja saman í sláturhúsinu hina ýmsu líkamsparta kindarinnar. Ef í ljós kemur sjúkleiki í innyflum þarf að vera hægt að finna skrokkinn. Þetta gera kaupendur sums staðar í heiminum að algjörri kröfu þess að vilja kaupa, því þeir vilja vera vissir um að fá heilbrigða og vef með farna vöru. Þetta kostar auðvitað sitt. Þetta kostar geysimikið fé, og eins og hv. þm. Ingi Tryggvason rökstuddi rækilega áðan er erfitt að fá nægilega margt og þjálfað starfsfólk á þessa vinnustaði, þar sem starfað er stuttan tíma ársins. Mjólkurbúin eru nokkuð annars eðlis. Þau starfa að sjálfsögðu allt árið, eins og hv. þm. gat um. En svo háttar til hjá okkur, að flest mjólkurbúin eru líka léttari í afskriftum, eins og stendur, heldur en sláturhúsin, vegna þess að tæknivæðing mjólkurbúa var nokkuð á undan nýbyggingu sláturhúsa. Hins vegar erum við nú að súpa seyðið af því, að við höfum ekki aðstæður í mjólkurbúum okkar til þess að framleiða þær ostategundir, sem líklegastar eru sem útflutningsvara, í nægilega miklum mæli, vegna þess að mjólkurbúin eru ekki tæknilega undir það búin. Ég tel alveg víst, að t.d. í mjólkurbúinu á Akureyri, þar sem nú er að rísa mjög fullkomið og dýrt mjólkurbú, að mér skilst, og m.a. byggt með það fyrir augum að þar sé hægt að framleiða þá vöru sem hagkvæmast er að flytja út, þar verði mikill rekstrarkostnaður. Það gefur auga leið að það verður mjög þungt í afskriftum og fjármagnskostnaður þar mikill. Auk þess hafa mjólkurframleiðendur verið svo gæfusamir að geta starfað í stærri einingum heldur en sláturhúsamenn, vegna þess að það hefur ekki verið mikil tilhneiging að setja upp smámjólkurbú, það hefur ekki verið mikil frelsisbarátta hjá mjólkurbændum. Þeir hafa séð sér hag í því að standa saman og fá einingarnar stærri og hagkvæmari í rekstri. Hvað varðar framkvæmd þessarar till., þá get ég ekki, þrátt fyrir fullyrðingar hv. flm., annað en átt von á því, að nokkrir annmarkar séu á framkvæmd till. Ég trúi ekki öðru en að það sé meira verk að færa þetta til hinna einstöku bænda heldur en eins og nú er, þar sem þetta er í stærri einingum, og sleppi ég þá alveg spursmálinu um veðið, enda hafa því verið gerð skil í umr. áður. Það er augljóslega meiri skriffinnska við þetta, mjög aukin skriffinnska. Hvað á þá að gera við hina smæstu framleiðendur? Þeir eiga væntanlega að fá sama rétt og væru kannske vísir til þess að nota hann. Ég held að það sé farsælast fyrir okkur bændur að reyna að vera allir á sama báti og hjálpa hver öðrum. Ég hef verið mikill áhugamaður um lausaskuldabreytingu hjá bændum, þ.e.a.s. þeim bændum sem verst eru settir, til þess að létta undir með þeim. Og ég sé ástæðu til þess enn og aftur að ítreka að ég held að það sé ein mikilvægasta ráðstöfun fyrir bændastéttina í heild sem unnt væri að gera, þrátt fyrir að þetta kæmi ekki nema fáum bændum til góða. En þá er að víkja að því sem hv. þm. Ingi Tryggvason sagði áðan, þar sem hann orðaði það að útflutningsbætur væru styrkur við landbúnaðinn. Ég er á gjörsamlega öndverðri skoðun við flokksbróður minn um það efni. Ég lít alls ekki svo á, að útflutningsbætur séu styrkur við landbúnaðinn. Útflutningsbæturnar eru beinlínis afleiðing af núverandi framleiðsluráðslögum sem raunar væri efni í langa ræðu. Hv. fyrrv. landbrh., Ingólfur Jónsson, gekkst fyrir því á sínum tíma, að bændum yrðu tryggðar útflutningsbætur á allt að 10% framleiðslunnar, gegn því að breyta því fyrirkomulagi sem áður hafði verið staðfest fyrir dómi, að hallanum af útflutningsverslun var jafnað niður á verði innanlands. Þetta er fjármálaráðstöfun sem er ekki að mínum dómi sérstaklega bændum til góða. Ef bændur hefðu heimild til þess að jafna þessu niður á verðið innanlands, eins og áður var, þá er það að vísu verri aðferð og óheppilegri, og að vísu mundi það hugsanlega draga úr sölu og vafalaust draga úr sölumagni. En þetta kemur öllum til góða. Það kemur öllum þeim, sem neyta landbúnaðarafurða, til góða, að þessi háttur sé hafður á. Jafnframt er rétt að minna á það, að ríkisstj. gerði mikla lagfæringu núna fyrir jólin - og hún á þakkir skildar fyrir það - á afgreiðslu þessa útflutningsbótamáls, þar sem lagfært var útborgunarkerfi útflutningsbóta. Það er ekki heldur lítið atriði og kemur raunar nokkuð í sama stað niður, að rekstrarlán og afurðalán berist rétt og reiðulega. Það er ákaflega mikilvægt, að ekki sé setið á þeim tímunum saman hér í bankanum, heldur berist þau til fyrirtækjanna þegar varan fellur til. Það er sem sagt bóndanum geysilega mikilvægt, að útborgunarverðið berist sem allra fyrst, og verður ekki ofsögum af því sagt. Það er skylda afurðasölufélaganna að gera allt sem í þeirra valdi stendur til þess að stuðla að því fyrir sitt leyti. Hitt er náttúrlega hugsanleg nauðvörn, ef einhver afurðasölufélög taka upp þann hátt að standa ekki við að greiða bændum á eðlilegum tímamótum, nota t.d. fjármagnið til einhvers annars og mismunur yrði geysimikill á útborgunartíma eða útborgunarverði, að þá kynni að verða nauðsyn að taka upp eitthvað svipað fyrirkomulag og hv. fim. leggur hér til. En ég legg á það áherslu, að ég hygg að það sé ekki tímabært eins og stendur.



