Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir brtt., sem er á þskj. 1115, við frv. til l. um breytingu á áfengislögum nr. 87/1969, með síðari breytingum. Hún er flutt af þeirri sem hér talar og Svavari Gestssyni og hljóðar svo með leyfi forseta: "Við 4. gr. Á eftir fyrri málsl. komi nýr málsl. sem orðist svo: Fjmrh. skal hafa samráð við heilbrmrh. um verðlagningu áfengis." Það er vitað að verðstýring getur haft áhrif á neyslu áfengis, bæði heildarneyslu og einnig neyslu einstakra tegunda. Með því frv. sem hér er lagt fram er verið að stíga einhliða skref og allt bendir til þess að það muni leiða til aukinnar heildarneyslu án þess þó að nokkrar ráðstafanir séu jafnframt gerðar til mótvægis. Þessi brtt. miðar að því að sjónarmið heilbrigðisyfirvalda megi hafa áhrif við verðlagningu áfengis. Þannig er tryggt í lögum að stýra megi verði þess til að draga úr neyslu fremur en draga fé í ríkissjóð. Það er brýnt að heilbrigðissjónarmið séu ekki fyrir borð borin þegar verðlagning áfengis er ákveðin eins og viðgengist hefur hingað til. Þess vegna er brtt. borin fram.



Herra forseti. Ég mæli fyrir brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Svavari Gestssyni og Guðrúnu Agnarsdóttur við 5. gr. frv. á þá leið að aftan við greinina bætist: Skulu ákvæði reglugerðarinnar stuðla að því að draga úr ofneyslu áfengis og styðja við forvarnarstarf, einkum fyrir ungt fólk. Hv. Ed. hefur nú samþykkt til 3. umr. frv. til l. um breytingar á áfengislögum sem felur í sér að afnumið verði bann við sölu á áfengu öli. Þegar slík breyting tekur gildi er það að sjálfsögðu framkvæmd þeirrar breytingar sem skiptir mestu máli um framhaldið. Samkvæmt 15. gr. áfengislaganna skal dómsmrh. setja reglugerð um sölu áfengis samkvæmt IV. kafla áfengislaga sem fjallar um sölu áfengis. Að fenginni þeirri reynslu sem ég fékk af því að fjalla um þessi mál þori ég að fullyrða að það getur skipt sköpum í mjög mörgum atriðum út frá hvaða sjónarmiði þessi reglugerð verður sett. Verður hún sett út frá sjónarmiði áfengissalanna sem vilja reyna að selja sem allra flestum sem allra mest áfengi án tillits til þess hvaða afleiðingar það hlýtur eða fær þar að koma fram sjónarmið þeirra sem vilja vinna gegn þeim afleiðingum sem allir hv. ræðumenn, sem hér hafa talað um þessi mál, eru sammála um að því miður fylgi neyslu áfengisins? Það er áreiðanlegt að fyrir þá sem vilja berjast þarna á móti skiptir gífurlegu máli að reglugerð sem um þetta verður sett veiti þeim bæði lagalegan og einnig siðferðislegan stuðning eins og frekast er kostur miðað við ákvæði laganna. Um þetta greiða því hv. þingdeildarmenn raunverulega atkvæði, um þá till. hvaða sjónarmið þeir vilja að ráði við setningu reglugerðarinnar. Við flm. þessarar till. viljum undirstrika nauðsyn þess að sjónarmið þeirra, sem vilja sporna þarna á móti, sem vilja draga úr afleiðingum ofnotkunar áfengis og vilja vinna að forvarnarstarfi, sérstaklega fyrir ungt fólk, verði tryggt og það sjónarmið ríki við setningu reglugerðarinnar. Ég trúi ekki öðru en að hv. þingdeildarmenn séu sammála um hver nauðsyn er að þetta sjónarmið fái að ráða ferðinni. Í trausti þess flytjum við flm. þessa brtt.



Herra forseti. Ég er ein af þeim sem eru ekki hlynntir einhliða banni við sölu á áfengu öli hér á landi, en ég tel að þau skref sem stigin eru hér með flutningi þessara tillagna séu afar skynsamleg og einföld í framkvæmd. Ég vil því þakka hv. flm. fyrir till. sem við höfum nú hér til umfjöllunar og lýsi stuðningi mínum við þær. Það er einfalt og auðvelt að afgreiða till. þær sem hér liggja fyrir og það tekur ekki langan tíma. Við ættum að geta gert það alveg á sama hátt og við afgreiðum hér mörg mál með miklum hraða þessar klukkustundirnar.



Herra forseti. Það er greinilega einhver áhugi á þessu máli. Það er einn og einn maður á pöllunum og vélar þarna frammi, fréttamenn sjónvarps mættir á staðinn, fylgjast með stórviðburðunum. Hæstv. forsrh. allt í einu farinn að hafa áhuga á umræðum í Ed., hímir þarna frammi í dyrum. Og má segja að í hverri smugu sé einhver. Þessir glaðklakkalegu stuttbuxnadrengir úr prófkjörum Sjálfstfl. eru þarna inni í herbergi eins og einn og fram undan mér annar þannig að það er engu líkara en að það sé stórfelldur áhugi á þessu máli. Hvernig í ósköpunum stendur á því að það er svona mikill áhugi á þessu máli? Er hérna verið að leysa kannski efnahagsvandann? Er verið að leysa vanda byggðarlaganna, rekstrarvanda útflutningsatvinnuveganna eða rekstrarvanda alþýðuheimilanna? Ætli það sé verið að bæta hérna sérstaklega kjör þeirra heimila sem eru með mörg börn eða unglinga á sínu framfæri? Ætli það sé hérna mál um að koma sérstaklega til móts við þær fjölskyldur sem eiga við félagslega erfiðleika að stríða? Er hér kannski á ferðinni lausnarorðið fyrir þessar fjölskyldur? Það eru 5000 manns sem á hverju ári leita til Félagsmálastofnunar Reykjavíkur vegna félagslegra erfiðleika. Ætli það sé hér komið lausnarorðið fyrir þetta fólk? Skyldi áhuginn stafa af því, þessi brennandi áhugi eða hvað? Og hvernig ætli það væri, virðulegur forseti, á þessum alvörutímum þegar mikill vandi steðjar að að kalla núna til þann mann, ekki hæstv. fjmrh., hann hefur ekkert hér að gera, sem fær dálítið í kassann ef þessi ófögnuður verður samþykktur, heldur hæstv. heilbrmrh. Ég óska eftir því að hæstv. forseti kveðji hingað hæstv. heilbrmrh.

