Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil sérstaklega draga það fram og vekja athygli á því, að sú fjáröflun til sjúkratrygginga, sem felst í hækkun lyfja og sérfræðilæknishjálpar, vegur hlutfallslega mjög þungt í vísitölu, þannig að sú aðgerð hlýtur að valda almennri verðlagshækkun auk þess óhagræðis sem hún felur í sér fyrir sjúklinga. Þetta skiptir auðvitað töluvert miklu í þessum málapakka. Hækkun lyfjanna og sérfræðilæknisaðstoðarinnar lætur tiltölulega lítið yfir sér í hinu stóra fjárlagafrv., en aftur á móti getur hún haft ýmis áhrif sem eru ekki alveg augljós í fyrstu. Réttara hefði verið að fyrir lægju nákvæmir útreikningar um það, hver áhrif þessi breyting hefði á verðlagið.



Herra forseti. Ég vil gjarnan vekja athygli á því, að í þessu frv. kemur alls ekki fram nokkur skapaður hlutur um öflun tekna, hvorki af lyfjakostnaði né sérfræðilæknishjálp. Það er að vísu nokkuð langt síðan verðbreytingar hafa orðið á því tvennu og er sjálfsagt tími til kominn að endurskoða það. Ég álit að svo sé, því það hefur ekki fylgt öðrum liðum. T.d. hækkaði gjald sjúklinga til almennra lækna á s.l. vori úr 150 upp í 250 kr., en hinir liðirnir héldust báðir óbreyttir og hafa gert það um nokkuð langan tíma. En ég vil vekja athygli á því, að þetta er alls ekki til umr. núna. Hitt er svo, að mér finnst nokkuð furðulegt að það skuli vera haldið uppi hér heldur leiðinlegu málþófi um þetta frv., sem mér finnst vera til verulegra bóta, þó mér finnist það engan veginn eins gott og ég vildi að það væri, því að þessi brúttóskattur, sem sjúkratryggingagjaldið hefur verið, hefur að sjálfsögðu komið verst niður á tekjulágu fólki. Hér er verið að sníða nokkurn agnúa af því, en því miður ekki gengið nógu langt að mínu áliti. Ég býst við að þess vegna hafi ekki verið höfð nein mótmæli gegn frv. í n., að viðkomandi ágætir þm. hafi eiginlega verið ljómandi ánægðir með þetta frv. eins og það er.



Herra forseti. Það skal vera örstutt. Það getur ekki heyrt undir málþóf þó að haldnar séu tveggja mínútna ræður um þetta mál. Ég vil ítreka í hverju fyrirvari okkar sjálfstæðismanna í n. fólst. Það liggur auðvitað fyrir, að þessi tekjulækkun ríkissjóðs er ekki einhliða greiðasemi við skattborgarana í landinu. Það sýna önnur mál sem við höfum til meðferðar nú þessa dagana. Sú lækkun, sem af þessu stafar, kallar á fjáröflun sem við erum ekki samþykk. Það er samhengi í þessu. Þess vegna er fyrirvari okkar. Þegar ég talaði um lyfjahækkunina og hækkunina á sérfræðiaðstoð, þá var það sérstaklega til að draga fram að það er með nokkrum hætti blekking að segja að þarna sé verið að létta útgjöldum á hinum tekjulágu, því að um leið eru útgjöld þeirra hækkuð af ríkisins hálfu á mörgum öðrum sviðum. Og vegna þess að nú hef ég í höndunum það minnisblað sem ég hafði ekki meðferðis við fyrri umr., vil ég láta tölurnar koma réttar fram, en þær eru sem hér segir, með leyfi hæstv. forseta: Við innlend lyfjakaup var gjald sjúklinga 325 kr., hækkað í 600, við erlend lyf 650 og hækkar í 1000, sérfræðiaðstoð hækkar úr 600 kr. í 1500. - Þessar aðgerðir, að hækka gjald sjúklingsins við hverja afgreiðslu lyfja og hverja sérfræðiaðgerð, létta 950 millj. kr. af ríkissjóði. M.ö.o.: þessir sjúklingar borga þessar 950 millj., en ríkisvaldið talar um leið um að þetta frv. um lækkun á sjúkratryggingagjaldinu ívilni þessu sama fólki.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Það er rétt, sem hv. þm.Bragi Níelsson sagði áðan, að við ættum öll að fagna í hjarta okkar yfir því, að þarna hefur þessi leiðrétting fengist, þó að hún sé langt frá því að vera nægileg miðað við það sem þurft hefði. Sannleikurinn er auðvitað sá, að hér var um mjög umdeildan tekjustofn að ræða sem var og er sjúkratryggingagjaldið, sem er brúttóskattur án alls frádráttar nema í einstaka tilfellum. Hann var auðvitað gagnrýndur mjög af stjórnarandstöðunni á sínum tíma þegar fyrrv. ríkisstj. setti þetta gjald á og tvöfaldaði það síðan. Ég tek undir það með hv. þm. Braga Níelssyni, að gjarnan hefði ég kosið að álögur þessar hefðu færst enn neðar, a.m.k. hjá þeim tekjulægstu, við hefðum jafnvel fellt