Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði lagt fram tvær brtt. við frv. við 2. umr. og dró þær báðar til baka til 3. umr. Varðandi fyrri till., sem efnislega felur í sér, að í fjölskyldubætur skuli einnig hækka um 15% frá 1. jan., vildi ég láta þess getið, að í gær utan þingfundar var mér bent á, að misskilja mætti þá till., þannig að orkað gæti tvímælis, hvort við væri átt, að fjölskyldubætur frá 1. jan. 1964 skyldu hækka um 15% eða um 32.25%,. Vitanlega var það og er meining mín, að fjölskyldubæturnar hækki eins og aðrar bætur frá 1. jan. um 15%, en í frvgr. er af vissum ástæðum nefnd talan 32.25%. Til þess nú að taka af allan vafa um þetta og orða þetta sem ljósast, óska ég að taka þessa fyrri till. mína á þskj. 272 til baka, en flytja í hennar stað skriflega till., sem tekur af öll tvímæli í þessu efni. En brtt. mín hljóðar svo, hún á við 1. gr. og er um það, að greinin orðist svo: „Frá 1. jan. 1964 skulu bætur samkv. 1. nr. 40 frá 30. apríl 1963, um almannatryggingar, greiddar með 32.25% álagi í stað þeirra 15% hækkunar, sem ákveðin var með lögum nr. 72 1963, um hækkun á bótum almannatrygginga. Frá sama tíma skulu fjölskyldubætur hækka um 15% .“ Með þessu hygg ég, að öll tvímæli séu af tekin um það, að fyrir mér sem flm. vakir, að fjölskyldubæturnar hækki aðeins um 15% eða til jafns við aðrar bætur frá 1. jan. 1964. Herra forseti. Ég vil mælast til þess, að þessi till. verði leyfð, þrátt fyrir það að hún kemur of seint og er skrifleg.



Herra forseti. Nál. heilbr.- og félmn. var einfalt og einróma í þessu máli. Nefndin lýsti því yfir, að hún legði til, að stjórnarfrv. yrði samþ. Undir þá yfirlýsingu skrifuðum við framsóknarmennirnir í nefndinni, hv. 1. þm. Vesturl. og ég. Hins vegar lá ekki í þessari yfirlýsingu, að við afsöluðum okkur rétti til að fylgja brtt., ef fram kæmu, ef við teldum þær til bóta, og svo mun að sjálfsögðu einnig vera um alla, sem undir nál. rituðu, eins og það var orðað. Nú liggja fyrir brtt. frá hv. 9. þm. Reykv. Það er þá fyrst skrifleg brtt., sem hann er rétt búinn að gera grein fyrir, og hún er sú, að fjölskyldubætur verði hækkaðar um 15% frá 1. jan. s.l. að telja, eins og aðrar bætur samkv. 15. gr. almannatryggingalaganna, nr. 40 frá 30. apríl 1963. Ekki er hægt að neita því, að fjölskyldubætur eru að því leyti annars eðlis en aðrar bætur, sem kenndar eru við Tryggingastofnun ríkisins, að ríkissjóður leggur einn til allt fé í fjölskyldubæturnar. Tryggingastofnunin annast aðeins dreifingu þessa fjár fyrir ríkissjóðinn. Hún er handlangari milli ríkissjóðsins og bótaþeganna. Rétt er því að líta á fjölskyldubæturnar, eins og nú er komið, sem verðlags- eða dýrtíðarbætur frá ríkissjóði. Dýrtíðin hraðvex dag frá degi. Það virðist því næsta eðlilegt, að þessar bætur séu auknar til mótvægis henni, að því leyti sem þær ná. Ég segi ekki, að fjölskyldubætur til allra jafnt, hvernig sem fjárhagur þeirra er, og jafnmiklar á barn, hvort sem þau eru mörg í heimili eða fá, séu heppilegasta form til dýrtíðarbóta. En samt eru þær form, sem er notað, og því þá ekki að láta þær vaxa með vexti þess, sem þær eiga að mæta? Í grg. frv. þess, sem hæstv. ríkisstj. lagði fram í vetur um 15% hækkun bóta þá, að undanskildum fjölskyldubótum, er þess getið eins og í afsökunarskyni fyrir, að fjölskyldubæturnar voru undanskildar, að verið sé að athuga um verulega