Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Herra forseti ! Þetta mál hefur verið lengi hjá allshn., og er því von, að það komi seint fram í d. Frv. er flutt sem stjfrv., og hefur það farið gegnum Nd. með nokkrum breyt. frá því, sem bráðabirgðal. voru upprunalega. Aðalbreyt., sem n. í Nd. gerði á bráðabirgðal., er aðallega við 1. gr. laganna. Önnur gr. er nokkurn veginn shlj. ákvæðum bráðabirgðal., en svo er einnig gerð breyt. við 3. gr., þar sem svo er ákveðið, að húsaleigun. skuli hafa úrskurðað um ágreiningsatriði innan 14 daga frá því málið var afhent n. til afgreiðslu. Þessar breyt. eru að mestu shlj. bráðabirgðal., og þarf ég því ekki að vera að rekja efni þeirra. Allshn. þessarar d. hafði kallað á sinn fund kauplagsn. og hagstofustjóra, sem ætlazt er til samkv. frv., að kveði á um þá vísitölu, sem eftir skuli farið um hækkun viðhaldskostn. og nú er heimilt að húsaleigan hækki í samræmi við. Allshn., kauplagsn. og hagstofustjóri voru samdómum, að orðalag 1. gr., eins og það er í brtt. 526, væri ekki nógu ljóst fyrir kauplagsn. og hagstofuna að vinna úr, og taldi því n. nauðsynlegt að kveða nokkuð skýrara á um orðalag gr. heldur en áður var. En þó er það aðallega það, sem hér er fyllra kveðið á um, að félmrh. skal að fengnum till. húsaleigun. ákveða hlutfallið milli húsaleigu og viðhaldskostnaðar. Samkv. því hlutfalli og þeirri hækkun, sem verða kann á hverjum tíma, skal kauplagsn. með aðstoð hagstofunnar reikna út tvisvar á ári vísitölu, sem svo skal farið eftir um leigumála. Í frv. eins og það kom frá Nd. var þetta orðað svo, að vísitöluna skyldi reikna út 14. maí og 1. okt., nákvæmlega á þeim dögum, sem húsnæðisskipti eiga sér stað . hér í bænum. Það var ómögulegt fyrir kauplagsn. að reikna út þessa vísitölu sama daginn og flutningar fara fram, heldur varð að gefa nokkurn frest til þess að reikna vísitöluna út. Þess vegna er í okkar till. miðað við l. maí og 1. sept. Þetta er í aðalatriðum sú breyt., sem n. leyfir sér að gera á orðalagi 1. gr. Við 2.–3. gr. sá n. ekki ástæðu til að gera breyt., nema að því leyti að færa þær í samræmi við bráðabirgðal. Það má kannske segja, að það hefði mátt kveða dálítið ýtarlegar á um þetta efni heldur en n. hefur gert, og skal ég ekki fara út í það. Ég tel það höfuðatriðið, að n. hefur orðið sammála um þær breyt., sem þegar liggja fyrir, að undanskildu því, að hv. 11. landsk. hefur komið með brtt. á þskj. 698, þar sem hann gerir tvær efnisbreyt. frá því, sem meiri hl. n. leggur til. Hin fyrri er sú, að hann vill, að í staðinn fyrir húsaleigun. komi kauplagsn., sem kveði á um hlutfallið milli viðhaldskostn. og húsaleigu eins og það er á hverjum tíma. Aftur á móti viljum við, að það verði húsaleigun., og skal ég fara um þetta nokkrum orðum. Húsaleigun. er aðili, sem er valin þannig, að hún á að vera hlutlaus aðili á milli húseigenda og leigjenda, og ég held, að í þá n. hafi valizt hæfir menn, sem kunnugir eru öllu því, sem lýtur að þessum málum. Það verður að leggja mikið upp úr því, að hér sé um hlutlausan aðila að ræða, og í þeim skilningi sjáum við ekki annan aðila heppilegri en húsaleigun. En breyt. sú, sem þessi hv. þm. leggur til, er sú, að hér sé miðað við víðhaldskostnað eins og hann var 4. apríl 1939, en frv. gerir ráð fyrir því, að miðað sé við 14. maí 1940, og skiptir þetta að sjálfsögðu allmiklu máli. Nú var það svo í l., sem gilt hafa og gilda enn, að menn máttu hækka húsaleigu sem viðgerðarkostnaði nam, og var því hægt fyrir húseigendur að láta leigjendurna greiða þann kostnað, sem varð á þeim tíma frá því l. voru sett, en hins vegar þótti allshn. Nd. og einnig þessarar d. rétt að binda þetta tímatakmark við 14. maí 1940. Af báðum þessum ástæðum getum við ekki mælt með þeirri breyt., sem meðnm. okkar hefur lagt hér fram. - Um kauplagsn. er ekki nema gott eitt að segja, hún er að sjálfsögðu vel skipuð mönnum, en ég held þó, að hennar aðstaða til þess að reikna út þetta hlutfall sé nokkuð lakari heldur en húsaleigun., vegna þess að húsaleigun. hefur fengið í sínar hendur ótal gögn, sem létta henni það starf að geta kveðið réttlátlega á um þetta hlutfall. Svo veit ég ekki, hvort það er hugsunarlega rétt að láta þá n. ákveða þetta hlutfall, sem einnig á að reikna út vísitöluna (kaupvísitöluna). Ég tel það a. m. k. vafasamt. Hér er um ábendingu að ræða til félmrh.„ sem hann í flestum tilfellum mun fara eftir, og er það því mikilsvert, hvernig gögn það eru, sem slík n. leggur félmrh. í hendur. Ég hef þá lýst þeirri afgreiðslu, sem n. leggur til, að frv. fái. Meiri hl. allshn. leggur til, að brtt. hans verði samþ., en að brtt. 11. landsk. verði felld. Ég hygg, að þetta mál hafi dregizt nægilega lengi til þess, að tími þyki til þess kominn að láta það fá afgreiðslu þingsins, því að það nær ekki nokkurri átt, að svona mál dagi uppi. Til þess að fá húsaleigul. úr gildi numin er nauðsynlegt að fá þetta frv. afgr., og ætla ég ekki að fara út í það, en ég hygg, að þetta mundi ekki verða hvað minnsti liðurinn í því að hafa einhvern hemil á dýrtíðinni, að húsaleigan fari ekki fram úr öllu lagi. Með þeim till., sem hér liggja fyrir, leggur n. til, að frv. verði samþ., og mun ég ekki fara ýtarlegar út í þetta mál að svo stöddu.



