Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og kunnugt er, hafa sálfræðingar aðferð til að mæla almenna greind manna. Með sérstökum prófum reikna menn út svonefnda greindarvísítölu, og er meðalgreind táknuð með tölunni 100. Fari vísitalan niður fyrir 75, er greindarskorturinn talinn óeðlilegur eða sjúklegur og nefndur fávitaháttur. Er venjulega greint á milli þriggja stiga hans, þótt skörp takmörk sé þar raunar hvergi að finna. Þannig hafa örvitar greindartölu neðan við 30 og geta svo til ekkert numið, hálfvitar hafa greindarvísitölu á milli 30 og 50 og ná aldrei vitsmunaþroska 13 ára barns, og loks eru fáráðlingarnir með vísitöluna 50–75, og er það stigið langfjölmennast. Engar öruggar skýrslur eru til um fjölda fávita hér á landi, enda hafa aldrei farið fram neinar víðtækar rannsóknir þess efnis, en í ýmsum nágrannalöndum okkar hafa slíkar athuganir verið gerðar og leitt í ljós, að um 2% íbúanna eru sjúklega vangefnir. Er þá markið sett við greindartöluna 75. Sé hins vegar léttustu tilfellunum sleppt og þeir aðeins taldir, sem hafa greindartölu undir 70, þá lendir þar í flokki aðeins um 1% íbúanna. Það mun óhætt að gera ráð fyrir því, að hlutfallstala fávita hér sé svipuð og í nágrannalöndunum, og samkvæmt því ættu þá að vera á Íslandi nálægt 1.600 manns svo vangefnir, að greindarvísitala þeirra lægi fyrir neðan 70. Þótt hér sé um ótvíræða fávita að ræða, fer því fjarri, að allur sá hópur þarfnist vistar á hælum. Hitt er vafalaust, að öllu vangefnu fólki þyrfti að veita betri uppfræðslu og leiðsögn og virkari aðstoð til sjálfsbjargar, en það hingað til hefur átt kost á. Sérfróðir menn áætla, að tala þeirra fávita, sem nú þarfnast hælisvistar hér á landi, sé um 500. Er þá miðað við þá örvita og hálfvita, sem verulegum og stöðugum erfiðleikum valda í heimahúsum. Í fávitahælum landsins dveljast nú liðlega 120 vistmenn, svo að mikið vantar á, að þörfinni sé fullnægt í þessu efni. Fjögur fávitahæli eru í landinu. Að Sólheimum í Grímsnesi eru 32 vistmenn, í Skálatúni 26, á Kleppjárnsreykjum 26 og í Kópavogshæli 39 vistmenn, og öll munu hælin vera yfirfull. Í Kópavogi hefur ríkið reist fávitahæli, en því miður hefur mikill seinagangur verið á framkvæmdum þar. Fullgerð húsakynni eru ætluð 30 vistmönnum, þótt 39 dveljist þar nú. Ný bygging er í smiðum og langt komin, og á hún að rúma um 45 vistmenn. Gallinn er sá, að rúmafjöldinn í landinu kemur ekki til með að aukast sem þessu nemur, því að ráðgert er að leggja Kleppjárnsreykjahælið niður og flytja þær 26 vangefnu stúlkur, sem þar dveljast, í Kópavogshælið. Það er fyrirhugað að reisa þriðja húsið í Kópavogshæli, álíka stórt og hvort hinna, sem þegar eru risin af grunni. Enn þá er sú framkvæmd ekki hafin, og enn er starfsmannahús óreist, sem mikil þörf er þó talin fyrir. Það er því óhætt að segja, að mikilla umbóta er ekki að vænta í þessum hælismálum, nema rösklegar verði tekið til hendi, en tíðkazt hefur til þessa. Á aðalfundi Læknafélags Íslands var fyrir fáum árum rætt um sjúkrahússkortinn í landinu. Gætti þeirrar skoðunar þar mest, að einna brýnust væri þörfin á aukningu húsrýmis fávitahælanna, og var þó þörfin talin brýn víða í þeim efnum. Landlæknir er, að því er ég bezt veit, sömu skoðunar. Einnig hefur borgarlæknirinn í Reykjavík hvað eftir annað bent á þessa nauðsyn. En það verður að gera fleira en byggja hæli handa þeim hundruðum fávita, sem verst eru farnir. Það er líka þörf á að koma upp dagheimilum og æfingaskólum