Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hlé verður gert á þingfundi milli kl. 13 og 14 í dag vegna nefndafunda.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Svo er ekki og skoðast hún þá samþykkt.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um tillögu ríkisstjórnarinnar um að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður og flytja öll verkefni hennar inn í ráðuneytið. Samfylkingin er á móti þessari tillögu, við teljum að ÞSSÍ hafi staðið sig mjög vel og sé fyrirmyndarstofnun. Hún hefur hvarvetna hlotið lof fyrir störf sín og nýmæli, bæði heima og erlendis. Það er hins vegar mikilvægt að um þennan viðkvæma málaflokk ríki sem mest þverpólitísk sátt. Þess vegna hefur stjórnarandstaðan gengið mjög langt í því að reyna að ná samkomulagi við meiri hlutann. Við höfum lagt fram tillögu sem við lítum á sem mjög ásættanlega málamiðlun fyrir alla. Hún felur það í sér að Þróunarsamvinnustofnun verði flutt í heilu lagi inn í ráðuneytin og starfrækt þar áfram sem ráðuneytisstofnun á grundvelli þess forms sem var í reynd skapað rými fyrir með breytingum á stjórnarráðslögum sem tóku gildi í júlí sl. Sömuleiðis felst í þessu að starfsmenn hennar verði undanþegnir flutningsskyldu. Þeir sem vilja sátt, þeir sem meina að þeir vilji ný vinnubrögð, greiða þessu atkvæði og þar með náum við sátt um þetta mál. Þeir sem vilja heldur ófrið þótt friður sé í boði 

Herra forseti. Afrekaskrá þessarar ríkisstjórnar í málefnum þróunarsamvinnu er nú orðin meira en lítið dapurleg. Fyrsta verk hennar var að hverfa frá samþykktri áætlun um þróunarsamvinnu og lækka verulega framlög til þessa mikilvæga málaflokks sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Síðan hefur ekki verið samþykkt ný áætlun um þróunarsamvinnu þannig að örlög þessa málaflokks eru ákveðin í fjárlögum. Tillagan í fjárlagafrumvarpinu er undir þeim mörkum sem hæstv. utanríkisráðherra lagði til í vor en voru ekki samþykkt og nú á að bíta höfuðið af skömminni með því að leggja niður fagstofnun á sviði málaflokksins og færa hann inn í utanríkisráðuneytið. Herra forseti. Mér finnst þetta sýna algjört áhugaleysi um þennan mikilvæga málaflokk og það veldur mér miklum vonbrigðum að sjá hvernig haldið hefur verið á máli sem hefði átt að vera hægt að ná sátt um og reynt hefur verið að ná sátt um á hinu pólitíska litrófi hingað til. Þetta mál, sem og aðrar aðgerðir ríkisstjórnarinnar 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem hafa orðið um þetta frumvarp sem er verið að greiða hér atkvæði um. Það sem við munum vonandi sjá hér fljótlega er að sameinuð stofnun mun geta tekið til starfa og farið að sinna þessum mikilvæga málaflokki. Markmið okkar er að gera gott betra og gera enn þá betur, nýta betur þá fjármuni og það flotta starfsfólk sem er að sinna þróunarmálum, bæði í Þróunarsamvinnustofnun og ráðuneytinu. Breytingartillagan sem hér verða greidd atkvæði um er því miður ekki til þess fallin að breyta því fyrirkomulagi sem er í dag. Í rauninni er hún til þess að ramma áfram inn það fyrirkomulag þannig að breytingartillagan þýðir í sjálfu sér litla breytingu á þeirri starfsemi sem er í dag. Þess vegna geta stjórnarflokkarnir ekki samþykkt hana. Það er hins vegar ánægjulegt að geta sagt frá því að eftir þær aukningar sem við höfum séð, t.d. til flóttamanna og annarra verkefna sem eru sett inn í fjárlög, 

Forseti. Það er ljóst að það er alger umbylting varðandi þróunarsamvinnu til verri vegar hjá þessari ríkisstjórn og það er dapurlegt. Það er dapurlegt að þegar við erum að tala um stofnun sem hefur notið mikillar virðingar fyrir fagmennsku skuli vera knésett á þennan hátt. Mér finnst það mjög sorglegt. Við í minni hlutanum höfum reynt að benda á gallana og koma með einhvers konar millileið undir forustu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar en við því hefur ekki verið brugðist. Enn og aftur upplifum við hið hefðbundna, meiri hlutinn ræður, alveg sama hvað.

Virðulegur forseti. Björt framtíð styður ekki þessa sameiningu en við stöndum á bak við breytingartillögu minni hlutans sem við teljum vera sáttarboð til að reyna í lengstu lög að halda sátt í þessum málaflokki. Það er sorglegt að vera að ræða þessa tillögu og setja allan þann kraft sem við höfum sett í hana núna tvö þing í röð á sama tíma og við höfum ekki gilda þróunarsamvinnuáætlun og ekki er lögð fram slík áætlun. Varðandi það sem hæstv. utanríkisráðherra nefndi áðan um að hlutfall okkar væri að hækka er einungis vegna aukinna framlaga til flóttamanna. Framlög okkar til þróunarsamvinnu, eins og við þekkjum hana, tvíhliða þróunarsamvinnu, hefur staðið í stað og er að leka niður ef eitthvað er og það er slæmt, það er sorglegt.

Virðulegi forseti. Sú tillaga sem við greiðum hér atkvæði um ætti að vera tækifæri og tilefni til þess að hagræða í ríkisrekstri. Það er hins vegar ekki nóg að samþykkja þessa tillögu, það þarf að fylgja henni eftir. Ég sakna þess í umræðunni um þessi mál og önnur að menn skuli ekki ræða þau mál. Sömuleiðis skil ég ekki af hverju í ósköpunum menn ræða ekki um hlutina eins og þeir eru. Það er búið að auka gríðarlega mikið framlög okkar, bæði hlutfallslega og í tölum, til þróunaraðstoðar. Hv. þingmaður hér á undan sagði að þetta væri bara það sem sneri að hælisleitendum, en það er þróunaraðstoð. Reyndar getum við sagt að norrænu ríkin séu að spara hefðbundna þróunaraðstoð á móti framlögum til hælisleitenda. 

Hæstv. forseti. Við erum nú að fara að greiða atkvæði um breytingu á frumvarpi til laga um breytingu á lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands. Mér finnst mjög dapurlegt hvernig komið er fyrir þessum málaflokki og hversu mikið áhugaleysi mér hefur fundist vera um þróunarmálin hjá meiri hluta þingmanna. Þetta er málaflokkur sem skiptir alveg gríðarlega miklu máli inn í framtíðina og þess vegna er svo mikilvægt að sátt ríki um það hvernig við höfum þessa hluti. Þess vegna hefur minni hluti hv. utanríkismálanefndar lagt fram breytingartillögu. Svo ég tali fyrir mig finnst mér ég vera að ganga mjög langt í sáttarátt með þessari breytingartillögu og finnst þess vegna dapurlegt að hæstv. ráðherra 

Virðulegi forseti. Ég er alveg ótrúlega döpur yfir þessari niðurstöðu ríkisstjórnarinnar. Það eru nokkrar ástæður fyrir því. Í fyrsta lagi vegna þess að það er verið að rjúfa frið um málaflokkinn sem ríkt hefur hér í áratugi. Síðast árið 2008 var samþykkt hér heildarlöggjöf um málaflokkinn sem núna er verið að rjúfa friðinn um. Ég er líka döpur yfir því hvernig mál hafa þróast varðandi framlög til þróunarmála og ég er ekki síst döpur yfir því að stofnun sem hefur alþjóðlegar viðurkenningar - þó að framlagið hafi verið lítið hefur það verið áhrifaríkt alls staðar þar sem þessi stofnun hefur starfað. Hún hefur sömuleiðis haldið sig innan ramma fjárlaga og verið fyrirmyndarstofnun að því leyti. Það er algjörlega ljóst í mínum huga að hluti stjórnarflokkanna hér inni greiðir atkvæði með þessari tillögu vegna sparnaðar, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson kom inn á, en ráðherrann hefur sagt okkur hér að það sé ekki tilgangurinn með henni. Virðulegi forseti. Hér inni veit enginn 

Virðulegi forseti. Í öllu þessu máli höfum við í stjórnarandstöðunni reynt að koma til móts við ráðherrann og hans sjónarmið í þessu efni. Við höfum lagt fram fjölmargar tillögur til að reyna að ná málamiðlun og þeim hefur öllum verið hafnað, hverri einni og einustu. Við lögðum til frestun fram yfir jafningjamat sem fer fram hjá stofnuninni á næsta ári af hálfu DAC. Við höfum boðið líka framlengingu á gildistöku og svo núna er gengið mjög langt, allt of langt að mínu mati, í átt til hæstv. ráðherra með því að tala um að leggja til ráðuneytisstofnun. En því er hafnað líka. Þessi ráðherra fer með stjórnarmeirihlutann beinustu leið inn í ófrið um þróunarsamvinnu. Ég verð að segja alveg eins og er að í öllu þessu máli hefur þetta verið keyrt áfram af mjög annarlegri þvermóðsku. Það er ekki hægt að segja annað um það.

Herra forseti. Í sumar tóku gildi ný lög um Stjórnarráð Íslands sem hæstv. ríkisstjórn hafði forgöngu um. Þar er dregið upp nánast skapalón að stofnun eins og þeirri sem við leggjum hér til, þ.e. þar er búið til nýtt form ráðuneytisstofnunar. Í þessu tilviki mundi það fela í sér að hæstv. ráðherra hefði fjárstjórnarvald yfir stofnuninni. Hið nýja form mundi útiloka allt það sem hann taldi óhöndugt eins og tvíverknað, það mundi tryggja að stofnunin og utanríkisráðuneytið gengju í takt. Allt það sem hæstv. ráðherra vildi ná fram felst í þessari tillögu. Það eina sem stjórnarandstaðan heldur eftir er að starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar yrðu undanþegnir flutningsskyldu. Með öðrum orðum, ráðherranum er boðið upp á þverpólitíska sátt og hver einasti utanríkisráðherra frá Ólafi Jóhannessyni  
            

Hæstv. forseti. Ráðuneytisstofnun eins og lög um Stjórnarráð Íslands heimila passar í raun við allar þær breytingar sem ég hef heyrt á máli hæstv. utanríkisráðherra að hann vilji gera á þessum lögum. Það sem við í minni hlutanum höfum hins vegar lagt alveg gríðarlega mikla áherslu á, m.a. vegna þess að það hefur komið fram hjá öllum sérfræðingum sem hafa komið á fund nefndarinnar, er að það verður að standa vörð um fagþekkinguna í greininni. Þess vegna er í þessu ákvæði tekið fram að starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar skuli vera undanþegnir ákvæði um flutningsskyldu. Þetta er alveg rosalega mikilvægt til að hægt sé að standa faglega að þróunarsamvinnu. Þess vegna ætla ég að styðja þennan lið í breytingartillögunni og vona svo sannarlega að fleiri geri það.

Herra forseti. Ég væri ekki ærlegur ef ég segði ekki að ég er mjög dapur yfir þessari niðurstöðu. Ég held að við séum hér á rangri leið en á þessum tímamótum, þegar verið er að leggja af Þróunarsamvinnustofnun sem hefur staðið sig mjög vel í öllum sínum verkum og hefur sérstaklega risið hátt á síðustu árum, er þó ekkert annað að gera en að óska hæstv. ráðherra og öllum starfsmönnum sem tengjast þróunarsamvinnu farsældar í nýjum leiðangri. Ég óttast að þetta verði til lengri tíma skaðlegt fyrir þróunarsamvinnu en ég vona samt að ég hafi rangt fyrir mér. Í þessu máli skipti verulega miklu að stjórnarandstaðan teygði sig eins langt og hægt var en þessi niðurstaða sýnir að það er ekkert að marka þá nýju þingmenn sem hafa komið inn á þing og eru með munninn fullan af yfirlýsingum um ný vinnubrögð, nýja sátt og ný stjórnmál. Þetta er ekkert annað en gaul úr görnum valdsins 

Herra forseti. Þessi umræða hefur verið sérkennileg að mínu viti. Sjaldan hef ég fundið jafn litla sannfæringu fyrir nokkru máli hér í þingsal, sjaldan hef ég fundið fyrir jafn lítilli baráttugleði hjá nokkrum stjórnarmeirihluta í máli og það vekur manni auðvitað efasemdir um að það sé mikil sannfæring á bak við þá breytingu sem hér er þó verið að samþykkja. Manni sýnist sem hér sé verið að keyra málið í gegn í krafti meiri hluta án sérstakrar sannfæringar en ég ítreka það sem ég sagði áðan, með þessari breytingu sem stjórnarmeirihlutinn er að samþykkja er hann að undirstrika áhugaleysi sitt um gríðarlega mikilvægan málaflokk. Það eru mér mikil vonbrigði að sjá hvernig þessi meiri hluti hefur haldið á bæði framlögum til þróunarsamvinnu og umgjörðinni um hana. Þetta eru mér mikil vonbrigði og ég segi nei við þessu máli.

Virðuleg forseti. Þetta mál lýsir því miður metnaðarleysi í málefnum þróunarsamvinnu. Við hefðum betur sett allan þennan kraft í að ná saman um að gera betur í málaflokknum. Hér er verið að færa til og leggja niður einhverja mestu fyrirmyndarstofnun sem við eigum og færa beinna undir vald ráðherrans og opna því miður á hættuna á því að fagleg vinnubrögð trosni upp og málaflokkurinn líði fyrir. Ég er alfarið á móti þessari breytingu og við í Bjartri framtíð en um leið er ekki annað hægt en að óska starfsfólkinu og málaflokknum sem bestrar framtíðar og vona að okkur lánist á endanum að standa betur að málum og farsællegri endi þótt mér líði því miður ekki þannig í dag.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessum málalokum. Ég fagna því að kraftar þeirra sem vinna að þróunarmálum séu sameinaðir undir einni stjórn, að allir rói í eina átt, að kraftar og kunnátta verði nýtt betur en áður var. Þetta er stórt skref fram á við og ég óska utanríkisráðherra, utanríkisráðuneytinu og starfsmönnum Þróunarsamvinnustofnunar til hamingju og óska þeim allra heilla í störfum sínum. Ég veit að þetta verður til gæfu og til þess að kraftar þeirra sem sinna þessum störfum á Íslandi munu nýtast betur,  Ég segi já.

Virðulegi forseti. Þetta mál sem hér eru greidd atkvæði um hefur verið lengur á dagskrá en elstu menn muna, tvö þing, og umræður lengri en ég þekki í jafn lítilvægu máli. Ég játa enn og nú að ég skil ekki neitt í þessu máli.  Ég læt mig hafa það að segja já. Takk fyrir.  
            

Virðulegi forseti. Allur geirinn sjálfur hefur mótmælt þessu og kallað þetta bráðræði, starfsmenn stofnunarinnar, fræðimenn uppi í háskóla og þeir sem á þessu sviði starfa. Svo leyfa þingmenn stjórnarliðsins sér að koma og óska þessu fólki til hamingju með daginn. Aðra eins ósvífni hef ég aldrei séð, þetta er einhver svakalegasta ósvífni sem ég hef orðið vitni að. Það segir manni að menn vita ekkert hvað þeir voru að gera hérna. Virðulegi forseti. Sú ákvörðun sem hér er verið að taka er nokkuð sem ég veit að menn munu sjá eftir fljótlega vegna þess að þarna er verið að taka stofnun sem hefur staðið sig vel á fagsviði sínu og grauta henni saman við starfsemi ráðuneytis. Hvað mundu sömu þingmenn hér inni segja ef tekin yrði ákvörðun um að sameina krafta þeirra sem eru í áætlanagerð í samgöngum og vegagerð inni í innanríkisráðuneytinu við Vegagerðina og taka Vegagerðina inn í ráðuneyti? Þá mundi heyrast eitthvað í mönnum hér en það að menn leggi þetta ekki að jöfnu 

Hæstv. forseti. Ég er fyrst og fremst döpur við þessa atkvæðagreiðslu vegna þess að ég hef áhyggjur af því að hér með sé verið að draga úr faglegum gæðum þróunarsamvinnu og það í heimi sem þarf svo sannarlega á því að halda að ríkari þjóðir heimsins leggi hinum fátækari lið. Þróunarsamvinnustofnun er stofnun sem hefur staðið sig alveg gríðarlega vel og ætti að mínu mati að starfa áfram á sinn faglega hátt. Ég verð hins vegar að vona að hæstv. utanríkisráðherra geti staðið við stóru orðin um að þetta verði allt í lagi en ég mun fylgjast mjög grannt með þessum málaflokki í framtíðinni og áskil mér allan rétt til að koma með gagnrýni ef mér sýnist ekki ganga nógu vel. Ég segi nei við þessu.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið rétt fram sáttarhönd til að reyna að ná einhverju sem menn telja sig geta unað við um framtíðarskipan þessara mikilvægu mála. Það er náttúrlega slegið á þá hönd sem er í anda valdhroka og óbilgirni þessarar ríkisstjórnar. 
            

Herra forseti. Oft hefur verið tekist á um stóru línurnar í utanríkismálum á Íslandi og við höfum líka stundum deilt um hversu miklum fjármunum við gætum varið til þróunarsamvinnu. Það verður eiginlega að telja það afrek hjá hæstv. utanríkisráðherra að geta líka skapað logandi ófrið um fyrirkomulagið á því hvernig við ráðstöfum þeim peningum. Metnaðarleysi ríkisstjórnarinnar á þessu sviði er algert og það er nöturlegt að menn skuli eyða tímanum í þetta í stað þess að Ísland gangi stolt fram nú um stundir með aukin framlög til þróunarsamvinnu í samræmi við batnandi þjóðarhag og leggi þannig sitt af mörkum í góðri sátt um að uppfylla markmið Sameinuðu þjóðanna á þessu sviði um að útrýma hungri, fátækt og hörmungum í heiminum. Nei, það er ekki það sem hæstv. utanríkisráðherra er að slást fyrir, að Ísland geri betur í þeim efnum, heldur heldur hann mönnum í ágreiningi um fyrirkomulagið sem ágæt sátt hefur verið um fram að þessu. Það er varla hægt að komast neðar í frammistöðu 

Virðulegi forseti. Ég dreg til baka að hv. stjórnarandstæðingar komi aldrei með neinar sparnaðartillögur. Við þurfum að skoða sparnaðartillögu hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur um að sameina Vegagerðina og ráðuneytið. Ég skil ekki þessa hugsun,  
            

Herra forseti. Þetta er hápólitískt mál og endurspeglar grundvallarhugmyndafræðilegan ágreining stjórnmálanna. Hér er það ætlun stjórnarmeirihlutans að draga enn úr tekjujöfnunaráhrifum skattkerfisins. Hér er sem sagt verið að fækka þrepum í hinu þrepaskipta skattkerfi og áfram haldið á þeirri leið að hverfa frá þeim tekjujöfnunaráhrifum sem voru samþykkt í skattkerfinu í tíð síðustu ríkisstjórnar. Þetta er grundvallarspurning um hægri og vinstri, um þá hugmyndafræði að skattkerfið sé ekki einungis tekjuöflun heldur líka tekjujöfnun og hún endurspeglaðist vel í umræðunum hér í gær. Þar af leiðandi munum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði leggjast gegn fækkun skattþrepa en sitja hjá við ýmis önnur ákvæði þessa frumvarps. Stóra málið í þessu frumvarpi er þessi grundvallarhugmyndafræðilegi ágreiningur og þar höfnum við alfarið hugmyndafræði ríkisstjórnarinnar þar sem aukinheldur getur það haft skaðleg áhrif á efnahagslíf þjóðarinnar að ganga jafn hart fram í því að veikja 

Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi kristallast um margt ólík sýn á skattamál. Við munum ekki styðja, heldur greiða atkvæði gegn þeirri tekjuskattsbreytingu sem lögð er til í frumvarpinu vegna þess að hún er ekki skynsamleg. Það er hægt að koma með aðrar betri og heppilegri skattalækkanir á þessum tímapunkti sem eru ekki þensluhvetjandi. Það væri hægt að verja sama fé til lækkunar tryggingagjalds og styðja þannig við getu fyrirtækja til að standa undir greiðslu hærri launa og fjölga starfsfólki. Hér er óskynsamlega forgangsraðað. Við munum styðja einstaka þætti þessara breytinga sem falla að grundvallarstefnu okkar í Samfylkingunni um lægri tolla og úrbætur í kjörum öryrkja sem er að finna í þessum breytingum en að öðru leyti sitja hjá.

Virðulegur forseti. Þessi bandormur sem kemur árlega inn í þingið er alltaf jafn mikill og stór vitnisburður um það hvað það er mikið flækjustig í skattkerfinu. Drjúgur hluti vinnunnar í nefndinni við frumvarpið fór í að reyna að greiða úr ýmsum flækjum í virðisaukaskattskerfinu og víðar. Þetta er vitnisburður um það hversu erfiðlega ríkisstjórninni gengur að ná því markmiði sínu sem hún talar mikið um, um einfalt skattkerfi. Ég held að tryggingagjaldið hafi sjaldan verið jafn flókið og það virðast vera mjög lítil áform uppi um að einfalda virðisaukaskattskerfið eins og ætti að gera. Í þessu snurfusi erum við í og með jákvæð og með, en að öðru leyti á gulu. Í stóru línunum vörum við við því að fara í lækkun á tekjuskatti á þessum tímapunkti, í uppsveiflu í hagkerfinu. Lækkun á tekjuskatti er gæði sem við eigum að eigum að eiga inni þegar kreppir að. Við eigum frekar að lækka tryggingagjald vegna þess að það á að vera lágt á góðæristímum vegna þess að það mun þurfa að hækka 

Hæstv. forseti. Við göngum til atkvæða um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2016. Hér speglast vissulega skattstefna hæstv. ríkisstjórnar þar sem áfram er létt á skattbyrði heimilanna með áherslu á millitekjuhópana eins og hæstv. ríkisstjórn lofaði í tengslum við kjarasamninga á vormánuðum. Breytingarnar koma þó öllum tekjuhópum til góða. Tekjuviðmið eru lækkuð og tekjuþrepum fækkað úr þremur í tvö á tveimur árum. Þá er haldið áfram á braut tollalækkana og munar þar mest um afnám tolla á fatnað og skó. Allt eru þetta aðgerðir sem auka ráðstöfunartekjur og kaupmátt og bæta þannig lífskjörin í landinu á forsendum aukinnar skilvirkni og einföldunar skattstofna og þess utan eru gjaldskrárhækkanir hóflegar og til þess fallnar að viðhalda stöðugleika. Ég vil svo í lokin þakka góða samvinnu í nefndinni á milli umræðna.

Forseti. Alvarlegasta efni þessa frumvarps eru breytingarnar á tekjuskattskerfinu sem draga úr tekjujöfnunarhlutverki tekjuskattskerfisins. Jöfnuður í þjóðfélaginu mun þess vegna minnka. Það er vont. Rannsóknir sýna að jöfnuður í þjóðfélaginu býr ekki bara til réttlátara þjóðfélag heldur er hann líka góður fyrir efnahagskerfið. Hagvöxtur eykst í slíku kerfi. Þess vegna greiðum við atkvæði gegn þessum breytingum á tekjuskattskerfinu. Það hefði mátt ná fram stuðningi við atvinnulífið til að hækka laun fólksins í landinu sem þurfa að hækka eins og þau eru sem betur fer að gera núna með því að breyta tryggingagjaldinu. Þetta er vond aðferð eins og því miður svo margt sem kemur frá þessari ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Hvað varðar tekjuskattskerfið tel ég að þessar aðgerðir séu fyrst og fremst ekki á heppilegum tíma. Við píratar höfum tilhneigingu til að hlusta á atkvæðaskýringar og draga að einhverju leyti ályktanir af þeim. Hvað varðar þessa einföldun á tekjuskattskerfinu verð ég að segja fyrir að minnsta kosti sjálfan mig að það að lækka skatta er ekki eina leiðin til að einfalda skattkerfið, síst þegar sú aðgerð er þensluhvetjandi, sér í lagi á tímum eins og þessum þegar uppgangur er í efnahagnum. Þetta er rangur tímapunktur, það er það helsta sem ég tek til greina þegar ég dreg ályktun um þetta.

Forseti. Fyrst vil ég þakka fyrir gott samstarf við nefndina sem tók málið til umfjöllunar. Það er alveg augljóst að í þessu máli eru nokkur atriði sem hljóta að standa upp úr og mér finnst athyglisvert að hlusta á þessa umræðu um atkvæðagreiðsluna. Í fyrsta lagi erum við, já, að gera það sem talað var um, að fækka skattþrepum að nýju. Sú ákvörðun var tekin í tengslum við gerð kjarasamninga í vor og það er mikið fagnaðarefni vegna þess að við þetta mun skattbyrðin léttast og jaðarskattar allra upp að 700 þús. kr. munu lækka. Jaðarskattar eru allt of háir á Íslandi. Tollar eru felldir niður. Þetta er risastórt tímamótaskref í tollamálum á Íslandi. Strax um áramótin verða tollar felldir niður af fötum og skóm og í nokkrum smáum öðrum vöruflokkum og síðan stígum við frekara skref eftir rúmt ár þegar allir aðrir tollar en þeir sem leggjast á matvæli verða aflagðir.  Varðandi skattalækkunina að lokum var aldrei tími, var það, til að lækka skatta í kreppunni og það er sama fólkið sem segir að nú sé ekki heldur  
            

Virðulegi forseti. Leitin að tímasetningunni sem er hentug að mati vinstri manna til að lækka skatta stendur enn yfir. Hún hefur staðið yfir ansi lengi. Hún er ekki enn komin í ljós þrátt fyrir að vinstri menn hafi verið í skipulegum stjórnmálasamtökum í ansi langan tíma. Hér er auðvitað mikið gleðiefni á ferðinni. Það er áhugavert að enginn þeirra hv. stjórnarandstæðinga sem í orði kveðnu segjast alla jafna hugsa um þá sem minna mega sín fagnar tollalækkununum sem hér eru á ferðinni. Enginn fangar því að vörugjöld hafi verið fullkomlega afnumin í tíð þessarar ríkisstjórnar.  
            

Herra forseti. Það er stundum sagt að ríkissjóður eigi fáa vini, 

Virðulegur forseti. Í stuttri ræðu áðan sagði ég að við fögnuðum einu og öðru í þessu frumvarpi þó að við værum ósammála stóru línunum, en hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson er ekki að hlusta núna. Ég ætla að mæta sjónarmiðum hans hér og nú um að enginn hafi fagnað því að verið væri að afnema tolla. Við fögnum því í Bjartri framtíð og gerum það í nefndaráliti okkar. Hins vegar bendum við á að okkur finnist skrýtið að ekki sé verið að afnema tolla af mat og af hverju ekki séu stigin skref í að afnema tolla af þeirri mikilvægu neysluvöru. Við fögnum því líka að verið er að hækka frítekjumark af leigutekjum, okkur finnst það mjög gott skref. Ég kom hingað til að vera jákvæður en fagna því líka að ferðamannaleiðsögn fer niður í 11% í virðisaukaskatti til að minnka flækjustig. Ég tók hins vegar eftir því að hv. þingmaður fagnaði því ekki. Er hann á móti því?

Hæstv. forseti. Aðeins um skattstefnu þessarar ríkisstjórnar, skattbreytingar hennar hafa leitt til þess að tekjur ríkisins hafa hækkað umfram það sem ella hefði verið vegna þess að við höfum tekið skatt af slitabúum og fjármálafyrirtækjum langt umfram það sem vinstri stjórnin gerði í sinni starfstíð, svo langt að það hefur skapað svigrúm fyrir afgang af ríkisfjármálum og skattalækkanir, niðurfellingu vörugjalda, niðurfellingu tolla núna og tekjuskattslækkanir. 

… lífeyrisþega.

Svo er grundvallaratriðið sem við skulum halda áfram að ræða hér, það að kakan er að stækka sem skilar auknum tekjum til ríkisins. Þess vegna skapast yfir tíma svigrúm til að létta byrðum af heimilunum og fara í skuldaaðgerðir fyrir heimilin, greiða niður verðtryggðar húsnæðisskuldir. Endilega höldum áfram umræðu um skattstefnu og skattapólitík en ég frábið mér þá sleggjudóma sem ríkisstjórnin fær hér og segi bara: Þeir sem þurfa að æsa sig yfir þessu eru þá væntanlega að tala fyrir einhverju sem heitir öfgavinstridólgahugmyndafræði. [Lófatak í þingsal.]

Virðulegi forseti. Það er greinilegt á orðræðu hæstv. fjármálaráðherra og varaformanns fjárlaganefndar að blöðkurnar eru aftur komnar fyrir augun á forustumönnum Sjálfstæðisflokksins og það er búið að setja hellu fyrir eyrun. Menn ætla ekkert að hlusta og ekkert að sjá. Það sem gagnrýni okkar lýtur að er tímasetning almennra tekjuskattslækkana. Þegar hæstv. fjármálaráðherra segir að einskiptishagnaður af álagningu hás skatts á banka vegna sögulega sérkennilegra aðstæðna réttlæti almennar skattalækkanir skilur maðurinn ekki af hverju við þurftum að hækka skatta í glímunni við hrunið. Það er vegna þess að það var búið að rýra alla tekjustofna 

Virðulegur forseti. Það er hárrétt að hér kristallast munur vinstri manna og hægri manna í skattamálum, það er kristaltært, en það er hins vegar rosalega dapurlegt þegar rætt er um að fella brott miðtekjuskattsþrepið sem gert er í tengslum við kjarasamninga að hlusta á vinstri menn  
            

Það er rangt.

Virðulegur forseti. Það er ekki skrýtið þótt hv. formanni Samfylkingarinnar, Árna Páli Árnasyni, mislíki það sem ég segi - 

… verkalýðshreyfingunni …


             Er ekki rétt að þú farir  Virðulegur forseti. Hér grundvallast ágreiningur um pólitískar leiðir að markmiðum á milli hægri og vinstri manna. 

Þið viljið sjúklingagjöld. Þið viljið skattleggja sjúklinga.

Reynið að þegja smástund á meðan aðrir tala. Farið í pontu.

Það er ykkar stefna.

Það er undarlegt að forseti þurfi ekki einu sinni á dag heldur margoft á dag að áminna þingmenn um að gefa að minnsta kosti þeim þingmönnum sem hafa eina mínútu til að gera grein fyrir atkvæði sínu eða taka til máls um atkvæðagreiðsluna næði, þótt ekki sé nema þessa einu mínútu, og halda síðan ekki stöðugt áfram eftir að þessum stuttu ræðum er lokið. Þeir halda stöðugt áfram með frammíköll og gjamm úti í þingsalnum eftir það. Forseti kann ekki að meta þetta og er orðinn þreyttur á því að þurfa stöðugt  
             Það á að sjálfsögðu við um talsmátann og forseti hefur sömuleiðis margoft rætt það hér.

Herra forseti. Skattstefna ríkisstjórnarinnar er í þágu þeirra efnameiri í landinu og eykur misskiptingu í þessu þjóðfélagi. Það er bara hinn kaldi veruleiki og þegar menn afsala sér tekjum með þessum hætti þýðir það það að við höfum ekki efni á að hækka bætur aldraðra og öryrkja, við höfum ekki efni á að bæta ástandið á Landspítalanum, ekki efni á að bæta innviði samfélagsins og byggja upp vegasamgöngur í landinu vegna þess að skattar í þjóðfélaginu með þrepaskiptu skattkerfi eru aðgöngumiði að því að byggja upp öflugt velferðarsamfélag. Það verða hægri menn að skilja. Það er sorglegt að sjá að hægri menn eru að brjóta niður þetta velferðarkerfi með því að breyta skattkerfinu í þá átt að það er í 

Herra forseti. Það er svo sem engin ástæða til að æsa sig en mér finnst merkilegt að hæstv. fjármálaráðherra tali um öfgavinstridólgastefnu, held ég að hann hafi sagt, 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg hárrétt hjá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur að við ættum að vera málefnalegri í þessari umræðu. Ég lít svo á að hún hljóti að taka þetta mál upp á þingflokksfundi Vinstri grænna því að hæstv. fjármálaráðherra var að vitna beint í orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem notaði akkúrat þetta orðalag. Hæstv. ráðherra var að benda á fáránleika þess. Ég bíð spenntur eftir fréttum frá þingflokksfundi Vinstri grænna því að ég efast ekki um það eina stutta stund að þetta verði rætt á þeim vettvangi. Virðulegi forseti. Ég ætla nú að biðja hv. þm. Guðmund Steingrímsson velvirðingar, ég held að þetta hafi verið bjartasta ræða sem ég hef heyrt hjá honum. Hann fagnaði vissulega þeim breytingum sem hér eru og það er mjög vel. Ég vil nota tækifærið og lýsa yfir mikilli ánægju með það en hvet menn til að hugsa aðeins þá hugsun til enda ef menn trúa því að lækkun skatta þýði alltaf lækkun tekna. Ég vil bara taka eitt mjög áberandi dæmi, 

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að nefna hvað varðar síðustu ríkisstjórnir og stjórn ríkisfjármála að þegar hrunið skall á höfðu verið greiddar mjög niður skuldir íslenska ríkisins. Ríkissjóður Íslands var mjög skuldléttur og þess vegna í allt annarri stöðu en ríkissjóðir flestra annarra vestrænna ríkja til að bregðast við þessum áföllum. Það er ekki rétt sem hv. þm. Árni Páll Árnason sagði áðan, að einungis hefði verið horft á einhverjar froðutekjur sem vissulega voru vandamál hér og ekkert gert í þessari stöðu. Skuldirnar voru greiddar niður, það er mikilvægt að halda því til haga, virðulegi forseti, en það er alveg rétt að í fjárlögunum fyrir árið 2008, fyrstu fjárlögum ríkisstjórnarinnar sem kom til valda 2007, ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar, varð gríðarleg aukning í ríkisútgjöldum. Það er staðreynd sem ekki er hægt að horfa fram hjá. Svo tek ég undir það sem hér hefur verið sagt, það er skiljanlegt að ef hér þarf að ræða um orðfæri 

Virðulegi forseti. Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með umræðunni á milli öfgahægristefnunnar og öfgavinstrisinna þar sem menn keppast um að kalla hverjir aðra dólga og koma með stóryrði. Staðreyndin er hins vegar sú að miðjustefnan hefur orðið ofan á og það er gott,  Mig langar aðeins að rifja upp söguna ef ég má vegna þess að hv. þm. Árni Áll Árnason gleymir því að Samfylkingin var með stjórnartauminn árið 2007 þegar ríkisútgjöldin voru aukin um 20% og olía sett á eld mikillar þenslu og ég held að það hafi verið dropinn sem fyllti mælinn hvað varðar þenslu ríkissjóðs. Svo held ég að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon eigi líka að rifja upp þau markmið sem síðasta ríkisstjórn setti sér í riti 

Virðulegi forseti. Hér er mikið talað um vinstri og hægri og ákveðinn munnsöfnuður sem fylgir því eins og gengur og gerist á hinu háa Alþingi. Að mínu viti og okkar mati er þetta ekki einfaldlega spurning um hægri eða vinstri. Skattalækkanir og skattahækkanir eru flóknara dæmi en einfaldlega það hvort maður vilji skattalækkanir eða vilji aukin útgjöld. Þetta eru stærri spurningar en svo. Það þarf líka að taka mið af því hvernig hagkerfið er hverju sinni. Núna er þensla í hagkerfinu. Núna er slæmur tími til að lækka skatta. Ég mundi vilja hafa skatta eins og þeir eru þannig að þegar, og ég segi þegar, hagkerfið hægir á sér sé svigrúm til að lækka skatta. Ég er hlynntur skattalækkunum en þetta er rangur tími og hér hefur margsinnis verið bent á að þegar ríkisfjármálin og stefna Seðlabankans eru ekki á sama plani getur stefnt í óefni. Mér fannst rétt að koma hingað og nefna það bara, það eru ekki allir einfaldlega vinstri sinnaðir eða einfaldlega hægri sinnaðir. Aðstæður skipta máli.

Herra forseti. Nýfrjálshyggjustefna, hörð hægri stefna, í skattamálum náði hámarki á Íslandi á árunum fyrir hrun þegar fellt var niður í áföngum álag á hæstu tekjur, svonefndur hátekjuskattur, einmitt á tímum ofurlauna og ofurbónusa á Íslandi. Ójöfnuður á Íslandi fór ört vaxandi þessi ár eins og allar innlendar og alþjóðlegar mælingar sýna. Hér er verið að halda í sömu átt. Það er verið að leggja upp í þann leiðangur að fletja aftur út skattkerfið. Það er staðreynd. Það eru hin pólitísku vegamót sem við erum á. Þar fyrir utan hefur hæstv. fjármálaráðherra ekki meiri metnað en svo að hann er ánægður með að hjakka með afkomu ríkisins rétt við núllið þrjú ár í röð. Á sjötta ári hagvaxtar, á tímum uppsveiflu í hagkerfinu, nær þessi ríkisstjórn engum árangri í batnandi afkomu ríkisins. Dólganýfrjálshyggja var það, dólganýfrjálshyggja er það og dólganýfrjálshyggja skal það heita.

Hæstv. forseti. Við göngum hér til atkvæðagreiðslu um forsendur fjárlaga fyrir árið 2016. Varðandi þær skattalækkanir og þá skattapólitík sem birtist í þessu frumvarpi og við erum að fara að greiða atkvæði um eigum við að fagna því að hér eru stjórnvöld að koma til móts við aðila vinnumarkaðar, lækka skatta og styðja við atvinnulífið í að bæta lífskjör í landinu. Það er það sem þessi fjárlög snúast um sem og forsendur fjárlaga.

Herra forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um áfanga í því að fækka skattþrepum. Eins og komið hefur fram í okkar ræðum leggjumst við gegn þessum breytingum á skattkerfinu og greiðum því atkvæði gegn þessari tillögu út frá þeim tekjujöfnunarsjónarmiðum sem við höfum farið yfir. Við munum líka leggjast gegn þeim þar sem þær koma fyrir síðar í þessu frumvarpi.

Segirðu nei?

Virðulegi forseti. Við í Samfylkingunni leggjum mikið upp úr fjölþrepa skattkerfi. Hið sama gerir verkalýðshreyfingin og það er ósvífið af fulltrúum stjórnarmeirihlutans að koma hér upp og eigna verkalýðshreyfingunni þá aðgerð sem hér stendur til að greiða atkvæði um. Þetta er hins vegar stjórnarstefna sem verkalýðshreyfingunni var kynnt að lægi fyrir og í kjölfar þess gerði verkalýðshreyfingin kjarasamninga, eins og hún þarf auðvitað að gera í samræmi við þá stjórnarstefnu sem mörkuð er. Þetta er óskynsamleg breyting á þessum tímapunkti, það hefði verið eðlilegra að verja þessu fé til að lækka tryggingagjald. Á sama tíma núna kvartar Seðlabankinn yfir því að ríkisstjórnin hjálpi ekki til við að halda aftur af þenslu, hún hækkar vexti frá mánuði til mánaðar. Þetta er undarlegt framlag í þá baráttu af hálfu ríkisstjórnarinnar. Allar líkur eru á að þessi skattalækkun verði að engu í verðbólgugosi sem fylgi í kjölfarið. 

Virðulegi forseti. Nú fljúga spjótin á milli vinstri og hægri og við í Bjartri framtíð erum ekki þátttakendur í því stríði. Við reynum einfaldlega að horfa á þetta út frá okkar hyggjuviti og hvað blasir við. Hér er verið að minnka möguleikana á því að nota tekjuskattskerfið til tekjujöfnunar. Við erum á móti því, við getum ekki stutt það vegna þess að það er betra að nota tekjuskattskerfið en önnur kerfi til tekjujöfnunar. Þó að við séum öll með því að reyna að draga úr álögum á fólk og við hefðum viljað sjá tryggingagjald lækka blasir samt við þegar maður skoðar hagstjórnarsögu Íslendinga að það virðist vera erfiðara að stjórna í góðæri en kreppu. Núna hefur verið mikil kaupmáttaraukning, miklar 

Hæstv. forseti. Varðandi greinina sjálfa, liði a–c, fagna ég þessum breytingum til einföldunar og skattalækkunar, aukinnar ráðstöfunargetu og meiri kaupmáttar til handa heimilunum. Þær breytingartillögur sem meiri hlutinn leggur til en við köllum til baka til 3. umr., það eru 1. og 2. töluliður, snúa að samsköttun. Í mjög góðri 2. umr. um málið kom fram að ekki hefði mikið verið rætt í nefndinni um kynjaða fjárlagagerð, bara ekki neitt, og við viljum auðvitað sýna fordæmi í því efni. Meiri hlutinn ákvað því að kalla þetta til baka á milli umræðna og fá fund um það málefni þannig að við getum staðið sem best að því.

Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um breytingar á skattlagningu á leigutekjum. Ég vil fá að vekja athygli þingheims á mati Analytica sem fylgir frumvarpi um almennar íbúðir um áhrif á meðal annars þessa breytingu. Mat fyrirtækisins er að áhrifin verði umtalsverð á almenna leigumarkaðinn og það telur að það geti fjölgað íbúðum um allt að 460 og lækkað leigu um 3,8%. Þetta er hluti af þremur stórum aðgerðum. Eina þeirra má finna í bandorminum og svo eru tvær í fjárlagafrumvarpinu sem eru hluti af yfirlýsingu stjórnvalda í tengslum við kjarasamninga. Þetta er mjög gott mál, mun efla húsnæðismarkaðinn á Íslandi og að sjálfsögðu styð ég það.

Virðulegur forseti. Þetta er mjög gott mál, við fögnum því. Það er engin ástæða til að skattleggja leigutekjur með þessum hætti og það er hægt að halda því fram að sá kostnaður fari út í verðlagið og bitni á neytendum. Auðvitað þarf samkeppni að vera til staðar til að leiguverð lækki, við vitum það, og vonandi nær hæstv. félagsmálaráðherra sínum málum í gegn. Við styðjum hana í því. Þetta er gott mál og við greiðum atkvæði með því.

Herra forseti. Hér leggur minni hlutinn til að skerðingarmörk barnabóta hækki um 35% þannig að þær skerðist við 270 þús. kr. á einstæð foreldri en ekki 200 þús. kr. eins og nú er og að hjá hjónum og sambúðarfólki verði þessi mörk 540 þús. kr. en ekki 400 þús. kr. eins og nú er. Það sem hefur gerst í fjárlagaumræðu og umræðu hér um ýmsar forsendur fjárlaga er að það er verið að breyta stefnu í málefnum barnabóta. Það er verið að miða barnabætur við lágtekjufólk fyrst og fremst en ekki allan skalann eins og verið hefur. Það er stefnubreyting sem við höfum ekki tekið nægjanlega pólitíska umræðu um og ég er ósammála henni. Mér þykir leitt að sjá að meiri hluti þingmanna virðist vilja taka þessa stefnubreytingu án þess að nokkur pólitísk umræða hafi farið um hana en ég segi já við þessari tillögu.

Herra forseti. Það er rétt sem hefur komið fram fyrir þessa atkvæðagreiðslu að hún snýst um grundvallarstefnu flokkanna. Hægri menn á Alþingi vilja að barnabætur byrji að skerðast við 200 þús. kr.

Sama og þið.

Sama og við, já, en það hefur ýmislegt gerst síðan haustið 2012, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Meira að segja hefur orðið verðbólga og breytingar á kjörum manna á þeim tíma. Það sem minni hlutinn leggur til er að barnabætur byrji ekki að skerðast fyrr en við lágmarkslaun sem eru 270 þús. kr. á árinu 2016. Það er ekki óskastaða jafnaðarmanna en það er tillaga til þess að bæta aðeins úr því óréttlæti sem hægri menn á Alþingi eru greinilega fylgjandi.

Virðulegi forseti. Hér á Alþingi samþykktum við í fjárlögum í fyrra ákveðna upphæð á barnabótum. Af henni var 600 milljónum skilað til baka í fjáraukalögum fyrir þetta ár. Það er kannski von til þess að með því að hækka viðmiðunarmörkin eins og við leggjum hér til komist þær barnabætur sem við höfum samþykkt í fjárlagafrumvarpinu til þess fólks sem við viljum að þær fari til en lendi ekki aftur í ríkissjóði. 
            

Herra forseti. Hér eru áfram á ferðinni áform hæstv. ríkisstjórnar, sem verða ekki áform öllu lengur, um að fletja út skattkerfið og fækka skattþrepum. Okkur er sagt að það sé verið að fella niður miðþrepið. Hver er kosturinn við að hafa þrjú þrep og hvernig er hægt að nýta sérstakt þrep sem tekur mið af lægstu launum í landinu? Jú, það er hægt að nýta það eins og var gert á síðasta kjörtímabili til að hlífa sérstaklega tekjulægsta hópnum við skattgreiðslum. Úrræðunum fækkar í tekjuskattskerfinu ef slíkt þrep hverfur. Þegar frá líður mun þetta leiða til þyngri skattbyrði á lægri og meðallaun nema menn vilji fara að reka ríkissjóð aftur með halla sem kann að vera að hæstv. fjármálaráðherra og stjórnarliðinu þyki allt í lagi. Þetta eru ekki breytingar til góðs, hvorki frá sjónarhóli ábyrgra ríkisfjármála né sjónarhóli jöfnuðar í þessu landi. Þetta er sorgleg afturför, og aum er ganga Framsóknarflokksins að elta alltaf Sjálfstæðisflokkinn í þessum efnum.

… þínum flokki.

Kannski á maður ekkert að vera hissa þegar tveir hægri flokkar ná saman, eða hægri flokkur og hentistefnuflokkur, að þetta verði útkoman. 

Herra forseti. Einfaldara skattkerfi er ekki sjálfkrafa réttlátara skattkerfi. Þær skattbreytingar sem hv. stjórnarþingmenn eru að samþykkja hér kosta 5,5 milljarða á árinu 2016. Þær nýtast best fólki sem er með kjör á við okkur alþingismenn, við fáum 6 þús. kr. út úr þessari skattalækkun en þeir sem eru með lægri laun fá minna og þeir sem eru með lægstu laun ekki neitt. Þetta er forgangsverkefni hjá hægri stjórninni og á meðan eru aldraðir og öryrkjar hópur sem er haldið undir lágmarkslaunum og Landspítalinn er sveltur. Það er skömm að þessu.

Herra forseti. Misskilningurinn í umræðunni um þessi mál liggur meðal annars í því að það eru ekki hrein skattþrep í gildi á Íslandi vegna persónuafsláttarins. Við erum með óendanlega mörg skattþrep. Skattbyrðin er endalaust breytanleg eftir því hvernig laun eru hjá hverjum og einum. Hérna erum við að gera minni háttar breytingu. Við erum að rétta millitekjufólki í landinu hjálparhönd til að létta því skattbyrðina sem minnkar við það að miðjuþrepið hverfur, en vegna persónuafsláttarins erum við áfram með sama eðli í kerfinu. Svo ættum við aldrei að taka umræðu um tekjuskattskerfin án þess að ræða bótakerfin á sama tíma og til dæmis hafa í huga að nettótekjur ríkissjóðs af tekjuskattskerfinu að teknu tilliti til bótakerfanna eru engar frá sjö fyrstu tekjutíundunum. Það eru einungis þeir 30% tekjuhæstu sem skila nettótekjum til ríkisins þegar við höfum tekið tillit til bótakerfanna. Það er í raun og veru ómögulegt að eiga vitræna umræðu  
            

Virðulegur forseti. Hér er verið að fella niður tolla af mikilvægum vörum, neysluvörum, nauðsynjavörum fyrir almenning, fatnaði, skóm o.fl. Við í Bjartri framtíð fögnum því. Þetta er alveg í samræmi við okkar áherslur og stefnu. Ég vil nota tækifærið enn og aftur til að hvetja til þess að stigin verði frekari skref. Enn er mikilvæg neysluvara háð verulegum tollum, matur, og mér finnst augljóst að í heimi sem er sífellt að færast í þá átt að það er umframeftirspurn eftir matvælum og umframeftirspurn eftir góðum matvælum eins og Íslendingar framleiða er orðið fáránlegra og fáránlegra að við viðhöldum verndartollakerfi í matvælum. Við erum farin að horfa til útflutnings og erum fyrst og fremst matvælaútflutningsþjóð vegna þess að fiskur er matur. Hver er samkeppnin í lambakjöti svo dæmi sé tekið? Af hverju erum við með svona háa verndartolla á lambakjöt? Ég nefni bara dæmi um augljósa vöru sem við framleiðum sjálf. 

Virðulegi forseti. Áðan var auglýst eftir skattalækkunarstuðningi af hálfu Samfylkingarinnar. Hér sjá menn hann. Við höfum talað fyrir lækkun tolla á nauðsynjavörur alla tíð. Við höfum verið í þeirri sérkennilegu stöðu þegar við höfum fengist við þau nátttröll sem verma nú ríkisstjórnarbekkina að þegar kemur að lækkun tolla á matvöru hefur aldrei mátt ræða það. Það er aldrei rétti tíminn til að lækka skatta þegar kemur að því að lækka þær álögur á heimilin í landinu hjá Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki. Og ég held 

Virðulegur forseti. Í þessari atkvæðagreiðslu og hinni fyrri er verið að greiða úr flækju sem hefur verið viðvarandi í virðisaukaskattskerfinu um langt skeið, þeirri flækju að áfengi var í hærra virðisaukaskattsþrepi og mögulega sódavatnið sem áfengi var blandað í í sama glasinu var í lægra virðisaukaskattsþrepinu. Þetta skapaði mikla flækju. Hér er verið að greiða úr því með því að hækka áfengisgjöldin og síðan á eftir verður áfengið fært niður í neðra þrep í virðisaukaskatti þannig að þetta kemur út á eitt. Hér er verið að greiða úr flækju og nefndin vann ágætlega að því. Björt framtíð styður þetta. Þó að ég hafi almennt ekki verið fylgjandi hækkun áfengisgjalda er ég það núna.

Hæstv. forseti. Hér erum við að mæta kröfum minni framleiðenda og birgja vegna þess að ekki er samræmi milli skila á virðisaukaskatti og áfengisgjaldi. Af ákveðnum öryggissjónarmiðum er tíðari innheimta á áfengisgjaldinu en virðisaukaskattinum. Til að mæta aukinni byrði minni framleiðenda og innflytjenda á þessu sviði, mæta þeim í þessari auknu fjárbindingu, leggur meiri hlutinn til að innheimta á áfengisgjaldi fari með breytingartillögu í einn mánuð.

Virðulegi forseti. Hér er lagt til að orkuskattur á stóriðju sem að óbreyttu mun renna út um áramót verði framlengdur. Það er athyglisvert að sjá skattstefnu ríkisstjórnarinnar gagnvart atvinnulífinu. Henni finnst sjálfsagt að skattleggja aðföng þekkingarfyrirtækja sem eru laun en hún vill ekki skattleggja aðföng stóriðjunnar eins og raforkuna. Hún vill ekki setja raunverð á aðföng sjávarútvegsfyrirtækja með því að láta greiða í sameiginlega sjóði sanngjörn veiðigjöld sem endurspegla raunverulega auðlindarentu og hún vill ekki leggja gjöld á ferðamenn sem eru auðvitað aðföng ferðaþjónustunnar. Það er bara ein grein sem á í alvöru að bera kostnað af aðföngum sínum og það eru þekkingarfyrirtæki sem þurfa að bera kostnað af skattlagningu á laun.

Herra forseti. Ég segi já við þessari tillögu enda ber ég hana fram sjálf og er þar af leiðandi talsverður stuðningsmaður hennar. Ég tel að hér skorti heildarsýn í því hvernig við viljum standa að gjaldtöku af auðlindum okkar og atvinnulífinu. Mér finnst vanda heildarsýnina. Orkuskatturinn var hluti af ákveðinni heildarsýn á síðasta kjörtímabili sem snerist um að við ættum að setja í samhengi auðlindanýtingu og skattstefnu. Ég lýsi eftir slíkri stefnumótun en sé að hv. þingmenn meiri hlutans vilja ekki fylgja okkur á þeirri vegferð. Ég segi já við þessari tillögu.

Virðulegur forseti. Hér er verið að framlengja heimild til ríkissjóðs um að láta hluta af tryggingagjaldi ekki renna í starfsendurhæfingarsjóði. Ég geri mér grein fyrir að það kemur fjármagn inn í starfsendurhæfingarsjóði eftir öðrum leiðum en þó mun minna en ætti að vera samkvæmt upphaflegu samkomulagi. Ég vildi bara gera grein fyrir atkvæði mínu til að vekja athygli á því hvernig verið er að misnota tryggingagjaldið. Það er sundurliðað niður í ákveðna stofna og á að fjármagna Fæðingarorlofssjóð og atvinnuleysisbætur, það á að fjármagna starfsendurhæfingu, jöfnun á örorkubyrði almennra lífeyrissjóða o.s.frv. Þróunin hefur hins vegar verið sú að tryggingagjaldið er bara að breytast í launaskatt. Ríkið lætur ekki þessa stofna renna til verkefnanna heldur beint í ríkissjóð. Atvinnuleysi minnkar, samt lækkar tryggingagjaldið ekki. Hluti fer ekki í starfsendurhæfingarsjóði og samt lækkar tryggingagjaldið ekki.  
            

Hæstv. forseti. Við erum hér að bregðast við til að koma í veg fyrir víxlverkun milli örorkulífeyris almannatrygginga og greiðslu örorkustyrks og aldurstengdrar örorkuuppbótar og tekjutryggingar. Það er verið að framlengja þessar breytingar þannig að samanburður geti orðið milli ára til að koma í veg fyrir að óæskileg víxlverkun eigi sér stað. Á sínum tíma náðist tímamótasamkomulag milli stjórnvalda og Landssamtaka lífeyrissjóða og er það vel. Ég segi því já.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að greiða atkvæði með þessum þætti frumvarpsins þar sem um er að ræða frítekjumark örorkulífeyrisþega. Ég vil bara hrósa stjórnarmeirihlutanum fyrir að hafa ákveðið að framlengja tímamótasamkomulagið sem hv. þm. Willum Þór Þórsson lýsti réttilega svo og náðist árið 2010. Við lögðum gríðarlega vinnu í að ná samkomulagi við lífeyrissjóði, lögðum nærri 2 milljarða í að fjármagna það samkomulag á þeim tíma þegar engir peningar voru til, unnum að því allt árið 2010, og það var gengið frá því undir lok árs af þáverandi hæstv. félagsmálaráðherra, Guðbjarti heitnum Hannessyni. Það er sérstaklega ánægjulegt að greiða atkvæði með framlengingu þess núna og ég ítreka hrós til stjórnarmeirihlutans fyrir að halda áfram þessu þjóðþrifaverki.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég átti í pínulitlum vandræðum með að ákveða mig hvað varðar þessa grein og þá næstu vegna þess að hér í 45. gr. er fjallað um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar, og sóknargjöld í 46. gr. Ég er á móti lögunum í heild sinni og að sjálfsögðu hlynntur aðskilnaði ríkis og kirkju. Ég vek athygli á því, að gefnu tilefni, að það er ekki trúarleg afstaða, það er pólitísk afstaða um jafnræði fyrir lögum og það að meiri hluti á ekki sjálfkrafa að njóta einhverra forréttinda. Hér er um að ræða greinar sem veita meiri hluta forréttindi sem ég er í grundvallaratriðum á móti, hvort sem um er að ræða trúarbrögð, kynþátt, stjórnmálaskoðanir eða hvaðeina. Ég er á móti lögunum í heild sinni, ég sit hjá í þetta sinn vegna þess að fyrir mér er þetta ekki spurning um upphæðir heldur prinsipp.

Virðulegi forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um það hvernig ríkið stendur við skuldbindingu sína samkvæmt lögum og sérstöku samkomulagi íslenska ríkisins og þjóðkirkjunnar. Í málflutningi kirkjunnar hefur komið fram að hún telur að hér sé óskum hennar ekki mætt og ekki staðið fyllilega við þá samninga sem undirliggjandi eru þessu. Mér finnst mikilvægt að staðið sé við samninga og þess vegna get ég ekki greitt þessu atkvæði. Ég mun sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu en samþykkja hins vegar 46. gr.

Hæstv. forseti. Það er með mikilli ánægju sem ég greiði þessari tillögu atkvæði. Hér er farið í átt að samkomulagi sem gert var við þjóðkirkjuna og önnur skráð trúfélög eftir atvikum í hruninu. Hér er stigið skref til baka til að standa fullkomlega við það samkomulag sem gert var á sínum tíma við þjóðkirkjuna. Hér er sem sagt verið að hækka gjald til þjóðkirkjusafnaða og skráðra trúfélaga, það skal vera 898 kr. á mánuði fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri og þess vegna segi ég já og fagna þessu. Ég tel að við eigum við næstu fjárlagagerð að stíga skrefið til fulls og standa við þetta samkomulag. Við kristilegir demókratar segjum að sjálfsögðu já.  
            

Herra forseti. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um frammistöðu hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hvað varðar uppbyggingu á ferðamannastöðum, í þjóðgörðum og á friðlýstum svæðum. Það bítur eiginlega höfuðið af skömminni að hér er enn haldið inni fyrir árið 2016 skerðingu á hinum mörkuðu tekjum sem lagðar eru á og aflað í því skyni að byggja upp ferðamannastaði í landinu. Það á að klípa 13 milljónir af mörkuðum tekjum Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða, af gistináttagjaldi. Í staðinn hefur svo ríkisstjórnin í fjáraukalögum hvers árs orðið að reyna að bjarga í horn með verulegum fjárveitingum. Lágmark væri að greinin fengi óskertan þennan markaða tekjustofn sem lagður var einmitt á í því skyni að byggja upp á fjölsóttum ferðamannastöðum, í þjóðgörðum og á friðlýstum svæðum. Ég er á móti þessu og mér finnst nánasarlegt að reyta þarna af sjóðnum 13 millj. kr.

Virðulegi forseti. Við í Bjartri framtíð erum á móti þessu líka. Þó að þetta séu ekki stórar upphæðir er þetta engu að síður mjög furðulegt og lýsir hringlandahætti í því mikilvæga verkefni sem er að fjármagna uppbyggingu innviða í ferðaþjónustu. Ég vil bara minna á að við þingmenn Bjartrar framtíðar settum það á oddinn 2012, vorum aðeins færri þá, að farið yrði í fjárfestingarverkefni. Það fékk góðar undirtektir og margir þingmenn deildu þeim áherslum. Þá var samþykkt að fara í markvissa uppbyggingu á innviðum ferðaþjónustunnar og setja pening í það af tekjum sem voru augljóslega fyrir hendi á þeim tíma. Það var brotabrot af þeim arði sem kemur af eigum ríkisins í fjármálastofnunum. Það fyrsta sem ríkisstjórnin gerði var að blása þetta af og í rauninni blés hún af margt mjög gott og hefur síðan einhvern veginn verið að hringlast með þetta verkefni, pota því inn í fjáraukalög og þar fram eftir götunum og svo núna skera af þó þeim mörkuðu tekjum 

Virðulegi forseti. Klúður ríkisstjórnarinnar í málefnum ferðaþjónustunnar ríður ekki við einteyming. Hér er verið að skerða lögbundin framlög í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Það er búið að klúðra tækifærinu til að láta þessa vaxandi atvinnugrein leggja af mörkum í þá uppbyggingu sem er óhjákvæmileg til að henni farnist vel. Það þarf að byggja upp ferðamannastaði, það þarf að byggja upp vegi og í þinginu hefur verið eindreginn vilji til að mæta þessum sjónarmiðum og tryggja að hægt sé að leggja gjöld á ferðamennina sjálfa til að standa undir þessum kostnaði. Nei, hvað gerir ríkisstjórnin? Hún býr til nýja pilsfaldaatvinnugrein og fjármagnar úr ríkissjóði framkvæmdir við ferðamannastaði, framkvæmdir sem ættu að vera fjármagnaðar af greininni sjálfri. Skattfé sem gæti runnið til Landspítalans rennur í þetta í staðinn fyrir að greinin sjálf sem vex hratt, helst til hratt satt að segja og þyrfti bara einfaldlega að geta lagt af mörkum sjálf, geri það. 

