Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður boðuð umræða utan dagskrár í dag, um skort á forgangsröðun í heilbrigðisþjónustunni, fellur niður vegna veikinda heilbrigðisráðherra. Forseti vill geta þess að gert er ráð fyrir klukkutímamatarhléi um kl. 12.30 til 13.30. Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en til kl. 8 í kvöld. Ef ekki er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta skoðast hún samþykkt.

Frú forseti. Nú liggur það fyrir að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hyggst endurskoða áætlun sína og samtal sitt við Ísland og er löngu kominn tími til. Það stóð til að gera í febrúar og hefur dregist von úr viti. Það er auðvitað fullkomin hneisa að það skuli hafa komið í ljós að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn skuli hafa tengst saman með jafnósvífnum hætti og raun ber vitni mál Íslands annars vegar og Bretlands og Hollands hins vegar og gerst þar með innheimtumaður fyrir Hollendinga og Breta. Spurning mín til hæstv. utanríkisráðherra er þessi: Hefur Ísland með formlegum skriflegum hætti mótmælt þessari ráðstöfun og þessu háttalagi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Hafa slík mótmæli verið sett fram skriflega innan stjórnar sjóðsins og til þeirra landa sem aðild eiga að stjórn sjóðsins? Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort hann geti tekið undir þau sjónarmið sem við sjálfstæðismenn settum fram í efnahagstillögum okkar. Það væri ástæða til að fara aftur yfir það samstarf sem við eigum núna við sjóðinn um efnahagsáætlunina og endurskoða hana í ljósi þess bæði hversu mikill tími hefur liðið síðan hún var sett fram upphaflega og hvaða breytingar hafa átt sér stað hér á Íslandi og erlendis á þeim tíma. Ég vek athygli hæstv. ráðherra á því að meðal annars hafa stjórnarliðar tekið undir þessa skoðun okkar sjálfstæðismanna. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir lýsir sömu sjónarmiðum og komu frá sjálfstæðismönnum, að hluta til í það minnsta, að nauðsynlegt sé að endurskoða þessa áætlun. Það er áhugavert að ræða þetta núna vegna þess að við höfum tækifæri til að koma slíkum hugmyndum á framfæri þegar stjórn sjóðsins tekur málefni Íslands til athugunar.

Frú forseti. Ég veit ekki hvort þessu hefur verið mótmælt sem hv. þingmaður gerði að umræðuefni með formlega skriflegum hætti en því hefur verið mótmælt. Ég hef sjálfur gert það á fundi sem ég átti með Dominique Strauss-Kahn, framkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þar fórum við rækilega yfir þessi mál og ég kom sjónarmiðum okkar Íslendinga alveg skýrt á framfæri. Hins vegar þarf hv. þingmaður ekki að vera undrandi á því að þessu sé hnýtt saman. Það var í tíð fyrri ríkisstjórnar þegar Sjálfstæðisflokkurinn hafði bæði seðlabankastjóra, forsætisráðherra og fjármálaráðherra sem þessu var bókstaflega hnýtt inn í samninginn með sérstökum viðauka sem skrifað var undir af Davíð Oddssyni, þáverandi seðlabankastjóra, og Geir Haarde, þáverandi forsætisráðherra, þann 15. nóvember á ári hrunsins.  Að því er varðar síðan það hvort ég telji að tími sé kominn til að endurskoða áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins núna miðað við breytt viðhorf í heiminum og hugsanlega breytt viðhorf líka heima vegna þess að margt vinnur með okkur þessa dagana - eins og hv. þingmaður veit standa Íslendingar og íslenska þjóðin sig betur á flestum sviðum en gert var ráð fyrir samkvæmt þeirri áætlun. Atvinnuleysi hér er t.d. snöggtum minna en átti að vera samkvæmt þeirri spá. Samdráttur í landsframleiðslu er einnig snöggtum minni en talið var að mundi verða þannig að ég tel að það sé bara eðlilegt að menn setjist niður og skoði þetta. Sömuleiðis hefur það komið skýrt fram að menn vilja athuga það mjög rækilega hvort þörf sé á því að taka öll þau lán sem þessi áætlun býður upp á. Það munu menn gera. Ég er alltaf reiðubúinn til að skoða allar þær góðu hugmyndir sem koma frá Sjálfstæðisflokknum og sem betur fer 

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hæstv. utanríkisráðherra og það er annað en gildir um hæstv. ríkisstjórn. Þar er mikill skortur á góðum hugmyndum, því miður. En það er rétt að halda því til haga að það voru einmitt forustumenn Sjálfstæðisflokksins sem sögðu og hafa alla tíð sagt að Ísland muni standa við þær alþjóðlegu skuldbindingar og þær alþjóðlegu skyldur sem á landinu hvíla. Það var það sem hæstv. utanríkisráðherra vitnaði til. Það eru engar nýjar fréttir. Það sem eru nýjar fréttir og skiptir máli að menn hafi til hliðsjónar er að það hafa aldrei af hálfu þessarar ríkisstjórnar verið sett fram mótmæli við það hvernig Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur hagað sér í þessu máli. Það gildir lítið þótt menn tali saman einhvers staðar undir fjögur augu. Það sem skiptir máli er að það komi skýrt fram af hálfu Íslands að við sættum okkur ekki við að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn komi fram með þeim hætti sem hann hefur gert. Síðan fagna ég því að hæstv. ráðherra skuli sjá ástæðu til þess að við endurskoðum prógrammið og tek undir að það verði gert. Aðstæður hafa breyst og það er það sem við sjálfstæðismenn höfum lagt fram. 

Frú forseti. Ég hef þá reynslu af hv. þingmanni að hann hefur skilningarvitin í bærilegu lagi, hann heyrir vel og talar jafnvel enn betur þótt hann tali stundum of mikið. En hann hefur heyrt það mörgum sinnum m.a. af munni hæstv. forsætisráðherra úr ræðustól Alþingis mótmæli gegn því sem þarna gerðist. 
             Hins vegar er óskaplega erfitt að átta sig á afstöðu Sjálfstæðisflokksins til ýmissa stórmála. Ég nefni Icesave og ég nefni Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Í báðum þessum málum hefur orðið fullkominn hringsnúningur í afstöðu flokksins og það er merkilegt að sjá að það er hægt að tímasetja þennan hringsnúning við ritstjóraskipti í Hádegismóum. 
            

Virðulegi forseti. Eins og hæstv. utanríkisráðherra er löngu orðið ljóst ber ég mikinn og hlýjan hug til hans og ég veit að það er gagnkvæmt. Mig langar hins vegar að minna hann á, af því að hann er dálítið eldri en ég, að hann er búinn að vera í ríkisstjórn býsna lengi, m.a. í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum. Hæstv. ráðherra og ég deilum, þó hvor með sínum formerkjunum, miklum áhuga á Evrópusambandinu og þeim spurningalistum sem þar eru farnir af stað. Mig langar að spyrja hann varðandi frétt sem var í Morgunblaðinu. Það stendur í þeirri samþykkt sem hér var gerð að þeir hópar sem eiga að fjalla um einstök málefni, einstök svið, eigi að undirbúa svör. Hér stendur, með leyfi forseta: „Þessir hópar halda utan um samningaviðræður, hver á sínu sviði, allt frá upphafi ferlisins til enda. Það felst m.a. í því að undirbúa svör við spurningum sambandsins.“ Nú er farið að senda út spurningalistana og svörin, ætli þau séu ekki bara öll farin. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort hann telji að það sé eðlileg stjórnsýsla að fara svona gróflega á svig við það sem samþykkt var í þinginu og virða að vettugi af því að mönnum er tíðrætt varðandi Icesave, Evrópusambandsumsókn og annað, að greinargerðirnar hafi lagalegt gildi og þessi lögskýringargögn. Þá hlýtur greinargerðin, með þeirri samþykkt sem var gerð varðandi umsókn að Evrópusambandinu, að gilda jafnsterkt og annað. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort það séu eðlileg vinnubrögð gagnvart þinginu að fara svona á svig með því að senda þessi svör áður en búið er að skipa í þessa ágætu hópa.

Frú forseti. Hlýhugur hv. þingmanns í minn garð er gagnkvæmur. Hann er stuðningsmaður Kaupfélagsins í Skagafirði og það eru tvö kaupfélög eftir í heiminum, Kaupfélagið í Skagafirði og Evrópusambandið og ég styð bæði. 
             Hins vegar er það svo, frú forseti, að það sem hv. þingmaður gerir hér að umræðuefni á sér fullkomlega eðlilegar skýringar. Þegar við höfðum lokið við að samþykkja þingsályktunartillögu um aðildarumsókn að Evrópusambandinu fyrr í sumar brast á fárviðri, Icesave-málið mikla. Þá komu til mín þingmenn með þær skoðanir að það væri betra sökum þess nána samráðs sem ég þyrfti og væri uppálagt að hafa við stjórnarandstöðuna að hafa m.a. um það mál að við mundum kæla það. Ég fór og ræddi það við fólk sem ég taldi og tel enn vera forustumenn í öllum stjórnmálaflokkunum og það varð að ráði. Hins vegar uppálagði þingið mér að hafa þar nánast samráð við ýmsa sérfræðinga, háskólasamfélagið o.s.frv. í gegnum þessa samningahópa sem af þessum sökum tafðist að skipa en eru nú að komast á lokasprett. Og til að standa undir þeim vilja Alþingis var farið með þessa kafla í gegnum fagráðuneytin til ýmissa hagsmunasamtaka, til háskólasamfélagsins, til þeirra sérfræðinga í stjórnsýslunni og þeirra stofnana sem munu eiga fulltrúa í þessum nefndum. Og til að hafa allt á tæru voru allir meginkaflarnir líka sendir hinni fimm manna Evrópunefnd utanríkismálanefndar sem las þá yfir og eftir atvikum gerði við þær jákvæðar athugasemdir, a.m.k. þekki ég dæmi um þar sem gerðar voru mikilvægar athugasemdir. Með þessum hætti tel ég að ég hafi náð því að hafa þetta samráð og draga úr þekkingarsjóðum þær staðreyndir sem þurfti því að 

Frú forseti. Það vill nú svo skemmtilega til að sá sem hér stendur er ekki skráður í eitt einasta kaupfélag í heiminum. En til að upplýsa ráðherrann eru um 800 milljónir manna hins vegar skráðir í samvinnufélög og kaupfélög víða um heim þannig að það eru nokkuð fleiri til en þessi ágætu tvö félög sem hann nefndi. Ég hef grun um að áhugi hans á a.m.k. öðru þeirra sé heldur meiri en minn. En samt kom fram í ræðu hæstv. ráðherra, sem hann svaraði í rauninni ekki og viðurkennir með því það sem gert var undir hans stjórn, að það er algerlega farið á svig við það sem Alþingi samþykkti. Vilji Alþingis um að þeir ráðgefandi hópar sem hér á að skipa fari yfir spurningar og svör áður en það er sent út til Evrópusambandsins er virtur að vettugi. Það stendur í þeirri samþykkt sem meiri hluti stóð að á Alþingi og það er það sem ber að fara eftir, ekki einlægur vilji hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Það sem ég er að reyna að skýra út fyrir þessum ágæta kaupfélagsmanni úr Skagafirði er að ég hafði samráð um þessa hluti. Mér er uppálagt að hafa samráð. Svörin við þeim spurningum sem hér um ræðir eru fyrst og fremst staðreyndalýsingar á tölfræði á íslensku lagaumhverfi o.s.frv. Til að geta svarað þeim þurfti sérfræðiþekkingu. Hennar var aflað en til að hafa allt á tæru miðað við þær aðstæður sem sköpuðust þar sem ég taldi að ég væri 

Frú forseti. Hæstv. dómsmála- og mannréttindamálaráðherra hefur ítrekað sagt í fréttum að hún hafi aðeins verið að fara að lögum þegar hún ákvað að senda fjóra flóttamenn úr landi nýverið. Er það rétt að henni beri lagaleg skylda til að senda hælisleitendur úr landi vegna Dyflinnar-reglugerðarinnar eða er réttara að segja að Dyflinnar-reglugerðin veiti aðeins dómsmálaráðherra heimild til þess? Er eitthvað í íslenskri löggjöf sem hefði getað komið í veg fyrir þessa brottvísun eða hefði hæstv. dómsmálaráðherra brotið landslög með því að senda fólkið ekki til lands sem mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur mælt gegn að flóttafólk sé sent til vegna afar slæms aðbúnaðar flóttamanna þar? Var hæstv. dómsmála- og mannréttindamálaráðherra Ragna Árnadóttir meðvituð um að Noor Alazawi yrði varpað beint út á götu í Aþenu og hefði ekki í nein hús að venda, peningalaus og allslaus? Hefði mannréttindamálaráðherra verið heimilt að leyfa Noor eða hinum hælisleitendunum að dvelja á Íslandi þá 15 daga sem þeir hafa áfrýjunarrétt á úrskurði um brottvísun? Hefði hæstv. mannréttindamálaráðherra brotið lög með því að leyfa Noor að kveðja vini sína, hafa símann sinn opinn og segja upp vinnunni sinni á meðan hann beið þess að vera sendur úr landi? Er það mjúk leið að setja þennan unga mann í handjárn og meina honum að skipta íslenskum krónum sínum í gjaldmiðil sem hægt er að nota á Grikklandi? Samkvæmt löggjöf ráðuneytisins á birting brottvísunar að fara fram á eftirfarandi hátt: Kallaður er til túlkur sem talar móðurmál aðila. Ef ekki finnst túlkur á móðurmáli, þá annað tungumál sem aðili skilur vel. Hlutverk túlksins er að skýra fyrir aðila hvað felst í niðurstöðu máls og helstu röksemdir fyrir niðurstöðunni. Viðstaddir birtingu eru alltaf, auk fulltrúa alþjóðadeildar ríkislögreglustjóra, fulltrúar Rauða kross Íslands og Útlendingastofnunar, og lögmaður aðila jafnframt boðaður til birtingar.  Fór slík meðferð fram í tilfelli flóttamannanna fjögurra sem sendir voru úr landi í síðustu viku?

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram að Ísland er aðili að Dyflinnar-samstarfinu. Meginreglan þar er sú að endursenda skuli hælisleitendur til þess lands þar sem þeir lögðu fram umsókn um hæli. Er gengið út frá því að þetta sé meginreglan. Það er rétt sem bent hefur verið á, að frá þessari meginreglu er undantekning. Undantekningin er túlkuð þröngt en það gildir um þessa undantekningu, eins og allar aðrar undantekningar, að það verður að finna almennan mælikvarða til að beita slíkri undantekningu til að gæta jafnræðis meðal þeirra einstaklinga sem leita hælis hér á landi. Í þessu máli fórum við yfir alla framkvæmd á Norðurlöndunum og í þeirri skoðun kom fram að ekkert Norðurlandanna hefur tekið þá ákvörðun að endursenda ekki hælisleitendur til Grikklands. Öll löndin gera það sem sagt. Við þá aðferð að reyna að finna hina almennu mælikvarða til beitingar undanþáguheimildar sem í rauninni liggur ekki fyrir að eigi að beita gagnvart einu ríki ákváðum við að gera það í þessu samhengi. Þá var ákveðið að fara að almennum mælikvörðum sem birtir voru almenningi og Alþingi og farið þannig eftir málum að þetta væri einstaklingsbundið mat sem er mjög óvenjulegt í Dyflinnar-málum. Hvað varðar birtingu kem ég kannski að því í síðara svari en eftir mínum upplýsingum var þar farið eftir þeim lögum og reglum sem vísað var til áðan.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra svaraði eiginlega engum af þeim spurningum sem ég lagði fyrir. Var hæstv. ráðherra meðvitaður um að Noor sem er um tvítugt hefði verið settur beint út á götu með enga peninga í Aþenu? Hann hefur enga pappíra til að sanna hver hann er, hann getur ekki tekið á móti fjárframlögum frá Íslandi, hann getur ekki skipt peningunum sínum, hann er á götunni og á það á hættu að vera handtekinn af óeirðalögreglu í hvert skipti sem hann labbar um göturnar í Aþenu. Hann á það líka á hættu að vera sendur aftur til Íraks. Hann mætti á skrifstofu útlendingaeftirlitsins í Grikklandi og þar voru fleiri hundruð manneskjur þannig að hann gat ekki fengið sín mál afgreidd og mun sennilega ekki fá það á næstunni þannig að hann lifir í stöðugum ótta. Hefði ekki verið í lagi að leyfa honum að vera hér í 15 daga á meðan áfrýjað var?

Virðulegi forseti. Það háttar þannig til í tilviki þeirra einstaklinga sem var vísað frá landinu að grísk yfirvöld höfðu sérstaklega staðfest að þau mundu veita þeim viðtöku. Er það í samræmi við áherslur  Það að ekki hafi verið farið í áfrýjunarfrest, ég kannast ekki við það, en það er vissulega bagalegt að aðeins einn hafi nýtt sér þann rétt að skjóta máli sínu til Mannréttindadómstólsins 

Virðulegi forseti. Ég ætla að beina spurningu til hæstv. utanríkisráðherra sem var rétt í þessu að fara yfir það að hinir ýmsu stjórnmálamenn í þessum sal væru mikið að snúast í afstöðu sinni. Við hljótum að draga þá ályktun af þeim orðum að hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórnin séu afskaplega staðföst. Ég spyr hann þess vegna út í ákveðna hluti. Við fjölluðum hér frá 5. júní til 28. ágúst um eitt mál, Icesave-málið. Að stórum hluta fór málið fram á þann hátt að meiri hluti þingheims var í rauninni í samningaviðræðum við ríkisstjórnina vegna þess að hún hafði gert samkomulag og reyndi að halda málinu innan ramma samkomulagsins. Niðurstöðuna þekkjum við. Það stóð upp úr hverjum einasta forustumanni ríkisstjórnarinnar, hverjum einasta, að fyrirvararnir rúmuðust fyllilega innan ramma Icesave-samningsins  
             Forustumenn ríkisstjórnar hljóta að hafa sagt satt þegar þeir sögðu að þetta rúmaðist innan ramma samningsins og þeir hljóta að hafa útskýrt það fyrir Bretum og Hollendingum eins og þeir sögðust ætla að gera. Því hlýtur að koma mjög á óvart að við séum aftur að fjalla um þetta núna. Ég spyr hæstv. ráðherra: Voru forustumenn ríkisstjórnarinnar ekki að segja satt? Við vorum í nokkra mánuði að fjalla bara um þetta mál með öllum bestu sérfræðingum landsins og það var fullyrt að þetta rúmaðist 

Frú forseti. Ég held að hæstv. ráðherrar hafi lýst þessu samkomulagi eftir sínum besta skilningi og bestu vitund. Ég rifja það upp að ég sagði sjálfur úr þessum ræðustól að með skapandi hugsun væri hægt að sýna fram á að allir fyrirvararnir rúmuðust innan laganna. Ég notaði þetta orðalag, og hv. þingmenn og fleiri notuðu það sem tilefni til að fara með flím og spott um þann ráðherra sem stendur hér aumur enn þá. Um málið að öðru leyti er það að segja að ég lít svo á að það frumvarp sem við erum að fara að ræða á eftir bregði frá því sem samþykkt var í sumar að einu leyti, þ.e. gert er ráð fyrir því að það sem kann að standa eftir árið 2024 verði líka sett undir ríkisábyrgð. Þá verður hins vegar að hafa það í huga að hv. þingmenn sömdu efnahagslega fyrirvara sem enn þá halda. Þeir gerðu ráð fyrir því  
             Þetta er það sem ber frá. Ég get hins vegar fært rök fyrir því, og vona að hæstv. fjármálaráðherra geri það líka á eftir, að fyrirvararnir sjálfir eru styrktir. Sérstaklega á það við um þann fyrirvara sem kallaður er eftir Ragnari Hall og sömuleiðis það sem kallað hefur verið lagalegur fyrirvari I og ef hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa ekki skilið þetta  
            

Forseti biður um hljóð í salnum.

Virðulegi forseti. Ég held að næst þegar hæstv. ráðherra heldur ræður um hverjir séu að snúast í stjórnmálum þurfi hann að bæta einhverjum við. Ef hann heldur því fram að hann hafi ekki verið sammála hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra þegar þau sögðu að ekki þyrfti nýjar viðræður, þetta væri innan ramma samkomulagsins, og lýstu því staðfastlega yfir og beittu sér til þess að þetta væri með þeim hætti verður hann, held ég, að bæta við þeim aðilum sem eru búnir að taka hringsnúning í stjórnmálum. Ég vek athygli á því að hér sagði formaður Sjálfstæðisflokksins, og fékk bágt fyrir, að það þyrfti að fá nýjar viðræður. Hann sagði að hér væri um gagntilboð að ræða. Formaður Sjálfstæðisflokksins spurði hvort ekki væri skynsamlegt að bíða aðeins með þetta mál og menn mundu fara í viðræðurnar. Nei, forustumenn ríkisstjórnar sögðu að það þyrfti engar nýjar viðræður,  
            

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur mikla ályktunarhæfileika. Hvernig mundi hann gagnálykta út frá þeim orðum sem hann hefur eftir formanni Sjálfstæðisflokksins? Hann segir að formaður Sjálfstæðisflokksins hafi sagt að niðurstaða Alþingis í sumar hafi verið gagntilboð. Þá gagnálykta menn væntanlega að á móti því komi annað tilboð. Það kom  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í Icesave-viðræðurnar sem eiga sér stað undir þessum lið  Mig langar að beina fyrirspurn með smáformála til hæstv. samgönguráðherra er varðar snjómokstur í einum mikilvægasta hreppi landsins, Árneshreppi. Okkur finnst sjálfsagt að komast allra leiða okkar frá A til B alla daga en því er ekki svo farið alls staðar á landinu. Ég hygg að íbúar í þessum hreppi eigi fullan rétt á því að komast leiðar sinnar og ég tel að þetta sé mál sem brennur mjög á íbúum þess hrepps þrátt fyrir að þeir séu ekki nægilega margir til að geta látið heyra jafnhátt í sér og íbúar stærri sveitarfélaga. Það hefur verið svo undanfarin ár að mokað hefur verið tvisvar í viku í Árneshreppi fyrir áramót. Eftir áramót hefur þetta verið samkvæmt geðþóttaákvörðun og með hópefli íbúanna sem hafa barið í gegn mokstur kannski einu sinni í mánuði. Þessu lýsa íbúar sveitarfélagsins sjálfir með þessum hætti: Þetta er spurning um læknisþjónustu og þýðir gríðarlega hækkun aðfanga fyrir íbúa sveitarfélagsins. Mig langar að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra hvort hann muni ekki tryggja það í krafti stöðu sinnar að mokað verði tvisvar í viku bæði fyrir og eftir áramót í Árneshreppi í allan vetur.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp, snjómokstur í Árneshreppi, eftir Icesave-umræðu, það er eðlilegt. Eins og fram kom hjá hv. þingmanni er unnið eftir svokallaðri G-reglu, snjómokstursreglu, hvað varðar Árneshrepp. Þá er mokað tvisvar í viku, vor og haust, en vortíminn er talinn vera frá miðjum mars og hausttíminn til 1. nóvember og getur verið gat þar á milli. Þannig hefur þetta verið. Ég held hins vegar að það hafi verið bætt svolitlu við þetta á síðasta vetri og ég var töluvert stoltur af því að það var gert vegna þess að Árneshreppingar eru ekki margir en þeir láta heyra vel í sér og eiga öfluga talsmenn. Við þurfum að skoða þetta allt saman út frá niðurskurði, alveg eins og ferjusiglingar, flug og rútubíla og rekstur Vegagerðarinnar þannig að þetta er til skoðunar eins og annað. Hins vegar vil ég taka það skýrt fram að ég hugsa alltaf hlýlega til Árneshrepps, þessa minnsta sveitarfélags landsins. Hvort þarna verður aukin þjónusta eða henni haldið við get ég ekki sagt um núna en hugsa, eins og ég segi, vel til sveitarfélagsins. Ég vil líka taka það skýrt fram að í Árneshreppi höfum við náð svolitlum árangri. Árneshreppur er t.d. kominn með háhraðasamband og GSM-samband sem ekki var áður og þetta er einn af þeim stöðum sem við bjóðum út flug til. Þangað er flogið tvisvar í viku í ríkisstyrktu flugi. Þetta, virðulegi forseti, vildi ég segja á þessum fyrstu tveimur mínútum en ítreka að allt þetta er til skoðunar og sú vinna er ekki búin. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svör hans. Það er vel að flogið er í Árneshrepp og flugsamgöngur þangað eru góðar til þess að gera en ég hygg að erfitt sé að flytja kjarnfóður, vélar og önnur tæki þá leiðina. Ég treysti því að samgönguráðherra muni beita sér fyrir því að mokað verði tvisvar í viku fyrir og eftir áramót í Árneshreppi og það sé jafnöruggt eins og Hellisheiðin verði mokuð alla daga.

Hæstv. forseti. Ég er ekki viss um að ég geti lofað því að sama snjómokstursreglan verði á Hellisheiðinni eins og í Árneshreppi enda er þessu stillt svona upp út af umferð og öðru. En það sem er vandamálið við Árneshrepp er ekki endilega snjómokstursreglan heldur sá vegur sem er til sveitarfélagsins sem er mjög erfiður. Þegar einhver snjór er verður mjög fljótt ófært og þá er erfitt að halda veginum opnum. Það getur jafnvel verið þannig að það lokist strax á eftir snjóruðningstækinu þannig að enginn komist þar um. Ég hef líka fengið áskorun frá íbúa þessa sveitarfélags og ég veit að þessi hreppur á sér marga stuðningsmenn í sal Alþingis. Við þurfum að vinna eftir því en ég ítreka það sem ég sagði, virðulegi forseti, Vegagerðin er háð niðurskurði eins og allar aðrar ríkisstofnanir og þess vegna er verið að vinna þessa vinnu. En við skulum sjá hvernig okkur tekst til með Árneshrepp vegna þess að íbúar hans eiga svo sannarlega betra skilið en það sem þeir búa við í dag.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 96/2009, um heimild til handa fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands hf. Hér er um að ræða mál sem þingheimur er gagnkunnugur en engu að síður er gagnlegt að rifja aðeins upp forsögu málsins. Svo seint sem í maí 2008, nokkrum mánuðum fyrir hrunið sem hér varð og löngu eftir að áhyggjur höfðu farið vaxandi bæði innan lands og erlendis af því að íslenska bankakerfið stæði veikum fótum, hóf Landsbankinn að safna fé inn á Icesave-reikninga í Hollandi. Tókst á ótrúlega skömmum tíma að hlaða upp á þá reikninga aldeilis ótrúlegum fjárhæðum, eða 1 milljarði 674 millj. 285 þús. og 671 evru. Þetta voru dýrkeyptir mánuðir fyrir íslenskt þjóðarbú og bættust þessar upphæðir við þær miklu upphæðir sem áður höfðu safnast inn á sambærilega reikninga í Bretlandi, en þar voru þegar mest lét 4 milljarðar 526 millj. 988 þús. og 847 pund. Þetta gerir á núverandi verðlagi um 1.213 milljarða íslenskra króna sem safnast höfðu á innlánsreikninga íslensks banka í útibúum hans sem á grundvelli hins evrópska réttar og tilskipunarinnar eru nákvæmlega eins hvort sem þau eru í London eða í Breiðholtinu. Þetta gerði hann sem íslenskur banki á grundvelli íslenskra starfsleyfa og undir eftirliti íslenskra eftirlitsstofnana. Áhyggjur í þessum löndum fóru vaxandi og það voru samskipti við íslensk stjórnvöld. En skemmst er frá því að segja að bankarnir sjálfir, m.a. með auglýsingum sínum þar sem þeir kynntu sparireikningana, fullvissuðu viðskiptavinina um að ekkert væri að óttast. Íslensk stjórnvöld gerðu slíkt hið sama. Ábyrgð hins íslenska tryggingarsjóðs var meira að segja auglýst á heimasíðu Icesave. Einnig var með bréfaskriftum, kynningarfundum og ýmsum öðrum hætti fullyrt að ekkert væri að óttast þegar kæmi að umgjörð og stöðu íslensku bankanna. Yfirlýsingar ráðamanna opinberlega ítrekuðu enn að ekkert væri að óttast og áréttuðu ásetning sinn að standa að baki tryggingarsjóðnum. Eftir hrun bankanna bönkuðu stjórnvöld viðkomandi ríkja upp á og spurðu hvernig Íslendingar hygðust standa við skuldbindingar sínar á grundvelli innlánstryggingakerfisins. Íslensk stjórnvöld reyndu að bera fyrir sig lagaóvissu um umfang ábyrgðarinnar eða innlánstryggingarinnar en það er skemmst frá því að segja að á það var ekki hlustað, enda var málflutningurinn ómarkviss og ýmist slegið úr eða í. Íslensk stjórnvöld einangruðust algerlega á örfáum dögum með það sjónarmið sitt að eitthvað annað kæmi til greina en að íslenska ríkið ábyrgðist og stæði á bak við innlánstryggingarsjóðinn og tryggði lágmarksinnstæðurnar. Það bætti ekki úr skák og gerði málsástæður íslenskra stjórnvalda ekki auðveldari að setning neyðarlaganna var auðvitað mjög tortryggð af gagnaðilum okkar og bent á þá mismunun sem upp væri komin milli innlendra viðskiptavina bankakerfisins og erlendra. Enda fór það svo á undraskömmum tíma, til að gera langt mál stutt tímans vegna, að allar tilraunir Íslendinga til að komast undan því að axla fulla ábyrgð á innlánstryggingunni upp að þessum upphæðum urðu árangurslausar og menn játuðu sig sigraða í áföngum í október og nóvember í þeim efnum. Það er alveg ljóst að af hálfu íslenskra stjórnvalda var lántaka hjá Bretum og Hollendingum til að borga út lágmarksfjárhæð reikninganna í reynd samþykkt í október og nóvember 2008.  „Ísland hefur heitið því að virða skuldbindingar á grundvelli innstæðutryggingakerfisins gagnvart öllum tryggðum innlánshöfum. Þetta byggist á þeim skilningi að unnt verði að forfjármagna þessar kröfur fyrir tilstyrk viðkomandi erlendra ríkja og að jafnt Ísland sem þessi ríki séu staðráðin í að efna til viðræðna á næstu dögum með það að markmiði að ná samkomulagi um nánari skilmála vegna þessarar forfjármögnunar.“ 
             Þarna er í raun og veru verið að segja og síðan undirritað af seðlabankastjóra og fjármálaráðherra þáverandi að það eina sem eftir er í málinu sé að semja um lánsskilmálana á lánunum sem Bretar og Hollendingar höfðu boðist til að veita okkur og íslensk stjórnvöld þegið í kjölfar þess að þeir gerðu upp innstæðurnar og eignuðust kröfu á okkur í staðinn. Áður höfðu Íslendingar undirritað minnisblað með Hollendingum þar sem lofað var að ganga frá málinu á þessa leið og fá til þess lán til 10 ára á 6,7% vöxtum, afborgunarlaust fyrstu þrjú árin, og vaxtagreiðslur hefðu þá hafist þegar á þessu ári. Afborgunin á fjórða árinu þegar afborgun hæfist á vexti og höfuðstól hefði verið langt yfir 100 milljarðar króna. Af þessu tilefni sagði þáverandi fjármálaráðherra, með leyfi forseta, í kvöldfréttum Ríkisútvarpsins þann 11. október á síðasta ári: „Við staðfestum samkomulag sem hefur orðið á milli okkar um það að við greiðum lágmarksskuldbindinguna til þeirra sem áttu innlánin og stöndum við okkar skuldbindingar. Þeir hins vegar aðstoða okkur við þetta með því að veita okkur lán svo að við getum gert þetta núna og þetta mun verða greitt út í gegnum seðlabankann í Hollandi til þess að einfalda málin og þar geta hollenskir sparifjáreigendur náð í sínar tryggingar.“ Hefði verið gengið frá málinu með sambærilegum hætti við Breta, sem var í undirbúningi, samanber fréttir breska stórblaðsins The Financial Times og fréttatilkynningar stjórnvalda og yfirlýsingar meðal annars forsætisráðherra á þessum tíma, held ég að menn geti velt því aðeins fyrir sér hver staðan væri nú með lán til þetta skamms tíma á þetta háum vöxtum og aðeins með þriggja ára afborgunarleysi. Alþingi afgreiddi svo þingsályktunartillögu 5. desember 2008 þar sem það fól framkvæmdarvaldinu að leiða málið til lykta með samningum. Þar er það rækilega rökstutt bæði í greinargerð þingsályktunartillögunnar, í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar og í framsöguræðu þáverandi formanns utanríkismálanefndar, hv. þm. Bjarna Benediktssonar, að það séu ótvíræðir kostir við það í stöðunni að fara samningaleiðina og annað sé ekki í boði. Sagði hv. þingmaður meðal annars, með leyfi forseta, í 1. umr. málsins: „Ég held að það sé afskaplega mikil einföldun á þessu máli öllu saman að telja í raun og veru að það hafi verið valkostur fyrir íslensk stjórnvöld að standa stíf á lögfræðilegri túlkun og halda henni til streitu, jafnvel fyrir dómstólum, hvort sem það væri á alþjóðlegum vettvangi eða hér heima fyrir íslenskum dómstólum. Ef menn ætla að fara að taka þann slag verða menn líka að vera tilbúnir til að tapa því máli ef á það mundi reyna. Þeir sem tala fyrir því að þá leið hefði átt að velja eru auðvitað tilbúnir til að gera það eftir á vegna þess að þeir geta gefið sér það í umræðunni að við hefðum sigrað þá lagaþrætu. Það er fínt að gera það í dag vegna þess að það liggur fyrir að sú leið verður ekki farin …“ Ég endurtek, með leyfi forseta: „Það liggur fyrir að sú leið verður ekki farin enda eru þeir hinir sömu þá tilbúnir til að fallast á að við mundum taka herkostnaðinn af þeirri ákvörðun ef niðurstaðan yrði okkur í óhag.  
             Hér er vitnað orðrétt, virðulegi forseti, í þingtíðindi. Ný samninganefnd var síðan í framhaldi af stjórnarskiptum og með vísan til fyrirmæla Alþingis um að leiða málið til lykta með samningum skipuð í febrúarmánuði og hóf hún fljótlega samskipti við aðila í þeim efnum.  Í öðru lagi er það lán með sjö ára afborgunarleysi og án greiðslu á vöxtum hvað varðar ríkissjóð Íslands og íslenska ríkið og er það því varið fyrir útgjöldum af þessum sökum í sjö ár. Í þriðja lagi er þannig um málið búið að eignir Landsbankans ganga jafnóðum inn á höfuðstólinn og lækka hann og vexti sem greiddir verða. Þetta skapar jafnframt tíma til þess að hámarka eignir Landsbankans og dregur úr hættunni á því að menn lendi í þeirri stöðu að þurfa að selja eignir á óhagstæðum tíma fyrir lægra verð en von er til að innheimtist af þeim síðar. Samningur um þetta var undirritaður hinn 5. júní og með þessum samningi sem síðar var lagður fyrir Alþingi voru lögð drög að því að leiða málið til lykta. Lagafrumvarpið sem kom fram á þingi 30. júní sl. fékk ítarlega umfjöllun bæði utan þings og innan. Í meðförum Alþingis tók frumvarpið umtalsverðum breytingum og var að lokum samþykkt heimild til veitingar ríkisábyrgðar með fyrirvörum í formi forsendna fyrir veitingu ríkisábyrgðar og efnahagslegra og lagalegra viðmiða. Til þess að ríkisábyrgðin gengi í gildi varð að kynna breskum og hollenskum stjórnvöldum fyrirvarana og þau urðu að fallast á þá. Í samræmi við ákvæði laganna voru breskum og hollenskum stjórnvöldum kynntir þeir fyrirvarar sem Alþingi hafði samþykkt. Sú kynning fór fram með óformlegum hætti í samtölum og á fundum í Haag, London og Reykjavík en jafnframt sendi forsætisráðherra starfsbræðrum sínum í löndunum tveimur bréf þar sem afstaða Alþingis var útskýrð og óskað eftir fundi stjórnvalda ef á þyrfti að halda. Þá átti utanríkisráðherra fundi með starfsbræðrum sínum í New York og fjármálaráðherra með sínum starfsbræðrum í Istanbúl. Þótt Bretar og Hollendingar væru reiðubúnir að fallast á fyrirvara Alþingis að verulegu leyti varð ljóst að einhverju þyrfti að breyta í framsetningu og efni. Fljótlega kom fram sú tillaga breskra og hollenskra stjórnvalda að réttast væri að gera sérstaka viðaukasamninga sem fælu í sér samþykki við fyrirvara Alþingis og breytingar á fyrirliggjandi lánasamningum. Þannig mætti tryggja að lánasamningarnir stæðu sjálfstætt og enginn vafi léki á um sjálfstætt gildi þeirra. Fulltrúar Íslands í þessum viðræðum gerðu fjárlaganefnd Alþingis grein fyrir þessari afstöðu breskra og hollenskra stjórnvalda um miðjan september síðastliðinn ásamt því að forustumönnum stjórnarandstöðu var kynnt hið sama og fleiri aðilum. Niðurstaðan málsins varð sú að loknum miklum viðræðum að gera viðaukasamning og með þeim hætti að samrýma að mestu efni þeirra og þeirra fyrirvara sem koma fram í 1.–4. gr. laga nr. 96/2009. Að hluta til yrði efni 3. og 4. gr. laganna viðhaldið í lögum. Af þessu leiðir að leggja þarf fram frumvarp til breytinga á lögum nr. 96/2009 til að tryggja þetta samræmi og fyrir því er nú mælt hér. Það er mat ríkisstjórnarinnar að allt meginefni fyrirvaranna hafi náð fram að ganga og því sem ekki felst í samningunum sé haldið til haga í breyttum lögum og í sameiginlegri yfirlýsingu fjármálaráðherra landanna þriggja. Litið er svo á að lengra verði ekki komist og nauðsynlegt sé að ljúka málinu. Hinir endanlegu samningar eru að mati ríkisstjórnarinnar vel viðunandi lausn á einni erfiðustu milliríkjadeilu Íslands á lýðveldistímanum sem jafnframt má telja að hafi verið eitt erfiðasta, ef ekki það erfiðasta verkefni sem íslensk stjórnmál hafa tekist á við í háa herrans tíð. Alþingi getur með réttu glaðst yfir því að vinna sumarsins hefur sett mark sitt á endanlegan frágang málsins með afdráttarlausum hætti. Búið er um málið með mun meira efnahagslegu öryggi en áður var. Samningarnir voru undirritaðir sl. mánudag með fyrirvara um samþykki Alþingis af fulltrúum fjármálaráðuneytisins og tryggingarsjóðsins annars vegar og fulltrúum ríkisstjórna Bretlands og Hollands hins vegar. Helstu efnisatriði viðaukasamningsins eru eftirfarandi: Frá og með 2016 verða takmarkanir á árlegum afborgunum og byggja þær á sambærilegum viðmiðunum og ákveðin voru með 3. gr. laga nr. 96/2009, þ.e. miðað er við að á tímabilinu 2017–2023 fari heildargreiðslur til beggja landanna ekki yfir 6% af aukningu vergrar landsframleiðslu frá árinu 2008.  Til þess að síður reyni á hámark greiðslna fallast Bretar og Hollendingar á að Íslendingar geti hvenær sem er ákveðið einhliða að fjölga gjalddögum afborgana úr 32 á átta árum í 56 gjalddaga á 14 árum. Leiði lenging greiðslutímans ásamt því þaki sem sett er á árlegar greiðslur til þess að ekki takist að greiða upp eftirstöðvar þess lengist greiðslutíminn enn frekar, eða um fimm ár í senn. 
             Óbreytt er að Ísland á eftir sem áður kost á því að greiða meira inn á lánið en fastbundið er. Fallist er á að Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta leiti úrskurðar þar til bærra aðila á því hvort kröfur sjóðsins gangi við úthlutun úr búi Landsbanka Íslands hf. framar öðrum hluta krafna vegna sömu innstæðu. Komist íslenskur dómstóll að þeirri niðurstöðu, að fengnu ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins og sem ekki er í ósamræmi við niðurstöðu íslenskra dómstóla, falla sjálfkrafa niður þau ákvæði lánasamninganna að endurheimtur úr þrotabúinu skiptist á tryggingarsjóðina í hlutfalli við kröfur þeirra. Skiptingin verður þá í samræmi við niðurstöðu dómstóla og sama á við um það ef slitastjórn fellst á slíka forgangskröfu og enginn aðila krefst dómstólameðferðar. Staðfest er að ákvæði lánasamninganna frá 5. júní sl. um takmörkun friðhelgisréttinda taki ekki til eigna sem njóti friðhelgi samkvæmt Vínarsamningnum um stjórnmálasamband, eigna Seðlabanka Íslands og eigna á Íslandi sem nauðsynlegar eru fyrir eðlilega starfsemi Íslands sem fullvalda ríkis. Staðfest er að lánasamningarnir hafi ekki áhrif á umráð ríkisins yfir náttúruauðlindum landsins, nýtingu á þeim og fyrirkomulag á eignarhaldi yfir þeim. Staðfest er að lánasamningarnir hafi verið gerðir á grundvelli svokallaðra Brussel-viðmiðana. Til þess að lánasamningarnir taki gildi, eins og þeim hefur verið breytt með viðaukasamningunum, er nauðsynlegt að breyta lögum nr. 96/2009. Þetta frumvarp er lagt fram í því skyni að samræma efni lánasamninganna eins og þeim hefur verið breytt með viðaukasamningunum, þeim lögum sem gilda eiga um heimild fjármálaráðherra til að veita ríkisábyrgð vegna lána sem tryggingarsjóðurinn hefur tekið hjá breskum og hollenskum yfirvöldum. Það hefur þann tilgang annars vegar að tryggja að ríkisábyrgðin verði óskoruð og þess gerist ekki þörf að túlka ákvæði samninganna með hliðsjón af þeim lögum sem heimila fjármálaráðherra að veita tryggingarsjóðnum ríkisábyrgð. Hins vegar er tilgangur laganna að viðhalda fyrri fyrirvara um að Ísland hafi ekki talið sig vera lagalega skuldbundið til að veita ríkisábyrgð á skuldbindingum tryggingarsjóðsins og að íslenska ríkið áskilji sér rétt til að leita lagalegrar úrlausnar í því efni og að efna til viðræðna við viðkomandi aðila, gefi slík úrlausn eða önnur hliðstæð tilefni til. 
             Talið var skynsamlegast og skýrast að leggja til í frumvarpi þessu að 1.–4. gr. gildandi laga nr. 96/2009 yrðu felldar úr gildi. Í stað þeirra greina er lagt til að bætt verði við nýju heimildarákvæði fyrir fjármálaráðherra til að veita ríkisábyrgð vegna skuldbindinga Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta samkvæmt lánasamningunum, samanber 1. gr. frumvarpsins. Í þessu felst að fyrirvarar við ríkisábyrgðina verða ekki í lögum nr. 96/2009 heldur mun meginefni þeirra koma fram í lánasamningunum frá 5. júní 2009 eins og þeim hefur verið breytt með viðaukasamningunum. 
             Samhliða þessu er lagt til að bætt verði við nýrri 2. gr. þar sem sá skilningur er áréttaður að ekkert í lögunum feli í sér viðurkenningu á því að íslenska ríkinu hafi borið skylda til að ábyrgjast greiðslu lágmarkstryggingar til innstæðueigenda í útibúum Landsbanka Íslands hf. í Bretlandi og Hollandi. Ef tilteknir úrlausnaraðilar fallast á þann skilning að íslenska ríkið, eða annað EES- eða ESB-aðildarríki í sambærilegu máli, hafi ekki haft slíka skyldu skal fjármálaráðherra efna til viðræðna við aðra aðila lánasamninganna og eftir atvikum ESB eða stofnanir EES. Samkvæmt 3. gr. frumvarpsins falla 3. og 4. gr. gildandi laga úr gildi en í 4. gr. frumvarpsins er lagt til að 5. gr. laganna um endurskoðun lánasamninganna verði styrkt með hluta þeirra ákvæða sem áður voru í 3. gr. Þegar framangreint er metið er ljóst að meginefni fyrirvara laganna kemur nú fram í samningunum sjálfum. Þýðing þess að framangreind ákvæði séu einnig í lögum er ekki fyrir hendi og áhrif af brottfelling greinanna eru því takmörkuð. 
             Þriðji liðurinn í samkomulagi um lausn með framangreindum hætti, til viðbótar við breyttan samning og breytt lög, er sameiginleg yfirlýsing fjármálaráðherra Íslands, Bretlands og Hollands sem birt var síðastliðinn mánudag þegar samningurinn hafði verið undirritaður með fyrirvara um samþykki Alþingis og frumvarp það sem ég mæli hér fyrir hafði verið lagt fram. Í yfirlýsingunni kemur meðal annars fram að Bretland og Holland hafi fallist á þá efnahagslegu skilmála sem settir voru með lögum frá 28. ágúst og að Ísland hafi endurnýjað skuldbindingar sínar  Enn fremur lýsa löndin yfir vilja sínum til þess að taka upp viðræður við Ísland um framkvæmd lánasamninganna og ef upp koma tilvik sem gefa tilefni til viðræðna og viðbragða. Með þessu náðist sá mikilvægi áfangi að tryggja með pólitískri yfirlýsingu að viðræður fari fram ef þróun mála víkur verulega frá því sem nú er ætlað og ef ófyrirséðir atburðir verða. Þetta er mjög mikilvægt í tengslum við hina efnahagslegu fyrirvara og endurskoðunarákvæði samninganna og ekki er síður mikilvægt að þetta gefur áskilnaði laganna um réttarstöðu landsins aukið gildi og opnar leið til viðræðna gefi niðurstaða lagalegs úrlausnaraðila tilefni til. Í yfirlýsingunni lýsa fjármálaráðherrar Bretlands og Hollands einnig yfir stuðningi við árangursríka endurskoðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á efnahagsáætlun Íslands  Það er enginn vafi á því að það er gríðarlega mikilvægt fyrir Ísland að fá fram lyktir þessa máls. Það er engu okkar neitt gleðiefni að það skuli þurfa að verða svo að á íslenskan þjóðarbúskap lenda miklar byrðar út af þessu máli. En sá valkostur að komast með einhverjum hætti undan því er ekki í boði. Það held ég að öllum hljóti að vera ljóst að því miður eigum við engan annan kost en að takast á við þetta sem hluta af þeim heildaráföllum sem óráðsía, hagstjórnarmistök og glæframennska í fjármálum hafa leitt yfir okkur sem þjóð. Þetta er hluti af því. Þetta er hluti af herkostnaðinum sem við sitjum uppi með vegna þess hvernig menn stóðu að málum á löngu árabili.  
             Og það er jafnframt ömurlegt til þess að vita að menn höfðu jafnmörg tækifæri og á jafnlöngum tíma og raun ber vitni  Sá sem hér stendur varaði ásamt mörgum félögum sínum við einkavæðingu allra ríkisbankanna á sínum tíma  Seðlabankinn hefði líka getað lagt mikið af mörkum ef hann hefði hækkað bindiskyldu slensku bankanna á erlend útibú þeirra þegar ofvöxtur þeirra keyrði úr hófi fram í staðinn fyrir að lækka hana. Fjármálaeftirlitið þarf heldur betur að líta í eigin barm sem stofnun, sögu sinnar og aðildar vegna í þessu máli. Samskipti þess svo seint sem í september við hollensk yfirvöld eru með endemum  Þá stendur eftir spurningin, virðulegi forseti, sem auðvitað hefur mikið verið rædd: Ræður íslenska þjóðarbúið við skuldbindingarnar sem líklegar eru til að falla á það á árunum 2016–2024  
             Nýlega bárust þær fréttir að nýtt mat á eignum gamla Landsbankans gefi til kynna að þær muni duga til þess að greiða niður allt að 90% af höfuðstól lánsins.  Það er sannfæring mín eftir að hafa skoðað þessa hluti að það er ekki þetta sem er alvarlegasta áhyggjuefnið í augnablikinu.  
             Það verður erfitt. 

Hvað sagðir þú þá? Við …

Við komumst ekki undan þessu máli. Samningarnir gera ráð fyrir því að ábyrgðin verði veitt fyrir 30. nóvember nk. Ég vona að við þurfum þó ekki að taka okkur allan þann tíma. Efnisatriði þessa máls eru þaulkunnug og ákaflega æskilegt ef Alþingi gæti hraðað afgreiðslu þessa máls bæði þess sjálfs vegna sem og vegna allra þeirra annarra brýnu verkefna sem hér verður við að fást fram að jólum. Ég nefni líka þá dagsetningu að 10.–11. nóvember næstkomandi verður haldinn fundur fjármálaráðherra ESB- og EFTA-ríkjanna. Slíkur fundur fyrir ári kom mjög við sögu þessa máls og það væri að mörgu leyti jákvætt og traustvekjandi ef fyrir þann fund lægi fyrir að Íslendingar hefðu lokið afgreiðslu málsins með farsælum hætti. Ég leyfi mér því enn að vona að Alþingi geti, með vandaðri málsmeðferð í ljósi þess hversu þaulrætt og kunnugt málið er, haft ofangreindar dagsetningar í huga. 
             Virðulegi forseti. Ég bjó ekki til þetta mál.  
             Alþingi fól svo ríkisstjórn eða framkvæmdarvaldinu með þingsályktunartillögu að semja um greiðslur á þeim skuldbindingum sem gengist hafði verið undir. Það er veruleiki þessa máls. 
             Virðulegur forseti. Ég fékk það hlutskipti að reyna að greiða úr þeirri herfilegu stöðu sem þetta mál var komið í.  
             Ég trúi því að það sé rétt fyrir Ísland að gera það sem við erum að gera. Það skiptir okkur öllu máli að komast í gegnum erfiðleikana, endurheimta traust og trúverðugleika þannig að við getum snúið okkur að því  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð í pontunni.

Virðulegi forseti. Það færi betur á því ef hæstv. fjármálaráðherra kæmi einfaldlega hingað upp og segði við okkur: Við eigum engan annan valkost, við getum ekkert annað gert, við þurfum að sætta okkur við fjárkúgun og misbeitingu. Fjárkúgun er orðið sem hann notaði sjálfur um það hvernig Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur komið fram gagnvart okkur. Misbeiting er það sem hann kallaði vinnubrögð Evrópusambandsríkjanna í október í fyrra. Ógildanlegan nauðasamning kallaði hann samninginn um hin sameiginlegu viðmið. Nú kemur þessi sami maður hér upp og heldur því fram við þingheim að fyrri stjórnvöld hafi skuldbundið okkur Íslendinga til þess að gera það sem honum var falið að ganga frá. Manni er fullkomlega misboðið við þennan málflutning, fullkomlega. Þetta var ein samfelld súpa af rangfærslum og rangtúlkunum á sögu málsins, öllu snúið á hvolf, meira að segja undirritun 

Forseti vill að gefnu tilefni biðja ræðumenn að virða ræðutímann. Hann er einungis ein mínúta vegna fjölda þeirra hv. þingmanna sem beðið hafa um að fá að veita andsvar.