handa þeim vangefnu börnum, sem geta dvalizt heima hjá sér. Með slíkum stofnunum má mikið létta byrði raunamæddra foreldra og samtímis kenna þessum ógæfusömu börnum og þjálfa þau. Vangefnu ungu fólki þarf að sjá fyrir starfskennslu og síðan starfmöguleikum, eftir því sem við verður komið. Leiðbeinandi eftirlit ætti að hafa með þessu fólki að staðaldri. Því betra sem slíkt eftirlit er, því færri verða vandræðamennirnir í þjóðfélaginu. Hér er því um að ræða mikið mannúðar- og menningarmál. Verkefnin eru mörg og flest óleyst. Þess vegna ber að fagna því, að nýlega var stofnað til félagsskapar um þetta mál. Styrktarfélag vangefinna var myndað 23. marz s.l. og hefur þegar lagt hönd á plóginn. Þetta félag hyggst vinna að því í fyrsta lagi, að komið verði upp hælum handa vangefnu fólki, sem nauðsynlega þarf á hælisvist að halda, í öðru lagi, að vangefnu fólki veitist góð skilyrði til að ná þeim þroska, sem hæfileikar þess leyfa, í þriðja lagi, að starfsorka vangefins fólks verði hagnýtt, og loks í fjórða lagi, að einstaklingar, sem vilja afla sér menntunar til þess að annast vangefið fólk, njóti ríflegs styrks í því skyni. Að sjálfsögðu verður þessum tilgangi félagsins aldrei náð, nema fé komi til. Því verður það að afla fjár til starfsemi sinnar. Það er sýnt, að félagagjöld og önnur slík fjáröflun hrekkur skammt, ef reisa skal heilar stofnanir, og því hefur félagið nú leitað til löggjafarsamkomunnar um fyrirgreiðslu. Frv. það, sem hér liggur fyrir og er á þskj. 392, fjallar um aðstoð við vangefið fólk. Er efni þess það, að á hverja öl- og gosdrykkjaflösku, sem framleidd er og seld í landinu, skuli leggja 10 aura gjald, sem síðan renni til Styrktarfélags vangefinna. Skal fyrir það fé, sem þannig er aflað, reisa stofnanir handa vangefnu fólki, en öll ráðstöfun fjárins vera háð samþykki ráðherra. Er félaginu tryggt þetta gjald í næstu fimm ár. Í frv. felst því, að styrktarfélaginu er ekki heimilt að verja því fé, sem fæst með þessu gjaldi, til annars en að reisa hæli eða aðrar stofnanir fyrir vangefið fólk og að samþykki viðkomandi ráðherra þurfi að koma til hverju sinni. Með þessu ætti að vera tryggð full samvinna félagsins og ríkisvaldsins og það enn fremur, að ekki verði ráðizt í aðrar framkvæmdir en þær, sem nauðsynlegar og gagnlegar eru taldar á hverjum tíma. Flm. frv. vænta þess, að hv. alþm. taki á þessu máli af skilningi og velvild og leyfi greiða göngu frv. til samþykktar á þessu þingi. Herra forseti. Ég legg svo til, að frv. að lokinni þessari umr. verði vísað til hv. heilbr.- og félmn. og 2. umr.



Herra forseti. Þetta frv. á þskj. 381 um breyt. á lögum nr. 30 frá 1956, um skráningu Íslendinga til stuðnings mannfræði- og ættfræðirannsóknum hér á landi, er flutt af menntmn. samkv. beiðni menntmrh. Efni frv. er í aðalatriðum það að fela prestum þjóðkirkjunnar og viðurkenndum forstöðumönnum trúfélaga hér á landi að skrásetja á sérstök eyðublöð, er þjóðskjalasafnið lætur í té, alla íslenzka ríkisborgara, 15 ára og eldri, er þeir jarðsyngja, og senda síðan æviskrárritara skýrslu þessa árlega. Tilgangurinn með frv. er sá að fá með þessum hætti sem öruggastar heimildir til þeirrar spjaldskrárgerðar, sem þjóðskjalasafninu er ætlað að framkvæma samkv. lögunum frá 1956. Menntmn. hefur tekið málið fyrir á tveimur fundum, en ekki lokið athugun á frv., og nefndarmenn hafa óbundnar hendur um brtt. við frv. Ég sé ekki ástæðu til, að frv. verði vísað til nefndar, þar sem það er flutt af nefnd.

