Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hef ekkert á móti því, hvernig eigi að verja þessum skatti, ef á að leggja hann á, en ég tel tilgangslaust að ætla að styrkja aðila með því að skattleggja hann til þess sjálfan að njóta styrksins og sé þess vegna ekki ástæðu til þess að greiða atkv.



Herra forseti. Ég vil eindregið mælast til þess, að þetta mál verði ekki tekið til 2. umr. nú, og neyðist til þess að greiða atkv. á móti afbrigðum. Málið var afgreitt af nokkurri skyndingu út úr d. við 1. umr., og ég tel, að það fari ekki vel á því, að haldið sé áfram slíkri aðferð að knýja málið fram með óvenjulegum hætti. Hér er um að ræða eitt mesta vandamál, sem fyrir liggur, og slíkt úrlausnarefni, að ekki sýnist af veita, að lögskilinn frestur sé ætlaður þingmönnum, til þess að þeir geti áttað sig á því. Mér virðist þar að auki, að það sé nægur tími fyrir hv. meiri hl. til að koma málinu fram fyrir þann tíma, sem hann nú hefur ráðgert þinglausnir, þó að lögákveðinn tími sé látinn líða frá því að nál. er útbýtt. Enn hef ég a.m.k. ekki séð nál. eða brtt. minni bl. Það kann að vera, að það sé búið að útbýta þeim, en ég hef ekki séð þær. Og ég vildi eindregið fara þess á leit, að málinu yrði frestað, í fyrsta lagi þangað til þær lægju fyrir og í öðru lagi þangað til lögákveðinn tími hefur liðið frá því, að útbýting þessara þskj. hefur farið fram.

Forseti (EOl): Út af tilmælum hv. 1. þm. Reykv. vil ég taka fram, að það er að vísu ætíð leitt að þurfa að hraða svo þingmálum, að ekki sé hægt að hafa hina ákveðnu fresti um útbýtingu skjala. En reynsla af þingstörfum, þegar dregur fram að síðustu dögum hvers þinghalds, er sú, að þá sé ekki annars kostur en að afgreiða málin með nokkrum afbrigðum. Forseti hafði fyrir sitt leyti, eftir að meiri hl. heilbr.- og félmn. hafði skilað áliti og því verið útbýtt á venjulegan hátt, sett sig í samband við minni hl. og gert raunverulega samkomulag um, að jafnvel þó að ekki næðist að útbýta nú nál. minni hl., þá yrði ekki byrjuð umr. frá hálfu minni hl. fyrr en kl. 5 í dag, á síðdegisfundi. Ég get því miður ekki orðið við þeirri ósk að fresta að taka málið fyrir, því að af því mundi leiða, ef svipaðar óskir kæmu fram í sambandi við önnur mál, sem eftir eru á þinginu, að algerlega ókleift yrði að ljúka störfum þessa þings, sem þó er orðið alllangt, á þeim tíma sem verið er að keppast við nú. Ég mun þess vegna bera upp till. um, að veitt séu afbrigði, svo að þetta mál megi koma fyrir.



Herra forseti. Þegar um frv. þetta var fjallað í Ed., unnu nefndir beggja deilda saman að athugun þess, og áttu þá nefndarmenn í heilbr.- og félmn. þessarar hv. deildar þess kost að koma á framfæri ýmsum ábendingum um breytingar á frv. Í Ed. hafa síðan ýmsar breytingar í þá átt, sem ábendingar komu fram um, verið gerðar. Fæstar þeirra breytinga voru þó stórvægilegar. Eftir að frv. hafði nú verið vísað til heilbr.- og félmn., hefur hún tekið það til athugunar að nýju. Hafa nefndarmenn ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl. n., sem stendur að áliti á þskj. 599, leggur til, að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það nú liggur fyrir. Minni hl. n. telur hins vegar, að enn þurfi frv. breytinga við. Mun hann skila sérstöku nál. og væntanlega leggja fram brtt., en þar sem þeim hefur ekki enn verið útbýtt og það nál. liggur ekki fyrir, ræði ég það að sjálfsögðu ekki frekar. Ég skal svo ekki fjölyrða mjög um þetta mál, enda var það rækilega reifað af hæstv. félmrh. við 1. umr. þess. Ég vil þó segja þetta: Það er kunnara en frá þurfi að segja, að húsnæðismálin eða réttara sagt húsnæðiseklan er og hefur verið undanfarin ár eitt mesta vandamál okkar Íslendinga. Liggja ýmsar ástæður til þess öngþveitis, sem þau mál hafa komizt í, svo sem hin mikla dýrtíð og hinn hái og síhækkandi byggingarkostnaður, sem af henni hefur leitt, lánsfjárskortur og tilflutningur fólks í landinn. Í tíð fyrrverandi ríkisstj. undir forustu þáverandi félmrh., Steingríms Steinþórssonar, var með stofnun hins svokallaða almenna veðlánakerfis gert stærra átak til lausnar í þessum málum en nokkru sinni áður. Það veðlánakerfi var fyrst og fremst byggt á samningum við bankana um ákveðin framlög til íbúðarlána. Voru þeir samningar aðeins gerðir til tveggja ára. Hafa bankarnir ekki treystst til að endurnýja þá samninga. Hefur hið almenna veðiánakerfi því verið algerlega fjárvana nú um skeið, svo sem kunnugt er. Hafa því hlaðizt upp lánbeiðnir hjá húsnæðismálastjórn, sem ekki hefur verið unnt að sinna. Er nú svo komið, eftir því sem segir í grg. þessa frv., að 2004 lánaumsóknir liggja óafgreiddar hjá húsnæðismálastjórn og auk þess rúmlega þúsund umsóknir, sem aðeins hefur verið sinnt með smábyrjunarlánum. Þó að gert væri mjög myndarlegt átak með stofnseiningu hins almenna veðláankerfis, þá sýndi það sig, að það var ekki nægilegt til að leysa hinn stóra vanda, sem hér er við að etja. Fjárhæð sú, sem útveguð var til hins almenna veðlánakerfis, reyndist ekki nægjanleg, þó að þau framlög væru að vísu miklu hærri en nokkru sinni áður og þó að það hafi greitt úr vandræðum fjölmargra. Enn fremur skorti það á, að sjóði almenna veðlánakerfisins væri tryggt nægilegt fjármagn til frambúðar, og var raunar varla við því að búast, að hægt væri að fá bankana til að gera fasta samninga um lengra tímabil en til 2 ára. Hér var því þörf á stærra átaki en nokkru sinni áður. Með frv. þessu, ef að lögum verður, er einmitt slíkt átak gert til lausnar húsnæðisvandamálanna. Með frv. þessu, ef að lögum verður, er séð fyrir meira lánsfé til íbúðabygginga en nokkru sinni fyrr. Með frv. er gert ráð fyrir stofnun byggingarsjóðs ríkisins, og er honum lagt til allríflegt stofnfé. Standa vonir til þess, að hann geti, áður en langir tímar liðu, orðið það öflugur, að hann geti að verulegu leyti fullnægt eftirspurn eftir hinum nauðsynlegustu íbúðalánum. Jafnframt er gert ráð fyrir, að hið almenna veðlánakerfi starfi áfram við hlið byggingarsjóðs með svipuðum hætti og áður, og gefur ríkisstj. fyrirheit um það í grg. frv., að hún muni sjá svo um, að húsnæðismálastjórn fái á árinu 1957 eigi minni fjárhæð auk byggingarsjóðsins en 44 millj. kr. til lánsúthlutunar. Til viðbótar eru svo stóraukin framlög til byggingarsjóðs verkamanna og til útrýmingar heilsuspillandi íbúða. Hér er því um að ræða stóraukna fyrirgreiðslu af hálfu ríkisvaldsins til lausnar á húsnæðisskortinum. Þess er brýn þörf, því að það ástand, sem nú ríkir í þeim efnum, er óviðunandi. Fjöldi ungra manna hefur ráðizt í íbúðabyggingar í trausti þess, að lán mundi fást í gegnum veðlánakerfið, en stendur nú uppi ráðalaus. Byggingarnar standa því hálfgerðar og koma eigi að gagni, fyrr en íbúðareigendum er gerð einhver úrlausn um lánsfé, og þessir menn eiga vissulega skilið að fá fyrirgreiðslu. Þeir hafa margir lagt á sig mikið erfiði við byggingu íbúðanna og lagt fram mikla aukavinnu, sem þjóðfélaginu kemur til góða. Hér er um að ræða brennandi mál fyrir margt ungt fólk, fyrir mörg ung hjón og hjónaefni, sem ýmist hafa alls ekkert þak yfir höfuðið eða búa við allsendis ófullnægjandi húsnæði. Takist eigi að leysa þessi mál á viðunandi hátt, hlýtur þetta unga fólk að glata trausti sínu á þjóðfélaginu og tiltrú til þess, og hvernig er með sanngirni hægt að ætlast til þess, að ungt fólk, sem ekki á þess kost að stofna heimili, vegna þess að hvergi er mannsæmandi íbúð að fá, finni til þegnskapar og þakkarskuldar gagnvart þjóðfélaginu? Annað meginnýmæli þessa frv., sem hér liggur fyrir, er ákvæðin um sparnað til íbúðabygginga og þá fyrst og fremst fyrirmælin um skyldusparnað ungs fólks. Ég skal ekki fjölyrða um það efni, en vil aðeins segja það, að ég tel, að þar sé um mjög merkilegt nýmæli að ræða. Þar er farið inn á nýja braut, þar er um tilraun að ræða. Reynslan verður að skera úr, hversu sú tilraun tekst. Eins og ákvæðin eru úr garði gerð, held ég, að ekki sé of nærri neinum gengið. Hér veltur allmikið á því, hversu til tekst um framkvæmdina. Um það verður að setja nánari fyrirmæli í reglugerð. Er að því er mér virðist óhugsandi fyrir löggjafann að ætla sér að setja um það ýtarlegar reglur, en ég fyrir mitt leyti legg áherzlu á og það er áreiðanlega sjónarmið þess nefndarmeirihluta, sem ég hef hér orð fyrir, að framkvæmdinni verði hagað svo, að skriffinnska í sambandi við þetta verði sem minnst og að framkvæmdin öll verði sem greiðust, hvar sem er á landinu. Í sambandi við lausn húsnæðiseklunnar ber tvö atriði hæst, tvö atriði, sem eru nauðsynlegust, í fyrsta lagi útvegun lánsfjár til íbúðabygginga og í annan stað lækkun byggingarkostnaðar. Að mínu viti er lækkun byggingarkostnaðar ákaflega mikilsvert atriði. Byggingarkostnaður hefur farið síhækkandi og er nú orðinn svo mikill, að í raun og veru er óskiljanlegt, hvernig venjulegt fólk getur staðið undir byggingarkostnaði, jafnvel þó að það eigi kost byggingarlána. Það er hald ýmissa, sem til þekkja, að með skynsamlegum aðgerðum ætti að vera hægt að lækka ýmsa liði byggingarkostnaðar. Ég fagna því, að í þessu frv. er húsnæðismálastofnun sett á fót, m.a. í því skyni að vinna að lækkun byggingarkostnaðar. Henni er einmitt ætlað að beita sér fyrir umbótum í byggingarmálum, og henni er skv. 2. gr. frv. falið það hlutverk að koma á fót og annast leiðbeiningarstarf í því skyni að lækka byggingarkostnað og koma á hvers konar umbótum í húsagerð og vinnutækni við byggingu íbúðarhúsa. Enn fremur er henni ætlað að gangast fyrir fjöldaframleiðslu einstakra hluta til íbúðabygginga, tæknirannsóknum, kynningu nýjunga í byggingariðnaði, tilraunum, námskeiðum, hagkvæmum íbúðateikningum o.s.frv. Ég tel mjög mikilvægt og ég treysti því, að þessu hlutverki verði sinnt af alvöru og kostgæfni. Ég skal svo ekki hafa þessi orð öllu fleiri, en vil endurtaka, að hér er á ferðinni eitt merkasta mál, mál, sem miklar vonir eru tengdar við, og mál sem vonir margra eru tengdar við og beðið er eftir af mörgum með óþreyju. Mér dettur vitaskuld ekki í hug að halda því fram, að með þessari lagasmíð verði allur vandi leystur í þessum efnum, og mér dettur ekki í hug að halda því fram, að svo geti ekki farið, að þessi lagasmið þurfi við innan tíðar einhverrar lagfæringar eða leiðréttingar eða endurbóta. Það er einmitt eðli slíkrar löggjafar sem þessarar, að hún hlýtur að taka nokkrum breytingum eftir breyttum þörfum og aðstæðum á hverjum tíma. En hitt hika ég ekki við að fullyrða, að með þessari lagasmíð verður stærra skref stigið en nokkru sinni áður til þess að bæta úr því mikla vandamáli, sem hér er við að etja, húsnæðiseklunni. Mér er því sérstök ánægja að því að mæla með samþykkt þessa frv., og ég legg svo til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað áfram til 3. umr.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir til 2. umr., var afgr. í miklum flýti frá heilbr.