Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs með ósk um að eftirfarandi breyting verði á mannaskipan í nefnd þingsins í samræmi við 16. gr. þingskapa. Ögmundur Jónasson tekur sæti í félags- og tryggingamálanefnd í stað Árna Þórs Sigurðssonar. Skoðast þetta samþykkt ef enginn hreyfir andmælum.

Virðulegur forseti. Það er svolítið erfitt að kveðja sér hljóðs um störf þingsins ef þingið er ekki hérna en ég ætla samt að gera tilraun og vænti þess að þingmenn fylgist með í sjónvarpi. Vandi heimilanna er mikill, frú forseti, og fjölmörg heimili eru föst í algjöru öngstræti forsendubrests húsnæðislána og takmarkaðrar greiðslugetu. Á sama tíma er alkul á fasteignamarkaði og ekkert útlit fyrir breytingu þar á. Í allsherjarnefnd er verið að fjalla um 7. mál þingsins, þ.e. frumvarp Lilju Mósesdóttur o.fl. um samningsveð. Á mjög góðum fundi nefndarinnar í gær kom í ljós að neikvæðar umsagnir Verslunarráðs og Seðlabankans eiga ekki við rök að styðjast og að ekki er ástæða til að óttast spár þeirra um hugsanleg slæm áhrif frumvarpsins. Rétt er að geta að Íbúðalánasjóður, stærsti eigandi húsnæðislána á landinu, gerir ekki athugasemd við málið. Þar sem einhver tregða virðist vera í sumum þingmönnum Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar við að styðja þetta brýna mál hvet ég þingmenn þessara flokka til að taka það fyrir á þingflokksfundum sínum síðar í dag og skoða málið rækilega. Hér er um gríðarlega mikilvægt mál að ræða sem mun ekki leiða til kostnaðarauka fyrir neinn sem það snertir en það mun á hinn bóginn leysa fjölda fólks úr miklum og óvinnandi skuldaklafa sem og að liðka fyrir þíðu fasteignamarkaðar, en virkur fasteignamarkaður er einn af mikilvægustu þáttum hagkerfisins á Íslandi. Þess má geta að innan bankanna er starfsfólk þeirra ekki mótfallið framgangi þessa máls þar sem það gerir sér líka grein fyrir því í hvaða sjálfheldu fasteignamarkaðurinn er kominn. Ef einhver ótti er til staðar meðal þingmanna og þingflokka um slæmar afleiðingar af samþykkt þessa máls hvet ég þá til að skoða það betur og ég skal sjálfur útskýra hvenær sem er fyrir þeim nauðsyn þess og slá á þann ótta sem menn hafa við að samþykkja þetta mál. Þetta er gríðarlega brýnt fyrir þjóðfélagið í heild og hagkerfið og ég hvet þingmenn til að taka afstöðu til þess eins fljótt og hægt er.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs í framhaldi af umræðum í þinginu í gær um atvinnumálin, sérstaklega það sem þar var sagt um orð og efndir ríkisstjórnarinnar í þeim efnum, Kjarni málsins er sá að gripið hefur verið til fjölbreyttra úrræða í atvinnumálum sem hafa skilað þúsundum starfa nú þegar og ríkisstjórnin hefur reyndar þegar bætt um betur á þessu ári með nýjum verkefnum. Sumt hefur sannarlega gengið hægar en efni stóðu til en annað betur og við höfum í höndunum ágætt yfirlit yfir þessa stöðu. Þann 6. mars 2009 kynnti ríkisstjórnin aðgerðalista sem átti að skila rúmlega 4.100 ársverkum á næstu missirum  Það er talið að 780 störf hafi orðið til í kvikmyndageiranum vegna hækkunar endurgreiðslu á kostnaði vegna kvikmyndagerðar, u.þ.b. 650 fleiri en áætlanir gerðu ráð fyrir. Verkefni tengd nýsköpun hafa sömuleiðis gengið vonum framar, 200 störf hafa skapast í nýsköpunarfyrirtækjum við að ráða sérfræðinga af atvinnuleysisskrá, önnur 200 í frumkvöðlasetrum, 80 í þróunarverkefni um ferðaþjónustu og stefnir í 300 í lok næsta árs sem er sexfalt meira en áætlanir gerðu ráð fyrir. Önnur verkefni hafa gengið hægar en vonir stóðu til. Það er rétt að verkefni í orkugeiranum sérstaklega hafa ekki gengið nægilega hratt fram og munar þar mest um þau 800 störf sem Búðarhálsvirkjun átti að skila. Það veldur vonbrigðum að Landsvirkjun hefur ekki enn tekist að finna fjármagn til þeirra framkvæmda þrátt fyrir viðræður við lífeyrissjóðina í þeim efnum. Niðurstaðan 

Frú forseti. Í sömu veru vildi ég ræða um mikilvægi þess að við stöndum saman um nýfjárfestingar í orkunýtingu. Sú einstaka staða sem þjóðin býr yfir til fjölbreytilegrar orkunýtingar skiptir öllu máli til að ná viðspyrnu út úr samdrætti í bata og skapa þannig ný störf og verulega auknar gjaldeyristekjur. Í yfirliti sem ég hef undir höndum frá iðnaðarráðuneytinu um áætlanir frá fyrirtækjunum sjálfum má glöggt sjá, miðað við að þær nái fram að ganga, hve gríðarlegir möguleikarnir eru til uppbyggingar í orkuiðnaði og orkuöflun. Fjárfestingar sem hér um ræðir eru samtals um 400 milljarðar kr. til ársins 2017, þar af 265 milljarðar kr. í ár og næstu þrjú árin. Áhrif þeirra á þróun efnahagsmála eru því verulega mikil og skiptir algjörum sköpum að okkur takist að koma þessum verkefnum fram núna næstu vikur, mánuði og missiri til að ná upp mikilli viðspyrnu út úr samdrætti og sköpun nýrra starfa. Helstu verkefnin eru bygging Búðarhálsvirkjunar, stækkun álversins í Straumsvík og bygging álversins í Helguvík, og þar skiptir miklu máli að Landsvirkjun komi að tímabundinni orkusölu á þeirri umframorku sem hún á í kerfinu nú þegar, orkuverkefni á Norðurlandi þar sem ráðherra hefur ritað undir viljayfirlýsingu við þrjú sveitarfélög í Þingeyjarsýslu, bygging gagnavers Vernes Holdings í Reykjanesbæ sem nú er í frumvarpi til fjárfestingarsamnings í iðnaðarnefnd og nokkur gagnaver sem Greenstone hyggur á byggingu á en enn hefur ekki verið tekin endanleg ákvörðun um. Síðast en ekki síst má nefna kísilmálm og sólarkísilmálmverksmiðju í Ölfusi sem Orkuveita Reykjavíkur og það fyrirtæki sem á bak við stendur hafa nýlega skrifað undir viljayfirlýsingu um sölu til á 85 megavöttum af orku. Þetta eru allt stór og mikil verkefni og þau munu ráða afdrifum okkar í efnahagsmálum á næstu mánuðum og missirum og þess vegna þarf þingheimur að standa saman að því að vinna þessum málum 

Frú forseti. Það er ágæt samstaða í þingsal um það hvernig eigi að halda á málum þegar kemur að nýtingu orkunnar og að orkufrekum framkvæmdum. Vandinn er að sú samstaða nær ekki til ríkisstjórnarinnar. Þar inni er hver höndin upp á móti annarri. Það þekkja allir og það verður ekki falið með orðagjálfri og útúrsnúningum. Vandinn er sá að þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til eru einfaldlega ekki nægar til að koma íslensku þjóðarbúi úr þeim vanda sem nú blasir við. Þegar menn litast um er auðvelt að sjá hvað vantar, það vantar aðgerðir til að koma skuldugum heimilum til hjálpar. Sú ákvörðun að hækka skatta á almenning við aðstæður þar sem skuldirnar voru komnar upp úr öllu valdi var nánast óskiljanleg og mjög óskynsamleg. Tekin var ákvörðun um að gera samkomulag á milli ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins, Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins. Forseti Alþýðusambandsins og forustumenn Samtaka atvinnulífsins hafa ítrekað lýst því yfir að ríkisstjórnin standi ekki við sinn hluta af því samkomulagi. Það er lærdómsríkt fyrir þá sem hér eru í forsvari fyrir ríkisstjórnina að huga að ummælum forseta ASÍ þar sem hann kallar aftur og aftur eftir aðgerðum, bæði hvað varðar skuldir heimilanna en líka varðandi þær framkvæmdir sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson nefndi einmitt áðan. Síðan bætist ofan á að ríkisstjórnin hefur hleypt einni meginatvinnustoðinni í loft upp, íslenskum sjávarútvegi, með ótímabærum yfirlýsingum um fyrningarleið með undarlegum og allt að því furðulegum málatilbúnaði í þinginu um nýtingu ýmissa fiskstofna sem gerir það að verkum að í þessari meginatvinnugrein eiga menn erfitt með að ákveða 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson og Skúli Helgason hafa fitjað upp á ákveðinni nýbreytni undir þessum dagskrárlið um störf þingsins með því að veita eins konar andsvar við ræðu sem flutt var í gær, þ.e. ræðu hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar. Þetta er síðbúið andsvar sem þingmenn Samfylkingarinnar veita hverjir öðrum undir þessum dagskrárlið. 
             En það var annað mál sem ég ætlaði að ræða hér um. Ég er nefnilega í hópi þeirra sem verða fjarverandi á kjördag á laugardaginn kemur og nýtti mér því minn lýðræðislega rétt í gær til að kjósa utan kjörstaðar. Ég var ánægður með að sjá að fjölmargir voru að gera það sama á sama tíma. Þess vegna hefur mig undrað mjög mikið að fylgjast með því síðustu sólarhringana að fulltrúar ríkisstjórnarinnar, bæði hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra og raunar fleiri, hafa lagt sig fram um að tala niður þessa þjóðaratkvæðagreiðslu. Þó hafa yfir 3.000 manns nú þegar kosið utan kjörstaðar hjá sýslumanninum í Reykjavík samkvæmt upplýsingum sem ég fékk í morgun. Það er vaxandi áhugi á þessu máli, enda er mikið í húfi. Gleymum því ekki að það eru bara rúmlega tveir sólarhringar þangað til þjóðaratkvæðagreiðslan á að hefjast. Samt sem áður tala ráðherrarnir um að það sé hugsanlegt að hverfa frá henni. Það er mjög sérkennilegt, m.a. í ljósi þess að við þurfum auðvitað að taka afstöðu til þessa mikla máls, Icesave-málsins, og það er rétt sem sagt hefur verið, það þarf að fella þennan samning. Þjóðin þarf að fá tækifæri til að fella hann. Við vitum af hverju þessi staða er komin upp, hvers vegna við erum í þessum sporum. Stjórnarandstaðan beitti sér harkalega gegn Icesave-samkomulaginu. Það varð síðan til þess ásamt miklum þrýstingi almennings í landinu að forseti Íslands ákvað að synja lögunum staðfestingar. Þá var sagt að það mundi veikja málatilbúnað Íslendinga. Hið gagnstæða hefur gerst, m.a. hafa bæði hæstv. forsætis- og fjármálaráðherra viðurkennt að það hafi styrkt 

Frú forseti. Það var mikill titringur í þingsalnum í gær eftir harkalega gagnrýni Sigmundar Ernis Rúnarssonar, þingmanns Samfylkingarinnar, á eigin ríkisstjórn og athafnaleysi ríkisstjórnarinnar er snertir atvinnuuppbyggingu í landinu. Það var réttmæt gagnrýni sem kom úr þeirri átt. Að hlusta síðan á hv. þm. Skúla Helgason koma með tölur um að ríkisstjórnin hafi fjölgað störfum um rúmlega 2.000 á síðasta ári - reyndar lofaði hún 4.000 störfum svo við höldum því til haga - held ég að það séu efni til þess að við fáum eitthvert raunverulegt yfirlit yfir þessar tölur sem hv. þingmaður lagði fram. Ríkisstjórnin hefur nefnilega talað og talað um að hún ætli að gera sitthvað, hún skipar nefndir sem eiga að undirbúa einhverja áætlanagerð. Þetta er allt í einhverju skötulíki. Við krefjumst þess að hjól atvinnulífsins fari af stað á Íslandi í dag. Þetta gengur einfaldlega ekki. Hefur hv. þm. Skúli Helgason farið yfir fréttatilkynninguna sem ríkisstjórnin sendi frá sér í kjölfar blaðamannafundar fyrir ári? Það var talað um fjölgun starfa í kvikmyndagerð. Hvað gerðu ríkisstjórnarflokkarnir í fjárlagagerð fyrir árið 2009? Jú, framlög til kvikmyndagerðar voru skorin niður. Ég spyr hv. þingmann: Hvað mun þá fækka störfum í kvikmyndagerð samanber þann rökstuðning hans að lækkun á sköttum á þessa atvinnugrein fjölgaði störfum? Ég held því fram, frú forseti, að ríkisstjórnin sé einfaldlega ekki fær um að sinna því hlutverki sem hún var kosin til að sinna, þ.e. að skapa velferðarsamfélag í landinu. Það gerum við ekki með því að horfa á atvinnuleysistölurnar hækka frá mánuði til mánaðar, horfa á ríkisstjórn sem bókstaflega stendur í vegi fyrir atvinnuuppbyggingu í landinu. Við þurfum ríkisstjórn sem þorir að taka ákvarðanir, þorir að fjölga störfum og auka verðmætasköpun í íslensku samfélagi. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir þau orð sem hér hafa fallið um nauðsyn atvinnuuppbyggingarinnar og ég fagna sérstaklega orðum og ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar. Ég lýsi mig sammála meginhluta þess sem kom fram í máli hans. Þetta er gríðarlega mikilvægt. Ég vil nota tækifærið til að hvetja hv. þingmann til að taka þetta upp á næsta sameiginlega fundi Vinstri grænna og Samfylkingarinnar sem eru nú orðnir frægir, a.m.k. í fjölmiðlum. Hv. þm. Þór Saari kom nákvæmlega inn á það sem skiptir einna mestu í dag, heimilin. Það er mjög skrýtið að sjá hvernig ríkisstjórnin virðist bregðast við þegar ákallið kemur sterkar og sterkar um einhverjar raunhæfar aðgerðir. Við hljótum áfram að kalla eftir þeim og því tek ég undir orð hv. þingmanns áðan. Frú forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði þinginu frá því að hann væri búinn að kjósa vegna þjóðaratkvæðagreiðslunnar sem fyrirhuguð er á laugardaginn. Það er með ólíkindum að hlusta á yfirlýsingar forráðamanna ríkisstjórnarinnar um að best sé að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla verði alls ekki. Ríkisstjórnin virðist hafa það að markmiði að koma í veg fyrir að þjóðin fái að nýta þennan rétt sem hún svo sannarlega hefur og er búið að veita henni. Það finnst mér mjög merkilegt. Það er klárlega ekki til þess, frú forseti, að bæta samningsstöðu okkar sem er orðin býsna góð vegna þess að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla stendur fyrir dyrum. Slíkar yfirlýsingar sem forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa uppi eru ekki til að bæta samningsstöðuna. Frú forseti. Ég hvet þingmenn alla og þjóðina alla til að nýta þennan rétt sinn á laugardaginn. Þeir sem eru hræddir við að ríkisstjórnin taki þennan rétt af þeim ættu að sjálfsögðu að kjósa utan kjörstaðar og sýna álit sitt með því. Á laugardaginn fer fram þjóðaratkvæðagreiðsla um vonlausan samning og honum ber að hafna.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa rætt mikilvægi þess að við komum atvinnulífinu hér af stað aftur. Ástæðan fyrir að ég kvaddi mér hljóðs undir þessum lið er hins vegar vandamál heimilanna í landinu. Ég hvet þá hv. þingmenn sem hafa ekki lesið viðtal við ung hjón í Reykjanesbæ um síðustu helgi, þau Sonju Sigurjónsdóttur og Óla Jón Sigurðsson, til að lesa það. Þau lýsa raunveruleikanum sem íslenskar fjölskyldur búa við. Þau keyptu sér hús fyrir tveimur og hálfu ári og tóku til þess 20 millj. kr. lán og það var ekki að þetta fólk færi óvarlega. Þetta er sex manna fjölskylda sem keypti sér 115 fermetra hús. Þegar þau keyptu húsið gerðu áætlanirnar ráð fyrir því að þau yrðu með 160.000 kr. greiðslubyrði á mánuði. Nú er staðan þannig að lánið þeirra er komið í 48 millj. kr. og þau eru samt búin að borga tæpar 8 millj. kr. af húsnæðinu. Greiðslubyrðin núna hjá þessu unga fólki af húsnæði sínu er 420.000 kr. Ef þau nýttu sér þessa 110% leið sem margir kalla voðalega fína lausn fer greiðslubyrðin úr 420.000 kr. niður í 380.000 kr. Ef þau gefast upp, virðulegi forseti, eiga þau ekki neitt og eftir stendur 17 millj. kr. gat. Hæstv. ríkisstjórn mun ekki gera neitt til að bjarga þessu enda hefur hún enga burði sýnt til þess, eins og kom fram í svari hæstv. forsætisráðherra. Það er verið að gera allt sem þarf að gera, skipa nefndir og skoða, en það gerist ekki neitt. Það getur ekki gengið lengur, virðulegi forseti. Því verða hv. þingmenn að taka völdin af ríkisstjórninni enda sýnist mér sem hæstv. félagsmálaráðherra sé mest upptekinn af því að koma uppnefnum sem passa við hann sjálfan yfir á aðra.