Virðulegur forseti. Þetta er tæknileg færsla sem hefur ekki áhrif á þennan lið og það sem við samþykktum hér við 2. umr. fjáraukalaga sem er tengingin við gistináttagjaldið sem rennur inn í framkvæmdasjóðinn. Þar koma þær 27 milljónir sem raunálagning gistináttagjaldsins er. Varðandi Framkvæmdasjóð ferðamannastaða er ótrúlegt að hlusta á málflutninginn. Frá árinu 2011 þegar Framkvæmdasjóður ferðamannastaða var settur á laggirnar hefur verið úthlutað úr honum 2,3 milljörðum kr., þar af 1.700 millj. kr. aukalega til viðbótar við gistináttagjaldið frá því að þessi ríkisstjórn tók við. Nú ætlum við að gera enn betur, á næsta ári verða tæplega 700 milljónir til ráðstöfunar úr Framkvæmdasjóði ferðamannastaða. Það er algerlega með ólíkindum að hlusta á þetta frá fyrrverandi ríkisstjórn sem setti tæplega 300 milljónir inn í þennan málaflokk á sínum tíma.  
            

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að fagna þeim breytingum sem við erum að klára að greiða atkvæði um þar sem verið er að leyfa launafólki að halda eftir meiru af tekjum sínum. Það er verið að bæta kjör fólksins í landinu á ýmsan hátt. Það hefur verið furðulegt að hlusta á margt í umræðunni hér í dag þar sem því er haldið fram að með því að bæta kjör fólks, með því að standa við gerða kjarasamninga, sé ríkið að afsala sér einhverju sem það eigi og með því geti það ekki notað fjármagn í önnur þörf verkefni. Þetta er sérstaklega bíræfið í ljósi þess að núverandi stjórnarandstaða gerði einmitt tilraun með sínar hagfræðikenningar á síðasta kjörtímabili þar sem hvers konar skattar voru hækkaðir trekk í trekk, alls konar gjöld á allt milli himins og jarðar. Hver var afraksturinn af því?  
            

Hæstv. forseti. Sá tími er liðinn að ég sé tilbúinn að greiða atkvæði með framlengingu leyfisveitinga til happdrætta eins og ég hef verið tilbúinn að gera til þessa. Ástæðan er sú að ég hefði viljað sjá verulegar grundvallarbreytingar gerðar á umhverfi þessa tugmilljarðaiðnaðar í landinu. Ég geri greinarmun á happdrættum annars vegar og spilakössum og spilavítum hins vegar. Hin almennu happdrætti taka lítið af mörgum, spilakassarnir taka mikið af fáum og allt af sumum. Þeir frelsa engan, þeir svipta marga frelsinu. Ég geri greinarmun á þessu tvennu að sönnu. Við erum hér að tala fyrst og fremst um happdrættin. Ég vek athygli á því að á síðasta kjörtímabili setti ég fram tillögur í þessum þingsal. Ég vildi koma á fót Happdrættisstofu. Hún átti að kosta 50 millj. kr. á ári. Helmingurinn átti að fara  
            

Gert er ráð fyrir því að formaður fjárlaganefndar flytji ræðu sína og að henni lokinni, og andsvörum ef til þeirra kemur, verði gert hlé á þessum þingfundi til kl. 14.15 vegna nefndafunda.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2015. Raunverulega fór ég sjálf fram á það að málið kæmi inn í hv. fjárlaganefnd á milli umræðna. Málið var tekið þar á dagskrá. Engar breytingartillögur eru frá meiri hluta fjárlaganefndar. Því kemur þingskjalið svo breytt til þingsins eins og það var eftir atkvæðagreiðslu við 2. umr. og lagt er til að frumvarpið verði samþykkt eins og það stendur nú.

Herra forseti. Í síðustu ræðu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, formanns fjárlaganefndar, við 2. umr. fjáraukalaga fór hv. þingmaður sjálfur fram á það að fjáraukalögin yrðu kölluð inn á milli umræðna og nefndi sérstaklega að þar yrði rætt um breytingartillögur minni hlutans um afturvirkar greiðslur til aldraðra og öryrkja. Ég verð að viðurkenna að ég var vongóð um að meiri hlutinn ætlaði að taka málið til skoðunar á milli umræðna af einhverri alvöru og hélt að einhver hreyfing væri á málinu, menn væru tilbúnir að gera eitt og annað. Svo var ekki, því miður. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir er í Framsóknarflokknum sem oft hefur verið með einhverjar félagslegar taugar í sér og var ekki með tekjuskattslækkanir á sinni stefnuskrá, heldur þvert á móti mikla aukningu. Ég man að hv. þingmaður nefndi sjálf 13 milljarða til nýrra verkefna og bættrar stöðu Landspítalans. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort henni finnist ekki þessi félagslega taug í Framsóknarflokknum skjálfa og togna þegar við erum að lækka tekjuskatt á til dæmis okkur þingmenn? Við getum spanderað 6 þús. kr. meira á mánuði við skattalækkanir sem voru samþykktar hér áðan en það er verið að halda öldruðum og öryrkjum á árinu 2015 á verri kjörum þegar horft er á landið yfir heild og það er óumdeilt. Finnst hv. þingmanni þetta vera í takt við hinar félagslegu áherslur Framsóknarflokksins?

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem aldrei viljað blanda sjálfri mér í ræður sem ég held, þannig að ég ætla að láta því ósvarað hverjar lækkanir eða hækkanir þingfararkaups eru, því að eins og allir vita tökum við okkar launakjör út frá kjararáði, þannig að það sé sagt í eitt skipti fyrir öll. En hv. þm. Oddný Harðardóttir, veit jafn vel og ég að ég sem formaður fjárlaganefndar stóð fyrir því að taka á móti þeim gestum sem minni hlutinn í fjárlaganefnd óskaði eftir. Það voru fulltrúar eldri borgara og öryrkja og var sá fundur opinn fjölmiðlum í fyrsta sinn í tíð fjárlaganefndar, alla vega undir minni stjórn, og ég held að það sé einsdæmi í sögu þingsins. Það var afar góður fundur. Farið var vítt og breitt yfir málin í eina tvo tíma fyrir opnum tjöldum fjölmiðla, þannig að allir höfðu aðgang að því sem áhuga höfðu á að fylgjast með umræðunum sem fram fóru á þeim fundi. Nú er það svo, ef ég má orða það þannig, að 69. gr. almannatryggingalaga er kjararáð eða kjaradómur þeirra hópa sem þiggja bætur, vegna þess að það er skýrt ákvæði í þeirri lagagrein hvernig þessar bætur skulu hækka. Í forsendum fjárlaga fyrir árið 2016 var þessi hækkun upp á 9,4%. Þegar ný hagvaxtarspá kom út var ljóst að meira svigrúm var en gert hafði verið ráð fyrir og þessir hópar áttu inni miðað við það hvernig þeir stóðu þegar fjárlagafrumvarpið var birt. Því fengu þeir hækkun upp á 0,3% og nú stendur það í 9,7%. Virðulegi forseti. Ég vil líka taka fram að þarna er búið að taka tillit til fjölgunar í þeim hópum þannig að það eru 9,7% sem þessir hópar fá og komið hefur fram að það er nákvæmlega rétt reiknað.

Herra forseti. Opni fundurinn var haldinn að kröfu minni hlutans  Ég hef aldrei haldið því fram að meiri hlutinn hafi reiknað rangt, ég er aðeins að segja: Þetta er of lágt. Það er ekki hægt að segja að kjör aldraðra og öryrkja á árinu 2015 og þeirra með lægstu laun á árinu 2015 séu sambærileg vegna þess að munur á þessum tvennum árstekjum á árinu 2015 er 260 þús. kr. Á árinu 2016, þegar búið er að hækka um 9,7% sem hv. þingmaður fór yfir áðan, verður munurinn 216 þús. kr. á árslaununum vegna þess að lægstu laun hækka frá 1. maí 2016. Með þessum aðgerðum er verið að sjá til þess að þeim sem hafa engar aðrar tekjur, þeim lífeyrisþegum sem hafa engar aðrar tekjur, sé haldið undir lágmarkslaunum í landinu. Öldruðum og öryrkjum sem ekki geta unnið fyrir sér á vinnumarkaði er haldið sem fátækasta hópnum í samfélaginu. Það er ekki í anda laga um almannatryggingar. Það eru þau skilaboð sem við höfum verið að reyna að koma á framfæri og það er reikningsdæmið sem við þurfum 

Virðulegi forseti. Það var ágætt að hv. þm. Oddný Harðardóttir fór aðeins inn á umræðuna varðandi lágmarkslaun og bætur. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að óeðlilegt sé að lægstu laun og bætur séu sama krónutala, mjög óeðlilegt. Það kostar að vera í vinnu, það kostar að hafa börn á leikskóla, þannig að ég lýsi nokkurri ábyrgð á verkalýðshreyfingu landsins fyrir að hafa ekki barist betur fyrir kjörum þeirra sem lægstu launin hafa. Auðvitað er það svo að þetta stingur kannski einhvern og enginn vill vera öryrki og það er ekki það líf sem allir vilja. En fjárlaganefnd hefur aðeins verið að ræða þessi mál nú í vetur og verið að skoða að það er óeðlilega hátt hlutfall öryrkja hér á landi miðað við nágrannalöndin. Hátt í 10% vinnubærra manna eru skráðir öryrkjar á Íslandi. Mér finnst það mjög óeðlilegt og við höfum verið að skoða hvað veldur því. Í tölum Tryggingastofnunar kemur fram að það liggi á bilinu 9–10 milljarðar í svikum í bótakerfunum. Komið hefur fram hjá ríkisskattstjóra að 80 milljarðar liggi í skattsvikum í skattkerfinu á ári. Við erum að tala þarna um tæpa 100 milljarða sem ekki skila sér inn í kerfið. Það er rúmlega heill Landspítali á ári sem liggur þarna úti í samfélaginu. Ég held frekar að stjórnvöld og stjórnarandstaðan ættu að ganga í það með okkur í meiri hlutanum að reyna að höfða til samvisku fólks að fara að skila þessu fé til ríkisins svo við getum farið í stórkostlegar hækkanir 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar. Meiri hluti Alþingis hafnaði breytingartillögu minni hlutans sem lögð var fram við 2. umr. fjáraukalaga um að tryggja að aldraðir og öryrkjar fengju sambærilegar launahækkanir frá 1. maí sl. og samið var um við launþega á almenna markaðinum. Eftir að frumvarpinu var vísað að nýju til fjárlaganefndar hefur nefndin fengið til sín gesti frá Öryrkjabandalagi Íslands, Landssambandi eldri borgara, velferðarráðuneyti og fjármála- og efnahagsráðuneyti og farið með þeim yfir þær forsendur frumvarpsins sem tengjast bótaflokkum þessara aðila. Minni hlutinn lýsir yfir vonbrigðum með forgangsröðun meiri hlutans sem telur það greinilega ekki forgangsmál að tryggja stöðu þeirra sem minnst mega sín. Komið hefur í ljós að fjármála- og efnahagsráðuneytið tekur inn í útreikninga sína þá 3% hækkun launa sem féll til í upphafi árs 2015 en tengist ekki þeim kjarasamningum sem gerðir voru á almenna markaðinum í maí sl. Því vantar þá hækkun inn í bótaflokka aldraðra og öryrkja. Einnig hefur komið í ljós að við útreikningana sleppir fjármála- og efnahagsráðuneytið launaskriði sem hefur orðið og lækkar með þeim hætti kaupmátt eldri borgara og öryrkja. Stjórnarliðar felldu við 2. umr. tillögu minni hluta fjárlaganefndar um að lífeyrir hækki frá 1. maí 2015, eins og áður sagði. Í tillögunni var miðað við samninga sem VR og Flóabandalagið gerðu við viðsemjendur sína. Lægstu laun hækka samkvæmt þeim samningum í fjórum skrefum til ársins 2018 í um 300 þús. kr. mánaðarlaun. 1. maí 2015 hækkuðu lægstu launin í um 255 þús. kr. á mánuði og frá 1. maí 2016 verða þau komin í um 270 þús. kr. á mánuði. Landssamband eldri borgara miðar við aðra samninga í sínum útreikningi og segir að hækkunin frá 1. maí eigi að vera afturvirk 14,5% en ekki 10,9% eins og tillaga minni hlutans gengur út frá. Þrátt fyrir það eru þessi lágu laun mun hærri en þau sem öldruðum og öryrkjum er boðið samkvæmt ákvörðunum ríkisstjórnarinnar en samkvæmt henni verður lífeyrir með heimilisuppbót fyrir fólk sem býr eitt um 247 þús. kr. á árinu 2016. Bætur einstaklings sem býr með öðrum verða um 213 þús. kr. á mánuði. Fulltrúar minni hlutans og áheyrnarfulltrúi í nefndinni leggja fram breytingartillögu en þar er lagt til 6,7 milljarða kr. framlag til að bæta öldruðum og öryrkjum þær kjaraskerðingar sem þeir verða annars fyrir. Hluti þeirrar upphæðar rennur til baka í ríkissjóð í formi skattgreiðslna. Undir þetta nefndarálit skrifa ásamt þeirri sem hér stendur hv. þingmenn Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og Brynhildur Pétursdóttir og Ásta Guðrún Helgadóttir, sem er áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk álitinu. Frú forseti. Ég vil bæta við nokkrum orðum. Hægri stjórnin sem nú er við völd á Íslandi vill ekki hækka lífeyri eldri borgara og öryrkja afturvirkt í takt við lægstu laun. Þau líta þannig á að bætur almannatrygginga eigi einungis að hækka árlega í fjárlögum og þá frá 1. janúar ár hvert en ekki á miðju ári þótt gerðir hafi verið kjarasamningar í millitíðinni. Þetta segir í nýlegu minnisblaði frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu til fjárlaganefndar. Þau virðast líta þannig á að samkvæmt lögum eigi að skilja eftir einn hóp í samfélaginu og halda honum á verri kjörum en þeir njóta sem eru á lægstu umsömdu laununum. Með minnisblöðum til fjárlaganefndar er reynt að gera sem mest úr hækkun á elli- og örorkulífeyri frá næstu áramótum. En það er alveg sama hvernig þau fara með prósentutölurnar, þau tala um uppsafnaðar prósentutölur og uppsafnaða milljarða á milli ára og reyna síðan að rugla öllu saman með fjölgun eldri borgara, þetta er gert til þess að rugla fólk í ríminu. Niðurstaðan verður alltaf sú sama: Kjör aldraðra og öryrkja sem hafa ekki laun annars staðar frá verða verri en annarra, bæði á árinu 2015 og árinu 2016. Lög um almannatryggingar voru sett til að verja kjör eldri borgara og öryrkja. Þau voru sett til þess að fólk héldi reisn sinni og gæti lifað mannsæmandi lífi. Lögin voru ekki sett til þess að tryggja að aldraðir og þeir sem eru óvinnufærir vegna örorku væru allra fátækasta fólkið í samfélaginu. Fordæmi er frá kjarasamningum árið 2011 en þá voru lægstu laun einnig hækkuð umfram önnur. Eldri borgarar og öryrkjar nutu þeirra hækkana þá og fengu þær um mitt ár eins og aðrir. Það var réttlátt og það var í anda laga um almannatryggingar. Sömu leið ættum við auðvitað að fara nú en hægri stjórnin sýnir hvorki samkennd né mannúð og skilur ekki réttlætissjónarmiðin að því er virðist. Hún virðist aðeins skilja ískaldan lagatextann og ber hann fyrir sig þrátt fyrir að fordæmi séu til um annað. Frú forseti. Þetta er hægri stefna sem ég hafði gert mér vonir um að Framsóknarflokkurinn gæti ekki kvittað undir. Framsóknarflokkurinn hafði á sínum stóra fundi samþykkt að sá flokkur mundi standa vörð um kjör aldraðra og öryrkja en þeir beygja sig undir vilja samstarfsflokksins í málinu, hafa ekki kjark til að standa uppi í hárinu á þeim og vitna sjálfir í lagatextann og stefna formanns fjárlaganefndar virðist vera hægra megin við Sjálfstæðisflokkinn. Það er nefnilega þannig að ef menn taka tölurnar sem birtast í minnisblöðum frá velferðarráðuneytinu um stöðu lífeyrisþega á árunum 2015 og 2016 og bera saman við umsamda taxta á árinu 2015 og 2016 þá er mikill munur þarna á. Árslaun eldri borgara og ellilífeyrisþega eða lífeyrisþega sem búa einir og fá heimilisuppbót, og eru þess vegna í bestu stöðu þeirra sem ekki fá laun annars staðar frá, eru á árinu 2015 2.700.000 kr. En árslaun þeirra sem eru á lægstu töxtunum hjá Verslunarmannafélagi Reykjavíkur og Flóabandalaginu eru á árinu 2015 2.960.000. Þarna munar 260 þús. kr. yfir árið. Hvernig í ósköpunum fær stjórnarmeirihlutinn það út að þetta sé sambærilegt? Hvað gerist svo um áramótin? Ef við skoðum árið 2016 samkvæmt hækkunum sem eru í minnisblaði frá velferðarráðuneytinu fyrir einstakling sem býr einn og er með heimilisuppbót þá eru árslaunin hans á árinu 2016 eftir hækkanir 1. janúar, sem duga þá út allt árið, 2.964.000 kr. En þeir sem eru á lægstu töxtunum hjá Verslunarmannafélagi Reykjavíkur og Flóabandalaginu verða með 3.180.000 kr. og það er líka munur þarna á sem er ekki öldruðum og öryrkjum í hag. Munurinn á árinu 2016 verður þá 216 þús. kr. Þess vegna er ég svo hissa á umræðunni hér. Meira að segja hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra stendur hér í pontu og segir að aldraðir og öryrkjar verði jafn settir lægstu launum frá 1. janúar 2016. Þetta sagði hæstv. ráðherra. Hún tók ekki fram að 1. maí 2016 hækka lægstu laun um 5,9%. Verið er að segja hálfan sannleikann til þess að blekkja okkur. Það er óþolandi. Það er ekki aðeins verið að reyna að blekkja okkur þingmenn heldur er einnig verið að blekkja almenning í málinu. Ég leyfi mér að segja hér sem gamall stærðfræðikennari að ef fólk rifjar upp stærðfræðina sem það lærði í 12 ára bekk þá sér það að verið er að halda öldruðum og öryrkjum undir lágmarkslaunum. Það er ekki þannig að það muni einhverjum 5.000 kalli. Það munar svo hundruðum þúsunda skiptir ef horft er á árslaun. Þegar hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra talar um bætur almannatrygginga úr þessum ræðustól þá segir hann, frú forseti, að það sé nauðsynlegt að halda þessum hópi undir lágmarkslaunum vegna þess að það þurfi að vera hvati fyrir þau til þess að fara út að vinna. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er að tala um aldraða og öryrkja. Það er sannarlega misjöfn staða innan þess hóps, en það sem við erum að ræða hér og það sem umræðan hefur verið um í fjáraukalögum og fjárlögum er hópurinn sem hefur engin laun annars staðar frá. Það er sá hópur sem við erum að tala um. Enn er verið að reyna að rugla umræðuna með því að vera að blanda öðrum hópum inn í málin. Og hvernig er það, frú forseti, hvers konar hvati er það fyrir gamlan mann sem kominn er af vinnumarkaði? Hvaða hvati felst í því að halda kjörum hans undir lágmarkslaunum í landinu? Hvaða hvati er það? Hvað hvati felst í því fyrir öryrkja sem getur ekki unnið að halda honum á lágmarkslaunum? Ég skil þetta ekki en þegar hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra var að tala um að það þyrfti að vera einhver hvati dró hann fram hóp öryrkja og sagði að í þeim hópi væru ungir menn sem hefðu flosnað upp úr framhaldsskólum og gætu ekki fótað sig. Það þyrfti að vera einhver hvati fyrir þá að fara út að vinna og hrista af sér örorkuna. Ég veit eiginlega ekki hvað hann átti við. Það má vera að einhver hópur sé þannig staddur að það sé árangursríkt að svelta hann út á vinnumarkaðinn, þó að ég þekki ekki slíkt fólk. En hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra virðist gera það og telur að árangursríkt sé að fara þá leið að halda fólki fyrir neðan hungurmörk í framfærslu. Nær væri að opna framhaldsskólana fyrir þennan hóp. En gerir hægri stjórnin það? Nei. Hún setur fjöldatakmarkanir í framhaldsskóla á þá sem hafa náð 25 ára aldri. Það rekst hvað á annað horn. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sagði í andsvari fyrr í dag að það væri sjálfsagt mál að halda öryrkjum og öldruðum undir lágmarkslaunum því að það væri miklu ódýrara að lifa ef maður væri í þeim hópi. Aldraðir ættu til dæmis ekki börn og það væri ákveðinn kostnaður þar.  Ég hvet alla þingmenn sem á þetta hlýða og aðra þá sem eru að horfa á Alþingisrásina að hlusta á þetta svar formanns fjárlaganefndar og hlusta þá inn í þessa pólitík framsóknarmanna sem hún hlýtur að vera að kynna með orðum sínum. Hún er talsmaður þeirra í fjárlaganefnd og þeir styðja hana og standa að baki henni þar og geta ekki afneitað henni. Það hryggir mig að Framsóknarflokkurinn skuli bera þá stefnu uppi sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir gerir þegar kemur að málefnum aldraðra og öryrkja í samfélaginu. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra en við erum með breytingartillögu, eins og ég sagði áðan, í minni hlutanum þar sem við gerum ráð fyrir að aldraðir og öryrkjar fái hækkun upp á 10,9% frá 1. maí og út árið. Alveg eins og í fjárlögunum erum við með tillögu um að aldraðir og öryrkjar hækki frá 1. maí 2016. Þetta er réttlætismál og ég veit að úti í samfélaginu er mikill stuðningur við þetta mál. Það er nánast hver einasti Íslendingur sem sér óréttlætið í því að horft sé á ískaldan lagatexta en ekki á anda laganna og það sem gerðist í kjarasamningum í ár þegar lægstu laun voru hækkuð. Mér finnst ómögulegt að þurfa að hætta þessari baráttu núna og láta hægri stefnuna ráða í þessu máli, en sjálfsagt verð ég að sætta mig við hana. En baráttunni er ekki lokið því að það kemur dagur eftir þennan dag og við í minni hlutanum munum halda áfram að berjast fyrir bættum kjörum og reyna að berja á bak aftur þá öfgafullu hægri stefnu sem birtist í tillögu hæstv. ríkisstjórnar, að ætla að halda þessum hópi fátækustum á Íslandi.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir ræðu hennar og þær tölulegu upplýsingar um stöðu mála sem hún fór yfir í ræðunni. Ég held nefnilega að það sé alveg gríðarlega mikilvægt að við hömrum á þessum tölulegu upplýsingum. Þó svo að það líti ekki alveg nógu vel út í þessari baráttu akkúrat núna þá skipta svona ræður einmitt svo miklu máli vegna þess að það er fullt af fólki sem er að hlusta á umræðuna, það er fullt af fólki sem tekur tölulegu upplýsingarnar til sín. Þetta skiptir máli upp á samfélagsumræðuna. Við viljum auðvitað að almenningur sjái hversu rosalega ósanngjarna stefnu er verið að keyra. Ég verð að viðurkenna að mér var ansi brugðið við andsvar hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur við hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur í andsvörum fyrir hlé þar sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sagði það fullum fetum að hún teldi óeðlilegt að bætur og lægstu laun væru sama talan og hélt svo áfram og talaði um bótasvik í kerfinu. Mig langar að spyrja hv. þingmann vegna þess að nú hafa fleiri þingmenn meiri hlutans og hæstv. fjármálaráðherra talað á þessum nótum: Getur verið að hv. þingmenn séu að gára vatnið og gera lífeyrisþega tortryggilega og þar með að reyna að réttlæta það að ekki sé farið í kjarabætur til þessa hóps og reyna þar með að fá almenning til þess að kaupa það að þetta sé í lagi?

Frú forseti. Það er rétt að þetta andsvar hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur var alveg með ólíkindum og þar talaði hún einmitt um bótasvik og þau væru svo stórkostleg hjá öldruðum og öryrkjum að það væri hægt að byggja heilan Landspítala á ári af því að þeir væru að svíkja svo mikið undan. Ég kannast ekki við að hafa heyrt hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur tala svona um skattsvik og tína til hvað væri hægt að byggja marga Landspítala fyrir skattsvik. En henni finnst það bara greinilega réttlætanlegt, eða hún sagði það ekki réttlætanlegt, henni fannst það bara, það var hennar skoðun að þessi hópur ætti að vera á lægri kjörum og kannski væri hægt að bæta kjör hans ef hann mundi ekki svíkja svona mikið undan og væri ekki að svindla svona mikið. Satt að segja á maður ekki orð yfir þessi viðhorf, það er bara þannig, sérstaklega þegar við erum að tala um hópinn sem hefur engar tekjur annars staðar frá. Það er umræðan hér, hún snýst um þá sem hafa engar tekjur annars staðar frá. Hvernig í ósköpunum eiga þeir að fara að því að svindla og svíkja? Hvernig eiga þeir að fara að því? Það væri ágætt að heyra það. Eins og ég sagði áðan þá er þetta fjölbreyttur hópur, lífeyrisþegar eru á misjöfnum kjörum en það sem við höfum verið að ræða hér er hópurinn sem hefur engar tekjur annars staðar frá. Það er mikilvægt þegar við metum þessa umræðu um hvaða hóp við erum að tala.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og vil taka undir að það er alltaf mjög mikilvægt þegar við ræðum um kjör lífeyrisþega eða bara mál lífeyrisþega yfir höfuð að muna eftir því að þetta er auðvitað fyrst og fremst fólk og þetta er fólk sem er ólíkt eins og gildir um alla aðra hópa fólks. Við verðum að muna eftir því að við erum að tala um breytingar sem taka fyrst og fremst til þeirra sem eru á bótum frá almannatryggingakerfinu eingöngu. Ég vil taka undir það sem hv. þingmaður sagði um að það gengi auðvitað ekkert að ætla að svelta fólk út á vinnumarkaðinn. Það á auðvitað sérstaklega við um ellilífeyrisþega en það eru líka hópar öryrkja sem ekki geta stundað atvinnu og því miður er kerfið þannig að þeim sem þó geta stundað einhverja atvinnu er gert erfitt fyrir með tekjutengingum í kerfinu. Það er annað sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í vegna þess að okkur hættir stundum til að tala bara um ein lög í einu eða eina breytingu í einu eins og það sé ekkert annað samfélag hérna sem einhver dýnamík er í. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann varðar ákvæði í samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Ég veit vel að það er ekki allt fatlað fólk lífeyrisþegar en þetta er stór hópur og það segir í 28. gr. þessa samnings: „Aðildarríkin viðurkenna rétt fatlaðs fólks og fjölskyldna þess til viðunandi lífskjara því til handa, m.a. viðunandi fæðis og klæða og fullnægjandi húsnæðis, og til sífellt batnandi lífsskilyrða og skulu gera viðeigandi ráðstafanir til að tryggja og stuðla að því að þessi réttur verði að veruleika án mismununar vegna fötlunar.“ Er hv. þingmaður mér sammála í því að nú þegar við vinnum að innleiðingu á þessum samningi þá sé þetta ákvæði kannski aðeins að gleymast?

Frú forseti. Ég held að það sé áreiðanlegt að það sé að gleymast. En það sem mér finnst vera mikið áhyggjuefni í allri þessari umræðu er að þegar stjórnarliðið segir að þetta sé voða gott sem þeir eru að gera og það sé samkvæmt lögum og allt þetta, þá er erfitt að hrekja þessa staðreynd með lögin. Í 69. gr. almannatryggingalaga segir að bætur almannatrygginga eigi að hækka annaðhvort eftir launaþróun eða eftir vísitölunni. Síðan reikna þau launaþróunina þannig út og segja að það hafi alltaf verið gert þannig að launavísitalan sé tekin en launaskriðið dregið frá til þess að lækka þá tölu. Það þýðir auðvitað að þegar samningar eru gerðir sem eru sérstaklega um lágmarkslaun njóta aldraðir og öryrkjar ekki launaskriðs á vinnumarkaði, það bætir ekki kjör þeirra, og þeir njóta heldur ekki þessara sérstöku hækkana sem fara til láglaunafólks. Það er réttlætið. Réttlætingin er sótt í lagabókstafinn sem settur var á sínum tíma af fólki sem vildi standa vörð um kjör aldraðra og öryrkja. Andi þeirra laga er að það á að verja kjör hópsins. Andi þeirra laga gengur ekki út á að tryggja það, þegar árar eins og nú árar, að þessi hópur sé verst settur í samfélaginu. Það gengur hreinlega gegn anda laganna og það gengur gegn samþykktum Framsóknarflokksins. En það er Framsóknarflokkurinn sem ber uppi þessa 

Frú forseti. Það sem deilurnar hér hafa mest snúist um hefur auðvitað verið málið aldraðir og öryrkjar og tillögur sem við höfum lagt fram í stjórnarandstöðunni um afturvirkar bætur til þeirra. Nú hefur það komið fram margsinnis hjá hv. þingmönnum stjórnarliðsins, sem margir hafa grátið úr sér augun hér af samúð með þessum hópi í ræðustól, að því miður sé ekki til fé í ríkissjóði. Hver á nú að trúa því þegar sjálfir tala stjórnarliðarnir um að hér sé mesta góðæri sem sögur fara af? Ég hef eina spurningu til hv. þingmanns. Sú tillaga sem hv. þingmaður talaði fyrir varðandi afturvirkar bætur til aldraðra og öryrkja kostar 6,5 milljarða. Þeir 6,5 milljarðar eru ekki til segja margir stjórnarliðar um leið og þeir segjast gjarnan mundu vilja styðja slíka tillögu. En er það ekki svo, hv. þingmaður, að stjórnarliðið hefur hér fyrr í dag verið að samþykkja tillögu um breytingar á tekjusköttum sem leiða til þess að þeir sem eru hvað tekjuhæstir, 700 þús. kr. mennirnir og þar yfir, fá langmest og er ekki rétt skilið hjá mér að sú breyting sem var samþykkt hér fyrr í dag kosti líka á ári um það bil 6,5 milljarða? Með öðrum orðum að sú breyting sem átti að ná til tveggja ára sé einhvers staðar nálægt 11–12 milljörðum eða nánast nákvæmlega sama upphæðin og hefði þurft til aldraðra og öryrkja á þessu ári og því næsta. Mig langar að fá álit hv. þingmanns á því.

Frú forseti. Þetta er alveg hárrétt og þetta er góð samlíking og gott mat að horfa á þetta tvennt. Það sem hægri stjórnin setur í forgang er að lækka skatta. Skattalækkanirnar á árinu 2016 og 2017 kosta einmitt um 11 milljarða eins og hv. þingmaður talaði um. Það að greiða öldruðum og öryrkjum þannig að kjör þeirra séu sömu og þeirra sem eru með lægstu launin kostar líka á tveimur árum, árunum 2015 og 2016, um 11 milljarða. Hægri stjórnin leggur áherslu á að þeir sem eru með 700 þús. kr. fái á árinu 2017 12 þús. kr. í vasann, 6 þús. kr. á árinu 2015. Þeir sem eru með lægra fá minna. Kári Stefánsson er með meira en 700 þús. kall, hann er með meira en 850 þús. kr. Það er verið að rétta honum 3 þús. kall á mánuði eins og hann muni um það. Hann hefur beðið um að fá að borga hærri skatta. En þetta er stefnan. Að taka út jöfnunarhlutverk skattkerfisins, greiða þeim meira sem munar ekki um það. Ef það er hægt að endurreisa millistéttina fyrir 12 þús. kall á mánuði þá segi ég bara að hún hafi ekki verið í miklum vanda fyrir. Þannig að ekki er það til þess. Við eigum ekki að mínu áliti að lækka tekjuskatta á fólk sem getur vel borgað þá á meðan velferðarkerfið er í vanda, við erum með Landspítala í vanda, við teljum okkur ekki hafa efni á að reka ríkisútvarp og við ætlum að halda öldruðum og öryrkjum fátækustum allra á landinu. Ef við höfum ekki efni á þessu þá höfum við ekki efni á því að lækka skatta á fólk sem er í góðri stöðu fyrir.

Frú forseti. Mér þykir þetta afhjúpa gersamlega málflutning hæstv. ríkisstjórnar. Það hefur komið fram aftur og aftur hér í þessum ræðustól að það virðist vera skýr og góður vilji hjá mjög mörgum þingmönnum stjórnarliðsins til þess að koma til móts við hógværar óskir aldraðra og öryrkja um að þeir fái eins og allir aðrir hópar í samfélaginu afturvirkar bætur. Þessum þingmönnum hefur verið talin trú um það af hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra að það þurfi að standa í ístaðinu og ekki séu til peningar. Hvað kemur svo í ljós? Á sama degi og það er bersýnilega enginn vilji til þess af hv. þingmönnum stjórnarliðsins að koma til stuðnings við tillögu stjórnarandstöðunnar um að veita 6,5 milljarða til bóta til aldraðra og öryrkja þá er verið að samþykkja breytingar á skattalögum, á tekjuskatti, þar sem verið er að færa þeim sem langmestar tekjur hafa langmest. Það kostar nákvæmlega það sama, þ.e. það leggur sig á ári á um það bil 6–7 milljarða sem verið er að færa þeim tekjuhærri en á sama tíma eru ekki til peningar til þess að bæta kjör aldraðra og öryrkja. Þetta eru nánast sömu upphæðir. Það er ekki hægt að draga aðra ályktun af þessu en þá en að verið sé að halda öldruðum og öryrkjum niðri til þess að geta með hinni hendinni rétt þeim sem ekki þurfa á neinu að halda jafn stórar fúlgur og aldraða og öryrkja vantar. Er það ekki um þetta sem skurðlínan hér á Alþingi hverfist? Þetta er meginágreiningurinn í stjórnmálunum í dag. Á að halda áfram að láta þá sem hafa það best og hafa mest úr að spila fá meiri peninga frá ríkinu í formi skattalækkana eða á að nota það fé til þess að bæta kjör aldraðra og öryrkja? Um þetta hafa deilurnar á Alþingi snúist síðustu þrjár vikur.

Frú forseti. Mér fannst hv. þingmaður orða þetta ágætlega og draga einmitt fram þessar skörpu línur. Annað sem mér hefur fundist merkilegt í þessari umræðu er staða Framsóknarflokksins. Framsóknarflokkurinn samþykkti á sínum stóra fundi að hann ætlaði að standa vörð um kjör aldraðra og öryrkja. Það var kosningaloforð að hugsa sérstaklega um Landspítalann. Þeir voru ekki með á sinni kosningaloforðaskrá að lækka tekjuskattinn eða taka út þrepaskattinn. Það var ekki forgangsmál þeirra. Þannig að í þessu máli hafa framsóknarmenn orðið algjörlega undir og ekki nóg með það heldur reka harðari stefnu eins og kemur fram í máli formanns fjárlaganefndar og tala með skarpari hætti fyrir því að það eigi að halda þessum hópi undir lágmarkslaunum. Ég er mjög hissa á því og spurði því formann fjárlaganefndar í dag hvar félagslega taugin væri í Framsókn, hvort hún væri bara slitin eða á henni hefði tognað þannig að ekki heyrðist frá henni jákvæður tónn. Formaður fjárlaganefndar svaraði því svo sannarlega með skýrum og skilmerkilegum hætti að það væri skoðun hennar, talsmanns Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd, að bætur öryrkja og aldraðra ættu að vera lægri en lægstu laun. Það væri kannski hægt að laga þá stöðu ef þeir mundu hætta bótasvikunum. Svona er talað af hálfu framsóknarmanna til hópsins.

Frú forseti. Svo ber við í fjárlagafrumvarpi þessa árs að settar verða 860 milljónir í uppbyggingu ferðamannastaða, þ.e. til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða. Ég hef undanfarin ár gert athugasemdir við þennan lið sem stækkar umtalsvert frá ári til árs. Ef ég man rétt var hann árið 2013 eitthvað um 300 milljónir, árið 2014 eitthvað í kringum 500 og nú er hann 860 milljónir. Það er auðvitað mjög holur hljómur í ræðum þeirra stjórnarliða og ábyrgu fjárlaganefndarmanna sem halda því fram hér og setja upp alveg sérstaklega ábyrgðarfullan svip að engum stofnunum verði liðið að fara fram úr fjárheimildum og að hinar og þessar mikilvægu stofnanir samfélagsins verði að gera svo vel að láta það fjármagn sem þeim er skammtað duga fyrir rekstri sínum og verkefnum, en á sama tíma er ríkið með rassvasabókhald yfir uppbyggingu ferðamannastaða og slumpar á hverju einasta ári fjármagni í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða eftir á. Þetta er verkefni sem virðist hafa orðið núverandi stjórnarmeirihluta fullkomlega ofviða. Það er þannig með svona verkefni að tilhneiging er oft hjá stjórnmálamönnum og stofnunum að fara lengri leiðir að markmiðum sínum en nauðsynlegt er. Þess vegna hafa ráðamenn núverandi hæstv. ríkisstjórnar lagt af stað í mjög mikla leiðangra í því augnamiði að reyna að ná utan um þetta tiltekna verkefni, m.a. með lögum um náttúrupassa sem tók ærinn tíma að undirbúa, svo langan tíma að það hefur verið harðlega gagnrýnt í þessum sal, og loksins þegar mikill lagabálkur frá hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra leit dagsins ljós um þessi efni þá var enginn pólitískur stuðningur fyrir lagasetningunni, hvorki hjá meiri hluta né minni hluta. Sú lagasetning og öll sú vinna með hugmyndum um náttúruverði og ég veit ekki hvað og hvað rann út í sandinn. Það var sorglegt að fylgjast með því, ekki síst vegna þess hversu mikil sóun er í því fólgin. Síðan gerðist annað á þeim tíma sem tók að vinna það mál. Það varð gerbylting, svo mikil stigveldisaukning á komu ferðamanna til Íslands að menn sáu strax í hendi sér að það mundi verða unnt að innheimta með hefðbundnum skattaleiðum og gjaldaleiðum nægilegt fjármagn til að standa straum af uppbyggingu ferðamannastaða hringinn í kringum landið. Þessi mikli straumur hefur í för með sér töluverðar hættur þó að auðvitað sé fagnaðarefni að ný meiri háttar atvinnugrein hafi orðið til, en það þarf að bregðast við þeim varúðarmerkjum sem eru á lofti í þeim efnum. Þess vegna eru mikil vonbrigði að sjá að enn á ný hefur ríkisstjórninni reynst um megn að leysa þetta vandamál. Hinn stóri leiðangurinn sem lagt var af stað í vegna þessa máls var frumvarp umhverfisráðherra um uppbyggingu innviða í ferðaþjónustu, sem er meiri háttar 12 ára áætlanagerð, ekki ósvipuð samgönguáætlun með skemmri framkvæmdatíma og lengri, mikilli verkefnisstjórn og mjög óskilgreindu samspili við þær stofnanir sem fyrir eru. Þessari áætlanagerð var ætlað að taka við fjármununum sem áttu að innheimtast út af náttúrupassanum og deila þeim út til verkefna víðs vegar um landið. Frumvarpið um uppbyggingu innviða er enn í umhverfis- og samgöngunefnd og sér ekki fyrir endann á þeirri vinnu. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því að hlutir séu unnir með þessum hætti, þ.e. reynt sé að setjast yfir málin og búa til langtímaáætlanir, en það sem hins vegar blasir við núna er þörfin á að bregðast skjótt við. Ég talaði um að það væri stundum tilhneiging hjá stofnunum og stjórnmálamönnum að fara lengri leiðirnar að markmiðunum en mér sýndist unnt að fara styttri leið. Þess vegna skrifaði ég lítið þingmál sem felur í sér breytingu á sveitarstjórnarlögum og lagði fram á þingi í haust. Ég hef reyndar ekki fengið að mæla fyrir því máli enn þá, því miður. Það hefði að mínu viti leyst þessi tvö stóru mál af hólmi. Í því felst að sveitarstjórnum, sem er langlíklegast að séu í færum til að meta nauðsyn þess að standa að tiltekinni uppbyggingu ferðamannastaða, er falið það vald eða veitt sú heimild að ákveða að innheimta sérstakt gjald vegna uppbyggingar tiltekinna ferðamannastaða og standa straum af uppbyggingunni og innheimta gjaldið á meðan á uppbyggingunni stendur. Þetta fæli í sér að þeir sem fénýta ferðamannastaði mundu standa straum af gjaldinu. Þeir sem væru að selja ferðir á tiltekna ferðamannastaði mundu greiða sérstakt gjald, þ.e. þriðji aðili, ekki eigandi lands, ekki ferðamenn eða þjóðin sjálf heldur bara þeir sem selja á staðina. Þeir mundu standa straum af þessu gjaldi vegna þess að þeir eru hagsmunaaðilar. Ég held að þetta sé mjög einföld og stutt leið til að mæta vanda sem þarf að leysa. Ég vildi koma hingað upp og gera grein fyrir því máli sem ég hef lagt fram. Ég sé þetta fyrir mér sem einhvers konar tímabundna ráðstöfun til að mæta aðsteðjandi vanda og koma í veg fyrir tjón því að við verðum að gæta þess að umgangast þá viðkvæmu staði sem mikil ásókn er í með sjálfbærum hætti þannig að ekki sé verið að skemma þá, þeir séu jafnframt öruggir og það séu þeir sem græða peninga á stöðunum sem standi straum af uppbyggingu þeirra. Auðvitað yrði það þannig á endanum að ferðamaðurinn sjálfur mundi greiða þetta gjald. Þetta er ein útfærsla af því sem kallað hefur verið nýsjálenska leiðin í innheimtu ferðamannagjalda, þ.e. að þeir sem fénýta séu með einhvers konar samning og standi straum af tilteknum verkefnum vegna þess að þeir njóta góðs af því sem allir eiga. Sumir hafa sagt: Hvað um þá sem ferðast á bílaleigubílum, eiga þeir ekki að borga? Því ber að svara þannig að þeir greiða nú þegar í gegnum virðisaukaskattskerfið sinn skerf til samfélagsins. Það er því algjör óþarfi að vera að velta því mikið fyrir sér. Stóri fjöldinn sækir í áætlunarferðirnar og ferðafyrirtækin og því eðlilegt að þau standi straum af þessu. Það er hins vegar ekki eðlilegt að mínu mati að slík gjaldtaka geri neitt annað en að sjá til þess að byggt sé upp á stöðunum, þeim haldið við og að innifalin sé einhver verkáætlun og starfskraftar sem fylgi fjármagninu. Því miður er það þannig í þeirri uppbyggingu sem á sér stað núna, þar sem fjárlaganefnd og meiri hlutinn í þinginu dæla handahófskennt eftir á hundruðum milljóna til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða, að engin áætlanagerð er um viðhald og eftirfylgni. Það er bara verið að smíða palla, sums staðar mjög ljóta palla og girðingar þar sem engin hönnum fer fram, en það eru engar áætlanir um hvernig stöðunum skuli haldið við og hvernig eigi að tryggja áframhaldandi fjármagn og þar fram eftir götunum. Ég hef komið upp undir þessum lið nokkrum sinnum. Fyrir mér er þetta orðið þannig að það að koma og tala um þennan lið í fjáraukalögunum er að verða jólahefð. Eftir að ég hef flutt þessa ræðu mega jólin koma fyrir mér. 
             Ég vil líka geta þess að ég hef skrifað annað þingmál sem tengist þessum sama málaflokki. Því er ætlað að tryggja að við umgöngumst ferðamannastaði af ábyrgð. Það mál hef ég ekki enn þá fengið að flytja í þinginu, sem er til vitnisburðar um það fyrirkomulag sem gildir því miður um þingmannamál þar sem menn komast einfaldlega ekkert að með sín mál. Í því máli felst að búin verði til einhvers konar hæfisskilyrði fyrir leiðsögumenn, sérstaklega þá sem leiðsegja fólki um hálendi Íslands, um þjóðgarða, um þjóðlendur og friðlönd, þ.e. þau svið landsins okkar sem eru dýrmætust og skipta okkur mestu máli. Það er nefnilega ekki hægt á grundvelli EES-samningsins að mismuna leiðsögumönnum eða öðru fólki sem flyst innan svæðisins eftir þjóðerni. Það er vel. Ég er mjög fylgjandi því. Manni finnst hins vegar að það þurfi með einhverjum hætti að tryggja að lágmarksþekkingu á sérstöðu náttúru Íslands svo að það verði tryggt að erlendir leiðsögumenn hér, sem koma með hópa og fara með þá annaðhvort gangandi, á bílum eða rútum um þjóðgarða, þjóðlendur og friðlönd á Íslandi, hafi lokið einhverju tilteknu námi um til dæmis hvaða áhrif það að skilja lífrænan úrgang eftir í íslenskri náttúru hefur vegna þess að afleiðingarnar af því eru allt aðrar en í skógum Suður- eða jafnvel Norður-Evrópu. Hér á landi tekur miklu lengri tíma fyrir slíkt að brotna niður o.s.frv. Það að ganga á tilteknum stöðum á sérstökum náttúrumyndunum á Íslandi getur haft miklu alvarlegri og verri langvarandi áhrif en að gera það utan stíga annars staðar, t.d. í Evrópu. Utanvegaakstur hefur sömuleiðis miklu alvarlegri afleiðingar fyrir náttúru Íslands en einhvers staðar annars staðar vegna þess að náttúran hér er mjög lengi að jafna sig. Mosinn sem hér grær er mjög lengi að vaxa. Skemmdir á honum eru langvarandi. Ég harma að fá ekki tækifæri til þess að mæla fyrir þessu máli og enn fremur að kerfið, þingið og ríkisstjórnin, ráði ekki við svo aðkallandi verkefni, ýmist vegna þess að pólitíkin flækist fyrir eða vegna þess að menn reyna eftir fremsta megni að leysa málin með einhverjum lagabálkum þegar hægt er að fara miklu skemmri og einfaldari veg til að takast á við mjög aðkallandi verkefni. Frú forseti. Nú mega jólin koma fyrir mér.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Ég var einmitt að hugsa um það sem hann ræddi síðast, að mega ekki mæla fyrir góðum málum, þau eru kannski mörg hver ekki endilega einhver svona „statement“ heldur er það vegna þess að manni finnst framkvæmdin stundum bagaleg á mörgum hlutum. Nú veit ég ekki hvenær hv. þingmaður lagði sín mál fram, en á haustþingi hefði einmitt verið hægt að ræða ótrúlega mörg mál, þingmannamál, sem fengu ekki að komast á dagskrá vegna þess að forgangsmálið var jú brennivín í búðir sem stíflaði allt vegna þess hvernig kerfið okkar er. Þingmaðurinn tileinkaði ræðu sína núna eins og hann gerir endranær, segir hann, ferðamannastöðum og því klúðri sem hefur viðgengist af hálfu ríkisstjórnarinnar, eins og við þekkjum frá því hún tók við, varðandi þennan málaflokk. Við ræddum það einmitt mjög vel þegar fjáraukalögin voru tekin fyrir í fyrra sinn. Ég verð að taka undir með hv. þingmanni að það er mjög bagalegt að ekki skuli vera til nein áætlunargerð. Nú er búið að setja á stofn eða verið er að ganga frá samþykktum um að það verði enn ein stofnunin sett sem á að gera áætlun, þ.e. stjórnstöð ferðamála. Það er einhvern veginn alltaf verið að bæta í einhverja yfirbyggingu hjá ríkisstjórn sem segist vera að draga úr útgjöldum í stjórnsýslunni, en hún er að bæta í þar. Ég tek undir með hv. þingmanni, mér finnst það mjög bagalegt sérstaklega hvað varðar ríkissvæðin sjálf sem þurfa uppbyggingu. Ferðamálaráðherra segir að staðirnir hafi ekki verið tilbúnir með svæðin sín 

Virðulegur forseti. Mér hefur reyndar sýnst hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og ráðherra ferðamála ferðast svo mikið að henni veiti ekki af sérstakri stjórnstöð ferðamála. Auðvitað hefði maður viljað fá þá stefnumótun sem í því fólst hingað inn í þingið og fá tækifæri til þess að fara yfir það í formi þingmáls og umræðu í þingsal. Mér sýnist einfaldlega að þetta kjörtímabil allt muni líða áður en núverandi meiri hluti nái utan um uppbyggingu þessara ferðamannastaða. Þess vegna verði aftur á næsta ári sama staða uppi á fjáraukalögum næsta árs að menn slumpi eftir á þeim fjármunum sem þeim tókst að koma út í uppbyggingu á ferðamannastöðunum það árið. Það á ekki að koma neinum Íslendingi á óvart að helsti framkvæmdatíminn á Íslandi þegar kemur að uppbyggingu, ég tala nú ekki um þegar komið er aðeins upp fyrir 100 eða 200 metra, er yfir sumarið. Það á ekki að koma neinum í opna skjöldu að þurfa að gera áætlanir sem miða við það að geta byrjað slíkar framkvæmdir að vori og nýtt sumarmánuðina og fram á haustmánuðina til að klára verkefnið. Það er eins og menn séu alltaf svo rækilega hissa á því að ná ekki að komast yfir verkefnin sem við blasa og alltaf jafn rækilega hissa á því að nauðsynlegt sé að búa til einhvers konar áætlanir og setja niður fyrir sig hvernig á að ráða við verkefnið. Ég ímynda mér að það ætti ekki að þurfa að taka svo langan tíma. Það sýnir auðvitað að það er engin almennileg verkstjórn í gangi í núverandi ríkisstjórn þegar kemur að þessum málaflokki. Þess vegna er hann í skötulíki. Það skrifast alfarið á slæleg vinnubrögð ríkisstjórnarinnar.

Frú forseti. Ég tek undir það að vinnubrögðin eru slæleg og fólk er kannski heldur mikið að einbeita sér að því að ferðast en að sinna innanlandsuppbyggingunni. Ég þekki klúðrið og við eflaust öll. Sýndar voru myndir einmitt, af því að hv. þingmaður talaði um palla, göngustíga og þess háttar sem gætu verið misgóðir hvar sem þeir eru, þá dettur mér í hug nærsvæði mitt eins og við Mývatn þar sem byggður var ágætispallur, en svo upphófust deilur og það mátti ekki halda honum við, sem er náttúrlega vægast sagt ömurlegt. Það er því löngu orðið tímabært að taka fast á þessum málum. Mér finnst og ég tek undir með hv. þingmanni að það á auðvitað ekki að koma neinum á óvart að sá tími sem við erum að vinna alla svona vinnu er nær alltaf, og sérstaklega á hálendinu, í þjóðgörðunum okkar, á þeim stutta tíma sem sumarið er. Þingmaðurinn kom inn á annað þingmál sem hann hefur ekki fengið að flytja varðandi hæfisskilyrði leiðsögumanna. Ég hef velt fyrir mér af því að þegar maður ferðast erlendis er gjarnan innlendur leiðsögumaður með þeim erlenda. Nú er þetta auðvitað ekki - nú man ég ekki orðið yfir það, starfið er ekki lögvarið eða hvað það heitir, og ég þekki það svo sem ekki hvernig það er erlendis eða hvort þetta eru venjur eða reglur eða eitthvað sem verður þess valdandi, alla vega mjög víða, auðvitað ekki alls staðar, en mjög víða er það þannig að innlendur leiðsögumaður er með þeim íslenska getum við sagt í okkar tilfelli. Ég spyr hv. þingmann hvort hann viti eitthvað meira um það eða hvort hann hafi haft það í huga þegar hann var að búa til sitt mál og hvort hann telji það yfir höfuð skynsamlegt að gera það, eða hvort það sé óþarfi, það sé bara nægjanlegt að þeir þurfi að sitja námskeið, þessir erlendu, til að kynna sér málin.

Virðulegur forseti. Ég held að það væri góðra gjalda vert að lögverja starfsheiti leiðsögumanna. Það er alveg ágætismenntun sem býr þar að baki og sjálfsagt mál að gefa þeim þann status að geta samið sem hópur um sín kjör og þar fram eftir götunum. Auðvitað er það þannig að mikill fjöldi fólks starfar við ferðaþjónustu með mismunandi hætti, sumir sem leiðsögumenn og aðrir sem fararstjórar. Hafi menn áhyggjur af því að geta ekki náð í það vinnuafl sem skortir í þessum efnum þá er auðvelt mál að bæta við fararstjórum þegar svo ber undir. Leiðsögumenn hafa lokið ákveðinni menntun. Það er auðvitað líka þannig með marga þá sem koma hingað frá öðrum löndum, að þeir hafa gert það í sínum heimalöndum. Það sem ég hef kannski verið að hugsa og er að hugsa í frumvarpi mínu sem ég hef lagt fram um þessi efni felur í sér að minnsta kosti að þeir, þó þeir hafi klárað slíka menntun í sínu heimalandi, taki sérstakt námskeið í náttúru og vistfræði Íslands af því að hún er sérstök. Hún nýtur ákveðinnar sérstöðu og hana þarf að umgangast með alveg sérstökum hætti. Þetta er svona meginefni hugsunar minnar með frumvarpinu, að búa til alla vega þá tryggingu. Þó að við séum ekki að útiloka aðrar þjóðir til að sinna þeim störfum hér, þá tryggjum við hagsmuni náttúrunnar í þessum efnum. Það er það sem er svona meginefni þess frumvarps en ekki að lögverja titil, starfsheiti leiðsögumanna, þó að mér finnist það í sjálfu sér góðra gjalda vert, sérstaklega ef mikil eftirsókn er eftir því hjá leiðsögumönnum. Það eru aðrar stéttir, sú stétt sem ég tilheyrði áður en ég fór í stjórnmál, blaðamennskan, hún er ekki lögvarin. Það er mjög jákvætt fyrir þá stétt vegna þess að það felur í sér að fólk með alls konar bakgrunn og menntun vinnur þau störf 

Frú forseti. Hv. þingmaður kann að koma haganlega að orðum og oft hefur hann dregið upp skarpar andstæður með mjög sterkum litum. Á þessum degi eru mér ofarlega í huga skarpar andstæður sem hafa skapast hérna. Við erum að ræða fjáraukalög þar sem hv. þingmaður og ég, eða flokkar okkar, erum flutningsmenn að tillögu um að aldraðir og öryrkjar fái afturvirkar hækkanir og við leggjum til 6,5 milljarða til þess. En það hefur margsinnis komið fram í umræðum síðustu daga að þingmenn stjórnarliðsins telja að engir peningar séu til til að gera það. Með öðrum orðum, í blússandi góðæri er ríkissjóði svo féskylft að hann hefur ekki peninga til þess. En í dag, á þessum degi er búið að afgreiða eða fullræða að minnsta kosti hinn svokallaða bandorm. Þar er á tveimur stöðum verið að gera breytingar á tekjuskatti sem mér sýnist að séu samtals meira en þarf til að láta aldraða og öryrkja fá þær bætur sem við erum að berjast fyrir. Önnur breytingin, sem er breytingar á samsköttun, felur í sér tillögu sem hv. þm. Willum Þór Þórsson upplýsti í umræðum í gærkvöldi að kostuðu ríkissjóð 3,5 milljarða. Látum það nú vera. En hér fyrr í dag var líka verið að þrautræða tillögu sem felur í sér skattbreytingar og leiðir til þess að fólk sem er til dæmis með 700 þús. plús fær langmest. Þetta kostar 6,5 milljarða. Herra forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort honum finnist þetta ekki vera andstæður og hvort honum finnist ekki hér kristallast sá pólitíski ágreiningur sem hefur verið á millum stjórnarliðsins og stjórnarandstöðunnar. Ég vildi gjarnan fá hv. þingmann til að 

Virðulegur forseti. Eins og ég hef sagt í atkvæðaskýringum og ræðum um atkvæðagreiðslur í þinginu vill svo til að landi okkar er stjórnað af meiri hluta sem vill ekki gera jafn vel við aldraða og öryrkja og aðra hópa. Það blasir við, menn þurfa ekkert að velkjast í vafa um það. Það er auðvitað fullkomið fals og fullkomlega rangt að þeir fjármunir til að gera þetta séu ekki til. Ég og minn flokkur höfum ítrekað bent á það á síðustu árum að hér er verið að setja árlega, ég held í fjárlagafrumvarpinu í ár, um 15 milljarða í leiðréttingu húsnæðisskulda mjög tiltekins hóps í landinu, 15 milljarða, sem nær ekki til allra landsmanna, langt í frá. Ég held að ég sé ekki að fara með ranga tölu þegar ég segi að minnsta kosti tveir eða þrír af þessum milljörðum fari til fólks sem borgar auðlegðarskatt, sem segir manni að verið er að eyða þeim peningum í vitleysu. Það væri að minnsta kosti hægt að nýta þá á réttlátari og sanngjarnari hátt. Auðvitað verður þessi meiri hluti að bera ábyrgð á sínum pólitísku skoðunum og forgangsröðun, en hann getur ekki haldið því fram að þessir fjármunir séu ekki til. Það liggur fyrir. Búið er að benda á það nákvæmlega hvar hefði verið hægt að ná í þá. Það er einfaldlega þannig að meiri hlutinn sem stjórnar landinu vill ráðstafa þeim öðruvísi og hefur til þess meiri hluta í þinginu, hafði til skamms tíma til þess stuðning í samfélaginu, en það styttist nú í annan endann á þeim stuðningi og þeim dögum sem hann hefur til þess að forgangsraða með þessum hætti.

Herra forseti. Mæli hv. þingmaður manna heilastur. Ég held að það sé hárrétt hjá hv. þm. Róberti Marshall að framkoman gagnvart öldruðum og öryrkjum er sennilega síðasti nagli sem ríkisstjórnin er að reka í sína eigin líkkistu. Hv. þingmaður rifjaði það upp, sem er alveg hárrétt hjá honum, að flokkur hans hefur ítrekað bent á misræmið og ranglætið sem felst í því að með hinni svokölluðu höfuðstólsleiðréttingu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins er þeim allra ríkustu í þessu samfélagi, þ.e. fólki sem á sínum tíma greiddi auðlegðarskatt, þeir sem eiga mestar eignir og hafa mestar tekjur, færðir 2–3 milljarðar á silfurfati. Fólk sem hafði meira en nóg og þurfti ekki meira, því voru samt réttir 2.000–3.000 milljarðar íslenskra króna. Svipað sjáum við vera að gerast hér í dag. Við höfum heyrt magnaða ræðu hv. formanns fjárlaganefndar þar sem hún jós úr sér yfir aldraða og öryrkja með slíkum eindæmum að ég ef aldrei heyrt slíka ræðu á Alþingi Íslendinga. Á sama degi er sömuleiðis alveg ljóst að stjórnarliðið ætlar ekki að samþykkja tillögu stjórnarandstöðunnar, sem allir flokkar hennar standa sameinaðir að, um 6,5 milljarða til að greiða öldruðum og öryrkjum bætur afturvirkt til 1. maí. Á sama degi gerist líka að það er ekki ein heldur tvær breytingar á tekjuskatti sem báðar hníga að því að þeir tekjuhæstu hafa mest út úr því og þá einkum sú breyting sem er vegna breyttrar þrepaskiptingar skattsins þar sem er alveg ljóst að þeir sem hafa hæstar tekjur fá langmest út úr því. Þeir sem hafa 240 þús. kr. og minna fá ekkert út úr því. Svo kemur þetta lið og heldur því fram að það vanti peninga til að koma til liðs við aldraða 

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni í þessum efnum. Það sem ég gerði að umtalsefni í ræðu minni áðan og er eftirtektarvert og auðvitað svolítill holur hljómur í er að halda því fram að stjórnarmeirihlutinn sé með fjárlagafrumvarpi sínu og þeim vinnubrögðum sem okkur birtast þar að umgangast ríkisfjármálin með sérstaklega ábyrgum hætti. Á sama tíma og hann er núna í fjáraukalögunum sem við ræðum hér að slumpa eftir á úr rassvasanum því sem tókst að eyða þegar kemur að uppbyggingu ferðamannastaða. Það eru auðvitað ekki vinnubrögð sem eru til fyrirmyndar. Fjárlagafrumvarpið sem var mikið rætt núna kom tiltölulega snemma fram. Síðan leið langur tími áður en það kom til umræðu. Umfangsmiklar breytingartillögur komu frá ráðherranum sem lagði málið fram og síðan komu tillögur frá meiri hluta nefndarinnar. Það er því kannski ósköp eðlilegt að málið hafi verið töluvert mikið rætt hérna. En á það skortir hins vegar töluvert að við séum að fara almennilega ofan í saumana á mörgu því sem liggur að baki, eins og til dæmis uppbyggingu ferðamannastaða sem ég gerði að umtalsefni. Það er umhugsunarefni að maður hafi ekki nein önnur tækifæri til að ræða málaflokkinn sjálfan sem brennur svolítið á manni, nema í umræðu um fjáraukalög.

