Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áki Jakobsson Herra forseti. - Það hafa orðið miklar umr. um þetta mál, og mest af þeim umr. hefur verið þannig, að það hefur ekki snert þetta mál, sem til umr. er. Ég hafði í fyrri ræðu minni farið nokkrum orðum um ræðu hv.þm. S.-Þ. og sé því ekki ástæðu til að endurtaka það, sem ég hafði áður sagt. Ég vil þó láta þess getið, að ég tel framkomu þessa hv.þm. óverjandi og óhafandi, og þarf enginn að hrökkva við, þó að hv.þm. S.-Þ. grípi til þess að reyna að granda málinu með persónulegum árásum, því að svona hefur hann rekið sína pólitísku starfsemi. Þessi háttur hans hefur nú orðið þess valdandi, að hann stendur nú einn uppi í sínum eigin flokki. Ég vil benda hv.þm. Barð. á það, að hann mun ekki hafa neina upphefð af því að feta í fótspor hv.þm. S.-Þ., og vitanlega mundi hann fara sömu leiðina, ef hann ætlaði að taka upp aðferð hans. Hv. þm. Barð. hefur ekki komið með neina sönnun fyrir því, að ekki sé þörf á að reisa þessa 5 þús. mála verksmiðju. Hann ætti að koma á Siglufjörð um síldveiðitímann, þegar þar bíða um 60 skip afgreiðslu í 1–3 sólarhringa. Þetta er svo augljóst, að það þarf ekki við langrar röksemdaleiðslu til að sannfærast um, að slíkt fyrirkomulag má ekki haldast. Full líkindi eru til, að á næstu síldarvertíð verði enn fleiri skip. Ef til vill verður þá eitthvað komið af Svíþjóðarbátunum, og sömuleiðis má ætla, að eitthvað af togurunum verði á síld. Ef ekki verður úr bætt, verður því ástandið enn verra en í sumar, og þjóðin skaðast um tugi milljóna króna. Það ætti ekki að þurfa ýtarlega ræðu til að sýna fram á, að verksmiðjurnar þurfa að stækka. Það skiptir ekki máli, hverjir reisa þær, einungis ef þær koma. Ég benti á í fyrri ræðu minni, að þetta fyrirkomulag, að leita álits þm. utan þings, hefði verið nauðsynlegt, til þess að verksmiðjan gæti tekið til starfa 1945, og það mun verða, ef ekkert sérstakt kemur fyrir. Þess finnast næg dæmi, að mál hafi verið afgreidd á svipaðan hátt. T.d. má nefna Keflavíkurveituna. Þar var leitað álits um þingviljann utan þingtíma, áður en framkvæmd var hafin. Að vísu var það stjórnin, sem sá um það, en ég tel, að stjórn, sem nýtur ekki stuðnings nokkurs þm., standi ekki að neinu leyti betur að vígi, enda hefur enginn þm. mælt því í mót, að þetta væri rétt aðferð, þegar þjóðarnauðsyn krefst þess, að hennar sé neytt. Hér hefur og verið á það bent, þegar samþ. voru uppbæturnar til landbúnaðarins, að á þá aðferð út af fyrir sig hafi ekki verið ráðizt, enda sennilegt, að þeir hinir sömu þm., sem voru með því utan þings, hefðu einnig verið með því á þingi. Hv. þm. Barð. telur, að þetta muni vera einn liður í samkomulagi, sem við sósíalistar höfum gert við hv.þm. Seyðf. Nú veit þessi hv.þm., að við sósíalistar erum fylgjendur þessa máls, og ég geri fastlega ráð fyrir, að hvenær sem þetta mál hefði komið fyrir þingið, hefði hv.þm. Seyðf. verið því fylgjandi sömuleiðis. Hv. þm. S.-Þ. hélt því fram hér í ræðu, að engir nema Siglfirðingar vildu leggja út í slíkt fyrirtæki nú á tímum. Nú hef ég séð á uppfyllingunni hér í Reykjavík fyrirferðarmiklar sendingar til Hjalteyrarverksmiðjunnar, sem munu vera vélar og annað til að stækka hana. Að vísu er mér kunnugt um, að verksmiðjustjórnin hefur ekki séð sér fært að ljúka því verki fyrir næstu vertíð, en það er ekki af fjárhagsástæðum, heldur tekniskum örðugleikum. Þá örðugleika hefur aftur á móti stjórn Rauðku ekki við að stríða og getur þess vegna lokið þessum framkvæmdum. Það er þess vegna ekki rétt hjá hv.þm. S.-Þ., að Siglfirðingar séu þeir einu, sem leggi út í slíkar framkvæmdir. Eins og áður hefur verið minnzt hér á, er full ástæða til að ætla, að þessi verksmiðja geti borið sig. Hún er búin fullkomnustu tækjum og þarf lítinn vinnukraft. Hins vegar er öllum ljóst, hvað það kostar að láta síldina eyðileggjast. Þá sagði hv.þm. S.-Þ., að almælt væri á Siglufirði, að bera ætti fé í tvo þm. í Alþfl. og Framsfl. þessu máli til framdráttar. Þetta er mál, sem fáir þm. mundu vilja bera fram, og er það gott dæmi um bardagaaðferð þessa hv.þm. Ég ætla ekki að grafast fyrir um, hvaðan þessar getsakir eru sprottnar. Auðvitað er auðvelt að búa slíkt til og segja svo, að það hafi verið sagt. Hér hefur verið talað um, að lántökukostnaður væri óhæfilega hár, en þess ber að gæta, að meginið af þessari upphæð mun vera kostnaður við tekniskan undirbúning verksins. Það er því alls kostar óþarfi að gera nokkurt veður út af þessari upphæð. Ég hef ekki sjálfur séð um þennan undirbúning og veit því ekki um einstaka kostnaðarliði til hlítar, en mér er kunnugt um, að meginið af þessu er verkfræðilegur kostnaður. Ég gat þess áður, að bæjarstjórn Siglufjarðar hafði getað fengið dýr lán, en nú er hún búin að treysta á, að ríkisábyrgð fáist, og kæmi sér því mjög illa, ef það gengi ekki, enda ástæðulaust, þar sem þetta verður hin fullkomnasta verksmiðja, stjórnað af hinum hæfasta manni. Þegar tekið er tillit til þess, að fyrirsjáanleg eru vandræði vegna verksmiðjuskorts, þá vænti ég þess, að allir þm. verði með þessu, og legg ég til, að till.hv. 2. þm. S.-M. verði samþykkt.

