Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pjetur Ottesen Jeg get ekki komist hjá að minnast á nokkur atriði í máli þessu aftur. Mjer hafði síst dottið í hug að jafnhógværar athugasemdir og þær sem jeg gerði í gær um málið, mundu hleypa slíkri ólgu í blóð hv.frsm. (Þorst. J.), sem raun varð á. Mjer þótti sem háttv.þm. (Þorst. J.) vildi sýna, að hann talaði í þessu máli sem sá, er valdið hefði og viskuna, og ekki gleymdi hann að láta vita, að hann væri maður með kennaraprófi. Mjer þótti það ekki hafa verið rjett gert að ganga fram hjá mentamálanefnd með mál þetta, sem beint sýndist heyra undir hana; og mjer þótti það undarlegt, hvílíkt kapp var lagt á að koma því til launamálanefndar, og það ekki síst af háttv.frsm. (Þorst. J.), þar sem þó er í frv. um svo mikilvægt mál að ræða sem skipun kennara jafnframt launaspursmálinu. Það sjest og ljóslega, að launamálanefnd muni ekki hafa haft mikla samvinnu við mentamálanefnd, sem var þó áreiðanlega tilætlun sumra hverra, sem greiddu atkvæði með því, að frv. færi í launanefndina, þar sem nú er nýkomin tillaga frá mentamálanefnd um að endurskoða alt skipulag alþýðufræðslu frá rótum: því að sú niðurstaða sem við þá endurskoðun kemur fram, getur hæglega komið í bág við ákvæðin um skipun kennara í frv. þessu. Háttv. frsm. (Þorst. J.) vildi gera lítið úr því, að bagalegt gæti orðið að bægja öllum öðrum frá barnakenslu en mönnum með kennaraprófi, hvað vel mentaðir sem þeir kynnu að vera. Hann vildi halda því fram, að engir aðrir en úrkast mentamanna mundu gefa sig fram til þeirrar kenslu. Það kann að vera eitthvað til í þessu, á meðan launakjör barnakennara eru eins og þau eru nú alment; þó hafa sumar skólanefndir launað kennurum mun betur en lög mæla fyrir. En ef launakjör barnakennara batna, eins og frv. þetta gerir ráð fyrir, þá fer fullyrðingin að verða hæpin, og hún var hæpin hvort sem var, því að sumir menn eru svo gerðir, að þeir horfa ekki í að gefa sig við barnakenslu, þótt fyrirsjáanlegt sje, að þeir geti haft meira upp úr öðru; mætur á börnum, áhugi á kenslumálum og fleira knýr þá til þess. Suma þessa menn, eða flesta, er að líkindum meiri skaði að missa frá kenslustarfi en ýmsa, sem kennarapróf hafa tekið, þótt hins vegar sje nauðsynlegt að gera þær kröfur til kennara, að þeir hafi aflað sjer þeirrar undirstöðuþekkingar, sem útheimtist til að geta leyst kennarastarfið sæmilega af hendi. Áður fyrri var það algengt, að prestar tækju þátt í uppfræðslu barna, og er það síst að efa, að það hafi komið að liði. Mentun þeirra til prestsskapar hefir því reynst fullnægjandi einnig til þeirra starfa. Að það sje rjett hjá háttvirtum frsm. (Þorst. J.), að kennarapróf sje gert að skyldu á öllum Norðurlöndum, skal jeg ekki efast um. En hitt getur verið álitamál, hvort alþýðumentun þeirra er nokkru betri en okkar. En tæplega verður því neitað, að það skyti nokkuð skökku við, ef kennarar við kennaraskólann eiga ekki að teljast hlutgengir í barnakennarastöðu. Þeir, sem hafa á hendi að kenna barnakennurum og búa þá undir starf sitt, geta sjálfir ekki komist að barnaskólunum. Ekki veit jeg til, að þeir menn, sem nú kenna við kennaraskólann, sem bæði eru guðfræðingar og háskólamenn, hafi tekið kennarapróf, og munu þeir þó vel færir til að undirbúa menn til kenslu. Þá má líka benda á það, að bæði söng- og teiknikennarar eiga eftir þessu ekki að vera hlutgengir til að kenna sínar greinar, ef þeir hafa ekki kennarapróf. Það getur þó engum dulist, að margir þeirra manna hafa notið betri undirbúnings í sinni kenslugrein en völ er á í kennaraskólanum. En þetta á nú auðvitað frekar við stóru skólana í kaupstöðum, þar sem kenslunni er skift milli margra manna. En það er sama, lögin ná líka yfir þá skóla. Jeg held því, þegar háttv.frsm. (Þorst. J.) gefur í skyn, að jeg hafi ekki athugað þetta mál nógu rækilega, að þá hafi jeg talsverða átyllu til að beina sömu aðdróttun að honum. Það er auðvitað, að ef taka á lögin bókstaflega, eins og hver önnur lög, þá hafa þessir menn, sem jeg mintist á, engan rjett til kennarastöðu. En ef veita á eilífar undanþágur og undantekningar, þá eru lögin að eins pappírslög og einskisnýt. Þá mintist háttv.þm. (Þorst. J.) á skóla- og fræðslunefndir og taldi þær bæði þekkingarsnauðar, áhugalausar og að þær hefðu enga dómgreind.  (Þorst. J.: Þetta er ekki rjett eftir haft)  . Jú, það er alveg rjett, og hv.frsm. (Þorst. J.) færði þessu til sönnunar orð úr einhverju „dokumenti“, sem komist hefir inn í Alþingistíðindin, frá fræðslumálastjóranum. Annars lítur út fyrir, að þetta „dokument“ sje orðið nokkurskonar gimsteinn í íslenskum skólamentum, þar sem það er lesið upp á hverju þingi. Það var lesið upp á þinginu í fyrra, og það er lesið upp nú, og á sjálfsagt eftir að verða lesið upp mörgum sinnum í framtíðinni. Annars held jeg, að þessi ályktun sje töluvert hæpin, þó finna megi ef til vill einstök dæmi þessa, en það er hin mesta fjarstæða og herfilegasti sleggjudómur að álykta það út af þessu, að ástandið sje svona yfirleitt. Þetta átti nú að vera sönnun þess, að engin meining væri í því að hafa veitingavaldið í höndum þessara manna. En jeg hygg nú, að engar skýrslur hafi komið um það, hvernig því valdi hefir verið beitt á hinum hærri stöðum. Það hefði þó verið rjett að láta eitthvað koma fram um það um leið. Það hefir að minsta kosti verið deilt um það, á hvern hátt fræðslumálastjórinn hafi komist í sitt embætti, þar sem það var alt annar maður, sem lagt hafði grundvöllinn undir það fræðslumálakerfi, sem nú er, og mun hann því ekki hafa verið neitt síðri í þetta embætti. En út í þá sálma skal jeg ekki fara frekar. Það er því ekki neitt víst, að betri trygging fáist með því, að veitingavaldið hverfi í hendur stjórnarinnar, eða öllu heldur fræðslumálastjórans, eins og reyndin verður, þar sem stjórnin verður nokkurskonar skósveinn hans, sem skrifar undir og samþ. tillögur hans. Um skriffinskuna þarf ekki að deila. Hv. frsm. (Þorst. J.) hlýtur að kannast við það, að þessu fylgir óskapleg skriffinska. Og trúað gæti jeg því, að fljótlega þætti ástæða til þess að bæta talsverðum starfskröftum við í stjórnarráðinu, til að annast öll þau brjefaskifti og skriftir sem þessu mundu fylgja. En það er önnur hætta, sem felst í þessu, að taka veitingavaldið af fræðslu- og skólanefndum. Það er nú svo komið, að miklu minni rækt er lögð við heimilisfræðslu en áður var. Hún hefir þó fram að þessu verið einn sterkasti þátturinn í menningu landsins. En heimilin hafa varpað áhyggjum sínum upp á skólana og borið traust til þeirra. Um hitt er ekkert með því sagt, hvort þeir hafa reynst þess trausts verðir eða ekki. En nú er það nauðsynlegt, að góð samvinna eigi sjer stað milli skólanna og heimilanna. Annars verður öll fræðslan eins og rótlaust trje. En með þessu, að taka öll ráð og allar áhyggjur af skóla- og fræðslunefndum, er einmitt gengið lengra á þeirri braut, að draga úr heimilisfræðslunni, og það er jeg sannfærður um, að það getur haft meiri hættu í för með sjer en hægt er að gera sjer grein fyrir í fljótu bili. Háttv. frsm. (Þorst. J.) sagði, að áhuganum fyrir alþýðumentun hefði stórhrakað á síðustu árum, en það á einmitt rót sína að rekja til þess, að heimilisfræðslan hefir lagst niður. Jeg vil minna á það, að þótt menn hafi verið á kennaraskólanum og lokið prófi þaðan, þá getur það verið varhugavert að trúa of mikið á þá eða próf þeirra. Jeg hygg, að sama megi segja um það og háttv.frsm. (Þorst. J.) sagði í gær um þessa oftrú á „homöopata“. Þar slæðast auðvitað inn misjafnir menn, eins og annarsstaðar, enda hafa menn oft keypt köttinn í sekknum í vali þeirra. Það er því engan veginn víst, að allir þeir, sem gengið hafa á kennaraskólann, sjeu kennarar af guðs náð, eins og háttv.frsm. (Þorst. J.) hjelt fram. (Þorst. J.: Jeg hefi aldrei haldið því fram)  . Það getur nú rjett verið, því farið er að skefla yfir þetta, og háttv.frsm. (Þorst. J.) var svo mikið niðri fyrir, þegar hann var að halda ræðu sína, að vel getur verið, að jeg hafi ruglast í einhverju af því, sem hann sagði. En hvað sem því líður, þá hygg jeg, að ef breyting þessi nær fram að ganga og veitingavaldið tekið af fræðslu- og skólanefndum og fengið í hendur stjórnarráðsins eða fræðslumálastjórans, þá geti það orðið rothögg á alþýðumentun hjá okkur. Jeg veit, að háttv.frsm. (Þorst. J.) lítur öðruvísi á. Og ef til vill verður það eina ráðið til að sannfæra hann um það rjetta, að framkvæma þessar breytingar. En hræddur er jeg um, að sú reynsla hans geti orðið dýrkeypt. Þá mintist háttv.frsm. (Þorst. J.) á, að jeg hefði haldið því fram, að of mikið væri að ákveða 6 mánaða kenslu í fræðsluhjeruðunum, eins og gert er í lögum þessum. Jeg sagði ekkert um það, en spurði að eins, á hverju það væri bygt, þar sem ekkert slíkt ákvæði er í fræðslulögunum. Jeg spurði enn fremur að því, hvort laun þau, sem hjer eru, ættu að haldast óbreytt, þótt kent væri á skemri tíma. Jeg sagði heldur ekkert um það, að launin væru of há, jeg fór ekki einu sinni út í þann kafla laganna; að eins mintist jeg á mismuninn, sem gerður er á farkennurum og kennurum við fasta barnaskóla. Að lokum mintist háttv.frsm. (Þorst. J.) á það, að hrepps- eða sveitarfjelög gætu slegið sjer saman um kensluna. Því hefir líka verið haldið fram af fræðslumálastjóranum. En það er víðast hvar mjög miklum annmörkum bundið, og er því ekki til neins að vísa til þess, þar sem það mun víða reynast ógerningur, að minsta kosti meðan ekki er komið upp heimavistaskólum í sveitum. Þetta sýnir bara ókunnugleik þessara háu herra á þessu atriði. Skal jeg svo ekki fara lengra út í þetta mál að sinni.