Herra forseti. Þegar sams konar till. og sú, sem hér er nú til umr., lá fyrir síðasta þingi, þá ræddi ég nokkuð um till. og lýsti afstöðu minni til hennar. Ég lýsti yfir, að ég væri samþykkur þeirri meginhugsun sem fram kæmi í till., en sagði hins vegar, að mér fyndist till. óþarflega stuttorð og hún segði ekki allt það sem hún þyrfti að segja. Í till. er einfaldlega sagt að gerðar skuli ráðstafanir til þess, að viðskiptabankar greiði rekstrar- og afurðalán landbúnaðarins beint til bænda, og ekkert meira fylgir þarna á eftir, þó að það hafi komið fram nokkrar frekari útskýringar á því, hvað með þessu sé meint, í framsögu 1. flm. tillögunnar. Það, sem ég benti á í mínu máli, var það, að ég teldi í fyrsta lagi höfuðnauðsyn að gera þá skipulagsbreytingu, þá formbreytingu á þessum lánveitingum sem till. gerir ráð fyrir, en auk þess þyrfti að standa þannig að þessum málum, að tilteknu markmiði yrði náð. Það, sem ég benti á í þeim efnum, var að þessi lán þyrftu að verða með þeim hætti, að frá byrjun framleiðslutíma og fram að þeim tíma að afurðum er skilað væru þessi lán veitt í nokkrum áföngum eða í nokkrum hlutum, hvort sem það yrði mánaðarlega eða annan hvern mánuð eða jafnvel þriðja hvern mánuð, þá yrðu lánin veitt svo ríkulega, að það mætti segja að þeir, sem að framleiðslunni stæðu, t.d. fjárbændur, sem þarna eiga erfiðastan hlut, fengju út úr þessum lánum nægilegt fjármagn til þess að mæta óhjákvæmilegum launakostnaði á framleiðslutímanum og beinum rekstrarútgjöldum meðan á framleiðslunni stendur. Svo þegar kæmi að því, að bóndinn legði inn afurði sínar á haustdögum, þá ætti hann í öllum aðalatriðum að fá afurðir sínar greiddar. Þegar þetta gerist tekur við annað lánakerfi. Þá er það sem bankarnir verða að veita afurðasölufélögunum, sem hafa tekið við afurðunum af bændum, afurðalán svo þau geti borgað bændum vöruna um leið og tekið er við framleiðslunni. Auðvitað yrðu þau afurðalán til afurðasölufélaganna hæst í október og nóvembermánuði, eða rétt eftir að innlegg færi fram, en færu svo jafnt og þétt lækkandi, þessi afurðalán til afurðasölufélaganna, eftir því sem gengi á birgðirnar, og væru væntanlega búin að mestu leyti þegar nýtt innlegg kæmi. Þarna ætti sem sé að skilja algjörlega á milli eðlilegra rekstrarlána til bænda, sem gerðu þeim kleift að fá kaup sitt greitt með eitthvað líkum hætti og aðrir fá og greiða nauðsynlegustu rekstrargjöld í sambandi við reksturinn. Þá fengju þeir líka afurðir sínar greiddar með eðlilegum hætti. Þetta á að ganga til bændanna beint. Þarna á að skilja á milli þeirra sem framleiðenda og félagssamtaka þeirra. Það er þetta sem ég álit að þurfi að vera skýrt að sé ætlunin, svona eigi þetta að vera. En að sjálfsögðu kemur inn í þetta dæmi þessi spurning: Leiðir þetta fyrirkomulag, sem ég hef hér verið að lýsa, þá ekki til þess, að bankakerfið í landinu verði að auka lán sín umfram það sem nú er? Það dæmi er ekki gert upp að fullu enn þá, hvort það þarf að auka heildarlánin eða ekki. En ef þessi lán verða aukin hvort sem er, eins og uppi eru kröfur um frá bændafundum og kom m.a. fram hér hjá hv, þm. Inga Tryggvasyni, að það þurfi að auka lánin í því formi sem nú er til afurðasölufélaganna, þá vitanlega hefur það nákvæmlega sama vanda í för með sér og að greiða lánin beint til bænda, ef um sömu upphæðina er að ræða í báðum tilfellum. Það bara fer eftir annarri leið. Þá er aðeins verið að ræða um það, hvað réttmætt sé að lána mikið fjármagn annaðhvort í gegnum afurðasölufélögin eða beint til bænda, hvað sé réttmætt að lána út mikið fjármagn í sambandi við þessa framleiðslu. Ég get vel ímyndað mér að það standi einhverjar deilur um það, hvað eigi að hafa þessi heildarlán mikil. Það er allt annað mál. Það er augljóst, miðað við það sem ég hef hér sagt, að þetta form hefur marga stóra kosti umfram það sem nú er í gildi. Í fyrsta lagi yrði þetta til þess, að bóndinn fengi laun sín greidd í líkingu við aðra yfir allt framleiðslutímabilið og hann fengi launin greidd strax og í peningum, ekki með neinu innskriftar- og skuldaskiptafyrirkomulagi. Hann fengi líka fjármagn í sínar hendur vegna þess rekstrar sem hann stendur í, til þess að greiða bein og óhjákvæmileg rekstrarútgjöld, og þá greiðir hann sin rekstrarútgjöld sjálfur, t.d. til kaupfélags síns og annarra þeirra sem hann verslar við. Þá ráðstafar hann eigin peningum eins og sjálfstæður rekstraraðili, skynjar betur tekjur sínar og gjöld og hvað hann má leggja á búið, en er ekki í slíku skuldaskilauppgjöri eins og hann er nú, þar sem í rauninni enginn veit neitt um stöðu dagsins. Þetta væri gífurlega mikið hagsmunamál fyrir bændur, það er enginn vafi á því, og mundi gera hér alla hluti hreinni. En svo langar mig að víkja að því sjónarmiði í sambandi við þessi mál sem kom einkum fram hjá Inga Tryggvasyni og að nokkru leyti hjá Páli Péturssyni, þó að það væri ekki að mínum dómi eins ákveðið og hjá Inga. Hann setur dæmið upp á þá lund, að bændur vilji hafa afurðasölufélög, þeir telji það hagkvæmt sér, og af því sé eðlilegt að þessi lán til landbúnaðarins gangi í gegnum þau, þessi félög séu bændastéttinni nauðsynleg og hafi staðið sig vel o.s.frv. Undir þetta get ég allt tekið. Það hvarflar ekki að mér að afurðasölufélög bændanna eigi að hverfa eða verkefni þeirra að minnka, síður en svo. Vitanlega taka þau vöruna áfram til sölumeðferðar og hafa með þau mál að gera sem þau hafa haft. Á því þarf ekki að verða breyting. Það er eðlilegt og sjálfsagt að bændur notfæri sér þessi félagssamtök eins og best verður á kosið fyrir þá sem heild. En vitanlega kallar það form, þó menn hafi afurðasölufélag, ekki á það að halda uppi því formi sem nú er á veitingu afurðalánanna. Ég minntist á það í umr. á síðasta þingi, að við, sem höfum verið tengdari sjávarútvegi, eins og ég, höfum lifað þetta tímabil allt í okkar rekstri. Við eigum enn okkar afurðasölufélög og við höfum þau líka, og þau störfuðu í sama gamaldags, úrelta forminu sem afurðasölufélög landbúnaðarins búa við í dag. Þar var um að ræða marga framleiðendur, smáa oft og tíðum. Og þar var um að ræða umboðssölufélög sem tóku afurðirnar til sölumeðferðar. Nú er búið að breyta þessu öllu, og það hefur tekist með ágætum og mundi enginn, eins og ég sagði síðast þegar ég ræddi um þetta mál, taka í mál í dag að snúa til baka aftur. Sannleikurinn er sá, eins og kom fram m.a. í ræðu hv. þm. Páls Péturssonar, og það vitum við öll sem höfum eitthvað fylgst með þessum málum, að afurðasölufélög landbúnaðarins, sem eru notuð sem millistöðvar í sambandi við þessi lán til bændanna, eru mjög mismunandi. Sum eru hrein afurðasölufélög bændanna og þar koma ekki aðrir til. En langoftast eru þetta almenn kaupfélög sem hafa mjög margvíslegan rekstur. Þau reka frystihús og útgerð skipa eða báta, þau reka margs konar verkstæði, ásamt auðvitað hinni almennu verslun, áhætturekstur í sumum tilfellum. Þau hafa dregist út í það og hafa orðið að sinna þessu. Af þessu hefur leitt það m.a., ásamt með því að rekstrarlánin hafa verið of knöpp og komið of seint, að uppgjör afurðasölufélaganna til bændanna í sambandi við innlegg þeirra er mismunandi. Sum borga miklu fyrr en önnur og sum borga miklu hærri fjárhæðir en hin í sambandi við viss uppgjörstímabíl. Þetta er viðurkennt og þetta liggur líka talnalega fyrir. Og það vill nú fara fyrir kaupfélögum alveg eins og öðrum, að þar neyðast menn oft til þess að blanda saman fjármunum, sérstaklega þegar ekki eru nægir peningar til alls. Það hefur því oft komið að því, að verulegur dráttur verður á því að bændur fái sitt uppgjör, af því að afurðasölufélag þeirra getur hreinlega ekki staðið nægilega vel í skilum. Og auðvitað verður þessi vandi enn meiri, eins og ég sagði, þegar um það er að ræða að lánin eru líka veitt bæði of seint og eru of lág. Það er skoðun mín, að ef hér yrði tekið upp breytt form yrði þetta ekki aðeins bændunum verulega til hagsbóta með því að þeir fengju allt sitt uppgjör á hreinni grundvelli, heldur yrði þetta fljótlega afurðasölufélögunum eða kaupfélögunum, sem algengast er, einnig til bóta. Það fyrirkomulag sem nú gildir, að bændur skuli yfirleitt vera í reikningsviðskiptum allt árið og geti svo að segja aldrei tekið út fjármuni nema í einhvers konar milliskriftum, á vitanlega að heyra fortíðinni til. Og það þarf ekki að segja mér það, að þegar það stæði bændum til boða að geta fengið þessi afurðalán á þeim grundvelli sem ég hef verið að lýsa, með reglulegum hætti, þá mundu þeir ekki allir taka því. Við skulum setja rammann upp þannig, að þetta standi mönnum til boða og sumir vilji hafa gamla innskriftarfyrirkomulagið áfram, og við skulum þá sjá hvað þeir verða margir sem kjósa innskriftarfyrirkomulagið. Ég er ekki í neinum vafa um að þarna mundi verða á almenn breyting. Ástæðan til þess, að bændur hafa ekki sett þetta fram sem aðalkröfu sína á þeim kröfufundum sem þeir hafa verið að halda, er einfaldlega sú, að þetta mál hefur ekki legið þannig fyrir. Þeir hafa nú sett það fram sem aðalkröfu, að þessi rekstrarlán yrðu hækkuð þannig að þeir gætu fengið peninga sína á réttum tíma. Auðvitað er það aðalkjarni málsins, að hægt sé að afhenda þeim peningana upp í framleiðsluna, þannig að þeir fái laun sín og geti greitt rekstrarkostnað sinn jafnóðum eins og aðrir, hafi raunveruleg peningaráð. Auðvitað er það aðalatriðið hjá þeim, að þeir fái það fram. Það er því ekkert óeðlilegt, að þeir setji fram þá kröfu að lánin séu hækkuð svo að hægt sé að ná þessu marki. En hitt skiptir líka miklu máli, að menn átti sig á því, að það þarf að verða hér á formbreyting til þess að gera þessi mál öll hreinni, þannig að bændurnir hver og einn hafi sína peninga úr að spila, en þurfi ekki að leggja sig í það, eins og nú er títt, að ganga inn í skrifstofu kaupfélagsstjórans og hreinlega skrifta út af hverju sem er, ef þeir þurfa fjármuni, vegna þess að reikningur þeirra er nær alltaf öfugur í bókhaldinu þar vegna innskriftarfyrirkomulagsins og allra þeirra tafa sem þar verða á. Auðvitað er vel hægt að segja það, þegar menn eru svo heppnir að hafa úrvals kaupfélagsstjóra, að þá séu engin vandræði að ganga fyrir hann og lýsa vanda sínum, og hann leysir hann sem góður maður. En við skulum ekki halda að kaupfélagsstjórarnir séu svo miklu betri en aðrir menn í þessu landi, að þegar þeir eru komnir saman 40–50, þá sé ekki þar misjafn sauður í mörgu fé, eins og þar stendur. Þetta er því engin skemmtiganga fyrir neinn, og það er allsendis óþarfi að búa þetta til. Hér hefur verið minnst á það, að erfitt væri að skipta hér um form. Ég get vel ímyndað mér að hankakerfið hér syðra reyni að halda í þetta form í sambandi við bændurna, eins og það gerði í sambandi við útgerðina á sínum tíma. Það er auðvitað miklu þægilegra að veita einhverjum einum aðila á stórum stað lánið í heilu lagi á einn pappír og svo sér hann um að dreifa því. En auðvitað getur bankakerfið með sínum dreifistöðvum auðveldlega annast þetta. Verkið er unnið. Það er unnið af afurðasölufélögunum, það er unnið af kaupfélögunum, þau geta það. Skyldu þá ekki útibú bankanna alveg eins geta gert það? Það er líka auðvelt að láta þá trúnaðarmenn í landbúnaði, sem eru opinberir starfsmenn, starfandi á hverju svæði, gefa upp til bankastofnananna hvað hver einstakur bóndi, t.d. fjárbóndi, eigi von á miklu innleggi á haustdögum. Það er enginn vandi að gera áætlun um þetta, þannig að með sæmilegu öryggi sé, svo að það sé ekki meira fyrir banka að gera þetta en hann gerir í hliðstæðum tilfellum við aðra aðila, þar sem hann verður að gera áætlun fyrir fram í sambandi við þá lánafyrirgreiðslu sem hann er að veita. Það er ofurauðvelt að áætla hinum ýmsu bændum þá fyrirgreiðslu í slíkum rekstrarlánum sem mundi leysa þennan vanda sem ég hef talað um, - þann vanda að bóndinn gæti fengið sín laun greidd með eðlilegum hætti og staðið undir nauðsynlegum beinum rekstrarkostnaði. Eflaust yrði hafður sá háttur á í þessum tilfellum við bændur, eins og hefur verið gert við t.d. útgerðina í landinu, að sá hlutinn af heildarverðmæti framleiðslunnar, sem þarf með eðlilegum hætti að ganga upp í stofnkostnað, yrði látinn mæta afgangi og ekki greiddur fyrr en við endanleg reikningslok. Svona er þetta t.d. hjá okkur í sambandi við hliðstæð sjávarútvegslán. Ég held, að það sé alveg ástæðulaust að gera mikið úr því, að þetta sé allt of flókið og erfitt, eða eins og hér var sagt: þetta mundi auka skriffinnskuna. Sannleikurinn er sá, að þetta mundi stórkostlega draga úr skriffinnskunni, því að það er veruleg skriffinnska að halda uppi því fyrirkomulagi, að nær allir bændur landsins skuli þurfa að ganga í gegnum innskriftarfyrirkomulag í afurðasölufélagi sínu eða kaupfélagi með alla mögulega hluti. Það er óþarfaskriffinnska sem er bundin við það, og menn eiga að losa sig út úr slíku. Bóndinn á að geta valið og hafnað og ráðstafað fjármunum sinum sjálfur og greitt úttekt sína, og þá væntanlega hagar hann úttekt sinni líka á hverjum tíma í einhverju samræmi við það sem hann sér að tekjur hans eru. Eins og ég hafði sagt hér áður, breytir þetta á engan hátt stöðu afurðasölufélaganna. Þau taka við afurðunum, fá sín afurðalán frá bankakerfinu út á það afurðamagn sem þau hafa tekið á móti. Það er einnig hægt að halda áfram, ef menn vilja það, því meginkerfi, að þetta sé umboðssölukerfi, þannig að bændurnir fái það sem endanlega fæst fyrir vöruna. En þetta hefur verið leyst hjá öðrum með því að vera með ákveðið útreikningsverð eða áætlunarverð sem allar greiðslur eru miðaðar við og eru þá fastar. Þó að við búum við samvinnufélög í sambandi við útgerðina, þá er algerlega búið að leggja það niður, að sjómenn eða útgerðarmenn leggi inn fisk upp á algerlega óákveðið verð. Þar er fast áætlunarverð, sem innleggið er bókað á. En það tekur ekki fyrir það á neinn hátt, að þegar félag þeirra skilar reikningum undir lokin geti það skilað verðuppbót, ef svo vill verða, sem sagt skilað öllu því söluandvirði sem fengist hefur. Ég held að sérstaklega þeir fulltrúar bænda og þeir bændur, sem að sjálfsögðu láta sig þessi mál miklu skipta og hafa hugleitt þessi mál, verði að taka þessi mál til nýrrar endurskoðunar. Þeir eru ábyggilega í þessum efnum aðeins fastir í gömlu formi. Það er nú svo, að menn halda stundum að það sé mjög erfitt að skipta um form og gamla formið sé næstum það eina sem geti dugað. En það er búið að sýna það og sanna, að það hefur verið í alveg hliðstæðum greinum verið skipt um form með góðum árangri. Og það er það sem þarf að gera í þessum efnum. Það þarf að breyta forminu á rekstrar- og afurðalánum landbúnaðarins. Það á að veita rekstrarlánin beint til bændanna. Hin eiginlegu afurðalán á aftur að veita til þeirra félagasamtaka sem hafa með söluna að gera og líta á þau sem sjálfstæð félög, sem taka lán út á þær afurðabirgðir sem þau hafa á hverjum tíma. Þetta form þarf að koma, og þá er líka hægt að koma bændum þangað sem aðrir hafa þegar komið sér. En þeir eru svo að segja einir í þjóðfélaginu aftur úr að því leyti, að þeir geti fengið laun sín greidd jafnóðum og þeir geti fengið bankafyrirgreiðslu til að standa undir óhjákvæmilegum rekstrargjöldum. Ég held að það sé alveg óþarfi fyrir afurðasölufélögin að óttast neitt í þessum efnum, að þau hafi ekki næg verkefni eftir sem áður þó að forustumenn þeirra verði ekki áfram allsherjarrekstrarstjórar yfir fjölda bænda, eins og þeir eru í dag, þeir eigi ekki að vera þar forsjá allra, ráði því raunverulega, hvað þessi bóndi fær mikið og hvað hinn fær mikið á hverjum tíma. Í mörgum tilfellum ráða þeir þessu ekki sérlega vel. Ég vildi við þessa umr. láta þetta sjónarmið mitt koma fram, að ég legg á það áherslu, að það er þörf á því að gera þessar till. nokkru skýrari um það, að hverju er stefnt, um leið og nýtt form er tekið upp. Það er við það miðað, að bændurnir geti fengið rekstrarlán til að fullnægja því, sem ég hef verið að lýsa, jafnóðum og framleiðslan fer fram. Þá eru þeir settir á hliðstætt stig og aðrir. Þetta atriði þarf að tryggja, og þá hafa þeir líka komist í það að hafa hér einhver peningaráð og losna úr gamla skuldaklafakerfinu sem gilt hefur.



