Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 187 flytjum við 4 þm. hv. d. frv. til l. um kvikmyndasjóð. Oft hefur verið sagt og það ekki með litlum rökum að kvikmyndin sé listgrein 20. aldar. Og víst er um það að engin grein lista á 20. öld er útbreiddari, á sér jafnmarga aðdáendur og í engri annarri gerð listaverka sameinast svo margir þættir listrænnar tjáningar. Kvikmyndalistin á sér ekki síður aðdáendur hér á landi en annars staðar. En hitt er sérkennandi fyrir land okkar í samanburði við nálæg lönd, að kvikmyndamenning er hér á heldur lágu stigi. Hér er engin löggjöf til um kvikmyndir og opinberan stuðning við íslenska kvikmyndagerð. Þess vegna hefur listsköpun á sviði kvikmyndagerðar raunverulega aldrei haft neina möguleika til að ná sér á strik. Jafnframt hafa aldrei verið settar hér lagareglur eins og í flestum nálægum löndum um réttindi og skyldur kvikmyndahúsa sem gætu veitt kvikmyndahúsunum nokkurt aðhald og stuðlað að því að þau væru ekki einungis rekin sem afþreyingarhús, heldur einnig sem menningarstofnanir. Í stuttu máli sagt er það augljóst að hér á landi er kvikmyndgerðarlistin vanræktari og á hér erfiðara uppdráttar en nokkur önnur listgrein. Við erum vanastir því, íslendingar, þegar bent er á alvarlegar gloppur og göt í þjóðlífi okkar og menningu, að skírskota til fámennis þjóðarinnar, enda augljóst að við höfum ekki bolmagn til átaka sem fimmtíu sinnum fjölmennari þjóðum veitist létt. Um gerð kvikmynda er það hinn gífurlegi stofnkostnaður sem yfirleitt stendur í veginum. Stofnkostnaðurinn fæst að vísu endurgreiddur með aðgangseyri þúsunda áhorfenda á nokkrum tíma. En framleiðendur kvikmynda hér á landi hafa ekki í neinn sjóð að leita um lánsfé til að brúa tímaskeiðið milli útgjalda og innkominna tekna. Kostnaður við gerð 20 mínútna heimildarkvikmyndar af einföldustu gerð er talinn nema yfir 2 millj. kr. og alger lágmarkskostnaður víð gerð 100 mínútna leikmyndar er talinn nema ekki minna en 10 millj. kr. Þetta eru háar fjárhæðir að útvega fyrir fjárvana einstaklinga, þótt ekki sé nema í skamman tíma þar til kvikmynd fer að skila tekjum. Flestir gefast því upp fyrir fram og hverfa til annarra starfa. Hins vegar er hér alls ekki um þvílíkar fjárhæðir að ræða þótt það sé ofviða einstaklingum, að þjóðarheildin geti afsakað sig með smæð sinni eða fjárskorti. Hér er um einfalt vandamál að ræða, ef við höfum einhvern vilja til að leysa það eða gefa okkur tíma til þess. Árum saman hefur verið rætt um að sett yrði löggjöf til stuðnings íslenskri kvikmyndagerð, stofnaður sjóður sem yrði fær um að lána nokkurt fé til framleiðenda íslenskra kvikmynda. En þessi áform hafa aðeins verið í orði kveðnu og hafa ekki verið flutt í tillöguformi hér á Alþ. fyrr en með þessu frv. Tilgangurinn með flutningi frv. er sem sagt að bæta nú loks úr brýnni þörf á sviði íslenskrar menningar með því að knýja á um setningu laga um sérstakan kvikmyndasjóð. Okkur flm. er fullljóst, að frv. er aðeins einn þátturinn af mörgum í hugsanlegri heildarlöggjöf sem þarf að setja um kvikmyndamálefni. En hér er vonandi verið að stiga fyrsta skrefið í þessa átt. Áður en ég vík að efni frv. vil ég geta þess, að við undirbúning málsins fékk ég í hendur upplýsingar, sem menntmrn. hafði safnað með milligöngu sendiráða Íslands í Vestur-Evrópu um opinbera fyrirgreiðslu við innlenda