Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs um þetta mál við umr. s.l. miðvikudag undir ræðu hv. flm. og frsm. Stefáns Valgeirssonar. Ég vil taka fram, að meginhluti ræðu hv. þm. var með þeim hætti að ég tel enga ástæðu til að gera aths. þar við, enda var sá hluti ræðunnar mjög í samræmi við það sem ég hafði sagt í framsögu fyrir frv. á þskj. 26, og voru þar ekki mikil frávik. Þó gætti jafnvel í þeim hluta ræðu hv. frsm. nokkurrar ónákvæmni, sem í sjálfu sér er ekki ástæða til að draga fram nema að litlu leyti. Hann taldi t.d. að nefndin sem síðar hlaut viðurnefnið harðindanefnd, hefði verið skipuð í maí, en hún var skipuð 5. júní. Hann taldi að í sláturtíð hefði komið 1000 tonnum meira af kjöti af fullorðnu á markaðinn en árið áður. Hið rétta er að það voru 620 tonn. Þannig var um nokkra ónákvæmni hjá hv. þm. að ræða. Slíka smámuni væri e.t.v. engin ástæða til að gera að umtalsefni, ef ekki hefði farið svo, að ónákvæmni gætti í máli hv. þm. um fleiri atriði og þau sem meira máli skipta. Hv. þm. Stefán Valgeirsson sagðist hafa heitið því á fundi Stéttarsambands bænda að beita sér fyrir að samstaða allra flokka næðist um að ná fram úrbótum í því máli sem hér er á dagskrá, að fá aðstoð hins opinbera til að greiða fyrir óverðtryggða framleiðslu búvara að því marki sem útflutningsbætur hrykkju ekki til. Þetta er gott og blessað. Hann sagðist einnig hafa rætt við fulltrúa flokkanna, þegar Alþ. kom saman í haust, og nefndi að það hefði verið lítið um svör frá Sjálfstfl. og að hann hefði þó beðið eftir þeim svörum til síðasta dags. Þetta kalla ég ónákvæmni sem er ástæðulaus af þessum hv. þm. a.m.k. tók ég þátt í að ræða við hv. þm. Stefán Valgeirsson og ég ræddi enn fremur við formann Alþb., sem þá sat á Alþ., um þetta mál og lagði mitt til að samstaða gæti tekist. Ég ætla ekki að segja frá hvernig það þskj. hefði litið út sem hv. þm. Stefán Valgeirsson hafði fyrst í hyggju að flytja hér, en niðurstaða liggur fyrir og hún birtist að nýju í frv. sem hann hefur flutt á þskj. 39 ásamt allmörgum öðrum þm. úr Framsfl. og Alþb. Ég fór fram á að þetta mál yrði flutt í þeim búningi sem gerði það kleift að ég og flokkur minn gætum staðið að því að það yrði afgreitt. Ég minni enn á að starfað hafði nefnd um þetta mál, og afgreiðsla meiri hl. þeirrar nefndar liggur fyrir sem fskj.prentað á þskj. 26, og hefur verið vitnað hér til þess nál. Ég taldi að nauðsynlegt væri að frv. væri ekki í bága við það samkomulag, sem þá var gert, og næði að öðru leyti að byggjast á þeim sjónarmiðum sem fulltrúi Sjálfstfl. hafði sett fram til þess að Sjálfstfl. stæði að þessu máli. Þessu hafnaði hv. þm. Stefán Valgeirsson, og eftir að hann hafði hafnað því að breyta nokkrum stafkrók í því frv., sem hann sýndi mér, setti hann sitt frv. fram og var ekki um annað að ræða. Það var hann sem tók þá ákvörðun að rjúfa þær samkomulagstilraunir sem fram fóru. Það er því meira en ónákvæmni að koma upp í þennan ræðustól og segja að það hefði verið lítið um svör af hálfu Sjálfstfl. og hann hafi þó verið að elta ólar við Sjálfstfl. til síðasta dags til þess að reyna að ná slíku samkomulagi. Þessu vil ég ekki láta ómótmælt og verð að segja að ég varð fyrir vonbrigðum með að hv. þm. Stefán Valgeirsson skyldi ekki í þessum atriðum og ýmsum atriðum öðrum geta farið með rétt mál. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta miklu meira. Það, sem liggur til grundvallar því að Sjálfstfl. tók ákvörðun um að standa að því að veittir yrðu 3 milljarðar kr. til að bæta halla á útflutningi landbúnaðarafurða, var það, að því þyrfti ekki að fylgja aukin skattheimta ríkissjóðs. Þess vegna er orðalag í áliti meiri hl. harðindanefndar og orðalag í frv. á þskj. 26, sem ég er 1. flm. að, með sama hætti: Ríkisstj. skal útvega fjármagn o.s.frv., ekki að lagt verði fram fé úr ríkissjóði. Það er enn fremur gerð grein fyrir því í frv. okkar sjálfstæðismanna á þskj. 26, á hvern veg lán, sem tekið yrði í þessu skyni, yrði endurgreitt. Ég hef gert grein fyrir því og um það þarf ekki frekar að ræða. Það er skilmerkilega gerð grein fyrir því á hvern hátt við viljum standa að því máli og á hvern hátt við viljum afla fjármagns til þess að stuðningur við landbúnaðinn geti orðið raunverulegur. Ég tel að það hefði verið mikils virði og átt að vera kappsmál hv. þm. Stefáns Valgeirssonar, sem ég veit að ber hag landbúnaðarins fyrir brjósti, að taka mið af því sem segir í nál. harðindanefndar og í aths. fulltrúa Sjálfstfl., núv. hv. þm. Steinþórs Gestssonar, og freista þess að ná fullri samstöðu um málið á þeim grundvelli. Það hefði e.t.v. getað orðið til þess að málið hefði þegar verið afgreitt. Því miður hefur afgreiðsla málsins dregist. Ég ætla ekkert að vera með neinar dylgjur um að hv. þm. beri á því ábyrgð, en víst er að hefði samstaða náðst væru a.m.k. miklu meiri líkur til þess að svo hefði ekki farið. Ég get ekki stillt mig um að minnast á að mér fannst dálítið kátlegt að heyra ummæli hv. þm. Stefáns Valgeirssonar um núv. hæstv. landbrh. hvað snertir þátt hans í útvegun fjár og hugsanlegri afgreiðslu lána Bjargráðasjóðs vegna harðinda. Hæstv. landbrh. hefur sjálfur gert sínar aths. og þarf ekki að endurtaka það. Hitt er víst, sem ég hef einnig þegar tekið fram í fyrri ræðu hér á þingi, að mörgum bændum a.m.k. hnykkti nokkuð við þegar bréf komu um það frá Bjargráðasjóði á s.l. sumri að bændum væri gefinn kostur á aðstoð frá sjóðnum vegna fóðurkaupa af völdum harðinda með fullri verðtryggingu. Áður hafa lán úr sjóðnum verið veitt án verðtryggingar, oftast vaxtalaus og stundum afborgunarlaus í 2 ár. Aðstoð sjóðsins fram undir þetta hefur haft algera sérstöðu um aðstoð sjóða hér á landi. Til þess að geta staðist þetta hefur ríkisstj. á hverjum tíma margsinnis orðið að gera breytingar á lögunum um sjóðinn, þannig að tekjustofnar sjóðsins væru efldir. Síðast var gerð breyting á lögum um Bjargráðasjóð hinn 18, des. 1976, og fjallar hún einmitt um það efni að gera breytingar á tekjustofnum sjóðsins til þess að efla hann og gera honum kleift að valda því hlutverki, sem honum er ætlað, að koma til aðstoðar við fólkið í landinu í neyðartilvikum. Tekjustofna sjóðsins má rifja upp, en þeir eru: 1. Framlög sveitarfélaga sem skulu nema 150 kr. fyrir hvern íbúa sveitarfélags miðað við þjóðskrá 1. des. undanfarið ár. 2. 0.35% af söluvörum landbúnaðarins, sbr. 2. gr. laga nr. 38 frá 15. febr. 1945, um stofnun Búnaðarmálasjóðs. 3. Framlag ríkissjóðs, sem nema skal samanlögðum framlögum samkv. 1. og 2. lið, sem ég hef rakið að framan. 