Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er 36. mál og er flutt á þskj. 37. Það fjallar um staðfestingu á brbl. nr. 66 frá 5. september 1980, um sérstakt tímabundið innflutningsgjald á sælgæti og kex. Eins og hv. þm. rekur eflaust minni til, ákvað fyrrverandi ríkisstj. að gefa innflutning á kexi frjálsan frá og með 12. des. 1979. Jafnframt ákvað hún að innflutningur á sælgæti skyldi gefinn frjáls í byrjun aprílmánaðar 1980. Ráðstöfun þessi leiddi óumdeilanlega fljótlega til gífurlega aukins innflutnings á þessum vörum og mun meiri innflutnings en get hafði verið ráð fyrir í upphafi. Til marks um þetta má nefna að fyrstu fimm mánuði þessa árs var flutt inn sælgæti fyrir um 485 millj. kr. eða fyrir andvirði 1291 þús. Bandaríkjadollara. Allt árið 1979 var hins vegar flutt inn sælgæti fyrir 456 millj. kr., sem jafngildir andvirði 1100 þús. Bandaríkjadollara. Innflutningur fyrstu fimm mánuði þessa árs var því orðinn meiri en innflutningur allt árið 1979, ef reiknað er í ísl. kr., og um 73% meiri, ef reiknað er í dollurum. Hinn aukni innflutningur á sælgæti olli því, að sala innlendra sælgætisframleiðenda dróst stórlega saman. Talið er að samdráttur þessi hafi verið á bilinu 30–50% í marsmánuði s.l. miðað við sama tíma í fyrra. Samdráttur í sölu innlendrar sælgætisframleiðslu og samdráttur hjá innlendum kexframleiðendum hafði fljótlega í för með sér uppsagnir fjölda starfsmanna í þessum iðngreinum, einkum sælgætisiðnaði. Uppsagnir í þeim seinast nefnda. voru um tíma taldar nema 74 starfsmönnum. Ljóst var samkv. framansögðu að algert afskiptaleysi af þessari þróun hefði sennilega leitt til enn frekari samdráttar í inntendri framleiðslu, stöðvunar atvinnurekstrar og atvinnuleysis starfsmanna, sem óhjákvæmilega hefði hlotið að fylgja í kjölfarið. Hin gífurlega samkeppni, sem iðngreinar þessar eiga í vegna innflutnings á sælgæti, kexi og öðrum slíkum vörum, liggur fyrst og fremst í fjölbreytni hliðstæðra vara sem eru fluttar inn, gífurlegri auglýsingastarfsemi í kringum innflutninginn og yfirleitt hvers konar svonefndri „markaðssetningu“ innflutta sælgætisins. Vandamálið virðist hins vegar ekki að öllu leyti vera óhagstæður verðsamanburður við innflutt sælgæti. Aðlögun þessara iðngreina, einkum sælgætisiðnaðar, að breyttum markaðsaðstæðum með tilkomu aðildar Íslands að EFTA og fríverslunarsamnings við Efnahagsbandalag Evrópu virðist ekki hafa átt sér stað með eðlilegum hætti. Nánari athugun á málefnum þessara iðngreina leiddi m.a. í ljós, að ef innlendu fyrirtækin ættu að halda velli vegna hinnar auknu samkeppni, sem fríverslun hefur í för með sér, yrði að endurskipuleggja markaðsstarfsemi fyrirtækja í sælgætis- og kexiðnaði. Í öðru lagi þyrfti að koma til sérstök aðstoð vegna nauðsynlegrar vöruþróunar, þ. á m. vegna hönnunar umbúða. Í þriðja lagi þyrfti rekstrarhagræðing að koma til. Og í fjórða lagi væri nauðsynlegt að endurskipuleggja framleiðsluaðstöðuna. Til þess að hægt væri að koma slíkum aðgerðum fram var talið nauðsynlegt að gripa til tímabundinna aðgerða og var því ákveðið í samræmi við heimildir í samningum við EFTA og Efnahagsbandalagið að leggja tímabundið innflutningsgjald á sælgæti og kex. Fyrirætlanir ríkisstj. í þessum efnum voru kynntar EFTA-ráðinu í ítarlegri skýrslu um þetta mál, og samþykkti EFTA-ráðið hinn 4. sept. s.l. sérstaka heimild til handa Íslandi á grundvelli 20. gr. fríverslunarsamningsins um að sérstakt tímabundið innflutningsgjald yrði lagt á þessar vörur. Samkvæmt samningi Íslands við Efnahagsbandalagið er m.a. heimilt að leggja allt að 40% varanlegan toll á sælgæti og 32% toll á kex. Efnahagsbandalaginu var í framhaldi af samþykkt EFTA-ráðsins tilkynnt um þessa ákvörðun ríkisstj. Samkvæmt frv., sem hér liggur fyrir, er leitað staðfestingar á þessum brbl. Samkv. 1. gr. laganna er 40% innflutningsgjald lagt á ýmsar sælgætistegundir, en 32% innflutningsgjald á kex, í fullu samræmi við reglur Efnahagsbandalagsins, en um einstakar gjaldskyldar vörur vísast að öðru leyti til 1. gr. Gert er ráð fyrir að gjaldið verði innheimt til 1. mars 1982, eins og fram kemur í 7. gr., en samkv. 6. gr. er hins vegar gert ráð fyrir að heimilt sé að undanþiggja einstakar vörur gjaldskyldu eða lækka gjaldið á einstökum eða öllum vöruflokkum ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi. Í frv. til fjárl. fyrir árið 1981, sem lagt hefur verið fram, er gert ráð fyrir að innflutningsgjaldið skili í ríkissjóð á árinu 1981200 millj. kr. Er þá tekið tillit til þess, að gera má ráð fyrir að töluvert dragi úr innflutningi þessara vara. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að lokum að leggja til að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.og viðskn. deildarinnar.



