Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Allshn. hefur athugað þetta frv. og samþ. að leggja til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir, þó þannig, að gerðar verði á því tvær breyt. Fyrri breyt. við 4. gr. 4. málsgr. er aðeins leiðrétting á setningaskipun, sem hafði ruglazt ofurlítið. Hin. breyt., sem n. leggur til, að gerð verði á 9. gr., er efnisbreyt. Samkv. 9. gr. er gert ráð fyrir því, að orlof skuli veitt í einu lagi á tímabilinu 1. júní til 15. sept. Þó er gerð sú undantekning frá þessu, að ráðh. sé heimilt með reglugerð að víkja frá þessum ákvæðum, ef nauðsynlegt þykir að því er snertir sérstakar starfsgreinar. Nú hefur n. orðið sammála um, að hjá a.m.k. tveim atvinnugreinum, þ.e. síldarútveginum og landbúnaðinum, sé nauðsynlegt að binda ekki orlof við þetta umrædda tímabil, þar sem það sé nokkurn veginn óframkvæmanlegt fyrir þessar atvinnugreinar að veita orlof á þessu tímabili. N. er því sammála um, að taka skuli upp í 9. gr. frv. ákvæði um, að ráðh. skuli setja reglugerð um að veita þeim mönnum, sem vinna við þessar atvinnugreinar, orlof á öðrum tímum árs. Fyrra undantekningarákvæðið stendur þó óhaggað eftir sem áður, ef það skyldi koma í ljós, að nauðsynlegt væri fyrir fleiri starfsgr. að víkja frá ákvæðum þeim, sem sett eru í 1. málsgr. 9. gr. frv. Með þessum breyt. hafa nm. orðið sammála um að samþykkja frv. Allir nm. hafa þó áskilið sér rétt til þess að flytja frekari brtt. við frv., og einn þeirra (HermJ) áskilur sér rétt til þess, að fylgi hans við frv. verði undir því komið, hvernig brtt. hans verði tekið. Póst- og símamálastjórnin hefur óskað að ræða þetta frv. í einstökum atriðum með það fyrir augum að fá gerðar á því nokkrar breyt. Ég hef nú í gærkvöldi og morgun rætt nokkuð við póst- og símamálastj. um þessi atriði, en mér hefur ekki enn unnizt tími til þess að skýra meðnm. mínum frá þessu, en ef frv. verður samþ. til 3. umr., mun ég að sjálfsögðu skýra þeim frá því, áður en frv. kemur til 3. umr. En ég vil taka það fram, að allar aths. póst- og símamálastj. eru mjög smávægilegar, og skilst mér, að það mætti að mestu leyti koma þeim fram með reglugerð. Þá vil ég aðeins minnast á brtt. þá, sem hv. þm. Barð. hefur borið fram við 16. gr. frv. Hún kom fram, eftir að allshn. hafði athugað frv., en þetta atriði var rætt í n., en þó ekki tekin nein afstaða til þess. Mér virðist þó hugur nm. hníga í þá átt, að ekki væri rétt að takmarka ákvæði 16. gr. frekar en gert er í frv. Þessi gr. gerir ráð fyrir því, að mönnum sé heimilt að vinna fyrir kaupi í öðrum starfsgreinum en þeirri, sem þeir taka orlof í. Orlof getur komið að fullum notum, þótt menn vinni að öðrum starfsgreinum í orlofi sínu. Orlof skrifstofumanna t.d. gæti komið að góðum notum, þótt þeir ynnu að landbúnaði í sumarleyfi sínu. Einmitt með þetta fyrir augum tel ég enga ástæðu til þess að breyta 16. gr. frv. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta meira, en legg til að frv. verði samþ. til 3. umr.



Ég hef skrifað undir þetta nál. og er því málinu í höfuðatriðum samþykkur . Það er að vísu boðað í nál., að ég muni koma með brtt., og fylgi mitt við frv. verði undir því komið hvernig þeim brtt verði tekið. En þessar brtt. munu fremur verða viðauki við frv. en breyt. á því. Ég hef nú athugað lítils háttar, hvernig ég ætti að koma þessum brtt. fyrir, og hef nú komið mér niður á, hvernig ég vil hafa þær. Ég hef þó ekki getað borið þær fram enn, en ég get sagt það strax, að þær eru viðkomandi sumarleyfum sveitafólksins, sem ég held, að sé sú stétt, sem verður verst sett, ef frv. verður samþ. óbreytt. Ég ætla ekki að ræða frv. sjálft, en ég tek undir það með hv. flm., að ég tel ekki rétt að samþ. brtt. á þskj. 162. Það tíðkast nú allmikið, að kyrrsetumenn vinni að útivinnu í sumarleyfi sínu. Margt skrifstofufólk telur, að það hafi bezt not af sumarleyfi sínu með því að vinna líkamlega vinnu í sveitum í sumarleyfinu. Þessi tilhögun er áreiðanlega það ákjósanlegasta fyrirkomulag á sumarleyfinu, em heilbrigt fólk getur fengið. Sumarleyfið sem hvíld nær áreiðanlega ekki bezt tilgangi sínum með því móti, að sá, sem þess nýtur, hafi ekkert fyrir stafni. Maðurinn er þannig gerður. að hann hvílist ekki bezt á athafnaleysi. Þessi brtt. miðar því að mínu áliti mjög til hins verra. Sumir hafa verið að byggja sér hús hér í nágrenni Rvíkur, í þeim tilgangi að eyða þar sumarleyfum sínum, en þeir hafa þar ekkert við að vera. En aðalvandinn fyrir fólk er sá að hafa nægilega mikið af verustöðum, þar sem það hefur eitthvað að fást við í sumarleyfinu. Ég er ákaflega hræddur um, að ekki hafi verið séð nægilega fyrir þessu jafnhliða því, sem fólki er séð fyrir sumarleyfum, og er því hætt við, að leyfin nái ekki fyllilega tilgangi sínum. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar. Það var upplýst af hv. frsm., að póst- og símamálastj. hafi óskað að kynna sér nokkur atriði þessa frv. og samkv. óskum hennar muni koma fram einhverjar smávægilegar brtt. Ég hef ekki haft ástæður til þess að kynna mér þessar breyt. nákvæmlega. En ég er nú tilbúinn með mínar viðaukatill., og vildi ég því spyrjast fyrir um það hjá hæstv. forseta, hvort ekki væri hægt að fresta afgreiðslu þessa máls, til þess að n. gæti komið saman á fund til þess að athuga allar þessar till. Ég hygg, að hægt verði að láta frv. ganga í gegn breytingalítið, eftir að búið er að ganga frá þeim breyt., sem nú hafa verið boðaðar.



