Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það er raunar að bera í bakkafullan lækinn að fara að ræða mikið um þetta frv. hér, þar sem svo miklar umr. hafa þegar farið fram um það, og það í áheyrn alþjóðar í útvarpinu. Auðvitað hafa hv. þdm. hér fylgzt með þeim umr. eins og aðrir. Þó vildi ég ekki láta þetta tækifæri hjá líða án þess að draga saman í mjög stutt mál helztu árásirnar á verkalýðssamtökin, sem í þessu frv. felast. Þá er þar fyrst til að taka, að öll skyndiverkföll eru, praktískt talað, bönnuð. Samkv. l. á að tilkynna öll verkföll um kaup og kjör með sjö daga fyrirvara. Nú er það á valdi dómstólanna að skilgreina hugtakið „kaup og kjör“, og má gera það þannig, að næstum því öll verkföll heyri undir það. Við þetta bætist svo, að það er óheimilt að gera verkfall um atriði, sem heyra undir félagsdóm, og það eru mál til leiðréttingar brotum á samningum á milli verkamanna og atvinnurekenda, og loks getur félagsstjórn ekki stöðvað vinnu nema að láta fyrst fara fram almenna atkvgr. í félaginu. Það er jú hægt að setja trúnaðarmannaráð, og getur þá félagsstjórn í samráði við það stöðvað vinnu, en þá getur meiri hl. ekki ráðið, hvort kemur til vinnustöðvunar eða ekki. Þegar á allt þetta er litið, þýðir ekki að mæla á móti því, að öll skyndiverkföll eru, praktískt talað, bönnuð. Hvað er þá eftir, þegar þetta er upp talið? Nú vita allir, sem fylgzt hafa með verklýðsmálum, hvílíkt lífsskilyrði það er fyrir verkalýðinn að geta gripið til skyndiverkfalla. Að banna þau er undir mörgum kringumstæðum alveg það sama og að banna verkalýðnum að beita samtökum sínum til að leiðrétta málsstað stéttarinnar. Í ýmsum iðngreinum, t. d. byggingariðnaðinum, er það þannig, að skyndiverkföll til þess að leiðrétta misfellur og samningsrof eru oft meðal daglegra starfa félagsstjórnarinnar. Er það sérstaklega tilfinnanlegt, að þau skuli ekki vera leyfð til að leiðrétta samningsrof. Ef að á að biða eftir úrskurði félagsdóms, þegar um samningsrof er að ræða, þá er vinnan í mörgum tilfellum búin, áður en sá úrskurður kemur, og ómögulegt að fá neina leiðréttingu. Það getur verið um atriði að ræða, sem félögin hafa fengið inn í samninga eftir langa baráttu, eins og t. d. hlutfallið milli nema og sveina, um öryggi á vinnustöðvum o. fl., sem er bókstaflega ómögulegt að leiðrétta, ef þessi l. verða samþ., þegar um er að ræða þær atvinnugreinar, sem vinnan stendur stuttan tíma og yrði búin, þegar dómur fengizt í málinu. Hér á að opna allar gáttir fyrir samningsrofum, því að það er gefið mál, að þau verða framin, þegar hægt er að koma þeim við, án þess að félögin, sem að vinnunni standa, hafi leyfi til að leiðrétta samningsrofin. Önnur aðalárásin á verkalýðinn, sem felst í þessu frv., er það, að öll pólitísk verkföll eru hönnuð, þ. e. a. s. öll verkföll, sem eiga að hafa áhrif á stjórnarvöldin til þess að framkvæma eða framkvæma ekki það, sem þeim her að gera l. samkvæmt. Alstaðar um allan heim lítur verkalýðurinn á rétt sinn til pólitískra verkfalla sem heilagan rétt, enda er oft svo, að pólitísk verkföll eru oft ekki annað en hagsmunabarátta, og nærtækt dæmi höfum við þar, sem benzínverkfallið var, sem allir kannast við. Ef samþ. á l. til að fjandskapast við eina stétt og kúga hana, og það stéttina, sem þjóðfélagið byggist allt á, þá er það heilagur réttur hennar að fá að verja sig, og ef einræðis- og ofbeldisflokkar fá aðstöðu til að beita löggjafarvaldinu, þá er allsherjarverkfall bitrasta vopn verkalýðsins og lýðræðisins. En að samþ. l., sem búa í haginn fyrir fasismann, það er blátt áfram glæpsamlegt af lýðræðisflokkum. Með þessa frv. ákvæðum er einnig opnuð leið til að samþ. lögþvingaðan gerðardóm í hvaða deilu sem er, sem verkalýðssamtökunum er nauðugur einn kostur að hlýða. Ef þau hlýða honum ekki, mundi það eftir þessum l. verða talið pólitískt verkfall og varða sektum og skaðabótakröfum. Þetta ákvæði, um að banna pólitísk verkföll, er fyrsta skrefið til þess að afnema verkfallsréttinn með öllu. Þá ætla ég að nefna það, sem ég tel þriðju aðalárásina á verkalýðinn í þessum l. Það er, að lýðræðið í verkalýðsfélögunum er afnumið um meðferð veigamestu málanna. Þegar um till. sáttasemjara er að ræða, þá getur minni hl. ráðið yfir meiri hl. Það er meira að segja gert ráð fyrir þeim tilfellum, þar sem slíkar till. frá sáttasemjara geti verið samþ., þó að allir sem atkv. greiða, séu á móti þeim, þ. e. a. s. ef það nær ekki 20% af félagsmönnum, sem greiða atkv. Að samþ. slík l. í lýðræðislandi er hreinasta hneyksli, jafnvel þótt hægt sé að vitna til hliðstæðrar löggjafar í Danmörku. Að vísu er ekkert við það að athuga. að settar séu reglur um það, hvað margir verða að taka þátt í atkvgr. um veigamikil mál, til þess að atkvgr. sé tekin gild, en að minni hl. eigi að ráða fyrir meiri hl. getur aldrei orðið annað en hneyksli. Þá er það fjórða aðalárásin á verkalýðinn í þessum l., sem er sú, að það er hægt að ræna sjóðum verkalýðsfélaganna. Frv. var upphaflega þannig, að hægt var að ræna öllum eignum verkalýðsfélaganna með dómi, en nú hefir verið gerð sú bragarbót á því, að ekki er hægt út af samningsrofum að gera aðför að sjúkrasjóðum eða menningarsjóðum verkalýðsfélaganna. Þá er fimmta árásin, sem er það, að félagsdómurinn er að 4/5, skipaður andstæðingum verkalýðsins. - Þetta er stiklað á stóru og geri ég það af ásettu ráði, því eftir allar þær umr., sem fram hafa farið, tel ég óþarft að fara ýtarlega út í hin smærri atriði. Þá ætla ég að fara nokkrum orðum um skyldur og svokölluð réttindi verkalýðsfélaganna. sem eiga að felast í þessu frv. því er haldið fram, að í þessum kafla sé um að ræða ný réttindi fyrir verkalýðsfélögin. Við skulum athuga þau dálítið nánar. Í 5. gr. segir, að stéttarfélög séu lögformlegur samningsaðili um kaup og kjör. Þennan rétt hafa flest verkalýðsfélög í landinu þegar aflað sér með sinni baráttu, en þau félög, sem ekki hafa áunnið sér hann, - hverju eru þau bættari, þótt annað eins og þetta standi í l.? Engu. Þótt þetta standi í l., þurfa atvinnurekendur alls ekki að semja við félögin. Þeir geta sagt: „Jú, þið eruð lögformlegur samningsaðili, en ég sem bara ekki við ykkur“. Það skipar enginn atvinnurekendunum að semja við félögin. Það getur kostað jafnmikla og langa baráttu fyrir þessi félög, sem ekki hafa áður verið viðurkennd sem samningsaðili, þrátt fyrir þetta ákvæði. Það er ekki annað en orðaglamur. Þá er sagt, að atvinnurekendur megi ekki láta verkamenn gjalda pólitískra skoðana sinna. Ég vil spyrja: Hvenær kemur það fyrir, að atvinnurekandi segi mönnum opinberlega upp vinnu vegna stjórnmálaskoðana? Það er aldrei gert. Pólitískar ofsóknir og vinnusviptingar eru algengar, en hitt skeður aldrei, að atvinnurekendur segi opinberlega, að þeir segi mönnum upp vegna afskipta þeirra af verkalýðsmálum og störfum fyrir þau. Það eru alltaf fundnar aðrar ástæður. Sama gildir um trúnaðarmennina. Þeir mega ekki gjalda sinna starfa fyrir verkalýðsfélögin. En atvinnurekandi getur sagt trúnaðarmönnunum upp, þegar honum sýnist, svo að það ,er lítill vinningur fyrir verkalýðsfélögin að mega kjósa sér trúnaðarmenn, þar sem engin trygging er fyrir því, að þeir haldi starfi sínu. Tökum nú togaraflofann t. d. Hvaða trúnaðarmann mundi vera hægt að fá til að starfa þar eins og trúnaðarmaður á að gera, án þess að hann sé verndaður með l.? Hann ætti t. d. að sjá um, að vökulögin væri haldin. Þrátt fyrir þetta ákvæði er þannig í pottinn búið, að enginn maður mundi fást til að gegna þessu starfi, án þess að honum væri tryggð vinna á flotanum. Það er eins og sé verið að gera gys að verkalýðssamtökunum með svona ákvæðum í l., sem er beinlinis stefnt á móti verkalýðssamtöknnum. Það er ósvífni að ætla að telja verkamönnum trú um, að með þessu sé þeim veittur nýr réttur. Verkalýðurinn sættir sig ekki við svona l. Hann á hér fjöregg sitt að verja, enda hafa a. m. k. 27 félög mótmælt þessum l., þar á meðal langstærsta og þýðingarmesta verkalýðsfélagið í landinn, sem er Dagsbrún, svo og stærstu félögin utan Reykjavíkur, svo sem verkamannafélagið Hlíf í Hafnarfirði, og verkamannafélögin á Norðfirði