- og félmn. Nd. í gærkvöld. Minni hl. n. hefur hins vegar ekki fyrr en nú nýlega unnizt tími til að vinna að brtt. og séráliti, en því mun væntanlega verða útbýtt nú á fundinum. Ég mun byrja á því að fara nokkrum orðum um einstakar greinar þessa frv., eins og það liggur hér fyrir. Minni hl. þykir óeðlileg sú nafnbreyting, sem í 1. gr. frv. er gerð með því að taka upp heitið húsnæðismálastofnun. Enn fremur kemur þar nafnbreyting á varasjóði hins almenna veðlánakerfis, sem nú á að heita skv. frv. byggingarsjóður ríkisins. Í 1. gr. er tekið fram, að fulltrúi Landsbanka Íslands skuli eigi hafa atkvæðisrétt um lánveitingar. Þessi setning þykir okkur í minni hl. mjög varhugaverð, - að taka þannig atkvæðisréttinn af fulltrúa þeirrar peningastofnunar, sem útvegar mikið af fénu, sem verja á til lána í íbúðabyggingar. Þessa atkvæðisréttar mun raunar ekki hafa verið neytt til þessa, en ekkert mun liggja fyrir um það, að fulltrúi Landsbankans óski þess að hafa hann ekki. 2. gr. frv. fjallar að mestu leyti um ýmis atriði, sem þegar eru ákveðin í gömlu lögunum, nr. 55 frá 1955, um þetta efni, en greinin er orðfleiri og nánar fram tekið en nú er ýmislegt varðandi tæknimál. Yfirleitt erum við í minni hl. ekki mótfallin þessum atriðum. Hins vegar er málsgr. í 2. gr. frv., sem við getum alls ekki fellt okkur við, en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Húsnæðismálastjórn er heimilt að láta undirbúa byggingu íbúðarhúsahverfa í kaupstöðum með því að láta gera skipulagsuppdrætti af þeim í samráði við skipulagsnefnd ríkisins. Þegar slíkir skipulagsuppdrættir hafa verið samþ. af skipulagsnefnd og félmrh., er viðkomandi bæjarfélagi skylt að heimila byggingarnar og láta af hendi eða útvega landssvæði fyrir þær, ef með þarf með eignarnámi, og fer um eignarnám skv. l. nr. 61 frá 1917. Sömuleiðis er viðkomandi bæjarfélagi skylt að leggja nauðsynlega vegi og leiðslur um slík hverfi innan hæfilegs tíma að mati húsnæðismálastjórnar og félmrh.“ Við teljum mjög varhugaverða þessa beimild til að fela húsnæðismálastjórn í raun og veru yfirráð þess, hvernig fara á með fé bæjarfélaganna, og einnig það ákvæði þessarar málsgr., að skylt sé að leggja nauðsynlega vegi og leiðslur innan hæfilegs tíma að mati húsnæðismálastjórnar. Þetta ákvæði er enn harðara gagnvart bæjarstjórnunum heldur en hið fyrra. Í grg. frv., eins og það var lagt fyrir Ed., sagði, að þetta ákvæði væri sett í l. til þess að koma í veg fyrir, að viðkomandi bæjarfélag gæti hindrað byggingu íbúðarhúsa, sem húsnæðismálastjórn teldi hagkvæma. Það er ákaflega einkennileg ályktun að ætla, að bæjarfélögum sé það hagsmunamál að hindra byggingu hagkvæmra íhúða. En það verður að telja alls ótækt að fela öðrum aðila, sem alls ekki starfar á vegum bæjarstjórnanna, íhlutun um fjármál þeirra. Þess vegna leggjum við eindregið til, að þessi málsgr. hverfi, eins og raunar þessi grein öll, en fyrir því verður gerð nánari grein hér á eftir. Um II. kafla frv. er það að segja, að hann er efnislega mjög samhljóða gömlu lögunum um sama efni. Þar er aðeins þetta nýyrði, sem fyrr var getið: „byggingarsjóður ríkisins“, en veðlánakerfi til íbúðabygginga á að verða einhvern veginn skilið frá honum. 5. gr. er einnig samhljóða 5. gr. gömlu laganna að öðru leyti en því, að hér eru ákvæði, sem miðast við greinar í þessu frv., sem við munum leggja til að verði felldar burt, og getum við þess vegna ekki fallizt á þessa grein eins og hún er. Í 6. gr. um útlánareglur húsnæðismálastjórnar er tekið fram, að lánin skuli greidd lántakendum í peningum. Í eldri lögunum var heimild til að greiða lántakendum lánin í bankavaxtabréfum með samþykki lántakanda. Þetta virðist sumum hafa þótt nokkuð varhugavert ákvæði. Sannleikurinn er sá, að þessu ákvæði hefur verið mjög lítið beitt, og fulltrúi frá Landsbankanum, sem kom til viðtals við heilbrigðís- og félagsmálanefndir beggja deilda, taldi það fremur til bóta að halda ákvæði um, að greiða mætti lánin einnig í bankavaxtabréfum. Enn fremur gæti hugsazt, að heppilegt væri, að þessi lán mætti einnig veita til gagngerðra endurbóta á húsum, þannig að teljast mætti til nýbygginga. Það er oft svo með mjög gömul hús og úr sér gengin, að þau eru orðin óhæf til íbúðar í því ástandi, sem þau eru, en spara má mikið fé með því að gera á þeim gagngerar endurbætur. Slíkar breytingar eru mjög kostnaðarsamar, og það væri mjög æskilegt, að hægt væri að fá lán úr þessum sjóðum til þeirra hluta. Í b-lið 6. gr. segir, að lánsupphæðin megi aldrei nema meiru en 100 þús. kr. á hverja íbúð. Nú er það svo, að ýmsir lífeyrissjóðir hafa heimild til að veita lán allt að 120 þús. kr. út á hverja íbúð, og það væri æskilegt, að þessu væri breytt, því að það er líklegt, að hér sæki í sama horfið og hjá lífeyrissjóðunum, og væri þá umsvifaminna að breyta upphæðinni strax. í g-lið 6. gr. eru ákvæði um heimild félmrh. til þess að setja nánari ákvæði í reglugerð um veitingu lána og um lánveitingar til einstaklinga, - skuli m.a. setja ákvæði, sem tryggi, að farið sé eftir ástæðum umsækjanda og húsnæði, fjölskyldustærð, efnahag, lánamöguleikum og fleiru, enn fremur um hámarksstærð íbúða, sem veita má lán til. Eftir þeim hugmyndum, sem komið hefur á daginn að hæstv. félmrh. hefur um æskilega hámarksstærð íbúða, virðist þetta allhæpið ákvæði. Það hefur mjög komið fram hér í umr., að hæstv. núverandi stjórnarsinnar telja það mjög æskilegt, að fólk búi í sem allra minnstum íbúðum. Það er alveg rétt, að það er óþarfi fyrir ungt barnlaust fólk að búa í mjög stórum íbúðum og eins fyrir hjón, sem eru orðin ein á fullorðinsárum, börn þeirra vaxin úr grasi og farin að heiman, enda segja fróðir menn, að hver fjölskylda þurfi. ef vel á að vera, að eiga þrjár íbúðir um ævina; fyrst 2–3 herbergja íbúð, svo stærri íbúð, þar sem hvert barn getur haft sitt herbergi, og síðan aftur íbúð svipaða að stærð og þá fyrstu. En eins og nú háttar um skilyrði fólks til að byggja sér húsnæði, þá er mjög erfitt fyrir það að framfylgja þessari reglu, fyrr en ef til vill börnin eru orðin stálpuð. Það getur haft mjög óheppilegar afleiðingar fyrir fólk, sem hefur komizt af með litla íbúð 4, 5, 6 fyrstu búskaparárin, að búa ekki í stærri íbúð eftir 14–20 búskaparár. Það hefur verið vitnað hér í þessum umr. til þeirrar stefnu, sem ríki í íbúðabyggingum í Svíþjóð og hafi ríkt þar. Sagt er, að íbúðirnar í Stokkhólmsborg séu að meiri hluta mjög litlar. En nú þykir það komið á daginn, að þessi smæð íbúða hafi mjög óheppileg áhrif þjóðfélagslega, því að unglingar, sem búa í svo litlum íbúðum, hafi ekki svigrúm heima hjá sér til að sinna verkefnum sínum, hvort sem er við skylduvinnu eða tómstundavinnu, og leiti í þess stað mun meira út fyrir heimilið til að afla sér skemmtana. Unglingarnir hafa ekki skilyrði til að sinna starfi og leik heima fyrir, og vettvangur þeirra verður því meira á götunni en annars væri, ef fólk hefði getað eignazt stærra húsnæði. Í niðurlagi 6. gr. stendur, að heimilt sé að setja það skilyrði fyrir láni, að bygging skuli hafin á tilsettum tíma árs, að bygging sé ekki hafin, áður en skriflegt lánsloforð er gefið, nema leyfi húsnæðismálastjórnar komi til, og að bygging sé undirbúin með þeim hætti, sem húsnæðismálastjórn telur nauðsynlegt. - Þetta ákvæði getur haft mjög óheppileg áhrif, sérstaklega utan Reykjavíkur, því að örðugt er að þurfa að leita til Reykjavíkur í hvert skipti um leyfi til byggingar og til að leita eftir lánsloforði. Þess vegna þætti okkur í minni hl. mjög æskilegt, að sveitarstjórnir utan Reykjavíkur og Hafnarf jarðar hefðu slíka heimild. Í III. kafla laganna er fjallað um sparnað til íbúðabygginga. Þar er bæði gert ráð fyrir frjálsum sparnaði og skyldusparnaði, sem ætlazt er til að fólk á vissum aldri inni af hendi. Það er sjálfsagt og eðlilegt að örva fólk til að spara fé sitt af frjálsum vilja, en ég hef megna vantrú á því, að hið opinbera skyldi fólk til þess og allra sízt takmarkaðan hóp af fólki, enda er alveg ófyrirséð, hver haldsemi þessa skyldusparnaðarákvæðis til fjáröflunar til íbúðabygginga verður. Mjög víðar undanþáguheimildir eru í 11. gr. frá skyldusparnaðarákvæðunum, svo að ómögulegt er að segja það fyrir, hve mikið fé kann að fást með þessum ráðstöfunum. Annars virðist vera dálítið á huldu, hvernig beri að skilja þennan skyldusparnað. Ná þessi ákvæði til alls fólks á aldrinum 16–25 ára, hversu lág laun sem það hefur? Fyrir nokkru, þann 11. maí, stóð í stjórnarblaðinu Tímanum eftirfarandi ritstjórnargrein, - hún var tekin upp úr forustugrein Alþýðublaðsins, enda er það ef til vill eðlilegt, að Tíminn beri þarna Alþýðublaðið fyrir sig, þar sem mjög líklegt er, að um blekkingu sé að ræða. Í greininni segir m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Skyldusparnaði fylgja þau réttindi, að þegar sparifjáreigendur, sem ætla að stofna heimili, þ.e. hjón eða hjónaefni, hafa eignazt innstæðu, sem nemur 25 þús. kr., hafa þau forgangsrétt á láni úr byggingarsjóði, og má lánið nema allt að 2/3 af kostnaðarverði þeirrar íbúðar, sem þau hafa hug á að eignast. Rétt er að líta örlítið nánar á það, hvernig þessi skyldusparnaður verkar. Tökum t.d. ungmenni, sem vinnur sér inn að jafnaði 30 þús. kr. árlega á aldrinum 16–20 ára, eða um 5 ára skeið, en 39 þús. kr. eru lágmarkslaun til að vera skyldur til að spara, en auðvitað er það öllum frjálst.“ Þetta er það, sem mér sýnist að bæði þessi stjórnarblöð hafi misskilið. En sé skilningur þeirra réttur, þá held ég að væri nauðsynlegt að hafa ákvæði laganna um þetta skýrari. Í greininni segir enn fremur, með leyfi hæstvirts forseta: „Á þessum 5 árum hefur þetta ungmenni lagt árlega til hliðar um 1800 kr., eða 9000 kr. á öllu tímabilinu. Má því gera ráð fyrir, að eftir 5 ár eigi þetta ungmenni inni í byggingarsjóði ekki minna en 12000 kr., er vextir hafa lagzt við. Stofni nú ungmennið ekki heimili við tvítugsaldur eða ákveði að spara áfram til 25 ára aldurs, verður upphæðin orðin yfir 25000 kr., þótt aldrei sé reiknað með meira en 30 þús. kr. lágmarkstekjum, sem að sjálfsögðu er of lágt reiknað, ef um er að ræða fullvinnandi mann, sem kominn er yfir tvítugt. Fleiri slík dæmi mætti nefna. Ungt fólk ætti vissulega að íhuga þessi mál rækilega og vera á varðbergi fyrir þeim, sem eru að reyna að vekja óánægju í sambandi við það.“ Þetta sagði Tíminn 11. maí. Er það mjög eðlilegt, að Tíminn skuli prenta þetta upp úr Alþýðublaðinu, ef til vill í þeirri trú, að þetta sé rétt, til að draga úr þeirri óánægju, sem bv. stjórnarsinnar óttast að sparnaðarskyldan veki hjá ungu fólki. Annars mun ég ræða um greinarnar um sparnaðinn nánar síðar, og við munum leggja fram brtt. þess efnis, að sparnaðurinn verði algerlega frjáls og enginn verði skyldaður til sparnaðar, en fríðindi þeirra, sem vilja spara af frjálsum vilja, verði hins vegar nokkuð aukin frá því, sem nú er. Heyrzt hefur, að einhverjir óttist, að slíkur frjáls sparnaður til íbúðabygginga mundi draga sparifé frá öðrum peningastofnunum. En það er ekki mikil ástæða til að óttast slíkt, ef sá frjálsi sparnaður er bundinn við vissan tíma, eins og er raunar hér í lögunum, t.d. 5 ár. Fólk mundi alltaf síður vilja binda fé sitt til svo langs tíma, jafnvel þótt með meiri fríðindum væri en eru um venjulegt sparifé. Þá er 17. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir, að sveitarsjóðir hækki framlag sitt í sjóð til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum. Þessi hækkun er gert ráð fyrir að nemi 1/3 frá því, sem nú er, en það er mjög hæpið, að ýmis sveitarfélög telji sér fært að takast slíkt á herðar. Loks er 25. gr., sem minni hl. heilbr.