4. Vextir af fé sjóðsins. Ég lít svo á, að það hefði verið mikil ástæða til þess á síðasta Alþ. að leggja vinnu í að semja frv. um breytingar á lögunum um Bjargráðasjóð Íslands og efla tekjustofna sjóðsins til þess að honum væri kleift að rísa undir viðfangsefnum sínum, því að eins og að framan hefur verið rakið eru sumir tekjustofnar sjóðsins miðaðir við fasta krónutölu sem eyðist óðfluga í því verðbólguflóði sem yfir þjóðfélagið hefur riðið og ríður þessi missiri. En hæstv. fyrrv. ríkisstj., vinstri stjórnin, undir forustu hv. þm. Ólafs Jóhannessonar, fór öfugt að. Hún lagði ekki vinnu í að finna leiðir til að efla Bjargráðasjóð og breyta lögum um sjóðinn á þann hátt. Þess í stað skerti hún tekjustofna Bjargráðasjóðs. Hún lét ekki við það sitja að tekjustofnar Bjargráðasjóðs væru skertir sem því nemur sem verðbólgan vinnur á tekjulindum hans ár frá ári, heldur skerti hún einnig tekjustofna hans með öðrum hætti. Það gerði hún með því að við fjárlagaafgreiðslu voru látin renna til ríkisins beint 10% af lögbundnu framlagi til sjóðsins, sem ríkissjóður átti að bera. Hún lét sem sé þá reglu, sem hún tók upp, að taka beint í ríkissjóð 10% af framlögum til fjárfestingarlánasjóða, einnig ná yfir sjóði sem eiga að sinna félagslegum viðfangsefnum, þ. á m. Bjargráðasjóð sem er neyðarsjóður og á að koma til aðstoðar við fólkið í landinu þegar alvarlega ber út af. Enn má minna á að þessi regla var líka látin ná yfir t.a.m. Gæsluvistarsjóð, sem á að koma til aðstoðar við áfengissjúka. Það var því í hæsta máta kátlegt að heyra hv. þm. Stefán Valgeirsson vera að kasta steinum að núv. hæstv. landbrh., sem ég út af fyrir sig þarf ekkert að vera að halda uppi vörnum fyrir, en er ráðh. í bráðabirgðastjórn, sumir segja auglýsingastjórn, sumir nefna enn öðrum nöfnum, en víst er að ætlast er til að sú stjórn sitji til bráðabirgða og er því ekki að vænta að hún breyti miklu í löggjöf, eins og til að mynda um tekjustofna Bjargráðasjóðs. Því má svo bæta við að fjárlagafrv. fyrrv. hæstv. fjmrh., flokksbróður hv. þm. Stefáns Valgeirssonar, gerir ráð fyrir að ganga enn lengra á þeirri braut að skerða tekjustofna fjárfestingarlánasjóða og sjóða sem sinna félagslegum viðfangsefnum, svo sem Bjargráðasjóðs, því að þar er gert ráð fyrir að skerða tekjustofnana og taka til ríkissjóðs 15%. Það er því í hæsta máta úr glerhúsi kastað grjóti þegar hv. þm. Stefán Valgeirsson fer að deila á aðra vegna þess að ekki hafi verið sinnt þessum málum eins og vera þyrfti. Ég tel að mikil þörf sé á því, miðað við það ástand sem við blasir, að taka þessi mál til athugunar og þá ekki á þann veg, sem hæstv. fyrrv. ríkisstj. gerði, að skerða tekjustofna Bjargráðasjóðs, heldur að taka til nýrrar athugunar að efla þá. Ástandið er með þeim hætti að það er full þörf á því. Það er mjög kaldranalegt að fyrrv. hæstv. vinstri stjórn skyldi koma til liðs við verðbólguna í þjóðfélaginu við að eyðileggja neyðarsjóð fólksins í landinu.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að mæla nokkur orð í tilefni þess frv. sem hér er til umr., um greiðslu bóta á óverðtryggðan útflutning búvara, en ég er einn af flm. þess. Efnislega er frv. mjög svipað frv. sem níu hv. þm. Sjálfstfl. hafa flutt hér í d., umr. hefur farið fram um og hefur verið vísað til n. Helsti munurinn á þessum frv. er sá, eins og hefur verið fram tekið af frummælanda fyrir því máli sem hér er á dagskrá, að gert er ráð fyrir að það lán, sem hér er áformað að taka, 3000 millj. kr., verði greitt úr ríkissjóði á næstu þremur árum, en samkv. tillögum þm. Sjálfstfl. er gert ráð fyrir að greiðslan fari fram úr Byggðasjóði. Ég tel að ekki beri svo mikið á milli þessara frv. og tillagna að ekki ætti að geta tekist um það samstaða í n. að sjónarmið verði samræmd þannig að öruggur meiri hl. verði fyrir þessu máli í þinginu. Það skiptir að sjálfsögðu langmestu máli, að ekki dragist lengi úr þessu að þetta fjármagn verði útvegað og komi til hænda, en enn þá hefur ekkert til þeirra borist, að því er ég best veit, af bótum eða greiðslum vegna útflutnings umfram 10% sem ríkissjóður hefur ábyrgst - eða a.m.k. vantar þar mjög mikið á. Það eru aðrir en Alþb, sem komu í veg fyrir að þetta mál fengi hér afgreiðslu á s.l. vori, og það er sannarlega illt til þess að vita að þá skyldi þetta mál ekki ná fram að ganga. En ég ætla ekki að gera það að umræðuefni að þessu sinni. Fyrir utan það, að á uppbætur vantar til bænda vegna verðlagsársins 1978–1979, hef ég fengið upplýsingar um að verulegar tafir hafa orðið á greiðslu útflutningsbóta vegna yfirstandandi verðlagsárs. Mér er sagt af mönnum í landbrn., að það nemi um 2000 millj. kr. sem vanti upp á útflutningsbætur á yfirstandandi verðlagsári, það sem skylt er að greiða, og það segir sig sjálft að dráttur af þessu tagi, hvort sem þar er um ár að ræða eða nokkra mánuði, bitnar mjög hart á þolendum, bændum í landinu, og er að sjálfsögðu keðjuverkandi fyrir þá sem við þá skipta. Hér er því sannarlega um stórt mál að ræða. Ég tel að við greiðslu eða endurgreiðslu á verðjöfnunargjaldi vegna búvöru þurfi að beita þeirri heimild, sem er í lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins, að þær greiðslur verði mismunandi háar og stærri bú verði látin taka á sig meira vegna þessarar umframframleiðslu en minni búin. Þessi heimild er í lögum, og ég tel að hana beri skýlaust að nota. Annað væri nánast óréttlæti og stuðlaði ekki að æskilegri þróun í landbúnaði. En umr. um þessi tvö þingmál varðandi útflutningsbætur búvara minnir okkur á fjölmarga erfiðleika sem við er að fást í landbúnaði, -erfiðleika sem sumpart stafa af óvenjulegu árferði, en ekki síður af framleiðslu- og markaðsaðstæðum. Bjargráðasjóður og aðgerðir, sem fyrirhugaðar voru eða ákveðið hefur verið að gerðar verði með stuðningi úr honum, hafa komið allnokkuð inn í umr. um þessi mál. Það er ofureðlilegt. Þar voru teknar ákvarðanir af fyrrv. ríkisstj. um tiltekinn stuðning vegna erfiðleika sem stöfuðu af hafís á s.l. vori, og hæstv. landbrh, veitti hér í síðustu viku upplýsingar um þá fyrirgreiðslu úr Bjargráðasjóði að þessu leyti, þar sem greidd hafa verið lán og styrkir að upphæð um 220 millj. kr. í samræmi við tillögur frá hafísnefnd, sem stundum er líka kölluð harðindanefnd.  Varðandi lánskjör úr Bjargráðasjóði, sem hér hafa verið til umr., getur vissulega verið álitamál hvernig þeim skuli hagað. Samkv. hinum fyrri lögum, sem giltu um Bjargráðasjóð, var ekki gert ráð fyrir að hann greiddi vexti. Nú hefur verið ákveðið að lán úr honum beri háa vexti eða fulla verðtryggingu. Ég tel að hér sé hart að gengið í sambandi við þau áföll sem á að bæta úr með þessum ráðstöfunum, og það hefði verið eðlilegt að reyna að koma meira þarna til móts og láta þá nægja fulla verðtryggingu, en sleppa vaxtagreiðslum, a.m.k. í mörgum tilvikum. Í sambandi við þetta fór hv. þm. Pálmi Jónsson nokkuð hörðum orðum um fyrrv. ríkisstj. fyrir hlut hennar gagnvart Bjargráðasjóði og vildi tengja það verðbólguþróuninni, sem var á síðasta ári, fyrir utan það að framlög til Bjargráðasjóðs voru skert eins og til stofnlánasjóða á s.l. ári. Skerðing á þeim framlögum var þó ekki áhugamál míns flokks, en rétt er að minna á að verðbólga hefur verið hér áður og rýrt tekjur og fjármagn sjóða, þannig að þetta var engin sérstök uppfinning fyrrv. ríkisstj. Þessi mál voru til meðferðar í ríkisstj. í ágúst og sept. s.l. Þá var einmitt til umræðu að breyta lánakjörum á því fjármagni, sem þá hafði verið ákveðið að Bjargráðasjóður tæki að láni, að upphæð 450 millj. kr., og að þau lán yrðu ekki bundin fullri verðtryggingu, heldur lánuð með venjulegum kjörum sjóðsins eins og þau voru þá. Þetta fékk ekki stuðning allra í ríkisstj., þannig að málið var ekki samþ. En ég var sömu skoðunar og hæstv. landbrh. þá, að eðlilegt væri að þessi lán væru veitt með hagstæðum kjörum þar sem hér var um að ræða að bregðast við verulegum áföllum sem eðlilegt er að líta öðruvísi á en þegar um aðra lánsútvegun er að