Herra forseti. Hér er á ferðinni frv. til l. til staðfestingar á brbl. Áður en ég segi nokkur orð um það vil ég bjóða hæstv. fjmrh. velkominn á þingfundinn. Það er ánægjulegt að sjá hann hér á Alþ. í dag.

Hann er alltaf hér.

Hann sá sér ekki fært að koma í gær á fund í Sþ. til að svara ýmsum fsp. sem þar var til hans beint í sambandi við málefni Flugleiða. 
             Það er annað atriði sem mig langar til að ræða líka örlítið. Það er um form á slíkum lagafrv., en eins og menn sjá á þskj. 37, er grg., sem fylgir þessu lagafrv., nákvæmlega eins og lagafrv. sjálft, vegna þess að í grg. er ekkert annað en brbl. Þetta mun vera venja, en ég vek athygli á því, að segja má að grg. sé alveg óþörf. Það væri mun betri aðferð, ef hægt væri að koma því á, að í aths. kæmu fram skýringar við einstakar greinar, en ekki farið með aths. eins og gert er í þeim frv. sem koma fram á hv. Alþ. til staðfestingar á brbl. Þetta er ekki sérstakt um þetta frv. Það gildir um flestöll ef ekki öll lagafrv. til staðfestingar á brbl. Það er ljóst að hér er á ferðinni mál sem stríðir gegn ákveðnu grundvallaratriði, sem er fríverslun. Þess vegna er ástæða til að staldra við og huga aðeins að þessu máli. Mér er kunnugt um að í ýmsum Evrópulöndum er um að ræða innflutningstolla af sælgæti sem helgast af landbúnaðarstefnu þessara landa því að víða er sælgæti, einkum súkkulaðivörur talið til meiri háttar landbúnaðarframleiðslu. Má nefna t.d. Sviss í þessu sambandi. Það þarf ekki að rifja upp vandamál sælgætisiðnaðarins hér á landi, þau eru öllum kunn. Ástæðan hefur að miklu leyti verið sú, að þessi iðnaður hefur ekki fengið að þróast. Hann hefur ekki fengið að byggja sig þannig upp að hann sé samkeppnisfær við erlendan iðnað. Má t.d. nefna í því sambandi að á sínum tíma þurfti íslenskur sælgætisiðnaður að borga upp undir fimmfalt heimsmarkaðsverð á mjólkurdufti sem notað er við súkkulaðiframleiðslu. Á árinu 1977 var gerð tilraun hér á hv. Alþ. til þess að koma á þeirri skipan að sett yrði 40% innflutningsgjald, sem átti ekki að vera tímabundið, á innflutt sælgæti. Það frv. dagaði uppi og kom aldrei frá hv. fjh.- og viðskn. Nd., sem fékk málið til meðferðar á þeim tíma. Sá háttur hefur verið á um innflutt sælgæti, að ríkt hefur svokallað kvótakerfi og hafa innflytjendur fengið ákveðinn kvóta í sinn hlut. Það má öllum ljóst vera að slíkt fyrirkomulag er ekki gott til lengdar, einkum og sér í lagi þar sem sú gagnrýni kom fram að ákveðnir aðilar hefðu hyglað innflytjendum í þessu kvótakerfi, en slíkt vill ávallt eiga sér stað þar sem um er að ræða skömmtun, höft, boð og bönn, eins og allir þekkja. Hins vegar skeði það í des. s.l., að viðskrn. tilkynnti munnlega íslenskum framleiðendum að kvótinn yrði tekinn af og engir tollar yrðu á innfluttu sælgæti frá og með 1. apríl. Í reynd gerðist það hins vegar, að bankarnir afgreiddu allar innflutningsbeiðnir frá 1. jan. Þeim þótti ekki stætt á því að draga á langinn beiðnir um yfirfærslu þar sem svo stutt var til þess tíma að kvótakerfið yrði afnumið. Það er rétt, sem kom fram í ræðu hæstv. ráðh., að þessi snöggu umskipti urðu til þess að ýmis íslensk fyrirtæki áttu um sárt að binda. Þannig hætti starfsemi Lindu um skeið, verksmiðjan Freyja átti í erfiðleikum og sælgætisgerðin Ópal var sett á söluskrá. Ástæðan er einfaldlega sú, að fyrirtæki, sem hafa háð baráttu innbyrðis án þess að taka tillit til innflutts sælgætis, hefur dagað uppi í þróuninni, ekki fengið tækifæri til að berjast í eðlilegri samkeppni og í raun verið gert erfitt fyrir vegna þess að opinberir aðilar hafa ekki staðið við sinn hluta þess samkomulags sem gert var við iðnaðinn á sínum tíma við inngönguna í Fríverslunarbandalagið. Í framhaldi af þessu beitti Félag ísl. iðnrekenda sér fyrir ýmsum aðgerðum, sem fyrst og fremst miðuðu að því að innflutt sælgæti lyti sömu reglum og sælgæti sem framleitt er hér á landi, og fóru fram bréfaskriftir á milli Félags ísl. iðnrekenda og viðskrn. annarsvegar og iðnrn. hins vegar vegna þess máls. Allan þennan tíma starfaði hins vegar nefnd til að kanna málið og gera tillögur um hvernig bregðast skyldi við þegar áðurgreindir erfiðleikar kæmu fram hjá mörgum fyrirtækjum í sælgætisiðnaðinum. Ýmsar skoðanir voru uppi í nefndinni. Það skal tekið skýrt fram, að það hefur verið sjónarmið iðnrekenda og meira að segja ýmissa þeirra, sem í sælgætisiðnaðinum hafa starfað, að það ætti ekki