Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag, þ.e. þar til umræðu um dagskrármálið er lokið.

Frú forseti. Lagt er til að kvöldfundur verði í kvöld í þinginu og ég vil vekja athygli þingheims á því að hér er lagt upp með dagskrá sem varð til með nokkuð óvæntum hætti þar sem ákveðið var að fara ekki í umræðu um ESB-umsókn vegna þess að utanríkismálanefnd hafði ekki lokið við að senda frá sér sín álit. Vandinn er sá að á undanförnum dögum hefur stjórn þingsins ekki verið með þeim hætti sem ásættanlegt er. Við teljum að það sé ekki nægilega fast haldið á málum. Það er vilji okkar sjálfstæðismanna að kláruð verði þau stóru mál sem liggja fyrir, bæði umsóknin um ESB-aðild og Icesave-samkomulagið, þannig að sómi sé að fyrir þingið. En það veltur auðvitað á því að betur sé haldið á þingstjórninni. Sú uppákoma sem varð í morgun þar sem ákveðið var að fresta þingfundi vegna þess að einn nefndarformaður hafði samband við þingforseta og óskaði eftir slíku án þess að búið væri að ráðfæra sig við aðra gengur auðvitað ekki upp.

Frú forseti. Mig langar að taka undir orð hv. þm. Illuga Gunnarssonar varðandi þann aðdraganda sem varð í morgun að þessum fundi. Það er náttúrlega með ólíkindum að við skulum þurfa að búa við þessa óvissu og þann hringlandahátt sem virðist vera á störfum þingsins og við hljótum að fara fram á það að fastar verði haldið um hlutina. Það gengur ekki að þingfundi sé frestað með nokkurra mínútna eða sekúndna fyrirvara og þingflokksformenn fái síðan fundarboð með nokkurra mínútna fyrirvara þar sem á að fara að ræða stöðu dagsins, breytingar á dagskrá og eitthvað slíkt. Ég vil bara koma því á framfæri að það gengur ekki að hafa þennan hátt á. Hér eru allir að reyna sitt besta og því getur forseti ekki boðið þingmönnum upp á þau vinnubrögð sem hér eru. Við krefjumst þess að þessu verði kippt í liðinn.

Virðulegi forseti. Ég vildi lýsa mig ósammála þeim sem töluðu á undan mér. Ég er mjög ánægður með fundarstjórn forseta sem hélt hér mjög vel á málum í morgun og lét störf utanríkismálanefndar njóta vafans þegar verið var að afgreiða þetta mál, eitt stærsta mál Íslandssögunnar, út úr utanríkismálanefnd. Það var fullkomlega eðlilegt að forseti frestaði fundi til að það léki enginn vafi á því að ekki væri verið að reka nefndina til að afgreiða álitið út á einhverjum mínútum og gefnar 90 mínútur 

Virðulegi forseti. Það verður að segjast eins og er að hæstv. forseta er nokkur vorkunn. Það er þannig að öll helstu og stærstu mál ríkisstjórnarinnar eru í algeru uppnámi og aðstæður í kringum þau mál breytast ekki dag frá degi, ekki frá klukkustund til klukkustundar heldur frá mínútu til mínútu og mér liggur við að segja sekúndu til sekúndu. Það var auðvitað þannig í morgun að þingmenn voru að undirbúa sig undir að ganga til þingfundar samkvæmt þeirri dagskrá sem fyrir lá og ekki hafði verið gefið til kynna neitt annað þegar menn skyndilega og á hlaupum frétta að ákveðið hafi verið að gerbreyta þessu. Ástæðan er ekki sú að hæstv. forseti sé ekki að reyna að leggja sig fram um að stýra þingfundum eins vel og hægt er en vandinn sem hæstv. forseti stendur frammi fyrir er einfaldlega sá að aðstæðurnar í ríkisstjórnarherbúðunum eru með þeim hætti að þar er hver höndin upp á móti annarri. Þar vita menn ekki hvernig ljúka eigi helstu málum og tilkynningar um það hvernig eigi að stjórna þinginu berast utan úr bæ frá einstökum hæstv. ráðherrum sem greina frá því að það sé niðurstaða þeirra að ljúka eigi þinginu á tilteknum dögum og á tilteknum tímum. Það er ekki þannig sem þinginu er stjórnað. 

Frú forseti. Ég get ekki annað en haft gaman af þeim öfugmælavísum sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson fór með áðan. Auðvitað gengur ekki sú fundarstjórn sem hér var lagt upp með, að haft sé samband við forseta vegna þess að það geti verið að það standi yfir fundur í utanríkismálanefnd, fundur sem stóð ekki yfir. Hið eðlilega í þessu máli hefði auðvitað verið að við hefðum hafið störf, unnið að þeim málum sem liggja fyrir. Síðan hefði hv. utanríkismálanefnd hafið sinn fund þegar hún var tilbúin til þess, fundað þann tíma sem hún þurfti í samvinnu og samstarfi við aðra þingflokka þannig að við gætum haft einhvern eðlilegan brag á þessu og þinginu væri ekki stjórnað með þessum hætti. Það lá ekki einu sinni fyrir að nefndin væri á fundi, hún var ekki á fundi og það hafði ekki verið boðað til fundar þegar ákveðið var að blása af þingfund. 

Virðulegi forseti. Það sem truflað hefur stjórn þingsins þessa vikuna eru fyrst og fremst tvö stór mál, Evrópusambandið annars vegar og Icesave-málið hins vegar. Við höfum upplifað það í þessari viku, ekki bara að heilum nefndardegi væri bætt við vegna þess að ríkisstjórnin var með algerlega óraunhæfar væntingar um það hversu hratt málin gætu unnist í nefndum heldur hefur innan dagsins þurft að fresta þingfundum vegna þess að uppi voru óraunhæfar væntingar um að málin væru að klárast. Staðreyndin er sú og það birtist auðvitað mjög vel í starfi utanríkismálanefndar að ESB-málið er ekkert annað en djúpsprengja inn í þingið sem er margklofið og allt í tætlum. Það er þannig sem ríkisstjórnin stýrir landinu, það er þannig sem ríkisstjórnin stýrir þinginu - sprengir allt upp í tætlur, elur á sundrung og ósamlyndi meðal þjóðarinnar þegar þörfin er mest fyrir samstöðu. Það eina sem stjórnarandstaðan fer fram á í utanríkismálanefnd í þessu máli 

Virðulegur forseti. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins fá ekki leynt beiskju sinni yfir afgreiðslu utanríkismálanefndar í morgun þegar stjórnartillaga um aðildarumsókn að Evrópusambandinu var afgreidd þar út með meiri hluta atkvæða. Það eina sem er margklofið í því efni er auðvitað stjórnarandstaðan sjálf sem mér skilst að ætli að vera með mörg álit í málinu og full ástæða til að fagna. Ég vek athygli á því að hv. formaður Sjálfstæðisflokksins hefur þakkað fyrir þá góðu og efnismiklu vinnu sem fram hefur farið í nefndinni og að henni var gefinn tími til að vinna. Þingmenn þurfa auðvitað að búa við það sumarið 2009 að það getur þurft að fresta fundi í einn og hálfan tíma þegar afgreiða á eitt stærsta mál í sögu þings og þjóðar.

Virðulegi forseti. Við ræðum um fundarstjórn forseta og þá miklu klemmu sem hæstv. forseti er í við að stýra þinginu undir þeim þrýstingi sem er til staðar frá Samfylkingunni út af ESB-málinu. Það mál verður til umfjöllunar og væntanlega á dagskrá þingsins á morgun. Vegna þeirra orða sem hafa fallið um afgreiðslu utanríkismálanefndar þá get ég auðvitað ekki setið á mér að benda á að í reynd er utanríkismálanefnd klofin í fimm ólíka parta vegna þess að fyrirvararnir tveir við álit meiri hlutans eru efnislega samhljóða því sem minni hlutinn vill í því máli. Menn geta litið svo á að það sé bara stjórnarandstaðan sem er klofin. Það er auðvitað ekkert óeðlilegt að þar komi sitt hvort nefndarálitið. En það sem mestu máli skiptir er hvernig ríkisstjórnin heldur á þessu máli, hún er hvorki innbyrðis sammála né hefur henni tekist að skapa þá breiðu samstöðu í þinginu sem lagt var upp með í upphafi. 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að óska eftir að forseti noti sömu viðmið og vinnubrögð á stjórnarandstöðu og stjórn þegar verið er að ræða um fundarstjórn forseta. Varðandi það sem er hér til umræðu þá er vitanlega augljóst að það er „panik“ í gangi, það er „panik“ hjá Samfylkingunni því að þau óttast að þau séu að missa tökin á því að halda utan um þingið sem þau hafa reynt að gera með mjög áberandi og grófum hætti að mínu viti. Það er það sem er í gangi. Það var ekki fundur í utanríkismálanefnd þegar þingfundi var frestað og það hlýtur að vera ámælisvert að vinna með slíkum hætti, að stilla þinginu upp, boða til fundar og afboða hann vegna þess að það er pantað af nefndarformanni einhverrar nefndar. Verður það við lýði hér eftir að þingfundi sé frestað til að koma inn einhverjum málum þegar formönnum nefnda hentar svo, þegar þeir álíta að þeir hafi ekki klárað mál? Ég spyr forseta að því. Þetta er mál sem við verðum að taka upp og hugsa upp á nýtt því að það gengur ekki að hafa þingið í þessari stöðu.

Virðulegi forseti. Það gefur auðvitað augaleið sem hér var sagt að þetta eru óvenjulegir tímar og það hefur svo sem ekki leynt sér á þinginu í sumar. En það er ekki endalaus afsökun fyrir því sleifarlagi og forustuleysi af hálfu hæstv. ríkisstjórnar sem kemur fram í hverju málinu á fætur öðru og meðal annars í tveimur af stærstu málunum sem við erum að afgreiða á sumarþingi. Það blasir við öllum hvílíkt uppnám er í stjórnarliðinu núna vegna afgreiðslunnar á ESB-málinu. Við vissum að stjórnarliðið gekk mjög klofið til þeirrar umræðu en það sem síðan hefur verið að gerast er auðvitað enn þá verra en nokkurn grunaði. Við skulum átta okkur á því að núna erum við að ganga til afgreiðslu á einu stærsta máli sem Alþingi hefur fengist við, þ.e. spurninguna um aðildina að Evrópusambandinu. Það er auðvitað ekki nokkur bragur á því að það gerist með þeim hætti sem við höfum séð á undanförnum klukkustundum þegar stjórnarliðið hefur verið í algeru uppnámi, menn hafa verið að blása af fundi, kveðja til fundar og reyna að ná einhverri niðurstöðu 

Frú forseti. Því miður missti ég af upphafi þessarar umræðu undir liðnum um fundarstjórn forseta. Ég vil þó segja það varðandi fundarhaldið í utanríkismálanefnd að það var fundur þar í morgun sem dróst umfram það sem ráðgert hafði verið. Við vorum að ræða þar tvö stór mál, Icesave-mál og ESB-mál, og það var óskað eftir því og spurt hvort unnt væri að fresta upphafi þingfundar til að utanríkismálanefnd gæti lokið störfum. Það er rétt að hún lauk störfum áður en þingfundur átti að hefjast upphaflega en kom síðan saman aftur til fundar kl. hálftólf til að afgreiða mál númer tvö sem lýtur að umfjöllun um Evrópusambandið. Hvað það varðar að nefndin sé margklofin í málinu þá á það auðvitað eftir að koma betur í ljós þegar við sjáum nefndarálitin frá annars vegar Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki, hvort málefnalegur ágreiningur er jafndjúpstæður 

Hæstv. forseti. Vegna síðustu orða hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar vantaði kannski inn í frásögn hans að fundurinn sem boðaður var í utanríkismálanefnd síðar um morguninn var boðaður meira en hálfri klukkustund eftir að þingfundi var frestað. Eitthvað var þetta því mikið á reiki hvernig þessi fundahöld áttu öll að fara fram og er það náttúrlega til vitnis um þá stjórnun sem hér á sér stað og ég ætla ekki að kenna hæstv. forseta um sérstaklega. Við vitum að það stafar af því óeirðaástandi sem er innan ríkisstjórnarinnar þessa dagana og hæstv. forseti er auðvitað í vanda staddur að þessu leyti en ætti þó aðeins að reyna að standa í lappirnar þegar þrýstingur kemur frá stjórnarflokkunum um þessi mál. Ég vil vekja athygli á því að við erum að hefja óundirbúnar fyrirspurnir og hvorki hæstv. forsætisráðherra né hæstv. fjármálaráðherra eru viðstaddir. 

Forseti vill geta þess að eins og stendur og tilkynnt var í gær þá eru til andsvara hæstv. umhverfisráðherra, hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra, hæstv. iðnaðarráðherra, hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að þessu sinni, þegar tími gefst til að taka fyrir óundirbúnar fyrirspurnir til ráðherra.

Virðulegi forseti. Forsætisnefnd þingsins hittist korter fyrir kl. 10 í morgun á stuttum fundi til að fara yfir dagskrá fundarins í dag. Ég sit í forsætisnefnd. Við erum rétt komin út af forsætisnefndarfundi að ganga til salar til að hefja þingfund þegar virðulegur forseti þingsins frestar fundi. Það er að beiðni formanns utanríkismálanefndar vegna þess að óskað var eftir fundi í utanríkismálanefnd. Sá fundur hófst kl. 11.30. Það kann að vera að málið sem utanríkismálanefnd er að fjalla um sé brýnt og þurfi marga og mikla umræðu en það þarf líka að sýna þeirri dagskrá sem þegar hefur verið ákveðin og boðuð tilhlýðilega virðingu og í mínum huga, virðulegi forseti, hefði verið farsælla að setja fund, ganga til dagskrár og fresta hins vegar fundi ef það hefur þótt tilhlýðilegt vegna fundar í utanríkismálanefnd.

Virðulegur forseti. Hafi ég með sleifarlagi mínu við stjórn utanríkismálanefndar, eins og mátti ráða af ræðu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, orðið til þess að valda óróa á þingfundi og orðið til þess að þingfundur frestaðist um 1½ klukkustund þá ætla ég að biðja þingheim afsökunar á því. Á því ber ég fulla ábyrgð en ég hvet hinn sama þingheim jafnframt til þess að hefjast þegar handa við þingstörfin eins og þau eru á auglýstri dagskrá.

Frú forseti. Ég ætla að árétta það að formaður utanríkismálanefndar hefur staðið sig með ágætum í allri meðferð málsins, ESB-málsins, á fundum utanríkismálanefndar, í rauninni þar til í morgun þar sem m.a. við þingmenn stjórnarandstöðu óskuðum eftir því að betur yrði farið yfir umsagnir, betur yrði farið yfir álit sem lá fyrir af hálfu meiri hluta utanríkismálanefndar en það var ekki orðið við því og málið var einfaldlega tekið út úr nefnd. Ég ætla aðeins að fara yfir atburðarás morgunsins. Það var fundað í utanríkismálanefnd kl. 8.30. Fundi var frestað kl. 9.15. Af hverju var það? Það var út af því að stjórnarmeirihlutinn var í uppnámi, af því að einn þingmaður Vinstri grænna var að fara eftir samvisku sinni í gær og boðaði síðan í dag fyrirvara og það er mjög skiljanlegur fyrirvari. En málið var í uppnámi og það var gert hlé á fundum utanríkismálanefndar frá kl. 9.15 til kl. 10 af því að stjórnarmeirihlutinn ætlaði að möndla með sér meirihlutaáliti. Þannig er það. Það var aldrei boðað til annars fundar fyrir hádegi í utanríkismálanefnd, hann var ekki boðaður fyrr en kl. 19 í kvöld, um kvöldmatarleytið. Hann var síðan boðaður rétt fyrir kl. 11 með símtali til okkar í stjórnarandstöðunni.

Forseti minnir á að það fer að hefjast óundirbúinn fyrirspurnatími til ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég hef fulla samúð með virðulegum forseta, að hún vilji koma dagskránni af stað. En það er mikilvægt að ræða þetta vegna þess að þingstörfin hafa hreinlega verið í algeru rugli, svo ég leyfi mér að nota það orð, upp á síðkastið, nefndardagar færðir til hingað og þangað og nú sé ég einmitt að einn virðulegur hv. þingmaður úr viðskiptanefnd var að koma. Það var einmitt það sem ég ætlaði að ræða vegna þess að það er ekki bara verið að hringla til með fundartíma í utanríkismálanefnd heldur var það upplýst á fundi viðskiptanefndar sem stendur væntanlega enn, sem átti að vera kl. 13.00 í hádegishléi en út af öllu þessu uppnámi í stjórnarmeirihlutanum vegna ESB-málsins var hann færður til kl. 11.30 og hv. formaður nefndarinnar upplýsti að hún hefði leyfi frú forseta til að halda þeim fundi áfram, fram yfir að þingfundur hæfist. Þetta gerði það að verkum að þingmenn í viðskiptanefnd sem hefðu gjarnan viljað taka þátt í þessari umræðu geta það ekki 

Forseti hafði spurt hvort óskað væri eftir atkvæðagreiðslu um þá tillögu að þingfundur yrði lengri í dag eða þar til umræðu um dagskrármálið væri lokið, samkvæmt 4. mgr. 10. gr. þingskapa.

Virðulegi forseti. Í vikunni greindi Morgunblaðið frá því að út hefði verið gefin skýrsla af breskri lögmannsstofu sem lægi hjá íslenskum stjórnvöldum og væri efnislega á þá leið að Íslendingar væru ekki skuldbundnir hvorki að lögum eða að þjóðarrétti, ekkert hefði gerst í viðræðuferlinu fram í mars sem hefði skuldbundið íslensk stjórnvöld til að skrifa undir Icesave-samningana og hvatt var til að farið væri nánar ofan í lögfræðileg álitaefni tengd Icesave-viðræðunum. Þetta kom þinginu á óvart. Ég er þeirrar skoðunar að hæstv. utanríkisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra og reyndar ríkisstjórnin öll skuldi þinginu afsökunarbeiðni vegna þessa máls ef ekki bara vegna þess að skjalinu sem slíku var haldið til hliðar heldur líka vegna þess og ekki síður að viðbrögð hæstv. ráðherra, þar með talið hæstv. utanríkisráðherra, voru á þá leið að þetta hefði svo sem ekki skipt neinu máli, að það hefði ekkert nýtt komið fram í skjalinu og þetta hefði efnislega engu nýju bætt við málið. Maður hlýtur að spyrja sig þegar ráðherrar leyfa sér að bregðast við með þessum hætti, þegar þinginu hefur verið haldið frá mikilvægum gögnum í jafnmiklu grundvallarmáli eins og Icesave-málið er, hvort hæstv. ráðherrar séu þá almennt þeirrar skoðunar að það sé í lagi fyrir þá að ritskoða það sem eigi að fara fyrir þingið og þeir geti lagt sitt sjálfstæða mat á þau gögn sem þangað eigi að rata. Það er ekki þannig. Þetta eru svik við þingið, þetta er trúnaðarbrestur við þingið og í stað þess að bera blak af efnisinnihaldi skjalsins ætti hæstv. ráðherra að standa hér upp og biðja þingið afsökunar á þessu hvort sem hann vissi af skjalinu eða ekki og líka þeirri skoðun sinni afdráttarlaust að skjalið hefði átt að koma fyrir þingið.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Bjarna Benediktssyni um að þetta skjal hefði átt að vera í þeim gagnapakka sem var lagður fyrir þingið. Ég hef skýrt það út fyrir utanríkismálanefnd frá mínum sjónarhóli og mínum bæjardyrum hvernig á því stóð að svo var ekki. Ég get í sjálfu sér gert það líka hér. Ég vil líka segja að ég tel það mér ekkert ofvaxið að biðja þingið forláts á því. Í utanríkisráðuneytinu höfum við lagt gríðarlega mikið kapp á það að finna öll gögn og leggja öll gögn fyrir sem skipta máli. Hv. þingmaður segir að þetta skjal hefði átt að liggja fyrir og ég er honum bara sammála um það, það hefði átt að liggja fyrir. Ég er honum hins vegar ósammála um að í þessu skjali, á þeirri 1½ blaðsíðu þar sem um þetta mál er fjallað komi það fram sem skiptir sköpum. Ég tel að svo sé ekki. Þar er um að ræða að höfundarnir eru ósammála lagarökum Breta og Hollendinga og þeir segja að þar ríki vafi um hvernig beri að túlka innstæðutryggingartilskipunina og þeir segja að það séu rök með og á móti. Þetta er rétt hjá höfundum en það er ekki nýtt. Hvers vegna? Það hefur komið fram með mun sterkari hætti áður af hálfu íslensku ríkisstjórnarinnar og það hefur m.a. komið fram í öðru lögfræðiáliti, líka frá alþjóðlegri lagaskrifstofu, Schjödt held ég að hún heiti. Sú skýrsla liggur fyrir í gagnapakkanum sem er úti í utanríkismálanefnd. Ég held að hún sé nr. 29 eða 30. Það er af þeim ástæðum sem ég held því fram að upplýsingarnar sem þarna koma fram skipti ekki sköpum í málinu og ég held því fram að það hafi legið fyrir áður í miklu rökstuddara máli en kemur þarna fram. Að því leytinu til er ég ósammála hv. þingmanni en ég er honum sammála um að þetta gagn hefði átt að vera.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað vandamál við þetta mál, sérstaklega að maður fær ekki varist þeirri hugsun að það séu einhver fleiri skjöl sem haldið hefur verið eftir á sömu forsendum en látum það liggja á milli hluta. Hvað er hæstv. ráðherra að segja hér nú? Hann segir: Það var uppi lagaleg óvissa í málinu. Það tókust á tvenn sjónarmið, sjónarmið Hollendinga og Breta, um að við hefðum lagalegu skuldbindinguna og sjónarmið Íslendinga, sjónarmið okkar, sjónarmið sem styrkja málstað Íslands í málinu og um þetta var lagaleg óvissa. Jafnvel þó að þetta lögfræðiálit hafi verið hliðhollt málstað Íslendinga þá voru þarna lögfræðiálit sem voru hliðholl málstað Breta og Hollendinga og við ákváðum að fara eftir þeim. Það er það sem hæstv. ráðherra er að segja. Ríkisstjórnin tók meðvitaða ákvörðun í þeirri lagalegu óvissu sem var uppi að fylgja þeim álitum sem studdu málstað viðsemjenda okkar í málinu. Það er það sem efnislega er verið að segja. Þetta er alveg ótrúlegur málflutningur.

Frú forseti. Þetta er þó ekki ótrúlegri málflutningur en svo að nákvæmlega þessi sömu viðhorf er að finna í annarri álitsgerð með miklu betri og útfærðari hætti. Sú álitsgerð var kölluð fram í tíð - hvaða ríkisstjórnar? Ekki þeirrar ríkisstjórnar sem ég sit í núna heldur í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem hv. þingmaður og núverandi formaður Sjálfstæðisflokksins studdi. Það er að segja að lögfræðistofan Schjödt - sem Peter Dyrberg, sem okkur er að nokkru kunnur sem störfum að þessum málum á Íslandi, átti m.a. aðild að - lagði fram þetta álit að beiðni þáverandi ríkisstjórnar. Þar koma þessi rök fram. Hvaða ríkisstjórn tók þessa ákvörðun? Það var sú ríkisstjórn sem ég og hv. þingmaður studdum á sínum tíma.

Frú forseti. Mig langar að gera tilraun til þess að stinga höfðinu þó ekki væri nema í stundarkorn upp úr hrúgu allra þeirra leiðindamála sem blasa við þjóðinni og þinginu og spyrja um uppbyggingaráform á komandi árum, spyrja um sóknaráætlun ríkisstjórnarinnar. Það hefur afskaplega lítið spurst til sóknaráforma, hvernig við ætlum að auka útflutningstekjur á Íslandi, auka gjaldeyristekjur, skapa meiri hagvöxt. Forsenda spurningar minnar er ákvörðun G-8 ríkjanna í gær sem greint var frá í fréttum í gærkvöldi að þau hygðust draga saman í útblæstri gróðurhúsalofttegunda um 50% fyrir árið 2050 miðað við 1990 og að iðnríkin sjálf ætli að taka á sig 80% skerðingu í útblæstri gróðurhúsalofttegunda. Fjölmörg ríki hafa séð nákvæmlega í þessari ákvörðun og í þeim miklu þjóðfélagsbreytingum sem munu eiga sér stað af þessu tilefni mikil sóknarfæri. Ég nefni Dani í því sambandi sem hafa lagt mikla áherslu á uppbyggingu grænnar tækni og grænnar orku á undanförnum árum og fá núna útflutningstekjur upp á 1.500 milljarða á ári hverju samkvæmt nýjustu tölum sem er jafnmikið og þeir fá af matvælaframleiðslu. Útflutningstekjur jukust um 19% frá 2007–2008 í Danmörku með þessari áherslu. Þetta er danska leiðin. Við höfum líka dæmi af finnsku leiðinni þar sem Finnar staðsettu sig í upphafi samskiptabyltingarinnar með ákveðnum hætti þannig að þeir reistu endurreisn síns efnahagskerfis á því að vera í fararbroddi í samskiptatækni. Nú er það fyrirliggjandi að þessar þjóðfélagsbreytingar munu verða á komandi árum. Það verður gríðarleg krafa eftir grænni orku, grænni tækni, grænum iðnaði. Og það væri sorgarsaga ef Íslendingar næðu ekki að vera í fararbroddi með alla þá hreinu ímynd sem við höfum, með alla þá hreinu orku sem við höfum, með allan þann mannauð sem við höfum, ef við næðum ekki að skapa útflutningstekjur í þessum þjóðfélagsbreytingum. Mig langar að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra: Er eitthvað fyrirliggjandi sem heitir íslenska leiðin í þessu sambandi? Er einhver vinna í gangi í ráðuneytinu 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka innilega fyrir þessa fyrirspurn. Það er ánægjulegt að fá að ræða þessi mál hér vegna þess að þetta hittir akkúrat inn á þá vinnu sem er undirliggjandi í allri stefnumörkun og allri ákvarðanatöku okkar í uppbyggingu til framtíðar litið hér á landi. Það sem skiptir máli hérna og þar sem hv. þingmaður spyr hvort við ætlum ekki að vera í fararbroddi á Íslandi í þessari grænu leið í atvinnuuppbyggingu, þá má segja að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er mjög skýrt kveðið á um það að mörkuð verði heildstæð atvinnustefna, að mörkuð verði sóknaráætlun fyrir hvern einasta landshluta á Íslandi og undirliggjandi í því er græn atvinnusköpun. En það er ekki nóg að marka stefnu og meðan verið er að marka þessa stefnu sem er í fullum gangi núna er ríkisstjórnin að vinna að fjölmörgum verkefnum til atvinnuuppbyggingar hér á landi sem flokka má sem grænan iðnað. Til að mynda erum við að vinna að gerð fjárfestingarsamnings sem felur í sér ívilnanir til handa fyrirtæki sem ætlar sér að byggja gagnaver. Ég var að undirrita samning við fyrirtækið Becromal til að örva fjárfestingar hér á landi sem flokkast líka undir grænan hátækniiðnað. Að þessu erum við að vinna af heilum hug og fullum krafti og það er ætlun okkar að halda því áfram. Annað sem ég vil líka nefna við hv. þingmann er að við höfum sett okkur mjög metnaðarfull markmið í losun gróðurhúsalofttegunda. Þar höfum við forskot vegna þess að mikið af okkar orkuöflun er endurnýjanleg. Það er líka í gangi núna í ráðuneyti iðnaðarmála vinna við svokallaða orkuskiptaáætlun fyrir bílaflota landsins þar sem unnið er að heildstæðri stefnumörkun þar sem settir verða mílusteinar um það hvernig við ætlum að koma bílaflotanum yfir í nýtingu á innlendum orkugjöfum, endurnýjanlegum og úr lífmassa.

Frú forseti. Hér er gríðarlega mikið í húfi. Það er fyrirliggjandi að við erum stór matvælaútflutningsþjóð. Við flytjum líka mikið út af áli og öðrum iðnaðarvörum. Það er lykilatriði á komandi árum að við fjölgum stoðunum undir útflutningstekjum Íslendinga og það er lykilatriði að við ræðum það líka í þeirri miðri varnarbaráttu sem við erum í fyrir hönd íslensks þjóðfélags hvernig við ætlum að byggja upp. Ég fagna svari hæstv. iðnaðarráðherra. Það er vinna í gangi en við þurfum bráðum að fara að sjá á spilin í þeirri vinnu. Við þurfum að fara að sjá hvernig ríkisstjórnin hugsar sér að byggja upp á komandi árum vegna þess að það er ögurstund í þessum efnum, það er ögurstund akkúrat núna. Ég bendi á eitt í þessu sambandi að ef við ætlum að vera í fararbroddi í uppbyggingu á grænum iðnaði og mæta allri þeirri eftirspurn sem verður eftir slíkum iðnaði á komandi árum verðum við auðvitað að forgangsraða heima fyrir. Snýst vinnan í ráðuneytinu um það að forgangsraða þeim áherslum í vil? Þetta lýtur auðvitað að orkusölunni. 

Virðulegi forseti. Þarna kom hv. þingmaður einmitt inn á lykilpunkt sem er sá að við þurfum að fjölga stoðunum undir íslensku atvinnulífi. Það er stefna núverandi ríkisstjórnar og það er það sem við vinnum að. Við erum komin með sterkar stoðir undir atvinnulífið sem er fiskurinn og áliðnaðurinn og nú þurfum við að búa til enn eina stoðina sem verður grænn hátækniiðnaður. 
             Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt, það er komið að ögurstundu. Hv. þingmaður segir að við verðum að fara að sýna á spilin. Við höfum verið að sýna á spilin með því að undirrita fjárfestingarsamninga við slík fyrirtæki. Við höfum líka verið að sýna á spilin, virðulegi forseti, með því að skipa starfshóp sem er að ljúka við að skrifa frumvarp til laga um ramma utan um ívilnanapakka til handa nýfjárfestingum til Íslands sem er algert grundvallaratriði í þessu vegna þess að þessi græni iðnaður er út um allan heim að leita sér að staðsetningu. Það eru fleiri ríki en Ísland sem keppa um að fá þennan iðnað til sín og því skiptir máli 

Frú forseti. Ég vil beina máli mínu til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Í Morgunblaðinu þann 6. júlí sl. birtist lítil frétt sem lét ekki mikið yfir sér en hún fjallar um fyrstu sjáanlegar afleiðingar af því frumvarpi sem varð að lögum er snúa að strandveiðum. Í fréttinni er sagt frá því að veiðar hafi hafist um síðustu mánaðamót og, með leyfi forseta, vil ég vitna beint í fréttina. Þar stendur: „Nú er því allt útlit fyrir að tveggja mánaða kvóti“ - þ.e. kvóti júnímánaðar og júlímánaðar - „verði uppveiddur fyrir vikulok á Norðvesturlandi en svæðið nær allt frá Snæfellsnesi og að Skagafirði.“ Síðan segir í fréttinni að gífurleg keppni sé á milli manna um þessar veiðar og augljóst sé að æsingurinn er mikill. Niðurlag fréttarinnar hljóðar svo: „Fari svo fram sem horfir, sjá trillusjómenn á Norðvesturlandi fram á rólegheit fram til 1. ágúst, þegar kapphlaupið um ágústkvótann hefst.“ Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins vöruðum nákvæmlega við þessu í umræðunni um þetta mál. Við bentum á að það sem mundi gerast þegar menn færu þessa arfavitlausu leið væri það að bátunum mundi fjölga strax til mikilla muna, það mundu hefjast kappveiðar, ólympískar veiðar. Ég verð reyndar að játa það að ég átti von á að það yrði kannski ekki svo mikil aukning í sumar en aukningin mundi verða mest næsta sumar. En að sjálfsögðu fór þetta þannig að strax varð gríðarleg aukning, gífurleg kappsemi, mikill æsingur og menn klára tveggja mánaða kvóta fyrir lok þessarar viku. Hvernig sjá menn fyrir sér að þetta verði t.d. næsta sumar þegar menn hafa haft sæmilegan tíma til að undirbúa sig, þegar menn hafa haft tíma til að koma inn í þetta? Þá standa menn frammi fyrir því að sífellt verður að fækka dögunum, fleiri og fleiri bátar liggja við bryggjurnar ónotaðir og krafan mun vaxa dag frá degi á hæstv. sjávarútvegsráðherra 

Virðulegi forseti. Varðandi framkvæmd strandveiðanna þá get ég hughreyst hv. þm. Illuga Gunnarsson með því að þær ganga afar vel.  Gefin hafa verið út samtals 435 leyfi til strandveiða. Mikið hefur verið að gera hjá Fiskistofu sem hefur sýnt mikinn dugnað við að afgreiða leyfin hratt. Það er búið að veiða líklega um 640 tonn af 4.000 tonna heildarkvóta. Það er alveg rétt að þetta hefur skipst misjafnlega á svæði. Á svæði A, þ.e. á norðvestursvæðinu, hafa verið gefin út 168 leyfi og búið er að veiða 52% af kvótanum fyrir júní/júlí. Á svæðinu fyrir norðan land hafa verið gefin út 63 leyfi og þar var búið að veiða 10% af kvótanum fyrir júní/júlí. Á svæðinu fyrir austan land hafa verið gefin út 77 leyfi og búið að veiða 17% af kvótanum fyrir þennan tíma. Og á svæðinu fyrir Suður- og Suðvesturlandi hafa verið gefin út 117 leyfi og þar er búið að veiða 15% af því sem þar var get ráð fyrir að veiða í júní/júlí. Þetta hefur gengið mjög vel. Ég hafði samband í dag við framkvæmdastjóra Landssambands smábátaeigenda, Örn Pálsson, sem sagði að það væri mikill metnaður hjá þeim sem stunda þessar veiðar að láta þær ganga vel, fara nákvæmlega eftir öllum þeim reglum sem þar hafa verið settar. 

Frú forseti. Ég verð að játa að svar hæstv. ráðherra veldur mér nokkrum áhyggjum. Það er eins og hæstv. ráðherra hafi ekki fylgst mjög vel með því sem hér var sagt. Það var ekki spurt um hvernig gengi að láta menn fara eftir reglunum. Það sem spurt var um og menn hafa áhyggjur af er hvers eðlis reglurnar eru og hvaða afleiðingar þær hafa. Þetta mun bara fara svona: Annaðhvort eykur hæstv. ráðherra kvótann sem er til ráðstöfunar í þessu til að mæta því að fleiri og fleiri koma inn, og það sem mun gerast er að bátunum fjölgar til að nýta hinn aukna kvóta, eða að hæstv. ráðherra gerir ekki neitt og bátunum fjölgar þangað til að menn geta farið með þetta eins og gert var í Bandaríkjunum með lúðuveiðarnar, þar var hleypt af fallbyssu, menn veiddu í þrjá tíma og veiðunum var lokið. Eða í þriðja lagi að hæstv. ráðherra lokar fyrir aðganginn sem er auðvitað langlíklegast að gerist eftir að hann er búinn að hækka kvótann í tví- eða þrígang og getur ekki komist lengra í þá áttina. Og hvað gerist þá? Það myndast ný réttindi fyrir þá sem fóru inn í þetta og þeir sem helst fara inn í þetta kerfi eru auðvitað þeir sem voru í gamla kerfinu, seldu sig út úr því og áttu bátana. 

Frú forseti. Margur heldur mig sig í þessum efnum. En það er ekki ætlun mín, eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson telur sig mundu verða að gera, að láta undan kröfum í þessum efnum. Þarna eru settar mjög ákveðnar og sterkar reglur, það er tiltekinn afli sem er ákveðinn til þessara veiða og hann stendur. Ég get líka upplýst hv. þingmann um það að óttinn við brottkast í þessum veiðum eða að menn komi ekki með allan veiddan afla að landi virðist ástæðulaus. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef kemur mjög fjölbreyttur afli úr sjó. Til dæmis hvetur fyrirtæki á Flateyri, Eyraroddi, til þess að fá báta í viðskipti. 

Þetta er vont fyrir Ísland.

Þetta er gott fyrir Ísland.

Virðulegi forseti. Við í fjárlaganefnd höfum fjallað um Icesave-málið og fjölmörg gögn sem eru þar til skoðunar. Álitaefnin eru líka fjölmörg og það var dapurlegt að hlusta á hæstv. utanríkisráðherra lýsa því yfir að álit bresku lögmannsstofunnar skipti engu máli,  Mig langar til að spyrja hann út í annað mál ekki síður mikilvægt. Þannig er að færustu lögmenn landsins hafa farið yfir Icesave-samninginn og rekist á það að í samningnum er sérstakt ákvæði sem áréttar að sjóðirnir munu njóta jafnræðis þegar kemur að úthlutun úr búi Landsbankans, þ.e. fái upp í kröfur sínar í jöfnum hlutföllum. Það er fullyrt að þetta sé í samræmi við þá túlkun á gjaldþrotalögum sem almennt hefur verið uppi. Nú er það reyndar þannig að þetta er þveröfugt við þá túlkun sem hefur gilt í íslenskum lagarétti og það leiðir til þess að útreikniaðferðin sem er notuð er röng, virðist vera svo, skeikar um 50–100 milljarða, kannski meira. Ef þetta er þannig eins og þessir færu lögmenn og virtu á Íslandi benda á, ef það er rétt að menn hafi gert þessi stóru mistök við samningagerðina, að þeir hafi ekki verið með íslenskan lagarétt á hreinu, er þá ekki kominn forsendubrestur við það að Alþingi samþykki ríkisábyrgð á þessa samninga?

Frú forseti. Nú þekki ég ekki það lögfræðiálit sem hv. þingmaður vísar til. Eins og ég skil á máli hans þá er það gagn sem fram hefur komið í umfjöllun hv. fjárlaganefndar. Það er auðvitað Alþingis að lokum að taka ákvörðun um það hvort það vill og treysti sér til að samþykkja Icesave-samninginn eða ekki. Ég hef sagt það eitt í þessum sal um þá umræðu alla að þingið verði að gefa sér nægilega góðan tíma til að skoða út í hörgul öll þau gögn sem fram koma.  Nú hefur hv. þingmaður upplýst að komið hafi fram sterkar efasemdir um reikniaðferðir sem beitt var og þá er það eitthvað sem fjárlaganefnd þarf að skoða rækilega og fá þá álit á. En það er fyrst og fremst fjárlaganefnd sem þarf að komast að því. Ég get ekki sagt hv. þingmönnum hvort þetta sé rétt eða rangt. Það er þá nefndin sem væntanlega gefur sitt álit til þingsins og leyfir þá mér og öðrum að taka afstöðu til þess hvort um forsendubrest sé að ræða.

Virðulegi forseti. Ég vil leiðrétta ef ég hef sagt fyrr í umræðunni að þetta væri álit eða gagn sem væri komið fyrir fjárlaganefnd. Svo er ekki. Hins vegar hafa færir lögmenn á Íslandi bent mér á sérstaklega að svo virðist sem samninganefndin hafi mistúlkað íslenskan rétt í samningaferlinu og komist að þeirri niðurstöðu að sú villa geti leitt til þess að við tökum á okkur auka 50–100 milljarða. Það er ekki búið að reikna það fyllilega út en verður væntanlega gert í fjárlaganefnd. Maður veltir þessu fyrir sér vegna þess að maður hefur stundum á tilfinningunni í þessu máli að það skipti engu máli hvaða gögn komi fram, þetta mál eigi að keyra í gegn með góðu eða illu. Þess vegna endurtek ég spurninguna sem hæstv. utanríkisráðherra svaraði ekki: Mundi hann telja, ef satt reynist að þessi mistök 

Frú forseti. Ég hef stundum sagt úr þessum stóli þegar ég hef fengið spurningar sem eru að eðli til svipaðar þeirri sem hv. þingmaður varpaði til mín að í þeim efnum fylgi ég hinni gullnu reglu sem fyrrverandi forsætisráðherra Breta, Margaret Thatcher hélt í heiðri. Hún sagðist ekki svara fræðilegum spurningum. Hv. þingmaður hefur varpað því hér fram 

En ef þetta væri rétt?


             Ég er ekki í fjárlaganefndinni og ég segi eins og Margaret Thatcher að maður á ekki að svara fræðilegum spurningum, sérstaklega ekki ef þær eru í þáskildagatíð og viðtengingarhætti.

Frú forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra um ríkisábyrgð vegna Icesave-málsins. Nú er faðir hæstv. umhverfisráðherra, Svandísar Svavarsdóttur, Svavar nokkur Gestsson sem fór fyrir samninganefndinni sem kom heim með þessa glæsilegu niðurstöðu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji sig hæfa til að greiða atkvæði um ríkisábyrgðina í ljósi þessara tengsla.

Frú forseti. Samkvæmt 48. gr. stjórnarskrárinnar eru alþingismenn eingöngu bundnir við sannfæringu sína og ekki við neinar reglur frá kjósendum sínum eins og það er orðað þar. Í þessu felst að hæfisreglur stjórnsýslulaga taka ekki til starfa þingmanna sem slíkra og í 64. gr. þingskapa er svo kveðið á um skyldu þingmanns til að vera viðstaddur og taka þátt í atkvæðagreiðslu nema hann hafi lögmæt forföll eða fararleyfi. Einu hæfiskröfurnar sem gerðar eru til þingmanna við afgreiðslu mála á Alþingi koma fram í 3. mgr. þessarar greinar en þar segir að enginn þingmaður megi greiða atkvæði með fjárveitingu til sjálfs sín. Það á ekki við í þessu efni þannig að ég tel mér skylt að taka þátt í atkvæðagreiðslunni.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér við 3. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki sem varða sparisjóðina í landinu. Þetta mál hefur verið til skoðunar í hv. viðskiptanefnd nú um nokkra hríð og að kröfu okkar í stjórnarandstöðunni var málið tekið inn til nefndar á milli umræðna til þess að við gætum unnið það aðeins betur. Ég verð að segja það strax í upphafi að það eru mér mikil vonbrigði að okkur í nefndinni hafi ekki tekist að klára málið með betri og skýrari hætti vegna þess að markmið okkar allra er jú að koma sparisjóðunum í landinu til bjargar í þeirri erfiðu stöðu sem þeir eru og óþarft er að fjölyrða um hér. Frumvarpið átti samkvæmt markmiðum þess að taka á þeim vanda og skapa þeim styrkara lagaumhverfi til framtíðar. Ég og fleiri í minni hluta nefndarinnar erum ekki sannfærð um að þetta sé aðferðin til þess og við höfum kallað eftir vandaðri málsmeðferð í nefndinni. Frumvarpið snýr í rauninni að tveimur atriðum: Það snýr annars vegar að björgun sparisjóðanna úr þeim bráðavanda sem þeir eru í núna og hvernig þeir uppfylla reglurnar frá 18. desember á grundvelli neyðarlaganna um að fá eiginfjárframlag úr ríkissjóði. Hins vegar erum við ekki sannfærð um það í minni hluta nefndarinnar, við sjálfstæðismenn í það minnsta, í fyrsta lagi að þetta dugi til og í öðru lagi að nauðsynlegt sé að fara í allar þessar breytingar á þessu stigi. Þá vísa ég sérstaklega til umsagnar Fjármálaeftirlitsins og ummæla gesta úr Fjármálaeftirlitinu þegar þeir komu fyrir nefndina þess efnis að það væri mjög mikilvægt að nefndin vandaði til lagasetningar og að við ættum ekki keyra þetta mál í gegn og allar þessar breytingar. Við ættum að „fókusera“ á það sem skipti máli til að bjarga sparisjóðunum. Aðalástæða þess að við vildum fá málið inn í nefnd að nýju að fá á hreint hvaða greinum við þyrftum að breyta og hverjum ekki. Það verður að segja að það var afar fróðlegt þegar gestirnir komu annars vegar frá fjármálaráðuneytinu og hins vegar frá viðskiptaráðuneytinu, það var hæstaréttarlögmaður sem kom að samningu frumvarpsins. Aðspurð sagði fulltrúi fjármálaráðuneytisins í svari við spurningu frá mér að það væri í reynd nóg að breyta 7. gr. frumvarpsins. Ég geri ekkert lítið úr því að 7. gr. frumvarpsins er sú grein sem kannski mestur ágreiningur er um varðandi þetta frumvarp. Hér var felld breytingartillaga við 2. umr. af meiri hlutanum um að fella hana brott, en það er samt sem áður sú grein sem fulltrúi fjármálaráðuneytisins taldi vera þá einu sem þyrfti til þess að ná því markmiði sem framkvæmdarvaldið telur nauðsynlegt til þess að uppfylla skilyrði reglnanna frá 18. desember. Nú má deila um hvort það sé réttmætt skilyrði en þetta er alla vega það sem framkvæmdarvaldið gerir að skilyrði áður en eigið fé er reitt fram og stofnfé ríkisins kemur inn í sparisjóðina. Gott og vel, það er þeirra sjónarmið. Fulltrúi viðskiptaráðuneytisins, fyrrnefndur hæstaréttarlögmaður, var ekki sammála og - ég segi ekki vandaði um fyrir fulltrúum fjármálaráðuneytisins en sagði alveg skýrt að honum þætti þetta ekki nóg. Hann vísaði til að betra væri að breyta fleiri greinum, hann notaði það skemmtilega orðalag að ýmiss konar „snikkerí“ á lögunum væri jú ágætt í þessum efnum. Honum fyndist það vera fín lína í því þegar farið væri yfir þessi mál að breyta fleiri greinum. Í mínum huga er því enn þá fullkomlega óupplýst hvort það sé algjörlega nauðsynlegt og þarna er skoðanamunur á. Ég er þeirrar skoðunar að við hefðum þurft að fara betur yfir það mál og ég er ekki sannfærð eftir vinnu nefndarinnar hvort þetta sé svona. Hins vegar er ég sannfærð um annað og það er það sem ég hef mestar áhyggjur af, það vantar alla heildarsýn og alla framtíðarsýn inn í þetta frumvarp. Ríkið kemur inn með eigið framlag til björgunar sparisjóðunum. Það er gott. En það liggur hvergi fyrir og ég held að við eigum það jafnvel skrifað á minnisblaði frá viðskiptaráðuneytinu. Það er beinlínis sagt að ekkert hafi verið skoðað hvernig ríkið ætlaði sér út úr rekstri sparisjóðanna. Mér finnst það mjög alvarlegt þegar um svona stórt mál er að ræða að ekki sé búið að hugsa fyrir því hvernig á að ljúka því þegar vegferðin er hafin. Það vil ég gera alvarlegar athugasemdir við og ég er sannfærð um að það verði til vandræða þegar fram í sækir vegna þess að þarna er verið að ríkisvæða sparisjóðina án þess að nokkuð liggi fyrir um hvernig starfrækja eigi þá áfram, hver sparisjóðahugsunin eigi að vera eftirleiðis þegar ríkið kemur þarna inn. Hugmyndafræðinni um stofnfjáreigendanna er algjörlega vikið til hliðar með þessum hætti og því er von að ég spyrji og að spurt hafi verið: Ef þessa framtíðarsýn vantar og það liggur ekki fyrir hvernig ríkið ætlar sér út úr þessu, af hverju tekur þá ríkið ekki sparisjóðina yfir? Er það ekki hreinlegra? Þetta eru hlutir sem við vildum ræða betur og fá fleiri sjónarmið. Ég er ekki sannfærð um að við höfum rætt þetta mál til enda. Það var fleira sem við ræddum um í nefndinni og spurðum um en fengum ekki nægilega skýr svör við, t.d. hvort hægt væri að setja einhvers konar gólf á niðurfærsluna. Hvort hægt væri að tryggja það með hagsmuni stofnfjáreigendanna og stofnfjárhugsunar, hugsunarinnar innan sparisjóðanna í huga þrátt fyrir að ríkið kæmi þar inn. Að gert væri að skilyrði að sett yrði gólf á niðurfærsluna þannig að stofnfjáreigendur hefðu einhvern hvata af því að vera þar inni. Það er grundvallarhugsunin. Við fengum skýra afstöðu frá meiri hlutanum í nefndinni, hann lagði þetta sjónarmið til hliðar. Hvers vegna ætti stofnfjáreigandi sem á stofnfé sem fært verður niður í núll og eignin þar með farin, að vilja koma sparisjóðnum sínum til hjálpar? Þessi rekstur hefur kannski ekki verið alltaf beysinn og það er eitt af vandamálunum. Hvers vegna ætti hann því eina ferðina enn að vilja koma inn með pening í sparisjóðinn sinn þegar hann veit að það er engin trygging fyrir honum? Þá segja menn: Ja, þetta er bara eins og í bönkunum, menn töpuðu á hlutafjárkaupum, þetta er alltaf áhætta. En það er ekki hægt að bera þetta fullkomlega saman vegna þess að samkvæmt þeim lögum sem nú gilda voru menn með ákveðna tryggingu fyrir því vegna þess að heimildin til niðurskriftar er ekki staðar. Þetta er því ekki fullkomlega sambærilegt, hvað svo sem mönnum kann að finnast um hvort sú heimild ætti að vera til staðar eða ekki. Hvatinn í framtíðinni er svo mikilvægur. Ef við erum ekki búin að hugsa fyrir því hvernig ríkið fer út þessu. Ef enginn hvati er fyrir stofnfjáreigandann til að koma inn mun ríkið bara yfirtaka þessa sparisjóði til allrar framtíðar og eyðileggja sparisjóðahugsunina. Það verður enginn annar sem kemur inn, það verður enginn annar sem sér sínum hag betur borgið með því að koma inn í sparisjóðina. Það er það sorglega í þessu máli og það var rætt hérna við 2. umr., ég tek undir með formanni nefndarinnar, hv. þm. Álfheiði Ingadóttur hvað það varðar, það er alveg augljóst að sparisjóðirnir eiga marga vini í þessum sal. Ég sagði við þá umræðu að það væri ekkert skrýtið vegna þess að sparisjóðirnir hafa rækt hlutverk sitt vel úti um landið í áranna rás og þess vegna eiga þeir marga vini. Þeir hafa stutt við bakið á sínum byggðarlögum, stórum sem smáum. Ég kem úr Keflavík, eins og komið hefur fram við umræðu þessa máls, og þar er sparisjóðurinn hornsteinn í samfélaginu og hefur verið það um árabil. Þess vegna er mjög eðlilegt að sparisjóðurinn eigi marga vini. Þess vegna er svo sorglegt að horfa upp á að við getum ekki sammælst um að vanda betur til verka þannig að við getum verið sammála um hvernig við eigum að koma sparisjóðunum til bjargar til framtíðar og sammála og sannfærð um að þetta sé besta leiðin. Ég er ekki sannfærð um það og ég segi eina ferðina enn: Við höfum ekki hugsað málið til enda. Við verðum að hugsa um hvernig við ætlum að enda það áður en við förum af stað. Það hefur verið ýjað að því að við séum að tefja mál, að við séum að þvælast fyrir í mikilvægum málum og er látið að því liggja að við séum að því hér. Ég vil taka það algjörlega skýrt fram að það er alls ekki það sem við sjálfstæðismenn höfum verið að gera í þessu máli, áhersla okkar hefur verið á vandaða málsmeðferð. Við viljum vanda okkur og við viljum vita hvar við ætlum að sjá fjármálakerfið til framtíðar. Við erum í nógu miklum vandræðum fyrir án þess að við þurfum að bæta á þau með því að fara sí og æ í lögin og breyta og bæta og leiðrétta einhver mistök sem gerð eru vegna einhvers asa. Þess vegna segi ég eina ferðina enn: Tökum þá grein eða þær greinar sem máli skipta vegna björgunarinnar, klárum þær, gerum það í sameiningu en látum hitt vera. Hitt er óhugsað. Það er nefnd að störfum sem er að endurskoða málefni fjármálafyrirtækjanna og sparisjóðanna sérstaklega. Það var reyndar ekki traustvekjandi sumt af því sem kom fram varðandi þá endurskoðun en það er önnur saga. Tökum á þessu máli skynsamlega og reynum að vinna það þannig að við getum sammælst um það markmið sem ég held að við deilum öll, að koma í veg fyrir það stórslys sem við gætum staðið frammi fyrir, að sparisjóðakerfið fari á hliðina. Það leysir engan vanda að fá það kerfi í fangið líka. Vakin hefur verið athygli á því að það eru 284 milljarðar sem liggja í innlánum í sparisjóðunum.  Frú forseti. Ég sé að tími minn er á enda en ég vænti þess að um þetta mál verði mikil og góð umræða.