Gísli. Sveinsson: Jeg skal ekki blanda mjer í orðræður þeirra hv.frsm. (Þorst. J.) og háttv.þm. Borgf. (P. O.) um ýms ákvæði í frv. þessu. En jeg á hjer brtt., sem jeg vildi mæla lítið eitt með. Held jeg þó, að hún mæli með sjer sjálf. Það er að eins dálítil breyting við launaákvæði frv., sem háttv. nefnd hefir engar breytingar gert á. Jeg er nú alls ekki ósammála hæstv. stjórn, að launaákvæðin sjeu yfirleitt hæfileg. Að eins þykir mjer of mikill munur gerður á flokkum eftir 9. gr. frv. Þar er í fyrsta lagi það ákvæði, að forstöðumenn barnaskóla í kaupstöðum hafi 2000 kr. laun á ári, en kennarar við þá skóla 1500 kr. Í b. lið 9. gr. er svo ákveðið, að forstöðumenn barnaskóla utan kaupstaða skuli hafa 1500 kr. árslaun, en kennarar við þá skóla 1200 kr. Hjer finst mjer ekki rjett að gera svo mikinn mun á forstöðumönnum skólanna eftir því, hvort þeir eru í kaupstöðum eða utan. Kaupstaður er, eins og menn vita, ákveðið hugtak, sem táknar kauptún, sem hefir kaupstaðarrjettindi að lögum. En hins vegar er fjöldi annara kauptúna, sem hafa mannfjölda allmikinn og þá auðvitað barnafjölda líka. Það verður því mjóst á mununum um ábyrgð forstöðumanna kaupstaðaskólanna og hinna. Það er því alls ekki rjett að gera þá svo miklu rjetthærri. Þess ber líka að geta, að við skólana utan kaupstaða starfar oft að eins einn maður, í mesta lagi tveir. Það gefur því að skilja, ef kennarinn er einn, að þá verður hann að vinna margfalt meira en tíðkast við kaupstaðaskólana, þar sem oft eru margir kennarar. Og sjerstaklega er það áberandi þegar þess er gætt, að forstöðumenn skólanna t. d. í kauptúnum eiga að hafa jöfn laun og einfaldir kennarar við kaupstaðaskólana. Þeir hafa að eins kensluna á hendi, oft ekki nema í einum bekk, en enga ábyrgð ella. En hinir hafa ábyrgðina, og auk þess oft og einatt alla kensluna í öllum bekkjum. Störfin verða því ekki lögð að líku. Jeg hefi því leyft mjer að leggja það til, að laun forstöðumanna við skóla utan kaupstaða verði hækkuð upp í 1800 kr., og verða þau þá næstum mitt á milli launa forstöðumanna og kennara við kaupstaðaskólana. Laun kennara við skóla utan kaupstaða vil jeg, í samræmi við það, færa úr 1200 kr. upp í 1400 kr. Og jeg þykist mega vænta þess, að háttv. deild líti með sanngirni á þessar breytingar og kannist við, að þær sjeu rjettmætar. Það, sem mest er deilt um hjer, að því er málið sjálft snertir, virðist vera það, hvar völdin eigi að vera til þess að ráða kennara og víkja þeim frá. Nefndin leggur til, að þau völd sjeu aðallega í höndum stjórnarráðsins, og er það gagnstætt því, sem verið hefir. Þetta getur verið álitamál. En því verður ekki neitað, að þar sem ríkissjóður á að bera byrðar af kenslunni, þá sje æskilegast, og enda bein afleiðing, að stjórnarráðið hafi hönd í bagga með. En hins vegar getur það verið varhugavert að draga þetta vald algerlega úr höndum fræðslu- og skólanefnda. Mjer þykir því helst til vægilega að orði komist í 2. brtt. nefndarinnar, þar sem sagt er, að stjórnarráðið veiti stöðuna, eftir að það hefir leitað meðmæla skóla- eða fræðslunefndar. Hitt hefði verið betra, að stjórnarráðið, þótt það að forminu til hafi veitingavaldið, væri skyldugt til að fara eftir till. þeirra. En þetta mætti laga með lítils háttar orðabreytingu, og þar sem jeg tel víst, að háttv. nefnd meini þetta, þá vona jeg, að hún geri þá lagfæringu fyrir 3. umr., ef till. hennar komast svo langt. Jeg fellst líka á það, sem hæstv. forsætisráðh. (J. M.) sagði, að ef ríkar ástæður eru til að víkja kennara frá um stundarsakir, þá megi gera það án íhlutunar stjórnarráðsins. Það þarf ekki að vera nein mótsögn í því, að skóla- eða fræðslunefndir hafi vald til þess, þegar það er að eins um stundarsakir. En auðvitað verður að leita fullnaðarsamþykkis stjórnarráðsins, ef víkja á manninum frá fyrir fult og alt. Vona jeg svo, að háttv. nefnd verði fús til að athuga þetta fyrir 3. umr. málsins, ef til þess kemur.

Frsm. (Þorsteinn Jónsson) Jeg þarf litlu að bæta við það, sem jeg hefi áður sagt um þetta, en vildi að eins svara með fáum orðum háttv.þm. Borgf. (P. O.), af því mjer fanst kenna nokkurs misskilnings í ræðu hans. Hann tók það rjettilega fram, að kennarar þyrftu góða undirstöðumentun. Jeg er þar á sama máli. En mjer fanst hann skilja dálítið annað við orðið undirstöðumentun en jeg. Það er alveg rjett, að prestar veittu áður fræðslu, og mjer dettur ekki í hug að neita, að það var oft gert með góðum árangri. En hv.þm. verður að gá að því, að þótt prestar hafi eitt sinn þótt góðir barnafræðarar, þá er ekki þar með sagt, að þeir sjeu þeir heppilegustu menn, sem hægt er að fá til þess nú. Því á síðustu tímum hefir myndast alveg ný fræðigrein í kenslumálum, sú fræðigrein, sem kölluð er uppeldisfræði. Þessi fræðigrein hlýtur að koma til greina við kenslu barna í hverri fræðigrein sem er. Hún er undirstaðan undir allri barnafræðslu. Og maður, sem á að kenna, en kann ekkert að fara eftir grundvallaratriðum uppeldisfræðinnar við kensluna, er ófær kennari. Þetta á við hvaða námsgrein sem er, jafnt við söng og teikningu eins og t. d. uppfræðslu í kristnum fræðum eða reikningi. Jeg held fast við það, sem jeg hefi áður sagt um fræðslunefndirnar, að þær eru ekki allar starfi sínu vaxnar, þó að margar sjeu góðar. En um fræðslumálastjórann vil jeg ekki tala á sama grundvelli og hv.þm. Borgf. (P. O.) talaði um hann, álít ástæðulaust að draga þann ágæta mann inn í umræðurnar á þann hátt, sem þm. vildi. Ef maður athugar aðstöðu heimilanna til skólanna og kenslunnar nú og fyrrum, þá er hún gerbreytt orðin. Áður voru sveitaheimilin venjulega fjölmenn; þar var einatt gnægð manna til allra starfa, og vanst því miklu meiri tími til barnafræðslu þá en nú. Auðvitað var sú fræðsla víðast mjög einhæf og ófullkomin. Nú eru heimilin fámenn að vinnandi fólki; þess vegna hefir fólkið meira en nóg að gera og er altaf önnum kafið við heimilisstörfin. Hitt er rangt, að jeg hafi nokkurn tíma skoðað það skólanna hlutverk að draga alla fræðsluna frá heimilunum. Jeg álít þvert á móti, að skólarnir eigi að vinna saman með heimilunum að uppeldi barnanna og fræðslu. Enda mun líka mjög oft vera raunin sú að heimilin láti börnunum meiri fræðslu í tje, ef þau ganga í skóla, en ef þau eiga að eins að nema heima. Að minsta kosti verður þetta, ef góð er samvinna milli skólanna og heimilanna. Jeg tók það fram gegn þeirri ástæðu, að alþýðumentun í landinu hefði hrakað nú síðustu árin, að það væri af völdum styrjaldarinnar og dýrtíðar, sem sorfið hefir að mönnum undanfarið, svo menn hafa miklu síður haft tækifæri til að leita sjer mentunar. En þessu gekk hv.þm. Borgf. (P. O.) alveg fram hjá. Sama fjarstæðan er það líka, að jeg hafi sagt, að allir sem í kennaraskólann gengju, yrðu kennarar af guðs náð. Auðvitað eru menn þaðan misjafnlega upplagðir til kenslu, og hefir mjer aldrei dottið í hug að halda öðru fram. Þá bar hv.þm. Borgf. (P. O.) mjer það á brýn, að jeg legði svo mikið upp úr prófunum. Jeg hefi aldrei talið það neitt aðalskilyrði, þótt fara verði eftir prófunum, svo maður hafi eitthvað við að miða. Prófin eru meðmæli, en auðvitað misjafnlega áreiðanleg, eins og önnur meðmæli. Jeg get verið samþykkur brtt.hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.). En alt þetta mál er svo vandasamt og merkilegt, að full ástæða hefði verið til að rannsaka það miklu nánar en tök hafa orðið á nú hjer í þinginu.