Það mun verða orðið við þeirri ósk.

þannig að það sé hægt að ræða aðeins við hann um þær umbætur í heilbrigðismálum sem hann ætlar að koma á með því að láta samþykkja lög um áfengt öl. Hann ætlar að tryggja heilsubót fyrir þjóðina væntanlega og bæta hennar heilbrigði á öllum sviðum með því að innleiða sölu á áfengu öli. Ég ætla, virðulegur forseti, að byrja á því að víkja aðeins að þeim brtt. sem hér eru fluttar. Það er þá fyrst brtt. á þskj. 1115 þar sem gert er ráð fyrir að fjmrh. hafi samráð við heilbrmrh. um verðlagningu áfengis. Hér er um ákaflega mikilvægt atriði að ræða, að verðlagning áfengis sé í samræmi við þá stefnu sem heilbrigðisyfirvöld, þ.e. landlæknisembættið sérstaklega, hafa á hverjum tíma. Hér er um að ræða atriði sem hefur verið í öllum tillögum áfengismálanefnda sem starfað hafa hér á landi á undanförnum árum og áratugum, að verðlagning áfengis eigi að ákveðast með tilliti til heilbrigðissjónarmiða og varnaðarsjónarmiða líka. Á þskj. 1116 er brtt. frá hæstv. landbrh., hv. 6. þm. Reykv. Guðrúnu Agnarsdóttur og mér þar sem segir: "Skulu ákvæði reglugerðarinnar stuðla að því að draga úr ofneyslu áfengis og styðja við forvarnarstarf, einkum fyrir ungt fólk." Eins og hæstv. landbrh. gat um er þetta ákaflega þýðingarmikil breyting vegna þess að hún skapar ráðherra svigrúm til að leggja áherslu á varnarráðstafanir þegar reglugerð um framkvæmd þessara laga er sett. Hér er þess vegna um að ræða tvö einföld sanngirnismál og þá geri ég ráð fyrir að einhver gæti hugsað sem svo í þessum sal: Ja, það er orðið allt of áliðið. Málið gæti stöðvast ef tillögur af þessu tagi verða samþykktar. Þá er því til að svara að við vorum hérna fyrir örfáum mínútum að breyta öðru þmfrv. úr Nd. þar sem gert var ráð fyrir einni breytingu á frv. til l. um viðskiptabann á Suður-Afríku þannig að það er alveg ljóst að það eru engin rök í málinu að segja núna: Það er ekki óhætt að samþykkja þessar sanngjörnu tillögur vegna þess að ekki sé tími fyrir málið. Það eru engin rök og ég skora á hv. þm. að reyna ekki að afsaka afstöðu sína með þeim hætti. Ég skora á hv. þm. að skoða þetta málefnalega og gera sér ekki einasta grein fyrir því hvað tillögurnar þýða í framkvæmd heldur líka hvað það þýðir ef þær eru felldar. Er það þannig að ef þingmenn fella þessar tillögur séu þeir að segja í fyrsta lagi: Það á ekki að hafa samstarf við heilbrmrn. um verðlagningu á þessum vörum og í öðru lagi eru þeir að segja ef þeir fella þessar tillögur: Ákvæði reglugerðarinnar eiga ekki að vera þannig að þau stuðli að því að draga úr ofneyslu áfengis og styðja við forvarnarstarf, einkum fyrir ungt fólk? Ætlar þessi virðulega deild, sem hefur með málefnalegum hætti tekið á þessu máli í vetur, að láta það um sig spyrjast að hún neiti því grundvallarsjónarmiði sem kemur fram í þessum greinum? Það er ótrúlegt, verð ég að segja, virðulegur forseti, og þessar tillögur eru auðvitað fluttar í trausti þess að hér muni hv. þm. bregðast við með jákvæðum hætti talandi af reynslu af samskiptunum í þessari virðulegu deild núna í vetur. Ég óskaði eftir því, hæstv. forseti, að hæstv. heilbr.- og trmrh. yrði kallaður inn til að biðja hann um að gera grein fyrir þeirri heilsubót sem hann ætlar að innleiða með því að styðja í þinginu frv. um áfengan bjór. Hæstv. ráðherra sagði í umræðum um málið 23. mars sl.: "Hlutverk heilbrigðisyfirvalda er að halda uppi öflugu fræðslu- og forvarnarstarfi um hvers konar heilsusamlegt líferni sem dregið getur úr sjúkdómum og slysum. Það eiga yfirvöld m.a. að gera með því að efla ábyrgð einstaklinga á eigin heilsu með markvissu upplýsinga- og fræðslustarfi. Ég tel markvisst forvarnarstarf ekki felast í því að banna einstakar neysluvörur sem þó kunna að vera minna skaðlegar en aðrar sem neysla er leyfð á. Í slíkri afstöðu finnst mér felast tvískinnungur" - tvískinnungur, takið eftir því orði. "Ég mun leggja þunga áherslu á aukið fræðslu- og upplýsingastarf um hættuleg og skaðleg áhrif áfengis og tóbaks á heilsufar fólks og styðjast í því sambandi við markmið Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar og íslenskrar heilbrigðisáætlunar. Ég tel frv. það sem hér er til meðferðar ekki brjóta í bága við þá stefnu og segi því já." Hæstv. heilbrmrh. hefur með þessum hætti m.