Virðulegi forseti. Þá er komið til 3. umr. það frumvarp sem við ræddum allítarlega þegar það var til umfjöllunar við 2. umr. málsins. Eins og þar kom fram er mjög mikill ágreiningur um málið og mörg okkar hafa efasemdir um að það nái tilætluðum markmiðum og það er í raun samhljómur milli skoðana okkar og flestra þeirra sem hafa komið að sparisjóðamálunum úti um landsins dreifðu byggðir. Menn hafa mjög miklar áhyggjur af því sem hér er verið að gera og hér er verið að lögfesta. Það fer ekkert á milli mála að eins og málið er lagt upp núna mun það í besta falli hafa í för með sér óvissu og því miður er langlíklegast að það muni hafa í för með sér gríðarlega mikinn fjárhagslegan skaða þegar til lengri tíma er litið fyrir margar byggðir landsins. Það hefur komið mjög glögglega fram t.d. í heimsóknum fulltrúa af svæðum þar sem sparisjóðirnir gegna miklu hlutverki og við höfum hitt að máli sem og þingmenn einstakra kjördæma og ég veit að sambærilegum sjónarmiðum hefur verið komið á framfæri við hv. viðskiptanefnd. Það voru nokkrar vonir bundnar við það þegar ákveðið var að málið færi til viðskiptanefndar milli 2. og 3. umr. málsins. Við vitum það sem þekkjum til í störfum þingsins að það er ekki alvanalegt að mál fari til nefndar milli 2. og 3. umr. máls. Oftast nær er búið að ljúka hinni efnislegu umræðu um málið þegar til 2. umr. kemur og 3. umr. er þess vegna stutt og sjaldnast fer málið til nefndar milli þessara tveggja umræðna. Það á hins vegar oft við, ef það gerist, þegar um er að ræða mál sem er mikið að vexti og skiptir miklu máli og eins þegar það liggur fyrir að grundvallarspurningum í málinu er ósvarað. Það átti við um þetta mál þegar það fór til viðskiptanefndar og stofnfjáreigendur, sveitarfélög, viðskiptavinir sparisjóðanna bundu þess vegna vonir við að tekið yrði af alvöru á því sem hefur valdið miklum kvíða víða í byggðum landsins. Þess vegna verð ég að játa að það olli mér miklum vonbrigðum þegar ég sá að það eina sem kom út úr þessu áþreifanlega fyrir okkur sem sitjum í þinginu var breytingartillaga sem hv. formaður nefndarinnar, Álfheiður Ingadóttir, flutti og er í raun og veru engin efnisbreyting á frumvarpinu heldur eingöngu, svo ég noti orðalag sem eignað var einhverjum gesta nefndarinnar, einhvers konar „snikkerí“ á frumvarpinu. Það er með öðrum orðum alveg ljóst í hvað stefnir varðandi þetta mál. Það stefnir í það að ríkisstjórnin ætli að ná því fram sem hefur verið og var auðvitað þungamiðjan í þessu máli sem er að opna lagalega heimild til að færa niður stofnféð í sparisjóðunum. Það er þungamiðjan í þessu máli. Annað skiptir auðvitað máli en þetta er grundvallaratriðið og mun hafa mestu áhrifin og hefur auðvitað valdið mestri ólgu úti um allar byggðir landsins. Og það er alveg sama hvað menn segja sem eru að reyna að tala fyrir þessu máli, það er sjónarmið þess fólks sem við á að búa að þessi niðurstaða ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarmeirihlutans sem hér er verið að kunngera muni hafa mjög alvarlegar afleiðingar víða úti um byggðir landsins. Þeir þingmenn sem ættu að þekkja vel til aðstæðna í þessum efnum geta auðvitað ekki skáskotið sér undan ábyrgð í þeim efnum. Málið er að verða að lögum og verður að lögum með tilstyrk þeirra þingmanna sem styðja ríkisstjórnina og verða þess vegna ábyrgðaraðilar að því ástandi sem mun koma upp hvernig sem það birtist á næstu vikum. Þess vegna verð ég að segja, virðulegi forseti, að það voru mjög mikil vonbrigði að sjá að þegar fjallið tók jóðsótt þá fæddist agnarlítil mús í formi þessarar breytingartillögu sem engu máli skiptir fyrir efni málsins. Eins og hér hefur verið bent á er þetta ekki spurning um að bjarga stofnfjáreigendum. Ég ætla að árétta það, svo það fari ekkert á milli mála, sem ég nefndi í 2. umr. að sjálfur er ég stofnfjáreigandi. Mér væri það að meinalausu að mitt stofnfé hyrfi ef það væri til þess að greiða fyrir málinu en það er hins vegar ekki það sem málið snýst um. Málið snýst um það með hvaða aðferðum við ætlum að tryggja að sparisjóðafyrirkomulagið, sparisjóðakerfið í landinu geti haldið velli. Það var ákveðið í neyðarlögunum í október að lagðir skyldu til hliðar sérstakir fjármunir til að leggja inn í sparisjóðina af hálfu ríkisins. Af hverju var það gert? Það var gert vegna þess að mönnum var alveg ljóst að ekki yrði hægt að fá almenna fjárfesta til að leggja fé inn í sparisjóðina. Aðstæður væru þannig, og þær aðstæður hafa því miður ekki breyst að því leytinu, að það væri borin von um að almennir fjárfestar sem sækjast eftir ávöxtun á sínu fé kæmu inn í þessa sjóði. Þess vegna var niðurstaðan sú að það væri skynsamlegt vegna mikilvægis sparisjóðakerfisins í landinu að ríkið kæmi til skjalanna með tiltekinni upphæð og legði sparisjóðunum til fé og síðan auðvitað í þeirri von að hægt væri að fá fleiri aðila að því máli ef unnt væri, svo sem eins og aðra stofnfjáreigendur, t.d. aðila sem hafa hagsmuni af því að sparisjóðirnir starfi í sínum byggðum o.s.frv. Sú aðferðafræði sem verið er að leggja til í þessu frumvarpi, sem verður gert að lögum væntanlega á þessum sólarhring eða fljótlega, mun hins vegar koma í veg fyrir að hægt verði að ná þessu fé frá stofnfjáreigendum og fólki úti í byggðum landsins vegna þess að menn munu hafa fengið smjörþefinn af því hvað það þýðir þegar þeir leggja fjármuni sína í sparisjóði með þessum hætti. Sú hætta er uppi að stofnfé verði fært ríflega niður og þá skipta engu máli fögur orð og fögur fyrirheit og væntumþykjuyfirlýsingar í garð sparisjóðanna ef málin verða unnin með þeim hætti sem verið er að leggja drög að hér. Hér er með öðrum orðum fyrst og fremst verið að leggja drög að því í 7. gr. þessa frumvarps að færa niður stofnféð. Síðan er það útskýrt nánar bæði í nefndaráliti meiri hlutans og hefur komið skýrt fram í ræðum þeirra sem hafa verið talsmenn þessa meirihlutaálits að ætlunin sé að færa þetta stofnfé niður að raunvirði eins og það er kallað. Förum aðeins yfir stöðu málanna. Staðan er sú að sparisjóðirnir eru sannarlega misjafnlega á sig komnir en almennt getum við sagt að sparisjóðakerfið er núna í mjög miklum fjárhagslegum vanda. Lausafjárstaða margra þessara sparisjóða er sterk en efnahagsleg staða þeirra er veik. Þetta kann að vera mótsagnakennt en þannig er þetta. Þeir hafa nægilegt lausafé en hins vegar er eiginfjárstaðan slök og fyrir því eru nokkrar ástæður. Sumir þeirra urðu fyrir mjög miklu áfalli þegar bankakerfið hrundi, þ.e. þegar stóru bankarnir hrundu í upphafi októbermánaðar. Þeir áttu talsvert af eigin fé sínu bundið í eignarhluta, beinum eða óbeinum, í þessum fjármálastofnunum og urðu þess vegna fyrir miklu áfalli. Þeir höfðu ekki fjárfest þar vegna þess að þeir væru í einhverju gambli eins og stundum er talað um. Þeir höfðu fjárfest þar vegna þess að á því voru sögulegar skýringar. Sparisjóðirnir höfðu komið að uppbyggingu Kaupþings, eignarhlutur þeirra í Kaupþingi færðist yfir í Exista og síðan þekkja allir atburðarásina. Í öðru lagi eru sparisjóðirnir í vanda vegna þess að þeir voru eðlis síns vegna í miklu og nánu samstarfi, m.a. í samstarfi gegnum Sparisjóðabankann. Leið þeirra og aðgangur að erlendu lánsfé fór í gegnum Sparisjóðabankann. Þegar sá banki féll illu heilli gerðist það að eigið fé margra þessara sjóða nánast þurrkaðist upp eða minnkaði mjög verulega. Þetta var ekki vegna þess að þeir væru að taka einhverja áhættu í eðli sínu, þeir voru fyrst og fremst að reyna að viðhalda því kerfi sparisjóðanna sem hafði verið við lýði í landinu í 100 ár eða meira. Forsendan fyrir því að það stæði var þetta samstarf, forsendan fyrir því að þeir gætu sinnt lánafyrirgreiðslu við viðskiptavini sína var að þeir gætu skaffað erlent lánsfé. Eftirspurn var eftir erlendu lánsfé, eðlilega, á síðustu árum og ef sparisjóðirnir áttu að geta sinnt viðskiptavinum sínum urðu þeir að fá aðgang að erlendu lánsfé og fyrir lítinn sparisjóð var það auðvitað borin von að fara út á erlendan lánamarkað. Þeirra eina von fólst í því að þeirra sameiginlegi banki, Sparisjóðabankinn, sem seinna hét Icebank - og gæti ég svo sem haft ýmis orð um þá þróun sem sá banki tók - gæti aflað þeim þessa lánsfjár. Þegar hann hrundi þá hrundi umtalsverður hluti af þeirra eigin fé. Síðan til viðbótar vitum við að núna eru uppi vaxandi kröfur um það hvernig menn meta útlán fjármálastofnana. Eignavirði í landinu hefur lækkað, það þekkja allir tölurnar um eignarýrnunina sem hefur orðið t.d. á húsnæðismarkaðnum. Við sem þekkjum til í sveitum landsins vitum t.d. að eignavirðið í landbúnaði hefur snarminnkað sem hefur auðvitað mjög mikil áhrif á eigið fé ýmissa banka og síðast en ekki síst er það svo að menn meta með öðrum hætti núna eignir í sjávarútvegi heldur en áður. Þetta hefur auðvitað haft þessi alvarlegu áhrif á sparisjóðina. Það sem núna blasir við að gera þarf er bæði að afla nýs fjár í gegnum ríkið eins og í sjálfu sér er verið að árétta með þessu frumvarpi - það var ekki verið að ákveða það, það var ákveðið í neyðarlögunum frá því í haust og það var enn fremur kortlagt betur með reglum sem samþykktar voru af þáverandi ríkisstjórn í desembermánuði sl. - og það sem þarf síðan til viðbótar er aukið stofnfé og það stofnfé munu menn ekki sækja út á markaðinn núna fremur en síðastliðið haust. Í haust gerðu menn sér algerlega grein fyrir því að þeir fjármunir yrðu ekki sóttir í krafti þess að fjármagnseigendur, þeir sem vildu leggja fé í atvinnurekstur í því skyni að fá ávöxtun á sitt eigið fé, séu líklegir til að gera það með því að fjárfesta í litlum sparisjóðum úti á landi. Það munu þeir ekki gera. Þess vegna eiga þessir sparisjóðir líf sitt undir því að fá aukið stofnfé frá heimaaðilum. Og ég ætla bara að segja það sem mitt mat í þessum efnum að það er ákaflega ólíklegt að það muni takast ef niðurstaðan verður sú sem ég óttast að stefni í með þessu frumvarpi að stofnfé verði fært niður svo mjög að margir stofnfjáreigendur úti um byggðir landsins verði fyrir miklu efnahagslegu áfalli. Þess vegna segi ég að þetta mál getur ekki snúist um prívat og persónulegan hag stofnfjáreigenda þó að það skipti máli, þetta er spurningin um sjálft sparisjóðakerfið sem við ræðum hér. Þetta er grundvallarspurning, þetta er stór spurning, þetta er stórmál sem við erum að fjalla um og örlagastundirnar geta verið að renna upp núna. Mér hefur fundist satt að segja, virðulegi forseti, að það hafi lítið borið á þeirri umræðu sem ég hefði búist við frá sveitarfélögunum í landinu. Ég hefði t.d. gert ráð fyrir að ýmis sveitarfélög hefðu vakið athygli á því hvaða gífurlegir hagsmunir eru hér í húfi. Sparisjóðirnir eru auðvitað mjög mikilvæg atvinnufyrirtæki víða í byggðunum. Þeir eru einstæð fyrirtæki að því leytinu að þeir eru oft og tíðum að bjóða fram atvinnustarfsemi af því tagi sem annars er ekki til staðar. Þetta eru líka einstæðar stofnanir að því leytinu að þær koma til skjalanna þegar ríkisbankarnir og einkabankarnir hafa kært sig kollótta um þátttöku í fjármagnsfyrirgreiðslu fyrir fyrirtækin úti á landi. Síðast en ekki síst, einmitt af þeim tveimur ástæðum sem ég var að nefna, hafa sveitarfélögin verið að leggja umtalsverða fjármuni, sum hver að minnsta kosti, inn í þessa sparisjóði í formi stofnfjár. Þau hafa ekki litið svo á að þetta væri hlutafé sem ætti að bera væntingar um varðandi ávöxtun sem menn eiga stundum um hlutafé. Menn hafa eingöngu horft á þetta til þess í fyrsta lagi að ná þarna byggðalegum markmiðum og í öðru lagi að það yrði gert með þeim hætti að stofnféð yrði a.m.k. ekki fært niður fyrir það sem það er að nafnvirði. Ég þekki dæmi um lítil sveitarfélög sem munu hvert um sig kannski verða fyrir 150–200 millj. kr. tapi ef stofnféð verður fært niður í þeim sparisjóðum sem þau hafa lagt fjármuni inn í, 150 millj. kr. tapi. Þetta er áfall. Og ég spyr: Hefur hæstv. samgönguráðherra ekki komið að þessu máli? Ráðherra sveitarstjórnarmála? Hefur hann t.d. ekki haft einhverja skoðun á þessu máli? Hefur samgönguráðuneytið ekki haft skoðun á þessu máli? Hefur samgönguráðuneytið sem á að fara með hagsmuni sveitarfélaga ekki velt því fyrir sér hvernig það ætlar að bregðast við þegar litlu sveitarfélögin úti á landi verða fyrir þessu gífurlega áfalli? Ég hef ekki haft fyrir því að reikna það upp t.d. hvert það væri að hlutfalli ef við værum með sambærilegt áfall á höfuðborgarsvæðinu. En ég fullyrði að ef svona mál væri uppi sem hefði mögulega sambærileg áhrif á efnahag sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu væri hér stórstríð. Menn tala alltaf um það eins og það sé bara valkvætt hvort menn fari í það að færa niður stofnféð. Það er ekki þannig. Menn eru í þeirri stöðu að verða að fá fjármuni frá ríkinu til að geta styrkt sparisjóði sína og þá eiga menn ekki margra kosta völ og stofnfjáreigendur munu ekki eiga margra kosta völ þegar ríkisvaldið kemur til þeirra og segir: Forsendan fyrir því að þið fáið nokkur hundruð milljónir í sparisjóðina ykkar er sú að þið þurrkið út stofnfé ykkar að miklu eða öllu leyti. Virðulegi forseti. Ég held að við séum að tala um miklu alvarlegra mál en margan grunar. Það hefur fallið í skuggann fyrir mörgum þeim stóru málum sem hafa verið til umfjöllunar í samfélaginu en þetta er mál sem verðskuldar mikla umræðu og miklu meiri og vandaðri umfjöllun en það er að fá hér vegna þess að ég óttast að afleiðingarnar geti orðið mjög alvarlegar.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér málefni sparisjóðanna. Þannig er að sparisjóðirnir í landinu halda uppi mjög öflugu útibúaneti á landsbyggðinni og eru þess vegna gríðarlega mikilvægir fyrir byggðir landsins. Hins vegar hafa þeir ekki farið varhluta af þeirri holskeflu sem riðið hefur yfir efnahagslíf landsins og þess vegna er þetta frumvarp væntanlega komið fram. Það er í rauninni tvíþætt, það fjallar um aðgerðir til að leysa bráðavanda sparisjóðanna og hins vegar grundvallarbreytingar á því starfsumhverfi sem sparisjóðirnir starfa í. Vissulega er gríðarlega mikilvægt að flýta þeirri vinnu er varðar björgunaraðgerðir sparisjóðanna og því ljóst að vinna þurfti hratt og vel í nefndinni að þeim vanda. Hins vegar er mér til efs að nægilega vönduð vinnubrögð hafi verið viðhöfð varðandi hinn hluta frumvarpsins, þ.e. þau ákvæði laganna sem snúa að grundvallarbreytingum í starfsumhverfi sparisjóðanna. Vissulega á Alþingi að gæta að virðingu sinni og viðhafa vönduð vinnubrögð en maður hefur vissar áhyggjur af því að svo hafi ekki verið í þessu máli og að áherslan hafi dreifst í umræðunni varðandi þau atriði sem ég nefni, þ.e. bráðavandann annars vegar og hins vegar þau atriði er varða umgjörð sparisjóðanna. Það sem er mikilvægt við sparisjóðakerfið í landinu er sérstaða þeirra og tengsl sparisjóðakerfisins við byggðirnar í landinu og samfélagið sem þeir eru reknir í. Stofnfjáreigendur koma margir hverjir innan úr samfélaginu og sparisjóðirnir hafa verið dyggir stuðningsmenn þess starfs, bæði æskulýðsstarfs og íþróttastarfs, sem fram hefur farið í þeim byggðum þar sem þeir eru starfræktir og þeir hafa tekið virkan þátt í því samfélagi þar sem þeir eru til staðar. Vissulega er þetta þeirra sérstaða og hana þarf að varðveita og það er þess vegna sem sparisjóðakerfið er enn til staðar og mikilvægt að halda því þannig. Hins vegar er óljóst hvort þessar breytingar koma til með að stuðla að því að þessi sérstaða haldist. Í frumvarpinu eru nokkrar athyglisverðar breytingar. Í fyrsta lagi er þar heimild til að lækka stofnfé, heimildir til að sameina sparisjóðina öðrum fjármálastofnunum, þrenging á reglum um ráðstöfun hagnaðar eða arðs og áhersla á samfélagslega hlutverkið sem er vissulega fjallað um í frumvarpinu. Svo er heimild til að auka stofnfé og þá veltir maður því fyrir sér, þegar ríkið hefur komið inn með sitt framlag og hefur þar af leiðandi í rauninni tekið yfir sparisjóðina, hvort þá sé nægilegur hvati fyrir stofnfjáreigendur og fyrir nýja stofnfjáreigendur til að koma inn vegna þess að vissulega hlýtur það að vera tilgangurinn að hvetja stofnfjáreigendur til að bæta við stofnfé og hvetja til þess að nýir stofnfjáreigendur komi inn og viðhalda þannig og með því sérstöðu sparisjóðakerfisins. Þess vegna er það gríðarlega mikilvægt að breyting á lögum sem þessum innihaldi slíka hvata en það er vandséð að svo sé í þessu tilfelli og því er spurningin hver niðurstaðan af þessu öllu saman verður. Þegar þessar breytingar hafa gengið í gegn verða þá sparisjóðirnir til? Það verður vart hægt að sækja aukið stofnfé til almennings nema stórir og sterkir hvatar séu fyrir hendi þannig að baklandið heima í héraði komi að því að bjarga sínum sparisjóði. Þess vegna ætti það að vera eitt af helstu markmiðunum í þeirri miklu vinnu sem hv. viðskiptanefnd hefur lagt í frumvarpið að fara vel yfir þetta atriði. Ég átti þess kost að sitja nokkra fundi í nefndinni og var tíðrætt um þetta í nefndinni. Þangað komu margir gestir og menn voru sammála um að sparisjóðirnir væru mikilvægar stofnanir. Þeir eru kannski ekki allir kerfislega mikilvægir en hver og einn er mikilvægur fyrir sitt samfélag og það eru sparisjóðirnir sem sinna hinum dreifðu byggðum landsins og sparisjóðakerfið er stórt og mikið í Suðurkjördæmi t.d. En hvað mun gerast ef viðskiptabankarnir verða allir í eigu ríkisins og ekki næst að laða að nýja stofnfjáreigendur, hvað gerist þá? Verða þeir ekki einfaldlega á grundvelli nýju laganna sameinaðir bankakerfinu og sérstaða sparisjóðanna er þar með fyrir bí? Þetta er stóra spurningin og það er sú spurning sem á að ræða í umfjöllun um þetta frumvarp. Þá er spurningin hvort hinir nýju sparisjóðir, ríkissparisjóðirnir, séu þá búnir að missa þessi tengsl við samfélagið og hvort þeir verði þá yfir höfuð áfram starfandi á landsbyggðinni. Það vekur líka óneitanlega spurningar fyrst hraðinn er svona mikill á þessu máli hvers vegna ekki var einfaldlega tekinn sá póll í hæðina að taka þessa bráðaaðgerðir fyrst og afgreiða þær, leggja áherslu á þær en taka síðan á haustþingi breytingarnar á lagarammanum almennt. Það er spurning sem ég tel rétt að velta upp og væri gott að fá skýringar frá formanni viðskiptanefndar á því hvort það hafi ekki verið rætt að skipta málinu upp á þann hátt. Ástæðan er náttúrlega einfaldlega sú að það virðist sem svo í þessu máli að löggjafinn hafi ekki að fullu verið búinn að vinna sína vinnu. Björgunaraðgerðagreinin er í 7. gr. og þar er fjallað um þær aðgerðir sem koma til vegna þeirrar neyðar sem sparisjóðakerfið hefur staðið frammi fyrir og ekki var útlit fyrir að framlag ríkisins á grundvelli neyðarlaganna mundi duga til að bjarga kerfinu, þannig að það hefði verið ágætt að einbeita sér að þeirri hlið frumvarpsins og hraða þeirri vinnu og leggja alla áherslu á það mál. Þær breytingar sem frumvarpið felur í sér eru gríðarlega miklar, þær varða landsbyggðina sérstaklega mjög miklu og bankakerfið í heild og spurninguna um það hvort sparisjóðirnir komi til með að lifa af þrátt fyrir þessar breytingar og hvort ríkið verði orðinn rekstraraðili allra sparisjóða í landinu eftir helgina þegar frumvarpinu hefur verið komið í gegn. Vegna þess að ég get ekki séð að þeir hvatar séu innbyggðir í þessar breytingar að stofnfjáreigendur komi til með að koma inn með nýtt stofnfé og sparisjóðirnir komi til með að halda áfram þeirri sérstöðu sinni sem eru tengslin við byggðir landsins og þau samfélög þar sem þeir eru reknir. Virðulegi forseti. Það er gríðarlega mikilvægt að hafa öfluga fjármálaþjónustu og sparisjóðirnir hafa sinnt landsbyggðinni vel. Við skulum vona að gæfa Íslands verði sú að sparisjóðakerfið nái að lifa þetta af að hluta til a.m.k. án þess að verða að fullu ríkisvætt vegna þess að hér liggur mikið undir og sérstaklega fyrir hinar dreifðu byggðir. Ég tel rétt að vekja enn og aftur athygli á því að vegna þess að með frumvarpinu er farið bæði í það að fjalla almennt um umhverfi sparisjóðanna og hins vegar um þessar björgunaraðgerðir, þá dreifist athyglin vissulega á þessa tvo mikilvægu þætti og þess vegna hefur frumvarpið að mínu viti ekki fengið nægilega vandaða og mikla umfjöllun sem vissulega er þörf á í ljósi þess að hér er verið að gera grundvallarbreytingar á einni meginstoð íslensks samfélags sérstaklega hvað varðar landsbyggðina.

Frú forseti. Við erum stödd í 3. umr. um frumvarp um sparisjóðina. Ég verð að taka undir orð annarra þingmanna sem talað hafa á undan mér að þetta mál hefur alls ekki fengið næga athygli. Segja má nánast að við séum að lauma þessu í gegn í skugganum af stóru málunum, Icesave og Evrópusambandinu. Ég óskaði sjálf eftir því í lok 2. umr. um málið að það færi aftur til nefndar. Ástæðan fyrir því var að ég vildi gjarnan ræða tvo þætti sem komu fram í 2. umr., annars vegar ábendingar frá þingmönnum í stjórnarandstöðu og stjórnarmeirihlutanum um hvort hugsanlegt væri að setja einhvers konar gólf á niðurfærslu á stofnfé, sú hugmynd kom m.a. fram í orðum hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, formanns fjárlaganefndar. Síðan vil ég ræða mína eigin tillögu um hvernig hægt sé að tryggja aðkomu heimamanna að stjórn sparisjóðanna þar sem við sjáum hugsanlega fram á það í einhverjum tilvikum að ríkið verði eini stofnfjáreigandinn í sparisjóði. Ég lagði þá fram tillögu sem var að vísu felld við 2. umr. um hvernig stjórn sparisjóðanna yrði skipuð. Þar sætu fulltrúar stofnfjáreigenda, hlutaðeigandi sveitarstjórna eða héraðsnefnda og innstæðueigendur. Og í stjórn sparisjóðs með fleiri en 15 starfsmenn skyldu starfsmenn kjósa einn fulltrúa í stjórn sjóðsins sem ég taldi að ætti einmitt að hugnast Vinstri grænum og jafnaðarmönnum mjög vel. Það kom líka fram í orðum hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, sem situr með mér í viðskiptanefnd, að við í minni hluta nefndarinnar erum sammála um að okkur finnst skorta mjög skýrari framtíðarsýn á tilveru sparisjóðanna í þessu frumvarpi: Hvernig sjáum við fyrir okkur sparisjóðakerfið til framtíðar? Það var líka algjör skortur á hugmyndum eða fyrirætlunum um hvernig ríkið ætti að geta komið sér út úr sparisjóðakerfinu og menn virtust jafnvel vera til búnir að sætta sig við að ríkið yrði þarna inni um ókomna tíð. Við settumst því niður á milli 2. og 3. umr. og ræddum þessi atriði. Ég verð að segja hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, formanni viðskiptanefndar, til hróss að hún kallaði ýmsa gesti á fund og við ræddum þetta mál fram og til baka. En því miður virtust sjónarmið embættismanna í viðskiptaráðuneytinu og þeirra sem skrifuðu frumvarpið algjörlega fá að ráða afstöðu meiri hlutans í nefndinni þrátt fyrir að ég hafi þá trú að innst inni sé jafnvel formaðurinn ekki sammála mörgum af þeim ábendingum sem fram komu hjá þessum aðilum sem m.a. sömdu frumvarpið. Þar var talað um að þetta væri einhvers konar „snikkerí“ og sveitarfélögin væru hugsanlega einhvers konar „free-riders“ eða „sníkjudýr“ á sparisjóðakerfinu. Svo klykkti viðkomandi út með því að segja að hugmyndafræðin á bak við sparisjóðina væri einhvers konar „hallelúja-dæmi“. En ég er alveg fullviss um að það eru ekki orð sem hv. formaður er tilbúin að taka undir varðandi hugmyndafræðina og hugsunina á bak við sparisjóðina. Eitt af því sem rætt var innan nefndarinnar var að við endurskoðun laga um fjármálafyrirtæki nú í haust væri ætlunin að endurskoða einmitt þennan kafla. Þar mundi framtíðarsýnin varðandi sparisjóðina koma skýrar fram. Ég hef hins vegar mjög miklar áhyggjur ef það verða þessi viðhorf sem munu ríkja við endurskoðun á lögum um fjármálafyrirtæki og endurskoðun á þeim kafla sem varðar sparisjóðina. Þegar ég var að ræða við einn kunningja minn um sparisjóðina og áhyggjur mínar af framtíð þeirra lét hann þau orð falla - og þessi einstaklingur hafði einmitt líka átt heilmikil samskipti við viðskiptaráðuneytið varðandi sparisjóðina - að það virtist vera eins og menn þar innan dyra, þ.e. í ráðuneytinu, sem vinna að þessari endurskoðun þekktu hreinlega ekki þá samkennd og þá samhyggju og samvinnu sem einkennt hafa þá sem staðið hafa að sparisjóðakerfinu - það á sérstaklega við úti á landi. Að þeir þekktu ekki þá miklu umhyggju fyrir samfélaginu sem ég tel að sparisjóðahugsunin grundvallist á. Þar hafa menn ekki alltaf fyrst og fremst hugsað um sinn eigin vasa og hversu mikið þeir sjálfir geta grætt heldur hafa þeir oft verið tilbúnir að leggja mjög mikið undir til þess að tryggja velferð samfélagsins og jafnvel á sinn eigin kostnað. Ég hefði einmitt haldið að í ljósi þess ástands sem ekki bara við hér á Íslandi erum stödd í, heldur líka fólk úti um allan heim þar sem við virðumst hafa tapað okkur algjörlega í dansinum í kringum gullkálfinn, að það væri einmitt svo mikilvægt að þegar við erum að fara að búa til nýjan ramma, nýja framtíðarsýn, nýtt fjármálakerfi, að við reynum eftir bestu getu að setja þessa hugsun inn í lagaumhverfið, inn í löggjöfina sjálfa. Þegar ég impraði á þessu milli 2. og 3. umr. var mér m.a. bent á að sú vinna sem væri í gangi núna varðandi endurskoðun á lögum um fjármálafyrirtæki byggði mjög mikið á skýrslu sem gefin var út og kölluð er Larosière-skýrslan. Hún var rædd mjög mikið m.a. í umræðu um lög um Seðlabankann og vakti heilmikla athygli þá, ekki ósvipað þeirri athygli sem ákveðinn þingmaður hefur fengið nú í morgun og í gær. En þegar ég fór að kynna mér málið aðeins betur sýndist mér að þeir punktar sem bent var á að væru lykilatriði í þeirri skýrslu virtust frekar varða stærri fjármálafyrirtæki og eftirlit með fjármálafyrirtækjum og Seðlabanka. Þeir virtust líka hafa miklar áhyggjur af verðbréfaviðskiptum og fjárfestingastarfsemi almennt, þar er talað um afleiðuviðskipti og annað. Fulltrúar Sambands íslenskra sparisjóða bentu á fleira, t.d. að það virðist vera aukin jákvæðni innan Evrópusambandsins gagnvart hugmyndafræði sparisjóðanna. Menn hafa þá horft til þess að í mörgum löndum virðast sparisjóðirnir hafa komið mun betur út úr þessum áföllum en stærri fjármálafyrirtæki. Ég vona svo sannarlega að þegar þessi vinna heldur áfram verði reynt að koma þeim ábendingum á framfæri við þá sem eru að endurskoða löggjöf um fjármálafyrirtæki og jafnvel endurskoðun almennt á öllu rekstrarumhverfi fyrirtækja, að horfa meira til hugmyndafræðinnar um samkenndina og samhyggjuna og hvaða hlutverki fyrirtæki eiga að gegna í samfélaginu. Að sá möguleiki verði að gera meiri samfélagslegar kröfur til fyrirtækja en bara að græða peninga. Þetta voru helstu athugasemdir mínar varðandi þetta mál og ég hef svo sem áður gert grein fyrir því í ræðum mínum af hverju ég er mjög ósátt við 7. gr. í frumvarpinu. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum með að ekki skyldi vera hægt að skoða hvernig væri hægt að skipa stjórn sparisjóðanna. Ég hefði gjarnan viljað að við hefðum skoðað mun betur löggjöf annarra landa en ég ætla hins vegar að leyfa mér að treysta því sem um hefur verið rætt í nefndinni að það verði gert núna í haust. Hv. formaður Álfheiður Ingadóttir hefur sagt það og þegar hún talar um ákveðna hluti ætlar hún sér að standa við þá, alla vega eins og ég þekki hana. Ég vona því svo sannarlega að svo verði í þessu máli þannig að við fáum jafnvel tækifæri til þess að fylgja eftir, eins og ég hef ítrekað bent á, samþykktum landsfundar Vinstri grænna, alla vega í þessu máli.

Frú forseti. Ég ber mikla virðingu fyrir þeirri hugsjón um samvinnu, samhygð og samábyrgð sem hv. þm. Eygló Harðardóttir er óþreytandi að tala fyrir hér í þessum sölum. Ég hef lýst því áður að ég tel að það sé kannski frekar spurningin um hugarfar, um siðvæðingu, en lagaboð og tel að það verði ekki mælt fyrir um það í lögum að menn eigi að haga sér með tilteknum hætti. Ég kom hingað upp í andsvar við hv. þingmann vegna orða hennar sem hún sagði tilvitnuð frá fundi viðskiptanefndar og hafði eftir tilteknum gestum nefndarinnar um að sveitarfélögin væru eins konar sníkjudýr á sparisjóðunum. Ég vil mótmæla þessum orðum, ég kannast ekki við að þessum skoðunum hafi verið hreyft á fundum nefndarinnar, hvorki af gestum né nefndarmönnum.

Frú forseti. Ég verð að taka það á mig að ég tók mér það bessaleyfi að þýða enska slanguryrðið „free-riders“ yfir á íslensku sem „sníkjudýr“. Ég veit að þessi þýðing hefði kannski átt betur við sem þýðing á enska orðinu „parasite“. Ég gat þó ekki skilið þau orð sem féllu öðruvísi en að með þeim væri átt við að einhver tæki eitthvað sem hann ætti í rauninni ekki rétt á. Ég verð hins vegar að benda hv. þingmanni á að við t.d. höfum verið mjög sammála um að leggja aukna áherslu á jafnrétti kynjanna í skipan stjórna fyrirtækja, stofnana á vegum ríkisins og almennt í samfélaginu. Ég veit ekki betur en þar séum við að reyna að koma fram ákveðinni hugmyndafræði og ákveðinni hugsun með löggjöf. Ég er því algjörlega ósammála hv. þingmanni um að ekki sé hægt með einhverjum hætti að hvetja til hegðunar með löggjöf sem einkennist af samkennd, samhyggju og samvinnu sem ég viðurkenni alveg að ég er óþreytandi að tala fyrir.

Frú forseti. Hv. þingmanni var tíðrætt um samfélagslega ábyrgð og ég skal ekki gera lítið úr því, fögur hugsjón um heiðardalinn og allt það. Hins vegar höfum við ákveðna reynslu af slíku, við vorum með kaupfélög á Íslandi og kaupfélögin mynduðu blokk sem hét SÍS. Allt var það mjög viðskiptalegs eðlis og gekk eiginlega mikið út á völd og arðsemi og gróða. Ég vil því spyrja hvort ekki sé ákveðin hætta fólgin í þessari hugljómun um samfélagslega ábyrgð þegar um er að ræða einhver batterí eins og sparisjóðina sem eignast mikla peninga í gegnum gróða eða hagnað og það er einhver sem stýrir þessum peningum. Sá sem stýrir þeim getur verið mjög góður maður og gegn en hann getur líka tilheyrt þeim kannski 5% mannkynsins sem ekki eru góð og gegn og fara illa með.  Hvað gerist þegar þeir ekki góðu og gegnu komast í það að stýra þessu batteríi, þessu fé sem enginn á og á að vera samfélagsleg eign? Ég minni á að bæði kristni og kommúnismi ganga út á hið sama en kristnin segir: Ef þú átt tvær skyrtur en nágranni þinn enga áttu að gefa honum aðra. Kommúnisminn segir: Ef ég sé svona stöðu tek ég aðra skyrtuna af þeim sem á tvær og læt hinn hafa sem enga á. En alla vega hefur kommúnisminn endað í ósköpum. Sér hv. þingmaður einhverja möguleika á því að þessi samfélagslega ábyrgð og þessi heiðardalshugsun sé einhvern veginn tryggð gegn slíkum ósköpum?

Frú forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur einmitt verið ákafur talsmaður þess að hvetja til þess að menn kæmust hugsanlega í þetta fé án hirðis. En ég verð að segja að þó að það hafi gengið á ýmsu hjá kaupfélögunum og hjá Sambandi íslenskra samvinnufélaga þá veit ég ekki til þess að sú hugmyndafræði hafi sett Ísland á hausinn eins og hugmyndafræðin um nýfrjálshyggjuna og kapítalismann virðist vera á góðri leið með að gera. Þar virtust a.m.k. vera settir þeir rammar að þau félög og þau rekstrarform höfðu hreinlega ekki tækifæri til þess eins og reyndist hins vegar vera raunin með hlutafélög og þá hugmyndafræði sem hefur rekið hinn frjálsa markað áfram og ekki bara á Íslandi, ég held að ég geti fullyrt að menn séu alls staðar úti um allan heim í miklum erfiðleikum út af því að þeir voru að elta aurinn út um allt. Ég tel alveg tvímælalaust að hægt sé að setja þannig ramma að hægt sé að tryggja það að fólk geri góða hluti og við eigum að setja þannig löggjöf sem hvetur til þeirrar hugsunar og þeirrar hugmyndafræði í samfélaginu. Ég tel að við höfum tækifæri til þess núna en því miður virðumst við vera allt of föst í því enn þá að við eigum að halda áfram að græða sem allra mest og sérhyggjan eigi að ráða öllu frekar en samhyggjan.

Frú forseti. Hugtakið nýfrjálshyggja er eitthvað sem ég kannast ekki alveg við hvað er  Það sem ég vildi spyrja hv. þingmann um er þetta: Við höfðum kaupfélög hér á landi, við höfðum Samband íslenskra samvinnufélaga og Landsbankinn varð fyrir miklu tjóni þegar Sambandið hrundi og það áfall varð ansi mikið. Kom hv. þingmaður með einhverjar hugmyndir í nefndina um það hvernig hægt er að hindra að slíkt gerist aftur með þetta fé sem enginn á? Vegna þess að eins og ég hef margoft nefnt þá er alltaf einhver sem stýrir því fé sem enginn á. Sá sem stýrir því getur verið velviljaður og samfélagslega sinnaður, hann getur líka farið að hugsa um eitthvað annað, t.d. hvernig hann græði á því að stýra þessu fé, að hann gæti keypt í einhverju hlutafélagi fyrir þetta fé sem enginn á og geti þá stjórnað því hver verði forstjóri þess hlutafélags, t.d. sonur hans eða dóttir eða eitthvað slíkt. Hvernig ætlar hv. þingmaður að koma í veg fyrir þau mistök sem menn hafa séð á einmitt þessu formi bæði hjá sparisjóðunum, hjá stórum hlutafélögum sem urðu eins konar fé án hirðis, og hjá kaupfélögunum og Sambandinu og mjög víða, líka í skattfé og líka hjá sveitarfélögum? Hvernig ætlar hv. þingmaður að búa til nýtt og gott mannkyn?

Frú forseti. Vonandi með því að hafa trú á fólki, ég vona svo sannarlega að það sé alla vega byrjunin að hafa trú á hinu góða í manneskjunni. Hins vegar er ég, og það er eitthvað sem ég hefði mikinn áhuga á að kynna fyrir hv. þingmanni, einmitt að vinna að þingsályktunartillögu sem ég vonast til að geta lagt fram á haustþinginu. Hún byggir á mjög langri og viðamikilli ályktun Alþjóðavinnumálasambandsins, ILO, þar sem einmitt er verið að hvetja ríkisstjórnir víðs vegar í heiminum til að taka upp hugmyndafræðina á bak við samvinnuhreyfinguna og gera sitt besta til að hvetja til þess að slík rekstrarform nái að blómstra og ekki bara rekstrarformin, heldur er bent á hvað hægt væri að gera jafnvel innan skóla, eins og að hvetja til þeirrar hugsunar að menn eigi að taka þátt í samfélagslegum verkefnum og menn eigi að gefa af sér. Ég skal svo sannarlega kynna þetta fyrir hv. þingmanni. Ég vil líka hvetja hann til að skoða hvað hefur verið að gerast í löndunum í kringum okkur, eins og í Bretlandi og á Norðurlöndunum þar sem samvinnuhreyfingin hefur einmitt gengið mun betur á undanförnum árum. Þar hafa líka verið að poppa upp ný form fjármálafyrirtækja, hin svokölluðu Credit Unions sem aðeins einstaklingar geta staðið að og það er mjög stífur rammi um það hvað þau fyrirtæki geta leyft sér. Ég hef líka skoðað norsku löggjöfina. Þar eru sett mjög stíf skilyrði fyrir því í hverju t.d. sparisjóðir geta átt og það er eitt af því sem ég mundi gjarnan vilja skoða líka varðandi reksturinn á sparisjóðum á Íslandi. Það eru ýmsar leiðir til að tryggja þetta en ég held að við verðum að byrja á því að hafa trú á hinu góða í manneskjunni.

Virðulegi forseti. Þetta voru athyglisverð skoðanaskipti milli hv. þingmanna áðan. Það er kannski eitt af því sem okkur veitti ekki af að fara aðeins yfir, einmitt í tengslum við það þegar við erum að fara yfir fjármálamarkaðinn bæði í nefndum þingsins og í þingsal, hvað fór úrskeiðis og hvernig við getum komið í veg fyrir að það gerist aftur. Ég er sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal um skilgreiningu fólks á nýfrjálshyggju og að þeir sem tala mest um hana eru þeir sem telja sig vera mest á móti henni. Ég hef aldrei vitað hvað nýfrjálshyggja er en þó finnst mér það hvernig menn leggja út frá þeim málum og hvernig þeir tengja hana sé í besta falli mjög hæpið, eins og ég er ekki alveg sáttur við útleggingu hv. þm. Péturs H. Blöndals á kristni en það er kannski umræða fyrir annan fund en þennan. Hins vegar er gott að vita til þess og hollt að hugsa til þess að lagakerfi okkar og þjóðfélag er byggt upp á kristnu siðferði og það tengist í rauninni miklu fleiru en við viljum kannski vera láta alla jafna. Það er gott að vita af því, því að það er sú hugmyndafræði sem hefur gert það að verkum að við erum að byggja upp velferðarþjóðfélag og það hefur verið sátt um að það sé kristin hugmyndafræði en ekki einhverjar erlendar öfgastefnur eins og margir vilja vera láta oft í umræðunni.

… kristni sé ekki erlend stefna?

Ekki öfgastefna. Hv. þm. Tryggvi Herbertsson spyr hvort kristnin sé ekki erlend stefna, hún er í það minnsta ekki erlend öfgastefna svo að því sé algjörlega til haga haldið. Ég held að hún sé frekar hógvær stefna, enda byggjum við sjálfstæðismenn á kristnu siðferði og þar af leiðandi hlýtur hún að vera góð, er það ekki? Virðulegur forseti. Einhver kynni að halda að þetta væri langt frá því máli sem við erum að ræða hér en svo er ekki. Það sem við erum að fjalla um er afskaplega mikilvægur þáttur fjármálakerfisins á Íslandi því að það er sama hvað mönnum finnst um sparisjóðina og það rekstrarform, hvort það hafi verið skynsamlegt og æskilegt að halda því formi og það sé markmið í sjálfu sér eður ei, þá getur enginn hlaupið frá þeirri staðreynd að það hefur verið stór þáttur í fjármálakerfi landsmanna og kannski sérstaklega fjármálakerfi hinna dreifðu byggða. Það hefur því miður farið lítið fyrir umræðu almennt um sparisjóðina og framtíðarhlutverk þeirra í nefndinni. Við gætum sagt og það eru málefnaleg rök fyrir því að við höfum ekki haft tíma til þess á sumarþinginu en samt sem áður er verið að leggja fram frumvarp sem er í rauninni að leggja grunninn að breyttu sparisjóðaumhverfi en menn hafa ekki tekið umræðuna um það, menn hafa ekki tekið þá umræðu í þingnefndinni. Það var hugmynd okkar sjálfstæðismanna og almennt í minni hlutanum að menn mundu klára það sem sneri að bráðaaðgerðunum, því sem er nauðsynlegt að gera núna, og það hafa verið færð málefnaleg rök fyrir því að það sé nauðsynlegt að ganga frá því hratt og vel, en taka síðan hinn þáttinn og undirbyggja hann betur því að þar erum við að tala um mjög stóra hluti. Nú eru að menn tala um, og er kannski það sem er gott við það ástand sem núna er að menn eru að velta ýmsum hlutum fyrir sér og það er verið að ræða ýmislegt, en stundum hefur mér fundist að menn séu að fara einhver 10, 20, 30 ár aftur í tímann og tali um að allt hafi verið á rósrauðu skýi á Íslandi og allt að því fullkomið og við þurfum einhvern veginn að koma okkur þangað. Menn tala t.d. um það sem stenst ekki skoðun, og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sem þekkir þessi mál vel hefur farið ágætlega yfir ákveðinn þátt mála hvað það varðar, menn vilja, með ákveðinni einföldun, leggja málin upp með þeim hætti að sparisjóðirnir sem sinntu hefðbundinni starfsemi sparisjóða séu í mjög góðum málum en þeir sparisjóðir sem fóru út í einhvers konar braskvæðingu standi mjög hallir eftir. Sérstaklega hafa verið nefnd fyrirtæki eins og Exista og Kaupþing, að sparisjóðirnir hafi verið að braska mikið hvað þá hluti varðar. Það má færa full rök fyrir því að sparisjóðirnir hefðu átt að koma sér út úr þeirri hlutabréfaeign eða a.m.k. ef þeir voru með slíka hlutabréfaeign að hafa hana eitthvað dreifðari og ekki alla í sömu körfunni hjá þessum tengdu félögum á Íslandi og þá mundu þeir örugglega standa betur að vígi hvað það varðar. Það eru hins vegar söguleg rök fyrir því, hvort sem mönnum líkar betur eða verr, að þeir áttu svona stóra hluti í þessum félögum. Sögulegu rökin eru einfaldlega þau að sparisjóðirnir keyptu sig inn í Kaupþing á sínum tíma og komu ef ég man rétt mjög fljótlega að því fyrirtæki, hvort þeir voru stofnaðilar man ég ekki. Forustumenn sparisjóðanna töldu því með réttu eða röngu að þetta væri einhvers konar partur af þeirra félögum. Hvað sem því líður, virðulegi forseti, var mjög lítið farið í, og það er auðvitað verkefnið, hvernig gekk hjá sparisjóðunum í almennum rekstri, hinum hefðbundna rekstri. Við erum með svar frá fulltrúa viðskiptaráðuneytisins, ég ætla að lesa það, sem er eina svarið sem liggur til grundvallar. Það hefði auðvitað þurft að fara miklu betur í það úr því að það er vilji meiri hlutans að fara í málið í heild sinni. Eins hefði verið miklu nær úr því að meiri hlutinn vildi fara í þetta allt saman að skoða, eins og t.d. hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur margoft bent á, sambærilega löggjöf í þeim löndum sem við berum okkur saman við þannig að við hefðum einhver viðmið hvað þessa hluti varðar. En svo ég vitni í svar viðskiptaráðuneytisins um það hvernig afkoma sparisjóðanna var, þ.e. hefðbundin starfsemi, þá segir þar, með leyfi forseta: „Í upplýsingum sem FME sendi ráðuneytinu í september í fyrra er samantekt um afkomutölur sparisjóðanna sem unnin var upp úr ársuppgjöri þeirra fyrir 2007. Þar kemur fram að hagnaður fyrir skatt af kjarnastarfsemi er þá plús 12%“ (Sparisjóður Þingeyinga) og niður í mínus 38% (Sparisjóður Þórshafnar). Hinir eru flestir með neikvæða afkomu. Aðeins Byr og Sparisjóður Vestmannaeyja voru jákvæðir. Kostnaður sem prósenta af kjarnatekjum var allt upp í 279% hjá þeim minnstu. Skást komu þeir stærstu út hvað þetta varðar með 44% (Byr).“ Virðulegi forseti. Þetta er fyrir 2007. Þetta er mjög gott ár í fjármálakerfi Íslendinga og þarna sjáum við samt sem áður að sparisjóðirnir almennt, þ.e. almenna starfsemin, eru reknir með tapi. Hvernig tengist þetta því sem við ræðum hér? Enn og aftur vek ég athygli á því að hvort sem okkur líkar betur eða verr fór meiri hlutinn í það á miklum hraða, og ekki bara á miklum hraða sem ég kem nánar inn á á eftir, að keyra í gegn það sem snýr að björgunarpakkanum og er það vanreifað til að ganga frá því sem lögum frá Alþingi, heldur fóru menn yfir í breiðu myndina líka. Við erum að horfa á það, virðulegi forseti, ef hlutirnir ganga fram sem ég held að sé vilji flestra - bæði fyrri ríkisstjórn og núverandi settu það sem part af neyðarlögunum sem allir þingmenn samþykktu að reisa við sparisjóðakerfið og menn töldu það bæði skynsamlegt og í rauninni hagkvæmt fyrir ríkisvaldið - þá stöndum við uppi með sparisjóði sem verður snúið að sjá hvaða rekstrargrundvöll hafa. Að minnsta kosti hafa ekki komið fram í umfjöllun nefndarinnar áætlanir um það eða verið metið hvernig það lítur út. Hvað þýðir þetta, virðulegi forseti? Það þýðir að að öllu óbreyttu gæti þetta mál, sparisjóðamálið allt saman, komið til okkar aftur fyrr en seinna. Það getur líka farið þannig, virðulegi forseti, vegna þess að við höfum ekki undirbyggt málið nógu vel að kostnaðurinn verði tvöfaldur, þ.e. að við þyrftum hugsanlega að bera kostnað af sparisjóðakerfinu aftur, ef þannig má að orði komast. Nú getur vel verið að þetta verði ekki þannig en það eina sem við vitum er að við vitum ekkert um það. Af hverju? Vegna þess að þingnefndin hefur ekkert farið í það. Virðulegi forseti. Ef við ættum að geta lært eitthvað af undanförnum árum og áratugum þá er það það að okkur veitir ekkert af því í hinum ýmsu málaflokkum, sérstaklega þeim sem snúa að fjármálaumhverfinu af því að við höfum brennt okkur á því en ég held að það eigi við fleiri, að vanda okkur þegar kemur að lagasetningu. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að við höfðum öll tækifæri til þess að setjast yfir og klára það sem snýr að björgunaraðgerðunum, kryfja það til mergjar og ganga frá því sem lögum frá Alþingi og taka síðan það sem snýr almennt að sparisjóðaumhverfinu og fjármálaumhverfinu í haust. Meiri hlutinn vildi það ekki. Meiri hlutinn vildi ekki vinna þetta í sátt innan nefndarinnar, meiri hlutinn vildi ekki ganga faglega í þessi verk, þvert á móti kallaði hann eftir ágreiningi við minni hlutann og það er algjörlega þeirra ákvörðun. Við stöndum uppi með það, virðulegi forseti, og nú kem ég að björgunarþættinum sem snýr að því að framkvæmdarvaldið hefur fært rök fyrir því að það sé nauðsynlegt að færa niður stofnfé sparisjóðanna til að það sé réttlætanlegt að setja fjármuni inn í þá sparisjóði sem nú eru. Það er augljóst að búið er að taka ákvörðun um hvernig það verður gert og við höfum kallað eftir því að þær reglur eða þau viðmið séu upplýst innan nefndarinnar en það hefur ekki verið gert, virðulegi forseti. Þetta kom fram hjá gestum frá framkvæmdarvaldinu innan nefndarinnar þó svo að sjónarmið þeirra eða orð hafi verið mjög misvísandi. En ég ætla þeim, virðulegi forseti, sem fara með framkvæmdarvaldið ekki annað en að hafa jafnræðissjónarmið að leiðarljósi. Með öðrum orðum, þeir verða þar af leiðandi að setja sér reglur. Þegar fulltrúi framkvæmdarvaldsins sagði að þær reglur væru að sjálfsögðu til í fjármálaráðuneytinu en svo kom annar í kjölfarið og setti ofan í við viðkomandi þá ætla ég þeim aðila sem upplýsti það að hann hafi sagt satt. Ég rétt leyfi mér að vona það vegna þess að ef menn eru komnir af stað í þessa vegferð, eru byrjaðir að leggja drögin að þessu, þá ætla ég mönnum ekki annað en að miða við einhverjar reglur, gegnsæjar reglur. Ef þeir gera það ekki kallar það fram gríðarleg vandamál svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Það er auðvitað ekki verjandi að afgreiða sparisjóði misjafnlega, fara eina leið með sparisjóð A en allt aðra leið með sparisjóð B. Ég hef ekki trú á því, virðulegi forseti, að um slíkt yrði nokkurn tímann sátt. Hvað þýðir það, virðulegi forseti, að færa niður stofnfé og jafnvel að færa stofnfé niður í núll til að ríkið geti komið inn með fjárframlag? Það þýðir, ef farið verður alla leið og stofnfé sparisjóðs fært niður í núll og ríkið kemur inn, að þá er stofnféð að fullu í eigu ríkisins. Með öðrum orðum, þetta verður þá ríkissparisjóður. Og þó svo að það fari ekki alveg niður í núll eru miklar líkur á því að ríkið sé með mikinn meiri hluta stofnfjárins. Gott og vel. Við þekkjum það að núna eru fjármálastofnanir að fara í eigu ríkisins en hvers konar sparisjóður er ríkissparisjóður, hvers konar fyrirbæri er það? 

Það er heiðardalur.

Hv. þm. Pétur H. Blöndal kallar fram í að það sé heiðardalur og ég býst fastlega við að hann útskýri það í þingræðu á eftir. Virðulegi forseti. Hugmyndin á bak við sparisjóðina hlýtur að vera með þeim hætti og getur ekki verið annað en að það sé þá í miklum tengslum við það svæði sem viðkomandi sparisjóður starfar á. Það er að vísu ekkert einfalt í því vegna þess að almenna reglan virðist sú að litlu sparisjóðirnir eigi erfitt rekstrarlega þó að á því séu undantekningar en undantekningarnar sýnist manni fljótt á litið aðallega koma til vegna þess að þeir sem stýra þeim sparisjóðum eru afskaplega aðhaldssamir og skynsamir aðilar. Hin hliðin á því er hins vegar sú að þeir ná kannski ekki að veita stærri aðilum og fyrirtækjum á viðkomandi heimasvæði þá þjónustu og þann stuðning sem fjármálastofnanir þurfa að veita slíkri atvinnustarfsemi þannig að atvinnufyrirtækin þurfa þá oftar en ekki að sækja fjármálaþjónustu út fyrir sparisjóðinn sinn. Síðan hafa menn byggt upp kerfi, sem má svo sannarlega fara yfir og það er mín skoðun að fara megi yfir og gera gegnsærra og skýrara, þar sem menn hafa haft stofnfjáreigendafyrirkomulag sem í grófum dráttum gengur út á það að menn greiða fyrir stofnfé og fá á það ákveðinn arð. Svo reyna menn að finna eitthvert jafnvægi í það að menn fái einhvern arð þannig að það sé hagkvæmt fyrir viðkomandi einstakling eða fyrirtæki að setja stofnfé inn í sjóðinn en samt sem áður á sparisjóðurinn að vera það sem er kallað hornsteinn í héraði, sem hefur verið slagorð sparisjóðanna, vera meira en bara hefðbundið bankaútibú stærri banka og vera fyrirtæki sem er með sérstök tengsl við viðkomandi svæði. Spurningin er þá sú: Hver er þá orðinn munurinn á ríkisútibúi bankans á viðkomandi stað og ríkissparisjóði? Í hverju liggur munurinn þar? Til dæmis, virðulegi forseti, ef menn ætla eða hugsa þetta út frá þeim forsendum að vilja halda í karaktereinkenni sparisjóðanna, það form, þá hafa menn til skamms tíma a.m.k. reynt að hafa einhverja tengingu frá viðkomandi svæði við stjórn sjóðsins. Það er ekki gert. Sömuleiðis að koma með einhverja áætlun um það hvernig koma mætti heimaaðilum inn í sparisjóðina, þ.e. að nýir stofnfjáreigendur væru frá viðkomandi svæði eða í sem mestum tengslum við það. En hér hafa verið færð málefnaleg rök fyrir því að það gæti af mörgum ástæðum orðið mjög erfitt þegar þessi lög hafa náð fram að ganga. Það vakti mér ugg þegar ég hlustaði á formann nefndarinnar ræða þetta síðast þegar þetta mál var til umræðu þar sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir fór yfir það, virðulegi forseti, að það væri ekki hlutverk núverandi ríkisstjórnar að losa um eignarhluti í fjármálafyrirtækjum.  Virðulegi forseti. Hins vegar vakti ég athygli á þessum ummælum í umræðunni þá. Hv. þingmaður mótmælti því ekki þá að hafa sagt þessa hluti og bætti í rauninni í það. En kannski finnst hv. þingmanni það ekki rétt núna að hafa haldið slíku fram og það er þá athyglisvert sjónarmið. Stóra málið er hins vegar þetta, burt séð frá því, virðulegi forseti, hvað hv. þingmaður sagði, að það eru engar áætlanir eða hugmyndir um það hvernig ríkið ætlar að koma sér út úr þessu fyrirtæki. Við höfum spurt um það frá fyrsta degi hvernig menn ætli að gera það. Ef menn vilja halda í þetta fyrirkomulag sem mér heyrist mikill vilji til, í sparisjóðafyrirkomulagið eins og við þekkjum það, hvernig eiga þá nýir stofnfjáreigendur að koma að sparisjóðunum og hverjir eiga þeir að vera? Mín skoðun er sú almennt um stofnfjáreigendur og það fyrirkomulag að það sé afskaplega mikilvægt að það fyrirkomulag sé gegnsætt. Ég verð að viðurkenna að ég hef aldrei almennilega skilið af hverju sumir eru stofnfjáreigendur og sumir ekki, ég hef aldrei séð auglýst eftir stofnfjáreigendum, ég hef aldrei séð reglur um það hvernig aðilar gerast stofnfjáreigendur. Ég hef bara aldrei séð það. Ég held að það væri lykilatriði, og ef ekki núna hvenær þá? að við settum slíkar reglur. En við þurfum að vanda það verk og það er eitthvað sem meiri hluti nefndarinnar ætlar ekki að gera. Meiri hluti nefndarinnar ætlar að keyra þetta mál hratt í gegn í miklum ófriði og það er ekkert sem hefur kallað á það. Ég verð að viðurkenna það, virðulegi forseti, að þegar þetta mál kom inn átti ég ekki von á að um það yrðu miklar deilur og mér finnst það í rauninni aðdáunarvert með öfugum formerkjum að það skyldi vera hægt að kalla fram ágreining í málinu. Það þarf eiginlega sérstaka lagni til þess að búa til ágreining um þetta mál í viðskiptanefnd en svo sannarlega hefur meiri hlutanum tekist það og bara tekist mjög vel upp. Og ef það hefur verið markmið að búa til ágreining um sparisjóðina í landinu fær meiri hlutinn 9,5 af 10 mögulegum í því verkefni. Alvara málsins er sú, burt séð frá því hvort meiri hluti eða minni hluti eru sammála, að við erum að ganga frá lagafrumvarpi sem umsagnaraðilar almennt eru sammála um að þurfi betri skoðun. Hvað þýðir það, virðulegi forseti, að umsagnaraðilar kalli eftir betri skoðun? Er það vegna þess að umsagnaraðilar og þingmenn séu svo hægir, að þeir séu bara svo lengi að lesa eða eitthvað slíkt? Það hefur ekkert með það að gera, það þýðir bara það að menn eru ekki vissir um hvað þessi lagasetning þýðir. Við höfum séð, virðulegi forseti, hin ýmsu vandamál sem upp hafa komið vegna þess að menn hafa ekki verið með það á hreinu hvað sú lagaumgjörð sem hefur verið til staðar fyrir sparisjóðina þýðir. Reyndar man ég að menn hafa rokið hér upp til handa og fóta, virðulegi forseti, við að breyta lögum um sparisjóði á þinginu og breið samstaða um það, hvort það var ekki klárað á sólarhring á sínum tíma. Slíkar deilur komu upp vegna þess að lögin voru ekki skýr, menn voru ósammála um hvað lögin um sparisjóði þýddu og fyrir hvað sparisjóðirnir stæðu og hvernig allt þetta umhverfi væri. Sá rammi er í jafnmiklu ef ekki meira uppnámi núna. Ég vek athygli á því að Fjármálaeftirlitið sem á að hafa eftirlit með þessum lögum lagði sérstaka áherslu á að nefndin tæki það sem sneri almennt að sparisjóðunum betur fyrir, bað þingnefndina sérstaklega um það. Við því var ekki orðið og er það vægast sagt óskynsamlegt að fara í það að taka 7. gr. sem snýr að framkvæmdarvaldinu, sem er forsenda fyrir því að það geti lagt fé í sparisjóðina, endurreist sparisjóðina, að taka þann þátt sérstaklega fyrir og svara þeim spurningum sem útfærslan á lögunum eins og þau eru núna, þ.e. frumvarpinu, kallar á, því að það kallar á svör við ákveðnum spurningum. Hvað er ríkissparisjóður? Hvernig sjá menn það fyrir sér? Það er alveg ljóst að þegar þessi lög hafa verið samþykkt og framkvæmdarvaldið fer fram eins og lýst hefur verið fyrir okkur í nefndinni miðað við þær upplýsingar sem við fáum, þá sitjum við uppi með ríkissparisjóðaumhverfi. Virðulegi forseti. Við sitjum uppi með ríkissparisjóðaumhverfi. Það umhverfi höfum við aldrei haft á Íslandi áður. Nú getur vel verið að það sé til staðar í einhverjum öðrum löndum, það getur vel verið en við höfum ekki fengið neinar slíkar upplýsingar. Það liggur líka fyrir að forsvarsmenn meiri hlutans líta ekki á það sem neina bráðaaðgerð og í rauninni aðgerð í sjálfu sér að koma ríkinu út úr fjármálastofnunum. Það liggur alveg fyrir. Við vitum líka, virðulegi forseti, að það eru uppi áætlanir, við vitum að framkvæmdarvaldið er komið lengra en það tjáir viðskiptanefnd og þingmönnum. Ég velti því fyrir mér og það væri gaman að heyra frá hv. þingmönnum meiri hlutans sem eru ekki margir í salnum núna þegar við ræðum þetta mikilvæga mál, hvort þetta sé bara hugsað sem millileikur til þess að sameina sparisjóðina ríkisbönkunum.  Er það er svo, virðulegi forseti, að þetta sé niðurstaða meiri hlutans, og nú er ég bara að leggja út af því og reyna að draga ályktanir af því sem fram hefur komið að menn sjái hér ríkissparisjóði, að þetta sé nauðsynlegt skref til að sameina þetta inn í stærri einingar ríkisbankanna - menn hafa í þessu tilfelli vísað í hina víðfrægu eigendastefnu, sem enginn hefur séð, sem virðist vera grundvöllurinn að mörgu, m.a. þessu og sömuleiðis Bankasýslu ríkisins - er það er svo að menn séu búnir að ákveða það að steypa þessu saman? Í það minnsta er það grunsamlegt, virðulegi forseti, hvað stjórnarliðar hafa litlar áhyggjur af því að sparisjóðirnir verði ekki lengur sparisjóðir heldur ríkissparisjóðir. Virðulegi forseti. Stjórnarliðar hafa farið mörgum orðum við hin ýmsu tilefni, fögrum orðum, flutt hjartnæmar ræður, um mikilvægi sparisjóðakerfisins. En við munum afgreiða lög frá Alþingi, ef meiri hlutinn fær sitt fram, sem gera það að verkum að almenna reglan verður sú að hér verða ríkissparisjóðir og stjórnarliðar hafa engar áhyggjur af því, algjörlega rólegir yfir því í þingnefndinni, algjörlega rólegir yfir því í þingsal að sparisjóðirnir sem við erum búin að tala svo mikið fyrir, að það form allt að því hverfi og hér verði ríkissparisjóðir og engar áætlanir, virðulegi forseti, um það hvernig eigi að breyta því, hvernig menn ætla að koma sér út úr því. Virðulegi forseti. Er ég einn um það að finnast þetta svolítið sérkennilegt?

