Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég hefði auðvitað viljað beina fyrirspurn til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra en hann hefur því miður ekki verið við hér í óundirbúnum fyrirspurnatíma á fjórðu viku. Mér finnst ástæða til að gera athugasemd við það við virðulegan forseta og að virðulegur forseti íhugi það að svo virðist vera sem hæstv. umhverfisráðherra veiti aðrar upplýsingar á Alþingi Íslendinga en hann veitir í fjölmiðlum. Ég vísa þá til þess svars sem hér var lagt fram skýrt og greinilega við fyrirspurn frá mér um stöðu friðlýsinga á verndarsvæðum í rammaáætlun þar sem klárlega kemur fram, svo ég vitni í svarið, með leyfi forseta, að friðlýsing Norðlingaöldu „verði hluti af þessu stóra friðlýsta svæði“, þ.e. Þjórsárverum og miðhálendinu. Það næsta sem gerist er að hæstv. ráðherra segir allt annað við fjölmiðla og segir að Norðlingaölduveita sé enn inni í myndinni. Ég vil því gera athugasemd við þessi störf á þinginu, mér finnst óeðlilegt að aðrar upplýsingar séu veittar á Alþingi en við fjölmiðla.

Forseti vill eingöngu vekja athygli á því að síðar í dag er hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra með allmörg mál á dagskrá og hugsanlega gefst tækifæri til að vekja athygli á þessu síðar.

Borist hefur bréf frá 7. þm. Suðvest., Guðmundi Steingrímssyni, um að hann geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Bjartrar framtíðar í kjördæminu, Freyja Haraldsdóttir. Freyja hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa á ný.

Til svara eru fjármálaráðherra, heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil beina máli mínu til hæstv. fjármálaráðherra vegna þess að frá ríkisstjórninni hafa komið mjög misvísandi svör á undanförnum vikum um afnám hafta, hvaða reglur gildi í því efni og hverjar væntingar stjórnvalda séu. Ég reyndi að inna hæstv. forsætisráðherra eftir skýrum línum í því efni í síðasta fyrirspurnatíma en varð, verð ég að segja, því miður ekki mjög ágengt. Því spyr ég hæstv. fjármálaráðherra frekar út í þetta mál. Hann hefur sjálfur sagt að ef hægt sé að stilla saman væntingar aðila, erlendra kröfuhafa og íslenskra stjórnvalda, ætti að vera hægt að lyfta höftum á sex til níu mánuðum. Hann hefur jafnframt sagt að Seðlabankinn sé sá aðili sem kröfuhafar eigi að beina máli sínu til. Hæstv. forsætisráðherra sagði hins vegar hér á mánudaginn að ekki væru fyrirhugaðar neinar samningaviðræður við erlenda kröfuhafa. Það var erfitt að skilja hann öðruvísi en svo að það væri ekki ætlun ríkisstjórnarinnar að eiga neitt samtal við kröfuhafana um þetta mál. Ég vil því spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hver er raunveruleg stefna ríkisstjórnarinnar í þessu efni? Með hvaða hætti eiga væntingar aðila að færa þá nær hverja öðrum ef ekki koma til einhverjar samræður? Hvernig sér hæstv. fjármálaráðherra þessa þróun fyrir sér? Hefur hann gefið Seðlabankanum umboð til að ræða við erlenda kröfuhafa? Með hvaða hætti verður þá tekið á hugmyndum erlendra kröfuhafa ef þær koma fram? Er það ekki þannig að samtal þurfi að eiga sér stað ef menn vilja að viðhorf tveggja aðila færist nær?

Virðulegi forseti. Ég lít þannig á að hér sé í raun og veru verið að ræða um tvenns konar mál. Annars vegar hvernig áætlun um afnám haftanna líti út og hvaða tímarammi sé raunhæfur til þess að slík áætlun geti gengið upp. Ég hef sagt það fyrir mitt leyti að ég sjái í sjálfu sér ekkert efnislegt í málinu, engar lagalegar hindranir sem eigi að geta komið í veg fyrir það ef væntingar eru stilltar saman að málið leysist að mjög stórum hluta á sex mánuðum, alla vega á innan við ári. En til þess þurfa væntingar að vera samstilltar, þ.e. væntingar og það sem er raunhæft að geti gerst samhliða afnámi haftanna. Það snýst að stórum hluta um afskriftir á krónueignum, verðmat þeirra. Hvernig geta menn síðan komist að niðurstöðu, leitt fram einhverja leið? Ég tel að hlutverk stjórnvalda í því efni sé ekki síst að upplýsa um sýn sína á stöðuna, að koma frá sér upplýsingum til þeirra sem eiga hagsmuna að gæta um það hvernig þau sjá fyrir sér að greiðslujöfnuður landsins líti út til framtíðar, hvernig þau sjá fyrir sér gjaldeyrissköpun fyrir íslenska þjóðarbúið til framtíðar litið. Kannski höfum við ekki verið alveg nægilega skýr í því efni að byggja undir þá meiningu okkar að dæmið gangi ekki upp að óbreyttu, að það gangi ekki upp að lyfta höftum að óbreyttu. Reyndar sjáum við það á verðlagningu á kröfur á gömlu þrotabúin að fleiri sjá þetta en við. Þar er alls ekki gert ráð fyrir því að menn fái allar eignirnar til sín, þeir sem halda á kröfum á gömlu þrotabúin. Að öðru leyti vonast ég til þess að við getum átt gott samstarf um þetta í til dæmis samráðsnefndinni sem við höfum nýlega kallað saman í fyrsta skipti í langan tíma.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki miklu nær eftir svar hæstv. fjármálaráðherra. Það deilir enginn um það vonandi hér í þessum sal að mikilvægt er að haga afnámi hafta með þeim hætti að varðir séu íslenskir hagsmunir og að við búum ekki til umgjörð sem gerir Íslendinga að lénsmönnum erlendra kröfuhafa um ókomna tíð, heldur þvert á móti að endurgreiðsluumgjörðin sé með þeim hætti að við fáum risið undir henni með sómasamlegum hætti. En þetta hefur legið ljóst fyrir, alla vega hef ég skrifað greinar um þetta í að minnsta kosti tvö ár og ég veit að hæstv. fjármálaráðherra hefur líka talað í þessa veru fyrr. Spurningin er þá þessi: Þegar slitastjórnirnar segja að þær fái ekkert samtal við neinn, hvernig á þetta ferli að eiga sér stað? Hver af hálfu stjórnvalda ætlar að tala við slitastjórnirnar eða erlenda kröfuhafa? Með hvaða hætti eiga þær væntingar að færast nær og hvernig ætlar ríkisstjórnin að stíga það fyrsta skref sem hún hlýtur að verða að stíga með einhvers konar tilboði um viðræður um það með hvaða hætti 

Virðulegi forseti. Ég held að þeirri spurningu verði í sjálfu sér ekkert svarað í eitt skipti fyrir öll. Það getur vel verið að við þurfum að vera mjög sveigjanleg í gegnum þetta ferli og velta því fyrir okkur hvernig við best getum leitt fram nauðsynlega niðurstöðu. Ég hef alltaf viljað forðast þá hugmyndafræði að íslensk stjórnvöld hafi einhverjar skyldur til að setjast niður og semja um eitthvað vegna þess að íslenska ríkið skuldar ekki þá fjármuni sem hér er um að ræða, sérstaklega skuldar ríkið ekki það sem er inni í þrotabúunum. Af þeirri ástæðu finnst mér eðlilegt að það geti verið í sífelldri skoðun hvernig við þróum lausnirnar en ekki er hægt að úttala sig um það í þessum ræðustól. Mér líkar hins vegar ekki alveg sá tónn sem ég heyri frá hv. þingmanni sem kemur hingað upp nánast eins og hann sé talsmaður þeirra sem eru að bíða eftir að fá eignir sínar.

Þetta er ómaklegt, þetta er ómaklegt.

Nei, vegna þess að ég … 

Virðulegi forseti. Í tengslum við fjárlagafrumvarpið sem verið er að vinna að og umræður í samfélaginu, sérstaklega af hálfu hagræðingarhóps ríkisstjórnarinnar, langar mig að beina fyrirspurn til hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra sem gleymdist að tilkynna í upphafi. Þar er talað um hagræðingu, fækkun starfsfólks, sameiningu stofnana og ýmislegt fleira og því fer maður að hugleiða ýmislegt. Ég fór hringinn í kjördæmi mínu í kjördæmavikunni og hef setið fundi fjárlaganefndar með sveitarstjórnum víðs vegar um land þar sem kemur meðal annars fram að fólk hefur áhyggjur af störfum sem hafa verið flutt út á land af hálfu hins opinbera. Það hefur verið byggðastefna ansi margra ríkisstjórna fram til þessa og það á við um þá sem nú situr að markmið hennar er að færa opinber störf út á land. Umboðsmaður skuldara hefur núna ákveðið að loka útibúi sínu á Akureyri og ég spyr hvort ráðherrann telji sig geta beitt sér fyrir því að af því verði ekki. Þetta útibú hefur sinnt fjölskyldum og einstaklingum á Eyjafjarðarsvæðinu en einnig tekið verkefni frá höfuðborgarsvæðinu. Um 12% mála komu inn á þeirra borð og ég hef eftir áreiðanlegum heimildum að þar hafi málin gengið oft og tíðum mun hraðar fyrir sig en á höfuðborgarsvæðinu. Þetta eru ekki nema tvö störf en þau skipta miklu máli í hinu stóra samhengi og ég spyr því ráðherra hvort hann muni beita sér fyrir því að þessu útibúi verði ekki lokað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur fyrir fyrirspurnina. Ég held að þessi ríkisstjórn hafi áhuga á að tryggja störf um allt land, ekki bara í einstökum landshlutum, og eigi það sameiginlegt með fyrri ríkisstjórn. Við stóðum hins vegar frammi fyrir því við gerð fjárlaganna að þurfa að ákveða hvar þyrfti að hagræða í rekstri. Það hefur legið fyrir í nokkurn tíma að fjölda umsókna sem bárust umboðsmanni skuldara hafði fækkað - sem er ánægjuefni, þ.e. að færri leita til umboðsmanns skuldara eftir greiðsluaðlögun. Mér skilst að um 320 umsóknir hafi farið í gegnum útibú umboðsmanns skuldara á Akureyri. Í heimsókninni til Akureyrar nýlega þar sem ég fór meðal annars í útibú Vinnumálastofnunar kom fram að atvinnuástandið þar væri allt annað en hafði verið áður, væri raunar mjög gott á Norðurlandi og liti mjög vel út þegar horft væri til framtíðar. Umboðsmaður skuldara fór þá í nauðsynlegar hagræðingaraðgerðir á grundvelli þess að það væri minna umfang hjá stofnuninni. Störfum var fækkað á höfuðborgarsvæðinu þar sem höfuðstöðvarnar eru. Það var tekin ákvörðun um að loka útibúinu á Akureyri auk þess sem afgreiðslutíminn á Suðurnesjum var styttur. Ég tel að þessar ákvarðanir hafi verið unnar mjög vel. Þetta var ekki auðveld ákvörðun en það var farið mjög vel yfir þetta og má jafnvel segja að þar sem það hafi legið fyrir í starfsemi umboðsmanns skuldara að menn gerðu ekki ráð fyrir sama fjölda umsókna var stór hluti starfsmanna þar ráðinn með tímabundnum samningum. Mér skilst að það hafi gilt að hluta til um þá starfsmenn sem störfuðu á Akureyri. Ég hef verið að huga að öðrum stofnunum sem eru með höfuðstöðvar á Akureyri, huga að því hvernig hægt sé að styrkja þær. Ég get kannski komið að því í mínu seinna svari.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég vil þá bara ítreka það sem ég sagði áðan um störf sem hægt er að vinna víðar en á höfuðborgarsvæðinu. Ég er búin að lesa fjárlagafrumvarpið og geri mér grein fyrir því að það á að fækka á höfuðborgarsvæðinu en þegar kemur að fækkun starfa, að loka litlum útibúum þar sem hægt er að vinna mál alls staðar að á landinu, er einhvern veginn tilhneigingin að þau fari alltaf fyrst út. Ástæðan fyrir því núna er væntanlega eins og ráðherrann kom inn á að um tímabundna ráðningu væri að ræða, en í mínum huga hefði mátt halda þessum tveimur störfum þar og fækka á höfuðborgarsvæðinu. Það er ekkert sem réttlætir í sjálfu sér fækkun úti á landi fremur en meiri fækkun á höfuðborgarsvæðinu. Það er að minnsta kosti mín skoðun. Eins og ég segi tel ég hægt að vinna þessi mál hvar sem er á landinu. Ég hvet ráðherrann til að beita sér í því að þau störf sem eru á landsbyggðinni og eru 

Virðulegi forseti. Ég tel mjög mikilvægt að huga að störfum alls staðar á landinu, tel að það sé mitt hlutverk sem ráðherra að huga að því. Ég nefndi áðan að það eru fyrirhugaðar breytingar sem snúa að nokkrum stofnunum í ráðuneytinu. Þar horfum við til þess hvernig við getum eflt starfsemina með það takmarkaða fjármagn sem við höfum. Þar hafa menn horft til sameiningar á Jafnréttisstofu og Fjölmenningarsetri og að réttargæslumenn mundu fara undir þá stofnun. Þetta gæti orðið grunnur að stofnun sem varðar borgaraleg réttindi. Ég sé fyrir mér að höfuðstöðvar þessarar stofnunar yrðu úti á landi, á Akureyri þar sem Jafnréttisstofa er staðsett. Önnur verkefni sem við erum að huga að eru að skoða fýsileika þess að sameina ýmsar þjónustustofnanir fyrir fatlað fólk. Það er einmitt ein grunnhugsun hvað það varðar hvernig hægt sé að efla þjónustu þeirra stofnana hringinn í kringum landið þannig að við fáum í raun meiri þjónustu og öflugri stofnanir fyrir þá takmörkuðu fjármuni sem við höfum í þessi verkefni.

Virðulegi forseti. Þó að ég og hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir sitjum saman fjórum sinnum á viku á fundum og fljúgum milli Akureyrar og Reykjavíkur saman tölum við greinilega ekki nógu mikið saman því að ég er með nákvæmlega sömu fyrirspurn eða allt að því. Ég ætla samt að leyfa mér að flytja hana. Ég heyrði auðvitað svör hæstv. ráðherra en ég er samt með nokkur atriði. Það er rétt að verið er að skera niður þessa starfsemi og búið er að segja upp sjö manns í Reykjavík og þessum tveimur starfsmönnum á Akureyri verður sagt upp. Eftir hagræðinguna munu samkvæmt mínum upplýsingum 56 manns vinna hjá embættinu í Reykjavík og Reykjanesbæ. Það sem ég set spurningarmerki við við þessa aðgerð, ég geri ekkert lítið úr því að það þurfi að hagræða, er að mér finnst svolítið skrýtið að stofnun sem er þó með 56 starfsmenn sé algjörlega bundin við höfuðborgarsvæðið og nágrenni þess, nema skuldavandinn sé bundinn við suðvesturhornið. Það væri gott að fá það á hreint. Staðreyndin er kannski sú að skuldavandinn sé ekki mikill úti á landi. Þá veltir maður fyrir sér hvernig skuldaleiðréttingin og áhrif hennar verða, hvort hún verði tilflutningur á fjármagni. Ég vil einnig vita hvort einhver þjónusta verði veitt í útibúinu fyrir norðan eða á öðrum stöðum á landsbyggðinni, hvort starfsmenn fljúgi jafnvel á milli og komi og veiti þessa þjónustu. Annars tek ég undir orð hv. þm. Bjarkeyjar Gunnarsdóttur hér áðan.

Virðulegur forseti. Ég þakka áhugann á starfsemi umboðsmanns skuldara. Við gætum kannski líka tekið umræðu um Vinnumálastofnun, sem ég hef verulegar áhyggjur af, og þætti hennar. Það er náttúrlega mjög erfitt að horfa fram á skera þurfi niður nokkurs staðar. Ég held að ég hafi sagt það nokkrum sinnum þegar ég kom upp í ræðu sem stjórnarandstæðingur að ég hefði töluverðan skilning á því að það væru ekki auðveldar ákvarðanir sem þáverandi stjórnvöld þurftu að taka. Þetta eru heldur ekki auðveldar ákvarðanir sem við erum að taka sem stöndum frammi fyrir þeim vanda sem ríkisfjármálin hafa verið í. Ég tel að mjög mikilvægt sé að opinberar stofnanir sinni öllu landinu, ég ítreka það. Það gildir um umboðsmann skuldara og það gildir um allar aðrar stofnanir sem eru hjá mér og það er raunar líka afstaða mín gagnvart öðrum stofnunum í öðrum ráðuneytum. Að sjálfsögðu er hlutverk þeirra að sinna þjónustu við alla landsmenn en ekki bara suma. Það hefur verið áherslan í þeim hugmyndum og lausnum sem við höfum verið að skoða í tengslum við hvernig við getum fengið meira, meiri þjónustu við landsmenn, að huga sérstaklega að því hvernig sé hægt að treysta þjónustuna hringinn í kringum landið. Ég nefndi áðan í svari við hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur að eitt af því sem ég hef séð sem helstu tækifærin í því sem snýr að þjónustustofnun við fatlað fólk er að hægt verði að efla þjónustuna hringinn í kringum landið. Ég get raunar ítrekað það sem ég sagði í fyrra svari mínu hvað það varðar, að sjálfsögðu er það þannig að opinberar stofnanir eiga að sinna þjónustu við alla landsmenn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið en ég veit ekki - fékk ég svar við því hvort starfsmenn yrðu þá hreyfanlegir og mundu koma norður, austur og vestur og sinna þjónustu þar? Að þeir geti fengið inni í ráðhúsum, bæjarskrifstofum eða hvar sem er. Mér finnst það skipta máli að það sé ekki bara - ég þekki sjálf persónulega dæmi um fólk sem leitaði til umboðsmanns skuldara en þurfti að hringja, það er bara allt annað en að geta hitt manneskju, það skiptir máli. Ég vona að þetta verði endurskoðað.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir hvatninguna enn á ný og ítreka það sem ég sagði að ég legg áherslu á það við allar þær stofnanir sem heyra undir mig að þær sinni þjónustu við alla landsmenn og það þýðir að sjálfsögðu að menn reyna að hitta viðskiptavini sína þar sem þeir eru. Ég mun því leggja áherslu á það við umboðsmann skuldara eins og við aðrar stofnanir.

Herra forseti. Stjórnvöld þurfa að leita allra lagalegra leiða til að koma í veg fyrir að heimili landsmanna séu sett á nauðungarsölu meðan landsmenn bíða eftir niðurstöðu dóma um lögmæti verðtryggingar, sem Hæstiréttur hefur sent fyrirspurn um til EFTA-dómstólsins, og skuldalækkunar ríkisstjórnarinnar. Sá sem tekur að sér stöðu innanríkisráðherra hefur líka tekið sér þetta hlutverk. Það er alveg skýrt. Viðkomandi hefur tekið sér þau völd og þá ráðherraábyrgð sem fylgir. Þess vegna spyr ég hæstv. innanríkisráðherra Hönnu Birnu Kristjánsdóttur: Hver er staðan í málum er varða eignarrétt lántakenda? Ætlar hæstv. innanríkisráðherra að hefja dómsmál til varnar heildarhagsmunum lántakenda til að fá úr því skorið hvort dómur Evrópudómstólsins fyrir ári síðan eigi við hér á landi? Hæstv. innanríkisráðherra hefur sagst þekkja þann dóm ágætlega og að ekki sé víst hvort hann eigi við á Íslandi en þar af leiðandi eru möguleikar á að hann eigi einmitt við á Íslandi. Þá er spurningin: Ætlar hún að skoða hvort hann eigi við hér á landi? Í dómnum sagði að ekki mætti vísa fólki út af heimilum sínum án dómsúrskurðar um lögmæti lánanna sem á þeim hvíla. Þá er spurningin: Hvað tefur ákvörðun innanríkisráðherra um hvort hún ætli að skoða þetta mál? Ég vil líka spyrja: Hvað, ef eitthvað, getur innanríkisráðherra gert til að koma í veg fyrir ólögmætar nauðungarsölur Dróma? Fjármálaeftirlitið hefur gert alvarlegar athugasemdir við aðgerðir Dróma. Hvað getur innanríkisráðherra gert? Getur hún virkilega ekkert gert? Eru engar valdheimildir sem innanríkisráðherra hefur til að verja heimili landsins í þessum málum?

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspurnina og áhugann sem þingmaðurinn sýnir málinu og hefur haldið því vakandi og lifandi hér í umræðunni sem er mikilvægt. Varðandi fyrri vangaveltur þingmannsins um umræddan dóm þá hef ég áður sagt það úr þessum ræðustól að málið hefur verið skoðað í innanríkisráðuneytinu. Dómurinn er ekki talinn eiga við um íslenska löggjöf. En það þýðir ekki að við getum ekki rýnt málið með öðrum hætti en sú skoðun hefur farið fram í innanríkisráðuneytinu og um það hef ég upplýst þingheim áður - sá dómur sem ítrekað hefur verið vitnað til er ekki talinn eiga við um íslenska löggjöf. Við höfum ekki tekið neina ákvörðun um það eða stefnt að því að hefja dómsmál þar sem talið er að dómurinn eigi við um íslenska löggjöf. Svo er önnur spurning, sem við getum sannarlega farið yfir á þessum vettvangi, hvort ástæða sé til að ganga lengra en að fara eftir þeirri niðurstöðu sem til þess bærir aðilar á vettvangi innanríkisráðuneytisins hafa komist að. Varðandi valdheimildir innanríkisráðherra er þetta varðar hef ég einnig komið ítrekað inn á það úr þessum ræðustóli að ráðherra getur ekki einn og sér stöðvað þá löggjöf sem er í gangi. Það þarf að gerast í gegnum löggjafann. Sé það vilji löggjafans að fresta nauðungarsölum verður það að gerast í gengum löggjafann og það held ég að allir þingmenn þekki enda hefur það einu sinni eða tvisvar verið gert í þinginu. Ég hef einnig ítrekað sagt, virðulegur forseti, að málið er til skoðunar innan ríkisstjórnarinnar og verður samhliða tekin um það ákvörðun þegar kynntar verða niðurstöðurnar er lúta að lausnum á skuldamálum heimilanna. Þetta hefur komið fram hér aftur og aftur og aftur og ég get endurtekið að það hefur verið til skoðunar á vettvangi innanríkisráðuneytisins í góðu samstarfi við félags- og húsnæðismálaráðherra hvort við getum samhliða þeim aðgerðum skoðað þá kosti að fresta nauðungarsölum, en það þarf að gerast samhliða. Ástæðan fyrir því - ég hef ekki tíma nú en ég get farið yfir það í seinna svari mínu hér - er 

Herra forseti. Varðandi þann dóm sem féll í Evrópu, um að ekki megi vísa fólki út af heimili sínu fyrr en dómar taka af allan vafa um lögmæti lána, segir hæstv. innanríkisráðherra að hann sé ekki endilega talinn eiga við hér á landi. Á þá ekki að fara í að skoða hvort hann eigi við? Hann á kannski við. Innanríkisráðherra hefur valdheimildir til að hefja dómsmál til að tryggja heildarhagsmuni lántakenda, heildarhagsmuni neytenda og lántakenda í þessu tilfelli. Hvers vegna er ekki farið af stað í þá málsókn, eitthvert mál tekið eða nokkur mál og þau notuð sem prófmál, farið með þau alla leið og fengið úr þessu skorið? Varðandi það sem hæstv. innanríkisráðherra segir, að það sé löggjafans að fresta nauðungarsölum ef hann vilji, þá liggur frumvarp núna fyrir þinginu um breytingar á lögum um nauðungarsölu, með leyfi forseta: „Í frumvarpi þessu er lagt til að Íbúðalánasjóði verði tímabundið óheimilt að krefjast nauðungarsölu á fasteign eða ráðstöfun hennar.“ Þetta er frumvarp 

Virðulegur forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi svo sem svarað sinni eigin spurningu, málið kemur til löggjafans og tekin verður ákvörðun á vettvangi Alþingis eins og ég hef ítrekað sagt. Þannig ber að gera það en ekki samkvæmt tilskipunum frá einstaka ráðherrum. Ég vil aðeins vegna umræðna um nauðungarsölur benda hv. þingmanni á að það sem af er árinu hafa 942 eignir verið seldar nauðungarsölu en til samanburðar voru þær á þeim tíma 1174 árið 2012 og 1219 árið 2011. Farsællega hefur þessu fækkað og tölurnar núna eru sambærilegar við stöðuna sem var hér uppi árið 2003, bara til að menn átti sig á samhenginu. Við hljótum að fagna því að þessum aðgerðum hefur fækkað og það hlýtur að benda til ákveðinnar bættrar stöðu. Að auki bendi ég líka á að það er ekki rétt sem kemur ítrekað fram að þegar nauðungarsala fer fram þurfi fjölskyldur strax að fara út úr húsnæði sínu. Lögum var breytt á síðasta kjörtímabili þannig að fyrri eigendur geta setið í eigninni í allt að 12 mánuði gegn greiðslu hæfilegrar húsaleigu. Það er aðgerð sem farið var í á síðasta kjörtímabili. Það er því ekki þannig að um leið og nauðungarsala hefur farið fram þurfi fjölskyldur að víkja úr eigninni.

Herra forseti. Mig langar að eiga orðastað við hæstv. heilbrigðisráðherra um málefni sem við höfum áður tekið upp í fyrirspurnatíma og tengist fækkun sjúkrabifreiða. Mig langar að inna ráðherra eftir upplýsingum í þeim efnum. Í fyrsta lagi: Hver var aðdragandi þess, og hvernig var sá aðdragandi, að slík kröfugerð er uppi að fækka eigi sjúkrabifreiðum? Hvar og hvernig var það undirbúið? Í framhaldi af umræðu sem þegar hefur átt sér stað hér og birtist í frétt á vefmiðli rétt áðan um fyrirætlanir ráðherra í þeim efnum spyr ég: Hvað nákvæmlega hyggst ráðherra aðhafast í því? Lætur hann boðaða fækkun sjúkrabifreiða ganga til baka eða hyggst hann endurskoða þá fyrirætlan?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Líkt og kom fram við umræðu hér fyrr í vikunni hef ég ákveðið að endurskoða þá ákvörðun sem fólst í samningi sem gerður var af velferðarráðuneytinu 19. desember 2012. Sá samningur kvað á um fækkun sjúkrabíla á landsbyggðinni og átti að vera endanlega kominn til framkvæmda í lok þessa árs. Samningurinn laut að endurnýjun sjúkrabílaflotans og fækkun bíla úr 77 í 68. Aðdragandi málsins var allnokkur. Vinna á vegum velferðarráðuneytisins og fagaðila í heilbrigðisþjónustu hafði staðið allt frá árinu 2008 og svo voru menn komnir niður á kröfulýsingu einhvern tíma um 2010, 2012. Það er alveg augljóst í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa á fyrirkomulagi íslenskrar heilbrigðisþjónustu á síðustu þremur, fjórum árum - mikill samdráttur og niðurskurður auk þeirra aðgerða sem boðaðar eru varðandi til dæmis sameiningu heilbrigðisstofnana undir heilbrigðisumdæmin, þau sem eftir eru - að við getum ekki, ef við viljum tryggja öryggi, gengið þannig frá að þessi áform gangi eftir ótrufluð. Þar af leiðandi hef ég ákveðið að endurskoða þau og hef óskað eftir viðræðum við Rauða krossinn. Þær viðræður eru hafnar og ég vænti þess að geta tilkynnt um nýja niðurstöðu innan tíðar.

Forseti vill óska eftir því að hljóð sé hér í hliðarsölum þannig að ekki sé truflun af fyrir þingstörfin.

Herra forseti. Ég vil bara bregðast við með því að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir það svar og ítreka mikilvægi þess að við endurskoðum þessa ákvörðun eins og hann rakti hér, hvernig hún er til komin. Ég minni á að í þessu máli endurspeglast, eins og hæstv. heilbrigðisráðherra sagði, öryggistilfinning fólks og sú tilfinning sem það hefur fyrir því að sameining í heilbrigðisþjónustu og breytingar á niðurskurði, að þarna sé ákveðinn skurðarpunktur í því að fólk upplifi sig ekki óöruggt. Því fagna ég sérstaklega svari ráðherrans.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að samhliða viðræðum sem eru í gangi núna á milli velferðarráðuneytisins og Rauða krossins þarf að endurskipuleggja sjúkraflutninga á landinu. Það eru vissulega fleiri atriði sem skipta máli en bara fjöldi sjúkrabíla og staðsetning. Þetta lýtur líka að því að þjálfa upp viðbragð á viðkomandi stöðum, gera fólk tilbúið, sérstaklega í dreifbýli, til að þjónusta í bráðatilvikum þar til unnt er að koma við flutningi slasaðra eða bráðveikra. Sú vinna er ekki heldur hafin en hún er hluti af þessu verkefni og tekur einhvern tíma. Á meðan þetta yfirgangstímabil gengur yfir, ef svo má segja, verðum við að tryggja grunnatriðin sem lúta að flutningum fólks með 

Virðulegi forseti. Ef umhverfisráðherra lætur svo lítið að vera til svara í næstu viku verður komið á fjórðu viku síðan hann var hér til svara, en það var semsé í óundirbúnum fyrirspurnatíma 16. október. Þetta er sérstakt og full ástæða til að vekja athygli á því. Enn þá merkilegra er að á meðan á þessum óundirbúna fyrirspurnatíma stóð sat ráðherrann hér frammi. Ég vek athygli forseta á þessu og spyr hvort ekki sé rétt að bregðast við því þar sem ekki er eins og ekki hafi verið tilefni til að eiga orðastað við hæstv. ráðherra. Ég bið hæstv. forseta að skoða málið og bregðast við ef hann telur rétt að gera það.