ö.o. lýst því yfir, ég hygg fyrstur starfandi heilbrmrh., að það eigi að innleiða þetta af því að annað sé tvískinnungur. Ég vil hins vegar leyfa mér að halda því fram, hæstv. forseti, að það sé tvískinnungur að vera heilbrmrh. og samþykkja ófögnuð eins og þennan, það gangi ekki upp, það sé rökræn lokleysa, botnleysa. Eða hvað, hæstv. ráðherra, mér er spurn: Hefur landlæknisembættið, sem er skv. lögum ráðgjafi heilbrmrh. í málum af þessu tagi, lýst því yfir að það sé eðlilegt að taka upp sölu og framleiðslu á áfengu öli? Hefur landlæknisembættið breytt um skoðun í því efni? Við sem hér höfum talað stundum áður höfum vitnað máli okkar til stuðnings oft til Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, en hæstv. ráðherra var svo smekklegur að þegar málið var til meðferðar í hv. Nd. 2. mars 1988 vitnaði hann til einkasamtals sem hann hafði átt við Halfdan Mahler, framkvæmdastjóra Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, um þessi mál þar sem dr. Halfdan Mahler lét-það koma fram að hann undraðist að hér skyldi vera bjórbann á sama tíma og fólk gæti keypt drykk með mikið hærra áfengisinnihaldi. Í sjálfu sér þarf undrun af þessu tagi ekki að segja nokkurn skapaðan hlut vegna þess að ég veit ekki betur en hver einasti útlendingur sem hingað kemur frá grannlöndum okkar staldri við og segi: Já þetta er sérkennilegt. Það er bannaður bjór í ykkar landi. Það er sérkennilegt, segja menn og eru þannig undrandi. En að nota það sem rök í málinu fyrir því að hæstv. heilbrmrh. fyrstur starfandi heilbrmrh. styðji mál af þessu tagi tel ég satt að segja vera fyrir neðan allar hellur. Mér er kunnugt um að það hefur verið leitað til skrifstofu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar og forstjóra hennar og spurt hvað hann segi um þessa notkun á nafni Halfdans Mahlers í tengslum við þessa umræðu hér á Íslandi. Auðvitað hefur forstjóri Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar engu getað svarað vegna þess að stofnunin byggist á því að hún hafi gát samskipti við ráðherra í hverju landi á hverjum tíma. Stofnunin og forstjóri hennar eru auðvitað sett upp við vegg með því að þarna er verið að vitna í prívatsamtal við þennan mann, forstjóra Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, sem getur ekki borið hönd fyrir höfuð sér. En mér er einnig kunnugt um að sú deild innan Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar og þeir sérfræðingar sem þar eru og fjalla bæði um geðræn vandamál og áfengisvandamál hafa í bréfum til Íslands lýst því yfir að gefnu tilefni að auðvitað telji stofnunin að aukinn opnari aðgangur að áfengi þýði aukin áfengisvandamál og aukin geðræn vandamál og sé þess vegna í blóra við stefnu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Ég verð að segja það alveg eins og er, hæstv. forseti, að mér finnst menn seilast nokkuð langt þegar farið er að nota samtöl af þessu tagi sem rök fyrir því að koma máli af þessum toga hérna í gegn. En ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað er það sem hann ætlar að gera? Hverjar eru tillögur hans um aukið forvarnarstarf í haust? Hverjir eiga að framkvæma það aukna forvarnarstarf þegar t.d. sérfræðingar á vegum áfengisvarnaráðs eru núna búnir að segja af sér m.a. vegna þeirra vinnubragða sem hér hafa verið viðhöfð? Hverjir eiga að framkvæma þetta fræðslustarf í skólum landsins og annars staðar undir leiðsögn heilbrmrh. sem hefur sagt: Þetta er allt í lagi. Við skulum sulla þessu yfir landið og vita hvort þjóðin þolir það ekki. Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að taka á þessu máli? Hvaða tillögur er hann með? Hann hlýtur að vera með þær núna hér og nú því þetta er síðasta umræða um málið. Það er verið að afgreiða út úr þinginu, ef svo fer sem fór við 2. umr., frv. til l. um að auka stórkostlega áfengisneyslu í þessu landi. Ég lýsi ábyrgð á hendur hæstv. ráðherra í þessu efni nema hann geti hér og nú lagt fram tillögur lið fyrir lið um hvernig á að verja unga fólkið í landinu fyrir þessum ósköpum. Og hér eru menn auðvitað ekki bara að tala sem einstaklingar og einstakir þingmenn heldur erum við kannski fyrst og fremst ekki síst að tala sem foreldrar, takandi tillit til þeirra aðstæðna sem mæta börnunum okkar úti í þjóðfélaginu um þessar mundir. Hvaðan kemur heilbrmrh. landsins sú vissa að hann geti gengið fram og sagt að frá sjónarmiði heilbrigðisyfirvalda sé þetta allt í besta lagi? Hvaðan kemur honum sú sérfræðilega vissa? Mér er spurn, hæstv. forseti. Það væri fróðlegt að fá um það upplýsingar og það er kostulegt satt að segja að heyra rökleysurnar í þessu máli þegar það gerist aftur og aftur að þingmenn, ágætir þingmenn, koma í stólinn og segja: Þetta á að samþykkja, en það á að auka forvarnarstarf. Það á að prófa einstaklinginn, segir einhver í atkvæðaskýringu í Nd., og þar fram eftir götunum. Ef eitthvað er tvískinnungur þá er það þetta. Þetta gengur ekki upp og fyrir því skora ég á hæstv. ráðherra, hv. 1. flm. þessa máls og forustumann Neytendasamtakanna á Íslandi og talsmann meiri hl. allshn. að flytja rök fyrir máli sínu. Hvernig ætla þeir að verja unga fólkið í þessu landi fyrir þeirri öldu, flóðbylgju af áfengu öli sem skellur hér yfir ef þessi lög verða samþykkt? Ég skora á þá að gera grein fyrir því og láta þjóðina vita. Þeir hljóta að hafa ráð undir rifi hverju. Það er greinilega áhugi á að hlýða á mál þeirra, virðulegi forseti.



