Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pjetur Ottesen) Frv. þetta er komið frá Ed., eins og nál. á þgskj. 237 ber með sjer, og er það shlj. bráðabirgðalögum frá 30. nóv. 1918. Það er ætlast til, að þau bráðabirgðalög gildi þangað til frekari breyting á lögunum um skrásetning skipa, sem nú eru í efri deild, ganga í gildi, ef þau ná fram að ganga.

Frsm. (Einar Árnason) Það hafa komið fram raddir, á þingmálafundum og víðar, um að nauðsynlegt væri að koma á föstu mati á fóðurbæti, er gengi kaupum og sölum í landinu, til að tryggja, að eigi sje seld skemd vara eða ónýt sem góð og gild vara. Þetta mál kom og til umræðu á síðasta búnaðarþingi og komst það og að þeirri niðurstöðu, að mat þetta væri nauðsynlegt. Það má ef til vill segja, að það hefði ekki verið ofætlun fyrir landbúnaðarnefndina að bera fram frv. um þetta efni nú á þinginu í ár. En þegar farið er að grannskoða málið, reynist það ekki nærri því eins einfalt og óbrotið og það virðist í fljótu bragði þeim, sem því eru ókunnugir. Landbúnaðarnefndin hefir haft málið til meðferðar og leitað aðstoðar og upplýsinga hjá þeim, er hún hugði fróðasta um það. Sjerstaklega hefi jeg átt tal við núverandi formann Búnaðarfjelags Íslands; tók hann vel í málið og hjet aðstoð sinni með að koma því sem best áleiðis. Þá hefi jeg og átt tal um málið við einstaka þm., sjerstaklega við hv. 1. þm. Árn. (S. S.) og hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.). Allir virðast þeir málinu hlyntir, en játa það, að örðugt muni vera að gera það svo vel úr garði sem skyldi á þessu þingi. Niðurstaðan hefir því orðið sú hjá landbúnaðarnefndinni, að hún áleit rjettast að fara ekki lengra út í málið í þetta sinn en að bera fram þingsályktunartill. á þgskj. 243, þar sem skorað er á stjórnina að búa málið undir næsta þing, í samráði við Búnaðarfjelag Íslands, og leggja þá frv. um það fyrir þingið. Jeg hefi vissu fyrir því, að formaður Búnaðarfjelagsins muni gera alt, sem í hans valdi stendur, til að útvega öll þau gögn, er stuðlað geti að því, að málið verði sem best undirbúið og komist í sem best horf. Að öðru leyti ætla jeg ekki að fara að rekja út í æsar ástæðurnar fyrir því, að mjög er torvelt að afgreiða málið að fullu á þessu þingi svo að vel fari, en vænti þess fastlega, að stjórnin sinni málinu.

Frsm. (Einar Árnason) Það hafa komið fram nokkrar brtt. um frv., og skal jeg ekki tala langt mál um þær. En jeg vil strax taka það fram, að nefndin hefir ekki sjeð sjer fært að mæla með þeim. Um brtt. á þgskj. 270 er það að segja, að sú breyting, að láta alla þá, sem hafa einhverja lítilfjörlega grasnyt og tíunda eitt lausafjárhundrað, vera undanþegna hinum hærri hundaskatti, getur ekki verið til bóta. Eftir þessu gæti maður, sem ætti að eins eina kú og hefði nokkurra fermetra blett, haldið hund, án þess að borga nema 2 kr. í skatt. Hundurinn væri þá þarfur að lögum. Þetta verður nefndin að telja spjöll á frv., og getur því ekki lagt með því. Þá er brtt. á þgskj. 228. Hún fer fram á það, að bæjarstjórnum og sýslunefndum sje veitt heimild til að hækka skatt á óþarfahundum upp í alt að 50 kr. Jeg skil ekki tilætlunina með þessari brtt., nema ef hún skyldi vera sú, að gera frv. að engu. Fyrst og fremst er engin vissa fyrir því, að bæjarstjórnir og sýslunefndir mundu nota þessa heimild, og þá yrði árangurinn af þeirri viðleitni, að fækka óþarfahundum, enginn. Og þó að þær notuðu heimildina, þá er óvíst, að allar gerðu það, og að þær, sem það gerðu, gætu hækkað skattinn mismunandi. Jeg tel það óviðfeldið, að skatturinn verði mismunandi hár á hinum ýmsu stöðum, því eftir eðli sínu ætti hann að vera jafnhár hvar sem væri á landinu. Hv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) talaði um það við 2. umr., að ákvæði núgildandi laga um hundaskatt væru úrelt og órjettlát. Hann átti þar við það ákvæði, er telur þann mann eiga þarfahund, sem býr á einu hundraði eða meira. - Hundar annara manna teljast óþarfir. Jeg get ekki sjeð, að brtt. bæti hjer nokkuð úr. Þær brtt., sem hjer eru fram komnar, miða að því að gera frv. að engu, eða verra en engu, miða að því að gera það að hjegóma einum. Jeg vildi því mælast til, að menn feldu frv. alveg, heldur en að samþ. þær. Það væri að minsta kosti hreinlegra og skýrara. Jeg vil ekki orðlengja meira um þetta efni. Jeg geri frv. ekki að kappsmáli: fyrir mjer er það ekki svo mikils vert. Við 2. umr. málsins gerðust margir hv.þm. mjög mælskir, og vænti jeg, að svo verði enn, og jeg vil gera þeim þann greiða að ljúka máli mínu, svo þeir geti farið að byrja.

Þorleifur Jónsson Eftir þeim lögum, sem nú gilda um hundaskatt, þá mega þeir einir hafa svo kallaða þarfahunda - með 2 króna skatti - sem búa á einu hundraði eða meira. - Aðrir verða að sætta sig við að greiða hærri skattinn, 10 kr., jafnvel þótt nauðsyn beri til að hafa hund. Nú ætlar deildin að samþ. hækkun á þeim skatti, sem hvílir á óþörfu hundunum, upp í 50 kr. Mjer virðist því rjett að rýmka eitthvað um þessi 30 ára gömlu ákvæði, svo þeir, sem þurfa að halda hund, þurfi ekki að borga þennan háa skatt. - Við, jeg og hv.þm. Borgf. (P. O.), höfum borið fram brtt. á þgskj. 235, sem bætir frv. að þessu leyti. Brtt. er aftur við þetta, á þgskj. 270, og ætlumst við til, að hún sje samþ. Hún fer fram á, að þeir megi hafa hunda, með lægri skattinum, sem hafa grasnyt og telja fram fje, sem nemur einu hundraði. Í sveitum og kauptúnum eru farin að tíðkast húsmannabýli, og þeir menn, sem á þeim búa, hafa margir fjenað og verða að gera fjallskil. Þess vegna er það illa til fallið, að löggjöfin meinar þeim að halda hund til þessara nytja. Jeg segi með vilja, að löggjöfin meini mönnum þetta, því að 50 kr. skattur er sama sem bann fyrir marga fátæka menn. Hv. frsm. (E. Árna.) sagði, að brtt. kæmi í bága við frv., af því að hún rýmkaði það svo mjög. Það er satt, að hún rýmkar það, en hitt er ekki satt, að hún komi í bága við það. Hún heldur ekki hlífiskildi yfir óþarfahundum. Hv. frsm. (E. Árna.) sagði, að margir gætu skotið sjer undan þessu ákvæði, og það er bæði rjett og ekki rjett. Sá maður getur samt ekki talist að hafa grasnyt, sem að eins á einhvern blett til að sitja á. Eins dugir ekki, þó húsmaður eða grasbýlismaður telji fram eina kú, þó í fullri tíund sje; hún verður ekki hundrað, þegar búið er að draga frá sjöund. En meiningin hjá okkur er, að maðurinn eigi að telja fram gjaldskylt hundrað. Í sjálfu sjer er þetta ekkert stórmál, og margir munu segja, að það sje varla þess vert, að um það sje deilt. En jeg verð að líta svo á, að úr því að frv. er komið hjer fram, þá sje sjálfsagt að reyna að gera það eins vel úr garði og unt er, og það þess heldur, þegar nefndin virðist ekki hafa athugað það eins og henni bar. Jeg vona, að brtt. á þgskj. 270 verði samþ., vona, að menn sjái, að hún er málinu ekki til óþurftar og verður ekki til þess, að óþarfahundum verði skotið undan.

Magnús Pjetursson Jeg skal ekki lengja umr., ætla að eins að minnast á brtt. á þgskj. 228. Jeg talaði við síðustu umræðu um þetta atriði, og því mátti búast við, að slík brtt. kæmi fram. Jeg hefi ekki miklu við það að bæta, sem jeg sagði þá; mjer þykir að eins eðlilegt og sjálfsagt, að bæjarstjórnir og sýslunefndir ákveði sjálfar, hvað þær telji óþarfahunda og hvað ekki. Mig undrar, hvað nefndin er stirð í þessu máli. Hv. frsm. (E. Árna.) sagði, að betra væri að fella frv. en að samþ.brtt. En munurinn er enginn annar en sá, að frv. fer fram á, að ákveðið verði í eitt skifti fyrir öll, hvað eigi að teljast óþarfahundar og hvaða skattur skuli á þeim hvíla, en brtt vill láta bæjarstjórnir og sýslunefndir ákveða þetta eftir því, sem álitið yrði á hverjum stað. Frá sjónarmiði nefndarinnar ætti að vera betra að samþ.brtt. en að fella frv., því brtt. segir óþarfahundunum stríð á hendur, engu að síður en frv., þó í skynsamara formi sje. Ef frv. er aðallega fram komið vegna Reykjavíkur, þá nær brtt. alveg tilgangi þess. Jeg get þess vegna ekki sjeð annað en að það sje undarlegur þrái, sem fær nefndina til að leggja svona eindregið á móti brtt.

Jörundur Brynjólfsson Við höfum, hv. 2. þm. Árn. (E. A.) og jeg, leyft okkur að bera fram brtt. við frv., en það er ekki búið að útbýta henni, og þess vegna mælist jeg til þess við hæstv. forseta, að hann taki málið út af dagskrá.