Þeir eru bara vanir því að það séu ekki neinar áætlanir.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson kallar fram í að þeir séu svo vanir því að það séu ekki neinar áætlanir. Það má vera að það sé ýmislegt til í því. En ég mundi ætla, ef eitthvað er að marka fyrri ræður hv. stjórnarþingmanna, að þeir hefðu leitt hugann að þessu nema hv. stjórnarþingmenn viti eitthvað allt annað en við, viti eitthvað miklu meira, að það séu einhverjar miklar áætlanir í gangi sem menn hafi ákveðið að láta þingheim ekki vita af. Það má vel vera, virðulegi forseti. Aðalatriði málsins er þetta: Við sjálfstæðismenn og minni hlutinn höfum verið tilbúin í það og verið sátt um það, og ég trúi ekki öðru en að svo sé um stjórnarmeirihlutann líka, a.m.k. marga þingmenn þar, að fara sérstaklega í björgunaraðgerðaþáttinn og taka síðan almennilega hið stærra umhverfi. Ég held að öllum sem að málinu koma finnist það vera skynsamleg vinnubrögð. Það var ekki gert og við sitjum uppi með frumvarp sem er vanbúið og kallar fram miklu fleiri spurningar 

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu nokkuð merkilegt mál. Mig langar til þess að fara aðeins yfir söguna, hvernig sú staða kom upp í sparisjóðakerfinu sem verið er að glíma við og ætla ég aðeins að tala um afleiðingarnar af því. Það ástand sem við búum við núna á rætur sínar að rekja til júlímánaðar árið 2007. Þá fór af stað orðrómur í New York um að lausafjárstaða Bear Stearns væri ekki ákjósanleg og að hugsanlegt væri að tveir vogunarsjóðir sem þeir ráku stæðu ekki jafntraustum fótum og menn höfðu haldið. Þann 4. júlí árið 2007, á þjóðhátíðardegi Bandaríkjamanna, skaust svokallað CDS-álag eða tryggingarálag á Bear Stearns upp og fór upp í að mig minnir 2,4% sem er gríðarlega hátt. Það markar í raun og veru upphafið að þeirri fjármálakreppu sem við glímum við - sem heimurinn glímir við enn þá. Í ágúst var þessum tveim sjóðum sem ég minntist á áðan lokað og markaðstraustið fór að dala. Í kjölfarið á því fór að bera á lausafjárþurrð, sérstaklega hjá fjármálastofnunum sem voru í einhverjum skilningi á jaðarsvæðum eða jaðargreinum og þar með talið hjá íslensku bönkunum og íslenska fjármálakerfinu í heild sinni. Þannig var komið um áramótin 2007/2008 að svokölluð heildsölufjármögnun var orðin ómöguleg fyrir íslenska bankakerfið sem leiddi til þess að farið var út í ýmsar tilfæringar til þess að fá fjármögnunina á bankana m.a. með því að búa til gjörninga sem hægt var að nota í endurhverfum viðskiptum í evrópska seðlabankanum og reyndar þeim breska líka. Ástandið versnaði um veturinn og vorið 2008 og það er óhætt að segja að um sumarið 2008 hafi verið komið lausafjárstopp á íslenska fjármálakerfið, það var ekki nokkur leið að útvega lausafé frá útlöndum eftir hefðbundum leiðum og fóru menn algjörlega að treysta á það sem er kallað private placement eða að fá fjármagn hjá einkaaðilum og fara fram hjá markaðnum erlendis. Ástandið versnaði síðan enn og hrakaði jafnframt erlendis, þó ekki jafnhratt og hérna. Síðan varð sá atburður þann 15. september 2008 sem líkja má við árásina á tvíburaturnana í New York 11. september 2002 fyrir fjármál heimsins, þá fór bandaríski bankinn Lehman Brothers á hausinn. Það var ákvörðun sem tekin var af bandaríska fjármálaráðuneytinu og bandaríska seðlabankanum, að láta reyna á það að láta einn banka fara á hausinn án þess að koma að björgun hans. Það vildu menn gera til þess að sýna fram á að bandarísk stjórnvöld liðu það ekki að upp byggðust svokölluð moral hazard-vandamál eða freistnivandamál í ameríska bankakerfinu. Það er kannski óþarfi frá því að segja að þetta voru mjög stór mistök sem gerð voru þarna og menn viðurkenna það almennt núna að þetta hafi verið sú stund þar sem fjármálakerfi heims fór úr því að vera í verulegum vandamálum í það að fara fram á brún hengiflugsins. Um mánaðamótin september/október á síðasta ári og fyrstu tvær vikurnar í október horfði fjármálakerfi heimsins ofan í djúpið og hefur aldrei verið jafnnálægt því að hrynja og á þeim tíma en það var allt gert til þess að bægja þessari hættu frá og sem betur fer tókst það að mestu leyti. En eins og við vitum varð Ísland fórnarlamb í þessum hildarleik og viðskiptabankarnir þrír voru yfirteknir af hinu opinbera með neyðarlögunum þar sem bönkunum var skipt upp í nýja banka og gamla banka eins og alþjóð er kunnugt. Mistökin sem gerð voru varðandi Lehman Brothers voru að láta svokallaðan prime broker fara á hausinn, þ.e. að láta greiðslumiðlunarbanka sem þjónaði mjög stóru hlutverki fyrir hið alþjóðlega fjármálakerfi og sérstaklega í nýmarkaðsríkjunum og löndum eins og Íslandi, löndum sem ekki voru á stóru myntsvæði. Allt fjárstreymi inn í þessi lönd stöðvaðist. Með falli Íslands féll Ungverjaland strax í kjölfarið og síðan eitt nýmarkaðsríkið af öðru. Það sem gerðist tengist beint sparisjóðunum. Þegar bankarnir fara á hausinn verða svokölluð bankabréf verðlaus eða því sem næst og eignir greiðslumiðlunarbanka sparisjóðanna, Icebank, sem síðar var skírður Sparisjóðabankinn, strokuðust út. En Icebank hafði einmitt verið í þeim bisness, getum við sagt, að kaupa skuldabréf af íslensku bönkunum, fara með þau í Seðlabankann, nota þau þar í endurhverfum viðskiptum og fá peninga út úr Seðlabankanum sem síðan voru notaðir til þess að borga fyrir bréfin. Icebank varð þarna einskis virði, eigið fé gufaði upp þar. Jafnframt var annað fyrirtæki, Exista, sem tengist bönkunum mjög náið. Mjög stór hluti eigna bankanna varð jafnframt verðlaus, þ.e. hlutirnir í Kaupþingi og í öðrum fjármálastofnunum urðu verðlausir eða því sem næst. Sögulega séð er eignarhlutur sparisjóðanna í þessum stofnunum til kominn þegar sparisjóðirnir fjárfestu í Kaupþingi hér áður fyrr. Sparisjóðirnir töpuðu því gríðarlega miklu eigin fé og það tap varð til af kerfishruni, ekki bara á Íslandi heldur í heiminum öllum sem ég hef rakið nokkuð vel hér hvernig kom til. Fjármálakreppan hefur leitt til þess að þurft hefur að bjarga mörgum fjármálastofnunum í heiminum. Ástæðan fyrir því að fjármálastofnunum er bjargað er sú að þær eru ekki venjuleg fyrirtæki heldur eru þær olía fyrir efnahagslífið. Ef lokast fyrir hringrás peninganna, þ.e. ef fjármálafyrirtækin lokast hrynur það einfaldlega sem við köllum raunhagkerfið og við hverfum aftur á einhvers konar steinöld. Við það að fjármálastofnunum og þá sérstaklega bönkum var bjargað frá þessu hruni þótti eðlilegt að hafa það prinsipp, og það gilti bæði erlendis og hér á Íslandi við yfirtökuna á Glitni, að hluthafar yrðu strokaðir út, þ.e. að ekki væri verið að bjarga hluthöfum heldur væri verið að bjarga fjármálakerfinu. Prinsippið í þessu frumvarpi er að hér er verið að bjarga sparisjóðakerfinu, ekki stofnfjáreigendum. Það er byggt á grundvallarmisskilningi vegna þess að eðli íslensku sparisjóðanna er annað en banka og hefðbundinna fjármálastofnana. Stofnfé er þeim eiginleikum búið að það nær ekki að endurspegla eigið fé sparisjóðanna heldur nær það eingöngu yfir mjög lítinn hluta ef eðlilegir varasjóðir eru þar inni og að stofnhlutir, þó að undir lokin þegar hlutafjárvæða átti sparisjóðina, hafi verið farnir að ganga kaupum og sölum á mun hærra verði en áður hafði verið. Stofnfjáreign er ekki í eðli sínu „spekúlatíf“ eign heldur kaupa menn sig inn í sparisjóði í gegnum stofnfé til þess að halda á því, jafnvel alla ævina. Það er gert til þess að styðja við fjármálastofnun í því byggðarlagi sem stofnfjáreigendurnir eiga heimili. Það er gert til þess að styðja við atvinnulífið og bæta upp fyrir þann þekkingarskort - við getum orðað það sem svo - sem er á milli stórra banka sem eingöngu liggja með útibú og þeirra sem eingöngu eru að hugsa um hagsmuni byggðarlagsins. Það er eðlilegt að það að færa niður stofnfé eigi ekki að miða að því að bjarga stofnhluthöfum heldur að bjarga sparisjóðunum sem slíkum, eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson benti réttilega á. Við getum aftur á móti spurt okkur: Hvað er sparisjóður þar sem ríkið á allt stofnfé? Þá eru markmiðið og tilgangurinn með sparisjóðnum horfinn og hann er orðin einhvers konar fjármálastofnun sem er úr tengslum við upphafleg markmið. Það sem er mjög mikilvægt, og hlustaðu nú, hæstv. utanríkisráðherra,  Spurningin er því: Hvernig getum við komið í veg fyrir að það gerist? Við getum öll verið sammála um að það var ekki stofnfjáreigendum að kenna að eigið fé hvarf úr þessum stofnunum, það er var einfaldlega fjármálakreppunni að kenna og sögulegum ástæðum þess að þessar stofnanir áttu í einhverjum félögum á Íslandi, þ.e. hvernig hægt væri að bjarga sparisjóðunum, varðveita þá og tilgang þeirra en um leið halda utan um þessa mikilvægu „grundvallarfúnksjón“ sem eru stofnfjáreigendurnir sem eru í byggðarlaginu. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson bannar mér alltaf að koma með lausnir en ég ætla samt að koma með eina: Ég mundi vilja að það mætti ekki færa stofnfé niður í lægri upphæð en nafnverð 1, að sett yrði víkjandi lán inn í þessar stofnanir til þess að bjarga þeim frá því að fara á hausinn og það yrði gert með því skilyrði að enginn arður yrði borgaður út fyrr en ríkið hefði fengið allt sitt greitt. Þannig höfum við varðveitt stofnunina í byggðarlaginu, þannig höfum við haldið inni stofnfjáreigendunum og þannig höfum við tryggt að 

Frú forseti. Við ræðum hér við 3. umr. veigamikla breytingu á sparisjóðakerfinu. Ég vil byrja á því að undirstrika að sparisjóðir hafa verið mjög mikilvægir á Íslandi. Þeir hafa sinnt nærþjónustu við einstaklinga og lítil fyrirtæki í sínu sveitarfélagi, jafnt hér á höfuðborgarsvæðinu sem annars staðar. Velvild almennings í þeirra garð hefur verið mjög mikil og eru þeir þess vegna mjög verðmætir. Stóru bankarnir sem áður voru ríkisbankar misstu allan áhuga á smábisness og vildu bara vera í miklum viðskiptum og stórum en höfðu ekki mikinn áhuga á nærþjónustunni við almenning og smáfyrirtæki. Þar fóru sparisjóðirnir því með mjög mikilvægt hlutverk. En hjá sparisjóðunum kom þó fram krafa um almenna þjónustu varðandi allt. Þeir sem áttu viðskipti við sparisjóð á Bolungarvík eða hvar sem var vildu geta keypt hlutabréf í Tókíó og lagt fyrir í verðbréfasjóðum og annað slíkt. Það neyddi sparisjóðina til þess að taka upp mjög náið samstarf til þess að geta veitt þá þjónustu sem viðskiptavinurinn krafðist. Ef maður lítur á söguna þekki ég það nokkuð vel að sparisjóðirnir keyptu Kaupþing 1986 af Silfurþingi og síðan keypti SPRON sífellt stærri hlut í Kaupþingi af öðrum sparisjóðum sem vildu selja. Og þar sem það réð ekki lengur við það stofnuðu menn Meið sem eignaðist hlutabréf SPRON í Kaupþingi. Menn gengu lengra og létu Kaupþing meira að segja kaupa í Meiði og Meið kaupa í Kaupþingi þannig að það myndaðist mjög sterkt krosseignarhald þar á milli. Seinna var þetta fyrirtæki nefnt Exista og varð mjög stórt á tímabili. Eignir sparisjóðanna í Meiði og Exista og seinna í Kaupþingi urðu til þess að félögin sýndu sífelldan hagnað vegna þess að hlutabréf í þessum félögum hækkuðu og hækkuðu en í reynd voru flestir eða mjög margir með neikvæðan rekstrarafgang, þ.e. með tap af rekstri. Þau tóku ekki á þeim vanda vegna þess að verð hlutabréfa hækkaði. Það er dálítið einkennilegt, ef menn hugsa um samfélagslega ábyrgð sparisjóðanna og þetta „göfuga“ fé þeirra, að Fjármálaeftirlitið skuli ekki hafa gert athugasemd við það að féð skuli hafa verið fjárfest með eins áhættusömum hætti og síðar kom í ljós þar sem það var bundið í tveim, þrem risastórum hlutafélögum sem vissulega var mikil áhætta og það máttu menn vita. Ég hef gagnrýnt fyrirbæri sem ég hef kallað „fé án hirðis“, þ.e. það fé sem enginn á og það er sérstaklega áberandi í sparisjóðunum. Það er reyndar til í lífeyrissjóðunum líka, þ.e. fé sem einhver stýrir en enginn er beinn eigandi að. Það er líka hjá ríkissjóði og víðar. Það er reyndar ekki án hirðis, það er hirðir að því en sá hirðir hefur kannski önnur sjónarmið en góði hirðirinn og vill ekki endilega ná fram arðsemi og öryggi fyrir fjárfestinguna heldur einhverjum öðrum markmiðum. Það kom fram í sparisjóðunum, ég leyfi mér að segja það. Það var mjög sterkur valdastrúktúr og mikil valdabarátta innan sparisjóðanna og hefur alla tíð verið þó að í rauninni ætti enginn það mikla fé nema í gegnum stofnféð og þá miklu minna. Hið mikla fé sem safnaðist þarna var sem sagt tæki til valda. Upphaflega voru sparisjóðirnir stofnaðir með ábyrgðum. Þeir voru ekki með stofnfé heldur lögðu menn fram ábyrgðir. Þegar SPRON var stofnað í Reykjavík skilst mér að það hafi verið vegna þess að ríkisstjórnin ákvað að stöðva fólksflutninga til Reykjavíkur á þeim tíma, árið 1937, með því að banna ríkisbönkunum að lána til íbúðabygginga í Reykjavík. Það var leiðin á þeim tíma, mjög undarleg í okkar augum. Það var gert til þess að fólkið færi nú ekki að flytja úr sveitunum til Reykjavíkur. Þá tóku iðnaðarmenn sig til, sem urðu þá atvinnulausir eða misstu verkefni, stofnuðu SPRON og lögðu til þess ábyrgðir. Það var sem sagt hreint bisness-sjónarmið á bak við það. Þeir vildu fá verkefni og lán og ætluðu að láta Reykvíkinga leggja inn peninga í sparisjóðinn sinn og fá það svo að láni til að byggja íbúðir handa þessum sömu Reykvíkingum. Það gekk eftir og heilu hverfin voru byggð hérna með þeim hætti. SPRON lánaði peninga til verksins, sem voru sem sagt innlán Reykvíkinga, og kom þannig í veg fyrir áætlanir ríkisstjórnarinnar að stöðva flutning á fólki til Reykjavíkur með því að hindra íbúðabyggingar. Það er sagan á bak við SPRON. Svo voru sett lög á Alþingi um að það mætti hlutafjárvæða sparisjóði. Það þótti mér alltaf vera svolítið undarlegt og alveg sérstaklega vegna þess að þar var inni þessi sjóður sem enginn átti, þessi sjálfseignarstofnun. Þegar til stóð að hlutafélagavæða SPRON átti sjálfseignarstofnunin 89% af hlutafénu. Þá fer maður að spyrja sig: Hver stjórnaði sjálfseignarstofnuninni, því að hún réð eiginlega öllu? Stofnfjáreigendurnir sem voru eitthvað um eitt þúsund talsins áttu eingöngu að eignast 11%. Það hlutafé hefði orðið gjörsamlega verðlaust ef þessi áætlun hefði gengið eftir. Ég átti þátt í að stöðva þær áætlanir og láta alla vega þá sem vildu eignast SPRON borga fyrir það. En þungamiðjan var þessi sjóður sem enginn átti. Hver stýrði honum? Fyrir hlutafjárvæðinguna var búið að skipa stjórn í hann til fjögurra ára þannig að það lá alveg fyrir hver ætlaði sér að stjórna og stýra sjóðnum og verður örugglega skemmtilegt að skrifa eitthvað um það einhvern tíma. Síðan þróuðust málin þannig að gerður var samningur við Kaupþing. Kaupþing ætlaði að kaupa SPRON og kaupa út sjálfseignarstofnunina með reiðufé. Sjálfseignarstofnunin átti þá að breytast í sjóð sem átti að úthluta fé til menningar- og líknarmála í Reykjavík. Hann hefði eflaust gert gott gagn og voru ætlaðir sex milljarðar í það en Alþingi stoppaði það á einum degi. Ég greiddi að sjálfsögðu atkvæði gegn því af því að þetta var samningur sem ég hafði gert. Alþingi eyðilagði sem sagt þennan einkasamning sem ég ásamt öðrum í stjórn SPRON höfðum gert við Kaupþing. Það er dálítið merkilegt að Alþingi skuli hafa gripið inn í einkasamninga. Það var ákveðið að láta þennan sjóð heyra undir ríki og bæ, þ.e. að fulltrúar menntamálaráðuneytis, fjármálaráðuneytis og einhverra sveitarfélaga kæmu inn í það. Þar með var ekki lengur hægt að stýra SPRON í gegnum þennan sjóð sem enginn átti og þá datt sá áhugi niður. Hvað gerðu menn þá? Þá reyndu menn að auka stofnféð við hliðina á þessum sjóði sem enginn átti þannig að hlutur hans minnkaði og menn gáfu út alveg óhemjuháar upphæðir í stofnfé og lánuðu fyrir því annaðhvort beint eða óbeint. Það er vandi sem mjög margir glíma við í dag og er óbein afleiðing af lagasetningu Alþingis og ég hef ekki heyrt umræðu um þær hörmungar. Venjulegt fólk tók jafnvel 50 millj. kr. lán til að kaupa stofnfé. Nú er stofnféð hugsanlega orðið verðlaust eða verðlítið og eftir situr lánið sem venjulegt fólk þarf að borga, sumt jafnvel um 100 milljónir. Þetta er mikill vandi og var hluti af því að auka stofnfé fyrir utan þennan sjóð sem enginn átti þannig að vægi hans minnkaði og síðan átti að hluthafavæða hann. Mér finnst að menn þurfi að ræða hvað þeir ætla að gera við þetta fólk? Hvað ætla þeir að gera við þessar skuldir? Ég hef ekki fylgst mjög mikið með því en ég hef séð upplýsingar þar sem um mjög stórar upphæðir er að ræða. Síðan kemur hrunið og þá verður stofnféð verðlaust hjá sumum sparisjóðunum, verðlítið hjá öðrum en lánið stendur eftir og þessi mikli vandi myndast. Mér finnst að Alþingi þurfi að ræða þennan vanda, sérstaklega af því að það á kannski óbeint upptökin að honum. Því miður létu menn SPRON fara á hausinn eða reksturinn hverfa. Auðvitað gat SPRON farið á hausinn og hluthafarnir - þetta var hlutafjárbanki - gátu tapað sínu hlutafé en því miður var reksturinn látinn fara á hausinn vegna þess að hann í sjálfu sér var mjög verðmætur. SPRON naut mjög mikillar virðingar hjá Reykvíkingum og á öllu landinu og starfsmennirnir höfðu sinnt nærþjónustu sem var mjög mikils metin. Mér þótti það virkilega dapurlegt þegar ríkisstjórnin tók það skref að láta SPRON fara á hausinn í staðinn fyrir að breyta kröfunum í hlutafé eða leysa málið með öðrum hætti því að ég held að þessi rekstur hafi verið mjög verðmætur. Sama má segja um Sparisjóðabankann. Þar áttu menn að láta hlutaféð verða að engu en mjög mikilvægt var að bjarga Sparisjóðabankanum vegna þess að það var eina hreina kennitalan sem Íslendingar áttu gagnvart útlöndum. Nýju bankarnir hafa ekki hreina kennitölu. Það eru nýstofnaðir bankar og þeir þurfa að afla sér trausts en Sparisjóðabankinn átti mjög langa sögu samskipta við erlend lánafyrirtæki og það var verðmæti sem menn eyðilögðu með einu pennastriki. Mér finnst það mjög miður og virkilega slæmt að menn skuli hafa tekið þá ákvörðun að láta Sparisjóðabankann eða Icebank fara á hausinn. Það hefði margborgað sig fyrir þjóðina að breyta kröfum í hlutafé eða einhvern veginn að leysa það mál, enda stóð það til, skilst mér, ef lánardrottnar hefðu fengið meiri tíma eins og búið var að lofa þeim. Það frumvarp sem við hér ræðum er verulega mikil breyting frá því sem Alþingi hefur ákveðið hingað til og ég reyndar var á móti þannig að ég ætti að gleðjast yfir þessu frumvarpi en ég gleðst samt sem áður ekki yfir því. Hér er horfið frá hlutafélagavæðingunni, sem ég var alla tíð á móti þannig að ég get glaðst yfir því. Verið er að lækka stofnfé og í sjálfu sér get ég glaðst yfir því líka eða fallist á að þegar menn eru búnir að keyra fyrirtæki í þrot, hvort sem það er hlutafélag eða sparisjóður, eiga eigendurnir með einhverjum hætti að mæta því þroti. Hins vegar er það rétt sem kom fram hjá hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni að stofnfé er meira en hlutafé. Það er líka ákveðin hugsjón á bak við það og sérstaklega þegar ekki er um að ræða hlutafélagabanka er hlutaféð að einhverju leyti eins og sparifé. Þess vegna er ekki alveg eðlilegt að láta það falla niður í ekki neitt en eins og með hlutafé er mjög mikilvægt að eigendurnir eigi möguleika þar og það er það sem menn þurfa að huga að í öllum þeim uppskiptum sem eru að verða núna. Eigendurnir þurfa að eiga möguleika á því að geta keypt eign sína til baka vegna þess að annars fara lykilverðmæti forgörðum. Ég hef farið í gegnum það áður að tengsl við erlenda birgja og annað slíkt fara forgörðum, þekking á rekstrinum fer forgörðum, þekking starfsmanna á rekstrinum fer forgörðum. Mjög margt fer forgörðum, tengsl starfsmanna við eigendur, tengsl starfsmanna við viðskiptavini og traust. Það fer allt forgörðum ef menn gefa ekki eigendunum möguleika á að kaupa eign sína til baka á löngum tíma, segjum 10, 15 árum. Það er eitthvað sem þarf að vinna að og þyrfti að vinna að því hérna líka en ekki er gert ráð fyrir því í frumvarpinu. Það er það sem mér finnst vera slæmt við þetta frumvarp, mjög slæmt. Það sem er alveg sérstaklega slæmt, frú forseti, er það sem margir hv. þingmenn hafa velt upp hér: Hvað svo? Hvað er ríkissparisjóður eiginlega? Sparisjóður er stofnaður til að sinna nærþjónustu, eins og ég hef farið í gegnum hér. Hugmyndin er sú að sparisjóðurinn sinni sínum dal eða sínu sveitarfélagi, ég kalla það heiðardalinn. Getur ríkissparisjóður gert það? Ég held nú ekki. Verður þetta einn ríkissparisjóður eða verða þeir margir? Hvers lags fyrirbæri eru það og hver skipar stjórn? Er það einhver embættismaður úr Reykjavík?  
             Menn hefðu þurft að gefa sér miklu meiri tíma, frú forseti, til að ræða þetta í nefndinni. Ég er ekki í hv. viðskiptanefnd þannig að ég hefði ekki getað tekið þátt í þeirri umræðu en það vantar alveg að segja hvað gerist svo. Svo má segja að eins og í mörgum öðrum mjög veigamiklum frumvörpum er allt of mikill hraði á hér. Menn ræða ekki hlutina í hörgul og finna góða lausn. Ég spái því að ekki líði langur tími þangað til þetta frumvarp kemur hingað aftur inn, eins og mörg önnur sem við erum að afgreiða núna, til þess að koma með leiðréttingar, til að koma með það sem menn sáu ekki, til þess að leysa einhvern vanda sem menn bjuggu til þegar þeir voru að leysa þennan vanda, þeir bjuggu bara til annan vanda. Ég er dálítið dapur yfir því hvernig menn eru að afgreiða þetta.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög merkilegt mál sem hér er til umræðu og ef maður lítur aðeins til þess viðfangsefnis sem frumvarpið tekur á er óhjákvæmilegt að líta aðeins í eigin barm. Ég, rúmlega fimmtugur maðurinn eins og sjá má þó að ég beri aldurinn þokkalega vel,  Þó svo að að Svarfaðardalurinn sé með fegurstu sveitum landsins og blómlegasta byggð þá háttar þannig til í okkar ágæta landi að slíkar stofnanir eru mjög víða til. Í tengslum við þau áföll sem fjármálalíf landsins hefur orðið fyrir á síðustu mánuðum hafa allir þingmenn á hv. Alþingi orðið varir við þá ókyrrð og þá spennu og það óöryggi sem þessi staða gagnvart sparisjóðakerfinu í landinu hefur skapað. Í mínum huga er það ein af frumskyldum Alþingis að eiga þá þau skoðanaskipti við það fólk sem þarna á allt sitt undir, ekki bara fjárhagslega með stofnfjáreign í sparisjóðnum eða inneignum heldur líka allt sitt undir.

Það er ekki gert í alræðisríkjum

Í alræðisríkjum er það ekki gert, hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson. Við erum sem betur fer ekki orðin það enn, en það er mjög eðlilegt við þessi tímamót í sögu sparisjóðakerfisins á Íslandi, þetta er rúmlega einnar aldar gamalt kerfi, að þá umgangist menn það af virðingu og hafi samráð við fólkið sem hefur stofnað til þessarar fjármálastarfsemi sem hefur borið uppi slíka þjónustu utan höfuðborgarsvæðisins með þeirri virðingu sem það á skilið. 
             Þannig upplifir þetta fólk ekki stöðuna í dag, því miður. Maður hefði ætlast til þess ekki síst í ljósi þeirra stjórnmálaafla sem eru í meiri hluta á hinu háa Alþingi að menn sýndu landinu sínu meiri ræktarsemi en raun ber vitni í þessum efnum. Það gildir allt annað um stofnfé í sparisjóðum en hlutafé í fyrirtækjum, það vitum við öll sem hér erum inni. En umræðan um sparisjóðina eins og hún snýr við mér og mörgum öðrum, og ég er að enduróma raddir þess fólks sem hefur haft samband við mig út af þessu máli, er með þeim hætti að fólkið skynjar hana eins og að sparisjóðirnir séu eins og hvert annað fyrirtæki sem hefur verið í braski úti í bæ. Því miður er þetta svona. Það er ekkert skrýtið þó að fólk taki þetta inn á sig. Sparisjóðirnir voru burðarásar í hverri heimabyggð, hafa staðið vörð um nærsamfélagið sem fjárhirðirinn, hv. þm. Pétur H. Blöndal, nefndi hér áðan, þeir hafa ræktað nærumhverfi sitt. Auðvitað sér fólk þessu umhverfi sínu ógnað. Þeir sparisjóðir sem eru til - og ég er fyrst og fremst að ræða um sparisjóði sem eru úti um land, ekki eingöngu þá sem eru á höfuðborgarsvæðinu, ég tel raunar sparisjóði á höfuðborgarsvæðinu tímaskekkju en það er annað mál - en þeir sparisjóðir sem þannig háttar til um hafa á undanförnum áratugum haldið lífi í fólki og fyrirtækjum á þessum svæðum einfaldlega vegna þess að ríkisvæddar fjármálastofnanir fyrr á árum og síðar einkavæddar ræktuðu ekki þessi svæði með þeim hætti sem menn vildu að yrði gert, þ.e. bankastofnanir aðrar en sparisjóðir sniðgengu þessi veiku svæði sem við getum kallað svo úti um land sem þurftu á því að halda að fá fjármagn frá þeim sem vildu láta eitthvað gróa þar. Og hvort sem mönnum líkar betur eða verr að heyra það sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson nefndi hér áðan, þá er það hárrétt að það er þekkingin á aðstæðum heima í héraði sem skiptir sköpum varðandi þá fyrirgreiðslu sem hér um ræðir. Að því leyti til er það ekki rétt sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði áðan og gaf í skyn að sparisjóðirnir væru stofnanir þar sem fé væri án hirðis. Á þeim stofnfundum, aðalfundum sparisjóða sem ég hef heyrt af er það þvert á móti þannig að stofnfjáreigendur ganga hart fram og rekja garnirnar úr stjórnendum viðkomandi sparisjóða einfaldlega vegna þess að þeir þekkja til þess hvernig með starfsemina er unnið. Nú glíma menn við það á mörgum svæðum að stofnfjáraukning hefur átt sér stað í ýmsum sparisjóðum vítt um land á undanförnum tveimur árum og ástæður þess að slíkt hefur átt sér stað eru margvíslegar. Það má kannski nefna þrjár sem vert er að geta hér. Í fyrsta lagi hafa menn bara haft hug á því að byggja sjóðina frekar upp og ætlað þeim stærri hluti. Í öðru lagi hefur verið um það að ræða á ýmsum svæðum að verið er að sameina sveitarfélög og oft í tengslum við það að sameina sparisjóði og þá er eðlilegt að gerðar séu einhverjar breytingar á stofnfjáreign um leið. Þá hugsa stofnfjáreigendur fyrst og fremst um það að halda styrk síns svæðis inni í viðkomandi stofnun þannig að þess sé gætt að það svæði innan hins nýja sveitarfélags fái þá þjónustu á sviði fjármála sem menn vilja og telja eðlilegt að veitt sé. Í þriðja lagi má nefna að einstaklingar og sveitarfélög í ýmsum tilfellum hafa verið að leggja fé til sparisjóða á sínu svæði á sínum eigin forsendum. Nú er þessu öllu hætt og þessi staða er í hættu. Í mínum huga er stóra hættan fólgin í því að verið er að skera með einum eða öðrum hætti á þessa tengingu og þennan grunn að stofnun þessa kerfis sem stofnfjársparisjóðirnir hafa verið og það er illt að mínu mati. Ég held að það sé dapurt vegna þess að þetta er kerfi sem hefur gengið vel og reynst mjög vel og ég tel að á þeirri örlagastund sem upp er runnin fyrir þessi kerfi beri mönnum að fara ítarlegar og betur yfir þetta en gert hefur verið miðað við þær athugasemdir sem mér hafa borist því að við þurfum að hafa í huga hvaða afleiðingar þetta kann að hafa. Fjöllum aðeins um það og ég held mig enn utan höfuðborgarsvæðisins. Við skulum bara líta á þá sjóði sem ég hef heyrt sögur af. Mér hefur borist mér til eyrna að gríðarlegur fjöldi býla í Húnavatnssýslu, allt upp í 200 býli séu undir varðandi einn tiltekinn sparisjóð þar. Á að setja þetta allt í hættu? Hvar er t.d. hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra Jón Bjarnason, sem ég minnist á þeim þingum sem ég hef setið, þeim fáu, fyrir mjög ötula baráttu fyrir þessu kerfi? Ég sé ekki hæstv. ráðherra hér á bekkjunum í dag. Ég mundi ætla að umbjóðendur hans í héraði söknuðu raddar hans í þessari umræðu.  Ég sé það ekki fyrir mér t.d. sem Svarfdælingur að upplagi að Svarfdælir, Árskógsstrendingar, Hríseyingar fari að tala um ríkissparisjóð Svarfdæla. Það er bara kerfi sem gengur ekki upp og menn munu ekkert vinna á því en svo háttar til að þetta er eina fjármálastofnunin í því sveitarfélagi. Hvernig á að gera þetta, hvernig ætla menn að vinna þetta? Liggur fyrir að hv. viðskiptanefnd hafi metið áhrifin af þeirri gjörð sem stendur til að framkvæma hér á þau svæði landsins sem þetta hefur og mun hafa gríðarleg áhrif á? Er til mat um það? Hefur verið lagt eitthvert mat á áhrif þessa frumvarps á byggðir landsins, framtíðarvöxt, möguleika á atvinnuuppbyggingu eða þó ekki væri nema að verja það sem fyrir er? Ég teldi það gríðarlega gott skref að leggja í þá vinnu að vinna slíka úttekt, þó ekki væri nema að svara því fólki sem bíður svara, því eftir því sem mér skilst á þeim sem hafa borið mér fregnir af þeirri vinnu sem farið hefur fram í tengslum við nefndina liggur ekkert slíkt mat fyrir. Það liggur heldur ekki fyrir með hvaða hætti þetta verður unnið og ég vænti þess að það eigi þá eftir að koma fram í þeirri umræðu sem hér á eftir að fara fram. Ég skal ekki draga úr því að örugglega vinna menn þetta starf af fullum vilja, ég ætla fólki ekki annað, til að mæta með sem bestum hætti áhrifunum af því sem er að skekja sparisjóðakerfið í landinu í dag. En viðbrögðin sem mér berast af því eru þau að fólk hefur litla sem enga trú á því að þessi frumvarpssmíð muni hafa þau áhrif sem til er ætlast af hvaða ástæðum svo sem það er. Við erum að vinna að lagasetningu sem höndlar um aleigu fólks, fleiri hundruð einstaklinga og fjölskyldna úti um allt land, og ég ítreka það að þá á ég ekki við endilega peningalega eign í stofnfé viðkomandi sparisjóða. Með aleigu fólks í þessu tilliti á ég við umhverfi þess, þ.e. hvar það hefur kosið sér búsetu og vill lifa sínu lífi. Aleigan er fólgin í því að það samfélag sem það hefur kosið sér og sett sig niður í geti átt lífvænlega framtíð. Grunnurinn í því er sá að á því svæði sé einhver fjármálastofnun sem ber hag þess byggðarlags fyrir brjósti og eftir því sem mér skilst eru menn að hætta því með því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Ég vil því hvetja hv. viðskiptanefnd til þess að gaumgæfa þetta mál rækilega, gefa sé þann tíma sem þarf til þess að leggja grunn að mjög vandaðri og góðri lagasetningu.

Frú forseti. Þetta var nokkuð undarleg ræða. Maður hlýtur að spyrja sig hvar hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur verið staddur undanfarin ár í hlutafélagavæðingu sparisjóðanna á vakt Sjálfstæðisflokksins þegar allt eigið fé hefur verið sogað út úr þessum sjóðum sem varð til þess að þegar að hruninu kom síðastliðið haust voru þeir verulega illa staddir, miklum mun verr en menn töldu. Ég spyr mig bara: Hvar var Kristján Þór Júlíusson? Hann var að tala um eitthvert allt annað umhverfi, hann talar um að á þessu tímabili hafi menn verið að byggja sjóðina upp og styrkja byggðirnar. Ég gæti haft um það mörg önnur orð. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann: Hvar er í þessu frumvarpi skorið á tengslin milli byggðarlaga og sjóðanna? Vegna þess að í þessu frumvarpi er í fyrsta sinn kveðið skýrt á um það að í stofnsamþykktum sparisjóða skuli skýrt tilgreint samfélagslegt hlutverk þeirra. Það hefur skort hingað til. Við vitum að hér hafa risið upp sameinaðir sparisjóðir sem hafa ekkert hugað að neinu samfélagslegu hlutverki. Hvar er skorið á tengslin milli byggðarlaga og sjóða? 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. formanni viðskiptanefndar andsvarið sem gefur mér færi á því að svara því hvar ég hafi verið undanfarin ár. Ég var mestan part norður á Akureyri og átti annað slagið erindi til Reykjavíkur til að ræða við pólitíkusa. Það er alveg rétt að það áttu sér stað margar breytingar á síðustu árum sem betur fer og flestar til batnaðar þó svo að menn hafi vissulega stigið mörg feilspor. Ég minnist þess að hafa heyrt það hjá hv. þingmanni, sem ég met mikils í pólitísku starfi, að hugmyndir hennar lúta að því að hún hafi viljað endurskoða eignarrétt fólks, hún lýsti því yfir að hann væri í sínum augum ekkert heilagur. Ég er ekki sammála því sjónarmiði en hluti af skýringunni á þessu frumvarpi kann að vera sá að það séu þær pólitísku áherslur sem ráði. Af því að spurt er beint nefni ég það að þetta kann að vera hluti af þeirri hugmyndafræði sem vinstri grænir standa fyrir og það er í sjálfu sér ekki mitt að ráða skoðunum þeirra. Ég virði þær en ég er langan veg frá því að vera sammála þeim. Ég vænti þess að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir svari því og ég legg þá kannski frekar út af þessu varðandi eignarréttinn í síðara andsvari mínu. Það væri mjög fróðlegt að heyra hvort þetta væri liður í því að koma fram ákveðinni hugmyndafræði. Varðandi það hvar skorið er á milli sparisjóðanna og heimabyggðar, 

Frú forseti. Ég hlýt enn að spyrja: Hvar var hv. þingmaður þegar neyðarlögin voru sett þar sem í 2. gr. var sett inn ákvæði um það að ríkissjóður gæti komið inn í sparisjóðina, bæði stofnfjársparisjóðina og hlutafélagasparisjóðina, til að bjarga þeim og setja inn peninga í kjölfar hrunsins? Það er ekki að heyra að hv. þingmaður hafi tekið þátt í þeirri afgreiðslu þegar hann talar núna um að það sé ríkisvæðing að setja fé inn í sparisjóðina. 
             Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson, ég óska eftir því að fá að tala óáreitt í andsvari. Í andsvari hefur maður mjög stuttan tíma, það ætti hv. þingmanni að vera orðið ljóst. Ég vil ítreka þá skoðun mína að það er mikill misskilningur að þetta frumvarp sé atlaga að sparisjóðum eða að fólkinu úti um land. Það er verið að skapa hér grundvöll fyrir því að ríkissjóður geti í krafti 2. gr. neyðarlaganna komið til aðstoðar í þeim sparisjóðum sem þess óska. Það er ekki verið að taka sjálfsforræðið af stofnfjáreigendum vegna þess að það er skýrt kveðið á um það í þessu frumvarpi að það eru þeir sem verða að óska eftir atbeina ríkisins og það eru þeir sem verða að samþykkja niðurfærslu og endurskipulagningu og aðkomu nýrra stofnfjáreigenda ef til kemur. Sparisjóðirnir hafa átt í miklum erfiðleikum og það eru í rauninni tveir valkostir uppi í dag. Þeir standast ekki kröfur um eiginfjárhlutfall. Annaðhvort getur ríkið komið á grunni þessa frumvarps til hjálpar í sparisjóðunum ellegar Fjármálaeftirlitið hlýtur að taka af þeim starfsleyfið. Ég vel fyrri kostinn.

Virðulegi forseti. Ég heyri það og skynja að sparisjóðir landsins eru hv. þm. Álfheiði Ingadóttur mikið hjartans mál og ég fagna því að sjálfsögðu heiftarlega því að þar fara áherslur okkar saman og það er hið besta mál. En eins og svo oft áður greinir okkur á um leiðir að settu markmiði. Hv. þingmaður spyr hvar sá sem hér stendur hafi verið staddur þegar neyðarlögin voru sett. Ég sat í þessum sal, mig minnir að ég hafi setið aðeins út á þessum væng þegar neyðarlögin voru sett og tek fyrir mitt leyti fullan þátt í þeirri gjörð sem þá var. En spyrja má á móti hvers vegna menn bæta í þá lagagjörð sem þá var staðfest, svo umdeild sem hún var. Ég hef skynjað það sem svo í viðræðum við það fólk sem situr fyrir stjórnmálahreyfingu mína í viðkomandi nefnd að menn bæti fremur í þau íþyngjandi ákvæði sem ég átti þátt í, ásamt öðrum á hinu háa Alþingi, að setja og kölluð eru neyðarlög. Því miður virðist það vera svo. Ég saknaði þess hins vegar í andsvarinu að fá ekki svar hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur áðan við þessari grunnspurningu sem lýtur að hugmyndafræðinni á milli þeirra stjórnmálahreyfinga sem við tilheyrum. Ég nefndi ýmislegt í andsvari mínu sem laut að eignarréttinum til þess að menn gætu íhugað það. Ég saknaði þess að heyra ekki nánari útlistanir á því hvort þær hugmyndir sem þá voru kynntar af hv. þingmanni fyrir nokkru síðan væru liður í því verki sem hér er verið að prjóna saman fyrir okkur.

Virðulegi forseti. Þegar við ræddum þessi mál við 2. umr. málsins kom fram hjá mörgum stjórnarliðum, sem voru greinilega með óbragð í munninum yfir þessu frumvarpi, sú hugsun sem stundum skýtur upp í kollinn á manni þegar maður stendur frami fyrir erfiðu vali, að frestur kunni að vera á illu bestur. Þess vegna hrökk það upp úr hverjum hv. stjórnarliðanum á fætur öðrum að skynsamlegast væri að málið færi nú til nefndar á milli 2. og 3. umr. og væri þess þá að vænta þegar menn hefðu legið yfir þessu að það mundi birta til. Fram kæmu þær breytingartillögur sem gerðu það að verkum að þeir sem varað hafa við afleiðingunum af 7. gr. frumvarpsins þyrftu ekki að hafa af því áhyggjur. Það kom m.a. fram hjá formanni fjárlaganefndar sem talaði ítrekað, í andsvörum, ræðum og atkvæðaskýringum, að mig minnir, mjög á þessum nótum. Eins og ég vakti athygli á í fyrstu ræðu minni við þessa umræðu er það svo að þegar við förum yfir hinn eiginlega afrakstur nefndarstarfsins milli 2. og 3. umr. hvað þetta frumvarp áhrærir, er hann ákaflega rýr. Hér er breytingartillaga sem hefur engar efnislegar afleiðingar fyrir það mál sem mest hefur verið rætt hér um, stöðu stofnfjáreigenda og þar með grundvöll sparisjóðakerfisins í landinu. Mér finnst líka athyglisvert í þessari umræðu að stjórnarliðar hafa nánast algjörlega sniðgengið hana. Ég tek að vísu eftir því að hv. formaður viðskiptanefndar, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, er hér á mælendaskrá en þar með er það upp talið. Þetta er þó ekki neitt smámál, þetta er ekki mál sem hægt er að sópa frá sér með þægilegum hætti, þetta er mál sem mun, að frumvarpinu samþykktu, koma beint í fangið á heilu byggðarlögunum, þúsundum einstaklinga úti um allt land og sveitarfélögunum. Þó að menn kjósi að forðast þessa umræðu nú, vegna þess að mönnum finnst hún sjálfsagt erfið og óþægileg, sleppa menn ekki undan raunveruleikanum. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir er eina undantekningin sem sannar regluna því að hún hefur setið þessa umræðu, reyndar ásamt varaformanni nefndarinnar, og hún er sú eina úr hópi stjórnarliða sem bersýnilega ætlar sér að taka þátt í þessari umræðu. Hinir hafa kosið að vera fjarstaddir þannig að þeim finnst greinilega þetta vera óþægileg umræða enda byggðu þeir upp heilmiklar væntingar varðandi starf nefndarinnar milli 2. og 3. umr., væntingar sem munu ekki rætast. Það er algjörlega óhjákvæmilegt, eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sagði áðan, að vekja sérstaka athygli á því að helsti baráttumaðurinn fyrir sparisjóðakerfinu, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, hefur ekki látið svo lítið að líta inn í þessa umræðu og taka þátt í henni, hvað þá heldur ráðherra sveitarstjórnarmála, hæstv. samgönguráðherra, sem mun, ef þessi mál ganga eftir, sem mér finnst blasa við, fá í fangið þó nokkur sveitarfélög. Þau eiga sjálfsagt ekki margra úrkosta völ ef svo fer fram sem horfir að stofnfé sparisjóðanna verður fært niður svo um munar. Það er nefnilega óskhyggja þegar menn ímynda sér að af samþykkt þessa frumvarps leiði ekki annað en að stofnféð verði lítillega fært niður. Það er einfaldlega ekki þannig. Komið hefur fram mjög skýrlega við 2. umr., m.a. hjá varaformanni viðskiptanefndar, að ætlunin sé að færa stofnfé niður að raunvirði sem þýðir á mæltu máli að stofnféð verður fært niður til samræmis við lækkun eigin fjár í þessum sjóðum. Og alveg eins og ég rakti í ræðu minni áðan hefur eigið fé í sparisjóðunum verið að lækka af ástæðum sem ég nefndi og hef ekki tíma til þess að endurtaka hérna. Við skulum því ekki ímynda okkur að í þetta skipti eigi það við að frestur sé á illu bestur, menn eru einfaldlega að skjóta sér undan óþægilegri umræðu. Það er ekki rétt sem hv. formaður nefndarinnar sagði, að stofnfjáreigendur og sparisjóðirnir standi frammi fyrir frjálsu vali. Þeir gera það ekki. Sjóðir sem eru með lítið sem ekkert eigið fé og eiga eingöngu val á því að fá fjárhagslega fyrirgreiðslu frá ríkinu munu ekki geta gert annað en það sem ríkið leggur fyrir þá sem er þá að færa niður stofnféð. Það er því útúrsnúningur að tala um að það sé frjálst val, það er svolítið eins og að miða byssu á hausinn á manni og segja við hann: Nú verður þú að ráða hvernig þú drepst. Það er ekkert öðruvísi en það. Frumvarpið mun hafa þessar alvarlegu afleiðingar fyrir sveitarfélögin, fyrir einstaklinga og fyrir byggðirnar og áður en menn 

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða stórt mál sem snertir mjög marga, byggðarlög, fyrirtæki, einstaklinga, fjárhagslega hagsmuni og fjárhagslega heilsu, eins og sparisjóðirnir hafa mjög oft auglýst. Það snertir fjárhagslega heilsu mjög margra. Sparisjóðirnir hafa í gegnum árin gegnt mikilvægu hlutverki í fjármálastarfsemi víða um land, ekki eingöngu út frá viðskiptalegum sjónarmiðum heldur einnig út frá félagslegum sjónarmiðum og hafa þeir verið akkeri í byggðarlögum, akkeri heimamanna, akkeri héraðanna þegar á reynir varðandi fjármögnun ýmissa framkvæmda, fjármögnun lána til bygginga og slíks, meðan hinir svokölluðu frjálsu bankar, ef það má orða það þannig, eða þau fyrirtæki sem voru í öðru umhverfi neituðu jafnvel að lána til þessara byggðarlaga af því að þeir töldu þau hreinlega ekki lífvænleg. Þá skiptu þessir sparisjóðir miklu máli og voru þeir þær stofnanir og þeir aðilar sem íbúar og fyrirtæki í þessum byggðarlögum gátu leitað til. Það á því ekki að koma á óvart að fyrirtæki og einstaklingar skuli hafa stutt við þessar stofnanir með ráðum og dáð m.a. með því að setja umtalsverða fjármuni í formi stofnfjár inn í þessar stofnanir til þess að styrkja þær, til þess að halda þeim í héraði, til þess að hafa áfram aðgang að því sem telja má sjálfsögð réttindi íbúa og fyrirtækja, þ.e. aðgang að ávöxtun á fjármunum og aðgang að lánsfé. Í mörgum tilfellum erum við því að ræða um stofnanir og fyrirtæki sem eru sumum byggðarlögum jafnmikilvæg og sjúkrahúsið, jafnmikilvæg og framhaldsskólinn eða grunnskólinn. Að mínu viti getum við því ekki leyft okkur að setja alla sparisjóði undir einn og sama hatt og tala um þá í sömu setningunni. Við vitum að til eru fjármálastofnanir sem tóku þátt í miklum æsingaleik fyrir nokkrum mánuðum og er þeim kannski ekki vorkunn þess vegna. En þeim er vitanlega vorkunn sem lögðu fé sitt inn í þær stofnanir í þeirri góðu trú að þeir væru að efla þær til þess að styðja við nærumhverfi sitt og styðja við atvinnulífið. Hér hefur verið komið inn á hvort það sé vilji löggjafans að búa til og fara af stað með ríkissparisjóði og af frumvarpinu verður ekki annað séð en að veruleg hætta sé á því af því að það er ekki alveg ljóst hvernig og hve lengi ríkið ætlar sér að halda því sem þeir ætla sér, að því er virðist, að eignast. Það er stórmál að færa niður stofnfé einstaklinga, sveitarfélaga, samtaka og fyrirtækja, sem hafa byggt upp sparisjóð sinn með félagsleg sjónarmið og hagsmuni nærsveitarinnar og nærsamfélagsins að leiðarljósi. Í 7. gr. sem er oft rætt um er fjallað um lækkun stofnfjár og framkvæmdarvaldið hefur bent á að nauðsynlegt sé að gera það. Það vantar svolítið mikið upp á að upplýst sé með hvaða hætti það verði gert og svo virðist sem fram hafi komið misvísandi upplýsingar um hvort til séu einhverjar reglur til að fara eftir varðandi það. Það er mjög mikilvægt að vita hvort svo sé. Ef þær eru ekki til er eðlilegt að semja þær og að þær liggi frammi áður en málið er endanlega útrætt. Maður veltir fyrir sér, fyrst sagt er í ræðum og víðar að tillit verði tekið til þeirra sem eiga stofnfé og til viðskiptavildar og þess háttar, hvernig það verði gert og hvernig menn ætli að standa að því. Það er augljós hætta á að aðgerð sem þessi færi ríkisvaldinu endanlega nánast alla umsýslu með fjármálastarfsemi í landinu og við getum örugglega talað lengi um hvort það sé mjög heppilegt. Persónulega tel ég alveg stórhættulegt að slíkt gangi eftir því að samvinnufélagsformið sem er á sparisjóðunum er eitt af því skynsamlegasta sem við getum haft í félögum okkar. Það er líka mikilvægt að gera sér grein fyrir því að það er töluverður munur á stofnfé og hlutafé, það er ekki verið að tala um sama hlutinn. Annað veitir mikinn rétt til arðgreiðslna og sölu en hitt var ekki þannig, alla vega ekki til skamms tíma. Það sem skiptir kannski mestu í málflutningi mínum er að ég óttast að með því að færa niður stofnféð og ef ekki verður tekið tillit til hvers sparisjóðs fyrir sig - þeir eru misjafnir - séum við að láta lífið fjara út hægt og rólega í ákveðnum byggðarlögum þar sem þessar stofnanir hafa verið akkerið. Það er alveg ljóst að niðurfærsla á stofnfé mun koma verulega við beina fjárhagslegu afkomu og hagsmuni þeirra sem settu í það fé, þ.e. sveitarfélaga, einstaklinga, fyrirtækja og bænda, ef það er gert einhliða, og takmarka þá um leið getu samfélagsins til þess að byggja sig upp á þeim tímum sem nú eru. Það mun takmarka getu samfélagsins til þess að bregðast við þegar á þarf að halda og það takmarkar um leið að skynsamleg uppbygging geti átt sér stað nema ríkisvaldið tryggi með einhverjum hætti að þessir aðilar, sem svo sannarlega eiga það ekki skilið, verði ekki fyrir skaða. Að ríkisvaldið tryggi um leið aðgang þessara byggðarlaga, einstaklinga og fyrirtækja að lánsfé, að stofnunum, til þess að ávaxta sitt pund - þeir sem enn geta það - og stuðli að uppbyggingu í þessum byggðarlögum. Eitt og annað hefur tekið breytingum í frumvarpinu og er það eflaust flest ef ekki allt til bóta. Hins vegar vil ég halda því til haga að ekki var tekið tillit til þeirra breytingartillagna sem hv. þm. Eygló Harðardóttir lagði fram þar sem hún lagði mikla áherslu á þessa 7. gr. sérstaklega svo og aðra hluti er sneru að 1. gr. og 1. mgr. 14. gr., svo eitthvað sé tínt til.  Það sem einnig stendur upp úr varðandi þetta frumvarp og þá miklu vinnu sem lögð hefur verið í það er að ég hef á tilfinningunni að hér sé ekki búið að vinna alla heimavinnuna og að verið sé að beita almennum aðgerðum. Almennar aðgerðir eru yfirleitt bestar en þegar við erum með svo ólíkar stofnanir og fyrirtæki eins og sparisjóðina er mjög hæpið að beita slíkri aðgerð á þessar stofnanir þar sem við erum að fjalla um tilvist, rekstur og grundvöll sem er nánast eins og svart og hvítt,  Ef ríkisvaldið heldur rétt á málum og vandar sig við verk sín held ég að við höfum tækifæri til þess að efla sparisjóðina frekar og hafa þá áfram sem fyrirmyndarstofnanir í þeim héruðum þar sem þeir starfa þannig að þeir geti verið stolt síns byggðarlags. Ég held að það sé ekki rétt að gera það með því að byrja á að draga kraftinn úr heimamönnum sem hafa sett í þá fé, með því að færa niður stofnféð með þeim hætti sem hér er boðað. Það hefði hugsanlega verið hægt að fara nokkrar aðrar leiðir til þess að ná fram þeim markmiðum sem ríkisvaldið boðar hér. Það hefði hugsanlega verið hægt að skilja á milli nýs stofnfjár og þess eldra þegar kemur að því að deila út arði eða einhverju slíku. Það er ýmislegt sem hefði mátt skoða sem því miður virðist ekki vera tækifæri eða tími til miðað við þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð. Það er líka rétt að geta þess að Fjármálaeftirlitið lagði sérstaklega áherslu á að vandað yrði til verka því að við erum jú að tala um einn af meginörmum fjármálakerfis Íslands og því er mjög hæpið að fara fram með einhverjum gassagangi í þessu máli. Fjölmargir stofnfjáreigendur, almennir stofnfjáreigendur, einstaklingar og fulltrúar opinberra aðila sem eiga stofnfé í þessum sparisjóðum, hafa haft samband við okkur þingmenn og lýst áhyggjum sínum yfir því hvaða skref er verið að taka. Ég hefði talið að skynsamlegra hefði verið að fara að ráðum Fjármálaeftirlitsins og vinna þetta enn þá betur en hér er gert. Það er rétt að sparisjóðirnir hafa verið í lagalegri óvissu um langa hríð en miðað við þetta frumvarp er ljóst að það mun ekki slá á þá óvissu. Það mun þvert á móti auka á hana þar sem ríkissjóður virðist ætla að verða einn helsti stofnfjáreigandi flestallra sparisjóða í landinu, ef ég skil þetta frumvarp rétt, og búa þar með til ríkissparisjóð sem er þá við hliðina á ríkisbönkunum. Mér hefur ekki sýnst hafa gengið neitt sérstaklega vel hjá ríkinu að reka ríkisbankana eða koma þeim í gang þannig að þeir þjóni íbúum og fyrirtækjum þessa lands. Því hef ég verulegar efasemdir um að ríkisvaldinu takist það nokkuð betur upp með sparisjóðina og óttast í raun, eins og fram kom í máli mínu áðan, að þetta verði til þess að draga úr þeim kjark og þor, því miður. Frú forseti. Stofnfjáreigendur sem lagt hafa fé sitt, líf og sálu í þessa sparisjóði til þess að viðhalda þeim og styrkja í heimabyggð til þess að þeir sinni sínu nærumhverfi, þurfa á bjartsýni og stuðningi að halda. Þeir þurfa á því að halda að sparisjóðirnir séu efldir með markvissum aðgerðum en ekki að enn frekari óvissa sé sköpuð um framtíð sparisjóðanna, um þá fjármuni eða þá eign sem þeir hafa sett í þessi fyrirtæki til þess eins að þau geti starfað áfram og stutt við nærumhverfið, menninguna, uppbygginguna og sinnt þeim skyldum sínum sem m.a. er kveðið á um í reglum um sparisjóði. Sparisjóðirnir eru sérstakt fyrirbæri í samfélagi okkar sem okkur ber að vernda, styrkja og efla.

Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir ræðumenn hér í dag árétta það að hér er um gríðarlega mikilvægt mál að ræða. Það ber með sér og efnisatriði þess eru á þann veg að miklu varðar að vel sé að því staðið til þess að stuðla að því að sparisjóðirnir í landinu eigi sér framtíð þar sem þeir hafa tækifæri til þess að starfa og eflast. Ég held að það sé það sem við hljótum öll að vilja stuðla að. Okkur greinir á um leiðir og það hefur komið fram bæði við 2. umr. og eins nú við 3. umr. að skiptar skoðanir eru um ákveðna þætti í þessu. En ég trúi ekki öðru en að það sé sameiginlegt markmið okkar sem hér erum að stuðla að því þannig að sparisjóðirnir eigi sér framtíð, eigi möguleika á því að vaxa og dafna í því umhverfi sem verður fyrir fjármálafyrirtæki í framtíðinni. Þetta er sem sagt afskaplega mikilvægt mál og þess vegna vekur athygli að hv. þingmenn stjórnarflokkanna hafa alfarið látið hv. formann viðskiptanefndar, hv. þm. Álfheiði Ingadóttur um það að taka þátt í þessari umræðu. Aðrir hv. þingmenn stjórnarflokkanna hafa misst málið um þetta mál. Það er líka athyglisvert að ekki hefur sést til þess hæstv. ráðherra sem ber ábyrgð á þessum málaflokki hér við 3. umr. Nú kunna að vera á því eðlilegar skýringar. En mér finnst það hins vegar galli að hæstv. viðskiptaráðherra Gylfi Magnússon skuli ekki hafa verið viðstaddur þessa umræðu því að það hefði áreiðanlega verið gagnlegt að geta átt orðastað við hæstv. ráðherra um þá sýn sem hann hefur á þessi mál og afstöðu til einstakra þátta í þeim vegna þess að auðvitað er það hann sem hefur af hálfu framkvæmdarvaldsins forræði á þessum málaflokki, þar á meðal forræði á stefnumótun í ráðuneytinu um það hvernig þessum málum verði hagað til framtíðar. Fjarvera hæstv. ráðherra, sem eins og ég tek fram kann að eiga sér eðlilegar skýringar, er galli í þessari umræðu og það er galli, þrátt fyrir ágæti hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur formanns viðskiptanefndar þá er það galli að aðrir hv. þingmenn stjórnarflokkanna skuli ekki taka þátt í þessari umræðu og velti ég því fyrir mér hvað valdi.

Kannski af því að þetta er 3. umr., hv. þingmaður.

Þriðja umræða væri tilgangslaus ef hún væri einvörðungu til þess fallin að menn kæmu með einhverjar yfirlýsingar eða eitthvað þess háttar. Þriðja umræða er jafngild öðrum umræðum að því leyti að menn geta komið hér með sjónarmið og skoðanir. Það kom hér skýrt fram við 2. umr. að afar skiptar skoðanir voru um málið og þingmenn, bæði úr stjórnarliðinu og stjórnarandstöðunni lýstu því yfir að mikilvægt væri að málið færi til nefndar milli 2. og 3. umr. Það er ljóst að ekki hefur tekist að ná saman sjónarmiðum i nefndinni milli 2. og 3. umr. þannig að sá ágreiningur sem uppi var við 2. umr. er enn til staðar og það er eðlilegt að menn skiptist á skoðunum og noti þau tækifæri sem þingsköp gefa til þess að skiptast á skoðunum um umdeild mál. Það er sem sagt misskilningur ef sá skilningur er á ferðinni einhvers staðar hér að 3. umr. sé bara einhvers konar afgreiðsla. Þriðja umræða er jafngild og menn hafa tækifæri til þess að koma sjónarmiðum á framfæri. Varðandi stöðu sparisjóðanna er ljóst að fyrir bankahrunið í október var vitað að staða margra sparisjóða var afskaplega alvarleg og þegar á þeim tíma voru stjórnvöld farin að velta fyrir sér lausnum að því leyti. Bankahrunið hafði síðan gríðarleg áhrif á sparisjóðina eins og annað. Þess vegna er eðlilegt að Alþingi bregðist við með breytingum á lögum. Við setningu neyðarlaganna var hugað að stöðu sparisjóðanna með tillögum um möguleika ríkisins til þess að greiða götu þeirra með fjárframlögum. Um það var í sjálfu sér samstaða að það væri mikilvægt að ríkisvaldið, á þeim tíma þegar bankakerfið í landinu lagðist á hliðina, þ.e. að sparisjóðirnir yrðu ekki út undan í því starfi heldur að það væri hugað að því að þeirra staða yrði styrkt á sama tíma og ríkið var að fá í fangið stóru ríkisbankana. Það byggði á þeirri hugmynd eða því viðhorfi að sparisjóðirnir hefðu mikilvægu hlutverki að gegna. Ég ætla ekki að fara yfir það. Margir þingmenn hafa rakið það hér í umræðunni hversu miklu og mikilvægu hlutverki sparisjóðir hafi að gegna í byggðum landsins. Ég vil þó árétta annan þátt sem ekki snýr að byggðunum heldur að fjölbreytileika fjármálakerfisins út frá samkeppnislegum sjónarmiðum meðal annars. Ég held að það sé afar mikilvægt að hér á landi séu aðstæður til þess að það þrífist fjölbreytileg fyrirtæki á fjármálamarkaði, að ekki séu öll fyrirtækin steypt í sama mót, og eins að það verði ekki þannig til frambúðar að fjármálakerfið verði undir einni stjórn ef svo má segja, að fjármálakerfið og fyrirtæki á fjármálamarkaði verði ekki öll á forræði ríkisins. Þar kem ég að því sem hefur mest borið á í þessari umræðu og raunar við 2. umr. líka. Það varðar 7. gr. frumvarpsins og þær áhyggjur sem við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum af því ákvæði og raunar fleiri þingmenn. Við óttumst að þetta ákvæði geti leitt til þess að það verði annars vegar um að ræða meiri ríkisvæðingu á þessum vettvangi en æskilegt er og hins vegar þetta sem margoft hefur verið bent á hér, að með niðurfærslu stofnfjár sé skorið á tengsl við grasrótina, að tengslin og tengslanetið, sem er grunnurinn að starfsemi sparisjóða, verði fyrir bí ef niðurfærslan verður með þeim hætti og ríkið tekur til sín allt stofnfé. Þetta eru áhyggjurnar og eins og hefur komið fram hér við þessa umræðu hefur þeim áhyggjum ekki verið svarað. Að lokum, hæstv. forseti, vil ég árétta það sem raunar hefur komið fram áður í þessari umræðu. Það varðar það að nú er ljóst að eins og bankarnir hafa lent í höndum ríkisins eins og kunnugt er án þess að það hafi verið ósk nokkurs manns þá er líka fyrirsjáanlegt að áhrif ríkisins á sparisjóðina verða meiri en nokkur í sjálfu sér eða flestir alla vega hefðu óskað. Þá vaknar þessi spurning sem hefði verið gott að fá skýra línu í hér við meðferð þessa máls, þ.e. það hvernig ríkið sæi fyrir sér að það gæti komist út úr sparisjóðunum miðað við þá stöðu sem er uppi. Það vantar líka varðandi ríkisbankana sem er þó annað mál en kemur hugsanlega síðar til umræðu hér í dag. Ég held að það sé afar mikilvægt að við göngum ekki út frá því að afskipti ríkisins af þessum markaði með þeim hætti sem við höfum lent í eftir bankahrunið verði varanleg heldur að það sé litið á þetta sem afar tímabundið ástand sem þurfi að komast út úr. Í því sambandi þarf að huga líka að sparisjóðunum. Það hefur verið boðað að lögin um fjármálafyrirtæki muni sæta heildarendurskoðun og hugsanlega koma þessi atriði þar inn. Við vitum líka að lengi hefur staðið til að þau ákvæði laganna sem varða sparisjóði og reglur um starfsumhverfi sparisjóða sæti heildarendurskoðun. Ég lít nú ekki svo á að þetta frumvarp feli í sér slíka heildarendurskoðun. Þar sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur óskað eftir að veita andsvar væri kannski rétt ef hún gæti upplýst, af því að það hefur þá farið fram hjá mér ef það er í gögnum málsins, hvort meiri hluti hv. viðskiptanefndar líti svo á að þetta frumvarp feli í sér þessa heildarendurskoðun og hver afstaða meiri hlutans sé til þess að slík heildarendurskoðun fari fram og eftir atvikum hvaða meginlínur ættu þá að vera í slíkri heildarendurskoðun.

Frú forseti. Ég kýs að svara spurningum hv. þingmanns um heildarendurskoðun í ræðu minni á eftir en nota þennan tíma til að veita andsvar við ræðu hans. Nú er hv. þingmaður mjög lögfróður maður og átti ríkan þátt í setningu neyðarlaganna síðastliðið haust sem þáverandi hv. formaður allsherjarnefndar, ef ég veit rétt. Mér leikur því hugur á að vita hver túlkun hans er á 2. gr. þar sem er heimild til handa ríkissjóði til að setja fjárhæð sem nemur allt að 20% af bókfærðu eigin fé sparisjóðanna inn í sjóðina. Í þeirri grein er tekið fram að þetta stofnfé skuli njóta sömu stöðu og aðrir stofnfjárhlutar í viðkomandi sjóði. Jafnframt segir þar, með leyfi forseta: „Ákvæði þetta“ - þ.e. um að hið nýja hlutafé nemi sama hlutfalli - „tekur jöfnum höndum til stofnfjársparisjóða og þeirra sparisjóða sem breytt hefur verið í hlutafélag samkvæmt ákvæðum laga þessara eftir því sem við á.“ Ég spyr hv. þingmann: Hvernig er hægt að uppfylla 2. gr. neyðarlaganna án þess að færa niður stofnfé ef eigið fé sjóðsins er neikvætt?

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega vitað að það er grunnurinn að því að 7. gr. er í þessu frumvarpi að það voru ekki taldar nægar heimildir samkvæmt neyðarlögunum. Það er því ekki óeðlilegt að leitað sé leiða með einhverjum hætti hvernig eigi að útfæra þetta. Það sem við höfum áhyggjur af og hefur náttúrlega margítrekað komið fram er hvernig útfærslan er. Við þá útfærslu þarf auðvitað að gæta þeirra grundvallarsjónarmiða sem ég tel að eigi að vera við lýði þegar við hugum að framtíðarfyrirkomulagi sparisjóðanna, að það sé ekki skorið á tengslin við grasrótina, að það sé ekki skorið á tengslin við stofnfjáreigendur. Ég tel að hv. viðskiptanefnd þurfi að skoða þessi mál betur og tek þar af leiðandi undir þau sjónarmið fulltrúa míns flokks í hv. viðskiptanefnd að það þyrfti að skoða þetta betur til að finna slíka lausn. Ég vek athygli á því að það er í sjálfu sér ekki ágreiningur um það að ríkið komi með fjármagn í sparisjóðina og það verði tekið tillit til ríkisins í því sambandi en spurningin er sú hvernig við útfærum þetta þannig að ekki sé með einhverjum hætti klippt á tengslin sem tengja sparisjóðina við grasrót sína.

Frú forseti. Það er ekki ágreiningur um það, segir hv. þingmaður, að ríkið eigi að koma að sparisjóðunum og nýta þá til þess heimildina í 2. gr. neyðarlaganna. Mér fannst svar hv. þingmanns ekki alveg skýrt við spurningu minni um það hvernig ætti að uppfylla ákvæði 2. gr. neyðarlaganna öðruvísi en með skýrri heimild til þess að færa niður stofnfé á sama hátt og fært er niður hlutafé þegar um hlutafélagasparisjóði væri að ræða. Ég spurði hv. þingmann um það hvernig hægt væri að skilja það sem segir í 2. gr. neyðarlaganna, með leyfi forseta: „Ákvæði þetta tekur jöfnum höndum til stofnfjársparisjóða og þeirra sparisjóða sem breytt hefur verið í hlutafélag samkvæmt ákvæðum laga þessara eftir því sem við á.“ Mér fannst svarið ekki alveg skýrt en mér fannst ég þó heyra staðfestingu á því hjá hv. þingmanni að það þyrfti færa stofnfé niður þar sem eigið fé er orðið neikvætt og til þess að stofnfé sem aðrir aðilar, ekki bara ríkið eins og við erum að tala um hér í tilteknum sparisjóðum heldur að nýtt stofnfé sem kemur inn í sjóðinn  Ég er að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson um lögskýringu á þessu atriði neyðarlaganna með því að hv. þingmaður var formaður hv. allsherjarnefndar þegar þau lög voru sett.