- og félmn. er alveg mótfallinn, því að við teljum óþarft að afnema lög nr. 55 frá 1955, um húsnæðismálastjórn o.fl., en mun skynsamlegra að miða form frv. við breyt. á þeim lögum. Í samræmi við þá skoðun okkar gefum við út svo hljóðandi nál., sem ég mun nú lesa, með leyfi hæstv. forseta, af því að ég held að því hafi ekki enn þá verið útbýtt: [Sjá þskj. 606.] Brtt. þær, sem við flytjum við 2. umr. málsins, eru samhljóða brtt., sem minni hl. heilbr: og félmn. í Ed. flutti við frv. þar, en til frekari glöggvunar á því, hvernig till. okkar mundu verka, ef frv., svo breytt, verður að lögum, mun ég nú reyna að rekja það. Það er þá fyrst við 1. gr. frv., að 3. málsgr. 1. gr. laga nr. 55, 1955 orðist svo: „Í húsnæðismálastjórn eiga sæti 5 menn, 4 kosnir hlutbundinni kosningu af Sþ. til 3 ára í senn og einn skipaður af félmrh. samkv. tilnefningu Landsbanka Íslands. Varamenn skulu vera jafnmargir og valdir á sama hátt. Húsnæðismálastjórn skiptir með sér störfum.“ Fyrsta gr. mundi hljóða með þessari breyt. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Setja skal á stofn húsnæðismálastjórn, sem heyrir undir félmrn. Verkefni húsnæðismálastjórnar er að beita sér fyrir umbótum í byggingarmálum og að hafa yfirumsjón lánsfjáröflunar og lánveitinga til íbúðabygginga í landinu.“ Þá fellur hér út næst málsgr. um það, hvernig húsnæðismálastjórn var skipuð, en í staðinn kemur greinin, sem ég las áðan um, að í húsnæðismálastjórn skuli eiga sæti 5 menn, 4 kosnir hlutbundinni kosningu af Sþ. til 3 ára í senn og einn skipaður af félmrh. o.s.frv. Loks heldur sér lokamálsgr. þessarar 1. gr.: „Félmrh. ákveður þóknun húsnæðismálastjórnar, en kostnaður af störfum hennar skal greiddur úr ríkissjóði.“ 2. gr. þessara laga mundi hljóða svo með þeim breyt., sem við leggjum til að felist í frv.: „Húsnæðismálastjórn skal vinna að umbótum í byggingarmálum með því m.a.: 1) Að koma á fót og hafa yfirstjórn á leiðbeiningastarfsemi fyrir húsbyggjendur í því skyni að lækka byggingarkostnað og koma á hvers konar umbótum í húsagerð og vinnutækni við húsbyggingar. 2) Að láta fara fram rannsókn og samanburð á byggingarkostnaði húsa víðs vegar á landinu í því skyni að finna, hverjir byggja hús með minnstum kostnaði og hvað veldur þeim mun, sem er á byggingarkostnaðinum. 3) Að gangast fyrir tæknirannsóknum og kynningum nýjunga í byggingariðnaði með sýningum, námskeiðum og útgáfu rita. 4) Að beita sér fyrir útvegun hagkvæmra íbúðateikninga. 5) Að beita sér fyrir endurskoðun byggingarsamþykkta, þar sem þess þykir þörf.“ Þá er gert ráð fyrir, að sú málsgr., sem hér er seinust í 2. gr. laganna, eins og þau eru nú, falli brott, en í staðinn komi áframhaldandi töluliðir: „6) Að leggja áherzlu á stöðlun (standandiseringu) sem flestra hluta til íbúðabygginga og fjöldaframleiðslu slíkra hluta.“ Þetta ákvæði er raunar í því frv., sem hér liggur fyrir, eins og það er, og væri að sjálfsögðu til mikils hagræðis, ekki sízt fyrir þá, sem annast útveganir hinna ýmsu hluta til húsbygginga. „7) Að semja og gefa út reglur um lágmarkskröfur um byggingar, sem lán eru veitt til, svo sem um einangrun, lofthæð o.s.frv., sem og leiðbeiningar um undirbúning teikninga og áætlana. 8) Að stuðla að auknum byggingarefnarannsóknum. 9) Að láta fara fram samkeppni um byggingu hagkvæmra íbúða með því að bjóða lán þeim, sem tekið gætu að sér að byggja flestar hagkvæmar íbúðir af ákveðinni meðalstærð fyrir tiltekna upphæð. 10) Að koma á fót byggingarmiðstöð í samvinnu við framleiðendur og innflytjendur byggingarefna, þar sem væri sýning á byggingarefnum, húshlutum og íbúðateikningum og almenn leiðbeiningastarfsemi fyrir húsbyggjendur færi fram. 11) Að gera grein fyrir raunverulegri þörf landsmanna fyrir íbúðabyggingar á hverjum tíma og gera tillögur og áætlanir um, hvernig þeirri þörf verði fullnægt á sem hagkvæmastan hátt og með sem minnstum tilkostnaði. Félmrh. er heimílt í þessu skyni að fela húsnæðismálastjórn í samvinnu við sveitarstjórnir, fasteignamat ríkisins og hagstofuna að koma upp spjaldskrá yfir allt íbúðarhúsnæði í landinu.“ Í stað 2. málsgr. þessarar gr., eins og hún er nú í lögunum, komi síðan þrjár nýjar málsgr., er orðist svo: „Setja skal á fót tækniráð húsnæðismálastjórnar, er sé skipað fulltrúum frá eftirtöldum aðilum: Húsnæðismálastjórn, iðnaðardeild atvinnudeildar háskólans, húsameistara ríkisins, Iðnaðarmálastofnun Íslands, skipulagsstjóra ríkisins, teiknistofu landbúnaðarins, Landssambandi iðnaðarmanna, Félagi íslenzkra iðnrekenda, byggingarvörudeild Sambands íslenzkra samvinnufélaga og Félagi íslenzkra byggingarefnakaupmanna. Verkefni tækniráðs er að vera húsnæðismálastjórn til ráðgjafar í tæknimálum og eiga frumkvæði að tillögum, er til umbóta og framfara horfa í byggingarmálum, og leggja fyrir húsnæðismálastjórn til ákvörðunar. Félmrh. ákveður þóknun til meðlima tækniráðs og setur reglugerð um starfsemi þess að fengnum tillögum húsnæðismálastjórnar.“ Í þessum till., sem ég hef nú rakið, eru tvö höfuðnýmæli, sem gert er ráð fyrir að komi inn í 2. gr., annað um byggingarmiðstöð. Ég hef orðið þess vör, að sumir hafa misskilið dálítið þessa hugmynd, en gert er ráð fyrir, að byggingarmiðstöð sé fyrirtæki, þar sem húsbyggjendur geti leitað sér upplýsinga um þá hluti, sem til eru á markaðnum til húsbygginga, og fengið ýmsar upplýsingar um notkun þeirra, gæði, verð o.s.frv. Þannig væri á einum stað sýnishorn af ýmsum tegundum af gólfdúk, binum og þessum tegundum af málningu og þess háttar, svo að dæmi séu nefnd. Húsbygging er fjárfrekt og tímafrekt fyrirtæki, en um þessi efni er fjöldi fólks, sem Leggur út í húsbyggingar, þó alls ófróður. Þess vegna mundi slík byggingarmiðstöð spara húsbyggjendum almennt mikinn tíma og þá mikið fé um leið. Hitt nýmælið er tillaga um tækniráð. Það var hugmynd, sem kom fram frá fulltrúum sjálfstæðismanna í húsnæðismálastjórn í vetur, og gagnsemi þess að hafa slíka menn til ráðuneytis í þessum efnum liggur í augum uppi. Því tókum við tillögu fulltrúa flokks okkar í húsnæðismálastjórn hér upp. Þá er brtt. við 3. gr. frv. um að hún verði 4. gr. Ég ætla að lesa alla gr. í gömlu lögunum, eins og hún verður með þessari breytingu: „Í varasjóð hins almenna veðlánakerfis rennur: a) Afborganir og vextir lána, sem veitt hafa verið og veitt verða af framlögum ríkisins til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum. b) Eignir lánadeildar smáíbúða, þegar greiddar hafa verið skuldir hennar. c) Lántökugjald af lánum veðdeildarinnar samkv. lögum þessum. d) Höfuðstóll og vaxtafé, sem komið er í gjalddaga til útborgunar, sé þess eigi vitjað innan 20 ára frá gjalddaga, sbr. 18. gr. laga 55/1945. e) Lán ríkisins til lánadeildar smáíbúða. f) A-flokka bréf ríkisins, er keypt voru fyrir tekjuafgang ríkissjóðs 1955. g) 2/3 af stóreignaskatti samkv. lögum frá 1957. h) 1% álag, er innheimta skal aukalega á tekju- og eignarskatt, stríðsgróðaskatt og aðflutningsgjöld samkv. tollskrá með gildandi viðaukum. Varasjóður þessi skal vera í vörzlu veðdeildar Landsbanka Íslands.“ 4. brtt. okkar er við 4. gr. frv. um, að hún verði 3. gr. og orðist svo: „2. og 3. málsgr. 3. gr. laga nr. 551 1955 orðist svo: Í þessu skyni skal veðdeild Landsbanka Íslands vera heimilt að gefa út bankavaxtabréf, samtals allt að 100 millj. kr. á ári, næstu 10 ár. Vaxtabréf þessi skulu vera þannig, að annar hlutinn, A-flokkar, verði með föstum vöxtum og afborgunum, en hinn hlutinn, B-flokkar, allt að 50 millj. kr. á ári, verði með vísitölukjörum, þannig að greiðslur afborgana og vaxta séu bundnar vísitölu framfærslukostnaðar. Eigi skal öðrum en veðdeild Landsbanka Íslands heimilt að gefa út vísitölubundin verðbréf, nema sérstök lagaheimild komi til.“ Þessar tvær málsgr. breyta hinum tveimur núgildandi málsgr. í 3. gr. laga nr. 55 frá 1955, enda voru þau aðeins miðuð við skamman tíma eða 2 ár. Þá er lagt til, að 5. gr. frv. falli niður, og við 6. gr. er lagt til, að hún verði 5. gr. og fjalli um breyt. á 6. gr. l. nr. 55/1955, sem kemur til með að hljóða svo eftir breytinguna: „Almennar útlánareglur veðlánakerfisins samkv. 3. gr. eru þessar: a) Lánin veitast aðeins til byggingar íbúða, meiri háttar viðbygginga eða kaupa á nýjum íbúðum. Þau skulu greidd lántakendum í peningum. Þó skal heimilt að greiða lánin í bankavaxtabréfum, ef lántakandi er því samþykkur. Heimilt er að lánin komi til útborgunar í hlutfalli við það, hversu langt er komið byggingu húsnæðis, eftir því sem nánar verður ákveðið í reglugerð. Ef byggingarfélag er lántakandi, skal láninu skipt að byggingu lokinni á hlutaðeigandi íbúðir. b) Lánsupphæð nemi samtals allt að 2/3 hlutum verðmætis íbúðar samkv. mati trúnaðarmanna veðdeildar Landsbanka Íslands, þó ekki meiru en 100 þús. kr. út á hverja íbúð. Ef fleiri íbúðir eru í sama húsi, má lána út á hverja íbúð fyrir sig. c) Lán til hverrar íbúðar skal vera í tvennu lagi, A- og B-lán. Allír, sem hafa fengið A-lán, skulu eiga rétt til að fá B-lán allt að sömu upphæð. Lántökugjald skal vera 1%. d) A-lánin skulu tryggð með 1. veðrétti, en B-lánin með 1. samhliða veðrétti eða 2. veðrétti í hlutaðeigandi íbúð. e) A-lánin skulu vera jafngreiðslulán (annuitetslán) með 7% ársvöxtum til allt að 25 ára, og skulu jafngreiðslurnar inntar af hendi mánaðarlega, nema öðruvísi sé ákveðið. Þegar Alán er veitt af andvirði seldra bankavaxtabréfa, mega vextir vera 1/4 % hærri en vextir bankavaxtabréfanna fyrir kostnaði veðdeildarinnar. A-lán skulu færð sérstaklega í reikning lánsstofnana, og skulu þær gefa veðdeildinni árlega skýrslu um þau. f) B-lánin skulu vera með hliðstæðum kjörum og vísitölubundin verðbréf, sem út verða gefin. Vextir mega vera 1/4 % hærri en vextir hinna vísitölubundnu bankavaxtabréfa fyrir kostnaði veðdeildarinnar. g) Veðdeildinni er heimilt að breyta vaxtakjörum og lánstíma á nýjum lánum að fengnu áliti húsnæðismálastjórnar og samþykki ríkisstjórnar.“ Hér er lagt til að h-liður bætist við: „Félmrh. skal að fengnum till. húsnæðismálastjórnar setja með reglugerð nánari ákvæði um úthlutun lána, er húsnæðismálastjórn hefur með höndum.“ Síðan leggjum við til, að 7. og 8. gr. frv. falli niður og 9. gr. verði 6. gr. frv. og orðist svo: „9. gr. laga nr. 55/1955 orðist svo: Setja skal á stofn undir yfirstjórn húsnæðismálastjórnar og veðdeildar Landsbanka Íslands sérstakt form spariinnlána í bönkum og sparisjóðum, er nefnist húsinnlán. Húsinnlán skulu vera samningsbundin spariinnlán einstaklinga, er leggja inn fé af atvinnutekjum sínum, minnst 5 þús. kr. á ári í a.m.k. 5 ár. Húsinnlán skulu bera 1% hærri ársvexti en almennir sparísjóðsvextir Landsbanka Íslands eru á hverjum tíma, og skal það fé, sem sparað er á þennan hátt, vera undanþegið tekjuskatti og útsvari, þó ekki yfir 5 þús. kr. á ári. Bankar og sparisjóðir skulu skyldir að taka við peningum til húsinniána. Það fé, sem innborgast til húsinnlána, skal ganga til kaupa á Á-bankavaxtabréfum hins almenna veðlánakerfis. Húsinnlán skulu færð á sérstakan reikning lánastofnana, og skulu þær gefa húsnæðismálastjórn skýrslu um þau. Húsinnlán fást útborguð að minnst 5 árum liðnum frá því að innlög hófust. Öðlast þá eigendur þeirra rétt til að fá íbúðarlán hjá hinu almenna veðlánakerfi, allt að 25% hærra en venjnlegt lánshámark er, þó aldrei yfir 2/3 hluta af matsverði viðkomandi íbúðar, og skylt er að láta þá sitja fyrir um lán. Um framkvæmd þessarar greinar fer að öðru leyti eftir því, sem nánar verður ákveðið í reglugerð um húsinnlán, sem félmrh. skal setja að fengnum till. húsnæðismálastjórnar og veðdeildar Landsbanka Íslands.