Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv., sem hér er til umr., og meiri hl. n., sem skipaður er þm. þriggja flokka, þm. Alþb., Framsfl. og Sjálfstfl., leggur til að frv. verði samþ. með brtt. sem flutt er á þskj. 186, þar sem því er bætt við upphaflegan texta 2. gr. frv., að Byggðasjóður skuli á næstu 3 – 5 árum greiða allt að helmingi lánsins. Eins og fram kom við 1. umr. þessa máls hér í hv. Ed. var talið æskilegra af ýmsum að kveðið væri nánar á um greiðslu lánsins, og eftir athugun í n. og umr. milli flokkanna, sem að þessu nál. standa, eða þm. þeirra varð að samkomulagi að orða greinina á þennan hátt. Ég tel það sjálfur verulegan áfanga fyrir málefni landbúnaðarins að með þessum hætti sé viðurkennt að landbúnaður sé verulegur þáttur í eflingu og viðhaldi byggðar í þessu landi og hægt sé að skapa svo breiða samstöðu sem hér hefur náðst um þá fjármögnun sem þetta frv. kveður á um. Fulltrúi Alþfl. í n. skilar hins vegar séráliti,og mun hann væntanlega gera grein fyrir skoðun sinni við umr. Ég vil sérstaklega þakka þeim meðnm. mínum í fjh.og viðskn. sem unnu að því að koma þessu samkomulagi á, hv. þm. Framsfl. og Sjálfstfl., því að ég tel afar mikilvægt að öflug samstaða geti skapast um afgreiðslu málsins hér á Alþ. eins og sést í afgreiðslu meiri hl. fjh.- og viðskn. á málinu. Það væri vissulega tilefni til að taka hér til umr. vandamál landbúnaðarins almennt, en ég ætta ekki að gera það þar eð boðað er að ríkisstj. muni beita sér fyrir því, að lögð verði fyrir þingið sérstök till. um framtíðarstefnumótun í landbúnaðarmálum, og þá gefst tilefni til að taka afstöðu til þeirra þátta. Sú fjármögnun, sem hér er til umr., er hins vegar greiðsla á gamalli skuld, ef svo mætti orða, og er nauðsynlegt að afgreiða hér með skjótum hætti. Það hefur dregist allt of lengi að málið yrði afgreitt, svo að hægt væri að takast á við framtíðarstefnumótun í landbúnaði með nokkurn veginn hreint borð. Að svo mættu vil ég endurtaka þakkir mínar til meðnm. minna allra fyrir afgreiðslu málsins og sérstaklega þeirra, sem standa að þessum meiri hl., og vænti þess, að hv. d. afgreiði málið á þennan hátt.



Herra forseti. Ég flyt hér brtt. á þskj. 187, en jafnframt hefur verið dreift nál. á þskj. 188. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að íslenskur landbúnaður er í ógöngum. Þessum ógöngum má kannske lýsa í mjög fáum orðum með eftirfarandi hætti: Öngþveitið í landbúnaði er í því fólgið að íslenskir bændur slíta sér út fyrir aldur fram við að framleiða vörur sem ekki eru seljanlegar nema til komi stórkostlegar niðurgreiðslur í formi útflutningsbóta sem greiddar eru með skattlagningu á fólkið í landinu. Niðurstaða þeirrar stefnu, sem hefur verið rekin, birtist því í ferþættri eða fimmþættri mynd. Við höfum fyrir okkur útslitna bændur, skattpíndan almúga til að greiða niður mat ofan í útlendinga, við höfum fyrir okkur lífskjaraskerðingu þjóðarinnar sem heildar og við höfum fyrir okkur glaðbeitta útlendinga sem njóta vitleysunnar og hlæja að henni. Og síðast en ekki síst göngum við á gróðurinn í landinu með ofbeit. - En þetta ástand, þessar ógöngur eða þetta öngþveiti, er auðvitað sorglegt því að það slítur út þjóðinni, bændum jafnt sem launþegum. Það sorglegasta við þetta allt saman er að sífellt er troðinn sami hringurinn. Þrátt fyrir allt tal og umræður um vandamál landbúnaðarins er sama taktfasta, venjubundna hringrásin troðin. Það frv., sem ríkisstj. hefur nú flutt og hér er til umr., er einungis eitt skref enn í hringrás vanans og uppgjafarinnar - uppgjafar við stefnumótun. Þetta er með sama gamla markinu brennt, nefnilega að raunhæfum aðgerðum er skotið á frest, en peningum dælt til greinarinnar til stundlegrar friðþægingar. Menn kaupa frest, kaupa frið og velta málinu áfram, rétt eins og menn trúi því að vandamálið muni gufa upp eða leysast af sjálfu sér. Þó ættu allir að vita að til þess er engin von. Hitt er sönnu nær, að vandinn hefur sífellt magnast á undanförnum árum og hann mun að öllu óbreyttu stigmagnast á komandi árum. Hér var talað um 1200 millj. fyrir ári umfram útflutningsbótahámark, 3000 millj. núna, og eftir þeim upplýsingum, sem ég hef, er verið að tala um 7 milljarða í haust í aukareikning á ríkissjóð umfram þær útflutningsbætur sem að hámarki samkv. lögum teljast 1.0% af heildarframleiðsluverðmæti landbúnaðarafurða, en þær upphæðir, þessi 10% viðmiðun, voru 5.3 milljarðar á árinu 1979 og áætlast 8.5 milljarðar á árinu 1980. Við erum þannig í rauninni að tala um 8.3 milljarða kr. skattlagningu á þjóðina bara vegna útflutnings á afurðum vegna framleiðslu ársins 1978–1979 og þá væntanlega um 15 milljarða vegna framleiðslu ársins 1979 –1980. Ég spyr: Á að halda þessu áfram með árlegri tvöföldun, eins og birtist í tölunum 8 – 15, þannig að næst verður þetta 30 og svo 60 milljarðar þar til landbúnaðurinn og allir bændur landsins eru múlbundnir á klafa ríkisframlaga, sem kreist eru út úr skattborgurunum því að ekki sækir ríkið fé sitt annað en í álögum á þjóðina? Og hvar stendur íslenskur landbúnaður við þessar aðstæður? Það er sannfæring mín að nokkur sársauki nú og stefnubreyting út úr öngþveitinu sé áreiðanlega heilbrigðari og heillavænlegri en sú kvalafulla ringulreið og uppflosnun eða jafnvel sprenging, uppreisn fólksins gegn þessu kerfi, sem leiðir af óbreyttri stefnu. En ástandið, sem við búum við, og sú framtíðarsýn, sem við blasir, verður ekki bændum kennd, þeim verður ekki um ástandið kennt. Það er kerfið, sem við höfum búið okkur, sem óhjákvæmilega hefur haft og hlýtur að hafa þessar afleiðingar. Hér hefur ríkt óheft framleiðslustefna. Sú stefna átti við fyrir nokkrum áratugum, en sá tími og það ástand er úr sögunni. Nú er sú stefna baggi á þjóðinni og á leiðinni að verða vítafen fyrir bændur þessa lands. En meðan þessi stefna ríkir hlýtur hver bóndi að bjargast sem best hann má og þá m.a. og ekki síst með framleiðsluaukningu. Það liggur í hlutarins eðli við þessa stefnumörkun. Það er því ekki við bóndann að sakast. Sökudólgarnir eru mennirnir í þessu