kvikmyndagerð í öðrum Evrópulöndum. Menntmrn. hefur látið flm. frv. í té þessar upplýsingar og ber að þakka fyrir. Samkv. þeim eru í Danmörku í gildi lög um kvikmyndir og kvikmyndahús og hafa lengi verið þar í gildi. Það eru lög um Dönsku kvikmyndastofnunina. Þessi stofnun rekur kvikmyndaskóla, leikmunasafn og lánar út kvikmyndir, en hefur jafnframt með höndum veitingu lána og ábyrgða til framleiðenda innlendra kvikmynda. Tekjur stofnunarinnar hafa verið 10% gjald sem innheimt hefur verið með aðgangseyri að kvikmyndahúsum. Gjaldið var á árinu 1974 7%, verður 4% á þessu ári og fellur síðan alveg niður. Í Noregi hafa styrkir til kvikmyndagerðar verið greiddir úr ríkissjóði og numið 35% af brúttótekjum seldra aðgöngumiða að kvikmyndahúsum, og var fyrir þremur árum stofnaður sérstakur kvikmyndasjóður. Eins er það í Svíþjóð, að kvikmyndagerð nýtur opinberrar fyrirgreiðslu, og það er Sænska kvikmyndastofnunin sem hefur þá starfsemi með höndum og fær til þess gjald af kvikmyndasýningum. Þessi stofnun velti 15 millj. sænskra kr. rekstrarárið 1969–1970. Svo að enn eitt Norðurlandanna sé nefnt er það svo í Finnlandi að þar er innheimt 4% gjald við sölu aðgöngumiða að kvikmyndasýningum og er 80% af þessu gjaldi varið til styrktar innlendri kvikmyndagerð. Ég læt þessi fjögur dæmi nægja frá öllum hinum Norðurlöndunum. En í flestum öðrum Evrópulöndum hafa einnig verið sett lög um opinberan stuðning við kvikmyndagerð og þá einmitt víðast með stofnun sérstaks sjóðs í þessu skyni. Það er eins og fram kemur í frv. aðalefni þess, að með breytingum á tvennum lögum, l. um menningarsjóð og menntamálaráð og l. um skemmtanaskatt, verði stofnaður kvikmyndasjóður með stofnframlagi úr ríkissjóði, en að öðru leyti fái sjóðurinn tekjur með 10% gjaldi sem innheimt verði með aðgangseyri að kvikmyndahúsum. Frv. gerir ráð fyrir því að sjóðurinn verði undir yfirstjórn menntamálaráðs og í umsjón og vörslu skrifstofu menningarsjóðs. Samþykkt frv. felur því ekki í sér að verið sé að setja á stofn nýtt skriffinnskukerfi á vegum hins opinbera eða nýja stofnun, heldur væri þessi starfsemi sett inn á verkefnasvið stofnunar sem fyrir er. Hlutverk kvikmyndasjóðs er samkv. 5. gr. frv.: 1) Að styrkja og efla íslenska kvikmyndagerð, bæði með beinum fjárstyrkjum, með lánum, með ábyrgðum á lánum, sem tekin væru hjá öðrum lánastofnunum, og með verðlaunaveitingum. 2) Að koma á fót kvikmyndasögusafni. (3) Að stuðla á annan hátt að bættri kvikmyndamenningu, m.a. með því að verðlauna þau kvikmyndahús sem skara fram úr við val á góðum kvikmyndum og barnamyndum til sýninga. Tekjur kvikmyndasjóðs eru: 1) Stofnframlag úr ríkissjóði samkv. nánari ákvörðun Alþingis með fjárl. og síðan árlegt framlag úr ríkissjóði samkv. ákvæðum fjárl. hverju sinni. 2) Gjald af aðgöngumiðum af kvikmyndasýningum samkv. l. um skemmtanaskatt. 