“ Loks leggjum við til, með því að gert er ráð fyrir í þessum brtt. okkar, að lögin nr. 55 frá 1955 haldi gildi sínu svo breytt, að 10., 11., 12., 13., 14. og 15. gr. frv. falli niður og að 16. gr. verði 7. gr. frv. og orðin „allt að 3 millj. kr. á ári næstu 5 árin“ í 13, gr. laga nr. 55 frá 1955 falli niður. Þá leggjum víð til, að 21., 22., 23. og 24. gr. falli niður, og í samræmi við þetta leggjum við svo til breyttar kaflafyrirsagnir. Loks er 22. gr. brtt. um, að fyrirsögn frv. orðist svo: „Frv. til laga um breyting á lögum nr. 55 frá 1955, um húsnæðismálastjórn, veðlán til íbúðabygginga og útrýming heilsuspillandi íbúða, breyting á I. kafla l. nr. 36/1952 o.fl.“ Nú hefur þessi hæstv. ríkisstj. setið að völdum í um það bil 10 mánuði, og það er fyrst nú, sem fyrir liggur frv. um húsnæðismál, sem lengi hefur verið beðið eftir. Fyrir seinustu alþingiskosningar áfelldust núverandi stjórnarflokkar sjálfstæðismenn mjög í öðru orðinu fyrir það að bera ábyrgð á fjárfestingu, sem var taumlaus að þeirra dómi. Sú fjárfesting var, eins og hv. þdm. vita, að langmestu leyti fólgin í íbúðarhúsabyggingum. Um leið lágu þeir í hinu orðinu Sjálfstfl. á hálsi fyrir, að lánsfé væri hvergi nærri nægjanlegt til íbúðabygginga, að húsnæðismálin væru í algerum voða og á því þyrftu „umbótaflokkarnir“ eða eftir atvikum Alþýðubandalagið að ráða bót strax eftir kosningar. Það er ekki hægt um það að deila, að eina varanlega úrræðið í húsnæðismálum er það að byggja nægilega mikið af nýju húsnæði til að mæta fólksfjölguninni og endurnýja úr sér gengið og heilsuspillandi húsnæði. Við þetta miðuðust þær ráðstafanir, sem sjálfstæðismenn stóðu að, þegar vinna við eigin íbúðir var gerð skattfrjáls, lögin um lánadeild smáíbúða voru sett 1954 og lögin um húsnæðismálastjórn og almennt veðlánakerfi til íbúðabygginga 1955. Veðlánakerfið tók ekki til starfa fyrr en í nóvember 1955, svo að þess var engan veginn að vænta, að full festa væri komin á starfsemi veðiánakerfisins fyrir ári, þegar mest bar á staðhæfingum hv. núverandi stjórnarsinna margra um það, að með lögunum um hið almenna veðlánakerfi hefði landsfólkið verið blekkt til að hefja íbúðabyggingar með gullnum loforðum um lán. Samningar um fjáröflun til íbúðabygginga samkv. þessum lögum voru hins vegar gerðir til 2 ára, og áætlað lánsfé var 200 millj. kr. Það hlaut þess vegna að vera verkefni þeirrar ríkisstj., sem var við völd, hvort heldur það var ríkisstj. sjálfstæðismanna og framsóknarmanna eða þá sú ríkisstj., sem nú situr, - það hlaut að verða eitt hennar höfuðverkefni að afla fjár til íbúðabygginga. Það er hins vegar mikil blekking að halda því fram, eins og þráfaldlega hefur heyrzt bæði í ræðu og riti fjölmargra hv. fylgismanna núverandi ríkisstj., að áætlun þessi hafi hvergi nærri staðizt, heldur var staðreyndin sú, að lánveitingar fóru langt fram úr áætlun og námu um það bil 230 millj. kr. En hins vegar varð ekki það séð fyrir fram, hve mikill fjöldi fólks mundi sækja um þessi lán, og fljótlega kom í ljós, að ekki yrði unnt að fullnægja eftirspurninni, nema séð yrði fyrir auknu lánsfé, enda var það svo, að þörfin fyrir byggingar íbúðarhúsnæðis hafði hlaðizt upp lengi vegna skorts á fjármagni til slíkra hluta í mörg ár áður. Hins vegar var það aðeins eitt, sem var örugg leið í þessu, og það var, að sú stjórnarstefna ríkti, sem hefði getað haldið við bjartsýni fólksins og örvað það til frjálsrar sparifjármyndunar, en síðari hluta ársins 1956 var efnahagsástandið allt í mikilli óvissu og óðfluga dró úr sparifjáraukningunni, og hefur við svo búið staðið til skamms tíma. Eitt þeirra stefnumála, sem mjög voru höfð í hámælum, þegar hæstv. núverandi ríkisstj. komst til valda, var varanleg lausn húsnæðismálanna, enda gengu hin fyrstu bráðabirgðalög þessarar hæstv. ríkisstj. einmitt í þá átt að dómi hæstv. félmrh. Fyrstu bráðabirgðalögin voru um það, að fjölga skyldi mönnum í húsnæðismálastjórn úr 5 mönnum í 7, væntanlega vegna mjög mikilla verkefna húsnæðismálastjórnar, þannig að 5 mönnum væri ofviða að sinna þeim, en jafnframt var svo 3 mönnum falið að annast allar framkvæmdir á vegum húsnæðismálastjórnar til þess að útiloka þá menn frá áhrifum, sem ekki fylgdu hæstv. núverandi félmrh. að málum. Næsta stórframkvæmdin í húsnæðismálum var, þegar bráðabirgðalögin um afnot íbúðarhúsa voru sett og voru samþ. á þessu þingi, að ég þó hygg með miklum semingi af hálfu margra stjórnarsinna, enda voru þau einhver einstrengingslegustu lög um þessi mál, sem hér hafa ríkt; ég veit ekki til, að svona einstrengingsleg lög hafi gilt í þessum málum nokkurn tíma hér á landi. En margir hv. stuðningsmanna hæstv. ríkisstj. greiddu þessu frv. þó atkv., með því að þeir töldu, að ákvæði þess mundu úr gildi falla við setningu ákaflega víðtækrar húsnæðismálalöggjafar, sem hefur staðið til að setja í allan vetur, en ekki hefur komið fram enn, ekki a.m.k. sú löggjöf, sem felur í sér eða afnemur ákvæði þessara bráðabirgðalaga. Frá því að þessi bráðabirgðalög voru sett, líður og bíður og mikið vatn rennur til sjávar í heilan vetur, og ekki sáust hin nýju úrræði, fyrr en loks þetta frv., sem hér liggur fyrir, er lagt fram, þ.e. að mestu leyti önnur útgáfa á eldri lögum um sama efni nokkuð aukin eða orðfleiri þó. Þessi orðmarga aukning er þó að mestu fólgin í upptalningu ýmissa framkvæmdaatriða, sem er í rauninni ekki nauðsynlegt að hafa í lögunum, en í mörgum tilfellum meinlaust þó. Og margt það, sem hæstv. félmrh. kallar nýmæli í l., er ný nöfn á gömlum hlutum: húsnæðismálastjórn á nú að heita húsnæðismálastofnun, varasjóður hins almenna veðlánakerfis á nú að heita byggingarsjóður ríkisins, svo að dæmi séu nefnd. Eitt er það nýmæli, sem hæstv. félmrh. hefur þráfaldlega lýst gleði sinni yfir og enn fremur lýst því yfir, að ekki ein einasta óánægjurödd hafi heyrzt um. Þetta er ákvæðið um skyldusparnaðinn. Nú veit ég ekki, hversu vel hæstv. félmrh. hefur getað gefið sér tíma til að lesa blöðin í þessum mánuði, en það voru ekki liðnir nema 3 dagar af maímánuði, þegar birtist í víðlesnasta blaði landsins grein á síðu, sem er málgagn fjölmennustu æskulýðssamtaka landsins, rödd, sem ég vil leyfa mér að lofa hæstv. félmrh. að heyra, með leyfi hæstv. forseta. Greinin hljóðar svo: „Eins og kunnugt er, var fyrir nokkru lagt fram á Alþ. stjórnarfrv. um húsnæðismálastjórn o.fl. Frv. í heild mun ekki verða tekið til meðferðar að þessu sinni, heldur getið lítillega um þann hluta þess, sem fjallar um skyldusparnað. Samkv. frv. skal öllum einstaklingum á aldrinum 16–25 ára skylt að leggja til hliðar 6% af launum sínum, sem greidd eru í peningum eða sambærilegum atvinnutekjum, í því skyni að mynda sér sjóð til íbúðabygginga eða til bústofnunar í sveit. Þá er ákvæði um, að spariféð sé undanþegið tekjuskatti og útsvari. Þeir, sem náð hafa 25 ára aldri eða ganga í hjónaband og stofna heimili, eiga þess kost að fá sparifé sitt endurgreitt að viðbættum þeim vöxtum og uppbót vegna vísitöluhækkunar, sem greidd er af vísitölubundnum verðbréfum á innlánstímanum. Enn fremur skulu þeir, sem spara, að öðru jöfnu sitja fyrir um lán til íbúðabygginga frá húsnæðismálastjórn, og mega þau lán vera allt að 25% hærri en almennt gerist. Þessi forgangsréttur til lána er þó bundinn því skilyrði, að sparifjársöfnun þeirra, sem að byggingu íbúða standa, nemi samanlagt a.m.k. 25 þús. kr. Undanþegnir sparnaðarskyldu eru: gift fólk, sem stofnað hefur heimili, skólafólk, sem stundar nám í skóla a.m.k. 6 mánuði á ári, iðnnemar og þeir, sem hafa börn eða aðra skylduómaga á framfæri sínu og minna en 30 þús. kr. í tekjur á ári. Þetta eru meginatriði þess kafla frv., sem fjallar um skyldusparnað. Það er mjög mikilsvert atriði í fjármálalífi hvers þjóðfélags, að takast megi að örva sparnaðarhneigð fólks sem mest, sér í lagi er slíkt mikilsvert á verðbólgutímum. Það verður helzt gert með því, að fólk öðlist trú á verðgildi peninganna. Það er augljóst, að núverandi ríkisstj. hefur ekki trú á, að aðgerðir hennar í efnahagsmálum veki traust fólks á verðgildi peninga og orsaki þar með almenna sparifjársöfnun. Þess vegna tekur hún það til bragðs að þvinga fólk til sparnaðar. Það er þó ekki gert til að draga úr verðbólgunni, eins og bezt sést á því, að ætlunin er að verja sparifénu jafnóðum til óarðbærra framkvæmda eins og húsbygginga. Þessa þvingun er reynt að fegra með ýmsu móti. Sérstaklega er ætlazt til, að ákvæðið um forgangsrétt til lána gangi í augun á fólki. Ef það atriði er skoðað ofan í kjölinn, verður töluvert annað upp á teningnum. Forgangsrétturinn er sem sé bundinn því skilyrði, að sparifjársöfnun viðkomandi nemi a.m.k. 25 þús. kr. Til að ná því marki þurfa tekjur einstaklings á níu ára sparnaðartímabili, 16–25 ára, að nema ca. 420 þús. kr., eða ca. 47 þús. kr. að meðaltali á ári. Óhætt mun að fullyrða, að sá kvenmaður er ekki til, sem möguleika hefur til að ná því marki. Má í því sambandi benda á, að meðallaun stúlkna, sem vinna í verzlunum, eru um 30 þús. kr. á ári. Afgreiðslustúlkan væri því í 14 ár að öðlast hinn marglofaða forgangsrétt. Það má því strax reikna með, að það séu eingöngu karlar, sem möguleika hafa til að öðlast forgangsréttinn, eða um 50% af þeim, sem hefja söfnun. En nú eru ákvæði um, að þeir, sem ganga í hjónaband og stofna heimili, eigi þess kost að fá sparifé sitt endurgreitt. Nú giftast ca. 40% karlmanna innan 25 ára aldurs og vafalítið að þeir munn taka út fé sitt, en á hinn bóginn vonlítið, að þeim hafi þá þegar tekizt að höndla forgangsréttinn. En aðalatriðið er þó það, að aðeins 10–15% karlmanna á aldrinum 16–25 ára hafa 47 þús. kr. á ári og þar yfir að meðaltali. Og enn er að því að gá, að 8/9 hlutar þess fólks, sem nú hefur söfnun, er meira en 16 ára gamalt. Hvað skyldu þeir svo verða margir, sem að lokum öðlast þenna frábæra forgangsrétt? Þetta er gáta handa Hannibal, sem hann hefur þó sennilega ráðið, áður en frv. var flutt. Enn er eitt atriði í þessu sambandi, sem er þess vert, að minnzt sé á. Þess eru fjölmörg dæmi, að fátækir efnismenn hafa unnið árum saman að því að afla sér fjár með það fyrir angum að afla sér menntunar síðar meir. Nú er einn steinninn enn lagður í götu þeirra, með því að ekki eru þeir undanþegnir sparnaðarskyldunni, og svo er um fleiri, enda er hér að vissu leyti um beina skattlagningu að ræða. En það eru svo sem fordæmi fyrir slíkum skyldusparnaði. Það er langt síðan Rússar komu á skyldusparnaði hjá sér. Það þótti að sumu leyti myndarlegt bragð, en óánægju hefur að vísu gætt, aðallega vegna þess, að spariféð hefur ekki veríð endurgreitt svo sem ráð var fyrir gert.“ Þetta voru orð þess unga manns, sem skrifaði greinina um skyldusparnaðinn. Ég tel fullvíst, að það sé margt ungt fólk, sem taki í þennan sama streng. Áð minnsta kosti finnst því óviðfelldið að láta þvinga sig til sparnaðar, þó að eðlilegt sé og sjálfsagt, að unglingar venji sig á sparsemi. Hæstv. félmrh. hefur haldið því fram, að skyldusparnaðurinn sé unga fólkinu til mikils góðs, og telur, að hann hafi góð uppeldisáhrif, en ég get ekki fallizt á það, að hinu opinbera verði falið að annast það uppeldi. Hæstv. ráðh. virðist starfa í anda kenninga Friðriks mikla, en hann sagði: „Ég stjórna þegnunum eins og þeim er fyrir beztu, hvort sem þeim líkar betur eða verr: Sannleikurinn er sá, að unga fólkið nú og á dögum Friðriks mikla og almenningur yfirleitt treystir sjálfu sér betur til að finna, hvað því er fyrir beztu, heldur en stjórnarherrunum, hvort sem þeir bera nafn Friðriks mikla eða Hannibals Valdimarssonar.



Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. (RH) hefur nýlokið við að gera mjög ýtarlega grein fyrir afstöðu sjálfstæðismanna til þessa frv. og alveg sérstaklega með ágætri og ýtarlegri ræðu gegnumlýst frv. það, sem hér um ræðir, og hefur þá berlega komið í ljós, hvað kjarninn er litill, þegar umbúðirnar eru af teknar, og hversu sárafá ný eða raunhæf úrræði til úrbóta í húsnæðismálunum felast í því frv., sem hér um ræðir. Þess vegna þarf í sjálfu sér litlu við það að bæta, og kann því að vera, að það, sem ég vík að hér, snerti eins mikið almenna hlið málsins, og er það þá einnig að hafa í huga, að með skyndingi var skrúfað fyrir framhald 1. umr. og beitt bolabrögðum til þess að hindra þm. í því að hafa eðlilegan ræðutíma til þess að fjalla um þetta mál við 1. umr. Það er í raun og veru nýmæli í þessari löggjöf um tekjuöflun til húsnæðismálalána eða byggingarsjóðs ríkisins, eins og það er kallað nú, að lagt skuli 1% álag á allar hinar fyrri og miklu álögur hæstv. ríkisstj., sem fólust öðru fremur í jólagjöfinni miklu. Þetta 1% álag kemur að sjálfsögðu að einhverju liði þeim, sem lánanna njóta, en vissulega er það mjög miklum vafa undirorpið, hvort ekki hefðu fundizt aðrar og miklu heppilegri leiðir til fjáröflunar í þessu skyni heldur en að bæta nú 1% álagi ofan á allar eldri álögur. Þetta er hins vegar nýmæli - og ber að viðurkenna það - og stefnir að því, svo langt sem það nær, að auka nokkuð tekjuöflunina til íbúðalánanna, en er í eðli sínu mjög vafasamt ákvæði. Annað nýmæli í löggjöfinni er ákvæðin um skyldusparnað, sem eiga að auka tekjuöflunina til íbúðarhúsalána og gert er ráð fyrir í grg. frv. og í ræðu hæstv. félmrh. að eigi að geta skilað einum 15 millj. kr. á ári. Í fyrsta lagi hefur verið mjög dregið í efa, að af þessu ákvæði leiði svo mikla tekjuöflun, og ég hef áður gert grein fyrir því, að mér sýnist, að það sé með öllu útilokað, að þetta fái staðizt. En það er einnig annað, sem er verra við þetta ákvæði, og það er sú blekking, sem í ákvæðinu felst, þegar ungu fólki er heitið fyrir það, að á það er lagður lögþvingaður sparnaður, forgangsrétti til íbúðalána. Hv. 8. þm. Reykv. sýndi mjög greinilega fram á, hversu ákvæðin um forgangsrétt eru óraunhæf og hversu mikil blekking í þeim er fólgin, þar sem telja verður mjög vafasamt, að nema lítill hluti þeirra, sem skyldaðir verða til sparnaðar, geti, eins og högum er háttað í okkar þjóðfélagi, öðlazt þennan lofaða forgangsrétt, sem miðaður er við að hafa á tilteknu árabili, frá 16 ára og til 25 ára aldurs, a.m.k. sparað 25 þús. kr. Það getur borið nauðsyn til að leggja þvinganir á landsfólkíð, hvort sem það eru yngri eða eldri, en þær verða þá að vera vel rökstuddar og grundvallaðar, og ég held, að fátt sé verra en að grípa til lögþvingana gagnvart ungu fólki, sem byggðar eru á röngum forsendum og beinum blekkingum í garð þessa unga fólks. Unga fólkið sjálft hefur þegar áttað sig á þeim blekkingum, sem hér eru hafðar í frammi, og það er í raun og veru ósæmandi fyrir stjórnarliðið að hafa ekki gengið frá þeim breytingum á þessu frv. frá þeirra sjónarhóli, sem tryggi það, að svonefndur forgangsréttur sé annað og meira en orðið tómt, þessi forgangsréttur til þess að fá lán úr byggingarsjóði ríkisins. Þegar þessum tveimur atriðum sleppir, eru í raun og veru ekki - held ég - fleiri raunhæf nýmæli í þessum lögum. Það er öðrum orðum komizt að ýmsu sama efni og var í eldri lögum, í flestum tilfellum er það fært til verri vegar og hefur að öðru leyti ekki þýðingu, eins og bent hefur verið á, því að íbúðabyggjendurna skiptir það ekki máli, hvort þeir eiga að fá lán úr byggingarsjóði ríkisins eða varasjóði veðiánakerfisins o.s.frv. En það vekur hins vegar óneitanlega athygli, að allt það, sem fyrsti flutningsmaður þessa máls eða hæstv. félmrh. og flokksmenn hans töldu húsnæðislöggjöfinni frá 1955 til mestrar foráttu, er óbreytt í þessu nýja frv. lögin frá 1955 voru dæmd óalandi og óferjandi, ef ég mætti viðhafa það orðbragð, af fulltrúum Alþýðubandalagsins, sem nú kallar sig, og fulltrúum Alþfl., vegna þess að þau kæmu engum alþýðumanni að liði, sökum þess að lánsféð í senn væri allt of lítið út á hverja íbúð, til allt of fárra ára lánað og með allt of háum vöxtum. Þetta, sem notað var til að fordæma þá löggjöf, sem er grundvöllurinn að því frv., sem nú liggur fyrir, er allt saman óbreytt í löggjöfinni nú. Þessu hefur verið vakin athygli á og er ástæða til þess að vekja athygli á til þess að sýna fram á sýndarmennskuna hjá stjórnarliðinu í flutningi þessa máls. Það er tekið allt upp, sem áður var fordæmt. Það er nauðalitlu breytt efnislega úr löggjöf, sem fyrir hendi er. En það er á pappírnum látið heita, að hæstv. núverandi ríkisstj. sé að flytja nýja húsnæðismálalöggjöf, stórkostlega og glæsilega fyrir væntanlega húsbyggjendur, þegar efni málsins er í aðalatriðum eins og ég hef nú vikið að. Fulltrúi Alþfl. í fjhn., sem fjallaði um húsnæðislöggjöfina frá 1955, sagði um hana m.a. í nál. sínu í Ed.: „Ég lít svo á, að frv. þetta, þótt að l. verði, leysi ekki úr húsnæðisvandræðum almennings í kaupstöðum og kauptúnum. Til þess er það fjármagn, sem frv. gerir ráð fyrir, ónógt, lánstíminn of stuttur, vextir of háir og fyrirhuguð lánsupphæð til hverrar íbúðar ófullnægjandi fyrir aðra en þá, sem eru mjög vel efnum búnir.“ Varðandi atriði eins og þessi hafa núverandi stjórnarliðar rækilega rennt niður stóryrðunum frá 1955. Minni hl. fjhn. í þessari hv. deild, sem var skipaður núverandi hæstv. menntmrh. og hv. formanni fjvn., Karli Guðjónssyni, viðhafði þau ummæli í sínu áliti, að höfuðeinkenni löggjafarinnar frá 1955 væru þau, með leyfi hæstv. forseta, eða frv., að í því væri ekkert stórátak gert til þess að útrýma heilsuspillandi húsnæði; og enn fremur: þessu húsnæði verður ekki útrýmt nema með myndarlegu átaki af hálfu ríkis og bæjarfélaga; og enn fremur: til þess þarf rausnarleg fjárframlög. - Það var miðað við í þessari löggjöf allt að 3 millj. kr. Ég man ekki, hvort það eru 4 eða 5 millj. kr., sem nú á að ætla í þessu skyni eftir þessari löggjöf, en við afgreiðslu fjárl. fluttum við hv. 6. þm. Reykv. (GTh) og ég till. um það, að ríkissjóður skyldi verja 10 millj. kr. á fjárl. 1957 til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði, m.ö.o. að nú skyldi tekið upp það, sem hv. stjórnarsinnar töldu að nauðsynlegt væri, nokkur rausnarleg fjárframlög í þessu skyni. Þetta var allt saman kolfellt. Það er von, að menn, sem svona í orði og æði ganga í sig sjálfa og éta ofan í sig fyrri svigurmæli, þurfi að reyna að búa til með orðagjálfri einhverja „gloríu“ í kringum sjálfa sig, þegar frv. eins og hér liggur fyrir er flutt inn í þingsalina. Það er fullt og ægir af brtt. og athugasemdum í nál. og þingræðum núverandi stjórnarstuðningsmanna frá 1955, sem hins vegar hefur algerlega verið gengið fram hjá af þessum háu herrum nú, þegar þeir flytja þetta frv. sitt, og hef ég nefnt nokkur dæmi, en mörg fleiri mætti nefna. T.d. lagði mínni hl. fjhn. í Nd., sem ég gerði grein fyrir áðan, til þá um úthlutun lánanna, að hún væri falin veðdeild Landsbanka Íslands, en ekki nefnd, sem skipuð væri eins og þá var gert ráð fyrir. Og það er kannske það, sem er broslegast í því, að þeir lögðu einmitt til, að framlög ríkissjóðs til útrýmingar heilsuspillandi íbúða yrðu aukin úr 3 millj. kr. árlega í 10 millj. kr., en það var einmitt till., sem við hv. 6. þm. Reykv. og ég fluttum við afgreiðslu fjárl. og þá bara fyrir þetta ár, að framlagið yrði hækkað upp í 10 millj. kr. En auðvitað greiddu báðir þessir hv. nefndarmenn, hæstv. menntmrh. og Karl Guðjónsson, hv. 2. landsk., atkv. á móti till. þá. Það er sítt hvað að tala um eða í að komast, og hafa þessir aðilar vissulega fengíð sig fullsadda á að reyna það. Þegar stjórnarsinnar og hæstv. félmrh. ræða um það nýja fjármagn, sem með þessu frv. sé tryggt til íbúðalána, þá er það allt mjög á völtum kili og í sjálfu sér erfitt að átta sig á því. En eins og ég sagði við 1. umr. þessa máls, þá skipta í sjálfu sér ekki aðalatriði spádómar eða gylliloforð þessara manna nú í þessu efni, heldur þær efndir, sem fólkið á eftir að reyna við framkvæmd málsins, og vinnst þá nægur tími til að athuga þennan þátt málsins, þegar þar að kemur. Hæstv. félmrh. segir t.d., að hæstv. ríkisstj. hafi skuldbundið sig til þess, að bankar landsins lánuðu síðar á árinu 44 millj. kr. til íbúðabygginga. Með þeirri bankalöggjöf, sem nú hafa verið lögð frv. að af hæstv. ríkisstj., er það að vísu tryggt, að ríkisstj. og lið hennar munu hafa í hendi sér valdið til þess í bönkunum að lána fé til þessara framkvæmda elns og annarra. En það þýðir bara ekki það sama og að hafa fjármagnið, til þess að úr vandkvæðum fólksins, sem þarf að byggja, verði bætt, svo að það er mikið alvöruleysi og ábyrgðarleysi af ráðh. þeirrar ríkisstj., sem hefur þurft að horfa upp á það, að dregið hefur stórlega úr sparifjármynduninni við tilkomu hennar, að taka svo mikið upp í sig að segja, að þeir hafi tryggt það eða hafi skuldbundið sig til að tryggja, að svo og svo margar millj. skuli veittar af peningastofnunum síðar á árinu, því að hvar standa þessir menn, ef þróunin heldur áfram í svipuðu formi og verið hefur? Ja, það er auðvitað hugsanleg sú leið með því að hafa fengið völdin að seðlapressu landsins að láta ekki upp á sig standa og prenta seðla til þess að standa við þessa skuldbindingu. En mér þykir vafasamt, að allt stjórnarliðið eða auk heldur öll ríkisstj. sé svo alvörulaus, að hún gefi slík fyrirheit eins og þessi með þá hugsun á bak við, að ef raunverulegur og fjárhagslegur grundvöllur undir þessum lánveitingum, eðlilegur fjárhagslegur grundvöllur, verði ekki fyrir hendi, þá skuli samt sem áður seðlarnir verða prentaðir, seðlar, sem hljóta auðvitað að byggjast á óraunhæfum grundvelli og skapa óeðlilega verðbólgu í landinu til viðbótar því, sem áður hefur verið. En ef þetta ætti eftir að koma fyrir, þá sýnist mér, að skörin sé farin að færast upp í bekkinn, þegar haft er í huga, að þessir menn, sem standa að flutningi þessa frv. nú, núverandi hv. stjórnarsinnar ásaka sjálfstæðismenn, og hafa ásakað sjálfstæðismenn að langmestu leyti með röngu fyrir óhæfilega fjárfestingu og fyrst og fremst í íbúðabyggingum, ef þeirra hlutskipti ætti svo eftir að verða það að stuðla að áframhaldandi fjárfestingu, sem ekki byggðist á samanspöruðu fé í þjóðfélaginu, heldur fölsku fjármagni, þ.e.a.s. útgáfu seðla, þegar hinn eðlilegi grundvöllur, sparnaður fólksins, sem þessar framkvæmdir verða að hvíla á, er brostinn. - Mér þætti vænt um, ef hæstv. félmrh. vildi skýra nokkru nánar fyrir þingheimi, hvað hann á við með því, þegar hann segir, að ríkisstj. hafi skuldbundið sig til að tryggja 44 millj. kr. frá bönkunum til íbúðabygginga síðari hluta ársins. Ég endurtek, að ég inni eftir því, að hæstv. ráðh. skýri fyrir þingheimi, hvað hann nánar á við með þessum orðum sínum og hvers eðlis sú skuldbinding er, sem hæstv. ríkisstj. hefur með þessum hætti á sig tekið. Í framhaldi af því leyfi ég mér að minna á, að við sjálfstæðismenn höfum flutt till. til þál. um lán til íbúðabygginga, þar sem Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir því, að veðdeild Landsbanka Íslands taki allt að 100 millj. kr. erlend lán, er varið verði til útlána á vegum hins almenna veðlánakerfis til íbúðabygginga. Þessi till. hefur ekki fengizt afgreidd. Því spyr ég um það nú, þegar ríkisstj. talar um skuldbindingar til þess að útvega frá bönkunum svo og svo margar millj. til íbúðabygginga, felst þá í því, ef sú forsenda brestur, að hægt sé að byggja þessar lánveitingar á aukinni sparifjármyndun, sú hugsun ríkisstj. að taka erlent lánsfé, sem vissulega mætti réttlæta, til þessara framkvæmda, ef það væri fáanlegt við hagstæðum kjörum? Ég spyr: Hver er afstaða hæstv. ríkisstj. til þessarar þáltill.? Hefur hún leitað eftir erlendu lánsfé til íbúðabygginga? Í fyrsta lagi: hefur hæstv. ríkisstj. leitað eftir erlendu lánsfé til íbúðabygginga? - og í öðru lagi: mundi hún taka erlent lánsfé til íhúðabygginga, ef það væri fyrir hendi, eða leyfa öðrum aðilum, sem ættu þess kost að fá erlent lánsfé til íbúðabygginga, að gerast að því lántakendur? Þessar spurningar, sem ég hef hér lagt fyrir hæstv. félmrh. fyrst og fremst, eru þess eðlis, að það er mjög veigamikið, að þeim fáist svarað afdráttarlaust, og það er að mínum dómi skylt, að hæstv. ríkisstj. geri hv. þingheimi grein fyrir viðhorfi sinn í jafnþýðingarmiklum atriðum og þessu varðandi lánsfjáröflunina til íbúðabygginga. Í till. sjálfstæðismanna eða minni hl. heilbr.