Frú forseti. Nú erum við að koma að lokaumræðu þessarar fjáraukalagaumræðu og margt breyttist á milli umræðna, frá því frumvarpið var lagt fram og þar til það fór í 2. umr. og en svo breyttist frumvarpið lítið milli umræðna núna. Ég fór vel í gegnum marga hluti þegar við tókum þetta fyrir síðast og gagnrýndi og fyrst og fremst vegna þess að frumvarpið á að snúa að því sem óvænt er. Við höfðum bent á tiltekna þætti sem alls ekki eru neitt óvæntir sem felast bæði í vegagerðarmálum sem ákveðin voru í sumar, sem felast í Framkvæmdasjóði ferðamannastaða og svo mætti áfram telja. En stórar tölur eru þarna undir sem er í raun algerlega ótækt þegar það liggur fyrir við gerð fjárlaga að það þarf að fara út í þetta. Það má líka velta því fyrir sér, í ljósi þess sem ríkisstjórnin hefur verið að gera, að í minnisblaði frá ráðuneytinu í lok nóvember kemur fram að vísbendingar séu um þenslu í hagkerfinu og undirliggjandi verðbólguþrýsting vegna kjarasamninganna sem gerðir hafa verið, og lagt er til að stemma stigu við ríkisútgjöldum. Það hefur svo ekki orðið raunin. En það sem ég hef miklu frekar haft áhyggjur af eru tekjuöflunarleiðirnar sem við ræddum hér áðan, bæði varðandi yfirstandandi ár og eins árin fram undan. Ríkisstjórnin er að fara í tekjuskattslækkanir sem verða þess valdandi að ýta undir þær áhyggjur sem hér er lýst af hálfu fjármálaráðuneytisins, um þenslu í hagkerfinu og undirliggjandi verðbólguþrýsting. Mér finnst því ekki skynsamlega að þessu staðið. Ég skoðaði landsfundarályktanir Sjálfstæðisflokksins og þar kristallast sú stefna sem við höfum verið að fjalla um, þar sem kallað er eftir stórkostlegum samdrætti ríkisútgjalda. Framtíðarsýnin fyrir árið 2025 er vægast sagt gerólík því landi sem við búum í núna, þ.e. velferðarsamfélagi þar sem nokkuð góð sátt hefur ríkt um hvort tveggja, þ.e. viðskiptafrelsi og háa skatta en mikla samneyslu. Í þeirri ályktun kemur fram að stefna skuli að því að útgjöld hins opinbera verði ekki hærri en 35% af landsframleiðslu árið 2015. Ef við lítum á tölur frá OECD, t.d. frá Danmörku, Svíþjóð, Frakklandi og Þýskalandi, á árabilinu 2000–2013 þá hefur ekkert þeirra landa rekið hagkerfi þar sem ríkisútgjöldin eru svo lág, þ.e. 35%. Mesta sveiflan hefur verið í Danmörku, þar var hlutfallið hæst tæp 59% og lægst árið 2007 þegar það var 49,6%. Frakkar og Svíar eru á svipuðum slóðum og Þjóðverjar hafa aldrei farið niður fyrir tæp 43% af landsframleiðslu. Jafnvel þótt miðað sé við útgjöld hins opinbera að frádregnum lífeyrisgreiðslum hafa flest Norðurlandanna samt verið talsvert yfir 35%. Sjálfstæðisflokkurinn vill líka stefna að því að tekjuskattur og útsvar lækki niður í 25% á næstu árum. Því markmiði á að ná fyrir árið 2025 og þrepaskipta skattkerfið er út af borðinu, því að væntanlega er verið að boða hér flatan skatt miðað við þetta. 25% er nálægt því hlutfalli sem einstaklingur með meðaltekjur greiðir í Bretlandi og Bandaríkjunum, þannig að það má svo sem segja að þessi landsfundarályktun Sjálfstæðisflokksins um efnahagsmál staðfesti enn og aftur að flokkurinn hneigist ekki til þess norræna módels sem við höfum talað fyrir. Í Bandaríkjunum eru sjö þrep þannig að velta má því fyrir sér hvort Sjálfstæðisflokkurinn sé miklu lengra til hægri en þeir flokkar sem þar er að finna, og hefur okkur nú oft þótt nóg um, bæði þar og í Bretlandi. En þetta var bara hugleiðing út frá þeirri pólitík sem birtist í frumvarpinu og birtist fyrr í dag í bandorminum svokallaða. Þá fer maður að velta vöngum yfir hinum ýmsu málum sem hér hafa verið rædd. Við í minni hlutanum erum með tillögu um forgangsröðun í ríkisfjármálum sem augljóslega er ekki sú sama og ríkisstjórnarflokkarnir hafa talað fyrir, og skiptar skoðanir um það. Ég þarf kannski ekki að fara mjög djúpt ofan í það. Mér finnst vondur bragur á þessum fjáraukalögum vegna þess hversu ofboðslega mikið kemur inn í hann af fyrirséðum útgjöldum. Við höfum talað fyrir því, mörg hver, að þetta sé bagalegt og kannski hafi verið ákveðin harmonía í því að fólki finnist að þetta eigi ekki að vera svona. En þetta ber ekki vott um góða áætlanagerð, sérstaklega þegar vakin er athygli á því við fjárlagagerðina að þetta gangi ekki upp. Þá hefur maður það á tilfinningunni að ekki sé hægt að nýta hugmyndir af því að þær komi frá minni hluta á Alþingi. Arðgreiðslurnar - ég hef trú á því að þær hafi verið mjög vanáætlaðar í fjárlagafrumvarpinu, þar eru að koma inn háar tölur. Ég hef gagnrýnt að Landsbankinn, bankinn okkar, skilar 18 milljörðum meira í arði en frumvarpið gerði ráð fyrir. Við erum komin að lokum árs og það liggur nokkuð ljóst fyrir hver staða bankans er og hvað hann gæti greitt, og að menn námundi það ekki nær en gert er. Þó að vissulega sé gott að vera varfærinn í tekjuáætlun og raunsær í útgjöldum, þá tekst hvorugt, hvorki hér í fjáraukanum og að mínu mati ekki heldur í fjárlögunum. Þegar við tölum um þau þá fáum við margt þar inn sem var ekki í upphaflega frumvarpinu. Ég gagnrýndi líka að áhrif kjarasamninga voru bara að hluta til í frumvarpinu, fjárlögunum, sem kom fram hér í haust. Þeir samningar voru samt sem áður klárir í ágúst. Þegar ríkið er að gera samninga þá hlýtur það að velta því fyrir sér hvað þeir kosta ríkissjóð. Það getur bara ekki annað verið. Og að ekki sé hægt að setja þá tölu inn í frumvarpið, að minnsta kosti mun nákvæmar en hér er gert - það munar gríðarlega háum fjárhæðum í frumvarpinu - ber vott um slaka áætlanagerð. Samninganefnd ríkisins veit hver kostnaðarhækkun kjarasamninganna er, eða ég gef mér það. Það er eitt af því sem hæstv. fjármálaráðherra hefur talað mikið um, hvað þessir kjarasamningar kosta. Þetta hefði átt að vera hægt að birta en ekki að taka þetta allt meira og minna, því að það var svo stór hluti sem var tekinn inn við 2. umr. Síðan er það að færa fjárheimildir milli fjárfestinga og rekstrar, það var gert hér. Það er ekki vanalegt að gera slíkt og er í fyrsta skipti sem ég sé slíkt, að minnsta kosti hvað varðar þau fjárlagafrumvörp sem ég hef farið í gegnum og fjáraukalög. Barnabæturnar og vaxtabæturnar - við höfum rætt þær ítarlega enda full ástæða til að ræða það jöfnunartæki. Það er partur af því sem ég fór yfir í ályktunum Sjálfstæðisflokksins, en forusta fjárlaganefndar og formaður hennar hefur talað á sömu nótum um það að í staðinn fyrir að jafna stöðu borgaranna um þessar fjárhæðir þá eru 800 milljónir felldar niður. Það hefði verið áhugavert að sjá einhverjar sviðsmyndir, hvernig ætlunin var að dreifa þessu fjármagni, hvernig það hefði dreifst og fara yfir það hvernig það hefði annars orðið. Við höfum talað fyrir því að útgreiðslureglunum yrði breytt á árinu til að koma þessu fjármagni til skila, því að við teljum ekki að það sé óumdeilanlega réttlætanlegt að ríkissjóður taki þetta til sín aftur. Framkvæmdir við ferðamannastaði - ég fór aðeins yfir það í andsvari mínu við hv. þm. Róbert Marshall. Það er hjákátlegt að við skulum standa frammi fyrir því að iðnaðar- og ferðamálaráðherra segi að ekki hafi verið hægt að úthluta fjármunum úr sjóðnum vegna þess að fólk hafi ekki verið tilbúið að hefja verkefnin, í staðinn fyrir að segja bara það sem satt er að fólk hafi ekki einu sinni vitað af þessu fjármagni, að það stæði til boða, því var úthlutað seint. Í annan stað eru reglurnar mjög stífar um mótframlag sem sveitarfélög hafa rætt við okkur í fjárlaganefnd og ráðherranum var vel kunnugt um. Til dæmis gátu lítil sveitarfélög, þrátt fyrir mikinn ferðamannastraum, ekki reitt það fram. Ég get tekið Mývatnssvæðið til dæmis. Skútustaðahreppur er lítið sveitarfélag og aðilar í ferðaþjónustu fá kannski sitt, en þeir sem þurfa svo að standa að framkvæmdunum, þ.e. sveitarfélögin, hafa kannski ekki endilega bolmagn til að borga það gjald sem þarf á móti. Auðvitað eigum við eftir að sjá það koma til framkvæmda að tekið sé tillit til þess, að breyta eigi þessum reglum, að sveitarfélögin þurfi ekki að leggja jafn mikið út. En svo varðandi staði í eigu ríkisins; það er svolítið hjákátlegt í þessu. Þeir eru líka hluti af þessu, hófu ekki framkvæmdir á tilskildum tíma eða eitthvað var ekki klárað, að sögn ráðherra. Það þykir mér verulega undarlegt. Við höfum talað um tekjurnar, farið yfir veiðigjaldalækkun o.fl. Við höfum nefnt virðisaukaskattinn sem fyrst var lækkaður og var skýringin ótrúlega sérstök, að fyrirtæki, sem væru í rekstrarvanda í kjölfar efnahagssamdráttar, væru ekki að gera skil. Það var eins og það væri bara álitið að það væri í lagi og lá við að talað væri um svarta starfsemi. Virðulegi forseti. Ég ætla samt sem áður að taka síðustu mínúturnar í það að segja: Við þurfum bara vilja til að gera þetta betur. Við þurfum að stoppa framkvæmdarvaldið, það á ekki að leyfa sér að koma fram með svona lélegar áætlanir. Við getum gert það með góðu aðhaldi. En ég hef áhyggjur af því að það frumvarp til fjárlaga sem við vinnum hér með verði með einhverjum öðrum hætti. Ég hef líka áhyggjur af því að fólk hafi ofurtrú á opinberum fjármálum, nýja frumvarpinu, að það leysi svo ótrúlega mörg vandamál, sem ég held að það geri ekki. Það tekur ekki að fullu gildi fyrr en á næsta kjörtímabili. Ég ætla í lokin að segja að þegar við horfum á talnagrunn og rekstur og útstreymi og innstreymi í ríkissjóð, þegar búið er að taka Landsbankann út og setja hann í sölu, sem ágreiningur er um á milli stjórnarflokkanna, þá erum við því miður með undirliggjandi rekstur sem er mjög viðkvæmur. Bættur hagur okkar hér snýst nánast eingöngu um það að við erum að fá mikinn arð. Þess vegna væri það líka alveg galið að selja Landsbankann þrátt fyrir að við eignumst kannski fleiri banka, en þá er líka viðbúið að ef við ætlum að fara að gera það þá töpum við en græðum ekki. Virðulegi forseti. Ég læt þetta duga í bili í þessari fyrstu yfirferð í þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég ætla að ræða breytingartillögu minni hlutans sem við leggjum fram aftur í þeirri von að hún verði samþykkt í þetta skiptið. Ástæðan fyrir því að við gerum það er að á þessum tímum þegar ríkisstjórnin stærir sig af því að aldrei hafi gengið betur og nægir peningar séu í kassanum þá er ekki hægt að hækka bætur hjá þeim sem verst standa til jafns við þá kjarasamninga sem hafa verið gerðir um launabætur hjá öðrum hópum í samfélaginu. Jú, þetta eru vissulega háar upphæðir, en þó eru í stóra samhenginu 5–7 milljarðar eins og um er að ræða bæði með afturvirkum greiðslum á þessu ári og svo í breytingartillögu við fjárlagafrumvarp fyrir næsta ár, kannski ekki há upphæð ef við skoðum þetta í samhengi. Þetta er svipuð upphæð og er verið að gefa eftir með því að lækka skatt á millistéttina. Þetta er brotabrot af þeirri upphæð sem fór t.d. í skuldaniðurfellinguna ef út í það er farið. Þannig að við viljum meina að ef menn ætla að forgangsraða rétt þá leiðrétta þeir þessi kjör. Mig langar aðeins að ræða það sem fór fram hérna áðan eftir ræðu framsögumanns minni hluta fjárlaganefndar, hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, þar sem umræðan fór einhvern veginn út í bótasvik og þar fram eftir götunum. Ég lít á þetta sem tvö aðskilin mál, annars vegar er það hvaða upphæð við ákveðum að veita í bætur til ellilífeyrisþega og öryrkja og við hljótum að vera sammála um að það verði að vera upphæð sem fólk getur lifað af. Síðan er það bara annað mál að einhverjir séu að svíkja út úr kerfinu. Það þarf auðvitað að taka á því en við getum ekki haft bæturnar þetta lágar vegna þess að einhverjir séu hugsanlega að svindla. Mér líkar það afar illa þegar ég heyri hvort heldur er af skattsvikum eða bótasvikum eða hvað það er og auðvitað eigum við ekki að líða slíkt. En við erum ekkert að ræða það hérna. Ég hvet ríkisstjórnina til að ganga í það mál. Við erum meðal annars með breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið sem snýr að því að auka skatteftirlit og fá auknar tekjur í kassann. Ég held að við séum öll sammála um það. Eflaust eru einhverjir á bótum sem eru að svíkja út bætur og þá ganga menn bara í það mál og það á ekkert að taka á því með neinum vettlingatökum. En við skulum gefa okkur að fólkið sem er á bótum sé ekki að svíkja þær út. Það þarf bara að fá bætur sem duga þeim til framfærslu. Ég vil ekki spyrða þetta saman. Mér finnst það ekki réttlátt. Ellilífeyrisþegar geta ekki svikið út neinn ellilífeyri. Þeir eru orðnir 67 ára, það liggur nokkuð ljóst fyrir hvenær þeir byrja að taka sinn ellilífeyri. Þannig að mér finnst umræðan vera á villigötum þegar við förum út í þá sálma. Það er vissulega ekki neinn stórkostlegur afgangur af ríkissjóði. Það sem við sjáum núna er arður af bönkum sem skilar sér til ríkissjóðs og er í raun tilfallandi tekjur, getum við sagt. En það er borð fyrir báru. Við munum væntanlega greiða atkvæði um þetta á morgun og við munum aftur reyna að fá alþingismenn til þess að samþykkja þessa tillögu okkar og í það minnsta að samþykkja breytingu á fjárlagafrumvarpinu sem snýr að hækkun á árinu 2016. Mér finnst forgangsröðunin vera mjög einkennileg þegar við lækkum tekjuskatt á jafnvel efri millistétt og mér verður líka tíðrætt um skuldaniðurfellingu ríkisstjórnarinnar sem nemur tugum milljarða. Það er hægt að senda heimilum sem eiga fasteign, og skulda jú vissulega eitthvað í henni, einhverjar milljónir frá skattgreiðendum í formi skuldaniðurfellingar, og það er röng forgangsröðun á meðan við getum ekki staðið vörð um þá sem verst hafa það í þjóðfélaginu. Markmiðið hlýtur að vera að útrýma fátækt. Við þurfum að fara öll í það sameinuð.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir ræðuna. Mig langar reyndar líka að nota þetta tækifæri til þess að þakka minni hluta hv. fjárlaganefndar fyrir það að flytja aftur breytingartillögu við 3. umr. þess efnis að ellilífeyrisþegar og öryrkjar fái einnig afturvirkar bætur til 1. maí líkt og allir aðrir hópar hafa fengið á almennum vinnumarkaði, þar á meðal við sem hér stöndum. Mér fannst hv. þingmaður koma inn á mjög mikilvægan hlut þegar hún sagði að hún teldi að taka þyrfti sérstaklega á bótasvikum í kerfinu og það ætti ekki að spyrða saman umræðuna um bótasvik annars vegar og hækkun bóta hins vegar. Ég er alveg hjartanlega sammála þingmanninum um þetta og verð að segja að mér var eiginlega brugðið við andsvar hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og formanns hv. fjárlaganefndar í umræðunni fyrr í dag þar sem hv. þingmaður eiginlega setti saman í umræðunni annars vegar bótasvik þar sem hún var að vísa til lífeyrisþega og hins vegar almenn skattsvik í samfélaginu og náði þannig að teygja töluna upp í tugi milljarða og nefndi töluna 100 milljarða. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Finnst henni þessi framsetning sanngjörn hjá hv. formanni fjárlaganefndar?

Virðulegur forseti. Ég hjó eftir þessu. Mér fannst þetta ekki sanngjarnt. Mér finnst líka merkilegt af því við erum með breytingartillögu þar sem við gerum ráð fyrir 3 milljörðum aukalega á næsta ári að það hefur verið gagnrýnt af meiri hlutanum, þessir peningar liggi nú ekki á lausu, en svo í hinu orðinu er sagt að það séu 100 milljarðar þarna úti sem hægt sé að innheimta sem verið er að svíkja undan skatti á hverju ári. Þá segi ég, förum við bara í að innheimta þessa peninga, ekki stendur á mér í því. Annað sem mér finnst skipta máli af því sem kom líka fram í umræðunni í dag er að öryrkjum er að fjölga og það er áhyggjuefni. Það segir eitthvað um okkur sem samfélag hversu margir fara á örorkubætur vegna geðheilbrigðisvandamála, það er eitthvað sem við erum ótrúlega sofandi gagnvart. Mér finnst við vera að skorast undan ábyrgð að taka á þessu vandamáli, hjálpa þessu fólki. Við getum ekki einu sinni, afsakið orðbragðið, drullast til að niðurgreiða sálfræðiþjónustu. Við erum að beina peningunum í rangar áttir held ég að mörgu leyti í heilbrigðiskerfinu og þetta er eitthvað sem velferðarnefnd hlýtur að verða að skoða, vegna þess að þetta er stórt vandamál. Það óskar sér enginn að enda á örorku vegna geðheilbrigðisvandamála. Ég er ekki að segja að það sé hægt að koma í veg fyrir þetta að öllu leyti, en við hljótum að gefa okkur það að með því að grípa snemma inn í, jafnvel bara strax hjá börnum og unglingum, veita góða þjónustu, þá getum við hjálpað fólki þannig að það geti a.m.k. sinnt einhverjum hlutastörfum eða náð svona þokkalega utan um sitt líf. Mér finnst þetta mikið áhyggjuefni. Þarna eru ungir karlmenn og konur. Þetta er ekki gott. Ég vænti þess eiginlega að velferðarnefnd sé að fjalla um þessi mál.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ég er alveg hjartanlega sammála henni í því að það óskar sér þess enginn að fara á örorku. Ég held að við getum svo sannarlega gert miklu betra í því sem samfélag að búa til úrræði og hreinlega búa til samfélag þar sem allir geta tekið þátt þó svo að þeir hafi einhvers konar skerðingu, hvort sem skerðingin flokkast sem geðheilbrigðismál eða stoðkerfisvandamál eða einhvers konar meðfædd skerðing. Við sem samfélag getum tekið utan um það og gert öllum einstaklingum kleift að lifa góðu og mannsæmandi lífi, en það kostar auðvitað. Úrræði sem gera öllum kleift að taka þátt í samfélaginu kosta, þau kosta reyndar að hluta til bara viðhorfsbreytingu og hún kostar svo sem ekki peninga. Það er eitthvað sem við þurfum öll að taka þátt í. En hún kostar líka peninga úr ríkissjóði og þá þurfum við auðvitað að afla þeirra. Ég held að það hafi einmitt komið ágætlega fram í þessari umræðu að peningarnir eru til. Meiri hluti hv. þingmanna var reyndar að afsala ríkinu talsverðu af þeim peningum í atkvæðagreiðslu í dag með því að lækka skatta á þá efnamestu. Þetta þurfum við allt að taka í samhengi. Við vorum að ræða hérna um skattsvik og ég tel mig hafa séð ansi mikið misræmi í málflutningi annars vegar hv. formanns fjárlaganefndar og svo hv. varaformanns fjárlaganefndar Guðlaugs Þórs Þórðarsonar sem hefur talað um það í umræðunni að allar breytingartillögur 

Herra forseti. Ég hjó einmitt eftir þessu að það var ekki samræmi þarna og velti fyrir mér hvort við hefðum ekki bara átt að gera ráð fyrir 10 milljörðum í auknar tekjur vegna bætts skatteftirlits,  Síðan held ég að við þurfum líka að hafa kjark til þess að skoða bótakerfið. Það er mjög flókið. Öryrkjabandalagið hefur gagnrýnt það og við erum einhvern veginn alltaf að púsla ofan á kerfið. Á einhverjum tímapunkti gæti verið að við vildum gera einhverja heildarendurskoðun á því og breyta. Ég held að það sé of flókið. 

Herra forseti. Þessi umræða í dag og síðustu daga hefur að mestu leyti snúist um það hvort ríkisstjórnin vilji fallast á að styðja tillögu stjórnarandstöðunnar um það að greiða afturvirkar bætur til aldraðra og öryrkja. Hv. þm. Karl Garðarsson flutti hér um daginn prýðilega ræðu um margvísleg málefni fjárlaga ríkisins og sagði m.a. að aldraðir væru lágvær hópur sem ætti erfitt með að koma fram sínum málefnum eða láta hlusta á sig. Það er algjörlega hárrétt hjá hv. þingmanni. Það er einmitt þess vegna sem auðvelt er að gera aldraða og öryrkja að afgangsstærð. Sérhver ríkisstjórn verður að varast þá freistni að feta þann stig að nota þá til þess að jafna bækurnar. Sumum hefur tekist það, sumum ekki. Mér finnst að þessari ríkisstjórn hafi tekist það ákaflega illa upp. Auðvitað er ég sannfærður um að það er fullt af mönnum og konum innan stjórnarliðsins sem meinar það þegar þau segja að þau vilji bæta hag þessa hóps, vilji í reynd leggja sitt af mörkum til þess að jafna mun þeirra gagnvart ýmsum öðrum. En staðreyndirnar í dag tala allt öðru máli. Það er mjög mikilvægt að gera sér grein fyrir nokkrum grundvallarstaðreyndum sem varða þennan slag. Þegar hv. þm. Karl Garðarsson segir að þetta sé lágvær hópur sem eigi erfitt með að koma ár sinni fyrir borð þá skiptir það að minnsta kosti máli að hann eigi málsvara á Alþingi Íslendinga. Ég segi fyrir sjálfan mig nú þegar við erum að ræða fjáraukalög og eigum eftir að taka 3. umr. um fjárlagafrumvarpið að þá finnst mér að hér á Alþingi Íslendinga eigi að taka góðan eldhúsdag um stöðu þessara mála, hvað ríkisstjórnin hefur gert og hvað hún hefur ekki gert. Það sem mér hefur mislíkað mjög hjá mönnum úr liði stjórnarinnar í þessari umræðu er að þeir koma hér, berja sér á brjóst og stæra sig af því að hafa gert einhver sérstök ósköp fyrir aldraða og öryrkja. Á sama tíma nota þessir hv. þingmenn ræður sínar til þess að sparka í fyrri ríkisstjórn, ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur sem tók við gjaldþrota ríkissjóði þar sem fossuðu út 217 milljarðar í einu vetfangi þegar tekjustofnar ríkisins brugðust. Svo koma menn eins og hv. þm. Karl Garðarsson og ýmsir aðrir og segja: Ja, hvað gerðuð þið? Hvað hefði hv. þm. Karl Garðarsson gert í þeirri stöðu? Þessu er ekki saman að jafna. Þó vil ég geta þess til að vera ærlegur að hv. þm. Karl Garðarsson alveg eins og hv. þm. Brynjar Níelsson tóku báðir í ræðum sínum þó fram að sú ríkisstjórn hefði varið þá verst stöddu með því að hreyfa ekki við strípuðum bótum. En til þess að öllu sé til haga haldið þá talaði formaður fjárlaganefndar og fór með digur svigurmæli og sagði ekki rétt frá þegar hún hélt öðru fram. Það er önnur saga. Það eru fjórar staðreyndir sem menn þurfa að gera sér grein fyrir varðandi stöðu öryrkja og það hvað þessi ríkisstjórn hefur gert og ekki gert gagnvart þeim. Í fyrsta lagi eru aldraðir og öryrkjar í dag sem eru á strípuðum bótum nauðbeygðir til þess að lifa af 172 þús. kr. á mánuði eftir skatta. Ég spyr nú minn góða vinnufélaga hv. þm. Karl Garðarsson: Gæti hann það? Ef hann svarar því játandi væri það í fyrsta skipti sem ég efaðist um að hann mælti af heilum huga. Þetta er fyrsta staðreyndin. Í öðru lagi. Þegar hv. þingmenn stjórnarliðsins segja að þeir hafi bætt stöðu aldraðra og öryrkja þá er staðan þessi. Á þeirra tíma, á nánast þremur árum, hafa kjör aldraðra og öryrkja batnað sem svarar skitnum 10 þús. kalli á mánuði þegar búið er að taka tillit til skatta. Það er staðreyndin. Það er að gerast í góðæri sem landsbankastjóri segir að sé blússandi. Þetta verða menn að hafa í huga. Í þriðja lagi. Af þessum 10 þús. kalli sem búið er á tæpum þremur árum af hálfu ríkisstjórnarinnar að bæta kjör öryrkja er búið að taka tæpan 4 þús. kall til baka með matarskattinum sem tók gildi um síðustu áramót. Í reynd er staðan þannig að það eina sem hæstv. ríkisstjórn hefur gert fyrir aldraða og öryrkja er að hún hefur bætt við 6 þús. kalli þegar búið er að taka tillit til skatta. Það fjórða sem skiptir máli í þessari umræðu er sú staðreynd að aldraðir og öryrkjar eru eini hópurinn á öllu Íslandi sem ekki fá afturvirkar bætur. Tillaga okkar er um það að ríkissjóður verji 6,5 milljörðum til þess að aldraðir og öryrkjar fái afturvirkar bætur til 1. maí. Er það sanngjarnt eða ósanngjarnt? Hvað fá alþingismenn? Hvað fá ráðherrar? Þeirra launahækkanir eru afturvirkar og ná ekki einu sinni til 1. maí heldur lengra aftur, til 1. mars. Þetta eru þessar fjórar staðreyndir sem liggja eftir í þessari umræðu. Maður hefði ætlað miðað við yfirlýsingar Framsóknarflokksins fyrir síðustu kosningar, samþykktir á landsfundi undirstrikun á vilja þeirra í stjórnarsáttmálum þar sem ást og samúð til aldraðra og öryrkja er útausið af miklu örlæti, að meira stæði eftir. Ég hefði kannski skilning á stöðunni ef núverandi ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hefði tekið við því svartholi sem fyrri ríkisstjórn tók við. Hún tók við ríkissjóði þar sem hafði verið jafn hagvöxtur í landinu frá miðju ári 2010 og nú er staðan þannig að það hefur verið hagvöxtur í fimm ár. Þegar hún tók við þá hafði staða ríkissjóðs batnað ár frá ári allt frá 2008. Hvað sjáum við hafa gerst núna? Tekjustofnar ríkisins hafa verið veiktir með þeim hætti að í blússandi góðæri er varla verið að skila afgangi sem einhverju marki nemur, tæpum 10 milljörðum. Hvert er umfangið? Tekjurnar eru 700 milljarðar. Þær aukast ekki ár frá ári, þ.e. afgangur ríkissjóðs hefur ekki verið að aukast. Þegar maður skoðar síðan ríkisfjármálaáætlun til 2019 og skoðar þau nefndarálit sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt fram, þá er það klárt að menn gera ekki ráð fyrir því að skuldir ríkissjóðs lækki á þessu tímabili. Hvað er þá verið að gera við vaxandi tekjur ríkissjóðs? Jú, þær fara í margvísleg útgjöld. Ég ætla ekki að þreyta vinnufélaga mína í stjórnarliðinu með því að tala hér um Stjórnstöð ferðamála, húsameistara ríkisins, eða sendiráð í Strassborg, allt nýjar lúxusstofnanir sem er verið að búa til, auka á fitulögin utan um ríkiskerfið. Ég ætla að ræða það sem hefur gerst á þessum degi. Við höfum fyrir utan það frumvarp sem hér er verið að ræða líka verið að ræða frumvarp til ýmissa ráðstafana sem tengjast fjárlagafrumvarpinu, hinn svokallaða bandorm. Mig rak í rogastans þegar ég sat hér undir umræðum í gær og hlustaði á fyrirspurn sem beint var til hv. þm. Willums Þórs Þórssonar um hvað tiltekin skattaaðgerð kostaði þar sem verið er að breyta samsköttun sambúðaraðila og hjóna. Það kom í ljós að hún kostaði 3,5 milljarða. Afleiðingar hennar eru að það eru einkum þeir tekjuhæstu sem fá ávinning af skattalækkun upp á 3,5 milljarða. Það er helmingurinn af því sem þarf til þess að kosta tillögu um að aldraðir og öryrkjar fái afturvirkar bætur til 1. maí. Hvað gerðist svo í morgun? Það kom fram í umræðum líka að verið er að breyta tekjuskatti með öðrum hætti, það er verið að afnema þrepaskiptinguna sem síðasta ríkisstjórn kom á. Hvað kostar það ríkissjóð? 6,5 milljarða. Hvert fara þeir peningar? Hverjir eru þeir sem njóta þeirra skattalækkana? Hv. þm. Oddný G. Harðardóttir gerði ítarlega grein fyrir því í ræðu sinni fyrr í dag. Það var lærdómsríkt að hlusta á þær útlistanir. Það kemur í ljós að þeir sem eru með 700 þús. kr. í tekjur á mánuði munu, þegar breytingin er að fullu fram gengin eftir tvö ár, koma út með 12 þús. kr. meira. Þeir sem eru með 240 þús. kr., þeir sem eru á lægstu töxtunum, fá ekki neitt. Herra trúr. Hvað er eiginlega að gerast hér? Það er verið að veikja tekjustofna ríkisins með því að breyta skattkerfinu þannig að hinir tekjuhærri fá mest út úr því, en þeir sem hafa minnstar tekjur fá ekki neitt, ekki eina krónu. Sjáum síðan til hvað þetta kostar. Jú, samanlagt kosta þessar tvær breytingar 10 milljarða kr. Það er herkostnaðurinn. Skattkerfisbreytingin, að taka þrepaskiptinguna af, á að taka tvö ár og kostar 11–12 milljarða. Hvað kostar það ríkissjóð að greiða afturvirkar hækkanir vegna kjarasamninga á þessu ári og síðan sömu bætur á næsta ári vegna kjarasamninga? Það kostar sömu upphæð, 11–12 milljarða. Svo koma hv. þingmenn stjórnarliðsins grátbólgnir hingað í ræðustól, eins og ég er viss um að hv. þm. Karl Garðarsson gerir hér á eftir, og segja: Það vantar peninga, við viljum gjarnan hjálpa öldruðum og öryrkjum en það eru ekki til peningar í ríkissjóði. Á sama tíma og sumir þeirra hafa sagt það þá blasir við að þetta lið er að samþykkja skattalækkanir sem koma einkum þeim til góða sem hafa mestar tekjur, sem kosta um það bil sömu fjárhæð og við hefðum getað notað til þess að koma til stuðnings öldruðum og öryrkjum, sjá til þess að þeir væru ekki afgangsstærð og þeir nytu hins sama og allir aðrir í samfélaginu og fengju líka bætur sem eru afturvirkar. Það er alveg sama hvað þingmenn eins og hv. þm. Karl Garðarsson eða Brynjar Níelsson segja, það er staðreynd að á þessu ári þá munu aldraðir og öryrkjar ekki fá krónu í afturvirkar bætur. Svo munu þeir örugglega koma þessir ágætu herramenn og segja: Fyrri ríkisstjórn stóð sig nú ekkert betur. Það er algjörlega rétt, en það var við allt aðrar aðstæður. Ríkissjóður var gjaldþrota. Það þurfti að stoppa upp í 217 milljarða gat. En hvað gerði sú ríkisstjórn samt? Jú, vitaskuld fór hún um allt samfélagið og skar niður þar sem hún gat. En hvernig beitti hún sér gagnvart bótakerfinu? Vissulega er það rétt að skerðingum vegna atvinnutekna og vegna lífeyristekna var breytt í það horf sem það hafði verið best fyrir árið 2007. En það sem sú ríkisstjórn gerði var að hún hélt varðstöðu sinni um þá sem verst voru settir og hún gerði það með því að bætur til þeirra sem höfðu hvorki lífeyristekjur né atvinnutekjur héldust óskertar hvað sem formaður fjárlaganefndar heldur fram um það. Það er staðreyndin eins og reyndar ærlegir menn í hópi stjórnarliða hafa líka bent á. Hvað gerðist á árinu 2011? Þá voru kjarasamningar á miðju ári. Bætur aldraðra og öryrkja hækkuðu í sama mæli og laun hækkuðu í þeim kjarasamningum. Þar var meðal annars samið um eingreiðslu, 51 þús. kr. á miðju ári. Hvað gerði ríkisstjórnin? Jú, aldraðir og öryrkjar fengu þá eingreiðslu óskerta, svo að það liggi kristaltært fyrir. Herra forseti. Til þess að súmmera upp í lokin þá stendur eftir þessa ríkisstjórn í fyrsta lagi að það eina sem hún hefur gert er að hún hefur hækkað kjör aldraðra og öryrkja í mesta góðæri síðari tíma um 10 þús. kall á mánuði. Þegar tekið er í öðru lagi tillit til matarskattsins sem kom á um síðustu áramót þá lækkar sú upphæð niður í 6 þús. kall. Það stendur eftir í þriðja lagi að í dag, undir ríkisstjórn sem býr við besta góðæri sem við höfum séð á seinni tímum, þá lifa aldraðir og öryrkjar á 172 þús. kr. á mánuði þegar búið er að taka tillit til skatta. Í fjórða lagi er það staðreynd sem ekki er hægt að mótmæla að ekki er króna á þessu ári sett í afturvirkar hækkanir á kjörum og bótum aldraðra og öryrkja. Það er það sem við höfum verið að deila um hér dögum og vikum saman. Ég get að minnsta kosti fyrir minn hatt í því sem líkast til er mín síðasta ræða um þessi mál sagt að ég er stoltur af stjórnarandstöðunni fyrir að hafa staðið í ístaðinu. Við erum kjararáð aldraðra og öryrkja. Þeir geta ekkert annað farið. Þeir eiga að koma hingað. Því miður er stjórnarmeirihlutinn þannig gerður í dag að menn fara bónleiðir búðar til.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir ræðuna. Það eru tvö atriði í henni sem ég vil minnast á, í fyrsta lagi kjör aldraðra og öryrkja og í öðru lagi meint sendiráð sem á að opna í Strassborg í Frakklandi. Við skulum byrja á öldruðum og öryrkjum í fyrra andsvari mínu. Það hefur margsinnis komið hér fram að það sem við erum að leggja til og ég hef mörgum sinnum lagt til úr þessu púlti er að laun aldraðra og öryrkja hækki í 300 þús. kr. á um það bil einu og hálfu ári héðan í frá. Það er sú raunverulega kjarabót sem aldraðir þurfa að fá. Það er rangt að segja að síðasta ríkisstjórn hafi staðið vörð um aldraða og öryrkja. Eitt hennar fyrsta verk var að skerða ákveðna hópa aldraðra og öryrkja. Það liggur alveg fyrir. Þá segir hv. þm. Össur Skarphéðinsson: Við urðum að skera niður alls staðar. Hver var forgangsröðin hjá fyrrverandi ríkisstjórn? Hún setti peninga í ESB-umsókn, það var allt í lagi. Af hverju setti hún ekki upp forgangsröð og lét aldraða og öryrkja vera síðasta? Nei, hún gerði það ekki, 1. júlí 2009 skar hún niður til þessara hópa. Það var eitt hennar fyrsta verk, ekki síðasta. Við skulum hafa það algjörlega á hreinu. Það að halda því fram að aldraðir fái ekki neitt afturvirkt er náttúrlega bara leikaraskapur. Þeir fá 9,7% núna um áramótin og fengu 3% um síðustu áramót. Hluti af þessari hækkun núna um áramótin er í raun afturvirk hækkun. Það liggur alveg fyrir. Þeir fá hækkun. Svona fullyrðingar, bæði um verk síðustu ríkisstjórnar og það sem núverandi ríkisstjórn er að gera, er alrangt og fyrir neðan allar hellur.

Herra forseti. Ég gat þess í ræðu minni að tveir hv. þingmenn stjórnarliðsins verið nægilega ærlegir til að segja sannleikann í þessu máli varðandi fyrri ríkisstjórn. Annar þeirra var hv. þm. Karl Garðarsson, sem kinkaði kolli í viðurkenningarskyni því að það var það sem hann sagði, og hinn var hv. þm. Brynjar Níelsson. Eftir að þeir höfðu haldið sínar dómadagsræður um að síðasta ríkisstjórn hefði gert aldraða og öryrkja að einhverjum sérstökum fórnarlömbum þá sögðu þeir þó það  Hitt er algjörlega hárrétt að meðal þeirra aðgerða, þó að það hafi ekki verið fyrsta aðgerðin, sem við réðumst í strax eftir að minnihlutastjórnin lauk ferli sínum og ný meirihlutastjórn tók við var að breyta skerðingarmörkunum gagnvart atvinnutekjum og lífeyristekjum þeirra sem voru í bótakerfinu. Hvernig var það gert? Þau voru tekin úr 38% og færð upp í 45%. Það var það sem best hafði verið nokkru sinni áður. Það var breyting sem Jóhanna Sigurðardóttir beitti sér fyrir í ríkisstjórninni 2007 og höfðu aldrei verið minni skerðingar í sögu kerfisins, svo að það liggi algjörlega ljóst fyrir. Þegar hv. þingmaður spyr um forgangsröðina þá var hún svona. Við stóðum vörð um þá sem verst voru settir. Það er ástæðan fyrir því, hv. þm. Karl Garðarsson, að sú ríkisstjórn sem nú tók við tók við samfélagi þar sem jöfnuður var mestur á byggðu bóli, að ég held, og hann er það enn þá vegna þeirra aðgerða. Ég tel að vegna aðgerðanna sem nú eru að fara af stað 

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, að þeir vernduðu þá sem voru með lökust kjörin. Ég er alveg sammála því, það er alveg rétt og ég hef sagt það í þessum stól. 

Já, já.

Það liggur alveg fyrir. Hitt atriðið sem ég minntist á hér áðan er að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur ítrekað komið hér upp og talað um opnun nýs sendiráðs í Frakklandi. Hann talaði áðan um lúxusstofnun í Strassborg. Hvaða lúxusstofnun er það? Það er verið að tala um að opna eina skrifstofu hjá Evrópuráðinu í Strassborg. Sú skrifstofa er til. Við borgum fyrir hana. Hún er tilbúin. Það er skrifborð þar. Það er tölva þar. Það verið að tala um að hafa einn mann þar. Er þetta lúxusskrifstofan og sendiráðið sem á að opna í Frakklandi? Af hverju förum við ekki bara rétt með, hv. þingmaður sem er þess utan fyrrverandi utanríkisráðherra Íslands?

Herra forseti. Á sínum tíma höfðum við ekkert sendiráð í Strassborg. Síðan gerðist það að formaður Framsóknarflokksins var stutta stund formaður Evrópuráðsins, sem trillar á millum aðildarþjóðanna, og þá var talið rétt af hálfu Íslands að setja þar upp sérstakt sendiráð með sendiherra. Það er skilgreining á sendiráði. Það vakti á sínum tíma töluvert andóf og mótmæli, menn töldu að það væri „spandans“ og lúxus. Í öllu falli, menn geta deilt um það. Hitt verður ekki umdeilt að á síðasta kjörtímabili var sendiráðinu þar lokað. Þar var sendiherra og hann var sendur í burtu. Það var sparað með þeim hætti og það var gert í samráði við fjárlaganefnd Alþingis. Það er forgangsröðun, hv. þm. Karl Garðarsson.  Hvað finnst hv. þingmönnum Framsóknarflokksins um að verið er að spenna þetta upp og fjölga sendiherrum? Þarna er nýr sendiherra alveg eins og þegar búið verður að breyta Þróunarsamvinnustofnun með þeim hætti sem hæstv. utanríkisráðherra knúði í gegn hér í morgun, þá verða möguleikar á að búa til þrjá nýja sendiherra. Hér er stjórnarliðið að breyta kerfinu þannig að innan skamms verða komnir fjórir nýir sendiherrar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir ræðuna. Ég þakka honum sérstaklega fyrir að rifja það hér upp að á meðan Ísland var enn að vinna sig út úr efnahagskreppunni greiddi vinstri stjórnin lífeyrisþegum afturvirkar bætur. Fordæmið er fyrir hendi, það er til og það er til frá því efnahagsaðstæður voru talsvert aðrar en þær eru núna. Mig langar að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Mig langar líka að þakka hv. þingmanni fyrir pólitíska samhengið sem hann setti hlutina í í ræðu sinni, þ.e. samhengið milli þess að afla tekna í gegnum skatta, og hvernig skattar eru hafðir, og svo þess að til séu peningar í ríkissjóði til að setja í verkefni. Mér finnst stundum eins og að fólk vilji gleyma því að það sé samhengi þarna á milli; það fer saman annars vegar hvernig teknanna er aflað og hvort til séu peningar og í hvað þeir eru notaðir. Mér finnst við vera að upplifa rosalega slæmt dæmi um það hvernig þetta er gert á rangan hátt. Afleiðingin er sú að þeir græða mest sem best hafa það og þeir græða minnst sem verst hafa það. Það hefur komið fram í þessari umræðu að sumum hv. þingmönnum finnst óeðlilegt að lífeyrisþegar hafi sömu kjör og þeir sem hafa lægstu launin. Mig langar einfaldlega að spyrja hv. þingmann hvort honum finnist eðlilegt að setja þetta í þetta samhengi og hvort honum finnist eðlilegt í velferðarsamfélagi að þeir sem eru aldraðir eða búa við einhvers konar skerðingu séu með kerfisbundnum hætti hafðir undirskipaðastir í samfélaginu.

Herra forseti. Það er mikilvægt að við undirstrikum að forgangsröðunin í tíð síðustu ríkisstjórnar var mjög skýr. Menn bjuggu þar við mjög þröngar og erfiðar aðstæður og það er mála sannast og við erum ekkert að reyna að víkja okkur undan því að farið var um allt skólakerfið, heilbrigðiskerfið, almannabótatryggingakerfið, alls staðar þurfti að skera niður til að ná ríkissjóði saman. Það tókst með þeim ágætum að þegar ríkisstjórnin skilaði af sér kom ný ríkisstjórn að búi þar sem búið var að ná jöfnuði, að minnsta kosti frumjöfnuði, svo að það liggi nú alveg ljóst fyrir. Svarið er: Nei, mér finnst það ekki réttlátt. Hv. þingmaður er væntanlega að vísa hér til ummæla sem féllu fyrr í dag af vörum hv. formanns fjárlaganefndar sem af einhverjum undarlegum ástæðum hverfur alltaf úr salnum þegar ég held ræður mínar. En við skulum hins vegar vera þakklát fyrir þá ræðu. Hún hrindir algjörlega rökum og stoðum undan því flími og þeirri gagnrýni sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins sérstaklega hafa sett fram á tekjutillögur stjórnarandstöðunnar við þessa fjárlagagerð. Hv. þingmenn, meðal annars hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, komu hér og hlógu að tillögum okkar um að setja meira fé í skatteftirlit og skattinnheimtu. En svo kemur formaður fjárlaganefndar og upplýsir að það séu 80 milljarðar sem liggi úti í samfélaginu í skattsvikum. Það er rétt að rifja það upp að þegar ég sat í fjárlaganefnd kom þar til fundar skattrannsóknarstjóri og tjáði okkur að það væri hans reynsla að fyrir hverja eina krónu sem væri sett í hert skatteftirlit heimtust tíu á móti. Halda menn að hægt sé að draga úr 80 milljarða skattsvikum nema með því að verja til þess einhverju fjármagni? Svo koma þingmenn stjórnarliðsins og hlæja að því. En hv. þm. Vigdís Hauksdóttir undirstrikaði alla vega nauðsynina.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég tek undir það að þó svo að ég hafi ekki setið hér á þingi á síðasta kjörtímabili þá tók ég alveg eftir því að forgangsröðunin hjá þeirri ríkisstjórn var alveg skýr. Auðvitað var það svo að allir hópar fengu á sig kjaraskerðingu eftir hrun, en þær tölur sem ég hef séð sýna að kjaraskerðingin varð minnst hjá þeim tekjulægstu. Það sýnir mér svart á hvítu að forgangsröðunin var rétt. Auðvitað er það slæmt að tekjulágt fólk verði fyrir kjaraskerðingu, að sjálfsögðu, en tímarnir voru einstakir. Varðandi þessa umræðu um að lífeyrisþegar eigi ekki að hafa sömu tekjur og lágmarkslaun eru, þá hefur það því miður komið fram í þessari umræðu að það er ekki bara hv. formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, sem hefur látið þau orð falla, heldur kom þetta líka fram hjá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Því miður. Þar brá mér ansi mikið. En hæstv. ráðherra dró það einmitt inn í umræðuna að það væru ungir karlmenn sérstaklega sem væru að fara inn í bótakerfið - það eru 870 karlmenn undir 30 ára sem eru á bótum. Þar með gerði hann heilan hóp, sem telur um 45 þús. manns, á einhvern hátt tortryggilegan. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Er hann sammála mér um að hér sé verið að drepa umræðunni 

Herra forseti. Ég trúi á hið góða í manninum og ég vil ekki ætla neinum svo illt að menn séu meðvitað að taka út einhvern sérstakan hóp, í þessu tilviki unga karlmenn, og gera þá tortryggilegri en aðra; ég held ekki að það hafi verið meint þannig. En hugsanlegt er að menn hafi haft einhverjar tölur fyrir framan sig og þetta eru auðvitað leifar af umræðunni sem við áttum hér um skilyrðingafrumvarpið svokallaða. Hitt er svo alveg ljóst að það eru stjórnmálaöfl sem hafa þá skoðun að nauðsynlegt sé að hafa ákveðna samkeppni, liggur mér við að segja, á millum þeirra sem eru innan almannatryggingakerfisins og hinna sem eru á vinnumarkaði, að í því felist hvati til að menn reyni að rífa sig upp og fara út á vinnumarkaðinn. Svona hefur þetta verið orðað. Mín skoðun er sú, af því að ég þekki svolítið til þessara mála, eins og hver maður sem kominn er á minn aldur, ég þekki þessi dæmi úr umhverfi mínu. Menn eru ekki að leika sér að því, ekki þekki ég til þess, að vera á innan kerfisins til að hafa það gott. Hafa menn það gott á 172 þús. kr. eftir skatt á mánuði? Nei, menn hafa það ekki gott. Ég held að hver einasti maður, að minnsta kosti langflestir, sem ættu kost á öðru, mundu vilja það. Aðrir eru þessarar skoðunar. Ég veit ekki hvað hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hafði fyrir sér þegar hún talaði um að það væru sex til átta milljarða bótasvik, það eru ansi háar upphæðir. Ég er sannfærður um að eins og í öllum kerfum er alltaf eitthvað um að menn spili þar á milli, en fjandinn hafi það að það séu sex til átta milljarðar. Um forgangsröðun að endingu. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, til að forgangsröðunin sé á hreinu, lokaði sex sendiráðum og sendiskrifstofum og hún varði kjör þeirra verst settu með þeim hætti sem ég hef fyrr lýst.

Hæstv. forseti. Þegar frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2016 er komið til 3. umr. ætla ég að nýta mér þær 15 mínútur sem ég má tala um það í fyrri ræðu og fara aðeins yfir þá breytingartillögu sem minnihlutaflokkarnir flytja að þessu sinni. Hún er mjög einföld. Hún er einfaldlega um það að aldraðir og öryrkjar fái afturvirkar hækkanir eins og allir aðrir þjóðfélagshópar í landinu. Ég segi afturvirkar hækkanir, það má kannski segja að það séu ekki afturvirkar hækkanir á launamarkaði því að samið var um laun frá ákveðnum tíma en þannig er þetta. Hv. formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, sagði í morgun í aldeilis dæmalausri ræðu að 69. gr almannatryggingalaga væri kjararáð og kjaradómur þeirra hópa sem þiggja bætur. Hún talaði um að það væri skýrt ákvæði í þeirri lagagrein um hvernig þessar bætur skyldu hækka. Svo fjallaði hv. þingmaður um að í forsendum fjárlaga væri gert ráð fyrir 9,4% hækkun en þegar ný hagvaxtarspá hefði komið út varð ljóst að svigrúmið væri meira, eins og hún kallaði það í ræðunni, og þá var gert ráð fyrir 9,7% hækkun. Virðulegur forseti, þetta þýðir með öðrum orðum að í meðförum fjárlaganefndar út frá nýrri hagvaxtarspá voru lífeyristryggingar hækkaðar um 0,3 prósentustig. Hvaða upphæða skyldi það nú vera? Það eru 300 kr., segi ég og skrifa. Þessi ríkisstjórn hælir sér alltaf af því að hafa á upphafsmánuðum sínum sumarið 2013 tekið til baka einhverjar skerðingar frá síðasta kjörtímabili. Það er kristaltært að frá og með þeirri aðgerð högnuðust ekki þeir sem minnst hafa heldur þeir sem gátu verið á vinnumarkaði eða höfðu fjármagnstekjur, í raun högnuðust aldraðir sem voru best settir. Þá höfðu greiðslur almannalífeyristrygginga hækkað um 6 þús. kr. í tíð núverandi ríkisstjórnar fram til 1. janúar á þessu ári. Ég hef alltaf sagt að þær hafi hækkað um 4 þús. kr. en það er ekki rétt, upphæðin er nánar tiltekið 3.496 kr. sem þær hækkuðu í upphafi þessa árs. Í tíð núverandi ríkisstjórnar til þess dags sem við ræðum nú þetta mál hafa þessar bætur hækkað um 9.496 kr. Það er allt og sumt. Má ég minna á það, virðulegi forseti, að 1. janúar þegar þessar 3.496 kr. komu til aldraðra og öryrkja - það er ekki nema furða að maður fari hálfpartinn að hlæja yfir upphæðinni - var matarskatturinn hækkaður á sama tíma í boði ríkisstjórnarflokkanna og ýmislegt annað hefur hækkað. Þannig fáum við út 172 þús. kr. í dag. Það sem við erum að gagnrýna stjórnina mest fyrir er að hafa ekki fallist á að gera eins og við gerðum sumarið 2011 þegar samið var um kaup og kjör í landinu. Þá var 8% hækkun strax tekin á miðju sumri plús 51 þús. kr. eingreiðsla. Þá sýndum við í raun og veru fyrst lit eftir erfiðleikaárin okkar og hinn blóðuga niðurskurð um allt þjóðfélag. Við sögðum alltaf að um leið og áraði betur skiluðum við þessu til baka. Það er það sem er grunnurinn í málflutningi okkar núna. Af hverju í ósköpunum tekur ríkisstjórnin þann pól í hæðina að fara í stríð við aldraða og öryrkja, okkar minnstu bræður og systur, með því að neita afturvirkum hækkunum? Í öllu fjárlagafrumvarpinu og í fjáraukalögunum er verið að setja inn peninga til að deila út til ríkisstofnana til að þær geti greitt starfsmönnum sínum afturvirkar hækkanir. Virðulegi forseti. 9,7% ofan á tæplega 172 þús. kr. eru rétt um 17 þús. kr. fyrir skatt. Um hvaða upphæð erum við að ræða? Við erum að ræða um 11–12 þús. kr. eftir skatt sem hefðu verið greiddar frá 1. maí, sjö mánuði ársins, um 77–78 þús. kr. Ég man ekki alveg töluna sem hækkanir kjararáðs sögðu til um fyrir ráðherra en ég held að upphæðin hafi verið töluvert hærri. Eftir 1. janúar nk. verður upphæðin 186 þús. kr. Það er allt of sumt. Það segir sig sjálft, það lifir enginn á því. Um þessi mál standa þessar miklu deilur milli ríkisstjórnarflokkanna, stjórnarþingmanna og okkar sem erum í minni hluta, akkúrat um þessa tölu. Hver er staða ríkissjóðs á þessu ári þegar loksins er búið að telja inn réttar arðgreiðslur frá Landsbankanum? Gert er ráð fyrir 22 milljörðum í fjáraukalagafrumvarpinu, en ég spái því og hef sagt það áður að þeir verði 32–33. Ég ætla að leyfa mér að halda hér á síðustu dögum þingsins að þegar við skoðum ríkisreikning fyrir þetta ár verði arðgreiðslurnar nær 35 milljörðum. Hér hefur mikið verið talað um hvað þetta kostar. Þetta kostar um 10% af áætluðum fjárlagaafgangi sem ég hef talað um. Menn tala um 6 milljarða sem kostnaðarauka ríkissjóðs vegna þessa. Það er ekki rétt vegna þess að ríkissjóður fær skatt af þessum greiðslum þannig að nettó eru þetta ekki nema um 4 milljarðar kr. Aldraðir og öryrkjar eru um 47 þúsund talsins þannig að þetta fer nokkuð saman. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan um þessa tæplega 3.500 kr. hækkun í upphafi þessa árs þá breyttist ýmislegt annað en matarskatturinn. Það hefur orðið stórhækkun á húsaleigu og mjög margir öryrkjar eru í leiguhúsnæði. Skiljanlega hefur fólk með slíkar smánarbætur ekki efni á að kaupa sér húsnæði, hvað þá að reka það o.s.frv. Við getum rétt ímyndað okkur þegar þessar 186 þús. kr. eru teknar út og greidd húsaleiga og ýmislegt sem allir þurfa að greiða - það verður ekki mikið eftir. Virðulegi forseti. Ég hitti öryrkja í erfidrykkju í gær í jarðarför þar sem hann lýsti kjörum sínum. Hann átti hámark 25–30 þús. kr. eftir í upphafi mánaðar til að lifa af. Viðkomandi tók sem dæmi að hann þyrfti að fá lyf sem einhverra hluta vegna féllu ekki undir greiðslukerfi lyfja sem við höfum talað um, níu lífsnauðsynleg lyf. Þessi öryrki þurfti að borga um 10 þús. kr. fyrir þau. Finnst okkur þetta boðlegt, virðulegi forseti? Því miður hefur umræðan sem við höfum tekið hér um þessi mál ekki náð til stjórnarsinna. Sem dæmi eru nú við 3. umr. fjáraukalaga ekki margir hér í salnum að takast á um þetta mál eða útskýra fyrir okkur hvers vegna hækkanirnar voru ekki afturvirkar. Mér er það algjörlega hulin ráðgáta af hverju ríkisstjórnin, með þennan mikla afgang af fjárlögum þessa árs, hefur farið í þessa aðför gegn öldruðum og öryrkjum og neitað þeim um þær afturvirku hækkanir sem við erum að tala um og öll deilan snýst um. Það er alveg með ólíkindum. Virðulegi forseti. Auglýsing Öryrkjabandalagsins er mjög sláandi. Hún er jafnframt mjög góð. Ég þakka Öryrkjabandalaginu fyrir að setja þetta fram á jafn skilmerkilegan hátt og birtist í blöðum að ég held í gær. Ég sá auglýsinguna í Fréttablaðinu en mér skilst að hún hafi birst í fleiri blöðum. Þar er sagt að samkvæmt könnum Gallups telji 95,4% Íslendinga að lífeyrisþegar eigi að fá jafn háa eða hærri krónutöluhækkun kjara og lægstu laun í nýliðnum kjarasamningum. Mér kemur þetta ekki á óvart vegna þess að ég held að það sé staðreynd að Íslendingar séu flestir jafnaðarmenn. Íslendingar eru þannig að þeir vilja að sínir minnstu bræður og systur sem hafa það verst fái hækkun, eins og þeir segja í auglýsingunni hjá Öryrkjabandalaginu, með leyfi forseta: „Höfum þetta á hreinu“ og svo kalla þeir það stuttan minnislista handa stjórnvöldum frá okkur sem treystum á lífeyri almannatrygginga til framfærslu. „Við sem það getum förum snemma á fætur og vinnum fullan vinnudag. Mörg okkar urðu öryrkjar af því að vinna slítandi láglaunastörf áratugum saman. Hver króna sem við þénum í laun getur valdið skerðingu lífeyriskjara. Við greiðum skatt af lífeyrinum.“ Svo er fjallað um þá hækkun sem var í upphafi þessa árs, 3.496 kr. eftir skatta, og að eftir hækkun 1. janúar 2016 verði tekjur þeirra um 186 þús. kr. á mánuði eftir skatta. „Á því lifir enginn mannsæmandi lífi“, eða teljum við það, virðulegi forseti? Telur hv. þm. Páll Jóhann Pálsson að einhver geti lifað af 186 þús. kr. á mánuði eftir skatta? Við skulum nefnilega hætta að tala um upphæðina eins og hún er fyrir skatta vegna þess að hvorki við alþingismenn né aldraðir eða öryrkjar lifa af þeirri upphæð sem ríkissjóður tekur til sín í formi skatta. Þetta snýst allt um útborguð laun. Hv. þm. Karl Garðarsson, sem er í salnum, ætti líka að hugleiða þessi atriði eins og hv. þm. Páll Jóhann Pálsson. Um þetta vænti ég að við séum öll sammála. Hvers vegna hafa stjórnarþingmenn ekki barið í borðið í sínum þingflokkum og sagt: Ráðherrar góðir, forystumenn okkar, við getum ekki unað við það að aldraðir og öryrkjar fái ekki afturvirkar hækkanir eins og allir aðrir í þjóðfélaginu? Við verðum að greiða þetta út. Sem betur fer árar það vel núna hjá okkur Íslendingum að það er borð fyrir báru. Virðulegi forseti. Að síðustu ætla ég að fjalla örlítið um þau orð sem féllu í ræðustól Alþingis í morgun og fara núna um netmiðlana á ljóshraða, þ.e. ræða hv. formanns fjárlaganefndar, Vigdísar Hauksdóttur, þar sem hún sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að mér finnst óeðlilegt að lægstu laun og bætur séu sama krónutala, mjög óeðlilegt. Það kostar að vera í vinnu, það kostar að hafa börn á leikskóla, þannig að ég lýsi nokkurri ábyrgð á verkalýðshreyfingu landsins fyrir að hafa ekki barist betur fyrir kjörum þeirra sem lægstu launin hafa.“ Svo er talað um að hátt í 10% vinnubærra manna séu skráðir öryrkjar á Íslandi. Virðulegi forseti, þetta er tóm þvæla. Það er mjög skrýtið að menn skuli voga sér að setja fram slíkar upplýsingar og þessar tölur. Ef þetta er það sjónarmið sem hefur ráðið för hjá hv. stjórnarþingmönnum þegar þeir láta stjórnarherrana sína neyðast til, ég leyfi mér að fullyrða að menn neyðist til þess, að fella tillögur okkar hér að viðhöfðu nafnakalli um þessar afturvirku hækkanir - ég hef sagt hér ýmis orð um skömm þeirra hvað það varðar en ég ætla ekki að gera það núna, ég ætla ekki að ítreka það enn einu sinni. Mér hefur fundist mjög slæmt að vera hér í ræðustól og tala um ýmislegt sem er að í þessum málum og skamma stjórnarþingmenn og annað sem ég hef sagt í því sambandi. Mér er svo gjörsamlega misboðið hvað þetta varðar. Þess vegna hafa þessar miklu og hörðu deilur verið á Alþingi við 2. og 3. umr. fjáraukalaga og svo vegna fjárlaga 2016. Ríkisstjórnarflokkarnir ætla að halda áfram vegna þess að á árinu 2016 munu allflestir launþegar í landinu fá 5,5% launahækkun. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir næsta ár er ekki gert ráð fyrir því að aldraðir og öryrkjar fái hækkun á sama tíma. Það var þess vegna sem ég sagði í gær í atkvæðaskýringum að það væri ekki hægt að túlka lögin á þennan hátt og ríkisstjórnin gæti ekki hagrætt hlutunum svona. Í raun og veru gæti ríkisstjórnin í þessu tilfelli barist fyrir því að skrifa ekki undir samning fyrr en 2. janúar hvers árs vegna þess að þá liðu 12 mánuðir óbættir hjá öldruðum og öryrkjum, ef menn ætla að túlka 69. gr. almannatryggingalaga á þann hátt sem ég tel rangt. Það er ekkert sem segir að þetta þurfi alltaf að vera um áramót. Á hinn bóginn væri ákaflega slæmt fyrir ríkissjóð, sérstaklega núverandi stjórnarherra, ef menn væru að semja um þessar mundir um kaup og kjör vegna þess að þá kæmu hækkanirnar miðað við þeirra túlkun til útborgunar 12 dögum seinna. Virðulegi forseti, þetta er rökstuðningur sem er ekki hægt að taka undir. 

