Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Eggerz) Þetta ár, sem var að líða, hefir verið óvenjulega gott. Eftir því sem næst verður komist, er talið, að útflutningur ársins nemi um 80 miljónum króna. Um innflutninginn eru ekki komnar jafnglöggar skýrslur, en þó er talið, að hann muni nema í kringum 55 miljónum króna. Er því hagnaðurinn af þjóðarbúskapnum þetta liðna ár um 25 miljónir, og má það heita einsdæmi, ekki einungis hvað okkur snertir, heldur einnig þó að viða sje leitað. En þó jeg minnist á þetta góðæri, ætla jeg þó ekki að fara að rökræða um fjárhag landsins að þessu sinni, en bendi aðeins á þetta í sambandi við það, sem segir í áliti nefndarinnar, að ári vel áfram, og þó að næstu ár verði ekki slík veltiár sem þetta eina ágæta ár, sem forsjónin sendi þessari þjóð, þá muni óhætt að gera ráð fyrir, að úr þessu máli rakni það vel, að ríkið sjái sjer fært að hefja byggingu landsspítalans þegar á næstu árum. Hinsvegar lítur nefndin svo á, að hjer sje um svo mikið alvöru- og nauðsynjamál að ræða, er enga bið þoli. Landsspítalann verður að byggja, og það sem allra fyrst. En með frv. gæti skapast kyrstaða í málinu, því peningar til byggingarinnar eru seinteknir á þann hátt, sem þar er gert ráð fyrir. Aftur á móti er auðsætt, að því leyti, er snertir þjóðleikhúsið, að með því að draga fje frá þeirri byggingu, tefur það málið um ófyrirsjáanlegan tíma. Nefndin lítur svo á, að bygging þjóðleikhúss hjer í borginni sje nauðsynjamál, sem rjettara sje að hraða en tefja. Þjóðleikhúsið á að verða einn liður í menningarbaráttu þjóðarinnar og andlegri starfsemi hennar. Það á bæði að sýna góða list og skapa nýja list, með því að knýja fram höfunda - alíslenska höfunda - sem semja listræn verk úr lífi þjóðarinnar. Og það ætti óneitanlega að vera metnaður Íslendingum, að slíkir menn kæmu fram á leiksvið bókmenta og lista; þá mundu vakna menn, nýir andans menn, sem kunna að fara með háðið, benda á gallana og kveða niður margt það, er stendur þjóðinni fyrir þrifum. Slíkir gaman- og alvöruleikir úr lifi þjóðarinnar eru hollir og lækna margar meinsemdir hennar, vegna þess, að þeir, sem þá semja, hafa því vopni að beita, sem bitrast er allra vopna, í höndum þeirra andans manna, er með kunna að fara, en það er háðið. Þessvegna er þjóðleikhúsið mikilsverður liður í andlegu lífi þjóðarinnar, og má ekki dragast mörg árin enn, að það rísi af grunni. Jeg legg áherslu á þetta, af því, að sumir líta svo á, að hjer sje aðeins um venjulegt gaman að ræða. En það er meira og dýpra. Gleðin er hverjum einstakling mikils virði, og hláturinn er heilnæmur og hressandi. Þessvegna er hjer um alvarlegt mál að ræða. Þessi lög um skemtanaskattinn eru líka nýsett, til þess að gera, og mjer finst óviðkunnanlegt að breyta þeim, svo að segja strax, og það á meðan ástæðurnar eru hinar sömu og þær voru, þegar lögin voru samin. Að sýna slíkan hringlanda í löggjöfinni, hlýtur að veikja traustið á þessari háu samkomu þjóðarinnar út á við. Okkur ætti þó að standa nær að auka álit Alþingis, heldur en að rýra það. Jeg þykist ekki þurfa að fara fleiri orðum um þetta mál að þessu sinni, en legg aðeins til, að hv. deild felli frv. þetta.



Enda þótt hv. frsm. (SE) hafi skýrt frá afstöðu nefndarinnar í þessu máli og haft orð fyrir okkur, er sæti eiga í nefndinni, þá vil jeg þó gera nánari grein fyrir minni persónulegu skoðun í þessu efni. Þá er það fyrst, að lög þessi, sem nú á að fara að breyta, eru ekki eldri en frá 1923. Þá var frv. þessu vísað til sömu nefndar og nú, og átti jeg þá sæti þar. Öll nefndin fjelst á frv., og barg því í gegnum hv. deild. Við vorum öll á þeirri skoðun, að þjóðleikhús væri menningarmál, er Alþingi bæri að styðja. Sú skoðun hefir ekki breyst enn, hvað mig snertir. Jeg játa það, að jeg vil landsspítalanum vel, enda þykist jeg hafa sýnt það með starfi mínu í þessu máli, bæði hjer á Alþingi og víðar. En jeg get ekki snúist gegn mínum eigin skoðunum á nytsemi annara mála, til þess að látast bjarga landsspítalanum. Jeg segi, að látast bjarga landsspítalanum, því það er persónuleg skoðun mín, að með frv. þessu sje verið að tefja málið, eða stofna til kyrstöðu í því, eins og tekið er fram í nál. Að skifta skemtanaskattinum á þennan hátt, gæti orðið til þess að skapa andúð gegn landsspítalamálinu, að minsta kosti hjer í bæ, og jafnvel víðar. Því þykir mjer of mikið í húfi, að tefla slíku nauðsynjamáli í hættu, með því að lofa frv. þessu að halda lengra áfram. Jeg álít líka, eins og jeg sagði fyr, að þjóðleikhúsið eigi fullkominn rjett á sjer. Og þegar styðja á tvö góð mál, þá er ekki drengilegt eða hyggilegt að setja fótinn fyrir annað, með það fyrir augum að ætla að styðja hitt, sem líklegt er þó að verði aðeins til þess að tefja það. En til þessa er stofnað með frv. þessu, og greiði jeg því hiklaust atkvæði á móti frumvarpinu.