- og félmn. eru gerðar nýjar till. um húsinnlán, sem vissulega eru þannig úr garði gerðar, að ætla má, að ef þær yrðu að l., þá mundu þær afla verulega mikils lánsfjár til íbúðabygginga og í ólíkt ríkulegri mæli en þær aðrar ráðstafanir til fjáröflunar, sem í þessu frv. felast frá hálfu stjórnarliðsins. Mig undrar á því, að þessar till., sem fram komu í hv. Ed., skulu ekki hafa þótt þess verðar að íhugast nánar af stjórnarliðinu og að þeir, án þess að ég hafi orðið var við, að þeir færðu fyrir því nein rök, sem að haldi komi, skuli ganga fram hjá þeim, án þess að færa fyrir því nein rök, sem mark er á takandi, að till. væru ekki reistar á heilbrigðum grundvelli, en mundu geta náð ótrúlega miklum árangri til lánsfjáröflunar til íbúðabygginga, ef þeim yrði framfylgt. Hæstv. félmrh. sagði hér við 1. umr. málsins, þegar hann vék að viðskiptum núverandi ríkisstj. og bankanna varðandi íbúðalánin, að bankarnir hefðu sent frá sér íhaldsgreinargerð um þessi mál. Ég vil nú taka það fram, að hér fer svipað og um allt annað, sem á þessu þingi og í málgögnum þessara flokka er talað um varðandi bankana og afstöðu sjálfstæðismanna eða íhaldsmanna í þeim efnum. Í öllum þeim viðræðum, sem hæstv. ríkisstj. átti við bankana og fulltrúi hjá Útvegsbankanum mætti á í sambandi við íbúðalánin, þá var það sá bankastjórinn, sem tilheyrir Framsfl., sem mætti á öllum þeim viðræðufundum ásamt með öðrum Framsóknarbankastjóra, þ.e.a.s. bankastjóra Búnaðarbankans. Þriðji bankastjórinn mun hafa verið sjálfstæðismaður frá Landsbankanum. En það er vitað, að enginn ágreiningur var á milli þessara bankastjóra á þeim viðræðufundum, sem fram fóru, og að sú grg., sem hæstv. ríkisstj. var send frá bönkunum síðar, var samin og send með einróma samþykki bankastjóra viðkomandi banka. Það liggur því fyrir, að í fyrsta lagi höfðu bankastjórar Framsfl. þau beinu og nánu sambönd við hæstv. ríkisstj. um þessi lánamál og stóðu að engu leyti öðruvísi að þessu máli heldur en aðrir bankastjórar, hvort sem þeir tilheyrðu Sjálfstfl. eða öðrum flokkum. En þetta er eins og annað; svo er komið hér í þingið og mér liggur við að segja gasprað um það af hæstv. félmrh., að sú grg., sem frá bönkunum hafi komið, hafi verið íhaldsgreinargerð, og á það að skiljast svo, að það séu fyrst og fremst sjálfstæðismennirnir, sem með ofurvaldi sínu og meirihlutaaðstöðu í bönkunum hafi ráðið því, hvernig hún var úr garði gerð. Þó veit hæstv. félmrh., þegar þetta er látið klingja hér í þingsölunum og þessi boðskapur hefur áður verið birtur í stjórnarblöðunum, að þetta er allt saman helber ósannindi. Hitt vil ég taka fram, af því að það er full ástæða til þess og í beinu sambandi við það mál, sem við ræðum hér, að þegar fyrrv. hæstv. ríkisstj. ræddi við bankana á sínum tíma á árinu 1954 um það, að þeir tækju á sig skuldbindingar til þess að lána fjárfestingarlán annars vegar til raforkuframkvæmda og hins vegar til íbúðabygginga, þá var það fyllilega ljóst á milli fulltrúa ríkisstj., sem áttu viðræður við bankastjórana, að grundvöllurinn undir öllum þessum lánveitingum og skuldbindingum, sem bankarnir tækjust á hendur, væri áframhaldandi sparifjársöfnun landsmanna, og þeir hæstv. ráðh., þáverandi hæstv. félmrh. og bankamálaráðh., sem áttu viðræður við bankastjóra Útvegsbankans um þessi efni, létu þá í ljós, að þeir væntu þess, að þótt bankinn yrði við óskum ríkisstj., þyrfti ekki að gæta samdráttar í útlánum hans og þá fyrst og fremst til atvinnuveganna, þar sem vonir stæðu til áframhaldandi sparifjáraukningar og þeim mun fremur sem Alþ. væri nú að ganga frá nýrri skattalöggjöf, þar sem sparifé væri með vissum skilyrðum gert skattfrjálst og undanþegið framtalsskyldu. Þessi hugsunarháttur lá til grundvallar því samkomulagi, sem á þeim tíma varð á milli hæstv. þáverandi ríkisstj. og stjórnenda bankanna. Og það var eingöngu í trausti þess, að sparifjárinnlögin héldu áfram að vaxa, að bankastjórarnir treystu sér þá til þess að svara tilmælum hæstv. ríkisstj. játandi. Og varðandi Útvegsbankann taldi hann óhjákvæmilegt að hafa þann fyrirvara fyrir sínum skuldbindingum, að þessi forsenda brysti ekki. Hinu vil ég vekja athygli á, að það var fullkomlega ríkjandi sá skilningur stjórna bankanna þá, eins og fram hefur komið nú í hinni svokölluðu íhaldsgrg., sem hæstv. félmrh. kallar, að tiltekinn og verulegur hluti af sparifjáraukningu landsmanna væri þess eðlis, að það væri skynsamlegt og ráðlegt að verja honum til íbúðabygginga í landi, sem byggi við húsnæðisskort. Og á þeim grundvelli var reist löggjöfin um veðlánakerfi til íbúðabygginga nr. 55 frá 1955, og kemur það fyrst og greinilega fram í nál. þeirrar undirbúningsnefndar, sem þáverandi ríkisstj. skipaði til þess að leggja grundvöllinn að þeirri löggjöf og kvaddi til þess fulltrúa frá bönkum landsins og hagfræðinga bæði frá Reykjavíkurbæ og Landsbankanum. Með leyfi hæstv. forseta, vil ég leyfa mér að vitna í einmitt ummæli þessarar n. um húsnæðislánin, þar sem segir m.a. svo: „Nefndin álítur, að sökum þess, hve húsnæðismálið er þýðingarmikið frá félagslegu sjónarmiði, og jafnframt, hve íbúðir eru fjárhagslega trygg eign, þá eigi lánveitingar til íbúðabygginga að sitja fyrir um notkun á talsverðum hluta þess sparifjár, sem myndast í landinu.“ Það varð því einnig að samkomulagi milli bankanna í framhaldi af þessum grundvallarsjónarmiðum, sem ég nú hef reifað, að þau framlög, sem þeir legðu til íbúðabygginga á árunum 1955 og 1956, eða þær fjárhæðir skyldu skiptast á milli bankanna, þegar endanlegt uppgjör væri gert í hlutfalli við sparifjáraukningu þeirra innbyrðis á tímabilinu. Það hefur þess vegna ekki skort á frá öndverðu við undirbúning laganna um hið almenna veðlánakerfi frá 1955, að fullur skilningur væri ríkjandi á nauðsyn þess, að tiltekinn hluti sparifjármyndunarinnar í landinu gengi til íbúðabygginga, og ekki heldur hefur skort á þann skilning hjá stjórnum bankanna, sem síðan hafa lagt allverulegt fé af mörkum í þessu skyni. Vegna þess, hvað hv. frsm. minni hl. heilbr.-og félmn. hefur reifað þetta mál ýtarlega í sinni ágætu ræðu, þarf ég ekki á þessu stigi að hafa mörg orð um þetta fleiri. Aðalatriðið í afstöðu sjálfstæðismanna er það, að þeir leggja til, eins og hver hógvær og skynsamur maður hefði gert, að því, sem telst til nýmæla í þessari löggjöf, verði breytt í það form, að það verði breytingar við gildandi lög um hið almenna veðlánakerfi, og felst í brtt. minni hl., hvernig fulltrúar Sjálfstfl. í heilbr.- og félmn. hugsa sér að þetta megi verða. Þegar fyrir liggur afstaða þessarar hv.d. til þessara till., þá munum við sjálfstæðismenn áskilja okkur enn, sem væntanlega yrði við 3. umr. málsins, að freista þess að flytja brtt. við frv. eins og það kemur þá út úr 2. umr., ef ekki verður fallizt á brtt. okkar. Ég vil svo ljúka máli mínu með því að vekja athygli hér á einni veigamikilli staðreynd. Því hefur verið haldið fram, að hæstv. fyrrv. ríkisstj. hafi skilið illa við húsnæðismálin, hún hafi í fyrsta lagi blekkt einstaklingana og skilið þá svo eftir á vonarvöl um það, með hverjum hætti þeir fengju lokið sínum íbúðum, og það hefur jafnvel verið tekið svo til orða, að þessi mál hafi verið í gjaldþrotaástandi, eins og það sí og æ hefur verið endurtekið, eftir að hæstv. fyrrverandi ríkisstj. fór frá völdum. Ég vil nú bregða upp einni mynd af viðskilnaði íhaldsins í húsnæðismálunum, sem lýsir miklu betur hinu raunhæfa ástandi málanna heldur en öll stóryrði og slagorð stjórnarsinna, hvort sem þau hafa verið viðhöfð hér í hv. d. eða á öðrum vettvangi. Í árslok 1955 voru í smíðum í Reykjavík - og tek ég þá höfuðstaðinn einan - 1800 íbúðir. Á árinu 1956 var lokið við byggingu um 700 íbúða í Reykjavík, en aukningin á þeim íbúðum, sem lokið hefur verið við árlega, hefur verið liðlega 100 hvort árið um sig 1955 og 1956. Það var lokið við um 600 nýjar íbúðir 1955, innan við 500 íbúðir 1954, en 708 íbúðir nákvæmlega 1956. Ég leyfi mér því að gera ráð fyrir, að sú þróun í þessum málum hefði haldið áfram, að á þessu ári mundi verða lokið við 700 íbúðir í Reykjavík, eða aðeins það sama og á árinu 1956, en engin aukning, eins og þó hefði átt sér stað á undanförnum árum, og enn fremur að það verði aðeins lokið við 700 íbúðir á árinu 1958 eða næsta ári og þá engin aukning, eins og á undanförnum árum hefur átt sér stað frá ári til árs. En það þýðir, að með eðlilegum gangi þessara mála og þó þannig, að úr allri vaxandi nýbyggingu dragi frá því, sem verið hefur, þá ætti að vera hægt auðveldlega, miðað við þær íbúðir, sem í byggingu eru, að ljúka 2100 íbúðum hér í Reykjavík á þessum þremur árum, 1956-1958 að báðum meðtöldum. Ef við miðum við, að í meðalfjölskyldu séu 4–5 manns, þá eru þetta íbúðir fyrir 9450 manns. Fyrir liggur, að fólksfjölgunin í Reykjavík frá árunum 1950–1954 var um 1300 manns á ári. Á þremur árum með sömu fólksfjölgun mundi hún nema á þessum árum, 1956–1958, 3900 manns. Þegar búið væri að fullnægja á þennan hátt íbúðabyggingu fyrir fólksfjölgunina, 3900 manns, þá er eftir, miðað við íbúðarbyggingar fyrir 9450 manns, til ráðstöfunar íbúðir fyrir 5550 manns af þeim, sem nú eru hér og búa við ófullnægjandi eða heilsuspillandi húsnæði. Og það mundi samsvara - með 4–5 manns að meðaltali á fjölskyldu - 1200 nýjum íbúðum til þess að útrýma herskálum og öðru lélegu húsnæði, en eins og kunnugt er, þá munu herskálaíbúðir nú vera eitthvað innan við 500 hér í höfuðstaðnum. En ef við þetta bætist, að 1957 verði lokið við 100 íbúðum fleira en 1956 til samræmis við þróun undanfarinna ára og 200 íbúðum fleira 1958 og það alveg sérstaklega vegna þeirrar stóru byggingaráætlunar, sem nú er í framkvæmd hjá Reykjavíkurbæ, og á þessu ári og næsta ári mun einmitt innlegg þessarar íbúðaráætlunar verða hvað mest, þá er þess vegna þessi viðbótaraukning engan veginn út í bláinn, að bæta 300 íbúðum við þær 1200 íbúðir, sem ég gat um áðan. Þá væri það ekki nema að halda í horfinu í húsnæðismálunum við það, sem var í tíð fyrrverandi ríkisstj., að hér yrðu á þessum 3 árum, 1956–1958, til ráðstöfunar 1500 íbúðir til útrýmingar herskálum og öðrum heilsuspillandi íbúðum, eða nýtt íbúðarhúsnæði fyrir 6750 manns. Þetta er myndin af viðskilnaðinum í húsnæðismálunum, þegar stjórn Sjálfstfl. fór frá völdum á miðju ári 1956, að með þeim aðgerðum, sem stuðlað hafði verið að á undanförnum árum, hefur veríð stórátaki lyft í þessum málum, og við erum í miðjum klíðum að leysa úr húsnæðisskortinum hér í höfuðstað landsins og annars staðar á landinn. En ef misfellur verða á þessu og ef þessi áætlun kemur ekki til með að standast, þá veit almenningur í þessu landi, hverjir bera fyrst og fremst höfuðsökina í þeim efnum og hvert ber þá að stefna geiri sínum. Þeir hafa reynsluna frá fyrrverandi stjórn, hversu þessum málum þokaðist áfram. Fjöldinn mun áreiðanlega bera í brjósti von til þess, að takast megi að skila málunum í svipuðum mælí framvegis. En eins og ég sagði, ef það ekki tekst, þá er augljóst, að það er fyrst og fremst vegna þess, að núverandi hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hafa ekki verið þeim vanda vaxnir að standa undir því að halda áfram þeirri þróun í þessum málum sem öðrum, sem lagður var grundvöllur að undir forustu Sjálfstfl. í ríkisstj.



Herra forseti. Ég hef ekki tekið þátt í umr. um þetta mál fyrr, en það er vegna þeirra brtt., sem nú eru komnar fram við þetta mál, sem ég kveð mér hljóðs nú. Ég er í rauninni á móti því að beita eitrun, ef nokkurs annars er kostur. Ég hef séð mann deyja af þessu eitri, sem hér er notað, og það er satt að segja svo hryllilegur dauðdagi, að ég vil ekki einu sinni verða til þess, að rándýr verði að þola slíkan dauðdaga, ef nokkurs annars væri kostur. Hins vegar skilst mér það á þeim bændum, sem um þetta hafa rætt, að þeir sjái engin önnur ráð til að forða bústofni sínum, og ég sé mér því ekki fært að halda algerlega fast við, að ekki megi undir neinum kringumstæðum eitra. En mér finnst þær breytingar, sem gert er ráð fyrir að gera á þessu frv., vera satt að segja hálfvarhugaverðar. Þetta er svo hryllilegt eitur, sem þarna á að nota, stryknin, að þar verður fyllstu varúðar að gæta, svo að ekki stafi af því hætta. Ég vil því leyfa mér að bera fram brtt. við þessa brtt. n., sem er skrifleg og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við 1. tölulið. Í stað „haldgóða þekkingu“ komi: sérþekkingu.“ Það er um þekkingu eða skilyrði, sem sá maður þarf að fullnægja, sem á að vera veiðistjóri. „Við 3. tölulið. Á eftir orðunum „er veiðistjóri telur líklegust til árangurs hverju sinni“ komi: Óheimilt er að eitra fugla, en að öðru leyti skal við eitrun fylgja leiðbeiningum veiðistjóra.“ Það hafa sjálfsagt flestir hv. alþm. séð núna nýlega auglýsingu, sem hefur verið í Lögbirtingablaðinu, um eitrun gegn svartbaki. Þar eru mjög ákveðin fyrirmæli um það, að sá svartbakur, sem drepast kann af þessu eitri, verði ekki látinn liggja úti á víðavangi, og yfirleitt tekinn mjög vari fyrir því, að svo vel sé um þessa eitrun búið eða frá henni gengið, að sem minnst hætta stafi af. Og ég tel, að minna megi ekki vera, ef við förum að lögleiða þessa eitrun, heldur en við girðum fyrir það eins og frekast er unnt, að hætta stafi af henni.



