Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. um þetta frv. til lánsfjárlaga, sem hér liggur fyrir til 3. umr., gerði ég grein fyrir því, að ég mundi beita mér fyrir að flutt yrði brtt. við frv. sem varðaði bætur vegna foktjóns á s. l. vetri. Ég gerði þetta að umræðuefni fyrir þá sök að ég hef ekki orðið þess var og enginn sem ég hef rætt við, að stjórnvöld hefðu neina tilburði til að útvega fjármagn til þess að bæta tjón þetta né hafi gefið yfirlýsingar um að það stæði til. Ég hef orðið vitni að því, að fjölmargir hafa spurst fyrir um með hverjum hætti þetta mál verði leyst. Ég hef ekki getað leyst úr þeim spurningum manna, sem eru fjölmargar, með öðrum hætti en þeim að benda á að fulltrúar Sjálfstfl. eða þm. Sjálfstfl. í Ed. fluttu á sínum tíma brtt. við þetta frv. sem gekk í þá átt að ríkisstj. yrði heimilað að taka lán til þess að veita Bjargráðasjóði möguleika á að bæta þessi foktjón. Nú höfum við sameinast um það fjórir alþm., ásamt mér Matthías Bjarnason, Birgir Ísl. Gunnarsson og Jósef H. Þorgeirsson, að flytja brtt. sem er á þskj. 656 og er á þá leið, að ný grein komi inn í frv. sem verði 30. gr. og orðist eins og segir á þskj.: „Fjmrh. er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán á árinu 1981 að fjárhæð allt að 25 millj. kr. og veita Bjargráðasjóði það fjármagn til ráðstöfunar samkv. 8. gr. laga nr. 5111972, um Bjargráðasjóð.“ Ég gat þess við umr. fyrr í dag, að ég hefði ekki þá gert upp hug minn um það, hversu háa fjárhæð ætti að nefna, en gat þess, að ég hefði verið í sambandi við framkvæmdastjóra Bjargráðasjóðs og ráðgast við hann um þetta efni. Það eru að berast upplýsingar um mat á þessu tjóni til Bjargráðasjóðs þessa dagana, en ekki er að vænta að það liggi allt fyrir fyrr en nálægt miðjum þessum mánuði eða öllu heldur eftir páska, en hann hefur tjáð mér að hann teldi að eftir öllum þeim líkum, sem hann gæti dæmt, ætti þessi fjárhæð að vera fyllilega nóg, 25 millj. kr. Hér er gert ráð fyrir að heimildin nái allt að þeirri fjárhæð. Að sjálfsögðu verður ekki nýtt meira í þessu skyni en þörf er á. Þess vegna á að vera áhættulaust að samþykkja þessa till. með þessari fjárveitingu. Ég sé ekki ástæðu til að skýra þetta mál frekar en ég hef nú gert og læt útrætt um það. En við 2. umr. varpaði ég einnig fram fsp. til hæstv. forsrh., sem að vísu var ekki við í salnum og ekki í húsinu, og ég óskaði eftir að þeir ráðh., sem hér voru þá staddir, flyttu honum þær spurningar sem ég lagði fyrir. Svör hafa ekki borist enn hingað. Ég ætla samt að endurtaka spurningu mína í von um að úr geti ræst síðar við 3. umr., því að þetta snertir, eins og ég kom að í dag, gerð lánsfjáráætlunar. Hér er um að ræða spurningu sem er borin fram vegna yfirlýsingar hæstv. forsrh. í „Beinni línu“ í útvarpi 22. okt. í haust, þar sem spurst var fyrir um það af Sigurjóni Bjarnasyni á Eyrarbakka, hvernig gengi með að vinna að því að brúin á Ölfusá við Óseyrarnes yrði byggð. Ég ætla ekki að fara yfir spurningarnar í þetta sinn eða þetta símasamtal allt, en ég vil nefna hér svör forsrh. eins og hann svaraði Sigurjóni. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Út af fsp. vil ég segja það, að ég er því eindregið fylgjandi að þetta brúarmál við Óseyrarnes verði kannað rækilega og ekki aðeins náttúrlega byggingarkostnaður eða smíðakostnaður, heldur allar hliðar þess máls. - Út af því, sem þú spurðir um þingmennina, vil ég taka það fram, að strax eftir stjórnarmyndunina í fyrra lagði Eggert Haukdal sérstaka áherslu á að hafist yrði nú verulega handa um að kanna og undirbúa þetta mál.“ Fyrirspyrjandinn, Sigurjón Bjarnason, svaraði þá: „Og hefur eitthvert nýtt líf komist í málið síðan?“ Þá svaraði hæstv. forsrh.: „Já, já. Málið er á dagskrá og kemur til meðferðar núna í sambandi við fjárlög og sérstaklega lánsfjáráætlun.“ Og Sigurjón Bjarnason segir: „Ég þakka þér kærlega fyrir, Gunnar.“ Ég mundi vilja taka undir með Sigurjóni Bjarnasyni ef ég sæi einhverjar efndir á þessum loforðum. En ég fæ ekki séð, hvorki af vegáætluninni né við skoðun lánsfjáráætlunar og lánsfjárlaga, að gert sé ráð fyrir framkvæmdafjárframlagi í náinni framtíð til byggingar Ölfusárbrúar. Þess vegna spyr ég og ég endurtek það efnislega eins og ég hygg að ég hafi varpað spurningunni fram í dag: Með hverjum hætti hyggst hæstv. forsrh. eða hæstv. ríkisstj. - ef hann ekki vill svara get ég spurt ríkisstj. - tryggja að framkvæmdafé til byggingar Ölfusárbrúar verði ákveðið, eins og ummæli hans á „Beinni línu“ í útvarpinu 22. okt. s. l. bentu til að hann mundi sérstaklega stuðla að við gerð lánsfjáráætlunar? Með hverjum hætti hyggst hann afla þess fjár fyrst þess verður ekki vart í þeim lánsfjárlögum sem hér eru til afgreiðslu?