Herra torseti. - Ég vil leyfa mér að minna hv. d. og hv. flm. á það, að sterkustu rökin fyrir því, að atvinnurekendur taki á sig þessar byrðar, eru þau, að það sé nauðsynlegt fyrir orlofsþiggjanda að fá hvíld. Og á þeim rökum hefur verið fallizt á, að atvinnureksturinn taki á sig þessar byrðar, um 4% hækkun á vinnulaunum til vinnuþiggjanda, í hvaða atvinnugrein sem er. Það hefði aldrei náðst samkomulag um þetta, hefði undirstaðan verið kauphækkunarkrafa. Þetta vil ég sérstaklega biðja hv. flm. að athuga. Með því að láta 16. gr. frv. standa óbreytta eru engar líkur til þess, að fólkið taki þetta sem hvíld, heldur eru miklu meiri líkur til þess, að þetta verði notað sem auknar tekjur. Einmitt með þetta fyrir augum hef ég lagt til við n., að 1. gr. verði breytt þannig, að einnig þeir menn, sem starfa við útgerð og taka laun sín í hlut, fengju einnig aðstöðu til þess að njóta sömu hvíldar. Þetta hefur ekki verið tekið til greina, og mun ég ekki gera það út af fyrir sig að ágreiningsatriði um fylgi við frv. Ég vildi mælast til þess við hæstv. forseta, að hann vildi fresta afgreiðslu málsins vegna þessarar brtt., og hún fengi einnig að ganga til n. á ný til athugunar. Ég vildi sem sagt mælast til þess, að þetta yrði annað hvort fellt úr gr. eða það tryggt, að hér sé aðeins gefið orlof til hvíldar, en ekki til þess að menn geti unnið annars staðar fyrir launum. Ég get ekki fallizt á rök hv. þm. Str., og það sjá allir, í hvert óefni væri stefnt, ef verkamaður við sjávarútveginn getur farið í sveitavinnu, og sjómaður, sem þrælað hefur 11 mánuði ársins í mismunandi veðri, getur allt í einu farið í hafnarvinnu. Þá væri ekki stefnt að því, sem ætlazt er til. Ég get því ekki lýst fylgi mínu við frv. nema með þessari breyt. Ég er þess hins vegar fullviss, að þessi hvíldartími, sem gert er ráð fyrir, borgar sig vel fyrir atvinnurekendur, og kemur það fram í betri vinnuafköstum að hvíldartíma loknum, sé orlof tekið sem hvíldartími. En þetta verður ekki, ef 16. gr. fær að standa óbreytt. Viðvíkjandi því sem hv. þm. Str. sagði um sínar viðbótartill. þá vil ég segja það, að mér þykir vænt um, að hv. þm. hefur nú fundið leið til þess að samrýma það frv. í heild. Það er engu minni nauðsyn á því, að þessum stéttum, sem um getur í viðbótartill., sé tryggð hvíld heldur en öðrum stéttum þjóðfélagsins. Ég vænti þess, að verði 16. gr. breytt, geti orðið fullkomið samkomulag um málið í d:

Frsm. (Guðmundur Í. Guðmundsson) Hv. þm. Str. óskaði eftir því, að afgreiðslu frv. við 2. umr. yrði frestað, þar til hann hefði tíma til að koma fram með brtt., sem hann ætlaði að koma með. Hann rökstuddi beiðni sína með því, að póst-og símamálastj. hefði gert aths. og óskað eftir að koma að brtt. við frv. Ég get að sjálfsögðu fallizt á það, að hv. þm. Str. fái nægan tíma til þess að koma með þessar brtt. Allshn. þarf að athuga tilmæli póst- og símamálastj. um einstök atriði frv. En ég sé ekki, að það sé á nokkurn hátt nauðsynlegt að fresta afgreiðslu frv. við 2. umr. til þess, að þessi athugun á tilmælum póst- og símamálastj. geti komið fram og hv. þm. Str. getið komið með sínar till. Mér skilst, að hann geti komið með þær við 3. umr., og allshn. getur, áður en málið kemur til 3. umr., athugað ummæli póst- og símamálastj. og einnig till. hv. þm. Str., þær, er hann kynni að vilja bera fram. Ég verð þess vegna að óska eftir því, að 2. umr. málsins verði lokið nú..Að því er varðar brtt. hv. þm. Barð., þá vil ég ítreka það, sem ég sagði áðan, að n. tók það til athugunar, hvort ástæða væri til að banna þeim, sem fara í orlof, að vinna orlofstímanr., og niðurstaðan varð sú, að n. sú ekki fært að gera brtt. við 16. gr., og enginn nm. hefur viljað taka þessa brtt. upp. Mér virðist því að af afgreiðslu n. megi ráða, að henni hafi þótt þetta svo tvírætt, að tilgangslaust sé að fara nú að athuga þessa brtt. hv. þm. Barð. Ég get ekki heldur fallizt á ýmislegt annað, sem hv. þm. sagði um þessa brtt. sína, eins og það, að orlof kæmi ekki að fullu gagni, nema það væri tryggt, að þeir, sem í orlof fara, fengju ekki að vinna nein störf í orlofstímanum. Mér finnst, að reynslan hafi þvert á móti sýnt það, að orlof geti komið alveg að fullu gagni, þó að menn vinni við einhver störf orlofstímann. Mér er nær að halda, að mjög víða komi orlof þá einmitt fyrst að fullum notum, þegar þeir, sem orlofið taka, fá tækifæri til þess að vinna ákveðin störf, sérstaklega þeir, sem stunda innivinnu að staðaldri. Það virtist a.m.k. miklu heilbrigðara heldur en að menn væru skyldaðir til þess að vera iðjulausir orlofstímann. Ég held þess vegna, að brtt. hv. þm. Barð. sé mjög fráleit og það sé rétt að hafa það eins og það er í 16. gr., að þeim, sem í orlof fara, sé óheimilt að vinna fyrir kaupi í sinni starfsgrein í orlofstímanum, en þeim sé frjálst að velja um það, hvort þeir vilja vinna fyrir kaupi í öðrum starfsgreinum. Ég vil þess vegna óska eftir því, að frv. verði afgr. við 2. umr. og vísað til 3. umr., og vil ákveðið leggja til, að brtt. hv. þm. Barð. verði felld.