Frsm. 1. minni hl. (Jónas Jónsson) Herra forseti. - Hv. þm. Siglf. hefur nú haldið ræðu um málið og sagt margt bæði fróðlegt og skemmtilegt. Hann fullyrðir, að þessi ábyrgð sé hættulaus, en það hafa nú raunar allir fullyrt á öllum tímum, sem staðið hafa að ótryggum lánum. Það er fróðlegt að leggja saman allar þær ábyrgðir og öll þau lán, sem Siglufjörður stendur nú undir. Mun láta nærri, að það séu um 30 millj. kr. eða 1 millj. kr. á hverja hundrað íbúa á Siglufirði. En þetta er ekkert undarlegt, því að þeir, sem þessu stjórna, ætla sér aldrei að borga þessar upphæðir. Það er eðlileg afleiðing trúar þessara manna, sem byggja ekki athafnir sínar á venjulegum borgaralegum hugsunarhætti. Þeir ætla að láta aðra borga þetta, þess vegna er þeim nóg, ef þeir aðeins fá það. Hv. þm. segir, að sú aðferð, sem hér var höfð til að fá vilja þingsins í þessu máli, sé hin sama og áður hafi verið farin. Sennilega veit hann ekki, að þá var þingið búið að samþ. þetta, þótt leyfi þyrfti til að borga það út. Þetta veit maðurinn ekki og ætti því ekki að vera að tala um þetta. Hv. þm. Siglf. þykist vita, að stækka eigi Hjalteyrarverksmiðjuna. Mér er nær að halda, að því fari alls fjarri, og þótt hann hafi séð einhverja hluti, varastykki eða annað, sem fara áttu til Hjalteyrar, þá mælir það ekkert með því að reisa þessa verksmiðju. Við skulum gera ráð fyrir, að þessi verksmiðja kosti um 8 millj. kr. og taki um 5000 mál. En ríkisverksmiðjurnar allar kostuðu einungis 12 millj. og taka um 20 þús. mál. Hvernig heldur svo hv.þm., að þessi verksmiðja geti staðizt samkeppni við þær? Allir, sem nokkurt vit hafa á þessum málum, sjá, hversu mikið óráð þetta er. Má þar til nefna hv.þm. G.-K. Þegar hv.þm. talar um, hversu fullkomin verksmiðja þetta verði og hve lítinn vinnukraft þurfi til hennar, svo að jafnvel ýmsir hlutir gangi mannlausir, þá ætti hann að hugleiða, hvort þetta sé nú í sjálfu sér svo heppilegt. Ef svo væri um alla hluti, hvar ætti fólkið þá að vinna, og hvernig fara þá kommúnistar að gera verkfall? Þetta ætti hann að athuga, áður en hann gumar mikið af þessari verksmiðju sinni. – Vert er að athuga það í sambandi við störf hv.þm. Seyðf. í þessu máli, að eðlilegra hefði virzt, að hv.þm. Siglf. sjálfur hefði annazt þau störf. Hann er sjálfur lögfræðingur og alþm. Það ber því ekki vott um mikið traust á honum, að honum skuli ekki hafa verið falið þetta starf. Nú, hitt er vitað, að hv.þm. Siglf. mundi útvega þetta ókeypis. Það er orðin óskaplega mikil vinna, sem í þessar lántökutilraunir er komin. En það, að ekki hefur verið leitað til þm. Siglf., sem búsettur er í Reykjavík og er í sömu stétt og hv.þm. Seyðf. og 6. þm. Reykv., bendir helzt til, að þm. þeim sé ekki treyst af Siglfirðingum og hann sé ef til vill ekki nógu óheiðarlegur og eigingjarn, - því að hv.þm. hlýtur að skilja, að till. hans er einskis verð fyrir lántökumálið. Þó að hann fengi einhverja hv.alþm. meðmælta sér um þetta, þá er hann engu nær. Ég skil ekkert í því, hvers vegna hv.þm. Siglf. er að tala um þennan 280 þús. kr. kostnað, sem er að vísu nokkuð mikið fé, en játa svo, að borga eigi einum manni 90 þús. kr. fyrir að vinna við þetta, og mun ég víkja að því og eðli þess máls, þegar ég segi nokkur orð til hv. 6. þm. Reykv. Það var eitt, sem hv.þm. minntist á í sambandi við þetta, og er bezt að koma strax að því, en það var ýmiss konar kostnaður við verkfræðilega aðstoð í þessu sambandi. En hv.þm. gat ekki um stjórnarkostnaðinn. Veit hann ekki, að menn, sem komu hingað frá Sigluf., að þeir háu herrar tóku 100 kr. á dag, og hinir, sem með þeim voru, 80 kr. á dag? Það er auðséð, að úr miklu er að spila, en þó er þarna ekkert að hafa nema bara lóðina, sem keypt var fyrir löngu fyrir litla peninga og nú er talin 80 þús. kr. virði. Það er það eina, sem Siglufjörður leggur fram út á það, sem borga þarf þessum mönnum með sínar 100 kr. á dag, til þess að útvega lán og með þeim árangri, sem kunnur er. Mér finnst því frekar lítilfjörleg frammistaðan hjá hv.þm. Siglf. Honum er ekki treyst til þess að útvega peningana, og till. hans er svo ófullkomin, að það verður að laga hana og endurbæta, og svo verður að treysta á hv. 2. þm. S.-M., sem hefur barizt móti málinu áður, og síðan á loks upp á það að samþ. þriðju endurbættu útgáfuna. Mér finnst hv.þm. Siglf. og öll aðstoð hans við Rauðku hafa verið ærið reikul bæði fyrr og síðar. Þar eru sömu vinnubrögðin og hjá mönnunum, sem hingað voru sendir. Þá kem ég að hv. 6. þm. Reykv., sem tekur upp vörn fyrir flokksbróður sinn og starfsbróður sem mesta athafnamanninn í þessu máli. Ég þykist nú vita, að borgarstjórinn hafi einhvern tíma á sinni löngu menntabraut, þegar hann lagði stund á heimspeki, heyrt það, að Spencer taldi móðurástina réttilega af því sprottna, sem hann hefur kallað „the sense of helplessness“. Og ég hugsa, að það, sem fyrir hv. 6. þm. Reykv. vakir í þessu máli, sé bróðurleg umhyggja fyrir félaga sínum. Hann finnur, að hann á bágt í þessu máli og ef til vill bágara en menn almennt fá áttað sig á. Þess vegna er sjálfsagt að meta þetta að verðleikum, því að það er alltaf fallegt að vilja hjálpa þeim, sem bágt eiga. - Nú hefur hv. 6. þm. Reykv. skipt ræðu sinni í tvo parta, lítinn part um málið sjálft og stóran part um allt annað, sem ekki snertir Rauðku. Nú vil ég aftur á móti hafa stærri partinn af minni ræðu um Rauðku, en minni partinn um hitt. Ég ætla þá að koma fyrst að því, sem hann reyndi að halda fram og lagði nokkra áherzlu á, sem sé að sanna, að ekkert merkilegt væri við það, þó að einn alþm. hér starfi að því fyrir málafærslumannsprósentur að útvega þetta lán: Ég veit, að það voru menn, sem hlustuðu á þessa umr. síðast, e.t.v. ekki hér í þingsölunum, en á þingpöllunum, sem þótti merkilegt, að borgarstjórinn í Reykjavík skyldi segja, að það væri ekkert nýstárlegt í þessu máli, þó að einn maður fengi 90 þús. kr. verðlaun fyrir starf eins og þetta. Ég þykist vita, að borgarstjórinn hafi ekki meint þetta. Þetta er einmitt svo óhæfilegt og svo langt frá því að vera algengt, að hann getur áreiðanlega hvergi í sögu Alþingis fundið annað dæmi fyrir sömu aðstæðum, sem eru í þessu máli. Það er ekki viðkunnanlegt af alþm. að bera það á Alþingi, að það hafi viðhaft þau vinnubrögð, sem hér um ræðir. Nú snertir kjarninn í þessu máli tvö atriði, sem bæði voru rækilega tekin til athugunar af hv.þm. Barð. Fyrra atriðið er fjárhagslega hliðin, og hið síðara er það, hvort málum á að koma gegnum Alþ. á þennan hátt, sem hér er á hafður. - Um fjárhagslegu hliðina vil ég segja það, að það er frá almennu sjónarmiði ómögulegt að hugsa sér, að þetta fyrirtæki geti borið sig, og það verður ekki langt, þangað til tímarnir breytast og stríðið verður búið, og tiltölulega stuttu á eftir, - það sýndi sig eftir síðustu heimsstyrjöld, - hrapar allt verðlag niður. Þess vegna á þessi verksmiðja, sem kostar 8 millj. kr., að keppa við verksmiðjur hér, sem sumpart eru alveg skuldlausar, en kostað hafa 2 millj. kr. Það hlýtur borgarstjórinn að vita, að þetta getur ekki gengið; það er óhugsandi. Ég þykist vita, að hann vilji ekki fella ísl. krónuna, en hún yrði að falla niður í sama sem ekki neitt, með því eina móti væri hægt að bjarga fyrirtækinu. Þá er það spurningin, hvort þetta er ósk þeirra hv.alþm., sem heitið hafa þessu máli stuðningi sínum. Ég hygg, að flestir hafi gert það af ókunnugleika á málinu. Getur það verið ósk þeirra að bjarga málinu með því að gera krónuna einskis virði? Það er rétt og staðreynd, að yfirleitt hafa þeir, sem reka verksmiðjur, ekki viljað ráðast í að byggja, því að tap er þar að heita má óhjákvæmilegt. Og þess vegna er það, að þetta fyrirtæki á ekki rétt á sér, og það verður enn þá erfiðara að verja framgöngu þess, eftir að við vitum, að á tímum þjóðstjórnarinnar beitti formaður Sjálfstfl. sér á móti því, að þessi verksmiðja væri reist, og þáverandi ráðherra Framsfl. beitti sér einnig gegn því, og allir neituðu þá um hjálp, líka ríkisstjórnin. Menn