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna og get tekið undir með honum að mestu leyti. Það er vert að halda til haga, eins og hann nefndi, gullkornunum sem fljúga hér eða öllu heldur þeim orðum sem falla sem verða væntanlega gulls ígildi og fólk ekki alveg jafn tilbúið að gleyma þegar kemur að því að velta fyrir sér hverjir eiga að sjá um stjórn landsins næst, en vonandi verða sem fyrst breytingar á því. Þingmaðurinn gerði margt að umtalsefni og ég ætla að dvelja við þá sem minna hafa og bera minnst úr býtum. Mér er svolítið hugleikið það sem kemur fram í rökstuðningi fjármálaráðuneytisins þar sem þeir segja að með því að hluta af hækkun ársins 2015 sé flýtt til 1. janúar og allri hækkun vegna ársins 2016 flýtt til 1. janúar fái lífeyrisþegar meira í sinn vasa en meðallaunþegi sem fengi borgað samkvæmt sömu launavísitölu án launaskriðs. Þá er auðvitað 3% hækkun í byrjun þessa árs tekin með áður en samningar voru gerðir. Jafnvel þótt þeir væru teknir úr er það ósvífni að mínu mati að setja þetta fram á þennan hátt því að við vitum það öll að það er ekki þannig að fólk á hinum lægstu bótum beri meira úr býtum. Mig langar til að benda á eitt, af því að það hefur gjarnan verið talað um alls konar lífeyri, uppbætur og guð má vita hvað. Ef til dæmis öryrki fær barnalífeyri þá skerðist lífeyrissjóðsgreiðsla hafi viðkomandi einhverja. Ég spyr: Er eðlilegt að mati þingmannsins að markmið laganna séu tekin til baka í gegnum lífeyrissjóðina? Ég spyr þingmanninn, af því að ég þekki það ekki: Heldur hann að við getum breytt þessu?

Hæstv. forseti. Sem svar við þessari spurningu má vísa til áralangrar vinnu sem menn hafa unnið varðandi tryggingakerfið. Sífellt eru skipaðar nefndir og skrifaðar skýrslur en lítið verður úr framkvæmd hvað það varðar. Ef ég skildi þingmanninn rétt með barnalífeyrinn er það þannig að ef hann er greiddur út skerðast lífeyrissjóðsgreiðslur. Við þurfum ekki annað en að fara inn í reiknivél Tryggingastofnunar og leika okkur svolítið með hana. Hún er afar flott þessi greiðsluáætlun og reiknivél og það er mjög gaman að sjá hvernig þetta fer allt saman. Til dæmis ef menn eru ekki með lífeyrissjóðsgreiðslur og slá inn ákveðna upphæð og sjá að upphæðin sem greidd er út er nákvæmlega sú sama en það lækkar bara það sem Tryggingastofnun greiðir út fyrir ríkið. Eins og hv. þingmaður sagði um barnalífeyrinn þá skerðast lífeyrisgreiðslur, ef þær eru þá til staðar. Við skulum hafa í huga að það eru mjög margir örorkuþegar sem hafa engar lífeyrissjóðsgreiðslur og hafa ekki úr neinu að spila þar. Það er auðvitað það fólk sem við erum að berjast hvað mest fyrir. Ég kvíði því ekkert voðalega mikið eftir nokkur ár eða áratug hvernig lífeyrissjóðakerfið hefur þróast. Það er stórt og öflugt hjá okkur þótt maður sé ekki ánægður með allt þar inni. En það mun að sjálfsögðu spila miklu meira inn í þessar greiðslur hjá okkur sem yngri erum og erum á þeim aldri sem við erum í dag heldur en við erum að tala um. En alltaf þurfum við samt sem áður að hugsa um þá sem eru ekki með neinar lífeyrisgreiðslur, þar sem barnalífeyririnn skerðir ekkert hjá þeim. En hefur stjórnarmeirihlutinn ekki verið að fikta eitthvað í barnalífeyrinum líka á þessu hausti?

Herra forseti. Ég tek undir með þingmanninum. Eins og ég sagði eru það þeir sem fá lífeyrisgreiðslur en það eru margir sem fá þær ekki. Við erum að tala um þá sem hafa lægstu tekjurnar. Forsætisráðherra sagði að það þyrfti skynsemi við stjórn landsins til að bæta úr og samkvæmt Talnakönnun sem ríkisstjórnin notar sjálf við útreikninga er áberandi kjaragliðnun í þessum hópi, sem við í stjórnarandstöðunni höfum verið að reyna að rekja til að koma þessu sjónarmiði á framfæri og hrekja það sem hefur verið lagt fram. Við vorum að ræða fyrr í dag ýmsar forsendur fjárlaga en áður en ég tala um það ætla ég að segja að það fyrsta sem við þyrftum að gera væri að skerða krónu á móti krónu í þessu kerfi. Varðandi lyf og hjálpartæki, hefði þingmaðurinn ekki viljað sjá virðisaukaskattinn afnumin eða í það minnsta færðan í lægra þrepið á þessum lyfjum og hjálpartækjum? Það var gert við brennivínið.

Hæstv. forseti. Það er alltaf spurning hvernig á að fara með hlutina í virðisaukakerfinu og lagfæringar sem menn telja sig stundum vera að gera til að gera skilvirkni greiðslna meiri eru auðvitað mikilvægar. Ég held að aðalatriðið sé að koma vel til móts við þá sem þurfa til dæmis mikið af lyfjum og annað slíkt. Það er hægt að gera í gegnum kerfið, eins og við gerum reyndar í dag þótt ef til vill þurfi mikið að laga það miðað við dæmið sem ég tók áðan. Af því að hv. þingmaður vitnaði í hæstv. forsætisráðherra sem sagði að það þyrfti skynsemi við stjórn landsins - já, hana hefur alltaf þurft. En ég ætla að leyfa mér að halda því fram, virðulegi forseti, að sá ávinningur sem er að koma inn í íslenskt samfélag og við sjáum í fjárlagafrumvarpinu og fjáraukalögunum er ekki eingöngu vegna starfa og stefnu þessarar ríkisstjórnar. Við skulum aðeins rifja það upp að heimsmarkaðsverð á olíu hefur lækkað um 70% 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil spyrja hv. þingmann út í hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans misskilji eitthvað þegar þeir tala um að kjör aldraðra og öryrkja séu í góðu lagi og í samanburðinum við lægri laun verði þeir hópar komnir með það allt saman 1. janúar 2016. Hv. þm. Karl Garðarsson sagði í andsvari við hv. þm. Össur Skarphéðinsson fyrr í umræðunni eitthvað á þá leið að með hækkuninni upp á 9,7% væri afturvirknin komin. En heildarlaun þeirra sem fá greiddan lífeyri á árinu 2015 með 3% hækkuninni sem kom 1. janúar 2015 eru 2.700 millj. kr. Það eru 260 þús. kr. lægri árslaun en hjá þeim sem eru á lægstu laununum, þannig að það munar um 260 þús. kr. á árinu 2015. Svo kemur árið 2016 og þeir sem fá lífeyri hækka um 9,7% 1. janúar og þau kjör haldast út árið. Heildarárslaunin verða 2.964 millj. kr., en hjá þeim sem lægstu launin hafa verða árslaunin 3.180 millj. kr. með hækkuninni 1. maí 2016. Þarna munar 216 þús. kr. Samt halda stjórnarliðar því fram að afturvirknin verði komin 1. janúar og þess vegna sé í lagi að samþykkja þá áætlun 

Hæstv. forseti. Jú, það er alveg rétt, hv. þm. Oddný G Harðardóttir fór mjög vel yfir þessar tölur í morgun. Hún spyr mig hvort ég telji að stjórnarliðar misskilji annars vegar lögin og hins vegar hækkanir á hinum almenna markaði. Ég verð að segja já við því. Ég geri mér ekki grein fyrir hvernig í ósköpunum svona misskilningur getur orðið til. Ég held að þetta sé frekar þráhyggja og að þessir tveir flokkar séu bara ekkert að hugsa um aldraða og öryrkja. Mér finnst það alveg með ólíkindum að þeir skuli hanga á því umræðu eftir umræðu, mínútu eftir mínútu að 69. gr. almannatryggingalaga segi að þetta eigi bara að hækka bætur um áramót, eins og mér finnst rökstuðningurinn alltaf vera. Það er ekkert í lögunum sem segir að það eigi bara að gera það um áramót. Það er ekkert sem bannar að gera það á miðju ári. Ég ætla ekki eitt augnablik að halda því fram að síðasta ríkisstjórn hafi brotið lög sumarið 2011 þegar við hækkuðum allar þessar bætur um 8% og 51 þús. kr. eingreiðsluna. Við vorum ekki að brjóta lög með því. Alls ekki. Við tókum bara strax á málunum. Sem rökstuðning fyrir því tek ég aftur dæmin um það hvenær kjarasamningar eru gerðir. Þá er alveg útilokað að leggja þetta fram. Ég verð bara að segja það, virðulegi forseti, sem svar við þessu. Ég skildi heldur ekki svarið áðan hjá hv. þm. Karli Garðarssyni um að þá væri afturvirknin komin, eins og hv. þingmaður sagði. Ég segi það bara enn og aftur: Það þarf ekki að bæta við það sem hv. þingmaður sagði í morgun, að munurinn á lægstu launum og greiðslum almannatrygginga verður sá munur sem hv. þingmaður er að fjalla um.

Herra forseti. Ég vona að umræðan í þingsal um þessi mál hafi orðið til þess að það renni upp fyrir hv. þingmönnum Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins að það sé ekki alveg rétt að búið sé að þvæla með tölurnar fram og til baka og það er ekki rétt þegar við skoðum krónutöluna. Annað sem haldið hefur verið fram af formanni fjárlaganefndar er að hlutfall öryrkja af íbúum Íslands séu 10% og það sé hærra en annars staðar á Norðurlöndunum. Það er rangt. 

Hæstv. forseti. Ég held að svo sé. Ég ber þá von í brjósti að það renni upp fyrir stjórnarþingmönnum hver raunin er og þeir sjái ljósið hér við atkvæðagreiðslu á morgun við 2. umr. fjárlaga og viðurkenni það bara að þeir hafi lent í einhverju fúafeni, að einhverjir hafi tekið fyrir þá ákvörðun sem er kolröng og að menn samþykki afturvirka hækkun til öryrkja og aldraðra. Ég trúi því ekki fyrr en ég sé það, væntanlega umræðu við nafnakall á morgun, að þeir ætli að halda þessu áfram. Ég held að öll umræðan hér hafi sýnt vel fram á annað. Hv. þingmaður ræddi um það sem fram kom í morgun hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, að hátt í 10% fólks hér á landi væru skráð öryrkjar. Ég verð bara að viðurkenna að ég hef ekki haft tækifæri til að skoða þetta dæmi og hef ekki gögn um það, en ég segi fyrir mitt leyti að ég var svo rasandi hissa á þessari umræðu í morgun. Mér datt í hug eitt augnablik að ef þetta eru 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar til að benda hv. þingmanni á muninn á Samfylkingunni og Framsóknarflokknum, hann er kannski sá að Samfylkingin er sífellt að reyna að bregðast við einhverjum skoðanakönnunum, hvernig málin standa akkúrat, hvað er vinsælast í það og það skiptið, á því augnabliki. Þeir hafa verið að státa sig af því að fyrri ríkisstjórn hafi hlíft þeim verst settu og ekki ætla ég að þræta fyrir það, eflaust rétt. En hvað er þessi ríkisstjórn að gera? Er ekki verið að hlífa þeim verst settu? Núna 1. janúar verða þeir verst settu, þeir sem búa einir, einstæðingur sem býr einn, með tæplega 2 þús. kr. hærri laun eða bætur eða hvað við köllum það en sá sem er í fullri vinnu á lægstu launum. Þannig að ég er alla vega á því að bætur hjá þeim verst settu fylgi lægstu launum. Ég get tekið undir að það eru ekki háar upphæðir, ég skal taka þann slag með hv. þingmanni að hækka lægstu laun. Varðandi þróunina næstu árin er stefnt að því að lægstu laun verði komin í 300 þús. kr. árið 2018 og bætur munu fylgja þeim þannig að ég spyr hv. þingmann: Er það ekki ágætismarkmið að láta þetta fylgjast að? 

Hæstv. forseti. Ég hirði ekki um það að gera einhvern mun á Samfylkingu, Framsókn og skoðanakönnunum, ég geri það ekki, en hv. þingmaður spyr mig hvað þessi ríkisstjórn er að gera og þá væntanlega í málefnum aldraðra og öryrkja. Hún hefur gert þetta. Hún hækkaði frá fyrstu dögum sínum til síðustu áramóta launagreiðslur til aldraðra og öryrkja um 6 þús. kr. eftir skatt. Hún hækkaði þær launagreiðslur um síðustu áramót um 3.496 kr. á mánuði og tók þær allar til baka í formi hækkaðs virðisaukaskatts á matvæli og ýmsu öðru sem dundi þá yfir. Núna ætlar hæstv. ríkisstjórn að svíkja aldraða og öryrkja um afturvirkar hækkanir um 11–12 þús. kr. eftir skatt frá og með 1. maí síðastliðnum að minnsta kosti og setja það inn núna þannig að af hendi ríkisstjórnarinnar verða lágmarksbætur almannatrygginga 186 þús. kr. í upphafi næsta árs. Hver getur lifað af því, virðulegi forseti? Ég ætla ekki að spyrja hv. þingmann hvort hann geti það því ég veit svarið. Við getum það ekki. Þess vegna segi ég, þetta er einn mesti smánarbletturinn á þessu landi hvað við gerum í þessum málaflokki og það er okkar að breyta því. Mér er það algjörlega hulin ráðgáta eins og ég hef áður sagt, af hverju þingmaður eins og Páll Jóhann Pálsson beitir sér ekki fyrir þessu sanngjarna atriði að afturvirka hækkunin komi á þessu ári. Ég er sammála hv. þingmanni og það hefur þá eitthvað náðst fram því ég hef heyrt það sama á nokkrum framsóknarmönnum um þær kjarabætur sem samþykktar voru sem miða að 300 þús. kr. lágmarkslaunum 1. maí 2018, hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafa lofað því hér. Ég hef ekki heyrt marga sjálfstæðismenn tala um það en ég veit alveg hvað ég get talað um við næstu fjárlagagerð við hv. þingmenn ef þessi ríkisstjórn 

Virðulegi forseti. Nei, það veit enginn, en eins og ég sagði áðan þá erum við ekki að spila eftir skoðanakönnunum akkúrat á líðandi stundu, það er dómur kjósenda sem sker úr um það hverjir verða við völdin 2018. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann geti ekki verið sammála mér um að það sé hagstæðara til lengri tíma að bæta þeim upp þessa afturvirku hækkun þannig að við hækkum prósentuna frá því sem hún var í frumvarpinu, úr 9,4% í 9,7%, þannig að í staðinn fyrir að skipta hækkuninni í tvennt og vera með lægri prósentu um áramótin er prósentan hærri þannig að á einhverjum tímapunkti 

Hæstv. forseti. Nú hefði ég gjarnan viljað eiga meiri tíma í andsvar en eina mínútu til að fara yfir þessa hagfræði. Þetta snýst einfaldlega um það að af öldruðum og öryrkjum er verið að hafa um 11–12 þús. kr. eftir skatt í sjö mánuði á ári, tæplega 80 þús. kr. eftir skatt. Það er sú upphæð sem aldraðir og öryrkjar hefðu átt að fá í eingreiðslu núna um þessar mundir, greidda út. Um það sem hv. þingmaður talar svo um, meðferð fjárlaganefndar og hækkun frá frumvarpi ríkisstjórnar úr 9,4% í 9,7% og þá hagfræði, þá verð ég bara að spyrja eins og áðan, hvað er þetta mikil upphæð? Þetta eru 300 kr. Hvað kostar kók og pylsa í dag? Ég veit það ekki en ég held að það kosti meira. Þetta er nú þær ölmusugjafir sem ríkisstjórnin telur sig vera að koma með milli umræðna um fjárlögin. Hækkunin þarna sem er út frá einhverri annarri hagvaxtarspá en ríkisstjórnin hafði er 300 kr. Aðalatriðið er þetta: Ríkisstjórnarflokkarnir hafa neitað að greiða afturvirkar 

Hæstv. forseti. Mig langar í upphafi ræðu minnar við 3. umr. um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2015 að segja að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum hér í dag þegar fram kom að ekki væri breytingartillaga frá meiri hluta hv. fjárlaganefndar. Ég hafði satt að segja leyft mér að vera svo bjartsýn að vona að það kæmi tillaga frá meiri hluta nefndarinnar um að endurskoða málin og bæta við peningum svo að hægt væri að veita öldruðum og öryrkjum kjarabætur afturvirkt fyrir árið 2015. Ég ætla einmitt að nota ræðutímann minn við 3. umr. til að ræða kjör aldraðra og öryrkja. Meiri hluti Alþingis hafnaði tillögu minni hlutans, sem lögð var fram við 2. umr., um að tryggja að öryrkjar og aldraðir fengju sambærilegar launahækkanir frá 1. maí sl. og samið hafði verið um við launþega á hinum almenna vinnumarkaði. Í nefndaráliti minni hluta hv. fjárlaganefndar kemur fram að í ljós hafi komið að fjármála- og efnahagsráðuneytið hafi í útreikningum sínum 3% launahækkun sem kom í byrjun árs 2015, en sú hækkun tengist ekki þeim kjarasamningum sem hafa verið gerðir á hinum almenna vinnumarkaði, eins og segir í nefndaráliti minni hlutans, með leyfi forseta: „Því vantar þessa hækkun inn í bótaflokka aldraðra og öryrkja. Einnig hefur komið í ljós að við útreikningana sleppir fjármála- og efnahagsráðuneytið launaskriði sem hefur orðið og lækkar með þeim hætti kaupmátt eldri borgara og öryrkja.“ Sú sýn eða það viðhorf hefur komið fram hjá þó nokkrum þingmönnum meiri hlutans, sem og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra við þessa umræðu, að bætur og lægstu laun eigi ekki að vera sama tala. Mig langar að ræða það út frá nokkrum hliðum. Það fyrsta sem ég vil segja er að lágmarkslaun eru allt of lág. Þau þarf að hækka. Það er alveg sérverkefni sem ég tel að við sem heilt samfélag þurfum að ráðast í. Hins vegar er ég í prinsippinu ósammála því að kjör þeirra sem eru á lífeyri, annaðhvort sökum þess að vera með einhvers konar skerðingu sem leiðir til fötlunar sem leiðir til þess að fólk getur ekki verið þátttakendur á vinnumarkaði eða vegna þess að fólk getur ekki verið á vinnumarkaði sökum aldurs - ég er einfaldlega þeirrar skoðunar að ég vil ekki búa í samfélagi þar sem kerfisbundið er ákveðið að þessir hópar eigi að vera lægst settir í samfélaginu. Það fylgir því auðvitað kostnaður að reka velferðarkerfi. Þetta hef ég rætt um í ræðum mínum bæði um fjárlög og í fyrri ræðum um fjáraukalögin. Þetta kom glögglega í ljós í morgun þegar greidd voru atkvæði um bandorminn svokallaða þar sem meiri hluti þingsins samþykkti skattalækkanir sem lækka mest skatta hjá hátekjufólki. Þessar skattkerfisbreytingar skila sér síst til þeirra sem hafa lægstu ráðstöfunartekjurnar. Með þessum breytingum meiri hluta þingsins er verið að minnka tekjurnar sem ríkissjóður hefur um 11 milljarða. Það er reyndar talað um að þetta muni gera að verkum að tekjurnar lækki um 11 milljarða á næstu tveimur árum. Það er nákvæmlega það sem mundi kosta að fjármagna breytingartillögur minni hluta hv. fjárlaganefndar. Þarna getur fólk bara vegið og metið. Hvort finnst því sanngjarnara að ríkissjóður afsali sér tekjum og geti þar með gert minna, m.a. fyrir þennan hóp, eða sleppi því að fara í þessar breytingar á skattkerfinu og eigi þar með fyrir því að bæta kjör þeirra sem hvað verst eru settir í samfélaginu? Þetta er önnur hlið á málinu sem mig langar að ræða hér. Annar vinkill sem mér finnst mikilvægt að nefna er að ég fæ ekki betur séð en að verið sé að reyna að gára vatnið eða drepa einhvern veginn umræðunni á dreif með tali um fólk sem sé að svindla eða bótasvik. Fyrst gerði hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra það þegar hann talaði um unga karlmenn sem væru á lífeyri. Þá hefur stundum í því samhengi verið talað um unga menn sem flosna upp úr námi og finna sér ekki stað í tilverunni og fara á bætur. Í fyrsta lagi vil ég segja að auðvitað þurfum við að hafa kerfi sem getur brugðist við því að hópur manna finni sér ekki samastað, ef svo má segja, í samfélaginu. Það gerum við meðal annars með því að hafa greiðan aðgang inn í framhaldsskólana, nokkuð sem hefur verið skert í tíð þessarar ríkisstjórnar með því að setja aldurstakmark þannig að framhaldsskólarnir eru ekki lengur opnir fyrir þeim sem eru 25 ára og eldri. Það væri eitt skref að taka þessa breytingu til baka til að auka möguleika þessara ungu manna og jafnvel alls ungs fólks sem einhverra hluta vegna hefur flosnað upp úr námi og finnur ekki alveg sína fjöl í samfélaginu. Í þessu dæmi nefndi hæstv. ráðherra sérstaklega unga karlmenn. Ég fór af því tilefni inn á vef Tryggingastofnunar ríkisins og fletti því upp. Karlmenn yngri en 30 ára sem eru á lífeyri eru 870. Hins vegar eru allir lífeyrisþegar á landinu, ef mér reiknast rétt til, yfir 45 þúsund. Það er því verið að gera ansi stórum hóp óleik með því að vilja ekki hækka ráðstöfunartekjur þeirra með vísan í að mögulega séu einhverjir ungir karlmenn að misnota kerfið með því að fara á lífeyri. Mér finnst verulega ósanngjarnt að setja málið í þetta samhengi. Málin hafa verið sett í ansi skrýtið samhengi í umræðunni hér. Þess vegna verð ég að koma inn á ummæli hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur fyrr í dag þegar hún sagðist alltaf hafa verið þeirrar skoðunar að henni fyndist óeðlilegt að lægstu laun og bætur væru sama krónutala. Hún benti á að það kostaði að vera í vinnu. Það er alveg rétt, það er ýmis kostnaður sem fellur til við að vera í vinnu, en það kostar líka að búa við einhvers konar skerðingu. Alls konar kostnaður leggst á lífeyrisþega í þyngri mæli en á fullfrískt fólk eða yngra fólk. Við getum nefnt lyf og hjálpartæki sem dæmi því að bæði lyf og hjálpartæki kosta svo sannarlega mikið. Svo leyfði hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sér, sem einnig er formaður hv. fjárlaganefndar, að grauta saman bótasvikum, sem eru auðvitað til, við almenn skattsvik og tókst þannig að toga upphæðirnar upp í svimandi tölur sem hlupu á tugum milljarða og nefndi hreinlega að það gæti verið að tæplega 100 milljarðar skiluðu sér ekki inn í kerfið. Það er nokkuð ljóst að það er ekki vegna bótasvika lífeyrisþegar sem þessir 100 milljarðar skila sér ekki inn í kerfið. Það held ég að sé nokkuð ljóst. Mér finnst gríðarlega ósanngjarnt að setja hlutina í þetta samhengi. Ég velti fyrir mér hvort sé verið að reyna að drepa málunum á dreif vegna þess að stemmningin í samfélaginu er sú að lífeyrisþegar eigi að fá sömu kjarabætur og aðrir hópar í samfélaginu, og vegna þess að það er stemmningin í samfélaginu sé allt tínt til til að gára vatnið og gera þessa hópa tortryggilega. Ég ætla rétt að vona að almenningur falli ekki fyrir þessum ódýru trixum. Tíminn er alveg að fljúga frá mér. Ég hef svo oft talað úr þessum ræðustól um að alltaf þegar við erum að ræða málin verðum við að hugsa þau í samhengi. Það á ekki hvað síst við þegar kemur að fötluðu fólki. Ég átta mig á að allt fatlað fólk er ekki lífeyrisþegar en öryrkjar eru svo sannarlega partur lífeyrisþega og þeir búa við skerðingar sem margar hverjar leiða til fötlunar. Þess vegna langar mig að minna á að hæstv. ríkisstjórn vinnur að því að innleiða samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Þar fjallar ein greinin um viðunandi lífskjör. Þegar ég lýk máli mínu langar mig að minna hæstv. ríkisstjórn og þingmeirihlutann á að það er ekki hægt að gera eitthvað í einum lögum en gera svo eitthvað allt annað með öðrum lögum.  Að lokum af því að tími minn er búinn: Takk, kæri minni hluti hv. fjárlaganefndar, fyrir að 

Herra forseti. Eins og kom fram hjá síðasta hv. ræðumanni er gerð önnur atlaga að því að reyna að ná fram leiðréttingu á kjörum aldraðra og öryrkja með því að leggja fram þessa breytingartillögu við 3. umr. um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2015. Við sem styðjum þá breytingartillögu höfum í þessari umræðu allri, við 2. umr. og nú við 3. umr., dregið fram rök fyrir því að það sé svo sannarlega réttlætanlegt og sanngjarnt að þeir hópar séu ekki skildir eftir eina ferðina enn og að þeir fái sömu kjarabætur á þessu ári og aðrir launþegar í landinu. Mér fannst það ágætt hjá hv. þm. Oddnýju Harðardóttur að draga hér fram í krónutölum hver lægstu laun væru árið 2015 og hverjar bæturnar væru til samanburðar. Bæturnar eru 260 þús. kr. lægri en lægstu laun á ársgrundvelli 2015. Það er ekki flóknara en það. Lægstu laun fyrir þetta ár eru 2,7 millj. kr. og 260 þús. kr. vantar upp á að öryrkjar og eldri borgarar fái sömu grunnbætur. Á næstu ári munar þetta enn þá miklu, þó að stjórnarliðar séu sífellt að reyna að telja okkur trú um að svo sé ekki. Það er orðið svolítið þreytandi að fylgjast með þessari umræðu og taka þátt í henni á þeim forsendum að einhver ágreiningur sé um hvað er satt í þeim efnum, hverjar séu staðreyndir, hvernig verið er að villa um fyrir fólki í þessari umræðu. Á næsta ári verða lægstu laun 3.180 millj. kr. en það vantar 216 þús. kr. upp á að elli- og örorkulífeyrisþegar nái þeirri upphæð, þeir sem eru á lágmarksgrunnlífeyri, eins og ég skil þetta. Umræðan hefur líka snúist um það að öryrkjar séu orðnir allt of margir á Íslandi, það sé bara orðið til vandræða. Þess vegna verði menn að stíga niður fæti og stemma stigu við þeirri fjölgun. Ég get alls ekki tekið undir orð hv. formanns fjárlaganefndar sem talar í þessa átt og raunar líka hæstv. fjármálaráðherra og fleiri innan stjórnarliðsins. Mér finnst það vera umræða á lágu plani að tala með þessum hætti. Fram hefur komið í samantekt hjá Stefáni Ólafssyni prófessor hvernig þetta hlutfall er á Íslandi miðað við önnur Norðurlönd. Vísað er til ársins 2013 og þar segir Stefán Ólafsson í samantekt sinni, með leyfi forseta: „Ísland er árið 2013 með lægst hlutfall fólks á vinnualdri sem er á einhverjum lífeyri, eða um 10%, á meðan hinar norrænu þjóðirnar eru með 11% til 14%. Langflestir þessara lífeyrisþega á vinnualdri eru með örorkulífeyri, en aðrir eru á endurhæfingarlífeyri, örorkustyrk eða hafa farið snemma á ellilífeyri. Ísland er sem sagt með hlutfallslega færri örorkulífeyrisþega en hin Norðurlöndin, á heildina litið.” Mér finnst mjög gott að fá svona samantekt þar sem þessar staðreyndir eru dregnar fram. Svo er þessi umræða sem er svo sem ekki bara bundin við hv. formann fjárlaganefndar, Vigdísi Hauksdóttur, að eitthvað óeðlilegt sé við það að bætur aldraðra og öryrkja fari fram úr lægstu launum. Sú sem hér stendur hefur frá því hún fór að hafa eitthvert vit í kollinum barist fyrir bættum kjörum þeirra sem eru á lægstu launum og heldur því vonandi áfram það sem eftir er. En þetta er bara ekki alveg sambærilegt. Það verða alltaf einhverjir launataxtar lægstir. Þannig er það bara. En sem betur fer er það ekki alltaf sama fólkið sem er bundið við þá taxta. Það er hreyfing á því fólki. En þeir sem eru orðnir eldri borgarar og njóta ellilífeyris og þeir sem eru orðnir öryrkjar hafa alla jafna ekki möguleika á að hreyfa sig neitt til að afla aukinna tekna og eru fastir á þessum bótum það sem eftir er. Auðvitað eru til sem betur fer einhverjir öryrkjar og jafnvel ellilífeyrisþegar sem hafa einhverja möguleika á að afla sér einhverra tekna og auðvitað eru til í þessum hópum einhverjir sem eru betur staddir fjárhagslega og eiga fjármagn á reikningum og allt það. Við vitum allt um það. En sá hluti sem getur ekki og hefur ekki þá möguleika eða tekjur, á ekki eignir og lifir á þessum grunnlífeyri, hann er bara pikkfastur þar og verður það sem eftir er. Mér finnst að þarna þurfi að horfa á þetta með sanngirnissjónarmiðum. Þetta er ekki sambærilegt. Auðvitað á að halda áfram að berjast fyrir hærri lægstu töxtum, þeir eru náttúrlega bara til skammar eins og við vitum öll, þó að náðst hafi sá áfangi að hækka upp í 300 þús. kr. og á árinu 2018 verði lægstu laun komin þangað. En að vera alltaf að etja þessum hópum saman er svo ómerkilegt, finnst mér. Mér finnst það vera svo sorglegt að það fólk sem hefur meira en nóg með að reyna að halda utan um það litla sem það hefur á milli handanna, að ekki þurfi að fara að etja þeim saman í samanburði og það sé svona aðalmálið að hugsanlega séu einhverjir öryrkjar sem hafa það eitthvað betra en þeir sem eru á lægstu töxtum hverju sinni. Þá undirstrika ég að sem betur fer hafa einstaklingar möguleika á því að hækka sig upp í töxtum, njóta launaskriðs og afla sér menntunar og fá betri kjör í framhaldinu eins og við þekkjum í þeim efnum. En það er líka rétt að mikið áhyggjuefni er fjöldi ungra öryrkja. Ég hef áhyggjur af því og það hafa fleiri. Við eigum að gera allt sem við getum til að styðja það unga fólk sem verður öryrkjar, hvort sem það er vegna geðrænna sjúkdóma eða líkamlegs tjóns eða hvað það er. Hluti þessa hóps hefur möguleika á að fá stuðning og að geta komist jafnvel aftur út á vinnumarkaðinn. Sumir hafa ekki nokkra möguleika til þess. Þetta er auðvitað mjög ólíkur hópur innbyrðis. Það er ekki eitthvert samasemmerki þar á milli. Það að búið sé að skella í lás fyrir nemendur 25 ára og eldri í bóknámi í framhaldsskólum kemur líka illa við þá hópa. Ungt fólk sem einhverra hluta vegna hefur fallið út úr námi og hefur svo tækifæri til þess að öllu jöfnu að fara aftur og ljúka námi sínu og afla sér tækifæra í framhaldinu, því er gert miklu erfiðara fyrir með því að loka framhaldsskólunum fyrir 25 ára og eldri. Svo að allar aðgerðir ríkisstjórnarinnar beinast svona með neikvæðum formerkjum gagnvart þeim hópi, finnst mér. Það þarf að vera aukinn almennur stuðningur við þennan hóp sem hefur möguleika á atvinnuþátttöku. Það þarf að vera jákvæðara viðhorf, bæði innan atvinnulífsins og af hálfu stjórnvalda. Það þarf líka að vera fjárhagslegur ávinningur öryrkja að fara aftur út í atvinnulífið og vera þátttakendur, þó það sé ekki nema að hluta til, með því þá að ríkisvaldið dragi úr skerðingum örorkulífeyris vegna eigin atvinnutekna. Sá sveigjanleiki sem þarf að vera á vinnustöðum fyrir fólk með skerta vinnugetu þarf líka að vera til staðar. Þannig er það í fæstum tilfellum í dag, því miður, þó að undantekningar séu á því. Við í stjórnarandstöðunni höfum, þótt ég segi sjálf frá, verið óþreytandi undanfarnar vikur að tala fyrir þeim sjónarmiðum, að það sé rétt, eðlilegt og sjálfsagt að eldri borgarar og öryrkjar fái að lágmarki þessar afturvirku hækkanir til samræmis við aðra launþega í landinu. Við höfum talað fyrir daufum eyrum stjórnvalda en sjáum auðvitað ekki eftir einni mínútu í þá umræðu. Það er líka svo gott að finna að í þjóðfélaginu eru sömu sjónarmið uppi og eru hér á þingi hjá stjórnarandstöðunni. Yfir 90% landsmanna vilja að kjör lífeyrisþega verði með sama hætti og annarra launþega og að þeir fái afturvirkar hækkanir frá 1. maí á þessu ári. Þess vegna er alveg furðulegt að ríkisstjórnin ákveði að setja undir sig hausinn og gera ekkert með það, að vilji landsmanna og stjórnarandstöðunnar er svona. Og auðvitað eru aldraðir og öryrkjar búnir að sanna og sýna fram á í málflutningi sínum að þeir eiga svo sannarlega skilið að fá þessa leiðréttingu. Þegar menn eru að hrósa sér af 10 þús. kr. eftir skatta, sem kjör þessara hópa hafi batnað um á síðustu þrem árum, er það nú létt í vasa. Ef menn mundu fá þessar hækkanir aftur í tímann væri verið að tala um 80 þús. kr. eftir skatta, eins og ég skil það. Fólk munar um það. Í þessum útgjaldamánuði flestra þar sem fólk reynir að gleðja sitt fólk og gera sér einhvern dagamun um jólahátíðina þá er það sorglegt í stóra samhenginu þegar verið er að lækka skatta á þá tekjuháu eins og kom hér fram í dag í frumvarpinu um forsendur fjárlaga. Enn eina ferðina er haldið áfram að lækka skatta og það þýðir ekkert annað en það að menn eru að forgangsraða í þágu hinna efnameiri, auka misskiptingu í landinu á kostnað þeirra sem minna mega sín, hvort sem um er að ræða hópa aldraðra eða öryrkja. Þetta er nú bara, eins og sagt hefur verið, dólgahægristefnan sem keyrir hér um þverbak og kemur svona fram. Við því verður að bregðast og reyna að koma þessum stjórnvöldum frá sem fyrst áður en þau hafa eyðilagt meira í velferðarkerfinu.

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna og baráttuna hér undanfarna daga. Ég get ekki litið öðruvísi á en að þær tillögur sem fréttir eru fluttar af að séu komnar frá ríkisstjórninni, vegna 3. umr. fjárlaga, um meira en einn milljarð króna til Landspítalans, séu sannarlega tengdar því að málflutningur okkar hér í stjórnarandstöðunni hafi verið að skila sér og það sé að minnsta kosti komið til móts við þær óskir sem stjórnendur spítalans settu fram. Ég vona líka að komið sé til móts við sjónarmið í ríkisútvarpsmálinu. En tekur þingmaðurinn ekki undir að það sé kannski mikilvægast, af þeim atriðum sem við höfum verið að halda stjórnvöldum við efnið í, að aldraðir og öryrkjar fái þá afturvirku hækkun sem þeim mun gefast kostur á að styðja í breytingartillögu okkar varðandi fjáraukalagafrumvarpið? Að þar sé þessi mikilvæga spurning um jafnræði fólksins í landinu, að aldraðir og öryrkjar fái kauphækkanir frá sama tíma og aðrir? En sem sagt: Ég fagna því, ef þetta er rétt sem frá hefur verið greint, að náðst hafi fram milljarður í Landspítalann. Það munar nú um minna til að sinna þeim mikilvægu verkefnum sem þar eru. En hefur þingmaðurinn trú á því að ríkisstjórnin muni sömuleiðis koma til móts við þau sjónarmið sem við höfum haft hér uppi um aldraða og öryrkja og þá afturvirku hækkun sem hefði auðvitað átt að vera í þessu fjáraukalagafrumvarpi?

Herra forseti. Maður á auðvitað aldrei að gefa upp vonina. Lengi er von á einum milljarði, eins og sagt er. Hann er þá kominn í höfn. Hann hefði nú ekki komið hefði ekki verið talað fyrir því úr þessum ræðustól af stjórnarandstöðunni. Það er bara gott að heyra að menn hafa þá samvisku til að reyna að gera betur í þeim efnum. Það munar um þetta. Auðvitað verður maður þá bara að vera bjartsýnn á að nú þegar þessi tillaga liggur fyrir í fjáraukanum, um að koma til móts við aldraða og öryrkja, að menn skilji þá þann hóp ekki eftir eina ferðina enn og horfi á þær staðreyndir sem liggja fyrir, að það er ekki verið að bæta öldruðum og öryrkjum sambærilega og öðrum hópum þó að menn hafi talað þannig úr þessum ræðustól af stjórnarmeirihlutanum. Þessi 9,7% gera það ekki, sem koma til hækkunar 1. janúar á næsta ári. Meðaltal þeirra hækkana sem hafa komið hjá launþegum á þessu ári er 14,1%, hef ég séð einhvers staðar. En það er bara búið að reikna þetta út fram og til baka og það skortir mikið upp á að þessir hópar séu að fá sambærilegt, hvað sem hver segir. Ég bara trúi því ekki að menn ætli að láta einhverjar talnaflækjur flækja þetta endalaust fyrir sér þegar þetta er klárt reiknisdæmi. Við höfum nú stærðfræðing hér í þingsalnum, hv. þm. Oddnýju Harðardóttur og ég treysti hennar útreikningum. Það vantar upp á að kjör aldraðra og öryrkja séu sambærileg lægstu launum og það munar um 260 þús. kr. á þessu ári.

Virðulegi forseti. Nú er þetta mál, frumvarp til laga um opinber fjármál, komið til 3. umr. Ég ætla að þakka fjárlaganefnd og þingmönnum sem í nefndinni sitja, starfsmönnum nefndarinnar og öllum þeim gestum sem komið hafa fyrir fjárlaganefnd síðastliðið tvö og hálft ár sem við höfum verið að vinna þetta frumvarp fyrir bæði aðstoð, hjálp og samveru. Það má segja að það hafi verið ákveðin tímamót og áskorun sem fólst í því að taka þetta verkefni að sér því að það eru 20 ár síðan fjárreiðulögin voru sett sem unnið er nú eftir. Þá var það fjölskipuð nefnd sem skipuð var bæði af viðskiptanefnd þingsins og fjárlaganefnd en nú fékk fjárlaganefnd það verkefni. Það er búið að vera mjög ánægjulegt. Frumvarpið hefur tekið miklum breytingum í vinnu nefndarinnar frá því að það var lagt fram fyrst. Nú er það komið hingað og er afar ánægjulegt hversu mikil samstaða er um málið því að eins og ég sagði hér einhvern tímann er þetta einhvers konar stjórnarskrá opinberra fjármála. Þetta er ramminn utan um það hvernig opinber fjármál verða til framtíðar og hér eru mörg nýmæli á ferðinni. Segja má að allir þingmenn sem í fjárlaganefnd sitja séu sammála þessu máli þrátt fyrir einstaka undantekningar varðandi ákveðna áhersluþætti. Í heildina séð eru fulltrúar allra flokka á þessu máli. Aðalbreytingin, sem ég tel að sé til bóta, er sú að nú verður markaður rammi og skipuð framtíðarsýn til fjögurra ára og gerð áætlun til fjögurra ára um rekstur ríkisstofnana. Þá sjá stofnanirnar sjálfar úr hverju þær hafa að spila til lengri tíma, því að eins og birst hefur í fjárlagaumræðunni núna og ég hef séð og fundið fyrir er það alltaf svolítilli óvissu háð hvað stofnanirnar telja sig eiga inni hjá ríkinu. Upphefst mikið reiptog á haustin þegar fjárlögin koma fram þegar stofnanir telja sig eiga meira inni hjá ríkinu. En vonandi verður sá galli sem einkennir núverandi fjárlagagerð leystur með þessu frumvarpi. Ég ætla ekki að lengja umræðuna því að liðið er að kveldi. Aftur vil ég að þakka fulltrúum allra flokka fyrir einstaklega góð störf í fjárlaganefnd og er rétt að geta þess að einn þingflokkur hefur áheyrnarfulltrúa í fjárlaganefnd. Það er þingflokkur Pírata og komu píratar aktíft að þessari vinnu og lögðu til tillögur sem við tókum tillit til. Hver einasti þingflokkur hefur því sínar áherslur í þessu frumvarpi. Eins og ég sagði í framsöguræðu minni ræddum við okkur til niðurstöðu og þegar samkomulag er um svona mál þurfa allir að gefa eitthvað eftir. Það er ánægjulegt að vinnan var með þeim hætti sem hún var, laus við pólitík og einungis unnin á faglegum forsendum. Hv. fjárlaganefnd fór til Svíþjóðar til að kynna sér málið og það gerði að vísu líka hv. fjárlaganefnd frá síðasta kjörtímabili og er rétt að vekja athygli á því að vinnan við frumvarpið hófst á síðasta kjörtímabili, sem sýnir að málið er langt yfir pólitík hafið. Hafa þá fjórir flokkar komið að málinu sem setið hafa í ríkisstjórn auk nýju flokkanna, Bjartrar framtíðar og Pírata. Ég fagna þessu frumvarpi en ætla ekki að lengja umræðuna og vonast til þess að málið fái víðtækan stuðning á morgun þegar greidd verða atkvæði um málið.

Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja nokkur orð. Það er auðvitað búið að taka umræðu um þetta þingmál, þetta er þriðja þingið sem fjallar um frumvarpið og það er að ganga núna í gegn við atkvæðagreiðslu á morgun. Eins og komið hefur fram í fyrri ræðu um málið þá hófst vinna við frumvarp um opinber fjármál í nóvember 2011 þegar sá hæstv. forseti sem sat á ræðustólnum rétt áðan, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, þegar hann var fjármálaráðherra og skipaði vinnuhópa til að fara af stað með þessa vinnu. Vinnan hélt áfram og alveg þar til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Bjarni Benediktsson lagði fram frumvarpið fyrir tveimur þingum síðan. Þess vegna má segja að það ætti að vera góður þverpólitískur grunnur undir frumvarpið enda er það afar mikilvægt vegna þess að þarna er verið að tala um breytt vinnubrögð. Við erum að setja okkur í þinginu og framkvæmdarvaldinu vinnureglur og til að það gangi eftir er nauðsynlegt að um það sé þverpólitísk samstaða. Við erum að tala um að taka stefnumörkunarumræðu fram á vorþing þar sem stefna í helstu málaflokkum er lögð fram til lengri tíma og síðan áætlun fyrir árið fram undan. Með þingsályktunartillögu verða helstu tölur samþykktar á vori sem verða lagðar sem grunnur undir fjárlagafrumvarp sem birtist síðan að hausti. Ég held að með þessu sé verið að færa vald til þingsins. Við fáum meira um stefnuna að segja og þá um leið verði það liðin tíð að hægt sé að setja stefnumál í stórum málaflokkum fram í einni málsgrein í fjárlagafrumvarpi eins og hefur verið gert núna undanfarið. Þess í stað tökum við umræðuna og það eykur lýðræðið og völd Alþingis að mínu áliti. Þegar verið var að vinna að frumvarpi um opinber fjármál lögðu ráðherrarnir sem að þessu komu sem eru fjórir mikla áherslu á samráð, auðvitað samráð við sveitarfélögin þar sem fjármál bæði ríkis og sveitarfélaga eru undir í frumvarpinu og síðan var fjárlaganefnd reglulega upplýst um vinnuna sem fór fram og stórir fundir sveitarstjórnarmanna voru líka undir. Það er aðeins ein grein sem fór ekki í allt þetta samráðsferli og það er sú grein sem Samfylkingin greiddi atkvæði gegn og er ekki þverpólitísk samstaða um, því miður. Það er því afar líklegt að þeirri grein verði breytt fljótlega og þá verður það bara gert. En ég vona að hin atriðin sem samstaða er um muni standa og halda sér vegna þess að þarna er um mikið umbótastarf að ræða. Það mun örugglega taka á við að koma þessu vinnulagi á og það þarf að brjóta upp hefðir o.s.frv., en vonandi höfum við úthald til að koma þessum umbótum á. 7. gr. sem Samfylkingin greiddi atkvæði gegn fjallar um fjármálareglur og þar segir í fyrsta lagi: „Að heildarjöfnuður yfir fimm ára tímabil skuli ávallt vera jákvæður og árlegur halli ávallt undir 2,5% af landsframleiðslu.“ Í öðru lagi: „Að heildarskuldir, að frátöldum lífeyrisskuldbindingum og viðskiptaskuldum og að frádregnum sjóðum og bankainnstæðum, séu lægri en nemur 30% af vergri landsframleiðslu.“ Í þriðja lagi: „Ef skuldahlutfall samkvæmt 2. tölulið er hærra en 30% skal sá hluti sem umfram er lækka að meðaltali á hverju þriggja ára tímabili um a.m.k. 5% (1/20) á hverju ári.“ Menn deila um þetta og segja sem svo: Í árferði þegar allt er í góðu lagi er ekkert mál að vera með svona reglu og sjálfsagt en síðan koma sveiflur og við búum við mjög sveiflukennt hagkerfi og þá geta svona reglur mögulega skaðað almenning og veita ríkissjóði ekki nægilegt svigrúm til að takast á við sveiflur með tímabundnum hallarekstri og jafnvel vandamál sem koma fram í viljaleysi til að vinna að hallalausum ríkissjóði við slíkar aðstæður. Hér sem betur fer á Íslandi hefur verið almenn samstaða um það, alveg frá árinu 1990, að reyna að vera með hallalausan ríkissjóð. Við urðum fyrir stórkostlegu áfalli haustið 2008 en það tókst að loka fjárlagagatinu aðeins á fjórum árum og þá byrjuðum við að skila aftur hallalausum ríkissjóði. Það er auðvitað afar mikilvægt en það má þó vera að aðstæður komi upp þannig að hægt sé að nota hallann til að taka sveifluna. Ef við viljum halda sköttum tiltölulega stöðugum og útgjöldum ríkissjóðs tiltölulega stöðugum og þjónustu ríkisins þá getur verið kostur að hallinn fái aðeins að sveiflast þannig að í ákveðnum aðstæðum getur svona regla verið skaðleg. Samfylkingin lagði áherslu á breytingu á 10. gr. sem grípur ef stórkostleg áföll dynja yfir og útséð er með að stefna ríkisstjórnarinnar í fjármálum muni ekki geta gengið eftir. Samþykkt var breyting á þeirri grein þannig að við ákveðnar aðstæður er hægt að taka regluna úr sambandi í þrjú ár og hefja síðan að nýju áætlunargerð til fimm ára. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég fagna því að frumvarpið er komið hingað og á þennan stað og hlakka til að vinna eftir því. Ég er auðvitað svolítið óánægð og vonsvikin yfir því að við skyldum ekki ná þverpólitískri samstöðu um allar greinar en það er aðallega ein grein sem veldur einhverjum ágreiningi af öllum þessum rúmlega 60 greinum þannig að það er kannski vel af sér vikið.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna hér í dag en finnst þó nauðsynlegt að koma aðeins upp og lýsa yfir ánægju með að þetta mál sé nokkurn veginn í höfn. Ég tek undir það sem hv. þm. Oddný Harðardóttir sagði í ræðu sinni. Hún fór ágætlega yfir þetta. Mér finnst sérstaklega mikilvægt að halda því til haga að þetta mun verða flókið og strembið verkefni og það þarf úthald í það. Vinnubrögðin í tengslum við fjárlagagerðina vekja kannski ekki beinlínis vonir um að þetta muni allt ganga snurðulaust fyrir sig, bara svo að það sé sagt. Í sjálfu sér kemur ekkert í veg fyrir fagleg og góð vinnubrögð strax í dag en það er svolítið eins og menn séu að bíða eftir þessum lögum og þá ætlum við aldeilis að standa okkur vel; þessi agi sem við erum alltaf að kalla eftir, að geta planað fram í tímann, séð hlutina fyrir og annað slíkt svolítið eins og það eigi bara að detta af himnum ofan. Þetta minnir mig stundum á umræðuna um að hrunið eigi að hafa vakið okkur upp af svefni eins og það hafi verið eitthvað óvænt, en við erum í raun þjóðin sem olli hruninu en við erum enn sama þjóðin og við getum alveg staðið hér í nýju hruni eftir einhver ár. Það þarf virkilega viðhorfsbreytingu til og ég held að það eigi við í þessu máli, það þarf viðhorfsbreytingu í pólitíkinni. Ég held að embættismenn séu almennt ánægðir með þetta en ég skal ekki segja hvort þau vinnubrögð sem við sjáum stundum, sem ég er ekki ánægð með, séu úr stjórnsýslunni, kannski að einhverju leyti en mér finnst það aðallega vera í pólitíkinni. Við erum til dæmis að ræða fjárlög, væntanlega í kvöld eða á morgun, fyrir 2016. Við erum komin viku fram úr starfsáætlun og það eru komnar breytingartillögur. Það er auðvitað ekki svona sem við viljum hafa þetta. Ég held að við þurfum samt sem áður að reyna að fara inn í þetta verkefni jákvæð. Þetta þarf að takast, ég held að allir séu sammála um það. Við þurfum kannski líka að vera meðvituð um að það verða örugglega gerðar lagabreytingar þegar fram í sækir. Þetta er ekki alveg fullkomið eins og það er. En við eyddum mikilli vinnu í þetta, þetta var mjög gaman og ég er þakklát fyrir að hafa fengið að taka þátt í þessu verkefni þó að það hafi þýtt meira álag á fjárlaganefndina, nóg er nú samt oft og tíðum. En þetta var alveg þess virði. Björt framtíð er á nefndaráliti meiri hlutans og við gerum ekki ágreining um 7. gr. Ég sé ekkert athugavert við hana en eins og ég segi: Ef í ljós koma annmarkar á þessum lögum finnst mér við þurfa að vera opin fyrir því að breyta. En það mikilvægasta er að nú þegar þessi lög taka gildi þá einbeitum við okkur að því að uppfylla þau, bæta vinnubrögðin. Við getum í því samhengi horft til frænda okkar í Svíþjóð en við þurfum líka að líta í eigin barm og gera þetta eins og manneskjur, svo að það sé sagt. Og ég held að við eigum alveg að geta gert það. Mér finnst það líka ánægjuefni að gert sé ráð fyrir auknum fjárveitingum til ráðuneytanna vegna þessa verkefnis. Innleiðing á þessum lögum mun kosta og mér finnst að við eigum ekki að sjá eftir þeim peningum. Við munum spara til framtíðar, held ég. Ég skal viðurkenna að ég hef ekki enn þá alveg séð fyrir mér hvernig atkvæðagreiðslur og annað slíkt fer fram hér í þinginu vegna þess að það er töluverð breyting á því. Það er yfirstjórnar þingsins að kljást um það, ég ætti kannski ekki að hafa áhyggjur af því. Ég er heilt yfir mjög ánægð með þetta mál, a.m.k. tvær ríkisstjórnir hafa haft það á sínu forræði. Það er góð samvinna um það í fjárlaganefnd og ég vil þakka fyrir það og er ánægð með að þetta verði að lögum nú fyrir jól.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að segja að hv. formaður nefndarinnar talaði um að allir væru sammála þessu frumvarpi. Það er ekki alveg rétt. Ég er með sérálit og hef sett fram ákveðnar efasemdir og gerði grein fyrir þeim í sérstakri breytingartillögu sem var felld. En það er margt gott í frumvarpinu og eins og hefur komið fram hefur það farið í gegnum marga fjármálaráðherra og er að stóru uppleggi eins og lagt var af stað með, þó eru ákveðin atriði sem við í Vinstri grænum teljum að hafi breytt svo miklu að við teljum okkur ekki stætt að vera á sameiginlegu nefndaráliti. Ég ætla að byrja á því að fara aðeins yfir það sem kemur að grunngildum fjármálastefnunnar og fjármálaáætlunarinnar. Við vildum að inn í frumvarpið færi þar sem talað er um að hið opinbera geti ávallt staðið undir öllum skuldbindingum sínum að uppfylltum öllum skilyrðum sjálfbærrar þróunar. Í skilgreiningu frumvarpsins á sjálfbærni er einungis horft til efnahagslegra þátta en þegar við horfum til alþjóðlegrar skilgreiningar, m.a. Sameinuðu þjóðanna, þá er líka horft til félagslegra og umhverfislegra þátta. Við hefðum viljað sjá frumvarpið lagað að þeirri viðurkenndu alþjóðlegu skilgreiningu og lögðum til þá breytingu, þ.e. að frumvarpið tæki til efnahagslegra, félagslegra og umhverfislegra þátta þegar horft væri til sjálfbærni opinberra fjármála. Með samþættingu þessara þriggja þátta þegar við tökum ákvarðanir vísum við um leið til þess að hver kynslóð lifi ekki á kostnað annarrar. 7. gr. hefur verið helsta bitbeinið og kom inn núna hjá núverandi hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Markmiðið þar er að okkar mati mjög þröngt og ekki einungis að okkar mati, það eru fleiri sem hafa áhyggjur af því. Þar er bæði verið að fjalla um A-hluta ríkissjóðs og A-hluta sveitarfélaga og sveitarfélögin standa ekki nægilega vel akkúrat núna og það vekur strax áhyggjur um að þetta sé of þröngt. Talað er um að heildarjöfnuður yfir fimm ára tímabil skuli ávallt vera jákvæður og árlegur halli verði að vera undir 2,5% af landsframleiðslu og að heildarskuldir að frátöldum lífeyrisskuldbindingum og viðskiptaskuldum að frádregnum sjóðum og bankainnstæðum séu lægri en sem nemur 30% af vergri landsframleiðslu. Ef skuldahlutfallið, samkvæmt því sem ég var að lesa áðan, er hærra en þessi 30% skal sá hluti sem umfram er lækkaður að meðaltali á þriggja ára tímabili um að minnsta kosti 5% á hverju ári. Þetta þótti okkur í Vinstri grænum of stíft þar sem svigrúmi við beitingu ríkisfjármálanna til skynsamlegrar hagstjórnar og sveiflujöfnunar eru settar of þröngar skorður og við vildum og lögðum til breytingu sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Markmið fjármálastefnu og fjármálaáætlunar um afkomu og efnahag hins opinbera“, þ.e. A-hluta ríkisins og A-hluta sveitarfélaga, „samkvæmt 1. tölul. 2. mgr. 4. gr. skulu sett fram opinberlega og með bindandi hætti af ríkisstjórn í upphafi hvers kjörtímabils eða í upphafi starfstíma ríkisstjórnar ef stjórnarskipti verða á öðrum tíma. Skulu markmiðin innihalda skilyrði um jákvæðan heildarjöfnuð yfir meðallangt tímabil, tilgreina hámark hallarekstrar á hverju einstöku ári og það hámark heildarskulda hins opinbera sem að er stefnt.“ Þarna erum við í rauninni að taka út prósenturnar og það sem við teljum þrengja um of að í þessu. Það hefur komið fram, til að mynda hjá gestum nefndarinnar, að tengja ætti hallaviðmiðin við sveifluleiðréttan halla þannig að það væri talið heppilegra og þessi 30% viðmið þekkjast hvergi í kringum okkur. Þau eru stífari heldur en Maastricht-skilyrðin sem gera ráð fyrir 60%, þannig að þessi skuldahlutfallaregla upp á 30% er of þröng og ósveigjanleg og í sjálfu sér enginn beinn rökstuðningur færður fram vegna hennar. Síðan var bent á það þegar við erum að tala um velferðarhámark fyrir samfélagið að skuldahlutfallaviðmiðið mundi ráðast af horfum um vaxtakjör hins opinbera til millilangs tíma. Ég ætla ekki að fara meira ofan í þetta nema segja að við ræddum töluvert um fjármálaráð og hlutverk þess. Ég hef áhyggjur af því að það verði ekki nógu sjálfstætt. Það er í rauninni ekki búið að finna því farveg, hvar það eigi að eiga heima eins og maður segir, eða hvernig það á beinlínis að vinna. Ég hefði viljað endurvekja Þjóðhagsstofnun sem ég tel að skipti miklu máli fyrir góða hagstjórn. Ég segi eins og hér var sagt áðan, þetta er mjög flókið frumvarp í mörgum liðum, mjög ítarlegt. Þetta varðar ekki aðeins ráðuneytin, þetta varðar fjársýsluna og þetta varðar allar undirstofnanir ríkisins og sveitarfélaganna líka. Ég hef áhyggjur af því að það séu of miklar væntingar um það að þetta frumvarp leysi öll vandamál og það er líka mikilvægt að fólki sjái að þetta mun ekki taka gildi á næsta ári. Þetta mun í raun ekki taka gildi fyrr en kannski á kosningaári eða árið eftir það, þ.e. á næsta kjörtímabili. Við höfum verið að ræða fjárlög fyrir næsta ár sem byggja eðlilega á þeim lögum sem eru í gildi núna, þannig að það er töluvert í að þetta fari beinlínis að virka. Mér hefur þótt úti í samfélaginu, hjá Samtökum atvinnulífsins og fleirum, vera heldur miklar væntingar um að þetta leysi eitthvað. Það eru nokkur atriði varðandi meðferðina einmitt hér á þingi. Það stóð alltaf til að við fengjum hálfgerðan leikþátt, ef við getum talað um það, þar sem við færum lið fyrir lið í gegnum það hvernig við bærum okkur að þegar við óskuðum t.d. eftir því að gera breytingu á einhverjum lið innan ráðuneyta, til að mynda innan menntamála, innan háskóla eða innan menningargeirans eða innan heilbrigðisgeirans, af því að framsetningin er að breytast mjög mikið. Það liggur eiginlega ekki alveg fyrir og ekki heldur hvernig á að fara með þetta á þingi, hvernig atkvæðagreiðslur og ýmislegt fleira fer fram. Mér finnst ég að minnsta kosti ekki vera nægjanlega vel upplýst um það. Það var í raun búið að lofa því að þetta yrði gert en það gerðist aldrei. Við erum að tala um að að vori setjum við fram heildarramma, sem er í sjálfu sér ágætt, hann ræðum við, förum yfir heildartölur í hverjum málaflokki og að hausti er þetta niðurbrot á hvern einasta málaflokk og inn á stofnanirnar og við getum í rauninni engu breytt nema innan rammans. Ef minni hlutinn kysi að leggja fram töluverðar breytingar á einhverju þyrfti nánast að leggja fram nýtt frumvarp og til þess hefur þingið ekki burði, þ.e. það þarf að styrkja alþingismenn í minni hluta til að hægt sé að framkvæma slíkt. Það þarf að kostnaðarmeta og áhrifameta alla þessa þætti og það er ekki hægt eins og staðan er núna. Það hefur auðvitað verið tekin umræða um það og fólk viðurkennir almennt að það sé hluti af þessum vanda. Mér finnst mjög margt gott í frumvarpinu en það eru líka á því vankantar sem ég hef miklar áhyggjur af. Fyrst og síðast hef ég áhyggjur af því að fólk hafi of miklar væntingar um að þetta leysi eitthvað vegna þess að við erum með fjárlög sem eru því miður gjarnan brotin. Eins og við fórum í gegnum í umræðunni áðan eru þau ekki virt og komið með liði í fjáraukalög sem eiga alls ekki heima þar, þannig að það er enginn sem segir að þetta leysi t.d. þann vanda. Ég ætla ekki að ræða þetta neitt frekar. Ég geri ekki ráð fyrir því að það verði eindreginn stuðningur í hópi Vinstri grænna varðandi þetta. Þar sem breytingartillögur okkar fengu ekki hljómgrunn geri ég ráð fyrir því að við styðjum það ekki að öllu leyti a.m.k.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lagaákvæðum um skatta og gjöld. Frumvarpið er samið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu að höfðu samráði við ríkisskattstjóra og tollstjóra. Frumvarpið inniheldur 30 greinar og leggur til breytingar á alls níu lögum en veigamestu breytingarnar eru á lögum um tekjuskatt og lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Meðal efnis frumvarpsins má telja að skattskil og upplýsingar varðandi skattamál verði alfarið rafræn. Skattkort verða þannig algerlega rafræn. Söluhagnaður sem getur myndast þegar fólk flytur úr stærra húsnæði í minna húsnæði verður ekki lengur skattlagður. Álagningardagur skatta einstaklinga verður í lok júní í staðinn fyrir lok júlí en kærufrestur verður lengdur úr 30 dögum í 60. Gjafir til samtaka sem starfa að almannaheillum verða undanþegnar erfðafjárskatti. Frumvarpið kemur einnig til móts við rökstutt álit og athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA sem snúa að tilteknum ákvæðum laga um tekjuskatt og ákvæðum laga um tryggingagjald. Jafnframt lýtur frumvarpið að breytingartillögum sem til eru komnar vegna alþjóðlegra skuldbindinga um upplýsingaskipti á sviði skattamála. Verði frumvarpið að lögum eru fjárhagsleg áhrif á afkomu ríkissjóðs talin óveruleg samkvæmt umsögn skrifstofu opinberra fjármála. Hér við 2. umr. mun ég leitast við að upplýsa um vinnu efnahags- og viðskiptanefndar í málinu og þær breytingar sem hún leggur til. Álit nefndarinnar og breytingartillögur er að finna á þskj. 634. Nefndinni bárust ellefu erindi. Hún fékk á sinn fund fulltrúa frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, ríkisskattstjóra, Kauphöll Íslands og Samtökum verslunar og þjónustu. Fyrir hönd efnahags- og viðskiptanefndar vil ég þakka gestum og umsagnaraðilum fyrir þeirra framlag. Í athugasemdum sem bárust nefndinni og á fundum um málið komu fram ábendingar sem nefndin taldi rétt að taka til nánari skoðunar og leggur hún til nokkrar breytingar til að koma til móts við þær. Nefndin afgreiddi nefndarálit sitt þann 14. desember en þess ber að geta að 17. desember var haldinn aukafundur í nefndinni til að fá kynningu ráðuneytis á breytingu við 29. gr. frumvarpsins. Ákveðið var að fella breytinguna inn í nefndarálitið og hefur þskj. 634 verið prentað upp því til samræmis. Nú verður vikið að helstu breytingum sem nefndin leggur til. Fyrst ber að nefna rafræn framtalsskil. Í 11. gr. frumvarpsins er lagt til að ríkisskattstjóra verði heimilt að ákveða að framtalsskil einstaklinga utan atvinnurekstrar skuli almennt vera rafræn og að málsmeðferð verði rafræn eftir því sem við á. Í umsögn sem barst nefndinni kemur fram ábending um að æskilegt sé að umorða ákvæðið þannig að við það bætist í dæmaskyni tilgreining á þeim ákvæðum tekjuskattslaga þar sem einkum kunni að reyna á að sending rafrænna ákvarðana sé efnislega og formlega bindandi. Nefndin fellst á þessi sjónarmið og gerir breytingartillögu þess efnis. Í 18. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á 3. mgr. 2. gr. laga, nr. 94/1996, um staðgreiðslu skatts af fjármagnstekjum. Breytingin er þess efnis að lagt er til að verðbréfafyrirtækjum, líkt og bönkum, sparisjóðum og lánafyrirtækjum, verði bætt við upptalningu á þeim aðilum sem undanþegnir eru staðgreiðslu til skatts af fjármagnstekjum. Umsagnaraðili sem kom fyrir nefndina taldi eðlilegt að undanþágan næði einnig til verðbréfamiðstöðva sem starfa samkvæmt lögum nr. 131/1997, um rafræna eignaskráningu verðbréfa. Nefndin telur rétt að bregðast við þessari ábendingu til að einfalda skattskil, enda felur breytingin ekki í sér áhrif á tekjur ríkissjóðs. Eftir sem áður er fjármálafyrirtækjum skylt að skila fjármagnstekjuskatti sem innheimtur er af viðskiptavinum. Í 3. mgr. 122. gr. tollalaga er tollstjóra heimilað að fresta gjalddaga aðflutningsgjalda fram að uppgjöri virðisaukaskatts sé aðili að jafnaði með lægri útskatt en innskatt. Þessi heimild getur því nýst aðilum sem stunda útflutning sem flytja inn aðföng til nota í starfsemi sinni. Hið sama kann einnig að eiga við þegar útflytjendur flytja inn vöru til nota við uppbyggingu varanlegra rekstrarfjármuna sem notaðir verða í starfseminni en þegar svo háttar til að útflytjendur ráðast í uppbyggingu en fela öðrum að annast uppbygginguna á grundvelli verksamninga tapast þessi möguleiki, enda eru það að jafnaði viðsemjendur þeirra, aðalverktakar, sem flytja vörurnar inn og greiða af þeim aðflutningsgjöld. Til að takmarka fjármagnskostnað útflytjenda sem standa í uppbyggingu leggur nefndin til að tollstjóra verði heimilað að veita aðalverktökum sem gert hafa verksamning um uppbyggingu leggur nefndin til að tollstjóra verði heimilað að veita aðalverktökum sem gert hafa verksamning við uppbyggingu fyrir aðila sem nýtur gjaldfrests samkvæmt 3. mgr. 122. gr., sambærilegan gjaldfrest að uppfylltum þeim tilteknu skilyrðum sem fram koma í tillögu nefndarinnar. Tillaga nefndarinnar miðast við að ríkissjóður verði ekki af skatttekjum vegna breytingar heimildarinnar. Þá vík ég að breytingarákvæði vegna tollvörugeymslna. Verði 29. gr. frumvarpsins að lögum mun nokkrum fyrirtækjum sem ekki starfa í þeim tilgangi að veita öðrum ótengdum aðilum þá þjónustu sem felst í rekstri tollvörugeymslu verða áfram heimilt að geyma bæði tollafgreidda og ótollafgreidda vöru í sama rými í tollvörugeymslu. Að mati nefndarinnar er hætta á að ákvæði 29. gr. hafi óæskilegan aðstöðumun í för með sér. Sú staða kann að koma upp að fyrirtæki sem munu áfram njóta heimildar til að geyma tollafgreidda og ótollafgreidda vöru í sama rými í tollvörugeymslu á grundvelli frumvarpsgreinar verði um ókomna tíð í betri stöðu en þau fyrirtæki sem ekki fá slíka heimild. Af þessum ástæðum leggur nefndin til þá breytingu á 29. gr. að þeim aðilum sem við gildistöku 27. gr. verður áfram heimil geymsla tollafgreiddrar og ótollafgreiddrar vöru í sama rými í tollvörugeymslu á grundvelli 29. gr., verði slík geymsla aðeins heimil í tíu ár eftir gildistökuna. Það er óháð því hvort þeir starfa í þeim tilgangi að veita öðrum ótengdum aðilum þá þjónustu sem felst í rekstri tollvörugeymslu, svo fremi sem þeir teljist uppfylla skilyrði annarra ákvæða 94. gr. laganna á þeim tíma. Á tíu árum ættu þeir aðilar sem munu byggja rétt á 29. gr. að njóta nægilegs svigrúms til að gera þær ráðstafanir sem nauðsynlegar kunna að verða til þess að bregðast við samþykkt 27. gr. Nefndin áréttar að þrátt fyrir samþykkt 27. gr., samanber 29. gr. frumvarpsins, mun fyrirtækjum áfram verða mögulegt að sækja um leyfi til að reka tollvörugeymslu óháð tilgangi starfa sinna en án heimildar til að hafa tollafgreiddar og ótollafgreiddar vörur á sama svæði í geymslunni. Að lokum hefur nefndin tekið til skoðunar breytingar á frumvarpinu er varða VIRK – Starfsendurhæfingarsjóð um að framlög til VIRK verði lækkuð tímabundið árin 2016 og 2017 þannig að þau verði 0,10% af heildarlaunum í stað 0,13%. Í mars 2015 var gert samkomulag milli fjármála- og efnahagsráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra annars vegar og VIRK – Starfsendurhæfingarsjóðs hins vegar um framlög ríkisins til starfsendurhæfingarsjóða. Þannig var gert ráð fyrir að á árinu 2015 yrði beint framlag úr ríkissjóði um 200 millj. kr., á árinu 2016 yrði framlagið 650 millj. kr. en á árinu 2017 yrði framlagið úr ríkissjóði fjárhæð sem næmi 0,06% af gjaldstofni tryggingagjalds. Eftir sem áður var áfram gert ráð fyrir óbreyttri fjármögnun frá atvinnurekendum og lífeyrissjóðum. Fjöldi einstaklinga í þjónustu VIRK – Starfsendurhæfingarsjóðs á árinu 2015 verður minni en áætlanir gerðu ráð fyrir og jafnframt gerir áætlun hans fyrir árið 2016 ekki ráð fyrir fjölgun einstaklinga í þjónustu þó að áfram sé gert ráð fyrir að hlutfallslega fleiri einstaklingar sem hafa verið lengi frá vinnumarkaði muni leita til VIRK. Hjá VIRK hefur enn fremur átt sér stað mikil endurskoðun vinnuferla sem miðar að því að gera þjónustuna sífellt markvissari, hagkvæmari og árangursríkari. Það er því ljóst að fjármunir sem nema 0,13% framlagi frá atvinnulífi og lífeyrissjóðum, sbr. 5. og 6. gr. laga nr. 60/2012, um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða, ásamt 650 millj. kr. framlagi úr ríkissjóði, eru meiri fjármunir en VIRK þarf í reksturinn á árinu 2016. Varasjóður VIRK hefur auk þess náð þeirri stærðargráðu sem mælt er með í tryggingafræðilegri greiningu. Stjórn VIRK hefur því óskað eftir að framlög til VIRK verði lækkuð tímabundið árin 2016 og 2017 þannig að þau verði 0,10% af heildarlaunum í stað 0,13%. Þá verður ekki þörf fyrir að fullnýta framlagið úr ríkissjóði á árinu 2016, heldur verða nýttar 500 millj. kr. í stað 650 millj. kr. Á árinu 2017 er gert ráð fyrir að framlag ríkisins muni nema 0,05% af gjaldstofni tryggingagjalds eins og hann er áætlaður í fjárlögum fyrir árið 2017 í stað 0,06%. Lagt er til að þessi breyting verði tímabundin en mikilvægt er að endurskoða umfang starfseminnar áður en tekin er ákvörðun um breytingar til framtíðar enda liggur fyrir að starfsemi VIRK er enn í mótun. Er því gert ráð fyrir að þessar breytingar sem hér eru lagðar til komi fram í bráðabirgðaákvæði við lög um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða, nr. 60/2012, og lög nr. 113/1990, um tryggingagjald. Gert er ráð fyrir því að gerður verði viðauki við samkomulagið frá því í mars 2015 þar sem fram komi þær breytingar sem hér eru lagðar til. Nefndin tekur undir þessar óskir stjórnar VIRK og leggur til breytingu þess efnis. Í ljósi þess sem að framan hefur verið rakið leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem fylgja álitinu. Undir álitið rita þann 14. desember Frosti Sigurjónsson formaður, Guðmundur Steingrímsson, Valgerður Bjarnadóttir, með fyrirvara, Willum Þór Þórsson, Katrín Jakobsdóttir, með fyrirvara, og Sigríður Á. Andersen.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá formanni nefndarinnar áðan skrifa ég undir nefndarálitið með fyrirvara. Sá fyrirvari snýr að 1. gr. frumvarpsins sem felur í sér að söluhagnaður af eignum sem fólk hefur átt skemur en í tvö ár er skattfrjáls nema þegar eignin er stærri en 600 rúmmetrar fyrir einstakling eða 1.200 rúmmetrar fyrir hjón og skal þá skattleggja söluhagnaðinn í hlutfalli við stærð húsnæðis. Ég hef efasemdir um að þörf sé á því að afnema ákvæði um þessa skerðingu. Þess vegna munum við ekki greiða atkvæði með því, en ég er svo sem ekki á móti því. En það er það sem fyrirvari minn varðar. Síðan vil ég ítreka að breytingartillagan um bráðabirgðaákvæði sem lögð er fram varðandi VIRK, sem er starfsendurhæfingarsjóður, um að lækka gjaldið úr 0,13% í 0,10, að það ákvæði tekur einungis til tveggja ára. Ég vil að það sé alveg ljóst af minni hálfu. Það er auðvitað ljóst af textanum, en ég vil bara ítreka það.

Herra forseti. Ég þakka hv. framsögumanni málsins fyrir hans yfirferð. Það er alveg ljóst að svona mál eru eðli máls samkvæmt ekkert sérstaklega gagnsæ, þau eru lögð fram þar sem frumvarpið sjálft felur fyrst og fremst í sér viðbætur við lög þar sem ýmsar prósentutölur birtast og oft erfitt að kafa í gegnum það samt. Ég held þó að eftir yfirferð nefndarinnar geti ég fallist á samþykkt þessa frumvarps en ég skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara. Sá fyrirvari sem þar birtist lýtur að sömu atriðum og þeim sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir nefndi í ræðu sinni rétt áðan, þ.e. í hinni svokölluðu rúmmálsreglu. Hún var innleidd í lög 1972. Það frumvarp sem síðar varð að téðum lögum var á sínum tíma lagt fram með það fyrir augum að dreifa skattbyrðinni á réttlátari hátt en tíðkast hafði en fyrir gildistöku rúmmálsreglunnar miðaðist skattfrelsi einungis við eignarhaldstíma og jókst eftir því sem hann var lengri þar til fullu skattfrelsi var náð. En söluhagnaður, umfram 1.200 rúmmetra hjá hjónum eða 600 rúmmetra hjá einstaklingi, sem eru auðvitað allstórar eignir í íbúðarhúsnæði til eigin nota, var gerður skattskyldur, umfram þessa stærð. Í frumvarpinu er þá lagt til að þessi söluhagnaður verði ekki skattskyldur þegar um er að ræða íbúðarhúsnæði til eigin nota. Ég mun ekki styðja þá breytingu og að því lýtur fyrirvari minn, en að öðru leyti styð ég málið.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp, sem er nú kallaður betri og einfaldari bandormurinn, hefur eina mjög einfalda grein inni sem á sér sennilega upphaf í þingmáli sem ég flutti á þskj. 34, mál nr. 34 og fjallar um breytingu á lögum um tekjuskatt, þ.e. um svokallaða rúmmálsreglu. Eftir að málið fór í gegnum ráðuneytið var nú aðeins snúið upp á hana og mér virðist af því sem hér hefur verið sagt af tveimur hv. þingmönnum sem þeir skilji ekki um hvað málið snýst. Það er einnig dálítið dapurlegt að í umfjöllun nefndarinnar var þetta atriði varla nefnt á nafn. Ríkisskattstjóri skilaði umsögn um frumvarpið og þar var það ekki nefnt en kallað var eftir upplýsingum frá ríkisskattstjóra varðandi svokallaða rúmmálsreglu sem ég ætla að gera hér að umtalsefni. Í skeyti sem barst frá ríkisskattstjóra kom í ljós, ég ætla samt að leyfa mér að lesa efni þess, með leyfi forseta, sem þar fór á milli þar sem sá sem hér stendur spyr ríkisskattstjóra: „1. Hve oft er við álagningu lagður á tekjuskattur á söluhagnað einstaklinga af íbúðarhúsnæði samkvæmt rúmmálsreglu í tekjuskattslögum? Er eitthvert munstur í skattlagningunni, þ.e. hvort fullorðnir einstaklingar sem misst hafa maka sinn eru greiðendur samkvæmt þessari reglu? Ef upphæðir eru fáanlegar þá er upplýsandi að fá það.“ Þetta eru upplýsingar sem ég legg fyrir ríkisskattstjóra og ríkisskattstjóri svarar: „1. Þessar upplýsingar eru ekki vélteknar nema að hluta og því ekki unnt að sjá með óyggjandi hætti umfang þeirra. Það er þó ljóst að afar fá tilvik eru um skattlagningu af þessum toga, kannski örfá dæmi á hverju ári. Tilvikin eru það fá að ekki er heldur unnt að slá föstu hvernig tilvik þetta eru en e.t.v. hefur borið meira á fullorðnu fólki sem er í stærri eignum.“ Síðan er engin umfjöllun um rúmmálsregluna og hennar sér heldur ekki stað í nefndarálitinu. Ég tek það fram, virðulegi forseti að ég er ekki á þessu nefndaráliti þó að ég sé í efnahags- og viðskiptanefnd því að vinnubrögðin varðandi rúmmálsregluna í nefndinni voru ekki til neinnar fyrirmyndar og ég er mjög ósáttur við þau. Hér segir að reglan eigi sér upphaf í skattalögum frá 1972, sem er rétt, en það gleymist í þessu máli að rúmmálsreglunni fylgdi annar hluti. Hann er sá að það var verðbreytingastuðull þar sem eignin var reiknuð upp miðað við verðlagsbreytingar frá kaupdegi til söludags þannig að söluhagnaðurinn varð náttúrlega allt annar. Hver er söluhagnaður af fasteign? Söluhagnaður af fasteign er í 90% tilfella einungis hagnaður miðað við verðlagsbreytingar og verð. Má segja að söluhagnaðurinn sé verðbætur á fasteignina sem er til kominn vegna verðrýrnunar íslenskrar krónu. Það er dálítið erfitt að fjalla um verðbætur á þessu landi vegna þess að fáir skilja það hugtak. En kannski skilja það fleiri ef enska þýðingin er notuð og hér ætla ég að leyfa mér, með leyfi forseta, að vísa til verðbóta á ensku sem er kallað „inflation adjustment“, aðlögun að verðbólgu. Söluhagnaður fasteigna, sem er hér einungis hækkun vegna verðbreytinga, breytinga á almennu verðlagi, er því allt í einu orðin tekjulind fyrir ríkissjóð. Slæm efnahagsstjórn er tekjulind fyrir ríkissjóð. Það er náttúrlega algerlega óþolandi eignaupptaka. Ég hef lagt í það að snúa ofan af þessu og reyna að snúa ofan af fleiri dæmum í skattalögum þar sem verið er að skattleggja verðrýrnun íslenskrar krónu. Þegar verðbólgureiknisskil voru afnumin um síðustu aldamót sat þetta eftir. Mér skilst að ótti manna sé sá að þeir sem eiga miklar eignir - ég veit ekki hve það eru miklar eignir, þær eru þá umfram þessa rúmmetra, 600 fyrir einstakling, 1.200 fyrir hjón - séu mjög hættulegir og það þurfi að ná til þeirra. Hér ætla ég að leyfa mér að lesa skeyti sem kom frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, með leyfi forseta. Ég hélt að sá sem ég hefði helst grunað að skrifaði svona skeyti væri hættur. „Að gefnu tilefni vil ég gjarnan koma því á framfæri að varhugavert getur verið að afnema alfarið rúmmálsregluna svokölluðu. Þeir aðilar sem hafa stundað fjárfestingar með kaup og sölu fasteigna gætu þá fallið undir undanþáguna en það gæti skapað ójafnræði gagnvart þeim t.d. sem fjárfestu í hlutabréfum eða eiga sparifé á innlánsreikningum. Þeir aðilar greiða fjármagnstekjuskatt en fjárfestarnir gætu þá verið undanþegnir.“ Þarna örlar ekki á skilningi á hugtakinu „verðbætur“ og þar að auki er þessi draugur, fjármagnstekjuskattur, enn þá þarna inni. Fjármagnstekjuskattur er samkvæmt mínum skilningi skattur á skuldir, þannig að það er rökleysa sem er í skattalögum allar götur frá 1996, en látum það nú vera. Það er því hættulegt að eiga miklar eignir. Þeir sem eiga miklar eignir hafa af þeim leigutekjur og greiða skatta af þeim og í morgun var hér verið að lækka það skatthlutfall. Til hvers? Jú, til þess að efla leigumarkað. Hugsunin í þessu bréfi er þvert á það, þ.e. að koma í veg fyrir þá ógæfu að hér verði til leigumarkaður af hálfu einstaklinga sem vilja fremur eiga sparifé sitt bundið í fasteignum en á bankareikningum, þar sem menn hafa nú á móti gengið hart fram í því að afnema hvers kyns ábyrgðir og skapa leiðir til að svipta fólk eignum þar. Þessi umfjöllun öll ber með sér, eins og mér hefur gjarnan fundist þegar um fjármál einstaklinga er að ræða, að lítil virðing er borin fyrir verðmætum einstaklinga. Það er heimilt að ganga á þetta nánast eins og frjáls gæði og það er óþolandi. Ég mun óska eftir því að þessi grein verði afturkölluð og að málið verði tekið til umfjöllunar í heilu lagi á grundvelli þess frumvarps sem ég hef flutt þannig að fram fari efnisleg vinna sem nefndin hafði ekki fyrir að vinna í þessari umfjöllun. Það sem mælir þar gegn er í fyrsta lagi að nefndin rannsakaði ekki þetta mál. Það eru rökvillur í því og ég held að skilningur þeirra hv. þingmanna Valgerðar Bjarnadóttur og Katrínar Jakobsdóttur á þessu sé eitthvað brenglaður og kannski er ekki hægt að laga þá brenglun á þeirri hlið stjórnmála. En hvað um það, ég ætla alla vega að laga þennan skilning í mínum flokki ef mér heppnast að draga þetta til baka. En að svo mæltu held ég að ég hafi ekki meira um þetta mál að segja. Frumvarpið felur í sér ýmsar lagfæringar að öðru leyti og hef ég ekki mikið um það að segja og vona að þjóðin fari að hafa eðlilegan skilning á hugtakinu verðbætur.

Virðulegi forseti. Ég hef engan sérstakan áhuga á að lengja þessa umræðu mikið en mér er þó skylt að koma hingað upp til að leiðrétta mikinn misskilning að ég held í máli hv. þingmanns sem hér ræddi málið hvað varðar rúmmálsregluna, en það virðist vera skilningur hv. þingmanns að hér hafi orðið mikil mistök. Í frumvarpinu var verið að leggja til að afnema rúmmálsreglu tekjuskattslaga við ákvörðun á því hvort söluhagnaður af íbúðarhúsnæði til eigin nota teldist til skattskyldra tekna. Sem sagt, þeir sem búa í húsnæði sem er jafnvel hugsanlega mjög stórt lenda ekki í neinum söluhagnaði af því. Það er það sem var að gerast, það var ákvæði til rýmkunar. Vissulega vildi hv. þingmaður ganga enn lengra og að söluhagnaður manna af húsnæði í þeirra eigu yrði skattfrjáls, sama hvað þeir ættu mikið húsnæði. Sem sagt, þótt þeir ættu 10 þús. fermetra af húsnæði í leigu úti um allan bæ sem síðan hækkaði í verði, þá ætti söluhagnaðurinn að vera skattfrjáls. Nú kem ég að spurningum til hv. þingmanns. Nú eru fyrirtæki og fasteignafélög sem eru skattskyld af öllum söluhagnaði sem reka útleigufélög sem leigja t.d. íbúðarhúsnæði til einstaklinga. Hvernig mundu þau bregðast við ef þau væru skattskyld af sínum söluhagnaði, sem þau mundu vissulega geta frestað með ýmsum hætti en eru í grunninn skattskyld af söluhagnaði, ef einstaklingar yrðu algerlega skattfrjálsir af söluhagnaði af sömu starfsemi? Eru einhver fordæmi fyrir því frá öðrum löndum að söluhagnaður eigna í ótakmörkuðum mæli eins og hér var áhugamál þingmannsins sé skattfrjáls, söluhagnaður sé skattfrjáls takmarkalaust?

Virðulegi forseti. Ég tel algjöran óþarfa að svara þessari  Það eru hins vegar, eins og ég upplýsti um áðan úr bréfaskiptum mínum við ríkisskattstjóra, afar fá tilfelli þar sem þetta kemur til skattlagningar. Það sem meira er, ef einstaklingurinn fellur frá og húsnæði kemur til arfs greiða erfingjar erfðafjárskatt af þessum tilteknu eignum miðað við fasteignamat og selja án nokkurs söluhagnaðar. Hér er um draug að ræða sem hv. þingmaður virðist ekki skilja sem situr eftir eftir að verðbreytingastuðullinn datt út. Það er það sem ég er að reyna að laga hérna en eins og ég sagði áðan, nefndin hafði ekki fyrir að rannsaka þetta mál og þess vegna legg ég til að þetta verði fellt brott eða afturkallað með þeim tækjum og tólum sem heimiluð eru á Alþingi. Virðulegi forseti. Ég hef þetta ekki lengra.

Herra forseti. Þetta er alrangt. Almenna reglan er sú að söluhagnaður af eignum er skattskyldur. Undanþágan frá því er sú að húsnæði til eigin nota er ekki skattskylt hafi maður átt það í tvö ár eða lengri tíma. Þetta er undantekning frá þeirri almennu reglu að söluhagnaður eigna er skattskyldur. Ef maður gefur einhverjum aðilum, t.d. einstaklingi, allt aðra skattalega aðstöðu en fyrirtækjum þá er alveg ljóst að það hefur áhrif, það myndar hvata. Mjög mikið af þeim hagnaði sem verður til í útleigustarfsemi er oft vegna hækkunar á eignaverði og þetta mundi gerbreyta samkeppnisaðstöðu á milli þeirra sem gera þetta sem einstaklingar og þeirra sem gera þetta sem fyrirtæki. Það var það sem nefndin vildi rannsaka frekar. Það var ekki þannig að nefndin væri alfarið á móti því að skoða málið. Hún taldi bara málið ekki fullrannsakað eins og fram kom á fundi nefndarinnar og vildi láta duga að gera þá breytingu sem lögð var til af ráðuneytinu. Það er alveg sjálfsagt að skoða þetta mál nánar og kanna allar afleiðingar, fá gesti og kanna hverjar afleiðingarnar eru. Það hafði ekki gefist ráðrúm til þess og þegar svona skammur tími er til stefnu þá er gætilegra að slíkar breytingar komi ekki inn milli umræðna heldur séu þær lagðar fram sem frumvarp og ég hvet hv. þingmann til að gera það.

Virðulegi forseti. Í þessu seinna andsvari hv. þingmanns þá örlaði ekki á skilningi á hugtakinu „verðbætur“ og skilningi á söluhagnaði af fasteignum. Söluhagnaður af fasteignum kemur til vegna verðrýrnunar íslenskrar krónu. Það er annað dæmi sem ég ætla að taka sem er kannski miklu svakalegra og það er að ef einhver kaupir sér sumarbústað og á hann í svo sem eins og 30 ár þá er um það bil 20% af söluverðinu skattur, ekki vegna þess að sumarbústaðurinn hafi hækkað í verði að raunvirði heldur vegna þess að hann hefur hækkað vegna verðbólgu. Það getur vel verið að það sé best að færa allar fasteignir undir sumarbústaðaregluna þannig að einstaklingar þurfi að greiða skatt af eignum sínum þegar þeir selja þær jafnvel þó um raunhækkun hafi ekki verið að ræða. Verðbreytingastuðullinn sem hér var í brúki frá 1972 til aldamóta lagaði þetta að nokkru leyti. Að öðru leyti held ég að ég hafi svarað því sem um var spurt og reynt að koma mönnum í skilning um annað, en ég læt máli mínu lokið að sinni.

Hæstv. forseti. Ég á ekki sæti í hv. efnahags- og viðskiptanefnd en hef örlítið fylgst með þessu máli. Ég tel að ég muni ekki ná að sætta þau ólíku sjónarmið sem fram hafa komið hér af hálfu hv. formanns nefndarinnar, Frosta Sigurjónssonar, og hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar. Þar er greinilega einhver samræða sem á eftir að eiga sér stað áður en þeir ná sameiginlegum skilningi á þessu viðfangsefni. Ég vildi hins vegar aðeins gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls en hún byggir í grundvallaratriðum á sömu hugsun og fram kemur, að ég tel, í því frumvarpi sem Vilhjálmur Bjarnason hefur flutt um þetta efni sem felur í sér afnám rúmmálsreglunnar, en að mínu mati er þarna um afar óeðlilega leið til skattlagningar að ræða. Eins og fram hefur komið, þó að gögn ríkisskattstjóra séu greinilega ófullkomin um það efni, þá er ljóst að þessi regla hefur afar sjaldan leitt til skattlagningar, en hún er engu að síður sérkennileg og ég tel að hún þurfi endurskoðunar við umfram það sem fram kemur í tillögum efnahags- og viðskiptanefndar nú. Ég get hins vegar fallist á þá leið sem frumvarpið gengur út á, sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, þ.e. að skattleysið nái þá til sölu eigna sem nýttar hafa verið til eigin búsetu. Ég tel að það sé betra að sú breyting nái fram að ganga en að núverandi reglur verði áfram í gildi. Ég held að það sé til framfara en ég er engu að síður þeirrar skoðunar að það þurfi að skoða þetta í víðara samhengi og fylgja málinu eftir. Ég mun því greiða atkvæði með þeirri tillögu sem meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar leggur til í þessu máli, sem felur í sér skattleysi þegar um er að ræða íbúðarhúsnæði sem menn nýta í eigin þágu, en ég tel hins vegar að full ástæða sé til þess, á grundvelli þeirra sjónarmiða sem hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason hefur sett fram, að skoða þetta í víðara samhengi þannig að hægt sé að útfæra skattleysið frekar. Ég tel að skattlagning af þessu tagi sé almennt talað óæskileg og hugmyndaheimurinn sem hún byggir á fellur mér ekki í geð, þegar menn eru að velta fyrir sér skattlagningu sem tengist með engum hætti tekjuauka eða slíku heldur er í raun bara það að ríkið er að skammta sér sneið af eignum manna. Ég er á sama hátt í grundvallaratriðum andvígur því að eignir séu notaðar sem andlag skattlagningar. En ég held að við getum fallist á, eða alla vega ég fyrir mitt leyti get það, þá leið sem meiri hluti nefndarinnar leggur til í þessu sambandi, ég tel að það sé framför frá því sem nú er í gildi. Ég held hins vegar að full ástæða sé til að skoða þetta á víðari grundvelli, og á grundvelli þeirra sjónarmiða sem hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason hefur reifað.

Virðulegi forseti. Ég neyðist til að koma hingað upp og leiðrétta einn einfaldan hlut og hann er sá að nefndin, hv. efnahags- og viðskiptanefnd leggur ekkert til. Það eina sem lagt er til er það sem kemur fram í frumvarpinu. Ég ítreka það að nefndin fjallaði eins lítið um þetta og hugsast gat og hafði ekki fyrir því að nefna þetta einu orði í nefndaráliti sínu þannig að umfjöllun nefndarinnar er nákvæmlega engin eins og hún birtist hér á blöðum. Ég vil að þetta sé til í þingtíðindum á efsta degi.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að reifa aðeins sögu málsins. Nefndin ákvað að leggja fram þetta frumvarp til að bregðast við ákveðnum atriðum en athygli nefndarinnar var vakin á ákveðnum atriðum sem mætti bæta varðandi ný heildarlög um sölu fasteigna og skipa, nr. 70/2015, sem tóku gildi 20. júlí 2015. Reynslan hefur leitt í ljós ýmis tækifæri til að bæta löggjöfina en í frumvarpi nefndarinnar er aðeins brugðist við þeim þáttum sem teljast mjög aðkallandi. Við vinnslu frumvarpsins hafði nefndin samráð við hagaðila. Engu að síður óskaði einn hv. nefndarmaður eftir því að málið yrði kallað aftur til nefndar til að ræða málið frekar. Eftir þann fund nefndarinnar ákvað nefndin að leggja málið fram aftur óbreytt eftir þær umræður og því er það komið hingað í sömu mynd, óbreytt frá 1. umr. Ég ætla í sjálfu sér ekki að orðlengja mjög mikið um þetta en vil tæpa á aðalatriðum. Verið er að bregðast við þeirri þörf að búa til ákveðna starfsheimild fyrir þá sem eru nemendur í námi til löggildingar á sölu fasteigna og skipa og opna á það að þeir geti unnið með ákveðnum skilyrðum eftir að hafa lokið einni önn með fullnægjandi meðaleinkunn og aflað sér fullnægjandi starfsreynslu og geti þannig sinnt ákveðnum verkefnum sem eru skýrt tekin fram. Heimildin er háð því skilyrði að verkefnin séu unnin undir ábyrgð og eftirliti fasteignasala og gildir í tvö ár frá því að hún er veitt. Síðan eru einnig tvö tímabundin bráðabirgðaákvæði til að bregðast við því að einhverjir aðilar höfðu ekki haft ráðrúm til að komast í námið eða sækja um námið og þeim gefinn ákveðinn frestur til að hefja námið. Það kemur fram að það þurfi að verða eigi síðar en 1. september 2016. Svo er í 6. gr. fjallað um þá aðila sem hafa mjög háan starfsaldur, 20 ár við þessi störf og hafa náð 50 ára aldri, þeir geta hlotið skráningu á undanþágulista. Engu að síður þurfa þeir sem ætla að vinna hvort sem er undir varanlegu ákvæði fyrir nemendurna eða bráðabirgðaákvæðinu fyrir hina tvo hópana, að vinna undir handleiðslu og á ábyrgð löggilts fasteignasala og að tilteknum skýrt afmörkuðum verkefnum. Þetta var að mati nefndarinnar til bóta og nauðsynlegt til að ná fram því markmiði sem er vilji nefndarinnar að hér sé hvati til að fara í löggildingarnám og sem flestir sem sinna þeim verkefnum að leiða saman kaupendur og seljendur við þessa stóru ákvörðun, kaup eða sölu fasteignar, séu með eins góða menntun og undirbúning og hægt er. Það er í þágu neytendaverndar og til að ná fram markmiðum laganna.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem er til umræðu kom fram í nóvembermánuði. Ég endurtek það sem ég sagði þegar frumvarpið var lagt fram af efnahags- og viðskiptanefnd. Ég sat ekki fundi þá vegna fjarveru erlendis í þágu þings en óskaði eftir því í fyrri umræðu að málið kæmi til nefndar aftur en nefndin varð ekki við tilmælum mínum um að kalla fyrir ákveðinn aðila sem ég nefndi. Nú kemur frumvarpið fyrir aftur og ég ítreka það enn og aftur að ég tel að það sé í besta falli gagnslaust og í versta falli hættulegt, þ.e. þau atriði sem um er deilt. Ég ætla að byrja á því að taka þau atriði fyrir sem efnahags- og viðskiptanefnd gekk heldur langt í við meðferð málsins sl. vor, þ.e. varðandi vanhæfi fasteignasala við að koma nálægt fasteignaviðskiptum. Um það er fjallað í 3. gr. og er það ekki aðeins til lagfæringar heldur til mikilla bóta og verður þess valdandi að hægt er að stunda fasteignaviðskipti í ýmsum smærri byggðarlögum úti á landi þar sem skyldleiki er mikill. Það sem máli skiptir í þeirri grein er að þar er verið að fyrirskipa gagnsæi í fasteignaviðskiptum, sem er náttúrlega það sem skiptir meginmáli fyrir þá aðila sem eiga hlut að máli, þ.e. að kaupandi og seljandi séu upplýstir um það ef miðlari er í sérstökum venslum við annan aðilann. Sömuleiðis er ráðherra falið að ákveða einingafjölda í námi. En hin atriðin, að lögleiða það sem liggur í hlutarins eðli, að sölumanni, sölufulltrúa eða aðstoðarmanni fasteignasala eða hvaða heiti hann hefur sé heimilt að sýna fasteign. Ég veit ekki hvernig í ósköpunum það kemur inn vegna þess að honum er heimilt að sýna fasteign. Í gildandi lögum frá 2004–2015 var öll ábyrgð á herðum fasteignasala en það virtust vera einhver vafamál um meðferð ráðuneytisins í því frumvarpi sem lagt var fram fyrir síðasta þing og varð að lögum sl. vor. Þá var farið í gegnum ákvæði frumvarpsins en engar meginbreytingar urðu. Það sem lamaði kannski löggjöfina frá 2004 var skylduaðildin að Félagi fasteignasala varðandi eftirlitsnefndina. Það er ekkert nýtt í þessu frumvarpi varðandi ábyrgð í fasteignaviðskiptum sem er ávallt á herðum fasteignasala. Síðan leiðir af eðli máls að aðstoðarmenn, sölufulltrúi eða hvaða starfsheiti þeim er fengið hafa heimildir til að gera ýmislegt undir fasteignasalanum. Það þarf ekki nokkur maður að segja mér að eftirlitsnefnd fasteignasala fari að standa í því að kanna hver slær inn tölur í söluyfirlit, en söluyfirlitið er alltaf á ábyrgð fasteignasalans. Kauptilboðið sem verður síðan að samningi í tímans rás er á ábyrgð fasteignasalans. Það getur varla nokkur maður farið að fylgjast með því hver slær inn tölur. Þetta með að sýna fasteignina, ég veit ekki hvernig í ósköpunum það kom inn. Þetta kann að hafa komið inn í reglugerðardrögum. Þetta ákvæði um að engum nema löggiltum fasteignasala sé heimilt að sýna fasteign á sér enga lagastoð en dúkkar hérna upp. Þessi atriði veita nemum eða sölufulltrúum einhverjar heimildir sem enginn veit hverjar eru. Ég veit ekki hvernig starfsábyrgðir þeirra eiga að vera, nema þá að þær falli undir hinn löggilta fasteignasala. Um það er ekki fjallað í þessu frumvarpi. Síðan er 20/50-reglan, 20 ára starfsaldur og 50 ára lífaldur, hvernig hún er til komin er mér alveg hulin ráðgáta og hvernig þessar tölur eru fengnar vegna þess að þeir sem hafa stundað þetta hingað til geta gert það áfram á grundvelli gildandi laga og breytir þar engu um varðandi þá ábyrgð sem viðkomandi fasteignasali ber og alger óþarfi að leiða þetta í lög. Mér sýnist þessi ákvæði ganga út frá því að þeim einum sé heimilt að koma að sem aðstoðarmenn sem hafa verið í námi en hafa þó starfað í sex mánuði. Ég fæ ekki séð hvernig það getur gengið upp að þeim einum sé heimilt að fara í nám sem hafa starfað í sex mánuði og þeim einum sé heimilt að koma nálægt þessu sem hafa starfað í sex mánuði. Það er ýmis rökskekkja í þessu máli. Ég veit alveg hver afdrif þessa frumvarps verða. Þau verða sennilega þau að það verður samþykkt með 62:1 atkvæði og þá er ég nokkuð viss um að það er ógæfa á leiðinni. Mín afstaða liggur fyrir í það minnsta fyrir og ég þvæ hendur mínar algerlega af tilurð þessa frumvarps sem mér finnst eiginlega furðu sæta að skuli vera lagt fyrir þing. Ég hef komið mínum sjónarmiðum á framfæri og endurtek það sem ég sagði í fyrri ræðu minni hér í dag að mér sýnist að með þessu frumvarpi sé í rauninni verið að ítreka að lítil virðing er fyrir eigum annarra. Er verið að auka heimildir ófaglærðra? Ég fæ það ekki séð. Ef svo er er það hættulegt eins og ég sagði áðan - ég sagði: Þetta er í skásta falli gagnslaust og í versta falli hættulegt. Ef verið er að auka á heimildir ófaglærðra til að höndla með eigur annarra þá er það virðingarleysi fyrir eigum fólks. Fasteign einstaklings er yfirleitt önnur tveggja stærstu eigna einstaklinga og stendur jafnfætis aflahæfi viðkomandi. Virðulegi forseti. Ég ítreka enn og aftur þessa skoðun mína. Frumvarpið er gagnslaust, í versta falli hættulegt. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Það er eiginlega nýlunda að ég skuli ekki vera að fullu og öllu sammála hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni. Hann er yfirleitt þeirrar náttúru að geta horft á málin svolítið á ská og oft í gegnum önnur gleraugu en aðrir. Ég hef lært það af reynslunni að leggja alltaf við hlustir þegar hv. þingmaður kemur stundum með sínar stórkarlalegu yfirlýsingar, yfirleitt er einhver kjarni í þeim og oft mjög mikill. Að þessu sinni er ég sammála honum um að hugsanlega hafi nefndinni orðið á yfirsjón í fyrra varðandi sumar greinarnar. Hv. þingmaður lýsti því yfir að hann teldi til dæmis að sú grein frumvarpsins sem tengdist gagnsæi og varðaði vensl þeirra sem að fasteignaviðskiptum koma við neytendur væri til bóta. Ég er sammála honum um það. Ég er einnig sammála honum hvað varðar þá breytingu sem gerð er og fjallar um heimild ráðherra til að ákveða einingafjölda námsins. Að öðru leyti er ég ekki sammála hv. þingmanni. Mér finnst rétt að það komi skýrt fram, af því að ég tók þátt í undirbúningi þessa máls, að málið var vitaskuld borið undir ráðuneytið. Ég var á fundi þar sem ráðuneytið lýsti yfir að þetta frumvarp væri framför. En það sem skiptir þó kannski öllu máli varðandi fagaðila er sú staðreynd að eftirlitsnefnd fasteignasala kom til fundar við nefndina og fór ítarlega yfir frumvarpið. Það var nú enginn annar en okkar ágæti Þórður Bogason, formaður þeirrar nefndar og fyrrum ráðsnjall starfsmaður þingsins og mikil lagabrekka, sem sagði að frumvarpið væri framför og skipti máli. Hann lýsti því með hvaða hætti eftirlitsnefndin hefði séð sig nauðbeygða til að taka í taumana eftir að hafa séð breytingar á lögunum og síðan með hvaða hætti ráðuneytið hygðist bregðast við því með reglugerð. Það hefði leitt til þeirrar stöðu sem upp kom og hefur verið rædd hér á Alþingi áður. Þessi staða birtist í að fjöldi manna, menn hafa nefnt milli 100 og 200 manns, fjölmiðlar hafa nefnt allt upp í 400 manns, sem ekki hafa löggildingu en starfa á fasteignasölu töldu störf sín í uppnámi. Og sannarlega var það svo að eftirlitsnefndin fór á nokkra staði og það leiddi til þess að menn misstu umsvifalaust störf sín. Þannig var algerlega klárt að á einhvern hátt þurfti að skoða þetta mál upp á nýtt og það gerði Alþingi. Ég tel að Alþingi hafi sýnt viðbragðsflýti og hafi skoðað þetta mjög vel. Hitt er svo annað mál að vel kann að vera eins og gildir alltaf um löggjöf að skoða megi mál betur, alveg eins og það mál sem menn ræddu hér á undan þessu. Ég heyrði ekki betur en þar væri fullur vilji til að skoða sjónarmið og hugsanlega breyta þeim lögum frekar. Það sama gildir hér. Við fundum það alveg glöggt við yfirferð í nefndinni að ýmsir höfðu skoðanir á þessum málum og töldu að það þyrfti að breyta ýmsum öðrum atriðum og ég er sannfærður um, hvort heldur það verður hlutskipti efnahags- og viðskiptanefndar eða ráðuneytisins, að það verður gert. En þetta frumvarp tekur einungis á örfáum þáttum sem eiga að tryggja að á meðan þessi breyting er að ganga í gegn missi menn ekki vinnuna. Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason taldi að þetta væri í besta falli gagnslaus lög, í versta falli skaðleg. Ég er honum ósammála. Ég tel að frumvarpið tryggi áfram þá neytendavernd sem var tilgangur laganna sem samþykkt voru fyrr á þessu ári, en jafnframt klippi það burt ákveðna skavanka sem gera að verkum að þeir sem hafa verið sölumenn geta áfram haldið starfi sínu undir umsjón og á ábyrgð löggiltra fasteignasala. Hv. þingmaður sagði að ekkert nýtt væri í þessu frumvarpi. Ég er honum ekki heldur sammála um það. Ég horfi á þetta saman í heild, lögin sem sett voru fyrr á árinu, lög nr. 70/2015, og það hvernig framkvæmdarvaldið túlkaði þau. Túlkun framkvæmdarvaldsins kemur fram í reglugerð og ég er ósammála hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni þegar hann segir að það sé ekkert sem komi í veg fyrir að sölumenn eða aðrir, hvaða nafni sem þeir heita, geti haldið áfram uppteknu starfi sínu, meðal annars það að sýna fasteignir sem er auðvitað snar þáttur í þessu dæmi öllu. Í fyrsta lagi langar mig að rifja það upp að í 2. gr. laga nr. 70/2015, þ.e. lögunum frá því fyrr á þessu ári, kemur algerlega skýrt fram hverjir það eru sem hafa heimild til að hafa milligöngu um kaup og sölu á fasteignum. Þar segir einfaldlega: „Þeim einum er heimilt að hafa milligöngu fyrir aðra um kaup, sölu eða skipti á fasteignum eða skráningarskyldum skipum sem hafa til þess löggildingu sýslumanns.“ Þetta segir í 2. gr. Í 3. gr. kemur síðan fram að til að geta fengið löggildingu þurfa menn að hafa lokið tilteknu námi og unnið í 12 mánuði hjá löggiltum fasteignasala. Og það sem skiptir kannski meginmáli varðandi það hvernig ráðuneytið túlkar þetta er sennilega 6. gr. sem fjallar um skyldu fasteignasala til starfa. Í henni segir, með leyfi forseta: „Óheimilt er fasteignasala að fela öðrum að vinna þau störf sem löggildingin tekur til nema um sé að ræða annan fasteignasala sem hefur ábyrgðartryggingu, […].“ Þetta er eins fast í gadda slegið og hægt er. Ég hef ekki komið áður að þessu máli og veit ekki hvernig þetta hefur verið túlkað í fortíðinni. En ég kem að þessari grein sem er að finna í lögum sem samþykkt voru á Alþingi og svona eru þau. Nokkuð fortakslaust er að orði kveðið. Þarna stendur algerlega skýrt að fasteignasali megi ekki fela öðrum þau verkefni sem um ræðir nema sá hinn sami hafi lokið löggildingu. Ég tel að nauðsynlegt sé út frá þessu að lesa þau reglugerðardrög sem ráðuneytið hafði opinberlega kynnt og væntanlega urðu þess valdandi að menn fóru á stúfana. Þar finnst mér þetta vera nokkuð ljóst og í gadda slegið. Í 3. og 4. gr. sem birtar eru á vef ráðuneytisins er kveðið mjög fast að orði. Það má enginn neitt nema löggiltur fasteignasali samkvæmt því sem þar segir. Í 3. gr. reglugerðarinnar, svo ég láti mér nægja að fjalla um hana, eru einfaldlega talin upp störf fasteignasala og þar er sagt fortakslaust: „Fasteignasala ber sjálfum að sinna þeim verkefnum sem löggilding hans nær til.“ Síðan eru talin upp hvorki meira né minna en tíu verkefni. Þetta eru verkefni sem í reynd taka til allra þeirra verka sem ég tel að sölumenn, þótt hvergi finnist það orð nú í lögunum, hafi komið að hingað til. Þetta eru þættir eins og gerð og undirritun samninga um þjónustu, gerð söluyfirlits sem er mjög mikilvægur partur af þeim viðskiptum, skoðun fasteignar og gerð verðmats, ráðgjöf til kaupenda og seljenda. Hvað fellur undir ráðgjöf? Skyldi það ekki vera sýning húsnæðis? En af því að hv. þingmaður nefndi það alveg sérstaklega þá segir þar alveg fortakslaust að meðal þeirra hlutverka fasteignasala sem ekki má framselja öðrum er sýning fasteigna. Ég er þeirrar skoðunar að menn ættu ekki að spyrna of fast við hælum í þessu máli. Ég held að hér sé verið að gera málin skýrari. Það er hugsanlegt að áður fyrr hafi ráðuneytið ekki túlkað lögin jafn afdráttarlaust í reglugerð og núverandi handhöfn framkvæmdarvalds gerir. En ég tel að þegar maður les annars vegar lögin, og þá er ég að tala um að lesa saman 2., 3. og 6. gr. núgildandi laga, nr. 70/2015, og hins vegar 3. og 4. gr. reglugerðarinnar sem kynnt var á vef ráðuneytisins, þá sé það mjög skýrt að störf þeirra sem ekki eru löggiltir eru í uppnámi. Það sem vakir fyrir nefndinni og Alþingi með þessari lagasetningu, ef af verður, er að hreinsa burt það uppnám en halda um leið þeirri neytendavernd sem er að finna í lögunum. Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason gerði líka að umtalsefni það ákvæði laganna sem býr til sérstaka tímabundna undanþágu fyrir þá sem eru komnir á tiltekinn aldur en hafa hins vegar ákveðna starfsreynslu. Það er auðvitað umdeilanlegt, hvernig menn leysa slík mál, en þetta er fráleitt nýlunda. Svona hefur verið gert mörgum sinnum eða þessi leið farin með einhverjum hætti þegar um hefur verið að ræða til dæmis, svo ég vísi til iðnaðarmála sem ég þekki dálítið til eftir að hafa farið með framkvæmdarvald á því sviði, þegar verið var að löggilda iðngreinar á sínum tíma. Þá voru settar hinar og þessar reglur sem gerðu mönnum kleift að komast yfir þennan hjalla og gerðu mönnum mögulegt að flytja sig á milli kerfa. Um leið og ég hvet hv. þingmann til að halda fast við sannfæringu sína eins og stjórnarskráin býður honum, þá get ég hins vegar fullvissað hann um, það er að minnsta kosti mín skoðun eftir að hafa lesið þetta svona saman, að hér erum við að stíga jákvætt skref sem í senn styrkir grunninn undir fasteignaviðskiptum en kemur líka í veg fyrir óþarfa uppnám í störfum töluvert margra sem að þessu koma. Herra forseti. Ég er algerlega sammála þeim sem sátu í nefndinni og voru öll þeirrar skoðunar að það væri rétt að málið gengi aftur til þingsins til endanlegrar afgreiðslu. Síðan getum við unnið saman að því í framtíðinni að slípa og hefla þessi lög. Um svona lög er einungis hægt að segja að þau eru í stöðugri endurskoðun og endursköpun. Ég er hins vegar sammála formanni eftirlitsnefndarinnar sem sagði það algerlega afdráttarlaust að hann væri mjög feginn að sjá þetta frumvarp og horfði mjög til framfaraáttar.

Virðulegi forseti. Ég ætla að hafa þetta mína síðustu ræðu þannig að ég ætla að skammta mér lengri tíma í þessu máli. Í fyrsta lagi ætla ég að segja að það verður gaman þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason verða sammála, þá getur hv. þm. Össur Skarphéðinsson komið þangað sem hann á heima, yfir í Sjálfstæðisflokkinn, en hann er sennilega með besta íhaldi sem ég þekki. En það er nú annað mál. Mér er alveg fyrirmunað að skilja upphaf þessa máls, hvernig þessi löggjöf gat orðið ögrun við starfsöryggi allt að 400 manna, eins og lýst var fyrir mér í símtali. Það er mér algerlega fyrirmunað að skilja. Hér ætla ég að rifja upp aðdraganda mála. Hann er sá að það tíðkaðist hér í bæ að sett var upp svokölluð fasteignasala þar sem nokkur borð voru á gólfi og menn leigðu sér borð. Fasteignasalinn tók að sér að leppa þessa starfsemi og enginn vissi svo hvar ábyrgðin lá. Það er þetta framsal sem var verið að taka á, þ.e. hvar ábyrgðin liggur; ábyrgðin á söluyfirliti, ábyrgðin á gerð samnings og ábyrgð á gerð allra skjala. Ábyrgðin á allri skjalagerð hvílir á fasteignasala og ekki er undir neinum kringumstæðum hægt að framselja hana nema til annars fasteignasala þannig að ekki verði rof á ábyrgð í þessum viðskiptum. Um það snýst það framsal sem um er rætt. Það er óheimilt að fela öðrum en löggiltum ábyrgð í þessu máli en það liggur í hlutarins eðli, eins og í flestum störfum, að aðstoðarmenn eru til staðar. Eins og ég hef áður sagt í þessum stól, um sama mál, þá eru aðstoðarmenn dómara starfandi hér í Hæstarétti og héraðsdómi. Aðstoðarmenn dómara leggja ýmislegt af mörkum í dóminn sjálfan en mat þeirra kemur hvergi fram. Dómurinn er kveðinn upp af skipuðum dómurum. Aðstoðarmenn gera ýmislegt fyrir þann sem þeir aðstoða. Það er það sem verið er að takast á við og ég fæ ekki betur séð en gildandi löggjöf heimili það. Ég hef ekki fengið að vita nákvæmlega á hverju eftirlitsnefndin var að taka, enda hafði reglugerðin ekki verið sett þegar þetta kom upp. Það hefði kannski mátt vera ábending um að einhvers staðar hafi reglugerðin gengið heldur langt. Ég held að það sé upphaf þessa máls að reglugerðin hafi í einhverjum tilvikum gengið lengra en lög heimila. Því hefði verið skárra að staldra við og spyrja: Hvað eru menn að fara í reglugerðinni? Ég hef aðeins kynnt mér löggildingu starfsréttinda. Það eru vel á annað hundrað starfsstéttir sem njóta slíkrar lögverndunar, og fjölmennustu starfsstéttirnar eru innan heilbrigðisgeirans. Þar geta læknanemar starfað á ábyrgð lækna áður en þeir ljúka prófi, sem er kannski eðlilegt, vegna þess að læknanám og iðnnám er dálítið svipað; þetta er verknám að hluta. Það á einnig við um hjúkrunarnema sem starfa sem aðstoðarmenn þeirra stétta sem hafa lokið námi sínu. En mér sýnist að hér sé bara gengið miklu lengra en þörf er á. Ég bíð eftir því að hæstv. innanríkisráðherra komi hingað með breytingar á loftferðalögum og heimili flugnemum að fljúga í áætlunarflugi og þotum enda hafi þeir lokið sólóprófi. Það er mjög svipað og hér er verið að leggja til eins óljóst og þetta kann að vera, en ég tel að hér sé stigið óþarfaskref. Það hefði verið nær að setjast niður með ráðuneytinu og spyrja: Er ekki verið að fara offari í reglugerð? Þau atriði sem nefndin var á sínum tíma að taka á var svokölluð leppun í fasteignaviðskiptum þar sem verið var að leigja út skrifborð þar sem menn störfuðu, að því er virtist, á eigin ábyrgð og kölluðu sig fasteignasala, slepptu að vísu orðinu „löggiltur“ fyrir framan eins og brögð voru að. Á þessu vorum við að taka. Ég endurtek að ég sé fram á að atkvæðagreiðslan á morgun verði á þann veg að það verði um það bil 60 atkvæði með og eitt á móti. Það er þá bara ágætt. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Það er vafalítið töluvert til í því hjá hv. þingmanni að við getum verið sammála um margt. Um eitt er ég honum þó fullkomlega ósammála og það er að ég eigi best heima í Sjálfstæðisflokknum. Ég tel að það sé mikið ofmat á íhaldssemi minni, sem vissulega er þó til í ýmsum efnum en ekki í nægilegum mæli til þess. Hefur hv. þingmaður velt fyrir sér þeim möguleika að það sé hugsanlegt að í fortíðinni hafi menn ekki túlkað lögin rétt í reglugerðum og verið of linir? Ég velti því fyrir mér vegna þess að hv. þingmaður segir og ég tek orð hans trúanleg í þeim efnum, að ekki séu efnisbreytingar í þeim greinum laganna sem ég hef verið að vísa til. Þær greinar hafa verið frá 2004, heyrðist mér hv. þingmaður segja, og að reglur og reglugerðir á grundvelli þeirra hafi ekki verið svo fastar. En þegar ég kem að þessu með gömlum augum framkvæmdarvaldshafa og núverandi augum löggjafans og les lögin sýnist mér að reglugerðin sé í fullkomnu samræmi við lögin. Það er mín niðurstaða. Ég vísaði hér til þriggja lagagreina áðan úr lögunum sem samþykkt voru í vor. Þar segir alveg fortakslaust í 6. gr. að það sé óheimilt fasteignasala að fela öðrum að vinna störf sem löggildingin krefst nema um sé að ræða annan fasteignasala. Hv. þingmaður segir síðan að það tíðkist að allir hafi aðstoðarmenn. Ja, er það? Ég hvet hv. þingmann til að lesa 4. gr. Þar er veitt ákveðin heimild og hún er svona, með leyfi forseta: „Fasteignasala er ávallt heimilt að ráða starfsmenn til að sinna almennum skrifstofustörfum eða þjónustu sem ekki fellur undir fasteignaviðskipti …“ Þetta virðist alveg í gadda slegið og ég held að það séu ekki neinar rangtúlkanir af hálfu framkvæmdarvaldsins.