Frú forseti. Það er vissulega svo að þegar við þingmenn, a.m.k. stjórnarandstöðuþingmenn á Alþingi, vorum að tjá okkur um þessi mál í október, nóvember og desember í fyrra voru okkur hulin mörg lykilgögn þessa máls. Núverandi stjórnvöld hafa verið sökuð um leynd eða tilburði til að halda einhverju undan í þessum efnum.  
             Nú liggja öll gögn málsins fyrir. Annars vegar er þetta ósköp einfalt, frú forseti, ég þarf ekki miklar efnislegar þrætur við hv. þm. Bjarna Benediktsson. Eitt er ljóst, ef það er einhver einn flokkur sem á þetta Icesave-klúður skuldlaust með húð og hári  
            

Virðulegi forseti. Í 2. gr. frumvarpsins sem við fjöllum um hérna í dag segir þetta: „Ekkert í lögum þessum felur í sér viðurkenningu á því að íslenska ríkinu hafi borið skylda til að ábyrgjast greiðslu lágmarkstryggingar til innstæðueigenda í útibúum Landsbanka Íslands hf. í Bretlandi og Hollandi.“ Engin skylda en gríðarlega mikil ábyrgð. Þessi málflutningur stenst enga skoðun, hæstv. fjármálaráðherra. Ef engin er lagaskyldan, hvers vegna erum við þá að taka á okkur allar greiðslurnar? Ég var talsmaður þess að við reyndum með samkomulagi að finna lausn þessa máls í viðræðum við Breta og Hollendinga en ekki þannig að niðurstaðan jafngilti því að við hefðum tapað málinu með húð og hári fyrir dómstólum.

Frú forseti. Nú svarar hv. þm. Bjarni Benediktsson sér sjálfur, með leyfi: „Það er alveg ljóst að sú leið sem valin var og sá farvegur sem málið er í núna mun alveg örugglega skila okkur hagstæðari niðurstöðu en við hefðum fengið með því að láta reyna á rétt okkar og ef við hefðum síðan mögulega tapað þeirri þrætu fyrir dómstólum. Það er alveg öruggt.“

Ekki þessi …

Bjarni Benediktsson, 28. nóvember 2008.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra kom í þennan ræðustól og viðurkenndi algjöra uppgjöf stjórnvalda í málinu. Gott og vel. Það sem ég tel hins vegar hafa verið ómaklegt og lítilmannlegt er að kenna öllum öðrum en sér sjálfum um þá niðurstöðu sem við munum glíma við á næstu dögum og vikum. Stjórnvöld síðasta haust samþykktu ekki Icesave-samningana. Það lá fyrir í fjárlaganefnd og hér fyrir framan mig situr fyrrverandi hæstv. viðskiptaráðherra. Hans orð ber ekki að túlka þannig að við höfum á þeim tíma samþykkt Icesave-samningana. Við skulum hafa eitt í huga, hæstv. fjármálaráðherra lagði hér fyrir þingið í vor einhverja glæsilegustu niðurstöðu, eins og hann orðaði það sjálfur. En hvað? Auðlindir okkar voru settar að veði, hluti af gjaldeyrisvaraforða 

Frú forseti. Ekkert í þeirri ræðu sem ég flutti hér áðan var byggt á öðru en opinberum skjalfestum staðreyndum. 
            

Virðulegi forseti. Hér var ýjað að því margsinnis að íslensk stjórnvöld hefðu samþykkt Icesave-samningana síðasta haust. Það er rangt. Það var meira að segja komin samþykkt fyrir því í fjárlaganefnd að fá ekki hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson fyrir fjárlaganefnd til þess að skýra frá þessu máli, hvað þá fyrrverandi seðlabankastjóra, Davíð Oddsson. Það sem mig langaði til þess að spyrja hæstv. fjármálaráðherra að er: Hver er sá herkostnaður sem íslenska ríkið hefði þurft að þola ef við hefðum fengið að fara með þetta mál fyrir dóm? Ég get ekki betur séð en að staða okkar nú sé miklu verri en ef við hefðum grúttapað málinu fyrir dómstólum, ef okkur hefði verið hleypt fyrir þá. Hvað herkostnað er hæstv. fjármálaráðherra að tala um?

Frú forseti. Mig rekur ekki minni til þess að ég hafi talað um þann þátt málsins eða slíkan herkostnað en ég vitnaði hins vegar í Bjarna Benediktsson hv. þm., þáverandi formann utanríkismálanefndar,  Ég hef hins vegar margoft rætt áhyggjur mínar af því ef málið fer ekki að leysast og þann mikla kostnað sem það getur haft í för með sér. Þó að ég hafi … 

Virðulegi forseti. Það var ótrúlegt að hlusta á þessa ræðu. Það var ekki bara ótrúlegt að hlusta á hvað kom fram í henni, það var líka ótrúlegt að hlusta á hverju var sleppt. Hæstv. ráðherra er svo upptekinn af því að reyna að gera þetta pólitískt og slá pólitískar keilur í þessu máli og því ákvað hann að sleppa því að segja frá Brussel-viðmiðunum sem voru grundvöllur samningaviðræðnanna. Hann minntist ekki einu orði á þau, ekki einu orði. Þessi maður kom hér fyrir nokkrum vikum og sagði: Nú erum við búin að vera hér í allt sumar, það er frábært að við erum búin að ná niðurstöðu og hún er innan ramma samkomulagsins. Spurningin er sú: Af hverju erum við þá að taka þetta upp núna?

Heyr, heyr.

Ekki var hæstv. ráðherra að skrökva, það mundi hæstv. ráðherra ekki gera? 

Frú forseti. Meðal annars vegna þess að þetta er fellt inn í gildandi samning eða samninginn frá 5. júní með viðaukum sem taka inn að uppistöðu til fyrirvara Alþingis og síðan er þessu að hluta til búin umgjörð í lögum. Það kallar á lagabreytingar sem ég fór rækilega yfir í ræðu minni þar sem ég útlistaði í hverju þessar meginbreytingar væru fólgnar og þar sem ég minntist m.a. á Brussel-viðmiðin. En hv. þingmaður hefur verið vant við látinn eða verið með athyglina á einhverju öðru þegar sá kafli ræðu minnar var fluttur og get ég ekki gert að því. 
             Það er sannarlega þannig sem um þetta mál er búið, það varð niðurstaðan að leysa þetta með þríhliða gjörningum, viðaukasamningum sem leggjast við samningana frá 5. júní með frumvarpinu, sem heldur tilteknum þáttum málsins til haga, og með þríhliða yfirlýsingu stjórnvalda ríkjanna sem var birt samtímis því að samningarnir voru undirritaðir og frumvarpið var lagt fram. 
            

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra heldur því í fullri alvöru fram - við vorum nokkurn veginn í allt sumar að fjalla um þetta mál og svo sannarlega voru hæstv. ráðherra og ríkisstjórn gerendur í því. Nú kemur hæstv. ráðherra hér og segir að þetta sé svona meira tæknileg útfærsla, aftur. Spurningin er: Af hverju gerðu menn þetta þá ekki í sumar? Ef þetta er rétt hjá hæstv. ráðherra, sem sagði fyrir nokkrum vikum að allt rúmaðist innan ramma og við þyrftum ekkert að eiga við þetta mál meira, það væri bara sjálfsagt að setja Breta og Hollendinga inn í þetta af því að þetta var allt saman innan ramma, af hverju fara menn þá í einhverja tæknilega útfærslu núna? Virðulegi forseti. Þetta er bara enn ein staðfestingin á því að í besta falli veit hæstv. ráðherra ekki hvað hann er að gera. Í versta falli er þetta nákvæmlega eins og í öllu þessu máli af hendi hæstv. ráðherra, að hann er ekki að segja satt. Hér er að sjálfsögðu ekki um neina tæknilega útfærslu að ræða. Menn falla frá fyrirvörunum sem samþykktir voru fyrir nokkrum vikum  
            

Frú forseti. Það er dálítið dapurlegt að hlusta hér á alþingismenn úr ræðustóli eða með frammíköllum gera í raun og veru allt sem orka þeirra leyfir til að rífa niður afraksturinn af vinnu Alþingis hér í sumar.

Þú ert búinn að því.


             Ég tók það einmitt skýrt fram …  
             Ég sagði hér í minni ræðu 

Forseti vill að gefnu tilefni biðja bæði hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að gæta hófs í orðavali.

Frú forseti. Ég hef heyrt að það sé hreinlega ekki neitt svigrúm til þess að breyta þeim fyrirvörum sem nú eru komnir. Er það rétt? Eigum við bara að segja já og amen? Til hvers erum við að taka þetta inn í nefndir ef það er ekki neitt svigrúm til þess að lagfæra það sem fyrir okkur er borið? Ber ekki hæstv. ríkisstjórn að fylgja lögum Alþingis? 
            

Jú, frú forseti, svo sannarlega ber Alþingi að gera það enda er það gert í einu og öllu og hér er lagður fyrir samningur með fyrirvara um samþykki Alþingis sem þarf til fullnustunnar algerlega í samræmi  
             Nú þekkir Alþingi reynsluna af því að reyna að leysa flóknar og erfiðar milliríkjadeilur með þeim hætti sem hér var gert í sumar.  
            

Er hæstv. fjármálaráðherra að segja að það sé ekki svigrúm til þess að breyta þessum fyrirvörum sem koma inn núna?

Frú forseti. Það er væntanlega þannig ef hér yrðu gerðar breytingar á. Samningarnir sem slíkir eru ekki til afgreiðslu á Alþingi eða til umfjöllunar. Þeir liggja fyrir undirritaðir af stjórnvöldum ríkjanna eins og hefð og venja er og verður að vera í samningum milli ríkja. Lagafrumvarpið sjálft er ákaflega einfalt. Það tekur á þessum tveimur meginkjörnum málsins: Ríkisábyrgðargreininni í fyrsta lagi. Hún er skýr án fyrirvara og þar af leiðandi er væntanlega ekki mikið svigrúm til breytinga á henni.  Í fljótu bragði sé ég því ekki hvað það væri  
            

Virðulegi forseti. Við ræðum enn og aftur um heimild til ríkisstjórnarinnar til að veita ríkisábyrgð á lántökum innstæðutryggingarsjóðs vegna Icesave-reikninganna. Eins og ég vék að í andsvari mínu við hæstv. fjármálaráðherra áðan kynni ég betur við að menn kæmu einfaldlega hreint fram og segðu: Mat okkar á aðstæðum okkar Íslendinga er það að við þurfum að sætta okkur við að vera beittir fjárkúgun annars vegar af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, svo vitnað sé í þeirra eigin orðalag eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur t.d. orðað það, og við þurfum að sætta okkur við að Norðurlöndin, Evrópusambandsríkin, Bretar og Hollendingar sérstaklega, neita okkur um réttinn til að fá skorið úr um lagalega óvissu. Og þrátt fyrir allt þetta, þrátt fyrir fjárkúgunina og þrátt fyrir misbeitinguna og þrátt fyrir að þingmenn Vinstri grænna hafi talað um að Brussel-viðmiðin hafi verið ógildanlegur neyðarsamningur, telji menn best fyrir hagsmuni íslensku þjóðarinnar að veita þá ríkisábyrgð sem við fjöllum hér um. Staðreynd málsins er nefnilega sú að við öll í þessum þingsal og íslenska þjóðin eigum kröfu til þess að fjármálaráðherra Íslands sé ekki bara fjármálaráðherra Vinstri grænna og komi upp og setji málið í pólitískt samhengi heldur sé hann fjármálaráðherra Íslands og gæti íslenskra hagsmuna og tali um málið út frá íslenskum hagsmunum, hagsmunum allra íslenskra borgara. Þannig málflutning viljum við heyra hér. En það er auðvitað kosið að fara með þetta mál ofan í pólitískar skotgrafir eins og ítrekað er gert af hálfu ráðherra ríkisstjórnarinnar sem hafa kosið að hafa sína eigin sögulegu túlkun á því sem gerst hefur í aðdraganda hrunsins og á mánuðunum þar á eftir. Þannig er það t.d. alveg með ólíkindum að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra lýsa því yfir að það hafi verið vegna þess að hann hafi ekki haft aðgang að öllum gögnunum sem hann hafi talið að við hefðum betri réttarstöðu en raun ber vitni. Heyr á endemi. Hvaða gögn eru það sem hæstv. fjármálaráðherra hafði ekki aðgang að þegar hann sagði að við ættum að hafna því að sæta afarkostum? Auðvitað eru það engin gögn sem máli skipta sem hann hefur nú fengið aðgang að sem réttlæta þá breytingu á afstöðu hans sem birtist í þessu frumvarpi, ekki nein. Við höfum í gögnum þessa máls, eins og t.d. var á sumarþinginu, álit frá hæstaréttardómurum sem segja afar skýrt: Það gerðist ekkert síðasta haust, haustið 2008, í samskiptum ráðherra við starfsbræður sína í Evrópusambandsríkjunum. Það gerðist ekkert með undirritun samninga eins og t.d. hinum sameiginlegu viðmiðum, Brussel-viðmiðunum. Það er ekki hægt að vísa í yfirlýsinguna sem veitt var Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ekkert af þessu felur í sér loforð íslenskra stjórnvalda til að veita ríkisábyrgð á öllum þeim kröfum sem standa á innstæðutryggingarsjóðinn. Þetta hafa hæstaréttarlögmenn, okkar færustu sérfræðingar, staðfest með skriflegum álitum til þingsins. Það lá allt fyrir á sumarþinginu. Þess vegna er það svo hörmulegt að fjármálaráðherra Íslands komi hér upp og haldi öðru fram eins og hann sé ekki talsmaður okkar, eins og hann sé talsmaður viðsemjenda okkar, eins og hann sé talsmaður þeirra sem vilja halda öðru fram. Við ætlumst auðvitað til þess að öllu sem getur stutt málstað okkar sé haldið á lofti þegar við ræðum þetta mikilvæga mál sem felur í sér ríkisábyrgð á skuldbindingu sem nemur um það bil hálfri landsframleiðslu. Menn kjósa að fara í söguskýringar allt aftur í einkavæðingarferlið og vilja kenna formönnum þáverandi stjórnarflokka um. Ef það dugar ekki vísa menn í einhver bréfaskrif frá síðasta hausti. Ef það dugar ekki er vísað í yfirlýsingar frá Seðlabankanum og að lokum eru menn að sjálfsögðu komnir í fullkomið rökþrot. Við og allir þeir sem koma að þessu máli þurfum að sammælast um það í þessum sal að halda þannig á því að við sjáum hvað sameinar okkur þar. Stóra spurningin er einfaldlega þessi: Er það virkilega þannig eins og ríkisstjórnin heldur fram að það sé best fyrir okkur að sætta okkur við þá pólitísku afarkosti sem okkur hafa verið settir? Það er niðurstaða ríkisstjórnarinnar. Hún getur ekki vísað til þess að það hafi einhver annar tekið þá ákvörðun vegna þess að það er þessi ríkisstjórn sem skrifaði undir Icesave-samningana, það var þessi ríkisstjórn sem lagði ríkisábyrgðarfrumvarpið fyrir þingið í sumar og það var þessi ríkisstjórn sem bað okkur um að samþykkja þetta. Þess vegna getur þessi sama ríkisstjórn ekki vísað til einhverra fyrri ríkisstjórna um að sú ákvörðun hafi þegar verið tekin. Þetta er stóra spurningin og við skulum ræða hana í tengslum við þetta mál. Ræðum þá spurningu hvort við höfum mögulega enga aðra valkosti, ég held nefnilega að málið snúist á endanum um það. Hvað gerist ef við veljum að hafna þessum pólitísku afarkostum? Það er kjarni þessa máls. Að öðru leyti vil ég segja um þetta frumvarp að það er með miklum ólíkindum hvernig forusta ríkisstjórnarinnar reynir að sannfæra sjálfa sig, fjölmiðlamenn og núna síðast þingheim, um að efnislega sé þetta mál sambærilegt því sem við vorum með í sumar. Auðvitað er það ekki þannig þegar málið, eins og það var afgreitt í sumar, setti hámark á árlegar greiðslur. En núna verðum við alltaf að standa undir vaxtagreiðslunum. Þetta er grundvallarmunur. Þyngsta byrðin í þessu máli er að standa undir vaxtagreiðslunum. Hvernig geta menn haldið því fram að niðurstaða sem felur í sér að maður þurfi ekki að standa undir öllum vaxtagreiðslunum sé sambærileg við þá að maður þurfi ávallt að greiða alla vextina?

Það er ekki heppilegt að láta höfuðstólinn vaxa ...

Óháð stöðu efnahagsmála. Það er hárrétt sem hæstv. fjármálaráðherra segir að það er ekki heppilegt að láta höfuðstólinn vaxa. En hvað var það sem þingið sagði í sumar? Ég rifja það upp í því samhengi að það voru stjórnarliðar sem afgreiddu málið þannig. Þá var í raun verið að segja þetta: Framlag okkar Íslendinga til lausnar á Icesave-deilunni er þetta: Við erum tilbúin að verja 6% af hagvextinum á árunum 2016–2024 til að leysa þetta mál, til að afgreiða þessa erfiðu deilu. Við veitum ríkisábyrgð á þeirri fjárhæð. Komi til að það dugi ekki til að afgreiða þessar háu tölur sem Bretar og Hollendingar hafa nú þegar reitt af hendi til innstæðueigendanna verður að ræða það sérstaklega síðar. Standi til að veita ríkisábyrgð fyrir því sem þá stendur út af þarf þingið að koma aftur að því máli. Mér finnst þetta býsna vel boðið af okkur Íslendingum að taka 6% af hagvextinum allan þennan tíma og verja honum til lausnar á þessu máli. En það er eins og við sáum strax í upphafi þessa árs að Hollendingar og Bretar eru ekki að reyna að leysa þetta mál á pólitískum forsendum. Þeir hafa alltaf nálgast þetta mál þannig að við skuldum þessa fjárhæð. Hér segir í 2. gr. frumvarpsins að við viðurkennum það ekki að ríkinu beri nokkur skylda til að ábyrgjast þetta en við ætlum samt að gera það allt saman. Því er fagnað sérstaklega, það sé mikill pólitískur áfangi að fá sameiginlega yfirlýsingu með Bretum og Hollendingum um það sem segir sérstaklega í yfirlýsingunni, að Íslendingar vefengi að þeir beri lagalega skyldu til þessa. Bretum og Hollendingum má vera slétt sama, þeir hafa fengið allt sitt. Það mætti standa þarna þeirra vegna að við teldum að þeir væru allir með hala. Þeim er alveg sama vegna þess að þeir hafa fengið allt það sem þeir hafa beðið um í þessari deilu. Það skiptir engu máli hvað segir í þessari yfirlýsingu þegar þeir hafa fengið allt sitt í hús. En þessu er teflt fram í umræðunni eins og einhverjum áfangasigri sem er mikil rangtúlkun. Það væri nær að það stæði í frumvarpinu að við Íslendingar veittum þessa ríkisábyrgð í góðri trú um að okkur bæri skylda til þess. Við teldum að okkur bæri skylda til að gera þetta og af þeirri ástæðu veittum við þessa ríkisábyrgð. Síðan þyrfti að koma þar fyrir aftan áskilnaður: Ef annað kemur í ljós ætlum við að sjálfsögðu ekki að veita ríkisábyrgðina eða að standa undir því að taka á okkur kröfur sem nema hálfri landsframleiðslu. Nei, menn velja ekki þá leið. Menn telja sig vera að vinna einhvern sigur með því að segja: Þrátt fyrir að við vitum og séum þeirrar skoðunar að okkur beri engin skylda til að gera þetta ætlum við samt að veita alla ríkisábyrgðina að fullu. Ég held að það geri stöðuna verri. Hver getur gert kröfu um að fá leiðréttingu á stöðu sinni ef hann vissi frá upphafi að hann hefði ekki neinar skyldur til að taka þetta á sig? Ég tek eftir því að hæstv. fjármálaráðherra vill gera mikið úr atburðum síðasta vetrar, því sem gerðist í nóvember og desember, þegar við vorum með málið til umfjöllunar í upphafi, þegar ríkisstjórnin bar það undir þingið hvort það ætti að fá heimild til að leiða málið til lykta. Ég var þeirrar skoðunar þá, það er allt rétt sem haft er eftir mér hér af hálfu hæstv. fjármálaráðherra. Ég taldi að það væri betra fyrir okkur eins og staðan var þá að leita leiða til að leiða ágreininginn í jörð, það kynni að koma betur út fyrir okkur. Við þyrftum líka að hafa það í huga ef við vildum fara dómstólaleiðina að við kynnum að tapa málinu og við gætum mögulega átt von á samkomulagi vegna þess að regluverk Evrópusambandsins brást augljóslega, fjármálaráðherra Frakklands var farinn að gegna milligönguhlutverki, Evrópusambandið allt hafði mikla hagsmuni af lausn þessa máls. Ég taldi best við þessar aðstæður að setjast að samningaborði og reyna að finna sameiginlega niðurstöðu. En að sjálfsögðu fylgir það þeirri skoðun að ef þær viðræður ættu ekki að leiða til annarrar niðurstöðu en þeirrar að við tækjum allt saman á okkur hvernig gat það þá verið betra en fá niðurstöðu dómstóla? Þessi málflutningur stenst enga skoðun. Þess vegna hef ég sagt frá því að málið var komið í þennan farveg þar sem er fullkominn ósveigjanleiki af hálfu viðsemjenda okkar, að við ættum að halda stíft í þá kröfu sem við höfum sem betur fer haldið á lofti allan tímann, að fá niðurstöðu hlutlausra aðila. Er það einhver frekja af hálfu okkar Íslendinga að krefjast úrlausnar á þessu lagalega ágreiningsefni? Það er sko engin frekja. Það er galli í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið sem hefur þann veika blett á sér að þar er enginn „stofnanastrúktúr“ sem við getum nýtt okkur til að fá lagalega niðurstöðu. Og umræðan um breytingar á regluverkinu í Evrópusambandinu sem á sér stað þessar vikurnar og mánuðina sýnir að öll Evrópusambandsríkin hafa séð að sú tilskipun sem þessi ríkisábyrgð á að byggja á er meingölluð, hún gengur ekki upp, hún tryggir ekki stöðu innstæðueigenda þegar fjármálakerfi hrynja. Ríkisstjórnin hefur algerlega brugðist í því að halda málstað okkar á lofti, fullkomlega. Það skynja ég þegar ég hitti fulltrúa þjóðþinganna. Við hittum forseta sænska þingsins í síðustu viku. Það er eins og þessir menn séu að koma að þessu máli í fyrsta sinn.

Þannig er það.

Ég leyfi mér að efast um að nokkur önnur ríkisstjórn hefði látið undir höfuð leggjast að færa fram formleg mótmæli við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn vegna þeirrar misbeitingar sem við höfum verið beitt þar. Menn hafa fært þetta í tal munnlega á óformlegum og formlegum fundum en þessu hefur hvergi verið mótmælt opinberlega. Við munum það líka hvernig umræðan var í Evrópu í sumar, að stærstu fjölmiðlar í Evrópu, þeir sem mark er tekið á, sáu að við höfum sterkan málstað í þessu máli. Það sjá þetta allir. Þess vegna komum við aftur að þessari grundvallarspurningu: Höfum við eitthvert val hér? Ríkisstjórnin telur að við höfum ekkert val. Ég er þeirrar skoðunar að það sé allt of mikið gert úr afleiðingum þess fyrir okkur að færa skýrar fram kröfuna um að fá skorið úr um þetta, halda í réttinn til að fá skorið úr um lagalegu skuldbindinguna. Og sé það niðurstaða hlutlauss þriðja aðila, dómstóla eða eftir atvikum gerðardóms, að þessi skylda hvíli á okkur skulum við svo sannarlega sameinast um að rísa undir þeirri ábyrgð, taka þær skyldur á okkur og greiða til baka hverja evru, hvert pund sem við skuldum viðkomandi aðila. En að gera það án lagalegrar skuldbindingar, taka á sig alla fjárhæðina og semja síðan þannig eins og verið er að gera hér - og það er ein breytingin sem við sjáum á þessu máli frá því í sumar að við getum ekki einu sinni notið góðs af því þegar úr þessu fæst skorið - er ekki boðleg niðurstaða. Nú munu menn stökkva fram og segja: Nú er stjórnarandstaðan bara að reyna að finna veikan blett á ríkisstjórninni. Hún vill endilega fella hana. En ef við förum í þær pólitísku skotgrafir sem þetta mál hefur verið í fáum við aldrei botn í grundvallaratriði eins og þetta. Ríkisstjórnin vill halda málinu þar. 

Virðulegi forseti. Ég hef hlustað á formann Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarna Benediktsson, tala um það samkomulag sem hér er verið að ræða. Ástæðan fyrir því að ég kem í ræðustól í andsvar við hv. þingmann er að spyrja hann einfaldrar spurningar. Þá þarf ég að fara aftur til 4. október í fyrra þegar Tryggvi Þór Herbertsson, sem nú er hv. þingmaður en var þá efnahagsráðgjafi forsætisráðherra þáverandi ríkisstjórnar, Geirs H. Haardes, var í viðtali … 

Frú forseti. Ég velti því fyrir mér: Heldur hæstv. ráðherra því fram að Tryggvi Þór Herbertsson hafi getað skuldbundið alla Íslendinga til að taka á sig þessa ábyrgð? Hvað er verið að reyna að segja hér? Hverju er verið að halda fram? Hvers vegna er hæstv. ríkisstjórn og ráðherrunum hverjum á fætur öðrum svo mikið í mun að sýna fram á að við höfum gert einhver mistök í fyrra sem leiði til þess að við verðum að samþykkja þetta núna? Hvernig stendur á því að menn taka ekki málstað Íslendinga og reyna að tala fyrir því að þrátt fyrir allt það sem sagt var í fyrra muni það ekki leiða til lagalegra skuldbindinga? Eða er verið að reyna að halda því fram að af því að einhverjir létu slík orð falla hafi menn siðferðislega skuldbindingu til að taka á sig kröfu upp á hálfa þjóðarframleiðslu Íslands? Hvað er það eiginlega sem verið er að halda fram hér? Hvað sagði hæstv. viðskiptaráðherra, flokksbróðir hæstv. ráðherra á þessum sama tíma? Vorum við ekki öll að reyna að tala kjark hvert í annað og segja að við mundum gera allt það sem í okkar valdi stæði til að bakka bankakerfið upp? Nema hvað? Hvað áttu efnahagsráðgjafar og ráðherrar að segja á þessum tíma? Nei, við ætlum ekkert að gera? Við munum láta þetta gossa allt saman og þeir sem hafa einhverjar áhyggjur skulu fyrst fara að hafa verulegar áhyggjur núna vegna þess að við ætlum að sitja hjá með hendur í skauti og gera ekki neitt. Þetta er ótrúlegur málflutningur.

Hæstv. forseti. Það er ótrúlegt að verða þess vitni að hlusta á nýjan formann Sjálfstæðisflokksins tala um málið af þeirri léttúð sem hann gerir nú. Hann vildi ekki taka undir það sem einn úr hans liði sagði 4. október.

Tekur þú undir með Björgvin?

Hann vildi ekki taka undir það. Í seinna andsvari mínu dettur mér í hug að spyrja hv. þingmann út í viljayfirlýsinguna sem gerð var við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem m.a. er fjallað um í 9. tölul. þar sem talað er um og fullyrt að Íslendingar ætli sér að viðurkenna skuldbindingar gagnvart öllum tryggðum innstæðueigendum og ætlunin sé að vinna með öðrum alþjóðlegum mótaðilum tryggingarsjóðsins, þ.e. breska og hollenska tryggingarsjóðnum o.s.frv. Í stuttu andsvari er ekki hægt að fara yfir það allt saman. Virðulegi forseti. Þetta var undirritað af þáverandi seðlabankastjóra Davíð Oddssyni og þáverandi hæstv. fjármálaráðherra Árna M. Mathiesen. 

Virðulegi forseti. Ég er alveg 100% sammála því sem þeir undirrituðu á þessum tíma. Hvað voru þeir að undirrita? Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra hefur lesið þennan 9. tölul. yfirlýsingarinnar frá upphafi til enda. Það segir ekkert annað hér en þetta: Ísland hefur heitið því að virða skuldbindingar 

Við samþykktum það ...

En það er greinilegt að hæstv. ráðherra hefur komist að þeirri niðurstöðu að þetta þýði það að við þurfum að taka á okkur ríkisábyrgð á allri upphæðinni. Hann er greinilega þeirrar skoðunar að túlkun á innstæðutryggingartilskipuninni leiði til þess að það sé skylda til að veita ríkisábyrgðina. Þess vegna mætti velta því fyrir sér 

Forseti vill að gefnu tilefni biðja bæði hæstv. ráðherra og hv. þingmenn að hætta frammíköllum. Það er stuttur tími sem ræðumaður hefur og þarf hann því líklega á þeim tíma öllum að halda.

Frú forseti. Mönnum verður tíðrætt hér um pólitískar skotgrafir og óábyrga umræðu. Í tilefni af því langar mig að rifja upp, með leyfi forseta, ummæli hv. þm. Bjarna Benediktssonar, vegna þess að honum hefur orðið tíðrætt um lagalega úrlausn í þessu máli, sem hann lét falla þann 28. nóvember 2008 í þingræðu. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Ég held að það sé afskaplega mikil einföldun á þessu máli öllu saman að telja í raun og veru að það hafi verið valkostur fyrir íslensk stjórnvöld að standa stíf á lögfræðilegri túlkun og halda henni til streitu, jafnvel fyrir dómstólum, hvort sem það væri á alþjóðlegum vettvangi eða hér heima fyrir íslenskum dómstólum.“ Síðan bætir þingmaðurinn við, með leyfi forseta: „Þegar heildarmyndin er skoðuð tel ég að ekki sé hægt að komast að annarri niðurstöðu en að vel hafi verið haldið á íslenskum hagsmunum í þessu máli.“ Hvers er þingmaðurinn að vísa til þarna? Það er jú hið svokallaða Memorandum of Understanding, þ.e. yfirlýsing íslenskra stjórnvalda  Með öðrum orðum, þingmaðurinn leggur til að hér verði bara látið reka á reiðanum og að við sjáum bara til hvað gerist, sendum bara skipið óhaffært af stað og sjáum til hvað gerist. Þetta er óábyrgur málflutningur.

Virðulegi forseti. Ég taldi mig vera búinn að koma inn á þetta atriði. Það er allt rétt sem haft er eftir mér þarna og ég er enn þeirrar skoðunar að á þeim tíma hafi verið skynsamlegt fyrir okkur Íslendinga að velja leið samninganna umfram dómstólaleiðina - á þeim tíma. En að sjálfsögðu fylgir það þessari ákvörðun að sætta sig ekki við afarkosti, að sætta sig ekki við að taka á sig allar byrðarnar meðan mótaðilinn vill engan þátt taka í lausn málsins. Ég veit ekki hversu oft ég þarf að segja þetta en það kemur t.d. fram í þessari ræðu minni að ég bar samningaleiðina saman við það að tapa dómsmáli. Ég taldi að við gætum náð betri samningum mögulega vegna þess pólitíska vilja sem birtist í sameiginlegu viðmiðunum en að við sætum hugsanlega uppi með það ef málið færi fyrir dómstóla og við töpuðum því þar. Það væri áhætta að fara fyrir dómstólana í þessu máli. Hver er áhættan þegar við erum með samning í höndunum um að taka á okkur allar byrðarnar, hverja evru og hvert pund, og við greiðum vaxtaálag til Breta og Hollendinga? Við greiðum þeim vaxtaálag fyrir að lána okkur fjárhæðirnar. Það er því engin fjárhagsleg áhætta í því og þaðan af síður pólitísk fyrir okkur Íslendinga að fara fram á þetta. Það er stóra breytingin frá þingmálinu eins og það leit út eftir sumarþingið að verði þetta samþykkt höfum við ekki réttinn til þess að takmarka ríkisábyrgðina, verði leyst úr þessum lagalega ágreiningi síðar.

Frú forseti. Ég benti á ósamræmi í málflutningi hv. þm. Bjarna Benediktssonar til þess að vekja athygli á því að þeir sem hafa haft hvað hæst um pólitískar skotgrafir í þessari umræðu eru nákvæmlega þeir sem eru fastastir í pólitískum skotgröfum sjálfir. Ég krefst þess ekki að menn geti ekki skipt um skoðun eða að menn megi ekki breyta málflutningi í ljósi upplýsinga og framvindu umræðunnar. Ég geri ekki þá kröfu, hvorki til sjálfstæðismanna né annarra hv. þingmanna. Ég geri bara kröfu til þess að málið sé rætt af ábyrgð og að það sé eitthvert samræmi í orðum og gjörðum frá einum tíma til annars og að menn sýni einhvern snefil af samstarfsvilja og sameiginlegri ábyrgð gagnvart því gríðarstóra verkefni  
            

Virðulegi forseti. Ég vil þá líka gera þá kröfu hérna í þessari umræðu að ekki sé snúið út úr orðum manna. Eitt af því sem kom fram hjá hv. þingmanni í fyrra andsvari var að ég hefði verið að vísa til minnisblaðsins, MOU, með þeim orðum mínum sem vitnað var til. Það er ekki rétt. Við vorum á þessum tíma að ræða um hin sameiginlegu viðmið, þann grundvöll sem skapast hafði fyrir milligöngu Frakka fyrir viðræðum við Breta og Hollendinga þar sem okkur var lofað því að tekið yrði ríkt tillit til þarfar okkar til þess að koma efnahagslífinu aftur í gang og fjármálakerfinu í starfhæft ástand. Auk þess var reyndar fjallað í þessu minnisblaði um áframhaldandi aðkomu Evrópusambandsins eins og þurfa þætti, en ekkert varð af því.

… ósammála minnisblaðinu?

Það er eitt sem stjórnarliðar eiga dálítið erfitt með að átta sig á, frá því að hin sameiginlegu viðmið komust á var búið að núllstilla viðræðuferlið. Allt það sem gerðist fram að þeim tíma skipti þá ekki lengur máli vegna þess að það var kominn nýr grundvöllur að viðræðunum. 

Frú forseti. Ég held að það athyglisverðasta sem hv. þingmaður sagði í máli sínu hér áðan hafi verið spurningin: Eigum við val? Við eigum val. Valið snýst um það annars vegar að semja og þá í þessari stöðu sem við erum núna, að fallast á u.þ.b. það sem við höfum í höndunum eða að fara hina leiðina, að hafna samningum með öllu sem því fylgir. Það var reyndar hv. þingmaður sem sannfærði mig með mjög „elegant“ ræðum hér í nóvember og í byrjun desember um að við ættum að fara samningaleiðina. Ég er þeirrar skoðunar að það sé minni áhætta fólgin í því að gera það, að fara samningaleiðina. Ég tel að frágangur Icesave-málsins losi um svo mikið og hann sé svo mikils virði fyrir uppbygginguna sem við erum að ráðast í að sú staðreynd ásamt þeirri að málið er breytt vegna þess að fórnarkostnaður vegna samningsins er minni en hann var, frá mínum bæjardyrum séð. Ég er þeirrar skoðunar, eins og ég hef þegar sagt, að afraksturinn úr þrotabúinu verði töluvert meiri og að þegar upp er staðið verðum við nær því að fá úr þrotabúinu 100% höfuðstólsins en fjær því. Ég held sömuleiðis að efnahagsbati í heiminum geri það að verkum að það verði auðveldara fyrir okkur að afsetja eignirnar fyrr þannig að vaxtakostnaðurinn verði líka minni. Ég held því að heildarpakkinn sem við munum axla  Þetta gerir það að verkum að af þessum rökum tek ég ákvörðun, af því að við höfum þetta val. Hv. þingmaður sagði að við ættum að reyna að sameinast um það sem okkur væri sameiginlegt og það er að gera það sem er best fyrir Ísland. Ég held að þetta sé best fyrir Ísland. Ég tel sömuleiðis að hv. þingmaður hafi ekki lýst stuðningi við þau samkomulagsdrög sem á sínum tíma komu fram. Sennilega hefur honum verið farið eins og ýmsum sem jafnvel sátu í ríkisstjórninni, að hann hafi ekki heyrt af þeim. Hitt getur hv. þingmaður ekki þvegið af sínum flokki, að forusta flokksins á þeim tíma vildi gera það.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa málefnalegu ræðu, þetta málefnalega innlegg, þar sem komið er að kjarna málsins um það hvort við höfum eitthvert val og hvað bíður okkar ef við ákveðum að fara aðra leið. Ég held að umræðan hérna ætti helst að snúast um það nú í 1. umr. og skoðun fjárlaganefndar ætti að snúast um þau atriði. Það er síðan alltaf álitamál hvort hörmungarnar verða fyrirséðar eða hvort þetta er pólitískur hræðsluáróður sem okkur er boðið upp á. Hvað munu menn á endanum gera, þeir sem hafa hótað öllu illu? Mun Fitch lækka lánshæfismatið? Það er erfitt að meta það en þeir hóta því greinilega. Munu allar dyr lokast? Það er greinilegt að það er búið að sannfæra ríkisstjórnina um að okkur muni ekki standa nokkur aðstoð til boða,  Mönnum er tíðrætt hér um, sérstaklega stjórnarliðum og ráðherrum ríkisstjórnarinnar, að tala um þetta MOU. Séu menn að bíða eftir því að hingað upp í ræðustólinn komi einhver þingmaður Sjálfstæðisflokksins og segi að það hafi verið mistök að skrifa undir það er ég hingað mættur til þess að fullnægja þeirri kröfu. Það voru mistök að skrifa undir þetta MOU en þau voru líka afturkölluð með sérstakri tilkynningu til forsætisráðherra Hollands. Svo skulum við líka hafa hitt í huga, hvað gerðist í framhaldinu? Þá var skrifað undir sameiginlegu viðmiðin sem núllstilltu allt ferlið og gerðu þetta minnisblað að sögulegu skjali sem hafði enga þýðingu fyrir framhald málsins.

Tvennu er ég ósammála hjá hv. þingmanni. Í fyrsta lagi er það að vísu rétt hjá honum að minnisblaðið var afturkallað með tilkynningu til forsætisráðherra Hollands en það elti okkur samt eins og draugur og hafði áhrif. Hitt sem ég er honum ósammála um er að hann talar eins og það sé engin áhætta fólgin í því að fara þá leið sem hann vill fara. Það er nefnilega áhætta fólgin í því. Ég held að við Íslendingar höfum sloppið dável með neyðarlögin, ég verð að segja það bara alveg eins og er. Þau voru sett í mikilli tímaþröng og hefði mátt hugsa þau betur, í þeim eru ákveðnar hættur fólgnar. Ég tel að ef við færum þá leið sem hv. þingmaður talar um gæti svo farið fyrir dómi að Íslendingar yrðu dæmdir til þess að greiða meira en t.d. þær 20.887 evrur sem núna eru tengdar hverjum innstæðueiganda.

Hvernig færðu það út?

Það er ákveðin áhætta, frú forseti,  Færum við dómstólaleiðina, ef hún yrði yfir höfuð nokkru sinni fær, kynni svo að fara, eins og hv. þingmaður sagði í ræðu sinni 5. desember, að sá leiðangur 

Virðulegi forseti. Ég á erfitt með að sjá hvernig sú mögulega dómsniðurstaða gæti fellt á okkur ríkari byrðar en innstæðutryggingartilskipunin sjálf kveður á um, þ.e. þessar rúmu 20 þúsund evrur, ég átta mig ekki á því. Það gæti kannski komið einhver málskostnaðarreikningur, eitthvað slíkt, en það er ekkert sem skiptir máli. Ég held fast við þá skoðun mína að þessi niðurstaða sé jafngild því að tapa málinu fyrir dómstólum. Það er síðan alltaf álitaefni hvort okkur standi einhverjir aðrir kostir til boða. Það er greinilegt að ríkisstjórnin hefur komist að þeirri niðurstöðu að svo sé ekki. Ég vil halda því fram að ríkisstjórninni hafi mistekist að halda uppi okkar málstað, eins og ég hef margoft bent á og síðast hér í ræðu minni áðan, gagnvart öllum þeim sem máli skipta. Þannig hefur þessi ríkisstjórn borið ábyrgð á því að tefla málinu í þann vonda farveg sem það er komið í.

Forseti vill vekja athygli á því að ýmsar kvartanir hafa borist frá þeim sem fylgjast með umræðunni í þingsal í dag varðandi það að ekki sé gefið nægilega gott hljóð í salnum þannig að hljóð berist ekki út til þeirra sem fylgjast með umræðunni. Bið ég hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að taka tillit til þess í umræðunni sem eftir lifir.

Virðulegi forseti. Þá er enn á ný komið mál sem við útkljáðum fyrir nokkrum vikum síðum og ég hélt að við hefðum gengið frá því endanlega en svo var ekki og má kannski segja að allt málið sé komið á byrjunarreit. Ég vil samt byrja á því að segja að við framsóknarmenn höfum alltaf sagt að við viljum að Íslendingar, nú sem áður, standi við allar sínar skuldbindingar nema ef ágreiningur er um fjárhæðir sem standa út af, þá viljum við að sjálfsögðu að sá ágreiningur sé leystar fyrir hlutlausum dómstólum. Hæstv. fjármálaráðherra kom að því í ræðu sinni áðan að í rauninni hafi hann staðið frammi fyrir orðnum hlut vegna þess að í haust hafi þeir sem réðu ríkjum þá, Samfylkingin og sjálfstæðismenn, skrifað upp á Icesave-samningana. Hann las svo upp úr gögnum máli sínu til stuðnings. Þetta stenst einfaldlega ekki skoðun vegna þess að það eina sem ráðamenn sögðu á þeim tíma er það sama og við segjum í dag að að sjálfsögðu virði Ísland allar skuldbindingar sínar. En það þýðir ekki að við tökum á okkur skuldir sem við eigum ekki að greiða. Það þýðir heldur ekki að við tökum á þjóðina skuldir sem gera það að verkum að hér verður erfitt að búa næstu árin, jafnvel áratugina. Við framsóknarmenn höfum barist fyrir því allan þennan tíma að sannleikurinn í málinu komi fram, að fólk átti sig á því hvað Alþingi Íslendinga er að gera. Hæstv. fjármálaráðherra kvartaði undan því í ræðu sinni að hann hefði ekki fengið að sjá gögn síðasta haust. En hvernig var meðferð málsins í sumar? Við börðumst fyrir því að fá aflétt leynd af ýmsum leynigögnum sem sett voru í möppu og geymd á nefndasviði. Við börðumst fyrir því að lögfræðileg álit frá breskum lögmannsstofum yrðu gerð opinber og við börðumst líka fyrir því að Memorandum of Understanding frá því í október 2006 yrði gert opinbert. Af hverju gerðum við það? Jú, öll þessi gögn sýndu fram á að Íslendingar hefðu aldrei tekið á sig ríkisábyrgð fyrir bankana vegna hruns eins banka. Það var hvergi að finna í þessari yfirlýsingu frá árinu 2006. Við börðumst líka fyrir því að þessi gögn kæmu fram svo þjóðin mundi átta sig á því hvað við værum raunverulega að skrifa undir. Kannski leiddi það til þess að hér voru gerðir fyrirvarar jafnvel þótt við hefðum viljað ganga lengra í þeim efnum en var gert fyrr í haust. En enn á ný þurfum við og aðrir sem ekki hugnast þessir samningar að standa í þessum ræðustól og leiðrétta rangfærslur. Hvernig geta ráðamenn þjóðarinnar komið í ræðustól og fullyrt að þetta sé betri niðurstaða en fékkst í fyrirvörum Alþingis nú í haust?  Nú koma lærðir menn fram og segja að jafnvel þó að okkur beri ekki lagaleg skylda til að greiða þá beri okkur hugsanlega siðferðisleg skylda til að greiða þessar skuldir. Með öðrum orðum, menn sem unnu hjá einkafyrirtækjum fóru til útlanda, stofnuðu innlánsreikninga í öðrum löndum. Að börnunum okkar beri síðan siðferðisleg skylda til að greiða fyrir hugsanlegar misgjörðir þessara manna - ég get ekki séð að komandi kynslóðir eigi að bera ábyrgð á þessum mistökum. Það er ekki endalaust hægt að koma fram og skella skuldinni á einhverja aðra en núverandi stjórnvöld. Áttum okkur á einu, hér voru í gildi lög sem voru innleidd samkvæmt löggjöf Evrópusambandsins, tilskipun sem hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan í ræðu sinni að hefði verið innleidd með löglegum hætti. Það var á grundvelli þessarar tilskipunar sem hægt var að stofna til útibúa í öðrum löndum. Þetta var einfaldlega galli á regluverki Evrópusambandsins. Og þegar menn segja að það hafi verið Íslendingar sem gerðu mistök er það ekki alls kostar rétt vegna þess að það voru Evrópubúar sem störfuðu samkvæmt evrópskum reglum og gerðu nákvæmlega sama og aðrar þjóðir höfðu leyfi til að gera. Að íslensk þjóð, ungmenni, börnin okkar, eigi að taka á sig gallana á þessu regluverki get ég ekki séð að sé þeirra siðferðislega skylda. Það voru margar aðrar fullyrðingar sem við þurftum að glíma við. Ein þeirra var sú að við þyrftum að borga Icesave vegna þess að annars félli EES-samningurinn sjálfkrafa niður. Þetta var fullyrt af hæstv. félagsmálaráðherra. Menn yrðu að grípa í taumana. Hæstv. utanríkisráðherra, sem hefur verið manna málefnalegastur í þessari umræðu, kom fram og sagði: Að sjálfsögðu er slíkt fráleitt. Af hverju? Jú, vegna þess að það er fráleitt. Það er miklu flóknara verk og það þarf öll aðildarríkin til að fella EES-samninginn og það hefur ekkert með Icesave að gera. Það var líka fullyrt að 23. október mundi eitthvað stórkostlegt eiga sér stað ef við mundum ekki samþykkja Icesave. Það er dagurinn á morgun og ég sé ekki að eitthvað stórkostlegt muni gerast en það er dagurinn sem greiðsluskylda á að falla á íslensku þjóðina. Hvað hefði svona stórkostlegt gerst? Í fyrsta lagi hefðum við sparað íslensku þjóðinni um 40 milljarða, sem slagar hátt upp í það sem við eyðum í allt menntakerfið einu ári. Hefði ekki verið gott að vera í þeirri stöðu að Bretar og Hollendingar hefðu þurft að sækja málið á hendur Íslendingum fyrir íslenskum dómstólum? Það hefði stórbætt stöðu Íslendinga. Hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. utanríkisráðherra fullyrtu að það væri hugsanlega óhagstæðara Íslendingum að fara í mál og tapa því. Hvernig fá menn slíkt út? Það er ofvaxið mínum skilningi. Við værum alltaf í betri stöðu en við erum í nú. Af hverju er það? Jú, vegna þess að í Icesave-samningunum er okkur gert að greiða meira en við yrðum lagalega skuldbundin til að gera þótt við yrðum dæmd til að greiða 20.887 þúsund evrur samkvæmt Evróputilskipuninni. Fyrrverandi samherji hæstv. utanríkisráðherra Össurar Skarphéðinssonar, Jón Baldvin Hannibalsson, sagði að menn yrðu að hafa í huga að þá yrði látið reyna á neyðarlögin, það fullyrti hann í viðtali. Nú eru í gangi fjölmörg dómsmál þar sem verið er að láta reyna á neyðarlögin, það hafa Belgar og Þjóðverjar gert, ásamt öðrum þjóðum. Hverjum ætli sé í hag að neyðarlögin voru sett? Jú, Bretum sjálfum fyrst og fremst. Það er kannski þess vegna sem þeir setja núna inn í fyrirvarana ákvæði þess efnis að það muni ekki breyta réttarstöðu þeirra ef neyðarlögin halda ekki. Hvað er það sem við erum að gera í dag? Jú, við ætlum að breyta þeim fyrirvörum sem Alþingi setti. Efnahagslegi fyrirvarinn gekk út á það að ef allt er í blóma, eins og Seðlabankinn spáði, gætum við borgað Icesave-reikningana og yrðum búin að því árið 2024. Hins vegar ef sú spá gengi ekki eftir yrðum við einungis að borga hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu, af hagvextinum, og þá væri það algert skilyrði að við mundum hætta að borga 2024. Af hverju settu menn þann fyrirvara, jafnvel þótt ég hafi ekki talið að nógu langt hafi verið gengið? Jú, menn gátu ekki hugsað sér að við mundum leggja svo þungar byrðar á komandi kynslóðir að þær gætu ekki séð fram úr augum. Þess vegna var ákveðið að greiðsluskyldunni mundi ljúka 2024 svo við mundum ekki leggja þessar þungu byrðar á börnin okkar og komandi kynslóðir. Það er út úr myndinni. Við eigum að borga hverja einustu krónu. 
             Í annan stað er hinum almenna fyrirvara breytt þannig að ef þar til bær úrlausnaraðili einhvers staðar úti í heimi, sem reyndar er alls kostar óvíst hver yrði - og er ágætt að beina þeirri spurningu að hæstv. fjármálaráðherra hvernig hann ætlar að tryggja að málið fari fyrir dóm og kannski líka að fá úr því skorið hverja hann telur þar til bæra úrlausnaraðila vera - kæmist að því að Íslandi bæri ekki að greiða þá var fyrirvarinn áður fyrr sá að Íslendingar, Hollendingar og Bretar ættu að setjast niður og semja upp á nýtt. En við settum þau skilyrði að ef Hollendingar og Bretar vildu ekki ræða við okkur hefðum við einhliða uppsagnarrétt á ríkisábyrgðinni. Uppsagnarrétturinn er nú tekinn út en um leið er fullyrt í okkar eyru að Bretar og Hollendingar mundu að sjálfsögðu setjast niður með okkur. Af hverju erum við þá að taka þennan fyrirvara út ef það er þannig? Og erum við ekki að ræða um þjóðir sem hafa verið með Íslendinga á hnjánum síðasta árið og misbeitt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sér í hag? Af hverju vilja þeir taka þetta út og eins Ragnars H. Halls-fyrirvarann sem skiptir Íslendinga tugi ef ekki hundruð milljarða? Nú er orðið skilyrði að EFTA-dómstóllinn álykti um málið að leitað verði til EFTA-dómstólsins,  Að lokum, virðulegi forseti, hefur margt verið rætt um þær raunverulegu fjárhæðir sem við Íslendingar eigum að greiða. Eitt er staðreynd, við höfum ekki séð eignasafnið hjá Landsbankanum og getum þar með ekki sagt fyrir víst hvað það er sem fellur á íslenska ríkið en það verða einhver hundruð milljarða.