segja, að það sé bara engin ástæða fyrir ríkið, sem búið er að gera stórkostlegar framkvæmdir á Siglufirði, að fara að búa út samkeppnisverksmiðju til þess að keppa við ríkið. Hyggnir menn á Siglufirði segjast vita það, að þegar þetta fer á hausinn, þá verði því kastað á ríkið og það verði að borga allt saman, og þeir kvíða fyrir því að fá þessa verksmiðju með 10 millj. kr. skuld, sem afkastar 5 þús. málum, ofan á verksmiðjur, sem kostuðu 12 millj. kr., en afkasta yfir 20 þús. málum. Þetta er ekki neinn velgerningur við Siglufjörð, og það er skaði fyrir landið að fá síldarverksmiðjurnar dregnar niður á þennan hátt. En sá flokkur, sem mestu ræður á Siglufirði, hefur það fyrir „plan“ að láta hlutina fara svona. Hvaða vit er í þessu máli núna, þegar það hefur verið stöðvað af leiðtoga Sjálfstfl. og fyrrv. ráðh. Framsfl., þegar miklu betur leit út um það en nú? Nú kemur það upp sem kosningabomba á Siglufirði. Þetta er bara partur af hinni almennu sókn kommúnista á móti þjóðfélaginu, sem út af fyrir sig er vel athyglisverð sem slík. En ég verð að hryggja hv. 6. þm. Reykv., borgarstjórann, með því, að það hefur kviknað tiltölulega fljótt í flokki hans á Siglufirði út frá þessum rauða eldi, og „þar rauður loginn brann“. Mér hefur verið sagt, að um þetta mál hafi verið haldinn fundur og þá hafi sjálfstæðismenn þar haldið því fram, að þeir gætu ekki staðið sig við næstu kosningar, ef þeir tækju ekki þetta mál að sér, og svo gengu þeir í málið. En ég verð að segja það, að rauður loginn brann líka brátt innan meiri hluta Framsfl. á Siglufirði. Að síðustu komu svo kratarnir, án þess að heyrðist hósti eða stuna. Þeir eru nú alltaf svo blíðir og góðir, og það fer svo lítið fyrir þeim, þegar þeir fallast á stefnu kommúnista, eins og þeir gerðu í þessu máli. Þegar svo þetta heimatrúboð var búið, sem fram fór um svipað leyti og grundvöllurinn að lýðveldinu var lagður hér á Alþ., þá kemur hinn ágæti bæjarfógeti Siglfirðinga, Guðmundur Hannesson, hingað suður með sínar 100 kr. á dag og liðsmenn hans með sínar 80 kr. En þó að þeir sætu hér í góðum fögnuði, þá fengu þeir ekki einn einasta eyri að láni, - alls staðar voru læstar dyr. En til þessa unga laglega manns, hv.þm. Siglf., sem þeir gátu gert sér svo miklar vonir um, leituðu þeir ekki, eins og hann væri ekki til. En þeir lenda hjá öðrum manni, og hann tekur þetta að sér. Og eins og ég hef tekið fram, fór Rauðka fyrst að ganga, þegar hann kom í málið. Og það kom líka nokkuð nýtt í málið, sem hefði ekki þurft að koma þar, ef Guðmundi Hannessyni hefði gengið betur eða hv.þm. Siglf. rækt skyldur sínar betur. Það, sem nú virðist einkennilegt við málið, er það, að hv.þm. Seyðf. tekur það að sér og fær mikið fé, 90 þús. kr., fyrir. Ég vil ekki viðhafa þau ljótu orð „að bera fé á“, en samt er þetta fé. Guðmundur Hannesson á að útvega þessa upphæð, en hann nær henni ekki, og hún næst ekki öðruvísi en með því að leggja fram 90 þús. kr. fyrir þessa vinnu. Ég er ekkert að segja um þetta nema það, að fullvíst er, enda þótt hv.þm. Seyðf. sé hjálpsamur maður og hjartagóður, að hann hefur ekki viljað leggja á sig neitt ómak nema fyrir þetta fé, rétt eins og verkamaðurinn vill ekki vinna fyrir ekki neitt. Slík kauplaus vinna nefnist sjálfboðaliðsvinna. Og þess vegna verður hv. 6. þm. Reykv. að muna það, að smurningin á hjólið kom fyrst, þegar þessar 90 þús. kr. komu til sögunnar. Áður stóð vélin alveg föst, og Rauðka komst ekki úr sporunum. Það er því ekkert á móti því að staðnæmast við þetta. Ég skil ekkert í því, að hv. 6. þm. Reykv. skuli vera að telja þetta eðlilegt. Það, sem Siglufjarðarbær vinnur til, er að leggja á sig þessa fjárhæð til þess að geta komið málinu áfram. Ég er ekki málafærslumaður, en ég verð nú að segja það, að ég álít þessa venju, sem hv. 6. þm. Reykv. viðurkenndi, að væri venja lögfræðinganna, ég álít þessa venju andstyggilega. Ég álít það bæði skömm og skaða, að það sé löglegt nokkrum manni að taka slíkt kaup sem þetta, en hitt er svo út af fyrir sig, að það er ekki okkar hér að leiðrétta þetta. En þetta er í miklu ósamræmi við laun opinberra starfsmanna. Ég veit ekki betur en að alla vinnu hæstaréttar í eitt ár, þar sem eru þrír lögfræðingar, mætti borga með upphæð þeirri, sem hér um ræðir, upphæðinni, sem hv.þm. Seyðf. tekur fyrir þessi störf sín. Ég viðurkenni, að þetta tilfelli, sem hér er um að ræða, er engu verra út af fyrir sig en mörg önnur, þó að þessi maður taki sín 90 þús. kr., ef þetta er taxti málafærslumanna, en ég segi bara, að það sé andstyggilegt, að þetta skuli tíðkast í þjóðfélagi okkar. Ef hv. 6. þm. Reykv. áttar sig á því, hvað Siglufjarðarbær borgar fyrir að koma þessu máli fram, þá hlýtur hann að sjá, að Siglufjarðarbæ kemur bara ekkert við, hvernig þetta fé er notað. Ef till. fer í gegnum Alþ., þá fær þm. Seyðf. prósentur sínar, og þá er það á valdi þessa eina manns, hvernig hann notar þetta fé. Ég get ekki séð, hvað er þá því til fyrirstöðu, að hann megi þá borga einhverjum öðrum mönnum, sem kynnu að hafa sama „móral“ og hann hefur, eftir sama taxta og sjálfum sér. Það er ekki til neins fyrir hv. 6. þm. Reykv. að vera með óánægju í minn garð, af því að ég hef talað hér í þessu máli. Þessi borgun er staðreynd, og hún var nauðsynleg, því að án hennar hefði hv.þm. Seyðf. ekki hreyft sig. Það er á hans valdi, hvort hann svo borgar hjálparkokkum sínum, svo sem vélritunarstúlku o.fl. Það kemur öðrum ekki við, - það er bara sögulegt atriði. Hitt er rétt, að ég og hv.þm. Siglf. vitum það, að menn á Siglufirði líta hýru auga til þessa fjár. Nú hefur mér virzt af ræðum hv.þm. Siglf. og 6. þm. Reykv., að þeir gera mun á því, ef einhverjir aðrir menn fengju eitthvað af þessum aurum, og að það væri bölvað, en eðlilegt, að þeir einir fengju, sem til þess vinna. En þeir, sem á einn eða annan hátt hjálpa til við verkið, fá þó sennilega sína „premíu“. Þá eyddi hv. 6. þm. Reykv. tíma í að tala um það, að hann hafi stutt þetta mál af hjartans sannfæringu, og er það náttúrlega góð og falleg yfirlýsing. En ég hafði bara ekki gefið honum neitt tilefni til þess að gefa þessa yfirlýsingu. En hitt reyndi hann ekki að útskýra, hvers vegna hann áliti sig hafa betur vit á „rentability“ þessarar síldarverksmiðju en t.d. þm. G.-K., sem hefur miklu betra vit á þessu en bæði ég og hv. 6. þm. Reykv. báðir til samans. En þm. G.-K. hefur haft ótrú á þessu fyrirtæki frá byrjun og neitaði að skrifa undir þetta skjal, sem hér var á ferðinni. Og það er ómögulegt fyrir hv. 6. þm. Reykv. að sneiða hjá því, að stuðningsmenn þessa máls vilja ekki heldur tala um „rentability“ þessa fyrirtækis. Ég hef sterkan grun um, að þeir hv.þm., sem styðja þetta mál, hafi ekki gert sér ljósa grein fyrir því, sem hér um ræðir, og séu ókunnugir málinu. Og mér finnst ósennilegt, að greindur og greinargóður maður, eins og hv. 6. þm. Reykv., sem athugar málin, komist að annarri niðurstöðu en hans æruverðugi flokksforingi, sem ég hef nú vikið að. Þá gat ræðumaður um eina hlið þessa máls. Honum fannst það vera leiðinlegt fyrir þá hv.þm., sem skrifað hafa undir til fylgis við þetta mál, að vera að fjölyrða um það, að málið hafi komizt áleiðis fyrir það, að þessar undirskriftir eða hlutaráðning komst inn í það. Þessar undirskriftir verða til þannig, að nokkrir sjálfstæðismenn, sem hafa skrifað undir það í einu, hafa getað kynnt sér málið, en til langflestra þessara þm. hefur verið leitað einstaklingslega og þeir þá enga aðstöðu haft til þess að kynna sér málið eins og vera bar. Þetta er óeðlileg aðferð, eins og hv.þm. Barð. sagði, því að undir þeim kringumstæðum geta menn ekki haft nauðsynleg gögn fyrir sér í málinu. Þess vegna er það, að ef hv. 6. þm. Reykv. hefur geðshræringar út af þessu máli, þá ættu þær að vera við þá menn, sem leiddu hann til þess að skrifa undir það, en ekki við menn, sem hvergi komu nærri þessu máli, eins og hv.þm. Borgf. og ég, sem höfum fengið þá óverðskulduðu æru, að okkur var ekki sent skjalið.