Frú forseti. Af hverju eykst atvinnuleysi stöðugt á Íslandi? Af hverju eykst landflótti stöðugt hér? Af hverju er stöðugt meiri samdráttur í byggingariðnaði? Vegna þess að aðgerðir ríkisstjórnarinnar til lausnar vandanum hafa verið ófullkomnar og óburðugar. Af hverju er stöðugt verið að þvælast fyrir nauðsynlegri orkunýtingu í neðri Þjórsá? Vegna þess að ríkisstjórnin er í grundvallaratriðum ósammála um hvernig haga eigi orkunýtingu. Ræða hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar var orð í tíma töluð. Hún er líka hárbeitt gagnrýni á samstarfsflokk Samfylkingarinnar, Vinstri græna, hárbeitt gagnrýni á það að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar Vinstri grænna skilja ekki nauðsyn þess að nýta orkuna í neðri Þjórsá, virkja Búðarhálsvirkjun hratt og vel, koma atvinnulífinu af stað á Íslandi eins fljótt og kostur er. Þetta samhengi hlutanna skilur þingflokkur Vinstri grænna alls ekki. Ræðan sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hélt áðan er skýrt dæmi um þær ógöngur sem þessi ríkisstjórn er komin í nú um stundir. Ríkisstjórnin hefur ekki burði til að taka nauðsynlegar ákvarðanir til að koma súrefni í íslenskt efnahagslíf. Þessi ríkisstjórn hefur ekki getað komið með lausnir á vanda heimilanna sem vex stöðugt. Þessari ríkisstjórn hefur gjörsamlega mistekist ætlunarverk sitt og hún getur ekki starfað lengur áfram. Icesave-málið hefur verið í tómri vitleysu allt frá upphafi og það var ekki vegna samstarfsvilja ríkisstjórnarinnar lengst af sem við höfum þó náð þeim árangri sem hér hefur náðst. Nú tala ráðherrar ríkisstjórnarinnar um það út og suður hvort halda eigi þjóðaratkvæðagreiðslu. Sú atkvæðagreiðsla hefur verið besta vopnið okkar í samningum við viðsemjendur. Núverandi ríkisstjórn er gagnslaus og hún þarf að fara frá.

Virðulegi forseti. Ég þakka þær umræður sem hér fara fram um atvinnumálin. Þetta er líklega merkilegasta og brýnasta viðfangsefni okkar í þinginu á næstu vikum og mánuðum. Vandinn í orkugeiranum kristallast í tvennu, í fyrsta lagi skorti orkufyrirtækjanna á fjármagni til að hefja framkvæmdir og í öðru lagi er mikill flöskuháls í kerfinu okkar á suðvesturhorninu. Það er hreinlega ekki orka á lager til að setja í nýjar framkvæmdir. Þetta er flöskuhálsinn sem við þurfum að losa. Það stendur mjög í veginum fyrir uppbyggingu á nýjum atvinnugreinum sem gjarnan eru að banka á dyrnar til hliðar við þær greinar sem hafa verið byggðar upp í landinu nú þegar, ýmiss konar grænn iðnaður til að mynda, gagnaver, kísilverksmiðjur o.s.frv., sem hafa óskað eftir orku frá íslensku orkufyrirtækjunum en fá engar skuldbindingar af því að það er allt annaðhvort frátekið í stóriðjuverkefni sem við bíðum enn eftir að komist til framkvæmda eða þá að orkan er hreinlega ekki til í kerfinu okkar. Þessu þurfum við að breyta og sem betur fer eru að koma í hendur okkar tæki á næstu vikum og mánuðum, rammaáætlun um verndun og nýtingu vatnsafls og jarðvarma, sem við getum notað og gefur okkur loksins yfirsýn yfir þá orkukosti sem koma til greina í framtíðinni. Skyldur okkar í dag í þinginu og hjá stjórnvöldum eru ekki síst við þann allt of stóra hóp af fólki sem gengur um atvinnulaust. Það er gleðiefni að félagsmálaráðuneytið í góðri samvinnu við menntamálaráðuneytið og fleiri aðila hefur þegar sett í gang mjög metnaðarfullt átak sem á að beinast sérstaklega að ungu fólki og á að tryggja úrræði fyrir 2.400 ungmenni strax á þessu ári. Stefnumótunin er sú að aldrei skuli líða meira en þrír mánuðir frá því að fólk á þessum aldri missir atvinnu og þangað til viðkomandi bjóðast úrræði. Það er fleira í pípunum: nýr fjárfestingarsjóður fyrir ferðaþjónustuna, Nýsköpunarmiðstöð er að setja í gang átak með 500 verkefnum sem lúta að viðhaldi bygginga um land allt. Það er verið að endurreisa Lánatryggingasjóð kvenna, byggja upp lánatryggingar fyrir frumkvöðla, fjárfestingarsjóð fyrir þá sem vilja styðja uppbyggingu sprotafyrirtækja og svo mætti lengi telja. Það er allt á fullu í atvinnumálunum 

Frú forseti. Þetta hefur verið athyglisverð umræða um atvinnumálin. Annan daginn í röð skamma þingmenn Samfylkingarinnar þingmenn Vinstri grænna fyrir að standa í vegi fyrir atvinnuuppbyggingu. Það er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi og það er ekki hægt að skilja fjarveru Vinstri grænna í þessari umræðu öðruvísi en að um þetta ríki fullkominn ágreiningur innan ríkisstjórnarinnar. Takið eftir því, virðulegi forseti og hv. þingmenn, að ekki einn einasti þingmaður Vinstri grænna hefur stungið sér inn í umræðuna, tekið þátt í henni og lýst yfir stuðningi við ágæta ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar sem hvatti m.a. til þess að ryðja úr vegi hindrunum við stór og mikil verkefni sem þingheimur þarf að standa saman um. Það sagði þingmaðurinn og nefndi til að mynda álverið í Helguvík, framkvæmd sem við þingmenn Sjálfstæðisflokksins styðjum heils hugar. Þingmaðurinn veit fullvel að sú framkvæmd er ekki komin lengra vegna andstöðu, hindrana og tafa samstarfsflokks hans. Ég segi: Hvernig væri nú, hv. þingmenn, að við gerðum einmitt það, stæðum saman um að koma þessum framkvæmdum af stað? Ég hvet hv. þingmenn Samfylkingarinnar, þessa þrjá sem ég sé sérstaklega fyrir framan mig sem hafa í dag og í gær komið í ræðustól, beinlínis til að skamma Vinstri græna og segja þeim að fara á ríkisstjórnarfund, inn á þingflokksfund, í kaffistofuna, inn á fundi hjá þeim sem eru að vinna með þeim í ríkisstjórn vegna þess að það er hindrunin, ekki sú hindrun sem hv. þm. Skúli Helgason talaði um áðan. Hindrunin varðandi fjármögnun og erlenda fjárfesta er sú að þeir fá skilaboð frá þessari ríkisstjórn um að þeir séu ekki velkomnir. Þegar fólk stendur frammi fyrir valkostum vill það ekki koma í partí sem því er ekki boðið í. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir ræðuna en ég held að hann þurfi að halda þessar ræður einhvers staðar með sínu samstarfsfólki. Ég vek athygli á orðum hv. þm. Skúla Helgasonar sem sagði: Það er allt á fullu í atvinnumálum. Þingmaður á Alþingi Íslendinga sagði þetta. Þetta hlýtur að vera einhvers konar heimsmet í firringu. Það sem ríkisstjórnin er búin að gera er að hækka skatta á atvinnulífið, hún hefur dregið lappirnar í öllu því sem snýr að orkuöflun. Á því svæði þar sem er nærri 20% atvinnuleysi, virðulegi forseti, bregður hún sömuleiðis fæti fyrir aðra nýsköpun og starfsemi sem gæti skilað útflutningsverðmætum. Og þetta er skilgreining hv. þingmanns á að það sé allt á fullu í atvinnumálum. Virðulegi forseti. Þetta er svolítið í takt við það sem forustumenn ríkisstjórnarinnar tala um. Nú reyna þeir að halda því fram, ýta undir það og búa til spuna sem miðar að því að fólk taki ekki þátt í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Ég vara við þessu og hvet fólk til að taka þátt. Það er t.d. hægt að greiða utankjörfundaratkvæði á höfuðborgarsvæðinu til kl. 10 í Laugardalshöll og að sjálfsögðu er hægt að greiða atkvæði á laugardaginn. Ríkisstjórnin sagði okkur að klára samninginn í júní, hann væri svo góður, við þyrftum ekki einu sinni að sjá hann. Þau sögðu að fyrirvararnir sem samþykktir voru í ágúst væru innan ramma samningsins og sögðu okkur í október að sá samningur sem þá var kominn væri jafnvel betri en sá með fyrirvörunum. Ekkert 

Frú forseti. Hæstv. ríkisstjórn notar skatta til að ráðast á atvinnu. Hún notar fyrningarleið til að ráðast á sjávarútveg. Hún notar umhverfismál til að stöðva virkjanir og svo segir hv. þm. Skúli Helgason að allt sé á fullu í atvinnulífinu. Það er það ekki. Ég spyr hv. þingmann: Hvar á að sækja um? Hvar getur atvinnulaust fólk sótt um alla þessa gífurlegu vinnu sem er í gangi? Hún er nefnilega ekki til.  Enn þá ræðum við líka um Icesave. Ég ætla að fara á eftir og kjósa utan kjörstaðar því að ég er að fara út á land og ég gæti orðið veðurtepptur. Og ég ætla að njóta þess að segja nei við Icesave. Enn einu sinni ætla ég að segja nei við Icesave og ég skora á alla Íslendinga að gera það sömuleiðis og gefa samningamönnum okkar sem fara í samningaviðræður eftir kosninguna sterk vopn, sterka stöðu til að semja við Breta og Hollendinga, helst um að borga ekki neitt. Menn hafa stöðugt verið að hóta, bæði hæstv. forsætis- og fjármálaráðherra komu í fjölmiðla í gær og sögðu að það væri svo mikil óvissa o.s.frv. Þeir sem sýsla með gengið hafa ekki trú á því því að gengið styrkist stöðugt þrátt fyrir alla þessa gífurlegu meintu óvissu. Og skuldatryggingarálag Íslands hefur lækkað um þriðjung á síðustu vikum. Það er ekki meiri óvissa en þetta. Auðvitað sjá allir sem vit hafa á málum að eftir því sem Icesave-deilan dregst og eftir því sem staða okkar batnar - því að hún batnar með hverjum deginum - minnkar skuldabaggi Íslendinga þannig að ég sé ekki annað en að það sé hið allra besta mál. Hver dagur meðan Íslendingar samþykkja ekki ríkisábyrgð á Icesave er góður dagur.

Frú forseti. Það er ástæða til að þakka þá ágætu umræðu sem hérna er um atvinnumál þó að lengi megi deila um hvað var gert og hvað var ekki gert og hvað hefði átt að gera öðruvísi og betur. Mestu skiptir að horfa til framtíðar af því að tækifærin okkar liggja svo sannarlega í því að nýta auðlindirnar okkar með skynsömum en líka nokkuð snörpum hætti á næstu mánuðum og missirum. Ég fór áðan yfir áætlanir frá fyrirtækjum, orkufyrirtækjum og öðrum sem gera ráð fyrir því að ef þær áætlanir ná fram að ganga sé þar um að ræða 400 milljarða fjárfestingar til ársins 2017 og tæplega 300 milljarða til næstu þriggja ára. Það skiptir gífurlega miklu máli að við myndum samstöðu um þessi verkefni til að skapa ný störf, til að auka gjaldeyristekjur og til að ná öflugri viðspyrnu út úr samdrætti til efnahagsbata. Við vitum alveg að það er blæbrigðamunur á skoðunum einstakra stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka til einstakra orkunýtingarkosta og það er ekkert nema eðlilegt og jákvætt um það að segja. Þess vegna skiptir rammaáætlunin um vernd og nýtingu mjög miklu máli. Ramminn af henni er nú til umræðu í þingflokkum stjórnarflokkanna og er væntanlegur þaðan. Brátt sjáum við hvernig þeirri forgangsröðun er háttað. Ég ætla aðeins að tala um umfang stærstu verkefnanna sem núna eru á teikniborðinu og verða bókstaflega að ganga fram á næstu vikum og mánuðum. Það er Búðarhálsvirkjun, eins og var nefnt hér áðan, 600–800 milljónir á þessu ári. Það er álverið í Helguvík, fyrsti áfanginn sem núna er meira og minna búið að undirbúa þarna suður frá en það vantar að reka smiðshöggið í orkunýtingunni. Síðan er það talsverður fjöldi gagnavera bæði í Reykjanesbæ og úti á landi á vegum Greenstone og svo kísilmálmverksmiðjan í Ölfusi. Þetta eru verkefni sem eru bókstaflega á teikniborðinu, þau eru að komast á framkvæmdastig og við höfum það í hendi okkar að koma þeim til framkvæmda. 