og á Siglufirði. Auk þess hefir þing byggingariðnaðarmanna mótmælt þessum l., og þessi mótmæli hafa alstaðar verið samþ. með yfirgnæfandi meiri hl. og sumsstaðar í einu hljóði. Fáein félög hafa talið sig geta sætt sig við frv., en þau hafa næstum því öll tekið fram, að þau sætti sig aðeins við þau með veigamiklum breyt. Þau félög, sem hafa mælt með frv. eins og það liggur fyrir, hygg ég, að séu ekki fleiri en 3 eða 4, og í sumum félögunum hafa meðmælin verið samþ. með örlitlum meiri hl. á fámennum fundum. Önnur félög, sem hafa samþ., að þau muni sætta sig við l., eru yfirleitt minni og veikari félög úti um land, og félög, sem hefir verið ógnað til að gera þessa samþykkt. Ég hefi hlustað á málflutninginn, þegar verið var að reyna að vinna menn til fylgis við frv. Það hefir verið sagt við verkamennina, að ef þeir ekki samþ. þetta frv., þá kæmi bara annað verra í staðinn. Með öðrum orðum, ef þið ekki samþ. þetta, þá kemur hún grýla og tekur ykkur. Þetta er ekkert annað en að félögunum hefir verið ógnað til að samþ. þetta, og svo er sagt, að félögin mæli með frv., þó að vitað sé, að þau gera það tilneydd. Nei, sannleikurinn er sá, að verkalýðsfélögin hafa talað, og vilji þeirra er ótvíræður. Hv. þm. verða að gera sér það ljóst, að ef þeir ætla að samþ. l., sem þýðingarmesta stétt þjóðfélagsins er staðráðin í að beygja sig ekki undir, þá verða þeir að gera sér ljóst, til hvers slíkt leiðir. Það er alvörumál á ferðinni, þegar Alþ. er að stiga slíkt spor sem þetta. Framsfl og Alþfl. hafa áður lýst því yfir, að það sé þýðingarlaust að setja svona l. á móti vilja verkalýðsins, og þetta er vissulega rétt. En nú er einmitt verið að setja slík I. á móti vilja verkalýðssamtakanna. Hjá því fer ekki, að slík l. verða ekkert annað en ónýtt pappírsgagn eða þá, að það verður gerð tilraun til að beita ofbeldi. Í hvorugu tilfellinu verður hér um að ræða l., sem tryggi vinnufrið í landinu. Í báðum tilfeilunum verða þau til að spilla fyrir vinnufriðnum, og í báðum tilfellum til að hnekkja áliti löggjafans. Það er nærtækt dæmi um l., sem voru sett í Noregi 1927, sem varð að afnema aftur. Þar var yfirstéttin staðráðin í að beita ofbeldi, en þau voru samt brotin á bak aftur. Þegar um er að ræða heila stétt sem eina lögbrjótaheild, þýðir ekki að ætla sér að beita refsingum gegn þeirri stétt. Slíkt er ekki nokkur leið í landi, sem ríkir í einhverjar leifar af lýðræði. Þó að einhverjir af upprunalegum upphafsmönnum þessa frv. hafi ef til vill haft í huga að leggja út í stríð við verkalýðssamtökin. þá veit ég, að meiri hl. hv. þm., sem að því stendur að samþ. þetta frv., óskar ekki eftir slíku. Eigi veldur sá er varir, og þess vegna vil ég nú enn einu sinni skora á hv. þm., að þeir sjái sóma sinn í því að fella þetta frv. eða láta það daga uppi.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Herra forseti! Úr því að umr. hafa nú hafizt við þessa umr. um þetta mál, þá tel ég ekki rétt, að hér hafi einn orðið. Hv. 1. landsk. hefir náttúrlega, eins og við mátti búast, gert sína tilraun til þess að gagnrýna frv., og þykir mér rétt að svara honum nokkuð, og ekki síður tek ég hér til máls fyrir það, að ég hefi ekki áður haft tækifæri til að tala opinberlega í þessu máli. En eins og kunnugt er, hefi ég ekki farið varhluta af því, að ég sé við málið kenndur, þar sem ég var einn af 4 nm. við undirbúning og samning þessa frv., enda hefir í blaði hv. 1. landsk. óspart verið að því sveigt, að kenna þetta frv. við mitt nafn, og hefir það sennilega átt að vera mér til hnekkis, að svo miklu leyti sem þeim hefir tekizt að gera málið tortryggilegt í augum almennings. En það mun engan undra, þó að kommúnistarnir reyni að að nota þetta mál til þess að reyna að knésetja mig eða aðra alþýðuflokksmenn. Það hefir ætíð verið þeirra stefna frá byrjun, að þeir hafa lýst sig mótfallna öllu, sem kallað er regla um vinnudeilur og hvernig þeim skuli haga hér á landi. Þetta er náttúrlega ekkert undarlegt út frá þeirra sjónarmiði. Þetta eru menn, sem alltaf risa upp á móti öllum l. og reglum í borgarlegu þjóðfélagi, ef þær brjóta í bága við þeirra skoðanir. Þetta er hin sannkallaða byltingastefna. Ég verð að taka undir orð, sem ég heyrði einhvern hv. þm. segja, að ég veit ekki, hvað slíkir menn eiga að gera hér á Alþ., - menn sem vitandi vits telja alla löggjöf vitleysu og berjast á móti l., sem þjóðfélagið setur. Ég gæti talað hér langt mál, ef ég hefði búið mig undir það, um það, sem heitir reglur um vinnudeilur, en ég skal aðeins áður, en ég fer inn á að svara þeim tylliástæðum, sem hér hafa verið fluttar gegn frv., benda hv. 1. landsk. á það, að reglur um vinnustöðvanir eru nú til í hverju einasta menningarlandi í heiminum, og jafnvel í þeim löndum, sem standa ennþá lægra en við í menningarstiganum. Jafnvel í Rússlandi er vinnulöggjöf. Ég hefi að vísu ekki hér í höndunum, hvernig sú vinnulöggjöf er, en ég veit það af ritum, sem ég hefi um þetta lesið, að þar eru til reglur um það, hvernig menn skuli bera sig til í vinnudeilum. Hinsvegar veit ég, að í Rússlandi er það yfirleitt svo, að allar vinnudeilur eru kveðnar niður, af þeim skiljanlegu ástæðum, að það er ríkið, sem á öll atvinnufyrirtækin. En mér er vel kunnugt um, að í ýmsum iðngreinum Rússlands hafa risið vinnudeilur, og hafa þær verið kveðnar niður með hinu pólitíska valdi, sem ríkir í Rússlandi, svo að Rússar eru ekki undanskildir í því, að hafa vinnulöggjöf. Þau lönd, sem eru talin vera komin lengst á vegi lýðræðis og frelsis, eins og Norðurlönd, eiga við miklu þrengri vinnulöggjöf að búa en það frv. gerir ráð fyrir, sem hér liggur fyrir. Ég skal játa það, að þær reglur, sem gilda þar, eru settar af borgaraflokkunum, meðan þeir höfðu yfirgnæfandi meiri hl., en þó í öllum aðalatriðum í nokkru samkomulagi við verkalýðsflokkana. Það var eitt land, sem gekk einna lengst í áttina á móti verkalýðnum í þessu efni. Það var Noregur. En af hverju var það? Það var vegna þess, að norski verkalýðurinn var svo veikur um þessar mundir af völdum kommúnistanna. En nú eru kommúnistarnir þar að mestu úr sögunni, og hafa síðan fengizt á þessari löggjöf nokkar umbætur þar í landi. Hvernig er svo afstaða kommúnistanna í þessum löndum til vinnulöggjafarinnar? Mér hefir gefizt kostur mánaðarlega að fá rit fagfélaga, sem kommúnistar ráða, og ég hefi ekki orðið var við, að þeir á nokkurn hátt risi upp á móti þessari löggjöf, sem yfirleitt gildir í þessu efni á Norðurlöndum. Það má ef til vill segja, að þeir séu orðnir svo vanir að búa undir henni. En það er annað, sem gerir þetta að verkum. Hún hefir skapað öryggi fyrir báða aðilja. Ég ætla mér ekki að fara mikið nánar út í samanburð á löggjöf Norðurlanda, en snúa mér að því, sem hann var að reyna að gagnrýna í þessu frv. Ég ætla þá að snúa mér að fyrsta atriðinu, skyndiverkföllunum. Ég verð að nota sömu orðin og hv. 1. landsk., þó að þau séu ekki þingleg. Ég verð að telja það hringavitleysu, að skyndiverkföll séu bönnuð eftir frv. Þessu er hann sí og æ að tönglast á. Og það er alveg eins og lýgin verði gómsætari í munni þeirra. sem oftast endurtaka hana. Það stendur sem sé skýrt í frv., að hinn almenni 7 daga frestur eigi aðeins við um þær deilur, sem risa út af ágreiningi um kaup og kjör. Þessi frestur er bundinn við þær deilur og aðrar ekki. Ef skyndiverkfali þarf að gera, t. d. ef útbúnaður á vinnustað er ekki í lagi, þá er slíkt verkfall fullkomlega leyfilegt eftir því frv., sem hér liggur fyrir. Hitt er rétt, að það er bannað að gera verkfall út úr því, sem samkvæmt samningi beint heyrir undir félagsdóm að úrskurða um. Ég get nú upplýst hv. 1. landsk. um það eftir langa reynslu af verkalýðsmálum, að það mun í mörgum tilfellum verða handhægt og heppilegt að fá úr skorið fyrir verkamenn um ýms atriði þeim að kostnaðarlausu. Það hafa komið fyrir tilfeili, þar sem menn hafa fallið frá minniháttar kröfum á hendur atvinnurekenda bara af því, að það hefir verið svo dýrt að reka slík mál fyrir almennum dómstólum. Nú er hægt að leggja slíkar deilur undir félagsdóm, verkamönnum að kostnaðarlausu. Er þetta ekki réttarbót? Ég er ekki í vafa