0866Sveinn Ólafsson: Mjer er ant um þetta mál, og geðjast ekki að þeim breytingum, sem hjer er lagt til að gera á skipun fræðslumálanna. Með breytingunum er að mínu áliti spilt því starfi, sem fræðslunefndir hafa haft með höndum, því að ef nú verður tekin upp sú tilhögun, að leggja þetta eftirlitsstarf að nokkru undir stjórnina, þá hverfur áhuginn hjá fræðslunefndunum fyrir því, að leysa það vel af hendi, og áhyggjunum verður varpað á herðar stjórninni, sem skilyrði brestur til að taka að sjer verk fræðslunefnda. Jeg álít þetta atriðið í brtt. samvinnunefndar launamála miklu meira vert en breytinguna á launakjörum kennara, og unnið fyrir gýg, ef fræðslunefndirnar eiga framvegis að vera ábyrgðarlaus skuggi fræðslumálastjórnar við fræðslustarfið. Mig furðar mikillega á stóryrðum þeim, sem fallið hafa hjer um þetta mál. Þannig komst hv.frsm. (Þorst. J.) svo að orði, að fræðslunefndir hafi blátt áfram dregið úr fræðslustarfinu og hamlað því. Slík fullyrðing er tæpast sæmandi. Sjeu þess einhver dæmi, að fræðslunefndir hafi svo freklega vanrækt skyldu sína, þá eru það undantekningar, sem óviðurkvæmilegt er að tala um eins og reglu. Það er jafnfráleitt eins og að segja eiturbyrlun almenna hjer á landi, af því að við þekkjum eitt dæmi þess, að andlega vanheil, ólánssöm kona bruggaði bróður sínum banaráð með eitri hjer í bæ fyrir fáum árum. Það má svo heita, að í þessu frv. sje alveg gengið fram hjá því, að bæta kjör farskólakennaranna. Það er eins og menn hafi hálfgerða ótrú á þeim. Allir einblína á föstu kennarana og skólana, og fyrir þá er þessi nýja skipun gerð, en sveitunum, með sínum sjerstöku kensluháttum, enginn gaumur gefinn, og þó vita allir, að strjálbygðin þar aftrar skólahaldi í vanalegum skilningi, og þar getur víða hvar engin önnnr aðferð en farskólakenslan komið til greina, eða þá eftirlit með heimilafræðslu, þar sem skólaskyldan og fræðslufálmið nýja hefir ekki enn lagt í rústir heimilafræðsluna fornu. Kjör farkennara og eftirlitskennara hafa með frv. þessu að litlu leyti bætt verið, en ef til vill hvílir nú ungmennafræðslan einna þyngst á þeim, og ekki er þeirra starf óverulegasti þátturinn í fræðslustarfinu. Hv. frsm. (Þorst. J.) ljet svo um mælt, að skólarnir ættu að vera meðhjálp heimilanna við uppeldið. Þetta er laukrjett. En það segir jafnframt, að heimilin eiga að annast verkið - en ekki að varpa því frá sjer - og njóta til þess styrks skólanna. Einmitt fyrir þessa skuld verður að hlúa að heimilafræðslunni, uppeldisstarfinu þar, og þeim, sem hjálpar heimilunum til að rækja þetta starf beinlínis, eins og eftirlitskennarar gera. Mjer var ánægja að heyra, hvernig hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) tók í þetta mál, því hann var mjer sammála í því atriðinu, sem jeg tel mestu varða, um stjórn og meðferð fræðslunefnda og skólanefnda til sveita um fræðslustarfið. Þess vegna ætla jeg að gera ráð fyrir, að brtt. við 3. og 4. gr. verði feldar.

Frsm. (Pjetur Ottesen) Eins og framhaldsnefndarálitið ber með sjer, hefir Ed. gert dálitla breytingu á þessu frv. Hún er fólgin í því, að öll lögin frá 1914 hafa verið dregin inn í frv. Breytingu þessa verður nefndin að telja til bóta, og ræður því hv. deild til að samþ. frumvarpið.

Sigurður Stefánsson Frv. þetta hefir verið lengi á leiðinni, þótt lítið sje. Jeg get samt verið þakklátur meiri hluta allsherjarnefndar fyrir að leggja það til, að frv. verði samþykt. Hann hefir auðsjáanlega tekið þær hinar brýnu ástæður til greina, sem bornar voru fram fyrir þessari beiðni. Jeg þarf ekki heldur að vera hinum nefndarhlutunum vanþakklátur. Þeir hafa viðurkent nauðsynina á þessu, þótt þeir vilji fara aðra leið en meiri hlutinn. Minni hlutinn er tvískiftur, vill annar hl., hv.þm. Borgf. (P. O.), hlaupa hjer undir bagga með 1500 kr. styrk, en hinn, hv. 2. þm. Árn. (E. A.), leggur til, að veittur sje 3000 kr. styrkur. En eftir till. minni hlutans jafnast hvorug upphæðin við það, sem Hólshreppur geldur nú fyrir læknishjálp. Þótt hærri upphæðin væri veitt, þyrfti Hólshreppur að gjalda 600 kr. til þess að geta haldið samninga sína við hinn núverandi lækni, en samkvæmt lægri upphæðinni 2100 kr. Jeg skal ekki fjölyrða um þetta frekar, en vona hins vegar, að deildin líti með sanngirni á þetta mál, því að hjer er um brýna lífsnauðsyn að ræða. Og þó að þingið verði svo ósanngjarnt, að sýna hjer enga linkind, þá munu Hólshreppingar samt halda áfram með að fá lækni, því að það, að þeir sjeu læknislausir, er í mörgum tilfellum sama sem að þeir sjeu líflausir. Jeg vona því, að háttv. deild taki þessu nauðsynjamáli vel og samþ. frv.