Herra forseti. Ég vil segja hér fáein orð út af þeirri brtt. sem hv. 2. þm. Suðurl., Steinþór Gestsson, mælti fyrir áðan á þskj. 656. Þegar ofviðrið gekk yfir fyrir nokkrum vikum óskaði ég eftir því við Samband ísl. sveitarfélaga, að safnað yrði skýrslum um tjón sem orðið hefði í sveitarfélögum í landinu og það gerðist með þeim hætti, að það yrðu kvaddir til svokallaðir dómkvaddir matsmenn til að meta tjónið á hverjum stað. Var við það miðað að niðurstöður lægju fyrir í lok síðasta mánaðar eða 31. mars. Þegar kom að þeirri dagsetningu var ljóst að þó nokkur sveitarfélög áttu eftir að skila inn skýrslum, m. a. flestöll sveitarfélög hér á þéttbýlissvæðinu þar sem mjög verulegt tjón varð. Þess vegna var ákveðið í samráði við félmrn, og Samband ísl. sveitarfélaga að setja nýjan frest og síðasta, sem er 15. apríl. Nú eru skýrslur óðum að berast inn og eru í raun komnar skýrslur yfir tjón sem varð á nær öllu landinu, þ. e. fyrir utan Reykjavík og höfuðborgarsvæðið, með örfáum öðrum undantekningum hér og þar í landinu. Í grófum dráttum liggur því fyrir hvert tjónið varð utan höfuðborgarsvæðisins. Hins vegar vantar enn þá upplýsingar um höfuðborgarsvæðið. Þar varð tjón verulegt, eins og kunnugt er, og mjög erfitt að ætla á um það á þessu stigi, hversu mikið tjónið er í heild. Það hefur verið ætlun ríkisstj. alveg frá því þetta tjón gekk yfir að á þessu máli yrði tekið sérstaklega með því að afla Bjargráðasjóði fjár. Við umr., sem fóru fram um þetta mál í þinginu í sömu viku og tjónið gekk yfir, kom mjög skýrt fram hjá mér að ríkisstj. mundi beita sér fyrir því að afla Bjargráðasjóði fjár í þessu skyni, en það væri ekki hægt að festa þá tölu fyrr en skýrslur hefðu borist. Ég geri ráð fyrir að í framhaldi af niðurstöðum, sem liggja fyrir í kringum 15. þ. m., verði unnt að taka ákvörðun um þetta mál í ríkisstj. áður en páskahléi lýkur með það fyrir augum að flutt verði hér sérstakt frv. um lánsfjárheimild vegna Bjargráðasjóðs eftir að páskaleyfinu lýkur og þá liggi betur fyrir hver upphæðin verður sem þarf að verja í þessu skyni. Þegar umr. fóru fram um þetta mál á þinginu á sínum tíma lýstu hv. þm. Alþfl. því yfir, að þeir væru reiðubúnir til samvinnu við ríkisstj. um þetta mál, og einnig lýsti því yfir hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson og ég skildi það svo að þm. væru allir reiðubúnir til þess að taka á í sameiningu, enda er það reglan þegar svona vandamát ber upp á að menn eru tilbúnir til slíks. Ég held þess vegna að till. eins og þessi sé, í hreinskilni sagt, ekki tímabær. Ég held að það sé skynsamlegra að hinkra við fram yfir páskana, þegar séð verður hvert tjónið er í heild og hver fjárþörf Bjargráðasjóðs er. Ég vil leyfa mér að fara fram á það við hv. flm. að íhuga hvort hugsanlegt er í ljósi þessara yfirlýsinga, sem ég hef hér flutt, að þeir dragi till. til baka og að við tökum á málinu í sameiningu þegar þing kemur saman á ný að loknu páskahléi.



