Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því, sem hæstv. forsrh. sagði við 2. umr. Ég vildi skýra frá, að ég hef fengið þau gögn, sem hann talaði um, og fæ ekki séð annað en að þau staðfesti það, sem ég sagði. Að öðru leyti skal ég ekki ræða þetta mál.



Herra forseti. Eins og segir á þskj. 416, sem er nál. sjútvn., hefur nefndin komizt að þeirri niðurstöðu, að rétt sé að leggja til við hv. deild, að þetta frv., sem hér um ræðir, verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þetta mál, sem er 8. mál á dagskránni, stendur í nánu sambandi við það, sem afgr. var næst á undan, frv. um fiskveiðasjóð, og hefur sætt athugun um leið og það hjá sjútvn., sem einróma leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég skal ekki fara langt í að rekja orsakir þessa máls, sem hér er fram komið. En í stuttu máli sagt, veturinn 1949 sendi sýslunefnd Norður-Ísafjarðarsýslu ríkisstj. áskorun um að gera ráóstafanir til, að jarðir færu ekki í eyði, og var sú áskorun send Búnaðarfélaginu. Ég skrifaði þá öllum hreppsstjórum í landinu og sendi þeim skrá yfir eyðijarðir og bað þá að strika út, ef eitthvað hefði verið byggt af þeim, og bæta við, ef fleiri hefðu farið í eyði, og tilgreina í framhaldi af því, hvaða orsakir væru til, að þær hefðu farið í eyði, og hvað þeir teldu, að hæ~t væri að gera til að fyrirbyggja, að jarðir færu í eyði. Mér bárust svör frá miklum meiri hluta hreppsstjóra, í þessu tilfelli frá 190 hreppsstjórum. Hefur verið tekið saman, hvað þeir legðu til að gert væri, og þau gögn send nýbýlanefnd, og stjórn nýbýlanefndar samdi síðan frv., sem hér var lagt fram í fyrra af hv. 2. þm. Skagf. (JS), en varð ekki útrætt. Landbn. Nd. sendi búnaðarþingi það til umsagnar, sem lýsti yfir, að það væri því fylgjandi, að reynt væri að hefta, að jarðir færu í eyði, og unnið að því, að þær, sem þegar eru komnar í eyði, væru byggðar aftur. Síðan var málið tekið til meðferðar af mþn., sem í áttu sæti Þorsteinn Þorsteinsson, Jón Sigurðsson og Gunnar í Grænumýrartungu. Þeir gengu svo frá frv., sem lagt var fyrir Alþ. og er í öllum aðalatriðum í samræmi við frv. Jóns Sigurðssonar í fyrra, en hefur þó tekið smábreytingum í Nd. í tveimur atriðum. Fyrra atriðið er í 1. gr. Það hefur verið venja, að nýbyggjar byrjuðu á því að reisa íbúðarhús og hafa fengið lán til þess, en annars ekki. En það er ósk ýmissa og þeir telja það heppilegra að byrja á að rækta, þar sem aðstaða er til fyrir nýbyggjann að dveljast á nágrannajörðinni eða búa í bráðabirgðaskýli og byrja á því að eignast jörðina og koma sér upp bústofni. Það er nú ekki beinlínis, að ég telji þessa till. mjög mikið til bóta frá því, sem nýbýlan. leggur til. - Hitt er nýr kafli, 7. kaflinn. Má að sjálfsögðu mikið bollaleggja um, hvað mikið gagn er að þeim kafla. Þó er ljóst fyrir einn hlut, sem gert hefur vart við sig, að orðið hafi þess valdandi, að jarðir fóru í eyði, að þá geti þó stundum bjargað, að nýbýlanefnd hafi heimild til að kaupa jarðir, sem fara í eyði, og selja þær strax aftur. Nú vitum við, að nýbyggjar fá lán til íbúðarhúsa 45%, lán til útihúsa 30–60% auk styrkja 5–10 þús. Nýbýlið fær þannig í lánum og styrkjum 90–100 þús. Til að fullgera nýbýlið þarf svo að leggja frá sjálfum sér, þannig að það kostar 300–400 þús. fullbúið og komið í rækt., Auk þess þarf svo oft að leggja fram fé til að kaupa jörð til að setjast að á. - Sem dæmi vildi ég nefna tvo bræður, sem ætluðu að kaupa jörð, þar sem bóndinn dó. Jörðin var uppbyggð, svo að ekki þurfti að gera þar við hús. Þeir áttu dálítinn bústofn, 70 ær og kú, og um 6000 kr. í peningum. Jörðin átti að kosta 30000 kr., og það var útilokað að fá þessa peninga. Veðdeildarbréf voru ekki seljanleg í Landsbankanum og veðdeild Búnaðarbankans þurrausin. Jörðin varð að fara í eyði, en hún gerði það ekki, af því að ég tók sjálfur víxil til að hún gerði það ekki.  Ná liggja fyrir hreppsstjórnarskýrslur og þar gefin upp tala eyðijarða og hve margar þeirra eru í byggð. Þetta hefur breytzt síðan s.l. vor, og hafa byggzt milli 20 og 30 jarðir, sem áður hafa verið í eyði. Liggja fyrir upplýsingar um það, hvernig ástandið var 1. des., þegar manntal fór fram. Eftir þessum heimildum að dæma vilja menn nú byggja upp á þessum eyðijörðum, en það, sem stendur í vegi fyrir, að þeir geri það, er. að þeir hafa ekki bolmagn til að koma upp búi og kaupa jarðir. Mun 44., 45. og 46. gr. greiða fyrir því, að þessar jarðir byggist. - Ég legg þess vegna til, að frv. verði samþ. Einn nm. var að vísu ekki á fundinum, þegar ákvörðun var tekin um þetta, en las nál. síðar yfir og var því samþykkur.