Hæstv. forseti. Við hlustum nú á söguskýringar Framsóknarflokksins á þeirri atburðarás sem átti sér stað varðandi Icesave og þar talar hv. þm. Höskuldur Þórhallsson um að hann hafi ítrekað þurft að leiðrétta rangfærslur. Ég held að það sé mikilvægt að halda því til haga bara sögunnar vegna að þegar málið kom til þingsins í byrjun júní var beðið með að setja það fyrir fjárlaganefnd. Það lá fyrir frá upphafi að málið átti að koma fram með fullbúnum gögnum og það lá fyrir að kallað yrði eftir öllum upplýsingum, þýðingum á skjölum, það var gert allan tímann og þurfti ekki atbeina Framsóknarflokksins til þess.

Það þurfti að berjast fyrir því.

Varðandi leiðréttingu á rangfærslum langar mig líka að biðja hv. þingmann að fara aðeins yfir hvernig málinu átti að ljúka 2024. Þó að hv. þingmaður hafi ekki samþykkt fyrirvarana stóð það aldrei til í afgreiðslu fjárlaganefndar og þeirri sátt sem þar náðist að greiðsluskylda félli niður árið 2024.  Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvað áttu framsóknarmenn við þegar þeir sögðu að menn ætluðu að standa við skuldbindingar sínar? Hvað áttu þeir við með því? Þannig hafa þeir talað allan tímann þó að þeir hafi unnið með öðrum hætti. 
             Mig langar líka að heyra hver mundi verða ýtrasta krafa Breta og Hollendinga ef svo ólíklega vildi til að þeir kæmu hér fyrir héraðsdóm og reyndu að sækja sína peninga. Hv. þingmaður er lögmaður og veit það betur en ég hvaða kröfur þeir mundu leggja fram  Í þriðja lagi: Hvaða dómstóll er það sem getur fjallað um mál eða hvert geturðu kært 

Virðulegi forseti. Ég ætla að svara síðustu spurningunni strax, ef ágreiningur kemur um niðurstöðu héraðsdóms er því áfrýjað til Hæstaréttar.  Það er fullyrt að málið hafi verið lagt fram með fullbúnum gögnum. Við kölluðum t.d. eftir eignasafninu, við höfum ekki enn þá fengið að sjá það. Er þá hægt að fullyrða að við höfum fengið að sjá öll gögn? Hvað með þetta lögfræðiálit sem dúkkaði upp í fjölmiðlum, sem vildi svo skemmtilega til að varð heldur óþægilegt fyrir ríkisstjórnina? Hvað með öll leynigögnin, af hverju var leynd á þeim? hlýtur maður að spyrja. Hvað með þetta Memorandum of Understanding frá árinu 2006 þegar menn settust niður og ákváðu að það væri engin ríkisábyrgð? Það er hvergi að finna. Stóð aldrei til að fella niður skuldir árið 2024?  Við framsóknarmenn höfum ítrekað lýst því yfir að við viljum að sjálfsögðu standa við allar okkar skuldbindingar eins og menn eiga almennt að gera. 

Forseti vill ítreka þá beiðni forseta að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar láti af samræðum við þá hv. þingmenn sem standa hér í ræðustól.

Hæstv. forseti. Það kemur mér svo sem ekkert á óvart að framsóknarmenn haldi áfram að svara því engu í hverju skuldbindingin felst. Skuldbindingin felur í sér það að kalla menn til dóms. Það hefur ekki verið sýnt fram á með hvaða hætti það er hægt eða hvaða dómar það eru. Þegar ég er að ræða um EFTA-dómstólinn er ég ekki að tala um að áfrýja til hans heldur spyr ég um þætti í lagalega umhverfinu: Hver er réttur þeirra sem eru aðilar að máli ef þeir eru ósáttir við niðurstöðu í lok máls? Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hlýtur að geta svarað því sem lögfræðingur og þá upplýst mig umfram það sem ég vissi áður. Fullyrt er að ekki hafi átt að gera fyrirvara. Hér er hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, við ræddum saman um þessa fyrirvara strax í upphafi vinnunnar. Hann var talsmaður þess í nefndinni, eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson veit, að menn mundu reyna að ná sáttum í málinu og um það snerist vinnan frá upphafi. Vinnan snerist líka um það að fá öll gögn fram í málinu og það væri mjög gaman að heyra um öll þessi leyniskjöl sem verið var að tala um, það var heil mappa sem að mestu leyti er byggð á minnisblöðum af fundum sem ekki höfðu verið staðfest af viðkomandi þátttakendum. Þess vegna voru þau gögn ekki með. Það er alveg rétt að það hafa komið fram tvö, þrjú skjöl sem ekki höfðu verið lögð fram og það er þá rétt að halda þeirri tölu til haga en tala ekki alltaf í fleirtölu eins og hér hafi verið leynd yfir öllu  Mig langar að fá eitt fram hjá hv. þingmanni. Eitt af því sem við reiknuðum ekki í fjárlaganefnd var kostnaðurinn við að ljúka ekki málinu. Það var margítrekað kallað eftir gögnum um hvað það gæti hugsanlega þýtt fyrir okkur varðandi greiðsluþolið. Það endaði með því að Hagfræðistofnun Háskóla Íslands skilaði áliti og ég held að það sé nefnt á sex eða átta stöðum í því áliti að forsenda þess að við komumst í gegnum þessi vandræði sé að við séum í góðum alþjóðlegum samskiptum, að við getum fengið endurlán og getum lengt í lánum og endurfjármagnað okkur. Það hefur lítið verið dregið fram í umræðunni og þess vegna spyr ég: Hver er kostnaðurinn að mati framsóknarmanna við að ljúka ekki málinu 

Ég held nefnilega að þarna liggi fyrir stóri misskilningurinn í málinu. Það hefur enginn af hálfu ríkisstjórnarinnar gert gangskör að því að fara utan og kynna málstað Íslendinga. Getur verið að alþjóðaumhverfið hafi kannski bara aðra sýn á málin en hv. þingmaður gefur sér að það hafi? Eru málin til umræðu í Bretlandi? Nei. Átta Hollendingar sig á því að hugsanlega eigi almenningur ekki að borga? Jú, vegna hvers? Það var hollenskur banki að fara á hausinn og menn átta sig á því núna hvernig innstæðutryggingarsjóðurinn á að virka, ekki að almenningur eigi að borga brúsann. Hv. þingmaður hélt eftirfarandi fram í ræðu þegar fyrirvararnir voru samþykktir, með leyfi forseta: „Það er Alþingi sem setur þessa fyrirvara og það er Alþingi sem mun fylgja þeim eftir. Við treystum á að þeir haldi og höfum fullvissu fyrir því.“ Hvað gerðist eftir þetta? Var þetta bara bull hjá hv. þingmanni? Þegar menn tala um að þessi leynigögn hafi verið bara svona og svona - nú, það var hvorki meira né minna en eitt stykki Settlement Agreement inni í þessum leyniskjölum sem fyrirvari Ragnars H. Halls byggði m.a. á. Og, ef við höldum aðeins lengra: Hagsmunir Íslendinga upp á tugi ef ekki hundruð milljarða … 

Hvernig var það þegar Framsóknarflokkurinn tók ákvörðun um stuðning við Íraksstríðið, hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson?

Er það ekki sanngjarnt? 
            

Forseti vill ítreka þá beiðni forseta að menn láti af því að eiga í samræðum við þá sem eru hér í ræðustól.

Virðulegi forseti.

… virðulegi forseti.

Frábært svar, frábært svar.

Þegar menn þrýtur rök fara þeir að bera fyrir sig 

Forseti vill ítreka að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar haldi þeim aga sem er þinginu til sóma, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu.

Frú forseti. Ég hef setið hér í dag undir umræðum um þetta blessaða Icesave-mál og hafa nokkrar spurningar kviknað í huga mínum við málflutning stjórnarandstöðunnar, m.a. þessi: Telur stjórnarandstaðan að Íslendingar sitji einir við borðið í þessari deilu? Það væri afskaplega þægilegt ef svo væri. Smáfréttaskot: Icesave snýst ekki um lagaleg rök, þessi milliríkjadeila snýst um pólitískan veruleika sem við Íslendingar erum núna að fást við, ekki um lagalega skyldu eða siðferðislega skyldu, eins og hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson talaði um hér áðan. Mér finnst eins og það sem vantar upp á hjá stjórnarandstöðunni sé einfaldlega að sjá skóginn fyrir trjánum og þau verkefni sem við Íslendingar stöndum frammi fyrir. Mig langar að spyrja hv. þm. Höskuld Þór: Telur hann að Icesave sé stærsta málið sem íslenska ríkisstjórnin stendur frammi fyrir og telur hann að það sé eina málið? Mér hefur stundum fundist það af málflutningi stjórnarandstöðunnar. Er hægt að taka það úr samhengi við annað sem Ísland fæst við núna? Getur Ísland enn þá hagað sér eins og við höfum hernaðarlegt mikilvægi og gengið fram í krafti þess að Bretar hafi einfaldlega ekki pólitíska aðstöðu til þess að neita okkur? Svo vil ég í lokin koma inn á evrópska regluverkið sem stjórnarandstöðunni hefur orðið tíðrætt um. Það er vissulega þannig að við störfuðum samkvæmt evrópska bankaregluverkinu en engu að síður stöndum við mun verr en aðrir af því að við stóðum okkur verr í því en aðrir að beita þessu regluverki. Að koma hérna upp trekk í trekk og kenna evrópska regluverkinu um ófarir Íslendinga er svolítið eins og að fá bíl í 17 ára afmælisgjöf frá mömmu, keyra á ljósastaur og kenna síðan mömmu um.

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn fullyrti að þetta snerist ekki lagaleg rök en hélt því svo fram að Íslendingar hefðu staðið sig verr en aðrar þjóðir við að fullnægja þeim lögum sem voru samþykkt hér eða þeirri tilskipun sem var innleidd í íslenskan rétt og hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að hefði verið gerð á fullkomlega eðlilegan hátt. Hvort er það? Hvort erum við að tala um að þetta snúist um lagaleg - ég áttaði mig ekki alveg á þessu, en auðvitað hlýtur þetta að snúast um þá skyldu sem okkur ber að framfylgja. Eigum við að borga? Eiga börnin okkar að borga? Ég beini þeirri spurningu til hv. þingmanns. Ég held að samlíkingin um móður og barn hafi verið algjörlega fáránleg, ef ég get notað það orð, vegna þess að börnunum okkar er gert að taka á sig skuldir einhverra sem þau hafa nákvæmlega enga tengingu við, enga. Eina málið? Nei, að sjálfsögðu ekki, en það er ríkisstjórnin sem stjórnar því hvaða mál eru hér á dagskrá. Og hvort Íslendingar sitji einir við þetta borð? Hollendingar og Bretar sátu einir við þetta borð. Við höfum aldrei getað staðið upprétt í þessari deilu og það er það sem við framsóknarmenn höfum verið að segja að við verðum að ná þeirri stöðu a.m.k. að við getum mætt þessum þjóðum uppistandandi þannig að við getum fengið það fram að á okkur sé hlustað, vegna þess að málstaður okkar er góður eins og fjölmargir af okkar færustu, íslensku sérfræðingum hafa bent á, sem og margar virtar lögmannsstofur og erlendir sérfræðingar. 

Ég þakka hv. þm. fyrir svarið. Bara til að skýra þetta með bílinn og evrópska regluverkið snýst þetta ekki bara um lagalega skyldu og hvernig við innleiddum regluverkið, þetta snýst líka um hvernig við stóðum að framkvæmd. Þar stóðum við okkur ekki vel. Hv. þingmaður spyr: Eiga börnin að borga og hvaða tengingu hafa þau við málið? Ég vil á móti spyrja, og aftur kem ég 

Virðulegi forseti. Ég held það hafi verið ríkisstjórnin sem fullyrti í dag að það skipti engu máli þótt íslenska ríkið færi niður í ruslflokk. En gott og vel. Þessar fullyrðingar um að ekki sé hægt að gera neitt annað af því ekki sé búið að ganga frá Icesave - bíddu, er það ekki Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sem neyðir Íslendinga til þess að halda stýrivöxtum svona háum? Er það ekki Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sem hefur komið í veg fyrir að við getum aflétt þeim gjaldeyrishöftum sem eru í gangi? Eru það ekki fullyrðingar sem komið hafa frá ráðherrum þessarar ríkisstjórnar?  
             Við höfum verið að tala um að við þurfum að fara að endurskoða samstarf okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ég held að það sé morgunljóst að sá veruleiki sem blasti við okkur hér fyrir ári síðan er allt annar í dag. Við þurfum að endurskoða þessa áætlun, ég held að það sé alveg á hreinu. Hinn pólitíski veruleiki - eins sorglegt og það nú er höfum við aldrei gert gangskör að því að kynna málstað Íslendinga erlendis. Það sáum við þegar við fórum til Noregs að Norðmenn áttuðu sig ekki á því að þeir væru í rauninni að taka afstöðu með Bretum og Hollendingum í deilu sem á að sjálfsögðu að leysa fyrir dómstólum. Það var svolítið sláandi þegar við stjórnarandstöðuþingmennirnir tveir fórum til Noregs að finna að við værum þeir fyrstu sem upplýstu nágrannaþjóðir okkar um hinn blákalda veruleika. 

Frú forseti. Ég tel svona miðað við aðstæður hafi umræðan verið málefnaleg hér í dag. Ég tel að miðað við hitann sem verið hefur í þessu máli hafi menn nú haldið sig nokkuð vel við jörðina. Ég held að það sé ekki rétt að halda sig endilega við söguna eða hvernig þetta mál er komið í þessa stöðu. Ég held að við eigum bara að velta fyrir okkur: Er það rétt eða rangt hjá okkur að samþykkja það frumvarp sem liggur hérna fyrir? Allt er þetta mál flókið og það er háski á báðar hendur. Það er háskaleikur, hvort sem við samþykkjum þetta frumvarp eins og það er og þar með þennan samning eins og hann er breyttur orðinn. Og það er líka háskalegt að taka hina leiðina og fara með málið eða reyna að knýja það með einhverjum hætti fyrir dómstóla. Hér hafa menn talað, t.d. hv. síðasti ræðumaður sem flutti ágæta ræðu og sömuleiðis formaður Sjálfstæðisflokksins, eins og það væri engin aukin áhætta sem fælist í því að fara þá leið sem þeir kalla dómstólaleiðina. En það er bæði bein og óbein áhætta sem í því er fólgin. Hin beina áhætta felst í því að ef við færum með þetta fyrir dóm gæti það gerst sem formaður Sjálfstæðisflokksins lýsti svo vel hér í ræðum sínum undir lok nóvember og í byrjun desember í fyrra, að niðurstaðan yrði jafnvel verri en beinlínis sú lágmarksupphæð sem við þurfum að greiða í dag. Sömuleiðis gæti líka fylgt þeirri leið að gert yrði harðara áhlaup á neyðarlögin t.d. með tilstyrk öflugra ríkisstjórna en raunin er núna. Það eru hinar beinu hættur sem tengjast því að fara dómstólaleiðina. Hinar óbeinu sem tengjast því liggja í því að það mundi leiða til mikilla deilna við alþjóðasamfélagið og það mundi gera það að verkum að erfitt væri fyrir okkur t.d. að fá þá stöðu gagnvart fjármagnsmörkuðum heimsins að við yrðum aftur þokkalega lánshæf og fengjum fjármagn til þess að byggja upp fyrirtæki okkar og atvinnulíf. Þetta eru hætturnar sem eru fólgnar í því að fara þá leið. Þær ber að meta andspænis þeim háska sem líka er fólginn í því að axla þessar greiðslur og þessar skuldbindingar sem við stjórnarliðarnir leggjum í reynd til að menn geri núna. Ég get hins vegar gert þá játningu að mér er miklu rórra yfir því núna en mér var fyrir þremur vikum og miklu rórra en mér var í sinni 5. júní í sumar. Ástæðunnar ber m.a. að leita hjá Alþingi. Ég verð að segja það við þingmenn, ekki síst stjórnarandstöðunnar og einkum og sér í lagi þingmenn Framsóknarflokksins, að jafnvel þótt þeim finnist málið vont verða menn að læra að þekkja sína eigin sigra. Mér er rórra vegna þess að það eru fyrirvarar sem þingið setti sem gera málið miklu betra en það var og vegna þess að það frumvarp sem hér liggur fyrir að mínu viti, eins og ég reyni að rökstyðja hér á eftir, heldur þeim fyrirvörum. Að mínu viti styrkir það að sumu leyti og veikir að sumu leyti. Mér er líka rórra vegna þess að ég tel að kostnaðurinn sem hugsanlega fellur á okkur sé í dag líklegur til þess að verða töluvert minni en menn héldu fyrir jafnvel tveimur mánuðum. Ástæðan er sú að búið er að gera samninga milli nýja og gamla Landsbankans. Það er búið að meta eignirnar sem eru í þrotabúinu með meiri nákvæmni og það er niðurstaða sem menn geta auðvitað deilt um, sem bendir til þess að endurheimturnar verði ekki 75% heldur 90%. Ég tel að þær verði meiri. Ég tel að hægt sé að færa rök að því núna, en það hefur aðeins komið fram í máli hæstv. fjármálaráðherra, að vel sé hægt að færa rök að því að eignirnar eins og þær eru metnar núna slái hátt í það að geta þakið 95% af höfuðstólnum.

110%.

Ég tel sömuleiðis að vegna þess að það er batnandi efnahagsástand í heiminum séu líkur á því að okkur takist að afsetja þessar eigur fyrr á þessu sjö ára skeiði sem við höfum en menn ætluðu hér fyrir nokkru síðan. Það þýðir að vaxtabyrðin verður minni. Þetta gerir það að verkum að mér er hvað þetta varðar miklu rórra í sinni. Hvað er það sem ég tel að við vinnum með því að ljúka málinu? Ég tel að þetta sé ákveðinn tappi sem við tökum þarna úr þróuninni sem hefur verið dálítið stöð núna, þetta sé lykill að því að við getum geyst áfram í efnahagsuppbyggingu okkar. Mér finnst það ekki vera réttlátt eða réttmætt eða í takti við raunveruleikann þegar hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar tala eins og hér verði enginn hagvöxtur á næstu árum. Rök þeirra byggja að mörgu leyti á því að ekki verði hagvöxtur og þess vegna muni okkur ekki einu sinni verða kleift að greiða vextina sem við þurfum að greiða. Ég tel að þetta sé fráleit vitleysa og það sé ekkert í umhverfinu sem bendi til þessa. Þetta er ákveðin áhætta samt sem áður sem við þurfum að taka tillit til. Ég segi á móti að ef þessi þróun yrði og þessi staða kæmi upp, eins og hv. þm. Pétur Blöndal hefur margsinnis nefnt í tölum sínum, eru ýmsir varnaglar í samningnum og í frumvarpinu og hinni pólitísku yfirlýsingu ráðherranna sem vinna með okkur. Endurskoðunarákvæði í hinum upphaflega samningi sem mjög hefur verið gagnrýnt hér, mundi t.d. virkjast við slíkar aðstæður, ef enginn hagvöxtur væri. Í öðru lagi tel ég að sú yfirlýsing sem kemur fram af hálfu ráðherranna þriggja um viðræður, þar sem íslenski ráðherrann hefur óskoraðan rétt til þess að krefjast viðræðna þegar hann vill af hvaða tilefni sem er ef hann getur sýnt fram á að aðstæður hafa breyst, mundi sömuleiðis virkjast. Og það væri mjög erfitt fyrir nokkra þjóð að standa gegn þessu tvennu, annars vegar hinni pólitísku, sameiginlegu yfirlýsingu ráðherranna þriggja og því sem segir í endurskoðunarákvæðinu. Þetta gerir það að verkum að ég held að staða okkar sé að ýmsu leyti sterkari til þess að takast á við þetta „scenario“ sem menn hafa verið að draga upp. Ég sagði áðan að menn mættu ekki tapa sjónar á sínum eigin sigrum. Framsóknarflokkurinn greiddi atkvæði, ef ég man rétt, gegn breytingartillögunum í sumar. Hann greiddi atkvæði gegn frumvarpinu sjálfu. Ég held samt sem áður að málflutningur og harka Framsóknarflokksins, harkan í Indefence-hópnum og fundirnir hérna fyrir utan hafi skipt máli vegna þess að það breytti vígstöðunni fyrir Ísland til hins betra. Þessu finnst mér að þeir sem tala hérna fyrir hönd Framsóknarflokksins og stjórnarandstöðunnar megi ekki gleyma og ekki tapa sjónar á. Ef við lítum síðan á fyrirvarana sem var að finna í lögunum sem voru samþykkt í sumar og berum þá saman við það sem liggur fyrir í frumvarpinu er niðurstaða mín eftirfarandi: Ég sé ekki betur en Brussel-viðmiðin séu inni í hinum nýja samningi og það styrkir ef í harðbakkann slær. Það styrkir ef við þurfum að virkja endurskoðunarákvæðið og ef við þurfum að virkja viðræðuákvæðið í hinni sameiginlegu pólitísku yfirlýsingu ráðherranna þriggja. Þess vegna skiptir það miklu máli. Friðhelgisréttindin samkvæmt Vínar-samkomulaginu eru inni. Það þýðir að hvað sem á dynur mun það ekki gerast sem stjórnarandstaðan óttaðist, að íslenska stjórnkerfið gæti ekki haldið áfram að starfa vegna þess að búið væri að ganga að eigum þess. Sömuleiðis er það alveg ljóst að samkvæmt þessu er ekki hægt að ganga að þeim eigum sem Seðlabanki Íslands kann að eiga í útlöndum. Jafnframt liggur það ljóst fyrir að fyrirvarar varðandi náttúruauðlindirnar eru líka inni. Þá eru þrír fyrirvarar eftir. Það er efnahagsfyrirvari - ég hef alltaf litið svo á að hann væri í reynd þríþættur. Í fyrsta lagi samkvæmt lögum Alþingis væru vextirnir undir greiðsluhámarkinu. Í öðru lagi væri klárt greiðsluhámark. Og í þriðja lagi má halda því fram miðað við málflutning stjórnarandstöðunnar hér í umræðunni í sumar að hún hafi litið svo á að það fælist líka í hinum efnahagslega fyrirvara að það væri engin ábyrgð á því sem væri eftir 2024. Hv. formaður fjárlaganefndar hefur mótmælt því fyrir sitt leyti. Ég sagði í utanríkismálanefnd að ég liti ekki svo á. Og forsætisráðherra sagði hér í umræðunni að ef sú stæða kæmi upp mundi það leiða til viðræðna. Ég er þeirrar skoðunar að það sé frávik í þessu frumvarpi að því er vextina varðar. Þar er afturhvarf frá lögunum eins og þau voru samþykkt. Þá verðum við að meta: Er staðan þannig að það sé hættunnar og háskans virði að taka þá áhættu? Ég tel það. Ég tel að miðað við þær upplýsingar sem liggja fyrir um virði eignanna og miðað við hvernig þróunin er að verða í heiminum tel ég að það séu mjög litlar líkur - þær eru samt fyrir hendi - að vaxtagreiðslurnar færu einhvern tímann yfir greiðsluhámarkið. Ég tel hins vegar að það séu mjög hverfandi líkur á því að eitthvað standi eftir árið 2024. Ég tel líka að þetta þing og þeir sem véluðu um efnahagsfyrirvarana og sendu þá til útreiknings upp í Seðlabanka hafi gefið sér þá forsendu að skuldin yrði öll greidd upp. Í minnisblaði Seðlabankans frá 13. ágúst voru raktar þær forsendur sem bankinn fékk frá fjárlaganefnd. Ein af þeim var að skuldin yrði greidd upp fyrir 2024 miðað við efnahagsspár Seðlabankans og einmitt þess vegna voru mörkin hækkuð svolítið til þess að tryggja það frá því sem var hin upphaflega tillaga. Þarna er því um ákveðinn háska að ræða og það er rétt hjá þeim sem hér hafa talað að því er vaxtagreiðslurnar varðar að hinn efnahagslegi fyrirvari er veikari en staðan hefur að öðru leyti styrkst. Varðandi dómstólaleiðina tel ég að eins og er búið um hana núna sé dómstólafyrirvarinn sterkari en áður. Mig bresta einfaldlega skilningarvit til þess að skilja að þar hafi einhver réttur verið tekinn frá Alþingi af því að það stendur ekki í frumvarpinu að ef tiltekinn atburður verður geti Alþingi einhliða breytt ríkisábyrgðinni. Herra trúr, Alþingi er fullvalda og fullveðja. Alþingi getur hvenær sem það telur að það hafi siðferðileg og þjóðarleg rök breytt sínum lögum.

Ekki ef annað stendur í samningnum.

Í frumvarpinu er hinn lagalegi fyrirvari alveg klár, hann er skýr. Það sem hefur gerst núna í fyrsta skipti er þó að það er viðurkenning í hinni sameiginlegu pólitísku yfirlýsingu ráðherranna þriggja á því að þeir gera sér grein fyrir þessu. Í það er hnýtt tveimur ákvæðum í yfirlýsingunni um viðræður af hvaða tilefni sem er. Eitt af þeim tilefnum, svo ég lýsi því nú bara yfir sem ráðherra í ríkisstjórninni, gæti verið það að ef dómur fellur einhvers staðar sem bendir til þess að greiðsluskuldbindingarnar sem við höfum axlað sé umfram það sem sá dómstóll telur, er það tilefni til þess að taka þetta mál upp. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur haft veruleg áhrif á framvindu málsins og afsögn hans átti verulegan þátt í því að þetta viðræðuákvæði náðist inn í viljayfirlýsinguna og sömuleiðis að hinn lagalegi fyrirvari, sem við köllum dómstólafyrirvarann, er eins og hann er núna. Hv. þingmaður hefur sagt það fyrir sitt leyti alveg klárt, og ætla ég honum það ekki að hann verði kannski ráðherra til áttræðs eða níræðs, að ein af þeim leiðum sem íslenska ríkið gæti farið ef þessi staða kæmi upp, ef dómur félli og ekkert kæmi út úr viðræðum, væri þessi: Íslenska þjóðin mundi einfaldlega hætta að borga. Hvaða leiðir eiga þá viðsemjendur okkar í þeirri stöðu? Jú, tvær: Að fara með málið fyrir dóm, og þá bendir hv. þm. Ögmundur Jónasson á að það liggur fyrir dómsfordæmi við þær aðstæður. Varla yrði það álitlegur kostur. Með öðrum orðum, þeir yrðu nauðbeygðir til þess að ganga til samninga. Því segi ég það að með þessum pólitíska umbúnaði, þessum lagalega fyrirvara í frumvarpinu er málið út frá pólitísku sjónarhorni sterkara en áður. Þetta er nú mín skoðun. Ég gæti svo haft töluvert lengra mál um hinn svokallaða Ragnars H. Halls-fyrirvara. Ég bendi á það þegar menn tala hér um EFTA-dómstólinn að í fyrstu setningu í viðkomandi málsgrein 4. gr. laganna frá því í sumar er vísað í EES-samninginn. Af hverju? Af því menn vísa í EES-reglurnar. Og í greinargerðinni þar sem þetta er skýrt er bókstaflega talað um EFTA-dómstólinn. Munurinn á Ragnars H. Halls-ákvæðinu núna og eins og það var áður er að ef slitastjórn bankans kemst að þeirri niðurstöðu og því er ekki mótmælt að það eigi að vera ofurforgangur fyrir tryggingarsjóðinn, eða ef dómstóll kemst að þeirri niðurstöðu og það er ekki í ósamræmi við EFTA-dómstólinn, fer það sjálfkrafa inn í samninginn. Mín niðurstaða er þess vegna sú: Báðar aðferðirnar eru háskalegar. Ég tel að það sé minni háski fólginn í því að samþykkja þetta frumvarp. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil nú nota tækifærið og þakka hv. þm. fyrir ágæta ræðu. Mér fannst sömuleiðis ágætt andsvar sem hann veitti formanni Sjálfstæðisflokksins hér áðan. Hans lokaorð voru þau að það væri minni háski að samþykkja þetta frumvarp en að fara dómstólaleiðina. Nú getum við endalaust deilt um það og er til lítils að fara yfir það að við hefðum átt að vinna þetta öðruvísi, við hefðum átt að vinna þetta innan þingsins og standa sameinuð gegn þeim viðsemjendum okkar sem við eigum í höggi við. Það hefur líka komið fram og er viðurkennt og augljóst að það var ekki rétt sem forustumenn ríkisstjórnarinnar sögðu hér fyrir nokkrum vikum síðan að þetta væri innan ramma samkomulagsins. Hæstv. utanríkisráðherra fór ágætlega yfir það, nefndi sérstaklega tvo þætti, 2024-þáttinn og sömuleiðis 6 prósentin. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort það komi til greina af hans hálfu að við reynum að vinna þetta saman núna. 

Frú forseti. Ég er einn af þeim ráðherrum og fyrrverandi þingmönnum stjórnarandstöðu sem alltaf hafa lagt áherslu á að skrúfa niður ráðherraræði. Það finnst mér að þessu þingi hafi nú tekist býsna vel á síðustu mánuðum og missirum. Ég segi bara um þetta eins og allt annað þegar ég sem ráðherra er spurður um gang þingsins: Þingið er fullvalda, þingið ræður sér sjálft. Ef þingið vill hafa einhvern tiltekinn hátt á afgreiðslu mála þá gerir það það. Það er svo einfalt mál. Ef þingið kýs að vinna þetta með einhverjum hætti er það bara niðurstaða og ég, eins og aðrir, sætti mig bara við það. Ég lýt vilja þingsins.

Virðulegi forseti. Við skulum nú ekki tala eins og hæstv. ráðherra, jafnhógvær og hann er, sé bara gestur hér á þinginu, hann er forustumaður í ríkisstjórn. Við vitum að ríkisstjórnin er búin að stilla sig saman og augljóslega hefur hún gefið ákveðinn kúrs varðandi hvernig á að klára þetta mál. Ég held að málið hafi mjög gott af umræðu, ég held það hafi mjög gott af því að farið sé vel og nákvæmlega yfir það, m.a. þau álitaefni sem hæstv. ráðherra vísaði hér í, því að hann er svo sannarlega með skoðanir og mat á hlutum sem er sjálfsagt og eðlilegt. En málið er það stórt og það mikilvægt að ég tel að það væri mjög skynsamlegt ef þeir flokkar sem hér eru á þingi mundu sameinast um að fara vel yfir þetta mál því að hagsmunirnir eru svo gríðarlegir. Ég spyr hæstv. ráðherra í fyllstu einlægni sem forustumann í stærsta stjórnmálaflokknum á þingi: Kemur það til greina af hans hálfu?

Frú forseti. Hv. þm. veit ofurvel að ég er bara starfsmaður á plani og ræð engu í þessari ríkisstjórn nema örlitlu í utanríkisráðuneytinu. En hins vegar er ég þeirrar skoðunar að þingið eigi að ráða þessu sjálft. En ég verð samt í fullri vinsemd að segja það við hv. þingmann sem tilheyrir Sjálfstæðisflokknum að mér hefur ekki fundist sem Sjálfstæðisflokkurinn hafi rétt sáttarhönd í þessu máli. Þegar málið kom fyrst nálægt núverandi búningi til kynningar var það Sjálfstæðisflokkurinn sem sagði eiginlega án þess að hafa séð málið að þetta væri hið versta mál.

Ég get rifjað það upp.

Ekki man ég það nú svo gjörla, enda tekinn að eldast.

Hvað vilt þú?

En málið er einfaldlega þannig að ég set mig ekki upp á móti þeirri vinnuaðferð sem þingið kýs að hafa, hef aldrei gert það.

Forseti vill enn og aftur ítreka það við hv. þingmenn að eiga ekki í samræðum við þá hv. þingmenn og hæstv. ráðherra sem standa hér í ræðustól. Forseti óskar eftir því að eftir þessu verði farið svo forseti þurfi ekki að tyggja þetta oftar hér úr þessum stól.

Frú forseti. Það er dapurlegt að verða var við það skilningsleysi sem hæstvirtir ráðherrar, utanríkisráðherra og fjármálaráðherra, hafa á stöðu Landsbankans. Með lögum frá Alþingi var innstæðan fryst í krónum 22. apríl - í krónum. Vextir og gengishagnaður eru eftirstæðar kröfur og ekki forgangskröfur. Það þýðir það að Landsbankinn, sem á mikið af eignum í erlendri mynt, hagnast og hagnast á gengismun og mun bráðum geta borgað 110%. Innlánstryggingarsjóður á þessa forgangskröfu í krónutölu en hann skuldar í mynt. Hann skuldar frá 22. apríl 40 milljarða meira vegna gengisfalls og hann borgar á hverjum degi 100 milljónir í vexti. Það vex og vex hjá innlánstryggingarsjóði. Og hver skyldi borga það? Ríkissjóður. Ég krefst þess að ráðherrar sem standa í þessu máli skilji þessa hluti.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir ræðu hans hér áðan og tek undir það sem margir aðrir hafa sagt hér að hann hefur nú yfirleitt verið málefnalegastur af þeim sem tekið hafa þátt í þessari umræðu. En mig langar að beina hér örfáum spurningum til hæstv. utanríkisráðherra, í fyrsta lagi varðandi það þegar menn fóru í þessa vegferð í upphafi og skipuðu þessa samninganefnd: Hefði ekki verið skynsamlegra að hafa hana þverpólitíska og hafa í henni sérfræðinga á því sviði? Í öðru lagi langar mig að vita, því að inni í samningnum eru greiddir vextir frá 1. janúar sem nema um 35 milljörðum, hvort hann sé sáttur við það atriði í samningnum. Í þriðja lagi, samkvæmt samningnum greiðum við Bretum og Hollendingum 3,5 milljarða í umsýslukostnað, þ.e. kostnað við að greiða þetta út. Finnst honum það sanngjarnt?

Frú forseti. Ég geri þá játningu að mér finnst málið allt saman hábölvað og ég vildi óska að það hefði verið einhver leið til þess að losa það endanlega og eilíflega úr vitund íslensku þjóðarinnar. En við erum bara í þessari stöðu og ég reyndi fyrir mitt leyti að gera grein fyrir því í ræðu minni hér áðan að meta kostina sem eru fyrir hendi. Mér sýnist að þróunin hafi verið sú að það sé minnkandi áhætta við að fara þá leið sem ég styð og ég hef ekki heyrt sannfærandi rök fyrir því að fara eigi þessa svokölluðu dómstólaleið, eins og t.d. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ítrekað mjög. Varðandi tvær seinni spurningarnar finnst mér þetta ósanngjarnt, ég vildi að það hefði verið hægt að breyta því. Þetta hefur verið skýrt út fyrir mér, sérstaklega síðara atriðið. Varðandi hitt sem hv. þm. spurði um, þ.e. samsetningu samninganefndarinnar, held ég að hún hafi staðið sig bara mjög vel við mjög erfiðar aðstæður. 
            

Virðulegi forseti. Mér þykir mjög athyglisvert að hæstv. utanríkisráðherra skyldi ekki svara hv. þm. Pétri H. Blöndal þegar hann benti á barbabrelluna  Hv. þingmaður kom talsvert inn á það í ræðu sinni að hann metur mikils pólitíska yfirlýsingu Breta og Hollendinga og telur að hún vegi þungt. Þar er ég hins vegar algjörlega ósammála honum og mig langar að spyrja hann í beinu framhaldi af því hvort reynsla hans af framgöngu þeirra í þessu máli gefi miklar vonir um að pólitískar yfirlýsingar hafi yfir höfuð eitthvert vægi, eins óbilgjarnir og þeir hafa verið. Síðan langar mig líka að spyrja hæstv. utanríkisráðherra að því hvort honum finnist að við eigum að sækja Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til saka vegna framgöngu hans í þessu máli, vegna þess að í stofnskrá Alþjóðagjaldeyrissjóðsins stendur að hann megi ekki gera þetta með þessum hætti. Hann er sannarlega að brjóta lög, sín eigin lög og sína eigin stofnskrá. Finnst hæstv. ráðherra ekki rétt að íslensk stjórnvöld sæki skaðabætur á hendur þessari stofnun?

Forseti vill minna hv. þm. á að beina orðræðu sinni til forseta og ávarpa hæstv. ráðherra á réttan hátt.

Frú forseti. Hv. þm. varpaði til mín þremur spurningum. Mér fannst hann vera að spyrja af hverju ég hefði ekki svarað spurningu hv. þm. Péturs Blöndals. Hv. þm. Pétur H. Blöndal varpaði engri spurningu til mín, hann kom hér og var út af fyrir sig með fróðlegar vangaveltur, en ég heyrði þá  Varðandi síðan spurninguna um Breta og Hollendinga og hvort ég gefi eitthvað fyrir yfirlýsingar þeirra miðað við fortíðina. Þeir hafa þó hingað til ekki gefið neinar aðrar yfirlýsingar hvað þetta varðar, þeir hafa ekki gefið neinar aðrar yfirlýsingar um einhvers konar samstarf við okkur sem máli skipta. Við verðum að láta á það reyna og ég treysti því og veit það bara af reynslu úr alþjóðlegum samskiptum að svona yfirlýsingar skipta máli og þær munu gefa okkur fótfestu ef í nauðir rekur. Nei, er svarið við þriðju spurningunni.

Frú forseti. Það er rétt sem aðrir hafa orðið til að benda á á undan mér, að hæstv. utanríkisráðherra hefur verið tiltölulega málefnalegur í þessari umræðu og þannig markað sér mikla sérstöðu í sínum hópi. Ræða hans hér áðan var sæmileg í samanburði við ýmislegt annað sem við höfum heyrt frá stjórnarliðum en í henni voru þó fjölmargar rangfærslur. Ég hef reyndar grun um að það sé rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að þær stafi að einhverju leyti af því að stjórnarliðar þekkja einfaldlega ekki það mál sem þeir fjalla um hér, þeir hafa ekki kynnt sér það nægilega vel  Þess vegna ætla ég, þar sem hæstv. utanríkisráðherra fer fram á að fá beinar spurningar, að gera vangaveltur hv. þm. Péturs H. Blöndals að spurningu minni til hæstv. utanríkisráðherra: Hvað finnst hæstv. utanríkisráðherra um það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hafði hér fram að færa?

Frú forseti. Ég þakka hv. formanni Framsóknarflokksins, sem hér er auðvitað með allra elstu mönnum og með mikla þingreynslu, fyrir að gefa ræðu minni þá einkunn að hún sé a.m.k. sæmileg. Ég gleðst yfir því. Það er hins vegar alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að utanríkisráðherra er ekki inni í öllum atburðum þessa máls, það er margt í þessu máli sem ég þekki ekki út í hörgul eins og þeir sérfræðingur sem hv. þingmaður hefur sér við hlið. Ég verð bara að gera þá játningu að ég man ekki alveg hver spurningin hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal var, en við getum reynt aftur.

Frú forseti. Hvað finnst ráðherra um orð hv. þm. Péturs H. Blöndals um þá gengisáhættu sem felst í því að festa kröfu innstæðutryggingarsjóðsins á gamla Landsbankann á gengi krónunnar eins og það var 22. apríl sl.? Og gerir hæstv. ráðherrann sér grein fyrir því hversu mikil áhrif gengissveiflur geta haft sem á endanum lenda á íslenska ríkinu? Og gerir hæstv. ráðherra sér grein fyrir því að kröfuhafar Landsbankans, aðrir en innstæðutryggingarsjóðurinn, muni hafa af því gífurlega hagsmuni að gengi krónunnar haldist sem veikast og veikist sem mest?

Frú forseti. Ég geri mér grein fyrir því og ég hefði gjarnan viljað að þetta væri með öðrum hætti. Það sama gildir um svo margt í þessu máli að ég hefði gjarnan viljað að atvikaþróunin hefði hagað því á aðra lund. En svona er staðan í dag og ég, eins og aðrir í ríkisstjórninni auðvitað, hleypst ekkert undan þeirri ábyrgð. En ég ítreka það samt við hv. þingmann að staðan er eigi að síður betri varðandi eignastöðu Landsbankans - 

Nei.

Hún er það vegna þróunar í heiminum 

Virðulegi forseti. Hér hefur ríkisstjórnin dregið Icesave-málið fyrir þingið einu sinni enn. Það er dapurlegt í mínum huga að þurfa að standa hér og taka þátt í því leikriti sem hefur farið hér fram í dag þar sem að málatilbúnaður ríkisstjórnarinnar hefur verið öfugsnúinn og með ólíkindum. Það er hneisa fyrir land og þjóð að ríkisstjórn Íslands skuli ganga svona fram. Það er niðurlæging fyrir Ísland og fyrir Alþingi að löggjöf Alþingis skuli, að kröfu ráðherra sem studdir eru af hluta þingmanna, orðin háð samþykki Breta og Hollendinga. Alþingi er orðið óþarft, starfar sem stimpilpúði fyrir framkvæmdarvaldið og gegnir hlutverki sem skiptimynt fyrir völd handa þingmönnum. Mér finnst tímasóun að vera með þennan leikaraskap og í raun má eins senda þingið heim. Ég átti ekki von á því að þurfa að upplifa svona stundir á Alþingi þegar ég kom hér inn í upphafi. VG-liðar spila nú með og eru hræddir við að fella eitthvað sem þeir telja vera vinstri stjórn ef þeir kokgleypa ekki kröfur Hollendinga og Breta. Ef stjórnin fellur verður það ákvörðun forsætisráðherrans að hún falli, ekki vegna þess að þingmenn fylgja samvisku sinni og sannfæringu. En í raun er þessi dagur bara eitt heljarinnar leikrit sem er sviðsett af þingmönnum meiri hlutans og leikstýrt af ráðherrum sem sömu þingmenn hafa valið. Það má ekki fella vinstri stjórn, segir VG. Við erum jafnaðarmenn, segja samfylkingarmenn. Markaðurinn á að ráða, segja sjálfstæðismenn. Við höfum heyrt þetta allt áður. Leikrit, segi ég, því að að sjálfsögðu var hér aldrei markaðshagkerfi eins og Sjálfstæðisflokkurinn hélt fram heldur fákeppni, einokun og spilling í nafni þess flokks. Viðskiptalífið á Íslandi var og hefur alltaf verið að stórum hluta til skrípamynd. Leikrit, segi ég, því að bæði stefna Samfylkingarinnar og orðræða þingmanna hennar bendir til þess að þau viti í rauninni ekki hvað jafnaðarmennska er, en þau hafa í staðinn keypt höfundarrétt Tonys Blairs á bresk-bandarískri útgáfu ölmusukerfis sem hefur gert íslenska velferðarríkið að skrípamynd, sé miðað við annars staðar á Norðurlöndunum. Leikrit, segi ég, því að draumsýn VG um að vera í vinstri stjórn er bara það, draumsýn. Hér er fylgt efnahagsstefnu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem er eins langt til hægri og mögulegt er. Hér fer fram stórkostlegur niðurskurður í velferðar-, heilbrigðis- og menntamálum og hér er fólk svipt heimilum sínum að kröfu fjármagnseigenda vegna efnahagshruns sem var af völdum sömu fjármagnseigenda og ríkisstjórn VG hefur nú slegið skjaldborg um. Þetta er einfaldlega ekki vinstri stjórn. Þvílík firring. Frú forseti. Hér er því um eitt allsherjarleikrit að ræða sem ber nafnið Alþingi. Hefur leikrit þetta fengið neikvæða dóma frá 87% landsmanna og virðist Alþingi staðráðið í að halda áfram á þeirri braut að skilja sig frá hagsmunum almennings og hverfa endanlega inn í ímyndarheim valds og þess hégóma sem því fylgir. Hér er í gangi leikrit, farsi og harmleikur í senn sem mun rýra orðspor Alþingis enn frekar, farsi og harmleikur um mál sem mun niðurlægja Ísland enn frekar á alþjóðavettvangi og senda þjóðina á enn meiri ferð inn í langvarandi efnahagsvandræði í stað þess að snúa vörn í sókn. Efnahagslegu fyrirvararnir eru ónýtir, það er alveg sama hvað menn segja. Dómstólaleiðinni er í raun hafnað sem möguleika, það er alveg sama hvað menn segja. Ragnars Halls-ákvæðið er sundurtætt og málflutningur stjórnarliða í þessum efnum er einfaldlega öfugsnúinn og ömurlegur. Árangur þverpólitískrar samstöðu Alþingis frá því í sumar er gerður að engu og afstaða þingmanna stjórnarflokkanna er einfaldlega orðin að dauðhreinsaðri leiðtogadýrkun þar sem þingmenn annars stjórnarflokksins samþykktu meira að segja niðurstöðuna fyrir fram, óséða. Svo blind leiðtogadýrkun stjórnarþingmanna er einfaldlega beint áframhald af fylgispekt stjórnarþingmanna fyrri ríkisstjórna, hún er í nákvæmlega engu frábrugðin og mun eins og fyrr leiða til vandræða, enda sér hvert mannsbarn sem smávegis þekkingu á sögunni að leiðtogadýrkun er ætíð slæm og hefur ætíð reynst Íslendingum illa. Ekki vegna þess að leiðtogarnir sjálfir séu endilega slæmir menn, heldur vegna þess að þeir eru menn, þeir eru mennskir menn og breyskir menn, gera mistök og hafa stundum rangt fyrir sér eins og aðrir. Þetta á líka við um konur þótt virðulegar séu. Þingmenn hafa hins vegar kosið að læra ekki af sögunni og stjórnarflokkarnir og þingmenn þeirra munu því áfram baka þjóðinni tjón, sennilega óbætanlegt. Ég ætla ekki að hafa ýkja miklu fleiri orð um þetta mál, frú forseti, það er skammarlegt fyrir Alþingi og þetta er hörmuleg niðurlæging fyrir landsmenn. Þetta er í boði ríkisstjórnar Samfylkingar og VG og þessi hneisa mun aldrei hljóta samþykki mitt.

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég deili mörgum af skoðunum hans varðandi þennan samning og það sem hér er lagt á borð fyrir okkur. Ég held að það sé alveg hárrétt sem fram kom í ræðu þingmannsins, það er verið að þynna út það sem var samþykkt hér í ágúst og ég mun í framhaldinu spyrja hann spurninga varðandi það. Ég held að það sé alveg ljóst að efnahagslegum, lagalegum fyrirvörum er í rauninni snúið á hvolf og þeir eru gerðir þannig, og hv. þingmaður leiðréttir mig ef ég fer með rangt mál, að það er búið að teikna þá í skötulíki inn í svokallaðan viðaukasamning sem um munu gilda bresk lög. Mun þá væntanlega reyna á hann fyrir breskum dómstólum þar sem fjallað er um samninginn samkvæmt svokölluðu „common law“. Ef þetta er rangt væri ágætt ef þingmaðurinn gæti leiðrétt það. Annað sem mig langar að biðja þingmanninn um, af því að ég veit að hann hefur yfirgripsmikla þekkingu á þessum efnahagslegu fyrirvörum, er hvort hann geti í tveimur, þremur orðum sagt mér frá því hver mesta hættan er sem hann hefur rekið sig á í þessu. Hvort það er sú hætta að búið er að taka fyrirvarana og setja þá inn í samning sem um gilda lög eða hvort það er einhver veigameiri breyting sem búið er að koma fram núna á þeim stutta tíma sem við höfum séð þetta. Ég vil hins vegar taka fram í þessu andsvari mínu við hv. þingmann að ég vona að við fáum nú á næstunni að fara yfir þetta mál mjög vandlega því að ég hef þá trú að það muni koma fram mjög gagnrýnin og yfirgripsmikil umfjöllun utan úr samfélaginu um þennan nýja samning og það er mikilvægt fyrir okkur þingmenn að fylgjast vel með því.

Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Varðandi lagalega túlkun á þessum samningi virðist það vera rétt að hana eigi að gera fyrir breskum dómstólum. Það hefur þegar komið fram að Bretar og Hollendingar treysta ekki íslenskum dómstólum og ríkisstjórn Íslands samþykkir það einfaldlega, kokgleypir það.

Rétt.

Það er náttúrlega enn ein hneisan í þessu máli, að íslenskir ráðamenn skuli vera búnir að afskrifa íslenska dómstóla og seint hefði mér dottið í hug að einhver mundi gera það. Hvað varðar efnahagslegu fyrirvarana er búið að sveipa þá þvílíkri þoku og það er búið að aftengja þá með öllu frá því sem lagt var af stað með í sumar. Vextirnir verða greiddir, hundruð milljarða, alveg sama hvernig fer hér í efnahagsmálum, og allt tal um að setjast eigi niður og ræða málið ef allt fer á verri veg eru bara útúrsnúningar. Málflutningurinn, eins og ég sagði áðan, er ömurlegur. Það fæst kannski einhver smápása í því að greiða af höfuðstólnum en það eru líka ákvæði í samningnum að Ísland muni greiða af þessu láni út í hið óendanlega, alveg sama hvernig hér fer í efnahagsmálum. Það er búið að lemja þjóðina niður á hnén af ríkisstjórn Íslands vegna þess að hún gat ekki staðið í lappirnar í samskiptum við aðrar þjóðir.