Frú forseti. Fyrir nokkrum árum, eða um þremur árum síðan, komu forsvarsmenn og forstöðumenn Listasafns Íslands á fund þáverandi menntamálaráðherra til þess að kynna hugmyndir sem gætu stuðlað að aukinni aðsókn að Listasafni Íslands og eflt og glætt áhuga ekki síst unga fólksins á íslenskri myndlist og þeim munum sem þar eru og geta verið til sýnis. Að sjálfsögðu var þá aðgangseyrir að því safni eins og hefur verið stefnan. Í ljósi þeirra markmiða sem uppi voru um að reyna að laða ekki síst þetta unga fólk að ákváðu þáverandi menntayfirvöld að fara þessar leiðir, heimila Listasafni Íslands þessa tilraun. En til þess að tryggja tekjurnar átti á móti að koma aukin sala á ýmiss konar munum sem eru til sölu í safninu. Mér skilst að það hafi gengið bara ljómandi vel, að tekjurnar hafi ekki síst aukist vegna þess að það eru fleiri gestir sem um leið eyða meiru innan safnsins í aðra þætti hvort sem það er kaffihús eða annað. Um leið voru líka ákveðnir styrktaraðilar sem auðvelduðu Listasafni Íslands þá leið sem farin var. Í ljósi algjörlega breyttra aðstæðna er forvitnilegt að fá að vita hver afstaða hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra er til þessara mála núna þegar Listasafnið, eins og allar aðrar ríkisstofnanir sem þurfa að skera niður hjá sér - ekki nema ríkisstjórnin ætli að sneiða fram hjá því að ríkisstofnanir skeri niður, ég geri ekki ráð fyrir því. Listasafnið, eins og aðrar stofnanir, þarf því að hagræða, ekki bara á þessu ári heldur á næsta ári líka. Hvaða leiðir sér þá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra færar fyrir Listasafnið til þess að halda áfram á þessari braut, eða er ekki önnur leið fær en að hætta þá við þessa tilraun sem hafin var og gefið hefur nokkuð góða raun að ná því markmiði að auka aðsóknina að safninu? Hvaða leiðir sér hæstv. menntamálaráðherra þá fyrir safnið til þess að hægt verði að hafa ókeypis fyrir alla í Listasafnið? Ég spyr ráðherra: Blasir þá ekki einfaldlega við í ljósi breyttra aðstæðna að Listasafn Íslands verði þá að taka upp aðgangseyri að nýju í safnið?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Eins og þingmaðurinn nefndi var þessi tilraun gerð fyrir nokkrum árum í kjölfar árangursstjórnunarsamnings sem gerður var milli menntamálaráðuneytis og Listasafnsins í desember árið 2005. Í framhaldinu var ákveðið að gera þessa tilraun og fella niður aðgangseyri. Var það gert frá febrúarmánuði 2006 og síðan var ákveðið að skoða að tveimur árum liðnum hvaða áhrif hún hefði haft á þróun gestafjölda. Það kemur í ljós þegar sú þróun er skoðuð, mér finnst mikilvægt að halda því til haga í þessari umræðu, að gestum fjölgaði umtalsvert við þessa tilraun, að fella niður aðgangseyri. Á árunum 2003–2005 var gestafjöldi í kringum 30 þúsund manns á ári en hann nánast tvöfaldaðist á árunum 2006–2008, gestir voru tæplega 58 þúsund talsins 2006, 66 þúsund 2007, 56 þúsund 2008 en á árinu 2009 voru þeir reyndar aðeins færri eða u.þ.b. 50 þúsund. Það sést því að þetta hefur haft áhrif til að fjölga gestum þó að auðvitað hafi sýningarval og annað áhrif á gestafjölda og gestafjöldi rokkar auðvitað aðeins á milli ára eins og þið heyrið. Síðustu árin áður en aðgangseyrir var felldur niður höfðu tekjur af honum verið u.þ.b. 10 millj. kr. árlega. Þessar tekjur féllu niður frá árinu 2006 en á því ári gerði safnið samning við styrktaraðila sem var Samson ehf. Tekjur af því samstarfi gerðu betur en að bæta safninu þetta tekjutap á árunum 2006 og 2007, en vegna efnahagshrunsins hefur safnið ekki fengið neinar tekjur úr þeim samningi síðan á árinu 2008. Eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir nefndi liggur auðvitað fyrir að Listasafn Ísland þarf að skera niður og það er eðlilegt að safnið horfi á allar leiðir í þeim efnum. Safnið hefur skilað inn rekstraráætlun fyrir árið 2010. Þar er velt vöngum yfir því hvort unnt sé að taka upp aðgangseyri. Ég get sagt það að ég hef ekki verið mjög hlynnt aðgangseyri almennt á söfn og hef talið að þetta hafi gefist vel. Hins vegar sjáum við líka að sum söfn á borð við Þjóðminjasafnið hafa frekar valið þá leið að innheimta aðgangseyri almennt en vera síðan með frídaga inni á milli. Þar er talið að það hafi skilað mjög góðum árangri að veita öllum aðgang að safninu á þessum frídögum, fjölskyldur nýta sér safnið mikið þá, en á móti kemur að aðgangseyririnn skilar umtalsverðum sértekjum. Sú leið sem verið hefur til skoðunar hjá Listasafninu er að meta stöðuna í upphafi árs, þ.e. hvernig safnið sér fyrir sér að það muni geta innheimt sértekjur, t.d. í gegnum verslun sem rekin er í safninu og annað slíkt. Ef sú spá gengur eftir er hugsanlegt að skoða það frá miðju ári að taka upp aðgangseyri en eingöngu að sérsýningum sem fengnar eru sérstaklega til landsins, til að mynda eftir sérstakan höfund, en ekki að sýningum á verkum í eigu Listasafnsins. Aðgangur að verkum í eigu safnsins yrði áfram ókeypis. Ef þessi leið yrði farin og miðað við að u.þ.b. helmingur gesta mundi kannski kjósa að borga aðgangseyri gæti það skilað 10 millj. kr. í sértekjur miðað við að hann yrði þá hóflegur eða sé 500 kr. Ekki hefur verið tekin ákvörðun þótt, svo ég ítreki þá afstöðu, ég sé almennt hlynnt því að reynt verði að hafa menningarlífið sem aðgengilegast og þá ekki með aðgangseyri. Þá er líka skilningur á því að valkostirnir geta verið erfiðir, hvort innheimta á hóflegan aðgangseyri eða hugsanlega að skerða þjónustu safnsins. Við munum fara yfir þetta með Listasafninu þegar betur liggur fyrir spá um sértekjur ársins sem verður núna á vormánuðum. Þá hefur þessi leið verið skoðuð af safninu og er til umræðu.

Frú forseti. Það er svo sem hægt að taka undir að það er mikilvægt að söfnin séu sem aðgengilegust en þegar hinn napri raunveruleiki blasir við verður að skoða alla möguleika. Ég fagna því sérstaklega að menntamálaráðherra útilokar ekkert í því samhengi. Ég fagna því líka sem fram kom í svari hæstv. ráðherra að menn eru að leita allra leiða til þess að sjá hvernig hægt er að halda uppi þessari miklu aðsókn og um leið er reynt að leita aukinna tekna. Það kann að vera að þetta sé sú leið sem er góð fyrir safnið, að það kosti inn á sérsýningar í safninu en grunnsýningar verði alla vega um einhvern tíma ókeypis. Við vitum að sú stefna er alþekkt erlendis, til að mynda víða í Bretlandi, að hafa ókeypis inn á söfnin. En menn hafa sagt á móti: Munu þær miklu sértekjur sem koma með aukinni aðsókn vega upp það tekjutap sem hlýst af aðgangseyrinum? Þarna rekast á rekstrarleg sjónarmið og menningarpólitísk sjónarmið. Við viljum að börnin okkar, unga fólkið og skólarnir hafi aðgang að menningararfinum okkar hvort sem það er í Þjóðminjasafninu eða Listasafni Íslands og víðar, en þá verðum við líka að hafa hér stofnanir sem standa undir sér. Þá þarf að taka á því þegar þar að kemur, þegar menn fara yfir þær rekstraráætlanir. Listasafn Íslands verður ekki eina ríkisstofnunin sem mun þurfa að standa frammi fyrir erfiðum og beiskum niðurskurði en óhjákvæmilegum engu að síður.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna, ég vil bara þakka hv. þingmanni fyrir að taka málið upp því að þetta er auðvitað spurning um menningarpólitík og um aðgengi og hvernig við tryggjum það best. Ég legg áherslu á það í þessari vinnu allri, sem er auðvitað óhjákvæmileg því að allir þurfa að skera niður, að við getum sem best tryggt aðgengi skólafólks að söfnunum okkar áfram og við gerum það með einhverjum hætti, og um leið að aðgangseyrir, verði hann tekinn upp, sé hóflegur. Mér finnst sú leið sem Listasafn Íslands hefur verið að skoða, í raun fara bil beggja. Þar er um að ræða hóflegan aðgangseyri og hann er eingöngu miðaður við sérsýningar. Ég held að það skipti miklu máli að við höldum umræðunni vakandi um þessi efni og þau gildi sem þar búa að baki.

Frú forseti. Á tímum sem þessum er mikilvægt að við fylgjumst vel með því hvernig ungu fólki vegnar í mjög erfiðu árferði. Þess vegna hef ég ákveðið að spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra aðeins út í stöðu þess hóps. Ég spyr: 1. Hversu margir nemendur sóttu um inngöngu í framhaldsskóla um síðustu áramót? 2. Hversu margir þeirra fengu synjun um skólavist? 3. Hversu margir nemendur voru skráðir í framhaldsskóla um síðustu áramót og hversu margir voru þeir um áramótin 2008–2009? Ástæða þess að ég spyr um þetta og kannski sérstaklega um synjunina er sú að framhaldsskólar henta ekki öllum. Nú þegar ungt fólk, eins og allir aðrir, missir atvinnu er mikilvægt að við séum með úrræði fyrir hendi sem henta sem flestum. Þess vegna væri mjög athyglisvert að heyra frá hæstv. ráðherra hvort hún telur að það umhverfi sem er í menntamálum núna komi til móts við þarfir allra þeirra ungmenna sem eru án atvinnu í dag, mundu jafnvel vilja vera í vinnu eða nálgast einhver önnur úrræði en hið hefðbundna form framhaldsskólans. Ég hef fengið viðbrögð úr samfélaginu og heyrt að margt ungt fólk á í verulegum erfiðleikum á Íslandi í dag. Það er svo sem ekkert nýtt. En í því erfiða efnahagsástandi sem við okkur blasir í dag er hætt við því að ástandið verði enn verra hjá stórum hópi ungs fólks. Þess vegna er mjög knýjandi að við fylgjumst með því hér á þinginu hver staða þessa þjóðfélagshóps er. Á tímum sem þessum ber okkur fyrst og fremst skylda til þess að horfa á unga fólkið, ungu kynslóðina. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvað hún hefur gert til þess að koma til móts við þann hóp - sem ég held að sé nokkuð stór í íslensku samfélagi í dag - sem er án atvinnu og framhaldsskólaformið hentar ekki. Það er mikilvægt að heyra frá hæstv. ráðherra hvaða hugmyndir hún hefur í þessum efnum og hvað ráðuneyti menntamála hefur gert til þess að koma til móts við unga fólkið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hann spurði um hversu margir nemendur sóttu um inngöngu í framhaldsskóla um síðustu áramót. Því er til að svara að það voru 2.745 nemendur sem sóttu um inngöngu í dagskóla í framhaldsskóla á vorönn 2010. Það er svipaður fjöldi og sækir að jafnaði um á þessum tíma árs, þ.e. fyrir vorönn, en þó heldur færri en sóttu um áramótin 2008/2009, en það var mjög mikil ásókn í framhaldsskóla á þeim tíma. Hins vegar er ekki inni í þessum svörum neitt um þá sem sækja sérstaklega í fjarnám, dreifnám eða kvöldskóla þar sem innritun í slíkt nám fer fram í hverjum skóla fyrir sig en ekki í gegnum sameiginlega innritunarkerfið. Það gæti verið ríflega þessi fjöldi. Hv. þingmaður spyr hversu margir af þessum 2.745 fengu synjun um skólavist og er það nokkur fjöldi eða 472 umsækjendur. Ástæður fyrir þeirri synjun voru helstar þær að í einhverjum tilvikum var ekki fyrir hendi námspláss á þeim námsbrautum sem sótt var um, það var þá sérstaklega í starfsnámi eða verknámi þar sem er takmarkaður fjöldi námsplássa, eða þá að nemendur uppfylltu ekki skilyrði fyrir inntöku. Langflestir af þessum umsækjendum voru á höfuðborgarsvæðinu og aðallega var sótt um skólavist í verknámsskólum, svo sem Tækniháskólanum, Fjölbrautaskólanum í Breiðholti og Borgarholtsskóla. Ég hef ekki tölur um aldursskiptingu á þessum hópi en hins vegar liggur fyrir að við höfum veitt forgang og tryggt skólavist þeim sem eru undir 18 ára aldri og eiga rétt á skólavist samkvæmt lögum um fræðsluskyldu. Hv. þingmaður spyr um hversu margir nemendur voru skráðir í framhaldsskóla um síðustu áramót og hve margir þeir voru um áramótin 2008–2009. Það er verulegur fjöldi nemenda í framhaldsskóla. Talning nemenda í skólum fer fram 15. október á hverju ári frá Hagstofunni. Tölurnar miðast því við þá dagsetningu. 15. október 2008 voru 30.148 nemendur í skólum, 15. október 2009 voru þeir 30.480. Það er auðvitað mikill fjöldi. Hagstofan aldursgreinir ekki þessar upplýsingar en ég vil þó nefna að samkvæmt upplýsingum úr upplýsingakerfum okkar í ráðuneytinu er stærstur hluti þessa hóps 18 ára og yngri, þ.e. um það bil 37%, ríflega 27% á aldrinum 18–20 ára og síðan er verulegur fjöldi yfir tvítugu eða um það bil 35%. Það er því verulegur fjöldi fólks yfirleitt á hefðbundnum framhaldsskólaaldri sem sækir nám í framhaldsskóla. Utan við þá tölu fólks sem ég hef þegar nefnt, þ.e. 2.475, sem sótti um skólavist og þá 472 sem ekki fengu inni, er sá hópur sem félagsmálaráðuneytið og Vinnumálastofnun hafa verið að sinna gegnum sérstakan samstarfssamning menntamálaráðuneytis og félagsmálaráðuneytis. Vinnumálastofnun hefur tekið utan um þau ungmenni sem eru á atvinnuleysisskrá og boðið þeim sérstök námstilboð, annars vegar með sérstökum samningum hjá framhaldsskóla sem bætt hafa við plássum hjá sér og tekið við fleiri nemendum, og hins vegar í gegnum sérhönnuð námstækifæri sem hafa verið í boði síðan í febrúar. Það er þá hugsað sem styttra og óhefðbundnara nám. Ég tekið undir það sem hv. þingmaður kom inn á að lokum varðandi hvernig skólakerfi okkar mætir nemendum sínum. Auðvitað liggur það fyrir, og það á við um Ísland eins og önnur lönd, að það finna ekki allir nemendur nám við sitt hæfi í skólakerfinu. Ég hef mikið velt þessu fyrir mér í gegnum árin af því að við ræðum mikið um brottfall og hvað við getum gert til að mæta brottfalli. Brottfall er auðvitað ekki séríslenskt fyrirbæri en hins vegar hefur það verið, að okkur finnst, í meiri kantinum hér en annars staðar. Sumir vilja tengja það skorti á framboði á verknámi. Mikið hefur verið unnið á undanförnum árum að því að bjóða fram meira verknám en eigi að síður eru 84% allra námskeiða í framhaldsskólum á Íslandi bóknám, sem sýnir auðvitað yfirþyrmandi áherslu á bóknám. Ég held því að við verðum að halda áfram því starfi sem unnið hefur verið, bæði með því að efla verknám en líka að auka hlut listgreina. Ráðuneytið hefur unnið í því og heldur áfram að vinna í því. Ég held að þetta snúist líka umtalsvert um viðhorf því að þrátt fyrir heilmikla pólitíska samstöðu um að efla og gera námsframboð fjölbreyttara virðist vera að viðhorfin sem reka fólk í hið hefðbundna bóknám virðast enn þá vera allsráðandi. Ég held að við þurfum að velta fyrir okkur hvernig við getum breytt því, hvernig við getum hafið betur til vegs og virðingar annars konar námsframboð. Ég held að það sé málið til að mæta fleiri nemendum á forsendum þeirra.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að fagna þessari umræðu sem er afskaplega mikilvæg og má ekki gleymast nú um stundir í þeim aðstæðum sem við búum við á Íslandi. Ég lít svo á að framhaldsskólinn, rétt eins og grunnskólinn, sé grunnnám á Íslandi, og þar megi ekki undanskilja hann. Við verðum að standa sterkan vörð um grunnþætti í samfélagi okkar núna, svo sem heilsugæsluna, grunnskólann og framhaldsskólann, ég geri ekki greinarmun þar á, þegar kemur að aðlögun samfélagsins að þeim efnum sem það ræður við. Það er mjög mikilvægt að horfa til alls þess breiða náms sem býðst um allt land nú um stundir og sækja þar fram fremur en að fara í vörn vegna þess að þetta er ekki einvörðungu fjárfesting fyrir þjóðina heldur og einstaklinga alla. Þar vil ég sérstaklega hvetja hæstv. ráðherra til að gleyma ekki mikilvægi verknáms hér á landi.