Frsm. (Einar Árnason) Það lítur út fyrir, að talsverðar umr. ætli að verða um þetta mál, enn einu sinni. Út af ræðu hv.þm. A.-Sk. (Þorl. J.), þá býst jeg við, að okkur greini á um, hvernig skilja beri orðið „grasnyt“. Jeg tel þá rjettara að ákveða einhverja vissa stærð, svo það geti ekki valdið misskilningi. Eins get jeg ekki verið hv.þm. (Þorl. J.) sammála um, hvað telja beri eitt hundrað. Háttv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) talaði um það hjer í deildinni, við 2. umr. þessa máls, að menn í kauptúnum, sem ættu fjenað, þyrftu á hundi að halda til smölunar. Jeg get ekki skilið þá þörf. Þar, sem jeg þekki best til, þar er kaupstaður, sem á stórt land, og kaupstaðarbúar eiga yfir 1000 fjár, en enginn þeirra á hund, og sakna hans ekki.  (G. Sv.: Smala þeir hundlaust, eða gelta þeir sjálfir)  . Þeir smala fje sínu án nokkurs tilstyrks frá hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), og þurfa enga undanþágu frá lögunum. Þeir einir eiga þar hunda, sem hafa þá sjer til skemtunar. Háttv. þm. Stranda. (M. P.) vildi halda því fram, að sama fælist í brtt. hans og frv., nema að því leyti, að brtt. færi fram á, að bæjarstjórnir og sýslunefndir ákvæðu skattinn. Það hefir þá víst verið í ógáti, að orðið heimild komst inn í brtt., því það er sitt hvað að heimila eitthvað eða fyrirskipa það. Ef þeim er ekki gert að skyldu að skatta óþarfa hunda, þá geta þeir hæglega látið það undir höfuð leggjast.  (M. P.: Er þeim ekki trúandi fyrir þessu vandamáli?)  Það getur orðið misbrestur á, að þeir framkvæmi, þegar það er að eins heimild, sem hvetur þá. Viðvíkjandi því, sem háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) óskaði, að málið yrði tekið út af dagskrá, þá get jeg sagt það, að nefndin æskir ekki eftir því, og sjer heldur enga ástæðu til þess.

Forseti: Jeg ætla að bera það undir deildina, hvort málið skuli tekið út af dagskrá.

Bjarni Jónsson Mjer hefir helst skilist, að tilgangur þessa frv. væri sá, að koma í veg fyrir heilsuspilli þann, sem af hundum getur stafað. Þá verða fyrir tvær spurningar, sem jeg vil beina til háttv. deildarmanna. Hvers vegna er ekki algerlega bannað að halda aðra hunda en þá, sem þarfir teljast? Eða hvers vegna er ekki lagt svo hátt gjald á óþarfahunda, að flestum verði ómögulegt að halda þá? Tekjurnar, sem þetta frv. fer fram á, verða svo litlar, að þær geta engu valdið um gang málsins. Tilgangurinn er greinilega það, að útrýma þessum hundum. En hins vegar er hægt að líta á það, að það er hart fyrir ríkan mann, sem vill halda hund, að mega það ekki, ef hann vill borga 1000 kr. í skatt fyrir hann. Mjer skilst, að það hefði átt að taka þetta mál út af dagskrá og leita upplýsinga um það, hvaða skaða þessir hundar valda og hvaða ráð sjeu til að fyrirbyggja hann. Þegar þær upplýsingar væru fengnar, þá væri hægt, samkvæmt þeim, að velja einhverja af þeim leiðum, að banna algerlega hundahald, nema á þörfum hundum, að setja svo háan skatt á óþarfahunda, að enginn vildi til vinna að halda þá, eða að láta málið eiga sig. Það var að eins þessu, sem jeg vildi skjóta til deildarinnar.

Jörundur Brynjólfsson Fyrst synjað hefir verið um að taka málið út af dagskrá, þá neyðist jeg til að fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann leiti afbrigða frá þingsköpum um það, hvort við fáum að bera fram skriflega brtt.Brtt. okkar er prentuð, og að eins óútbýtt. Nú kemur til kasta hv. deildarmanna, hvort þeir eru svo sanngjarnir og frjálslyndir, að leyfa þessi afbrigði. Brtt. fer fram á, að skattur á óþarfahundum verði hækkaður úr 50 kr. upp í 90 kr. Mjer sýnist ekki nokkurt rjettmæti í því, að halda hlífiskildi yfir þessum óþarfadýrum. Þetta land var áður alþekt meðal erlendra mentaþjóða fyrir hvað sullaveikin var afarmikil hjer, sem stafaði af vondri hirðu á hundum og óþarflega miklu hundahaldi. Menn þektu þá ekki hjer, að hætta gæti stafað af hundum, hvað heilsufar snerti. Og þó sullaveikin sje mikið í rjenun, frá því sem var, þá er hættan altaf yfirvofandi, og enn er ekki farið eins varlega með hunda og þörf er á. Sá ósiður og ósómi er nú að flytjast hingað frá útlöndum, að hundar eru haldnir algerlega að óþörfu, hafðir í híbýlum manna og dekrað við þá eins og ungbörn. Þeir flatmaga í rúmunum og eru uppi um borð og stóla. Ungbörn handfjalla þá og kjassa, og getur það á engan hátt talist hættulaust. Jeg sje ekki ástæðu til, að hið háa Alþingi fari að halda hlífiskildi yfir óþörfu hundahaldi, heldur beri því miklu frekar að vinna að útrýmingu þeirra. Jeg ætla ekki að orðlengja þetta; mjer virðist málið svo ljóst. Jeg vil að eins mæla með brtt.; mjer virðist hún svo sjálfsögð, að jeg vonast fastlega eftir að hv.þm. veiti afbrigðin og samþykki till.

Sveinn Ólafsson Ef litið er á þetta frv., þá kemur það fram, að tilgangur þess er tvöfaldur, sá, að draga úr sýkingarhættu, sem stafar af hundahaldi, og sá, að afla sveitarsjóðum meiri tekna. Hvorttveggja þetta er gott og blessað, en jeg held, að því verði ekki náð nema með gagngerðum breytingum á lögunum frá 1890. Það er auðvitað sjálfsagt að minka sýkingarhættuna með því að lækna hunda, en það liggur líka í augum uppi, að hún er því minni, sem hundarnir eru færri. Þess vegna tel jeg rjettustu leiðina að vinna að útrýmingu óþarfahunda. Það hefir verið bent á það, að land vort hafi áður verið þekt eða alræmt vegna sullaveiki, sem nú sje mjög í rjenun. Þetta mun satt vera, en mikið skortir á, að hættan á sullaveiki sje horfin, þótt hún hafi rjenað í mönnum; tómlæti um lækningu hundanna virðist ágerast og hættan aftur að færast nær síðustu árin. Því til sönnunar skal jeg benda á atvik frá Austurlandi nýskeð. Þar fórust á annað hundrað kindur af höfuðsótt næstl. ár á einu heimili, sem liggur í þjóðbraut, og er það miklu meira en þektist áður. Hjer getur tæpast öðru verið til að dreifa en sýkingu frá þeim fjölda hunda, sem þarna fer um með ferðamönnum og saurgar engi og haga. En þessi sýking getur einnig fljótlega borist í menn. Hjer er svo sem með lögunum frá 1890 umráð jarðarparts látin rjettlæta hundahald, jafnvel svo, að undir því yfirskyni, að hafa jarðarpart, geta menn haft heilan her af hundum. Í því held jeg að lögunum frá 1890 sje mest ábótavant, að engin takmörk eru sett um hundafjölda hjá þeim, sem á jörðu búa. Það hefir gefið tilefni til þess, að allsendis óþarfir hundar hafa verið taldir fram af jarðarábúendum, þótt aðrir hafi átt þá. Fyrir þessa skuld þyrfti miklu ítarlegri breytingu á nefndum lögum en hjer eru á ferð, en af því að frv. þetta miðar þó að því að takmarka óþarft hundahald og draga úr sýkingarhættunni, sem af hundunum stafar, þá vil jeg styðja að framgangi þess, þótt mjer þyki það fara of skamt.

3705Frsm. (Sigurður Sigurðsson) Nefndin leggur til, að frv. þetta verði samþ. með lítils háttar breytingum, sem jeg skal nú víkja að. Þá er fyrst að geta breytinganna, sem nefndin hefir gert á 2. gr., um laun dýralækna. Henni þótti eiga betur við, að laun dýralækna sjeu ákveðin í hinum almennu launalögum, og breytist greinin í þá átt, enda hefir stjórnin tekið þá upp í frv. til laga um laun embættismanna. Í öðru lagi hefir nefndin lagt það til, eftir tilmælum dýralæknisins hjer í Reykjavík, að þegar dýralæknir ferðast í þágu einstakra manna og fær ekki ókeypis fararbeina, samkvæmt 4. gr. frv., skuli honum vera heimilt að reikna sjer 5 kr. á dag, auk ferðakostnaðar, samkvæmt 3. gr. Aðrar breytingar hefir nefndin ekki gert við frv. En þá er fram komin brtt. frá hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) og hv. 1. þm. Skagf. (M. G.). Hún fer í þá átt, að landsdýralæknir skuli skyldur til að halda uppi 1–2 mánaða námsskeiði á vori hverju fyrir þá, sem vilji kynna sjer meðferð algengustu alidýrasjúkdóma. Nefndin hefir ekki tekið afstöðu til þessa atriðis. Hins vegar skal jeg geta þess, að jeg er sjálfur heldur mótfallinn þessari till. og tel hana varhugaverða. í öðru lagi skal jeg láta þess getið, að dýralæknirinn hjer í Reykjavík leggur á móti henni og færir ástæður fyrir því.  (G. Sv.: Hverjar eru þær?)  . Hann kvaðst hafa skrifað hv. þingm. brjef í fyrra, og gert þar grein fyrir ástæðum sínum. En þær eru í stuttu máli þessar. Hann hyggur, að kenslan verði ófullnægjandi, þar sem námsskeiðstíminn er svo stuttur, og að þetta geti leitt til þess að fjölga skottulæknum, er færu óvarlega með sína þekkingu á dýrasjúkdómum, og gerðu með því ógagn eða jafnvel skaða.