Þegar þetta mál kom fram f Nd., voru á því nokkur missmíði, sem frsm. n. hefur raunar drepið á, sem sé að það vantaði ákvæði í l. um það, hvernig vísitalan, sem ger t er ráð fyrir, eigi að reiknast út. Vitanlega er ekki nóg að ákveða vísitölu um þessa hækkun, heldur varð að skera úr því, hvað mikið húsaleigan skyldi hækka í hlutfalli við dýrtíðina, og þurfti því að finna hlutfallið milli viðhaldskostnaðar og húsaleigu á hverjum tíma. N. var því sammála um, að kippa þyrfti þessu í lag, og till. mínar voru í upphafi þær, að félmrh. ákvæði þetta hlutfall milli víðhaldskostnaðar og húsaleigu. En það, að þetta skyldi gert að fengnum till. húsaleigun., átti að verða til þess að fyrirbyggja það, að nokkra tortryggni gæti verið um að ræða, og húseigendur áttu að fá að leggja sitt til málanna, enda ættu þeir að vera manna kunnugastir um það, hver viðhaldskostn. væri og hvernig hlutfallið yrði rétt fundið milli húsaleigu og viðhaldskostnaðar. En n. gat ekki orðið sammála um þetta, og bar ég því fram brtt. við till. n. um það, að kauplagsn. skyldi falið að gera slíkar till. til félagsmálaráðherra í stað húsaleigunefndar. Hv. frsm. sagði, að þetta mundi ekki vera heppileg leið, það þyrfti að vera hlutlaus aðili, sem gerði slíkar till., og taldi hann, að húsaleigun. væri hlutlaus aðili í þeim efnum. Það getur vel verið, að húsaleigun. sé það, og hún á að vera það að sjálfsögðu, - til þess er hún skipuð að dæma hlutdrægnislaust milli þessara aðila, húseigenda og leigjenda. En það mun ekki álit a. m. k. húseigenda, að n. sé hlutlaus í þessum efnum, því að þeir eru þeirrar skoðunar, að n. hafi tilhneigingu til þess að draga frekar taum leigjenda en húseigenda. Mér finnst það ástæðulaus ónærgætni að neita húseigendum um að hafa till. rétt í þessu máli, sem skiptir mjög miklu máli og þeir manna bezt þekkja og vita, hver viðhaldskostn. er. En svo er annað atriði, sem máli skiptir og brtt. 698 fer fram á, og það er, að hlutfallið milli húsaleigu og viðhaldskostn. verði miðað við 4. apríl 1939, eða við gildistöku gengisl. Eftir því, sem ég tók eftir frsm., þá virtist mér svo sem hann hefði misskilið, hvað ég á við með þessu. Hann leit þannig á, að ef það hefði átt að miða þetta við hlutfallið milli húsaleigu og viðhaldskostn., þá yrði að miða við 14. maí 1940. Í frv. er talað um það, að húsaleigan megi .ekki hækka frá því, sem hún var 14. maí 1940, en seinna í 1. gr., eins og hún kom frá Nd., er sagt, að vísitalan skuli vera miðuð við almennan viðhaldskostn. eins og hann var 4. apríl 1939. M. ö. o., að miða við það verðlag, sem hér var eftir að gengisl. höfðu verið sett, og á meðan þetta ákvæði er ekki sett, sem ég vil setja í l., þá er félmrh. í óvissu um það, við hvaða tímabil eigi að miða, þegar ákveða skal hlutfallið milli húsaleigu og viðhaldskostnaðar. Annars má deila um það, við hvaða tímabil eigi að miða, þegar reikna á hlutfallið milli húsaleigu og víðhaldskostnaðar. Því miður er því ekki að leyna, að allmikil óánægja er meðal húseigenda hér í Reykjavík um þessa löggjöf í heild sinni, og mér virðist sem þær ástæður, er húseigendur færa fram fyrir óánægju sinni, hafi við ekki svo lítil rök að styðjast. Það hefur áreiðanlega verið búið öðruvísi að þessum borgurum heldur en öðrum borgurum í landinu. Allir þeir, sem laun taka hjá því opinbera og hjá einkafyrirtækjum, hafa fengið leiðrétting sinna mála að því leyti, að þeim er greidd full verðuppbót á laun sín, og verkafólk hefur einnig fengið sömu kjarabætur og meira að segja fengið grunnkaupið hækkað. Framleiðslan í landinu hefur fengið stóra hjálp af hálfu hins opinbera, m. a. fyrir aðgerðir Alþ. 1939, þegar gengi íslenzku krónunnar var lækkað, og við gengislækkunina, sem hefur orðið árið 1940, og nú skilst mér, að sé á leiðinni frv. um víðtæka aðstoð af hálfu hins opinbera til framleiðslunnar í landinu. En húseigendur einir manna fá enga leiðrétting sinna mála. Alþ. hefur tekið fyrir það, að þeir gætu á nokkurn hátt haft meira upp úr sinni eign, sem bundin er í fasteign, heldur en var, áður en verðhækkunin skall á. Það getur verið, að fyrir suma húseigendur skipti þetta ekki svo miklu máll, af því að þeir hafi annan rekstur með höndum, en hér í Reykjavík eru margir húseigendur, sem hafa á undanförnum árum ekki haft annað til að lifa af en hús, sem þeir hafa eignazt. Þetta er oft og tíðum eldra fólk, sem hefur notað sitt fé til þess að kaupa hér fasteign og hefur ætlað sér að lifa á henni í elli sinni. Það er að sjálfsögðu vilji hv. þm. og Alþ. að setja sinn metnað í að ganga svo frá þessari löggjöf, að þeir, sem við hana eiga að búa, geti við unað. Það ætti að takast, ef fullri sanngirni er beitt. Hvað húsaleigul. snertir, hefur þetta ekki tekizt hingað til, og Alþ. ætti ekki að auka á óánægjuna með því að mæta ekki jafnsanngjörnum kröfum og það er, að gerðar séu till. um það, hvernig hlutfallið á milli viðhaldskostnaðar og húsaleigu er fundið. Húseigendur vilja sætta sig við að láta kauplagsn. gera slíkar till. frekar en húsaleigun. Ég bið hv. frsm. að athuga það, sem ég sagði um tímatakmarkið, því að það þarf að koma inn í l., hvort miðað er við verðlagið fyrir stríð eða t. d. 14. maí 1940, en slíkt væri órétt að gera.