Ég vil benda á það, að hjá hv. flm. komu ekki fram nein rök fyrir því, að brtt. mín stefndi ekki í rétta átt, heldur er það, sem hann sagði, aðeins staðfesting á því, sem ég hef ekki viljað hugsa, að særi á bak við þetta frv.. sem sé það, að hækka kaupið. Því að eftir því, sem hv. flm. sagði í ræðu sinni, er það aðalástæðan fyrir því að koma þessu frv. í gegn. Það á hins vegar tvímælalaust að vera undirstaðan undir þessu frv., að hér sé um hvíldartíma að ræða, en ekki kauphækkunarkröfu. Ég vil því enn vænta þess, að hæstv. forseti verði við því, ekki einasta, að þessu verði frestað, heldur einnig afgreiðslu málsins, þar til allt þetta er komið fram. Það getur ekki haft úrslitaáhrif á málið, þó að það bíði í nokkra daga.



Ég verð nú að sætta mig við það, ef frv. fæst ekki frestað. Flm. tók því ekki vel, og verður það þá að vera undir ákvörðun hæstv. forseta komið, hvort það verður gert. En ég vildi mælast til þess, ef frv. verður afgr. nú, að þá verði látnir líða a.m.k. 2 dagar á milli þessarar umr. og þeirrar þriðju. Þá er rétt að taka það fram í sambandi við óskir um frestun, að það er alveg rétt, að það ætti að vera búið að koma fram með þessar brtt. En ég vil benda á það, að það er erfitt að koma þessum brtt. fyrir svo vel fari, nema á nokkuð löngum tíma. En viðvíkjandi 16. gr., þá er það rétt, að þetta atriði var borið fram í n., og ég fyrir mitt leyti get ekki fallizt á þessa breyt. Það mun sýna sig, og það er ég víss um, að hv. þm. Barð. mun fallast á, að þegar starfsfólk tekur frí, þá situr það ekki auðum höndum, heldur fer í fjallgöngur, skíðaferðir eða langferðir með bifreiðum o.s.frv. Það er því ljóst, að það er alveg fráleitt að banna mönnum að vinna í öðrum starfsgreinum, eins og það væri fráleitt að banna fólki að reyna nokkuð á sig, þegar það tekur orlof sitt. Ég vil þá benda hv. þm. á það, að í einni stuttri lagagr., eins og 16. gr., er erfitt að skilgreina, hvað sé sama starfsgrein. Til þess að skilgreina þetta nánar, hvað sé sama starfsgrein, verður að setja reglugerð. En það sjá hins vegar allir, að um algert iðjuleysi getur ekki verið að ræða hjá heilbrigðu fólki. Ég geri ráð fyrir, að þegar hv. þm. athugar það, að reglugerð verður sett um þetta, þá geti hann fallizt á að falla frá sinni brtt. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða frekar um þetta mál á þessu stigi, en vil endurtaka það, að ég óska eftir því, að 3. umr. fari ekki fram fyrr en eftir 2 daga, verði þessari umr. ekki frestað.



Það eru aðeins örfá orð, sem ég vildi segja í þessu máli. Það er viðvíkjandi 4. gr. frv. Það er dálítið óvenjulegt, sem hún fer fram á. Þetta er þannig, að þeir, sem eru búnir að gera samninga sín á milli, t.d. ef maður ræðst til vistar hjá bónda eða öðrum. Þegar starfsárinu er lokið, þá er það gert í þessum l., ef kaup hefur verið 6–10 þús. kr. á ári, að atvinnuveitandi verður að greiða 160–200 kr. í ofanálag á kaupið. Mér sýnist þetta vera að koma aftan að mönnum. Ég held, að það væri rétt að leiðrétta þetta og athuga nánar, og vil ég vænta þess, að hv. n. geni það.



Ég vona, að hv. þm. Str. hafi tekið eftir því í ræðu minni, að ég óskaði eftir því, að annað hvort yrði brtt. mín samþ. eða séð fyrir því á einhvern hátt, að þetta yrði ekki eingöngu kauphækkun, heldur fyrst og fremst hvíldartími fyrir þá, sem eiga að njóta þessara hlunninda. En tilgangi mínum er náð, ef séð verður fyrir því á einhvern hátt, að orlofið verði notað sem hvíldartími fyrst og fremst. Hv. þm. Str. upplýsti það, að þessum tilgangi mundi verða náð með reglugerð, þó að þetta yrði ekki fyllilega skilgreint í 16. gr. Ég get því að mestu leyti fallið frá minni brtt. að svo stöddu. Ég vil svo að síðustu segja það, að ég sé ekki ástæðu til þess, að þessu frv. sé, hraðað svo, að ekki gefist tími til þess að taka til athugunar ný atriði, sem komið hafa fram. Ég vil því enn leggja til, að umr. verði frestað, þar til málið getur komið fram í heild og kemur aftur frá n.