Herra forseti. Það hefur verið drepið hér á ýmislegt, en einkum er það þó tvennt í sambandi við landbúnaðarmálin sem hefur verið til umr, Annars vegar er það tilhögun á rekstrar- og afurðalánum og hins vegar er það svo hæð þeirra, fjárhæðin. Ég get tekið undir það, sem hv. 2. þm. Austurl. sagði, að við eigum ekki að vera að bíta okkur í einhver gömul form, að hlutirnir eigi að vera svona af því að þeir hafi verið það áður. Það eru vitanlega engin rök, og vitanlega verður alltaf að athuga hvað er hagkvæmast fyrir þá sem njóta eiga. Það er dálitið öðruvísi skipulag á afurðasölumálum sunnlenskra bænda heldur en flestra annarra, þar sem afurðasölufélögin eru þar alveg sér. Mér datt í hug, þegar hv. 2, þm. Austurl. var að tala um innskriftar- og forsjárfyrirkomulagið sem bændur yrðu að búa við, að bændur á Suðurlandi fá yfirleitt greiðslur frá sínum afurðasölufélögum. Þeir ráða því, hvert þær ganga. Þeir ráða því, hvort greitt er inn á bankareikning eða hvort þær fara til viðkomandi verslana. En þar sem ég þekki nokkuð vel til rekstrar kaupfélaga við slíkar aðstæður, þá ætti eftir þeirri lýsingu, sem hv. 2, þm, Austurl. gaf hér, ekki að þurfa að vera með neina skriffinnsku. Bændur fá sína peninga frá sinum afurðasölufélögum og ættu þá að geta greitt úttekt sína í kaupfélaginu. Og ég vil fullyrða það, að þeir, sem bera ábyrgð á rekstri kaupfélags og sjá um hann, kysu vitanlega langhelst að það þyrfti ekki að skrifa neitt, það væri því hagkvæmast. En þrátt fyrir það hafa þeir ekki treyst sér til að hætta að færa í reikning hjá bændum. Það er bæði vegna aðstöðu þeirra, en fyrst og fremst vegna þess, að með því móti eru þeir að styðja bændur. Hefur verið rakið hér áður, og ég skal reyna að endurtaka það ekki, hversu veltan í landbúnaði er hæg. Ég held að allir sanngjarnir menn, sem þekkja til í sveitum, hljóti að viðurkenna það, að kaupfélögin hafa átt ákaflega drjúgan þátt í þeirri uppbyggingu, sem fram hefur farið í sveitum, með því að lána bændum í lengri eða skemmri tíma umfram það sem þær afurðir, sem þeir hafa lagt inn eða ætla að leggja inn, gefa tilefni til í augnablikinu, þannig að þetta er ekki alveg einfalt mál. Hitt eru áreiðanlega allir bændur og þeir, sem vinna að hagsmunum bænda, sammála um, að afurða- og rekstrarlánin þurfa að vera það há að hændur geti greitt sínar rekstrarvörur og fengið sitt kaup jafnóðum. Það er það markmið sem hefur verið margítrekað af bændum. En það hefur gengið dálitið misjafnlega. Rekstrarlánin, sem eiga að gera bændum kleift að greiða sínar rekstrarvörur þangað til þeir geta skilað afurðunum, hafa haldist alllengi og fyrir 1960 voru þau orðin allstór hluti afurðaverðsins. Ég man nú ekki nákvæmlega hvað það hlutfall var hátt. Hins vegar stóðu þau alveg í stað í krónutölu á viðreisnarstjórnarárunum. Það var vitanlega mikið hagsmunamál bænda að fá þau hækkuð, en þrátt fyrir það tókst það ekki. En þar sem hv. 2. þm. Austurl. var viðskrh. á árunum 1971–1974 og þá um leið yfirmaður Seðlabankans sem veitir rekstrarlánin, þá langar mig að spyrja hann, hvað hann hafi beitt sér fyrir mikilli hækkun þeirra á meðan hann var yfirmaður Seðlabankans.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs fyrst og fremst til þess að þakka öllum hv. þm., sem til máls hafa tekið, fyrir góðar undirtektir og skemmtilegan og heiðarlegan málflutning. Ég vil aðeins víkja örfáum orðum að máli hvers einstaks þeirra, án þess að það sé margt sem ég hafi út á það að setja sem þeir sögðu. Hv. þm. Ingi Tryggvason kvað það æðioft koma fyrir, að afurðasölufyrirtæki lánuðu bændum fyrir fram og greiddu jafnvel féð út til þeirra, bæði rekstrar- og afurðalán, löngu áður en viðkomandi fyrirtæki fengju það sem greiðslur frá bankakerfinu. Vef má vera að dæmi megi finna til þessa. En það breytir auðvitað engu um það, að það eru þá ekki afurðasölufyrirtæki sem eingöngu stunda afurðasölu, heldur fyrirtæki sem samhliða eru verslunarfyrirtæki. Við vitum auðvitað að ýmis kaupfélög og önnur verslunarfyrirtæki úti um land lána bændum oft og tíðum. Það sama gerist auðvitað í þéttbýli líka. T.d. lána byggingarvöruverslanir húsbyggjendum tíðum og fá þá kannske ávísað lánum frá húsnæðismálastjórn o.s.frv. En þegar um hrein afurðasölufyrirtæki er að ræða, þá get ég ekki ímyndað mér að þau hafi eigið fé aflögu í stórum stíl til þess að greiða út verð afurða áður en þau fá afurðalánin. Ég held að það hljóti að byggjast á einhverjum misskilningi. Hv. þm. hélt því fram, að bændur stjórnuðu afurðasölufyrirtækjum í aðalatriðum, held ég að hann hafi sagt orðrétt. Þetta er auðvitað rétt að því er varðar fyrirtækin úti um land. Hins vegar held ég að það sé hæpið að halda því fram, að bændur stjórni t.d. búvörudeild Sambands ísl. samvinnufélaga. En ég skal ekki fara neitt lengra út í þá sálma. Bændur hafa sjálfir óskað eftir að fá meiri áhrif á stjórn þess fyrirtækis. Vonandi verður gerð þar á einhver skipulagsbreyting, þannig að þeir fái þar meiri áhrif. En að þeir stjórni því fyrirtæki í aðalatriðum er auðvitað ekki rétt. Hv. þm. gat þess líka, að nokkuð erfitt gæti verið um allan samanburð í þessu efni. Það er út af fyrir sig rétt, Menn fá ekki að vita nákvæmlega t.d. hvenær afurðalán koma inn til afurðasölufyrirtækja og hvenær þau síðan eru greidd aftur út. Ég held að hvorki bændur né aðrir í þessu landi viti um það fjárstreymi, þannig að fyllilega sé hægt að gera öruggan samanburð í því efni. Ég fagna því sérstaklega, að hv. 6. þm. Norðurl. e. skyldi geta þess, að ekki væri endilega rétt að hafa sama fyrirkomulag varðandi greiðslu útflutningsbóta og verið hefði og það mætti mjög gjarnan athuga að breyta þar til. Þetta sýnir að hann er opinn fyrir nýjum hugmyndum. Hann taldi einmitt að það kæmi til greina að borga þetta fé beint til bænda, á sama hátt og ég tel að einnig eigi að fara með niðurgreiðslurnar. Það er mjög einfalt að greiða niðurgreiðslurnar beint til bændanna, ákveðna upphæð fyrir innlagðan mjólkurlítra eða innlagt kíló af kjöti, féð þurfi ekki að ganga í gegnum neina aðra aðila. Það er rétt hjá hv. ræðumanni, að sama getur gilt um útflutningsbætur og á að gilda að mínu mati. Hann taldi hins vegar að það gætu verið einhver vandkvæði á því að greiða rekstrar- og afurðalánin beint tif bænda - einhver tæknileg vandkvæði. Þetta héldu menn almennt þegar þetta máf kom upp í fyrravetur, Að sjálfsögðu gerði ég gangskör að því að athuga þetta með viðræðum bæði við Seðlabankann og viðskiptabanka, og fyrstu viðbrögð voru þau, að þetta gæti verið erfitt og kannske aukin skriffinnska. En þegar málið var skoðað nánar kom einmitt í ljós það, sem hv. 2, þm. Austurl. vék hér að, að þetta verk er unnið hvort sem er, eins og hann komst að orði, og það dregur frekar úr skriffinnsku heldur en eykur hana að hafa þennan hátt á. Ég er alveg sannfærður um að menn munu komast að raun um það þegar málið er skoðað ofan í kjölinn. Þessar fullyrðingar og þessi - við skulum segja: andstaða gegn framkvæmdinni er því ekki á rökum reist, og vonandi láta menn þá af andstöðu gegn þessu máli, þeir sem kunna að vera því andvígir, þegar þeir sannfærast um að þessi rök eru ekki fyrir hendi, en þau eru nánast þau einu sem ég hef heyrt gegn því að fara þessa leið. Það er að vísu sagt að það liggi ekki fyrir, hvað bændur vilja í þessu efni. Það er ósköp einfalt mál að spyrja þá sjálfa, láta þá um það, hvort þeir vilja að þetta fé fari beint til þeirra eða ekki. Það er út af fyrir sig rétt, að það hefur ekki mjög verið hamrað á því í samþykktum bændafunda, að nýr háttur skyldi hafður á í þessu efni, en þó eru raddir meðal bænda núna orðnar býsna margar sem einmitt leggja á þetta áherslu, og vitnaði ég raunar til einnar í framsöguræðu minni. Og ég er alveg sannfærður um það, eins og hv. 2. þm. Austurl. raunar gat um líka, að það eru ekki margir bændur sem vilja ekki fá eigið fé beint þegar þeim býðst það. Að því er varðar aftur á móti ummæli 3. þm. Norðurl. v., að hann skildi till. mína svo, að það ætti aðeins að greiða féð beint til sumra bænda, annarra ekki, þá er það ekki beint mín hugsun. Hitt er aftur á móti ljóst, að hver einstakur bóndi getur ávísað þessu fé fyrir fram eða um leið og hann fær það til hvaða aðila sem honum sýnist. Það gerir hann einfaldlega með yfirlýsingu sem hann þá afhendir sínu verslunarfélagi eða sínum banka og óskar eftir að féð verði greitt til þessa aðila, en ekki til sín, Það er nákvæmlega það sama og menn gera núna, t.d. þegar von er á stofnlánadeildarláni, þá ávísa þeir því gjarnan til þess aðila sem lætur þá fá efni til að byggja úr, svo að ég held að við þurfum ekki að deila neitt um þetta. Það á að skýra sig nokkurn veginn sjálft. Hv. þm. tók þessu máli mjög vel og er ég honum þakklátur fyrir það. Hann taldi þýðingarmikið að það skyldi koma hér upp nú á tveim þingum í röð, svo að menn gætu fengið tækifæri til þess að ræða það efnislega og öfgalaust, eins og hér hefur verið gert, mér til ánægju að sjálfsögðu. Hv. þm. vék nokkuð að rekstri mjólkurbúa. Ég gerði það raunar líka í minni framsöguræðu. Ég lagði ekki á það dóm, hvort mjólkurbú væru betur rekin en sláturhús. Ég sagði einmitt að ég teldi að þar þyrfti að fara fram athugun og ég skyldi engan dóm á það leggja fyrr en hún hefði fram farið. En ég vakti á því athygli, að það kæmi mér spánskt fyrir sjónir að ostur þyrfti að vera t.d. jafndýr og raun ber vitni, því að verulegur hluti af kostnaði þar er auðvitað vinnulaun í mjólkurbúunum sjálfum og dreifingarkostnaður, en ekki eingöngu hráefnið eða mjólkin. Ég held að það þyrfti að fara fram athugun á því, en skal sannarlega ekki fullyrða neitt í þessu efni að óathuguðu máli. Hv. þm. Jón Helgason gat þess, að nokkuð annar háttur væri á um greiðslu afurða- og rekstrarlána á Suðurlandi en annars staðar á landinu. Þetta er að vissu leyti rétt, og að sumu leyti er framkvæmdin þar nær því, sem ég hér legg til og þessi till. miðar að, heldur en hún er sums staðar annars staðar. En einmitt að því er varðar greiðslur sumra afurðasölufélaga beint til bændanna eins og t.d. Afurðasölu Friðriks Friðrikssonar í Þykkvabæ, Slátursamlags Skagfirðinga og fleiri líkra fyrirtækja sem láta banka annast þetta, þá sýnir það auðvitað best að það eru engir annmarkar á framkvæmdinni. Þetta er gert, og bankastjórinn í útibúi Búnaðarbankans á Sauðárkróki hefur sagt mér að á þessu séu nákvæmlega engir annmarkar og síður en svo að það sé nokkur skriffinnska. Þessir reikningar liggja auðvitað fyrir frá afurðasölufyrirtækjunum, og bankinn gerir auðvitað ekkert annað en í staðinn fyrir að hann afgreiðir eina upphæð, þá færir hann hana inn á viðkomandi reikninga bændanna. Það yrði annars afurðasölufélagið sjálft að gera, svo að það er áreiðanlega ekki aukin skriffinnska, hún yrði kannske eitthvað minni en nú er. En ég skal ekki tefja þetta frekar. Ég endurtek þakkir til allra þeirra, sem þátt hafa tekið í umr., og vona að sú n., sem málið fær til umfjöllunar, muni einnig athuga hugleiðingar mínar um að láta till. ná til útflutningsbótanna og niðurgreiðslnanna. Að því er varðar þau ummæli hv. 2. þm. Austurl., að till. gæti verið gleggri og ítarlegri, þá má það vel vera og það er síður en svo að ég mundi amast við því, að brtt. kæmu fram sem gerðu málið enn þá skýrara og tækju þá einnig til útflutningsbóta og niðurgreiðslna. Ég mundi jafnvel standa að flutningi slíkra till. eða hafa samstarf við n. um að breyta till. þannig að hún yrði víðtækari og árangursríkari en ella.