Herra forseti! Ég var því miður ekki við, þegar fyrri umr. fór fram. Ég vil taka það fram fyrst og fremst, að ég tel þær breyt., sem gerðar hafa verið á 1. gr., mjög til hins verra. Þessi l. voru sett til að halda niðri húsaleigu í bænum, en í 1. gr. er ákveðið, að húsaleigu megi hækka eftir því, sem viðhaldskostnaður hækki, og er svo til ætlazt, að húsaleigun. ákveði, hver hækkunin megi verða á leigunni. Í þess stað er nú í Nd. lagt til, að farið verði eftir vísitölu, sem í fæstum tilfellum yrði rétt. Viðhaldskostnaður getur verið frá 5–30% af húsaleigutekjunum. Það er því miklu réttara að láta húsaleigun. ákveða hækkun húsaleigu í hvert sinn en láta alltaf gilda sömu prósentvísu hækkunina. Þetta er ranglæti gagnvart þeim húsum, sem verri eru og mikið þarf að kosta til viðhalds á. Það er miklu réttara, að húsaleigun., sem kemur á staðinn og sér, hvaða viðhalds er þörf og hver leigan er, ákveði þetta. Þá er þess að gæta, að nú er viðhald víða vanrækt. Enda er hæpið, hvort á að hækka húsaleigu, þó að einhver húseigandi telji sig ekki geta fóðrað stofu eða gert við dúk nema fá hækkaða húsaleigu fyrir. Þegar viðhald er ekki framkvæmt, á leigan ekki að hækka. Ég vil láta 1. gr. vera óbreytta. Ef breyt. á 1. gr. verða samþ., er ég ekki viss um, að réttarbæturnar í 2. gr. séu það miklar, að ég vilji kaupa þær fyrir 1. gr., eins og lagt er til, að hún verði.



Við nánari athugun sé ég, að það er rétt, að það þarf að koma inn í frv. nánara ákvæði um tímatakmarkið, en ég er ekki viss um, hvort rétt er að orða það eins og hv. 11. landsk. þm. vill. Hins vegar er sami ágreiningur á milli okkar hvað snertir kauplagsn. og húsaleigun. Ég teldi æskilegt, ef hann vildi fresta sinni till. til 3. umr., svo að við getum rætt málið nánar. Ég skal ekki rökræða önnur atriði málsins. Það verður undir mati komið, hvort fasteignaeigendur verða hart úti. Þeir eiga sitt fé í fasteignunum, og leigumálar eru venjulega það ríflegir, að fullt svo góðir vextir fást af fénu og menn fá nú af peningum í bönkum, enda vilja menn ólmir kaupa fasteignir nú. Hv. 1. þm. N.-M. mælti mjög gegn 1. gr. og taldi hana breytta svo mjög til hins verra, að vafasamt væri, hvort borgaði sig að samþ. 2. gr., ef breyt. á 1. gr. næðu fram að ganga. Mér finnst hv. þm. hafa nokkuð til síns máls. Það er vandaverk að skapa vísitölu svo, að einskis réttur verði fyrir borð borinn. Húsin eru misjöfn og viðhaldið eftir því. En mér virðist ekki nema ein leið út úr þeim vanda. Það verður að meta hverja einustu íbúð. En íbúðir skipta þúsundum, og þó að ekki sé nema nokkur hluti þeirra metinn, hversu óskaplegt verk er það ekki fyrir eina nefnd? Þetta kom til tals í n. hjá okkur, hvort ekki væri gerlegt að meta íbúðir, en við sáum ekki betur en að það væri fullkomið ofverk fyrir eina nefnd. Ef óskir hv. 1. þm. N.-M. næðu fram að ganga og breyt. á 1. gr. væri felld hér í d., mundi það valda svo mikilli togstreitu í Nd., að frv. mundi hrekjast á milli d. á ný. Ég vil því ekki ráða til þess að fella breyt. á 1. gr.



Ég get ekki orðið við því að taka brtt. mína aftur til 3. umr., því að ef hún verður samþ., er þegar komin leiðrétting á þessu í frv., en ef hún verður felld, má alltaf bera fram till. við 3. umr. til bóta.



Ég fæ ekki skilið af brtt. hv. 11. landsk. þm., hvort átt er við hlutfallið á milli húsaleigu og viðhaldskostnaðar 4. apríl 19319 eða hvort átt er við hlutfallið á milli húsaleigu og víðhaldskostnaðar og aukins viðhaldskostnaðar.

Ef viðhaldskostnaður er þá 1/10, en nú 2/10, ætti húsaleiga að hækka um 1/10.

Ég er eins og hv. 1. þm. N.-M. andvígur 1. gr. eins og hún er nú. Það er enginn vafi á, að þær breyt., sem farið er fram á, verða til þess að hækka húsaleiguna almennt, þannig að þetta er ekkert annað en frv. um heimild til að hækka húsaleigu. Það skýtur dálítið skökku við, að Alþ. sé að samþ. l., sem verða til þess að auka dýrtíðina, á sama tíma og það er talið þýðingarmesta mál þingsins að stöðva dýrtíðina og þingi hefur verið frestað í vikutíma þess vegna. Það er rétt, að það verður ekki hjá því komizt, að húsaleiga hækki í samræmi við viðhaldskostnað, en hún gerir það líka eftir gildandi l. Samkv. 1. gr. þessa frv. eins og hún er nú hækkar öll húsaleiga án tillits til viðhalds. Vísitalan um víðhaldskostnað væri miðuð við, að öllum húsum væri sæmilega haldið við, en þar skortir mjög á, einkum nú á yfirstandandi tíma. Þar vantar viljann eða getuna eða hvort tveggja. Af þessum ástæðum greiði ég atkv. á móti 1. gr. Það eru allt aðrar breyt., sem er brýn nauðsyn að gera á húsaleigul. Samkv. skýrslu bæjarstj. hefur 67 bæjarbúum verið komið fyrir á franska spítalanum og í Austurbæjarbarnaskólanum. Fjölda fólks er kúldað niður til bráðabirgða. Hvað verður um þetta fólk í haust og fjöldamargt annað, sem þá kemur í bæinn? Eftir þessari sömu skýrslu hefur brezka setuliðið afnot af 25 heilum húsum og 11 húsum að nokkru leyti. Í byrjun þings flutti ég frv. um, að bannað væri að leigja setuliðinu og að allir leigusamningar við það féllu úr gildi 14. maí. Því hefur hvað eftir annað verið lýst yfir, að setuliðið mundi flytja burt ákveðinn dag, en aldrei orðið úr því. En það er Íslendinga sjálfra að ákveða, hverjum þeir leigja, og skylda Alþ. að breyta þessu. Annað atriði var heimild handa bæjarstj. til að leggja á stóríbúðaskatt og taka eignarnámi það, sem fram yfir væri 20 gólfflatarmetra á hvern íbúa. Allt þetta eru nauðsynlegar ráðstafanir. Frv. mitt fór til n., en frá n. hefur ekkert heyrzt. Málið hefur verið svæft, eins og flest önnur nytjamál, en hefði það náð fram að ganga, væri ekkert húsnæðislaust fólk til í Reykjavík.