Hæstv. forseti. Ég tel mér skylt vegna þess að bréf frá biskupinum yfir Íslandi misfórst að koma því á framfæri hér. Það barst fyrir nokkru eða átti að hafa borist fyrir nokkru, en það gerðist ekki. Það er erindi sem er svohljóðandi: "Kirkjuráð hinnar íslensku þjóðkirkju leyfir sér að biðja alþingismenn að íhuga vandlega viðvaranir varðandi leyfi til að framleiða og selja áfengt öl í landinu. Ábendingar um þetta, að þetta muni auka áfengisbölið hér á landi, hljóta að verðskulda vandað mat. Fræðsla ein sér getur ekki bætt skaðann eða fengið áheyrn ef alþingismenn taka ekki mark á áliti sérfróðra manna í þessum efnum." Ég beini því til hv. deildarþingmanna að hugsa til þess nú þegar greidd verða atkvæði um bjórinn að öll vorum við kosin hingað á þing með það í huga að breyta þjóðfélaginu, gera það betra, gera það réttlátara. Ég fullyrði að með samþykkt þessa frv. verði þjóðfélagið ekki gert réttlátara og alls ekki betra. Ég bið menn einnig að hugsa til þeirra fjölmörgu einstaklinga og heimila, til þeirra einstaklinga sem eiga við vandamál að stríða vegna áfengisneyslu, til þeirra fjölmörgu heimila sem eru niðurbrotin vegna áfengisneyslu og því sem henni fylgir. Allar þjóðir veraldar stuðla nú að því að minnka áfengisneyslu í sínum ríkjum. Verði bjórfrv. samþykkt erum við Íslendingar að gera öðruvísi en allar aðrar þjóðir sem vilja færa sig nær betra mannlífi, betra umhverfi. Ég bið menn einnig að hugsa um þá fjölmörgu sem liggja á sjúkrahúsum vegna slysa og niðurbrots á öðrum sviðum vegna áfengisneyslu og hugsa til þess að verði þetta bjórfrv. samþykkt hefjast hér nýir tímar sem verða áreiðanlega til skaða fyrir þjóðina, fyrir heimilin, fyrir hvern einasta einstakling sem hér lifir.



Herra forseti. Þær brtt. sem hafa verið lagðar fram á þskj. 1115 og 1116 eru allra góðra gjalda verðar. Út af fyrir sig má taka undir þau rök sem sett eru fram af flm. brtt. Skoðum þessar brtt. aðeins nánar og fyrst brtt. á þskj. 1116 sem er svohljóðandi: "Við 5. gr. Aftan við greinina bætist: Skulu ákvæði reglugerðarinnar stuðla að því að draga úr ofneyslu áfengis og styðja við forvarnarstarf, einkum fyrir ungt fólk." Það er hægt að taka undir þetta sjónarmið. Spurningin er þá hvort nokkur nauðsyn sé á því að flytja brtt. með tilliti til þeirra ákvæða sem að öðru leyti eru í áfengislögunum. Eftir að hafa skoðað þau lög sýnist mér að þær heimildir sem verið er að fara fram á skv. brtt. á þskj. 1116 séu nú þegar í 1. gr. áfengislaganna. 1. gr. áfengislaganna hljóðar svo: "Tilgangur laga þessara er sá að vinna gegn misnotkun áfengis í landinu og útrýma því böli sem henni er samfara." Að sjálfsögðu hefur ráðherra heimild til að gefa út reglugerðir í samræmi við ákvæði þessara laga og þess vegna hygg ég að það sem brtt. tekur til felist nú þegar í 1. gr. áfengislaganna. Þegar af þeirri ástæðu er þessi grein óþörf. Í annan stað vil ég benda á að þar sem vitnað er til 5. gr. er átt við 5. gr. lagafrv. sem hér liggur fyrir þar sem er talað um breytingu á 5. gr. áfengislaganna nr. 82/1969, en það er grein sem er í IV. kafla áfengislaganna og fjallar um sölu og veitingar áfengis. Ég hygg að þetta orðalag og þessi brtt. eigi mjög illa heima með þessum hætti á þeim stað þannig að mér virðist á tillöguflutningi þeirra sem standa að þessu máli, þ.e. fyrrv. dómsmrh. og fyrrv. heilbrmrh. og hv. 6. þm. Reykv., að þeir hafi ekki skoðað áfengislögin nægilega vel áður en þeir lögðu fram brtt. því að eins og ég gat um sýnist mér að heimildir séu nú þegar fyrir hendi. Að öðru leyti get ég tekið undir öll þau sjónarmið sem hér voru sett fram varðandi varnaðarstarf og annað þess háttar sem ég tel vera ákaflega mikilvægt varðandi þessi mál. Ég hef áður lýst skoðun minni á málinu í þessari deild og ætla ekki að tefja tímann með að ítreka þau sjónarmið, en mig langaði til að benda á þetta, ekki síst vegna ummæla sem fram komu, því að eins og ég sagði eru þessi ákvæði þegar fyrir í lögum.