Það, sem hér er um að ræða, er viðbót við hafnarlög Húsavíkur frá 1933, og er þetta frv. byggt á sama grundvelli og frv. það, sem hér liggur fyrir Alþingi um breyt. á hafnarlögum fyrir Hafnarfjörð. Það stendur eins á á Húsavík, að þar er eldri löggjöf, en vegna þeirrar verðhækkunar, sem orðin er á öllu, er gert ráð fyrir of lágum upphæðum, og er tilgangur þessa frv. að fá, ef hægt er, tryggingu fyrir ríkissjóðsframlagi til þess að byggja höfn á Húsavík og ríkisábyrgð. Það hefur verið gerð bryggja á Húsavík, sem jafnframt á að vera armur í hafnarbygginguna, en það vantar skjólgarð, og er talið, að hann muni kosta 2 millj. króna. Þegar svo skjólgarðurinn verður kominn, eru jafnframt sköpuð örugg skilyrði fyrir síldarverksmiðju á höfðanum fyrir norðan. Þar er mikið landrými, og mundi fara vel um síldarverksmiðju þar. Jafnframt yrði Húsavíkurhöfn öruggt lægi fyrir vélbátaflota þorpsins, sem ekki er nú, af því að aðeins annar armur hafnarinnar er kominn. Þess vegna hafa vélbátar ekki eins og nú er skjól á höfninni á vetrum. Hér fylgir til skýringar útdráttur úr fundargerð hafnarn. Húsavíkur frá í sumar og samkomulag, sem gert var við stj. Síldarverksmiðju ríkisins og sýnir, hve mikið álit hún hefur á þessum stað til síldarbræðslu, er hún skuldbindur sig til að gera þarna 10 þús. mála verksmiðju, þegar byggður hafi verið skjólgarður með bryggju, en eins og tekið er fram, þarf sú bryggja að vera minnst 60 m og á 6 m dýpi. Hugsa Húsvíkingar sér að byrja helzt nú í sumar á þessum hafnargarði og byrja á því auðveldasta, þar sem grynnst er, ljúka því eins og hægt er, og gera svo síðar dýrari partinn, sem er fyrir uppskipun, og þegar því er lokið, er ekkert því til fyrirstöðu, að síldarbræðsla hefjist á þessum stað, sem talinn er einn sá bezti, næstur Siglufirði, fyrir síldarverksmiðjur, jafnframt því, sem höfnin sjálf á að vera örugg fyrir bátaflota þorpsins. Hafnarn. hefur gert nokkrar ráðstafanir til lántöku, ef ríkisábyrgð fengist, og vænta menn þess, að þingið taki vel í þetta mál, enda má segja, að það hafi verið ráðið 1933, þegar annar armurinn var byggður, og að nú sé komið að því að ljúka verkinu. Fjárhagsmöguleikar hafnarinnar liggja aðallega í byggingu síldarverksmiðju og eins hinu, að vélbátafloti kauptúnsins aukist. Ég óska svo, að frv. verði að lokinni umr . vísað til sjútvn.



Herra forseti. - Ég var að fletta hér upp í lögum nr. 38 frá 1933 og sé, að þetta er hækkun úr 400 þús. kr. framlagi upp í eina millj. króna og hækkun á ábyrgð úr 600 þús. kr. upp í rúmlega 2 millj. kr. Vegna þess nú, að ég býst við, að þetta mál fari til sjútvn., þar sem ég á sæti, vildi ég spyrja, hvort nokkuð liggi fyrir um fjárhagsafkomu hafnarinnar síðan 1933, þannig að hægt sé að gera sér hugmynd um, hvernig höfnin geti staðið undir þeim skuldbindingum, sem hún tekur á sig, því það er talsvert mikið atriði, hvernig mannvirki ber sig, eftir að búið er að setja í það 3 millj. kr. Þetta eru nauðsynlegar upplýsingar fyrir þá menn, sem eiga að leggja til, hvort þetta skuli gert eða ekki, ef taka á tillit til fjárhagsafkomu fyrirtækisins. Hitt er annað atriði, hvort þetta er svo mikil þjóðarnauðsyn, að ekkert tillit eigi að taka til kostnaðar. Ég man eftir, að þegar rætt var um hafnarmannvirki í sumar, kom það upp, að Sauðárkrókur hefur fengið mikið fé til slíkra hluta og á nú ómögulegt með að rísa undir þessu, nema settur verði upp stórrekstur til þess að standa undir því, og á sama tíma þarf að byggja stóra höfn á Húsavík, til þess að hægt sé að setja þar upp stórt mannvirki. Ég er ekki á móti þessu, en ég vildi vita, hvernig þetta væri og hvernig hreppurinn hugsaði sér að standa undir sínum hluta af kostnaðinum, þ.e. 3/5 hlutum af upprunalegu upphæðinni.



