Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti: Eins og kunnugt er, eru hér ekki í l. nein bönn eða refsiákvæði við því að taka ljósmyndir neins staðar. En hagir okkar hafa breytzt svo í þessu stríði, að óskir hafa komið fram um löggjöf í því átt. Samkv. því hefur frv. verið samið, og ætla ég, að ákvæði þess séu nokkuð í samræmi við þær óskir. Sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta, en vænti þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og allshn.



Vegna þess að frsm. n. og ég vorum á fundi, þegar 2. umr. fór fram, og ekki varð úr umræðum, vildi ég standa upp nú og þakka n. fyrir, hvernig hún tók þessu máli og hve fljótt hún afgreiddi það, og leyfi mér að vænta þess, að það sigli áfram hraðbyri.



Vegna þess að umr. urðu ekki við 2. umr. af ástæðum, sem hv. síðasti ræðum. tók fram, hef ég ekki fyrr komið því við að spyrja um tvö atriði þessa frv., sem mér þykja athugaverð. Í sjútvn. varð mjög skjótt samkomulag um frv. í heild, ekki sízt af því, að 'd nm. höfðu kynnzt því í fjvn., að mikil þörf er á þessum hafnarlögum. N. athugaði því frv. nokkru fljótlegar en ella og bar það þó lið fyrir lið saman við hafnarlög frá fyrra ári fyrir Grundarfjörð, og reyndust þau mjög samhljóða. Annað atriðið, sem ég vildi minnast á við flm., er mjög smávægilegt. Í 7. gr. er ákveðið, að í hafnarn. sitji aðeins 3 menn. En venja er í öllum kaupstöðum a.m.k., að þeir séu 5, og mér skilst á vitamálastjóra, að nú þegar séu 5 menn í hafnarn. Keflavíkur. Sennilega stafar þetta í 7. gr. af því, að í Grundarfirði eru mennirnir 3 -og þar af skiljanlegum ástæðum, en frv. þetta mun samið eftir lögunum um Grundarfjörð. Hitt atriðið, sem ég vildi sérstaklega spyrja flm. um, er í 10. gr. frv., sem ákveður, að „allt að 1% af andvirði afla þeirra skipa og báta, sem heimili eiga í kauptúninu og leggja þar afla á land eða hafa þar uppsátur,“ megi innheimta í hafnarsjóð. Ef til vill er brýn þörf á þessu fé, en sérstök rök fyrir því hafa ekki komið fram, og mönnum hlýtur að detta í hug víðar á landinu að krefjast hins sama fyrir hafnarsjóði, ef þessi nýjung er samþ. Ekki skal ég fullyrða, hver fordæmi kunna að vera til þessa. En í hafnarl. Neskaupstaðar t.d. er ekki þetta gjald. Hér getur verið um mikið fé að ræða. Gjaldið nær m.a. til báta, sem hafa uppsátur á staðnum, og mjög margt er um þá báta í Keflavík. Ég er ekki að svo stöddu að mótmæla þessu, þótt ég vildi ekki láta frv. fara svo úr d., að þessa væri ekki minnzt.



Eins og hv. þm. G.-K. veik að, var ég, sem hafa átti framsögu n. við 2. umr., ekki viðlátinn þá fyrr en lítið eitt um seinan, og kom þó raunar ekki að sök, enda var n. sammála. En um 10. gr. frv. vil ég taka fram, að slík ákvæði eru í hafnarl. fyrir flesta smærri staði, þótt ekki þyki nauðsyn til bera, að þau séu í hafnarl. kaupstaðanna, sem hafa fleiri og meiri tekjugreinar. Um þetta ákvæði er það að segja, að þeir, sem að þessum málum standa í Keflavík, hafa lýst yfir því, að þeir muni ekki hagnýta sér þetta 1% af aflanum. En hins vegar þykir rétt eigi að síður að hafa þetta ákvæði í l. og nauðsynlegt, ef höfnin lenti í fjárkröggum, og hefur það því verið lagt til, að þetta ákvæði yrði sett sem heimildarl.