Við reyndum að ná til hv.þm., en það tókst ekki.

Hv. þm. Seyðf. tók það skýrt fram í fjvn., að til væru þeir menn, sem hann treysti illa í þessu máli, og meinti hann þá, að ég væri einn af þeim. Ég held þess vegna, að skjalið til mín hafi ekki misfarizt og þetta sé rangt hjá hv.þm. Öll rök í þessu máli hníga því að sama punkti, því að þeir menn, sem vit hafa á málinu, snúast allir á móti því og dæma það til dauða. Nú hefur reynzt hægt - með þessum hörmungaraðferðum - að þoka málinu þetta áfram, að Útvegsbankinn og tryggingastofnun ríkisins ætla að lána nokkuð af peningum, því að þessi fyrirtæki hafa nóga peninga, sem þau geta hæglega lánað, ef þau vilja. En þau vilja ekki leggja neitt í hættu, og þau vilja sem minnst eiga við Siglufjörð. Þau setja því bæði þá skýru kröfu fyrir láninu, að ríkið gangi í þessa ábyrgð. Það er leikur fyrir þessi fyrirtæki að lána þessa upphæð, 1½ millj. kr., nóg hafa þau af peningunum, en þau vilja ekki gera það. Þau vita, að þetta fyrirtæki sligast innan skamms, þegar Siglufjörður springur, og að þá lendir á þeim mikið tap. Þess vegna segja þeir menn, sem fyrir þessum fyrirtækjum standa, að rétt sé að gera þetta, ef Alþ. samþ. það núna. Þessi erfiðu og alveg óvenjulegu skilyrði man ég ekki eftir, að hafi verið í sambandi við nokkra aðra lántöku á því 20 ára bili, sem ég hef setið á Alþ., - að það hafi verið búið að útvega allálitlega lánsfjárupphæð með því skilyrði, að ríkið gengi í ábyrgð. Og af því að svona er og af því að endurbygging Rauðku er fyrirtæki, sem er endemi á alla enda og kanta, þá álít ég, - þó að hv. 6. þm. Reykv. hafi komið í þetta mál af góðum hug og til að hjálpa þeim hjálparlausa, - að hv. 6. þm. Reykv. eigi að taka tíma í það að athuga málið gaumgæfilega; og við það mun hann sannfærast um, að hann hafi ekki haft svo gott vit á þessu máli sem skyldi í upphafi. Við þm. verðum oft að taka ákvarðanir um mál, sem við á þeirri stundu höfum ekki mjög mikla þekkingu á. En svo var hv. 6. þm. Reykv. að snúast um það atriði, hvort allir þeir hefðu verið keyptir til fylgis, sem væru með þessu máli. Þær umþenkingar hans eru aðeins eiginn heilaspuni hans. En það, sem fyrir liggur, er þetta: Einn maður fær stóra fjárhæð til þess að koma þessu máli í gegn, og hann fær upphæðina því aðeins, að atkv. falli svo hér á þinginu, að ábyrgðin, sem til þarf, verði veitt af hæstv.Alþ. Hann getur svo fengið öll þessi atkv., kannske út á mælsku sína og kannske sumpart út á það, að hv.þm. eru málinu ókunnugir, og svo getur margt komið annað inn í þetta, t.d. flokksfylgi, og það er skiljanlegast, að einmitt það geti gert hv.þm. Seyðf. auðveldara með að fá fylgi fyrir þessu.  Ég kem þá að því, sem fyrr var frá horfið og hv. 6. þm. Reykv. sveigði að, hversu menn gætu snúizt með þessu máli með ýmsu móti, - t.d. þegar bæjarfógetinn á Siglufirði gat ekki útvegað neitt fylgi við þetta mál. Hann var maður ókunnugur hér með lítinn persónustandard og flokksstandard. Og þó að hann gæti engu komið til vegar í málinu, þá er ekkert á móti því, að orðhagur og sniðugur maður, eins og hv.þm. Seyðf., geti það, og hann er að vinna málið. Hann getur beitt ræðusnilld sinni og kunningsskap sínum til þess. - Og hér hefur gerzt það, sem oft hefur gerzt í parlamentariskum löndum, að það hefur ákaflega mikið verið sótzt eftir stuðningi kommúnista til stjórnarmyndunar. Nú er þetta Rauðkumál áhugamál kommúnista, og það getur verið mjög verulegur þáttur í málinu, að menn hafi viljað gleðja kommúnista og liðka þá til með því að láta þetta mál ganga fram, því að þeir hafa um tveggja ára skeið haft steinhart hjarta gagnvart þeim mörgu biðlum, sem reynt hafa að láta þá láta blíðu sína í té í sambandi við ráðherrastólana. - Þessi rök öll og mörg fleiri, sem mætti fram tína, hníga að því, að nú virðist sem þetta mál hafi nægilegt fylgi, þótt undarlegt sé. En ég vil taka verðugt tillit til okkar ágæta forseta og fara ekki frekar nú út í að telja upp fleira í þessu sambandi og eiga þá kannske eitthvað eftir til seinni umr. málsins, ef það þætti betur henta. Læt ég því útrætt um þennan part ræðu hv. 6. þm. Reykv. En ég get ekki komizt hjá að ræða hinn partinn af ræðu hv. 6. þm. Reykv., þar sem hann fór - að hætti sumra hershöfðingja - í sóknaraðstöðu, eftir að hann hafði skilið sitt veika vígi eftir lítt varið, eins og nú kom í ljós. Hann hafði leitt rök að því, að ég af eiginhagsmunaástæðum hafi greitt atkv. með því, að Samband ísl. samvinnufélaga hefur fengið 5 þús. kr. á ári - og stundum minna - til þeirrar stofnunar, sem ég vinn við. Þegar ég svo benti hv. 6. þm. Reykv. á, að þetta fyrirtæki munar ekkert verulega um þessar 5 þús. kr. og gæti verið án þeirra, ef því væri að skipta, og ég hefði einmitt átt verulegan þátt í því um margra ára skeið, að þetta framlag var ekki hærra, þá féll hv. 6. þm. Reykv. frá þessu, og má hann á því sjá, hversu lítið hald honum verður í slíku einu og einu hálmstrái, sem hann grípur í á þeirri röksemdaeyðimörk, sem hann stendur á í þessu efni. Vænti ég þess, að hæstv. forseti leyfi mér að minnast á bæjarfélag Reykjavíkur fáeinum orðum í ræðulok, svo sem til frekari skýringar og mótvægis við það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði. Hann sagði, að ég teldi mig hafa átt nokkurn þátt í því, að samvinnufélögin yrðu skattfrjáls, og að ég þar af leiðandi ætti að álítast starfsmaður hjá þeim, sem væri með hagsmunabaráttu. Nú ætla ég að gleðja hv. 6. þm. Reykv. og marga aðra, sem líta eins og hann á það mál, með því að upplýsa það, að það er hið mesta oflof, ef ég hef verið tengdur við það að gera samvinnufélögin skattfrjáls, svo mikið oflof, að þótt ég nefni ekki nema 5–6 samvinnufyrirtæki, þá var það svo árið, sem leið, að Samband ísl. samvinnufélaga borgaði 430 þús. kr. í skatt og opinber gjöld, Kaupfélag Eyfirðinga 270 þús. kr., Kaupfélag Skagfirðinga 96 þús. kr., Kaupfélag Þingeyinga 102 þús. kr., Kaupfélag Árnesinga 102 þús. kr. og Kaupfélag Héraðsbúa 57 þús. kr. Mér finnst það því ekki alveg viðeigandi, að hv. 6. þm. Reykv., sem allir vita, að er mjög vel viti borinn maður og er talinn talsverður lærdómsmaður, komi hér með svo staðlausa stafi sem þetta. Þessi sex fyrirtæki, sem ég hef nefnt, eru tekin af handahófi. Og eitt þeirra, Kaupfélag Árnesinga, hefur boðizt til að gefa ríkinu stórkostlega eign, sem mundi kosta nú um 1½ millj. kr., ef það mætti vera skattfrjálst í 15 ár. En þm. neituðu þessu, af því að þeim fannst það skaði fyrir ríkið. Ég álít heppilegt, að hv. 6. þm. Reykv. kom með þessa fjarstæðu nú, því að það gæti verið, að hann og aðrir hlífðu sjálfum sér framvegis og sköpuðu sér ekki óþarft óorð fyrir fákænsku með því að ætla að tala um skattfrelsi samvinnufélaganna, þar sem þau eru með hæstu gjaldendum í landinu. Og um leið og það er upplýst, að ég á hér ekkert hrós skilið fyrir að hafa greitt fyrir samvinnufélögunum í þessu efni, þá fellur líka sú aðdróttun um sjálfa sig, sem hv. 6. þm. Reykv. beindi til mín um það, að ég hefði verið að vinna mér til fjárgróða hjá Sambandinu. Ég hef verið dálítið undrandi yfir því, að þessi hv.þm., sem mér þykir mjög gaman að tala við og stundum gaman að hlusta á líka, en þó minna, því að hann er ánægjulegri í samtali en í ræðum, þó að þær séu stundum byggðar á töluverðum lærdómi, - mér þykir undarlegt, að hann skuli hafa getað komizt inn á þennan halla, sem hann er kominn, að halda langar ræður til að styðja mál, sem er illa útbúið, hvað röksemdum viðvíkur, og verður eitthvert mesta hneykslismál, ef reist verður þessi verksmiðja og tapið fer að koma fram. En ég hygg, að hann hafi leiðzt út í þetta af ástandinu í hans eigin bæjarfélagi, þar sem hann er félagsbróðir kommúnista í bæjarstjórn Reykjavíkur. En það er nú svo komið, eins og hv.þm. er kunnugt, að í þessum bæ, sem hv. 6. þm. Reykv. stýrir, er það mikið áhyggjuefni fólksins, sem hann stýrir og prýðir, hvernig framtíð bæjarins muni verða. Menn vita, að það er bókstaflega ekkert, sem þessi bær hefur að lifa af, nema sárfáir mótorbátar og togarar, þegar setuliðsvinnan hættir, og það er verið að selja togarana burt. Og nú er mér sagt, að verið sé að gera samning, aðallega milli tveggja hv.þm. úr Sjálfstfl., sem hér hafa talað, hv.þm. Seyðf. og hv. 6. þm. Reykv., og svo kommúnista, um það, að það eigi að reyna að fá einhvers konar farveg úr innstæðum almennings, ekki óleyfilegan, heldur fyrir ráðstafanir ríkisvaldsins, þegar ný stjórn er komin, - til þess að bjarga Reykjavík við, af því að hún hafi bara ekki á neinu að lifa, þegar setuliðið sé farið. Ég harma það, að þessir samningar skuli vera að gerast, og ég álít, að það hefði verið miklu skemmtilegra, ef hv. 6. þm. Reykv. hefði notað sína ágætu hæfileika til þess að vinna bæinn upp eftir sömu eða eitthvað svipuðum leiðum og samvinnufélögin hafa á 60 árum dregið verzlunina úr höndum útlendrar þjóðar fyrir meira en helming þjóðarinnar og hafa verið sjálfbjargarfyrirtæki hin mestu fyrir allan landslýð og hafa minnst allra fyrirtækja staðið fyrir glæfraframkvæmdum eins og þessi endurbygging Rauðku á Siglufirði mundi verða nú. Ég vildi óska, að hv. 6. þm. Reykv. gæti sem fyrst komizt af þessu plani, sem hann hefur hér lent á, og mætti auðnast að snúa málefnum Reykjavíkur sem fljótast inn á öruggari leiðir en þau virðast vera komin á nú.

Forseti (GSv): Eftir að sá hv.þm., sem næst talar, hefur lokið máli sínu, verður borið upp, ef þurfa þykir, að umr. verði hætt.