Frú forseti. Þær voru athyglisverðar tölurnar sem hæstv. menntamálaráðherra setti fram varðandi þá sem eru í framhaldsskólum, það eru um 30 þúsund manns sem eru í framhaldsskólum. Þetta eru reyndar nokkuð gamalkunnar staðreyndir, að þeir séu fleiri en nemendur í þeim fæðingarárgöngum í framhaldsskólunum, þ.e. frá 16 ára til tvítugs. Við vitum að það eru um 4.500 nemendur að meðaltali í hverjum fæðingarárgangi, stúdentsprófið er fjögur ár þannig að það ættu að vera um það bil 16–18 þúsund manns í framhaldsskólum. Kerfið sinnir miklu fleirum og það er jákvætt. Það verður að passa upp á að kerfið sé opið fyrir þá sem eru að reyna að finna fjölina í skólakerfinu. Þess vegna fagna ég því sérstaklega að framhaldsfræðslan eða fullorðinsfræðslan er á leiðinni úr menntamálanefnd, sem skiptir miklu máli og hjálpar þeim hópi sem ekki hefur fundið sig innan hins hefðbundna skólakerfis en þarf, vill og sækist engu að síður eftir því að reyna að fá fjölbreyttari undirstöðu, aukna menntun og þekkingu frá öðrum sviðum en boðið er upp á innan hins almenna kerfis. Ég fagna því að það 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa þörfu umræðu. Það er ljóst að 30 þúsund manna hópur þarf ansi fjölbreytt námsframboð. Það er ekki líklegt að öllum þessum skara henti sama form þannig að það er ljóst að framhaldsskólakerfið hlýtur að þurfa að bjóða upp á fjölbreytni í framboði sínu. Mér finnst rétt að halda því til haga að það er eðlilegt fyrir ungmenni að vera í framhaldsskóla með jafnöldrum sínum, það er eðlilegt ástand. Ég hef miklar áhyggjur af ákveðnum hópi nemenda sem við höfum stundum talað um að sé á gráa svæðinu. Það eru krakkar sem ekki eru með fötlun en þurfa ákveðið aðhald, umhyggju og hvatningu. Ég held að með því að sinna þeim hópi, þessu grásvæðisfólki, gætum við minnkað brottfall til muna. Við verðum ekki síst að hyggja að þessum hópi núna því að áður gat hann farið í einhverja uppbyggilega iðju með því að fara út á atvinnumarkaðinn en nú höfum við ekki það úrræði. 

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu og hæstv. ráðherra svörin. Að 500 einstaklingar skuli hafa fengið synjun um vist í framhaldsskólum um síðustu áramót er engin smátala, 500 einstaklingar sem hafa fengið synjun um skólavist á þeim tímum sem við lifum. Ég fullyrði það hér að langstærsti hlutur þessa fólks er örugglega á atvinnuleysisskrá. Ég hef miklar áhyggjur af þessum hópi og ég held að það sé vert að við hugum að þeim sem verða óneitanlega fyrir höfnun af hálfu kerfisins á þeim erfiðu tímum sem við lifum hér. Ég vil taka undir með þeim hv. þingmönnum og reyndar hæstv. ráðherra líka um að við fjölgum úrræðum og gerum menntakerfið fjölbreytilegra þannig að við getum komið til móts við sem flesta einstaklinga því að 500 einstaklingar sem fengu höfnun um skóla um síðustu áramót er gríðarlega stór hópur í ekki stærra samfélagi en Ísland er. Hæstv. ráðherra talaði um að fólk fékk ekki inni af ýmsum ástæðum. Hún nefndi verknámið. Er íslenskt menntakerfi hreinlega orðið vanbúið til að taka við fleiri verknámsnemendum? Hæstv. ráðherra nefndi þá gríðarlegu áherslu sem bóknámið hefur fengið í íslensku framhaldsskólakerfi, en ég hef verið talsmaður þess að við byggjum upp verknám í landinu í mun meiri mæli en við höfum gert á undanförnum árum. Þess vegna væri fróðlegt að fá að heyra það frá hæstv. ráðherra hvort hún telji að efla þurfi verknámskennslu innan framhaldsskólanna og hvort aðstaða í íslenskum framhaldsskólum sé einfaldlega svo bágborin að það þurfi að vísa fólki frá sem sækir um slíkt nám við íslenska framhaldsskóla.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu líka. Nú liggur það fyrir að í fyrsta lagi er ásóknin fyrst og fremst á höfuðborgarsvæðinu þannig að þar er vandamál, þar eru langflestar synjanirnar. Að hluta til get ég svarað spurningu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar játandi, það eru ekki næg pláss í boði en þau virðast hins vegar vera hér á höfuðborgarsvæðinu, hvort sem er í verknámi eða bóknámi. Þetta snýr kannski ekki bara að aðstöðu heldur líka að mjög þéttsetnum skólum á höfuðborgarsvæðinu. Það tengist því auðvitað að við erum með þennan stóra hóp í framhaldsskólanum, ekki bara á þessum aldri sem við tengjum hefðbundið við framhaldsskólana heldur er líka umtalsvert um eldri nemendur. Að hluta til eru það sögulegar skýringar því að margir sem sækja sér til að mynda verk- og iðnnám gera það síðar á lífsleiðinni en þeir sem fara í hefðbundið bóknám. Það skýrir þetta að hluta en þó ekki að öllu leyti. Þetta er svipaður fjöldi og verið hefur og þar með talið eru ekki þau nýju námstækifæri sem eru núna í boði hjá Vinnumálastofnun. Ég lít svo á að þeir sem eru á atvinnuleysisskrá hafi síðan í önnur hús að vernda, þ.e. í menntatækifærin hjá Vinnumálastofnun sem eru innan framhaldsskólakerfisins en líka annars staðar. Ég hefði í raun og veru líka þurft að hafa þær tölur líka á takteinum frá félagsmálaráðherra. Við þyrftum eiginlega að hafa hann í salnum líka til að geta spurt hann út í þau úrræði því að þar eru nokkur hundruð námspláss sem nýtast atvinnulausum ungmennum. Hvað varðar síðan fjölbreytnina er mikilvægt verkefni fram undan sem er að móta hið nýja framhaldsskólapróf, sem ég er viss um að á eftir að nýtast mjög mörgum. Kveðið er á um í nýjum lögum að fólk geti tekið framhaldsskólapróf. Ég held að það skipti miklu máli að skólarnir nýti tækifærið sem nýju lögin gefa til að móta þá námsleið sem er styttri en stúdentsprófið og kann að henta öðrum hópum, hugsanlega þeim sem ekki leggja í lengri leiðina 

Frú forseti. Nú stendur yfir sameining tveggja félaga, Keflavíkurflugvallar ohf. og Flugstoða ohf., samkvæmt lagabreytingu sem gerð var á Alþingi, og á að sameina þessi félög í opinbert hlutafélag sem heitir FLUG-KEF ohf. Ég hvet hæstv. ráðherra til að huga að þessu nafni, þetta er kannski ekki þjálasta nafnið. Þetta var nú framhjáhlaup, það var ekki tilgangur minn að tala um það. Tilgangur félagsins er að annast rekstur og viðhald flugvalla út um allt land, uppbyggingu, rekstur fasteigna og aðra skylda starfsemi, þar á meðal á Keflavíkurflugvelli, jafnframt að annast rekstur, viðhald og uppbyggingu Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar, þar með talið Fríhöfnina og annað þess háttar. Einnig er félaginu heimil þátttaka í félagi sem ætlað er að annast atvinnuuppbyggingu á nærsvæðum Keflavíkurflugvallar, svo fátt eitt sé nefnt. Starfsmannafjöldi þessa félags er tæplega 700 manns og þar af eru um það bil 400 staðsettir á Keflavíkurflugvelli, 50–60 um allt land, á flugvöllum landsins, og síðan eru 100–150 í Reykjavík hjá Flugstoðum í alþjóðaflugstjórnarmiðstöðinni og á skrifstofu. Það vekur athygli mína að í samþykktum félagsins í grein 1.2 segir að heimili félagsins er á Reykjavíkurflugvelli 101 Reykjavík. Það vekur furðu að ekki hafi verið nýtt tækifærið að færa eða láta þetta nýja félag vera með höfuðstöðvar sínar á Keflavíkurflugvelli þar sem starfsemin fer að mestum hluta fram. Nú er hæstv. ráðherra þekktur fyrir ötula baráttu sína fyrir því að færa störf, sérstaklega opinber störf, út á land. Ég fletti því upp mér til gamans að það var alla vega 300 sinnum sem orðið „landsbyggð“ kom fyrir í ræðum sem hæstv. ráðherra, þá þingmaður, hafði flutt. Til að mynda sagði hæstv. ráðherra, þá þingmaður, árið 1999 í umræðu um flutning mennta- og rannsóknarstofnana í landbúnaði, með leyfi forseta: „Þetta er enn eitt dæmi um það hvað skal flytja hingað suður til Reykjavíkur og sífellt erum við landsbyggðarmenn að koma í varnarbaráttu í varnarleik. Skemmtilegra væri að koma einhvern tíma og geta spilað almennilegan sóknarleik.“ Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort það sé ekki kominn tími á almennilegan sóknarleik í þessu máli nú þegar hæstv. ráðherra hefur tækifæri til. Í ljósi þess að stærsti hluti starfsemi nýja félagsins fer fram á Keflavíkurflugvelli, í ljósi atvinnuástandsins á Suðurnesjum, í ljósi fyrri yfirlýsinga og baráttu fyrir störfum á landsbyggðinni og í ljósi þess að þarna er verið að koma á nýju félagi en ekki verið að flytja gamalt, vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Er ekki upplagt að færa höfuðstöðvar hins nýja félags til Keflavíkurflugvallar?

Forseti. Nei. Ef kallað er eftir stuttu svari getur það verið svona stutt. Mér skilst að þetta sé stysta svarið sem veitt hefur verið á Alþingi og að það hafi verið fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, Þorsteinn Pálsson, sem veitti það. En gamanlaust, virðulegi forseti, vegna fyrirspurnar hv. þingmanns sem hljóðar svo: Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að færa höfuðstöðvar hins nýja opinbera hlutafélags FLUG-KEF ohf. til Keflavíkurflugvallar? er allt saman að mestu leyti rétt sem hún sagði. Fyrst varðandi nafnið, það er ekki hugsað til frambúðar. Þetta er bráðabirgðanafn og er hugmyndin að hið nýstofnaða félag muni efna til hugmyndasamkeppni, a.m.k. meðal starfsmanna ef ekki fleiri, um framtíðarnafn á félagið. Munum við eftir 1. maí, eftir að félagið tekur við, tryggja okkur réttinn og halda þessum nöfnum til haga, Keflavíkurflugvöllur ohf. og Flugstoðir ohf., Isavia og öllum þeim nöfnum, þannig að þau verða skráð þar sem þau eru. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði, samþykktirnar eru ekki mjög gamlar. Þær eru bara frá því í lok janúar, enda áttum við að vera búnir að stofna félagið fyrir þann tíma. Þetta var samþykkt á stofnfundi 29. janúar 2010 og kemur fram í grein 1.2 að heimili félagsins er á Reykjavíkurflugvelli 101 Reykjavík. Hvers vegna er það þar en ekki einhvers staðar annars staðar? Það er kannski ekki til neitt eitt svar við því. Af hverju ekki bara á Akureyri? Þar er líka flugstarfsemi.  Virðulegi forseti. Alþingi setti lög um flugvelli og lendingarstaði fyrir flugvélar, eins og það hét, með lögum nr. 24/1945, sem eru sennilega fyrstu lögin sem sett voru um þetta efni. Stofndagurinn var 1. júlí 1945 og félagið var með starfsemi í Reykjavík og hefur alltaf verið þar. Síðan var þessu félagi skipt í tvennt 2006, í Flugstoðir annars vegar og hins vegar Flugmálastjórn Íslands. Flugstoðir ohf. eru með heimili og varnarþing á Reykjavíkurflugvelli eins og hið nýstofnaða félag. Mér finnst í raun og veru þegar ég fór að hugsa meira um þetta eftir að þessi fyrirspurn kom fram að staðsetningin hafi verið ágætlega valin með tilliti til forsögunnar, Reykjavíkurflugvallar, Flugmálastjórnar, sem er upphafið að þessu, það sé bara eðlilegt. Þegar Flugstoðir ohf. voru stofnaðar 6. júlí 2006 var heimili fyrirtækisins á Reykjavíkurflugvelli í Reykjavík valið af þeim sem það völdu á sínum tíma. Sama var sem sagt með FLUG-KEF ohf. en hins vegar hefur Keflavíkurflugvöllur ohf., frá stofndeginum 26. júní 2008, sameinað Flugstöð Leifs Eiríkssonar og Flugmálastjórn á Keflavíkurflugvelli með lögheimili í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Virðulegi forseti. Aðalatriðið er að það skiptir í raun og veru engu máli hvar póstfangið er nema e.t.v. að pósturinn kemur þá á flugvöllinn í Reykjavík, í 101 Reykjavík í stað þess að fara suður til Keflavíkur. Það voru kannski atriði sem voru áður en eru að hverfa út núna, þ.e. að Keflavíkurflugvöllur ohf. og svo Flugstoðir ohf. voru í tveimur aðskildum skattumdæmum þar til við tókum ákvörðun um að hafa einn ríkisskattstjóra. Nú erum við ekki í tveimur skattumdæmum en þetta var ákvörðunin, að hafa lögheimilið í höfuðborginni þar sem Flugmálastjórn hefur verið frá 1945 og ég held að það sé ákaflega vel staðsett þar. Ég ítreka það sem ég sagði áðan varðandi nafnið. Það er ekki hugsað til framtíðar og vonandi kemur gott nafn út úr hugmyndasamkeppninni. Það sem ég vil árétta og mér fannst ekki alveg koma skýrt fram hjá hv. þingmanni er að starfsmenn þessa opinbera félags, hvort sem er fyrir eða eftir sameiningu félaganna tveggja, dreifast vítt og breitt um landið, þeir eru alls staðar að af landinu og stærsti hlutinn er auðvitað á höfuðborgarsvæðinu. Ég hef ekki hugmynd um hvernig þeir skiptast á milli Reykjavíkur, Reykjanesbæjar, Kópavogs, Hafnarfjarðar, Garðabæjar eða annarra staða. En félagið sem slíkt á heimili og varnarþing í Reykjavík, félagið sem slíkt greiðir ekki eitt eða neitt til sveitarfélagsins þannig að skattar og skyldur fara að sjálfsögðu til ríkisins.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu sem hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir bryddaði upp á. Hún er að mínu viti mikilvæg. Hæstv. ráðherra talaði um að það væri ekki aðalatriðið hvar höfuðstöðvarnar væru, í Reykjavík eða á Keflavíkurflugvelli, en ég tel það hins vegar táknrænan gerning hvar þær eru í þessu tilviki. Almennt vil ég blanda mér í þessa umræðu með þeim hætti að segja að það er með ólíkindum hvað ríkisvaldið á síðustu árum hefur verið tregt til að færa ríkisstofnanir út á land þar sem þær eiga margar hverjar eðli starfsins vegna heima. Það er með ólíkindum að horfa til þess að á undanförnum árum er árangurinn ein stofnun og hún heitir Skógrækt ríkisins. Hún er austur á Fljótsdalshéraði og það er hæpið að hún verði þar áfram.