Herra forseti. Vegna athugasemda hv. 8. þm. Reykv., sem var að ljúka máli sínu, vil ég aðeins benda á að það er rétt hjá hv. þm. að það eru heimildir í áfengislögunum til að gera margt, en það sem við flm. þessarar tillögu um breytingu við 5. gr. viljum er að Alþingi taki afstöðu til þess hvernig þessar heimildir eru notaðar. Það er kveðið afdráttarlaust á um í þessari brtt. að það skuli við setningu reglugerðarinnar tekið tillit til þeirra sjónarmiða að draga úr ofneyslu áfengis og stuðla að forvarnarstarfi, einkum fyrir ungt fólk. Þar er bæði um að ræða að slíkt afdráttarlaust ákvæði hlýtur að hafa áhrif á hina nýju reglugerð sem verður að setja einmitt við þennan kafla um sölu og dreifingu á áfengi. Það er engin tilviljun að við flytjum þessa brtt. einmitt við þennan kafla, a.m.k. ekki frá mínu sjónarmiði. Það er vegna þeirrar reynslu sem ég fékk af því að fjalla um þessi mál og einmitt IV. kafla áfengislaganna. Það var að finna hversu ríkt gróðasjónarmiðið var hjá mörgum að græða á því að selja sem allra mest áfengi og sinna í engu hvaða afleiðingar það hefði. Ég gat um við fyrri umræðu málsins í deildinni reynsluna sem fékkst af bjórlíkinu og eitt dæmi sem ég nefndi þar var að þá spruttu upp allmargar veitingastofur sem höfðu það á boðstólum. Það var engin tilviljun að þessar veitingastofur sumar hverjar drógu að sér þá sem reyndu að græða á því að selja ólögleg vímuefni vegna þess að þeir vissu að það andrúmsloft sem þetta skapaði var besta gróðrarstían fyrir hin ólöglegu vímuefni. Nú þegar þessi breyting kemur á áfengislögunum er einmitt verið að reyna að vekja aftur upp það andrúmsloft sem kveðið var niður þegar bjórlíkið var bannað. Við erum að heyra fréttir um það gífurlega magn sem framleiðendur hinna ólöglegu vímuefna eru að reyna að smygla inn á markað hingað til Evrópu og að sjálfsögðu verður aukinn þrýstingur á að koma því hingað til landsins. Það er kallað á aukið lögreglueftirlit til að koma í veg fyrir slíkt, en að sjálfsögðu er það eftirspurnin og verð hér innan lands sem ræður því hversu margir freistast til að reyna þá ólöglegu starfsemi. Besta ráðið til að draga úr því er að sjálfsögðu að reyna að draga úr eftirspurninni og koma í veg fyrir slíkt. Þetta vildi ég sérstaklega taka fram vegna ummæla hv. 8. þm. Reykv. og ástæðunnar fyrir því að við flytjum brtt. Mér finnst alveg furðulegt að hér skuli standa upp þingmaður og segja: Það er óþarfi að það sé skylt að taka til þess sjónarmiðs tillit við setningu reglugerðarinnar að draga úr ofneyslu áfengis og styðja við forvarnarstarf, einkum fyrir ungt fólk.

Það er í lögunum.

Það er heimildarákvæði, hv. þm. Hér er spurning um að kveða á um að það sé skylt í sambandi við útgáfu reglugerðar um sölu og dreifingu að taka það fram.