Frsm. meiri hl. (Magnús Guðmundsson) Flm. (S. St.) gat þess, að mál þetta hefði verið lengi á leiðinni. Það er rjett. En það er langt síðan að málið fór frá nefndinni, og það er ekki henni að kenna, þó að dregist hafi að taka það á dagskrá. Annars vil jeg benda hv.flm. (S. St.) á það, að ef frv. verður samþykt, þarf að taka ákvæði um laun hjeraðslæknisins upp í launalögin, áður en þau verða afgreidd frá þinginu.

Frsm. annars minni hl. (Pjetur Ottesen) Jeg skal ekki fjölyrða um þetta mál, vil að eins benda á það, að ástæður þær, sem jeg hefi bygt á niðurstöðu þá, sem jeg hefi komist að í þessu máli, eru skýrt og greinilega teknar fram í nál. á þgskj. 444, og vísa jeg hjer með til þeirra.

Forseti: Mál þetta var til meðferðar í sjávarútvegsnefnd Ed., og legg jeg til, að það fari til sömu nefndar hjer.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg leyfi mjer að mælast til, að hv. deild taki þessu frv. vel og fái það sjávarútvegsnefnd til meðferðar. Það er sjálfsagt nauðsynlegt að gera eitthvað alvarlegt til þess að vernda hafnarvirki í Vestmannaeyjum frá eyðileggingu og bæta þau og höfnina, því að af því er auðsær framtíðarhagnaður. Sjávarútvegsnefnd mun vera málinu svo kunnug, að hún á að geta afgreitt það á skömmum tíma. En álits fjárveitinganefndar þarf að leita um fjárspursmálið.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Jeg veit eiginlega ekki. hvort það er rjett að kalla mig frsm. þessa máls. Að minsta kosti mun jeg ekki fara um það mörgum orðum nú. Jeg geri ráð fyrir, að það muni ganga til 2. umr., og þá gefst ef til vill tækifæri til að tala nokkuð um það. Þó skal jeg geta þess, að frv. er borið fram eftir tilmælum stjórnarinnar; aðrar tölur standa þó í því en stjórnin hafði lagt til, og var sú breyting gerð til þess, að allir nefndarmenn, og þá líka allir hv. þingdm., gætu nokkurn veginn fylgst að í málinu. Þó skal jeg geta þess, að eigi voru allir nefndarmenn ánægðir með frv., þótt eigi gerðu þeir fullan ágreining út af því.

Forsætisráðherra (J. M.) Það er rjett, sem hv.þm. Stranda. (M. P.) sagði, að frv. þetta er komið fram eftir tilmælum stjórnarinnar. Þegar það virðist orðið viðurkent, að kaup starfsmanna ríkisins sje yfirleitt orðið of lágt, þá sá stjórnin ekki betur en að hið sama hlyti og að ná til alþingismanna; og það ætti að vera óhætt að gæta sanngirni gagnvart þeim, eigi síður en gagnvart öðrum. Þess ber og að gæta, að þessir þingmenn eru ekki að vinna fyrir sjálfa sig, því að kjörtímabil þeirra er þegar á enda. Jeg trúi því ekki, að það geti sætt mótmælum, að þingmennirnir fái dýrtíðaruppbót, eins og aðrir opinberir starfsmenn. Þá sýnist dagpeningar þingmanna, eins og nú er tímum háttað, ekki mega vera lægri en 12 kr.; jeg hefði heldur kosið, að þeir hefðu verið dálítið hærri. Það virðist óviðurkvæmilegt, að þingmenn fái ekki eins hátt dagkaup eins og ýmsir verkamenn, þeir sem fyrir verkum standa. Annaðhvort er að borga þingmönnum svo, að þeir geti að jafnaði verið skaðlausir af þingsetunni, eða þá að ákveða, að þeir sitji kauplaust á þingi.

Sigurður Sigurðsson Jeg hefi ætlað mjer að segja einhvern tíma fáein orð um frv. þetta, og er því líklega best að ljúka því af nú. Jeg skil ekki í þessari dæmalausu umhyggju fyrir eftirkomendunum, sem kemur fram í frv. þessu. Slíkt er að vísu í alla staði loflegt, bara að sjálfselska blandist þar ekki inn í. Hjer er þó ekki hægt að segja, að þingmennirnir sjeu eingöngu að vinna fyrir eftirkomendur sína, því að vitanlegt er - og vonandi líka - að allmargir þeirra, sem nú sitja á þingi, muni eiga afturkvæmt á þing, og ekki síst flm. frv. Jeg er viss um, að þeir lifa í þeirri föstu trú, að þeir eigi enn eftir að sitja mörg ár á þingi, sjer til sæmdar og landinu til heilla. En það, sem jeg vildi segja, er að það varðar marga þingmenn miklu meira, að þing sje haldið að vetri, en hitt, að kaup þeirra sje hækkað mjög. Jeg hefi heyrt marga unga og efnilega bændur segja, að þeir treysti sjer ekki til að sitja á þingi meðan það er háð að sumrinu, og yfirgefa heimili sín um hábjargræðistímann. Hins vegar skal jeg benda á það, að hingað til hefir ekki skort frambjóðendur, þótt kaupið hafi ekki verið hærra en það er nú, og svo mun einnig reynast framvegis, einkum ef þingið verður haldið að vetrarlagi, eins og ákveðið er í stjórnarskrárfrv. að verða skuli. Jeg sje annars ekki, hvað þetta gönuhlaup á að þýða, að vera nú að koma með frv. um þingfararkaup framvegis. Jeg held það sje best að láta þá um það, sem á þing koma eftir okkur. Í frv. þetta vantar alveg ákvæði um ákveðinn ferðakostnað, eins og er í núgildandi lögum um þetta efni, og það er galli. Og svo er, að því er dýrtíðaruppbót snertir, verið að vitna í frv., sem enn er ekki orðið að lögum, og verður það má ske aldrei. Það er alt á sömu bókina lært.