um, að dómurinn verður til bóta, hvað þetta snertir. Þá er það annað atriði, sem hv. 1. landsk. gerir að miklum ásteytingarsteini. Hann segir, að minni hl. eigi að ráða yfir meiri hl. um úrslit mála, sérstaklega um till. sáttasemjara. Það má um þetta segja, að venjulega er það hending ein, hvað margir það eru, sem binda enda á úrslit mála, jafnvel þó um launadeilu sé að ræða. Og oft er það svo, að það hefir verið örlítill hluti félagsmanna, sem hefir komið þar til skjalanna, og ég skal játa, að sú regla hefir gilt, að einfaldur meiri hl. hefir ráðið úrslitum. Um þetta hafa á Norðurlöndum skapazt miklu þrengri reglur. Ég verð að segja, að gagnrýnin á ákvæðum frv. um þetta er hreint og beint bara til að finna sér eitthvað til. Ég hefi nú nokkra reynslu í þessum efnum og ætla að segja hv. 1. landsk. það, að Sjómannafélag Reykjavíkur hefir háð langharðvítugustu og tíðustu launadeilurnar, sem hér á landi þekkjast, og sú regla, sem hér er sköpuð, hefir aldrei komið í bág við það. sem framkvæmt hefir verið á hverjum tíma, og höfðum við þó enga vinnulöggjöf. Þetta er nú öll hættan, sem hér er á ferðinni fyrir verkalýðinn, hvað þetta atriði snertir, og sjá allir, að hér er einungis um blekkingu að ræða. Í sambandi við skyndiverkföllin sagði hv. 1. landsk., að það væri daglegt starf að stöðva vinnu út af samningsrofum. Ég hefi nú lifað í þessum bæ, eins og hv. 1. landsk., síðan samtökin mynduðust í byggingariðnaðinum, og ég hefi satt að segja ekki orðið var við, að þar færu fram vinnustöðvanir daglega. En hitt kann vel að vera, að oft hafi gengið treglega um greiðslu af hálfu þeirra manna, sem fyrir byggingunum standa, og má náttúrlega kalla það samningsrof. En nú er það vitanlegt, að verkamenn hafa lög um greiðslu vinnulauna, sem náttúrlega eru mikil trygging. Og ef um samningsrof væri að ræða, þá myndi dómstóllinn tvímælalaust skylda viðkomandi atvinnurekanda til þess að borga hið lögmæta kaup, og verkalýðurinn myndi einskis í missa, þótt hann legði ekki niður vinnu út af slíku, en það er einmitt af því, að ekki hefir verið til löggjöf um þetta, að verkalýðurinn hefir oft og einatt gripið til vinnustöðvana. En félagsdómur myndi að sjálfsögðu dæma slíkt sem lögbrot og atvinnurekendur til þess að greiða hið lögmælta kaup. Og í því er einmitt öryggið fólgið fyrir verkalýðinn, því að hvernig sem maður annars lítur á samansetningu dómsins, þá er engin ástæða til að ætla, að hann ekki dæmi rétt og óhlutdrægt í þeim efnum. Þá kom hv. 1. landsk. að pólitísku verkföllunum. Það er afarskiljanlegt, frá hans sjónarmiði, að hann vilji hafa leyfi til þess að ýta mönnum í deilur gegn ríkisvaldinu, vegna þess að hann samkv. sinni stefnu vill ekki lúta neinum lögum, sem sett eru af hinum svo nefndu borgaralegu flokkum. Nú er það reynsla nágrannaþjóða vorra, sem komið hafa á hjá sér löggjöf, sem verkalýðurinn hefir verið á móti, að hann hefir ekki gengið gegn henni með gauragangi og verkföllum, heldur hefir hann styrkt sín samtök og reynt að afla sér sem flestra fulltrúa inn á löggjafarþing þjóðanna. Enda er það reynsla þeirra þjóða, sem við höfum kynni af, að verkalýðurinn hefir ekki getað komið fram slíkum verkföllum sér til hagsbóta. Hann hefir alltaf legið í þeim, ef svo mætti að orði komast. Hinsvegar er hér ekki bannað að gera mótmælaverkföll, sem venjulega standa stutt, hálfan eða heilan dag, sem einungis eru til þess að mótmæla einhverjum hlut, en ekki til þess að hafa áhrif á eða koma í veg fyrir löggjöf, sem kann að hafa verið sett. Hv. 1. landsk. vitnaði í þessu sambandi í benzínverkfallið, sem allir vita, að var verkfall gegn löggjöf, sem Alþ. hafði sett á sínum tíma, og var blásið mjög verklega undir það af þessum hv. þm., sem þá gerði sálufélag við annan flokk hér í bænum, sem svona undir niðri hafði augnabliksinteressu af því, að vera á móti settri löggjöf. En ég sá nú ekki, hvað spratt upp úr því verkfalli, því að búið var að veita viðkomandi mönnum, áður en verkfallið hófst, frjálsan innflutning á benzíni. - Í þessu sambandi má einnig minnast á annað verkfall, sem var pólitísks eðlis. þ. e. a. s. hið svo kallað mjólkurverkfall. Ég sé nú heldur ekki, að neitt hafi unnizt á því. Og til hvers er þá að vera að leyfa slík verkföll, þegar reynslan er sú, að ekkert er á þeim að græða, og þau eru þar að auki hrein og bein uppreisn gegn lögum þjóðfélagsins? Það eru heldur ekki aðrir en kommúnistar, sem aðhyllast þessa stefnu. Verkamenn á Norðurlöndum, sem búnir eru að hrista af sér lúsina, kommúnismann, tala ekki lengur um svona verkföll. Þá kom þ að kynduglega fram hjá hv. 1. landsk., að með því að leyfa ekki pólitísk verkföll, væri verið að innleiða fasisma. Ég hefði nú gaman af að heyra hv. þm. rökstyðja þetta betur. Ég hélt nú satt að segja, að það væri til þess að innleiða fasisma, að risa upp á móti lögum og landsrétti, því að þegar menn finna, að risið er upp gegn þeirri löggjöf, sem þeir á annað borð hafa komið í gegn, þá er ekkert, sem kemur frekar upp í huga þeirra heldur en einmitt einræði, - fasismi. En það, að framkalla fasisma, er einmitt það æskilegasta í augum kommúnista, því að þess fyrr kemur byltingin, segja þeir. - Hv. 1. landsk. sagði, að hér væri um afnám verkfallsréttarins að ræða. Ég hefi nú verið starfandi um 23 ára skeið meðal verkalýðshreyfingarinnar. og ég hefi aldrei orðið var við það, að menn vildu hafa verkfalisréttinn til þess að rísa upp á móti landslögum. heldur til þess að knýja fram sínar hagsmunakröfur um kaup og kjör. - Þá var það eitt atriði, sem hv. 1. landsk. vitnaði í og sagði, að væri einn af stærstu ágöllum frv., sem sé það, að hægt væri að ræna sjóði verkalýðsfélaganna, enda þótt gerð hafi verið nokkur bragarhót þar á í hv. Nd. En ég vil bara spyrja þennan hv. þm. Hvar er vernd fyrir sjóði verkalýðsfélaganna nú? Ég veit ekki betur en að hægt sé að ganga að öllum þeirra eignum. En sem betur fer, hefir það ekki komið fyrir nema í mjög litlum mæli, því að það virðist svo sem að reynt hafi verið að forðast að ganga inn á hagsmunasvið þeirra. - En þrátt fyrir það, er það nú svo, að hægt er að ganga að öllum eignum félaganna. - Nú skal ég játa, að ég fyrir mitt leyti hefði viljað, að hægt hefði verið að undanskilja allt, en þá eru sektarákvæðin alveg óþörf. Og frá sjónarmiði margra er það einmitt hyggilegt, að eitthvað sé til varnaðar, þannig að ekki sé hætta á, að verkalýðsfélögin leiki sér að lögbrotunum. En ég vil benda hv. þm. á það, að á Norðurlöndum er ekki eitt einasta orð um það í vinnulöggjöfinni, að ekki sé hægt að ganga að öllum þeirra eignum. Við erum þetta fremri, að við undanskiljum sjúkrasjóði, menningarsjóði, fundarhús og annað slíkt. En nú er það svo, að enda þótt heimilt sé á Norðurlöndum að ganga að öllum eignum verkalýðsfélaganna. þá mun það sjaldnast gert. Atvinnurekendur í Noregi t. d. segja, að þýðingarlaust sé að dæma verkalýðsfélögin í sektir og gera aðför hjá þeim, því að það sé yfirleitt ekkert, sem náist. En þar sem atvinnurekendur í Noregi eru yfirleitt miklu herskáari heldur en í hinum löndunum, þá hefði nú mátt ætla, að þessu hefði verið beitt, en það er svo merkilega litið, sem slíkt hefir komið fyrir. enda hefir verkalýðurinn þar staðið nokkuð kaldrifjaður fyrir því, þótt sjóðir félaganna væri ekki verndaðir með lögum. - Við göngum því, hvað þetta snertir, mikið lengra heldur en frændþjóðir vorar. Þá kem ég að skipun dómsins, sem vitanlega má alltaf um deila. Ég skal játa það, að í Danmörku er dómurinn í raun og veru skipaður sem gerðardómur, þar sem aðiljar skipa sinn helminginn hvor, og síðan valinn einhver hlutlaus og hæfur oddamaður. Nú er það í raun og veru svo um slíkan dóm, að dómsniðurstaðan veltur á einum manni, og er það af réttarfræðingum talið vafasamt að rétt sé að leggja svona mikið vald í eins manns hendur. - Í Noregi er þetta nokkuð á annan veg. þar sem dómurinn er meir skipaður af hálfu ríkisstjórnarinnar. Og var hér að sjálfsögðu farin millileið í þessum efnum. Okkur blandast ekki hugur um, að dómur eins og sá í Danmörku myndi ekki njóta trausts, og við gátum heldur ekki fengið hann þannig skipaðan, að