Pjetur Ottesen Eftir því, sem mjer kemur frv. þetta fyrir sjónir, hygg jeg, að það sje að byrja á neglunni að samþ. það, meðan menn í þessi embætti vantar. Því hefir að vísu verið haldið fram, að menn mundu fara að gefa sig við náminu frekar en áður, er þeim væri opnuð leið til embættis. - Jeg skal fúslega játa, að dýralæknar þeir, sem hjer eru, hafa bæði beinlínis og óbeinlínis, og á jeg þar við það, að ýmsir menn hafi lært af þeim ýmiskonar ráð gegn helstu búfjársjúkdómum, orðið að miklu liði. En hins vegar sje jeg ekki beina ástæðu til að vera nú að stofna hin umræddu dýralæknaembætti. - En mjer virðist, að brtt. á þgskj. 202 muni, ef samþ. verður, bæta úr þeim skorti, sem nú þykir vera á dýralæknum. Það gæti orðið að mjög miklu liði, ef mönnum væri veitt tilsögn í helstu alidýrasjúkdómum, frekar en verið hefir. Þeir, sem fengið hefðu einhverja undirstöðuþekkingu í þeim efnum, gætu komið að miklu gagni, að minsta kosti er um smærri sjúkdóma væri að ræða. En þegar kunnátta þeirra þryti, gætu þeir náð tali af dýralækni, þar sem símasamband væri, er svo stæði á, gefið honum upplýsingar um sjúkdóminn og leitað ráða hjá honum. Jeg hygg því, að jafnvel 1–2 mánaða námsskeið, sem ef til vill mætti hafa í sambandi við búnaðarskólana, á ári hverju, gætu komið að mjög góðu haldi, og tel óþarft, að gengið sje lengra að þessu sinni. Jeg mun þess vegna greiða atkv. á móti frv.

Gísli Sveinsson Háttv. frsm. (S. S.) lýsti því yfir, að hann væri mótfallinn brtt. þeirri, sem jeg og 1. þm. Skagf. (M. G.) höfum leyft oss að koma með, en nefndina kvað hann vera óbundna. Hann gat þess líka, að dýralæknirinn hjer í Reykjavík væri brtt. okkar mótfallinn. Aðalástæðu dýralæknis kvað hann vera þá, og það var í raun og veru eina ástæðan, sem hann tilfærði gegn brtt. okkar, að hún mundi verða til þess að klekja út „skottulæknum“ í þessari grein. Þessi ástæða, sem dýralæknir og ljet í ljós í fyrra, eða hitt eð fyrra, að menn mundu rísa upp í landinu, sem vildu sýnast vera dýralæknar, ef þeir hefðu verið á námsskeiði, er að mínu viti á engum rökum bygð, enda er þar litið á málið frá embættissjónarmiði þessa manns. Það er auðskilið, frá hans sjónarmiði, að hann vilji ekki, að aðrir fáist við dýralækningar en sjerfræðingar í þeirri grein. En það getur verið full ástæða til, að fleiri fáist við að liðsinna skepnum en sjerfræðingar einir. Slíkir menn hafa verið hjer á landi og komið oft að góðu liði, þótt ólærðir væru. En þeim fer nú óðum fækkandi. Jeg hygg, að námsskeiðið mundi koma að mjög góðu haldi. Hjer er ekki heldur um neitt stórfelt að ræða. - Það er að eins gert ráð fyrir, að mönnum sje veitt leiðbeining í meðferð einfaldra sjúkdóma, meiðsla o. þ u. 1. Gera má ráð fyrir, að þeir sæki einkum námsskeið þetta, sem fengið hafa einhverja undirstöðumentun, t. d. búfræðingar, sem hefðu áhuga á þessum efnum. - Jeg sje þess vegna ekki betur en brtt. okkar eigi fullan rjett á sjer, enda er mönnum þetta að vonum mikið áhugamál úti um hjeruðin, ekki síst þar, sem afskekt er.

Frsm. (Sigurður Sigurðsson) Það var ekkert nýtt í ræðu hv.þm. Borgf. (P. O.), sem jeg hefi ástæðu til að mótmæla. Frv. er borið fram, eins og jeg hefi áður tekið fram, til þess, meðal annars, að hvetja menn til að leggja stund á þessa fræðigrein. Og samþ. frv. mundi verða til þess, að menn færu að læra dýralækningar. Um brtt.háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) og hv. 1. þm. Skagf. (M. G.), og ummæli hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), skal jeg láta þess getið, að komið gæti til mála, að haldið væri námsskeið, þar sem mönnum væri kent að fara með vissa sjúkdóma, t. d. doða í kúm. Einnig kent að gelda hesta. En annars held jeg, að menn gætu misbrúkað þá litlu kunnáttu, sem þeir fengju. Þeir mundu ætla sjer meira en þeir væru menn fyrir eða hefðu kunnáttu og áhöld til. Jeg vil benda á það til samanburðar, að meðan mannalæknar voru fáir hjer á landi, úði og grúði af skottulæknum. En þeir hafa smám saman horfið úr sögunni með fjölgun lærðra lækna. - Þetta sýnir, að almenningur hefir kunnað að meta þekkingu lærðu læknanna. Jafnhliða var og hafin barátta gegn skottulæknunum, og var mikið rifist um þá hjer áður á þingi. Og nú er svo komið, að þeir, sem fást við lækningar og ekki hafa gengið lærða veginn, fá sjerstakt leyfi til þess, ef þeir hafa aflað sjer nauðsynlegrar kunnáttu í því efni. Og í sambandi við þetta vil jeg benda tillögumönnum á að bera fram viðaukatill. þess efnis, að þeim einum skuli heimilt að stunda dýralækningar af námsskeiðsnemendunum, sem fengju sjerstakt leyfi til þess hjá landsdýralækni, að námi loknu.

Þorsteinn Jónsson Það er ekki að ófyrirsynju, að hjer er fram komið frv. um fjölgun dýralækna, því lærdómurinn til þess að verða dýralæknir er dýr, og fáir munu leggja það nám fyrir sig, nema þeir eigi von á starfi að náminu loknu. Þess vegna verður að byrja á að samþ. frv. um fjölgun dýralækna. Læknarnir fást ekki fyr. Jeg tel dýralækna vera lyftistöng fyrir landbúnaðinn. Sú var tíðin, að ekki var nema einn mannalæknir á landinu. Þá fanst mönnum það vera hæfilegt. Síðan urðu þeir fjórir. Skottulæknarnir fyltu í skörðin. En þetta hefir breyst. Eins er um dýralæknana nú, sem fyr meir var um mannalækna. Brtt. þm. V.-Sk. (G. Sv.) og 1. þm. Skagf. (M. G.) álít jeg vera nauðsynlega viðbót við frv. Þótt dýralæknarnir verði jafnmargir og frv. gerir ráð fyrir, nægir sú tala alls ekki. En hver aukin þekking gæti komið að notum. Og sú fræðsla, sem menn geta fengið á námsskeiði, mundi koma að meira haldi en að fara eingöngu eftir sínu höfði. Það hefir lengi tíðkast hjer á landi, að einstakir menn hafa fengist við að lækna dýr, og reynst þar öðrum snjallari, þótt ólærðir væru, líkt og skottulæknarnir gömlu, sem oft komu að góðu liði. Slíkir skottulæknar hafa oft orðið að miklum notum, t. d. við venjuleg meiðsli, svo sem fótbrot o. þ. u. 1. Og námsskeiðin ættu að geta kent mönnum meðferð slíkra sjúkdóma. Mig furðar á, að nokkur skuli halda þeirri skoðun til streitu, að hættulegt sje að breiða út þekkingu á dýralækningum. Mjer finst það vera skylda dýralæknanna að stuðla að slíkri fræðslu. Enda vill svo vel til, að einn dýralæknirinn tjáði mjer, að það væri sín skoðun, að þetta væri mesta nauðsyn, og taldi rjett að ganga inn á þá braut, að fræða fólkið í þessum efnum, einmitt með því, að dýralæknar hjeldu námsskeið. Aukin fræðsla verður altaf til bóta; hún getur aldrei orðið til tjóns. Þeir, sem ekki ná til dýralæknanna - og þeir verða margir - munu reyna að hjálpa dýrum sínum sjálfir. Því að einkum hafa þeir not af dýralæknunum, sem búa í námunda við þá. Aðrir geta ekki vitjað þeirra.

Hákon Kristófersson Jeg verð að vera á sama máli og hv.þm. Borgf. (P. O.) um það, að frv. nái alls ekki tilgangi sínum. Hins vegar er jeg þeirrar skoðunar, að brtt. á þgskj. 202 sje vel hugsuð og geti bætt mikið úr þeim skorti, sem nú er á mönnum, er kunna að fara með dýrasjúkdóma. Að vísu sagði hv.frsm. (S. S.), að dýralæknirinn hjer í Reykjavík mundi ekki vilja taka þessa kenslu að sjer, og hann teldi hana varúðarverða, því að hætt væri við, að hún mundi verða til þess að skapa skottulækna. Slíkt getur að sjálfsögðu komið fyrir um einhverja af læknum þessum, því að það er engin ný bóla, að læknar reynist misjafnlega, en mín reynsla er sú, að sumir þeir, sem hingað til hafa gefið sig við því að hjálpa skepnum, hafi ekki gert öllu minna gagn en lærðir dýralæknar. Þess skal jeg og geta, að jeg hefði kunnað betur við, að þessi námsskeið væru haldin að vetrinum, því að á þeim tíma má búast við, að þau yrðu betur sótt en á vorin, þegar gnægð er af arðsamri atvinnu. Jeg býst við, að hv. nefnd hafi athugað það, að ef þetta nær fram að ganga, þá hefir það ekki lítinn kostnað í för með sjer fyrir landssjóð. En um það er ekki mikið að segja, því að væntanlega vega notin af dýralæknunum upp á móti kostnaðinum við þá. Þó er það ósambærilegt að bera nytsemi dýralækna saman við mannalækna, því að óneitanlega er mannslífið dýrara og dýrmætara en líf skepnunnar. En það er annað í þessu máli, sem þarf að athugast. Er það tilætlunin, að núverandi dýralæknar þjóni hinum nýstofnuðu embættum, ásamt sínum embættum, og fái þá, eins og venja er um aðra embættismenn, sem þjóna tveim embættum, hálf laun embættisins, sem þeir taka að sjer að þjóna, auk síns eigin. Eins og frv. er orðað, virðist mega leggja slíkan skilning í það, þótt jeg geri ráð fyrir, að sú hafi ekki verið tilætlun nefndarinnar. Þetta er ekki óverulegt atriði, og væri gott að fá skýringu hv. nefndar á því. Svo framarlega sem dýralæknir er vel fær um að gegna stöðu sinni, geri jeg ráð fyrir, að hann muni eftir föngum afla sjer upplýsinga um sjúkdóma dýra í hjeraði sínu og fræða menn um þá og meðferð þeirra. En hvað hefir nú reynslan sýnt í þessu efni? Þetta ætti að geta orðið að gagni; en hræddur er jeg um, að ferðakostnaður dýralæknanna muni reynast hærri en frv. gerir ráð fyrir. Jeg verð að játa það, að jeg hefi ekki svo mikla reynslu um dýralækna, eða þekkingu á þeim, að jeg geti sagt um það, hve mikil þjóðarnauðsyn þetta frv. er.