3) Vextir af innstæðufé sjóðsins. Með þeirri breytingu, sem felst í frv., yrðu kvikmyndahúsagestir að greiða 3.5% hærra gjald en áður var. Skemmtanaskattur af kvikmyndahússýningum er nú 15% og nemur ca. 20 millj. kr., en af þeirri upphæð renna 10% til Sinfóníuhljómsveitar og 90% í félagsheimilasjóð. Við þetta bætist svo 1.5% miðagjald, sem hefur runnið í menningarsjóð og er því skemmtanaskatturinn í dag í heild 16.5%, en mundi hækka í 20% við samþykkt frv. Með samþykkt frv. væri ráð fyrir því gert að Sinfóníuhljómsveitin og félagsheimilasjóður misstu 5% skemmtanaskatt, menningarsjóður missti 1.5% skemmtanaskatt, en til þess að bæta þessum aðilum upp þann missi, sem samþykkt frv. hefði í för með sér, er gert ráð fyrir í frv. að svonefnt rúllugjald, sem greitt hefur verið fyrir aðgang að vínveitingahúsum, verði hækkað nokkuð eða úr 10 kr. í 30 kr. Er þá gert ráð fyrir því að Sinfóníuhljómsveitinni, félagsheimilmsjóði og menningarsjóði væri bættur tekjumissirinn nokkurn veginn. Ýmsir eru vafalaust andvígir því að farið verði að hækka verð aðgöngumiða að kvikmyndahúsum vegna tilkomu þessa sjóðs og halda því sjálfsagt fram að skattlagning aðgöngumiða sé þegar orðin í mesta lagi, þ.e.a.s. 16.5%, því að skattlagningin er nú ekki aðeins 16.5%, heldur er búið að leggja 17% söluskatt á aðgangseyri. Þar að auki er í Reykjavík lagður 5% skattur á verð aðgöngumiða samkv. sérstökum lögum frá 1952 og sá skattur rennur beint í borgarsjóð. Ef mönnum þykir óaðgengilegt að skattlagning aðgöngumiða verði nú aukin um 3.5%, þá hefði ég talið að sú leið kæmi til greina að lækka eða afnema með öllu þann skatt sem ég nefndi seinast, þ.e.a.s. skattinn samkv. l. frá 1952, en þessi skattur var upphaflega ætlaður sveitarstjórnum og virðist harla lítinn rétt eiga á sér, enda mun hann nú ekki víða vera innheimtur utan Reykjavíkur. En þetta atriði má að sjálfsögðu skoða nánar í nefnd. Þegar virt er hvort rétt sé að veita kvikmyndasjóði þær tekjur sem hér er gert ráð fyrir, þá er kannske eðlilegt að átta sig á því hvernig háttað er fjárveitingum til lista og menningar hér á landi og hvort ekki sé nokkuð ljóst að kvikmyndagerðin verður þar heldur en ekki út undan. Samkv. fjárl. fyrir 1975 fær Þjóðleikhúsið sem beint framlag á fjárl. 128 millj. kr., en gestir Þjóðleikhússins greiða 58 millj. Ef litið er á Sinfóníuhljómsveitina, þá greiða gestir hennar 5.5 millj., en ríkissjóður, borgarsjóður og útvarpið, sem er nánast bara þáttur af ríkissjóði, samtals 51 millj. kr. Ef lítið er á aðrar listir, þá hljóta þær samanlagt 115 millj. kr. á fjárl. 1975. Hér er um að ræða samtals fjárveitingar sem nema tæpum 300 millj. kr., en af þeim fer ekki til kvikmyndagerðar á hverju ári nema í mesta lagi 1 millj. kr. sem veitt hefur verið nú undanfarin ár í gegnum menningarsjóð. Ég ætla ekki að fara að halda því fram hér að stuðningur við þessar ágætu stofnanir, Sinfóníuhljómsveitina og Þjóðleikhúsið, eða aðrar listastofnanir sé óeðlilega mikill, en mér virðist nokkuð ljóst að ein listgreinin hefur algerlega gleymst eða svo til algerlega og það er kvikmyndagerðarlistin. Í 7. gr. frv. eru ákvæði um það hvernig háttað skuli úthlutun lána og styrkja úr kvikmyndasjóði, og segir þar að hún fari fram á sérstökum fundum menntamálaráðs, en þá fjalla ekki eingöngu kjörnir fulltrúar ráðsins um lánveitingar úr sjóðnum eða styrkveitingar, heldur skuli til kvaddir fulltrúar frá samtökum kvikmyndahúseigenda, samtökum kvikmyndagerðarmanna, Bandalags ísl. listamanna og samtökum kvikmyndaklúbba með fullum atkvæðis- og tillögurétti. Í frv. er ákvæði um stofnun sérstaks kvikmyndasögusafns. Mikil nauðsyn er á því að þess háttar stofnun sé komið upp sem safni eintökum kvikmynda er hafa kvikmyndasögulegt gildi eða sérstakt gildi fyrir sögu Íslands. Starfsemi þessa safns verður að sjálfsögðu allt annars eðlis en starf fræðslumyndasafnsins sem hefur svipað verksvið og skólabókasöfn, en kvikmyndasögusafn hefur aftur á móti hliðstæðu hlutverki að gegna og þjóðskjalasafn og bókmenntadeild Landsbókasafns. Stjórn þessa safns þarf því að vera skipuð sérmenntuðum mönnum um kvikmyndalist og er því samkv. 