Forsætisráðherra (JM): Mjer kom það nú ekki svo mjög á óvart, þó að hv. mentmn. legðist á móti frv. þessu og vilji halda skemtanaskattinum óbreyttum til þjóðleikhússins. Framsöguræða hv. 1. landsk.þm. (SE) grundvallaðist mest á nál. Hann drap á þetta, sem allir vita, að síðasta árið hefir verið óvenjulega hagstætt þjóðarbúskapnum, og hann hjelt því fram, að kæmu fleiri slík góð ár á eftir, þá liði ekki á löngu, að landsspítalinn rísi af grunni. Um þetta atriði er jeg algerlega sammála honum og nefndinni. En því vildi jeg þó bæta við, að jafnan er erfitt að spá eða spyrja um árferði, eða hvað framundan er. Og þetta ár, sem nú er að byrja, hefir ekki byrjað vel. Við vitum, að fljótt skipast veður í lofti og að slæmt ár getur fylgt á eftir góðu ári. En satt er það, að eitt ár getur gert nokkuð til að bæta úr. Annars verð jeg að láta þess getið, að mjer finst nefndin alt annað en vongóð um byggingu landsspítalans, úr því hún tekur ekki fastari tökum á því en svo, að binda byggingu hans við það eitt, að ári vel, - „ef árar vel“, stendur í nál. Jeg hjelt, að nefndin, og raunar allir, mundu líta svo á, að óhjákvæmilegt væri að vinda mjög bráðan bug að því, að koma landsspítalanum upp, og byrja á því starfi sem allra fyrst, og án þess að binda það við árferði. Sem betur fer, er það ekki afskaplega mikið fje, sem vantar, til þess, að byrjað sje á þessari byggingu, það eru svona um 75 þúsund kr., fyrstu 2–3 árin, og þá verð jeg að segja, að 1/3 þessarar upphæðar sje þó nokkurs virði, en því er hægt að ná á þann hátt, sem frv. þetta nefnir. Jeg held, að engum, og ekki heldur sparnaðarnefnd, hafi komið til hugar, að bíða ætti þangað til að öll sú upphæð væri fengin, er þyrfti til þess að reisa landsspítalann En hinsvegar leit nefndin svo á, að þær 25 þús., er frv. gerir ráð fyrir að fengist af skemtanaskatti, mundu þó ljetta undir. Þessi „kyrstaða“ í málinu, eins og mentamálanefnd túlkar það í áliti sínu, er því misskilningur. Enda tók jeg þetta fram við 1. umr. málsins, en það er eins og nefndin hafi ekki heyrt það, eða þá gleymt því aftur; annars hefði hún ekki komið með þessa fjarstæðu í nál. sínu. Hvað þjóðleikhúsið snertir, og rök þau, sem fram eru færð um nauðsyn þess, þá ætla jeg ekki áð mótmæla því. En það er ekki auðsætt, að þjóðleikhús eigi að byggja og reka á kostnað ríkissjóðs, enda mun það ekki vera svo í nágrannalöndunum, nema í Danmörku. Þar er þjóðleikhús, en í þessu þyrftum vjer ekki endilega að fara að þeirra dæmi. Jeg get ekki annað sjeð, en að það sje allríkulega af sjer vikið, að leggja um 50 þús. kr. á ári til þjóðleikhúss, á sama tíma og viðurkent er, að ekki sje hægt að byrja á öðru eins þjóðnytja starfi og því, að byggja landsspítalann. Jeg veit að sönnu, að skoðanir manna skiftast, en fyrir mjer er það ekkert álitamál, hvað nauðsynlegast sje. Sparnaðarnefnd hefir talið nauðsynlegast að hjálpa spítölum í landinu, og sömu skoðunar er jeg. Því verður víst ekki neitað, að það er margt, sem á eftir rekur í þessu efni, og ekki hægt að sinna öllu. Jeg skal t. d. nefna berklahæli á Norðurlandi. Þaðan berast mjög alvarlegar kvartanir um það, hvað spítalinn á Akureyri sje orðinn lítill og ófullnægjandi. par er ætlað rúm 60 sjúklingum, og nú sem stendur er hann fullskipaður, og 50 af sjúklingunum eru berklaveikir. Með öðrum orðum: Akureyrarspítalinn tekur nær eingöngu orðið berklaveika sjúklinga, svo aðrir komast ekki að. Sjá því allir, að hjer er um mikil vandræði að ræða, og að ekki verður hjá því komist að bæta úr þeim sem fyrst. Hvaðanæfa hafa borist kvartanir frá sjómönnum landsins yfir því, að vitar væru ekki nægilega margir. Það er enginn vafi á því, að mjög mætti bæta úr þessu ástandi með byggingu smávita fyrir 25 þús. krónur á ári, og hversu gott og gagnlegt sem þjóðleikhúsið kann að vera, þá finst mjer þó, að hitt ætti að ganga fyrir. Þessi skattur er óneitanlega sama sem framlag úr ríkissjóði, eða bæjarsjóði, sveitarsjóði, meðan þeir áttu að fá skattinn. Oss fer í þessu atriði líkt og manni, sem byggir sjer sumarbústað, en lætur börnin sín svelta. Jeg veit ekki, hvort mentmn. er fyllilega ljóst það neyðarástand, sem spítalaleysið hefir í för með sjer víðsvegar um land. Jeg hefi ekki hreyft þessum andmælum gegn nál.hv. mentmn. vegna þess, að jeg búist við að hafa áhrif á gang málsins hjeðan af. En jeg vildi sýna, að frv. sparnaðarnefndarinnar væri engin fjarstæða, eins og gefið hefir verið í skyn af andstæðingum málsins. Eins og áður hefir verið tekið fram, er frv. þetta komið frá sparnaðarnefnd, sem mjer er óhætt að segja, að er skipuð bestu og gætnustu mönnum, sem kostur er á. Jeg hefi, satt að segja, ekki miklar vonir um, að frv. nái fram að ganga á þessu þingi, en jeg vil, bæði fyrir hönd stjórnarinnar og sparnaðarnefndar, leitast við að sýna fram á, að hjer sje um rjett mál að ræða, þótt hvorki hv. mentmn. nje máske hv. deild vilji ljá því fylgi sitt. Þetta er í raun og veru smámál frá stjórnarinnar hálfu.  Þá hefir nú verið talað um hringl í þessu máli. Saga málsins er sú, að með lögum frá 1918 var bæjar- og sveitarstjórnum heimilað að leggja á skemtanaskatt í sínar þarfir. Skatti þessum var afsalað í hendur ríkisins seinna, og árið 1921 er honum beitt í Rvík. 1923 er svo ákveðið, að allur skemtanaskattur skuli ganga til fyrirhugaðs þjóðleikhúss. Ef um hringl er að ræða í þessu frv., þá er það sama hringlið og 1923, og því engin sjerstök ástæða til að núa stjórninni eða öðrum fylgismönnum frv. hverflyndi um nasir í þessu efni. Það, sem mjer þykir lakast við þessar umræður, er það, að ekki er laust við, að beint hafi verið hálfgerðum ónotaummælum til sparnaðarnefndarinnar. Allir þeir, sem í þeirri nefnd áttu sæti, eru svo þjóðkunnir menn, að þeir hefðu átt að sleppa við slíkt aðkast. Það var síður en svo, að þeir sæktust eftir að vera í nefndinni; þeir voru einmitt mjög tregir til þess. Formaður nefndarinnar ljet það og í ljós, að hann byggist ekki við neinum fagnaðarviðtökum, þótt nefndin kæmi fram með eitthvað til sparnaðar. Nefndin hefir aðeins viljað gera það eitt, sem henni fanst rjettast, hvernig sem þingið kynni að taka í till. hennar. Þótt jeg hafi sagt eindregið skoðun mína um þetta mál, þá get jeg þó engan veginn talið það stórmál. En jeg vildi sýna, að frv. væri á rökum bygt. Jeg þarf ekki að svara hv. 6. landsk. (IHB) mörgum orðum. Hún talaði um kyrstöðu í málinu, en þær ásakanir hefi jeg áður hrakið. Mjer er heldur ekki skiljanlegt, hvernig þetta frv. getur skapað andúð gegn landsspítalamálinu. Það er enginn vafi á því, að þjóðleikhúss er óskað af ýmsum, en þrátt fyrir það er alls ekki sjálfsagt, að leikhús sje kostað af ríkisfje. Að það sje ódrengilegt, að fylgja þessu frv., það nær ekki nokkurri átt. Þegar ákveðið var (1923), að verja skemtanaskattinum til þjóðleikhúss, þá gat jeg ekki, og 2 eða 3 þingmenn aðrir, fylgt því máli. Mjer hefir altaf þótt þetta framlag fullríflegt, á þeim sama tíma og vjer höfum orðið að neita oss um svo margt, sem mjer þótti nauðsynlegra.