Herra forseti. Út af því, sem kom fram hjá hv. 4, þm. Norðurl. v., Eyjólfi Konráð Jónssyni, að afurðasölufélögin hefðu ekki peninga til ráðstöfunar, þá vil ég geta þess, að þannig er með Sölufélag Austur-Húnvetninga að allöflug innlánsdeild er við það félag. Það er náttúrlega meginmál hvor aðferðin er einfaldari, sú, sem við höfum ástundað, eða sú, sem þessi till, gengur út á að tekin verði upp. Mér fyrir mitt leyti er sárnauðugt að standa að ráðstöfunum sem auka mjög skriffinnsku í bankakerfinu. Starfsmenn banka eru orðnir býsna margir, og veit ég að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hefur tekið glögglega eftir því. Hann hefur ef ég man rétt, flutt það mál hér inn á Alþ. En ég bið menn að athuga það, að bændur eru ekki nema helmingi fleiri en starfsmenn bankanna, svo að ég hygg að menn verði að fara varlega í að bæta við það starfsfólk. Hitt er rétt, að inn í bankana mundi við þetta alveg tvímælalaust færast vinna sem er unnin annars staðar. Ég verð að segja það, að ég varð hálfundrandi - reyndar talsvert mikið undrandi - á ræðu hv. 2. þm. Austurl., - ekki það að ég undraðist að hann styddi þessa till., því að það gerði hann í fyrra og af miklum krafti, heldur það stórbændasjónarmið sem hv, þm, hefur tileinkað sér og ég átti satt að segja ekki von á frá formanni Alþb. Það kann að vera að það séu engir bændur fyrir austan sem eiga í efnahagsörðugleikum eða í basli, smábændur sem þurfi að stækka við sig. En þrátt fyrir allt, þó að ég sé ekki að gera hlut okkar Húnvetninga litinn eða Skagfirðinga, þá fyrirfinnast nú þeir bændur fyrir norðan sem berjast í bökkum. Þess vegna kann að vera að hv. 2. þm. Austurl. þekki ekkert inn á þetta og sjái ekki ástæðu til þess að vera neinn málsvari þeirra. Ég hygg að ég fari rétt með það, að hv. þm. hafi lagt á það ríka áherslu, að bóndinn fengi lánin strax með þessari breytingu, að bóndinn fengi sína peninga strax. En þessu fylgdi einkaframtaksræða sem hvaða íhaldskarl sem væri gæti verið fullsæmdur af, þetta gæti verið sent okkur ofan úr Verslunarráði, svona klausa. Það gæti verið komið úr einhverjum þvílíkum stað.  Ég vil leggja á það áherslu, þvert á móti því sem hv. þm. Lúðvík Jósepsson fullyrti hér áðan, að ég held að reikningsviðskiptin hafi reynst bændum vel. Þá hafa bændur haft tækifæri í gegnum reikningsviðskiptin og í gegnum sín fyrirtæki til að aðstoða hver annan. Sumum nægja nefnilega ekki rekstrarlánin, og sumum nægir ekki handbært rekstrarfé. Viðskiptareikningurinn er nefnilega öfugur hjá sumum, og þá er gott að menn geti hlaupið undir bagga hver með öðrum. Hv. þm. sagði frá því, að það væri óskapleg neyð að hitta sinn kaupfélagsstjóra, Ég get ekki tekið undir þetta með honum. Það getur skeð að það sé best að sleppa við að þurfa að leita til annarra. En ég hygg að það sé betra að geta hitt sinn kaupfélagsstjóra heldur en að þurfa að leita persónulega bjargar hjá nágrönnum sínum, eins og Íslendingar, fátækir menn á Íslandi hafa þó orðið að gera um þúsund ár, eða þá að smala ábekingum og skrifta fyrir bankastjórum sem svo væru e.t.v. tilneyddir að reka menn út í að taka vaxtaaukalán. Bóndinn þarf nefnilega iðulega að eyða meiru en hann hefur aðstöðu til þess að afla og fjárfesta fyrir hærri fjárhæðir en hann hefur handbærar. Þetta má ekki verða regla hjá bóndanum, að eyða meiru en aflað er. Að vísu höfum við Íslendingar farið nokkuð inn á þá braut, en það er ekki til fyrirmyndar, og búskapur getur ekki staðist ef það er gert að reglu. En það eru líka iðulega menn sem ekki þurfa á öllu sínu fjármagni að halda, og þá er í samvinnufélögum bænda ábætur vettvangur til þess að menn hjálpist að. Ég skil ekki fullkomlega hvernig hv. þm. Lúðvík Jósepsson hugsaði sér aðskilnað á rekstrarlánunum annars vegar, sem mér skildist að hann vildi láta renna til bænda, og afurðalánunum, sem sölufélögin ættu að fá. Þetta hlýtur að vera þannig, að menn eigi að gera upp rekstrarlánin, og það uppgjör yrði þá væntanlega að fara fram í gegnum afurðasölufélögin. Það kann að vera að á því sé einhver lausn, heppileg og íljótleg, en ég sé ekki annað en þarna sé komið strax upp töluvert vandamál. Ég vil ekki deila um samanburð á kringumstæðum í sjávarútvegi og landbúnaði. Ég held að samvinnustarf sé miklu þróaðra meðal bænda heldur en meðal sjómanna. Satt að segja hefur samvinnustarf ekki lukkast nema í tiltölulega fáum tilfellum, í ótrúlega fáum tilfellum í útgerð. En það hefur lukkast vel hjá bændum. Samvinnustarf bænda hefur leyst af þeim fjötra kaupmannavaldsins sem sannarlega voru búnir að særa þá stétt ekki lítið. Ég er ófús að breyta því sem vel gengur, og að því leyti er ég íhaldssamur, þ.e.a.s. ég vil breyta, en ég vil ekki breyta því sem gengur vel eða sæmilega vei, ef ég sé ekki fram á að annað betra taki við. Og ég er ófús að sundra fylkingum bænda, en það tel ég að óhjákvæmilega hljóti að verða niðurstaðan af breytingu eins og þessari. Hitt er alveg laukrétt, að það er sjálfsagt að veita þessum málum fyrir sér, og meginatriðið er náttúrlega að fá meira fjármagn í þessa lánaflokka, þannig að bóndinn geti fengið sem hraðast greitt sitt kaup í einu eða öðru formi. Um það vona ég að við séum allir sammála, þó að víð höfum ofurlítið mismunandi sjónarmið varðandi framgang þessarar tillögu.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mjög, þó að það væri á margan hátt gaman að halda þessum umr. áfram og býsna fróðlegt, finnst mér. Ég vil þá fyrst svara fsp. sem beint var til mín frá hv, þm. Jóni Helgasyni, 4, þm. Suðurl. Hann spurði mig um það, hvort ég hefði beitt mér fyrir því sem viðskrh. á árunum 1971–1974, að afurða- eða rekstrarlán landbúnaðarins yrðu hækkuð. Já, það væri býsna fróðlegt að rifja upp þau mál. Það vildi nefnilega svo til, að í þeirri frægu stefnuyfirlýsingu, sem vinstri stjórnin gaf út á sínum tíma, voru ákveðin fyrirheit í þessum efnum í sambandi við rekstrar- og afurðalán. Eðli málsins samkv. féll undir mig sem sjútvrh. aðeins einn partur af þessu máli, og eftir að ég hafði fengið samþykki ríkisstj, fyrir því, gerði ég það sem þeir háu herrar í Seðlabankanum höfðu aldrei heyrt dæmi um áður að nokkrir væru svo ósvífnir að gera, að ég skrifaði þeim bréf í nafni ríkisstj. og fól þeim að gera ákveðnar breytingar, hækka afurðalánin, sem Seðlabankinn veitti, og lækka vextina. Þetta var bæði í samræmi við það, sem ríkisstj. hafði lofað í stefnuyfirlýsingu sinni, og einnig það, sem ríkisstj. hafði samþykkt á fundi. Síðan var þetta framkvæmt. Ég hafði hins vegar ekki, heldur landbrh. Halldór E. Sigurðsson, með þau mál að gera sem sneru að landbúnaðinum. Ég innti landbrh. oftar en einu sinni eftir því, hvort hann ætlaði ekki að fylgja sínum hlut eftir, af því að samþykktin á ríkisstjórnarfundi var ekki aðeins fyrir sjávarútveginn, heldur okkur alla sem þarna áttum hlut að máli. Landbrh. valdi sinar leiðir, eins og ég veit að hv. þm. Jón Helgason þekkir. Hann hélt sig á þeirri braut, sem hefur verið haldið áfram á, að kría út smábreytingar hjá þeim í Seðlabankanum, eftir að það var búið að ganga mikið á eftir þeim háu herrum, en ekki að velgja þeim með bréfi. Og út úr þessu hefur komið það sem við þekkjum í dag, að það er ekki aðeins um rekstrarlán að ræða, sem eru allt of lág, og afurðalán, sem eru allt of lág, heldur voru svo komin ótal nöfn á viðbótarlánum: uppgjörslán, ábyrgðarlán, fóðurbætislán og eitthvert sérstakt lán o.s.frv., og allt þetta til samans átti alltaf að vera að bæta stöðuna. Í rauninni hefur þetta orðið til þess, að málið er orðið svo flókið að það er næstum enginn maður í landinu sem veit hvernig þessi mál raunverulega standa. Ég hef hins vegar sett upp þetta dæmi sem ég hef rætt hér, að ég vil hafa þetta á hreinu. Það eru fordæmi fyrir því annars staðar frá að veita bændum, t.d. sem stunda sauðfjárrækt, rekstrarlán meðan á rekstrartímanum stendur og síðan komi eins og í öðrum greinum afurðasölufélögin. Þegar þau taka við á að veita þeim afurðalán út á birgðir. Þetta er ofureinfalt, og ég get nú huggað hv. þm. Pál Pétursson með því, að það er enginn vandi að koma þessu fyrir, enda er þetta viðurkennt af bankamönnum sjálfum, þeir hafi ekki áhyggjur af þessu, það væri einfalt að koma þessu fyrir. Eðli málsins samkv. gerðist þetta upp á þann hátt, að þegar bændur legðu inn afurðir sinar á haustnóttum, þá gættu þeir að mestu kvittað sína rekstrarlánareikninga, en þá hins vegar færu afurðalánin í topp hjá afurðasölufélögunum, af því að hér er raunverulega verið að lána út á það sama á þennan hátt. Þetta er þekkt fyrirbæri úr þessu framleiðslukerfi annars staðar. Ég hef haft þessa skoðun allan tímann, að það þyrfti að breyta þessum lánum, og ég reikna með því, að það þurfi að hækka þessi heildarlán til landbúnaðarins, svo að hægt sé að koma bændunum úr því innskriftar- og milliskriftarfyrirkomulagi sem ég hef bent hér á. Ég álít að það sé nauðsynlegt að ná því marki að losa þá undan því. Mér fannst koma fram hjá hv. þm. Páli Péturssyni býsna athyglisvert atriði, þegar hann vildi kalla ræðu mína hér einkaframtaksræðu og atvinnurekendaræðu. Ég er nú orðinn býsna vanur því að heyra eitthvað af þessu tagi, en vil fá svolítið frekari útskýringar á því, hvað menn eiga við. Getur það verið, að það sé eitthvert almennt atvinnurekendasjónarmið eða eitthvað óguðlegt, skulum við segja., svo að Páll vinur minn skilji það, að standa að því að bændurnir sem framleiðendur geti fengið afurðir sinar greiddar - fengið lán út á sína framleiðslu og afurðir sínar greiddar? Er það eitthvað voðalegt? Það held ég ekki. Verði það að dæmast einkaframtaksræða að halda þessu fram, þá sit ég uppi með það. Það er mín skoðun, að þetta sé rétt form. En þetta skýrðist miklu betur hjá hv. þm. Páli Péturssyni þegar hann hélt ræðu sinni áfram. Hann sagðist auðvitað - gagnstætt atvinnurekendaræðunni - vera samhjálparmaður, samvinnumaður. Ég tel mig vera það líka. En hann skýrði þetta mál enn þá betur. Jú, bændurnir væru allir saman í sínum félögum, þar vildu þeir hjálpa hver öðrum, sumir þyrftu meira, aðrir minna, sumir kannske ekkert, og þá væri gott að færa á milli. Já, þarna erum við nefnilega komnir að hinum stóra sannleik í málinu. Það eru sumir sem þykir gott að hafa þann hátt á að geta tekið þetta allt út í einu lagi á einu nafni, og svo er einn algóður maður sem sér um að stjórna þessari millifærslu. Hann heitir í flestum tilfellum kaupfélagsstjóri. Hann veit að þessi maður er fátækur og hann þarf meira, það þarf að gera vel við hann. Hinn getur vel komist af með minna. Þeir eru svo góðir í þessu samhjálparfélagi, að þeir ætla með milligöngu kaupfélagsstjóra, sem einn hefur valdið, að færa þarna á milli, gera góðverk. Nú tek ég alveg undir það, mér er það alveg ljóst, að bændur landsins standa ekki allir jafnfætis frekar en t.d. okkar fjölmörgu útvegsmenn eða verkamenn eða launþegar, þeir standa ekki allir eins að vígi. Sumir eiga erfitt með rekstur. Aðrir bændur í landinu, þó að meðaltalið komi ekki vel út, eru býsna vel settir. Þessi breytileiki á sér stað alls staðar í okkar rekstri og reyndar í öllum launamálum líka. En ég álít að í þessum tilfellum eins og öðrum verði það rétta að koma hreint fram. Hver fær það sem hann á í þessum efnum, eftir þar til sektum reglum. Ef okkur finnst að einhverjir séu í þessu rekstrarkerfi sem ekki sé ástæða til að veita eins mikil rekstrarlán og hinum, þá skulum við mynda um það reglur, og þá verða lán til þeirra stýfð eftir almennum reglum, en ekki eftir dyntum einhvers kaupfélagsstjóra, því að ég er ekki öruggur um það, þó að þeir séu sumir góðir, að þeir geri allir alltaf rétt þegar verið er að færa þarna á milli. Ég álít að það sé eðlilegt, ef einhver er þannig staddur, að hann hefur ekki nægilegt út úr kaupinu sínu, ekki nægilegt út úr sínum rekstri, að þá beri að gera þjóðfélagslegar ráðstafanir til að bæta hans hag, horfast í augu við þann vanda. Ef kaupfélag, sem rekur t.d. almennan samvinnurekstur, getur veitt lán til viðbótar því sem menn eiga, þá getur það gert það eftir sem áður. Við því er ekkert að segja, ef verslunin er þannig rekin að hún geti þetta. En ég mundi ekki sætta mig við það - og má hver sem vill kalla það atvinnurekstrarsjónarmið - að standa þannig að rekstri, t.d. í sambandi við frystihúsin í landinu eða fiskiskipaflotann, að þar kæmi bara eitt samvinnufélag, eins og við höfum á Norðfirði, og það tæki lán út á allan flotann og svo væri einn góður maður sem miðlaði til manna eftir því sem þeim ágæta manni þætti hæfilegt, og menn yrðu að sætta sig við það af því að þetta væri hvort sem er allt í innskrift fram og til baka. Ég mundi ekki sætta mig við það fyrirkomulag og tel það óæskilegt. Hitt á að vera opið mönnum, hvort þeir geta fengið til viðbótar við það, sem þeir geta fengið með eðlilegum hætti, viðbótarlán í sinni verslun eða í sínum félagssamtökum eða þá í sínum banka. Ef það dugar ekki, þá eiga vitanlega að koma þarna til þjóðfélagslegar ráðstafanir. Ég held að það yrði bændastéttinni fyrir bestu, að hver og einn bóndi fengi í þessum efnum að finna og að sjá hvernig hans staða rekstrarlega er. Og ég held líka að það fengist miklu réttlátara fyrirkomulag á þessar lánveitingar í heild ef þessi dæmi lægju rétt fyrir, en ekki á þann hátt sem þau liggja fyrir í dag. Nú er t.d. algengast að talað sé um það, hvort eigi að auka lánin til Sambandsins eða auka lánin til kaupfélaganna. Menn geta sagt þetta með nokkrum sanni, ef það er meiningin að taka lánin á þennan hátt og ráðstafa þeim svona. Það er ekki lögmál frumskógarins að menn fái sína vinnu greidda án þess að það þurfi að vera einhvers konar milliskriftarfyrirkomulag. Það á að reyna að koma málunum þannig fyrir, að það sé hægt. Hvernig fer önnur framleiðsla að þessu í okkar þjóðfélagi? Hvernig fer t.d. iðnaðarframleiðslan að því að borga starfsfólki sínu út svo að segja jafnharðan kaup, þó að iðnaðurinn sé að framleiða vöru á lager til nokkurs tíma, þar til hún síðan selst og peningarnir koma inn aftur? Þessi starfsgrein fær ákveðna fjármálalega fyrirgreiðslu til þess að hægt sé að halda uppi þessum rekstri á þann hátt að launin séu greidd. Vitanlega verður að horfast í augu við það sama varðandi landbúnaðinn. Þarna er um rekstur að ræða sem við viljum halda uppi og ætlum okkur að halda uppi, og verður að standa að þeirri framleiðslu á svipaðan hátt og annarri. Það verður að gera það kleift að borga út laun til þeirra sem stunda þessa framleiðslu, á meðan þeir eru að framleiða vöruna, og það sé hægt að láta þá fá þá fjármuni sem þarf til að standa undir beinum rekstrargjöldum. Auðvitað er það svo, að þetta er líka gert núna. Í fyrsta lagi er það gert með því að veita einhver rekstrarlán í gegnum þessa aðila, og þau koma til skila svona og svona. Svo er það gert með því, að þessi félög bændanna, samvinnufélögin, eru að veita einhver lán eftir sinni getu. Þau hafa kannske innlánsdeildir og eru að veita lán þannig. í þriðja lagi verða bændurnir að mynda einhvers staðar skuldahala fyrir afganginum. Einhver verður að standa undir þeim upphæðum. Það er því ekki mikil breyting í sjálfu sér, nema að formi til, að koma þessu einu sinni í það lag, að þessi framleiðsla fái hliðstæða meðferð og aðrar framleiðslugreinar og þessu sé komið á hreint. Ég trúi því ekki, að hv. þm. Páll Pétursson og fleiri átti sig ekki á því við nánari athugun, að með breyttu fyrirkomulagi í þessum efnum er ekki verið að vinna kaupfélögunum neinn skaða. Það er ekki heldur verið að hreyfa við kerfi framleiðslu- eða sölufélaganna. En það er verið að gera þessi fjármál bændastéttarinnar miklu hreinna upp en nú er gert, landbúnaðinum til hagsbóta og bændunum til aukins frjálsræðis og sjálfstæðis fjárhagslega. Samhjálp verðum við svo að hafa eftir öðrum leiðum en þeim sem hér hefur verið minnst á. Það er vitanlega sjálfsagt að jafnt samvinnufélög sem aðrir, eins og ég hef sagt, taki þátt í því eftir sinni getu. En þá er líka rétt að átta sig vel á því, að aðstaða þessara samvinnufélaga er mismunandi í þessum efnum. Sum geta varla staðið undir beinum skyldum sínum, hvað þá að þau veiti mikla viðbótarsamhjálp. Við höfum nefnilega allmörg dæmi um það, að kaupfélögum, sem annast þessa afurðasölu, gengur illa að standa undir lágmarksskuldbindingum sínum til að skila bændum því sem þau eiga að skila. Það get ég svo sagt að lokum við hv. þm. Pál Pétursson, að ég þekki, hugsa ég, baslið alveg eins vel og hann, og líklega eigum við í Austurlandskjördæmi alveg eins marga baslara í þessum efnum og annars staðar, eða þá sem erfiðlega gengur. Við höfum fengið að sjá afkomuna hjá þeim og vitum hvernig hún er. Við eigum við þann vanda að glíma líka að eiga ýmis samvinnufélög sem verða að reyna að aðstoða bændurna og fleiri en bændurna, og þau eru þannig á sig komin að þau ráða ekki við þennan vanda. Bændur á ýmsum svæðum þar njóta ekki sama réttar eða sömu fyrirgreiðslu í þessum efnum og bændur annars staðar. Af því held ég að það sé rétt, eins og ég hef sagt áður, að hverfa að breytingu á þessu formi. En ég tel ekki nema hálfan vinning í þessu ef ætti aðeins að taka þessa takmörkuðu upphæð, sem nú er kölluð afurðalán og rekstrarlán, og borga bændunum það eitt út af fyrir sig. Hitt verður að fylgja með, að hægt sé að ná því marki sem ég hef verið að lýsa í ræðum mínum.