Herra forseti. Út af orðum hæstv. félmrh. áðan finnst mér nokkuð langur tími hafa farið í þessa skýrslusöfnun, því að því var mjög vel tekið af fulltrúum allra flokka að bætur yrðu til þeirra sem hefðu orðið hart úti í skaða af völdum óveðursins í febrúarmánuði. Ég vil benda hæstv, ráðh. á að í þessari till. er sagt: „fjárhæð allt að 25 millj. kr.“ Ég hygg að tæplega muni verða farið hærra en í 2500 milljónir gkr. í bætur úr Bjargráðasjóði. Það er eðlilegt, finnst mér, þar sem þetta tjón verður fyrir tveimur mánuðum, að afgreidd sé slík heimild til handa fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs til að láta fólk sjá það og finna strax að stjórnvöld ætla sér að koma til móts við það í þessum efnum. Ég fyrir mitt leyti legg þó ekkert ofurkapp á það ef ásetningur hæstv. ríkisstj. er að flytja strax eftir páska frv. um að heimila Bjargráðasjóði eða ríkissjóði að taka lán og veita það Bjargráðasjóði til ráðstöfunar í þessu skyni. Hins vegar segir 1. flm. till. fyrst og fremst til um það. Hitt hef ég talið ólíkt eðlilegra og jákvæðara: að kveða hér á um hámarksbætur í þessum efnum, síðan mætti svo ganga frá reglum um bætur, því að sennilega dettur engum í hug, hvorki hæstv. ráðh. né öðrum, að allt tjón verði bætt að fullu og öllu eins og það verður tíundað, heldur verði fyrst og fremst reynt að koma verulega til móts við fólk og þá sérstaklega það sem harðast hefur orðið úti. Ég furða mig á því, að þegar mál er til lokaafgreiðslu í þingi, þegar það er hér til umr. og ríkisstj. leggur áherslu á að það nái fram að ganga og þm. spyrja ákveðinna spurninga, bæði við 2. og nú við 3. umr., skuli ekkert svar vera gefið. Hv. 2. þm. Suðurl. bar fram spurningu til hæstv. forsrh. í dag. Forsrh. talar fyrir lánsfjár- og framkvæmdaáætluninni í Sþ. Fjmrh. fylgir frv. til lánsfjárlaga úr hlaði. Það má því segja að hér sé um sama málið að ræða og því sé eðlilegt að þessir hæstv. ráðh. séu viðstaddir umr. um málið. Af tíu manna ríkisstj. situr einn ráðh. núna við þessar umr. Hinir koma hér inn í salinn þegar atkvgr. fer fram, enn aðrir láta alls ekki sjá sig sem þó eiga að vera við þessar umr. Ég spyr hæstv. forseta að því, hvort hann telji vera sanngjarnt og eðlilegt að halda umr. áfram um mál, sem heyrir undir ákveðna ráðh., þegar þeir láta ekki sjá sig við umr. og hundsa á þann hátt Alþingi. Þó að þetta mál sé ekki mitt mál sérstaklega, sem ég er að nefna, er það almenn kurteisi ríkisstj. og ráðh. að svara kurteislegum og sjálfsögðum fsp. eins og hv. 2. þm. Suðurl. hefur borið fram bæði við 2. og nú við 3. umr. málsins. Hæstv. félmrh. svaraði þegar hann gekk úr stólnum: Óseyrarnesbrúin er ekki mitt mál. - Ég get viðurkennt að það er ekki málefni hæstv. félmrh. að svara fsp. sem beint er til forsrh. vegna samtals og ummæla sem hann hefur látið frá sér fara. Ég geri fyrir mitt leyti kröfu til að þessari umr. verði ekki lokið nema hæstv. forsrh. verði kallaður til að svara. Honum ber skylda til þess. Það hefur hingað til tíðkast í Alþingi undir umr. að menn hafa dokað við í ræðustól og viljað fá ráðh. inn til að svara. Ég minnist þess, að það hafa gert þm. úr öllum flokkum og ekki síst úr Framsfl. Hér fyrr á árum stóðu þeir hér ábúðarmiklir og biðu eftir ráðh. Og þá voru ekki tíu ráðh., þeir voru held ég, sex eða sjö.  Ég hef leyft mér, ásamt Matthíasi Á. Mathiesen og Sighvati Björgvinssyni, að flytja hér brtt. við frv. til lánsfjárlaga, þess efnis, að ný grein komi eftir 3. gr. er verði 4. gr. og orðist svo: „ Ríkisstj. er heimilt á árinu 1981 að taka lán að upphæð allt að 5 milljónum kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt, sem verja skal til greiðslu byrjunarkostnaðar við byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli samkv. nánari ákvörðun utanrrh.“ Við atkvgr. eftir 2. umr. í dag kom til atkvæða till. sama efnis að öðru leyti en því, að þar stóð: Ríkisstj. skal á árinu 19810. s. frv. Sú till. féll með jöfnum atkvæðum við atkvgr. og því þykir okkur flm. rétt að flytja till. um heimild. Till. um heimild er stefnumarkandi. Það er stefna í þessu máli sem Alþingi tekur ef Alþingi samþykkir slíka till. Því er þessi till. flutt. Við flm. till. viljum enn einu sinni ítreka það fyrir hv. þd., að það er ekki vansalaust fyrir Alþingi að ganga fram hjá þessu máli, sem allir flokkar keppast við að lýsa stuðningi við nema Alþb., en Framsfl. er bundinn á höndum og fótum, hefur látið binda sig. Nú viljum við reyna einu sinni enn hvort a. m. k. einn þm. getur ekki losað á sér aðra höndina þannig að hann geti greitt atkv. með slíkri till. Flokkurinn í heild hefur lýst yfir á aðalfundi að þetta væri honum mikið mál og hjartans mál, enda hafa forustumenn Framsfl. haft forustu í þessu máli um langt árabil. Það er því undarleg frammistaða sem flokkurinn hefur sýnt í þessu á undanförnum dögum. Enn einu sinni ætlum við að gefa Framsfl. tækifæri og vonum að a. m. k. einn geti losað aðra höndina og láti ekki Svavar Gestsson alveg binda sig og þá félaga, heldur sýni þann manndóm að vera trúr þeirri stefnu sem þeir sjálfir hafa markað og enginn þröngvaði upp á þá. - Við skulum ætla að þeir hafi verið eigin herrar á eigin aðalfundi og kommarnir hafi ekki verið þar viðstaddir. - Nú gefst þeim tækifæri til að sýna manndóm sinn í þessu máli. Ég endurtek það, hæstv. forseti, út af þeirri fyrirspurn, sem 2. þm. Suðurl. hefur gert, að ég tel óeðlilegt að ljúka þessari umr. nema hæstv. forsrh. komi hér og svari fyrirspurnum. Það er krafa sem við gerum til hæstv. forsrh., að hann sé hér viðstaddur. Hann er frsm. lánsfjáráætlunar, sem er skyld þessu frv. og kemur seint fram, og mér finnst að hann verði að standa við loforð, sem hann gefur mönnum á „Beinni línu“ í Ríkisútvarpinu, eða gefi skýringu á því, hvað eigi að verða um þessa brú sem hann lofaði snemma í vetur, fyrst enginn annar ráðh. vill svara fyrir hann eða getur svarað fyrir hann. Ef hann er ákveðinn í því að svíkja þetta loforð á að segja frá því, en ekki að fela sig. Ég tel að það ættu fleiri þm. Suðurl. að ýta á eftir þessu svari en Steinþór Gestsson. Það er vitnað í þessu samtali í Eggert Haukdal, sem allir vita að er mikill baráttumaður fyrir sitt kjördæmi og framkvæmdum þar. Ég ætla að svo sé um fleiri þm. Sunnlendinga. Því er nauðsyn að menn gefi svar við slíkum loforðum sem maður fær sem hringir í „Beina línu“, en Alþingi á ekki að fá. Hver á að fá svör ef það er ekki Alþingi? Á fyrst að svara mönnum í gegnum útvarpið, en harðneita að svara sömu spurningu á Alþingi Íslendinga?