Pjetur Ottesen Jeg skal heita því, að auka ekki á óróa hv. deildarmanna með langri ræðu. - Mjer kemur það hálfundarlega fyrir, hve lítið trúaður háttv.frsm. (S. S.) er á námsskeiðin; einkum er þetta undarlegt, þar sem árangurinn af námsskeiðum, sem Búnaðarfjelag Íslands hefir haldið uppi, hefir verið sjerlega góður; t. d. má segja, að lækning á doða í kúm og gelding hesta sje komin í gott lag, og má sjálfsagt að miklu leyti þakka það námsskeiðunum og þeirri fræðslu, sem þau hafa veitt. Þá hefir og mönnum víðs vegar úti um land hepnast vel bólusetning gegn bráðapest í sauðfje, og það svo, að sá mikli vágestur, bráðapestin, er nær horfin. Munu sumir þeirra ekki standa neitt að baki lærðum læknum í þeirri grein þegar þessi góða reynsla hefir fengist um þetta þrent. Þá er engin fjarstæða, að svo gæti orðið um fleira, og að dýralæknir gæti kent fleira út frá sjer, sem að góðu haldi gæti komið, á þessum fyrirhuguðu námsskeiðum. Auk þess gætu dýralæknar gert meira að því að skrifa um meðferð dýra og algenga dýrasjúkdóma en þeir hafa gert nú að undanförnu. Jón landlæknir skrifaði fyrir löngu síðan bók um dýralækningar, sem varð að góðu liði, og er sumt úr henni notað enn í dag. Þá mintist hv.frsm. (S. S.) á skottulæknana í sambandi við þessa breytingu, á þann hátt, að jeg verð að mótmæla því harðlega, ef það hefir átt að vera í óvirðingarskyni, því að það er á allra vitorði, að ýmsir hinir svo kölluðu skottulæknar hafa gert stórmikið gagn, og mjer finst það sitja best á hv.þm. (S. S.) að tala hjer hægt um, því að jeg man ekki betur en að hv.þm. (S. S.) varpaði því fram hjer á þingi 1917, að vafasamt væri, hvort „alopatar“ hefðu ekki sálgað jafnmörgum og þeir hefðu bjargað. Það er ekki svo að skilja, að jeg vilji taka undir þetta með þeim hv.þm. (S. S.); en svo fjellu honum orð þá.  (S. S.: Læknarnir eru misjafnir, eins og aðrir)  . Hv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) kvað nauðsynlegt að stofna embætti þessi nú, til þess að hvetja menn til þess að fara að læra dýralækningafræði. - Þetta getur nú verið; en undanfarandi reynsla hefir þó fremur verið sú, að embætti hafi verið stofnuð handa vissum mönnum, sem embætti hafa þarfnast í þann svipinn, en hitt.

Björn R. Stefánsson Jeg mun greiða atkv. á móti frv. þessu, því að jeg sje ekkert það í því, sem geri það nauðsynlegt, að það sje gert að lögum. Aðalbreytingin frá því, sem nú er, er sú, að dýralæknaembættum skuli fjölgað, en þó er það vitanlegt, að engir dýralæknar eru til í þessi nýju embætti, og það eru lítil líkindi til þess, að hinir fyrirhuguðu þrír dýralæknar komi allir í einu í embættin. Mjer sýnist því eðlilegast, að bætt sje við embættum smátt og smátt, eftir því sem menn fást í þau. Jeg geri ráð fyrir, að heppilegra muni að ákveða hjeraðaskiftinguna, smátt og smátt eftir því sem mennirnir fást í þau, en fastbinda hana ekki alla fyrirfram, eins og hjer er gert.

Frsm. (Sigurður Sigurðsson) Jeg verð stuttlega að minnast á einstöku atriði, sem komið hafa fram í ræðum manna. Athugasemd hv.þm. Barð. (H. K.) um það, hvenær og hvernig lögin ættu að koma til framkvæmda, mun nefndin taka til íhugunar. Fyrir henni vakti það, að það fyrirkomulag, sem nú er, skyldi haldast óbreytt þangað til nýr læknir kæmi í það og það hjerað, og að þessi lög ættu því ekki að hafa nein áhrif á laun hinna núverandi dýralækna fram yfir það, sem beint verður tiltekið í hinum almennu launalögum. En vera má, að tryggilegra sje að taka þetta nánara fram, og mun nefndin þá koma með breytingu í þá átt, ef henni sýnist ástæða til þess. Um brtt á þgskj. 202 ætla jeg ekki margt að ræða fram yfir það, sem þegar er komið. Það er satt, að námsskeið Búnaðarfjelagsins hafa orðið að góðu liði, og kann jeg hv.þm. Borgf. (P. O.) þökk fyrir, að hann kann að meta það. Jeg er hv.þm. (P. O.) einnig sammála um það, að æskilegt væri, að dýralæknar veittu mönnum tilsögn í því að fara með meiðsli, og að þeir leiðbeindu mönnum og í meðferð annara dýrasjúkdóma, sem almenningi ætti ekki að vera ofvaxið að fást við, og það gæti komið til mála að gera þeim að skyldu. Hins vegar er jeg hræddur um, að hin fyrirhuguðu námskeið mundi gera suma af þeim, er þau sækja, að skottulæknum. Sumir þeirra mundu að sjálfsögðu gera mikið gagn, engu síður en ýmsir ólærðir menn, sem við dýralækningar hafa fengist. Og síst skal jeg neita því, að ólærðum mönnum hafi stundum heppnast vel lækningar á mönnum og dýrum. En því miður eru og til sorgleg dæmi hins gagnstæða. Það er hverju orði sannara hjá háttv.þm. Borgf. (P. O.), að það er lengstum tíðara hjer á þingi, að búin sjeu til embætti handa mönnum, sem fyrir eru. En í þetta sinn teljum vjer nauðsynlegt að fara gagnstæða leið, þá leið að setja á stofn embætti, til þess að laða menn til þess að búa sig undir að geta tekið við þeim. Hingað til hafa dýralæknaembættin verið svo illa launuð, að orðið hefir að kaupa menn til að stunda dýralækninganám. Háttv. þm. (P. O.) hafði það eftir mjer, að jeg hefði einhvern tíma sagt, að lærðu læknarnir mundu hafa sálgað eins mörgum og þeir hefðu bjargað. Það er satt, að læknar eru misjafnir, þótt lærðir eigi að heita, en engar skýrslur eru til um það, hve mörgum skottulæknar muni hafa sálgað fyr á tímum. Það eru ekki meðmæli með skottulæknunmn, þótt lærðu læknunum hafi oft mistekist sínar lækningar.

Forseti: Mál þetta var til meðferðar í allsherjarnefnd í hv.Ed., og legg jeg til, að því verði vísað til sömu nefndar hjer.