Herra forseti. Ég vildi aðeins við þessa umr. segja fáein orð, aðallega til þess að taka undir með flm., og vil eindregið mæla með þessu frv. Ég hef kynnt mér þetta mál og m.a. skrifað fjvn. um það og færði þar fram rök svipuð þeim, sem eru í grg. frv. Ég álít, að þetta sé mjög mikið hagsmunamál, ekki aðeins fyrir Húsavík, heldur líka fyrir sveitirnar upp af Húsavík og landið í heild. Svo er ástatt á Húsavík, að bátaútvegur er aðalatvinnuvegur þorpsins, og hann getur ekki haldið áfram, hvað þá aukizt í framtíðinni, ef höfnin verður ekki bætt. Auk þessa er búið að verja til bryggjunnar stórum upphæðum, og virðist ekkert vit vera í öðru en að halda áfram að gera höfnina örugga með því að byggja skjólgarð. Eins og flm. gat um, hafa verið gerðar till. um að reisa síldarverksmiðju á Húsavík, og óhjákvæmilegt skilyrði til þess, að það sé hægt, er það, að höfnin verði fullgerð. Þá vil ég benda á það, að Húsavík liggur vel fyrir, þegar að því kemur að skipuleggja íslenzkan landbúnað og koma honum í annað horf. Þá munu einmitt sveitirnar upp af Húsavík verða fjölbyggðar vegna skilyrða sinna til ræktunar og virkjunar og einnig vegna jarðhita. Eins og flm. tók fram, er Húsvíkingum mikið áhugamál, að þetta komist í framkvæmd, og hreppsn. óskar eftir að byrja á verkinu strax næsta sumar, og er nauðsynlegt, að hafnarlögunum sé breytt vegna þess, að kostnaður er miklu meiri en hann var fyrir nokkrum árum síðan. Það var gerð hér fyrirspurn til flm. víðvíkjandi rekstri bryggjunnar, sem hann getur sjálfsagt svarað, og vil ég ekki taka þar fram í, en ég hygg, að hún hafi staðið undir sér, og þegar tekið er tillit til þess, að þarna kemur upp síldarverksmiðja og aukinn vélbátaútvegur, er enginn vafi á, að höfnin stendur undir kostnaðinum.



Þessi fyrirspurn hjá hv. þm. Barð. var fullkomlega eðlileg. En það er um rekstrarafkomu þessa fyrirtækis eins og svo margra annarra, að það er erfitt að segja fyrirfram, hvernig þau muni ganga, því framtíðin verður að skera úr því. Viðvíkjandi því, sem hann spurði um, hvernig bryggjan hefði gengið, get ég sagt það, að hún átti að vísu erfitt í fyrstu, en hefur yfirleitt borið sig sæmilega, og mun ég gera ráðstafanir til þess að fá annaðhvort frá vitamálastjóra eða stjórnarráðinu upplýsingar handa sjútvn., en þetta mál er svo mikið í höndum stjórnarráðsins, að þar eiga að vera upplýsingar um afkomu fyrirtækisins. Þessi bryggja kostaði 1/2 millj. króna. Hún er til ágætrar hjálpar við uppskipun, en hún veitir ekki nægilegt skjól fyrir bátaflotann, og þess vegna hefur útvegurinn ekki aukizt eins og ástæða væri til. Eins og hv. dm. vita, er lítil síldarbræðslustöð á Húsavík, en það er nokkuð þröngt um hana og lítið undirlendi. Þetta er vönduð síldarbræðslustöð, en heldur lítil. Hún borgaði sig upp árið 1939. Ríkið keypti hana um það leyti, og það var svo mikið aflaár, að ríkið fékk fullborgaðan kostnaðinn við hana á þessu eina ári, en síðan kreppti að, hefur hún ekki verið starfrækt. Það er ekki hægt að stækka hana þarna, sem hún er, og þykir líklegt, ef þarna kemur stærri verksmiðja, þá verði hún notuð til annarra þarfa en síldarbræðslu, þar sem það er ekki talið borga sig að reka hana, þ.e.a.s., að þó hún hafi borgað sig sæmilega, gerir hún það ekki. meira en búið er. Það er ekki hægt að koma að meiri síldariðnaði, og ekki hægt að auka vélbátaflotann vegna skjólleysis hafnarinnar. Þá kem ég að hinu atriðinu. Það er auðvitað ekki gott að byggja á svona tímum, og býst ég ekki við, að verk sem þetta verði gert á einu ári, enda engin ástæða til þess upp á síldarbræðsluna. vegna þess að ekki verður byrjað á byggingu verksmiðju fyrr en eftir stríð. Hins vegar hafa Húsvíkingar áhug a fyrir að byrja í sumar, og þar sem fyrirspyrjandi er útgerðarmaður, býst ég við, að hann geti getið sér til, að þar sem samningar eru fyrir því, að ríkið byggi þarna verksmiðju fyrir 10 þús. mál, sé eðlilegt, að byrjað sé á verkinu sem fyrst, til þess að gera það mögulegt að hafa síldarverksmiðju þarna og skip geti fengið afgreiðslu eftir því sem þörf er á. Enginn getur nú sagt með vissu, hvað verður, ef farið er að byggja bryggju fyrir 2 millj. kr., Hvað verður langt þangað til verksmiðjan og vélbátarnir standa undir þessu, en það stendur ekki á Húsavík á neinu nema skjólinu. Þetta eru þær upplýsingar, sem mér finnst ég geta gefið á þessu stigi málsins, en hitt mun ég reyna að fá uppgefið mjög fljótlega.



