Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 36/1978, um stimpilgjald. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt. Hér er fyrst og fremst um að ræða breytingar að því er varðar verðmæti Íslensks gjaldmiðils 1. jan. n.k. og því nauðsynlegt að samræma lögin þeirri aðgerð. Ég tel ekki ástæðu til að fjalla frekar um þetta mál en gert hefur verið og vil aðeins ítreka að nefndin leggur til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um álagningu opinberra gjalda á árinu 1980. Hér er um að ræða staðfestingu á brbl, sem gefin voru út sérstaklega með tilliti til þess hvað skattlagning var seint á ferðinni á árinu 1980 af ástæðum sem ekki þarf hér að rekja. Nefndin leggur til að frv, verði samþykkt, en hv. þm. Matthías Bjarnason, Sighvatur Björgvinsson og Matthías A. Mathiesen undirrita nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 69 frá 1941, um sparisjóði. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og haft samband við bankaeftirlit Seðlabanka Íslands og einnig við Samband ísl. sparisjóða og leitað álits þeirra aðila á frv. Nefndin komst að því við nánari athugun, að gera þyrfti fleiri breytingar á lögunum en fram kemur í frv. á þskj. 105, og hefur því samið brtt. og borið þær undir bankaeftirlitið og Samband ísl. sparisjóða. Hefur bankaeftirlitið ekkert við brtt. að athuga og Samband ísl. sparisjóða hvetur til að þær verði samþykktar. Í nál. var gert ráð fyrir því, að þessar brtt. yrðu ekki tilbúnar fyrr en við 3. umr., en þær hafa nú verið lagðar fram hér í deildinni. Brtt. miðast fyrst og fremst við það að koma aðalefni frv., þ.e. heimild sparisjóða til að veita ábyrgð, inn í þann ramma sem sparisjóðalögin setja um fjárhagslegar skuldbindingar. Fjárhagslegar skuldbindingar viðskiptamanna sparisjóðs eru takmarkaðar með ýmsu móti sem eðlilegt er. Þótti eðlilegt að bæta við þetta frv. ákvæðum, sem hnigu í sömu átt og núgildandi sparisjóðslög kveða á um, svo að enginn vafi léki á að til heildarskuldbindinga viðskiptamanna sparisjóðs teldust einnig ábyrgðir sem sparisjóðurinn veitti viðskiptamönnum sínum. Ég hef ekki miklu fleiru við þetta að bæta, en nefndin er sammála um að mæla með samþykkt frv. og brtt. á þskj. 276.



Herra forseti. Ég mæti fyrir nál. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um sameiningu Lífeyrissjóðs barnakennara og Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Frv. það, sem hér um ræðir, kveður á um að Lífeyrissjóður barnakennara verði sameinaður Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Með slíkri sameiningu vinnst tvennt. Það er í fyrsta lagi aukið hagræði að því að fækka lífeyrissjóðum ríkisstofnana, í öðru lagi samræming lífeyrisréttinda sjóðfélaga í Lífeyrissjóði barnakennara réttindum sjóðfélaga í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Fjh.- og viðskn. Nd. hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt. Undir nál. skrifuðu reyndar hv. þm. Matthías Bjarnason, Matthías Á. Mathiesen og Sighvatur Björgvinsson með fyrirvara og hv. þm. Albert Guðmundsson var fjarverandi afgreiðsluna.



Herra forseti. Mér er forvitni á að vita hvert þetta mál hefur verið sent út til umsagnar. Mér er jafnframt forvitni á að vita hvernig hin nýja stjórn þessara sjóða verður skipuð og hvort talið er að dómi frsm. að þetta mál hafi verið kynnt hinum almennu félagsmönnum þessara lífeyrissjóða. Ég vil alfarið vísa því á bug, að til þess að samræma útlán sjóðanna eða önnur atriði í störfum þeirra hafi verið nauðsynlegt að sameina þá. Undir vissum kringumstæðum á sér stað allmikil hagsmunaskerðing ýmissa aðila með þessu tiltæki, og mér þykir óeðlilegt að mál sem þetta séu afgreidd með þeim hraða sem hér er viðhafður.



Herra forseti. Ég vil benda hv. þm. á grg. sem fylgir þessu frv. Til frekari áréttingar vil ég lesa upp þau atriði í grg. sem skilgreina það samningsatriði sem hér er til umræðu: „Í samkomulaginu við BSRB er ákvæði þess efnis, að samræma skuli lög Lífeyrissjóðs barnakennara og lög Lífeyrissjóðs hjúkrunarkvenna lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, þannig að þær breytingar á lífeyrisrétti starfsmanna ríkisins, sem samið hafði verið um og komu til framkvæmda við útgáfu brbl. nr. 67/1980, næðu einnig til hjúkrunarkvenna og barnakennara í þjónustu ríkisins. Samræmingarstarf þetta skyldi unnið í samvinnu við fulltrúa viðkomandi stéttarfélaga.“



Herra forseti. Það er fróðlegt að það liggi fyrir, að þetta mál hefur ekki verið sent út til umsagnar. Og það er dæmi um þá færibandavinnu sem er verið að færa hér inn í þingið. Ég fékk heldur ekkert svar við því, hvernig verður háttað stjórn þessa sjóðs eða hvort þar er alls ekki áformuð nein breyting. Mér er ljóst að í allsherjarkjarasamningum er hægt að semja um ýmsa hluti. En ég vil undirstrika það, að ég veit ekki til þess, að fulltrúar, sem þar voru kosnir til samningagerðar, hafi fengið það sem veganesti að þeim væri falið sérstaklega umboð til að leggja niður Lífeyrissjóð barnakennara.



Herra forseti. Ég hygg að ástæðan til þess, að þetta mál hefur ekki verið sent til umsagnar, sé sú, að málið er komið frá kennarasamtökunum sjálfum.



