Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa svohljóðandi tilkynningar, dagsettar 8. maí 2001: ,,Á fundi utanrmn. 3. maí sl., var Magnús Stefánsson kjörinn varaformaður utanrmn. Þetta tilkynnist yður hér með.`` Og: ,,Á fundi félmn. 3. maí sl. var Magnús Stefánsson kjörinn varaformaður félmn.``

Herra forseti. Ég hygg að mörgum muni hafa þótt nokkuð bratt farið þegar ríkisstjórnin ákvað á sama deginum, 29. mars sl., að fella burt vikmörk krónunnar, taka upp verðbólgumarkmið við stýringu peningamála, lækka vexti og afhenda Seðlabankanum frelsi til að stýra peningamálum innan gefinna markmiða sem ríkisstjórnin ákvað. Krónan hefur verið á lækkunarferli í tæpt ár og hefur misst 10--15% af verðgildi sínu frá því verðbólgumarkmiðið var tekið upp. Á undanförnum 12 mánuðum hefur gengi krónunnar lækkað um 20--30%. Ef gengislækkun síðustu viku gengur ekki öll til baka er nær öruggt að verðbólga fari yfir það 6% hámark sem ríkisstjórnin hefur sett fyrir verðbólgumarkmið á þessu ári, sé tekið mið af spá Seðlabankans frá 26. apríl sl. Nú er það svo að Seðlabankinn hefur aðeins haft sjálfstæði í um tvo mánuði. Núverandi ástand er að mestu leyti hægt að rekja til þess er gerðist þegar bankinn laut beinni stjórn frá forsrn. Seðlabankinn hefur fá stjórntæki til ráðstöfunar til að halda niðri verðbólgu fyrir utan vaxtahækkanir og sölu á gjaldeyri. Þessum stjórntækjum hefur verið beitt til hins ýtrasta á síðustu missirum. Vextir hér eru mjög háir og geta vart hækkað án þess að skapa hættu á fjármálakreppu og gjaldþrotum. Krafan er um að þeir lækki. Því er spurt: Til hvaða aðgerða hyggst ríkisstjórnin grípa til að halda verðbólgu innan þeirra marka sem stjórnvöld hafa sjálf sett? Hærri verðbólga rýrir ekki aðeins kaupmátt almennings heldur hækka skuldir heimilanna sem eru flestar verðtryggðar. Verðhækkanir ráðast ekki aðeins af þeirri peningamálstefnu sem Seðlabankinn fylgir heldur skipta aðgerðir ríkisvaldsins miklu máli. Það er þekkt staðreynd að erfitt er að ná verðbólgunni niður ef hún nær sér á strik. Í sjálfu sér er lofsvert að hvetja þjóðina með bjartsýni og góðum væntingum en þar þarf líka að stilla í hóf og halda sig nærri raunveruleikanum. Viðskiptahallinn hefur verið geigvænlegur síðustu ár. Hann var 44 milljarðar árið 1999 en um 70 milljarðar árið 2000, eða um 10% af þjóðarframleiðslu. Hallinn er liðlega þrefalt meiri en gert var ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga þess árs. Uppsafnaður viðskiptahalli síðustu 3--4 ára nemur um 160 milljörðum kr., þ.e. nálægt fjórðungi af landsframleiðslu, og gengistap síðasta árs vegna þeirra erlendu skulda sem teknar voru til að fjármagna hann nemur um 50 milljörðum kr. Þessi halli hefur sett mikinn þrýsting á krónuna og er því stór áhrifavaldur þeirra verðhækkana sem nú eru að koma fram. Langvarandi viðskiptahalli, fjármagnaður með erlendum lánum þýðir einnig að umsvif þjónustu og verslunar vaxa langt umfram það sem aukning í þjóðarframleiðslu og útflutningstekjum gefur tilefni til. Þetta hefur einkum átt sér stað á suðvesturhorninu. Það breytir litlu fyrir stöðu þjóðarbúsins í heild hvort það er ríkissjóður, einstaklingar eða fyrirtæki sem hafa stofnað til þessara erlendu skulda og bera ábyrgð á viðskiptahallanum. Íslenskar fjármálastofnanir, íslensk fyrirtæki, íslensk heimili og íslenskt atvinnulíf er í ábyrgð þegar kemur að skuldadögunum, enda verðum við rækilega vör við það þessa dagana. Tímabundnar erlendar lántökur og skuldsetning er réttlætanleg þegar átak er gert til að byggja upp og treysta grunnstoðir þjóðfélagsins, svo sem hækka almennt menntunarstig, styrkja almannaþjónustu og önnur stoðkerfi atvinnulífsins. En sá viðskiptahalli er hættulegur sem stafar af aukinni neyslu eða óráðsíu, fjárfestingum í falskri atvinnuuppbyggingu eða leiðir til mikilla búferlaflutninga og þjóðfélagsumróts. Stefna stjórnvalda í peningamálum, atvinnumálum, byggðamálum og velferðarmálum hefur búið þann farveg sem við föllum nú eftir. Herra forseti. Um helmingur útflutningstekna okkar koma frá sjávarútvegi. Eitt af loforðum beggja ríkisstjórnarflokkanna fyrir kosningar var endurskoðun stefnunnar í fiskveiðimálum. Friður og sátt, verndun og sjálfbær nýting sjávarfangs er ein af forsendum hagsældar og búsetu þjóðarinnar í landinu öllu. Hvað líður þessari endurskoðun sem lofað var? Á þessum vettvangi ríkir engin sátt og langvinnar kjaradeilur skaða nú hagi allra landsmanna. Samningur við vélstjóra í nótt er þó ljóstýra. Herra forseti. Það er dapurlegt til að vita að lausatök ríkisstjórnarinnar í peningamálum og rangar áherslur í efnahags- og atvinnumálum verði vatn á myllu þeirra sem vilja selja fullveldi þjóðarinnar og sjá Ísland sem allra fyrst sem eitt af löndum Evrópusambandsins. Fjármögnun daglegs lífs með erlendum lántökum við núverandi aðstæður brenglar allt gildismat þjóðarinnar og leiðir hana á fullkomnar villigötur. Að óbreyttu er hættan sú að hér þróist hagkerfi efnahags- og atvinnulífs sem verður háð viðskiptahallanum og ræður illa við að snúa af þeirri braut. Herra forseti. Er aðgerða að vænta af hálfu ríkisstjórnarinnar sem muni rétta af þessa stefnu þjóðarskútunnar?

Herra forseti. Þessi miðvikudagur og miðvikudagurinn fyrir viku segja heilmikla sögu. Á þeim fyrra miðvikudegi, þegar menn höfðu í upphafi fundar tækifæri til að ræða málin, ræddu menn af miklu kappi og áfergju um agúrkur eins og menn muna. Seinna um daginn komu fréttir um að gengið hefði fallið um 6% frá deginum áður. Það varð mikið uppþot og gauragangur hér í húsinu. Talað var um að það ætti að fara að senda þingið, eins og það er orðað, í vinnuviku, nefndaviku. Talað var um að þetta væri blóðugasti dagurinn í efnahagslífi Íslendinga. Og ekki nóg með það heldur sagði hv. síðasti ræðumaður við það tækifæri að hér væri allt að hruni komið vegna þessa atburðar. Nú hefur þessi 6% gengisfelling öll gengið til baka. Eins og gengið stendur í dag er öll 6% gengisfellingin gengin til baka. Blóðið er sem sagt runnið í æðarnar aftur. Stundum er sagt að erfitt sé að koma tannkremi inn í tannkremstúpu, sem út úr henni er komið, en það hefur líka þótt erfitt að koma í æðar blóði sem úr þeim hefur runnið. En svona var gauragangurinn þá. Hér var allt komið á heljarþröm. Við sögðum, einhverjir, að menn ættu að halda ró sinni, enda væri bersýnilegt að þetta væri gengislækkun sem ekki ætti rót að rekja til efnahagslegra staðreynda. En það kom maður í sjónvarpsþátt og sagði: ,,Ég hef verið sakaður um að segja að sprengja mundi springa, nú er hún sprungin.`` Ég mundi nú ekki betur en sprengjan væri þá að springa í sjötta sinn. Það man ég frá mínum gamlárskvöldum að sprengjur sem sprungu sex sinnum voru ekki sprengjur, það voru púðurkerlingar. Þegar maður hugsar til púðurkerlingarinnar þá verður nú stutt í púðurkarlinn. Sprengjan var sem sagt að springa endanlega. En nú er hún sem sagt afsprungin, væntanlega, fyrst hún sprakk við þessa 6% gengislækkun sem er öll gengin til baka í dag. Síðast þegar fréttist var hún öll gengin til baka. Auðvitað má vel vera að þetta sveiflist eitthvað til í dag, það getur vel verið. Ég hef ekki hugmynd um það og við sjáum það klukkan fjögur.  Hér var nefnt að Seðlabankinn hefði talið að ef allt gengi fram eins og bankinn mæti það yrði verðbólgan innan settra markmiða, innan viðmiðunarmarka. Hv. málshefjandi sagði hér áðan að ef þessi 6% gengislækkun gengi ekki til baka þá yrði hún ekki innan viðmiðunarmarka. Þau hafa nú gengið til baka í dag, aðeins viku síðar. Menn fundu að það var rangt hjá stjórnarandstöðunni að gengislækkunin ætti rót í efnahagslegum staðreyndum á Íslandi. Það er þýðingarmikið að menn átti sig á því að breytingarnar sem þarna urðu áttu sér ekki rót í efnahagslegum staðreyndum á Íslandi. Það var mjög fróðlegt að sömu aðilar og höfðu kallað eftir því að Seðlabankinn fengi aukið sjálfstæði og fagnað því heimtuðu örfáum vikum síðar að gripið yrði til aðgerða upp á gamla mátann af hálfu ríkisins, ekki bankans. Það var nú allur stöðugleikinn. Það var eiginlega meira flökt í stjórnmálamönnum en í genginu og er þá mikið sagt. Reyndar er eiginlega þýðingarmeira að minna flökt sé í stjórnmálamönnum. Það gerir minna til þótt flökt sé í genginu til og frá eins og fyrirkomulagið. Því var komið á fyrir forgöngu ríkisstjórnarinnar í góðri sátt við stjórnarandstöðuna að því er maður hélt. En þeir hurfu frá því á örfáum dögum með sama hætti og leiðtogi Samfylkingarinnar sem sagði fyrir átta mánuðum að það ætti að bregðast við þenslunni með því að hækka skatta. Hann kemur nú og leggur til að skattar verði lækkaðir, átta mánuðum síðar. Það er ekki hald í einu eða neinu heldur hlaupið frá, þar er flökt, ekki um 6% heldur um 60% í stefnu, frá því að stórhækka skatta í að lækka þá. Þannig er ekki hægt að haga sér í efnahagsmálum. Ríkisstjórnin mun fylgja fast fram þeirri stefnu sem hún hefur fylgt. Hún mun sýna aðgæslu og gætni eins og hún hefur gert. En hún mun líka halda ró sinni. Það er meginviðfangsefni stjórnmálamanna að halda ró sinni þó að eitthvað smávegis dynji á, rétt eins og skipstjóri á skútu. Sá skipstjóri sem stykki fyrir borð við minnsta goluþyt, ef ölduhæðin er komin í tvo metra, yrði ekki lengur skipstjóri á bátnum.

Herra forseti. Það væri óskandi að hæstv. forsrh. yxi einhvern tímann upp úr sandkassanum og einhvern tímann væri hægt að fá að ræða við hann efnahagsmál án þess að hann sendi skútyrði eða hnefafylli af sandi í andlit allra þeirra sem vilja ræða við hann um það sem á bjátar. Ef menn lesa t.d. greinargerðir fjármálastofnana sem birtar eru á heimasíðum þeirra í dag kemur í ljós að menn óttast mjög að vaxandi verðbólga fari að bíta fast í afkomu fyrirtækjanna þegar líður fram á þetta ár. Þá er hætta á því að vegna aukins fjármagnskostnaðar, vegna hækkandi launakostnaðar, neyðist fyrirtækin til að velta þessum verðhækkunum áfram út í verðlagið. Það er hættan sem við ættum að ræða hér í dag. Hæstv. forsrh. ætti að ræða það hér í dag í staðinn fyrir að senda skútyrði að hverjum einasta manni sem hefur vogað sér að benda á það sama og allir sérfræðingar, innlendir og erlendir hafa gert. Herra forseti. Það er gúrú hæstv. forsrh., seðlabankastjóri, sem segir í Morgunblaðinu, að aðlögunin sé harkalegri en vonast hafi verið eftir. Þá er spurningin: Getum við gripið inn í atburðarásina og náð mjúkri lendingu sem væri öllum til hagsbóta, ekki síst venjulegu launafólki? Það er ekki hægt með vaxtalækkunum vegna gengisþróunarinnar og það liggur líka fyrir hjá Seðlabankanum. Þá er spurning, herra forseti, hvort hægt sé að fara þá leið sem ég hef talað fyrir, að menn grípi til skattalækkana eða skattaívilnana fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki. Ég tel reyndar líka, herra forseti, að grípa eigi til skattalækkana fyrir fólkið í landinu. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að lýsa samhliða yfir afnámi skatta á félagslega aðstoð, afnámi skatta á húsaleigubætur og samhliða stíga skref í þá átt að draga úr skattlagningu á þann hluta lífeyrisgreiðslna sem má líta á sem fjármagnstekjur. Þá held ég, ef þetta væri hluti af almennum skattabreytingum, að ég mundi fyrir mitt leyti beita mér fyrir því að þegar á þessu vorþingi yrði ráðist í breytingar á skattaumhverfi fyrirtækja. Það er verið að segja að það þurfi jákvæðar fréttir. Yrðu það ekki jákvæðar fréttir? Ég held það, herra forseti, en þá þýðir ekki að koma hér eins og hæstv. forsrh. og vilja ekki ræða þetta málefnalega.

Herra forseti. Efnahagsmál eru snúin mál og langt frá því að vera einföld, enda margir samverkandi þættir sem þar eru að verki. Það er þó alveg ljóst, herra forseti, að flestir efnahagssérfræðingar sem hafa tjáð sig um efnahagsástandið telja eitt brýnasta úrlausnarefnið að efla hér stöðugleika með því að auka erlent fjármagn í íslensku efnahagslífi, annaðhvort með fjárfestingum eða gjaldeyrisöflun frá atvinnuvegum. Þá er eðlilegt að menn spyrji: Hvar er hægt að nálgast slíkt fjármagn? Ef við lítum á eina höfuðatvinnugrein okkar, sjávarútveginn, þá er ljóst að eins og staðan er þar núna er ekki að vænta mikillar aukningar í gjaldeyrisöflun á því sviði. Hvað með aðrar greinar, svo sem ferðaþjónustu, lyfjaframleiðslu, kvikmyndagerð og aðrar sprotagreinar sem upp hafa komið? Efnahagssérfræðingar segja að hver slík grein vegi afskaplega lítið á heildina litið. Hitt er annað mál, herra forseti, að flestir efnahagssérfræðingar eru sammála um að skjótvirkasta aðgerðin sé að nýta vistvæna orkugjafa okkar Íslendinga, m.a. til stóriðju og fjárfestingar erlendra aðila í fyrirtækjum á Íslandi. Herra forseti. Þrátt fyrir þessa efnahagsstefnu hefur ítrekað komið fram að hv. þm. Vinstri grænna eru ósammála þessu mati allra efnahagssérfræðinga sem hafa tjáð sig um málið. Því er eðlilegt að spyrja, í ljósi þess uggs sem hv. málshefjandi sýndi hér, hvort orðið hafi breyting á atvinnustefnu hv. þm. Vinstri grænna. Þeir hafa augljóslega lagst eindregið gegn allri nýtingu vistvænna orkugjafa til stóriðju, gegn erlendri fjárfestingu og þannig má áfram telja. Þeir hafa með öðrum orðum lagst gegn þeim ráðum sem flestir efnahagssérfræðingar mæla með. Ég spyr því hvort hér hafi orðið stefnubreyting hjá vinstri grænum eða hvort þeir séu enn við sama heygarðshornið í trássi við alla helstu efnahagssérfræðinga þjóðarinnar.

Herra forseti. Hvað ætli hafi orðið af hinni fjálgu umræðu um stöðugleikann sem uppi var höfð fyrir síðustu kosningar og stjórnarflokkarnir háðu kosningabaráttu sína á, ásamt með sáttum í fiskveiðistjórnarmálum? Hvað ætli hafi orðið um þessi loforð eða skattabreytingar o.s.frv.? Það er eðlilegt að hæstv. forsrh. sé órótt nú þegar þeir hafa misst tökin á gengismálum t.d. Þeir hafa ekki gert tilraun til þess að ná tökum á hinum ógnarlega viðskiptahalla. Hvert er vopnið sem ríkisstjórn í landi hefur til þess aðallega að berjast gegn slíkum vágesti? Vopnið sem ríkisstjórn hefur er fjárlög. Ár eftir ár hefur verið á það bent að beita þurfi fjárlögum gegn þenslunni í þjóðfélaginu, ár eftir ár. En allt hefur komið fyrir ekki. Því hefur ekki verið ansað. Fjárlög síðast hækkuðu um á milli 13 og 14%, meðan verðbólgan var þó ekki nema innan við 5%. Það er haldið áfram að kynda þenslubálið með öllum hætti eins og menn sjá af þessu. Hvers vegna skyldi ríkisstjórnin undir þessari glæsilegu aðferð hafa ákveðið að lækka gengið? Hún réð ekkert lengur við það. Hvers vegna ekki? Hvernig er komið fyrir sjávarútveginum, aðalútflutningsatvinnuvegi okkar? Nærri öll fyrirtæki gera upp með stórkostlegu tapi þrátt fyrir hið fræga og glæsilega fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við. Staðreyndin er sú að það er hrollvekja fram undan, því miður, í íslensku peninga- og fjármálalífi og það er orðið of seint að bregðast við af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Hrollvekja blasir við með haustinu.

Herra forseti. Ég held ég kjósi að svara hv. þm. Hjálmari Árnasyni ritaraefni við betra tækifæri. En þá skal ekki standa á því. Broslegt var að heyra tilraunir hæstv. forsrh. hér áðan til að gera út á það að krónan hafi nú heldur braggast á nýjan leik í tvo daga, eftir 6% fall á einum degi í síðustu viku, 12% frá áramótum og yfir 20% á ári eða svo. Öll skilaboð sem nú koma úr íslenska hagkerfinu hvað varðar viðskiptahalla, verðlagsþróun, gengismál og vaxtamál eru skilaboð um óstöðugleika, óvissu og viðsjár. En hæstv. forsrh. er enn við sama heyrgarðshornið. Hann tekur ekki mark á neinu slíku, skiptir um efnahagsráðgjafa eftir þörfum og setur upp ný og ný sólgleraugu, eins þótt hellirigni. Það var líka athyglisvert að heyra og hefur verið í umræðum undanfarna daga, að hæstv. forsrh. ber nú allt í einu enga ábyrgð á stjórn efnahagsmála. Maðurinn sem mörg undanfarin ár hefur persónugert góðærið við sjálfan sig, hefur eignað sér það persónulega, er nú laus allra mála og vandinn er Seðlabankans. Þjóðhagsstofnun átti að slá af af því að hún sagði satt um hagstjórnarmistök og birti óhagstæðar spár. Og nú er alveg greinilega komin í gang markviss undirbúningur undir það að hafa blóraböggulinn tilbúinn ef illa fer. Það er ekki ríkisstjórnin, ekki ráðherra efnahagsmála, hæstv. forsrh. Davíð Oddsson. Ónei. Það er Seðlabankinn. Þetta er hausverkur hans ef menn skyldu nú vera að keyra út af sporinu. Og nú er spurningin, herra forseti: Er þannig komið þjóðmálaumræðunni á Íslandi að við í stjórnarandstöðunni og fjölmiðlarnir látum hæstv. forsrh. komast upp með að hafa þetta svona, eigna sér góðærið á meðan það stóð, en bera enga ábyrgð á því þegar harðnar á dalnum, þegar það bankar að dyrum?