Hæstv. forseti. Allsherjarnefnd er mikil nefnd og hefur mörg verkefni en ég get þó upplýst hv. þingmann um það að allsherjarnefnd bar ekki ábyrgð á afgreiðslu neyðarlaganna en allsherjarnefnd er auðvitað merk nefnd og kemur að mörgum málum. Ég ætla ekki í stuttu andsvari að fara í einhverja lögskýringu í þessu sambandi. Ég bendi hins vegar á að útfærslan á þessum ákvæðum neyðarlaganna er auðvitað það viðfangsefni sem við erum að fást við, við erum að fást við að útfæra þá stefnu sem þar var sett. Ég varpa því fram hér - og hv. þingmaður getur þá komið nánar inn á það í síðari ræðu sinni - að það sé í rauninni hægt að ná þeim markmiðum, alla vega sem ég sé sem mikilvæg í þessu sambandi um tengslin við stofnfjáreigendur, tengslin við grasrótina, þannig að það verði eitthvert gólf á þeirri niðurfærslu sem við höfum verið að ræða um hér, að ef farið verði út í niðurfærslu verði a.m.k. tryggt að það sé eitthvert gólf þannig að það sé ekki svo að sparisjóðirnir fari með öllu í hendur ríkisins eins og ótti okkar sjálfstæðismanna beinist að.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mikilvægt mál um stöðu sparisjóðanna í landinu. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa vakið máls á því að þetta hugsanlega falli í skuggann af öðrum stærri málum. Þetta mál fjallar að mínu viti um framtíð sparisjóðakerfisins í landinu. Það fjallar um þær grunnstoðir og þær grunnforsendur sem það er byggt á í hverju sveitarfélagi fyrir sig og hverju héraði fyrir sig. Þetta fjallar fyrst og fremst um það. Ég sé engan tilgang með því að búa til einhvern ríkissparisjóð. Ég held að við getum alveg eins lagt niður sparisjóðina og sett þá bara útibúin inn í viðkomandi ríkisbanka hvort heldur það er Landsbanki, Búnaðarbanki eða Íslandsbanki. Þetta fjallar fyrst og fremst um það. Allir sem búa á landsbyggðinni gera sér grein fyrir mikilvægi sparisjóðanna í hverju byggðarlagi og héraði, hversu mikilvægu hlutverki þeir gegna þar. Þeir gegna gríðarlega mikilvægu hlutverki samfélagslega og byggðarlega fyrir landsbyggðina. Það finnast mýmörg dæmi um það í gegnum áratugina þar sem einstaklingar hafa verið að hefja atvinnurekstur en hafa ekki fengið áheyrn eða haft tiltrú hjá fyrrverandi ríkisbönkum og síðan eftir að þeir voru einkavæddir, hafa ekki fengið hljómgrunn og fyrirgreiðslu fyrir áform sín. Þannig hefur það verið í gegnum áratugina. Ég ítreka það. Það sjá allir. Upp úr þessum hugmyndum hafa oft risið mörg stór og öflug fyrirtæki sem hafa borið uppi byggðarlögin áratugum saman. En þeir hafa hins vegar ekki fengið áheyrn hjá hinum bönkunum því að þetta hefur verið of lítilmannlegt fyrir þá. Mér finnst þetta mál fjalla fyrst og fremst um það. Viljum við viðhalda þeirri hugsjón sem sparisjóðakerfið hefur byggst á í gegnum áratugina? Það sem mér finnst við þetta er að við hefðum átt, eins og við höfum lagt til og okkar fólk í hv. viðskiptanefnd, þ.e. að menn hefðu átt að fara inn í björgunarþáttinn og síðan að bíða örlítið með nánari útfærslu því að við vitum ekki hvernig þetta mál muni þróast og við þurfum að gefa okkur meiri tíma. Þetta frumvarp mun hugsanlega - ég ætla ekki að fullyrða það - hafa mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér. Heilu byggðarlögin eru, heilu héruðin eru í sárum og eiga mikið undir þessu máli og ekki síst í mínu kjördæmi þar sem heilu héruðin eiga mikið undir. Ég tek heilshugar undir með þeim þingmönnum sem hafa bent á að mjög æskilegt væri að gera sér grein fyrir því á hinu háa Alþingi, frú forseti, hvaða áhrif þetta mundi geta hugsanlega haft á uppbyggingu á heilu landsvæðunum og afdrif þeirra vegna þess að mjög mikið er undir fyrir fleiri tugi og hundruð fjölskyldna sem þar búa og þar fram eftir götunum. Ég tel því æskilegra að við hefðum tekið fyrri hlutann en beðið með seinni hlutann. Ég ætla hins vegar engum hv. þingmanni það að hafa einhverja aðra hvata að baki en að vilja gera vel. Ég ætla engum það. Hins vegar hef ég upplifað á þeim stutta tíma sem ég hef setið hér á þingi að það hefði oft mátt gefa sér betri tíma. Ég verð að segja það alveg eins og er. Við erum að taka hér mjög stórar ákvarðanir eins og ég sagði sem falla hugsanlega í skuggann af því sem allt snýst um í dag, þ.e. Icesave og Evrópusambandið. Af því ég nefni nú Icesave í þessu samhengi finnst mér varðandi þetta mál, það sem menn eru að tala um þarna, mjög sérkennilegt að menn vilji ekki skoða það nánar. Þar er fólk tilbúið til að taka á sig hugsanlega 700 milljarða skuldbindingar á þjóðina án þess að það liggi fyrir því lagaleg skylda eða fullvissa um það. Það liggur alveg fyrir að fólk er tilbúið til að taka það hér, margt hvert. Ég velti því fyrir mér í samhengi við þetta hvort ekki væri rétt að draga andann og reyna að gera sér grein fyrir því betur hvaða afleiðingar þetta muni hafa. Mér er fullkunnugt um það eftir að hafa átt fund með sveitarstjórnarmönnum og heilu bæjarstjórnunum að þetta mun hafa gríðarleg áhrif í mörgum héruðum landsins og gæti hugsanlega raskað þar búsetu og öðru, svo að því sé hér haldið til haga. Það sem menn hafa fyrst og fremst verið að pexa hér um er hvort hægt sé að fara með stofnféð niður í einn og hugsanlega stoppa þar. Um það kannski snýst þessi 7. grein, hvort menn geti farið með stofnféð niður í einn eins og var alltaf hugmyndin á bak við stofnféð á sínum tíma þegar það var gert fyrir allt að 100 árum. Þá var þetta hugsunin. Mjög margir einstaklingar líta á stofnfé og hafa litið á það þannig og gert það með þeim hætti að þeir hafa tekið úr innlánsbókunum og lagt það inn sem stofnfé því að hugmyndafræðin hjá einstaklingunum sem búa úti á landsbyggðinni í þessum héruðum - sveitarfélög, við vitum um mörg sveitarfélög eiga mikið stofnfé. Hver er hugmyndafræðin hjá þessu fólki? Hún er sú að verja byggðina sína, verja héraðið, taka þátt í að byggja upp atvinnulífið á sínu heimasvæði. Með því að gera þetta eru menn ekki að verja þá sem voru í þessari græðgisvæðingu að kaupa þetta á uppsprengdu verði. Það eru þeir sem eru þá kúttaðir af. Ég segi fyrir mína parta að við þurfum að hugsa þetta mjög vandlega. Mig langar líka að segja frá því, frú forseti, að mér hafa borist mjög áhugaverðar hugmyndir frá manni sem heitir Jón Óskar Pétursson og er stofnfjáreigandi í sparisjóðnum í Keflavík. Ég ætla að fá að lesa þær hér, með leyfi forseti, því að þetta er að sumu leyti sambærilegt við það sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson viðraði hér í umræðunni í dag. Þar kemur fram hugmynd um deildaskiptan stofnsjóð, um að gerður verði mikill greinarmunur á stofnfjárframlagi ríkisins og núverandi stofnfé með þeim hætti að stofnuð verði sérstök deild um nýtt stofnfé. Um þessa deild gildi rýmri heimildir um viðskipti með stofnfé sem ætti að gera það að verkum að ríkið hefði meiri möguleika en ella að losa um sína stöðu í stofnfé, nyti arðgreiðslna til jafns við aðra og svo framvegis. Hin deildin innihéldi núverandi stofnfé. Um hana giltu aðrar reglur er snúa mundu meðal annars að takmörkunum á viðskiptum með stofnfjárhluta í til að mynda fimm ár. Stofnfé þeirrar deildar yrði áfram í núverandi nafnverði. Þeirri deild mætti svo skipta í fleiri deildir þar sem aðgreindir væru stofnfjáreigendur úr hópi sveitarfélaga, fyrirtækja og einstaklinga. Með því móti væri hægt að einangra og fást við skuldavanda stofnfjáreigenda markvisst á þann hátt að arðgreiðslur til skuldugra stofnfjáreigenda færu í að greiða lánin niður en arðgreiðslur til opinberra aðila og þeirra sem ekki væru skuldugir færu í að byggja sjóðinn upp. Þannig færu saman hagsmunir stofnfjáreigenda og sjóðsins á þann hátt að fleiri gætu staðið í skilum við lán til stofnfjárkaupa sem leiða mundi til hraðari uppbyggingar sjóðanna. Víkjandi lán er ein hugmynd sem hann setur hér fram, þ.e. að ríkissjóður, væntanlega í gegnum Seðlabankann, veiti sparisjóðunum víkjandi lán sem nemur sömu upphæð og umsókn þeirra um stofnfjárframlag í stað þess að leggja þeim til nýtt stofnfé. Víkjandi lán hefur jákvæð áhrif á CAD-hlutfall sparisjóðanna og gerir því í raun sama gagn og stofnfjáraukning. Víkjandi lán stendur framar stofnfé komi til gjaldþrots sparisjóðs og því má segja að áhætta ríkisins væri minni en að leggja þeim til aukið stofnfé. Lánið gæti til dæmis verið til fimm ára og þá mætti endurmeta stöðuna í ljósi árangurs af endurreisn sjóðsins. Ríkið gæti sett ströng skilyrði um stjórnun og rekstur sjóðsins meðal annars með því að gera kröfu um meiri hluta í stjórn sjóðsins á meðan á lánstíma stæði. Stofnfé yrði ekki fært niður og hagur stofnfjáreigenda af því að byggja upp sjóðinn færi algjörlega saman við hagsmuni ríkisins af því að fá lánið endurgreitt vegna möguleika á gjaldfellingu lánsins og þar með umbreytingu í stofnfé. Vegna umræðu um lánveitingar af þessu tagi verður ekki undan vikist að nefna það fordæmi sem ríkið hefur í raun gefið með lánveitingu til tveggja smærri fjármálafyrirtækja nú nýlega á afar hagstæðum kjörum. Það sem vakir fyrir öllum þeim sem hafa áhyggjur af afdrifum sparisjóðanna er þessi tenging heim í hérað. Það er gríðarlega mikilvægt að menn átti sig á því hvaða afleiðingar þetta muni hafa. Ég verð að segja það, frú forseti, að í ljósi þess hvernig okkur hefur gengið að byggja upp ríkisbankana þá hugsa ég til þess með hryllingi að við stofnum hér ríkissparisjóð Íslands því að við erum í raun ekki að gera neitt annað. Ég hræðist mjög líka uppbyggingu úti á landsbyggðinni í framtíðinni. Eins og ég hef sagt hér áður hafa sparisjóðirnir verið þeir aðilar sem hafa hjálpað þar við að byggja upp atvinnulífið og staðið með atvinnulífinu þegar aðrir hafa ekki viljað gera það, og ekki síst með einstaklingum sem vilja fara út í atvinnurekstur og byggja hér upp atvinnu og störf fyrir fólkið í landinu. Frú forseti. Ég tel mjög mikilvægt að menn hlúi einmitt að því við þessar aðstæður sem við erum í núna að hér geti kraftmiklir og öflugir einstaklingar tekið þátt í að byggja upp atvinnulífið. Ég get hins vegar ekki lokið máli mínu öðruvísi en að nefna það hér að hv. formaður viðskiptanefndar, Álfheiður Ingadóttir, hefur staðið hér ein í stafni og tekið þátt í umræðunni og eins hefur hv. varaformaður Magnús Orri Schram hlustað hér á með athygli. Það ber að þakka. Ég hins vegar sakna þeirra manna sem hafa oft haft mörg stór orð hér í þessum stól. Loksins þegar þeir geta bjargað sparisjóðunum þá hlaupa þeir til fjalla.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og taka sérstaklega undir síðasta hluta ræðunnar þar sem hann fjallaði um mikilvægi sparisjóðanna og það hvernig þeir hafa í gegnum tíðina og upp undir 100 ár - ég segi nú kannski ekki að þeir hafi þá gegnt akkúrat sama hlutverki - en þeir hafa í gegnum tíðina einmitt verið að fjármagna framkvæmdir og einstaklinga og félög heima í héraði sem stóru bankarnir hafa ekki haft minnsta áhuga á. Það er mjög mikilvægt hlutverk og að því ber að hlúa. Það þarf að tryggja að þeir verði áfram til staðar þess vegna. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann, af því að hann sagði í ræðu sinni, fyrri partinum, að hann teldi nóg að snúa sér að því í þessu frumvarpi sem snýr að björgunarþættinum. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann: Hvað er það nákvæmlega í þessu frumvarpi sem hann telur að sé að sinna björgunarþættinum? Í öðru lagi langar mig til þess að spyrja hv. þingmann hvernig hann túlki 63. gr. laga um fjármálafyrirtæki. - Það fer nú fram konferens hér í salnum. - Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann líka að því hvernig hann túlki 63. gr. laga um fjármálafyrirtæki þar sem segir að stofnfjáreigendur beri ekki ábyrgð á öðrum skuldbindingum sparisjóðsins en stofnfé sínu. Þýðir þetta lagaákvæði í huga hv. þingmanns að stofnfjáreigendur beri ábyrgð á skuldbindingum sparisjóðsins með stofnfé sínu eða ekki?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta. Þetta er nú svo sem kannski meðsvar en ekki andsvar þar sem við erum sammála um mikilvægi sparisjóðanna í uppbyggingu í hverju byggðarlagi fyrir sig. Ég þekki ekki nákvæmlega það lagaákvæði sem hún er að vitna til í sambandi við þetta. En þetta fjallar fyrst og fremst um það að við þurfum að koma sparisjóðunum í var, þ.e. ef við ætlum að hafa þetta sparisjóðakerfi eins og það er í dag þá verðum við að koma þeim í var. Um það erum við sammála. Við erum hins vegar kannski ekki alveg sammála um aðferðina. Ég sagði hér í ræðu minni að ég ætlaði engum hér að hugsa neitt annað. Þegar menn vilja ekki stoppa með það í þessu frumvarpi að fara með stofnféð niður fyrir hugsanlega einn og hafa þetta opið þá held ég að við séum að steypa sparisjóðunum fram af. Það er bara mín skoðun. Þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt að gefa þennan vonarneista eins og í þessari tillögu sem ég las upp hér frá ágætum manni sem kom með tillögu til nefndarinnar. Síðan hafa komið fram mismunandi skoðanir líka í nefndinni þar sem Fjármálaeftirlitið hefur talað um að það ætti að klára þennan björgunarþátt og hugsa síðan hitt til lengri tíma séð. Um það fjallar þetta fyrst og fremst. Frumvarpið eins og það kemur mér fyrir sjónir, þ.e. það sem mun gerast er að það verður einn ríkissparisjóður. Það held ég að muni gerast. Þá munum við, eins og ég sagði hér áðan, geta bara sett sparisjóðina, hvert útibú fyrir sig - ef það er stefna ríkisvaldsins að gera það - þá finnst mér bara eðlilegt að menn taki bara sparisjóðina og setji þá hvert útibú inn í hvern ríkisbanka, því nóg eigum við víst af þeim, á hverjum stað sem þeim þykir það henta, hvort heldur sem menn setja þá alla í Landsbankann eða Kaupþing eða hvernig sem það er. Mér finnst þetta fyrst og fremst snúast um þetta uppbyggingarkerfi og þetta net sem sparisjóðirnir hafa verið í gegnum áratugina eins og við hv. þingmaður og formaður viðskiptanefndar, Álfheiður Ingadóttir, erum sammála um.

Frú forseti. Ég hlýt að ítreka spurningu mína til hv. þingmanns: Hvað er það í þessu frumvarpi sem hann telur sýna björgunarþáttinn? Hvað er það sem hægt er að taka á í þessu frumvarpi sem varðar björgunarþáttinn, ef ekki alla þá þætti sem þarna eru taldir? Hvað grein er það? Hvaða atriði er það? Það atriði sem hefur verið mest um deilt í þessu frumvarpi er einmitt 7. gr., og nú er 9. gr., sem fjallar um heimild til niðurfærslu stofnfjár. Það er sú grein sem hv. fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í öðru orðinu tala um sem leið til björgunar en í hinu orðinu telja alveg ónauðsynlega og stórhættulega. Ég kalla því eftir því hjá hv. þingmanni hvað hægt sé að gera og lýtur bara að björgunarþættinum í þessu frumvarpi en að sleppa einhverju öðru. Ég hlýt að nefna það fyrst ég er komin í þennan stól að hér er verið í rauninni að feta braut sem var lagt var út á síðastliðið haust með neyðarlögunum. Þann 6. október síðastliðinn lagði þáverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar með stuðningi allra þingmanna út á þá braut að ríkissjóði væri heimilað að leggja fé inn í sparisjóðina til þess að bjarga þeim, til þess að aðstoða þá eftir hrunið. Hvers vegna skyldi það ekki hafa verið gert enn þá? Það er vegna þess að talið hefur verið skorta á lagaheimildir til þess að uppfylla ákvæði 2. gr. neyðarlaganna. Það er það sem við erum að gera hér. Við erum að 

Þetta er rangt.

neyðarlaganna til þess  Fyrst hv. þingmenn kalla svona fram í að það sé ekki hægt þá spyr ég: Hvað kom í veg fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn gerði það fram til 1. febrúar síðastliðinn ef það var hægt?

Frú forseti. Ég ætlaði nú ekki að eiga orðastað við hv. þm. Álfheiði Ingadóttur sem hefur verið frekar spök í dag en eitthvað koma þessi frammíköll við hana enda var hún svo sem ekki vön að stunda þau þegar hún var ekki í ríkisstjórninni, en hvað um það. Í umræðunni um 7. gr., um niðurfærslu stofnfjár, var bent á að ástandið er ekki mjög gott, það vitum við öll sem erum hér inni. Ef menn líta á stöðuna eins og hún er í dag og gefa ekkert svigrúm gagnvart stofnfénu - nú eru menn að meta inn í sparisjóðina, það kom t.d. fram í máli hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar, og gera það með mjög breytilegum hætti. Þá veltir maður fyrir sér hvert það leiðir: Fara menn of neðarlega? Ég veit það ekki, ég ætla ekki að fullyrða að svo sé, en mér finnst það bara svo mikils virði ef hægt er að varðveita þann grunn sem sparisjóðakerfið er byggt á, um það snýst málið fyrst og fremst fyrir mér. Ég hef engan áhuga á því að verja einhver eignarhaldsfélög sem í græðgi sinni fóru í þetta allt saman og það er mjög dapurlegt hvernig það gerðist. Það er það viðfangsefni sem við erum með í fanginu alla daga: Nokkrir tugir einstaklinga rændu landið nánast. Það er viðfangsefnið, við erum alveg sammála um það, ég og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir. Þetta er það mikið mál og það eru svo miklir hagsmunir í húfi fyrir heilu héruðin og heilu byggðirnar að við þurfum að draga andann og komast aðeins út úr pólitísku argaþrasi. Þetta snýr fyrst og fremst að því að verja grunnstoðir og hugmyndafræðiuppbyggingu sparisjóðakerfisins.

Frú forseti. Ég hef setið spakur í þingsal í dag og fylgst með þessari umræðu sem fer fram við 3. umr. þessa máls. Ég flutti hér fyrir viku eða tíu dögum síðan 20 mínútna ræðu þar sem ég fór yfir þetta algjörlega frá a til ö. Það hefur í sjálfu sér ekkert nýtt komið fram við þessa umræðu í dag sem fær mig til þess að flytja þá ræðu aftur eða endurtaka það sem ég sagði þá vegna þess að þar fór ég yfir þetta allt saman. Þar á meðal tengslin við neyðarlögin, um að allar breytingarnar sem við leggjum til séu nauðsynlegar, að við ætlum okkur út úr sparisjóðakerfinu, við ætlum okkur ekki að ríkisvæða það til lengri tíma. Við erum að gera það sama við sparisjóðakerfið eins og við bankakerfið, við erum að endurreisa það til þess að geta komið okkur út úr því og þá í gegnum Bankasýsluna. Við fórum í gegnum þessi álitaefni sem snerta áðurnefnt gólf og lýtur t.d. að þeim hugmyndum sem hv. þingmaður fór í gegnum áðan hvað varðar deildaskiptingu og víkjandi lán, sem ég ætla kannski að fá að koma að í öðru andsvari hér á eftir. En það er alveg sama hvernig við lítum á þessa gólfhugmynd, útfærslan á niðurskrift stofnfjár í frumvarpinu er til að laga stofnfjáraukninguna að almennum jafnræðisreglum og við getum ekki horft fram hjá þeim því að annars væri framlag okkar í andstöðu við stjórnarskrána. Við getum ekki, því miður, eins mikið og við þó vildum, gætt að stofnfjáreigendum úti um allt land, að byggðarlögunum, að þeim hagsmunum sem eru í húfi við framtíð sparisjóðakerfisins, við getum ekki horft fram hjá þessu. Það er forsenda þess, vilji einhver leggja sparisjóðunum til fjármuni, hvort sem það er ríkið eða aðrir stofnfjáreigendur, að búið sé að rétta af það samspil sem er á milli eiginfjár og stofnfjár, þ.e. að varasjóðirnir séu ekki neikvæðir. Ef við gerum það ekki kaupa nýir aðilar, hvort sem það eru ríkið eða aðrir stofnfjáreigendur - sveitarfélögin sjálf, nýja hluti á miklu yfirverði og fá þess vegna ekki hlutdeild í samræmi við framlag sitt. Ég ætla í seinna andsvari að víkja að deildaskiptingu og víkjandi láni.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir með hv. þm. Magnúsi Orra Schram, það er mjög mikilvægt að við komumst út úr þessu sem fyrst ef við förum þarna inn. En þá velti ég fyrir mér: Hvar eru hugmyndirnar um hvernig fara á út? Ég hef ekki séð þær, það getur vel verið að þær hafi farið fram hjá mér. Ég hef ekki séð neina útfærslu á því hvernig við förum út úr sparisjóðunum aftur, að menn séu búnir að teikna upp ferilinn. Það er það viðfangsefni sem við erum með í höndunum öllsömul, þ.e. hvernig við ætlum að fara út úr þeim aftur. Við erum með alla bankana í fanginu og ég velti fyrir mér: Er bara ekki komið nóg? Koma ekki mörg fyrirtæki á hverjum degi? Hvernig á þetta allt saman að enda? Þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt, og ég tek alveg heils hugar undir það með hv. þingmanni, að við komumst út úr þessu. Ég hef bara því miður ekki séð neitt plan um hvernig við eigum að gera það. Ég held að breytingartillagan sé hugsanlega liður í því að það sé hægt vegna þess að allt er hrunið. Þá verða menn að skoða málin út frá því að allt er mjög lítils virði í dag. Ef menn ætluðu sér að endurskoða þetta eftir ákveðinn tíma væri það mun skynsamlegra vegna þess að mér finnst uppbyggingin og hugsunin á bak við sparisjóðakerfið svo mikilvæg. Það er hins vegar staðreynd að það voru nokkrir tugir einstaklinga sem rústuðu það kerfi og mér finnst að við þurfum að skoða það mjög alvarlega hvort við ætlum að láta þá komast upp með það eða hvort við viljum aðeins draga andann.

Frú forseti. Hvernig ætlum við út? var lykilspurningin. Af því að við erum að ræða um hvort frumvarpið sé í heild nauðsynlegt, erum við t.d. að breyta lögunum þannig að hægt sé að kaupa stofnfé á raunvirði. En í dag er það fast sem þýðir að það er eftirmarkaðurinn sem græðir á viðskiptum með stofnfjárhluti. Ég vísa í það til þess að sýna fram á að frumvarpið í heild er liður í því hvernig við ætlum að koma sparisjóðunum til björgunar núna og hvernig við getum horft til þess að ríkið geti með tíð og tíma, þegar menn telja það rétt, farið út úr þessum rekstri aftur. Deildaskiptingarhugmynd sem vísað var í í ræðu hv. þingmanns er því miður þess eðlis að hún mætir ekki þeim sjónarmiðum sem ríkið þarf að hafa við innkomu sína að sparisjóðunum, að færa eigið fé niður eins og það þarf að vera til þess að við gætum þess jafnræðis sem þarf að vera í aðkomu okkar. Hún deildaskiptir stofnfjáreigendum og er þess vegna ósanngjörn út frá þeim sjónarmiðum sem ég rakti í fyrra andsvari. Heyrst hefur á vettvangi nefndarinnar að víkjandi lán til sparisjóðanna sé ein af þeim hugmyndum sem verða uppi á borðinu í björgunaraðgerðum hvers sparisjóðs. Þar horfa menn sérstaklega til þeirra skulda hjá sparisjóðunum sem stofnast hefur til vegna þátttöku þeirra í Icebank. Báðar þessar hugmyndir fengu umræðu í nefndinni. Í Bankasýslunni og því umbreytingarferli sem fram undan er í sparisjóðakerfinu höfum við sérstaklega í huga hluti eins og þá sem hv. þm. Guðlaugur Þór hefur minnst á, að hagnaður af eðlilegri starfsemi sé ekki nógu góður, og þess vegna þurfum við að horfa til sameiningar. Þess vegna er aðkoma ríkisins nauðsynleg, alveg eins og varðandi Bankasýsluna almennt, við stefnum að hagræðingu í fjármálastarfsemi okkar því að veruleikinn er allur annar eftir það skelfilega hrun sem átti sér stað síðasta haust.

Virðulegi forseti. Fram kemur hjá hv. þingmanni að menn ætla að setja þetta inn í Bankasýsluna og að það muni kannski allt enda þar. Hann segir að menn selji út stofnféð upp á nýtt. Þá velti ég fyrir mér í ljósi þeirra aðstæðna sem við erum í í dag: Hverjir eru líklegir til þess að geta keypt það? Það er það sem mér finnst að við þurfum að skoða ofan í kjölinn og þess vegna hef ég sagt að við ættum að draga andann og gefa okkur ákveðinn tíma. Eins og fram kemur í greinargerð hjá þessum ágæta manni munu menn meta stöðuna eftir einhvern ákveðinn tíma þegar þeir eru komnir út úr mesta brjálæðinu. Þess vegna kalla ég eftir því að við skoðum þetta mjög vel vegna þess að ég sé ekki fyrir mér hvernig hitt á að ganga, að vera bara með einn ríkisbanka Íslands. Ég veit alveg hvernig það virkar frá því þegar ég var að byrja í atvinnurekstri og það var ekki gott. Það er mikilvægt að við munum það því að innan mjög fárra vikna munum við þingmenn á hinu háa Alþingi fá heilu sveitarfélögin, heilu héruðin, inn á borð með vandamál einmitt út af þessum málum. Sum eru reyndar þegar komin inn því að þegar hefur orðið kerfishrun í mörgum byggðum. Það sem ég hræðist mjög mikið er hvort við séum að fórna stærri hagsmunum fyrir minni. Hins vegar ítreka ég að ég tel að unnið sé að þessum málum með heiðarlegum hætti en það sem skilur okkur fyrst og fremst að hér er pólitísk skoðun okkar, hvernig við eigum að gera það, hvort við eigum að setja þetta allt til ríkisins eða reyna að halda því þar fyrir utan. Þetta snýst fyrst og fremst um það, þetta er pólitískt mál.

Virðulegi forseti. Ég hef fylgst með umræðunni í dag um þetta frumvarp um sparisjóðina. Ég hygg að það hafi verið svo þegar ósköpin dundu yfir í haust að margir hafi vonast til þess að sparisjóðirnir mundu með einhverjum hætti komast í gegnum þann vanda án þess að til þess að þyrfti að koma að grípa þyrfti til sérstakra aðgerða. En því miður er það ein birtingarmynd þessa alls að sparisjóðakerfið var einnig orðið mjög samsamað bankakerfinu í landinu. Þetta á sérstaklega við um stóru sparisjóðina, Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis að sjálfsögðu, Sparisjóð Keflavíkur, sparisjóðinn í Borgarfirði og fleiri þar sem menn höfðu vegna þess hvernig kerfið er uppbyggt tekið töluverða sameiginlega áhættu í þeim sameiginlegu fyrirtækjum sem að þessum sparisjóðum stóðu. Þar getum við auðvitað nefnt sambandið milli SPRON og Kaupþings sem dæmi og síðan greiðslumiðlunina í Sparisjóðabankanum. Það kom því fljótt í ljós að væntanlega yrðu sparisjóðirnir fyrir töluverðu áfalli ásamt þeim öðrum bankastofnunum sem við því miður höfum þurft að færa til ríkisins. Það er svo sérkennilegt við sparisjóðina hér á landi að þeir eru svo ólíkir, virðulegi forseti. Ef við horfum á Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis þá er hann fyrir okkur Reykvíkingum eins og hver annar banki en þegar komið er út á land, þar sem ég þekki líka töluvert til, er staða sparisjóðanna með allt öðrum hætti en einhvers banka í Reykjavík. Það sem gerðist þegar bankarnir voru einkavæddir - það hefur oft verið rætt í þessum sal að undanförnu að þar hafi hlutirnir kannski ekki alltaf gengið fram með þeim hætti sem best hefur verið á kosið, sú umræða verður tekin síðar og um það kann hverjum að sýnast sitt - en hitt er ljóst að eitt af því sem gerðist þegar bankarnir fóru í einkarekstur var að breyting varð á útibúaneti ríkisbankanna. Þeir höfðu nefnilega, gömlu ríkisbankarnir, haft mjög mismunandi sjónarmið til þess hvernig þeir þjónustuðu landsbyggðina. Landsbanki Íslands, sá gamli, var mikil meginstoð í sjávarútvegsfyrirtækjum í landinu og með þétt útibúanet úti um allt land. Ég þekki það á Austurlandi þar sem hann er mjög víða með útibú. Svo var ekki með t.d. Íslandsbanka sem reis upp af samtökum atvinnurekenda sem höfðu allt önnur sjónarmið uppi. Íslandsbanki hafði t.d. ekki mikil ítök úti á landi. Búnaðarbankinn hafði það kannski frekar vegna sambandsins við bændur í landinu. En það voru nefnilega aðrir aðilar sem höfðu líka mjög mikið erindi úti á landi og það eru þeir aðilar sem ég hygg að þeir þingmenn sem hafa talað hér í dag hafa hvað mestar áhyggjur af. Það eru litlu sparisjóðirnir sem eru svo allt öðruvísi en venjulegur banki, hafa allt aðrar skoðanir á því hvernig eigi að haga sér í samfélaginu, líta á hlutverk sitt með allt öðrum hætti en venjuleg bankastofnun. Sparisjóður Svarfdælinga norður á Dalvík t.d. tók mjög merkilega ákvörðun árið 2007, nokkuð sem kom mörgum á óvart að lítill sparisjóður gæti gert og kannski var það afsprengi þess hve vel hafði gengið í fjármálalífi Íslendinga á þeim tíma. Ég hygg að mörgum þyki ágætt núna að Sparisjóður Svarfdælinga hafi tekið þá ákvörðun sem hann tók meðan hann hafði enn þá fé, en það var sú ákvörðun að styrkja Dalvík í því að byggja menningarhús, nokkuð sem Dalvíkingar höfðu haft áhuga á um langa hríð en höfðu ekki möguleika til að sækja fé til þess í opinbera sjóði. Sparisjóður Svarfdælinga leit hins vegar allt öðruvísi á hlutverk sitt í þessu litla bæjarfélagi og ákvað að gefa bænum menningarhús. Þarna var kannski sú birtingarmynd tærust þegar vel gengur og menn vilja láta bæjarfélagið njóta þess, hvernig hlutunum er fyrir komið. Þetta er ekki eina dæmið um það að menn vilji láta gott af sér leiða í víðum skilningi. Þeir sem eru Akurnesingar og hafa búið þar þekkja það þegar stöndugt útgerðarfélag á Akranesi, Haraldur Böðvarsson, ákvað að gefa Akurnesingum bíó vegna þess að að það vildi láta bæinn njóta þess hve vel hefði gengið og líka að láta íbúa og þá sem stóluðu á þetta fyrirtæki njóta uppgangsins sem þessu fyrirtæki hafði sem betur fer hlotnast. Þetta er ein birtingarmynd þess hversu miklu skiptir að vera með fyrirtæki í byggðum landsins. Sparisjóðirnir hafa nefnilega haft gríðarlega mikla þýðingu gagnvart smáum atvinnurekstri úti um allt land og jafnvel á eyjum utan lands á Íslandi. Þegar erfiðara er að leita til Reykjavíkur um fyrirgreiðslu við lítinn smáiðnað, smáatvinnugreinar, sjávarútveg, skipta þessir sparisjóðir gríðarlega miklu máli. Ég held að það sé af þeim sökum, ég held að það sé akkúrat af þessum ástæðum sem sumir hafa áhyggjur af því að sum ákvæði í þessu frumvarpi verði til þess að þessi fyrirtæki, litlir sparisjóðir, fjarlægist byggðirnar þaðan sem þeir eru upprunnir. Um daginn þegar ég var á ferð um Norðausturkjördæmið til að hitta fólk í mínu gamla og góða kjördæmi fór ég norður á Þórshöfn og hitti forsvarsmenn Sparisjóðs Þórshafnar. Þar höfðu menn verulegar áhyggjur af því hvað yrði um þann litla sparisjóð og töldu að kannski hefði það gerst sem þau óttuðust hvað mest að allt það versta við þetta bankahrun væri að birtast þeim heima á Þórshöfn. Ég held að óttinn hafi kannski ekki síst verið sá að ríkið með þeim aðgerðum sem nú eru fyrirhugaðar verði einmitt sá aðili sem þeim fannst kannski Landsbanki Íslands eða Útvegsbankinn gamli eða hver sem var suður í Reykjavík hafa verið og var ástæðan fyrir því að menn settu þennan sparisjóð á fót. Það er ekki bara það að menn hafi áhyggjur af því stofnfé sem þeir áttu í þessum sparisjóðum og það er ekki bara það að menn viðurkenni það að sparisjóðirnir voru kannski komnir langt frá uppruna sínum þegar menn voru farnir að hantera þetta stofnfé eins og hvert annað hlutafé og gleymdu þá því til hvers þessir sparisjóðir voru stofnaðir. Þeir sem settu þá á laggirnar vildu nefnilega einvörðungu tryggja sínu byggðarlagi sem bestu skilyrði og þess vegna lögðu þeir fé inn í sparisjóðina án þess að ætlast til þess að af því kæmu neitt sérstaklega miklar rentur. Margt hefur verið sagt um þetta sparisjóðafrumvarp og ég efast ekki um að auðvitað er tilgangur þeirra sem leggja frumvarpið fram að reyna að halda utan um þau verðmæti sem í sparisjóðunum felast, en við deilum um leiðirnar að því og hvernig eigi að gera það. Við deilum um það hvort rétt sé að ríkið fari skilyrðislaust inn í þessa sparisjóði eða hvort hægt sé að hugsa sér aðra leið. Ég hygg að menn hafi vonast til þess að tíminn gæti verið rýmri til að finna út úr því hvernig best væri að tryggja sparisjóðunum langvarandi líf og líka tryggja það að þeir haldi áfram að verða það mikla skjól sem þeir hafa verið í byggðum landsins. Ég sit ekki í viðskiptanefnd og hef því miður ekki heyrt öll þau sjónarmið sem upp hafa komið þar, virðulegi forseti, um sparisjóðafrumvarpið. Ég hef hins vegar hlustað á umræðuna í dag og ég hef líka hlustað á fyrri stigum þessa máls, í 2. umr. og eins í upphafi málsins, fyrir utan það að ég hef auðvitað ráðfært mig og lesið þau gögn sem ég hef haft aðgang að um þetta mál en ég hef ekki lesið hverja einustu umsögn um það. Ég byggi afstöðu mína töluvert á því hvort hægt hefði verið með einhverjum hætti að tryggja betur aðkomu heimamanna að þeim sparisjóðum sem núna eru í þessum vanda sem við þekkjum. Það er 7. gr., sem er núna 9. gr., sem mest ókyrrð er um og kannski það hvernig ríkið ætli að fara með þennan hlut, hvernig það ætli sér að fara inn í þetta og það sem kannski mestu skiptir, hvernig það ætlar að fara út úr þessu aftur. Núna eru það sparisjóðirnir sem við höfum áhyggjur af hvernig við ætlum að fara út úr aftur en þetta á við um allt íslenska fjármálakerfið, þetta á við um alla bankana líka sem ríkið er núna orðið eigandi að, nokkuð sem við höfðum ekki hugsað okkur að yrði árið 2009 en svona er það. Við þurfum, stjórnvöld, og ríkisstjórnin þarf að fara að velta því fyrir sér hvernig hún ætlar að afsetja þær miklu eignir sem eru komnar á herðar ríkisins núna. Ég hef margoft tekið það dæmi, sem mér finnst kannski hvað furðulegast við allt þetta, þegar ríkisritfangaverslunin Penninn er skyndilega komin til sögunnar. Hvernig ætlar ríkið að koma sér út úr þeim rekstri? Hvaða fyrirtæki eru það sem ríkið ætlar sér að eiga í langan tíma eða telur sig þurfa að eiga í langan tíma og hvaða fyrirtæki eru það sem ríkið neyðist til að hlaupa undir bagga með um stutta hríð og ætlar síðan að losa sig við fljótt aftur? Ég held að þetta mál snúist kannski um akkúrat þetta. Hér erum við að tala um mál þar sem við erum annars vegar að ræða um sparisjóði sem voru af fullum þunga í þeirri útrás og í þeim gjörningum eða því gjörningaveðri sem fjármálaóróinn var. Við þekkjum þetta með Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis sem var svo samofinn Kaupþingi að vart var hægt að skilja á milli, eignatengslin svo flókin að það var engin leið að vita hver átti hvað. Þetta er nokkuð sem hafði margoft verið gagnrýnt í sölum Alþingis og margir höfðu haft áhyggjur af lengi. Síðan er Sparisjóður Þórshafnar sem er bara allt öðruvísi og það er svo erfitt að ætla að fara að taka þessa tvo sparisjóði eða sambærilega sparisjóði og leggja þá að jöfnu í því hvernig eigi fara með þá hluti sem að þeim snúa. Hvað ætlar ríkið að gera norður á Þórshöfn og reka sparisjóð? Og hvað ætlum við að gera gagnvart þeim aðilum sem vissulega vissu að þeir gætu hugsanlega tapað sínu stofnfé, menn vita alltaf þegar þeir ákveða að setja fé í fyrirtæki að það getur tapast aftur en væri með einhverjum hætti hægt að tryggja það að þeir aðilar sem höfðu áður verið stofnfjáreigendur og hafa gríðarlega mikil tengsl í sínu samfélagi og skilja það betur en nokkur annar, skilja líka afskaplega vel hvaða fyrirtæki það eru sem eru þess eðlis að það sé nauðsynlegt fyrir byggðarlagið og þær stofnanir sem þar eru að styrkja það, hefði verið hægt að hugsa sér að til þeirra stofnfjáreigenda væri leitað að einhverju leyti í sambandi við þá uppbyggingu sem fram undan er? Það er alveg rétt sem fram hefur komið að sú ákvörðun var tekin strax í haust, og þá með aðkomu sjálfstæðismanna í ríkisstjórn, að ríkið færi inn í þessi fjármálafyrirtæki. Ég ætla ekkert að neita því að það var ákvörðun sem var tekin og við stóðum á bak við þá ákvörðun.

Allir þingmenn.

Það gerðum við og ég stend enn á bak við þá ákvörðun og ég er ekki að fara að bakka út úr því. Ég velti því hins vegar fyrir mér þegar um er að ræða fyrirtæki sem eru svona óvenjuleg, svo ólík öðrum fyrirtækjum eins og sparisjóðirnir eru vítt um land, hvort hægt væri að hugsa sér aðra leið þar. Þess vegna hefði ég gjarnan viljað sjá útfærslu á því. Ég spyr mig að því: Er það kannski hugsun ríkisins, þótt það komi ekki fram hér, að það verði einhvern veginn með þeim hætti sem þessi leið verður útfærð? Það kemur ekkert fram um það. Það er erfitt að gera sér grein fyrir hvort svo sé. En aðalatriðið eru sparisjóðirnir í litlu bæjunum úti um allt land. Þegar þeir eru komnir mjög nálægt ríkinu sem hefur í mjög mörgu að snúast um þessar mundir, fyrir utan alla þá banka sem það rekur, fyrir utan öll fyrirtækin sem undir það eru komin, það eru svo mörg önnur verkefni sem að ríkinu standa, þá læðist að manni sá grunur að ríkið muni ekki hafa þá möguleika eða þann skilning sem þeir stofnfjáreigendur sem áður voru í þessum sparisjóðum hafa. 
             Þetta finnst mér vera meginatriðið í málinu. Menn geta síðan deilt um það fram og til baka hvort önnur ákvæði í frumvarpinu séu tímabær eða hvort fara eigi öðruvísi með einstaka þætti, það er allt saman matsatriði í sjálfu sér hversu langt eigi að ganga og hvenær menn eigi að klára þetta mál eða hitt málið. Allt þetta er eitthvað sem menn geta haft ólíkar skoðanir á. En, virðulegi forseti, það að menn geri sér grein fyrir þessu sérstaka eðli sparisjóðakerfisins held ég að sé meginatriðið í því verkefni sem við stöndum frammi fyrir núna. Ég held að margir hafi vonast til þess að til þessa þyrfti ekki að koma, að við þyrftum ekki að fara með þessum hætti inn í sparisjóði landsins. En kannski var það barnalegt að halda að það yrði þannig, að nokkru yrði eirt þegar hrunið varð svona mikið. Það getur vel verið að það hafi verið barnaskapur að halda að hægt væri að bjarga þeim fullkomlega. Þarna er verið að gera það með ákveðnum hætti, ríkið er að hlaupa undir bagga en sú spurning stendur alltaf eftir: Á allt að gerast á forsendum ríkisins sjálfs, á alltaf að hugsa þannig að ríkið þurfi að koma beint að hlutunum eða er hægt að hugsa sér aðra leið sem er þannig að menn skilji þetta sérkennilega eðli sparisjóðanna, sérstaklega þeirra sem eru úti á landi? Málið er núna komið til 3. umr. og ég á ekki von á öðru en að það verði samþykkt. Ég vonast til að menn hlusti samt eftir þeim sjónarmiðum sem hér hafa verið færð fram, ég held að það sé ástæða fyrir stjórnarmeirihlutann að gera það og velta fyrir sér hvort hægt sé þá í framhaldinu að hafa þessi sjónarmið í huga þannig að hægt sé að leggja betri grunn að því framtíðarkerfi sem sparisjóðirnir eru. Við viljum að þeir lifi, við viljum halda áfram að reka þessi fyrirtæki, en við viljum að byggðirnar og þeir sem nota þau ráði þar mestu um.

Virðulegi forseti. Þau meginprinsipp sem við sjálfstæðismenn höfum verið að reyna að koma til skila hafa ekki komist nægilega vel til skila sýnist mér. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir talaði um hvernig þurfi að styrkja 2. gr. neyðarlaganna til að hægt sé að hjálpa sparisjóðunum. Um það deilir enginn. Ég held að það sem stendur mest út af í þessari umræðu sé hvernig farið er með niðurfærslu á stofnfé. Það er niðurfærslan á stofnfénu sem gerir þetta mál óásættanlegt. Ég fór yfir það í löngu máli áðan, ég held reyndar að hv. þingmaður hafi ekki verið nálægur þá.

Sat hér í hliðarsal, hv. þingmaður.

Allt í lagi, ég þakka fyrir þær upplýsingar, hv. þingmaður. Þar kom fram að þetta væru áhyggjurnar, áhyggjurnar væru ekki aðrar og við getum verið sammála um hvernig við þurfum að styrkja 2. gr. neyðarlaganna. Það sem ég sagði í fyrri ræðu minni var að við megum ekki nota sama prinsipp með stofnfé og hlutafé út af eðli stofnananna. Ef við strokum út stofnfjárhluthafa búum við til svokallaða zombie-banka, eins og þetta er kallað í bankabransanum, og það er enginn tilgangur í því að vera að búa til svoleiðis stofnanir. Þá er miklu hreinlegra að gera upp þessa sparisjóði og þar sem vantar fjármálastarfsemi er bara hægt að breyta þeim í útibú einhvers af ríkisbönkunum. Jafnframt hafa hljómað hér hugmyndir um að hægt sé að ná fram meiri rekstrarhagkvæmni með því að sameina bankana. Það brýtur gegn því grundvallarprinsippi að sparisjóður sé fjármálastofnun sem sér um eitthvert afmarkað landsvæði þar sem upplýsingar myndast sem eru mun betri til ákvarðanatöku en í einhverju miðstýrðu batteríi eins og t.d. í stóru bönkunum. Þess vegna viljum við viðhalda sparisjóðunum. Ég talaði um í ræðu minni að við eigum ekki að nota sama prinsipp með stofnfé og hlutafé vegna þess að það er tvennt ólíkt. Ég talaði hér um tillögu sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson bætti síðan við og kom með tvær aðrar tillögur eða hugmyndir þannig að það er af nógu að taka. Ég talaði um að stofnfé ætti ekki að verða lægra en einn, að það ætti að setja víkjandi lán inn í sparisjóðina og eins og við vitum samkvæmt reglum um áhættugrunn fyrirtækja virkar víkjandi lán nákvæmlega eins og reiðufé þegar verið er að reikna út CAD-hlutfall þannig að það gengur allt saman upp. Ég sagði líka að ríkið ætti þá forgang á allan arð þangað til þetta víkjandi lán yrði greitt upp og þá færu stofnfjáreigendur að fá eitthvað fyrir sinn snúð. Mér hefur sýnst að valdhafarnir vilji frekar beina sjónum að því að sölsa bara fyrirtækin og fjármálafyrirtækin þar með undir sig. Þá er hægt að ráða hlutum betur en á einkamarkaðnum sem hefur misheppnast eins herfilega og raun ber vitni að fúnkera, að þetta sé betur komið í höndum ríkisins. Enda er það alveg í samræmi við það sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefði sagt hér fyrir einhverju síðan að eignarrétturinn sé náttúrlega alls ekki heilagur.

Í hvaða orð vitnar hv. þingmaður?

Ja, ég vitna í ræðu hans, en þetta gæti verið partur af því öllu saman. 

Virðulegi forseti. Umræðan í dag hefur að mörgu leyti verið mjög áhugaverð og mér finnst hún sýna það líka að þetta mál, eins og við höfum haldið fram, er hvergi nærri útrætt. Mér fannst mjög athyglisvert að hlusta á það sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson sagði um muninn á stofnfé og hlutafé og tek undir það. Mig langaði aðeins, vegna orða hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur í andsvari áðan, að leiðrétta þingmanninn í upphafi þessarar stuttu ræðu minnar. Þar sagði hún að við sjálfstæðismenn værum misvísandi í málflutningi okkar, við töluðum ýmist um 7. gr. sem leið til björgunar eða að hún væri stórhættuleg. Ég vil mótmæla því að við tölum um 7. gr. sem leið til björgunar. Ég hef sagt að það væri eina greinin sem þyrfti að breyta vegna þess að núverandi stjórnvöld telja ekki ásættanlegt að koma með eigið fé án þess að fara með niðurfærsluna í gegn. Þar er stór munur á. Ég tel ekki endilega að 7. gr. sé einhver björgunaraðgerð. Það sem ég segi og sagði í fyrri ræðu minni, til að það sé algjörlega skýrt, var: Það sem fram kom í vinnu nefndarinnar frá fulltrúa fjármálaráðuneytisins var að þessi grein dygði til að björgunarhlutanum væri fullnægt en það þyrfti ekki að fara í aðrar breytingar. Síðan höfum við sjálfstæðismenn lagt áherslu á að við tökum okkur lengri tíma. Við tökum þar með undir umsögn Fjármálaeftirlitsins m.a., það þarf að koma skýrt fram og leiðréttist hér með. Vegna orða hv. þm. Magnúsar Orra Schrams í andsvari segi ég að ég mundi gjarnan vilja hlusta á 20 mínútna ræðu þína aftur vegna þess að ég er ekki sannfærð frekar en þú ert eftir þessa ræðu hér. Komdu endilega með hana aftur og reyndu að sannfæra mig vegna þess að ég vil svo trúa því að þín leið sé rétta leiðin, ég bara trúi því ekki. Ég varð enn þá áhyggjufyllri þegar þingmaðurinn fór í andsvar vegna þess að þetta átti jú allt að gerast í gegnum Bankasýsluna að hans mati. Hann var spurður um hvernig ríkið ætlaði að fara út úr sparisjóðakerfinu. Jú, það verður allt ákveðið í Bankasýslunni, svaraði hann. Það finnst mér dálítið hættulegt vegna þess að við munum kannski ræða Bankasýsluna seinna í dag og þar höfum við nú ekki alveg verið sammála. Við höfum talið að við þyrftum að vita aðeins meira um málið áður en það væri tekið úr nefnd, þar á meðal um eigendastefnu ríkisins sem er víst að vænta úr ríkisstjórn einhvern tíma á næstu dögum. Ég áttaði mig bara á því þegar sem við sátum hérna og ég var að hlusta á hv. þingmann að varað var við því í nefndinni í bankasýsluumræðunni að tala um eina eigendastefnu fyrir alla bankana. Ég verð að viðurkenna að þá var ég bara að hugsa um þessa þrjá. En nú erum við líka að hugsa um það að ríkiseigendastefnan, sem við höfum reyndar ekki séð og ég get ekki svo sem fullyrt mikið um hana fyrr en ég sé hana, á líka að ná yfir allt sparisjóðakerfið. Þá spyr ég eins og gestur sem kom fyrir viðskiptanefndina spurði: Hvað gerist ef þessi eigendastefna er röng? Hvað gerum við ef við erum búin að byggja hér upp nýtt bankakerfi á grunni þess bankakerfis sem hrunið er og reisum annað til framtíðar og byggjum það á einni eigendastefnu? Hvað gerist ef hún reynist svo röng eftir allt saman? Þá erum við að horfa til framtíðar og höfum eina ríkiseigendastefnu hvort sem það varðar banka eða sparisjóði og mér finnst það skelfileg framtíðarsýn. Að ekki skuli vera útgönguleið, framtíðarsýn og heildarhugsun í þessu máli finnst mér stórhættulegt vegna þess að við verðum að vita hvert við stefnum þegar haldið er í leiðangurinn. Þetta vildi ég segja í þessari stuttu ræðu og útiloka ekki að ég þurfi að kveðja mér hljóðs aftur ef mér sýnist svo.

Frú forseti. Ég veit ekki hvort ég væri ekki bara að þreyta þingsalinn með því að flytja alla ræðuna upp á nýtt  Ég ætla að svara því sem hv. þingmaður vék að hvað varðar eigendastefnuna. Ég hef ekki séð eigendastefnuna frekar en hv. þingmaður en ég mundi vilja að með henni markaði ríkið einhvers konar almenn viðmið í rekstri fjármálafyrirtækja sem það hefur með að gera, hvort sem það er eini eigandinn eða hlutaeigandi. Hvert og eitt fjármálafyrirtæki hafi svo möguleika á að marka sína eigin stefnu innan hennar og þannig ríki eðlileg samkeppni á markaði. Það er forsenda þess að eigendastefnan geti virkað og að við náum að byggja upp fjármálamarkað okkar. Þá á ég við fyrir hvern banka fyrir sig, hversu margir sem þeir verða, og um leið hvað sparisjóðakerfið snertir.

Virðulegi forseti. Úr því sem komið er mundi ég vilja sjá þetta svona en ég get bara ekki treyst því að þannig sé þetta og þannig verði þetta. Ég hef miklar áhyggjur af samkeppnissjónarmiðunum sem þingmaðurinn nefndi hér og ég hef miklar áhyggjur af því að við séum að steypa alla í sama mótið. Ég segi aftur það sem ég sagði áðan: Hvað ef það mót er bara gallað? Af því að þingmaðurinn talaði um að hann væri að þreyta þingheim - ég hef eflaust þreytt hv. þingmann oftar en einu sinni í vinnu nefndarinnar og ég sé að formaður nefndarinnar glottir við, ég leyfi mér að fullyrða að ég hef örugglega þreytt hana líka. Við getum t.d. ekki afgreitt bankasýslumálið - og nú erum við kannski farin að ræða annað mál - án þess að vera búin að fara ofan í kjölinn á þessari eigendastefnu en það kemur líka við sögu í því máli. Við gagnrýnum það líka að við séum ekki komin með heildarsýn, við sjáum ekki útgönguleiðina, við erum ekki með eigendastefnuna og það verður að horfa á þessa hluti í samhengi. En ég tek undir varðandi markmiðin, þau eru fín, almenn viðmið í rekstri og hvert og eitt ræður sér svo inni í því. En ég leyfi mér að hafa efasemdir um að það muni endilega takast. Það er fallegt í orði en ég á eftir að sjá það í verki. Aðeins varðandi tímann en við miðuðum alltaf við dagsetninguna 1. júlí á fyrri stigum frumvarpsins en það náðist ekki. Þess vegna segi ég: Sá bátur er farinn. Við skulum þá hinkra aðeins og ég ætla ekki að endurtaka ræðu mína. Klárum það sem stjórnvöld telja vera nauðsynlegt til björgunar en tökum svo allt hitt í stærra samhengi.

Frú forseti. Ég held að ég og hv. þm. Ragnheiður Elín séum hjartanlega sammála um hvernig við mundum vilja sjá eigendastefnuna og hver tengsl hennar eru við hvert og einstakt fjármálafyrirtæki og ég ætla ekki að orðlengja það. Ég er hins vegar ekki alveg sammála þegar hún ýjar að því að forsendan fyrir því að við getum afgreitt sparisjóðafrumvarpið eða að við getum afgreitt bankasýslumálið sé við fáum að sjá eigendastefnuna. Formaður nefndarinnar hefur lýst því yfir að hann hafi hug á að taka málið aftur á milli 2. og 3. umr. og þá getum við væntanlega séð eigendastefnuna. Ég hlakka líka til að sjá eigendastefnuna, ég tel að hún sé mjög mikilvæg til þess að við getum gætt að samkeppnissjónarmiðum. Lagarammann setjum við með þeim frumvörpum, verði þau að lögum, sem við erum að takast á við núna um sparisjóði og bankasýslu en eigendastefnan er stefnumótunarplagg og mér finnst hún þess vegna ekki lúta sömu lögmálum. Ég legg á það mikla áherslu og það er mín hjartnæma skoðun að hvert fjármálafyrirtæki um sig verður svo að fá góðan ramma til að starfa innan til þess að það hafi frjálsræði til þess að móta sína eigin stefnu til þess að gæta að samkeppni á markaði. Fyrr get ég ekki skrifað undir það plagg og ég hlakka til að sjá það rétt eins og hv. þingmaður.

Virðulegi forseti. Ég vissi að það kæmi að því að við hv. þingmaður yrðum giska sammála þegar djúpt væri kafað. Ég hef ekki sagt að það sé skoðun mín að eigendastefnan sé forsendan. Umsagnaraðilar og gestir sem komið hafa fyrir nefndina hafa bent á þetta, umsagnaraðilar sem ég tel að hafi mikið vit á málum. Þess vegna tel ég það mjög brýnt og hef lagt á það áherslu.

Við ræðum það á eftir.

- Við ræðum það á eftir, kallar þingmaðurinn fram í, það er rétt en við ræðum það í myrkrinu vegna þess að við erum ekki búin að sjá þessa margumræddu eigendastefnu. Á fallegri sumarnótt munum við standa hér og ræða í kolniðamyrkri um eigendastefnu sem við höfum ekki séð og það er nákvæmlega það sem við deilum um. Lagaramminn er eitt, stefnumótunin er annað, segir þingmaðurinn. Lítum nú á þetta sem tækifæri. Við erum alltaf að horfa á þessa hluti út frá svartasta svartnætti en lítum á þetta sem tækifæri til þess að byggja upp nýtt, heilbrigt bankakerfi. Eigum við þá ekki að nota það tækifæri til hins ýtrasta og gera hlutina rétt? Vera þá með stefnumótunina klára þegar við förum í lagarammann. Annars munum við, eins og við hv. þingmaður höfum gert í dag, velkjast í vafa um hvað lögin segja, um túlkanir eins og í öðru máli sem við funduðum um í hádeginu. Þar var farið af stað með vanhugsaðar lagabreytingar sem valda okkur vandræðum núna og við í minni hlutanum vöruðum við þá að svo gæti farið. Ég er hrædd um að við verðum aftur í þeirri stöðu og segi enn og aftur: Við þurfum ekki að stíga skrefið til fulls núna varðandi sparisjóðina heldur eigum við að einbeita okkur að því 

Virðulegi forseti. Eigendastefna tengd málinu sem hér um ræðir er grundvallaratriði til þess að hægt sé að vinna málið og taka afstöðu til þess. Ef eigendastefnan er ekki klár þá er það eins og að setja veiðarfæri í sjó en hafa engan bát, það er ekki flóknara en það. Hitt er umræðutíst og reynsluleysi og við getum ekki byggt lög á því. Það tíðkast nú trekk í trekk hjá hæstv. ríkisstjórn að bjóða í óvissuferðir, óvissuferðir í stóru sem smáu. Óvissuferðir geta verið skemmtilegar og ágætar út af fyrir sig á tyllidögum og um helgar og á góðum stundum en óvissuferðir eiga ekki heima í framgangi mála sem varða dauðans alvöru, líf þjóðarinnar. Sparisjóðirnir á Íslandi hafa um langt árabil verið eins konar ankerisfestar vítt og breitt í byggðum landsins. Sparisjóðirnir hafa í rauninni verið byggðir á allt öðrum forsendum úti á landsbyggðinni en til að mynda á höfuðborgarsvæðinu þar sem þeir þróuðust fljótlega upp í það að vera bankar sem fylgdu í kjölfar stóru bankanna og hirtu allar væntingar sem fylgdu sílunum og seiðunum sem fylgdu, virðulegi forseti, hvölunum og nutu góðs af því með háum vöxtum og miklum kostnaði og þess vegna efldust þeir meira sparisjóðir höfuðborgarsvæðisins en sparisjóðir landsbyggðarinnar. Sparisjóðir landsbyggðarinnar þar sem athafnamenn og venjulegt fólk sem hafði ekki úr miklu að spila vildi styrkja sparisjóðinn í byggðarlaginu, ekki til að skapa þar gróðavon fyrir sig heldur til að styrkja það samfélag sem það bjó í og styrkja möguleika á því að hafa eðlilega sveigju í stofnun og rekstri fyrirtækja, styrkingu heimila með tiltölulega lágum lánum sem þóttu nú ekki mjög burðarmikil í gegnum tíðina en skiptu samt máli. Þessir sparisjóðir hafa byggst upp á stuðningi fólks sem auraði saman án þess að ætla að hafa út úr því einhvern gróða. Það var meira í virðingarskyni við fólkið sitt í byggðarlögunum, við umhverfið, við metnað hvers byggðarlags að menn studdu við sparisjóðina. Þetta þýddi að ákveðinn trúnaður hefur verið byggður upp og lagt var upp með ákveðnum trúnaði sem skiptir máli í allri þróun í þessum efnum. Ef síðan á með einu pennastriki að færa niður stofnfé, slátra framlagi þess fólks sem var og er stofnfjáreigendur í sparisjóðunum er verið að brjóta trúnað, rifta eðlilegum framgangi, opna dyr fyrir einhverjum sem hugsanlega kynnu að vilja gerast frumkvöðlar í nýrri lotu til styrkingar sparisjóðunum og þá er alls ekki hægt að reikna með þessu fólki sem lögin mundu skilja eftir brennt og sviðið í framgangi málsins. Þetta er glórulaus aðferð sem er aðför að fólkinu í byggðum landsins, aðför að fólkinu sem stóð á engan hátt í neinu kapphlaupi eða sýndarmennsku eins og hefur því miður tíðkast og þarf ekki að fjölyrða um í gegnum alla stærri þætti bankakerfisins undanfarin ár. Auðvitað reyndu sparisjóðirnir og gengu sumir fram í því að auka stofnfjárframlag á síðustu árum til þess að geta keppt við tískufyrirbrigði sem kallað var alþjóðleg bankaviðskipti, alþjóðleg bankaþróun, en það er hvergi um neitt yfirburða fjármagn að ræða í þeim efnum. Það er alls staðar lítið í sniðum og ef maður ber það saman við þróun stóru bankanna á Íslandi hefur það verið gert af miklum vanefnum. En það var gert kannski fyrst og fremst af miklum vilja og kærleik að styrkja bankana í hinum dreifðu byggðum, enda hafa þeir sýnt að öllu jöfnu mun meiri vilja til að tengjast verkefnum og væntingum í sínum byggðarlögum en hægt er að segja um aðrar bankastofnanir á Íslandi. Gott dæmi er núna uppbygging glæsilegs menningarhúss á Dalvík sem sparisjóðurinn stendur fyrir upp á hundruð milljóna króna og píndi hann enginn til þess, en þar vinna menn af metnaði og eru til fyrirmyndar. Í rauninni hefðu landsmenn átt að taka þráðinn og styrkja þann sparisjóð sem þannig stendur að verki og gerast viðskiptavinir hans því að þarna er sparisjóður sem vinnur í takt við hjartslátt fólksins í landinu og vill því vel. Stofnfjáreigendur hljóta að líta á stofnfjáreign sem höfuðstólstryggðan sparnað. Lög segja til um það. Það frumvarp sem hér er til umræðu keyrir það sjónarmið ofan í svaðið blygðunarlaust, fast og ákveðið. Það má segja um nánast alla sparisjóðina á Íslandi að gætt hafi verið hófsemi í arðgreiðslum til stofnfjáraðila og ekki gengið á varasjóði, undanfarin ár á bilinu 10–20% og sums staðar ekki neitt. Það er því ekki hægt að reikna með því að stofnfjáreigendur eigi að taka fullan þátt í tapi sparisjóða í landinu við þær aðstæður sem nú eru uppi. Það verður að horfast í augu við það vandamál sem við er að glíma án þess að keyra niður þá sem hafa takmarkaða burði í þessum efnum og hafa ekki farið fram úr sér á neinn hátt og engin dæmi er hægt að færa fyrir því að svo hafi verið gert. Auðvitað má aðstoð ríkissjóðs við sparisjóði ekki verða með þeim hætti að stofnfjáreigendurnir, sem eru bakhjarlar sparisjóðanna, gangi slyppir og snauðir frá borði. Heimild til fullrar niðurfærslu stofnfjár býður slíkri hættu heim og eins og ég sagði fyrr, virðulegi forseti, slátrar því framlagi sem fólkið í landinu hefur lagt til þar sem af litlu hefur verið að taka en það hefur samt lagt metnað sinn í að leggja lið, leggja hönd á plóginn og taka á árunum til þess að skila árangri í samfélagi okkar. Það er kannski gott dæmi um þessa breytingu á sparisjóðunum á undanförnum árum þar sem stofnfé í sparisjóði á Vestfjörðum var aukið um 500 millj. kr., úr rúmum 200 milljónum í rúmar 700 milljónir, og það selt til stofnfjáraðila. Auðvitað var tilgangurinn að styrkja stöðu sjóðsins svo að hann gæti haldið sjávarútvegsfyrirtækjum í viðskiptum, fyrirtækjum sem eru lykillinn að stöðu þeirra byggðarlaga sem þannig standa að verki. Þar er sjávarútvegurinn yfir 90% af öllu skapandi afli í byggðarlögunum þegar til að mynda á höfuðborgarsvæðinu má segja að þetta hafi verið innan við 5%. Menn verða að horfast í augu við þetta, ef við ætlum að búa í landinu sem ein þjóð skulum við gæta þess að hafa frið um þetta. Það hefur löngum verið sagt og oft vitnað til að við skulum gæta þess að rjúfa ekki friðinn, gæta þess að komast að niðurstöðu þar sem tekið er tillit til allra þátta í okkar litla fjölskyldusamfélagi. Þegar við þurfum að fjalla um mál í almennri stöðu byggðarlaga, almennri stöðu fyrirtækja og heimila verður þetta sjónarmið að vera ríkjandi en þetta sjónarmið er ekki ríkjandi í þeim lögum sem hér er verið að boða. Þetta er að sumu leyti skemmdarverk á góðum vilja fólksins í byggðunum til að styrkja sparisjóðina. Það er sýndarmennska að leggja þetta frumvarp fram og ætla sér að því sé tekið sem einhverri sanngirni. Þetta er ósanngjarnt, þetta er illa gert, ég skal ekki halda því fram að það sé illa meint en það er vanhugsað. Það er kannski spegilmynd af mörgu í okkar þjóðfélagi í dag, ekki síst í stjórnmálunum, virðulegi forseti, að það vantar verksvit í þau verkefni sem liggja á borðinu og það er ljóst kannski aldrei frekar en nú að það er ekki nóg að kunna að babla á bók. Það skilar ekki neinni tryggingu hvorki fyrir hamingju né árangur. Venjulega fólkið, sem er ekki langskólagengið og hefur reynslu sína af sveita úr höndum og á enni, hefur ekki síður gengið í gegnum merkilega skóla en aðrir. Við fylgjum því fast eftir að mennt sé máttur og við viljum að okkar fólk gangi til mennta eins og gengur, en við skulum ekki keyra yfir það fólk sem byggir á verksviti, reynslu, brjóstviti og almennu sjónarmiði sem tekur tillit til náungans og boðar ekki neina yfirstefnu í því og mundi aldrei láta sér detta í hug að brjóta egg þess leiks, aldrei. Þetta er mikið alvörumál og okkur ber skylda til að standa vörð um sparisjóðina sem alvöruankerisfestar 

Frú forseti. Það vakti athygli mína í ræðu hv. þm. Árna Johnsens að hann talaði um menningarhúsið á Dalvík. Ég hef þær upplýsingar að vegna 7. gr. verið sé að íhuga hvort það sé leið til þess að bjarga sparisjóðunum án aðkomu ríkisins að taka til baka þessa gjöf til samfélagsins. Það er eitthvað sem mér skilst að íbúar byggðarlagsins telji að verði betra til þess að bjarga stofnfjáreigendum og sparisjóðnum í samfélaginu að fresta þessari gjöf um einhvern tíma meðan hægt er að koma styrkari fótum undir sparisjóðinn. Það er því augljóst að þessi grein, þó að við séum ekki einu sinni búin að samþykkja hana endanlega á þinginu, er farin að hafa áhrif á aðgerðir og stefnu sparisjóðanna. Menn óttast það svo að stofnfjáreigendur muni tapa öllu sínu að þeir eru tilbúnir til þess að fresta eða taka til baka þess háttar gjöf sem var einmitt hugsuð til þess að styrkja samfélagið og það félagslíf sem er á þessu svæði. Þeir sjá sér ekki annað fært en hugsanlega að taka hana til baka. Ég vildi bara benda hv. þingmanni á þetta.