Það er nokkuð síðan þetta frv. var hér fyrst til umr., og skýrði hv. flm. það þá. Ég vil fyrst vekja eftirtekt á því, að í ræðu hans voru ávítur til þm. fyrir, að þeir hefðu sýnt mikið þekkingarleysi og ógætni og ekki vitað, hvað þeir voru að gera í fyrra, þegar afgreidd voru l. um rithöfundarétt og prentrétt. Ég veit ekki, hvort þessi nýkomni þm., sem hefur ekki mikið fylgi í kjördæminu, sem hann bauð sig fram í, hefur aðstöðu til þess að setja sig á háan hest og gera sig að dómara yfir öðrum þm. Hann hefur ekki rétt til að bregða Alþ. um heimsku og þekkingarleysi, enda virðist hann ekki sjálfur hafa fylgzt of vel með því, sem gerðist, og skal ég því rifja það ofurlífið upp fyrir honum. Það, sem gerðist í fyrra, var það, að þegar vitneskja barst um það, að útgáfufélag kommúnista hér í bæ hafði tekið sér fyrir hendur að afbaka fornsögurnar, stytta þær og þýða á nútíma-hrognamál, myndaði Alþ. sér strax þá skoðun á þessu tiltæki, að það hefði skömm á því. Útgefendurnir voru samt nógu frekir til að halda áfram verkinu, gáfu út Laxdælu, en bókin hvarf fljótt, og ég veit ekki til, að neinir menn hafi haldið henni á lofti. T.d. er mér kunnugt um, að í skóla, þar sem kommúnisti hefur fjárforráð, voru keypt 30 eintök af bókinni á kostnað ríkissjóðs, en ótrúin á bókina var svo útbreidd, að ekki þótti fært að nota hana í skólanum. Um þessa bók er það að segja, að hún er stytt um fimmta part, eftir því sem háskólakennari einn, sem sérstaklega rannsakaði málið, kemst næst. Þegar Alþ. var búið að fordæma bókina frá öllum hliðum og lesendurnir líka, gaf sama forlag út annað rit, sem er að vísu ekki Íslendingasaga, en stendur sögunum nærri á vissan hátt, sem sé þýðingu Sveinbjarnar Egilssonar á Ódysseifskviðu. Sú bók er ein af undirstöðum málsins eins og það. er nú bezt talað og skrifað, uppspretta hins hreina máls. Þessa bók tók forlagið og afbakaði á hinn herfilegasta hátt. Þetta tiltæki hefur vakið svo mikinn viðbjóð, að tekið hefur fyrir alla sölu á bókinni, og yfir útgáfunni vofir ekki annað en eilíf fyrirlitning. Eftir að Alþ. hafði sett l., sem bönnuðu hina hneykslanlegu meðferð á fornritum vorum, hefur enn sama útgáfufélag og sami höfundur tekið sér fyrir hendur að betrumbæta aðra fornsögu, afbakað nafn hennar og gefið hana út í leyfisleysi. Þetta var bein uppreisn, og var ekki svo mikið sem reynt að tala við þann ráðherra, sem málið að vissu leyti heyrði undir og eftir þeirri skoðun, sem hann lét í ljós á þ. í fyrra, hefði kannske sýnt mildi. Nú liggur fyrir dómur í héraði um sektir á hendur þeim, sem að þessu stóðu. Þetta er saga málsins. Auk þessa leyfði höfundur sér að birta í formálanum fyrir seinni bókinni dónalegar skammir um Alþ., en lét svo dreifa bókinni út hér á Alþ. Ég held, að æruverðir þm. hafi beðið um, að farið yrði með hana, beint í miðstöðina. Hef ég nú rakið sögu málsins, þar til kemur að því, að þessi nýkomni þm. frá engu kjördæmi leyfir sér að bera fram frv. um að fella úr gildi ársgömul l., sem samþ. hafa verið af miklum meiri hl. Alþ. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um ræðu hv. flm. En að fólk nú á dögum sé svo miklir aumingjar, að það geti ekki lesið fornsögurnar, nema þær séu gerðar að barnamat, bendir ekki á, að menntun og menning fari vaxandi í landinu, því að áður fyrr, þegar fólkið hafði miklu erfiðari aðstöðu en nú til að sinna slíku, kunnu jafnvel fátæklingarnir full skil á t.d. rímnakveðskapnum. Þá var málið hugsað í alvöru, og hinar þyngstu líkingar lágu mönnum í augum uppi. Ég held, að það sé ekki rétt, að hin unga kynslóð sé svo aum, að hún standi forfeðrum sínum svona mikið að baki. Því hefur verið haldið fram af fræðimönnum, sem líka kommúnistar virða, að það sé fullkomið samhengi í okkar bókmenntum, og vitnað í það, sem ekki er hægt að neita, að það er búið langa stund að lesa fornsögurnar og Heimskringlu með fullum árangri. Ef þessi kenning er rétt, er engin ástæða til að þýða fornsögurnar fyrir nútímafólk. Í Þessu frv. kemur fram almenn niðurrifsstarfsemi, sem miðar að því að óvirða fornbókmenntirnar. Það eru til hér ýmsir menn, sem vilja óvirða nútímann og það, sem honum kemur við, og þessir sömu menn vilja einnig óvirða fornbókmenntirnar. En fornbókmenntirnar hafa lengi verið sú eign þjóðarinnar, sem hún hefur verið hreyknust af, og það er full ástæða til þess að vernda þær vél fyrir hvers konar niðurrifsstarfsemi. Hv. flm. kom inn á það, að vafasamt væri, hvort ríkið hefði rétt til þess að taka sér það vald, sem felst í umræddum lögum. Ég vil í því sambandi taka rúmlega 30 ára gamalt dæmi, þótt hér sé ólíku saman að jafna. Það var deilt um það í sambandi við bannlögin 1909, hvort ríkið hefði rétt til þess að taka söluleyfi af vinkaupmönnum. Það var t.d. eitt veitingahús, sem hafði fengið leyfi til þess að veita áfengi, sem fór í mál við ríkið út af þessu með þeim forsendum, að ekki væri hægt að svipta það því leyfi, sem það hafði fengið á löglegan hátt. Þa fór svo, að gistihúseigandinn tapaði málinu. Annars hef ég hugsað mér úr því að þetta frv. er komið fram, og ég geri ráð fyrir, að það verði samþ. til n., að menn ættu að nota þetta tækifæri til þess að gera l. harðari móti þessum ósóma, og að því leyti get ég verið þakklátur þeim, sem standa að framkomu þessa frv.