Herra forseti. Mér finnst að það séu ómakleg ummæli um kaupfélagsstjóra, sem hv. 2. þm. Austurl. viðhafði hér, þegar hann gaf í skyn að þeim hætti e.t.v. til einhverrar hlutdrægni. Ég tel að það sé ómaklegt að viðhafa þau orð hér um menn þegar þeir eru fjarstaddir og hafa ekki möguleika til sjálfir að bera hönd fyrir höfuð sér, að hafa slík ummæli um heila stétt.  En ég vil nú sérstaklega fara örfáum orðum um svar sem hann veitti við spurningu minni. Að vísu orðaði hann spurninguna nokkuð öðruvísi en ég bar hana fram. Ég spurði eingöngu um rekstrarlánin. Ég veit ekki hvernig orðaskipti hafa farið fram í vinstri stjórninni, hef ekki séð bókanir þar, get því ekki fullyrt um hvernig þeim er háttað. Ég veit hins vegar að Seðlabanki Íslands heyrir undir viðskrh., en hvorki landbrh. né sjútvrh., og ef Lúðvík Jósepsson sjútvrh. hefur getað gefið Seðlabanka Íslands fyrirmæli, þá hefur hann vitanlega gert það sem viðskrh.

Í nafni ríkisstj., hún gerði samþykkt um það.

Já, og framkvæmt þar samþykkt ríkisstj. sem yfirmaður Seðlabanka Íslands. En ég varpaði fram þessari spurningu vegna þess að hann var að ræða hér um þörfina á auknum rekstrarlánum. Á árunum 1971–1974 voru þessi rekstrarlán til bænda, sem voru þá greidd á sama hátt og nú, 200 kr. á hvern dilk, eins og þau höfðu verið allan stjórnartíma viðreisnarstjórnarinnar. Þau hækkuðu fyrst þegar núv. viðskrh. varð yfirmaður Seðlabanka Íslands. Þá tvöfölduðust þau fyrst og síðan voru þau hækkuð um 50%.



Herra forseti. Það er raunar ánægjulegt að hlusta á þessar umr., þ.e.a.s. að því leyti til að áhugi á því að rétta hlut bænda að þessu leyti, þ.e. að auka rekstrarlán og afurðalán, hefur komið greinilega í ljós hjá þeim ræðumönnum sem ég hef hlustað á og hafa tekið til máls í sambandi við þessa till. Því miður hef ég ekki hlustað á alla umr. En hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, talaði í raun og veru með rekstrarlánunum, en móti breytingunni á afurðalánunum. Tillgr. er þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj, að hlutast til um, að viðskiptabankar greiði rekstrar- og afurðalán landbúnaðarins beint til bænda.“ Hv. þm. Lúðvík Jósepsson tók margoft fram í sinni ræðu, að hann vildi láta borga rekstrarlánin beint til bændanna, en hins vegar að afurðalánin væri ekki hægt að greiða öðruvísi en til þeirra vinnslustöðva sem fengju lánin. Þetta er auðvitað laukrétt hjá hv. þm. En ég vil bara undirstrika þetta sérstaklega. Hins vegar ræddi hv. þm. ekki, a.m.k. ekki nógu skýrt hvernig ætti að tryggja það að afurðalánin borguðu í öllum tilvikum rekstrarlánin, því að afurðalánin taka í raun og veru við af þeim. Um leið og afurðalánin eru veitt eru rekstrarlánin greidd upp. Ég held nefnilega að það sé ekki verið að ræða hér um kjarna málsins, heldur um formið á þessu, Kjarni málsins er að þetta sé aukið, hvernig sem að því er farið. Það er kjarni málsins. Hv. þm. er að ræða um að það þurfi að sjá um að bændurnir fái kaupið sitt. Þeir fá ekkert frekar kaupið sitt þó að gerð sé einhver formbreyting á þessu - alls ekki. Það þarf eitthvað annað til að koma. Með formbreytingunni einni fá þeir ekkert meira kaup eða frekar kaupið sitt greitt. Það þarf að auka þessi lán, það er málið. Hv. þm. sagði að þetta atriði hefði ekki verið rætt á fundum bænda, þ.e.a.s. formbreytingin. Það er alveg rétt. Það er vegna þess að bændur hafa alls ekki áhuga á því að breyta þessu yfirleitt. Það er kjarni málsins. 

Alls ekki rætt og kom samt fram.