Herra forseti. Það hagar svo til, að í ráðherrastólum vors lands eru menn sem munu fá greiðslur úr tveimur eða fleiri lífeyrissjóðum. Þær greiðslur verða hærri en alþingismannslaun eru í dag. Með þeirri ákvörðun, sem hér er tekin, er réttur þeirra, sem hafa starfað hjá ríkinu, bæði hjá Lífeyrissjóði barnakennara og eiga þar fé og einnig hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, af þeim tekinn. Það eru hreinar tínur, að þessir aðilar fá aðeins eina greiðslu úr sjóðnum. Mér finnst það hræsni af Alþingi að taka ákvörðun eins og þessa, áður en menn snúa sér fyrst að því sem snýr að þeim sjálfum, og segi því nei.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til l. um almannatryggingar, nr. 67/1971, með síðari breytingum. Hér er um að ræða ákvæði um þann hluta útgjalda lífeyristrygginga sem atvinnurekendur skulu bera. Eins og mönnum er kunnugt hefur hingað til verið og er í núgildandi lögum ákvæði um það, að ríkið skuli greiða 86% útgjalda lífeyristrygginga, en atvinnurekendur 14%. Í raun hafa þetta verið áætluð 2%, þ.e. 2% gjald af öllum launum, þannig að þessi 14% regla hefur raunverulega ekki verið í framkvæmd. Það, sem hér er einfaldlega gert, er að lagt er til að gjaldstofn lífeyristryggingagjalda skuli vera hinn sami og gjaldstofn launaskatts og gjaldastigi 2%. Þetta hefur í raun og veru ekki aðrar breytingar í för með sér en að almannatryggingum er ekki gert að endurgreiða eða lækka iðgjald næsta árs hafi greiðsla verið hærri en áætlað var. Nefndin hefur fjallað um málið á nokkrum fundum og kallað embættismenn og aðila vinnumarkaðarins á sinn fund og leggur til að frv. verði samþykkt. Einstakir nm. áskildu sér þó rétt til að flytja brtt. eða fylgja öðrum sem fram kunna að koma. Guðmundur G. Þórarinsson og Pétur Sigurðsson voru fjarverandi afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt í tengslum við frv. um fæðingarorlof, sem ég auðvitað styð þó að mér finnist það á ýmsan hátt verra en það frv. sem ég lagði fram á hinu háa Alþingi s.l. vetur um sama efni. Ég verð, herra forseti, að fá að ræða það frv. um leið og þetta, því að brtt., sem ég tala hér fyrir, er í beinum tengslum við sjálft fæðingarorlofsfrv. Ég á fyrst og fremst við tvennt þegar ég tala um að það sé að sumu leyti verra en það frv. sem ég lagði fram. Annars vegar það, að mér finnst „prinsipiett“ rangt að greiða mismunandi bætur frá Tryggingastofnun ríkisins vegna svipaðra kringumstæðna eins og nú er gert. Hins vegar tel ég fráleitt að atvinnurekendur skuli nú engan þátt eiga að taka í greiðslu fæðingarorlofs. Hugmyndir mínar voru þær, að atvinnurekendur greiddu rúmlega helminginn af heildarkostnaðinum, en ríkissjóður afganginn. Með því frv., sem nú er lagt fram um fæðingarorlof, borgar ríkissjóður allan brúsann án þess þó að gert sé ráð fyrir því í fjárlögum. Og ekki nóg með það, að atvinnurekendur losni við að greiða kostnað vegna þessa nýja frv., heldur eru þeir einnig losaðir undan því að greiða það sem þeir hafa hingað til greitt, samið um og greitt. Það er mikill höfðingsskapur hjá núv. hæstv. ríkisstj. í garð atvinnurekenda. Sá sami höfðingsskapur lýsir sér reyndar á fleiri sviðum, t.d. í sífellt lækkandi hlut atvinnurekenda í tekjuskatti til ríkissjóðs á kostnað launþega, bæði í fjárlögum yfirstandandi árs og í frv. til fjárlaga fyrir 1981. Hann gæti orðið ansi langur, listinn sem hæstv. fjmrh. gæti nú lesið upp yfir tekjuskattslaus stórfyrirtæki, og sum þeirra á almannavitorði mikil gróðafyrirtæki, en það var, eins og hv. þm. muna, uppáhaldsiðja hans hér áður fyrr að lesa upp slíka lista. - En þetta er útúrdúr. Mér er sagt að ekki þýði að leggja fram brtt. í þá átt, að atvinnurekendur greiði eitthvað af kostnaði við fæðingarorlofið, um það hafi verið samið úti í bæ, Alþingi geti þar engu breytt. En ég á bágt með að trúa því, að samið hafi verið um að þeir losnuðu við allar þær skyldur sem þeir sjálfir hafa samið um áður og greitt fram að þessu. Á hinn bóginn finnst mér fráleitt að útivinnandi mæður missi rétt til orlofs og rétt í lífeyrissjóðum fyrir þann tíma sem þær njóta fæðingarorlofs. Þess vegna styð ég frv. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur o.fl. á þskj. 203 sem leiðréttir þetta. En sú leiðrétting mun kosta um það bil 450 millj. kr. á ári. Enn fremur hefur Jóhanna Sigurðardóttir flutt eða kemur til með að flytja frv. á þskj. 274 sem mildar framkvæmd þess og dregur úr því misrétti sem upp kæmi, að kona sem fæðir klukkutíma fyrir miðnætti fái ekkert, en sú sem fæðir kl. 10.05 fái fullar bætur samkv. nýja frv. Til að standa undir aukakostnaði af þessum tveimur till. hef ég leyft mér að flytja brtt. á þskj. 266, sem er brtt. við það frv. sem hér er til umr. og fjallar um það, að þáttur atvinnurekenda verði ekki 2%, heldur 2.1%, og er það miðað við launaskattsstofn. En þetta 0.1% gerir meira en að standa undir kostnaði af þessum tveimur brtt. sem ég hef hér um rætt.