Herra forseti. Frv. þetta er komið hingað frá Nd., en var flutt þar af heilbr.- og félmn. samkvæmt ósk heilbrmrn. Frv. er eingöngu um það, að laun ljósmæðra, sem greidd hafa verið einu sinni á ári á manntalsþingum, skuli nú greidd ársfjórðungslega fyrir fram. - Heilbr.- og félmn. Ed. mælir með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég vildi heldar, að þessu máli yrði frestað þar til hæstv. dómsmrh. er mættur í deildinni.



Það liggur hér fyrir d. brtt. við frv. frá hæstv. fjmrh., á þskj. 398, um að heimilt sé að undanskilja tolli vissa kirkjugripi, sem ætlaðir eru til prýði eða gagns í kirkjum. Vil ég fyrir hönd n. leyfa mér að mæla með því, að sú till. verði samþ. - En viðvíkjandi því, sem hæstv. dómsmrh. minntist á, við 2. umr., að setja nýjan toll á blöð og tímarit, þá hefur við athugun málsins ekki verið talin ástæða til að taka það upp í því formi, og kemur ekki nein brtt. fram um það atriði. - Í þriðja lagi hefur verið minnzt á bað að lækka í raun og veru toll af mótum til húsagerðar úr járni og tré. En þar sem fjmrn. taldi. að þetta mundi verða praktíserað þannig, að verðtollurinn yrði ekki hærri en 15%, en ætti annars helzt að heimfærast undir 30%, er sá aðili, sem hreyfði þessu máli, ánægður með bað. Sér n. því ekki ástæðu til að koma með brtt., þegar málið liggur þannig fyrir, en vill aðelns staðfesta, hvað hæstv. fjmrn. hefur sagt um hetta atriði, og samkv. þessu liggur fyrir aðeins þessi brtt. frá fjmrh.