Ég vil vegna orða hv. 1. þm. Vestf. taka fram, að athugun fer nú fram á því, hvort möguleiki er á að hæstv. forsrh. mæti hér. Ég sé þó eitt ráð við því, ef það ekki tekst, og mun leggja inn orð hjá hæstv. forseta Sþ., en það mun fundur verða í Sþ. á morgun, að hv. 2. þm. Suðurl. fái þá orðið utan dagskrár um þá sérstöku fsp. sem hann varpaði hér fram vegna Ölfusárbrúar við Óseyrarnes. Þetta bendi ég á til þess að við megum komast áfram í þessu efni. Ýmsar ástæður liggja til þess, að ég legg höfuðáherslu á að ljúka 3. umr. um lánsfjárlögin. Menn hafa gert ráð fyrir því, að það yrðu frekar stuttir fundir í Alþingi á morgun, og hyggja nú til heimreiðar ýmsir. Ekki gefast því tök á að verða við þessari beiðni, þó ég út af fyrir sig vilji meta hana að verðleikum og, eins og ég hef tekið fram, muni þá reyna aðrar aðferðir til þess að hún megi með einhverjum hætti koma til umræðu. En hér hefur 1. þm. Vestf. ásamt i. þm. Reykn., Matthíasi Á. Mathiesen, og 3. þm. Vestf., Sighvati Björgvinssyni, flutt brtt. Hún er skrifleg og þarf afbrigða við og verður þeirra nú leitað.



Herra forseti. Það er ekki að sjá að hv. stjórnarsinnum sé mikið áhugamál að koma málum áfram í hv. deild. Á þessu kvöldi hefur æðimikið á skort að mál næðu fram með eðlilegum hætti. Það hlýtur að vekja athygli þegar svo gengur ef hér er um að ræða næstsíðasta dag þinghalds fyrir páska. Í öllum þeim umr., sem fram hafa farið hér um lánsfjárlög og hafa snúist um byggingu væntanlegrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli, hafa hæstv. fjmrh. og hv. þm. Alþb. lagt á það höfuðáherslu að nær væri að leggja fram fjármagn til að huga betur að öryggisútbúnaði á flugvöllum hér innanlands en að vera að leggja fram fjármagn í byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Undir þetta hafa margir tekið. Hæstv. fjmrh. vakti sérstaka athygli á þessu í umr. í Ed., að nær væri að snúa sér að þessu verkefni og taka inn fjármagn til þess að sjá betur fyrir öryggisútbúnaði flugvalla innanlands en vera að spreða fjármagni í byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Hæstv. utanrrh., hinn ókrýndi formaður Framsfl. taldi það nánast hneyksli, ef öryggismálum á flugvöllum væri eins illa komið og hæstv. fjmrh. gaf í skyn að væri, og því yrði að kippa í lag á stundinni. Við 2. umr. fyrr í kvöld voru greidd atkv. um till. sem var á þá leið, að ríkisstj. væri heimilað að taka lán allt að 2.5 millj. kr. til að verja til kaupa á öryggistækjum á flugvöllum. Þrátt fyrir hinar margítrekuðu yfirlýsingar, bæði Alþb.-manna og utanrrh., fór svo að enn einu sinni breyttu menn á allt annan veg en þeir höfðu sagt. Menn sögðu hug sinn í orði, en felldu hann á borði. Ég trúi því ekki, eða a. m. k. vil ég ekki trúa því fyrr en á reynir endanlega, að hæstv. fjmrh. og aðrir þm. Alþb. svo og þm. Framsfl., eftir allar þær yfirlýsingar sem þessir aðilar hafa gefið í umr., komi við 3. umr. í veg fyrir með atkv. sínu að hægt verði að taka inn smávegis fjármagn í lánsfjárlög til að veita til framkvæmda í öryggismálum á flugvöllum hér á landi. Ég trúi ekki að hæstv. samgrh. greiði atkv. gegn því, að slíkt verði hægt. Og ég trúi því ekki, að hæstv. fjmrh., sem notaði svo til einvörðungu þau rök gegn flugstöðvarbyggingunni, að hann teldi miklu brýnna að byggja upp öryggismál flugvallanna hérlendis, komi í veg fyrir að slík till. nái hér samþykki. Hér er sem sagt enn gefið tækifæri. Hér er þm. Alþb. gefið tækifæri til að sanna hver hugur fylgir máli í öllu yfirlýsingaflóði þeirra í umr. um þetta mál nú þessa daga og hvort þeir láta nú verða af að standa við yfirlýsingar. Hér er einnig hv. þm. Framsfl. gefinn kostur á að stuðla nú með atkv. sínu að eflingu byggðastefnunnar, bæta öryggisútbúnað flugvalla hringinn í kringum landið, því að alls staðar mun þörf á að bæta öryggisútbúnað á flugvöllum í landinu. Ég trúi því ekki, að þessir hv. þm. komi í veg fyrir að svo verði nú gert. Við höfum því ákveðið að flytja hér brtt. við frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1981, sem er svohljóðandi: „Á eftir 3. gr. komi ný grein sem verði 4. gr. og orðist svo: Ríkisstj. er heimilt að taka lán allt að 2 millj. kr. sem verja skal til kaupa á öryggistækjum á flugvelli samkv. nánari tillögum fjvn., flugmálastjóra og flugráðs“ Að þessari till. standa auk mín Árni Gunnarsson, Jóhanna Sigurðardóttir og Magnús H. Magnússon. Nú mun sem sagt á það reyna hver hugur fylgir máli hjá hv. þm. stjórnarliðsins í því að standa nú við stóru orðin frá umr. í sambandi við flugstöðvarmálið. Við skulum bíða og vona að það fari ekki nú í sambandi við þetta mál fyrir þm. Alþb. eins og þm. Framsfl. í samóandi við flugstöðvarbygginguna. Við skulum vona að þeir sjái nú sóma sinn í því að standa við yfirlýsingarnar og greiða þessari till. atkv. Þessi till., herra forseti, er skrifleg og of seint fram komin og þarf því afbrigða við.