Út af ummælum hv. 6. landsk. vil ég geta þess, að um það atriði, að 3 menn séu í hafnarn., er farið eftir öðrum skyldum l. Það var leitað álits form. hafnarn. um þetta atriði, hvort hann óskaði eftir, að það yrði á annan veg, en hann kvað sig samþykkan, að það yrði svo óbreytt. En annars er mér það ekkert kappsmál að hafa nm. þrjá, og ef hv. Alþ. kysi heldur, að þeim yrði fjölgað upp í fimm, þá get ég mjög vel sætt mig við það. Um f-lið 10. gr. frv. er og það að segja, að ég geri ekki ráð fyrir, að þessi heimild verði notuð, eins og þegar hefur verið bent á, en hins vegar er ekki loku fyrir það skotið, að á höfnina kæmu einhverjir ófyrirsjáanlegir fjárhagsbaggar og nauðsynlegt þætti þá að grípa til þessarar heimildar. Þess vegna vil ég bera fram þá ósk, að þetta ákvæði fái að standa, þó að mjög litil líkindi séu til þess, að það komi til mála, að sú heimild yrði látin koma til framkvæmda. Enda býst ég ekki við, að neinn ágreiningur sé um þetta atriði.



Ég vil í sambandi við þetta atriði, að heimila höfninni 1 % af aflanum, geta þess, að það er í samræmi við þau l., sem gilda nú um höfnina á Akranesi. En annars mun þetta vera misjafnt nokkuð á hinum ýmsu stöðum á landinu. T.d. er nokkuð lengra gengið í hafnarl. Sauðárkróks, þar sem heimild er fyrir allt að 1/2 hluta af 8 tonna bátum og stærri, en 1/4 hluta af minni bátum, undir 8 tonnum. En þar, sem líkir staðhættir eru eins og á Akranesi og í Keflavík, þykir mér réttlátast, að sams konar heimild sé í hafnarl. beggja þessara staða um þetta atriði.



Herra forseti. - Allshn. hefur breytt þessu frv. allmikið, og vill hún nema burt úr því heimildina um 4 jarðir af 5, sem þar eru til teknar. Þetta er byggt á þeim upplýsingum, sem hún hefur fengið frá bæjarstjóra Siglufjarðar, Óla Hertervig, að ekki hafi núna á næstliðnum árum verið gerðar neinar alvarlegar tilraunir til að kaupa þær jarðir með frjálsum samningum, og taldi n. ekki rétt að fallast á eignarnám, fyrr en það hefði verið gert. Hins vegar er jörðin Höfn, sem bænum ríður mest á að fá og hefur margsinnis reynt að fá keypta, án þess að það hafi tekizt með neinu því verði, sem skaplegt væri. N. er sammála um að leggja til, að heimildin um þá jörð nái fram að ganga, og mælir með frv. með brtt. á þskj. 235.