Í upphafi hverrar viku er gefin út tilkynning um viðveru hæstv. ráðherra í óundirbúnum fyrirspurnatímum. Það geta auðvitað verið mismunandi aðstæður eins og gengur sem koma í veg fyrir að hæstv. ráðherrar geti tekið þátt í slíkum umræðum, en vitaskuld verður leitað eftir því af hálfu þingsins að ráðherrar geti almennt átt þess kost að vera viðstaddir umræður til að taka þátt í þeim og bregðast við ábendingum og fyrirspurnum hv. þingmanna.

Virðulegi forseti. Í tilefni af orðum forseta finnst mér þetta orðið ansi stíft á þinginu ef það á að gefa út í upphafi hverrar viku hverjir sitja fyrir svörum. Ég held að ráðherrar verði að vera aðeins liprari en svo, ég tala nú ekki um ef svo vill til að þeir þurfa ekki að sinna öðrum erindum sem þeir gerðu ráð fyrir í upphafi vikunnar og sitja hérna frammi. Virðulegi forseti. Reynum nú að vera aðeins liðlegri en kemur fram í orðum forsetans.

Það er vandlifað í þessum heimi því að mikið er kallað eftir því að fyrirsjáanleiki sé nokkur í störfum þingsins. Forseti vill eingöngu vekja athygli á því að kveðið er á um það bókstaflega í lögum um þingsköp Alþingis að fyrir hádegi á föstudegi skuli liggja fyrir frá hálfu ríkisstjórnarinnar hvaða ráðherrar geti verið viðstaddir óundirbúinn fyrirspurnatíma. Hins vegar höfum við gert breytingar þegar aðstæður breytast og tilkynningar geta gefið tilefni til þess. Forseti vill t.d. vekja athygli á því að þegar fyrsta tilkynning var gefin út um viðveru hæstvirtra ráðherra í óundirbúnum fyrirspurnatímum í þessari viku var til að mynda ekki gert ráð fyrir því að hæstv. fjármálaráðherra yrði viðstaddur. Þegar í ljós kom að hæstv. fjármálaráðherra gat verið viðstaddur slíka umræðu var þegar gerður reki að því að gera breytingar á þessu með góðum fyrirvara. Það er því verið að reyna að gera þetta í fyrsta lagi auðvitað í samræmi við þingsköp Alþingis og í öðru lagi með það fyrir augum að bregðast við ef aðstæður breytast í vikunni.

Herra forseti. Við höfum einmitt rætt um þetta, eins og forseti man, í þingskapanefnd. Spurningin er hvort ekki sé hægt að gera þetta formfastara. Eftirlitshlutverk þingsins er gríðarlega mikilvægt. Það yrðu sett einhver skilyrði um að ráðherrar yrðu að sitja fyrir svörum alla vega á hálfs mánaðar fresti, þannig að aðra hverja viku að minnsta kosti yrðu þeir að koma fyrir þingið og sitja undir óundirbúnum fyrirspurnum þingmanna. Er það ekki eitthvað sem forseta líst bara vel á og mun mæla fyrir í þingskapanefnd?

Samkomulag liggur fyrir um skiptingu ræðutíma en umræðan mun standa yfir í um það bil tvo klukkutíma.

Virðulegur forseti. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það í sal Alþingis hvaða áhrif hin ófyrirsjáanlega höfuðstólshækkun verðtryggðra húsnæðislána hafði á heimilin í landinu. Alþingi bar gæfu til þess í júní síðastliðnum að samþykkja aðgerðir vegna þessa skuldavanda íslenskra heimila, vanda sem leiddi af hruni fjármálakerfisins. Í þingsályktuninni kemur fram að forsætisráðherra muni flytja Alþingi skýrslu um stöðu mála á haustþingi 2013 og á vorþingi 2014. Það er gleðilegt að geta sagt Alþingi frá því nú að framgangur þingsályktunarinnar er með ágætum og samkvæmt áætlun. Sumum liðum þingsályktunarinnar er lokið og vinna við aðra liði í fullum gangi í mörgum ráðuneytum í samræmi við ákvæði ályktunarinnar. Þingsályktunin er í tíu liðum. Ég mun hér á eftir fara í gegnum stöðu mála við einstaka liði ályktunarinnar. 1. liður er að settur verði á fót sérfræðingahópur sem útfæri mismunandi leiðir til að ná fram höfuðstólslækkun verðtryggðra húsnæðislána og geri tillögur þar að lútandi. Sérfræðingahópur var skipaður í sumar undir formennsku Sigurðar Hannessonar og hefur hópurinn unnið að tillögum að útfærslu á höfuðstólslækkun verðtryggðra húsnæðislána. Hópurinn byggir vinnu sína á þeim forsendum sem fram komu í þingsályktuninni, þ.e. að leiðrétta eigi þann forsendubrest sem heimili urðu fyrir vegna verðbólguskots áranna 2007–2010. Leiðréttingin skal vera almenn en meta á hvort setja skuli þak á þá fjárhæð sem hvert heimili getur fengið. Einnig verður metinn fýsileiki þess að ná fram lækkun höfuðstóls með skattafslætti. Hópurinn hefur fengið til sín gesti úr ýmsum áttum, m.a. frá lánveitendum, Seðlabanka, Fjármálaeftirlitinu, Hagsmunasamtökum heimilanna og umboðsmanni skuldara. Skipaðir hafa verið fjórir undirhópar sérfræðingahópsins. Einn hópurinn undirbýr tillögur um framkvæmd leiðréttingarinnar, annar um stofnun leiðréttingarsjóðs, þriðji um notkun skattkerfisins til að ná fram skuldalækkun og sá fjórði um hvata til að skuldbreyta verðtryggðum lánum í óverðtryggð. Einnig hafa utanaðkomandi sérfræðingar verið fengnir til að vinna afmarkaða hluta, t.d. mat á efnahagslegum áhrifum. Gerður var samningur við Analyticu ehf. um greiningu á áhrifum leiðréttingarinnar og fleiri þáttum er snerta hagræna þætti verkefnisins. Þá er rétt að upplýsa Alþingi um að í forsætisráðuneytinu er að hefjast vinna við gerð frumvarps um höfuðstólsleiðréttingar. Eins og kunnugt er mun hópurinn skila tillögum sínum fyrir lok þessa mánaðar. 2. liður er að gerð verði úttekt á kostum og göllum þess að stofna sérstakan leiðréttingarsjóð vegna húsnæðislána. Undirhópur sérfræðingahópsins um höfuðstólslækkun vinnur að því að meta kosti og galla þess að stofna sérstakan leiðréttingarsjóð í tengslum við þetta verkefni. Markmið slíks sjóðs er að flýta fyrir framkvæmd leiðréttingar en sem kunnugt er stendur til að nýta í leiðréttinguna hluta þess svigrúms sem myndast við skuldaskil fallinna fjármálafyrirtækja. 3. liður er að kannað verði hvernig gera megi yfirskuldsettum íbúðareigendum kleift að losna án gjaldþrots undan eftirstöðvum sem veðið sjálft stendur ekki undir. Um er að ræða tímabundna aðgerð sem miðar að því að leysa vanda tengdan afleiðingum efnahagshrunsins. Vinnuhópur skipaður sérfræðingum innanríkisráðuneytis og velferðarráðuneytis hefur farið yfir verkefnið og tekið til skoðunar þau úrræði sem nú eru til staðar til lausnar á vanda skuldsettra heimila og jafnframt til hvaða viðbótarúrræða væri unnt að grípa til að takast á við vandamálið. Hópurinn hefur sett fram tillögur að úrræðum sem eru til nánari skoðunar. Meðal þeirra aðgerða sem hafa verið teknar til nánari skoðunar eru breytingar á lögum um samningsveð, stofnun félags sem leysir til sín yfirveðsettar eignir, samningar við kröfuhafa um niðurfellingu skulda og sérstakan fyrningartíma á kröfum sem eftir standa við nauðungarsölu. 4. liður er að skipuð verði verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála. Félags- og húsnæðismálaráðherra hefur skipað sjö manna verkefnisstjórn sem hefur það hlutverk að leggja fram tillögur að framtíðarstefnu í húsnæðismálum en Samband íslenskra sveitarfélaga á áheyrnarfulltrúa sem situr fundi verkefnisstjórnarinnar. Verkefnisstjórnin mun hafa forustu í verkefninu, safna gögnum og greina þau í samvinnu við óháða sérfræðinga, framkvæma stöðumat og móta stefnu um framtíðarskipan húsnæðismála. Verkefnisstjórnin hélt fyrsta fund sinn í september 2013 og hefur fundað reglulega síðan. Jafnframt hefur ráðherra skipað 32 manna samvinnuhóp um framtíðarskipan húsnæðismála sem hefur það hlutverk að starfa náið með verkefnisstjórninni að mótun framtíðarskipulags húsnæðismála á Íslandi. Í þessu viðamikla verkefni verður kannað hvaða fyrirkomulag og fjármögnun almennra húsnæðislána sé hagkvæmast hér á landi og hvernig slíku fyrirkomulagi verði komið á. Jafnframt verður skoðað hvernig unnt sé að tryggja virkan leigumarkað sem og skilvirk félagsleg úrræði fyrir þá sem á slíku þurfa að halda. Í því sambandi verður kannað með hvaða hætti stjórnvöld geti sinnt afmörkuðu hlutverki sem felst í veitingu þjónustu í almannaþágu á húsnæðismarkaði. Ríkisstjórnin leggur áherslu á að sem breiðust sátt og samstaða náist um framtíðarskipan húsnæðismála hér á landi og því mikilvægt að sem flestir sem láta sig málið varða fái tækifæri til að hafa áhrif á vinnuna. Á vefsíðu verkefnisins gefst almenningi því kostur á að fylgjast með þróun og mótun tillagna hvers teymis og koma á framfæri frekari hugmyndum og athugasemdum um framtíðarskipan húsnæðismála. Verkefnisstjórnin mun taka tillögurnar til frekari úrvinnslu í nánu samstarfi við Íbúðalánasjóð, Samtök fjármálafyrirtækja og Samband íslenskra sveitarfélaga. Gert er ráð fyrir að verkefnisstjórnin skili að verkefninu loknu skýrslu með ítarlega útfærðum tillögum að framtíðarstefnu í húsnæðismálum til félags- og húsnæðismálaráðherra. 5. liður er að lögfest verði flýtimeðferð dómsmála sem tengjast skuldavanda heimilanna og varða ágreining um lögmæti þess að binda fjárskuldbindingu við gengi erlendra gjaldmiðla eða vísitölu. Um þennan lið er það að segja að frumvarp hefur þegar verið lagt fram á Alþingi og samþykkt. 6. liður er að settur verði á fót sérfræðingahópur um afnám verðtryggingar af neytendalánum. Í samræmi við þennan lið var skipaður sérfræðingahópur í ágúst undir formennsku Ingibjargar Ingvadóttur. Hópurinn hefur kynnt sér helstu gögn og fundað með hagsmunaaðilum og sérfræðingum, svo sem Seðlabanka Íslands, umboðsmanni skuldara, Fjármálaeftirlitinu, Íbúðalánasjóði, Hagsmunasamtökum heimilanna, Samtökum fjármálafyrirtækja, Landssamtökum lífeyrissjóða, Félagi fasteignasala, bönkum og ýmsum hagfræðingum. Efnisyfirlit, verkáætlun og verkaskipting liggur fyrir. Skoðuð verða áhrif afnáms verðtryggingar á neytendur, lánveitendur, fasteignamarkað og efnahagslíf og lagðar fram tillögur að útfærslu og tímasettri áætlun ásamt mótvægisaðgerðum. Áætluð skil eru upp úr miðjum desember. Í 7. lið segir að kannað verði hvernig eignalausum einstaklingum verði gert kleift að greiða kostnað vegna gjaldþrotaskipta á búi sínu. Unnið er að frumvarpi til laga um veitingu fjárhagsaðstoðar til greiðslu tryggingar á kostnaði vegna gjaldþrotaskipta til þeirra sem eiga engan kost annan en að fara fram á gjaldþrotaskipti á eignum sínum. Áætlað er að frumvarpið verði lagt fram á Alþingi í lok nóvember 2013. 8. liður fjallar um að sérfræðingahópur meti möguleika á því að leggja gjald á fjármálafyrirtæki vegna umtalsverðra tafa á endurútreikningi lána. Þessari gjaldtöku er ætlað að styrkja stöðu skuldara gagnvart fjármálafyrirtækjum sem sjá um endurútreikning lána þeirra. Fjármála- og efnahagsráðuneytið hefur unnið greinargerð um málið og hefur hún fengið umfjöllun í starfshópi sem falið hefur verið það verkefni að endurskoða bann við gengistryggingu fjárskuldbindinga í lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001. Ályktanir starfshópsins koma fram í niðurlagi greinargerðarinnar, en þar er meðal annars vísað til afstöðu réttarfarsnefndar sem telur umrædda gjaldtöku ekki framkvæmanlega að teknu tilliti til ákvæða stjórnarskrár vegna vandkvæða við að afmarka skilyrði gjaldtökunnar nægilega skýrt. Fjármálaeftirlitið sem er sjálfstætt stjórnvald getur í skjóli valdheimilda sinna aflað upplýsinga um eðli vandans og umfang. Í ályktun starfshópsins kemur fram að til greina komi að beita viðurlaga- og úrbótaheimildum stofnunarinnar ef tafir á endurútreikningi eru að hennar mati umtalsverðar og óréttlætanlegar. Svör viðskiptabankanna þriggja benda til þess að endurútreikningi gengistryggðra lána eigi að verða lokið fyrir næstu áramót en áætlanir Dróma og Lýsingar virðast vera meiri óvissu háðar. Það er einnig mat starfshópsins að úrlausn ágreinings um gengistryggð lán gefi ásamt öðru tilefni til að endurskoða starfshætti úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki í því skyni að tryggja betri eftirfylgni með úrskurðum hennar. Fjármála- og efnahagsráðherra hefur hafið vinnu við endurskoðun á samþykktum nefndarinnar. 9. liður fjallar um að stimpilgjöld af lánsskjölum verði endurskoðuð og stefnt að afnámi stimpilgjalda vegna kaupa einstaklinga á húsnæði til eigin nota. Um þennan lið er það að segja að frumvarp hefur verið lagt fram á Alþingi um afnám stimpilgjalda af lánsskjölum í samræmi við þingsályktunina. Með frumvarpinu er lagt til að stimpilgjald af lánsskjölum verði afnumið en stimpilgjald vegna eignayfirfærslna fasteigna hækkað um 0,4% í tilviki einstaklinga. Einnig er með frumvarpinu lögð til mikil einföldun á framkvæmd og innheimtu gjaldsins. Með afnámi stimpilgjalda af lánsskjölum dregur úr kostnaði við lántöku og einnig mun sú aðgerð auka hreyfanleika viðskiptavina milli banka og stuðla þannig að aukinni samkeppni á fjármálamarkaði. Í 10. lið segir að Hagstofa Íslands fái skýrar heimildir til að afla upplýsinga frá fjármálafyrirtækjum um fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja. Frumvarp um þetta efni var samþykkt á Alþingi í september. Undirbúningur Hagstofunnar eftir samþykkt laga nr. 104/2013 hefur falist í tvenns konar aðgerðum. Í fyrsta lagi er tæknilegur undirbúningur, einkum um þætti sem varða gagnasendingar og gagnaöryggi. Má þar nefna tæknilega útfærslu á afnámi persónuauðkenna í gagnasendingum og aðferðum við að skipta út kennitölum í þeim gögnum sem unnið verður með. Samið hefur verið við utanaðkomandi sérfræðing um yfirferð öryggismála og gerð tillagna um aðgerðir vegna öryggisvottunar hjá Hagstofunni. Í öðru lagi er undirbúningur að afhendingu gagna. Hefur verið rætt við Íbúðalánasjóð vegna málsins og á næstu dögum verða fundir haldnir með stærstu fjármálafyrirtækjunum. Herra forseti. Eins og sést á þessari upptalningu gengur framkvæmd þingsályktunarinnar samkvæmt áætlun. Það er mjög gleðilegt enda hafa skuldsett heimili marga fjöruna sopið á undanförnum árum. Það er von mín að góð samstaða myndist á Alþingi um þau mál sem enn eiga eftir að koma til kasta þingsins vegna þessarar þingsályktunar. Íslensk heimili eiga það skilið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra skýrslu hans en verð nú að segja að við fengum að kynnast því hér á sumarþingi að ætlunin væri ekki að efna stærstu kosningaloforð Íslandssögunnar heldur skipa nefndir. Af þessari ræðu má ráða að það eru ekki bara nefndir og engar efndir heldur enn þá fleiri nefndir. Það er það sem við heyrum núna. 
             Starfshóparnir eru búnir að stofna fleiri undirstarfshópa og við sitjum hér undir skýrslu hæstv. ráðherra og fáum ekki að vita fyrir fram hvert efni hennar er og eigum ekki neitt samtal við ríkisstjórnina um þetta mikilvæga verkefni. Það eru tímamót, satt að segja, í samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu þegar þetta mikilvæga verkefni, skuldamál heimilanna, er annars vegar. Allt síðasta kjörtímabil var hvert einasta skref í skuldamálum heimilanna undirbúið í þverpólitískri samvinnu með aðkomu allra flokka.  Það er auðvitað mjög sérkennilegt að sitja síðan í þéttpökkuðum þingsal - því að allir vilja náttúrlega fá að heyra erkibiskups boðskap og vita hvernig efndunum verði háttað - sitja hér óupplýst og bíða eftir því milli vonar og ótta hvort eitthvað komi frá hæstv. forsætisráðherra. Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefur ítrekað talað um að fram undan sé heimsmet í vinnu við að lækka skuldir heimila. Hann hefur ekki þreyst á því að kynda undir væntingum í þeim efnum. Það er rétt að minna hann á að á síðasta kjörtímabili, þó að við séum öll sammála um að meira þurfi að gera fyrir skuldug heimili þótt okkur greini kannski aðeins á um hvernig eigi að gera það, lækkuðu skuldir heimila um 200 milljarða og 100 milljörðum var varið í vaxta- og barnabætur. Það er gildandi heimsmet í úrlausn fyrir skuldug heimili sett af síðustu ríkisstjórn og viðurkennt meira að segja í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þar sem fjallað er um skuldir heimila sem algjört tímamótaverkefni. Það er vert að minna hæstv. forsætisráðherra á að hann þarf þá að toppa það ef hann ætlar að setja nýtt heimsmet. Það er mikilvægt verkefni að finna farsæla úrlausn á skuldavanda heimila og það er mikilvægt að lækka skuldastöðuna. Að því hefur verið unnið árum saman og við höfum oft rekist á veggi í því efni vegna þess að stjórnarskráin takmarkar svigrúm okkar og vegna þess að kröfurétturinn er vel varinn af dómstólum. En þess vegna er lykilatriðið að marka almennar, skýrar leikreglur sem eru sanngjarnar og að við lækkun skulda sé farið eftir leikreglum sem allir skilja og við flytjum ekki byrðar af einum þjóðfélagshópi yfir á annan eða með öðrum ósanngjörnum hætti stuðlum að nýjum eignatilfærslum sem geta af sér ný vonbrigði og ný sárindi. Þess vegna voru aðgerðir síðustu ríkisstjórnar allar byggðar á því að skapa skýrar, almennar leikreglur. Það sem skortir sáran í öllum fyrirheitum um efndir af hálfu núverandi ríkisstjórnar er eitthvað sem líkist almennum leikreglum og að við sjáum einhverjar útfærðar leiðir sem þola dagsljósið. Fyrirheitin voru gefin. Hæstv. forsætisráðherra horfði í augu kjósenda dagana fyrir kosningar og sagði: Þetta er hægt. Hann sagði 22. apríl: Skuldirnar lækka strax, áhrifin á efnahagslífið koma í ljós á næstu missirum. En skuldirnar lækka strax. Það eru þessi fyrirheit sem hafa verið gefin sem hafa ekki enn verið efnd. Af ræðu forsætisráðherra má ráða að ekki sé mjög skýrt hvernig þau verði efnd ef þá nokkru sinni. Við heyrðum að nú sé horft á alls konar sjóði, einhvers konar sjóð til að taka yfir yfirveðsett húsnæði, einhvers konar umbreytingarsjóð til þess að láta ríkið axla ábyrgðina og áhættuna af skuldaleiðréttingunni. Það var nákvæmlega ekki það sem hæstv. forsætisráðherra lofaði. Hann lofaði því að leiðrétting yrði framkvæmd hratt og örugglega og kostnaður af henni yrði borinn af erlendum kröfuhöfum og hann talaði um svigrúm upp á 200–300 milljarða í því efni. Við bíðum enn þá eftir að sjá hvað felst raunverulega í þeim fyrirheitum og hvernig ríkisstjórnin hyggst efna þau. Á meðan er ekki unnið í úrlausnum sem hægt væri að vinna í. Það er mörgu ólokið í úrvinnslu skuldamála heimilanna og það situr allt fast vegna þess að ríkisstjórnin kemur sér ekki að neinu verki. Hún stofnar nefndir en hún vinnur ekki áfram nein verkefni sem gætu horft til heilla. Við vitum það öll í þessum sal að ágallar voru á framkvæmd 110%-leiðarinnar sem ollu því að tekið var með mismunandi hætti á fólki í sambærilegri stöðu, eftir því við hvaða lánastofnun það skipti. Íbúðalánasjóður hafði ekki svigrúm til þess að mæta fólki með sama hætti og önnur fjármálafyrirtæki. Ekkert hefur gerst í því að reyna að breyta þessu. Það hlýtur að vera mikilvægt að auka svigrúm Íbúðalánasjóðs til að jafnræði sé tryggt, óháð öllum forsendubrestsleiðréttingum, það hlýtur að vera mikilvægt innlegg til að vinna úr þeirri erfiðu stöðu sem víða er uppi. Með sama hætti er fullt af fólki í miklum vanda vegna lánsveðs. Foreldrar lánuðu veð í eign sinni og þetta fólk sem skuldar meira í húsunum sínum en nemur virði húseignanna fær ekki notið úrræða sem boðið hefur verið upp á eins og 110%-leiðarinnar vegna þess að veðið sem er hjá foreldrunum er ekki talið með til skulda þeirra. Við vorum búin að vinna lausn á því í lok síðasta kjörtímabils. Ný ríkisstjórn hefur heykst á að framfylgja henni. Hún segir að hún sé ekki nógu góð en kemur ekki með neina aðra lausn. Í þessu kristallast vandinn sem við er að etja hjá ríkisstjórninni. Hún hefur gefið gríðarleg fyrirheit. Hún hefur lofað tafarlausri lækkun skulda. Forsætisráðherra lofaði tafarlausri lækkun skulda þó að það tæki tíma fyrir áhrifin af skuldalækkuninni að koma fram í efnahagslífinu. Lofað var skuldalækkun upp á hundruð milljarða. Enn bíðum við og það eina sem eftir stendur er að búið er að stofna fleiri starfshópa til að skoða fleiri hluti. En hin raunverulegu verkefni sem hægt væri að leysa úr til að létta á stöðunni, mæta þörfum fólks - það er ekkert gert í þeim. Hér sjáum við einfaldlega að áherslan er á að lifa í draumheimi en ekki í raunheimi. Það er margt eftir ógert, sagði ég í upphafi, í skuldamálum heimilanna. Við vitum öll að sá hópur sem keypti á versta tíma á árunum fyrir hrun liggur enn þá óbættur hjá garði. Við í Samfylkingunni í aðdraganda kosninga höfðum útfærðar hugmyndir, sem við kynntum, um það hvernig væri hægt að mæta þeim hópi. Það mun auðvitað kosta ýmislegt en við töldum okkur hafa lausnir sem hægt væri að útfæra í því efni og hægt væri að láta virka og ég er sannfærður um að svo sé. Þar er hópur sem augljóst er að hefur farið verr út úr aðstæðum en aðrir vegna þess að margir hinna sem hafa mátt þola hækkun lána hafa fengið að njóta á móti hækkunar á eignaverði. En ekki þessi hópur. Virðulegi forseti. Við stöndum nú í þeim sporum að við erum litlu nær um það hvað ríkisstjórnin hyggst fyrir í skuldamálum heimilanna. Við bíðum enn eftir efndum á metloforðinu mikla og við vitum ekki hvort það er raunsætt að búast við að hér verði kynntar aðgerðir fyrir áramót. Hæstv. forsætisráðherra nefndi það í sumar að efndir í sumar hefðu breyst í efndir í nóvember. Hann flytur okkur nú í nóvemberbyrjun skýrslu og segir að tillögur komi frá nefndum síðar í mánuðinum. Hann færist því sífellt fjær sá dagur að eitthvað handfast verði til umfjöllunar á Alþingi Íslendinga. Satt að segja bendir fátt til þess eftir ræðu hæstv. forsætisráðherra áðan að nokkuð verði í hendi til umfjöllunar á Alþingi Íslendinga um skuldamál heimilanna hérna megin við áramót. Hvort eitthvað kemur fyrir vorið fer að verða góð spurning en kannski hæstv. forsætisráðherra geti frestað vorinu líka, rétt eins og honum hefur nú hingað til tekist að fresta sumrinu og nóvembermánuði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir flutning þessarar áfangaskýrslu. Ég hefði raunar talið að það hefði verið æskilegt að jafnvel efnisatriði vinnunnar hefðu verið kynnt fyrir fulltrúum stjórnarandstöðuflokkanna á þingi þannig að við gætum tekið þátt í umræðunni meira út frá efnisatriðum skýrslunnar fremur en að koma í raun með fyrstu viðbrögð við því sem hér er sagt. Ég hefði talið það affarasælla en mun þó reyna að ræða skýrslu hæstv. ráðherra út frá þessari fyrstu hlustun. Ég vil segja það fyrst, af því að hæstv. forsætisráðherra sagði að íslensk heimili hefðu marga fjöruna sopið, sem vissulega er rétt, að það er alveg ljóst, ef við horfum á það þannig, að allir Íslendingar og allur almenningur í landinu varð fyrir forsendubresti þegar hrunið varð. Það á ekki eingöngu við um íbúðareigendur, það á við um okkur öll sem búum í þessu landi því að hér breyttust allar forsendur yfir nótt. Það er líka mikilvægt að muna eftir því sem gert hefur verið. Ég held að það skipti máli fyrir umræðuna, við verðum að horfa á það að sem betur fer hefur staða íslenskra heimila batnað þegar við horfum á hvernig þróunin hefur verið, þar sem segja má að þeim heimilum sem höfðu neikvætt eigið fé í fasteign sinni hefur fækkað gríðarlega eftir að fjöldi þeirra náði hámarki árið 2010. Þegar við skoðum nýjustu tölur sjáum við að þessi heimili hafa ekki verið færri síðan 2008. Sem betur fer er þróunin í rétta átt. Þar kemur margt til, m.a. það að við erum á uppleið úr kreppu og að hér hefur verið unnið á atvinnuleysi. Hér hefur verið farið í heilmiklar aðgerðir til að aðstoða skuldsett heimili og má þar nefna margar þær leiðir sem þegar hafa verið nefndar í umræðunni, hvernig vaxtabótakerfinu var beitt til aðstoðar skuldsettum heimilum, hvernig 110%-leiðinni var beitt og ég tek undir með hv. þm. Árna Páli Árnasyni sem talaði hér á undan mér og sagði að það hefði verið óskandi ef hægt hefði verið að ljúka einhverri úrlausn mála varðandi lánsveðshópinn. Það væri óskandi að þeim málum væri kippt í lag strax á þessu haustmissiri þingsins, á þessu haustþingi, fremur en að bíða með það eftir stóru heildarlausninni. Við verðum að horfa til þess sem gert hefur verið því að ljóst er að það er mikið. Staðan hefur batnað en hins vegar held ég, og það er trú mín, að hægt sé að gera betur, eins og ég sagði fyrir síðustu kosningar. Þar hefði ég sérstaklega viljað skoða þá sem keyptu eignir á síðustu árum fyrir hrun. Það er þó ekki hægt að segja, og þá vitna ég til þess sem hæstv. forsætisráðherra sagði, að mikilvægt sé að hér sé horft til flatra aðgerða en þó einhvers konar þaks. Ég mun spyrja hann nánar út í það á eftir. Segjum að við værum bara að skoða þennan hóp, þá er auðvitað mikilvægt að horfa á að aðstæður innan hans eru mjög mismunandi. Sumir búa að því að eignir þeirra hafa hækkað í verði þótt þeir hafi keypt á uppsprengdu verði fyrir hrun, aðrir búa við það að eignir þeirra hafa lækkað í verði, þannig að aðstæður innan þessa hóps eru líka mismunandi. Við verðum að taka allar breyturnar með þegar við ræðum þessi mál. Þess vegna er það alltaf einföldun þegar við segjum: Förum í flata aðgerð. Við verðum að horfa til tekna hópanna, eigna hópanna. Hvað býr á bak við skuldastöðuna? Öðruvísi er ekki hægt að fara í þetta. Svo ég tæpi aðeins á því sem hæstv. forsætisráðherra fór yfir er það vissulega rétt að einhverju af þeirri aðgerðaáætlun sem samþykkt var á þingi í sumar hefur verið lokið, samanber þau frumvörp sem hæstv. forsætisráðherra nefndi, þó að ég hafi talið við umræðuna um hagstofumálið svonefnda að þar kæmi aldrei fram nákvæmlega hvernig þær heimildir áttu að nýtast beinlínis við skuldaleiðréttinguna. Það mál var mikið rætt hér og ég ætla ekki að fara aftur yfir það. Mig langaði hins vegar að inna hæstv. forsætisráðherra eftir því sem hann sagði, þ.e. að ýmsar tillögur lægju þegar fyrir og að ákveðið hefði verið að ráðast í frekari skoðun á nokkrum þeirra. Þá er eðlilegt að maður spyrji nánar út í hvaða tillögur það eru nákvæmlega sem eru tilbúnar. Er búið að ganga frá einhverjum endanlegum tillögum svo það liggi fyrir? Hefur verið fjallað um þær í ríkisstjórn? Eru einhverjar af þessum tillögum sem hér hafa verið nefndar og sagt að séu í skoðun eða á lokastigi búnar að fara í gegnum ríkisstjórn? Það verður ekki hægt að spyrja hæstvirta ráðherra Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu, ég sá ekki að þeir væru á mælendaskrá nema hæstv. innanríkisráðherra. Hún kemur kannski inn á afstöðuna þeim megin. Hvaða tillögur hafa verið kynntar og farið í gegnum ríkisstjórn? Ég hjó eftir því þegar hæstv. forsætisráðherra ræddi hugmyndir úr tillögunni um hugsanlegan leiðréttingarsjóð að hann ræddi um hluta þess svigrúms sem skapast kynni vegna samninga við kröfuhafa. Við þekkjum öll þá umræðu að kastað hefur verið fram tölum um hvert það svigrúm kunni að vera. Er það 300 milljarðar? Því hefur t.d. verið haldið á lofti sem einhverri tölu sem fara eigi í skuldaleiðréttingar. Ég tók eftir því að hæstv. forsætisráðherra nefndi þarna hluta. Hæstv. forsætisráðherra. Er komin stærðargráða á þessar tillögur? Er komið eitthvert umfang sem við getum áttað okkur á hvert er áður en við tökum frekari afstöðu til þess hvernig haldið verður áfram? Það væri áhugavert að vita því að það liggur líka fyrir þó að það hafi ekki verið nefnt í þessari skýrslu, að ræða átti við fjármálafyrirtækin um stofnun hugsanlegs leiðréttingarsjóðs. Það kom að minnsta kosti fram, ef ég man rétt, í einhverjum fjölmiðlum. Mig langar því líka að inna hæstv. forsætisráðherra eftir því: Eru þær tillögur komnar lengra? Getum við séð hvernig sá leiðréttingarsjóður á að líta út? Það eru margar spurningar sem vakna þó að ég þakki að sjálfsögðu fyrir skýrsluna og umræðuna. Mér finnst mikilvægt að halda því til haga að það er mikilvægt að halda þinginu vel upplýstu um framgang málsins. Það er líka mikilvægt að horfast í augu við að hér hefur margt verið gert en hins vegar hafa áherslur verið mismunandi. Við sjáum það til að mynda á þeim tölum sem kynntar hafa verið um skuldastöðu heimila, að þau heimili sem skulda mest að jafnaði eru líka þau heimili þar sem tekjurnar eru hæstar og eignirnar mestar. Það hefur til að mynda birst í þeirri greiningu sem lögð hefur var fram af Þorvarði Tjörva Ólafssyni, hagfræðingi hjá Seðlabankanum. Það er alveg ljóst að sú nálgun sem sú ríkisstjórn stóð fyrir sem ég sat í snerist fyrst og fremst um að koma til móts við þá sem voru í greiðsluvanda, þ.e. að hjálpa þeim sem áttu við greiðsluvanda að stríða, því að skuldavandinn fór ekki endilega saman við greiðsluvandann. Um það hefur verið deilt á þinginu, en ég heyrði líka að hæstv. forsætisráðherra nefndi að það væri hugmynd að setja þak á leiðréttingar. Þá væri áhugavert að heyra hvort menn séu komnir með einhverja stærðargráðu á það þak, hvort það þak eigi þá að miðast við skuldir, tekjur eða eitthvað annað. Ég varpa hér fram frekari spurningum vegna þessarar umræðu en ég held að það liggi líka fyrir að það er töluverð vinna eftir enn þá miðað við það sem lagt var upp með hér í sumar. Það hefur enn fremur komið fram hjá hæstv. fjármálaráðherra að hann eigi ekki von á því að þessari lagasetningu ljúki fyrr en einhvern tímann í kringum áramót þannig að við munum væntanlega þurfa að bíða enn um sinn eftir því að sjá heilsteyptar tillögur. En ég vonast til þess að hæstv. forsætisráðherra geti svarað einhverjum af þeim spurningum sem ég varpaði fram áðan.

Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á því að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir skýrsluna og þær upplýsingar sem hann veitir okkur hér í þinginu. Skuldavandi heimilanna hefur á undanförnum árum verið mjög til umræðu í þessum sal og það er rétt sem hefur komið fram að á síðasta kjörtímabili voru margir á þeirri skoðun að við ættum að reyna að finna leiðir í sameiningu til þess að koma til móts við þann vanda. Það var reynt, árangurinn er umdeilanlegur vegna þess að engu að síður, þrátt fyrir að fjögur ár hafi liðið á síðasta kjörtímabili, var skuldavandi heimilanna og málefni því tengd stærsta kosningamálið í liðnum kosningum. Það er hálffurðulegt að hlusta á þau ummæli sem falla hér af hálfu leiðtoga stjórnarandstöðunnar að lausnir hafi verið á hverjum fingri rétt undir lok síðasta kjörtímabils. Menn höfðu fjögur ár. Hvers vegna var þeim lausnum ekki einfaldlega komið í framkvæmd ef þær voru tilbúnar og klárar? Menn taka sérstaklega dæmi um lánsveðin. Hvers vegna var málið ekki klárað af fyrrverandi ríkisstjórn ef það var svona einfalt? Ég held að menn verði að átta sig á því hvað þeir eru að segja og reyna að nálgast umræðuna af einhverri sanngirni. Menn höfðu fjögur ár en koma svo upp í ræðustól þegar þeir eru komnir úr ríkisstjórn og segja: Það var hægt að kippa þessu í lag strax. Hvers vegna notuðu þeir ekki árin fjögur? Hafa menn þá hugmynd um orðið „strax“ að það geti spannað heil fjögur ár? Ég spyr í ljósi þeirrar umræðu sem það ágæta orð hefur fengið á undanförnum vikum í fjölmiðlum og í þinginu. Herra forseti. Mig langar jafnframt að benda fulltrúum stjórnarandstöðunnar vinsamlega á að það liggja fyrir ýmis gögn um það hvað þessi ríkisstjórn stendur fyrir. Það fyrsta sem menn ættu að kynna sér er stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar. Þar kemur fram að heimilin séu undirstaða og drifkraftur þjóðfélagsins. Í stjórnarsáttmálanum birtist okkur sú áhersla ríkisstjórnarinnar að taka á vandanum með markvissum aðgerðum sem er tilkominn af hinni ófyrirsjáanlegu höfuðstólshækkun verðtryggðra lána sem leiddi af hruninu. Það er stóra markmiðið og menn skulu ekki halda því fram að við höfum hlaupist á brott frá því verkefni. Þetta er stóra verkefnið, að því vinnum við öll sem eitt og ég taldi að fulltrúar stjórnarandstöðunnar ætluðu sér að taka þátt í því að finna réttu leiðirnar. Þess vegna kemur mér mjög á óvart harður og í rauninni hæðinn tónn í orðum leiðtoga stjórnarandstöðunnar um af hverju ekki sé löngu búið að leysa þessi mál. Mér finnst það afskaplega einkennilegt. Til að því sé komið á framfæri átti samráð við stjórnarandstöðuna á síðasta kjörtímabili sér ekki síst stað í nefndum þingsins. Nefndir þingsins, og þá sérstaklega velferðarnefndin, tóku sig saman þegar þingmál komu frá ríkisstjórninni, settust yfir þau í sameiningu og reyndu að finna betri útfærslur á þeim tillögum sem þar komu fram. Menn skulu aðeins anda með nefinu vegna þess að hér sitja menn í þingnefndum úr öllum flokkum og munu hafa fullt umboð til þess að koma fram með skoðanir sínar á þeim málum sem koma út úr því starfi sem hæstv. forsætisráðherra var að lýsa og koma þannig að málunum. Þannig var mér boðið að taka þátt í að leysa skuldavanda heimilanna í tíð fyrri ríkisstjórnar og það er svo sannarlega svo að við vinnum áfram saman í nefndum þingsins á þessu kjörtímabili. Það get ég fullyrt. Ég held að þeir sem sitja í nefndum þingsins geti ekki afneitað þeirri staðreynd að við vinnum saman þar. Aftur að stjórnarsáttmálanum. Í honum kemur fram að ríkisstjórnin haldi þeim möguleika opnum að stofna sérstakan leiðréttingarsjóð. Það stendur í stjórnarsáttmálanum þannig að það þarf ekkert að vera að spyrja þeirrar spurningar hér og eyða þessari ágætu umræðu í að velta því fyrir sér hvort það sé í skoðun eða ekki. Jafnframt kemur fram í stjórnarsáttmálanum að sérfræðinefnd um afnám verðtryggingar af neytendalánum og endurskipulagningu húsnæðislánamarkaðarins verði skipuð og búið er að gera það. Einnig kemur fram í stjórnarsáttmálanum að hún muni skila af sér á þessu ári. Þetta stendur í stjórnarsáttmálanum og menn hefðu getað sparað sér ýmsar spurningar með því að lesa hann. Herra forseti. Það kom fram í máli hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur að menn þyrftu að átta sig á stöðu einstakra lántakenda og stöðu skuldara til þess að geta tekið einhverjar ákvarðanir um hvað eigi að gera. Já. Ég hef ekki tölu á því hversu oft á síðasta kjörtímabili ég stóð í þessum ræðustól og óskaði eftir því að ríkisstjórnin hefði forgöngu um að afla upplýsinga um hver vandinn væri í raun og veru, ég hef ekki tölu á því. Menn reyndu að leggja fram frumvörp til að afla þeirra gagna vegna þess að okkur leið, hvort sem við vorum í stjórn eða stjórnarandstöðu, eins og við værum að fiska í gruggugu vatni þegar við vorum að leita að leiðinni til að leysa skuldavanda heimilanna, af því að við höfðum ekki upplýsingar um hver staðan var. Hver er það svo sem kemur fram með frumvarp til að afla þessara upplýsinga? Það er núverandi ríkisstjórn. Það var Hagstofumálið sem við samþykktum í september. Það hafði kosti og galla en það hafði þó þann kost að þar settum við fram að safna saman upplýsingum til þess að vera komin með það á einn stað, kortlagningu á verkefninu. Hvers vegna var tíminn ekki nýttur betur á síðasta kjörtímabili til að afla þeirra upplýsinga? Ég man eftir því að þingmenn úr stjórnarliðinu þáverandi komu upp í þennan stól og sögðu að það þyrfti engar frekari upplýsingar. Ef menn hefðu tekið ákvarðanir byggðar á traustum upplýsingum á síðasta kjörtímabili til að leysa þetta stóra verkefni værum við ekki að ræða það í dag. Þannig er það. Menn þurfa að taka það til sín, þetta var ekki nógu vel gert. Ég ber líka ábyrgð á því. Ég átti þetta samtal og þetta samráð við fyrrverandi ríkisstjórn af hálfu Sjálfstæðisflokksins, að hluta til. Ég hefði bara átt að vera frekari þótt sumir segi að ég sé alveg nógu frek. Við hefðum þurft að koma þessu í gegn. Þannig er það. Það hefur núverandi ríkisstjórn gert og við munum einfaldlega byggja á raunhæfum upplýsingum og hafa þá eitthvað til að standa á. Það var enginn sem var duglegri í því að kalla eftir þessum upplýsingum en hv. þm. Pétur H. Blöndal. Ég get fullyrt að hann mun líka standa vaktina á þessu kjörtímabili svo að við tökum ákvarðanir á grundvelli nægilegra upplýsinga. Þetta er það sem við erum að gera og við munum síðan ræða þetta nánar. Herra forseti. Nú ætla ég að víkja að því sem ég ætlaði að segja í þessari ræðu. Það er að til að leysa skulda- og greiðsluvanda íslenskra heimila er auðvitað lykilatriðið að tryggja fólki möguleika á að stunda arðbæra atvinnu og gefa því þannig tækifæri til þess að vinna sig sjálft út úr sínum vanda, auka tekjur sínar, hafa meira á milli handanna um hver einustu mánaðamót. Það er hægt að gera með ýmsum hætti. Það er hægt að gera það í gegnum skattkerfið og það er að sjálfsögðu lykilatriði að stjórnvöld standi fyrir aðgerðum til þess að bæta umhverfi íslenskra fyrirtækja svo að þau geti vaxið og dafnað. Við þurfum að auka verðmætasköpun í íslensku atvinnulífi. Við þurfum að stuðla að efnahagslegum stöðugleika, það er stóra verkefnið okkar allra, sama í hvaða flokki við erum. Við þurfum að afnema gjaldeyrishöftin. Við þurfum að sýna ábyrgð og bæta opinberan rekstur. Við þurfum að fara yfir öll atriði ríkisbúskaparins, allan rekstur ríkisins og leita leiða til þess að hagræða til að fá meira fyrir það fé sem ríkið eyðir í einstök verkefni og til að tryggja að neytendurnir, íslenskur almenningur fái bestu þjónustu sem völ er á fyrir skattféð sem þeir greiða inn í ríkissjóð. Við þurfum að halda vel utan um budduna og það er það sem þessi ríkisstjórn leggur áherslu á. Við þurfum jafnframt að tryggja grunnþjónustu fyrir alla landsmenn og við gerum það með því að þora að endurskoða það sem við erum að gera. Sjálfstæðisflokkurinn lagði fram markvissar tillögur varðandi skuldavanda heimila í síðustu kosningabaráttu. Það kemur fram í plagginu sem allir eiga að vera búnir að lesa fyrir þessa umræðu, þ.e. stjórnarsáttmálanum, að hægt er að fara í að leiðrétta vegna verðbólguskotsins áranna 2007–2010, bæði með því að fara í beina niðurfærslu höfuðstóls og einnig með skattalegum aðgerðum. Okkar tillögur snerust um skattalegar aðgerðir. Mig langar til þess að hvetja þingmenn - þeir voru margir hverjir á síðasta kjörtímabili, sama í hvaða flokki þeir voru, svolítið skotnir í séreignarsparnaðarleiðinni, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar, ég man eftir því að hann var skotinn í þeirri leið. Engu að síður tók fyrrverandi ríkisstjórn þá hugmynd ekki upp, hún var ekki í pípunum. Það hefði verið hægt að gera hefðum við haft samráðið það náið að líka hefði verið hægt að hlusta á tillögur frá okkur sem sátum þá í stjórnarandstöðunni. Það hefði kannski betur verið gert, þá værum við ekki í jafnmiklum vanda og við erum í dag. En það að hvetja almenning til að spara á að vera sú hugsun sem við erum öll með í kollinum þegar við erum að leita leiða til að bæta stöðu íslenskra heimila. Sparnaður er lykillinn að því að bæta stöðu íslenskra heimila til lengri tíma. Það getum við gert með skattalegum aðgerðum. Við höfum lagt fram tillögur þess efnis. Við lögðum fram tillögur þess efnis á síðasta kjörtímabili og það er svo sannarlega í stefnuskrá okkar og það er svo sannarlega talað um það í stjórnarsáttmálanum að hægt sé að ná fram leiðréttingu vegna verðbólguskots áranna 2007–2010 með skattalegum aðgerðum. Ég trúi því að verið sé að skoða þær leiðir í þeim hópum sem forsætisráðherra fjallaði um í sinni ágætu skýrslu um stöðu málanna. Það er rétt sem hv. þm. Árni Páll Árnason sagði í ræðu sinni að hópurinn sem keypti rétt fyrir hrun liggi enn óbættur hjá garði. Þetta er yfirlýsing leiðtoga Samfylkingarinnar, flokksins sem leiddi síðustu ríkisstjórn. Hann segir að þeim hafi ekki tekist að bæta stöðu þessa hóps. Það er stóra verkefnið sem við stöndum frammi fyrir núna og það er það sem þessi ríkisstjórn ætlar sér að gera.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir ávarpið. Við í Bjartri framtíð höfum haft ákveðnar efasemdir um þessa skuldaleiðréttingarleið sem Framsókn boðaði fyrir kosningar og efumst um að hún sé réttlát og kannski raunhæf. Við samþykktum þingsályktunartillöguna sem stjórnin lagði fram í vor því að við ætluðum ekki að standa í vegi fyrir því að þessi mál yrðu skoðuð, þvert á móti viljum við að ítarleg greining liggi fyrir áður en nokkuð verður gert. Það gildir sérstaklega um afnám verðtryggingarinnar. Það verður ekki gert nema að vel athuguðu máli. Ég á mjög erfitt með að sjá fyrir mér hvernig þessi útfærsla á að vera. Það kemur þá bara í ljós. Ég skil ekki alveg hvernig hún á að geta orðið réttlát og hvernig á að vera hægt að leiðrétta hrun. Hvar verða mörkin dregin? Hverjir nákvæmlega fá leiðréttingu? Verður leiðréttingin fyrir þá sem áttu árið 2007 töluvert í húsnæði sínu en ákváðu að veðsetja það og nota peninginn til að fara til Flórída? Eða verður bara leiðrétt fyrir þá sem sannanlega eru með lán vegna fasteignakaupa? Hvar verður tímalínan dregin og verður eitthvert þak? Síðan er spurningin, og það er stór spurning, hvernig og hvort svona aðgerð hafi áhrif á fjármálastöðugleika og hvort þetta sé besta meðferðin á almannafé. Það verður mikil áskorun að ná hallalausum fjárlögum, hvað þá að við förum að skila einhverjum afgangi. Því hefði ég haldið að það væri forgangsverkefni að lækka skuldir ríkisins. Það kemur sér vel fyrir alla. Einnig má velta fyrir sér: Hvað með þá sem voru á leigumarkaði allan tímann? Hvernig á að leiðrétta hjá þeim? Við vorum hér í óundirbúnum fyrirspurnum í dag að tala um umboðsmann skuldara á Akureyri og það á að loka stofnuninni þar. Þá verður hún bara staðsett á höfuðborgarsvæðinu og í Reykjanesbæ. Þýðir það að skuldavandinn sé mestur á suðvesturhorninu og hvernig verður þá leiðréttingin, verður þetta tilfærsla á fé frá landsbyggðinni til suðvesturhornsins þar sem skuldirnar eru mestar? Þetta eru allt hlutir sem við þurfum að fá úr skorið. Mér finnst merkilegt að menn gefi kosningaloforð sem er svona flókið og var kannski meira hugmynd en beinlínis kosningaloforð. Síðan finnst mér eins og alveg hafi gleymst í umræðunni að Sjálfstæðisflokkurinn gaf ekkert eftir í þessum efnum. Það er hægt að sjá á heimasíðunni 2013.xd.is að þar eru boðaðar aðgerðir þar sem til dæmis er lofað allt að 40 þús. kr. skattafslætti vegna innborgana á íbúðarhúsnæði, afborgun sem leggst inn á höfuðstólinn. Þeir sem eru að safna fyrir íbúð áttu líka von á einhverjum skattafslætti og einnig má nefna þessa séreignarlífeyrissparnaðarleið sem fjallað var um hér áðan. Þetta er ekki lítið loforð sem þarna er á ferð. Þess vegna vekur athygli að stjórnarflokkarnir skuli ekki vera, næstum sjö mánuðum eftir kosningar, búnir að koma sér niður á einhverja niðurstöðu í þessu máli. Báðir flokkarnir lofuðu einhvers konar skuldaleiðréttingu. Ég er þeirrar skoðunar að hrun verði því miður ekki svo auðveldlega leiðrétt. Þess vegna er forgangsverkefni stjórnvalda alltaf að koma í veg fyrir hrun, að tryggja efnahagslegan stöðugleika til að minnka líkur á hruni. Hvers vegna? Vegna þess að hrun er óréttlátt og það bitnar mismunandi á fólki. Jafnvel eru dæmi um að fólk hafi grætt á hruninu. Ég væri alveg til í að eiga eignir í útlöndum núna og geta komið heim til Íslands og keypt krónur á hrakvirði. Hrun er óréttlátt og það verður ekki svo auðveldlega leiðrétt. Þess vegna finnst mér ábyrgðarhluti þegar stjórnmálamenn tala eins og einhvern veginn sé hægt að leiðrétta hrunið og leiðrétta skuldirnar. Það er hægt að milda áhrifin, það er hægt að reyna að jafna byrðarnar og mér finnst ekki réttlátt þegar fyrri ríkisstjórn er sökuð um að hafa ekkert gert. Það var heilmikið gert en það er líka ljóst að það er enn hópur sem stendur illa og það þarf að finna úrræði fyrir þann hóp. Ef það væri auðvelt að leiðrétta hrunið væru stjórnarflokkarnir búnir að leggja fram einhverja lausn. Þessar lausnir vantaði ekki í kosningabaráttunni. En við skulum bíða og sjá, við tökum í sjálfu sér tillögunum með opnum huga. Ég ætla ekki að gefa mér neitt en ég ítreka að það er líka hlutverk okkar stjórnmálamanna að tryggja að aðgerðir setji ekki efnahagslegan stöðugleika í hættu. Það er mjög mikilvægt. Af því að ég hef nógan tíma ætla ég aðeins að halda áfram. Mér hefur fundist mjög merkilegt hvað allt í einu varð mikill áhugi, hjá stjórnmálamönnum og stjórnmálaflokkum, á að bæta hag heimilanna. Það gerðist eftir hrun. Ég nefni sem dæmi að 14 sinnum var lagt fram á Alþingi frumvarp um greiðsluaðlögun, fyrst árið 1994. Það var ekki samþykkt fyrr en eftir hrun, 2009. Lögð voru fram þrjú frumvörp á tveggja vikna bili. Þá var hægt að samþykkja þetta frumvarp. Frumvarp til laga um ábyrgðarmenn var lagt fram sjö sinnum. Það var samþykkt eftir hrun. Lög um innheimtu voru líka samþykkt einhvern tímann í hruninu, ef ég man rétt. Mér finnst forvitnilegt að sjá hvað fjármálafyrirtækin höfðu mikil völd fram að hruni. Það var ekki einu sinni hægt að koma í gegn sjálfsögðum réttarbótum fyrir hin margumtöluðu heimili. Það var ekki hægt fyrr en bankarnir voru farnir á hausinn því að um leið og peningarnir hurfu hurfu völdin. Mér finnst þetta umhugsunarefni og mér finnst að stjórnmálaflokkar eigi alltaf að hafa hag heimila í fyrirrúmi, ekki bara þegar upp rís stór hópur, hávær hópur, af fólki sem talar fyrir skuldug heimili. Heimilin voru líka í vanda 1994, árið sem frumvarp um greiðsluaðlögun var flutt í fyrsta sinn. Þá höfðu bara fáir áhuga á málinu. Ég ber hag heimilanna fyrir brjósti og mun aldrei láta segja annað um mig, en ég efast um að einhver millifærsla frá ríkissjóði til skuldugra heimila sé endilega gáfuleg framkvæmd. Stöðugur gjaldmiðill, lítil verðbólga og aukinn kaupmáttur er það sem heimilin þurfa. Við getum haldið áfram að tala um skuldaleiðréttingu til að draga athyglina frá hinu raunverulega vandamáli sem er ónýtur gjaldmiðill. Hvenær ætla menn að horfast í augu við það? Hvaða áhrif hefði það til dæmis á heimilin ef vaxtastig í landinu mundi lækka? Ég geri mér grein fyrir að þetta er efni í aðra umræðu. Ég vil bara ítreka að sá gjaldmiðill sem stjórnvöldum er svo umhugað um að halda í stendur beinlínis í vegi fyrir því að heimilin njóti þess. Heimilin þurfa kaupmáttaraukningu og lágt vaxtastig. Það yrði almenn aðgerð sem kæmi sér vel fyrir alla. Gjaldmiðill sem við notum núna er í raun bara ávöxtun á gengisfellingu með jöfnu millibili. Ríkið hefur ekki efni á að „leiðrétta“ þær gengisfellingar sem ríða yfir landið á einhverra áratuga fresti. Skuldaleiðrétting er sértæk aðgerð og við skulum sjá hvað kemur út úr öllum þessum nefndum sem hæstv. ráðherra vitnaði í. Ég kalla eftir skýrri framtíðarsýn stjórnvalda. Hvernig ætla þau að tryggja hag íslenskra heimila með krónuna að vopni? Hvernig ætla þau að koma í veg fyrir annað hrun, aðra gengisfellingu? Hvernig ætla þau að tryggja að aðgerðir í þágu skuldugra heimila valdi ekki þenslu eða verðbólgu og hækki þar með aftur skuldir heimilanna? Þeirri spurningu verða stjórnvöld að svara.

Forseti. Ég þakka fyrir þessar umræður en er samt eiginlega engu nær. Ég hefði, ég segi það til að ráðstafa tímanum hér, frekar viljað fá þessar umræður þegar fyrsta nefndin mun skila sínu verki síðar í þessum mánuði. Það kom fram á fundi þingflokksformanna, þegar okkur var tilkynnt um þessar umræður, að engra tíðinda væri í sjálfu sér að vænta í þessum umræðum. Ég sakna þess að sjá enga ráðherra Sjálfstæðisflokksins í þinginu nú í þessum umræðum. Það er ágætt að fá þetta yfirlit frá forsætisráðherra en eins og ég segi þá held ég að þetta séu allt upplýsingar sem hafa legið fyrir. Það sem ég vildi segja í þessu máli kom fram og kristallaðist skýrt í ræðu hv. þm. Brynhildar Pétursdóttur sem mér fannst setja fram ákaflega mikilvægar spurningar og hugleiðingar. Ég þakka þingmanninum sérstaklega fyrir það. Það er svo gott þegar við komum okkur upp úr þessu „pingpongi“ sem einkennir svo oft umræðuna þar sem fólk er alltaf að ásaka hvert annað. Mér finnst þetta alveg gríðarlega leiðinlegt og þreytandi. Mig langar hreinlega að hverfa úr líkamanum þegar þannig umræða byrjar hér í þingsalnum. Hún gagnast ekki neitt. Það gagnast ekki að vera alltaf að benda hvert á annað. Þá erum við sem þingmenn lýðræðisins farin að þvælast hvert fyrir öðru. Ég er sammála hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur þegar hún segir að við þingmenn höfum aðgengi og tækifæri til að hafa áhrif á tillögur ríkisstjórnarinnar þegar þær koma, tillögur forsætisráðherra, hér í þingið. Mér finnst þetta mikilvægt því að við megum ekki tala niður þau tækifæri sem við höfum sem þingmenn til að finna þverpólitíska sátt saman. Við megum ekki tala það niður, það er þreytandi, það er gamaldags og það er tilgangslaust. Ég fagna því líka að í ræðu hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur kom mjög skýrt fram að það er einlægur vilji stjórnarliða að við höldum áfram að þróa þá vinnu sem hófst hér eftir hrun, sem er eitt það jákvæðasta sem gerðist eftir hrun, að þingið fór að marka sér miklu skýrari stöðu gagnvart lagasetningu. Það hætti að taka því sem sjálfsögðum hlut að vera stimpilstofnun. Það eru mikil tíðindi í sjálfu sér. Þess vegna vil ég hvetja hæstv. forsætisráðherra til dáða. Ég er sammála því að það er mjög mikilvægt að kortleggja stöðuna. En ég vil ítreka spurningu sem mér finnst harla mikilvæg: Hverjir eiga að fá skuldaleiðréttingu? Er það þannig að manneskja sem ákvað að taka áhættu með húsnæði sitt og taka veð - það var þannig þegar þessi bóla byrjaði; ég gleymi þessu tímabili aldrei, ég var leigjandi og leigan hækkaði gríðarlega, á ég ekki að fá neina leiðréttingu eða allir þeir sem eru á leigumarkaði? Af hverju fá þeir enga leiðréttingu? Hvað með allt fólkið, sérstaklega gamalt fólk og innflytjendur, sem hafði lagt mikið fyrir, sparaði og gerði ekki neitt, sparaði og sparaði - og svo þegar hrunið kom, og sumir höfðu verið lokkaðir inn í Sjóð 9 og aðra sambærilega sjóði, tapaði það gríðarlega miklu af sparnaði sínum? Af hverju fær það fólk enga leiðréttingu? Það þarf að kortleggja þetta. Þetta snýst ekki bara um þessi orð „heimilin í landinu“. Það eru mörg heimili sem þurfa enga leiðréttingu, vilja það ekki einu sinni. Kortlagningin er mjög mikilvæg. En almennt séð á maður ekki að vera að lofa einhverju sem maður veit ekki hvað er. Lagt var af stað, sérstaklega hjá Framsóknarflokknum, og hlutum lofað sem augljóst er að ekki er búið að kortleggja. Mér finnst hættulegt að lofa á þennan hátt af því að þá skapar maður væntingar um að búið sé að undirbyggja loforðið með kortlagningu. Ég verð að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Af hverju voru þessi loforð sett fram án þess að búið væri að kortleggja nákvæmlega hvernig ætti að efna þau? Það truflar mig. Það er alveg ljóst, miðað við það sem kemur síðan í ljós í þessu ferli, að fara þarf í ítarlegri vinnu í kringum þetta allt saman - ég geri mér grein fyrir að þetta er mjög flókið, en það er sérstaklega flókið út af því að ekki liggur fyrir hverjir eigi rétt á að fá skuldaleiðréttingu. Það er grunnspurningin og henni verður að svara hér. Það er algjör grunnspurning í þessu máli. Ég ætla að biðja hæstv. forsætisráðherra að fara aðeins betur yfir tímalínurnar, hvenær fólk getur átt von á því að fá þessar leiðréttingar. Ég hef heyrt að fólk sé hætt að borga af lánunum sínum af því að það hélt að það fengi leiðréttingar nú í haust. Hvenær á fólk að fá þessar leiðréttingar og hverjir eiga að fá þær? Það er grundvallarspurning sem krefst svara. Ef hæstv. forsætisráðherra getur ekki svarað þessu, hvenær getum við átt von á að hann svari þessu? Hvenær liggja þessar upplýsingar fyrir? Þetta er mjög mikilvægt. Hún er mikil ábyrgð þeirra þingmanna sem tóku þátt í að lofa hlutum sem hugsanlega er ekki hægt að efna. Og ef ekki er hægt að efna það verður fólk að fá að vita það strax, áður en staða þess verður erfiðari. Það er mjög margt sem lítur vel út í þessum tillögum hæstv. forsætisráðherra. Ég er ekki að gera lítið úr því sem lítur út fyrir að vera einlægur vilji til að rétta stöðu heimilanna í landinu, en það vantar skýrleika. Það er svo mikilvægt að það sé meiri skýrleiki í kringum þessi mikilvægu mál áður en við stefnum í enn frekara óefni.