Herra forseti! Mér þykir hlýða að geta nokkuð um þær breyt., sem þetta frv. hefur tekið í Nd. 1. breyt. er við 1. gr. l., 1. málsl., og er það aðalbreyt. Fjallar hún um það, að fjögurra smálesta skip skuli vera lágmark þeirra skipa, sem skylt er að tryggja. Skip, sem eru fyrir neðan 4 rúmlestir, eru ekki tryggð. Hin breyt. er við 2. gr. 1. og gengur út á það, að skylt sé að kaupa stríðsvátryggingu hjá Stríðsvátryggingafélagi íslenzkra skipshafna fyrir svo háa upphæð sem félagsstjórnin telur fært. Þá er þar rætt um endurtryggingar, að taka skuli þær, ef þær eru fáanlegar, en sé svo ekki eða aðeins að nokkru leyti, þá skuli ríkissjóður ábyrgjast það, sem á vantar fulla tryggingu. Þetta er svo í 1. bundið við vissa upphæð, sem ríkisstj. leggur fram í þessu skyni. Þá koma ákvæði um iðgjöld þeirra, sem fiskveiðar stunda á fiskiskipum hér við land, en sigla ekki. Er iðgjaldið ákveðið 4 kr. á skipverja á viku, en ríkissjóður tekur að sér að greiða það, sem á kann að vanta, svo að þörf félagsins sé fullnægt. Enn fremur er svo kveðið á, að „bonus“ eigi fyrst og fremst að ganga til endurgreiðslu á framlagi ríkissjóðs. Þetta nýja ákvæði er í raun og veru það samkomulag, sem hefur verið rætt um í þessari d., að verið væri að reyna að komast að. En það kemur fyrst fram hér í d. sem breyt. á frv., gerð í Nd. Ég held, að þetta sé í samræmi við vilja meðnm. minna, þótt ég hafi ekki haft tækifæri til að ræða þetta við þá nú, því þetta er aðeins uppfylling á því loforði, sem fékkst með samkomulaginu. Og vona ég svo, að frv. verði samþ.

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Frv. það, sem hér er til umr., hefur verið undirbúið og að mestu leyti samið á s. l. búnaðarþingi. Síðan hefur það verið athugað í landbn. Nd. og gengið lítið breytt gegnum þá deild. Aðalefni frv. er að ákveða, hverjar skuli vera aðalvarnarlínur, hvernig þær skuli gerðar og við haldið o. s. frv., en II-III. kafli eru aðallega um fjárskipti. Þar ræðir um aðferðir til að halda smitandi búfjárveiki innan sérstakra svæða og útrýma henni þar og hindra smitun á milli girðingahólfa. Enn fremur segir þar, hvernig ríkissjóður skuli leggja fram fé til flutninga fjár úr ósýktum héruðum inn á niður skurðarsvæði og ýmislegs annars kostnaðar, sem af þessum aðgerðum stafar. - Frv. hefur mjög lítið verið breytt, eins og ég sagði, og landbn. Ed. hefur orðið sammála um að leggja til, að það verði samþ. með ekki miklum breytingum. Í 2. gr. ræðir um fjárframlag til varnargirðinga. Við leggjum til að orða þar síðustu málsgr. svo, að girðingarnar, þær, sem ekki eru þegar fullgerðar, skuli kostaðar af ríkinu og lagðar, þegar sauðfjársjúkdóman. telur það nauðsynlegt og fé er veitt til þess í fjárlögum, enda sé í hvert skipti leitað samþykkis landbrh. Önnur brtt. n. á sama þskj., 643, er aðeins til þess að gera greinilegri nokkur ákvæði 4. gr., og er það atriðið helzt, að sauðfjársjúkdóman. skuli ákveða, þá er girðingar hafa verið lagðar, hvenær þær falli undir ákvæði þessara 1., en undan ákvæðum 1. um varnir gegn útbreiðslu næmra sauðfjársjúkdóma og stuðning til bænda, er bíða tjón af þeim, - og skuli úr því kosta viðhald þeirra og endurbyggingu að 2/3 úr ríkissjóði, en 1/3 úr sýslusjóði. Um leið leggjum við til að fella niður tvær síðustu málsgr, téðrar greinar. Við 5. gr. leggjum við aðeins til að breyta „mæðiveikin.“ á tveim stöðum í „sauðfjársjúkdóman.“ og eins hvarvetna, þar sem orðið kemur fyrir í II.–V. kafla frv. Loks vildum við orða um 6. greinina og fella þar niður málsgr., sem virðist ónauðsynleg, þar sem ekki er nú gert ráð fyrir, að sauðfjársjúkdóman. leggi niður störf sín. Á þskj. 688, frá landbn., eru ekki mikilvægar breytingar, prentvilla leiðrétt í 19. gr., tilvísun í hegningarl. í 21. gr. miðuð við 175. gr. þeirra, eins og liggur í hlutarins eðli, aftan við 22. gr. þurfa að bætast orðin ,,sbr. þó 18. gr.“, - því að sérstaklega stendur á, ef líflömb eru flutt milli héraða, - í 20. gr. þarf að bæta tilvitnun í hin nýju l. frá þessu þingi um varnir gegn útleiðslu næmra sauðfjársjúkdóma, og er greinin því orðuð um, - og að síðustu töldum við ekki nauðsynlega fyrri málsgr. 33. gr., þar sem I. kafli ákveður um gildistöku og framkvæmd ákvæða sinna, og viljum við fella málsgr. niður. Við leggjum til, að frv. verði samþ. að fengnum þessum breytingum.