verkalýðurinn ætti þar meiri hluta, enda skil ég ekki, hvernig hv. 1. landsk. getur látið sér detta slíkt í hug. á meðan verkalýðurinn ekki á fleiri fulltrúa hér á Alþ. Þess vegna fórum við inn á þá leið að láta þá stofnun, sem á að vera sú hlutlausasta stofnun hér á landi, skipa tvo menn í dóminn, og síðan tilnefna þrjá menn, en af þeim á atvinnumrh. að ryðja tveimur. Er þá fenginn meiri hl. í dóminn. Atvinnurekendur og Alþýðusamband Íslands eiga svo að skipa sinn manninn hvort. - Þetta er nú skipun dómsins, og ég hefi ekki heyrt hv. 1. landsk. koma með neina tillögu, sem á nokkurn hátt væri frambærilegri. Og ég er heldur ekki í neinum vafa um, að þetta fyrirkomulag gefur meira öryggi heldur en t. d. gerðardómurinn í Danmörku, sérstaklega þegar tillit er tekið til þess, hvað dómurinn á að dæma um. Hann á sem sé aldrei að dæma í hagsmunaágreiningi, heldur einungis í réttarágreiningi. Þá fór hv. 1. landsk. út í I. kafla frv. og reyndi að gera hann sem tortryggilegastan, og sagði, að hann hefði í raun og veru ekkert það í sér fólgið, sem til ágætis mætti telja. - Það vill nú svo til, að í Norðurlandalöggjöfinni er ekkert til, sem er hliðstætt þessum kafla. Og svo segir hv. þm.: „Hvers virði eru þessi ákvæði? Við höfum haft samningsréttinn“, o. s. frv. Já, það er nú svo. Við höfum í gegnum 20 ára baráttu fengið atvinnurekendur til þess að semja við okkur í mörgum tilfellum, en hitt vitum við, að það hefir kostað átök fyrir ung félög að fá sig viðurkennd af hálfu atvinnurekenda. Og sama sagan hefir gerzt á Norðurlöndum. Það eru ekki nema 2 ár síðan að fiskimannastéttin í Noregi lagði alla áherzlu á að fá sig viðurkennda sem samningsaðilja hjá atvinnurekendum upp á það að semja um það, sem áður hafði gilt! Svo mikið lögðu þeir upp úr því, að fá atvinnurekendur til þess að viðurkenna sig sem réttan aðilja til þess að semja. Og þetta átti sér stað í landi, þar sem verkalýðshreyfingin er í mjög hröðum og örum vexti og mjög þróttmikil eins og stendur. - Hér er það svo, að ekki er hægt að taka þennan rétt af mönnum. Þeir hafa rétt til þess að stofna sín félög. Það er vitanlega hægt fyrir löggjafarvaldið á hverjum tíma að túlka ákvæði stjskr. um það, að menn eigi rétt á að stofna með sér félög, á þann hátt, að það gildi ekki um hagsmunafélög. En með samþykkt þessa frv. er búið að binda þetta með lögum, að hver einasti verkamaður hefir löglegan rétt til þess að mynda samtök, og um leið og búið er að mynda slík samtök, hljóta atvinnurekendur að vera knúðir til þess að viðurkenna þau sem réttan aðilja til að semja við. Það er því hrein og bein fjarstæða að halda því fram, að hér sé um hégóma að ræða. - Ég þykist vita, að hv. 1. landsk. hafi lesið verkalýðssöguna, en þar má sjá. að það hefir kostað hina harðvitugustu baráttu fyrir verkalýðinn að fá sig viðurkenndan sem löglegan samningsaðilja, og það veit hv. þm., að í þeim löndum, sem eru hálffasistísk, hefir verið reynt að taka þennan rétt af þeim. Og svo kemur hann og segir, að þetta ákvæði sé einskis nýtt. Ég hafði nú satt að segja haldið, að þessi hv. þm. hefði sæmilega dómgreind, enda er þetta sprottið af öðrum hvötum. Þetta er tilraun hjá honum til þess að færa hlutina til verri vegar, af því að hann álítur, að það sé pólitískur hagnaður að því. - Þá kom hv. 1. landsk. næst að trúnaðarmönnunum og vildi gera lítið úr ákvæðinu um þá. Ég verð nú að segja það, að ég hefi ekki séð í blaðsnepli þessa hv. þm., sem allt reynir að rifa og tæta niður, sem gert er af hinum svo kölluðu .,krötum“, skammazt út af því, þegar Dagsbrún kom því ákvæði inn í samninga við atvinnurekendur, að mega setja trúnaðarmenn á vinnustöðvarnar. Þessu var fyrst komið inn í samningana um hið mikla verk við Sogsvirkjunina. Og ef þar hefði valizt annar maður en kommúnistafífl.- sem nú er orðinn nazisti -, þá hefði hann getað unnið þar mjög mikið þarfaverk. Ákvæðin um trúnaðarmennina eru komin inn hjá Norðurlandaþjóðunum, og var lengi barizt um það í Danmörku að fá slíkan trúnaðarmann. Ég minnist þess, að fyrir nokkrum árum, þegar talað var um að fá slíkan mann á siglingaflotann danska, ætluðu atvinnurekendur hreint að rifna. En hvernig er þetta nú. Nú þykir hann sjálfsagður. En mér skildist á hv. 1. landsk., að honum þætti þetta lítils virði. Ég hefi nú samt þá trú, að ef góður maður velst til þess starfa, þá fæst fljótt leiðrétting. Ég hefi bent á, að Dagsbrún hefði lagt mikið upp úr þessu atriði, en þegar við fórum þess á leit við félag ísl. botnvörpuskipaeigenda að fá slíkan trúnaðarmann, fengum við þvert nei. Heldur hv. 1. landsk., að það hafi verið af umhyggju fyrir verkalýðnum? Nú er þetta ákvæði í frv., að trúnaðarmaðurinn á að koma, og ég skal bæta því við, að í Danmörku er trúnaðarmaðurinn valinn á vinnustöðinni. Þetta var líka gert við Sogið, og því var kommúnistafíflið valið þar. Nei, þó að hv. þm. vilji láta líta svo út sem örðugt verði að fá trúnaðarmann í togara, af því að enginn mundi vera öruggur í sínu plássi, þá er það hinn mesti misskilningur. Ef honum er sagt upp starfinu, verða atvinnurekendur að gera grein fyrir því, af hverju hann er látinn fara. Mér er auðvitað kunnugt um, að menn hafa verið látnir fara úr starfi sínu vegna pólitískra skoðana. En með þessu ákvæði, sem hér er um að ræða, er tryggt, að þó að maður hafi jafnvel kommúnistaskoðnir, er ekki hægt að reka hann fyrir það eitt. Það má vel vera, að verkalýðsfélögin noti sér þetta ekki strax, en þau munu gera það. Það mundi taka mig langan tíma að fara út í það, hverjir hafa mælt með og móti frv., en ég veit. að meiri hluti verkalýðsfélaganna hefir mælt með því. Það skyldi engan undra, þó að félögin óskuðu eftir breyt. Ég þekki enga löggjöf, sem fram hefir verið borin á Alþ., að ekki hafi komið óskir um breyt. frá þeim, sem við löggjöfina áttu að búa. En í samþykktum verkalýðsfélaganna er tónninn sá, að þau vilja, að löggjöfin komist á, og telja mikinn ávinning, ef það gæti orðið. Hv. þm. talaði eins og einu félögin væru Dagsbrún, Hlíf og Þróttur á Siglufirði. Með allri virðingu fyrir þessum félögum verð ég að segja það, að sem betur fer er verkalýðshreyfingin víðtækari. En hvað skeður þarna? Það hefir ekki verið leitað eftir því hjá 75% af mönnum í Dagsbrún, hvað þeir segðu um vinnulöggjöf. Það er nú eini kostur kommúnistanna, að þeir eru duglegir að smala mönnum á fundi, enda fór þarna hjörðin eftir hirðunum og allir mótmæltu. En hvað segja 75% af Dagsbrúnarmönnum? Og svo fengu kommúnistarnir HV í lið með sér, mann sem allir vita, að var með þessari löggjöf. Á sömu leið fór í Hlíf. Það var boðað til fundar á laun í Hafnarfirði. Þar mættu örfáir menn, og þeir mótmæltu allir. Slíkar samþykktir eins og þetta í víðtæku máli er ekki hægt að byggja neinar höfuðskoðanir á. Félag það, sem ég veiti forstöðu, telur 1200 meðlimi, og mér er kunnugt um, að mikill meiri hluti þeirra telur þessa löggjöf stóran ávinning. En að málið hefir ekki verið tekið fyrir, stafar af því, að meðan deilur voru upp í félaginu í vetur, vildi ég ekki taka fyrir annað eins mál og þetta. Allir vissu, að þegar sú deila var leyst, fór allur þorri félagsmanna á sjó, og því var ekki ástæða til að taka málið fyrir í félaginu. Þetta er sú sanna ástæða. Ég vildi ekki kljúfa hugi manna, á meðan á togaradeilunni stóð, því að ég vissi, að útsendarar hv. 1. landsk. voru þarna tilbúnir til að spilla friðnum. Ég hefi þá í aðaldráttunum hrakið það, sem hv. 1. landsk. fann að frv. Okkur gefst. kostur á við 2. og 3. umr. að ræða málið nánar, og mun ég þá enn halda fram minni sannfæringu í þessu máli, að hér sé um mikil réttindi að ræða handa verkalýðnum, og reglur frv. sniðnar eftir okkar staðháttum. Það er sannarlega ekki tekinn af mönnum verkfallsrétturinn, því að 7 daga frestur er gefinn. Ég hygg því, að allur þessi hávaði og gauragangur í kommúnistum sé ekki af umhyggju fyrir verkalýðsfélögunum, heldur einungis pólitískir hagsmunir flokksins. Þeirra eina von til að lifa er að nærast á byltingarbrölti og fordæma allar reglur hjá siðmenningarþjóðum, vegna þess að þá telja þeir, að fóðrið sé horfið, sem snakkurinn lifir á.