Herra forseti. Ég heyrði ekki betur á máli málshefjanda hér en að hann væri gagnrýninn á það að ríkisstjórnin og Seðlabankinn hefðu í sameiningu tekið ákvarðanir um það hér í lok mars að gjörbreyta gengisskipulaginu. Og að mikið hefði verið færst í fang með að hverfa frá vikmörkunum, taka upp verðbólgumarkmið, auka sjálfstæði bankans og lækka vextina. Ber að skilja það svo að hv. þm. og flokkur hans sé á móti þessum aðgerðum? Ber að skilja það svo að þeir hafi t.d. verið á móti vaxtalækkuninni eða auknu sjálfstæði Seðlabankans? Menn verða bara að skilja að það kerfi sem nú var tekið upp býður upp á meiri sveiflur en áður voru, býður upp á það að markaðurinn bregðist of sterklega við válegum tíðindum eða góðum tíðindum. Og það er nákvæmlega það sem hér hefur verið að gerast. Það er ekki vafi á því að sjómannaverkfallið hefur haft áhrif á gengisþróunina. Það er ekki vafi á því að skorturinn á gjaldeyri sem orsakast af þessu verkfalli var farinn að hafa áhrif þegar það hafði staðið í mánuð. Dapurleg tíðindi af því tagi hafa auðvitað áhrif á þennan markað. Menn verða að skilja að umhverfið er breytt. Menn eiga ekki að rjúka upp til handa og fóta út af slíkum tíðindum eins og menn gátu gert hér áður fyrr. Í grundvallaratriðum er hagkerfi okkar í góðu lagi. Og í grundvallaratriðum er efnahagsleg staða okkar mjög sterk. Allar matsstofnanir sem hafa lagt á þetta mat nýlega eru sammála um það og þau fyrirtæki sem hafa atvinnu af því að gefa lánshæfiseinkunnir. Staða okkar er mjög sterk. Og það er ekki vafi á því, þó nú verði minni hagvöxtur í ár en verið hefur undanfarin ár, að engar sérstakar líkur eru á því að lendingin verði eitthvað miklu harðari en við höfum gert ráð fyrir. Þessi hugtakanotkun um mjúka lendingu eða harða lendingu er úrelt. Það sem ná þarf hér er snertilending þar sem við náum ... 

Herra forseti. Það er ábyggilega rétt hjá hæstv. forsrh. að það er mikilvægt að halda ró sinni. Það er alveg ábyggilegt að það er einnig rétt hjá hæstv. fjmrh. að við þurfum að ná snertilendingu. Og það er líka mikilvægt ábyggilega í snertilendingu að halda ró sinni í lendingunni og á leiðinni til lendingar. Það er einnig athyglisvert, herra forseti, hversu mikið ber á milli þeirra talsmanna ríkisstjórnarinnar sem hér hafa talað og seðlabankastjóra þegar hann fjallar um ástandið. Með leyfi forseta, segir Birgir Ísleifur Gunnarsson, í viðtali við Morgunblaðið laugardaginn var m.a.: ,,Ljóst má vera að óhóflegur viðskiptahalli grefur til lengdar undan genginu ... og getur þar með sett verðstöðugleika í hættu.`` Herra forseti. Það gengur ekki að talsmenn ríkisstjórnarinnar horfi fram hjá þeirri staðreynd að hætta er á því að verðstöðugleikinn sé að hverfa. Það þarf því að grípa til aðgerða. Það þarf að gefa skilaboð til markaðins sem hann skilur. Það virðist því miður vera þannig að markaðurinn hafi að hluta til a.m.k. misst trú á hagstjórninni og það er alvarlegur hlutur. En við skulum halda ró okkar. Það er fleira í þessu viðtali við seðlabankastjóra. Hann segir m.a., með leyfi forseta: ,,Nýsett verðbólgumarkmið bankans mun þó nást að lokum þrátt fyrir tímabundinn verðbólgukúf og harkalegri aðlögun en vonast var eftir.`` Herra forseti. Spurningin er: Er harkalegri aðlögun það sama og hæstv. fjmrh. kallar snertilendingu eða er munur á merkingu orða? Herra forseti. Því miður hefur andvaraleysi gagnvart viðskiptahalla, þenslu og verðbólgu einkennt þá ríkisstjórn sem við nú höfum. Því er spurning hvort andvaraleysi eða afneitun hæstv. forsrh. sé ekki okkar helsta efnahagsvandamál í dag?

Herra forseti. Ég tek undir áhyggjur hv. 5. þm. Norðurl. v. um gengislækkun krónunnar. Þó telja margir hagfræðingar að hér sé um tímabundið ástand að ræða og við höfum óneitanlega orðið vör við það hér á Íslandi undanfarna daga. Ég tek líka undir áhyggjur hv. þm. af viðskiptahalla sem er verulegt áhyggjuefni fyrir íslenska þjóð. En við megum ekki gleyma því að við leysum ekki þessi vandamál með upphlaupum sem þessum hér í þingsal. Við hljótum líka að velta fyrir okkur lausnum í þessum málum. Og við hljótum líka að velta fyrir okkur hvað sé til ráða? Herra forseti. Ég vil spyrja hv. þm. hvort sinnaskipti hafi orðið hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði í þessum efnum. Vill Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og hv. þm. auka erlent fjármagn í íslensku atvinnulífi? Hvað með fiskeldi? Ég veit að hv. þm. er fyrrverandi skólameistari á Hólum. Þeir á Hólum eru sérfræðingar í fiskeldi. Hvað með stóriðju sem talin er geta aukið útflutningstekjur þjóðarinnar? Hafa orðið sinnaskipti hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði? Hvernig vill Vinstri hreyfingin -- grænt framboð auka útflutningstekjur íslensku þjóðarinnar? Þetta eru spurningar sem mér finnst full ástæða til að hv. þm. svari. Heldur hv. þm. því virkilega fram, eins og mér hefur stundum fundist á þessari ágætu hreyfingu, að tíminn standi kyrr, við búum hér á eylandi og ekkert sé að gerast? Eða lifir hann enn þá í þeim draumaheimi eins og sumir félagar hans, að við getum lifað á fjallagrösum og hundasúru á Íslandi?

Herra forseti. Mér finnst þingmenn Framsfl. hv. standa sig mjög vel við að framfylgja stefnu síðasta þings Framsfl. Þeir falla hins vegar á prófinu í málefnalegri umræðu. Það er alveg rétt sem fram kom í þeirra máli að VG, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, hefur varað við stóriðjuáformum ríkisstjórnarinnar. Það höfum við gert á forsendum umhverfismála, en einnig efnahagsmála. Við höfum varað við því að Landsvirkjun og ríkisstjórnin steypi þjóðinni í skuldir vegna óskynsamlegra áforma af þessu tagi. Herra forseti. Engum dylst að miklar blikur eru á lofti í efnahagsmálum og brýnt er að okkur takist að eyða þeirri óvissu sem nú ríkir í efnahagslífinu. Á einu ári hefur gengi krónunnar fallið um á milli 20 og 30 prósent. Samkvæmt upplýsingum Seðlabankans er raungengi krónunnar núna komið niður í það sama og hún var á árinu 1984, skömmu eftir eina umdeildustu gengisfellingu sem ég man eftir alla vega, þegar ríkisstjórnin reyndi að hafa umsamdar launahækkanir af fólki eftir langt og strangt verkfall það haust. Það er nefnilega þetta sem gerist þegar gengið fellur. Þá hækka aðföngin, verðbólgan fer í gang. Þumalputtareglan var alla vega sú að það mætti reikna með kjararýrnun sem næmi helmingi af gengisfallinu. Við skulum vona að þetta gerist ekki. Við þurfum að grípa til ráðstafana sem sporna gegn því að verðlagið spinnist upp á við. Ríkisstjórnin segist búa yfir staðfestu. Það var eiginlega það eina sem kom fram í máli hæstv. forsrh., þ.e. sá ásetningur að halda ró sinni. Jafnvel þótt viðskiptahallinn sé núna kominn í 70 milljarða, meiri en hann hefur nokkurn tímann verið, þótt skuldir þjóðarinnar séu hærri en þær nokkru sinni hafa verið, þá ætlar hæstv. ráðherra að búa áfram við staðfestu. Ég saknaði bara eins, að hann léki fyrir okkur á fiðlu. Við höfum ágætt fordæmi um slíkt við svipaðar aðstæður úr fornum sögum.

Virðulegi forseti. Sú gengislækkun sem varð sl. miðvikudag var sannarlega mikil og óvænt og fyrir henni voru ekki efnahagslegar forsendur enda er þessi gengislækkun að ganga til baka. Þau viðskipti sem urðu þennan dag voru langt út úr korti miðað við það sem eðlilegt er og þarf vegna viðskipta með vöru og þjónustu og eðlilegra fjármagnshreyfinga. Ég tel að markaðsaðilar muni læra af því sem gerðist þennan dag og að gengisbreytingarnar muni ganga til baka hægt og rólega. Að mínu mati er ekki óeðlilegt að búast við því að gengið muni sveiflast á bilinu 125--130 miðað við gengisvísitöluna. Verkefni okkar er og hlýtur að vera að efla atvinnulífið til lengri tíma. Það bætir lífskjörin og styrkir gengið. Þess vegna verður athyglisvert að fylgjast með því hvernig málshefjandi og aðrir stjórnarandstæðingar muni bregðast við helstu aðgerðum sem þarf að gera til þess að efla atvinnulífið. Ég nefni stóriðjuna. Ég nefni lækkun á tekjuskatti fyrirtækja og eignarskatti. Ég nefni einkavæðingu og eflingu bankakerfisins. Ég nefni aðgerðir til þess að auka fjárfestingar erlendra aðila. Ég nefni aðgerðir til þess að auka hagræðingu í sjávarútvegi. Ég nefni ýmsar nýjungar í atvinnulífinu eins og starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar og því sem slíku fylgir. Ég hef trú á því að stjórnarandstaðan muni ekki standa sig jafn vel í því að styðja framfarirnar og hún er tilbúin til þess að koma upp og vera með úrtölur þegar sveiflur verða á gengi krónunnar.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að í því umhverfi peningamála sem er nú mun gengið auðveldlega sveiflast. En ef litið er til síðustu mánaða hefur það verið á niðurleið. Þó það hafi tekið stökk upp og niður er það á niðurleið. Því miður eru ekki neinar sérstakar efnahagslegar forsendur nú sem gefa okkur sérstaklega styrk til þess að það fari upp. Það er mikilvægt að gera sér grein fyrir því. Ég vakti í máli mínu athygli á viðskiptahallanum. Það verður ekkert umflúið að horfa á alvarleika hans. Ég vakti líka athygli á, herra forseti, þeirri hættu að hér skapist og þróist hagkerfi, efnahagslíf og atvinnulíf sem byggist og nærist á viðskiptahallanum, alveg eins og við bjuggum við atvinnulíf og nærðumst á verðbólgu fyrir nokkrum árum. Það er alvarlegt því það skekkir ekki einungis uppbyggingu atvinnulífs til lengri tíma heldur brenglar allt gildismat okkar og veldur m.a. þeirri miklu byggðaröskun sem við stöndum nú frammi fyrir og höfum upplifað á seinni árum. Það er mjög alvarlegt þegar efnahagslífið er rekið með þeim hætti að það skapar hættu á brenglun á gildismati. Þetta er hið alvarlega til langs tíma. Herra forseti. Ég vakti líka athygli á mikilvægi sjávarútvegsins fyrir atvinnulíf okkar og ég vakti athygli á því að eitt af meginloforðum ríkisstjórnarflokkanna fyrir síðustu kosningar var einmitt endurskoðun fiskveiðistjórnarstefnunnar og að skapa meiri sátt um varðveislu og nýtingu þessarar auðlindar. Þetta er áfram brýnt en ekkert hefur gerst í þessum málum. Herra forseti. Sjálfsagt er að líta á hlutina björtum augum og efnahagslíf þjóðarinnar stendur sem betur fer sterkt. En það er engin ástæða til þess samt að vera að veikja það. Okkur ber frekar að styrkja það og slá á betri veg því sem við sjáum að miður er að fara.

Herra forseti. Þetta hefur verið góð og fróðleg umræða. Neró var meiri hæfileikamaður en ég hélt fyrst hann gat leikið á hljóðfæri sem var fundið upp 1500 árum eftir dauða hans en þeim karli voru víst allir vegir færir. Það er líka ánægjulegt að menn skuli hér í alvöru ræða um að stöðugleikinn sé horfinn ef verðbólgan fari úr 3% í 5%. Óskaplega held ég að þeim sem voru á undan okkur í þessum sal fyrir 10 til 15 árum finnist það merkileg umræða að það sé stöðugleiki að verðbólgan sé 3%, en að allt sé farið fjandans til ef hún sé 5%. Það eru gleðileg umskipti sem orðið hafa í efnahagsmálum landsins og ég skal gjarnan taka hluta af því til mín, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, eins og ég vil gjarnan áfram taka til mín hluta af þeim þætti sem ég kann að eiga í því að efnahagsmál á Íslandi standa afar sterkt. Nú er svo komið að samið hefur verið í einum þætti í verkfalli sjómanna. Það gefur von til þess að því verkfalli fari að linna, sem betur fer, ekki vonum fyrr, og að sá þátturinn fari að skapa auð inn í íslenskt atvinnulíf sem við þurfum svo mjög á að halda. Formaður Samfylkingarinnar, hv. þm., fann að því að ég væri að fara yfir fortíð hans. Ég var ekki að fara í þá fortíð sem við hefðum getað farið í, við hlífum honum við því öllu saman. Þetta var ekki nema vika. Það hlýtur að vera óhætt að ræða um viku fortíð þó maður sleppi þessu á Þjóðviljanum og því öllu saman í gamla daga. En viku fortíð hlýtur maður að mega ræða eða a.m.k. það sem var sagt í þætti á sunnudaginn var.  En þetta er þannig núna að gengislækkun um 6% hefur gengið öll til baka eins og er. En ég tek undir með öðrum hv. þm. sem segja: Við skulum búast við einhverju flökti í krónunni eins og staðan er. Ég geri þó ráð fyrir að krónan eigi frekar eftir að styrkjast en hitt þegar fara að berast hinar jákvæðari fréttir. Við skulum gæta okkar á því að fara ekki í neinn vandræðagang eins og gerðist til að mynda með eitt olíufélagið sem hækkaði verð á olíu á þriggja daga fresti þó við vitum að þegar olían lækkar tekur einn og hálfan mánuð að fá slíka olíu lækkaða hér.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. um frv. til laga um framkvæmd Rómarsamþykktar um Alþjóðlega sakamáladómstólinn. Með frv. er lagt til að lögfest verði nauðsynleg ákvæði til að yfirvöldum og dómstólum hér á landi verði unnt að framkvæma ákvæði Rómarsamþykktar um Alþjóðlega sakamáladómstólinn frá 17. júlí 1998 í samræmi við skuldbindingar íslenska ríkisins. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir þetta nál. hafa skrifað: Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Ásta Möller, Katrín Fjeldsted, Hjálmar Jónsson og Guðrún Ögmundsdóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. um frv. til laga um breytingu á lögum um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum. Í frv. er að finna nauðsynlegar breytingar á lögum um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum vegna þátttöku Íslands í Schengen- samstarfinu. Breytingarnar lúta annars vegar að gagnkvæmri réttaraðstoð við sendingu og afhendingu málsskjala í sakamálum og hins vegar réttarstöðu embættismanna frá öðrum ríkjum með tilliti til refsiverðra verknaða sem beinast að þeim eða þeir fremja sjálfir. Mælir nefndin með því að frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá allshn. á þskj. 1155, en þar segir m.a.: Með frv. er lögð til breyting á almennum hegningarlögum vegna fyrirhugaðrar aðildar Íslands að samningi um öryggi starfsmanna Sameinuðu þjóðanna og tengdra starfsmanna, sem gerður var í New York 9. des. 1994, og mælir allshn. með því að frv. verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað ,,11`` í 1. gr. komi: 12.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. á þskj. 1156. Þar segir m.a.: Með frv. er lagt til að heimilt verði að fullgilda samkomulag sem gert var 6. febrúar 2001 um breytingar á samningi milli Íslands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar um alþjóðleg einkamálaréttarákvæði um hjúskap, ættleiðingu og lögráð sem undirritaður var í Stokkhólmi 6. febrúar 1931. Ástæður breytinganna eru annars vegar að samræma norrænan sifjarétt og hins vegar að viðhalda norrænni réttareiningu á þessu sviði. Mælir nefndin með því að frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Þegar við vorum að ræða þetta mál síðast í hv. Alþingi óskaði ég eftir því að hæstv. viðskrh. yrði viðstödd. Umræðunni var þá frestað þar sem iðn.- og viðskrh. gat ekki verið viðstödd og ég vil þess vegna ítreka hvort ég geti ekki haldið áfram ræðu minni þar sem ég hvarf frá henni að viðstaddri hæstv. iðnrh.

Það er von á því að hæstv. iðnrh. gangi í húsið. Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. hafi tök á að víkja að einhverjum þáttum málsins án þess að iðnrh. sé við. Hún er gagnkunnug málinu og getur kannski getið í eyðurnar.

Herra forseti. Í trausti þess að hæstv. iðnrh. muni birtast hér mun ég fara yfir fyrri hluta ræðu minnar og ræða um þau atriði sem ég hafði áður nefnt og stikla þar á stóru og vona að þegar ég verð búinn að rifja upp það sem ég áður sagði verði hæstv. iðnrh. viðstödd það sem eftir er umræðunnar. Herra forseti. Ég var búinn að ræða um það að sala sveitarfélaganna á Vestfjörðum væri nauðvörn og að sú hlutafélagavæðing sem við erum nú að framkvæma sé eingöngu í afgreiðslu hér til þess að koma fram sölu á hlut sveitarfélaganna í orkubúinu. Ég var einnig búinn að ræða um það, herra forseti, að slík breyting, sem gerð er grein fyrir í grg. með frv., væri ætluð til þess að sveitarfélögin á Vestfjörðum gætu farið að borga skuldir í félagslega íbúðakerfinu. Þetta var ég búinn að nefna, hæstv. forseti, í ræðu minni. Ég var einnig búinn að greina frá því í ræðunni að ég teldi að enginn sveitarstjórnarmaður á Vestfjörðum hefði látið að því liggja við síðustu sveitarstjórnarkosningar að það væri stefna hans eða framboðs hans að selja orkubúið til þess að greiða fjármagnsskuldir í félagslega íbúðakerfinu. Þessi orð lét ég falla m.a. vegna þess að þau orð höfðu verið viðhöfð í umræðunni að umrædd breyting væri ætluð til þess að sveitarfélögin á Vestfjörðum gætu, eins og kemur fram í grg. frv., selt eignarhlut sinn og farið að greiða niður skuldir til ríkisins í félagslega íbúðakerfinu, að það hefði ekki verið að vilja heimamanna. Sá vilji var a.m.k. ekki kynntur í síðustu sveitarstjórnarkosningum og ég minnist þess ekki að hafa heyrt hans getið fyrr en verulega var liðið á þetta kjörtímabil sveitarstjórna sem nú er eftir rúmt ár af. Ég veit því ekki til þess að sveitarstjórnarmenn á Vestfjörðum hafi sótt umboð til kjósenda sinna í þá veru að það væri þeirra göfugasta markmið á kjörtímabilinu að selja eignarhlut sveitarfélaganna í Orkubúi Vestfjarða. Þvert á móti held ég að sveitarfélögin og sveitarstjórnarmenn hafi frekar látið að því liggja að orkubúið væri ein af undirstöðunum og gott fyrirtæki til að byggja á frekari atvinnusköpun á Vestfjörðum. Ég mótmæli því að salan á orkubúinu sem fyrirhuguð er sem afleiðing af hlutafélagavæðingu orkubúsins sé sérstakt áhugamál Vestfirðinga, ég held að svo sé alls ekki. Það gæti verið og er sennilega núna orðið sérstakt áhugamál nokkurra sveitarstjórnarmanna, en margir held ég að hafi takmarkaðan áhuga á því að þurfa að fara þá leið sem hefur verið sett upp fyrir þá með þessu frv. Niðurstaðan af þessum vangaveltum mínum í fyrri kafla ræðu minnar var því sú að íbúar Vestfjarða, kosningabærir menn og konur, hafi ekki veitt sveitarstjórnarmönnum umboð í síðustu sveitarstjórnarkosningum til að selja Orkubú Vestfjarða. Því hafi verið öðruvísi farið og þar af leiðandi sé ekki um almennan vilja íbúanna að ræða. Síðan vék ég að því í ræðu minni að Vestfirðingar væru teknir sértökum að þessu leyti og ætluð sérstök aðferð við að taka á sig skuldir vegna fólksfækkunar í félagslega íbúðakerfinu og að á vandamálinu, sem væri vissulega þekkt annars staðar á landinu, meira að segja vel þekkt því miður, væri ekki tekið heildstætt heldur væri verið að setja sérstaka löggjöf um sölu á orkubúinu, breytingu á því í hlutafélag og síðan sölu, eins og kemur fram í grg., til þess að á Vestfjörðum mætti taka sérstaka aðferð við afgreiðslu félagslegra skulda. Ég vakti athygli á því að taka ætti þetta sérstökum tökum á Vestfjörðum en ekki annars staðar á landinu. Þessu væri ég algjörlega ósammála og teldi að þessi vandi væri víða fyrir hendi á öðrum stöðum á landinu og á þessum vanda ætti að taka heildstætt varðandi lausn en ekki að ákveða það að eina sameiginlega eign sveitarfélaganna á Vestfjörðum, orkubúið, skyldi gert að sérstakri söluvöru í þessu sambandi og að þeir peningar færu þá hringferð frá ríkinu og aftur inn til ríkisins í gegnum félagslega íbúðakerfið. Og nú er ég kominn þangað í ræðu minni, herra forseti, þar sem ég hefði gjarnan viljað að hæstv. iðnrh. gæti verið viðstaddur.