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér til 2. umr., var frv. gagnrýnt nokkuð af nokkrum hv. þm. og þær brtt., sem landbn. hafði gert við það. Samkvæmt óskum nokkurra þm. tók landbn. sínar till. aftur til 3. umr. til frekari athugunar. Hún hefur nú breytt þessum till. og ber fram nýjar till. á þskj. 588. Helztu breytingarnar, sem hún hefur gert, eru þær, að í 1. gr. er breytt ákvæðinu um sérþekkingarskyldu veiðistjórans, en talað aðeins um, að hann hafi haldgóða þekkingu og reynslu. Þetta er í samræmi við þær skoðanir, sem hér komu fram í umr., að ýmsir, sérstaklega hv. 1. þm. Reykv., töldu, að haldgóð reynsla mundi vera eins þýðingarmikil í þessu starfi og eitthvert sérfræðinám, og gat n. út af fyrir sig fallizt á það, þar sem nú er ekki til í landinu sérstaklega menntaður maður til þessa starfs. Þá höfðu orðið mistök í till. okkar, þar sem talað var um, ef landbrh. teldi henta að fengnum till. Búnaðarfélags Íslands, þá gæti hann falið veiðistjóra yfirumsjón með eyðingu svartbaks og annarra skaðlegra dýra. Þessi mál heyra undir menntmrh., og þess vegna var þessu breytt, og nú stendur hér: Ef menntmrh. telur henta o.s.frv. Þá er það um eitrunina, að n. hefur breytt till. sínum á þann veg, að nú heyri þessi mál algerlega undir stjórn Búnaðarfélags Íslands, sem þá ákveður í samráði við veiðistjóra, hvernig eitrun skuli framkvæmd og hvar hverju sinni. Þetta eru þá þær breytingar, sem landbn. hefur gert á sínum fyrri till. Ég skal láta þess getið, að hv. 6. landsk. (GJóh) var ekki viðstaddur afgreiðslu þessara brtt., og hann er því óbundinn um afstöðu til þeirra.



Herra forseti. Ég vil þakka landbn. fyrir það, að hún hefur tekið til greina þær athugasemdir, sem ég hreyfði hér við 2. umr. þessa máls við þær till., sem þá lágu fyrir frá n. Hún hefur tekið upp hér í 1. lið sinna brtt. ákvæði um það, að Búnaðarfélag Íslands, sem á að hafa þessi mál með höndum, geri till. um það til landbrh., hvaða maður verði skipaður í þetta veiðistjórastarf, og er það að sjálfsögðu mikilsverður liður í þessu máli að því er snertir samstarf á milli Búnaðarfélags Íslands og þess væntanlega veiðistjóra. Enn fremur hefur n. breytt ákvæðum 11. gr. í það horf, að nú eru það fyrirmæli Búnaðarfélags Íslands, sem ákveða um eitrun og annað, sem að því lýtur. - Í brtt.,. eins og hún lá fyrir við 2. umr., var þetta lagt á vald veiðistjóra. Hér hefur þetta verið fært til betra horfs að mínum dómi. Stjórn Búnaðarfélags Íslands lítur að sjálfsögðu á þetta mál með viðsýni, þannig að eigi sé gengið lengra í eitrun en brýn nauðsyn krefur. Hins vegar verður að sjálfsögðu að taka fullt tillit til þess, að eins og sakir standa nú er þetta langsamlega sterkasti liðurinn í að halda bitvarginum í skefjum. Og máske mætti með þeim hætti og öðrum ráðum, sem við búum yfir, vinna nokkuð á og e.t.v. komast nokkuð langt í því að útrýma þessum bitvargi, sem fjárstofninum stafar víða mikil hætta af. Þá hefur og n. fellt niður ákvæðin um það, að banna skuli að eitra fugla. Þetta er líka mikilsvert atriði, af því að það ber öllum veiðimönnum saman um, sem ég hef talað við um þetta, og ég átti nýlega samræður við mjög æfða veiðimenn uppi í Borgarfirði um þetta mál, að eitrunin einmitt með því að eitra fugla væri langsamlega áhrifaríkust, með því væri bægt að dreifa eitruninni miklu meir og betur en hægt er með öðrum hætti. Það er nú algengast að eitra rjúpur og mjög gert, og þá eru þær auðkenndar með því að höggva af þeim annan vænginn, og það er hægt að skilja þannig við þær, þar sem þessi eitrun er lögð, að rjúpurnar fjúki ekki eða berist ekki neitt til vegna vinda. Það er þess vegna mjög mikið atriði, hagkvæmisatriði og öryggisatriði, að það sé leyft nú, svo sem verið hefur, að nota fugla til eitrunar. Er engan veginn ástæða til að ætla, að af því geti stafað önnur eða meiri hætta en af því að eitra kjöt af dýrum, hrossum eða sauðfé. Hv. þm. Ísaf. hefur nú borið hér fram brtt., sem gengur í þá átt að taka upp aftur inn í þessa brtt. ákvæði, sem voru í brtt. n. við 2. umr. um að banna að eitra fugla. Ég held, að það sé á algerum misskilningi byggt hjá honum að ætla, að af þessu geti stafað nokkru meiri hætta en af annarri eitrun. Það ber þeim saman um, þeim þrautreyndu veiðimönnum um þetta efni uppi í Borgarfirði, sem ég hef talað við og hafa áratugareynslu í Því að fást við eyðingu þessa bitvargs. Hv. þm. lýsti því hér, að hann hefði horft upp á ægilegar kvalir, sem maður, sem orðið hefði fyrir þessari eitrun, hefði tekið út, og má ég ekki neitt gera lítið úr því, að e.t.v. er þessi dauði nokkuð kvalafullur. Það ber þó mönnum ekki saman um að því er snertir þessi rándýr, því að ýmsir veiðimenn, sem eru þessu kunnugir, segja, að dýrin deyi mjög fljótt og skyndilega, eftir að þau hafi étið eitrið. En ég vil þá spyrja hv. þm. Ísaf.: Hefur hann nokkurn tíma séð kind, sem tófan hefur brutt alveg upp að augum og heldur þó lífi um nokkurt skeið? Það er, held ég, einhver sú allra átakanlegasta sjón, sem fyrir getur borið, að sjá sauðfé þannig útleikið, en það er mjög algengt fyrirbrigði, þar sem bitvargur er mikill. Og því miður er það nú svo, sem sennilega stafar af því, að nokkru var meira slegið slöku við um refavinnsluna og þá einkum með eitrunina á þeim árum, sem fjárskiptin stóðu yfir, að nú hefur á sumum svæðum, a.m.k. hér sunnanlands, þar sem fjárskiptin fóru fram, bitvargurinn aukizt ákaflega mikið og hefur þegar á þessu vori gert hér sums staðar allmikinn usla, og bændum stendur mjög stuggur af því og allar horfur á, að nú í vor verði bændur viða fyrir allmiklu og verulegu tjóni af þessum völdum, bæði á unglömbum og líka á fullorðnu fé. Ég vil þess vegna fyrir mitt leyti, um leið og ég þakka landbn. fyrir þær lagfæringar, sem hún hefur gert á brtt. sínum frá því, sem þær lágu hér fyrir við 2. umr., vænta þess, að þær geti fengið hér samþykki í hv. deild.



Herra forseti. Mér kemur það dálítið ókunnuglega fyrir, að landbn. eða nokkrir af meðlimum landbn. hafa horfið frá því, sem áður var búið að ákveða, og þar með horfið frá till. sínum á þskj. 528. Ég vissi ekki betur en að það hafi orðið fullt samkomulag í n. um það orðalag, sem er á því þskj., að um það væri alveg fullt samkomulag á milli nefndarmanna. A.m.k. hafa þeir, sem þá voru mættir á fundi, allir skrifað undir nál. án fyrirvara. Ég var ekki mættur á þessum fundi, en hafði mætt á allmörgum fundum, þar sem þetta mál var rætt, og látið mína skoðun alveg ótvirætt í ljós um það, að ég væri á móti skilyrðislausri eitrun, eins og seinna álit frá landbn. á þskj. 588 ber með sér. Ég mun því leyfa mér að fara fram á það við hæstv. forseta, að ég fái að taka upp till. á þskj. 528, þ.e.a.s. við 11. gr., sem hljóðar svo: „Skylt er að eitra fyrir refi og minka á tilteknu svæði, þegar veiðimálastjóri mælir fyrir um, að svo skuli gert“ o.s.frv. Ég er einn af þeim, sem eru algerlega á móti skilyrðislausri eitrun, og ég tel, að í umræðum um þetta mál og blaðaskrifum hafi einmitt komið skýr og glögg rök fram, sem ættu að vera alveg nægileg fyrir hvern þann, sem eitthvað hefur kynnt sér þetta mál, að það er ekki lausnin til þess að útrýma þessum skaðræðisdýrum, sem þarna er um að ræða, að eitra jafnskilyrðislaust og ákveðið er í seinna áliti landbn. Annars skal ég ekki orðlengja frekar um þetta. Ég get fallizt á hina skriflegu brtt. frá hv. þm. Ísaf., þar sem talað er um, að veiðistjóri skuli hafa sérþekkingu, eigi að vera sérmenntaður á þessu sviði. Það er mjög líkt orðalag og var í till. landbn. á þskj. 528. Ég get fyllilega fallizt á það orðalag, sem er í brtt. hv. þm. Ísaf. um það atriði. Ég vil svo enn á ný taka það fram, að mér kemur mjög einkennilega fyrir sjónir sá hringlandaháttur hjá hv. landbn. eða meiri hluta hennar í þessu máli og tel mig algerlega mótfallinn því orðalagi, sem er á 11. gr., þar sem gert er ráð fyrir skilyrðislausri eitrun, sem ég á engan hátt get fallizt á.



Ég vildi aðeins, af því að það er nú komin fram önnur brtt., fara fram á það við hæstv. forseta að fresta umr., svo að tóm gefist til þess að athuga þetta nánar.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá hv. Ed. Það felur í fyrsta lagi í sér breytingar á gildandi reglum um undanþágur undan skemmtanaskatti eða um innheimtu skemmtanaskattsins. Gildandi ákvæði um það, hvaða skemmtanir skuli vera skemmtanaskattsskyldar, hafa verið harla óskýr, svo að nokkur vafi hefur leikið á því, hvernig bæri að túlka þau. Gildandi lagaákvæði gera ráð fyrir því, að undanteknar skemmtanaskatti skuli skemmtanir, ef tekjum af þeim er varið til almenningsheilla. Reynslan hefur sýnt, að erfitt hefur verið að túlka það, hvað telja skuli almenningsheill, þannig að öllum hafi fundizt sanngirni ráða. Er því mjög aðkallandi að setja um þetta skýrari og ótvíræðari ákvæði. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að gildan3i undanþáguákvæðum um tilteknar tegundir skemmtana skuli haldið, en til viðbótar eru taldar kvikmyndasýningar sáttmálasjóðs og bæjarsjóðs Akraness og Hafnarfjarðar, enda sé tekjunum varið á sama hátt og nú. Þessar kvikmyndasýningar hafa verið undanþegnar skemmtanaskatti samkvæmt hinu almenna undanþáguákvæði gildandi laga, svo að hér er um enga breytingu að ræða frá því, sem verið hefur í reynd. Það er hins vegar nýjung í þessu frv., að ráðh. er heimilað að undanþiggja skemmtanaskatti eitt kvikmyndahús, sem rekið sé af opinberum aðila, í öðrum kaupstöðum landsins. Ástæða til þessa nýmælis er sú, að í skjóli gildandi undanþáguheimildar hafa verið rekin án skemmtanaskattsskyldu þrjú kvikmyndahús hér í Reykjavík og eitt á Akureyri, auk þeirra tveggja, sem ég nefndi áðan, í Hafnarfirði og á Akranesi. Enn fremur veitti fyrrv. menntmrh. með tilvísun til nefnds lagaákvæðis Vestmannaeyjakaupstað beimild til þess að reka kvikmyndabús á vegum bæjarsjóðs, ef tekjunum yrði varið til þess að byggja eða reka sjúkrahús þar á staðnum. Umsókn liggur og í menntmrn. nú frá Ísafjarðarkaupstað um að mega reka kvikmyndahús, enda yrði tekjum þess varið til rekstrar elliheimilis þar á staðnum. Ég sé enga skynsamlega leið í þessu máli, að því er kaupstaðina varðar, aðra en þá að setja þá alla við eitt og sama borð, þ.e. að heimila þeim öðrum kaupstöðum, sem nú hafa ekki slíkan rekstur með höndum, að njóta undanþágu, ef þeir koma sér upp kvikmyndahúsi og eru reiðubúnir til þess að nota tekjurnar af því með sama hætti og þau bæjarkvikmyndahús hafa gert, sem notið hafa undanþágunnar undanfarin ár. Þá er það annað nýmæli varðandi þetta, að hljómleikar Sinfóníuhljómsveitar Íslands skuli undanþegnir skemmtanaskatti. Þykir réttlátt og sanngjarnt, að sama gildi um hljómsveitina í þessu efni og um þjóðieikhúsið. Ýmis félög og stofnanir hafa notið undanþágu frá skattinum samkv. gildandi almennri undanþáguheimild. Í þessu frv. er ráðh. heimilað að láta flestar þessar undanþágur haldast að nokkru eða öllu leyti. En í frv. er það mikilvæga ákvæði, að óheimilt sé að veita nýjar undanþágur frá skattinum. Með því móti ætti að verða unnt að stemma stigu við þeirri þróun, að stöðugt fleiri aðilar sleppi við að greiða skattinn, en sú þróun hlýtur að hafa í för með sér, að tekjur af skattinum dragist saman og menningarstarfsemi sú, sem skattinum er ætlað að styðja, biði ýmislega hnekki sökum fjárskorts. Skatttekjunum hefur fyrst og fremst verið varið til rekstrar þjóðleikhúss og til byggingar félagsheimila. Í öðru lagi felur þetta frv. í sér breytt ákvæði um skiptingu tekna af skemmtanaskatti. Samkvæmt gildandi l. renna nú 42% skemmtanaskattsins í rekstrarsjóð þjóðleikhússins, 35% í félagsheimilasjóð, 15% til greiðslu á byggingarskuldum þjóðleikhússins og 8% til lestrarfélaga og kennslukvikmyndasjóðs. Þá er og innheimtur 10% viðauki við skemmtanaskattinn, og er honum varið til Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Samkv. þessu