Jörundur Brynjólfsson Jeg vil að eins undirstrika orð hv. 1. þm. Árn. (S. S ), um að næsta óhyggilegt sje að bera fram þetta frv. Það getur hreint og beint riðið á lífi hvers einasta þm., sem greiðir því atkvæði. Nú vita allir, hvílíkir ágætismenn eiga sæti hjer í hv. deild, og má nærri geta, hvílíkt tjón það væri fyrir þjóðina, ef enginn þeirra kæmi á þing aftur, og ekki bætir það úr skák, þegar þetta er gert fyrir þá er síðar kunna að koma. En þó hv. þm geti sprengt sig á þessu, get jeg þó, því miður, ekki greitt atkvæði móti frv., með hv. 1. þm. Árn. (S. S.) Til þess er frv. alt of sanngjarnt.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Nefndin hefir enga afstöðu tekið til þess, hvort þessi jörð skyldi seld eða ekki. Hún leggur til, að málinu verði vísað til stjórnarinnar og hún alhugi það. Ef hún kemst að þeirri niðurstöðu, að selja beri, þá leggur hún frv. fyrir næsta þing í þá átt. Undirbúningur málsins er ekki eins góður og skyldi, og er því málinu best borgið með því, að vísa því til stjórnarinnar. Ef Siglufirði yrði selt þetta land, þá væri erfitt að neita öðrum kauptúnum, sem kaupa vildu. Landið á víða lóðir í kauptúnum, og ef rætt er um það, hvort þær skuli selja yfirleitt eða ekki, verður málið stórmál. En þannig verður að taka það, því ekki er rjett að taka eitt kauptún út úr og selja því, án þess að hafa gert sjer það ljóst, hvort menn vilji selja yfirleitt eða ekki. Jeg get nefnt nokkra staði, sem landið á og líkt er ástatt um og þennan. Í Skagafirði eru tveir: Sauðárkrókur og Kolkuós, í Húnavatnssýslu tveir: Blönduós og Hólanes, í Strandasýslu tveir: Borðeyri og Ingólfsfjörður. í Borgar firði Borgarnes. Á Austurlandi á ríkið einnig verðmætar eignir, t. d. á Eskifirði, og svo mætti halda áfram að telja, og síst má gleyma Vestmannaeyjum. Ef farið væri fram á að selja alt þetta, þá fer að vandast ráðið, og má ekki hrapa að því. Jeg veit, að sagt verður, að þegar hafi verið gerð undantekning, þar sem er Húsavík, og er það rjett, en jeg sje ekki, að í framtíðinni þurfi að binda sig við það frekar en verkast vill. Nefndin vill að minsta kosti stöðva þessa sölu þangað til búið er að athuga hana í heild.

Stefán Stefánsson Jeg býst við, að nefndin líti svo á, að ef sala fer fram, sje vafasamt, hvort nægilegt verð muni fást fyrir jarðirnar. En hinu neitar nefndin ekki, að kauptúnum sje nauðsyn á að fá keypt land, og þá einkum Siglufirði og öðrum þeim bæjum, sem eru eða hefir verið á síðustu árum í hröðum vexti. Aðalástæða nefndarinnar hlýtur að byggjast á óttanum fyrir því, að landssjóður skaðist á sölunni, að sæmilegt verð verði ekki greitt fyrir landið. Þessi ótti virðist mjög ástæðulítill, því þótt þeim dómkvöddu matsmönnum væri ekki fulltreystandi, þá hefir stjórnin það vitanlega í hendi sinni, hvort hún selur fyrir það verð, sem þeir ákveða, eða ekki. Annars býst jeg við, að matsverðið yrði ákveðið svo sanngjarnt og rjett, sem frekast væri auðið. En ef stjórnin liti öðruvísi á það mál, ef hún teldi verðið of lágt, þá er enginn, sem skyldar hana til að selja fyrir það verð. Háttv. frsm. (M. G.) sagði, að erfitt væri að neita öðrum, ef Siglufirði yrði selt, og það er rjett; þó mætti hugsa sjer þar undantekningar. En af því leiðir þá líka, að erfitt er að neita Siglufirði, þegar öðrum hefir verið selt. En það hefir verið gert, og benti hv.frsm. (M. G.) á það sjálfur. Hjer er því ekki um neina nýja stefnu að ræða. Hjer er ekki um það að tala, að breyta venju eða skapa fordæmi, heldur að eins það, að fylgja sköpuðu fordæmi. Það er ekki verið að mælast til þess, að Siglufirði veitist ívilnanir, heldur að eins að hann fái að njóta sama rjettar og ýms önnur kauptún. það er ætlast til þess, að fult tillit sje tekið til verðmætis landsins, og verðið ákveðið samkvæmt því. Þá hefir nefndin fundið málinu það til foráttu, að það væri illa undirbúið, þar sem bæði vantaði nákvæma skýrslu um lóðagjöldin og eins umsögn kirkjustjórnar um söluna. Jeg hefi látið háttv.frsm. (M. G.) í tje símskeyti frá prestinum á Hvanneyri um upphæð lóðargjaldanna, og eru þau um 6600 kr. þá má og geta þess, að hjeraðsfundur hefir samþykt söluna. og við 1. umr. málsins skýrði jeg frá því, að biskup væri málinu meðmæltur, en til þess að hv. deild geti fengið enn nánari upplýsingar um álit hans, þá hefi jeg brjef frá biskupi, sem jeg ætla að lesa hjer upp, með leyfi hæstv. forseta. Brjefið hljóðar þannig: „Samkvæmt ósk yðar, háttvirti herra alþingismaður, vil jeg viðvíkjandi frumvarpi því um sölu á Hvanneyrarlandi til Siglufjarðarkaupstaðar, sem þjer. þingmenn Eyfirðinga, hafið til flutnings á yfirstandandi Alþingi, taka það fram sem hjer fer á eftir: Þótt jeg sje yfirleitt mótfallinn allri sölu prestssetra, og þá ekki síst á prestaköllum, sem haldast eiga óbreytt áfram, svo sannfærður sem jeg er um, að prest um sje hollara vegna afkomunnar að hafa búskap en að lifa sem tómthúsmenn í kaupstað, þá finst mjer það sölumál, sem hjer liggur fyrir, horfa öðruvísi við en önnur samskonar mál. Hjer er sem sje að ræða um kaup á landi prestssetursins utan túns og prestinum áskilinn rjettur til haglendis fyrir skepnur sínar, svo og svarðarafnot í Leyningi eftir þörfum. Prestinum á Hvanneyri verður því eftir sem áður mögulegt að hafa nokkurn búskap og jeg hygg einmitt mátulega stóran fyrir prest í jafnfjölmennu prestakalli og Hvanneyrarprestakall er orðið við hinn mikla vöxt Siglufj.kaupstaðar á síðari árum. Hins vegar liggur í augum uppi, að það er beint skilyrði fyrir þrifum hins unga kaupstaðar, að hann eignist sjálfur lóðina, sem hann stendur á, og fái auk þess land til ræktunar og beitar, sem þrif bæjarfjelagsins heimta. Jeg fæ því ekki betur sjeð en að öll sanngirni mæli með því, að hinn ungi kaupstaður fái það land, sem farið er fram á í frumvarpinu, og þar sem prestinun á Hvanneyri eru með sölu landsins ekki gerðar neinar þungar búsifjar, er jeg fyrir mitt leyti því meðmæltur, að frumvarpið fyr eða síðar nái fram að ganga.