7. gr. gert ráð fyrir að nánari ákvæði um starfsemi og aðsetur safnsins verði sett með reglugerð. Ég þarf ekki að orðlengja hér um margvísleg viðfangsefni sem fallið gætu í hlut kvikmyndasjóðs að veita styrki og lán til. Ljóst er að þau geta verið mörg og margvísleg. Ég tel að stuðningur við gerð heimildarkvikmynda um íslenskt þjóðlíf sé nauðsynlegur og sjálfsagður. Margt er það í okkar þjóðlífi, sem nú er á förum eða er að hverfa og þarf nauðsynlega að festa á filmu áður en það er horfið á braut. Ég veit að vísu að sjónvarpið hefur unnið ágætt starf á þessu sviði, en ég þarf ekki að benda mönnum á það að vegna margvíslegra viðfangsefna sinna hefur sjónvarpið ekki þá aðstöðu núna eða fjárhagslegt bolmagn til að þessi vinna sé verulega vönduð. Ég tel að með stofnun kvikmyndasjóðs gæti einnig skapast grundvöllur að framleiðslu leikinna kvikmynda Menn geta einnig haldið því fram varðandi kvikmyndir að sjónvarpið fáist nú eitthvað við þann þáttinn, en eins er um það og með heimildarkvikmyndirnar. Það vita allir sem til þekkja að vegna þess mikla hraða, sem verður að vera í öllum störfum sjónvarpsins, og þeirrar fráleitu starfsaðstöðu sem það býr við, ef það ætti að gegna þessu hlutverki með viðunandi hætti, þá getur það aldrei dugað. Það segir sig einnig sjálft að á sjónvarpsþáttum annars vegar og vönduðum kvikmyndum hlýtur að sjálfsögðu að vera meginmunur bara frá tæknilegu sjónarmiði. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Ég minni enn á það, sem ég sagði hér í upphafi, að málefni íslenskrar kvikmyndagerðar hafa oft verið til umr. hér á Alþ. og oft hefur því verið lýst yfir að gera þyrfti átak til að efla opinberan stuðning við kvikmyndagerð. Því var meira að segja sérstaklega lýst yfir í nál. menntmn. Nd. þegar afgreidd voru hér lög um skemmtanaskatt á þinginu 1959–1970, að lög yrðu sett til stuðnings íslenskrar kvikmyndagerðar á næstunni, en að því hefur ekki orðið enn. Ég tel að það væri ekki seinna vænna að Alþ. taki nú loks af skarið um stuðning við þessa vanræktu listgrein. Ég vil, herra forseti, leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Ég er út af fyrir sig ekki að standa upp til þess að lýsa stuðningi víð þetta frv., ég er einn af flm. þess, en ég vildi rétt vekja athygli á einu atriði sem hér hefur verið bent á. Svo mun vera að kvikmyndagerðarmenn fá nú nokkurn stuðning með eftirgjöf á tollum af innflutningi á filmum til starfsemi sinnar. Hins vegar njóta þeir, sem fást við annars konar myndagerð sem ekki þarf síður að vera listræn, ekki slíks stuðnings. Þeir eru þar alveg utan gátta. Ég get ekki séð í fljótu bragði að hægt sé að rétta hlut þeirra í sambandi við þetta frv., en þó vildi ég nota tækifærið til að koma þessu á framfæri. Það mun vera heimild til þess að veita með uppáskrift Fræðslumyndasafns ríkisins eftirgjöf á tolli til kvikmyndagerðar, en ekki til annarrar myndagerðar. Ég held að það væri þarft ef menntmn. athugaði einnig á hvern máta mætti bæta að einhverju hlut þeirra sem stunda þá iðngrein, sem sagt venjulega myndagerð.