Þú gleymdir Vita- og hafnamálastofnun í Kópavogi.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og nota þetta tækifæri og tek mér orð annars hæstv. ráðherra í munn sem oft byrjaði ræður sínar á að segja eitthvað á þessa leið: Heldur þóttu mér svörin nú snautleg. Að hæstv. ráðherra og hv. fyrrverandi landsbyggðartröll, leyfi ég mér að segja, Kristján L. Möller, segi í ræðustól á Alþingi að það skipti ekki máli hvar höfuðstöðvar stofnunarinnar eru, finnst mér vera forsíðufyrirsögn. Eins og ég sagði fór ég í gegnum ræðukerfi Alþingis og fyrirspurnir og annað og fann tæplega 300 ræður þar sem hæstv. ráðherra hvatti m.a. til þess að þessu væri öðruvísi farið og flutti ræður á svipuðum nótum og hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson flutti áðan. Hér er t.d. kafli úr einni þeirri ræðu, fyrirspurn þar sem núverandi hæstv. ráðherra spyr hvernig þáverandi hæstv. ráðherra ætli að fylgja þessari úttekt eftir þannig að einhver störf flytjist út á land. Þá segir hv. fyrirspyrjandi Kristján L. Möller: „Það er sannarlega þannig, herra forseti, að embættismennirnir á höfuðborgarsvæðinu halda mest í þessi störf og koma í veg fyrir að ýmislegt sé gert.“ Nú er ég ekki að tala fyrir því að Reykjavíkurflugvöllur verði fluttur til Keflavíkur eða neitt slíkt. Ég er að tala um að höfuðstöðvar þessa nýja, opinbera fyrirtækis verði flutt til Keflavíkurflugvallar, sem ég bendi á að hefur líka haft lögheimili sitt og varnarþing þar örugglega svipað lengi og hæstv. ráðherra talaði um varðandi Reykjavíkurflugvöll. Ég man ekki ártalið en það var einhvern tíma í stríðinu sem þessi flugvöllur var byggður. Að hæstv. ráðherra finnist ekki skipta máli að höfuðstöðvar Keflavíkurflugvallar séu fluttar til Reykjavíkur, finnst mér vera dálítið dapurlegt. 

Forseti biður hv. þingmann að gefnu tilefni um að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Ég get ekkert gert að því þó að hv. þingmaður sé ekki ánægð með svar mitt. Það verður að hafa það. Það er kannski þess vegna sem við erum í tveimur ólíkum flokkum. 
             Hvar lögheimilið er hjá þessu fyrirtæki, sem starfar á höfuðborgarsvæðinu að langmestu leyti,  
             En ég fagna því sem hv. þingmaður sagði áðan að hún gerir ekki neinar kröfur um að Reykjavíkurflugvöllur verði lagður af og innanlandsflugið verði flutt til Keflavíkur.

Ég var ekki að tala um það, ég var að tala um …

Það finnst mér bara mjög gott mál 

Frú forseti. Á sínum tíma var ákveðið að fresta gildistöku tilskipunar frá ESB um opnun póstmarkaða og einkaleyfi Íslandspósts á bréfum undir 50 g var framlengt til ársins 2011. Það var fyrst og fremst gert til þess að hægt væri að vinna að því að tryggð yrði alþjónusta fyrir alla þjóðina, þ.e. öll útnesin og landið í heild og að fólki, sama hvar á landinu það býr, yrði tryggð sú þjónusta sem það þarf á að halda. Þegar einkaleyfið verður afnumið þurfum við að tryggja að allir geti fengið póstinn sinn. Það er nokkurn veginn það sem þarf að gera. Núna er liðinn nokkuð drjúgur tími síðan þessi ákvörðun var tekin og það líður að því að þetta afnám gangi í gildi, þ.e. 1. janúar 2011. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé ljóst að afnámið muni taka gildi, þ.e. að það verði samkeppni í allri póstþjónustu og einkaleyfi til Íslandspósts á bréfum 50 g og léttari verði þá afnumið. Mér skilst að alla vega til langs tíma hafi stjórnendur Íslandspósts verið byrjaðir að undirbúa sig og að þeir gerðu ráð fyrir því að þetta afnám mundi ganga í gildi, þ.e. einkaleyfið yrði afnumið. Auðvitað eru aðrir aðilar á markaði líka byrjaðir að undirbúa sig fyrir þessa dagsetningu, 1. janúar 2011. Ég held til að mynda að starfsfólki Íslandspósts sé enginn greiði gerður með því að vinna í tveimur kerfum, þ.e. annars vegar í einkaleyfiskerfi sem byggir algerlega á einkaleyfi og hins vegar inni á samkeppnismarkaði. Ég held að því fyrirtæki sé ekki greiði gerður með þessu og það torveldi frekar starfsemi þess heldur en hitt. Ég tel að það skipti miklu máli að menn stefni áfram að því markmiði að afnema einkarétt á dreifingu bréfa undir 50 g 1. janúar 2011 og vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki alveg ljóst að ráðuneytið hafi á þessum tíma unnið að því að tryggja alþjónustuna. Það er rétt að draga fram að þetta er ráðuneyti fjarskiptamála sem á að hafa reynslu í að tryggja alþjónustu. Við þekkjum öll hvernig alþjónustan var tryggð í fjarskiptamálum og þá ættu að vera hæg heimatökin að tryggja líka þessa alþjónustu í bréfaburði. Því vil ég spyrja: Er ekki alveg ljóst að samfylkingarráðherrann tryggi samkeppni á þessum markaði frá og með 1. janúar 2011 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspurn frá hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur sem snýst um einkarétt á póstþjónustu. Spurningin hljóðar einfaldlega svo: Hyggst ráðherra fresta afnámi einkaréttar á póstþjónustu en að öllu óbreyttu verður hann afnuminn 1. janúar 2011? Tilskipun 2008/6 er sú þriðja og síðasta í röð tilskipana sem hafa tekið skref til að draga úr einkaleyfisrekstri og hafa þær m.a. opnað fyrir ýmiss konar aðkomu einkaaðila, svo sem að pósti yfir 50 g og að dreifikerfi einkaréttarhafans í heildsölu. Með tilskipun 2008/6 er einkaleyfi til póstdreifingar að fullu afnumið, þó með ráðstöfunum sem ætlað er að tryggja hag neytenda og varða aðgengi að póstþjónustu og gæðum hennar. Með innleiðingu tilskipunar 2008/6 frá EB verður einkaréttur fyrirtækja á EES-svæðinu til póstburðar á bréfum allt að 50 g afnuminn 31. desember næstkomandi. Ellefu ESB-ríki hafa fengið heimild til að fresta gildistökunni um tvö ár. Meðal annars segir í stefnuyfirlýsingu norsku ríkisstjórnarinnar frá 7. október 2009 að stjórnvöld þar muni sækja um frestun á afnámi einkaréttar og skoða málið nánar. Það er mitt mat að rétt sé að fresta gildistöku tilskipunarinnar um tvö ár hér á landi svo meiri tími gefist m.a. til undirbúnings fyrir aðila á póstmarkaði, undirbúnings löggjafar og til að greina markaðinn. Í öðru lagi að skilgreina alþjónustu sem tekur mið af sérstöðu Íslands og hinum dreifðu byggðum landsins og í þriðja lagi að finna hagkvæmustu leiðir við fjármögnun alþjónustu úr ríkissjóði eða með jöfnunargjaldi. Í samræmi við þetta hefur ríkisstjórnin samþykkt að tillögu minni að leita eftir frestun á ákvæði tilskipunarinnar sem kveður á um afnám einkaréttar um allt að tvö ár. Ráðuneytið vinnur að málinu á vettvangi EFTA með fyrirvara um ákvörðun hinnar sameiginlegu nefndar EES/EFTA-ríkjanna og tekur ákvæði tilskipunarinnar um opnun póstmarkaða gildi í síðasta lagi 1. janúar 2013. Undirbúningur fyrir gildistöku tilskipunarinnar er hafinn og gert er ráð fyrir að hafa samráð við aðila á markaði þegar lengra er komið og undirbúningurinn er kominn á fullt skrið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir orð hæstv. samgönguráðherra Kristjáns L. Möllers af því að ég held að við höfum ekki markaðslegar forsendur til að fara í samkeppnisrekstur á póstþjónustu. Við þekkjum dæmi eins og hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir kom inn á varðandi fjarskiptin og það hefur að mínu mati algerlega brugðist. Við þekkjum það varðandi gagnaflutninga en mjög gott dæmi er frá mínu svæði á Vestfjörðum þar sem þetta hefur algerlega brugðist. Míla hefur ekki staðið við sitt þrátt fyrir að hafa átt að gera það. Ég tel að einkaaðilar geti ekki sinnt stefnu stjórnvalda um alþjónustu. Það sem við stöndum frammi fyrir núna er að íbúar sumra landshluta borga sama verð fyrir minni þjónustu og við ættum að láta okkur það að kenningu verða áður en við förum út í annan einkarekstur á grunnþjónustu landsmanna.

Frú forseti. Þannig að það sé alveg öruggt og klárt: Við viljum setja á alþjónustu allra á landinu og það eru til þess leiðir og það eru til þess tæki. Þess vegna spyr ég: Því í ósköpunum hefur hæstv. samgönguráðherra ekki unnið að þessu á undanförnum missirum og árum? Mér finnst það vera rétt sem menn tala um að síðan Sturla Böðvarsson hvarf úr stóli samgönguráðherra hafi ekkert gerst í því ráðuneyti - nema jú, loksins eftir langan tíma er farið í útboð til að tvöfalda Suðurlandsveginn. Ég óska ykkur til hamingju með það en annars gerist ekkert í þessu ráðuneyti. Er það ekki einkennandi fyrir þessa ríkisstjórn vinstri manna, Samfylkingar og Vinstri grænna, að þegar þeir geta valið samkeppni velja þeir fákeppni? Það kemur ekkert á óvart í ljósi þess hver þróunin er núna á markaði, m.a. undir forustu ríkisbankans Landsbankans sem velur að ýta fyrirtækjum sem rétt hanga á horriminni út í samkeppni við ríkisrekið fyrirtæki. Það er hægt að tala um blómasölu. Það er hægt að tala um hugbúnaðarfyrirtæki og alls konar fyrirtæki sem núna eru með stuðningi ríkisins að fara út í harða samkeppni við þau fyrirtæki sem eru fyrir á markaði. Það er rétt að draga fram að þetta er tilskipun frá ESB. Við munum þurfa að taka þessa tilskipun upp en núna ætlar vinstri stjórnin að fresta þessu enn og aftur af því að hún er hrædd við samkeppnina. Hún treystir ekki einstaklingum eða einkaaðilum á markaði. Það kemur auðvitað engum á óvart að hún skuli ekki treysta einkaaðilum á markaði en þetta eru sömu aðilar - ég er sannfærð um að Íslandspóstur er búinn að undirbúa sig mjög vel fyrir þessa breytingu. Því fyrirtæki stýrir fært fólk, þar vinnur gott starfsfólk og ég er sannfærð um að það er byrjað að undirbúa sig fyrir þessa breytingu og hefur gert það vel. En það eru líka aðrir aðilar á markaði sem hafa gert ráð fyrir því að afnám einkaréttar varðandi þessa póstþjónustu verði 1. janúar 2011. Þess vegna furða ég mig á því, en er um leið ekki mjög undrandi, að vinstri stjórnin er að minnka samkeppni. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagði í fyrri ræðu sinni að á sínum tíma hefði verið ákveðið að fresta gildistöku á afnámi einkaréttar póstsins. Það er alveg rétt. Sú ákvörðun var tekin af ríkisstjórn sem Sjálfstæðisflokkurinn sat í og af ráðherra Sjálfstæðisflokksins.

Var einn í stjórn!

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvort samfylkingarráðherrann muni ekki örugglega afnema einkaréttinn. Jú, hann mun gera það en það tekur þennan tíma.  Virðulegi forseti. Um annað sem kom fram í ræðu hv. þingmanns 

Hvað ertu búinn að gera í þrjú ár?

Virðulegi forseti. Ég vil bera upp við hæstv. umhverfisráðherra þrjár spurningar sem lúta að málefnum heilbrigðiseftirlits landsins en þó sérstaklega Heilbrigðiseftirlits Austurlands. Þessar spurningar eru þær, með leyfi forseta: 1. Stendur til að færa verkefni frá Umhverfisstofnun til Heilbrigðiseftirlits Austurlands eins og heimilt er samkvæmt reglugerð nr. 786/1999, um mengunarvarnaeftirlit, og lögum um meðhöndlun úrgangs, nr. 55/2003? 2. Ef svo er, hvenær má ætla að af því verði? 3. Ef ekki, hver er ástæða þess og hyggst ráðherra þá beita sér fyrir slíkri tilfærslu verkefna? Tilefni þessarar fyrirspurnar er einfaldlega að sl. átta ár hefur Heilbrigðiseftirlit Austurlands leitað eftir því með formlegum og óformlegum hætti við Umhverfisstofnun og umhverfisráðuneytið að fá að hafa með höndum eftirlitsverkefni og þvingunarúrræði sem Umhverfisstofnun hafa verið falin. Ég hef átt viðræður við sennilega þrjá umhverfisráðherra varðandi þessi mál en þetta kastast fram og til baka án þess að fyrir liggi niðurstaða. Nú liggur fyrir að innan Heilbrigðiseftirlits Austurlands, sem og annarra heilbrigðiseftirlita í landinu, er fullkomlega fagmenntað fólk sem er fullt af metnaði og hefur þekkingu, vilja og getu til að annast þessi verkefni sem hafa færst yfir til Umhverfisstofnunar, svo ekki sé talað um þær síðustu breytingar sem leiða af breyttri matvælalöggjöf þar sem Matís eða Matvælastofnun tekur til sín verkefni frá heilbrigðiseftirlitinu. Þá er staðan orðin sú gagnvart einstaka fyrirtækjum eða starfsemi vítt um land, ekki eingöngu úti á landi heldur líka hér á höfuðborgarsvæðinu, að þrír aðilar koma inn í fyrirtækið og hafa eftirlit með starfsemi þess. Það eru heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga, Umhverfisstofnun og svo Matvælastofnun. Í þessu geta ekki falist nein önnur skilaboð en þau að við höfum næga fjármuni til að sýsla með þessi verkefni eins og málum er háttað en því miður er það ekki raunin því að þetta eykur tilkostnað allra sem um þessi mál sýsla. Ég tel það eigi að vera tiltölulega létt verk að breyta þessu og að þessu þurfi að linna, þó ekki væri nema af þeirri ástæðu að hér er um byggðamál að ræða og ekki síður kostnað fyrir viðkomandi fyrirtæki og þá atvinnustarfsemi sem rekin er í landinu. Ég heiti á hæstv. umhverfisráðherra að beita sér fyrir breytingum í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir afar mikilvæga fyrirspurn varðandi tilfærslu verkefna frá Umhverfisstofnun til Heilbrigðiseftirlits Austurlands og raunar til heilbrigðiseftirlitanna yfirleitt eins og ég skildi fyrirspurn hans. Þannig er að framsal á eftirliti fer fram samkvæmt reglugerð nr. 786/1999, um mengunarvarnaeftirlit, og síðan samkvæmt lögum nr. 55/2003, um meðhöndlun úrgangs. Þannig getur heilbrigðisnefnd með sérstökum samningi við Umhverfisstofnun tekið að sér að sinna að hluta eða að öllu leyti mengunarvörnum með atvinnurekstri sem Umhverfisstofnun veitir starfsleyfi fyrir. Hér er því um að ræða samkomulag milli Umhverfisstofnunar og viðkomandi heilbrigðisnefndar. Heilbrigðisnefnd Austurlands hefur, auk annarra heilbrigðisnefnda, óskað eftir því við Umhverfisstofnun að fá samning um eftirlit með fleiri atvinnugreinum sem Umhverfisstofnun vinnur starfsleyfi fyrir en heilbrigðisnefndin hefur nú, þannig að eftirlit með tiltekinni atvinnustarfsemi verði færð frá Umhverfisstofnun til nefndarinnar á grundvelli áðurnefndrar reglugerðar um mengunarvarnaeftirlit og á grundvelli laga um meðhöndlun úrgangs. Umhverfisstofnun, sem áður var Hollustuvernd ríkisins, hefur í tímans rás framselt eftirlit með mengandi starfsemi til heilbrigðisnefnda sem þá tóku að sér að sinna eftirliti á grundvelli 1. mgr. 9. gr. reglugerðar nr. 780/1999, um mengunarvarnir, og þar áður samkvæmt þágildandi mengunarvarnareglugerðum. Frá því að samningar um framsal eftirlits voru gerðir upphaflega hafa orðið ýmsar breytingar á lögum og reglugerðum. Að mati Umhverfisstofnunar er eðlilegt að endurskoða þá samninga sem gerðir hafa verið, bæði með tilliti til breytinga sem orðið hafa á löggjöf á þessu sviði og ekki síður til að tryggja að eftirlitið sé með samræmdum hætti eins og fyrirspyrjandi nefndi í ræðu sinni. Í því skyni hefur Umhverfisstofnun sett fram tillögu um viðmið sem liggja á til grundvallar við framsal eftirlits til heilbrigðisnefnda með það að markmiði að gera framsalið markvissara, gagnsærra og samræmdara. Ráðuneytið og sú sem hér stendur telur jákvætt að færa eftirlit frá Umhverfisstofnun til heilbrigðisnefnda þegar slíkt hefur í för með sér aukna hagkvæmni í eftirliti. Það er hins vegar ljóst að vegna takmarkaðs fjölda fyrirtækja í tilteknum atvinnugreinum og flókins eftirlits með þeim er flóknara að byggja upp fullnægjandi fagþekkingu varðandi umhverfiseftirlit með starfsemi þeirra á mörgum stöðum á landinu og þarf þá að gæta betur að samræmingarhlutanum en ella. Samtök heilbrigðiseftirlitssvæða á Íslandi hafa hvatt ráðuneytið til að marka stefnu að því er varðar að framselja eftirlit og þvingunarúrræði til þeirra heilbrigðiseftirlitssvæða sem eftir því óska í samræmi við áðurnefndar heimildir. Í lögum um meðhöndlun úrgangs, nr. 55/2003, er skýr heimild til handa Umhverfisstofnun að fela heilbrigðisnefnd eftirlit og framkvæmd þvingunarúrræða samkvæmt lögunum í umboði stofnunarinnar. Varðandi aðra mengandi starfsemi sem Umhverfisstofnun veitir starfsleyfi í samræmi við lög nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, telur umhverfisráðuneytið að styrkja þurfi lagaheimild í reglugerð um mengunarvarnaeftirlit, m.a. með tilliti til þess að þvingunarúrræði fylgja ekki með slíku framsali að óbreyttum lögum. Þingmaðurinn spyr: Hvenær má ætla að verði af breytingum eða því að verkefni verði flutt í ríkari mæli til heilbrigðiseftirlits í samræmi við áðurnefnd lög? Ráðuneytið hefur sl. ár skoðað með heildstæðum hætti framsal og eftirlit til heilbrigðisnefnda frá Umhverfisstofnun og telur mikilvægt að um það sé mótuð samræmd stefna. Málið hefur verið tekið upp hjá Umhverfisstofnun, framkvæmdastjóra heilbrigðiseftirlitssvæða og við atvinnulífið. Ítarleg umræða hefur farið fram um málið með Umhverfisstofnun og framkvæmdastjórum heilbrigðiseftirlitssvæða og ætlunin er að ræða málið við Samtök atvinnulífsins í sama skyni. Stefnt er að því að ljúka þeirri skoðun og stefnumörkun fyrir júnílok. Ég vil ítreka ánægju mína með að þingmaðurinn skuli taka þessa umræðu upp og vænti þess að hann vilji leggjast á árar með mér í því að koma þessu mikilvæga máli áfram. Eins og hann nefndi sjálfur í framsögu sinni er líka um mikilvægt byggðamál að ræða en mikilvægast er auðvitað að við tryggjum samkvæmni, gagnsæi og það að eftirlitið sé fullnægjandi fyrir umrædda atvinnustarfsemi á hverjum stað.