Virðulegi forseti. Við leitum gjarnan í stöðugleika en kjósum vöxt. Þetta er þversögn, einföld þversögn sem mögulega útskýrir af hverju þetta mál er ekki í eðli sínu einfalt. Þegar við tölum um vöxt getum við verið að tala um efnahagslegan vöxt, hagvöxt. Ég vil auðvitað þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir þá skýrslu og þær upplýsingar sem hann hefur lagt fyrir þing og þjóð um aðgerðir í þágu heimila sem taka á skuldavanda og innlegg hv. þingmanna sem hér hafa tjáð sig um málið. Ég ætla ekki að gera lítið úr því sem þegar hefur verið gert varðandi skuldamál. Ýmislegt var reynt á síðasta kjörtímabili og hefur verið tæpt á hér, en betur má ef duga skal. Við erum mögulega í þeirri stöðu nú að við höfum tækifæri til að gera betur vegna þess að einhverju hefur verið áorkað. Þetta er mál sem hverfur aldrei endanlega, þetta er stöðugt viðfangsefni. Allt of mörg heimili eru í varanlegum skuldavanda með skerta ráðstöfunargetu vegna þess að hér varð forsendubrestur. Ég get tekið undir orð hv. þm. Brynhildar Pétursdóttur um að hrun verði í sjálfu sér ekki leiðrétt, en við getum tekið til eftir hrun og leiðrétt þann forsendubrest sem verður til vegna þess. Ég taldi það ekki einungis nauðsynlegt heldur óhjákvæmilegt og afar skynsamlega ráðstöfun að fara með málið fram með þeim hætti sem gert var á sumdarþingi, setja málið fram í þingsályktunartillögu, brjóta það upp í verkferla þar sem hvert verkefni var falið hlutaðeigandi ráðherrum og þannig eyrnamerkt þeim, verkefnin ábyrgðarvædd og sett í tímaferli. Nauðsynlegt vegna þess að málið er í senn stórt og eftir atvikum flókið í lagalegum skilningi, óhjákvæmilegt vegna þess að um er að ræða risastórt efnahagsmál og útfærslan þarf að vera vönduð og ígrunduð. Það var og skynsamlegt vegna þess að samstaða í málinu er afar mikilvæg. Ég get ekki greint annað á máli hv. þingmanna hér í dag en að samstaða sé um málið. Okkur greinir kannski á um leiðir, eðlilega. Ég get viðurkennt að þetta erindi hreif mig til þátttöku á sviði stjórnmálanna. Ég get viðurkennt það hér. Mörg heimili hafa þurft að kljást og berjast við skuldavanda sem sannarlega er að stærstum hluta til kominn vegna hinnar ófyrirsjáanlegu höfuðstólshækkunar verðtryggðra húsnæðislána sem leiddi af hruni fjármálakerfisins. Í málefnavinnu okkar framsóknarmanna á vetrardögum og inn í kosningavorið var lögð mikil áhersla á að hér þyrftu að koma til aðgerðir og það almennar. Í raun má rekja það til hugmyndar frá kosningunum 2009, sem þá var kölluð 20% leiðin. Um er að ræða almennar aðgerðir með áherslu á jafnræði og réttlæti og ekki síður til að tryggja stöðugleika og gagnsæi á húsnæðislánamarkaði til framtíðar. Ég er sannfærður um að þegar leiðrétting kemur af þunga til framkvæmda muni það hjálpa hér til við að koma hagvexti í gang ásamt öðrum aðgerðum að sjálfsögðu, einkaneysla mun hleypa lífi í hagvöxt og auka okkur bjartsýni og kraft þar sem fólk sér fyrir efnahagsstöðu heimilanna og hefur möguleika til að ráða við stöðuna til framtíðar.

Virðulegur forseti. Það er ekki apríl, það er nóvember og ég fagnaði því að hæstv. forsætisráðherra bauðst til þess að koma hingað til þings og gera grein fyrir stöðunni í skuldamálunum vegna þess að það þyrfti að eyða óvissu fyrir tugþúsundir heimila í landinu og fyrir íslenskt efnahagslíf. Síðan kemur hæstv. forsætisráðherra á Alþingi Íslendinga og segir ekki neitt. Skýrsla hans er svo ómerkileg að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins nenntu ekki að sitja undir henni á ráðherrabekkjum heldur fóru úr salnum. Formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, yfirgaf húsið upp úr kl. hálftólf og er ekki viðstaddur umræðuna. Fjarvera formanns Sjálfstæðisflokksins við umræðuna er auðvitað hrópandi. Um leið og ekki var mikið sagt í skýrslunni var þó eitt gefið í skyn. Hæstv. forsætisráðherra sagði að hafin væri gerð lagafrumvarps í forsætisráðuneytinu um niðurfærslu höfuðstóls skulda. Það þýðir að hæstv. forsætisráðherra hefur tekið ákvörðun um hvaða leið eigi að fara í niðurfærslu skulda, með hvaða hætti það verði best gert og hvert umfang þess er. Það þýðir að hann hefur fengið nægilegar upplýsingar frá sérfræðihópi sínum til að hefja skrif sjálfs lagafrumvarpsins. Ég skora á hæstv. forsætisráðherra að upplýsa um það á hvaða forsendum það frumvarp er skrifað. Framsóknarflokkurinn þarf í aðalatriðum að svara tveimur spurningum. Hann lofaði þjóðinni afnámi verðtryggingar. Verður verðtrygging afnumin? Forsætisráðherra getur í lok umræðunnar svarað þeirri spurningu með einföldu jái eða neii. Síðan lofaði hann þjóðinni því sem hv. þm. Willum Þór Þórsson rétt í þessu kallaði hér í ræðustólnum 20% leið, þ.e. að svigrúm úr samningum við erlenda kröfuhafa, 300 milljarðar yrðu notaðir til að lækka allar verðtryggðar skuldir í landinu um 20%. Forsætisráðherra þarf við lok umræðunnar að svara því, verður þetta efnt? Ef ekki, hve mikið hyggst hæstv. forsætisráðherra þá efna, ¾ þessa fyrirheits, helming þess eða ¼ þessa fyrirheits? Því að hann sagði í ræðu sinni áðan að hluta þess svigrúms sem skapist í samningum við erlenda kröfuhafa verði varið til þessa málefnis. Það er allt annað en hann sagði fyrir kosningar þegar hann sagði að svigrúmið skyldi nýtt. En það er þá lágmark að hæstv. forsætisráðherra upplýsi hve stór hluti það er. Tugþúsundir heimila í landinu bíða eftir svörum við þessu. Úr því að forsætisráðherra er kominn að niðurstöðu um þetta og hefur hafið undirbúning lagafrumvarps þá á þjóðin kröfu til þess að hann upplýsi um meginatriðin sem það frumvarp snýst um. Ég vona sannarlega að það sé ekki eins og umfjöllun hans um stimpilgjöldin því að óheilindi hæstv. forsætisráðherra í umfjöllun hans um stimpilgjaldaloforðið eru sláandi. Hann sagði að búið væri að leggja fram frumvarp um afnám stimpilgjalda. Ég hvet fjölmiðla til að kynna sér hvers konar efndir það voru. Þar eru stimpilgjöld afnumin af lánssamningum en sett í staðinn á kaupsamninga og afsöl. Ungt fólk sem er að kaupa sér íbúð í fyrsta sinn þarf að borga meiri stimpilgjöld eftir breytinguna en áður.

Þetta er rangt.

Það þarf ekki að hafa mig sem vitni fyrir því, hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir. Mönnum nægir að lesa grein Sigríðar Andersen, varaþingmanns Sjálfstæðisflokksins, til að fá býsna glögga innsýn í það hversu ljótur leikur það er, þar sem verið er að plata fólk með því að verið sé að uppfylla loforðið um að afnema stimpilgjöld. Það er ekki verið að gera neitt annað en færa þau til.

Virðulegi forseti. Skuldavandinn hefur verið eitt erfiðasta og mest rædda lífskjaraatriði hrunsins. Hávær krafa hefur verið um flatan niðurskurð húsnæðisskulda, bæði hér innan þings og utan. Sú krafa hefur verið réttlætt með því að forsendur lántöku hafi breyst og skuldir tekið stökkbreytingu eftir hrun. Í upphafi árs 2012 var það mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að afskriftir skulda heimila hafi þá þegar numið 15–20% af skuldum, bæði það sem búið var að afskrifa og það sem var í vinnslu á þeim tíma. Ein aðalástæða þess að Framsóknarflokkurinn er í ríkisstjórn eru loforð hans um að leiðrétta skuldir heimilanna með niðurfellingu á heimsmælikvarða um leið og hann kæmist til valda. Formaðurinn komst svo að orði: „Skjaldborgin um heimilin sneri öfugt, og skjaldborg sem snýr öfugt kallast umsátur. Við þurfum að leiða sóknina til að rjúfa umsátrið um heimilin.“ Svo mörg voru þau orð og nú erum við hér og hæstv. forsætisráðherra loks að tilkynna þingi og þjóð hvað skuli gera. En hvað er það nákvæmlega? Ég er engu nær eftir yfirferð ráðherrans hér áðan og ég held að þeir sem sitja heima og bíða, og hafa beðið frá því að ný ríkisstjórn tók við völdum, séu líka litlu nær. Þetta var óútfært fyrir kosningar og það er kannski mesta skömmin í öllu málinu. Fólk taldi að þetta væri útfært, það var sagt af hálfu þingmanna Framsóknarflokksins þar sem ég sat fundi. Það mátti bara ekki segja frá því hvernig þetta væri af því að þá var eins og verið væri að ljóstra einhverju upp sem aðrir gætu tekið til sín og gert að sínu. En það hefur komið á daginn að svo er ekki heldur eru málin því miður óútfærð og verkefnið kannski miklu stærra en margur þingmaður ríkisstjórnarflokkanna virðist hafa gert sér grein fyrir. Talað hefur verið um tilfærslu á fé af landsbyggðinni, talað hefur verið um tímalínu, hvenær - og ég tek undir allar þær spurningar sem varpað hefur verið fram um þessi mál, það er mjög mikilvægt að þeim verði svarað. Það er rétt að fara yfir það líka sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir sagði hér áðan, vegna Hagstofumálsins, að það hefði þurft til til að hægt væri að fara í þessi leiðréttingamál. Það kom hins vegar fram í umræðunni í sumar að svo var ekki. Ég tek líka undir það með hv. þm. Helga Hjörvar að það sem vakti athygli mína var einmitt það að nú væri byrjað að smíða frumvarp um niðurfærslu höfuðstóls. Það segir manni að búið sé að taka einhverjar ákvarðanir og eitthvað virðist liggja fyrir sem ekki hefur verið sagt. Það er kannski eins og með gögn hagræðingarhópsins sem við höfum ekki fengið í hendur - skýringin er sú að þingmenn verði ekki heima á morgun og þar af leiðandi sé ekki hægt að birta þau fjárlaganefnd og okkur sem um það báðum þar. Líklega verður allri alþjóð bara birt þetta á mánudaginn og við sem erum að vinna við gerð fjárlaga þurfum ekkert frekar að heyra það fyrr en þá. Það sem oft hefur heyrst í gegnum tíðina eða síðustu ár er að ekkert hafi verið gert fyrir skuldug heimili af fyrri ríkisstjórn. Ástæða er til að rifja upp að hún greip til fjölmargra ráðstafana, upphafsbráðaaðgerða, t.d. frystingar lána, stöðvunar nauðungaruppboða, aðgerða eins og greiðslujöfnunar, almennrar og sértækrar skuldaaðlögunar, 110%-leiðarinnar, verulegrar hækkunar almennra vaxtabóta og upptöku sértækra vaxtaniðurgreiðslna upp á rúmlega 6,5 milljarða, bæði árin 2011 og 2012. Þrátt fyrir það held ég að ekkert okkar hér inni efist um að hjá mörgum heimila jukust fjárhagsþrengingar umtalsvert eftir hrunið. Það var aðallega vegna kaupmáttarrýrnunar, og aukinnar skuldabyrði vissulega, og þannig er staðan enn hjá mörgum. En út frá umfjöllun AGS virðist ljóst að aðgerðirnar sem gripið var til á Íslandi hafi verið bæði umfangsmiklar og markvissar. Vandi okkar var vissulega meiri en víða, bæði vegna hárra skulda, hruns íslensku krónunnar og verðbólgu. Hækkun vaxtabóta var ein af stóru aðgerðunum og ekki bara almenn aðgerð heldur beindist hún sérstaklega að tekjulægri fjölskyldum vegna þeirra reiknireglna sem gilda um bæturnar. Þær höfðu því mikið að segja til að milda kreppuáhrifin á viðkvæmari fjölskyldur og heimili. Virðulegi forseti. Í sögulegu samhengi langar mig að vitna í skýrslu sem ber heitið Áhrif mótvægisaðgerða á skuldavanda, fátækt og atvinnu. Þar er vitnað í John Maynard Keynes sem sagði að kreppan mikla hefði verið eftirspurnarkreppa sem kom í kjölfar bóluhagkerfis og tengdrar fjármálakreppu þar sem kjaraskerðing, atvinnuleysi og skuldavandi drógu neyslugetu heimila er leiddu til vítahrings samdráttar og vaxandi þrenginga. Ríkisvaldið er eini aðilinn sem getur rofið vítahringinn, sagði Keynes, og ætti að gera það með stýringu eftirspurnar. Þannig þyrfti ríkið að stuðla að aukinni eftirspurn með því að veita fjármagn til framkvæmda og atvinnuskapandi aðgerða auk kjarabóta til heimila og atvinnulausra sem kæmi hjólum atvinnulífsins í gang á ný. Sú vinna var hafin á síðasta kjörtímabili en virðist ekki eiga að halda áfram nú. Leið síðustu ríkisstjórnar var sem sagt í anda þessara keynes-ísku viðbragða við kreppuástandi og velferðarstefnu vegna þess að gripið var til endurdreifingar tekna þar sem bótagreiðslur til hópa með lægri tekjur voru auknar og skattbyrði á hópa með lágar tekjur eða millitekjur var lækkuð en um leið hækkuð á hópa með hærri tekjur. Það varð til þess að minna þurfti að skera niður en ella í opinberum útgjöldum þó að nóg hafi verið samt. Samkvæmt opinberum gögnum heppnaðist þessi aðgerð vel. En þessi ríkisstjórn fer þveröfuga leið og lægst launaða fólkið situr eftir með þeim aðgerðum sem nú þegar hafa komið fram og hér í gær sagði hæstv. fjármálaráðherra að ríkið ætti ekki að standa í stórum framkvæmdum á atvinnuskapandi aðgerðum heldur ætti markaðurinn að sjá um það. En af því að jafnan er talað um skuldavanda er ástæða til að fara aðeins í muninn á honum og greiðsluvanda. Stór hópur fólks á í greiðsluvanda þar sem ráðstöfunartekjur heimilisins duga ekki til að standa undir greiðslubyrði lána og framfærslu og það er jafnan tekjulægsta fólkið. Í skuldavanda er hins vegar fólkið sem gjarnan á eignir og er þá með neikvætt eigin fé. Mikið hefur verið rætt um almennar aðgerðir í þessu samhengi hér í þinginu og línurnar hafa verið skýrar þrátt fyrir að margt hafi komið fram sem segir að almennar skuldaaðgerðir hjálpi ekki þeim verst settu heldur komi þeim sem hafa hæstu tekjurnar best. Ég held, virðulegi forseti, að það sé ómarkviss nýting fjármuna. Vegna þess hve mikið hefur verið rætt um það mikilvæga mál sem skuldastaða heimilanna er hefur að sama skapi orðið æ ljósara hvar vandinn er mestur. Þar er um að ræða tekjulægri barnafjölskyldur, ekki síst fólk á aldrinum 30–40 ára sem festi kaup á húsnæði á bólutímanum, stundum sínu fyrsta húsnæði, á uppsprengdu verði með tilheyrandi stærri skuldasöfnun en áður hafði tíðkast á Íslandi. Það eru líka tekjulágir einhleypir aðilar sem búa einir og svo leigjendur. En það liggur líka fyrir að vandi þeirra fjölskyldna sem eru í greiðsluerfiðleikum stafar ekki síður af öðrum skuldum en fasteignaskuldum og hefur verið talað um allt að helming sem neysluskuldir. Virðulegi forseti. Í allri þessari umræðu finnst mörgum réttlætið líka fótum troðið. Auknar skuldir, eigið fé horfið, gjaldeyrislán vissulega verið leiðrétt en svo virðist einhvern veginn allt vera á sömu leið aftur hjá þeim sem aurana eiga jafnvel eftir gríðarlegar afskriftir. Til framtíðar litið eigum við auðvitað að horfa til ráðstöfunartekna barnafjölskyldna og auka þær með hækkun barnabóta og hærri tekjuskerðingarmörkum, hækka húsnæðisbætur og styðja þannig við fjölskyldur í leiguhúsnæði einnig. Markmiðið er auðvitað að grundvallareiningar samfélagsins, heimilin, búi við það öryggi og þann stöðugleika sem heimili eiga að byggja á.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir skýrsluna og ég vil þakka fyrir þessa umræðu. Hún er mjög góð. Ég vil skipta minni ræðu í þrennt, þ.e. skoða fortíðina, skoða nútíðina og svo framtíðina. Ég ætla að byrja á fortíðinni. Það hefur mjög margt verið gert á síðasta kjörtímabili og ég ætla ekki að vanmeta það. Ég ætla að taka undir það að gerðar voru margar leiðréttingar, það var 110%-leiðin, það voru sérstakar vaxtabætur o.s.frv. sem var vel, margt hvert. Síðan kom Hæstiréttur og hjálpaði heimilum heldur betur með því að benda á það augljósa að gengistryggð lán eru ólögleg. Þannig náðist fram mjög mikil skuldalækkun heimilanna. En mjög margt er óunnið þrátt fyrir það sem gert hefur verið. Í fyrsta lagi er það sem menn kalla forsendubrest. Verðtryggð lán hækkuðu um allt að 18% á einu ári. Gengislán hækkuðu náttúrlega miklu meira en svo var það lagað með dómi Hæstaréttar. Það er ekkert óþekkt í Íslandssögunni að verðtryggð lán hafi hækkað mikið. Ég man þá tíð að verðbólgan var 50, 60, 70 og upp í 130% þegar verst lét. Þá finnst manni kannski 18% ekkert voðalega mikið. Það sem var kannski meiri forsendubrestur var atvinnuleysið. Allt í einu missti fjöldinn allur af fólki atvinnuna. Og til hvers hafa menn atvinnu? Til að borga t.d. framfærslu barna og framfærslu heimilisins sem er verðtryggð með neysluvísitölu og borga af lánum sem eru líka verðtryggð og borga leigu sem oft er verðtryggð líka. Þessi forsendubrestur hefur ekki verið nefndur oft en fleiri þúsund manns misstu vinnuna. Sumir misstu alla yfirvinnu, aðrir misstu allar uppbætur á laun sem þeir höfðu áunnið sér o.s.frv. Tekjur heimilanna lækkuðu því umtalsvert. Svo komu til skattahækkanir. Þó að fyrri ríkisstjórn hafi gert margt gott eins og ég sagði gerði hún þau risamistök að mínu mati, það er mitt mat, að reyna að leysa kreppuna og leiða þjóðina út úr kreppunni með skattahækkunum. Það hefur ekki síður bitnað á fjölskyldunum. Svo fóru menn í niðurskurð sem er ágætt nema þegar það ríkir atvinnuleysi. Þá gerist það í niðurskurði, sérstaklega hjá ríkinu þar sem 70–80% af kostnaðinum eru laun, að fólki er sagt upp. Og hvert skyldi það fólk fara sem er sagt upp þegar enga atvinnu er að hafa? Það fer á atvinnuleysisskrá, á launaskrá hjá ríkinu. Það fer sem sagt úr einum stað í annan og þetta breytir eiginlega stöðunni ekkert voðalega mikið. Fólkið lækkar reyndar mikið í launum. Þetta er mjög skaðlegt og við höfum horft upp á það. Þarna held ég að menn hafi gert mistök. Svo er það sem menn hafa verið að tala um, en kannski ekki beint, og það er fasteignabólan sem fór í gang við innrás eða innhlaup bankanna inn á fasteignamarkaðinn 2004. Hún byrjaði í júní, júlí og hafði mest áhrif í október, nóvember og fasteignaverð hækkaði gífurlega á Íslandi. Það högnuðust náttúrlega allir sem áttu fasteignir fyrir því lánin hækkuðu engan veginn á sama hátt. En síðan hækkaði fasteignaverðið og náði hámarki í október 2007, held ég að það hafi verið. Svo lækkaði það lítillega og féll síðan fyrir alvöru eftir hrun. Það var í október, nóvember 2009 sem fallið var mest. Þessi fasteignabóla skilur eftir sig sár. Við sjáum þetta reyndar víða og á Írlandi var fasteignabólan verri að talið er, en hér var hún þannig að menn töpuðu 35% af raungildi fasteigna. Á Írlandi var það víst 50%. Þetta er fortíðin og menn hafa ekki leyst vandann sem skapaðist út af fasteignabólunni. Menn höfðu reyndar þekkt hann áður úti á landi þar sem fólk hafði byggt íbúðir, ekki keypt. Menn lentu yfirleitt alltaf í því að þeir voru með eitthvert eigið fé og þegar þeir fluttu inn í nýja húsið skulduðu þeir meira en þeir áttu. En það var enginn að kvarta neitt yfir því, menn borguðu bara af þessum lánum, gátu ekki selt, bjuggu við átthagafjötra og slíkt. Stundum var talað um þetta en það er ekki fyrr en þetta gerist í Reykjavík í stórum stíl að menn fara að tala um þetta og blása þetta út, þ.e. eiginfjárvandann. Þetta var fortíðin. Hver er staðan í dag, hver er nútíminn? Ég vil segja að þáverandi ríkisstjórn gerði ýmislegt gott en hún gerði hins vegar þau mistök að ætla að skattleggja okkur út úr kreppunni og að skera niður í atvinnuleysi. Nútíðin er sú að það er loksins búið að semja frumvarp um Hagstofuna og samþykkja. Ég kallaði eftir því aftur og aftur á síðasta kjörtímabili hver væri hin raunverulega staða. Mér fannst oft og leið oft þannig eins og ég væri að sigla skipi um skerjagarð en það var búið að draga fyrir alla gluggana. Ég vissi bara ekkert hvert ég var að sigla. Maður heyrði alhæfingar um þetta og hitt. En svona sýnist mér staðan vera, mjög lauslega: Hagstofan segir að 27% heimila leigi, búi í leiguhúsnæði. Hlutfallið var 18% fyrir nokkrum árum. Þetta er afleiðing kreppunnar. Margir hafa misst húsnæði sitt. Þessi hópur nýtur lítillar velvildar og fær litla umræðu hér á Alþingi, allt of litla. Hann er í miklum vanda. Hann býr við síhækkandi leigu, verðtryggða leigu, skort á leiguhúsnæði og mikil uppboð. Þetta eru líka heimili, herra forseti. Svo er það fólk sem býr í skuldlausum eignum. Það eru víst 21% - þetta er ég að reyna að sjá í gegnum gluggatjöldin í brúnni, ég fæ um þetta allt saman upplýsingar þegar Hagstofan kemur með skýrsluna. 21% heimila búa í skuldlausri eign. Það eru yfirleitt aldraðir sem njóta þess að búa í skuldlausri eign en þeir eru oft með mjög lágar tekjur til að reka eignina og eru oft í vanda þótt þeir búi í skuldlausri eign. Þetta hefur heldur ekki verið greint. Ég vænti mikils af þeirri skýrslu sem kemur frá Hagstofunni á grundvelli þeirra laga sem við settum í sumar. Svo höfum við gert þau mistök að refsa fyrir ráðdeild og sparnað. Menn hafa kallað úr þessum stól það fólk sem sýnir ráðdeild og sparnað og leggur fyrir, fólk sem hét einu sinni sparifjáreigendur og þótti fínt, það er núna kallað fjármagnseigendur og þykir ljótt. Það er skattlagt alveg undir drep, jafnvel þó að vextirnir séu neikvæðir, nafnvextirnir eru kannski 4% í 5% verðbólgu, það er skattað um 1% niður með 20% skattlagningu. Það er verið að refsa fyrir sparnað og ráðdeild í dag og það er eitthvað sem ný ríkisstjórn verður að vinda bráðan bug að því að laga. Hver er framtíðin? Við verðum að byrja á því að leysa snjóhengjuna. Það er kannski annað mál en kemur þessu samt við vegna þess að allt atvinnulífið er háð því að gjaldeyrishöftunum sé aflétt. Þau eru háð því að snjóhengjan sé leyst og atvinnusköpun atvinnulífsins til handa heimilunum verður að vera í lagi þannig að þau fái tekjur til að borga skuldir sínar og framfærslan á heimilinu er háð því að fyrirtækin gangi. Þetta hangir allt saman. Við þurfum að skapa atvinnu. Við þurfum að vinda ofan af þeirri skattlagningu sem hamlar vexti atvinnulífsins, sem hamlar því að fyrirtækin fjárfesti, að fyrirtækin vilji ráða fólk. Til dæmis tryggingagjaldið. Tryggingagjaldið er hreinn skattur á atvinnu, þ.e. ef einhverju fyrirtæki dettur í hug að ráða til sín starfsmann þá byrjar það á því að borga 35 þús. kr. á mánuði í tryggingagjald. Ofan af þessu þurfum við að vinda, herra forseti. Svo þurfum við að lækka verðbólguna því án verðbólgu er engin þörf á verðtryggingu. Svo þurfum við að fara að skoða stöðu heimilanna að fenginni þeirri skýrslu sem Hagstofan kemur með og sviptir allt í einu gluggatjöldunum frá brúnni á skipinu sem við erum að sigla. Þá sjáum við allt í einu hver staðan er. Hvar kreppir að? Eru það leigjendur, eru það aldraðir, eru það öryrkjar? Hvar kreppir skórinn? Þá lögum við það sérstaklega, herra forseti. Svo þurfum við að sjálfsögðu að laga afleiðingar bólunnar. Ég ætlaði að lesa úr stjórnarsáttmálanum en ég kemst ekki yfir það en þar er einmitt gert ráð fyrir því að afleiðingar fasteignabólunnar verði lagaðar með annaðhvort skattalegum aðgerðum eða beinum aðgerðum.