ræða. En í sambandi við þau mál, sem Bjargráðasjóði er ætlað að bregðast við, vil ég geta til viðbótar um eitt atriði til úrbóta, sem fyrrv. ríkisstj. beitti sér fyrir og ekki hefur verið nefnt í þessum umr., en verður kannske varanlegra en sumt af því sem gert hefur verið, og skal það þó ekki lastað, en þar á ég við þær vegabætur sem unnið var að á Norðausturlandi á síðasta ári og gerðar voru tillögur um af hafísnefnd. Þáv. hæstv, samgrh., Ragnar Arnalds, tók það mál upp mjög fljótt og myndarlega og ríkisstj. féllst á tillögur hans um útvegun á lánsfé í því skyni. Þessi vegalagning, sem unnið var að s.l. haust og fram á vetur, raunar eins lengi og tíð leyfði, hefur orðið til að auka fólki í þessum landshluta bjartsýni á framtíðina og orðið veruleg sárabót fyrir það í þeim erfiðleikum sem þarna er við að etja. Raunar voru framkvæmdir í vegamálum á þessu svæði, sem ráðist var í, löngu tímabærar aðgerðir til úrbóta, því að það var um að ræða að breyta troðningum eitthvað í áttina við það sem kalla má vegi. Þarna er hins vegar engan veginn komið að lokamarki í aðgerðum af þessu tagi, því að áfram þarf að vinna að vegabótum á þessu svæði og víðar með tilliti til hættu á hafískomu. En sá vandi, sem hér er til umr., er þegar kominn fram. Það er hins vegar margt í sambandi við landbúnað okkar í augsýn og er nokkuð uggvekjandi. Mér finnst ástæða til í þessu samhengi að minnast á það nokkrum orðum. Þegar verið er að tala um úrlausnir varðandi liðna tíð er nauðsynlegt að átta sig á hvert stefnir. Ég vil þá víkja aðeins að útflutningsbótavandanum eða þörf fyrir útflutningsbætur á yfirstandandi verðlagsári, eins og nú virðist að þær verði, en Framleiðsluráð landbúnaðarins hefur nýlega kynnt fyrir þingflokkum áætlun um heildarverðmæti landbúnaðarafurða á yfirstandandi verðlagsári og þörf fyrir útflutningsbætur samkv. henni. Í þeirri áætlun kemur það fram, að verða mun mjög mikil aukning á þörf fyrir útflutningsbætur og það ekki bara í hlutfalli við verðlag, heldur raunveruleg hækkunarþörf vegna magnaukningar. Þetta stafar af ýmsu. Það er m.a. gert ráð fyrir að einhver samdráttur verði í sölu á sauðfjárafurðum, þ.e. dilkakjöti, innanlands frá því sem var á s.l. ári, en þá nam salan á kindakjöti samtals á verðlagsárinu 1978–1979 10 816 tonnum, en áætlað að á árinu 1979 í heild tekið verði salan hér innanlands heldur lægri tala eða 10 400 tonn. Hún virðist því heldur vera að dragast saman. Þessu veldur eflaust að nokkru hlutfallsleg lækkun á niðurgreiðslum á þessum afurðum, en aukningin, sem varð á verðlagsárunum 1977–1979 frá því sem áður var, um líklega 1800 tonn eða svo, hefur eflaust stafað að verulegu leyti af auknum niðurgreiðslum og þar af leiðandi auknum kaupum á þessum afurðum. En auk þess að horfur eru á frekari samdrætti í sölu á sauðfjárafurðum innanlands á yfirstandandi verðlagsári er einnig um að ræða verulegan vanda vegna aukinnar birgðasöfnunar og eitthvað aukinnar framleiðslu á mjólkurafurðum. Þannig er mikill samdráttur í sölu á ostum á Bandaríkjamarkaði, ég hygg úr 2300 tonnum, eins og var áður, niður í um 600 tonn, þannig að þarna er um stórfellda skerðingu að ræða. Þá er einnig gert ráð fyrir verulegri aukningu á hrossakjöti, en það vegur ekki þungt í útflutningsbótum og skiptir út af fyrir sig ekki miklu í þessu samhengi. Það hafa margir eflaust gert ráð fyrir að um yrði að ræða verulega fækkun á sauðfé á s.l. hausti og af því gæti orðið aukning á kjöti. En niðurstöðutölur bera ekki vott um þetta. Miðað við haustslátrun 1978 annars vegar og 1979 hins vegar hefur verið slátrað rösklega 66 þús. fleira sauðfé á haustinu 1979 en haustið áður. Það var samtals 1 088 045 kindum slátrað s.l. haust, sem gaf 15 150 176 tonn af kjöti, sem er 242 þús. tonnum minna en árið 1978, og stafar það að sjálfsögðu af verulega minni fallþunga dilka en áður var, þannig að þó að fjöldinn væri nokkru meiri er heildarkjötmagnið nokkru minna. Samkv. áætlun Framleiðsluráðsins, sem ég gat um, er þörfin fyrir útflutningsbætur áætluð samtals 15 milljarðar 321 millj. kr. á yfirstandandi verðlagsári. Þar af vegna sauðfjárafurða um 8.4 milljarðar kr. og vegna nautgripaafurða 6.8 milljarðar, en vegna hrossakjöts 70 millj. kr. 10% viðmiðunin, sem lögboðin er, þ.e. að greiða útflutningsbætur fyrir 10% umfram þá framleiðslu sem selst innanlands, svarar til 8.5 milljarða, þannig að þörfin umfram þetta í útflutningsbótum á, þessu verðlagsári nemur samkv. þessu, ef áætlunin stæðist, 6.8 milljörðum kr. sem greiða þyrfti í útflutningsbætur. Ef þær fást ekki þurfa bændur að bera skaðann með einum eða öðrum hætti í útflutningsverði. En það útflutningsverð, sem talið er að fáist fyrir þær afurðir sem hér er um að ræða, er varðandi dilkakjötið 27–35% - ég hygg að ég hafi séð það rétt í gögnum - og varðandi osta aðeins 21% af því sem fæst fyrir þessar afurðir innanlands. Við þessa mynd, sem mér þykir heldur dökk álitum, er því að bæta, að í fyrirliggjandi fjárlagafrv. hæstv. fjmrh., sem nú liggur fyrir þinginu, mun vanta um 1.5 milljarða til þess að náð verði 10% markinu varðandi útflutningsbætur miðað við þær áætlanir um framleiðslu afurða sem Framleiðsluráð hefur greint frá. Hér blasir því sannarlega við stórt og áframhaldandi vandamál, jafnvel vaxandi frá því sem áður var. Og það er mikil ástæða til þess fyrir Alþ. að taka á þessum málum í samvinnu við bændastéttina í landinu og fulltrúa hennar og samtök þannig að leitað verði allra tiltækra leiða til þess að koma málefnum landbúnaðarins og bændastéttarinnar - og raunar þjóðfélagsins þá um leið því að þetta vegur mikið inn í þjóðarbú okkar - í það horf sem viðunandi megi teljast og tryggi sem best að bændur og aðrir, sem við landbúnað starfa, verði ekki fyrir stórfelldum áföllum, kannske meira og minna skyndilegum áföllum, ef gripið er til aðgerða af skyndingu, sem ég tel ekki farsælt því að hér þarf að verða eðlileg þróun. Landbúnaður lýtur ákveðnum lögmálum, eins og aðrar atvinnugreinar, og það þarf að vinna af framsýni til þess að ná árangri. Varðandi þær leiðir, sem gætu verið til úrbóta í þessum efnum, er auðvitað um margt að ræða og á margt hefur verið minnst í umr. á Alþ. um þessi mál. Menn horfa eðlilega til möguleika á söluaukningu innanlands á landbúnaðarafurðum. Ég efast ekki um að hægt er að auka þá sölu nokkuð með ýmsum aðgerðum. Eins og ég gat um áðan kom í ljós við aukningu á niðurgreiðslum á landbúnaðarafurðum að salan jókst verulega, en það er ekki farsælt að breytt sé til varðandi niðurgreiðslur frá ári til árs, hvað þá frá mánuði til mánaðar, eins og gerst hefur, og það er að mínu mati mjög nauðsynlegt að reyna að marka og festa í sessi ákveðna stefnu í þessum efnum þannig að niðurgreiðsluupphæð verði bundin sem ákveðið hlutfall af viðkomandi vöru og þá a.m.k. til ekki skemmri tíma en eins árs. En auðvitað þyrfti þetta að verða til nokkurra ára í senn, a.m.k. meginlínur að þessu leyti. Með auglýsingum og fræðslu um gildi landbúnaðarafurða okkar miðað við ýmisleg annað, sem á markaði er, má eflaust ná meiri árangri í sölu afurða en tekist hefur. Það hefur ekki verið mjög mikið lagt í auglýsingarstarfsemi í sambandi við landbúnaðarafurðir okkar, en gefa þarf gaum að því, þegar um er að ræða samkeppni þar sem talsvert er