Nei, þegar maður er að tala við þá. Þeir hafa ekki neinn áhuga á þessari breytingu, enda eru ýmsir annmarkar á þessu sem ég ætla ekki að fara að ræða hér. Hv. þm. talar um innskriftarfyrirkomulag. Það er nú svo með þann sem er í atvinnurekstri eða þarf að skulda, að það skiptir ekki miklu máli hvort hann þarf að fara til kaupfélagsstjórans eða bankastjórans, Það skiptir ekki máli hvort það þarf að skrifta fyrir bankastjóranum eða kaupfélagsstjóranum. Bankastjórinn vill sjálfsagt vita út á hvað hann er að lána, alveg eins og kaupfélagsstjórinn, og það er þýðingarlaust að vera að flækja málið á þennan hátt. Það er nú þannig, að ef menn þurfa að fá lán, hvern sem menn ganga fyrir, þá þurfa þeir að skýra málið. Það má kalla þetta innskriftarfyrirkomulag, það er út af fyrir sig ágætt orð. En margir bændur mundu fara, ef þessi formbreyting yrði, og taka lánið í bankanum og fara svo til kaupfélagsins með það og leggja það inn í reikninginn. Það yrði a.m.k. svo um ærið marga. Og hver yrði þá breytingin? Ég held að þetta mál þurfi að ræða einmitt á fundum bænda, og það eru þeir sem eiga þá að óska eftir þessari formbreytingu. Ef þessi till. kæmi til landbn. Nd., þá yrði a.m.k. reynt að leita umsagna hjá búnaðarsamböndum og öðrum um hug þeirra, og þá kæmi það fram, og ég þarf ekki að hafa mörg orð um það hér. Ég held að hér sé í raun og veru verið að ræða um málið frá allt annarri hlið en þyrfti að ræða það. Það er þetta: Hvernig á að fara að því að auka rekstrarlán og afurðalán til þess að bændur geti fengið kaupið sitt borgað jafnóðum eins og aðrar stéttir þjóðfélagsins? En það er ekki aðalatriðið hvernig því sé fyrir komið. Þar sem ég þekki til eru þessi afurðalán, sem nú eru, ekki nema litið brot af þeirri fyrirgreiðslu sem kaupfélögin veita ýmsum mönnum sem eru í rekstrarfjárskorti. Það er eins og hv. þm. Lúðvík Jósepsson veit fullvel, að ekki taka allir lán sem eru í sjávarútvegi. Ég þekki meira að segja vel menn sem þurfa ekki að veðsetja nema lítinn hluta af sínum afla. Þeir eru til, og þeir eru vonandi til í bændastétt sem þurfa ekki heldur á að halda a.m.k. rekstrarlánum. Þeir eru of fáir, en þeir eru til sem betur fer. Ég vil svo að endingu segja það, að ég vona að það, sem hefur komið fram í þessum umr., mikill vilji og aukinn skilningur á þörf bænda fyrir aukin rekstrarlán og afurðalán verði til þess að eitthvað verði gert meira í þessum málum heldur en að ræða um lítilsverða hluti eins og um formbreytingu á þessum málum, það verði sem sagt rætt um kjarna málsins, en ekki um hismið.



Herra forseti. Það er nú verst ef hv. þm. Lúðvík Jósepsson er fjarri, því að ég ætla að gera örlitla aths. við mál hans, og væri mér ljúfara ef hann væri viðlátinn.  Það er náttúrlega ekkert óguðlegt við það að bændur fái afurðir sínar greiddar, Það er formið á greiðslunni sem um er að ræða hér. En það er sú fjárhæð, sem greidd er, sem skiptir náttúrlega mestu máli. Hv. þm. lagði á það megináherslu, að hver yrði að fá það sem hann ætti. Ég vil leggja megináherslu á það, að hver fái það sem hann þarf, og það er þetta sem ber á milli hjá okkur. Ég held að það sé enn þá brýnna að hver fái svona hér um bil það sem hann þarf. Ég skil ekkert í þessu tali um dyntina í kaupfélagsstjórunum. Þeir kaupfélagsstjórar, sem ég þekki fyrir austan, eru ekki líklegir til þess að vera mjög dyntóttir, og mér kemur það á óvart ef þeir eru miklu dyntóttari en bankastjórar. Það er ekki réttmætt að bera nákvæmlega saman iðnað og landbúnað að þessu leyti. Fjölskyldufyrirtæki, lítil fyrirtæki, eru miklu almennari í landbúnaði heldur en í iðnaði, og samanburður í þessa veru er út í loftið. Ég hef heyrt áður allar þær röksemdir sem komu fram hjá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni. Þær voru um reikningsviðskipti og kosti staðgreiðslufyrirkomulags. En ég hef ekki heyrt þær fyrr en í dag í svo ríkum mæli hjá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, Ég hef heyrt þær á kaupfélagsfundum fyrir norðan, hjá hinum hörðustu einkaframtakspostulum þar. Og svo er þetta með samhjálpina, hvort hún á að koma frá öðrum eða hvort við eigum að leggja eitthvað af mörkum sjálfir. Ég held að við eigum að leggja samhjálpinni það lið sem við mögulega getum. Ef það dugir ekki til, þá er kannske rétt að beita öðrum ráðum.



Herra forseti, Ég skal aðeins ræða örstutta stund um málið og reyna að tefja ekki umr. Hér hafa umr. farið talsvert inn á ýmiss konar hugsjónagrundvöll, og heyrðist mér að jafnvel hv, þm. Páll Pétursson væri farinn að túlka gamlar kenningar sem maður hefði haldið að aðrir mundu fremur túlka hér, að allir skyldu fá samkv. þörfum sínum o.s.frv. Allt er þetta gott og fagurt, en það hefur reynst misjafnlega í framkvæmd, eins og við þekkjum, Hann gat þess að vísu, að hann teldi sig íhaldssaman að því leyti, að hann vildi ekki breyta hætti sem á væri og hann teldi ekki mjög slæman. Ég held að það sé orð að sönnu, að hann sé mjög íhaldssamur í þessu efni, kannske nærri því afturhaldssamur, því að nú er hálf öld liðin síðan þessi sjónarmið, sem hér er verið að tala um, voru uppi hjá atvinnurekendum á Íslandi og verslunarfyrirtækjum. Þá varð að setja sérstaka löggjöf, mig minnir að hún sé nr. 28 frá 1930, um greiðslu verkkaups í peningum, einmitt vegna þess að útgerðarmenn, verslunaraðilar og aðrir slíkir héldu fjármunum fyrir hinum vinnandi manni og greiddu honum þá ekki í peningum. Þetta er enn að gerast í landbúnaði, því miður. Það er þess vegna orð að sönnu, að þeir, sem halda þessum sjónarmiðum fram, séu - ég vil ekki segja íhaldsmenn, heldur afturhaldsmenn. Breyting hlýtur að verða á í þessu efni gagnvart bændastéttinni og launum bænda eins og varð fyrir 50 árum gagnvart öllum öðrum sem lögum samkvæmt fá greitt sitt kaup í peningum. og algerlega er óheimilt að skuldajafna og millifæra vegna vinnulauna. Ég held að það sé rétt að þetta komi hér fram, úr því að menn eru að tala hér í nafni einhverrar óskaplegrar hugsjónar, sem mér heyrðist á einum eða tveimur ræðumönnum. En það er stundum dálítið hlægilegt að tala í nafni hugsjónar þegar þarf að beita aðferðum sem kannske eru ekki mjög fagrar þegar þær eru skoðaðar ofan í kjölinn. En við skulum ekki fara lengra út í þá sálma. Hv. 3, þm. Norðurl. e., Stefán Valgeirsson. sagði að við værum að tala hér um lítilsverða hluti. Ég held að við séum að tala um kjarna málsins. Hann fullyrti að bændur hefðu engan áhuga að fá hetta fé beint. Hvað veit þessi hv. hm. um það? Hann segir í næsta orði: Þetta hefur ekki verið rætt á bændafundum, það þarf að ræða þetta á fundunum, - Og þegar ég spyr hvernig honum komi þessi vitneskja, þá er það bara úr einhverjum einkaviðræðum, Ég er sammála því, að það á að ræða þetta á bændafundum, og það verður líka alveg áreiðanlega gert, bæði á bændafundum og ýmsum fundum öðrum. Og við skulum sjá hvort þeir bændur eru fleiri, sem eru á sömu skoðun og hann, að þetta eigi að vera óbreytt, eða hinir, sem vilja breytingar í þessu efni. Ég er ekki í nokkrum minnsta vafa um það, að þeir eru fleiri sem vilja hér breyta til. Það þarf ekkert að blanda hér inn í hvort kaupfélagsstjórarnir séu eitthvað betri eða verri menn en aðrir, En við vitum öll ósköp vel að kaupfélagsstjórar eiga í erfiðleikum líka. Þeir þurfa að reyna að reka sín fyrirtæki og reka þau vel. Þess er krafist af þeim. Ég er alveg viss um að stjórnendur kaupfélaganna gera stundum mjög óbilgjarnar kröfur á hendur kaupfélagsstjórunum, vil ég segja, einmitt um að þeir skili sæmilegri afkomu. Þess vegna held ég að þeir, sem eru í þessu daglega stríði, séu ekki betur til þess fallnir heldur en bankastjórar að leysa úr þörfum .fólks sem vantar fjármuni, og þeir eigi ekki að valsa með peninga þessa fjölda fólks að eigin geðþótta og það þurfi að knékrjúpa fyrir þeim. Ég held að við þurfum ekkert að ræða þetta frekar, Ég held að sjái þetta hver einasti maður, og ég skal ekki tefja umr. lengur.



Herra forseti. Ég vil hafa sama háttinn á og þeir sem tóku til máls við fyrri umr., þ.e.a.s. þegar þessi till. var lögð fram á síðasta þingi, og lýsa eindregnum stuðningi mínum við þessa till. þeirra Eyjólfs K. Jónssonar og Jóhanns Hafsteins. Ég ætla ekki að gera það í löngu máli, tel það óþarfa, en mér finnst hér vera angi af gríðarlega stóru máli, angi af sjálfstæðisbaráttu bænda. Bændur eru að mínu áliti ekki sjálfstætt fólk að þessu leyti en þeir átta sig fljótlega á því, hvað hér er á ferð, ef þeim er gefinn tími til að kynna sér málið og málið verður rætt vítt og breitt um landið. Það getur verið að það taki einhvern tíma, því að bændur hafa ekki þekkt fullt frelsi í eigin fjármálum um langan tíma. En mér er ekki nokkur leið að skilja málflutning þeirra sem telja sig bændafulltrúa hér á þingi, því að þeir tala frekar sem fulltrúar þeirra sem sjá um umboðssöluna, heldur en bænda sjálfra.