sjúkratryggingagjald þeirra niður með öllu, en haldið því aftur í hámarki eins og það er á hæstu tekjunum til þess að jafna á milli. Hins vegar er það staðreynd, að hér er ekki einungis um að ræða að lækka gjaldið úr 2 í 1.5%, heldur er þarna einnig heimild til þess að nýta þetta í sambandi við persónuafsláttinn. Það er mjög mikils virði fyrir þá sem lægstar hafa tekjurnar. Ég vil taka það fram út af þeim athugasemdum í þessum efnum, sem án efa eru réttmætar, frá hv. 5. þm. Reykv., að auðvitað getum við endalaust deilt um hvernig við eigum að færa til tekjuöflunina í þjóðfélagi okkar. Við, sem stöndum að tekjutilfærslunni núna í sambandi við sjúkratryggingagjaldið t.d. annars vegar og skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði hins vegar, teljum að við séum þarna að framkvæma góða hluti, réttláta hluti í þágu almennings í landinu, í þágu launafólksins alveg sérstaklega. Aðrir geta svo verið á öðru máli um það og e.t.v. talið að skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði komi jafnvel verr niður á launamönnum almennt en niðurfellingin eða lækkunin á sjúkratryggingagjaldinu. Um þetta getum við sjálfsagt deilt endalaust, hvaða skattaaðferðir við eigum að taka upp. Ég sem sagt fagna þessu, þó ég taki það fram að ég hefði viljað ganga lengra. En út af lyfjahækkuninni og sérfræðiþjónustuhækkuninni vil ég aðeins segja þetta: Það er auðvitað alveg rétt, að þessar hækkanir koma býsna hart niður á fólki. En ég vil benda hv. þm. á það, að jafnhliða hækkun sjúkratryggingagjalds á fólk stóð fyrrv. hæstv. ríkisstj. einnig að hækkun þessara sömu gjaldskráa og sló þannig tvær flugur í einu höggi gagnvart því fólki.



Herra forseti. Frv. til laga um kjaramál, sem hér er til umr., er til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út hinn 8. sept. s.l. Í grg. fyrir þessu frv. er rakinn aðdragandi þessara laga sem öllum mun vera í fersku minni. Í byrjun sept. var ástandið þannig í þjóðfélaginu að sjávarútvegurinn var að stöðvast og augljóst var að þá mundi fleira þar eftir fylgja. Það var því ekki spurning um það, hvort ríkisvaldið þyrfti að gera einhverjar ráðstafanir, um það munu allir hafa verið sammála. Það hafði hins vegar dregist lengur en æskilegt hafði verið, þar sem þá voru liðnir tveir mánuðir frá því fráfarandi ríkisstj. hafði beðist lausnar og sat aðeins til bráðabirgða frá þeim tíma. Hún hafði því ekki talið sér fært að gera miklar ráðstafanir í þessum efnum, aðeins það sem var algjörlega óhjákvæmilegt. Má þar benda á auknar greiðslur úr Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins, en þær ráðstafanir juku enn á þann vanda, sem við var að eiga í septemberbyrjun, þar sem fjármagnsútvegun hafði verið látin bíða. Ég minni aðeins á þetta hér vegna þess að mér finnst nauðsynlegt að þetta sé ríkulega haft í huga þegar við ræðum um það mál sem frv. fjallar um. Í I. kafla laganna er fjallað um kjarasamninga og greiðslu verðbóta á laun. Samkv. ákvæðunum í þessum brbl. var breytt nokkuð ákvæðum laga nr. 3/1978, um ráðstafanir í efnahagsmálum, og síðari breyt. sem á þeim höfðu verið gerðar með lögum nr. 63/1978. N. fékk á sinn fund þá Jón Sigurðsson forstöðumann Þjóðhagsstofnunar og Ólaf Davíðsson starfsmann hennar til að gefa upplýsingar um þróun kaupgjalds og verðlags á þessu ári. Samkv. þeim upplýsingum, sem þeir gáfu, hefur framfærsluvísitalan hækkað um 135.3 stig frá ársbyrjun til 1. nóv. s.l. Þeir voru einnig beðnir um að reyna að meta hvað framfærsluvísitalan hefði hækkað mikið ef lögin frá því í febr. s.l. um efnahagsráðstafanir - febrúarlögin svokölluðu, - hefðu verið í gildi óbreytt til þess tíma. Þá gerðu þeir ráð fyrir að vísitalan hefði hækkað um 137.9 stig, eða 2.6 stigum meira. Kaupmáttur var hinn 1. des. talinn vera 105 miðað við 100 í ársbyrjun, og er þá ekki tekið tillit til þeirra skattbreytinga og félagslegra umbóta, sem gert er ráð fyrir í 2. og 3. gr. laga nr. 103 frá því í nóvembermánuði s.l. Hins vegar hefði kaupmátturinn verið 95 hinn 1. des. s.l. ef febrúarlögin hefðu gilt. Ársmeðaltal kaupmáttar í reynd er talið munu vera um 99, en hefði orðið 94–95 ef febrúarlögin hefðu