að koma til greina að leggja innflutningstoll á innflutt sælgæti. Niðurstaðan varð hins vegar sú, að nefndin samþ. að lagður yrði á þessi 40% innflutningstollur. Rökstuðningurinn eða réttlætingin - sem kannske ætti frekar að segja - var sú, að þessari grein iðnaðarins hefði verið meinað um aðlögum og það væri þess vegna ekki úr vegi að gefa henni nú 18 mánaða tækifæri til aðlögunar. Þetta vekur hins vegar upp þær spurningar, hvernig að þessum málum hafi verið staðið í þau 10 ár sem liðin eru síðan við gengum í EFTA. Þetta vekur jafnframt spurningar um það, hvernig við verður brugðist þegar aðrar greinar iðnaðarins koma og biðja um sams konar aðgerðir. Má þá nefna t. d. húsgagnaiðnaðinn sem hefur verið í vandræðum m.a. vegna þess að ríkisstjórnir ýmissa Evrópulanda hafa styrkt þennan iðnað beint með ýmsum hætti og þannig má kannske segja að þær þjóðir hafi flutt út sitt atvinnuleysi til annarra landa. Aðalatriði þessa máls er það, að íslenskum iðnaði verði tryggð sömu starfsskilyrði og iðnaði eru tryggð í öðrum löndum, en það hefur ekki verið þannig hér á landi. Í öðru lagi þarf að koma hér á virðisaukaskatti í stað söluskatts. - Ég vil nota tækifærið til þess að spyrja hæstv. ráðh. að því hvenær efndir verða á stjórnarsáttmálanum, en þar er tekið fram að hæstv. ríkisstj. stefni að því að koma á skatti með virðisaukasniði í stað söluskatts. - Og í þriðja tagi verður að vera tryggt að kvaðir séu ekki meiri á sælgæti, sem framleitt er hér á landi, en hinu, sem inn er flutt. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég var að því kominn að spyrja hæstv. fjmrh. einnar spurningar, sem ég vildi gjarnan fá svar við á þessum fundi ef hægt er, þar sem það kemur þessu máli beinlínis afar mikið við. Ég minntist á það, að eitt af þeim starfsskilyrðum, sem yrði að fullnægja fyrir íslenskan samkeppnisiðnað, væri að innlenda hráefnið yrði á heimsmarkaðsverði, og hins vegar, að aðflutningsgjöld af aðföngum til iðnaðar yrðu felld niður. Þannig var, að á 100. löggjafarþinginu var lagt fram frv. til l. til breyt. á lögum um tollskrá. Þetta frv. var flutt af mér og þremur öðrum hv. þm. úr öllum stjórnmálaflokkum og gerði ráð fyrir að felld yrðu niður aðflutningsgjöld af aðföngum til iðnaðar. Þetta frv. var ekki samþ. á Alþ., en fór til hæstv. fjh.- og viðskn. sem lagði til að frv. yrði vísað til ríkisstj., sem síðar var samþykkt. Í nál. fjh.- og viðskn. á þeim tíma segir m. a., með leyfi forseta: „Nefndin er sammála um að markmiði þessu þurfi að ná. Efni frv. er nánast samhljóða niðurstöðu samstarfsnefndar um iðnaðarmál, en sú nefnd hefur starfað á vegum iðnrn. Flutningsmenn frv. eru þm. úr öllum þingflokkum. Því sýnist víðtæk samstaða vera um efni frv. Þar sem n. er ljóst, að ýmsir framkvæmdaörðugleikar muni verða við framkvæmd slíks ákvæðis í lögum, eins og frvgr. er orðuð, leggur n. til að frv. verði vísað til ríkisstj., sem sjái um að frv. verði samið um þetta efni og flutt á næsta þingi, þar sem með því verði best tryggð örugg framkvæmd málsins.“ Undir þetta rita allir nm. í fjh.- og viðskn. og þ. á m. eru hv. þáv. þm. Lúðvík Jósepsson og Kjartan Ólafsson. Síðan hef ég spurst fyrir um þetta mál á Alþ. Þá var ráðherra hv, þm. Sighvatur Björgvinsson. Í svari hans kom fram að unnið væri að þessu máli hjá fjmrn. og málinu hefði verið skipt í tvo hluta: Annars vegar þann hluta, sem sneri að auglýsingu um þetta mál. Mér er kunnugt um að hæstv. iðnrh. hefur í fréttatilkynningu sagt að það mál sé nánast tilbúið, en ekki alveg tilbúið. Hins vegar kom fram í svari þáv. hæstv. fjmrh. að unnið væri að lagafrv. eða drögum. Nú langar mig til að spyrja hæstv. fjmrh. hvernig þessari vinnu miði áfram. Ástæðan er sú, að þetta frv. var flutt til að gera íslenskan iðnað samkeppnisfæran og fullnægja þeim skilyrðum sem sett voru af hálfu iðnrekenda á sínum tíma og ríkisstj. Íslands féllst á. Mér þætti vænt um ef hæstv: fjmrh. svaraði því í tilefni af umr. um það mál, sem hér liggur fyrir, hvernig þetta mál stendur. Að öðru leyti vil ég segja að þetta mál, sem til umr. er, þarf að sjálfsögðu að skoða í n. með tilliti til þess annars vegar, að það hlýtur að vera grundvallarstefna að um fríverslun sé að ræða, og hins vegar, að hér er aðeins um bráðabirgðaráðstafanir að ræða og þess vegna þurfi, eins og reyndar hefur verið unnið að, að þróa þennan iðnað þannig að hann geti orðið samkeppnisfær þegar þessu tímabili lýkur.