Fundinum er frestað í fimm mínútur.

Herra forseti. Ég vil lýsa yfir sérstakri ánægju minni með að hæstv. iðnrh. skuli geta verið hérna viðstaddur smástund. Ég mun ekki gera kröfu til þess að hún sitji hér í allan dag meðan ég tala en vildi beina til hennar nokkrum hugleiðingum eða vil a.m.k. að hún hlusti á þær þannig að hún væri svo fær um að gefa komment á það síðar ef tilefni er til. Fyrir liggur að á Vestfjörðum, á orkuveitusvæði Orkubús Vestfjarða, eru a.m.k. tveir mjög vænlegir virkjunarkostir. Annar er tengdur Glámuhálendinu og hefur það verið kölluð þakrennuvirkjun. Hinn virkjunarkosturinn sem einnig hefur verið talinn mjög áhugaverður er í Strandasýslu, norðarlega nokkuð, norður í Ófeigsfirði. Báðir þessir virkjunarkostir þykja nokkuð vænlegir til orkuöflunar og talið er að þar megi tryggja nokkuð góðan vatnsbúskap og nokkuð örugga og jafna framleiðslu. Í Hvalfirði er álfyrirtæki sem heitir Norðurál. Það mun vera svo og liggur ljóst fyrir að hæstv. iðnrh. stóð í viðræðum við það fyrirtæki fyrir ekki löngu um það hvernig hægt væri að afla því fyrirtæki orku. Síðast í morgun, herra forseti, var ég á fundi þar sem ég heyrði forsvarsmenn fyrirtækisins Norðuráls segja frá því hvaða orku þá vantaði og í hvaða áföngum. Ég hlýddi einnig þar á mál forstjóra Landsvirkjunar um það hvaða möguleika þeir sæju á því að afla slíkrar orku. Á orkuveitusvæði Vestfjarða þarf að kaupa talsvert mikla orku vegna þess að á Vestfjöðrum er ekki framleidd næg orka fyrir fjórðunginn. Fyrir liggur líka að til stendur uppbygging í mörgum landshlutum. Til stendur álversuppbygging á Austurlandi og orkuöflun fyrir það uppi á hálendinu austan lands og fyrir dyrum standa orkuframkvæmdir sunnan lands. Þess vegna er það spurning mín til hæstv. iðnrh. hvort megi hugleiða hvort taka mætti til virkjunar þá tvo allvænlegu orkukosti sem fyrir liggur að eru fyrir hendi í Vestfirðingafjórðungi. Ég spyr einnig: Er nokkuð sérstakt því til fyrirstöðu að t.d. hlutur ríkisins eða hálfur hlutur ríkisins í Orkubúi Vestfjarða yrði seldur fyrirtæki eins og Norðuráli ef þeir fengjust til að fjármagna það og koma að því og í stað þess að orkan yrði flutt að hluta til frá Suðurlandi í gegnum byggðalínu eða vesturlínu til Vestfjarða þá yrði til, innan ekki margra ára, nægt afl á Vestfjörðum úr vestfirskum virkjunum fyrir Vestfirðinga þannig að það afl sem núna fer vestur yrði þá til ráðstöfunar inn í orkuþörf m.a. álvers Norðuráls í Hvalfirði? Þetta var sú spurning og sú hugmynd sem ég vildi varpa fram í þessari umræðu. Fyrir liggur að atvinnuuppbygging á Vestfjörðum að þessu leyti yrði afar jákvæð fyrir þann landshluta og það væri virkileg vítamínsprauta fyrir atvinnulíf og uppbyggingu í fjórðungnum ef þar kæmu til framkvæmdir sem tengdust virkjun þeirra mögleika sem Vestfirðingar eru taldir eiga í allþokkalegum virkjunarkostum. Þar með gætu landsmenn e.t.v. séð fram á að ekki væri bara verið að virkja á Suðurlandi, byggja upp á Vesturlandi, byggja upp á Austfjörðum og flytja mikið af verkefnum norður í land til Akureyrar heldur væri líka möguleiki á því að framkvæma eitthvað norður á Vestfjörðum sem væri jákvætt fyrir þróun byggðar og atvinnulífs. Þar fyrir utan, með því að standa svona að málum, væru menn kannski lausir úr því leiðindahjólfari sem frv. sem við ræðum byggir á, þ.e. því að ríkið kaupi upp eignarhluti sveitarfélaganna á Vestfjörðum í orkubúinu til þess að greiða uppsafnaðan vanda af tómum íbúðum í félagslega íbúðakerfinu á Vestfjörðum. Ef þetta reyndist hægt væri þar af leiðandi kannski í raun verið að velta upp þeim möguleika að gera á Vestfjörðum fyrir Vestfirðingum eitthvað svipað og gert var í Mývatnssveit, í kjördæmi hæstv. iðnrh., þar sem hlutur ríkisins í Kísiliðjunni var seldur og fjármagnið notað til uppbyggingar í viðkomandi landshluta. Það er svolítið bjartara yfir þeirri hugsun, hæstv. iðnrh., en þeirri vegleysu sem Vestfirðingum er boðið upp á í þessu frv. um Orkubú Vestfjarða, sem er í raun og veru bara hringferð peninganna, annars vegar frá ríkinu í gegnum kaup á orkubúinu og hins vegar aftur úr orkubússölunni í gegnum sveitarsjóðina til baka inn í greiðslu í félagslega íbúðakerfinu. Ég hef sagt það áður í ræðum mínum um orkubúið að mér finnst það ömurlegt hlutskipti sem Vestfirðingum er boðið upp á við þessa sérmeðferð. Ég vil ekki sjá þá tekna út fyrir sviga sérstaklega í félagslega íbúðakerfinu þannig að þeim sé gert að selja eignir sínar til þess að standa að þeirri hringferð peninganna sem birtist í greinargerð með frv. um Orkubú Vestfjarða. Um daginn var hér rætt frv. um sölu ríkisins á eignarhlut í Orkuveitu Suðurnesja. Þar var auðvitað farið allt öðruvísi að en í þessu frv. þar sem um var talað að jafnvel þeir fjármunir sem kæmu úr þeirri sölu nýttust í því kjördæmi, t.d. við tvöföldun Reykjanesbrautar. Allt að einu, hvar sem maður ber niður í þeim umræðum sem orðið hafa á hv. Alþingi á undanförnum vikum og mánuðum um breytingar á orkufyrirtækjum, þá er alveg ljóst að frv. um Orkubú Vestfjarða ber allt annan svip. Í því falin allt önnur aðferð en tíðkuð er annars staðar á landinu. Ég ítreka að sveitarstjórnarmenn á Vestfjörðum sögðu íbúum Vestfjarða aldrei í síðustu sveitarstjórnarkosningum að til stæði að selja Orkubú Vestfjarða og það væri þeirra mesta baráttumál eða stefnumál á kjörtímabilinu. Það var þeim ekki sagt og þeir kusu ekki um það. Það hefur verið sagt við mig að ég ætlaði mér stórt, að standa í vegi fyrir því að sveitarstjórnarmönnum á Vestfjörðum tækist að selja orkubúið. Það kann vel að vera. Ég er hins vegar sannfærður um að menn eiga að reyna að fylgja því eftir sem þeir hafa verið kosnir til og staðið fyrir í kosningabaráttu og að það var ekki hlutverk vestfirskra sveitarstjórnarmanna að ganga til þessa leiks. Þar eru þeir að bregðast vestfirskum íbúum. Ef verið er að taka fram fyrir hendurnar á þeim í einhverju með því að reyna að koma í veg fyrir að þeir hlutir gerist sem koma fram í greinargerð frv. þá mun ég bara fylgja sannfæringu minni í því eins og ég hef svarið að gera og mun ekki fylgja neinu öðru. Ég segi enn og aftur að ég er andvígur þeirri leið sem sett er upp í frv. Í sjálfu sér er ég ekki andvígur því að breyta fyrirtækinu Orkubúi Vestfjarða í hlutafélag, ef það væri markmiðið, til þess að gefa fyrirtækinu rýmri kosti til að takast á við fjárfestingar og uppbyggingu t.d. í öðrum fyrirtækjum í viðkomandi landshluta sem er starfssvæði fyrirtækisins. Síðan við ræddum málið hér síðast hefur frv. til raforkulaga verið lagt fram á Alþingi. Þar er boðað m.a. að eðlilegt sé að skipt verði upp þeim möguleikum og verkefnum sem orkufyrirtæki í landinu annast í dag, að dreifingarþættinum t.d. og framleiðsluþættinum verði skipt upp eða lagningu dreifilína og öðru slíku. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. iðnrh. hvort ekki væri ráð að láta frv. um Orkubú Vestfjarða bíða haustsins og að mönnum yrði þá gefinn kostur á því að finna útfærslu sem væri e.t.v. einhver málamiðlun þess sem í frv. stendur, þ.e. að ríkið kaupi hlutina af sveitarfélögunum, eins og fyrirtækið er nú, og þess sem ný raforkulög fela í sér varðandi skipulag, eignarhald og starfsemi fyrirtækja á þessu sviði raforkuöflunar og dreifingar. Ég held að það sé ráðlegt að velta því fyrir sér. Hæstv. forseti. Ég hef lagt fram brtt. við þetta frv. Hún byggir á því að þrátt fyrir að samþykkt verði að stofna hlutafélag um Orkubú Vestfjarða þá verði á tímabilinu 1. júní 2001 til 1. júní 2004 óheimilt að selja eignarhluta í Orkubúi Vestfjarða. Þetta hef ég lagt til sem brtt. við þetta frv. um stofnun hlutafélags um Orkubú Vestfjarða og það er ekkert launungarmál að ég legg það fram hér í þeim tilgangi að reyna að koma í veg fyrir það slys sem mér finnst að felist í frv. Ég vonast til þess að menn skilji að sú framsetning sem í því felst að setja inn ákvæði um að mönnum sé ekki heimilt að selja hluti sína í ákveðinn tíma eftir að fyrirtækinu hefur verið breytt í hlutafélag geti orðið til þess að mál þróist með öðrum og betri hætti fyrir íbúa á Vestfjörðum en mér finnst að þeim séu settir í því frv. sem við ræðum nú. Í þessari brtt. felst reyndar ekki stórkostleg breyting frá núverandi ástandi. Þetta er sameignarfélag með takmörkun á ráðstöfun eignarhluta þess. Þessi brtt. felur þannig ekki í sér mikla breytingu frá núverandi ástandi. Hún felur hins vegar í sér breytingu frá frv., þ.e. að sala eins og sú sem gert er ráð fyrir í frv. geti ekki átt sé stað á næstu þremur árum. Hins vegar kann að vera, með tilliti til frv. til raforkulaga sem mér skilst að muni verða vísað til 2. umr. og bíða síðan haustsins, möguleiki á að útfæra þessa tillögu og gera hana svolítið öðruvísi úr garði en ég sé ekki ástæðu til þess nú. Ef tillagan verður felld, sem ég vil síður, mun ég skoða það að leggja fram tillögu við 3. umr. sem nálgast mundi þau sjónarmið sem m.a. er lýst í frv. til raforkulaga, um að hægt sé að skipta eignarhluta í fyrirtækjum upp milli framleiðslu, sölu og dreifingar. Ég verð að ítreka að mér finnst vegið að Vestfirðingum með frv. sem hér er til umræðu, sérstaklega þar sem fram kemur í greinargerð þess að það sé beinlínis flutt til að gera sveitarfélögunum á Vestfjörðum kleift að takast á við fjárhagsvanda sinn. Þar kemur fram að aðaltilgangur frv. sé að þegar það hefur verið samþykkt muni sveitarfélögin eiga kost á að selja sinn hlut eftir þeim verðmætisviðmiðum sem sett hafa verið upp í samningsdrögum milli sveitarstjórnarmanna. Ég hefði viljað sjá þessari hugsun í frv. og greinargerð þess algjörlega snúið við, að ríkið mundi selja eitthvað af sínum hlut og þeir fjármunir sem kæmu fyrir hlut ríkisins yrðu þá notaðir til þess að aðstoða sveitarfélögin á Vestfjörðum. Það fé yrði notað til uppbyggingar með sama hætti og raunar hefur verið gert með lagasetningum hér á Alþingi, m.a. varðandi Kísiliðjuna eins og ég vék að hér áður í máli mínu. Herra forseti. Í tilefni af þeirri umræðu sem ég hef haldið hér uppi langar mig undir lok hennar að vitna í leiðaraskrif vestfirsks dagblaðs, Bæjarins besta sem gefið er út á Ísafirði. Ég tók þar af handahófi fjórar ritstjórnargreinar um þetta mál. Sú fyrsta var skrifuð 2. nóv. 2000. Þar segir undir fyrirsögninni Stöndum vörð um rétt okkar, með leyfi forseta: ,,Sveitarstjórnarmenn á Vestfjörðum þurfa ekki lengur að velkjast í vafa. Ljóstýran, sem kviknaði á haustdögum og benti til að loks nú eftir áralangan þyrnirósarsvefn væru stjórnvöld vöknuð og höggvið yrði á vandann í félagslega íbúðakerfinu í eitt skipti fyrir öll, er slokknuð. Félagsmálaráðherra, Páll Pétursson, ætlar að láta kné fylgja kviði: Ríkið býðst til að kaupa eignarhluta sveitarfélaganna í Orkubúi Vestfjarða með því skilyrði að verulegum hluta söluverðsins verði varið til greiðslu á skuldum sveitarfélaganna við Íbúðalánasjóð. Til þessa gjörnings nýtur félagsmálaráðherra dyggilegs stuðnings samráðherra sinna í ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Breyting á Orkubúi Vestfjarða í hlutafélag er mál út af fyrir sig, sem sjálfsagt er að skoða með opnu hugarfari og leggja hlutlaust mat á kosti og galla. Sala orkubúsins er síðan annað og seinni tíma mál. Hvort hluthafar kjósa að selja bréf sín að breytingu lokinni, ef af verður, er mál hvers og eins. Á annan veg verður ekki með lýðræðislegum og frjálsum hætti staðið að breytingu á rekstrarformi fyrirtækisins og sölu, ef mönnum býður svo við að horfa. Kaupskylduákvæði félagslegu íbúðanna hefur reynst sveitarfélögum víðar en á Vestfjörðum þungur baggi. Hvernig verður vandi þessara sveitarfélaga leystur? Hvaða eignir verða þau neydd til að framselja ríkinu til að grynna á skuldum sínum við Íbúðalánasjóð? Hvað ef engar áhugaverðar eignir í augum ríkisvaldsins eru til staðar? Já, hvað þá, ráðherra?`` Hvað þá, herra ráðherra, er spurt í þessum leiðara. Síðan segir, herra forseti, að fráleitt sé að blanda saman sölu á Orkubúi Vestfjarða og skuldum sveitarfélaga við Íbúðalánasjóð: ,,Sala Orkubús Vestfjarða og skuldir sveitarfélaganna við Íbúðalánasjóð eru tvö mál, sem fráleitt er að blanda saman. Og það er satt að segja óhugnanlegt að hugsa til þess, eftir að vestfirsk sveitarfélög hafa fengið þá umsögn frá virtu endurskoðunarfyrirtæki að þau hafi verið vel rekin síðasta áratuginn, þegar á heildina er litið og rekstur þeirra hafi skilað meiri framlegð á íbúa en rekstur annarra sveitarfélaga í landinu að meðaltali, að þá skuli þeim stillt upp við vegg og settir slíkir afarkostir til að standa ríkinu skil á vanskilum í íbúðalánakerfi, þar sem viðurkennt er að vitlaust var gefið í upphafi og þingmenn sáu ekki fyrir afleiðingar laganna sem sveitarfélögin sitja nú uppi með. Vonandi bera vestfirskir sveitarstjórnarmenn gæfu til standa vörð um réttinn til frjálsra ákvarðana um framtíð Orkubús Vestfjarða, óháð fjárhagsvanda sveitarfélaganna, sem öllum er ljóst að er mikill um þessar mundir.`` Þetta var leiðari frá 2. nóv. árið 2000, herra forseti. Ég held að hann lýsi ákaflega vel viðhorfum hins almenna Vestfirðings til þessa máls og reyndar margra sveitarstjórnarmanna. Ég þykist viss um að það eru ekki allir sveitarstjórnarmenn á Vestfjörðum sem ganga glaðir til þessa leiks. Herra forseti. Mig langar að vitna í annan leiðara til að varpa frekara ljósi á viðhorf Vestfirðinga til þessa máls. Geri ég nú eigi lengur kröfu til þess að hæstv. iðnrh. sé í salnum.

Jú, ég hlusta á hvert einasta orð.

Þessi leiðari Bæjarins besta birtist undir fyrirsögninni Hitamál og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Af viðbrögðum lesenda BB við spurningu blaðsins: Ertu sátt(ur) við að ríkið taki orkubúið upp í skuldir? --- er deginum ljósara að Vestfirðingar eru nær á einu máli í afstöðu sinni: Níu af hverjum tíu eru andsnúnir því sem um var spurt. Mönnum er heitt í hamsi. Á þessum vettvangi hafa sveitarstjórnarmenn verið brýndir til að standa vörð um réttinn til frjálsra ákvarðana um framtíð Orkubús Vestfjarða og gangast ekki undir þá fyrirætlan stjórnvalda að neyða þá að samningaborði með gylliboðum til þess eins að létta um stundarsakir skuldabyrði sveitarfélaganna við Íbúðalánasjóð. Það var löngu vitað að fráleit ákvæði um kaupskyldu á íbúðum í félagslega kerfinu mundu sliga sveitarfélög um land allt fjárhagslega. Þrátt fyrir eftirleitan sveitarstjórna og margvíslegar ábendingar hefur ríkisvaldið komið sér hjá að taka á vandanum líkt og því kæmi málið ekkert við. Hér væri eingöngu óráðsíu og græðgi heimamanna um að kenna. Vandinn hefur því vaxið óheftur með ári hverju. Eindregin afstaða heimamanna í orkubúsmálinu verður ekki skilgreind á annan veg en sem áskorun til sveitarstjórnarmanna`` --- herra forseti, sem áskorun til sveitarstjórnarmanna --- ,,um að láta ekki deigan síga gagnvart yfirgangi ríkisvaldsins. Uppstokkun á leiguíbúðakerfinu verða ríki og samtök sveitarfélaga að semja um sín í milli á sanngjarnan og eðlilegan hátt. Fáist sá aðili sem ber ábyrgð á lagasetningunni ekki að samningaborði með annað í farteskinu en nú er boðið, heldur vandinn áfram að vaxa með hraða snjóboltans. Það væru enn skelfilegri mistök en við höfum þrátt fyrir allt orðið vitni að til þessa.`` Þetta er sá hluti leiðarans sem fjallar um þetta orkubúsmál, herra forseti. Ef eitthvað er þá taka menn heldur stífar til orða varðandi þetta mál og andmæla því sem að er stefnt með frv. sem við ræðum. Í enn einum leiðaranum segir undir fyrirsögninni ,,Það skal aldrei verða``, með leyfi forseta: ,,Svo mælti Þórarinn Eldjárn, skáld og rithöfundur, aðspurður um hvernig honum litist á hugmyndina um að Svarfaðardalur legðist í eyði, utan þess að íbúar hinna fjölmörgu sveitaþorpa sem mynduðu borgríkið á suðvesturhorni landsins, eftir að búið væri að útrýma landsbyggðinni, nytu þar sumardvalar til afstressunar.`` --- Borgarbúar gætu þar notið sumardvalar til afstressunar í kjördæmi hæstv. iðnrh.

Heima hjá mér.