lækkun persónufrádráttar við framtal tekna til skatts og því þyki ekki að svo stöddu rétt að hækka fjölskyldubæturnar. Er þar sagt: að svo stöddu. Ekkert hefur enn mér vitanlega komið í ljós um, að hækkun persónufrádráttar verði lögleidd, frekar en þetta, sem þarna stóð, og ekkert liggur heldur fyrir um það, hvernig frádráttarhækkuninni verður fyrir komið og í hvaða mæli hún verður. Ég tel því rétt að hækka nú fjölskyldubætur um 15% frá síðustu áramótum. Það eyðir alls ekki þörf fyrir réttmæti hækkunar persónufrádráttar, því að svo langt er frá, að hækkun fjölskyldubótanna um 15% sé í samræmi við dýrtíðarvöxtinn, eða jafnvel í samræmi við hækkun annarra bóta, eins og hún er þó orðin. Ég hef kynnt mér, hve miklu þessi hækkun mundi nema í heild fyrir árið 1964. Samkv. áætlun Tryggingastofnunarinnar fyrir 1964, sem birt er í 3. hefti tímaritsins Sveitarstjórnarmál, er heildarupphæð fjölskyldubóta áætluð á árinu 1964 209 millj. kr. 15% hækkunin mundi eftir því verða í heild á þessu ári 31 millj. og 350 þús. Ekki er hægt að segja, að það muni stórmiklu, þótt sú upphæð bætist við ríkisútgjöld á árinu. Það er í raun og veru eins og einn dropi af þeirri miklu mjólk, sem þar er á skál. Og í raun og veru er það þannig með fjölskyldubæturnar, að eitthvað af þeim kemur til baka frá a.m.k. sumum í auknum sköttum. Þá er önnur till. frá hv. 9. þm. Reykv., seinni till. frá í gær. Hún er um, að greiðsla hækkunarinnar á bótunum dragist ekki nema fram í apríl. Mér finnst þetta sanngjörn till. og mun styðja hana með atkvæði mínu.



Herra forseti. Það er góðra gjalda vert að flytja till. um að hækka fjölskyldubætur og raunar nauðsynlegt, eins og málum er nú háttað í okkar þjóðfélagi. En ég vildi benda á aðra leið, sem náskyld er þeirri till., sem hér liggur fyrir, leið, sem mundi koma að meira gagni en hækkun á fjölskyldubótunum, þó að ég telji hana alveg fullkomlega eðlilega og muni styðja hana. Það er sú leið að undanþiggja þær skatti og útsvari. Það mundi verða til þess, að notagildi fjölskyldubótanna mundi vaxa stórlega frá því, sem verið hefur að undanförnu. Eins og málum er nú háttað, mun það vera mjög algengt, það er það a.m.k. í Reykjavík og mörgum kaupstöðum, að 25% af fjölskyldubótunum eru teknar í útsvör til bæjarfélaga. Sums staðar kann það að vera meira en 25%, en sums staðar minna. Á ég þá við það, að sá, sem fær fjölskyldubætur, hafi 100 þús. kr. launatekjur, og þegar fjölskyldubæturnar bætast ofan á, þá verða tvímælalaust 25% þeirra teknar í útsvör til bæjarfélaga. Eins og skattalögunum er nú háttað, með 70 þús. kr. frádrátt fyrir hjón og 10 þús. kr. fyrir barn, þá fer nokkur hluti fjölskyldubótanna einnig í tekjuskatt, og gæti í mörgum tilfellum 25% þeirra farið í tekjuskattsviðauka, og þar með er búið að taka helminginn af fjölskyldubótunum til baka sem greiðslu til ríkis og bæja. Nú er það raunar svo í lögum frá 16. apríl 1962, 33. gr., um tekjustofna sveitarfélaga, að þar er að vísu heimilt að undanþiggja bætur almannatrygginga við útsvarsálagningu að einhverju eða öllu leyti. Sveitarfélögin hafa framkvæmt þetta með ýmsum hætti. Sum hafa ekki tekið neitt tillit til þessa og lagt á allar fjölskyldubæturnar eins og um venjulegar tekjur væri að ræða. Önnur sveitarfélög hafa framkvæmt það þannig að undanþiggja fjölskyldubætur með 3. barni og fleirum. Og í þriðja lagi eru sveitarfélög, sem