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að á þeim tímum, þegar ríktu hvað mest boð, bönn og hömlur á landi hér, reis upp ýmis atvinnustarfsemi sem út af fyrir sig hefði ekki getað þróast við eðlilegar aðstæður, þó svo að til allrar hamingju hafi sum sú starfsemi tekið þeim framförum á tímabilinu að hún sé nú orðin samkeppnishæf. Hins vegar er alveg ljóst að margt ef þeirri starfsemi, sem reis upp við þær aðstæður, átti sér raunar aldrei viðreisnarvon, var af þeirri tegund, að það var raunar útilokað að ímynda sér eða gera ráð fyrir að slík starfsemi gæti staðið undir sæmilegum launagreiðslum til þess fólks sem við þá starfsemi vinnur, miðað við staðhætti hér á Íslandi. Þess vegna var það vitað, þegar við gerðumst aðilar að EFTA á sínum tíma, að ganga yrði úr skugga um hvaða framleiðslugreinar af þeim, sem risið höfðu upp í skjóli verndartolla og hafta, ættu raunverulega framtíð fyrir sér hár á landi. Menn urðu að horfast í augu við þær staðreyndir og gera ráð fyrir að lítil þjóð eins og Íslendingar gæti ekki rekið jafnfjölþætta atvinnustarfsemi með jafnmiklum árangri og fjölmennar þjóðir geta. Það verður ekki annað sagt en að ýmsir aðilar hafi fengið allgóðan tíma til að aðlaga sig þeim breyttu forsendum sem fylgja aðild landsins að EFTA. Menn geta síðan deilt um hvernig sá tími hefur verið notaður, hvort hann var notaður vel eða illa. En menn geta alls ekki gengið út frá því sem gefnu, að atvinnustarfsemi af öllu því tagi, sem reis upp hér á landi í skjóli hafta og banna, hljóti að hafa framtíð fyrir sér um aldur og ævi, hvernig svo sem málum er háttað í sambandi við viðskipti landsins við önnur lönd. - Ég tek sérstaklega fram, að hér á ég ekki endilega við framleiðslu á sælgæti, heldur ýmsa aðra starfsemi. En þó getur framleiðsla á sælgæti og kexi einnig komið hér til álita. Ég hefði t.d. mikinn áhuga á því að fá að sjá hvaða laun þessi starfsemi getur greitt í landinu. Það er að sjálfsögðu ekki nægilegt að horfa eingöngu á að þessi framleiðslustarfsemi geti skapað svo og svo mörg atvinnutækifæri. Menn verða líka að spyrja sig að því, hvaða laun þessi atvinnustarfsemi geti boðið þeim sem starfsemina stunda. Eru þau laun samkeppnisfær við aðrar launagreiðslur á hinum almenna vinnumarkaði? Eru það laun sem gera það að verkum að menn telja mikla von á þessari starfsemi að byggja? Eru þetta laun sem við getum verið sáttir við, Íslendingar? Það þjónar litlum tilgangi að leggja á þjóðina hvers konar skatta og skyldur til að standa undir atvinnurekstri sem ekki getur greitt nema allra lægstu laun í þessu þjóðfélagi. Þess vegna hefði ég gaman af því að fá að sjá - og fæ það væntanlega fram í þeirri n. sem um þetta frv. á að fjalla - hvernig framleiðsla á sælgæti og kexi, miðað við þá miklu verndun sem ætlast er til að sú framleiðslustarfsemi njóti, stendur sig í launagreiðslum til fólksins sem við hana starfar. Það gefur auga leið að mínu viti, að við eigum ekki aðeins að keppa að því að atvinnulíf hér geti orðið sem fjölbreyttast, heldur einnig að sú atvinnustarfsemi, sem rekin er í landinu, geti borgað mannsæmandi laun. Það er engum til góðs að halda lífi í framleiðslustarfsemi sem getur ekki boðið launþegum, sem við starfsemina hafa atvinnu, önnur launakjör en þau sem lægst gerast í þessu þjóðfélagi. Ef þarf að leggja á menn skatta og skyldur, íþyngja öllum almenningi til að halda slíkri atvinnustarfsemi lifandi, er spurning hvort þeim peningum sé ekki betur varið og það sé ekki eðlilegra að styrkja starfsemi sem getur boðið þegnunum mannsæmandi laun og lífskjör. Sjálfsagt liggja þessar upplýsingar fyrir, og ef svo er ætti ekki að vera vandasamt að fá þær fram. En ég legg enn og aftur áherslu á að þegar við veljum, hvaða atvinnustarfsemi við viljum