Já, einnig heima hjá hv. þm. Ekki ber ég á móti því að vafalaust má njóta þar afstressunar. ,,Það var mikill þungi í orðum skáldsins. Það er líka mikill þungi í umræðunni vestra um hugsanlega nauðungarsölu á Orkubúi Vestfjarða`` --- takið eftir því að talað er um nauðungarsölu hæstv. iðnrh. --- ,,til lúkningar skuldum vestfirskra sveitarfélaga við Íbúðalánasjóð. Og skyldi engan undra. Nú liggja spilin á borðinu. Afstaða ríkisstjórnar Íslands. Staðfest af ráðuneytisstjórum þriggja ráðuneyta í bréfi frá 7. þessa mánaðar til allra sveitarfélaga á Vestfjörðum. Þar segir: ,,Gagnvart þeim sveitarfélögum sem glíma við fjárhagsvanda vegna skuldastöðu sveitarsjóða og vanda vegna innlausna á félagslegum íbúðum, verður áskilið að fyrir liggi skuldbindandi aðgerðaáætlun til lausnar á vanda hvers sveitarfélags fyrir sig. Til grundvallar verða lagðar tillögur sem settar eru fram í áfangaskýrslu um félagslegar íbúðir á Vestfjörðum frá júní 2000. Þar er gert ráð fyrir að þau sveitarfélög sem þurfa að lækka verð félagslegra íbúða í sveitarfélaginu geri það með framlagi úr sveitarsjóðum í samstarfi við varasjóð.`` Gleggri geta skilaboðin ekki verið. Sveitarfélögunum er ætlað að koma félagslegu íbúðunum niður í söluhæft verð með niðurgreiðslu úr eigin sjóðum í ,,samstarfi við varasjóð``, hvað svo sem það merkir á mannamáli ef á reyndi og eftir krónunum kynni að verða leitað. Um hitt þarf ekki að villast: Uppsöfnuðum vanda skulu sveitarfélögin standa undir ein og óstudd með sölu eigna. Ríkisvaldið viðurkennir ekki handvömm löggjafans í meingölluðum lögum. Þar við situr. Þessi afdráttarlausu skilaboð ríkisstjórnarinnar til Vestfirðinga eru gerð heyrinkunn samtímis því að stjórnvöld sjá engin önnur ráð til að bæta versnandi hag sveitarfélaga víðast hvar, vegna yfirtöku verkefna frá ríkinu án þess að gefin fyrirheit um tekjustofna til verkefnanna væru efnd, en að hækka útsvarið á sífellt fækkandi gjaldendum. Sýnist mörgum því létt verk að guma af tekjuafgangi ríkissjóðs og sukki sveitarfélaganna. En spurt skal: Hver er afstaða þingmanna Vestfirðinga til ákvörðunar ríkisstjórnarinnar, að neyða Vestfirðinga til að selja orkubúið til greiðslu skulda við Íbúðalánasjóð? BB stendur þingmönnunum opið, nú sem endranær. Vestfirðingar ætlast til að þeir geri hreint fyrir sínum dyrum.`` Ég tel að ég hafi gert mjög skilmerkilega grein fyrir afstöðu minni til þessa máls, bæði hér á hv. Alþingi og einnig í skrifum mínum í viðkomandi blað. Ég ætla að vitna í einn leiðara enn, herra forseti, og skal þá hætta upplestri úr leiðurum hins virðulega blaðs Bæjarins besta sem gefið er út á Vestfjörðum. Þessi leiðari birtist undir fyrirsögninni Oft var þörf en nú er nauðsyn, með leyfi forseta: ,,Af frumvarpi fjárhagsáætlunar fyrir Ísafjarðarbæ, sem lagt var fram á bæjarstjórnarfundi í síðustu viku, er ljóst að bæjaryfirvöldum er mikill vandi á höndum. Við búum við svo þröngan kost að velta þarf hverri krónu fyrir sér áður en látin er af hendi.`` Síðan er talað um tekjur bæjarsjóðs og skuldastöðu bæjarfélagsins. Því næst segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fjármál sveitarfélaga á Vestfjörðum hafa verið í brenni\-depli að undanförnu. Ekki hvað síst vegna þeirra fyrirætlana stjórnvalda að neyða sveitarstjórnarmenn að söluborðinu með orkubúið til að grynnka á skuldum sveitarfélaganna við Íbúðalánasjóð. Þessi gjörningur hefur mætt almennri, harðri andstöðu íbúanna, sem með margvíslegum rökum hafa bent á að um tvö óskyld mál er að ræða. Annars vegar sölu orkubúsins, ef mönnum sýnist svo síðar meir, hins vegar uppsafnaðan margra ára vanda vegna íbúðalánakerfis, sem stjórnvöld hafa skotið sér undan að taka á; stjórnmálalegs afkvæmis, sem í ljós kom að hafði litla möguleika á því að skila tilætluðu hlutverki vegna galla, sem lagasmiðirnir sáu ekki fyrir, en sveitarfélögin sitja nú uppi með.`` Þannig hljóðar meginefni þessa leiðara, herra forseti, en niðurlagið er á þessa leið: ,,Þegar við bætist að gjaldendum fækkar, einstaklingum og áður þróttmiklum sjávarútvegsfyrirtækjum, þarf engan að undra þótt þröngt sé í búi og vandi á höndum. En það réttlætir ekki aðförina og kröfuna um nauðungarsölu orkubúsins. Við öllu þessu eiga íbúar Ísafjarðarbæjar og annarra sveitarfélaga á Vestfjörðum aðeins eitt svar: Samstaða --- órjúfandi samstaða.`` Ég tel mig hafa gert nægjanlega grein fyrir því að ekki sé mikill vilji, vægast sagt lítill eða enginn, meðal íbúa Vestfjarða til að selja Orkubú Vestfjarða. Þar af leiðandi tel ég algjörlega ofmælt að salan á Orkubúi Vestfjarða, sem er beinn fylgifiskur þessa frv. sem við nú ræðum, sé vilji íbúanna. Ég er þeirrar skoðunar að sveitarstjórnarmönnum hafi verið stillt upp við vegg í þessu máli eins og rækilega hefur komið fram, m.a. í áður tilvitnuðum leiðurum blaðsins Bæjarins besta á Ísafirði. Ég held að ég þurfi ekki, herra forseti, að segja fleira því til staðfestingar að sveitarstjórnarmenn á Vestfjörðum ræddu ekki málið fyrir sveitarstjórnarkosningar og eru með sölu orkubúsins að koma á bak íbúum á Vestfjörðum. Þetta var ekki baráttumál þeirra. Þeir kynntu það ekki fyrir íbúunum og kynntu það ekki í kosningunum. Það sem þeir ætla að undirgangast er ábyggilega ekki að vilja þeirra allra þó að ég viti að sumir þeirra hafi áhuga á að selja orkubúið. Herra forseti. Ég mun kannski taka til máls um þetta mál síðar. Það er að vísu ýmislegt fleira sem ég vildi ræða hérna. En af því að ég gerði sérstaka kröfu til þess að hæstv. iðnrh. yrði viðstödd og kæmi inn í þessa umræðu þá ætla ég að þessu sinni ekki að halda lengri ræðu um þetta mál. Ég tel að ég hafi lýst skoðunum mínum á málinu mjög skýrt. Ég hef einnig gert grein fyrir brtt. sem ég hef flutt um að sett verði takmörkun á sölu eignarhluta í orkubúinu. Ég hef einnig lýst því að ég teldi óviðunandi að Vestfirðingar fengju sérstaka meðferð varðandi uppsafnaðar skuldir í félagslega íbúðakerfinu sem til eru víða annars staðar á landinu af nákvæmlega sömu orsökum og á Vestfjörðum. Ég hef talað um að þetta væri ekki góð heildarstefnumótun varðandi orkumál á landinu eins og þau hafa verið afgreidd hér í vetur. Ég tel að standa mætti mun betur að byggðamálum á Vestfjörðum en með því að breyta orkubúinu í hlutafélag til þess eins að selja eignir þess og losa Vestfirðinga við að eiga eitt sameiginlegt orkufyrirtæki. Mér finnst það ekki göfugur málstaður að berjast fyrir á hv. Alþingi, að standa þannig að varðandi Vestfirði sem vissulega þurfa á því að halda að þar sé ýtt undir atvinnulíf og atvinnusókn. Þess í stað er ætlunin að losa Vestfirðinga við þær eignir sem þeir ráða yfir.

Herra forseti. Það er nokkuð óvenjulegt að veita andsvar við ræðu sem flutt var fyrir hálfum mánuði. Skýringin er sú að hv. þm. flutti fyrri hluta ræðu sinnar 26. apríl. Hann hafði þar rangt eftir mér og þess vegna bað ég um andsvar sem ég fæ að veita núna þegar hv. þm. hefur lokið flutningi ræðunnar. Hv. þm. sagðist hafa það beint eftir mér að frv. væri flutt að frumkvæði allra Vestfirðinga, allra heimamanna, eins og hann orðaði það. Þetta er rangt og ég skil ekki hvers vegna hv. þm. er með svona málflutning. Það sem ég sagði var, og má lesa hér í útskrift af ræðu minni, með leyfi forseta: ,,Frumvarpið er til komið að frumkvæði Fjórðungssambands Vestfirðinga ... Frumvarpið sjálft er byggt á samkomulagi allra sveitarfélaga á Vestfjörðum.`` Það er auðvitað himinn og haf á milli þess hvort menn segja að frv. sé flutt að frumkvæði fjórðungssambandsins og hins að það sé að frumkvæði allra heimamanna á Vestfjörðum. Ég vona að hv. þm. leiðrétti þetta. Í öðru lagi sagði hv. þm. að þetta væri ekki vilji Vestfirðinga heldur væru menn settir í þá stöðu að verða að selja. Ég spyr: Hver er að setja þá í þessa stöðu? Ég las það á milli línanna að það væri þetta vonda ríkisvald. Mér finnst afar ósanngjarnt að láta að því liggja að ríkið sé að pína þetta fram. Ríkið er að þessu vegna óskar sveitarfélaganna, Fjórðungssambands Vestfirðinga. Hér er ekki verið að ákveða neina sölu heldur er eingöngu ákveðið að breyta þessu fyrirtæki í hlutafélag. Það verður svo hverju sveitarfélagi í sjálfsvald sett hvort það vill selja hlut sinn eða ekki. Fyrir hálfum mánuði sagði hv. þm. að ríkið ætti frekar að selja sinn hlut í fyrirtækinu. Ég get út af fyrir sig alveg verið sammála því. Veit hv. þm. um einhvern sem vill kaupa þetta? Hann vísar í sölu á Hitaveitu Suðurnesja, ég býst við að ríkið væri alveg tilbúið til þess að selja. Hv. þm. sagði áðan að það hefði verið eitthvert ákvæði um það varðandi söluna á Hitaveitu Suðurnesja að andvirðinu yrði varið til tvöföldunar Reykjanesbrautar. Þetta er alrangt. Það getur vel verið að einhver hafi sagt þetta í umræðu hér á þinginu en það er ekki stafkrókur um þetta í neinu þingmáli. Í síðasta lagi vil ég ítreka það sem ég sagði við umræðuna fyrir hálfum mánuði. Þetta frv. er flutt að ósk sveitarstjórnarmanna á Vestfjörðum, fulltrúa allra sveitarfélaga á Vestfjörðum. Alþingismenn eiga ekki að hafa vit fyrir þeim. Það væri forræðishyggja.

Herra forseti. Hafi ég gert hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni upp orð þá er ég meira en fús til að draga það til baka. Ég stend hins vegar við orð mín um þann búning sem frv. hefur verið fært í og ætla að vitna til þess, herra forseti, en þar stendur: ,,Um nokkurt skeið hafa staðið yfir viðræður fulltrúa stjórnvalda og sveitarfélaga á Vestfjörðum um lausn á fjárhagsvanda sveitarfélaganna. Í þeim viðræðum kom fram sú hugmynd að ríkissjóður keypti hlut þeirra sveitarfélaga í Orkubúi Vestfjarða sem það vildu ...`` Síðar segir: ,,Í ljósi framangreinds var það niðurstaða eigenda að æskilegt væri að breyta rekstrarformi fyrirtækisins, ...`` --- M.a. til þess að geta selt það síðar. Jafnframt segir í frv.: ,,Því gerðu sameigendur Orkubús Vestfjarða 7. febrúar sl. með sér samkomulag um breytt rekstrarform fyrirtækisins í kjölfar þess að viðkomandi sveitarstjórnir samþykktu slíka breytingu.`` Það hefur greinilega komið fram að til stendur að selja hluti sveitarfélaganna í orkubúinu til þess að takast á við ákveðinn fjárhagsvanda. Það gengur enginn Vestfirðingur að því gruflandi að þannig er málið til komið. Þá aðgerð sem á eftir fylgir og fjallað er um í grg. þessa frv. tel ég í andstöðu við vilja meginþorra Vestfirðinga.

Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að vitna aðeins í nál. meiri hluta iðnn. sem skýrir afstöðu okkar til þessa frv. Það segir, með leyfi forseta: ,,Frumvarpið er til komið að frumkvæði Fjórðungssambands Vestfirðinga haustið 1999 þar sem óskað var eftir viðræðum við íslenska ríkið um kaup á meiri hluta sveitarfélaganna í Orkubúi Vestfjarða. Frumvarpið sjálft er byggt á samkomulagi allra sveitarfélaga á Vestfjörðum. Við það að Orkubúi Vestfjarða er breytt í hlutafélag verður hverju sveitarfélagi heimilt að selja sinn hlut í því og liggur fyrir að íslenska ríkið mun ganga til viðræðna við sveitarfélögin um kaup ríkisins á hlut þeirra í félaginu og gera skuldbindandi kauptilboð. Það verður síðan hverju sveitarfélagi í sjálfsvald sett hvort það selur hlut sinn eða hefur hann áfram í eigu sinni. Eignarhlutföll sveitarfélaganna eru byggð á íbúatölu hvers sveitarfélags 1. desember 2000 eins og kveðið er á um í lögum. Ljóst er að skiptar skoðanir eru meðal sveitarfélaga á Vestfjörðum um hvort selja skuli ríkinu hlut hvers þeirra um sig til þess að sporna við fjárhagsvanda einstakra sveitarfélaga. Meiri hlutinn lítur hins vegar svo á að frumvarpið eitt og sér taki einungis til breytts rekstrarforms Orkubús Vestfjarða, en að fjárhagsvandi sveitarfélaganna sé í raun annað mál, og leggur áherslu á að með frumvarpinu sé ekki verið að taka ákvörðun um sölu heldur að skapa aðstæður og lagalegt umhverfi til þess að af sölu geti orðið.`` Þetta kom einnig skýrt fram í máli meiri hlutans í iðnn. þegar málið var þar til umræðu. Fyrst og fremst er verið að gera orkubúið að hlutafélagi og síðan er hverju sveitarfélagi í sjálfsvald sett hvernig það spilar úr sínu í framhaldinu.

Herra forseti. Ég ætla ekki að deila við hv. þm. um hvað stendur í nál. meiri hlutans. Ég hef haldið því fram við þessa umræðu að þetta mál hafi verið sett í þennan búning til þess að sala á hlut sveitarfélaganna í orkubúinu gæti farið fram. Ég trúi því ekki að hv. þm. Guðjón Guðmundsson hafi ekki heyrt að salan tengist vanda sveitarfélaganna í félagslega íbúðakerfinu. Það liggur alveg ljóst fyrir hver tilgangurinn er með frv. Hann er sá að Vestfirðingar selji þessa eign sína til að greiða skuldir í félagslega íbúðakerfinu. Við það eru Vestfirðingar almennt mjög ósáttir. Sá sem hér stendur er því algjörlega andvígur þó að hann sé ekki andvígur því að breyta félaginu í hlutafélag. Ef það er kallað að hafa vit fyrir einhverjum að fylgja sannfæringu sinni þá verður bara að hafa það. Ég mun fylgja sannfæringu minni í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég er í þeirri stöðu eins og hv. þm. Guðjón Guðmundsson að hafa beðið um andsvar fyrir alllöngu þegar umræðu um þetta mál var frestað. Mér finnst að það þurfi að koma skýrt fram í umræðunni að ég sagði líka í ræðu minni að þessi málatilbúnaður væri ekki að mínu skapi. Ég vil því spyrja hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hvort hann telji að Vestfirðingar geri sér almennt grein fyrir því að þessi málatilbúnaður byggir á yfirverði samkvæmt þessum samningi og það er það sem fer mjög illa í mig. Það að vera með málatilbúnað og samkomulag af þessu tagi getur ekki leitt til annars en að þessum kostnaði verði velt yfir á neytendur á Vestfjörðum og það sem verra er með sameiningu eða a.m.k. samvinnu Rariks og Orkubús Vestfjarða. Og að þessi fyrirtæki þurfi að kljást við þann vanda að vera með félagslega kerfið í gangi, þá hlýtur það að lenda á viðskiptavinum þar, þ.e. á orkuveitusvæði Rariks og gamla orkuveitusvæði Orkubús Vestfjarða. Það kom mjög skýrt fram í umræðunni að í þeim pakka sem settur var saman væru menn að leika sér með tölur sem geta ekki annað en gefið útslag í auknu orkuverði. Það er þess vegna sem ég spurði í ræðu minni, og vil gjarnan fá viðbrögð hv. þm. við því, hvort menn geri sér grein fyrir þessu og hvort hv. þm. sé sama sinnis eða hafi sama skilning og ég í þessum efnum.

Herra forseti. Það kom greinilega fram á fundi sem haldinn var síðasta haust á Ísafirði um málefni orkubúsins að Vestfirðingar gerðu sér mætavel grein fyrir því að þeir gætu þurft að greiða hærra orkuverð og svo gæti orðið til þess að halda fyrirtækinu í eignarböndum Vestfirðinga. Þeir gerðu sér auðvitað jafnframt grein fyrir því að væri fyrirtækið verðlagt á yfirverði og selt til annarra, fyrst til ríkisins og síðan kannski frá ríkinu til Rariks, þá yrði það kaupverð sett inn í rekstrarreikning viðkomandi fyrirtækis og neytendurnir mundu borga til baka smátt og smátt þann kostnað sem fyrirtækið hefur. Það liggur alveg ljóst fyrir þannig að kaupverðið hvert sem það verður, hvort sem það er yfirverð eða ekki yfirverð, mun auðvitað smátt og smátt verða tekið til baka af þeim sem ætla að selja þjónustuna. Hvort sem það verður áfram Orkubú Vestfjarða í eignarformi ríkisins eða hvort það verður eftir sameiningu við Rarik, þá verður sá kostnaður, fjármagnskostnaður og eignarkostnaður, auðvitað tekinn til baka með því að orkan er seld og tekjurnar teknar inn þannig.

Hæstv. forseti. Það er dálítið einkennilegt að standa hér og vera í því hlutverki, miðað við ræðu hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar, að vinna gegn hagsmunum Vestfjarða sem ég tel mig alls ekki vera að gera með því að leggja þetta frv. fram. Allt málið, allur undirbúningur er unninn í samvinnu við Vestfirðinga og reyndar að beiðni þeirra að taka á þessu máli þannig að ég get ekki annað, hæstv. forseti, en vísað á bug þeim ásökunum hv. þm. sem mér fannst koma fram í minn garð, að vegið væri að Vestfirðingum í málinu. Hvað varðar orkumálin og orkuöflun, og jafnvel fannst mér hv. þm. ýja að því að fyrirtækið Norðurál keypti hluta í orkubúinu, þá finnst mér sú hugmynd í raun stangast á við þá brtt. sem hv. þm. hefur lagt fram, sem gengur út á það að ekki megi selja neitt fyrr en 2004, því að eins og hv. þm. veit eflaust er það svo að það fyrirtæki sem hér var nefnt þarf að fá afhenta orkuna á því ári til þess að áætlanir geti staðist um stækkun um 90 þúsund tonn. Um virkjunarkosti á Vestfjörðum að öðru leyti ætla ég ekki að hafa mörg orð vegna þess að þau mál eru einfaldlega ekki komin það langt að þau séu alveg á döfinni núna en auðvitað vonumst við öll til þess að þar séu nothæfir og álitlegir virkjunarkostir. Um brtt. almennt vil ég segja að ég efast um að hún standist ákvæði stjórnarskrár um sjálfstæði sveitarfélaga því að með henni mundi valdið vera tekið af sveitarfélögunum um að selja hugsanlega hlut sinn í orkubúinu eftir að frv. væri orðið að lögum, enda heyrðist mér hv. þm. vera svolítið að slá af í sambandi við þá tillögu. Hann boðaði það a.m.k. að flytja hugsanlega aðra tillögu, að þessari tillögu fallinni, sem við verðum að sjá til hvað verður um, en þetta var misskilningur í máli hans. Ég held að í öllum aðalatriðum sé þetta mál skýrt í hugum þingmanna. Ég tel að hv. þm. sé að einhverju leyti að fiska í gruggugu vatni þegar hann heldur slíka ræðu eins og hann gerði hér. Auðvitað má lesa upp úr leiðurum blaða, þau geta verið hápólitísk og haft aðra stefnu en stjórnvöld og ég held að ekkert sé nema gott um það að segja. En mér finnst að málið horfi þannig við að við séum að verða við óskum Vestfirðinga og í samvinnu við þá, samvinnu við sveitarfélögin um að leggja fram frv. sem menn eru sjálfsagt mjög misánægðir með eins og oft er, en engu að síður var samhljóða álit þeirra aðila sem að málinu komu að rétt væri að leggja þetta frv. fram, fá félaginu breytt í hlutafélag þannig að hvert sveitarfélag geti þá tekið sjálfstæða ákvörðun um hvort það vilji selja hlut sinn í félaginu eða ekki. Þetta er málið í hnotskurn. Það er engan veginn svo að þessu hafi verið þvingað upp á einn eða neinn. Þetta er flutt í samvinnu við þá aðila sem eiga í þessu fyrirtæki.