Gísli Sveinsson Jeg skal byrja með því að lýsa yfir, að það var ekki samkvæmt mínum tillögum, að þetta mál var ekki útkljáð í gær. Jeg tel, að það hefði mátt gera það. En úr því svo er nú komið, sem er, verður nú að slá botninn í það. Og jeg ætla nú að gera það fyrir mitt leyti með nokkrum orðum. Jeg hafði í ræðu minni í gær lýst rjettmæti þessa máls, frá almennu sjónarmiði, og eins rjettmæti þess frá sjónarmiði þeirra, er hlut eiga að máli. Hæstv. stjórn tók til máls öllsaman, eða hæstv. ráðherrar þrír, þar sem, þó merkilegt sje, þetta mál tók til allra. Það er annars svo um þessa hæstv. stjórn, að menn vita varla, hver þeirra á hlut að máli í hverju tilfelli fyrir sig. Ef þeir hafa ekki rótað sjer inn í eitthvert mál allir þegar í stað, þá gera þeir það áður en lýkur. Þetta mál heyrir undir hæstv. forsætisráðh. (J. M.), enda varð hann fyrstur fyrir svörum. En því miður voru svör hans óákveðin og skáru á engan hátt úr því, sem ætlunin var með fyrirspurninni. Tilætlunin með fyrirspurninni var vitanlega ekki sú, að gera ályktun í málinu, því að það er ekki hægt hjer, eftir því, sem skilin hafa verið ákvæði þingskapanna um fyrirspurnir, heldur hitt, að fá heit um það hjá hæstv. forsætisráðh. (J. M.), að rekstri sýslumannsembættisins í Árnessýslu yrði ekki haldið áfram eins og hefir verið hingað til. Að það kæmi ljóst fram, að setja ætti fast skipulag á meðferð embættisins. Það kom þó ekkert heit fram um það hjá hæstv. stjórn í gær. Að eins var þess getið, af hæstv. forsætisráðh. (J. M.), að sá, sem nú gegnir embættinu, Þorsteinn Þorsteinsson, cand. jur., mundi ef til vill fáanlegur til þess að sitja þar eitthvað áfram. En um það er hjer ekki að ræða. Árnesingar krefjast þess, að embættið komist úr þeirri niðurlæging og ringulreið, sem stjórnin hefir sett það í, með þeirri ráðstöfun að setja Guðmund Eggerz í fossanefndina. Þeir krefjast þess, að sá, sem á að gegna embættinu, hinn fasti embættismaður, sitji þar fastur, en ekki að hinir og aðrir sjeu þar settir um stund og stund, og látnir fara með mál sýslunnar á tætingi og hlaupa síðan frá hálfunnu verki. Þessu verður að kippa í lag hið allra fyrsta. Það er heimtað af hjeraðsbúum. Annaðhvort verður sá embættismaður, sem nú hefir embættið, að hverfa til þess fyrir fult og alt, og sýna, hvort hann getur gegnt því, eða það ber að leysa hann frá embættinu og skipa annan hæfan mann í hans stað, sem bæði getur og má vera að því að sinna því. Jeg leyfði mjer í gær að beina þeirri spurningu að hæstv. forsætisráðherra (J. M.), hvort það væri satt, að þessi embættismaður, Guðmundur Eggerz, og Páll Jónsson, hefðu ekki fengið nein svör hjá hæstv. stjórn við því, hvers vegna síðarnefndi hefði ekki mátt gegna fulltrúastarfi fyrir sýslumann Guðmund Eggerz. Það var nú tekið fram í umræðunum, að stjórnin væri ekki skyld að lögum að gefa skýringu á þessu, eða öðru því líku. Og er það rjett. En hins vegar tel jeg það siðferðislega skyldu stjórnarinnar gagnvart þeim, sem hlut eiga að máli, að hún greini satt og rjett frá orsökum til þessa. Hæstv. forsætisráðherra (J. M.) sagði í ræðu sinni í gær, að nefndur Páll Jónsson hefði verið svo mikið riðinn við óeirðamál í sýslunni, og það staðið í veginum. En um þetta var ekki spurt, heldur, af hverju Páll sjálfur hefði ekki fengið glögg svör þessu viðvíkjandi, - þessi sömu svör, sem hæstv. forsætisráðherra (J. M.) hjer gefur, eða önnur. Af því að jeg tel, að þetta hafi talsverða þýðingu, sem regla hjá hæstv. stjórn, að vera altaf einlæg í svörum og skorinorð, þá skal jeg geta þess, að maður þessi sagði sjálfur við mig í gær, eftir umræðurnar, að þetta væri ekki satt. Að hæstv. forsætisráðh. (J. M.) hefði aldrei viljað segja sjer ástæður fyrir þessu framferði gagnvart sjer. Jeg skal nú ekki leggja úrskurð á, hvort rjettara er, en víst er, að Páll sagði þetta fullum fetum og óhikað. Og því áleit jeg rjett að geta þess. En auk þessa er annað atriði í þessu máli, sem krefst skýringar. Látum svo vera, að stjórnin hafi haft þessa ástæðu móti því, að Páll gæti gegnt fulltrúastarfi fyrir Guðmund Eggerz. En hvernig stendur þá á því, að hann þó fær löggildingu hjá stjórnarráðinu sem fulltrúi í sýslunni? Í þessu er hreinasta mótsögn, sem hæstv. stjórn verður að láta svo lítið að gefa skýringu á. Nú er það kunnugt, að það var óvefengdur vilji Guðmundar Eggerz, að þessi maður væri fulltrúi í hans stað, enda fjekk hann löggildingu til þess hjá stjórnarráðinu. En hvað veldur svo aftur þeirri ráðstöfun, að löggildingin er tekin af honum? Þetta er jafnóskiljanlegt af því, sem hæstv. stjórn sagði í gær. Svo að nú er mál til komið, að menn fái að vita hið rjetta. Það varð skilið af orðum hæstv. forsætisráðherra (J. M.) í gær, að honum leiddist, að jeg skyldi tala í þessu máli. Hann gat þess, að heyrst hefði, að jeg ætlaði að vera óvæginn og skamma stjórnina. Ef þetta væri ekki jafngóð stjórn og allir vita að hún er, sem hjer á hlut að máli, mundi jeg segja, að „illur á sjer ills von“„ Það verður nú svo að vera, þótt hæstv. stjórn þyki það ekki ávalt gleðiefni fyrir sig, að jeg taki til máls. Þá skal jeg víkja nokkrum orðum að hæstv. fjármálaráðherra (S. E.). Sú varð raunin á, að hann varð að taka til máls, enda þótt maður skyldi ætla, að hann hliðraði sjer hjá að fara jafngeyst og tala jafndigurbarkalega um persónuleg atriði í málinu, þar sem honum er það jafnnáskylt og menn þekkja. Jeg tók það fram í ræðu minni í gær, að jeg ætlaði mjer ekkert að dæma hæfileika sýslumanns Guðmundar Eggerz sem embættismanns. Hitt dæmdi jeg aftur, hvort það teldist tilbærilegt að skipa hann sýslumann í jafnerfiðu og umfangsmiklu hjeraði og Árnessýsla er, þar sem hann skömmu áður hafði sagt lausu öðru embætti, sem hann ekki treystist til að gegna sökum varanlegs heilsubrests. Þetta er ekki að dæma persónulega, heldur varðar það, hvort einn einstakur maður geti gegnt áfram embætti af óviðráðanlegum orsökum. En þetta var hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) ekki nóg. - Hann varð, eins og honum er títt, að ganga lengra en skyldi, til þess að knýja menn til að fara nánar inn á einstök atriði málsins en menn hefðu þó viljað. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) fór mörgum orðum um það, og ræða hans snerist að mestu um að reyna að sannfæra menn um það, hversu mikill fyrirmyndarembættismaður Guðm. Eggerz væri. Hann taldi hann vafalaust einn af allra bestu sýslum. þessa lands, hvað snerti alla embættisfærslu. Þetta var alveg óþarft hjá hæstv. fjármálaráðherra (S. E.), því að enginn hafði komið nærri þessum sýslumanni á þann hátt, að til þess þyrfti að grípa. Þetta hefir fyr hent hæstv. fjármálaráðherra (S. E.), og það er venja hans um mál, sem koma honum óþægilega, að gera þau að persónumálum, meira en þörf er á og rjett er. Slík aðferð í umræðum þjóðmála er alveg ótæk. Og ætti hennar síst að kenna hjer, þar sem er skylt að minnast á svo margt, enda þótt einhverjar persónur sjeu að einhverju leyti við það riðnar. Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) sagði, að embættisfærsla nefnds sýslumanns hefði verið rannsökuð, og þar hefði ekkert fundist athugavert; það væri þvert á móti einstök fyrirmynd, og að fyrir þessu væru skjöl í stjórnarráðinu. Þetta kemur mjer á óvart, þar sem jeg hefi aldrei heyrt þess getið, að neinskonar rannsókn hafi verið skipuð á embættisfærslu Guðmundar Eggerz. Ef hæstv. ráðherra (S. E.) á við eftirlit það, sem stjórnarráðið lætur viðhafa, þá skal jeg játa, að hjer getur verið öðru máli að gegna. En hins vegar veit jeg ekki til þess, að nokkur skoðunargerð hafi farið fram á embættisfærslu í Suður-Múlasýslu, en það mun hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) sennilega eiga við. Hitt er kunnugra en frá þurfi að segja, að ýmsir embættismenn, sem vitanlegt var um að gátu ekki rækt sitt embætti á sómasamlegan hátt, stóðust þó þetta eftirlit stjórnarráðsins. Svo að það má vera ljelegur embættismaður, sem fellur fyrir slíku eftirliti. - Úr því jeg er neyddur til þess, af hæstv. fjármálaráðherra (S. E.), skal jeg geta þess, sem er kunnugt, að einn æðsti embættismaður landsins, sem var, landritarinn, er var einskonar yfireftirlitsmaður embættismanna, hafði talsvert að athuga við embættisfærslu Guðmundar Eggerz. Jeg býst við, að ef vel er leitað, þá finnist í skjalasafni stjórnaráðsins „concept“ af brjefi til hans, þar sem landritari er æði harðorður, og þess er stranglega krafist, að nefndur sýslumaður bæti sig. Sje slíkum skjölum til skila haldið, geri jeg ráð fyrir, að jafnvel hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) geti fundið uppkastið að þessu brjefi í stjórnarráðinu. - Það er orðið einkenni á þessum hæstv. ráðherra (S. E.), að hann talar alt í eintómum fullyrðingum. Hann sagði í ræðu hjer á þingi í fyrra, að hann hefði aldrei á æfinni sagt eitt orð ósatt, eftir því hvorki vísvitandi nje óafvitandi, og að hann hefði aldrei hlynt að sjer eða sínum. Og seinast í gær fullyrti hann, að hann hefði aldrei lofað neinu því, sem hann hefði ekki efnt. Við hinir, sem vitum og játum, að við erum menn, þorum ekki að taka munninn svona fullan. Svo breyskir erum við. En hæstv. ráðherra (S. E.) telur sig hiklaust alveg óskeikulan, og má mikið vera, ef svo er. Eins og kunnugt er, urðu miklar óeirðir í Suður-Múlasýslu, meðan Guðmundur Eggerz var þar sýslumaður, og lá við hörðu, svo að hann ætlaði sjer jafnvel að hlaupa frá sýslunni. Að minsta kosti símaði hann til hæstv. stjórnar, til þess að tjá henni það, að hann segði embættinu lausu m. m. En hvort sem það var af því, að stjórnin legði að honum, eða af einhverjum öðrum orsökum, þá komst hann einhvern veginn inn í embættið aftur. Það má því margan furða, þar sem þetta er alkunnugt, að hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) skyldi vera að leiða þennan asna inn í herbúðirnar, - að alt hefði altaf verið með feldu, og meira en það, í embættisfærslu þessa manns. Það er nú ekki óhugsandi, að Árnesingar hafi ekki hugsað eins vel til þess, að fá þennan embættismann í sýsluna, eins og hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) virðist ætla. En eitt atriði er það, sem sjeð varð um Guðmund Eggerz sem sýslumann í Árnessýslu, þótt naumast geti heitið, að hann hafi stigið þar fæti sínum, en það er, að hann blandaði sjer þar óðara í viðskifti, sem að ýmsu orka tvímælis. Það hefir hneykslað mjög suma menn í Árnessýslu, og víðar, að hann hefir leyft sjer að mynda einskonar „firma“ með þeim mönnum, sem þar stóðu fyrir óeirðamálum þeim, sem hæstv. forsætisráðherra (J. M.) mintist á. Það getur meira en verið, að það hafi reynst arðvænlegt, en hinu verður ekki móti mælt, að fyrir þann mann var það mjög óheppilegt að blanda sjer inn í slíkt, þar sem hann var orðinn þar yfirvald. Alt þetta, sem jeg nú hefi sagt, hefi jeg talað af því, að jeg var til neyddur af hæstv. fjármálaráðherra (S. E.), sem sagði, að jeg hefði farið persónulega að mönnum, og þá sjerstaklega að þessum manni, sem hann taldi því sem næst óaðfinnanlegan. En, því miður, er nú málið þannig vaxið, að hann verður ekki, frekar en aðrir, talinn óaðfinnanlegur. En það, sem hjer hefir sjerstaklega verið að fundið, er það, hversu hæstv. stjórn hefir látið embætti þetta rekast, því að um það má með sanni segja, að hún hafi látið það reka á reiðanum. Og tilgangur fyrirspurnarinnar var aðallega sá, að nú yrði rekinn slagbrandur fyrir þetta og því kipt í lag. Þá er aðeins eitt atriði, sem jeg vildi, að gefnu tilefni, minnast á. Jeg sagði, að Guðmundur Eggerz hefði verið rifinn burt og settur af stjórninni í fossanefndina. En hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) kvað það hafa verið gert eftir óskum Árnesinga. En að lokum kemur það upp úr kafinu, að slíkar óskir höfðu ekki fram komið frá fleiri en einum eða tveimur mönnum. Það, sem Árnesingar óskuðu, var í fyrsta lagi það, að þeir fengju nokkru að ráða um nefndarskipunina, og í öðru lagi, að þeir fengju að tilnefna einn mann í hana. En það fengu þeir ekki. Það var því að Árnesingum fornspurðum og upp á eigin býti, að stjórnin skipaði í hana Guðmund Eggerz sýslumann, og veit jeg ekki til, að neinn hafi kunnað henni þakkir fyrir. Hitt er annað atriði, hversu heppilegt það hafi verið, að hann var skipaður í nefndina. Því var nú haldið fram af hæstv. fjármálaráðherra (S. E.), að hann hafi í nefndinni flutt þá skoðun, sem flestir hafi hallast að. Skil jeg vel, hvert hann fer með því, og er gott að fá að vita, að hann er svo hrifinn af þeirri niðurstöðu. En hitt má telja víst, að menn hefðu komist eins að þessari „niðurstöðu“, að Guðm. Eggerz hefði ekki verið í nefndinni. Og „pródúkt“ hans, sem hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) hrósar svo mjög, sýnir það ekki, að hann hafi verið þar svo sjerlega nauðsynlegur, því að eftir mínu viti gera þau skrif hans, eða þau, sem við hann eru kend, hvorki til nje frá.