gilt. Það er augljóst að vandi ríkissjóðs verður meiri vegna þeirra ráðstafana sem ríkisstj. hefur gert til þess að draga úr verðhækkunum og hækkun á framfærsluvísitölu. Þar er vitanlega um allháar upphæðir að ræða. Um það er einmitt fjallað í IV. kafla þessara laga, þ.e.a.s. tekjuöflunina til þess að vega á móti þessum útgjaldaráðstöfunum. Í III. kaflanum er fjallað um niðurfærslu vöruverðs og verðlagseftirlit. í 6. gr. er ríkisstj. veitt heimild til að fella niður sölugjald af einstökum matvörum eða matvöruflokkum. Sú upphæð er talin munu nema um 1.4 milljörðum það sem eftir er þessa árs frá 1. sept., en reiknað með að hún nemi um 5.8 milljörðum á næsta ári. Hér er því um allmikla skattalækkun að ræða sem verður að hafa í huga þegar talað er um skattahækkanir í þessu sambandi. Eins og ég sagði, þá er í IV. kaflanum fjallað um tekjuöflun, þ.e.e.s. um eignarskattsauka, þar sem er 50% hækkun á eignarskatti. Þessi leið var m.a. farin vegna þess að talið er að samkv. eignarskattsákvæðum hinna nýju skattalaga, sem samþ. voru á s.l. vori og eiga að ganga í gildi um næstu áramót og lagt verður á eftir árið 1980, muni eignarskatturinn hækka sem þessu svarar, þó það verði vitanlega nokkuð misjafnt. Í hv. Nd. voru gerðar breytingar á þessari grein á þá leið, að eignarskattsleysismörk þess fólks, sem fékk elli- og örorkulífeyri eða átti rétt á honum á árinu 1977, skuli hækka um 50% eða sem því svarar, þannig að álagður eignarskattsauki lækkar, enn fremur skuli eignarskattsauki lækkaður hjá þeim sem hafa lægstar tekjur. Í sambandi við þessa síðasttöldu breytingu flytur meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed. brtt., sem eingöngu er orðalagsbreyting, en ekki efnisbreyting. Í greininni, eins og hún kom frá hv. Nd., er talað um „samsköttuð hjón eða sambúðarfólk.“ Er þetta fellt niður þar sem það er framkvæmdaatriði eða hefð við framkvæmd skattalaga að það sambúðarfólk, sem óskar eftir samsköttun eins og hjón, hlýtur sömu skattalegu meðferð. Er því talinn óþarfi að taka þetta sérstaklega fram. Enn fremur er gerð sú breyt., að í staðinn fyrir „skuldlausa eign“ er talað um skattgjaldseign, sem er í samræmi við það sem raunverulega er í framkvæmd. Við 9. gr. brbl. voru gerðar þær breyt. í hv. Nd., að inn í hana voru tekin ákvæði reglugerðar sem gefin var út um framkvæmd brbl., um hvernig ætti að fara með tekjur manna sem hafa með höndum sjálfstæðan atvinnurekstur. Það snertir einnig 10. gr. Ef ekki hefði verið farið eftir þessum ákvæðum reglugerðarinnar, hefði skattur samkv. 10. gr. orðið miklu hærri. Enn fremur var í Nd. sett inn í 10. gr. ákvæði um að fella skuli niður skatt. samkv. 1. tölul. nái hann ekki 15 þús. kr. Það ætti að koma til góða þeim sem verst eru settir. V. kafli frv. fjallar um breyt. á lögum um sérstakt tímabundið vörugjald frá 1. júní 1978. Við vorum nú að afgr. þau brbl. frá þessari hv. d. Inn í þau brbl. voru teknar þær breytingar, sem felast í þessum kafla, ásamt fleiri sem voru fluttar af meiri hl. fjh.- og viðskn. Þessi kafli er því orðinn óþarfur. Þess vegna er lagt til að hann falli brott með þeim breytingum sem það hefur á kaflafyrirsagnir og númer á lagagreinum í því sambandi. Í VI. kafla frv. er fjallað um gjald á ferðalög til útlanda, sem tekið var upp, en á móti var hámarksupphæð ferðagjaldeyris tvöfölduð þannig að það var rýmkað um þann gjaldeyri sem ferðamönnum gafst kostur á að fá. Mun það hafa mælst vel fyrir hjá þeim sem á því þurftu að halda. Ég vil taka það fram í sambandi við umr., sem urðu áðan um sjúkratryggingagjaldið, og þá ábendingu sem þar kom fram, að það væri ekki eðlilegt að ræða þá tekjuöflun í sambandi við þetta mál. Þetta frv. fjallar eingöngu um tekjuöflun á þessu ári, en ekki tekjuöflun á næsta ári. Um hana fjalla þau frv. sem nú eru til umr. í hv. Nd. Ég tel því eðlilegra að umr. um það, skattamálin almennt á næsta ári og tekjuöflun ríkissjóðs þá, bíði þangað til við fáum þau frv. til umr. hingað í deildina. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta frv. nú, en meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ. með þeim breyt. sem ég hef gert grein fyrir.