Herra forseti. Vafalaust mun einhverjum þykja borið í bakkafullan lækinn að hefja hér umr. um rekstrar- og afurðalán bænda eftir þriggja klukkutíma umr. um það mál hér á undan í tilefni af þingmáli af þskj. 127. Ég vil samt leyfa mér að mæla fyrir till. sem ber nákvæmlega sama nafn og hin fyrri till., en fjallar um allt annað efni. Fyrri till., sem hér hefur verið til umr., fjallar um það, að rekstrar- og afurðalán landbúnaðarins skuli greidd beint til bænda. Þar er um formbreytingu að ræða sem gerð er till. um, - formbreytingu sem vafalaust á vissan rétt á sér í ákveðnum tilvikum, enda þótt ég sé mjög sammála því, sem fram kom hjá ýmsum í umr. hér áðan, að þetta getur ekki gilt og ekki átt við í öllum tilvikum varðandi rekstrar- og afurðalán. Það yrðu þá fyrst og fremst rekstrarlánin sem gætu tekið þessum breytingum. Ég tel hins vegar að það, hvernig hagað er greiðslu þessara lána, sé ekkert aðalatriði þessa máls, og satt að segja þykir mér illt að umr. um þetta mál skuli svo einhliða snúast um þetta formsatriði, vegna þess að hitt er auðvitað aðalatriðið, að þessi lán eru ófullnægjandi og verða að breytast og verða að hækka. Og mér er nokkur forvitni að vita hvort ýmsir þeir talsmenn landbúnaðarins, sem hér töluðu áðan í hinni fyrri umr. og höfðu uppi heita svardaga um að lánin þyrftu að taka verulegum breytingum, reyndust reiðubúnir að veita till. stuðning sem hér er höfð framsaga um og fjallar einmitt um þetta atriði, að breyta þessum lánum til hins betra og að hækka þau, eða hvort þeir haga sér sem hin fyrri ár, þegar svipaðar till. hafa verið fluttar hér í þinginu, og leggjast á þær af öllum sínum þunga, þannig að þær fái ekki neina afgreiðslu í þinginu. Við þm. Alþb. höfum nefnilega ekki flutt till. um þetta efni nú í fyrsta skipti. Við höfum flutt till. um þetta mál margsinnis áður og þá ávallt í því formi, að um hefur verið að ræða breytt fyrirkomulag á greiðsluupphæð rekstrarlána til sauðfjárbænda. Þar hefur verið gert ráð fyrir því, að bændum yrði tryggð viðunandi lánafyrirgreiðsla, og miðað við það, að lánin yrðu veitt frá ársbyrjun til ágústloka ár hvert og yrðu þá orðin 75% af væntanlegum afurðalánum. Hér yrði um að ræða stórfellda réttarbót fyrir bændur, enda hefur það verið margsinnis rökstutt, þegar mælt hefur verið fyrir þessari till. hér í þinginu, og kom reyndar skýrt fram í máli flestra ræðumanna áðan varðandi hina fyrri till. sem var hér til umr., að lánin eru alls ófullnægjandi eins og þau eru í dag og hafa raunar farið jafnt og þétt rýrnandi á seinustu tveimur áratugum. Ég held að það leyni sér ekki, að umr. um þessi mál hafa mjög magnast í seinni tíð, og þarf svo sem engan að undra það, því að verðbólgan hefur aldrei í Íslandssögunni verið jafnofsafengin og geisað jafnstrítt hér á landi eins og einmitt í tíð þessarar ríkisstj., verið að jafnaði 30–50% og allt upp í 60% á hverju 12 mánaða skeiði. Þetta hefur að sjálfsögðu haft mjög mikil áhrif á rekstrarafkomu bændastéttarinnar. Þar að auki hefur það bæst við, að almenn lán hafa orðið miklu óhagstæðari hvað kjör snertir en áður var, þannig að vaxtagreiðslur á algengustu tegundum lána eru nú komin upp í 30%. Það segir sig því sjálft að skortur á rekstrarlánum verður við slíkar aðstæður, bæði þegar verðbólgan er jafngífurleg og raun ber vitni og þegar vextirnir eru orðnir svo háir sem reynslan sýnir. Þá verður skortur á rekstrarlánum eitt allra mesta vandamál bænda. Á undanförnum missirum hafa verið haldnir bændafundir víðs vegar um land, og þar held ég að þá kröfu, að lánafyrirgreiðsla tif bænda verði aukin, hafi e.t.v. borið hærra en flestar aðrar kröfur. Á aðalfundi Stéttarsambands bænda, sem haldinn var á Eiðum 29.–31. ágúst s.l., var m.a. fjallað um lánamál bænda. Fundurinn taldi, svo ég vitni orðrétt í samþykkt fundarins: „það ástand, sem nú ríkir í lánamálum landbúnaðarins, óviðunandi og gerir kröfur til þess, að úrbætur verði gerðar í þeim efnum. Vegna verðbólgu og einnig vegna stóraukinnar tæknivæðingar í landbúnaði hefur þörfin fyrir lánsfjármagn vaxið hröðum skrefum og þær lagfæringar, sem gerðar hafa veríð, hvergi nærri fullnægjandi, og bendir fundurinn þá sérstaklega á rekstrar- og afurðalán og lán til þeirra, sem eru að hefja búskap, í því sambandi.“ Við Alþb: menn flytjum till. með nokkuð breyttu orðalagi og efni að þessu sinni, miðað við þær till. sem við höfum flutt á undanförnum árum og ekki hafa náð fram að ganga, og tökum þar nokkurt mið af ályktun Stéttarsambands bænda og aðalfundar þess. Í till. okkar er lögð áhersla á það, að ríkisstj. geri ráðstafanir til að tryggja bændum viðunandi rekstrar- og afurðalán, eins og þar segir í 1. málsgr., og síðan er skilgreint í fjórum atriðum hver breytingin skuli vera. Í fyrsta lagi, að rekstrarlán til sauðfjárbúskapar verði aukin, þannig að þau verði a.m.k. 60% af skilaverði við upphaf sláturtíðar og séu veitt jöfnum höndum eftir því sem rekstrarkostnaður fellur til. Hér göngum við aðeins skemmra en við gerðum í till. okkar í fyrra og í hittiðfyrra, vegna þess að aðalfundur stéttarsambandsins gengur ekki lengra í kröfugerð sinni, jafnvef þótt einstakir bændafundir hafi gert það, og telur að hér væri vafalaust um stórfelldan áfangasigur að ræða ef 60% af skilaverði fengjust veitt sem lán við upphaf sláturtíðar. Í öðru lagi leggjum við til, að afurðalán miðist við að sölufélögum sé kleift að greiða minnst 90% af grundvallarverði við móttöku afurðanna. Lánin skulu breytast í samræmi við heildsöluverð, eins og það er ákveðið á hverjum tíma. Ég held að þetta sé eins skýrt og verða má og þarfnist ekki frekari skýringa. Í þriðja lagi er lagt til, að svonefnd uppgjörslán nægi til að greiða bændum grundvallarverð að fullu, eins og það er í maímánuði á ári hverju. Svo er í fjórða lagi, að svonefnd fóðurbirgðalán, öðru nafni hafíslán, sem tengd eru óttanum við hafísár fyrir Norðurlandi, miðist við að nægar birgðir fóðurvara séu tryggðar á hafíssvæðinu til 6 mánaða frá áramótum. Ég held að tillögugerðin sé alveg nægilega skýr til þess að hægt sé að spara hv. þm. að hlusta á frekari útskýringar við þessa kröfugerð. Hins vegar er rétt að skoða það að lokum, hver eru rekstrarlán tif atvinnuveganna og þá sérstaklega til landbúnaðarins. Samkv. upplýsingum Seðlabankans námu rekstrar- og afurðalán til atvinnuveganna, sem fjármögnuð voru með endurkaupum Seðlabankans í sept, s.l. samtals rúmum 22 milljörðum kr., og þau skiptust þannig, að landbúnaðurinn fékk í sinn hlut rúma 51/2 miljarð, sjávarútvegurinn 141/2 milljarð og iðnaðurinn tæpa 21/2 milljarð. Samtals eru þetta 221/2 milljarður. Til samanburðar við þetta er fróðlegt að skoða hverjar eru bundnar innistæður viðskiptabankanna hjá Seðlabankanum, en þær eru einmitt sérstaklega hugsaðar til að standa undir rekstrar- og afurðalánum til atvinnuveganna. Þær námu á sama tíma heldur lægri upphæð, eða um 20 000 millj. kr, og höfðu aukist um 11 700 millj, kr, síðan á árinu 1974. Í þessu sambandi er alveg sérstaklega eftirtektarvert, að það eru ekki aðeins þessir þrír atvinnuvegir, meginatvinnuvegir landsmanna, sjávarútvegur, iðnaður og landbúnaður, sem hafa lagst á spena hjá Seðlabankanum og bankakerfinu til þess að fá rekstrarlán til að geta haldið framleiðslunni gangandi með eðlilegum hætti. Þar hefur bæst við fjórði aðili á þessum sama tíma. Sá aðili var þar ekki fyrir nokkrum árum, en hefur nú bæst við og reynst frekari til fjármagns en nokkur hinna þriggja atvinnuvega, og þar á ég við ríkissjóð. Ríkissjóður hefur á sama tíma tekið í sinn hlut tæpar 14 000 millj. kr. En eins og ég sagði, þá er sem sagt skuld ríkissjóðs við Seðlabankann, sem var engin í tíð vinstri stjórnarinnar eða svo lítil að þar var nánast einungis um bókfærsluatriði að ræða, komin upp í um 14 000 millj. kr. nú í sept. 1977, nánar tiltekið 14493 millj. kr. En til samanburðar hefur sá atvinnuvegur, sem mest fær af rekstrarlánum, þ.e. sjávarútvegurinn, 14 562 millj. kr. Þó er það svo, að samkv. lögum um Seðlabankann ber ríkissjóði og ríkisstofnunum að greiða upp skuldir sínar við bankann nokkurn veginn í árslok. Þetta var að sjálfsögðu gert nokkurn veginn áður fyrr, í tíð fyrri ríkisstj. En nú hefur þetta sem sagt gerst, að á sama tíma og atvinnuvegirnir kvarta í vaxandi mæli yfir rekstrarfjárskorti vegna ófullnægjandi lána úr bankakerfinu og frá Seðlabankanum, þá tekur ríkissjóður til sín andstætt lögum upphæð, sem er um það bil 2/3 af öllum þeim rekstrarlánum sem veitt eru til atvinnuveganna í dag. Þetta sýnir að sjálfsögðu, að það hefði verið hægt að auka rekstrarlánin miklu meira en gert hefur verið, og það segir sig sjálft, að að því hlýtur að koma að ríkissjóður hefji greiðslu þessarar miklu skuldar við Seðlabankann, og þá virðist liggja beint við að fjármagnið verði að einhverju leyti hagnýtt til þess að stórauka rekstrarlánin til atvinnuveganna. Ég tel því að ekki þurfi neinn vafi að leika á um það, að til þess að leysa bændur úr þeirri fjármagnskreppu, sem þeir eru nú í, er fjármagn tiltækt. Þetta er að sjálfsögðu allt of mikið stórmál til þess að nokkur geti leyft sér að afgreiða það með því einu að yppta öxlum. Þetta er mál sem verður að fá afgreiðslu hér í þinginu. En eins og ég hef þegar tekið fram, þá hefur farið svo 2–3 undanfarin ár, að till. okkar Alþb.-manna um þetta efni hafa alls enga afgreiðslu fengið. Ég vænti þess fastlega að þeir þm., m.a. þm. Framsfl., sem hér tóku hvað mest upp í sig áðan um það að hækkun lánanna væri aðalatriði málsins, hitt væri formsatriði og aukaatriði, þeir veiti nú foksins till. af þessu tagi brautargengi hér í þinginu. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til að þessari till. verði að lokinn þessari umr. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. tók fram, er nú búið að ræða þetta mál hér lengi og ég skal ekki bæta þar mörgum orðum við. En mér finnst að það hafi komið hér fram, bæði í máli hans og þeim umr, sem fram fóru áðan, býsna glöggt hver hafa verið vinnubrögð Alþb. Hv, frsm. sagði að þeir hefðu flutt till. um þetta á tveim eða þrem undanförnum þingum. En það kom fram í svari hv. 2. þm. Austurl., fyrrv. viðskrh., eða svarleysi ef má orða það þannig, við spurningu minni, að þegar ráðh. Alþb. var yfirmaður Seðlabankans, þá þokaðist býsna hægt í þá átt. Ég gat þess líka, að það hefði nokkuð breyst til bóta með rekstrarlánin síðan núv, viðskrh, varð yfirmaður Seðlabankans. Og ég vil sérstaklega taka það fram, að þó við séum ekki ánægðir hafa lánamálin stöðugt heldur verið að lagast og nú fyrir áramótin fékkst fram ein leiðrétting sem á verðbólgutímum er mjög mikilvæg - og það er eitt atriðið í þessari till. - að lánunum var breytt í samræmi við breytingu á heildsöluverði. Þegar heildsöluverðið hækkaði í des. hækkuðu lánin, og þetta hefur komið fram í því, að bændur hafa nú fengið töluvert aukna útborgun, a.m.k. á því svæði þar sem ég þekki best til.



Herra forseti. Ég verð að lýsa ánægju minni yfir því, sem kom fram hjá flm. áðan. Hann tók alveg undir það sem ég sagði í sambandi við fyrra málið sem var á dagskrá, að það sem skipti máli, væri að þessi hin hækkuðu, ekki það form sem notað væri í sambandi við greiðslu þeirra. Hann var sem sagt ekki á sama máli og flokksbróðir hans, fyrrv. viðskrh. Lúðvík Jósepsson, að þessu leyti, og geri ég ráð fyrir að það sé af þeirri ástæðu, að hv. þm. Ragnar Arnalds þekkir þessi mál betur en fyrrv. viðskrh., það sé skýringin á því, að þeir eru ekki sammála í þessu máli. Ég er líka mjög ánægður með það, að þm. Alþb. skyldu flytja þessa till. sem er í raun og veru orðrétt till. sem við gerðum á Stéttarsambandsfundinum á Eiðum s.l. haust. Þeir mættu gjarnan taka upp fleiri till., sem við semjum og samþykkjum, og hjálpa okkur að koma þeim fram.