Herra forseti! Ég þarf ekki að svara þessari löngu ræðu hv. 3. landsk. miklu, vegna þess að í henni var ekki eitt atkvæði, sem hrakti einn staf eða eitt orð í ræðu minni áðan.

Hv. þm. getur gert það næst

. Það þarf ekki frekar að gera það næst. Ræða hv. þm. hefir ekki meira gildi, þó að hún fyrnist. Hv. 3. landsk. tók það fram í upphafi ræðu sinnar, að ég hefði verið að bera blak af honum, þar sem ég sagði, að hann væri ekki upphafsmaður málsins. Það er rétt, að fyrsti hvatamaður þess er hann ekki, en hann hefir látið hafa sig sem verkfæri til þess að semja l., og það eru ærnar sakir.

Í Rússlandi mundi maður missa kollinn fyrir það

. Ég býst ekki við, að hv. þm. mundi missa kollinn, þó að það sé auðvitað svo í Rússlandi, að ef menn taka höndum saman við fasistana til uppreisnar gegn verkalýðnum, geti þeir misst kollinn. Það er rétt, að ég minnist á það atriði, sem hv. 3. landsk. var að tala um: reglur um vinnudeilur í Rússlandi. Hann hélt því fram, að kommúnistar væru á móti öllum reglum í vinnudeilum. Það fer sannarlega eftir því, hvernig þær reglur eru. Við kommúnistar erum með þeim reglum í Rússlandi, sem gefa verkalýðnum yfirráð. Hv. 3. landsk. hefir ekki glögga hugmynd um það, sem hann er að tala um. Í Rússlandi ræður verkalýðurinn sjálfur kaupi sínu og ræður sjálfur forstjóra fyrirtækjanna. En við kommúnistar erum á móti því, að í kapitalistísku þjóðskipulagi séu settar reglur um vinnudeilur, vegna þess að við vitum, að þessar reglur hafa alltaf þann tilgang að hefta athafnafrelsi verkalýðsfélaganna. Það veit hv. 3. landsk., og hann var að segja það í öðru orðinu. Hv. þm. spurði, hvernig okkur dytti í hug, að verkalýðurinn hefði meiri hluta í dómnum. Og hann sagði, að það væri eðlilegt, að við kommúnistar værum á móti þessari löggjöf, því að það væri einkenni byltingarstefnu, að kenna mönnum að hlýða ekki l. Það er einkennilegt, hvað hv. 3. landsk. er mikið á móti byltingarstefnum. Ég hélt, að sósíalistar gætu ekki verið á móti byltingarstefnum, því að sósíalisminn er byltingarstefna. Ef menn hætta að fylgja byltingarstefnu, eru menn ekki lengur sósíalistar. Hv. þm. hélt því fram, að við vildum engin lög hafa. og spurði, hvað við værum þá að gera hér á Alþ., úr því að við kærðum okkur ekki um lög eins og vinnulöggjöfina. Ég hélt, að hv. þm. vissi, að við höfum borið hér fram mörg lagafrv. Sum þeirra liggja í n. hjá hv. þm., og ég var einmitt fyrir skemmstu utan dagskrár að spyrja hann hvað þeim liði. Hv. þm. hefir annað að hugsa en að taka til meðferðar framfærslulöggjöf, lög um framfærslu sjúkra og örkumla og önnur lítilfjörleg mál! Það er þessi löggjöf um stéttarfélög og vinnudeilur, sem glepur hv. þm. svo mjög. Það mátti skilja það á hv. 3. landsk., að hann liti svo á, að við ættum ekkert erindi inn á Alþ., úr því að við vildum ekki samþ. slík l. Þá sagði hv. þm., að vinnulöggjöf eins og þessi, og verri en þessi, gilti um öll Norðurlönd, en þau væru mjög til fyrirmyndar í þjóðfélagsmálum. En ég vil spyrja hv. þm.: Úr því að hann vill fara svo mjög að dæmi Norðurlanda, því vill hann þá byrja á þessari löggjöf. sem er komin þar á fyrir áhrif atvinnurekenda til höfuðs verkalýðnum? því ekki byrja á löggjöf um 8 stunda vinnudag, um vinnu kvenna og barna og ótal margt annað, sem þar er komið á fyrir löngu, en vantar alveg hjá okkur? Nei, við eigum að taka upp það í löggjöf Norðurlanda, sem er á móti verkalýðnum! Það kom ýmislegt skrítið fram hjá hv. þm., m. a. það, að verkalýðurinn í Noregi hefði verið svo veikur, og því hefði farið sem fór 1927. En sannleikurinn er sá, að þau lög voru brotin á bak aftur. Ber það sérstaklega vott um, að verkalýðurinn hafi verið veikur? Það var ekki hægt að framkvæma lögin, af því að verkalýðurinn var svo sterkur. Það er ekki auðvelt í lýðræðislandi að setja l. og framfylgja þeim, sem eru á móti hagsmunum heillar stéttar. Þá fór hv. þm. að reyna að hrekja ýmislegt af orðum mínum. Hann heldur því fram, að skyndiverkföll séu leyfð með þessum l. Ég skil ekki, að menn skuli geta stangazt svona við staðreyndirnar. og það m. a. s. menn, sem hafa samið frv. Hv. þm. talaði um, að ég væri mikill trúmaður. Það getur vel verið, að ég sé trúmaður, en hv. 3. landsk. slær mig margfaldlega út í þeim efnum, því að hann trúir því enn, að skyndiverkföll séu ekki bönnuð, þó að það standi margsinnis í frv. sjálfu, að þau séu bönnuð, og hv. þm. hafi sjálfur samið frv. Það stendur, að verði að tilkynna innan 7 sólarhringa um verkfall snertandi kaup og kjör. Hvað er kaup og kjör? Það er algerlega á valdi dómstólanna að skilgreina þetta. En þegar verið er að bera fram l. á móti verkalýðnum, þá er alltaf sagt, að þetta eða hitt sé alveg meinlaust. Svo koma dómstólarnir og leggja það út eins fjandsamlega verklýðnum og þeir mögulega geta. Ég býst við, að hv. þm. þekki það vel til dóma hæstaréttar, að þeir geti gert sér í hugarlund, hvernig dæmt mundi verða af þeim dómi, sem hæstiréttur ræður mestu í. Og það er enn betur gengið frá ákvæðunum um skyndiverkföll. Eins og hv. þm. viðurkenndi, er óheimilt að hefja nokkurn tíma verkfall um atriði, sem félagsdómur á úrskurðarvald um, m. a. til leiðréttingar á samningsrofum. Þar að auki er gengið þannig frá, að félagsstjórnirnar geta ekki, án þess að láta fara fram almenna atkvgr., stöðvað vinnu, hvað sem á liggur. Ég tel ekki, þó að gert sé ráð fyrir, að trúnaðarmannaráðið geti hafið vinnustöðvun, því að svo er um hnútana búið, að til þess þarf 3/4 hluta greiddra atkvæða á lögmætum trúnaðarmannaráðsfundi eða þar yfir, þannig að ef klofningsmennirnir í Alþfl. hefðu 1/4 hluta atkv., gætu þeir hindrað vinnustöðvun. Þetta mál er ákaflega augljóst. Sem sagt, þó að maður geti sagt, að hægt væri að gera skyndiverkfall þrátt fyrir l., þá sjá það allir, sem hafa lesið þetta frv., að skyndiverkföll eru praktískt talað bönnuð. Hv. þm. lagði þetta ákvæði, um bann gegn því, að gera verkföll til þess að leiðrétta samningsrof, þannig út, að það væri hagur fyrir verkalýðssamtökin og réttarbót. Hann rökstuddi þetta með því, að það væri svo dýrt að reka mál fyrir dómstólum. Hvernig er hægt að skilja þetta? Ég treysti mér ekki til þess og ég hygg, að svo muni vera með flesta. Vitaskuld er dýrt fyrir verkalýðsfélögin að reka mál fyrir dómstólum, og það er ágætt fyrir þau að geta flutt mál ókeypis fyrir dómi. En að af því þurfi að draga þá ályktun, að það sé hagur fyrir verkalýðsfélögin, að þeim sé bannað að gera verkföll til að leiðrétta samningsrof, það er annað mál. Við skulum nú taka þetta ofurlítið praktískt og líta á. hvernig þetta mundi vera í atvinnugrein, þar sem um er að ræða dreifða vinnu, sem ekki stendur nema stuttan tíma hjá hverjum atvinnurekanda. Þegar um slíkt er að ræða, getur farið svo, að það verði harla lítils virði að bíða eftir úrskurði félagsdóms, t. d. hvað snertir öryggi á sinnustað. Það getur vel verið búið að kosta mannslif, áður en dómur félagsdóms fellur. Getur félagsdómur leiðrétt það, ef öryggisráðstafanir eru ekki haldnar og það kostar mannslíf? Ef um það er að ræða, að atvinnurekandi notar ekki nema sem ódýrastan vinnukraft, þvert á móti öllum samningum, hvernig getur þá félagsdómur gefið leiðréttingu á því, kannske löngu eftir að vinnan er hætt? Sama er að segja um kaupgreiðslu. Ef tregða er á því, að kaup sé greitt, og málið er lagt fyrir félagsdóm, getur farið svo, að ekkert sé af atvinnurekanda að hafa, þegar vinnunni er lokið. Það má geta nærri, hvort hv. þm. þekkir ekki mörg slík dæmi, því að honum varð tíðrætt um sína reynslu á sviði verkalýðsmálanna. Ég þekki mörg slík dæmi, þótt ég hafi kannske ekki eins mikla reynslu í þessu og hv. þm. Eina ráðið til þess að fá þá umsömdu kaupgreiðslu er að hóta vinnustöðvun.