Fjármálaráðherra (S. E.) Það er nú orðinn alllangur lesturinn hjá hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.). En það fyrsta, sem jeg held að jeg geti slegið föstu, eftir allar þessar umræður, er það, að Guðmundi Eggerz verði ekki gefin sök á embættisrekstrinum í Árnessýslu meðan hann var í fossanefndinni. Það liggur líka í hlutarins eðli, að ef stjórnin tók ekki gilda þá menn, sem hann útvegaði í sinn stað, þá varð hún að sjá um að útvega aðra. Þess vegna má slá því föstu, að honum verði engin sök gefin á því, hvernig farið var með embættið í fjarveru hans. Hv. þm. (V.-Sk. (G. Sv.) er því kominn út fyrir efni fyrirspurnarinnar, þegar hann gerir veitingu hans fyrir sýslunni að aðalefni í umræðunum. En tilhneiging hans til að hallmæla embættisbróður sínum er svo rík, að hann fer út fyrir dagskrána. Aðfinslur hans byrjuðu á því, að hann kvaðst furða sig á, að landsstjórnin hefði veitt Guðmundi Eggerz sýslumannsembættið í Árnessýslu. Jeg tók það fram í gær, að mig furðaði á þessum ummælum hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), þar sem skoðunargerð á embættisfærslu hans sýnir, að hann er með betri embættismönnum landsins. Hv. þm. (G. Sv.) sagði, að ekki mundi hafa verið skipuð nein rannsókn á því máli. Hvernig gat það verið? Jeg átti heldur ekki við það, heldur að eins, að eftirlitsmenn stjórnarráðsins hefðu komist að þessari niðurstöðu. Og það vill nú svo vel til, að einmitt sá maður, sem hv.þm. (G. Sv.) tilnefndi, Klemens Jónsson, fyrverandi landritari, framkvæmdi skoðunargerðina á embættisfærslunni í Suður-Múlasýslu. Þau skjöl liggja frammi í stjórnarráðinu, og getur hver maður lesið þar, að hann fer um hann lofsamlegum orðum. En nú segir hv.þm. (G. Sv.), að ekki sje mikið að marka þessar skoðunargerðir stjórnarráðsins, en sjaldan mun þó það hafa komið fyrir, að lofi hafi verið lokið á þá, sem illa hafa staðið í stöðu sinni. Og meira hygg jeg að mark megi taka á óhlutdrægum dómi stjórnarráðsins nú heldur en pólitískum dómi óvildarmanns, sem ekkert hefir rannsakað málið. Reikningar sýslumanns hafa allir verið úrskurðaðir, og er þar ekkert við að athuga. Á embættisrekstri hans í Árnessýslu hefir ekki verið framkvæmd nein skoðunargerð, enda var hann þar ekki nema eitthvað tvo mánuði. En mjer er kunnugt um, að þar var embættisrekstur sýslumanns einnig í besta lagi. Háttv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) drap á það, að Klemens Jónsson hefði einhverju sinni skrifað Guðm. Eggerz mjög harðort brjef. Það getur vel verið. Jeg veit til, þó það væri ekki í minni ráðherratíð, að hann var einu sinni rukkaður um nokkur þúsund krónur, sem hann átti að greiða í landssjóð, og það nokkuð harkalega. En eftir á var það sýnt og sannað, að hann hafði þegar greitt það fje fyrir löngu, þegar rukkunin kom. Stjórnarráðið varð því að biðja hann afsökunar fyrir misgáning sinn. Og þetta var þá hið harðorða brjef, sem hv.þm. (G. Sv.) átti við, en öðrum en sýslumanni verður það til lasts. Jeg get því ekki sjeð, þrátt fyrir hinn góða vilja hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) á því að sakfella þennan embættisbróðir sinn, að hann hafi sannað á hann eina einustu sök, er rjettlæti það, að hann skuli vera dreginn á þennan hátt inn í umr. þessar. Þá var eitt enn, sem fundið var honum til foráttu, en það var, að hann hefði, er hann var sýslumaður í Suður-Múlasýslu, sótt um lausn frá embætti eða sagt af sjer sýslunni. Mjer er kunnugt um, að einhver ágreiningur var þá milli hans og þáverandi ráðherra (E. A.). Guðmundur Eggerz hafði þá verið lasinn í heilt ár og hafði fengið frí. En þáverandi ráðherra (E. A.) mun ekki hafa verið honum neitt sjerlega hlyntur, enda kom það fyrir um fleiri embættismenn, að þeir fundu ekki náð í augum hans. Nægir þar að benda á viðskifti hans og þáverandi bankastjóra Björns Kristjánssonar, og svo mun hafa verið um fleiri, að þeir nutu ekki náðar hans. En Guðmundur Eggerz hætti við að segja af sjer, og skal jeg upplýsa fyrir hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) ástæður þær, sem til þess lágu. En þær voru það, að hann fjekk eindregna áskorun frá 400–500 sýslubúum um að halda embættinu áfram. Þessar áskoranir benda ekki á það, að hann hafi verið þar illa liðinn. Í öðru lagi má benda á það, að hann var kosinn þingmaður fyrir sýsluna. - Sömuleiðis er það kunnugt, að þegar hann var sýslumaður í Snæfellsness- og Hnappadalssýslu, þótti festum þar mjög vænt um hann. Þótt þessi maður sje skyldur mjer, hefi jeg talið mjer það skylt að taka þetta fram, þar sem nú í langan tíma hefir verið reynt að draga hann inn í stjórnmál, sem hann alls ekki hefir blandað sjer inn í, og hann hefir verið skammaður bæði í blöðum og ræðum, án þess að nokkur skilji ástæðuna.  (G. Sv.: Það er bróðir hans, sem hefir dregið hann inn í þær umræður)  . Þarna kemur það. Það er bróðir hans, sem hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) vill lumbra á með þessu. Þetta á óbeinlínis að vera árásarefni á stjórnina. Og svo þá blandað með óánægju yfir því, hve fossanefndarstörf Guðmundar Eggerz gengu vel. Jeg hefi lengi látið þetta mál afskiftalaust, en jeg vil nú, að alþjóð viti, að ekkert er að athuga við embættisfærslu Guðmundar Eggerz. Háttv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) sagði, að Guðmundur Eggerz hefði blandað sjer inn í „Forretningar“. Það getur vel verið. Honum ætti að vera kunnugt um það, að laun þessara embættismanna eru ekki hærri en svo, að ef þeir eiga ekki að fara á sveitina, verða þeir að vinna eitthvað utan hjá, þó að þetta sje ekki gott. Sýslumannsembættið í Árnessýslu er að minsta kosti ekki glæsilegra en það, að næstum er ómögulegt að fá mann þangað. En hv.þm. hlýtur að skilja, að fyrir þetta er óþarfi að draga Guðm. Eggerz inn í þessar umræður. Honum væri nær að flytja aðra fyrirspurn um það, ef hann vill betur um það fræðast. En ef hann ætar að ganga á röðina og ráðast eins á hina aðra embættisbræður sína eins og hann nú ræðst á Guðmund Eggerz, þá öfunda jeg ekki hv.þm. (G. Sv.) af því starfi. En þeir munu til vera, sem telja þessar umr. einberan hjegóma í samanburði við ýms stórmál, sem fyrir þessu þingi liggja, og verði þeim umr. haldið áfram, gæti svo farið, að vegur þingsins minkaði. Og jeg verð að telja það mjög varasamt að gera svona útúrdúra, sem sprotnir eru af pólitísku hatri einstakra manna. Í umræðunum um Guðmund Eggerz í gær og í dag - hvort rætt verður um hann á morgun líka, veit jeg ekki - var vikið að fossanefndarstörfum hans. Um það get jeg nú gefið þær upplýsingar, að þeim er nú lokið. Í kveld mun síðara heftið af ritgerð hans verða sent hingað á þingið. En ef dæma á hann fyrir starf hans í fossanefndinni, þá getur sá dómur að engu leyti bygst á því, að fjármálaráðherrann hafi komið honum í nefndina. Jeg sagði, að margir hefðu fallist á skoðun hans í því máli. Og það er ekki heldur langt síðan, að borin var fram þingsál. af helstu mönnum þessarar hv. deildar, sem fer í þá átt, að skora á stjórnina að framkvæma þær ráðstafanir, sem hann flytur till. um í ritgerð sinni. Það er því ekki ofmælt af mjer, að fallist hafi verið á till. hans í málinu. Annars get jeg altaf vorkent hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), þegar hann flytur slíkar ræður, sem hann nú hefir gert. Og þess vildi jeg óska, fyrir hans hönd, að hann reyndi hjer eftir að haga orðum sínum á annan veg.