Herra forseti. Ég vil segja varðandi þau ummæli hv. 5. þm. Suðurl., að atvinnurekendur greiddu ekkert af þeim kostnaði sem hér um ræðir, að það tel ég vera rangt, vegna þess að í lögum stendur að þátttaka atvinnurekenda í almannatryggingakerfinu sé 14%. Á sínum tíma var þessu gjaldi, sem nú er 2%, breytt úr því að vera gjald fyrir unna klukkustund í prósentugjald. Þeir útreikningar, sem þá lágu til grundvallar, voru rangir. Gjaldið var of hátt miðað við þau lög sem þá voru í gildi. Þeir voru t.d. ekki yfirfarnir af fjmrn. á þeim tíma. Vinnuveitendur hafa haldið því fram, að þeir ættu inni hjá ríkissjóði vegna þessa, og Þjóðhagsstofnun hefur reiknað út að samkv. þeirri viðmiðun næmi þetta nokkuð á annan milljarð kr. Þegar gengið var frá fæðingarorlofinu á sínum tíma nú í haust var málið kynnt Vinnuveitendasambandinu og borið undir vinnuveitendur hvernig þeir skyldu standa undir hluta kostnaðarins. Þeir féllust á að breyta þessari prósentu, 14%, í 2% gjald, sem samsvarar 16% af heildargreiðslum í almannatryggingakerfinu. Með þessu hafa því vinnuveitendur fallist á að auka sinn hlut úr 14% af heildargreiðslum almannatrygginga í 16%. Hitt er svo annað mál, að það er afskaplega óheppilegt að búa við það kerfi, að allir atvinnurekendur í landinu telji sig eiga innstæðu hjá ríkissjóði. Slíkt kerfi er svo óheppilegt, að allir eru í reynd sammála um að því beri að breyta. En ég vildi aðeins leiðrétta þetta, að með þessu hafa vinnuveitendur í reynd fallist á að auka hlutdeild sína í almannatryggingakerfinu úr 14 í 16%.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til l. um breyt. á lögum um almannatryggingar, fæðingarorlof. Heilbr.- og trn. hefur fjallað um málið á nokkrum fundum, þar af tveimur fundum með heilbr.- og trn. Ed., en eins og menn minnast óskaði hæstv. heilbr.- og trmrh. sérstaklega eftir því, að nefndirnar hefðu samvinnu. Þá hafa aðilar vinnumarkaðarins verið kallaðir á fund nefndarinnar. Nefndin hefur orðið sammála um að mæla með frv. með þeim brtt. sem hér liggja fyrir á sérstöku þskj. Guðmundur G. Þórarinsson var fjarstaddur afgreiðslu málsins, hv. þm. Pétur Sigurðsson var erlendis, en hann hafði áður lýst stuðningi við frv. Einstakir nm. áskildu sér rétt til að flytja brtt. eða fylgja öðrum sem fram kunna að koma. Ég vil aðeins leyfa mér að gera grein fyrir þeim brtt., sem hér liggja fyrir á þskj. 259. Fyrsta breytingin er sú, að í 1. og 2. málslið 4. mgr., sem hefst á orðunum: „Vilji móðir hefja störf“ o.s.frv., komi í stað „14 daga fyrirvara“ á báðum stöðum: 21 dags fyrirvara. Með þessu er komið til móts við vilja þeirra aðila vinnumarkaðarins sem nefndin ræddi við. Önnur breytingin er að 6. mgr. hljóði svo - þar er fyrst og fremst um lagfæringu á orðalagi að ræða: Fæðingarorlofsgreiðslur miðast við 530 221 gkr. á mánuði miðað við 1. des. 1980 og breytast ársfjórðungslega í samræmi við kaupbreytingar á hverjum tíma samkv. 8. flokki kjarasamnings Verkamannasambands Íslands, efsta starfsaldursþrepi. Þriðja breytingin er að við 10. mgr. bætist tilvísun í 7. mgr. Þar er vísað í 6. mgr., en eins og menn sjá hlýtur að verða að vitna í 7. mgr. líka. Þetta eru þær greinar, sem byrja á „Fæðingarorlofsgreiðslur miðast við“ og næsta mgr. „Fæðingarorlof greiðist sem hér segir.“ Þá þótti orðalag 13. mgr. ekki vera nógu skýrt og því er lagt til að í stað orðanna „með óbreyttum greiðslum“ komi: án þess að orlofsupphæð breytist. Síðan leggur nefndin til að við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða, en það ákvæði er komið frá stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs upphaflega og hljóðar svo: „Þrátt fyrir ákvæði 3. gr. skal Atvinnuleysistryggingasjóður ljúka greiðslu atvinnuleysisbóta í fæðingarorlofi samkv. lögum nr. 56/1975 til þeirra kvenna, sem fæða fyrir árslok 1980. Lífeyrisdeild Tryggingastofnunar ríkisins endurgreiðir Atvinnuleysistryggingasjóði þann kostnað, sem af þessu leiðir eftir 1. jan. 1980.“ Þar sem hér liggur fyrir till. um verulega breytingu á þessu ákvæði frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og Magnúsi H. Magnússyni skal aðeins gerð grein fyrir þessu máli. Það hefur verið rannsakað af framkvæmdastjóra Atvinnuleysistryggingasjóðs, að veruleg vandræði kæmu upp ef skipta ætti fæðingarorlofi milli aðila þegar lögin taka gildi. Er hægt að hugsa sér t.d. konu sem hefur verið í fæðingarorlofi vegna réttar síns hjá Atvinnuleysistryggingasjóði í tvo mánuði þegar lögin taka gildi. Þá á hún raunverulega eftir mun lengri tíma en fæðingarorlof er samanlagt samkv. því frv. sem hér liggur fyrir, auk þess sem alkunn venja er að lög taki gildi á gildistökudegi, þannig að óeðlilegt er að blanda þessu tvennu saman. Það er alveg ljóst, að þær konur, sem fæða fyrir árslok 1980, eiga hvergi rétt nema hjá Atvinnuleysistryggingasjóði. Það er jafnljóst, að ef þær eiga hann ekki eiga þær ekki rétt á fæðingarorlofi. Ég hygg að þetta sé gamalt vandamál þegar ný lög taka gildi, að ákaflega erfitt er að setja mörkin annars staðar en við þann dag sem lögin taka gildi. Ef menn vilja setja þar einhver mörk - við skulum segja að mörkin væru sett við 1. des. árið 1980þá yrði næsta spurning: Af hverju ekki einhvern annan dag? Hvað á að gera við konurnar sem fæddu 30. nóv., svo að dæmi sé tekið? Nefndin telur því hiklaust að þarna verði að skilja á milli og fullkomlega óeðlilegt sé, eins og brtt. hv. áðurnefndra þm. bendir til, að konur, sem fæddu fyrir árslok 1980, hljóti rétt - þó það sé ekki nema brot af rétti - samkv. lögum sem fyrst taka gildi 1. jan. 1981. Sjálfsagt þarf ekki að hafa mörg orð um þetta frv. í heild. Þetta er annað frv. sem lagt er fyrir hér í þinginu um fæðingarorlof. Fæðingarorlof er mikilvægt atriði í nýafstöðnum kjarasamningum, og ég hygg að flestir hv. þm. hafi fylgst mjög vel með vinnslu þessa máls. Við nm. teljum ákaflega mikilvægt - og væntanlega allir hv. þm. deildarinnar - að þetta frv. nái fram að ganga fyrir þinghlé, því að ella væri um svik að ræða við þá sem þessu frv. var lofað. Auk þess má benda á að greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs til fæðingarorlofs yrðu í uppnámi vegna þess að þær er ekki hægt að greiða nema til 1. jan. 1981. Ég vil því beina þeirri áskorun til allra hv. þm. hér í deild að flýta sem unnt er fyrir afgreiðslu þessa máls, svo að það nái fram að ganga fyrir þinghlé.