Herra forseti. Við, sem skipum minni hl. fjh.- og viðskn. þessarar hv. d., skiluðum sérstöku nál., en vegna annríkis skrifstofu þingsins hefur það ekki birst hér enn. Ég vil geta þess, að við lýstum okkur í meginatriðum sammála því sjónarmiði sem kom fram í nál. minni hl. fjh.- og viðskn. Nd. í sambandi við þetta mál. Jafnframt tókum við fram, að við mundum að öðru leyti gera nánari grein fyrir afstöðu okkar við afgreiðslu málsins í þessari hv. deild. Eins og hv. síðasti ræðumaður tók fram, kom forstjóri Þjóðhagsstofnunar ásamt fulltrúa sínum á fund fjh.- og viðskn. í morgun og gaf margar mikilsverðar upplýsingar sem þeim ber að þakka. Það kemur óneitanlega margt einkennilegt fram þegar maður fer að skoða þessi mál öll ofan í kjölinn. Fyrst og fremst beinir maður þá huganum að því mikla ölduróti sem varð í íslensku þjóðfélagi við þær efnahagsaðgerðir sem voru gerðar af hálfu fyrrv. ríkisstj. með febrúarlögunum svokölluðu og síðari breytingum með brbl. í maí. Eins og okkur er öllum kunnugt, hv. alþm., þá var kannske aðalmál hinna tvennu kosninga sem fóru fram hér á landi á yfirstandandi ári, bæði sveitarstjórnar- og alþingiskosninganna, andstaðan gegn þessum ráðstöfunum. Aðalvígorðin voru þau og herhvötin að stimpla fyrrv. ríkisstjórnarflokka sem kaupránsflokka og stimpla þær nauðsynlegu varnarráðstafanir, sem óneitanlega fólust í febrúarlögunum, sem óþokkabragð gagnvart öllum launþegum landsins. Og þessir ágætu andstæðingar ríkisstj. höfðu sannarlega ríkulegan árangur af erfiði sínu. Þess bera merki úrslitin í þessum tvennum kosningum. En nú þegar öldurnar hefur lægt og menn geta sýnt yfirvegun er þeir fara í gegnum þessi mál, þá kemur dálítið einkennilegt á daginn. Samkv. því plaggi, sem við fengum frá fulltrúum Þjóðhagsstofnunar í morgun, kemur í ljós að kaupmáttur launa, ef miðað er við að febrúarlögin hefðu gilt áfram, hefði yfirleitt haldist, miðað við töluna 100 1. jan. 1978. Ársmeðaltalið, þrátt fyrir þessi gífuryrði um hið óskaplega kauprán, hefði orðið, ef þessi lög hefðu fengið að vera í friði, að maður tali nú ekki um ef þau hefðu mætt jafnmiklum velvilja og skilningi af hálfu stjórnenda launþegasamtakanna og ráðstafanir núv. hæstv. ríkisstj. hafa notið, ársmeðaltal kaupmáttar samkv. þessum illræmdu svokölluðu kaupránslögum er 94–95 stig á móti ársmeðaltalinu um 99 stig 1. des. 1978 miðað við núverandi aðgerðir. Ég vil benda á, þegar við miðum við það kaupgjaldsstig eða það kaupgjaldsákvæði, að samkv. ákvæðum laga um efnahagsráðstafanir frá því í febr. var gert ráð fyrir því að þau lög skyldu ekki gilda lengur en til 1. des., svo að þá hefðu verið að öðru óbreyttu greiddar fullar vísitölubætur. Þetta styrkir þá skoðun okkar, sem vorum stuðningsmenn fyrrv. ríkisstj., stóðum að febrúarlögunum og studdum þær nauðsynlegu varúðarráðstafanir sem fólust í efnahagsaðgerðunum í febr.-maí, að lögin fóru strax að bera jákvæðan árangur. Eins og ég sagði áðan: ef þeim hefði verið mætt af þeim skilningi og velvild sem síðar varð um ráðstafanir nýrrar ríkisstj., þá er ekki nokkur vafi á því, að okkur hefði orðið það ágengt í baráttunni við verðbólguna - öll rök hníga að því - að fullar vísitölubætur á a.m.k. laun hinna lægst launuðu og smátt og smátt ofar í launaþrepunum hefðu gengið að fullu í gildi miklu fyrr en menn höfðu áætlað. Við skulum svo athuga hvernig þetta aukna hlutfall í kaupmættinum, ef er miðað við 1. des. 1978, er fengið og hvað þær ráðstafanir, sem urðu til þeirrar kaupmáttaraukningar, hafa kostað þjóðina. Til þess að ná þessum að mínu mati lítilfjörlega og veikburða árangri þurfti að leggja alveg sérstaka skatta á þjóðina - skatta sem deilt er um hvort séu löglegir af því að þeir voru afturverkandi. Það þurfti að hækka eignarskattinn. Það þurfti að taka upp í fyrsta skipti þá skattvenju í íslensku þjóðfélagi að fara að gera fyrningar að skattstofni. Það var ekki nóg með að sérstakt vörugjald, sem hafði mætt óskaplegri mótstöðu af hálfu aðalstuðningsflokka núv. ríkisstj., Alþb. og Alþfl., væri framlengt, heldur var það í mörgum tilfellum hækkað allt upp í 30%, fyrir utan svo í lokin að stofnað var til tvöfaldrar gengisskráningar í þjóðfélaginu