Herra forseti. - Ég sé ekki ástæðu til að svara orðum hv. þm. S.-Þ. miklu, Það er auðheyrt, að þessi hv. þm. hefur ekki gert sér ljóst, hvers konar útgáfustarfsemi það er, sem hér um ræðir. Hann segir, að Laxdæla sé afbökuð í þessari útgáfu, að hún sé þýdd og færð á eins konar hrognamál Viðvíkjandi þessu hrognamáli er það að segja, að það hefur ekki verið gerð nein breyting á málinu í þessari nýju útgáfu, heldur aðeins stafsetningunni verið breytt, ritað og fyrir ok, að fyrir at og því um líkt. Frásagnir hans af styttingu sögunnar eru einnig mjög ýktar, því að það nær engri átt, að sagan hafi verið stytt um 1/5 , eins og hann segir, heldur hafa aðeins verið feldir úr henni tveir kaflar, sem koma sögunni eiginlega ekki við. Það, sem þessi hv. þm. minntist á þýðinguna á Ódysseifskviðu kemur þessu máli ekkert við, þar sem það er þýðing úr erlendu máli. Það hefur heldur ekkert frv. komið fram, sem lætur lög ná til þýðinga á Ódysseifskvæðinu eða annarra þýðinga á íslenzka tungu, enda væri þá farið að ganga ærið nærri prentfrelsinu. Ég ætla ekki að svara skætingi hv. þm. um það, hverjir óvirða nútíma- eða fornbókmenntir okkar. Það verður gert upp á öðrum vettvangi, hverjir hafa mest óvirt íslenzkar nútímabókmenntir. - Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta frekar við 1. umr. þessa máls.



Þetta frv. er í höfuðatriðum samhljóða frv., sem flutt var hér á síðasta þingi af tveim dm. Aðalefni þess er, að í viðbót við þær bætur, sem greiddar eru fyrir dauðsföll og örorku samkvæmt alþýðutryggingalögunum, verði greiddar þær uppbætur, sem greinir í 1. og 2. gr. frv., en það eru þær bætur, sem nú eru greiddar þeim, sem tryggðir eru með stríðstryggingu, en hún nær aðeins til sjómanna, sem fara um hættusvæðin annaðhvort á millilandaskipum eða kringum land. Annað nýmæli er í bráðabirgðaákvæðinu og 3. gr., sem fela í sér fyrirmæli um, að þær bætur, sem greiddar eru samkv. þessari gr., skuli greiða sem svarar til vísitölunnar 150 á hverjum tíma. Það ber öllum saman um það, að megingalli alþýðutryggingalaganna sé í raun og veru sá, hversu dánar- og örorkubætur eru lágar. Þær eru lægri hér en víðast hvar í nágrannalöndunum. Þær hafa að vísu ver ið hækkaðar stig af stigi, en þó ekki meira en svo, að fullar örorkubætur nema aðeins rúml. 16 þús. kr. og dánarbætur til ekkju nokkuð yfir 8 þús. kr. Nú er það svo, að þeir, sem tryggðir eru fyrir stríðsslysum, fá tvöfaldar bætur. Með 1. og 2. gr. frv. er ætlazt til, að dánar- og örorkubætur samkvæmt alþýðutryggingal. verði hækkaðar til samræmis við bætur samkv. l. um stríðsslysatryggingar sjómanna. Mjög oft er, að vafi getur leikið á um það, hvort slys beri að telja til stríðsslysa eða ekki. Hins vegar getur oft skapazt óánægja, þegar um tvö slys er að ræða, sem gerast ef til vill um líkt leyti og með svipuðum hætti, og annað er bætt samkv. stríðsslysatryggingu sjómanna, en hitt aðeins samkv. alþýðutryggingal. Kjaramunur í slíkum tilfellum er svo mikill, að ekki verður afsakað. Segjum, að tveir bátar farist sama dag og annað slysið teljist stríðsslys, en hitt ekki, þá fá aðstandendur manns á fyrrnefnda bátnum rúmlega 30 þús. kr., ef um meðalfjölskyldu er að ræða, en aðstandendur manns af hinum aðeins 12 þús. kr. Það er að vísu rétt, að stríðsáhætta manna er misjöfn eftir því, hvert starf þeir stunda, en réttur aðstandenda til bóta hlýtur hins vegar að vera hinn sami, hvort sem fyrirvinnan ferst af styrjaldarvöldum eða öðrum orsökum. Þá er í frv. gert ráð fyrir því, að bætur samkvæmt 1. og 2. gr. frv. verði greiddar með verðlagsuppbót, er svarar til þess hluta vísitölunnar, sem er umfram 150 stig. Ég ætla, að vísitalan hafi verið 146 stig, þegar l. um stríðsslysatryggingar gengu í gildi, en nú mun hún vera komin upp í 172 stig. Um það er ekkert hægt að segja með vissu, hve mikill kostnaður mun verða af þessu. Ef miðað er við árin 1936–39, áður en slys fóru að koma fyrir af stríðsvöldum, lítur út fyrir, að iðgjöld sjómannatrygginganna verði að hækka um 4–5 krónur á viku, en munu nú vera um 6 kr. Þau mundu með öðrum orðum hækka upp í 10 kr. að minnsta kosti. En um þetta er að svo stöddu ekki hægt að gera neina skynsamlega áætlun. Ýmsir hafa látið í ljós þá skoðun, að óheppilegt sé, ef þessar bætur hækka mjög, að greiða þær allar í einu til aðstandenda. Ég tel, að þessi skoðun eigi allmikinn rétt á sér. Er ef til vill rétt að breyta þessu í lífeyrisgreiðslur. En áður en slík breyting yrði gerð, þyrfti helzt að fara fram ýtarleg endurskoðun á löggjöfinni í heild. Að svo mæltu legg ég til, að frv. verði vísað til hv. allshn., og er ég fús að láta henni í té öll þau gögn í þessu máli, sem ég hef yfir að ráða.