Bjarni Benediktsson Herra forseti. - Ég hef í sjálfu sér ekki mörgu að svara hinni löngu ræðu hv.þm. S.-Þ., því að eins og hæstv. forseti tók fram, var margt af því, sem hv.þm. S.-Þ. sagði, ekki annað en endurtekningar á því, sem áður hefur komið fram í málinu. En þó er það nú svo, að ræða hv.þm. S.-Þ. var, svo sem vænta mátti, lærdómsrík fyrir málið, og - réttilega skoðað í raun og veru algerlega svar við því, sem hann hefur áður haldið fram í málinu. Hv. þm. S.-Þ. útskýrði það rækilega og fór um það mörgum orðum, hvílíkt glæfrafyrirtæki hann teldi Rauðku á Siglufirði vera. Hann lýsti árangurslausri för bæjarfógetans á Siglufirði hingað með fríðu föruneyti, sem hefði setið hér á háu dagkaupi og verið í góðum fagnaði, en orðið lítt ágengt. - Nú er þess að geta, að þessir erindrekar voru ekki á leið til þingsins eða í erindum við Alþ. um að fá stuðning við mál sitt hér á þingi, heldur voru þeir á leið til lánsstofnana og í þeim erindagerðum að fá lán til fyrirtækis síns hjá þeim. Það er vitað, að hv.þm. S.-Þ. er einn af forráðamönnum stærstu lánsstofnunar hér, Landsbanka Íslands, stofnunar, sem að vissu leyti hefur ráð hinna lánsstofnananna í hendi. sér. Það er þess vegna ekki að furða, þótt það hafi komið á daginn, þegar einn helzti forráðamaður þeirrar stofnunar hafði það álit á fjárgetu þessa fyrirtækis, að það væri glæfrafyrirtæki, að það hafi gengið illa að útvega lán til þess að ráðast í þetta fyrirtæki. Þeir menn, sem mestu réðu í peningamálum landsins, álitu, að fyrirtækið væri þess eðlis, að hæpið væri að veita því lán. Og för Siglfirðinganna í fyrra varð árangurslaus vegna þess, að þessi skoðun hv.þm. S.-Þ. var ráðandi hjá stjórnendum Landsbankans og öðrum þeim, sem þá réðu mestu um fjármál landsins. En ég vil leggja áherzlu á, að þá var ekki leitað neitt til Alþ. um neina fyrirgreiðslu í málinu, því að eins og hv.þm. tók fram, sneru erindrekar Siglufjarðar sér ekki einu sinni til síns eigin þm. hér. - Það, sem gerist svo, þegar þessir menn voru komnir heim úr þeim góða fagnaði, sem hv.þm. S.-Þ. lýsti, að þeir hefðu setið í hér, er, að þeir sneru sér til annars aðila og leituðu aðstoðar hans um lánsútvegun hjá peningastofnunum. Þessi aðili var málflutningsskrifstofa Lárusar Jóhannessonar. Þeirri skrifstofu tekst svo að útvega þetta lán. Nú segir hv.þm. S.-Þ., að það sé ljótt, jafnvel viðbjóðslegt, að málafærslumenn taki þóknun fyrir að útvega lán. Það er skoðun fyrir sig að halda því fram. Það færi bara betur á því, að hv.þm. S.-Þ. væri samkvæmari sjálfum sér í því efni. Ég man ekki til annars en hann nær einn allra manna hér á landi hafi gerzt opinber málsvari þess, að sendimaður landsins erlendis, hæstv. núv. utanrrh., lifði að verulegu leyti á próvisionum, þegar hann var í erindagerðum í New York. Hv. þm. S.-Þ. taldi, að þetta væri ekki athugavert og það væri venjulegt, að slíkt ætti sér stað. En ef það er viðbjóðslegt og ljótt, að menn fái þóknun fyrir að útvega lán hjá lánsstofnunum, þá er ekki síður athugavert við það, sem hv.þm. S.-Þ. varði svo mjög viðkomandi fyrrv. aðalkonsúlnum í New York. Menn geta rætt um það endalaust, - eins og um ágæti SÍS og annað slíkt, - hvort það yfirleitt sé viðeigandi, að málaflutningsmenn séu til og taki þóknun fyrir störf sín, málaflutning og slíkt. Og það er út af fyrir sig umræðuefni, sem ég skal ekki á neinn hátt gerast talsmaður fyrir hér né verjandi, að lánsstofnun skuli neita fulltrúum bæjarfélags um lán, en frekar láta það í té, þegar málaflutningsmaður kemur til þeirra, sem stofnuninni ráða. Það er líka hægt að hafa sínar skoðanir á því. En hitt liggur fyrir, að það er ekki nema algengt, að málaflutningsmaður taki að sér slíkt starf. Svo komum við að hinu atriðinu. Ég vil vekja athygli á því, að hv.þm. S.-Þ. er í raun og veru algerlega horfinn frá því í þeim löngu umr., sem hér hafa átt sér stað og hann blandaði í fyrstu saman við hið fyrra atriðið, að þm. urðu til þess að heita fylgi sínu við ábyrgð ríkisins á þessu láni. En þetta kemur auðvitað hinu atriðinu ekkert við, ekki á nokkurn hátt. Afstaða hv.þm. Seyðf. væri því aðeins vítaverð, ef það lægi fyrir, að það fé, sem hann fékk sem málafærslumaður til þess að útvega lán, hefði ráðið úrslitum um það, hvort málið fékk meiri stuðning í þinginu eða ekki. Þetta var líka hv.þm. S.-Þ. ljóst í fyrstu. Og með leyfi hæstv. forseta vil ég benda á, að hv.þm. S.-Þ. segir á 4. bls. í sínu langa nál.: „Eftir því, sem fram er haldið á Siglufirði, fær Lárus Jóhannesson í umsamin umboðslaun um 90 þús. kr., en mun verða að greiða af því um 20 þús. kr. samtals til tveggja aðstoðarmanna úr Alþýðuflokknum og Framsóknarflokknum.“ Þarna er hv.þm. inni á allt öðru og ekki fyrst og fremst ásökunum gagnvart mínum flokki, heldur gagnvart sínum eigin flokki og Alþfl. um, að menn úr þeim hafi látið kaupa sig til fylgis við málið  Ég þarf ekki á nokkurn hátt að svara ummælum hv.þm. S.-Þ. um Reykjavíkurbæ. Ég get einungis glaðzt yfir því, að hann setur nú ekki metið hærra, sem við eigum að bera okkur saman við, en Samband ísl. samvinnufélaga og fyrirtæki hans.

Það er nokkuð hátt met.

Ég þykist vita, að Reykvíkingar væru allilla komnir, ef þeir væru ekki betur staddir - og það eftir jafnstórkostlegar greiðslur úr ríkissjóði til þess að halda uppi atvinnu sinni - en þeir landsmenn, sem sérstaklega hafa lifað í skjóli Sambands ísl. samvinnufélaga. Og við skulum þá fyrst tala um yfirvofandi hrun Reykjavíkurbæjar, þegar svo er komið. En að vissu leyti eru horfurnar ískyggilegar í þessu sambandi. En þá fyrst er ástæða til að óttast fyrir alvöru, þegar hagur Reykvíkinga er eins illa kominn og þeirra, sem lifað hafa í skjóli Sambands ísl. samvinnufélaga eftir 20 ára starfsemi þess. Hv. þm. taldi, að ég hefði ekki mikið vit á því glæfrafyrirtæki, sem hér væri um að ræða, og virti mér það til vorkunnar. Ég get játað, að ég er enginn sérfræðingur í síldarmálefnum, þótt ég hyggi, að ég þekki meira til þeirra málefna en hv.þm. S.-Þ. Hitt er alrangt, sem hann hélt fram, að formaður Sjálfstfl. væri andstæðingur þessa máls. Ég veit ekki betur en hann hafi á sínum tíma veitt leyfi til þessarar starfsemi, Rauðku. Og ég veit ekki betur en að annar forvígismaður Sjálfstfl., hv. 1. þm. Reykv., hafi einnig veitt áframhaldandi leyfi til þessarar starfsemi. Þótt hv.þm. G.-K. hafi af einhverjum ástæðum ekki viljað rita undir þá yfirlýsingu, sem hér um ræðir, er mér ekki kunnugt um, að hann sé andstæðingur þessa máls. Í sambandi við það, að hv.þm. S.-Þ. vitnaði í, að enginn vildi ráðast í framkvæmdir á þessum tímum, má minna á, að sú ágæta lánsstofnun, sem hv.þm. er einn af ráðamönnum í, Landsbankinn, hefur veitt Reykjavíkurbæ ágætan stuðning til að halda áfram framkvæmdum á þessum miklu dýrtíðartímum, bæði hitaveitu Reykjavíkur og aukningu rafveitunnar, og þótt ég viti, að hitaveitan og Sogsvirkjunin séu hvor tveggja mjög nauðsynlegar, tel ég þó víst, að síldarverksmiðjuiðnaðurinn sé sízt ábataminni rekstur en hitt hvort tveggja, enda er mér kunnugt um það sem starfandi í nýbyggingarsjóðsnefnd, að útgerðarmenn og að ég hygg einnig Kveldúlfur, sem hv.þm. gerði að umtalsefni, hafa verið að stækka verksmiðjur sínar og jafnvel reisa nýjar verksmiðjur á þessum sama tíma. Það er svo, að þetta fyrirtæki getur orðið áhættusamt svo sem margt annað, sem nú er ráðizt í. Ég held nú samt, að það sé hættumest að sitja auðum höndum, telja kjark úr mönnum til framkvæmda og láta dýrtíðina og aðra erfiðleika, sem steðja að um tíma, standa í vegi fyrir því, að réttmætar aðgerðir, sem nauðsynlegar eru til þess að fólkið í landinu geti fengið lífvænleg kjör, geti átt sér stað. Vil ég ekki fallast á að gerast talsmaður slíkrar helstefnu sjálfur og mun fylgja þeirri till., sem hér liggur fyrir. Og mér þykir leitt, að hv.þm. S.-Þ. skuli troða þann helveg, sem hann nú gengur.