Herra forseti. Ég get lítið gert við því þó að hæstv. iðnrh. telji að ég sé að fiska í gruggugu vatni. Ég veit eiginlega ekki við hvað hún á í því sambandi. Mér er það bara ekki ljóst en hún getur vonandi skýrt það út í svari við andsvari mínu. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. iðnrh.: Telur hæstv. iðnrh. koma til greina að málum sé snúið við með þeim hætti að ríkið selji sinn hlut ef þær aðstæður sköpuðust að einhver kaupandi fyndist að slíkum hlut? Telur hæstv. iðnrh. að það megi ýta undir það og leggja því lið að virkjanir á Vestfjörðum séu inni í myndinni varðandi virkjanir á landsvísu sem m.a. hafa verið til umræðu í þjóðfélaginu um aukna orkuþörf fyrir stóriðju?

Hæstv. forseti. Nú er það almennt stefna ríkisstjórnarinnar að selja í sínum fyrirtækjum og því væri það ekki á skjön við þá stefnu, sannarlega ekki, að ríkið seldi sinn hlut í Orkubúi Vestfjarða. En miðað við það hvernig þetta mál hefur þróast þá sé ég ekki að það leysi þau mál sem frv., verði það að lögum, á að leysa. Ég veit ekki um hvern hv. þm. talar eða hefur í huga þegar hann talar um að hugsanlega geti kaupandi fundist að þessum hlut því að sannleikurinn er sá að mat á fyrirtækinu er hátt og því tel ég ekki miklar líkur á að það mundi ganga upp en ég vil ekki hafna neinu fyrir fram. Þegar hv. þm. talar um að virkjanir á Vestfjörðum séu inni í þeirri mynd sem nú er til umræðu í tengslum við stóriðjuframkvæmdir og þá sérstaklega í Hvalfirði, þá óttast ég að undirbúningur á Vestfjörðum sé það skammt á veg kominn að hann geti ekki komið til álita nú í sambandi við þær framkvæmdir sem uppi eru áform um við fyrirtækið Norðurál vegna þess að þær byggjast á því að stækkunin geti komið til framkvæmda árið 2004. Og eins og hv. þm. veit liggur fyrir frv. í þinginu sem kveður á um frelsi í vinnslu orku þannig að þar með er það opið fyrir hverjum sem er sem uppfyllir ákveðin skilyrði að fara í virkjunarframkvæmdir.

Herra forseti. Ég sagði frá því í ræðu minni að ég hefði hlustað á erindi í morgun m.a. frá forsvarsmönnum Norðuráls og forstjóra Landsvirkjunar. Ég gat ekki betur heyrt þar en að menn væru að tala um að síðasti hluti stækkunar hjá Norðuráli í Hvalfirði væri árið 2006. Hæstv. iðnrh. sagði áðan að árið 2004 ætti því að vera lokið. Mér er því spurn hvort það hafi verið rangt hjá forustumönnum álversins og eins hjá forstjóra Landsvirkjunar að tala á þeim nótum að síðasti hluti stækkunar álvers í Hvalfirði yrði árið 2006. Eins er mér heldur ekki ljóst hvort það er svona miklu lengur verið að reisa orkuver á Vestfjörðum en á Suðurlandi. Ég fæ ekki alveg samhengi í þetta svar hæstv. iðnrh.

Hæstv. forseti. Þegar ég tala um árið 2004 þá er ég að tala um 90 þús. tonna áfanga sem áform eru uppi um að bætist við þann 90 þús. tonna áfanga eða 30 plús 60 sem tekinn verður í notkun í sumar. Ég sé það ekki fyrir mér að virkjanir á Vestfjörðum geti komið til greina í sambandi við þennan áfanga. Síðan hefur fyrirtækið uppi áform um að stækka enn meira og hvað þá gerist er algerlega óljóst og ekki ástæða til að fara mjög djúpt í þá umræðu núna vegna þess að þá verðum við líka komin inn í nýtt umhverfi raforkumála og ríkið hefur þá miklu minni afskipti af þessum málum öllum en í dag. Það er því best að útiloka ekkert í sambandi við áfanga sem kemur á eftir þeim sem nú er til umræðu. Vissulega væri það ánægjulegt ef virkjunarframkvæmdir og virkjunarkostir á Vestfjörðum væru þá komnir inn í umræðuna meira en nú er.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra lét nokkuð að því liggja að ósk um hlutafélagsvæðingu orkubúsins og hugsanlega sölu þess væri komin frá sveitarfélögunum á Vestfjörðum. Það er að einhverju leyti rétt ef ég má vitna til ummæla hæstv. félmrh. í Morgunblaðinu 21. mars árið 2000, þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Páll Pétursson félagsmálaráðherra sagði að umræða um hugsanleg kaup ríkisins á hlut sveitarfélaganna í Orkubúi Vestfjarða væri til komin vegna erfiðrar fjárhagsstöðu sveitarfélaganna á Vestfjörðum. Sveitarfélögin ættu flest við mjög alvarlegan vanda að stríða. Staða Vesturbyggðar væri mjög alvarleg og Ísafjörður og Bolungarvík stæðu einnig frammi fyrir miklum fjárhagsvanda.`` Og áfram, með leyfi forseta: ,,Páll sagði að vandi sveitarfélaganna vegna félagslegs húsnæðis væri til sérstakrar skoðunar í félagsmálaráðuneytinu, en það væri þó ljóst að ef ríkið keypti hlut sveitarfélaganna í Orkubúi Vestfjarða mundu möguleikar þeirra til að standa í skilum á lánum sem hvíldu á félagslegu íbúðunum batna verulega.`` Herra forseti. Það er alveg ljóst hvernig þetta mál fer í stað. Í dagblaðinu Degi 21. október 2000 er viðtal við hæstv. fjmrh. þar sem kveður við sama tón. Ég held því að miklu hreinna sé að segja það bara hreint út með hvaða hætti þetta er til komið. Þetta sé vegna þess að ríkið er ekki reiðubúið til að koma til móts við fjárhagsvanda sveitarfélaganna á Vestfjörðum vegna félagslega íbúðakerfisins með öðrum hætti en þessum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. vitnaði fyrst og fremst í aðra ráðherra en þann sem hér stendur en engu að síður þekki ég málið og veit það að fjárhagslegir erfiðleikar ákveðinna sveitarfélaga spila þarna inn í. Hv. þm. talaði einungis um félagslega kerfið. Hins vegar er meiningin, ef af því verður að sveitarfélög selji, að taka fyrst og fremst á almennum rekstrarvanda en að litlu leyti á vanda sem er til kominn vegna félagslega kerfisins. Rétt er að halda því til haga að það er fyrst og fremst verið að tala um almennan rekstrarvanda hjá ákveðnum sveitarfélögum sem ég ætla ekki að fara frekar út í enda er ég ekki með neinar tölur um það og þetta hefur ekki verið til umfjöllunar í iðnrn., einungis frv. eins og það liggur fyrir, þ.e. að breyta Orkubúi Vestfjarða í hlutafélag. Það er það sem snýr að ráðuneyti mínu.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra að félagslega íbúðakerfið snertir ekki beint ráðuneyti hennar en það undirstrikar að þetta mál er nefnilega á vegum miklu fleiri ráðuneyta. Ég get vitnað í ummæli hæstv. fjmrh. sem víkur nákvæmlega að því sama, með leyfi forseta, í Degi 21. okt. 2000: ,,Það er ekkert launungarmál að á vettvangi ríkisstjórnarinnar hefur verið unnið að því að taka sérstaklega á fjárhagsvanda sveitarfélaganna á Vestfjörðum en þau málefni tengjast Orkubúi Vestfjarða og ganga út á það að ríkið kaupi hlut sveitarfélaganna í orkubúinu sem mundi verða til þess að þau gætu grynnkað verulega á skuldum sínum.`` Það sem vert er að gera sér grein fyrir, herra forseti, er það að fjárhagsvandi sveitarfélaganna, hvort sem hann er til kominn vegna félagslega íbúðakerfisins, vegna kolrangrar fiskveiðistjórnarstefnu eða annarra aðgerða sem hafa haft áhrif á það að íbúar Vestfjarða geta ekki staðið undir lögboðnum skyldum sínum og standa uppi með fjárhagsvanda vegna rangrar áherslu í byggðamálum, þá er þetta ekki slitið í sundur í öllum aðdraganda málsins. Ef þessi fjárhagsvandi hefði ekki komið til, herra forseti, þá sýnist mér einboðið að þetta mál væri ekki uppi á borði með þeim hætti sem það er. Ég held að það sé miklu hreinlegra, herra forseti, að hæstv. ráðherra viðurkenni það og við mundum síðan ræða hvernig við ættum að taka á þeim fjárhagsvanda sem þarna er sem er að stórum hluta á sameiginlegri ábyrgð allrar þjóðarinnar, hluti af þeirri stefnu sem við höfum fylgt á síðustu árum.

Hæstv. forseti. Bara örstutt. Auðvitað er það viðfangsefni viðkomandi sveitarfélaga að taka á sínum málum en ekki viðfangsefni okkar sem hér sitjum. Þessu vil ég halda til haga vegna þess að mér finnst stundum sem sumir hv. þm. tali nánast eins og sveitarfélögin hafi ekki ákveðið sjálfstæði. Hins vegar snýst það mál sem hér er til umræðu um að skapa sveitarfélögum ákveðna möguleika telji þau það rétt. Ekkert gerist án ákvörðunar viðkomandi sveitarstjórnar í viðkomandi sveitarfélagi þannig að ekki er verið að þvinga neinu upp á viðkomandi sveitarfélög. Þau eiga þennan möguleika ef þetta frv. verður að lögum og svo skulum við bara sjá til hvernig mál þróast.

Herra forseti. Ég kem til að gera grein fyrir fyrirvara sem ég og hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir, sem erum fulltrúar Samfylkingarinnar í hv. iðnn., höfum gert við það meirihlutaálit sem liggur fyrir. En fyrst, herra forseti, vík ég að meirihlutaálitinu sjálfu og þar með meginniðurstöðu iðnn. Þar kemur fram að því frv. sem hér er fjallað um er ætlað að heimila stofnun hlutafélags um rekstur Orkubús Vestfjarða og í því eigi ríkið 40% hlut. Sérstök löggjöf er um þetta fyrirtæki, Orkubú Vestfjarða, af því að það er ekki eins og ýmis önnur orkufyrirtæki í eigu sveitarfélaga eingöngu í þeirra eigu heldur í sameign sveitarfélaga og ríkis. Ljóst er að við það að Orkubúi Vestfjarða er breytt í hlutafélag verður hverju sveitarfélagi heimilt að selja hlut sinn. Það liggur jafnframt fyrir og er um það samkomulag að íslenska ríkið muni ganga til viðræðna við sveitarfélögin um kaup á hlut þeirra í félaginu og jafnframt að gert verði skuldbindandi kauptilboð. Endurtekið er í nefndarálitinu, herra forseti, að síðan verði hverju sveitarfélagi í sjálfsvald sett hvort það selur hlut sinn eða hefur hann áfram í sinni eigu. Það kemur jafnframt fram hér, og undir það skrifum við hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir, að meiri hlutinn líti svo á að frv. eitt og sér taki einungis til breytts rekstrarforms Orkubús Vestfjarða en að fjárhagsvandi sveitarfélaganna sé í raun annað mál. Lögð er áhersla á það, herra forseti, að með frv. sé ekki verið að taka ákvörðun um sölu sveitarfélaganna á sínum hlut, heldur sé verið að skapa þær aðstæður og það lagalega umhverfi sem þarf að vera ef eitthvert sveitarfélag kýs að selja hlut sinn. Við þetta höfum við enga fyrirvara í sjálfu sér, herra forseti. Fyrirvari okkar lýtur miklu fremur að því kaupverði sem rætt hefur verið um, því mati sem liggur fyrir og þeim bakgrunni sem málið hvílir í rauninni á og hvernig þeim bakgrunni er, má segja, þvælt inn í umræðuna um þessa formbreytingu á fyrirtækinu Orkubúi Vestfjarða. Hæstv. iðnrh. sagði áðan að það væri einungis á forræði ráðuneytis hennar að gera þessa breytingu á fyrirtækinu. Hins vegar er í frv. sjálfu vikið að fjárhagsvanda sveitarfélaganna. Þar segir í greinargerð, með leyfi hæstv. forseta: ,,Um nokkurt skeið hafa staðið yfir viðræður fulltrúa stjórnvalda og sveitarfélaga á Vestfjörðum um lausn á fjárhagsvanda sveitarfélaganna. Í þeim viðræðum kom fram sú hugmynd að ríkissjóður keypti hlut þeirra sveitarfélaga í Orkubúi Vestfjarða sem það vildu til að gera þeim kleift að grynnka á skuldum sínum. Í 4. mgr. 3. gr. núgildandi laga, nr. 66/1976, um Orkubú Vestfjarða, segir hins vegar að eignarhlutföllum verði ekki breytt nema til samræmis við íbúafjölda og engum sameignarfélaga verði heimilt að ganga úr fyrirtækinu án samþykkis allra sameigenda. Í ljósi framangreinds var það niðurstaða eigenda að æskilegt væri að breyta rekstrarformi fyrirtækisins, enda yrði tryggt að það nyti óbreyttrar stöðu þar til breytingar yrðu gerðar á skipulagi raforkumála. Töldu sameigendur að slík breyting á rekstrarformi fyrirtækisins samræmdist betur þeim breytingum sem verða á næstunni og gerði sveitarfélögum á Vestfjörðum betur kleift að selja hluti sína í orkubúinu. Því gerðu sameigendur Orkubús Vestfjarða 7. febrúar sl. með sér samkomulag um breytt rekstrarform fyrirtækisins í kjölfar þess að viðkomandi sveitarstjórnir samþykktu slíka breytingu.`` Herra forseti. Málið er hér kannski í hnotskurn og eins og ég gat um lýtur fyrirvari okkar fulltrúa Samfylkingarinnar í rauninni að því hvernig fjárhagsvandanum er þvælt inn í umfjöllun um þá formbreytingu sem hér á sér stað á þessu fyrirtæki. En það er kannski einmitt sá bakgrunnur sem hefur orðið mönnum helst að umtalsefni í þinginu og veldur því að menn leggjast gegn formbreytingu fyrirtækisins á þeim forsendum hvernig til málsins virðist hafa verið stofnað. Ljóst er að menn eru misgírugir að selja þessar eignir og fyrir liggur að sveitarfélögin eru ekki öll sammála um að þau þurfi á því að halda að selja eignir sínar í þessu fyrirtæki til að mæta öðrum þeim kröfum sem á þau standa. Það mun væntanlega koma í ljós hvernig þau bregðast við þeim möguleikum sem þau fá vissulega verði þetta frv. að lögum. Möguleikar þeirra eru þá annars vegar þeir að vinna úr skuldastöðu sinni og aðstæðum við óbreytt ástand, þ.e. þau eiga áfram hlutinn í orkubúinu, ellegar selja hlut sinn og ganga þá til þess að flokka skuldir sínar og greiða það sem þeim þykir heppilegast að greiða. Ég ætla ekki að koma sveitarstjórnarmönnum á Vestfjörðum sérstaklega til varnar í ræðu minni þó að mig satt að segja blóðlangi til þess á köflum. Ég er sjálf gamall sveitarstjórnarmaður eins og fleiri í þessum sal og ég held að við sem höfum unnið á vettvangi sveitarstjórnanna séum fullkomlega meðvituð um þá ábyrgð sem því fylgir að taka ákvörðun sem sveitarstjórnarmaður, hvort sem það er ákvörðun um skuldsetningu eða með hvaða hætti skuldir verða aftur greiddar, hvort það er gert með sölu eigna eða með auknum gjöldum á íbúana. Aðrar leiðir eru ekki færar í þeim efnum. Menn geta þrengt að þjónustu en það er auðveldara um að tala en í að komast þegar sveitarfélögin eiga í hlut eins og menn þekkja sem hafa reynt að takast á við slíka hluti. Nei, ég held að sveitarstjórnir á Vestfjörðum séu eins og sveitarstjórnir annars staðar í landinu fullfærar um það að meta stöðu mála og takast á við bæði það hvernig þau verja skatttekjum eða ráðstafa eignum sínum til þess að laga til fyrir sér og sínum íbúum. Af því að menn hafa talað um að salan á orkubúinu hafi ekki verið kosningamál þá er ekkert útséð um það hvort salan á orkubúinu verður kosningamál vegna þess að ef það samkomulag sem hér liggur fyrir milli ríkisins og sveitarfélaganna er skoðað, kemur í ljós að sveitarfélögin hafa tíma, þau hafa ráðrúm til að taka ákvörðun um það hvort þau taka hinu bindandi kauptilboði ríkisins allt fram til 1. júlí árið 2002. Þá verður búið að kjósa nýja sveitarstjórn í viðkomandi sveitarfélagi þannig að það er mjög einfalt fyrir íbúana, ef þeir vilja, að hafa áhrif á það hver niðurstaðan verður í sveitarfélaginu. Ef íbúarnir eru að meiri hluta algjörlega andsnúnir því að hlutur sveitarfélagsins í orkubúinu sé seldur og andvirðið sé þá notað til þess að laga til í skuldastöðu sveitarfélagsins en vilja að það sé gert með einhverjum öðrum hætti, þá hafa þeir tækifæri til að láta það í ljós í sveitarstjórnarkosningum sem eru vorið 2002. Samkvæmt sveitarstjórnarlögum þarf að vera búið að halda fundi í sveitarstjórn löngu áður en þessi dagsetning, 1. júlí, kemur. Það er því alveg ljóst, herra forseti, að vilji menn gera málið að kosningamáli, sem það ugglaust verður einhvers staðar, þá gerist það vorið 2002 og þá geta íbúarnir sent skýr skilaboð um það hvort þeir vilji að hlutur þeirra verði seldur eða ekki, þ.e. á þessu bindandi kauptilboði. Ef menn nýta sér það ekki þá stendur það væntanlega opið af því að félagið verður orðið hlutafélag að sveitarfélögin selji hlut sinn síðar ef þeim svo býður við að horfa en þá mun þetta bindandi kauptilboð auðvitað ekki standa og þá spurning við hvaða verði menn selja hlut sinn. Mér fannst nauðsynlegt, herra forseti, að þetta kæmi fram og einnig það að við lítum svo á, og ég vil undirstrika það, að þó svo fyrirtækinu sé breytt í hlutafélag þá er fyrst og fremst verið að gera þeim sveitarfélögum sem svo kjósa kleift að selja sinn hlut og nýta þessa eign sem þau eiga með öðrum hætti en hingað til og að þau hafi um það sjálfstæði og sjálfræði. Samkvæmt stjórnarskrá er sveitarfélögunum ætlað býsna mikið sjálfstæði. Þau hafa stjórnarskrárvarið sjálfstæði þannig að þau verða ekki neydd til þess að selja sinn hlut né heldur verða þau neydd til þess að ljúka tilteknum skuldum fram yfir aðrar. Þau hafa stjórnarskrárvarið sjálfstæði til ákvarðana sinna og það var heldur skerpt á því sjálfstæði við stjórnarskrárbreytinguna 1995. Þetta stjórnarskrárvarða sjálfstæði horfir auðvitað í tvær áttir. Það horfir til þess að þeir fulltrúar sem kjörnir eru í sveitarstjórn hafa býsna mikið sjálfstæði um þá ákvarðanatöku sem á sér stað í sveitarstjórninni um málefni sveitarfélagsins en þeir bera líka mikla ábyrgð vegna þess að sjálfstæði fylgir ábyrgð. Ég held að velflestir sveitarstjórnarmenn geri sér vel grein fyrir þeirri ábyrgð sem á herðum þeirra hvílir og að þess vegna hafi sú umræða hafist að rétt væri a.m.k. að búa til þann möguleika að sveitarfélögin á Vestfjörðum ættu þann kost að geta selt sinn hlut í orkubúinu ef þeim sýndist að vænlegra væri að fara þá leið til þess að takast á við skuldastöðu sína en að gera það með auknum álögum á íbúana. Herra forseti. Ég ætla aftur að hverfa að þeim fyrirvara sem við hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir settum og lýtur að því mati, þeirri niðurstöðu, að fyrirtækið sé virt á 4,6 milljarða. Ekki hefur komið nægilega fram hvernig sú niðurstaða er fengin. Við viljum hafa allan fyrirvara á því að við skrifum undir það að fjármunum ríkissjóðs sé þannig varið að ekki sé hægt að fullvissa sig um að þar sé allt hugsað til enda og menn séu þá að gera það úr peningunum sem unnt er á hverjum tíma. Vera kann að fulltrúar ríkisins telji að það sé slíkur fengur að því að kaupa þessa hluti að verjandi sé að verðið sé þetta. Það kann líka að vera að þeir hafi rétt fyrir sér sem telja að með þessu sé með einhverjum hætti verið að fá þetta fyrirtæki á einhverjum lotterímarkaði. Mér finnst samt, herra forseti, fleira benda til þess að fyrirtækið sé á yfirverði. Það hefur aftur og aftur komið fram í umræðunni, kom fram ítrekað við 1. umr. málsins, að menn töldu að svo væri og við því komu ekki svör frá hæstv. iðnrh. Hins vegar kom fram í máli hennar áðan að hér væri um að ræða hátt mat, eins og hún orðaði það, hátt mat, þannig að það er nokkuð ljóst, herra forseti, að full ástæða er til þess að vera með fyrirvara gagnvart þessu mati. Það er nákvæmlega þar sem fyrirvari okkar liggur. Hér hefur verið að talað um skuldastöðu sveitarfélaga og félagslega íbúðakerfið. Lesið var upp hvað hæstv. félmrh. sagði um málið fyrir rúmu ári síðan þegar hann hafði kynnt sér að því er virtist sérstaklega stöðu sveitarfélaganna á Vestfjörðum varðandi félagslega íbúðakerfið og hafði fullvissað sig um að hún væri afar slæm. Vegna þess vil ég láta það koma fram hér að við í Samfylkingunni höfum talið að ef menn ætla að takast á við þann vanda sem mjög víða ríkir í sveitarfélögunum vegna fólksfækkunar og þá hvernig þau í kjölfar þess standa uppi með ónotðar íbúðir, þá á að gera það almennt. Þá eiga menn að horfa til þess vanda sem vanda landsins alls, sem hann sannarlega er, en ekki nota aðferðir eins og menn hafa látið að liggja að væri hugsanlega verið að nota hér við það verðmat sem samkomulag hefur orðið um á þessu fyrirtæki, enda kom fram í máli hæstv. iðnrh. fyrr í dag að hún taldi að menn væru ekkert endilega að horfa til félagslega íbúðakerfisins. Ef til vill hafa sveitarstjórnarmenn á Vestfjörðum komið þeim skilaboðum nægjanlega á framfæri þannig að menn hafa áttað sig á því að sveitarstjórnarmenn meta það ekki svo að skuldavandi þeirra sé félagslega íbúðakerfið vegna þess að ef það er viðurkennt fyrir það fyrsta að það sé prívatvandi sveitarfélagsins, sem ég samþykki ekki, þá eru þau lán líklega hagstæðustu lánin viðkomandi sveitarfélags. Ef menn ætla að selja hlut sinn í fyrirtækinu og laga til í sinni skuldastöðu þá er spá mín sú að sveitarstjórnarmenn muni kjósa að leysa önnur veðbönd áður en þeir fara í félagslega húsnæðiskerfið. Þó að málið kunni að hafa átt sitt upphaf hjá hæstv. félmrh. og viðræðuaðilum hans þar vestra, fulltrúum sveitarstjórna sem áttu í sérstökum vandræðum að þeim fannst vegna félagslega íbúðakerfisins og skuldsetningar sveitarfélagsins vegna þess, þá er spá mín sú að ef vestfirsk sveitarfélög kjósa að selja hlut sinn, muni þau velta því vandlega fyrir sér hvernig þeim fjármunum sem þau þá fá til ráðstöfunar verði best ráðstafað. Og ég undirstrika það, herra forseti, að um það hafa þau sjálfdæmi. Það er ekki ríkisvaldsins að segja sveitarfélögunum að þau eigi að nýta þessa fjármuni til að borga þessa skuld frekar en hina. Það liggur einfaldlega þannig að sveitarfélögin hafa stjórnarskrárvarið sjálfstæði og það er ákvörðunarvald þeirra sveitarstjórnarmanna sem hafa tekið að sér að axla þá ábyrgð að ákveða hvernig þessir fjármunir verða nýttir. Herra forseti. Ég ætla líka að ítreka það að þetta mál verður kosningamál í næstu sveitarstjórnarkosningum ef menn vilja af því að tilboð ríkisins mun standa fram yfir næstu sveitarstjórnarkosningar og ég á von á því að ef Vestfirðingar, aðrir en þá sveitarstjórnarmenn sem gera sér grein fyrir ábyrgð sinni og vilja fá þann möguleika að geta selt þennan hlut, eru sannfærðir um að það sé óhappaverk að selja hlutinn þá munu þau skilaboð ná til sveitarstjórnarmanna og þeirra sem fara í framboð fyrir næstu sveitarstjórnarkosningar. Ég treysti þá íbúunum og sveitarstjórnarmönnum til þess að gera það úr þessum möguleikum sem talið er best fyrir sveitarfélögin og íbúana á Vestfjörðum. Herra forseti. Við fulltrúar Samfylkingarinnar styðjum því það að sveitarfélögin á Vestfjörðum fái þennan möguleika, að þau fái þann möguleika að geta selt hlut sinn í Orkubúi Vestfjarða. Við gerum okkur grein fyrir sjálfstæði þeirra og við vitum að sveitarstjórnarmenn bera mikla ábyrgð og þeir munu væntanlega velta því alvarlega fyrir sér í ljósi stöðunnar heima fyrir hvort þeir taka ákvörðun um sölu. Við vitum líka að þeir átta sig á því að næstu sveitarstjórnarkosningar munu alla vega einhvers staðar snúast um þessi mál. Herra forseti. Ég held að ég hafi komið fyrirvara okkar hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur ágætlega á framfæri og vænti þess að sveitarstjórnarmenn taki á þessu máli af þeirri ábyrgð sem ég þykist vita að þeir skynji varðandi bæði framtíð sveitarfélaganna og fjárhagslega stöðu þeirra hvers um sig.