Forsætisráðherra (J. M.) Hv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) sagðist vera að slá botninn í fyrirspurnina með síðustu ræðu sinni. Jeg veit ekki, hvað öðrum finst, en mjer fyrir mitt leyti finst sá botn vera býsna götóttur. Hann heldur, að stjórnin sje hrædd við sig. Það sýnir, að hann hefir góða trú á sjálfum sjer. En jeg get fullvissað hann um, að það er ekki hættulegra að láta hann tala á móti sjer en hvern annan. Hann þarf altaf svo víða við að koma og talar svo dreift, að minni kraftur verður í mælginni en hann sjálfur hyggur. Hann sagði, að allir ráðherrarnir hefðu nú rótað sjer inn í umræður þessar. En það er ekki nema eðlilegt, að þeir hafi allir tekið til máls, þar sem ráðstafanir þessar hafa verið framkvæmdar af þeim öllum, hverjum í sitt skifti. Jeg sagði í svari mínu, að þær gerðir hefðu aðallega farið fram í fjarveru minni. En jeg tel þær allar forsvaranlegar. Og þótt jeg hafi ekki gert nema lítið af þessum ráðstöfunum, þá tel jeg það eðlilegt, að fyrirspurninni sje beint til mín, þar sem mál þetta heyrir undir mig. En það verður miklu örðugra að svara fyrirspurninni, þegar talað er fyrir henni á svona margvíslegan hátt. Það er sitt hvað, sem kemur fram hjá hv. 2. þm. Árn. (E. A.), eða hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.). Jeg þarf ekki að svara síðari ræðu hv. 2. þm. Árn. (E. A.), því að eftir henni að dæma ber okkur næsta litið á milli. En það þykir mjer undarlegt, að hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) skyldi aftur þurfa að fara að tala um. Guðmund Eggerz, þar sem hann sjálfur, og sömuleiðis Árnesingar, virðast óska þess, að fá hann aftur að sýslunni. Það virðist því vera harla lítil ástæða til að ráðast á hann hjer, þar sem þess hefir verið óskað, að ef hann komi ekki hið bráðasta til sýslunnar aftur, þá verði henni ráðstafað á einhvern annan hátt. Þessi botn hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) á því ekki sem allra best við þetta mál. Það var má ske eðlilegt, að hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) færi aftur að minnast á, hvers vegna Páll Jónsson hafi verið skipaður fulltrúi, úr því að hann fjekk svo ekki að gegna því starfi, eða að vera settur. Jeg get ekki sjeð annað en að mikill munur sje á því, hvort maður er skipaður fulltrúi hjá öðrum manni viðverandi og á hans ábyrgð, eða þá, að hann er settur upp á eigin ábyrgð. Eins og hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) veit, eða að minsta kosti ætti að vita, þá er starfssvið fulltrúanna mjög takmarkað, svo að þeir mega ekki framkvæma nema viss verk. T. d. er þeim ekki leyfilegt að rannsaka mál, og af dómsmálum geta þeir ekki skift sjer, nema að mjög litlu leyti. Annars á jeg dálítið bágt með að svara þessu atriði, því jeg var fjarverandi, er Páll Jónsson var löggiltur fulltrúi Guðm. Eggerz. Verð jeg og að kannast við, að jeg mundi aldrei hafa löggilt hann. Er það ekki af því, að mjer sje á nokkurn hátt í nöp við manninn, heldur af því, sem jeg hefi áður minst á í þessum umræðum, að jeg taldi það ekki heppilegt að senda hann í þessa sýslu, því eftir því, sem á undan var gengið milli hans og sýslubúa, mátti búast við því, að honum yrði ekki vel tekið af þeim. Býst jeg við, að þessi löggilding hafi fram farið af því, að þeir, sem með þessi mál fóru í fjarveru minni, hafi ekki verið eins kunnugir öllum málavöxtum og jeg. Hv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) segist hafa talað við Pál Jónsson, og hafi hann sagt, að langt hefði verið frá því, að jeg hefði gefið fullnægjandi ástæður fyrir því, hvers vegna hann hafi ekki verið settur sýslumaður í Árnessýslu. Jeg get ekki annað en látið þm. V.-Sk. (G. Sv.) um það, hvorum hann vill fremur trúa, Páli Jónssyni eða mjer. En það þykir mjer ótrúlegt, að Páll Jónsson skuli svo algerlega hafa gleymt samtali okkar, að hann skuli ekki muna eftir, að jeg gaf honum fyllilega í skyn, að jeg vildi ekki setja hann í þessa sýslu af því, sem á undan væri gengið, en að jeg hefði persónulega ekkert á móti því að setja hann í einhverja aðra sýslu. Það er sem sje alkunna, að hann, sem málaflutningsmaður, tók að sjer ýms mál, sem mjög snertu suma Árnesinga, og heldur voru illa þokkuð af þeim. Segi jeg ekki þetta til þess að lasta Pál Jónsson fyrir það, að taka þessi mál að sjer, en þessi málaferli voru nóg til þess, að hann var ekki í miklum vinskap við marga Árnesinga. Sömu ástæður bar jeg fram við Guðmund Eggerz, er jeg átti tal við hann um málið. En eins og gefur að skilja, þá get jeg ekki gefið hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) trúna á þetta, og vil jeg því ekki fara frekar út í það Annars er mjer óskiljanlegt, hvers vegna hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) er að deila á stjórnina fyrir það, að hafa ekki sett Pál Jónsson fyrir sýslumann í Árnessýslu; en öðruvísi verða orð hans ekki skilin. Hann þykist þó vera að hjálpa Árnesingum, og lætur svo á köflum, að hann beri algerlega þeirra hag fyrir brjósti, en það get jeg fullvissað hv.þm. (G. Sv.) um, að Árnesingum væri ekki gert verra til en að stjórnin setti Pál Jónsson sýslumann þeirra. En ef það nú skyldi reynast, að það væri ekki ætlun hv.þm. (G. Sv.) með hinum löngu ræðum sínum, að telja hv.þm. á að neyða stjórnina til þess að setja Pál Jónsson í Árnessýslu, þá eru ræður hans meiningarlausar, og þessi orðaleikur allur saman hreinasti skrípaleikur. Hefði mátt vel sitja við ræðu hv. fyrirspyrjanda (E. A.) og það, sem hann sagði um. málið. Get jeg ekki betur sjeð en að við sjeum að mestu samdóma; hafði hann ekkert verulegt að athuga við svar mitt við fyrirspurn hans og þá sögu, sem jeg hafði að segja, og ekki hafði jeg heldur neitt verulegt að athuga við hans sögu. - Sú aðdróttun að mjer, að jeg hafi ekki svarað fyrirspurninni, er hreinasta fjarstæða, því jeg svaraði henni fyllilega í fyrstu ræðu minni í málinu. Þessi umræddi embættismaður fjekk leyfi til þess að vera frá embætti meðan hann sæti í fossanefndinni, og sje jeg ekkert athugavert um það. Nú, er hann hefir lokið störfum sínum í nefndinni, býst jeg við, að hann fari til embættis síns, en ef hann gerir það ekki, verður bráðlega gert eitthvað endanlegt í málinu.