Forseti (GSv): Það er nú senn komið fram yfir venjulegan fundartíma, en tilgangurinn er að ljúka þessari umr., og bið ég hv.þm. að halda sig nærri. En nú verður ræðutími takmarkaður og reynt, áður en ræðutíma er slitið formlega með atkvgr., hvort menn halda áfram að kveðja sér hljóðs. Næstur tekur til máls hv.þm. S.-Þ. og hefur 5 mínútur til umráða.

Frsm. 1. minni hl. (Jónas Jónsson) Herra forseti. - Ég ætla að leiðrétta nokkuð leiðan misskilning hjá hv. 6. þm. Reykv., þar sem hann var með óviðeigandi dylgjur um hæstv.atvmrh., en hann var þá sendimaður vestra. Þegar hér um ræðir, var landið svo fátækt, - sem ekki er víst, að borgarstjórinn muni, - að ekki var hægt að yfirfæra nauðsynlegustu gjöld þar vestra. Þeir Thor Thors og Vilhjálmur Þór urðu með sínu persónulega lánstrausti að koma því til leiðar, að Ísland gæti yfirfært þær fjárhæðir, sem þurfti. Áður en Vilhjálmur Þór fór vestur, var honum jafnhliða þessu embætti, sem þá var lítið hægt að launa, veitt leyfi til að starfa sem embættismaður, og það gerði hann á þann hátt, að hann gat með því móti unnið fyrir venjulegu kaupi hjá þessu fátæka landi. Þegar svo atvikaðist, að hann varð síðar ræðismaður um eins árs skeið, óskaði stjórnin eftir því, að hann reyndi að vinna fyrir sér við ýmis viðskipti, sem honum var betur trúað til en öðrum. Hvern eyri, sem hann fékk fyrir þetta, lagði hann í konsúlatið, og liggja fyrir því hreinir reikningar. Og það er lærdómsríkt fyrir hv. 6. þm. Reykv., sem er ungur maður, að það hefur ekki komið fyrir nema í þetta eina skipti í sögu landsins, að embættismaður hafi unnið fyrir sér sem ræðismaður og lagt hvern eyri í ríkissjóð. Ég vil ekkert segja illt um þá menn, sem nú starfa fyrir landið erlendis, og þetta er vitanlega engin ræðismannsskylda, en það er enginn, sem hefur leikið þetta eftir. Og mér finnst vægast sagt mjög óheppilegt að bera þessar athafnir hans saman við það atriði, sem hér liggur fyrir. Ég vildi, að það væri sá myndarskapur hjá mönnum okkar erlendis, að þeir ynnu fyrir sér á þennan hátt, en því síður ætti að áfellast þá, sem meiri hafa hæfileikana. Þá ætla ég á þessum fáu mínútum að leiðrétta annað atriði hjá hv. 6. þm. Reykv. Eftir að ég hef margsannað í þessari umr., að þessi ábyrgð, sem hér er um að ræða, hafi komizt á gang fyrir atbeina manns, sem tekur 90 þús. kr. fyrir það, og hann fær ekki undan því komizt, hvaða ráðum sem hann beitir, hyggst hann að hafa afsannað þetta mál, sem er margsannað atriði. Þessar 90 þús. kr. eru hreyfiaflið, sem hefur sett þetta í gang, og það hefur verið talið heppilegra, að þessi maður væri áhrifamaður og í sama flokki og hv. 6. þm. Reykv. Ég hef hrundið þeim freku og lítilmótlegu aðdróttunum, sem komu fram í ræðu þessa hv.þm. til stuðnings máli, sem öllum er kunnugt um, að einn af þm. landsins er að reyna að koma í gegnum þingið, ábyrgð, sem er hættuleg, og fær stórfé fyrir þetta. Þeir, sem styðja till. mína, sýna andúð á þessum vinnubrögðum, en hinir, sem kunna að fella hana, sýna ást sína og velþóknun á þessum vinnubrögðum.

Forseti (GSv): Mér hefur borizt rökst. dagskrá frá þm. S.-Þ. (JJ), svo hljóðandi: Þar sem það verður að teljast mjög óviðeigandi, eins og málinu er nú komið, að Alþingi gangi í ábyrgð vegna síldarbræðslunnar Rauðku á Siglufirði, tekur Alþingi fyrir næsta mál á dagskrá.

Flm. (Ingólfur Jónsson) Herra forseti. - Það er tilgangslaust að eyða miklum tíma í það að ræða við þá hv.þm., sem hér hafa tekið til máls af hálfu sósíalista, þar sem þeir hafa engan skilning sýnt á því máli, sem hér er til umr., og þar sem ég hef ekki nema athugasemdartíma, þá mun ég stikla á stóru. Ég vil, sem dæmi um röksemdafærslu þessara manna benda á þá röksemd hv. 1. landsk.þm., að Eimskipafélag Íslands hafi grætt 20 millj. kr. á síðastliðnu ári, vegna þess að það hefði borgað svo hátt kaup, og því væri um að gera að borga sem allra hæst kaup til þess að græða sem mest. Þegar menn koma fram með svona röksemdafærslur, þá er tilgangslaust að eyða miklum tíma í það að svara þeim. Þessi sami hv.þm. taldi rangt að breyta grundvelli verðlagsvísitölunnar vegna þess, að verkalýðsfélögin semdu um ákveðið kaup. En verkalýðsfélögin semja ekki samkvæmt vísitölu, heldur semja þau um ákveðið grunnkaup, svo að þetta skiptir engu máli. Hann taldi og, að hér í Reykjavík væri kaupið of lágt, vegna þess að hér þyrfti fólkið að búa í bröggum, en þetta sannar einmitt, að kaupið er hærra hér en annars staðar, vegna þess að annars vildi fólkið ekki vinna það til að þurfa að búa hér í bröggum. Þetta sýnir því, að fólkið vill heldur vinna hér á mölinni en við framleiðsluna. Verð landbúnaðarafurðanna er ekki nógu hátt til þess að borga það kaup, sem hér er greitt. Ég skal svo ekki eyða fleiri orðum að þessum hv.þm., en skal nú víkja nokkrum orðum að hv. 2. þm. Reykv. Hann beindi þeirri spurningu til mín, hvernig stæði á því, að ekki væri til nóg kjöt á markaðinum allan ársins hring. Hann krafðist skýringar á þessu máli og sagði, að neytendur ættu heimtingu á því að fá nægilegt kjöt og aðrar landbúnaðarafurðir allt árið. En hvað hefur þessi hv.þm. gert til þess að stuðla að því, að landbúnaðurinn gæti framleitt nógar afurðir? Hann hefur gert allt, sem hann hefur getað, til þess að hindra slíkt.

Það er þarfaverk að vinna að því, að ekki sé framleitt meira kjöt

. Hv. þm. veit það, að ef nýtt kjöt á að koma á markaðinn að sumrinu, þá verður það að vera af dilkum, sem ekki eru fullvaxnir, og það verður því að vera miklu dýrara þá en að haustinu, til þess að bændur skaðist ekki á því að selja það svona snemma. Ef kjöt væri svo selt að sumrinu við miklu hærra verði en endranær, þá mundi það hafa mikil áhrif til hækkunar á vísitöluna, og hv.þm. veit, að stjórnarvöldin mundu ekki láta slíkt afskiptalaust. Ef hv.þm. vill samþ. mína till., um að kjötverð að sumrinu verði ekki látið koma inn í vísitöluna, þá vinnur hann þar með að því að tryggja það, að kjöt kæmi á markaðinn að sumrinu. Þá sagði hann, í sambandi við það, sem ég var að tala um fólksstrauminn úr sveitunum, að þetta fólk færi til þess að vinna að framleiðslunni við sjóinn, það stundaði útgerð og sækti björg í skaut hafsins. Þetta er ekki rétt. Fólksfjölgunin við sjóinn er meiri en sem samsvarar vexti útgerðarinnar, og hvað er að segja um þá staði, þar sem útgerðin hefur gengið saman, þótt fólkinu hafi fjölgað, eins og t. d. hér í Reykjavík? Ekki hefur fólkið flutzt þangað til þess að vinna við útgerðina. Nei, þetta fólk hefur farið að stunda setuliðsvinnu, en ekki til þess að vinna að framleiðslunni, og þessi hv.þm. hefur gert allt, sem í hans valdi hefur staðið, til þess að draga fólkið frá framleiðslunni og í setuliðsvinnuna, en hann hefur ekki gert sér grein fyrir því, hvað við muni taka, er setuliðsvinnan hættir. Þá mun þetta fólk sitja eftir atvinnulaust og heimta atvinnuleysisstyrk af ríkinu. Heldur þessi hv.þm., að þetta sé til hollustu fyrir þjóðfélagið? Hvað ætlar hann að gera við þetta fólk, þegar setuliðið fer, sem það vonandi gerir bráðum? Hefur hann ekkert hugsað fyrir því, eða ætlar hann bara að hafa það til þess að kjósa flokk sósíalista? Svo kemur þessi hv.þm. og segir, að neytendur eigi kröfu á því að fá nægilegar landbúnaðarvörur allt árið um kring, en hann telur ósanngjarnt að fara fram á það, að verkafólk bæjanna fari út í sveitirnar til þess að vinna þar að framleiðslustörfum, og hann telur, að það sé bezt að láta bændur eiga sem allra erfiðast fyrir, en í sömu andránni segir hann, að neytendur eigi kröfu á því að fá nægilegar landbúnaðarvörur allt árið. Það er tilgangslaust að ætla sér að ræða við menn, sem viðhafa slíkan málflutning. En það var eitt atriði í ræðu þessa hv.þm., sem sýnir það, að það er að berast ljósglæta inn í huga hans og að hann muni ef til vill vera að hverfa eitthvað frá villu síns vegar. Það hefur oft komið fram frá sósíalistum, að Ísland væri ekki hæft til þess að stunda þar landbúnað, en þessi hv.þm. sagði hér í gær, að það mætti jafnvel framleiða hér landbúnaðarvörur í samkeppni við önnur lönd. Það er gott, að þessi skoðanaskipti skuli hafa orðið hjá þessum hv.þm., því að það er fyrsta skilyrðið til þess, að við getum lifað hér, að við höfum trú á landinu, og ef þessi hv.þm. er nú búinn að fá trú á landinu, þá er gott til þess að vita, og þess má þá vænta, að hann reyni að útbreiða þessa trú sína. Hv. þm. sagði einnig, að við mundum geta framleitt hér fisk í samkeppni við England, og ég er honum sammála í þessu, því að fiskimið okkar eru frjórri og betri en flest önnur. Það er ekki landinu að kenna, að við getum ekki látið framleiðslu okkar bera sig, heldur hitt, að við höfum ekki nógu gott stjórnarfar.  (EOl og BrB: Heyr!)  Hv. þm. sagði, að árið 1942 hefði landið skaðazt um margar millj. kr. vegna þess, að verðið á kjötinu hefði verið of hátt. Þessi plata er nú orðin gömul, og ég hélt sannast að segja, að hún væri orðin svo slitin, að ekki væri hægt að spila hana lengur.