húsi, alþm. og þingflokkar Framsfl., Sjálfstfl. og nú nýverið Alþb., sem bera ábyrgð á þessari stefnu og vilja viðhalda henni í ævintýralegum misskilningi á því, í hverju hagsmunir bænda og þjóðarinnar allrar eru fólgnir. Alþfl. hefur sem kunnugt er um alllangt árabil barist fyrir stefnubreytingu í þessum efnum, - stefnubreytingu í þá veru að barðbærum útflutningi á landbúnaðarafurðum yrði hætt og framleiðslan miðaðist við innanlandsþarfir. Á seinustu misserum þóttumst við Alþfl.menn sjá merki þess, að aðrir flokkar væru að átta sig á að stefnubreyting af því tagi væri nauðsynleg, og svo mikið er víst, að launþegahreyfingunni og öllum almenningi er fyllilega ljóst að öngþveitið, sem þríflokkarnir hafa boðað, má ekki standa. En nú er að sjá sem þær týrur, sem kviknað höfðu hjá þessum flokkum þremur, séu að slokkna. Skal tvennt tilfært til að styðja þá röksemd: Í fyrsta lagi verður lítið ráðið um vilja eða stefnumörkun til þessarar áttar af þeim orðum sem raðað hefur verið saman undir titlinum. „Stjórnarsáttmáli ríkisstj. Gunnars Thoroddsens“. Í annan stað hélt hæstv. landbrh. ræðu á Búnaðarþingi nýverið sem gekk einmitt í þveröfuga átt og hverrar megininntak var meiri framleiðsla. - Við Alþfl.-menn vörum bændur og þjóðina alla við afleiðingum slíkrar mörkunar framleiðslustefnu. Þær afleiðingar verða hörmulegar. Til þess eru vítin að varast þau, en ekki að sökkva dýpra eins og hæstv. landbrh. virðist leggja til. Með því frv., sem ríkisstj. hefur nú lagt fram og er hér til umr., eru bændur enn hafðir að ölmusumönnum án þess að nokkuð fleira komi til. Ég held að það sé ljóst, að bændur vilja ekki feta þá braut áfram með stighækkandi bakreikninga af þessu tagi. Sú brtt., sem ég mæli hér fyrir og hef lagt fram, felur hins vegar í sér breytta stefnumörkun og að koma þessum málum úr ölmusufarveginum. Hún nær ekki yfir nemahluta þeirrar stefnubreytingar sem nauðsynleg er, en hins vegar nær hún yfir mikilvægan þátt og þá þann þáttinn sem beint tengist því frv. sem ríkisstj. hefur flutt og hér er til umræðu þótt fyllsta ástæða hefði verið til ítarlegri tillöguflutnings hef ég látið það ógert að þessu sinni, heldur látið brtt. einskorðast við það svið sem beint tengist frv. ríkisstj. Hins vegar gefast væntanlega tækifæri síðar til að flytja tillögur um aðra þætti hinnar nauðsynlegu stefnumörkunar og þeirra nýju vinnubragða sem upp verður að taka í málefnum landbúnaðarins. Við Alþfl.-menn höfum aldrei synjað fyrir að greiða gæti þurft úr stundarvanda með fjárútvegun eða fjárútlátum, en við höfum viljað binda það því skilyrði að skilmerkileg og fastbundin stefnubreyting til frambúðar næði fram að ganga. Það má orða þetta svo, að við höfum talið að útgjöld núna ættu að vera aðgöngumiði að framtíðinni eða aðgöngumiði að frambúðarlausn. Hinu er ekki að leyna, að við höfum talið og teljum hollast að bændur taki sjálfir á sig hluta vandans. Í fyrsta lagi er ólíklegt, mjög ólíklegt, næstum ómögulegt, að tilkostnaður vaxi í beinu hlutfalli við afurðamagn í góðæti eða við framleiðsluaukningu, eins og kostnaðartölur, tekjuskerðingartölur og þar með þær tölur, sem skilgreina stærð vandans, gefa til kynna. Það vex ekki svo hratt. Í annan stað er ekkert sem mælir með því að bændur einir allra stétta skuli vera „stikkfrí“ fyrir öllum vandamálum af tekjutagi eins og hér á við. Að vera þannig algjörlega „stikkfrí“ er engri stétt hollt. Í sjávarútvegi er afli takmarkaður með ýmsum hætti. Sjómenn og útgerðarmenn láta sér lynda að búa þannig við minni tekjur um sinn en þeir gætu annars haft. Þeir gera það til að tryggja framtíðarafkomu sína og afkomuöryggi. Þeir leggja þannig sitt af mörkum í aðgangseyri að framtíðinni. Og hvort heldur menn telja takmarkanir of miklar eða of litlar, rétt eða rangt að þeim staðið er þó a.m.k. yfirgnæfandi meiri hluti þings og þjóðar á því að takmörkun verði að vera og þar með aðgangseyrir að framtíðinni í sjávarútvegi. Á sama hátt verður að ætla bændum að bera nokkurn hluta byrðanna af offramleiðslu landbúnaðarins og greiða þannig hluta aðgangseyris, þótt aðstæður geri á hinn bóginn eðlilegt að ríkið komi í þeim efnum og í þessari grein nokkuð til móts og útvegi nokkurt fé, t.d. með lánsábyrgð eins og hér er lagt til, svo hörmulega sem til hefur tekist um stefnumörkun af opinberri hálfu. En það á að gera því aðeins að hér sé um að ræða aðgangseyri að endurbættri stefnu sem skili árangri. Um að byrðunum skuli deilt með þessum hætti má reyndar segja að ríkt hafi samstaða fyrir ekki alllöngu. Í svonefndri harðindanefnd, sem skipuð var fulltrúum allra flokka og skilaði áliti í byrjun ágústmánaðar s.l., birtist þessi skoðun með svofelldum hætti: Vandinn, eins og það er orðað, var skilgreindur þá sem 4.5 milljarðar kr. Meiri hl. n. vildi mæta honum af opinberri hálfu að 2/3 hlutum eða með 3 milljörðum kr. Minni hl., Eiður Guðnason alþm., vildi mæta honum með 1/3 að viðbættum 1/2 milljarði til að greiða fyrir að bændur, sem þess æsktu, gætu lagt niður búskap, eða alls með 2 milljörðum kr. Nú er það svo, að „vandinn“, sem svo er nefndur, hefur reynst samkvæmt nýjustu áætlunum 3.5 milljarðar kr. Samkvæmt áliti meiri hl. harðindanefndar ætti þá að mæta honum með sem nemur 2.3 milljörðum kr. af opinberri hálfu, en með 1.2 + 0.5 milljörðum samkv. tillögum Eiðs Guðnasonar. Auðvitað er ævinlega matsatriði hver sé réttlát deiling byrðanna, en í þeirri brtt., sem ég flyt hér, er farið bil beggja og valið bræðralag helmingaskiptanna og þannig gerð till. um helming af 3.5 milljörðum kr. í opinberri peningafyrirgreiðslu eða 1750 milljónir kr. Nú er það svo, að í frv. því sem hér liggur fyrir, þar sem gert er ráð fyrir að ríkissjóður ábyrgist allt að 3 milljarða kr. lántöku Framleiðsluráðs landbúnaðarins, er jafnframt tekið fram að ríkissjóður annist afborganir, vexti og kostnað allan af láni þessu að því leyti sem aðrir bjóðast ekki til að taka á sig greiðslurnar, svo notað sé orðalag hæstv. fjmrh. fyrir nokkrum dögum, en það verður að álita harla ólíklegan kost. Þannig er um það að ræða samkv. þessu