Herra forseti. Hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur var tíðrætt um sjálfstæði sveitarfélaganna í þessu máli og sjálfstæði þeirra til að ráðstafa eignum sínum. Ég gæti tekið undir það ef satt væri. En ég vil vekja athygli á þeirri bókun eða þeirri undirskrift eða því bréfi sem undirritað var af æðstu yfirmönnum fjmrn., iðnrn. og félmnrn. samtímis að skrifað var undir beiðnina um að Orkubúi Vestfjarða yrði breytt í hlutafélag. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Staðfesting vegna hugsanlegra kaupa ríkisins á eignarhlut sveitarfélaga á Vestfjörðum í Orkubúi Vestfjarða. Með vísan til 9. gr. í samkomulagi sameignarfélags Orkubús Vestfjarða, dags. 7. febrúar 2001, og til bréfa iðnrn. og viðskrn., dags. 7. nóvember 2000, til sveitarfélaga á Vestfjörðum staðfestist hér með að ríkisvaldið mun í kjölfar stofnunar hlutafélags um Orkubú Vestfjarða gera öllum sameigendum sínum í Orkubúi Vestfjarða kauptilboð í eignarhlut þeirra í Orkubúi Vestfjarða. Í samningnum um kaup á eignarhlut sveitarfélaganna í Orkubúi Vestfjarða hf. mun ríkisvaldið ganga út frá að heildarverðmæti Orkubús Vestfjarða hf. séu 4,6 milljarðar kr. enda verði söluverðmætinu varið til þess að greiða niður skuldir viðkomandi sveitarfélaga og til lausnar bráðavanda viðkomandi sveitarfélaga í félagslega íbúðakerfinu í samræmi við það sem rætt hefur verið.`` Herra forseti. Ég vil bara vekja athygli á að þessi yfirlýsing er afhent aðilum um leið og þeir skrifa undir þetta þannig að öllum er ljóst að hér er ekki um neitt frelsi að ræða til að ráðstafa þessum eignum á því verði sem ríkisvaldið er þarna að bjóða.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að benda hv. þm. á að hvorki í lagatextanum sjálfum né því samkomulagi sem fylgir í greinargerð frv. kemur áskilnaður af þessu tagi fram. Hafi hann á einhverju stigi málsins verið í pappírum sem gengu frá ráðuneytum og þá á milli ráðuneytisstjóra, ráðherra og einstakra sveitarstjórnarmanna, hefur það hvorki endurspeglast í frv. né því samkomulagi sem þar er. Þess vegna er það mitt mat og það ekki bara mitt mat, ég held að málið liggi þannig, að ef sveitarfélögin svo kjósa þá sé það algerlega þeirra vilji hvort þau selja og hvernig þau verja andvirði þess hlutar sem þau selja í Orkubúi Vestfjarða. Herra forseti. Af því að hv. þm. beinir þessari fyrirspurn til mín þá langar mig að beina fyrirspurn til hans sem lýtur að sjálfstæði sveitarfélaganna. Telur hv. þm. að sveitarstjórnarmenn á Vestfjörðum fái ekki axlað þá ábyrgð sem þeir tóku að sér við síðustu sveitarstjórnarkosningar? Og telur hann ekki að ákvörðun af því tagi að taka þátt í að undirbúa það að Orkubúi Vestfjarða verði breytt í hlutafélag sé í rauninni samboðin þeim, að þeir rísi ekki undir þeirri ábyrgð?

Herra forseti. Sveitarstjórnarmenn á Vestfjörðum sem víða annars staðar axla þá ábyrgð sem þeir ráða við. En þeir eru ekki þarna einir á ferð, það eru miklu fleiri. Ríkisvaldið hefur líka mikil áhrif á það hvernig þeim tekst að axla þær skuldbindingar sem þeir hafa tekið á sig og ríkisvaldið spilar þar náttúrlega afar stórt hlutverk. Eins og við vitum hefur þróunin orðið sú víða um land að svigrúm sveitarstjórnarmanna til þess að gera það sem þá langar til og telja nauðsynlegt að gera fyrir íbúa sína hefur ekki verið mikið einmitt vegna skertra tekna og þröngrar stöðu sem ríkisvaldið hefur búið þeim. Því miður er þetta svona. Herra forseti. Ég verð að segja að miðað við það sterka framkvæmdarvald sem býr í ráðuneytunum okkar og þá þröngu fjárhagsstöðu sem mörg þessara sveitarfélaga eru í og hefur verið tíunduð og ekki dregin í efa og er að mörgu leyti komin til meira að segja af samfélagslegum og pólitískum toga í byggða- og atvinnumálum eins og hv. þm. kom inn á, þá hef ég enga trú á öðru en að þau muni fylgja eftir þessari yfirlýsingu sem þau krefjast að sé lögð fram um leið og þessi samningur er undirritaður. Því miður, herra forseti, held ég að sú krafa sé býsna sterk sem sett var fram af hálfu ráðuneytanna við undirskrift á þessum samningi 7. febrúar sl. og muni standa sem krafa á sveitarfélögin ef þau hugsa sér að hreyfa sig varðandi sölu á þessu. Því miður, herra forseti.

Herra forseti. Ég get verið sammála hv. þm. um að sveitarfélögin í landinu hafa undanfarin ár búið við afar erfiðar aðstæður af ýmsum ástæðum. Ég hef í félagi við pólitíska samherja mína á hv. Alþingi oft tekið það til umræðu hvernig sú ríkisstjórn sem ræður nú hefur í rauninni farið með sveitarfélögin í landinu, hvernig fjárhagur þeirra hefur verið rýrður og möguleikar til tekna, hvernig aðstæður þeirra hafa á ýmsan hátt verið gerðar erfiðari en þær gætu verið ef hér væri rekin öflug byggðastefna, ef ríkisstjórnin væri tilbúin til að viðurkenna að öflug sveitarfélög eru lykillinn að öflugri byggðastefnu. Hins vegar breytir það ekki hinu að sveitarstjórnarmenn hafa og bera mikla ábyrgð vegna sjálfstæðis sveitarfélaganna. Þeir verða að axla þá ábyrgð og liður í því er að taka ákvarðanir eins og þær sem sveitarstjórnarmenn á Vestfjörðum gera þegar þeir gera samkomulag við ríkið um að þessu fyrirtæki sé breytt í hlutafélag. Það er síðan líka ákvörðun þeirra og liður í sjálfstæði þeirra hvort þeir kjósa að selja eða ekki. Það held ég að verði að liggja algerlega fyrir. Hitt er síðan líka staðreynd, sem ég held að við verðum að hafa í huga, að ef sveitarfélög fara mjög illa fjárhagslega þá kann að koma til þeirrar stöðu að þau lendi í því sem hefur verið kallað ,,gjörgæsla félagsmálaráðuneytisins``. Það er, herra forseti, hlutur sem ég held að engir íbúar neins sveitarfélags vilji sjálfum sér til handa. Það er þrautalending og auðvitað vilja allir sveitarstjórnarmenn sem axla þá ábyrgð sem þeim hefur verið falin leita leiða til að koma í veg fyrir slíkt. Það er eitt af því sem íbúar sveitarfélaganna á Vestfjörðum sem og annars staðar á landinu þar sem illa hefur árað horfa til og vilja ekki þurfa að standa frammi fyrir.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því að núna kl. 19, eftir eina klukkustund, hefur verið boðað til fundar í menntmn. þingsins með ítarlegri dagskrá, fimm dagskrárliðir, gestir boðaðir á fund. Ég vil gjarnan fá upplýsingar um áform hæstv. forseta um fund þingsins í kvöld hvor kosturinn verði valinn að fresta þingfundi eða fresta fundi menntmn.

Forseti þakkar hv. 13. þm. Reykv. fyrir ábendinguna. Þess var áður getið að þingfundur stæði til kl. 19 eða svo. Þá verður honum slitið.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar upplýsingar. Þá vil ég vekja athygli á því að boðað hefur verið til þingfundar í fyrramálið kl. 10 en jafnframt hefur verið boðað til fundar í samgn. þingsins kl. 10, á sama tíma. Fjórir dagskrárliðir eru á dagskrá. Fjalla á um frumvörp sem eru yfirgripsmikil og gestir hafa verið boðaðir á fund nefndarinnar. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. forseta hvor kosturinn verður valinn, að fresta þingfundi eða fundi samgn.

Forseti mun kanna þetta mál.

Herra forseti. Ég lýsti yfir við 1. umr. að ég væri mjög hlynntur þessu frv. um að breyta Orkubúi Vestfjarða og sameignarfélagi í hlutafélag og ég er það enn þá. Sameignarfyrirkomulagið er úrelt fyrir utan það að eignarhlutirnir breytast eftir íbúafjölda þannig að þegar fækkað í sveitarfélagi, þá minnkaði eignarhluti í þessu ágæta fyrirtæki þegar síst skyldi. Ég benti jafnframt á að undanþágur þær sem er að finna í 4. gr. eru óþarfar. Það er hægt að koma því þannig fyrir að ekki þurfi að beita þessum undanþágum og síðan benti ég einnig á að undanþágur eru frá skattskyldu sem mér finnst vera óeðlilegt. Mér finnst að orkufyrirtæki geti greitt skatta og skyldur nákvæmlega eins og önnur fyrirtæki og ekki síður fær um það heldur en t.d. gamalt fólk sem á fasteignir. Herra forseti. Í greinargerð kemur fram að meiningin sé að sveitarfélögin, einhver þeirra, selji hlut sinn í þessu nýja hlutafélagi til að grynnka á skuldum. Í umræðum hefur komið fram að þetta er vegna skuldsetningar sveitarfélaganna vegna bygginga á félagslegum íbúðum. Við 1. umr. sagði ég, herra forseti, að sveitarfélögin gætu selt félagið hverjum sem væri en þá var mér ekki ljóst að verið væri að tala um að selja fyrirtækið á 4,6 milljarða og ég taldi jafnvel að það væri réttlátt og skynsamlegt verð, eigið fé er 4 milljarðar og það virðist vera gott verð. En í upplýsingum til hv. iðnn., þar sem ég á sæti, kom fram að verðmatið er miklu lægra. Við erum ekki að tala um eðlilega sölu, við erum að tala um styrkveitingu. Þá horfir málið töluvert öðruvísi við, a.m.k. gagnvart mér. Vandræði sveitarfélaga á Vestfjörðum eru af ýmsum ástæðum. Þau voru sum hver mjög kræf í því að byggja félagslegar íbúðir þegar það var á döfinni til þess að fá atvinnu í sveitarfélögin, þ.e. glannalegar fjárfestingar í félagslegu íbúðarhúsnæði. Önnur hafa lent í því að íbúum hefur fækkað sem þau gátu ekki gert ráð fyrir þegar þau gerðu áætlanir um að byggja félagslegar íbúðir. Svo gerist það þegar fólki er boðið upp á að kaupa íbúð með félagslegum kjörum, með miklum niðurgreiðslum á vöxtum, þ.e. miklu ódýrara húsnæði en gengur og gerist, þá vill einstaklingurinn að sjálfsögðu taka þann kost og alveg sérstaklega þar sem hann þurfti ekki að bera neina ábyrgð á fjárfestingunni vegna endurkaupaákvæða, sem segja að sveitarfélagið verði að kaupa af honum íbúðina ef hann óskaði eftir því. Allt hefur þetta leitt til þess að mikið var byggt af slíku húsnæði og það lenti að sjálfsögðu svo á sveitarfélögunum. Sú leið sem hér er farin að nota Orkubú Vestfjarða sem dulbúinn styrk til að leysa þennan vanda sveitarfélaganna er afskaplega slæm. Í fyrsta lagi er, eins og bent hefur verið á, sá vandi víðar en bara á Vestfjörðum með þessar félagslegu íbúðir. Mörg sveitarfélög víða um land, á Norðurlandi og Austfjörðum, hafa farið út í félagslegar byggingar án þess að áætlanir hafi staðist um að koma þeim út og vandi þeirra er ekki leystur. Annar ókostur við þessa leið er sá að Orkubú Vestfjarða í eigu ríkisins verður alltaf metið of hátt þannig að arðsemi þess fyrirtækis verður ætíð mjög lág og það verður mjög erfitt að selja þetta hlutafélag einhvern tíma seinna þannig að það mun verða áfram í eigu ríkisins. Þessi kostur er því mjög slæmur fyrir utan það að þessi styrkur kemur ekki fram sem styrkur gagnvart t.d. íbúum á svæðinu. Mér finnst, herra forseti, að leysa þurfi vandamál vegna félagslegra íbúða t.d. með því að núvirða allar skuldir miðað við markaðsvexti. Þetta eru lán með 1% vöxtum og þau mætti núvirða miðað við markaðsvexti, 5--6% vexti, og mundu skuldirnar lækka um helming gróft séð, og það mundi hugsanlega laga stöðu fjöldamargra sveitarfélaga og þetta mætti gera almennt þannig að allir sem eiga svona íbúð, hvort sem það eru einstaklingar eða sveitarfélög, fengju lækkun á félagslegu skuldunum og íbúðin losnaði þar með út úr kerfinu og yrði bara eins og hver önnur íbúð. Þetta mætti gera því búið er að gera ráð fyrir því í Íbúðalánasjóði að þessar eignir Íbúðalánasjóðs séu ekki mikils virði. Ef þetta dugar ekki til þá verða menn að sjálfsögðu að grípa á vanda þeirra sveitarfélaga sem þá standa eftir og geta ekki leyst sinn vanda sjálf með því að veita þeim beina styrki, herra forseti, þannig að það komi greinilega fram hvað menn eru að gera. En gæta þarf að því að sum sveitarfélög sýndu ábyrgðartilfinningu og fóru ekki út í svona byggingar á meðan önnur voru ábyrgðarlausari og byggðu og eru að súpa seyðið af því núna. Það er því alltaf spurning um hvort eigi að verðlauna þann sem ekki sýnir fyrirhyggju og ábyrgð. Því miður er allt of mikið gert af því. En varðandi fyrirtækið Orkubú Vestfjarða þá mundi ég hreinlega leggja til að það yrði gert að hlutafélagi. Og ef sveitarfélögum sýndist svo gætu þau selt það og ég hygg að ef nýir aðilar kæmu þarna inn gæti það orðið sú lyftistöng fyrir Vestfirði sem fyrirtækið á að geta verið. Ég held nefnilega að á Vestfjörðum séu möguleikar sem menn hafa kannski ekki endilega komið auga á sem felast í því að nota það að þarna er mjög mikið fall af vötnum uppi á fjöllunum, 600 metra fall. Það mætti nota þessi vötn sem rafgeyma og flytja orku til og frá Vestfjörðum í stað þess að byggja uppistöðulón um allt landið. Þetta mætti gera og mundi sjálfsagt gerast ef fyrirtækið yrði selt á markaði með þeim einkarétti sem það hefur til virkjunar á Vestfjörðum og þá mundu örugglega einhverjir sniðugir aðilar sjá ýmsa nýja fleti á rekstri þessa fyrirtækis sem að sjálfsögðu gerir það verðmætara. En ég er, herra forseti, mjög efins um að búa til dulbúna styrki með þeim hætti sem hér er lagt til.