Herra forseti. Hæstv. ríkisstj. heldur þeirri stefnu áfram í þessu frv. til lánsfjárlaga, sem mjög var ríkjandi við samþykkt lánsfjárlaga fyrir um ári, að skera niður framlög til ýmissa sjóða sem hafa félagsleg markmið og gert er ráð fyrir að eigi að styðja ákveðna starfsemi, sem er í mikilli fjárþörf, og mörg mikilvæg verkefni á þessum sviðum bíða framkvæmda. Ég vil sérstaklega beina spurningu til hæstv. félmrh. Mér bárust spurnir af því núna í kvöld, að fyrir skömmu hafi verið haldinn fundur í endurhæfingarráði þar sem hæstv. félmrh. hafi mætt og þar hafi verið umræðuefni m. a. sú ákvörðun, sem felst í frv. til lánsfjárlaga, eins og það liggur fyrir nú, og reyndar er endurtekning á því sem gerst hefur undanfarin ár, að tekjur þær, sem endurhæfingarráð hefur af erfðafjárskatti úr Erfðafjársjóði, hafa verið skertar allverulega. Mér er tjáð að hæstv. félmrh. hafi lýst því yfir á stjórnarfundi í endurhæfingarráði að hann mundi beita sér fyrir því, að þessi skerðing mundi ekki verða látin fram fara á þessu ári eins og undanfarin ár, ekki síst með tilliti til mikilvægra verkefna sem bíða á þessu sviði. Ég vil nú spyrja hæstv. félmrh. að því, hvort hér sé rétt með farið, hvort hann hafi gefið slíka yfirlýsingu á stjórnarfundi í endurhæfingarráði, en þetta mál mun hafa verið tekið fyrir á fundi í þessari stjórn í dag einnig og menn þar lýst mikilli óánægju sinni með að þetta frv. væri nú komið á lokastig í afgreiðslu og ekkert bólaði á því, að þessarar stefnu hæstv. ráðh. sæi stað í þessu frv. eins og það liggur nú fyrir. Þess vegna vildi ég mjög gjarnan fá skýringar hæstv. ráðh. á þessu efni. Til þess að enginn velkist í vafa um hver sé raunverulega stefna eða skoðun ráðh., - við skulum vona að hvort tveggja fari saman hjá hæstv, félmrh. þó það virðist ekki fara saman hjá öllum hæstv. ráðh., - til þess að það komi alveg glögglega í ljós viljum við freista þess hér, þrír þm. í deildinni, hv. 7. landsk. þm., Halldór Blöndal, og hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, ásamt mér, að flytja brtt. þess efnis, að 20. gr. þessa lagafrv. falli niður, en sú grein fjallar um skerðingu á tekjum Erfðafjársjóðs af erfðafjárskatti. Við viljum einnig flytja aðra brtt., um Framkvæmdasjóð öryrkja. Vitað er að hann er mjög fjárþurfi og þess vegna óeðlilegt að skera niður framlag til hans eins og gert er ráð fyrir í þessu lánsfjárlagafrv. Í 22. gr. er fjallað um að aðstoð við þroskahefta skuli takmarkast, en ekki verði fylgt lögum sem gilda um það efni. Vitað er, að þessi lög eru ekki komin til framkvæmda nema að litlu marki, og vitað er um margar stofnanir sem bíða í þessu efni. Brtt. okkar er samhljóða till. sem flutt var í Ed., en náði ekki fram að ganga þar. Við viljum freista þess, að stjórnarliðar sýni henni meiri skilning hér í deildinni nú en gert var í Ed.



Herra forseti. Það eru nokkur orð út af þeirri till. og fsp. sem kom hér fram frá hv. 6. þm. Reykv. Á síðasta ári var fjárveiting til Erfðafjársjóðs áætluð, að mig minnir, milli 400 og 450 millj. kr. Samkv. fyrirheitum, sem gefin voru við afgreiðslu fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar á síðasta ári, var þessi fjárveiting tekin til endurskoðunar þegar fyrir lá hvaða tekjur voru af erfðafjárskatti á árinu 1980. Þeim stofnunum, sem áætluðu tekjur af erfðafjárskatti, fjmrn., Erfðafjársjóði og öðrum aðilum, bar ekki saman um hvað þetta gæti orðið mikið og þess vegna var ákveðið að gefa sérstaka yfirlýsingu um málið við afgreiðslu þess á Alþingi, þ. e. þegar fjárfestingar- og lánsfjáráætlun var afgreidd í apríl - maí í fyrravor. Í samræmi við þessa yfirlýsingu var gengið frá því núna í kringum áramótin að Erfðafjársjóður fengi á árinu vegna ársins 1980 aukafjárveitingu í kringum 110–115 millj. kr. og að endurhæfingarráð fengi hana til meðferðar. Þannig var um að ræða allmiklu hærri tölu á árinu 1980 í raun en kom fram í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Það mun hafa verið fyrirheit um þetta sem ég gaf endurhæfingarráði á s. l. sumri þegar ég mætti þar á fundi og ræddi um fjárhag og útgjöld endurhæfingarráðs. Varðandi Framkvæmdasjóð öryrkja og þroskaheftra er það að segja, að á síðasta ári hafði hann 1060 millj. kr. til þeirra verkefna sem stjórn sjóðsins fjallaði um almennt, en á þessu ári er gert ráð fyrir að sjóðurinn hafi um 2010 millj. kr. En auk þessara 1060 millj. kr. á síðasta ári hafði sjóðurinn í kringum 200 millj. kr., þannig að ég hygg að sjóðurinn hafi samtals haft á síðasta ári um 1200–1300 millj. kr. Ég tel að það hafi orðið mjög myndarleg lagfæring á fjárhag Erfðafjársjóðs og endurhæfingarráðs með þeirri aukafjárveitingu upp á 110–115 millj. sem ég gat um, og sömuleiðis sé um að ræða mjög verulega hækkun á fjármunum til Framkvæmdasjóðs öryrkja og þroskaheftra á þessu ári frá því sem var á s. l. ári. Ég tel því að það sé út af fyrir sig allvel að þessum málum staðið, enda þótt lengi megi vafalaust bæta þar um. Ég vil segja annars út af fsp. hv. þm. að það fyrirheit, sem ég gaf, snerti fyrst og fremst endurskoðun vegna hugsanlega meiri tekna af erfðafjárskatti en áætlað hafði verið, en ég hafði ekki gefið nein fyrirheit um það gagnvart endurhæfingarráði að ekki gæti orðið um neina skerðingu á erfðafjárskatti að ræða á þessu ári, árinu 1981. Í þessu sambandi er kannske vert að nefna það, að í tillögum, sem fulltrúar þingflokkanna allra gengu frá á s. l. ári til fjmrh. um svokallaða markaða tekjustofna, var gert ráð fyrir að Erfðafjársjóður eða erfðafjárskattur og Framkvæmdasjóður öryrkja og þroskaheftra rynnu í raun og veru saman í eitt og að þó hefði hinn sameinaði sjóður ekki meira til ráðstöfunar en gert er ráð fyrir í lögunum um aðstoð við þroskahefta að verði um Framkvæmdasjóð öryrkja og þroskaheftra. Þar var sem sagt gert ráð fyrir mjög verulegri lækkun á þessum fjármunum frá því sem áður hafði verið miðað við og er miðað við í því frv. til lánsfjárlaga sem við erum hér að fjalla um. Ég tel þannig að í heild sé af hálfu stjórnvalda allvel að þessum málum staðið. Ég bið menn um að hafa í huga að áætlun um tekjur í Erfðafjársjóð hefur í raun og veru ekki staðist á undanförnum árum. Á árinu 1979 var um að ræða mjög mikinn fjölda uppgjöra á dánarbúum, þannig að á því ári voru tekjur Erfðafjársjóðs verulega umfram það sem nam verðbólguhækkun milli áranna 1978 og 1979. Þannig er í raun og veru ekki hægt að segja að tölurnar frá árinu 1979 sýni þann grunn sem hægt er að miða við þegar áætlaðar eru tekjur Erfðafjársjóðs.