Frsm. (Sigurður Eggerz) Hæstv. forsrh. byrjaði varnarræðu sína á því, að jeg hefði fátt eða ekkert nýtt sagt í þessu máli. Það er nú vanalegast, að nefndarálit sjeu sá grundvöllur er framsöguræðan byggist á, og hefi jeg þegar getið þess, að svo væri og hjer.

Jeg sagði það.

Jeg mun ekki hefja neina þrætu um það atriði, en snúa mjer heldur að aðalefninu í ræðu hæstv.forsrh. Hann sagði meðal annars, að þetta liðna ár hefði verið óvenjulega gott, en ekki mætti treysta því, að svo yrði framvegis. Það er hverju orði sannara, að síðastliðið ár hefir verið frábærlega vel hagstætt. Að vísu má vel vera, að ríkissjóður hafi ekki borgað mjög mikið af skuldum sínum, en hitt er vist, að hagur landsmanna hefir stórum batnað, og að mörg fyrirtæki, er áður stóðu höllum fæti, eru nú sterk orðin. Og á hverju skyldi hagur ríkissjóðs byggjast, nema á hag þjóðarinnar! Á undanförnum þingum hefir mönnum orðið mjög tíðrætt um hið bága ástand ríkissjóðs. Þrátt fyrir það er sannleikurinn sá, að hjer eru ríkisskuldirnar miklu minni tiltölulega en nokkursstaðar annarsstaðar á Norðurlöndum. Á þessu síðasta ári hefir þjóðin grætt meira en nemur öllum skuldum ríkissjóðs. Hæstv. forsrh. varði sparnaðarnefnd með miklum ákafa, enda þótt hvergi sje tituprjónsstunga til hennar í nál. eða ræðu minni. Hann sagði, að það væri rangt, að sú nefnd hefði viljað bíða með byggingu landsspítala, uns nægilegt fje hefði safnast á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir. Um það hefir heldur ekki eitt orð verið sagt, heldur aðeins hitt, að sú gæti afleiðingin orðið, ef frv. yrði samþykt. Þá bar hann saman þörfina á landsspítala og þjóðleikhúsi. Með alveg sama rjetti gæti hann borið landsspítalann saman við alla aðra liði fjárlaganna. Mjer heyrðist svo á hæstv.forsrh., að landsspítalinn ætti að ganga fyrir öllu öðru. Ef svo er - og jeg efast ekki um nauðsyn þess máls - þá verður þjóðin alt of lengi að bíða eftir honum, eigi að reisa hann fyrir þennan hálfa skemtanaskatt. Þá sagði hæstv.forsrh. og, að sum af frv. mínum hefðu verið sannarlegir vonargemlingar. Hann virtist styggjast mjög við það, að jeg greip fram í fyrir honum, alveg eins og hjer væri mál á ferðinni, sem stjórnin ætti að velta á. Það er rjett, að mörg af sparnaðarfrv. mínum náðu ekki samþykki Alþingis, en í þeim var þó farið fram á sparnað, sem um munaði. Nægir í því efni að minna á frv. um samsteypu sýslumannaembættanna. Sjest nú best, hve sá sparnaður, sem þar er farið fram á, er mikill, þegar tekið er tillit til hins aukna skrifstofukostnaðar sýslumanna, sem núverandi stjórn hefir orðið að taka til greina - og sjálfsagt var að taka til greina. Þegar jeg nú lít á þann sparnað, sem er á uppsiglingu í þeim tveim frv., er komið hafa frá hv. sparnaðarnefnd, þá get jeg ekki annað, en spurt hæstv.forsrh., hvort á því muni vinnast, að nefndin starfi áfram. Jeg fyrir mitt leyti er sannfærður um, að engin önnur leið til verulegs sparnaðar er fær, nema sú, sem jeg stakk upp á, einmitt í þeim frv., sem hæstv.forsrh. kallaði vonargemlinga. Þá kom hæstv.forsrh. með þá samlíkingu, að nefndinni færist í þessu máli líkt og manni, sem bygði sjer sumarbústað, en ljeti börnin sin svelta. í samlíkingunni sýnist mjer koma fram lítill skilningur á þýðingu góðs þjóðleikhúss. Jeg er sannfærður um, að þó að þjóðleikhús gerði ekki annað en framleiða nokkur skopleikaskáld, sem ljetu háðið skella á ýmsum þeim sljóleika, sem dafnar mjög vel í skjóli hinna ráðandi, stærri flokka í landinu, þá væri það eitt nægilegt til þess að rökstyðja nauðsyn þjóðleikhúss. Jeg verð að telja það t. d. hreinan og beinan sljóleika, þegar hæstarjetti vorum er breytt úr fimm manna dómi í lítilfjörlega þriggja manna nefnd, sem kýs sjer oddamann eins og hreppsnefnd. Jeg kalla það sljóleika, að utanríkismálum vorum sje komið þannig fyrir, að með þau fari maður, hversu góður sem hann er, sem er undirmaður utanríkisráðherra Dana. Jeg get heldur vart kallað það annað en sljóleika, að forsætisráðherra skuli ekki fara sjálfur utan, til að leggja lagafrv. fyrir konung, þar sem þetta er þó að minsta kosti orðin föst venja, og sýnast mætti, að forsætiráðherrann hefði næg erindi erlendis, þar sem búið er að leggja niður sendiherraembættið í Kaupmannahöfn. Jeg var neyddur til að víkja að þessu atriðið í sambandi við þjóðleikhúsið, því ef það gæti orðið til þess að eyða einhverju af þeim sljóleika, sem jeg drap á, teldi jeg það vel farið. Af sömu ástæðu hefi jeg jafnan verið styrktarmaður háskólans, barnaskólamentunarinnar, unglingafræðslunnar. Og því fleiri segl, sem dregin eru upp á hinni dökku skútu afturhaldsins, þess meiri þörf á því, að efla allskonar menningu hjá þjóðinni, svo að hún læri að þekkja hvítt frá svörtu.