Virðulegi forseti. Ég vildi óska að ég gæti tekið undir það með hæstv. utanríkisráðherra að sú umræða sem farið hefur fram um þetta margbölvaða Icesave-mál hafi verið málefnaleg. Þessi umræða að mestu leyti kemur mér helst til að hugsa að hér fari fram Íslandsmeistaramót í sparðatíningi. Ég ætla ekki að eyða dýrmætum ræðutíma í að teygja lopann hér um sekt og ábyrgð í þessu máli. Mér nægir það fullkomlega að milli 60 og 70% þjóðarinnar virðast enn þann dag í dag vita nákvæmlega hvar hin pólitíska sekt og pólitíska ábyrgð liggur, þrátt fyrir það moldvirði sem magnað hefur verið upp í kringum þetta mál. Ég ætla að tala hér um pólitískan veruleika eins og hann blasir við mér í dag. Forsaga málsins er stutt, eða getur verið stutt ef maður vill segja söguna á þann hátt. Upp kom ágreiningur milli Breta og Hollendinga annars vegar og Íslendinga hins vegar. Upp kom deilumál sem augljóslega þarf að finna lausn á. Í júníbyrjun kynntist ég þeirri lausn sem ríkisstjórn Íslands ætlaði að leggja fyrir þjóðina. Þá var fluttur hingað fangaklefi, smíðaður af Bretum og Hollendingum, að vísu með íslenskri sérfræðiráðgjöf - fangaklefi, skuldafangelsi, sem Alþingi Íslands átti að samþykkja að leiða þjóðina inn í. Í stað þess að hafna því umsvifalaust og á skömmum tíma að láta leiða sig nauðuga inn í þetta skuldafangelsi og leita heldur sanngjarnar lausnar á annan hátt var ákveðið, og Alþingi lét telja sig á það, að ganga inn í þennan klefa, loka á eftir sér hurðinni, sitja þar í allt sumar við hástemmdar pælingar um innanhússarkitektúr, hvernig væri hægt að gera þennan fangaklefa að mannabústað. Settir voru fyrirvarar áður en farið verður í að reisa þetta fangelsi og áður en þjóðin verður sett í það. Settir voru fyrirvarar um hversu þykk dýnan sem maður á að liggja á á að vera, um að það verði loftræsting í klefanum svo við drepumst ekki á fyrstu dögunum, hugsanlega rennandi vatn og einhver grundvallarþægindi áttu að vera í þessum klefa. Þetta eru svokallaðir fyrirvarar við Icesave-samning. Eftir að Alþingi hafði setið yfir þessu í allt sumar voru teikningarnar með þessum breytingum sendar aftur til höfunda sinna í Bretlandi og Hollandi og þeir hæversklega spurðir að því hvort þetta væri í lagi með dýnuna og rennandi vatnið og núna er svarið komið: Látum vera með vatnið og hugsanlega loftræstinguna, en dýnan verður ekki eins þykk og mjúk og þið viljið og þar að auki er eitt smáatriði í þessu sem við getum ómögulega samþykkt, það eru einhverjar hugmyndir um að refsivistinni eigi að ljúka á einhverju ári. Refsivistin verður bara eins löng eins og mönnum dettur í hug á hverjum tíma og við skulum ekki binda það neitt niður. Þetta er hinn pólitíski veruleiki sem við stöndum frammi fyrir. Við það að hanna þessa draumainnréttingu í fangaklefann erum við búin að sitja af okkur tækifærið til að neita að fara inn í þennan klefa. Það er tómt mál að tala um að þriðji valkosturinn, sem ég hef talað fyrir áður hér úr þessum stól, verði nýttur. Þriðji valkosturinn er sá að neita þessum samningi og láta það fylgja sögunni að við viljum leita lausnar á þessu máli og jafnvel að fá einhverja þjóð, til að mynda Frakka, til þess að miðla málum í deilunni þannig að ásættanleg lausn fyrir alla aðila finnist og enginn verði dæmdur í skuldafangelsið. Þetta tímabil er liðið. Við eigum ekki þennan valkost lengur. Við stöndum frammi fyrir tveimur kostum og þeir eru báðir vondir. Eins og sagt var í Rómarborg til forna: Tertium non datur, þriðji kosturinn er ekki fyrir hendi. Núna stendur upp á okkur að segja já eða nei. Það er ekki flóknara en það. Ég vil vekja athygli ykkar á því að aðeins einn þingmaður á Alþingi greiddi atkvæði gegn skuldafangelsinu í öllum þess myndum, hvort sem það var með dýnu, rennandi vatni eða loftræstingu. - Einn þingmaður. Það er sá sem hér stendur. 
             Hins vegar er hinn ískaldi pólitíski veruleiki sem við okkur blasir þannig að við erum nú þegar stödd inni í þessum klefa. Við komumst ekki til nauðsynlegra verka. Íslenskt þjóðfélag liggur í rúst. Það stendur upp á okkur að reisa það úr rústunum. Ég er ekki að tala um að slá skjaldborg um fjölskyldur í landinu, það hvarflar ekki að mér að við höfum þrek eða kunnáttu til að gera það, en við getum reynt að reisa eitthvert skjól fyrir fjölskyldurnar í landinu þannig að lífið á komandi ári og næstu árum verði bærilegra en ella. Verkefnin blasa við úr öllum áttum. Vaxtabyrði heldur atvinnulífinu í ísköldum heljargreipum. Fjölskyldur og einstaklingar þjást í klóm verðtryggingar, sem við skulum muna að var upprunalega lyf sem var gefið við verðbólgu - lyf sem hefur verið gefið svo lengi að aukaverkanirnar af því eru orðnar verri en verðbólgan sjálf. Verkefnin blasa við okkur alls staðar. Við getum ekki reynt á þolinmæði þjóðarinnar lengur með því að halda áfram sparðatíningi um þau tækifæri sem við sátum af okkur í sambandi við lausn þessa deilumáls við Breta og Hollendinga. Við getum kvartað og kveinað undan því að þeir hafi sett á okkur hryðjuverkalög, beitt okkur efnahagslegum þvingunum gegnum þá vafasömu stofnun, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það breytir engu. Staðreyndin er sú að við erum í því sem á fræðimáli heitir „í djúpum skít“. Við þurfum að komast upp úr þeirri for sem við erum í og höfum sumpart lent í vegna ofríkis og offars glæpamanna og sumpart vegna heimsku, þröngsýni og seinagangs okkar sjálfra. Það er kominn tími til að klára þetta mál. Það verður ekki klárað með neinni reisn úr því sem komið er. En það er kominn tími til að ljúka þessu máli og snúa sér að þarfari verkum en þessu dæmalausa Icesave-máli sem verður okkur til skammar um ókomin ár. Við skulum þá reyna að bjarga því sem eftir er af sóma okkar með því að koma því frá og ganga til annarra og mikilvægari verka.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég er nú búinn að velta fyrir mér hver boðskapur hans er í raun í þessari ræðu. Hann er búinn að fræða okkur um það sem er rétt að hann einn greiddi atkvæði á móti öllu þessu „bixi“ þegar við vorum að fjalla um þetta hér í þinginu. En hann studdi hins vegar á sínum tíma, ef ég man rétt, aðildarumsókn að Evrópusambandinu, aðildarumsókn að því félagi sem hann gagnrýnir væntanlega mjög mikið fyrir að kúga Íslendinga, kúga þjóðina til þess að greiða þær skuldir sem hér um ræðir. Ég velti því svolítið fyrir mér eftir að hafa hlustað á ræðu hv. þingmanns hvort það sé virkilega þannig þegar hann talar um tvo kosti, já eða nei, að hann sé farinn að hallast að því að eftir allt sem sagt hefur verið hér í þinginu, eftir að hafa greitt atkvæði á móti öllu því sem hér var lagt fyrir okkur, að það kitli hann nú að greiða atkvæði með því og samþykkja þennan samning sem nú liggur fyrir. Það væri ágætt ef hv. þingmaður gæti svona gefið okkur aðeins skýrara „hint“ um það hvort það sé svo að hann telji að staðan sé þannig að við eigum enga aðra kosti en að samþykkja þann samning sem fyrir okkur er lagður. Ef svo er erum við nú aldeilis komin í hring þegar helsti talsmaður þess að fara ekki þá leið sé orðinn hugsanlega talsmaður þess að ganga þá leið. Mig langar að spyrja að þessu því að ég held að nú þurfi Alþingi á öllum þeim að halda sem mögulega geta til þess að koma í veg fyrir að sá samningur sem hér liggur fyrir verði samþykktur eins og hann lítur út. Það kann vel að vera að við eigum enga aðra kosti á endanum en að semja um eitthvað, en eins og samningurinn lítur nú út er það algjörlega óásættanlegt. Ég deili þeirri fyrri hugsun sem þingmaðurinn hafði að það má ekki samþykkja neitt í þessu því að það væri glapræði fyrir þjóðina. Við skulum sjá hvað gerist 

Virðulegi forseti. Sennilega lendir sá á verðlaunapalli í sparðatíningi sem kemur með stærsta sparðið, og að koma með Evrópusambandið ofan í þá ræðu sem ég flutti hér áðan finnst mér vera risavaxið sparð. Þegar það er dauðans alvara hvort við samþykkjum þann samning sem liggur hér fyrir eða ekki, er það ofvaxið mínum skilningi, og það verður hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson að fyrirgefa mér, hvernig í dauðanum ég á að gera grein fyrir Evrópusambandinu og áhrifum þess, kostum og göllum í sambandi við það mál. Hin spurningin var hvort ég sem hef barist gegn tilteknum samningi sem fyrirvarar hafa síðan verið smíðaðir við, frá byrjun, vilji nú láta samþykkja hann. Ég sagði það eins skýrt og ég mögulega gat áðan að við ættum tvo kosti, að samþykkja eða að hafna. Og ég get ekki séð að við eigum lengur þess kost að hafna þessum samningi og leggja á þann fjallveg sem bíður okkar ef við ætlum að „ignorera“ kúganir Breta og Hollendinga og kúganir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þá blasir það við mér að heiðin er orðin ófær, það er of seint. Við gátum lagt á heiðina í sumar, 

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi sparðatíning undrast ég þá ræðu sem hér kom varðandi það því að þátt Evrópusambandsins í Icesave-deilunni og þátt Evrópusambandsins og Evrópuþjóða, ekki síst Breta og Hollendinga, í að kúga Íslendinga til þess að greiða þessa skuld er vitanlega ekki hægt að skilja frá þessu máli. Það er flótti frá veruleikanum ef hv. þingmaður telur sig geta gert það, aðskilið Icesave og aðskilið Evrópusambandið frá því, það er ekki hægt. Það er óaðskiljanlegt. Ég er hins vegar ósammála hv. þingmanni um að nú sé of seint að leggja á heiðina, algjörlega ósammála því að enn hefur ekki verið sýnt fram á nema með hótunum og hræðsluáróðri hvað hugsanlega gæti gerst ef við samþykkjum ekki þennan ólukkans samning. Það hefur ekkert annað komið fram. Það hefur ekki verið á látið annað reyna, hv. þingmaður. Ríkisstjórnin hefur ekki farið annað og spurt og kannað hvaða aðrir vegir eru færir í stöðunni. Trúir einhver því virkilega að vestrænar þjóðir muni kúga litla vestræna þjóð ef hún stendur ekki við afarkosti? Trúir því einhver virkilega? Það er svo fáránlegt að hugsa til þess. Við eigum ekki að láta þetta yfir okkur ganga. Ég hvet þingmanninn til þess að láta ekki hugfallast í þessu gríðarlega stóra máli, að hugsa aftur sinn gang ef hann veltir því fyrir sér að samþykkja þetta því að það er ekki öll nótt úti enn, það er alveg klárt mál. Það mun verða sýnt fram á það á næstu dögum að þessi samningur og það plagg sem er hér fyrir framan okkur er verra en það sem við þó nokkuð mörg greiddum atkvæði gegn á endanum. Auðvitað er ekki komið að því að greiða atkvæði um þetta. En ég vara við því að menn gæli við uppgjöf í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni um að Evrópusambandið hefur ekki sýnt okkur mikinn hlýhug í þessu máli. En það hafa ekki heldur frændur okkar og bræður á Norðurlöndum gert, ekki Svíar, ekki Norðmenn. Einu þjóðirnar sem hafa sýnt okkur velvild í þessu máli að mínu mati eru Færeyingar og þeirra verður lengi minnst í Íslandssögunni fyrir þeirra framlag í þessu máli. Sömuleiðis komu Pólverjar til liðs við okkur, að vísu með skilyrðum, en það var enginn sem sagði að þeir þyrftu að gera það. 
             Ég get ekki og mér dettur ekki í hug að eyða ævi minni í að hatast við þær þjóðir sem studdu okkur ekki í þessu máli. Við höfum haldið illa á þessu máli og það er okkur að kenna, það er ekki þeim að kenna sem ekki hafa stutt okkur til þessa. Við verðum þá að skilja við þetta mál, ég og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, sáttir við að vera ekki sammála. Ég segi: Við erum búin að eyða sumrinu, það er sumarið sem er tími til ferðalaga, við eyddum sumrinu hérna í gagnslaust þras um einhverja fyrirvara á þennan ómögulega samning í staðinn fyrir að vísa honum strax heim til föðurhúsanna. Við eyddum sumrinu í þetta. Við erum búin að sitja af okkur öll tækifæri. Heiðin er ófær. Það er blindbylur á heiðinni. Þótt Norðlendingar hafi lagt á Holtavörðuheiðina í manndrápsveðri hvað eftir annað 

Virðulegi forseti. Í ljósi síðustu orða hv. þm. Þráins Bertelssonar minni ég á að í óundirbúnum fyrirspurnatíma hér áðan komu tilmæli frá einum hv. þingmanni, Ásmundi Einari Daðasyni, til hæstv. samgönguráðherra að hefja mokstur á hinum ýmsu heiðum landsins. Væntanlega getur hæstv. samgönguráðherra beitt sér fyrir einhverjum mokstri í því máli sem hér er til umræðu. Við getum örugglega þrasað um það endalaust hverjum er um að kenna í þessu máli og umræðan í dag hefur dregið dám af því að menn reyna að finna sökudólga. Ég ætla ekki að elta ólar við allt það sem þar hefur verið sagt en get þó ekki látið hjá líða að nefna sérstaklega tvö atriði sem hér hafa komið fram í máli hæstv. ráðherra sem hafa verið að ræða þessi mál. Þeir hafa fundið sér með einhverjum hætti afsökun í þeirri gjörð sem við stöndum frammi fyrir og því verklagi sem ríkisstjórnin hefur viðhaft frá því að hún tók við þessu máli. Í fyrsta lagi er að nefna óformlegt samkomulag sem gert var við Hollendinga 11. október á síðasta hausti, Memorandum of Understanding, um greiðslu á hlut Hollendinga í þessu máli. Þar er vísað til vaxtakjara og fleiri þátta. Nefna ber það í leiðinni að þann sama dag og þetta samkomulag var gert, óformlega, var það afturkallað í viðræðum forsætisráðherra beggja landa, Íslands og Hollands. Og eins og hér hefur komið fram í umræðunni lýstu Hollendingar því jafnframt yfir í kjölfar samþykkta Brussel-viðmiðanna að þeir væru tilbúnir að semja á öðrum nótum en minnisblaðið hafði kveðið á um. Þar af leiðandi fellur þetta um sjálft sig sem rök fyrir því að við afgreiðum málið með þessum hætti. Í annan stað hefur verið vitnað til og er enn vitnað til í greinargerð með þessu frumvarpi nú, eins og gert var við frumvarpið sem kom fyrst fram í júní, til yfirlýsingar framkvæmdastjórnar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og íslenskra stjórnvalda frá 15. nóvember sl. þar sem Ísland hét því að virða allar skuldbindingar á grundvelli innstæðutryggingarkerfisins gagnvart öðrum innlánshöfum. Síðari hluta þessarar yfirlýsingar er sleppt. Í áliti 1. minni hluta við afgreiðslu þessa máls var undirstrikað að okkur þótti það ómaklegt og ómálefnalegt að taka ekki síðari hlutann með. Þess vegna vakti það furðu mína að sjá þess ekki getið í greinargerð með frumvarpi ríkisstjórnarinnar í þessu máli nú. Ég vil, með leyfi forseta, lesa þann fyrirvara sem kom fram í þessari umræddu viljayfirlýsingu en ríkisstjórnin sleppir honum venjulega í upptalningu sinni. Hann hljóðar svo: „Ítrekuð er sú yfirlýsta stefna stjórnvalda að standa lagalega rétt að uppgjöri gagnvart innstæðueigendum og kröfuhöfum gömlu bankanna, hvort sem er í samræmi við íslensk gjaldþrotalög eða þjóðréttarlegar skuldbindingar.“ Svo kemur: „Íslendingar hyggjast virða allar lagalega réttarlagalegar skyldur sínar. Sé ekki samkomulag um það hverjar þær séu sé réttast að vísa slíkum ágreiningi til dómstóla eins og fram hefur komið á öðrum vettvangi.“ Af einhverjum ástæðum er kosið enn og aftur að sleppa þessum hluta máls og það er ósanngjarnt og ekki málefnalegt. Að svo mæltu ætla ég ekki að vitna frekar til fyrri gagna í þessu máli og því síður til þess hvernig menn hafa hér í umræðunni í dag verið að hanga í því hver sagði hvað á hverjum tíma. Ég held því fram einfaldlega að allt hafi verið satt og rétt og menn hafi mælt fram af heilindum hver á sínum forsendum þegar það var gert. En í ljósi þess hvernig málið hefur þróast og að sífellt koma fram nýjar upplýsingar er kannski ekkert óeðlilegt við að yfirlýsingar sem einstaklingar hafa gefið á pólitískum vettvangi um stöðu málsins á hverjum tíma kunni að taka breytingum. Það er ekkert óeðlilegt við að menn lagi skoðun sína og áherslur að þeim nýju upplýsingum og gögnum sem fram hafa komið og þau eru umtalsverð á þeim tíma sem þetta mál hefur verið hér til umfjöllunar. Og að sjálfsögðu er ekkert óeðlilegt við að menn greini á um með hvaða hætti þessi skuld er til komin. En það er alls ekki málefnalegt og það er heldur ekki laust við lýðskrum að reyna að finna einhvern einn sökudólg, hvort heldur það er í einstaklingi eða stjórnmálaflokkum. Ábyrgð manna og ábyrgð flokka er að sjálfsögðu mismikil. En við öll sem hér vinnum berum okkar ábyrgð á þeirri stöðu sem upp er komin, að sjálfsögðu. Ég lít svo á að það sé aumt að reyna að koma ábyrgðinni af klessuverki, ef því er að skipta, yfir á aðra en sjálfan sig. Og það vita það allir að sú ríkisstjórn sem nú situr, samstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar, tók við í miðri milliríkjadeilu. Stjórnin ber þar af leiðandi alla ábyrgð á niðurstöðu þeirra samninga sem hún leggur fram á þessum dögum. Það er hins vegar sorglegt að horfa upp á það hvernig við Íslendingar höfum tapað stöðu okkar í þessari milliríkjadeilu gagnvart Bretum og Hollendingum, sérstaklega ef maður ber þetta saman við fyrri deilur og nægir þá bara að vitna til landhelgisdeilnanna við Breta á sínum tíma. Þá var staðan öðruvísi. Þá var hugurinn annar, en í dag liggur við að maður geti sagt að við séum beygð þjóð, því miður. Í þeirri stöðu, í byrjun júní, lagði stjórnin fram frumvarp í þessu málum sem kallaði á skilyrðislausa og ótakmarkaða ríkisábyrgð. Þegar þingið fékk þetta mál til umsagnar og menn fóru að kynna sér innihaldið hraus þeim hugur við og sem betur fer náðu alþingismenn saman um það í fjárlaganefnd að leita leiða og ná saman um það með hvaða hætti hægt væri að draga úr þeim skaða sem í stefndi að óbreyttu frumvarpi fyrir íslenska þjóð. Lagt var í mikla vinnu - ég vil leyfa mér að segja vandaða vinnu til þess að Alþingi gæti náð saman um að lágmarka skaðann fyrir íslenska þjóð, ekki síst í ljósi þeirrar stöðu sem við stöndum frammi fyrir í ríkisbúskapnum. Og hvers vegna skyldum við hafa lagt í þetta? Jú, vegna þess að það er fyrirsjáanlegt að tekjur ríkisins eru að dragast saman og við stöndum frammi fyrir því að velferðarkerfið, sem öllum er mjög annt um, er í stórri hættu. Því hærri skuldbindingu sem við ætlum að undirgangast í þessu máli, þeim mun líklegra er að við vegum að undirstöðu velferðarkerfisins. Það var því áríðandi að sú vinna sem Alþingi lagði í tækist vel, við höfðum ekki hugmynd um hver skuldbindingin var þegar við tókum við þessu máli inn í þingið í krónum og aurum. Ég fullyrði að í dag höfum við heldur ekki hugmynd um hver hún er í raun og það er enginn maður hér í dag sem er fær um að gefa hana upp, einfaldlega vegna þess að við höfum ekki fengið tækifæri til þess að nálgast þær stærðir sem til þarf svo við getum áttað okkur á umfanginu. Þau lög sem við settum hér í ágætissamstarfi en í þó nokkrum ágreiningi við endanlega afgreiðslu, voru atriði í tíu liðum sem við kölluðum skilyrði eða fyrirvara og yfir þau hefur margoft verið farið. Ég get alveg fullyrt það í ljósi þess sem ég hef lesið í því frumvarpi sem hér liggur fyrir að í mörgum stórum meginatriðum er vikið frá þeim skilyrðum sem sett voru, alveg tvímælalaust. Um það þarf í rauninni ekkert að deila. Enda segir hér í 1. gr. frumvarpsins að sú ábyrgð sem eftir er sótt sé í samræmi við lánasamningana, gangi í gildi 5. júní 2016 og ráðist einvörðungu af ákvæðum samninganna. Þannig að lánasamningarnir eru farnir að hafa áhrif á með hvaða hætti ríkisábyrgðin á að virka, öfugt við það sem gert var í sumar og í þeim lögum sem sett voru þá. Þar setti Alþingi skilyrði fyrir því með hvaða hætti ríkisábyrgðin ætti að vera virk þannig að hér er um algjöran umsnúning á þessu máli að ræða í þessum efnum. En af hverju skyldi málið vera komið í þessa stöðu? Það kemur raunar ágætlega fram í greinargerðinni með frumvarpinu sjálfu. Þar segir, með leyfi forseta: „Það er mat ríkisstjórnarinnar að meginefni fyrirvaranna hafi náð fram að ganga.“ Svo kemur: „Litið er svo á að lengra verði ekki komist og nauðsynlegt sé að ljúka málinu.“ Í annan stað segir á bls. 16, með leyfi forseta: „Hinn pólitíski og efnahagslegi ávinningur af því að ljúka málinu með þessum hætti er mun meiri en þau atriði sem upp á vantar til að fullt samræmi sé á milli ákvæða viðaukasamninganna og 1.–4. gr. gildandi laga nr. 96/2009.“ Hvað felst í þessum yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar? Jú, það felst í þeim að hún treystir sér ekki til að ganga lengra og hún treystir sér ekki til að framfylgja þeim lögum sem Alþingi setti í lok ágúst sl. Það felst líka í þessari yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem endurspeglaðist í orðum hæstv. fjármálaráðherra við umræðuna hér í morgun og fyrirspurnum að í hans huga er málið komið í endanlegan búning. Það er að segja, ef Alþingi gengur ekki frá málinu með þeim hætti sem hér er lagt fram hefur ríkisstjórnin enga aðra kosti en fara frá. Ég vil taka það skýrt fram að það er ekki óskadraumur minn að svo sé. Ég er ekki að berjast í þessu máli til að þannig fari. Ég er að berjast í þessu máli og hef lagt mitt fram ásamt öllum öðrum sem að málinu hafa komið til þess að lágmarka skaðann fyrir íslenska þjóð af því að undirgangast skuldbindinguna með þeim hætti sem ráð var fyrir gert. Og því miður er málið komið í sama búning aftur og það var í upphafi í júní. Hér liggur fyrir ósk um algerlega ótakmarkaða og skilyrðislausa ríkisábyrgð sem eingöngu er bundin af einhverjum samningum sem þingið á eftir að fara í gegnum. Þetta er í rauninni sama mál, bara í öðrum búningi. Í ljósi þeirra orða sem hæstv. fjármálaráðherra hafði hér fyrr í dag um hvort þetta mál væri komið í endanlegan búning og í ljósi þess hvernig hæstv. ráðherra vék sér undan fyrirspurn hv. þm. Birgittu Jónsdóttur um hvernig þingið ætti að taka á þessu máli, vakna hjá mér spurningar um hvernig þeir ætlast til að Alþingi gangi til verks í þessu máli. Það er fullt af atriðum í þessum samningum sem þurfa mjög gaumgæfilegrar athugunar við. Og stóra málið í þessu hlýtur að vera það hvernig okkur gengur í ríkisbúskapnum að eiga við þær skuldbindingar sem af þessu leiða. Stóra málið í skuldbindingunni, eins og hún liggur fyrir, eru vaxtagreiðslur. Það liggur fyrir að í efnahagslegum fyrirvörum eru þeir teknir út fyrir sviga og okkur er ætlað að standa skil á þeim, hvað sem tautar og raular. Hvernig verðum við í stakk búin til þess? Ýmsir hafa lagt fram svör í þeim efnum og ég ætla að nefna hér sérstaklega einn þingmann Vinstri grænna, hv. þm. Lilju Mósesdóttur sem ritaði grein í Morgunblaðið í morgun. Með leyfi forseta ætla ég að vitna til þeirra orða sem þar eru sögð: „Eitt af hlutverkum sjóðsins hér á landi er að birta reglulega mat á skuldaþoli ríkissjóðs til að meta hvort hann stefni í greiðsluþrot. Það merkilega gerðist hins vegar í sumar að sjóðurinn neitaði að birta þessa útreikninga. Af hverju skyldi það vera? Jú, ríkissjóður þolir ekki meiri skuldsetningu, þ.e. Icesave-skuldsetninguna án þess að eiga á hættu að lenda í greiðsluþroti. Einn mælikvarði á skuldaþol ríkissjóðs er hlutfall erlendra skulda af tekjum ríkissjóðs í ár er 292% og fer í 318% á næsta ári. Langt fyrir ofan hættumörk.“ Þetta er umhugsunarinnar virði og kallar á það og krefur okkur í fjárlaganefnd, þegar við fáum þetta mál til meðferðar, um að fara í gegnum þær stærðir sem við fórum í gegnum í sumar. Nú koma fram nýjar upplýsingar um skuldastöðu ríkissjóðsins og þjóðarbúsins sem kalla á það, ef við viljum reyna að lágmarka skaðann og aðförina að velferðinni í landinu, að við förum í gegnum þetta mál allt saman, hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Þá væri mjög gott að fá vegvísi m.a. frá ríkisstjórninni og hæstv. fjármálaráðherra varðandi það hvort ekki sé ætlast til þess að við vinnum með þeim hætti að við leggjum í ítarlega greiningu á þessu því að meginspurningin er sú sem hæstv. fjármálaráðherra spurði í morgun: Ræður þjóðarbúið við þessa skuldbindingu? Ef við komumst að þeirri niðurstöðu að við teljum svo vera verðum við líka á sama tíma að geta svarað því hvernig það ræður við það og með hvaða ráðum við ætlum þjóðarbúinu að ráðast á þessa skuldbindingu og takast á við hana. Það liggur fyrir að með þeim aðferðum sem viðhafðar hafa verið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar 

Frú forseti. Enn vindur Icesave-hneykslið upp á sig. Hvað eftir annað hefur ríkisstjórnin komið fram með staðhæfingar sem hún hefur síðan hrakist til baka með. Og nú, eina ferðina enn, er verið að færa þetta niður á lægra plan. Það urðu margir til að benda á það þegar gengið var frá Icesave-frumvarpinu og það samþykkt illu heilli hér um daginn að á því væru ýmsir ágallar, meðal annars sá að líta mætti á þetta sem samningstilboð frá Alþingi miklu frekar en einhverja endanlega niðurstöðu. Ríkisstjórnin tók slíkum fullyrðingum ekki vel, taldi þær fjarstæðukenndar. Og hv. þm. Guðbjartur Hannesson, formaður fjárlaganefndar, sagði í ræðu við það tilefni, með leyfi forseta: „Síðan geta menn rætt um hvort um sé að ræða gagntilboð eða ekki. Viðkomandi aðilar, þ.e. Hollendingar og Bretar, verða að fallast á að þessir fyrirvarar séu forsenda ríkisábyrgðarinnar. Og það verður þá hver og einn að meta hversu langt þeir ganga, hvort þeir blessa þetta sem slíkt eða hvort þeir óska eftir að ræða við fjármálaráðherra um málið. Ég tel að þeir eigi ekkert val, þeir verði að ganga að þessum samningum.“ Þannig var þetta kynnt fyrir þingi og þjóð að þetta væri niðurstaða Alþingis. Eðlilega. Þetta voru lög afgreidd frá Alþingi. En nú ber svo við að utanaðkomandi aðilar, erlendir aðilar, eiga að hafa eitthvað um það að segja hvernig lög sem samþykkt hafa verið eru frágengin, hvernig þau eiga að líta út. Þetta er algjör nýjung í lagasetningu á Íslandi og hefði ekki verið hægt að finna verra mál til þess að innleiða þessa nýjung. Nú hljóta ýmsir að velta því fyrir sér, hagsmunaaðilar hér og þar, hvort þeir séu í aðstöðu til þess þegar Alþingi hefur samþykkt lög að hefja viðræður við þingið um breytingar á lögunum, aðlaganir og lagfæringar svo það falli betur að hagsmunum þeirra. Hvað ætli LÍÚ segi t.d. ef ríkisstjórnin gerir breytingar á sjávarútvegsfyrirkomulaginu? Geta þeir þá nálgast ríkisstjórnina og farið fram á að gerðar verði ýmsar lagfæringar á lögunum? Nei, þetta er hættuleg braut sem ríkisstjórnin er að leiða okkur inn á og enn þá hættulegri í ljósi þess að í þessu felst að vegið er ekki aðeins að þinginu sjálfu og þingræðinu heldur líka sjálfum Hæstarétti Íslands. Það er sem sagt vegið að þrískiptingu ríkisvalds. Enn á ný er ríkisstjórnin, sem talaði svo mikið um mikilvægi þingræðisins og lýðræðis, í þeirri stöðu að það er vaðið yfir þingið og svo á að vaða yfir Hæstarétt líka, gera lítið úr hlutverki hans og raunar að færa völdin frá Hæstarétti Íslands annað. Hvert á að færa völdin? Það á að færa þau út til gagnaðila okkar í þessu máli, þeirra sem hafa kúgað okkur og beitt alveg ótrúlegri hörku og ósvífni, sömu manna og ríkisstjórnin hefur því miður varið allt frá upphafi. Það er líklega það sorglegasta í þessu máli að allt frá upphafi hefur þessi ríkisstjórn og talsmenn hennar varið Breta og Hollendinga og af þeim mun meiri hörku sem harkan hefur aukist af þeirra hálfu í okkar garð. Það held ég að engin önnur ríkisstjórn í sögu Íslands hefði gert. Engin önnur ríkisstjórn hefði svo gjörsamlega kastað frá sér hagsmunum eigin þjóðar og beitt sér af þvílíku afli fyrir þá sem réðust á þá þjóð sem þessi ríkisstjórn átti að verja. Þar hafa menn gengið alveg ótrúlega langt. Á viðkvæmasta tímapunktinum í þeim viðræðum sem nú fóru í hönd birti forsætisráðherra eða dreifði til fjölmiðla skýrslum sem hún hafði látið vinna til að sýna fram á að Íslendingar hefðu enga stöðu í málinu. Samningsstaðan væri í rauninni ekki fyrir hendi, við ættum engan annan kost en að gefa allt eftir vegna þess að annars hryndi hér allt saman. Á meðan verið var að reyna að ná samningum við Breta og Hollendinga var þessu dreift. Og á sama tíma lagði hæstv. forsætisráðherra sig fram um að slá út af borðinu alla aðra möguleika þannig að þar var engrar undankomu auðið fyrir Íslendinga í þeim viðræðum. Svona hafa íslensk stjórnvöld því miður beitt sér í þessu máli og gera enn, eins og heyra mátti á ræðu hæstv. fjármálaráðherra hér áðan. Allan þann langa tíma sem þetta mál hefur verið í meðförum þingsins hefur aldrei verið leitað ráðgjafar út fyrir þann þrönga hóp sem talar stöðugt í lokaðri „lúppu“ um að við eigum engrar undankomu auðið. Tækifærið var ekki nýtt til þess að leita til erlendra sérfræðinga, einhverra sem reynslu hafa og þekkingu einmitt á þeim málum sem hér er við að eiga. Það gafst nægur tími til þess enn og aftur, sérstaklega fyrst ríkisstjórnin var tilbúin að hefja samningaviðræður um það sem búið var að leiða í lög. En nei, tækifærið var ekki notað. Þess í stað var send út samninganefnd. Og hverjir skipuðu þá nefnd? Þeir hinir sömu og höfðu búið til hina upprunalegu Icesave-samninga. Hvaða ríkisstjórn annarri hefði dottið slíkt í hug að senda út sömu mennina og voru búnir að skuldbinda sjálfa sig áður með hinum agalegu Icesave-samningum? Svona hefur verið haldið á þessu máli öllu og viðbrögðin eru iðulega þau að reyna að beita blekkingum, draga upp þá mynd að hlutirnir séu allt öðruvísi en þeir eru og fela staðreyndirnar, eins og þá augljósu staðreynd að einungis vextirnir, sem alltaf munu lenda á Íslendingum, hverjar sem endurheimturnar verða hjá Landsbankanum, nema 100 milljónum kr. á dag. Hundrað milljónir á dag, dag eftir dag, mánuð eftir mánuð og ár eftir ár, sem alltaf lenda á Íslendingum. Og svo reynir þessi ríkisstjórn að leiða fram menn til þess að halda því fram að þetta sé nú kannski ekki svo mikið mál. Það séu önnur stærri vandamál og þar af leiðandi eigum við ekki að hafa svo miklar áhyggjur af þessu. Hvað væri hægt að gera fyrir 100 milljónir á dag? Þetta er töluvert meira en nemur öllum þeim niðurskurði sem ríkisstjórnin hefur þó ekki treyst sér til þess að ganga frá og sér ekki fyrir endann á hvernig verður þegar upp er staðið. Fyrir 100 milljónir á dag væri hægt að moka býsna mikinn snjó, eins og hv. þm. Þór Saari bendir á, og það væri svo sannarlega hægt að halda heilbrigðiskerfinu, velferðarkerfinu og menntakerfinu gangandi, þeim grunnstoðum samfélagsins sem þessi ríkisstjórn lofaði að verja. Þegar teknar eru 100 milljónir á dag - vel að merkja 100 milljónir í erlendri mynt - má reikna með margföldunaráhrifum, tvöföldum eða þreföldum, og tala um 200 eða 300 milljónir þegar þetta er tekið út úr íslenska hagkerfinu. Það hefur áhrif á líf fólksins í landinu og það hefur áhrif á heilbrigðiskerfið, það hefur áhrif á menntakerfið, það hefur áhrif á alla þætti samfélags okkar, áhrif sem við megum alls ekki við núna. Þegar rökleysan og útúrsnúningarnir duga ekki er reynt að þreyta þing og þjóð til þess að samþykkja þennan óskapnað. Því er haldið fram að því miður verðum við bara að fara að klára þetta því að það megi ekki verja meiri tíma í þetta, eins ekki sé hægt að gera neitt annað á meðan. Ákaflega sérkennilegt er að þessi ríkisstjórn virðist ekki geta gert nema einn hlut í einu.  Það er ekki gott við þessar aðstæður að hafa ríkisstjórn sem getur aðeins gert einn hlut í einu. En hver ætli verði næsta afsökun stjórnarinnar ef Icesave-málið klárast? Þessari ríkisstjórn hefur nefnilega alltaf tekist að finna einhverjar afsakanir, geta kennt einhverjum öðrum um, einhverri fyrirstöðu, kennt því um þá augljósu staðreynd að þessi ríkisstjórn er ekki fær um að taka á þeim vanda sem þjóðin stendur frammi fyrir á nokkurn einasta hátt. Hún hefur þess í stað unnið ítrekað verulegan skaða og gerir enn. En mesti skaðinn er þetta Icesave-frumvarp sem stefnir í að festa þjóðina í varanlegri kreppu. Það sorglega við þetta er að þetta virðist ríkisstjórnin gera, ekki af illvilja, heldur hreinlega af skilningsleysi. Aftur og aftur verðum við þess vör að ríkisstjórnin veit ekkert um hvað málið snýst og allra síst hæstv. forsætisráðherra, sem hvað eftir annað lendir í mótsögn við sjálfa sig þegar málið er rætt. Hér kom áðan upp hv. þm. Pétur Blöndal og benti á nokkrar staðreyndir þessa máls, hluti sem geta skipt hundruðum milljarða króna. Hæstv. utanríkisráðherra var ekki frekar en aðrir ráðherrar með á nótunum hvað varðaði þessa hluti. Og svoleiðis hefur það verið, ráðherrar í þessari ríkisstjórn vita ekki við hvað við er að fást og allra síst þingmennirnir sem voru tilbúnir að samþykkja upprunalegu Icesave-samningana óséða. Það er viðbúið þegar vinnubrögðin eru með þessum hætti að það verði slys. Og hér stefnir í stórslys, slys sem menn munu líklega sjá eftir um ókomna tíð, a.m.k. áratugi ef fram heldur sem horfir, slys sem má forðast því að staðan er ekki eins vonlaus og ríkisstjórnin vill láta líta út fyrir að hún sé. Hún leggur svo mikið á sig til að láta stöðuna virðast vonlausa. Ef menn hefðu haft fyrir því að tala máli Íslands og útskýra stöðuna væri staða okkar miklu sterkari. En það hefur ekki verið gert. Hvað eftir annað reka menn sig á það sem hitta erlenda þingmenn eða erlenda fjölmiðla að það hefur enginn haft fyrir því einu sinni að reyna að útskýra hver raunveruleg staða Íslands er. Það hefur svo sannarlega enginn haft fyrir því að reyna að leita annarra leiða út úr vandanum. Þegar stjórnarandstöðuliðar eða jafnvel þingmenn innan stjórnarinnar bjóða upp á nýjar lausnir er ótrúlegum kröftum varið í að keyra það í kaf. Ef ríkisstjórnin, og þá sérstaklega Samfylkingin, hefði varið jafnmiklum kröftum í að verja hagsmuni Íslands í þessu máli og þeim málum sem við stöndum nú frammi fyrir og þau hafa varið í að kveða niður allar hugmyndir sem koma frá stjórnarandstöðu eða einhverjum óæskilegum þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, væri staða okkur allt önnur og sterkari. Því miður hefur þessi ríkisstjórn frá upphafi talað máli kvalara okkar og virðist ætla að gera það enn. Það þýðir ekki þegar fram líða stundir fyrir þá sem bera munu ábyrgð á niðurstöðunni hér að afsaka sig með því að menn hafi verið orðnir svo þreyttir á umræðunni. Ef menn eru orðnir þreyttir á umræðunni er það eingöngu vegna þess hvernig þessi ríkisstjórn hefur haldið á málinu. Því skora ég á ríkisstjórn Íslands að snúa nú við blaðinu og fara að verja hagsmuni Íslands í stað þess að vega stöðugt að þeim. Ég skora á ríkisstjórn Íslands að snúa við blaðinu og leita lausna í stað þess að tala stöðugt um þann vanda sem hún á við að etja.

Frú forseti. Það er nú með hálfum huga sem ég kem hér upp því að mér finnst varla orðum eyðandi á þá makalausu ræðu sem við þurftum að hlusta á hér. Mér kom bara í hug orðatiltækið „hér fljótum við eplin í logninu sögðu hrossataðskögglarnir í moldrokinu“ þegar ég var að hlusta á hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson, formann Framsóknarflokksins, tala hér. Hann hleypur nú reyndar af vettvangi um leið og ég tek til máls, hann um það. Hér eru  Hér er því haldið fram að heill þingflokkur hafi verið tilbúinn að samþykkja Icesave-samningana óséða.  Að tala um að erlendir aðilar hafi afskipti af íslenskri löggjöf, í hvaða veruleika halda menn eiginlega að við séum stödd?  Hv. þingmaður skoraði á ríkisstjórn Íslands hér áðan. Ég skora á hv. þingmann að hætta þessu óráðshjali og fara að tala af viti þannig að það sé boðlegt þingheimi að hlýða á mál manna hér.

Forseti. Ávítur.


            

Forseti biður þingmenn um að hafa hljóð í salnum og gæta orða sinna.

Hæstv. forseti. Hér erum við að nýju komin með til umræðu hið svokallaða Icesave-samkomulag í framhaldi af langri umræðu í sumar, þar sem við afgreiddum ríkisábyrgð með verulegum fyrirvörum. Ég ætla að segja það í upphafi að auðvitað harma ég það mjög að málið skuli hafa þurft að koma hér aftur til umræðu í þinginu. Ég batt við það miklar vonir að okkur hefði tekist að rata þann vandrataða veg að setja mjög öfluga fyrirvara um leið og við gáfum skýr skilaboð um að við ætluðum að standa við skuldbindingar okkar og ljúka málinu. Allir þeir sem voru við það borð á þeim tíma vita að í þá vinnu var lagt með það sem forsendu að við mundum ganga frá samningum, við mundum standa við skuldbindingar okkar en, eins og fram hefur komið í umræðunni áður, að við mundum gera það með þeim hætti að það væri sem allra bærilegast fyrir íslenska þjóð. Það kom svo í ljós, og við þurfum að ræða það betur, að samningsaðilar okkar, þeir aðilar sem eru búnir að greiða skuldbindingar íslensku bankanna bæði í Hollandi og Bretlandi og gera kröfu á að við stöndum skil á lágmarksgreiðslum á tryggingu, eru ekki sáttir við með hvaða hætti var gengið frá þessum fyrirvörum. Ég verð að viðurkenna að þegar ég lagði af stað í þessa vinnu nú í vor eftir að hafa verið á þinginu frá því 2007 og eftir að hafa tekið þátt í ríkisstjórnarsamstarfi Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, hef ég stundum velt því fyrir mér: Mikið óskaplega var maður mikill græningi inni á þessu þingi að hafa tekið mark á þeim mönnum sem þá töluðu. Þá töluðu menn um að það væri óhjákvæmilegt að ganga til samninga. Það töluðu allir um það á þeim tíma og Framsókn gerir það enn þá. Þá töluðu menn um að það hefði verið óhjákvæmilegt að setja neyðarlög, við kæmumst ekki hjá því að ganga frá samningum. Það komu drög að samningum, þeim var ýtt út af borðinu. Það komu yfirlýsingar vegna þess að við vorum beitt ofbeldi þá líka, þ.e. að alþjóðasamfélagið var ekki tilbúið að standa á bak við okkur á þeim tíma og við fengum ekki eðlilegar fyrirgreiðslur. Það gerðist strax í október á síðasta ári hjá þeirri ríkisstjórn sem við vorum í  Við höfum aldrei reynt að firra okkur ábyrgð á því. En ég skal viðurkenna það hreinskilnislega að ég veit ekkert með hvaða flokki ég vann á þeim tíma miðað við hvernig hann lét svo síðar og hljóp frá því sem ég hélt að við ættum að taka ábyrgð á á þeim tíma. Það er staðreynd sem við stöndum frammi fyrir.  Það hefur svo sem oft komið fram áður að þegar samningurinn kom í þingið var ég einn af þeim þingmönnum sem aldrei tjáðu sig um samninginn vegna þess að ég vissi á þeim tíma, og það kom líka fram í umræðunni þegar samningurinn var kynntur, að það ætti eftir að vinna öll gögn í málinu og samningurinn kæmi til kasta þingsins. Það gerði hann líka í byrjun júlí. Þá fyrst kom hann til Alþingis Íslendinga. Svo fór málið til fjárlaganefndar og frá upphafi heyrðust miklar gagnrýnisraddir sem sögðu að í þessari samningsgerð hefðu menn horft um of á fjármálalega hlutann, á vaxtakjörin, á að fá frest til greiðslu, en týnt ákveðnum atriðum í þessu ferli. Það var sem sagt rætt í fjárlaganefnd strax frá upphafi og kom í ljós að það voru nokkur atriði sem við vildum endilega að væru skoðuð miklu betur. Í fyrsta lagi voru það þessi Brussel-viðmið þar sem alþjóðasamfélagið hafði tekið ábyrgð á okkur, ætlaði að vinna með okkur að lausn málsins og tryggja að ekki yrði gengið of hart að íslenskum efnahag við lausn málsins. Mönnum fannst að þetta hefði týnst í samningunum og var strax rætt um það í fjárlaganefnd að reyna að ná þessu ákvæði með einhverjum hætti inn aftur þannig að við tryggðum okkur þau réttindi sem þar voru. Það hafði líka gerst í þessari umræðu að menn höfðu breytt þessu frá því að þetta væri alþjóðlegur samningur á milli Hollendinga, Breta og Íslendinga yfir í að gera þetta að einkaréttarlegum samningi til þess að tryggingarsjóðurinn væri ábyrgur fyrir lántökunni. Það var m.a. gert til þess að viðhalda kröfunni sem við gátum haldið um að málið yrði með einhverjum hætti tekið fyrir dómstóla ef við gætum komið því þangað og látið reyna á hvort það væri ríkisábyrgð á skuldbindingum okkar. Við höfum frá upphafi haldið þeirri kröfu til haga og það er þar enn þá, þrátt fyrir þær breytingar sem koma inn í nýjasta frumvarpinu. Það var ein af þeim miklu forsendum sem settar voru inn í fyrirvarana. Sjálfur hafði ég efasemdir um hvort setja ætti það inn í fyrirvarana einfaldlega vegna þess að það er ekkert í gamla samningnum sem tekur þann rétt af okkur, ekki heldur þeim nýja. Nú er þó búið að tryggja að allir aðilar skilja að við viljum halda þessu vakandi, það er skýrt. Ég hefði að mörgu leyti talið betra á þeim tíma að minnast ekkert á þetta heldur að halda þessu bara til haga því að við höfum gert það í öllu ferlinu. Það var ekkert í samningnum sem útilokaði að við gætum sótt rétt okkar. En gott og vel. Það var sett inn í fyrirvarana og gert með mjög skýrum hætti og þeim fyrirvara er haldið til haga hér þó að sé með örlítið öðrum hætti. Þegar við unnum þetta í fjárlaganefnd voru fleiri atriði sem komu þarna inn. Inn komu efasemdir um friðhelgina og óttinn við að auðlindir okkar væru í hættu. Þar kom einnig gjaldfellingarákvæðið til umræðu. Allt þetta var farið skipulega í gegnum og menn settu fyrirvara til þess að tryggja að þessi ákvæði væru skýr. Þeir fyrirvarar halda allir í málinu enn þá, sem skiptir auðvitað miklu máli. Ein aðalumræðan í fjárlaganefnd á þeim tíma var þó varðandi greiðslugetuna og greiðsluþolið. Það leiddi svo til þess að það var ákveðinn hópur sem tók frumkvæði í að vinna í því máli og við í fjárlaganefnd leyfðum viðkomandi aðilum, og óskuðum raunar eftir því, að vinna með þetta mál áfram. Við fylgdum því eftir til enda og tókum það inn í fyrirvarana þótt það væri ekkert endilega í sátt allra. Við sameinuðumst um lausn í því máli þótt menn hefðu ólíkar skoðanir á því hvað hefði verið best að gera í því máli einu og sér. Það vita allir sem voru í fjárlaganefnd ef þeir vilja viðurkenna það að alveg fram á síðustu nóttina áður en fyrirvararnir voru samþykktir ræddum við orðalag. Þá voru mátaðar hugmyndir um hvort við ættum að fallast á þetta með því að vextir yrðu alltaf greiddir að lágmarki. Þá reiknuðum við út að það gæti orðið 20 milljarðar miðað við núverandi upplýsingar, það gæti þýtt að 10–20 milljarðar féllu þá á okkur á hverju ári að lágmarki. Ég ætla bara rétt að segja það að ef efnahagsástandið á Íslandi eftir 15 ár verður svo slakt að afborganir af láninu verða innan við 15 milljarðar miðað við verstu stöðu, hefur eitthvað mikið farið úrskeiðis. Þá verðum við hvort sem er komin í mikil vandræði og farin til viðræðna.  Það var einmitt það sem við vorum að gera allan tímann. Við reiknuðum allan tímann með verstu útfærslum. Eitt gerðum við þó aldrei, og ég tek ábyrgð á því og tel það hafa verið ákveðin mistök, við reiknuðum aldrei hvaða afleiðingar það hefði að ganga ekki til samninga. Við kölluðum eftir skýrslu frá Seðlabankanum, fengum skýrslu frá fjármálaráðuneytinu, kölluðum eftir skýrslu frá Hagfræðistofnun. Við vorum alltaf að leita að verstu útkomu og útkoman var aldrei verri en svo að menn töldu að við gætum verið fær um að borga þetta, þeir settu að vísu ákveðnar forsendur. Við völdum þá leið sem hópur þingmanna lagði til, hún gerir mjög mikla kröfu um að hér sé hagvöxtur og vöxtur miðað 6% raunvexti á ákveðnu tímabili. Ég held að þrátt fyrir allt - og það væri gaman að sjá þá útreikninga, við munum örugglega skoða þá í fjárlaganefnd - að vextirnir verði innan við þessi mörk ef allt er eðlilegt á Íslandi. Raunar er þetta eins og hæstv. utanríkisráðherra gerði grein fyrir áðan, að við höfum alltaf reiknað með því að þetta verði greitt að fullu fyrir 2024, að efnahagsástandið lagist það mikið. En auðvitað erum við …  Ég ætla bara að segja vegna síðustu ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar: Hver talar hvað niður? Að skríða á hnjánum og reyna að sannfæra þjóðir heims um að við séum svo bágstödd að við getum ekki borgað og staðið við skuldbindingar okkar,  Það sem ég dreg fram hér er að við völdum ákveðna leið. Við vissum alveg fram á síðustu nótt að við keyrðum mjög tæpt. Við vissum það nákvæmlega. Það voru tveir hlutir sem ég hafði áhyggjur af, annars vegar þetta með 2024, að við gerðum þá kröfu og við hættum við þá kröfu og höfðum hana ekki inni, að ríkisábyrgðin félli sjálfkrafa niður 2024. Við völdum alltaf sömu aðferðina, að það ætti að fara í viðræður. Það átti að fara í viðræður áður en við felldum niður ríkisábyrgð. Nú beita Hollendingar og Bretar þeirri aðferð á okkur sjálf og spurningin er: Getum við neitað því? Þeir nota sömu aðferðina á móti um hvort ríkisábyrgðin falli sjálfkrafa niður ef dómur fellur um skuldbindingu okkar til að greiða ríkisábyrgð, því miður, það hittir okkur því sjálf fyrir. Það hefði auðvitað verið betra að hafa það bara hreint og skýrt en þarna kemur það til baka. Við vitum það líka, og það vita þeir sem unnu með mér í fjárlaganefnd næturnar á undan, að þegar við vorum búin að fá hjálp frá lögfræðingagengi við að skrifa textann bættum við inn í hann í lokin atriðinu varðandi árið 2024 og vissum að það var mjög tæpt. En við höfðum hóp, ekki úr fjárlaganefndinni heldur víða annars staðar frá, sem gerði kröfur og ætlaði sér að fella þessa samninga. Þannig var Framsóknarflokkurinn í vinnunni allan tímann. Fulltrúar hans höfðu engan áhuga á því að taka þátt í þessari vinnu af neinni alvöru heldur héldu áfram að grugga vatnið eins og þeir mögulega gátu allan tímann. Þess vegna hef ég ekki tekið mikið mark á því þegar sá ágæti flokkur telur sig hafa verið einhvern frumherja í því að kalla fram upplýsingar í því máli, heldur þvert á móti, þó að þeir hafi ýmislegt lagt til í umræðunni. Þetta er búið að vera mjög löng og ströng umræða. Allar staðreyndir eru þekktar. Eitt af því sem ég fékk frá alþjóðlegum ráðgjöfum - af því hér er sagt að menn hafi ekkert rætt við erlenda ráðgjafa og að aðeins sumir hafi gert það. Auðvitað kölluðum við erlenda ráðgjafa fyrir nefndina en af því þeir sögðu ekki réttu hlutina var ekkert að marka þá.  Ágætur félagi minn hefur mikla reynslu í erlendu viðskiptalífi og bankastarfsemi á alþjóðlegum vettvangi. Hann sagði: Nú fóruð þið yfir mörkin. Það var þegar við gerðum kröfu um skriflega staðfestingu þjóðríkja varðandi fyrirvarana okkar.  En málið er sem sagt komið aftur. Ég ber engan kvíðboga fyrir því að leysa málið. Ég hef enga minnimáttarkennd gagnvart þessu máli. Ég hef fulla trú á íslenskri þjóð. Og eftir að hafa verið nýlega með 160 erlendum þjóðum þar sem umræðuefnið var mansal, þar sem umræðuefnið var að milljarður manna í heiminum sveltur, finnst mér við tala okkur illilega niður þegar við sitjum hér og vælum yfir því að við getum ekki ráðið við ákveðna hluti. Það felur ekki í sér að við eigum ekki að halda okkar rétti. Við getum alltaf gert það áfram. Það hefur líka komið fram hér að ef okkur er misboðið er það nú einu sinni þannig að íslenska Alþingi getur hvenær sem er fellt þessa ríkisábyrgð úr gildi. Hafa menn ekkert áttað sig á því?  
            