“ Þetta er þá álit biskups, og kemst hann ótvírætt að þeirri niðurstöðu, að ekki sje sanngjarnt að neita um söluna. Sem sagt, öll gögn málsins mæla með sölunni, og ástæður nefndarinnar um viðsjárvert fordæmi og ónógan undirbúning eru hreint og beint vindhögg út í loftið. En svo jeg víki aftur að aðalástæðu nefndarinnar, um að ekki fáist sæmilegt verð, þá vita hv. nefndarmenn, að stjórnin hefir verðið alveg í hendi sinni, og á hina hliðina, að Siglufirði er þetta svo mikið nauðsynjamál, að hann verður að leggja alt kapp á að fá keypt, jafnvel þótt kaupverðið mætti fremur álitast of hátt en hið gagnstæða. Menn kunna að óttast það, að lóðir hækki enn, og geti því landið selt sjer í skaða, en það má gera ráð fyrir, að matsmenn meti alt sanngjarnlega, taki fult tillit til þess, að ýmsar lóðir, sem leigðar hafa verið fyrir mörgum árum síðan, eru of lágt leigðar, og sömuleiðis líti á það, hvers vænta má í nánustu framtíð, hvað eftirspurn lóða og viðgang bæjarfjelagsins snertir. En hins vegar tel jeg litla von til þess, að lóðir hækki þar mikið fram úr því, sem nú er. Nauðsyninni, sem er á því, að bæjarfjelagið fái þetta land keypt, ætla jeg ekki að lýsa, því bæði skilja háttv. þingdm. það mjög vel, og svo hefir það verið gert rækilega í greinargerð með frv. á þgskj. 212, og læt jeg mjer því nægja að vísa til þess.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) það var vitanlegt, að hv.flm. (St. St.) yrði óánægður, ef frv. næði ekki fram að ganga, en þó skil jeg ekki, að hann geti ekki sætt sig við niðurstöðu nefndarinnar. Það er enn ekki loku fyrir það skotið, að hann fái sitt fram. Hv. flm. (St. St.) vildi láta líta svo út, sem aðalástæða nefndarinnar væri verðið, en svo var ekki. Aðalástæðan var það, að nefndin vildi láta eitt yfir alla ganga, og fresta því málinu þangað til tekin væri ákvörðun um, hvort selja ætti kauptúnum lóðir yfirleitt, eða ekki. En viðvíkjandi verðinu má taka það fram, að fyrir nokkrum árum var það miklu lægra en það er nú, og þær lóðir, er þá voru leigðar, voru leigðar fyrir minna en nú mundi verða. Jeg skil heldur ekki, hvað knúið getur kaupstaðinn til kaupanna annað en hagnaðarvon. Bærinn getur haft eins mikil umráð yfir landinu og honum líkar, til að skipa götum og ráða húsagerð. Lögreglusamþykt og byggingarsamþykt nægir til þess. Sú ástæða, að bænum sje bráð nauðsyn á landinu til að verða húsbóndi á sínu heimili, er því einskis verð, og það því síður, sem bærinn hefir Leyning til nytja fyrir mjög lítið eftirgjald. Jeg sje ekki að kaupstaðurinn græði annað á kaupunum en peninga eða peningavon. Það getur verið næg hvöt fyrir hann, en þá er eftir að vita, hvort við, sem eigum að gæta hagsmuna landsins í heild, föllumst á að láta þessa hagnaðarvon frá landinu til kaupstaðarins. Sú ástæða, að kaupstaðurinn eigi hægra með að fá lóðir útmældar til verslunar, ef hann á landið, er á engu bygð. Þá talaði hv.flm. St. St.) um það, að stjórnin þyrfti ekki að fara eftir matinu. En eru nokkrar líkur til, að stjórnin sjá fyrir, hvað landið kann að stiga? Jeg held, að slíkt sjái enginn fyrir. Ef selt verður, þá verður það vitanlega með sanngjörnu verði, eftir því, sem matsmenn áætla. En þær áætlanir geta hæglega reynst skakkar, og er enginn kominn til að meta, hvort svo sje, nema reynslan ein. Þá vítti hv.flm. (St. St.) það, að nál taldi málið illa undirbúið, og las upp brjef frá biskupi, máli sínu til sönnunar. Brjefið hlýtur að vera nýlega dagsett; að minsta kosti hefir nefndin ekki heyrt það fyr en nú, og er því nál. rjett. Þá held jeg, að skjóti einhverju skökku við með lóðargjöldin. Prestur segir að eins, að þau sjeu nálægt 6600 kr., en jeg býst við, að þau sjeu hærri, og víst er, að þau eru altaf að hækka. Það, sem fyrir kaupstaðnum vakir, getur ekki verið annað en hagnaðarvon, og lái jeg það ekki, þar sem getur oltið á hundruðum þúsunda, hvort selt verður eða ekki, og þar sem hv.flm. (St. St.) skoðar sig frekar sem þm. kjördæmis síns en þm. landsins, finst mjer ekki einkennilegt, þótt hann beri frv. fram.

Bjarni Jónsson Það var hjer lítið frv. á ferðinni um daginn, um að selja lækni mýrarblett, sem gefur af sjer 5 hesta af heyi, en getur gefið af sjer kýrfóður, ef hann er ræktaður. Þetta frv. var drepið. En nú er hjer frv. frá sparnaðarpostulum þingsins um að selja stórt og mikið land á ágætum stað, sem gefur landinu miklar tekjur, og enginn getur sagt um, hvað það kann að gefa af sjer síðar meir. Þessir sparnaðarmenn, sem ekki gátu sjeð af 9 þús. kr. til að semja orðabók yfir þeirra eigið mál, vilja nú fleygja tugum eða hundruðum þúsunda í kjördæmi sín. þannig lítur sparnaðarhlið þessara manna út, þegar kjósendahræðslan og hreppapólitíkin hafa málað hana. Jeg vildi senda sparnaðarpostulunum þessa orðsending frá orðabókinni, og vona, að aðrir verði til þess á eftir.