Frsm. meiri hl:(Eggert Þorsteinsson) : Herra forseti. N. hefur rætt þetta mál á nokkrum fundum sínum, og eftir að hafa leitað umsagna allmargra hlutaðeigandi aðila, sem hugsanlegt var að gætu átt hér hlut að máli, þ. e. a. s. viðkomandi stéttarfélaga, skipafélaga o. s. frv., varð að lokum einróma samþykkt nefndarinnar að flytja þá rökstuddu dagskrá, sem á þskj. 396 er. Vil ég að ósk hv. þm. Seyðf. koma því hér með á framfæri, að hann tekur aftur minnihlutanál. á þskj. 378 og mun fylgja því meirihlutaáliti, sem útbýtt hefur verið nú á þskj. 596. Það kom m. a. fram í umsögnum þessara aðila, að hér er um allviðkvæmt mál að ræða og af þeim sökum einum væri rétt; að það hlyti frekari umr. eða viðræður milli þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli, auk þess sem það kom fram í umr. í n., að þeir möguleikar, sem nú virðast fram undan hjá íslenzku þjóðinni um að stækka sín friðunartakmörk um fiskveiðilandhelgi, kunni að geta orkað til breyttra aðstæðna hvað viðkemur björgunum eða starfsemi björgunarskipa. Af þessum ástæðum öllum þykir n. eðlilegt og rétt að afgreiða málið ekki nú, en afgr. það með hinni velviljuðu rökstuddu dagskrá, sem á þskj. 396 er, og eins og ég áðan sagði, er nefndin öll einróma. Þó að út hafi komið tvö nál., þá er nefndin nú einhuga um þá rökstuddu dagskrá, sem á þskj. 396 er, og þm. Seyðf. hefur ákveðið að draga sitt nál. á þskj. 378 til baka.



Herra forseti. Ég tel alveg ástæðulaust að ræða frekar um málið við 1. umr. Hv. 1. flm. hefur fyrir hönd þeirra flm. gert rækilega og skilmerkilega grein fyrir efni frv. og nauðsyn lagasetningar um þetta efni. Ég skal aðeins skýra frá því, að þeir menn, sem störfuðu að undirbúningi stofnunar þess félagsskapar, sem nú hyggst fara að vinna fyrir málstað vangefinna barna og ungmenna hér á landi, höfðu fyllsta samráð við félmrn. með þau undirbúningsstörf og einnig eftir að félagið var stofnað og hugmyndin kom fram um að fá með lögum ákveðinn fjárstofn til handa þessum félagsskap að starfa með að sínum áhugamálum. Það var sem sé haft samráð við félmrn, um þetta, og mér er kunnugt um, að það var einnig haft samráð við fjmrn. um þá fjáröflunarleið, sem þarna var hugsað að fara, og hversu hátt gjaldið skyldi vera, Ég taldi ekki heppilegt, að þetta mál væri flutt sem stjfrv., því að ég lagði áherzlu á, að það væri leitað eftir því, að allir flokkar þingsins stæðu að málinu. Ég taldi, að fremur gæti hugsazt, að litið væri á þetta sem sérmál stjórnarflokkanna, ef það væri flutt sem stjfrv., og varð þá að ráði að fara þá leið, sem farin var um flutning málsins, að leita til þingmanna í öllum flokkum um flutning þess, og hefur svo gæfusamlega til tekizt, að menn hafa tekið málið að sér einmitt á þann veg, að það standa að því flm. úr öllum flokkum. Ég vil því vænta þess, að málið verði ekki ágreiningsmál. Það er stutt af ríkisstj., og ég mæli hið bezta með framgangi málsins og vona, að það gangi sem greiðlegast í gegnum þingið.



Herra forseti. Þetta frv. um kirkjugarða á þskj. 382 er flutt af menntmn. samkv. beiðni dóms- og kirkjumrn. Árið 1955 skipaði þáv. kirkjumálaráðherra nefnd til að endurskoða lög og tilskipanir um málefni kirkjunnar. Nefndina skipuðu biskup Íslands, herra Ásmundur Guðmundsson, ráðuneytisstjóri í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu, Gústaf Jónasson, og biskupsritari, sr. Sveinn Víkingur. Nefndin hefur samið það frv., sem hér er til umræðu. Frv. er ætlað að koma í stað laga nr. 64 frá 23. júní 1932, um kirkjugarða. Helztu ákvæði þessa frv., er fela í sér breytingar á eldri lögunum, snerta eftirfarandi atriði: Um friðun kirkjugarða, um skipulagsnefnd kirkna og kirkjugarða, um möguleika til að tvígrafa í sömu gröf, um að slétta skuli yfir gröf í stað þess að hlaða upp leiði, um legstaðaskráningu og tölumerkingu leiða, um fjölskyldugrafreiti innan kirkjugarðs, um friðunartíma grafa, um minnismerki á leiði, um bann við timbur- og steinsteypugirðingum um leiði, um meðferð duftkera, þegar líkbrennsla fer fram, um tekjur kirkjugarða, þ. e. 2% af útsvörum, um kirkjugarðasjóð, um heimagrafreiti og um uppgröft og flutning líka. Menntmn. hefur rætt frv. á tveimur fundum, en á þó að mestu leyti eftir að athuga þetta frv., sem er allfyrirferðarmikið og er í 39 greinum, og nm. hafa óbundnar hendur um brtt, við frv. Ég sé ekki ástæðu til, að frv. verði vísað til nefndar, þar sem það er flutt af nefnd og athugun n. á því mjög skammt komin.