frv., eins og ríkisstj. hefur lagt það fram, að ríkissjóður lýsi því yfir fyrir fram og afli sér lagaheimildar til að standa undir greiðslu á láni sem aðili úti í bæ tekur með ríkisábyrgð. Þessi aðferð er fordæmislaus eða á sér a.m.k. mjög hæpin fordæmi, og brýtur að líkindum í bága við lög nr. 52/1966, um ríkisreikninga, eða verður a.m.k. að teljast mjög vafasöm í samhengi við þau lög. Auk þess er hér farið inn á stórvarasama braut. Tillögur meiri hl. n. um að Byggðasjóður greiði allt að helmingi lánsins breyta hér auðvitað engu um, enda getur Byggðasjóður reyndar samkv. því valið að greiða ekkert af láninu þar eð engin neðri mörk eru tilgreind á greiðslu af hans hálfu, heldur einungis talað um að hann skuli greiða „allt að“ helmingi lánsins, en það vill svo til að talan núll er einnig þar innifalin. Frv. ríkisstj. og till. meiri hl. mega því ekki standa óbreyttar. Sú aðferð er hins vegar að ýmsu leyti rétt, að Framleiðsluráð landbúnaðarins geti tekið lán til að standa straum af sveiflum í landbúnaðarframleiðslu. En þá er á hinn bóginn sjálfsagt að Framleiðsluráðið standi skil á afborgunum og vöxtum af því láni eins og aðrir lántakendur. Af þessum sökum er vitaskuld rétt að fella niður 2. gr. frv., eins og hún birtist af hálfu ríkisstj. eða meiri hl. n., og breyta jafnframt lögunum um framleiðsluráð landbúnaðarins þannig að Framleiðsluráðið geti tekið lán af þessu tagi og risið undir þeim. Eins og ég sagði áðan er ljóst að sú offramleiðslustefna, sem ríkt hefur í landbúnaði, hefur leitt til ófarnaðar. Þess vegna er auðvitað nauðsynlegt að breyta þegar um stefnu í þeim efnum og miða framleiðsluna við innanlandsþarfir. Þjóðin verður ekki skattpínd öllu lengur til að standa undir niðurgreiðslu á mat ofan í útlendinga, og bændur hafa vitaskuld ekki geð í sér til að gerast eilífir og sívaxandi ölmusumenn skattborgaranna og stefna þannig málum sínum í stórhættu. Fjárhagslega fyrirgreiðslu til úrlausnar á stundarvanda á því að tengja nýrri stefnumörkun í landbúnaðarmálum þjóðinni til heilla og lífskjarabóta jafnframt því að tryggja frambúðaröryggi og sjálfstæði bænda. Útgjöld á líðandi stund eiga því, eins og ég sagði, að vera aðgöngumiði að framtíðinni, en ekki skilyrðislaus ávísanaútskrift á skattþegnana, eins og frv. ríkisstj. gerir ráð fyrir. Af þessum sökum er nauðsynlegt að því frv., sem hér liggur fyrir, verði breytt með tilliti til heillavænlegrar frambúðarstefnu. Eins og ég gat um áðan hefur Alþfl. um alllangt árabil talað fyrir stefnubreytingu í þessum efnum og varað við því í hvert óefni væri komið. Nýverið hefur þessi stefnumörkun m.a. birst í till. flokksins um niðurtalningu útflutningsbóta, sbr. till. í stjórnarmyndunartilraunum formanns flokksins, Benedikts Gröndals. Sú braut, niðurtalning útflutningsbóta, mun gæfusamleg fyrir bændur þessa lands og þjóðina í heild. Til þess nú að greiða fyrir því, að lántaka á vegum Framleiðsluráðsins geti verið með eðlilegum hætti og stangist á engan hátt á við lögin í landinu, jafnframt því að tryggja stefnubreytingu í stjórn landbúnaðarmála og skynsamlega dreifingu á byrðum af stundarvanda, legg ég til í brtt. á sérstöku þskj. að brugðist verði við með ákveðnum hætti. Þessar till. fela í sér, að í stað 2. gr. frv. komi breyt. á framleiðsluráðslögunum sem nái einmitt þeim markmiðum að tryggja stefnubreytingu í stjórn landbúnaðarmála, að ná fram skynsamlegri dreifingu byrðanna og að tryggja að Framleiðsluráðið geti með eðlilegum hætti tekið lán af því tagi sem felst í 1. gr. Nú kann hv. d. að þykja að langt sé sælst, og læddist sá grunur að mér að gagnrýna mætti hversu þinglegt væri að standa svona að málum, að breyta framleiðsluráðslögunum í þessu samhengi. Því bar ég þessi mál undir þann mann, sem fróðastur mun vera um þau, skrifstofustjóra Alþingis, og hann taldi að ekki væru meinbugir á því að standa að málum með þeim hætti sem ég hef hér gert, enda reyndar einmitt vitnað í 12. gr. laga um Framleiðsluráð í nefndri 2. gr. eins og hún kemur frá ríkisstj. Meginatriði breytinganna, sem ég lít á sem meginatriði þess sem gera þarf á þessari stundu, eru breytingar á framleiðsluráðslögunum og eru þessar: Í fyrsta lagi: Í stað ákvæða í gildandi lögum um hámark útflutningsbóta komi ákvæði um að ríkissjóður greiði Framleiðsluráði landbúnaðarins tilteknar fjárhæðir næstu fjögur ár í formi framleiðslu- og framfarastyrks, sem miðist við 10% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar fyrstu tvö árin, en lækki síðan um 1% stig á ári næstu tvö ár þar á eftir. Í öðru lagi þessum framleiðslu- og framfarastyrk skuli Framleiðsluráðið verja til eftirfarandi atriða: a) útflutningsbóta samkv. sérstökum reglum, sbr. það sem ég mun rekja í 3. lið hér á eftir; b) til að standa undir lánum sem ráðið kann að taka til afkomujöfnunar, sbr. fyrirliggjandi frv.; c) til að greiða fyrir því að bændur, sem þess æskja, geti hætt búskap; d) til að styrkja nýjar arðvænlegar búgreinar, svo sem ylrækt, garðrækt, fiskeldi og loðdýrarækt. Í þriðja lagi er það nýmæli, að við ákvörðun útflutningsbóta skuli gilda eftirfarandi: a) Hámark heildarupphæðar í þessu skyni sé 9% af heildarframleiðsluverðmæti næstu tvö árin, en þar á eftir 8% og síðan 7% af heildarframleiðslu á sauðfjár - og nautgripaafurðum. b) Útflutningsbætur fari aldrei fram úr 100% af útflutningsverði af hverri einstakri sölu. Með þessum hætti verður Framleiðsluráðið sjálfstæður stjórnunaraðili innan þeirra marka sem lögin setja og fær svigrúm til að ryðja braut nýrri stefnumörkun, jafnframt því að geta staðið undir greiðslum á lánum eins og fyrirliggjandi frv. gerir ráð fyrir. Hér er sem sagt um tvíþætta niðurtalningu að ræða: annars vegar er tekið upp það nýmæli, að sérstakur framleiðslu- og framfarastyrkur sé veittur til Framleiðsluráðsins sem fari stiglækkandi á næstu árum, að vísu mjög hægt, en hins vegar að þessum styrk megi verja til fjölþættra verkefna, þ. á m. til útflutningsbóta, en þó sett ákveðið hámark á útflutningsbæturnar, sem í rauninni eru einu prósentustigi lægri hvert ár en gert er ráð fyrir að framleiðslu- og framfarastyrkurinn nemi.