Herra forseti. - Mál þetta var tekið af dagskrá samkv. ósk sjútvn. með það fyrir augum, að henni gæfist tóm til þess að athuga brtt. þær, sem konlið hafa fram við frv. þetta. N. hefur nú haldið fund, þar sem þessar brtt. voru athugaðar, og hefur hún tekið nokkur atriði úr þeim brtt., sem hún vill leggja til, að samþ. verði, og he: ég þær brtt. n. skriflegar og mun leggja þær fram að loknu máli mínu. En afstaða n. til brtt. þeirrar, er einna stærsta breyt. fela í sér á frv. og hv. þm. V.- Húnv. og hv. þm. Borgf. standa að, er sú, að n. sá sér ekki fært að fallast á þá brtt., sem fer í þá átt að gera tryggingarnar frjálsar í stað þess, eins og frv. fer fram á, að tryggingarnar séu skyldugar, - að enginn hlutaðeigandi geti skorizt úr leik. Ástæðan fyrir þessu er sú, að við teljum það ekki heppilegt og heillavænlegt þessari tryggingarstarfsemi, að ýmsir geti forsómað og látið sig engu skipta þessa starfsemi, heldur sé nauðsynlegt að fá alla þá, sem lögin eiga að ná til, þátttakendur í þessari sjóðmyndun. Ég hef haft gott tækifæri til þess frá árinu 1940 að kynna mér þetta mál og ræða um það við málsmetandi menn, ef hér eiga hlut að máli, og hef ég ekki hitt neinn mann, sem ekki hefur komizt að raun um það eftir nánari íhugun, að ófært væri að hafa tryggingar þessar frjálsar. Sumir útgerðarmenn mundu, ef tryggingarnar yrðu gerðar frjálsar, ekki taka þátt í þeim af ásælni í stundargróðann; þeir mundu hugsa mest um að klóra sem mest upp á augnablikinu. Ýmsir sjómenn mundu og ekkert kæra sig um að gerast þátttakendur í þessum tryggingarsjóði. Þeir mundu sumir líta svo á sem þeir væru ekki við þetta starf sitt, sjómennskuna, nema stuttan tíma, og væri því óvit að vera að leggja eitthvað af mörkum til tryggingar atvinnuveginum í framtíð. - Ef tryggingin yrði gerð frjáls, yrði því afleiðingin sú, að sumir bátar yrðu tryggðir skv. hugmyndinni um jöfnunarsjóðinn, en aðrir bátar ekki, og yrði það alveg í óvissu, hvort þessi starfsemi mundi þá koma að nokkru gagni eða ekki. Það hefur verið reynt bæði í kaupstöðum og þorpum að hafa tryggingar frjálsar, en hefur ekki, gefizt vel, Það hefur verið reynt með sjúkratryggingar og vátryggingar báta o.fl. tryggingar, en þær hafa ekki orðið almennar og ekki komið að tilætluðu gagni fyrr en þær voru skyldutryggingar. Þó að mönnum sé kannske óljúft að setja skyldur á herðar fólksins, þá á sú skoðun ekki að standa í vegi fyrir, þegar um er að ræða skyldur, sem almenningi eru í vil, og þegar jafnt gengur yfir alla. Þegar skyldutryggingarnar eru til hagsbóta, eru þær ekki þungbærar, eins og hver heilvitamaður hlýtur að sjá. Mér er nokkuð kunnugt um vátryggingu fiskiskipa upp undir 100 smálestir og veit, hversu torvelt er að eiga við tryggingu þeirra erlendis, og þá sérstaklega tréskipa. Tryggingin er þar um 10–15%, en af því að ríkið stendur að baki tryggingunum, hefur verið hægt að fá þær lækkaðar um helming, eða niður í 5–8%. Ég ætla ekki að dvelja lengur við þetta atriði, en ætla að leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa þær brtt. upp, er n. hefur orðið ásátt um að leggja til, að samþ. yrðu. „1 Við 1. gr. a. í stað „1%“ komi: 0,7%. b. Orðin „eftir að sameiginlegur kostnaður hefur verið dreginn frá" falli niður. 2. Við 3. gr. Í stað „1%“ komi: 0,7%“. Hefur n. þannig lagt til, að brtt. hv. 6. landsk., á þskj. 258, verði samþ. Hann gat þess, að á Austurlandi væri venjan sú, að ekki væri dregið frá aflanum, áður en skipt væri í hluti, og gat n. fallizt á að hafa gjaldið lítið eitt lægra af aflanum frádráttarlausum. Þar með mun hv. 6. landsk. taka aftur brtt. sina á þskj. 258. Þá hefur n. séð sér fært að mæla með, að samþ. verði brtt. hv. þm. N.--Þ., á þskj. 246, að því leyti, sem fram kemur í 3. brtt. n., er orðast svo: „Við 5. gr. Greinin orðist svo: Stjórn sjóðsins skipa þrír menn, kosnir hlutbundinni kosningu í sameinuðu Alþ. til tveggja ára í senn. Stjórnin velur sér formann. Tryggingarstofnun ríkisins annast daglegar framkvæmdir og reikningshald sjóðsins fyrir þóknun, er ráðherra ákveður. Ráðherra ákveður stjórninni þóknun fyrir störf hennar“. Sjútvn. taldi enga ástæðu vera til þess að setja sig upp á móti því, að stjórnin væri skipuð til tveggja ára. N. féllst og á það, að form. yrði valinn af stjórn sjóðsins, en ég vil þó taka það fram, að ég persónulega var því mótfallinn, að það yrði samþ. í n., þó að ég hins vegar vildi ekki gera það að neinu ágreiningsefni. Ég lít svo á, að þar sem stjórn sjóðsins þarf að sækja svo mikið í greipar ríkissjóðs, sem er framlag ríkisins til sjóðsins, sé það ekki nema sanngjarnt, að ráðh. velji form. nefndarinnar. Þá vill n. einnig leggja til, að sú breyt. verði samþ. á frv. að láta ráðh. ákveða þóknun fyrir tryggingarstofnun ríkisins með það fyrir augum, að ágreiningur gæti orðið um það hjá stjórnum sjóðanna, hver þessi þóknun skuli vera. Þá er 4. brtt. sjútvn., orðrétt brtt. hv. þm. V.-Húnv., á þskj. 242, um, að ákvæði 7. gr. l. nr. 45 12. febr. 1940 um framlög frá bæjar og hreppsfélögum í tryggingarsjóði hlutarútgerðarfélaga falli niður. - Mun því hv. þm. V.-Húnv. taka til baka þá till. sína. Þá eru eftir brtt. þeirra hv. þm. Borgf. og hv. þm. V.-Húnv., sem n. sá sér ekki fært að leggja til, að samþ. yrðu,- að tryggingarnar yrðu gerðar frjálsar. En eigi að síður geri ég ráð fyrir, að þeir muni ekki draga þær til baka, en láta þær eftir sem áður koma til atkv. hér í d. Sjútvn. tók enga afstöðu til brtt. hv. þm. N.-Þ. um nafnið á frv., en ég fyrir mitt leyti get sagt, að ég felli mig vel við það nafn, sem í frv. er á sjóðnum, og vil mæla með því, að það verði samþ. Loks vil ég taka það fram, að hv. þm. N.--Þ. tók ekki afstöðu til þess í n., hvort tryggingarnar skyldu vera frjálsar eða ekki, og hefur hann að sjálfsögðu óbundnar hendur í því að greiða atkv. með eða móti skyldutryggingum.