styðja í landi okkar, eigum við að ganga út frá því fyrst og síðast, hvaða launakjör slík starfsemi getur boðið fólkinu sem við hana vinnur. Það nær ekki nokkurri átt og er fráleit stefna að ætla að leggja þungar byrðar á þjóðina í formi alls konar skatta og skyldna til að halda lífinu í kannske takmarkaðri starfsemi hét á landi, sem aðeins getur boðið starfsfólki, sem við hann starfar, laun sem eru fyrir neðan það sem sæmilegt er að bjóða fólki í þessu landi. Hér er því ekki aðeins um að ræða verslunarfrelsi, eins og hv. síðasti ræðumaður talaði um, heldur einnig kjör sem viðkomandi atvinnustarfsemi býður. Þar sem hér er um að ræða sérstakt tímabundið innflutningsgjald, sem á að falla úr gildi eins og í frv. segir að ákveðnum tíma liðnum eða 1. mars 1982, væri ástæða til að fá einhverjar frekari upplýsingar um hvernig ríkisstj. hyggst nota þennan tíma, fram til 1. mars 1982, þegar þessum sérstöku aðgerðum lýkur, til að tryggja að þessi atvinnugrein geti þá staðið á eigin fótum, sem hún telst ekki geta í dag, og til að tryggja að þessi atvinnugrein geti boðið starfsfólki, sem við hana starfar, mannsæmandi laun. Það er allt of mikill misbrestur á ýmsum íslenskum iðnaði sem þróast hefur í skjóli verndar, boða, banna og hafta, að þar starfar mesta láglaunafólkið á öllu landinu, fólkið sem vart hefur til hnífs og skeiðar. Þegar menn huga að því, hvernig eigi að halda lífinu í slíkri atvinnustarfsemi, væri nær að menn hugsuðu um hvernig ætti að bæta launakjör þess fólks sem við þessa starfsgrein vinnur. Ég hef í öðru lagi áhuga á að fá upplýst frá hæstv. ráðh. - það þarf ekki að koma fram hér í ræðustól, heldur í meðferð þeirrar n. sem við frv. þessu tekur, - hvernig fyrirhugað sé að nota umræddan aðlögunartíma svo að þetta sérstaka tímabundna innflutningsgjald verði fellt niður 1. mars árið 1982, en til þess komi ekki að Alþingi, sem þá situr að störfum, þurfi að framlengja gjaldið enn um sinn, eins og raunin hefur á orðið um fjölmörg tímabundin og sérstök gjöld sem á hafa verið lögð, t.d. hið margumrædda sérstaka og tímabundna vörugjald sem er bæði sérstakt og tímabundið enn og ekki sjáanlegt að sá tími, sem það er bundið við, renni út í nánustu framtíð. Í þriðja lagi vildi ég svo gjarnan að hugað væri að því, að gjald sem á er lagt samkv. 1. gr. og nemur yfirleitt 40% innflutningsgjaldi, en 32% á einstaka vörutegundir, falli ekki niður frá og með 1. mars 1982, þannig að það standi óbreytt til þess tíma og falli síðan niður þá klukkustund eða þá mínútu er 1. mars árið 1982 rennur upp, heldur falli það úr gildi smátt og smátt eftir því sem á tímann líður. Ég tel að það væri hyggilegra með svona sérstök tímabundin innflutningsgjöld, ef gengið er út frá því að þau eigi bæði að vera sérstök og tímabundin, að þau falli úr gildi í áföngum, en ekki öll í einu lagi á nákvæmlega þeim tíma þegar gildistími væntanlegra laga rennur út. Það er hyggilegra og heppilegra fyrir uppbyggingu þessa iðnaðar að umrædd vernd, því þetta er ekki annað en sérstök vernd, sambærileg við innflutningsbönn eða innflutningshömlur, falli niður í áföngum frekar en verndin standi óbreytt um kannske tveggja ára skeið og falli svo úr gildi öll á einni og sömu nóttu. Þetta atriði vildi ég láta skoða í hv. fjh.- og viðskn. ásamt þeim tveimur atriðum sem ég áðan nefndi, þ.e. hvernig ríkisstj. hyggst nota umræddan tíma til að gera þessa iðnaðarframleiðslu samkeppnishæfari en hún er í dag, og í síðasta lagi, hvaða launakjör eru boðin í þessum atvinnurekstri og hvernig menn hugsa sér að standa að uppbyggingu þessarar atvinnustarfsemi svo að hún geri ekki Ísland að því varanlega láglaunasvæði sem flokkur hæstv. fjmrh. ræddi í eina tíð um að önnur legund af iðnaðarstarfsemi mundi leiða yfir okkur Íslendinga.