Þennan mismun, 1%, getur ráðið notað til að standa undir lánum af því tagi sem hér er verið að taka og skortir mjög tilfinnanlega að ráðið geti tekið í raun og sannleika, eins og málin eru nú í pott búin af hálfu ríkisstj. Ráðið getur notað hluta af mismuninum til að greiða fyrir því, að bændur, sem þess æskja, hætti búskap, og til að styrkja nýjar og arðvænlegar búgreinar. Framleiðsluráðið verður þannig sjálfstæður stjórnunaraðili innan þessara marka, og með þessum hætti er engin hætta á að dregið verði í efa að hér sé löglega að farið með því að veita lán af því tagi sem gert er ráð fyrir í 1. gr. frv. Það væri vissulega ástæða til að reifa ýmislegt annað varðandi stefnumörkun í landbúnaði í þessu samhengi Ég skal stytta mál mitt mjög í þeim efnum, en ég get ekki stillt mig um að minna á fáein atriði í þessu sambandi. Fyrir utan það, sem hér er sett fram, er áreiðanlega nauðsynlegt að endurskoða verðlagningarkerfi búvara þannig að greiðsla fyrir afurðirnar standi í beinu sambandi við söluverðmæti þeirra og markaðsaðstæður. Í þessu sambandi held ég að kanna eigi sérstaklega að koma á samningum milli bænda og mjólkurvinnslustöðva um mismunandi verð á mjólk, stórmismunandi verð á mjólk eftir árstíðum, og stiglækkandi verð á mjólk með auknu framleiðslumagni. Í öðru lagi og á sama hátt þarf að koma á samningum milli dilkakjötsframleiðenda og sláturleyfishafa um stiglækkandi verð á dilkakjöti með auknu framleiðslumagni. - Þetta eru áreiðanlega brýn verkefni að því er varðar verðlagningarkerfi búvara. Auk þess er vafalaust nauðsynlegt að gera þann uppskurð á verðlagningarákvörðun búvara að greinileg skil verði á milli í verðlagningunni að því er varðar verð til bænda, þ.e. skil á milli bænda og vinnslustöðva. Í annan stað er vafalaust nauðsynlegt - og brýn nauðsyn, að fjárfestingarstefnan í landbúnaði verði tekin til endurskoðunar og miðist beinlínis að því að koma í veg fyrir framleiðsluaukningu. Jarðræktarframlög ætti þannig að afnema í áföngum á næstu þremur árum eða svo, og hluta af því, sem þannig sparast, mætti verja til sams konar verkefna og ég hef talað um hér áður, til nýrra búgreina, svo sem garðyrkju, ylræktar, fiskeldis og framleiðslu á svína-, hænsna- og nautakjöti, og í annan stað til að aðstoða bændur, sem þess æskja, að hverfa frá búskap. Jafnframt ætti auðvitað að sjá til þess, að fjárfestingarlán verði á þessu stigi ekki veitt til nýframkvæmda við peningshús yfir nautgripi og sauðfé, og enn fremur er ekki ástæða til að veita fjárfestingarlán til nýframkvæmda við vinnslustöðvar landbúnaðarins á næstu árum. Ég vildi einungis drepa stuttlega á þessi atriði vegna þess að ég tel þau mjög mikilvæg að því er varðar stefnumörkun í landbúnaðarmálum. Ég skal svo ekki tefja d. með lengri ræðu um þetta mál. En ég bendi enn á þá meginþætti sem felast í þeim brtt. sem ég hef lagt fram. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir lægri fjárhæð sem lánuð yrði og veitt ríkisábyrgð út á, 1750 millj. kr. í stað 3000 millj. kr. Í öðru lagi er tekin upp ný stefnumörkun í landbúnaðarmálum, nýtt stjórnunarkerfi, þar sem sjálfstæði bænda, innan þess ramma sem þar er markaður, er aukið. Framleiðsluráðinu er gert kleift, ekki bara núna, heldur í framtíðinni, að standa undir lántökum til sveiflujöfnunar þegar því sýnist svo og það treystir sér til að standa undir lántökum af þessu tagi. Það kann að vera gott til sveiflujöfnunar. Það fær svigrúm til að stuðla að framförum í greininni. Jafnframt getur það varið ákveðnu hámarki af því fé, sem það fær þannig í framleiðstu- og framfarastyrk, til útflutningsbóta. Það verður svo í hag bændanna sjálfra að draga í áföngum úr því, sem þannig fer í að greiða niður mat ofan í útlendinga, og geta fengið meira fé handa á milli til framfara í greininni stig af stigi. Ég tel að með frv. svona breyttu væri stigið verulegt framfaraspor í málefnum íslensks landbúnaðar til heilla fyrir bændur þessa lands og þjóðina alla. Íslenskur landbúnaður er í ógöngum, sem birtist í útslitnum bændum, í ofnýttu gróðurlendi, í skattpíndum almúga og í þjóðfélagslegri lífskjaraskerðingu. Þrátt fyrir mikla umræðu um þennan vanda er sífellt troðin sama taktfasta, venjubundna hringrásin. Fyrirliggjandi frv. ríkisstj. óbreytt mundi vera enn eitt skrefið í hringrás vanans og uppgjafarinnar, þar sem raunhæfum aðgerðum er skotið á frest, en stundleg friðþæging keypt á kostnað skattborgaranna. Í þeim brtt. sem ég legg fram, er lagt til að þessi vítahringur vitleysunnar verði rofinn, bændur fái sjálfstæði um ákvörðun mála sinna innan stefnumarkandi ramma og skattborgurunum verði tryggt að þeim sé ekki ætlað að standa undir óarðbærri framleiðslu til frambúðar. Útgjöld núna, miðað við skynsamlega dreifingu byrðanna milli bænda og fólksins í landinu í heild, eru skoðuð sem aðgangseyrir að frambúðarstefnu á skynsamlegum grunni. Ég legg því til að frv. verði samþ. með þeim breyt. sem birtast á þskj.187.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 192, og að athuguðu máli hef ég ákveðið að draga hana til baka að sinni og ræða hana ekki frekar við þetta tækifæri. Ég get ekki stillt mig um í sambandi við þær umræður, sem hér hafa farið fram, og í tilefni af ádeilum hv. 2. þm. Reykn., Kjartans Jóhannssonar, á það kerfi sem ríkir í landbúnaðinum, þ.e. uppbótakerfið, að rifja upp með örfáum orðum hvernig og hvenær þetta kerfi varð til. Það er nákvæmlega 20 ára gamalt á þessu ári. Það varð til á árinu 1960. Menn skyldu halda að það hefði verið Framsfl. sem stóð að því að koma á þessu kerfi, en það var nú eitthvað annað. Það var Alþfl. ásamt Sjálfstfl. sem kom á þessu kerfi, tók upp útflutningsbætur á landbúnaðarafurðir. Þetta gerðist í ríkisstj. sem var starfandi 1960 og starfaði raunar lengi síðan, og það var undir forustu Ingólfs Jónssonar þáv. landbrh. En það var ekki hægt að koma þessu máli fram þá nema með samþykki Alþfl., þannig að Alþfl. hefur sennilega ráðið úrslitum um að þetta kerfi var tekið upp. Á þetta vil ég minna. 