fyrir utan verulega gengislækkun. Þessum árangri hæla núverandi stjórnvöld sér mikið af, en allir viðurkenna að hann er þó engan veginn fullnæging á því loforði sem gefið var fyrir kosningarnar um að samningarnir skyldu verða að öllu leyti í fullu gildi. Það var framkvæmt með gífurlegum álögum á ríkissjóð, það þungum að þær ráðstafanir, sem þegar hafa verið gerðar og voru gerðar í haust, valda því, að til víðtækari skattheimtu þarf að grípa en þekkst hefur hjá þjóðinni um langan tíma. Slík skattbyrðastefna sem nú er stefnt óðfluga að og snertir hvern einasta lið fjármálakerfisins í landinu og allar atvinnugreinar hlýtur að hafa í för með sér að rekstri og afkomumöguleikum grundvallaratvinnuvega þjóðarinnar er teflt í stórhættu, að ekki sé meira sagt, og engan veginn séð fyrir um afleiðingar af þeim ráðstöfunum öllum. Eitt vitum við þó, sem blasir við, að nú er atvinnuörygginu, sem var þó grundvallaratriði í stefnu fyrrv. ríkisstj. og henni tókst að viðhalda með miklum ágætum allan tímann, er vægt að orði komist teflt í mikla hættu. Það kom fram í ræðu hv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., hv. 6. þm. Suðurl., þegar hann var að skýra frá tölum, að ekki hefði verið reiknað með þeim kjarabótum sem fælust í hinum svokölluðu „félagslegu umbótum“. Það er einn liðurinn í þeirri ríkjandi velvildarstefnu forráðamanna launþegasamtakanna, sem í þetta skipti sjá ástæðu til þess að styðja hverja þá aðgerð sem framkvæmd er af núv. stjórnvöldum, að hafa sitt mat á hlutunum. Þegar metnar eru almennar kjarabætur í þjóðfélaginu hefur verið mikið haft á orði að svokallaðar „félagslegar ráðstafanir“ hafa verið metnar, ef ég man rétt, jafngildi þriggja kaupgreiðsluvísitölustiga. Ekki hefur almenningi verið skýrt frá því, hvernig þessi niðurstaða sé fengin eða á hvern hátt sé háttað útreikningi þessara launabóta. En í sambandi við þessa umbun, þessa þóknun eða þessar bætur, sem eiga að koma í staðinn fyrir beinar kaupgreiðslur, hlýtur að vakna hjá manni sú spurning, hvort slíkar félagslegar umbætur muni hafa mikla þýðingu fyrir afkomu verkamanna t. a. m, austur á Stöðvarfirði, Borgarfirði eystra, Vopnafirði, Raufarhöfn, Þórshöfn, vestur á Ströndum eða Skaga eða í öðrum afskekktum héruðum. Ekki er ég í nokkrum vafa um að þetta muni menn telja mikið vafamál. Af því, sem ég hef nú sagt hér, kemur það bersýnilega fram, að miðað við allt það brambolt og þann óskaplega hernað, sem hafður var í frammi í sambandi við efnahagsaðgerðir fyrrv. ríkisstj., megi segja að árangurinn sé sá að aldrei hafi í íslensku þjóðlífi í kosningabaráttu, nokkru sinni fyrr eða síðar, tekist í jafnríkum mæli að gjörblekkja jafnmarga kjósendur á jafnskömmum tíma. Það var einhvern tíma sagt, það er gamalt máltæki: Fjöllin tóku jóðsótt og það fæddist lítil mús. - Og svo eftir að búið er að framkvæma allar þær gífurlegu skattbyrðaraukningar og þær efnahagsráðstafanir sem eiga eftir kannske að grípa inn í grundvallaratvinnuvegi þjóðarinnar - þeir munu kannske ekki bera þess bætur um langan tíma - þá er uppskeran ekki meiri en svo, að á meðaltalinu af kaupmætti launa yfir árið munar tæpum 4 stigum. Og hvað er svo með framhaldið? Með stefnu núv. hæstv. ríkisstj. í atvinnu-, launa- og skattamálum er búið að leggja slíkar byrðar á fjárhagskerfi ríkissjóðs, að honum er ætlað að standa undir 19 milljarða niðurgreiðslum fyrir utan ýmsar aðrar greiðslur í sambandi við ráðstafanir ríkisstj. í efnahagsmálum. Þó er mikill vafi á og hefur verið getið í aths. við fjárlagafrv., að mjög vafasamt sé að áætlað sé nægilegt fé til þess að standa straum af niðurgreiðslum í sambandi við kaupgjaldsvísitöluna svo að dugi út allt næsta ár. En til þess að einhver von sé til þess að afla ríkissjóði einhverra tekna til að létta þær gríðarlegu byrðar sem honum er ætlað að axla, hefur verið lagður á borð þm. bunki af frv. sem innihalda, ef lögfest verða, ákvæði um frekari skattheimtu sem nemur mörgum milljörðum. Eftir því sem ég hef frétt munu væntanleg skattaákvæði fela í sér að því er atvinnuvegina snertir 6 milljarða kr. aukna skattbyrði - fyrir atvinnuvegi sem allir ábyrgir aðilar viðurkenna að berjast í bökkum. Ég held