Þetta er hvergi bannað

. Það er bannað ef það stendur í samningum, og ég var einmitt að tala um þau atriði, sem þar standa. Þá vék hv. þm. að lýðræðinu í verkalýðsfélögunum og vitnaði, eins og fyrr. í önnur lönd til þess að sanna sitt mál. Hv. þm. telur eðlilegt, að undir þeim kringumstæðum, þegar um er að ræða till., sem eiga að ákveða kaup og kjör hlutaðeigandi verkamanna, geti minni hl. ráðið meiru en meiri hl.; hann telur það eðlilegt, af því að dæmi séu um slíkar reglur í öðrum löndum. Hann telur það eðlilegt, að í félagi eins og Dagsbrún geti farið svo, að atkv. sáttasemjara hafi meira að segja en atkv. 399 Dagsbrúnarmanna. Ég reikna með 2000 atkvæðisbærum mönnum í félaginu, því að ég geri ráð fyrir, að þeir muni verða það á næstunni. Hv. þm. heldur því fram, að í sjómannafélaginu hafi slíkir hlutir sem þetta aldrei komið til greina; þær atkvgr., sem þar hafa farið fram hingað til, hafi verið þannig, að þessi ákvæði myndu engin áhrif hafa. Er það ekki rétt?

Jú

. Ég fullyrði, að þetta sé rangt. Ég fullyrði, að það hafi komið fyrir mörg tilfelli í sjómannafélaginu, þar sem þetta myndi koma til greina. Mér er kunnugt um, að það hefir verið gerð ákvörðun um kaup og kjör á fundi í því félagi, þar sem ekki hafa verið 20% félagsmanna mættir. Aftur á móti er ekkert við það að athuga, þó að það þurfi að vera viss þátttaka í atkvgr. á fundi um veigamikil mál, til þess að hún sé gild. En hitt er athugavert, að minni hl. ráði yfir meiri hl. og að sáttasemjari hafi meiri rétt en 20% félagsmanna. Menn þekkja þess dæmi í félögum, að það þurfi stækkaðan meiri hl. til þess að samþykkja mikilsvarðandi mál, það sé ekki hægt að samþykkja lagabreyt., nema meiri hl. sé svo og svo stór. Hinsvegar þekkjast þess engin dæmi í félögum, að till. séu samþ., þrátt fyrir það þótt meiri hl. felli þær, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Þetta lætur sem öfugmæli í eyrum allra manna, sem eru vanir því að starfa undir lýðræðisfyrirkomulagi. Þá kom þessi hv. þm. að pólitísku verkföllunum og banninu á þeim. Þótt undarlegt megi virðast, taldi þessi hv. þm., sem telur sig fulltrúa verkalýðsins, sjálfsagt að banna pólitísk verkföll. Ég hugsa, að það sé leit á sósialista, sem lýsir því yfir, að bann á pólitískum verkföllum sé rétt, þannig að þessi afstaða hv. þm. er furðuleg. Hann sagði, að hér væri um að ræða lög og rétt, og að það ætti ekki að gera verkföll á móti lögum og rétti, slíku ætti að breyta á Alþingi. Ég skal nefna gerðardómsl. á þessu þingi sem dæmi. Sjómannafélagið samþ. að hafa þessi l. að engu og að það teldi sig óbundið af l., hvað kjör á síldveiðunum snerti. Væru nú samþ. l. um bann gegn pólitískum verkföllum, hvaða þýðingu hefði þá fyrir sjómannafélagið að gera slíka samþykkt og þessa? Alls enga. Séu sett h um gerðardóm eða kaup og kjör yfirleitt ákveðin með sérstökum l., þá er vitaskuld bannað að gera verfall gegn slíkum l., svo framarlega sem þetta frv. nær fram að ganga. M. ö. o., hv. þm. hefir alveg gengið fram hjá því þýðingarmesta í þessu máli, að með þessum ákvæðum er hægt að taka verkfallsréttinn af verkalýðssamtökunum í öllum mikilsvarðandi deilum. Það er alltaf hægt að setja sérstök l. um gerðardóma, og þá koma þessi ákvæði til að gilda. Þá er það pólitískt verkfall að hefja vinnustöðvun í trássi við slíkan dóm og varðar sektum og ótakmörkuðum skaðabótum. Hv. þm. kom inn á benzínverkfallið og sagði, að með því hefði ekkert unnizt. Með því unnust 400 þús. kr. á ári fyrir bilstjórana. Og svo segir hv. þm., að það hafi ekki verið verkfallinu að þakka, þótt hver einasti maður viti, sem hefir lesið blöðin frá þessum tíma, að meðan verkfallið stóð yfir. komu fram ný og ný tilboð um að verkfallinu skyldi verða létt af, jafnskjótt og Nafta fengi innflutningsleyfi. Það var trássast við þetta, þar til stjórnarvöldin urðu að láta undan. Það er því ákaflega hallur málstaður hjá hv. þm. að koma með svona rök, sem allir vita, að eru röng. Hv. þm. talaði um, að í nágrannalöndunum færu verkalýðsflokkarnir öðruvísi að, til þess að koma sínum málum fram, en að beita pólitískum verkföllum. Þar kysu þeir bara fleiri fulltrúa á þing. Ef t. d. sjómennirnir hefðu farið þessa leið, þegar gerðardómslögin voru sett, og sagt sem svo: „Við skulum hlíta þessum l. nú, en kjósa fleiri fulltrúa á Alþingi næst“, getur verið að biðin hefði orðið nokkuð löng eftir því, að þeir fengju nógu marga þm., sérstaklega þó ef þeir væru eins innrættir og þessi hv. þm. og samþykktu l., sem taka réttinn af verkalýðsfélögunum til frjálsra verkfalla. Hv. þm. átti ákaflega erfitt með að skilja, að þetta ákvæði móti pólitískum verkföllum væri til að ryðja fasismanum braut. Þetta sýnir, að hv. þm. hefir ekki fylgzt vel með atburðunum, sem hafa verið að gerast í heiminum undanfarin ár. Það má nefna mörg dæmi um þetta, og pólitískum allsherjarverkföllum hefir oft verið beitt til þess að hefta yfirgang fasista. Ef þetta hefði verið gert í tæka tíð í Þýzkalandi, hefði verið hægt að stöðva fasista þar. Það er sök skoðanabræðra hv. þm., að fasistar náðu fótfestu í Þýzkalandi. Þegar Kapp-upphlaupið varð, voru kommúnistar ekki tiltölulega sterkir, en þeim tókst þá að fá sósíalista í lið með sér í allsherjarverkfalli og héldu velli. Við höfum líka dæmi frá öðrum löndum, t. d. Danmörku, um pólitísk mótmælaverkföll móti afturhaldinu, og með þeim hafa unnizt þeir sigrar, sem annars hefði ekki verið unnt að vinna. Má t.d. nefna páskadagana 1921. Hv. þm. vildi halda því fram, að tímabundin mótmælaverkföll væru leyfð þrátt fyrir ákvæði frv. Ég veit ekki, hvernig hann fer að fá það út úr frv. Eftir því að dæma eru öll verkföll bönnuð, sem gerð eru í þeim tilgangi að þvinga stjórnarvöldin til að framkvæma athafnir, sem þeim l. samkvæmt ekki ber að framkvæma, eða framkvæma ekki athafnir, sem þeim l. samkvæmt er skylt að framkvæma. Nú er vitað mál, til hvers mótmælaverkföll eru hafin, og það er því augljóst, að öll slík verkföll verða dæmd ólögleg. - Það er einkennileg þessi tröllatrú, sem hv. þm. hefir á borgaralegum dómstólum, þvert ofan í betri vitund og alla reynslu bæði hans og annara. Í sambandi við gagnrýni mína á því, að samkvæmt frv. er hægt að ganga í sjóði verkalýðsfélaganna og tæma þá, spurði hv. þm., hvort það væri nokkuð verndarákvæði í núgildandi lögum fyrir slíka sjóði. Ég vil spyrja hann: Hvar eru í l. slík ákvæði um bann gegn hagsmunabaráttu verklýðsfélaganna sem þau, er hér á að setja? Og ef félögin brjóta í bága við þessi l., er hægt að dæma þau í sektir, allt að 10 þús. kr. og ótakmarkaðar skaðabætur. Það skiptir að vísu minnstu máli, þótt hægt sé að dæma félögin í sektir og skaðabætur, ef þau hafa það frjálsræði, sem þeim er nauðsynlegt til sinnar hagsmunabaráttu, en það á að taka af þeim samkvæmt frv. Þetta er mergurinn málsins; hitt er ekkert annað en útúrdúrar, að ætla að afsaka þetta á þann hátt sem hv. 3. landsk. þm. var að reyna að gera. Þá talaði hv. þm. um skipun félagsdómsins og taldi þar fengið fram það bezt mögulega. Hv. þm. kallar þá skipun það bezt mögulega, að hafa einn fulltrúa frá verkalýðssamtökunum og fjóra frá andstæðingum verkalýðssamtakanna. Og svo spyr hv. þm. mig. hvernig ég geti hugsað mér, að verkalýðurinn geti orðið í meiri hl. í slíkum dómi. Ég get ekki