Herra forseti. Frv. þetta er, eins og kunnugt er, flutt af hæstv. fjmrh., enda fjallar það um ábyrgðar- og greiðsluheimildir ríkissjóðs vegna lántöku Framleiðsluráðs landbúnaðarins. Frv. var lagt fram s.l. mánudag og kemur nú fyrst til 2. umr., þrátt fyrir að þess væri mjög óskað að frv. gengi fram með skjótum hætti. Ég vil taka það fram, að ég hef lagt á það mikla áherslu að frv. þetta geti náð afgreiðstu og orðið að lögum áður en þinghlé hefst, sem væntanlega verður um þessa helgi. Því miður hefur sá dráttur, sem hér hefur orðið á afgreiðslu þessa máls, og málatilbúnaður, sem þessu máli er samfara, gert horfur á afgreiðslu þess fyrir næstu helgi harla slæmar. Ég vil eigi að síður þakka meiri hl. n. fyrir að hafa náð svo víðtækri samstöðu sem þar kemur fram og þakka n. fyrir að hafa á ýmsan hátt lagt sig í líma við að greiða fyrir þeirri samstöðu sem náðst hefur. Ég tel ekki ástæðu til að hefja um þetta mál langar umræður. Allir þekkja forsögu þess. Mál þetta bar á góma í ýmsum myndum þegar á 100. löggjafarþinginu og náði þá eigi afgreiðslu. Það voru flutt þmfrv. um þetta mál á síðasta Alþ. og þegar á þessu Alþ., en ríkisstj. tók ákvörðun um að flytja frv. í því formi sem það er í nú. Þetta frv., sem hér liggur því fyrir til 2. umr., er þess efnis að greiða úr skuld sem myndast hafði á síðasta ári. Þetta frv. er flutt til að bæta úr arfleifð sem núv. ríkisstj. tekur við af þeirri hæstv. ríkisstj. sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson sat í fyrir fáum mánuðum. Ég tel ekki ástæðu til að hefja hér umræður um stefnu í landbúnaði. Ég tel að þær brtt., sem fram hafa komið frá hv. 2. þm. Reykn., séu sumpart þess efnis, að þær megi vel skoða í sambandi við stefnumálin í landbúnaði, en þær eiga lítið erindi með þessu frv. Þetta frv. er óháð stefnu í landbúnaði. Þetta frv. er til að bæta úr bráðabirgðaástandi, til að bæta úr vanda sem hlaðist hefur upp, - vanda sem við hefur verið að etja allt s.l. ár og hefur þegar verið dregið of lengi að bæta úr. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson hafði hér mörg orð um landbúnaðarstefnuna sem vissulega væri ástæða til að gera að umtalsefni. Ég vil þó ekki gera það nema með sem allra fæstum orðum. Hann sagði að landbúnaðarstefnan væri í ógöngum, afleiðingar þess væru útslitnir bændur, skattpíndur almúgi í landinu, sem hv. þm. er sjálfsagt gleggsta dæmið um sjálfur, glaðbeittir útlendingar, sem nytu þess að fá ódýrar og góðar vörur, og ofbeitt gróðurlendi. - Þetta voru þau einkunnarorð sem hv. 2. þm. Reykn. valdi landbúnaðinum og landbúnaðarstefnunni. Ég tel að á ýmsan hátt sé ómaklega og illa að orði komist. Ég tel að í þessu frv. birtist t.a.m. á engan hátt stundleg friðþæging, eins og hv. þm. Kjartan Jóhannsson orðaði það. Hér er verið að greiða úr máli sem er m.a. erfðasynd frá þessum hv. þm. þegar hann var ráðh. Það er nauðsynlegt, að áður en ný stefna tekur að verka í landbúnaði sé búið að gera nokkurn veginn hreint borð miðað við það ástand sem nú ríkir. Hv. þm. tók svo til orða, að vandamálum hefði verið skotið á frest. Það er sannarlega vel að orði komist, því að hvort tveggja var, að sú hæstv. ríkisstj., sem sat í 13 mánuði og hv. þm. var ráðh. í, skaut þessu máli á frest, en einnig og ekki síður sú bráðabirgðastjórn, minnihlutastjórn Alþfl., sem settist að völdum í októbermánuði s.l. og sat til 8. febr. Hún skaut sannarlega málum á frest. Í hennar tíð hlóðust upp vandamál bæði að því er snertir landbúnaðinn og aðra þætti þjóðmála. Aðkoma núv. ríkisstj. var því sannarlega ekki glæsileg eftir þá stjórnarsetu hv. þm. Kjartans Jóhannssonar. Ég vil aðeins segja það um þetta mál, að núv, ríkisstj. hefur boðað að hún muni birta stefnu sína í málefnum landbúnaðarins. Enn hefur ríkisstj. ekki setið nema tæpan hálfan mánuð. Enn er þess vegna ekki hægt að krefjast þess að hún hafi fullmótað þá stefnu sem hún hyggst starfa eftir í landbúnaðarmálum. Ég vil því ekki segja margt um þá stefnu að þessu sinni, en með þeim orðum hv, þm., þar sem hann vitnaði til ræðu minnar á Búnaðarþingi, að þar hefði verið talað í þveröfuga átt við það sem hann taldi að helst hefðu heyrst skynsemisraddir um á síðustu mánuðum og misserum, kann að vera að hann eigi við þá þætti í ræðu minni sem fjölluðu um að í sambandi við stefnumótun. í landbúnaði þyrfti að taka til athugunar hagkvæmni umframframleiðslu í landbúnaði fyrir þjóðfélagið í heild, það þyrfti t.a.m. að fá úr því skorið hvort ekki væri þjóðinni hagstætt, þegar allt kemur til alls, að nokkru meira væri framleitt af sauðfjárafurðum en þjóðin neytir af kjöti með tilliti til þess mikla vinnumagns sem kjötframleiðslunni er tengt, þeirrar miklu þjónustu og ýmiss konar atvinnu, þeim iðnaði sem er ein helsta grein útflutningsiðnaðarins, svo nokkuð sé nefnt, sem yrði stórum að draga saman ef þessi atvinnugrein miðaðist aðeins við innanlandsmarkaðinn. Ef það er í manni hv. 2. þm. Reykn. að stefna í öfuga átt að leita svara. við því, hvað þjóðfélaginu er hagstætt, þá er það glöggt dæmi þess hvað vel menntaðir skrifborðsmenn geta látið sér um munn fara þegar þeir ræða málefni atvinnustétta í landinu. Og þetta er glöggt dæmi þess, hvernig spekingar Alþfl. hafa talað árum saman um málefni landbúnaðarins. Ég tel ekki ástæðu til að skipta orðum við hv. þm. um málefni landbúnaðarins að neinu verulegu marki út af þeirri ræðu sem hann hefur hér flutt. Ég vil enn leggja á það áherslu, að hv. deild hraði afgreiðslu þessa máls, og ég vil ljúka máli mínu með því að segja, að ég styð þá brtt., sem flutt er af meiri hl. n., og vænti þess, að málið nái afgreiðslu eins og það liggur fyrir frá meiri hl. hv. fjh.og viðskn.