borið í auglýsingar á matvælum sem keppa við innlendar afurðir okkar, og fræða um næringargildi og hollustu þeirra og leitast við að ná árangri með því. Ég ætla ekki að gera að umræðuefni möguleikana á að auka fjölbreytni í íslenskum landbúnaði, þar sem um fjölmarga þætti er að ræða sem þyrftu þá að koma í staðinn fyrir þau störf sem menn nú stunda við framleiðslu á afurðum sem erfitt er að koma á markað með viðunandi hætti og fá viðunandi verð fyrir. Möguleikarnir á að afla markaðar erlendis umfram það, sem nú er, og fá betra verð fyrir afurðirnar eru, að talið er, ekki mjög miklir, a.m.k. ekki í náinni framtíð. En sú viðleitni, sem þar er í gangi, er í senn eðlileg og sjálfsögð og ber að halda henni áfram. Það, sem hins vegar er mest horft til í sambandi við þann vanda, sem ég er hér að ræða, er að taka upp stjórnun á búvöruframleiðslunni meira en verið hefur, því að hún hefur nánast verið afar takmörkuð. Vantar þó ekki að legið hafi fyrir tillögur frá samtökum bænda um þau efni, því að eins og allir hv. þdm. vita eru mörg ár, raunar komið á annan áratug, síðan bændasamtökin lögðu fram mjög ákveðnar tillögur í þessum efnum og óskuðu eftir heimildum frá löggjafanum til að bregðast við vanda sem þá var að koma upp, á árunum fyrir 1970. Því miður hefur Alþ. ekki orðið við þeim óskum, fyrr en þá í fyrra að breytt var ákvæðum í lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins til að heimila tilteknar stjórnunaraðgerðir sem löngu voru tímabærar. Aðgerðir til framkvæmda á þeim lagafyrirmælum lúta m.a. að því að koma á kvótakerfi varðandi sölu afurða frá einstökum bændum og einstökum jörðum. Það er mjög eðlileg viðleitni að bregðast þannig við. Hins vegar þurfa menn að gera sér ljóst að slíku kvótakerfi fylgja margir annmarkar sem ekki er hægt að horfa fram hjá. Bæði er það, að nokkur hætta er á að það geti verið misnotað og skili þannig ekki þeim árangri sem til er ætlast, og skal ég þó ekki leggja dóm á, hversu mikil hætta er á slíku. Hitt skiptir þó meira máli að mínu mati, að ekki eru tekin inn atriði sem eðlilegt er að litið sé á varðandi þróun á einstökum jörðum og í einstökum byggðarlögum varðandi búskap. Það eru atriði eins og landkostir jarða, landnýting, sem ekki kemur inn í þessa aðferð, og því er mjög knýjandi að ekki verði dregið að hefja undirbúning að víðtækari áætlunum varðandi landbúnaðarframleiðsluna, búrekstrar- og framkvæmdaáætlunum varðandi einstök byggðarlög og landshluta og auðvitað inni í þeirri mynd einstök býli sem eru grunneiningin. Þarna þarf að vinda bráðan bug að og hefja víðtæka skoðun þessara mála til undirbúnings slíkri áætlanagerð. Fyrir utan landkostina þarf að sjálfsögðu að taka tillit til markaðsaðstæðna í viðkomandi landshlutum, ekki síst í sambandi við mjólkurafurðir. En það þarf einnig að hafa auga á félagslegum aðstæðum og byggðaaðstæðum, m.a. hvort viðkomandi byggðir þola einhverja fækkun eða að bújarðir leggist af án þess að hætta sé á verulegri röskun. Slíkt verður að sjálfsögðu að taka með í þessa mynd. Alþingi þarf svo að greiða fyrir þessum málum, eins og ég gat um áður, í samvinnu við bændasamtökin með því að stuðla að eðlilegri lagabreytingu, og þ. á m. er heildarlöggjöf um Framleiðsluráð landbúnaðarins sem undirbúin hefur verið, en ekki komið fyrir Alþ. nema að hluta. Það er mikil þörf á að slík heildarlöggjöf verði sett og þá m.a. með ákvæðum um að taka upp beina samninga milli fulltrúa bænda og ríkisvalds um kjaramál bændastéttarinnar og stefnuna í málefnum landbúnaðarins að öðru leyti. Hér þarf einnig að gera áætlun um þörf fyrir búvörur, - áætlun sem miði fyrst og fremst að því að fullnægja innanlandsþörfunum. En ég tek skýrt fram, að þar ber að hafa borð fyrir báru, þar ber að taka tillit til þeirra sveiflna sem hér verða og reikna má með af völdum árferðis í landbúnaði okkar þannig að við þurfum ekki af þeim sökum að flytja inn landbúnaðarafurðir. Það þarf auðvitað einnig að hafa auga á hagsmunum innlends iðnaðar, vaxandi úrvinnslu úr landbúnaðarafurðum og þá ekki síst ullar- og skinnaiðnaðarins. Möguleikarnir til stýringar á landbúnaðarframleiðslunni eru auðvitað margir fleiri en ég hef hér getið um, og eðlilegt er að lítið sé til fjármagnsins sem geti verið þarna til stýringar, en það þarf auðvitað að haldast í hendur við skynsamlega áætlunargerð, þ. á m. beitingu á stofnlánum og rekstrarlánum og styrkjum til framkvæmda í landbúnaði, sem þurfa þá einnig að haldast í hendur við skynsamlega landnýtingu. Ég er ekki heldur í vafa um að hægt er að taka með nokkuð öðrum hætti en verið hefur á ýmsum rekstrarþáttum í búskap okkar, þó að ég viti að margt er á döfinni og að mörgu unnið á vegum samtaka bænda. Ég nefni þar sem dæmi orkunotkun í landbúnaði og möguleika á að spara þar orku og þá ekki síst innflutta orku, sem er stór og vaxandi kostnaðarliður í búskap. Hitt er svo annar þáttur, að sjá sveitum landsins á sómasamlegan hátt fyrir innlendri orku, en þar bíður margt og þarf margt að gera til þess að viðunandi sé, og ég ætla ekki að gera það hér að sérstöku umtalsefni. En orkunotkunin í landbúnaði er þáttur sem kemur víða fram. Hún varðar ekki aðeins það sem á vélarnar er notað, heldur snertir hún einnig áburðarframleiðsluna og tilkostnaðinn við ræktunina, fóðurframleiðsluna og öflun fóðurs og kjarnfóðurs. Þegar horft er til erfiðleika í sveitum landsins og framtíðarinnar, þarf einnig að gefa gaum að þeim félagslegu aðstæðum, sem þar ríkja, og nauðsyninni á að fólk til sveita dragist ekki óhóflega aftur úr því sem gerist í þéttbýli. Við komum því að vísu aldrei svo fyrir, að sveit verði með sama hætti og þéttbýli, enda ekki ákjósanlegt. En við verðum að sjá til þess, samfélagið verður að sjá til þess,að lágmarkssanngirni sé gætt í sambandi við félagsleg málefni sveitafólks. Það var stigið gott spor á Alþ. í fyrravetur, þegar samþ. voru lög um forfalla- og afleysingarþjónustu í sveitum. Það er mikið mál að þeim lögum verði framfylgt sem fyrst. Þarf í framhaldi af þeim að tryggja að fólk til sveita geti notið orlofs með eðlilegum hætti eins og aðrir þegnar þessa lands og þá einnig sveitakonur í sambandi við barnsburð. Ef við gerum ráð fyrir að það þurfi að draga saman seglin á vissum sviðum í landbúnaði okkar, sem gæti leitt til fækkunar á fólki við núverandi störf í sveitum, þurfa til að koma ný tækifæri við landbúnað eða aðra atvinnustarfsemi í sveitunum. Þar eru möguleikar af ýmsu tagi sem þarf að vinna að. Ég nefni þar sem dæmi möguleikana og þörfina á aukinni iðnaðarstarfsemi í sveitum eða í þéttbýliskjörnum sveitanna, þ. á m. á þjónustuiðnaði af ýmsu tagi, en einnig í úrvinnsluiðnaði, eins og dæmi hafa sýnt að unnt er að koma við og tengja á eðlilegan hátt við starfsemi fólks að landbúnaði. Það hefur verið með réttu talað um dulið atvinnuleysi í sveitum landsins, og við þurfum að vinna að því, eins og í öðrum atvinnuvegum, að þar verði úr bætt. Þegar rætt er um þann vanda sem því frv., sem hér er til umr., er ætlað að leysa, ber einnig að hugsa til þess, að við þeim vanda, sem við blasir á yfirstandandi ári og sé horft lengra fram í tímann, verði brugðist þannig að ekki skapist hætta á skyndilegum samdrætti í landbúnaði og í atvinnu- og afkomumöguleikum þess fólks sem býr í sveitum landsins.