Virðulegi forseti. Ef rétt er segir þetta í stuttu máli vilja og hug ríkisstjórnar Íslands til almennings á Íslandi, til landsbyggðarinnar. Ef ríkisstjórnin setur gildrur sem neyða menn til þess að draga saman óeðlilega mikið  Hefur einhverjum dottið í hug eða hefur einhver heyrt frá hæstv. ríkisstjórn að hún ætli að hætta við framkvæmdir við menningarhöllina í Reykjavík upp á tugi milljarða króna? Nei. Það skiptir máli að klára það. Þar býr aðallinn, þar býr gáfaða fólkið sem er orðið svo gáfað að það sprænir gáfum en það rennur lítið. Það væri betra að það rynni eitthvað. Þetta er lítilsvirðing við fólkið í landinu. Ef sparisjóðurinn, sem er að byggja menningarhúsið á Dalvík, neyðist til þess að fara á hnjánum til baka, ef að það þætti brúklegra fyrir byggðarlagið, er það höfuðsynd. En við skulum þá ætlast til að það sé gert í samhengi við það sem verið er að gera fyrir dýrðina á höfuðborgarsvæðinu, sem er magnað og merkilegt verkefni. En það skiptir öllu máli, virðulegi forseti, að það sé samræmi í þessum hlutum og að menn séu ekki með einhver gylliboð og sýndarmennsku sem tuskar til fólkið á landsbyggðinni.

Frú forseti. Hv. þm. Árni Johnsen bendir enn á ný á áhugaverða punkta . Og þegar hann ber saman annars vegar þá upphæð sem ríkið er að hugsa um að setja sem stofnfjárframlag inn í sparisjóðina, 20 milljarða, og þá upphæð sem núna er verið að setja í glerbygginguna hérna við höfnina - hvort haldið þið að skipti íslenskt samfélag meira máli, að við verðum með eitthvert tónlistarhús niðri á hafnarbakka eða lifandi og sterka sparisjóði? Við sjáum líka upphæðirnar. Við erum að tala um sirka 20 milljarða öðrum megin og eru það ekki 20 milljarðar hinum megin? Mér finnst það sláandi. Mér finnst líka sláandi að við ætlum að koma svona fram við fólk sem gerði ekkert annað en að styðja við sína sparisjóði, vildi byggja upp samfélag sitt. Og þegar við báðum um að fá málið til nefndar á milli 2. og 3. umr., að menn skyldi ekki einu sinni vera tilbúnir til þess að skoða það að setja eitthvert ákveðið lágmark, eins og var tillaga sem kom frá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, formanni fjárlaganefndar, um að miðað yrði við að það færi ekki lengra en niður fyrir einn að nafnvirði. Nei, það var ekki hægt að skoða það. Og það var ekki hægt að skoða neinar hugmyndir sem komu frá minni hlutanum um hvernig hægt væri að auka tengslin, að tryggja þessi verðmætu tengsl við viðkomandi heimabyggð. Nei, það var heldur ekki hægt að skoða það. Menn eru hins vegar tilbúnir til þess að setja 20 milljarða plús í einhverja glerhöll niðri á hafnarbakka.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir vekur athygli á skrípaleiknum og sýndarmennskunni sem viðgengst hjá hæstv. ríkisstjórn, sýndarmennsku og dekri við fínu taktana í menningu Íslands, við aðalinn sem hefur áskrift að ýmsum hlutum, aðgengi að menningu og iðkun hennar. Það verður ekki sagt um sjómenn á Íslandi að þeir hafi neinn aðgang að því eða landsbyggðarfólk almennt, það er nú bara þannig. Það segir líka sína sögu að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir glottir og brosir þegar þessi orð eru sögð. Það segir sína sögu um snobbið sem ræður ferð í túlkun þessa fólks sem þykist vera málsvarar almennings á Íslandi en hugsar bara um botninn á sjálfu sér. Það eru ekki bara 20 milljarðar sem um er að ræða til sparisjóðanna, það eru ekki bara 20 milljarðar sem um er að ræða til menningarhallarinnar í Reykjavík. Það eru 40, líklega 60 milljarðar þegar upp er staðið. Sparisjóðirnir eru akkeri fyrir athafnalífið, fyrir atvinnu, útgerð og fyrirtæki um allt land. Þeir eru lyklarnir að því að hægt sé að halda starfsemi gangandi úti á landsbyggðinni, nýta hráefnin, auðlindirnar og halda áfram til árangurs. Menningarhöllin í Reykjavík er spennandi atriði en keyrum ekki sparisjóðina eða aðrar stofnanir landsbyggðarinnar niður á kostnað stundarhégóma.

Virðulegi forseti. Þetta er búin að vera mjög góð umræða í dag og ég held að hún sýni hvað þetta mál skiptir miklu fyrir þjóðfélagið. Það hefur verið áhugavert að fylgjast með hinum ýmsu sjónarhornum sem þingmenn hafa komið með inn í umræðuna. Það virðist vera að allir þingmenn eigi það sameiginlegt að hafa haft einhver samskipti við og upplifun af sparisjóðakerfinu í landinu og skyldi engan undra vegna þess að það var þétt net sem skipti sérstaklega miklu máli fyrir svæði á landsbyggðinni. Komið hafa fram sjónarmið frá landsbyggðarþingmönnum um að það sé tímaskekkja að hafa sparisjóði á höfuðborgarsvæðinu. Um það skal ekki fjölyrt en hins vegar held ég að sterkustu einstöku rökin fyrir sparisjóðunum eins og þeir hafa verið lengst af í 100 ár séu tengsl þeirra við heimasvæðin. Við höfum heyrt það líka í nefndinni að þeir umsagnaraðilar sem heimsótt hafa nefndina hafa fullyrt, og það sama hefur komið fram í umræðum hjá þingmönnum, að það að hafa sparisjóð á sínu svæði geri það að verkum að hægt er að sinna þjónustu sem hinar stærri fjármálastofnanir hafa engan áhuga á að sinna. Mér er minnisstætt að ákveðnir aðilar komu á fund nefndarinnar og fullyrtu hreinlega að þeir mundu ekki fá eðlilega fyrirgreiðslu varðandi húsnæðiskaup og -lán, bílakaup eða þjónustu í kringum smáatvinnurekstur nema vegna sparisjóðanna því að þær eignir sem þeir gátu boðið sem veð þættu ekki brúklegar þegar kæmi að hinum stærri fjármálastofnunum. Ég vek athygli á því að stjórnarliðar hafa ekki tekið þátt í þessari umræðu ef undan eru skilin einstaka andsvör, en það eru allir sem til máls hafa tekið sammála um að það er engin áætlun um hver næstu skref verða. Ég held að ég fari rétt með að í andsvari hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram kom fram að honum þætti - og þarna sé ég mun á pólitík hjá stjórnarliðum, hann leiðréttir mig þá bara enda hefur hann nægan tíma til að fara í ræður, hann á báðar ræður sínar eftir - að hann vildi að ríkið færi út úr þessum rekstri. Það er ánægjulegt að það sé þó einhver í stjórnarliðinu sem er á þeirri skoðun. En það er algjörlega ljóst, virðulegur forseti, og hefur margoft komið fram bæði hér í þingsal og í nefndinni að það eru engar áætlanir um það, nákvæmlega engar áætlanir. Það eru áætlanir um að ríkisvæða sparisjóðina. Ég veit ekki hvort einhver stjórnarliði kemur hér upp og gefur það í skyn eða segir það beint að það verði nú ekki gert að fullu eða hvernig sem menn kjósa að orða það, það má vel vera. En það liggur alveg fyrir að áætlanir eru til staðar, búið er að taka ákvörðun um hvernig á að nálgast þetta í viðkomandi ráðuneytum en það hefur ekki verið upplýst hér og það hefur heldur ekki verið upplýst í nefndinni. Það eitt og sér vekur tortryggni. Ég held að bæði ég og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir höfum farið yfir það í nefndinni þegar fulltrúar framkvæmdarvaldsins voru vægast sagt með mjög misvísandi upplýsingar fyrir nefndarmenn um þann þátt. Annar aðilinn sagði að að sjálfsögðu væru til reglur um þetta í ráðuneytinu á meðan hinn aðilinn vildi alls ekki kannast við það. En við skulum vona að einhverjar reglur séu til staðar um það því að ef menn ætla að nálgast þetta út frá einhverjum öðrum forsendum er það mjög erfitt. Það liggur alveg fyrir, menn höfðu legið yfir því í marga mánuði, að settar voru reglur 18. desember, byggðar á neyðarlögunum. Það hefur síðan verið upplýst að í kjölfar þess var gerð úttekt á eignum sparisjóðanna þar sem í ljós kom að þær forsendur sem þær reglur byggðu á gætu ekki staðist og þess vegna þyrftu menn að fara í mikla niðurfærslu á stofnfé. Þess vegna þyrftu menn þessa lagabreytingu til þess að ganga í það mál en þeir upplýsa okkur þingmenn alla vega ekki um hvað gerist næst, eða eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal orðaði það svo ágætlega: Hvað svo? Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson fór ágætlega yfir það að við eigum í fullri alvöru hættu á að hér verði nokkuð sem er kallað á ensku zombie banks. Sú er hættan þegar við tölum um ríkissparisjóði. Hv. þm. Eygló Harðardóttir fór yfir það að ekki væri einu sinni vilji til þess að fara yfir þann þátt hvernig væri hægt að tengja stjórnarmenn frá viðkomandi svæðum inn í stjórn þessara ríkissparisjóða þó að það eitt og sér mundi kannski ekki leysa allan vanda, það væri þó einhvers konar viðleitni. Hættan er sú, eins og kom fram hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni, að ef áætlanir ná fram að ganga - sem ég vona að vísu að gerist ekki alveg, ég vonast til þess að bankarnir fari að hluta til og helst alveg til kröfuhafa og verði reknir af þeim en ekki allt saman til ríkisins. Við vitum það ekki enn þá en við fáum væntanlega að vita það einhvern tíma á næstu vikum. En ef við erum með þrjá stærstu bankana í eigu ríkissjóðs, tökum síðan yfir sparisjóðakerfið líka og ætlum svo að setja þetta allt undir Bankasýsluna, sem verður einhvers konar yfirbankaráð yfir þessu öllu saman, er það ekki glæsileg mynd. Og það er ekki eins og menn geti sagt: Ja, við byrjum bara á þessu og svo sjáum við til. Við þurfum að hugsa fyrir þessu núna. Það er markmið í sjálfu sér að steypa þetta ekki allt í sama mót. Samkeppniseftirlitið hefur lagt ríka áherslu á það, það hefur varað sérstaklega við því að menn fari þá leið að minnka samkeppni á meðan við erum að vinna okkur úr kreppunni. Þegar menn spóla með þetta mál og önnur á miklum hraða í gegnum viðskiptanefndina þessa dagana, sem mun án vafa gera það að verkum að við þurfum að afgreiða þau með hraði, eru þeir ekki með það að leiðarljósi að minnka samkeppni meðan við vinnum okkur út úr kreppunni. Ef svo væri værum við ekki að ræða þetta mál með þeim hætti sem við gerum í dag. Ef vilji meiri hlutans væri eins og kom fram hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram værum við væntanlega að ræða um útfærslu á því hvernig ríkið ætlaði út úr þessu. Virðulegi forseti, erum við ekki sammála því? Það er búið að ræða um þetta mál í þinginu - ég veit ekki hve margar ræður er búið að halda, við erum svo sannarlega búin að halda marga fundi í viðskiptanefnd út af þessu máli og það er alveg kristaltært að það eru engar áætlanir um það hvernig ríkið ætlar að fara út úr þessu, engar. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir gaf ekki mikið fyrir að ríkið færi út úr fjármálastofnunum. Virðulegi forseti. Komið hefur fram að hér er um mjög pólitískt mál að ræða og við vitum auðvitað hvaðan Vinstri grænir fá sína hugmyndafræði og við þekkjum sögu þess flokks. Sá flokkur hefur að vísu skipt um nafn og kennitölu eins og vinstri flokkar gera almennt af góðri ástæðu, en þetta er ekki glæsileg saga. Hún er því marki brennd að menn telja að ríkið eigi að leysa allan vanda. Og menn hafa svo sannarlega tekist á um það á undanförnum áratugum við vinstri flokkana sem hafa verið með hin ýmsu nöfn og hinar ýmsu kennitölur á hverjum tíma. Einhvern veginn læðist að mér sú tilfinning, ég held að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hafi nefnt það líka, að verið sé að læða þessu máli í gegn. Stjórnarliðar taka ekki þátt í umræðunni heldur keyra þetta mál með miklu ofbeldi í gegnum þingnefndina. Virðulegi forseti, það skal enginn kenna mér neitt um þau mál, ég hef verið beggja vegna borðsins, bæði í meiri og minni hluta í kjörnum stjórnum og þekki alveg hvernig menn vinna þessa hluti. Það var aldrei reynt að vinna málið þannig að sátt næðist um það, aldrei. Menn koma þessu máli í gegn í trausti þess að rætt verði um Icesave og ESB og þetta mál hverfi alveg í skuggann. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lýsa þeim tveim stjórnarliðum sem eru í salnum núna en ég held að það sé ekki djúpt í árinni tekið þegar ég segi að það lýsir af þeim að þeir geta ekki beðið þar til þessi umræða er búin. Þeir hafa reynt allt sem þeir geta til þess að umræðan verði sem styst. Þeir hafa svo sannarlega ekki notað ræðutíma sinn á nokkurn hátt sem er mjög athyglisvert af því að í umræðuna komu þó menn eins og Guðbjartur Hannesson sem lýsti yfir miklum áhyggjum af ákveðnum þáttum málsins og ég veit að fleiri stjórnarliðar hafa haft áhyggjur af því. Hér hefur nú verið bent á kallað var eftir viðhorfi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jóns Bjarnasonar, sem er búinn að halda þvílíkar eldræður um sparisjóðamálið fram til þessa. Virðulegi forseti. Ég hef ekki séð þessa menn koma hér og viðra skoðanir sínar um ríkissparisjóði.

Hvar er ráðherra sveitarstjórnarmála?

Virðulegi forseti, hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson bendir líka réttilega á að hæstv. samgönguráðherra, ráðherra sveitarstjórnarmála, er ekki hér. Hvar er hann? Hér á að reyna að keyra þetta mál í gegn í trausti þess að fjölmiðlarnir muni ekki sinna því, muni ekki vekja athygli á málinu. Ef þær áhyggjur sem allir þingmenn hafa velt hér upp eru algjörlega úr lausu lofti gripnar, eru búin að vera endalaus tækifæri í nefndinni og sömuleiðis í þingsal fyrir stjórnarþingmenn að slá á þær áhyggjur. Það hefur ekki verið gert. Eina ljósglætan er brot úr andsvari frá hv. þm. Magnúsi Orra Schram sem var sammála því að ríkið ætti að fara út úr sparisjóðarekstrinum. Það er eina ljóstíran. En hv. þm. Magnús Orri Schram, jafnágætur og hann er, er ekki hæstv. fjármálaráðherra. Virðulegi forseti. Ég hefði viljað sjá að meiri hugur fylgdi máli hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram sem er varaformaður nefndarinnar og hefur öll tækifæri til að ýta eftir þessu máli að því gefnu að hann hafi áhuga á því. Það hefur ekki verið gert, virðulegi forseti, og þess vegna stöndum við í þessum sporum í dag. Það hefur ekkert gerst í þessari umræðu í dag - hef ég fylgst vel með henni - sem slegið hefur á áhyggjur mínar hvað þetta varðar og það þýðir lítið fyrir stjórnarliða að koma og segja að menn skuli ekki hafa neinar áhyggjur. Það voru allir möguleikar fyrir stjórnarliða að sýna fram á að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af þessu. Það var ekki gert.

Frú forseti. Það er svo sem margt sem ég mundi gjarnan vilja víkja að sem fram kom í ræðu hv. þm. Guðlaugs Þórs en ég ætla að staldra við nokkur atriði: Í fyrsta lagi vil ég segja að við erum í vondri stöðu og erum að reyna að vinna sem best úr henni. Það væri svo sem voða gaman að fara að rifja upp söguna um hver sagði hvað hvers vegna og af hverju við erum stödd í þessari stöðu en ég held að þetta sé ekki rétti vettvangurinn til þess. Ég held að við ættum frekar að sameinast um að vinna sem allra best út þeirri stöðu sem við erum í. Fram kom í andsvari mínu fyrir einhverjum mínútum síðan að ég teldi ekki rétt að endurtaka það sem ég sagði við 2. umr. þessa máls. Mér finnst ekkert nýtt hafa komið fram við 3. umr. sem hvetur mig til þess. Þar flutti ég „lærða ræðu“ um afstöðu mína í þessu máli og hvað ég teldi rétt og fór í gegnum öll efnisatriði, lykilatriðin, hvað þetta mál snertir. Ég vil ítreka það, af því að sérstaklega var vikið að því, að ég horfi til þess að úti um land verði stofnfjáreigendur að vera hluti af sparisjóðunum. Það er lykilatriði til að sparisjóðakerfið komist á lappirnar á ný. Við getum horft á það út frá hörðum viðskiptalegum sjónarmiðum, hörðum peningalegum sjónarmiðum, en við getum líka horft á það út frá tilfinningalegum sjónarmiðum og framtíðarvonum sparisjóðanna. Ég ítreka það líka að sparisjóðir eiga ekki að vera í ríkiseigu og dreg ekkert undan þar og vonandi verða þeir komnir úr ríkiseigu sem allra fyrst. Það veltur á því hvort við náum að byggja upp atvinnulífið í þessu landi og að sjálfstæðismenn komi á þann vagn að við förum í virkilega endurreisn. Þá horfi ég til peningakerfis okkar „og så videre“.

Virðulegi forseti. Hv. þingmann langar til að segja margt og ég vil gleðja hv. þingmann með því að hann getur gert það, það er ekkert mál. Ég get hjálpað hv. þingmanni að biðja um orðið ef það er eitthvað snúið. Ef hv. þingmaður hélt svo lærða ræðu áður um málið að hann treystir sér ekki til þess að fara með röksemdirnar aftur held ég að hann sé í ákveðnum vanda. Ef það er svo að við þingmenn getum bara einu sinni sagt hlutina og síðan ekki endurtekið þá - ja, ég held að menn tæmi sig kannski ekki en það væri svolítið sérstakt. Ef við sjálfstæðismenn mættum t.d. bara einu sinni fara yfir ágæti sjálfstæðisstefnunnar, það mál væri síðan tæmt, ef við héldum svo gríðarlega góða ræðu að við teldum okkur ekki geta toppað það, það eru ekki rök í málinu. Ég er afskaplega ánægður að heyra að hv. þm. Magnús Orri Schram telji að stofnfjáreigendur verði að vera hluti af sparisjóði og að sparisjóðirnir þurfi að fara úr ríkiseigu. Það er bara ofsalega gott og ég er ofsalega ánægður með að hv. þm. Magnús Orri Schram sé þeirrar skoðunar. En nú er það þannig að hv. þm. Magnús Orri Schram getur bara ráðið þessu. Sem varaformaður nefndarinnar hefur hann öll tök á því að við göngum þannig fram. Það er nefnilega svo magnað að þegar menn eru þingmenn þýðir það ekki að menn séu einhver hluti af einhverri afgreiðslumaskínu, menn hafa áhrif. Hv. þm. Magnús Orri Schram hefur gríðarleg völd og áhrif nákvæmlega í þessu máli og ég hvet hann til þess að nýta sér þau. Ég veit, virðulegi forseti, að hann mun ekki sjá eftir því. Hins vegar er það versta sem getur gerst að hv. þingmaður muni sitja hér eftir og horfa upp á það sem okkur sýnist vera að gerast og þá mun hann sjá eftir því að hafa ekki beitt sér á meðan hann gat það.

Ég þakka lærða ræðu þingmanns um þingsköp og hvernig mér beri að haga mér. Það er mjög gott að fá ráðleggingar frá sér reyndari manni, ekki ætla ég að draga það í efa. Ég ætlaði bara að segja tvennt: Ég lít svo á að þetta frumvarp sem við erum að labba með í umræðu í dag og verður vonandi að veruleika sem allra fyrst séu björgunaraðgerðir og ekkert annað en björgunaraðgerðir. Allt það sem við erum að gera núna lýtur að því að koma sparisjóðunum til bjargar og þar er hver dagur dýrmætur eins og fram hefur komið í nefndinni. Vonandi munum við svo fara í heildarendurskoðun á fjármálafyrirtækjum og fjármálalöggjöf í haust og mikilvægur liður í þeim björgunaraðgerðum sem fram undan eru er bankasýslufrumvarpið sem er á dagskrá þingsins. Við getum vonandi rætt það ítarlega þegar á líður, hvort sem það verður í nótt eða á morgun. Við erum að fást við björgunaraðgerðir núna vegna slæmrar stöðu sparisjóðanna og tökum eitt skref í einu. Við erum að taka fyrsta skrefið núna.

Virðulegi forseti. Eins og fyrra andsvar hv. þingmanns vakti okkur miklar vonir held ég að seinna andsvarið hafi drepið þær. Það sem hv. þingmaður sagði var: Ég ætla ekki að beita mér í málinu. Það var það sem hv. þingmaður sagði. Það eru allir tilbúnir að vinna að þessum björgunaraðgerðum, menn eru búnir að segja það frá fyrsta fundi. Það eru ekki bara þingmenn sem komið hafa fram og lýst yfir áhyggjum vegna þróunar þessara mála heldur einnig umsagnaraðilar, og það af góðri ástæðu.

Ekki allir.

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn hv. kallar: Ekki allir. Það er mjög sjaldgæft að allir umsagnaraðilar séu sammála og það væri þá svolítið sérstakt ef svo væri en hins vegar hafa flestir umsagnaraðilar lýst yfir áhyggjum af þessu. Fjármálaeftirlitið bað okkur sérstaklega að fara betur yfir þetta mál. Hv. þingmaður ætlar ekki að beita sér fyrir því, hvort sem það eru þingmenn eða umsagnaraðilar, að slegið verði á áhyggjur okkar af þessum málum og að gengið verði þannig fram að við þurfum ekki að hafa þær áhyggjur. Hér í umræðunni hafa komið fram ýmsar góðar hugmyndir. Um þær mun meiri hlutinn ekki fjalla. Formaður nefndarinnar lítur svo á að það sé ekki hlutverk ríkisstjórnar að losa um eignarhlutinn í fjármálafyrirtækjum og þrátt fyrir að hv. þingmaður hafi áhuga á því 

Frú forseti. Þetta hefur verið góð og ítarleg umræða í dag. Menn hafa farið yfir röksemdir sínar og skýrt mjög vel afstöðu sína og þá einkum andstöðu við það frumvarp sem hér er til 3. umr. Ef ég reyni að draga saman helstu athugasemdirnar sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa reitt fram þá eru þær að hér sé um að ræða ríkisvæðingu, að ríkið sé að ásælast sparisjóðina í landinu, jafnvel til tjóns fyrir byggðir í landinu. Í öðru lagi að vinnubrögð séu ekki nógu vönduð, að allt of stuttur tími hafi verið notaður til að fara yfir málið í þinginu, og loks að það séu engar áætlanir uppi um það hvernig ríkið ætli sér að fara út úr sparisjóðunum. Við ræddum þessi atriði að vísu öll við 2. umr. málsins en ég ætla aðeins að endurtaka það sem kom þar fram hjá okkur talsmönnum stjórnarflokkanna. Það er rangt að hér sé gerð atlaga að sparisjóðunum, hvað þá byggðunum í landinu. Hér er einungis verið að skapa með lagagrunni umgjörð til að tryggja að ríkissjóður geti komið á grunni jafnræðis að endurfjármögnun sparisjóðanna í landinu í krafti 2. gr. neyðarlaganna frá í haust. Í öðru lagi hvað varðar þann tíma og vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð við þetta mál þá verð ég að segja að þessi gagnrýni er ekki á rökum reist. Á morgun mun liðinn einn mánuður frá því að nefndin fékk þetta mál til umfjöllunar. Ég hef ekki lengur tölu á þeim fundum sem við höfum haldið um málið en ég tel rétt að nefna það hér að milli 2. og 3. umr. fengum við fulltrúa viðskiptaráðuneytis á tvo fundi og fulltrúa fjármálaráðuneytis á annan af þeim fundum. Það er rétt sem hér hefur komið fram að þar var einkum farið yfir þrjú atriði, þ.e. möguleikann á því að setja gólf í niðurskrift stofnfjár, sem er að finna í 2. gr., og ég hlýt að segja að það er ekki rétt að sá möguleiki hafi ekki verið skoðaður. Þvert á móti fengum við inn á fundinn svipmyndir þriggja sparisjóða, sparisjóðs Papeyjar, Hrollaugseyjar og Kolbeinseyjar, þar sem með dæmum var sýnt hvernig staða sparisjóðanna í landinu er og hvaða áhrif innborgað stofnfé mundi hafa í þá. Einnig var rætt og beðið um upplýsingar um þá úrvinnslu sem fram fer á vegum fjármálaráðuneytis og Seðlabanka á umsóknum sparisjóða um fé úr ríkissjóði samkvæmt 2. gr. neyðarlaganna. Og það er rétt að það komi fram hér að upplýst var á fundinum að þar færu fram samningaviðræður eða samningaumleitanir sem gerðu ráð fyrir aðkomu kröfuhafa og nýju stofnfé frá ríkinu og jafnvel víkjandi lánum og breytingu krafna sem ríkissjóður á í stofnfé eða lán en að þetta væri gert á grunni reglna frá 17. desember sem settur hæstv. fjármálaráðherra þann dag, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, ritaði undir og upplýst að þær reglur væru í gildi og ekki væri verið að endurskoða þær, ekki væri verið að breyta þeim. Í þriðja lagi var rædd sérstaða sparisjóðanna og möguleg aðkoma starfsmanna og sveitarfélaga að stjórn þeirra. Í því sambandi kom fram að á vegum viðskiptaráðuneytis er verið að semja frumvarp um hæfis- og hegðunarreglur fjármálafyrirtækja í kjölfar ábendinga Kaarlos Jännäris. Þeirri vinnu hefur seinkað nokkuð, hún hefur frestast fram á haustið greinilega, m.a. vegna þess að von er á nýjum Evrópureglum sem gera ríkari kröfur til hæfis m.a. til setu í stjórnum fjármálafyrirtækja. Ég vil staðfesta það sem hv. þm. Eygló Harðardóttir sagði áðan að það er meining okkar í viðskiptanefnd að fylgjast mjög vel með þegar að því kemur að breyta lögum um fjármálafyrirtæki hvað þetta varðar og skoða þá sérstaklega stöðu stjórna sparisjóðanna með tilliti til þeirrar sérstöðu sem hér hefur verið nefnd og ítrekuð er í frumvarpinu þar sem í fyrsta sinn eru sett í lög ákvæði um það að í stofnskrám sparisjóða skuli gera grein fyrir samfélagsstefnu þeirra sem þýðir þá væntanlega að byggðafestan er staðfest. Ég vil, frú forseti, svo ég gleymi því ekki, nefna að sú breytingartillaga sem hér liggur fyrir og sú sem hér stendur er skrifuð fyrir er eingöngu lagatæknilegs eðlis, er ættuð frá nefndasviði og er svonefnd lagatæknileg hreingerning, það var vísað í ranga lagagrein þannig að ég ætla ekki að mæla fyrir henni frekar. Hér var nefnt að það væru engar áætlanir uppi um það hvernig ríkið ætlaði að fara út úr sparisjóðunum og mér gerð upp þau orð að það væri ekki verkefni núverandi ríkisstjórnar að huga að því. Það sem rétt er í því efni er að ég sagði hér í ræðustól við 2. umr. þessa máls, að ég hygg, að það væru mikilvægari verkefni á borðum ríkisstjórnarinnar nú um stundir en það hvernig ríkisstjórnin ætlaði út úr sparisjóðunum eða fjármálafyrirtækjunum, m.a. er það miklum mun mikilvægara í dag hvernig ríkið getur staðið við þau fyrirheit sem gefin voru með setningu neyðarlaganna um það hvernig það getur komið að uppbyggingu sparisjóðanna til að bjarga því sem bjargað verður þar. Hér hefur því verið haldið fram, frú forseti, að það sé verið að fara offari með þessari lagasetningu, að það sé ekki eingöngu verið að lögfesta þau atriði sem stjórnvöld telja til björgunar, og þá er vísað til 7. gr. upphaflega frumvarpsins og það mætti sleppa öllu öðru. Ég vil vegna ítrekaðra ábendinga eða athugasemda um þetta segja að í mínum huga er, held ég að ég megi segja, hver einasta grein í þessu frumvarpi grundvöllur undir heilbrigt endurreist sparisjóðakerfi. Með frumvarpinu eins og það nú lítur út eftir 2. umr. er verið að styrkja rekstrargrundvöll og framtíðarlíf sparisjóðanna  Þarna er verið að styrkja rekstrargrundvöll sparisjóðanna. Það er líka verið að treysta byggðafestu með því að undirstrika samfélagslegt hlutverk sparisjóðanna með ákvæðinu sem ég nefndi áðan um að í stofnsamþykktum skuli tilgreint hverjar samfélagslegar áætlanir eða skyldur sparisjóðanna séu. Það er einnig mjög mikilvægt að í þessu frumvarpi er að finna skilgreiningu á því hvað sparisjóður er og það er einnig skilgreining á því hvað stofnfjáreigandi er. Sparisjóður er samkvæmt þessu frumvarpi sjálfseignarstofnun sem starfar sem fjármálafyrirtæki samkvæmt þessum lögum. Það eru, eins og ég sagði, skýr ákvæði um skyldur og réttindi stofnfjáreigenda. Sem fyrr, samanber umræðu hér fyrr í dag um 63. gr. laga um fjármálafyrirtæki, bera stofnfjáreigendur ekki ábyrgð á skuldbindingum sparisjóðs umfram stofnfé sitt, en hér er skýrt fram tekið að þeir eigi ekki hlutdeild í öðru eigin fé sparisjóðs en bókfærðu stofnfé eins og það er á hverjum tíma. Með þessu eru tekin af öll tvímæli um það að stofnfjáreigendur geta ekki lagt undir sig varasjóði eða annað eigið fé sjóðsins, þeir eiga ekki hlutdeild í því. Í frumvarpinu eru einnig mjög skýr ákvæði um ráðstöfun hagnaðar þar sem, ef þetta verður lögfest, aðeins verður heimilt að nýta 50% hagnaðar á hverju ári til þess að auka stofnfé eða greiða út arð en þá aðeins að hagnaður sé af rekstrinum. Hvers vegna skyldi þetta vera mikilvægt? Það er vegna þess að á undanförnum árum og það er ekki lengra síðan en á síðasta ári, árinu 2008, þá greiddu stofnfjáreigendur sér út hagnað jafnvel þótt tap væri af sparisjóðnum. Við þekkjum tölur um þetta, 26 milljarða tap og 13 milljarðar í arðgreiðslur. Þessu frumvarpi er ætlað að koma í veg fyrir svona dellu. Því er þessi grein líka mjög nauðsynleg til að endurreisa heilbrigt og gott sparisjóðakerfi hér á landi. Einnig eru í þessu frumvarpi ákvæði sem tryggja aukið gegnsæi með því að Fjármálaeftirlitinu er ætlað að setja reglur um stofnfjáraukningu. Í nefndaráliti meiri hlutans sem kynnt var við 2. umr. kom skýrt fram að í slíkum reglum telur nefndin að tryggt eigi að vera að allir eigi jafnan aðgang að því að gerast stofnfjáreigendur í sparisjóði. En það eru líka í þessu frumvarpi ákvæði um það að skrá yfir stofnfjáreigendur skuli öllum opin. Allt þetta sem ég hef talið hér eru mjög mikilvæg atriði. Hér er einnig að finna ákvæði um það að umframgreiðslur, þ.e. greiðslur umfram nafnverð fyrir stofnfé, renni til sparisjóðsins en ekki til til stofnfjáreigenda. Þetta atriði hefur verið nefnt hér í andsvari hjá hv. varaformanni viðskiptanefndar, Magnúsi Orra Schram. Þetta er líka gríðarlega mikilvægt atriði. Hér eru líka tryggðar reglur um almenn og skýr viðskipti með stofnfé, að það er heimilt að fara með stofnfé og selja það í stað þess sem verið hefur, vafi leikið á um heimildina. Með þessu frumvarpi er einnig horfið frá hlutafélagavæðingunni en sparisjóðirnir fóru inn á þá braut á undanförnum árum. Þetta hefur líka verið til umræðu hér í dag. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur verið óþreytandi við að benda á þann skaða sem þetta hefur valdið í sparisjóðakerfinu. Með frumvarpinu eru tekin af öll tvímæli um það að hlutafélagavæðingunni er lokið og hlutafélagabönkunum er óheimilt að nota heitið „sparisjóður“ í firmaheiti sínu. Öll þessi atriði, frú forseti, sem ég hef hér talið eru mikilvæg í mínum huga. Þá er ótalið ákvæðið sem var í upphaflegri 7. gr. um heimild til niðurfærslu stofnfjár. Það er ekki af einhverri illmennsku sem það er til komið heldur hefur það verið upplýst og var fjallað um það við 2. umr. að þetta ákvæði er til komið vegna þess mats að það væri ekki ótvíræð heimild til niðurfærslu stofnfjár að gildandi lögum og það þrátt fyrir 63. gr. sem ég nefndi áðan um ábyrgð stofnfjáreigenda. Ég vil að lokum, frú forseti, benda að enn steðja miklir erfiðleikar að fjármálafyrirtækjum á Íslandi. Við eygjum kannski von til þess að 17. þessa mánaðar verði tímamót í uppbyggingu nýrra banka á Íslandi en staðreyndin er sú að flestir eða mjög margir sparisjóðanna uppfylla ekki kröfur Fjármálaeftirlitsins og laga um fjármálafyrirtæki um eigið fé. Nýju bönkunum hefur verið gefinn frestur til 17. þessa mánaðar til að uppfylla þær kröfur. Sparisjóðirnir eru í ákveðnu tómarúmi hvað það snertir, þeir uppfylla ekki þessar kröfur en það er verið að reyna að gera þeim það mögulegt með aðkomu ríkisins. Hinn valkosturinn, að grípa til 77. gr. laga um fjármálafyrirtæki og afturkalla starfsleyfi vegna þess að eigið fé uppfyllir ekki kröfur laganna, er ekki möguleiki eða er ekki leið í mínum huga. Ég tel þvert á móti að stíga eigi þetta skref núna og gera sparisjóðum, sem ráða við það, kleift að taka á móti eiginfjárframlagi frá ríkissjóði auðvitað í þeirri von að þeir komist á legg þannig að ríkið geti eftir einhvern tiltekinn tíma losað þessa hluti sína og selt og ég ætla rétt að vona með hagnaði. Ef okkur tekst að byggja upp bankakerfi og sparisjóðakerfi á heilbrigðari grunni með aðkomu ríkisins eins og nú er ætti ríkissjóður ekki að bera skaða af þessu. Við skulum ekki gleyma því að það fjármagn sem verið er að setja inn í fjármálafyrirtækin í dag, hvort heldur það eru nýju bankarnir, talað er um 200, 300, 400 milljarða kr., eða sparisjóðirnir, 20 milljarðar, er ekki fé sem er sett í eitthvert svarthol. Þetta er fé sem er ætlað til þess að byggja upp fjármálafyrirtækin og koma þeim þannig á legg að þau verði vænlegur fjárfestingarkostur og þar með geti ríkið losað um eignarhald sitt að einhverju leyti. Ég vil að lokum þakka aftur mjög góða umræðu og öllum þeim sem hafa komið að því að vinna þetta mál. Það voru gerðar verulegar breytingar á því við 2. umr. og það er ekki síst að þakka þeim fjölmörgu sem sendu nefndinni athugasemdir og ábendingar og komu á hennar fund. Það ber að þakka.

Virðulegur forseti. Það er enginn pólitískur ágreiningur um það að menn vilja verja sparisjóðakerfið. Þess vegna samþykkti Alþingi m.a. neyðarlögin. Þar var hins vegar ekki kveðið á um það að færa þyrfti niður stofnfé af því að það væri forsendan fyrir því að ríkið hefði aðkomu að endurreisn sparisjóðakerfisins. Það sem er nýtt í þessu frumvarpi er einmitt það að gera það að skilyrði fyrir aðkomu ríkisins að stofnféð sé fært niður. Eins og málin hafa verið að þróast og skýrast í þessari umræðu er algjörlega ljóst, og það er mikilvægt að það komi fram, að hér er verið að leggja drög að því að færa niður stofnfé með mjög umtalsverðum hætti. Það mun hafa þær afleiðingar að stofnfjáreigendur, þúsundir manna úti um allt land, munu skaðast, sveitarfélög munu skaðast um hundruð milljóna og kannski enn þá meira og það sem er verst af öllu, þetta girðir fyrir það að hægt sé að laða að nýtt stofnfé frá almenningi úti á landsbyggðinni. Þess vegna er þetta frumvarp til óþurftar. Það er rangt hjá hv. þingmanni sem hefur haldið því fram hér öðru hverju í dag að þetta eigi allt saman rætur í neyðarlögunum, það er ekki svo og það sést vel ef lesinn er bókstaflega texti 2. gr. þeirra laga.

Frú forseti. Ég ítreka að hér er ekki verið að skylda sparisjóði til þess að færa niður stofnfé. Hér er verið að veita heimild til niðurfærslu stofnfjár að fenginni beiðni og að undangengnu samþykki stofnfjárfundar.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað útúrsnúningur þegar hv. þingmaður talar eins og hér sé um að ræða frjálst val fyrir sparisjóðina og stofnfjáreigendur. Sparisjóðirnir í landinu eru einfaldlega í þeirri stöðu að þeim er fjár vant. Þeir þurfa að laða inn til sín nýtt eigið fé og það gera þeir með því að reyna að auka stofnfé sitt. Við vitum að menn bíða ekki í biðröðum til að fá að fjárfesta í sparisjóðum með því að koma inn með nýtt stofnfé. Þess vegna var horft til þess að ríkið kæmi að því að verja sparisjóðakerfið í landinu. Hins vegar er það þannig að til að reyna að tryggja það að almennir stofnfjáreigendur komi inn með aukið fé þurfa menn auðvitað að ganga þannig um að stofnfjáreigendur sitji ekki eftir sviðnir eins og núna er gert ráð fyrir og mun leiða til ef þetta frumvarp verður að lögum. Þess vegna hef ég svo miklar athugasemdir við þetta mál, ég hygg og tel að það sé í raun og veru að vinna gegn sínum eigin markmiðum og þeim yfirlýsta tilgangi sem margoft hefur komið fram varðandi þetta mál. Eins og málin hafa þróast, eins og eigið fé sparisjóðanna hefur 

Frú forseti. Það er rétt að sparisjóðunum er fjár vant. Þeir kalla nú eftir því að fá fé úr ríkissjóði á grundvelli neyðarlaganna frá því í haust. Af því hefur ekki orðið. Þeir bíða eftir samþykkt þessa frumvarps sem gerir það mögulegt. Ég tel, frú forseti, að þær breytingar sem gerðar voru á frumvarpinu við 2. umr., einkum hvað varðar möguleika til arðgreiðslna og aukningar stofnfjár, geri það að verkum að sparisjóðirnir verði eftirsóttari fjárfestingarkostur, þ.e. að aðrir en ríkið sjái sér hag í því að leggja nýtt stofnfé inn í sjóðina.

Virðulegi forseti. Það er einmitt það sem við óttumst að muni ekki gerast vegna þess að eins og við höfum bent á vantar allan hvata fyrir nýja stofnfjáreigendur til að koma inn ef búið er að færa stofnféð niður í núll vegna þess að öllum hugmyndum um gólf var hafnað. Hvað svo sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir segir um að þetta sé ekki skylda og að það sé ekki verið að beina tilmælum til þess að þetta fari ekki niður í núll þá er ákveðin hætta þar á og þess vegna vantar hvatann. Það að þetta sé ekki hugsað í heildarsamhengi, gólfið, stofnfjáreigendurnir og hvatinn til að koma og halda áfram og útgönguleiðin, gerir það að verkum að þetta verður ekkert annað en ríkisrekið apparat og þá ætti bara að gera það hreinlegar, gera það bara þannig að ríkið tæki þetta yfir allt saman strax vegna þess að það er það sem mun gerast. Þetta er það sem við erum að benda á. Svo hefur verið talað hér mikið um sveitarfélögin og áhyggjur þeirra. Það hefði verið fróðlegt að fá einhvers konar kostnaðarmat á það hvernig þetta gæti haft áhrif á fjárhag sveitarfélaganna vegna þess að því er stundum ábótavant. Ég skal nefna eitt dæmi, ríkisstjórnin var að hækka tryggingagjald á atvinnurekendur um daginn á laun. Hvað gerir það? Það gerir ekkert annað en að dýpka þessa kreppu vegna þess að þetta kemur ekki bara niður á einhverjum einkafyrirtækjum úti í bæ sem ríkisstjórninni virðist stundum vera í nöp við, heldur kemur þetta verst við sveitarfélögin í landinu. Ég veit til þess að Reykjavíkurborg ein og sér fær á sig einn milljarð kr. í hækkun á kostnaði vegna þeirrar lagabreytingar og hvað þá með hin sveitarfélögin úti um land sem eru að berjast í bökkum rétt eins og ríkissjóður við að ná endum saman? Þess vegna er ömurlegt að sjá hér að enn á ný 

Frú forseti. Ég vil ítreka að á fundum nefndarinnar kom fram að það eru ekki uppi áform um að skrifa stofnfé niður í núll. Það er viðurkennt af þeim sem með þessi mál fara í fjármálaráðuneyti og Seðlabanka að í stofnfjáreigendunum sem slíkum, jafnvel þótt stofnféð sé orðið einskis virði, felast verðmæti í sjálfu sér, þ.e. að það er til mikils að vinna að halda þeim inni bæði sem stofnfjáreigendum og sem viðskiptamönnum sjóðanna. Þess vegna, jafnvel þó að eiginlegt virði stofnfjárins sé komið niður í núll eða því sem næst, er ekki verið að tala um það heldur þvert á móti reyna að reikna það upp eins og mögulegt er miðað við aðstæður. Vegna orða hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur um afstöðu sveitarfélaganna í landinu fékk nefndin bæði á fund sinn fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga og umsögn frá sambandinu. Þar var hnykkt á ýmsum athugasemdum sem Samband sparisjóða hafði gert og svarað var í nefndaráliti við 2. umr. en lokaniðurstaða Sambands íslenskra sveitarfélaga var að það væri mikilvægt að lögfesta þetta frumvarp. Þeir sáu ágalla á því en fyrst og fremst skipti máli að lögfesta frumvarpið.

Ég vil minna hv. þingmann á að nefna þingmenn fullu nafni.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður endurtekur eina ferðina enn að það séu ekki áform uppi um að skrifa stofnféð niður í núll. Þá spyr ég eina ferðina enn: Af hverju var ekki tekið í þá hugmynd að setja gólf til þess að stofnfjáreigendur væru þá tryggðir með þeirri fyrirætlan vegna þess að nú hafa þeir ekki neitt og það gerir það að verkum að það vantar hvatann fyrir þetta fólk til að koma inn og til að halda áfram að vera stofnfjáreigendur í sparisjóðunum. Og svo það hvernig hv. þingmaður orðaði það „að halda þeim inni“. Það er eins og verið sé að tala um fé sem er rekið í rétt og reynt að halda inni með einhverju - það er ekki einu sinni hægt að segja gylliboði vegna þess að það er ekki einu sinni fallist á að skoða þær hugmyndir sem þó hefðu getað verið til þess að þeir fengju 

Frú forseti. Ég mótmæli því að ég hafi hér verið að tala niður til stofnfjáreigenda. Ég var þvert á móti að lýsa því sem fram kom fyrir nefndinni að í sjálfu sér væri eftirsóknarvert og hluti af enduruppbyggingu sparisjóðakerfisins að tryggja að stofnfjáreigendur sæju sér hag í því að vera þar inni áfram. Meðal annars með tilliti til þess var ákvæðum frumvarpsins um arðgreiðslur breytt við 2. umr. Ég vil einnig segja það hér að það er ekki eðlilegt að láta eitt yfir alla sparisjóði ganga í þessum efnum. Það væri ekki réttlátt, þvert á móti væri það mjög ranglátt vegna þess að þeir eru alls ekki jafnsettir. Það var upplýst fyrir nefndinni að sumir sparisjóðanna eru með jákvæða eiginfjárstöðu, staða annarra er í járnum en hins vegar er meiri hluti þeirra laskaður og þarf á aðkomu ríkissjóðs að halda.

Virðulegi forseti. Valið sem stofnfjáreigendur í sparisjóðum hafa stendur á milli þess að ríkið komi inn með nýtt stofnfé og að stofnfé þeirra sé fært niður á grundvelli þessara laga og annarra laga, það er annar kosturinn. Hinn kosturinn er að starfsleyfið verði afturkallað. Það eru engir aðrir kostir. Ef svo væri ekki og ef það væru þeir eftirsóttu fjárfestingarkostir sem hv. þingmaður Álfheiður Ingadóttir benti á mundu þeir einfaldlega koma inn með nýtt stofnfé, ríkið þyrfti hvergi nærri að koma, svo einfalt er málið. Að stofnféð sé ekki fært niður í núll í sparisjóði sem kominn er með neikvætt eigið fé stangast algjörlega á við ummæli varaformanns hv. viðskiptanefndar sem talar um að stofnfé yrði á markaðsverði vegna þess að í sparisjóði þar sem eigið fé er neikvætt er stofnféð einskis virði samkvæmt öllum markaðslögmálum. Það er því einfaldlega ekki rétt miðað við þetta að það verði ekki fært niður í núll ef það verður fært niður. Það rekst því hvað á annars horn í röksemdafærslunni, að þessir zombie-bankar sem verið er að stofna verði eftirsóttir fjárfestingarkostir, það er alrangt og ber vott um grundvallarmisskilning á því um hvað málið fjallar raunverulega.

Virðulegi forseti. Það hefði verið fróðlegt að heyra hv. þingmann Álfheiði Ingadóttur svara því í andsvari sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson beindi til hv. þingmanns. Mér fannst í besta falli koma fram í ræðu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur einhvers konar grundvallarmisskilningur. Hv. 10. þm. Reykv. n. Álfheiður Ingadóttir er að reyna að slá á áhyggjur sem komnar eru til af góðum ástæðum. Ekki hefur verið notað tækifærið til að útlista að ekki verði farið með stofnfé niður í núll í nefndinni eða í störfum hennar eða að ganga þannig frá frumvarpinu að það verði ekki gert. Stjórnarliðar hafa ekki komið hér í umræðuna og slegið á áhyggjur eins hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson lýsti og hefur það í rauninni verið þvert á móti. Í lok umræðunnar kemur hv. þm. Álfheiður Ingadóttir og upplýsir okkur um að það verði gert. En hv. þingmaður segir að það sé í rauninni ekki hlutverk ríkisstjórnarinnar að fara út vegna þess að það sé miklu frekar hlutverk hennar að fara inn, þ.e. að ríkið fari inn, það sé svo stórt verkefni að það þýði ekkert að hugsa um hitt. Þarna er ákveðinn grundvallarmisskilningur á ferð því að ef menn trúa því að sparisjóðirnir séu gott rekstrarform - og nú er ég að vísa í allar þessar ræður sem stjórnarliðar héldu þegar þeir voru í stjórnarandstöðu um að það form sé betra en annað. Hvers vegna? Vegna þess að það er gott að hafa stofnfjáreigendur, þeir hafa sérþekkingu á viðkomandi svæði og veita rekstrinum aðhald, við erum búin að heyra þetta allt saman. Ef við ætlum að ná því markmiði sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir ræddi um, að ríkið fái fjármuni sína til baka, hlýtur það að vera lykilatriði að stofnfjáreigendurnir komi eins sterkt að og mögulegt er. Að menn séu ekki búnir að nota tækifærið og tímann til þess að útfæra þetta er algjörlega óskiljanlegt að því gefnu að menn trúi því sem þeir segja, sem mér finnst ekkert sjálfgefið. Ef menn segja síðan eins og Álfheiður Ingadóttir sagði: Verkefnið er ekki að fara út, það er að fara inn, þá trúa þeir því. Og síðan í hinu orðinu: Við þurfum að sjá til þess að ríkið fái fjármuni sína til baka, trúa þeir því að það skipti nákvæmlega engu máli að stofnfjáreigendur séu aðilar að viðkomandi sparisjóði, það sé einhvers konar „gimmick“. Ef menn trúa því að það sé gott fyrir rekstur sparisjóðsins hljóta menn nú þegar þeir ganga frá þessu að leggja fram áætlun um það hvernig þeir geta verið áfram stofnfjáreigendur, hvernig þeir geta komið inn og hvernig hægt er að fjölga þeim. Það er ekki gert. Ég gef lítið fyrir að menn komi hér í lok umræðunnar með einhverja örstutta ræðu um þessa hluti. Það er augljóst, virðulegi forseti, að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir taldi að hér væri verið að ganga frá heildarumgjörð um sparisjóðina, lagaumgjörð, þetta þykir vera björgunaraðgerð, þetta er heildarumgjörðin. Fjármálaráðuneytið sagði sérstaklega við okkur á síðasta fundi áður en gengið var frá þessu: Takið betri tíma í þetta. Það er alveg ljóst að það er engin umgjörð um hvernig menn geta orðið stofnfjáreigendur eða um neina slíka hluti, það er ekkert farið í það. Við bárum þetta ekki saman við nágrannalöndin og það er engin framtíðarsýn á sparisjóðina í breyttu umhverfi, það er ekki neitt. Hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur hvað eftir annað kallað eftir því að gerður verði samanburður við önnur lönd. Það var ekki gert, ekki neitt, ekki af hálfu ráðuneytisins, því síður nefndarinnar. Virðulegi forseti. Það miðar allt að því að klára þessa umræðu þannig að hægt sé að skófla þessu máli í gegn eins og öðrum málum með einhverjum hraði og það eru vinnubrögð meiri hlutans. En það er pínulítil kaldhæðni í því - þetta er svona í framhjáhlaupi - þegar hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kom hér og gumaði sérstaklega af því að búið væri að setja í lögin að ef tap væri á viðkomandi sparisjóði mætti ekki greiða út arð. Ég minni á að undir forustu Vinstri grænna byrjaði Orkuveita Reykjavíkur á því að þrefalda arðinn alveg burtséð frá því hvort tap eða hagnaður 

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir framhaldsnefndaráliti til umræðu frá meiri hluta hv. efnahags- og skattanefndar. Málið var hér til meginefnisumfjöllunar við 2. umr. og er í sjálfu sér litlu við það að bæta. Nefndin gerir lítils háttar breytingartillögu sem felst í því að víkja aftur að upphaflegri gerð frumvarpsins þar sem gert er ráð fyrir þeim möguleika að sú bankasýsla sem unnið er að því að setja á fót í landinu geti farið með eignarhaldið í eignaumsýslufélaginu sem á að aðstoða bankana, einkum með ráðgjöf, við að endurskipuleggja fjárhag rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja sem eru í viðskiptum við ríkisbankana eða þær fjármálastofnanir sem ríkið hefur þurft að koma að með einum eða öðrum hætti. Þetta er valkvætt og því ekki nauðsynlegt að frumvarpið um Bankasýsluna nái fram að ganga eða að hún verði stofnuð því að þá stendur eftir sem áður sá möguleiki að hæstv. fjármálaráðherra fer með hlutabréfið og getur skipað í stjórnina. En hann getur eigi að síður framselt hlutabréfið til bankasýslunnar verði hún sett á fót og þá færu stjórnendur hennar eðli málsins samkvæmt með hlutabréfið í eignaumsýslufélaginu á aðalfundi eignaumsýslufélagsins. Þetta er mál nr. 1 á yfirstandandi þingi og breytingartillöguna er að finna á þskj. 236. Markmið málsins, svo því sé stuttlega lýst, er fyrst og fremst að hraða fjárhagslegri endurskipulagningu atvinnufyrirtækja í landinu. Eins og kunnugt er eru fjölmörg fyrirtæki í landinu sem eiga í miklum skuldavanda en eru rekstrarhæf að öðru leyti og við þetta verkefni eru viðskiptabankarnir að fást á hverjum degi og oft með miklum ágætum. Hér er einkum að því hugað að safna upp sérþekkingu til þess að veita þar um ráðgjöf og sömuleiðis að veita upplýsingar um þennan sérstaka þátt í starfsemi hinna nýju ríkisbanka. Sú breyting sem helst hefur orðið á málinu í meðförum nefndarinnar er annars vegar upplýsingagjöfin og hins vegar hefur verið undirstrikuð sú áhersla meiri hlutans að hugmyndin sé ekki sú að þetta fyrirtæki taki yfir eða ríkisvæði hvert fyrirtækið á fætur öðru heldur aðstoði það fyrst og fremst við að endurskipuleggja fjárhag fyrirtækjanna sem eru í viðskiptum í bönkunum. Að þau verði endurskipulögð hjá bönkunum án þess nokkurn tíma að lánasamningar þeirra eða eignarhald fari til þessa félags þó að enn sé þeim möguleika haldið opnum að það geti gerst í undantekningartilfellum. Þessar áherslur eru auðvitað fyrst og síðast lagðar vegna þess að það skiptir verulega miklu máli að við höldum sem flestum atvinnufyrirtækjum í einkaeigu úti á hinum frjálsa markaði til þess að nýta það afl og þá atorku sem þar er að finna og að ríkisvaldið þurfi í sem allra fæstum tilfellum að hlutast til um eignarhaldið og þá aðeins tímabundið. Er m.a. gert ráð fyrir því í frumvarpinu að félagið sem hér um ræðir sé sett upp í takmarkaðan tíma eða í liðlega fimm ár og hafi þá lokið starfsemi og hlutverki sínu þannig að þessi afskipti ríkisins eru ekki komin til að vera.

