Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Við erum komin að 3. umr. um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks þar sem verið er að leggja til breytingu á ýmsum lögum. Líkt og ég sagði við 1. umr. málsins þá er ég vissulega mjög glöð yfir því að verið sé að leggja til ýmsar breytingar sem eru auðvitað nauðsynlegar til þess að hægt verði að fullgilda samninginn. En eins og við vitum öll þá snýst þetta aðallega um að breyta hugtakinu fatlaður í ýmsum myndum þess orðs yfir í að tala alls staðar í lögum um fatlað fólk. Það er hið besta mál. Ég sagði við 1. umr. að mér fyndist svolítið dapurlegt að ekki væri verið að leggja til neinar efnislegar breytingar á lögum, t.d. breytingar á því hvernig hugtakið sjálft, fötlun, er skilgreint í lögunum. Það er vitanlega eitthvað sem hlýtur að verða gert í framhaldinu. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér hljóðs núna við 3. umr. er sú að mig langar aðeins að ræða inntakið í sáttmálanum í tengslum við þessa breytingu. Líkt og ég sagði áðan er hið besta mál að verið sé að breyta orðalagi því að orðalag skiptir máli. Það skiptir máli hvernig við tölum um fólk. Það skiptir ekki bara máli hvernig við tölum um fatlað fólk, heldur skiptir líka máli umhverfið sem við sem samfélag búum fötluðu fólki. Þess vegna langar mig að minna á að í 28. gr. í samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks er fjallað um viðunandi lífskjör og félagslega vernd. Þar segir, með leyfi forseta: „Aðildarríkin viðurkenna rétt fatlaðs fólks og fjölskyldna þess til viðunandi lífskjara því til handa, m.a. viðunandi fæðis og klæða og fullnægjandi húsnæðis, og til sífellt batnandi lífsskilyrða og skulu gera viðeigandi ráðstafanir til að tryggja og stuðla að því að þessi réttur verði að veruleika án mismununar vegna fötlunar.“ Þetta er meðal annars inntakið í þessum samningi. Eins og við vitum öll styttist í 2. umr. um fjárlög fyrir árið 2016, en í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir 9,4% hækkun á bótum elli- og örorkulífeyrisþega. Hæstv. fjármálaráðherra sagði það reyndar hér áðan í óundirbúnum fyrirspurnatíma að prósentuhækkunin mundi verða 9,7%. Það er auðvitað ágætt að prósentan sé aðeins að togast upp á við, en það breytir hins vegar ekki stóru myndinni því að þessi prósenta leggst ofan á gríðarlega lágar greiðslur til örorkulífeyrisþega. Ráðstöfunartekjur öryrkja og fatlaðs fólks hækka því ekki nema um 11–13 þús. kr. á mánuði eftir skatta. Öryrkjabandalag Íslands hefur sent öllum þingmönnum bréf þar sem vakin er athygli á þessu og því að börn lífeyrisþega búa núna við skort og hafa ekki sömu tækifæri til jafns við önnur börn í íslensku samfélagi vegna þeirra bágu kjara sem foreldrum þeirra er úthlutað. Mér finnst þetta skipta máli því að við sem löggjafarvald verðum að gera betur en svo að fara bara í orðalagsbreytingar eins og hér er verið að gera. Við verðum líka að hugsa um þær aðstæður sem við erum að skapa fólki. Í bréfinu sem allir hv. þingmenn fengu frá Öryrkjabandalaginu er líka smáklausa um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og athygli okkar vakin á því að í fjárlagafrumvarpinu sé ekki gert ráð fyrir neinu fjármagni í áframhaldandi vinnu við undirbúning á fullgildingu samningsins. Það hlýtur að skipta máli til framtíðar því að með frumvarpinu sem nú er til 3. umr. er bara verið að stíga eitt pínulítið hænuskref þar sem við erum að breyta orðalagi. Öll stóra vinnan er eftir. Því miður sér þess ekki stað í fjárlagafrumvarpinu að gert sé ráð fyrir fjármagni í þá vinnu. Öryrkjabandalagið kemur hreinlega með tillögu þar sem lagt er til að þrjú stöðugildi sérfræðinga hjá innanríkisráðuneytinu verði fjármögnuð til þess að innleiða samninginn á næstu þremur árum. Lagt er til að í það fari um 35 milljónir á ári. Nú skal ég ekki segja til um hvort upphæðin sem hér er nefnd sé endilega sú eina rétta en ég vil hins vegar taka undir það með Öryrkjabandalaginu að það verða að fara peningar í þetta til þess að það verði í rauninni eitthvað á bak við stóru orðin um að við ætlum að fullgilda samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Þessi samningur er svo miklu meira en bara einhver orð á blaði. Þessi samningur felur í rauninni í sér algjöra hugarfarsbreytingu um það hvernig við sem samfélag komum fram við fatlað fólk og hvernig við mótum samfélag þar sem fatlað fólk getur tekið þátt til jafns við aðra. Þar með hef ég komið því að sem mér finnst gríðarlega mikilvægt að segja við 3. umr. Mér finnst hið besta mál að við samþykkjum þetta frumvarp, en það nær alveg óskaplega skammt. Við verðum því annars vegar að tryggja fjármuni til þess að hægt verði að vinna að fullgildingu á sáttmálanum og hins vegar verðum við að setja aukið fjármagn í greiðslur til lífeyrisþega til þess að þeir geti lifað með reisn í samfélaginu líkt og 28. gr. samningsins kveður á um.