Herra forseti. Það er fyrst og fremst ein fullyrðing sem mér fannst hafa komið fram í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals sem ég vil gera athugasemd við. Hún var sú að menn hefðu farið út í að byggja félagslegar íbúðir af lítilli forsjá og þau sveitarfélög sem við erum að ræða um, sem eru vestfirsk sveitarfélög, hafi þá e.t.v. sum hver eins og hann sagði sýnt ábyrgðarleysi eða hefðu verið ábyrgðarlaus í byggingu félagslegra íbúða. Það vill þannig til, hv. þm., að þegar þessar félagslegu íbúðir voru byggðar var atvinnulíf í talsverðri uppsveiflu og ég hygg að eingöngu hafi verið byggðar íbúðir sem urðu síðan fullsetnar eftir að þær voru byggðar. Hins vegar hefur löggjöfin um stjórn fiskveiða orðið til þess að atvinnutækifærum á Vestfjörðum hefur verulega fækkað. Komið hefur fram í skýrslu, m.a. skýrslu Byggðastofnunar, að veruleg fækkun hefur orðið, nánast sama fækkun á störfum og íbúum, t.d. í Ísafjarðarbæ. Ég held að það sé kannski ekki hægt að skrifa þetta á sveitarfélögin þó að ég ætli ekki að fullyrða það alveg, að hvergi hafi verið byggt um of en ég hygg þó að víðast hvar, eftir því sem ég þekki til, hafi menn verið að byggja samkvæmt þeirri þörf sem var til staðar á þeim tíma.

Herra forseti. Samkvæmt reglunum um félagslegar íbúðir áttu menn að kanna þörfina og ég reikna með því að mörg sveitarfélög hafi gert það. Hins vegar heyrði maður af því og fékk það reyndar staðfest, þó ekki á Vestfjörðum, að menn hefðu farið út í svona íbúðabyggingar hreinlega með það að markmiði að fá til sín starfsmenn í sveitarfélagið við að byggja íbúðir, enda orðaði ég þessa fullyrðingu mjög varlega gagnvart sveitarfélögum á Vestfjörðum og sagði að sum ,,kynnu`` að hafa farið út í glannalegar fjárfestingar með þetta markmið. En hitt nefndi ég líka að umtalsverð fækkun íbúa hefði orðið þannig að áætlanir um þörf fyrir íbúðir hefðu allar riðlast.

Herra forseti. Það er hins vegar annað atriði sem hv. þm. vék að og það er um að félagslegar íbúðir verði settar á markað á því virði sem þær raunverulega eru. Ég verð að segja alveg eins og er að ég er þingmanninum nokkuð sammála um það að sá sem á skuldir, í þessu tilfelli ríkið, hlýtur að tapa og að eignir verða ekki seldar á meira virði en þær eru.

Herra forseti. Það er afskaplega algengur misskilningur að halda að ef veð dugar ekki fyrir skuld þá falli skuldin niður. Svo er ekki. Veðið er til tryggingar skuldinni en skuldarinn skuldar skuldina eftir sem áður þó að veðið sé algerlega verðlaust.

Virðulegi forseti. Margt af því sem hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á hef ég einnig bent á í framsöguræðu minni og umfjöllun um málið en mér þykir miður að hann skuli þá ætla að styðja frv. sem stjórnarmeirihlutamaður. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann geti ekki beitt sér fyrir því hjá stjórnarmeirihlutanum að málefni sveitarfélaganna verði tekin almennt fyrir, skuldastaða þeirra varðandi félagslega íbúðakerfið, það verði ekki hnýtt í þessa sölu. Það er greinilegt að langflestum þingmönnum sem fjalla um þetta mál og hafa efasemdir líkar þessi málatilbúnaður verst. Ég sagði í framsöguræðu minni, og er þar af leiðandi alveg samstiga hv. þm., að ég teldi eðlilegra að vandamál t.d. varðandi félagslega íbúðakerfið yrði leyst með beinum framlögum ríkisins. Mörg sveitarfélög hafa lent í því algerlega ófyrirséð að missa stóran hluta íbúanna frá sér. Ég tek sem dæmi kjördæmi mitt. Hverjum hefði dottið í hug fyrir 10--15 árum að í sveitarfélaginu Hrísey, þar sem var blómleg útgerð, yrði nánast í einu vetfangi lögð niður öll atvinnustarfsemi sem skapaði forsendur fyrir ákvarðanatöku um uppbyggingu? Hverjum hefði dottið í hug að á einu ári mundi slíkt sveitarfélag í kjölfar uppstokkunar í atvinnurekstri og fráflutnings stærsta fyrirtækisins missa frá sér 17% íbúanna? Þetta er algjörlega ófyrirséð og verður ekki skrifað á þá íbúa sem sitja eftir í sveitarfélaginu. Það er þess vegna sem ég tala um að fá heildstæða lausn og er þess vegna samstiga, eins og ég sagði hv. þm., að leysa það mál sér. Síðan koma bollaleggingarnar um hlutafélagavæðingu sér.

Herra forseti. Það er auðvitað atriði hvort ég styðji frv. eða styðji málið. Frv. sjálft er mjög gott, allar greinarnar eru góðar, ég styð það heils hugar. Þegar kemur hins vegar að afgreiðslu fjárlaga, þar sem á að fara að greiða út þetta verð, ef það er rétt og við það verði staðið, þá kann að vera að ég hefði fyrirvara um að samþykkja greiðslurnar ef þær eru of háar.

Virðulegi forseti. Ég vil þá spyrja hv. þm. Pétur H. Blöndal. Ég tel að málflutningur hans hafi verið þess eðlis að hv. þm. átti sig fyllilega á málatilbúnaðinum. Það er alveg öruggt að ef menn hefðu ekki komist niður á þessa lausn með að leysa fjárhagsvanda sveitarfélaganna á þennan hátt þá værum við e.t.v. ekki í þeirri stöðu að fjalla um þetta frv. Frv. sem slíkt í öðru samhengi getur verið ásættanlegt fyrir hv. þm. þar sem hann er mikill hlutafélagavæðingarmaður. En ég spyr hv. þm. hvort hann hafi ekki efasemdir um að styðja frv. þegar öllum er ljóst hvernig málatilbúnaðurinn er og hver ástæðan er fyrir því að verið er að fara í þessa hluti einmitt núna á þessum tímapunkti vegna þess að afleiðingarnar koma ekki fram fyrr en á næstu missirum og árum þar sem þær koma fram í verðmæti fyrirtækisins og sennilega orkuverði og ekki bara á Vestfjörðum heldur annars staðar í hinum dreifðu byggðum.

Herra forseti. Eins og ég gat um þá styð ég frv. um að breyta Orkubúi Vestfjarða í hlutafélag. Hið háa Alþingi samþykkti nýlega sambærilegt frv. um Hitaveitu Suðurnesja og ég studdi það líka með nákvæmlega sömu rökum. Ég held að sú mikla samkeppni sem að er stefnt í orkugeiranum muni leiða til þess að sífellt fleiri fyrirtæki óska eftir breytingu í hlutafélag. Ég er hlynntur þeirri þróun þannig að ég get ekki verið á móti þessu frv. þó að það kunni að vera eitthvað á bak við það sem ekki er tekin afstaða til enn þá. Ég mun þá taka afstöðu til þess þegar þar að kemur.

Herra forseti. Ég hygg að hv. þm. Pétri H. Blöndal sé kunnugt um aðdraganda og feril þessa máls. Hann liggur víða fyrir og hefur verið gerð ítarlega grein fyrir hér. Þar sem hv. þm. segist bæði styðja ríkisstjórnina og styðja það að hún samþykki þetta frv. og beiti Vestfirðinga áfram ofríki þá vil ég spyrja hvað honum finnist um þá bókun sem fulltrúar ríkisvaldsins, framkvæmdarvaldsins, létu fylgja þegar þeir skrifuðu undir ályktun um að hlutafélagavæða fyrirtækið á eigendafundi Orkubús Vestfjarða 7. febrúar 2001, með leyfi forseta: ,,Með vísan til 9. gr. í samkomulagi sameignarfélags Orkubús Vestfjarða, dags. 7. febrúar 2001, og til bréfa iðn.- og viðskrn., dags. 7. nóvember 2000, til sveitarfélaga á Vestfjörðum staðfestist hér með að ríkisvaldið mun í kjölfar stofnunar hlutafélags um Orkubú Vestfjarða gera öllum sameigendum sínum í Orkubúi Vestfjarða kauptilboð í eignarhlut þeirra í Orkubúi Vestfjarða hf. Í samningnum um kaup á eignarhlut sveitarfélaga í Orkubúi Vestfjarða hf. mun ríkisvaldið ganga út frá því að heildarverðmæti Orkubús Vestfjarða hf. sé 4,6 milljarðar kr., enda verði söluverðmætinu varið til að greiða niður skuldir viðkomandi sveitarfélaga og til lausnar bráðavanda viðkomandi sveitarfélaga í félagslega íbúðakerfinu í samræmi við það sem rætt hefur verið.`` Þetta er undirritað af ráðuneytisstjórum þriggja ráðuneyta í fylgiskjali þegar verið er að ganga frá þessum samningi, þessum þvingunaraðgerðum gagnvart Vestfirðingum. Hvað finnst hv. þm. um svona bókun sem hluta af svona aðgerð, svona ferli sem þarna er og styður hann þetta, herra forseti?

Herra forseti. Ég hef ekki heyrt af þessari bókun fyrr og hún kemur mér dálítið í opna skjöldu. Ég styð frv. eftir sem áður vegna þess að verið er að breyta sameignarfélagi í hlutafélag og ég held að það sé jákvætt. Síðan kann ég að hafa athugasemdir við þá framkvæmd ríkisstjórnarinnar sem hv. þm. las hér upp. Það er einu sinni þannig að ríkisstjórnin gerir marga hluti og maður styður sumt og sumt ekki. Maður styður ríkisstjórnina í heild sinni ef hún gerir meira gott en slæmt. Þannig er það nú. Það er alltaf eitthvað í ríkisstjórninni, þetta er samsteypustjórn, það er mjög margt í ríkisstjórninni sem ég hef athugasemdir við, herra forseti, og styð ekki. Ég hef meira að segja greitt atkvæði gegn stjfrv. nokkrum sinnum við lítinn fögnuð stjórnarandstöðunnar sem vill endilega reka mig inn í flokksaga. En þegar ég styð ríkisstjórn þá er það vegna þess að ég tel að hún sé að gera miklu meira gott en hún gerir slæmt.

Herra forseti. Mér kemur á óvart að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi ekki vitað af þessari bókun. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. þm.: Mun hann í ljósi þessarar bókunar og þess ferils sem þetta mál hefur verið í beita sér gegn því innan þingflokks Sjálfstfl. að þetta frv. um hlutafélagavæðingu Orkubús Vestfjarða verði samþykkt fyrr en það sé alveg ljóst að því fylgi ekki nauðakröfur sem eru alveg borðleggjandi og liggja fyrir hendi nú við afgreiðslu málsins? Mun hann, herra forseti, beita sér þá gegn því innan flokks síns að verið sé að fara með þessum afarkostum að Vestfirðingum?

Herra forseti. Ég mun að sjálfsögðu beita mér gegn þessari bókun og þessari framkvæmd. Ég hef þegar bent á aðrar lausnir og vonast til að geta unnið þeim brautargengi þannig að húsnæðisvandi sveitarfélaga almennt verði leystur á annan hátt en með slíkum duldum styrkjum eins og ég gat um. Ég mun því að sjálfsögðu beita mér gegn þeirri bókun sem hv. þm. las upp úr.

Herra forseti. Í upphafi máls míns um frv. til laga um stofnun hlutafélags um Orkubú Vestfjarða langar mig til að forvitnast um það við hæstv. forseta hvort hæstv. félmrh. sé í húsinu. Ég hefði áhuga á því að beina til hans spurningum þar sem þetta mál snýr svo mjög ákveðið að félagslega íbúðakerfinu, búsetu og atvinnumálum á Vestfjörðum.

Forseti vill tilkynna að hæstv. félmrh. er ekki í húsinu en mun kanna um ferðir ráðherra.