Björn R. Stefánsson Hv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) er nú „dauður“, en þar sem honum hefir verið borið það á brýn, að botninn hafi verið götóttur, þá býst jeg við, að hann, í stuttri athugasemd, reyni að fá að bora í eitthvað af götunum. Annars ætla jeg ekki að þessu sinni að ráðast á ræður hv.þm. (G. Sv.), svo að honum mun gera það lítið, þótt hann sje „dauður“, þess vegna. En af því, að hann hefir altaf smám saman verið að vitna í embættisfærslu Guðmundar Eggerz í Suður-Múlasýslu, og ástandið yfirleitt í þeirri sýslu, meðan Guðmundur Eggerz var þar, vildi jeg segja nokkur orð, því mjer finst hv.þm. (G. Sv.) tala þar af helst of miklum ókunnugleika, sem jeg mun einna færastur að leiðrjetta, þeirra manna sem hjer geta lagt orð í belg. - Hv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) talaði um, að það væri alkunna, að mikið hafi verið róstusamt í Suður-Múlasýslu í tíð Guðmundar Eggerz. Það er að vísu ekki alveg tilhæfulaust, en þær óeirðir komu ekki af embættisfærslu hans. Svo stóð á, að lengi hafði verið deila innan hjeraðs um ákveðið mál, aðallega milli fjarðarbúa og Hjeraðsbúa. Þegar nú Guðmundur Eggerz kom í sýsluna, varð hann, sem oddviti sýslunefndar, að taka vissa afstöðu til þessara mála. Var hann, sem duglegt yfirvald, er vill láta dálítið að sjer kveða og einhver afskifti vill hafa af hjeraðsmálum, að taka afstöðu öðru hvorum megni, og stóð þá framarlega í þeim flokkinum, sem hann aðhyltist, og varð því sá flokkurinn, sem hann lagðist á móti, honum allandvígur. Sje jeg ekkert óvanalegt eða vitavert við það, þótt þeir, sem gefa sig við opinberum málum, hvort heldur embættismenn eða aðrir, fái andstæðinga. Ekki sje jeg heldur, að það sje neitt ámælisvert, þótt hann, sem sýslumaður, færi að gefa sig við stjórnmálum og gerðist þingm. sýslubúa, og býst jeg ekki við, að hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) finnist það heldur nokkuð sjerstaklega athugavert. Það er ekki nema eðlilegt og venjulegt, að þar, sem eru tveir harðvítugir pólitískir flokkar, verði þeir, sem framarlega standa í þeim flokkum, fyrir talsverðu aðkasti, og svo var hjer, en aldrei heyrði jeg, eða vissi til, að deilur í Suður-Múlasýslu risu út af embættisfærslu Guðmundar Eggerz. Deilumálin voru mest út af innanhjeraðsmálum, og býst jeg við, að slíkra óeirða gæti víðar, þó ekki sje minst á það hjer. Jeg hefi altaf heyrt það sagt, að Guðmundur Eggerz þætti góður lögfræðingur, en svo heyrðist mjer það í gær á hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), að hann vildi gera lítið úr lögvísi hans í fossanefndarstarfi hans, og hefði fossanefndin orðið að fá sjer annan lögfræðing, er betur var því starfi vaxinn. En það verð jeg að segja, að mjer finnast engu hæpnari forsendur þær, sem hann byggir niðurstöðu sína á, heldur en forsendur lögfræðinga hv. meiri hluta fossanefndar. Jeg segi lögfræðinga, því mig minnir ekki betur en að hv.þm. Dala. (B. J.) hafi viljað láta telja sig ekki ólögvísari en þessa lærðu lögfræðinga hjer á þinginu. Þess vil jeg biðja menn að gæta, að jeg hefi hjer að eins talað um forsendurnar, en ekki niðurstöðurnar, sem þessir menn komust að, því um þær segi jeg ekki neitt að svo stöddu. Annars hefir mjer, eins og hæstv. fjármálaráðherra (S. E.), fundist liggja nokkuð annað á bak við hjá hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) heldur en eintóm heilög vandlætingarsemi, eins og hann vildi fá menn til að trúa í gær. Jeg hjó meðal annars eftir því, að þegar hæstv. forsætisráðherra (J. M.) sagði, að rekja hefði mátt söguna um rekstur sýslumannsembættisins í Árnessýslu lengra heldur en háttv. fyrirspyrjandi (E. A.) gerði, og að næstu tvö árin áður en Guðmundi Eggerz hafði verið veitt Árnessýsla hefði hún verið sýslumannslaus, þá sagði hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), að það kæmi ekki þessu máli við.  (G. Sv.: Það sagði jeg aldrei)  . Hv. þm. (G. Sv.) misminnir, því jeg tók svo vel eftir, hversu mikil mótsetning var fólgin í þessu svari hans. Ef hann hefði líka aðeins borið hag Árnesinga fyrir brjósti, þá hefði þetta engu síður skift máli en það, að sýslan hafi verið sýslumannslaus í tíð Guðm. Eggerz. Að endingu vil jeg láta þess getið, að jeg var andstæðingur Guðmundar Eggerz í því innanhjeraðsdeilumáli, sem jeg hefi á minst, og einnig - eins og kunnugt er - andstæðingur hans í pólitikinni, og keppinautur hans um þingsetu fyrir hjeraðið, en þetta hvorttveggja var embættisfærslu hans óviðkomandi. Hana gat jeg litið rjettu auga fyrir því.

Fyrirspyrjandi (Einar Arnórsson) Jeg fyrir mitt leyti get nú slegið botninn í þetta mál. Veit jeg ekki, hvort menn verða ánægðari með þann botn en botn hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), en efniviðinn í minn botn lagði hæstv. forsætisráðherra (J. M.) til. Hann lýsti því sem sje yfir, að umræddur sýslumaður færi til sýslu sinnar að nokkrum dögum liðnum, þar eð hann hafi nú lokið störfum sínum í fossanefndinni. Með þessum ummælum hæstv. forsætisráðherra (J. M.) finst mjer botninn vera sleginn í málið, því að spurningin hljóðar um það, hversu lengi sýslan eigi að vera í því reiðileysi, sem hún hefir verið í nú um hríð. Í ræðu hv. fjármálaráðherra (S. E.) fann jeg ekkert verulegt, er jeg tel varða fyrirspurnina. Mjer er ekki kunnugt um, að í ráðherratíð minni hafi verið neinn kurr eða óvild milli mín og Guðmundar Eggerz, því að jeg tel það ekki, þótt okkur hafi greint á um skilning á vissum lagastöðum, og er sýslumaðurinn ákvað að taka aftur uppsögn sína, leit jeg svo á, að þá væri því máli lokið. Hæstv. forsætisráðherra (J. M.) var eitthvað að minnast á reglur þær, sem hann fylgdi í embættaveitingum. Það finst mjer koma lítið málinu við, enda voru þær ekkert frábrugðnar þeim, er alment tíðkast. Þó get jeg mint hæstv. forsætisráðherra (J. M.) á, að hann hefir ekki æfinlega fylgt þessum gullvægu reglum, því að 1918 ljet hann yngri mann, bæði að árum og embættisaldri, sitja fyrir eldri manni. Man jeg, að blað hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) vítti þetta mjög kröftuglega og kallaði megnustu hlutdrægni. 

Gísli Sveinsson Jeg vil biðja hæstv. stjórn að afsaka, þótt jeg, með leyfi þingskapanna og hæstv. forseta, geri örstutta athugasemd, þar eð henni þótti botninn ekki vera heill. Það er alkunnugt, að þegar gerðar eru aðfinslur til hæstv. stjórnar, þá kallar hún það „skrípaleik“, en það vita líka allir, hvernig á þessu stendur, því að henni er sein sje meinilla við, að hún sje mint á öll glappaskot sín. Hæstv. forsætisráðherra (J. M.) sagði, að er jeg talaði, kæmi jeg svo viða við, að ilt væri að vita, hvað jeg væri að fara. í fyrsta lagi er það hinn þinglegi tilgangur fyrirspurna, að koma að öllum atriðum, er málið snerta. Og í annan stað er það satt, að jeg kem víða við, þegar jeg tala um stjórnina, því að þegar á annað borð er farið að minnast á skakkaföllin, þá er svo margt, er á þarf að drepa, þar eð ferill stjórnarinnar má heita óslitin keðja af óheilindum, að jeg ekki segi hneykslunum. Hvað því viðvíkur, að ekki væri gott að ætla á, hvað jeg væri að fara, þá er nokkuð nýtt að heyra það, því að jeg geng venjulega beint framan að mönnum og segi þeim það, fullum fetum, skýrt og skorinort, sem mjer býr í brjósti, hvort sem þeim líkar betur eða ver. En aftur á móti hefi jeg aldrei heyrt það sagt um hæstv. forsætisráðh. (J. M.), að menn gætu vitað, hvað hann væri að fara, og munu menn kannast við þetta, bæði utan þings og innan. Þá vil jeg benda mönnum á, að hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) viðurkendi í ræðu sinni hinni síðustu, að nefndur sýslumaður hefði blandað sjer inn í vafasamar „Forretningar“. Eru þær þannig vaxnar, að slíkt má ekki eiga sjer stað um yfirvald. Jeg get því alls ekki hlíft þessum manni við sannleikanum, þótt hann sje embættisbróðir minn, úr því á annað borð er farið að tala um málefni hans. Hefi jeg enga tilraun gert til þess að draga mann þennan persónulega inn í umræðurnar, heldur hefir hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) verið að gefa tilefni til þess, að um hann væri farið að tala, hvort sem hann hefir gert það til þess að verja það, að hann hafi veitt honum einhver fríðindi, eða ekki. - Jeg neita því algerlega, sem hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) var að tala um, að vakað hafi fyrir mjer í þessum umræðum politiskt hatur til einstakra manna. Það er langt í frá, jeg ber ekki hatur til neins, enda þekkja menn það. Jeg tel það að eins skyldu mína sem þm. að ávíta stjórnina fyrir það, sem hún hefir illa gert, og tala jeg þá svo, að það skiljist. Það má nú eftir þetta búast við, að bót fáist á því, sem aflaga hefir farið um sýslumannsembættið í Árnessýslu, og að sýslumaðurinn hverfi nú heim til sýslu sinnar. Fær það þá sýnt sig, hvort Árnesingar fá nokkuð tjónkað við hann eða ekki. Að lokum skal jeg beina því til hæstv. fjármálaráðh. (S. E), að vorkunnsemi sína þarf hann ekki að láta koma niður á mjer, heldur væri hentara, að hann sneri henni þangað, sem þörfin er meiri. Því að sjálfur er hann sannarlega aumkvunarverður, þegar hann kemst í það sálarástand, er hann nú nýlega var í.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg vil að eins lýsa því yfir, að það er langt frá, að jeg hafi nokkuð um það heyrt, að Guðmundur Eggerz hafi fengist við nokkrar óheiðarlegar forretningar. Tel jeg slíkt hreinan og beinan róg af háttv, þm. V.-Sk. (G. Sv.) Hitt er mjer kunnugt, að laun embættismanna eru nú svo lítil, að til þess að geta lifað þurfa þeir að hafa eitthvað utan hjá embætti sínu, sem gefur þeim tekjur, og er það ekkert eindæmi um þennan mann. Þá drap háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) á, að jeg hefði útvegað þessum manni ýms fríðindi. Það geta allir sjeð, hversu mikil fríðindi jeg hefi útvegað honum með því, að hann var settur í fossanefndina, því til þess að geta starfað þar varð hann að fara burt úr sínu embætti og lifa á þeim launum einum, sem fossanefndarmennirnir hafa haft.