að það sé réttmæli, að öllum hugsandi hv. alþm. sé mjög til efs hvort við núverandi aðstæður í þjóðfélaginu sé öruggt um að ekki verði um stórfelldan samdrátt í atvinnumálum þjóðarinnar að ræða á næstkomandi árum. Alla vega held ég að mikil bjartsýni fylgi því að halda að undirstöðuatvinnuvegir, sem hafa fengið slíkar kveðjur og slíkar álögur á sig sem fólust í ákvæðum brbl., sem verið er að staðfesta með þessu frv., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu um kjaramál, þoli beinlínis þær álögur sem þeim er ætlað að bera samkv. þeim frv. sem hér hafa verið lögð fram og okkur hefur verið tjáð að eigi að lögfesta hið allra bráðasta. Þrátt fyrir að þessar álögur yrðu samþ. kemur öllum þeim, sem best þekkja til málanna, öllum efnahagssérfræðingum og þeim, sem ættu að hafa besta kunnáttu og þekkingu á þessum málum, saman um að teflt sé á ystu nöf um afkomu ríkissjóðs og ríkisbúskaparins. Því ber allt að sama brunni, að því betur sem þessi mál eru athuguð komast menn að raun um að efnahagsráðstafanir hæstv. fyrrv. ríkisstj., sem gerðar voru í febr. s.l., voru nauðsynlegar varúðarráðstafanir í þjóðfélagi þar sem verðbólgan var að verða óviðráðanleg. Og þessar ráðstafanir voru þannig framkvæmdar, að fyrst og fremst voru byrðarnar þannig á lagðar, að reynt var að hlífa þeim sem minnsta höfðu getuna og minnstar höfðu tekjurnar, en aftur á móti lagt meira á hina, sem voru þess betur umkomnir að bera byrðarnar. Það var því um jákvæða stefnu að ræða í viðureigninni við verðbólguna. Það er enginn vafi á því, að ef þeim ráðstöfunum hefði verið tekið af jafnmiklum skilningi og velvild og öllum þeim boðorðum og öllum þeim ákvæðum og reglugerðum sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur verið að setja og alltaf hefur verið túlkað af forráðamönnum hinna stærstu launþegasamtaka að væri ekkert við að segja, þetta væri allt saman ágætt af því að nú væri við stýrið stjórn sem væri vinveitt verkalýðnum, ef þessar febrúaraðgerðir hefðu fengið jafnvelviljaðar móttökur, þá er enginn vafi á því, að við hefðum nú verið búin að ná stórfelldum jákvæðum árangri í viðureigninni við verðbólguna og allt það illa sem af henni stafar. Við hefðum þá ekki staðið andspænis því 1. des. að leggja á nýja skatta. Við hefðum ekki þurft að leggja á einhverja lúxusskatta og hafa þannig ríkisforsjá með neysluvenjum þjóðarinnar. Við hefðum getað lofað henni að hafa sín hljómflutningstæki og annað slíkt án frekari innflutningskostnaðar. Og við hefðum ekki þurft að fara að leggja lúxusskatt á hreinsiefni, tannkrem og þess háttar. En við hefðum þrátt fyrir þetta getað bætt kjör manna þannig að við hefðum verið þess megnugir að greiða mjög stórum hópi launþega fullar vísitölubætur. Þetta er hinn mikli munur á því, hvernig hefði farið ef viturlegar varúðarráðstafanir fyrrv. stjórnvalda hefðu fengið að njóta sín, ef óábyrgir lýðskrumarar hefðu ekki komist upp með það að brengla svo dómhæfni kjósenda þessa lands að þeir gátu ekki séð muninn á réttu og röngu. Það er eins og það sé jafnvel ófrávíkjanlegt lögmál, ef svokölluð vinstri stjórn nær völdum hér á landi, að hún þurfi alltaf að senda þjóðinni leiðinlegar jólagjafir. En af öllum þeim litlu og lélegu jólagjöfum sem vinstri stjórnir hafa sent þessu þjóðfélagi, þá held ég að þær jólagjafir, sem á að gefa þjóðinni núna, séu hvað lélegastar. Stórkostlega eru auknar skattbyrðar á öllum almenningi, ég endurtek: á öllum almenningi. Komið hefur fram í umr. um önnur mál hér, að þar er enginn undanskilinn. Ég sá það best þegar var verið að tala áðan um breyt. á lögum um almannatryggingar. Og um leið fylgir slíkum álögum og framkvæmdum mjög skert atvinnuöryggi að ekki sé meira sagt. Allar eru þessar framkvæmdir og þessi lagasetning mótuð af sundurlyndi, fálmi, úrræðaleysi og stundum algerri upplausn í starfi stjórnarflokkanna, sem best hefur komið fram á hinu háa Alþingi fyrr í dag. Það er því miður og verður að segjast, að nú þegar hv. Alþ. tekur sér jólafrí hefur kannske aldrei verið meira réttyrði sem sagt er, að hér kúri hnípin þjóð í miklum vanda. Svo leggjum við til, herra forseti, minni hl. fjh.- og viðskn. Ed., að þetta frv. verði fellt.