Hæstv. forseti. Ég get eins og fleiri ræðumenn hafa gert í kvöld tekið undir rökstuðning bak við þessar brtt. En af hverju eru þessar brtt. fluttar? Af hverju eru menn núna að flytja brtt.? Það hafa að vísu allir verið að bíða eftir brtt. en ég held ekki þessum. Þessar tillögur báðar tvær eru bersýnilega fluttar til að slá málinu á dreif og koma því aftur til Nd. sem að öllum líkindum mun ljúka starfi sínu núna í nótt. Það er augljós tilgangur með þessum brtt. Ég vek athygli hv. deildarþingmanna hér á því hvað er búið að samþykkja við 2. umr. og minna þá hv. þm. sem tóku þátt í þeirri atkvæðagreiðslu á hvað þeir voru að greiða atkvæði um þá og hvað kom frá Nd. Það er út af fyrir sig rétt, sem hv. þm. las áðan um heimildarákvæði í áfengislöggjöfinni, en hafið þið lesið um hvað ákvæði til bráðabirgða í því frv. sem við erum að fjalla um núna fjallar? Ég ætla að lesa það upp fyrir ykkur. Ég held að það sé góð áminning: "Ráðherra skal skipa fimm manna nefnd til að gera tillögur sem stuðlað gætu að því að draga úr heildarneyslu áfengis. M.a. ber nefndinni að fjalla um verðlagningu áfengis" - önnur brtt. fjallar um þetta atriði - "og leiðir til að vara við hættum sem fylgja neyslu þess, t.d. með áprentuðum upplýsingum um áfengishlutfall og ákvæði umferðarlaga. Einnig skal nefndin gera tillögu um sérstaka fræðsluherferð um áfengismál, einkum meðal skólafólks, er hefjist eigi síðar en mánuði áður en lög þessi koma til framkvæmda." Ég sé ekki betur en megininntak beggja brtt. sé í bráðabirgðaákvæðinu og það ekki sem heimildarákvæði heldur skal ráðherra gera það. Ég reikna ekki með að það þurfi að setja í lög að fjmrh. hafi samráð við heilbrmrh. Ég trúi ekki öðru en ráðherrarnir hittist svo oft að þeir geti rætt saman um þessi mál. Ég get tekið undir rökstuðninginn bak við málflutninginn um fræðsluna og að verðlagning eigi að stýra að vissu leyti áfengisneyslu í þjóðfélaginu, en tilgangurinn með flutningi beggja brtt. er að slá málinu á dreif. Ég hélt satt best að segja að deildin væri tilbúin að taka afstöðu í málinu sem slík og láta þar við sitja þannig að við séum út af fyrir sig laus við þann mikla áhuga sem virðist vera einkum og ekki síst hjá fjölmiðlum fyrir þessu máli eins og berlega kom fram um daginn þegar við vorum að ræða um áfengismál, að heimila eina tegund af áfengi til viðbótar, veikustu tegundina. Þá var verið að ræða um virðisaukaskatt í herberginu við hliðina á okkur, sennilega eitthvert stærsta mál sem Alþingi hefur tekið til meðferðar í vetur. Það var ekki einn einasti áhorfandi þar, ekki einn einasti aðili frá fjölmiðlunum. Hér voru allir á pöllunum, fjölmiðlar sem einstaklingar, að fylgjast með því hvort ætti að heimila eina áfengistegund, þá veikustu, til viðbótar. Mig undrar þetta.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Virðulegi forseti. Hv. 7. þm. Reykv. beindi hér til mín nokkrum fsp. og fór geyst í ræðu sinni eins og menn heyrðu. Hins vegar kom líka fram í máli hans að hann hefur farið nokkuð yfir það sem ég hef sagt í umræðum um þetta mál í Nd. þannig að honum sem og sjálfsagt þingheimi öllum er nokkuð ljós mín afstaða til málsins. Ég þarf ekki að rekja það eða endurtaka það. Það hefur komið fram, bæði í því sem ég hef þar sagt og með atkvæði mínu. Hv. þm. tók líka fram að við þyrftum, þingmenn, sem einstaklingar og sem einstakir þingmenn að gera þetta mál upp við okkur og hafa á því skoðun og afstöðu til þess. Það hafði ég gert fyrir löngu, reyndar síðast þegar bjórmál var til umræðu í hv. Alþingi, svo að afstaða mín til þess lá þá fyrir. Ég sá ekki og sé ekki ástæðu til þess að sú afstaða mín frá þeim tíma sé í raun breytt. Ég sem einstaklingur hlýt að hafa og hef sömu skoðun á þessu máli og þá. Hv. þm. spurði um afstöðu landlæknisembættisins og hvort ég hefði fengið einhverjar sérstakar ráðleggingar um að heimila bjór frá þessu embætti. Auðvitað veit hann jafn vel og aðrir hv. þm., sem hafa kynnt sér afstöðu landlæknisembættisins til málsins, að svo er ekki. Hann sagði líka að landlæknisembættið væri ráðgefandi fyrir ráðherra í heilbrigðismálum sem rétt er en síðan verður auðvitað ráðherra eða þeir sem þar fara með stjórn hverju sinni að vega og meta hvernig þeir taka á einstökum efnisþáttum eftir því sem þeir koma upp á borðið hjá viðkomandi aðilum. Aukinn og opnari aðgangur þýðir aukna neyslu, segir hv. þm. Við höfum rætt um að neyslu mætti m.a. stýra með aðgengi og með verðlagningu á áfengum drykkjum. Um það er talað í heilbrigðisáætlun og þar er reyndar talað um að það sé ástæða til að leggja áherslu á hækkað verð á sterkari drykkjum, hækkað verð á sterkari drykkjum umfram verð á veikari víntegundum. Það sýnist bera í sér að menn telji að veikari áfengistegundirnar séu ekki eins hættulegar og þær sterkari og á því hefur afstaða mín m.a. byggst, eins og kom reyndar fram í því sem hv. þm. las eftir mér þegar ég gerði grein fyrir atkvæði mínu, að ég teldi að í því fælist tvískinnungur að banna veikustu áfengistegundirnar en leyfa þær sem sterkari væru. Þetta þarf ég reyndar heldur ekki að endurtaka. Sú afstaða mín liggur fyrir. Ég hef hins vegar lagt á það áherslu að það á að auka fræðslustarf og herða forvarnarstarf. Ég hef verið með tillögur í því efni uppi í vetur. Það hefur þegar verið samið á vegum ráðuneytisins frv. til l. um svokallaða forvarnarstofnun sem m.a. á að leiða til þess að við getum tekið þessi forvarnarstörf almennt fastari tökum en við höfum getað gert hingað til, samræma störf og starfskrafta í því efni. Því miður tókst ekki að koma því frv. fyrir þing nú fyrir þinglokin, en ég vænti þess að geta tekið það upp strax aftur á haustdögum. Mín skoðun er sú að við þurfum og eigum að auka ábyrgð einstaklingsins í þessu efni. Við eigum að reyna að breyta viðhorfum, við eigum að reyna að breyta hugsunarhætti, ekki síst ungs fólks til áfengisneyslu almennt og til þeirrar hættu sem af henni stafar. Um það er ekki ágreiningur. Ég held að það viðurkenni í raun allir. Og ég bendi á að þrátt fyrir að við höfum ekki tekið þá aðferð upp í sambandi við tóbaksvarnir að banna þar einstakar tegundir, hvorki af sígarettum, vindlum eða öðru tóbaki, hefur okkur tekist að breyta þar hugsunarhætti. Það hefur tekist býsna vel í sambandi við forvarnarstarf á sviði tóbaksvarna og hefur dregið verulega úr reykingum, ekki síst hjá ungu fólki, af því að það hefur tekist að breyta hugsunarhætti og viðhorfum. Það er það sem ég hef hugsað mér að reyna að leggja höfuðáherslu á og tel að sé þýðingarmest í því starfi sem heilbrigðisyfirvöld þurfa og eiga hverju sinni að viðhafa gagnvart hverjum þeim neysluvarningi sem er hættulegur heilsu fólks. Það er auðvitað miklu fleira en áfengi og tóbak. Má í því sambandi einnig minna á að við erum nú að hefja mikið starf á sviði mótunar neyslu- og manneldisstefnu sem er samstarf fimm ráðuneyta og manneldisráðs. Þar hugsum við okkur að taka á ýmsum þáttum sem varða heilbrigði fólks, hollustuhætti, neysluvenjur. Þetta held ég að sé allt saman afar mikilvægt í sambandi við það sem við höfum kallað forvarnarstörf einu nafni og það að fá fólk til þess að hugsa meira um heilsu sína, vera ábyrgara sjálft fyrir því hvernig það hagar sér, en það gerist síður með boði og bönnum. Þetta er það sem ég ætla að hafa að leiðarljósi í mínu starfi í þessu embætti.



Herra forseti. Örfá orð út af orðum hv. 7. þm. Reykv. og örfá orð út af orðum hæstv. landbrh., fyrrv. dómsmrh. Þegar hv. 7. þm. Reykv. kvartaði yfir því að sér virtist sem sá sem hér stendur væri farinn að reyna að kenna þeim sem flytja þær brtt. sem hér liggja fyrir lagasmíð og taldi að honum færist nú ekki þar sem sá sem þess freistaði hefði komið málum svo bögglulega frá sér að því hefði í öllu þurft að breyta, þá vil ég í fyrsta lagi geta þess ...