Herra forseti. Mér þótti nú nafna mínum Valgeirssyni skjótast í ræðu sinni áðan, þó skýr sé, jafnoft og hv. þm. Lúðvík Jósepsson tók það fram í sinni ræðu við umr. um fyrra málið, að meginatriðið væri að hækka afurðalánin og hækka rekstrarlánin. koma greiðslu þeirra þannig fyrir að þau kæmu bændum þegar að gagni. Einnig skaut honum í því, þegar hann taldi það vera nýlundu að við Alþb.menn værum sammála nýlega gerðum samþykktum Stéttarsambands bænda. Við fluttum hér dagana sem fjárl. voru afgreidd mál sem Stéttarsamband hænda hafði nýlega gert ítarlegar samþykktir um, hv. þm. Stefán Valgeirsson, hv. þm. Jón Helgason og hv. þm. Ingi Tryggvason höfðu staðið að mjög einarðlega og tekið að sér að framfylgja. Og nú er að gá að því, hvort einarðlegur stuðningur bændafulltrúa Framsóknarfl. við þetta mál, sem við Alþb: menn flytjum nú, verður með álíka heilindum og þegar þessir sömu menn, nýkomnir úr hópi félaga sinna, þar sem þeir höfðu sjálfir staðið að höfuðkröfu um niðurfellingu á söluskatti af búfjárafurðum, af kindakjöti, greiddu atkvæði á móti þeirri niðurfellingu við nafnakall. Hvers vegna þarf að skammast sín fyrir þetta veit ég ekki. En svo mikið veit ég og þori að fullyrða, að þeir hafa fengið einarðlegri grg, frá bændum um afstöðuna til þeirrar framkomu heldur en þeir hafa fengið um afstöðu til þess, hvort afurðalán eða rekstrarlán eigi að greiðast beint til bænda sjálfra eða inn á ótilgreindan heildarreikning hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga. Það þótti mér nokkuð á skorta við umr. um hið fyrra málið, að gerð væri grein fyrir þeirri viðdvöl sem þessir peningar bænda hafa annars staðar en í kaupfélögum þeirra, og kynni ég að greina nafna mínum Valgeirssyni, hv. þm., dæmi um það úr okkar kjördæmi, að þessi lán, sem þrátt fyrir allt eru veitt beint út á framleiðsluvörur bænda, hafa drjúga viðdvöl hér syðra áður en þeir peningar koma til skila til kaupfélaganna fyrir norðan, Hv. þm. Jón Helgason, maðurinn sem greiddi atkvæði við nafnakall í Ed. gegn till. sem hann hafði nýlega staðið að því að gera að höfuðkröfu bændasamtakanna nú í haust, kröfunni um niðurfellingu á söluskatti af kjöti, hann sagði að þessi tillöguflutningur okkar Alþb.- manna núna væri dæmigerður um flutning mála af okkar hálfu í þágu landbúnaðarins. Nú bið ég þess að vita hvort afstaða þeirra framsóknarmanna hér á þingi til þessarar till, okkar verður staðfesting - enn ein - á dæmigerðri framkomu þeirra Framsóknarþm. í málefnum landbúnaðarins, eins og hún kom fram við atkvgr. hér um till. okkar Alþb: manna um niðurfellingu á söluskatti.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að blanda mér í þessar umr. um landbúnaðarmál sem ég hef fylgst með af miklum áhuga, Það hefur margt komið fróðlegt fram og fróðlegt að heyra afstöðu hinna ýmsu áhugamanna um landbúnaðarmál á Alþ. Það, sem kemur mér til að rísa hér upp, er aðeins það, að er ég tók að glugga í tölur á þskj. 140, sem er nú til umr., kom ég ekki heim og saman fullyrðingu hv. þm. Ragnars Arnalds um að skuldir ríkissjóðs og ríkisstofnana við Seðlabankann hefðu aukist verulega á seinustu þremur árum miðað við það sem gerðist á dögum vinstri stjórnar. Þar kemur fram, að í árslok 1971 var skuldastaða ríkissjóðs 512 millj. kr., í árslok 1972 234 millj., hefur lækkað nokkuð, í árslok 1973 1440 milljónir og í sept. 1974 er talað um að staðan hafi verið 4638 millj. Eftir því sem mér reiknast til - ég er nú léleg reikningsmanneskja, en mér finnst þetta auðvelt reikningsdæmi - þá hefur þessi skuldastaða aukist þrefalt í tíð fyrrv. ríkisstj. en ef við tökum aukninguna frá árslokum 1972 til sept. 1974 hefur hún tæplega tuttugufaldast, þar vantar lítið á. Hún þrefaldaðist í tíð núv. ríkisstj., en á dögum vinstri stjórnarinnar, á þremur árum þá, tæplega tuttugufaldaðist hún. Sé þetta rangt, þá bið ég hv. þm. að leiðrétta mig, en sé það rétt, sem ég er að vona, þá er hér allhastarlega hallað réttu máli.



Herra forseti. Ef ekki hefði verið vegna athugasemdar hv, þm. Sigurlaugar Bjarnadóttur, þá hefði ég ekki séð ástæðu til að bæta neinu við, Þessi mál eru öll skýrð í grg. og er út af fyrir sig ekki miklu við það að bæta, því að þessar tölur koma þar allar greinilega fram. En sannleikur málsins er einfaldlega sá, eins og ég sagði áðan, að í tíð fyrri ríkisstjórna var það meginregla, að talsverð skuld myndaðist við Seðlabankann fram eftir ári, en um það bil er skattar voru uppgerðir undir árslok var þessi halli nokkurn veginn jafnaður. Þó vildi oft vera einhver smáupphæð sem stóð eftir, en þarna gat auðvitað aldrei verið um nákvæmt uppgjör að ræða, enda ekki þess að vænta þegar miklir fjármunir eru í veltunni. Í árslok 1971 er skuldin 512 miljónir kr., eins og hér kemur skýrt fram. Í árslok 1972 er hún talsvert minni, 234 millj. kr. Svo kemur eitt óvenjulegt ár, þ.e. árið 1973, þá er skuldin 1440 millj. kr. og hafði slíkt ekki áður gerst. Þetta átti sér hins vegar mjög augljósa skýringu á sínum tíma, sem mér þykir rétt að láta koma hér fram, vegna þess að þetta kann að valda mönnum umhugsun, eins og fram kom hjá hv. þm. Skýringin er einfaldlega sú, að á þessu ári verður Vestmannaeyjagosið og þá er stofnaður svonefndur Viðlagasjóður, og Viðlagasjóður er talinn hér með. Þetta er ríkissjóður og ríkisstofnanir, þ. á m. Viðlagasjóður. Ég þori að fullyrða að þessi skuldaaukning, sem lendir á árinu 1973, að miklu leyti, ef ekki nokkurn veginn öll, vegna skuldar Viðlagasjóðs, sem hann stofnaði til vegna þess sem gerðist í Vestmannaeyjum á þessu ári. Hann var ekki búinn að fá tekjur í hendur til þess að geta staðið aftur skil á þessu við Seðlabankann, og þá myndaðist þarna talsverður hali, Þetta átti sér þessa óvenjulegu skýringu á árinu 1973. Aftur á móti verður það, sem síðan hefur gerst, ekki afsakað með neinum slíkum sérstökum rökum. Hv, þm. benti að vísu á það, að í septembermánuði 1974 hefði verið komin skuld upp á 4600 millj. kr, Það var út af fyrir sig ekkert nýmæli að skuld safnaðist við Seðlabankann af hálfu ríkissjóðs á miðju fjárlagaári, vegna þess að við vitum að ríkissjóður, sérstaklega áður fyrr, fékk tekjur sínar talsvert mikið á síðari hluta ársins, þó að það hafi hægt og þétt verið að breytast. Það var algengt. En ætlunin var, og að því stefna lög, að ríkissjóður geri upp sínar skuldir að fullu við Seðlabankann í árslok. Það hafði hann alltaf gert nokkurn veginn. Það gerði hann raunverulega á árinu 1973 líka, vegna þess að þessi skuld Viðlagasjóðs við Seðlabankann er í raun og veru aukaatriði í málinu. En það, sem hefur gerst í tíð núv. ríkisstj. án þess að á því verði fundnar neinar viðhlítandi skýringar eða afsakanir, er að þarna hefur safnast upp 14000 millj. kr, skuld. Það er allt annars eðlis og verður ekki útskýrt með neinum skiljanlegum afsökunum eða rökum. Ég er ekkert undrandi á því, að hv. þm. skyldi koma með þessa athugasemd, vegna þess að tölurnar geta valdið misskilningi af þessu tagi, ef menn þekkja ekki fullkomlega þann bakgrunn sem þarna er um að ræða. En svona er nú staðreynd málsins. Ég vil svo að lokum þakka þeim þm., sem hér hafa talað, fyrir jákvæð viðhorf til þessarar till., þótt ég verði að segja það alveg eins og er, að ég hefði talið það hlutverk og skyldu varaformanns Stéttarsambands bænda, hv, þm. Jóns Helgasonar, sem talaði hér áðan og var í formannssæti á aðalfundi Stéttarsambands bænda þar sem meginefni þeirrar ályktunar, sem við gerum hér till. um, var samþ, sem ályktun Stéttarsambandsins, - mér finnst að slíkur maður hefði getað lotið svo lágt að lýsa yfir stuðningi við till. og óska eftir að hún næði fram að ganga. En það gerði hann ekki, eins og menn heyrðu áðan, heldur þvert á móti taldi það sína einu skyldu í þessum efnum að hreyta skætingi í garð okkar Alþb. manna, sem einir höfum þó flutt þessa till. hér í þinginu, - till. sem þeir Stéttarsambandsmenn hafa óskað eftir að næði fram að ganga.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Ég hef að sjálfsögðu ekki gögn um Viðlagasjóð þannig að ég geti farið nánar út í þessar tölur. En engu að síður hefur hv. flm. tekið þessa tölu frá sept. 1974 sem viðmiðunartölu, enda þótt hann lýsi því yfir nú, að hún sé í sjálfu sér ekki marktæk, því að ekki sé komið að enda árs og uppgjör hafi því ekki farið fram. Ég vil ekki þrefa meira um þetta, en mér sýnist enn að hv, flm. hafi verið seinheppinn í meðferð talna á þessu þskj.



Herra forseti. Hv. flm. lét í ljós furðu sína yfir því, að ég hefði ekki lýst stuðningi við þessa till. Ég bið hann afsökunar á því, ef ég hef ekki gert það formlega. En ég held að það hafi komið fram í umr. um hina till., að ég væri samþykkur efni þessarar till. Annars finnst mér meira máli skipta, hvernig mál þokast áfram, heldur en hvort fluttar eru einhverjar till. Ég tel að það sé fyrst og fremst skylda mín að reyna að vinna að framgangi þessa máls, sem hér er flutt, frekar en vera með einhverja sýndarmennsku. Ég einmitt benti á það, að þegar væri búið fyrir atbeina hæstv. ríkisstj. að fá fram einn lið þessarar samþykktar aðalfundar Stéttarsambands bænda, þ.e.a.s. að umreikna grundvallarverðið svo að lánin breytist í samræmi við breytingar á heildsöluverði. En viðvíkjandi því, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. sagði um atkvgr. um till. í sambandi við afgreiðslu fjári., þá finnst mér að sú till., eins og hún var flutt af hv, þm. Alþb., einmitt styrkti það sem ég sagði um vinnubrögð þeirra, því að í hana vantaði alveg grundvöllinn, þ.e. hvernig ríkissjóður ætti að mæta því tekjutapi sem hann hlýtur að verða fyrir þegar söluskatturinn er felldur niður.  Það er enn þá verið að athuga það mál hjá hæstv, ríkisstj., og ég vonast tif að þar náist einhver árangur. Ég hef sagt á fundum að það, sem skipti mestu máli fyrir bændur, væri það, að verðið fækkaði, ef það gæti eitthvað haft áhrif á aukna sölu, en hvort það heita auknar niðurgreiðslur eða niðurfelling söluskatts, það er ekki höfuðatriði.



Herra forseti. Ég hef því miður ekki fylgst nægilega með þessum umr., en hér kemur fram að Alþ. skuli álykta að fela ríkisstj. að gera ráðstafanir til að tryggja bændum viðunandi rekstrar- og afurðalán. Þetta er gífurlega stórt mál, því þetta er ekki aðeins vandamál í sambandi við bændur, heldur atvinnulífi í heild, hvernig atvinnulífinu og þar með bændastéttinni verði útvegað nægilegt rekstrarfjármagn. Menn hafa stefnt að því að hækka þessi afurðalán. Hins vegar verða menn að viðurkenna það, að við stöndum frammi fyrir því vandamáli að fjármagn til þess hefur farið minnkandi vegna þess að sparnaður landsmanna hefur minnkað. Þannig voru afurðalán til atvinnuveganna í lok nóv. s.l. tæpum 5 milljörðum hærri en svokallaðri bindiskyldu innlánsstofnana nam. Þetta fjármagn, sem þarna er fram yfir, fæst ekki öðruvísi en með aukinni seðlaprentun eða auknum erlendum lánum. Og þetta er grundvallarvandamál. Ef við viljum laga þessa stöðu, sem er út af fyrir sig forsenda þess að lagfæra afurðalánastöðuna almennt, þá getum við það með því að lagfæra stöðu ríkissjóðs, sem skuldar nú um það bil 15 milljarða í Seðlabankanum, og það þýðir aukna skattheimtu. Einnig mætti auka svigrúm annarra stofnana, m.a. viðskiptabankanna, til þess að lána meira og minnka þá bindiskyldu þeirra til Framkvæmdasjóðs. Þetta var m.a. eitt að því, sem gert var við afgreiðslu síðustu lánsfjáráætlunar, og væntanlega ein af þeim ráðstöfunum sem ríkisstj. gæti gert í þessu sambandi. En við skulum átta okkur á því, að slíkar ráðstafanir sem þessar mega ekki felast í aukinni seðlaprentun, heldur í einhverjum raunhæfum ráðstöfunum til þess að fá meira fjármagn til útlána. Ég vil aðeins upplýsa það, að þrátt fyrir þessi vandamál, sem við getum ekki horft fram hjá, hafa afurðalán, t.d. til landbúnaðar, hækkað gífurlega mikið á s.l. ári að krónutölu. Þau voru í des. 1976, að því er ég best man, tæpir 5,9 milljarðar kr., en voru í lok des. s.l. einhvers staðar á bilinu 9.7–9.8 milljarðar, höfðu hækkað um tæp 65%. Ég held að það sé ekki nokkur vafi á því, að afurðalánin til landbúnaðarins hafa batnað á s.l. ári, þau hafa aukist, því að þrátt fyrir miklar verðhækkanir hafa verðhækkanir ekki numið 65%. En ég ætlaði ekki að hafa fleiri orð um þetta. Mál eins og þetta hlýtur óhjákvæmilega að tengjast efnahagsmálunum og efnahagsstefnunni almennt. Ég hygg ekki að hér sé út af fyrir sig verið að leggja til að prenta meiri peninga frekar en að ná inn meira fjármagni til þess að geta leyst þessi mál hefur.