Virðulegi forseti. Við erum nú í 3. umr. um þetta mál. Ég verð að viðurkenna að þegar það kom fram í haust þá hélt ég í einfeldni minni að um væri að ræða frumvarp sem beinlínis leiddi af fullgildingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. En því miður er hér einungis um að ræða orðalagsbreytingafrumvarp. Það er satt að segja mjög sérstakt að sjá frumvarp upp á 30 greinar sem felur bara í sér að verið sé að breyta orðalagi. Í stað orðanna „fatlaðan mann“- í 2. mgr. 3. gr. laga nr. 50/1987, um breytingu á umferðarlögum, svo að dæmi sé tekið - eigi að koma: fatlaðan einstakling. Þannig má lengi telja. Hér er um að ræða bandorm margra orðalagsbreytinga en ekki lagabreytingar sem hafa efnislega þýðingu. Við stóðum allnokkrir þingmenn í haust að tillögu til þingsályktunar um fullgildingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks sem hæstv. sitjandi forseti, Kristján L. Möller, er fyrsti flutningsmaður að. Í tillögugreininni felst að ríkisstjórninni verði falið að fullgilda fyrir Íslands hönd samning um réttindi fatlaðs fólks. Í greinargerð með þeirri tillögu kemur fram að 151 ríki af 157, sem hafi gerst aðilar að samningnum, hafi þegar fullgilt hann. Síðan hefur þeim ríkjum fjölgað sem hafa fullgilt hann. Þannig að Ísland er orðið aftast á merinni hvað varðar fullgildingu þessa mikilvæga samnings sem Ísland gerði þó engan fyrirvara við þegar hann var undirritaður. Mér finnst það eiginlega vera orðið Alþingi til vansa og ríkisstjórninni að gera ekki reka að því að fullgilda samninginn sjálfan með þeim efnisáhrifum sem það mun hafa á réttarstöðu fatlaðs fólks. Eitt er að breyta orðalagi, eins og lagt er til í því frumvarpi sem hér er til síðustu umræðu, en það er fyrst og fremst táknmynd en felur ekki í sér nein efnisleg réttindi fyrir fatlað fólk sem þarf að geta reitt sig á þau réttindi sem samningurinn sjálfur kveður á um. Ég ætla nú ekki að lengja þessa umræðu, en minni á mikilvægi þess að þingsályktunartillaga okkar fái efnisumfjöllun hér á Alþingi og að hún fái meðferð í nefnd og verði afgreidd til síðari umr. Það er ekki slíkur málahali hér í þinginu að það eigi að koma í veg fyrir að þjóðþrifamál af þeim toga fái meðferð í þinglegri umræðu. Ég held að það væri mjög mikilvægt innlegg. Þá mundi ég í framhaldinu hlakka til að fá hér frumvarp til laga um breytingu á lagaákvæðum vegna innleiðingar á samningnum sem er hið raunverulega verkefni sem væri gaman að sjá Stjórnarráð Íslands einbeita sér að.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp fyrir hönd nefndarinnar og þakka þeim þingmönnum sem hafa komið hingað til að fjalla um þetta mál. Í nefndaráliti okkar bendum við á að þetta frumvarp er hluti af þeim lagaúrbótum sem þarf að ráðast í til að Ísland geti fullgilt samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks líkt og Alþingi hefur þegar ákveðið að gera. Við í nefndinni erum sammála um að árétta mikilvægi þess að þeirri vinnu verði hraðað eins og kostur er, þ.e. að vinnu við nauðsynlegar úrbætur verði hraðað eins og kostur er. Það kom fram í umsögn Rannsóknarseturs í fötlunarfræðum, sem kom til okkar í nefndinni við umfjöllun þessa máls, að ágallar væru á núverandi þýðingu samningsins, þannig að það er alveg ljóst að það þarf að skoða áður en lengra verður haldið. Þetta tekur allt saman tíma. Ég veit að við erum öll mjög óþolinmóð og langar að gera betur og langar að gera betur hratt, en ég hvet menn samt til að samþykkja þetta mál, það er að sjálfsögðu liður í því að við getum haldið áfram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir þessar góðu og mikilvægu upplýsingar. Það mun að sjálfsögðu ekki standa á okkur að samþykkja þetta góða mál. Ég hafði einmitt tekið eftir þessari umfjöllun um þýðingu samningsins í nefndarálitinu. Það er mikilvægt að undinn sé að því bráður bugur í Stjórnarráðinu að finna þar bót á og leiðrétta þá ágalla sem kunna að vera fyrir hendi. En ég held að við ættum að sameinast um það hér við afgreiðslu þessa máls að einsetja okkur að fá að sjá frumvörp til innleiðingar ekki seinna en á haustþingi á næsta ári. Það ætti að gefa góðan tíma til þess að ljúka við breytingar í þýðingu, ganga frá fullgildingu og vinna frumvarp til breytingar í framhaldinu.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Ég ítreka að við í allsherjarnefnd höfum kallað eftir því að mál komi frá ráðherrum til nefndarinnar og höfum frekar verið að hvetja til þess að þau komi fyrr þannig að nefndin geti farið yfir þau á vandaðan hátt. Það mun ekki standa á okkur í allsherjar- og menntamálanefnd að klára þetta mál þegar það kemur fyrir þingið.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um breytingu á lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, nr. 64/2006, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá innanríkisráðuneytinu, fjármála- og efnahagsráðuneytinu og Samtökum fjármálafyrirtækja. Í frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á ákvæðum laga um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka nr. 64/2006, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er lagt til að gerð verði ríkari krafa um áreiðanleikakannanir af hálfu tilkynningarskyldra aðila og lýtur meginefni frumvarpsins að því að greina raunverulegan eiganda líkt og nánar er lýst í athugasemdum við það. Í athugasemdum sem bárust nefndinni og á fundum um málið komu fram ábendingar sem hún taldi rétt að taka til nánari skoðunar. Leggur nefndin til breytingar til að koma til móts við þær. Þær breytingar eru að í 3. gr. eru lagðar til tvær breytingar á 4. gr. laganna, í a-lið er lagt til að tilkynningarskyldum aðilum verði gert skylt að gera áreiðanleikakönnun þegar um er að ræða millifærslu fjármuna að fjárhæð 1.000 evrur eða meira eða jafngildi þeirrar fjárhæðar í öðrum gjaldmiðlum. Í b-lið er lagt til að ný málsgrein bætist við 4. gr. laganna sem áréttar að færsla fjármuna með greiðslukortum falli utan gildissviðs laganna að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Í umsögn sem barst nefndinni er gerð athugasemd við a-lið 3. gr. um að áreiðanleikakönnun skuli fara fram við millifærslu fjármuna að fjárhæð 1.000 evrur eða meira. Telja umsagnaraðilar lengra gengið en alþjóðlegi framkvæmdahópurinn Financial Action Task Force, sem skammstafað er FATF, mælist til og því er nauðsynlegt að endurskoða orðalag ákvæðisins. Í tilmælum FATF er gert ráð fyrir að áreiðanleikakönnun sé sleppt þegar viðskiptavinur er í viðvarandi viðskiptasambandi við fjármálafyrirtæki en þá hafi áreiðanleikakönnun þegar farið fram. Umsagnaraðilar leggja því til að orðalagi a-liðar 3. gr. verði breytt. Nefndin féllst á þessi sjónarmið og gerir breytingartillögu þess efnis. Þá leggur nefndin til að fjárhæð ákvæðisins verði breytt úr erlendum gjaldeyri yfir í íslenskar krónur sem er lögeyrir landsins þannig að í stað „1.000 evrur“ komi „150.000 kr.“ Til viðbótar hefur nefndinni borist athugasemd þess efnis að orðalag 2. mgr. 17. gr. laganna sé ekki nægjanlega skýrt um skyldur fjármálastofnunar til að afhenda gögn til peningaþvættisskrifstofu á grundvelli tilkynningar annarrar fjármálastofnunar. Nefndin telur rétt að tryggt verði að orðalagið sé skýrt og gerir tillögu um skýrara orðalag. Þá ber að nefna að nefndinni barst ábending um tæknilegt atriði sem mun valda tvítekningu lokamálsliðar 6. gr. laganna ef 5. gr. frumvarpsins verður látin standa óbreytt. Er lagt til að það verði leiðrétt þannig að lokamálsliður frumvarpsgreinarinnar verði felldur brott. Að lokum barst nefndinni ábending um úrelta lagatilvísun í 2. gr. laganna. Nánar tiltekið sé vísun c-liðar 1. mgr. þeirrar greinar til 23. gr. laga um vátryggingastarfsemi, nr. 60/1994, úrelt þar sem ný lög um vátryggingastarfsemi, nr. 56/2010, hafi tekið gildi. Nefndin telur þörf á að breyta orðalagi ákvæðisins til að bregðast við þessari athugasemd. Það sem er kannski aðalatriðið í þessu máli er að nefndin telur frumvarpið til þess fallið að koma til móts við athugasemdir FATF og þar með styrkja alþjóðlegar skuldbindingar á þessu sviði. Í ljósi þess leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem tilgreindar eru hér í nefndarálitinu og ég tel óþarfa að lesa upp. Undir þetta rita sex meðlimir efnahags- og viðskiptanefndar, það eru Frosti Sigurjónsson, Brynjar Níelsson, Steingrímur J. Sigfússon, Össur Skarphéðinsson, Ásmundur Einar Daðason og Sigríður Á. Andersen.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu er nú tiltölulega einfalt og sakleysislegt; innleiðing á breytingum vegna athugasemda sem hafa borist vegna laga um peningaþvætti. Þetta mál, eins og hv. framsögumaður hefur sagt frá, kom fyrir efnahags- og viðskiptanefnd en hér dúkkar allt í einu upp breyting. Ég hef setið alla fundi efnahags- og viðskiptanefndar frá því á haustdögum, utan einnar viku hvar ég var fjarverandi, og það var sú vika sem um er að ræða, 18. nóvember, og þar kom aldrei til umræðu að breyta fjárhæðarmörkum eins og lagt er til í 2. tölulið breytinganna, þ.e. í a-lið 3. gr., að breyta þessum 1.000 evrum í 150 þús. kr. Ég spyr nú hér í þessum sal - að vísu er allt of fámennt til að spyrja svona stórrar spurningar: Hér er verið að fjalla um sameiginlegan innri markað og ég tel að hinn sameiginlegi innri markaður sé sennilega með eitt prómill í krónum. Ef menn ætla sér að taka þessar tölur, sem eru með fjárhæðarmörkum og eru yfirleitt tilgreindar í evrum, skulu menn fara í alla löggjöf. Einhvers staðar sá ég að það væri vegna þess að krónan væri lögeyrir á Íslandi. Það bara kemur málinu nákvæmlega ekkert við. Lögeyrir er sá gjaldmiðill sem er skylt að taka við til lúkningar skulda. En við erum hér að tala um fjárhæðarmörk og getum notað hvaða mynt sem er. Ég ætla bara að minna þingheim á að lengi vel voru sektir í landhelgismálum ákvarðaðar í gullkrónum án þess að þær væru brúkaðar, að því er ég tel, eftir 1918 hér á landi. Ég bið þingheim því að gæta varúðar þegar kemur að því að fallast á breytingu samkvæmt 2. tölulið í breytingartillögunum. Það að þessi breyting skuli dúkka upp - ég sá hana fyrst í uppkasti að nefndaráliti í þessari viku og ég tel að við séum hér komnir út á býsna hála braut, menn skulu þá taka fjárhæðarmörk í þessum innleiðingarmálum, þar sem við erum með þennan sameiginlega innri markað, til rækilegrar skoðunar í heilu lagi en ekki láta duttlunga ráða eins og hér er gert. Að því mæltu stoppa ég hér en mér sýnist að hv. framsögumaður Brynjar Níelsson ætli að svara mér og ég tek þá til máls öðru sinni ef hann kemur hér upp.