Virðulegi forseti. Ég hlusta alltaf af mikilli athygli á hv. þm. Pétur Blöndal þegar hann fjallar um skuldamálin. Ég heyri á honum að hann vill fara fram í þessu máli með réttlæti að leiðarljósi, ekki sé verið að mismuna ólíkum hópum. Hann talar sérstaklega um leigjendur og um þau 21% sem eru í skuldlausu húsnæði. Auðvitað skiptir þetta máli vegna þess að það sýnir okkur þau sjónarmið sem eru uppi innan stjórnarflokkanna í þessum efnum og innan stjórnarmeirihlutans þegar kemur að þessum svokölluðu skuldaleiðréttingarmálum. Mér finnst það alltaf vera mikið áhyggjuefni þegar stjórnmálamenn fara að lofa heimsmetum í hinu og þessu. Mér fannst það áhyggjuefni þegar hæstv. forsætisráðherra boðaði hér í þinginu umfangsmestu aðgerðir í málefnum skuldugra heimila. Mér finnst það líka áhyggjuefni þegar formaður Samfylkingarinnar kemur hingað upp í ræðustól og segist eiga heimsmetið vegna þess að þetta er í raun og veru ekki einhver keppni um hver sé mesti vinur heimilanna. Um það snýst ekki málið. Það snýst um það sem hv. þm. Pétur Blöndal talaði um áðan, að fara yfir stöðuna, afla gagna og sjá hvar skórinn kreppir, hvað hægt er að gera og hvað þarf að gera. Það er auðvitað alveg rétt sem hv. þingmaður benti á að það eru örlitlir hlutir eins og snjóhengjan, verðbólgan og verðtryggingin sem þarf að lagfæra. Við erum reyndar ekki sammála um hvaða leið er best út úr þeim vanda sem blasir við í þeim efnum, en ég er einn þeirra sem telja það einsýnt að það sé gjaldmiðillinn sem skiptir hvað mestu máli. Íslenska krónan hefur reynst okkur ákaflega kostnaðarsöm, sú örmynt sem þessi litla þjóð hefur ákveðið að hafa sem gjaldmiðil. Það er náttúrlega vandi sem þarf að taka á sérstaklega. Það verður nefnilega ekki auðvelt fyrir ríkisstjórnina að uppfylla það loforð sitt að vera með umfangsmestu aðgerðir í þágu skuldugra heimila í heiminum. Það er heldur ekki neitt sérstakt keppikefli að mínu mati og er ekki gott fyrir, held ég, íslenskt samfélag að það sé áherslan. Besta leiðin og raunar eina leiðin til að ráðast á þann vanda sem við blasir með réttlátum hætti væri að láta hvert mannsbarn í landinu hafa 1 milljón, sem eru 300 milljarðar. Þá deilist það réttlátlega milli ólíkra hópa. Það er ekki ósvipað og hugmynd hv. þm. Péturs H. Blöndals í sjávarútvegsmálum sem vildi bara deila kvótanum á milli allra landsmanna. Þá færi meira inn á mannmörg heimili o.s.frv. Það verður nefnilega mjög erfitt að uppfylla þetta á réttlátan hátt. Við vorum á fundi efnahags- og viðskiptanefndar um daginn með gesti úr Seðlabankanum sem sýndu okkur það sem við vitum, að þeir sem skulda mest eru ekki í mestum greiðsluvanda. Þeir sem skulda mest eru með hæstu launin og eru með mestu eignirnar. Það eru ekki þeir sem þurfa á því að halda að fá niðurfellingu höfuðstóls. Það þarf að mæta þeim sem eru í mestum greiðsluvanda, þ.e. þeim sem eru með yfirveðsettar eignir. Það þarf að koma til móts við þá. Besta leiðin til að koma til móts við það fólk sem skuldar meira en það á er að á Íslandi sé heilbrigður húsnæðismarkaður sem lýtur lögmálum framboðs og eftirspurnar, þar sem verðmyndunin er með eðlilegum hætti og fólk getur ef það skuldar of mikið minnkað við sig. Grundvallaratriðið í samfélagi okkar er að hver einstaklingur fyrir sig ber ábyrgð á sínum skuldum. Það er sjónarmið sem við verðum að hafa í heiðri og fylgja, ekki bara út af því að það er réttlæti heldur vegna þess að annað mundi reynast okkur alveg gríðarlega kostnaðarsamt til framtíðar litið. Við tókum hér umræðu í gær um fjárfestingaráætlun síðustu ríkisstjórnar. Ég spurði þar sérstaklega eftir áætlun ríkisstjórnarinnar í því að efla fjárfestingu, auka hagvöxt, auka fjölbreytni í atvinnulífinu, búa til meiri samkeppni, búa til heilbrigðara efnahagskerfi. Því miður voru svörin þau að það er ekkert plan. Búið er að kasta fjárfestingaráætluninni út. Það er miður vegna þess að þar inni voru gríðarlega góðar hugmyndir sem margar hverjar voru rannsakaðar í þaula, sóknaráætlun landshluta o.s.frv. Það er auðvitað þannig að hægt er að sækja fjármuni í slíka áætlun einfaldlega ef vilji væri til. Þær aðgerðir, þ.e. að örva fjárfestingu og efla hagvöxt á landinu, eru þær aðgerðir sem til lengri tíma litið gagnast íslenskum fjölskyldum og íslenskum heimilum langbest. Þetta eru engin sannindi sem eiga að koma þingmönnum á óvart. Þetta vita menn og eru auðvitað sjónarmið sem ganga í gegnum ekki bara minni hlutann eða Sjálfstæðisflokkinn heldur líka innan Framsóknarflokksins. Við í Bjartri framtíð vorum mjög ánægð með þann fjölda vinnuhópa sem ríkisstjórnin ætlaði að setja af stað af þessu tilefni, ekki vegna þess að við værum fylgjandi almennri niðurfellingu lána heldur vegna þess að okkur finnst skipta máli að vinnubrögðin séu vönduð, að ekki sé verið að ana út í neitt, að hið svokallaða strax geti verið teygjanlegt í þessum efnum þannig að menn vandi sig virkilega. Þess vegna studdum við þá þingsályktunartillögu. Ég sé það á þeim skeytum sem ég fæ innan úr Stjórnarráðinu sem þingflokksformaður Bjartrar framtíðar að enn er verið að skipa starfshópa og starfsteymi víðs vegar í stjórnsýslunni. Vinnuáætlun ríkisstjórnarinnar, þingsályktunartillaga ríkisstjórnarinnar um þessar aðgerðir gerði ráð fyrir að hæstv. forsætisráðherra mundi flytja áfangaskýrslu í upphafi haustþings. Við erum núna á miðju haustþingi og reiknað er með að hann flytji aðra skýrslu í upphafi vorþings. Það sýnir að viðfangsefnið er stærra en menn gerðu sér kannski grein fyrir. Það sýnir líka að menn eru í raun og veru að vanda sig. Ég vona að það verði það keppikefli og það leiðarljós sem menn hafi að markmiði í þessu vegna þess að það mun reynast okkur ákaflega kostnaðarsamt til langs tíma litið ef menn vanda sig ekki virkilega í þeirri vinnu sem fram undan er. Það er engum til framdráttar ef menn fara í einhvers konar keppni um að eiga heimsmetið í að vera vinur heimila á Íslandi.

Herra forseti. Ímyndið ykkur þessa sviðsmynd: Framsóknarflokkurinn með dyggum stuðningi Sjálfstæðisflokksins nær að taka til ríkisins mikið fé og útdeila því til landsmanna til leiðréttingar á húsnæðislánum í almennri sátt. Ímyndið ykkur þá sviðsmynd. Hver verður stærsti flokkur landsins? Þetta er fíllinn á stjórnarheimilinu. Stærsti flokkur landsins verður Framsóknarflokkurinn. Þá er spurningin hvort þeir sem stjórna Sjálfstæðisflokknum - sem er í rauninni ekki hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson, hann hefur mikil völd en er ekki sá eini sem stjórnar flokknum - geti leyft þessari sviðsmynd að verða að raunveruleika án þess að hagsmunir þeirra séu meira beintengdir stjórnarsamstarfinu. Við sjáum í dag að enginn ráðherra Sjálfstæðisflokksins er í þingsalnum við þessa umræðu. Aðgerðaáætlunin er góð á pappír og stóru kosningaloforðin, sem eru eiginlega í 1. og 2. lið, eru leiðir til að ná fram höfuðstólslækkunum verðtryggðra húsnæðislána og tillögurnar eiga að liggja fyrir núna í nóvember. Ég get sagt ykkur að samningsteymi kröfuhafa þrotabúanna fylgjast grannt með þessu. Þau mættu á fund okkar pírata og fleiri þingflokka og þau vita hver staðan er og sjá ósamræmið og slæmt samstarf stjórnarflokkanna. Það veikir samningsstöðu okkar gríðarlega og þá töpum við öll á þessu nema mögulega að því leyti að Framsóknarflokkurinn verður ekki áfram stóri flokkurinn, honum verður erfiðara að uppfylla kosningaloforð sitt. Þetta er erfitt kosningaloforð að uppfylla. Fyrst þarf nefnilega að ná þessu fé frá kröfuhöfum og það þýðir að samningsferlið lengist, það verður lengra í að gjaldeyrishöftin verði afnumin. Það er eitthvað sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur sett á oddinn, að sjálfsögðu, því að hann er flokkur sem fókuserar númer eitt, tvö og þrjú á efnahagsmálin, vill standa sig best þar og vera sá flokkur sem fólk horfir helst til í þeim efnum. Orðspor hans er ekkert sérstaklega gott núna og Sjálfstæðisflokkurinn þarf að bæta það þannig að hann hefur spilað gríðarlega vel, afnám hafta, hallalaus fjárlög, vel gert, virkilega góður fókus hjá Sjálfstæðisflokknum. Staðreyndin er samt sem áður sú að stjórnarsamstarfið stendur höllum fæti af því að ósamræmi er milli hagsmuna. Ef við ætlum að ná góðum samningum við kröfuhafana verður að vera samstaða á stjórnarheimilinu. Það hefur ekki verið samstaða. Við höfum séð það í fjölmiðlum og í þinginu og við sjáum það í þingsal þegar engir ráðherrar Sjálfstæðisflokks eru í salnum. Fyrir hönd flestra vina minna og vandamanna, sem eru flestir með há lán, vona ég að Framsókn takist að uppfylla þessi kosningaloforð. Fyrir mig persónulega og mína fjölskyldu vil ég sem fyrst afnám gjaldeyrishafta og uppgang efnahagslífsins, ég er ekki með nein lán. Ég er á leigumarkaði og hef alltaf verið. En ég held að til að ná sem bestum samningum við kröfuhafa verði þeir að sjá til þess að það ríki samstaða og einhugur á stjórnarheimilinu um hvernig eigi að ná fram aðgerðaáætluninni og að leysa samhliða þessi vandamál, leiðréttingu á húsnæðismálum heimilanna og gjaldeyrishöftin.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. síðasta ræðumanni fyrir hlý orð í garð Framsóknarflokksins. Ríkisstjórnin hefur tekið sér stöðu með heimilunum og vill forgangsraða í þágu þeirra enda heimilin undirstaða þjóðfélagsins. Kosningabarátta okkar gekk út á tillögur til að hjálpa skuldsettum heimilum sem höfðu ekki fengið úrlausn sinna mála eftir fjármálahrun. Erlend lán hafa verið lækkuð á grundvelli dómstóla og innstæður fjármagnseigenda tryggðar. Nú er komið að heimilunum í landinu sem urðu fyrir gríðarlegu tjóni vegna hrunsins og verðbólgu sem því fylgdi. Eitt það mikilvægasta í þessari vinnu er að sett var á fót stefnumótunaráætlun. Þingsályktun í anda stefnumótunar var eyrnamerkt ábyrgð ráðherra og tímasett eins og stefnumótun á að vera. Virðulegi forseti. Mig langar að endurtaka stuttlega tíu liða aðgerðaáætlun forsætisráðherra því það er gaman að tala um það sem gengur vel. Fyrst er leiðrétting verðtryggðra húsnæðislána eins og forsætisráðherra fór yfir hér áðan. Nefnd sérfræðinga til að takast á við flókið ferli framkvæmda og laga skilar í lok þessa mánaðar eins og legið hefur fyrir í allt sumar. Væntingar í þessu máli hafa farið langt fram úr öllu, það sem átti að leiðrétta dagana eftir kosningar. En til að vera raunsær þurfa fjármálafyrirtækin tíma til að taka inn framkvæmdir líkt og með erlendu lánin enda ekkert sambærilegt fordæmi í heiminum sem við vitum um. Íslensk heimili geta samt sem áður farið að máta sig inn í framkvæmd leiðréttingarinnar í jólamánuði. Fleiri liðir eru á ábyrgð hæstv. forsætisráðherra. Úttekt á kostum og göllum leiðréttingarsjóðs vegna húsnæðislána, eins og hann fór yfir, og tillögur sérfræðingahóps um afnám verðtryggingar við lok þessa árs. Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra Eygló Harðardóttir hefur skipað 32 manna starfshóp um framtíðarskipan húsnæðismála sem vinnur að því að skila tillögum í upphafi næsta árs. Auk félags- og húsnæðismálaráðherra vinnur innanríkisráðherra að því að koma yfirskuldsettum íbúðum undan gjaldþroti en einnig vinna ráðherrarnir að tillögum til að aðstoða eignalausa einstaklinga til að greiða gjaldþrotaskipti á búi sínu. Hæstv. innanríkisráðherra Hanna Birna Kristjánsdóttir kom með frumvarp um flýtimeðferð dómsmála í þágu skuldsettra heimila og var það lögfest í gær. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Bjarni Benediktsson hefur lagt fram frumvarp um endurskoðun stimpilgjalds og einnig um að vinna úr tillögum sérfræðihóps um mögulegt gjald á fjármálafyrirtæki. Tíundi liðurinn er frumvarp um breytingar á lögum um Hagstofuna sem varð að lögum í september sl. en mikilvægt er fyrir stjórnvöld að fylgjast með fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja og áhrifum aðgerðaáætlunarinnar. Eins og sést þá miðar vinnunni vel, hún er á áætlun og ríkisstjórnin er einhuga í málinu. Við ætlum að leiðrétta skuldir íslenskra heimila, afnema verðtryggingu og í framhaldi að losa gjaldeyrishöft. Ég ákvað að tæpa aðeins betur á aðgerðaáætluninni því síðan daginn eftir kosningar hefur verið barið á okkur úr öllum áttum, sumt réttmætt og málefnalegt en annað því miður tilbúningur og rangtúlkun sem er ekki mjög íþróttamannslegt. Ég vil taka undir það með hv. þm. Róberti Marshall að þetta eigi ekki að vera keppni heldur næsta verkefni þingsins. Markmið ríkisstjórnarinnar er ekki að slá heimsmet fyrri ríkisstjórnar heldur að bæta og vænka hag íslenskra heimila í landinu. Þá kemur upp gamall hópíþróttafrasi: If you can't beat them join them. Ég biðla til allra þingmanna, hvar sem þeir standa í flokki, að koma með okkur og vinna fyrir heimilin. Þau þurfa á því að halda.

Virðulegi forseti. Þegar þessi umræða fór af stað var ég dálítið ergileg yfir því að hún var heldur rýr og lítið nýtt í henni. En ég ætla þó að vera sanngjörn og segja að þegar líður á umræðuna kemur fram að ríkisstjórnarflokkarnir eru nú að átta sig á tvennu: Í fyrsta lagi því að það var heilmikið gert í skuldamálum heimilanna á síðasta kjörtímabili þó að því hafi alls ekki verið lokið og við höfum sagt að það er heilmikið eftir. Í öðru lagi kemur þar fram að hæstv. forsætisráðherra er þó með frumvarp í smíðum sem hlýtur að fela í sér, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar kom inn á áðan, að menn séu komnir með einhver svör við stóru spurningunum. En það sem er líka að koma í ljós í umræðunni, með þeim nefndafjölda sem settur var á laggirnar þar sem enn er verið að bæta í, er að þessi ríkisstjórn á í jafn miklum vanda og fyrri ríkisstjórn varðandi ýmis úrlausnarefni tengd skuldamálum heimilanna. Málið er kannski ekki svona einfalt eins og það var málað upp í aðdraganda kosninga. Virðulegi forseti. Í kjölfar kosninganna komu fulltrúar Framsóknarflokksins fram og sögðu okkur að þetta væri allt saman til, planið væri til í excel-skjali. Sá sem það sagði í Klinkinu er núna formaður nefndarinnar sem koma á með tillögur um skuldaniðurfærslur. Það er algjörlega ljóst, miðað við þann tíma sem sú nefnd hefur þurft að taka sér og miðað við að excel-skjalið með lausninni er tilbúið, að málið er ekki svo einfalt að það passi inn í eitt excel-skjal vegna þess að það eru lög í landinu. Við þurfum líka að lúta alþjóðlegum skuldbindingum og öðrum slíkum þáttum sem þarf til að reka samfélag í alþjóðlegu samhengi. Málið er því ekki og hefur aldrei verið jafn einfalt og menn gátu haldið í síðustu kosningabaráttu. Sú staðreynd kristallast þó hér í þessari umræðu, það kemur mjög skýrt fram. Virðulegi forseti. Ég sagði að á síðasta kjörtímabili hefði okkur í þáverandi ríkisstjórn langað til að gera miklu meira en við náðum að gera. Það skal sagt algjörlega einlægt. Við lögðum mjög mikla áherslu á að leiðrétta skuldir heimilanna samhliða því sem við vorum að reisa efnahagskerfið hér úr rústum. Við náðum þó það langt að um 200 milljarðar fóru til skuldugra heimila á síðasta kjörtímabili, en það var ekki nóg. Við erum sammála núverandi ríkisstjórn um að hópurinn sem keypti á versta tíma á enn eftir að fá meiri stuðning. En ekkert er talað um lánsveðshópinn af hálfu forsætisráðherra. Við vorum komin með niðurstöðu í lok síðasta kjörtímabils í málefnum þess hóps en núverandi ríkisstjórn minnist aldrei á hann. Það er hópur sem verður að tala við og sem verður að koma til móts við. Svo verð ég líka að nefna þann hóp sem er hjá Íbúðalánasjóði, 110%-leiðin gekk ekki nándar nærri því eins langt hjá Íbúðalánasjóði og öðrum fjármálastofnunum. Við vitum að lántakendur hjá Íbúðalánasjóði þurfa margir hverjir að fá stöðu sína bætta. Það er algjörlega ljóst að menn eru hér búnir að átta sig á því að það sem verið er að gera er framhald af þeirri vinnu sem unnin hefur verið. Við skulum bara tala um þetta þannig, við skulum vera heiðarleg gagnvart hvert öðru. Hæstv. forsætisráðherra kallar eftir sanngirni í pólitískri umræðu, hún verður þá að vera á báða bóga. Hann getur ekki bara óskað eftir sanngirni í sinn garð, hann þarf líka að vera sanngjarn í garð annarra. Við erum tilbúin til að vinna að þessum málum áfram en þá verðum við líka að fara að fá eitthvað handfast til þess að ræða, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra kærlega fyrir þessa skýrslu og öðrum hv. þingmönnum sem hér hafa tekið til máls fyrir að mestu málefnalega umræðu sem hefur verið góð yfirferð yfir stöðu mála. Það er alveg hárrétt sem hefur komið fram að mjög margt var gert á síðasta kjörtímabili og fyrir það ber að þakka en það má líka líta til þess hvernig það virkaði. Hefði mögulega verið hægt að nota þá 100 milljarða eitthvað betur sem fóru í vaxtabótakerfi, eins og fram kom áðan hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni? Hefði mátt skilgreina þær aukavaxtabætur sem fólk fékk, beint inn á lánin þannig að lánin hefðu raunverulega lækkað en ekki farið út í neysluna og hækkað lánin enn frekar? Það er það sem við verðum að skoða. Hvernig virka lausnirnar? Hvaða áhrif hafa þær og hvernig nýtast þær fólki best? Það er það sem núverandi ríkisstjórn er að gera. Hún er að vinna málið þannig að þetta komi sem best út, hún reynir að nýta fjármunina með markvissum hætti, eins og hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir gerði kröfu um áðan. Það er verkefnið. Það er verkefni okkar þingmanna að gera það með ábyrgum hætti. En það er líka rétt sem komið hefur fram í umræðunni, þetta snýst ekki bara um skuldaleiðréttinguna sjálfa, þetta snýst um fjármál heimilanna allra, sama hverrar tegundar þau eru. Við þurfum að gera þetta þannig að hér sé heilbrigt heimilislíf og húsnæðiskerfið sé gott. Í kosningabaráttunni var mikið rætt um margar tillögur og markmið. Markmiðin voru misjafnlega mikið útfærð. Við sjálfstæðismenn lögðum mesta áherslu á að aðstoða heimilin og að allt húsnæðismálakerfið væri tengt skattkerfinu. Við töldum tillögur okkar í leiðréttingu skuldanna vera skynsamlegar af því að þær eru almennar og fara í gegnum skattkerfið. Þannig er jafnræði tryggt og ekki er verið að mismuna eftir efnahag eða öðru. Þetta er mjög gagnsætt kerfi sem hægt er að koma á fljótt. Það tekur líka á framtíð húsnæðiskerfisins sem við höfum rætt í dag, þ.e. við viljum hvetja fólk til þess að spara fyrir sínu fyrsta húsnæði. Það er líka hægt að nota þá leið til þess að hjálpa þeim sem misst hafa heimili sitt til þess að safna fyrir því að nýju með því að fá að leggja hluta af skattgjöldum sínum inn á sérstakan húsnæðissparnaðarreikning. Þessar tillögur ásamt tillögum Framsóknarflokksins og tillögum Hægri grænna fóru allar inn í stjórnarsáttmálann sem áætlun um hvernig vinna á að skuldamálum heimilanna. Það kemur mér því á óvart að stjórnarminnihlutinn komi hér og kvarti undan því að hann hafi ekki verið með í ráðum. Ef stjórnarandstæðingar hefðu einhverjar tillögur í kosningabaráttunni þá býst ég við að þær væru hér,  Í stjórnarsáttmálanum stendur, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun með markvissum aðgerðum taka á skuldavanda íslenskra heimila sem er til kominn vegna hinnar ófyrirsjáanlegu höfuðstólshækkunar verðtryggðra lána sem leiddi af hruni fjármálakerfisins.“ Svo segir: „Grunnviðmiðið er að ná fram leiðréttingu vegna verðbólguskots áranna 2007–2010 en í því augnamiði má beita bæði beinni niðurfærslu höfuðstóls og skattalegum aðgerðum. Um verður að ræða almenna aðgerð óháð lántökutíma með áherslu á jafnræði.“ Til þess að gera þetta með markvissum hætti er samþykkt þingsályktunartillaga sem er svokölluð aðgerðaáætlun um hvernig þessu markmiði skuli náð. Hún er tímasett og ég sé ekki að við séum enn þá fallin á tíma með hana. Meira að segja hefur margt af henni staðist og er komið í framkvæmd, þannig að ég lít á áhyggjur um að ekkert sé að gerast, að ekki séu komnar fram tillögur og annað, sem áhyggjur af því að hæstv. ríkisstjórn sé að fara eftir því sem hún sagði í kosningunum. Hún er að fara eftir því sem hún sagði í stjórnarsáttmálanum, hún er að fara eftir þeirri þingsályktunartillögu sem hún lagði fram. Þetta er því allt á góðum rekspöl og ég vona að niðurstaðan muni verða jafn góð fyrir heimilin eins og mér sýnist gangurinn í þessari vinnu vera. Þetta mun, eins og ég sagði áðan, verða miklu fjölþættara en einungis skuldaleiðréttingin. Það stendur einnig í stjórnarsáttmálanum að það eigi að reyna að draga sem mest úr verðtryggðum lánum. Ég ætla að lesa hérna upp úr sáttmálanum, með leyfi forseta: „Æskilegt er að nýta það tækifæri sem gefst samhliða skuldaleiðréttingu til að breyta sem flestum verðtryggðum lánum í óverðtryggð.“ Það er nú þegar byrjað að efna þetta með því að breyta stimpilgjaldalögunum. Hv. þm. Helgi Hjörvar sagði að þetta mundi verða dýrara fyrir ný heimili. Þetta er einungis dýrara fyrir ný heimili ef þau ætla að yfirtaka allt lánið á húsinu. Ef þau taka nýtt lán fyrir nýju heimili er þetta hagstæðara fyrir þau. Við skulum vinna saman að bættum hag heimilanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir góða og málefnalega umræðu um þetta stóra mál. Ég tek undir orð hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, og vil jafnvel fá að beina orðum hennar til formanns Samfylkingarinnar og þingflokksformanns, um mikilvægi þess að við reynum að vera málefnaleg í þessari umræðu og sanngjörn og að við höldum fram réttum staðreyndum. Það er rétt, sem þingmaðurinn kom inn á, að mjög mikið var gert á síðasta kjörtímabili en við erum enn með skuldavandann til staðar, við höfum enn ekki leiðrétt þann forsendubrest sem varð. Þess vegna leggur ríkisstjórnin þessar tillögur fram. Ég fagna líka því sem hefur komið fram - það kom alla vega fram varðandi Samfylkinguna - að menn telji rétt að fara í leiðréttingar. Ég tel mjög mikilvægt að það komi skýrt fram frá Samfylkingunni. Ég veit að aðrir stjórnarandstöðuflokkar hafa aðra afstöðu til skuldaleiðréttingarinnar og það ber að virða. En þegar við erum að tala um svona stórt og mikilvægt mál þá er mjög mikilvægt að við ræðum það málefnalega og sýnum hvert öðru sanngirni. Ástæðan fyrir því að ég hef lagt svona mikla áherslu á aðgerðir vegna skuldamála er sú að grunnforsenda þess að við getum hafið nýtt vaxtarskeið og tryggt vinnu og velferð er að við tökum á skuldavanda íslenskra heimila. Í ljósi þess sem ég sagði varðandi sanngirnina vil ég segja að ef lausnirnar væru einfaldar þá værum við einfaldlega búin að framkvæma þær. En það vill líka oft vera þannig að það sem er auðvelt reynist lítils virði. Í mínum huga eru heimilin undirstaðan og þau eru drifkraftur samfélagsins. Á þeim byggist allt annað, án þeirra verður enginn vöxtur og engin velferð. Þess vegna segir svo skýrt í stjórnarsáttmálanum - eins og hv. þm. Vilhjálmur Árnason fór hér í gegnum, um það hvernig við hyggjumst taka markvisst á skuldavanda íslenskra heimila - að grunnviðmiðið sé að ná fram leiðréttingu vegna verðbólguskots áranna 2007–2010. Við tölum um að beita megi bæði beinni niðurfærslu höfuðstóls og skattalegum aðgerðum í samræmi við áherslur beggja stjórnarflokka. Við erum líka sammála um að það eigi að vera almenn aðgerð óháð því hvenær fólk tók lán til að kaupa heimili sín, að lykilatriðið sé jafnræði. En það verður að vera hægt að beita fjárhæðartakmörkunum vegna hæstu lána sem og setja önnur skilyrði til að tryggja jafnræði í framkvæmd og skilvirkni úrræða. Þetta er ramminn sem verið er að vinna innan. Ég vil líka segja um það að þeir sem ollu hruninu, ollu forsendubrestinum, hinir föllnu bankar, ættu að greiða fyrir leiðréttingu forsendubrestsins, það væri sanngjarnt og það væri réttlátt. Þess vegna töluðum við um það í stjórnarsáttmálanum. Ég vil hvetja menn til að lesa hann sem oftast - ég tel að hann sé mjög gott plagg, en vel má vera að menn séu misjafnlega sammála um það. Þar er einmitt talað um mikilvægi þess að halda þeim möguleika opnum að stofna sérstakan leiðréttingarsjóð til að ná þeim markmiðum að taka á skuldavanda íslenskra heimila. Þetta endurspeglast síðan í ályktuninni um skuldavanda íslenskra heimila, um sérfræðingahópinn til að útfæra mismunandi leiðir, að nýta tækifæri samhliða skuldaleiðréttingu til að breyta sem flestum verðtryggðum lánum í óverðtryggð, og þetta endurspeglast líka í þeirri aðgerðaáætlun sem við ræðum hér. Hæstv. forsætisráðherra hefur gert grein fyrir gangi þessara verkefna og að þegar sé hafinn undirbúningur að frumvörpum - þannig að ég taki fram að ekki er um að ræða eitt frumvarp. Þessar áherslur eru fyllilega í samræmi við áherslur beggja stjórnarflokka frá landsfundum og flokksþingi, í stjórnarsáttmálanum, í þingsályktunartillögunni sem við samþykktum í sumar og frumvarpi sem við höfum þegar lagt fyrir þingið og afgreitt. 
             Ég ætla aðeins að fá að rifja upp hvað við töluðum um í kosningabaráttunni. Sjálfstæðismenn töluðu um að taka á skuldavanda heimilanna þannig að ná mætti 20% lægri höfuðstól meðalíbúðaláns á næstu árum með skattafslætti og skattfrjálsum séreignarsparnaði, að tryggja ætti valfrelsi lántakenda þannig að verðtryggingin yrði ekki almenn regla, hvetja ætti til húsnæðissparnaðar - sem ég fagna sérstaklega, ég hef sjálf lagt fram frumvarp þess efnis hér á Alþingi - og breyta lögum um stimpilgjald, sem hefur þegar komið fram. Það skal að vísu viðurkennast, þrátt fyrir viðleitni þingflokksformanns Samfylkingarinnar hér, að við nefndum ekki ákveðna tölu í aðdraganda kosningabaráttunnar. Við lögðum hins vegar áherslu á forsendubrestinn sem varð við hrunið og á almenna höfuðstólslækkun til að leiðrétta verðtryggð húsnæðislán. Við nefndum líka skattalegar aðgerðir til að lækka höfuðstól lána og mikilvægi þess að afnema verðtryggingu af neytendalánum. Þessu til viðbótar lögðu báðir flokkar áherslu á að taka húsnæðiskerfið til gagngerrar endurskoðunar, meðal annars að lögum yrði breytt þannig að lántaki gæti afsalað sér heimili sínu til lánveitanda án þess að það leiddi til gjaldþrots. Þar sem þetta er eitt af þeim verkefnum sem ég er með þá verð ég að segja að mér finnst hálfgerð synd að við skulum ekki ræða það meira því að þar undir er allt húsnæðiskerfi landsmanna, öll heimilin eru þar undir. Jafnvel mætti halda því fram að verkefnið sem Alþingi fól mér sé að einhverju leyti stærra en verkefnið sem Alþingi fól forsætisráðherra. Þar undir er hvert einasta heimili landsmanna og hvernig við viljum tryggja að fólk búi við val og öryggi til framtíðar. Við höfum þegar fengið fram skýrslur í nokkrum bindum um það hvaða áhrif það getur haft á íslensk heimili ef við vöndum okkur ekki. Ég vil hvetja þá sem tala um nefndir og vönduð vinnubrögð, þá sem tala það niður, til að lesa þær skýrslur. Ég hef lagt mikla áherslu á víðtækt samráð þegar kemur að mótun á húsnæðisstefnu til framtíðar. Ég hef líka lagt áherslu á að við notum þá vinnu sem farið var í á síðasta kjörtímabili, að við förum ekki að endurvinna skýrslur sem þegar liggja fyrir. Við eigum að horfa til þeirrar góðu vinnu sem unnin var á síðasta kjörtímabili í velferðarráðuneytinu undir forustu þáverandi velferðarráðherra, hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, og hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur. Þar eru mjög góðar tillögur og góð vinna og við byggjum að sjálfsögðu á þeim. En við ætlum líka að fá hagsmunaaðila, þá sem hafa skoðanir, almenning, til að koma að þessari miklu vinnu. Ég vil ekki standa frammi fyrir því eftir nokkur ár að enn ein skýrslan komi út og gagnrýni það hvernig við stóðum að því að móta nýtt húsnæðiskerfi til framtíðar. Sú aðgerðaáætlun sem við samþykktum hér í sumar gengur út á það að taka á fortíðarvandanum en horfa jafnframt til framtíðar, horfa til þess hvers konar kerfi við viljum hafa hér til framtíðar. Eins og hæstv. forsætisráðherra fór yfir þá eru aðrir liðir í þessari tillögu sem mér og hæstv. innanríkisráðherra var falið að vinna. Hæstv. forsætisráðherra fór yfir stöðuna hvað það varðar og ég vonast til þess að geta innan skamms mælt fyrir frumvarpi til laga um veitingu fjárhagsaðstoðar. Ég vonast eftir góðum stuðningi við það að gera eignalausum einstaklingum kleift að greiða kostnað vegna gjaldþrotaskipta af búi sínu. Ég vona að við tökum höndum saman. Við verðum ekki endilega sammála um allt en við skulum alla vega reyna að vera sanngjörn.