Herra forseti. Mig langar til að leggja örfá orð í belg í sambandi við þá umr. sem fram fer. Í fyrsta lagi vil ég upplýsa í sambandi við það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að það er rétt að með lögum nr. 32 frá 1979 gengu í gildi ákvæði um forfalla- og afleysingaþjónustu í sveitum þar sem gert er ráð fyrir að nokkuð verði gengið til móts við sveitafólk til þess að auðvelda því að taka orlof, sem margt af því hefur farið á mis við. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir nokkurri byrjun á þeirri þjónustu. Er lagt til í fjárlagafrv. að veittar verði í því skyni 32.5 millj. kr. Hins vegar er hér aðeins um að ræða fyrstu skrefin í mjög dýrri og kostnaðarsamri framkvæmd. Talið er að til þess að lögin geti að fullu komið til framkvæmda þurfi um 60 starfsmenn í afleysingaþjónustu og aðeins launakostnaður starfsmanna þessara muni vera um 600 millj. kr., þ.e. laun og launatengd gjöld. Einhver kostnaður yrði sennilega einnig við samræmingu á þjónustu þessari, skrifstofukostnaður o.fl., þannig að ef lögin yrðu að fullu tekin til framkvæmda mundi það sennilega kosta eitthvað á milli 700 og 800 millj. kr. Þó að hér sé um stórt og mikilsvert verkefni að ræða skyldu menn gera sér fulla grein fyrir að kostnaðurinn er mjög mikill fyrir ríkissjóð. Menn þurfa a.m.k. að hugleiða vandlega að hve miklu leyti væri rétt að aðrir aðilar en ríkissjóður tækju þátt í kostnaðinum við þetta sjálfsagða mál. Ég skal fúslega viðurkenna það, enda hefur sjaldnast staðið á okkur Alþfl.-mönnum, að við mikinn vanda sé að etja í landbúnaði. Vandinn er tvíþættur. Hann stafar í senn af góðæri í þeim skilningi þess orðs að um mikla framleiðslu hafi verið að ræða og eins af harðæri, þ.e. vegna óblíðs veðurfars. Hvort tveggja skapar örðugleika sem mönnum eru kunnir og verður að taka á með mjög líkum hætti, þ.e. að útvega fé til þess að tekjuskerðing bænda verði sem minnst. Sá vandi, sem stafar af því að framleiðslan í landbúnaði hefur orðið langt umfram þarfir þjóðarinnar og langt umfram það sem hægt er að selja til útflutnings miðað við þær útflutningsbætur sem lög leyfa hæstar, er líklega nálægt 6 milljörðum kr. Hér er lagt til að takast með ákveðnum hætti á við u.þ.b. helminginn af því vandamáli, sem er um 3 milljarðar kr., með þeim hætti að ríkissjóður greiði 3 milljarða á fyrsta fjórðungi ársins 1980 í formi útflutningsbóta fram yfir það sem lög um Framleiðsluráð landbúnaðarins mæla fyrir um að gert skuli. Ég vil taka fram í þessu sambandi að vandinn er ekki að útflutningsbætur skorti. Útflutningsbætur eru greiddar að fullu eins og lög leyfa. Vandinn er að framleiðslan hefur farið það langt fram úr þeim þörfum, sem innanlandsmarkaðurinn leggur henni á herðar, að útflutningsbætur að fullu samkv. gildandi lögum nægja ekki til að tryggja framleiðendum rétt verð fyrir alla framleiðsluna. Þarna er því ekki um að ræða skort á útflutningsbötum, heldur tekst ekki að selja á innanlandsmarkaði þá framleiðslu, sem unnin er á vettvangi landbúnaðarins, og í öðru lagi að þær útflutningsbætur, sem lög leyfa, nægja ekki til að hægt sé að tryggja fullt verð fyrir þann útflutning sem þarf að fara fram. Þá má auðvitað taka á þessu vandamáli með tvennum hætti: Annars vegar með því að hækka útflutningsbótaviðmiðunina úr 10% í 12–15%, ef menn telja það rétt. Hin aðferðin er að reyna að ná einhvern veginn utan um það vandamál, sem þarna er um að ræða, í þeirri von að sjá fyrir endann á þeim vanda fyrir þjóðina í heild og bændastéttina einkum og sér í lagi að framleitt skuli meira af landbúnaðarafurðum á Íslandi en ~jóðin getur með góðu móti sjálf notað eða selt öðrum. Út af fyrir sig kæmi mjög vel til mála að skoða einhverja tímabundna umframaðstoð í því sambandi, en þá yrðu menn að sjá fyrir endann á vandamálinu. Hvað ætla menn að standa lengi að slíkri umframfjárútvegun? Hver á að greiða hana? Hvenær er líklegt að því máli verði lokið o.s.frv.? Hins vegar ætla ég að benda mönnum á að þó svo að frv., sem hér er til umr., yrði samþ. er vandinn alls ekki leystur, vegna þess að þegar er auðsjáanlegt að á árinu 1980 mun a.m.k. jafnhá fjárhæð bætast við sem ætti eftir að sjá fyrir. Um árið 1981 getur að sjálfsögðu enginn sagt á þessu stigi málsins. Þannig held ég að mjög nauðsynlegt sé að menn reyni að takast á við vandann í heild og gera sér ljóst að meginatriði málsins er að miða landbúnaðarframleiðsluna við þarfir þjóðarinnar sjálfrar og eðlilegan útflutning og eðlilega verndun fyrir þær framleiðslusveiflur sem ávallt geta orðið milli ára. En það er a.m.k. mjög varhugavert að takast á við þann vanda, sem hér við blasir, með því að ætla sér að leysa fjárhagsvanda manna aðeins frá ári til árs án þess að reyna að horfa á hvernig eigi að takast á við sjálft vandamálið, sem er ekki aðeins fólgið í tímabundnum skorti á fjármunum, eins og hér er verið að ræða um, heldur fyrst og fremst því, að framleiðslan í sumum búgreinunum er 40% eða jafnvel 50% umfram þarfir þjóðarinnar sjálfrar. Ég vil vekja athygli á að nýlega hefur Þjóðhagsstofnun gefið umsögn, en hún gefur umsagnir um ansi marga hluti nú orðið, um einmitt þá tillögu að leysa vandamál bænda með tímabundinni hækkun á útflutningsbótum. Varar hún mjög við því að slík hækkun sé fjármögnuð með lántöku. Munu þeir þm.a.m.k., sem hafa séð nýjustu umsagnir Þjóðhagsstofnunar um tillögur flokkanna í stjórnarmyndunarviðræðum, fljótt reka augun í að þar kemst Þjóðhagsstofnun að þeirri niðurstöðu að a.m.k. sé mjög vafasamt að fjármagna slíkar greiðslur, sem hún segir að séu rekstrarstyrkir, með t.d. erlendri lántöku. Hitt er alveg ljóst, að það er ekki aðeins að menn þurfi að ná tökum á því vandamáli, sem hér er um að ræða, þannig að sú lausn, sem menn ræða nú um og ég held að sé almennur vilji í þinginu að styðja, sé aðeins tímabundin björgun sem því miður sé fyrirsjáanlegt að muni draga dilk á eftir sér þau ár sem á eftir koma, - í raun sé verið að hækka hámarkið úr 10% í kannske 12 eða 15%. Kjarni málsins er fyrst og fremst að sé slíkt gert verði það liður í einhverri heildarlausn þar sem takmarkið sé að koma framleiðslu landbúnaðarafurða í eðlilegra horf. Þetta var það sem ég vildi koma að og ber að skoða sem innlegg í þess umr. frekar en afstöðu til þessa frv. sem hér er til umr.