Ég sagði ekki breyta. Ég sagði henda.

henda já, þá vil ég í fyrsta lagi geta þess ...

Ég vitna í Sverri.

já, það er ánægjulegt að vita til þess að þm. telur hann orðið marktæka heimild.

Það er rétt hjá þér.

Og þá er nú fokið í flest skjól fyrir hv. þm. En það er nú þannig þm. til upplýsingar að sá sem þetta segir hefur flutt tvö frv. á hinu háa Alþingi. Annað hefur nú þegar orðið að lögum og ég geri ráð fyrir að hv. þm. hafi samþykkt það með handauppréttingu. Sú breyting varð hins vegar á því að það var gert víðtækara í meðförum Alþingis heldur en ég hafði lagt til.

Það þótti gallað.

Að öðru leyti liggur fyrir í meginatriðum það frv. sem var lagt fram af mér og fleirum og sem er til afgreiðslu hér. Ég veit að hv. þm. þykir það gallað og út af fyrir sig kann vel að vera að það hefði þurft að bæta þar við. Þannig er með ýmis frv. og til þess er Alþingi að fjalla um þau mál sem fram eru borin, skoða þau og betrumbæta. Það er hlutverk hv. Alþingis, líka hv. 7. þm. Reykv. ef hann hefur eitthvað misskilið hlutverk sitt. Ég bendi honum á og það ætti hann að vita samt sem áður af langri þingreynslu að það eru fá lagafrv. sem fara algjörlega óbreytt í gegn á Alþingi. Það er nú einu sinni þannig að lög eru með ákveðnum hætti. Þau eru kaflaskipt. Þau er sett upp með ákveðnum hætti þannig að þau séu í rökréttu framhaldi og samhengi. Ef áfengislögin eru skoðuð í heild þá sést þetta mjög greinilega. Þannig liggur fyrir út frá lagalegu sjónarmiði að þær brtt. sem hér eru lagðar fram eru með öllu óeðlilegar með tilliti til uppbyggingar áfengislaganna. Ég bendi á í því sambandi og ítreka það sem ég sagði áðan um 1. gr. áfengislaganna þar sem skýrt er tekið fram um þau markmið sem brtt. á þskj. 1116 tekur til. Þau atriði eru í 1. gr. áfengislaganna. Það þarf ekki að samþykkja þessa brtt. Í annan stað vil ég benda á það að í V. kafla laganna er fjallað um meðferð áfengis í landinu, en það sem flm. eru að gera er að þeir eru að leggja til breytingu á IV. kafla laganna. Það hefði verið eðlilegra að finna slíkri tillögu, slíkri hugsun stað í V. kafla eða jafnvel frekar í VII. kafla laganna sem fjallar um áfengisvarnir. Á þetta vil ég benda til að undirstrika það að annaðhvort er um algjöra vanþekkingu að ræða af hálfu flm. þessara brtt. á áfengislögunum eða hitt, ef ekki er um vanþekkingu að ræða, að þá eru þeir einfaldlega að koma hér með sýndartillögur til þess að drepa málum á dreif. Um annað getur ekki verið að ræða.



Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. vitnaði hér í 1. gr. áfengislaganna. Ef farið væri eftir ráðleggingum allra sérfræðinga um þessi mál og tekið mark á þeim, þá er ljóst að þessi samþykkt sem núna er verið að gera í þessu frv. gengur þvert á markmið 1. gr. áfengislaganna og þess vegna er það að við flm. þessarar tillögu viljum leggja áherslu á það að Alþingi geri það, að þrátt fyrir það að með samþykkt þessa frv. sé verið að ganga á móti 1. gr. laganna þá skuli við reglugerðarsetningu um sölu og dreifingu á áfengi gætt þeirra sjónarmiða sem ég hef ítrekað lýst að komi fram í brtt. á þskj. 1116. Ég vil taka undir orð hv. 7. þm. Reykv. þar sem hann mótmælir þeim ásökunum á hendur okkur sem flytjum þessa till. að hér sé um sýndarmennsku og hræsni að ræða. Að sjálfsögðu greiddum við atkvæði á móti frv. við 2. umr. Við vildum ekki trúa því fyrr en að lokinni þeirri atkvæðagreiðslu að þetta yrði samþykkt og þetta er fyrsta tækifærið sem við fáum til að flytja brtt. eftir að sú niðurstaða liggur fyrir. Og þá er úrræðið, eins og ég gat um í máli mínu hér í upphafi þessarar umræðu, að reyna að beina framkvæmdinni inn á þá braut að sem minnst tjón verði af. Ég vil því mótmæla því að hér sé um órökrétt vinnubrögð, órökrétta tillögu að ræða. Ég vil þvert á móti leggja áherslu á að ég get ekki skilið að nokkur einasti þm. hér í hv. Ed. fari að greiða atkvæði á móti þessum brtt.



Herra forseti. Mér er kunnugt um að samráð af því tagi sem þessi tillaga gerir ráð fyrir hefur átt sér stað. Því er þessi tillaga óþörf og því segi ég nei.



Herra forseti. Mér er kunnugt um það að verulegur misbrestur hefur verið á samráði milli fjmrh. og heilbrrh. í sambandi við verðlagningu á áfengi. Þess vegna er þessi tillaga óhjákvæmileg nauðsyn og því segi ég já.



Herra forseti. Með tilliti til málflutnings þeirra sem telja rétt að leyfa hér á landi sölu á áfengum bjór og hafa lagt á það höfuðáherslu að auka þurfi forvarnarstarf um leið og bjórsalan yrði leyfð þarf að samþykkja þessa tillögu. Þessi málflutningur kom m.a. fram í fyrirvörum hv. þm. við atkvæðagreiðslu við 2. umr. Þá sagði t.d. hv. þm. Jóhann Einvarðsson: "Í trausti þess að upplýsingar og fræðsla um hættuleg og skaðleg áhrif áfengis verði stóraukin segi ég já." Og þá sagði hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson: "Það ber að leggja aukna áherslu á öfluga upplýsinga- og ráðgjafarstarfsemi og endurhæfingu þar sem þess er þörf gegn neyslu vímuefna í hvaða mynd sem er. Með vísan til þessara atriða, herra forseti, segi ég já." Þetta sögðu hv. þm. og einmitt út frá þessari röksemdafærslu segi ég líka já.