Virðulegi forseti. Ég tel að eldri löggjöf frá 2004 hafi því miður aldrei náð að funkera vegna þess að deilur voru út af skylduaðild og eftirlitsnefndin náði aldrei að móta neinar reglur. Framkvæmd laganna varð því því miður ekki nógu markviss. Síðan gerist það, er mér sagt, að fram kemur frumvarp og aftur kemur fram frumvarp og þau verða aldrei útrædd fyrr en á þessu þingi. Í fyrra kom loksins fram heildstætt frumvarp þar sem ekki er vísað í eldri greinargerðir og það er ekki bútasaumur. Það er sem sagt heildstæð löggjöf þar sem lög um fasteignasala eru endurskoðuð í heilu lagi. Ég hef ekki skipt um skoðun. Ég tel að að því hafi verið stefnt í lögunum að viðkomandi gæti ráðið sér ýmsa starfsmenn en það yrði aldrei rof á ábyrgð, það yrði aldrei framsal á ábyrgð þannig að hver sá sem starfaði sem aðstoðarmaður gerði það á ábyrgð fasteignasala. Um það snýst málið. Síðan er hitt, sem ég tel megingalla á þessu frumvarpi, að ég fæ ekki séð hvernig nýliðun getur átt sér stað vegna þess að það er nánast verið að loka greininni. Það er stór galli á frumvarpinu. En ef menn vilja loka greininni er það mér að meinalausu. Ég segi bara ósköp einfaldlega að ein af mínum stærstu syndum í lífinu var sú að hafa ekki labbað til lögreglustjóra árið 1977 og keypt mér réttindi til fasteignasölu.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort ég treysti mér til að taka undir síðustu fullyrðingu hv. þingmanns en þó efa ég ekki að honum hefði orðið vel ágengt á því sviði. Hér á Alþingi sitja margir snillingar í viðskiptum. Ég er ekki einn af þeim. Ég hlusta mjög grannt eftir því sem hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason segir um þau efni. Allt sem hann segir um loftferðir lít ég á sem eins konar lagafyrirmæli vegna þess að hann er sá maður sem hér situr á þinginu sem mest veit um það. En við erum ekki komin í það enn þá. Ég ætla samt að leyfa mér að vera annarrar skoðunar en hann um að það sé sjálfgefið að menn megi ráða sér aðstoðarmenn til að sinna hinu og þessu sem tengist fasteignaviðskiptum ef það er undir umsjón fasteignasala, einmitt vegna þess hvernig 4. gr. er orðuð. Þar er nánast verið að segja hvers konar aðstoðarfólk menn mega ráða sér og það er skilgreint með tilteknum hætti. Og sú staðreynd að ekki er talað um aðstoðarmenn um fasteignaviðskiptin sjálf leiðir til þess að ekki er hægt að gagnálykta annað á grundvelli 4. gr. en að framkvæmdarvaldið hafi með eindregnum vilja ákveðið að hafa þá heimild ekki inni. Það er mín skoðun og ég verð að komast líka að þeirri niðurstöðu miðað við orðanna hljóðan í þeim lagagreinum sem ég hef vísað til, að þá megi mjög efast um að framkvæmdarvaldið hafi heimild til þess samkvæmt lögum. Ég tel í öllu falli að hér sé búið í fyrsta lagi að tryggja neytendavernd. Í öðru lagi að þeir menn sem hafa tapað vinnunni út af lagasetningunni í vor séu komnir í skjól með þessu. 

Virðulegi forseti. Það kann nú að vera að einfaldari leið í þessu máli hafi verið sú að hugleiða 4. gr., sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur lesið hér, og kanna hvort nefndin hafi farið offari þar. Tilgangur nefndarinnar, þegar málið var unnið þar í ágætri vinnu, var ekki að tryggja stöðu löggiltra fasteignasala, ekki tryggja stöðu starfsfólks, heldur svo sannarlega að tryggja rétt neytenda, því að þessi löggjöf er fyrst og fremst og aðeins neytendalöggjöf, hún á að tryggja rétt neytenda. Það kann að vera að sá gagnmerki viðskiptajöfur, fyrrverandi forstjóri Tryggingafélags, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, hafi lög að mæla, og mætti benda á 4. gr., að gera hlutina með einföldum hætti. En hér er sennilega verið að skjóta með miklum höglum úr fallbyssu og hefði verið nær að setjast niður í rólegheitum en ekki rjúka upp til handa og fóta eins og þarna var gert á viku eða tíu dögum. Það styður enn og frekar mál mitt að þetta mál er ógæfumál, ógæfufrumvarp og í skásta falli gagnslaust, í versta falli hættulegt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um húsnæðisbætur en frumvarpið var flutt í fyrsta sinn á síðasta þingi. Á undanförnum árum hefur farið fram mikil vinna í velferðarráðuneytinu í samráði við hagsmunaaðila um húsnæðismál hér á landi. Sjónum hefur meðal annars verið beint að húsnæðisstuðningi hins opinbera sem felst annars vegar í húsaleigubótum vegna leiguíbúða og hins vegar í vaxtabótum vegna eignaríbúða og búsetuíbúða og hvernig megi jafna húsnæðisstuðning þessara tveggja kerfa við ólík búsetuform. Menn hafa líka verið að skoða hvernig sé hægt að búa til jákvæðari og betri hvata í húsnæðisstuðningskerfinu og vil ég benda t.d. á nýjustu skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins varðandi breytingar á skattkerfinu hvað þetta varðar. Ég skipaði í september 2013 verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála sem falið var að móta tillögur að framtíðarstefnu í húsnæðismálum. Ég skipaði líka í tengslum við þá vinnu samvinnuhóp sem í áttu sæti fulltrúar 32 hagsmunaaðila sem falið var að vera verkefnisstjórninni til ráðgjafar. Verkefnisstjórnin skilaði síðan tillögum sínum til mín í maí 2014, en það sem verkefnisstjórnin lagði til var að komið yrði á fót húsnæðisbótum með nýju húsnæðisstuðningskerfi hins opinbera þar sem stuðningur yrði miðaður við efnahag en ekki búsetuform. Lagt var til að byggt yrði á tillögum starfshóps um húsnæðisbætur frá 2012 og tillögum sérfræðingahóps á vegum verkefnisstjórnar frá 2014. Þannig að nú mæli ég fyrir frumvarpi til laga um húsnæðisbætur sem ég lít svo á að sé fyrsta stóra skrefið í átt að því að framfylgja tillögum verkefnisstjórnar um framtíðarskipan húsnæðismála varðandi húsnæðisstuðning. Meginmarkmið frumvarpsins er að lækka húsnæðiskostnað efnaminni leigjenda sem og að jafna húsnæðisstuðning hins opinbera við ólík búsetuform og stuðla þannig að því að landsmenn hafi raunverulegt val um búsetuform og búi við öryggi í húsnæðismálum í samræmi við þarfir hvers og eins. Frumvarpinu er ætlað að mæta breyttum veruleika íslenskra heimila. Það er nauðsynlegt að mínu mati að auka húsnæðisöryggi leigjenda en samkvæmt upplýsingum frá Hagstofu Íslands hefur hlutfall húsnæðiskostnaðar af ráðstöfunartekjum hækkað verulega síðustu ár hjá fjölskyldum á leigumarkaði á meðan byrði húsnæðiskostnaðar hefur lækkað hjá íbúðareigendum með húsnæðislán. Á síðasta ári var byrði húsnæðiskostnaðar að jafnaði 24,3% hjá leigjendum á almennum markaði samanborið við 16,3% hjá íbúðareigendum með húsnæðislán. Á sama tíma hefur leigjendum fjölgað verulega og eru nú um 31 þús. heimili á leigumarkaði. Árið 2008 bjuggu um 13% fjölskyldna í leiguhúsnæði en árið 2014 var það hlutfall orðið næstum því 21%. Fjölgun fólks á leigumarkaði hefur verið einna mest meðal ungs fólks á aldrinum 25–34 ára, hjá einstæðum foreldrum, einstaklingum og fólki í lægri tekjuhópum. Þá liggur fyrir að líkurnar á því að vera á leigumarkaði hækka eftir því sem ráðstöfunartekjur fólks eru lægri. Staða þessa fólks er erfið. Lífskjararannsókn Hagstofu Íslands leiddi í ljós að hlutfall þeirra sem eru undir lágtekjumörkum er næstum fjórum sinnum hærra hjá leigjendum á almennum leigumarkaði en hjá þeim sem búa í eigin húsnæði. Þannig voru rúmlega 22% leigjenda á almennum markaði undir lágtekjumörkum árið 2013 samanborið við tæplega 6% þeirra sem búa í eigin húsnæði. Ég legg áherslu á að leigjendur félagslegs húsnæðis eru hér ekki meðtaldir heldur aðeins leigjendur á almennum leigumarkaði. Þá er rétt að geta þess að rannsóknin leiddi jafnframt í ljós að 60% heimila á leigumarkaði tilheyra tveimur lægstu tekjufimmtungunum samanborið við 31% heimila sem búa í eigin húsnæði. Til marks um erfiða stöðu leigjenda má einnig nefna að leigjendur eru í dag meiri hluti skjólstæðinga umboðsmanns skuldara. Ég nefndi hér að byrði húsnæðiskostnaðar hafi þyngst hjá leigjendum á sama tíma og hún hafi lést hjá þeim sem búa í eigin húsnæði. Á það einnig við um þá sem búa við verulega íþyngjandi húsnæðiskostnað sem er þegar 40% eða meira af ráðstöfunartekjum er varið í húsnæðiskostnað. Þannig hefur leigjendum sem búa við verulega íþyngjandi húsnæðiskostnað fjölgað á meðan þeim hefur fækkað sem búa við verulega íþyngjandi húsnæðiskostnað og búa í eigin húsnæði. Rétt er að geta þess að leigjendur á almennum leigumarkaði eru sá hópur sem er líklegastur til að búa við verulega íþyngjandi húsnæðiskostnað samanborið við aðra hópa á húsnæðismarkaði. Næstlíklegastir eru aðrir leigjendur sem leigja af ættingjum á lægra verði en almennt gengur og gerist og þeir sem búa í félagslegu leiguhúsnæði. Á síðasta ári bjuggu þannig næstum 19% leigjenda á almennum markaði við verulega íþyngjandi húsnæðiskostnað samanborið við 6% íbúðareigenda með húsnæðislán svo dæmi sé tekið. Stjórnvöld og aðilar vinnumarkaðarins hafa lagt áherslu á að bæta úr þessari erfiðu stöðu leigjenda í tengslum við kjarasamninga á almennum vinnumarkaði. Í yfirlýsingu sem var kynnt til þess að greiða fyrir gerð kjarasamninga í vor og fylgir með sem fylgiskjal við frumvarpið kemur fram að það verður gert með því að auka stuðning við efnaminni fjölskyldur og einstaklinga og jafna húsnæðisstuðning ríkisins vegna eignaríbúða, leiguíbúða og búsetuíbúða þannig að fólk eigi raunverulegt val á milli ólíkra búsetuforma. Fyrsta skrefið verður þetta nýja húsnæðisbótakerfi. Virðulegi forseti. Ég tel að það hafi myndast breið samstaða um nauðsyn þess að jafna húsnæðisstuðning hins opinbera við ólík búsetuform en í ljósi mismunandi eðlis þess húsnæðiskostnaðar sem liggur til grundvallar húsnæðisstuðningi eftir því hvaða búsetuform á í hlut hverju sinni er hins vegar lagt til, og það var líka niðurstaðan af viðræðunum við aðila vinnumarkaðarins, að vaxta- og húsaleigubætur verði ekki sameinaðar í eitt kerfi húsnæðisbóta að svo stöddu heldur verði breytingar gerðar á báðum húsnæðisstuðningskerfunum til að jafna stuðning við ólík búsetuform. Gert er ráð fyrir að fjármögnun og framkvæmd húsnæðisbóta verði á ábyrgð ríkisins. Er það í samræmi við tillögu nefndanna frá 2012 og 2014. Það er líka í samræmi við stefnumörkun Sambands íslenskra sveitarfélaga árið 2014–2018 en sveitarfélögin hafa fram til þessa annast framkvæmd húsaleigubóta samkvæmt gildandi lögum um húsaleigubætur. Ríkissjóður hefur fjármagnað rúmlega 60% af kostnaði vegna húsaleigubóta en sveitarfélög 40%. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga í þessu sambandi þannig að sveitarfélögin verði jafn sett eftir breytinguna. Samhliða þessari breytingu er gert ráð fyrir að ákveðið verði með reglugerð hvaða stofnun verði falin framkvæmd húsnæðisbóta en lagt er til að ákvarðanir stofnunarinnar verði kæranlegar til úrskurðarnefndar velferðarmála. Þetta er breyting frá því sem var í frumvarpinu sem kom fram á síðasta þingi. Jafnframt þykir mikilvægt, og það er eins og það var í frumvarpinu sem kom fram á síðasta þingi, að sveitarfélögin haldi áfram að annast sérstakan húsnæðisstuðning líkt og nú er gert með sérstökum húsaleigubótum. Því er lagt til að lögfest verði heimild þess efnis í lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga en slíka heimild er nú að finna í lögum um húsaleigubætur. Tel ég að þetta endurspegli betur það sem felst í sérstöku húsaleigubótunum, þar er um að ræða félagslega aðstoð. Rétt er að nefna í þessu sambandi að gert er ráð fyrir að þeirri stofnun sem falin verður framkvæmd húsnæðisbótakerfisins verði heimilt að veita sveitarfélögum upplýsingar um rétt umsækjenda til húsnæðisbóta og þá heimilismenn sem búsettir eru á viðkomandi heimili enda liggi fyrir samþykki þeirra fyrir slíkri upplýsingagjöf. Það má ætla að slíkar upplýsingar séu nauðsynlegar til að sveitarfélagið geti metið þörf hlutaðeigandi á frekari húsnæðisstuðningi frá viðkomandi sveitarfélagi á grundvelli laga um félagsþjónustu sveitarfélaga. Það sem er grundvallarbreytingin og það sem mikilvægt er að hafa í huga er að hér er verið að búa til nýtt kerfi með nýrri hugsun. Lagt er til að grunnfjárhæðir húsnæðisbóta taki mið af fjölda heimilismanna í stað fjölskyldugerðar eða fjölda barna að teknu tilliti til tekna og eigna heimilismanna 18 ára og eldri og húsnæðiskostnaðar. Gert er ráð fyrir að grunnfjárhæð húsnæðisbóta fyrir íbúðarhúsnæði þar sem heimilismaður býr einn verði 31 þús. kr. á mánuði eða 372 þús. kr. á ári fyrir skerðingu vegna tekna, eigna og greiðsluþátttöku í húsnæðiskostnaði. Er þar um að ræða verulega aukinn húsnæðisstuðning við leigjendur en grunnfjárhæð einstaklings eða barnlausra hjóna í gildandi húsaleigubótakerfi getur að hámarki verið 22 þús. kr. á mánuði eða 264 þús. kr. á ári. Sem fyrr segir er gert ráð fyrir að grunnfjárhæðirnar taki svo mið af fjölda heimilismanna óháð aldri eftir ákveðnum stuðlum eftir fjölda heimilismanna og er þannig lagt til að grunnfjárhæð húsnæðisbóta trappist þannig upp og geti orðið allt að því 54.250 kr. þegar heimilismenn eru fimm eða fleiri. Hins vegar hafa tekjur og eignir heimilisins áhrif á rétt til húsnæðisbóta og skerða þann rétt. Þó er gert ráð fyrir að tekjur og eignir barna hafi ekki áhrif á fjárhæð húsnæðisbóta en í því sambandi er litið til þess að börn eru lögum samkvæmt á framfæri foreldra sinna til 18 ára aldurs og því þykir óeðlilegt að tekjur þeirra og eignir skerði húsnæðisbætur heimilisins. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að grunnfjárhæðir húsnæðisbóta skerðist mánaðarlega um fjárhæð sem nemur 8,04% af samanlögðum árstekjum heimilismanna 18 ára og eldri umfram tiltekin frítekjumörk. Í því sambandi er líka gert ráð fyrir að frítekjumörkin taki mið af fjölda allra heimilismanna óháð aldri eftir sömu stuðlum og lagt er til að gildi um grunnfjárhæðir húsnæðisbóta. Er þar um nýmæli að ræða en í gildandi húsaleigubótakerfi eru frítekjumörkin ávallt þau sömu óháð fjölda heimilismanna sem leiðir til þess að afli fleiri en einn tekna á heimilinu skerðast húsaleigubætur til þess heimilis mjög hratt í kerfinu eða falla jafnvel niður að fullu. Þannig byrja húsaleigubætur í gildandi kerfi að skerðast fari tekjur heimilisins yfir 2.550 þús. kr. á ári, sem jafngildir rúmum 212 þús. kr. á mánuði. Með frumvarpinu er hins vegar leitast við að koma til móts við hlutfallslega hærri húsnæðiskostnað heimilis þegar fleiri búa saman með því að frítekjumörk fari eftir fjölda heimilismanna enda held ég að öllum ætti að vera ljóst að hærri tekjur þarf til að standa straum af útgjöldum heimilis, þar á meðal húsnæðiskostnaði, eftir því sem heimilismenn eru fleiri. Tel ég að með þessum breytingum, verði frumvarpið að lögum, verði um að ræða verulega réttarbót fyrir fjölda heimila. Það má nefna sem dæmi að gert er ráð fyrir því að einhleypt foreldri með eitt barn geti haft hærri tekjur áður en til skerðingar komi vegna þeirra samanborið við gildandi húsaleigubótakerfi þar sem gert er ráð fyrir að frítekjumörk foreldris taki mið af fjölda heimilismanna og mundu því í þessu tilviki miðast við tvo heimilismenn. Samkvæmt frumvarpinu gæti foreldri þannig haft 3.240 þús. kr. í árstekjur áður en til skerðingar kæmi samanborið við núverandi kerfi þar sem árstekjur sama foreldris umfram 2.550 þús. kr. skerða húsaleigubætur. Þar sem lagt er til að frítekjumörkin taki mið af fjölda heimilismanna eftir sömu stuðlum og gilda um grunnbætur er gert ráð fyrir að frítekjumörk fimm manna fjölskyldu verði 4.725 þús. kr. á ári í staðinn fyrir 2.550 þús. kr. í gildandi húsaleigubótakerfi. Það er hins vegar gert ráð fyrir því að frumvarpið verði innleitt í tveimur áföngum þannig að fyrsta árið eftir gildistöku laganna - sem lagt er til samkvæmt þessu frumvarpi að verði 1. janúar og ég held að það sé alveg ljóst að velferðarnefnd þarf að fara vel yfir þá dagsetningu - gildi sömu frítekjumörk fyrir alla þá sem sækja um húsnæðisbætur vegna leiguhúsnæðis það árið án tillits til fjölda heimilismanna eða 2,7 millj. kr. miðað við árstekjur allra heimilismanna, en að lögin komi síðan að fullu til framkvæmda ári síðar. Þetta er líka í samræmi við yfirlýsinguna í tengslum við kjarasamningana þar sem talað var um að þetta mundi koma til framkvæmda í tveimur áföngum. Ég hvet hv. velferðarnefnd til að fara mjög vel yfir þetta, hver sé besta dagsetningin varðandi innleiðinguna og hvort hugsanlega sé hægt að nýta þetta svigrúm til að skoða frítekjumörkin. Gert er ráð fyrir að miðað verði við sömu skilgreiningu á tekjum og gert er í tengslum við vaxtabætur. Það er hluti af því sem við erum að tala um, við erum að reyna eins og hægt er að taka skrefin í átt að því að þessi kerfi verði sem líkust. Með tekjum er því átt við allar skattskyldar tekjur ásamt launatekjum sem greiddar eru þeim sem starfa hjá alþjóðastofnunum eða ríkjasamtökum þótt um skattfrjálsar tekjur sé að ræða. Þannig er gert ráð fyrir að greiðslur almannatrygginga muni teljast til tekna í skilningi frumvarpsins en þær hafa ekki talist til tekna í skilningi laga um húsaleigubætur enda þótt aðrar greiðslur opinberra kerfa sem ætlaðar eru til framfærslu hafi talist til tekna, svo sem atvinnuleysisbætur og fjárhagsaðstoð félagsþjónustu sveitarfélaganna. Við sjáum á félagsvísunum að þeir sem eru í þessum hópi ásamt þeim sem treysta á örorkubætur hafa verið með hæsta hlutfall þeirra sem búa við fátækt á Íslandi. Atvinnuleysisbætur og fjárhagsaðstoð félagsþjónustunnar eru hins vegar lægri og þau hafa talist til tekna en greiðslur almannatrygginga hafa ekki gert það. Það er mat okkar að eðlilegt sé að jafnræði ríki í því sambandi. Því er lagt til að allar greiðslur sem ætlaðar eru til framfærslu teljist til tekna í skilningi frumvarpsins enda er um að ræða skattskyldar tekjur. Að því er varðar eignir er gert ráð fyrir að miðað verði við að grunnfjárhæðir húsnæðisbóta skerðist hlutfallslega á ársgrundvelli séu þær umfram 6,5 millj. kr. króna uns þær falla alveg niður við 60% hærri fjárhæð eða 10,4 millj. kr. Er um að ræða sama fyrirkomulag og eignamörk og gilda um skerðingu vaxtabóta vegna eigna hjóna og sambúðarfólks en ákveðið var að miða við þau eignamörk frekar en eignamörkin sem gilda um einhleypinga og einstæða foreldra í vaxtabótakerfinu. Má til samanburðar nefna að vaxtabætur til einhleypinga og einstæðra foreldra byrja að skerðast fari eignir þeirra umfram 4 millj. kr. og falla vaxtabætur niður að fullu við 6,4 millj. kr. Jafnframt er gert ráð fyrir að miðað verði við sömu skilgreiningar á eignum og gert er í vaxtabótakerfinu. Hins vegar teljum við eftir að hafa skoðað þetta ítarlega að það sé alveg ljóst að langflestir þeirra sem eru á leigumarkaðnum eigi mjög litlar eignir. Hugsunin með því að vera með þessi einu eignamörk var meðal annars sú að reyna að einfalda kerfið eins og hægt væri. Það er líka gert ráð fyrir sömu skilgreiningum á eignum og eru í vaxtabótakerfinu. Þá er lagt til að sett verði þak á húsnæðisbætur þannig að þær geti aldrei numið hærri fjárhæð en sem jafngildir 75% af húsnæðiskostnaði vegna viðkomandi íbúðarhúsnæðis þannig að einstaklingur verði alltaf að standa fyrir 25% af húsnæðiskostnaði sínum. Hér er hins vegar um að ræða hækkun. Það hefur verið þannig í húsaleigubótakerfinu að húsaleigubætur hafa ekki getað numið hærri fjárhæð en sem nemur 50% af húsnæðiskostnaði. Það er von okkar að þetta komi að einhverju leyti til móts við þá breytingu að fella greiðslur almannatrygginga undir tekjuskilgreininguna. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að einn af heimilismönnum sæki um húsnæðisbætur og hann sé jafnframt sá sem fái greiddar húsnæðisbætur. Í því sambandi er gert ráð fyrir að viðkomandi geti óskað eftir því skriflega að húsnæðisbætur verði greiddar beint til leigusala og er þetta í samræmi við þær athugasemdir sem bárust til velferðarnefndar þegar frumvarpið var sent út til umsagnar á síðasta þingi. Þá er lagt til að húsnæðisbætur verði greiddar mánaðarlega líkt og húsaleigubætur í gildandi kerfi. Að því er varðar skilyrði húsnæðisbóta er í fyrsta lagi lagt til að gert verði að skilyrði að umsækjandi og aðrir heimilismenn séu búsettir í viðkomandi íbúðarhúsnæði í skilningi frumvarpsins, þ.e. að viðkomandi búi sannarlega í hinu leigða íbúðarhúsnæði og eigi þar skráð lögheimili. Jafnframt er gert að skilyrði að viðkomandi teljist ekki til heimilismanna í öðru íbúðarhúsnæði enda er almennt litið svo á að hver einstaklingur haldi heimili á einum stað. Þá er gert ráð fyrir því skilyrði að umsækjandi sé 18 ára eða eldri. Þannig er ekki gert ráð fyrir að börn eigi sjálfstæðan rétt til húsnæðisbóta enda eru börn á framfæri foreldra sinna eða forsjáraðila til 18 ára aldurs samkvæmt barnalögum og verða enn fremur almennt ekki fjárráða fyrr en þeim aldri er náð. Húsnæðisstuðningurinn, í ljósi þessarar framfærsluskyldu, rennur til þeirra sem hafa börnin á framfæri sínu. Með frumvarpinu er lagt til að svo verði einnig í tilvikum þar sem um er að ræða börn sem eiga tímabundið aðsetur á heimavist, námsgörðum eða hjá fósturforeldrum vegna tímabundins fósturs samkvæmt barnaverndarlögum. Er því gert ráð fyrir að þrátt fyrir þá meginreglu frumvarpsins að til heimilismanna teljist eingöngu þeir sem búsettir eru í viðkomandi íbúðarhúsnæði skuli barn yngra en 18 ára sem hefur tímabundið aðsetur á heimavist eða námsgörðum eða hjá fósturforeldrum teljast til heimilismanna á heimili foreldra eða forsjáraðila þess. Áfram er gert að skilyrði að um sé að ræða íbúðarhúsnæði sem feli í sér venjulega og fullnægjandi heimilisaðstöðu þar sem er að lágmarki eitt svefnherbergi ásamt séreldhúsi eða séreldunaraðstöðu, sérsnyrtingu eða baðaðstöðu. Þetta var eitt af því sem voru gerðar athugasemdir við í meðferð málsins. En það er ekki lögð til breyting á því til að koma til móts við þær athugasemdir. Það er hvorki gert ráð fyrir að húsnæðisbætur verði veittar vegna húsnæðis sem er ætlað til annarra nota en íbúðar en leigt er til íbúðar að öllu leyti eða að hluta til né heldur til leigu á hluta íbúðarhúsnæðis, svo sem vegna leigu á einstökum herbergjum. Enn fremur er lagt til að það verði skilyrði húsnæðisbóta að fyrir liggi þinglýstur leigusamningur vegna íbúðarhúsnæðisins til að minnsta kosti þriggja mánaða. Hér er um að ræða réttarbót, þetta er breyting frá gildandi húsaleigubótakerfi þar sem gert er að skilyrði að fyrir liggi þinglýstur leigusamningur til að að minnsta kosti sex mánaða. Með þessari breytingu er því lagt til að heimili geti átt rétt til húsnæðisbóta vegna skammtímaleigu á íbúðarhúsnæði enda sé leigutíminn ekki skemmri en þrír mánuðir. Það er ástæða fyrir þessu og rökstuðningurinn sem ég legg áherslu á er að lengd leigusamnings er almennt á forræði leigusala en ekki leigjanda og hefur skilyrði um sex mánaða leigutíma því að ákveðnu leyti reynst íþyngjandi fyrir leigjendur og til þess fallið að draga úr möguleikum þeirra á húsnæðisstuðningi frá hinu opinbera. Það er líka gert ráð fyrir því skilyrði að fyrir liggi samþykki allra heimilismanna fyrir því að sú stofnun sem falið verður framkvæmd húsnæðisbótakerfisins afli þeirra upplýsinga sem nauðsynlegar eru til að unnt sé að afgreiða umsóknir og framfylgja lögunum að öðru leyti. Þá er ekki gert ráð fyrir að réttur til húsnæðisbóta verði fyrir hendi þegar einhver heimilismanna nýtur réttar til vaxtabóta líkt og verið hefur sem og þegar einhver heimilismanna eða lögaðili sem tengist heimilismanni með nánar tilgreindum hætti er eigandi viðkomandi íbúðarhúsnæðis. Samt sem áður eru gerðar ákveðnar undanþágur frá þeim skilyrðum sem ég hef farið hér í gegnum varðandi búsetu, íbúðarhúsnæði og þinglýsingu leigusamninga. Varðandi skilyrði um búsetu getur einstaklingur talist til heimilismanns í hinu leigða íbúðarhúsnæði enda þótt hann eigi lögheimili annars staðar á Íslandi hafi hann þar tímabundið aðsetur vegna náms, veikinda, endurhæfingar á áfangaheimili eða starfs sem unnið er fjarri lögheimili. Það má finna sams konar undanþágu í lögum um húsaleigubætur en þó er lagt til það nýmæli að undanþágan taki einnig til þeirra sem dveljast á áfangaheimilum í ljósi þess að samkvæmt lögum um lögheimili er ekki mögulegt að eiga lögheimili á áfangaheimilum. Þetta ætti að geta hjálpað þeim sem dveljast á áfangaheimilum að fá greiddar húsnæðisbætur til niðurgreiðslu á húsnæðiskostnaði sínum. Þetta er mikilvæg breyting að mínu mati. Það er líka heimilt að greiða húsnæðisbætur vegna íbúðarhúsnæðis þar sem hlutaðeigandi á tímabundið aðsetur vegna starfs sem unnið er fjarri lögheimili til allt að þriggja ára. Hér er líka um aðra mikilvæga breytingu að ræða. Það er síðan ákveðið nýmæli í frumvarpinu sem ég tel mjög merkt skref að þegar foreldrar eða forsjáraðilar barna búa ekki saman geti börn þeirra talist til heimilismanna á báðum heimilum þeirra enda dvelji barnið að lágmarki 30 daga á ári á heimilinu. Þetta er undanþága frá þeirri meginreglu að hver og einn geti aðeins talist til heimilismanna í einu íbúðarhúsnæði á hverjum tíma. Munu foreldrar eða forsjáraðilar sem búa ekki saman geta notið þá aukins húsnæðisstuðnings vegna barna sem eiga heimili hjá báðum foreldrum og forsjáraðilum í senn. Þetta held ég að endurspegli þá breytingu sem er að verða í samfélaginu, þá reglu sem er orðin að þegar fólk skilur deilir meginþorri foreldra forsjá eða umsjá með sínum börnum. Það er mjög mikilvægt að mínu mati að báðir foreldrar eða forsjáraðilar eigi kost á því að búa börnum sínum gott heimili þó að lögheimilisskráningin geti aðeins verið hjá öðru þeirra. Hér er ekki farið eftir tillögum sem lagðar voru til af vinnuhópi með húsnæðisbætur og verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála þar sem þeir töldu að við ættum að halda okkur við að foreldrar hefðu sameiginlega forsjá til að reglan ætti við. Ég tel að eðlilegra sé að litið sé til umgengni foreldris við barn sitt fremur en hvort það fari með forsjá þess. Það þarf að liggja fyrir samningur um umgengni sem sýslumaður hefur staðfest samkvæmt barnalögum eða úrskurður sýslumanns um umgengni samkvæmt sömu lögum. Þá getur barnið talist til heimilismanns á heimili beggja foreldra eða forsjáraðila. Síðan er gert ráð fyrir rétti til húsnæðisbóta þrátt fyrir skilyrði frumvarpsins um íbúðarhúsnæði þegar um er að ræða sambýli einstaklinga vegna félagslegra aðstæðna og er þá átt við sambýli fatlaðs fólks í húsnæðisúrræðum samkvæmt lögum um málefni fatlaðs fólks, sambýli einstaklinga á áfangaheimilum eða sambýli námsmanna á heimavistum eða námsgörðum sem tengjast viðurkenndum menntastofnunum. Þannig verður heimilt að greiða húsnæðisbætur vegna húsnæðiskostnaðar í þeim tilvikum þótt um sé að ræða leigu á einstökum herbergjum þar sem hluti rýmisins er sameiginlegur öðru íbúðarhúsnæði, t.d. þegar eldhúsi eða eldunaraðstöðu er deilt. Sú undanþága hefur verið til staðar í húsaleigubótakerfinu allt frá árinu 2001 að því er varðar sambýli fatlaðs fólks í sérstökum húsnæðisúrræðum og sambýli námsmanna á heimavistum eða námsgörðum en hér er nýmælið það að undanþágan verður einnig látin ná til sambýlis einstaklinga á áfangaheimilum enda er algengt að þar sé um að ræða leigu á einstökum herbergjum. Það er líka lagt til að réttur til húsnæðisbóta geti verið fyrir hendi þótt ekki liggi fyrir þinglýstur leigusamningur þegar um er að ræða leigu á íbúðarhúsnæði í eigu ríkis, sveitarfélags eða félags sem er að öllu leyti í eigu ríkis eða sveitarfélags. Sambærileg undanþága hefur verið í húsaleigubótakerfinu frá árinu 1997. Með frumvarpinu er því lagt til að þessi undanþága verði líka látin ná til leigu námsmanna á herbergi eða íbúð á heimavist eða á námsgörðum en með því má einfalda endurnýjun leigusamninga við námsmenn á heimavistum og námsgörðum. Í því sambandi má nefna að um 1.100 leigusamningar eru endurnýjaðir árlega hjá Félagsstofnun stúdenta sem hefur tekið upp nýtt og skilvirkara kerfi þar sem endurnýjun leigusamninga fer fram með rafrænum hætti. Námsmenn sem búa á heimavist eða námsgarði munu því ekki þurfa að þinglýsa nýjum leigusamningi í hvert skipti sem samningurinn er endurnýjaður sem almennt er gert á hverju námsári til að eiga áframhaldandi rétt til húsnæðisbóta. Síðan er lagt til að þessi undanþága verði látin ná til þeirra sem njóta réttar til að halda afnotum af íbúðarhúsnæði sem selt hefur verið nauðungarsölu í allt að 12 mánuði samkvæmt ákvörðun sýslumanns á grundvelli sérstakrar heimildar í lögum um nauðungarsölu og lögum um húsnæðissamvinnufélög eins og lagt er til að þeim verði breytt með frumvarpi sem ég hef lagt fram á þessu þingi og þar munu líka vera ákveðin ákvæði sem snúa að húsaleigulögunum. Þessi heimild nær til tímabundinna afnota á íbúðarhúsnæði sem selt hefur verið nauðungarsölu og aðeins til gerðarþola en í frumvarpi til laga um breytingu á húsaleigulögum og lögum um húsnæðissamvinnufélög sem ég hef lagt fram samhliða þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að umrædd heimild nái auk gerðarþola til búseturéttarhafa og leigjenda sem haft hafa íbúðarhúsnæði til eigin nota við nauðungarsölu. Að því er varðar gerðarþola er rétt að taka fram að ekki hefur tíðkast að gera húsaleigusamninga um tímabundin afnot gerðarþola af íbúðarhúsnæði sem selt hefur verið nauðungarsölu og hafa þeir því ekki átt rétt á húsaleigubótum þar sem eitt af skilyrðum laga um húsaleigubætur er að fyrir liggi þinglýstur leigusamningur. Með þessari undanþágu verður því unnt að koma til móts við þá sem greiða fyrir tímabundin afnot af húsnæði sem selt hefur verið nauðungarsölu, hvort sem um er að ræða gerðarþola, leigjanda eða búseturéttarhafa, enda er þar í raun um að ræða ígildi leigugreiðslna. Gert er ráð fyrir að umrædd undanþága verði einnig látin ná til þeirra sem búa á áfangaheimilum. Hér er þannig verið að leggja til margvíslegar breytingar á húsnæðisstuðningi hins opinbera til leigjenda sem ég tel afar mikilvægt að gerðar verði til að auka stuðning við efnaminni leigjendur í ljósi erfiðrar stöðu þeirra á húsnæðismarkaði. Ég tel nauðsynlegt að leigjendur eigi rétt á sambærilegum húsnæðisstuðningi frá hinu opinbera og þeir sem búa í eigin húsnæði eða búsetuíbúðum þannig að landsmenn hafi raunverulegt val um búsetuform og búi við öryggi í húsnæðismálum í samræmi við þarfir hvers og eins. Frumvarp til laga um húsnæðisbætur er mikilvægur liður í því að svo verði. Ég vil líka fá að nefna hér hvort það sé ekki eitthvað sem þarf að skoða til framtíðar, þó að það sé ekki lagt til í þessu frumvarpi, hvort ekki sé eðlilegra að búseturéttarhafar í húsnæðissamvinnufélögum heyri undir húsnæðisbótakerfið í framtíðinni fremur en vaxtabótakerfið. Það kann að vera eins og verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála lagði til að til framtíðar verðum við með eitt kerfi en á meðan við erum með vaxtabótakerfið sem að mínu mati hvetur allt of mikið til skuldsetningar þurfi að skoða það hvort búseturéttarhafar í húsnæðissamvinnufélögum ættu frekar að heyra undir húsnæðisbótakerfið en vaxtabótakerfið. Í því sambandi vil ég benda á að mikilvægt er að húsnæðissamvinnufélag geti miðað búsetugjald við heildarfjármagnskostnað sinn vegna búsetuíbúða fremur en við fjármagnskostnað á hlutaðeigandi íbúð. Því hef ég lagt fram á Alþingi frumvarp til laga um breytingu á lögum um húsnæðissamvinnufélög þar sem gert er ráð fyrir að félög geti hagað rekstri sínum með þeim hætti. Verði sú breyting gerð á lögum um húsnæðissamvinnufélög má ætla að búsetugjald og eftir atvikum vaxtagjöld búseturéttarhafa af láni sem hann hefur tekið til kaupa á búseturétti endurspegli betur húsnæðiskostnað viðkomandi en vaxtagjöld húsnæðissamvinnufélagsins sjálfs vegna skuldbindinga félagsins. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar til meðferðar þar.

Hæstv. forseti. Ég bil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa ræðu. Ég kem kannski ekki beint upp í andsvar heldur kem ég til að fagna því í stuttu máli að umrætt frumvarp er komið fram. Ég átti sæti í verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála sem umrætt frumvarp er meðal annars byggt á. Það er verulega ánægjulegt að sjá þegar mikil vinna og mikið samráð hefur farið í þessa hluti. Það birtist okkur hv. þingmönnum og landsmönnum öllum í frumvarpinu. Það sem ég vil annars fagna er að við erum, eins og hæstv. ráðherra benti á, að auka verulega stuðning við efnaminni leigjendur. Það er verulega jákvætt og algerlega í samræmi við það sem ríkisstjórnin hefur ætlað sér í húsnæðismálum. Það sem er mjög mikilvægt er að það er verið að jafna stuðning á milli ólíkra búsetuforma. Það er einstaklega mikilvægt, eins og kom jafnframt fram í ræðu hæstv. ráðherra, vegna þess að íbúum á leigumarkaði hefur fjölgað mikið. Húsnæðiskostnaður leigjenda hefur aukist undanfarin ár og því er mjög mikilvægt að jafna stuðning á milli þessara kerfa þannig að leigjendur sitji við sama borð og þeir sem búa í eigin húsnæði. Þetta er verulega gott. Við sjáum að árið 2008 voru 12,9% heimila á leigumarkaði en nýlegar tölur sýna aukningu upp í 20,8% þannig að ég bara fagna verulega að þetta sé komið fram. Málið verður síðan tekið til 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir orð þingmannsins. Það sem hefur líka komið margoft fram í máli hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur er hversu mikilvægt er, skiljanlega - núna í kvöld er verið að mæla fyrir þremur málum, eitt mál er þegar í velferðarnefnd - að þessi mál séu skoðuð saman í heild, samspil þeirra og áhrifin þvert yfir af þessum miklu frumvörpum. Það sem við erum að reyna að ná fram með þessu er að búa til nýtt kerfi, kerfi sem á vonandi eftir að gera það sem hv. þingmaður talaði hér um, að jafna stuðning milli ólíkra búsetuforma. Að sjálfsögðu er þetta frumvarp hluti af framlagi stjórnvalda til að greiða fyrir kjarasamningum. Við stuðlum áfram að stuðningi við þá sem treysta til dæmis á framfærslu í gegnum hið opinbera eða frá sveitarfélögunum en teygjum okkur líka í átt til þeirra sem eru efnaminnstir á vinnumarkaðnum, með lægstu tekjurnar, svo að þeir hafi líka möguleika á að fá stuðning eins og þeir fengju ef þeir væru í eigin húsnæði og hefðu tekið lán til að afla sér þess.

Hæstv. forseti. Það er eins og hæstv. ráðherra segir, það er afar mikilvægt, eins og ég hef líka nefnt í mörgum ræðum sem ég hef flutt um húsnæðismál í þinginu, að við horfum á heildarmynd þeirra fjögurra húsnæðisfrumvarpa sem verða líklega eftir umræðu kvöldsins komin til velferðarnefndar. Það er einstaklega mikilvægt að öll þessi frumvörp nái fram að ganga þannig að allir hafi raunverulegt val um búsetuform, hvort sem þeir vilja vera á leigumarkaði, í eigin húsnæði eða fara millileið og búa í húsnæði húsnæðissamvinnufélaga, sem eitt af þeim frumvörpum sem eru nú til afgreiðslu í hv. velferðarnefnd snýst um. Við erum að tala um aukin húsnæðisstuðning. Mig langar aðeins að minna á að það er mjög jákvætt sem við hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar samþykktum í atkvæðagreiðslu í morgun varðandi leigutekjur og 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir andsvarið. Hv. þingmaður nefndi að við hefðum lagt áherslu á að gera tvennt, auka framboðið og styrkja eftirspurnarhliðina. Húsnæðisbæturnar snúast um að styrkja eftirspurnarhliðina. Við erum hins vegar með tvö önnur mál sem birtast í fjárlagafrumvarpinu og tekjuöflun af bandormi fjármálaráðherra þar sem við styðjum framboðshliðina. Það er von okkar, eins og kemur fram í fylgigögnum með frumvarpinu um almennu íbúðirnar, að það muni sameiginlega leiða til fjölgunar íbúða og um leið til lækkunar leigu. Ég held að það sé líka mjög mikilvægt að fylgjast vel með því að lækkun á fjármagnstekjuskattinum og húsnæðisbætur skili sér til þeirra sem þurfa á að halda og leiði ekki til hækkunar á leigu sem er eitt af því sem menn hafa nefnt og haft áhyggjur af. Það er hins vegar að mínu mati 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttur fyrir framsögu hennar. Þetta var svolítið hratt. Það var svolítill pakki að taka við þessu, enda er um stórt og mikið frumvarp að ræða. Ég vona að hæstv. ráðherrann virði það við mig að það hafa verið langir dagar hérna og klukkan er orðin svolítið margt. Það eru nokkur atriði sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um. Fyrst það sem hæstv. ráðherra og hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir ræddu hér í lokin, þ.e. þær áhyggjur sem heyrst hafa af því hvort eitthvað verði gert til að hækkun á húsnæðisbótum fari ekki út í leiguverðið. Mig langar að biðja ráðherrann að koma aðeins betur inn á það hvort gripið verði til einhverra ráðstafana varðandi það og þá hverjar þær séu. Svo er annað sem mig langar að spyrja um og það kemur kannski inn á breytingu á öðrum lögum, þ.e. í 32. gr. varðandi tekjustofna sveitarfélaga og lög um félagsþjónustu sveitarfélaga. Það hefur verið þannig að Reykjavík borgar ekki sérstakar húsaleigubætur til fólks þótt það uppfylli jafnvel tekjumörkin ef það leigir í félagslegu húsnæði, eins og til að mynda hjá Brynju, hússjóði Öryrkjabandalagsins. Hefur sá vinkill eitthvað verið skoðaður inn í vinnuna varðandi þessar breytingar? Var það rætt í viðræðunum við sveitarfélögin hvort þetta mundi eitthvað breytast? Sum sveitarfélög 

Virðulegi forseti. Varðandi það snýr að umræðunni um hækkun á leigu þá var eitt af því sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir nefndi, að ég held núna í sumar, að hún hafði áhyggjur af þeirri hækkun sem við höfum séð á leiguhúsnæði, og spurði hvort möguleiki væri á að taka upp sambærilegar reglur og við þekkjum í Danmörku varðandi einhvers konar þak á hækkun húsaleigu. Það sama hafa menn verið að gera í Þýskalandi. Við fórum sérstaklega til Danmerkur í danska húsnæðismálaráðuneytið til að fara í gegnum þær reglur sem Danir eru með. Þar fengum nákvæmar upplýsingar um það. Það sýnir sig að það eykur mjög flækjustigið þegar bætt er við lagaákvæðum sem snúa að hækkun. Menn þurfa þá að grípa til annarra aðgerða til að tryggja að það sé nægilegt framboð. Þess vegna er ég svo ánægð með að í kvöld skuli ég fá að mæla fyrir frumvarpinu um almennu íbúðirnar. Ég held að það sé mjög stórt og mikilvægt skref til þess að tryggja að nægt framboð sé á félagslegu húsnæði. Við erum með mjög langa biðlista þegar kemur að félagslegu húsnæði. Það er mikilvægt að við búum til kerfi til framtíðar sem mun halda áfram að bæta við þau úrræði sem við höfum varðandi félagslegt húsnæði. Það eru þá félög sem rekin eru á grundvelli almannaheillasjónarmiða þar sem það sem rukkað er í leigu er bara kostnaðurinn við rekstur félagsins og afborgun af lánum. Það sýnir sig líka í útreikningunum að breytingarnar sem við erum að gera núna á húsnæðisbótakerfinu eru lykilatriði í því að við náum markmiði okkar, yfirlýsingunni um að greiðslubyrði leigjenda verði ekki meiri en 20–25% af tekjum. Við þurfum þetta samspil, þessar breytingar hér, til þess að við getum náð markmiðum okkar. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er ágætt að vita að það hafi alla vega eitthvað verið skoðað hér og farið til Danmerkur til þess að skoða kerfið þar. Stundum þurfa kerfi að vera flókin annaðhvort til þess að ná markmiðum sínum eða til að vera sanngjörn. Mig langar að varpa því inn í umræðuna að flókin kerfi þurfa ekki í eðli sínu að vera slæm ef þau þjóna tilgangi sínum. En af því að hæstv. ráðherra komst ekki yfir það í fyrra svari sínu að svara að því er varðar sérstöku húsaleiguna og sveitarfélögin, og þá kannski helst Reykjavík sem ekki borgar sérstakar húsaleigubætur til öryrkja, spyr ég: Var það tekið eitthvað til skoðunar við samningu þessa frumvarps?

Virðulegi forseti. Varðandi sérstöku húsaleigubæturnar, eða þann húsnæðisstuðning sem sveitarfélögin geta komið með til viðbótar við þá framfærsluaðstoð sem þau veita í gegnum félagsþjónustuna, þá fjallar frumvarpið ekki sérstaklega um það. Það hefur verið þannig að hvert og eitt sveitarfélag hefur í raun getað sett sér reglur sem snúa að framfærsluaðstoð. Ég vonast til að koma aftur fram með frumvarp sem snýr að svokallaðri skilyrðingu eða virknifrumvarp varðandi félagslega aðstoð. Við erum að reyna að taka skref til að skilgreina betur og ramma af þær reglur sem gilda um framfærsluaðstoð. Það er eitt af því sem ég tel líka að þurfi að skoða varðandi heildarendurskoðun á félagsþjónustulögum, þ.e. hvort við eigum í auknum mæli að fara að setja skýrari reglur um þá framfærsluaðstoð sem sveitarfélög veita. 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra innilega til hamingju með að vera komin með þessi fjögur mál inn í þingið. Það hefði mátt gerast fyrr að mínu mati en það er sannarlega ánægjuefni og ástæða til að samgleðjast okkur öllum yfir því. Nú er það svo að það eru mjög ítarlegar umsagnir fjármálaráðuneytisins með þessum frumvörpum. Þar bendir ráðuneytið á fjóra þætti sem það dregur saman sem gagnrýni. Í fyrsta lagi telja þeir að ekki sé búið að gera viðhlítandi samkomulag varðandi breytingar á fjárstreymi til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til fjármögnunar á núverandi húsaleigubótakerfi og ganga þurfi í það. Svo telja þeir að verið sé að gera breytingar þar sem fólk þurfi að fara á tvö stjórnsýslustig til að fá annars vegar húsnæðisbætur og hins vegar sérstakar. Þeir gagnrýna það. Það er vissulega dálítið vandasamt. Í þriðja lagi telja þeir að aukning á niðurgreiðslu húsaleigu verði hlutfallslega meiri eftir því sem tekjur heimila eru hærri. Það sé ekki í samræmi við markmið frumvarpsins. Svo telja þeir í fjórða lagi að sá munur sé ekki til staðar á greiðslum úr húsaleigubótakerfinu og vaxtabótakerfinu sem látið er í veðri vaka. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hverju hún svari þessari gagnrýni fjármálaráðuneytisins.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður bendir á er kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins mjög ítarleg varðandi þetta frumvarp. Allt að því 17 blaðsíður þar sem er farið nákvæmlega í gegnum efnisatriði málsins. Hvað varðar athugasemdir um fjárstreymi til sveitarfélaganna eða þá fjármuni sem má segja að séu skildir eftir miðað við þetta hjá sveitarfélögunum þá er það okkar niðurstaða að ef menn telja ástæðu til að breyta þeim fjármunum sem eiga að fara til sveitarfélaganna sé það eitthvað sem fellur undir önnur ráðuneyti. Það er innanríkisráðuneytið sem fer með sveitarstjórnarmálin og svo fjármálaráðuneytið sjálft sem hefur leitt viðræður um skiptingu tekna milli ríkis og sveitarfélaga. Það má hins vegar líka benda á að í frumvarpinu um almennu íbúðirnar er verið að ramma af og setja ákvæði í lög um að sveitarfélög eigi að koma með allt að því 12% mótframlag inn í almennu íbúðirnar, sem hefur ekki verið lögbundið á sama hátt og verið er að gera þar. Að einhverju leyti gætu þeir fjármunir komið til móts við þann aukna kostnaðarauka sem kemur þar inn. En það er ekki fjallað sérstaklega um það í þessari umsögn. Varðandi gagnrýni á tvö stjórnsýslustig er það þannig að það sem verður kallað sérstakar húsaleigubætur er í mínum huga framfærsluaðstoð. Fólk þarf hvort sem er að leita til félagsþjónustunnar og fá stuðning þar, ef það er að leita eftir framfærsluaðstoð frá sveitarfélaginu. Það er engin breyting hvað það varðar. Hér erum við að tala um almennan stuðning varðandi húsnæðiskostnað, hitt er hins vegar félagsleg aðstoð. Þar leita menn að sjálfsögðu til sveitarfélaganna ef þeir þurfa á félagslegri aðstoð að halda. Ég fæ að koma að þriðja og fjórða atriðinu sem hv. þingmaður nefndi í seinna andsvari mínu.

Hæstv. forseti. Umsögn fjármálaráðuneytisins er mjög ítarleg og mjög góð að mörgu leyti, en maður skynjar líka í henni svolitla andstöðu. Nú hafa húsaleigubætur ekki hækkað neitt á þessu kjörtímabili og frumvarpið mun augljóslega ekki taka gildi 1. janúar en segjum sem svo að við gætum afgreitt það hratt og vel í nefndinni og afgreitt það út, ef við höfum stuðning í það, þá er ég með tvær svolítið ólíkar spurningar sem skipta máli hvor fyrir aðra. Annars vegar: Telur ráðherra sig hafa fullan stuðning Sjálfstæðisflokksins til að afgreiða eitthvað af þessum málum út úr þingflokki sínum með fyrirvara? Og hvað tekur það langan tíma fyrir nýtt kerfi að byrja að funkera þegar búið er að samþykkja lögin? 

Virðulegi forseti. Ég þakka enn á ný fyrir spurningarnar. Varðandi þriðja atriðið sem bent er á, að hlutfallslega sé aukningin meiri gagnvart þeim sem eru með hærri tekjur, þá er ástæðan fyrir því einfaldlega að viðkomandi hafi ekki átt neinn rétt hingað til. Þar verður meginmismunur milli vaxtabótakerfisins og húsaleigubótakerfisins, fólk hefur átt mun víðtækari rétt til vaxtabóta ef það hefur átt eigið húsnæði og hefur skuldsett sig og þar með hefur verið ákveðinn hvati til skuldsetningar. Aftur á móti þegar kemur að því fólki sem hefur verið á leigumarkaðnum þá hefur það fengið lítið sem ekki neitt. Þar er kannski verið að bæta við 1.000 kr., 4.000 kr., sem viðkomandi fær þá aukalega í bætur á mánuði og að fara frá því að vera með núll upp í þessa upphæð er í prósentum miklu hærra en þeir sem hafa verið með fullan stuðning í húsaleigubótakerfinu. Hins vegar eru upphæðirnar að sjálfsögðu alltaf hæstar gagnvart þeim sem hafa minnstu tekjurnar og eiga minnstu eignirnar. Varðandi þennan mun. Munurinn sem við bendum á er að þeir sem eru á leigumarkaðnum, 

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns lýsa ánægju með að frumvarpið skuli vera komið hér til umræðu og að það takist að mæla fyrir því og koma því til nefndar og til umsagnar. Við höfum lengi beðið eftir útfærslu á hækkun húsaleigubóta og umgjörð utan um húsnæðisbætur. Vinna við þetta hefur staðið yfir gríðarlengi, svo að segja lungann af síðasta kjörtímabili og allt þetta kjörtímabil. Það er afar mikilvægt að við sjáum þetta frumvarp koma hér til umræðu. Þegar maður flettir yfir frumvarpið eru nokkur atriði sem ég hefði áhuga á að staðnæmast við og nefna. Það er mjög margt sem horfir til bóta. Ég nefni sérstaklega, frá því sem nú er, þá nýju reglu að börn teljist heimilismenn jafnt hjá umgengnisforeldrum og forsjárforeldrum eða hjá báðum foreldrum ef um er að ræða foreldra með deilda forsjá. Það er í samræmi við kröfur nútímans. En þegar maður horfir á stuðulinn sem byggt er á hlýtur maður að velta því fyrir sér hvort hann taki nægjanlegt tillit til þess viðbótarkostnaðar sem fylgir heimilisrekstri með börn. Það er nú þannig í vaxtabótakerfinu, ef ég man rétt, að þar er stuðullinn fyrir einstætt foreldri með barn 1,5 en 2 fyrir hjón með barn. Oft hefur því verið hreyft að þar þyrfti að gera betur við einstæða foreldra. Það má segja að það sé ósköp lítill munur á því húsnæði sem þarf til eftir því hvort um hjón eða einstætt foreldri er að ræða. Það er kannski frekar barnafjöldinn sem ræður stærð húsnæðisins. Það er líka hægt að velta þeirri spurningu upp af hverju húsnæðisbæturnar megi ekki taka til útleigu einstakra herbergja, í ljósi þess skorts sem er á húsnæði nú, sérstaklega fyrir stúdenta. Hvort ástæða sé til að girða sérstaklega fyrir það í lögum. Varðandi spurninguna um hækkun leigu í kjölfar húsaleigubótakerfis, sem mikið er rætt um í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins, þá er það áreiðanlega þannig að engin leið er að koma í veg fyrir að leiga hækki eitthvað í kjölfar breytinga eins og þeirra sem hér er gert ráð fyrir. En það er auðvitað markmiðið með þeim að auka framboð leiguhúsnæðis á móti og það er kannski mikilvægasti árangurinn. Það má líka ráða, af kostnaðarumsögninni, ákveðna gagnrýni á að stærri hluti nýju húsnæðisbótanna renni til tekjuhærri einstaklinga en áður. Mér finnst felast í því ákveðið skilningsleysi á eðli húsnæðisbótanna sem var ávallt ætlað að verða líkari vaxtabótunum og mæta öðrum en bara lágtekjufólki. Maður veltir hins vegar fyrir sér samhenginu með þeirri aðgerð að koma hér með húsnæðisbótafrumvarp, sem felur í sér að færa stuðninginn upp tekjustigann, á sama tíma og fjármálaráðherra er í óða önn að passa að verðbæta ekki fjárhæðir í vaxtabótakerfinu þannig að það er alltaf að færast neðar og neðar í tekjustiga. Að síðustu vildi ég drepa á hlutverk sveitarfélaga í þessari nýju umgjörð, sem mér þykir nokkuð óljóst. Í kostnaðarumsögninni kemur réttilega fram að ekki er kveðið á um skyldur sveitarfélaga til að veita sérstakar húsaleigubætur. En í greiningunni á áhrifum á sveitarfélög er talað um 800 millj. kr. útgjöld hjá sveitarfélögum. Það er þá væntanlega bara hjá sumum þeirra. Ég vil kannski beina einni spurningu til hæstv. ráðherra, þ.e. með hvaða hætti tryggt verði að sveitarfélög muni almennt veita þann stuðning sem felst í sérstökum húsnæðisbótum til viðbótar. Því að ég óttast að framhald verði á því sem gætt hefur hingað til, að sum sveitarfélög kjósi ósköp einfaldlega að bjóða ekkert upp á sérstakar húsaleigubætur eins og gert hefur verið í fortíðinni í ýmsum sveitarfélögum og þau komi þar með velferðarbyrði og framfærslubyrði yfir á nágrannasveitarfélög. Við þurfum að binda enda á slíka aðskilnaðarstefnu milli sveitarfélaga hér á höfuðborgarsvæðinu. Það væri kannski helsta spurningin: Hvernig sér ráðherra fyrir sér að útfæra - það kemur fram í greinargerðinni að það á eftir að fara í slíka samninga við sveitarfélögin - skyldu sveitarfélaganna til að bjóða upp á sérstakar húsnæðisbætur? Að síðustu vil ég ítreka ánægju með að þetta frumvarp skuli komið fram. Það er efnisríkt og vel unnið, sýnist mér, að öllu leyti. Það verður gaman að takast á við það hér í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir ræðu hans. Ég held að það sé mikilvægt að hafa í huga er að við erum hér að búa til nýtt kerfi húsnæðisstuðnings. Við erum ekki að bæta við upphæðum inn í núverandi kerfi heldur að búa til nýtt kerfi með nýrri hugsun. Það sem hefur til dæmis verið gagnrýnt í núverandi kerfi að í núverandi húsaleigubótakerfi sé of mikið verið að búa til einhvers konar stuðning við barnafjölskyldur, sérstaklega þá einstæða foreldra. Hér horfum við hins vegar til þess að búa til kerfi sem bætir húsnæðiskostnað hjá fjölskyldum. Við höfum séð að það stundum hefur orðið verulegt áfall fyrir fjölskyldur sem haft hafa miklar barnabætur í gegnum kerfið, að þegar börnin verða átján ára missa foreldrarnir bæturnar en börnin eru áfram á framfæri þeirra og búsett þar. Það ætti svo sannarlega að taka á því. Flest börn eiga tvo foreldra og báðir foreldrar eiga að bera áfram ábyrgð á framfærslu barna sinna óháð því hvort foreldrarnir búa saman eða ekki. Hér kemur inn nýtt ákvæði til að mæta því að það er raunverulegur húsnæðiskostnaður sem felst í því að vera foreldri. Síðan varðandi útleigu á einstökum herbergjum. Við fórum yfir það fram og til baka hvort við ættum að gera eitthvað varðandi gagnrýni á það því að hún var ein af þeim stóru atriðum sem tekin voru upp í umsagnarferlinu í vor. En niðurstaða okkar er sú að það er mikilvægt að halda inni ákveðnum kröfum um viðmið á gæðum húsnæðis. Það er fyrst og fremst hugsunin á bak við þetta. Ég tel hins vegar líka, af því að bent hefur verið á það 

Virðulegi forseti. Ég þakka góð svör ráðherrans. Hún náði bara ekki að svara öllu sem ég spurði að þannig að ég ætla að gefa henni færi á að svara aftur, en ég hef engu fleiru við að bæta.