Herra forseti. Á þskj. 210 flyt ég tillögu til þingsályktunar um fisksölusamstarf við belgíumenn. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. eða þeim aðilum, er hún til þess kveður, að leita eftir samstarfi við belgíumenn um neðangreind atriði: 1) um bætta löndunar- og geymsluaðstöðu á íslenskum fiski í Ostende, 2) um myndun fyrirtækis er hafi það verkefni að dreifa og selja ferskan og frystan íslenskan fisk í hinum ýmsu Mið-Evrópulöndum, 3) um möguleika á flugflutningi á fiski milli Keflavíkur og Ostende með dreifingu þaðan um Mið-Evrópu í huga, 4) um hugsanlega hækkun sölu- og löndunarkostnaðar vegna aukinna umsvifa. Útflutningur sjávarafurða er hornsteinn gjaldeyrisöflunar okkar og reyndar þróunar þess þjóðfélags er við búum við í dag og svo hefur verið um langa hríð. Án hæfilegrar velgengni sjávarútvegsins, bæði hvað snertir afla og sölu afurða er varla hægt að hugsa sér að við getum notið þeirrar heilbrigðisþjónustu, er við teljum okkur nauðsynlega, eða skapað ungu kynslóðinni okkar þá menntunarmöguleika, er við óskum eftir, og yfirleitt ekki notið þeirra lífsgæða og þess öryggis er við nú búum víð. Jafnan hafa orðið sveiflur í afkomu sjávarútvegs, ýmist vegna aflabrests eða söluerfiðleika. Með stækkun landhelginnar og endurnýjun skipaflotans höfum víð gert stórt átak í því efni að reyna að tryggja hæfilegt aflamagn, en því aðeins nýtast þær umbætur að sölukerfi sé traust og fjölbreytilegt, þannig að sölutregða og verðlækkanir á einstökum mörkuðum setji ekki allt okkar efnahagskerfi úr skorðum. Verkun fisks hefur verið með ýmsum hætti hjá okkur. Lengi framan af var aðallega skreið og saltfiskur. Á þessari öld bættist ísfiskurinn við. Hann hefur lengst af þessari öld verið nokkur liður í útflutningi okkar, misjafnlega veigamikill þó. Stærsta breyting í fiskverkun okkar varð þó er frystingin kom til sögunnar, ekki aðeins vegna aukinnar fjölbreytni, heldur fyrst og fremst vegna stóraukinnar vinnu við verkunina og þar af leiðandi verðmætaaukningar. Árið 1970, þ.e. árið áður en við færðum út landhelgina í 50 mílur, nam þorskafli okkar 469.2. þúsundum tonna. Þennan afla hagnýttum við þannig að í frystingu fóru 283.7 þús. tonn, 96 þús. tonn í söltun, 31.2 þús. tonn í herslu, 47.6 þús. í ísun og 10.5 þús. í annað. Árið 1973 aftur á móti nam þorskafli okkar aðeins 390 þús. tonnum. Þá fóru 192.8 þús. tonn i frystingu, 100 þús. tonn í söltun, 11.9 þús. tonn í herslu, 19.6 þús. tonn í ísun og 12.5 þús. tonn í annað. Árið 1974 nam þorskafli okkar 370 þús. tonnum. Þá fóru 14.824 tonn í ísingu, 1973 var þessi tala 19.6 þús. tonn af 390 þús. tonna heildarbolfiskafla. Hlutur ísaðs fisk fer því minnkandi síðustu árin, þannig að 1970 er hann rúmlega 10%, 1973 er hann 5% og 1974 rúml. 4%. Árið 1974 seldum við ísfisk í þessum höfnum: Í Bremerhaven í Þýskalandi 4617 tonn, í Cuxhafen 3643 tonn, þ. e. samanlagt í Vestur-Þýskalandi 8360 tonn fyrir 491 millj. 860 þús. kr. Í Bretlandi seldum við í Grímsby, Hull og Shields 4967 tonn fyrir 292 millj. 40 þús. kr. Og í Ostende í Belgíu seldum við 846 tonn fyrir 52 millj. 