Jónas Jónsson Af því að stundum hefir verið sagt, að jeg sýndi kaupmannastjettinni ekki þá sanngirni, sem hún ætti skilið, skal jeg geta þess, að síðasta sumar var jeg samferða kaupmanni frá Hornafirði á skipi milli landa, Þórh. Daníelssyni. Talið barst að Reykjavík. Hann sagði, að hjer þætti sjer fyrst og fremst vanta tvent: landsspítala og þjóðleikhús. Mjer þótti dálítið óvanalegt að heyra mann úr hans sjett líta svo mannlega á þetta mál, og því get jeg þessa hjer. Hann leit svo á, að þó að menn úti um land nytu ekki þjóðleikhússins beinlínis, þá gæti það þó haft afarmikla þýðingu fyrir þjóðina alla. Jeg lít eins á þetta mál, og vil, að hvorttveggja geti komist á sem fyrst. Jeg vona, að jeg geti átt einhvern þátt í að koma hreyfingu á landsspítalamálið síðar á þessu þingi. Jeg býst við, að aðstaða hv. 6. landsk. (IHB) gagnvart þessu frv. sje nægileg trygging fyrir því, að menn geti verið með landsspítala, án þess að vera með þessu frv. Jeg tel það sóma fyrir hv. 6. landsk., að sú gildra, sem landsstjórnin hefir sett með þessu frv. fyrir vini landsspítalans, hefir ekki haft tilætluð áhrif. Jeg drap á það við 1. umr., hve mikil fjarstæða það væri, að þetta frv. flýtti fyrir góðum úrslitum í landsspítalamálinu. Ef miðað væri við áætlunina um 3 milj. kr. stofnkostnað og 1/2 milj. kr. rekstrarkostnað, væri ekkert eiginlegt gagn að þessu. Það yrði að biða á aðra öld. Ef gert væri ráð fyrir 800 þús. til 1 milj. kr. stofnkostnaði, yrði samt að biða fullan mannsaldur. En það eru tveir möguleikar til þess, að hægt verði að byrja á landsspítalabyggingunni strax í sumar. Annar er von um erlenda gjöf, sem þó má ekki tala um frekar, að svo stöddu. Hitt er úrræði, sem jeg, í fjelagi við einn eða fleiri þingmenn, mun væntanlega koma fram með eftir nokkra daga. Viðvíkjandi Þjóðleikhússþörfinni vildi jeg leyfa mjer að leiða fram eitt vitni, sem jeg býst við, að hæstv.forsrh. taki gilt, þar sem um er að ræða ritstjórann að hans eigin málgagni, eina málgagninu, sem stjórnin ekki afneitar. Aðalritstjóri íhaldsins segir: „Öllum þeim, sem finst menning vera höfuðkeppikefli hverrar þjóðar, mun þykja lögin um stofnun þjóðleikhúss, sem samþykt voru á síðasta þingi, ein hin merkustu lög, sem hið endurreista Alþingi Íslendinga hefir borið gæfu til þess að setja. Ber því að vona það, að þingið í ár gæti svo sóma síns, að spilla ekki þessum lögum.“ Jeg vænti þess, að hæstv. stjórn taki tillit til þess manns, sem talar við þjóðina fyrir hennar munn, og sæki ekki fast að eyðileggja lög, er þessi maður segir einhver hin merkustu, sem sett hafi verið síðan 1845. Það hefir líka verið tekið svo djúpt í árinni, af þeim, sem að leiklistinni standa, að kalla þetta eitthvert mesta menningarmálið, sem fyrir þingið hafi komið. Þá vil jeg víkja að öðru í áminstri grein, þar sem ritstjórinn skýrir frá, hvernig stjórnin muni líta á þetta mál. Hann segir fyrst frá afstöðu minni og hv. 1. landsk. (SE). Síðan skýrir hann frá áliti forsrh.: „Ræða forsætisráðherra bar þess ljósan vott, að stjórninni myndi lítið áhugamál, að frv. næði fram að ganga, þó að hún hefði lagt það fyrir þingið, eftir ósk sparnaðarnefndarinnar, og vildi, að það yrði íhugað í sambandi við landsspítalamálið.“ Jeg skoða þetta - eins og menn segja erlendis - opinbera tilkynningu, og hún er hæstv.forsrh. til sóma. Skoðun ritstjórans, sem virðist „inspireruð“, er sú, að forsrh. geri þetta fyrir siðasakir, vegna sparnaðarnefndarinnar. Það er ein fyrirspurn, sem jeg vildi gera til hæstv.forsrh. í þessu sambandi, hvort það er rjett, að hjá stjórninni liggi stórir haugar af sparnaðarfrv. frá þessari nefnd, sem þingið ekki fær að sjá. Jeg skora á hann að koma fram með allar sparnaðartillögur, sem fram hafa komið, en ekki að salta meirihlutann, en koma svo fram með nokkrar fyrir siðasakir. Jeg hefi nú sannað með ummælum íhaldsins sjálfs, að hæstv.forsrh. hafi gert það aftan við bakið á sjer, að bera fram þetta frv. Það má ekki ætla, að ritstjórinn vilji gera stjórninni rangt til, og hafa því þessi ummæli mikið sönnunargildi. Þá mintist hæstv.forsrh. á atkvgr. 1923, og reiknaði þannig, að það, sem þessi deild hefði samþykt þá, mundi hún samþ. nú, þ. e. a. s., ekki snúast. En henni er þó ætlað að snúast í dósentsmálinu, og er þó minni ástæða til, þar sem sama þing fer með það mál eins og í fyrra. Jeg tek þetta sem fulla sönnun þess, að skoðun ritstjórans sje á rökum bygð; hæstv.forsrh. ætti ekki að leggja eins mikið kapp á að snúa ofan af flokksbræðrum sínum í þessu máli og dósentsmálinu. Þá var langur kafli í ræðu hæstv.forsrh. um, hvað okkur vantaði. Það er alveg rjett. Okkur vantar spítala, vegi, vita, brýr o. m. fl. En er það þá fyrst nú, að stjórnin hefir fengið fullan skilning á þessu? Jeg get bent á, að síðasta dag þingsins í fyrra kastaði stjórnin frá sjer álitlegum tekjum af álagningu vína, og með því að sameina forstöðu áfengisverslunar og landsverslunar hefði sparast nærri því eins mikið og stjórnin gerir nú ráð fyrir að fá, með því að rýja þjóðleikhúsið. Og nú í ár hefir stjórnin lagt fram tekjuskattsfrumvarp, sem mun skaða landið stórkostlega. Það miðar að því, að ljetta á stóreignamönnum, svo að landið hafi ekki sanngjarnar tekjur af gróða þeirra. Hvar er þá endurminningin um spítalana, vegina, brýrnar og alt annað, sem vantar? Og nú síðast er íhaldið að kasta frá landsjóði alt að 1/2 miljón króna á ári af verslunargróða tóbaks. Það er ekki hægt að hafa verulega samúð með sparnaðarkvaki þeirra manna, sem fleygja frá sjer svona tekjum, sem landið gæti haft. Og svo segja þeir, að ekki sje hægt að byggja o. s. frv. Nei, það er ekki til neins að hefja sparnaðarsöngva, en kasta um leið frá sjer fje til þess að halda við alóþörfum embættum, eða til þess að gera einhverri stjett ofurlítinn greiða, eins og kaupmönnum, með því að kasta í þá tóbaksgróðanum. Þá sagði hæstv.forsrh., að í sparnaðarnefndinni væru þjóðkunnir menn. Má ekki eins „kritisera“ gerðir þeirra fyrir því ? Einmitt þessvegna verða þeir miklu fremur að bera ábyrgð á orðum sínum og gerðum. Mjer er líka persónulega kunnugt um, að þessir menn vilja spara á ýmsan hátt, t. d. með samfærslu embætta. En þetta frv. er alls ekki sparnaðarfrumvarp. það miðar að því, að spilla fyrir þjóðleikhúsinu, án þess að bæta aðstöðu landsspítalans. Síðast en ekki síst má telja það ilt fyrir stjórnina, að hafa sitt eigið málgagn á móti sjer og geta átt von á magnaðri „kritik“, fyrir að eyðileggja þetta merkilega mál.