Herra forseti. Ég er einskis vísari um það, hvort tveir hv. síðustu ræðumenn eru með eða á móti þeim skatti sem hér er til umr. eða hvort þeir eru með eða á móti frjálsri verslun. Ég vil gjarnan fá það upplýst frá hæstv. ráðh. fyrst og fremst, hvort ég fer rétt með þær tölur, að fyrstu fimm mánuði þessa árs hafi útflutningur á sælgæti erlendis frá numið 485 millj. kr. miðað við 456 millj. árið 1979. Ef þessar tölur eru rétt eftir hafðar má gera ráð fyrir að innflutningur á sælgæti út þetta ár nálgist 1 milljarð. 40% af því er nokkuð stór upphæð. Því er það spurning mín til ráðh.: Renna þessar auknu og óvæntu tekjur, óvæntar miðað við þær umr. sem fóru fram um tekjuhlið fjárlaga á s.l. ári, beint í ríkissjóð eða renna þær sem aukið framlag til iðnaðarins og þá sælgætisiðnaðarins til að skapa honum betri starfsskilyrði í framtíðinni, til aukinnar hagræðingar, svo að hann verði viðbúinn samkeppni við erlenda framleiðslu eftir þá 18 mánuði sem þessi tímabundni skattur á að vera í gildi? Ef þessar auknu tekjur af innflutningi á sælgæti renna beint til ríkissjóðs tel ég það miður farið. Ef þær renna til að byggja upp iðnaðinn til að taka við þeirri samkeppni sem hann var ekki reiðubúinn að taka á móti, tel ég þennan tímabundna skatt réttlætanlegan, annars ekki. Ég vil fá það upplýst hjá ráðh., hvor leiðin verði farin, ef ráðh. er reiðubúinn að gefa þær upplýsingar á þessari stundu. Mikill misskilningur er það, ef það er almenn skoðun þm., og sýnir, hvað þeir eru lítið inn í innflutningi og innkaupavenjum fólksins, að þessi skattur dragi eitthvað úr innflutningi eða dragi úr neysluvenjum fólks sem um langan tíma hefur ekki haft frjálst val, að það fari að kaupa frekar íslenskar iðnaðarvörur. Meðan nýjabragðið er af innflutningi frá öðrum löndum og meðan innflutningurinn er frjáls og úrvalið er svo mikið á markaðnum sem raun ber vitni kaupir þjóðfélagsþegninn það sem hann hefur ekki fengið að kaupa áður, þó að það sé svolítið dýrara. Ég tala af eigin reynslu. Ég held að samkeppnin við innlendan iðnað haldi áfram, þó að einhverju leyti geti dregið úr henni tímabundið, þrátt fyrir þennan skatt. Er þá engum illt gert nema neytandanum sjálfum. Hann borgar bara meira fyrir það sem hann vill fá. Ég held að þetta gjald hafi dregið afskaplega lítið úr samkeppni við íslenskan sælgætisiðnað, en aukið tekjur ríkissjóðs verulega. Það er líka hættulegt að slá fram dæmum um tímabundinn vanda einstakra fyrirtækja eða framleiðenda. Það voru nefnd hér þrjú fyrirtæki. Ópal er á sölulista - það er alveg rétt - vegna aldurs eigandans. Freyja er á sölulista, en ekki vegna framleiðsluörðugleika, heldur vegna þess að fyrirtækið er dánarbú. Ég hef heyrt sagt að Linda á Akureyri hafi verið komin nokkuð á leið með að aðlaga sig samkeppninni, enda er Linda svo framarlega í sælgætisiðnaði hér að framleiðsla hennar þolir fyllilega samanburð við samsvarandi vörur erlendis frá. Það hefur oft skotið upp í huga mínum þeirri spurningu: Hvað er íslenskur iðnaður? Við erum að leggja á skatt eftir skatt til að vernda íslenskan iðnað og styrkja hann. En ég veit ekki til þess, að það hafi nokkurn tíma verið gerð úttekt á því, hvað er íslenskur iðnaður. Það er ekki allt íslenskur iðnaður sem tilheyrir aðilum innan iðnaðarsamtakanna, iðnrekendum. Ég get bent á verksmiðjur þar sem alls ekki er stundaður íslenskur iðnaður. Áfyllingariðnaður er ekki í mínum huga íslenskur iðnaður. Innpökkunariðnaðurinn er ekki íslenskur iðnaður. Sjálfvirkar vélar vinna allt það sem mannshöndin annars gæti gert og gerði áður fyrr. En þessi iðnaður er talinn íslenskur iðnaður og hann nýtur forréttinda sem hinn raunverulegi íslenski iðnaður á að njóta. Þar af leiðandi fær hann fé sem hinn raunverulegi íslenski iðnaður á að njóta. Ég held að kominn sé tími til þess, ef menn hafa áhuga á hinum raunverulega íslenska iðnaði, að gerð sé úttekt á því, hvað er íslenskur iðnaður, hver sé sá iðnaður sem skapar atvinnutækifæri, og hann sé styrktur af þeim tolltekjum sem við erum að setja á innfluttar samkeppnisiðnaðargreinar til styrktar íslenskum iðnaði. Ég skal ekki segja hvort þessir verndartollar eða verndartollar almennt séu réttlætanlegir til þess eins að hækka vinnulaun sem fyrirtæki annars greiða fólki. Ég held að fyrirtækin í sælgætisiðnaðinum, eins og fyrirtæki almennt á Íslandi, hafi greitt laun samkvæmt þeim launastiga sem um er samið hverju sinni, hvort sem menn vinna hjá sælgætisverksmiðjunum eða ekki. Hv. síðasti ræðumaður var að gefa í skyn áðan, hv. 3. þm. Vestf., að það væri eitthvað ábótavant launagreiðslum til starfsfólks í þessari iðngrein. Ég vona að ég hafi misskilið hann.  Ég vil ítreka fsp. mína til ráðh. Ég býst við að það sé rétt með farið, að innflutningur á sælgæti hafi verið 485 millj. kr. fyrstu fimm mánuði ársins. Þar sem jólamánuðurinn er fram undan hlýtur sú upphæð að nálgast milljarðinn í árslok. 40% af því er stór upphæð. Í hvað fer þetta? Er það eyðslufé ríkissjóðs eða fer það til að endurhæfa eða á einhvern hátt styrkja til hagræðingar fyrirtæki í þessari framleiðslugrein, til þess að þau geti betur mætt breyttum tíma að 18 mánuðum liðnum?