hugsað mér, að slíkur dómur yrði settur, þar sem verkalýðurinn væri í meiri hl. Ég gæti hugsað mér dóminn skár skipaðan en þennan. en ég tel, að slíkur dómur sem þessi geti aldrei orðið nein réttarbót fyrir verkalýðinn. Loks var hv. þm. að reyna að gylla I. kafla frv. og sýna frum á, að hér væri um einhvern stórkostlegan nýjan rétt fyrir verkalýðinn að ræða, sagði, að ekkert væri til í löggjöf Norðurlanda, sem væri hliðstætt við þennan kafla. Ég get vel trúað þessu, því að ef slíkt væri sett í l. þar, myndi verða hlegið að því, enda er það ekki til annars. Ég færði svo ýtarleg rök fyrir þessu í fyrstu ræðu minni, að ég þarf þar engu við að bæta. Hv. þm. sagði, að við hefðum lengi þurft að berjast fyrir því, að verkalýðsfélögin væru viðurkennd sem lögformlegur samningsaðili, og að við þyrftum enn að berjast fyrir því. Vitaskuld. Og við þurfum eins að berjast fyrir því, þótt þessi l. verði samþ. Atvinnurekendur geta auðvitað sagt: „Herra minn trúr, þið eruð lögformlegur samningsaðili, en við bara semjum ekki við ykkur“. Þá hélt hv. þm. því fram, að 1. gr. frv., þar sem tekið er fram, að menn hafi rétt til að stofna stéttarfélög og sambönd, sé einhver sérstök réttarbót, þessi réttur hafi aldrei verið viðurkenndur. Ég veit ekki betur en að mönnum sé heimilt eftir stjórnarskránni að stofna félög í öllum löglegum tilgangi. Hv. þm. sagði, að komið gæti til mála, að því yrði haldið fram, að verkalýðsfélögin væru ekki stofnuð í löglegum tilgangi. Þetta hefir aldrei verið vefengt. Og þegar litið er nánar á þetta, sjá allir, að hér liggja fyrir l., sem eru þannig úr garði gerð, að nauðsynlegar athafnir verkalýðsfélaganna í þeirra hagsmunabaráttu, sem hingað til hafa verið löglegar, eru gerðar ólöglegar, m. ö. o., starfsemi verkalýðsfélaganna, sem allt til þessa hefir verið óvefengd og lögleg, er gerð ólögleg. Þess vegna er það furðulegt, að nokkur skuli halda því fram, að hér sé um nýjan rétt að ræða. Nokkurn veginn hið sama er hægt að segja um það, sem hv. þm. sagði um trúnaðarmennina. Hann eyddi mörgum orðum til þess að sýna fram á, hversu rangt það væri hjá mér, að þeir væru til einskis gagns. Ég hélt því fram í ræðu minni, og hefi alltaf haldið því fram, að það væri mikils virði fyrir verkalýðsfélögin að hafa trúnaðarmenn. Vitaskuld. Og það væri mikilsvert, ef verkalýðsfélögin fengju viðurkennt með l., að þeir væru friðhelgir. En það er gersamlega þýðingarlaust að setja í l. ákvæði um trúnaðarmenn, nema réttur þeirra sé tryggður. Verkalýðsfélögin geta hvar sem er sett trúnaðarmenn, en þeir hafa engan lagalegan rétt. Það er hægt að reka þá af vinnustaðnum, þó að það standi í l., að það megi ekki gera það vegna pólitískra skoðana. Og þrátt fyrir þessi l. myndi ekki vera hægt að fá á togara trúnaðarmann. sem rækti sitt eftirlitsstarf, án þess að eiga það á hættu, að hann fengi hvergi vinnu á flotanum. Það yrði að tryggja þeim vinnu á annan hátt en með þessum l. Í vinnulöggjöf Norðurlanda er þessu betur fyrir komið. Í Danmörku eru ákvæði í l., sem tryggja trúnaðarmenn fyrir ofsóknum. En slíkt vantar með öllu í þessi l. Hv. þm. sagði, að það væri betur vandað til þessarar löggjafar en hliðstæðrar löggjafar á Norðurlöndum, hvað snerti kosningu trúnaðarmanna, þar sem gert væri ráð fyrir, að félagsstj. tilnefndu þá, en ekki verkamenn á vinnustaðnum. Hv. þm. áleit það hættulegt. Hverskonar trúnaðarmenn myndu verkamenn kjósa? Þeir myndu kjósa þá, sem þeir treystu bezt. En hv. þm. er hræddur um, að þeir myndu ekki treysta bezt þeim sömu mönnum og hann. Hann vill hafa fulltrúa, sem verkamenn e. t. v. treysta ekki. Ég skal í þessu sambandi minnast á trúnaðarmanninn við Sogið. Trúnaðarmaðurinn, sem verkamenn kusu sér, var mjög gallaður á ýmsan hátt, en samt sem áður treystu þeir honum betur en þeim, sem nánustu samstarfsmenn hv. 3. landsk. þm. voru að reyna að troða upp á þá, svo að þarna er höggvið nokkuð nærri hv. 3. landsk., þegar hann er að tala um þetta. Ég held, að það sé bezt fyrir hann að tala sem minnst um slíka hluti. Að síðustu kom hv. þm. inn á mótmæli verklýðsfélaganna og hélt því fram, að aðeins lítill hluti verklýðsfélaganna hefði tekið þátt í þessum atkvgr. Það var nú séð svo um, eins og kunnugt er, að verklýðsfélögin hefðu svo lítinn hlut til þess að taka afstöðu til málsins, að þau áttu yfirleitt ekki kost á því, að láta málið fara til allsherjaratkvæðagreiðslu. En hitt er víst, að í þeim félögum, þar sem samþ. voru mótmæli gegn vinnulöggjöfinni, en það er yfirleitt í stærstu og þýðingarmestu félögum landsins, var þetta samþ. á mjög fjölmennum fundum með yfirgnæfandi meiri hl. eða í einu hljóði. Þetta veit hv. 3. landsk. Aftur á móti er öðru máli að gegna með þau félög, sem slysuðust til að mæla með frv. Ég nefndi tvö félög, sem kannske eru þau þýðingarmestu af þeim, sem fengizt hafa til þess að mæla með frv. Í öðru félaginu var till. þeirra skoðanabræðra hv. 3. landsk. samþ. með 34:18 atkv., en í hinu félaginu, Prentarafélaginu, var hún samþ. með 22:17 eða 18 atkv. Þannig var nú atkvgr. þar, og með þessum félögum er flaggað alveg sérstaklega. Ekki í einu einasta félagi, sem mælti með frv., var allsherjaratkvgr., heldur var hóað saman fundum af nokkrum mönnum, og tókst að keyra þetta í gegn með örlitlum atkvæðamnn á mjög fámennum fundum. Ég lýsti því í framsöguræðu minni, hvernig lítil félög voru fengin til að mæla með þessu. Hv. þm. vildi ekki fallast á það, að mikill meiri hl. verkalýðshreyfingarinnar hefði mótmælt þessu frv. Ég get, ef hann vill, talið upp þau félög, sem hafa mótmælt frv. - en svo eru önnur, sem hafa mælt með því, að l. yrðu sett, en bara önnur l. en þessi -: verkamannafélagið Dagsbrún, þvottakvennafélagið Freyja, A. S. B., Múrarasveinafélag Reykjavíkur, Málarasveinafélag Reykjavíkur, Félag járniðnaðarmanna, starfsstúlknafélagið Sókn, Iðja, félag verksmiðjufólks í Rvík, Iðja, félag verksmiðjufólks á Akureyri, verkalýðsfélagið Þróttur á Sigluf., Verkamannafélag Akureyrar, verkakvennafélagið Einingin á Ak., Bílstjórafélag Akureyrar, Verkalýðsfélag Húsavíkur. verkalýðsfélagið Hvöt á Hvammstanga, Verkalýðsfélag Norðfjarðar, Verkalýðsfélagið á Eskifirði, verkalýðsfélagið Drífandi í Vestmannaeyjum, Verkakvennafélagið Snót í Vestmannaeyjum, Verkalýðsfélag Borgarness, Verkalýðsfélagið Bjarmi á Stokkseyri, Verkalýðsfélagið Báran á Eyrarbakka, Vélstjórafélag Akureyrar, verkamannafélagið Hlíf í Hafnarfirði og Bakarasveinafélag Íslands, með því að fella till., sem mælti með frv. Öll þessi félög hafa harðlega mótmælt, og það er alveg fullvíst, að svo framarlega, sem tími hefði unnizt til að láta allsherjaratkvæðagreiðslu fara fram í félögunum, hefðu úrslitin orðið ákaflega svipuð. Maður sér það á því, að því fjölmennari sem fundirnir hafa verið; því tiltölulega fleiri hafa greitt atkv. með mótmælunum. Það má t. d. nokkuð marka málflutning þessa hv. þm. á því, sem hann var að fræða hv. þdm. um meðferð þessa máls í verkamannafélaginu Hlíf. Þar var málið rætt á tveimur fundum, sem báðir voru boðaðir opinberlega, og yfirleitt var ekkert til þess sparað, að þetta mál yrði tekið til rækilegrar meðferðar í félaginu. öðrum þessum fundi voru mættir þeir menn, sem skoðanabræður hv. 3. landsk. telja sína sterkustu menn í þessu máli, lögfræðingur, sem fenginn var til að semja álit n., og hv. þm. Seyðf., sem þá var atvmrh. En svona fór nú samt þar. Svo komum við að Sjómannafélaginu, og það merkilega skeður, að um leið og hv. þm. er að finna að því, að ekki hafi farið fram allsherjaratkvæðagreiðsla í þeim félögum. sem hafi samþ. mótmæli með e. t. v. 3–4 atkv. atkvæðamun, þá boðar hann alls ekki til fundar í Sjómannafélaginu til þess að taka málið fyrir. Það hefði verið meira en nógur tími til þess, eftir að gerðardómurinn féll, svo að hann hefði getað látið þetta mál fara til allsherjaratkvæðagreiðslu; ef honum hefði verið það áhugamál, hefði hann getað það. En ástæðan fyrir því, að hv. þm. hefir ekki leitað álits félagsins, er allt önnur; hún er sú. að hv. þm. veit, að meiri hl. félagsins er andvigur þessum lögum. Eg get svo látið þetta nægja að sinni. Við höfum, eins og hv. þm. tók fram, tíma til þess að ræða frekar um þetta síðar, ef okkur sýnist svo.