Herra forseti. Ég mun ekki hafa hér mjög langt mál. En í sambandi við það, sem hæstv. fjmrh. sagði áðan, er það mjög mikill misskilningur að lögin um forfallaþjónustu eigi nokkuð við í sambandi við orlof bænda. Þau eiga eingöngu við um sjúkdóms- og slysatilfelli, þegar þannig vill til, en engan veginn við orlof bænda. Ég man ekki betur en lögin séu þannig, að þau eigi að taka gildi á næstu tveimur árum. Ég vænti þess, að hvaða ríkisstj. sem situr láti þau lög taka gildi eins og til er ætlast. Ráðh. talaði um að vandi í landbúnaði væri af tvennum toga spunninn, annars vegar af góðæri, eins og hann komst að orði, og hins vegar af harðæri. Ég held að menn geri sér yfirleitt ekki ljóst hvers vegna sá vandi er, a.m.k. ekki eins og hv. þm. o.fl. tala um þessi mál. Vandinn felst fyrst og fremst í því að verðbólgan innanlands hefur orðið langtum meiri en í viðskiptalöndunum og það á örfáum árum. Á 5–6 árum er það þannig, að t.d. fyrir dilkakjötið okkar, sem við fengum fyrir yfir 80% fyrir 5–6 árum, fáum við ekki nema ca. 35% núna. Það er ekki vegna þess að það þurfi að flytja meira út en áður, alls ekki. Það er m.a.s. misskilningur að hlutfallslega þurfi að flytja meira út núna en t.d. um eða fyrir 1960. Þá þurfti að flytja út um 35–36% af framleiðslunni, en framleiðslan var þá miklu minni að vísu, hún var 10 þús. tonn. Þá þurfti að flytja út um 3400–3500 tonn, bæði 1958 og 1959. - Vandi okkar er einmitt vegna þess að aðrar þjóðir eru að berjast við verðbólgu innanlands og greiða framleiðslu sína niður. Við verðum síðan að keppa á erlendum mörkuðum við niðurgreiddar afurðir þeirra. Hvort það breytist á næstunni vitum við ekki, en vandamálið er fyrst og fremst af völdum verðbólgu. Mér þóttu það tíðindi og vil lýsa ánægju minni yfir því, sem ráðh. sagði, að hans álit væri að það kæmi vel til greina, vegna þess hvernig ástandið er, að greiða tímabundið meira í útflutningsbætur en lög nú leyfa. En hann ræddi enn fremur um að það þyrfti þá að reyna að gera ráðstafanir til þess að slíkt yrði ekki varanlegt ástand. Það er í raun og veru það sem er verið að reyna að gera. Bændasamtökin báðu fyrir mörgum árum um löggjöf, þar sem bændasamtökin gætu stjórnað eða reynt að stjórna framleiðslunni. Alþ. hefur ekki orðið við þeirri beiðni fyrr en á s.l. ári, og má enginn halda að slíkt aðhald skili árangri eins og hendi sé veifað. - Í sambandi við sauðfjárframleiðsluna hlýtur að segja sig sjálft, að ef verður farið í að fækka verulega kemur eitthvert árabil meira kjötmagn á markaðinn þess vegna. Þess vegna er óumflýjanlegt að bæta eitthvað við útflutningsbætur á meðan verið er að aðlaga framleiðsluna þeirri stöðu sem er varðandi sölu landbúnaðarvara á erlendum mörkuðum. Ég held að það sé ekki alveg rétt að flytja þurfi út 40%, jafnvel 50% af framleiðslunni. Ef við tökum framleiðsluna eins og hún er eins og hún er í heild er það mjög ýkt. En ég ætla ekki að fara út í þá sálma hér, því að ég tel meira áríðandi að frv. komist til n. og reynt verði hvort ekki væri hægt að fá samstöðu í landbn. um afgreiðslu þess. Ég kemst þó ekki hjá því að svara með nokkrum orðum því sem hv. 2. þm. Norðurl. v., Pálmi Jónsson, sagði áðan um það sem hann var að gagnrýna, það sem hefði komið fram í minni framsöguræðu. Hann talaði mikið um ónákvæmni í málflutningi mínum. Mér fannst honum þó verða ansi mikill fótaskortur þegar hann fór að ræða þessi mál sjálfur. Hvort þessi nefnd hefði verið skipuð síðustu dagana í maí eða fyrst í júní, 5. júní, var annað atriðið sem hann ræddi um í þessu sambandi. Í mínum huga skiptir það ekki meginmáli. Ég hef ekki aðstæður til að sannreyna hvort heldur er, en það skiptir engu máli í þessu sambandi. Hins vegar sagði hv. þm., að ég hefði sagt að það hefði komið 1000 tonnum meira af kjöti af fullorðnu á markað í haust en í fyrra. Til þess að það fari ekkert milli mála, hvað ég sagði, hef ég hér ræðuna eins og hún er vélrituð eftir mér. Og með leyfi forseta sagði ég m.a. um þetta: „En þá var í lok verðlagsársins, eins og áður sagði, verulegt magn af vörum sem ekki verður komist hjá að flytja út. T.d. voru til 1227 tonn af ostum, verulega meira magn en á sama tíma á árinu áður, 375 tonn af kjöti af fullorðnu, og í haust var slátrað um 34 þús. meira af fullorðnu en árið áður, og er því nú um þúsund tonnum meira af kjöti af fullorðnu en var í fyrra, sem ekki er markaður til fyrir hér innanlands.“ Ég held að ef maður leggur 375 tonn við 660 eða 670 tonn komi út sú tala sem ég var að tala um og þarna gæti ekki ónákvæmni eins og hv. þm. sagði. Hann sagði að ef fengist hefði samstaða á síðasta hausti um þessi mál hefði málið getað fengið afgreiðslu. Þetta er alveg rétt hjá honum. En var það á mínu valdi? Voru það framsóknarmenn sem vildu rjúfa þingið eða er hv. þm. að halda því fram að hægt hefði verið að afgreiða málið þingrofsdaginn? Raunar fékk ég aldrei neitt svar - það var sannleikurinn - frá Sjálfstfl. um þetta mál. Ég beið nokkra daga, eins og ég sagði, og það þurfti að fara fyrir þingflokkinn, og ég held að það hafi komið upp, þó að ég sé ekki í þingflokki sjálfstæðismanna, svipuð staða og var stundum um þessi málefni í fyrravetur, að það hafi verið erfitt að ná niðurstöðu. Ég ætla ekki að greina frá því, hvað fór á milli þegar ég ræddi þetta mál í síðasta sinn við hv. þm. o.fl. í Sjálfstfl., enda mundi það ekki bæta fyrir að fá samstöðu um lausn málsins. Þm talaði um að frv.-drögin, sem ég hefði komið með fyrst til að sýna þeim hv. þm., hefðu verið fáránleg. Ég held að breytingin hafi orðið ákaflega lítil á frv., eftir því sem ég man best, þannig að hafi það verið eitthvað fáránlegt hlýtur það að vera svo enn í þeirra augum. Hv. þm. segir að það hafi verið kátlegt hvernig ég hafi ráðist á hæstv. landbrh. í þessari umr. Mér þótti vænt um að blóðið skyldi renna honum til skyldunnar að verja núv. hæstv. landbrh. Hann finnur að hann ber ásamt öðrum þm. Sjálfstfl. verulega ábyrgð á þessari ríkisstj. og finnur sig knúinn til að verja hana. En ég var að ræða um lánakjörin, um Bjargráðasjóð og um þá stöðu. Það er illt til þess að vita að hv. 2. þm. Vestf. er hér ekki staddur. Það hafa fallið hér orð um að hann hafi ekki reynt að koma málum Bjargráðasjóðs í skaplegt horf. En eins og hv. 5. þm. Austurl. sagði áðan lagði fyrrv. landbrh. til allt önnur kjör á þessum lánum en brbl. hljóða um. Hann lagði til að lánin yrðu ekki með verðtryggingu. Sú nefnd, sem hefur verið kölluð hér harðærisnefnd nr. eitt, nefndin sem hv. þm. Pálmi Jónsson segir að hafi verið skipuð 5. júní, lagði tvennt til sem ég er alls ekki sammála og mun ekki verða, og það er í fyrsta lagi að taka fjármuni til að greiða þessa 3 milljarða úr Byggðasjóði og í öðru lagi að lána úr Bjargráðasjóði með fullri verðtryggingu. Þetta voru tillögur hennar. Ég lít á Bjargráðasjóð fyrst og fremst sem tryggingasjóð í neyðartilvikum. Ég gat um það í máli mínu þegar ég flutti framsögu fyrir þessu máli, að t.d. bændur borga iðgjöld í sjóðinn, 0.35% af allri framleiðslu sinni. Ef á að fara að lána t.d. út úr Bjargráðasjóði með verri kjörum en nokkurn tíma úr öðrum sjóðum, t.d. Byggðasjóði, eins og þarna er lagt til og brbl. hljóða upp á, tel ég málið vera nokkuð öfugsnúið og þá sé ég enga ástæðu til þess að bændur séu látnir borga iðgjöld í sjóðinn. Ég gat ekki heyrt annað á hv. þm. Pálma Jónssyni en hann væri mér þar andvígur, þó það kæmi ekki glögglega fram. Ég er á því að breyta eigi lögum um Bjargráðasjóð á þann veg að efla sjóðinn, að hækka iðgjöld til hans frekar en að hafa svipuð kjör og eru í öðrum lánasjóðum, af því að hann er fyrst og fremst neyðar- og tryggingasjóður. Ef meiri hl. Alþ. er aftur á móti annarrar skoðunar á að hætta að innheimta iðgjöld t.d. af bændum til sjóðsins. Ég kom inn á fleira í máli mínu. T.d. hljóðar b-liður í 9. gr. bjargráðasjóðslaganna þannig, að sjóðurinn hafi heimild til að aðstoða bændur ef þeir verði fyrir verulegri tekjuskerðingu. Ég tel að í sumum sveitum þessa lands hafi orðið það veruleg tekjuskerðing á síðasta ári að skilyrðislaust eigi að nota þessa heimild þótt það hafi ekki verið gert fyrr. En það verður auðvitað ekki gert öðruvísi en að fá fjármagn. Og ég ætla að endurtaka það sem ég sagði þegar ég mælti fyrir frv., að ég tel ekki vansalaust af Alþ. að taka ekki upp þessi mál og reyna að styrkja Bjargráðasjóð og reyna að finna leiðir til að koma þeim til hjálpar sem verst eru settir út af harðindunum. Það eru t.d. þeir sem byggja afkomu sína að mestu leyti á kartöflurækt. Þeir höfðu ekki tekjur í fyrra. Þeir höfðu útgjöld, en ekki tekjur. Ég benti á það í máli mínu enn fremur, að ef það verður aflaleysi, hleypur Aflatryggingasjóður undir bagga og borgar launin. Það er ekki lán, hvað þá lán með fullri verðtryggingu eða lán með vöxtum. Hvernig er það þegar fólk tapar atvinnu sinni? Það fær um 80% af venjulegu dagvinnukaupi. Það er ekki heldur lán. En ef hv. þm. telja að það sé maklegt, þegar bændur verða fyrir stórfelldu tjóni, að þeir verði alveg tekjulausir, eins og er í mörgum tilvikum eftir s.l. ár, og þeir fái annaðhvort enga aðstoð eða sé boðið upp á lán með 22% vöxtum eða verðtryggingu, þá er það a.m.k. ekki það sama og öðrum stéttum þjóðfélagsins er boðið. En því miður lagði harðindanefnd nr. eitt til að kjörin yrðu þessi vegna fóðurkaupa veturinn 1979. Ég ætla svo að láta þetta duga. Ég vona að þetta mál komi til n., og ég vona að þó að menn séu ekki á einu máli um hvernig eigi að leysa vandann finnist lausn sem þurfi ekki að taka langan tíma, - lausn sem kemur að því gagni sem til er ætlast.