Ég þakka, herra forseti. Ef þessari umræðu verður frestað er hugsanlegt að bíða með þær spurningar til hæstv. félmrh. ef sú staða er uppi. Herra forseti. Í þessari umræðu um Orkubú Vestfjarða um að breyta því í hlutafélag hefur verið stiklað á ýmsu varðandi aðdraganda þessa máls. Í Morgunblaðinu 21. mars árið 2000 er svohljóðandi fyrirsögn, með leyfi hæstv. forseta: Viðræður um kaup ríkisins á Orkubúi Vestfjarða að hefjast. Og áfram segir, með leyfi forseta: ,,Viðræður hefjast fljótlega milli stjórnvalda og sveitarfélaganna á Vestfjörðum um hugsanleg kaup Rafmagnsveitu ríkisins á hlut sveitarfélaganna í Orkubúi Vestfjarða. Bókfært eigið fé orkubúsins er rúmir fjórir milljarðar, en í skýrslu sem Kaupþing hefur gert er komist að þeirri niðurstöðu að raunverð sé heldur lægra. Páll Pétursson félagsmálaráðherra sagði að umræða um hugsanleg kaup ríkisins á hlut sveitarfélaganna í Orkubúi Vestfjarða væri til komin vegna erfiðrar fjárhagsstöðu sveitarfélaganna á Vestfjörðum. Sveitarfélögin ættu flest við mjög alvarlegan vanda að stríða. Staða Vesturbyggðar væri mjög alvarleg og Ísafjörður og Bolungarvík stæðu einnig frammi fyrir miklum fjárhagsvanda. Páll sagði að ástæður þessa vanda væru ýmsar. Fólki hefði fækkað á Vestfjörðum. Mörg sveitarfélög hefðu orðið fyrir áföllum í atvinnumálum sem hefðu leitt til þess að skuldir hefðu fallið á sveitarsjóðina. Þá ætti félagslega húsnæðiskerfið mikinn þátt í því hvernig komið væri fjárhag sveitarfélaganna. Sveitarfélögin á Vestfjörðum hefðu orðið að innleysa 140 íbúðir á reiknuðu verði í samræmi við lagaskyldu. Útistandandi skuldir sveitarfélaganna vegna þessa væru um 1,8 milljarðar króna. Tekist hefði að breyta nokkrum þessara íbúða í leiguíbúðir, en nú stæðu um 70 íbúðir í eigu sveitarfélaganna á Vestfjörðum auðar. Páll sagði að vandi sveitarfélaganna vegna félagslegs húsnæðis væri til sérstakrar skoðunar í félagsmálaráðuneytinu, en það væri þó ljóst að ef ríkið keypti hlut sveitarfélaganna í Orkubúi Vestfjarða mundu möguleikar þeirra til að standa í skilum á lánum sem hvíldu á félagslegu íbúðunum batna verulega. Hann sagði að í sumum sveitarfélögum væru lán sem hvíldu á íbúðunum í vanskilum. Það ætti þó ekki við um Bolungarvík þar sem öll lán væru í skilum þrátt fyrir að sveitarfélagið ætti margar félagslegar íbúðir.`` Herra forseti. Ég les þetta hér í upphafi til að það sé alveg ljóst hvernig þessi umræða fór af stað. Hér hefur verið togast á um það hvernig hún hófst, hvort sveitarfélögin hefðu farið fram á þetta, Fjórðungssamband Vestfjarða, ríkið eða ráðuneytið. Í ljósi þeirrar stöðu sem ég hef aðeins drepið á er ljóst að það skiptir í rauninni ekki meginmáli. Aðalmálið er að sveitarfélögin á Vestfjörðum standa frammi fyrir miklum fjárhagslegum vanda af sértækum ástæðum, vanda sem tengist ekki orkubúskapnum eða þeim atvinnurekstri sem byggir á orkuöflun og orkudreifingu heldur byggir á hreint óskyldri starfsemi. Það hefur meira að segja komið fram, herra forseti, að Orkubú Vestfjarða skaffar byggðum sínum rafmagn á lægra verði en t.d. Rafmagnsveitur ríkisins gera á dreifisvæðum sínum þannig að ekki er þar til að dreifa ástæðu þess að gengið er að orkubúinu til þess að létta á vanda Vestfirðinga, fjarri því. Það er líka vert að gera sér grein fyrir því, herra forseti, að þjónusta orkubúsins í þessum erfiða landsfjórðungi hefur eftir atvikum einmitt verið mjög góð þannig að ekki er heldur sú ástæða fyrir hendi til þess að ganga að Vestfirðingum og reyna að taka af þeim orkubúið. Nei, ástæðan er vandi sem er til komin vegna byggða- og búseturöskunar, er til kominn vegna stefnu eða stefnubreytingar og áherslubreytingar stjórnvalda í atvinnumálum, í byggðamálum. Þannig liggur málið. Þar liggur meginmeinsemd þessa máls. Það kom tímabil á Vestfjörðum og víða út um dreifðar byggðir landsins að uppgangur var og bjartsýni og skortur var á húsnæði og atvinnufyrirtækjum. Og að sjálfsögðu brugðust sveitarfélög, íbúarnir, við með því að reyna að leysa þar úr og koma til móts við þarfirnar. Sveitarfélögin á Vestfjörðum bjuggu ekki til félagslega íbúðakerfið. Það held ég að öllum verði að vera ljóst. Félagslega íbúðakerfið á sínum tíma var hluti af opinberri stefnu stjórnvalda í húsnæðismálum, opinberri stefnu sem fleiri aðilar komu að, ekki bara ríkið heldur sveitarfélögin, verkalýðshreyfingin, önnur samtök atvinnulífsins og lífeyrissjóðirnir. Sameiginlegt átak, sameiginlegt verkefni, fjölmargra stórra aðila og sterkra í landinu stóð að baki félagslega íbúðakerfinu. Herra forseti. Meira að segja þurfti, að ég best veit, ekki aðeins að gera nákvæma greiningu á þörf fyrir íbúðarhúsnæði á viðkomandi stöðum, viðkomandi sveitarfélögum eða viðkomandi svæðum, heldur þurfti hver afgreiðsla að fá staðfestingu frá opinberum aðilum í Reykjavík. Það var því ekki eins og um sjálfkrafa og sjálfvirkt útrennsli á byggingarleyfum til íbúða á Vestfjörðum væri að ræða, fjarri því. En að sjálfsögðu stóðu sveitarfélög á Vestfjörðum frammi fyrir nákvæmlega sömu kröfum frá íbúum sínum og öll önnur sveitarfélög um að leysa íbúðavandann á hverjum tíma. Það var síðan ekki sveitarfélögunum á Vestfjörðum að kenna að byggðastefnan brást. Kannski gætu sveitarfélögin á Vestfjörðum lögsótt ríkisvaldið fyrir að hafa ekki staðið við þá byggðastefnu sem Alþingi hafði samþykkt og framkvæmdarvaldinu var falið að útfæra því undanfarin ár höfum við búið við samþykktar byggðaáætlanir sem framkvæmdarvaldinu hefur verið falið að fylgja eftir. Ef þegnar þessa lands eiga að taka mark á --- sem þeir eiga að gera --- samþykktum og gerðum Alþingis þá stóð ekki í þeim byggðaáætlunum að íbúum ætti að fækka í dreifbýli landsins. Nei, herra forseti. Samkvæmt þeirri byggðaáætlun sem samþykkt var og ætlað var íbúar landsins treystu og tækju mark á, þá átti að fjölga í hinum dreifðu byggðum landsins. Samkvæmt slíkum skilyrðum og forsendum er alltaf þörf fyrir íbúðir, alltaf þörf fyrir atvinnutækifæri. Herra forseti. Því er það afar ósanngjarnt sem hér hefur verið látið að liggja, að vandi félagslega íbúðakerfisins sé að einhverju leyti sjálfskaparvíti Vestfirðinga. Það er afar rangt að láta að því liggja.  Síðan þegar þessar byggðaáætlanir standast ekki, þegar atvinna er ekki örugg, þegar atvinnutækifærin, nýting auðlindanna, flyst frá byggðunum til annarra svæða á landinu þá standa íbúar þessara byggða uppi ráðalausir. Þeir héldu að verið væri að fylgja eftir byggðaáætlun ríkisstjórnarinnar en standa svo frammi fyrir því að eitthvað allt annað gerist. Fólk býr auðvitað ekki nema þar sem það hefur trygga atvinnu og þjónusta er góð. Þjónustan er víða góð í þessum byggðarlögum en atvinnan og atvinnuöryggið hefur látið undan síga. Eðlilega flytur fólk þangað sem það fær atvinnu, að sjálfsögðu. Þessar íbúðir voru byggðar til að mæta þörfum viðkomandi íbúa viðkomandi sveitarfélaga á sínum tíma við þær aðstæður sem þeim hafði verið lofað í byggðaáætlunum ríkisstjórnarinnar um fjölgun íbúa á landsbyggðinni og eflingu atvinnulífs. Þeim hafði líka verið lofað þessu í sambandi við lögin um stjórn fiskveiða. En lögin um stjórn fiskveiða áttu einmitt að tryggja og efla atvinnu úti um byggðir landsins. Þessu var þeim öllu lofað. En sveitarfélögin sem tóku þátt í þessu sem hluta af sameiginlegri stefnu stjórnvalda í húsnæðismálum hafa náttúrlega engin tök á að bregðast við vandanum. Þau hafa ekki safnað þeim sjóðum enda er ekki ætlast til þess að þau safni sjóðum þegar þau eru í rauninni bara að gera það sem ætlast er til af þeim sem ábyrgum sveitarfélögum gagnvart þegnum sínum. Því standa þau uppi með það að íbúðirnar tæmast og fjárskuldbindingarnar lenda fyrst á þeim. Og hversu sanngjarnt sem það er þá var því svo fyrir komið að allir þeir aðilar sem áttu hlutdeild að sáttmálanum um félagsíbúðakerfið voru svo lagnir við að koma því þannig fyrir að ábyrgðin féll fyrst á sveitarfélögin. Og, herra forseti, það er bundið í lögum, lögum sem Alþingi hefur sett en ekki sveitarfélögin. Þau axla bara ábyrgðina. Því er þetta svo ósanngjarnt. Og svo nú þegar staðið er frammi fyrir þeirri staðreynd að fjárskuldbindingarnar vegna félagslega íbúðakerfisins eru að sliga sveitarfélögin þannig að þau eiga í erfiðleikum með að standa undir lögboðinni þjónustu, eiga í erfiðleikum með að veita íbúum sínum félagslegt öryggi og þjónustu sem ætlast er til af þeim, og þau leita síðan til ríkisvaldsins, þess aðila sem átti hlutdeild í þessu og hafði lagt fram þá stefnumörkun í byggðamálum sem sveitarfélögin treystu á, og spyrja: ,,Hvernig eigum við nú að bregðast við?`` Þá eru svörin: ,,Þetta er ekki okkar mál. Þetta er algerlega ykkar mál.`` Staðan heldur svo áfram að versna og sveitarfélögin sum hver sem eiga í mestu erfiðleikunum koma aftur til ríkisvaldsins og spyrja: ,,Hvað eigum við nú að gera?`` Þá fer ríkisvaldið að athuga hvað sé hægt að gera. ,,Við skulum sjá. Eiga þessi sveitarfélög eitthvað sem væri kannski hægt að taka af þeim upp í þessar skuldir? Jú, Orkubú Vestfjarða.`` Þegar sveitarfélögin koma svo og bera upp sinn vanda sem er sameiginlegur vandi þeirra stjórnvalda, og erfiðleika sem eru til komnir vegna stefnu stjórnvalda þá segja þau: ,,Jú, við skulum ræða við ykkur um orkubúið. Það er alveg sjálfsagt. Við skulum fara í ykkar bestu fjós og leita að ykkar bestu mjólkurkúm og sjá hvað við getum þá gert í þessum skuldamálum.`` Þetta er upphaf viðræðna um kaup ríkisins á Orkubúi Vestfjarða sem hefur síðan farið í það ferli sem við erum nú að upplifa, eins og ég rakti hér, herra forseti, í upphafi máls míns með því að vitna í viðtal við hæstv. félmrh. Síðan heitir það í allri umræðu að hugmyndin sé komin frá Vestfirðingum sjálfum. Já, hugmyndin er komin þannig frá Vestfirðingum sjálfum. En það er fróðlegt að vita hvað er verið að gera varðandi félagslegu íbúðirnar, hvað þar er verið að vinna til að koma til móts við ekki bara sveitarfélög á Vestfjörðum heldur sveitarfélög um allt land. Í Morgunblaðinu föstudaginn 27. október er gerð grein fyrir framhaldinu í ítarlegri grein sem Helgi Bjarnason, ágætur fréttamaður og dálkahöfundur hjá Morgunblaðinu, vann um stöðu orkubúsins. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þær umræður sem nú fara fram um framtíð Orkubús Vestfjarða eiga sér nokkurra ára aðdraganda. Svo virðist sem sveitarfélögin hafi ekki litið á hlut sinn í orkubúinu sem eign, eins og sést á ákvæðum um fljótandi eignaraðild. Kristján Haraldsson orkubússtjóri segir að þetta hafi byrjað að breytast við sameiningar sveitarfélaga. Þegar Ísafjarðarbær varð til með sameiningu margra sveitarfélaga á norðanverðum Vestfjörðum hafi eignarhluturinn komið til umræðu vegna þess að ríkisstuðningur sem þau fengu til einhverra viðfangsefna hafi verið skertur vegna eignar þeirra í orkubúinu. Eftir það hafi sveitarstjórnarmenn farið að líta á orkubúið sem eign.`` Herra forseti. Fólk leit á þetta sem félagslega sameign. Það leit á þetta sem hluta í uppbyggingu á almannaþjónustu í fjórðungnum. Það leit á þetta sem grunnstoðþátt fyrir búsetu, fyrir uppbyggingu atvinnulífs. Það leit ekki á þetta sem einhverjar eignir sem gætu gengið kaupum og sölum, eignir þar sem menn velti sérstaklega fyrir sér einhverjum hámarksarði eða arðkröfum til þess fjármagns sem sett var í það, sem það gæti skilað til eigenda sinna. Nei, íbúarnir litu á þetta fyrst og fremst sem þjónustustofnun, þjónustufyrirtæki til að styðja við byggð, til að styðja við búsetu og til þess að styðja við atvinnulíf á svæðinu. Þeir höfðu ekki einu sinni eignfært þetta því að maður eignfærir ekki það sem maður telur vera hluta af sjálfum sér og þannig litu íbúar Vestfjarða á. Síðan, með leyfi forseta, er fjallað áfram um hvað gerist: ,,Síðar tók bæjarstjórn Vesturbyggðar af skarið og óskaði eftir sölu á eignarhlut sínum í orkubúinu en bæjarfélagið hefur sem kunnugt er átt í miklum fjárhagserfiðleikum á undanförnum árum. Jón Gunnar Stefánsson bæjarstjóri segir að sala eigna sé eina leiðin til að leysa fjárhagsvanda Vesturbyggðar.`` Það er alveg skýrt. Það er ekki verið að leita að einhverjum hagkvæmari kosti í rekstri orkubúsins. Nei, það hefur verið þrengt svo að sveitarfélögunum að þau verða að fara að leita að sínum bestu gripum, sínum dýrustu gripum til þess að leggja upp með til að greiða skuldir sem eru til komnar vegna allt annarra og óskyldra hluta. Í umfjöllun Helga Bjarnasonar er einmitt lögð áhersla á að gjaldskrá orkubúsins er einhver sú lægsta í landinu. Það selur t.d. rafmagn til almennings á 20% lægra verði en Rarik að sögn orkubússtjórans og fyrirtæki geta fengið rafmagn á allt að 30% lægra verði en fyrirtæki á orkuveitusvæði Rariks. Getum við hugsað okkur nokkra betri stöðu fyrir eitt samfélag með svo mikilvægt þjónustufyrirtæki, almannaþjónustufyrirtæki sem getur veitt íbúum sínum og fyrirtækjum við erfiðar aðstæður í búsetu, við erfiðar aðstæður í atvinnulífi, orku á mun lægra verði en ýmsir aðrir þurfa að gera? Herra forseti. Þessi rekstur getur því ekki verið ástæðan fyrir því að brýnt sé að taka orkubúið af Vestfirðingum upp í skuldir. Það hefur alltaf legið fyrir í umræðunni eftir að hún fór í gang og ég vitna þar aftur til ágætrar umfjöllunar Helga Bjarnasonar í Morgunblaðinu föstudaginn 27. okt. árið 2000, með leyfi forseta: ,,Fyrir liggur að ríkið setur sveitarfélögunum skilyrði um ráðstöfun á hluta söluandvirðisins. Þorgeir Örlygsson, ráðuneytisstjóri í iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu, staðfestir að rætt hafi verið um að kaupverðinu yrði ráðstafað með tilteknum hætti, til þess að greiða ákveðnar skuldir, en segist ekki geta tjáð sig nánar um það. Samkvæmt heimildum Morgunblaðsins er í þessu sambandi meðal annars verið að ræða um skuldajöfnun vanskila sem sum sveitarfélögin á Vestfjörðum eiga við Íbúðalánasjóð vegna félagslega íbúðakerfisins. Jón Gunnar Stefánsson, bæjarstjóri á Patreksfirði, segir að fjórðungur af hugsanlegu söluandvirði hlutabréfa Vesturbyggðar fari til að greiða vanskil í félagslega íbúðakerfinu.`` Og áfram, með leyfi forseta, því að þetta er svo ágæt umfjöllun sem þessi ágæti blaðamaður vann fyrir Morgunblaðið: ,,Margir sveitarstjórnarmenn vilja alls ekki blanda sölu á eignarhlut sínum í Orkubúi Vestfjarða saman við lausn á þeim ógöngum sem þeir hafa ratað í ...`` --- Ógöngum, þeir eru þegar farnir að taka á sig skuldina. Það er búið að innprenta Vestfirðingum að það sé þeim að kenna þær ógöngur sem hann segir að þeir hafi ratað í. Vissulega rötuðu þeir í ógöngur en hvaða ástand þrengdi þeim út í þessar ógöngur? Það var stefna ríkisisins og ríkisstjórnarinnar í byggðamálum sem gerði það og það að aðrir aðilar sem stóðu að félagsíbúðakerfinu hlupu undan, virðast hafa hlaupið undan böggum þegar á bjátaði en bera samt þarna fulla ábyrgð. --- ,,Þór Örn Jónsson, sveitarstjóri á Hólmavík, segist vilja fá hreinar línur í félagslega íbúðakerfið áður en afstaða verður tekin til kauptilboðs ríkisins í orkubúið. Vekur hann athygli á að félagslega íbúðakerfið sé ekki vandi Vestfirðinga einna, heldur sveitarfélaga um allt land og ríkið þurfi að koma að lausn þess á landsvísu.`` Herra forseti. Liggur sú lausn á landsvísu fyrir? Áður en við afgreiðum frv. um hlutafélagavæðingu Orkubús Vestfjarða, sem er ætlað sem liður í að ríkið geti keypt ákveðna hluti þar af sveitarfélögunum sem eiga í mestu erfiðleikum til þess að standa straum af skuldbindingum í félagslega íbúðakerfinu, þá finnst mér að það eigi að liggja fyrir heildstæð stefna, heildstæð lausn, heildstæðar úrlausnir á vanda félagslega íbúðakerfisins hjá öllum sveitarfélögum á landinu. Ég hygg, herra forseti, að sveitarfélögin séu farin að átta sig á því að byggðaáætlun ríkisstjórnarinnar, samþykkt hér á Alþingi og falin framkvæmdarvaldinu til þess að koma í framkvæmd, mun ekkert standast. Hún hefur ekki staðist undanfarin ár og það eru engir tilburðir í þá veruna í dag að hún standist á næstu mánuðum eða árum. Í stað þess sem þar var lofað, að íbúum á landsbyggðinni mundi víða fjölga mun það fara á hinn veginn að óbreyttri stefnu í byggðamálum eins og verið hefur. Sveitarfélög víða um land standa í auknum erfiðleikum vegna stöðu félagslega íbúðakerfisins. Þess vegna ber, herra forseti, að taka heildstætt á þeim málum og kynna þar heildstæðari úrlausnir áður en Alþingi samþykkir þvingunaraðgerðir gagnvart Vestfirðingum vegna þessa máls. Lokaorð Helga Bjarnasonar í þessari ágætu umfjöllun í Morgunblaðinu, herra forseti, 27. okt. árið 2000, eru: ,,Það háa verð sem sveitarfélögunum virðist standa til boða, yfirverð eins og sumir kjósa að nefna það, verður samkvæmt heimildum Morgunblaðsins að skoða í ljósi þeirra skilyrða`` --- ljósi þeirra skilyrða, herra forseti, leyfi ég mér að ítreka --- ,,sem sveitarfélögunum verða sett um ráðstöfun söluandvirðis hlutabréfanna. Þannig er því haldið fram að ríkið sé að greiða fyrir lausn á vanda sveitarfélaganna á Vestfjörðum vegna félagslega íbúðakerfisins með því að bjóðast til þess að greiða yfirverð fyrir bréfin í Orkubúi Vestfjarða. Ekki hugnast öllum þessi blanda enda virðist afstaða sumra sveitarstjórnarmanna til sölu á orkubúinu ráðast af afstöðu þeirra til þess vanda sem félagslega íbúðakerfið hefur skapað þeim.`` Herra forseti. Ítrekað í allri umfjöllun um Orkubú Vestfjarða er verið að fjalla um vanda félagslega íbúðakerfisins en ekki þann vanda sem Vestfirðingar standa frammi fyrir við rekstur orkubúsins. Ég vil vekja athygli á því. Verið er að fjalla um vanda félagslega íbúðakerfisins og skuldir sveitarfélaganna vegna skuldbindinga þeirra vegna og vegna þess að byggðastefna ríkisstjórnarinnar hefur brugðist. En Orkubú Vestfjarða getur samt útvegað íbúum sínum og stutt þá með því að veita þeim rafmagn, einstaklingum og fyrirtækjum, á hagstæðara verði en víða annars staðar á landinu. Þá þykir ástæða til að stíla inn á stolt Vestfirðinga til að leysa skömm byggðastefnu ríkisstjórnarinnar í skipbroti hennar. Herra forseti. Víða er hægt að vitna til þar sem vegið hefur verið að sjálfsvirðingu íbúa og sveitarfélaga á Vestfjörðum í þessum aðdraganda. Í stað þess að koma beint að málinu og taka á fjárhagslegum vanda þeirra, viðurkenna að þetta er sameiginlegt mál, þetta er sameiginleg skuld, þetta er sameiginlegt viðfangsefni sem við eigum að takast á við og ætti bara þess vegna að afgreiða með eingreiðslum eða greiðslum beint til þess að losa sveitarfélögin úr þessum klafa, þá er áfram verið að hjakka í það og sagt: Við ræðum ekki lausn, við ræðum ekki leiðir í ykkar mikla fjárhagsvanda fyrr en þetta hefur gengið í gegn. Ég leyfi mér að vitna í viðtal Helga Bjarnasonar 23. nóv. árið 2000 við Jón Gunnar Stefánsson, bæjarstjóra Vesturbyggðar, sem barist hefur í því að reka sitt ágæta sveitarfélag við mjög erfiðar aðstæður en ávallt verið settur upp við þann vegg að sala á Orkubúi Vestfjarða væri það fyrsta sem þar yrði að gerast til að koma að málum þar. Fyrirsögnin er: Komnir á endastöð, með leyfi forseta: ,,Jón Gunnar Stefánsson bæjarstjóri þarf að nýta alla sína reynslu og þekkingu við rekstur Vesturbyggðar sem er eitt af verst stöddu sveitarfélögum landsins. Hann hefur bundið vonir við að salan á Orkubúi Vestfjarða geti leyst vandann en segir Helga Bjarnasyni að til þess að byggðin geti staðist þurfi íbúar svæðisins einnig að fá frjálsari aðgang að fiskimiðunum.`` Hann segir að það muni ekkert verða nóg í sjálfu sér og engin framtíðarlausn fyrir þetta byggðarlag þó svo að takist að taka af þeim orkubúið og létta skuldir þeirra þannig. Nei, það er í sjálfu sér engin lausn, herra forseti. Það er engin lausn á framtíðarvonum og væntingum íbúa þessa sveitarfélags sem vilja eiga aðgang að náttúruauðlindunum fyrir ströndum sínum til að byggja þar upp blómlegt og sterkt atvinnulíf. Það er engin lausn. Þess vegna er enn dapurlegra, herra forseti, að ætla að ganga að Orkubúi Vestfjarða, taka það með þeim hætti til að létta á skuldum, létta á vanda þessara sveitarfélaga án þess að taka á framtíðaratvinnumöguleikum þeirra. Orkubúið verður ekki selt nema einu sinni, það gera allir þessir aðilar sér ljóst. Þess vegna er ítrekað hér, herra forseti, að það þarf að breyta um stefnu. Vestfirðingar verða að eiga forgangsrétt til náttúruauðlindanna meðfram ströndum landsins, þeir verða að geta nýtt sér þær til að byggja upp blómlegt og öruggt atvinnulíf. Orkubúið verður bara selt einu sinni, og ef það verður, sem við vonum náttúrlega að verði ekki, hvað eigum við þá að selja næst þegar við stöndum frammi fyrir þeim vanda, herra forseti? Þetta er málið í hnotskurn. Ég leyfi mér að vitna áfram, herra forseti, í orð bæjarstjóra Vesturbyggðar, ekki síst vegna þess að ítrekað hefur komið fram í umræðunni að Vesturbyggð hafi verið fyrsta byggðin sem var knúin til að óska eftir því að leitað yrði heimildar til þess að það mætti selja orkubúið. Til að lýsa því betur, með leyfi forseta, vil ég vitna áfram í viðtal við ágætan bæjarstjóra Vesturbyggðar: Komnir á endastöð: ,,Bæjarsjóður Vesturbyggðar sem nær yfir Patreksfjörð, Bíldudal og sveitirnar í Vestur-Barðastrandarsýslu er djúpt sokkinn í skuldafenið eftir áföll vegna atvinnulífs og eyðslu umfram tekjur fyrr á árum.`` Já, það skal aldeilis velta þeim upp úr því. Er það sanngjarnt? Er það sanngjarnt að væna sveitarfélögin um einhverja óráðsíu eins og þarna er verið að drótta að? Auðvitað verða sveitarfélögin að að reyna af fremsta megni að standa undir þeirri lögboðnu þjónustu sem þeim er falin. Þegar tekjurnar hrökkva ekki til, herra forseti, hvað verður sveitarfélagið að gera? Auðvitað verður það að taka lán. Það að reyna að standa á bak við grunnþarfir íbúa sinna er kölluð eyðsla. Herra forseti. Dapurlegt er að fylgjast með þessari umfjöllun, hvernig stöðugt í þessum aðdraganda öllum er verið að tala á vissan hátt niður til Vestfirðinga og segja: Þetta er vandinn sem þið bjugguð til. Ég mótmæli því, herra forseti. Þetta er vandinn sem stefna ríkisstjórnarinnar bjó til og henni ber að hafa frumkvæði til að leysa --- ekki á þann hátt að reyna að taka eignir af íbúunum eða fólkinu sem þarna er heldur að axla ábyrgð á ákvörðunum sínum og gjörðum sínum og afleiðingum þeirra. Með leyfi forseta: ,,Eftir síðustu bæjarstjórnarkosningar var Jón Gunnar Stefánsson, sem verið hafði bæjarstjóri í Grindavík í sextán ár, ráðinn bæjarstjóri. Hlutverk hans var að reyna að ná tökum á rekstrinum. Virðist það hafa tekist. Þannig var bæjarsjóður með jákvæðan rekstur á síðasta ári, útgjöldin námu 75% af tekjum. Jón Gunnar segir að í ár hefði mátt búast við svipuðum árangri ef ekki hefði komið til verulegra afskrifta krafna sem koma til lækkunar á tekjum sveitarsjóðs á þessu ári.`` Og síðan, herra forseti: ,,Þetta hefur gengið, með skilningi íbúanna. Við höfum ekkert getað gert fyrir þá og umhverfi okkar,`` segir þessi ágæti bæjarstjóri. ,,Við erum komnir á endastöð og förum hvergi á stjá því við getum ekki efnt til útgjalda og skulda sem fyrir fram er vitað að ekki verður hægt að greiða. Það eina sem við getum gert er að reyna að standa skil á rekstrarkostnaði, öll uppbygging verður að bíða betri tíðar.`` Herra forseti. Hann lýsir þessu afar hreinskilningslega. Íbúarnir sýna fullan skilning. En hverjir eru það sem sýna ekki skilning, herra forseti? Þeir sem sýna ekki skilning hér eru ríkisstjórnarflokkarnir, Framsfl. og Sjálfstfl. Þeir sýna ekki skilning. Þeir geta ekki hugsað sér að koma beint að málunum. Nei, þeir segja: Þetta er vandi ykkar. Þegar búið er að setja þá svo rækilega upp við vegg, eins og ég hef verið að lýsa, herra forseti, með tilvitnunum í ummæli þessa ágæta sveitarstjóra sem vinnur starf sitt af elju og prýði ...

Forseti vill láta þess getið að í upphafi þessa fundar var talað um að við mundum ljúka þingfundi um klukkan sjö þar sem nefndarfundir eru að hefjast. Á hv. þm. eftir langa ræðu?

Herra forseti. Já, ég á eftir verulegan hluta af ræðu minni. Ég hef fyrst verið að fjalla mjög ítarlega um aðdraganda þessa máls og síðan á ég eftir að fjalla enn ítarlegar um hann á seinni stigum og svo um frv. sjálft og tengd atriði þannig ef það er vilji forseta að fundinum verði frestað og ég fresti mínu máli þá fellst ég á það.

Við frestum þá umræðu.