Forseti (JJós): Hér liggja orðið fyrir margar brtt., og hefur mér nú borizt í hendur enn ein brtt. skrifleg. Ég vil nú til hægðarauka fyrir þm. leyfa mér að stinga upp á því, að atkvgr. um frv. verði frestað, unz tími hefur unnizt til að prenta skriflega brtt., og vildi ég leyfa mér að spyrja hv. flm., hvort hann fyrir sitt leyti gæti ekki fallizt á, að það yrði gert.



Það er síður en svo, að ég hefi neitt á móti því, að atkvgr. verði frestað til næsta dags.



Herra forseti. - Þetta frv. er samið að tilhlutun fyrrv. dómsmrh. af þrem mönnum, þeim Gissuri Bergsteinssyni, Símoni Jóh. Ágústssyni og Vilmundi Jónssyni, og horfir það til sameiningar l. nr. 43 frá 1932 og l. nr. 62 frá 1942. Þessi l. eru svo skyld, að vel sýnist fara á, að úr þeim sé gerður einn lagabálkur. Þetta frv. gerir nokkuð ríkari kröfur en eldri ákvæði, bæði um uppeldisvenjur, um verndun ungmenna, er varðar heilsu þeirra og vinnu, og um vernd gagnvart nautnum. Sömuleiðis eru þar aukin ákvæði um kennslu og uppeldi barna. sem eitthvað er áfátt um, hvort sem er vegna líkamlegs eða andlegs heilsubrests. Ég hef átt tal um frv. við hina 3 höfunda þess, og við urðum ásáttir um, að þörf sé á því nokkurra breytinga, sem ég vil ræða um við hv. allshn., sem ég vænti að fái málið til meðferðar að lokinni umr.