Ef hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason telur okkur vera komin út á hála braut með því að hafa krónur í staðinn fyrir evrur hefur hann ekki farið á alvörusvell. Það skiptir auðvitað sáralitlu máli hvort við notum krónur eða evrur. Ég verð að segja að mér fannst þetta ekki tilefni til svona langrar ræðu, hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason. Kannski hafa þær áhyggjur verið undir niðri hjá nefndarmönnum að evran væri bara orðin svo lélegur gjaldmiðill að menn treystu ekki á hana til framtíðar.

Virðulegi forseti. Þetta er náttúrulega tilefni til miklu lengri ræðu en ég hélt; ég hlífði þingheimi við lengri útgáfu af ræðu minni. En þetta kemur gæðum evrunnar nákvæmlega ekkert við. Það getur vel verið að krónan sé ágæt til síns brúks hér innan lands; hún er vissulega lögeyrir hér í landi og sem lögeyrir er hún brúkuð til lúkningar skulda. En hér erum við að ræða um fjárhæðarmörk á innri markaði og við erum að tala um sameiginlegan innri markað, samræmdan innri markað, og hér er brugðið út af því. Ég tel að ef svona ákvarðanir eru teknar í efnahags- og viðskiptanefnd eigi að ræða þær. Ég leyfi mér að segja enn og aftur að á þessum tíma, ég man ekki hvernig vikurnar stóðu þarna af sér, var þetta bara aldrei rætt, sennilega allt fram til 9. nóvember. Ef menn eru að taka ákvarðanir af þessu tagi skulu menn ræða þetta fyrir heilli nefnd. En ég er sem betur fer ekki á þessu nefndaráliti, var ekki spurður álits öðruvísi en einhvern tíma í pósti. Ég mun allavega, þegar kemur til atkvæðagreiðslu, greiða atkvæði gegn þessari breytingu. Ég veit að hv. þm. Brynjar Níelsson mun gera það líka þegar upp verður staðið. Ég hef lokið máli mínu.

Hæstv. forseti. Ég er að reyna að átta mig á þessu; hvert er tjónið og hver er skaðinn, og náum við ekki markmiði þessa frumvarps sem er tillögur þess hóps sem hér var nefndur, FATF, þó að við höfum krónur? Ég átta mig ekki á þessu. Nú er innri markaðurinn ekki einu sinni allur með evrur, og krónan er lögeyrir okkar. Ég er bara að reyna að átta mig á því hver er skaðinn og hvaða máli þetta skiptir. Getur hv. þingmaður upplýst mig um það?

Virðulegi forseti. Vonandi skiptir þetta ekki miklu máli. En þetta skiptir því máli að við erum með sameiginlegan innri markað þar sem langflest þessara landa eru með evru í sinni löggjöf. Það sem skiptir máli er að lögeyrir kemur þessu máli nákvæmlega ekkert við. Við erum að tala um fjárhæðarmörk og þau eru tilgreind í þeirri einingu sem heitir evra. Það kann að gerast og hefur verið raunin að fjárhæðarmörk í krónum hafa því miður ekki haldið. En það er annar handleggur. Það getur vel verið að það verði sérstök vertíð hér á þingi framtíðarinnar að leiðrétta fjárhæðarmörk vegna sérvisku hv. þingmanns. 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur átt sér stað um efni málsins og síðan svokallað aukaatriði sem fjallar um gjaldmiðil fjárhæða í íslenskum lögum. Af tillitssemi við þá sem þurfa að fara eftir lögunum og nota almennt íslenskar krónur í viðskiptum sínum hefði maður talið þægilegra að þurfa ekki að vera með annað augað á skráningu gjaldmiðilsins til að vita hvort maður er brotlegur eða ekki við íslensk lög. Það er eitt hagræðið sem við höfum af því að hafa hérna sameiginlegan gjaldmiðil eða þann sjálfstæða gjaldmiðil að lögin geta verið nokkuð skýr. Það hefur komið dálítið til tals í máli eins hv. þingmanns, Vilhjálms Bjarnasonar, að honum þyki þetta skipta máli hvað varðar innri markaðinn, en í þessu tilfelli erum við að tala um tilmæli sem koma frá FATF, sem eiga rót sína að rekja ekki til innri markaðarins heldur til annarra ríkja sem ná langt út fyrir það og hafa marga aðra gjaldmiðla en evruna og hefur ekki truflað þá neitt að vera hér með lögeyrismynt sína í ákvæðum sínum. Ég vildi bara rétt koma því að að ég tel að það sé ekki sérstakt vandamál eða sérstaklega hagfellt að nota erlenda gjaldmiðla í lögum. Það er náttúrlega til hagsbóta fyrir þá sem þurfa að fara eftir lögunum að þau séu skýr á hverjum tíma. Það er miklu minna ónæði fyrir þá sem í landinu búa af því, jafnvel þó að við á nokkurra ára fresti könnum það hvort tilefni sé til að skoða slík fjárhæðarmörk heldur en að fela öllum landsmönnum það allan daginn út og inn að fylgjast með því hvort þau séu innan eða utan við einhver fjárhæðarmörk með því að fylgjast með skráningu gengisins.