Hæstv. forseti. Ræða hv. þm. Guðbjarts Hannessonar gefur tilefni til margra athugasemda. Fyrst vildi ég nefna, vegna þess að hann vék að ábyrgð Sjálfstæðisflokksins og samþykkt Alþingis frá því í desember 2008, að þegar Alþingi samþykkti þingsályktunartillögu um að ganga til samninga, var með skýrum hætti haldið til haga annars vegar lagalegum fyrirvörum, dómstólaleið þess vegna, og hins vegar var haldið til haga því að Alþingi kynni að hafna þeirri niðurstöðu sem kæmi út úr samningaviðræðum. Það var engin skuldbinding fyrir því að samþykkja hvaða samninga sem var og menn geta ekki haldið því fram. Í annan stað vildi ég spyrja hv. þm. Guðbjart Hannesson hvað hann á við þegar hann talar um að keyra tæpt í fjárlaganefnd. Tæpt gagnvart hverju eða hverjum? Mér finnst mikilvægt að hann svari því Í þriðja lagi vildi ég geta þess að það hefði verið meira gagn að ræðu hv. þm. Guðbjarts Hannessonar sem þekkir fyrirvarana frá því í sumar manna best ef hann hefði gert samanburð á fyrirvörunum frá því í sumar og þeirri óskapnaðarmynd 

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi þingsályktunartillöguna í desember 2008 er það alveg hárrétt sem hv. þingmaður sagði, við héldum allan tímann lagalegu fyrirvörunum inni, þ.e. óvissunni um það hvort okkur bæri skylda til að borga þetta, þeim var haldið í gegnum málið allt. Ég hélt að ég hefði minnst á það í ræðu minni einmitt vegna þeirra samþykkta sem við gerðum í desember og þeirrar umræðu sem átti sér stað á undan. Eftir að hafa tekið mark á þeirri umræðu og ábyrgð þeirra stjórnvalda sem þar gáfu yfirlýsingar taldi ég að við hefðum ekki einu sinni þurft að taka þetta upp vegna þess að sá fyrirvari var svo klár fyrir og það er ekkert í samningnum sem tók þann fyrirvara af okkur. Ég viðurkenni að ég er ekki með þingsályktunartillöguna frá því í desember en mig minnir að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi flutt tillögu - hann kemur hér á eftir, ef ég veit rétt, og getur kannski staðfest það - um að þetta kæmi aftur fyrir þingið en að það hafi ekki einu sinni verið samþykkt. Menn hefðu því getað farið í gegn með þessa afgreiðslu, miðað við samþykkt 54 þingmanna, án þess að málið kæmi nokkurn tíma fyrir Alþingi Íslendinga. 

Hæstv. forseti. Ég vildi vekja athygli á því að hv. þm. Guðbjartur Hannesson verður að fara aðeins betur yfir samningana frá 5. júní vegna þess að þar er að finna mjög víðtæka yfirlýsingu um að Bretar eða Hollendingar verði ekki ábyrgir fyrir skaða sem íslenska ríkið hefur orðið fyrir vegna Landsbankans. Það ákvæði var tiltölulega mjög skýrt í samningunum frá 5. júní og hv. þingmaður getur farið yfir það þegar málið kemur aftur til fjárlaganefndar. Þá legg ég líka til að hv. þingmaður fari vel yfir samanburð á þeim fyrirvörum sem annars vegar voru samþykktir 28. ágúst og hann taldi viðunandi þá þótt hann segi nú að hann hafi keyrt tæpt gagnvart viðsemjendunum eða einhverju. Aðrir sem stóðu að þeim fyrirvörum töldu sig vera að gæta hagsmuna íslensku þjóðarinnar. Ég vona að hv. þingmaður muni skoða málið í því samhengi þegar málið kemur aftur til fjárlaganefndar 

Hæstv. forseti. Ég efast ekki um að hver einasti þingmaður á Alþingi Íslendinga hefur haft hagsmuni þjóðarinnar í huga í umfjöllun sinni. Ég hef ekki leyfi til þess og hef heldur enga sérstaka ástæðu til þess að ætla annað. Þannig var vinna mín við þetta mál. Þegar ég mæli með afgreiðslu í sambandi við þessa fyrirvara og þá niðurstöðu sem þar fékkst og þegar ég tala um að við höfum keyrt tæpt er það einmitt vegna þess að ég var með hagsmuni þjóðarinnar í huga. Hagsmunir þjóðarinnar þurfa ekki endilega að vera þeir að neita að borga. Ég hafði t.d. hugmyndir um að við tækjum þennan slag miklu seinna einfaldlega vegna þess að þá værum við sloppin úr því pólitíska umhverfi sem er núna og þeim krísum sem eru í dag. 

Virðulegi forseti. Mig langar að forvitnast aðeins um það hjá hv. þm. formanni fjárlaganefndar, Guðbjarti Hannessyni, hvernig hann sér málið fara til vinnslu í framhaldi þeirrar umræðu sem á sér stað í fjárlaganefnd. Þessi spurning er borin upp í ljósi þeirrar umræðu sem var fyrr í dag þegar hæstv. fjármálaráðherra var í andsvörum og einnig í ræðu hans. Hvernig sér hann málið? Í hvaða búningi sér hann málið í dag? Mig langar að heyra hjá hv. formanni fjárlaganefndar með hvaða hætti hann sér nefndina vinna að varðstöðu um hagsmuni íslenskrar þjóðar sem svo góð samstaða náðist um í nefndinni í sumar. Hvernig hyggst hann beita sér í þessu máli og hvaða tökum hyggst hann taka málið við vinnu nefndarinnar?

Hæstv. forseti. Fyrst langar mig aðeins að fara yfir gang þessa máls vegna þess að mér finnst það skipta máli varðandi aðkomu fjárlaganefndar. Í upphafi fól þingið framkvæmdarvaldinu að gera samning. Sá samningur var lagður fyrir þingið og við unnum það sem Alþingi Íslendinga og settum ákveðna fyrirvara en skiluðum þeim niðurstöðum aftur til framkvæmdarvaldsins. Mér fannst aldrei óeðlilegt að ríkisstjórnin reyndi að framfylgja þeim lögum sem sett voru. Við hefðum auðvitað getað sagt að það ætti bara að segja já eða nei, menn hefðu ólíkar skoðanir á því, en ég gerði mér grein fyrir því að ef við ætluðum að kalla eftir svörum yrðum við að taka því að það kostaði einhverjar viðræður þar á milli til að fá endanleg svör. Nú er málið komið að nýju fyrir þingið vegna þess að menn gátu ekki staðið við þá fyrirvara. Þá ber framkvæmdarvaldið, eða ríkisstjórnin í þessu tilfelli, eftirfarandi undir Alþingi: Er fært að fara þá leið sem hér hefur verið lögð fram? Það er svo okkar í fjárlaganefnd og síðar Alþingis alls að svara því hvort við erum sátt við það og þar reynir auðvitað á þingið í heild. Það er þingið sem afgreiðir 

Virðulegi forseti. Þetta er allt gott og blessað en eftir stendur spurningin um hvort hv. formaður fjárlaganefndar sér málið afgreitt í fjárlaganefndinni annaðhvort með jái eða neii. 

Hæstv. forseti. Í anda þess sem við unnum í sumar geri ég ráð fyrir því að fyrsta verkið þegar við fáum málið í fjárlaganefnd verði að kalla eftir hugmyndum allra nefndarmanna á því hvernig þeir vilja vinna málið. Síðan verður að vega og meta og taka afstöðu til þess þegar þær óskir liggja fyrir og ákveða framhaldið í framhaldi af því. Þar skiptir auðvitað gríðarlega miklu máli hvort það er einhver einlægni í því að leita einhverra leiða eða hvort menn ætla að grugga vatnið áfram eins og sumir gerðu á þeim tíma. Þá er ég ekki að tala um hv. þm. Kristján Þór Júlíusson eða þá sjálfstæðismenn sem þar voru inni sem unnu að málinu afar heilt þó þeir fengju ekki leyfi til að greiða málinu atkvæði í lokin. 
             Það er talað um óskilyrta ríkisábyrgð. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hlý orð hv. þm. Guðbjarts Hannessonar í garð framsóknarmanna. Framsókn mun standa með þjóðinni og framtíðarkynslóðum þessa lands svo hann þurfi ekki að taka þetta mál upp aftur með þessum hætti. Mig langar að rifja upp með formanni fjárlaganefndar þau orð sem hann viðhafði í þinginu við atkvæðaskýringu sína frá 28. ágúst sl. þegar Icesave-samningurinn var samþykktur sem lög frá Alþingi en þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Í meðförum þingsins hefur sú ríkisábyrgð sem verið hefur til umfjöllunar lotið miklum og öflugum fyrirvörum sem við verðum síðan að fylgja eftir. Það er Alþingi sem setur þessa fyrirvara og það er Alþingi sem mun fylgja þeim eftir. Við treystum á að þeir haldi og höfum fullvissu fyrir því. Málið er þungt en krafðist lausnar og niðurstöðu og ég treysti á að sú niðurstaða fáist.“ Þessi orð formanns fjárlaganefndar frá atkvæðagreiðslunni vöktu mikla von í brjósti hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur á sínum tíma. Þess vegna spyr ég þingmanninn: Hvað breyttist síðan í atkvæðagreiðslunni? 
            

Hæstv. forseti. Við deilum því, ég og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, að við viljum standa vörð, standa með þjóðinni og framtíð hennar. Ég hef aldrei dregið það í efa og sjálfur hef ég þá einlægu skoðun að leita þurfi að þeirri lausn sem skiptir mestu máli fyrir þjóðina. Ég hafði líka einlæga skoðun og vissu fyrir því að við hefðum sett öflugan fyrirvara og ég treysti á það. 

Virðulegi forseti. Ég vil benda hv. þm. Guðbjarti Hannessyni á að Alþingi hefur nú þegar lokið atkvæðagreiðslu sinni um þetta Icesave-mál. 

Heyr, heyr.

Það er alveg með ólíkindum að við alþingismenn skulum standa í þessum sporum. Þetta mál verður ekki leyst aftur frá Alþingi. Hvað gerist ef það verður fellt í atkvæðagreiðslu? Á að gera þriðju tilraun að koma með Icesave-samningana fyrir Alþingi? Þessu máli lauk 28. ágúst 

Hæstv. forseti. Ég vildi að það væri svo einfalt að ég gæti sagt að málinu væri endanlega lokið, með ákvörðun Alþingis og höfnun Hollendinga og Breta á fyrirvörunum með ósk um að taka ákveðinn hluta þeirra væri málinu lokið, við gætum samþykkt það með 63 atkvæðum ef það væri þannig. Því miður er málið ekki svona einfalt, heimurinn er ekki svona einfaldur. Það er bara þannig sem málið snýr við mér. 

Frú forseti. Ég vona að mér hafi misheyrst þegar hv. þingmaður sagði að Alþingi gæti fellt ríkisábyrgðina úr gildi. Ég segi ekki meira um það. Þá er ekkert að marka ríkisábyrgð frá Alþingi. Hann segir: Ef allt er eðlilegt munum við borga. Það er einmitt málið. Ef allt er eðlilegt munum við borga. En það er þetta óeðlilega sem gæti gerst sem við reynum að tryggja þjóðina gegn og fyrirvarar Alþingis voru tryggingar sem nú er búið að falla frá. Þjóðin er ekki lengur tryggð. Ef enginn hagvöxtur verður á Íslandi þurfum við að borga vexti, 10, 15 milljarða, 20 milljarða, 30 milljarða á hverju einasta ári þó að við getum það ekki 

Hæstv. forseti. Við höfum auðvitað mismunandi sýn á hvernig við nálgumst viðfangsefni þessa lífs. Ég gæti sest niður og velt því fyrir mér hvort sólin kæmi upp á morgun. Ég gæti velt því fyrir mér hvort börnin mín og barnabörnin mín gætu þurft að fá grautarúthlutun, hrísgrjón eða væru jafnvel komin í þá hættu að verða seld á milli þjóða til þrælkunar með þeim hætti sem við horfum á í heiminum. Ég hef enga trú á því að það gerist en ég hef enga vissu fyrir því.

Ég held að það hafi enginn ætlað að setja bankana á hausinn.

Það var heldur ekki þannig. En ég bendi á að ég get búið til svartsýnismynd, það er ekkert sem bendir til, hv. þingmaður, að við ráðum ekki við þetta verkefni. Það varð niðurstaða allrar vinnu sumarsins og ég vil trúa því að það sé mögulegt að það sé betra fyrir okkur að ljúka þessu jafnvel með þeim breytingum sem þarna eru gerðar og að okkur sé það fyllilega óhætt. Við munum geta uppfyllt þær hugmyndir okkar um framtíðina að við getum lifað góðu lífi og átt hér gott líf og gott land fyrir barnabörnin okkar.

Frú forseti. Þegar FL Group keypti í amerísku flugfélagi fyrir gífurlegar fjárhæðir og tók mikla áhættu var örugglega reiknað með því að það gengi upp, 

Hæstv. forseti. Það stóð ekki til að borga eftir 2024? 

Frú forseti. Hér er ég komin til að ræða enn einu sinni hið hrútleiðinlega Icesave-mál. Ég er búin að fá algerlega nóg af þessu öllu, fjölmiðlasirkusnum í kringum þetta, ásökunum hv. þingmanna Vinstri grænna á hendur fyrri valdhöfum, einstrengingslegum yfirlýsingum samfylkingarfólks um siðferðislegar skyldur og alþjóðlegar skuldbindingar okkar, ofbeldi sem ákveðnir hv. þingmenn annars stjórnarflokksins urðu fyrir frá hinum, afneitun hrunaflokkanna, undirlægjuhættinum við Evrópusambandið, hinni endalausu bið eftir endurskoðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, kúgunum Breta og Hollendinga. Ég er búin að fá upp í kok af þessu máli sem er að kljúfa þjóðina og sker á vináttubönd, skiptir fólki í fylkingar og kyndir undir skotgrafahernaði. Máli sem vofir yfir okkur öllum og getur knésett þjóðina, lokað hana inni í skuldafangelsi og gert okkur öll að skuldaþrælum. Ég veit að ég er ekki ein um að vera búin að fá nóg. Þjóðin er búin að fá allt of stóran skammt af þessu máli, máli sem er orðið eins konar táknmynd hrunsins, spýtan sem allt hangir á, fíllinn í stofunni sem þrengir svo að okkur að við getum ekki hreyft okkur og náum vart andanum. Við erum eins og laxinn sem hefur barist um fastur í önglinum en nú erum við orðin örmagna og auðveld bráð. En einmitt þá er hættan mest, einmitt núna megum við ekki gefast upp. 
             Frú forseti. Í sumar fór fram merkilegt starf. Þingmenn unnu saman eins og þeir væru loks í einu liði og þeir smíðuðu fyrirvara sem mér þóttu og þykja reyndar enn snilldarlegir. Í ræðu minni í sumar sagði ég að þeir væru tær snilld svo lengi sem þeir héldu. Hæstv. utanríkisráðherra veitti mér andsvar sem ég vil fá að grípa niður í, með leyfi forseta: „Alþingi er fullvalda. Alþingi er fulltrúi þjóðarinnar allrar og það ræður fyrir Íslendingum. Því velti ég fyrir mér, af því að hv. þingmaður orðaði það svo að ganga yrði úr skugga um að fyrirvararnir héldu, þeir fyrirvarar sem Alþingi setur með meiri hluta á þingi hljóti að halda. Það er Alþingi sem tekur ákvarðanir um þetta mál fyrir hönd Íslendinga og enginn annar getur það. Ef þessir fyrirvarar eru þannig að þeir takmarka með einhverjum hætti ábyrgð íslenska ríkisins þá hlýtur niðurstaða íslenska þingsins um það að gilda. [...] Það er þingið sem ræður …“ Það sem svo gerðist var að ríkisstjórnin fór með lög, þau lög sem Alþingi setti í lok sumars, og bar þau undir Breta og Hollendinga. Þar voru fyrirvararnir, sem áttu svo sannarlega að halda að mati hæstv. utanríkisráðherra, tættir í sundur og eyðilagðir. Nú þurfum við að standa í lappirnar og halda áfram að berjast. Frú forseti. Uppgjöf er ekki í boði.

Frú forseti. Hv. þingmaður las upp úr ræðu minni frá því í sumar og ég gengst við öllu því sem ég sagði. Ég endurtók það í ræðu minni í dag. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður hlustaði á ræðu mína í dag en þar færði ég rök fyrir því að þeir fyrirvarar sem samþykktir voru af hálfu Alþingis í sumar væru enn til staðar og að mínu viti í sumum tilvikum hefði verið hert á þeim. Þetta vil ég að komi fram. Ég tel sem sagt að Alþingi hafi unnið töluvert drjúgan sigur vegna þess að fyrirvararnir frá því í sumar eru ýmist komnir inn í samninginn eða þá að þeirra sér stað í frumvarpinu að öðru leyti sem hér er enn til umræðu. 
            

Frú forseti. Við hæstv. ráðherra erum ekki sammála um það.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér nýtt frumvarp sem ríkisstjórnin leggur til vegna Icesave-fyrirvaranna. Mig langar að rifja upp að þegar þeir voru samþykktir hér 28. ágúst sagði hæstv. utanríkisráðherra að þeir rúmuðust innan samningsins sjálfs. Það sem þyrfti væri skapandi hugsun til þess að koma þeim á framfæri, það væri það sem stæði út af. Nú hins vegar lítur málið þannig út fyrir mér að hæstv. utanríkisráðherra beitir ásamt ríkisstjórninni og mörgum öðrum þessari skapandi hugsun á bæði þjóð og þing til þess að telja okkur trú um að þessar breytingar á fyrirvörunum rúmist innan þeirra fyrirvara sem fyrir voru. Þetta er því í raun og veru að verða hálfgerður skrípaleikur. 
             Mig langar líka að rifja það upp, af því að hæstv. utanríkisráðherra var hér í andsvörum við hv. þm. Margréti Tryggvadóttur, um það sem hann sagði, að þeir fyrirvarar sem núna væru hefðu eiginlega verið styrktir. Það er mjög mikil þversögn í því að fyrirvararnir, sem ekki eru samþykktir af hálfu Breta og Hollendinga, komi til baka þannig að þeir séu betri fyrir okkur í raun og veru. Það er hreint með ólíkindum að við skulum ræða þetta á þessum nótum. Síðan vil ég minna hæstv. utanríkisráðherra á að hér sagði hv. þm. formaður fjárlaganefndar, Guðbjartur Hannesson, að það hefði valdið honum mjög miklum vonbrigðum að fyrirvararnir hefðu ekki verið samþykktir úti eins og á Alþingi. Telur hann að þeir fyrirvarar sem núna eru og þær breytingar sem á þeim hafa verið gerðar séu miklu veikari. Þar deilum við, ég og hv. þm. Guðbjartur Hannesson, skoðunum. Síðan langar mig líka, frú forseti, að koma inn á það að þegar við ræddum þetta hér fyrst í vor kom strax fullt af jáum frá mjög mörgum þingmönnum sem ekki höfðu haft aðstæður til þess að kynna sér samninginn frekar en við hin. Ég er ekki að saka þá um að hafa ekki lesið hann en þeir höfðu bara ekki aðstæður til þess að kynna sér hann. Samt sögðu þeir já. Allt í lagi, grænt ljós frá Samfylkingunni, ekkert mál. Hvað gerðist síðan í umræðunum? Hér kom hæstv. félagsmálaráðherra og sagði: Auðvitað eigum við að samþykkja þennan samning, þennan landráðasamning, vegna þess að efnahagslegu viðmiðin, svokölluð Brussel-viðmið, voru fallin, þ.e. við áttum að samþykkja hann og af því að hann var fallinn átti að duga að taka upp viðræður aftur. Þannig voru rökin í vor. Hér kom einn hv. þingmaður, Magnús Orri Schram, og sagði: Þessi samningur er góður. Af hverju sagði hann það? Jú, það lá fyrir að Steingrímur J. Sigfússon, hæstv. fjármálaráðherra, hafði skipt um skoðun. Það voru hans rök í málinu. Þess vegna hlaut þessi samningur að vera góður. Það er mikilvægt að við höldum því til haga vegna þess að það eru mjög margir hér í þingsal sem tala eins og það sé bara enginn morgundagur. Hér þurfa menn ekki að standa við það sem sagt er, það er þannig. Það er mjög mikilvægt og alvarlegt að fjölmiðlarnir haldi þessu ekki til haga og rukki menn um það sem þeir sögðu hér því að menn komast upp með það. Síðan langar mig líka að rifja það upp að þegar búið var að samþykkja fyrirvarana sögðu margir þingmenn: Við vildum alltaf setja fyrirvara. Auðvitað vildu þeir setja fyrirvara þó svo að þeir hefðu sagt já í upphafi. Þeir voru ekki rukkaðir um þau svör. Hvers vegna skyldu þeir hafa skipt um skoðun, frú forseti? Það var vegna þess að hv. þingmenn höfðu áttað sig á því að samningurinn eins og hann var, var landráðaplagg. Þess vegna höfðu þeir áttað sig á þeim miklu hættum sem þar voru inni. Hv. þingmenn sögðu: Auðvitað áttum við að setja fyrirvarana, og tóku meira að segja að skrifa lærðar greinar um að þeir vildu setja þá þó svo að þeir hefðu sagt allt annað hér í þingsal á undan. Þannig var grunnhugsunin í þessu. Síðasta „flopp“ hæstv. utanríkisráðherra í þessu máli var að halda því fram og reyna að færa fyrir því rök að hv. þm. Ögmundur Jónasson hafi verið einhver vendipunktur í þessu máli vegna afstöðu Breta og Hollendinga. Hv. þingmaður var það þegar hann reyndi sem hæstv. heilbrigðisráðherra að stoppa þetta og þæfðist við, en hann var það ekki eftir að hann sagði af sér. Að Bretar og Hollendingar hafi skipt um skoðun eftir að hann sagði af sér, þvílík endemis vitleysa. Það er alveg hreint með ólíkindum að halda því fram. Ég verð að segja það, frú forseti, að ég ætlast til þess að hæstv. ríkisstjórn hafi lesið samningana yfir núna við breytingarnar bara vegna þess að þeir eru mun minni að umfangi en þeir voru í upphafi. Þetta segi ég í ljósi ummæla hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur sem sagði að hæstv. ríkisstjórn, alla vega megnið af henni, hefði bara ekki lesið samninginn í upphafi. Hún sagði það orðrétt: Þeir lásu nefnilega ekki samninginn. Ég tel það og ég veit það reyndar að hún hefur mun meiri og betri upplýsingar úr Stjórnarráðinu en ég þannig að ég ætlast til þess að hún hafi vitað það. Ég ætla ekki að fara efnislega ofan í þær breytingar sem hér er verið að gera núna, við gerum það í vinnu fjárlaganefndar. Lagalegu fyrirvararnir, hvernig eru þeir? Jú, þeir eru þannig að við föllum ekki frá rétti okkar um að viðurkenna að við berum ábyrgð á því að greiða reikningana vegna gallaðrar Evrópusambandslöggjafar. Hins vegar segir í hinum fyrirvörunum að ef niðurstaðan yrði sú væri hægt að takmarka ríkisábyrgðina við þá niðurstöðu. Núna er það ekki hægt. Þá skulu teknar upp viðræður.  Síðan komum við að efnahagslegu fyrirvörunum sem voru reyndar, eins og þm. Margrét Tryggvadóttir benti á áðan, tær snilld. Þeir voru tær snilld í því efni að þeir tryggðu okkur og þeir voru einmitt innan þessara svokölluðu Brussel-viðmiða. Þeir tryggðu að við gætum reist við efnahagslífið hér. Síðan er líka hnykkt á því í samningnum, og ég skal fúslega viðurkenna það, að þegar við förum eitthvað niður getum við tekið upp viðræður, það er alveg hárrétt. Hins vegar hræðist ég það ef við lendum í það mikilli niðursveiflu að við þurfum alltaf að greiða vextina en ég vona svo innilega að svo verði ekki. Ég er ekki með neinar heimsendaspár og ég vona svo sannarlega miðað við þetta að við getum greitt þetta, það er mín einlæga von og trú. Ég er hins vegar hræddur við það. Ég ætla engum það, hvorki hæstv. fjármálaráðherra né nokkrum öðrum, að gera þetta öðruvísi en þannig að menn hafi trú á því að þetta gangi eftir en þetta er hins vegar ákveðin trygging, það er nú einu sinni þannig. Síðan komum við að svokölluðu Ragnars Halls-ákvæði, ákvæði sem er kennt við hann. Um hvað fjallaði það? Það fjallaði um lagskiptar kröfur. Gerður var samningur við Breta og Hollendinga um hvernig skipta átti úr þrotabúinu. Í stuttu máli, svo ég fari nú ekki í einhverjar útlistanir á því, fjallaði Ragnars Halls-ákvæðið einfaldlega um að hér væri farið að íslenskum lögum, það fjallaði ekki um annað. Það fjallaði bara um að þrotabú Landsbankans, sem var íslenskt fyrirtæki, færi eftir íslenskum lögum. Það var í raun og veru það sem var. Síðan var gerður samningur. Svo þustu menn fram á ritvöllinn, m.a. aðstoðarmaður hæstv. fjármálaráðherra, Indriði H. Þorláksson, og sögðu að þetta væri bara píp og rugl, það lægi alveg fyrir hvernig þetta væri. Þetta yrði gert með þessum hætti og allir vissu hvernig lögin væru. Þá spyr ég: Hvers vegna var þá gerður sérstakur samningur um hvernig skipta átti úr þrotabúinu ef þetta var allt saman klappað og klárt? Þegar öllu er á botninn hvolft stendur röksemdafærsla margra hér í þessu máli ekki, það stendur ekki steinn yfir steini í því, það er bara svoleiðis. Síðan langar mig að koma að því: Hvar byrjuðum við í raun og veru hér í vor? Við byrjuðum ofan í skotgröfunum, það er staðreynd. Það var farið í þessa vegferð með því að skipa þessa samninganefnd og það var líka gert í tíð fyrri ríkisstjórnar. Við áttum að skipa þverpólitíska nefnd sem skipuð væri þverpólitískt af sérfræðingum. Við áttum að fá til þess menn eins og t.d. Lee Buchheit, vana samningamenn til þess að leiða þessa vinnu til þess að koma skilaboðunum rétt inn í þjóðfélagið. Við áttum ekki að falla í þessa gryfju. Fyrrverandi ríkisstjórn féll í þessa gryfju, núverandi ríkisstjórn féll í þessa gryfju og það er það sem við áttum að læra af. Hins vegar gerðist það í sumar í meðförum málsins í fjárlaganefnd að menn náðu að komast upp úr pólitískum hjólförum. Það náðist mjög góð samstaða í fjárlaganefnd, málvið var afgreitt úr nefndinni með öllum nema einu atkvæði, tíu atkvæðum, og allir greiddu fyrirvörunum atkvæði sitt. Síðan koma hv. þingmenn hér og segja að við sjálfstæðismenn höfum ekki fengið leyfi frá einhverjum til þess að greiða ríkisábyrgðinni endanlegt samþykki. Við greiddum öllum fyrirvörunum atkvæði okkar og við stóðum að þeim úr nefndinni.

Þið svikuð samninginn.

Nei, við sögðum bara nei vegna þess …  
            

Gefið hljóð í salnum.

... vegna þess að ríkisábyrgðin var svo samtvinnuð þessum samningi. Ég kom inn á það hér áðan og spurði í andsvari hæstv. utanríkisráðherra um allt sem er svo ósanngjarnt í þessum samningi. Að borga vexti frá 1. janúar, 35 milljarða, 3,5 milljarða í umsýslukostnað, það er dálítið gott tímakaup. Það væri svo sem hægt að nota þá peninga til þess að setja inn í velferðarkerfið og menntakerfið. Ég mundi vilja hafa þá og skipta þeim út í fjárlaganefnd þó að aðrir sjái ekki eftir þeim og segi: Jú, þetta verður samningsatriði og það er nú ekki nógu gott. Það sem við klikkuðum á er að við erum komin aftur ofan í skotgrafirnar núna, það er það sem stendur upp úr. Hefðum við bara borið gæfu til þess og haft vit á að fylgja þeirri samstöðu Alþingis sem var eftir afgreiðslu fjárlaganefndar í sumar um fyrirvarana, hefðum við skipað um þá þverpólitíska nefnd og farið og kynnt málstað okkar Íslendinga - við brenndum okkur á því oft, bæði fyrrverandi ríkisstjórn og núverandi ríkisstjórn, að gera það ekki. Hefðum við bara haft vit til þess að gera það með þeim hætti og fara og kynna málstað okkar Íslendinga á erlendri grundu, sem við áttum svo sannarlega að gera og við sjálfstæðismenn kölluðum mjög eftir því. Við höfum gagnrýnt það mjög að þessu skuli ekki vera fylgt eftir. Auðvitað átti Alþingi Íslendinga að taka sig saman og fara öll sem einn maður og ræða við erlenda þjóðhöfðingja og segja: Þetta er það sem við getum gert, þetta er það sem íslensk þjóð vill gera. Hefðum við gert það værum við kannski ekki á þessum stað núna þegar hæstv. ríkisstjórn ásamt mörgum öðrum hér inni notar skapandi hugsun til þess að telja þjóðinni trú um að þetta sé bara allt í fína lagi. Okkur hefði kannski miðað betur áfram hefðum við gert það. Það er alveg grundvallaratriði í öllum svona hlutum að ef við ætlum að læra verðum við að byrja á því að viðurkenna þau mistök sem við höfum gert. Fyrrverandi ríkisstjórn gerði mistök, núverandi ríkisstjórn gerir mistök, við verðum að viðurkenna þau. Við áttum að fara öðruvísi að samningaferlinu af því að við erum öll hér fulltrúar íslensku þjóðarinnar, alveg sama hvar við stöndum í pólitík. Það á ekki að vera neitt deiluefni um að við eigum að verja hana saman. Það er markmið okkar og það er skylda að gera það en ekki að fara í þennan frasaleik sem við erum nú í, því miður. Ég virði þær skoðanir manna þegar þeir segja að þeir meti það svo, eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði hér áðan, að það sé skynsamlegra að samþykkja þennan samning en að gera eitthvað annað. Ég virði þá skoðun en þá á hann að segja það bara umbúðalaust, ég geri líka kröfu um það, frú forseti. Margir mættu taka hann sér til fyrirmyndar en hér kemur hver þingmaðurinn upp á fætur öðrum, meira að segja hæstv. ráðherrar, og vitnar í minnisblað sem gert var á milli Hollendinga og Íslendinga um það hvernig staðið skuli að lyktum. Það minnisblað var kallað til baka og ekki bara það, samninganefndin var sérstaklega spurð um það í fjárlaganefnd: Var þetta einhvern tíma eitthvað sem hrjáði ykkur í samningaferlinu? Þá sögðu samninganefndin og formaður hennar: Nei, þetta háði okkur ekkert, vegna þess að þetta er minnisblað sem var þegar búið að afturkalla. Síðan kemur hér hver þingmaðurinn á fætur öðrum og heldur að hann samþykki þennan samning út af þessu minnisblaði. Það eru þessar kröfur sem ég geri, að menn fari hér í málefnalegar umræður um það hvernig þeir vilja leysa málin en ekki fara í  Eins og ég sagði áðan ætla ég ekki að fara mjög efnislega í þessa fyrirvarabreytingu hér. Við munum taka það fyrir í fjárlaganefnd og það skilar engum árangri, hvorki fyrir mig né neinn annan, að fara að rökræða hér um lögfræði og vera með hver með sína túlkunina á því. Við munum kalla fyrir fjárlaganefnd þá einstaklinga sem hafa vit og þekkingu og eru óháðir og munu gera það með þeim hætti og þeir leggja mat sitt á það. Þar munum við fara yfir það. Ég krefst þess líka að ef menn sjá að þar megi eitthvað betur fara taki þeir höndum saman um að gera þær breytingar sem menn telja skynsamlegar. Að lokum vil ég segja það að ég heiti á ríkisstjórnina og alla sem hér eru inni um að ég mun leggja mitt af mörkum til þess að vinna málinu gagn í fjárlaganefnd. Ég mun ekki reyna að leggjast ofan í skotgrafir í pólitískum tilgangi. Ég gerði það ekki í vinnunni minni í sumar og ég mun ekki gera það núna í þeirri vinnu sem fram undan er en ég krefst þess, frú forseti, að menn ræði hér málin málefnalega. Að lokum ætla ég þó að segja þetta: Það er ekki einfalt að leysa þetta mál en við eigum að standa saman, Alþingi Íslendinga,  
            

Frú forseti. Í sameiginlegri yfirlýsingu fjármálaráðherra Íslands, Bretlands og Hollands kemur fram að aðilar Icesave-samkomulagsins eru einhuga um að starfa saman á næstu mánuðum og árum að því að veita aðstoð við endurheimt þeirra eigna sem Landsbankinn á úti um allan heim. Í mínum huga snýst Icesave-samkomulagið öðrum þræði um að Íslendingar verði viðurkenndir sem þjóð á meðal þjóða.  Í mínum huga snýst þetta ekki bara um krónur og aura þótt auðvitað skipti sá þáttur meginmáli fyrir íslenska skattgreiðendur bæði í nútíð og framtíð. Þetta snýst um orðspor þjóðarinnar því að við skulum hafa það í huga, hæstv. forseti, að „orðstír deyr aldregi hveim er sér góðan getur“.

Virðulegur forseti. Ég ætla bara að segja eitt um þetta, um þessa sameiginlegu yfirlýsingu Breta og Hollendinga með okkur Íslendingum: Þó svo að við höfum trú á því, alla vega einhver hér inni, að það þýði eitthvað verð ég bara að viðurkenna að yfirlýsingar Breta og Hollendinga eftir framgöngu þeirra í þessu efni skipta mig bara engu máli,  Ef við hefðum bara samið um þetta á jafnréttisgrundvelli - en hvað gerist, frú forseti?  Hvað er í raun að gerast ef við horfum á þetta yfir heildina? Það sem er að gerast er að Bretar og Hollendingar, með hjálp Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, eru að sundra okkur hér inni vegna þess að það er þeirra markmið, í staðinn fyrir að við eigum öll að standa hér saman og vinna að hagsmunum þjóðarinnar, til góðs. En þessir ágætu menn komast upp með þetta, því miður. Það kom fram hér í andsvari hjá hæstv. forsætisráðherra að margar aðrar þjóðir, og það hefði komið henni á óvart, skiptu sér af þessari milliríkjadeilu sem er mjög erfið. 

Frú forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að Bretar, Hollendingar og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafa beitt okkur afli sem er óþægilegt að verða vitni að og ég ætla að vona að það verði ekki til að kljúfa þessa þjóð, ég vona að hún standi það af sér. Mér sýnist hún ætla að gera það. Ég er ekki sammála hv. þm. Ásbirni Óttarssyni um að yfirlýsingin sem hann talaði um skipti ekki máli. Ég held að yfirlýsing sem þessi skipti verulega miklu máli í lausn málsins og að menn skuldbindi sig til að standa saman og viðurkenni um leið erfiða stöðu Íslendinga. Ég held að slík fjölþjóðleg yfirlýsing hljóti að skipta máli og reynast okkur ágætisvopn í baráttunni fram undan við að endurheimta eignir Landsbankans.

Virðulegi forseti. Ég tek alveg heils hugar undir með hv. þingmanni þar sem hún segir að við þurfum vera í samvinnu við Breta og Hollendinga til að ná aftur fénu okkar. Það er einmitt það sem við eigum að beina kröftum okkar að. Á meðan ástandið er svona eru nokkrir tugir einstaklinga búnir að ræna þjóðina. Hvað erum við að gera hér? Við erum að deila hvert við annað um hver ber meiri ábyrgð eða minni ábyrgð, þessi flokkur, hinn flokkurinn. Ætli útrásarvíkingunum sé skemmt þegar þeir horfa á það sem er að gerast í þeim hjólförum sem við erum í? Við eigum að sammælast með þeim sem hafa mjög mikla reynslu, um að elta þetta uppi, að reyna að ná þessu fé til baka, því að fyrr verður þjóðin ekki sátt. Og það var einn af þeim fyrirvörum Alþingis sem var settur inn og er reyndar enn þá inni og ég tek alveg heils hugar undir það. En það er líka mjög mikilvægt ef eitthvað er eftir að það komi til baka. Síðan er mjög dapurlegt að rannsóknarskýsla Alþingis skuli dragast. Það er mjög slæmt og mér er ekki kunnugt um að menn hafi gripið til einhverra aðgerða til að reyna að stoppa þetta af, ef það er þá hægt. Við þurfum því að einhenda okkur í þessa vinnu og reyna að ná verðmætum til baka þannig að menn skili því til baka til íslensku þjóðarinnar ef það er eitthvað sem hægt er að ná af þeim. Það er mikilvægt að það verði gert. Auðvitað eigum við að nýta samvinnu og sambönd við Breta og Hollendinga sem við höfum þar. En varðandi þá yfirlýsingu sem ég hélt að hv. þingmaður væri að vísa í um lagalega fyrirvarann, ef niðurstaðan yrði önnur mundu þeir koma og ræða þetta við okkur þannig að ég biðst velvirðingar á því að hafa ekki svarað því sem ég átti að svara.

Frú forseti. Þetta er Sjálfstæðisflokkurinn í dag. Hann spáir þjóðinni efnahagslegri óáran, ragnarökum og hann virðist í þessari umræðu líta á það sem sérstakt hlutverk sitt að telja kjark úr þjóðinni. Allur hans málflutningur byggir á því  Hv. þingmaður spyr eftir því hvort menn hafi farið og kynnt öðrum ríkisstjórnum og þjóðhöfðingjum Icesave-málið og fyrirvarana. Þá svara ég bara fyrir mig, á síðustu fjórum vikum hef ég a.m.k. talað við þrjá þjóðhöfðingja beinlínis um Icesave-málið augliti til auglitis  Þegar ég hef sagt það og ég sagði í sumar að það þyrfti skapandi hugsun til að rúma fyrirvarana innan laganna, segi ég það hins vegar, og það er alveg svart á hvítu: Það er auðveldara að rúma fyrirvarana eins og þeir eru núna komnir inn í samning og frumvarp. Ég flutti eða a.m.k. reyndi að flytja málefnalega ræðu - og hv. þingmaður svaraði mér með alveg rosalega málefnalegri ræðu af sinni hálfu - þar sem ég fór yfir fyrirvarana lið fyrir lið og mín rök fyrir því af hverju það er betur um þá búið utan einn af hinum efnahagslegu fyrirvörum. En staðreyndin er einfaldlega sú að fyrirvarar eins og Brussel-viðmiðin, eins og friðhelgisréttindin, náttúruauðlindirnar og eignir Seðlabankans eru komnir inn í samninginn. Dómstólafyrirvarinn, eins og ég færði rök fyrir í dag, er sterkari en hann var áður og mér finnst það furðu sæta þegar hv. þingmaður heldur að það þurfi lög frá Alþingi til að veita Alþingi heimild til að breyta lögum einhvern tíma í framtíðinni. Að sjálfsögðu ekki. 

Með samþykki hverra?

Virðulegur forseti. Ég sagði áðan eftir að hæstv. utanríkisráðherra flutti ræðu sína í dag að mér fannst hún að mörgu leyti mjög málefnaleg. Hins vegar fannst mér hæstv. utanríkisráðherra ekki málefnalegur núna. Ég sagði það áðan í ræðu minni að það væri hætta á þessu en ég vonast svo innilega til þess að það muni ekki gerast. Ég er ekki með neina heimsendaspá. Það er sameiginlegt markmið okkar allra hér inni að reyna að byggja samfélagið þannig upp að við getum staðið undir þessum skuldbindingum. En eitt veit ég þó, frú forseti. Það er að ef ríkisstjórnin lætur ekki af þeirri stefnu sem hún hefur í uppbyggingu í atvinnulífi og öðru er mjög mikilvægt að þessi fyrirvari hafi verið eins og hann var fyrr. Síðan kemur hæstv. utanríkisráðherra og segir: Fyrirvararnir hafa styrkst. Þá langar mig bara að spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hvaða fyrirvarar hafa styrkst? Það kom fram í máli hv. þm. Guðbjarts Hannessonar að það hafi valdið honum mjög miklum vonbrigðum að breytingar hafi orðið á fyrirvörunum. Það er vegna þess að hann telur þá veikari, það gefur algerlega augaleið. Síðan sagði ég líka að ég væri ekkert að gera lítið úr því að hæstv. utanríkisráðherra hafi rætt við menn, hvort heldur það var í lyftum eða annars staðar. Ég sagði orðrétt að við áttum að nýta krafta okkar allra og fylgja eftir þeirri samstöðu sem við náðum hér í sumar. Það var það sem ég sagði. Og bara til að rifja það upp fyrir hæstv. utanríkisráðherra, eftir að við samþykktum Icesave-samkomulagið hvarf hæstv. forsætisráðherra. Hún talaði hvorki við innlenda né erlenda blaðamenn. Það er líka ágætt að rifja það upp, og það væri kannski fróðlegt ef það yrði tekið saman af forseta þingsins, hvað hæstv. forsætisráðherra hefur verið mikið í þingsölum þegar menn hafa rætt þetta stærsta mál þjóðarinnar. Ég hugsa að það verði ekki mikið verk að gera það og það væri bara fínt að fá það fram hvað hún hefur verið lengi hér, verkstjórinn sjálfur.

Frú forseti. Ég vil upplýsa hv. þingmann um það að mínir fundir eru allir skipulagðir fyrir fram, þeir standa í 20–60 mínútur. Þar er oft farið yfir fyrir fram ákveðin umræðuefni og lyftufundirnir og aðrir fundir í ýmsum skúmaskotum eru ekki taldir með. En frá miðju sumri held ég að ég hafi talað við nánast alla utanríkisráðherra Evrópusambands um þessi mál, við framkvæmdastjóra NATO nokkrum sinnum og marga fleiri ráðherra. Hv. þingmaður kvartar undan málefnafæð. Ræða hans býður ekki upp á málefnalega umræðu. Ekki var það ég sem dró minnisblaðið frá því í október inn í þetta.

Þú gerðir það í ræðu þinni.

Ég gerði það ekki. Fyrst hv. þingmaður nefnir það ætti hann kannski líka að velta fyrir sér drögum að minnisblaði um samning Breta sem menn stoppuðu. En ég vil hins vegar vera algerlega ærlegur. Ég sagði í dag að núverandi formaður Sjálfstæðisflokksins væri þessu aldrei sammála. Hvaða fyrirvarar styrktust? Ég tel að Ragnars Halls-ákvæðið sé sterkara en áður. Menn tefla gegn því að komið sé inn ákvæði um Evrópudómstólinn.

Ragnar telur það ekki.

Í lagaákvæðinu sem nú er í gildi er vísað til EES-reglna. Í greinargerð með því frumvarpi er skýrt tekið fram að þar sé m.a. átt við EFTA-dómstólinn. Nú er það komið þarna inn og þar segir hreint út að ef ekki er ósamræmi á milli afgreiðslu EFTA-dómstólsins og þar til bærs úrlausnaraðila, ég man ekki hvernig það er orðað, breytist samningurinn sjálfkrafa. Ef slitastjórnin tekur þessa ákvörðun sem kallast lagskipt röðun, gerist það sjálfkrafa líka ef enginn mótmælir því. Varðandi dómstólaákvæðið færði ég rök fyrir því í dag að með þeim pólitíska stuðningi sem er að finna í hinni sameiginlegu viljayfirlýsingu sé viðspyrnan miklu sterkari en núverandi fyrirvari þannig að ég er þessarar skoðunar. Það sem út af stendur er tvennt, eins og ég sagði í dag: Vextirnir og það sem eftir er árið 2024. 