Herra forseti. Það skyldi engan undra þó umræður um lánsfjárlög gætu tekið tíma. Satt best að segja er ég hissa á því hve lítill munur er á skoðunum stjórnarandstöðu og stjórnar í þeim efnum. En það vekur undrun mína að hér er komin skrifleg brtt. frá Karvel Pálmasyni, Árna Gunnarssyni, Jóhönnu Sigurðardóttur og Magnúsi H. Magnússyni þar sem ríkisstj. er heimilað að taka lán allt að 2 millj. kr. sem verja skal til kaupa á öryggistækjum á flugvelli samkv. nánari tillögum fjvn., flugmálastjóra og flugráðs. - Ég les þetta nú upp, með leyfi forseta, þar sem þskj. liggur ekki fyrir á borðum manna. - Það athyglisverða við þetta er að formaður þingflokks Alþfl. flutti hér till. þar sem talað var um 2.5 millj. og þetta gerðist nánast á sama tíma, ekki alveg þó. Spurningin er hvort ástandið hafi snarbatnað svo á þessari stuttu stund að menn hafi ákveðið að lækka þetta þess vegna um 0.5 millj. eða hvort hv. 3. þm. Vestf. hefur ekki boðið flokkssystkinum sínum að verða sér samstiga í þessu máli og flytja þetta með sér í deildinni. Góði dátinn Svejk hélt því fram, að agi þyrfti að vera í hernum, það var grundvallaratriði, menn yrðu að vera samstíga. Og eitthvað læddist illa að mér að á svona stuttum tíma skuli allt í einu vera orðinn hálfrar milljónar skekkja í sama málinu. Er þetta ekki grundað á góðum upplýsingum? Er hér um yfirlýsingar að ræða af svipuðu tagi og þegar átti að fækka um 30% opinberum starfsmönnum og því miður fengust engar skýringar á því nánar hjá hv. 6. landsk. þm. og ekki heldur hjá hv. 3. þm. Vestf.? Því kem ég þessu hér á framfæri að ég veit að hv. 6. landsk. þm. sér ekki eftir því að þurfa að standa upp og koma hér upp í ræðustól. Hann hefur aldrei verið neitt spar á það og hefur vafalaust af því ánægju að gefa sér tíma til þess núna. En fróðlegt væri að fá það alveg á hreint, hvort þarna er um að ræða skoðanaágreining á milli hans og 3. þm. Vestf., og ef svo er, hvort það sé e. t. v. skoðanaágreiningur almennt um flugsamgöngur á milli þessara tveggja þm.



Herra forseti. Ég vil aðeins leiðrétta það sem fram kom hjá hæstv. félmrh. Hann talar um að Framkvæmdasjóður öryrkja hafi haft á síðasta ári um 1200–1300 millj. gkr. Þetta er rangt hjá hæstv. félmrh. því að sjóðurinn hafði ekki til umráða nema 1060 millj. gkr. Aftur á móti kom fram á s. l. vori frv. um breyt. á lögum um aðstoð við þroskahefta þess efnis, að vistheimill sjálfseignarstofnana skyldu einnig fá fjármagn úr sjóðnum, en þessi vistheimili höfðu áður fengið fjármagn úr Styrktarsjóði vangefinna. Sá sjóður hafði þá til umráða 260 millj. gkr. og átti sá sjóður með þessu frv. að leggjast niður. Ég flutti brtt. um það, þegar þetta frv. kom fram á Alþingi, að þá yrði aukið fjármagn til Framkvæmdasjóðs öryrkja sem þá hafði, eins og ég sagði, 1060 millj., þannig að það bættust við sjóðinn 260 millj. kr. Þessi till. náði ekki fram að ganga hér á Alþingi, en var þó samþykkt till. þess efnis, að á síðustu fjárlögum skyldi aukið fjármagn til sjóðsins vegna þess að viðbótarverkefni bættust á hann. Það er því misminni hjá hæstv. ráðh. að á síðasta ári hafi sjóðurinn haft þetta mikið til umráða. Hann hafði einungis 1060 millj.



Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég skildi það ekki almennilega sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson sagði. Það er ekki að ástæðulausu að hæstv. skrifari vor gengur undir nafninu „ruglukollur“. Það ægir öllu saman í heilabúi hans og hann kemur, að því er virðist, engu frá sér þannig að menn skilji það með eðlilegum hætti. Hann segir að hér sé allt of lítill munur á stjórn og stjórnarandstöðu. Hann undrar sig á till. sem ég flutti áðan ásamt nokkrum öðrum hv. þm. Nú bið ég skrifara vorn, hv. þm. Ólaf Þ. Þórðarson, að leiðrétta ef ég hef ekki skilið rétt. Mér skildist að hann vildi endilega fá till. aftur með 2.5 millj. kr. upphæð. Er það rétt skilið? Sé þetta meining hv. þm. væri ástæða til þess að hæstv. forseti upplýsti skrifara deildarinnar um að það er óheimilt að flytja slíka till. aftur óbreytta.

Það er búið að því.

Það er búið, já, og það dugar ekki. Hvað skal þá til varnar verða vorum sóma ef hæstv. forseti getur ekki komið skrifaranum í skilning um hvað er rétt og hvað er rangt?  Hann spurði: Hefur ástandið snarbatnað svona frá því í kvöld að það er hálfrar millj. kr. munur á till.? Þetta er viturlega spurt eða hitt þó heldur. Ég er ekkert hissa á þó að formaður framsóknarmanna láti ekki sjá sig í salnum undir svona ræðum frá sínum flokksbræðrum og undirtyllum. Það er mjög svo skiljanlegt. Hann sagðist engar skýringar hafa fengið á 30% reglunni, sem menn voru að ræða fyrir nokkrum dögum í sambandi við niðurskurð, eins og hann orðaði það, á opinberum starfsmönnum. Það er nú enn eitt orðatiltæki hv. þm., skrifara deildarinnar, niðurskurður á opinberum starfsmönnum. Allt er í þessum dúr. Guð hjálpi þessum manni núna undir kvöld að tala með þessum hætti! En ég spyr á móti: Hvað með þær tillögur formanns Framsfl., hæstv. ráðh. Steingríms Hermannssonar, sem hann lagði til á miðstjórnarfundi eða í framkvæmdastjórn Framsfl. um niðurskurð á fjárveitingum til opinberra framkvæmda? Gætum við fengið röðina á því hér á borðin? Nei, hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni er alveg óhætt að leggjast rólegur til svefns þess vegna, að það er enginn skoðanaágreiningur í Alþfl. um þetta. Það verður eitthvað annað og óhuggulegra sem heldur vöku fyrir hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni en það, að hann þurfi að óttast skoðanaágreining í Alþfl. um þetta. 



Herra forseti. Ég vil fyrst taka undir það sem hv. 1. þm. Vestf. sagði fyrr í kvöld, að þm. hljóti að búast við því, þegar þeir flytja fsp. bæði við 2. og 3. umr. málsins, eins og hv. 2. þm. Suðurl. gerði áðan varðandi framkvæmdir á Suðurlandi, varðandi Ölfusárbrú, að einhver af hæstv. ráðh. beri sig til við að reyna að svara því sem um er spurt. Lánsfjáráætlun liggur hér fyrir til afgreiðslu, þetta er 3. umr., og ég hlýt að taka undir þau ummæli 1. þm. Vestf., að þeir hæstv. ráðh., sem fylgja þessu frv. úr hlaði og bera ábyrgð á því, ekki síst forsrh., sýna ekki landi og þjóð mikinn sóma með framkomu sinni. Ekki svo að skilja að við því sé að búast að frekar yrði að marka orð hæstv. forsrh. í þessari deild en í „Beinni línu“ í símanum. En það er þó alltaf skemmtilegt að heyra hvað hann hefur til málanna að leggja og hversu hann kemst að orði í hvert sinn því maðurinn er vel máli farinn. En ástæðan til að ég kvaddi mér hljóðs var kannske ekki síður önnur, að hæstv. félmrh. var að reyna að gera lítið úr þeirri skerðingu sem þessi ríkisstj. og stuðningsmenn hennar hafa lögfest varðandi framlög til Framkvæmdasjóðs þroskaheftra. Mér er afskaplega vel kunnugt um að fyrir norðan hefur mjög verulega munað um þessa skerðingu og hún hefur valdið því, að framkvæmdir Sjálfsbjargar hafa dregist á langinn og orðið dýrari en ella og valdið margvíslegum óþægindum og skaða. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það. Ríkisstj. stendur ekki við þau fyrirheit, sem gefin eru í lögum, og reynir að breiða yfir það með því að bera fram skerðingarákvæði frá ári til árs til að reyna að láta minna bera á því. Miklu heiðarlegra hefði verið af stuðningsmönnum ríkisstj. og ríkisstj. sjálfri að breyta þeim lögum, sem um ræðir, og taka burt vonina, því þegar þroskaheft fólk væntir þess að fá þessar tekjur óskertar gerir það líka áætlanir sínar í samræmi við það. En það er sem sagt ekki einu sinni hægt að láta þetta fólk í friði. Skattlagning ríkisstj. og græðgi er svo mikil að það er nánast nákvæmlega sama hvar borið er niður í þjóðfélaginu. Það er alveg sama hvaðan peningarnir eru. Ef hægt er að hrifsa þá til sín stendur ekki á því. Svo var myndarskapurinn ekki meiri en svo á s. l. ári, þrátt fyrir alla skattana, að ríkissjóður skilaði greiðsluhalla. Mátti þó skilja ummæli ráðh. svo sem þeim þætti það eitt varða einhverju að á pappírnum skilaði ríkissjóður greiðsluafgangi. Það vantar ekki að margt hafi verið um það talað hvílíka óskaplega áherslu hæstv. ríkisstj. legði nú á að hafa ríkisfjármálin í lagi. Þá var það náttúrlega grundvallaratriði og útgjöld ríkissjóðs yrðu minni en tekjurnar. En það tókst sem sagt ekki. Ég vil svo í öðru lagi, herra forseti, rifja það upp að við 2. umr. málsins varpaði ég fram elskulegum fsp. til hæstv. dómsmrh. varðandi till. sem þá lá fyrir þinginu. Nú hefur þessi till. verið endurflutt, að vísu í heimildarformi, og víst hefði það verið fróðlegt ef þessi hæstv. ráðh. hefði gefið sér tíma til að vera hér í kvöld og gera grein fyrir afstöðu sinni, af því hann vissi að eftir því var leitað. En sennilega eru málin þannig vaxin að þeim hinum vísu mönnum finnst ástæðulaust að vera að tíunda skoðanir sínar og röksemdafærslur hér á Alþingi. Sennilega vegna þess að þeir leggja hvort eð er ekki svo mikið upp úr því hvað þeir segja hverju sinni eða hvernig þeir greiða atkvæði, ef þeir geta einungis tryggt það eitt að fá að sitja í stólunum ögn lengur. Við flokksbræður þeirra verðum á hinn bóginn að horfa upp á að völd Alþb. og kommúnista fari mjög vaxandi í þessu þjóðfélagi. Það, sem er kannske verst í sambandi við það, er að þeir menn, sem leiddu þá til öndvegis í ríkisstj., skuli hafa verið kosnir á Alþingi af kjósendum Sjálfstfl. Ég sá að hæstv. forsrh. hafði haft orð á því einhvers staðar á fundi, er hann var um það spurður, að hann hefði boðið formanni Sjálfstfl. að vera utanrrh. í sinni stjórn. Þessi yfirlýsing hans ber þess glöggt vitni, hvernig hann lítur á ríkisstjórnir, hvernig hann lítur á Alþingi. Það skiptir í hans huga engu hvernig efni máls er vaxið. Það eina, sem hann horfir á, er að geta dillað sér pínulítið fyrir framan sjónvarpsskerminn, og skal ég ekki tíunda það hér - til þess að hafa ekki óþinglegt orðbragð - hvaða skepna það er sem mér dettur í hug þegar ég nota sögnina „að dilla“.