Herra forseti. Hv. þdm. og raunar þm. allir hafa síðustu klukkutímana orðið varir við og fylgst með næsta óvanalegum vinnubrögðum í hinu háa Alþingi, en þó ekki einstæðum. Þannig er mál með vexti, að mikill meiri hluti þingsins hefur lýst yfir að hann sé reiðubúinn að afgreiða það mikilvæga mál sem hér er til umr. áður en menn fari í frí. Að því er Sjálfstfl. varðar hefur verið gerð um það flokkssamþykkt að gera allt sem í hans valdi stendur til að greiða fyrir framgangi þessa máls, og í morgun samþ. við fjh.- og viðskn.-menn Sjálfstfl. þá brtt. sem fram kom frá formanni nefndarinnar. Sérstaklega var að því spurt, hvort ekki væri samkomulag í ríkisstj. um þá breytingu. Upplýst var að samband hefði verið haft við formann Framsfl., hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh. og þess vegna bæri að líta svo á að þetta væri mál ríkisstj. Við samþ. þessa brtt. og raunar aftur breyt. á henni og skrifuðum upp á nál. fyrirvaralaust. Önnur brtt. kom fram frá formanni nefndarinnar í gær. Hún var um það, að einungis skyldi heimilt að taka innlent lán. Við studdum það, enda væri miklu eðlilegra að taka til þessa innlent lán en erlent, þó að vissulega megi kannske segja að menn eigi að horfast í augu við raunveruleikann, þegar svona erfiðleikar steðja að, og finna a.m.k. að einhverju leyti aðrar leiðir, þ.e. að ríkissjóður sjálfur axli slíkar byrðar. En um þetta má auðvitað endalaust deila. En formaður nefndarinnar, sjálfsagt til sátta við einhverja innan eigin flokks eða við einhvern í hinum stjórnarflokknum, Framsfl., tók svo aftur til baka þessa till. og hélt því opnu að taka mætti erlent lán. Við sjálfstæðismenn samþ. það og höfum líka flokksfyrirmæli um að gera allt sem í okkar valdi stendur til að þetta mál nái fram að ganga áður en þm. fara í frí. En þá er það að hæstv. viðskrh. varpar hér fram brtt., að mér skilst að meðráðh. og formanni fjh.- og viðskn. a.m.k. forspurðum, án þess að þeir hafi hugmynd um það, og vill breyta því sem samkomulag var orðið um. Þá upphefst hér, eins og menn urðu varir við, mikill gauragangur meðal ráðh. og ráðamanna í stjórnarflokkunum, þannig að jafnvel voru köll á milli manna, og engum þm. gat dulist að nú var stjórnarherrunum mikið niðri fyrir og hver deildi þar við annan. Þá berast þau tíðindi, að það eigi að slíta fundi í hv. Ed. án þess að málið fáist rætt. Ég tilkynnti þá forseta deildarinnar að ég mundi kveðja mér hljóðs um dagskrá og krefjast þess, að staðið yrði við það, sem okkur hefur verið sagt, sjálfstæðismönnum, og ég held öllum þm., að þetta mál ætti að afgreiða frá Alþ. áður en þinghlé yrði gert. Það næsta, sem gerist, er að hæstv. viðskrh. dregur til baka till. sína, en undirstrikar að hann beri hana til baka að sinni. Málið er sem sagt ekki leyst. Það á að vinna sér einhvern gálgafrest eða tefja málið eins lengi og unnt er. Og það næsta sem gerist við þetta er að látið er berast út að Nd. ætli alls ekki að taka málið fyrir þó að við afgreiðum það nú hér á stundinni, það eigi bara að drepa það þar eða alls ekki að taka það á dagskrá. Ekki trúi ég að þetta sé satt, en þó er boðaður fundur í Sþ. kl. 17.00 og kannske á þar að ákveða þingfrestun. Ég sagði áðan að þetta væru mjög óvanaleg vinnubrögð, og þau eru það í hæsta máta og mjög vítaverð. A.m.k. verðum við stjórnarandstöðumenn, að líta svo á, sem höfum gert um það flokkssamþykkt að greiða fyrir þessu máli með öllum ráðum, og við erum reiðubúnir að sitja hér í alla nótt og allan daginn á morgun og alla helgina, ef svo langan tíma tekur að sætta stjórnarliðið. En þó þetta séu óvanaleg vinnubrögð eru þau ekki einstæð. Nákvæmlega sama gerðist í fyrravor í nákvæmlega sama málinu. Sjálfstæðismenn höfðu þá flutt till. um að þessir 3 milljarðar yrðu greiddir bændum. Hún var felld af stjórnarliðinu í heild og það með hlátrasköllum. Síðan, þegar reynt var að koma fram annarri till. sem stjórnarliðar þóttust standa að, er málinu forklúðrað vísvitandi og það fæst ekki tekið á dagskrá á lokadögum þingsins. Síðan skjóta menn sér bak við að hér hafi verið það sem kallað er útganga. Og það hefur verið rangtúlkað svo að með ólíkindum er að menn skuli ekki enn í dag vita hvað þar gerðist. Það, sem gerðist, var að forseti Nd. beitti alvitlausum úrskurðum og þm., hver um annan þveran, mótmæltu ýmist úr sætum sínum eða úr ræðupúlti, raunar eftir að atkvgr. hafði farið fram, og þá segir forseti Nd., Ingvar Gíslason, með leyfi forseta, orðrétt: „Ég vil enn endurtaka það, að ég tel að þessi atkvgr. hafi farið rétt fram og að þessi till. geti staðist alveg sjálfstætt, eins og ég hef hér lýst og borið mig saman við kunnáttumann á vegum þingsins í því efni. Ég tel að það sé ekkert því til fyrirstöðu að þetta fari saman, og ég mótmæli því, að hér hafi nokkur bolabrögð verið höfð í frammi eða að ég hafi á nokkurn hátt staðið óeðlilega að þessari atkvgr. Hv. þd. hefur með þátttöku sinni í atkvgr. staðfest það, sem ég hef hér gert, og ákveðið sjálf hvernig fara skuli með.