Herra forseti. Ég vil mótmæla harðlega því sem felst í ákvæði til bráðabirgða frá heilbr.og trn. Ég tel að þetta ákvæði feli í sér svo mikla mismunun á greiðslum fyrir fæðingarorlofstímabil, sem greitt verður fyrir á fyrstu mánuðum eftir gildistöku laganna, að við það verði ekki unað. Um þetta er hægt að taka dæmi. Þetta felur í sér að kona, sem fæðir til að mynda síðasta dag desembermánaðar, verður af 537 þús. kr., en kona, sem elur barn nokkrum klukkutímum seinna, fær þessar 537 þús. kr. Ég tel tvímælalaust að þegar um fæðingarorlofstímabil er að ræða, sem tekur yfir gildistökutíma þessara laga, eigi sá hluti þess, sem eftir stendur, að greiðast samkv. nýju lögunum. Ég skal fúslega viðurkenna, að brtt. heilbr.- og trn. er eitthvað einfaldari í framkvæmd, en að sama skapi svo óréttlát að ekki ber að horfa í það þó framkvæmdin sé eitthvað þyngri í vöfum með þeirri brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni, því að hún er vel framkvæmanleg. Ég hef borið það undir framkvæmdastjóra Atvinnuleysistryggingasjóðs, hvort svo sé, og telur hann að þetta sé hægt að framkvæma. Í þessari brtt. felst að það, sem eftir stendur af fæðingarorlofstímabilinu - ef það er hafið fyrir áramót, en ekki lokið, - það greiðist samkv. nýju lögunum. En þar sem útreikningar Atvinnuleysistryggingasjóðs nú samkv. gildandi lögum taka til 18 vikna tímabils eða rúmra fjögurra mánaða skapar það vissan vanda, sem einnig er tekið á - og ég vil undirstrika það - sem einnig er tekið á í brtt. með ákvæði þess efnis,að ekki skal greiða hærri upphæð samtals á fæðingarorlofstímabilinu en lögin gera ráð fyrir. Fullar greiðslur nú hjá Atvinnuleysistryggingasjóði 1053 360 kr. og hæsta greiðslan er 1346 850 kr., ef um er að ræða að viðkomandi hefur þrjú börn að auki á framfæri sínu. Greiðast þessar upphæðir fyrir rúmlega fjögurra mánaða tímabil. Með því þaki, sem sett er á greiðslur í brtt., komast greiðslur ekki upp fyrir það hámark, sem kveðið er á um í lögunum, þrátt fyrir mismunandi lengd greiðslutímabils. Hér er því spurningin aðeins um það, að þm. afgreiði málið með þeim hætti, að ekki komi upp svo mikil mismunun á fæðingarorlofsgreiðslum við gildistöku laganna eins og gerast mun verði það ákvæði framkvæmt sem fram kemur í brtt. á þskj. 259. Það er ekkert annað en sanngirnismál, að lögin nái einnig til fæðingarorlofstímabils sem eftir stendur hjá þeim konum sem fæða fyrir gildistöku laganna, enda getur verið í mörgum tilfellum um nær allt fæðingarorlofstímabilið að ræða. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir taldi ekki eðlilegt, eins og hún orðaði það að mig minnir, að lögin giltu aftur fyrir sig. Ég mótmæli þessu vegna þess að það sem við eigum við í þessari brtt., er aðeins að lögin taki gildi varðandi þann hluta fæðingarorlofs, sem eftir stendur við gildistöku laganna. Því eiga þessar mótbárur hv. þm. ekki við nein rök að styðjast. Til þess að leiðrétta þetta misræmi flyt ég brtt. við það ákvæði til bráðabirgða, sem fram kemur á þskj. 259. Samkv. brtt. minni hljóðar ákvæðið svo, með leyfi forseta: „Nú hefur foreldri hafið töku fæðingarorlofs samkv. lögum nr. 56/1975 og greiðslutímabili er ekki lokið við gildistöku laga þessara og skal þá greiðsla fyrir þann tíma, sem á vantar, vera samkv. lögum þessum. Þó skal heildargreiðsla í fæðingarorlofinu aldrei vera hærri en verið hefði samkv. þessum lögum. Í þessu sambandi skal reikna þá daga, sem atvinnurekandi kann að hafa greitt laun í fæðingarorlofinu, sem bótadaga. Með sama hætti skal greiða þeim, sem öðlast í fyrsta sinn rétt með lögum þessum samkv. 3. tölul. 1. gr. og fætt hafa barn fyrir gildistíma þeirra, þann hluta orlofstímans sem þessi lög gera ráð fyrir og eftir er við gildistöku þeirra.“ Ég vil að lokum, herra forseti, vona að þm. sjái hvað mikil mismunun og óréttlæti felst í þeirri brtt. sem fram er komin hjá heilbr.- og trn. og að þeir leggi þeirri brtt. lið sem felur í sér að afnema þá mismunun.