Herra forseti. Mig langar að gera grein fyrir afstöðu minni í þessu máli, sem þó kom fram að nokkru leyti við umr. sem hér fóru fram fyrir nokkrum dögum um frv. um óverðtryggða framleiðslu landbúnaðarvara. Það frv. er nánast alveg samhljóða því frv. sem nú er til umr. Munurinn á frv. tveimur er sá einn, að í öðru er gert ráð fyrir að Byggðasjóður útvegi eða greiði 3 milljarða kr. framlag, í hinu að það verði ríkissjóður. Ég sé ekki verulega mikinn mun á þessu tvennu, enda hefur hér hafist mjög forkostulegt kapphlaup Sjálfstfl. annars vegar og Framsfl. með Alþb. sér við hlið hins vegar um eignarréttinn á þessum málflutningi eða því frv. sem hér er til umr. Það hefur margt verið rætt og mörgum skeytum beint að Alþfl. í umr. um landbúnaðarmál. Þeir menn, sem það hafa gert, hafa yfirleitt átt sökina á því hvernig komið er í íslenskum landbúnaði. Landbúnaðarstefna sú, sem rekin hefur verið á Íslandi síðustu tvo áratugi, er landbúnaðarstefna Sjálfstfl. og Framsfl. Sú stefna hefur leitt til þess framleiðsluvanda sem nú er við að stríða í íslenskum landbúnaði. Yfir þetta er verið að reyna að klóra þegar farið er fram á stöðugar bætur. Ég vil að það komi strax fram við upphaf máls míns, að mér er fullljós vandi bænda og ég geri mér fulla grein fyrir að þeim verður að koma til aðstoðar. En samt sem áður vil ég ítreka það og leggja á það þunga áherslu, að menn reyni nú að spyrna við fótum og renna ekki áfram sömu slóð og gert hefur verið undanfarin ár í landbúnaðarmálum og að landbúnaðarstefnunni í heild verði breytt. Hér kom fram hjá einum hv. þm. áðan að breytingar hefðu verið gerðar á framleiðsluráðslögunum á s.l. vori, sbr. lög nr. 15/1979, en þessar breytingar voru m.a. fólgnar í því annars vegar að heimila kvótakerfi í landbúnaðaframleiðslunni, en hins vegar að heimila innheimtu skattgjalds á kjarnfóður. En það, sem einfaldlega hefur gerst, er að hvorug heimildin hefur verið notuð. Það er til býsna lítils að setja lög sem eiga að hamla gegn óráðsíu í máli af þessu tagi ef lagaheimildirnar eru ekki notaðar. Á þetta vildi ég aðeins benda sem dæmi um að menn hafa hugsað vel, en það hefur minna verið gert. Ég vil eingöngu í sambandi við þær umr., sem hér hafa farið fram um hlutverk Bjargráðasjóðs, spyrja þeirrar spurningar, hvar eigi að taka féð sem sjóðurinn á að úthluta. Það hefur engin skýring komið fram á því hvar það fé á að taka, og séu ekki til neinir tekjuliðir þar sem hægt er að ná í þetta fjármagn gefur auga leið að þarna er um lánsfjármagn að ræða eða það er hugsað sem slíkt, annaðhvort erlent lán eða innlent lán, sem bætist ofan á þá útflutningsuppbótaþörf sem hér er verið að ræða. Það þarf ekki að benda á þann mikla verðbólguhvata, sem sífelldar lántökur eru, og þarf ekki að benda á afleiðingarnar sem munu fylgja í kjölfarið. Ég vil benda á að útflutningsuppbótaþörfin á þessu ári umfram hin lögbundnu 10% verður um 6 milljarða kr. Þetta er dæmi sem enn er ekki farið að hugsa fyrir. Hvar á að taka þetta fjármagn? Það bætist ofan á þá 3 milljarða sem við erum að tala um núna. Ég verð að segja þá skoðun mína klárt og kvitt hér og nú, að menn hafa því miður tekið allt of lítið mark á þeim viðvörunarorðum sem hér komu fram fyrir 15–20 árum um að stefnan í landbúnaði væri röng. Það er nú fyrst að menn, sem hafa varið þessa stefnu fram í rauðan dauðann, viðurkenna að hún hefur verið röng. Það er rangt að framleiða svo skiptir hundruðum og þúsundum lesta fram yfir það sem við neytum sjálf. Það verður ekki leyst með því einfalda ráði, sem heyrðist hér á dögunum, að hækka launin hjá fólkinu í landinu svo að það geti borðað meira af landbúnaðarafurðum. Svo einfalt er það ekki. Ég tel brýna nauðsyn bera til að breyta lögunum um Framleiðsluráð landbúnaðarins. Hlutverk þess þarf að breytast og neytendur þurfa að fá meiri þátttökurétt í ákvörðunum um búvöruverð og fleira af því tagi. Það er sjálfsagt að bændur ráði sjálfir framleiðsluverði á kindakjöti, ull, gærum og öðrum sauðfjárafurðum, og sama gildir vitanlega um kjöt af nautgripum, og að formi til verði það Framleiðsluráð sem taki þá verðlagsákvörðun, en þar skipa fulltrúar bænda meiri hluta. Hins vegar er það alveg ljós nauðsyn að útflutningsuppbætur á sauðfjárafurðir verða að falla niður í áföngum. Mætti hugsa sér t.d. að það gerðist á fjögurra ára tímabili frá og með 1. jan. þessa árs. Síðan tel ég að brýna nauðsyn beri til að niðurgreiðslur á kindakjöti og kjöti af nautgripum minnki smátt og smátt á næstu 2–3 árum, en falli þá alveg niður, nema upp verði teknar almennar niðurgreiðslur á kjötvörum. Ég tel að það sé brýn nauðsyn á að skapa heilbrigða samkeppni milli framleiðslugreina einstakra kjötvörutegunda, svo sem kindakjöts, nautakjöts, hrossakjöts, svínakjöts og alifuglakjöts, sem yrði bæði landbúnaði og neytendum til góðs. Það er hægt að halda áfram umr. á þessu stigi og um hvað nauðsynlegt sé að gera í íslenskum landbúnaði. Það gildir ekki að „bjarga í horn“ þegar allt er komið í „svíl“, eins og nú er verið að gera. Það er nákvæmlega það sem verið er að gera nú. Það hefur oftar en ekki verið talað um vanda landbúnaðarins, en sjaldnar hefur verið rætt um hvað gera skuli í raun og veru til áð leysa úr þeim vanda, því að menn hafa verið furðulega íhaldssamir og afturhaldssamir í landbúnaðarmálum á Íslandi. Þetta þarf ekki nokkur maður að láta segja sér að sé ekki rétt. Ég vildi ekki láta hjá líða að koma hér upp og benda á þessi atriði. Eitt óttast ég, auk þess sem ég hef nú rætt, að þær breytingar, sem gerðar voru s.l. vor á framleiðsluráðslögunum, þ.e. um kvótakerfið og skattgjald á kjarnfóður, og þær heimildir, sem enn hafa ekki verið notaðar, eigi eftir að reynast landbúnaðinum miklu erfiðari en nokkurn grunar. Ég er hræddur um að kvótakerfið, sem er mjög flókið og erfitt í framkvæmd, geti kannske í besta falli komið í veg fyrir að núverandi ófremdarástand versni, en það bætir raunverulega ekki ástandið. Ég óttast líka að það muni draga úr framleiðni í landbúnaði. Þó svo að við séum að berjast við offramleiðslu er enginn fengur í að draga úr framleiðninni sem slíkri. Ég held einnig, ef grannt er skoðað, að fóðurbætisskatturinn sé líklegur til að valda verðhækkun á þeim framleiðsluvörum landbúnaðarins sem hafa aðlagast innlendum markaðsaðstæðum og njóta ekki útflutningsuppbóta, svo sem ef talað er um egg, alifuglakjöt og svínakjöt. Að þessu leytinu er fóðurbætisskatturinn ranglátur og væri þess vegna ekki ónauðsynlegt að fella hann úr gildi eða heimildina til að leggja hann á. Ég held ég láti kyrr liggja þau orð, sem voru látin falla í garð Alþfl. og mín við umr. hér í síðustu viku um mál sem er nánast algerlega af sama toga spunnið og það sem hér um ræðir, og mun láta staðar numið.