“ Þá stóðu þm. upp til mótmæla. Ég á ekki sæti í Nd., en ég heyrði, að eitthvað var að gerast, og fór í dyrnar og hlustaði á þessi orð. Hann rak mennina út. Það var enginn kominn til með að segja hvort þeir yrðu eina mínútu eða tvær, en málið var tekið af dagskrá og fékkst aldrei tekið fyrir aftur. Nákvæmlega það sama er að gerast hér núna og þó enn þá meira áberandi. Ég trúi því að vísu ekki að þessi dagur endi svo, eða morgundagurinn, að menn heykist ekki á þeim bolabrögðum sem hér er verið að reyna að fremja. Og ég þekki þá illa hæstv. landbrh. ef hann lætur b jóða sér það. Hann hefur fyllsta stuðning hvers einasta manns í Sjálfstfl. til að láta þetta ekki gerast. Það er búið að draga það í kringum eitt ár að bændur fái þessa 3 milljarða, sem 5/6 hlutar þingsins alla vega hafa lýst yfir að þeir telji þá eiga. Og hvað eru þessir 3 milljarðar í fyrra orðnir mikið núna? Kannske í kringum 1.5 milljarða eða eitthvað slíkt. Og þá fæst ekki einu sinni afgreiddur þessi helmingur af því sem bændur áttu rétt á og eiga rétt á. Þó fóru þeir ekki fram á nema um það bil 2/3 af því tjóni sem þeir höfðu orðið fyrir. Það eru laun bóndans í landinu, sem svona er farið með, og Alþ. ætlar að halda þessu áfram. Mér skilst að það liggi fyrir. Ég mótmæli því og mun gera það áfram og Sjálfstfl. í heild. Menn eru ekkert of góðir til að sitja hér fram eftir kvöldi og fram á nótt og reyna að ná sáttum í þessari vandræðastjórn, þessari uppákomu, eins og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson réttilega nefnir þetta stjórnar - ja, hvað eigum við að segja? - sleppum seinni hluta orðsins. Þó mig langi til að ræða mjög margt efnislega um þetta ætla ég einungis að ræða hér þessi formsatriði, vegna þess að þau eru vissulega svo alvarlegs eðlis að við það verður ekki unað. Svona vinnubrögð geta með engu móti gengið. Ég sagði áðan að peningarnir væru kannske ekki nema helmingurinn af því sem bændur áttu að fá í fyrra. Þeir verða að fá þetta fé og þeir verða að fá það strax. Og það er mikils virði að það verði bændur sem fái þetta fé, en það stöðvist ekki svo og svo lengi í verslunarfyrirtækjum, eins og er með fjármuni bændastéttarinnar í mjög ríkum mæli. Það er ánægjuefni að nú situr í sæti landbrh. maður sem stóð að till. um beinar greiðslur til bænda. Ég veit að hann mun fylgja því máli fram að láta ekki lengur viðgangast að þeir fjármunir, sem bændur eiga, brenni upp í verðbólgu vegna þess að þeir eru frystir inni í Sambandi ísl. samvinnufélaga og notaðir til að byggja verslunarhallir í Reykjavík og til margháttaðs brasks. Það er ánægjuefni að við skulum nú hafa landbrh. sem hugsar fyrst og fremst um landbúnaðinn, en ekki einhverja aðra hagsmuni óskylda bændum. Ég lýsi fyllsta trausti á störf hans, og við sjálfstæðismenn munum reyna að gera allt sem í okkar valdi stendur til að styðja þann mann þótt við styðjum að sjálfsögðu ekki uppákomuna, ríkisstj.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð. - Ég ætla ekki að fara að ræða landbúnaðarmálin efnislega núna og raunar ekki formhlið þessa máls eða það sem virðist vera að gerast hér núna. Hv. 5. landsk. þm. hefur gert það. En mér þykir ekki nægilegt fyrir þessa hv. deild að heyra einhvern ávæning um það sem sagt er að hafi gerst áðan á göngum í þinghúsinu. Mér finnst að þessi deild þurfi að fá skýringar á því hvað veldur, ef nú á að fresta afgreiðslu þessa máls. Ég veit ekki betur en ég og aðrir nm. í hv. fjh.- og viðskn. höfum legið undir þrýstingi, ef svo mætti segja, til að ljúka afgreiðslu þessa máls frá nefndinni, við höfum lagt okkur fram um að fá sem mesta samstöðu um málið, og það hefur verið sagt við okkur fram að þessu að málið eigi að afgreiða áður en gert verður þinghlé. - Ég læt mér ekki nægja að heyra einhvern ávæning um það sem menn kunna að segja um þessi efni hér á göngunum. Ég ætlast til þess að hv. deild verði sýnd sú tillitssemi að seg,ja henni hvað veldur þessari breytingu, ef um breytingu er að ræða. Hæstv. landbrh. talaði hér áðan. Ég gat ekki merkt af orðum hans að það væri endanlega ákveðið að fresta afgreiðstu þessa máls núna. Hann sagði eitthvað á þá leið, að það væri erfitt að koma málinu fram, en í orðum hans fólst ekki að frestun væri endanlega ákveðin. Hann lauk ræðu sinni með því að segja að hann skoraði á hv. deild að ljúka afgreiðslu þessa máls sem fyrst. Hvað þýðir þetta? Ég vil leggja þann skilning í þetta, að hæstv. landbrh. óski eftir að málið verði núna afgreitt. Ég get ekki lagt annan skilning í það. Hann leiðréttir það ef svo er ekki. En ég vil leyfa mér að fara fram á það, ef hæstv. landbrh. gefur ekki skýringu á þessu, að þá geri það einhver úr ríkisstj. 