Ég hefði haft hug á því að reyna að koma þessu máli frá með atkvgr. nú að loknum umr. og auk þess að freista þess að halda nýjan fund. Vonast ég til þess að hafa góða samvinnu við dm. í því efni til þess að koma fleiri málum frá deildinni til Ed., því að hún er verkefnalítil eða verkefnalaus.



Herra forseti. Við 1. umr. um þetta frv. til l. um fæðingarorlof gerði ég nokkrar aths. og lýsti þeirri skoðun minni, að ég teldi að þetta frv. næði ekki því marki sem ég og fleiri væntanlega erum sammata um, að fæðingarorlof, fyrst farið er að taka upp þessa stefnu, ætti að veita öllum foreldrum sama rétt, hvort sem þeir væru á vinnumarkaði eða ekki. Ég byggði þetta m.a. á því, að ég hafði á síðasta þingi flutt ásamt fleiri þm. þáltill., sem samþykkt var, um endurskoðun á almannatryggingalögunum. Við lögðum þar áherslu á að sú endurskoðun - sem yrði víðtæk - leiddi til þess, að þetta mál, sem ég tel stórt og þýðingarmikið mál, fengi þá meðferð er leiddi til þeirrar niðurstöðu að allir fengju þarna sama rétt. Ég hafði hug á því að flytja brtt. við þetta frv. sem fæli í sér þessa stefnu eða það álit sem ég hef á þessu máli. Ég gerði mér vonir um það, að hv. n., sem um málið fjallaði, mundi komast að samkomulagi um að gera þær breytingar á frv. að það yrði um skýrari markmið að ræða að allir fengju þarna sama rétt. Því miður hefur nefndin ekki orðið við því. Hins vegar tel ég að sá tími, sem nú er til stefnu, sé of naumur til að gera grundvallarbreytingu á þessu frv., sem ég hefði viljað gera, þar sem þarna er um að ræða samning sem gerður var við aðila vinnumarkaðarins um málið í heild, og það mundi taka lengri tíma að gera þá breytingu á þessu frv. sem ég vil ná fram. Þess vegna hef ég ákveðið að flytja ekki brtt. núna við málið. En ég vil láta það koma fram hér ákveðið, að á þingi eftir áramót mun ég beita mér fyrir grundvallarbreytingu á þessum lögum, miðað við það að þessi réttur, sem ég tala um, taki gildi 1. jan. 1982. Ég skal ekki segja um það, hvort fylgi er hér meðal hv. þm. um þessa stefnu, en ég tel svo mikið grundvallaratriði að jafna þennan rétt og gera þetta mál allt miklu einfaldara en hér kemur fram, að ég tel að það væri að bregðast eigin sannfæringu að gera ekki tilraun til að fá fram lagfæringu á þessu máli í heild. Það mætti tala langt mál um ágalla sem ég tel á þessu máli, en ég ætla ekki að tefja þinghaldið með því. Ég vil aðeins láta það koma hér fram, að ég mun beita mér fyrir því strax á þingi í vetur eftir áramót að ná fram þeirri stefnu sem ég tel að eigi að vera í þessu máli.



Herra forseti. Það urðu nokkrar orðahnippingar út af afgreiðslu á þessu máli hér í gær, sem enduðu á þann veg, að nefndin kom saman aftur til fundar í morgun. Það er kannske rétt að vekja athygli á því, að alltaf er betra að flýta sér hægt og reyna að ná sem víðtækustu samkomulagi um mál, og þá alveg sérstaklega þegar vilji er fyrir hendi hjá öllum að reyna að afgreiða mál eins og þetta. Ég skrifa undir nál. án fyrirvara, en áskil mér eins og aðrir nm. rétt til þess að flytja brtt. eða fylgja öðrum sem fram kunna að koma. En ég vil taka það fram, að ég tel að þetta frv. hefði þurft að fá miklu betri umfjöllun í nefnd. Þarna eru mikilvæg atriði sem hefði þurft að fjalla betur um. Hv. síðasti ræðumaður er ekki einn um þá skoðun, við teljum margir aðrir að það eigi að jafna fæðingarorlofið. Það er vandasamt verk sem hæstv. ráðh. fær upp í hendurnar við afgreiðslu þessa máls eins og það liggur fyrir. Í 1. gr. segir að fæðingarorlof greiðist úr lífeyrisdeild Tryggingastofnunar ríkisins gegn framvísun vottorðs læknis og sönnunar um launagreiðslur og atvinnuþátttöku viðkomandi samkv. nánari reglum er ráðh. setur í reglugerð. Það vill nú svo til að ég stóð í þeim sporum, þegar afgreitt var hér afar fljótlega frv. um fæðingarorlof sem lagt var á atvinnuleysistryggingarnar, að þurfa að búa til reglugerð. Þar urðu æðimörg ljón á veginum og margir árekstrar, og ég veit að hæstv. trmrh. á eftir að standa í ýmsu stappi þegar kemur að því að semja reglugerð í samræmi við þetta frv. Ég er sannfærður um að þá mun margt koma þar í ljós sem jafnvel þarf fljótlega á lagabreytingu að halda. Varðandi till. þá, sem hv. 10. landsk. þm. flytur ásamt hv. 5. þm. Suðurl., þ.e. um ákvæði til bráðabirgða, þá fer ekki hjá því að hægt verði að tala um ranglæti þegar breytingin kemur til framkvæmda á ákveðnum degi. Það er alveg sama þó við færum það enn aftar, um hálfan mánuð eða þrjár vikur, það er einhvers staðar dagsetning þar sem verður að setja mörkin. Og þá er auðvitað auðvelt að túlka þetta á þennan hátt og færa rök fyrir því, að þetta ranglæti sé fyrir hendi. En það verður ekki hjá því komist að þetta ranglæti verði einhvers staðar, ef við viljum endilega kalla það ranglæti. En nú er hér um að ræða að gera enn meira átak af hálfu