Jeg var því miður ekki við, er frv. þetta var lagt fram í deildinni, og hefi ekki haft tök á að kynna mjer umræðurnar. Það gleður mig mjög, að hæstv. forsrh. hefir lýst því yfir, að landsspítalamálið ætti að ganga fyrir öllum öðrum málum. Yfirlýsing þessi þykir mjer svo mikils virði, að mjer finst allir þröskuldar í máli þessu lágir orðnir. Að jeg hafi farið niðrandi orðum um sparnaðarnefndina, er ekki rjett. Jeg væni hvorki hana nje hæstv. stjórn um ódrengskap í þessu máli. Stjórnin hefir auðvitað lagt frv. þetta fram í góðum tilgangi. Í sjálfu sjer finst mjer 20–25 þús. kr. ekki óveruleg upphæð, og væru ekki aðrar leiðir heppilegri til þess að afla landsspítalanum fjár, gæti jeg ef til vill aðhylst þessa. En eftir þessar umr. í dag, er jeg svo bjartsýn, að mjer virðist aldrei hafa horft vænlegar við fyrir landsspítalamálinu en nú. En að lokum tek jeg það fram, að jeg hefi alls ekki vænt sparnaðarnefndina um ódrengskap, þó að jeg gæti ekki átt samleið með henni í þessu máli.

Forsætisráðherra (JM): Mjer virðist hv.frsm. (SE) taka hvert orð illa upp fyrir mjer. Mjer kom þetta á óvart. Jeg ætlaði ekki að meiða tilfinningar hans í nokkru, nema það hafi meitt hann, að jeg hjelt því fram, að landsspítali o. fl. gæti talist nauðsynlegri en þjóðleikhús. Það var ekki meiningin, að sneiða neitt hv. 1. landsk., en það, sem jeg meinti, var þetta, að það sýndi sig, að öll sparnaðarviðleitni frá stjórninni fengi engan byr. Þegar jeg legg fram þetta frv., kemur þetta litla óveður frá hv. mentmn. Mjer var þó skylt að bera hönd fyrir höfuð sparnaðarnefndar og landsstjórnar, að frv. sje á rökum bygt. Það eru engin bönd lögð á neinn þm. með að samþ. frv. Hv. frsm. virtist álíta, að jeg mundi ímynda mjer, að þetta frv. hefði einhverja þýðingu fyrir það, hvort stjórnin yrði áfram. En jeg verð að segja, að það yrði þá eitthvað að breyta frá gamalli venju, ef þetta ætti að hafa áhrif í þá átt. Jeg skal ekki segja, nema það hefði getað komið fyrir í enska parlamentinu, að talað hefði verið um slíkt, en áreiðanlega hvergi annarsstaðar. Hv. frsm. sagðist hafa verið svo göfuglyndur að gefa sparnaðarnefndinni alla sök á þessu frv. Jeg get nú ekki tekið mjer það til inntekta. Ef jeg hefði álitið frv. ótækt, hefði jeg áreiðanlega ekki borið það fram. Jeg ætlaði ekki á nokkurn hátt að deila á hv.frsm. Þvert á móti. Og þó jeg segði, að hann hefði verið vanur að fylgja sínum málum, hvort sem útlit var fyrir að þau gengi fram eða ekki, þá álít jeg það ekkert last. Hv. þm. (SE) mintist á skrifstofukostnað sýslumanna og bæjarfógeta. Mjer er ekki kunnugt um það, en held, að enginn mismunur hafi nokkurntíma verið á skoðunum okkar um það atriði. Viðvíkjandi fjölda sýslumanna, þá kemur okkur saman um, að sum embættin megi sameina. En það er engin ástæða til að ræða um þau atriði nú. Hv. þm. spurði um framtíðarstarf sparnaðarnefndarinnar. Því get jeg ekki svarað, að svo stöddu. En hitt get jeg sagt, að þeir, sem nú eru í nefndinni, fóru allir í hana nauðugir, svo að jeg hygg, að þeir muni ekki kæra sig um að halda áfram, eftir þeim undirtektum, sem verk þeirra hafa fengið. Hv. þm. var að tala um, hvað væri „parlamentariskt“. Jeg held nú helst, að orðið „vitleysa“ geti ekki talist það. Jeg held, satt að segja, að í Grágás sje það orð talið alveg ófyrirgefanlegt á þingi. Grágás hefir þrjú orð, sem voru óleyfileg og vörðuðu skóggangssök. 