Herra forseti. Ég hélt að það hefði ekki farið fram hjá neinum alþm., að ríkisstj. hefur óskað eftir að nokkurt hlé yrði á fundum Alþingis. Það hefur verið gert ráð fyrir hálfs mánaðar hléi. Að vísu kemur ein vika þar af sjálfu sér, þar sem er Norðurlandaráðsþing sem haldið verður 3.–7. mars. Það hefur verið föst venja, þegar það þing er háð hér í Reykjavík, að fundir Alþingis falla niður þá daga. Það sama verður að gerast nú þegar af þeirri ástæðu að Norðurlandaráð þarf á húsakynnum Alþingis að halda. Ástæðan til þess, að ríkisstj. hefur farið fram á nokkurt hlé á fundum þingsins umfram þá vikufrestun sem stafar af Norðurlandaráðsþingi, er sú, að hún telur þörf á því að fá tíma og næði að undirbúa viss mál. Er það auðvitað fyrst og fremst fjárlagafrv. og mál sem standa í sambandi við það. Þetta ætti engum að koma á óvart. Slíkt hefur verið gert áður, þegar ríkisstj. hefur tekið við á miðjum þingtíma eða miðjum vetri, og þarf ekki frekari skýringa við. Ætlunin var hins vegar, þegar óskað var eftir þinghléi, að tvö mál yrðu afgreidd áður en til þess kæmi. Annað var frv. um breytingar á skattalögum frá 1978, og það er þegar afgreitt frá Alþingi. Hitt er það frv. sem hér liggur fyrir. Nú er komið í ljós, að í þessari hv. deild og þeirri nefnd, sem fjallað hefur um málið, er verulegur ágreiningur og ekki líkur til annars en að miklar umr. verði hér um málið og þá ekki síður í Nd. Það er því nokkuð ljóst að hæpið er að þetta frv. gæti náð afgreiðslu í Alþ. fyrr en eftir helgi eða einhvern títna í næstu viku. Þessi er ástæðan til þess, að ekki þykir möguleiki á því, áður en til fyrirhugaðrar fundarfrestunar kæmi að ljúka þessu máli. Ég vænti þess, að þetta séu nægar skýringar á því sem spurt var um.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. komst svo að orði, að hann hefði haldið að engum kæmi á óvart að það stæði fyrir dyrum þinghlé. Ég gaf ekkert tilefni til að ætla að mér kæmi það á óvart. Ég minntist ekki á að mér kæmi það neitt á óvart. Okkur kemur það ekkert á óvart. Það sem kemur á óvart er að það skuli vera hlaupið frá afgreiðstu þessa máls. Hæstv. ráðh. hefur nú gefið þá skýringu, að ágreiningur Alþfl. valdi því að málið nái ekki fram að ganga fyrir þinghlé. Ég stóð í þeirri meiningu, að leitað hefði verið eftir samkomulagi þingflokkanna um þetta þinghlé. Ef ég man rétt hefur mér skilist að Alþfl. hefði ekkert við það að athuga. Ég læt mér ekki detta í hug, að ef það er samkomulag að einhverju leyti um þetta þinghlé þýði það að menn séu með málþóf til að rifta í framkvæmd því samkomulagi. En mér skilst af ummælum hæstv. forsrh., að hann óttist að Alþfl. hafi ekki látið sér nægja að gera ágreining í þessu máli, heldur muni hann beita málþófi og draga þingið svo að útilokað sé að málinu ljúki fyrir þinghlé. Ég er hræddur um að hæstv. ríkisstj. takist seint að ná einhverjum árangri í landbúnaðarmálunum ef hún ætlar að láta Alþfl. hindra sig svo í störfum sem virðist samkv. þessari yfirlýsingu.



Herra forseti. Málefnaleg afstaða okkar Alþfl.-manna í þessu máli hefur vitanlega legið fyrir í mörg ár. Það er hins vegar yfirlýst af okkar hálfu, að við værum reiðubúnir til að greiða fyrir að þessu máli mætti ljúka. Það er auðvitað ekki hugmynd okkar að halda uppi neinu óheyrilegu málþófi í þessu máli, þó við hljótum að gera grein fyrir skoðunum okkar með eðlilegum hætti eins og ég tel að ég hafi gert í dag á skaplega skömmum tíma. Það er því algjör misskilningur ef einhverjum dettur í hug að Alþfl. ætli að halda uppi málþófi í þessu máli og hindra að það geti fengið afgreiðslu.



Herra forseti. Vonir stóðu til að mál þetta yrði afgreitt í dag, en það er nú enn ekki komið til atkvgr. í fyrri deild við 2. umr. og bersýnilega engar líkur á að það verði afgreitt fyrir helgi. Ég held að það blasi við öllum sem eitthvað þekkja til starfshátta hér á Alþ., að þegar einn stjórnmálaflokkur spyrnir mjög fast á móti máli, sem hér er til afgreiðstu, tekur alltaf einhvern tíma að afgreiða það með eðlilegum hætti á þingi, enda hafa þm. auðvitað góð tök á að láta umræður verða hæfilega ítarlegar um mál sem vissulega er mikið deilumál, þó það þurfi ekki endilega að vera málþóf út af fyrir sig. Hins vegar er ljóst nú, að það liggur fyrir samkomulag þriggja flokka um hvernig þetta mál skuli afgreitt, og það ríkir ekki lengur nokkur minnsti vafi um að þetta mál verður afgreitt innan tíðar og því komið heilu í höfn. Það liggur nú alveg ljóst fyrir. Ég veit að hv. alþm. gera sér fyllilega grein fyrir því, að ekki er nóg að samþ. þetta mál hér á Alþ. Það þarf að gera meira. Það þarf að útvega lánið. Það þarf að undirbúa lántökuna. Vissulega tekur það líka einhvern tíma. Ég lít svo á, að nú, þegar ljóst er að samkomulag hefur tekist með þremur flokkum um í hvaða búningi þetta mál verði afgreitt, sé eðlilegt að fjmrn. hefji undirbúning að því að lán af þessu tagi verði tekið, enda þótt að sjálfsögðu verði beðið eftir að Alþ. afgreiði málið. Mér sýnist að ef tíminn í þinghléi verður notaður til að undirbúa lántökuna muni það koma næstum að segja í sama stað niður þó að svo fari að þinghlé verði gert áður en þetta mál verður endanlega afgreitt.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja tímann, en tveir hæstv. ráðh., hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., hafa nú komið hér í ræðustól til að bíta hausinn af skömminni. Það veit hver einasti þm. að það er ágreiningur í stjórnarflokkunum sem veldur því að mál þetta er ekki afgreitt. Það liggur fyrir yfirlýsing frá Alþfl. um að hann ætli ekki að tefja málið. Það liggur fyrir flokkssamþykkt Sjálfstfl., að okkur beri að gera allt sem við getum til að koma málinu fram, og við höfum samþ. allar brtt. Þó þær hafi sveiflast fram og til baka vegna ágreinings í ríkisstj. höfum við samþ. allt sem formaðurinn hefur lagt til, og m.a.s. þegar hann hefur tekið til baka eigin till. höfum við samþ. það. Við erum reiðubúnir til að afgreiða málið umræðulaust, og ég efast ekki um að sjálfstæðismenn í Nd. séu það líka - eða umræðulítið, og þess vegna er þessi framkoma með öllu óverjandi. Það hefur varla komið hæstv. forsrh. mikið á óvart að Alþfl. mundi ekki samþ. þetta mál. Hann heldur því fram, að verulegur ágreiningur sé í nefnd, það sé nefndin sem stöðvi málið, - nefnd sem er einróma samþykk, með einni undantekningu. Alþýðuflokksmenn hafa gert grein fyrir sínu máli, og þeir höfðu vissulega rétt á að tala hér í 20 mínútur eða svo. Við erum reiðubúnir að vaka í alla nótt og bíða eftir að stjórnin nái samkomulagi. Ég geri mér að vísu ekki miklar vonir um að hún nái samkomulagi, hvorki í þessu né öðru. En við skulum bíða. Það er ekki hægt að kenna stjórnarandstöðunni um að þetta mál frestast. Það veit hæstv. forsrh. mætavel. Það er einfaldlega vegna þess að hann hefur ekki stjórn á sínu heimili og mun ekki hafa. Og hæstv. fjmrh. segir að það sé bersýnilegt, að málið nái ekki fram fyrir helgi. Við erum hér á fimmtudegi. Við bjóðumst til að vera hér í alla nótt, allan daginn á morgun, allan laugardaginn - enda þurfum við ekki að vera hér nema í hálftíma þegar boðið kemur frá stjórninni að hún hafi sæst, þá fer málið í gegn á einum hálftíma.



Ég vil aðeins taka það fram vegna þeirra ásakana sem fjmrh. var með áðan í garð Alþfl., vegna þess að við höfum talað í um 20 mínútur í þessu máli, að ég óska sérstaklega eftir að afgreiðslu þessa máls verði hraðað og haldið áfram með það.