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að þakka fyrir sumpart ágæta umræðu. Hvað varðar mótbárur þeirra sem hafa haft allt á hornum sér varðandi áform um skuldaleiðréttingu og framkvæmd hennar þá verð ég að segja að dregið hefur verulega úr áhyggjum mínum að stjórnarandstaðan geti þvælst mikið fyrir eða sá hluti stjórnarandstöðunnar sem hefur verið þessu andvígur vegna þess að helstu gagnrýnendur þessara tillagna og framkvæmdar þeirra mættu algjörlega tómhentir til þessarar umræðu, ekki hvað síst hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, sem virtist bara fálma eitthvað út í loftið í ræðu sinni hér áðan. Hv. þingmaður hélt því fram að síðasta ríkisstjórn hefði einmitt lagt áherslu á að skapa almennar og skýrar leikreglur. En það var beinlínis stefna síðustu ríkisstjórnar að gera það ekki. Hún vildi beita sér með sértækum aðgerðum og talaði gegn beitingu almennra aðferða við að fást við skuldavanda heimilanna. Hv. þingmaður hélt því líka fram að samráð við stjórnarandstöðuna hefði verið aðalatriðið í öllum aðgerðum í þágu skuldsettra heimila og síðasta ríkisstjórn hefði lækkað skuldir heimilanna um 200 milljarða kr. og gleymdi því algjörlega, eins og sumir aðrir, að það var fyrst og fremst Hæstiréttur Íslands sem kom að því að lækka skuldir heimilanna á síðasta kjörtímabili þó að ríkisstjórnin sú reyni nú að eigna sér það allt saman. Svo er því haldið fram að það hafi heilmikið verið í vændum ef menn hefðu bara haft meiri tíma og þá gleymist að forustumenn síðustu ríkisstjórnar héldu sérstakan blaðamannafund til að tilkynna það að nú væri búið að gera allt sem ætti að gera vegna skuldavanda heimilanna. Virðulegur forseti. Verst var þó að hlýða á hv. þm. Árna Pál Árnason reyna að halda því fram að ekkert hefði staðist í áætlun um framkvæmd þessa máls. Að sá dagur færðist sífellt fjær að kynntar yrðu niðurstöður. Þetta er bara vitleysa. Það hafa allar tímaáætlanir í málinu staðist og ljóst að þær munu standast. Þess vegna er heldur aumt að lýsa því síðan yfir að við vitum ekkert hvort það verði nokkuð komið fyrir áramót. Ég var að rekja það hér í upphafi umræðunnar að vinnan gengi vel og hún væri samkvæmt áætlun þannig að það er nú lítið hægt að gefa fyrir svona málflutning. Augljóslega, eins og kom fram í allri umræðu í aðdraganda kosninga, þurfti að afla gagna og undirbúa þessar umfangsmiklu aðgerðir. Um það var ekki deilt. Okkur framsóknarmönnum var meira að segja legið á hálsi fyrir að vera að kynna tillögur, vera með stefnu í kosningum sem væri ekki hægt að framkvæma fyrr en að undangenginni undirbúningsvinnu að kosningum loknum. Fyrir þetta vorum við gagnrýnd aftur og aftur og aftur. Síðasta vígi gagnrýnenda flokksins og tillagna hans var að flokkurinn væri með tillögur sem menn vissu ekkert um hvenær hægt yrði að framkvæma. Daginn eftir kosningar og áfram að einhverju leyti í þeirri umræðu leyfa menn sér að halda því fram að það hafi bara strax daginn eftir kosningar átt að koma ávísun inn um bréfalúguna hjá fólki. Það er náttúrlega ekki uppbyggileg eða gagnleg umræða um stefnu, hvað þá svona stórt og mikilvægt mál. Að vísu er vísað í það að því hafi verið haldið fram í einni færslu á Facebook að framkvæmdin kæmi strax, þ.e. áhrifin kæmu strax á skuldir heimilanna. Það var þá tekið algjörlega úr samhengi við þá umræðu sem þá var í gangi en hún var nefnilega sú að hv. þm. Össur Skarphéðinsson, fyrrverandi utanríkisráðherra, hafði haldið því fram með því að snúa út úr orðum hv. þm. Frosta Sigurjónssonar að framsóknarmenn ætluðu, eftir að tillögum yrði hrint í framkvæmd, að láta líða 20 ár þar til að lokið yrði við framkvæmdina. Það var útskýrt af mér og öðrum að þegar leiðréttingunni yrði hrint í framkvæmd þá kæmi hún til áhrifa strax en það tæki ekki 20 ár eins og hv. þingmaður hafði reynt að komast að niðurstöðu um á mjög sérkennilegan hátt. Virðulegur forseti. Aðalatriðið er að þrátt fyrir að það sé vissulega rétt að þau fyrirheit sem voru gefin í kosningunum hafi verið mjög stór þá liggur fyrir að allt er samkvæmt áætlun við framkvæmd þeirra fyrirheita. Allt er samkvæmt áætlun, eða ætlar einhver að leggjast gegn því að þegar ráðist er í skuldaleiðréttingu, sem er hægt að halda óhikað fram að verði sú mesta sem nokkurs staðar hafi verið, alla vega á síðari tímum, þá sé eitthvað óeðlilegt við það að leita til sérfræðinga og vinna undirbúningsvinnu? Eru menn á móti rannsóknum, varfærni, faglegum vinnubrögðum? Það getur ekki verið, virðulegi forseti, jafnvel þó að þeir séu andvígir hugmyndinni. Hv. þingmenn Bjartrar framtíðar mega þó eiga það, þeir eru bara andvígir hugmyndinni um þetta en þeir styðja þó fagleg vinnubrögð. Virðulegi forseti. Hér er allt samkvæmt áætlun og ekki seinna vænna að unnið sé skipulega og vel að því að koma til móts við skuldsett heimili fimm árum eftir efnahagshrunið þegar skuldir fyrirtækja, ef allt er meðtalið, hafa lækkað um helming, 4.000 milljarða, 4.000 milljarðar hafa verið afskrifaðir hjá fyrirtækjunum. Verulegur hluti gengisdreifðra lána, myntkörfulána heimilanna var afskrifaður eftir dóm Hæstaréttar á meðan sáralítið hefur gerst hjá þeim mikla fjölda heimila sem eru með verðtryggð lán. Og af því að hér voru nokkrir hv. þingmenn sem spurðu: Fyrir hverja er þetta? Þetta er fyrir, eins og lýst er í stjórnarsáttmála, alla þá sem urðu fyrir tjóni vegna hins ófyrirséða verðbólguskots áranna 2007–2010 og þá sem urðu fyrir áhrifum af því á verðtryggðum fasteignalánum sínum óháð því hvað hefur gerst í millitíðinni. Þar er verið að klára að koma til móts við hóp sem hefur verið vanræktur í fimm ár á meðan reynt hefur verið að bæta úr stöðu ýmissa annarra. Það er ekki seinna vænna að við framkvæmum þetta nú og gerum það faglega og vel.

Virðulegur forseti. Ég verð því miður að gera athugasemd við að tíma þingsins sé eytt með þessum hætti í ekki neitt, skýrslugjöf um nákvæmlega ekki neitt. Hér hefur ekkert verið upplýst um umfang aðgerða, tímasetningar, fjárhæðir eða nokkurn skapaðan hlut undir allri þessari umræðu, en þingmenn sem koma heiðarlega að umræðunni og gefa færi á henni gagnrýndir fyrir að koma tómhentir til hennar. Hér lá engin skýrsla fyrir um hvað ríkisstjórnin hygðist fyrir og í munnlegri skýrslu hæstv. forsætisráðherra kom ekki neitt fram nema það að allt gengi samkvæmt áætlun og verið væri að skrifa frumvarp sem ráðherrann upplýsir hvorki þingið um hvað inniheldur né þjóðina né erlenda aðila sem horfa til efnahagslífs hér og hugsanlegra fjárfestinga. Ég geri alvarlegar athugasemdir við að farið sé svona með tíma þingsins, að hann sé tekinn í skýrslugjöf um ekki neitt og þingmönnum haldið í algjörri óvissu og þjóðinni allri um það hvaða aðgerða eigi að grípa til og hvort eigi yfir höfuð að afnema verðtryggingu eða lækka verðtryggðar skuldir um 20%. 
            

Forseti. Ég vil koma hér upp, út af því að maður hefur ekki tök á því að bera af sér sakir, vegna lokapunkts ræðu hæstv. forsætisráðherra. Það hefur hvergi komið fram og það er ómaklegt að setja hlutina upp á þann veg að ástæða fyrir seinaganginum með þessi mál sé minni hlutanum að kenna. Minni hlutinn hefur ekki gert neinar tilraunir til að standa í vegi fyrir þessum tillögum hæstv. forsætisráðherra. Því finnst mér ómaklegt að hann gefi það í skyn í lokaorðum sínum á þennan ríka og sterka hátt.

Virðulegi forseti. Ég mótmæli því harðlega sem þingflokksformaður Samfylkingar heldur fram, að hér hafi tíma þingsins verið eytt í ekki neitt. Umræðan er liður í því sem við lögðum fram á sumarþingi, að gefin yrði skýrsla á haustdögum um gang mála og það var nákvæmlega það sem hæstv. forsætisráðherra var að gera hér. Ég mundi skilja og heyri í anda orð hv. þingmanns ef hæstv. forsætisráðherra hefði ekki staðið við þau orð. Menn verða stundum að hugsa um hvað þeir eru að gagnrýna.

Herra forseti. Ég vil gera athugasemd við orð síðasta ræðumanns. Þetta er aðgerðaáætlun, þetta er þingsályktun um aðgerðaáætlun. Ef maður er með aðgerðaáætlun er maður með einhverjar dagsetningar, sem eru jú hérna, og framgang málanna. Ég lærði verkefnisstjórn í vetur en ég held að hann mundi ekki fá mjög góða einkunn fyrir svona skýrslugjöf þegar kemur að aðgerðaáætlun sem ætti að fylgja góðum reglum, þegar kemur að verkefnisstjórn um skýrslugjöf í einu mikilvægasta verkefni landsins.

Hæstv. forseti. Mig langar að lýsa því yfir að fundarstjórn forseta er með hreinum ágætum, hann stendur sig mjög vel í því að stýra þessum ágæta fundi. Ég tel að það hafi skipt miklu máli að hæstv. forsætisráðherra hafi gefið okkur, þingmönnum þjóðarinnar, skýrslu um framgang mála um skuldavanda heimilanna. Hér hefur verið kallað eftir því, m.a. af hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem hér hafa tjáð sig í dag, að fá betri upplýsingar. Það er gert þrátt fyrir að við höfum á sumarþingi samþykkt þingsályktunartillögu þar sem ferli þessara mála ætti að vera öllum ljóst, þrátt fyrir að mönnum sé frjálst að lesa stjórnarsáttmálann sem ég las meðal annars upp úr í minni ræðu til að upplýsa hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar um hvað standi til og hver stefna ríkisstjórnarinnar er. Ég tel að þessi umræða í dag hafi verið með hreinum ágætum og ég geri því engar athugasemdir við fundarstjórn hæstv. forseta.

Forseti þakkar hlý orð í sinn garð.

Herra forseti. Ég tek undir orð þingflokksformanns Samfylkingarinnar enda voru þingmenn í þingsal sem breyttu plönum sínum til að koma og hlusta á skýrslugjöf hæstv. forsætisráðherra. Hefðum við vitað að hann ætlaði bara að segja okkur hvað hann væri búinn að bæta mörgum starfshópum við nefndirnar sem hann skipaði einhvern tímann síðsumars, ótrúlega seint miðað við hvað lá á verkefninu, hefðum við kannski ekki verið að æsast í það að sitja hér í tvo tíma og hlusta á þessa eymdarlegu yfirferð hans. Það eina sem kom fram er að hann er að láta búa til frumvarp í forsætisráðuneytinu út frá tillögum sem liggja ekki enn fyrir og efnahagslegs umfangs þeirra tillagna eða áhrifa þeirra fyrir íslensk heimili var ekki getið í ræðu hæstv. forsætisráðherra. Það er fráleitt 

Hæstv. forseti. Hæstv. forseti stýrir hér fundi með miklum ágætum. Hins vegar verð ég að koma því á framfæri hér að mér finnst það ekki mikil ánauð á hv. þingmenn sem hér eru kjörnir á þing af þjóðinni, 

Forseti biður þingmenn að halda ekki uppi samræðum í þingsal.


             … að reyna að taka þátt í málefnalegri umræðu, 

Herra forseti. Nú tel ég rétt í ljósi orða hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur að benda á að sú sem hér stendur sat þessa tvo klukkutíma og hlustaði á umræðurnar ólíkt þeim ráðherrum sem bera ábyrgð á stjórn landsins og létu sig vanta svo áberandi var af hálfu Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu. Það væri kannski ráð að hv. þingmaður tæki ekki ræðu sem þessa sem hér fór á undan í ræðustól Alþingis heldur á eigin þingflokksfundum. Þá vil ég benda á, úr því að talið berst að skyldum þingmanna í ljósi þeirra umræðna sem fóru fram áðan um fundarstjórn forseta og fjarveru umhverfisráðherra héðan úr þinginu vikum saman, að það er jafnvel svo að ráðherrar nenna ekki að mæta í fyrirspurnatíma en hanga frammi í sölum á meðan. Ég held að hv. þingmaður ætti að ræða við stjórnarliða og fara yfir þeirra venjur hér gagnvart  
            

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir. Megintilgangur frumvarpsins er að innleiða þrjá EB-gerðir í íslenskan rétt og að styrkja framkvæmd norræna umhverfismerkisins hér á landi. Þá er í frumvarpinu ákvæði um færanlega starfsemi. Þær gerðir sem lagt er til að innleiddar verði eru reglugerð EB nr. 66/2010, um umhverfismerki Evrópusambandsins, tilskipun 2008/50/EB um loftgæði og hreinna loft í Evrópu, og tilskipun 2001/81/EB frá 23. október 2001, um landsbundin efri mörk losunar fyrir tiltekin loftmengunarefni. Frumvarpið var lagt fram á 140. og 141. löggjafarþingi. Lítils háttar breytingar hafa verið gerðar á frumvarpinu í samræmi við umsagnir sem bárust á þeim þingum. Lagðar eru til breytingar á gildandi lögum hvað varðar heimild til handa ráðherra til að setja almenn ákvæði um framkvæmd mengunarvarnaeftirlits í reglugerð. Þessi ákvæði varða í fyrsta lagi ákvæði um umhverfismerki á vörur og þjónustu, m.a. um umsóknir, mat á umsóknum, veitingu merkjanna og eftirlit með þeim svo og gjaldtöku. Í öðru lagi nánari ákvæði um losunarbókhald fyrir tiltekin loftmengunarefni, mat á losun loftmengandi efna, losunarspá, varnir gegn loftmengun þar sem m.a. skuli koma fram viðmiðunarmörk fyrir loftgæði, mengandi efni og losun þeirra út í andrúmsloftið, aðgerðaáætlanir, upplýsingaskyldu stjórnvalda til almennings varðandi loftgæði svo og skyldu starfsleyfishafa til þess að veita þeim sem eftirlit hafa með ákvæðum starfsleyfis upplýsingar um losun mengandi efna og loftgæða og framsetningu upplýsinga. Þá er í þriðja lagi lagt til að ráðherra geti í reglugerð sett nánari ákvæði um starfsleyfisskyldu fyrir færanlega starfsemi og eftirlit heilbrigðisnefnda með slíkri starfsemi. Færanleg starfsemi merkir starfsemi sem eðli síns vegna er færanleg milli staða. Komið hafa upp vandamál í framkvæmd um þau tilvik þegar starfsemi hefur verið veitt starfsleyfi á svæði einnar heilbrigðisnefndar en í ljós kemur á öðru svæði að ekki er farið að ákvæðum starfsleyfis eða starfseminni er að einhverju leyti ekki hagað í samræmi við lög. Óvissa í þessum efnum getur leitt til þess að ekki verði brugðist við brotum á reglum um hollustuhætti eða mengunarvarnir. Reglugerð umhverfismerkis Evrópusambandsins, sem nefnt er Blómið, kveður á um stofnun og notkun á valfrjálsu umhverfismerkjakerfi Evrópusambandsins og kemur í stað eldri reglugerðar sem hefur verið tekin upp í EES-samninginn og var innleidd hér á landi með reglugerð um umhverfismerki árið 2006. Norræna umhverfismerkið Svanurinn hefur verið í notkun á Norðurlöndunum í rúma tvo áratugi. Umhverfisstofnun hefur umsjón með Svaninum á Íslandi. Lagt er til nýtt ákvæði um umhverfismerki í 6. gr. c í lögunum. Með ákvæðinu er lagt til að kveðið verði á um helstu skilyrði þess að umhverfismerki verði veitt vöru eða þjónustu. Umhverfismerkingar gegna mikilvægu hlutverki við að draga úr umhverfisálagi framleiðslu og þjónustu. Þykir mikilvægt að hvetja til notkunar umhverfismerkja sem eru skýr, aðgengileg og gefa myndræn skilaboð til neytenda um að viðkomandi vara eða þjónusta valdi almennt minna umhverfisálagi en önnur vara eða þjónusta á markaði. Er þess vegna kveðið á um það af þeim sem veitt hefur verið leyfi til að auðkenna vörur með umhverfismerki sé heimilt að nota það í auglýsinga- og kynningarskyni. Jafnframt er mikilvægt að umhverfismerki séu ekki misnotuð, að neytendur séu ekki blekktir með skilaboðum um að veitt hafi verið umhverfismerki liggi ekki fyrir formleg viðurkenning þess efnis. Því er lagt til að öll notkun umhverfismerkja eða auglýsing vöru og/eða þjónustu sem gefur til kynna að umhverfismerki hafi verið veitt án þess að formleg viðurkenning þess efnis liggi fyrir sé óheimil. Ástæða þykir til að kveða sérstaklega á um gjaldtöku fyrir umhverfismerki, hún er að nokkru leyti ólík annarri gjaldtöku. Norræn samvinna er um gjaldtöku fyrir umhverfismerkið Svaninn. Miðað er við að þjónusta hins opinbera sé að mestu borin uppi af innheimtum gjöldum. Náðst hefur samstarf um að Norðurlöndin innheimti gjöld hvert fyrir annað. Við ákvörðun gjalds fyrir opinbert eftirlit með notkun umhverfismerkis hefur þótt eðlilegt að miða við veltu viðkomandi vöru- eða þjónustutegundar í þessu sambandi. Er það talin einföld aðferð og er reynslan sú að þjónusta opinberra aðila er almennt meiri eftir því sem umfang framleiðslu eða þjónustu er meira. Þörf fyrir eftirlit eykst t.d. í hlutfalli við umfang og dreifingu vöru og þjónustu. Þar sem það að fá viðurkennda umhverfismerkingu á vöru eða þjónustu er valfrjálst og því lögmæt aukaþjónusta hjá viðkomandi stjórnvaldi er talið heimilt að haga gjaldtöku þannig að innheimt verði árgjald sem tengt er við veltu og er því kveðið á um að heimilt sé að innheimta árgjald sem tengist veltu. Tilskipun um landsbundin efri mörk losunar fyrir tiltekin loftmengunarefni, svokölluð þaktilskipun, hefur það að markmiði að vernda umhverfið og heilsu manna gegn skaðlegum áhrifum súrrar ákomu og auðgunar jarðvegs og áhrifum ósons við yfirborð jarðar. Auk þess er gerðinni ætlað að vinna að því langtímamarkmiði að halda loftmengun innan marka sem nauðsynleg eru til að koma í veg fyrir skaðleg áhrif á lífríkið og heilsu manna og að vernda fólk gegn heilsufarsvandamálum sem stafa af loftmengun. Tilskipun um gæði andrúmslofts og hreinna loft í Evrópu hefur það að markmiði að meta loftgæði í aðildarríkjum, afla upplýsinga um loftgæði, vinna gegn loftmengun og skaða af hennar völdum ásamt því að hafa eftirlit með langtímaframvindu loftgæða og bættum loftgæðum svo og að tryggja að upplýsingar um loftgæði séu gerðar aðgengilegar almenningi. Jafnframt er markmið tilskipunarinnar að viðhalda loftgæðum þar sem þau eru mikil en bæta þau ella. Lagt er til í grein sem verður 6. gr. d að ábyrgðaraðilar starfsemi sem hefur í för með sér losun mengandi efna í andrúmsloft skuli gera viðeigandi ráðstafanir, þar með talið með umhverfisstjórnun og hreinsibúnaði, til að draga úr slíkri losun eftir því sem nánar er mælt fyrir um í reglugerð. Lagt er til að ráðherra skuli í reglugerð skilgreina og setja markmið um loftgæði, uppsetningu, staðsetningu og rekstur mælistöðva, og um skyldu atvinnurekstrar sem háður er starfsleyfi til að veita upplýsingar um loftgæði og losun mengandi efna út í andrúmsloftið. Í því skyni að vinna gegn loftmengun og skaða af hennar völdum og til að hafa eftirlit með framvindu og bættum loftgæðum er lagt til að Umhverfisstofnun og heilbrigðisnefndir sveitarfélaga afli upplýsinga, meti loftgæði, setji upp og reki mælistöðvar eftir því sem þörf er á, og tryggi að upplýsingar um loftgæði séu aðgengilegar almenningi, samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð. Rétt er að benda á að heilbrigðisnefndum sveitarfélaga ber þó einungis að setja upp og reka mælistöðvar vegna hugsanlegs álags vegna umferðar eða starfsemi telji heilbrigðisnefnd eða sveitarfélag það nauðsynlegt. Þá er lagt til að heilbrigðisnefndir sveitarfélaga skuli hver á sínu svæði gefa út staðbundna áætlun um loftgæði þar sem m.a. á að setja fram tímaáætlun vegna úrbóta, aðgerðir og stefnumörkun. Heilbrigðisnefndir geta gefið út áætlun einar sér eða í samvinnu við aðrar heilbrigðisnefndir. Þá er kveðið á um að heilbrigðisnefndir skuli vinna viðbragðsáætlanir sem taka til skammtímaaðgerða varðandi loftgæði á svæði hlutaðeigandi heilbrigðisnefndar til þess að auka loftgæði. Samkvæmt gildandi lögum hefur Umhverfisstofnun yfirumsjón með heilbrigðiseftirliti og skal sjá um að vöktun og rannsóknir séu framkvæmdar. Heilbrigðisnefndum ber að sjá um að ákvæðum reglugerðar um loftgæði sé framfylgt. Gert er ráð fyrir að Umhverfisstofnun beri þannig áfram ábyrgð á loftgæðavöktun og heilbrigðisnefndir haldi áfram að afla upplýsinga, meta loftgæði á sínu svæði, setja upp og reka mælistöðvar eftir því sem þörf er á til að sinna hlutverki sínu, svo og tryggja að upplýsingar um loftgæði séu aðgengilegar almenningi, t.d. á vefsetrum sínum. Nú framkvæma sveitarfélög á álagssvæðum tilteknar mælingar á loftgæðum og upplýsa íbúa um loftgæði. Sem dæmi má nefna að á vef Reykjavíkurborgar eru birtar upplýsingar um loftgæði og á vefjum einstakra annarra heilbrigðiseftirlitssvæða. Rétt er að benda á að mögulegt er að gera áætlun sem nær yfir fleiri en eitt heilbrigðiseftirlitssvæði og ætti slíkt fyrirkomulag að auka hagkvæmni. Þá er lagt til að Umhverfisstofnun haldi bókhald yfir losun tiltekinna efna sem menga andrúmsloftið, setji fram losunarspá og reki loftgæðastjórnunarkerfi samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð. Lagt er til í frumvarpinu að heilbrigðisnefndir sveitarfélaga hafi aðgang að slíku stjórnunarkerfi. Þá er jafnframt kveðið á um að Umhverfisstofnun skuli flokka og meta svæði og þéttbýlisstaði með tilliti til loftgæða samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð. Í frumvarpinu er lagt til að ráðherra gefi út til tólf ára í senn almenna áætlun varðandi loftgæði sem gildi fyrir landið allt. Gert er ráð fyrir að í áætluninni komi fram mælanleg markmið, upplýsingar um loftgæði í landinu og tímaáætlun, aðgerðir og stefnumörkun til að bæta loftgæði. Lagt er til að Umhverfisstofnun auglýsi drög að aðgerðaáætluninni í sex vikur þannig að hagsmunaaðilar, almenningur og stjórnvöld fái tækifæri til að gera athugasemdir við hana. Almenningi skal tryggður aðgangur að áætluninni, m.a. á vefsetri Umhverfisstofnunar. Ef sú hætta er fyrir hendi að styrkur mengunarefna í andrúmslofti á tilteknu svæði eða tilteknum þéttbýlisstað fari yfir umhverfismörk er gert ráð fyrir að Umhverfisstofnun geri aðgerðaáætlun með það að markmiði að draga úr hættu sem af því ástandi stafar eða stytta tímabilið sem ástandið varir. Þá er kveðið á um í lok greinarinnar, sem verður eins og áður sagði 6. gr. d, að Umhverfisstofnun skuli tryggja að almenningur og hlutaðeigandi hagsmunasamtök, svo sem samtök sem annast hagsmuni viðkvæmra hópa fólks - það má nefna hópa eins og astma- og lungnasjúklinga - aðrir hlutaðeigandi aðilar á sviði heilsugæslu og viðkomandi samtök atvinnulífs, umhverfissamtök og neytendasamtök, fái nægar upplýsingar m.a. um gæði andrúmslofts og áætlanir um loftgæði. Þessar upplýsingar á að veita með góðum fyrirvara. Loks er kveðið á um að upplýsingar skuli vera aðgengilegar á vefsetri Umhverfisstofnunar. Gert er ráð fyrir að ráðherra setji í reglugerð nánari ákvæði um hvaða upplýsingar beri að veita og framsetningu þeirra. Virðulegur forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að þetta mál fer til umhverfis- og samgöngunefndar. Í 1. gr. er talað um færanlega starfsemi, þ.e. „starfsemi sem eðlis síns vegna er færanleg milli staða“. Þar er fjallað um að hún tengist ekki veitukerfum á komustað og að ekki sé gert ráð fyrir skipulagi eða þörf á byggingarleyfi fyrir slíka starfsemi. Spurning mín til hæstv. ráðherra er út frá einu tilteknu atriði sem kom upp ekki alls fyrir löngu, þ.e. þegar settar voru upp vinnubúðir við framkvæmd Vaðlaheiðarganga. Þá kom allt í einu upp að það þyrfti leyfi og jafnvel umhverfismat til að setja niður svona tímabundna starfsemi sem stendur þó yfir í þrjú ár. Ég er ekki alveg með það á reiðum höndum í hvað var vitnað en þetta er held ég breyting sem tók gildi um síðustu áramót ef ég man rétt. Spurning mín til hæstv. ráðherra er örstutt hvað þetta varðar og hún er: Hvernig yrði tekið á slíkum færanlegum starfsstöðvum sem settar eru upp tímabundið en geta verið í tvö, þrjú ár og eru auðvitað miklar og stórar? Þær þurfa ekkert endilega að tengjast veitukerfum á komustað, það gætu verið settar upp rotþrær og vatn tekið úr læk við hliðina o.s.frv. Mundi þetta ákvæði og þessi nýju lög hafa áhrif á slíka starfsemi?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurn hv. þm. Kristjáns L. Möllers. Varðandi þetta tiltekna atriði í þessu frumvarpi þá hefur það engin áhrif þar á. Þarna væri fyrst og fremst um að ræða frárennslismál og annað í þeim dúr varðandi færanlega starfsemi. Það sem snýr að þessari færanlegu starfsemi sem getur valdið loftgæðamengun eða einhverri annarri mengun á einum stað heyrir ekki undir nákvæmlega þennan þátt. Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi um að slíkar framkvæmdir þyrftu að fara í umhverfismat þá er það nokkuð sem við þurfum að skoða því að þegar menn fara í framkvæmdir, til að mynda eins og við endurgerð brúar yfir Múlakvísl, þá hljómar það auðvitað ankannalega að möl sem tekin er upp úr farvegi árinnar eða þar í kring með leyfi skuli þurfa umhverfismat til áður en slíkar framkvæmdir hefjist. Þetta er nokkuð sem við í stjórnsýslunni þurfum að skoða.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um matvæli, nr. 93/1995, sem er þskj. 113, 110. mál. Frumvarpið er samið í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu í samráði við Matvælastofnun. Í því er lagt til að gerðar verði breytingar á lögum um matvæli. Nánar tiltekið fjallar frumvarpið um opinbert eftirlit með efnum og hlutum er komast í snertingu við matvæli, en um slíkt eftirlit er fjallað í 14. gr. laganna. Þeim sem framleiða, flytja inn eða dreifa efnum og hlutum sem ætlað er að vera í snertingu við matvæli er skylt að gæta þess á öllum stigum að vörur þeirra spilli ekki þeim matvælum sem þær eru ætlaðar fyrir þannig að þau stofni heilbrigði manna í hættu, gæði þeirra rýrni eða matvælin teljist óneysluhæf. Framangreint eftirlit með efnum og hlutum nær til allra umbúða, íláta, áhalda, tækjabúnaðar og borðbúnaðar sem komast í snertingu við matvæli. Ástæður þess að frumvarp þetta er lagt fram eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi kveða lög um matvæli ekki skýrt á um heimild eftirlitsaðila til að innheimta gjald vegna kostnaðar við eftirlitið. Því er lagt til að lögfest verði skýr heimild til gjaldtöku. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að bæði Matvælastofnun og heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna innheimti allt að raunkostnaði vegna eftirlits með þessum vörum. Í öðru lagi þykir núverandi lagaumhverfi óljóst hvað varðar hlutverk eftirlitsaðila. Við því er brugðist í frumvarpinu með því að lögð er til skýr verkaskipting milli opinberra eftirlitsaðila í samræmi við núverandi fyrirkomulag matvælaeftirlits. Gert er ráð fyrir að Matvælastofnun fari með eftirlit með innflutningi þessara vara. Ástæða þess að Matvælastofnun er falið framangreint innflutningseftirlit er sú að stofnunin sinnir innflutningseftirliti með matvælum og er þannig vel í stakk búin til að annast samskipti við tollayfirvöld, farmflytjendur og innflutningsaðila. Annað eftirlit á þessu sviði, þ.e. með framleiðslu og dreifingu þessara vara, er falið heilbrigðisnefndum sveitarfélaganna í samræmi við núverandi fyrirkomulag matvælaeftirlits, en heilbrigðisnefndir sveitarfélaganna fara með eftirlit með matvælum á markaði. Í þriðja lagi þykir rétt að kveða skýrt á um tilkynningarskyldu eftirlitsskyldra aðila um starfsemi sína til heilbrigðisnefnda sveitarfélaganna þannig að eftirlitsaðilar hafi upplýsingar um eftirlitsskylda starfsemi. Reglugerðarheimild er í núgildandi lögum um matvæli þar sem ráðherra er heimilt að setja með reglugerð ákvæði um tilkynningarskyldu eftirlitsskyldra aðila. Eðlilegra þykir að tilkynningarskylda þessara aðila sé bundin í lög fremur en að hún sé byggð á reglugerð ráðherra. Markmiðið með tilkynningarskyldu er að gera eftirlitið skilvirkara. Í fjórða lagi eru lagðar til breytingar á orðalagi 14. gr. laganna um matvæli. Þannig er orðalagi breytt til samræmis við notkun hugtaka innan laganna og eins milli laganna og stjórnvaldsfyrirmæla sem sett hafa verið samkvæmt þeim. Jafnframt eru lagðar til breytingar á orðalagi til að lagfæra ósamræmi milli málsgreina í 14. gr. laganna. Loks er gert ráð fyrir skýrri reglugerðarheimild fyrir ráðherra til að setja reglugerð um efnainnihald og viðmiðunarmörk fyrir efni og hluti sem ætlað er að vera í snertingu við matvæli. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og ástæðum fyrir framlagningu þess og legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Hæstv. forseti. Ég fagna framlagningu þessa frumvarps. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við séum með ítarlegt eftirlit með þeim umbúðum og þeim ílátum sem komast í snertingu við matvæli. Plastvæðing nútímans er gríðarlega mikil. Það væri að ósekju hægt að draga verulega úr slíkum umbúðum ef vilji væri til þess. Það er eitt t.d. sem veldur áhyggjum, það eru plastumbúðir utan um drykkjarvörur. Ég hef heyrt það sagt að í plastumbúðum leysist út ákveðin efni sem ekki hafi góð áhrif á frjósemi karla. Það er auðvitað mjög slæmt fyrir kynstofninn manninn. Það er auðvitað svoleiðis með ýmsar matvörur. Ostur er t.d. afskaplega viðkvæmur fyrir því að liggja lengi í plasti. Margir hafa gert þá skyssu að vefja límingar- eða klísturplasti utan um ost til geymslu. Ostur við þær aðstæður tekur í sig efni úr plastinu sem eru hættuleg og ekki góð fyrir manninn. Eins og ég segi þá fagna ég þessu frumvarpi. Það er ekki verra að það hefur ekki í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð. Það stendur á pari, kostnaður og tekjur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Gunnarsdóttur að benda okkur á að það er einmitt mikilvægt að skilgreint sé hvaða efni við notum sem komast í snertingu við matvæli. Það er rétt að sum efni eru grunuð um að hafa ýmiss konar óæskileg áhrif á líf okkar mannanna. Þess vegna er mikilvægt að það séu einhverjir sem horfa yfir öxlina á hinum ýmsu dreifingaraðilum og innflutningsaðilum til þess að tryggja að við högum okkur í samræmi við það og miðað við bestu fáanlega þekkingu á hverjum tíma.