Frú forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp sem er ætlað að stofna opinbert hlutafélag til að stuðla að endurskipulagningu rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja. Það er rétt sem hv. þm. Helgi Hjörvar benti á í framsögu sinni hér við 3. umr. að þetta mál á sér nokkurn aðdraganda. Það er kannski rétt að rifja það upp að í tíð minnihlutastjórnarinnar sem naut stuðnings okkar framsóknarmanna gagnvart vantrausti var það mikið keppikefli hjá hæstv. ríkisstjórn að koma máli sem þessu í gegn. Reyndar var það gjörsamlega ólíkt því máli sem við ræðum hér vegna þess að það frumvarp hafði það yfirbragð að þar væri um að ræða umfangsmikið félag sem ætti að yfirtaka fyrirtæki í allmiklum mæli, a.m.k. var sá misskilningur á ferðinni í umræðunni, sérstaklega hjá mörgum gestum sem komu þá á fundi nefndarinnar. Þar getum við nefnt Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands sem lögðust eindregið gegn samþykkt þess frumvarps enda þótti okkur heilmikill ríkisafskiptastimpill á öllu því frumvarpi. Það fór heilmikill spuni í gang þegar í ljós kom að við framsóknarmenn sögðumst leggjast gegn því frumvarpi og náði það mál þar af leiðandi ekki fram að ganga í ljósi þess að sú stjórn studdist ekki við meiri hluta á Alþingi og aðrir stjórnarandstöðuflokkar voru á móti því frumvarpi sem við ræddum þá. Í kjölfar kosninganna lagði hæstv. ráðherra fram nýtt frumvarp sem lagt var fyrir efnahags- og skattanefnd og við áttum mikla umræðu um það hér á dögunum við 2. umr. en frumvarpinu sem hæstv. ráðherra lagði þá fram hefur verið breytt í öllum grundvallaratriðum. Það má því segja að þingið hafi nú komið vilja sínum nokkurn veginn fram í þessu stóra máli og ég held að menn geti sagt eftir á að það hafi verið ágætt að það frumvarp sem minnihlutastjórnin mælti fyrir fyrir síðustu kosningar hafi ekki náð fram að ganga, ég held að menn séu almennt sammála um að það hafi margt breyst til mikilla bóta í þessari vinnu þó að sitt sýnist hverjum núna í lokaumræðunni um málið sem er mjög mikilvægt hvað snertir endurreisn íslensks atvinnulífs. Við 2. umr. flutti ég nefndarálit, minnihlutaálit, og gerði miklar athugasemdir við það hvernig skipa ætti í stjórn þessa félags. Umræðan hér var mjög uppbyggileg og málefnaleg, fannst mér, sama úr hvaða flokki menn komu. Við skiptumst á skoðunum og það var mjög vel tekið í að skoða það sérstaklega á milli 2. og 3. umr. hvernig í þessa stjórn skyldi skipa. Sjálfur hafði ég mikla trú á því að tekið yrði tillit til þeirra sjónarmiða sem við lögðum upp með, annars vegar að skoða þann möguleika hvort við ættum að setja á fót sérstaka valnefnd sem mundi tilnefna í stjórn sem ráðherra gæti síðan staðfest eða breytt eftir efnum, eða það að fleiri enn einn aðili mundu skipa í stjórn þessa félags. Breytingartillagan sem kemur nú út úr hv. efnahags- og skattanefnd er á þann veg að við 3. mgr. 2. gr. bætist nýr málsliður sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Fjármálaráðherra er heimilt að framselja eignarhlutinn til Bankasýslu ríkisins.“ Bankasýslan er mál sem er seinna á dagskrá þessa fundar og tengist þar af leiðandi þessu máli nú. Ef við kynnum okkur hvað stendur í því frumvarpi sem ríkisstjórnin hefur lagt fram um stofnun sem mun verða gríðarlega valdamikil og undir munu heyra viðskiptabankarnir og væntanlega sparisjóðirnir sem fara á að ríkisvæða. En áður en ríkisstjórnin tilkynnti þessi áform sín um ríkisvæðingu sparisjóðanna bendi ég á að ríkið hafði 90% markaðshlutdeild á fjármálamarkaðnum í gegnum stóru viðskiptabankana þrjá og þau fjármálafyrirtæki sem hafa verið tekin yfir í framhaldi af hruninu. Það er því ekki nóg að ríkið sé eigandi 90% fjármálamarkaðarins heldur á nú að bæta í og sölsa undir það marga sparisjóði sem eru hornsteinar í sinni heimabyggð og hafa skipt mörg byggðarlög vítt og breitt um landið miklu máli, lagt verulega mikið til samfélaganna, sérstaklega á mörgum þéttbýlisstöðum og í dreifbýli á landsbyggðinni. Það er sem sagt hugmyndin að þeir ríkisvæddu sparisjóðir fari undir Bankasýslu ríkisins rétt eins og þetta opinbera hlutafélag sem á að stuðla að endurskipulagningu rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja. Meiri hluti nefndarinnar leggur það til að fjármálaráðherra megi einfaldlega ráða því hvort hann skipi stjórn þessa félags einn og sér eða hvort Bankasýslan eigi jafnvel bara að skipa í stjórnina sem handhafi alls hlutafjár í þessu og á hluthafafundi. Þá velti ég því fyrir mér, þegar kemur að störfum þessa opinbera hlutafélags og skipað er í stjórn þess félags af hálfu Bankasýslunnar, hvar ráðherraábyrgðin sé í málinu ef stjórnendur eða stjórn Bankasýslunnar skipar stjórn þessa félags sem getur tekið yfir fyrirtæki - það er ekkert loku fyrir það skotið - og ef það kæmi upp í framhaldinu að stjórn eða stjórnendur þess félags hefðu að einhverju leyti farið á svig við lög og reglur, var það þá fjármálaráðherra sem skipaði fulltrúa sína í þá stjórn? Nei, það voru fulltrúar Bankasýslunnar. Ég velti því þá fyrir mér hvað verði um pólitíska ábyrgð á störfum þessa félags ef fjármálaráðherra kýs svo að gera líkt og meiri hluti nefndarinnar er að heimila hæstv. ráðherra, að Bankasýslan geti tilnefnt í stjórn þessa félags. Mér finnst þetta í raun og veru alveg þveröfugt við það sem við ræddum hér í 2. umr., um ábyrgð stjórnmálamanna og þá sérstaklega ráðherra. Ég talaði fyrir því að auðvitað ætti ráðherra að skipa í þessa stjórn en ekki einn, það mætti koma til greina að viðskiptaráðherra skipaði einhverja, Seðlabankinn, jafnvel aðilar vinnumarkaðarins, bara að tilnefningin kæmi ekki frá einum einstökum ráðherra. Af hverju segi ég það? Ég segi það vegna þess að þó að hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon sé vandaður maður að virðingu sinni og ágætur félagi á vettvangi Alþingis, þá gæti verið að annar stjórnmálamaður væri orðinn fjármálaráðherra eftir mánuð  Minnir það ekki dálítið á liðna tíð? Auðvitað verða stjórnvöld að einhverju leyti alltaf að koma að skipan stjórna sem þessara en ég hefði viljað sjá að skipan í stjórn kæmi frá fleiri en einum aðila. Í raun og veru sé ég ekki rökstuðninginn fyrir því af hverju svo megi ekki vera, ég sé það einfaldlega ekki. Þegar við horfum upp á það að ríkið er komið með 90% af fjármálastarfseminni í landinu og ætlar að sölsa einhvern hluta af restinni, 10%, undir sig með því að ríkisvæða sparisjóðina, velti ég því fyrir mér á hvaða vegferð við erum og þá sérstaklega á hvaða vegferð ríkisstjórnin er. Við horfum til hafta, gjaldeyrishafta sem sett hafa verið á. Þau hafa verið hert og gefið hefur verið í skyn að þau muni þurfa að herða enn frekar. Það var einmitt í tengslum við heimskreppuna upp úr 1930 sem við Íslendingar settum á höft. Þá voru fjármálastofnanir líka í eigu hins opinbera að mestu leyti. Það tók 50 ár fyrir íslenskt samfélag að losa sig út úr því haftasamfélagi. Hér horfum við upp á að verið er að stofna Bankasýslu ríkisins og stofna opinber hlutafélög til þess jafnvel að taka yfir rekstrarhæf félög. Á hvaða vegferð erum við í samfélaginu? Mér finnst eins og við séum komin marga áratugi aftur í tímann, því miður, og það geti tekið þó nokkurn tíma að koma okkur aftur til nútímans, aftur til þess að fólk geti átt eðlileg gjaldeyrisviðskipti. Getur verið að við endum líkt og hjá Húsnæðismálastjórn forðum þegar þar sátu fulltrúar stjórnmálaflokkanna í stjórn og fólk fékk afhent húsnæðislán á grundvelli flokksskírteinis? Gjaldeyrishöft hljómaði fyrir nokkrum mánuðum síðan sem fáránlegur valmöguleiki, þetta var svo fjarlægt. En þróunin til hins verra, að mér finnst, í samfélaginu er mjög hröð og ég velti því fyrir mér hvort við gætum með síaukinni ríkisvæðingu í samfélaginu horft upp á hluti sem menn horfðu því miður upp á fyrir nokkrum áratugum og allir hafa viljað hverfa frá. Þess vegna sit ég eftir með þá spurningu hvers vegna í ósköpunum stjórnarliðar vilja að einungis einn ráðherra hafi alræðisvald yfir því hverjir sitja í stjórn þessa félags og hvers vegna menn hafi ákveðið að opna á þann möguleika fyrir hæstv. ráðherra að fela Bankasýslu ríkisins, sem hann skipar líka stjórnina í einhliða, að skipa stjórn þessa félags. Ég spyr enn og aftur: Hvar er þá ráðherraábyrgðin? Hver mun bera ábyrgð ef eitthvað fer úrskeiðis í stjórnun opinbers hlutafélags til að stuðla að endurskipulagningu rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja? Því það er kominn milliliður, það eru komnir aðilar þarna á milli þannig að ráðherrann er í raun og veru kominn frá þessu, en vel að merkja, fulltrúar hans sem við vitum ekkert hverjir verða vegna þess að það má ekki tilnefna valnefnd og það má ekki láta neina aðra koma að tilnefningum í stjórn Bankasýslunnar, hún mun skipa þessa stjórn. Ef við setjum hlutina upp á versta veg og segjum sem svo að valinkunnir flokksgæðingar verði í stjórn Bankasýslu ríkisins og Bankasýslunni verði falið að skipa stjórn þess félags sem við ræðum hér, er þá ekki einhver hætta á því að þeir aðilar skipi skoðanabræður sína og samstarfsfélaga í stjórn þessa félags? Nú er ég ekkert endilega að tala út frá þeirri ríkisstjórn sem nú situr, ég bið menn að hafa það í huga. Hvað gerist ef það verður kominn einhver annar fjármálaráðherra eftir tvo mánuði, einhver önnur ríkisstjórn? Ég ætla hæstv. fjármálaráðherra ekki svo illan hlut að hann ætli sér að gera þetta en við getum ekki staðið að lagasetningu á Alþingi sem byggir á trúnaðartrausti gagnvart einum stjórnmálamanni því að þeir koma og fara eins og frægt er orðið. Við hljótum líka að velta því fyrir okkur, frú forseti, hver eigendastefnan sé gagnvart þessu félagi eða Bankasýslunni. Hún liggur ekki fyrir. Í raun og veru vitum við lítið um framtíðaráform stjórnarflokkanna þegar kemur að því hversu umfangsmikil þessi félög verða. Aðilar sem hafa komið með umsagnir um þessi mál hafa lýst því yfir að eigendastefna sé algjört lykilatriði í því þegar kemur að stofnun þessara félaga. Nú ræðum við hér í 3. umr. um stofnun þessa opinbera hlutafélags og eigendastefnan liggur ekki fyrir. Er það svo að Alþingi eigi einfaldlega að stimpla frumvörp sem þetta og síðan verði það fjármálaráðherrans og ríkisstjórnarinnar að móta eigendastefnuna um eitthvert heljarinnar batterí eftir að við höfum samþykkt þetta frumvarp? Hvers vegna bíðum við ekki með að klára afgreiðslu á þessu máli þangað til eigendastefnan liggur fyrir? Ég held að ég þurfi ekki að minna hv. þingmenn á að fjárlagavaldið liggur hjá Alþingi og við eigum að reyna að hafa stjórn á því hvernig fjármálum ríkisins er háttað. En með því að samþykkja þetta frumvarp án þess að hafa fyrir framan okkur neina eigendastefnu er algjörlega óljóst hvert stjórnarflokkarnir ætla að stefna með þetta batterí. Þegar menn tala um það, og ég er viss um að menn hafa ágæta hugsun í því, að þetta félag eigi einungis í undantekningartilvikum að taka yfir rekstrarhæf félög vil ég minna á að við lifum á mjög sérstökum tímum, það er hægt að kalla þetta undantekningartíma. Við lifum eina sögulegustu tíma í sögu lýðveldisins þegar kemur að fjármálum ríkisins og almennt og stöðu atvinnulífisins þannig að það getur verið að taka þurfi margar ákvarðanir sem menn geti rökstutt í ljósi þess að um undantekningartilvik sé að ræða, að algjört hrun hafi orðið hér og þar og því þurfi menn að grípa til þess að þetta félag taki viðkomandi fyrirtæki yfir. Allt byggist þetta á því, frú forseti, hverjir stýra þessu félagi og við komum alltaf aftur og aftur að sömu spurningunni: Er eðlilegt að einungis einn aðili úr einum ranni frá hæstv. fjármálaráðherra, að hæstv. fjármálaráðherra skipi einn stjórn Bankasýslunnar eða þessa félags? Vegna þess að með breytingartillögunni tengjast þessi mál óhjákvæmilega og þau frumvörp sem við ræðum nú og trúlega síðar í kvöld eða á morgun og við hljótum að velta því fyrir okkur hvað verði um ráðherraábyrgðina með þessari breytingartillögu ef eitthvað fer úrskeiðis hjá þessu félagi, þ.e. ef Bankasýslan á að skipa stjórn þessa félags. Ég held líka að það sé mikilvægt að á sumarþinginu, því miður sést ekkert til lands í því, komum við á fót einhverjum reglum sem fjalla um sölu á eignarhlutum ríkisins, þ.e. að þær reglur verði lögfestar á þinginu en ekki eins og verið hefur í gegnum árin einungis settar með reglugerð af einum ráðherra. Ríkisendurskoðun hefur bent á að það sé nauðsynlegt að Alþingi fjalli um slíkar reglur, fari í gegnum umræðu um það í nefndum þingsins og að á endanum staðfesti Alþingi þessar reglur, því að það verður gríðarlegt verkefni að koma eigum ríkisins aftur í eigu einkaaðila því að ríkið á orðið svo gríðarlega mikið í íslensku samfélagi í dag og það er mikilvægt að við þá meðferð séu reglurnar gegnsæjar og að eftir þeim verði farið. Þess vegna er mikilvægt að fulltrúar allra stjórnmálaflokka, stjórn og stjórnarandstaða, komi að því að setja slíkar reglur á vettvangi þingsins. Þar sem ríkisstjórnin í orði kveðnu segist ætla að reyna að koma eignum ríkisins sem fyrst í verð hefði ég haldið að það ætti að vera eitt af forgangsmálum hennar á sumarþinginu að leggja fram frumvarp um slíkar reglur þannig að við hefðum getað fjallað um það í þinginu í sumar og afgreitt málið þannig að ráðherrar byggju við eitthvert umhverfi, reglur sem Alþingi hefði sett í því vandasama hlutverki sem það er að einkavæða eignir ríkisins að nýju, a.m.k. að einhverjum hluta. Ekki viljum við sjá það þannig í framtíðinni að ríkið verði eignaraðili fjármálafyrirtækja sem eru með 90–95% markaðshlutdeild, ég held að mjög fáir í þessum sal sjái það fyrir sér. Þetta er eitthvað sem við þurfum að skoða og hefðum þurft að vera byrjuð að skoða á vettvangi þingsins. Ég vil minna á það, frú forseti, að það skiptir máli í þessari endurreisn að við höfum víðtækt samráð og ég verð að segja það - um leið og ég hæli formanni nefndarinnar, hv. þm. Helga Hjörvar, fyrir það hvernig hann að mörgu leyti hefur haldið á málinu og þó að okkur greini á í lokaafgreiðslunni tel ég að hv. þingmaður hafi reynt sitt besta til þess að ná fram einhverri málamiðlun þannig að við getum öll verið sammála um þessi mál - að mér finnst miður, eins og ég hef áður sagt, að við skyldum ekki ná saman um það hvernig við skipum í stjórn þessa félags, því að það er lykilpunkturinn á því hvernig verður haldið á þessu máli og það er þess vegna sem ég mun ekki greiða þessu frumvarpi atkvæði mitt. Eins og ég minntist á áðan, og það væri ágætt að fá svör við því varðandi þetta félag og hvernig það verður, sjá hv. þingmenn meiri hlutans það fyrir sér að meiri hluti stjórnenda eða stjórn þessa félags verði erlendir, kannski allir? Eða hafa menn þá framtíðarsýn fyrir hönd íslensks samfélags að Íslendingar komi líka eitthvað að endurreisn íslensks samfélags? Við höfum heyrt það utan að okkur að erlendir aðilar eigi að vera mjög ráðandi í þessu. Nú veit ég ekki hvort sá orðrómur er réttur en mér finnst mikilvægt að við fáum það á hreint í þessari umræðu hver hugmyndafræði stjórnarliða er í þessum efnum þar sem ég tel að þeir eigi fleiri samtöl við hæstvirta ráðherra en við sem erum í stjórnarandstöðu á Alþingi Íslendinga. Mér finnst nefnilega skipta máli upp á sjálfsmynd okkar - þó að við þiggjum að sjálfsögðu góð ráð frá erlendum ráðgjöfum - að Íslendingar komi að einhverju leyti að þessari endurreisn vegna þess að það býr gríðarlegur mannauður í landinu og mikil þekking þrátt fyrir allt á fjármálum og þrátt fyrir allt sem á undan hefur gengið megum við ekki afskrifa okkur sem þjóð og tala okkur niður með þeim hætti vegna þess að ég tel að landið búi yfir miklum mannauði og mér finnst að Íslendingar eigi að koma að málum sem þessum, en að sjálfsögðu eigum við líka að leita ráða erlendis frá. Frú forseti. Þetta mál er orðið margra mánaða gamalt. Við framsóknarmenn stóðum gegn því á vormánuðum að það frumvarp sem þá var til umræðu gengi í gegn og eins og ég sagði áðan held ég að menn séu almennt sammála um að það hafi verið heillaspor að við komum í veg fyrir það á sínum tíma í samstarfi við aðra í stjórnarandstöðunni. Ég er hins vegar efins um að rétt sé að afgreiða þetta mál í þessum búningi en ég skil óþreyju hv. þingmanna stjórnarliðsins fyrir því að koma þessu máli áfram vegna þess að eins og ég sagði áðan eru nokkrir mánuðir síðan það var fyrst lagt fram. Þá vil ég líka minna á að það var mjög takmarkaður áhugi á því á sínum tíma hjá þáverandi ríkisstjórn að taka mikið tillit til sjónarmiða aðila vinnumarkaðarins, Alþýðusambandsins og Samtaka atvinnulífsins, og mér fannst vanta meiri tilraunir til þess að ljúka málinu á því vorþingi. Það var einfaldlega þannig að hæstv. fjármálaráðherra hafði komið fram og sagt: Þetta mál verður að afgreiða. Á honum mátti skilja að þetta mál hefði átt að afgreiða eins og hann hafði lagt það fram. Nú eru þessir sömu ráðherrar komnir í þá skemmtilegu aðstöðu að vera með meiri hluta á þingi en ég vil þó minna á það og ég held að það sé ákveðin undantekning í störfum á Alþingi að þetta mál hefur samt tekið þó nokkrum breytingum til batnaðar þó að hæstv. fjármálaráðherra hafi lagt málið fram og hafi meiri hluta á þinginu og ég vil þakka hv. þingmönnum í efnahags- og skattanefnd fyrir ágætt samstarf í þessu máli. Eins og ég minntist á áðan er þetta mál orðið nokkurra mánaða gamalt eins og svo mörg önnur mál hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég þreytist ekkert á að minna á það að við framsóknarmenn lögðum fram í febrúar efnahagsáætlun í 18 liðum sem ekkert var hlustað á og engum af þeim áætlunum þar, þó að vel hafi verið tekið í þær fyrst, hefur verið komið í framkvæmd. Það eru liðnir margir margir mánuðir síðan endurskipuleggja átti bankana, því hefur verið frestað skipti eftir skipti. Og ég man ekki betur en ríkisstjórnin hafi gefið það út að stýrivextir hér á landi ættu að vera orðnir stjarnfræðilega lágir undir áramótin en þeir eru 12%, einir þeir hæstu í vestrænum löndum, sem bitnar verulega á skuldugum heimilum og skuldugum fyrirtækjum og sú staðreynd sem hv. þm. Þór Saari benti á á fundi efnahags- og skattanefndar um daginn þegar við ræddum umdeilt mál sem Icesave-málið er þá er það svo að á fyrstu mánuðum þessa árs hafa tíu fjölskyldur flutt úr landi á hverjum einasta virkum degi. Þetta er sama fólkið og kallar á aðgerðir ríkisstjórnarinnar en því miður í hverju málinu á fætur öðru eru alltaf frestir. Þegar ég tala um 12% stýrivexti hefur það komið fram hjá helstu sérfræðingum þjóðarinnar í þeim efnum að þeir hafi ekki verið lækkaðir vegna þess að efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar var lengi vel framan af mörgum óljós, það vantaði stefnu í ríkisfjármálin. Það er þess vegna m.a. sem stýrivextir hafa ekki lækkað eins mikið og raun ber vitni. Síðan hafa stjórnarliðar hér á þingi og ríkisstjórnin verið dugleg í að hækka vísitölu neysluverðs með því að hækka neysluskatta sem í ofanálag á þessa gríðarlega háu stýrivexti hefur leitt til þess að lán heimilanna hafa hækkað um 13–14 milljarða kr. Það hljómar ankannalega hjá okkur þingmönnum sem höfum talað fyrir leiðréttingu skulda og lækkun skulda heimilanna að standa svo hér og horfa upp á ríkisstjórnarmeirihlutann í máli eftir máli hækka skuldir íslenskra heimila og fyrirtækja með alveg mögnuðum aðgerðum að ég vil segja.

Skipulega.

Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson skýtur hér fram í að það hafi verið gert á skipulagðan hátt og það er alveg rétt. Mér hefur fundist alveg með ólíkindum að fylgjast hér með mörgum stjórnarliðum ýta bara á græna takkann, samþykkt, skipti eftir skipti. Allir sammála því að hækka verð á bensíni, allir sammála því að hækka hitt og hækka þetta. Það er aldeilis agi á stjórnarliðum. Ég efast ekki um að þeir hafi engar efasemdir um að þetta ákvæði með stjórnina í þessu máli sé nokkuð yfir vafa hafið, jafnvel þó að aðrir stjórnmálaflokkar mundu komast að ríkisstjórnarborðinu eftir nokkrar vikur. Ætli málflutningur hv. þingmanna væri þá ekki öðruvísi? Maður hlýtur að spyrja sig að því. Annars vil ég segja það að lokum, frú forseti, að við höfum talað hér fyrir samstöðu og samvinnu á vettvangi Alþingis, þingmenn stjórnarandstöðunnar, og þá á ég við alla þingmenn stjórnarandstöðunnar, hvort sem þeir koma úr Framsóknarflokki, Borgarahreyfingu eða Sjálfstæðisflokki. Við höfum lagt fram tillögur í efnahagsmálum sem ríkisstjórnin hefur því miður ekki tekið vel í, við höfum lagt fram hugmyndir sem ríkisstjórnin hefur því miður ekki tekið vel í. Ég verð að segja að ég varð hissa hérna áðan þegar ég sá hæstv. forsætisráðherra allt í einu í salnum vegna þess að hæstv. forsætisráðherra hefur eiginlega verið týnd í þingsölum undanfarna daga og vikur og alltaf sést minna og minna af hæstv. ráðherra. Ég velti því fyrir mér hvort það sé einfaldlega svo að þessir tveir flokkar ráði við stöðu mála eins og hún er í dag. Ég skynja ekki sama eldmóðinn hjá hæstv. ráðherrum Steingrími J. Sigfússyni og Jóhönnu Sigurðardóttur og ég varð var við hér fyrir einu ári síðan. Mér finnst eins og þetta fólk sé orðið mjög þreytt og í raun og veru er uppistaðan í ræðuhöldum þeirra, upphafið og endirinn vanalega, um það hve þetta sé hrikalega erfitt verkefni sem þau eru að glíma við. Þess vegna er það hálfbroslegt þegar við í stjórnarandstöðunni komum hér í fullri einlægni og leggjum fram tillögu í mörgum liðum um hin ýmsu mál að ekkert er hlustað. Þetta eru reyndar ráðherrar sem telja sig greinilega vita meira en stjórnarandstaðan en ég vil halda því fram að innan stjórnarandstöðunnar séu margir hæfileikaríkir einstaklingar sem hafa margt gott til málanna að leggja. Þess vegna vil ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar og þingmönnum stjórnarmeirihlutans í efnahags- og skattanefnd fyrir gott samstarf í þessu máli þó að okkur skilji að á lokaspretti umfjöllunar um þetta mál, en það veldur mér líka vonbrigðum að afstaða stjórnarmeirihlutans gagnvart því hvernig stjórn þessa félags eigi að vera skipuð skuli vera með þessum hætti. Mér finnst það í raun og veru afturhvarf til fortíðar þegar við erum að tala um að byggja upp nýtt Ísland að við skulum gera stjórnmálin að svo virkum þátttakanda í íslensku viðskiptalífi vegna þess að það er óumdeilt, hvar í flokki sem við stöndum, að stjórnmálaflokkar og atvinnulíf voru áratugum saman nátengd. Við höfum mörg hver, a.m.k. við sem ekki höfum ekki setið á þingi í áratugi, viljað hverfa frá því og þess vegna finnst mér varhugavert að fulltrúar eins manns, eins stjórnmálamanns, verði skipaðir í stjórn sem þessa án þess að nokkur utanaðkomandi aðili fái að koma þar nálægt. Ég hefði haldið að fyrir trúverðugleika ríkisstjórnarinnar og trúverðugleika hæstv. fjármálaráðherra væri best að hafa einhverja sem gætu sagt sitt álit á skipan í stjórn þessa mikilvæga félags. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að þessu sinni. Það getur vel verið að ég biðji aftur um orðið vegna þess að þetta mál er svo stórt og miklu stærra en það lítur út fyrir að vera og vegna þess að það er ekki loku fyrir það skotið að menn geti túlkað þá varnagla sem við þó setjum í þetta frumvarp mjög vítt og það verður að ganga varlega núna, ef svo má segja, um gleðinnar dyr þegar kemur að endurskipulagningu íslensks samfélags. Ég hef varað við því að við tengjum stjórnmálin og viðskiptalífið of mikið saman. Við þurfum að forðast það. Þó að stjórnmálamenn þurfi að sjálfsögðu að koma að tilnefningum í þessa stjórn tel ég það ekki eiga að vera á færi eins manns að tilnefna í slíka stjórn rétt eins og með Bankasýsluna sem mér sýnist verða miklu umfangsmeira batterí en við ræðum hér og þetta er þó nokkuð sem við ræðum nú. Ég á von á því að við eigum eftir að ræða þessi mál vel en ég hefði gjarnan viljað að frestuðum afgreiðslu á þessu máli þangað til einhver raunveruleg eigendastefna 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir ágæta ræðu. Hann fór ítarlega í gegnum frumvarpið en mér finnst vanta dálítið á. Hann talaði um valnefnd. Hvernig hafði hann hugsað sér að sú nefnd yrði skipuð, eða hugmyndir Framsóknarflokksins? Ég er eiginlega sammála honum um að það hefði verið betra að hafa einhverja aðila sem tilnefndu þá sem ráðherrann síðan velur úr eða eitthvað slíkt. Síðan kom hv. þingmaður inn á dálítið merkilegt atriði sem ég man eftir að hæstv. forsætisráðherra gagnrýndi mjög oft eftir að bankarnir voru einkavæddir og það var upplýsingahuldin sem myndaðist við það. Hv. þingmaður gat um ábyrgð ráðherra og hvernig hún í rauninni hyrfi þegar komið væri eitt stig í viðbót. Hér er einmitt gert ráð fyrir því að fjármálaráðherra sé heimilt að framselja eignarhlutinn til Bankasýslu ríkisins sem hann skipar, en hvað gerist þá með þetta fyrirtæki sem er orðið dótturfyrirtæki Bankasýslunnar? Og hvað gerist t.d. með 6. gr. þar sem talað er um gagnsæi eða að félagið skuli gera efnahags- og skattanefnd grein fyrir störfum sínum og fjármálaráðherra skuli tvisvar á ári gefa þinginu skýrslu, hvað gerist ef það hreinlega gerist ekki? Hvar eru viðurlögin, hvert getur maður snúið sér, hvert getur hv. efnahags- og skattanefnd snúið sér ef hún ætlar að kæra stjórn þessa fyrirtækis fyrir að gera ekki grein fyrir störfum sínum eða ef fjármálaráðherra gefur einhverja mjög þunna skýrslu sem segir ekki neitt? Hvað ætla menn að gera í þeirri stöðu? Þetta finnst mér ekki vera nægilega vel rætt og ég vildi spyrja hv. þingmann hvernig hann sér þetta fyrir sér.

Frú forseti. Varðandi hugmyndirnar um valnefndina er ég alveg sammála hv. þingmanni um að það væri nokkuð spennandi ef fjármálaráðherra til að mynda tilnefndi formann valnefndar, Seðlabanki Íslands einn mann, aðilar vinnumarkaðarins skipuðu skipa einn eða tvo menn og fulltrúi frá háskólasamfélaginu einn mann. Síðan mundi þessi nefnd kannski tilnefna átta eða tíu manns og svo gæti hæstv. fjármálaráðherra valið úr því. Ég tel að við hefðum getað komist mun betur frá stjórnunarþætti þessa fyrirkomulags hér og gert það mun betra en orðið er. Ég vil líka taka undir með hv. þingmanni að ég held að við fjarlægjum raunverulega ábyrgð stjórnmálamannsins Steingríms J. Sigfússonar með þeirri breytingartillögu sem meiri hlutinn leggur hér fram. Ég spyr, eins og ég gerði í fyrri ræðu minni: Hver mun bera ábyrgð á því ef eitthvað gerist innan þessa opinbera félags sem ekki stenst skoðun? Ekki fjármálaráðherra, hann skipaði ekki stjórn félagsins heldur voru það menn sem hann skipaði í stjórn Bankasýslunnar sem skipuðu viðkomandi aðila sem gerðust því miður brotlegir í því tilviki. Ég spyr líka: Hvað ef þessi stjórn sinnir ekki upplýsingagjöf til Alþingis. Ég tek hjartanlega undir með hv. þingmanni, hér er í raun og veru verið að fjarlægja þetta „apparat“ og minnka ábyrgð stjórnmálamannsins fyrir vikið sem mér finnst vera þvert á það sem við höfum rætt um á undanförnum missirum um ábyrgð, þá sérstaklega ráðherra. Ég tek því undir með hv. þingmanni varðandi það. Ég spyr hv. þingmann að því í leiðinni, þar sem hann er reyndur sem fyrrverandi formaður þessarar nefndar, hvað honum finnist um að ekki skuli vera búið að móta eigendastefnu og að við séum að samþykkja þetta frumvarp án þess að vita hvað ríkisstjórnin ætlar sér með þetta félag.

Frú forseti. Varðandi þetta síðasta, um eigendastefnuna, er það svipað og að sigla skipi án þess að hafa kompás eða eitthvað slíkt. Maður veit í rauninni ekki hvert maður er að fara og ég ætla ekki að svara því neitt frekar. Ég hef áhyggjur af mörgu öðru en bara lánveitingum því að þetta fyrirtæki mun selja fyrirtæki. Segjum að það fari ekki að þeim gagnsæisreglum sem eiga að vera í gildi af því að það heyrir undir einhverja stjórn sem skipuð var einhvern tíma af fjármálaráðherra sem þá var og það selji fyrirtækin bara ákveðnum aðilum, t.d. flokksgæðingum einhvers flokks. Þá gerist það að menn fá ekki lengur vinnu á Íslandi nema að vera í réttum flokki. Þegar ég var yngri kynntist ég afskaplega slæmum afleiðingum af svona fyrirbæri og ég er dálítið uggandi yfir því, sérstaklega þegar gjaldeyrishöftin koma. Þá fá sumir gjaldeyri og aðrir ekki, sumir geta keypt jeppa og aðrir ekki og menn fara að selja leyfin til þess að fá að kaupa bíla, selja leyfin til að fara til útlanda. Þetta er allt saman mjög uggvænlegt og þess vegna er ég dálítið hugsi yfir þessari síðustu breytingu að setja megi þetta undir Bankasýslu ríkisins vegna þess að það eru engin viðurlög við því hvað gerist ef þessi lög eru þverbrotin, ef menn selja vinum og vandamönnum fyrirtækin, ef menn breyta allri hugsuninni í dæminu og gefa ekki þær upplýsingar sem á að gefa eða gefa þunnar upplýsingar. Þetta er orðið mjög 

Frú forseti. Meðan á nefndadögum stóð og farið var yfir þetta mál þurfti ég að sinna opinberum erindagjörðum úti í Strassborg og gat því miður ekki setið þá fundi nefndarinnar þegar gestir voru kallaðir til. En ég velti því fyrir mér og ég met það svo að breytingartillaga meiri hlutans breyti þessu máli til hins verra og það koma upp mörg spurningarmerki hjá mér þegar ég velti þessu máli fyrir mér. Nú veit ég að hv. þm. Pétur H. Blöndal getur ekki komið aftur upp í andsvar en við hljótum að velta því fyrir okkur þegar menn breyta málinu í grundvallaratriðum, að mínu viti, er varðar skipan stjórnar félagsins hvort ekki hefði þurft að fara ítarlega yfir það með umsagnaraðilum og fleiri sérfræðingum. Þá kannski sérstaklega varðandi ráðherraábyrgðina og hver ber ábyrgðina ef stjórnunarhættir þessa félags verða með þeim hætti að við þá verður ekki unað. Við horfum upp á þá staðreynd að það var ekki við ráðherrann að sakast, ráðherrann skipaði ekki stjórn þessa félags. Það voru aðilar sem ráðherrann skipaði í stjórn Bankasýslunnar sem skipuðu í þessa stjórn. Ég tel því að hér sé um að ræða miklu verra mál og að mínu viti hefði verið mun betra að sleppa þessari breytingartillögu vegna þess að hún dregur mögulega úr ráðherraábyrgð ef eitthvað vafasamt kemur upp í framtíðinni hjá einhverjum öðrum ráðherra, hjá einhverjum öðrum flokkum þess vegna. Við skulum ekki einskorða þetta bara við að hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon er hér við völd. Við höfum nú séð mörg merki þess að þessi ríkisstjórn verður ekki endilega svakalega langlíf, ég skal ekki um það segja, en það gæti vel verið að hún lifi ekki í tólf ár eins og hæstv. heilbrigðisráðherra hefur spáð. Þá koma einhverjir nýir að og er þá ekki betra að við höfum varnagla hvað varðar þessi ákvæði því að Steingrímur J. Sigfússon verður vonandi ekki fjármálaráðherra um ókomna tíð.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir ágætis yfirferð á frumvarpinu. Hann er búinn að svara því hvernig hann getur hugsað sér að skipa valnefndina en ég deili hins vegar þeim áhyggjum með honum af því að menn skipi þar flokksgæðinga í stjórnir, alveg sama hvaða stjórnmálaflokkur er í stjórn á hverjum tíma, og sporin hræða í því sambandi.

Svo sannarlega.

Svo sannarlega. Þá dettur mér í hug, af því að hv. þm. Birkir Jón Jónsson er frá Siglufirði, frægt dæmi þaðan, ef ég man rétt, og hann mundi kannski vilja rifja það upp með okkur hvernig var staðið að sölu Síldarverksmiðju ríkisins í tíð Alþýðubandalagsins, ef það hét það þá. Það sem mig langar líka að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki líka áhyggjur af því að það muni koma enn þá fleiri fyrirtæki inn í þetta „apparat“ þar sem boðaðar hafa verið auknar álögur ríkisstjórnarinnar á atvinnulífið og heimilin. Síðan vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að skynsamlegra hefði verið - menn hafa velt upp mörgum spurningum um það, til að mynda varðandi ráðherraábyrgð og þar fram eftir götunum - að fara aðeins hægar í málið. Bankarnir hefðu þá getað séð um málið sjálfir, alla vega fram á haustið þangað til hægt er að leggjast yfir það og skoða það eins og þarf og eins það sem hér hefur komið fram. Eins langar mig að spyrja hv. þingmann, af því að hann er þingreyndari en ég, hvort það sé ekki sérkennilegt að breytingartillaga sé sett inn í frumvarpið og vísað í, eins og gert hefur verið í þessu tilfelli, að framselja eignarhlutdeild í félaginu til Bankasýslu ríkisins sem enn hefur ekki verið stofnuð og það liggur ekki fyrir hvort hún verður stofnuð á þessu þingi. Hvað finnst honum um það?

Frú forseti. Fyrst aðeins um yfirtöku á fyrirtækjum. Það kom kannski ekki nægilega skýrt fram hjá mér í ræðu minni að hugmyndafræðin í þessu frumvarpi er mun betri en í því frumvarpi sem lagt var fram á vorþingi, þar sem gert var ráð fyrir því samkvæmt textanum að gríðarlegur fjöldi mikilvægra fyrirtækja mundi fara þarna undir. En í þessu frumvarpi er sagt að taka eigi yfir rekstrarhæf fyrirtæki í undantekningartilvikum. Segjum sem svo að þarna skipi ráðherrann einvalalið sem túlki undantekningartilvik dálítið vítt, því að það er ekki loku fyrir það skotið að þetta félag geti tekið yfir, gæti það orðið nokkuð umfangsmikið. Þess vegna skiptir stjórn félagsins svo ofboðslega miklu máli í þessu sambandi. Varðandi auknar álögur á fyrirtæki er búið að hækka tryggingagjaldið. Við horfum upp á mikla verðbólgu og mörg fyrirtæki eiga í miklum erfiðleikum með að greiða laun og opinber gjöld. Ég tel að það sé gríðarlegur fjöldi af fyrirtækjum í miklum greiðsluerfiðleikum nú þegar og þau verða enn fleiri í haust. Hugmyndin í þessu frumvarpi er sem betur fer sú að bankarnir reyni að leysa vandamál þeirra fyrirtækja innan eigin veggja og að þetta félag eigi að hafa ákveðið eftirlit með því að sanngirni sé gætt á milli fyrirtækja þannig að ekki sé verið að mismuna mönnum, t.d. á grundvelli flokksskírteinis. Enn og aftur komum við að því að það skiptir máli hverjir stýra þessu félagi og að það sé yfir allan vafa hafið hvernig að þeirri skipan er staðið. Ég tek því undir það með hv. þingmanni að það er ástæða til að hafa verulegar áhyggjur af þessu. Eins finnst mér það með ólíkindum, og hv. þingmaður er gleggri en ég að benda á það, að það eigi hugsanlega að setja þetta félag undir Bankasýsluna sem hefur ekki verið stofnuð, það er bara sagt að hún verði stofnuð. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætissvör. Það er ljóst að menn hafa miklar áhyggjur af því hvernig skipað verður í stjórnina. Þá langar mig að velta því upp, vegna þess að menn hafa víða skipað flokksgæðinga í stjórnir til að hlýða fyrirmælum ráðherranna, að ég held að komið hafi fram í fréttum - og hann getur hugsanlega staðfest það - að hæstv. fjármálaráðherra hafi lýst því yfir á framboðsfundi austur á fjörðum að þegar eitthvert ákveðið félag yrði komið í hans umsjón mundi hann sem ráðherra hugsanlega stýra því hvað það gerði. Mundi það ekki hræða hv. þingmann? Ég benti á áðan hvernig staðið var að því að selja Síldarverksmiðju ríkisins á Siglufirði, sem er heimabær …  Síðan kemur á óvart, eins og hv. þingmaður benti á, að menn segi að þeir fari inn í félög sem ekki er búið að stofna samkvæmt lögum. Hv. þingmaður svaraði því ekki hvort bankarnir gætu hugsanlega séð um þetta þangað til búið væri að afgreiða málið og að menn gæfu sér lengri tíma til þess. Hvað finnst hv. þingmanni um hraðann á málinu?

Frú forseti. Ég hef þá trú að stjórnendur bankanna gætu ráðið við þetta verkefni í framtíðinni og við gætum þess vegna slegið þessu á frest í ljósi þess að eigendastefnan liggur ekki fyrir. Við vitum í raun og veru ekki hvað ríkisstjórnin ætlar sér. Það sem við höfum heyrt hæstv. fjármálaráðherra og fleiri tala um er að ekki standi til að gera hitt og ekki þetta þegar við höfum spurt hvort það standi virkilega til að ríkisvæða atvinnulífið. Svo fáum við svör við því, að það eigi ekki að gera. Síðan spyrjum við hvort standa eigi vörð um sparisjóðina í landinu og hæstv. fjármálaráðherra segir að það eigi að gera það. En hvað horfum við svo upp á? Það á að ríkisvæða sparisjóðina. Er það að standa vörð um sparisjóðinn í sinni heimabyggð? Nei, takk fyrir. Það er sem mér sýnist að þessir flokkar, sem margir hverjir hallast verulega til vinstri, hafi ofurtrú á því að best sé að reka fjármálakerfið og jafnvel stóran hluta af atvinnulífinu undir forræði hins opinbera. Það er það sem ég hræðist þrátt fyrir fögur fyrirheit hæstv. ráðherra og ég bendi frú forseta á, sem er eini stjórnarliðinn hér í þessum sal, að enginn þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er viðstaddur þessa umræðu. Það er voðalega leiðinlegt að tala um fjarstatt fólk, stjórnarliðar eiga að vera við umræðuna rétt eins og við í stjórnarandstöðunni. Þess vegna finnst mér það sárt, af því að ég reyni að vera ærlegur, að tala um Vinstri hreyfinguna – grænt framboð og það er enginn þingmaður frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði í salnum. Þó erum við að tala um alveg ofboðslega mikilvægt mál sem hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon lagði höfuðáherslu á að yrði klárað í vor. Enginn vinstri grænn í salnum. Hvað er að marka málflutninginn hjá forustumönnum þessarar ríkisstjórnar?

Virðulegi forseti. Við ræðum hér stofnun hlutafélags til að stuðla að endurskipulagningu þjóðhagslegra - nei, fyrirgefið, rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja. Þetta mál byrjaði hér í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar og þá fjallaði málið um að það ætti að stofna félag sem gæti yfirtekið þjóðhagslega mikilvæg fyrirtæki. Talað var um að þetta yrði takmarkað magn fyrirtækja og þetta ætti að vera til þess að hjálpa endurstrúktúreringunni á íslensku atvinnulífi. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar og fyrirtækið hefur tekið miklum breytingum. Núna er aðalmarkmið þess að tryggja skjóta úrlausn fjármálafyrirtækja á skuldavanda rekstrarhæfra fyrirtækja með því fyrst og fremst að tryggja hlutlæga, sanngjarna, gagnsæja skuldameðferð, ráðgjöf um það, að teknu tilliti til sjónarmiða um jafnræði og samkeppni. Þetta er allt saman gott. Ef við lítum aðeins yfir hvernig haldið hefur verið á málum í fjármálakreppum hér í kringum okkur - reyndar getum við farið alla leið til Asíu - þá hafa menn sammælst um að meginkostir þess að vera með eignaumsýslufélög séu að þau skapi stærðarhagkvæmni, að sérfræðiþekking á endurskipulagningu er yfirleitt af skornum skammti og það geti verið ábati af því að hún sé saman komin á einum stað. Sérstaklega á þetta við eftir langvarandi uppgang eins og við höfum upplifað hérna undanfarin - allt frá 1995 með undantekningu 2001 og 2002. Þá er mögulegt þar sem um meiri fjölda eigna er að ræða en í hverjum einstökum banka að hægt sé að búa til seljanlegri pakka en ella. Þetta á einkum við um lánasöfn. Miðlæg eign á lánasöfnum gerir samningsstöðu við lánardrottna betri. Þetta rýfur tengsl á milli lántakenda og banka sem gerir innheimtu hugsanlega auðveldari. Þetta auðveldar bönkum að einbeita sér að hefðbundinni starfsemi, eykur líkurnar á skipulegri endurreisn og setur alla við sama borð þar sem verklagsreglur verða einsleitar. Það hefur reyndar gætt svolítils misskilnings hjá þingmönnum og aðilum atvinnulífsins um að einsleitar verklagsreglur muni verða til þess að samkeppnistækifærum verði eitthvað meira ábótavant en ella. Ég held að það sé misskilningur vegna þess að þetta á að byggja fyrst og fremst á að tryggja jafnræði. Hægt er að gefa eignaumsýslufyrirtækjum sérstök völd sem eykur líkur á endurheimtu lána og endurskipulagningu fyrirtækja. En það eru líka gallar og þeir hafa verið raktir hérna nokkuð í þessari umræðu. Bankar standa mun betur að vígi en eignaumsýslufélög þar sem þeir hafa safnað skipulega upplýsingum um skuldunauta sína en eignaumsýslufélögin þurfa þá að fá upplýsingar frá bönkunum, sem skapar millilið. Að staðsetja eignarhald í bönkum skapar meiri hvata til þess að endurheimta lán og að koma í veg fyrir tap í framtíðinni vegna þess að hvatarnir í eignaumsýslufélögum eru ekki í þá áttina. Bankar geta útvegað fjármögnun sem alltaf þarf við endurskipulagningu fyrirtækja og ef eignir eru færðar til eignarhaldsfélaga er ekki lengur um virka stýringu að ræða sem getur skaðað greiðsluviljann og leitt til áframhaldandi eignabruna, og það er nær óframkvæmanlegt að tryggja sjálfstæði eignaumsýslufélaga frá stjórnmálunum. Sérstaklega á þetta við þegar um er að ræða stóra hluta bankakerfisins eins og er hér á landi. Við sáum það mjög vel í umræðunni áðan að þetta voru helstu áhyggjur hv. þingmanns sem mælti fyrir minnihlutaáliti þá, það var með stjórnina. Helsti ágallinn sem ég sé á þessu félagi, þó svo að ég hafi skrifað upp á meirihlutaálit, er nákvæmlega sá sem var talað um, hvernig valið er í stjórn félagsins og því hef ég verið því meðfylgjandi að eignarhlutinn verði framseldur til einhvers konar eignaumsýslufélags. Það þýðir aftur á móti ekki að ég sé sammála því að framselja eignarhlutann til Bankasýslu ríkisins vegna þess að ég hef svo miklar athugasemdir við það fyrirbæri að ég set mjög mikinn fyrirvara við þetta ákvæði. Jafnframt, ef litið er yfir heildina á þessu öllu saman, þá virðist þetta stangast þó nokkuð hvert á annað, þessi hugmynd um opinbert hlutafélag til að stuðla að endurskipulagningu atvinnufyrirtækja, hugmyndin um Bankasýslu ríkisins, hugmyndin um kjaranefnd, þ.e. að gera laun forsætisráðherra að hæstu launum í hinu opinbera kerfi og síðan það sem var rætt hér fyrr í dag, frumvarpið um hvernig eigi að koma sparisjóðunum til bjargar. Ef ég byrja á því hvernig þetta tengist sparisjóðunum. Jú, hér í þessu frumvarpi, þ.e. um eignaumsýslufélagið, er mikil áhersla - það var mikil áhersla lögð á það í nefndinni að það ætti að reyna að halda eigendum inni til þess að halda þekkingu, tengslum, viðskiptavild og öðru slíku hjá eigendum og starfsmönnum til þess að fyrirtækin í fyrsta lagi lendi ekki í ríkiseigu beint en fyrst og fremst til þess að félögin yrðu starfhæfari en ella. Þetta prinsipp sem er talað um í þessu frumvarpi eða var andinn í umræðu nefndarinnar er þverbrotið í frumvarpinu um sparisjóðina vegna þess að þar á einfaldlega að stroka eigendurna út og ríkisvæða sparisjóðakerfið. Það er raunverulega þvert á það prinsipp sem við höfum talað um. Síðan ef við förum yfir í Bankasýsluna þá var nefndarálitið tekið út, getum við sagt, í skjóli nætur. Því miður gat ég ekki verið vegna anna annars staðar, reyndar erlendis, á fundinum þar sem ákveðið var að taka frumvarpið um Bankasýsluna út. Það voru tínd út að minnsta kosti tvö frumvörp þannig að í nefndaráliti er talað um að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins reyndar líka hafi einfaldlega ekki verið á fundinum þannig að við fengum ekki nægt tækifæri til þess að fjalla um þetta eins og ég mun koma að síðar. Það eru miklir ágallar á frumvarpinu um Bankasýslu ríkisins og helst þeir að þetta eigi að vera í stofnun. Það á að stofna ríkisstofnun sem mun halda á eignarhlutum bæði í fjármálafyrirtækjum og þá í þessu eignaumsýslufélagi og það hefur nokkrar afleiðingar í för með sér. Það fyrsta er að það hefur mikið verið talað um það af þeim sem hafa hvatt til stofnunar þessa félags, Bankasýslu ríkisins, að hægt yrði að ráða til dæmis erlendan forstjóra. Það verður ekki hægt vegna þess að erlendur ríkisborgari getur ekki verið forstjóri yfir íslenskri stofnun eins og Bankasýslu ríkisins. Í öðru lagi er það skipun stjórnar og þar eiga öll þessi rök við, að fjármálaráðherra getur raunverulega upp á sitt einsdæmi skipað stjórnina. Hann getur þá raðað flokksgæðingum á jötuna. Það sjá allir hvers lags gríðarleg völd það verða ef allt bankakerfið verður undir og sparisjóðakerfið verður undir og síðan verður undir það félag sem hefur með ráðgjöf og úrlausnir við endurskipulagningu rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja að gera. Gríðarleg völd safnast því þarna á einn stað og það að fjármálaráðherra geti, þrátt fyrir að hann sé góður maður, raðað sínum gæðingum þar er ógnvænleg tilhugsun vægast sagt. Allt þetta, þ.e. Bankasýslan og eignaumsýslufélagið, snýr að því meginmarkmiði að byggja upp trúverðugleika íslensks efnahagslífs á ný, tryggja gagnsæi í meðferð skuldara og jafnræði skuldara og að það verði tryggt að hérna - eða alla vega gerð tilraun, alvarleg tilraun til þess að hérna skapist ekki einhvers konar gjá eftir að öllu þessu er lokið milli fólks, eins og gerðist til dæmis í Finnlandi þar sem var ekki nægilega vel staðið að því hvernig fyrirtæki voru seld sem skapaði gjá á milli fólks sem ekki er búið að brúa enn þar. Þá kemur að raunverulega fjórða frumvarpinu eða fjórðu hugmyndinni, þ.e. að ætla einhvern veginn að handstýra eða réttara sagt að ætla að setja þak á laun opinberra starfsmanna vegna þess að það verður óneitanlega opinber starfsmaður sem verður forstjóri Bankasýslu ríkisins og við vitum orðið nokkurn veginn hvaða skilyrði hann þarf að undirgangast. Hann verður Íslendingur. Hann má ekki vera með meira en 935 þúsund á mánuði og veruleg hætta er á því að hann verði flokksfélagi fjármálaráðherra. Þetta takmarkar því raunverulega nokkuð hverjir geta séð um þennan eignarhlut eða eignarhlutina í fjármálakerfinu og í einkageiranum. Þessi spor sem verið er hér að taka geta verið mjög hættuleg. Verið getur að þetta takist allt saman mjög vel, að hér fáum við Íslending sem hefur mikla reynslu af endurskipulagningu fyrirtækja - þó svo að ég viti ekki hver það er - sem sé tilbúinn til þess að þiggja það sem mundi vera kallað í bankakerfinu og þessum bransa lágmarkslaun og sem sé algjörlega pólitískt óháður. Vel má vera að hægt sé að finna þennan einstakling en líkurnar á því eru afskaplega litlar og ég held að það sé okkar hlutverk að girða fyrir það. En þessi breyting hérna, ef um hefði verið að ræða eignarhaldsfélag sem hefði verið hlutafélag á hlutafélagaformi þar sem stjórn hefði verið kosin á gagnsæjan hátt sem væri hafin yfir alla gagnrýni þá hefði þetta ekki verið slæm breyting. En á Bankasýslu ríkisins líst mér ekki.

Frú forseti. Það er óþarfi að taka það fram að ég styð að sjálfsögðu það frumvarp sem hér liggur fyrir  Ég ætlaði að koma inn á spurninguna um skipan í stjórn sem öðrum hv. þingmönnum sem hafa talað á undan mér hefur verið tíðrætt um. Því ber ekki að leyna að þetta er eitthvað sem við ræddum mjög ítrekað í nefndinni og töldum öll mjög mikilvægt að skipan stjórnar væri hafin yfir allan vafa um pólitískar ívilnanir. Niðurstaða nefndarinnar var þó sú að það væri mjög mikilvægt að fjármálaráðherra bæri ábyrgð, bæði kom þetta til umræðu varðandi eignaumsýslufélagið og Bankasýsluna, og því væri mikilvægt að hann skipaði í stjórnina. Nú er eðlilegt að hv. þingmenn úr stjórnarandstöðu sem hér hafa talað og horfa upp á þær rústir helmingaskiptareglunnar sem við sitjum í, hafi af þessu töluverðar áhyggjur og ég lái þeim það ekki, enda er þetta alvarlegt mál. Þeir hafa haft ófá orðin um ágæti hæstv. fjármálaráðherra  Mig langaði líka, áður en ég kem að meginefni mínu, að koma inn á umræðu um eigendastefnu. Ég er algjörlega sammála því að það er mjög mikilvægt að við fáum hér til umfjöllunar eigendastefnu ríkisins sem nú er í mótun, en ég tel að varðandi þetta ákveðna frumvarp þurfum við ekki að hafa áhyggjur því að markmið félagsins sem hér um ræðir er mjög skýrt og má lesa í 1. gr. og stendur óháð því hver eigendastefnan kann að verða. Þá kem ég að þeim þætti, frú forseti, sem dreif mig í ræðustól og það varðar þá upplýsingaskyldu sem fram kemur í frumvarpinu sem er ákaflega víðtæk. Það er mikil krafa í dag um gegnsæi í meðferð fjármuna og afskrifta sem munu að sjálfsögðu lenda á skattgreiðendum landsins og styðjum við heils hugar, meiri hlutinn, gegnsæi og upplýsingagjöf, og kem ég þá inn á það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal óttaðist, að hér yrðu ekki veittar sæmilegar upplýsingar. Það gæti hent að einhverjum fyndist að ekki þyrfti að veita ætlaðar upplýsingar en slíkt væri hreinlega lögbrot því að það er mjög skýrt kveðið á um það í 6. gr. hvaða upplýsingar fjármálaráðherra á að veita. Ég skal viðurkenna að þeirri sem hér stendur þótti jafnvel nóg um því að við getum spurt okkur - það er ágætt að við skattgreiðendur höfum aðgengi að upplýsingum en er samfélag þar sem ríkið hefur allar upplýsingar tiltækar endilega það samfélag sem við viljum? Því höfum við komið inn á það í nefndaráliti að það sé mikilvægt varðandi þá reglugerð sem fjármálaráðherra mun gefa út á grundvelli þessa frumvarps að aðilar vinnumarkaðarins hafi þar umsagnarrétt og það nái jafnframt til 5. og 6. gr. þannig að það sé ljóst að þetta var eitthvað sem við töldum mikilvægt. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta frekar, frú forseti, en þakka hv. þingmönnum sem á undan mér hafa talað fyrir hlý orð í garð okkar meiri hlutans í efnahags- og skattanefnd og ég trúi að við munum í framtíðinni eiga jafnánægjulegt og gefandi samstarf og í þessu máli.

Frú forseti. Samfylkingunni og hv. þingmanni hefur verið tíðrætt um ráðherraábyrgð. Það samræmist einfaldlega ekki þeirri breytingartillögu sem hv. þingmaður hefur m.a. lagt fram í þessari umræðu sem felur það í sér að verið er að færa ábyrgðina frá hæstv. fjármálaráðherra mögulega yfir til stjórnar Bankasýslu ríkisins. Hvernig samræmist það stefnu Samfylkingarinnar þegar við ræðum um ráðherraábyrgð? Hér er um grundvallarbreytingu að ræða á þessu máli. Síðan finnst mér alltaf undarlegt þegar þingmenn Samfylkingarinnar koma hér upp í ræðustól eins og hvítþvegnir englar og segjast vera að taka til eftir stjórnartíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Áttfölduðust skuldbindingar Íslendinga vegna Icesave-reikninganna í Bretlandi ekki á tíma Samfylkingarinnar sem fór þá með viðskiptaráðuneytið? Og á sama tíma og Fjármálaeftirlitið íslenska og það breska voru að ræða hvers lags „monster“ þeir reikningar væru í Bretlandi heimilaði þá ekki sama eftirlit Landsbankanum að fara til Hollands og opna þar reikninga sem eru að steypa okkur í ómældar skuldir að mér sýnist ef Samfylkingin ætlar að samþykkja það frumvarp sem við ræðum hér um Icesave? Það er með ólíkindum að Samfylkingin skuli voga sér að láta sem hún beri enga ábyrgð á þeirri stöðu sem uppi er í samfélaginu í dag. Það er verið að skuldbinda íslenska þjóð, ef við samþykkjum Icesave-samkomualagið, um mörg hundruð milljarða íslenskra króna, hrun sem varð á vakt Samfylkingarinnar. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar geta ekki komið hingað upp eins og þeir beri enga ábyrgð á stöðu mála, þeir skulu bara vera menn að meiri og viðurkenna að Samfylkingin ber verulega ábyrgð á Icesave-hneykslinu sem við verðum að fella hér á Alþingi, a.m.k. að breyta að verulegu leyti að mínu mati.

Frú forseti. Birkir Jón áminnir mig um ábyrgð Samfylkingarinnar, ég hef aldrei skirrst undan ábyrgð Samfylkingarinnar á stjórn þessa lands og stend hér keik ásamt félögum mínum í þeim flokki og ber ábyrgð á endurreisnarstarfi landsins. Umræðuna um Icesave-reikningana skulum við hv. þm. Birkir Jón, frú forseti, taka á þeim vettvangi þegar það mál kemur til 2. umr. í þinginu.

Þið voruð ekki viðstödd 1. umr.

Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni, ég var viðstödd í 1. umr. og hann veit það jafn vel og sú sem hér stendur að það má fylgjast með umræðum víðar en í þingsal, eða er ekki svo? Varðandi ráðherraábyrgðina - ég fjallaði um það, frú forseti, í 1. umr. um Bankasýsluna að ég teldi mikilvægt að eignaumsýslan sem hér um ræðir færi þar undir. Ég tel ekki dregið úr ráðherraábyrgð því að ráðherra ber ábyrgð á stjórn Bankasýslunnar, það er Bankasýslan sem skipar stjórn eignaumsýslunnar og þarna er skýr ábyrgðarlína fyrir ráðherra. Ég held að það sé mikilvægt að Bankasýslan sem mun fara með eignarhald í bönkunum hafi líka forræði yfir eignaumsýslunni sem þarf víðtækar heimildir til þess að fara og sinna markmiðum sínum fram koma í 1. gr.

Frú forseti. Ég held að við þurfum að fá það á hreint hér í þessari umræðu, verði þetta frumvarp að lögum og verði þetta opinbera félag sett undir Bankasýsluna, hvaða raunverulegu ábyrgð hæstv. fjármálaráðherra gegni þá. Við skulum setja það upp sem þannig að stjórn Bankasýslunnar muni skipa stjórn þessa opinbera félags og síðan verði það svo að stjórnendur hins opinbera félags brjóta lög eða gera eitthvað sem bara við getum ekki liðið, er hv. þingmaður þá að halda því fram að hæstv. ráðherra ætti að segja af sér vegna þess að aðili sem hann tilnefndi í stjórn Bankasýslunnar tilnefndi annan aðila í stjórn þessa opinbera félags? Er hv. þingmaður að halda því fram? Ég tel alveg augljóst að verið sé að draga úr ráðherraábyrgðinni með þessu allverulega. Við þurfum að fá það á hreint hér í þessari umræðu hvort það sé þá virkilega þannig að gerist menn brotlegir í starfsemi þess opinbera félags þá heyri það undir beina ráðherraábyrgð þó að ráðherrann hafi ekki komið nálægt skipun stjórnar þessa opinbera félags, hvort hv. þingmanni finnist það standast að hæstv. ráðherrar beri þá fulla ábyrgð á öllum störfum þeirrar stjórnar sem hann skipaði ekki. Ég vil síðan minna hv. þingmann á að í 1. umr. um Icesave-málið töluðum við stjórnarandstæðingar heilt kvöld án þess að Samfylkingin léti sjá sig í salnum fyrir utan hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur sem var við skyldustörf á forsetastóli, ekki einn samfylkingarmaður. Við komum hér upp skipti eftir skipti og kölluðum eftir því að einn samfylkingarmaður væri alla vega til andsvara þannig að hv. þingmaður getur ekki sagt hér að Samfylkingin standi keik og standi fyrir máli sínu í því máli. Samfylkingin hvarf úr þingsalnum þetta kvöld þegar við ræddum um þá stærstu skuldbindingu sem Icesave-samningarnir eru gagnvart íslenskum almenningi.  
            

Virðulegi forseti. Svo ég hefji mál mitt á andsvari við hv. þm. Birki Jón Jónsson varðandi Icesave-málið þá hef ég komið að því áður að ég hlustaði á þessa umræðu.

Var hún ekki góð?

Ég verð að harma það, hv. þm. Birkir Jón, að ég heyrði áköll þín. Aðstæður mínar voru þannig að ég gat ei komist frá. En ég hlustaði svo sannarlega á þig. Frú forseti. Ég lofa því hér með og mun ekki skirrast undan því að í 2. umr. munu hv. þingmenn njóta samvista við mig í þessum sal og ég mun svara því sem ég verð að spurð. 
             Varðandi ráðherraábyrgðina þá hefur sú sem hér stendur, frú forseti, verið talskona þess að fólk axli ábyrgð, pólitíska ábyrgð ekki síður en lagalega ábyrgð. Í mínum skilningi er það svo að brjóti einhver hjá Eignaumsýslunni lög þá er það að sjálfsögðu þannig að það eru mál sem þurfa að fara fyrir dómstóla því að lögbrot eru 

Hver kærir?

Varðandi ráðherraábyrgðina er það svo að Bankasýslan er með stjórn sem er skipuð af ráðherra. Við töldum það að lokum mikilvægt til þess að ábyrgð hans væri skýr í málinu og því er sú starfsemi sem fer fram í umboði Bankasýslunnar að sjálfsögðu á ábyrgð hæstv. fjármálaráðherra og það er ljóst að mínu mati, frú forseti.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að nota viðeigandi ávörp um þingmenn.

Frú forseti. Það var einkar athyglisvert að hlusta á hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur ræða um það hversu eðlilegt væri að viðhafa gagnsæi og að Alþingi fengi upplýsingar um það sem væri að gerast. Ég verð að segja að ég fagna virkilega þessu viðhorfi og mundi kannski óska eftir því að það sama viðhorf yrði tekið upp til dæmis innan fjármálaráðuneytisins og jafnvel innan Fjármálaeftirlitsins því að þessi þingmaður hefur - ég hef spurt tvisvar ef ekki þrisvar um ýmsar upplýsingar sem ég tel mjög eðlilegt að Alþingi fái að vita. Í fyrra tilvikinu spurði ég Fjármálaeftirlitið um hversu mikið væri búið að færa niður skuldir hjá bönkunum eða hversu mikils þær væru metnar. FME hefur falið sig mjög vel á bak við samninga sem þeir gerðu við Deloitte og Oliver Wyman þannig að spurning er hvort það sé að einhverju leyti komið í veg fyrir að Eignaumsýslufélagið geti á þennan máta farið fram hjá þessum ákvæðum sem eru í lögunum um það og gert samninga við utanaðkomandi verktaka sem eru þess háttar að þeir komi í veg fyrir að Alþingi geti fengið þær upplýsingar sem það óskar eftir. Ég held að það sé mjög mikilvægt að það komi ekki aftur fyrir. Ég tel nánast varðandi þau tilfelli sem ég tala hérna um mjög eðlilegt að Alþingi hreinlega setji lög sem kæmu í veg fyrir að Fjármálaeftirlitið og fjármálaráðuneytið og viðskiptaráðuneytið geti falið sig svona á bak við samninga við einkaaðila. Ég mundi gjarnan vilja fá svör við þessu og í seinna andsvari mínu mundi ég gjarnan vilja ræða minnihlutaframhaldsnefndarálit frá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir umræðu um upplýsingagjöf og gegnsæi. Ég held að við hv. þingmaður séum algjörlega sammála um mikilvægi þess að þingið og þjóðin í þeim tilvikum sem það á við hafi gott aðgengi að upplýsingum. Ég held líka að í kjölfar þess hruns sem hér varð í haust hafi komið mjög mikil gagnrýni fram á íslenska stjórnsýslu og á skort á gegnsæi í henni. Ég lít á það sem mitt hlutverk ásamt öðrum stjórnarþingmönnum og þingheimi öllum að vinna að því að setja löggjöf sem er til þess fallin að auka á gegnsæi og upplýsingagjöf til löggjafarvaldsins sem og þjóðarinnar.