Jú, ef skipt er um nál.

Þessi hv.þm. er samt svo þrautseigur, að hann reynir að fá hljóð úr plötunni eins lengi og hægt er. En þetta eru engin rök hjá háttv. þingm., því að sannleikurinn er sá, að kjötverðið 1942 var ekki of hátt.

Já, 10 millj. eru vitanlega ekki neitt

. Hagstofan taldi, að bændur þyrftu að fá 3,69 kr. fyrir kg af kjötinu, en þá fengu þeir 3,80 kr. fyrir kg. Þetta munar því ekki nema 11 aurum á kg, og það gerir ekki margar millj. kr., þótt hv. 2. þm. Reykv. leyfi sér að fullyrða það. Það er ekki undarlegt, þótt hv.þm. furði sig á því, að fulltrúar bænda skyldu hækka kjötverðið árið 1942, þegar hann beitti sér fyrir því að hækka grunnkaup um land allt þetta sama ár. Hann mun hafa ætlazt til þess, að bændur og fulltrúar þeirra svæfu þá á verðinum og gerðu ekki neitt, en fulltrúar bænda svöruðu þessum grunnkaupshækkunum á hinn eina rétta hátt, með því að hækka verðið á landbúnaðarvörunum, og það varð til þess, að landbúnaðurinn er nú ekki kominn í auðn, og það er því að þakka, að þessi hv.þm. og neytendur almennt geta nú fengið mjólk og skyr handa sér og sínum börnum.

Viltu ekki senda mér skyr á morgun? Það hefur ekki fengizt síðustu vikur

. Forseti hefur ekki gefið mér nema athugasemdartíma, og ég er því búinn að tala mig dauðan sem kallað er. Það er ekki heldur ástæða til þess að tala meira við þennan hv.þm., þar sem hann hefur ekki borið fram nein rök, þótt hann hafi talað um mál, sem ég veit, að hann hefur hæfileika til þess að skilja, en virðist ekki vilja skilja.

Einar Olgeirsson Herra forseti. Það er ekki mikil ástæða til þess að svara hv. 2. þm. Rang., það lítið, sem hann sagði af viti, tók hann upp eftir mér, en hitt var þannig, að því er varla hægt að svara. Það er ekki óeðlilegt, að þessi hv.þm. komi fram með svipaðar skoðanir og þm. þess flokks, sem hann er nú á leið í. Hann talaði um það, hvort sanngjarnt væri, að neytendur ættu heimtingu á því að fá kjöt allt árið um kring, og taldi það fjarstæðu eina. Ég held, að þegar það eru neytendurnir, sem borga afurðirnar, þá eigi þeir kröfu á því að fá það til sín, og það er engin ósvífni af þeim að heimta það, að kjötið verði heldur selt þeim en að það sé eyðilagt og flutt suður í Hafnarfjarðarhraun eða á haf út eða að það sé selt úr landi fyrir sáralítið verð. Það ætti ekki að vera til of mikils mælzt, þótt þess væri vænzt, að kjötið væri geymt þannig, að hægt væri að selja það einnig að sumrinu. Það er framleitt hér nóg kjöt til þess, að hægt sé að hafa hér nýtt kjöt allt árið um kring, ef það væri ekki eyðilagt eða sent úr landi. Það þyrfti því ekki að láta neytendur vera hér kjötlausa tvo mánuði ársins, og það er engin ósvífni að fara fram á, að það verði ekki gert. Þá var hv.þm. að tala um það, að menn vildu heldur flytja hingað til Reykjavíkur og stunda daglaunavinnu en að vinna að framleiðslunni. Hann gerir ráð fyrir því, að daglaunamenn vinni ekki að framleiðslustörfum. Nú er meira en helmingur landsmanna daglaunamenn, og yfirgnæfandi meiri hluti þeirra vinnur að framleiðslustörfum, en þessi hv.þm. virðist ekki sjá neina framleiðslu aðra en landbúnað og sjávarútveg. Hann heldur, að það sé ekki hægt að framleiða hús, að byggingarverkamenn vinni ekki að framleiðslu. Hann telur iðnaðinn ekki framleiðslu og að ekki sé hægt að framleiða klæðnað o. s. frv. Ég held, að allir hv.þm., jafnvel hv. 2. þm. Rang., ættu að gera sér það ljóst, að menn þurfa fleira en mjólk, þeir þurfa líka hús og föt og margt fleira, en þessi hv.þm. gerir sér ekki grein fyrir því, að það sé framleitt neitt af þessu. Það eru sumir menn svo þröngsýnir, að mestu furðu gegnir. Daglaunamenn eru einmitt stærsta stéttin, sem vinnur að framleiðslunni. Þeir menn, sem búa í bröggum hér í Reykjavík, gera það ekki vegna þess, að þeir vilji ekki vera annars staðar, heldur vegna þess, að þeir eiga ekki völ á öðru. ... En þessi hv.þm. virtist ekki gera sér grein fyrir því, hvernig þetta fé hefur skapazt. Þeir menn, sem hafa unnið í setuliðsvinnunni, hafa skapað þetta fé, það kemur fram í erlendum gjaldeyri, sem við fáum út á þessa vinnu. Og þeir menn, sem í setuliðsvinnunni hafa verið, hafa því framleitt handa okkur þennan erlenda gjaldeyri á sama tíma og landbúnaðurinn hefur framleitt vöru til útflutnings, sem þurft hefur að gefa með. En hins vegar hafa þeir, sem í setuliðsvinnunni voru, framleitt gjaldeyri, sem við nú getum notað til þess að endurskapa landbúnaðinn. Þess vegna er það furðulegt, að menn eins og hv. 2. þm. Rang, skuli tala eins og kjánar um svona mál og tala um það með fyrirlitningu, að það skuli hafa skapazt erlendur gjaldeyrir handa Íslendingum á sama tíma og sendar voru vörur út úr landinu fyrir sama og ekkert verð, af því að þeir, sem stjórnuðu kjötmálunum, höfðu ekki vit á því að tilreiða vöruna þannig, að landsmenn gætu neytt hennar. Svo var hv.þm. að tala um hátt kaupgjald, það ætlaði allt að drepa. En má ég spyrja: Hvað er lagt til grundvallar í samkomulagi sex manna nefndarinnar? Það er einmitt það, að það átti að tryggja bændum sama kaup fyrir sína vinnu eins og verkamönnum. Hafa bændur þá kvartað yfir því að hafa of hátt kaupgjald? Er hv. 2. þm. Rang. að mótmæla því, að bændur eigi heimtingu á þessu kaupi? Eru það aðalerfiðleikarnir, að bændum eru ætlaðar 14500 kr. í kaup. Þessir menn ættu að athuga betur, hvað þeir eru að segja. Það er alveg sama, hvað hv.þm. Rang. og hv.þm. V-Sk. reyna að snúa út úr því, sem ég var að segja um þá erfiðleika, sem bændur eiga við að etja. Þessir erfiðleikar muna knýja fram meiri vélanotkun í sveitunum. Ég tók það sérstaklega fram, að það væri óæskilegt, að þróunin í vélanotkuninni þyrfti að vera á þennan hátt. En hverjum er það að kenna? Það er þeim að kenna, sem hafa stjórnað þessum málum. Fyrir tveim árum skrifaði verkamannafélagið Dagsbrún þáverandi landbrh., Hermanni Jónassyni, bréf í sambandi við það að reyna að tryggja vinnuaflið fyrir landbúnaðinn til nauðsynlegrar framleiðslu. Við þm. Sósfl. fluttum þáltill. 1941 og 1942 um það að skora á stjórnina að taka upp slíka samvinnu við Dagsbrún um þetta. En þessu bréfi Dagsbrúnar var ekki svarað. Hæstv. þáverandi landbrh. virti það ekki svars, þó að 3 þús. manna verkalýðsfélag byðist til að tryggja það, að landbúnaðarframleiðslan gæti fengið nóg vinnuafl. Svona var ofstækið og þröngsýnin hjá þeim mönnum, sem hv. 2. þm. Rang. sver sig í ætt við og er vafalaust að ganga í flokk með. Þess vegna ferst þessum mönnum ekki að tala um erfiðleika landbúnaðarins, það hefur ekki staðið á verkamönnum. En það hefur staðið á þeim forráðamönnum, sem hafa sölsað undir sig völdin yfir þessum aðilum, að hafa samstarf við þá menn, sem hafa getað leyst úr þessum vandamálum. Ég skal svo ekki ofbjóða þolinmæði hæstv. forseta, þó að full ástæða væri til að segja miklu meira.