Hæstv. forseti. Það frumvarp sem hæstv. ráðherra hefur hér flutt er endurflutningur á máli sem lagt var fram á 141. löggjafarþingi. Eins og hér kemur fram er það lagt fram aftur efnislega óbreytt. Það gerir að verkum að í 1. umr. þarf ekki að ræða frumvarpið mikið, en ég get þó sagt að á 141. þingi varð það ekki að lögum, einfaldlega vegna þess að við féllum á tíma í þáverandi atvinnuveganefnd sem ég var formaður í og náðum ekki að klára það. Hér er málið endurflutt óbreytt og kemur til nefndarinnar til frekari umfjöllunar. Við getum ef til vill frekar sagt eða sett fram sem spurningu að ef þingsköp okkar væru þannig að mál mættu lifa eitt eða tvö þing hefði ekki þurft að endurflytja frumvarpið núna, atvinnuveganefnd hefði getað unnið það milli þinga og klárað. Þetta er nú sett fram í gamansömum tón, en líka aðeins til umhugsunar. Það er kannski fyrst og fremst 3. gr. sem ég hef staldrað aðeins við. Þar er kveðið skýrar á um heimild eftirlitsaðila til að innheimta gjald vegna kostnaðar við eftirlitið. Í umsögn frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu kemur fram að kostnaður Matvælastofnunar sé áætlaður um 1,5 millj. kr. á ári. Það verður vonandi líka sett hér inn og það verður verkefni okkar í nefndinni, að kveða skýrt á um að eingöngu sé verið að leggja þann raunkostnað á en ekkert meira. Við þekkjum það vel, alþingismenn, að margar athugasemdir hafa komið inn, annars vegar við hið stóraukna og mikla eftirlit - eftirlitsiðnaðinn eins og hann er kallaður - svo og álögur sem lagðar eru á aðila vegna eftirlits opinberra stofnana. Þarna er gert ráð fyrir því að bæði Matvælastofnun og heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga innheimti allt að raunkostnaði vegna eftirlits með þessum vörum. Í raun og veru er þetta dálítið mikið opin gjaldtaka. Maður veit ekki hvernig þessar stofnanir, Matvælastofnun og svo heilbrigðisnefndirnar, kortleggja þetta. Í umsögn fjármálaráðuneytisins segir að atvinnu- og nýsköpunarráðuneytið reikni með að árlegur kostnaður Matvælastofnunar muni aukast um 1,5 millj. kr., en þarna er ekki fjallað um aukinn kostnað heilbrigðisnefnda sveitarfélaganna. Ég vildi bara vekja athygli á því að þetta er opnun, opin gjaldtaka. Við getum þó nálgast þetta hinum megin frá og sagt að þeir aðilar sem þurfa að fá þjónustu eigi að borga fyrir hana. Við skulum bara hafa í huga að þetta fer auðvitað út í verðlagið þótt lítil upphæð sé. Það er bara eins og með önnur gjöld sem lögð eru á. Þá er hér líka kveðið fastar á um að Matvælastofnun sé falið innflutningseftirlit. Það er vegna þess að sú stofnun sinnir innflutningseftirliti með matvælum og er þannig betur í stakk búin til að annast þau samskipti við tollayfirvöld, farmflytjendur og innflutningsaðila en heilbrigðisnefndir sveitarfélaga sem eru tíu talsins. Ég er efnislega alveg sammála því. Hitt var of flókið. Þetta er einfaldara. Það eru sem sagt tíu sjálfstæðir eftirlitsaðilar, heilbrigðisnefndirnar, en þarna fellur þetta verk í rauninni undir einn aðila sem er með stóran hluta af þessu sviði. Síðan er kveðið á um og hnykkt betur á tilkynningarskyldu aðila um þessa starfsemi. Þar kveður hins vegar við annan tón því þar eru heilbrigðisnefndirnar meira inni, eða eins og segir í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Í þriðja lagi þykir rétt að kveða á um tilkynningarskyldu eftirlitsskyldra aðila um starfsemi sína til heilbrigðisnefnda sveitarfélaganna þannig að eftirlitsaðilar hafi upplýsingar um eftirlitsskylda starfsemi.“ Síðan er hugtakabreyting í frumvarpinu sem er auðvitað sjálfsögð og eðlileg. Eins og ég sagði var málið lagt fram á 141. þingi og þá gat atvinnuveganefnd ekki klárað það vegna annarra stóra mála sem við vorum með og vannst ekki tími til þess. Ég kann reyndar ekki að svara því af hverju frumvarpið var ekki flutt á 142. þingi, en það var auðvitað stutt. En hér er það komið og kemur til atvinnuveganefndar. Ég trúi ekki öðru miðað við þá samstöðu sem var í nefndinni um þetta frumvarp en að það klárist núna á tilskildum tíma. Það var búið að vinna töluvert mikla undirbúningsvinnu og þeirri vinnu höldum við áfram. Þess vegna held ég að frumvarpið hljóti að eiga góða og greiða leið í gegnum atvinnuveganefnd.

Virðulegi forseti. Ég þakka málefnalega umræðu um þetta mál. Vegna ábendinga hv. þm. Kristjáns L. Möllers um kostnað vil ég segja að það er rétt að innflutningseftirlitskostnaður upp á 1,5 millj. kr. er nýr, en kostnaður hjá heilbrigðiseftirlitssvæðunum fellur til af því að þetta hluti af því eftirliti sem þau viðhafa með matvælafyrirtækjum og það er væntanlega ekki nýr kostnaður. Varðandi skiptinguna þar á milli er það líka efni sem áhugavert væri að ræða í atvinnuveganefnd og hefur komið til tals að ræða það hér í framhaldinu og taka upp skoðun á því með hvaða hætti það eigi að vera. Hér gætu komið inn frumvörp á vorþingi þar sem við veltum fyrir okkur hvar nákvæmlega eftirlitið og starfsleyfin eiga að vera. Það er efni sem gaman væri að taka upp í lengri umræðu á þingi, en það er kannski ekki tilefni til þess vegna þessa frumvarps. Þar skiptir máli hvernig við skiptum upp stjórnsýslu og eftirliti hér á landinu öllu, milli ríkis og sveitarfélaga og sjáum hvernig þessu er best fyrir komið almennt séð. Varðandi síðan tilkynningarskylduna er það fyrst og fremst spurning um lagastoð til að hún sé fyrir hendi. Það er auðvitað mjög óþægilegt að eftirlitsaðilar þurfi að fylgjast með auglýsingum í blöðum um það hvort ný fyrirtæki hafi tekið til starfa og er miklu eðlilegra að þau séu skylduð til þess að láta vita um að þau séu að hefja starfsemi og geta þar með sótt um starfsleyfi.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á tollalögum, nr. 88/2005, sem er þingskjal 154, 137. mál. Frumvarpið er samið í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu í samráði við ráðgjafarnefnd um inn- og útflutning landbúnaðarvara, samanber 87. gr. laga nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Í frumvarpinu er lagt til að gerðar verði breytingar á á 3. mgr. 12. gr. tollalaga. Ákvæðinu var síðast breytt með lögum nr. 160/2012, um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum og tollalögum. Það fjallaði um úthlutun tollkvóta og fóðursjóð sem samþykkt voru á 141. löggjafarþingi. Úthlutun tollkvóta samkvæmt þessu ákvæði er úr viðaukum IVA og B við tollalög, en gripið er til þessara kvóta þegar aðstæður á innanlandsmarkaði gefa tilefni til. Þetta á einkum við í þeim tilvikum þegar innanlandsframleiðsla annar ekki tímabundinni eftirspurn og/eða fyrirsjáanlegt er að innlend framleiðsla verði ekki til staðar í nægjanlegu magni. Samkvæmt 3. mgr. 12. gr. tollalaga skal tollur reiknaður sem mismunur á ríkjandi heildsöluverði samkvæmt upplýsingum frá að minnsta kosti tveimur leiðandi ótengdum dreifingaraðilum og innflutningsverði, samkvæmt meðaltali tollverðs síðastliðinna sex mánaða. Við beitingu 3. mgr. 12. gr. laganna komu í ljós ákveðnir vankantar við ákvörðun á tolli. Sú aðferð sem tilgreind er í ákvæðinu leiðir að minnsta kosti í sumum tilfellum til þess að tollur á dýrari vörur verður umtalsvert hærri en á ódýrari vörur. Því þarf að bregðast við til að geta stillt tolla betur af miðað við verðlag innan lands. Með frumvarpinu er lagt til að bætt verði sú aðferð sem tilgreind er í 3. mgr. 12. gr. tollalaga með nákvæmari viðmiðum og um leið sett ákveðið hámark sem magntollur innan tollkvóta skal bera úr viðauka IVA og B við tollalög. Tilgangurinn með breytingunni er að draga úr hættu á að magntollar skili sér í hærra verðlagi til neytenda. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og ástæðunni fyrir framlagningu þess og legg til að eftir 1. umr. verði því vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Hæstv. forseti. Það er ein setning í athugasemdum með lagafrumvarpinu sem ég ætla að vitna í. Hún segir mér nóg um að það eigi ekkert að ræða málið mjög lengi heldur koma því til nefndar, vinna það sem fyrst og klára á Alþingi helst fyrir jól. Setningin er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Tilgangurinn er að draga úr hættu á að þeir skili sér í hærra verðlagi til neytenda.“ Þetta er fín ástæða til þess að fara í gegnum málið. Eins og hæstv. ráðherra sagði hafa komið fram vankantar við ákvörðun á tolli þar sem tollar á dýrari vörum verða umtalsvert hærri en á ódýrari vörum, eins og rakið er í dæmi um innflutning á nautakjöti og ákveðnum dýrum vöðvum nautsins en skortur á markaði hefur leitt til hærri tolla. Þetta er praktískt atriði sem er farið í gegnum og vonandi leiðir það til þess að neytendur fá lægra verð á þessari vöru sem þarf af og til að flytja til landsins af því að skortur er á henni. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra ef hann hyggst koma aftur upp í umræðu um frumvarpið að lokinni þessari umræðu. Í síðustu atvinnuveganefnd þegar við vorum að fjalla um þessi lög og gerðum breytingar með lögum nr. 160/2012, skilgreindum við eftir ábendingum frá hagsmunaaðilum hvenær það er skortur. Hvernig hefur það gengið? Síðan bjuggum við til samráðsnefnd eða samráðshóp hagsmunaaðila sem starfaði með ráðgjafarnefnd um inn- og útflutning landbúnaðarvara. Gæti hæstv. ráðherra upplýst okkur um hvernig það hefur í raun og veru gengið, hver reynslan er af þeirri breytingu sem við gerðum um að skilgreina betur skort á ákveðnum vörum en ekki öllum? Við getum tekið sem dæmi að við tilgreindum stundum að skortur væri á nautalundum, það gat verið skortur á þeim þótt nóg væri af öðru nautakjöti á markaði. Ef ráðherra hefur einhverjar reynslusögur að segja þætti mér vænt um að heyra þær við 1. umr. áður en við förum í þetta í atvinnuveganefnd.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þær vangaveltur sem komu fram og fyrirspurnina um þetta flókna mál. Við þekkjum það mætavel, nokkur okkar hér í salnum, sem sátum í atvinnuveganefnd á síðasta kjörtímabili og fjölluðum um málið að það er býsna flókið. Við erum mjög lítill markaður með öfluga innanlandsframleiðslu sem er auðvitað erfitt að stýra þannig hún fullnægi alltaf innanlandsþörfum og geti síðan flutt út hitt á sinn kostnað, eins og við þekkjum. Það geta komið upp tímabil, bæði til styttri og lengri tíma, þar sem skortir ákveðna vöruflokka eða jafnvel heilu skrokkana, eins og kemur fyrir. Það jákvæða hefur gerst í landinu að neysla hefur aukist, m.a. með vaxandi fjölda ferðamanna. Tækifæri íslensks landbúnaðar hafa kannski aldrei verið meiri til að auka framleiðslu sína. Ég vil nota tækifærið og hvetja bændur landsins til þess að bregðast vel við því kalli, bæði í mjólk og kjöti. Sú reynsla sem er komin af þessu bendir til að það hafi í það minnsta verið til bóta frá því kerfi sem áður var. Þótt svona flóknar útfærslur séu auðvitað alltaf umdeildar og ekki allir 100% sáttir virðist þetta alla vega hafa leitt til þess að hægt hafi verið að stýra þessu með skynsamlegri hætti en áður þekktist. Ég vonast til að það séu verkferlar sem geti þróast og þannig bætt þessa flóknu stöðu. Það er vandi að reyna að viðhalda hér nægilegu magni á markaði en tryggja um leið að innlend framleiðsla njóti ákveðinnar verndar, vegna þess að við þekkjum að sú framleiðsla er afar lítil í samanburði við risastórar fabrikkur og fyrirtæki erlendis sem gætu hrúgað hér inn vörum, 