Það var skoðun hans.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að munnhöggvast við hæstv. utanríkisráðherra. Hann telur að Ragnars Halls-ákvæðið hafi styrkst. Ragnar H. Hall segir sjálfur að búið sé að tæta það í sundur. Ég verð að segja það með fullri virðingu fyrir hæstv. utanríkisráðherra að ég tek meira mark á Ragnari H. Hall þegar hann talar um þessa fyrirvara. Það er bara einu sinni þannig Síðan kemur hæstv. utanríkisráðherra inn á að þetta hafi styrkst. Hvað er búið að gera í samningunum í þessum fyrirvörum? Nú á að skrifa fyrirvarana að samningunum og samningarnir fara að breskum lögum. Í hinum fyrirvaranum var sagt, og það var skýlaus krafa Alþingis, að það ætti að skrifa samninginn að fyrirvörunum. Þetta er stórhættulegt mál. Þá komum við að því að ef menn lenda í deilum fara þeir eftir breskum lögum þannig að menn skrifa ríkisábyrgðina að samningunum en ekki samningana að ríkisábyrgðinni eins og átti að gera. Þetta er grundvallarbreyting á þessu máli. Það er mikilvægt að það komi fram. Síðan sagði ég ekki, frú forseti, að hæstv. utanríkisráðherra hefði verið að tala um þetta minnisblað. Ég sagði að hér hefðu margir þingmenn, og þar á meðal tveir hæstv. ráðherrar, talað um þetta minnisblað. Ég sagði aldrei að hæstv. utanríkisráðherra hefði gert það. Það voru aðrir sem gerðu það, svo það komi skýrt fram. Ég ætla hins vegar ekki að fara að ræða efnislega um breytingartillögur vegna þess að ég lít svo á að fjárlaganefnd Alþingis hafi það hlutverk að fá til sín sérfræðinga til að fara yfir þessa fyrirvara. Ég treysti því að hæstv. utanríkisráðherra sem hefur þessa skoðun í dag og er búinn að lýsa yfir stuðningi við málið á þessum grunni að Ragnars H. Halls-ákvæðið, hafi styrkst. Það kostar íslenska þjóð tugi ef ekki hundruð milljarða, komi annað í ljós muni hann bara skipta um skoðun 

Virðulegi forseti. Hér erum við komin enn á ný að ræða hina umdeildu Icesave-samninga. Ég sagði í andsvari áðan að það væri alveg hreint með ólíkindum að við þingmenn þyrftum að standa í þeim sporum að ræða þá í þriðja sinn. Hér er ég með útprentaðar allar þær tillögur sem ríkisstjórnin hefur lagt fram í þessu máli, þær eru orðnar þrjár, hvorki meira né minna. Við erum að tala um ríkisábyrgð. Við erum að tala um að íslenska ríkið þurfi að ábyrgjast ákveðna hluti. Ríkisábyrgð er ekki oft veitt en hún er komin enn á ný inn á borð Alþingis. Fyrsta frumvarpið er tvær greinar. Því átti að rúlla í gegnum Alþingi óséðu og hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir upplýsti að það hefði einn ráðherra lesið yfir Icesave-samningana þegar búið var að skrifa undir þá. Einn ráðherra í ríkisstjórninni, enda var það augljóst þegar frumvarpið kom í þingið og stjórnarandstaðan og þingmenn Framsóknarflokksins bentu ríkisstjórninni á þá galla og þær hættur sem leyndust í frumvarpinu, hvítnuðu flestir, þeir urðu fölir, þeir svitnuðu á enninu, það var ekki djarft upplitið á hæstv. fjármálaráðherra þegar ég benti honum á að hagsmunir Íslands væru fyrir borð bornir varðandi friðhelgi, réttindi þjóðarinnar og verndun náttúruauðlindanna. Málið fór í fjárlaganefnd og með mikilli vinnu og eljusemi tókst þingmönnum allra flokka að vinna að þeim fyrirvörum sem síðan voru lagðir fyrir þingið í sumar. Frumvarpið tók stakkaskiptum, það endaði með níu lagagreinum og með elju var hægt að setja inn þá fyrirvara sem öryggisnet fyrir íslensku þjóðina. Það er skýrt í 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins sem samþykkt var á Alþingi 28. ágúst í sumar og varð að lögum 2. september að skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðar sem Alþingi setti 28. ágúst var að breskum og hollenskum stjórnvöldum yrðu kynntir þeir fyrirvarar sem í frumvarpinu voru og við ábyrgðina og þeir skyldu fallast á þá. Þetta varð til þess að nokkrir þingmenn stjórnarflokkanna greiddu atkvæði með þessu frumvarpi því að að öllum líkindum hefði það annars verið fellt þá. Þetta mál var síðan kynnt fyrir breskum og hollenskum stjórnvöldum og nú er komið frumvarp fyrir þingið á ný því að Bretar og Hollendingar sáu sér ekki fært að samþykkja þessa fyrirvara. Ríkisstjórnin slær ekki af. Hún er komin með málið aftur fyrir þingið og fær maður það á tilfinninguna að nú séu það Bretar og Hollendingar sem fari með löggjafarvaldið. Þetta mál er allt saman með ólíkindum. En á bls. 7 í þessu fyrirliggjandi frumvarpi, sem nú telur aftur einungis fjórar lagagreinar, er farið yfir hvernig kynningin fór fram, með óformlegum hætti. Það virðist vera sem utanríkisþjónustan nú á tímum, 2009, fari aðallega fram með tölvupóstssendingum og óformlegum hætti. Hvar eru hinar diplómatísku leiðir? Hvar eru þau formlegu samskipti sem eiga að vera við erlenda aðila þegar svona stór mál liggja fyrir og semja þarf við erlendar þjóðir, eða réttara sagt þegar leggja þarf þær til samþykktar eða synjunar því sem Alþingi samþykkir? Það er farið vel yfir þetta á bls. 7. Mig langar að lesa upp úr þessu, með leyfi forseta, til að sýna fram á hve málið er afspyrnuilla unnið af ríkisstjórninni því að ríkisstjórnin er það framkvæmdarvald, það vald sem á að framfylgja lögum frá Alþingi. Þar segir á bls. 7, með leyfi forseta: „Sú kynning fór fram með óformlegum hætti í samtölum og á fundum í Haag, London og Reykjavík, en jafnframt sendi forsætisráðherra starfsbræðrum sínum í löndunum tveimur bréf þar sem afstaða Alþingis var útskýrð og óskað eftir fundi æðstu stjórnvalda ef á þyrfti að halda.“ Auðvitað þurfti á því að halda  Talað er um að lánshæfismat Íslands muni batna við það að við undirgöngumst þessa Icesave-samninga. Ég vil benda á að hv. þm. Þór Saari hefur nefnt tölu um þjóðarskuldir upp á 4.200 milljarða. Ég get ekki alveg séð hvernig það bætir lánshæfismatið að bæta Icesave-skuldinni við að öðru leyti en því að með því að lenda ekki í ruslflokki og hanga enn þá í BBB÷ skrifum við undir samninginn sem staðfestingu á því að við stöndum við skuldbindingar okkar á alþjóðavettvangi. Þarna er munurinn á þessum flokkum. Þarna er munurinn á ruslflokki og BBB÷. Það er ekkert annað en það. Við erum á ystu brún. Matsfyrirtæki hafa ekki getað gefið út lánshæfismat varðandi íslenska ríkið síðan í febrúar. Ég las það í blöðum í gær að þeir bíða og eru orðnir óþreyjufullir að gefa þetta út en ég veit ekki hvort það er einhver pressa á þá að bíða með það örlítið lengur því að það er greinilega mjög mikið kappsmál hjá ríkisstjórninni að við undirgöngumst þessar skuldbindingar ásamt öllum hinum skuldbindingunum. Hér halda hótanirnar áfram. Í upphaflega frumvarpinu sem við vorum með til umfjöllunar í sumar var það gert að skilyrði að Alþingi mundi afgreiða ríkisábyrgðina áður en sumarþingi lyki, annars mundu Bretar og Hollendingar gjaldfella samninginn. Við vitum að sá dagur er löngu liðinn og ekki gjaldféll samningurinn. Sett var inn ný dagsetning til að halda þjóðinni hræddri áfram - alltaf þessar hótanir, Samfylkingin stundar hótanastjórnmál. Fundið var upp á deginum 23. október, ef við verðum ekki búin að samþykkja Icesave þá muni þeir gjaldfella samninginn. Auðvitað er ekkert að marka það, 23. október er á morgun og þetta er komið til umræðu. Hæstv. fjármálaráðherra lagði svo fram í framsöguræðu sinni í morgun alveg ótrúlega ósk því að það er eins og ráðherrann átti sig ekki á því að framkvæmdarvaldið er ekki hluti af löggjafarvaldinu og framkvæmdarvaldið á ekki að segja löggjafarvaldinu fyrir verkum. En hann bað þingmenn blessaða um að frumvarp um ríkisábyrgð við Icesave-samningana, eins og þeir standa núna, yrði afgreitt sem lög frá Alþingi fyrir 10. eða 11. nóvember því að þá yrði fundur utanríkisráðherra ESB- og EFTA-ríkjanna og það væri alveg óskaplega gott að geta kynnt þetta fyrir þeim á þeim fundi  Svo voru mikil frammíköll í ræðu hæstv. ráðherra. Hann sagði: Jæja, allt í fínu, þá er það 30. nóvember sem skiptir máli, enda er ákvæði um það á bls. 30, að mig minnir. Það er skýrt, það heldur áfram, þeir eru enn að pressa á okkur. Það varðar gildistökudaginn 30. nóvember 2009. Ef Alþingi verður ekki búið að samþykkja þetta 30. nóvember 2009 stendur hér: „[Þá] er hollenska ríkinu heimilt að rifta þessum samningi með því að senda Tryggingarsjóði innstæðueigenda tilkynningu um það …“ Ég segi bara: Verði þeim að góðu að gera það, láta til skarar skríða í eitt sinn. Þetta mál er alveg hreint með ólíkindum og að við skulum þurfa að standa hér aftur og ræða þetta þar sem búið var að afgreiða málið endanlega sem lög frá Alþingi. Það er alveg með ólíkindum. Þetta minnir mig á afgreiðslu einnar stofnunar sem við könnumst örlítið við, fáist ekki nægilega góð niðurstaða er kosið upp á nýtt, og í þeim sporum stendur hið íslenska Alþingi nú. Því miður er enginn ráðherra í salnum því að mig hefði langað til að beina til þeirra spurningu í lokin en ég verð þá að vísa þessari ágætu spurningu inn í fjárlaganefnd. - Jú, nú gengur hæstv. fjármálaráðherra inn í þingsalinn. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Efst á bls. 30 í hollenska samningnum er sambærilegt ákvæði og í þeim breska. Hvað er átt við með því þar sem stendur, með leyfi forseta: „Íslenska ríkið mun strax og raunhæft reynist eftir dagsetningu þessa samnings leggja fyrir Alþingi frumvarp þar sem kveðið er á um að íslenska ríkið fái heimild, án skilyrða og fyrirvara, til að taka á sig ábyrgð samkvæmt breyttum lánssamningi og um hverja þá heimild aðra sem þarf til að tryggja að skuldbindingar Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og íslenska ríkisins samkvæmt fjármálaskjölunum séu lögmætar, gildar, bindandi og fullnustuhæfar …“ Hvað er átt við með því að þær séu fullnustuhæfar? Það er þingmönnum Framsóknarflokksins að þakka að hér var staðinn vörður um friðhelgisákvæðið sem var ekki inni í upphaflega samningnum, að eignir ríkisins skyldu vera undanþegnar þessum nauðasamningi. Mér þætti vænt um ef fjármálaráðherra mundi svara því í hverju eigi þá að taka fullnustu úr því að búið er að setja friðhelgisréttindin, hafa hann undanþeginn því að Bretar og Hollendingar geti gengið að eigum ríkisins, náttúruauðlindum og eigum Seðlabankans erlendis. Ég verð að fá svar við þessu. Ef fjármálaráðherra getur ekki svarað því verð ég að beina þessu til fjárlaganefndar því að þarna er gildra á ferðinni. Eins og í fyrra frumvarpi er þetta frumvarp stútfullt af gildrum sem íslenskir embættismenn hafa ekki komið auga á en sem betur fer þarf þrjár umræður til að samþykkja lög. Ég hef þá trú að þetta frumvarp eigi eftir að breytast í meðförum fjárlaganefndar þó að fulltrúar stjórnarflokkanna segi að hér verði annaðhvort sagt já eða nei og því jafnvel óþarft að taka þetta fyrir í nefndunum. Málið kemur svo í 2. umr. og lofa ég því að Framsóknarflokkurinn mun að áfram standa með þjóðinni og komandi kynslóðum í þessu máli. Það er óásættanlegt að framtíðarkynslóðir skuli þurfa að taka á sig þá ríkisábyrgð sem fylgir því að ríkisvæða einkaskuldir. Ég er frekar döpur í dag. Ég hélt að þetta mál væri úr sögunni. Það var búið að setja þá fyrirvara sem hægt var að gera. Við framsóknarmenn höfum ætíð verið á móti þessu máli. Við vildum að gengið yrði til samninga á jafnréttisgrundvelli en ekki að svona plástrar komi til þingsins með þeim slæmu afarkostum sem settir eru með þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að við færumst nær því að ganga frá samkomulagi um Icesave-samninginn. Það er auðvitað ekki hið sama og að fagna samningnum því að ekkert okkar er ánægt með að þurfa að gera hann. Hins vegar er löngu ljóst að það verður ekki umflúið. Best hefði auðvitað verið ef við hefðum borið gæfu til að ganga frá honum fyrr því að óvissan um framgang hans hefur óumflýjanlega frestað nauðsynlegum aðgerðum, aðgerðum sem eru nauðsynlegar til að ná trausti umheimsins. En traust er lykilatriði ef reisa á við efnahagslífið því að hvort sem okkur líka betur eða verr gerum við það ekki ein og óstudd. Frá því að samningurinn var lagður fram fyrst hefur mikið verið rætt og ritað um hann. Fá mál hafa fengið aðra eins umfjöllun í þinginu. Efni stóðu vissulega til þessara vinnubragða vegna þess að þetta er ekki einungis erfiðasta milliríkjadeila sem við höfum nokkurn tíma átt í heldur hefur hún að sama skapi verið tilefni heiftúðugra árása á þing og ríkisstjórn. Skuldbindingarnar sem við undirgöngumst eru miklar þó að nýlegar fréttir af eignum Landsbankans geri ráð fyrir að þær séu nokkru meiri en áætlað var í sumar, sem hljóta auðvitað að vera góðar fréttir. Ég sé ekki ástæðu til að fara í orðaleiki en auðvitað er það frumvarp sem hér er lagt fram breyting á því frumvarpi sem samþykkt var í sumar. En þetta frumvarp hefur í sér alla þá meginþætti sem meginmáli skipta í fyrirvörunum sem samþykktir voru í sumar. Ef þetta væri ekki breyting frá því sem var í sumar þyrftum við ekki að fjalla um það hér. Ég sný mér nú að frumvarpinu og ætla að tæpa á nokkrum atriðum en þau verða ekki tæmandi. Eins og gengið er frá ríkisábyrgðinni í frumvarpinu er það skýrt skrifað og greinilega að Brussel-viðmiðin svokölluðu, um fordæmislausa stöðu efnahagsmála á Íslandi og þar með að lausn deilunnar, megi ekki koma í veg fyrir möguleika okkar á að endurreisa efnahagslífið. Brussel-viðmiðin eru viðurkennd af öllum þeim sem koma að samningnum. Það er gott. Í sama anda er viðurkennt og samþykkt að greiðslubyrðin verði aldrei meiri en 6% af uppsöfnuðum hagvexti, með öðrum orðum ekki hærri en svo að við getum staðið undir henni. Það er gott. Ef efnahagsástandið verður þannig að við höfum ekki greitt upp alla skuldina 2024 getum við framlengt til 2030 og svo aftur í fimm ár. Það er gott. Vondu fréttirnar væru ef við þyrftum að nota þessi ákvæði. Ef við þurfum að nota þau höfum við í nánustu framtíð ekki náð þeim árangri í efnahagsstjórninni og endurreisninni sem við ætlum. Það hlýtur að vera keppikefli okkar allra að öll skuldin verði greidd á gjalddaga árið 2024. Kannski gerir heldur ekkert til að vona að við höfum jafnvel greitt lánið upp fyrr því að við megum ekki gleyma því ákvæði samningsins sem gerir okkur það kleift, náist betri samningar eða betri lánakjör einhvers staðar annars staðar. Eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu hefur verið deilt um hvort greiðsluhámarkið sem sett var í lögin í sumar geti leitt til þess að eftirstöðvarnar féllu niður ef þær verða einhverjar 2024. Í mínum huga voru engar efasemdir um það. Ég taldi einsýnt að sá fyrirvari þýddi að þá yrði efnt til viðræðna um hvernig eftirstöðvarnar yrðu greiddar. Nú er óvissu þeirra sem við hana glímdu um þetta atriði eytt, lánstíminn lengist sjálfkrafa. Aftur ætla ég að leyfa mér að vona að við þurfum ekki að styðjast við þetta ákvæði. Við skulum ekki gleyma því að þrátt fyrir allt höfum við sjö afborgunarlaus ár sem við eigum að nota til að byggja upp. Virðulegi forseti. Ég tek fyllilega undir með Evu Joly og því sem kom fram í grein hennar sem birtist í Morgunblaðinu einhvern tíma fyrr í haust, að regluverkið um fjármálastarfsemi í Evrópu sé meingallað. Hún á nú sæti á Evrópuþinginu og hefur að sínu helsta stefnumiði að þessu regluverki verði breytt. Vonandi tekst henni að afla þeim málstað þess fylgis sem dugar til breytinganna. Þá má og geta þess að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins lagði í september fram tillögu um nýtt eftirlitskerfi með fjármálamörkuðum í Evrópu svo þar á bæ telja menn einnig að úrbóta sé þörf. Þangað til breytingar verða samþykktar gilda reglurnar eins og þær voru þegar útrásarhetjurnar léku sér á ystu nöf, hröpuðu fram af og tóku íslenskt efnahagslíf með sér í fallinu. Við því getum við lítið gert að svo stöddu. Við getum stutt Evu Joly í baráttu hennar fyrir skynsamlegri reglum en við getum ekki fært klukkuna aftur. Eftirlitskerfið hér á landi með fjármálastofnunum virkaði ekki. Þau verkfæri sem voru við höndina til að hafa stjórn á útþenslu bankanna voru ekki notuð. Þess vegna verðum við að taka á okkur þessa ábyrgð, það ítrekuðu ráðamenn þjóðarinnar án tvímæla sl. haust. Mér finnst það ótrúlegt - ég verð að endurtaka að það er hreint ótrúlegt að stjórnarandstaðan neiti að taka þátt í því að afgreiða þetta mál þegar það er orðið fullkomlega ljóst að við eigum ekki annars úrkosti. Það verður enn undarlegra í ljósi þess að hún hefur ekki bent á neina aðra færa leið. Hún mótmælir bara og bendir á dómstólaleiðina,  Virðulegi forseti. Ég get vel tekið undir það sem stundum er sagt í þessum ræðustól, að við eigum að tala kjark í þjóðina, en það er ekki nóg. Það er ekki nóg að tala, við verðum að gera hlutina. Við þurfum að samþykkja þetta frumvarp sem fyrir okkur liggur til að eyða óvissu. Eftir því sem ég heyrði á fróðlegum fundi um erlenda fjárfestingu hér á landi í gær eru alls konar hugmyndir á lofti og sumar meira að segja nánast í hendi, um að ráðast hér í verkefni sem skapa störf og auðlegð til framtíðar, en vegna óvissunnar halda menn að sér höndum. Ég beini því þess vegna til hv. þingmanna að við reynum ekki bara að tala kjark í þjóðina heldur hefjumst handa við þau verkefni sem nauðsynleg eru til að þjóðin hafi trú á því að við ráðum við verkefnið sem við höfum verið kosin til og öðlist þannig kjark af verkum okkar.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir ræðuna sem var málefnaleg þó að ég fallist ekki á öll þau sjónarmið sem þar komu fram. En það er mjög mikilvægt að við eigum málefnalegar umræður um þetta mál og gleymum okkur ekki í pólitískum skylmingum. Ég vil taka það fram áður en lengra er haldið að ég er ósammála því mati hv. þingmanns að við eigum ekki annarra kosta völ en að samþykkja þetta núna. Haldið hefur verið uppi linnulausum hræðsluáróðri í sumar og í haust um það atriði og ég tel að staðan sé ekki sú að við séum nauðbeygð að samþykkja þennan samning eins og hann er,  Varðandi efnisatriði málsins vil ég nefna þrennt sem mér fannst vanta inn í ræðu hv. þingmanns, sem að öðru leyti fór málefnalega yfir þetta: Þegar hún talar um efnahagslega fyrirvara talar hún um 6% af uppsöfnuðum hagvexti en það sem hún gleymdi var að vextir skulu alltaf greiðast. Það er fyrirsjáanlegt að vaxtakostnaðurinn verður gríðarlegur og hann þarf að greiða hvort sem vel eða illa árar í íslensku efnahagslífi. Þess vegna er öryggisventillinn sem fólst í þessu greiðsluhámarki lítils virði. Í öðru lagi vék hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir ekki að því að lagalegir fyrirvarar 

Virðulegi forseti. Það gleður mig að hv. þm. Birgi Ármannssyni þyki ég málefnaleg. Það er ekki rétt hjá honum að ég hafi gleymt þessu með vaxtakostnaðinn. Ég nefndi það ekki og það var ekki til þess að villa um fyrir honum eða neinum öðrum. Við getum minnt á að hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson hefur nefnt það hér og það er vissulega rétt að í efnahagsfyrirvörunum í sumar var þetta ekki. Mér er hins vegar sagt að það séu hverfandi líkur á því að miðað við þá fyrirvara verði þessi upphæð ekki innan þeirra - sem sagt þannig að við ættum örugglega að greiða. Ég biðst afsökunar á því að komast ekki skýrar að orði en ég geri ráð fyrir því að hv. þingmaður virði vilja minn til að koma meiningu minni á framfæri í þessum efnum. Síðan verð ég bara að biðja hv. þingmann að endurtaka seinni spurninguna vegna þess að hún er dottin úr mér.

Hæstv. forseti. Það var kannski ekki um beina spurningu eða spurningar að ræða en þau tvö önnur atriði sem ég vék að í máli mínu voru þau að lagalegir fyrirvarar sem voru fyrir hendi í samþykkt Alþingis 28. ágúst hafa verið útþynntir verulega og það þarf auðvitað að fara mjög vandlega yfir það í fjárlaganefnd hvaða afleiðingar það kemur til með að hafa. Í þriðja lagi nefndi ég þann öryggisventil sem tengdist árinu 2024 sem lokaári greiðslna Íslendinga. Það er vissulega rétt að í lögunum eins og þau voru samþykkt 28. ágúst var getið um það að ef eftir stæðu greiðslur eða skuld á því tímabili skyldi efnt til viðræðna milli Íslands, Bretlands og Hollands. En jafnframt var sagt að ef slíkar viðræður leiddu ekki til niðurstöðu eða ef slíkar viðræður færu ekki fram áskildi Alþingi sér rétt til þess að fella greiðsluskylduna eða ríkisábyrgðina í þessu tilviki niður einhliða. En það er horfið í nýju útgáfunni. Ég held að með því að sleppa vöxtunum úr greiðsluhámarkinu, taka þá út fyrir sviga, sem þýðir að Ísland getur þurft að borga tugmilljarða í vaxtagreiðslur á ári - jafnvel þó að við stöndum frammi fyrir stöðnun í efnahagslífinu og enginn hagvöxtur verði getum við þurft að borga tugi milljarða í vaxtagreiðslur - er mjög mikilvægur hluti efnahagslega fyrirvarans fyrir bí varðandi 2024. Þá er í rauninni sagt að verði greiðslur eftir er það bara háð viðræðunum og öryggisventill  Í þriðja lagi: Almennir lagalegir fyrirvarar sem varða sérstaklega dómstólaleiðina hafa verið útþynntir verulega.

Já, mér er það fyllilega ljóst að eftirstöðvar verða ekki felldar niður. Ég veit ekki hvort hv. þm. Birgir Ármannsson tók eftir því en ég sagði í ræðu minni að það hvarflaði aldrei að mér í sumar að eftirstöðvar yrðu lagðar niður. Það hefur aldrei hvarflað að mér að við þyrftum ekki borga upp alla skuldina. Hvaða varðar fyrirvarann um dómstólaleiðina kemur það fram í þessum lagalega fyrirvara, sem ég held að sé í 2. gr., stendur núna að við getum rætt um það, efnt til viðræðna ef það kemur í ljós einhvern tíma í framtíðinni að okkur hefði ekki borið að greiða þessa skuld, getum við hafið viðræður þar um. Það er mjög gott.

Yfir kaffibolla.

Það gerast oft mjög góðir hlutir yfir kaffibolla.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir ágæta ræðu. Hún segir að við eigum ekki annarra kosta völ en að ganga að þessum afarkostum sem byggja á nauðungarsamningum, við erum neydd til að taka á okkur þessa skuld. Þetta er ekki skuld sem við höfum stofnað til, ekki skuld sem við eigum að borga. Hv. þingmaður segir líka að við eigum að eyða óvissu. Í fyrsta lagi vil ég spyrja hv. þingmann: Telur hv. þingmaður að ríkisábyrgðin sem var samþykkt 28. ágúst sé fallin úr gildi vegna þess að Bretar og Hollendingar eru farnir að semja aftur og hafa í rauninni gefið út tilkynningu um að þeir fallist ekki á ríkisábyrgð eins og hún var og þau lög séu þá ógild? Í öðru lagi vil ég spyrja, hv. þingmaður segir að hún vilji eyða óvissu. Nú á hún hugsanlega hús og bíl og hún tryggir sig fyrir bruna, árekstrum og fleiru. Það er ekki þar með sagt að hún reikni með því alla daga að lenda í árekstri eða að það kvikni í hjá henni. Hún verður ekki endilega svartsýn yfir því þótt hún vilji tryggja sig ef það skyldi koma upp. Nú segir hv. þingmaður: Það eru hverfandi líkur á því að eitthvað gerist hérna en það getur samt gerst. Og ef það gerist, er hv. þingmaður búin að steypa þjóðinni í þvílíkar hörmungar að ég geri ekki ráð fyrir að hún vilji horfa framan í þær. Ef það yrði enginn hagvöxtur í 10–15 ár, eins og gerðist reyndar í Japan eftir hrunið þar, getum við ekki borgað neitt en þá verðum við samt að borga 10–50 milljarða á ári í vaxtagreiðslur sem við getum ekki og við greiðum ekkert niður af láninu. Það vex og vex og við komum skríðandi á hnjánum til þessara ríkja og segjum: Því miður getum við ekki borgað og þá segja þeir: Við viljum fá Landsvirkjun hjá ykkur, við viljum fá fiskveiðiréttindi og fleira.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal spyr hvort ég telji að ríkisábyrgðin frá 28. ágúst sé fallin úr gildi. Ég vona að ég detti ekki í einhvern lagalegan pytt því að ég er ekki mjög góð í lögfræði. Hins vegar vil ég segja að við erum í samningum við aðrar þjóðir. Ríkisábyrgðin, eins og við samþykktum hana í vor, var einhliða yfirlýsing um það hvernig við vildum að gengið yrði frá samningum. Það var ekki á það fallist. Það er mjög einfalt mál og það þarf ekki að tala um það í margar vikur. Hér er komin lausn þar sem helstu atriði sem skipta máli eru í þessu frumvarpi. Ég mælist til þess að þingheimur samþykki þetta frumvarp til að við komum því í verk sem þarf að gera til að endurreisa efnahagslífið sem sett var á hvolf. Ég segi það alveg eins og er að ef ég bæri ábyrgð á því ætti ég erfitt með að vakna á morgnana, hv. þm. Pétur H. Blöndal. Ég ætla líka að segja út af óvissunni, að ég las það í ekki ómerkara blaði en Fréttablaðinu í morgun  
            

Frú forseti. Ég ætla að vona að ég hafi ekki orðið var við einhverja fordóma hjá hv. þingmanni þegar hann velur mér vini. Ég vel mér mína vini sjálfur, bara svo það sé á hreinu. Hv. þingmaður segir að það þurfi að eyða óvissu og koma þessu frá hvað sem það kostar og hún ætlar að taka þá miklu áhættu fyrir hönd barnanna okkar og barnabarna sem í þessu felst þegar búið er að eyðileggja þau tryggingarsjónarmið sem voru í skilmálum Alþingis frá því 28. ágúst. Þar voru settir inn mjög skynsamlegir tryggingarskilmálar og þetta var mjög sanngjarnt. Ef ríkisstjórnin hefði haft döngun í sér til að fara til útlanda og kynna það að við værum með tryggingarfyrirvara til að verja þjóðina fyrir áföllum hefðu Bretar og Hollendingar hugsanlega fallist á þá. Þeir eru miklu sterkari. Það hefði mátt kynna þetta fyrir allri Evrópu, Evrópa veit ekkert um þetta. Hún veit ekkert um þetta mál, það hefur ekkert verið kynnt. Meira að segja Norðmenn skilja þetta ekki. Það hefur ekkert kynnt, menn vita ekkert um þetta. Þetta er starf ríkisstjórnarinnar sem hv. þingmaður styður og hún býr til heilmikla óvissu. Hún tekur burtu þá öryggisventla að skuldin falli niður 2024 ef þjóðin lendir í einhverjum skelfilegum áföllum. En hv. þingmaður tekur þá áhættu fyrir þjóðina að hún skuli samt borga þó að hún lendi í því að neyðarlögin falli úr gildi, þó að hún lendi í því að íslenska krónan falli í verðgildi, þó að hún lendi í því að hér verði enginn hagvöxtur, þá skulum við samt borga.

Virðulegi forseti. Ég vil biðjast afsökunar, ég ætlaði ekki að vera með fordóma þegar ég nefndi Samtök atvinnulífsins og það ágæta fólk sem vinnur að ...

Ég hef unnið mikið með Öryrkjabandalaginu.

Nei, ég er bara að biðjast afsökunar, ég ætlaði ekki að vera með fordóma, ég biðst einlæglega afsökunar á því og mun gæta mín á því að taka ekki svona til orða framar. En hvað varðar það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði, að ég ætlaði að taka á mínar herðar þá ábyrgð sem felst í því að samþykkja þessa samninga í stað þess að taka þá ábyrgð að samþykkja þá ekki - já, hv. þm. Pétur H. Blöndal, ég geri það. Ég tel að það sé besta leiðin í því ástandi sem er núna.

Frú forseti. Áðan spurði ég hæstv. fjármálaráðherra beinskeyttrar spurningar. Ég spurði hvort þingið hefði eitthvert svigrúm til að breyta því frumvarpi sem hæstv. ráðherra lagði fyrir þingið er varðar Icesave. Af svörum hans er ekki annað að skilja en það sé ekki neitt svigrúm. Við þingmenn verðum því miður að horfast í augu við þann ömurlega veruleika að við búum ekki við raunverulega þrískiptingu valds. Ríkisstjórnin hefur náð meiri hluta um að samþykkja sín boð og eina hlutverk þingmanna meiri hlutans í þessari stöðu nú eins og svo oft áður er að vera stimpill. Ég verð að viðurkenna, frú forseti, að ég skil eiginlega ekki af hverju okkur er gert að taka þátt í þessu leikhúsi fáránleikans. 

Frú forseti. Í þessari umræðu í dag hafa að mínu mati komið fram þau helstu meginsjónarmið sem máli skipta. Að henni lokinni mun þetta frumvarp ganga til nefndar og ég geri mér vonir um að í meðförum fjárlaganefndarinnar muni frumvarpið verða rætt ítarlega og að málinu verði kallaðir færustu sérfræðingar til þess að leggja mat á þá stöðu sem upp er komin ef til þess kemur að það verði að lögum. Menn hafa rætt hér nokkuð aðdraganda þessa máls, hvernig standi á því að við Íslendingar erum í þessari stöðu. Ég ætla ekki að blanda mér meira inn í þá umræðu en bendi á að það er alveg lykilatriði sem kemur fram í 2. gr. frumvarpsins. Hún hefst svo, með leyfi forseta: „Ekkert í lögum þessum felur í sér viðurkenningu á því að íslenska ríkinu hafi borið skylda til að ábyrgjast greiðslu lágmarkstryggingar til innstæðueigenda í útibúum Landsbanka Íslands hf. í Bretlandi og Hollandi.“ Með öðrum orðum, það er verið að segja hérna að við höfum í raun og veru náð pólitískri lausn, að sú lausn sem hafi orðið á milli landanna sé pólitísk í eðli sínu, að við Íslendingar höfum ekki gefið frá okkur þá skoðun og vinnum samkvæmt þeirri skoðun okkar að það sé ekki greinileg lagaleg krafa á okkur að við greiðum þessa peninga en að við höfum komist að þeirri niðurstöðu að það sé samt skynsamlegt að gera það. Það var sú hugsun sem lá að baki hjá okkur sjálfstæðismönnum þegar við sögðum síðasta haust að það væri eðlilegt að ganga til samninga í þessu máli, að við vildum láta á það reyna hvort hægt væri að ná pólitískri lausn í þessu máli. Það var alveg lykilatriði. Það skipti miklu máli fyrir Ísland að við sýndum að við hefðum vilja til þess að lenda þessu máli skynsamlega í sátt við Breta og Hollendinga og alþjóðasamfélagið. Það var ekki þar með sagt, og mér finnst alveg furðulegt að heyra þann misskilning koma fram aftur og aftur, að það væri rétt að fara í það verkefni að reyna að ná niðurstöðu, að við mundum sætta okkur við hvaða niðurstöðu sem væri, að við værum tilbúin til þess að játast undir hvaða niðurstöðu sem væri í málinu. Það var aldrei sagt, að sjálfsögðu ekki vegna þess að pólitísk niðurstaða í þessu máli hlaut alltaf að innifela niðurstöðu sem var eftir þeim línum sem komu fram eftir að Alþingi hafði fjallað um upphaflega samninginn sem kom til landsins. Það hafði sett sína fyrirvara sem fólust m.a. í því að sú ábyrgð sem Ísland ætlaði að bera takmarkaðist, þó þannig að ef allt gengi hér vel, innheimtur á eignum Landsbankans gengju vel, hér væri góður hagvöxtur, stæði til að borga alla upphæðina. En, og þetta „en“ er alveg gríðarlega mikilvægt, við sögðum: Ef svo verður ekki, ef þessar mikilvægu forsendur bresta með einhverjum hætti ætlum við ekki sjálfkrafa að bera ábyrgð á allri upphæðinni. Í mínum huga er það einmitt það sem menn tala um sem pólitíska lausn, að það sé eðlilegt að menn deili ábyrgðinni á milli landanna. Það var eðlilegt líka í ljósi Brussel-viðmiðanna og ég leyfi mér að segja, frú forseti: Það er bara sanngjörn niðurstaða í þessu máli. Ísland setti fram sanngjarna lausn á borðið með þeim fyrirvörum sem við settum á málið hér í ágústmánuði. Ef við hefðum farið fyrir dómstóla og tapað málinu, hvað hefði það þýtt? Það hefði þýtt það að við Íslendingar hefðum borið ábyrgð á allri upphæðinni. Og það er það sem við segjum svo sem hér líka. Við segjum: Við ætlum að bera ábyrgð á allri upphæðinni, hún verður öll greidd. Það sem við deilum síðan um við Breta og Hollendinga er á hve löngum tíma við gerum það, með hvaða vaxtaprósentu, hvernig við gerum það, en við ætlum að borga allt. Á þessu er auðvitað reginmunur og það hefur komið fram hjá forustumönnum ríkisstjórnarinnar að þeir gera sér fyllilega grein fyrir því. Hæstv. utanríkisráðherra kom m.a. inn á það hér fyrr í dag. Það sem mér þykir einna alvarlegast að þessu viðbættu, þ.e. að hin pólitíska lausn reyndist ekki vera nein pólitísk lausn, hún var bara lausn um að við ættum að borga allt, er að það skuli í raun og veru falla út sá mikilvægi fyrirvari sem við gerðum sem átti að tryggja að ef ekki gengi vel hérna á Íslandi, ef það væri lítill sem enginn hagvöxtur, borguðum við ekki stórar fjárhæðir til Hollendinga og Breta, það var alveg lykilatriði. Það er tryggingin sem við ætluðum að setja fyrir íslenska þjóð, fyrir næstu kynslóð, að ef það færi t.d. hér eins og í Japan, eins og hv. þm. Pétur Blöndal benti á, að hér kæmi heill áratugur þar sem hagvöxtur væri lítill sem enginn - og það er enginn sem getur gefið neina tryggingu fyrir því að svo verði ekki. Enginn í þessum sal og enginn á þessu landi getur gefið tryggingu fyrir því að það verði ekki. Það þarf ekki meira til en það sem gerst hefur hér í þjóðarsögunni þegar síldin brást eða þegar verð á mörkuðum fyrir okkar helstu afurðir keyrðist niður - það gæti valdið alveg gríðarlegum búsifjum. Fyrirvarinn var settur til þess að tryggja okkur fyrir því að ef slíkir atburðir ættu sér stað væri ákvæði í þessum lögum sem gerði það að verkum að við Íslendingar þyrftum ekki að borga um leið stórar fjárhæðir til Breta og Hollendinga. Það var lykilatriði. Með því að segja að vextirnir verði undanþegnir þessu, að vextirnir verði alltaf greiddir á hverju ári, er verið að varpa þessum fyrirvara fyrir róða. Hann var eitt af meginatriðunum í þeirri niðurstöðu sem fékkst hér í ágúst sem þingmenn voru sammála um. Þetta er auðvitað eitt af þeim verkefnum sem við þingmenn höfum núna, að skoða hvort við séum sátt við þessa niðurstöðu. Það er skylda okkar sem hér erum inni, sem erum ekki fulltrúar Samtaka atvinnulífsins eða Alþýðusambandsins heldur fólksins í landinu - af því að mér fannst bera nokkuð á þeim misskilningi að það væri aðalatriðið hvort Samtök atvinnulífsins og Alþýðusambandið væru ánægð með þetta mál - það er skylda okkar sem fulltrúa kjósenda, þeirra sem landið munu erfa að við gætum hagsmuna þeirra. Við þurfum að spyrja okkur sem þingmenn: Viljum við taka þennan fyrirvara sem við vorum sammála um í ágústmánuði - og þetta eru sömu þingmennirnir sem hér sitja og sátu þá - og færa hann aftur inn í þessi lög og segja: Það er vilji Alþingis að þessi fyrirvari sé inni, við viljum ekki taka þessa áhættu. Það er ekki rétt sem sumir hv. þingmenn hafa sagt að það séu engar líkur á því að sú staða komi upp að greiðslurnar af vöxtunum verði meiri en viðmiðin gerðu ráð fyrir í ágúst sl. Eftirfarandi kemur skýrt fram á bls. 10 í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Talið er líklegt að vaxtagreiðslur haldist innan greiðsluhámarksins.“ „Talið er líklegt“, það er ekki sama og „aldrei mun það gerast“ eða „útilokað er“. Á því er stór  Að hafa þessa skoðun er ekki jafngildi þess að menn vilji hlaupa frá verkefninu, að menn vilji ekki taka þátt í því að leysa þetta mál eða að menn hafi grafið sig niður í pólitískar skotgrafir. Ég lít svo á að einmitt hið andstæða hafi gerst þegar við gengum frá þessu máli síðast, að menn hafi einmitt komið upp úr pólitísku skotgröfunum og sagt: Þetta er það sem við þurfum að gera. Um þetta náðist samstaða og meiri hluti í þinginu, góður meiri hluti. Hví skyldum við ekki bara endurtaka hann? Hví skyldum við ekki bara segja: Heyrðu, þetta vantar inn? 
             Síðan er það hitt  Það undirstrikar enn á ný að hér er um pólitíska lausn að ræða og einmitt af því að þetta er pólitísk lausn en ekki bara venjulegt skuldauppgjör milli tveggja aðila þar sem annar aðilinn skuldar hinum, þar sem vafi leikur á því að um slíka skuld sé að ræða, hefði það verið sanngjörn niðurstaða að mínu mati að við bærum ekki alla áhættuna ein. Við værum búin að teygja okkur eins langt og mögulegt er en áhættan væri líka tekin af Bretum og Hollendingum af því að við höfum ekki viðurkennt þetta og þeir hafa meira að segja sýnt að þeir hafa skilning á því sjónarmiði. Sá skilningur hefði þurft að koma fram með skýrari hætti í þessum samningum þannig að þeir hefðu borið ákveðinn hluta af áhættunni, það væri í raun og sanni pólitísk lausn. Það sem mér finnst vera vandinn við þetta allt saman er að menn segja að þetta sé pólitísk niðurstaða en niðurstaða málsins sjálfs er eins og við hefðum í raun tapað fyrir dómstólum. Það er niðurstaðan úr því plaggi sem hér er til umræðu. Ég geri mér grein fyrir því að það verkefni sem ríkisstjórnin stendur frammi fyrir er hvorki létt né einfalt. Við vitum alveg af þeirri pressu sem er t.d. af hálfu alþjóðlegu matsfyrirtækjanna sem hóta Íslandi því að verði ekki gengið frá því að allir þessir peningar verði færðir á skuldahliðina hjá okkur, muni lánshæfismat ríkisins lækka. Auðvitað hefur framkoma Alþjóðagjaldeyrissjóðsins valdið alveg gríðarlegum vonbrigðum og sú pressa sem hefur verið sett á íslensk stjórnvöld þar. Þessu held ég að við gerum okkur öll grein fyrir. Það er enginn sem öfundar ríkisstjórnina af því verki að þurfa að fást við þetta. En það er ekki þannig að menn geti sagt, af því að þetta verkefni er svona erfitt, að sú niðurstaða sem hér er hljóti að vera hin endanlega og eina mögulega niðurstaða í málinu. Það liggur líka fyrir, og ég tel að það sé alveg augljóst, að Bretar og Hollendingar hafa ekki áhuga á að fara með þetta í dómsal, það er alveg eðlilegt og ég skil vel þá afstöðu. Þessar þjóðir vilja ekki fara með svona mál inn í dómsalinn og skapa þar með óvissu um innstæðutryggingarkerfið í Evrópu, það er svo mikið undir fyrir þessi ríki. Þess vegna spyr maður sig hvort við höfum þó ekki haft það sterka stöðu þegar Alþingi hafði samþykkt lögin 28. ágúst, að geta sagt við Breta og Hollendinga: Þetta er það sem er í boði. Það er þetta sem Alþingi réttir til ykkar og þetta er sanngjarn samningur af því að hann gengur út á að við borgum alla skuldina að gefnum ákveðnum fyrirvörum. 
             Hver var hin leiðin? Að fara í mál, sem ég tel mjög ólíklegt að Bretar og Hollendingar hefðu gert vegna þess sem ég sagði hér áðan. Hefðu þeir gert það og unnið það hefði niðurstaðan orðið hver? Að við bærum ábyrgð á allri tölunni, sem er sama niðurstaðan og fæst raunverulega úr þessu plaggi hér. Þá stendur auðvitað eftir það kverkatak sem þessar þjóðir hafa haft á okkur í gegnum Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, að áfram verði komið í veg fyrir að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn standi við þau loforð sem hann gaf Íslendingum í gegnum þá samninga sem við gerðum við sjóðinn og það er auðvitað alveg sérstakur kapítuli. Hér fyrr í dag átti ég orðastað við hæstv. utanríkisráðherra um það mál og það voru mér auðvitað heilmikil vonbrigði að frétta að Ísland hefði aldrei með formlegum hætti sett fram mótmæli við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og þau ríki sem þar um véla, hvernig Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur komið fram í þessu máli. Það er ekki viðunandi og það er ekki ásættanlegt fyrir Ísland að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi komið fram með þeim hætti sem hann hefur gert, að hann hafi brugðið sér í innheimtuhlutverk fyrir Breta og Hollendinga. Það verður að segjast eins og er, af því að ég hef ekki verið í hópi þeirra sem hafa verið tilbúnir til að trúa hverju sem er upp á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og stundum er talað um að menn hafi kannski gert þeim sjóði rangt til í umræðunni, að eftir að hafa fylgst með því hvernig þessi sjóður hefur starfað hér verð ég að segja að það renna á mig tvær grímur. Ég er ekki í hópi þeirra sem vilja að við segjum bless við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og hættum samstarfi. En ég tel að það sé nauðsynlegt að við látum í okkur heyra, að það liggi fyrir með skjalfestum hætti að Ísland var ekki sátt við hvernig að þessum málum var staðið. Og síðan að við endurskoðum nú þá áætlun sem liggur fyrir sjóðnum, þ.e. efnahagslega þáttinn, ræðum við sjóðinn um það hvernig við getum gert þetta betur. Það er alveg augljóst í mínum huga að það plagg sem liggur fyrir þarfnast lagfæringar við. Þetta eru meginatriði málsins að mínu mati, frú forseti. Enn og aftur vonast ég til þess að í meðförum fjárlaganefndar muni þetta frumvarp verða bætt, að staðið verði þannig að málum að þeir fyrirvarar sem náðist svo góð samstaða um á Alþingi í ágústmánuði komi aftur inn og að ekki verði lagt af stað með þá áhættu sem búið er að byggja inn í þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Hér stíg ég í ræðustól enn einu sinni út af þessum Icesave-ósóma. Það sem ég ætla mér að gera er að tala um tvo fyrirvara sem voru samþykktir í sumar, annars vegar um fyrirvara sem hefur verið kenndur við Ragnar Hall og hins vegar um hinn svokallaða efnahagslega fyrirvara. Svo virðist sem ekki séu öll kurl komin til grafar varðandi þetta og mig langar til þess að rekja aðeins hvað ég á við með því. Fyrst ætla ég að fara aðeins yfir hverjar þessar skuldbindingar okkar eru. Heildarfjárhæð skuldbindinganna er 705 milljarðar króna sem við byrjum að greiða af árið 2016. Það er óvíst hversu hár höfuðstóllinn verður árið 2016, höfuðstóllinn sem við munum greiða af með vöxtum, það fer allt eftir endurheimtuhlutfallinu af eignum Landsbanka Íslands. Í upphaflegu frumvarpi er gert ráð fyrir 75% innheimtum sem þýðir, að öðru óbreyttu, 415 milljarða í höfuðstólsskuldbindingu árið 2016. Ef innheimtur eru 90% eru það 309 milljarðar, ef þær eru 95% er skuldin 274 milljarðar og ef allt fæst upp í kröfurnar stendur skuld okkar Íslendinga í 239 milljörðum árið 2016. Þumalputtareglan er að skuldbinding okkar lækkar um 7 milljarða við hvert 1% sem við innheimtum af eignum. Síðan var, til að girða fyrir það að þetta mundi setja okkur í þrot, búinn til efnahagslegur fyrirvari sem gekk í meginatriðum út á það að það sem við mundum greiða væri í hlutfalli við aukningu landsframleiðslunnar. Mig langar að fara nákvæmlega ofan í hvað átt er við með þessum fyrirvara og þá ætla ég að byrja á því að fara ofan í nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar. Þar er sagt, með leyfi forseta: „Reiknireglan miðar við að Icesave-skuldbindingin sé greidd að fullu gangi forsendur Seðlabankans eftir varðandi hagvöxt, gengi og endurheimtur.“ Síðan segir: „Hámarksgreiðslan er fundin þannig að reiknað er fast hlutfall af mismun VLF á viðkomandi ári og VLF árið 2008 …“ Þetta hefur þó nokkuð mikla þýðingu, nákvæmlega þetta sem ég var að lesa. Segjum sem svo að árið 2008 sé landsframleiðslan 1.000. Segjum síðan að 2016, þegar við eigum að byrja að greiða af skuldbindingunni, hafi verið svo mikil óáran að landsframleiðsla hafi lækkað niður í 800, eða segjum að það hafi verið árið 2015. Nú verður hagvöxtur árið 2016 upp á, segjum, 6% og þá hækkar landsframleiðslan upp í 840 - og hvað greiðum við mikið? Ekki neitt. Landsframleiðslan 2016 er nefnilega lægri en landsframleiðslan 2008. Þessu er búið að kippa úr sambandi. Eins og þetta er núna borgum við fast hlutfall af hagvextinum og í þessu ímyndaða dæmi mínu áðan hefðum við borgað 6% af 40 milljörðum. Þetta er gjörbreyting og þetta er nýtt innlegg í það að ekki einungis vextirnir eru undanskildir þessum efnahagslega fyrirvara, heldur líka það að ef hérna verður óáran næstu árin þannig að landsframleiðsla dragist saman, sem vel getur orðið, sérstaklega ef við tökum tillit til atvinnustefnunnar sem á að fara að reka núna, er búið að kippa þessum fyrirvara úr sambandi. Þetta er grafalvarlegt mál og þetta þarf að skoða. Það er greinilegt að stjórnarflokkarnir hafa ekki gert sér grein fyrir þessu. Hitt sem mig langar til að tala um er hið svokallaða Ragnar Halls-ákvæði, öllu heldur hvað átt er við með því. Það er því miður mjög tæknilegt en ég tel að samt sé rétt að ég reyni að stauta mig í gegnum að útskýra það fyrir þingheimi. Það hefur gríðarlega mikla þýðingu líka. Í lögunum um tryggingarsjóðinn stendur skýrum stöfum að enginn fái greitt úr honum nema afsala kröfu sinni á hann. Tryggingarsjóðnum ber þá að greiða innlánsþega heildarfjárhæð kröfunnar til baka eftir því sem eignir sjóðsins hrökkva til, að lágmarki 20.887 evrur, þ.e. ef einhver ætlar að gera kröfu á sjóðinn um að fá þessar 20.887 evrur að lágmarki er hann búinn að hafna frekari kröfum. Þetta fyrirkomulag tryggir að ekkert álitamál er um forgang innlánskrafna Landsbankans því að íslenski tryggingarsjóðurinn er hér eini beini kröfuhafinn vegna innlánanna í heild. Þessu hefur verið breytt. Ákvæði þessara laga voru í gildi þegar breska fjármálaeftirlitið hafði til umsagnar umsókn Landsbankans um stofnun útibús og voru einnig í gildi þegar Landsbankinn féll. Þau eru reyndar enn í gildi. Ef við snúum okkur að Icesave-samningnum sjálfum samþykkir íslenski tryggingarsjóðurinn þar að taka við innlánskröfum að hluta - bara að hluta. Það er ekki bara að hann sætti sig við að hann einn sé með kröfuna, heldur gerir hann ráð fyrir því að hollenski og breski innlánstryggingarsjóðurinn sé líka með kröfu. Íslenski tryggingarsjóðurinn er þá jafnrétthár þeim breska og hollenska sem stafar af því að breski innstæðutryggingarsjóðurinn og hollenski innstæðutryggingarsjóðurinn greiða út meira en sá íslenski, þ.e. lágmarkið sem er 20.887. Þessi gjörningur er merkilegur fyrir þær sakir að þetta er hið eiginlega framsal réttinda til tryggingarsjóðsins, óháð því hvort sjóðurinn hafi beina lagaheimild til að ábyrgjast lágmarksgreiðsluna á móti slíku hlutaframsali eða ekki. Samkvæmt lögum hefur sjóðurinn enga sérstaka heimild til að taka við bútaðri kröfu, þ.e. hann hefur ekki heimild til að taka við nema allri kröfunni. Krafan skal framseld að fullu eða framseld með þeim hætti að sjóðurinn sé jafn vel settur og um fullt framsal væri að ræða, enda skuldar sjóðurinn kröfuna að fullu að framsali loknu. Óhjákvæmilega veltir maður því fyrir sér hvort þessi gjörningur sé einfaldlega ólöglegur, hvort þarna hafi farið fram ólöglegt athæfi þegar samið var fyrir tryggingarsjóðinn um að sætta sig við hlutakröfu. Hann hafnaði réttindum með því. Jafnframt mætti gæla við að mögulegt ólögmæti þessa gjörnings mundi tryggja okkur betri réttarstöðu þegar kemur að útgreiðslum Landsbankans. Vandamálið er hins vegar miklu flóknara og það er hannað af það mikilli „snilld“ að manni hreinlega fallast hendur. Út af hverju segi ég það? Vegna þess að þegar kemur að Landsbankanum að greiða greiðslur út til kröfuhafa skoðar hann hvað hefur orðið um upprunalegu kröfuna. Og hún er þá, eins og ég er búinn að rekja hérna, hlutakrafa. Eina skjalið sem lýsir einhvers konar framsali eða uppskiptingu innlána er Icesave-samningurinn sjálfur þar sem tryggingarsjóðurinn samþykkir að taka við uppskiptum og jafnréttháum kröfum, hluta af upprunalegri kröfu í skiptum fyrir að greiða út lágmarksfjárhæðina og fá á sama tíma lán fyrir henni hjá Hollendingum og Bretum. Landsbankinn er einfaldlega ekki í stöðu til að meta hvort þessi samningur sé óskynsamlegur eða utan lagaheimilda sjóðsins, enda ekki hlutverk hans. Jafnvel þótt Landsbankinn mundi upp á sitt einsdæmi líta fram hjá Icesave-samningnum og greiða greiðslur beint til íslenska tryggingarsjóðsins mundu Bretar og Hollendingar líklegast fara beint í mál og krefjast þess að sjálfu framsalinu, þ.e. Icesave-samningnum, sé fylgt, enda á tryggingarsjóðurinn engin réttindi umfram það framsal. Hann er búinn að framselja. Jafnvel þótt slíkt mál mundi enda fyrir EFTA-dómstól, eins og fjallað er um, er ólíklegt annað en að Landsbankinn verði skikkaður til að fylgja undirrituðum samningi kröfuhafa og tryggingarsjóðsins, en ekki þeim tilgátusamningi sem tryggingarsjóðurinn hefði átt að gera í upphafi. Og þetta stafar af því að, ja, ég kem að því á eftir. En það sem núna er búið að gera er að lögbrotið sem var framið í upphafi við það að samþykkja bútaða kröfu er loksins löglegt. Eina leiðin til að hnekkja því væri að fá framsalið sjálft í Icesave-samningnum dæmt ólöglegt og reyna að fá samningnum hnekkt í heild sinni. Það gæti þó verið snúið, samningurinn sjálfur fylgir enskum lögum og hér kemur EFTA-dómstóllinn hvergi við sögu. Það þarf að sækja þessi réttindi fyrir enskum dómstólum. Jafnvel þótt enskur dómstóll mundi kveða á um að framsalið hefði verið utan lagaheimilda sjóðsins mun þéttofið net lagaklækja líklegast tryggja hag Breta og Hollendinga, sama hvernig fer. Ég bið þingheim afsökunar á því að þetta voru flóknar útskýringar en ráðlegg þeim að fá útskrifaða ræðuna og spá vel í það sem ég var að segja vegna þess að þetta var algjörlega málefnaleg gagnrýni. Icesave-samningurinn, með breytingum, tekur ekki tillit til þeirra fyrirvara um hagvöxt sem samþykktir voru á Alþingi í lok sumars. Icesave-samningurinn veitir sjóðnum jafnframt engin úrræði til að tryggja lögbundinn forgangsrétt gagnvart Landsbankanum. Eina leiðin til að tryggja forgangsréttinn er að gera það í sjálfu framsalinu, þ.e. Icesave-samningnum sjálfum, en ekki semja eftir á. Við stöndum því frammi fyrir samningi þar sem Bretar og Hollendingar ná að éta kökuna og eiga hana á sama tíma, þvinga tryggingarsjóðinn til að sniðganga lagaheimildir og tryggja sér réttarstöðu gagnvart Landsbankanum sem þeir hefðu aldrei átt kost á samkvæmt íslenskum lögum og Evróputilskipunum. Til að kóróna allt saman hefur ríkisstjórn Íslands ákveðið að veita samningi þessum blessun sína með því að skrifa undir ábyrgð fyrir hönd íslenskra skattborgara sem höfðu ekkert að gera með einkafyrirtækið Landsbankann eða sjálfseignarstofnunina Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta. Endanlegt ákvörðunarvald liggur hjá Alþingi þar sem hver og einn þingmaður ber þungar byrðar í þessu máli. Ég hræðist þó að samningurinn sjálfur sé það flókinn að endanleg ákvörðun verði einfaldlega tekin á röngum forsendum. Ég er búinn að rekja hérna tvö mjög flókin álitaefni sem ekki hafa verið til umræðu. Stjórnarliðar hafa hvergi minnst á þau og gera sér alveg örugglega ekki grein fyrir þeim. Í frumvarpinu sjálfu kemur fram nánast beinum orðum að Íslendingar hafi verið nauðugir kúgaðir til þessara samninga. Undirlægjusemi frumvarpsins er réttlætt með því að samþykki tryggi okkur skammtímalán Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og nágrannaþjóða. Í stuttu máli, við höfum látið kúga okkur til að geta aukið skuldastöðuna enn frekar. En ef verið er að kúga okkur á annað borð, væri ekki miklu hreinlegra að virða landslög og skattborgara landsins að fullu en bjóðast þess í stað til að greiða Bretum og Hollendingum nokkurra hundruða milljarða mútugreiðslu til að tryggja vilyrði þeirra gagnvart Evrópusambandinu og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Þá mundum við a.m.k. vita hver raunverulegur fjármagnskostnaður við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn væri, án flókinna lögfræðigjörninga sem ég held að enginn skilji til fullnustu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka síðasta ræðumanni fyrir afar áhugaverða ræðu og ég mun svo sannarlega kynna mér innihald þeirrar ræðu nánar því að eins og hann sagði réttilega eru þessi mál viðamikil og afar flókin á köflum. Ljóst er að hluti þeirra samninga sem hér er lagður enn og aftur fyrir okkur er á það flóknu laga- og hagfræðimáli að venjulegir þingmenn sem hafa ekki sérfræðikunnáttu þurfa í raun að fá aðstoð til að túlka það nákvæmlega, held ég. Ég ætla í ræðu minni að fara ofan í nokkra þætti sem þó eru mjög augljósir í þessum samningi. Ég ætla líka að tala aðeins um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, því að hann tengist þessu mjög sterkt og beint, og einnig fleiri hlutir sem tengjast þessu. Þessi samningur er, að mér sýnist, verri en sá sem við fjölluðum um fyrir nokkrum vikum af nokkrum ástæðum. Það kemur fram í þessu plaggi og hér er skjalfest það sem við vitum öll, og fyrir þann heiðarleika sem þó er sýndur hér má í rauninni þakka, að tilurð þessara samninga, tilurð þessa máls má rekja til þess að vestræn ríki eru að kúga þjóð til að taka á sig skuldbindingar sem henni ber ekki að taka á sig. Evrópuríkin taka þátt í þessum leik til að vernda meingallað evrópskt regluverk. Þau eru búin að viðurkenna að það er gallað því að nú er verið að breyta því, ef ég veit rétt, og jafnvel búið að breyta því. Við eigum að borga herkostnaðinn þegar Evrópusambandið reynir að breiða yfir þá ágalla sem á regluverkinu eru og klaufaskapinn við setningu þessa regluverks og laganna. Það hefur líka komið í ljós að alþjóðleg stofnun sem heitir Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er lítið annað en tæki stórra eða stærri þjóða til þess að beita fyrir sig í rukkunum og innheimtu, tæki til að ná fram því sem þessar stóru, erlendu þjóðir vilja ná fram. Það er mjög einfalt að sjá af hverju það er. Þessi sjóður er vitanlega háður þessum erlendu ríkjum. Hann er háður því að fá fjármagn frá þeim. Það kemur því ekkert á óvart þegar Reuters-fréttastofan flytur fréttir af því sem kom svo fram á Morgunblaðsvefnum að Wouter Bos, fjármálaráðherra Hollands, sé búinn að gefa Alþjóðagjaldeyrissjóðnum grænt ljós á að lána Íslandi. Hún er grímulaus sú kúgun sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og þessar þjóðir beita Íslendinga. Mig langar að velta því upp sem kom fram í dag í ræðu - ég man ekki hjá hvaða ræðumanni - hvort rétt væri að sækja Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til saka eða höfða mál á hendur honum og krefjast skaðabóta. Ég varpa því fram hvort hugsanlega sé rétt af hálfu Íslendinga að velta því fyrir sér hvort Evrópusambandið, eða í það minnsta Bretar og Hollendingar, séu hugsanlega skaðabótaskyldir gagnvart íslenskri þjóð fyrir að hafa beitt þessum kúgunum og misbeitt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í sína þágu. Að því sögðu ætla ég að vitna í frétt eða skjal frá miðstöð fyrir rannsóknir á efnahags- og stjórnmálum sem er staðsett í Washington og kallast CEPR. Þar segir, með leyfi forseta: „[Þetta skjal] leiðir í ljós að 31 af 41 landi sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur haft afskipti af hefur verið þvingað til að beita kreppudýpkandi hagstjórnaraðgerðum. Slíkar aðgerðir hafa þau áhrif í núverandi kreppu að auka á dýpt kreppunnar og gera hana verri. Þær aðgerðir sem fjallað er um í skjalinu og teljast kreppudýpkandi eru annaðhvort kreppudýpkandi fjármála- og gjaldeyrisaðgerðir (aðallega vaxtaákvarðanir og ákvarðanir um gengi gjaldmiðla).“ Síðan segir, með leyfi forseta: „Meira en áratug eftir að efnahagskreppan í Asíu beindi athyglinni að meiri háttar mistökum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er AGS enn að gera svipuð mistök í mörgum löndum.“ Síðan segir í þessu skjali, með leyfi frú forseta: „Á einu sviði hefur AGS staðið sig vel en það er 283 milljarða dollara sérstök dráttarréttindi (SDR) sem aðildarríkjum hafa verið boðin án skilyrða. Skilyrðislaus lán AGS og peningasprauta í hinn alþjóðlega efnahag eru nýtt og jákvætt skref af hálfu sjóðsins. Næsta skref ætti að afnema skaðleg skilyrði sem tengd eru öðrum lánum AGS,“ segir í skjalinu. Hér er óháð stofnun eða miðstöð sem fellir dóm yfir því hvernig Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur starfað undanfarin ár og starfar enn og það undirstrikar það sem ég sagði áðan. Þessu til viðbótar er ágæt grein í Morgunblaðinu í dag eftir hv. þm. Lilju Mósesdóttur þar sem hún veltir fyrir sér breytingum sem yrðu með brotthvarfi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá Íslandi. Ég hvet þingheim og Íslendinga alla til að lesa þessa ágætu grein þingmannsins því að hún gæti ekki lýst betur því ástandi og því umhverfi sem við lifum í í dag. Með leyfi forseta ætla ég að lesa lokaorð þessarar greinar: „Rísum upp sem þjóð gegn innheimtustofnun AGS. Verndum hagsmuni komandi kynslóða og náttúruauðlindir þjóðarinnar.“ Ég hugsa að flest okkar séu komin með upp í kok af þeim kúgunum sem við höfum svo áþreifanlega orðið vör við af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þessara erlendu ríkja. Það sem mér finnst sem Íslendingi sorglegt í þessu öllu saman er hvernig „vinir“ okkar Svíar taka þátt í þessari aðför gegn okkur og beygja okkur til að taka á okkur þessa Icesave-skuld án þess að skýra það á nokkurn annan hátt en þeir taki þátt í því sem önnur Evrópuríki standa að og það eru Svíar sem eru í forsvari fyrir Evrópusambandið í dag. Þessi vinaþjóð okkar ætti vitanlega að beita sér fyrir öðrum og bættum aðgerðum. Í Aftenposten í gær birtist grein eftir norskan góðkunningja Íslendinga, Knut Ødegård, sem er rithöfundur og var eitt sinn forstjóri Norræna hússins. Ødegård fer yfir það hvernig Norðmenn hafa brugðist Íslendingum og hann átelur norsk yfirvöld harðlega fyrir að hafa brugðist íslenskri þjóð. Í grein sinni segir Ødegård m.a.: Skammist ykkar. Hann segir við norsk stjórnvöld að þau eigi að skammast sín. Síðan segir hann, með leyfi forseta: „Stórmannlegra hefði verið af hálfu forríkra Norðmanna í viðurkenningarskyni til Íslendinga fyrir að hafa gefið okkur þjóðarvitund okkar að senda Íslendingum þjóðargjöf, t.d. 10 milljarða norskra króna“ - það eru um 220 milljarðar íslenskra króna - „ekki ölmusu því að Íslendingar eru stoltir, heldur sem kæra þökk fyrir að þeir skrifuðu miðaldasögu okkar.“ Þetta sýnir okkur enn og aftur að við eigum vini í þessum ágætu frændþjóðum okkar í þessum löndum. Fólk hugsar hlýtt til okkar en þetta undirstrikar líka það að sú æpandi þögn sem einkennt hefur ríkisstjórnina og stjórnarflokkana varðandi þetta mál í erlendum fjölmiðlum og á erlendum vettvangi er algerlega óþolandi. Þetta lítur þannig út að ríkisstjórnin hafi ekki lyft litla fingri til að halda á lofti hagsmunum Íslendinga gagnvart þessum erlendu þjóðum, gagnvart erlendum ríkjum, og við erum að súpa seyðið af því. Af hverju er málstað okkar ekki haldið á lofti í þessu máli? Af hverju er það svo? Getur það verið að það séu tengsl á milli þess og þeirra ríkja sem beita okkur þessum kúgunum, milli Evrópusambandsríkjanna og AGS? Getur verið að það megi ekki styggja aðildarumsóknarferli að Evrópusambandinu? Já, það er ein ástæðan. Það er alveg klárlega ein ástæðan fyrir því að svona er haldið á málum. Ég er búinn að lesa þann samning gaumgæfilega, sem hér var lagður fram, tvisvar sinnum, og merkja við fjölda greina og gera athugasemdir við hluti sem eru augljóslega ekki í lagi. Stóra myndin af þeim samningi sem nú liggur fyrir er sú að þeir fyrirvarar sem samþykktir voru fyrir nokkrum vikum eru annaðhvort þynntir út eða að þeim er skotið útþynntum inn í viðaukasamning. Stærsti gallinn við að hafa þá inni í viðaukasamningnum er sá að komi upp álitamál eru þau mál rekin fyrir breskum dómstólum. Þar eru þau rekin eftir lögum sem eru skýrð fyrir okkur þar sem samningurinn er túlkaður eftir orðanna hljóðan. Það er því lítið svigrúm til að túlka einstakar greinar með einhverjum öðrum hætti en segir nákvæmlega til um í samningnum. Því er það rétt sem komið hefur fram hjá mörgum ræðumönnum, að við stöndum nú uppi með veikari samning en við lögðum af stað með. Það eru að vísu mikil vonbrigði fyrir alla þá sem stóðu að þessari vinnu. Hvort sem þeir stóðu að endanlegri samþykkt í þinginu eða ekki lögðu menn á sig mikla vinnu til að reyna að gera fyrri samning eða miðsamninginn skárri en hann var og það tókst. Nú er hins vegar stigið skref til baka og það er mjög mikilvægt að fjárlaganefnd gefi sér tíma til að fara vandlega yfir þær breytingar og kalla til þess sérfræðinga því að málin eru mjög flókin og hafa flækst frekar en hitt. Það er rétt sem komið hefur fram og það er í sjálfu sér mjög gott að skerpt er á friðhelgi íslenska ríkisins í þessu nýja frumvarpi. Það er í rauninni það eina sem ég hef séð enn þá að sé til bóta í þessum samningi. Hins vegar er rétt að taka það fram að ekki er talað um ef íslenska ríkið á einhvers konar fyrirtæki sem byggist upp á hlutafé eða einhverju slíku, virðist það standa fyrir utan. Það er vitanlega ekki ásættanlegt því að í opinberum fyrirtækjum sem orðin eru að hlutafélögum er kannski eitt hlutabréf sem íslenska ríkið á og svo virðist sem túlka megi það þannig að það sé ekki í þessum fyrirvara. En ef svo er, er það til bóta. Annað sé ég ekki neitt sem er til bóta. Það hefur verið rætt að ráðherra hafi gefið yfirlýsingu sem ég efast um að gildi þegar komið er inn í breskan dómsal, ég hef enga trú á því. Það þarf að fara mjög vandlega yfir þetta plagg því að það er meingallað. Hér hefur verið rætt um 90% heimtur frá Landsbankanum. Það eru engin ný tíðindi. Það er búið að halda því fram síðan í sumar af skilanefndinni að 90% mundu innheimtast, ég átta mig ekki á hvers vegna gert er svo mikið úr því í dag. Það er alger óvissa um hversu mikið innheimtist af eignum þessa ágæta banka. Síðan styttist í 23. október, dómsdaginn sjálfan, sem er á morgun. Það verður ekki búið að samþykkja Icesave á morgun og viti menn, það mun ekkert gerast á morgun, það er alveg ljóst. Ég ætla að ljúka máli mínu með því að lýsa því yfir að ég er mjög ósáttur við að við höfum ekki nýtt þær stofnanir sem við erum aðilar að ásamt þessum erlendu ríkjum til að koma okkar málstað á framfæri. Við eigum vitanlega að vera búin að krefjast margra funda í Norðurlandaráði, í NATO og öðrum alþjóðastofnunum sem við erum aðilar að og krefjast þess að við séum ekki beitt því ofbeldi sem við erum beitt. Það er ekkert sjálfgefið að við mætum sem puntudúkkur á fundi þessara sambanda og þær samkomur sem haldnar eru og látum svona lagað yfir okkur ganga. Við eigum að svara fyrir okkur. Við getum ekki setið undir því sem frjáls þjóð að láta kúga okkur til að taka á okkur skuldbindingar sem enginn hefur sýnt fram á að okkur beri að taka. Það er enginn munur á því að fara fyrir dómstóla og tapa því máli en borga upp í topp, eins og gert er ráð fyrir í þessu plaggi. Þá er betra að láta reyna á það hvort við verðum lögsótt því að þá borgum við hvort sem er alla súpuna, eins og hér stendur.

Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir hans ágætu ræðu og get tekið undir margt af því sem þar kom fram. Einnig vil ég segja að ég ætla mér ekki að fara hér mikið efnislega í það frumvarp sem hér liggur fyrir í þessari stuttu ræðu minni vegna þess að vel hefur verið farið yfir einstök efnisatriði af þeim sem talað hafa á undan. Ég tekið undir m.a. með hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni í því sem fram kom hjá honum, einnig með formanni Sjálfstæðisflokksins sem talaði hér fyrr í dag og með þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, Illuga Gunnarssyni, að ógleymdum fjárlaganefndarmönnum okkar sjálfstæðismanna, hv. þm. Ásbirni Óttarssyni og Kristjáni Þór Júlíussyni. Ég tek að mörgu leyti undir með hv. þm. Birgittu Jónsdóttur sem sagði að við værum á vissan hátt stödd í leikhúsi fáránleikans. Við ræðum þetta mál eina ferðina enn, mál sem við þingmenn héldum að við værum búin að klára hér í sumar með skýrum lagatexta sem við sendum frá okkur með þeim skýru skilaboðum til Breta og Hollendinga að þetta værum við tilbúin til að gera: Skoðið þetta, kynnið ykkur þetta, ef þið samþykkið ekki þessa fyrirvara verðum við bara að byrja upp á nýtt, þetta erum við tilbúin til þess að gera og ekkert meira. Það var það sem við sögðum í sumar og það var það sem við meintum í sumar. Við meintum ekki neitt annað en það. En nú erum við komin hér aftur. Ríkisstjórnin hefur algjörlega brugðist Alþingi Íslendinga með því að hafa að engu þau lög sem voru samþykkt. Í lögum nr. 96/2009 segir skýrt, með leyfi forseta: „Það er skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að breskum og hollenskum stjórnvöldum verði kynntir þeir fyrirvarar sem eru settir við ábyrgðina samkvæmt lögum þessum og að þau fallist á þá.“ Þetta er ekkert flókið, virðulegi forseti. Þess vegna var spurning hv. þm. Birgittu Jónsdóttur til hæstv. fjármálaráðherra í dag mjög góð. Hún spurði: Megum við breyta einhverju? Og svar hæstv. fjármálaráðherra var enn kostulegra, hann fór í marga hringi kringum þetta mál en svo laumaðist svar inn í hans stuttu ræðu þar sem hann sagði að frumvarpið væri nú komið í skýran og endanlegan búning. Það dugði mér alveg til að vita að skilaboðin til þingheims voru ekki bara þau að það ætti að klára þetta fyrir 10. og 11. nóvember þegar hann færi á fund fjármálaráðherra ESB og EFTA-ríkjanna: Nei, það á að klára málið svona og verið ekki að þvælast fyrir, málið er öllum kunnugt, það þarf ekkert að ræða það mikið, það hefur svo lítið breyst. Þarna er ég bara allsendis ósammála. Menn hafa fært fyrir því mjög góð rök hér í dag hvað það er sem hefur gerst hér, málið er gjörbreytt og Ragnar H. Hall sagði, svo ég noti nú orð utanaðkomandi sérfræðings sem ekki verður vændur um að vera í pólitískum skotgröfum, að búið væri að tæta í sundur þessa fyrirvara. Aftur að lögunum sem við samþykktum. Skilyrði var sett um að fyrirvararnir yrðu kynntir og að Bretar og Hollendingar samþykktu þá. Ég hafði náttúrlega fylgst með því í fréttum í sumar þegar verið var að reyna að komast að því hvernig þessir fyrirvarar hefðu verið kynntir. Ég talaði mikið um það í sumar í ræðum mínum á þinginu að ég hefði áhyggjur af því hvernig þetta yrði kynnt. Yrði málið kynnt þannig að verið væri að sannfæra Breta og Hollendinga um málstað okkar eða yrði þetta gert með einhverjum öðrum hætti? Ég vildi tryggja að við fengjum afritin af þessum samskiptum, ég óskaði eftir því formlega. Við fengum einhverja málamyndatölvupósta sem var náttúrlega hvergi nærri nóg. Síðan bárust fréttir af einhverjum sem skrifuðu minnisblöð í flugvélum, en alltaf komu fréttir frá ríkisstjórninni um að þetta væru bara fínar viðræður, þetta væri allt á réttri leið. Svo segir í frumvarpinu, með leyfi forseta, á bls. 7: „Í samræmi við ákvæði laganna voru breskum og hollenskum stjórnvöldum kynntir þeir fyrirvarar sem Alþingi hefði samþykkt. Sú kynning fór fram með óformlegum hætti í samtölum og á fundum í Haag, London og Reykjavík, en jafnframt sendi forsætisráðherra starfsbræðrum sínum í löndunum tveimur bréf þar sem afstaða Alþingis var útskýrð og óskað eftir fundi æðstu stjórnvalda ef á þyrfti að halda.“ Hæstv. forsætisráðherra hefur örugglega sagt: Fyrirgefið ef ég ónáða, en ef á þarf að halda þá getum við nú kannski sest yfir þetta og rætt þetta, þetta er nú svoddan smámál. Og síðan er talað hér um að hæstv. utanríkisráðherra hafi átt fundi með starfsbræðrum sínum í New York og fjármálaráðherra í Istanbúl. Hæstv. utanríkisráðherra kom hér í dag og sagði stoltur frá því að hann hefði talað við marga kollega sína um þessi mál. Ég óska hér með formlega eftir því að við fáum fundargerðir af þessum fundum vegna þess að mig langar óskaplega mikið til að vita hvernig hæstv. utanríkisráðherra kynnti þeim þessa fyrirvara. Hann reyndi að halda því fram í umræðunum í dag, og það er eiginlega kostulegustu ummæli sem fallið hafa í dag, að frumvarpið sem hér er og fyrirvararnir eins og þeir munu líta út ef þetta verður samþykkt, hefðu þær afleiðingar í för með sér að fyrirvararnir okkar síðan í sumar hefðu verið styrktir. Ég hlakka til að fá þessar fundargerðir og lesa þær því að í þeim fundargerðum birtist væntanlega afstaða bæði bresku og hollensku ráðherranna þar sem þeir segja við hæstv. utanríkisráðherra: En herra Skarphéðinsson, við viljum ekki samþykkja þetta svona eins og þið hafið samþykkt þetta. Við viljum ekki að þetta verði svona íþyngjandi fyrir ykkur, við ætlum að gera ykkur betra tilboð, við ætlum að styrkja fyrirvarana ykkar. - Hvurs lags bull er þetta eiginlega? Hv. þm. Guðbjartur Hannesson kom hér í dag og eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson benti á í góðri ræðu sinni, viðurkenndi hv. þm. Guðbjartur Hannesson að fyrirvararnir hefðu ekki haldið eins og hann hefði vonast eftir. Reyndar viðurkenndi hv. þm. Guðbjartur Hannesson ýmislegt annað í ræðunni sinni vegna þess að hann sagði að hann hefði á þessum næturfundum sem fjárlaganefnd var með í sumar, á seinasta fundinum, seinustu nóttinni, gegn sannfæringu sinni bætt inn fyrirvaranum um samþykki Breta og Hollendinga og um 2024 með það að markmiði að ná betri samstöðu í nefndinni. Hann hafði sem sagt alls enga trú á verkefninu. Hann hafði enga trú á þeim fyrirvörum sem hann sjálfur mælti fyrir sem formaður fjárlaganefndar. Hvernig eigum við þá að geta ætlast til þess að Bretar og Hollendingar sannfærist um hver vilji Alþingis er ef þeir sem standa fyrir lagasetningunni hafa ekki meiri trú á verkefninu en það? Ég verð að segja alveg eins og er að ég les núna atkvæðaskýringu hv. þm. Guðbjarts Hannessonar við þetta allt saman með miklum fyrirvara vegna þess að þar segir hann, með leyfi forseta, eins og bent var á fyrr í dag: „Við erum að taka til lokaafgreiðslu erfitt og þungt mál sem verður vonandi leitt hér til lykta. Í meðförum þingsins hefur sú ríkisábyrgð sem verið hefur til umfjöllunar lotið miklum og öflugum fyrirvörum sem við verðum síðan að fylgja eftir. Það er Alþingi sem setur þessa fyrirvara og það er Alþingi sem mun fylgja þeim eftir. Við treystum á að þeir haldi og höfum fullvissu fyrir því.“ Bíddu nú við. Við höfum fullvissu fyrir því. Þetta segir formaður fjárlaganefndar þegar hann fullvissar okkur, þingheim, um að vilja Alþingis verði fylgt eftir og að barist verði fyrir þeim sjónarmiðum sem hér komu fram í sumar: „Við treystum á að þeir haldi og höfum fullvissu fyrir því.“ Hvaða fullvissu hafði hv. þingmaður sem viðurkenndi hér í dag að þetta hefði nú staðið tæpt og að hann hefði bara hent þessu inn til að friða einhverja í nefndinni? Ég bara spyr. Þess vegna finnst mér það algert lykilatriði í þessari umræðu, virðulegur forseti, og ég óska eftir því við hæstv. fjármálaráðherra að við fáum, nú þegar þetta mál fer til nefndar, aðgang að öllum samskiptunum, öllum minnisblöðunum sem skrifuð hafa verið eftir fundina í Haag, Reykjavík, London og Istanbúl og hvar sem fundir hafa verið haldnir. Ég óska eftir því og krefst þess að fá fundargerðir, ég krefst þess að fá minnisblaðið sem skrifað var í flugvélinni. Ég krefst þess að fá fundargerðir hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. utanríkisráðherra og samninganefndarinnar sem fór og átti að berjast fyrir hagsmunum Íslendinga, en, eins og segir hér, „fór og kynnti með óformlegum hætti í samtölum og fundum vilja Alþingis“. Ég óttast nefnilega að það sé ekki rétt sem hæstv. fjármálaráðherra er búinn að vera að reyna að halda fram í þessu máli og sem hann reyndar gerir þessa dagana í öllum málum, að við höfum ekkert val. Og það er það sem hv. þm. Bjarni Benediktsson benti á í dag. Við höfum val. Ég leyfi mér að halda því fram.  Kæri Jens, ég vona að ég sé ekki að ónáða. - Eða: Kæru Bretar, kæru Hollendingar, afsakið ónæðið sem Alþingi Íslendinga gerir ykkur, en gætuð þið nokkuð kíkt aðeins yfir þessa fyrirvara? Við skiljum alveg ef þeir eru ykkur þungbærir, þá skulum við bara setjast niður. Eins og ég las hér áðan var það sett í lög að kynna ætti þeim fyrirvarana og að þeir yrðu að samþykkja þá áður en ríkisábyrgðin tæki gildi. Ég túlkaði það þá þannig að ef Bretar og Hollendingar vildu ekki fallast á þessa fyrirvara væru þeir að hafna þeim. En hvað gerði íslenska ríkisstjórnin? Hún gerði nefnilega eins og segir hér í greinargerðinni á bls. 3: „Í kjölfar lagasetningarinnar ræddu aðilar lánasamninganna saman. Fljótlega kom fram að bresk og hollensk stjórnvöld voru ekki reiðubúin til að fallast á fyrirvara Alþingis að öllu leyti.“ Bíddu nú við. Nú ætla ég aðeins að kíkja á lagatextann. Þar stendur: „… kynna skal Bretum og Hollendingum …“ Þar stendur ekki „að einhverju leyti,“ þar stendur: „… að þeir skyldu fallast á fyrirvarana …“ En nei, ríkisstjórnin fór í samningaviðræður sem henni var ekki heimilt að fara í. Það átti að kynna Bretum og Hollendingum fyrirvarana og þeir áttu að samþykkja þá eða hafna þeim. Og hvað skyldi þá gert? Við sjálfstæðismenn sögðum hér að þá værum við bara komin aftur á byrjunarreit og þá skyldum við bara standa í lappirnar saman. Við hétum hæstvirtri ríkisstjórn stuðningi við það háttalag, að standa saman í lappirnar og fara til þessa fólks og ræða við það frá grunni öll saman, þverpólitískt með sérfræðinga. Nei, nei, þá er samninganefndin send út aftur, samninganefndin sem kom heim með ömurlega samninginn frá 5. júní sem breyttist frá ræðu til ræðu hjá hæstv. fjármálaráðherra úr glæsilegri niðurstöðu, í skástu niðurstöðuna og síðan í einu mögulegu niðurstöðuna sem hægt var að fá. Hvernig er þetta með valið? Ég er sjálfstæðismaður, stolt af því, og einn af hornsteinum stjórnmálasannfæringar minnar er að við höfum val og við eigum að veita fólki valkosti, hvort sem það er í menntakerfinu, heilbrigðiskerfinu eða í einhverjum svona samningaviðræðum. Ef við föllumst ekki á þær leiðir sem fram eru komnar eigum við að setjast niður og íhuga hvaða aðrar leiðir eru í stöðunni. Nei, við skulum ekki gera það og af hverju ekki, virðulegi forseti? Það er út af því að hæstv. ríkisstjórn hafði ekki trú á þessu verkefni frekar en verkefninu sem snýst um að loka fjárlagagatinu. Hún heldur ekki að hún geti leyst það verkefni. Hún hefur ekki trú á því að hægt sé að gera það nema með einhverjum gamaldags skattahækkunaraðferðum og hún hefur ekki trú á því að hægt sé að leysa þetta nema með því að beygja sig algjörlega í duftið. Ég verð að segja það, virðulegur forseti, ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að gera þá alla vega eitt fyrir okkur, að leyfa þinglegu meðferðinni að renna sitt skeið til enda. Hvar er t.d. hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem ég bar mikla virðingu fyrir í öllu þessu ferli í sumar? Þegar hann sagði af sér sem ráðherra var það vegna þess að hann vildi ekki takmarka vald Alþingis. Það er takmörkun á valdi Alþingis, ef það er rétt skilið hjá mér að hæstv. fjármálaráðherra hafi meint það þegar hann sagði í dag að engu yrði breytt, að frumvarpið væri komið í skýran og endanlegan búning. 
             Ég vona svo sannarlega að það sé rangur skilningur hjá mér. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra, fyrst hann er búinn að gefa sig fram í andsvar við mig: 

Frú forseti. Ég ætla nú ekki að elta ólar við orðaleppa og hártoganir hv. þingmanns. En varðandi það sem hún spyr hér um eða ræðir um ferlið í þessu, get ég fullvissað hv. þingmann og þingheim um að farið var nákvæmlega í þetta í samræmi við ákvæði laganna. Öll gögn málsins þýdd og send gagnaðilunum og síðan voru haldnir sérstakir kynningarfundir þar sem embættismenn, lögfræðingar, sem komið höfðu að vinnunni m.a. í sumar, og seðlabankastjóri eða aðstoðarseðlabankastjóri til að kynna hina efnahagslegu þætti málsins, fóru og funduðu í Haag með aðilum og síðan nokkru síðar í London, það voru hreinir kynningarfundir. Síðan um hálfum mánuði eftir það bárust fyrstu hugmyndir Breta og Hollendinga að viðbrögðum og þá voru þau viðbrögð samstundis kynnt fjárlaganefnd, forustumönnum stjórnarandstöðunnar og að sjálfsögðu í ríkisstjórn og í þingflokkum stjórnarflokkanna. Síðan var tekist á um það í framhaldinu sem okkur þótti út af standa og ekki vera fullnægjandi frágangur í þeirra hugmyndum. Það náðist mikilsverður árangur í þeim efnum en ekki fyrr en á lokadögum. Þess vegna tók nú ferlið það langan tíma sem raun bar vitni og í raun og veru var það ekki fyrr en eftir fræga för til Istanbúl og síðan fimmtudaginn næstsíðasta sem loksins komst hreyfing á hluti sem við sættum okkur ekki við að ganga frá öðruvísi en að þeir væru að okkar dómi í fullnægjandi búningi hvað varðaði afgreiðslu Alþingis frá málinu frá því í sumar. Það er alveg hárrétt, og það hafa nokkrir þingmenn upplýst þann fróðleik á Alþingi í dag, að Alþingi Íslendinga setur lög á Íslandi. Það er gott að það ríkir alveg fullur skilningur á því hér. En það er ekki þannig að Alþingi Íslendinga setji lög sem gilda í öðrum löndum.

Virðulegi forseti. Ég tek það nú orðið sem hrós þegar hæstv. fjármálaráðherra ásakar okkur sjálfstæðismenn um að vera með orðaleppa og hártoganir, það finnst mér eiginlega bara hið besta hrós þegar það kemur úr hans munni. En gott að heyra. Fullt af fundum, þeir hafa greinilega verið formlegir og þess vegna óska ég bara eftir því að fá þessar fundargerðir og ég vil fá að sjá hvernig fyrirvararnir voru kynntir. En fyrstu viðbrögð, sagði hæstv. ráðherra, voru send og af lestri frumvarpsins má dæma að fyrstu viðbrögð hafi verið þau að málinu hafi verið hafnað. Er það rangur skilningur hjá mér, túlkun laganna, eins og ég las lagatextann hérna áðan? Deilir hæstv. fjármálaráðherra ekki þeim skilningi með mér að þeir ættu annaðhvort að samþykkja eða hafna fyrirvörunum? Leit hæstv. fjármálaráðherra svo á að hann hefði fengið þarna nýtt samningsumboð og ætti að semja um fyrirvara Alþingis? Einnig sagði hæstv. fjármálaráðherra að náðst hefði mikilsverður árangur í Istanbúl-ferðinni og sl. fimmtudag. Má ég spyrja hæstv. ráðherra hvaða árangur það var? Hvar var málið statt t.d. þegar hv. þm. Ögmundur Jónasson, fyrrverandi heilbrigðisráðherra, vék úr ríkisstjórninni? Hvað var það í málinu sem olli því að hæstv. þáverandi ráðherra, nú hv. þingmaður, ákvað að segja af sér? Hvað var það í málinu sem stóð í þingmanninum og hvað var gert til þess að betrumbæta það?

Frú forseti. Að uppistöðu til fólu viðbrögð Breta og Hollendinga eða hugmyndir þeirra að viðbrögðum, sem bárust um hálfum mánuði eða líklega þremur vikum eftir að Alþingi afgreiddi lögin 28. ágúst, í sér að fella fyrirvara Alþingis inn í viðauka samnings, að gera viðaukasamning. Þeir töldu að óumflýjanlegt væri að gera síðan vissar breytingar í framhaldinu þannig að hægt væri að ganga lögformlega og með óyggjandi hætti frá málinu. Því mundi það þurfa fyrir Alþingi á nýjan leik. Gegn því reyndum við að standa eins og við gátum og reyndum að fá fram niðurstöðu sem kallaði ekki á að málið þyrfti aftur fyrir Alþingi, en um það tókst ekki samkomulag. Það sem út af stóð aðallega er það sem nú er í frumvarpinu, stóri lagalegi fyrirvarinn, og hvernig um hann væri búið. Þeir höfnuðu lengi vel að taka yfir höfuð nokkuð mið af því að Ísland áskildi sér þennan rétt og það var m.a. í þeim efnum sem náðist mikilsverður árangur á síðustu metrunum. Við höfnuðum því af okkar hálfu alfarið að sú staða yrði ekki með sambærilegum hætti og Alþingi gekk frá málinu hér í sumar, að Íslendingar héldu þessum áskilnaði sínum til haga og áskildu sér rétt til þess ef aðstæður leyfðu að koma málinu fyrir dómstól og fá úr þessu skorið. Um það voru kannski hvað mestu átökin á síðustu dögunum, hálfa mánuðinum, ef svo má að orði komast, en árangur náðist í þeim efnum eins og frumvarpið ber með sér í lokaatrennunni. Það svarar kannski þeirri spurningu sem hv. þingmaður bar einnig upp.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin en þau svara nú ekki alveg öllu. Einnig varðandi lagalega viðmiðið. Ég get ekki séð að þetta sé, svo ég noti orðalag hæstv. ráðherra, mikilsverður árangur þegar það segir hér skýrum orðum, og þetta er engin túlkun mín eða hártogun, á bls. 12: „Af framangreindum heimildum leiðir að lagaleg skuldbinding íslenska ríkisins mun haldast óbreytt samkvæmt lánasamningunum, jafnvel þótt síðar yrði komist að þeirri niðurstöðu í dómsmáli að sú skuldbinding hafi ekki verið fyrir hendi í upphafi.“ Mér finnst þetta ekki vera þannig að staða okkar sé svakalega sterk. Hér segir svo til viðbótar: „Hins vegar felst í þessum yfirlýsingum að íslenska ríkið mun eiga ríka kröfu til að fá stöðu sína sem ábyrgðaraðila endurskoðaða og að um hana verði fjallað á pólitískum vettvangi.“ Ég get ekki séð að verið sé að samþykkja fyrirvara Alþingis og ég óska eftir því að tekið verði saman minnisblað um þennan feril samskipta. Ég held að væri bara gott málsins vegna, vegna þess að við vorum farin að óska eftir þessu strax við 2. og 3. umr. í sumar að fá þetta allt saman frá upphafi til enda til þess að maður geti lagt á það mat hvort það sé í rauninni þannig, eins og hæstv. ráðherra heldur fram, að við eigum ekkert val. Ég vil sjá það og það getur vel verið að ég sannfærist. Það væri nú kannski eitthvað til vinnandi fyrir hæstv. ráðherra að taka myndarlega saman einhvern pakka. Ég vil sjá hvort hæstv. ráðherra hafi barist með kjafti og klóm fyrir okkar hagsmunum. Núna er ég ekki 

Andsvörum er lokið, tímanum er lokið.

Virðulegur forseti. Ég óska eftir að bera af mér sakir. Ég notaði aldrei orðið „landráð“ um hæstv. fjármálaráðherra.

Forseti vill biðja hv. þingmenn að vera ekki með samræður við ræðumann í ræðustól.

Virðulegi forseti. Það var athyglisvert að hlusta á orðaskipti hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur og hæstv. fjármálaráðherra hér áðan. Ég vonast til þess að hæstv. fjármálaráðherra fylgist með ræðu minni og væri æskilegt ef hann mundi ná sáttum við hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur. Það væri gott að eiga orðaskipti við hæstv. ráðherra um þessi mál og ég vil taka það fram að mér finnst alveg til fyrirmyndar hvernig hann hefur haldið á umræðunni hér, þá er ég ekki að vísa til þess hvað hæstv. ráðherra hefur sagt, en hann tekur hér fullan þátt í þessari umræðu og hefur gert það í dag og er það til fyrirmyndar. Virðulegi forseti. Það er hins vegar um margt mjög sérstakt í ljósi aðdraganda málsins að við ræðum þetta hér í dag. Og af því það er svo margt að gerast núna og hefur verið á þessu ári og í rauninni frá falli bankanna, er aðeins hollt að rifja upp hvað gerðist bara fyrir nokkrum vikum síðan. Ég vil þess vegna, með leyfi forseta, lesa úr frétt, fyrstu frétt á Stöð 2 15. ágúst 2009, um viðbrögð formanna við Icesave. Þar segir, með leyfi forseta: „Formaður Sjálfstæðisflokksins segir að afgreiðsla fjárlaganefndar á Icesave-frumvarpinu kalli á nýjar viðræður við Breta og Hollendinga.“ - Kalli á nýjar viðræður við Breta og Hollendinga. „Forsætis- og fjármálaráðherrar eru þessu ekki sammála, en segja þó að auðvitað verði að útskýra fyrirvarana fyrir viðsemjendum Íslendinga.“ Annars staðar, 28. ágúst, segir hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir orðrétt í viðtali, með leyfi forseta: „Það er ekki hægt að mínu viti að tala um að það sé verið að brjóta samninginn eða að þarna sé um eitthvert samningsrof að ræða. Ég held að sé alveg fullkomlega hægt að útskýra það fyrir þeim þannig að það sé hægt að ná sátt milli þjóðarinnar í þessu efni, líka vegna þess að Bretar og Hollendingar hafa fyrst og fremst hagsmuni af því eins og Íslendingar að við getum staðið við okkar skuldbindingar, þess vegna kvíði ég ekki að fara í samtöl við þá.“ Við erum hér með frumvarp fyrir framan okkur sem við þurfum að taka afstöðu til, sem er augljóslega afrakstur samningaviðræðna. Það væri ágætt að hæstv. fjármálaráðherra, og kannski hefur það komið fram hjá honum áður í dag, ég man þó ekki eftir því, að hann upplýsi um hverjir voru í samninganefndinni fyrir Íslands hönd í þessum samningaviðræðum sem forustumenn ríkisstjórnarinnar fullyrtu að yrðu ekki. Það væri ágætt til upplýsingar. Ég held að það væri mjög æskilegt ef við þingmenn íslensku þjóðarinnar sameinuðumst um að standa þétt og vinna saman gegn viðsemjendum okkar. Við hefðum betur gert það strax en við gerðum það hins vegar ekki. Því miður fannst mér málflutningur hæstv. fjármálaráðherra í opnunarræðu hans í dag bera öll einkenni þess að menn fari ekki yfir valkostina, yfir stöðuna í málinu, heldur reyni þeir fyrst og fremst að benda á einhvern annan þegar kemur að ábyrgð á málinu. Ég er sannfærður um að það hefði verið mun farsælla ef við hefðum borið gæfu til þess að allir flokkar hefðu unnið saman að þessu máli í sumar, við værum í betri stöðu núna. En það þýðir lítið að tala um það núna. Ég vil hins vegar, vegna orða hæstv. fjármálaráðherra hér í dag um að þetta væri allt saman Sjálfstæðisflokknum að kenna og við ættum þetta algjörlega skuldlaust, vísa í hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur. Hún hélt ræðu fyrir nokkrum dögum síðan þar sem hún vék að þessu máli. Þar segir hún, með leyfi forseta: „Það er ekki réttlátt að Íslendingar séu látnir gjalda fyrir gallaða löggjöf Evrópusambandsins.“ - Ég endurtek: Það er ekki réttlátt að Íslendingar séu látnir gjalda fyrir gallaða löggjöf Evrópusambandsins. „Það er ekki réttlátt að Bretar og Hollendingar hreinsi hendur sínar af því að þeirra eigin fjármálaeftirlit hafi brugðist, ekki síður en okkar, í Icesave-málinu og það er afar ósanngjarnt að þeir skuli torvelda samstarf Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Við urðum fórnarlömb þess að allar þjóðir sem við eigum helst samskipti við, bæði austan hafs og vestan, töldu nauðsynlegt að verja gallaðar fjármálareglur til þess að forða áhlaupi á banka víða um heim.“ Ég endurtek lokaorðin: Við urðum fórnarlömb þess að allar þjóðir sem við eigum helst samskipti við, bæði austan hafs og vestan, töldu nauðsynlegt að verja gallaðar fjármálareglur til þess að forða áhlaupi banka víða um heim. Hér er það hæstv. forsætisráðherra sem talar. Ég verð að viðurkenna að mér fannst furðulegt hvað þessi ummæli hæstv. forsætisráðherra vöktu litla athygli. Ætli sá ráðherra sem gengið hefur hvað lengst í því að segja að málið sé algjörlega Íslendingum að kenna sé ekki hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, hann hefur jafnvel farið um heiminn og sagt það. Fram til þessa hafa ráðherrar í ríkisstjórninni almennt talað með þeim hætti. Þeir hafa verið að hamast við að útskýra fyrir þessari þjóð og öðrum að þetta sé allt saman okkur að kenna og við berum alla ábyrgð á því. Núna í fyrsta skipti viðurkenndi hæstv. forsætisráðherra hið augljósa. Það er svolítið merkilegt að formaður Samfylkingarinnar hafi ekki gert það vegna þess að fram til þessa hefur Samfylkingin verið svo blind á átrúnaðargoðið, fyrirheitna landið, Evrópusambandið, að hún hefur ekki viljað gangast við hinu augljósa, sem er að þetta innstæðutryggingarkerfi er meingallað. Við urðum svo fórnarlömb þess eins og annarra fjármálareglna sem við tókum upp eftir að við undirgengumst EES-samninginn. Því miður hafa þingmenn hér á landi, svo við tölum um ábyrgð, alls ekki bent á gallana hvað þetta varðar. Reyndar var það svo, kaldhæðnin er slík, að tveir þingmenn í það minnsta töluðu fyrir því að breyta innstæðukerfinu, tilskipuninni. Og ekki á þann veg að lágmarka hættu okkar Íslendinga, heldur þvert á móti komu þeir með tillögu um að við ættum að ábyrgjast allar innstæður. Ef sú tillaga hefði verið samþykkt, virðulegi forseti, værum við í miklu erfiðari stöðu en núna. Stærðfræðingur reiknaði það út að skuldbindingin hefði þá væntanlega verið um 400 milljörðum meiri en hún varð. Þarna var á ferðinni núverandi hæstv. forsætisráðherra og hv. þm. Ögmundur Jónasson og með í för var hæstv. núverandi fjármálaráðherra. Sem betur fer var þessi tillaga felld. Þetta segir okkur kannski hvað það er misráðið að fara ekki af gagnrýni yfir þær tilskipanir sem koma frá Evrópusambandinu því að við höfum ekki einungis gert mistök hvað þetta varðar. Reyndar var núna í dag afgreitt frumvarp úr háttvirtri viðskiptanefnd sem gengur hreinlega gegn hagsmunum Íslendinga. Það hljómar ekki sem stórt mál en þar er verið að takmarka samkeppni á Íslandi og stuðla að hærra vöruverði út af tilskipunum, nánar tiltekið dómi, frá Evrópusambandinu. Það er líka kaldhæðnislegt í þessu öllu saman, ef maður talar um að læra af reynslunni, og það er mjög mikilvægt að við ræðum það málefni, að sá banki sem ber ábyrgð á Icesave-reikningunum fékk iðulega bestu einkunn hjá alþjóðlegum lánshæfismatsfyrirtækjum. Það þótti til fyrirmyndar að sá banki væri með fleiri fjármögnunarleiðir en einungis skuldabréfaútgáfu eins og hinir bankarnir. Að vísu fór Kaupþing banki svo svipaða leið og Landsbankinn. Reyndar var Icesave árið 2007, minnir mig, í öðru sæti í vali á viðskiptahugmynd ársins. Þar greiddi rjóminn af mönnum í viðskiptalífi Íslands atkvæði um bestu viðskiptahugmyndir ársins. Þar með talinn var núverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem sá ástæðu til þess að láta viðskiptahugmyndina Icesave fá annað sæti í vali á bestu viðskiptahugmynd þess árs. Það þýðir ekki fyrir hæstv. fjármálaráðherra að koma núna og segja: Ég vissi þetta allt saman, ég sagði að þetta færi allt saman svona, við vinstri græn gerðum það, því að það var ekki þannig. Það var ekki þannig að nein stjórnmálaöfl, allra síst Vinstri græn, hvað þá Samfylkingin, bentu á það. Samfylkingin sagði alltaf að allt það góða í íslensku efnahagslífi væri EES-samningnum að þakka, það hefði ekkert með ríkisstjórnina að gera. Og sögðu vinstri græn einhvern tímann: Við þurfum að fara varlega því að tekjustofnarnir eru ekki traustir, við getum aukið ríkisútgjöld? Aldrei nokkurn tímann. Ef menn hefðu gengist við öllum tillögum þeirra væri ástandið miklu verra, enda eru þeir með mikla valdamenn á sínum snærum og stjórnarformaður stærsta lífeyrissjóðs landsins, LSR, er nú frammámaður í VG, hv. þm. Ögmundur Jónasson. Sá lífeyrissjóður hefur tapað hlutfallslega jafnmiklu og aðrir lífeyrissjóðir. Ég ætla engum vinstri grænum forustumönnum að hafa vitað þetta og samt sem áður beitt áhrifum sínum með þessum hætti, ég bara ætla þeim það ekki. En á sama hátt og ég ætla ekki að velta þeim upp úr því frábið ég mér endalausar ræður um að þeir hafi alltaf vitað þetta. Ef þeir vissu þetta er ábyrgð þeirra væntanlega mest allra, því að það er mikill ábyrgðarhluti að haga sér með þessum hætti og vita hvað muni gerast. Því miður erum við búin að eyða miklum tíma nákvæmlega í umræðu sem þessa. Það er mikilvægt að læra af því sem miður fór, mjög mikilvægt, en núna erum við í þessari stöðu. Það er augljóst í mínum huga að stjórnarflokkarnir eru búnir að ná saman. Stjórnarsamstarfið er mjög erfitt hjá þeim, þeir eru búnir að ná saman um þetta og límið í ríkisstjórninni er eins og það er. Það er bara allt í lagi, en málið er það stórt að það er mjög mikilvægt að við förum vandlega yfir það. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra - ég spurði nefnilega hæstv. utanríkisráðherra í dag og fékk ekki skýr svör frá honum. Það segir mér að hann var ekki sammála því sem ég fór fram á. Ég fer bara fram á að við tökum tíma til að fara vel yfir þetta í þinginu og skoðum þetta af gagnrýni. Það er alveg ljóst að það er ekki rétt sem fram hefur komið að þetta væri innan ramma samkomulagsins, eins og forustumenn ríkisstjórnarinnar sögðu. Það sem hefur breyst eru mjög stórir hlutir eins og að ríkisábyrgðin falli niður 2024, það þekkjum við. Það er augljóst á þingmönnum stjórnarliðsins að þeir átta sig ekki á því að hvaða þýðingu það hefur þegar menn taka vextina upp fyrir 6% þakið af hagvexti. En á sama hátt er nauðsynlegt, og við heyrðum það í umræðum í dag, að fara yfir það sem snýr að Landsbankanum, að eignasamsetningu Nýja Landsbankans eftir samningana við gamla Landsbankann, hvaða áhrif og hvaða samspil er þarna um að ræða í ljósi þess að skuldbinding gagnvart Landsbankanum er í íslenskum krónum og hvaða áhrif breytt þróun gengisins getur haft hvað þetta varðar, svo eitthvað sé nefnt Á þessari stundu ætla ég að reyna að halda því þannig að við förum eins málefnalega yfir þetta og mögulegt er. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, og þætti nú gott ef hann mundi líta úr sinni góðu bók og kannski svara því: 

Frú forseti. Að sjálfsögðu er rétt og skylt að Alþingi fari vandlega yfir þetta mál eins og það gerir alla jafnan. En sá er munurinn á í þessu tilviki að málið er náttúrlega gagnkunnugt, þaulrætt og rannsakað og þær einföldu breytingar sem hér eru að verða á samningnum með þessum viðaukasamningi eru þess eðlis að það ætti ekki að taka hv. alþingismenn mjög langan tíma að skoða þær. Varðandi það að Alþingi setji sitt mark á þetta með þeim hætti að það kalli á grundvallarbreytingar á frágangi málsins eða nýja samningaviðræður verð ég að ráða eindregið frá slíku. Ég held að öllum hljóti að vera ljóst að það eru ekki góð efni til þess að reyna að fara í nýja hringferð í málinu sem taki einhverja mánuði. Ég held að núna sé komið á þann stað í þessu ferli að menn verða að átta sig á því er þetta er ásættanlegur farvegur til þess að leiða málið til lykta og gera það tiltölulega fljótt og vel. Það þjónar hagsmunum okkar að mínu mati alveg ótvírætt fremur en að stofna því aftur í uppnám eða að fara að taka sér marga mánuði í eitthvert þóf sem ég held að muni skila afar litlu, ef þá nokkru, en verða okkur á sama tíma til mikils tjóns. Ég get því ekki mælt með slíku en að sjálfsögðu ræður Alþingi sjálft sinni niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hans hreinskilna svar. Bara til að halda því til haga er lengdin ekki markmið. Það er ekki markmið, jafngaman og það er nú að starfa hér, að vera hér í marga mánuði í viðbót og ræða Icesave. Það er markmið að fara vel yfir málið. Það sem mér fannst við læra í sumar var það - og við sjáum það ef við tökum umræðuna: Fyrst töluðum við t.d. um að hafa prósentu af landsframleiðslu varðandi efnahagslega fyrirvara, sem breyttist í síðan prósentu af hagvexti, bara svo dæmi sé tekið. Og mjög margt af því sem menn sáu ekki fyrir var síðan mikið umræðuefni seinna. Það er ekkert vandamál fyrir þingmenn að vinna hratt og örugglega. Ég bið hæstv. ráðherra að tala ekki eins og hann sé, eins og ég sagði við hæstv. utanríkisráðherra í dag, gestur hér inni. Hæstv. ráðherra ákveður það ásamt samstarfsflokki sínum hvort menn ætla í fullri alvöru að skoða þetta og sjá hvort einhverjir gallar eru hér á ferðinni sem komið hafa málefnaleg rök fyrir. Ragnar Hall, sem menn vitna mikið í, hefur t.d. sagt skoðun sína á þessum breytingum og hún styður ekki málstað hæstv. ráðherra. Það sem ég bið hæstv. ráðherrann um að gera er það sem við hefðum átt að gera fyrr, en til lítils að ræða það. Ég bið um að gerð verði heiðarleg tilraun til þess að menn setjist yfir þetta af fullri alvöru, því að við gerum ekki meira í þessu. Við klárum þetta væntanlega núna og þá er ekki aftur snúið. En eru menn í ríkisstjórnarflokkunum tilbúnir að fara í alvöru yfir málið 

Frú forseti. Frumvarpið er mjög einfalt og skýrt og tvær megingreinar þess standa sjálfstætt hvor gegn annarri, annars vegar ríkisábyrgðarveitingin og hins vegar hinn stóri lagalegi fyrirvari sem við ætlum að áskilja okkur. Samningarnir liggja fyrir sem grundvöllur að því að ljúka þessu máli. Ég held að það sé nú ekki flókið í sjálfu sér að fara yfir það og átta sig á því hvort það sé á þessum nótum sem menn vilja lenda því eða ekki. Hinir efnahagslegu fyrirvarar eru teknir inn í viðaukann, reyndar þó þannig að við eigum valkvæðan rétt í þeim efnum, við getum hvenær sem er óskað eftir því að greiða hægar og á lengri tíma af láninu ef okkar efnahagslegu aðstæður þróast með þeim hætti að við teljum okkur það ákjósanlegt. Í báðum tilvikum, hinum efnahagslegu fyrirvörum sem og í upphaflega lánasamningnum frá 5. júní, er gert ráð fyrir því að lánið sé endurgreitt að fullu fyrir árið 2024. En með öðruvísi endurgreiðsluferli, ef tekið er mið af uppsöfnuðum hagvexti eða vexti landsframleiðslu, eru greiðslurnar vægari á fyrri hluta tímans en þyngri á síðari hluta tímans. Nú höfum við því í raun og veru í okkar höndum val um hvernig endurgreiðsluferli fellur best að okkar aðstæðum þegar þar að kemur og við höfum það öryggi sem í því er fólgið að greiðslurnar verða á þessum tíma aldrei þyngri en þessi 6% af uppsöfnuðum hagvexti, þó þannig að greiddir séu að lágmarki vextir. Fyrir því eru þau rök að það þekkjast engin fordæmi um samning af þessu tagi þar sem ekki eru greiddir að lágmarki vextir þegar til endurgreiðslu kemur á annað borð. Greiðslufríi tíminn er með því allra lengsta sem þekkist í lánasamningum milli ríkja, eða heil sjö ár, og á þeim tíma eru ekki greiddir vextir, heldur eru eingöngu greiddar eignir búsins inn á reikninginn honum til lækkunar. Hér er því að mörgu leyti um mjög merkilegan lánasamning að ræða og ég spái því að þegar hann verður mönnum kunnur, muni hann vekja athygli, m.a. vegna þess að kjörin á honum eru það hagstæð 

Virðulegi forseti. Það er einmitt þessi tónn sem veldur mér áhyggjum hjá hæstv. ráðherra. Við skulum aðeins fara nokkra mánuði aftur í tímann. Allir sem skoða fréttaflutning - nú ætla ég ekki að velta hæstv. ráðherra upp úr ummælum hans þegar hann sagði að glæsileg niðurstaða væri á leiðinni í Icesave-málinu, hann dró það til baka, en allar yfirlýsingar hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra, þegar málið var klárað í júní, voru þess eðlis að við værum bara lukkunnar pamfílar að fá samning eins og þann sem við sátum uppi með. Annað kom á daginn, virðulegi forseti. Síðan í lok ágúst komu hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra og sögðu: Þetta er allt innan ramma. Við erum mjög ánægð með þetta. Þetta er allt innan ramma samkomulagsins. - Það stóðst ekki heldur. Núna kemur hæstv. fjármálaráðherra og útskýrir fyrir okkur að við séum bara alveg í frábærum málum. Það er ekkert hægt að túlka orð hans öðruvísi. En hæstv. fjármálaráðherra hafði ekki rétt fyrir sér í júní. Þetta var ekki eins góður samningur og hæstv. ráðherra sagði hann vera, því fór víðs fjarri, reyndar var samningurinn stórhættulegur þjóðinni og svo gallaður að hann hafði ekki einu sinni þingmeirihluta, hann hafði ekki sinn flokk með sér í því. Það er algjörlega ljóst að þetta er ekki innan ramma samningsins, eins og hæstv. ráðherra sagði fyrir nokkrum dögum síðan. Er þá ekki þess virði að fara yfir þetta stóra mál, þrátt fyrir að hæstv. ráðherra, sem er nú góður „órator“ og sannfærandi í ræðustól, sé aftur orðinn sannfærður um að málið sé stórkostlegt? 