samfélagsins til að koma til móts við launþega í landinu og aðra sem koma til með að njóta þessara laga. Og þá finnst mér ekki fara vel á því - þegar verið er að framkvæma mál sem búið er að vera alllengi í undirbúningi og aðilar vinnumarkaðarins hafa t.d. mikið átt saman að sælda um - að tala um ranglæti í sömu andránni. Þó að ég geti að mörgu leyti tekið undir rök þm. geri ég mér ljóst að einhvers staðar verða þessi mörk að vera. Og ég held að með ákvæðum til bráðabirgða, sem nefndin leggur til og runnin eru undan rifjum forstöðumanns Atvinnuleysistryggingasjóðs, er samdi þetta bréf, eða komin eru frá Atvinnuleysistryggingasjóði, getum við sagt, hafi fundist viðunandi lausn á þessum vanda. Ég ætla ekki að flytja hér langt mál, þó að það væri að mörgu leyti ástæða til þess. En ég vil aðeins út af hinu frv., sem var afgreitt til 3. umr. - af því þetta eru skyld frv. og ekki ástæða til að taka til máls um bæði frv., - nefna það, að það var mjög óskýrt fjallað í fskj. með þessu fæðingarorlofsfrv. um kostnaðinn. Það er í sambandi við fjármögnunina tilgreindur kostnaður upp á tæpa 3.6 milljarða, en þá er miðað við septemberverðlag svo að hér er um mun hærri tölu að ræða. Og því er skipt á þann veg, að ríkissjóður greiði helming og atvinnurekendur helming. Það reyndist afar erfitt að fá skýringu á þessu. Ég fékk skýringu á því fyrst í dag, eftir að ég skrifaði undir nál., því að það eru allir að flýta sér svo óskaplega mikið. Þá fengum við loksins skýringuna, að hlutdeild atvinnurekstrarins til lífeyrisgreiðslnanna á að aukast úr 14 í 16% eða um 2% vegna þessa, sem hefði auðvitað gjarnan mátt liggja fyrr fyrir. En þetta er eitt dæmi þess þegar verið er að knýja mál áfram á síðustu stundu. Varðandi hina till., sem hv. 10. landsk. þm. flytur ásamt fleirum um orlof og lífeyrisgreiðslur og fleira, þá kom það fram hjá einum gesta á fundi nefndarinnar í gær, að hann taldi rétt að einhvers staðar ætti að byrja í þessu kerfi að taka upp þessar greiðslur til lífeyrissjóða og orlofsgreiðslur, og sagði að auðviðtað mætti alltaf segja að þetta ætti að koma yfir á heildina eða á tryggingabætur almennt. En hann taldi, þessi fulltrúi, að það mætti mjög gjarnan ná því í sambandi við fæðingarorlof. Ég vil segja það varðandi þá till. sem fyrir liggur, að ég get ekki fallist á hana, ekki af því að ég sé alfarið á móti því, að þetta verði tekið upp, heldur af hinu, að ég álít það meira réttlætismál og frekar aðkallandi að taka álíka upp í sambandi við sjúkratryggingarnar heldur en þessar tryggingar, án þess að ég sé að segja að það sé rangt sem till. þeirra félaga gengur út á. En á meðan þetta er ekki komið lengra treysti ég mér ekki fyrir mitt leyti til að fallast á samþykkt þeirrar tillögu. Ég geri mér ljóst að þetta frv. hefur í för með sér gífurlegar hækkanir, bæði fyrir ríkissjóð og atvinnureksturinn í landinu. Við verðum líka að hugsa um það, þó að við séum barmafull af réttlætiskennd, að kunna fótum okkar forráð. Og ég tel meira virði að standa við áður gerðar samþykktir Alþingis á ýmsum sviðum í félags- og menningarmálum en að hopa þar og brjóta lög - eins og víða er í framkvæmd - bara til þess að reyna að gera nóg að því að samþykkja ný lög og nýjar kvaðir sem er ofviða að standa undir. Þetta má ekki taka á þann veg, að ég sé eitthvað verri en aðrir menn, allir viljum við gera það besta í þessum efnum, en við verðum að hugsa um hvaða möguleikar eru á því að standa við það. Og það er betra að láta eitthvert réttlætismálið bíða enn um hríð heldur en að stíga skref til baka eftir að Alþingi hefur lögfest það.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Eins og hér hefur komið fram er þetta mál hluti af samningsgerð, sem átti sér stað á s.l. hausti, og allmikilvægur þáttur í þeirri samningsgerð. Mig langar til að spyrja nú strax við þessa umræðu hvort leitað hafi verið álits t.d. fulltrúa Alþýðusambandsins á þessu ákvæði til bráðabirgða, hvort þetta ákvæði túlki það sem um var samið að þeirra áliti. Ég tel mjög miklu skipta hvort þeir aðilar, sem að þessu samkomulagi stóðu, t.d. fulltrúar Alþýðusambandsins, telja að með þessu bráðabirgðaákvæði sé verið að túlka það samkomulag sem gert var. Ég tel að svo sé ekki. Ég tel að með þessu bráðabirgðaákvæði, eins og lagt er til á þskj. 259, sé í raun og veru verið að brjóta það samkomulag sem gert var í sambandi við fæðingarorlofið. Þess vegna þætti mér vænt um ef hægt væri að fá við því svör, hvort fyrir lægi afstaða t.d. Alþýðusambandsins til þessa bráðabirgðaákvæðis. Mikið hefur verið talað um það hér, að lög ættu ekki að verka aftur fyrir sig, þau ættu að gilda frá gildistíma. Ég tek að sjálfsögðu undir það. Í þeirri brtt., sem Jóhanna Sigurðardóttir flytur og Magnús H. Magnússon, er ekki um það að ræða, að verið sé að tala um afturvirkni laga. Það er einungis verið að tala