Frsm. meiri hl. (Árni Jónsson) : Herra forseti! Ég tel ekki þörf að halda langa framsöguræðu um þetta mál. Bæði er, að málið er einfalt, og svo er hitt, að þótt það sé ekki meðal stórmála, þá hefur það þegar verið rætt almikið bæði utan þings og innan. Þykist ég því vita, að hv. dm. hafi áttað sig til hlítar á því, enda er það mjög óbrotið: Frv. þessu fylgdi ýtarleg grg., þar sem gerð er grein fyrir, hvernig málið er til komið. En það er flutt að tilhlutun kennslumrh. Þá vil ég og aðeins vísa til álits meiri hl. menntmn., þar sem saga málsins er enn að nokkru rakin, og enn fremur prentað upp bréf, sem er undirritað af öllum nemendum, og rekja nemendurnir þar einnig sögu viðskiptaháskólans og viðhorf sitt til stofnunarinnar. Þetta mál fór í gegnum Nd. með miklum atkvæðamun. Háskólaráðið er fylgjandi frv. Meiri hl. menntmn. er samþykkur því, að frv. verði samþykkt. Þá hafa og allir stúdentar viðskiptaháskólans lagt eindregið með málinu. Í nál. segir, að í frv. felist 3 breytingar á háskólalögunum. Ein breyt. er sú, að háskólanum er gefin heimild til að takmarka aðgang stúdenta að einstökum deildum. Þetta ákvæði stafar af því, að nú um sinn hefur stúdentaviðkoman verið svo geysimikil, að hún er orðin mörgum mönnum mikið áhyggjuefni. Þetta er erfitt við að fást. Þeir stúdentar, sem annars gætu sótt til útlanda, verða flestir að sitja heima, og má heita, að þeim séu allar bjargir bannaðar. Með þessu frv. er verið að reyna að bæta úr því öngþveiti, sem skapazt hefur vegna fjölgunarinnar, með þessari takmörkun ásamt ýmsu öðru, sem upp hefur verið tekið. Með þessari takmörkun er þó einkum átt við Læknadeildina, þar sem aðsóknin er mest. En ég hygg, að það sé nokkurn veginn öruggt, að þessi heimild verði ekki misnotuð, þannig að mönnum verði ekki bægt frá námi að nauðsynjalausu. Önnur breytingin, sem felst í þessu frv., er sú, að til þess að geta lokið fullnaðarprófi frá háskólanum, skuli stúdentar skyldir til að hafa notið kennslu í íþróttum um ákveðinn tíma. Þetta ákvæði hefur valdið ágreiningi og sætt nokkrum mótmælum. Vil ég því leyfa mér að fara nokkrum orðum um það um leið og ég vík að áliti minni hl., hv. þm. S.-Þ., sem ég sé, mér til undrunar, að er ekki hér staddur. Ég vil benda á, að þessi hv. þm. er í nál. sínu að brigsla okkur hv. 2. landsk. um það, að við höfum lítinn áhuga á þessu máli. Ég veit ekki hvernig hann ætlar að heimfæra það. Því við höfum báðir verið eindregnir fylgismenn málsins og einmitt sótt það fast, að því yrði hraðað bæði í gegnum n. og þessa hv. d. Hins vegar tjáðist hv. þm. S.-Þ. lengi ekki hafa tekið fullnaðarafstöðu til málsins og reyndi að tefja afgreiðslu þess í menntmn. Enda mun hann meina hið gagnstæða með fullyrðingu sinni. Ég held, að hann þurfi ekki að saka okkur um, að við höfum ekki haft nægan áhuga fyrir málinu. Hann mun eiga við það, að við höfum ekki haft nægan áhuga gegn því. Þá skal ég snúa mér aftur að íþróttamálum háskólans. Stúdentar hafa um mörg undanfarin ár iðkað íþróttir í íþróttafél. sínu. Það hefur notið styrks til starfsemi sinnar úr Sáttmálasjóði og frá Alþ. Stjórn félagsins hefur kynnt sér fyrirkomulag íþróttakennslu við háskóla í Svíþjóð, Þýzkalandi og Ameríku. Einnig hefur stjórnin látið gera uppdrátt að fyrirhuguðu íþróttahúsi stúdenta. Þær íþróttir, sem félagið hefur almennast iðkað, eru alm. leikfimi, knattleikar og sund. Íþróttafélagið hefur fyrir sitt leyti tekið mjög vel í þau ákv. þessa frv., sem einkum snúa að því. En samkv. frv. eru helztu íþróttagreinarnar: leikfimi, og margs konar sund, þar á meðal björgunarsund, og gert ráð fyrir íþróttaprófi. Með ákvæðinu um íþróttaskyldu er verið að vinna að því að efla líkamlega heilbrigði stúdentanna. Og er svo kveðið á, að enginn líkamlega heilbrigður stúdent geti fengið námsstyrk né lokið fullnaðarprófi frá háskólanum, nema hann hafi sótt íþróttir og tekið íþróttapróf. Það er algerlega rangt hjá hv. minni hl., að þetta mál sé ekki nægilega undirbúið. Nú liggur næst fyrir að koma upp góðu íþróttahúsi, fyrr má ekki búast við fullum árangri. Enda ber ríkinu að styðja þessa starfsemi eftir megni. Ég held, að það sé ekki rétt að kasta hnútum að kennurum háskólans, og þó allra sízt núv. rektor, fyrir að þeir hafi staðið gegn því, að íþróttalíf stúdenta fengi að njóta sín. Rektor beitti sér einmitt fyrir því í haust að útvega stúdentum styrk til íþróttanáms í vetur. Og þótt nokkur misbrestur hafi e. t. v. orðið á iðkun þeirra í vetur, þá stafar það fyrst og fremst af skorti á húsnæði og enn fremur af því, að íþróttakennslan varð af þeim sökum að fara fram á miður heppilegum tíma. Og þótt þetta kunni ekki að þykja stórt atriði, þá vil ég benda á, að íþróttir þykja alls staðar nauðsynlegur þáttur í uppeldi ungra manna. Auk þess, sem viðurkennt er, að slík þjálfun eykur „reglusemi og karakter-styrk“. Í þessu frv. má segja, að sé einn þáttur, sem ágreiningi valdi. En það eru ákvæðin um sameiningu hins svo kallaða viðskiptaháskóla og lagadeildarinnar. Þessi skóli hefur starfað 3 undanfarin ár. Hann var upphaflega sóttur af 10 efnilegum stúdentum og síðan hafa nokkrir bætzt við á hverju ári. En það er nú svo með þennan skóla, að hann hefur frá byrjun svifið í lausu lofti. Í þessu frv. er í fyrsta sinn reynt að koma honum á fastan grundvöll. Nú hafa þessir stúdentar, sem þar hafa stundað nám undanfarið og verið í skólanum frá upphafi og áttu að ljúka burtfararprófi í vor, neitað að ganga undir prófið. Og ég held, að engum detti í hug, að