Það var engin spurning í þessu þannig að ég þarf ekki að svara.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar í þessu máli. Álitið er stutt. Við fengum til okkar gesti og fjölluðum aðeins um málið. Við teljum rétt að taka undir þau sjónarmið sem í því birtast þess efnis að skýrsla rannsóknarnefndar kaþólsku kirkjunnar á Íslandi um viðbrögð og starfshætti kaþólsku kirkjunnar á Íslandi vegna ásakana um kynferðisbrot eða önnur ofbeldisbrot vígðra þjóna og annarra starfsmanna kirkjunnar geti orðið grundvöllur ákvörðunar ráðherra, að fenginni umsögn nefndar, um að taka skuli kröfu um sanngirnisbætur til meðferðar. Við leggjum til að málið verði samþykkt óbreytt og undir það skrifa allir nefndarmenn sem viðstaddir voru, þ.e. sú sem hér stendur og hv. þingmenn Guðmundur Steingrímsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Karl Garðarsson, Hörður Ríkharðsson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Vilhjálmur Árnason.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi hv. efnahags- og viðskiptanefndar, frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, með síðari breytingum eins og það heitir. Frumvarp þetta er flutt til að leiðrétta mistök sem urðu við gerð breytingartillagna við frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, lögum um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki og lögum um fjármálafyrirtæki. Það var mál nr. 172. á þessu þingi og var afgreitt fyrr í þessum mánuði. Við uppsetningu breytingartillagnanna á þeim tíma féll einn málsliður brott úr 3. mgr. 103. gr. a laga um fjármálafyrirtæki þegar ætlunin var að nýr 8. málsliður bættist við greinina án þess þó að fella út gildandi lið. Málsliður sá sem féll brott vegna mistaka og hér er lagt til að verði bætt við lögin að nýju kom fyrst inn í lögin með breytingalögum nr. 78/2011, sem breyttu lögum nr. 161/2002, og kveður á um að nauðasamningsumleitanir slitabúa fari eftir því sem við getur átt eftir ákvæðum gjaldþrotaskiptalaga með því fráviki að frestur samkvæmt 1. mgr. 51. gr. skuli vera átta vikur og slitastjórn gegni því hlutverki sem skiptastjóri hefur annars á hendi. Með því frumvarpi sem hér er mælt fyrir er ekki um neina efnislega breytingu að ræða frá fyrri lögum heldur er eingöngu verið að koma inn aftur málslið sem var í lögum nr. 161/2002. Ég mælist síðan til þess að málinu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi efnahags- og viðskiptanefndar til laga um breytingu á lögum um sölu fasteigna og skipa, nr. 70/2015. Tilefni frumvarpsins er að efnahags- og viðskiptanefnd vill bregðast við ábendingum sem henni hafa borist vegna nýrra heildarlaga um sölu fasteigna og skipa, nr. 70/2015, en þau tóku gildi 20. júlí síðastliðinn. Frá því að lögin tóku gildi hefur reynslan leitt í ljós ýmis tækifæri til að bæta löggjöfina, en í þessu frumvarpi nefndarinnar er aðeins brugðist við þeim þáttum sem telja mætti mjög aðkallandi. Við vinnslu frumvarpsins hafði nefndin samráð við Félag fasteignasala, talsmenn nemenda í löggildingarnámi fasteignasala, eftirlitsnefnd fasteignasala, fulltrúa sölumanna hjá fasteignasölum og ráðuneyti málaflokksins. Samstaða var í efnahags- og viðskiptanefnd um efni frumvarpsins og vil ég þakka nefndarmönnum og gestum nefndarinnar góð framlög til málsins. Með setningu laga nr. 70/2015 sem leystu af hólmi lög nr. 99/2004 var áréttuð sú regla sem áður hafði gilt að þeim einum er heimilt að hafa milligöngu fyrir aðra um kaup, sölu og skipti á fasteignum eða skráningarskyldum skipum sem hafa til þess löggildingu sýslumanns. Áréttaður var sá vilji löggjafans að einstaklingar sem ekki hafa löggildingu megi ekki fást við verkefni sem krefjast löggildingar, hvort sem það er gert í skjóli löggilts fasteignasala eða í sérstöku félagi. Komið hefur í ljós að eðlilegt sé þó að veita ákveðið svigrúm í tilteknum tilfellum og með skýrum skilyrðum. Í fyrsta lagi er talið rétt að setja inn varanlegt ákvæði þess efnis að nemar í löggildingarnámi hafi ákveðnar starfsheimildir sem gera þeim mögulegt að afla sér starfsreynslu undir handleiðslu löggilts fasteignasala. Í öðru lagi þarf að gefa þeim sölumönnum fasteignasala sem störfuðu sem slíkir fyrir gildistöku laga nr. 70/2015 færi á að sinna nánar skilgreindum störfum undir eftirliti og á ábyrgð löggilts fasteignasala á meðan þeir sækja löggildingarnám. Í þriðja lagi er talið sanngjarnt að líta til þess afmarkaða hóps sölumanna sem hafa bæði háan starfsaldur við fasteignasölu og háan lífaldur. Einnig hefur komið í ljós að ákvæði 14. gr. gildandi laga takmarkar hugsanlega um of störf fasteignasala, t.d. í smærri byggðarlögum. Er tilgangur þessa frumvarps meðal annars að skýra ákvæði 14. gr. laganna nánar og tryggja að hæfisreglur þær sem gilda um fasteignasala séu í takt við góðar venjur á fasteignamarkaði. Þá er í 3. gr. lagt til að skilyrði um að hafa starfað við fasteignasölu í fulla 12 mánuði til að fá löggildingu verði stytt í sex mánuði, enda er námið sjálft nú orðið mun efnismeira en áður var. Ég mun nú fara yfir helstu greinar frumvarpsins og efni þeirra. Um 1. gr. er það að segja að í lögum hefur löggilding verið háð skilyrði um 12 mánaða fullt starf hjá fasteignasölu, en í ljósi þess að námið sjálft hefur á undanförnum árum orðið töluvert viðameira en áður og tekur nú tvö ár telur nefndin hæfilegt að krafa um starfsreynslu verði stytt í sex mánuði í fullu starfi hjá löggiltum fasteignasala. Í 2. gr. er lagt til varanlegt ákvæði sem heimilar nemendum í löggildingarnámi sem starfa hjá fasteignasala að aðstoða fasteignasala við hluta þeirra verkefna sem aðeins löggiltir fasteignasalar mega vinna samkvæmt lögunum. Starfsheimildin er þó háð því að verkefnin séu ávallt unnin á ábyrgð og undir eftirliti löggilts fasteignasala. Þar sem eitt af skilyrðum löggildingar er starfsreynsla er eðlilegt að nemendur í námi til löggildingar eigi kost á því að afla sér viðeigandi reynslu, en að óbreyttum lögum hefði það ekki verið heimilt. Til að fá starfsheimildina er skilyrði að nemi hafi lokið einni önn af náminu með fullnægjandi meðaleinkunn og sótt um skráningu á lista yfir nema til eftirlitsnefndar fasteignasala. Listinn er síðan varðveittur hjá ráðuneytinu. Heimildin gildir í tvö ár frá því að hún er veitt en ef málefnaleg rök, svo sem alvarleg veikindi, slys eða aðrar óviðráðanlegar eða ófyrirséðar aðstæður, valda því að fresturinn dugar ekki getur viðkomandi nemi beint umsókn um viðbótarfrest til að ljúka námi til eftirlitsnefndar fasteignasala. Í 3. gr. er fjallað um breytingar á 14. gr. laganna og er þeim ætlað að einfalda og skýra þær hæfisreglur sem gilda um fasteignasala og bregðast við ábendingum sem nefndinni bárust um að lög nr. 70/2015 hefðu sett óþarflega þröngar skorður varðandi vensl. Nefndin telur að í vissum tilvikum megi vernda hagsmuni neytandans með því að skylda fasteignasala til að upplýsa um tengsl sín við aðila og veita upplýsingar sem hann kann að búa yfir og geta skipt máli fremur en að banna milligöngu fasteignasalans í öllum tilvikum. Í gildandi lögum er fasteignasala óheimil milliganga um kaup eða sölu á fasteign ef hann, maki hans, starfsmaður eða maki starfsmanns er eigandi, einnig ef fasteignasali er maki eiganda, skyldur eða mægður eiganda eignar í beinan legg eða að öðrum lið til hliðar eða tengdur með sama hætti vegna ættleiðingar. Nefndin telur að með öðrum legg til hliðar sé gengið lengra en nauðsyn krefur. 