Virðulegi forseti. Það er ekki þannig að með þessu frumvarpi séum við að skerða að einhverju leyti framlög til sveitarfélaganna heldur standa sveitarfélögin betur við þessar breytingar, eins og fram kemur í umsögn fjármálaráðuneytisins og aðeins er komið inn á í umsögn sveitarfélaganna. Það er líka að sjálfsögðu í samræmi við stefnu Sambands íslenskra sveitarfélaga að gera þessa breytingu með þessum hætti. Þá vonum við líka að til framtíðar getum við verið með eitt húsnæðisstuðningskerfi varðandi húsnæðiskostnaðinn. Um 30 sveitarfélög, ég er ekki með nákvæma tölu, eru með sérstakan húsnæðisstuðning. Þá eru öll stærstu sveitarfélögin komin með það fyrirkomulag. Við höfum ekki og ekki er tillaga um það í frumvarpinu að setja sérstakar reglur varðandi útfærsluna á því. Það er eitt af því sem ég tel ástæðu til að við skoðum varðandi breytingu á lögum um félagsþjónustuna. En það er ekki lagt til í þessu frumvarpi enda snýr það raunar að því að búa til nýtt kerfi, þ.e. stuðningur vegna húsnæðiskostnaðar, en ekki sérstakri framfærsluaðstoð. Við höfum líka lagt áherslu á að mikilvægt sé að standa vörð um sjálfræði sveitarfélaganna til að móta sína eigin stefnu um hvernig þau standa að þeim stuðningi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um almennar íbúðir. Meginmarkmið frumvarpsins er að stuðla að því að landsmenn búi við öryggi í húsnæðismálum í samræmi við þarfir hvers og eins með auknu aðgengi efnaminni leigjenda að öruggu og viðeigandi húsnæði til leigu og að húsnæðiskostnaður sé í samræmi við greiðslugetu leigjenda. Í frumvarpinu er kveðið á um svokallaðar almennar íbúðir og starfsemi almennra íbúðafélaga sem er ætlað að hafa með höndum kaup eða byggingu, eignarhald og umsjón með rekstri almennra íbúða. Það eru íbúðir sem ætlaðar eru efnaminni leigjendum. Líka er fjallað um hvernig stuðningi hins opinbera verður háttað og viðmið um ákvörðun leigu vegna almennra íbúða og hvaða reglur gildi um úthlutun þeirra. Eins og kom fram í máli mínu varðandi frumvarpið um húsnæðisbætur eru þau mál sem við mælum fyrir í dag liður í aðgerðum ríkisstjórnar Íslands til að greiða fyrir gerð kjarasamninga á almennum vinnumarkaði, samanber yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 28. maí 2015. Yfirlýsingin felur í sér aðgerðir í 11 liðum er varða tiltekin svið skatta- og velferðarmála, þar á meðal húsnæðismál og úrbætur á sviði hagstjórnar opinberra fjármála. Annar liður yfirlýsingarinnar fjallar sérstaklega um húsnæðismál og er birtur sem fylgigagn með frumvarpinu. Þar kemur fram að ríkisstjórn Íslands skuldbindi sig í samvinnu við Samband íslenskra sveitarfélaga og Samtök aðila vinnumarkaðarins til að skapa bætt skilyrði fyrir uppbyggingu á húsnæðismarkaði. Stuðlað verði að því að landsmenn hafi aukið val um búsetuform og búi við meira öryggi í húsnæðismálum í samræmi við þarfir hvers og eins, einkum tekjulágar fjölskyldur. Því er lýst yfir að ríkisstjórn Íslands muni taka upp viðræður við Samband íslenskra sveitarfélaga, Reykjavíkurborg og fleiri sveitarfélög ásamt aðilum vinnumarkaðarins með það að markmiði að fjölga hagkvæmum og ódýrum íbúðum, styðja við leigumarkað, styðja við kaup á fyrstu íbúð og tryggja aukið framboð á íbúðarhúsnæði með ráðstöfunum sem nánar er kveðið á um í yfirlýsingunni. Þær ráðstafanir miða fyrst og fremst að því að bæta hag tekjulágra fjölskyldna og ungs fólks á húsnæðismarkaði. Þannig verði tekjulágum fjölskyldum sem hingað til hafi ekki átt kost á íbúðum í félagslegu kerfi sveitarfélaganna veittur aðgangur að ódýru og öruggu leiguhúsnæði. Þar segir að lagður verði grunnur að nýju félagslegu leiguíbúðakerfi sem fjármagnað verði með stofnframlögum ríkis og sveitarfélaga og með beinum vaxtaniðurgreiðslum ríkisins sem nema að núvirði 30% af stofnkostnaði. Slíkt framlag ríkis og sveitarfélaga ætti að jafnaði að leiða til þess að leiga einstaklings með lágar tekjur nemi ekki hærra hlutfalli en 20–25% af tekjum. Í yfirlýsingunni er talað um að þeir sem muni geta fengið stofnframlögin verði sveitarfélög, félög eða félagasamtök sem eru ekki rekin í hagnaðarskyni og hafi það sem langtímamarkmið að byggja, eiga og hafa umsjón með rekstri leiguhúsnæðis. Þeir sem munu hins vegar geta leigt þessar íbúðir verða að vera undir ákveðnum tekju- og eignamörkum. Talað er um að því að þeir verði að vera í svokölluðum lægstu tveimur tekjufimmtungum þegar flutt er inn, en fólk er ekki skilyrt til að flytja út þegar það er komið upp fyrir þessi tekjuviðmið, og að áfram verði sama forgangsröð sveitarfélaganna gagnvart skjólstæðingum sínum, skjólstæðingum félagsþjónustunnar og sama muni gilda um forgangsröðun gagnvart námsmannaíbúðum og verði því engin breyting þar á. Hins vegar verði við frekari forgangsröðun við úthlutun húsnæðis til fólks á vinnumarkaði horft sérstaklega til barnafjölskyldna og heimila í verulegum fjárhagsvanda og settar verði reglur um það með hvaða hætti heildarfjölda heimilaðra félagslegra íbúða verði skipt milli ólíkra markhópa og framkvæmdaraðila. Í yfirlýsingunni er jafnframt tekið sérstaklega fram að settar verði skorður á ráðstöfun íbúðanna og söluhagnaðar. Eins og kom fram í máli mínu er í þessu frumvarpi lagt til að sett verði á stofn ný tegund leigufélaga, svokölluð almenn íbúðafélög, sem verða rekin í formi sjálfseignarstofnana í atvinnurekstri. Hins vegar er undanþága því að við erum að sjálfsögðu ekki að byrja á núllpunkti heldur erum við með öflug félög sem hafa verið að sinna þessum verkefnum. Það er því lagt til í frumvarpinu að sveitarfélög, leigufélög í þeirra eigu og félög sem hafa fengið hin svokölluðu 3,5% félagsleg leiguíbúðalán hjá Íbúðalánasjóði geti jafnframt fengið stofnframlög. Í frumvarpinu er lagt til að þeir sem ég nefndi geti fengið stofnframlög frá hinu opinbera og sveitarfélögum sem nemi samanlagt 30% af stofnvirði almennu íbúðanna til að stuðla að því að í boði verði leiguíbúðir á viðráðanlegu verði fyrir þá sem á þurfa að halda. Með stofnframlögum ríkisins er átt við framlag sem nemur 18% af stofnvirði almennra íbúða sem Íbúðalánasjóður veitir í formi beinna framlaga eða með vaxtaniðurgreiðslu. Umsækjendur geta þar með sótt um að fá beinan fjárstuðning eða að fjárstuðningurinn verði tengdur við þá lánsfjármögnun sem viðkomandi aflar sér. Með stofnframlögum sveitarfélaga er í frumvarpinu átt við framlag sem nemur 12% af stofnvirði almennra íbúða. Stofnframlag sveitarfélags getur til dæmis verið í formi lóðar eða niðurfellingar gatnagerðargjalda eða annarra gjalda sem greiða ber til sveitarfélags. Gert er ráð fyrir að leigufjárhæð almennra íbúða skuli ákveðin þannig að leigutekjur standi undir öllum kostnaði við rekstur þeirra og fjármögnun, þar með talið vegna lóðar og sameignar sem tilheyrir almennri íbúð og greiðslum sem félaginu ber að inna af hendi samkvæmt frumvarpinu, svo sem í framkvæmdasjóð félags. Annað meginmarkmið frumvarpsins og ein af stóru nýjungunum, sem mikil áhersla var lögð á frá hendi aðila vinnumarkaðarins, er að við erum að búa til félagslegt kerfi, nýtt kerfi, kerfi sem á að verða með tíð og tíma sjálfbært. Hér er verið að búa til varanlega lagaumgjörð óháð því fjármagni sem Alþingi ákveður, eða sveitarfélög, að setja í verkefnið hverju sinni til að tryggja framboð á slíku húsnæði. Til að ná þessu markmiði er gert ráð fyrir að eftir uppgreiðslu lána, sem tekin hafa verið á móti stofnframlögum ríkis og sveitarfélaga til að fjármagna almennar íbúðir, renni sá hluti leigugreiðslna sem er umfram almennan rekstrarkostnað félagsins hverju sinni í sjóð sem er hér kallaður húsnæðismálasjóður. Með þessu fyrirkomulagi, sem er hliðstætt því sem tíðkast hefur í Danmörku um áratugaskeið, er ætlunin að smám saman byggist upp sjóður sem komi til með að standa undir greiðslu stofnframlaga bæði ríkis og sveitarfélaga til framtíðar. Slíkt kemur ekki til með að raungerast fyrr en að nokkrum áratugum liðnum þegar lán sem tekin verða á næstu árum hafa verið greidd upp. Með þessu móti er ætlunin að almenna íbúðakerfið verði smám saman sjálfbært þannig að leigjendurnir sjálfir viðhaldi kerfinu og tryggi að íbúðum haldi áfram að fjölga og að það fjármagn sem verður sett þar inn stuðli raunverulega að því að viðhalda kerfinu en ekki eins og við höfum séð gerast þar sem þau verðmæti eða sá félagsauður sem hefur orðið til í kerfi fer einhvern veginn út úr því og við hættum að fjölga íbúðum og hættum að horfast í augu við það að á hverjum tíma eru fjölskyldur sem þurfa svo sannarlega á þessum stuðningi að halda. Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir breytingum á þeim viðmiðum sem hafa verið varðandi tekju- og eignamörk þegar kemur að félagslegum íbúðum. Þau eru þau sömu og viðmiðin hafa farið í gegnum mat, m.a. hjá ESA, þannig að þau eru í samræmi við hlutverk stjórnvalda þegar kemur að hinu svokallaða almannaþáguhlutverki á íbúðamarkaði. Þetta verða því sömu tekju- og eignamörk og eru núna við 3,5% vexti af félagslegu leiguíbúðalánunum. Stofnframlögin munu koma í staðinn fyrir þessa niðurgreiddu vexti hjá Íbúðalánasjóði. Það leiðir til þess að stuðningur hins opinbera verður ekki lengur skilyrtur við lánveitingu frá Íbúðalánasjóði. Þeim sem sækja um stofnframlög er í sjálfsvald sett hvar þeir fá aðra fjármögnun en þau stofnframlög sem koma frá ríkinu. Þau geta komið frá Íbúðalánasjóði því að Íbúðalánasjóður hefur áfram heimild til að veita lán til leigufélaga á sömu kjörum og hann býður almennt. Bankarnir geta hins vegar, og það hafa þeir sannarlega sýnt, boðið upp á samkeppnishæf kjör hvað það varðar. Það gæti líka komið til greina að lán kæmi í gegnum Lánasjóð sveitarfélaga eða í skuldabréfaútboði. Það er raunar ekki verið að setja nein ákvæði varðandi það hvernig verður staðið að fjármögnun á öðrum þáttum kerfisins. Þetta fyrirkomulag, eins og hv. þingmenn og virðulegi forseti heyra, byggir mikið á danskri fyrirmynd. Það byggir á hinni svokölluðu „almen bolig“ löggjöf í Danmörku og þaðan kemur heitið almennar íbúðir og almenn íbúðafélög. Við byggjum frumvarpið á reynslu Dana þar sem þeir hafa náð að viðhalda kerfi sem varð sjálfbært og hefur farið í gegnum ýmis áföll og lifað þau og haldið áfram óháð því raunar hvaða ríkisstjórnir hafa komið að stjórn landsins. Hvort sem við erum að tala um stjórnir til hægri, vinstri eða við miðju þá hafa þær litið á fyrirkomulagið sem undirstöðu félagslega húsnæðiskerfisins. Efni frumvarpsins byggist að miklu leyti á tillögum verkefnisstjórnar og samvinnuhóps um framtíðarskipan húsnæðismála. Í þeim hópum áttu sæti fulltrúar frá bæði ríki og sveitarfélögum sem og helstu hagsmunaaðilum á vinnumarkaðnum. Ég vil líka fá að segja það hér að þetta frumvarp er unnið í mjög miklu samráði. Við leggjum mjög mikið upp úr því að vera með mikið samráð í ráðuneytinu þegar kemur að vinnslu mála, en þetta mál sker sig hins vegar alveg úr hvað það varðar. Það má segja að nánast hver einasta setning, hvern einasta málsgrein og svo sannarlega hver einasta grein hafi farið fram og til baka í samráðshópnum sem kom að húsnæðismálum þar sem þeir hagsmunaaðilar sem komu að gerð kjarasamninga áttu sæti og Samband íslenskra sveitarfélaga. Ég vil nota tækifærið og þakka þeim fyrir mikla vinnu við þetta mál. Það er von mín að þegar þær tillögur sem felast í frumvarpinu koma til framkvæmda muni framboð á hagkvæmu leiguhúsnæði aukast, húsnæðiskostnaður efnaminni leigjenda lækka og þannig stuðli þær að auknu húsnæðisöryggi landsmanna og auknum stöðugleika á húsnæðismarkaði. Ég vona jafnframt að þessu nýja kerfi verði gefinn tími til að vaxa, dafna og þroskast sem leiði að lokum til sjálfbærni kerfisins svo að hér verði til öflugur og stöðugur húsnæðismarkaður fyrir hverja einustu fjölskyldu, ekki bara sumar fjölskyldur heldur allar fjölskyldur. Frumvarpið er ítarlegt. Ýmsar greiningar fylgja frumvarpinu, eins og útreikningar varðandi stofnframlögin og efnahagsáhrifin af því og öðrum aðgerðum sem eru lagðar til á þessu þingi varðandi húsnæðismarkaðinn, sem hafa verið unnar af ráðgjafarfyrirtækinu Analytica. Það er líka fjallað hér um greiðslustreymi og áætlanir varðandi umfang húsnæðismálasjóðsins og ýmsar sviðsmyndir hvað það varðar, hversu langan tíma það mun taka að byggja sjóðinn upp. Að sjálfsögðu er fjallað um mat á áhrifum á fjárhag sveitarfélaganna og kostnað varðandi það. Síðan er ítarleg umsögn frá fjármálaráðuneytinu. Það er tvennt sem ég vil nefna sérstaklega og biðja velferðarnefnd að huga að í ábendingum annars ágætrar kostnaðarumsagnar fjármálaráðuneytisins. Hluti af yfirlýsingunni er að bæði verði í boði bein framlög og vaxtaniðurgreiðsla. Ákveðin gagnrýni kemur fram frá fjármálaráðuneytinu sem snýr að vaxtaniðurgreiðslunni og fyrirkomulagi á henni. Ég held að það sé við hæfi að nefndin fari vel yfir þær athugasemdir. Við munum að sjálfsögðu veita allar nauðsynlegar upplýsingar hvað það varðar. Síðan hafa komið ábendingar varðandi húsnæðismálasjóðinn sjálfan. Þar sem sjóðurinn verður með mjög litla starfsemi í tiltölulega langan tíma gera okkar áætlanir ekki ráð fyrir að mikill kostnaður tengist sjóðnum. Hins vegar er sett stjórn yfir sjóðnum með þeim hætti að ríkið verður bara með einn stjórnarmann. Ástæðan fyrir því eru ákvæði um möguleika ríkisins og sveitarfélaganna að krefjast endurgreiðslu frá félögunum eða frá almennu íbúðunum varðandi stofnframlögin. Þau framlög sem fara hugsanlega inn í húsnæðismálasjóðinn munu fyrst og fremst koma frá kerfinu sjálfu, frá þeim sem eru búsettir í íbúðum kerfisins. Þar af leiðandi sáum við ekki ástæðu til þess að ríkið hefði meira vægi í stjórn sjóðsins en aðrir sem koma raunar að því að búa til kerfið, sem eru sveitarfélögin, atvinnurekendur og verkalýðshreyfingin, þ.e. fulltrúarnir. Síðan eru vangaveltur um greiðslurnar þegar þær fara að berast, hvort þær þurfi hugsanlega að fara í gegnum ríkissjóð. Ég tel svo ekki vera, heldur muni greiðslurnar fara beint inn í sjóðinn. Hann verður ekki í eigu ríkisins. Hins vegar mun að sjálfsögðu verða farið eftir þeim lögum og reglum sem við ætlum að setja. Þetta er nokkuð sem ég veit að nefndin mun fara mjög vel yfir og líta á aðrar forsendur málsins. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar til umfjöllunar.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir hennar ræðu. Þetta er um margt áhugavert og spennandi frumvarp. Mér fannst jákvætt að heyra það sem hæstv. ráðherra sagði, um hið mikla samráð sem haft hefði verið við samningu frumvarpsins. Ég verð að segja að ég hlakka mjög til að sjá þær umsagnir sem frumvarpið mun fá því að þetta eru um margt mjög spennandi mál. En, eins og hæstv. ráðherra kom inn á í ræðu sinni, er ýmislegt sem þarf að hafa í huga. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra talaði um mikilvægi þess að landsmenn búi við öryggi í húsnæði og ég er svo sannarlega sammála henni um það. Hún talaði um íbúðir fyrir efnaminni leigjendur og þá reyndar sérstaklega um tekjulágt ungt fólk sem ekki hefur átt kost á félagslegu húsnæði. Það er það sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra aðeins nánar út í, það sem varðar 18. gr. Þar segir, með leyfi forseta: „Almennar íbúðir skulu útbúnar og innréttaðar þannig að þær uppfylli þarfir íbúa þannig að ásættanlegt sé.“ Þetta er að mínu mati ansi loðið hugtak og mig langar að spyrja út í það hvort hér sé verið að slá af kröfum um aðgengi. Hér er talað um að íbúðirnar skuli útbúnar og innréttaðar, en hvað með að byggja? Er hægt að fá stofnframlög til að byggja íbúðir þar sem slegið er af kröfum um aðgengi? Hæstv. ráðherra sagði sjálf að húsnæðið ætti að vera fyrir allar fjölskyldur en ekki bara sumar. Mér finnst mjög mikilvægt að spyrja nánar út í það því að sumar fjölskyldur eru þannig að þær reiða sig mjög á aðgengi.

Virðulegi forseti. Í Danmörku eru að sjálfsögðu líka byggðar almennar íbúðir fyrir fólk sem býr við fötlun. Í 2. gr. er fjallað um skilgreiningar og þar segir um íbúðarhúsnæði á vegum sveitarfélaga: „Íbúðarhúsnæði sem sveitarfélög úthluta og er ætlað þeim sem sveitarfélögum ber sérstök lagaskylda til að veita úrlausn í húsnæðismálum, svo sem vegna fötlunar eða geðfötlunar eða þeir eru ekki á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra tekna, þungrar framfærslubyrði eða annarra félagslegra aðstæðna.“ Í atkvæðaskýringum varðandi fjárlögin kom ágæt tillaga frá hv. þingmanni um fjárveitingar til búsetuúrræða fyrir geðfatlaða og ég tel mjög mikilvægt að þeir sem eru að huga að húsnæðismálum fólks með geðfötlun, eða fólks sem býr við annars konar fötlun, fari mjög vel yfir frumvarpið því að þetta á að gilda fyrir þá eins og aðra hópa sem eru tilgreindir hér. Í 1. gr. segir að stuðla eigi að því að í boði verði leiguíbúðir á viðráðanlegu verði fyrir þá sem þurfa á því að halda, þar með talið fyrir námsmenn, ungt fólk, aldraða, fatlað fólk og fólk sem ekki er fært um að sjá sér fyrir húsnæði sökum félagslegra aðstæðna eða verulegs fjárhagsvanda. Samkomulag sem náðist nýlega við sveitarfélögin er endanlegt samkomulag varðandi yfirfærslu á málefnum fatlaðs fólks en í skýrslunni, sem verkefnisstjórnin vann, kemur fram að þetta er almenna kerfið sem snýr að uppbyggingu íbúðanna sjálfra. En hugsunin er þá sú að við getum nýtt þá fjármuni sem fóru yfir í jöfnunarsjóðinn til að byggja upp séraðstöðu og annan búnað sem snýr að aðgengismálum og í þann aukakostnað sem getur orðið vegna húsnæðis hvað þetta varðar. En hér er verið að horfa á það að byggja húsnæði og líka leyfilegt að kaupa húsnæði.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar og ég tel mjög mikilvægt að þessi sýn ráðherrans á málin komi fram. Ég vil hins vegar segja það og ítreka að ekki þarf allt fatlað fólk á sérstöku aðgengi að halda og það er í raun bara lítill hluti fatlaðs fólks. Þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt að standa vörð um hagsmuni þessa litla hóps því að þó svo að vísað sé til þess að huga eigi að fötluðum þá er alltaf hægt að tala um einhvern annan hóp. En ég treysti því að ráðherrann hafi skilning á því að passa þurfi upp á þetta. Ég velti því bara fyrir mér, og beini því til hv. velferðarnefndar að skoða það, hvort mögulega þurfi að styrkja orðalagið í 18. gr. Mig langar af því tilefni að minna á að hér er unnið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að innleiðingu á samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, en þar segir í 9. gr., sem fjallar um aðgengi, að grípa eigi til ráðstafana til að ryðja úr vegi hindrunum og tálmum sem hefta aðgengi og að það skuli meðal annars ná til bygginga og íbúðarhúsnæðis. Ég vildi bara minna á þessa grein og hvetja hæstv. ráðherra sem og hv. velferðarnefnd til að passa að aðgengi að íbúðunum verði tryggt þannig að réttur þeirra sem á einhvern hátt eiga erfitt með ferlimál sé tryggður.

Virðulegi forseti. Ég þakka enn á ný fyrir andsvarið. Við lögðum áherslu á að hafa 18. gr. eins einfalda og hægt væri. Það er mjög mikilvægt að þessar íbúðir séu eins hagkvæmar og hægt er til að við getum náð þeim markmiðum okkar að halda leigunni lágri þannig að fólk hafi efni á því að búa í sínu eigin húsnæði. Hann er líka lykilþáttur í Mannréttindasáttmálanum, sáttmála Sameinuðu þjóðanna varðandi réttindi fatlaðs fólks, þessi réttur til sjálfstæðs lífs. Við þurfum að fjölga verulega búsetuúrræðum fyrir fatlað fólk og þetta er leiðin til að gera það mun hraðar en áður var ætlunin. Á fundi sem ég, hæstv. iðnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra héldum, undir fyrirsögninni „Vandað – hagkvæmt – hratt“, þá heyrði ég á þeim fulltrúum hagsmunasamtaka fatlaðs fólks sem þar voru að umræðan kom þeim á óvart því að þeir áttu von á því að hún mundi snúast um aðgengi. En umræðan sneri miklu frekar að öllum öðrum þáttum, um það hvernig við getum náð niður verði við húsnæðið. Rætt var um alls konar kröfur og væntingar til húsnæðis, að það þurfi til dæmis að vera mjög stórt - það er ekki endilega lykilatriði að húsnæði sé stórt til að tryggja aðgengi og það höfum við séð í hönnun á húsnæði sem Danir hafa verið að vinna að. Þegar farið er í uppbyggingu á félagslegu kerfi - þetta gildir óháð því hvort við erum að tala um félagslega kerfið, eignaríbúðir, búseturéttaríbúðir eða búsetuíbúðir - skiptir kostnaðurinn svo ofboðslega miklu máli ef kerfið á raunverulega að geta staðið undir sér. Ef fólk á raunverulega að geta borgað af húsnæðinu sínu, borgað leigu eða borgað af lánum þá skiptir upphafskostnaðurinn, ekki síst með þann háa fjármagnskostnað sem við erum með hér á Íslandi, gífurlega miklu máli.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp er komið fram og gaman að sjá það. Ég kannast nú við margt sem hefur verið í vinnslu árum saman í þessu og gott að sjá það útfært með þetta vönduðum hætti. Ég er sérstaklega ánægður með hugmyndina um húsnæðismálasjóð. Ég held að sjóðsöfnun í þessu kerfi sé mikilvæg, en vandinn er hins vegar að okkur Íslendingum hefur alltaf veist mjög erfitt að sjá einhverja peninga í friði sem mynda eign einhvers staðar og það var veikleikinn við verkamannabústaðakerfið, að menn ákváðu að éta það eða gefa það þeim sem bjuggu þá í kerfinu. Mér finnst þessi hugmynd um húsnæðismálasjóð sem stjórnað er af aðilum vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins saman vera skynsamleg, vegna þess að við höfum nýlega reynslu af því úr efnahagshruni að það veittist okkur þá afar vel að hafa aðila vinnumarkaðarins sem vörslumenn lífeyriskerfisins. Ég er alveg sannfærður um að ef stjórnvöld hefðu ein farið með yfirstjórn lífeyriskerfisins í hruninu hefði þrýstingurinn á að éta lífeyriskerfið til að deyfa sársaukann af hruninu verið óbærilegur fyrir hið pólitíska vald. Ég held því að þetta sé býsna áhugaverð hugmynd og er tilbúinn til að horfa á hana áfram. Ég held líka að mjög mikilvægt sé að veita þetta fyrirheit þó vissulega sé mjög langt í það að kerfið verði sjálfbært, alveg fram undir 2050 þegar við verðum farin að eldast nokkur hér í salnum, en þá er þó einhver framtíðarsýn um að hægt sé að byggja upp sjálfbært kerfi.

Virðulegi forseti. Þetta var kannski ein af þeim greinum sem tók hvað lengstan tíma að ná utan um og átta sig á hver væri hugsunin þarna á bak við. Þessi sjóður er að mínu mati algert lykilatriði varðandi þá þætti að tryggja sjálfbærnina til framtíðar og að við breytum kannski þeim hugsunarhætti okkar að fara í sérstök átök á nokkurra áratuga fresti um uppbygginguna, frekar að kerfið taki raunar smátt og smátt við þessu og sjái sjálft um þetta. Við höfum séð, þó að gengið hafi á ýmsu hérna hjá okkur, að þetta hefur virkað á Íslandi. Það hefur virkað að byggja upp lífeyrisréttindi hjá okkur umfram það sem flest önnur ríki hafa gert. Við sjáum að stór hluti til dæmis af stuðningi við veika fer í gegnum verkalýðsfélögin, í sjúkrasjóðina hjá þeim. Þeir hafa verið mjög öflugir í því að standa að fullorðinsfræðslu. Nýjasta verkefnið hefur verið starfsmenntasjóðurinn og þar erum við að sjá verulegan árangur varðandi fjölgun fólks á örorku, gerbreyting er á því hver prósentuhækkunin var á árunum milli 2005 og 2006 versus það sem er í dag þrátt fyrir að við höfum farið í gegnum þessi miklu efnahagsáföll árið 2008. Ég held því að þetta sé einmitt eitthvað sem eigi að vera í fullu samræmi við þær áherslur, en að sjálfsögðu komum við síðan að því að þurfa að taka ákvörðun um hvað við setjum mikið fjármagn á hverju ári að loknum þessum fjórum árum. Þar höfum við að jafnaði verið að styðja við að meðaltali frá því Íbúðalánasjóður var settur á stofn um 250 íbúðir, og hvort það dugi til. Það verður þá síðan sá grunnur sem húsnæðismálasjóður mun 

Virðulegi forseti. Ég vil í seinna andsvari fjalla aðeins um kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins sem er nú pólitískt og hagfræðilega algerlega úti að aka þegar kemur að þeirri staðhæfingu að frá hagfræðilegu sjónarmiði sé almennt ekki talið heppilegt að hið opinbera hafi mikil afskipti eða beiti miklum inngripum á húsnæðismarkaði. Ég veit satt að segja ekki alveg hvar menn eru upp aldir sem skrifa svona lagað, en það eru ekki fyrir því reynslurök, alla vega í norðanverðri Evrópu síðustu 100 árin, að þetta eigi við rök að styðjast. Hins vegar má kannski segja og gantast með það, vegna þess að klukkan er farin að ganga 10 á föstudagskvöldi, að það er kannski huggun harmi gegn að þessi mál hafi öll tafist eitthvað því að það kemur líka fram í kostnaðarumsögninni að við séum komin mjög langt í hagsveiflunni og séum á fimmta ári hagvaxtar og að líkindum í upphafi þenslutímabils, þannig að það má þá bara vona að þetta taki svona ár að klára þetta. Það þýðir að þá verða menn tilbúnir að fara í byggingarframkvæmdir, því þá er kerfið auðvitað tilbúið, akkúrat þegar menn þurfa að örva hagkerfið á nýjan leik þegar þeim tíma lýkur. En í fullri alvöru sagt er auðvitað ekki hægt að horfa af svona stuttum sjónarhóli á jafn mikla og mikilvæga kerfisbreytingu og þetta er. Staðreyndin er ósköp einfaldlega sú að verkamannabústaðakerfið sem var við lýði frá 1927–1999 virkaði gríðarlega vel og í því voru uppsöfnuð gríðarleg verðmæti sem voru síðan eiginlega eyðilögð og það mun auðvitað taka kannski ámóta jafn langan tíma að byggja aftur upp hliðstæð samfélagsleg verðmæti. Það er ekki hægt að líta á þetta frá grundvelli hagsveiflunnar frá einum tíma til annars.

Virðulegi forseti. Það sem við erum að tala um er að það sem við sáum til dæmis í Danmörku strax eftir bankaáfallið í heiminum var að þeir sem héldu áfram í aðdragandanum þegar bólan var mest í Danmörku fyrir hrunið, fyrir árið 2008, þá voru það þau félög þar sem voru að reyna að stuðla að því að byggja hagkvæmar íbúðir og ná niður húsnæðiskostnaðinum. Það sáum við líka þegar kom að verkamannabústaðakerfinu á sínum tíma, að þeir voru frumkvöðlar að því að reyna að byggja sem hagkvæmast húsnæði. Það hefur verið þannig hér á undanförnum árum að helst það sem hefur hækkað hjá okkur er húsnæðisliðurinn. Ég mundi nú telja að við gætum vissulega verið að einhverju leyti að dempa verðbólguþrýstinginn með því að fjölga hagkvæmari íbúðum, og annað að þróa nýjar byggingaraðferðir, eins og við ætlum líka að leggja áherslu á, til að lækka kostnaðinn enn frekar. Ég vil líka benda á að ég er að mörgu leyti sammála því að markaðurinn getur gert margt betur, sem snýr að þessu, en endilega hið opinbera. Markaðurinn getur hins vegar ekki sinnt hinum félagslega þætti húsnæðiskerfisins. Það höfum við reynt í hverju landinu á fætur öðru. Þar er almannaþáguhlutverk stjórnvalda svo gífurlega mikilvægt. Þar erum við að tala um skýr tekju- og eignaviðmið, hverjir það eru sem við ætlum að huga að í þessu kerfi. Þetta er ekki fyrir alla þó að við tölum hér um almennar íbúðir, en það er til fólk sem hefur minnst á Íslandi sem við ætlum að styðja við og það hafa stjórnvöld gert, held ég, í nánast hverju einasta 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á húsaleigulögum. Ég lagði frumvarpið fram á síðasta löggjafarþingi og er það nú lagt fram öðru sinni. Frumvarpið byggir, eins og annað sem ég mæli fyrir hér í kvöld, á skýrslu verkefnisstjórnar um framtíðarskipan húsnæðismála og yfirlýsingu stjórnvalda í tengslum við aðgerðir á húsnæðismarkaði. Lagt var til í skýrslu verkefnisstjórnar að húsaleigulöggjöfin yrði endurskoðuð með það að markmiði að treysta umgjörð leigumarkaðar og efla úrræði leigusala og leigjenda. Síðan var lögð áhersla á að tillögur samvinnuhóps sem starfaði með verkefnisstjórninni yrðu hafðar að leiðarljósi við þær breytingar. Við höfum líka litið til athugasemda frá ýmsum aðilum, meðal annars frá þeim sem sendu athugasemdir sínar til hv. velferðarnefndar Alþingis í vor þegar nefndin hafði samnefnt frumvarp til meðferðar. Við höfum farið vandlega yfir þær athugasemdir og reynt að taka tillit til þeirra eins og unnt er þó að ljóst sé að ekki hafi verið mögulegt að verða við þeim öllum. Í tillögum samvinnuhópsins og verkefnisstjórnarinnar má segja að endurspeglist tillögur til að styrkja stöðu bæði leigjenda og leigusala. Þar af leiðandi getur oft verið erfitt að mæta mismunandi sjónarmiðum sem komið hafa fram frá þessum hagsmunaaðilum. En samt sem áður er meginmarkmiðið að auka réttaröryggi leigjenda, þar á meðal þegar íbúðarhúsnæði er leigt til ákveðinna hópa, svo sem námsmanna, aldraðra og öryrkja, á sama tíma og lögð er áhersla á að þegar kemur að leigu húsnæðis er um að ræða frjálsa samninga milli leigusala og leigjenda. Húsaleigulögunum er hins vegar ætlað að setja þeirri samningsgerð ákveðinn ramma. Það á ekki bara við lög um leigu á íbúðarhúsnæði heldur einnig um leigu á húsnæði almennt sem er þá til ákveðins langs tíma. Í því skyni að auka réttaröryggið tel ég afar mikilvægt að almenn undanþága verði þrengd verulega sem verið hefur í ákvæðum í 2. gr. húsaleigulaga og veitir heimild til að víkja frá annars ófrávíkjanlegum ákvæðum laganna þegar íbúðarhúsnæði er leigt til ákveðinna hópa svo sem námsmanna, aldraðra og öryrkja. Þegar frumvarpið var lagt fram á Alþingi á síðasta löggjafarþingi fékk þetta ákvæði frumvarpsins hvað mesta gagnrýni án þess að það kæmi skýrt fram í allri umræðunni hvaða þýðingu ákvæðið kynni að hafa fyrir umrædda leigjendur. Þar heyrðist hátt í leigusölum og jafnvel gengið svo langt að því var haldið fram að frumvarpið í heild sinni væri til lítils gagns án frekari rökstuðnings. Í því sambandi vil ég undirstrika að húsaleigulögin fela í sér lágmarksréttindi að lögum fyrir leigjendur íbúðarhúsnæðis og að sama skapi hámarksskyldur. Lögin gera því ráð fyrir að réttindi leigjenda íbúðarhúsnæðis verði ekki rýrð eða skyldur þeirra auknar með sérstökum ákvæðum í samningi við leigusala. Þannig er einungis unnt að semja um aukinn rétt og minni skyldu leigjenda íbúðarhúsnæðis sem mælt er fyrir um í lögunum. Það er því meginregla húsaleigulaga að ákvæði laganna séu ófrávíkjanleg að því er varðar leigu á íbúðarhúsnæði nema annað sé sérstaklega tekið fram varðandi einstök atriði þess. Umrædd undanþága hefur þannig átt við um leigjendur á stórum hluta íslensks leigumarkaðar. Eigi að veita svo víðtæka heimild til að víkja frá húsaleigulögum þar sem í raun er sett í hendur einstakra leigusala að kveða einhliða á um undanþágu frá lögunum og jafnvel þótt lögin gildi raunar ekki nema að litlu leyti, kemur sú spurning óneitanlega í upp í hugann hvort við þurfum þá að hafa slík lög. Í mínum huga er hér um að ræða mikilvæga neytendavernd þar sem verið er að tryggja rétt leigjenda gagnvart leigusölum og þá ekki síst gagnvart þeim sem leigja út húsnæði í atvinnuskyni. Verður þá jafnframt að tryggja að sú vernd nái til allra hópa samfélagsins og þá kannski ekki síst þeirra sem kunna að standa höllum fæti við samningagerð af því tagi sem lögin fjalla um. Hér er gert ráð fyrir því að gerð verði sú breyting á 3. mgr. 2. gr. húsaleigulaganna að hin almenna undanþáguheimild í frumvarpinu nái einungis til áfangaheimila sem eru dvalarheimili sem starfrækt eru með það að markmiði að stuðla að endurhæfingu einstaklinga sem í flestum tilfellum hafa verið á meðferðar- eða endurhæfingarstofnun eða í fangelsi. Hinn sérstaki tilgangur og starfsemi áfangaheimila þykir réttlæta heimild til að víkja frá ákvæðum húsaleigulaga með samningi eftir því sem nauðsynlegt er til að ná þeim markmiðum sem stefnt er að með starfseminni. Þá er gert ráð fyrir einstökum frávikum frá nánar tilgreindum ákvæðum laganna á grundvelli málefnalegra ástæðna sem ég tel að réttlæti slík frávik. Er þannig lagt til að lögfestar verði sérstakar undanþáguheimildir frá tilteknum ákvæðum laganna fyrir leigusala sem eru lögaðilar sem ekki eru reknir í hagnaðarskyni. Er sem dæmi lagt til að þegar leigjendur hjá umræddum leigusölum uppfylla ekki lengur þau málefnalegu og lögmætu skilyrði sem leigusalar hafa sett fyrir leigu íbúðarhúsnæðis í þeirra þágu geti leigusalar sagt upp leigusamningi með þriggja mánaða uppsagnarfresti hvort sem um er að ræða tímabundinn eða ótímabundinn leigusamning. Ég tel að hér sé ekki verið að gera of miklar kröfur til leigusala um að segja upp samningnum með þriggja mánaða uppsagnarfresti. Einnig hefur nokkuð verið um að byggt hafi verið á umræddri undanþáguheimild húsaleigulaga til að víkja frá ákvæðum laganna um lágmarksuppsagnarfrest og þannig samið um að uppsagnarfrestur sé í ákveðnum tilvikum ekki nema einn mánuður. Rökin sem mæla með svo skömmum uppsagnarfresti í slíkum tilvikum hafa verið þau að framboð á félagslegu leiguhúsnæði hafi ekki verið nægilegt. Þannig hafa umræddir leigusalar sem og þeir sem ekki hafa komist að hjá leigusölunum sökum þess að framboð á leiguhúsnæði þeirra er ekki nægilegt, ríka hagsmuni af því að tryggja að íbúðarhúsnæði í eigu þeirra sé einungis ráðstafað til þeirra sem uppfylla skilyrði sem sett eru fyrir úthlutun leiguhúsnæðis. Hér er hins vegar ekki verið að tala um riftun húsaleigusamnings vegna vanefnda leigjenda af samningsskyldum sínum þar sem önnur sjónarmið gilda að sjálfsögðu um. Verður að líta til þess að því fylgir ávallt ákveðið óhagræði að finna nýtt húsnæði fyrir fjölskylduna og flytja milli staða og getur það orðið enn erfiðara þegar fyrirvarinn er svo skammur. Á það ekki síst við þegar flutt er á milli leiguhúsnæðis, enda liggur fyrir að erfitt getur verið að finna nýtt leiguhúsnæði fyrir fjölskylduna auk þess sem hafa verður í huga að félagslegar aðstæður þessara fjölskyldna hafa yfirleitt ekki kollvarpast enda þótt umrædd skilyrði fyrir leigu séu ekki lengur uppfyllt. Að mínu mati eru það of miklar kröfur og of viðurhlutamikið að gera ráð fyrir að leigjendum sem leigja hjá umræddum leigusölum sé gert að rýma heimili sitt með eins mánaðar fyrirvara og þá sérstaklega í ljósi þess að ekki er um að ræða vanefndir leigjenda á leigusamningi heldur hafa aðstæður þeirra einfaldlega breyst, til dæmis að þeir hafa hætt námi eða fengið hærri tekjur þannig að þeir uppfylla ekki lengur hin félagslegu skilyrði. Því legg ég til að uppsagnarfrestur í slíkum tilfellum verði þrír mánuðir. Með frumvarpinu er einnig leitast við að setja fram skýrari fyrirmæli um það hvernig samskiptum leigusala og leigjenda skuli háttað á gildistíma leigusamnings þannig að lögin heimila að skriflegar orðsendingar verði sendar rafrænt milli aðila enda algengt að fólk nýti sér tölvupóst í samskiptum sín á milli. Hér er líka ákvæði sem varðar brunavarnir. Við höfum fengið ítrekaðar ábendingar um að það virðist sem brunavörnum í leigðu húsnæði sé frekar ábótavant en þegar um er að ræða brunavarnir í húsnæði þar sem eigendur halda sjálfir heimili. Hér er í raun kveðið fastar að því, eins og er raunar skylda í dag, að fullnægjandi brunavarnir samkvæmt lögum og reglugerðum um brunavarnir verði eitt af þeim skilyrðum sem uppfylla þarf hvað leiguhúsnæði varðar svo ástand þess verði talið fullnægjandi við afhendingu í upphafi leigutíma. Það er líka tekið sérstaklega fram að í öllu leiguhúsnæði skuli vera reykskynjari og slökkvitæki. Jafnframt er gert ráð fyrir að leigusali þurfi að viðhalda brunavörnum þannig að þær séu í viðunandi ástandi á leigutíma. Ákveðinn misskilningur virðist vera uppi hvað þetta varðar og ítreka ég það sem ég sagði áðan; hér er ekki um að ræða nýjar eða auknar kröfur til brunavarna í leiguhúsnæði. Við gerum ekki auknar kröfur á atvinnulífið heldur erum við að ítreka að þetta eigi að vera í lagi. Hins vegar bætist við að nú er gert ráð fyrir að í öllu leiguhúsnæði sé reykskynjari og slökkvitæki. Þessar tillögur voru unnar í samráði við Eldvarnabandalagið sem meðal annars fulltrúar Mannvirkjastofnunar og Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins eiga sæti í. Þá er lagt til að þau úrræði verði samræmd sem leigjandi getur gripið til gagnvart leigusala þegar ástand leiguhúsnæðis er talið ófullnægjandi miðað við fyrirhuguð not þess, annars vegar í upphafi leigutíma og hins vegar síðar á leigutímanum í kjölfar þess að leigusali hefur ekki sinnt viðhaldi. Þótt ætla megi að afleiðingar fyrir leigjanda séu þær sömu í báðum tilvikum, a.m.k. sambærilegar, má sem dæmi nefna að strangari skilyrði eru samkvæmt gildandi húsaleigulögum fyrir riftun af hálfu leigjanda vegna vanrækslu viðhalds en þegar um er að ræða ófullnægjandi ástand í upphafi leigutíma. Hér eru líka breytingar sem við erum að gera varðandi þær tryggingar sem leigusalinn getur gert kröfu um. Það hefur sýnt sig að verið hefur ákveðinn misskilningur varðandi inntak fyrirframgreiðslu húsaleigu og margir hafa litið á hana sem tryggingu fyrir réttum efndum á leigusamningi. Þannig hafa leigjendur oft greitt leiguna allan samningstímann og síðan þurft að krefja leigusalann um endurgreiðslu fyrirframgreiðslunnar líkt og um tryggingarfé væri að ræða. Einnig eru dæmi um að leigjendur telja að þeim sé frjálst að sleppa leigugreiðslum einstaka mánuði á samningstímanum, enda sé til staðar fyrirframgreiðsla. Í ljósi þessa er lögð til sú breyting að eingöngu verði heimilt að krefjast tryggingar en ekki fyrirframgreiðslu húsaleigu þótt áfram verði heimilt að krefjast greiðslu húsaleigu fyrsta dag hvers mánaðar fyrir fram fyrir einn mánuð í senn. Áfram er gert ráð fyrir að leigusali geti að hámarki óskað eftir tryggingarfé sem nemur þriggja mánaða leigugreiðslum. Þar getur verið um verulega fjárhæð að ræða þegar litið er almennt til fjárhagslegra aðstæðna launafólks hér á landi, en þar vegast á hagsmunir leigjenda annars vegar og leigusala hins vegar. Ef leigusali samkvæmt frumvarpinu ætlar sér ekki að gera kröfu í tryggingarfé ber honum að skila því til leigjenda innan fjögurra vikna frá lokum leigutíma í stað tveggja mánaða. Ætla verður að fjórar vikur séu nægilegur tími fyrir leigusala til að meta ástand hins leigða húsnæðis á sama tíma og gera verður ráð fyrir að leigjandi hafi not fyrir þá fjármuni sem felast í tryggingunni jafnvel til að greiða tryggingu fyrir efndum á öðrum leigusamningi, til kaupa á búseturétti eða sem innborgun við kaup á íbúðarhúsnæði, sem við vitum að flestir leigjendur tala um að þeir vilji gera, þ.e. að kaupa sitt eigið húsnæði. Þá er lagt til að fallið verði frá skilyrði um að tryggingarfé í vörslu leigusala skuli vera verðtryggt. Þess í stað er lagt til að það skuli bera vexti til greiðsludags. Loks er áhersla lögð á að tryggingarfé skuli vera sérgreint í vörslu leigusala og enn fremur er lagt til að óheimilt verði að gera fjárnám í tryggingarfénu á leigutímanum, enda er það ekki í eigu leigusala heldur er því ætlað að standa til tryggingar verði vanefndir af hálfu leigjenda á samningstímanum. Hér eru líka ákveðin nýmæli sem ég vil hvetja nefndina og aðra þá sem áhuga hafa á þessu máli að kynna sér vel. Lagt er til það nýmæli að leigusala, sem er lögaðili sem í atvinnuskyni leigir út húsnæði, þar á meðal sveitarfélögum, sé heimilt að krefjast þess að leigjandi greiði mjög hóflegt gjald í samtryggingarsjóð leigusala í stað hefðbundinnar tryggingar. Þannig er gert ráð fyrir að leigusali stofni sérstakan sjóð til að standa straum af kostnaði sem fallið getur til vegna vanefnda á leigusamningi leigusala og er gert ráð fyrir að gjaldið megi aldrei nema hærri fjárhæð en sem nemur 1/10 af húsaleigu samkvæmt samningi aðila. Þessi nýi valkostur ætti að koma sér vel fyrir leigjendur, enda gert ráð fyrr að gjaldið sé mjög hóflegt. Jafnframt ættu leigusalar, að minnsta kosti stærri leigusalar sem eru með marga leigjendur, að sjá sér hag í því að nýta þennan valkost þar sem ætla má að umsýsla tengd tryggingum og ábyrgðum sé nánast engin. Síðan er í frumvarpi þessu einnig lagt til að gerður verði greinarmunur á lengd uppsagnarfrests þegar leigusali er annars vegar einstaklingur og hins vegar leigusali sem er lögaðili sem í atvinnuskyni leigir út íbúðarhúsnæði. Markmiðið er að stuðla að gerð ótímabundinna leigusamninga sem aftur geta leitt til langtímaleigu á leigumarkaði. Lagt er til að horfið verði frá þeirri reglu laganna að uppsagnarfrestur af hálfu leigusala sé eitt ár þegar leigjandi hefur haft íbúð á leigu lengur en í fimm ár. Hefur það ákvæði þótt íþyngjandi fyrir einstaklinga og stuðlað að því að fremur séu gerðir nokkrir tímabundnir leigusamningar en ótímabundnir samningar svo komast megi hjá umræddu skilyrði. Ég tel hins vegar að önnur sjónarmið eigi að gilda um sveitarfélög og félög sem leigja út íbúðarhúsnæði í atvinnuskyni og hafa þá væntanlega að markmiði að tryggja fólki öryggi í húsnæðismálum, efni það leigusamninginn. Lagt er til að uppsagnarfrestur af hálfu slíkra leigusala verði 12 mánuðir hafi leigjandi haft íbúðarhúsnæði á leigu lengur en eitt ár. Með þessari breytingu er leitast við að stuðla að aukinni festu á leigumarkaði og ekki síst auknu réttaröryggi leigjenda þeirra sem leigja út íbúðarhúsnæði í atvinnuskyni. Hvað þetta ákvæði varðar, ef menn hafa áhyggjur af því sem snýr til dæmis að námsmannaíbúðunum þá eru þeir samningar endurnýjaðir árlega, eins og fram kom í ræðu minni varðandi húsnæðisbæturnar, þannig að það ætti ekki að breyta neinu hvað þetta varðar gagnvart þeim. Þá er lagt til að uppsagnarfrestur vegna herbergja verði þrír mánuðir í stað eins mánaðar. Er ljóst að dæmi eru um að einstaklingar haldi heimili í herbergjum og þykir ansi viðurhlutamikið að gera ráð fyrir að einstaklingum sé gert að rýma heimili sitt með eins mánaðar fyrirvara, enda tekur oft lengri tíma en einn mánuð að finna sér nýtt íbúðarhúsnæði, hvort sem um er að ræða herbergi eða íbúð. Í frumvarpinu eru gerðar verulegar breytingar á hlutverki byggingarfulltrúa. Þeir hafa gegnt talsverðu hlutverki við framkvæmd úttekta og mat á lækkun leigu ásamt mati á nauðsyn viðgerða og kostnaði við þær. Bent hefur verið á að hlutverk byggingarfulltrúa samkvæmt húsaleigulögum samræmist illa verkefnum sem þeim hafa verið falin með öðrum lögum. Í því sambandi verður einnig að hafa í huga að byggingarfulltrúar eru starfsmenn sveitarfélaga og gegna ákveðnu eftirlitshlutverki á vegum þeirra. Einnig liggur fyrir að flest sveitarfélög eiga íbúðarhúsnæði sem þau leigja út til einstaklinga eða fjölskyldna og reka sérstök leigufélög í þeim tilgangi. Þannig eru sveitarfélög í mörgum tilvikum annar aðili leigusamnings um húsnæði sem byggingarfulltrúa er svo falið að taka út, auk þess sem byggingarfulltrúa kann að vera falið að skera úr ágreiningi milli aðila leigusamnings þar sem sveitarfélag er raunar annar aðili ágreiningsins. Hér er lagt til að byggingarfulltrúum sveitarfélaga verði ekki lengur falin framkvæmd úttektar á leiguhúsnæði heldur falli það í hlut aðila leigusamnings að koma sér saman um úttektaraðila sem annist þau verkefni sem nú er gert ráð fyrir að byggingarfulltrúar sinni. Hafa verður í huga að húsaleigusamningar fela í sér einkaréttarlegt samningssamband milli aðila og þykja málefnaleg sjónarmið vera fyrir því að aðilar að slíkum samningum komi sér saman um hvernig þeir kjósa að haga þessum málum á sama hátt og gildir almennt um önnur sambærileg samningssambönd. Enn fremur er lagt til að skýrar verði kveðið á um kostnaðarskiptingu vegna starfa úttektaraðila. Komið hefur fram við mótun framtíðarstefnu húsnæðismála gagnrýni þess efnis að opinbert eftirlit með framkvæmd leigusamninga á íslenskum leigumarkaði sé ekki nægilegt. Þannig hefur mörgum þótt hlutverk byggingarfulltrúa sveitarfélaga vera vísir að einhvers konar opinberu eftirlitskerfi í þessu sambandi og hafa komið fram athugasemdir um að efla þyrfti það kerfi fremur en fella það niður. Líkt og ég minntist á áðan þóttu þeir hagsmunaárekstrar sem kunna verða í störfum byggingarfulltrúa, eigi þeir að sinna áfram því hlutverki sem þeim er falið í húsaleigulögum, vega þyngra en mikilvægi starfa þeirra sem hluta af opinberu eftirliti með íslenskum leigumarkaði. Hins vegar er mikilvægt að opinbert eftirlit með leigumarkaði sé virkt. Því er í frumvarpinu lagt til að kærunefnd húsamála verði falið að kveða upp bindandi úrskurði í þeim ágreiningsmálum sem lögð eru fyrir nefndina um gerð leigusamninga. Í því sambandi var litið til annarra Norðurlanda. Þá er líka lagt til að ákvæðum um eftirlit með starfsemi leigumiðlara verði breytt og lagt er til að ráðherra hafi einungis eftirlit með því að leigumiðlarar fullnægi ávallt þeim skilyrðum sem sett eru fyrir leyfisveitingu. Þannig verði fallið frá því eftirliti sem gert er ráð fyrir í gildandi lögum að því er varðar vanrækslu leigumiðlara eða brot gegn ákvæðum húsaleigulaga. Síðan er hér til viðbótar nýtt ákvæði sem ekki var í frumvarpinu þegar það kom fram og vil ég þakka innanríkisráðuneytinu fyrir gott samstarf varðandi það ákvæði. Lagt er til að leigjendum verði tryggður sambærilegur réttur og eigendum íbúðarhúsnæðis sem selt er nauðungarsölu, samanber 6. tölulið 1. mgr. 28. gr. laga nr. 90/1991, um nauðungarsölu, svo allir muni eftir þeirri grein, með síðari breytingum. Þannig er gert ráð fyrir að við nauðungarsölu íbúðarhúsnæðis sem leigjandi hefur til eigin nota samkvæmt leigusamningi skuli hann njóta réttar til að halda notum af því út leigutíma, eftir atvikum að undangenginni uppsögn, en þó aldrei lengur en í 12 mánuði frá samþykki boðs gegn greiðslu leigu sem svarar að mati sýslumanns til hæfilegrar húsaleigu. Þarna er því enn á ný verið að reyna að tryggja það að leigjendur séu að einhverju leyti með sambærilega stöðu og fólk sem kaupir húsnæði sitt og missir það síðan. Líkt og rakið hefur verið er hér um að ræða margvíslegar breytingar á gildandi húsaleigulögum sem ég tel mikilvægt að gerðar verði til að auka réttaröryggi leigjenda. Það hefur kannski verið of algengt á Íslandi að menn beri ekki mikla virðingu fyrir réttindum leigjenda sem komið hefur niður á húsnæðisöryggi þeirra. Sem dæmi má nefna það ákvæði sem ég fjallaði hér fyrst um, að eðlilegt hefur þótt að leigufélög sem leigja til þeirra sem standa höllum fæti í samfélagi okkar, geti undanþegið leigusamninga sína frá lágmarksréttarvernd laganna. Ef einhver atriði snúa að ákvæðum húsaleigulaganna eða breytingum sem við leggjum hér til sem við teljum vera of íþyngjandi fyrir þessa leigusala, eru það einfaldlega ákvæði sem við eigum þá bara að taka út því að það hlýtur þá líka að vera ansi íþyngjandi fyrir aðra sem falla eiga undir lögin. Þetta frumvarp á að mínu mati að bæta réttaröryggi og stöðu leigjenda þannig að leiguhúsnæði sé valkostur, þannig að fólk hafi val þegar kemur að búsetuformi. Þar með er það leiðandi mikilvægur liður í að slíkt val geti orðið raunverulegt. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. velferðarnefndar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra fyrir ræðuna. Þetta frumvarp var til umfjöllunar í velferðarnefnd sl. þingvetur. Við vorum nánast búin með það en tókum þá ákvörðun að láta það bíða á milli þinga. Það bráðlá ekki á því og það voru ákveðin atriði sem mátti gjarnan skoða betur. Ég fagna því. Þetta verður þægileg vinna fyrir okkur. Við vorum orðin vel að okkur í þessu. Það er ágætt að taka það fram að við munum strax í fyrramálið halda fund og senda öll þessi mál út til umsagnar og hefja svo vinnu af fullum krafti við þau í janúar. Það sem mér fannst erfiðast í umfjölluninni síðast og er enn erfitt er tryggingargjaldið. Þá komum við að réttindum leigjenda á Íslandi. Þau hafa verið slök í gegnum tíðina og húsnæðisóöryggi mikið. Það er vegna skorts á framboði af húsnæði hjá leigufélögum. Nú er það að breytast og með frumvarpinu um almennar leiguíbúðir er líka verið að gera bragarbót á því. Vonandi eykst framboðið því að það eitt og sér að ekki sé skortur á húsnæði eykur líka rétt fólks því að það er erfiðara að hlunnfara fólk þegar aðrir eru ekki endilega strax tilbúnir að flytja inn. Ég velti fyrir mér með þessar tryggingargreiðslur því að nú getur ungt fólk í Reykjavík, sem ætlar að leigja tveggja til þriggja herbergja íbúð, þurft að leggja fram allt að hálfa milljón í tryggingarfé á sama tíma og það er að greiða fyrsta mánuð leigunnar. Maður veltir fyrir sér hvort það séu ekki til einhverjar leiðir til að styðja við fólk því að það er ekki á allra færi að leggja slíka fjármuni fram, hvað þá að fá 

Virðulegi forseti. Mig minnir að ein af hugmyndunum sem komu fram við vinnu samvinnuhópsins hafi verið á þá leið að menn veltu fyrir sér einhvers konar sjóði eða ábyrgðum sem sneru að þessum tryggingum. Niðurstaða okkar varð, eins og ég fór yfir í ræðu minni, að búa til viðbótarheimild sem sneri að tryggingum þannig að leigusali gæti búið til samtryggingarsjóð gegn vanefndum og skemmdum varðandi leigusamninginn. Það er verið að taka út möguleikann á því að vera með fyrirframgreiðslu. Ég tel að það sé veruleg réttarbót. Síðan hefur líka verið möguleiki á bankaábyrgð, eins og var nefnt hér. Það varð niðurstaða okkar að hafa þetta með þessum hætti. Við vonumst svo sannarlega til að leigusalar, alla vega þeir sem eru lögaðilar, skoði mjög alvarlega þann möguleika að bæta þessu inn, ekki síst ákvæðinu sem snýr að samtryggingarsjóðnum. Þetta er hugmynd sem menn hafa verið að láta reyna á og hér er verið að búa til lagarammann utan um hana. Mér skilst að þetta hafi gefið ágætisraun.

Herra forseti. Það er áhugaverð hugmynd. Þar kemur auðvitað upp vandi íslenskra leigumarkaða. Hann er að svo miklu leyti í höndum einstaklinga sem leigja út eigið húsnæði. Það er jákvætt að því leyti að í gegnum tíðina hafa margir verið með tiltölulega sanngjarna leigu af því að fólk hefur valið að innheimta frekar lægri leigu og fá þá fólk sem það treystir og veit að gengur vel um húsnæðið. Hins vegar hefur það líka leitt til þess að það hefur ýtt undir óöryggi fólks. Það leigir íbúð og svo kemur dóttir heim úr námi eða frænka og þá þarf að losa íbúðina og fólk þarf að fara með stuttum fyrirvara. Eins er óöryggið meira því að einn einstaklingur tekur áhættu af því að leigja út fasteign og vill því fá tryggingarfé. Þetta fylgir þeim einstaklingsmarkaði sem við Íslendingar höfum lagt upp með og er auðvitað beint afsprengi séreignarstefnunnar. Við höfum ekki verið tilbúin að byggja upp alvöruleigufélög. Þegar hæstv. ráðherra talar um einhvers konar samtryggingarsjóð leigusala, er hún þá ekki fyrst og fremst að horfa á þá leigusala sem eru á markaði í atvinnuskyni? Allir þeir einstaklingar sem leigja út húsnæði - nú er ég ekki að hallmæla því fólki, það er bara fólk sem er að leigja út eignirnar sínar og það er ósköp jákvætt að það sé framboð á slíkum eignum en það er miklu erfiðari markaður að eiga við og oft og tíðum miklu erfiðari fyrir leigjendurna. Er þessi sjóður hugsaður fyrst og fremst fyrir fasteignafélög eða er hugmyndin sú að fólk sem leigir almennt út húsnæði verði aðilar að einhverjum slíkum sjóði?

Virðulegi forseti. Ákvæðið eins og við höfum hugsað það snýr fyrst og fremst að lögaðilum. Þetta er bara eitt af því sem ég held að nefndin muni skoða, þ.e. hvort það væri mögulegt fyrir fleiri einstaklinga að taka sig saman og ná að deila áhættunni með þessum hætti. Eins og ég talaði um var mjög greinilegt í tillögunni sem við fengum frá samvinnuhópnum og verkefnisstjórnin talaði um að verið væri að vega þessi ólíku sjónarmið. Leigjendur hafa verið hjá leigusölum sem eru mjög ósanngjarnir en leigusalar hafa margir hverjir líka mjög slæma reynslu af vanefndum leigjenda og slæmri umgengni. Það getur tekið mjög langan tíma og verið mjög erfitt að ná fólki út úr húsnæði þegar það er hætt að borga leigu og jafnvel búið að skemma húsnæðið. Kostnaðurinn við það er orðinn margfalt umfram trygginguna. Eitt af því sem við erum til dæmis ekki með í frumvarpinu en ég veit að innanríkisráðuneytið hefur verið að skoða er hvort hægt sé að hraða því að koma fólki út úr húsnæði þegar það hefur algerlega brugðist samningsskyldum sínum gagnvart leigusalanum. Þegar kemur að þessu erum við enn á ný að reyna að vega mismunandi sjónarmið. Það er rétt að upphæðin getur verið há fyrir efnaminna fólk, sem þeir sem eru á leigumarkaðnum eru svo sannarlega, en við vonumst alla vega til þess að með því að ramma þetta af, taka út fyrirframgreiðsluna séum við að bæta stöðu leigjenda, en að sama skapi er mikilvægt og þarf að tryggja að fólk sé tilbúið að leigja út húsnæði sitt. Einstaklingar sem leigja út eigið húsnæði eru mjög stór og mikilvægur þáttur af íslenska leigumarkaðnum og það er mikilvægt að svo verði áfram.