hafa undanþegið allar fjölskyldubætur útsvarsálagningu. Ég tel alveg sjálfsagt og eðlilegt, að fjölskyldubætur verði algerlega undanþegnar skatti og útsvari, og þá koma þær að verulegum notum, en nú getur, eins og áður er sagt, helmingur þeirra farið í skatta og útsvar. Fjölskyldubótunum er ætlað að vega upp á móti sívaxandi framfærslukostnaði þeirra gjaldenda, sem marga hafa á framfæri sínu, og þessi framfærslukostnaður þyngist jafnt og þétt með hækkuðum neyzlusköttum, eins og t.d. söluskattinum, sem nýlega hefur verið hækkaður hér á hv. Alþ., og er hækkun sú þegar komin til framkvæmda. Slíkar ráðstafanir, slíkar hækkanir á hinum almennu neyzlusköttum, koma verulega illa við barnafjölskyldurnar og því verr sem þeir eru fleiri, sem gjaldandi hefur á framfæri sínu, og því meiri þörf er á því að auka og drýgja þær fjölskyldubætur, sem þegar eru greiddar. Ég skal viðurkenna, að þetta á ekki heima í þessum lögum, en þetta er mál, sem þarf að taka til athugunar í sambandi við önnur lög, og verður ef til vill tækifæri til þess síðar hér í hv. Alþ. En ég vil benda á þetta sem náskylt atriði, sem gæti komið að verulegum notum og kannske beztum notum í sambandi við þær fjölskyldubætur, sem eru greiddar.



Herra forseti. Þetta frv. er einfalt að efni. Það hefur tíðkazt um langt árabil, að skemmtanaskattur sé innheimtur með nokkru álagi, 200% álagi á kvikmyndasýningar og 20% álagi á aðgangseyri að öðrum skemmtunum. Kveðið hefur verið á um þetta álag á skemmtanaskattinn frá ári til árs. Í þessu frv. er lagt til, að hætt verði að ákveða frá ári til árs þetta álag, sem er í raun og veru orðið fastur hluti af skemmtanaskattinum og hefur verið það um langt bil, heldur það gert ótímabundið eins og skemmtanaskatturinn er sjálfur. Alþ. hefur það auðvitað hverju sinni í hendi sér að hækka skattinn eða lækka hann, eftir því sem mönnum sýnist, og breytir þetta fyrirkomulag engu um það meginefni málsins, hvort skemmtanaskatturinn skuli vera einhverju hærri eða lægri. Ákvæði í skemmtanaskattslögunum um ráðstöfun á vissum hluta skemmtanaskattsins hafa einnig verið tímabundin, og þau ákvæði féllu raunar niður um síðustu áramót, og er hér einnig lagt til, að þau verði framvegis ótímabundin með sömu rökum, að Alþ. getur hvenær sem er sett um ráðstöfun skattsins ný ákvæði. Hygg ég þó, að allir muni vera sammála um, að ekki komi til greina að lækka skemmtanaskatt frá því, sem verið hefur, eða draga úr því álagi, sem á hann hefur verið innheimt, vegna þess að fjárþörf þeirra stofnana eða aðila, sem skemmtanaskattsins njóta, er ekki minni en hún hefur verið, heldur meiri, ef nokkuð er, en þeir aðilar eru félagsheimilasjóður, þjóðleikhús og sinfóníuhljómsveit. Í þessu frv. felst sem sagt engin breyting á skattinum sjálfum, hæð hans, og ekki heldur nein breyting á því, hvernig honum skuli ráðstafað, heldur það eitt, að lagt er til, að horfið sé frá því að ákveða álögur skattsins og þar með raunverulega hæð skattsins frá ári til árs, og einnig; hvernig honum skuli ráðstafað. Allt þetta skal að efni til standa óbreytt. Það er einungis sú formhlið, sem er lagt til að breytist, að tímatakmark fyrir gildi ákvæðanna er lagt til að falli niður. Ég vona, að þetta frv. valdi ekki ágreiningi hér í hv. d. eða á Alþ., og leyfi mér að leggja til, að að lokinni þessari 1. umr. verði því vísað til 2. umr. og hv. menntmn.