Sveinbjörn Högnason Herra forseti. - Ég skal ekki vera langorður. Ég álít ekki rétt, úr því verið er að svara þeim fjarstæðum, sem hv. 2. þm. Reykv. og hans flokksbræður hafa komið með, að láta ýmis ummæli algerlega óathuguð, þó ég telji víst, að það séu gagnvart landbúnaðinum ómagaorð. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að neytendur ættu heimtingu á að fá landbúnaðarvörur, þar sem þeir borguðu þær alveg eins og þeir borguðu þær landbúnaðarvörur, sem ekki séu til. En ég veit ekki til, að neytendur borgi aðrar vörur en þær, sem þeir fá, og ég veit ekki til, að þeir borgi einu sinni það, sem þeir fá, heldur láta þeir ríkið borga þær fyrir sig. Þessir styrkir eru ekki til neins hagræðis fyrir bændur, þvert á móti, þetta verður aðeins til þess fyrir þá, að þeir fá vörurnar ekki greiddar að fullu fyrr en löngu eftir á. En vegna þess að Alþ. hefur gert sér það ljóst, að það er þjóðarnauðsyn að reyna að vinna gegn dýrtíðinni, þá hefur verið farið inn á þessa braut. En það getur þessi hv.þm. ekki skilið. Fulltrúar bænda hafa ekki einblínt á sinn hag, eins og ljóslega hefur komið fram nýlega, þar sem þeir hafa boðið fram það, sem þeim bar samkv. l., og það á sama tíma og þessi hv.þm. telur það lífsskilyrði fyrir verkamenn að heimta meira og meira, þó að þjóðfélagið þoli það ekki, og það þýði ekkert annað en atvinnuleysi, tjón, skaða og skömm fyrir alla, sem að því standa. Það er þess vegna alveg víst, að neytendur hafa alls ekki borgað allar þær vörur, sem þeir hafa fengið, hvað þá meira, þar sem það opinbera borgar verulegar upphæðir til þess að halda verðinu niðri fyrir neytendur. En heimti neytendur að fá nægar landbúnaðarvörur, verða þessir sömu menn að viðurkenna, að bændur eiga heimtingu á að fá nógan vinnukraft. Hins vegar ætla ég, í sambandi við þær umr., sem hér hafa farið fram, að lýsa því sem minni skoðun sem fulltrúa bænda hér á þingi, að ef sú þröngsýni á að koma fram gegn fórnarvilja bænda, að fulltrúar verkamanna heimta meira og meira fyrir sig, hlýtur sú krafa að koma fram, að ekki sé lengur verið að lögbinda verðlag landbúnaðarvara, og að bændur fái sama rétt um það að mega hafa óbundnar hendur um verð á framleiðslu sinni og aðrar stéttir, þangað til allir eru komnir í sama fenið. Því að verkamenn heimta ekki einungis að fá að hafa óbundnar hendur um kaupið, heldur standa þeir í stöðugum verkföllum til að fá hærra verð fyrir sína vinnu.

Ég er sammála hv.þm.

. Það er náttúrlega gott að eiga von á þeim stuðningi, það hefur venjulega ekki verið stuðnings að vænta frá þessum hv.þm. í þessum efnum. En það virðist vera, að hv.þm. óski eftir því, að hrunið komi sem fyrst, ef hann ætlar að styðja ríkisstj. til þess að dýrtíðin geti aukizt enn hraðar næstu mánuði en nokkru sinni fyrr. Enda vita það allir, sem þekkja hann, að hann vill það. Þá sagði hv. 2. þm. Reykv., að landbúnaðarvörurnar hefðu verið keyptar eingöngu fyrir það, að hægt hefði verið að nota til þess nokkurn hluta af gjaldeyri, sem setuliðsvinnan hefði skapað, og þess vegna hefði verið hægt að veita þessa ölmusu til bænda. Hvers konar málfærsla er þetta? Hvar væri þessi gjaldeyrir og hvar væri líf þessara manna, ef þeir hefðu ekki fengið matvæli? Það, að hægt hefur verið að skapa erlendan gjaldeyri, er vitanlega fyrir það eitt, að bændur hafa getað, með miklu erfiði vitanlega og þrátt fyrir það að þá vantaði vinnuafl, framleitt matvæli handa þeim, sem stunduðu setuliðsvinnuna. Þetta er svo augljóst mál og rétt, að ég sé, að hv. 5. þm. Reykv. getur ekki á það hlustað og gengur burt. Þá var hv. 2. þm. Reykv. að tala um það, hvílíkt geysilegt miskunnarverk þeir hefðu unnið bændastéttinni í sex manna n., en þeir áttu einn mann í henni, sem kunnugt er. Ég heyri sagt, að nú eigi að fara að skapa nýja sex manna n. (ríkisstj.) og þar eigi að vera 2 kommúnistar, og það má nærri geta, hverjir það verða í þessari sex manna n., sem bjarga föðurlandinu. Þó að þessi eini kommúnisti í sex manna n. léti til leiðast að samþ., að bændur skyldu fá 14500 kr. árslaun, þá hafa þeir á allan hátt reynt að torvelda það, að bændur gætu fengið það, sem þeim var lofað. Þegar átti að koma til framkvæmdanna, hafa fulltrúar kommúnista stuðlað að því, að bændum væri ómögulegt að fá það, sem þeim bar, 14500 kr. árslaun, þar sem vörurnar hafa selzt miklu lægra verði á erlendum markaði en áætlað var. Þá talaði hv. 2. þm. Reykv. um það, að það væru miklir erfiðleikar í sveitunum, og nú ætti að fara að umskapa sveitirnar, og hann gaf um það fyrirheit á síðasta fundi á Alþ. Hann var nú að reyna að breiða yfir þau ummæli sín með því að segja, að erfiðleikarnir hefðu verið skapaðir af okkur fulltrúum bænda á undanförnum árum. Ég verð nú að segja það, að ég er alveg sammála honum um þetta, að þeir erfiðleikar, sem nú er við að stríða í sveitunum, eru að miklu leyti okkur að kenna eða þakka, sem höfum á undanförnum árum starfað fyrir bændur. Ef þetta starf hefði ekki verið lagt fram, væru engir erfiðleikar í sveitunum, því að þar væri þá allt komið í auðn. Hv. 2. þm. Reykv. veit það vel, að hefði ekki verið haldið uppi öruggri málsvörn fyrir sveitirnar og barizt fyrir mörgum framkvæmdum, með þeim árangri, sem orðið hefur, að þrátt fyrir það, þó að fólkinu hafi fækkað í sveitunum, hefur framleiðslan aukizt, og véltækni er víða notuð, þá væru íslenzkar sveitir nú komnar í auðn. Það er því rétt, sem hv. 2. þm. Reykv. var að tala um, að þessir erfiðleikar mundu ekki vera til, ef þessari löggjafarstarfsemi hefði ekki verið haldið uppi hér á hæstv.Alþ.

Skúli Guðmundsson Ég skal ekki lengja þessar umr. En það er aðeins eitt atriði í ræðu hv. 2. þm. Reykv., sem ég vildi ekki láta ómótmælt. Hann hélt því fram í sinni ræðu, að ríkissjóður greiddi verðuppbætur á kjöt, sem hefði skemmzt og hefði verið fleygt, og jafnvel skildist mér á honum, að neytendur yrðu að greiða fyrir þessa vöru. Þetta er vitanlega tilhæfulaust með öllu. Ríkissjóður borgar engar uppbætur á þá vöru, sem skemmist og ekki er söluhæf og verður að fleygja, og enginn einstaklingur hefur heldur greitt svo mikið sem einseyring fyrir þessa vöru.

Sigurður Guðnason Hv. 2. þm. Rang. og h6159v. þm. V.-Sk. hafa haldið því fram, að ég teldi, að hátt kaup eingöngu væri trygging fyrir góðri afkomu. Ég álít, að það geti oft verið svo, að það sé ekki aðalatriðið, að lítið sé borgað fyrir hlutina, heldur hitt, hvað mikil afköst fáist fyrir kaupið. Þetta virðist hafa komið við þá, því að þeir hafa báðir tekið þetta sem aðalrök á móti því, sem ég sagði. En viðvíkjandi fólkinu í „bröggunum“, að það hafi komið hingað vegna þess, hvað hér er góð afkoma, þá vil ég segja það, að ég álít, að þeir menn, sem alltaf eru að öfunda fólkið hér á mölinni, mundu ekki öfunda það, ef þeir yrðu að búa við sömu kjör og það. Hitt er annað mál, að verkamenn hafa samið við atvinnurekendur um kaup og kjör, um þau kjör, sem þeir hafa komizt að samkomulagi um. En sveitamenn hafa hins vegar aldrei samið við þessa verkamenn. Þó að það hafi komizt til tals hjá Alþýðusambandinu og Búnaðarfélaginu að semja um kaup og kjör í sveitavinnu, þá hafa fulltrúar bænda aldrei verið tilbúnir til að semja við verkamenn. Hv. þm. V.-Sk. sagði, að neytendur borguðu ekki einu sinni þær vörur, sem þeir fengju sjálfir. En mig langar til að spyrja. Eftir afurðasölul. er ákveðið, að nýmjólk, hvort sem hún er seld, geti borgað hlutföllin í þeirri mjólk, sem unnin er, og hvert smjörpund, sem framleiðendur flytja heim til sín. Þetta er sama sem það, að neytendur hér í Reykjavík borgi hluta úr því, sem framleiðendur sjálfir nota. Ég er því tilbúinn að greiða atkv. með því, að afurðasölul. verði lögð niður, svo að framleiðendur verði frjálsir með þessar vörur og sjái þá, hvar þeir eru komnir.