Herra forseti. Umr. eru orðnar allmiklar um þetta mál og hafa hv. þm. notað það sem tilefni til að ræða landbúnaðarmálin á breiðum grundvelli, sem kallað er, og má segja að sumir hafi kannske flutt anga af stefnuræðu um landbúnaðarmál. Ætla ég ekki að fara út á þá slóð. Vel má flytja ræður um stefnu í landbúnaðarmálum við önnur tilefni en umr. um þetta frv., því frv. á í sjálfu sér ekkert skylt við neina stefnu, heldur er þetta frv. á þskj. 39 og eins frv. á þskj. 26 flutt til að bæta úr tilteknu ástandi sem væntanlega og vonandi verður bráðabirgðaástand þangað til ný stefna hefur verið mótuð í landbúnaðarmálum og sú stefna er orðin virk. - Að þessum orðum mæltum ætla ég að láta stefnumál um landbúnaðinn eiga sig í tengslum við þetta frv. Ég vil með örfáum orðum þakka hv. þm. Stefáni Valgeirssyni ræðu hans áðan. Ég veit að við erum nákvæmlega sammála um að frv. var ekki hægt að afgreiða á þingrofsdaginn. En hefði þingflokkunum tekist að ná samkomulagi um málið áður en það var flutt og eins og hv. þm. Stefán Valgeirsson hafði heitið að beita sér fyrir, en hann hafði síðan rofið þær tilraunir sem gerðar voru, hefði væntanlega verið mögulegt að afgreiða frv. í upphafi 102. löggjafarþingsins í desember. Það hefði ég talið að væri mikils virði. Þetta vona ég að við hv. þm. Stefán Valgeirsson séum nákvæmlega sammála um. Síðan hóf hv. þm. að ræða um Bjargráðasjóðinn og talaði auðvitað mjög fallega um þau mál, á þá lund að hann vildi að Bjargráðasjóðurinn sinnti hlutverki sínu sem tryggingasjóður í neyðartilvikum og að Alþ. þyrfti að taka á málinu á þá lund að efla tekjustofna sjóðsins. Þetta er allt saman hárrétt og alveg í samræmi við það sem ég sagði áðan. En þau skeyti, sem hv. þm. var að senda í leiðinni, var ekki réttmætt að senda, hvorki í átt til mín, þó að það væri að litlu leyti gert, né heldur hæstv. núv. landbrh. Þessi skeyti átti öll að senda hæstv. fyrrv. vinstri stjórn, sem hv, þm. studdi, því að eins og ég hef þegar sagt, hjálpaði sú vinstri stjórn verðbólgunni til að eyðileggja Bjargráðasjóðinn og ýmsa aðra sjóði í landinu með því að skerða tekjustofna þessara sjóða.  Það má vel vera að hæstv. fyrrv. landbrh. hafi viljað leggja til önnur lánskjör á útlánum Bjargráðasjóðs en gert var. Hann hefur þá ekki komið því fram. Það er kannske nokkur vorkunn þó menn spyrji eins og hv. þm. Árni Gunnarsson. Hvernig á að veita lánsfé úr sjóði eins og Bjargráðasjóði sem verður að afla fjár til starfsemi sinnar með lánum, eins og kjörin eru nú á almennum lánamarkaði? Fram hjá því má hv. þm. Stefán Valgeirsson ekki lita. Ef hann ætlast til að starfsemi Bjargráðasjóðs geti haldið áfarm í landinu gerist annað tveggja að hann verður að ákveða lánskjör sín í samræmi við þau kjör sem eru á lánum sem hann þarf að taka til starfsemi sinnar, eða þá hann hrynur. Svo er hitt, sem ég minntist á í ræðu minni áðan og hv. þm. tók undir, að efla veður tekjustofna sjóðsins. Það var sannarlega vanrækt af hv. vinstri stjórn. Þetta hefur þó margsinnis orðið að gera. Var það síðast gert í árslok 1976 og var full þörf á að hæstv. vinstri stjórn gerði það á síðasta ári. Aldrei hefur verðbólgan verið jafnhraðfara, aldrei hafa tekjustofnar, sem bundnir eru í föstum krónum, rýrnað jafnört. Aldrei fyrr hefur það skeð, að ríkisstj. í landinu hafi gengið til liðs við þessa þróun með því að skerða tekjustofnana beint til ríkissjóðs. Aldrei hefur þörfin verið ríkari. Aldrei hefur verið meiri ástæða fyrir þm. að flytja ræðu eins og hv. þm. Stefán Valgeirsson gerði áðan og brýna eigin ríkisstj. til þess að hún kæmi því fram sem gæti orðið til þess að Bjargráðasjóður sinni hlutverki sínu.



Herra forseti. Ég ætla að hætta á að gefa það loforð að níðast ekki á tímanum. Sannast sagna hafði ég ekki hugsað mér að taka til máls um þetta frv. við 1. umr., en ég get ekki stillt mig um að segja örfá orð og þá fyrst og fremst vegna þeirra orða sem hv. þm. Árni Gunnarsson, 6. þm. Norðurl. e., viðhafði áðan, því að það var alveg greinilegt að það var nokkurn veginn sama ræðan og hann flutti þegar til umr. var frv. okkar sjálfstæðismanna um svipað efni og frv. sem hér liggur fyrir. Ég gerði þá nokkrar aths. við ræðu hans, en það virðist vera sannleikur að erfitt er að kenna sumum að sitja rétt. Það er erfitt að snúa mönnum til réttrar áttar sem af einhverjum sökum hafa fengið villu yfir höfuðið. Hv. þm. hafði þau orð áðan, að við mundum finna til þess eðlilega, þeir sem hefðu komið bændum í þann vanda sem þeir ættu nú við að stríða. Flokksbróðir hans hafði þau orð rétt á undan honum að vandinn væri tvíþættur, hann væri vegna harðæris og hann væri vegna góðæris. Ég veit ekki hvort við sjálfstæðismenn, sem berum hag bænda sérstaklega fyrir brjósti, erum svo máttugir að við getum ráðið því, hvort góðæri eða harðæri er í landinu. En við sitjum áreiðanlega með þeim hug á Alþ. að við getum leyst vandamál sem upp koma hjá þeim þjóðfélagsþegnum sem verða fyrir örðugleikum. Hv. þm. sagði einnig áðan að þó svo að bændur hefðu nú fengið heimildir til að stjórna þessum málum hefði hvorug þeirra heimilda verið notuð enn sem veittar voru með lögum í fyrra. En ég vildi þá spyrja hv. þm. hvernig í ósköpunum hann ætlaði að fara að minnka framleiðsluna á kjötinu í haust með því að nota kvóta og koma honum á s.l. vor. Það er eins og þessi orð séu töluð innan úr lokaðri tunnu og að maðurinn hafi ekki haft neitt tækifæri til að kynna sér hvernig þær heimildir eru, sem þarna á að beita og ég vona að komi að gagni þegar þær fá að njóta sín, en þær ná ekki árangri að fullu fyrr en 1–3 árum eftir að þær eru veittar. Ég hygg að það hafi verið almennt mál manna að komið hafi í ljós þegar fram á veturinn kom, að ekki mundi vera þörf á að beita kjarnfóðurgjaldinu vegna mjólkurframleiðslunnar, hún hefði dregist það mikið saman, auk þess sem tíðarfarið á s.l. sumri var með þeim hætti að rík nauðsyn var fyrir menn að fá kjarnfóður keypt við ekki allt of háu verði til þess að koma þeim bústofni fram sem þeir lífsnauðsynlega þurftu að setja á vetur, skaði þeirra er nógur samt. Það er rétt að lagaheimildirnar hafa ekki verið notaðar, en það er af þessum sökum. Tími minn er ekki ýkja langur, en ég vildi enn fremur taka það fram, að sú till., sem er í frv. okkar sjálfstæðismanna um að Byggðasjóði verði gert að greiða niður það lán sem væntanlega yrði tekið til að bæta bændum útflutningsskaðann, er fyrst og fremst til komin vegna þess að við ætlum ekki að íþyngja skattþegnunum með þessum ráðstöfunum. Ef hv. 6. þm. Norðurl. e. vill skoða málið hleypidómalaust sér hann að við höfum ekki lagt til að lagt yrði meira fé til Byggðasjóðs. Það verður því ekki um neina skattheimtu að ræða þess vegna. Byggðasjóðsgjaldið er ákveðið fyrir fram, og við ætlumst til þess að Byggðasjóður geti notið sín að verulegu leyti þó að hann ráðstafi tekjum sínum að hluta í þetta næstu 3 ár. Það er ekki svo stór hluti af ráðstöfunartekjum sjóðsins að hægt sé að segja að verið sé að binda hendur hans óeðlilega. Og ég vil enn fremur benda á að þessi ráðstöfun á fé Byggðasjóðs er fullkomlega réttlætanleg, bæði vegna þess að hún kemur til með að styrkja byggð í landinu, eins og ætlunarverk sjóðsins er, og hins, að ég tel að byggðasjóðsfé hafi í allt of litlum mæli gengið til þess atvinnuvegar, sem hér hefur verið rætt um, þ.e. til landbúnaðarins. Með þessu móti mundi það þó geta gerst að nokkru.