þeir hafi neitað prófinu að ósekju, heldur skal ég nú sýna fram á, að þeir höfðu fulla ástæðu til þess. Viðskiptaháskólinn svo kallaði, var stofnaður haustið 1938 án lagasetningar, en naut þó styrks úr ríkissjóði. Hann hefur verið algerlega utan háskólans frá byrjun, þar til hann fékk húsnæði í húsakynnum háskólans. Og eftir samtöl, sem fóru fram í haust milli ráðamanna háskólans og ríkisstjórnarinnar, og nemenda viðskiptaháskólans og ríkisstjórnarinnar, var ráðinn að skólanum fastur kennari, Gylfi Þ. Gíslason hagfr., sérfræðingur í aðalnámsgrein skólans. Hann var áður í fastri stöðu, en ef hann hefði ekki fengizt til að kenna við skólann, hefði horft til stórvandræða í fyrrahaust. Um sama leyti mun það og hafa verið ráðið að fela þessum manni forustuna fyrir viðskipta deild í háskólanum, ef viðskiptaháskólinn yrði sameinaður háskólanum 1940. Auk þess hefðu verið fengnir 1 eða 2 fastir kennarar, en farið eftir till. Gylfa um tilhögun kennslunnar. Þannig er saga þessa fyrsta undirbúnings. Hv. minni hl. hefur fundið að því, að í frv. er lagt til að sameina þennan umrædda skóla lagadeildinni. Sú mótbára er í mínum augum lítils virði. Það skiptir minnstu máli, hvað deildin er kölluð. Það er kunnugt, að árið 1938 voru 18 íslenzkir stúdentar við hagfræði- og verzlunarnám í erlendum skólum. Talað er um, að það sé nokkuð hart aðgöngu, ef ekki komist aðrir en stúdentar að viðskiptaháskólanum til náms, en ég vil benda á það, að ekki hafa aðrir komizt þar að á meðan hann hefur starfað. Þeir 25 menn, sem nú eru þar við nám, hafa allir stúdentsmenntun. Og ég hygg, að ekki sé rétt að draga úr þeim kröfum, sem gerðar hafa verið um undirbúningsmenntun þessara manna. Tilgangurinn með skóla þessum var upphaflega sá, að búa unga og efnilega menn undir það að geta verið fulltrúar landsins í vandasömum stöðum erlendis og rækt ýmis mikilsverð störf hér heima. Ég sé ekki, að nokkuð það hafi komið fram, síðan málið var rætt hér á lokuðum fundi, sem breytt hafi þessu. Ég tel því, að sjálfsagt sé, að háskólinn krefjist stúdentsprófs, eða annars sambærilegs prófs, til upptöku í þessa deild. Mál þetta hefur verið nokkuð rætt við aðstandendur verzlunarskólans hér, en þeim er málið nokkuð skylt. Kváðust þeir vera fúsir til að reyna að koma þar upp undirbúningsdeild, sem útskrifað gæti nemendur með prófi, er jafngilti stúdentsprófi, svo að þeir gætu fengið upptöku í viðskiptadeildina. Ég held því, að ekki muni standa á viðleitni til að uppfylla þær kröfur, sem háskólinn gerir um það, að nemendur séu sem bezt búnir úr garði, áður en þeir ganga inn í skólann. Ég ætla svo, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp bréf til skólastjóra viðskiptaháskólans frá nemendum þeim, sem ætlazt var til, að útskrifuðust þaðan í vor. Bréfið er skrifað 24, maí 1941 og hljóðar svo : „Herra skólastjóri!“ Eins og yður mun kunnugt af margítrekuðum tilmælum vorum undanfarin þrjú ár, um að sett yrði reglugerð um viðskiptaháskólann, höfum vér talið lítt viðunanlegt, að ekki hafi verið til nein reglugerð, né yfirleitt nein yfirlýsing komið fram af hálfu viðkomandi handhafa ríkisvaldsins, Alþingis eða ríkisstjórnar, um tilgang skólans og fyrirkomulag. Undanfarið hefur, sem kunnugt er, legið fyrir Alþingi frv. til laga um sameining viðskiptaháskólans og Háskóla Íslands. Teljum vér það langsamlega beztu lausn málsins vegna þess, að á þann einn hátt virðist tryggt, að ekki verði slakað á kröfum um inntökuskilyrði og brottfararpróf. Höfum vér fram á síðustu daga vænzt þess, að frv. þetta næði fram að ganga, einkum vegna þess, að í vor eiga fyrstu nemendurnir að útskrifast frá skólanum og ekki hefur fram komið neitt annað frv., er fjallar um viðskiptaháskólann, en það virðist liggja í augum uppi, að ekki er hægt að útskrifa nemendur frá ríkisskóla, sem ekki hefur neinn grundvöll að byggja á og allt er í óvissu um, þar eð Alþingi hefur ekki tekið neina afstöðu til hans. Kynni að verða lítill ávinningur af prófvottorði frá slíkum skóla, ef honum yrði breytt í framtíðinni. Verði því ekki áður nefnt frv. samþykkt á Alþingi og fáist ekki önnur jafngóð lausn málsins, munum vér ekki sjá oss fært að ganga undir próf. Svo er ráð fyrir gert, að brottfararpróf hefjist miðvikudaginn 28. þ. m., og verðum vér því að æskja þess, að afstaða hafi verið tekin til málsins og tilkynnt okkur eigi síðar en á þriðjudag 27. þ. m. Virðingarfyllst. Svavar Pálsson, Jón G. Halldórson, Pétur Thorsteinsson, Kristján Bjarnason, Hjálmar Finnsson, Hilmar Kristjánsson, f. h. Sig. Hafstað Pétur Thorsteinsson e. u., Bergur Vigfússon, Hörður Þórhallsson, Friðf. Ólafsson. Til Steinþórs Sigurðssonar, skólastjóra, Rvík.“ Þetta bréf lýsir því nú kannske nánar en nokkuð annað, hvernig málum þessum er komið fyrir þá menn, sem gengu inn í þennan skóla fyrir þrem árum og eru vafalaust úr hópi efnilegri námsmanna. Og þó að ekki væri nema vegna þessara ungu manna, væri ekki vansalaust, að þetta mál fengi ekki afgreiðslu hér á þingi. Þessir menn verða að fá að vita, hver aðstaða þeirra er. Að endingu vil ég geta þess, að allir nemendurnir, bæði þeir, sem áttu að útskrifast í vor, og aðrir, sem nám stunda við skólann, óska þess, að frv. nái fram að ganga. Hið sama er að segja um alla aðstandendur háskólans og verzlunarskólans, sem talað hefur verið við. Meiri hl. ríkisstj. óskar þess. Í hv. Nd. voru ekki greidd nema 4 atkv. á móti frv., að mig minnir. Og þegar er ráðinn kennari til að kenna við deildina frá næsta hausti, svo að allt ber að sama brunni, að frv. skuli ganga fram. Ég held, að óhætt sé að segja, að ef frv. nær ekki fram að ganga, þá sé stopult að treysta því, að þessi þarfa stofnun muni eiga sér nokkra framtíð. Ég hef ekki vikið nema með óbeinum hætti að till. þeim, er hv. 1. þm. N.