Virðulegi forseti. Ég lærði einu sinni vísu sem endaði á þann veg: „Eru á ferli úlfur og refur / í einum og sama manninum.“ Ekki ætla ég neinum hér í sal að á ferli sé úlfur og refur í einum og sama manninum. En því hefur nú verið komið fyrir í ríkisstjórn Íslands að sami maðurinn gegni embætti landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra. Hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra leggur hér fram frumvarp til laga um breytingu á tollalögum, nr. 88/2005. Þegar ég fletti upp í lagasafni er vísað til þess að: „Ef í lögum þessum [þ.e. tollalögum] er getið um ráðherra eða ráðuneyti án þess að málefnasvið sé tilgreint sérstaklega eða til þess vísað, er átt við fjármála- og efnahagsráðherra eða fjármála- og efnahagsráðuneyti sem fer með lög þessi.“ En hæstv. landbúnaðarráðherra væntanlega flytur þetta frumvarp. Ég hef hugleitt það eftir að frumvarpið kom fram hvort sjávarútvegsráðherra hafi hugsað til þess hvaða áhrif það hefði á lífskjör þjóðarinnar ef sjávarútvegsráðherrar eða fjármálaráðherrar eftir atvikum í öðrum löndum settu viðlíka ákvæði í tollalög annars staðar varðandi innflutning á íslenskum fiskafurðum. Og hvort við séum ekki í rauninni dálítið aftarlega á merinni á sama tíma og verið er að draga úr hömlum í viðskiptum á milli landa, að halda hér enn í ýmsa fornlega tolla til verndar landbúnaði. Hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra hugleitt það hvaða áhrif þetta hefur á lífskjör þjóðarinnar? Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs í umræðu um þetta frumvarp landbúnaðarráðherra. Ég tek undir framsögu hans í því sem hann hnykkti á - og hv. þm. Kristján Möller fjallaði hér um - að í sjálfu sér væri ekki markmið laganna að beita slíkum úrræðum að verðlag yrði óhóflega hátt. Það er alls ekki markmið kerfisins sem við höfum í innflutningi á þessum landbúnaðarvörum, alls ekki. Sú vinna sem hv. þm. Kristján Möller fór yfir - hann fjallaði um að tíma hefði verið eytt í það í nefndinni að reyna að koma á samráðshópi til að taka á því. Það var eitt af því sem mikið var gagnrýnt við málið á fyrri stigum, eða málið þegar það var flutt, hvernig ætti að skilgreina skortinn. Mér hefur lengi fundist - og kemur kannski ekki á óvart þar sem ég kem úr bændastétt - of mikið gert af því að hafa um þetta mál mikinn ágreining og mikil átök. Við þurfum ekkert á því að halda. Það eru svo miklu fleiri hagsmunir sem sameina bæði neytendur, bændur og verslun að við þurfum ekki að vera að slást um það hvenær sé skortur og hvenær sé ekki skortur. Ég tel líka mikilvægt að hafa í huga að við byggjum landbúnaðarstefnu okkar upp á tveimur meginstoðum, annars vegar búvörusamningum sem fela í sér ákveðnar skyldur, sem Alþingi, sem samþykkir samningana, leggur á íslenska bændastétt, skyldar þá til að framleiða. Það eru framleiðsluskyldur í búvörusamningum sem við höfum byggt upp, bæði til að byggja upp atvinnuveg sem nýtir landsins gæði, snýr að því að undirbyggja ákveðið öryggi í framboði matvæla o.s.frv. Síðan höfum við hina stoðina sem er tollverndin og beiting hennar. Báðar þessar stoðir eru stórar og mikilvægar. Þó er nú tollverndarstoðin öllu mikilvægari í mínum huga. Þess vegna hefur mig lengi langað til þess að við tækjum aðra og dýpri umræðu um hana svo að við næðum um það betri sátt að framkvæma hana. Margt hefur gerst í áranna rás sem hefur nagað þá styrku stoð sem tollverndin er. Nægir þar að nefna ákveðnar tegundir í mjólkurvöruframleiðslu eins og osta og slíka hluti þar sem tollvernd er í raun engin orðin. Verslun með búvörur er ekki með sama hætti og verslun með sjávarfang, ekki jafnopin alls staðar um heiminn eins og stundum er af látið. Í raun er langminnsti hluti landbúnaðarframleiðslu heimsins á útflutningsmörkuðum. Rétt innan við 5% af heildarframleiðslu heimsins eru flutt á milli landa, þannig að ólíku er saman að jafna þegar menn bera saman sjávarútveg og landbúnað. Ég vil nefna þetta í umræðum um þetta frumvarp sem hæstv. ráðherra leggur fram. Umgjörðina um það hvenær við eigum að gefa afslátt af tollum, opna fyrir innflutning, þarf að vinna miklu dýpra og betur en oft hefur verið gert. Ákveðið skref var stigið við síðustu breytingu. Verið er að bæta úr ágalla við þá lagasetningu sem var í frumvarpinu og hafði meðal annars verið bent á á þeim tíma. Ég hlakka því til að takast á við frekari vinnu við frumvarpið í nefndinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka málefnalega umræðu hv. þingmanna og vil í lokin, án þess að lengja umræðuna á þessu stigi, segja að tollalög eru flókin. Þetta er verðugt verkefni hjá hv. atvinnuveganefnd. Ég treysti henni fullkomlega til þess að takast á við þetta mál og fjalla um það. Eins og kemur fram er tilgangur breytinganna að hafa ekki óeðlileg áhrif á verð á dýrustu vöruflokkunum sem það kerfi sem áður var hafði því miður, það gat við ákveðnar aðstæður haft þær afleiðingar. Þetta er því ívilnandi fyrir neytendur í landinu og er jákvætt að því leyti. Eins og hér hefur komið fram er verslun með matvöru í heiminum satt best að segja mjög þröngum reglum háð í allflestum löndum. Er þar rétt að nefna að sum stór lönd sem byggja allt sitt á viðskiptum og útflutningi þurfa að takmarka útflutning, eins og til að mynda Japan sem hefur gripið til lagasetninga sem bannar útflutning á vöru, t.d. til þess að forðast skort á hrísgrjónum ef svo ber undir. Evrópusambandið, Bandaríkin og Rússland geta gripið til slíkra aðgerða og takmarka land sem notað er til matvælaframleiðslu eða lífdísilframleiðslu, eins og Evrópusambandið hefur gripið til síðustu missiri. Satt best að segja eru þær vörur, sem fara á markað þar sem menn geta keypt ódýrar vörur, af því tagi sem „dömpað“ er niður, vörur sem menn vilja losa sig við af mörkuðum. Það er kerfi sem við fórum út úr á Íslandi fyrir allmörgum árum. Þar eru engar útflutningsbætur greiddar heldur er útflutningur fyrst og fremst markaðsdrifinn og á ábyrgð framleiðenda í landinu. Eins og ég kom inn á í inngangserindi mínu eða líklega í andsvari við hv. þm. Kristján L. Möller erum við fámenn þjóð og framleiðslan hér er viðkvæm. Ég hef íhugað áhrifin af því ef menn færu hér að flytja inn „dömping-vörur“, afsakið orðbragðið herra forseti, þ.e. vörur sem menn eru búnir að lækka eins og er hægt til að losa sig við þær. Ef við ætlum að treysta á þau matvæli, annars vegar fæðuöryggisins vegna og hins vegar matvælaöryggisins vegna, ef það er sú vara sem á að vera undirstaða okkar í matvælum hef ég miklu meiri áhyggjur af lífskjörum þjóðarinnar og áhrifum þess á þau. Ég hef líka miklu meiri áhyggjur af lífskjörum þjóðarinnar ef við tækjum út hér heilu stéttirnar sem byggja á nýtingu lands í þeim kerfum sem notuð eru í öðrum vestrænum löndum en að við horfum á tolla sem allmörg lönd nota til þess m.a. að verja innanlandsframleiðslu sína og til þess að stýra eðlilegu framboði á markaði. Við erum með ákveðið kerfi og hér er gerð ein lítil breyting á því sem er ofan í kaupið mjög ívilnandi fyrir neytendur í landinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir 6. dagskrármáli, frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 103/1994, um jöfnun á flutningskostnaði olíuvara, með síðari breytingum. Þetta snýst um umsýslustofnun. Í stað orðsins „Neytendastofa“ sem fjallað er um í 2. mgr. 2. gr. og 7. gr. og orðsins „Neytendastofu“ í 3. málslið 6. gr. kemur, í viðeigandi beygingarfalli: Byggðastofnun. Lög þessi öðlast gildi strax 1. janúar 2014 ef þinginu sýnist það skynsamlegt eftir meðferð nefndarinnar. Frumvarp þetta er samið í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu. Með frumvarpinu er lögð fram ein breyting á lögum nr. 103/1994. Lagt er til að Byggðastofnun taki við hlutverki Neytendastofu samkvæmt lögunum. Vegna þessa er þörf á að breyta, eins og áður var nefnt, 2., 6. og 7. gr. laganna þannig að Byggðastofnun komi í stað Neytendastofu og sinni daglegum rekstri flutningsjöfnunarsjóðs olíuvara og annist greiðslur vegna flutningsjöfnunar í samræmi við lög. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni umfjöllun um þetta mál við 1. umr. verði málinu vísað til hv. atvinnuveganefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, með síðari breytingum, sem er þskj. 156 og 139. mál. Frumvarpið er samið í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu. Við vinnslu frumvarpsins var aflað umsagnar Matvælastofnunar. Markmið frumvarpsins er að fella brott viðauka 1A, 1B og 2 við lög um dýrasjúkdóma. Í viðaukunum er að finna lista yfir tilkynningarskylda og skráningarskylda dýrasjúkdóma. Í stað viðauka við lögin er lagt til að ráðherra verði skylt að setja reglugerð sem hafi að geyma lista yfir þá sjúkdóma sem eru tilkynningar- og skráningarskyldir. Þá verði ráðherra skylt að flokka sjúkdóma eftir alvarleika þeirra. Viðaukum 1A, 1B og 2 hefur ekki verið breytt frá árinu 2001 þegar lög nr. 31/2001, um breytingu á lögum um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, nr. 25/1993, með síðari breytingum, tóku gildi 16. maí 2001. Viðaukarnir voru upphaflega settir í samræmi við reglur Alþjóðadýrasjúkdómastofnunarinnar í París. Sjúkdómalisti Alþjóðadýrasjúkdómastofnunarinnar hefur tekið miklum breytingum frá árinu 2001 og því er nauðsynlegt að unnt verði að uppfæra sjúkdómalista hér á landi ef nýir sjúkdómar greinast eða breytingar verða. Með frumvarpinu verður því einfölduð sú framkvæmd að uppfæra sjúkdómalista hér á landi. Með skyldu ráðherra að mæla fyrir um sjúkdómalista í reglugerð er unnt að bæta við á listann þeim sjúkdómum sem greinast og ekki eru á listanum án þess að til þurfi að koma lagabreyting. Þá verður ráðherra einnig heimilt að breyta og uppfæra flokkun sjúkdóma eftir því sem við á. Tillaga þessi er í samræmi við framkvæmd í Noregi þar sem sjúkdómalistar eru tilgreindir í reglugerð. Frumvarpið hefur ekki áhrif á meðferð vegna tilkynningarskyldra eða skráningarskyldra sjúkdóma. Áfram verður skylt að tilkynna um grun eða greiningu á tilkynningarskyldum sjúkdómum til Matvælastofnunar. Einnig verður óbreytt að dýralæknir sem greinir eða hefur grun um skráningarskyldan sjúkdóm skal hlutast til um að rannsaka frekar sjúkdóminn og tilkynna um málið eftir því sem nauðsynlegt er. Þá stendur efni 17. og 18. gr. laganna um kostnað vegna einangrunar búfjár til varnar sjúkdómum óbreytt að öllu leyti nema vísað er til sjúkdóma eins og þeir eru flokkaðir samkvæmt reglugerð. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og ástæðum fyrir framlagningu þess og legg til að lokinni 1. umr. að því verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um eftirlit með fóðri, áburði og sáðvöru, nr. 22/1994, sem er þskj. 157 og 140. mál. Frumvarp þetta var upphaflega samið í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, nú atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu, í samráði við Matvælastofnun, en stofnunin sinnir fóður-, áburðar- og sáðvörueftirliti samkvæmt lögunum. Orðalagsbreytingar í 11. gr. frumvarpsins um refsi- og stjórnsýsluviðurlög eru gerðar í samráði við embætti ríkissaksóknara. Með frumvarpi þessu er lagt til að lagaheimildir Matvælastofnunar vegna eftirlits með áburði verði styrktar og þær gerðar skýrar og ótvíræðar. Við lögin bætast nýr kafli með fimm nýjum ákvæðum um áburð. Gert er ráð fyrir skýrri lagaheimild fyrir Matvælastofnun til að krefja áburðarfyrirtæki um vottorð um kadmíuminnihald hverrar áburðartegundar fyrir innflutning eða markaðssetningu vörunnar. Lagt er til að tekið verði upp nýtt ákvæði í lögin sem geri ráð fyrir skýrri heimild fyrir Matvælastofnun til að afskrá áburð vegna breytinga á hráefnum, efnainnihaldi eða eiginleikum áburðarins. Kveðið er skýrt á um að stjórnandi áburðarfyrirtækis beri ábyrgð á tilkynningu til Matvælastofnunar ef áburður samræmist ekki kröfum um efnainnihald, eiginleika áburðarins eða öryggi. Stjórnandinn skal gera ráðstafanir til úrbóta og ef áburðurinn telst ekki öruggur til notkunar skal hann taka umræddan áburð af markaði. Samkvæmt ákvæðinu telst áburður ekki öruggur ef notkun hans getur haft áhrif á heilbrigði dýra eða plantna eða orðið þess valdandi að matjurtir eða dýraafurðir verða óhæfar til manneldis. Stjórnandinn skal jafnframt, ef nauðsyn krefur, innkalla vörur sem hafa þegar verið afhentar. Í frumvarpinu er áréttað að stjórnandi áburðarfyrirtækis beri ábyrgð á að uppfylltar séu kröfur laga og stjórnvaldsreglna sem gilda um starfsemi þess á hverjum tíma og að hann skuli sannprófa að þeim kröfum sé fullnægt. Í frumvarpinu er það nýmæli að áburðareftirlit skuli m.a. byggjast á áhættugreiningu. Skal áhættumat unnið á hlutlausan og gagnsæjan hátt á grundvelli vísindalegra upplýsinga og gagna. Varðandi önnur ákvæði frumvarpsins er jafnframt lagt til að gerðar verði nokkrar aðrar breytingar á ákvæðum laganna um fóður-, áburðar- og sáðvörueftirlit. Þannig er lagt til í frumvarpinu að Matvælastofnun sé heimilt að framselja ákveðin verkefni sem nú eru á verksviði Matvælastofnunar til heilbrigðisnefnda sveitarfélaganna. Sambærilegt ákvæði um framsal er í lögum um matvæli. Í frumvarpinu er kveðið skýrt á um að þau fóðurfyrirtæki sem framleiða lyfjablandað fóður skuli hafa starfsleyfi frá Matvælastofnun. Núverandi starfsemi hérlendra fóðurfyrirtækja hefur ekki falið í sér þess háttar starfsemi, en þó er nauðsynlegt að gera ráð fyrir að slík starfsemi geti hugsanlega verið stunduð hérlendis. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að við lögin bætist ein ný málsgrein, þar sem áréttuð er ábyrgð fóður-, áburðar- og sáðvörufyrirtækja á því að efnainnihald eða eiginleikar vörunnar séu í samræmi við skráða vörulýsingu. Jafnframt er kveðið skýrt á um upplýsingaskyldu fóður-, áburðar- og sáðvörufyrirtækis vegna skráningar vörunnar. Lagt er til að fóðurfyrirtæki og aðilar sem starfa við sýnatöku, rannsóknir og greiningu á fóðri tilkynni Matvælastofnun ef í umhverfissýnum sem tekin eru í eða við fóður- eða matvælafyrirtæki greinist örverur sem geta borist í dýr og þannig valdið sjúkdómum í mönnum. Í gildandi ákvæðum laganna er einungis kveðið á um fóðursýni, en ekki sýni úr búnaði eða nánasta umhverfi. Lögð er til breyting á efnisákvæðum laganna um þvingunarúrræði Matvælastofnunar. Ákvæðið er þannig gert skýrara og tekin af öll tvímæli um heimildir Matvælastofnunar til að afskrá vöru, stöðva inn- og útflutning vöru og innkalla vöru af markaði svo dæmi séu tekin. Frumvarpið gerir jafnframt ráð fyrir því að Matvælastofnun fái heimild til að leggja stjórnvaldssektir á einstakling eða lögaðila sem brjóta gegn tilteknum ákvæðum laganna. Slík ákvæði eru nú í ýmsum lögum og því eðlilegt að Matvælastofnun fái slíkar heimildir með sama hætti og aðrir eftirlitsaðilar. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að ákvæði um refsiviðurlög verði gerð skýrari og samræmd sambærilegum ákvæðum í öðrum lögum. Þannig eru tiltekin brot gegn ákvæðum laganna lýst refsiverð og er sú háttsemi tilgreind sérstaklega. Gert er ráð fyrir því að aðeins alvarlegustu brot á lögunum verði gerð refsiverð. Frumvörp með sama heiti voru lögð fram á 140. og 141. löggjafarþingi. Gerðar hafa verið nokkrar breytingar frá upprunalega frumvarpinu. Þessar breytingar eru tíundaðar í athugasemdum við frumvarpið. Ég vil þó hér nefna tvær breytingar sérstaklega, annars vegar breytingar á 10. gr. frumvarpsins sem breytir 9. gr. d laganna. Þar er lagður til styttri kærufrestur aðila máls vegna stjórnsýsluákvarðana sem teknar eru í tengslum við eftirlit með innflutningi fóðurs sem unnið er úr dýraafurðum og kemur til landsins frá ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Sambærileg lagabreyting var gerð með lögum nr. 76/2012, um breytingu á lögum um matvæli, nr. 93/1995, með síðari breytingum. Hins vegar eru gerðar orðalagsbreytingar í 11. gr. frumvarpsins þar sem fjallað er um refsi- og stjórnsýsluviðurlög. Gerðar eru nokkrar orðalagsbreytingar til samræmis við breytingar sem orðið hafa á refsilöggjöf og löggjöf um stjórnsýsluviðurlög. Þessar orðalagsbreytingar eru gerðar í samráði við embætti ríkissaksóknara eins og áður sagði. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og legg því til að því verði vísað eftir 1. umr. til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Hæstv. forseti. Hér er gamall kunningi á ferð. Eins og hæstv. ráðherra fjallaði um var það lagt fram bæði á 140. og 141. löggjafarþingi en kláraðist ekki vegna þess að málið var stórt, mikið og flókið. Mig minnir að þar hafi verið inni sektir sem rugluðu svolítið dæmið og margir gerðu athugasemdir við. Ég fagna því líka að brugðist hefur verið við athugasemdum og öðru sem kom þegar þetta var lagt fram fyrst og hefur verið tekið tillit til þess núna. Ég ætla ekki að gera það að umtalsefni, en í athugasemdum í innganginum kemur það fram. Það sem mér finnst merkilegast í frumvarpinu, og það var tilefni þess að umræðan hófst, er að framleiðendum og dreifingaraðilum áburðar verði gert skylt að leggja fram vottorð vegna kadmíums í áburði, tilkynna breytingar á efnainnihaldi til Matvælastofnunar og stöðva markaðssetningu áburðar ef hann telst ekki öruggur til notkunar. Þetta er ákaflega mikilvægt eftir umræðu sem varð hér sennilega fyrir tveimur árum þegar þessi kadmíumumræða öll fór á stað. Ég ætla ekki að spyrja hæstv. ráðherra út í það hér og nú en það verður verkefni okkar í atvinnuveganefnd að fjalla um skýrleika vottorða sem fylgja með frá framleiðendum erlendis og hvernig brugðist skuli við. Ef ég man rétt var einhvern tímann munur á uppgefnum vottorðum og þeirri niðurstöðu sem birtist í ábyrgðum eftir skoðun hér heima. Ef það getur mögulega átt sér stað, ef það er ekki í frumvarpinu, held ég að það sé verkefni okkar í atvinnuveganefnd að fara í gegnum það ef slíkar athugasemdir koma frá umsagnareftirlitsaðilum. Í öðru lagi eru settar fram breytingar varðandi fóðureftirlit. Það held ég að sé líka til mikils skýrleika. Í þriðja lagi er talað um ábyrgðir sem gilda um fóður, áburð og sáðvöru. Til að mynda er þar áréttuð ábyrgð fóður-, áburðar- og sáðvörufyrirtækja á því að efnainnihald eða eiginleikar vörunnar séu í samræmi við skráða vörulýsingu. Það er ákaflega mikilvægt, virðulegi forseti, að þetta er sett þarna fram til þess að gera eftirlitið skilvirkara. Ekki veitir af að hafa það eins skýrt og hægt er og jafnframt einfalt ef hægt er við þetta mál sem getur verið mjög flókið en ræður mjög miklu eins og kom fram þegar kadmíumumræðan hófst hér fyrir líklega tveimur árum. Jafnframt er byggt á fenginni reynslu og hnykkt á ákveðnum hlutum hvað það varðar. Að lokum fagna ég því líka, virðulegi forseti, sem í frumvarpinu segir um heimild til að leggja á stjórnvaldssektir, að ráðherra setji í reglugerð sektarupphæðir. Þetta tel ég ákaflega mikilvægt og fagna því að það skuli gert á þann hátt í staðinn fyrir að hafa það þannig að ef brot eru framin sem gætu verið mjög alvarleg og varða auðvitað matvælaöryggi og ferskleika vöru og hollustu, að setja það frekar inn í stjórnvaldssektir en að menn þurfi að höfða mál til að dæma þá brotlegu ef einhverjir eru. Að mínu mati hefur dómskerfið nóg annað að gera en að fást við svona mál. Þau eiga ekki endilega að fara inn í dómskerfið í flókið og langt ferli. Dómstólar hafa nóg að gera í öðrum og alvarlegri málum. Þótt þetta sé að sjálfsögðu mjög alvarlegt held ég að stjórnvaldssektirnar eigi alveg að geta dekkað það og eigi að vera nægjanleg aðvörun og áminning til aðila um að fara að settum lögum og reglum. Annars koma töluvert háar stjórnvaldssektir til. Það er fyrirbyggjandi og það er skýrleiki. Ég segi þetta með tilliti til reynslu um sektir vegna til dæmis ökuhraða eða annarra umferðarlagabrota sem ég hika ekki við að halda fram að hafa skilað góðum árangri og eru miklu einfaldari leið en að fara með hvert mál inn í dómsali.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega umfjöllun um þetta mál. Þetta er góðkunningi okkar sem sátum í atvinnuveganefnd undir ágætu forsæti hv. þm. Kristjáns L. Möllers á síðasta hluta síðasta kjörtímabils. Ein af ástæðum þess að málið var ekki klárað var einmitt sú, eins og fram hefur komið, að menn töldu fulldjarft gengið í ábyrgð á „starfsmanni á plani“ eins og einhvern tímann var talað um. Hér er búið að skýra það og taka það út þannig að það séu fyrst og fremst alvarlegustu brotin sem varða refsiheimildir. Ég vildi bara koma hingað upp og skýra það - það hefur ítrekað komið upp í sambandi við innflutning á áburði að kadmíuminnihald væri of hátt. Fosfór í heiminum fer sífellt minnkandi og æ erfiðara verður að finna góðar fosfórnámur. Þær eru meira og minna mengaðar og til að mynda af kadmíum. Ísland hefur um langt árabil haft strangari reglur um kadmíuminnihald en flestar aðrar þjóðir. Mig minnir að Finnland og hugsanlega Austurríki, alla vega Finnland, hafi gert sambærilega kröfu og við. En hér áður fyrr, þegar við vorum með Áburðarverksmiðju, held ég að við höfum verið með 1/10 af þessari kröfu sem er núna um 50 mg í kíló fosfórs, en var bara 1/10 af því eða minna, eða 4 mgr. Við erum að setja hér sérstaka kröfu um að verja okkur gagnvart þessu. Þess vegna er mikilvægt að innflutningsfyrirtækin standist þá kröfu. Þetta er einn liður í því að sýna fram á og viðhalda hreinleika afurða okkar og náttúru með því að halda innihaldi á kadmíum í þvílíku lágmarki. Ég treysti atvinnuveganefnd vel til að fara yfir þetta með reynslubolta innan borðs sem áður hafa fjallað um þetta mál. Ég treysti því að þetta verði klárað hratt og vel. Eins og hv. atvinnuveganefnd mun sjá, þegar hún fer dýpra ofan í málið, hefur verið tekið tillit til þeirra umsagna sem við töldum þess eðlis að ekki var hægt að afgreiða málið á fyrri þingum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir litlu frumvarpi á þskj. 164, sem er 146. mál. Um er að ræða frumvarp um breytingu á lögum nr. 43/1998, um stofnun hlutafélags um síldarútvegsnefnd og stofnun sjóða í þágu síldarútvegsins, sem fjallar um ráðstöfun fjár úr sjóði samkvæmt 8. gr. laganna, svokölluðum síldarrannsóknasjóði. Frumvarp þetta er samið að tilhlutan sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á grundvelli tillagna frá Hafrannsóknastofnun í bréfi til atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins, dags. 18. júní 2013, og minnisblaði, dags. 23. september 2013. Markmið frumvarpsins er að fjármagna rannsókn á síldardauða sem varð í Kolgrafafirði í árslok 2012 og í byrjun árs 2013, m.a. rannsókn á líklegum orsökum þessa dauða, athugun á fyrirbyggjandi aðgerðum og nauðsyn viðbragðsáætlunar. Síldardauðinn í Kolgrafafirði hefur valdið töluverðum kostnaði hjá Hafrannsóknastofnun, einkum vegna vöktunar þar. Auk þess hefur verið ákveðið að fara í sérstakar straummælingar í og við Kolgrafafjörð til að rannsaka enn frekar mögulegar skýringar og koma með tillögur sem gætu fyrirbyggt að slíkt endurtaki sig. Stofnunin hefur óskað eftir sérstökum aukafjárveitingum til að greiða fyrir þann kostnað á árinu 2013. Beinn heildarkostnaður vegna síldardauða Kolgrafafjarðar er nú áætlaður 34 millj. kr., þ.e. kostnaður Hafrannsóknastofnunar. Gert er ráð fyrir að umhverfis- og auðlindaráðuneytið greiði hluta þess kostnaðar, eða 3 millj. kr., en það sem upp á vantar, þ.e. 31 millj. kr., verði fjármagnað úr áðurnefndum síldarrannsóknasjóði sem starfar samkvæmt lögum nr. 43/1998. Í lagafyrirmælum um þann sjóð er einungis gert ráð fyrir að á hverju ári sé hægt að greiða úr sjóðnum sem nemur vöxtum, þ.e. að eigið fé hans haldist stöðugt. Sú heimild nemur nú 13 millj. kr. Til þess að mögulegt sé að greiða 31 millj. kr. kostnað þarf því lagabreytingu. Með frumvarpi þessu er lagt til að heimild fáist til hærri útgreiðslna í eitt ár, þ.e. á árinu 2013. Sundurliðaður heildarkostnaður kemur fram í greinargerð með frumvarpinu. Með vísan til framanritaðs er því lagt til að lögfest verði tímabundið ákvæði til bráðabirgða um að heimilt sé að greiða á árinu 2013 hærri fjárhæð úr síldarrannsóknasjóði en heimilt er að greiða samkvæmt 8. gr. laga nr. 43/1998, en eftir það verði að vera uppfyllt umrætt ákvæði um eigið fé sjóðsins. Á fylgiskjali með frumvarpi þessu er að finna kostnaðarumsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins um frumvarpið. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerðar þeirrar er fylgir frumvarpinu en þar er ítarlega fjallað um og gerð grein fyrir efni þess. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Hæstv. forseti. Eins og kemur fram í frumvarpinu er til síldarrannsóknasjóður sem var stofnaður 1998 með lögum, sem var, ef ég man rétt, sjóður með peninga sem urðu eftir hjá síldarútvegsnefnd, meðan hún var og hét. Þetta var sjóður sem var með, eins og hér kemur fram, stofnfé upp á 110 millj. kr. en er nú orðið að 245 millj. kr., tæplega. Á 15 árum hefur sjóðurinn vaxið ansi vel, kannski því miður vegna þess að það sýnir eiginlega stöðu efnahagsmála, verðbólgu, vaxta og annað slíkt í landinu. Upp á þennan sjóð hefur verið passað með því að heimila eingöngu að taka út vaxtagreiðslur til að nota til síldarrannsókna sem fer þá bara inn til Hafrannsóknastofnunar. Hér kemur fram að þetta hefur verið ávaxtað með 18 millj. kr. vaxtatekjum á ári og það er ágætisávöxtun. En einhverjir hafa nú þurft að borga það og það er eins og ég segi því miður vitnisburður um háa vexti í landinu og þá er ýmislegt sem leitar á hugann með efnahagsmál og stöðu þeirra hvað þetta varðar. Þetta er gott dæmi um það. Með þessu frumvarpi sækir hæstv. ráðherra heimild til þess að Hafrannsóknastofnun fái tímabundið 31 millj. kr. á árinu 2013 vegna vöktunar á síldardauða sem varð í Kolgrafafirði í árslok 2012 og í byrjun árs 2013. Það dæmi þekkjum við og var náttúrlega svakalegt mál. Var talið að um 50 þúsund tonn af síld hefðu drepist með miklum umhverfisspjöllum sem þar urðu og auðvitað er slæmt að síld skuli leita þarna inn og drepast þar, að við getum ekki veitt hana og notað hana alla til að skapa meiri verðmæti. Hér á sem sagt að rannsaka líklegar orsakir þessa síldardauða, athugun á fyrirbyggjandi aðgerðum og nauðsyn viðbragðsáætlunar. Allt er þetta gott og góðra gjalda vert. Gott er að eiga þennan sjóð sem varð til vegna síldveiða Íslendinga hér á árum áður sem voru að mestu til - ef við Siglfirðingar grobbum aðeins - á þeim ágæta stað. Það var í þá tíð þegar ekki var hægt að setja saman fjárlög íslenska ríkisins nema hringja fyrst á Siglufjörð og athuga hver afkoman var af veiðum og vinnslu á Siglufirði, til að hægt væri að setja fram nothæf og góð fjárlög. Hér kemur núverandi sjávarútvegsráðherra og biður eingöngu um 31 milljón til að rannsaka síldardauða í Kolgrafafirði. Ástæðan fyrir því að ég kom hingað upp til að ræða þetta mál, þetta sjálfsagða mál - gott er að eiga þarna sjóð, eins og ég sagði áðan, til að kosta þessar rannsóknir - var eingöngu að spyrja hæstv. ráðherra út í þær rannsóknir, hvort honum er kunnugt um og geti sagt okkur aðeins frá því úr ræðustól Alþingis hvað hefur verið gert og hvað hefur sérstaklega verið skoðað með fyrirbyggjandi aðgerðir í huga til að þetta gerist ekki aftur. Nú las ég það í fjölmiðlum ekki alls fyrir löngu að lítil síldargengd er fyrir utan Kolgrafafjörð en við munum það líka að í fyrra gerðist þetta mjög hratt. Hverjar eru viðbragðsáætlanir stjórnvalda ef lítur út fyrir að slíkt geti gerst aftur? Eitt er, eins og ég segi, að rannsaka þetta og kosta það eins og hér er gert ráð fyrir og skoða hvað er hægt að gera, en að mínu mati liggur okkur mikið á. Þess vegna er það spurningin: Hvað hefur verið gert frá því mikla áfalli sem varð um áramótin 2012 og í byrjun árs 2013 til að fyrirbyggja að þetta gerist aftur vegna þess, svo að ég segi það einu sinni enn, að hér er verið að tala um peninga til að kosta þetta? En hverjar eru niðurstöðurnar? Hverjar eru líkur á að við getum komið í veg fyrir annað áfall ef síldin sækir þarna inn? Hafa verið upphugsaðar einhverjar fyrirbyggjandi aðgerðir? Við höfum að mig minnir lesið um það úr fréttum frá bæjaryfirvöldum á Grundarfirði - var það ekki hreinlega að setja niður stálþil, sem ég held að sé nú ekki kostur? En hvað hefur verið gert? Getur hæstv. ráðherra gefið okkur einhverja innsýn hvernig við mundum bregðast við ef það lítur út fyrir að þetta geti gerst aftur?

Virðulegur forseti. Varðandi frumvarpið og þetta mál er rétt að þarna er verið að grípa til þess að nota fjármuni sem eru til vegna þeirrar alvarlegu stöðu sem er uppi í Kolgrafafirði og þeirrar staðreyndar að það hafi orðið verulegur kostnaður við síldarrannsóknir. Þetta mun skipta okkur miklu máli, því að það er rétt að talið er þarna hafi drepist í fyrra um 50 þús. tonn og gætu verið verðmæti upp á 2–3 milljarða. Ef það yrði aftur tjón, ef þetta gæti gerst aftur, gæti það verið á bilinu 1–4 milljarðar fyrir utan umhverfislegt tjón á lífríkinu og kostnað við hreinsanir. Þess vegna var settur á laggirnar strax í fyrra samráðshópur sem hefur starfað öðru hvoru og í sumar var settur aukinn kraftur í þann hóp. Ég óskaði meðal annars eftir því sem umhverfisráðherra að Umhverfisstofnun mundi koma með viðbragðsáætlun. Hún var unnin hér á haustdögum, en hún á reyndar fyrst og fremst við ef það yrði tjón og hvernig menn brygðust við því. Á sama tíma var jafnframt óskað eftir því við samráðshópinn að menn horfðu til þess hvernig mætti forða tjóni, hvernig við gætum komið í veg fyrir það. Nú hefur hv. þingmaður sett hér á dagskrá, óundirbúið, eiginlega sérstaka umræðu um Kolgrafafjörð þannig að ég set fyrirvara um að ég muni allar tölur og allar þær hugmyndir sem menn hafa sett fram í þessum efnum. En ég bið þingmenn um að óska eftir slíkri sérstakri umræðu ef þörf er talin á, til þess að geta farið nánar yfir þetta. Það hafa sem sagt fjölmargar hugmyndir komið upp, m.a. ýmsar óskir heimamanna eins og hv. þingmaður benti á. Menn hafa til dæmis velt fyrir sér hvort hægt væri að loka firðinum, en það var kannski fyrir fram talið illgerlegt. Við ráðherrar ríkisstjórnarinnar, innanríkisráðherra sem kemur þarna að máli fyrst og fremst vegna Vegagerðarinnar en líka sem sveitarstjórnarráðherra, og ég sem umhverfisráðherra, settum það í gang að finna gáfulegustu tillögurnar. Við mundum gera það sem gera þyrfti og taka þær ákvarðanir sem þyrfti til að koma í veg fyrir að tjón yrði, annars vegar til þess að geta hugsanlega nýtt þetta sem þjóðhagsleg verðmæti og hins vegar að koma í veg fyrir tjón á stofninum og umhverfinu. Þess vegna er til skoðunar hvað þarf til að loka firðinum. Vegagerðin og Hafrannsóknastofnun hafa sett upp ákveðin tæki þar og mæla. Þær niðurstöður liggja þó ekki fyrir að öllu leyti fyrr en næsta vor, það tekur sem sagt langan tíma að fá allar þær mælingar þó að tækin séu löngu upp sett. Það er í raun og veru verið að mæla heilt ár að einhverju leyti. Hluti af þeim kostnaði sem þarna er inni er að verið er að setja viðbótarstraummæla, sírita og súrefnismæli til að mæla ef það gerist að þarna kæmi inn síld í miklu magni eða vegna einhverra annarra aðstæðna, veðuraðstæðna eða slíks, og súrefnismettun færi óeðlilega langt niður, og færi það langt niður að meira að segja síld drepst, en hún sækir í súrefnisfirrtan og kaldan sjó, þess vegna fer hún þarna inn í fjörðinn. Þegar hún kemur í mjög miklu magni klárar hún einfaldlega það súrefni sem fyrir er. Ein af ástæðunum fyrir því að hún kemur þarna inn eru háhyrningar, einu sinni í fyrra voru taldir 225 háhyrningar eða hvalir fyrir utan sem voru að smala síldartorfunni inn, hún var kannski 270 þús. tonn eða meira í þessum mjóa, þrönga firði. Það sem hefur verið nefnt til sögunnar er að loka firðinum. Það er talið kosta 500–600 millj. kr. og tæki í það minnsta þrjá mánuði, þ.e. tvo mánuði í undirbúningi og einn mánuð í framkvæmdum. Við sjáum að það yrði þar af leiðandi eiginlega útilokað að gera það í vetur miðað við það tjón sem varð í fyrra, annars vegar síðla í nóvember og hins vegar í byrjun janúar. Það er einnig viðamikil ákvörðun, en menn mundu auðvitað ýta því til hliðar ef sú lausn kæmi til greina. Þá hefur einnig verið skoðað hvernig hægt er að koma í veg fyrir að síldin fari þarna inn með svokallaðri loftbólugirðingu sem sett væri við brúna. Það fylgir því líka umtalsverður kostnaður og óvíst um árangur. Það hefur líka verið talað um að dæla súrefni eða lofti inn í fjörðinn til þess að viðhalda hárri súrefnismettun í firðinum og koma þannig í veg fyrir að síld sæki þarna inn, af því að súrefnið verði svo mikið, og líka til þess að lofta hann. Það hefur líka verið rætt um að setja fyrir utan brú svokallaða skilmu, sem gamlir síldarsjómenn þekkja, þetta var notað fyrir 40–50 árum, með hvítum, stórum hlerum. Þeir voru notaðir til að smala síldinni inn eða halda henni inni í nótinni hér fyrir 50 árum en yrðu í þessu tilviki notaðir til þess að fæla hana frá. Það er ekki talið mögulegt að loka með nót eða einhverju slíku, hún mundi fyllast strax og það kæmi stór síldartorfa og mundi rífa hana. Það hafa því verið skoðaðar fullt af hugmyndum. Ein er sú að ef það gerist að síldin fer þarna inn og við sjáum það í síritanum, sem m.a. þessir peningar eiga að nýtast til að kaupa, væri hugsanlegt að heimila veiðar smábáta þarna til að veiða síldina og bjarga þeim verðmætum. Allt eru þetta tillögur sem eru núna til skoðunar í samráðshópnum og sérfræðingar eru að skoða og við vitum ekki nákvæmlega hvernig það endar. En það er rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að sem betur fer hefur síldin ekki hagað sér með sama hætti og í fyrra. Hún hefur verið í minna mæli á Breiðafirði, þeir sem hafa verið að veiða hafa átt erfiðara með að veiða hana og hún hefur lítið sést í Kolgrafafirði. Vonandi forðast hún hreinlega þann stað, hún hafi lært af reynslunni þó að kannski sé nú ekki hægt að fullyrða neitt um slíkt, hvort hún geti gert það. En það eru ákveðnar vísbendingar um breytta hegðun síldarinnar en sú hætta vofir hins vegar yfir að hún komi aftur inn í fjörðinn. Þá er það verkefni okkar í stjórnsýslunni, hvort sem er í ráðuneytum eða hjá sveitarstjórn, sem ber auðvitað líka mikla ábyrgð á verkinu, að við séum tilbúin að taka á þeim þáttum og gera það sem gera þarf til að forðast tjón, en ef af tjóni verður að vera þá tilbúin með viðbragðsáætlun til að geta brugðist hratt og örugglega við.

Hæstv. forseti. Ég vil bara þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa yfirferð og að gefa okkur innsýn í hvað stofnanir eru að gera hvað þetta varðar til að vera viðbúnar því ef slíkt gerist aftur vegna þess að síldin er ólíkindaskepna. Hún hvarf af Íslandsmiðum, sumir segja vegna ofveiði og sennilega er það rétt, en hún getur komið aftur með stuttum fyrirvara. Ég trúi því og treysti eftir þessa yfirferð hæstv. ráðherra að verið sé að vinna öfluga áætlun þannig að ef þetta gerist séu menn tilbúnir svo að við sjáum ekki einhver 50 þús. tonn á örfáum dögum fara inn í Kolgrafafjörð og drepast þar, og að ágætar áætlanir séu um að ef þetta gerist megi margir smábátar fara þar inn og veiða og skapa verðmæti úr þessu. Hæstv. ráðherra nefndi útflutningsverðmæti upp á 2 milljarða. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál ef síld að verðmæti 2 milljarðar drepst því að við veiðum samt sem áður áfram okkar magn sem við gefum út og þar með minnkar stofninn. Það eru náttúrlega til hugsuðir, hönnuðir og snillingar um allt land. Ég hef staldrað mest við hvað margir hugvitsmenn hafa stoppað við það sem ráðherra nefndi loftbólugirðingu. Áætlanir um að loka firðinum við brúna sem kostar 500–600 milljónir held ég að sé svo gott sem óframkvæmanlegt, en einhvers konar útbúnað væri hægt að hengja þarna, loftrör með öflugri loftdælu sem dælir þá loftbólum út vegna þess að gamlir síldarsjómenn segja að síld fari ekki í gegnum loftbólusjó. Það er spurning hvort það sé ekki skjótvirkasta aðgerðin og kannski sú ódýrasta til að vera viðbúin ef þetta gerist á haustinu. Við skulum hafa í huga að það var um áramót og byrjun þessa árs sem þetta gerðist, og það eru tveir mánuðir í áramót. Ég hvet 

Virðulegur forseti. Ég setti þann fyrirvara að ég myndi ekki allar tölur, og ég man ekki alveg kostnaðinn við þessa aðgerð. Einnig var rætt um að hugsanlega væri hægt að rjúfa veginn og búa þannig til hringrás í firðinum. Það kostar líka mikla fjármuni, þá þarf að lagfæra gamla veginn og tvær gamlar brýr og það er kostnaður upp á 200–300 milljónir. Þessi skilma sem menn töluðu um og margir hafa mikinn áhuga á, ég held að áætlað sé að hún kosti um 60–80 milljónir. Reyndar yrði verulegur kostnaður við þessar loftbólur vegna þess að verulegan útbúnað þyrfti og rekstrarkostnaður kæmi í kjölfarið. Sumir hafa bent á að ef þarna kæmi 200 þús. tonna síldartorfa með 220 háhyrninga eða hvali á eftir sér þá væri ekkert víst að einhverjar loftbólur næðu að stoppa slíkt. Við erum í ákveðnum vanda. Verkefnið er að kljást við náttúruna í þessu tilviki, sem ekki er auðvelt. Við erum með sérfræðinga og samráðshóp sem stendur ötullega að þessu, og eins og ég nefndi kemur sveitarfélagið sem sterkur aðili þarna inn, það ber líka mikla ábyrgð gagnvart ákveðnum þáttum. Við ráðherrarnir, innanríkisráðherra og umhverfis- og sjávarútvegsráðherra, erum líka tilbúnir að gera það sem við getum til að forðast tjónið með öllum tiltækum ráðum. Ef það síðan verður - því að það gerist auðvitað í sviphendingu að súrefnið klárast - verðum við að vera tilbúin með viðbragðsáætlun og hún er til. Það þarf að vísu að lagfæra hana en það verður að vera hægt að bregðast skjótt við svo að menn þurfi ekki að horfa á þetta í dagavís.