Herra forseti. Ég lýsi yfir ánægju minni með vilja hæstv. ráðherra í þessum efnum og kalla eftir efndum á því. Eins vil ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir að vekja athygli á þessu máli. Auðvitað eiga opinber störf fyrst og síðast að vera þar sem verkefnin er að finna, þar sem verkefnin eru eðlileg og eru í héraði. Tregða ríkisvaldsins og reyndar allra stjórnmálaflokka á Íslandi í þessum efnum hefur verið afskaplega mikil við að færa opinber störf á þá staði þar sem verkefnin er að finna. Ég er alveg sannfærður um það, herra forseti, að ef ný rannsóknastofnun um ferðir ísbjarna yrði stofnuð þá yrði hún í Reykjavík. Ef ný rannsóknastofnun um atferli hreindýra væri sett á laggirnar yrði hún í Reykjavík. Ef ný rannsóknastöð um nýtingu og veiðar á lunda yrði stofnuð yrði hún í Reykjavík. Svona hefur þetta verið áratugum saman á Íslandi. Grínlaust, gefum landsbyggðinni eðlilega hlutdeild 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa umræðu og taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað og þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hennar. Ég vil ítreka í þessu sérstaka tilviki með Heilbrigðiseftirlit Austurlands að þetta er átta ára ferli. Heilbrigðiseftirlit Austurlands hefur í átta ár staðið í bréfaskriftum við umhverfisráðuneytið og Umhverfisstofnun og óskað eftir því að fá frekara framsal á verkefnum en hefur í raun og veru engin svör fengið önnur en þau að samningnum við það var sagt upp fyrir stuttu síðan. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alveg hvað er í gangi. Ég vil taka fram að mér finnst að faglegar forsendur eigi að vera í heiðri hafðar og að sjálfsögðu á að taka fullt tillit til þeirra en ríkisstjórnin okkar vill einfaldara Ísland. Hún vill selja beint frá býli, hún vill styrkja sveitarstjórnarstigið, hún vill efla atvinnu á landsbyggðinni og í takti við þær yfirlýsingar hljótum við að skoða þetta mál með virkilega jákvæðum hætti. Átta ára fyrirspurnum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þykir mjög jákvætt að ráðherra lýsir því yfir að hún sé mjög jákvæð fyrir því að flytja þessi störf út til heilbrigðiseftirlitsins undir þeim formerkjum að tryggja fullnægjandi eftirlit. Ég er sammála þeim áherslum og lýsi mig reiðubúinn til að vinna með hæstv. ráðherra að framgangi mála í þeim dúr. Ég fagna því líka ef vilji hæstv. ráðherra stendur til þess að ljúka þessu verki fyrir lok júní. Betra væri að þetta gæti gengið fyrr en ég skal alveg virða það ef tíminn er það naumur að ekki sé hægt að fá niðurstöðu í þetta fyrr og lýsi því yfir að við skulum vinna að framgangi þeirra mála með ráðherra. Ég skal alveg taka undir það sem kom fram í máli hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar áðan að tilhneigingin hefur verið þessi, eins og við upplifum þetta mörg hver sem komum frá öðrum svæðum en þeim sem hér eru, að það virðist vera erfitt að ná því fram að fagleg þekking í héraði sé annaðhvort nýtt eða byggð upp þar. Staðreyndin er sú að þrátt fyrir að þetta ákvæði um framsal eftirlitsverkefna frá ríkisstofnunum til heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga hafi verið í lögum frá 1999 hefur ekki eitt einasta verkefni verið fært til heilbrigðiseftirlitsins með leyfi gildandi laga. Það hefur ekkert gengið í þeim efnum þrátt fyrir að leitað hafi verið eftir því. Oftar en ekki höfum við fengið þau svör, og ég man eftir að í fyrirspurn fyrir tveimur þingum fékk ég svör í þá veru, að það gengi ekkert að ráða fólk út á land. Aðstæður eru allt aðrar nú þannig að sú afsökun dugar ekki lengur, þótt ég hafi ekki trú á því svari sem þá kom fram. Meginatriðið í þessum efnum er þetta: Tryggjum að við getum sinnt þessum verkefnum annars staðar en í því sem sumir kalla miðju landsins 

Virðulegi forseti. Ég vil enn og aftur þakka fyrir góða og gagnlega umræðu og vil taka fram að ég lít á mig sem landsbyggðarmanneskju. Verandi fyrrverandi varaformaður Sambands íslenskra sveitarfélaga slær hjarta mitt með landsbyggðinni en ég lít jafnframt svo á að til að geta verið almennileg landsbyggðarmanneskja þurfi maður líka að vera til í að standa fyrir öflugri og kraftmikilli höfuðborg. Þetta verður allt að fara saman. Hér stendur ráðherra sem stýrir málaflokki þar sem eru 13 ríkisstofnanir, þar á meðal Landmælingar Íslands á Akranesi, Landgræðslan í Gunnarsholti, Skógrækt ríkisins á Egilsstöðum, Stofnun Vilhjálms Stefánssonar á Akureyri o.s.frv. og það stendur ekki til að draga úr starfsemi úti á landi, ekki á meðan þessi ráðherra fer með málaflokkinn að minnsta kosti. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson kallar eftir efndum og ég er sammála því. Þess vegna hefur þetta átta ára ferli verið sett í þann farveg að ljúka stefnumörkun fyrir júnílok þannig að við getum a.m.k. sammælst um það hver verði næstu skref og við séum ekki að tala út í blámann, hvorki ríkisvaldið né umrædd heilbrigðiseftirlit, og fólk a.m.k. virði hvert annað viðlits. Ég er sammála því að þessu átta ára ferli þarf að ljúka þannig að svörin séu skýr og liggi fyrir en ég held að ég þurfi að ræða það við hv. þm. Kristján Þór Júlíusson við betra tækifæri hvort það sé nákvæmlega Dalvík sem sé miðpunktur alheimsins.

Virðulegi forseti. Ég er hingað komin til að bera upp spurningar um reglugerð um gjafsókn til hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra. Gjafsókn er þegar ríkið greiðir kostnað fólks af því að bera mál fyrir dómstóla. Í lögum um meðferð einkamála kemur fram í 126. gr. að ráðherra er sá sem kveður á um hámark gjafsóknarfjárhæðar og um skilyrði gjafsóknar, þar með talið hvenær næg tilefni séu til veitingar gjafsóknar, þau atriði sem líta beri til við mat á fjárhagsstöðu umsækjanda og heimildir til takmörkunar á gjafsókn. Dómsmálaráðherra hefur því samkvæmt þessum lögum mjög mikið svigrúm til að bæði takmarka og opna fyrir gjafsókn. Í maí 2008 ákvað þáverandi dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason, að nýta sér þessar víðtæku lagaheimildir með því að breyta tekjuviðmiðum vegna gjafsóknar. Tekjuviðmið fyrir einstaklinga var 133 þús. kr. í mánaðarlaun eða fyrir hjón 208 þús. kr. Til að gera sér grein fyrir fáránleika þessa og hversu smánarlegar þessar upphæðir eru má nefna að atvinnuleysisbætur eru í dag 149.523 kr. miðað við 100% bótarétt og byrjunarlaun í lægsta þrepi hjá Starfsgreinasambandinu 151.252 kr. Hv. þm. Atli Gíslason gagnrýndi þetta þá mjög og benti á að lögum um gjafsókn hefði verið breytt árið 2005 til að koma í veg fyrir að fólk fengi gjafsókn vegna fordæmismála og með aðgerðum þáverandi dómsmálaráðherra, Björns Bjarnasonar, væri enn frekar verið að þrengja að möguleikum fólks til að koma málum fyrir dómstóla. Öllum ætti að vera ljóst að fólk með 133 þús. kr. í mánaðarlaun getur hvorki sótt né varið mál fyrir dómi. Í grein sem ég fann í undirbúningi fyrir þessa fyrirspurn var fyrirsögnin: „Lok, lok og læs og allt í stáli, lokað fyrir Páli?“ Þetta er sérstaklega átakanlegt núna þegar fjöldi fólks hefur áhuga á að sækja rétt sinn gagnvart fjármálafyrirtækjum vegna hugsanlegs ólögmætis gengistryggðra lána. Stjórnvöld með efnahags- og viðskiptaráðherra í broddi fylkingar hafa ítrekað bent fólki á að eina leiðin til að leita réttar síns sé að fara með mál fyrir dómstóla en það kostar peninga, fjármuni sem þetta fólk á einmitt ekki vegna þessara fjármálagjörninga sem eru hugsanlega ólöglegir og vegna þess forsendubrests sem hefur orðið í íslensku efnahagslífi. Margir hafa einnig misst vinnuna og eru á atvinnuleysisbótum sem getur verið mikið áfall fyrir efnahag fjölskyldunnar. Ekkert tillit er þó tekið til þess í reglugerð dómsmálaráðherra. Því spyr ég: Hyggst ráðherra breyta reglugerð nr. 45/2008, um skilyrði gjafsóknar og starfshætti gjafsóknarnefndar, með því að: a. hækka tekjuviðmið, sem er nú 1.600.000 kr. fyrir einstakling og 2.500.000 kr. fyrir umsækjanda í hjúskap eða sambúð, sbr. 7. gr., b. veita atvinnulausum undanþágu frá tekjuákvæðum, c. auðvelda á annan hátt og einfalda ferli við að sækja um gjafsókn? Og opna þar af leiðandi smáglufu fyrir Pál og meðaljóninn á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Í 7. gr. reglugerðar um skilyrði gjafsóknar og starfshætti gjafsóknarnefndar er tilgreind sú fjárhæð sem leggja á til grundvallar þegar metið er hvort veita eigi gjafsókn vegna efnahags umsækjanda. Er þar miðað við að tekjuviðmið fyrir umsækjanda um gjafsóknarleyfi nemi ekki hærri fjárhæð en 1.600 þús. kr. eins og fram kemur í fyrirspurninni. Er það reyndar nokkru hærri fjárhæð en svokölluð skattleysismörk sem miðað var við áður en reglugerðin var sett en þau voru árið 2009 rúmlega 1.360 þús. kr. Ákvæði reglugerðarinnar eru nú í skoðun en ekki hefur verið tekin ákvörðun um hvort hækka eigi tekjuviðmiðin eða ekki. Hér ber að hafa í huga að þessum útgjaldalið hefur verið sniðinn enn þrengri stakkur en áður og hafa útgjöld vegna gjafsókna í raun verið umfram það sem lagt hefur verið til þessa málaflokks. Þannig var fjárheimild til málaflokksins 186,5 millj. kr. á árinu 2009 en útgjöld voru á móti 218,5 millj. kr. Framlögin fyrir árið 2010 eru tæpar 161 millj. kr. samkvæmt fjárlögum. Hefur þannig verið gert ráð fyrir að dregið verði úr útgjöldum vegna gjafsókna á árinu og töluvert úrlausnarefni að finna út úr því hvernig það verður gert þannig að svigrúm ráðherrans er býsna takmarkað þegar til kastanna kemur. Þá er rétt að benda á að samkvæmt reglugerðinni koma fleiri atriði til skoðunar en einungis umrætt tekjuviðmið þegar gjafsóknarnefnd tekur ákvörðun um hvort veita eigi gjafsókn í málum. Í 8. gr. reglugerðarinnar er t.d. kveðið á um að veita megi einstaklingi gjafsókn þó tekjur hans séu yfir viðmiðunarmörkum ef framfærslukostnaður hans er óvenjulega hár, aflahæfi skert til frambúðar vegna varanlegrar örorku eða málskostnaður verði fyrirsjáanlega hár miðað við efnahag umsækjandans svo eitthvað sé nefnt. Þannig verður að leggja áherslu á að um er að ræða heildarmat á fjárhagsstöðu umsækjanda um gjafsókn og því segja þessi tekjuviðmið ekki alla söguna. Hvað varðar þá spurningu hvort veita eigi atvinnulausum undanþágu frá tekjuákvæðunum er vert að rifja upp tilgang gjafsóknar eins og löggjafinn hefur ákveðið hann. Í 126. gr. laga um meðferð einkamála er tilgangur gjafsóknar að gera einstaklingi kleift að gæta hagsmuna sinna í dómsmáli ef fjárhag hans er þannig háttað að slíkt yrði honum ofviða enda sé nægilegt tilefni til málshöfðunar og málsvarnar og eðlilegt má teljast að öðru leyti að gjafsókn sé kostuð af almannafé. Eins og hv. fyrirspyrjandi kom inn á í fyrirspurn sinni voru skilyrði til gjafsóknar þrengd með lagabreytingu í ársbyrjun 2005 þannig að gjafsókn er þá aðeins veitt út frá viðmiðum um fjárhag umsækjenda. Það ber þó að undirstrika í þessu tilviki að í nokkrum tilvikum er gjafsókn lögbundin og þá hróflar tekjuviðmið ekki við þeim rétti. En ég bendi aftur á það sem ég sagði áðan um mat á því hvort skilyrðum sé fullnægt að fram fer þetta heildarmat á fjárhæð gjafsóknarbeiðandans og þá er ekki eingöngu horft til tekna viðkomandi undanfarið ár. Ef ljóst er að tekjur viðkomandi hafa lækkað til frambúðar, viðkomandi farið í nám eða orðið atvinnulaus, þá eru það atriði sem horft er til við matið. Þannig er horft til heildarmyndarinnar og tekið tillit til minnkandi tekna frá því sem verið hefur, m.a. vegna atvinnuleysis. En ég tel nauðsynlegt að skoða það, og sérstaklega í tilefni af þessari fyrirspurn, hvort nægjanlega sé tekið tillit til tekjumissis því að útkoman má ekki heldur vera þannig að hún sé beinlínis andstæð markmiðum laganna, tilgangi lagaákvæða um gjafsókn, það segir sig sjálft. Þá er spurt hvort standi til á annan hátt að auðvelda ferlið við að sækja um gjafsókn. Það er afar fátítt að umsókn um gjafsókn komi frá einstaklingnum sjálfum og í flestum tilvikum eru það lögmenn sem undirbúa málsókn eða málsvörn sem leggja fram umsóknina. Lögmennirnir þekkja umsóknarferilinn auðvitað vel og þau gögn sem leggja þarf fram við mat á því hvort veita eigi gjafsókn. Í þessu sambandi tel ég rétt að vekja athygli á því að ég hef óskað eftir að kannað verði hvort unnt sé að koma á fót svokallaðri smámálameðferð eða sáttameðferð í málum þar sem unnt er að fá úrlausn um réttmæti ákveðinnar tegundar af kröfum þannig að ekki þyrfti að leita til dómstóla með slíkan ágreining. Slíkt verkefni mætti t.d. fela sýslumönnum. Þegar kemur að myntkörfulánum þá tel ég einmitt að stjórnvöld verði að bregðast við fyrirsjáanlegum málsóknum á því sviði og að það sé brýnt að leiða í lög ákvæði um hópmálssókn.