Hann nefndi „legátann“

. Jæja, var það „legátinn“. En viðvíkjandi þessum sljóleika, sem hann talaði um, þá veit jeg ekki, hvort hann er að áfellast stjórnina eða þingið? Jeg veit ekki, hvort hann vill áfellast stjórnina fyrir það, að senda ekki sendiherra til Khafnar, þegar þingið hefði ekki veitt fje til þess? En annars, ef tala skal hitalaust um þetta mál, þá er stjórnin fús til að taka upp umræður við hv.þm. um þetta mál. Þá vona jeg og, að háttv.þm. telji eigi þann mann, sem nú fer með þessi mál fyrir vora hönd í Khöfn, illa fallinn til þess starfa; varla held jeg að sá maður, Jón Krabbe, verði talinn erlendur embættismaður. Mig undraði það mjög, þegar háttv.þm. fór að átelja mig fyrir það, að jeg fór eigi á konungs fund, til þess að leggja fyrir hann frv. stjórnarinnar áður en Alþingi kæmi saman. Jeg hygg, að hv.þm. hafi eigi athugað eða vegið vel orð sín, er hann ljet þetta um mælt. Það stendur hvergi í stjórnarskrá ríkisins, nje í öðrum lögum, að ráðherra sje skylt að fara utan með frv. stjórnarinnar, til þess á þann hátt að fá samþykki konungs til þess að þau megi leggja fyrir Alþingi. Enda er það í sjálfu sjer alveg ónauðsynlegt, og hefir þráfalt átt sjer stað, að frv. hafa verið send konungi, án þess að ráðh. færi með þau; ekki þannig, að þetta hafi aðeins átt sjer stað um eitt frv., heldur oftlega um mörg frv. í senn. Sumstaðar leggur ráðherra fyrir þing frv., án þess að til þess sje áður fengið samþykki frá konungi. Það hefir oftast verið svo áður, að forsætisráðherra hefir haft ýms önnur erindi að reka í utanferðum, um leið og hann fór á konungsfund, til þess að leggja frumv. fyrir konung. Það hafa stundum verið ýmisleg peningamál, sem þurftu afskifta stjórnarinnar; en nú voru engin slík mál fyrir hendi, sem kölluðu að í þetta sinn. Hvað viðvíkur fyrirspurn hv.þm., að því leyti, sem hún snertir utanríkismál vor, þá mun jeg geyma að svara því, þar til jeg svara fyrirspurn, sem nú liggur fyrir þinginu, um þau mál. En hvað sem um það annars er að segja, þá hefi jeg eigi vitað betur, en að hv. 1. landsk. hefði haft, og hefði enn, nákvæmlega sömu skoðun og jeg, um stefnu vora í utanríkismálum. Jeg hefi eigi orðið var við neinn skoðanamun hjá okkur. Jeg skal eigi ætla hv.þm., að hann telji hr. Jón Krabbe óhæfan til þess að fara nú með þessi mál, eins og hann hefir gert í mörg undanfarin ár. Þetta, sem hv.þm. sagði um hæstarjett, hefði ekki átt að koma hjer fram í umr. um þetta mál. Jeg held enga ástæðu til að rugla þessum málum saman. Hæstirjettur ætti að fá að vera utan við þessar umr. Nauðsyn á leikhúsi hefi jeg ekki neitað, en jeg hefi sagt það, að jeg teldi ekki sjálfsagt, að það væri kostað af ríkisfje. Það er alt og sumt, sem jeg hefi sagt um þetta. Jeg benti á sum erlend þjóðfjelög (t. d. Noreg), þar sem engum eyri er varið til þess úr ríkissjóði, nema gefin lóð. Háttv. 5. landsk. (JJ) var eitthvað að tala um „erlenda möguleika“. Jeg veit vel, við hvað þessi hv.þm. á með þessum orðum sínum. En hann hefði alls eigi átt að nefna þetta hjer.

Það er farið að tala um þetta opinberlega, t. d. í Morgunhlaðinu

. Það var ekki gert þannig að umtalsefni þar, að það rjettlæti það, að þingmenn dragi það inn í umr. á Alþingi. Sami hv.þm. talaði og um þörfina á þjóðleikhúsi, og þörfinni á leikhúsi hefi jeg aldrei neitað, nje heldur því, að það sje mikið menningarmeðal fyrir þjóðfjelag vort; en jeg hefi aðeins sagt, að til eru og önnur nauðsynjamál, sem biða framkvæmda, og um það má deila ávalt, hver þau eru, sem minsta biðina þola. Háttv. þm. talaði um hrúgur af frv. frá sparnaðarnefnd, sem eigi væri komin fram. Jeg veit ekkert um slíka hrúgu; það gæti verið, að hv.þm. vissi um það fyrir því. Það gæti þó hugsast, að eitthvað væri enn ókomið frá nefndinni, en jeg hefi ekki sjeð þau eða fengið neina vitneskju um, að þau væri til. Jeg veit að vísu um tvö smávægileg frv., frv. sem jeg varla vænti, að háttv. 5. landsk. muni telja sparnaðarfrv. þessi tvö frv. eru enn eigi komin fram fyrir þingið, og þau frv. eru heldur eigi meint sem sparnaðarfrv. Hvað viðvíkur frv. stjórnarinnar um dósentsembættið, þarf eigi að draga það inn í umr. nú; tækifæri munu nóg gefast til þess að rökræða það mál síðar. Háttv. 5. landsk. segir, að jeg geri ráð fyrir, að frv. þetta verði ekki samþ. Það er rjett, að jeg sagði, að jeg gerði mjer eigi of miklar vonir um það. En jeg læt þar nótt, sem nemur, að því er það snertir. Jeg hefi aldrei álitið viðeigandi, að krefjast atfylgis flokksmanna minna í hverju smáatriði, sem þessu, enda þótt háttv. 5. landsk. þyki sjálfsagt, að flokksmenn hans allir fylgi honum ávalt að málum, hversu ómerkileg atriði, sem um er að ræða. Hvað snertir árás þessa hv.þm. á Íhaldsflokkinn, fyrir að hann sje að skerða tekjur ríkissjóðs, er ekki ástæða til að svara því með öðru en útkomunni á landsbúskapnum síðastl. ár. Jeg hygg, að það muni nægilegt svar af stjórnarinnar hálfu, og jeg held, að Íhaldsflokkurinn mundi engan hag hafa af því, þó að hann hlyti samúð hv.5. landsk. í þeim málum eða öðrum. Þá skil jeg heldur eigi hugsanagang háttv. 5. landsk., er hann telur það eiga að vera aðalatriði fyrir stjórnina, og hún megi alls ekki bera fram frv. um eitthvert málefni, ef t. d. ritstjóri flokksblaðs Íhaldsflokksins væri á annari skoðun í því máli. Væri svo, að þessi ritstjóri íhaldsflokksblaðsins ætti að leggja samþykki sitt á hvert frv. stjórnarinnar, væri engu minni ástæða til að ætla, að allir flokksmenn stjórnarinnar í Íhaldsflokknum yrðu að fallast á þau líka. En þetta hvorki er, nje hefir nokkru sinni átt sjer stað, og hefir heldur aldrei komið fyrir í allri okkar þingsögu. Jafnvel á þeim árum, þegar „sterk“ stjórn sat að völdum, og hafði stóran meirihluta við að styðjast, kom það oft fyrir, að stjórnin fjekk jafnvel skráveifur af sínum eigin flokksmönnum. Jeg hefi aldrei krafist þess af flokksmönnum mínum, að þeir væru allir jábræður stjórnarinnar í hverju atriði.