Frú forseti. Ég fagna því að hv. þingmaður skuli taka undir þessi sjónarmið mín. Ég tel þau svör sem ég hef fengið frá Fjármálaeftirlitinu og fjármálaráðuneytinu algjört hneyksli þar sem þeir neita mér um upplýsingar, upplýsingar sem ég tel að þingmenn þurfi á að halda til þess að taka ákvörðun um það eiginfjárframlag sem ætlunin er að setja inn í bankana, 280 milljarða og jafnvel 105 milljarða í varasjóð til þess að dekka hugsanleg áföll í framtíðinni. Svo virðist vera að við þingmenn eigum að taka þessa ákvörðun algjörlega blindandi og án þess að vera með einar eða neinar upplýsingar. Ekki einu sinni innan viðkomandi fagnefndar, viðskiptanefndar, höfum við fengið þessar upplýsingar enn sem komið er. Ég ætlaði líka að fá að spyrja hv. þingmann: Er ekki rétt skilið hjá mér að með þeim breytingum sem hér eru lagðar til um að félagið fari hugsanlega undir Bankasýsluna þá sé eiginlega verið að taka undir athugasemdir hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar í sínu nefndaráliti þar sem hann gerir athugasemdir við að ekki skuli verða sérstök valnefnd til ráðgjafar við skipan stjórnar, því að í Bankasýslufrumvarpinu er einmitt gert ráð fyrir valnefnd sem geri tillögur til stjórnar Bankasýslunnar um skipan stjórnarmanna í þau félög sem eru undir Bankasýslunni. Þar með ætti svo að vera líka varðandi þetta eignaumsýslufélag.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur enn og aftur fyrir hennar andsvar. Ég held að umræðan um skipan stjórnar - ég held að það hafi verið nokkuð mikill einhugur í nefndinni. Í raun var niðurstaða okkar flestra sú að nauðsynlegt væri að ráðherra skipaði hana. Ég verð að játa að minn skilningur er sá að Eignaumsýslufélagið sem mun falla undir Bankasýsluna, þ.e. að þá hljóti stjórn þess að verða valin af valnefnd samkvæmt reglum Bankasýslunnar. En það skal játast að það er í sjálfu sér ekki ljóst og þyrfti bara að fjalla um það sérstaklega, tel ég.

Frú forseti. Ég vil beina því til hæstv. forseta hvort hún vilji beita sér fyrir hönd okkar þingmanna í ljósi þess að við höfum rætt mikið hér um ráðherraábyrgð með tilliti til þeirra breytinga sem við ræðum nú á frumvarpinu við 3. umr. og menn eru ekki sammála um það hver ráðherraábyrgðin sé. Þess vegna held ég að æskilegt væri að fá hæstv. fjármálaráðherra hingað til umræðunnar til þess að heyra hans sjónarmið áður en við ljúkum þessari lokaumræðu hér því að hér er um nýja breytingartillögu að ræða. Ég held að það væri mjög mikilvægt fyrir okkur, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra, hvernig hann líti á ráðherraábyrgðina með þeim breytingum sem verið er að leggja til á þessari löggjöf hér. Ég fer því fram á það við frú forseta að hún kanni hvort ráðherrann hafi tök á því að mæta hér til umræðunnar.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mjög stórt og mikið mál sem að mínu viti getur haft mikil áhrif á viðskiptaumhverfi landsins næstu ár og hvernig mál munu þróast varðandi bæði endurreisn efnahagslífsins og hvort Ísland ætli að skipa sér í hóp ríkja þar sem ríkisvæðing og stór ríkisbatterí munu stýra og stjórna flestu í samfélaginu. Þó svo að reynsla okkar síðustu mánuði og ár sé býsna bitur megum við passa okkur á því að falla ekki í þá gryfju að gleyma öllu sem vel hefur tekist. Það frumvarp sem við ræðum hér ber þess merki að það virðist vera tilhneiging hjá núverandi stjórnvöldum að halda í þau völd og spotta sem þau geta til að hafa bein áhrif á það hvernig mál munu þróast hér á næstu mánuðum og árum. Frumvarpið fjallar um það að stuðla að endurskipulagningu rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja og að mínu viti eru á Íslandi í dag margir sérfræðingar sem geta unnið að þessu verkefni, við getum vitanlega líka leitað okkur aðstoðar erlendis en ég vil meina að jafnvel þær löskuðu fjármálastofnanir sem við eigum geti sinnt þessu. En það eru nokkur atriði í frumvarpinu sem ég vil þó nefna sem vekja hvað mest efasemdir í brjósti mínu og það er m.a. það sem snýr að tilgangi félagsins og hvernig á að skipa stjórn þess og annað. Ég vil, með leyfi forseta, koma aðeins inn á framhaldsnefndarálit hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar. Þar segir m.a.: „Ekki hefur verið tekið undir að fleiri en einn aðili skipi stjórn félagsins og ekki hefur verið fallist á að sérstök valnefnd verði ráðherra til ráðgjafar við skipan stjórnarinnar.“ Þetta er lykilatriði í þessu, við virðumst vera að fara aftur í það far sem hér var fyrir allmörgum árum og var mjög gagnrýnt og það er að pólitískir ráðamenn, pólitískt kosnir og skipaðir, skipi í stjórnir og ráð. Óneitanlega sér maður að hugsunin í þessu frumvarpi er óhugnanlega keimlík þeirri hugsun sem er í frumvarpi um svokallaða bankasýslu. Það er sem sé verið að færa ráðherra í rauninni hvers tíma - ég er ekki endilega að tala um þann hæstv. fjármálaráðherra sem situr í dag heldur yfirleitt almennt um ráðherraræði - vald til að skipa eftir eigin geðþótta í þá veigamiklu stjórn sem hér um ræðir. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa aðeins áfram í framhaldsnefndaráliti hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar: „Þessi áhersla stjórnarflokkanna er því miður til þess fallin að skapa tortryggni um hvernig staðið verði að málum gagnvart íslensku atvinnulífi næstu missirin. Mikilvægt er að forðast það fyrir alla muni að stjórnmál og viðskiptalíf fari að blandast á ný um of eins og rakið var í áliti minni hluta við 2. umræðu málsins.“ Þetta er kannski sú hugsun sem við hræðumst mest sem gagnrýnum þetta, einmitt það sem ég nefndi áðan, að fara til baka til þeirra gömlu tíma þar sem handvalið var og skipað eftir flokksskírteinum í stjórnir og ráð mikilvægra fyrirtækja. Það voru vissulega vonbrigði að sjá frumvarpið koma fram í raun verra en það var þegar við gagnrýndum það í fyrri umræðum, því að svo virðist vera eða ég skil það þannig að búið sé að herða frekar á hlutverki ráðherrans og ráðherranna í þessu máli. Ég hefði einmitt talið mjög mikilvægt á þeim tímum sem nú eru að draga úr valdi framkvæmdarvaldsins, bæði varðandi einstakar stofnanir og fyrirtæki og ekki síst valdi og stjórn framkvæmdarvaldsins á Alþingi. Við erum að fjalla um frumvarp þar sem ljóst er að vilji framkvæmdarvaldsins er að ná því í gegn með nær óbreyttu sniði eins og það var í fyrri umræðum þrátt fyrir að hér hafi verið tekið mjög vel undir eða ég skildi það þannig að tekið yrði tillit til gagnrýni minni hlutans í nefndinni en því miður hefur það ekki verið gert. Við erum því í raun að styrkja stöðu framkvæmdarvaldsins gagnvart atvinnulífinu og um leið, leyfi ég mér að segja, erum við að styrkja framkvæmdarvaldið gagnvart Alþingi. Og nóg hefur mér sem nýjum þingmanni þótt um. Ég tel mjög mikilvægt að þingmenn hugi vandlega að því hvort það sé ekki í raun skynsamlegra að snúa blaðinu við og draga úr valdi framkvæmdarvaldsins hvort sem er á viðskiptalegum forsendum eða ég tala nú ekki um á Alþingi. Besta ráðið til þess varðandi þingið er vitanlega að skilið sé með skýrum hætti á milli ráðherranna og þingsins þannig að þeir gegni í raun ekki þessum störfum samhliða. Frumvarpið veldur eins og áður segir ákveðnum vonbrigðum. Í 3. gr. þess sem ber yfirskriftina „Tilgangur félagsins“ er m.a. rætt um í a-lið að það eigi að að vera ráðgefandi og aðstoða fjármálafyrirtæki og annað. Í b-lið segir að það eigi að vinna að fjárhagslegri endurskipulagningu skuldsettra atvinnufyrirtækja o.s.frv. Það er verið að fela þessu nýja ríkisapparati mikil völd. Í c-lið segir að félagið eigi að ráðstafa eignum. Ég ætla, með leyfi forseta, að vitna beint í c-liðinn: „að ráðstafa eignum sem félagið kaupir, sbr. a-lið, eins fljótt og markaðsaðstæður leyfa með gagnsæjum hætti og að teknu tilliti til sjónarmiða um jafnræði, virka samkeppni, dreifða eignaraðild, þ.m.t. eignaraðild starfsfólks, hámörkun verðmæta ríkissjóðs og byggðafestu“. Margt af þessu er mjög gott og blessað en það sem hangir þó yfir þessari annars ágætu grein er tvennt. Annars vegar, hver leggur mat á það hvenær markaðsaðstæður eru í lagi? Væntanlega hlýtur það að vera stjórn félagsins og þá kemur upp spurningin ef sú stjórn er pólitískt skipuð, og þá í hvora áttina sem er, hvort sem það er átt til óhefts frelsis í viðskiptum eða hafta, þá getur hvor aðferð um sig eða hver stjórn um sig verið málinu til trafala því að frumvarpið ber þess merki að mikil hætta er á að öfgar í hvora áttina sem er geti ráðið miklu um afdrif þeirra fyrirtækja sem þetta félag, ef af verður, mun taka yfir. Síðan segir í d-lið, með leyfi forseta: „að byggja upp heildstæða þekkingu á fjárhagslegri og rekstrarlegri endurskipulagningu skuldsettra atvinnufyrirtækja. Tilgangi félagsins skal nánar lýst í samþykktum þess og reglugerð sem fjármálaráðherra setur að fenginni umsögn aðila vinnumarkaðarins.“ Ég velti því fyrir mér og gagnrýndi það við 1. umr. að mig minnir, ég hef a.m.k. gagnrýnt það hér, að það eigi að fara í það að skapa þekkingu í fyrirtæki eða stofnun sem á síðan að leggja niður eftir fimm, sex ár, ef ég man rétt. Og ef mér hefur ekki yfirsést það í þessu frumvarpi kemur hvergi fram hvað á að gera við þá þekkingu sem síðan verður til í þessu fyrirtæki. Ég óttast því svolítið að ef núverandi stjórnvöld fái ráðið verði þessu fyrirtæki einfaldlega viðhaldið og aukið á þá þekkingu sem þar er. Það væri ágætt að fá svör við því ef hægt er hvernig frummælendur þessa frumvarps og ríkisstjórnin hyggjast nýta þá þekkingu þeir ætla að búa til í þessu fyrirtæki, slík þekking verður ekki keypt á útsölu, hún mun vitanlega verða dýr. „Stjórn félagsins og framkvæmdastjóri“ er yfirskrift 4. gr. Það er alveg ljóst að verið er að færa ráðherra mikið vald. Og ráðherra hvers tíma, hvort sem við treystum á menn eða ekki þá er hættan sú að litið verði til annarra hagsmuna en akkúrat þeirra sem mestu skipta í þessu. Því höfum við talið mjög mikilvægt að þarna yrði einhvers konar valnefnd eða eitthvað slíkt viðhaft til að fara yfir umsóknir og til að staðið verði rétt að þessu máli. Mér finnst svolítið merkilegt að þegar ráðið var í stöðu seðlabankastjóra var töluvert fyrir því haft að vera með einhvers konar valnefnd og annað og setja skilyrði en ekki virðist vera þörf á því þegar við ræðum um fyrirtæki sem á að fara að sýsla með hugsanlega milljarðatugi eða hundruð milljarða fyrir hönd ríkisins. Þá á að leggja ábyrgðina og valdið í hendur ráðherra hvers tíma að skipa þá stjórn. Maður hlýtur að spyrja: Hvers vegna á ekki hið sama við um þetta? Við höfum í rauninni séð það sama upp á teningnum með frumvarpið um Bankasýslu ríkisins, þar hefur a.m.k. ekki hingað til komið fram breyting varðandi skipun stjórnar og því tel ég að þetta hangi allt saman, að það sé einlægur vilji ríkisstjórnarinnar, ríkisvaldsins að reyna að auka á þau völd sem það nú þegar hefur og það er miður. Ég tel að það sé ekki í þágu þjóðarinnar að auka á pólitísk áhrif ráðherra og því vara ég eindregið við því að þetta verði samþykkt óbreytt. Það kemur fram í framhaldsnefndaráliti hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar að megináhersla Framsóknarflokksins við 2. umr. snerti skipan stjórnar félagsins og það hefur ekkert breyst. Við höfum miklar áhyggjur af því að verið sé að fara til baka, eins og ég sagði áðan, inn í gósentíma eða kjörtíma þess þegar pólitískir gæðingar voru valdir til starfa fyrir ríkið. Það getur vel verið að það hafi þótt allt í lagi á einhverjum tíma í sögu landsins að gera það með slíkum hætti, það getur vel verið að það hafi verið eðlilegt á sínum tíma, en í því umhverfi sem við lifum í dag og eftir þeim kröfum sem gerðar eru til okkar í dag er það ekki lengur eðlilegt. Það skiptir líka miklu máli að við fáum að vita hvaða hugmyndir ríkisvaldið hefur varðandi þær eignir sem hugsanlega koma inn í þetta fyrirtæki og til ríkisins í framhaldi af þessu. Þá kemur upp spurning um eigendastefnu ríkisins sem töluvert hefur verið rætt um og mun vonandi líta dagsins ljós innan skamms. Það er mjög mikilvægt fyrir alla þá umræðu sem við tökum hér, hvort sem það er um þetta mál eða önnur mál tengd efnahagsmálunum, uppbyggingu efnahagslífsins, að við fáum að vita hvaða hugmyndir ríkisvaldið hefur varðandi eigendastefnu. Það skiptir ekki bara máli fyrir okkur þingmenn, það skiptir líka máli til að byggja upp traust og trúverðugleika á því umhverfi sem við erum í bæði innan lands og erlendis. Það skiptir máli að aðilar sjái að þjóðin eða ríkið ætli að standa vel að því að stuðla að heilbrigðum rekstri. Ég er hlynntur samblandi ríkisrekstrar og einkarekstrar og tel að það sé eitt af því besta og samvinnurekstur er vitanlega það sem mestu og bestu getur skilað fyrir samfélagið ef vel er að staðið. Það frumvarp sem hér er um að ræða er eins og skrímsli í mínum augum, pólitískt skrímsli sem er rétt í þann veginn að vakna.

Frú forseti. Hv. þingmanni var tíðrætt um ráðherraábyrgð í ræðu sinni, mig langar aðeins að velta upp minni sýn á það verkefni sem við eigum fyrir höndum bæði hvað snertir eignaumsýslu og svo bankasýslu sem við munum vonandi ræða síðar í kvöld. Eignaumsýslan mun fara undir Bankasýsluna eins og heimilt verður samkvæmt því lagafrumvarpi sem við ræðum hér. Það þýðir að ráðherra mun væntanlega skipa stjórn Bankasýslunnar, stjórn Bankasýslunnar mun skipa valnefnd og valnefndin mun skipa stjórn eignaumsýslufélagsins, það er kallað armslengd, og við erum þá komin með fjóra hlekki í þessa keðju. Ég er sammála hv. þingmanni um það að við viljum ekki hafa pólitísk afskipti af þeim málum sem eru inni á borði Bankasýslunnar eða eignaumsýslufélagsins. Hins vegar verðum við að tryggja það að einhver beri ábyrgð á þeim fjármunum sem fara í þessi verkefni hvort sem það er á vettvangi Bankasýslu eða eignaumsýslu. Við erum kannski að tala um á þriðja eða fjórða hundrað milljarða króna sem fara t.d. í endurreisn bankakerfisins. Ég vil geta gripið til þess ráðs, t.d. í þinginu, að geta spurt ráðherra út í einstakar stofnanir sem eru á hans vegum og á hans ábyrgð, þar á meðal hvernig þessum fjármunum er ráðstafað. Frá sjónarmiði upplýsinga tel ég mikilvægt að við getum gert ráðherra ábyrgan, en reynum samt sem áður að hafa sem allra lengst frá framkvæmdarvaldinu þau fyrirtæki eða stofnanir sem koma til með að sýsla með mikilsverðan hluta í atvinnulífi okkar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir hugrenningar hans og athugasemdir. Þetta er verulega athyglisvert og vitanlega rétt sem kemur fram hjá honum að eignaumsýslan og Bankasýslan munu tengjast órjúfanlegum böndum og það er að mínu viti í sjálfu sér ekki til að bæta málið að bæta einum hlekk enn í völd ráðherrans til þess að stýra og stjórna. Ég óttast að þrátt fyrir að þarna séu búnir til einhverjir milliliðir þá sé það alltaf svo þegar á reynir, þó svo að ráðherra muni svara fyrir málið, að farið sé fram hjá þessum milliliðum og komið beint til ráðherrans þar sem hann ber jú ábyrgðina á þessu. Ég velti þá fyrir mér varðandi stjórnir almennt í fyrirtækjum sem ríkið á og bankaráð og annað, hvort þessi apparöt verði þá í raun stikkfrí og bendi alltaf aftur fyrir sig, bendi á næsta sem ræður og á endanum bendi menn á ráðherrann, að hann hafi sagt að hlutirnir séu svona og þess háttar. Það sem mér gremst og ég óttast mest í þessu, hv. þingmaður, er enn þá það - við erum jú að reyna að búa hér til armslengd en við erum að gera það á afar pólitískan hátt með mikilli hættu á því að sú armslengd verði einsleit pólitískt í staðinn fyrir gera það þannig, ef við viljum hafa þessa armslengd, að í stjórnir og ráð verði valið með þeim hætti að menn þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að pólitísk sjónarmið ráði för. Það er einfaldlega það sem ég á við.

Virðulegur forseti. Mig langar aðeins að blanda mér í umræðuna um val í stjórnir bæði þess félags sem hér um ræðir og þess verðandi félags, eins og stjórnarliðar tala um, sem heitir Bankasýsla ríkisins. Það vill þannig til að í því frumvarpi sem við ræðum er hvergi minnst á það, ekki einu einasta orði, hver á að skipa í stjórn félagsins og framkvæmdastjórann. Í upphafi 2. mgr. stendur, með leyfi forseta: „Fjármálaráðherra er heimilt að stofna opinbert hlutafélag til að sinna þeim verkefnum sem um getur í 3. gr.“ Síðan er þess getið í 3. gr. að fjármálaráðherra setur reglugerð og í 7. gr. að ráðherra setur nánari reglur. En í 4. gr. er ekki minnst einu orði á hæstv. fjármálaráðherra, að það sé hann sem skipi stjórn félagsins vegna þess að þar stendur, með leyfi forseta: „Stjórn félagsins skal skipuð fimm mönnum og tveimur til vara. Skulu þeir kosnir á aðalfundi ár hvert.“ Hér er ekki með einu einasta orði nefnt að það skuli vera fjármálaráðherra sem eigi að skipa þessa aðila. Menn hafa talað um skipun stjórnar og ráðherraábyrgð en það er ekkert tekið fram að ráðherra eigi að skipa þessa aðila. Breytingartillaga meiri hlutans gengur út á að framselja megi eignarhlutinn í félaginu til Bankasýslu ríkisins, sem stendur til að koma á fót samkvæmt frumvarpi fjármálaráðherra á þessu löggjafarþingi. Ég verð að segja, frú forseti - ég sagði það líka á síðasta kjörtímabili - að mér hefði stundum þótt við þingmenn vera eins og afgreiðsludömur á kassa, segjandi já eða nei. Mér finnst það enn. Hér er lagt fram frumvarp og framhaldsnefndarálit meiri hluta efnahags- og skattanefndar þar sem gert er ráð fyrir að til verði eitthvað sem heitir Bankasýsla ríkisins samkvæmt frumvarpi. Án þess að búið sé að ræða málið til fulls hefur meiri hlutinn ákveðið að engu að síður verði Bankasýslan til og síðan muni það félag sem við ræðum hér falla undir hana. Þetta er náttúrlega algjörlega með ólíkindum. Þá hafa þingmenn jafnframt haldið því fram að Bankasýslan geti síðan ráðið stjórn þessa félags sem við ræðum hér skv. 4. gr., en svo er ekki. Í 2. gr. stendur að með yfirstjórn Bankasýslu ríkisins fari þriggja manna stjórn sem fjármálaráðherra skipar. Það er fínt. Síðan stendur í 7. gr., Valnefnd, með leyfi forseta: „Stjórn Bankasýslu ríkisins skipar sérstaka þriggja manna valnefnd sem tilnefnir aðila fyrir hönd ríkisins sem rétt eiga til setu í bankaráðum eða stjórnum fjármálafyrirtækja í samræmi við hlutafjáreign ríkisins.“ Það félag sem við ræðum hér er ekki fjármálafyrirtæki. Eigi stjórn Bankasýslunnar að skipa í stjórn þessa félags hljóta hv. þingmenn Samfylkingar og Vinstri grænna að vera tilbúnir með breytingartillögu við það frumvarp sem heitir „Bankasýsla ríkisins“ þar sem í 7. gr. verði þessu breytt og inn komi einnig að það nái til opinbers hlutafélags til að stuðla að endurskipulagningu rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja. 
             Það er með ólíkindum að hlusta á umræðu um þetta frumvarp og með hvaða hætti á að velja stjórn í þetta fyrirtæki þegar hitt fyrirtækið sem á síðan að ráða yfir þessu fyrirtæki er ekki orðið að lögum en menn eru búnir að ákveða hvernig þeir ætla að breyta lögum þarna til þess að geta framfylgt þessu. Virðulegi forseti, þetta tekur út yfir allan þjófabálk. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir sagði áðan: Viljum við samfélag þar sem ríkið hefur upplýsingar um allt og alla? Ég segi nei. Ég vil ekki slíkt samfélag, ekki undir nokkrum kringumstæðum. Það samræmist ekki skoðunum mínum á nokkurn hátt. Við veitum samkvæmt 5. gr. þessa frumvarps til laga þessu fyrirtæki lög sem eru öðrum æðri vegna þess að þar segir, með leyfi forseta: „Fjármálafyrirtæki er skylt að verða við kröfu félagsins“ - þ.e. þessa félags hér - „um að láta í té hvers konar upplýsingar og gögn, þ.m.t. bókhald, sem félagið fer fram á og snerta starfssvið félagsins. Lagaákvæði um þagnarskyldu samkvæmt reglum um fjármálafyrirtæki takmarka ekki skyldu þeirra til þess að veita upplýsingar og aðgang að gögnum.“ 5. gr. þessa frumvarps, ef það verður að lögum, er æðri öðrum lögum. Þrátt fyrir að við séum að ræða þetta í 3. umr. hlýtur einhverjum að hafa dottið í hug að í 5. gr. þyrfti í það minnsta að standa „ef brýna nauðsyn ber til“. Hér er allt galopið. Fjármálafyrirtæki er skylt, óski stjórn þessa fyrirtækis, sem hugsanlega verður skipuð af stjórn annars fyrirtækis, eftir þessum upplýsingum er öllum fjármálafyrirtækjum skylt að veita þær upplýsingar. Af hverju? Jú, af því það stendur í breytingartillögu og framhaldsnefndaráliti meiri hluta hv. efnahags- og skattanefndar - þeir sem komu fyrir nefndina gerðu athugasemdir bæði við 3. og 5. gr. En meiri hlutinn segir, með leyfi forseta, að það væri: „íþyngjandi og kostnaðarsamar kvaðir á tilgreind fjármálafyrirtæki um miðlun upplýsinga sem raskaði samkeppni á fjármálamarkaði og drægi úr vernd sem viðskiptavinir nytu skv. 58. og 60. gr. laga um fjármálafyrirtæki“. Þá kemur svarið: Á móti var bent á að ákvæðunum, væntanlega í 3. og 5. gr., væri ætlað að eyða tortryggni skattgreiðenda sem til komin væri vegna lífskjaraskerðingar í kjölfar bankahrunsins og jafnframt að aðilum vinnumarkaðarins væri tryggður umsagnarréttur áður en fjármálaráðherra setti reglugerð um tilgang félagsins samanber lokamálsgreinar 3. og 7. gr. frumvarpsins. 5. gr., sem er galopin og rétthærri öðrum lögum, er sett til þess að eyða tortryggni skattgreiðenda. Það er með ólíkindum, þetta er óvandvirkni. Ég bið um, frú forseti, að hv. formaður efnahags- og skattanefndar komi í andsvar við mig til þess að ég geti fengið svör við þeim vangaveltum sem ég hef lýst í máli mínu. Ég þarf ekki að taka það fram, frú forseti, að ég styð ekki þetta mál.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Það er um að gera að þingmenn leitist við að halda vöku sinni og bendi á þá annmarka sem þeir kunna að sjá á þeim málum sem hér eru til umfjöllunar. Ég vildi aðallega leiðrétta nokkuð sem ég hygg að byggi á misskilningi sem varðar skipan stjórnar félagsins. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að ekki er tilgreint í lagatextanum hver tilnefnir stjórn félagsins heldur stendur að hún skuli kosin á aðalfundi. Jafnframt greinir frumvarpið frá því að ríkissjóður sé handhafi hlutafjárins og fer einfaldlega að lögum hvað það varðar. Hæstv. fjármálaráðherra fer með hlutaféð fyrir hönd ríkissjóðs. Þess vegna er það hæstv. fjármálaráðherra sem mætir sem hluthafi á aðalfundina að gildandi lögum og með þessari skipan. Það er þess vegna hann einn sem hefur atkvæðisrétt á aðalfundinum sem kýs stjórn félagsins. Eins og frumvarpið liggur fyrir er það fjármálaráðherra sem skipar fimm manna stjórn félagsins eins og flestra hlutafélaga í eigu ríkisins nema þeirra sem sérlög gilda um. Varðandi hitt atriðið um Bankasýsluna skil ég gagnrýni hv. þingmanns um að ef hér væri gert ráð fyrir því að stofnun sem ekki væri orðin að lögum ætti að yfirtaka þetta félag en svo er ekki heldur er það sett inn sem möguleiki að ef það frumvarp verður að lögum geti ríkissjóður ákveðið að setja hlutabréfin inn í Bankasýsluna. En það er ekki verið að ákveða það og þingið á eftir að fjalla um - og ég treysti því að það verði gert með vönduðum hætti - hvort og þá með hvaða hætti eigi að setja Bankasýsluna á stofn 

Frú forseti. Ég þakka hv. formanni efnahags- og skattanefndar, hv. 4. þm. Reykv. n., Helga Hjörvar, fyrir svör hans og bendi á að í 2. gr. stendur, með leyfi frú forseta: „Fjármálaráðherra fer með eignarhlut ríkisins í félaginu og annast undirbúning þess og stofnun í samráði við viðskiptaráðherra.“ Mér er kunnugt, frú forseti, að í viðskiptanefnd hefur því verið lýst yfir að Bankasýslan muni yfirtaka það félag sem hér um ræðir þannig að menn koma í fullri alvöru með þá breytingartillögu sem lögð er til í framhaldsnefndaráliti hv. efnahags- og skattanefndar í þeirri trú að hún fari með þeim hætti sem gert er. Ég bið hv. þm. Helga Hjörvar, formann efnahags- og skattanefndar, að svara því hvort sá skilningur minn sé ekki réttur.

Virðulegur forseti. Fyrst aðeins um Bankasýsluna. Það er rétt sem hv. þingmaður vísar til að eftir laganna hljóðan er ekki skylt fyrir Bankasýsluna, ef hún yfirtæki hlutabréfin, að láta valnefndina tilnefna stjórnarmenn. Það væri stjórn Bankasýslunnar í sjálfsvald sett hvort hún nýtti þá leið eða fæli einfaldlega framkvæmdastjóra Bankasýslunnar að mæta á aðalfund og skipa í stjórn með beinum hætti. Ég útskýri þetta vegna þess sem kom fram í máli hv. þingmanns. Varðandi Bankasýsluna vil ég undirstrika að það er ekki ætlun efnahags- og skattanefndar að grípa með neinum hætti fram fyrir hendur löggjafans. Ef ekki verður af stofnun bankasýslunnar verður þessi valmöguleiki einfaldlega ekki nýttur. Ég vil aðeins draga athyglina að því að í efnahags- og skattanefnd voru athugasemdir fulltrúa minni hlutans, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks bundnar við þann þátt sem við ræðum nú, ég og hv. þingmaður, þ.e. skipan stjórnarinnar. Ég vek athygli á því að það ræðst býsna mikið af því hvort sátt er um hvernig stjórn Bankasýslunnar er skipuð, hvort hér verður sannfæring fyrir því að faglega og rétt sé að þessu staðið. Enn þá er frumvarpið um Bankasýsluna til meðhöndlunar í þinginu og við skulum ekki útiloka að samstaða og sátt náist um með hvaða hætti verður að því máli staðið og þá gæti það skapað sátt og samstöðu um bæði málin í heild sinni því að um aðra efnisþætti en skipan stjórnarinnar var ágæt eining í efnahags- og skattanefnd.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir þær útskýringar sem hann kom með. Ég deili hins vegar ekki skoðunum hans á því frumvarpi sem hér liggur fyrir og þekki ekki heldur skoðanir hv. þingmanns á Bankasýslu ríkisins. Frú forseti. Það hlýtur líka að teljast undarlegt að á milli 2. og 3. umr. sé gerð svo veigamikil breytingartillaga eins og nefndin leggur til, að koma inn með millilið sem hugsanlega getur verið Bankasýsla ríkisins. Við því verður ekki gert, þetta er með þeim hætti. Við höfum rætt mikið um faglega skipan í nefndir og ráð, faglegar skipanir í stjórn þessa fyrirtækis sem og væntanlega Bankasýslu ríkisins, En, frú forseti, hvort heldur það var í tíð fráfarandi ríkisstjórnar eða ríkisstjórnarinnar þar á undan eða flestallra ríkisstjórna sem setið hafa á Íslandi, þar með talið forvera Samfylkingar og Vinstri grænna, Alþýðubandalagsins og Alþýðuflokksins, hefur það tíðkast frá ómunatíð að pólitískar skipanir í nefndir og ráð eru alltaf fyrir hendi. Þær eru jafnóafsakanlegar hjá þessum flokkum og hjá Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum, Alþýðubandalaginu og Alþýðuflokknum. Pólitískar skipanir með þessum hætti eru aldrei eingöngu á faglegum nótum og verða ekki, því miður, frú forseti.

Frú forseti. Ég vil taka undir orð síðasta ræðumanns, hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, að þegar atvinnulífið er komið á þennan hátt í eigu ríkisins verður það alltaf löðrandi í pólitík eins og ég hef nefnt áður. Þess vegna er sérstaklega vandmeðfarið hvernig menn fara að þessu. Ég tók þátt í mikilli breytingu á þessu frumvarpi, sem upphaflega var lagt fram sem 1. mál á yfirstandandi þingi, og það náðust fram mjög góðar breytingar á því. Ég var mjög sáttur við þær breytingar, ég tel mjög nauðsynlegt að komið sé með eitthvert regluverk utan um það hvernig ríkið á að fara með allar þessar eigur sínar sem fjölgar með hverjum deginum, það eru bæði flugfélög og tryggingafélög, bara að nefna það, sem ríkið er að eignast. Það er líka gott að koma með einhvern aðila sem getur tekið á fortíðarvandanum því að hlutverk banka er aðallega fram á við. Bankar eiga að vinna að því sem þeir ætla að gera í framtíðinni en ekki því sem þeir ætla að gera í fortíðinni. Að þessu leyti er ég mjög sáttur við þær breytingar sem gerðar voru milli 1. og 2. umr. Við glímum hér við óþekkt vandamál, Íslendingar. Það er ekki til þekking í landinu til að ráða við það magn af gjaldþrotum sem við erum með í dag og það er ekki til þekking á því hvernig ríkið á að meðhöndla öll þau fyrirtæki sem það er að eignast. Það er algjör firra ef menn halda að það sé til einhver þekking á Íslandi í þessari stöðu. Hún er til á einstaka stað í heiminum, í löndum sem hafa lent í svipuðum hremmingum, svipuðu hruni, þó að enginn hafi í rauninni lent í jafnmiklu hruni og við að talið er. Þetta er mikið vandamál og ég vonast til að menn leiti þekkingar þar sem hún er til staðar, sem sagt úti í heimi. Ég var búinn að lofa formann hv. efnahags- og skattanefndar fyrir það hve vel hann tók í allar breytingar og annað slíkt, frumvarpið hefur tekið miklum og jákvæðum breytingum. Fjallað er um hvað gerist þegar fyrirtæki koma inn í kerfið, þ.e. undir ríkið, að gæta skuli jafnræðis og gagnsæis og allt það, og svo alveg sérstaklega þegar fyrirtækin fara aftur út, því að meiningin er að þau fari öll út aftur. Og sérstaklega er fjallað um það að fyrirtækið sem við ætlum að fara að stofna sé aðallega ráðgefandi, til að staðla aðgerðir en ekki til að eiga fyrirtækin nema í algjörum undantekningartilfellum. Svo kemur núna breyting sem ég er bara afskaplega ósáttur við sem er breyting sem kemur frá meiri hlutanum. Ég var ekki á þeim fundi og verð bara að eiga um það við sjálfan mig. Það var mikil umræða hér á þeim tíma um annað mál og þar stendur að fjármálaráðherra sé heimilt að framselja eignarhlutann til Bankasýslu ríkisins. Þetta gerði ég miklar athugasemdir við, verulega miklar. Í fyrsta lagi geri ég miklar athugasemdir við Bankasýsluna og það frumvarp, þó að það sé í annarri nefnd, og þarna er að gerast dálítið merkilegur hlutur sem ég vara við og nefndi áðan. Segjum að þetta gangi eftir og að þetta fyrirtæki, um endurskipulagningu rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja, með öllum heimildum um að fá upplýsingar og gögn, segjum að það verði sett undir Bankasýsluna og ráðherra skipar svo stjórn Bankasýslunnar hvernig sem það gerist. Bankasýslan á svo að fá einhverja valnefnd varðandi fjármálafyrirtæki en það á ekki við um þetta fyrirtæki. Bankasýslan, stjórn þess félags fer þá væntanlega með hlutabréfið eina sem er í þessu félagi eftir að búið er að færa það undir og mun skipa stjórn þar án valnefndar nema menn geri breytingu á því frumvarpi sem er síðast á dagskrá í dag, um Bankasýslu ríkisins, og þessu félagi verði skotið inn í sem fjármálafyrirtæki þannig að valnefndin komi alla vega að þessu. Þá gerist það merkilega að ráðherrann ber ekki lengur ábyrgð á skipun stjórnar í þessu fyrirtæki. Það líst mér mjög illa á vegna þess, eins og ég nefndi fyrr í umræðunni og eins og hæstv. forsætisráðherra lenti í aftur og aftur og kvartaði mikið undan á sínum tíma, að þegar bankarnir voru einkavæddir eða hlutafélagavæddir að fullu í eigu ríkisins þá fengust allt í einu engar upplýsingar. Allt í einu fengust engar upplýsingar um stöðu bankanna. Þessu kvartaði hv. þingmaður þá, Jóhanna Sigurðardóttir, núverandi hæstv. forsætisráðherra, mikið undan. Ég er bara hræddur um að það nákvæmlega sama gerist hérna. Allt í einu er komin einhver stjórn sem skipar stjórn í þessu fyrirtæki og það er algjörlega undir hælinn lagt hvort hún gefi einhverjar upplýsingar. Ef hún gefur ekki upplýsingar, hvað þá? Og ef allt það sem hér stendur í 6. gr. um gagnsæi o.s.frv., ef ekkert er farið að þeim lögum, að því ákvæði, hvað gerist þá? Hver á að kæra, hver er aðili málsins? Er það Alþingi? Er það nefndin? Er það ráðherrann? Þetta held ég að þurfi að skýra miklu betur áður en menn taka svona ákvörðun. Ég er ansi hræddur um að þetta sé mikið skref aftur á bak og legg til að nefndin sem gerir þessa breytingartillögu dragi hana jafnvel til baka, að þeir stjórnarliðar sem standa að tillögunni dragi þá tillögu til baka að veita þessa heimild. Nú er ekki einu sinni víst að hún verði nýtt en ég tel mjög líklegt að hún verði nýtt vegna þess að hún er mjög spennandi fyrir þá sem vilja fá völd og gína yfir miklu. En þetta getur orðið mjög hættulegt, allt þetta dæmi, vegna þess að það eru pólitískt kjörnir menn sem hafa áhrif á það hvert fyrirtæki verða seld og hvað gerist með þau, það getur jafnvel gerst að menn fái ekki vinnu nema þeir séu í réttum flokki og menn fái ekki gjaldeyri nema þeir séu í réttum flokki o.s.frv. Því miður kynntist ég því einum of mikið þegar ég var yngri og ég vil helst ekki upplifa það aftur og ég geri ekki ráð fyrir að neinn vilji það nema kannski sá sem er í þessum rétta flokki.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér stofnun opinbers hlutafélags til að stuðla að endurskipulagningu rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja. Allt er þetta í tengslum við það hrun sem við upplifðum hér og þekkjum, í rauninni er það sem við erum að gera núna aðeins einn anginn af því, við erum að endurskipuleggja fjármálakerfið og fjármálakerfið teygir anga sína víða því að það er eins og einhver sagði, svona olían í hagkerfinu. Og það sem við horfum upp á er það að ýmis fyrirtæki eru beint og óbeint í fanginu á fjármálafyrirtækjunum og fjármálafyrirtækin eru í fanginu á hinu opinbera. Ég verð að segja eins og er að mér finnst þegar maður skoðar það sem hefur gerst á þessum sumardögum á þinginu - maður áttar sig ekki á því, tíminn líður svo fljótt, en við erum búin að vera hér í tvo mánuði - að þetta sé án nokkurs vafa óskipulagðasti tími sem ég hef starfað á í þinginu, er ég þá ekki að segja að ég sé sligaður af þingreynslu en ég hef þó verið þingmaður í rúmlega sex ár. Frumvarpið tekur ekki aðeins á hinum ýmsu þáttum eins og nafnið gefur til kynna og kemur fram í 3. gr. en þar er tilgreindur tilgangur félagsins sem er allt frá því að vera ráðgefandi og aðstoða fjármálafyrirtæki sem hlut eiga að máli við fjárhagslega endurskipulagningu skuldsettra atvinnufyrirtækja, að vinna að fjárhagslegri endurskipulagningu skuldsettra atvinnufyrirtækja og annað því tengt, heldur er nú líka komin tillaga sem felur það í sér að þetta mál fari undir Bankasýslu ríkisins. Það er algjörlega vonlaust að ræða þessi mál nema gera það í samhengi. Það sem hefur gerst, og mín tilfinning er sú að þetta sé allt að því tilviljunarkennt og búið að þróast á síðustu dögum, er að við erum komin hingað og það liggur fyrir að meiri hlutinn ætlar að keyra málið í gegn, tók Bankasýsluna með miklu ofbeldi út úr viðskiptanefnd fyrir sólarhring síðan, menn ætla að setja af stað eina stofnun á vegum ríkisins sem mun halda utan um þetta fyrirtæki sem er með víðfeðmt hlutverk, þ.e. þá stofnun sem hér er til umræðu, stofnun um opinbert hlutafélag til að stuðla að endurskipulagningu rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja, og mun hafa alveg gríðarlega mikið umfang og snýr, eins og ég skil það, að hinum ýmsu atvinnufyrirtækjum sem fjármálafyrirtæki þurfa með einum eða öðrum hætti að taka á sökum þess hversu skuldsett þau eru. Undir Bankasýslunni verða síðan líka hinir þrír stóru viðskiptabankar ef fram fer sem horfir sem mér skilst að allar líkur séu á, og ríkið verði með allan eignarhlutinn í þessum fyrirtækjum, en ég var að vona að hægt væri að skila einhverjum þeirra til kröfuhafanna og þeir kæmu þá beint að rekstri þeirra og væru ekki á ábyrgð ríkisvaldsins. Eins og staðan er núna og eins og þetta hefur verið kynnt mun Bankasýsla ríkisins fara með eignarhlutinn í þessum þrem viðskiptabönkum og ekki bara í þessum þrem bönkum og þessu hlutafélagi sem á að taka almennt á fyrirtækjum í atvinnulífinu heldur líka sparisjóðunum. Hvað þýðir það, virðulegur forseti? Við erum búin að setja lungann af atvinnulífinu á Íslandi í eina stofnun. Þetta er allt rætt í einhverjum hólfum. Núna ræðum við stofnun þessa opinbera hlutafélags og ef ég skil það rétt hefur tíminn að mestu farið í það hjá nefndinni að ræða úrlausnina, það sem snýr að því fyrirtæki, þangað til á elleftu stundu að það kemur breytingartillaga sem hljómar sakleysislega og gengur út á það að fjármálaráðherra eigi að setja það undir Bankasýsluna, en Bankasýslan er með því í rauninni komin með nokkurn veginn allt atvinnulíf á Íslandi undir sig, ein stofnun með nokkurn veginn allt íslenskt atvinnulíf. Ég hvet menn, virðulegi forseti, til að staldra hér aðeins við. Er skynsamlegt að haga málum með þessum hætti? Samkeppniseftirlitið hefur komið nokkrum sinnum fyrir viðskiptanefnd bæði út af sparisjóðunum og Bankasýslunni. Hvað leggur Samkeppniseftirlitið áherslu á, ekki bara þegar fulltrúar þess koma sem gestir heldur líka í öllum umsögnum sínum? Það er alltaf sama línan. Og það er sama línan, eftir því sem ég best veit, og er hjá öllum þeim löndum sem eiga í höggi við kreppuna, þ.e. að gefa ekki neitt eftir hvað varðar samkeppnisþáttinn, setja ekki allt undir sama hatt. Af hverju er það? Það er vegna þess að menn vilja ekki brenna sig á sömu mistökum og menn gerðu í kreppunni á þriðja áratugnum. Hvaða mistök gerðu menn þá? Í nafni þess að menn voru í kreppu viku þeir burt hinum ýmsu samkeppnisreglum og ýmsu markmiðum varðandi samkeppni á markaði. Almennt eru menn sammála um að það hafi bæði dýpkað kreppuna og lengt hana. Ég hef áhyggjur af því, virðulegi forseti, að núna seint á þessari fallegu sumarnótt séum við að fara, í skugga stórra mála, virkilega mikilvægra mála eins og Icesave og annars máls sem ætti alls ekki að vera að ræða á þessum tímapunkti, sem er aðild Íslands að Evrópusambandinu, að renna hérna í gegn með stórhættuleg mál, mál sem ekki fá alvöruumræðu hvorki í nefndum þingsins né í þingsalnum. Ég vek athygli á því að við erum með hvorki meira né minna en allt atvinnulífið hér undir og við ætlum að setja þetta í eina stofnun. Eina sem vantar er að láta heita að þessi stofnun leggi fram á þinginu fimm ára áætlanir. Þá yrðum við algjörlega búin að ná því sem ég vil trúa að enginn Íslendingur vilji fara þó svo að nokkrir Íslendingar og kannski þó nokkuð margir hafi barist fyrir því fyrir nokkrum áratugum síðan. Einhvern veginn er mín tilfinning sú út af því gríðarlega skipulagsleysi sem er á þinginu, sem er þess eðlis að það er mjög auðvelt að sjá kómísku hliðarnar á því, sem ég veit að t.d. hv. þm. Helgi Hjörvar gerir og af ástæðu, vegna þess í fullri alvöru fresta menn fundi á Alþingi Íslendinga með 40 sekúndna fyrirvara - og þetta er ekkert grín - vegna þess að formaður einhverrar nefndar hringir í forseta þingsins. Og þetta er allt voðalega kómískt og sniðugt.  Það er nýmæli fyrir okkur Íslendinga að hafa eigendastefnu ríkisins en slíkt þekkist í ýmsum löndum. Og til að setja það í eitthvert samhengi, virðulegi forseti, fékk ég af því að ég hef verið að kalla eftir því, það hefur ekki komið fram í nefndinni, meiri hluti viðskiptanefndar hefur ekki sýnt því áhuga að skoða Bankasýsluna í samhengi við eigendastefnuna. Ég skal gangast við því að ég er nokkuð forvitinn að vita hvað eigendastefna er og fyrir hvað hún stendur og hvað felst í henni. Ég aflaði mér því gagna sem ég er með hér sem eru eigendastefnur í einu nágrannalandanna, nánar tiltekið Svíþjóð. Þetta er eigendastefnan í Svíþjóð, hún er 74 síður. Ég skal gangast við því að hér mætti koma texta þéttar fyrir og hér er ein og ein mynd en þetta eru 74 síður.  Alvarleiki málsins er sá að við erum ekkert að fjalla um það sem við ættum að gera. Við settumst niður í sumar til þess að fara í hinar ýmsu bráðaaðgerðir og ég hélt að við hefðum lært af þeim mistökum sem menn eru sammála um að við gerðum, ein þau stærstu voru þau að við vöndum okkur ekki nægilega við lagasetningu og það snýr beint að okkur þingmönnum. Ég fullyrði það að þingmenn meiri hlutans eru ekki meðvitaðir um hvað þeir eru að búa til. Og ég fullyrði að nú sé unnið með þeim hætti að það er verið að reyna að afgreiða mál eins hratt og mögulegt er til að ljúka þinginu. Áhugi Samfylkingarinnar er nær eingöngu á eitt mál og það er að með góðu eða illu að samþykkja tillögu þess efnis að Ísland sæki um aðild að Evrópusambandinu. Allt annað er aukaatriði. Virðulegi forseti. Við ræðum hér mál sem tengjast öllu atvinnulífinu. Nú getur vel verið, svo maður sletti aðeins, að menn hafi „grísað“ á einhverja góða lausn en þá hafa menn grísað á hana, því að hér hefur engin umræða farið fram um framtíðarsýn eða hvernig menn sjá þessum málum fyrir komið í framtíðinni. Ég vek athygli á því að það er núna við 3. umr. málsins sem fá menn þá stórkostlegu hugmynd að skella þessu eins og öllu öðru undir Bankasýslu ríkisins. Ég held að það sé kominn tími til að ábyrgir aðilar innan stjórnar meiri hlutans dragi andann djúpt og skoði aðeins hvert við erum komin og átti sig á því hvað það þýðir ef við samþykkjum þessi mál eins og hér er lagt upp með. Ég vek athygli á því að við erum að setja 70–80% atvinnulífsins, kannski minna, alla vega 50% - ég er ekki með prósentuna - undir eina stofnun. Við erum að samþykkja eftir því sem ég best veit, við erum ekki búin að sjá það, en miðað við þær upplýsingar sem við höfum ætla menn að hafa eina eigendastefnu fyrir öll fjármálafyrirtæki. Virðulegi forseti. Þetta er svolítið - þegar maður les hver stefna ríkisstjórnarinnar og þingmeirihlutans er - eins og maður hafi dottið inn á sýningu hjá Ladda og sé að hlusta á Martein Mosdal, þetta er ekki langt frá því. Það er ein stofnun með allt atvinnulífið, það er ein eigendastefna fyrir öll fjármálafyrirtækin, ein ríkisstefna, ein ríkisstofnun. Þingmenn Samfylkingarinnar eru svo spenntir að komast í umræðuna um ESB að þeir hafa ekki tíma í þetta en mig grunar að hv. þingmenn VG séu að láta gamlan draum rætast. Að vísu, svo að maður fari aðeins í söguna og skoði hver pólitísk fortíð þessara ágætu einstaklinga er, þá eru ansi margir úr gamla Alþýðubandalaginu í Samfylkingunni, þannig að þetta er kannski draumur fleiri aðila. En ég vonast til þess, virðulegi forseti, 

Frú forseti. Ég vil taka undir með mörgum þeim hv. þingmönnum sem hafa haft það á orði í umræðunni um þetta mál að það er með nokkuð þungum hug sem við ræðum þetta frumvarp vegna þess að það er jú ein birtingarmynd þess áfalls sem orðið hefur og um leið þeirrar stöðu sem upp er komin í íslensku atvinnulífi. Ég ætla að það sé engum þingmanni ljúft, hvort sem um er að ræða í stjórn eða stjórnarandstöðu, að leggja til þá leið sem hér er lögð til. Ég get þó tekið undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að auðvitað getur maður velt því fyrir sér hvort þeir þingmenn sem hafa bakgrunn í stjórnlyndum stjórnmálaskoðunum, sem í hjarta sínu hafa þá trú að það fari best fyrir þeim samfélögum þar sem miðstýringin er mest, að best sé að stjórnmálamenn og vel upplýstir og jafnvel alvitrir embættismenn taki ákvarðanirnar. Mönnum þykir það kannski ekki eins leitt og þeir láta. Þetta eru auðvitað getgátur og eitt er víst, og ég tala líka fyrir hönd flokks míns, að þetta er eitt af þeim frumvörpum sem erfitt er að taka afstöðu til með öðrum hætti en birst hefur í umsögnum okkar þingmanna og andstöðu okkar almennt við að ríkisvæða og miðstýringarvæða efnahagslíf okkar. Það má öllum ljóst vera, og ég mun koma að því síðar í máli mínu, hvaða alvarlegu afleiðingar það hefur fyrir endurreisn íslensks efnahagslífs ef við tökum úr sambandi þann kraft sem fylgir framtaki og drift einstaklingsins. Ef við færum ákvarðanatökuna í ríkari mæli til hins opinbera skilar það sér alveg örugglega í lakari lífskjörum þegar upp verður staðið, lakari en þau ella þyrftu að hafa orðið í ljósi þess áfalls sem hér varð. Þá að frumvarpinu. Ég nefni nokkrar greinar sem ég vil gera athugasemdir við. Í fyrsta lagi, frú forseti, er það 3. gr. frumvarpsins, um tilgang félagsins. Þar segir, með leyfi forseta: „Félaginu er heimilt í undantekningartilvikum að kaupa lánskröfur og eftir atvikum eignarhluti í hlutaðeigandi atvinnufyrirtækjum.“ Ég verð að segja eins og er að ég geri mér ekki alveg grein fyrir hvað átt er við þegar sagt er að félaginu sé heimilt í undantekningartilvikum að kaupa lánskröfur. Hver er það sem leggur það mat á stöðu mála og fyrir hvern er það mat lagt? Hvað er átt við með þessu orði? Hvaða gildi hefur það? Ég leitaði eftir útskýringum á þessu í framhaldsnefndaráliti og í öðrum plöggum í málinu. Nú kann að vera að mér hafi yfirsést en ég hefði áhuga á því að heyra frá hv. formanni nefndarinnar hvað menn hafa hugsað sér, hversu vítt þetta hugtak er. Er þetta undantekningartilvik eða jafnvel einhvers konar merkingarleysa? Þá á ég við að raunverulega setji enginn takmörk á hvað það er sem félagið getur tekið sér fyrir hendur þegar kemur að því að kaupa lánskröfur eða eignarhluti í atvinnufyrirtækjum. Ég sakna þess að hafa ekki séð einhverja nánari skýringu á því og ef slíka skýringu er að finna einhvers staðar í textunum vildi ég gjarnan sjá hana. Það skiptir auðvitað mjög miklu máli þegar kemur að framkvæmd þessarar löggjafar hvernig menn skilja þetta hugtak, hversu víðtækt umboð þetta félag eða þessi stofnun hefur til þess að fjárfesta í skuldabréfum og eignarhlutum. Það er algert lykilatriði. Ef menn horfa á þetta þröngt setur þetta heilmikil takmörk en ef þetta er bara sett þarna og menn þurfa ekkert að útskýra það neitt frekar eða það fylgja ekki þessu neinar nákvæmari skilgreiningar hvað þessi undantekningartilvik þýða nákvæmlega gætu menn allt eins sleppt þessu orði, það hefur þá enga merkingu sem slíkt. Í öðru lagi og í sömu grein, í lið c, er nefnt að rétt sé að ráðstafa eignum félagsins eins fljótt og auðið er, þó að þannig að tekið sé tillit til markaðsaðstæðna og það sé gert með gegnsæjum hætti. Ég fagna því að þetta ákvæði er í lögunum en um leið vil ég benda á að þegar menn þurfa að meta markaðsaðstæður getur það verið mjög flókið mál eins og sagan sýnir hvort markaðsaðstæður þá og þá stundina séu heppilegar til þess að selja fyrirtæki, það getur verið erfitt. Meðal annars er það snúið í slíku mati vegna þess að það kunna að vera rík rök af hálfu ríkisins fyrir því að losa hið opinbera út úr rekstri jafnvel þó að markaðsaðstæður séu með þeim hætti að ekki fáist hámarksverðmæti í ríkissjóð. En aftur á móti kunna hagsmunir þjóðarinnar allrar, efnahagslífsins alls, að kalla eftir því að slík sala fari fram þrátt fyrir að markaðsaðstæður séu ekki þær bestu þegar horft er á hámörkun á sölutekjum. Það getur einfaldlega verið mikilvægt bara til þess að auka aflið í efnahagslífinu að koma slíkum fyrirtækjum aftur í hendur einkaaðila þannig að þau fái þann kraft og þá drift sem slíku eignarhaldi fylgir. Ég vil taka þetta fram af því að ég held að það sé nauðsynlegt að þeir sem starfa eftir þessum lögum hafi það í huga þegar kemur að því, sem verður vonandi sem fyrst, að menn fari í það að selja þær eignir sem þetta félag fjárfestir í. Síðan kem ég að þeim þætti sem auðvitað eðlilegt er að menn staðnæmist við, 4. gr., sem snýr að stjórn félagsins og framkvæmdastjóra. Ég verð að taka undir með mörgum hv. þingmönnum sem hnotið hafa um þetta að í fyrsta lagi er ekkert óeðlilegt að það sé eigandinn, og þá um leið fjármálaráðherrann, sem skipar í stjórn þessa félags. Í sjálfu sér er það ekkert óeðlilegt þegar um er að ræða félög sem ríkið er með á sinni könnu og eignarhaldið liggur hjá fjármálaráðherra, við sjáum það í mörgum öðrum dæmum. Það sem ég tel að við verðum að hafa í huga í þessu máli, og einnig hvað varðar Bankasýsluna, er að staðan sem upp er komin er algjörlega einstök. Hún varð til vegna hruns fjármálakerfisins og setur allt í einu upp í fangið á ríkinu alveg gríðarlegan fjölda fyrirtækja. Þá tel ég að hægt sé að færa rök fyrir öðrum sjónarmiðum hvað varðar hvernig fara á með stjórn slíks félags en bara þeim að fjármálaráðherrann eigi að skipa stjórnina. Reyndar er gerð tillaga í framhaldsnefndaráliti meiri hlutans um að fjármálaráðherra sé heimilt að framselja eignarhlutinn til tilvonandi Bankasýslu ríkisins. Gott og vel, en í frumvarpinu um Bankasýslu ríkisins er gert ráð fyrir því að sami fjármálaráðherra skipi í þá stjórn. Það breytir því í engu þeim grundvallaratriðum að það er fjármálaráðherrann sem hefur töglin og hagldirnar hvað varðar þetta allt saman í gegnum Bankasýslu ríkisins. Ég er þeirrar skoðunar, og það á jafnt við um Bankasýsluna og um það frumvarp sem hér um ræðir, hið opinbera hlutafélag, að eðlilegt sé að við skoðum aðrar leiðir þegar kemur að því að skipa þessar stjórnir, að eðlilegra sé að Alþingi Íslendinga komi að slíkri skipan. Með því fyrirkomulagi sem stefnir í að óbreyttu er, eins og margir hv. þingmenn hafa lýst, allt atvinnulífið meira eða minna komið inn í opinbera stofnun með einum eða öðrum hætti en stjórn þeirrar stofnunar er skipuð bara af einum manni, hæstv. fjármálaráðherra. Við eðlilegar aðstæður þar sem um er að ræða venjuleg og eðlileg félög í eigu ríkisins er ekkert óeðlilegt við slíkt en þegar svona stór hluti af efnahagsstarfsemi þjóðarinnar er kominn á þetta stig tel ég að menn verði að athuga aðrar leiðir. Ég bind vonir við það áður en við ljúkum afgreiðslu þessara frumvarpa, um opinbera hlutafélagið og Bankasýsluna, að við finnum aðra og betri leið. Síðan vil ég að lokum gera að umtalsefni þá hættu sem er fólgin í þessu öllu saman. Hún er sú að þegar svona mikið vald og um leið mikil ábyrgð er komin á herðar svo fárra manna, hversu góðir menn sem það nú eru, er hættan á því að mistök eigi sér stað í bankakerfinu og efnahagslífinu öllu aukin. Bankakerfi okkar Íslendinga hrundi og við erum búin að ræða það fram og til baka í þingsalnum hvað kom fyrir. En það er alveg nauðsynlegt að það kerfi sem við byggjum upp hafi ekki í sér fólgna of mikla hættu á því að það verði kerfislæg mistök, það er hætta á því þegar svona mikið vald er sett til mjög fárra einstaklinga. Það er kosturinn við hið dreifða vald, það er kosturinn við markaðinn, að fleiri hugmyndir og sjónarmið koma að málum sem tryggja að menn eru ekki fastir í einhverri einni ákveðinni kreddu sem smitar allt hagkerfið. Það er hættan sem fylgir slíkum stofnunum eins og þeim sem við ræðum nú. Þess vegna skiptir miklu máli, ef þetta verður niðurstaðan, ef sú leið verður farin sem hér er verið að ræða ásamt Bankasýslunni, að við búum við þetta fyrirkomulag í sem skemmstan tíma. Hver ársfjórðungur og hver mánuður sem líður án þess að við komumst út úr slíku fyrirkomulagi dregur úr þróttinum í hagkerfinu og í raun og veru, þó að menn geti borið fram ágæt rök fyrir nauðsyn þess fyrirkomulags sem hér er, gerum við um leið okkur endurreisnina erfiðari. Þetta eru neyðarráðstafanir og því fyrr sem við komumst frá þeim því betra. Það er reyndar lykilatriði í því að þingheimur allur sé sér meðvitaður um að við eigum að kappkosta að komast sem fyrst út úr því kerfi sem verið er að smíða því að þetta kerfi er vont kerfi í eðli sínu. Það er vont vegna þess að það þýðir að stór hluti af atvinnurekstri þjóðarinnar er kominn í hendur hins opinbera og það er alvarlegt mál. Að lokum, frú forseti, vil ég benda á að í þeirri breytingartillögu sem meiri hluti efnahags- og skattanefndar bar fram í framhaldsnefndaráliti er gert ráð fyrir að þingið muni síðan samþykkja lög um Bankasýslu ríkisins. Ég tel að það sé nauðsynlegt, komi til þess að þetta frumvarp verði samþykkt, að umræðu um Bankasýslu ríkisins sé þá lokið og málið afgreitt en með því er hæstv. fjármálaráðherra veitt heimild til að framselja eignarhlutinn inn í Bankasýsluna. Ef við erum ekki búin að ganga frá nákvæmlega hvernig Bankasýslan á að líta út og við samþykkjum frumvarpið eins og það er lagt til hér og síðan verða einhverjar slæmar breytingar á Bankasýslunni sem eru gegn vilja þingsins, gæti myndast óheppileg staða. Ég vil hafa þessi varnaðarorð uppi af því að ég held að menn geti vel komið því þannig fyrir við afgreiðslu mála á Alþingi að það myndist engin óþarfaóvissa 