1. málsliður 1. mgr. 3. gr. er óbreyttur frá núgildandi ákvæði og bannar fasteignasala og starfsmönnum að kaupa eign sem falin er fasteignasala til sölumeðferðar. Í 2. og 3. málslið eru taldir upp þeir aðilar sem tengjast fasteignasala eða starfsmanni hans með þeim hætti að eðlilegt þykir að bannreglur sem varða sölumeðferð ákveðinna eigna nái einnig til þessara aðila. Nefndin byggir hér á athugasemdum við 1. mgr. 14. gr. í frumvarpi sem lagt var fram á síðasta þingi, 280. máli, auk upptalningar í a- og b-lið 2. mgr. 14. gr. laganna. Lagt er til að miðað verði eingöngu við skyldleika í beinan legg þótt önnur ákvæði greinarinnar kunni að leiða til þess að fasteignasali kjósi að upplýsa viðskiptavini sína um önnur tengsl hans við eigendur eignar. Í 2. mgr. felst breyting frá þeirri meginreglu að fasteignasala sé óheimilt að taka eign til sölumeðferðar ef hann eða þeir sem honum eru tengdir, samanber skilgreiningu 1. mgr., eru eigendur eignarinnar eða hluta hennar. Gerð er sú undantekning að fasteignasala sé heimilt að taka eign til sölumeðferðar sé eignatengsla getið í söluyfirliti viðkomandi eignar. Því til viðbótar verður fasteignasali að tryggja að væntanlegur tilboðsgjafi skrifi undir sérstaka yfirlýsingu þess efnis að honum sé kunnugt um eignatengslin áður en tilboðið er gert. Ekki nægir að slík yfirlýsing komi fram í tilboði heldur ber að leggja til grundvallar almenna orðskýringu. Þá ber fasteignasali að öllu leyti halla af því ef ekki hefur tekist að upplýsa að slík sérstök yfirlýsing væntanlegs tilboðsgjafa hafi verið gefin áður en tilboð var gert í viðkomandi eign. Í ljósi ákvæða 15. gr. laga nr. 70/2015 yrði væntanlega talið að brot af hálfu fasteignasala eða starfsmanna hans á 2. mgr. 14. gr. væri alvarlegt trúnaðarbrot. Í 3. mgr. er svo fjallað um sérstakar upplýsingar sem fasteignasali eða starfsmenn hans kunna að búa yfir sem þýðingu hafa við söluna. Lagt er til að í stað þess að fortakslaust bann gildi um milligöngu fasteignasala sem býr yfir slíkum upplýsingum verði lögð sú skylda á fasteignasala að greina aðilum með sannanlegum hætti frá efni slíkra upplýsinga er kunna að varða eignina eða eiganda hennar og haft gætu þýðingu við söluna. Þar sem fasteignasali ber sönnunarbyrði af slíkri upplýsingagjöf og hún ræðst af hans mati verður að telja líklegt að fasteignasalar kjósi að upplýsa um atriði sem máli gætu skipt, t.d. ef annar kaupandi eða seljandi er tengdur fasteignasala, t.d. vegna náinnar frændsemi án þess þó að hann falli í þann hóp sem tilgreindur er í 1. mgr. Sé hins vegar um að ræða upplýsingar sem fasteignasali má ekki gefa, t.d. vegna hagsmuna þriðja aðila eða jafnvel lagaákvæða, gildir sem fyrr hið fortakslausa bann laganna við að fasteignasali hafi milligöngu um sölu eignar. 4. mgr. er óbreytt frá gildandi ákvæði laganna og leggur þá skyldu á fasteignasala að upplýsa um aðila með sannanlegum hætti hafi hann nokkurra annarra hagsmuna að gæta en þeirra er varða greiðslu þóknunar og kostnaðar. Í gildandi lögum er mótsögn í því að í 3. gr. laganna er kveðið á um að löggildingarnám skuli vera 90 einingar en í 26. gr. sömu laga er ráðherra veitt heimild til að ákveða einingafjöldann. Í 4. gr. frumvarpsins er þessi galli því leiðréttur með því að fella brott heimild ráðherrans til að ákveða einingafjölda. Um 5. gr. er það að segja að sú gagnrýni hefur heyrst af hálfu þeirra sem starfað hafa um lengra skeið sem sölumenn fasteigna án þess að afla sér réttinda til löggildingar um að þessi lagasetning hafi ekki gefið nægan tíma til aðlögunar. Nefndin vill koma til móts við þá sem hafa starfað um árabil sem sölumenn fasteignasala og leggur til að þeim sölumönnum fasteignasala sem höfðu verið í ráðningar- eða verktakasambandi við fasteignasala í meira en eitt ár hinn 20. júlí 2015 verði heimilað að aðstoða við ákveðin störf á ábyrgð fasteignasala og undir handleiðslu þeirra þar til fyrstu önn námsins er lokið en eftir það getur nemandi sótt um heimild til að aðstoða við sömu verkefni samkvæmt 2. gr. þessa frumvarps. Einnig er sett það skilyrði í 5. gr. að sölumaður skrái sig í nám til löggildingar eigi síðar en 1. september 2016 og leggi stund á það. Til að taka af allan vafa er þó rétt að taka fram að sölumaður sem fellur undir heimildina getur flutt sig um set og ráðið sig hjá öðrum fasteignasala innan tímabils heimildarinnar, enda séu skilyrði ákvæðisins uppfyllt að öðru leyti. Um 6. gr. er það að segja að ákvæðið leggur til varanlega undanþágu fyrir afmarkaðan hóp sölumanna. Talið er sanngjarnt að líta sérstaklega til þess afmarkaða hóps sem við gildistöku laga nr. 70/2015 hafði bæði háan lífaldur og háan starfsaldur við sölu fasteigna. Hér er um að ræða hóp sem hefur gert fasteignasölu að ævistarfi sínu og kann að hafa takmarkaða möguleika til að snúa sér að öðrum vettvangi sakir aldurs. Fram hefur komið að um er að ræða fáa einstaklinga. Því er lagt til að þeir sem falli í þennan flokk geti sótt um undanþágu til eftirlitsnefndar fasteignasala skili þeir gögnum sem staðfesti að þeir uppfylli skilyrði um lífaldur og starfsaldur. Þeir sem vilja njóta ofangreindra heimilda til að aðstoða við verkefni sem aðeins eru heimil löggiltum fasteignasölum, hvort sem um er að ræða nema í löggildingarnámi, sölumenn sem hyggja á löggildingarnám eða aðila sem uppfylla skilyrði um starfsaldur og lífaldur, þurfa að sækja um heimild til endurskoðunarnefndar fasteignasala sem metur slíkar umsóknir og uppfærir lista yfir þá sem hafa heimildina. Listinn er geymdur hjá ráðuneyti málaflokksins. 7. gr. fjallar um gildistökuna. Nefndin leggur til að breytingarnar taki þegar gildi.