frv. skal tekjum af skemmtanaskatti skipt til helminga milli rekstrarsjóðs þjóðleikhússins og félagsheimilasjóðs. Til greiðslu byggingarskulda þjóðleikhússins hefur, eins og ég gat um áðan, verið varið 15% skemmtanaskattsins og auk þess tekjuafgangi viðtækjaverzlunar ríkisins árin 1951–56. Í byrjun þessa árs átti ríkissjóður eftir að fá endurgreiddar 3 millj. kr. vegna byggingarskulda þjóðleikhússins. Í þessu frv., bráðabirgðaákvæðum þess, er ráðgert, að hagnaður viðtækjaverzlunarinnar renni áfram í ríkissjóð á árunum 1957–61. Er gert ráð fyrir því, að 3/4 hlutum hans verði varið til að greiða eftirstöðvar byggingarskulda þjóðleikhússins, en heimilt sé að verja 2/5 hlutum hans til rekstrar sinfóníuhljómsveitarinnar. Byggingarskuldir þjóðleikhússins yrðu þá að fullu greiddar á árinu 1961, og tel ég þá eðlilegt, að sú upphæð, sem þá hefur gengið til greiðslu byggingarskuldanna, renni aftur til ríkisútvarpsins til þess að standa undir bráðnauðsynlegum byggingarframkvæmdum þess. Samkvæmt l. nr. 42 frá 1955, um almenningsbókasöfn, er nú veitt til lestrarfélaga í fjárl., en þau nutu áður 4% skemmtanaskatts. Sömuleiðis befur kennslukvikmyndasjóður notið 4% skattsins, en á þessu frv. er gert ráð fyrir því, að frá og með næstu áramótum verði kostnaður vegna fræðslukvikmynda greiddur með fjárveitingu í fjárl., svo sem annar skólakostnaður, og er þess vegna ekki gert ráð fyrir, að neinn hluti skemmtanaskatts renni til kennslukvikmynda. Af þessu munu þó ekki hljótast nein ný útgjöld fyrir ríkissjóð. Á gildandi fjárl. er heimilt að greiða 450 þús. kr. rekstrarhalla þjóðleikhúss á yfirstandandi ári, en fái þjóðleikhúsið hluta sinn af skemmtanaskatti aukinn úr 42% í 50%, munu tekjur þess væntanlega aukast um a.m.k. 400–500 þús. kr., og ætti sú tekjuaukning fyllilega að geta komið í stað fjárlagagreiðslunnar, og þess vegna ætti að vera hægt að taka upp fjárveitingu á fjárl. til kennslukvikmynda í stað þeirrar upphæðar, sem nú hefur verið og væntanlega hefði að öllu öðru óbreyttu orðið að vera áfram á fjárl. til að greiða rekstrarhalla þjóðleikhússins, þann halla, sem er umfram tekjur af skemmtanaskatti. Eins og kunnugt er, er félagsheimilasjóði brýn þörf á verulega auknum tekjum. Fái sjóðurinn í sinn hlut helming skemmtanaskattsins, mun hann geta fullnægt aðkallandi verkefnum á sómasamlegan hátt. Tekjur hans hafa undanfarin ár verið 1.8–1.9 millj. kr., en fái hann helming skemmtanaskattsins, má búast við, að tekjur af honum verði árlega framvegis 2.8 millj. kr., svo að þetta frv., ef samþ. verður, mun færa félagsheimilasjóði um 900 þús. kr. tekjuaukningu. Er það í fyllsta samræmi við það, sem forráðamenn félagsheimilasjóðs hafa talið æskilegt og nauðsynlegt, til þess að sjóðurinn geti fullnægt aðkallandi verkefnum á næstunni á sómasamlegan hátt. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir því, að lagt verði gjald á aðgöngumiða að kvikmyndasýningum, öðrum en barnasýningum og dansleikjum, og renni það í menningarsjóð, 1 kr. gjald af aðgöngumiðum að kvikmyndasýningum og 2 kr. gjald af aðgöngumiðum að dansleikjum. Í frv. um menningarsjóð, sem var til 1. umr. í þessari hv. deild í gær, er gerð grein fyrir því, hvernig gert er ráð fyrir að verja tekjum af þessu gjaldi, þ.e., hvernig gert er ráð fyrir, að menningarsjóður ráðstafi þessum auknu tekjum. Skal ég þess vegna ekki í þessu sambandi fjölyrða um það, aðeins láta þess getið, að þrátt fyrir þetta smávægilega aukagjald á aðgangseyri kvikmyndasýninga og dansleikja mun aðgangseyririnn eftir sem áður vera hlutfallslega talsvert lægri en hann var fyrir stríð og allmiklu lægri en aðgangseyrir er að hliðstæðum skemmtunum í nálægum löndum. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að óska þess, að þessu frv. verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Landbn. hefur haft þetta frv. til meðferðar í vetur, og er n. á einu máli um það að mæla með því, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem liggja fyrir á þskj. 566. Þar er ekki um neinar efnisbreytingar að ræða frá frv., heldur skýringar á einstökum ákvæðum frv., og svo hefur n. sums staðar dregið nokkuð úr útgjaldaliðum, sem óhjákvæmilega fylgja búfjárræktarlögunum, til þess að þau nái tilætluðum árangri. Það má segja, að landbúnaður okkar Íslendinga sé að því leyti til frábrugðinn landbúnaði annarra þjóða, að til þess að við getum notfært okkur mátt moldarinnar við matvælaframleiðslu, verðum við að nota húsdýrin sem millilið í þeirri framleiðslu. En aðrar þjóðir, sem byggja suðlægari og heitari lönd, geta í ríkum mæli ræktað matvæli, korntegundir alls konar og trjágróður og garðmeti, sem erfiðleikum er háð að rækta hér hjá okkur, þótt við hins vegar getum í ríkari mæli nú en áður þekktist ræktað garðmeti, bæði utan og innan gróðurhúsa. En árvissari er þó grasræktin en annar jarðargróði hjá okkur. Það leiðir því af sjálfu sér, að brýna nauðsyn ber til þess, að þau húsdýr, sem við höfum við matvælaframleiðslu, séu arðmikil og fóðurlétt. Tilgangur búfjárræktarlaga er sá, að þessum árangri verði náð. Aðrar þjóðir hafa náð góðum árangri í þessum efnum. Sama má segja um okkur Íslendinga, þótt okkar starf sé ekki orðið jafnlangt og þeirra. En það sýnir þá það, að búfé okkar býr yfir miklum kostum, sem hægt er að efla, sé rétt með farið. Fyrir þremur árum var hálfrar aldar afmæli nautgriparæktarfélaganna hér á landi. Fyrsti brautryðjandi þeirra var Guðjón Guðmundsson frá Finnbogastöðum. Hann samdi fyrsta frv., sem í aðalatriðum okkar búfjárrækt hefur verið grundvölluð á. Árið 1903–04 sendu tvö félög frá sér skýrslur, sem náðu yfir 89 kýr, en meðalnyt kúnna á árunum frá 1904–08 var 2242 kg. Allt frá þessum fyrsta vísi hefur starfsemi nautgriparæktarinnar miðað jafnt og vel áfram, svo að nú eru skýrslur færðar um rúmlega 40% af öllum kúm landsmanna, og meðalnyt kúnna hefur hækkað upp í 3083 kg árið 1955. Þarna er um mikinn árangur að ræða, sem árlega veitir hlutaðeigendum mikla björg í bú, því að ef maður tekur bónda, sem átti 10 kýr á fyrstu árum nautgriparæktarfélaganna, þá fékk hann 22420 kg. af mjólk á ári, en árið 1955 gat bóndi, sem hafði jafnmargar kýr, fengið 32830 kg mjólkur, miðað við sama kúafjölda. Meðaltalsnyt kúnna í nautgriparæktarfélögunum 1955 gaf því um 10000 kg meira. Að sjálfsögðu þarf meira fóður til að framleiða þennan mjólkurauka, en ekki nema brot af því, sem aukningunni nemur, því að í gegnum ræktun kúnna hefur tekizt að stórauka mjólkurmagnið. Enginn má þó halda, að akurinn sé fullplægður á þessu sviði, því að enn þá ná nautgriparæktarfélögin ekki til fjölda bænda, sem margir hverjir eiga óleyst verkefni á þessu sviði. Það er því mjög aðkallandi mál að geta útbreitt þessa starfsemi frá því, sem nú er, en þetta frv. stuðlar að því; það veitir aukin réttindi og gerir ráð fyrir, að notuð verði meiri tækni í þessari starfsemi en auðið var áður fyrr. Hollendingar og Danir eru þær þjóðir, sem hafa hlutfallslega fleiri skýrslufærðar kýr en við Íslendingar. En það, sem á milli skilur hjá okkur og þeim, er það, að við höfum ekki jafngott eftirlit innan nautgriparæktarfélaganna og þessar þjóðir hafa. Það má því segja nú, að meðalnyt kúnna hafi hækkað um allt að 50% frá aldamótum, og mjólkurfeitin hefur hækkað um því sem næst 1/2 %. Það lætur nærri, að hefðu bændur þeir, sem stofnuðu fyrstu nautgriparæktarfélögin, átt að hafa jafnmikla mjólk og bændur innan nautgriparæktarfélaganna hafa nú, þá hefðu þeir þurft að hafa 14-15 kýr, í staðinn fyrir að þeir, sem nú eru innan þessa félagsskapar, þurfa ekki að hafa nema 10 kýr til þess að fá jafnmikla mjólk. Þarna er því um mikinn árangur að ræða, og ekki sízt þegar það er vitað, að fjöldi bænda hefur ekki betri kýr en þekktust við aldamót, þ.e.a.s. nokkrir þeirra, sem ekki tilheyra nautgriparæktarfélögunum. Land okkar hefur grasi gróin fjöll, dali og heiðar, sem árlega sumarfóðra fjölda sauðfjár. Þótt á ýmsu hafi gengið með sauðfjáreign okkar Íslendinga, hefur okkur þó enn þá tekizt að halda í gamla sauðfjárstofninn og rækta hann, svo að okkur notist af okkar viðlendu fjöllum og þeim auðæfum, sem sauðkindin ein getur aflað okkur í ríkum mæli. Það gegnir því sama máli hér og með kýrnar, að val gripanna og afurðageta þeirra skapa grundvöllinn að því, hvort við höfum það upp úr jarðræktinni, sem við ætlumst til og þurfum. Sauðfjárræktarbú eru starfrækt, sauðfjárræktarfélög og sauðfjárræktarsýningar haldnar. Allt miðar þetta í rétta átt, en tekur langan tíma, þar til árangur sést. Frv. þetta gerir ráð fyrir viðtækari og skipulagðari starfsemi á sviði sauðfjárræktarinnar en verið hefur, enda nauðsynlegt, þar sem þessi starfsemi hefur ekki notið sín vegna fjárpesta. Starfandi sauðfjárræktarfélög eru nú í landinu 140 og ná til 20 þús. kinda, en alls munu vera um 700 þús. fjár á landinu. Síðan 1934 hefur verið fylgzt vel með framleiðslumagni sauðfjár. Meðalfallþungi dilka hefur farið vaxandi úr 12.46 kg í 14.85 kg árið 1956, en hefur hæstur orðið 1953 14.93 kg. Meira er um vert, hvað lömbum hefur fjölgað eftir hverja vetrarfóðraða kind. Kindakjötsframleiðslan eftir vetrarfóðraða kind árið 1935 var 10.2 kg, en 1956 15.5 kg, og er þá tillit tekið til breytinga á tölu stofnsins viðkomandi ár. Þessi aukning nemur u.þ.b. 50%, og þetta er á sauðfjáreigninni í heild, en mun meira þar, sem framfarirnar hafa orðið mestar. Hér er því um geysimikinn árangur að ræða eins og við nautgriparæktina. - Þó eru ýmis vandamál óleyst, sem nauðsynlegt er að halda skipulega á í framtíðinni. Þá gerir frv. þetta ráð fyrir hrossarækt, því að þótt bíla- og vélaöld ríki í okkar þjóðfélagi, er samt útilokað, að við getum verið án þarfasta þjónsins, því að enn þá þarf að smala og nota hesta til dráttar, fyrir utan þá ánægju, sem Íslendingar hafa af því að eiga hesta og skemmta sér á þeim. Þá má líka segja, að hrossaræktin hafi nokkra þýðingu í matvælaframleiðslu, en ég er þeirrar skoðunar, að þar sé sauðkindin okkur notadrýgri. Frá alda öðli hafa verið hér á landi svín og alifuglar, en þau hafa minni þýðingu en annað búfé til að notfæra sér mátt moldarinnar til að afla í munn og maga, en eru þó eigi að síður nauðsynleg, enda gerir frv. þetta ráð fyrir ræktun þessara dýra eins og verið hefur í lögum. Þá er kafli í þessu frv. um forðagæzlu. Er hann lítið breyttur frá því, sem verið hefur, enda mun þróunin í þessum efnum verða sú, að við þurfum enga forðagæzlu, þegar tímar líða og ræktunin vex. Forðagæzla er víðast hvar óþekkt í heiminum og mun verða það hér einnig, þótt við getum ekki án hennar verið eins og sakir standa. Frv. þetta miðar allt að því og á að verða til þess, að bændur og búalið hafi eingöngu það búfé, sem hefur bezta eiginleika til að breyta grasi í mjólk og kjöt. Þá er tilgangi þess náð og til einhvers unnið með ræktun túna og ræktun búfjár. Ég vænti því þess, að hv. þm. samþ. frv. þetta ásamt brtt. þeim, er fyrir liggja. Að öðru leyti læt ég nægja að vísa til 1. umr. þessa máls og þeirrar grg., sem frv. fylgir, og óska svo eftir, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 3. umr.



Herra forseti. Um fyrsta dagskrármálið stendur svo á, að ég er þar framsögumaður og hef flutt till. Atkvgr. um málið átti að fara fram í gær, en var af mér ókunnugum ástæðum frestað. En þannig stendur á, að ég þarf að hverfa úr landinu nú í tvo daga í erindum, sem ég var kosinn til sem meðlimur Norðurlandaráðs, og ég vildi mjög eindregið fara þess á leit, að annaðhvort yrðu greidd atkv. um málið í kvöld eða atkvgr. frestað til mánudags.

Forseti (HÁ): Það er sjálfsagt að taka þessi tilmæli hv. þm. til athugunar. Á þessu stigi get ég ekki lofað því, að málinu verði frestað til mánudags, en ég mun koma því á framfæri til athugunar.

En er þá ekki hægt að hafa atkvgr. núna?

Ég hef þegar tekið málið út af dagskrá, og í öðru lagi sýnist mér d. ekki ályktunarfær.