-M. ber hér fram. Ég fæ ekki séð, að þær séu til bóta, og af þeim ástæðum einum mundi ég ekki geta greitt þeim atkv. mitt, en auk þess er það, að mjög er nú áliðið þingtímans. Ef svo er sem ég held, að hv. þm. sé frv. fylgjandi, vil ég biðja hann að hugleiða, hvort hann vilji stofna málinu í hættu á því, að það nái ekki fram að ganga, því að ef það fer enn til hv. Nd., eru allar líkur til, að það fái ekki afgreiðslu. Vil ég því spyrja hv. þm., hvort hann vilji halda þessum till. sínum til streitu. Að því er snertir hina rökstuddu dagskrá frá minni hl. menntmn., er augljóst, að með henni er verið að reyna að koma málinu fyrir kattarnef. Þar er lagt til, að málinu sé vísað til n., sem ekki er til. Væri hreinlegra að drepa málið beinlínis en koma því fyrir kattarnef á þennan hátt.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Mér þykir eðlilegt að segja nokkur orð um þetta mál, fyrst og fremst af því, að það hefur komið fram í hv. Nd., að málið sé flutt að tilhlutun kennslumrh. og eftir hans beiðni. Þetta mun að vísu ekki vera sagt af öðru en misskilningi, og vil ég leiðrétta hann hér, en þetta hefur áður ver ið leiðrétt í hv. Nd. Ég get sagt það, að með þeim málum, sem flutt hafa verið að minni beiðni, hef ég reynt að fylgjast sem bezt, og ég hef verið svo heppinn að geta jafnan haft góða samvinnu við hv. þm. um að koma þeim fram. Svo hefur jafnan verið á meðan ég hef verið þm. eða farið með ráðherraembætti. Og ef þetta mál hefði verið flutt að minni tilhlutun, þá hefði ég reynt að hafa samvinnu við hv. þm. um að fá því framgengt. Ég ætla að lesa hér bréf frá dóms- og kirkjumálaráðuneytinu til menntmn. Nd., því til staðfestingar, sem ég sagði áðan. Bréfið hljóðar þannig: „Hér með sendir ráðuneytið hinni heiðruðu menntamálanefnd neðri deildar Alþingis, samkvæmt beiðni háskólarektors, frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 21 1. febr. 1936, um Háskóla Íslands, ásamt bréfi rektors dags. 28. desbr. f. á., til skýringar frumvarpinu. Enn fremur fylgir hér með afrit af bréfi háskólarektors til forsætisráðherra, dags. 3. sept. 1940, einnig varðandi breytingu á háskólalögunum, eftirrit af bréfi Gylfa Þ. Gíslasonar, hagfræðings, til háskólarektors, dags. 17. ágúst f. á., ásamt 3 fylgiskjölum, afriti af nefndaráliti Þorsteins Þorsteinssonar, Odds Guðjónssonar og Sverris Þorbjarnarsonar, dags. 2. sept. 1940, og loks áætlun um kostnað við kennslu í viðskiptafræðum og hagfræðum við Háskóla Íslands á næstu árum. F. h. r. Gústav A. Jónasson, Ragnar Bjarkan. Til menntamálanefndar neðri deildar Alþingis.“ Þetta bréf er dagsett 27. febr. 1941, eða áður en deilurnar byrjuðu um þetta mál, sem verið hafa allmiklar síðan málið kom hingað. Þetta vildi ég taka fram. Það hefur ekki komið fyrir, og ég vildi ekki, að það kæmi fyrir, að mál, sem ég hefði beðið um, að yrði flutt af n., gengi gegnum þingið án þess að ég reyndi að fylgjast með því. Svo hefur verið minnzt á það, undir hvaða ráðun. þessi skóli heyrði. Sumir telja, að allir skólar skuli tilheyra kennslumálaráðun., en það er misskilningur. Verzlunarskólinn tilheyrir atvinnumálaráðun., húsmæðra- og bændaskólar til heyra landbúnaðarráðun., en aðrir skólar kennslumálaráðun. En aldrei hefur neitt verið ákveðið um það, hvaða ráðun. þessi skóli skyldi til heyra, þó að ég hafi séð um, að hann fengi þær greiðslur, sem hann þurfti. Eftir eðli sínu ætti skólinn að til heyra utanríkismálaráðun. eða atvinnumálaráðun. Og þar sem skólinn er stofnaður af utanríkismn., eða fyrir tilhlutun, þm. í utanríkismn., en ekki ríkisstj:, hef ég ekki séð ástæðu til að hafa önnur afskipti af honum en þau að annast þessar greiðslur. En þessi bréf eru send kennslumálaráðun., vegna þess, að háskólinn, sem tilheyrir kennslumálaráðuneytinu, æskir þess, að breyting þessi sé gerð áskólanum og hann færður undir stj. háskólans. Það, undir hvaða ráðun. skólinn heyrir, kemur þessu máli ef til vill ekki mikið við, en það má minna á það, hvernig skólinn er til kominn, að utanríkismn. hefur raunverulega stofnað hann, án þess að fyrir liggi nánari 1. um rekstur hans. Það er verið að óska eftir reglugerð um það, hvernig skólinn skuli rekinn, en enginn ráðh. mundi gefa út slíka reglugerð, því að enginn grundvöllur er til undir hana. Eini aðilinn, sem gefið gæti út slíka reglugerð, er utanríkismn: Það er reyndar til uppkast að reglugerð, og mundi hún að líkindum vekja nokkurn ótta hjá stúdentum um það, að kröfur til inntökuprófs yrðu lækkaðar, svo að „standard“ skólans lækkaði. Afskipti háskólans af þessu máli komu til á fyrra ári. Háskólarektor ræddi þá um málið við ríkisstj. og krafðist þess, að gefin yrðu út brbl. um þetta. Um sama leyti þurfti stj. að fá húsnæði fyrir menntaskólann í háskólahúsinu og var þess þá krafizt, að ríkisstj. gæfi út brbl. um viðskiptaháskólann eða lofaði að flytja á Alþ. frv. það, sem hér liggur fyrir. Það hefur komið fram, að stj. hafi lofað að flytja þetta frv., en það er ekki rétt. Stj. gat ekki lofað því, þar sem hún var ekki rektor sammála. Auk þess taldi stj. ekki rétt af rektor að setja henni skilyrði fyrir því, að hún fengi þetta húsnæði. Rektor var tilkynnt, að líklega væri meirihlutafylgi við málið á Alþ., og varð