673 þús. kr. Samtals seldum við í þessum löndum ísfisk fyrir 838 millj. 439 þús. kr. Erfiðleikar útgerðar og fiskvinnslu okkar á árinu 1974 svo og dökkt útlit þessa árs byggjast að sjálfsögðu fyrst og fremst á hinni gífurlegu kostnaðaraukningu vegna innlendrar verðbólgu, vegna olíuhækkunar og vegna mikillar hækkunar á veiðarfærakostnaði, en einnig veldur þar um sölutregða og verðlækkun á vissum afurðum sjávarútvegsins. Það má segja að saltfiskur, skreið, ísfiskur og þorskflök búi við þolanlegt verðlag og sölumöguleika, en fiskblokkin er orðin svo snar þáttur í útflutningi okkar að það verðfall, sem á henni hefur orðið, og sú sölutregða, sem hún á nú við að stríða, veldur okkur þungum búsifjum. Frekast á þetta við um þá frystu fiskblokk sem búin er til úr öðrum fiski en þorski, svo sem ufsa, karfa og ýsu. Þessar fisktegundir eru hins vegar sæmilega vel seljanlegar á Evrópumörkuðum, og það er m.a. í þeim tilgangi að reyna að hvetja til hagnýtingar þessara markaða, hvetja til meiri dreifingar og meiri fjölbreytni í sölu að ég flyt þessa tillögu. Ég hef valið Belgíu sem fyrsta athugunarsvæði fyrir höfuðstöðvar Mið-Evrópufiskdreifingar af neðangreindum ástæðum: Í fyrsta lagi: Ostende með Zeebrügge sem hafnarborg er fornfræg viðskiptastöð og var einu sinni nefnd hliðið að Evrópu. Þaðan liggja vegir til allra átta, suður og austur um Evrópu. Það gefur nokkra hugmynd um heppilega legu Belgíu að verulegum hluta innflutnings okkar frá Vestur-Þýskalandi og öðrum Mið-Evrópuríkjum er skipað um borð í höfnum Niðurlanda. Í Ostende er gamall og þekktur fiskmarkaður, sem var endurbyggður eftir stríð eins og annað í þeirri borg sem var gersamlega lögð í rústir í stríðinu. Vafalaust þyrfti þó umbætur og aukningu þar ef skip okkar færu að venja þangað komur sínar. Í öðru lagi eru belgar allmikil fiskneysluþjóð, og ekki hefur heyrst að þeir hefðu í huga að stórauka og umbæta fiskiflota sinn, svo sem sumar aðrar viðskiptaþjóðir okkar hafa verið að gera undanfarið. Í þriðja lagi urðu belgar fyrstir til þess að semja við okkur eftir útfærslu landhelginnar í 50 mílur og þar með að viðurkenna í verki aðgerðir okkar. Nú, þegar fyrir dyrum stendur útfærsla í 200 mílur, er erfitt að gera sér grein fyrir fisksölumöguleikum okkar í Bretlandi og Þýskalandi, en líklegt, ef dæma má af reynslunni, að um erfiðleika verði að ræða á næstu árum. Um Belgíu gegnir öðru máli og miklu líklegra að þar verði áframhaldandi góð samskipti. Ég tel mjög æskilegt að okkar stærri fiskiskip eigi þess kost að sigla með afla öðru hvoru. Bæði er það, að erfitt getur verið að vinna allan þann afla hér heima sem okkar vaxandi nýtískulegi floti kemur með af miðunum, einkum mun þetta verða svo eftir að útlendingar eru horfnir af þeim. Svo getur það einnig verið hagstætt í þeim tilgangi að létta af yfirfullum mörkuðum erlendis. Má geta nærri hver áhrif það hefur á afkomu vinnslustöðva að þurfa að liggja með birgðir mánuðum saman, jafnvel á annað ár, og greiða háa vexti af rekstrarfé á meðan. Í augnablikinu er ekki hægt að sjá að aukin