Frsm. (Sigurður Eggerz) Það er ekki ýkjamargt, sem jeg þarf að svara hæstv.forsrh. Jeg tók það fram; að Krabbe hefði mitt fulla traust, og það hefi jeg oft tekið fram áður. En fyrirkomulagið, eins og það er nú, er óþolandi. Sá maður, sem er undirmaður utanríkisráðherrans danska, embættislega sjeð, getur ekki fyrir vora hönd mætt sem samningsaðili við hann. Fyrirkomulagið er því vottur um sljóleik. Um hið bitra vopn, háðið, talaði jeg í fyrri ræðu minni í sambandi við þjóðleikhúsið, og get jeg vísað til þess. Það var öldungis rjettmætt, er jeg talaði um sljóleika í sambandi við breytinguna á hæstarjetti, frá síðasta þingi. Jeg hefi ekki lagt marga steina í götu hæstv. núverandi forsrh. sem stjórnarformanns, en jeg verð að játa, að mjer var það stór sorg, er hann bar fram hæstarjettarfrv. sitt, sem honum, illu heilli, tókst að merja gegnum þingið; frv., sem nálega allir helstu lögfræðingar okkar eru mjer sammála um, að sje óverjandi. Hafa síðan margir merkir lögfræðingar vakið máls á því við mig, að nauðsyn væri á að flytja inn á þing aftur frv. um hæstarjett, til að fá þessu kipt í lag aftur. - Hæstirjettur er nefnilega einn hyrningarsteinninn undir þjóðfjelagsskipun vorri. Þá hefir stjórnin brugðið út af fastri venju, sem áður hefir tíðkast um uppburð frv. fyrir konungi í ríkisráði, sem þó hefir hingað til verið haldið fast við sem nær ófrávíkjanlega stjórnarvenju. Jeg skal að vísu játa, að undantekningar hafa oft átt sjer stað um einstöku frv., bæði í minni stjórnartíð sem annara, en í þessu efni er jeg það íhaldssamur, að jeg vil ekki breyta til frá fastri venju. Það stendur og í stjórnarskrá ríkisins, að bera skuli upp fyrir konungi í ríkisráði lög og allar meiri háttar stjórnarathafnir. Þá endurtek jeg það enn, að frá mjer hefir eigi fallið eitt einasta orð til niðrunar sparnaðarnefndinni, en mjer er það fullljóst, að ef eigi koma fleiri frv. til sparnaðar en þau, sem nú eru fram komin frá þeirri nefnd, þá þýðir eigi að hafa þá nefnd lengur. Það gladdi mig, sem hæstv.forsrh. lýsti yfir, að hann mundi ekki gera harðar kröfur til flokksmanna sinna, um fylgi við frumvörp hans, og vona jeg, að sú yfirlýsing mætti styrkja að því, að koma þessu frumv. fyrir kattarnef. Hæstv. forsrh. taldi orðið „vitlaust“ eigi vera þinglegt orð, og má það vel vera, að svo sje; jeg notaði það með varúð, og spurði hæstv. forseta, sem eigi fann ástæðu til þess að vita mig fyrir að viðhafa þetta orð. Jeg hefi svo eigi mörgu hjer við að bæta, en mjer er það gleðiefni, að stuðningsmenn stjórnarinnar hafa lítt eða ekki lagt henni liðsinni í þessu máli. Jeg álit því rjettmætt af mjer að halda því fram, að stjórnin muni fremur hafa borið þetta frv. fram af kurteisi við háttv. sparnaðarnefnd, en af því, að henni sje þetta áhugamál. Og vilji menn skygnast lengra inn í sálarfylgsni hæstv. stjórnar, munu menn verða þess varir, að vart mun hún kenna mikils sársauka, þótt þetta frv. hennar verði felt.

Jónas Jónsson Hæstv. forsrh. vítti mig fyrir, að jeg hafi talað um efni alllangt utan þess máls, sem hjer er á dagskrá, en síðan vitnaði hann í sína eigin ræðu um utanferð ráðherra (1923). Jeg segi þetta ekki honum til lasts, þvert á móti, því þetta, að einskorða sig eigi við þröngt umtalsefni, ber vott um víðsýni, mentun og meðfædda skynsemi, að taka dæmin sem víðast, sínu máli til skýringar. Hitt er flónanna, sem ekkert skilja, að bregða eigi hársbreidd frá því, sem við horfir. Hæstv. forsrh. kvað sig engu skifta, þótt blað flokks hans legðist á móti þessu frv. Jeg nefndi þetta aðeins sem dæmi þess, hversu þetta mál væri vonlaust fyrir stjórnina, um leið og jeg sýndi fram á þýðingu þess fyrir önnur áhugamál þjóðarinnar. Hæstv. forsrh. fór ekkert út í það, hversvegna stjórnin vildi kasta frá sjer stórum tekjustofni af tóbakseinkasölunni eða hversvegna hafnað hefði verið vínfangatollinum o. fl., og var þetta ofur eðlilegt; því öll þessi mál eru algerlega óverjandi. En hann ætlaði að bjarga sjer frá þessu með hinu góða árferði, sem verið hefir þetta síðasta ár. En það þýðir lítið fyrir hæstv.forsrh. að ætla að gera sig góðan af því, meðan hann eigi getur sannað, að stjórnin ráði fyrir fiskigöngunum upp að ströndum landsins. Hafi hann í krafti síns dugnaðar sent þorskinn inn á fiskimiðin, má hann vel hælast um. Komi aftur á móti það upp úr dúrnum, að þorskurinn fari sinna eigin ferða, komi og fari, án tillits til boðs eða banns hæstv.forsrh. (JM), á hann engar þakkir skilið fyrir góðærið.