Hæstv. forseti. Mig langar að byrja að segja í þessari ræðu, sem ég ætla að hafa alveg örstutta, að mér fannst það hljóma ansi vel sem hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni um 3. mgr. 2. gr., sem varð talsverð umræða um á síðasta þingi, og það að verið sé að setja inn sérstakt ákvæði um leigu íbúðarhúsnæðis á áfangaheimilum. Ég held að þetta sé mjög mikilvæg breyting frá því í fyrra. Ég fagna því líka að það komi inn í 3. gr. klausa um að leigusala sem er lögaðili sem er ekki rekinn í hagnaðarskyni sé heimilt að setja málefnaleg og lögmælt skilyrði fyrir leigu íbúðarhúsnæðis. Ég held að þetta sé rosalega góð breyting á frumvarpinu frá því sem var þegar það var lagt fram í fyrra og ég fagna því. Í kvöld er hæstv. ráðherra búinn að mæla fyrir húsnæðisfrumvörpunum. Þetta eru stór og mikil mál eins og mátti heyra á því hversu hratt ráðherra þurfti stundum að tala. Það sést líka á því hversu þykkt þetta er, það liggur við að maður tali um rúmmál frumvarpanna. Húsnæði er auðvitað eitt af því mikilvægasta sem er til í lífi fólks og þess vegna langaði mig að kveðja mér hljóðs og halda örstutta ræðu við lok umræðunnar, því að líkt og hæstv. ráðherra sagði er mjög mikilvægt að þessi mál séu skoðuð saman í heild. Það er því svolítið bagalegt hversu seint þau koma fram en ég fagna því engu að síður að þau séu núna komin fram og það er örugglega þeim mun mikilvægara að hv. velferðarnefnd fái góðan tíma til þess að fara yfir málin. Þetta eru stór og flókin mál. Mig langar að fagna því sem kom fram í andsvörum áðan þar sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, sem jafnframt er formaður hv. velferðarnefndar, sagði að það yrði fundur í nefndinni í fyrramálið og þá yrðu frumvörpin send út til umsagnar. Mig langar að segja að mér finnst mikilvægt af því við erum að fara inn í tíð jólafría að það verði gefinn góður umsagnarfrestur á frumvörpin. Ég veit að það liggur á að klára málin en þetta eru samt þannig mál að það er mikilvægt að vanda til verka. Að öllu því sögðu langar mig að óska hæstv. ráðherra til hamingju með að frumvörpin séu komin fram. Nú eru málin komin til þingsins og það verður verk hjá hv. velferðarnefnd að ganga frá þessu og spennandi að sjá hvernig framhaldið verður.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þingmanninum fyrir ræðu hennar. Það er rétt sem hún segir að þetta eru stór mál. Það skiptir máli að við vöndum meðferð málanna í þinginu. Þingmenn og náttúrlega samfélagið í heild þurfa að fá tækifæri til að skila inn álitum sínum og umsögnum varðandi málið. Ég vil samt sem áður minna á að þetta er hluti af forsenduákvæðum kjarasamninga. Kjarasamningar koma til endurskoðunar í febrúar. Þar af leiðandi er mjög mikilvægt að við náum að ljúka málinu fyrir þann tíma. Þingið hefur svo sannarlega sýnt að það getur unnið vel en líka hratt í svona stórum málum. Ég vonast einnig til að sá mikli undirbúningur og það mikla samráð sem hefur átt sér stað við þessi frumvörp skili sér í vinnslu þingsins.

Hæstv. forseti. Nú beindi hæstv. ráðherra ekki beinlínis spurningu til mín og ég verð að viðurkenna að ég kann ekki betur á kerfið en svo að ég taldi mér skylt að svara. En ég vil þá segja í lokin að auðvitað vona ég að hv. velferðarnefnd gangi vel í þessari vinnu. Ég hef í rauninni ekkert meira um það að segja en ítreka að þó svo að mikilvægt sé að vinna hratt í þessu máli er engu að síður gríðarlega mikilvægt að vinna vel. Tel ég mig þá hafa brugðist við andsvari hæstv. ráðherra með þessu stutta innleggi.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands, nr. 36/2001, með síðari breytingum. Í frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á núgildandi bráðabirgðaákvæði III í lögum um Seðlabanka Íslands sem taldar eru mikilvægar til að ná að skýra betur hvernig staðið skuli að móttöku og frekari úrvinnslu stöðugleikaframlags. Lagt er til að núgildandi ákvæði verði skipt upp í nokkrar málsgreinar til að skapa skarpari skil á milli þátta í því ferli sem fjallað er um í ákvæðinu, þ.e. frá því að Seðlabankinn tekur á móti verðmætunum og þar til þeim er endanlega ráðstafað í samræmi við lög um stöðugleikaskatt. Ákvæðið sem verður 2. mgr. er í meginatriðum samhljóða 3. málslið bráðabirgðaákvæðis III í núgildandi lögum. Hér er þó lagt til að sérstaklega verði áréttað að Bankasýsla ríkisins annist meðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum, sbr. lög 88/2009, um Bankasýslu ríkisins. Þá er áfram gert ráð fyrir að laust fé verði varðveitt á sérstökum reikningum ríkissjóðs í Seðlabanka Íslands en önnur verðmæti verði til varðveislu hjá bankanum eða félagi sem lagt er til að verði stofnað. Í ákvæðinu sem verður 3. mgr. er lagt til að Seðlabanki Íslands skuli stofna sérstakt félag til þess að annast umsýslu og að fullnusta og selja eftir því sem við á verðmæti sem ekki eru laust fé eða eignarhlutir í fjármálafyrirtækjum. Ekki er gert ráð fyrir að eignirnar verði eign félagsins heldur er gert ráð fyrir að tilgangur félagsins verði að vinna úr þeim og umbreyta þeim í laust fé. Sem sagt, varðandi eignarhaldið er skýrt að það verður hjá ríkissjóði. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að félaginu verði með ákvæðinu veitt lagaheimild til að annast umsýslu, að fullnusta og selja eignirnar án þess að leitað verði sérstakrar lagaheimildar í fjárlögum hverju sinni. Mælt er fyrir um að stjórn félagsins búi yfir víðtækri þekkingu og reynslu til að sinna þessu verkefni og að hún verði skipuð af Seðlabankanum. Þótt félagið verði í eigu bankans er ekki gert ráð fyrir að Seðlabankinn né sá ráðherra sem fer með eignir ríkisins komi að einstökum ákvörðunum félagsins við umsýslu eignanna. Með því að fela þar til bærum sérfræðingum úrvinnslu og ráðstöfun þessara eigna á góðan og faglegan hátt, með lögum, er leitast við að meðferð og ráðstöfun þessara verðmæta verði hafin yfir vafa. Við umsýslu, fullnustu og sölu eigna skal félagið leggja áherslu á gagnsæi, hlutlægni, jafnræði og hagkvæmni. Með hagkvæmni er átt við að leitað sé hæsta verðs eða markaðsverðs fyrir eignirnar. Gert er ráð fyrir að ráðherra og félagið geri með sér sérstakan samning þar sem nánar verður kveðið á um störf félagsins og þau atriði sem helst skipta máli við umsýslu og ráðstöfun þessara eigna. Þar sem ekki er gert ráð fyrir því að Seðlabankinn né ráðherra hafi afskipti, eins og áður segir, af verkefnum félagsins er lagt til að Ríkisendurskoðun skuli hafa eftirlit með starfsemi félagsins og framkvæmd samnings milli ríkisins og félagsins. Ég vil láta þess getið, í tengslum við þann samning sem hér var vísað til, þ.e. samning sem ætlunin er að ráðherra geri við félagið, að ég hef í hyggju að kynna drög að þeim samningi hér undir þinglegri meðferð málsins. Í ákvæðinu sem verður 4. mgr. er kveðið á um ráðstöfun ríkisins á verðmætum sem móttekin eru á grundvelli 2. málsliðar 1. mgr. Í 4. málslið gildandi laga er mælt fyrir um að meðferð og ráðstöfun verðmætanna skuli hagað í samræmi við 2. mgr. 1. gr. laga um stöðugleikaskatt. Hér er lagt til að ákvæðið sem vísað er til í lögum um stöðugleikaskatt verði einnig tekið upp í bráðabirgðaákvæðið til skýringarauka. Þar er hins vegar fjallað um ráðstafanir sem eru annars eðlis en þær ráðstafanir sem félaginu er falið að annast og lúta að því að vinna úr eignunum, heimta inn fjármuni og koma eignum í verð. Þær ráðstafanir sem fjallað er um í ákvæðinu eru ráðstafanir sem aðallega felast í því hvernig ríkið ráðstafar að lokum andvirði eignanna út í þjóðfélagið. Slík ráðstöfun skal fara fram á grundvelli heimilda í fjárlögum að undangengnu samráði við Seðlabanka Íslands um mat á áhrifum þessa á efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika og kynningu málsins fyrir efnahags- og viðskiptanefnd á undirbúningsstigi fjárlagafrumvarps. Að öðru leyti er vísað til athugasemdar við 2. mgr. 1. gr. frumvarps sem varðar lög nr. 60/2015, um stöðugleikaskatt. Herra forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsögu hans í málinu. Hér er um að ræða að stofna félag sem Seðlabankinn skal stofna, skipa stjórn félagsins, það er hins vegar Ríkisendurskoðun sem ætlað er að hafa eftirlit með starfsemi félagsins. Síðan er greint frá því að ráðherra skuli hafa samráð við Seðlabankann um mat á áhrifum þessa á efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika, þ.e. sölu eignanna, og kynna málið fyrir efnahags- og viðskiptanefnd á undirbúningsstigi fjárlagafrumvarps. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um stöðu þessa félags gagnvart þinginu. Það er mjög mikilvægt í ljósi þeirra yfirlýstu markmiða sem koma fram um að félagið leggi áherslu á gagnsæi, hlutlægni, jafnræði og hagkvæmni að þetta gagnsæi sé tryggt með einhverjum hætti. Ráðherra reifaði að hann mundi kynna þennan samning milli félagsins og ráðherra fyrir þinginu á einhvern hátt. Telur ekki hæstv. ráðherra að það þurfi að skrifa það miklu skýrar út í þessu frumvarpi hver nákvæmlega aðkoma þingsins á að vera í ljósi þess að það eina sem er getið um í lagatextanum er að kynna málið fyrir efnahags- og viðskiptanefnd á undirbúningsstigi fjárlagafrumvarps, sem er í raun og veru mjög lítill hluti? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki ástæðu til að skerpa mun betur á eftirlitshlutverki þingsins gagnvart þessu félagi sem fer með alveg gríðarlega miklar eignir og umsýslu þeirra.

Herra forseti. Ég tel mjög mikilvægt að við gerum greinarmun á tvennu hér. Það er annars vegar verkefnið sem við ætlum að fela félaginu, sem er eingöngu það að annast um þessa umsýslu. Það er sjálfsagt að láta þess getið að við erum að ræða um töluvert mikil verðmæti, yfir 60 milljarða. En þegar horft hefur verið til þess hve mikið af þessum eignum gætu verið auðseljanlegar eignir er líklegt að verkefni snúi að fjárhæðum einhvers staðar rétt undir 40 milljörðum, sýnist sérfræðingum í fjármálaráðuneytinu. Það er þessi umsýsla annars vegar og svo hins vegar ráðstöfun verðmætanna. Þetta mun þá gerast þannig að þegar félagið hefur komið eignum í verð fer andvirðið inn á reikning ríkisins í Seðlabankanum og það er við ráðstöfun á þeim verðmætum sem þetta samráð er skrifað inn, samráð við Seðlabankann, samráð við þingið í gegnum fjárlagagerðina, að gera grein fyrir því þar. Hinn þátturinn af samráðinu er á þeim tíma sem verðmætin eru enn þá óinnleyst inni í félaginu og um þá meðferð gildir samningurinn og mér finnst sjálfsagt að ræða það hér nánar með hvaða hætti við getum hagað eftirlitshlutverki þingsins yfir það tímabil. Það er um að gera að hafa sem mest gagnsæi um það hvaða aðferðum verður þar beitt. En við skulum hafa það í huga að eftir að samningurinn hefur verið gerður er ekki við því að búast að það verði neitt annað á ferðinni inni í þessu félagi en bara það sem segir í samningnum, líkt og við felum ýmsum aðilum í ríkiskerfinu hin ýmsu verkefni og við getum kallað eftir því hvort ekki sé verið að sinna þeim einhvern veginn. En það ætti svo sem ekkert annað að vera að frétta af þessu félagi en það að það sé annaðhvort búið að selja eða væntanleg sala fram undan á eignunum. Það er stefnt að því að koma þessu öllu í verð fyrir sem hæst verð sem allra fyrst.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Mér finnst mjög mikilvægt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fari þá yfir aðkomu þingsins að því þegar samningur er undirbúinn og hvernig nákvæmlega hann verður kynntur fyrir nefndinni eða þinginu eftir atvikum. Það má kannski líka ræða hvort ekki sé ástæða til að Alþingi allt fái að fylgjast með þessu máli en ekki aðeins hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Ég held að það sé í sjálfu sér mikilvægt og við eigum að læra af reynslunni í þeim stóru málum sem hér hafa verið til umfjöllunar. Þar hefðum við getað gert betur í því að mínu mati að taka umræðuna inn á Alþingi í heild sinni. Hitt sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um er sú staðreynd að meginhlutverk seðlabanka er ekki umsýsla eigna. Eigi að síður er hér valin sú leið að stofna félag inni í Seðlabankanum til þess að annast þessa umsýslu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Kom einhver önnur leið til greina? Að stofna sérstakt félag? Hvort hann gæti aðeins farið yfir röksemdina fyrir því af hverju þessi leið er farin og ekki að stofna sérstakt félag í eigu ríkisins til að annast þessa umsýslu eða einfaldlega fela Bankasýslunni víðtækara hlutverk en hún hefur nú þegar. Ef hæstv. ráðherra gæti aðeins farið yfir rökstuðninginn fyrir því.

Herra forseti. Meginrökin fyrir því að félaginu er komið fyrir hjá Seðlabankanum tengjast því að þær eignir og þau verðmæti sem hér er um að ræða eru að koma út úr slitabúunum og við höfum átt samstarf við Seðlabankann um afnám haftanna allt frá upphafi og í tengslum við endurreisn bankanna var komið á fót félögum innan Seðlabankans, eða allt frá þeim tíma þegar unnið var að endurreisn bankanna. Ég get þar vísað til eignarfélags Seðlabanka Íslands. Þar hafa líka verið önnur félög eins og Hilda. Á sínum tíma stóð til að stofna félagið Sölvhól. Þar hefur byggst upp þekking. Hérna er um að ræða eignir sem spretta út úr haftaafnámsferlinu þar sem Seðlabankinn hefur verið mjög skammt undan. Hann mun veita umsögn um ráðstöfun þess andvirðis sem um ræðir, þ.e. söluandvirðis eignanna. Það þótti því liggja nærri að eiga áfram samstarf og nýta þá þekkingu sem hefur byggst upp í eignaumsýslu inni í Seðlabankanum í sérstöku félagi. En þar hafa mörg hundruð milljarðar verið í eignaumsýslu allt frá hruninu. Aðrir kostir sem hefðu getað komið til skoðunar voru jú þeir að fela Bankasýslu ríkisins að annast um þetta. Hún hefur hins vegar haft það afmarkaða hlutverk að fara með eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum og mun hafa nóg á sinni könnu varðandi undirbúning að sölu þeirra eigna. Í þriðja lagi hefði svo sem komið til greina að koma á fót einhvers konar nýrri einkavæðingarnefnd inni í stjórnkerfinu. Það hefði mátt gera. Beint undir Stjórnarráðinu með einhverjum hætti. 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það að gagnsæi skiptir mjög miklu máli. Ég legg áherslu á að í meðförum nefndarinnar verði farið yfir hvort það sé nægjanlega tryggt. Það dregur úr áhyggjum. Þetta eru auðvitað eignir sem eru umfangsmiklar og geta skipt miklu um valdastöðu og ítök í íslensku efnahagslífi og skiptir miklu að menn viti með hvaða hætti þeim er ráðstafað. Ég er ánægður með þá hugsun sem hér kemur fram um að fela Ríkisendurskoðun eftirlit með félaginu og tel það til bóta frekar en að þetta sé með beinni yfirstjórn Seðlabankans, bankaráðs eða ráðherra. Ég tel að það sé skynsamlegri aðferðafræði. Eins og ég skil þetta mál felst í því að lagastoð verður þá traustari undir ESÍ, Eignarhaldsfélags Seðlabanka Íslands, sem nú þegar er til og umboðsmaður Alþingis hefur gert athugasemdir við lagagrunninn fyrir. Ég vildi helst beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra annars vegar hvort það sé ekki réttur skilningur og hins vegar hvort ráðherra sé ekki tilbúinn til samráðs um það í þinglegri meðferð að við útfærum eftir atvikum upplýsingar og, alveg rétt, eins og ráðherrann segir, auðvitað er það ekki um annað en ráðstöfun eignanna og hvernig þeim er ráðstafað, það gagnsæisferli sem þyrfti að útbúa til þingsins til að allt væri uppi á borðum, því að ég held að það sé hagur fyrir alla að sú umgjörð sé eins góð og vel unnin strax í upphafi.

Herra forseti. Rétt aðeins um þær eignir sem um er að ræða. Það er töluvert mikið laust fé hér undir. Það mun rata, eins og ég gat um í framsöguræðu minni, beint inn á reikning ríkisins í Seðlabankanum. Síðan er þar um að ræða töluvert af skráðum eignum. Það geta verið skráð skuldabréf, það geta verið skráð hlutabréf, eins óskráðar eignir, óskráð hlutabréf, óskráð skuldabréf, aðrar eignir, kröfur og annað þess háttar. Ég tel að það muni að verulegu leyti ganga tiltölulega hratt fyrir sig að koma sérstaklega skráðum eignum í verð og vandséð er að það þurfi að taka mjög langan tíma. En gegnsæi um allt fyrirkomulag, hvaða verklagi verður beitt við að koma eignum í verð, er til bóta fyrir alla hlutaðeigandi, ekki síst félagið sjálft, til þess að eyða allri tortryggni. Ég býð bara fram gott samstarf við nefndina um að útfæra það með besta mögulega móti. Við munum leggja fyrir nefndina drög að samningi og taka við öllum góðum ábendingum um hvernig hægt er að ná þessu sameiginlega markmiði okkar, að ljóst sé hvaða meginreglur skuli hafðar til grundvallar við að koma eignunum í verð. Eitt sem manni kemur til hugar í þessu er að einhvers konar regluleg skil verði með greinargerð um það sem gerst hefur síðasta ársfjórðunginn eða eitthvað því um líkt sem hægt væri síðan að kynna í nefnd. Ég tek eftir og þakka fyrir undirtektir við þetta fyrirkomulag með Ríkisendurskoðun. Varðandi ESÍ eru komnar fram spurningar, í það minnsta frá umboðsmanni, sem Seðlabankinn hefur fram í apríl til að bregðast við. En ef í þessu ferli er einhvern veginn hægt að bregðast við óskum 

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna en vil bara leggja áherslu á það að þegar frumvarpið fer til hv. efnahags- og viðskiptanefndar hugi hún sérstaklega að þeim markmiðum frumvarpsins sem lúta að gagnsæi, hlutlægni, jafnræði og hagkvæmni. Ég reikna með að hv. þingmenn í nefndinni séu reiðubúnir til að kanna til hlítar hvort ekki sé þörf á að skrifa þar nánar inn, og þá vil ég sérstaklega nefna það sem kom fram í andsvörum áðan, annars vegar ábyrgðin á þessu félagi, hvers stjórn á að skipa af Seðlabankanum en eftirlitið á að vera í höndum Ríkisendurskoðunar. Mér finnst mjög mikilvægt að við séum sannfærð um að þessi ábyrgðarkeðja sé rétt, að það sé rétt leið að fara að félagið sé staðsett í Seðlabanka en eigi að síður lúti ekki stjórnsýslulögum, sé að fara með verkefni sem er ekki venjubundið verkefni Seðlabanka Íslands, sem er umsýsla eigna. Þess vegna lagði ég fram spurningu áðan um aðrar mögulegar leiðir. Mér finnst mjög mikilvægt að þessi ábyrgðarspurning sé reifuð í nefndinni. Hins vegar mundi ég leggja á það áherslu að eftirlitshlutverk þingsins sé skýrt betur í lögunum. Eins og það er sett fram er það í raun og veru bundið við, lagalega, að þetta snúist um að kynna fyrir efnahags- og viðskiptanefnd á undirbúningsstigi fjárlagafrumvarps hvort sala eigna hafi einhver áhrif á fjármálastöðugleika. Ég held hins vegar að ef við viljum tryggja þetta gagnsæi sem hér er sett fram sem sérstakt markmið sé mikilvægt að við skilgreinum betur hvernig nákvæmlega samráði við þingið á að vera háttað og setjum það jafnvel inn í lögin. Ég held að þegar við förum yfir þetta mál í nefndinni í janúar sé mjög mikilvægt að þessar spurningar séu uppi á borðum þannig að við getum að minnsta kosti öll reynt að fá sannfæringu fyrir því að þetta sé rétta fyrirkomulagið, að hafa þetta félag staðsett inni í Seðlabankanum. Eins og ég segi hefði mér þótt eðlilegt að minnsta kosti að nefndin færi vel yfir þann rökstuðning og hvort ekki hefði þá verið eðlilegra að hafa sérstakt félag eða setja verkefnið inn í Bankasýslu. Af hverju er ég að velta þessu fyrir mér? Jú, af því að ég vil að ábyrgðin á verkefninu sé skýr. Ég vil að hv. þingmenn hafi mjög skýra mynd af því hvar ábyrgðin liggur á verkefninu af því að verið er að sýsla hér með miklar eignir og máli skiptir að það sé gert á fullkomlega faglegan hátt. Þetta er fyrra atriðið og hið síðara lýtur að eftirliti þingsins. En af því að það er orðið framorðið ætla ég svo sem ekki að lengja umræðuna. Ég reikna með að hv. efnahags- og viðskiptanefnd - og ég sé að formaður hennar er hér frammi - gefi sér góðan tíma til að fara yfir þetta mál og við fáum þar tækifæri til að reifa allar spurningar sem geta komið upp í kringum það.

Herra forseti. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir vill hafa það algerlega á tæru hvernig samráði við þingið á að vera háttað samkvæmt þessu frumvarpi. En eins og ég skil frumvarpið er ekki ætlast til að neitt samráð sé við þingið. Talað er um að kynna efnahags- og viðskiptanefnd með hvaða hætti eigi að fara með ráðstöfun andvirðisins þegar búið er að innleysa eignirnar. Enginn hefur samkvæmt frumvarpinu í reynd nokkurn möguleika til að setja hnefann í borðið, hvorki Seðlabankinn né efnahags- og viðskiptanefnd. Seðlabankinn á að vísu að hafa samráðsrétt og auðvitað má segja að í því felist mikill þrýstingur vegna þess að ef Seðlabankinn kæmist að þeirri niðurstöðu að ráðstöfun andvirðis innleystra eigna væri líkleg til að auka þenslu mundi það auðvitað draga mjög úr trúverðugleika viðkomandi fjárlagafrumvarps. Hins vegar vil ég segja líka að ég sætti mig vel við þá leið sem hér er lögð til. Ég held að í ljósi reynslunnar af aðkomu Seðlabankans og tilvist eignarhaldsfélagsins líka sé Seðlabankinn ágætlega hæfur til að hafa með höndum þetta félag. En ég velti hins vegar fyrir mér út frá fyrri parti máls míns hér og með tilliti til þess að hæstv. ráðherra segist gera ráð fyrir að innleysing eignanna gangi tiltölulega hratt fyrir sig, hvort ekki sé rétt að minnsta kosti að íhuga það að ráðherrum eða framkvæmdarvaldinu verði gert skylt að skýra þinginu reglulega frá með hvaða hætti framvindan á innlausn eignanna hefur orðið, t.d. með skýrslu til Alþingis 

Herra forseti. Jú. Þetta er eitt af mínum megináhyggjuefnum við þetta mál. Samráðið er bara kynning. Það varðar bara áhrifin af því að eignirnar hafi verið seldar á fjármálalegan stöðugleika. Kynningin fer ekki fram á fyrri stigum. En mér fannst hæstv. ráðherra segja áðan að hann væri mjög reiðubúinn til að hv. efnahags- og viðskiptanefnd skoðaði það að breyta því. Og ég teldi eins og ég sagði áðan í máli mínu að það væri eðlilegt að ferlið væri kynnt, ekki aðeins fyrir efnahags- og viðskiptanefnd en líka þar, ferlið væri líka kynnt á Alþingi öllu. Ef við meinum eitthvað með því að hér eigi að gilda gagnsæi í öllu þessu ferli gerist það best með því að það sé kynnt fyrir Alþingi og alþingismenn hafi einhverja hugmynd og sannfæringu fyrir því að þetta verklag sé í lagi. Ég tek því undir hugmyndir hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um þau mál.

Ja, það var nú mál til komið, herra forseti, að hv. þingmaður gerði það. En aðeins til að skýra þetta betur fyrir sjálfum mér og öðrum vil ég líka benda á að þingið hefur aðkomu að þessu máli og einmitt þeim hluta málsins sem kannski er mest þörf á að endurspegla hvað er að gerast og viðhafa eins mikið gagnsæi og hægt er. Það stafar af því að í gegnum frumvarpið mun undirstofnun eða ein af stofnunum þingsins, þ.e. ríkisstofnun, hafa eftirlit með allri starfsemi félagsins og þar með með hvaða hætti innlausn eignanna fer fram og hvernig samningurinn er framkvæmdur. Það er í sjálfu sér nokkuð góð trygging sem þingið hefur í því fyrir að það sé gert með réttum hætti. Hins vegar tel ég að mikilvægt sé að þingið hafi sem gleggsta mynd yfir með hvaða hætti þetta gerist og ég treysti hv. efnahags- og viðskiptanefnd fyrir því að herða aðeins betur tökin á ferlinu og orðalaginu í frumvarpinu þegar verið er að tala um kynningu. Mér finnst það dálítið veikt. Þetta er sama orðalag og var í lögunum sem við samþykktum um stöðugleikaskattinn og ég gagnrýndi það þá. Ég ætla sömuleiðis að gera það hér því að andlagið er eitt og hið sama. Ég tel að þingið þurfi að hafa meiri tök á þessu. Þess vegna held ég í fyrsta lagi að setja eigi skýrari fyrirmæli um það hvernig efnahags- og viðskiptanefnd getur haft aðkomu að málinu og það er að minnsta kosti svartalágmark að það sé orðað á þann hátt að það sé samráð eins og við Seðlabankann. Það er kannski helst það sem ég vildi vekja eftirtekt hér á. Síðan vil ég aftur undirstrika að ég tel að það komi vel til greina og eigi að skoða að ráðherrann 

Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson er orðinn langeygur eftir að ég taki undir með honum en orð hans hér eru sem fagur bjölluhljómur í mín eyru, sérstaklega hvað varðar það að setja inn samráð í stað kynningar. Ég held að við eigum að læra af því sem við töluðum um í kringum stöðugleikaframlögin, að mikilvægt er að skrifa þessa hluti skýrt inn í lög. Hvað varðar skýrslugjöf tel ég svo að ráðherra hafi lýst því yfir í framsögu sinni að hann sé meira en reiðubúinn til að gefa slíkar skýrslur um framvindu málsins. Ég held að mikilvægt sé að við í hv. efnahags- og viðskiptanefnd förum nánar yfir það hvernig því verður háttað. En ég heyri ekki betur en að hér sé vilji til að gera þetta með 

Herra forseti. Í sambandi við þessa umræðu hefur örlítið verið vikið að þeirri eignaumsýslu sem nú þegar á sér stað á vettvangi Seðlabankans og að áliti umboðsmanns Alþingis frá liðnu hausti þar um. Ég á ekki sæti í efnahags- og viðskiptanefnd sjálfur,  Athugasemdir umboðsmanns lutu líka að því hvernig framkvæmdin hefði verið og að því marki sem það getur tengst þessu máli tel ég rétt að efnahags- og viðskiptanefnd afli sér upplýsinga um það. Það er rétt, sem kom fram í máli hæstv. fjármálaráðherra hér áðan, að Seðlabankinn hefur eftir tilmælum umboðsmanns tíma fram í apríl til að bregðast við. Það er hins vegar eðlilegt að mínu mati að nefndin veiti þessu athygli samhliða meðferð þessa máls. Bréf umboðsmanns - þetta er ekki álit heldur bréf - er til umfjöllunar á vettvangi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þar hefur málsmeðferð fram að þessu verið með þeim hætti að umboðsmaður hefur ítarlega gert grein fyrir efni bréfsins og að sama skapi hefur verið fundað með bæði Seðlabanka og fulltrúum fjármála- og efnahagsráðuneytisins um málið. Frekari upplýsingar og gögn og frekari umfjöllun um málið verður á þessum vettvangi. Þó að þetta efni, þ.e. eignaumsýsla innan bankans, sé aðeins hluti af þessu máli tel ég rétt að um verði að ræða einhvers konar samtal milli þessara nefnda um þessi atriði, þegar meðferðin hefst á vettvangi efnahags- og viðskiptanefndar.

Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessar ábendingar sem ég tel mjög brýnt að brugðist verði við í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Mig langar að spyrja þingmanninn, í ljósi þess að eðlilega ríkir mikið vantraust á alla gjörninga er lúta að einkavæðingu bankanna, hvort hann telji þá leið sem á að fara þá bestu eða hvort aðrar leiðir komi til greina og hvort þingmaðurinn telji mikilvægt að við náum að skapa eins opna umræðu og mögulegt er hér á Alþingi til að fyrirbyggja að vantraustið haldi áfram því að eðlilega er almenningur hræddur við að við séum að fara aftur í einkavæðingu svo stuttu eftir hið mikla fjármálahrun. Mig langaði aðeins að heyra tilfinningu hv. þingmanns gagnvart því að mikilvægt sé að við náum að hafa þessa umræðu yfirvegaða en jafnframt eins gagnsæja og opna og mögulegt er, umræðuna um það hvernig ramma við ætlum að byggja utan um þessa mikilvægu gjörninga.

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að þær ákvarðanir sem verða teknar í þessum efnum verða viðkvæmar. Það er mjög mikilvægt að þannig verði að þeim staðið að tortryggni verði sem minnst og opin umræða um stefnumörkun í þessum efnum verði sem mest, bæði á vettvangi þingsins og annars staðar. Ég get með almennum orðum tekið undir þau sjónarmið að ég tel að það sé rétt. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að ríkið eigi að losa sig við þessa eignarhluta. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að það er vandaverk og það þarf að fara fram um það góð, opin umræða sem þjónar því markmiði að þetta geti gerst á þann hátt að hagsmunir ríkisins, hagsmunir skattgreiðenda og hagsmunir alls almennings í landinu séu sem best tryggðir. Ég get fellt mig við þá leið sem boðuð er í þessu frumvarpi en eins og hæstv. fjármálaráðherra gat um hér áðan hefði vissulega verið hægt að velja aðra formlega leið til að fara að þessu marki. Ég tel að frumvarpið geti í meginatriðum þjónað vel þessum tilgangi en ég er sammála hv. þingmanni um að opin umræða, bæði á vettvangi Alþingis og annars staðar, um þau skref sem stigin verða í þessum efnum, er afar mikilvæg.

Herra forseti. Ég ætla í örstuttu máli að gera grein fyrir afstöðu minni. Í 4. mgr. 1. gr. er í reynd verið að leggja til feril um það með hvaða hætti Seðlabankinn og hv. efnahags- og viðskiptanefnd eiga að koma að ráðstöfun andvirðis hinna innleystu eigna. Þetta er nákvæmlega sami ferill og var lögfestur hér þegar við vorum með stöðugleikaskattinn, sællar minningar, sem ég græt alla tíð. Ég tek það reyndar fram að ég hefði miklu frekar viljað fara þá leið en þessi leið dugar, segir hæstv. ráðherra og Seðlabankastjóri. Svo bíðum við bara eftir að geta lagt höndina í sárið og séð hvort þeir hafi trúað rétt. Í öllu falli, á þeim tíma þegar það var samþykkt lét ég koma fram gagnrýni á þann feril, að því marki að ég var í sjálfu sér alveg sáttur við að það ætti að hafa samráð við Seðlabankann, en það er í reynd eina haldið sem menn hafa í dag gagnvart ráðstöfun fjárins. Það er nákvæmlega sama orðalag þarna og var í frumvarpinu um stöðugleikaskattinn að því er varðar Alþingi, þ.e. það á að kynna þetta fyrir efnahags- og viðskiptanefnd. Nú er rétt að ég rifji upp að sá okkar sem hefur - ég þori nú ekki að segja það ef hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason er í húsi að sá einstaklingur hafi mesta þekkingu á fjármálum - alla vega mest vald af okkur þingmönnum er hv. þm. Frosti Sigurjónsson, formaður efnahags- og viðskiptanefndar. Á sínum tíma hélt hann hér mjög magnaðar ræður og sagði að það væri stórhættulegt að eyða nokkru af þeim peningum sem koma inn vegna framlagsins. Hann taldi að peningarnir væru í reynd ígildi umframkróna og talaði í þá veru að þeim væri best varið með því að brenna þeim. Það voru orð hv. þingmanns hér á þinginu í vor. Hann hafði svo snjalla rökfærslu uppi að ég féll kylliflatur fyrir henni eins og mörgu öðru sem sá ágæti hv. þingmaður hefur sagt. Mér finnst því mikilvægt að þingið hafi einhverja handfestu á málinu. Við vitum að framkvæmdarvaldið er stöðugt orpið undir freistnivandann. Við vitum til dæmis þegar kemur að kosningum, hver sem er í ríkisstjórn, að það er alltaf sú freisting fyrir hendi að framkvæmdarvaldið vilji seilast til einnar og einnar lúku af þeim sjóðum sem eru inni á lokuðum reikningum og veita út um æðakerfi þjóðarlíkamans því að slíkt er oft til vinsælda fallið rétt fyrir kosningar. Á þeim tíma töluðum við flest, fannst mér, í þá veru að það væri nauðsynlegt að þingið gæti þess vegna haft einhvers konar aðkomu að málinu. Niðurstaðan í því varð ekki önnur en sú að það á að kynna efnahags- og viðskiptanefnd málið. Mér finnst í það allra grynnsta farið. Hvert er þá aðhaldið sem við höfum í gegnum stofnanir ríkisins að þessum þætti ferlisins? Það er í gegnum Seðlabankann. Það á að hafa samráð við Seðlabankann. Í því felst ekkert annað en það orð þýðir, þ.e. það á að ráðgast við hann. Seðlabankinn getur ekki sagt nei. En auðvitað fælist í því sterkt aðhald ef Seðlabankinn mundi gefa umsögn um ætlaða ráðstöfun andvirðis eignanna sem væri neikvæð. Það mundi draga mjög úr trúverðugleika viðkomandi fjárlagafrumvarps og þar með ríkisstjórnar. Vissulega er það aðhald, en ég er eldri en tvævetur og veit auðvitað að fram hafa komið sterkar vísbendingar um að það er vilji af hálfu stjórnarflokkanna um að skipta um yfirstjórn á Seðlabankanum, bæði um einstaklinga og fyrirkomulagið allt. Það er margyfirlýst af hálfu að minnsta kosti annars stjórnarflokksins ef ekki beggja en örugglega af einstaklingum innan beggja stjórnarflokkanna að það sé vilji til að breyta yfirstjórninni þannig að í stað eins seðlabankastjóra verði þeir þrír eins og áður fyrr. Ég óttast söguna í þeim efnum. Vitaskuld færu menn í að afla þeirra seðlabankastjóra eftir hæfisreglum en það er alltaf sú hætta fyrir hendi þegar komnir eru þrír menn í yfirstjórn Seðlabankans að möguleiki sé á pólitískum seilingum. Til þess að vega upp á móti því tel ég að þingið eigi í gegnum margþætta tilvist sína að hafa aðkomu að málinu. Út á hvað gengur verkaskipting valdþáttanna í stjórnskipun okkar? Hún hvílir á aðhaldi, sem á ensku heitir, með leyfi forseta, „checks and balances“. Við viðhöfum það þannig í stjórnskipuninni að löggjafinn á að stemma framkvæmdarvaldið af og síðan stemmir dómsvaldið alla hina þættina af. Hvarvetna í kerfinu reynum við að búa til viðnám þar sem ólíkir valdþættir vegast á til að gæta þess að það verði ekki óheppilegir hagsmunaárekstrar. Þetta heitir að verja hag almennings og heildarinnar. Í þessu efni, þar sem við erum að ræða um þrjá þætti, þ.e. Seðlabankann, framkvæmdarvaldið og löggjafann, þá finnst mér að í þeim umbúnaði sem er kynntur í 4. mgr. 1. gr. halli á löggjafann. Mér finnst að það þurfi með einhverjum hætti að púkka undir hann. Þetta er mitt viðhorf við 1. umr. Ég hef engar sérstakar tillögur um hvernig á að gera það. Ég beini því hins vegar mjög eindregið til efnahags- og viðskiptanefndar að skoða það út í hörgul. Þetta er það helsta sem ég hef varðandi þennan þátt. Að öðru leyti um hinn part frumvarpsins, þ.e. félagið sjálft, utanumhald um það og eftirlit með því, finnst mér málum ágætlega komið fyrir af hálfu hæstv. fjármálaráðherra. Ég hef ekki athugasemdir við það að þetta félag sé vistað og sé innan stokks hjá Seðlabankanum. Þar kemur kannski tvennt til. Ég tel að það sé ágæt reynsla af Seðlabankanum í öllu þessu máli, bæði varðandi ráðgjöf hans og með hvaða hætti hann hefur haldið utan um eignir innan eignarhaldsfélagsins. Það vinnur með því að fara þessa leið. Síðan er ég er giska sáttur við það að eftirliti með ráðstöfun eignanna, þ.e. innleysingu þeirra, verði þrátt fyrir allt með óbeinum hætti undir eftirliti þingsins í gegnum það að Ríkisendurskoðun á samkvæmt þessu frumvarpi að hafa eftirlit með bæði framkvæmd og starfsemi þessa félags. Það kemur skýrt fram í frumvarpinu og líka í greinargerð að með því verði líka tekin yfir ráðstöfun eignanna. Ég er eigi að síður þeirrar skoðunar, eins og ég hef þegar látið koma fram í þessari umræðu í kvöld, að það væri heppilegt og sennilega þarft fyrir alla, með tilliti til krafna um gagnsæi, að með einhverjum hætti væri þinginu gerð frekari grein fyrir framvindunni meðan á ráðstöfun eigna stendur. Það væri hægt með tvennum hætti. Auðvitað í gegnum efnahags- og viðskiptanefnd en það væri líka hægt að gera það með þeim hætti að hæstv. ráðherra gerði þinginu skýrslu um framvinduna, eftir atvikum skriflega, sem efnahags- og viðskiptanefnd mundi þá fara yfir. Ef hún óskaði eftir að hann reifaði málið munnlega í skýrslu yrði það gert. Honum væri það líka í sjálfsvald sett, tel ég, að gera það einfaldlega munnlega. Ég held að ef við næðum einhvers konar sátt um slíkt ferli væri mjög erfitt að gagnrýna það á þeim grundvelli að gagnsæi skorti. Nú vill svo til að hæstv. fjármálaráðherra hefur útausið tilfinningum sínum um þetta mál og þennan þátt þess hér fyrr í kvöld og sagt að hann sé reiðubúinn að skoða hvaðeina sem gæti orðið til að efna aðkomu þingsins að þeim parti málsins sem viðvíkur afsetningu eigna og innleysingu þeirra þannig að til yrði reiðufé sem færi á þá reikninga sem hér eru tilgreindir í nafni ríkisins í Seðlabankanum. Þetta eru viðhorf mín og ekki leyni ég því fyrir hæstv. forseta, sem ég trúi jafnan fyrir mínum innstu tilfinningum þegar ég er í ræðustól, að það væri auðvitað nokkur akkur í því að heyra viðhorf hv. þm. Frosta Sigurjónssonar, formanns efnahags- og viðskiptanefndar, til þeirra tveggja meginþátta sem ég hef reifað hér í stuttu máli.

Virðulegi forseti. Ég hafði nú ekki hugsað mér að koma upp í ræðu í 1. umr. málsins en mun skoða málið mjög vandlega í vinnu nefndarinnar og fagna því að það sé komið fram því hér er verið að gera tilraun til að vanda betur umbúnað um þær miklu eignir sem eru að koma til ríkissjóðs í formi stöðugleikaframlaga. Margar þessara eigna eru ekki í formi reiðufjár heldur í alls kyns öðrum eignum, fjársópsákvæðum, skuldabréfum og hinu og þessu, jafnvel eignarhlutum í félögum. Það getur tekið tíma að koma þessu í það form sem er reiðufé. Á þeirri vegferð er mjög mikilvægt að ferlið sé opið og gagnsætt og armslengd tryggð. Hér er verið að gera tilraun til þess. Ég sé að hér er lagt til að félag sem er í eigu Seðlabankans annist umsýslu eignanna en ég skil það sem svo að eignirnar sjálfar séu samt í eigu ríkissjóðs.  Varðandi svarið við því atriði sem var beint til mín, þó að það sé kannski mitt að spyrja hv. ræðumann, þá tók ég eftir því að hv. þingmaður velti fyrir sér aðkomu þingsins að þessu ferli, að umbreyta eignum í reiðufé, að selja þær. Hann er væntanlega sammála mér í því að það sé ekki hlutverk ríkisins að eiga þessar eignir til langframa. En það er vandlega búið um það þegar reiðufé er komið hvernig það er síðan sett í umferð. Ég tel að um það sé vandaður umbúnaður. Er hann ekki sammála mér um að þeim þætti 

Herra forseti. Hafi ég skilið spurningu hv. þingmanns rétt undir lok andsvars hans þá var hún um það hvort ég teldi að tryggilega væri búið um það með hvaða hætti andvirði innleystra eigna, sem væri búið að umbreyta í reiðufé, komið inn á reikning ríkisins í Seðlabankanum, yrði varið.  „Ráðherra skal hafa samráð við Seðlabankann um mat á áhrifum þessa á efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika og kynna málið fyrir efnahags- og viðskiptanefnd á undirbúningsstigi fjárlagafrumvarps.“ Herra forseti. Það er hægt að hugsa sér þá stöðu að efnahags- og viðskiptanefnd væri ekki fyllilega sátt við málið. Þá er það samt þannig að ríkisstjórn gæti samt keyrt það í gegn. Jú, hún gæti það. Því miður tel ég að þingræði okkar og lýðræði sé með þeim hætti að það væri alveg hægt að hugsa sér það. Ég tel þess vegna að betra væri eins og ég sagði áðan að það yrði aðeins fastar að orðið kveðið. Ég geri til dæmis greinarmun á samráði og kynningum, merkingu þeirra tveggja orða. Ég hefði að minnsta kosti viljað að það væri með einhverjum hætti, hugsanlega í nefndaráliti, skýrt betur hvert hlutverk efnahags- og viðskiptanefndar er. Ég er að segja það að hún eigi að geta sett niður hemla ef henni þykir svo. Ég er að segja að þessir tveir valdþættir, Seðlabankinn og þingið, í gegnum efnahags- og viðskiptanefnd, 

Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar ábendingar. Ég fullvissa hann um að það eru einmitt þessir hlutir sem nefndin þarf að kanna í sinni vinnu. Það verður reynt að skoða þetta allt sem allra best. Við erum líka að velta fyrir okkur hvort nægilega sé að því gætt, og ég beini kannski þeirri spurningu til hv. þingmanns, hvort nægilega sé hugsað fyrir því að einhverjar eignir þarna kunni að vera eignarhlutir í félögum eða kröfur á félög eða jafnvel einstaklinga, við vitum það ekki enn þá, sem geti átt erfitt með að eiga í viðskiptum við fullnustufyrirtæki eins og þetta fyrirtæki verður. Við erum í rauninni ekki að hugsa um rekstur til lengri tíma heldur að fullnusta kröfurnar eða selja þær. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort við í nefndinni þurfum kannski að velta fyrir okkur hvað við höfum lært af reynslunni með Dróma og hvort ekki sé brýnt að reyna að koma þessum kröfum í hendur einhverra fyrirtækja sem hafa áhuga á viðvarandi viðskiptasambandi við þann skuldara sem krafan stendur á, hvort það sé eitt af því sem við þurfum að velta fyrir okkur.

Herra forseti. Í snöggu bragði, ég er þakklátur hv. þingmanni fyrir það að vilja gefa gaum að þeim athugasemdum sem ég gerði um aðkomu þingsins í gegnum efnahags- og viðskiptanefnd. Að því er varðar hið síðara mál er það kannski tæknilegri spurning, en ég hallast að því í fyrsta lagi að segja afdráttarlaust já við því að við eigum að læra af reynslu okkar frá fyrri árum þegar við vorum að sigla út úr kreppunni. Dæmið af Dróma er auðvitað óskaplegt og hræðilegt. Ég held að við eigum að reyna að læra af því. En ég treysti hv. formanni nefndarinnar allra manna best til að fara með sín röntgenaugu á það og leggja til við nefndina, eftir að hafa kynnt sér söguna og reynsluna, með hvaða hætti væri best að haga þeim málum.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um fullgildingu valfrjálsrar bókunar við samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, svonefndan OPCAT-samning. Nefndin hefur fjallað um málið. Þingsályktunartillagan var til umfjöllunar í nefndinni nú í annað sinn. Samhljóða tillaga var afgreidd úr nefndinni á 144. löggjafarþingi en var ekki tekin til síðari umræðu. Nefndin styðst við þá umfjöllun sem málið fékk í nefndinni þá og byggir nefndarálit þetta á fyrri afgreiðslu. Við umfjöllun á 144. löggjafarþingi fékk nefndin á sinn fund Maríu Rún Bjarnadóttur frá innanríkisráðuneyti, Margréti Steinarsdóttur frá Mannréttindaskrifstofu Íslands, Hörð Helga Helgason og Önnu Lúðvíksdóttur frá Íslandsdeild Amnesty International. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Afstöðu, félagi fanga á Íslandi, innanríkisráðuneytinu, Mannréttindaskrifstofu Íslands, Persónuvernd og Stjórnarskrárfélaginu. Einnig bárust nefndinni umsagnir frá allsherjar- og menntamálanefnd og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þingsályktunartillagan felur í sér að ríkisstjórninni verði falið að fullgilda fyrir Íslands hönd valfrjálsa bókun við samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, sem samþykkt var á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 18. desember 2002 og var undirrituð fyrir Íslands hönd 23. september 2003, ásamt því að hefja án tafar undirbúning innleiðingar hennar hér á landi. Í bókuninni er kveðið á um eftirlit sjálfstæðra aðila sem falið er að heimsækja reglulega stofnanir sem vista frelsissvipta einstaklinga í þeim tilgangi að koma í veg fyrir að pyndingar eða önnur grimmileg eða vanvirðandi meðferð viðgangist. Um tvíþætt eftirlit er að ræða. Annars vegar á vegum alþjóðlegrar nefndar sem heimsækir reglulega þær stofnanir í aðildarríkjum sem vista frelsissvipta einstaklinga og setur fram tilmæli og ábendingar um úrbætur. Hins vegar er um að ræða eftirlit sem komið er á fót innan hvers aðildarríkis samkvæmt fyrirmælum bókunarinnar og sem lýtur að sjálfstæði, nauðsynlegri sérþekkingu og jafnvægi í kynjahlutfalli þeirra sem sinna eftirlitinu. Það er hins vegar á forræði aðildarríkjanna að taka ákvörðun um fyrirkomulag hins innlenda eftirlits. Þá kveður bókunin á um skuldbindingar aðildarríkja að því er varðar aðgang eftirlitsstofnana að frelsissviptum einstaklingum, aðgang að upplýsingum um fjölda slíkra einstaklinga og stofnana sem með þau mál fara, sem og vernd þeirra aðila sem eftirlitsaðilar hafa samskipti við. Enn fremur hvílir sú skylda á aðildarríkjunum að taka við tilmælum og ábendingum um það sem betur má fara og eiga samráð við eftirlitsaðila eftir atvikum. Við umfjöllun nefndarinnar á 144. löggjafarþingi kom fram almenn jákvæðni í garð tillögunnar, enda hafa flest ríki sem Ísland ber sig saman við þegar fullgilt bókunina. Ýmis mannréttindasamtök hafa þrýst á fullgildingu hennar um nokkurt skeið og hefur skortur þar á verið tilefni umfjöllunar í skýrslum nefndar Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum um framkvæmd pyndingarsamningsins hér á landi sem og í skýrslu nefndar Evrópuráðsins gegn pyndingum frá 2013. Fullgilding bókunarinnar kallar á undirbúning innleiðingar skuldbindinga hennar í íslensk lög. Annars vegar þarf að tryggja að hin alþjóðlega undirnefnd um varnir gegn pyndingum geti sinnt eftirliti hér á landi og njóti hér þeirra réttinda sem bókunin kveður á um. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að þetta ætti að vera einfalt þar sem fyrrnefnd nefnd Evrópuráðsins gegn pyndingum hefur þegar slíkar heimildir samkvæmt íslenskum lögum. Hins vegar þarf að ákveða útfærslu á hinu innlenda eftirliti og tryggja viðkomandi aðila viðeigandi lagastoð, fjármagn og aðstöðu til að sinna þeim skuldbindingum. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að eftirlitið muni byggjast á þverfaglegri samvinnu sérfræðinga, svo sem lögfræðinga, lækna og sálfræðinga. Því væri mikilvægt að tryggja nægilega sérfræðiþekkingu á þessum ólíku sviðum. Í því sambandi má geta þess að innanríkisráðuneytið hefur þegar hafið undirbúning innleiðingar hér á landi með það að markmiði að taka ákvörðun um það hvernig eftirlitinu verði best fyrir komið. Fyrir liggur að í bókuninni er gerð krafa um að hið kerfisbundna eftirlit verði sett á laggirnar innan árs frá fullgildingu. Aðildarríki geta þó frestað þeirri skuldbindingu um þrjú ár með yfirlýsingu þess efnis við fullgildingu bókunarinnar. Þá er jafnvel möguleiki á framlengingu til tveggja ára til viðbótar reynist þess þörf. Nefndin leggur það í hendur stjórnvalda að meta þörfina á slíkri yfirlýsingu við fullgildingu bókunarinnar en telur mikilvægt að ljúka innleiðingu hennar sem fyrst og eigi síðar en þremur árum eftir fullgildingu bókunarinnar. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nefndarálit skrifar sá sem hér stendur, framsögumaður Óttarr Proppé, Hanna Birna Kristjánsdóttir, formaður utanríkismálanefndar, hv. þingmenn Elín Hirst, Frosti Sigurjónsson, Karl Garðarsson, Steinunn Þóra Árnadóttir, og Vilhjálmur Bjarnason. Birgitta Jónsdóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu, en þau Silja Dögg Gunnarsdóttir og Össur Skarphéðinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Virðulegur forseti. Ég tek heils hugar undir þann anda sem hér kemur fram og hvet okkur til þess að samþykkja þingsályktunartillöguna og hraða fullgildingu.

Herra forseti. Ég vil bara nota rétt minn til að gera athugasemd til þess að greina frá því að þrátt fyrir að ég hafi verið fjarverandi af óviðráðanlegum ástæðum þegar málið var afgreitt frá nefndinni þá styð ég það fullkomlega. Það gerir Samfylkingin öll. Sömuleiðis vil ég nota þetta erindi mitt í ræðustól til þess að þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, kafteini og þingskáldi Pírata, fyrir það frumkvæði sem hún hafði að þessu máli með því að flytja þingsályktunartillöguna sem er nú senn að leiða til þess að við, þrettán árum eftir að samningurinn var gerður af hálfu Sameinuðu þjóðanna, erum loksins að ráðast í þetta skref okkar.

Forseti. Það er mjög gott að okkur sé að lánast að ljúka þessu mikilvæga máli hér á Alþingi. Það er mörgum að þakka. Mörg mannréttindasamtök hafa beitt sér fyrir því hérlendis að það verði fullgilt. Mér er það einstaklega ljúft að hafa fengið að taka þátt í þessu langa og stranga ferli. Ég vil nota tækifærið og þakka þeim sem hafa haft frumkvæði að því að þrýsta á þetta mál. Ég vil þakka aðstoðarmanni okkar Pírata, Aðalheiði Ámundadóttur, sérstaklega fyrir vinnu hennar í kringum þetta þingmál. Þess ber að geta að þó að ég hafi flutt málið og unnið eins og ég gat að því að það yrði klárað hef ég fundið fyrir gríðarlega miklum vilja hér á Alþingi til að fullgilda þessa mikilvægu bókun. Þar hef ég fundið fyrir velvilja frá fólki úr öllum flokkum enda hafa hvorki meira né minna en þrjár nefndir Alþingis lýst yfir stuðningi við að klára fullgildinguna. Ég veit að það er beðið eftir því í innanríkisráðuneytinu að við á Alþingi klárum þetta og mér finnst góður bragur að því að Alþingi veiti þannig aðhald að það þrýsti á að við stöndum við alþjóðlegar skuldbindingar okkar. Ég vil fagna þeirri samstöðu sem ég hef fundið fyrir og þann stuðning og skilning sem hefur komið fram hér á Alþingi gagnvart málinu. Ég vona innilega að okkur takist að búa til þannig ramma utan um eftirlitið að það verði til þess að við getum hlúð að þeim sem hafa verið frelsissviptir á þann máta að við þurfum aldrei að standa frammi fyrir því að viðurkenna að nokkur maður hafi verið pyndaður undir þannig kringumstæðum.

Herra forseti. Eins og aðrir í þessari umræðu vil ég þakka þeim sem hafa haft frumkvæði að því að koma með þetta mál inn í þingið og hafa lagt mest af mörkum til að vinna því fylgi hér og koma því áleiðis. Það er alveg rétt sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir nefndi um að góð sátt hefur verið um það í þinginu og á vettvangi utanríkismálanefndar sem hefur haft það með höndum bæði á þessu þingi og því síðasta. Þar náðist góð niðurstaða á síðasta þingi en málið lenti milli skips og bryggju í afgreiðslu mála í vor. Þess vegna er mikið ánægjuefni að það sé komið til afgreiðslu nú. Auðvitað finnst okkur sjálfsagt að Ísland sé í fararbroddi á þessu sviði eins og öðrum en hins vegar er staðreynd málsins sú að við höfum orðið seinni til þess að fullgilda og hrinda ákvæðum þessa samnings í framkvæmd en forsvaranlegt er. Við höfum fengið upplýsingar úr innanríkisráðuneyti um að þar sé unnið að því að finna lausnir á þessum málum. Það skiptir hins vegar verulegu máli að þingið láti afstöðu sína skýrt í ljós í þessum efnum og þrýsti þar með á um að stjórnkerfið bregðist við og leggi upp þær lausnir og þær útfærslur varðandi eftirlit með stöðu þessara mála sem gert er ráð fyrir. Þess vegna er það fagnaðarefni fyrir okkur öll sem að þessu höfum komið að nú hillir undir að málið nái loks afgreiðslu í þinginu. Síðan verður það auðvitað verkefni okkar í þinginu að veita stjórnkerfinu aðhald til þess að ákvæðunum verði framfylgt.

Forseti. Ég vil að sjálfsögðu þakka fyrrverandi hv. formanni utanríkismálanefndar, hv. þm. Birgi Ármannssyni, fyrir þá vinnu sem var unnin meðan hann var formaður nefndarinnar. Þetta var mjög vel sett áfram og sent til umsagnar til nefnda sem skipta máli á Alþingi hvað þetta varðar, hv. allsherjar- og menntamálanefndar og stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þar sem einróma var lagt til að bókunin yrði fullgild. Ég vil jafnframt þakka þeim aðila sem lagði málið fyrst fram á Alþingi, hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni, en við höfum verið að skipta á milli okkar verkum. Fyrir mér er langmikilvægast í svona máli að við séum öll sammála um að það þurfi að framkvæma vel. Þess vegna fannst mér mjög gott að heyra hv. þingmann minnast á mikilvægi þess að við höldum áfram að veita þessum tiltekna málaflokki, sem og væntanlega mjög mörgum öðrum, gott aðhald. Ég vona að við munum geta kallað eftir, þegar búið er að setja framkvæmdina í gang, einhvers konar skýrslu eða fengið upplýsingar um framkvæmd málsins því það er mjög mikilvægt að þetta sé gert rétt, vel og hratt. Ég vil bara enn og aftur þakka fyrir.

Herra forseti. Út af fyrir sig ætla ég ekki að lengja þessa umræðu nema að taka undir það sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir segir. Við viljum auðvitað trúa því að þessi mál séu í tiltölulega góðu horfi hér miðað við það sem gerist víða annars staðar. Hins vegar er staða frelsissviptra einstaklinga alltaf viðkvæm og reynslan bæði héðan og frá öðrum löndum, jafnvel þótt þau teljist vera nokkuð þroskuð lýðræðisríki, sýnir að þörf er á aðhaldi og eftirliti á þessu sviði. Mál af þessu tagi hafa að einhverju leyti verið á borði umboðsmanns Alþingis og hann hefur út af fyrir sig á undanförnum árum lagt mikla vinnu í mál sem tengjast til dæmis stöðu fanga. En ég held að sértækara eftirlit af því tagi sem gert er ráð fyrir í þessu máli sé mikilvægt. Það er mikilvægt aðhald inn á við og það er líka mikilvægt fyrir okkur að geta sýnt það út á við að við séum með hlutina í góðu horfi.

Mig langar í ljósi þessarar umræðu að segja hvað mér finnst mikilvægt að við séum byrjuð að ræða svolítið um eðli refsinga versus betrun og frelsissviptingu. Ég held að við munum sjá töluvert mikla viðhorfsbreytingu á næstunni af því að ég held að margir Íslendingar sjái ekki tilgang í refsigleði. Það hefur verið þannig ástandið núna til dæmis í fangelsismálum að ekki er nægilega vel að þeim málaflokki staðið meðal annars varðandi fjárveitingar til að geta leyft fólki að afplána. Það er eitthvað sem mér finnst við virkilega þurfa að skoða heildrænt. Um það fjallar frumvarp sem liggur fyrir Alþingi núna sem væntanlega fær ítarlega umfjöllun. Mér finnst tilefni til að við skoðum þessi mál út frá nútímanum og út frá tilganginum. Af hverju er verið er að frelsissvipta fólk, er það út af því að það er hættulegt? Eftir að maður byrjaði að starfa hér á þingi og fór að skoða betur lagarammann og forsendur veltir maður þessu fyrir sér. Fólk afplánar dóm, en er samt með einhvers konar sakaskrá og það er eiginlega alveg sama hver glæpurinn er, frelsissvipting virðist vera eina lausnin. Mig langaði bara að segja að mér finnst gott það sem ég hef tekið eftir í umræðunni, að viðhorfin eru töluvert að færast inn í nútímann.