sigling mundi hafa skaðleg áhrif á vinnumöguleika fólks. Á flestum útgerðarstöðum er nú kvartað um of mikla vinnu. Með þetta í huga verður að líta á fyrsta hluta tillögunnar. Eigi að tryggja aukna sölumöguleika á ísfiski í Mið-Evrópu, þá þarf án efa að kanna löndunar- og geymslumöguleika og bæta um sé þess þörf. Um 2. lið tillögunnar, þ.e. um myndun fyrirtækis, er hafi það verkefni að dreifa og selja ferskan og frystan íslenskan fisk í Mið-Evrópu, þá á ég við það fyrirkomulag er reynst hefur okkur vel bæði í USA og Bretlandi. Hvort íslendingar ættu það fyrirtæki einir eða það yrði sameign belga og íslendinga, er máske ekki aðalatriðið. Vafalítið væri æskilegt að um sameign væri að ræða. Þarna þarf að mörgu að hyggja. En þá ber einnig á það að líta að íslendingar hafa orðið langa og góða reynslu í rekstri slíkra fyrirtækja. Frekari vinnsla til neyslu, svo sem á sér stað í USA, væri vafalaust möguleg þarna með alla Mið-Evrópu að bakhjarli. Þriðja atriði tillögu minnar fjallar um möguleika á flutningum á f3ski milli Keflavíkur og Ostende og að sjálfsögðu einnig frá þeim öðrum flugvöllum er geta tekið millilandaflugvélar frá þessu landi. Aðilar í Ostende hafa hug á að kaupa flugfluttan fisk allt árið og telja sig hafa verulega sölumöguleika. Einn slíkur farmur var fluttur þangað nýlega. Til fróðleiks hef ég fengið heimild til þess að segja nokkur orð um þann farm. Kaupendur keyptu fiskinn á flugvelli á Ostende cif. Hann var 1400 kg af karfaflökum, 120 kg af lönguflökum, 2480 kg af slægðum og hausuðum steinbít, 7860 kg af hausuðum þorski og 780 kg af skötusel, samtals 12640 kg, er seldust á 1 297 836 kr. Kostnaður var þessi: Hráefni 387 000 kr. flugfrakt 520 000 kr., útflutningsgjald 89 297 kr., vinnulaun 130 000 kr., umbúðir 30 000 kr. trygging 5 217 kr. Hagnaður var 136 322 kr. Þeir, er að þessari ferð stóðu, telja að með skipulögðum rekstri megi fá kostnað nokkuð niður og að afkoma eigi að geta verið góð miðað við hráefnisverð í dag. Einnig má vænta hærra verðs. Þótt hér geti varla orðið um heildarmagn að ræða sem umtalsvert sé á okkar mælikvarða, þá er líklegt að á þennan hátt megi selja vöru á fullu verði sem nú er erfitt að losna við og ætti að geta orðið bæði útgerð og fiskverkun til nokkurra hagsbóta. 4. liður tillögu minnar um hugsanlega lækkun sölu- og löndunarkostnaðar vegna aukinna umsvifa er byggður á því að sölu- og löndunarkostnaður íslenskra fiskiskipa í erlendum höfnum er mjög hár. Ástæða er til að ætla að ef við einbeitum okkur á einn stað þarna suður frá, þá muni heimamenn nokkuð vilja til vinna að fá þessi auknu viðskipti. Án efa er hentugur tími til þess að semja nú. Belgar óttast samdrátt og þar er nokkurt atvinnuleysi. Hver sú aðgerð sem unnið gæti gegn samdrætti væri vel þegin. Herra forseti. Ég vona að þessi tillaga mín verði til þess að flýta athugunum á gildi Evrópufiskmarkaðsins fyrir okkur, þannig að við verðum komnir í gang með hagnýtingu þess markaðar þegar tollar lækka og storma landhelgisdeilna lægir. Ég legg svo til, að að umr. lokinni verði till. vísað til sjútvn.