Herra forseti. Ég vildi byrja á því að leyfa mér að benda hv. þm. á að það er ekki ástæða til að standa fyrir leiksýningum eða sérstökum mótmælaaðgerðum þó að ráðh. geti ekki ævinlega verið viðstaddir þegar umr. fer fram um mál sem hann flytur. Það stendur svo illa á að ráðh. flytja mál í báðum deildum þingsins. Nú stendur svo á að allmörg mál eru á dagskrá beggja deilda, sem flutt eru af fjmrn. Nú er verið að ræða um Flugleiðamálið í Ed. og ber brýna nauðsyn til að því verði sem fyrst komið til n. Það þarf því engan að undra þó að ég þurfi aðeins að bregða mér frá þegar mjög er kallað á það úr Ed. að ég sé viðstaddur umr. þar. Menn verða auðvitað að horfa í gegnum fingur við ráðh. þegar þannig stendur á. Þeir geta að sjálfsögðu ekki verið á tveimur stöðum samtímis. Í sambandi við þetta mál kom fram fsp. frá hv. þm. Friðrik Sophussyni. Í fyrsta lagi spurði hann um virðisaukaskattinn. Hann spurði hvort ekki stæði til að framfylgja því ákvæði stjórnarsáttmálans, að komið yrði á slíkum skatti í stað núverandi söluskattskerfis. Ég vil byrja á því að minna á að í stjórnarsáttmála ríkisstj. Gunnars Thoroddsens er ekki beinlínis kveðið á um að þessi skattur skuli tekinn upp innan ákveðins tíma, heldur segir í 6. liðnum undir safnheitinu ríkisfjármál: „Athugað verði að breyta söluskatti í skatt með virðisaukasniði innan tveggja ára.“ Ég vona að menn geri sér grein fyrir því að hér er því alls ekki slegið föstu að virðisaukaskatti verði komið á innan ákveðins tíma, heldur er þarna verið að benda á að til greina komi önnur leið en sú að halda gamla söluskattinum ellegar að taka upp venjulegan virðisaukaskatt. Staðreyndin er auðvitað sú, að virðisaukaskattur af því tagi, sem lagður hefur verið á í nálægum löndum, er bersýnilega með ýmsum ágöllum. Einn helsti ágallinn er sá, að hann þykir hafa ákaflega mikla skriffinnsku í för með sér og það yrði að fjölga embættismannaliði ríkisins allverulega til að koma slíkum skatti á. Það eru fleiri en hv. þm. Friðrik Sophusson sem vilja ógjarnan að embættisliði ríkisins sé fjölgað nema af brýnni þörf. Eins er hitt, að venjulegur virðisaukaskattur krefst þess að nánast engar undantekningar eða undanþágur séu gerðar við álagningu skattsins. Það þýðir í reynd að við yrðum að hækka allar landbúnaðarvörur mjög verulega í verði ef við tækjum upp venjulegan virðisaukaskatt. Af því mundu þar með hljótast ýmis önnur vandamál, svo sem minnkuð neysla landbúnaðarvara og verulega hækkuð framfærsluvísitala sem aftur hefur áhrif á verðbólguþróunina í landinu. Þannig fer ekkert milli mála að framkvæmd venjulegs virðisaukakerfis, það að taka upp skatt með virðisaukasniði, getur haft ýmsar afleiðingar sem óhjákvæmilegt er að menn standi klárir á, eins og sagt er, áður en ákvarðanir eru teknar. Ég verð líka að segja það í þessu sambandi, að ég tel að næsta stórverkefnið í skattamálum Íslendinga, eftir að búið er að koma hér á nýju tekjuskattskerfi, sé að undirbúa staðgreiðslukerfi skatta. Er verið að vinna að því máli og verður unnið að því af fullum krafti. Mér er til efs, að það sé hagkvæmt að taka mörg slík verkefni fyrir á sama tíma, og er ekki alveg viss um að þeir sem að skattamálum vinna hjá okkur, ráði við það. En þetta mál er í athugun alveg eins og stendur í stjórnarsáttmálanum, og verður það áfram og ekki niðurstöðu að vænta fyrst um sinn. Í öðru lagi spurði hv. þm., hvað liði endurskoðun á aðflutningsgjöldum samkeppnisiðnaðar, og vísaði til frv. sem hann hefði verið 1. flm. að í hv. Nd. Alþ. fyrir tveimur árum, en frv. þessu hefði verið vísað til ríkisstj. með ósk um að frv. yrði samið um það mál og sem best tryggð örugg framkvæmd þess. Ég get svarað þessari spurningu einfaldlega á þann veg, að það hefur verið unnið að þessu máli af fullum krafti seinustu vikurnar. Ég skal ekki segja um hvernig vinnubrögðin hafa verið seinustu tvö árin, vegna þess að ég hef ekki fylgst með því, en mér er kunnugt um að það hefur verið unnið af fullum krafti í þessu máli í sumar. Ég vil segja í þessu sambandi að íslenska tollalöggjöfin er þéttur frumskógur sem oft getur verið erfitt að rata í. Það berast til fjmrn. beiðnir um tollaívilnanir, tollalækkanir eða lækkanir á aðflutningsgjöldum svo tugum skiptir í hverri einustu viku. Í 12. tölul. 