Virðulegi forseti. Þegar verið var að ræða þessar breytingar og þessa reglugerð, þar sem verið var að takmarka tekjuviðmiðið, benti hv. þm. Atli Gíslason á að hann teldi að þarna væri hugsanlega verið að brjóta mannréttindi fólks, það væri verið að takmarka aðgengi að dómstólum. Ég tel að þetta sé mjög alvarlegt, sérstaklega í ljósi þess að ráðherrar í ríkisstjórn hafa ítrekað bent á að í þeim málum sem varða gengistryggð lán á fólk að fara með mál fyrir dómstóla. Miðað við þær upplýsingar sem ráðherra kom með í svari sínu virðist vera að töluvert sé sóst eftir gjafsókn. Við vitum að það eru mjög mörg mál sem eru í ferli í dómskerfinu, það er mikið að gera hjá dómstólum, en vegna þessa gæti hugsanlega verið að þarna sé fólk sem er ekki að leita réttar síns, fólk sem ætti rétt á því að fá gjafsókn og ætti rétt á því að fá niðurstöðu varðandi mál sem ég hef nefnt hérna. Laufey Helga Guðmundsdóttir skrifaði áhugaverða grein sem heitir „Aðgengi að íslenska réttarkerfinu; Lok, lok og læs og allt í stáli, lokað fyrir Páli?“ Hún fer þar í gegnum það hverjir möguleikar fólks eru. Hún fer í gegnum það hversu hár lögmannskostnaðurinn getur verið. Hún talar um gjafsóknina og hversu mikið takmarkandi það er. Hún talar líka um önnur úrræði sem fólk getur sóst eftir og þetta er eitthvað sem ég tel mjög mikilvægt að koma betur á framfæri við fólk. Það er lögmannavakt Lögmannafélagsins, það er Orator, sem hefur verið að bjóða upp á fría lagaaðstoð og ýmsir fleiri en það þarf að koma þessum upplýsingum á framfæri. Við vitum að staðan hjá ríkinu er ekki góð og voru lög nr. 70/2009 samþykkt þar sem verið er að tala um að ráðherra gæti takmarkað hámarkið á gjafsóknarfjárhæðinni enn meira. Þar væri enn frekar verið að ganga að réttindum fólks og mannréttindum sem ég mundi halda, í ljósi hins nýja titils hjá ráðherranum, að henni ætti að vera mjög umhugað um.

Virðulegi forseti. Málaflokkur mannréttinda hefur verið í dómsmálaráðuneyti um árabil og okkur er að sjálfsögðu umhugað um þann málaflokk. Það er alveg hárrétt að skilyrði þess að fá gjafsókn mega ekki vera með þeim hætti að þau takmarki beinlínis aðgang einstaklinga að dómskerfinu. Eins og ég sagði í fyrra svari mínu þá er línan lögð í lögum um meðferð einkamála, það verður að gera einstaklingi kleift að gæta hagsmuna sinna í dómsmáli. Það er þá gert ef það yrði honum fyrirsjáanlega ofviða að gera það. Ég held því að ég og hv. fyrirspyrjandi getum verið sammála um að tryggja verði aðgengi einstaklinga að dómstólum og ég tala ekki um ef stjórnvöld eru beinlínis að beina fólki til dómstóla með ágreining þá þarf auðvitað að huga sérstaklega að því hvernig greiða á götu einstaklinganna til að sækja sinn rétt, það þarf ekki að leysa þann ágreining fyrir dómstólum. Það er mjög æskilegt, mundi ég segja, að ágreiningur væri leystur áður en í dómsalinn kæmi og þess vegna nefndi ég það að við erum að huga að smámálameðferð eða sáttameðferð. Ég tel - af því að það er enn einn málaflokkurinn sem hefur komið til dómsmálaráðuneytisins, það eru neytendamálin - að það sé þá hluti af því að styrkja rétt neytenda hér á landi að koma á einhverju úrræði þannig að ekki þyrfti að leita til dómstóla með öll ágreiningsmál.

Virðulegi forseti. Ég er með fimm fyrirspurnir til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og þær ganga allar út á umhverfismerki á fisk. Ég vil vita hver staðan er á vinnu við íslensk umhverfismerki á fisk og hvort slíkt merki fær bráðum vottun þriðja aðila. Og ef ekki, hver er ástæða þess. Ég vil líka spyrja hvort ráðherra sé kunnugt um fyrirstöðu fyrir því að íslenskar fiskafurðir uppfylli umhverfisvottun og hvort þess séu dæmi að íslenskir fiskútflytjendur hafi misst markaðshlutdeild af því að þeir eru ekki með umhverfismerktar fiskafurðir eða eigi það á hættu. Ef svo er, hvaða þjóðir hafa aukið markaðshlutdeild á okkar kostnað? Ég spyr líka hvort hæstv. ráðherra hafi upplýsingar um að seljendur íslenskra fiskafurða verði í auknum mæli varir við óskir um umhverfismerkingar. Þannig er, virðulegi forseti, að það eru tveir skólar í þessu máli. Það er annaðhvort að taka upp umhverfismerki, sem er þekkt á alþjóðavettvangi, eða taka upp séríslenskt umhverfismerki, sem við mundum þá merkja okkar fisk með, og menn deila um þessa tvo skóla. LÍÚ hefur frekar aðhyllst seinni skólann, þ.e. að við ættum að taka upp íslenskt umhverfismerki. Það er vegna þess að þeir hafa ákveðinn fyrirvara á þeim umhverfismerkjum sem nú þegar eru í gangi á fiskafurðum. Ég get nefnt sem dæmi að það umhverfismerki sem nágrannaríki okkar hafa tekið upp sem er MSC, Marin Stewardship Councel - hagsmunaaðilar í sjávarútvegi hafa talsverðan fyrirvara á því og telja að það merki sé of nálægt umhverfissamtökum. Ég dreg það reyndar svolítið í efa, virðulegi forseti, og mig langar að spyrja hvar þessi mál standa. Á sínum tíma misstum við markaðshlutdeild í Sviss af því að við vorum ekki með umhverfismerki. Það fyrirtæki sem þar var hafði beðið um að fá umhverfismerki til að geta merkt sína vöru en ekki var orðið við því á þeim tíma. Stjórnvöld tóku við sér og settu þetta í ferli en síðan hefur allt verið á alveg ótrúlega litlum hraða, hraða snigilsins, svo ég vitni í fleyg orð. Þetta átti allt að fara af stað í árslok 2007 og þá sagði hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, sem var þá sjávarútvegsráðherra, að þetta kæmist allt af stað fyrir árslok 2007. Síðan átti þetta allt að fara af stað ári síðar og þetta átti í síðasta lagi að fara af stað á síðasta ári en þetta er ekki komið af stað enn. Ég vil því spyrja: Hvernig standa þessi mál? Hefur hæstv. ráðherra ekki áhyggjur af þessari stöðu? Nú er ljóst að Færeyingar eru að taka upp vottun á fyrstu veiðum sínum í þessum mánuði sem eru, að mér skilst, síldveiðar í nót. Norðmenn eru að klára sína vottun og þetta er allt MSC-vottun sem ég er að vitna í af því að hin löndin hafa ákveðið að taka upp MSC-vottun, ekki sérnorska, sérfæreyska eða sérdanska vottun. Hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra ekki áhyggjur af þessu máli? Þurfum við ekki að fara að drífa í þessu?

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir þessa spurningu og fyrir að vekja umræðu um stöðu merkinga á fiskafurðum okkar með tilliti til þess að við stundum sjálfbærar og ábyrgar fiskveiðar. Ef ég svara þessum spurningum hv. þingmanns í heild sinni, því að þær spinna hver inn í aðra, þá er það alveg hárrétt að verið er að vinna að íslensku merki fyrir ábyrgar fiskveiðar og þetta merki lítur út eins og það sem ég er með á þessu blaði þar sem stendur „Iceland“ og síðan „Responsible fisheries“ á ensku sem þýðir þá Ísland og ábyrgar fiskveiðar. Það vísar til íslensks uppruna sjávarafurða og til yfirlýsingarinnar um ábyrgar veiðar sem smám saman eru einmitt að vinna sér sess á mörkuðum. Nálægt 50 aðilar hafa sótt um leyfi til notkunar þessa merkis, bæði innlendir framleiðendur, markaðs- og sölufyrirtæki ásamt erlendum kaupendum. Merkið er notað á umbúðir sjávarafurða, á heimasíðum og í auglýsingaskyni. Merkið ásamt vottunaráformum hefur verið kynnt á sjávarútvegssýningum, fundum og á ráðstefnum og hefur almennt verið vel tekið. Vinna vegna þessa hefur verið unnin af hagsmunaaðilum, Fiskifélagi Íslands, með stuðningi og velvilja ráðuneytisins. Undirbúningur að vottun óháðs þriðja aðila gengur vel og er samkvæmt áætlun og er einmitt verið að vinna að því að yfirfara drög að því. Vinna við kröfulýsingu ásamt nauðsynlegum fylgiskjölum er unnin á eins faglegan hátt og frekast er unnt. Vottun sú sem unnið er að, og ég benti á, byggir á leiðbeiningarreglum FAO en í þeim reglum er kveðið á um að vottun ólíkra aðila skuli teljast jafngild ef hún samrýmist þeim leiðbeiningarreglum sem FAO leggur upp. Samið var við erlent vottunarfyrirtæki um ráðgjöf vegna lokaframgangs vottunarskjala til að tryggja vottunarhæfni þeirra. Sér nú fyrir enda þess ferlis og styttist í að unnt verði að gefa út tilkynningu um að vottunarferli verði hafið. Erlendir kaupendur hafa verið upplýstir um vottunaráform Íslendinga og hefur þeim áformum verið tekið vel. Umhverfismerki og vottun þriðja aðila er eitt af mörgum markaðstækjum sem notuð eru á markaði með fiskafurðir. Kaupendur íslenskra sjávarafurða eru langflestir mjög vel upplýstir hvernig staðið er að stjórnun fiskveiða á Íslandi. Staðfesting óháðs þriðja aðila á ábyrgri nýtingu sjávarauðlinda mun mjög styrkja stöðu íslensks sjávarútvegs á mörkuðunum. Mestu máli skiptir í öllu þessu samhengi að Ísland geti sýnt fram á að hér séu stundaðar ábyrgar fiskveiðar og þannig tryggt að Ísland hafi góða og sannfærandi sögu að segja þegar til þess kemur að greina frá stjórn fiskveiða. Þessi ábyrgð liggur að sjálfsögðu hjá íslenskum stjórnvöldum sem fara með og munu áfram fara með stjórn fiskveiða, þ.e. laga- og reglugerðarsetningu sem að því lýtur og þá rannsókna- og gagnaöflun sem sú lagasetning byggist á. Merki og vottun eru tæki sem aðilar geta valið sér til að nota eftir efnum og ástæðum hverju sinni en ég tek alveg undir þær áherslur sem hv. þingmaður vakti athygli á en það er mjög mikilvægt fyrir þá sem eru að selja þessa íslensku vöru erlendis að þeir geti sýnt fram á að hún sé veidd og unnin á umhverfisvænan hátt og auðlindin sé nýtt með sjálfbærum hætti. Sú merking sem hv. þingmaður minntist á, MSC-merki, er líka merki sem er í gangi. Það hefur ekki mér vitanlega verið lagt í að innleiða það hér þó svo að einstök fyrirtæki hafi þar um samstarf við þá vottunaraðila. Það sem ég þekki varðandi það merki sem hér er verið að vinna með er lögð áhersla á að farið sé að öllum þeim leikreglum og kröfum sem FAO leggur upp og í þeirri umfjöllun get ég bent á að í sumum atriðum er þar jafnvel gengið lengra en er í MSC-merkinu. En mikilvægt er að kynningin á þessu sé sem best og líka þá staðfesting á því að hér sé um íslenskar vörur að ræða því Ísland hefur í sjálfu sér, varðandi fiskveiðar og verslun með sjávarafurðir, á sér sérstakan gæðastimpil sem líka er mikilvægt að láta koma fram.

Virðulegi forseti. Ég ætla mér ekki að gera sérstaka athugasemd við umhverfismerki á fiski. Ég tel að þetta skipti máli en það sem ég hins vegar ætlaði að gera athugasemd við er hvort hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafi að einhverju leyti framfylgt umhverfisstefnu síns flokks síðan hann tók við ráðuneytinu. Hvað er að frétta af ýmsum tillögum sem komu fram í bæklingnum „Græn framtíð“ sem flokkurinn prentaði í lit og var ægilega fínn? Hvað er að frétta af t.d. starfshópnum um endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu? Er eitthvað verið að ræða umhverfismál þar innan dyra? Hvernig samrýmist t.d. ákvörðun eða frumvarp ráðherra um skötuselinn umhverfisáherslum ráðherrans og hans flokks? Er eitthvað að frétta af því hvernig ráðherra sér fyrir sér að gera íslenskan sjávarútveg enn þá umhverfisvænni?

Virðulegi forseti. Þetta mál er tiltölulega einfalt. Við eigum auðvitað að taka upp íslenskt umhverfismerki, öll samtök í íslenskum sjávarútvegi vilja það og að því hefur verið unnið. Við eigum að hafna því að undirgangast MSC, Marine Stewardship Council. Það er margbúið að sýna fram á að það er ekki í þágu hagsmuna íslensks sjávarútvegs að taka upp þetta merki hér á landi. Þetta umhverfismerki okkar, það er alveg rétt að vinnan við það hefur gengið of hægt. Það var þó engu að síður kynnt sérstaklega sem fullbúið merki á sjávarútvegssýningunni árið 2008. Nú er verið vinna að vottun þess eins og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra greindi frá. Það er mjög mikilvægt að þessi vinna haldi áfram og hún á að gerast á forsendum sjávarútvegsins. Það er sjávarútvegurinn sem á að draga vagninn með stuðningi íslenskra stjórnvalda. Aðalatriðið er að það verði vel að þessu staðið á íslenskum forsendum, að við tökum upp íslenskt umhverfismerki og hættum að daðra við þá hugmynd að taka upp MSC því það er ekki vilji íslensks sjávarútvegs.