hann að sætta sig við það. Ég get tekið það fram, að málið fékk leiðinlegri afgreiðslu milli stj. og rektors en ég hefði óskað. Þetta get ég sagt, þó að ég fari ekki nánar út í þá sálma án tilefnis. Þess vegna er það ekki sízt, að málið var sent Alþ. hinn 27. febr. á þann hátt, sem ráðuneytið lét það frá sér fara. Um breytingarnar sjálfar, sem lagt er til í frv. að gerðar verði, er það að segja, að ágreiningurinn er ekki um það, hvort sameina eigi viðskiptaháskólann háskólanum, því að ég hygg, að þrír fjórðu hlutar hv. þm. séu því fylgjandi. Ágreiningurinn er um það, hvort inn í viðskiptaháskólann eigi að komast stúdentar einir, eftir að hann hefur verið sameinaður háskólanum, eða ekki. Háskólinn leggst á móti því, að aðrir en stúdentar fái upptöku í viðskiptadeildina. Vitanlegt er, að mjög mikið fylgi er fyrir því, að skólinn verði einnig opnaður fyrir aðra en stúdenta frá menntaskólunum. Og ég held sannast að segja, að það ætti að vera alveg vandalaust að búa svo um, að aðilar yndu við og sættir kæmust á í þessu máli, þannig að menn úr verzlunarskólunum gætu, að viðbættu nokkru námi, fengið að taka próf inn í viðskiptaháskólann, eftir að hann væri sameinaður háskólanum, og mætti vel, til að friða háskólann, kalla þá viðskiptastúdenta. Við höfum hér fyrir bæði máladeildarstúdenta og stærðfræðideildarstúdenta, og þetta próf mætti að vísu taka án þess að stunda nám í menntaskólunum í Rvfk og á Akureyri, en með svipuðum kröfum í ýmsum greinum og sömu stjórnskipuðum prófdómurum og þar. Þannig ætti að mega tryggja, að viðskiptastúdentar gætu í raun og veru engu síður en aðrir stúdentar haft örugga menntun til að standa á og stunda háskólanám. Ég hygg, að fyrir þessari lausn sé verulegur vilji í þinginu og málið verði aldrei leyst með öðru móti á viðunandi hátt eða til frambúðar. Hins vegar veit ég ekki á þessu stigi málsins, hvaða afstöðu háskólinn mundi taka til þeirra breytinga, sem um var rætt. Hann hefur verið þeim mjög andvígur. En viðvíkjandi stúdentum þeim í viðskiptaháskólanum, sem nú hafa hætt við að taka þar próf í vor og eru hræddir um, að prófið yrði sér að litlu eða engu gagni, ef inntökuskilyrði skólans og „standard“ hans allur ætti að lækka, vil ég taka fram, að ég veit reyndar, að flest eru þetta mjög dugandi stúdentar, og ég skil vel, að þeim þyki leitt að geta átt á hættu að skólanum verði breytt: En ég hygg, að sú áhætta fyrir þá sé það lítil, að þeir hefðu vel mátt taka prófið fyrir henni. Þó að þetta mál verði e. t. v. ekki afgreitt að sinni, mun vera eindreginn vilji fyrir því hjá miklum hluta Alþ., að sameiningin við háskólann fari fram nú eða síðar og viðskipta- og hagfræðideildin verði vel úr garði ger; ekki lakar, heldur betur en viðskiptaháskólinn er, svo að ótti um lækkaðar kröfur er ástæðulítill. Í haust, sem leið, var Gylfi Þ. Gíslason hagfræðingur ráðinn til kennslu með því loforði af hálfu ríkisstj. allrar, að ef sameiningin færi ekki fram innan tveggja ára, skyldi hann að þeim tíma liðnum verða dósent og síðar meir prófessor í hagfræði við háskólann. Þessi frestur var settur, til þess að vissa væri fyrir, að málið yrði afgert, áður en honum lyki. Ég veit að vísu talsvert um þá sögu, hve stúdentarnir í viðskiptahásk. eru orðnir þreyttir á núv. fyrirkomulagi, en eitt ár mætti vel bíða fyrir því með lausn málsins. Fyrir sex vikum komu þeir á fund minn og óskuðu eftir þeirri yfirlýsing frá minni hálfu, að „standard“ námsins í skólanum og inntökuskilyrðin skyldu á engan hátt verða lækkuð frá því, sem er. Ég hef minnzt á þetta við aðra í ríkisstj., en ekki treyst mér til að lýsa yfir því við stúdentana, fyrr en vilji Alþingis lægi skýrt fyrir. Skoðun mín hefur jafnan verið sú, að sá vilji geti ekki orðið nema einn að athuguðu máli, - þess vegna væri stúdentunum áhættulaust að taka próf. Þó að þetta prófsverkfall sé það, sem maður hefði kannske tekið sjálfur þátt í á sínum tíma í skóla, er það náttúrlega dálítið vafasamt fyrir þá að hætta við próf fyrir það eitt, að þeir fá ekki þær breytingar, sem þeir óska á þeim tíma, sem þeir óska. Verður það að skrifast á reikning þess, að hér eru ungir menn á ferð. Af þessum ástæðum getum við sagt, að það skipti ekki mjög miklu máli, hvort þessar breytingar eru afgreiddar nú eða síðar. Það er vitað mál, að stórfelldar breytingar þarf að gera á öllum fræðslumálum landsins, og er nauðsyn á, að þau verði athuguð í heild í nefnd fyrir næsta þing. Ég er forviða á þeim undirtektum, sem það mál hefur fengið hér á Alþingi, og lýsi yfir því, að vilji það ekki gera nauðsynlegar ráðstafanir, mun ríkisstj. gera það. Eitt af því, sem breyta þarf, er ýmislegt viðvíkjandi háskólanum. Það er vitaskuld ekki nema eðlilegt, að þær breytingar, sem þetta frv. ræðir um, féllu inn í þær almennu breytingar, sem þá yrðu gerðar. Á hinn bóginn er það ákaflega leiðinlegt fyrir Alþingi, ef afgreiðsla þessa máls eða töfin á henni verður til vandræða þeim ungu mönnum, sem fyrstir hafa numið hér þetta nám. Ég hygg, að ekki sé hægt að koma frv. fram, nema það verði fleiri en stúdentar, sem fá rétt til inngöngu í hina nýju deild háskólans, eða þá menn, sem kalla má viðskiptastúdenta, og má vissulega gera inntökupróf þeirra eins fullkomið og stúdentspróf á sinn hátt. Það var í rauninni yfirsjón þeirra, sem að málinu stóðu, að fá þessu ekki breytt þegar í Nd., og er sú breyting raunar gerð að vilja þeirra, sem gengust fyrst fyrir sameining skólanna, þótt málið legðist síðan að nokkru leyti í aðra farvegi.