Herra forseti. Það kemur mér á óvart að hv. 2. þm. Norðurl. e skuli viðhafa annað eins lýðskrum og hér átti sér stað úr þessum stól áðan. Þykir mér miður að slíkt skuli ástundað nú þegar við erum að reyna að koma í gegn svo þýðingarmiklum frv. sem hér verður að afgreiða. Við skulum gera okkur það ljóst, að efnahagserfiðleikar hafa hrjáð þjóðina undanfarin ár. Það skal hafa í huga, að verkalýðshreyfingin gaf síðustu ríkisstj. mikinn umþóttunartíma og langan til þess að gera vitrænar ráðstafanir í efnahagsmálum, en þann tíma lét hún líða án þess að gera nokkurn skapaðan hlut. Og tíminn leið, verðbólgan jókst, varð meiri og meiri og var orðin svo óþolandi síðustu mánuðina að við sjáum nú að hún er illviðráðanleg. Það er viðskilnaður fyrri ríkisstj. sem gerir það að verkum að þessi frv. þarf að afgreiða. Ég vil minna á að þegar febrúarlögin voru sett, þá voru þau lög þannig gerð að þau skekktu og skældu alla kjarasamninga, gerðu það að verkum að lægst launaða fólkið, sem mikið þarf að vinna yfirvinnu til að hafa ofan í sig og á, var dæmt til þess að verða af þessari vinnu á þann veg að eftir- og næturvinna var lækkuð í áföngum. Ef því kerfi hefði verið haldið áfram, sem sjálfsagt hefur verið ætlunin, þá hefði verkafólkið í dag eða á næstu mánuðum þurft að starfa í yfir- og næturvinnu á dagvinnukaupi. Það skal hins vegar metið, að vísitala var greidd á allra lægstu laun eftir að verkalýðshreyfingin hafði gert vart við sig, eftir að verkalýðshreyfingin hafði mótmælt allkröftuglega, en það var ekki fyrr. Og það sem verst var við þau lög, að ríkisstj. gerði sér ekki ljóst að verkalýðshreyfingin gat alls ekki við þau unað, og því fór sem fór. Það skal haft í huga, að þessi lög voru í gildi alveg þar til núv. ríkisstj. kom til valda. Jafnframt var ástandið þannig í landinu, að atvinnuleysi var verulegt, atvinnuöryggi var ekki tryggt, - öfugt að það sem ræðumaður hélt fram áðan, - atvinnuvegirnir voru að stöðvast og það var bókstaflega allt í kaldakoli, því að þrátt fyrir aðgerðir frá hendi verkalýðshreyfingarinnar varð febrúarlögunum ekki hnekkt. Ég vil aftur á móti segja að ég er ekki fyllilega ánægður með það sem gert er nú. Okkur Alþfl.-mönnum finnst að það þurfi að hugsa betur fyrir efnahagsaðgerðum til langframa. Það hefur því miður ekki náðst samstaða um að gera það, en væntanlega næst sú samstaða innan tíðar. En það, sem þó hefur verið gert, hefur verið gert í friði við verkalýðshreyfinguna, með samþykki hennar og stuðningi. Ég vil taka það sérstaklega fram, að þær aðgerðir, sem gerðar hafa verið í félagsmálum nú og sumir gera lítið úr, eru miklu meira virði fyrir launafólkið í landinu en sem nemur þeim 3% sem oft er talað um. Það kemur mönnum alls staðar til góða, hvernig málum verður komið fyrir varðandi eftirvinnu, hvort hún er á föstudögum eða eigi. Það kemur öllum mönnum til góða, að verið er að lögfesta fleiri veikindadaga og slysadaga og annað í þeim dúr. Ég hygg að ef menn skoða málið grannt verði ljóst að það, sem nú er verið að gera, eru stórkostlegar réttarbætur til handa vinnandi fólki. Ég vil ekki gera lítið úr því, að efnahagserfiðleikarnir eru miklir og þeir eru vandleystir. Við þurfum á öðru að halda nú en því að reyna að rífa það niður sem þó er verið að reyna að gera. Við þurfum að sameinast í því að leysa þau stóru vandamál sem fyrri ríkisstj. skildi eftir sig. Það væri engin gósentími í dag þótt lögin, sem voru sett í febr., væru í gildi. Það væri félagsleg örbirgð og atvinnuleysi í landinu. Og það er ekki aðeins að verðbólgunni hafi verið haldið áfram, verið kynt undir henni á allan hátt, bæði með Kröfluævintýri og öðru, heldur hafði fólk í landinu megna vantrú á þeirri ríkisstj., sem fyrir var, og trúði því bókstaflega af fenginni reynslu að hún réði ekki við neitt. Því var hún rekin frá völdum. Við skulum vona að önnur eins öfl og þar stýrðu og komu efnahagslífinu og launakjörum almennings í landinu á vonarvöl komist ekki til valda aftur.