Virðulegi forseti. Það er eins og í fyrra máli sem hér kom fram að maður má vart bregða sér af bæ án þess að menn fari að gera ýmsa hluti sem orka tvímælis. Til að halda öllum hlutum til haga var sá er hér talar framsögumaður í þessu máli sem var samþykkt á Alþingi 9. júlí, heildarlögum um sölu fasteigna og skipa. Eins og með önnur mannanna verk kann að vera að eitthvað hafi verið gert sem ekki stenst fyllilega skoðun. Þar á ég sérstaklega við vanhæfisregluna í 14. gr. laganna, hún er dálítið stíf og á ýmsum stöðum úti á landi þar sem eru fáar fasteignasölur og skyldleiki fólks mikill kann þetta að leiða til þess að þar verði enginn hæfur fasteignasali. Með breytingunum er lagt til að upplýst verði um venslin og þá er þessu vikið til hliðar og sömuleiðis er það þannig í lögum um sölu fasteigna og skipa að þegar fasteign er seld er einhver aðili sem kaupir og sú venja hefur skapast hér á landi að seljandinn greiðir þóknun sem fyrirbyggir ekki það að kaupandi geti haft sér til ráðuneytis aðila fyrir utan þá fasteignasölu sem um er að ræða þannig að réttur kaupanda og seljanda á að vera þokkalega tryggður, í fyrsta lagi með því að upplýsa um vensl og í öðru lagi með þeirri sjálfsögðu heimild sem liggur í hlutarins eðli, að þeir aðilar sem eru að kaupa og selja geta kallað sér til aðstoðar fagmann eða þann sem þeir treysta vel sér til ráðuneytis. Sömuleiðis er með orðunum „og einingafjölda“ í 4. gr. frumvarpsins ráðherra heimilað að fjalla um umfang námsins, en aðrar greinar í þessu frumvarpi skil ég bara ekki, afsakið. Mig þrýtur algerlega þekkingu. Til dæmis eru hér orðin „starfsheimild nemenda“. Ég veit ekki til þess að nokkurs staðar í þessu frumvarpi sé fjallað um nemendur í fasteignasölu og það kemur hér algerlega nýtt inn. Það hefur hvergi komið fram í gildandi lögum eða eldri lögum að sölumanni, sölufulltrúa eða hvaða starfsheiti sem viðkomandi ber sé ekki heimilt að sýna fasteign. Hér er allt í einu talað um það að sýna fasteign enda liggi fyrir samþykki seljanda þar að lútandi. Allt það sem er tíundað í 2. gr. þessa frumvarps til laga um breytingu á lögum um sölu fasteigna og skipa - ég tel að starfsmanni fasteignasölu sé heimilt að aðstoða. Ég les til dæmis á heimasíðum tveggja dómstóla í Reykjavík, hjá Héraðsdómi Reykjavíkur og Hæstarétti, að þar eru aðstoðarmenn. Aðstoðarmenn aðstoða sennilega dómara við samningu dóma og á sama hátt eru aðstoðarmenn fasteignasala sem aðstoða við gerð söluyfirlits og kauptilboðs og aðstoða fasteignasala við gerð fjárhagslegs uppgjörs. Þetta liggur allt saman í hlutarins eðli og er algjör óþarfi að kveða frekar á um það í lögum, enda koma nemendur fyrst fyrir í væntanlegum breytingum á lögum, þar dúkkar þetta allt í einu upp í 8. gr. Ég tel þetta algeran óþarfa og alveg út í bláinn. Sömuleiðis er í 5. gr. fjallað um að fasteignasalar hafi heimild til að ráða sér aðstoðarmenn. Það liggur bara í hlutarins eðli og þetta ákvæði er alger óþarfi. Síðan er talað um 20 ára starfsreynslu og 50 ára lífaldur. Hvaðan koma þessar tölur? Eru þetta málefnalegar tölur eða falla þær bara af himnum ofan? Framsögumaður þessa máls, hv. þm. Frosti Sigurjónsson, segir að þetta eigi við um örfáa. Ég spyr þá: Ef það er vitað að þetta eigi við um örfáa, væri þá ekki rétt að hafa bara á hreinu hvað þetta eru margir og nefna í löggjöfinni að þetta eigi við um tiltekna aðila? Að sama skapi og ég hef áður sagt er þetta alger óþarfi. Ég sit víst í þessari efnahags- og viðskiptanefnd sem flytur frumvarpið. Ég undanskil mig sem flutningsmann að þessu frumvarpi, ég vil bara að það komi fram. Ég tel að stærstur hluti þess sé óþarfi. Það er rétt og eðlilegt að bregðast við athugasemdum varðandi vensl og skyldleika og sömuleiðis með einingafjöldann, en hitt er alger óþarfi og það kemur þá fram í eðlilegri umfjöllun nefndarinnar. Ég tel að þetta eigi að ganga til nefndarinnar og ég ætla þá að yfirheyra aftur þá aðila sem koma fyrir nefndina um þessi atriði. Að lokum kemst ég ekki hjá að geta þess að sumt í þessari hagsmunagæslu aðila er mér býsna ógeðfellt. Til dæmis hringir maður sem titlar sig sölumann með mikla starfsreynslu og segir að hann hringi fyrir hönd 400 sölumanna á fasteignasölum og hótar því að þessir 400 sölumenn sem flestir kjósi Sjálfstæðisflokkinn muni ekki kjósa Sjálfstæðisflokkinn ef þessu verði ekki breytt. Við svona hótanir er náttúrlega ekki hægt að búa. Ef þessir 400 menn vilja ekki kjósa Sjálfstæðisflokkinn ætla ég bara að segja að það eru til fleiri flokkar, en það eru 300 þús. neytendur í þessu landi og þessi löggjöf um sölu fasteigna og skipa er ekki til verndar sölumönnum, hún er ekki til verndar fasteignasölum - hún er til verndar neytendum. Ég spyr hér þannig að það liggi þá fyrir í umræðunni: Eru þessi atriði til aukinnar neytendaverndar eða til hvers er þetta? Eins og ég segi er þetta alger óþarfi. Ég hef að gefnu tilefni farið í gegnum eldri lög og ný lög. Ég fæ ekki séð að nokkrar þær efnisbreytingar hafi orðið á lögum um sölu fasteigna og skipa frá eldri lögum utan það að einkaréttur til sölu á fyrirtækjum er felldur niður. Sömuleiðis er felld niður skylduaðild að Félagi fasteignasala, enda gekk hæstaréttardómur um að slíkt samræmdist ekki stjórnarskrá eða mannréttindasáttmálum. Annað í þessari löggjöf var löngu komið inn, þ.e. með löggjöfinni 2004. Hafi framkvæmdarvaldið ekki fylgt eftir löggjöf um sölu fasteigna og skipa er það bara því miður býsna dapurlegt. Að svo mæltu reikna ég með því að þetta mál gangi til efnahags- og viðskiptanefndar til eðlilegrar meðferðar. Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um Haf- og vatnarannsóknir og frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna sameiningar Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar. Minni hlutinn bendir á að í frumvörpunum er mælt fyrir um að öllum starfsmönnum Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar verði sagt upp en þeir ráðnir til hinnar nýju stofnunar, Haf- og vatnarannsókna. Minni hlutinn áréttar það sem fram kom í áliti hans á síðasta þingi þegar frumvörp sama efnis voru til umfjöllunar. Þar kom fram að brýnt væri að huga mun betur að málefnum starfsmanna við sameiningu stofnananna. Einnig var bent á að því hefði verið haldið fram fyrir nefndinni að ekki hefði verið haft fullnægjandi samráð við starfsmenn og stéttarfélög þeirra til að tryggja að kjör starfsmanna skertust ekki. Þá lögðu starfsmenn áherslu á að farið yrði að ákvæðum laga um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Í áliti minni hlutans á síðasta þingi var einnig vísað til skýrslu fjármálaráðuneytisins frá desember 2008 um sameiningu ríkisstofnana og tengdar breytingar þar sem orðrétt sagði eftirfarandi: „Sé gengið út frá því að ætlunin sé að byggja nýja stofnun á mannauði þeirra stofnana sem verða sameinaðar, þarf að hugleiða vandlega á öllum stigum ferlisins hvaða áhrif sameiningin hefur á starfsmenn og hvað þeir bera úr býtum. Ekki er nóg að skoða eingöngu hverju breytingarnar skila hlutaðeigandi stofnun, ríkissjóði, notendum þjónustunnar eða þeim sem standa fyrir þeim.