Herra forseti. Í frv. eins og það nú liggur fyrir eru ákvæði til bráðabirgða um að skipa fimm manna nefnd er geri tillögur er stuðlað gætu að því að draga úr heildarneyslu áfengis og einnig skal nefndin gera tillögu um sérstaka fræðsluherferð um áfengismál, einkum meðal skólafólks, er hefjist eigi síðar en mánuði áður en lög þessi koma til framkvæmda. Efnislega eru ákvæði brtt. sem hér er verið að greiða atkvæði um í þessu ákvæði til bráðabirgða og satt að segja hnykkti mér við þegar fulltrúar áfengisvarnaráðs báðu nefndarmenn í allshn. um að fella þetta ákvæði til bráðabirgða út úr þessum lögum. Ég er hlynntur þessu ákvæði til bráðabirgða og tel óþarft að samþykkja brtt. vegna þess að ákvæði hennar eru í ákvæði til bráðabirgða og því segi ég nei.



Herra forseti. Ég tel þessa brtt. ekki nægilega skýra. Æskilegra hefði verið að till. hefði komið fyrr fram og einnig að hún hefði verið markvissari. Ég fyrir mitt leyti vil stuðla að öflugu forvarnarstarfi gegn öllum hættulegum vímuefnum, m.a. með stórauknum fjárframlögum í fjárlögum. Þessi brtt. fullnægir ekki því markmiði að mínu mati og því segi ég nei.



Hæstv. forseti. Vegna orða hv. 3. þm. Vesturl. finn ég mig knúna til þess að koma hér upp og gera grein fyrir atkvæði mínu. Ástæðan fyrir því að áfengisvarnaráðunautar vildu fella þetta ákvæði út er fyrst og fremst sú að samsvarandi ítarlegar tillögur liggja fyrir í þykkri skýrslu stórrar áfengisvarnanefndar sem sett var á laggirnar einmitt til að gera slíkar tillögur. Þær eru fyrirliggjandi. Hér er hins vegar verið að fara fram á það að lögbinda skyldu til þess að semja reglugerð í ákveðnum anda sem einmitt taki mið af forvarnarstarfi. Það hefur því miður vantað í þessa einhliða ákvörðun sem hér er verið að taka. Þess vegna segi ég já.



Herra forseti. Í ákvæði til bráðabirgða er gert ráð fyrir að skipa eina nefnd enn til þess að gera tillögu. Það hefur verið gert oft áður og tillögur liggja fyrir um markvissar aðgerðir. Eftir þeim hefur ekki verið farið. Hins vegar er með þessari brtt. verið að kveða á um ótvírætt hvernig Alþingi vill að framkvæmdin verði. Það er tvímælalaust bæði mikilvægur, lagalegur og siðferðilegur stuðningur við þá sem vilja vinna að forvarnarstarfi og koma í veg fyrir ofneyslu áfengis og því segi ég já. Frv. samþ. með 13:8 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EG, JM, GuðmÁ, GHG, HÁ, HBI, JE, JúlS, KP, SaIÞ, StG, VS, DS. nei: EgJ, GA, JHelg, MF, SkA, SvG, ÞK, KSG. 3 þm. gerðu svofellda grein fyrir atkvæði sínu:



Herra forseti. Með tilliti til þess að engin sú tillaga sem tryggir öflugt forvarnarstarf, fræðslu um skaðsemi áfengis, hefur fengist samþykkt hér á hv. Alþingi þrátt fyrir það að allar þær skýrslur sem við höfum fengið um áhrif sölu áfengs öls í nágrannalöndum okkar sýni að þar er um gífurlega aukningu drykkju unglinga að ræða, þá hafa hv. alþm. ekki verið tilbúnir til þess að tryggja aukna fræðslu. Ég er móðir tveggja unglinga og segi þess vegna nei.



Hæstv. forseti. Ég tek undir stefnu alþjóðaheilbrigðisáætlunarinnar um að minnka áfengisneyslu um fjórðung til næstu aldamóta. Ég styð heils hugar þau markmið og stefnu sem fram er sett í íslenskri heilbrigðisáætlun, m.a. að minnka heildaráfengisneyslu og útrýma ofneyslu. Það ríkir mikill tvískinnungur í meðferð áfengs öls hér á landi þar sem sumir geta keypt og neytt þess en aðrir ekki. Á sama tíma eru engar hömlur á sölu sterkra, áfengra drykkja. Ég get ekki fallist á að verið sé að bæta við nýrri tegund áfengis með þessu frv. Ég tel að verið sé að færa eina tegundina, þá veikustu, inn í löglega áfengisverslun, létta af heimilunum birgðasöfnun á þessum forboðna ávexti sem aðeins forréttindahópar mega kaupa og flytja inn í landið. Ég vil stuðla að því að Áfengisverslunin sé birgðastöðin en ekki heimilin og því segi ég já.



Herra forseti. Með skírskotun til þess sem hv. þm. Salome Þorkelsdóttir sagði, að ég styð stefnu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, að ég styð stefnu íslenskrar heilbrigðisáætlunar, ég styð stefnu landlæknisembættisins og ég vil létta af heimilunum þeirri áþján sem fylgir aukinni áfengisneyslu, af öllum þessum ástæðum, virðulegi forseti, og svo því að ég vil að þingið axli ábyrgð gagnvart unga fólkinu og framtíðinni, af öllum þessum ástæðum og mörgum fleirum segi ég nei og bið menn enn að skoða hug sinn áður en þeir taka á sig þá ábyrgð sem fylgir því að hella áfengu öli yfir íslensku þjóðina.