Herra forseti. Frv. þetta er eitt af nokkuð mörgum frv. sem flutt verða í samræmi við þau fyrirheit sem ríkisstj. gaf launþegasamtökunum um umbætur í félags- og réttindamálum samfara setningu laga um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu, nr. 103 30. nóv. 1978. Það hefur viljað brenna við, að þegar launþegi ætlar að fara í sumarfrí, þá fær hann ekki útborgað orlofsfé sitt vegna þess að vinnuveitandi hans hefur ekki gert skil á því til Póstgíróstofunnar. Þetta er sem betur fer ekki algengt, en ákaflega hvimleitt og óþægilegt fyrir þá sem í slíku lenda. Með breytingu, sem gerð er á reglugerð um orlof, er algerlega sett undir þennan leka. Nú verður skylt að greiða launþeganum út orlofsfé hans þegar hann hyggst taka sér frí, jafnvel þótt launagreiðandi hafi ekki skilað því til Póstgíróstofunnar. Auk þessarar reglugerðarbreytingar er svo gerð breyting á lögum um orlof sem nauðsynlegt er að ráðast í samhliða. Þar er Póstgíróstofunni eða öðrum innheimtuaðila orlofsfjár veitt heimild til að krefjast aðgangs að bókhaldsgögnum launagreiðanda, ef slíkt er nauðsynlegt til að staðreyna upplýsingar um greitt eða vangreitt orlofsfé. Loks eru svo að því er orlofsmálin varðar hafnar viðræður við Póstgíróstofuna annars vegar og Seðlabankann hins vegar um hækkun þeirra vaxta sem greiðast af orlofsfé. Þeir hafa fram að þessu verið aðeins 5%, sem dugir skammt í þeirri verðbólgu sem við höfum búið við. Í þessum viðræðum hefur þegar komið fram, að nettóvextir, þegar búið er að draga frá rekstrarkostnað Póstgíróstofunnar, munu rúmlega tvöfaldast a.m.k. og hugsanlegt að hægt sé að ná þar einhverju meira fram. Herra forseti. Ég legg til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og félmn. þessarar hv. deildar.



Herra forseti. Þetta er annað frv. í röð þeirra frv. sem ég ræddi um áðan, sem eru efndir á því fyrirheiti sem ríkisstj. gaf launþegasamtökunum um umbætur í félags- og réttindamálum samfara setningu laga um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu, nr. 103 frá 30. nóv. s.l. Með breytingum sem gerðar eru á tvennum lögum - lögum um ríkisábyrgð á launum við gjaldþrot og skiptalögum - er þeirri ábyrgð, sem ríkissjóður tók á sig árið 1974 á launum og fleiri kröfum launþega þegar kaupgreiðandi verður gjaldþrota, verulega breytt. Í raun og veru hafa þessi lög aldrei komið fullkomlega að tilætluðum notum vegna þess að þau náðu einungis til þeirra launa og annarra krafna sem til hafði stofnast á síðustu 6 mánuðum fyrir upphaf gjaldþrotaskipta. Oft er það hins vegar svo, að miklu lengri tími líður frá því að fyrirtæki kemst í greiðsluþrot og þar til úrskurður um gjaldþrot gengur en þessir 6 mánuðir. Voru kröfurnar því oft glataðar að hluta eða öllu leyti þegar til ríkisábyrgðarinnar átti að taka. Nú er þessi frestur hins vegar lengdur í 18 mánuði. Ætti með því að vera tryggt að lögin komi launþegum að því gagni sem efni stóðu til. Auk þessa eru svo þær breytingar gerðar á ríkisábyrgðinni að hún nær til örorkubóta, sem launþeginn á hjá fyrirtækjum, og einnig þeirra bóta, sem maki og börn eiga tilkall til vegna dauðsfalls fyrirvinnu af völdum vinnuslyss. Tæpast þarf að ræða svo sjálfsagt mál sem það er, að þessar bætur séu ekki látnar fara forgörðum þótt fyrirtæki, sem þær átti að greiða, verði gjaldþrota. Slíkt er auðvitað algjört réttlætismál. Svo er í þessu frv. nýmæli þess efnis, að hafi launþegi orðið fyrir kostnaði vegna tilrauna til að innheimta kröfu sína hjá launagreiðanda skuli sá kostnaður einnig rúmast innan ríkisábyrgðarinnar. Loks er með breytingu á reglugerð aukinn réttur launþega til vaxta af þeim greiðslum sem falla undir ríkisábyrgðina. Herra forseti. Ég leyfi mér einnig að leggja til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til félmn. þessarar hv. d. og til 2. umr.