“ Minni hlutinn tekur enn undir framangreint og ítrekar að sameiningin er ekki að undirlagi starfsmanna og má auk þess benda á að uppsagnir og fyrirheit um endurráðningu á óljósum kjörum skapa óróa meðal þeirra og auka líkur á deilum um kjaramál. Að auki má benda á að í umsögn skrifstofu opinberra fjármála við frumvarpið á síðasta þingi kom fram að erfitt gæti verið að meta hver hagræðing af sameiningu stofnananna yrði og gæti einskiptiskostnaður jafnframt verið umtalsverður, svo sem biðlaun, undirbúningsvinna og breytingar á húsnæði. Við umfjöllun um málið í nefndinni nú var bent á að lykillinn að farsælum umbótum væri að starfsmenn væru með í ráðum frá upphafi auk þess sem það þyrfti að vera hafið yfir allan vafa að kjör og réttindi þeirra skertust ekki við breytinguna. Einnig var lýst efasemdum um þá aðferð að leggja störf niður enda verða verkefnin þau sömu og því í raun aðeins um breytingu á skipulagi stofnananna að ræða en ekki að sjálf verkefnin verði lögð niður. Bent var á við umfjöllun um málið að stjórnvöld gætu gert breytingar á umræddum störfum á grundvelli 19. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Jafnframt hefur verið bent á það fyrir nefndinni að stjórnvöld hafi áður valið aðra leið en niðurlagningu starfa við sameiningu stofnana. Minni hlutinn telur rétt að gæta jafnræðis gagnvart starfsmönnum hins opinbera við sameiningu stofnana og gæta að meðalhófi. Þegar Samgöngustofa var stofnuð var farið að lögum um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, nr. 72/2002, og sýndi það vilja til að starfsmenn héldu launakjörum, mati á menntun auk annarra réttinda. Helsta markmið þeirra laga er að ef nýr aðili tekur við verkefnum annars aðila á það ekki að leiða til þess að starfsmenn þurfi að sætta sig við verri kjör. Minni hlutinn telur því brýnt að meiri hlutinn vísi skýrlega til laga um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum í breytingartillögu sinni. Minni hlutinn bendir á að ekkert er fjallað um rökin fyrir sameiningu stofnananna í áliti meiri hlutans og telur að hvorki hafi verið sýnt fram á faglegan né fjárhagslegan ávinning af sameiningunni. Með öðrum orðum er ekki rökstutt hvers vegna Veiðimálastofnun skuli sameinast Hafrannsóknastofnun og telur minni hlutinn ekki augljóst að Veiðimálastofnun sé best komin undir málefnasviði atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins. Jafnframt bendir minni hlutinn á að umræður um sameiningu stofnana almennt hafa staðið yfir um nokkurt skeið og hafa til að mynda verið færð rök fyrir því að Veiðimálastofnun gæti vel átt heima undir umhverfis- og auðlindaráðuneytinu og þá væri vert að kanna möguleikann á sameiningu hennar við Umhverfisstofnun eða Náttúrufræðistofnun Íslands. Að lokum bendir minni hlutinn á, og áréttar álit sitt frá síðasta þingi, að mikil áskorun felst í því að koma nýrri stofnun á laggirnar þannig að faglegur ávinningur verði tryggður. Afar brýnt er að standa vel að því ferli og er óskynsamlegt að raska því með deilum um kjaramál og stöðu starfsmanna sem eru helsti auður stofnananna. Minni hlutinn stendur að breytingartillögu við málið sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir þetta ritar sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir. Ég stend að breytingartillögu sem atvinnuveganefnd hefur lagt fram og verður kynnt hér á eftir. Ég var sjálf ekki í atvinnuveganefnd þegar sú breytingartillaga kom fram heldur varaþingmaður minn, Lárus Ástmar Hannesson, og er hann skrifaður fyrir þeirri breytingartillögu sem verður kynnt hér um nafn á þeirri stofnun sem kemur út úr sameiningu þessara stofnana ef frumvarpið verður samþykkt og gert að lögum. Ég mun styðja breytingartillögu um nafngiftina. Annars munum við vinstri græn sitja hjá í þessu máli og vísa ég til þess sem kemur fram í nefndaráliti mínu um þá afstöðu.

Hæstv. forseti. Ég kem hingað fyrst og fremst til að kynna breytingartillögu á nafni hinnar nýju sameinuðu stofnunar sem ég er 1. flutningsmaður að. Það er skemmst frá því að segja, eins og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir tæpti á áðan, að hlutirnir hafa breyst þannig að í dag eru allir nefndarmenn atvinnuveganefndar á tillögu um breytt nafn. Þetta er einfaldlega breytingartillaga við frumvarp til laga um Haf- og vatnarannsóknir, 199. mál á þskj. 466. Eftirtaldir þingmenn, auk þess sem hér stendur, standa að þessari tillögu: Lárus Ástmar Hannesson, Jón Gunnarsson, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Heiða Kristín Helgadóttir, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir, allt hv. þingmenn í atvinnuveganefnd. Eins og hér hefur komið fram styður Lilja Rafney Magnúsdóttir, hv. nefndarmaður í atvinnuveganefnd, þessa tillögu líka en hv. þm. Lárus Ástmar Hannesson var varamaður á þingi í hennar stað þegar málið var tekið út og þess vegna er nafn hans á tillögunni. Tillagan byrjar svona, með leyfi forseta: „1. Í stað orðanna „Haf- og vatnarannsóknir“ í 1. gr. komi: Hafrannsóknastofnun, rannsókna- og ráðgjafarstofnun hafs og vatna. 2. Í stað orðanna „Haf- og vatnarannsókna“ í 1. mgr. 3. gr. komi: Hafrannsóknastofnunar, rannsókna- og ráðgjafarstofnunar hafs og vatna.“ Síðan eru á nokkrum öðrum stöðum í frumvarpinu orðin Haf- og vatnarannsóknir tekin út í samræmi við þessa breytingartillögu. Í 10. lið stendur, með leyfi forseta: „Fyrirsögn frumvarpsins orðist svo: Frumvarp til laga um Hafrannsóknastofnun, rannsókna- og ráðgjafarstofnun hafs og vatna.