Hæstv. forseti. Við fjöllum hér um frumvarp til laga um endurskipulagningu rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja. Athygli vekur hvernig ætlunin er að skipa hinu opinbera hlutafélagi stjórn og hafa margir hv. þingmenn gert það að umtalsefni í dag. Samkvæmt frumvarpinu skal stjórn félagsins kosin á aðalfundi félagsins sem samkvæmt ummælum hv. formanns efnahags- og skattanefndar hér í umræðunni fer þannig fram að fjármálaráðherra situr einn á aðalfundi og kýs stjórn til handa félaginu. Málið hefur hins vegar tekið miklum breytingum frá því að það var fyrst lagt fram á þinginu og nú síðast þeim breytingum að meiri hluti efnahags- og skattanefndar leggur það til að heimilt verði að framselja eignarhlut hins opinbera hlutafélags, sem ætlunin er að stofna á grundvelli frumvarpsins, til Bankasýslu ríkisins en frumvarp um hana hefur ekki verið samþykkt h á Alþingi enn sem komið er. Framsalið mundi fela það í sér að kosning stjórnar verði á valdi þeirrar stofnunar í stað ráðherra þar sem nefndin telji að það tryggi betur faglega ákvörðunartöku innan félagsins. Nú er það svo, frú forseti, að það frumvarp hefur enn ekki verið afgreitt í þinginu og það liggur fyrir að ekki er einhugur um það og ekki einhugur um það hvernig ákvæðin varðandi stjórnina þar koma til með að enda, hvernig hún verður skipuð. Það er því ankannalegt að taka þátt í umræðu um þetta gríðarlega mikilvæga hagsmunamál íslensku þjóðarinnar, hvorki meira né minna, hvernig endurskipulagning rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja mun fara fram án þess að þetta liggi fyrir. Það er ætlunin hér að þingmenn samþykki að fela þetta Bankasýslu ríkisins sem enn liggur ekki fyrir hvernig verður og hvernig stjórn hennar verði háttað, að við samþykkjum þetta frumvarp án þess að það liggi fyrir. Hvernig á þessi umræða að geta verið fagleg? Ég spyr að því. Það er í rauninni hálfankannalegt að þurfa að taka þátt í þessu. Hæstv. forseti. Við Íslendingar stöndum frammi fyrir því stóra verkefni að endurreisa efnahag landsins. Þetta verkefni er viðamikið og það er auðveldara um að tala en í að komast að leysa öll þau viðfangsefni sem lenda inni á borði stjórnvalda, ég geri mér fyllilega grein fyrir því. En það mikilvægasta í þessu öllu saman er að gera sér grein fyrir því hvert skal stefnt. Hver er heildarsýnin? Hvert er verið að stefna með þjóðina? Hver er meiningin með því að leggja fram þessi frumvörp? Hver er heildarsýnin, hvers vegna liggur hún ekki fyrir? Vinnubrögðin á Alþingi á yfirstandandi sumarþingi eru með þeim hætti að ég efast um að nokkur einasti maður hafi það á tilfinningunni að það sé einhver heildarsýn í þeim verkefnum sem hafa komið hingað inn. Og varðandi það að ríkisstjórnin hafi heildarsýn yfir þessi verkefni. Nú er staðan sú að stærstur hluti íslensks atvinnulífs er að verða kominn í hendur ríkisins. Í dag er á dagskrá frumvarpið sem við ræðum nú, jafnframt á að vera seinna í dag umræða um Bankasýslu ríkisins og fyrr í dag ræddum við frumvarp sem leiðir til ríkisvæðingar sparisjóðanna. Allt vald fellur nú til fjármálaráðherra og til Bankasýslu ríkisins og ríkisvæðing atvinnulífsins er staðreynd. Hver er stefna ríkisstjórnarflokkanna vaðandi eignarhald á þessum fyrirtækjum? Talsmenn ríkisstjórnarflokkanna hér í umræðunni hafa farið mikinn og sagt að til standi að gefa út eigendastefnu. Gott og vel. En hvernig lítur sú stefna út? Hvers vegna er ekki byrjað á þeim enda að upplýsa okkur um það hér hvert skal stefnt varðandi þessi fyrirtæki? Af hverju er ekki byrjað á þeim enda? Er einhver tilgangur með því að ræða það hér án þess að við vitum hver niðurstaðan á að vera, hvert skal stefnt? Vissulega hefur því verið lýst yfir að kynna eigi þessa eigendastefnu í þinginu en er ekki augljóst að afstaða þingheims til þess máls sem hér liggur fyrir er nátengd því hvernig eigendastefnan lítur út? Hæstv. forseti. Vissulega tala vinstri flokkarnir um að það sé mikilvægt að koma eigendastefnu ríkisins í loftið og það sé ekki ætlunin að ríkisvæða atvinnulífið til langframa. Sumir þeirra sem sitja í stjórnarliðinu hafa ýjað að því að vissulega sé einkaframtakið mikilvægt. Staðreyndirnar tala hins vegar sínu máli. Atvinnulífið hefur verið ríkisvætt, öll völd eru að verða komin á hendur fjármálaráðherra. Gjaldeyrishöftin eru staðreynd og mann rennir í grun að þau verði viðvarandi. Ríkisvæðing sparisjóðanna virðist liggja í loftinu. Ráðherrar ríkisstjórnarinnar telja sig hafa efni á því að hafna tækifærum til atvinnuuppbyggingar þar sem minnsti grunur leikur á að einhver einkabisness sé viðloðandi, líkt og hæstv. heilbrigðisráðherra komst að orði hér í síðustu viku. Áform ríkisstjórnarinnar um að fara svokallaða fyrningarleið í sjávarútvegi hefur þegar valdið ómældum skaða innan greinarinnar og þessi aðalgrunnstoð íslensks atvinnulífs á því undir högg að sækja beinlínis vegna stefnu ríkisstjórnarinnar. Þá ríkir jafnframt óvissa um það hvernig íslenskum landbúnaði kemur til með að reiða af vegna áforma Samfylkingarinnar um inngöngu í Evrópusambandið. Þá hafa ýmis mál hlotið skrýtna umfjöllun. Afgreiðsla umsóknar ORF Líftækni um sáningu á erfðabreyttu byggi í Gunnarsholti var dregin það mikið á langinn að rannsóknir þetta sumarið varðandi þetta mikilvæga mál, sem kemur til með að skapa íslensku þjóðarbúi miklar gjaldeyristekjur, eru í hættu. Virkjanaáform í neðri hluta Þjórsár virðast vera á ís vegna afskipta umhverfisráðuneytisins af skipulagsmálum sveitarfélaganna á svæðinu. Útgáfa rannsóknarleyfa vegna hugsanlegrar orkunýtingar liggur ekki fyrir. Það vakna óneitanlega þær áhyggjur að þegar iðnaðarráðuneytið hefur gripið til aðgerða til að liðka fyrir erlendri fjárfestingu hér á landi verði einfaldlega engin orka í boði og við missum því af þeim tækifærum sem okkur standa til boða og við þurfum svo virkilega á að halda til að byggja upp atvinnu í landinu. Endalausar skattahækkanir virðast vera leið vinstri flokkanna út úr kreppunni. Enginn raunverulegur vilji virðist vera til þess að skera niður í ríkisrekstri. Virðulegi forseti. Vinstri flokkarnir geta talað fjálglega um að í raun sé enginn kommúnistabragur á stjórn mála en verkin tala. Skattahækkanir, ríkisvæðing atvinnulífsins og skortur á heildarsýn eru staðreynd. Er ekki bara við hæfi að kalla þessa leið nýkommúnisma? Komum okkur þannig út úr kreppunni með nýkommúnismanum. Virðulegi forseti. Grundvöllur þess að við náum árangri við stjórn efnahagsmála sem leiðir til vaxtalækkunar og afnáms gjaldeyrishaftanna er að stjórnvöld nái tökum á ríkisfjármálunum og að endurreisn bankanna verði lokið. Áður en þessi tvö mikilvægu atriði komast í verulega gott horf verða allar aðgerðir til bjargar heimilunum og atvinnulífinu máttlausar. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hefur lagt fram viðamikla þingsályktunartillögu um nauðsynlegar aðgerðir vegna alvarlegs ástands efnahagsmála. Markmið þeirra aðgerða, sem lagt er til að Alþingi feli ríkisstjórn að ráðast í, er að bæta stöðu heimila og fyrirtækja, endurheimta tiltrú á íslensku efnahagslífi, skapa sameiginlegan skilning á mikilvægi brýnustu aðgerða, tryggja hvata til atvinnusköpunar og hagvaxtar og skapa skilyrði til þess að Íslendingar verði að nýju í hópi samkeppnishæfustu þjóða heims. Þau verkefni sem við blasa eru vissulega stór og viðamikil en ekki óyfirstíganleg. Mikilvægt er að gera sér grein fyrir heildarmyndinni, það verður að nást yfirsýn yfir viðfangsefnin, það verður að taka til verka og taka til verka í réttri röð, það verður að byrja á því að taka á í ríkisfjármálunum og ljúka endurskipulagningu bankanna. Öll úrræði sem miða að aðstoð til handa heimilum og fyrirtækjum verða veikburða meðan ekki er til staðar starfhæft bankakerfi. Til að tryggja trúverðugleika efnahagslífsins til langframa þarf að endurskoða hagstjórnina og þær reglur sem unnið er eftir á fjármálamarkaði. Hið opinbera hefur það hlutverk að skapa atvinnulífinu umhverfi sem hvetur til fjárfestinga og myndunar nýrra starfa. Erlendir fjárfestar hafa áhuga á að koma í framkvæmd atvinnutækifærum á sviði orkufreks iðnaðar og allt hik varðandi afhendingartíma orku, tafir á afgreiðslu umhverfismats, óvissa um skattumhverfi fyrirtækja og gjaldeyrishöft gera það að verkum að Ísland gæti misst af tækifærum til atvinnusköpunar. Við höfum ekki efni á að missa af slíkum tækifærum. Virðulegi forseti. Á óvissutímum er nauðsynlegt að sýna yfirvegun við stjórn landsins og jafnframt að hafa kjark til að taka ákvarðanir og fylgja fastmótaðri stefnu með augastað á framtíðinni. Tillögum sjálfstæðismanna hefur verið vel tekið af þingmönnum úr öllum flokkum og ég tel rétt að bretta upp ermar og hefjast handa við að hrinda þeim í framkvæmd. Virðulegi forseti. Þrátt fyrir erfiða stöðu megum við Íslendingar aldrei gleyma því að við eigum margar styrkar stoðir sem við munum byggja á til framtíðar. Aldurssamsetning þjóðarinnar er hagstæð, menntunarstig er mjög hátt og grunnstoðir samfélagsins eru sterkar. Sú gnótt af hreinu ferskvatni sem við búum að er auðlind sem við skulum ekki vanmeta og við eigum mikið af góðu ræktarlandi sem kemur til með að nýtast okkur vel. Sjávarútvegurinn er sterkur ef hann fær einfaldlega að lifa í friði fyrir fyrningarhugmyndum ríkisstjórnarinnar. Við þurfum að snúa bökum saman, Íslendingar, og vinna saman að því verkefni að endurreisa efnahaginn. Það gerum við með því að hafa trú á því að einstaklingarnir sem hér búa hafi eitthvað til málanna að leggja og að þeirra framtak og vinna komi til með að skila sér í því að þeir sjái afrakstur eigin verka. Nú sem aldrei fyrr ríður á því að stjórnvöld átti sig á þeirri skyldu sinni að skapa skilyrði sem liðka fyrir þeim tækifærum sem til staðar eru. Barátta okkar á Íslandi næstu missirin felst í því að grípa tækifærin, að sjá til þess að krumla ríkisins grípi ekki atvinnulífið það sterkum tökum að ekki verði aftur snúið. Það gerum við með því að treysta á kraft einstaklingsins vegna þess að það er framtak einstaklingsins sem kemur til með að koma okkur hvað hraðast upp úr kreppunni.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umfjöllunar er kannski ekki mikið að vöxtum við fyrstu sýn þegar pappírarnir eru skoðaðir en hins vegar er ljóst að hér er um að ræða gríðarlega umfangsmikið og flókið mál. Það verðskuldar allmikla umræðu eins og það hefur fengið hér í dag, raunar líka við 2. umr. þessa máls og umfjöllun í nefnd sem greinilega hefur átt mikið verk fyrir höndum að takast á við það frumvarp sem upphaflega var lagt af stað með. Sannleikurinn er sá að þegar þetta frumvarp er skoðað í þeim búningi sem það er í núna eftir 2. umr. og borið saman við það frumvarp sem lagt var fram í upphafi er ljóst að það hefur tekið ótrúlega miklum breytingum. Í raun og veru má segja að við séum hér í þriðju atrennunni að þessu máli. Fyrst var frumvarpið lagt fram á síðasta þingi en þá var það ekki afgreitt. Það beið þess síðan að verða tekið til endurskoðunar af núverandi ríkisstjórn, eins og kemur fram í greinargerð og athugasemdum með þessu frumvarpi, að eftir að tekið hafði verið tillit til þeirra athugasemda að einhverju leyti sem borist höfðu þegar frumvarpið var lagt fram upphaflega. Það er þó alveg ljóst að þegar þau mál eru skoðuð og bornar saman þær athugasemdir sem bárust við upphaflegt frumvarp að það frumvarp sem lagt var af stað með nú í vor, þingskjal 1, fyrsta mál þessa þings, var algjörlega vanbúið. Það sjáum við m.a. af þeim umræðum sem urðu strax í upphafi um málið. Það kemur einnig í ljós þegar við rennum augum yfir þær athugasemdir sem bárust frá fjöldamörgum aðilum sem málið varða, frá atvinnulífinu, bönkunum og öllum þeim sem skoðuðu þetta mál. Í raun og veru er Alþingi að kveða upp dóm um þetta frumvarp í þeirri meðhöndlun sem það hefur fengið í þingnefndinni og með þeim breytingartillögum sem þegar hafa verið afgreiddar og eru nú lagðar hér fram. Það sætir mikilli furðu að mál eins og þetta, sem er augljóst forgangsmál ríkisstjórnarinnar, lagt fram sem fyrsta mál hennar á vorþingi, skuli hafa verið svo vanreifað sem raun ber vitni. Það ber auðvitað skýrt merki þess að kastað var til höndunum við gerð þess. Það hefur ekki verið hugsað út í hörgul þrátt fyrir að ábending þess efnis hafi birst í greinargerð frá virtum aðila erlendum sem kallaður var til þess að gera tillögur í þessum efnum. Það er mjög ámælisvert að ríkisstjórn skuli leggja fram mál af þessari stærðargráðu sem er svo vanreifað sem raun ber vitni. Ég gagnrýni í sjálfu sér ekki þó að Alþingi geri miklar breytingar á tilteknum lagafrumvörpum, hvort sem er frá ríkisstjórn eða einstökum þingmönnum. Það er þá fyrst og fremst til marks um að Alþingi vinnur vinnuna sína, það fer yfir málið til þess að reyna að betrumbæta það. Það lýsir líka sjálfstæði þingsins sem vekur aftur á móti athygli á þeirri umræðu sem stundum á sér stað um að Alþingi sé ekki sjálfstæð stofnun, að Alþingi taki eingöngu tilskipunum framkvæmdarvaldsins. Þó að það eigi við stundum á það alls ekki við alltaf. Þetta mál er dæmi um þegar Alþingi tekur til sinna ráða þegar framkvæmdarvaldið kastar gjörsamlega til höndum varðandi mál, sérstaklega af þeim toga sem við fjöllum um. Það er gríðarlega þýðingarmikið mál sem mun hafa áhrif á fyrirkomulag atvinnulífsins, ekki bara í bráð heldur líka í lengd, sérstaklega í ljósi þess að við vitum að eigendastefna ríkisins er mjög óskýr og yfirlýsingar hæstvirtra ráðherra og þingmanna varðandi mögulegt eignarhald á einstökum fyrirtækjum eru mjög misvísandi. Það er alveg ljóst að það sem við fjöllum um hér getur haft mjög mikil áhrif á hvernig fyrirkomulag og staða atvinnulífsins verða á næstunni og í framtíðinni og þar með hefur það mikil bein áhrif á hvernig lífskjör muni þróast á komandi árum. Það er kannski til marks um hversu miklum breytingum frumvarpið hefur tekið að þetta er þriðja atrennan að þessu máli og svo miklum breytingum hefur frumvarpið tekið að það varð niðurstaða hv. efnahags- og skattanefndar sem fór yfir málið að jafnvel þyrfti að breyta heiti frumvarpsins. Upphaflegt heiti frumvarpsins var að mati nefndarinnar þannig eftir þær breytingar sem búið er að gera á málinu við 2. umr. málsins að það þótti ekki endurspegla inntak þess, ekki heldur eftir þær breytingar sem nefndin gerði á því og Alþingi hefur nú þegar samþykkt. Það segir okkur hvernig að þessu máli hefur verið staðið og það er auðvitað ekki vansalaust af hálfu framkvæmdarvaldsins að leggja af stað með svona stórt mál sem varðar framtíðarskipulag atvinnulífsins og hvernig við ætlum að reyna að sigla atvinnulífinu út úr þeim miklu erfiðleikum sem við er að glíma. Gleymum því ekki að atvinnulífið er nú í mjög alvarlegri stöðu. Ég hef ekki hitt neinn úr atvinnulífinu sem ekki kvartar undan því að fjárhagsleg fyrirgreiðsla af hálfu bankastofnana sé í skötulíki. Ekki er búið að ljúka stofnun bankanna, það hefur dregist viku eftir viku, mánuð eftir mánuð. Nú er sagt að þeirri vinnu eigi að ljúka um miðjan þennan mánuð, nánar til tekið 17. júlí, og á meðan hefur atvinnulífið liðið mjög fyrir þetta. Það mál sem hér er lagt til felur í raun og veru í sér að færa verkefni sem ella væru í ríkisbönkunum, og eftir atvikum í sparisjóðunum, sem nú stefnir í að verði ríkisvæddir eins og glögglega kom fram í umræðunum hér í dag, inn í þetta nýja fyrirtæki sem er opinbert hlutafélag í eigu ríkisins með einu hlutabréfi sem hæstv. fjármálaráðherra fer með. Þess vegna munu safnast algjörlega áður óþekkt völd í atvinnulífinu inn í þetta nýja fyrirtæki. Stundum hefur verið talað um að það sé mikil samþjöppun valds í atvinnulífinu eins og það hefur verið undanfarin ár og oft hefur verið undan því kvartað að skortur sé á samkeppni þegar um er að ræða að fáein fyrirtæki eru ríkjandi á einhverjum markaði. Hér er verið að ákveða, verði þetta frumvarp að lögum, að færa stjórn á mjög stórum hluta atvinnulífsins inn í eina stofnun sem á þá að ráða öllu því sem hún vill í sambandi við rekstur og fyrirkomulag atvinnulífsins. Það sem við höfum séð í fortíðinni varðandi samþjöppun valds í atvinnulífinu er hreinn barnaleikur á við það sem hér er verið að leggja drögin að. Ég held að ég sé örugglega ekki einn um að hugsa þannig en í gegnum höfuð mitt fóru ýmsar orwellskar hugsanir, stórabróður-skírskotanir, þegar ég velti fyrir mér því gífurlega valdi sem þessu nýja fyrirtæki verður ætlað. Ef hið nýja frumvarp er lesið eins og það liggur fyrir eftir 2. umr. málsins blasir við að þar er verið að leggja til gífurlega mikil völd sem verða í höndum þessa nýja fyrirtækis. Þegar hefur verið farið yfir það í nokkru máli í hverju það felst. Eitt af því sem vakti athygli mína er c-liðurinn, þegar kemur að því að velta fyrir sér hvernig eigi síðan að fara með þær eignir sem þetta fyrirtæki á að „forvalta“. Þar er lagt á ráðin um tiltekin meginmarkmið um hvað leggja skuli áherslu á og er skemmst frá því að segja það er mjög margt tínt til og flest er það skynsamlegt. Hins vegar blasir líka við þegar þessi mál eru skoðuð að ýmislegt af því sem lagt er upp með þegar þessi fyrirtæki verða seld, þegar þau fara úr eigu stóru orwellsku stofnunarinnar, stangast á. Það er t.d. ekki alveg ljóst mál að markmiðið um dreifða eignaraðild í þessum fyrirtækjum og markmiðið um að ná hámarksafrakstri fyrir ríkissjóð séu endilega samrýmanleg. Í umræðunni sem fram fór á sínum tíma um einkavæðingu bankanna kom fram að þar stönguðust á tvö sjónarmið: Annars vegar það sjónarmið að æskilegt væri að selja fyrirtæki þannig að það tryggði dreifða eignaraðild. Hins vegar var sagt: Þessu verðum við að víkja til hliðar til þess að reyna frekar að ná hámarkstekjum af eignasölunni fyrir ríkið vegna þess að það blasir við að sá sem getur keypt fyrirtæki og eignast þar ráðandi hlut er væntanlega tilbúinn til þess að greiða heldur hærra verð fyrir hlutafé en sá sem ætlar að kaupa lítinn hlut sem ekki gefur honum mikil völd og áhrif í hendur. Hér í 3. umr. er einnig rædd breytingartillaga sem er á nefndaráliti meiri hluta efnahags- og skattanefndar þar sem segir að fjármálaráðherra verði heimilt að framselja eignarhlutinn til Bankasýslu ríkisins. Það er út af fyrir sig sögulegt að vísað sé í þessum lögum til frumvarps sem ekki hefur einu sinni hlotið afgreiðslu Alþingis. Þetta er að vísu heimildargrein þannig að út af fyrir sig er það væntanlega þinglega tækt eins og það er lagt fram en engu að síður er sérkennilegt að hugsa til þess að heimild skuli vera til þess að framselja eignarhlut til stofnunar sem ekki er enn þá búið að setja á laggirnar. Það er þó enn þá sérkennilegra ef við skoðum hvernig það frumvarp sem við fjöllum um hefur þróast að þessu leyti. Í upphaflegu frumvarpi sem lagt var fram í vor var heimild í 4. gr. fyrir fjármálaráðherra að afhenda eignarhlut ríkisins í eignaumsýslufélaginu til félags í eigu ríkissjóðs. Talað var um það í upphafi að hæstv. fjármálaráðherra hefði heimild til þess að fela tilteknu ríkisfyrirtæki eignarhlut ríkisins í eignaumsýslufélaginu. Við 2. umr. málsins og í efnahags- og skattanefnd var rætt sérstaklega þetta ákvæði upphaflega frumvarpsins, um að fela einu tilteknu félagi umsýslu á þessu nýja fyrirtæki sem á að fara með endurskipulagningu á rekstrarhæfum fyrirtækjum. Niðurstaða nefndarinnar varð sú - og þetta er dálítið merkilegt - að taka burtu þá heimild sem hæstv. fjármálaráðherra var afhent samkvæmt upphaflegu frumvarpi sem lagt var fram í vor. Nefndin komst að niðurstöðu um að ekki væri skynsamlegt að hæstv. fjármálaráðherra gæti framselt það félag sem við fjöllum um hér í hendurnar á einhverju ríkisfyrirtæki. Það er síðan rökstutt sérstaklega í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og skattanefndar. Þess vegna verð ég að segja eins og er að það vekur óskaplega furðu að nú, 7. júlí, skuli gerð breytingartillaga sem gengur þvert á breytingartillöguna sem sama nefnd, sami meiri hluti lagði fram 16. júní sl. Breytingartillagan frá 16. júní gengur í eina átt, breytingartillagan frá 7. júlí gengur í þveröfuga átt og er í raun og veru afturhvarf til þeirrar hugmyndar sem hæstv. fjármálaráðherra hafði um þessi mál þegar hann lagði fram frumvarpið, þannig að hvað virðist stangast á annars horn. Skyldi hæstv. fjármálaráðherra hafa komist með puttana í þetta mál? Getur það verið að hæstv. fjármálaráðherra hafi verið óánægður með málið eins og gert var ráð fyrir í niðurstöðu nefndarinnar og hafi þess vegna ákveðið með tilstyrk meiri hluta nefndarinnar að hverfa frá upphaflegum hugmyndum sínum og snúa þessu máli í átt að því sem hann vildi þegar hann lagði málið fram? Það væri fróðlegt að fá svör við því að verið er að sveigja svona gjörsamlega frá þeirri leið sem mörkuð var þegar málið var lagt fram upphaflega. Hvað skýrir það að menn fara hér tvisvar sinnum í  
            

Hæstv. forseti. Það fer að líða að því að ég taki til máls um efnið en áður en að því kemur vildi ég grennslast fyrir um það hjá hæstv. forseta hvernig framhaldi þingstarfa verður háttað hér í köld, hver áform forseta eru varðandi framhaldið. Hér hafa verið rædd tvö mál í dag, annars vegar um fjármálafyrirtæki og hins vegar þetta. Ég óska þess að hæstv. forseti upplýsi um hvort fyrirhugaðar séu atkvæðagreiðslur í kvöld vegna þess að tilkynnt hefur verið að á morgun sé bara tvennt á dagskrá, annars vegar óundirbúnar fyrirspurnir og hins vegar tillögur um aðildarumsóknir að ESB. 

Forseti getur upplýst að fundi verður fram haldið eitthvað áfram og gengið á dagskrána, þó hugsanlega ekki alveg í þeirri röð sem hún er uppsett. Hvað morgundaginn varðar ræðst sú dagskrá af því hversu vel gengur með dagskrána núna. Hv. þingmaður spurðist fyrir um atkvæðagreiðslur og þær eru ekki fyrirhugaðar í kvöld, þannig að það sé upplýst.

Virðulegi forseti. Ég þakka forseta fyrir svörin en er einhver möguleiki að virðulegur forseti geti verið ögn nákvæmari varðandi hvað við eigum að halda áfram lengi hér í kvöld? Þetta var nokkuð opið. Ef virðulegur forseti vildi vera svo væn að setja okkur inn í það með örlítið meiri nákvæmni, eiginlega með þó nokkuð mikið meiri nákvæmni.

Forseti getur upplýst með örlítið meiri nákvæmni að fundi verður fram haldið a.m.k. til miðnættis, við skulum láta það duga til að byrja með.

Virðulegi forseti. Málin skýrast hægt og rólega en ekki nægjanlega. Nú sagði hæstv. forseti að hugmyndin væri að halda áfram fram að miðnætti a.m.k. Þessi aukasetning, ef ég get kallað það svo, „að minnsta kosti“, vekur hjá mér ákveðnar spurningar. Ég hefði skilið hæstv. forseta nokkuð vel ef hún hefði t.d. sagt að ætlunin væri að halda áfram til miðnættis. Punktur. En þegar hæstv. forseti bætti síðan við þessum orðum, „að minnsta kosti“, verð ég að játa að mér varð það engan veginn neitt ljósara hver hugmyndin er með framhald þingstarfanna. Ég vil því biðja hæstv. forseta að tala enn skýrar og spyr um leið hvað orðasambandið „að minnsta kosti“ þýðir í þessu samhengi.

Forseti getur upplýst að eins og dagskráin var sett upp, með 18 mál, og ekki hefur gengið betur en svo að enn er verið að ræða þriðja dagskrármálið, að oft og tíðum er erfitt að segja fyrir um hvernig gengur að ræða málin. 

Hæstv. forseti. Ég tek undir það að yfirlýsingar um lengd fundar eru ekki hárnákvæmar og verður að una við það. Ég geri ráð fyrir því og byggi það á nokkurri reynslu að ekki sé endilega hægt að kreista út úr hæstv. forseta nákvæmari yfirlýsingar í þeim efnum. Hins vegar var annað atriði í svörum hæstv. forseta sem vakti athygli mína en það var óljós yfirlýsing um að hugsanlega yrði vikið frá dagskránni sem liggur fyrir fundinum í framhaldinu. Það getur skipt töluverðu máli fyrir þingmenn upp á það hvernig þeir skipuleggja vinnu sína hvort þeir eru hér í þingsal eða á skrifstofum sínum hvaða mál það eru sem tekin eru fyrir og í hvaða röð. Almennt ganga menn út frá því að sú dagskrá sem liggur fyrir þinginu haldi. Ef einhver áform eru um að víkja frá áður boðaðri dagskrá óska ég eftir því að hæstv. forseti upplýsi það 

Tveir hv. þingmenn eru á mælendaskrá í þriðja dagskrármáli og forseti hafði hugsað að málin mundu þróast þannig í þingstörfum að næsta mál á dagskrá yrði dagskrármál nr. 10, Gjaldeyrismál. Að því loknu yrði tekið aftur til við að ræða dagskrána eins og hún liggur fyrir og þá farið í 4. mál, ef það upplýsir hv. þingmenn betur um framvinduna.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns nota tækifærið til að þakka hæstv. forseta fyrir þau svör sem hér komu fram, að ætlunin væri að taka næst á dagskrá mál nr. 10, Gjaldeyrismál. Það skiptir verulegu máli að vita það vegna þess að þetta eru nýjar upplýsingar eftir því sem ég best veit. Ég tel fullvíst að þetta hafi ekki verið rætt við þingflokksformenn eða að menn hafi ekki vitað af þessu áður og því er auðvitað mjög gott að þetta kemur fram á þessum tímapunkti þannig að hægt sé að bregðast við því með einhverjum hætti. Það er auðvitað svo, hæstv. forseti, að þegar mikið er að gera í þinginu geta menn átt von á því að dagskrá breytist og að gerðar séu breytingar en eins og hæstv. forseta er ljóst af langri setu sinni í forsætisnefnd er heppilegast að slíkar breytingar gerist með nokkrum fyrirvara og um leið er auðvitað heppilegast að slíkar breytingar séu gerðar í samráði þingflokksformanna eftir því sem kostur er svo því sjónarmiði sé haldið til haga. Svo ég víki almennt að efnisatriðum þess máls sem er á dagskrá og er til umræðu verð ég að segja að það er mikilvægt og ferill þessa máls allur sýnir í rauninni hversu mikilvægt það er að mál fái vandaða meðferð í þinginu. Á vordögum var lagt fram frumvarp fjármálaráðherra um þetta efni sem síðan hefur tekið breytingum í veigamiklum atriðum bæði á þinginu í vor og eins nú á sumarþingi og ég hygg að frumvarpið hafi að langmestu leyti þróast til betri vegar. Ég hef persónulega haft talsverðar efasemdir um þá leið sem verið er að fara hér en ég held þó að margt hafi gerst í meðferð málsins sem geri það að verkum að það sé betra en það var þegar það kom fram fyrst í vetur, en því frumvarpi sem þá var lagt fram var ýtt til hliðar sem betur fer og nýtt frumvarp lagt fram þegar nýtt þing kom saman í vor. Að þessu sögðu, bara til að taka það fram held ég að sú vinna sem lögð hefur verið í frumvarpið hafi verið jákvæð og skilað árangri að mörgu leyti en með því er ég ekki að segja að mér lítist vel á málið eins og það lítur út í dag þó að það sé betra, þó að það sé skárra. Áður en ég nefni einstaka þætti í frumvarpinu kemst ég ekki hjá því að taka undir þau orð sem komu fram í ræðu hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur fyrr í kvöld þar sem hún tók það saman að þessi dagur hefur á sér blæ afskaplega mikillar ríkisvæðingar. Við ræddum fyrr í dag frumvarp sem felur í sér verulega hættu á ríkisvæðingu sparisjóðakerfisins. Þetta frumvarp hefur fólgna í sér hættu á ríkisvæðingu á stórum hluta íslensks atvinnulífs og með frumvarpi um Bankasýslu ríkisins sýnist mér, eins og ég lýsti við 1. umr. þess máls, hætta á að fest verði í sessi ríkisvæðing bankakerfisins sem illu heilli átti sér stað hér á haustdögum af ástæðum sem auðvitað enginn óskaði eftir og enginn fagnaði en það gerðist. Þetta er því töluvert dapurleg staða sem við stöndum frammi fyrir. Við horfumst í augu við það að atvik hafa orðið með þeim hætti og mál því miður þróast á þann veg að ríkið hefur tímabundið þurft að koma að fleiri þáttum í efnahagsmálunum en við hefðum óskað. Þegar við förum í einstök mál og reynum að útfæra hvernig aðkoma ríkisins á að vera verðum við að fara af afskaplega mikilli gætni. Við verðum að fara af gætni til að tryggja það eins og hægt er að þau afskipti ríkisins sem um verður að ræða verði eins lítið skaðleg og nokkur kostur er, að það verði eins lítill skaði af afskiptum ríkisins og kostur er, og þá er ég að hugsa bæði hvað varðar pólitísk afskipti varðandi samkeppnisþætti og fleira þess háttar, því að eins og fleiri en einn og fleiri en tveir hv. þingmenn hafa rakið í kvöld getur miðstýring og of mikið vald hjá of fáum aðilum hjá ríkinu haft afar skaðleg áhrif í atvinnulífinu. Þess vegna þarf að tryggja að þessar hættur verði eins litlar og kostur er. Ég er þeirrar skoðunar að ekki sé nægilega vel gengið frá þessu frumvarpi til að lágmarka þann skaða sem kynni að koma til af þessum sökum. Það er líka sjónarmið sem hafa þarf í huga og er reyndar vikið að í þessu frumvarpi að um leið og verið er að forma það með hvaða hætti aðkoma ríkisins á að vera verði hugað að því með hvaða hætti ríkið fari út úr viðkomandi starfsemi. Það er vikið að því í frumvarpinu og ég hefði kannski kosið að örlítið meira púðri hefði verið eytt í þann þátt málsins en það er þó betra í þessu frumvarpi en ýmsum öðrum frumvörpum sem við höfum hér til umfjöllunar að það er þó vikið að þessu. Það segir í c-lið 3. gr., með leyfi forseta: „að ráðstafa eignum sem félagið kaupir, sbr. a-lið, eins fljótt og markaðsaðstæður leyfa með gagnsæjum hætti og að teknu tilliti til sjónarmiða um jafnræði, virka samkeppni, dreifða eignaraðild“ o.s.frv. Þetta er betra en margt annað sem við höfum séð í dag og höfum til umfjöllunar á þessu þingi, það er þó hugað að þessu. En ég tel að það hefði mátt eyða meira púðri í þennan þátt enda held ég að það hljóti að vera sameiginlegt markmið a.m.k. flestra flokka í þinginu, kannski ekki allra en flestra flokka í þinginu, að ríkið sé ekki með yfirgripsmikil afskipti af atvinnustarfsemi í landinu til langframa. Ég held að það sé afar mikilvægt. Ég ætlaði að nota þann skamma tíma sem ég hef hér til umráða til þess að víkja örlítið að nokkrum einstökum þáttum frumvarpsins. Ég hef ekki átt þátt í að koma að þessum málum í nefnd og hef ekki séð í gögnum málsins skýr svör við þeim vangaveltum sem ég hef um þetta mál eða um einstök atriði þess og væri þakklátur ef ég gæti fengið áður en þessari umræðu lýkur einhver svör við því. Hv. formaður efnahags- og skattanefndar hefur verið talsvert við umræðuna og getur kannski brugðist við, en ég vænti þess þá að ef hann gerir það ekki muni aðrir hv. þingmenn stjórnarflokkanna sem hér eru staddir koma þar til sögunnar og útskýra þann þátt fyrir mér. Þeir hafa eins og löngum í umræðum í dag verið fjarstaddir og ekki tekið þátt í umræðu um þau mál sem hér hafa verið til umfjöllunar og þykist ég vita að þeir hafi mörg og mikilvæg verkefni sem hafa tafið þá frá því að sinna þingstörfum í dag og vænti þess að það birtist þá kannski í þeim málum sem við eigum eftir að taka fyrir síðar á dagskránni í kvöld. Ég ætlaði eins og ég sagði að víkja að nokkrum atriðum, því sem helst stendur upp úr af því sem ég rak augun í þegar ég kynnti mér frumvarpið eins og það leit út eftir 2. umr. Það eru ákveðnar spurningar í því sambandi sem mér finnst ég ekki fá svör við eins og ég sagði áður, hæstv. forseti. Ég nefni þar 3. gr. frumvarpsins um tilgang félagsins. Í a-lið finnst mér óljóst, og tek þar undir athugasemd sem kom fram í umræðunni hjá hv. þm. Illuga Gunnarssyni og raunar fleirum, það sem talað er um í 2. málslið a-liðar: „Félaginu er heimilt í undantekningartilvikum að kaupa lánskröfur og eftir atvikum eignarhluti í hlutaðeigandi atvinnufyrirtækjum.“ Mér finnst ekki alveg ljóst hvað átt er við með undantekningartilvikum. Ég velti fyrir mér hvort þetta beri að túlka með þeim hætti að rökstyðja þurfi í hverju tilviki fyrir sig hvers vegna þessari heimild sé beitt. - Hv. þm. Helgi Hjörvar er kominn í salinn og er ágætt að hann hlýði á þessar spurningar. - Það er varðandi a-lið 3. greinar, þar velti ég fyrir mér orðinu undantekningartilvik og hvaða áhrif það hafi á túlkun ákvæðisins. Eigum við að líta svo á að það sé frjálst mat stjórnar félagsins eða stjórnenda félagsins hvenær þessi undantekningartilvik eiga við og hvenær ekki? Eða er verið að tala um að rökstyðja þurfi í hverju tilviki fyrir sig hvenær undantekningartilvik eru fyrir hendi og hvenær ekki? Ef svo er, gagnvart hverjum á stjórnin að skýra þessar undantekningar? Ég velti þessu fyrir mér. Ég held að þetta geti skipt verulegu máli vegna þess að því opnari sem þessi heimild er því ljósara verður það hversu víðtæk afskipti þessa félags geta orðið af fyrirtækjum í íslensku atvinnulífi. Í b-lið velti ég líka fyrir mér tveimur atriðum eða kannski einu atriði sérstaklega og það er auðvitað þar sem talað er um skuldsett atvinnufyrirtæki. Atvinnufyrirtæki, mörg hver, eru skuldsett og spurningin er sú hvort þar eru einhverjir frekari mælikvarðar sem hv. efnahags- og skattanefnd hefur hugsað í því sambandi. Ég hygg að allflest fyrirtæki raunar séu skuldsett þannig að þetta kann að vera afar opin heimild. Þar sem ég hef ekki átt þess kost að sitja í þeirri nefnd sem um málið fjallar væri ég þakklátur ef hv. formaður efnahags- og skattanefndar gæti skýrt þetta frekar. Ég held að það hjálpi umræðunni ef þessir hlutir liggja ljósir fyrir og það kann að vera að þarna sé einhver hugsun að baki sem ég átta mig ekki á, en sé svo vona ég bara að það komi fram síðar í umræðunni. C-liður 3. gr. snýr að því eins og ég vék að áðan hvernig á að ráðstafa eða selja eignir. Ég hefði frekar kosið að það væri sagt beint út að það ætti að selja þessar eignir en þetta kemur kannski út á eitt, þetta orðalag að ráðstafa eignum. Hv. þm. Illugi Gunnarsson kom með athugasemd varðandi það hvort ekki þyrfti að huga betur að því hvað fælist í þeirri ráðagerð sem þarna er um að markaðsaðstæður ráði þessu. Hvaða markaðsaðstæður eru menn að hugsa um? Eru menn að hugsa um söluverðmætið eitt og sér, að ná sem mestu fyrir söluna eða geta önnur sjónarmið skipt máli? Það er að vísu sagt þarna: „… að teknu tilliti til sjónarmiða um jafnræði, virka samkeppni, dreifða eignaraðild, þ.m.t. eignaraðild starfsfólks, hámörkun verðmæta ríkissjóðs og byggðafestu.“ Það má kallast kraftaverk ef allt þetta næðist í sömu sölunni. En ég velti fyrir mér hvaða merkingu hv. efnahags- og skattanefnd eða meiri hluti hennar leggur í markaðsaðstæður að þessu leyti. Varðandi d-liðinn, 2. mgr. d-liðar, velti ég fyrir mér þeirri víðtæku reglugerðarheimild sem þar er fólgin og er reyndar áréttuð í 7. gr. frumvarpsins. Ég hef nokkrar áhyggjur af þeirri víðtæku reglugerðarheimild sem þarna felst og tel að að mörgu leyti hefði verið betra að hægt væri að útfæra í lagatexta þau atriði sem hér er gert ráð fyrir að reglugerð taki til. Tími minn er að líða en ég vildi nefna að lokum að ég tek undir þær athugasemdir sem hafa komið fram varðandi stjórn félagsins. Ég hef eins og aðrir hv. þingmenn áhyggjur af því að of mikið vald færist til fjármálaráðherra að þessu leyti og tel að fara hefði þurft aðra leið 

Virðulegi forseti. Einn aðaltilgangurinn með þessu félagi fyrir utan kannski það að tryggja jafna og gagnsæja meðferð skuldaranna, en samt getur það verið partur af því, er að sætta þjóðfélagið, er að byggja hér upp einhvers konar trúverðugleika þannig að það grói sem fyrst um heilt meðal Íslendinga. Ætlunin er að setja þetta félag, að manni skilst eða það er alla vega möguleiki á því, undir svokallaða Bankasýslu, sem er reyndar eitthvert fyrirbæri sem er enn þá í frumvarpi og verður rætt væntanlega síðar í kvöld. Ég held að við eigum eftir að afgreiða í kringum 15 mál áður en við komum að því, en hvað um það. Bankasýslan er í algjöru skötulíki. Í fyrsta lagi er hún stofnun, á að vera ríkisstofnun, sem þýðir að ekki er hægt að leita nema bara til Íslendinga með að stjórna þeirri stofnun. Í öðru lagi verður stjórnandinn þar settur undir kjararáð sem þýðir að hámarkslaun sem hægt er að borga þeim einstaklingi eru 935 þúsund ef hann verður jafn hátt launaður og hæstv. forsætisráðherra. Ég held að menn séu á miklum villigötum með Bankasýsluna. Ég tel að Bankasýslan eigi að vera hlutafélag til að koma í veg fyrir þessi vandamál bæði með launin og sérstaklega það að útilokað sé að útlendingar stjórni stofnuninni. Ég tel að stjórn Bankasýslunnar eigi að vera valin af Alþingi þannig að hver og einn stjórnarflokkur velji fimm stjórnarmenn í valnefnd sem síðan velur stjórn þessa batterís. Þetta er mikilvægt vegna trúverðugleika þannig að ekki sé hægt að grafa undan Bankasýslunni og ákvörðunum sem þar eru teknar í framtíðinni. Það er algjörlega ljóst að stjórnmálamenn sem ekki standa að ákvörðunum um þessa stjórn munu freistast til að nota tækifærið til að grafa undan stofnuninni og ákvörðunum þess ráðherra sem þá ákvörðun tekur, það er bara eðli stjórnmálanna. Með því að Alþingi velji stjórnina eða valnefndina sem síðan velur stjórnina, að þetta sé undir þinginu, byggjum við upp trúverðugleika. Þannig sættum við þjóðfélagið mun fyrr en ella, þannig sköpum við sátt um eignaumsýslufélagið og þannig stöndum við öll að endurreisn fjárhags heimila og fyrirtækja óbeint með vali á því hvernig það er gert. Það er mjög mikilvægt að gera sér grein fyrir því hvernig byggja á upp trúverðugleika. Það verður ekki gert með því að fjármálaráðherra skipi þessa stjórn einn, það verður ekki gert með því að fjármálaráðherra skipi stjórn Bankasýslunnar einn. Það er alveg sama hvað hver segir, það mun skapast órói um þetta í framtíðinni og við höfum vítin til að varast þau. Við sjáum þetta frá Finnlandi, núna 15 árum eftir kreppuna þar er enn ekki gróið um heilt. Þeir sem gefa lítið fyrir þessar skoðanir skulu kynna sér málið. Þetta snýst um trúverðugleika og þetta snýst um það að sætta íslenskt þjóðfélag sem fyrst.

Virðulegi forseti. Í ræðu minni áðan tæpti ég aðeins á efnisatriðum úr 3. gr. frumvarpsins eins og það liggur fyrir nú eftir 2. umr. málsins þar sem sérstaklega er kveðið á um það hvernig skuli fara með þær eignir sem þetta nýja félag kaupir og hvernig skuli farið með það þegar farið er í að selja eignirnar að nýju. Ég vakti athygli á því að þau leiðarljós sem eru kveikt í þessu frumvarpi og lýsa eiga mönnum veginn um það hvernig fara eigi með þessar eignir félagsins kunna að vera mjög mótsagnakennd. Tökum dæmi. Hér er talað um að hafa skuli í huga að hámarka verðmæti ríkissjóðs en í sömu setningu er talað um að haft skuli til hliðsjónar það sem kallað er byggðafesta, þ.e. væntanlega það að fyrirtækjum skuli ekki ráðstafað þannig að það hafi í för með sér byggðaröskun. Tökum dæmi af fyrirtæki sem er burðarás í einhverju tilteknu byggðarlagi. Hér liggja fyrir tvenns konar viðmið, annars vegar að ná hámarksarðsemi af verðmætum fyrir ríkissjóð og hins vegar að tryggja byggðafestu. Það sjá auðvitað allir að þetta eru ekki endilega samrýmanleg markmið og þá vaknar spurningin: Hvort á að ráða? Er þá algjörlega matskennt af hálfu löggjafans hvernig skuli ráðstafa þessum eignum? Á að hafa í huga hina byggðalegu hagsmuni eða á að hafa í huga hámörkun verðmæta ríkissjóðs? Eða á kannski að hafa í huga hugmyndir um dreifða eignaraðild? Allt þetta getur stangast hvað á annars horn. Þrátt fyrir að þetta séu eitt og sér ekki óskynsamleg viðmið þá er það þannig þegar við skoðum þetta í samhengi að hættan er sú að stjórnin sem verður valin í þetta félag og framkvæmdastjóri, sem eiga síðan að hafa þetta verkefni með höndum, lendi í mjög miklum vanda. Ég held því að það væri skynsamlegt, virðulegi forseti, að menn veltu þessu betur fyrir sér, færu betur ofan í þetta mál þannig að það lægi a.m.k. fyrir hvað á að vera ríkjandi og hvað á að vera víkjandi þegar kemur að þessum málum. Í öðru lagi langar mig aðeins að fara inn í umræðuna, sem ég gat ekki gert í fyrri ræðu minni, um stjórn félagsins og ráðningu framkvæmdastjóra. Hér hefur verið farið allmörgum orðum um það hvernig þessu er fyrir komið í frumvarpinu eins og það liggur fyrir núna og mætti segja margt um það. Eitt er t.d. alveg skýrt að í þessu frumvarpi er kveðið upp úr um það, sem er út af fyrir sig ákveðinn léttir eða ákveðin stefna, að það liggur skýrt fyrir í 4. gr. að stjórnarmenn og framkvæmdastjóri skuli vera lögráða, þ.e. þeir eiga að vera orðnir 18 ára. Að vísu er það svo í lögræðislögum, ég fletti þessu sérstaklega upp, að til er ákveðin undantekning, ef sá sem er ólögráða fyrir æsku sakir fer í hjúskap verður hann lögráða upp frá því, þannig að við getum séð í tilteknum undantekningartilvikum að mjög ungt fólk geti verið í stjórn eða jafnvel framkvæmdastjórar þessa félags, en ég geri ekki ráð fyrir að það verði mjög mörg dæmi um að þeir sem eru skilgreindir í lögum börn stjórni þessu félagi. Ég á ekki von á að það verði hin almenna regla í þessu, kannski frekar undantekning ef þannig háttar til um mjög efnileg börn sem hafa nýlega gengið í hjónaband og eru ekki orðin 18 ára og eru þá talin kannski mjög eftirsótt í þetta hlutverk. En látum það liggja á milli hluta. Aðalatriðið er að það er augljós mótsögn í því fyrirkomulagi sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, að skipað er í þessa stjórn með þeim hætti sem frumvarpið kveður á um. Síðan er vísað í hina nýju stóru bankastofnun sem á að vera alltumlykjandi og m.a. hafa þetta með höndum. Þar er hins vegar kveðið á um að þegar þessi nýja bankastofnun á að fara að velja í bankaráð viðskiptabankanna eigi að beita valnefndum. Ég skal viðurkenna að ég er enginn sérstakur talsmaður valnefnda, ég hef séð margs konar bull koma út úr valnefndum og það sem þaðan kemur er stundum upp og ofan. En ég tel að þegar verið er að fjalla um svona mál nánast á sömu mínútunni sé það ekki ósanngjörn krafa að það sé eitthvert samræmi í því þegar á annars vegar að ráða í stjórnir banka og hins vegar að ráða í þetta mikla félag, 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um stofnun opinbers hlutafélags til að stuðla að endurskipulagningu rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja, mál sem hefur verið til umfjöllunar á þessu þingi en dúkkaði upp aftur á þinginu eftir að það náði sem betur fer ekki fram að ganga á síðasta þingi. Ég segi sem betur fer vegna þess að ég sat í hv. efnahags- og skattanefnd á þeim tíma og það frumvarp sem þá var lagt fram var fullkomlega galið, svo ég leyfi mér að kveða sterkt að orði, og það gleður mig að frumvarpið er búið að taka breytingum til þó nokkurs batnaðar þó að lengi megi bæta hlutina. Þetta tengist allt saman því sem við erum að ræða þessa dagana. Frumvarpið sem við ræddum fyrr í dag, sparisjóðafrumvarpið, er mjög mikilvægt og við höfum komið fram athugasemdum okkar við það, minni hlutinn, og talað dálítið fyrir daufum eyrum í þeim efnum, 3. umr. um það mál lauk áðan. En ég held að hrósa megi efnahags- og skattanefnd, mér hefur heyrst á félögum mínum sem þar eiga sæti að athugasemdir þeirra varðandi málið sem við ræðum núna hafi nokkuð verið teknar til greina. En þetta tengist allt, þetta eru allt saman verkefni um endurreisn og hún er eflaust mikilvægasta verkefnið sem við sem þjóð höfum nokkurn tíma staðið frammi fyrir, leyfi ég mér að segja, og þá skiptir mjög miklu máli hvernig við gerum það. Hér eru nokkur mál sem öll tengjast, það er eins og ég sagði sparisjóðafrumvarpið sem við ræddum áðan, það er þetta frumvarp, það er frumvarpið um Bankasýsluna sem við munum ræða með þessu áframhaldi einhvern tíma undir morgun ef skipulagið verður með þeim hætti. Síðan koma inn í þetta allt hlutir eins og eigendastefna fyrir fjármálafyrirtækin sem við ræddum áðan og hefur ekki verið afgreidd út úr ríkisstjórn. Mér skilst að það eigi að afgreiða hana á morgun og vonandi fáum við sjá hana sem allra fyrst vegna þess að í þessu máli eins og í hinum málunum er varða fjármálafyrirtækin sérstaklega skiptir eigendastefna mjög miklu. Markmiðin með þessu öllu saman eru göfug og mig langar að ræða þetta aðeins í heild en ekki einskorða mig við frumvarpið sem hér er til umræðu þar sem ég tel að mörg efnisatriðanna sem við höfum sett hornin í séu þegar komin fram. Mig langar að dvelja dálítið við það markmið sem sett er fram með þessu frumvarpi og var mikið rætt í tengslum við Bankasýsluna og það er að færa þessi fyrirtæki sem því miður eru öll komin í fang ríkisins, færa valdið frá pólitíkinni og ákvarðanirnar frá ráðamönnum, frá fjármálaráðherra. Þá er spurningin: Er það markmið að takast? Það er það sem ég hef miklar áhyggjur af varðandi frumvarpið um Bankasýsluna en ég hef líka áhyggjur af því í þessu frumvarpi vegna þess að jafnvel þótt sett verði á fót ný stofnun eða hlutafélag í þessu tilfelli þá er það þannig að pólitíkin er ekki langt undan. Hæstv. fjármálaráðherra skipar stjórnina og ég leyfi mér að fullyrða að það eitt að hann geri það þýði á mannamáli að pólitíkin er þar mjög nærri og sama á við um Bankasýsluna. Það má eiginlega segja að þetta sé þannig að það er verið að færa pólitíkina, setja eitt millibil, en eins og við höfum rætt í viðskiptanefnd í tengslum við þetta, þá gengur þetta ekki alveg nógu langt. Ég held að það hafi verið hv. þingmaður Borgarahreyfingarinnar, Margrét Tryggvadóttir, sem í samtali líkti þessu við leikrit, að það væri verið að setja á fót leikrit, markmiðið væri að færa pólitíkina út en fyrst menn gengju ekki alla leið, fyrst menn tækju ekki skrefið þannig að það sé sannarlega óháður aðili og óháðir aðilar sem skipa stjórn eða ráða stjórnendur verði þetta alltaf pólitískt. Við skulum bara segja hlutina eins og þeir eru. Af hverju viðurkennum við það ekki bara að á meðan þessar stofnanir, meðan þetta eignaumsýslufélag, Bankasýslan, bankarnir og öll þessi fyrirtæki eru í ríkiseigu verði þetta á ábyrgð stjórnmálamanna? Og við skulum þá sameinast um það öll að skipa í þetta, gera þetta þannig að það verði alveg einsýnt að það sé fulltrúi frá öllum stjórnmálaöflum sem hafi tilnefningaraðila og þannig getum við tryggt að það sé ekki hægt að væna blessaðan fjármálaráðherrann um að vera að gæta einhverra sérstakra hagsmuna. Þá bera allir jafna ábyrgð. Ég held að við ættum líka að gera annað, ég held að við ættum að heita okkur sjálfum því þegar þessar tilnefningar fara af stað að við gerum það þannig að allir flokkar skipi á faglegum nótum, að það sé ekki verið að skipa menn og konur í stjórnir og ráð sem ekki eiga þar heima og einungis á grundvelli pólitískra skoðana. Þannig gætum við hugsanlega náð einhverjum árangri ef við komum okkur saman um þetta. Ríkið er einhvern veginn alltumlykjandi í öllu sem við gerum núna og fyrir manneskju eins og mig sem hefur þá stjórnmálaskoðun og trúir á þá hugmyndafræði í pólitík að við eigum að minnka umsvif ríkisins þá eru dagarnir núna á Alþingi hver sorgardagurinn á eftir öðrum. Ég notaði þau orð í viðskiptanefnd um daginn þegar við vorum að ræða mál sem við ræðum á eftir og varða gjaldeyrishöftin, að ég þyrfti að taka það fram og nota þann formála við allar þær spurningar sem ég spyrði gesti að, hvað mér fyndist þetta mál vera ömurlegt. Mér finnst þetta allt saman rosalega ömurlegt og ég verð bara að fá að segja það úr þessum virðulega ræðustól og vona að mér fyrirgefist það en það er ömurlegt að við skulum þurfa að standa hér árið 2009 og stofna eignaumsýslufélag ríkisins. Það er fullkomlega ömurlegt. Það er því eins gott að við gerum þetta eins vel og við hugsanlega getum. Virðulegi forseti. Margt er komið fram af því sem máli skiptir. Í þessu máli, eins og ég sagði áðan, hefur sem betur fer verið tekið tillit til ýmissa athugasemda. Í vinnu efnahags- og skattanefndar á síðasta þingi þegar þetta var til umræðu var beinlínis varað við því af velflestum umsagnaraðilum, held ég, að fara þessa leið. Ég man að fulltrúi Alþýðusambandsins kom á fundinn og sagði að með þessu væri verið að gera meiri skaða en gagn, ég man ekki hvort það var hann eða einhver annar sem notaði þau orð að það væri beinlínis hættulegt fyrir endurreisnina að fara þessa leið. Mér skilst að þær umsagnir - ég hef ekki náð að lesa þær allar - hafi sem betur fer mildast þó svo að umsagnaraðilar hafi enn gert athugasemdir og það hefur ekki verið tekið tillit til þeirra allra. Sá sem talaði á undan mér, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, rak augun í það atriði að stjórnarmenn og framkvæmdastjóri skyldu vera lögráða og kom með dæmi um að það þyrfti ekki alltaf að þýða það að viðkomandi væri orðinn fullorðinn. Það er líka í 4. gr. sem ég rek augun í annað sem er reyndar líka í frumvarpinu um Bankasýsluna og það varðar hæfisskilyrði forstjóranna. Þar er sagt, með leyfi forseta: „Stjórnarmenn og framkvæmdastjóri skulu hafa haldgóða menntun og sérþekkingu á fjármálum og rekstri fyrirtækja.“ Í Bankasýslufrumvarpinu segir um hæfisskilyrði, með leyfi forseta: „Stjórnarmenn og forstjóri skulu hafa haldgóða menntun auk sérþekkingar á banka- og fjármálum.“ Þá langar mig að spyrja þá sem hafa verið í vinnu nefndarinnar varðandi þetta mál: Hvernig er haldgóð menntun skilgreind? Það er ekki gerð krafa um að viðkomandi stjórnarmenn og framkvæmdastjóri skuli hafa háskólapróf eða hafa lokið verslunarprófi eða hverju sem er. Mér leikur forvitni á að vita hvernig haldgóð menntun er skilgreind, reyndar í báðum þessum frumvörpum. Mér hefur hreinlega láðst að spyrja að því í hv. viðskiptanefnd þar sem þetta orðalag er líka viðhaft. Án þess að ég sé að gera lítið úr skóla lífsins er skilgreiningin á haldgóðri menntun eilítið loðin mundi ég segja. Virðulegi forseti. Tími minn fer að styttast. Ég vil aðeins segja að í endurreisnarstarfinu öllu saman er mikilvægt að við vöndum okkur. Ég dreg svo sem ekkert í efa að menn hafi vandað sig og gefið sér tíma við þetta mál, ég held hins vegar að öll svona umsýsla með eignir ríkisins sem þarf að koma út aftur og þegar verið er að úthluta gæðum, bjóði upp á ákveðna hættu á spillingu. Þess vegna er afar mikilvægt að komið verði í veg fyrir allt slíkt, að markmiðin og regluverkið allt sé skýrt að því ógleymdu að séð verði fyrir endann á verkinu, að við höfum það að markmiði sem ég sé að er reyndar dálítið langt í en því á að ljúka 2015. Ég hefði kosið að því væri gefinn styttri tími en við getum öll vonað að ef við leggjum okkur fram verði hægt að ljúka þessu verkefni á skemmri tíma. Ég ítreka það sem ég sagði áðan með stjórnina að ef mönnum er fullkomin alvara með að færa pólitíska valdið burt og frá þessu verkefni eigi að líta til þess hvernig stjórnin er skipuð og gæta þess í hvívetna að það sé ekki á hendi og ábyrgð eins ráðherra að skipa stjórn sem skipar svo framkvæmdastjóra, vegna þess að það gerir ekkert annað en að bjóða hættunni heim.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir efnismikla og góða umræðu hér fram eftir kvöldinu um þetta mál. Hún hefur auðvitað snúist að verulegu leyti um tvö önnur þingmál, sparisjóðamálið og Bankasýsluna. Ég þakka fyrir hlý orð í garð nefndarinnar fyrir að hafa unnið vel í þessu máli og ég hygg að flestum spurningum hafi verið svarað sem fram komu við umræðuna. Eftir stendur auðvitað það álitamál sem hér var við 2. umr. sem er skipan stjórnarinnar. Ég vek athygli á því að með þeirri breytingartillögu sem meiri hlutinn leggur nú til er gert ráð fyrir því að sú skipan geti færst á hendur Bankasýslunnar sem er enn til umfjöllunar og það er í samræmi við upphaflegar tillögur í málinu. Þar með væri mætt sjónarmiðum Seðlabankans og hinna erlendu sérfræðinga um að það sé mikilvægt að það sé milliaðili á milli hins pólitíska valds, þ.e. eignarhaldsfélag sem færi með eignarhaldið í þessari eignaumsýslu og þeim sjónarmiðum faglegu um armslengd þá mætt. Til að sátt geti náðst um það væri auðvitað ákaflega mikilvægt ef í meðförum þingsins gæti tekist góð samstaða um skipan stjórnar Bankasýslunnar sem ræður þá í raun og veru miklu um skipan þeirrar stjórnar. Takist það, og ég vil leyfa mér að binda vonir við það enda málið enn þá til umfjöllunar, fæ ég ekki betur séð en að samstaða sé um öll aðalatriði þess máls sem við fjöllum um hér. Það fjallar um endurskipulagningu rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja og það er auðvitað mál númer eitt á þessu þingi og sannarlega brýnasta verkefnið okkar hér í samfélaginu á næstu mánuðum að hjálpa fólkinu úti í mörkinni og atvinnufyrirtækjunum í landinu sem eiga að bera verðmætasköpunina hér á næstu árum við að rétta úr kútnum og endurskipuleggja sig þannig að fólkið í landinu og félög þeirra geti sótt fram til nýrra sigra í þágu þjóðarinnar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 87/1992, um gjaldeyrismál, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er lagt til að Fjármálaeftirlitinu verði veitt heimild til að leggja á stjórnvaldssektir vegna brota á ákvæðum laga um gjaldeyrismál er snúa að óheimilli milligöngu með gjaldeyrisviðskipti og erlendan gjaldeyri. Í því ljósi verði jafnframt heimilt að beita alvarlegri viðurlögum, þ.e. sektum eða fangelsi, sé um meiri háttar brot að ræða. Þá er lagt til að rannsóknarheimildir Fjármálaeftirlitsins verði styrktar og allur vafi tekinn af um að þau úrræði sem fram koma í lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi gildi einnig við rannsókn brota á lögum og reglum um gjaldeyrismál. Ástæðan fyrir þessari breytingu nú er að við breytingu á viðurlagaákvæðum laga um gjaldeyrismál í nóvember 2008 fórst fyrir að kveða á um að brot gegn 8. gr. laganna væru refsiverð, en samkvæmt 8. gr. er öðrum en þeim sem hafa heimild í lögum eða samkvæmt ákvæðum í alþjóðlegum samningum sem Ísland er aðili eða hafa leyfi frá Seðlabankanum óheimilt að hafa milligöngu um gjaldeyrisviðskipti hér á landi. Nefndin fjallaði um málið og fékk gesti og álit. Fyrir nefndinni kom fram að gjaldeyrishömlur hafa leitt til þess að annar gjaldeyrismarkaður hefur skapast fyrir íslenska krónu erlendis. Vegna þessa hafa menn séð sér hag í því að sinna milligöngu um gjaldeyrisviðskipti án tilskilinna leyfa til að nýta þann mismun sem er á gengi krónunnar á markaði hér heima og erlendis. Slík hegðun skapar óstöðugleika á gjaldeyrismarkaði og veikir gengi krónunnar. Fram kom að brýnt væri að tryggja Fjármálaeftirlitinu allar nauðsynlegar rannsóknarheimildir og taka af tvímæli um úrræði stofnunarinnar. Meiri hlutinn leggur til á þskj. 243 orðalagsbreytingu á 4. efnismálsgrein 2. gr. til að hnykkja á því að tilvísun í 9.–11. gr. eigi við um lög um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu. Eygló Harðardóttir skrifar undir álitið með fyrirvara. En auk þeirrar sem hér stendur, sem er framsögumaður meiri hlutans, eru á þessu áliti Magnús Orri Schram, Margrét Tryggvadóttir, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Lilja Mósesdóttir, Jónína Rós Guðmundsdóttir og sem fyrr segir Eygló Harðardóttir með fyrirvara.

Frú forseti. Það frumvarp sem hér er um að ræða helgast af þeim vilja að öll þau úrræði séu til staðar sem nauðsynleg eru til að framfylgja þeim lögum sem Alþingi hefur sett. Því er ekki um annað að ræða en að styðja framgang þessa máls en undir liggur hin ómögulega staðreynd að gjaldeyrishöft eru við lýði. Það er bara þannig, frú forseti, að á meðan slík höft eru er bæði viljinn til að fara fram hjá þeim og getan miklu meiri en geta eftirlitsaðila hins opinbera til að stöðva það að menn nýti sér þann mun sem myndast t.d. á gengi íslensku krónunnar heima á Íslandi og erlendis. Það er vandinn. Það eru lög sem ganga þvert gegn markaðnum, þvert gegn lögmálinu um framboð og eftirspurn á gjaldeyri og því skapast þessi ógæfulega staða. Þess vegna er enn á ný ástæða til að áminna þingheim allan um það og ríkisstjórn hversu mikilvægt er að það skapist þær aðstæður sem gera okkur kleift að afnema þessi gjaldeyrishöft. Þau eru vond og þau eyðileggja og þau hægja á öllum möguleikum okkar til þess að endurreisa íslenskt efnahagslíf. Það er grundvallaratriði þessa máls, hvert skref í átt til frekari hafta hefur reynst okkur auðvelt, það er erfiðara að fara til baka en fyrr en síðar verður það að gerast.