Virðulegur forseti. Mér finnst alls ekki liggja í augum uppi að við eigum að vera með séríslenskt merki. Af hverju velja nágrannaþjóðir okkar MSC?

Ert þú að tala fyrir því?

Þær hafa tekið það upp á fjölmörgum vörum vegna þess að það merki er þekkt á mörkuðunum. Við höfum valið hina leiðina, alla vega hafa stjórnvöld hingað til valið hina leiðina, að aðstoða við gerð íslensks merkis. Fram kemur að það þurfi að kynna merkið og það er alveg rétt af því að þetta merki er ekki til. Enginn þekkir það, það þarf bara að kynna það. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra: Hver á að kynna merkið? Munu íslensk stjórnvöld bera þann kostnað og hvað mun það kosta? Það hlýtur að kosta talsvert mikið markaðsstarf að kynna íslenska merkið. Ég vil einnig spyrja: Af hverju heldur hæstv. sjávarútvegsráðherra að nágrannalönd okkar, sem við erum í samkeppni við á mörkuðunum, velji annað merki? Ég vil líka segja að mér er kunnugt um að nú þegar væri hægt að taka upp MSC-merkið. Mér skilst að vottunarstofan Tún geti tekið það út. Þetta merki er tilbúið og það væri hægt að taka það upp með mjög skömmum fyrirvara á íslenskar sjávarafurðir. Það er aukin krafa í samfélagi þjóðanna að fólk vill vita hvað það er að borða, að veitt sé á sjálfbæran hátt og eðlilega sé staðið að málum. Því er mikilvægt að við merkjum fiskafurðir okkar. Merkið sem hæstv. sjávarútvegsráðherra veifaði var kynnt árið 2008 og núna er sagt að undirbúningur og vottun þriðja aðila sé á áætlun. Hvað þýðir það? Það styttist í að vottunarferlið hefjist. Ég vil fá að vita hvenær þetta vottunarferli eigi að vera búið, af því að mér finnst 

Herra forseti. Merkið er í sjálfu sér komið í virkni víða, á mörgum mörkuðum.

Nei, það er óvottað.

Það er kynnt þar og er þegar  Hv. þingmaður spurði hvort eitthvað hefði valdið okkur vandræðum. Já, t.d. varðandi karfann, sem hefur farið aðallega á Þýskalandsmarkað, kom upp að vegna þess að skipt er í gullkarfa og djúpkarfa og önnur tegundin er talin ofveidd og hin ekki hafði það áhrif ef ekki var hægt sannanlega að greina á milli þess á mörkuðunum. Það hvernig við umgöngumst miðin okkar hefur áhrif. Línuveiddur þorskur, „line cod“, eða línuveiddur fiskur er líka vörumerki. Að öðru leyti hefur verið sú stefna að það samhæfða merki sem gildir fyrir íslenskar sjávarafurðir, Iceland Responsible Fisheries, er þegar komið og búið að hasla sér völl. Það er alveg hárrétt, lokavottun lýkur vonandi fljótlega 

Virðulegi forseti. Árið 1996 stóð Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna að ríkjaþingi um fæðuöryggi. Þar var samþykkt svonefnd Rómaryfirlýsing sem hefur meðal annars að geyma hugtakaskilgreiningu um fæðuöryggi. Þar segir, með leyfi forseta: „… að fæðuöryggi sé til staðar þegar allir menn, á öllum tímum, hafa raunverulegan og efnahagslegan aðgang að nægum, heilnæmum og næringarríkum mat sem fullnægir þörfum þeirra til að lifa virku og heilsusamlegu lífi.“ Þessu markmiði verði svo náð með skipulagningu á öllum stigum. Hver þjóð þarf þess vegna að gera áætlun á grundvelli möguleika sinna til að ná eigin markmiðum um fæðuöryggi og vinna um leið með öðrum þjóðum svæðisbundið og á alþjóðavísu við að skipuleggja sameiginlegar aðgerðir til að leysa úr viðfangsefnum sem ógna fæðuöryggi á heimsvísu. Við Íslendingar vorum síðasta haust rækilega minntir á mikilvægi eigin matvælaframleiðslu. Við þurftum í fullri alvöru að takast á við spurningar um hve mikill gjaldeyrir væri til í landinu til ráðstöfunar og hvernig mætti verja honum. Þá var líka spurt um það hversu mikill matur væri til í landinu. Í ljósi alls þessa langar mig til að spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra einfaldlega þessarar spurningar: 1. Er til einhver opinber stefna um fæðuöryggi í landinu? 2. Eru einhver viðmið til um það hversu mikið þarf að vera til af matvælum í landinu á hverjum tíma?

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigurgeiri Sindra Sigurgeirssyni fyrir þessa spurningu varðandi fæðuöryggið og hver sé opinber stefna í þeim efnum. Ég vil fyrst vitna til samstarfsyfirlýsingar þessarar ríkisstjórnar þar sem segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun standa vörð um innlendan landbúnað og tryggja fæðu- og matvælaöryggi þjóðarinnar“. Það er hin opinbera stefna og mér sýnist hún án alls efa vera afdráttarlaus. Það er einnig sá grunntónn sem er nú þegar unnið eftir í landbúnaðarráðuneytinu. Í búvörulögum frá 1993, sem enn gilda, stendur, með leyfi forseta: „að framleiðsla búvara til neyslu og iðnaðar verði í sem nánustu samræmi við þarfir þjóðarinnar og tryggi ávallt nægjanlegt vöruframboð við breytilegar aðstæður í landinu.“ Í þessu felst í sjálfu sér stefnumörkun sem hefur verið útfærð með ýmsum hætti. Þá má einnig nefna að rannsóknar- og nýsköpunarstarf beinist mjög að því að hámarka sjálfbæra nýtingu lifandi auðlinda til lands og sjávar og þróa hana til aukinnar framleiðslu sem vissulega stuðlar að auknu fæðuöryggi þjóðarinnar. Landbúnaðarráðuneytið hefur beitt sér í þessum málum og rétt er að nefna nýútkomna skýrslu í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu um notkun og varðveislu ræktaðs lands. Í nefndarálitinu er allítarlega fjallað um fæðuöryggi, bæði í heiminum og á Íslandi sérstaklega, og að mati nefndarinnar sem vann skýrsluna er það vert umhugsunarefni fyrir Íslendinga hvernig best verði staðið að því að tryggja stöðugt fæðuframboð fyrir þjóðina til lengri tíma. Einnig væri rétt að vinna að stefnumótun um hvernig fæðuframboð verði tryggt við þær aðstæður sem upp kynnu að koma t.d. vegna farsótta, ófriðar eða annarra atriða sem torveldað gætu matvæla- og aðfangaflutninga til landsins. Ég er sammála því að nauðsynlegt sé að öll þessi atriði séu nákvæmlega skilgreind og þannig sé einnig skilgreint fæðuöryggi þjóðarinnar sem ætti að vera tryggður grunnur. Margs konar önnur verkefni í ráðuneytinu og stofnunum þess lúta að fæðuöryggi með beinum og óbeinum hætti. Við höfum nýlokið skýrslu um úttekt á því hvernig eigi að efla svínarækt í landinu, því eins og við vitum er svínakjötsframleiðsla ein af stærri neysluvöruframleiðslugreinum í landinu, og hvernig tryggja megi stöðu hennar og öryggi. Unnið er að svipuðum hlutum varðandi hænsnarækt. Búvörusamningur er á milli ríkisins og mjólkurframleiðenda og framleiðsla í sauðfjárrækt, sem er að hluta til líka og hefur það pólitíska markmið að tryggja ákveðið öryggi í framleiðslu á þessum vörum til neytenda og tryggja ákveðin gæði í þeim efnum. Þarna liggur því víða pólitískur grunnur til að tryggja fæðuöryggi. Hins vegar er ljóst að það þarf að vinna enn betur og þess vegna er unnið í ráðuneytinu að því að skilgreina enn betur fæðuöryggi þjóðarinnar og hvernig það verður tryggt með aðgangi að landi og þeim náttúruauðlindum sem þær byggja á. Vert er að minna á hvað aðrar þjóðir eru að gera í þessum efnum og að þær geta hæglega sótt hingað. Barátta um ræktun á landi harðnar. Við þekkjum það erlendis frá að efnuð fyrirtæki og önnur ríki fjárfesta í ræktunarlandi og vatni, t.d. hafa olíuríkin við Persaflóa keypt upp ræktunarland í fátækum þróunarríkjum. Kína hefur keypt 2,8 milljónir hektara ræktaðs lands í Kongó, Suður-Kórea hefur keypt upp 600 þúsund hektara í Súdan og Úkraína, sem glímir við mikil efnahagsvandræði, var áður eitt af kornforðabúrum heimsins en gerði þau mistök að selja 40 þúsund hektara til bankans Morgans Stanleys til að bæta efnahag sinn. Það er ljóst að slagurinn um ræktaða landið, um fæðuöryggi, harðnar í heiminum og við þurfum svo sannarlega líka að gæta okkar og taka á í þeim efnum. Sagt er að það sé skylda hverrar þjóðar að tryggja fæðuöryggi þegna sinna. Það er alveg ljóst að fæðuöryggið, það að vera sem mest sjálfbjarga um sínar nauðþurftir hvað fæðu varðar, sé hluti af sjálfstæði hverrar þjóðar. Þess vegna er ég alveg sammála því að við þurfum að setja okkur enn skýrari mörk um hvernig við ætlum að ná markmiðum t.d. í kornrækt sem nú er vaxandi hér á landi. Það er alveg hægt að setja sér mörk t.d. í kornframleiðslu sem menn hér á landi ætla sér að ná á næstu fimm árum og næstu tíu árum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og ráðherra fyrir ágæt svör. Ráðherra velti því upp hvernig best sé að tryggja stöðugt fæðuöryggi eða fæðuöryggi í landinu sem er vitanlega stóra spurningin í fyrirspurn hans. Í sjálfu sér svaraði ráðherra því ágætlega, þ.e. með því að treysta og viðhalda helstu atvinnugreinum okkar í landbúnaði og sjávarútvegi, svo dæmi séu tekin, og eins þá væntanlega í garðyrkju. Því hljótum við að spyrja okkur hvernig við gerum það best. Ráðherra kom aðeins inn á það hvernig stórfyrirtæki og jafnvel ríki eru að eignast landareignir og lönd, ræktarlönd. Því spyr maður sig hvort það sé sú framtíð sem við viljum búa við að stórfyrirtæki, jafnvel í matvælaframleiðslu líkt og gerist innan landa Evrópusambandsins þar sem stórfyrirtæki þiggja stærstan hluta af styrkjum sem þar eru veittir - hvort það sé hluti af því að tryggja fæðuöryggi og hafa slíka framtíðarsýn. Ég þakka ráðherra fyrir orð hans. Ég held að hugsunarháttur okkar sé svipaður og að við séum á svipaðri leið með það hvernig eigi að tryggja fæðuöryggi.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigurgeiri Sindra Sigurgeirssyni fyrir þessa ágætu fyrirspurn. Eftir að við lentum í þessu bankahruni þá fór maður virkilega að hugsa um fæðuöryggið og því er þetta mjög til umhugsunar einmitt núna. Þá var svo mikið í umræðunni að við gætum kannski ekki greitt fyrir ýmsa vöru, bæði mat, olíu o.s.frv., þetta er því mjög brýn spurning. Ég gat ekki heyrt betur en hæstv. ráðherra væri eiginlega að segja að það væri engin stefna hérna, það væri ekkert sem hægt er að segja frá, einhver pólitískur grunnur, að hafa góða landbúnaðarstefnu, mjög óljóst svar. Ég vil því elta hæstv. ráðherra svolítið meira. Við erum næstum því búin að upplifa það að lenda í matarskorti. Í ljósi þeirrar stöðu, þarf það þá ekki að vera kvitt og klárt að við þurfum að hafa einhver x kíló af hveiti, x kíló af ávöxtum o.s.frv., að það sé alltaf einhver grunnur til í landinu? Er það óþarfi, virðulegi forseti? Hvað segir hæstv. ráðherra um það?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir svör hans. Ég get þó tekið undir að spurningunum var kannski ekki svarað alveg en hins vegar fór hann ágætlega yfir ýmsa hluti í skipulagningu og pólitíkinni er varðar landbúnaðarmál og fleira innan lands sem að sjálfsögðu er að hluta til grunnur að fæðuöryggi. Ég hnaut um það í máli hans sem mér finnst athyglisvert að komi fram, að hann talaði um búvörusamningana, að þeir væru á ákveðinn hátt liður í því að viðhalda fæðuöryggi. Það er mjög gott að heyra það og mikilvægt, virðulegi forseti, að það sé haft með í umræðunni þegar verið er að tala um styrki til landbúnaðar að þeir gegna meðal annars því hlutverki að tryggja framboð af góðum og hollum mat. Þetta er gert með framleiðsluskyldu í mjólk og þetta er gert með ásetningskvöð í sauðfjársamningi og svo er samningur um framleiðslu á grænmeti. Ég vil því ítreka að mjög mikilvægt er að það komi fram að þessir búvörusamningar og þeir styrkir sem fara til bænda eru ekki einungis niðurgreiðsla á landbúnaðarvörum til neytenda heldur eru þeir einnig mikilvægur þáttur þess að gæta fæðuöryggis hér. Varðandi orð ráðherrans um samstarfsyfirlýsingu, þetta heitir víst ekki sáttmáli heldur samstarfsyfirlýsing ríkisstjórnarinnar, þá kom þar fram að standa ætti vörð um landbúnað og fæðuöryggi en ríkisstjórn sem hefur það að markmiði að ganga í Evrópusambandið og rústa íslenskum landbúnaði er greinilega ekki að standa við þetta ákvæði sitt.

Herra forseti. Ég vil aftur vekja athygli á þeim samningum sem ríkisvaldið hefur gert við bændur, bæði mjólkurframleiðendur og sauðfjárframleiðendur, varðandi framleiðslu á kjöti og mjólk, samningum sem Alþingi hefur samþykkt. Ég vil segja það hér vegna þess að eitt það fyrsta sem þessir flokkar gerðu á sl. vori var að framlengja þessum búvörusamningum sem að vísu fólu í sér nokkra skerðingu á greiðslum til bænda en þó var það líka mikil áframhaldandi trygging að þeir skyldu vera endurnýjaðir og þá til viðbótar til ársins 2014 og 2015. Ríkisstjórnin er því að mínu mati virkilega að vinna samkvæmt því sem þarna er kveðið á um, m.a. til að tryggja framleiðslu og fæðuöryggi þjóðarinnar. Þannig verður áfram unnið, eins og ég rakti í stuttu máli mínu áðan, á grundvelli þessara áherslna. Til áréttingar vil ég líka minna á það að við setningu búnaðarþings fyrir ári síðan lagði forseti Íslands áherslu á að móta þyrfti sáttmála sem tryggi í framtíðinni fæðuöryggi Íslendinga. Slíkur sáttmáli gæti orðið grundvöllur að skipulagi framleiðslunnar, nýjum reglum um nýtingu lands og skapað markaðsþróun raunhæfan farveg. Sameinast verði um að íslenskur landbúnaður geti um alla framtíð tryggt fæðuöryggi þjóðarinnar. Einmitt á grundvelli þessa og þeirrar stefnuyfirlýsingar sem ég lýsti áðan hef ég sett á fót starfshóp sem nú vinnur að því að skilgreina fæðuöryggi þjóðarinnar og hvernig hægt er að knýta enn þá fastar