um það, að þann hluta fæðingarorlofs, sem viðkomandi einstaklingur á rétt á og fellur til greiðslu eftir áramót, eftir að lögin hafa tekið gildi, fái hann í samræmi við hina nýju löggjöf, þ. e, þann hluta sem eftir stendur þegar lögin taka gildi. Hinn hlutinn, sem útrunninn er fyrir gildistökuna, greiðist að sjálfsögðu samkvæmt hinu eldra fyrirkomulagi. Hér er því alrangt með farið þegar verið er að tala um að með þessari brtt. sé ætlast til að lögin verki aftur fyrir sig. Það er einungis verið að ræða um það, að frá og með 1. jan. fái þessir einstaklingar greiðslu samkv. hinum nýju lögum á þeim hluta af fæðingarorlofi sem þá er eftir að greiða. Ég ítreka að mér þætti vænt um ef ég gæti fengið um það upplýsingar, hvort t.d. ASÍ hefur verið spurt um afstöðu til ákvæðis til bráðabirgða eins og heilbr.- og trn. leggur til í sinni brtt. að það verði haft. Og ég ítreka að ég tel að með þessum hætti sé verið að brjóta það samkomulag sem gert var, og hér sé um svo mikla mismunun og svo mikið ranglæti að ræða gagnvart þeim einstaklingum, sem hér eiga hlut að máli, að það sé vart sæmandi Alþingi að ganga frá málinu með þessum hætti.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Hv. þm. Karvel Pálmason er búinn að koma inn á flest af því sem ég ætlaði að segja. Ég held að gætt hafi nokkurs misskilnings í máli hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar, að það væri verið að flytja dagsetninguna til, til 1. des. t.d. Það er gott að hv. þm. Matthías Bjarnason kemur nú í salinn því að ég held að það hafi gætt nokkurs misskilnings í hans máli. Það, sem við erum að tala um í ákvæðum til bráðabirgða, er aðeins það sem eftir er af tímanum. Við skulum hugsa okkur heimavinnandi húsmóður. Hún eignast barn 1. des. Þá myndi hún fá 2/3 af þessum rétti, sem hún fær að fullu ef hún á barnið 1. jan., 2/3 fyrir þessa tvo mánuði sem eftir eru, ekki fyrir tímabilið fyrir áramótin. Sama er að segja ef hún eignast barn 1. nóv. Þá fengi hún aðeins fyrir einn mánuð, bara þann mánuð sem eftir er af þessum þremur mánuðum um áramótin. Það er ekki verið að flytja dagsetningar til með fullum réttindum, heldur aðeins átt við þann hluta sem eftir er af tímabilinu þegar lögin taka gildi. Í annan stað vil ég taka undir það sem hv. þm. Karvel Pálmason sagði um orlofið og lífeyrissjóðina. Mér finnst það óeðlilegt, ef kona á barn 1981, að það skuli skerða orlof hennar 1982 um sex daga. Mér finnst það líka óeðlilegt þegar kona er að vinna sér inn réttindi í lífeyrissjóði, að fæðingarorlofið skuli skerða réttindavinnslu hennar þar um þrjá mánuði. Alls staðar þar sem færingarorlof er nú greitt, þar er greitt af því orlof og það er greitt af því í lífeyrissjóð. Það er því ekkert nýtt. Þetta finnst mér mjög óeðlilegt og skora á þm. að samþykkja báðar þessar brtt.



Herra forseti. Ég skal reyna að lengja ekki þessar umr. Ég koma aðallega til þess að bæta fyrir það sem ég gleymdi áðan í framsöguræðu minni. Nokkur umræða varð um það í nefndinni, hvernig meta skyldi vinnutíma bændakvenna þegar til fæðingarorlofs kæmi. Vil ég leyfa mér að benda á að í 8. mgr. 1. gr. segir svo, með leyfi forseta: „Fæðingarorlof greiðist úr lífeyrisdeild Tryggingastofnunar ríkisins gegn framvísun vottorðs læknis og sönnunar um launagreiðslur og atvinnuþátttöku viðkomandi samkv. nánari reglum er ráðh. setur í reglugerð.“ Ég vil einnig leyfa mér, með leyfi forseta, að vitna í framsöguræðu hæstv. heilbrmrh., en þar sagði hann: „Varðandi konur bænda sérstaklega mætti t.d. byggja á búreikningum viðkomandi bús eða annarri sönnun um atvinnuþátttöku viðkomandi konu í búrekstrinum. Ýmsar aðrar upplýsingar gætu komið til greina í þessu sambandi, en hugsanlega er þó eðlilegasta niðurstaða sú að móta ákveðnar reglur hvað sérstakar starfsgreinar snertir og reyna þar með að nálgast það meðallag, sem eðlilegast og sanngjarnast er, og láta það gilda um alla í þeirri starfsgrein.“ Þetta var rætt nokkuð með fulltrúum ASÍ - og er þá væntanlega svarað fsp. hv. þm. Karvels Pálmasonar - tveim fulltrúum Stéttarsambands bænda og fulltrúa Vinnumálasambandsins. Nefndin ræddi við fulltrúa Stéttarsambands bænda og hafði við orð - eða ég leyfði mér að fullyrða fyrir hönd hæstv. heilbrmrh., að hann vildi koma því atriði inn í reglugerð, að allar bændakonur sætu þarna við sama borð, og ég lofaði því, að sú reglugerð yrði gerð í samráði við Stéttarsamband bænda, svo að ég held að þetta atriði ætti að vera tryggt. Nefndin var sammála um að óeðlilegt væri að taka inn í sjálf lögin atriði sem þetta, þ.e. einn hóp kvenna. Í sambandi við það sem menn hafa verið að tala um hér, skiptingu á greiðslum milli Atvinnuleysistryggingasjóðs og Tryggingastofnunar ríkisins samkv. því frv. sem hér liggur fyrir, þá er ákaflega erfitt að ræða það í smáatriðum við fólk sem þekkir ekki afgreiðslu á þeim lögum