Herra forseti. Þegar á öndverðu þessu þingi komu fram tvö frv. um breytingu á vegalögunum og síðan brtt. við þessi frv. Þessum málum var öllum vísað til samgmn. deildanna og unnið að þeim í samvn. samgm. Þegar farið var að athuga þessi frv. og brtt. við þau, kom í ljós, að farið var fram á að bæta í þjóðvegatölu nálega 1550 km. Nefndin varð strax sammála um að taka nýja vegi upp í lögin á þessu þingi, en henni var ljóst, að það mundi verða örðugleikum bundið og nær ómögulegt að sinna öllum þeim beiðnum, er fyrir lágu. Nefndin starfaði í samvinnu við vegamálastjóra, og voru samdar tillögur upp á nýtt um nálega 750 km. Eftir þetta var enn farið að athuga málið nánar og þá í samráði við þá þm., sem flutt höfðu brtt., og nefndin reyndi að haga störfum þannig, að sem minnst yrði hróflað við frv. - Eins og gefur að skilja, fengu ekki allir hv. þm. óskir sínar uppfylltar, en þm. tóku þessu vel og gerðu ýmsar breytingar á till. vegamálastjóra, skiptu um vegi o.s.frv., sem þeir álitu meiri þörf á. Eftir að þannig var búið að fara yfir þetta aftur, var ákveðið þetta frv. á þskj. 349, sem flutt var í hv. Nd. og hefur náð samþykki þar. - Ef þetta frv. verður samþ., munu þjóðvegirnir lengjast um tæpa 1000 km, eða 958.8 eins og stendur hér í grg., en við síðari hreytingar bættust við 12–14 km, svo að það eru nálega 970 km, og verða þá að þessu frv. samþykktu 7174, en voru 6215. - Ég vil ekki lengja umræður með því að tala lengur við þessa 1. umr. Ég sé ekki ástæðu til að leggja til að vísa því til nefndar, þar sem samgmn. þessarar deildar hefur unnið að því í samvinnu við samgmn. hv. Nd., en vil vænta þess, að frv. fái sem fljótasta afgreiðslu og verði samþ. óbreytt.

Forseti (BSt): Eins og hv. 2. þm. Árn. tók fram, hefur verið unnið að þessu máli í samvn. samgmn., og þar eð ég tel víst, að samgmn. þessarar hv. deildar telji sér skylt að gefa málinu gaum, sé ég ekki ástæðu til að leggja til að vísa málinn til n., enda engin till. komið fram um það.



Herra forseti. N. hefur athugað þetta frv. og mælir með því, að það verði samþ., en þó með lítils háttar breytingum. Þær breytingar, sem n. leggur til að verði gerðar á frv., miða að því að samræma þá stafliði, sem þar er gert ráð fyrir að bæta inn í jarðræktarlögin, hliðstæðum stafliðum, sem fyrir eru í þeim l., meira en gert er í frv. Eins og frv. var, sýndist n., að tekin væru inn í það atriði, sem ættu í raun og veru ekki heima þar, en ættu heldur að koma fram sem reglugerðarákvæði. - Sé ég svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum. Hv. þm. haf,t þskj. þessa máls fyrir framan sig, og hef ég þar engu við að bæta.

Forseti (BSt): Ég vildi mælast til þess, að hv. menntmn. reyndi að hraða afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Ég verð að segja, að það er í fyrsta skipti, sem hæstv. forseti skipar n. fyrir um afgreiðslu máls. Ég vil segja sem form. menntmn., að á því hefur ekki staðið neitt að afgr. mál hjá þeirri nefnd. En ég álít réttast fyrir hæstv. forseta að áminna þær n., sem hafa dregið afgreiðslu mála á langinn. En það hefur ekki dregizt hjá menntmn. að afgr. mál, og liggur ekkert mál fyrir henni nú. Mér finnst heldur óviðkunnanlegt að beina slíkri áminningu til menntmn. þessarar hv. d., því að eftir því gæti litið svo út sem þessi nefnd væri vön að draga afgreiðslu mála á langinn.

Forseti (BSt): Ég vil vekja athygli hv. 11. landsk. á því, að slíkt hefur ekki komið fram á þessu þingi, en það er hvorugur okkar, hv. þm. eða ég, fæddur á þessu ári eða komnir á þetta þing á þessu ári; við erum eldri. Mér er engin launung á því, að ég bað hv. nefnd að hraða þessu máli af tilefni frá í fyrra.