Herra forseti. Það má ekki minna vera en ég færi hv. 6. landsk. þm. alúðarþakkir fyrir svar hans áðan. Það var í fyrsta lagi ákaflega skörulega flutt, eins og hans var von og vísa, og hógværðin og lítillætið, sem kom á eftir, spillti að sjálfsögðu engu. En einu vil ég bæta við: Ég tel að það hafi samkv. þessu legið ljóst fyrir að ekki sé neinn skoðanaágreiningur á milli hv. 6. landsk. þm. og 3. þm. Vestf. í þessu máli, þeim 6. landsk. hafi aðeins ekki verið boðið að vera meðflm. í fyrra skiptið. En svo ég vitni aftur í góða dátann Svejk, þá finnst mér stundum sem 6. landsk. þm. kæmi vel að hafa það vottorð sem góða dátanum Svejk dugði ævinlega.



Herra forseti. Út af því, sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson sagði hér: Ástæðan fyrir því, að nú er lagt til að heimila ríkisstj. 2 millj. kr. lántöku til þeirra þarfa sem þar um ræðir, er sú í fyrsta lagi, að ég hélt í kvöld þegar hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson greiddi atkv. gegn till. um 2.5 millj. að honum þætti það of mikið. Sé það ekki er ég reiðubúinn til samkomulags við hv. þm. um að flytja till. um hærri heimild til hæstv. ríkisstj. til þessa verkefnis því að sjálfsögðu eru ærin verkefni til þess að sinna. En hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson ásamt öðrum stjórnarliðum hér í deildinni greiddi atkv. gegn því, að 2.5 millj. yrði varið til þessa verkefnis. Sú er ástæðan. Það stóð ekki til að ég yrði meðflm. með þeim fjhn.-mönnum þessarar deildar. Þeir fluttu þessa till. sameiginlega, meiri hl. fjh.- og viðskn. Ég á ekki sæti í þeirri nefnd og taldi enga ástæðu til að blanda mér í þeirra tillöguflutning þar. Sú er önnur ástæðan. Sem sagt, hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, ég bið um samstarf um að koma í lægsta lagi 2 millj. til þessa verkefnis núna inn á lánsfjáráætlun. Viljir þú, hv. þm., hafa töluna hærri er ég til reiðu. 



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessa umr., en ég vildi þó stíga hér í stólinn, áður en umr. lyki, í tilefni af þeim orðum sem hæstv. félmrh, lét falla áðan um þá brtt. sem við flytjum hér þrír varðandi Erfðafjársjóð og Framkvæmdasjóð öryrkja og þroskaheftra. Þegar frv. til fjárlaga var afgreitt fyrr í vetur kom fram í nál. frá 1. minni hl. fjvn., þ. e. þeim hv. þm. Lárusi Jónssyni, Friðrik Sophussyni og Guðmundi Karlssyni, hvað fjárlögin gerðu ráð fyrir mikilli skerðingu á þessum sjóðum miðað við gildandi lög. Mér finnst rétt að það komi hér fram í umr. Þar var gert ráð fyrir að erfðafjárskattur yrði skertur um 209 millj. kr. og það rynni beint til almennra nota í ríkissjóð. En varðandi Framkvæmdasjóð öryrkja og þroskaheftra var gert ráð fyrir samkv. fjárlagafrv., samkv. þeim útreikningi sem minni hl. fjvn. gerði, að þessi skerðing næmi á þessu ári 300 millj. gkr. Það gefur að sjálfsögðu auga leið að það munar um minna þegar um er að ræða sjóð sem hefur jafnbrýn verkefni á sinni könnu og raun ber vitni.