Forsætisráðherra (JM): Jeg gleymdi að geta þess, út af ræðu hv. 6. landsk. (IHB), er hann sagði, að jeg hefði látið svo um mælt, að landsspítalinn ætti að ganga fyrir öllu öðru, að jeg hefi ekki sagt það. Jeg mun því næst víkja nokkuð að ræðu hv. 1. landsk. (SE), enda þótt hann blandaði ýmsum algerlega óskyldum málum inn í umræðurnar, eins og t. d. utanríkismálunum, sem jeg veit eigi hvað koma þessu frv. við. Fátt, er hann sagði um þau, var þó á rökum bygt. Það, sem hann sagði um stöðu umboðsmanns vors í Khöfn, Jóns Krabbe, var með öllu rangt. Hvort sem hann heitir nú „Departementchef“ eða annað,  Hv. 5. landsk. (JJ) talaði um það, að ef stjórnin hefði stjórnað þorskinum á land árið sem leið, þá gæti hún þakkað sjer hina góðu fjárhagslegu útkomu, en annars ekki. Þetta á nú vist að vera ofur fyndið, en ætli hún hafi ekki einnig verið að þakka ráðstöfunum síðasta þings, tekjuaukafrv. þess og sparnaðarviðleitni. Auðvitað á góðærið sinn mikla þátt í að bæta hag ríkissjóðs, en hinu má þó ekki gleyma. Hv. sami þm. sagði, að jeg hefði staðið fyrir stjórn landsins í fimm ár.

Jeg er ekki fjármálaráðherra!

Hv. 5. landsk. er hvorki fjármála nje dómsmálaráðherra. En jeg hefi verið dómsmálaráðherra.

Hann getur ekki helgað sjer gróða þessa árs.

Ef maður vissi ekki, að hv. 5. landsk. væri sæmilega greindur maður, mætti ætla, að þessi orð hans væru sprottin af fávisku einni, en þetta er aðeins útúrsnúningur. Getur hv. 5 landsk. nefnt nokkurt land, sem ekki safnaði skuldum á stríðsárunum ? Og eins og hv. 1. landsk. (SE) benti á, eru þó ríkisskuldir vorar minni en víðast annarsstaðar.

Jeg mun svara þessu siðar.

Hv. þm. getur aldrei gert hvítt úr svörtu. Það er ekki meining mín, að ríkissjóður sje sjerstaklega illa staddur nú, en hitt hefi jeg sagt, og stend við það, að ekki má treysta um of á eitt ár. Jeg mun ekki tefja umræður meira, enda er þegar nóg komið, þótt það sje ekki mjer að kenna. Hv. 5. landsk. hefir, eins og hans er vandi, komið víða við, enda mun hann halda, að slíkt beri vott um þekkingu og vitsmuni og einhver kraftur sje í því fólginn. En jeg býst nú við, að þeir, sem hlusta á hann, kunni alteins vel að meta skraf hans eins og hann sjálfur.

Frsm. (Sigurður Eggerz) Það er rjett, að embættisheiti Krabbe er „Kommitteiet“, eða á íslensku hefir hann verið kallaður stjórnarfulltrúi. Hvort hann er settur eða skipaður, skiftir engu máli í því sambandi, sem jeg talaði um. Hæstv. forsrh. þarf ekki að lýsa Jóni Krabbe fyrir mjer, enginn hefir viðurkent hann meira en jeg. Það er aðeins alt fyrirkomulagið, sem jeg rjeðst á, og sem jeg hlýt að ráðast á. Jeg vil aðeins bæta því við það, sem jeg sagði um utanríkismálin, að vjer verjum að eins 30 þúsundum til þeirra, en hvað er það, samanborið við hinar Norðurlandaþjóðirnar, þó tekið sje tillit til stærðarhlutfallanna. Þetta aðeins til að sýna, hvað hlægilegt það er, að halda því fram, að kostnaður við utanríkismálin sje að setja oss á höfuðið. Hæstv. forsrh. talaði um, að frv. hefði áður verið send símleiðis. Jeg hefi aldrei andmælt því, en aðeins tekið fram, að hitt ætti að vera aðalreglan. Jeg er heldur ekki trúaður á, að ekki hafi verið neitt fleira til erinda fyrir hæstv.forsrh. - Hverjum þeim, er alvarlega hugsar um utanríkismálin, getur ekki dulist það, að of mikið er gert til að breiða yfir sjálfstæði vort. Það er draumurinn um landshöfðingjadæmið, sem er að endurfæðast í hugum þeirra manna, sem hafa gleymt, hvað vjer höfum til sjálfstæðisins unnið.

Forsætisráðherra (JM): Jeg veit ekki, hve þetta á lengi að ganga. Það má búast við, að á eftir þessari þriðju ræðu hv. 1. landsk. (SE) komi sú fjórða, fimta og sjötta, ef svona heldur áfram. Svo að jeg viki þó aðeins að tali hans um utanríkismálin, þá verð jeg að segja, að mjer er ekki kunnugt um, að meðferð á þeim hafi verið önnur í hans tíð en nú. Að vísu var þá sendiherra í Khöfn, svo að ekki kom til þess, að fela öðrum manni störf hans. En þegar það embætti var lagt niður, var það fyrir atbeina þingsins en ekki minn. Jeg er alveg sammála hv. 1. landsk. um það, að fje þurfi að veita aftur til þessa embættis, og það sem fyrst, því að það er óneitanlegt, að vjer höfum þótt setja ofan við afnám þess. Þá segir hv.þm., að verið sje að fækka einkennum fullveldis vors út á við. Jeg man ekki eftir neinum afrekum hans í því efni í hans stjórnartíð. Það er skýrt tekið fram með konungsúrskurði, að vjer förum með vor utanríkismál sjálfir, og frekar þarf ekki vitnanna við. Annars get jeg ekki veríð að tefja tímann með frekari umræðum um mál, sem ef til vill fer ekki lengra.

Forseti (HSteins): Jeg ætla aðeins að geta þess, að gefnu tilefni, að enginn þm. hefir talað lengur en þingsköp leyfa. Hv. frsm. (SE) hefir talað þrisvar og gert stutta athugasemd.