“ Það er sem sagt lagt til að hin nýja stofnun heiti Hafrannsóknastofnun með þessu undirheiti sem auðvitað kemur fram í öllum gögnum, svo sem bréfum og skýrslum. Ég ætla að leyfa mér að flytja nokkur orð um þessa nafnbreytingartillögu og vil segja í upphafi að það sem ég mun flytja hér er mjög lærð ræða unnin af fyrrverandi alþingismanni, Merði Árnasyni, sem hefur aðstoðað mig við að setja fram rökstuðninginn. Ég verð að segja til gamans að hann hefur áður aðstoðað mig, hann aðstoðaði mig meðan ég var samgönguráðherra þegar unnið var að því að skilja að framkvæmdastofnanir og eftirlitsstofnanir í samgöngumálum. Hann var einn af höfundum heitisins á framkvæmdastofnunum Vegagerðar og Siglingastofnunar sem runnu saman í eitt og vildi kalla hana einfaldlega Vegagerð með þeim rökstuðningi að sjófarendur fara líka um veg. Til rökstuðnings fyrir þessu nafni vil ég sem sagt segja eftirfarandi: Það er erfitt verk að finna nafn á þessa nýju stofnun. Þar þarf að koma að hugtakinu rannsókn og líka ráðgjöf, svo sem rannsakað er í hafinu, stöðuvötnum, á landi og í ám. Sem betur fer er íslenskan liðug og hægt að skila ám og stöðuvötnum með einu orði, vötnum, samanber fræg orð Vésteins Vésteinssonar: „Nú falla vötn öll til Dýrafjarðar“ og svo frægt og ævagamalt ákvæði vatnalaga um að vötn öll skuli renna sem að fornu hafi runnið. Ekkert samheiti er hins vegar til um haf og vötn. Vandamálið sem eftir stendur er að koma saman í eitt heiti hafi, vatni og rannsóknum. Þá vantar það líka að um sé að ræða vinnustað á vegum hins opinbera. Það má segja að heitið í frumvarpinu, Haf- og vatnarannsóknir, sé mjög óþjált. Þess vegna er rökstuðningurinn þessi: Í fyrsta lagi er um að ræða tvö samsett orð, hið fyrra stytt og tengt með samtengingunni „og“. Þetta er auðvitað alkunna en ekki hentug leið þegar um heiti er að ræða. Nokkur ráðuneyti heita slíkum nöfnum, en í reynd nota flestir bara aðra samsetninguna og tala til dæmis um atvinnuvegaráðuneyti og umhverfisráðuneyti og gleyma nýsköpun og auðlindum. Í öðru lagi vill svo illa til að fyrri liðirnir passa illa saman. Málfræðingar segja að til séu tvær aðalleiðir til að búa til samsett íslenskt orð með svokallaðri stofnsamsetningu og svokallaðri eignarfallssamsetningu. Bæjarheitið Reykholt telst vera stofnsamsetning en bæði Reykjafjörður og Reykjavík eru eignarfallssamsetningar. Í frumvarpsheitinu er hvort tveggja, orðið hafrannsóknir er stofnsamsett en vatnarannsóknir eingarfallssamsett. Í þriðja lagi vantar í þetta heiti hvers kyns fyrirbæri um er að ræða. Heiti ríkisstofnana enda langflest á stofnun, stofa, stöð eða miðstöð, nefnd og sýsla eða þau bera heiti sem lýsa glögglega starfsvettvangi þeirra, samanber skóli, spítali, sjúkrahús og sjóður. Svo eru stofnanir sem heita í höfuðið á embættinu sem kemur við sögu. Dæmi: Lögreglustjórinn á Austurlandi og Umboðsmaður barna. Eftir svolitla leit sé ég bara eina hliðstæðu við heitið sem lagt er til í frumvarpinu, Íslenskar orkurannsóknir. Þar er hins vegar um að ræða sjálfstætt fyrirtæki, þótt það sé í ríkiseigu, og varð það til 2003 úr rannsóknasviði, svo sem fyrirtæki sem sér um þróun og greiningu í menntarannsóknum. Ég sé enga ástæðu til að draga úr því um hina nýju stofnun að hún sé á vegum ríkisins og beri svipað heiti og samsvarandi stofnanir, svo sem Fiskistofa, Matvælastofnun, Náttúrufræðistofnun, Nýsköpunarmiðstöð, Orkustofnun, Umhverfisstofnun o.s.frv. Þess vegna er tillaga mín að hin nýja stofnun heiti í höfuðið á annarri þeirra stofnana sem inn í hana renna, Hafrannsóknastofnun, sem yrði þá nafnið. Hún gæti áfram verið kölluð Hafró en heiti hinnar stofnunarinnar, Veiðimálastofnun, hentar mun verr fyrir nýju stofnunina. Þar veldur bæði stærðarmunur og efnisleg ástæða. Hin nýja stofnun fæst vissulega við veiðar í sjó og vötnum en einnig margt fleira, bæði í tengslum við nytjar og rannsóknir almenns eðlis. Ljóst er að sú aðferð getur valdið sárindum að láta gamalt heiti halda sér við sameiningu af þessu tagi. Reynslan sýnir þó að slík sár gróa fljótt ef sameining tekst vel að öðru leyti. Um þetta eru ýmis nýleg dæmi. Eitt er Veðurstofa Íslands sem svo hét áfram eftir sameiningu við vatnamælingar úr Orkustofnun. Annað er Vegagerð sem valið var sem heiti á nýrri framkvæmdastofnun eftir uppstokkun á samgöngusviði þannig að nú er til undirstofnun, siglingasvið Vegagerðarinnar. Þriðja dæmið er svo Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum þar sem heiti einnar íslenskustofnunar af fimm var valið sem aðalheiti við sameiningu fimm stofnana á þessu sviði. Sú leið sem hér er lögð til er í nokkuð sama dúr og þetta síðasta dæmi. Aðalheitið kemur frá annarri af gömlu stofnuninni, en með því er nánari skýring í undirheiti þar sem nánar er skýrt verksvið stofnunarinnar, þ.e. Hafrannsóknastofnun, rannsókna- og ráðgjafarstofnun hafs og vatna. Virðulegi forseti. Þetta er sá rökstuðningur sem ég vil færa fram og við sem stöndum að þessari tillögu. Ég fagna því alveg sérstaklega að öll nefndin hafi sameinast um að flytja hana. Ég er viss um að það verður til mikilla bóta. Án þess að ég ætli að lengja þessa umræðu vil ég bara segja að þegar menn fara að tala um til dæmis veiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnunar, eins og er sagt í dag, geta þeir talað um veiðiráðgjöf haf- og vatnarannsókna eða hvað við viljum hafa það. Ég held að ég hafi fært fram nógu mörg rök fyrir þessu sem sést meðal annars á því að allir nefndarmenn í atvinnuveganefnd eru flutningsmenn að þessari breytingartillögu. Ég vil bara í lokin ítreka fyrri ræðu mína um það að leggja stofnunina niður, en fagna því líka að samþykkt hafi verið við 2. umr. breytingartillaga vegna réttinda starfsmanna og um réttarfærslu á milli sem ég tel hafa verið til mikilla bóta þó að ég hafi efnislega verið ósammála því að fara þá leið að leggja stofnanirnar fyrst niður og sameina svo í nýja. Að lokum óska ég nýrri stofnun alls hins besta í störfum sínum og starfsmönnum alveg sérstaklega. Ég vonast til þess að í nýrri sameinaðri stofnun verði unnið jafn mikið og öflugt starf og unnið er nú bæði hjá Hafrannsóknastofnun og Veiðimálastofnun.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér breytingartillögu við frumvarp til laga um Haf- og vatnarannsóknir á þskj. 471 í 199. máli frá meiri hluta atvinnuveganefndar sem Jón Gunnarsson, Ásmundur Friðriksson, Heiða Kristín Helgadóttir, Páll Jóhann Pálsson og Þórunn Egilsdóttir skipa: 1. málsliður 10. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 1. júlí 2016. Svo vil ég bara nota tækifærið og þakka framsögumanni annarrar tillögu, hv. þm. Kristjáni L. Möller, fyrir betri nafngift á Hafrannsóknastofnun. Ég er mjög sáttur við þetta. Þakka þér fyrir.