Stefán Stefánsson. Jeg stend upp vegna einstakra atriða í ræðu hv.frsm. (M. G.). Það var á honum að skilja, að verðið á landinu mundi einvörðungu metið eftir núverandi leigu. En eins og jeg tók fram, býst jeg við, að matsmennirnir taki aðallega til hliðsjónar leiguna nú síðustu árin. Fyrstu lóðirnar, sem leigðar voru, hafa að eftirgjaldi til ekki verið leigðar nándar nærri eins eins hátt og nú er orðið. Geri jeg því ráð fyrir, að matsmennirnir líti fremur á nútímann en fortíðina og reyni að gera sjer sem ljósasta grein fyrir nánustu framtíð, að því er snertir atvinnuvegi þar og þá eftirspurn lóða. Þetta er því engin ástæða hjá hv.frsm. (M. G.). (M. G.: Verðið getur hækkað.). Veit jeg það vel, en svo er um hvern þann hlut, sem seldur er, að hann getur hækkað í verði. Ef aldrei ætti að selja neitt það, sem gæti hækkað í verði, þá hygg jeg að færi að dofna yfir viðskiftalífinu. Jeg viðurkenni það fúslega, að kaupstaðurinn býst við að hafa mjög gott af kaupunum, með öðrum orðum, að þau sjeu honum bráðnauðsynleg. Ef svo væri ekki, þá efast jeg um, að mjer hefði verið falið að flytja þetta frv. En viðskifti geta verið þannig, og eru enda oftast svo í eðli sínu, að báðir partar þykjast hafa einhvern meiri eða minni ávinning. Annars er það mjög mikið efamál, hvort þessar jarðir komast nokkurn tíma í jafnt verðgildi, ef ríkið á þær, eins og ef bæjarfjelagið eignaðist þær. Hitt er miklu líklegra, að ef bæjarfjelagið á landið og hefir öll frjáls umráð þess, þá verði landið langtum verðmætara en ella, og er salan þá um leið orðin landsins hagur, sem okkur kemur öllum saman um að við eigum að styðja. Bænum er landið meira virði en ríkinu, og á þeim grundvelli getur salan farið fram svo hvorugt tapi. Þá var hv.frsm. (M. G.) að tala um biskupsbrjefið, og að það hljóti að vera nýlega dagsett. Og virtist mjer, sem hann vildi gefa það í skyn, að jeg hefði pantað brjefið, til að draga biskup inn í málið mjer til stuðnings. Ef svo er, þá er það hreinn misskilningur. Jeg gat þess við 1. umr. þessa máls, að biskup væri sölunni hlyntur. Vissi jeg það af samtali við hann. En svo fór biskup í ferðalag og hefir verið að heiman þangað til nú, að hann er nýkominn heim. Jeg fór því til hans og spurði hann enn um álit hans í þessu máli, og var það á sama veg og verið hafði. Háttv. frsm (M. G.) þarf því ekki að vera með neinar dylgjur um pantanir.  (M. G.: Er ekki þm. að segja það sjálfur?)  . Jeg segi frá því, eins og það var, en jeg vissi vel, að ummæli hv.frsm. (M. G.) áttu að skiljast á annan veg. Jeg skildi tóninn. Þá mintist hv.frsm. (M. G.) á lóðagjöldin. Hvað þau snertir, þá gat jeg ekki gefið þar betri upplýsingar, en jeg gerði. Jeg lagði fram afskrift af mati yfir- og undirfasteignamatsnefndar og símaði til Siglufjarðar og bað prestinn á Hvanneyri um upplýsingar. Símskeyti hans hefir hv.frsm. (M. G.) sjeð. Að lóðagjöldin eru litlu hærri eftir skeytinu er sennilega vegna þess, að prestur hefir leigt eitthvað af grunnum í vor, en jeg býst við, að nefndin verði að taka matsmennina trúanlega, að því er matsgerðin nær. Annars gleður það mig, hvernig svo sem þetta mál fer nú við atkvæðagreiðsluna, að stjórnin er því þó hlynt. Og býst jeg því ekki við, verði málinu vísað til hennar, að hún leggi á móti því, í trássi við vilja Siglfirðinga og þeim til tjóns. Svo getur farið, og er ekki ólíklegt, að önnur stjórn en sú, sem nú situr, fjalli um málið, en þá lít jeg svo á, að sú stjórn verði að telja sig bundna við yfirlýsingu núverandi stjórnar. Hins vegar vænti jeg þess, að hv.þm. skoði vel huga sinn, áður en þeir kasta þessu máli í stjórnina, því hvert ár, sem líður án þess, að frv. verði að lögum, heftir ýmsar nauðsynlegar framkvæmdir bæjarfjelagsins.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg veit ekki, hvort háttv. 1. þm. Eyf. (St. St.) hefir skilið mig rjett. Jeg hefi ekki lagt það til, að málið næði fram að ganga á þessu þingi. Till. nefndarinnar kemur heim við þær athugasemdir, sem jeg gerði við frv. við 1. umr. En það er satt, að jeg taldi annað að selja kaupstöðum og sveitarfjelögum en einstökum mönnum. Það er þess vegna ekki á ferðinni hjer algengt þjóðjarðasölumál, og mega menn ekki blanda því saman. Jeg er yfirleitt hlyntari því, að kaupstaðir og sveitarfjelög kaupi jarðirnar, ef ríkið á annað borð selur þær. Nefndin hefir ekkert um það sagt, hvort selja á eða ekki. Hún tekur enga afstöðu til þess og heldur þannig málinu opnu. Jeg býst við, að hvaða stjórn, sem við völd verður, geri það í þessu máli, sem hún álítur heppilegast eftir nákvæma athugun. Jeg er ekki hræddur um, að hún láti málið sitja á hakanum, enda verður þess víst gætt, að svo verði ekki, bæði af Siglfirðingum og eins af hv. 1. þm. Eyf. (St. St.), sem er allötull þegar kjördæmi hans á í hlut.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg skal ekki gera mál þetta að slíku hávaðamáli, sem hv. 1. þm. Eyf. (St. St.), enda gerist þess lítil þörf. Hvað snertir virðinguna á landinu, var hv.þm. (St. St.) mjer samdóma um, að lóðirnar mundu metnar til þess verðs, er hæfilegt þætti, þegar matið fer fram, og jeg geri ráð fyrir, að hv.þm. (St. St.) sje mjer samdóma um, að það sje meira en efasamt, hvort hagkvæmt muni fyrir ríkissjóð að selja þær því verði. Eitt áþreifanlegt dæmi þess, að málið er fremur lítið undirbúið, er það, að skjölum þeim og skilríkjum, sem fyrir bendi eru um lóðagjöldin á Siglufirði, ber ekki saman, og einmitt fyrir þær sakir fjekk hv.þm. (St. St.) símskeyti að norðan nú nýlega um málið. Jeg segi ekki, að brjef það, sem hv.þm. (St. St.) las upp frá biskupi, hafi verið pantað, en nefndin gat að minsta kosti ekki tekið tillit til þess í nál. sínu, því henni var það ekki kunnugt fyr en eftir að hún hafði samið nál.Háttv. þm. (St. St.) sagði, að stjórnin væri málinu hlynt. Það mun vera nokkuð djúpt tekið í árinni, því að jeg man ekki betur en að þegar málið var hjer fyrst til umr. þá taldi hæstv. forsætisráðh. (J. M.) það ekki nægilega undirbúið, og taldi því rjettast að vísa því til stjórnarinnar. Mjer skilst því, að stjórnin hafi enn ekki tekið neina ákveðna afstöðu í málinu, og eins er með nefndina; hún leggur til, að því sje vísað til stjórnarinnar, til frekari athugunar.