3. gr. tollalaganna er heimild til þess að endurgreiða eða fella niður gjöld á hráefni, efnivið og hlutum til framleiðslu innlendra iðnaðarvara sem tollar hafa verið lækkaðir eða felldir niður af samkv. ákvæðum um aðild Íslands að EFTA og ákvæðum samnings Íslands við Efnahagsbandalag Evrópu, svo og af vélum, vélahlutum og varahlutum sem notaðir eru til vinnslu sömu vara. Þetta ákvæði hefur verið framkvæmt í öllum meginatriðum. Ég held að hv. þm. lifi í einhverjum draumaheimi ef hann ímyndar sér að það heyri til undantekninga að þetta lagaákvæði sé framkvæmt í reynd, því að það er í fullu gildi. Hitt er annað mál, að við framkvæmd á þessu tollalagaákvæði hafa komið upp ýmis vafaatriði. Það hafa komið upp deilumál milli iðnaðarins annars vegar og fjmrn. hins vegar. Margfrægt vörulyftaramál er kannske ágætt dæmi um deilumál af því tagi. Í frv., sem hann flutti, og við þá vinnu, sem hefur verið í gangi, hefur einmitt verið unnið að því að leysa úr slíkum ágreiningsefnum, þrætumálum, og draga línuna með skýrum hætti á þann hátt að samkomulag og friður geti verið um þetta mál milli iðnaðarfyrirtækjanna og fjmrn. Þessi vinna er langt komin. Nefndin hefur skilað af sér, en málið er til nánari athugunar hjá ríkisstj. og verður væntanlega tekin ákvörðun áður en mjög langt líður um hvaða stefna verður tekin í þessu máli. Meira er ekki um það að segja. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson gerði ýmsar athugasemdir sem ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um. Ég ræddi einmitt í máli mínu áðan hvaða ráðstafanir þyrfti að gera áður en þessum verndaraðgerðum yrði aflétt. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það. En varðandi það atriði sem fram kom hjá honum, að hér væri um hálfgerðan vandræðaiðnað að ræða að því leyti að hann greiddi léleg laun, þá er mér nær að halda að þessi iðnaður greiði nákvæmlega þau laun sem greidd eru í innlendum iðnaði og sælgætisiðnaðurinn skeri sig ekki úr á nokkurn hátt. Hins vegar hefur verið þörf á því og er þörf á því að bæta kjörin hjá fólki sem stundar iðju og iðnaðarstörf af þessu tagi. Ég held að núv. ríkisstj. hafi einmitt beitt sér mjög kröftuglega í þeim efnum með þeim árangri að einmitt þessa dagana, þegar þetta mál ber á góma í þinginu, er verið að hækka laun þessa fólks meira en nokkurra annarra. Það held ég að sé virðingarverð viðleitni til þess að stíga spor í rétta átt. Að lokum var fsp. frá hv. þm. Albert Guðmundssyni sem sneri að því, hvað hefði orðið um það fé sem innheimt hefði verið vegna álagningar þessa skatts samkv. brbl. um sérstakt tímabundið innflutningsgjald á sælgæti og kex. Ég verð að játa að ég er ekki með gögn með mér sem geta upplýst hv, þm. um hve mikið hefur komið inn í ríkissjóð vegna þessarar álagningar, en mér er nær að halda að það sé tiltölulega lág upphæð. Það var flutt inn í landið feiknalega mikið af þessum vörum á fyrri hluta ársins. Það voru réttar tölur sem hv. þm. nefndi. Það var flutt inn sælgæti sem nam tæpum 1300 þús. dollurum, en þegar gjald þetta var lagt á tók mjög snögglega fyrir þennan innflutning. Ég held að það sé nokkuð ljóst að bæði neytendur og innflytjendur kipptu að sér höndum. Ég held því að þær tolltekjur ríkissjóðs á þessu ári muni tæpast nema meira en 200–300 millj. kr. Hv. þm. spurði hvort þessar tekjur hefðu runnið til málefna iðnaðarins eða hvort þær hefðu runnið beint í ríkissjóð. Því er til að svara, að allar tekjur, sem inn koma, renna í ríkissjóðs nema þess sé sérstaklega getið. Að sjálfsögðu væri það ekki í samræmi við þessi brbl. ef fjmrn. hefði tekið ákvörðun um að láta einhverja aðra hafa þetta fé en ríkissjóð. Það er ekkert ákvæði um það í lögunum að svo skuli gert og væri lögbrot ef tilraun væri gerð til þess. Auðvitað má velta því fyrir sér, hvort þetta hefði átt að verða markaður tekjustofn, hvort þetta hefði átt að renna sérstaklega til þarfa iðnaðarins. En ég vísa til þess, að í fjárlögum, sem nú hafa verið lögð fram, er verið að auka framlög til iðnaðar með ýmsum hætti. Ég held að nægi að vísa til þess, að sjóðir iðnaðarins fá meira fé til ráðstöfunar en verið hefur. Ég held því að það sé í sjálfu sér aukaatriði hvort þessi skattur rennur beint til iðnfyrirtækja í landinu eða hvort hann rennur í ríkissjóð sem síðan styrkir uppbyggingu iðnaðar og eflingu iðnaðar með ýmsum öðrum hætti. Herra forseti. Ég vænti þess að fsp. þeim, sem fram komu, sé svarað.