Ég vil spyrja hv. flm., hvort hann ætlist til, að þessar hækkanir komi niður á sömu aðilum og þau iðgjöld, sem nú eru greidd: að hálfu leyti á atvinnurekendum og að hálfu leyti á ríkissjóði. Að öðru leyti vil ég benda hv. frsm. á það, að ég held það fyrirkomulag sé nú haft á stríðsslysatryggingunum, að helmingurinn sé greiddur út, en lífeyrir keyptur fyrir hinn helminginn. Þessu hefur verið svo illa fyrir komið, að ekki hefur verið greitt í lífeyri meira en sem svarar 6% af vátryggingarupphæðinni. Ég rakst á þetta, þegar ég var sjálfur að gera upp eitt slíkt tilfelli. Þar voru greiddar 12 þús. kr. til vátryggingarfélagsins, en það hafði hins vegar skuldbundið sig til að greiða 700 kr. til erfingjanna, á meðan þeir lifðu. Ef þessu er yfirleitt svona fyrir komið, er full ástæða til að taka til athugunar, hvort ekki sé rétt að láta ríkið taka þetta að sér, því að ekki er hægt að una við það, að einkafyrirtæki, sem fá þetta fé til umráða, greiði ekki aðstandendum hins tryggða nema 6% af upphæðinni.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Hv. þm. Barð. spurði, hvort ætlazt væri til þess, að hækkunin kæmi á þá aðila, sem nú greiða iðgjöldin. Já, við ætlumst til þess, en mér finnst gæta nokkurs misskilnings hjá hv. flm. um það, hverjir nú greiða iðgjöldin. Þetta á aðeins við um alþýðutryggingarnar, en ekki stríðsslysatryggingarnar. En ég tel, að taka ætti til athugunar, hvort ekki væri rétt að skipta þessari iðgjaldahækkun milli ríkissjóðs og atvinnurekenda, eins og stríðsslysatryggingagjaldinu. Vildi ég gjarnan hafa samvinnu við hv. allshn. um slíka athugun. Hv. þm. benti á, að lífeyrisgreiðslur væru þegar að nokkru teknar upp í sambandi við stríðsslysatryggingarnar. Sú viðbót, sem sjómenn í millilandasiglingum eiga að fá, er ekki greidd út í hönd, heldur keyptur fyrir hana lífeyrir með samningum við eitthvert tryggingarfélag hér í bæ. Hins vegar getur það ekki verið almenn regla, að lífeyrisgreiðslurnar nemi ekki nema 6% af fénu, sem inn var lagt. Sé t.d. að ræða um unga ekkju, verður árgjaldið skiljanlega lægra en ef konan er 50 eða 60 ára. Það verður líka að telja, að ung kona eigi auðveldara með að sjá sér farborða. Það er vitanlega ómögulegt að setja nokkra reglu um það, hve miklu lífeyrir inn eigi að nema. Það verður að fara eftir aldri þess, sem á að njóta hans.



Viðvíkjandi dæmi því, sem ég nefndi áðan, get ég tekið það fram, að aðilar voru tveir og báðir komnir yfir fimmtugt. Mér þótti þessi útkoma sérstaklega einkennileg, þar sem þeir voru báðir svona gamlir. Ég held, að ástæða væri til að athuga þetta mál nánar, því,að það er ekki lítið fé, sem nú er greitt fyrir stríðsslysatryggingar í landinu. Hins vegar vil ég benda á, að allmiklir erfiðleikar hljóta að verða á því að ná samkomulagi um þetta, þar sem nú er uppi mikil viðleitni á öllum sviðum um það að lækka hvers konar útgjöld og rekstrarkostnað og útvegurinn þolir ekki mikil útgjöld til viðbótar því, sem nú er. Ég vil því spyrja hv. frsm., hvort ekki sé til þess ætlazt, að þeir, sem njóta eiga þessara hagsbóta, því að hagsbætur verða það að teljast, taki nokkurn þátt í iðgjaldagreiðslum. Þessar upphæðir eru að vísu ekki mjög háar fyrir þá, sem hugsa í stríðstölum, en ástandið getur breytzt þannig, að þær verði taldar nokkuð miklar, og svo getur farið, að þær hljóti að hafa áhrif á kaupgjaldið. Ég mæli þetta Ekki af því, að ég sé á móti þessu fyrirkomuagi, sem hér um ræðir, því að ég vildi vissulega, að sem flestir þjóðfélagsþegnar gætu notið sem fullkomnastra trygginga. En þetta þarf eigi að síður nánari athugunar við.



Þeirri spurningu hv. þm. Barð., hvort ekki sé til þess ætlazt, að hinir tryggðu greiði nokkurn hluta af iðgjöldum til slysatrygginganna, verður að svara neitandi. Í grannlöndunum er það regla, að atvinnurekendur greiði þessi iðgjöld, og er litið svo á, að þetta fylgi áhættu þeirra. Maður leitar sér atvinnu í þessari starfsgreininni eða hinni án tillits til þess, hver áhætta fylgir starfinu, en hún er misjöfn. Iðgjaldagreiðslur eru líka misjafnar eftir áhættunni, og misjöfn áhætta hinna tryggðu er jöfnuð með misjafnri tryggingarupphæð. Það er í raun og veru fyrirkomulagsatriði, hvort tryggingarnar eru að sumu leyti bornar uppi af hinum tryggðu og að sumu leyti af atvinnurekendum eða allt haft í einu lagi, eins og ég teldi að sumu leyti heppilegast. En ég tel óráð að hverfa frá því, að atvinnurekendur greiði þau iðgjöld, sem þeir greiða samkv. núgildandi l., á meðan fyrirkomulag þessara mála í heild er óbreytt frá því, sem nú er.