sem nú eru í gildi. g ætla aðeins að taka hér eitt dæmi um hvernig þessi tvenn löggætu skarað eða gætu ekki farið saman. Ef menn eru að tala um t.d. þrjá mánuði aftur í árið 1980 skulum við taka dæmi. Ef kona hefur eignast barn 1. okt. er hún um áramót búin að fá þriggja mánaða orlof. Hún á eftir samkv. lögum um atvinnuleysistryggingar 11/2 mánuð, þ.e. hún á eftir tíma sem hún getur ekki fengið greiðslu fyrir samkv. hinum nýju lögum, ef frv. verður að lögum; vegna þess að þar er ekki um að ræða nema þrjá mánuði. Þarna koma upp dæmi þar sem óhugsandi er að þessi tvenn lög gætu farið saman. Og ég held að ég verði að leyfa mér - ég vona að ég tefji ekki tímann of lengi - með leyfi forseta að lesa erindi stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs, en þar segir: „Á fundi stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs þann 10. þ. m. var rætt um fram komið frv. til l. um breyt. á lögum um almannatryggingar, þ.e. um fæðingarorlof. Í frv. er svo ráð fyrir gert í 3. gr., að ákvæði í lögum um atvinnuleysistryggingar um greiðslu atvinnuleysisbóta í fæðingarorlofi falli úr gildi við gildistöku hinna nýju laga. Ekki eru í frv. ákvæði um hvernig fara skuli um greiðslur fæðingarorlofs, sem hafnar eru fyrir áramót, en bótatímabili ekki lokið. Var það einróma álit stjórnarinnar að kveða þyrfti á um það, hvort og þá hvernig hið nýja kerfi tæki við orlofsgreiðslum eða tryggt væri með öðrum hætti að réttur þeirra kvenna, sem rétt eiga nú til fæðingarorlofs, yrði ekki skertur.“ Stjórnin samþykkti samhljóða að leggja fram til athugunar að við umrætt frv. verði bætt svo hljóðandi ákvæði til bráðabirgða, - ég tel mig ekki þurfa að lesa það þar sem það hefur þegar verið gert. Hér er því um að ræða ákvæði til bráðabirgða til að hindra það, að upp komi slík dæmi sem ekki er hægt að afgreiða. Það er ekki mismunun á réttindum þegar ný lög eru sett til þess að veita þegnunum aukin réttindi, við þá þegna sem ekki nutu þeirra réttinda áður en lögin tóku gildi, og ég held að það segi sig sjálft, að slíkt er óhjákvæmilegt við alla lagasetningu. Ég skal reyna að lengja þessar umr. ekki frekar, en ég vil mælast til þess, að hv. deildarþm. reyni að stytta þessar umr. og flýta fyrir afgreiðslu þessa máls, því að það væri mikill skaði að því ef umr. hér yrðu til þess, að málið næði ekki fram að ganga fyrir þinghlé.



Herra forseti. Ég vil nú fagna því hvað ástandið er orðið gott í heilbr.- og trn. þingsins, en vænti þess, að ekki sé stórviðri í uppsiglingu hér í deildinni. Ég er einn af þeim sem engu að síður eru mjög óánægðir með mjög mörg atriði í þessu frv., tel að það sé kannske þrep áfram, en hefði viljað komast mun lengra til jöfnunar en hér er lagt til. Og ég vænti þess að hæstv. núv. deildarforseti, hv. 1. þm. Vesturl., Alexander Stefánsson, beri gæfu til að koma því í gegnum þingið sem hann hefur lofað þingheimi að hann muni bera fram hér eftir áramótin.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. vegna þessa og ég skal ekki verða til þess að tefja hér umr. um þetta mál, þó að mér virðist hv. 8. landsk. þm. gera tilraun til að draga það á langinn. Hún segir að það sé ákaflega erfitt að ræða þetta mál við þá sem þekkja ekki lögin um atvinnuleysistryggingar. Mér þykir þm. gerast allstórorður. Ég sagði áðan í framsöguræðu minni fyrir þessari brtt., að þessi till. hefði verið borin undir framkvæmdastjóra Atvinnuleysistryggingasjóðs og hann sæi enga annmarka á framkvæmd þessara laga. Hv. þm. verður að láta sér það vel líka þó að fleiri þekki inn á lögin um atvinnuleysistryggingar. Hún hefur oft komið inn á þetta mál varðandi almannatryggingar, en það eru fleiri, sem þekkja þessi lög, heldur en hún. Og ég tel hana ekki sanngjarna við framkvæmdastjóra Atvinnuleysistryggingasjóðs þegar hún segir að það sé erfitt að ræða þetta mál við þá sem ekki þekkja lögin, vegna þess að þessi till. var borin undir hann og hann sá enga annmarka á framkvæmd hennar.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig fagnaðarefni með tilliti til þeirra umræðna, sem fóru hér fram í gærkvöld, að hv. þm. Matthías Bjarnason og Guðrún Helgadóttir skuli nú, nákvæmlega sólarhring eftir þann slag, sameinast hér í þekkingunni og í fæðingunni líka. En nóg um það. Ég skal ekki tefja þessar umræður. Ég ítreka mína afstöðu til þessa máls. Ég tel að hér sé um svo mikið óréttlæti að ræða að þingið geti ekki tekið á sig að samþykkja það. Og ég tel að með þessu sé verið að brjóta það samkomulag sem gert var í kjarasamningum á s.l. hausti. Ég ítreka enn frekar að það hefur ekki komið svar við því, þótt um það hafi verið spurt, hvort þetta bráðabirgðaákvæði hafi verið borið undir fulltrúa Alþýðusambands Íslands, hvort þeir hafi lýst samþykki sínu við þá mismunun sem þarna á sér stað, sem er svo herfileg að þing ætti ekki að samþykkja slíkt.