Herra forseti: Ég vil lýsa yfir stuðningi við þessa þáltill. í öllum meginatriðum. Ég held að hér sé hreyft mjög merkilegu máli, það sé óhæfilegt að við sitjum með hendur í skauti einmitt nú þegar kreppt er að okkar hag á meginlandsmarkaðinum fyrir fiskinn. Við eigum einmitt nú þessi missirin að hefja aðgerðir í þessu máli til þess m. a. að sýna vestur-þjóðverjum að við séum e.t.v. ekki svo mjög upp á þeirra náð komnir með að koma fiski á markað í Mið-Evrópu. Þótt ekki væri nema vegna þess eins, þá tel ég till. merka. Svo bætist hitt við, að hér er hugsað lengra, hér er miðað að langtímalausn á því vandamáli okkar að losna við ísaðan fisk sem hlýtur að verða okkur hentugt á komandi árum, jafnvel þó að frystiiðnaðurinn þróist mun meira en hann hefur gert. Í sambandi við þessa till. vil ég minna á þáltill. sem samþ. var fyrir þremur árum, þar sem því var beint til ríkisstj. að hafa forgöngu um samstarf fiskveiðiþjóðanna við Norður-Atlantshaf að markaðsmálum og verndun fiskstofna. Nánar tiltekið var þarna um að ræða samstarf við norðmenn og þá aðallega norður-norðmenn, færeyinga og grænlendinga, sem munu skv. upplýsingum Hafrannsóknastofnunarinnar þegar við útfærslu fiskveiðilögsögu í 50 sjómílur hafa yfirráð yfir 80% af öllum ýsu-, þorsk- og lönguafla við Atlantshafið. Við höfum þegar dágóða reynslu af samstarfi við færeyinga í fisksölumálum. Við seljum nú þegar megnið af hraðfrysta fiskinum þeirra með dágóðum ágóða fyrir báða. Og það eitt er víst, að stæðu þessar þjóðir saman að fisksölumálum sínum betur en þær nú gera, þótt ekki kæmist á alger samvinna, stæðu þær betur saman að fisksölumálum sínum, þá væri engin hætta á því að neinni einni þessara þjóða væru settir afarkostir um sölu á fiskinum á meginlandinu. Sannleikurinn er nefnilega sá, að Vestur-Evrópuþjóðirnar þarfnast þessarar góðu vöru, og kynni þá svo að fara að við sættum betri kjörum í tollamálum með þessa vöru okkar en við sætum nú. Ég vek aðeins athygli á þessari þáltill. sem samþ. var um að beina þessu til ríkisstj., - mér vitanlega hefur ekkert verið í því gert, - ég vek aðeins athygli á henni í sambandi við þessa að mínum dómi gagnmerku þáltill., sem hér er borin fram, og ítreka stuðning minn við hana.