Hæstv. forseti. Ég hef mál mitt á því að fjalla aðeins um þau andsvör sem voru áðan vegna þess að þau vekja mér ákveðnar áhyggjur. Við fórum öll sem sitjum hér á þingi í miklar umræður og mikla málsmeðferð á Icesave-málinu svokallaða í sumar sem tók heila tvo mánuði og ég hélt í minni einföldu sannfæringu að menn hefðu lært eitthvað af þeim vinnubrögðum sem viðhöfð voru við það ferli. Ég hélt að ríkisstjórnin hefði lært það af þessu máli öllu saman að það borgaði sig ekki að leggja fram á þingi frumvarp án samráðs við þá aðila sem munu fjalla um málið hér, ég hélt einfaldlega að menn væru komnir að þeirri niðurstöðu. En svo er ekki, að því er mér heyrist. Nú er lögð fram gerbreyting á því máli sem Alþingi samþykkti fyrir nokkrum vikum, þar sem fyrirvaralögunum er kollvarpað. Hæstv. fjármálaráðherra túlkar það þannig að hér sé einfaldlega um einfaldar breytingar að ræða. Þann málflutning skil ég einfaldlega ekki og get engan veginn fallist á að þetta séu einfaldar breytingar. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt, og vonast til þess að stjórnarliðar séu mér sammála um það og þeir þingmenn sem sitja hér inni fyrir þeirra hönd, sem eru fjölmargir einmitt á þessari stundu, ætli sér að fara vel yfir málið í fjárlaganefnd. Ég tel gríðarlega mikilvægt að kalla gesti fyrir nefndina. Mikið hefur verið fjallað í dag um svokallað Ragnars H. Halls-ákvæði í samningunum. Ég tel algjörlega augljóst að fara þurfi að vel yfir það vegna þess að það virðist ríkja mikill efi um hvort því hafi verið kollvarpað eða ekki og að mínu mati er svo. Við getum ekki ætlað okkur að kasta þeirri vönduðu málsmeðferð, sem átti sér stað hér í sumar, fyrir róða, er það, frú forseti? Ég tel að við verðum að læra af þessu öllu saman og ég taldi einfaldlega að ríkisstjórnin hefði gert það vegna þess að í sumar lagði hún fram þetta frumvarp eftir mikla samningalotu að þeirra mati og því var lofað að hér yrði glæsileg niðurstaða. Lagt var fram þingmál, frumvarp, sem þingið hafnaði einfaldlega. Alþingi Íslendinga sagði: Nei, þetta er ekki boðlegt, við ætlum að breyta þessu. Þá voru smíðaðir hinir svokölluðu fyrirvarar og sett lög frá Alþingi um hvað ríkisstjórnin ætti að gera, hvernig ríkisstjórnin ætti að fara að því að koma okkar sjónarmiðum að hjá Bretum og Hollendingum. Mig langar að fara aðeins yfir forsöguna. Nú háttar þannig til, frú forseti, að ég er einn af þeim 27 nýju þingmönnum sem sitja nú á þingi þannig að ég sat ekki hér meðan öll ósköpin dundu yfir í október og meðan fyrstu skrefin voru stigin varðandi lausn þessarar svokölluðu Icesave-deilu. En á fyrra þingi var augljóst að menn voru tilbúnir að leita samninga. Menn mátu það svo að rétt væri að skoða samningaleiðina, einfaldlega til þess að ná einhverri lendingu í þessu máli. Ég kannast ekki við að hafa séð það í þingtíðindum að menn væru tilbúnir að skrifa upp á hvað sem er í slíkum samningum. Nei, frú forseti, lagt var upp með að miðað yrði við hin svokölluðu Brussel-viðmið. Í nefndaráliti meiri hlutans með þingsályktunartillögunni sem samþykkt var á 136. þingi, kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Álit meiri hlutans að þetta verði að sjálfsögðu gert í samræmi við stjórnskipulegar kröfur og eðli þeirra samninga sem nást. Þá hefur komið fram af hálfu utanríkisráðherra að utanríkismálanefnd verði upplýst um framgang samningaviðræðna eftir því sem þeim vindur fram ...“ Frú forseti. Síðan gerist það að hér kemur ný ríkisstjórn. Hér verður hin svokallaða búsáhaldabylting og hlutirnir breytast. Ný samninganefnd kemur að málinu, Vinstri grænir komnir í ríkisstjórn með þeim rökum að þeir hafi ekki átt sök á því bankahruni sem hér varð. Gott og vel, það er þeirra afstaða, en þar með taka þeir ábyrgð á þessu máli. Nú má ég, sögðu vinstri grænir, nú skal ég stjórna, sögðu vinstri grænir, og nú vitum við hvernig á að leysa þessi mál. Af þeirri ástæðu bera þeir fulla ábyrgð ásamt Samfylkingunni, sem situr með þeim í þessari ríkisstjórn, á þessu máli. Þess vegna er sá málflutningur sem hefur heyrst hér í dag um að niðurstaða þessa frumvarps sé bara sjálfsögð afleiðing af því hvernig ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins, sem að því er virðist sat einn í síðustu ríkisstjórn þar sem Samfylkingin kom hvergi að hlutunum miðað við umræðuna, stýrði málum. Vinstri grænir og Samfylkingin hafi einfaldlega verið bundin af þeirri niðurstöðu. Það er alrangt. Nýir flokkar tóku hér við stjórnartaumunum, ný ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna. Sú ríkisstjórn hefur farið með völdin frá því í febrúar og hefur haft tök á því og alla burði til þess, að mínu mati, að leiða þessar samningaviðræður með sínum eigin vopnum og sjónarmiðum. En hvar eru þau sjónarmið? Í hverju felast þau? Ja, þau fólust alla vega ekki í því að nota Brussel-viðmiðin sem grundvöll að samningum milli þjóðanna. Þess vegna var frumvarp lagt á borðið hér á Alþingi sem ekki byggði á Brussel-viðmiðunum og þess vegna sagði Alþingi Íslendinga nei. Þess vegna var sumarið notað í þennan langa aðdraganda að fyrirvaralögunum, það er þess vegna. Þingið hafnaði þessum málflutningi og þessum vinnubrögðum Vinstri grænna og Samfylkingarinnar. Það er einfaldlega niðurstaðan. Lærdómurinn sem ég talaði um áðan, sem ég hélt að ríkisstjórnarflokkarnir hefðu dregið af þessu, virðist enginn vera heldur er lagt fram þetta nýja frumvarp sem fjármálaráðherra telur, eins og hér hefur komið fram, fela í sér mjög litlar breytingar á fyrirvaralögunum. En svo er ekki, við munum sjá það á umræðunni sem verður vonandi í kjölfar vinnu fjárlaganefndar í þessu máli. Ég er fullviss um að Alþingi Íslendinga mun ekki leyfa að þau vinnubrögð verði viðhöfð hér að málinu verði flýtt í gegnum fjárlaganefnd án þess að haldnir verði fundir með helstu hagsmunaaðilum og helstu sérfræðingum þjóðarinnar sem lögðu nótt við dag að finna lausnir á þessum málum í sumar. Ég trúi því ekki að þau vinnubrögð verði viðhöfð. Ef svo er, og ég vona að hæstv. fjármálaráðherra sé að hlusta á orð mín og komi hér í andsvar við mig og upplýsi mig um hvort það sé meiningin. Verði vinnubrögðin þau sem ég lýsti, verða vonbrigði mín mikil. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa allt frá því að sumarþing kom saman í maí sagt að þeir ætli að viðhafa ný, opin, lýðræðisleg og gagnsæ vinnubrögð. Það er oft fullyrt. Það er vissulega í orði en það er ekki á borði. Við upplifðum það í sumar að keyra átti fyrra Icesave-frumvarpið í gegn án þess að við sem hér sitjum eða almenningur fengjum að sjá sjálfa Icesave-samningana. Það var stærsta hneisan, mundi ég segja, sem varð á þessu sumarþingi. En vissulega vannst sigur í því máli og ríkisstjórnin var neydd til að upplýsa um samningana og birta þá og er það vel. Það sýnir bara að við sem hér stöndum og þeir aðilar sem börðust fyrir því úti í samfélaginu höfum vissulega áhrif. Við skulum ekki gleyma því að við höfum áhrif vegna þess að við erum enn þá í baráttu. Þessu máli er ekki lokið. Við höfum það enn í hendi okkar að breyta því frumvarpi sem hér hefur verið lagt fram. Við höfum það enn í hendi okkar að fara vel yfir málið og að hindra að lögsagan gagnvart þessu stóra máli færist yfir til Bretlands fyrr en við erum fullkomlega ánægð með hvernig þetta mál verður afgreitt hér. Við þurfum ekki að afgreiða það óbreytt. Ég hvet þingmenn og þjóðina alla til þess að halda vöku sinni. Vissulega eru allir orðnir þreyttir á því að tala um Icesave. Ég efast ekki um að allir hérna inni væru mjög fegnir ef þeir þyrftu ekki að tala um Icesave nokkrar mínútur í viðbót. Ég er viss um að það er fullkomlega rétt mat hjá mér, en við höfum einfaldlega bara ekki efni á því að hugsa þannig. Við erum kosin á þing til að gæta hagsmuna Íslendinga. Við fjöllum um miklar upphæðir, háar fjárhæðir, sem til stendur að leggja á vinnandi fólk í landinu. Þess vegna ber okkur að sýna þessu máli fulla athygli þótt það sé erfitt og vinna það vel í fjárlaganefnd. Það er skylda okkar. Þó að erfitt sé að hlusta á umræður enn eina ferðina um þetta leiðinlega mál sem allir hérna eru sammála um að er ömurlegt, er það einfaldlega hlutverk okkar að gera það. Til þess erum við kjörin. Það vissum við öll sem hér sitjum þegar við buðum okkur fram í kosningum í vor. Ég hvet þingmenn því til að halda vöku sinni og gefast ekki upp. Ég held það hafi verið hæstv. utanríkisráðherra sem hélt því fram að lagalegi fyrirvarinn hafi verið styrktur til muna. Ég get ekki séð að það sé rétt fullyrðing hjá hæstv. utanríkisráðherra, ég veit ekki hvort hann sé hér í húsinu til þess að útskýra orð sín fyrir mér.

Nei.

Ég bið hæstv. forseta að kanna það fyrir mig. Eftirfarandi kemur fram í þessum fyrirvara eða þessu ákvæði í 2. mgr. 2. gr., um lagalegu stöðuna, með leyfi forseta: „Fáist síðar úr því skorið, fyrir þar til bærum úrlausnaraðila, og sú úrlausn er í samræmi við ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins eða eftir atvikum forúrskurð Evrópudómstólsins, að á íslenska ríkinu hafi ekki hvílt skylda af þeim toga sem nefnd er í 1. mgr., eða að á öðru aðildarríki EES-samningsins hafi ekki hvílt slík skylda …“

Forseti vill upplýsa hv. þingmann um að hæstv. utanríkisráðherra er ekki í húsinu. Forseti veit ekki hvort hans er vænst, en óskar hv. þingmaður eftir því að kallað verði eftir hæstv. ráðherra?

Frú forseti. Ég á það lítið eftir af tíma mínum þannig að þrátt fyrir að hæstv. utanríkisráðherra sé fljótur í förum efast ég um að hann komist í salinn á þremur mínútum. En ég þakka forseta kærlega fyrir að athuga málið fyrir mig. En ég var hér að fjalla um 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins og þar kemur það fram að ef þessi niðurstaða fæst fyrir þar til bærum úrlausnaraðila, að okkur Íslendingum hafi í raun ekki borið skylda til þess að greiða þetta, að krafan hafi ekki verið réttmæt, skuli fjármálaráðherra efna til viðræðna við aðra aðila lánasamninganna. Ég tel, frú forseti, að hér sé um að ræða breytingu á lagalega fyrirvaranum þannig að hann sé veiktur. Og í rauninni er verið að afsala íslensku þjóðinni þeim rétti að fá úr því skorið fyrir dómstólum hvort íslenska ríkinu beri þessi ábyrgð að lögum. Ég hef virkilegar áhyggjur af þessu, frú forseti. Mig langar að nota síðustu mínútur mínar hér til þess að fjalla um hvernig farið var með fyrirvaralögin af hálfu ríkisstjórnarinnar, vegna þess að mér virðist - ég vona að það sé ekki rétt hjá mér - að gefið hafi verið talsvert eftir frá þeirri niðurstöðu sem við alþingismenn komumst að og sett var í fyrirvaralögin. Ég hef áhyggjur af því. Ég tek undir með hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur um að það er gríðarlega mikilvægt að upplýst verði í fjárlaganefndinni hvernig það ferli allt saman gekk fyrir sig. Nú hefur það komið fram að Bretar og Hollendingar þykja harðir í horn að taka í samningaviðræðum og vissulega er það svo, en það þýðir samt ekki að menn eigi þegar að láta í minni pokann af þeirri ástæðu. Við Íslendingar erum baráttufólk og við eigum ekki að gefa eftir réttindi okkar. Þegar Alþingi Íslendinga er búið að segja nei við ríkisstjórnina, búið að segja nei við því að samþykkja það frumvarp sem lagt var fram hér í vor af þeirri ástæðu að það var ekki fullnægjandi, þjónaði ekki hagsmunum Íslendinga og uppfyllti ekki Brussel-viðmiðin, var ríkisstjórninni að sjálfsögðu skylt að framfylgja þeim lögum sem þar voru samþykkt. Efnahagslegu fyrirvararnir sem við þingmenn sem hér störfuðum í sumar vorum svo stolt af að hafa „fattað upp á“, eins og börnin segja, virðast hafa verið veiktir mjög. Af því hef ég talsverðar áhyggjur. Það er ekki síst ákvæðið um að vextirnir skuli alltaf greiddir þrátt fyrir að hámarki þeirrar greiðsluskyldu sem við settum inn í efnahagslegu fyrirvarana sé náð, sem vekur mér áhyggjur. Ég vonast til þess að í fjárlaganefndinni verði það reiknað út eins og gert var í sumar og gert spálíkan um það hvernig þetta komi út fyrir okkur, vegna þess að nú er það ljóst að innborganir af sölu eigna Landsbankans koma ekki til næstu árin þar sem Landsbankinn er þrotabú. Skiptastjórnin hefur fullyrt að ekkert verði greitt út úr því fyrr en að öllum dómsmálum varðandi það, varðandi ágreining um hvað eru forgangskröfur og hvað ekki, sé lokið. Slík dómsmál taka tíma þannig að það eru a.m.k. þrjú ár, og þar held ég að ég áætli varlega þar sem engar eignir og engar inngreiðslur verða inn á höfuðstólinn. Þess vegna hef ég gríðarlegar áhyggjur af þeim vaxtakostnaði sem þar fellur til 

Hæstv. forseti. Við erum hér við 1. umræðu um frumvarp fjármálaráðherra til breytingar á lögum um heimild handa fjármálaráðherra til að ábyrgjast lán tryggingarsjóðs sem, eins og kunnugt er, var rætt hér lengi og ítarlega í sumar. Í þessum umræðum í dag hefur verið komið víða við og ekki alltaf fjallað um efnisatriði málsins. Það er þó það sem við stöndum frammi fyrir, verkefni okkar á þingi núna er að fjalla um þetta mál og spurningin sem þingmenn verða spurðir í lokin er hvort þeir sætti sig við frumvarpið og þær afleiðingar sem samþykkt þess kann að hafa. Pólitískar skylmingar um liðna atburði eru því ekki til þess fallnar að hjálpa okkur að komast að niðurstöðu. Ég ætla í þessari ræðu að fjalla einvörðungu um málið út frá því sem hér liggur fyrir, reyna eftir mætti að varpa ljósi á það og hugsanlega að spyrja spurninga sem ég tel mikilvægt að svör fáist við meðan málið er í meðferð á þingi. Áður en ég kem að því finnst mér þó rétt að minna á eitt atriði. Það er að Alþingi gekk frá lögum eða heimild til að veita ríkisábyrgð vegna skuldbindinga tryggingarsjóðs hér í lok sumars, 28. ágúst. Það gerðist eftir tveggja mánaða málsmeðferð í þinginu þar sem menn unnu saman að ákveðnum verkefnum þvert á flokka, en auðvitað komu líka upp ágreiningsmál. En allt um það, málið fékk mjög ítarlega og góða meðferð í fjárlaganefnd Alþingis. Það var ítarlega um það fjallað og reynt að kafa ofan í mismunandi þætti þess. Það sem kom út úr því var ákveðin niðurstaða, samþykkt Alþingis á lögum sem meiri hluti þingmanna stóð að, gild lög frá Alþingi. Einhvern veginn hef ég á tilfinningunni að það sem gerst hefur eftir 28. ágúst sé að mörgu leyti í litlu samræmi við það sem Alþingi lagði upp með með samþykkt þessara laga. Í lögunum var fjallað um framhald málsins með þeim hætti og skýrt kveðið á um að ríkisstjórn Íslands bæri að kynna Bretum og Hollendingum þá skilmála, þá fyrirvara, sem Alþingi gerði með lögum við ábyrgðina á þeim samningum sem til umræðu voru. En einhvern veginn hefur framhald málsins borið þess merki að ríkisstjórnin hafi talið að í þessu fælist nýtt samningstilboð af hálfu Íslands því að það sem komið er með í þingið er samkomulag eða ábyrgð vegna samkomulags sem er í mörgum og veigamiklum atriðum, eins og ég kem hér inn á á eftir, frábrugðið þeirri niðurstöðu sem þingið komst að eftir langa og ítarlega málsmeðferð í sumar. Það er sem sagt komið nýtt samkomulag. Forsendurnar fyrir ríkisábyrgðinni eru allt aðrar en þegar Alþingi heimilaði ríkisábyrgð 28. ágúst. Þetta nefni ég hér vegna þess að við, ýmsir þingmenn, höfðum orð á því í sumar að í stað þess að samþykkja ríkisábyrgðina eins og lagt var upp með hana þá ætti að segja við Breta og Hollendinga að Alþingi gæti ekki fallist á skilyrðislausa ríkisábyrgð og menn þyrftu hreinlega að setjast niður til þess að semja upp á nýtt. Þeirri leið var hafnað á þeirri forsendu að þeir skilmálar sem setja ætti inn væru allir innan marka samkomulagsins frá 5. júní. Það var blásið á þau sjónarmið að um nýtt samningstilboð væri að ræða og allt hefur það nú farið á annan veg. Svo ég víki að efnisatriðum málsins hafa þingmenn rakið nokkra þætti hér í dag sem í veigamiklum atriðum eru frábrugðnir því sem var í sumar. Nefnt hefur verið að lagalegum fyrirvörum hefur verið breytt með ýmsum hætti. Það verður auðvitað verkefni fjárlaganefndar að fara yfir hvaða áhrif það mun hafa í rauninni, að hvaða leyti réttarstaða Íslands hefur breyst. Ég ætla ekki að leggja gildisdóm á það í þessari ræðu hvort það er til hins betra eða til hins verra. En fjárlaganefnd getur ekki komist undan því að fara yfir það með færustu sérfræðingum að hvaða leyti staða Íslands hefur breyst hvað varðar þessa lagalegu fyrirvara frá því að frá þeim var gengið í sumar. Sama á við um hina efnahagslegu fyrirvara, sem hafa verið meginumfjöllunarefnið hér í dag. Hér hefur verið vakin athygli á tveimur veigamiklum þáttum sem eru frábrugðnir því sem var í sumar. Annars vegar það að 6% greiðsluhámarkið, sem áður var í lögum en nú er komið inn í samningana. Það gildir ekki um vexti, vextir skulu ávallt greiddir, eins og kemur skýrt fram í þeim textum sem hér liggja fyrir, alveg óháð þeim forsendum sem liggja að baki þessu 6% hámarki. Eins og menn hafa margbent á getur því hæglega komið upp sú staða að þó að efnahagur Íslendinga dragist saman og við upplifum annaðhvort stöðnun eða samdrátt, getur íslenska ríkið orðið skylt til að greiða tugmilljarða króna í vexti á ári. Sú staða getur hæglega komið upp. Og það er mikilvægt að fjárlaganefnd fari vandlega yfir það í yfirferð sinni hvernig þetta getur orðið miðað við mismunandi forsendur, t.d. þær sem varða endurheimt á eignum Landsbankans. Ég tek undir með hæstv. fjármálaráðherra að vonandi verða þær endurheimtur afar góðar en í því eru auðvitað gríðarlega margir óvissuþættir. Það er líka rétt að benda á, eins og hv. síðasti ræðumaður Unnur Brá Konráðsdóttir gerði, að jafnvel þótt endurheimturnar verði góðar vitum við ekki nákvæmlega hvenær þessar endurheimtur skila sér í kassann. Það er athyglisvert sjónarmið sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir benti á hér að það getur vel farið svo að engar eignir skili sér eða að þær skili ekki tekjum á móti þessum skuldbindingum fyrr en kannski eftir þrjú ár. Mér fannst hún færa ágæt rök fyrir því að það væri veruleg hætta á því. Á meðan munu rúmlega 700 milljarðar safna vöxtum frá 1. janúar 2009. Þar er um að ræða gríðarlega háar fjárhæðir sem munu bætast við höfuðstól lánsins eftir sjö ár og halda síðan áfram að safna vöxtum, sem við þurfum að greiða árlega frá 2016, miðað við efni samninganna. Þetta eru atriði sem er mjög mikilvægt að fjárlaganefnd þingsins fari yfir og fái sérfræðinga til að reikna ýmsa þætti út miðað við mismunandi forsendur, t.d. endurheimtuhlutfallið af eignum Landsbankans, miðað við hvenær líklegt er að þessar eignir muni skila sér inn til búsins og verða þar með þær til ráðstöfunar til þess að lækka skuld Tryggingarsjóðs innstæðueigenda. Það þarf að áætla þessa þætti þegar þeir hafa verið reiknaðir út með mismunandi hætti, út frá áætlunum um efnahagslega þróun hér, sem auðvitað skiptir líka máli. Enn dreg ég athyglina að þeim veigamikla þætti og þeim veigamikla mun sem er á málinu eins og það liggur fyrir núna og eins og það lá fyrir 28. ágúst hvað efnahagslega fyrirvarann varðar, að óháð öllum efnahagslegum forsendum, óháð því hvort hér á landi mun ríkja hagvöxtur, stöðnun eða samdráttur, verðum við alltaf að greiða vextina, vexti af vöxtum að stórum hluta, sem ég óttast að geti numið tugum milljarða á ári. Og þetta gerist jafnvel þótt hér verði allt pikkfast, stöðnun í efnahagslífinu eða jafnvel þótt samdráttur verði. Við skulum muna að á þessu ári er spáð samdrætti og er útlit fyrir að það geti líka átt sér stað á næsta ári. Við vitum ekkert um framhaldið en ég tek undir með hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni sem sagði fyrr í dag að miðað við þá stefnu sem komið hefur fram hjá núverandi ríkisstjórn eru harla litlar líkur á því að efnahagslífið nái að reisa sig við á næstu missirum, því miður. Þetta eru atriði sem eru frábrugðin og fjárlaganefnd þarf að bera þau saman og fara yfir atriði varðandi lagalegu fyrirvarana og varðandi efnahagslegu fyrirvarana. Og varðandi efnahagslegu fyrirvarana verða menn líka að taka tillit til þess sem gerist varðandi eftirstöðvar skuldar samkvæmt þessu samkomulagi 2024, það er í einu veigamiklu atriði mjög frábrugðið nú og þegar Alþingi gekk frá málinu 28. ágúst. Þá lá það fyrir að ef eitthvað stæði eftir af skuldinni skyldi vissulega efnt til viðræðna um hvernig framhaldið skyldi vera. Í lögunum sagði hins vegar að ef þær viðræður færu ekki fram eða leiddu ekki til niðurstöðu, áskildi Alþingi sér einhliða rétt til þess að afnema ríkisábyrgðina. Það er ekki inni í málinu eins og það lítur út í dag. Það eru bara sjálfar viðræðurnar og við verðum að treysta á guð og lukkuna og góðan vilja Breta og Hollendinga hvernig slíkar viðræður fara. Þarna er sem sagt ákveðið öryggisatriði farið út úr málinu. Það þriðja sem ég vildi nefna varðar stjórnskipulega þætti. Ég fæ ekki betur séð en að það atriði sem varðar lagalega fyrirvarann, sem gerir í raun og veru eins og málið lítur út núna í 2. gr., ráð fyrir því að niðurstaða hugsanlega íslensks dómstóls verði bundin af ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins eða forúrskurði Evrópudómstólsins, sem sagt að dómsniðurstaða verði bundin af niðurstöðu þessara stofnana. Ég bið menn í fjárlaganefnd að velta því fyrir sér og fá færa sérfræðinga til þess að fara yfir þann þátt, að þetta kunni að stangast á við fullveldisréttinn samkvæmt stjórnarskránni. Ég held að sá þáttur þarfnist talsverðrar skoðunar. Ég ætla ekki að kveða upp úr með það atriði núna en ég held að það sé mikilvægt að fjárlaganefnd leitist við að komast að niðurstöðu í þeim efnum. Ég vek líka athygli á því, af því ég er að tala um 2. gr. frumvarpsins, að jafnvel þótt slík niðurstaða yrði okkur Íslendingum hagfelld er ekki gert ráð fyrir því að sú hagfellda niðurstaða 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Hann gat um það hvort ekki þyrfti að breyta bæði efnahagslegu fyrirvörunum og lagalegu fyrirvörunum, en hann minntist ekki á samningana sjálfa. Ég hef reynt að skilja þessa samninga, nú er ég ekki lögfræðingur, sem hv. þingmaður er og ég botna satt að segja ekkert í þeim, bara ekki neitt, hvað þá að ég geti áttað mig á því hvernig þeir virka í enskum rétti. Það er enskur réttur sem á að gilda um þetta og það sem meira er, búið er að taka ákveðna fyrirvara úr lögunum sem gilda á Íslandi og setja inn í samningana en um þá gildir breskur réttur. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, sem er lögfræðingur og lagakunnugur, hvað þetta þýðir eiginlega og hvort það sé ekki óskaplegt starf fyrir hv. fjárlaganefnd að fara í gegnum málið og skilja það. Komið hefur í ljós í dag að það er mikið skilningsleysi þeirra sem um þetta véla, tveggja ráðherra alla vega, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. utanríkisráðherra, þar sem þeir átta sig ekki á því hvað er að gerast í eignum Landsbankans þar sem búið er að frysta kröfu innlánstryggingarsjóðs með lögum sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra flutti hér á Alþingi og voru samþykkt 22. apríl. Hvernig er með það þegar við þurfum allt í einu að fara að þekkja bresk lög og breska dómaframkvæmd? Er það nú ekki farið að verða dálítið erfitt fyrir hinn venjulega þingmann að átta sig á hlutunum þegar staðan er þannig? Við eigum sennilega að gera þetta á tiltölulega stuttum tíma.

Hæstv. forseti. Þær spurningar sem hv. þm. Pétur Blöndal spurði hér áðan eru virkilega verðugt umhugsunarefni. Hann spurði m.a.: Hvaða áhrif hefur það eða getur það haft - við erum auðvitað að tala um óorðna hluti - að fyrirvararnir eru að stórum hluta til færðir úr íslenskum lögum yfir í samninginn sem, eins og hann bendir réttilega á, á að túlka eftir breskum lögum og ef ágreiningsmál koma upp verður dæmt eftir þeim fyrir enskum dómstólum? Ég get ekki svarað þessum spurningum hv. þingmanns. Ég hef reynt eins og hann að lesa mig í gegnum þetta en þetta er eitt af þeim atriðum sem ég get ekki svarað að svo stöddu. Ég tel alveg gríðarlega mikilvægt að fjárlaganefnd leggi vinnu í að fara einmitt yfir þennan þátt, þ.e. hvort það hafi áhrif í þessu sambandi að þessir fyrirvarar, þessir öryggisventlar að því marki sem þeir standa enn þá, eru færðir úr íslenska lagatextanum yfir í samningana sjálfa sem lúta öðrum skýringar- og túlkunarreglum en íslensku lögin. Þetta eru mjög athyglisverðar og góðar spurningar og ég held að fjárlaganefnd þurfi að reyna að átta sig á þessu vegna þess að svarið er ekki sjálfgefið. Það eru auðvitað fleiri atriði í þessu sambandi sem menn þurfa að átta sig á. Ég hef t.d. ekki heyrt neina þingmenn eða hæstv. ráðherra gera tilraun hér í dag til þess að átta sig á því hvaða áhrif þessi útvötnun á hinu svokallaða Ragnars H. Halls-ákvæði hefur varðandi meðferð forgangskrafna. Við vitum bara að Ragnar 

Frú forseti. Ég þakka þessar skýringar. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvernig hann sér fyrir sér starfið í hv. fjárlaganefnd. Nú erum við í rauninni að fjalla um alls konar greinar í samningi sem er breyting á samningi þannig að í þessum samningi er ákvæði breytt og hvort tveggja fellur undir bresk lög. Verður ekki hv. fjárlaganefnd að fá til sín breska sérfræðinga í lögum til þess að fara í gegnum hvað þetta þýðir eiginlega? Smámistök þarna geta kostað fleiri tugi milljarða eða jafnvel enn þá meira, við erum að tala um svo óskaplegar upphæðir. Hv. þingmaður nefndi Ragnars Halls-ákvæðið, sem er mjög athyglisvert, þ.e. fái maður hugsanlega greitt frá þremur stöðum sé hann betur settur samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins en ef hann fengi þetta allt á einum stað, þ.e. hann fær þá miklu meira en 20 þúsund evrur sem tilskipunin þó tryggir. Þetta finnst mér allt vera dálítið óhuggulegt, sérstaklega miðað við þann hraða sem er á málinu. Það á að afgreiða fyrir 20. nóvember og ég veit ekki hvernig þessir bresku sérfræðingar eru, þeir eru eflaust ekki ódýrir, ég veit að þeir eru mjög dýrir og þeir liggja heldur ekki alveg á lausu. Ég held því að það þurfi að vinda sér í það strax að afla fjárveitingar og eins að panta tíma hjá þessum ágætu mönnum svo þeir geti komið fyrir nefndina hér á Íslandi til að upplýsa um hvernig samningurinn virkar fyrir breskum dómstóli.

Hæstv. forseti. Þetta eru allt réttmætar athugasemdir hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal. Ég ætla ekki að svara því hér hvernig fjárlaganefnd eigi að haga sinni vinnu varðandi þetta. Ég legg hins vegar áherslu á tvennt í því sambandi: Að leitað verði til færustu sérfræðinga á sviði hagfræði til þess að reyna að átta sig á því hvernig líklegt er að hinn efnahagslegi þáttur muni fara og hvernig líklegt er að framvindan verði miðað við þá útþynningu á efnahagslegu fyrirvörunum sem liggur fyrir í þessu máli. Varðandi lagalega þáttinn er ég sammála því sem hv. þingmaður sagði að það er mikilvægt að fá álit færustu sérfræðinga, innlendra sem erlendra, og í þessu tilviki breskra, á því hvaða áhrif hinn lagalegi fyrirvari, eins og hann kemur hér fram, mun hafa og hvernig líklegt er að málsmeðferð yrði, kæmi til ágreiningsmála sem gætu haft áhrif á niðurstöðuna. Með sama hætti þarf auðvitað að skoða lagalega stöðu íslenska ríkisins varðandi þetta mál, hvaða úrræði og leiðir í lagalegum skilningi eru fyrir hendi, verði þetta frumvarp samþykkt. Það er því auðvitað ljóst að ásamt því að fjárlaganefnd þarf sjálf að fara vel yfir málið, skoða alla þætti þess, öll fylgiskjöl ofan í kjölinn, mun hún ekki geta unnið verk sitt vel nema fá til þess aðstoð flinkustu sérfræðinga á viðkomandi sviðum. Þó að frumvarpið sé einfalt í sniðum, eins og hæstv. fjármálaráðherra vék að í ræðu sinni áðan, 

Frú forseti. Umræðan um Icesave er orðin mjög þreytt. Það eru allir orðnir hundleiðir á þessu. Þjóðin er orðin hundleið á þessu, ráðherrarnir eru orðnir hundleiðir á þessu og þingmenn ekki síður. Það er einmitt það sem er hættan. Það er hættan sem vofir yfir, að menn gefist upp í baráttunni. Nú er það spurningin: Hvað á ég að gera? Hvað á flokkur minn að gera? Ég hugsa að það væri skynsamlegt fyrir minn flokk að láta umræðuna fara tiltölulega hratt í gegn og láta svo hæstv. ríkisstjórn bera ábyrgð á þessu. Það væri eflaust pólitískt sterkast. Þá mundum við geta sagt: Þeir bera ábyrgð á þessu og við frábiðjum okkur alla ábyrgð. En hvað gerist svo ef eitthvað af þeim dæmum sem ég hef stundum verið að nefna verður að raunveruleika og þjóðin lendir í einhverjum ógurlegum kröggum, unga fólkið flytur allt í burtu og hér verður raunveruleg fátækt sem Íslendingar hafa ekki þekkt síðan 1910 eða 1907 eða eitthvað svoleiðis? Hvað gerist þá? Get ég borið ábyrgð á því og er ábyrgð ríkisstjórnarinnar einhvers virði? Ætlar hæstv. fjármálaráðherra að borga þetta úr eigin vasa? Það vita allir að það er gersamlega vonlaust. Hver er ábyrgðin þá eftir sjö, átta eða níu ár þegar þetta dettur yfir? Þá eru flestir þingmenn hættir á þingi, miðað við það sem hefur gerst undanfarið, miðað við starfsmannaveltuna eða þingmannaveltuna. Hver er ábyrgð þingmanna og hver er ábyrgð mín á þessu? Við höfum eitt tæki, við stjórnarandstæðingar, við höfum málþóf, getum hreinlega sagt: Við ætlum að fara í málþóf af því að við getum ekki látið þetta ganga yfir þjóðina. Við þurfum að vera í málþófi til loka nóvember því að þá rennur út einhver dagsetning þarna. Lokadagsetningin er alltaf fjárlögin, við gætum verið í málþófi þangað til og það er alveg hægt. Ég ræði þetta í alvöru, frú forseti, vegna þess að þetta er alvarlegt mál. Menn hafa stundum farið í málþóf hérna. Ég man eftir þegar hv. þm. Ögmundur Jónasson var í málþófi til að koma einhverju litlu máli út, vatnalögum eða einhverju svoleiðis. Ég man eftir málþófi þar sem hæstv. forsætisráðherra talaði í tíu klukkutíma í þremur þáttum. Það var ein ræða í tíu klukkutíma til að bjarga Húsnæðisstofnun, sem voru svo engin ósköp í sjálfu sér. Ég tel að þessir hagsmunir séu miklu meiri, fyrirvararnir sem við gerðum í sumar voru tryggingarfyrirvarar, það hafa mjög margir ekki skilið. Það voru ekki einu sinni efnahagslegir fyrirvarar, það voru tryggingarfyrirvarar. En sennilega mundi minn flokkur græða á því að fara ekki í málþóf, sennilega mundi hann tapa á því að fara í málþóf því að þjóðin mundi ekki skilja það og hún er orðin dauðþreytt á þessu máli. Nú er það spurningin, frú forseti: Hvað á ég að gera fyrir sannfæringu mína og hvað á ég að leggja til? Hvað á flokkur minn að gera, svo ég tali ekki um þingmenn stjórnarliða? Ég tala ekki um þá einu sinni, hvernig þeim hlýtur að líða að samþykkja þessi ósköp bara af því að það verður að koma þessu máli aftur fyrir okkur. Við verðum að koma þessu aftur fyrir okkur, losa okkur við þessa óværu, henda henni aftur fyrir bak þar sem hún getur grafið um sig. Svo getum við haldið áfram að vinna í nokkur ár og svo er allt í einu komið eitthvert illkynja æxli á bakinu. Hér hafa komið fram ótrúlegar yfirlýsingar frá hæstv. utanríkisráðherra Össuri Skarphéðinssyni af öllum mönnum, og hv. þm. Guðbjarti Hannessyni sem er formaður fjárlaganefndar. Þeir hafa báðir sagt: Alþingi getur afnumið ríkisábyrgðina. - Ó, þetta er svona einfalt? Það hefur ekkert að segja. Þetta eru alveg ótrúlegar yfirlýsingar. Ég hef aldrei nokkurn tíma vitað til þess að einhverjum dytti í hug að afnema ríkisábyrgð. Ég hef ekki einu sinni leitt hugann að því, ég hef alltaf talið að ríkisábyrgð væri með því öruggasta sem til er. Og ef menn ætla núna að fara að gera eitthvað svona óhugsað bara til að koma því aftur fyrir sig með það í huga að þeir geti afnumið þetta allt seinna - ja, mér þætti gaman að sjá upplitið á erlendum viðsemjendum okkar þegar þeir lesa þetta. Það er þá ekki mikið að marka ríkisábyrgð frá íslenska ríkinu ef Alþingi getur afnumið hana sisvona. Ég hélt fyrst að ég hefði ekki heyrt rétt en ég heyrði víst rétt. Allt er þetta til á upptökum. Í sumar voru nokkrir hugrakkir þingmenn Vinstri grænna sem áttuðu sig á þeirri áhættu sem fólst í samningnum sem undirritaður var 5. júní, ef ég man rétt, og var alveg skelfilegur. Hann var eiginlega eins og Hollendingar hefðu sjálfir samið allan samninginn og Íslendingar hefðu skrifað undir. Þannig var samningurinn. Fjármálaráðherra skrifaði undir hann bara eins og að drekka vatn. Stjórnarflokkarnir veittu umboð til að skrifa undir að samningnum óséðum og allt var þetta á sömu bókina lært, mjög slæmt. Nú virðast þessir uppreisnarmenn, vinstri grænir, vera allir komnir á band ríkisstjórnarinnar nema einn, hv. þm. Lilja Mósesdóttir. Hún virðist enn þá strögla. Þessir þingmenn meta það eflaust þannig hver fyrir sig að það séu meiri hagsmunir á móti minni. Það séu meiri hagsmunir fólgnir í því að fyrsta vinstri stjórn á Íslandi geti sannað sig, komið á góðu velferðarkerfi hérna, góðri samtryggingu og því sem þetta fólk hefur sem hugsjón, ég virði það alveg þótt ég hafi ekki þessa hugsjón sjálfur. Þetta er örugglega mjög erfið staða fyrir hvern og einn að vega og meta af því að þessir uppreisnarmenn gerðu sér nefnilega grein fyrir áhættunni sem var í samningnum 5. júní og það náðist fram ótrúlega góð niðurstaða á Alþingi, ótrúlega góð. Ég kem inn á það á eftir. Núna standa þeir sem sagt þarna og það siglir allt í að þetta verði samþykkt. Ég veit ekki hvort ég á einu sinni að óska hæstv. fjármálaráðherra til hamingju með það, ég get það varla, ég get ekki óskað honum til hamingju með það. Ég upplifi ríkisstjórnina töluvert þannig að þar eru alltaf loforð og hótanir. Það er einhvern veginn verið að þvinga málin fram með því að lofa og hóta. Ég minnist þess að þegar Evrópusambandsumræðan var til umræðu átti umsókn að lækka vexti, styrkja gengið og ég veit ekki hvað og hvað sem ekki var lofað. Svo var hótað: Ef þetta næst ekki í gegn fellur ríkisstjórnin, þannig að eitthvað náðist fram sem ég fullyrði að meiri hluti Alþingis vildi ekki. Hér komu þingmenn og ráðherrar Vinstri grænna hver á fætur öðrum í atkvæðaskýringu og þær atkvæðaskýringar fara inn í sögubækurnar. Ég minnist sérstaklega hæstv. umhverfisráðherra sem lýsti því yfir að hún væri á móti þessu, á móti öllum samningnum, en sagði svo: Ég greiði atkvæði með honum. Þetta var alveg með ólíkindum. Svona gerist þetta: Með hótunum og með loforðum er einhverju náð fram á Alþingi sem ekki er meiri hluti fyrir. Þetta er ekki lýðræðislegt, frú forseti. En það getur vel verið að ég sjái þetta skakkt af því að ég er í stjórnarandstöðu, ég ætla ekki að útiloka það, kannski er þetta allt saman mjög eðlilegt. Sama gerðist með Icesave-umræðuna. Í þessu máli er hótað með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, að hann hjálpi okkur ekki og hann sé notaður til að kúga okkur alveg hikstalaust alla daga. Það eru alls konar hótanir í gangi. Ef við samþykkjum þetta ekki fer allt í rúst hér á landi, hagsmunasamtök, Samtök atvinnulífsins og ASÍ - sem er orðið hreint stjórnmálaafl, flokkur, meira að segja ákveðinn flokkur, sjónarmið ASÍ eru ekkert annað en sjónarmið Samfylkingarinnar - hvetja til að samþykkja þetta og koma þessu frá. Við verðum að gera það, segja þeir. Þetta er þessi sama skammtímahugsun. Þetta er sama skammtímahugsunin og leiddi bankana og útrásarvíkingana í ógöngur. Menn hugsuðu ekki til nokkurra ára, menn hugsuðu til nokkurra mánaða, að koma skipunum úr höfn í næstu viku, um það snýst allt saman. Það snýst ekki um það hvað gerist eftir þrjú ár, fimm ár, tíu ár eða tuttugu ár, hvar þjóðin er stödd þá. Það finnst mér hins vegar skipta verulegu máli. Ég næ alls ekki, frú forseti, að klára ræðu mína núna þannig að ég ætla að setja mig strax á mælendaskrá í framhaldinu. En ég ætla nú að tala um þá fyrirvara sem við gerðum 28. ágúst sem eru tryggingarákvæði. Ég á hús og ég er tryggður fyrir bruna. Ef húsið mitt brennur fæ ég það bætt. Ég er ekki að hugsa um það alla daga að húsið mitt brenni. Ég segi ekki: Húsið mitt brennur í dag, ég hugsa ekki þannig. Bíllinn minn er líka tryggður. Ég hugsa ekki alla daga: Ég lendi í árekstri í dag, alls ekki. Þó að við hv. stjórnarandstöðuþingmenn bendum á þær áhættur sem geta komið upp er ekki þar með sagt að við spáum þeim. Þessar áhættur koma væntanlega ekki upp og það getur vel verið að árið 2024 verðum við búin að borga allt saman og allir munu segja: Hvað voru menn að æsa sig yfir þessu Icesave í gamla daga? Við erum búin að borga þetta allt saman, við fórum tiltölulega létt með það. Það kostaði svona smávegis, hagvöxtur búinn að vera 4% allan tímann og allt í glimrandi góðum gangi, frú forseti. En það er ekki það sem gerist ef húsið brennur. Ef sú áhætta sem felst í þessum samningi væri nákvæmlega 300 milljarðar liði mér betur, en svo er ekki. Samningurinn er nefnilega ótakmarkaður. Í fyrsta lagi eru það 700 milljarðar, svo er gengi ofan á það þannig að það getur blásið út vegna gengisfalls og auk þess hlaðast á það vextir í sjö ár sem geta verið endalausir. Ríkisábyrgðin er óskaplega stór. Og hver er áhættan? Í fyrsta lagi að eignir Landsbankans dugi ekki fyrir greiðslunum, ekki eins og gert er ráð fyrir, 75%. Sú barbabrella sem ég heyrði í dag og var svo sem í fjölmiðlum líka - ég fór í gegnum það í andsvari og mun útskýra það betur í seinni ræðu minni hvað er eiginlega að gerast í Landsbankanum, af hverju það er ekki gott sem þar er að gerast. Ég spái því að ef gengið fellur um 3–4% í viðbót er Landsbankinn kominn yfir, hann getur borgað 100% allar innstæðurnar því að það er föst krónutala frá 22. apríl. Hvað gerist þá? Þá fer hann að borga almennar kröfur, kröfur sem menn hafa verið að kaupa út um allan heim á 1 eða 2%. Hvaða hagsmuni skyldi það fólk hafa að krónan falli? Þar sem eignir Landsbankans eru mikið í erlendri mynt batnar staðan stöðugt en innlánstryggingarsjóður er með skuldir í erlendri mynt og þær bera vexti, krafan á Landsbankann er einnig föst í krónutölu, breytist ekki neitt. Staða hans versnar því og versnar, hefur versnað um 48 milljarða síðan í apríl. Það er lauslega reiknað, ég náði ekki að reikna það nákvæmlega, ég reiknaði bara miðað við pund, ég hef ekki reiknað með evrum, en það er hluti af skuldinni. Staðan er ekki góð eins og hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. utanríkisráðherra héldu fram. Fréttamenn hafa líka haldið því fram og þykjast hafa reiknað eitthvað. Þetta þarf því allt að taka til og ég á eftir að tala um, eins og ég nefndi í andsvari við hv. þm. Birgi Ármannsson, að flytja ákvæði úr íslenskum lögum inn í samning sem um gilda bresk lög.