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég vildi gjarnan, að þessari umr. yrði lokið, áður en þessum fundi er slitið, og verð því að takmarka mitt mál. Það eru ýms atriði í ræðu hv. 1. landsk., sem ég þarf að gera nokkuð betri skil. Í sumum atriðum hefir hann dregið allverulega í land, eins og gerist og gengur, og hefir gengið hálfilla að hrekja mín mótmæli hér gegn hans ræðu. Ég verð að sleppa allmörgu af því, sem ég annars hefði viljað svara, en ég ætla að byrja á því, þar sem hann var að vitna í Noreg, löggjöfina frá 1921. Hann er búinn að gleyma, hvað það var, sem þar var aðalásteytingarsteinninn. Það var nefnilega ákvæði í þeirri löggjöf um það, að heimilt væri að dæma í hinum svonefnda hagsmunaágreiningi, m. ö. o., um kaup og kjör. Það var einmitt þetta ákvæði, sem atvinnurekendur voru líka mótfallnir. og það var ekki sízt fyrir þeirra atbeina, að norska Stórþingið féllst á, að nema þetta ákvæði úr l. Það einkennilega fyrirbrigði skeði, að báðir aðiljar, bæði atvinnurekendur og verkamenn, voru sammála um að nema þetta ákvæði í burtu. Það var þetta atriði, sem olli því, að það tókst að fá þá breyt. á löggjöfinni, sem þar var gerð. Ég verð að gera því skil, þar sem hv. þm. var að tala um hin óleyfilegu verkföll, pólitísku verkföllin, og vitnaði hann þar mjög í hinn síðasta gerðardóm. sem Alþ. samþ. og Sjómannafélagið mótmælti. Ég verð að skýra þetta dálitið fyrir hv. þm. Í frv., eins og það liggur fyrir, er bannað, eins og í 2. tölulið 1 7. gr. segir, að þvinga stjórnarvöldin til að framkvæma athafnir, sem þeim lögum samkvæmt ekki ber að framkvæma, eða framkvæma ekki athafnir. sem þeim lögum samkvæmt er skylt að framkvæma, enda sé ekki um að ræða athafnir, þar sem stjórnarvöldin séu aðili sem atvinnurekandi. Hér er átt við það m. a., að þegar t. d. ríkið sé atvinnurekandi, þá sé sjálfsagt leyfilegt að gera verkfall- á móti þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj. kann að gera í þeim efnum. En um gerðardóminn er það að segja, að af hálfu Alþ. er hvergi lagt bann við því, að hlýða ekki gerðardóminum, svo að þó að sjómenn gerðu verkfall út af dóminum myndi það ekki vera talið ólöglegt, vegna þess að það er upplýst af hæstv. forsrh., að það sé ekkert í l. um gerðardóminn, sem banni sjómannastéttinni að gera hverskonar ráðstafanir, sem hún vildi, gegn slíkri löggjöf, aðeins ákveðið, að gerðardómurinn ákveði kaupið, en ekkert sagt, hvernig skuli fara að, ef honum sé ekki hlýtt. Samkvæmt þessu frv. nær það ekki til þessa atviks, sem hér er um að ræða. Það er því alveg út í loftið hjá hv. þm. að taka þetta dæmi. - Það eru hin svokölluðu „hvítu verkföll“, sem hér er tekin skýr afstaða til. Það er yfirlýst af hæstv. ráðh., að hann áliti, að það stríði ekki á móti l., þó að sjómenn hlýði þeim ekki  Ég ætla ekki að ræða frekar við hv. þm. um skyndiverkföllin. Ég álít, að hann sé þar hreint og beint á villigötum, annaðhvort á móti betri vitund eða af því. að hann sé í villu. Ef menn þurfa að knýja atvinnurekanda til að greiða kaup, þá er hægt að setja stöðvun á hann þangað til hann greiðir. En ég skal upplýsa hv. þm. um það, að þetta eru ekki kölluð verkföll. Þetta er á útlendu máli nefnt Blokade, enda veit hv. þm., ef hann hefir kynnt sér starfsemi verkamanna erlendis, að það er mjög tíður viðburður, að vinnustöðvun eigi sér stað á vinnustöðum erlendis, sem ekki er skoðuð sem verkfall, og þetta er álitið fullkomlega leyfilegt þar eftir þeirri löggjöf, sem þar er búið við. Ég þekki mörg dæmi þess í Danmörku, að til vinnustöðvana hafi komið í verksmiðjunum, ef verkamenn hafa álitið, að einhverjum manni hafi verið misboðið. Í sumum tilfellum getur þetta verið þess eðlis, að rétt sé að láta dæma um, hvort aðili hafi rétt fyrir sér. Ég verð að segja, að það sé algert skilningsleysi hjá hv. þm., ef hann heldur, að það sé ekki ávinningur fyrir verklýðsfélögin og hina einstöku verkamenn að fá úr því skorið með dómi, hvort réttur hafi verið brotinn á þeim eða ekki, sem í mörgum tilfellum er ekki hægt að fá leiðréttingu mála sinna, eins og nú er högum háttað. því að vita má hann það, að sífelldar vinnustöðvanir út af ýmsum atriðum þreyta alla menn og verða til þess, að menn þreytast á því að leggja út í verkföll, þó að í raun og veru sé fullkomið tilefni til að gera verkfall. Hv. þm. vildi gera lítið úr ákvæðinu um trúnaðarmannaráðin. Það hefir aðeins eitt félag tekið upp það fyrirkomulag, að hafa trúnaðarmannaráð. Nú er hverju einasta félagi heimilað að hafa þetta fyrirkomulag, og í l. eru engin takmörk sett fyrir því, hvað þessi trúnaðarmannaráð eigi að vera fjölmenn. Er þetta ekki ávinningur? Upp úr þess leggur hv. þm. ekki neitt. Ég verð að hlaupa yfir margt af því, sem hv. þm. var að þylja hér upp. Hann orðaði það eitthvað á þá leið, að I. kafli frv. væri ekki til annars en að hlæja að. Ég get ekki að því gert, en ég verð að álykta, að hv. þm. tali hér. Ég vil segja, á móti betri vitund. Ég tel ekki rétt að gera grein fyrir hverri einstakri gr. við þessa umr., en mun geyma mér rétt til þess að gera það við síðari meðferð málsins til þess að sýna fram á, hversu mikil fjarstæða það er, að tala um, að þessi kafli sé ekki til annars en að hlæja að. Þá var hv. þm. að reyna að rökstyðja það. sem honum tókst nú illa, að það væri verið að gera starfsemi verklýðsfélaganna ólöglega. Þetta er algerlega órökstutt, því að hér er ekkert í frv., sem skeður, annað en það, að það þarf í vissum tilfellum að gefa tilkynningu um það, hvenær vinnustöðvun á að fara fram, og ég leyfi mér að halda því fram, að sú vinnustöðvun, sem þarna er átt við, sé, þegar almennt er deilt um kaup og kjör, - þegar um almenna vinnusamninga er að ræða. Þetta er skilningur n., sem í þessum orðum er fólginn, og hvernig, sem dómstólarnir litu síðar á þetta, þá legg ég þessa skýringu fram fyrir n. hönd. Ef hv. þm. reynir eftir sem áður að rengja þetta, þá verður hann að hafa sína skoðun á því eins og hann vill, en þetta er meining n. með þessu orðalagi um kaup og kjör. Þegar þetta er fallið niður, get ég ekki séð, hvað hér sé gengið á hagsmunarétt verklýðsfélaganna. Það er nú þegar komin á sú regla, að það er farið að hafa frest á því, hvenær deila eigi að hefjast, og það er ekki lengra síðan en í sumar, að Dagsbrún taldi sig hafa gefið meiri frest en 7 daga; ennfremur er það innan vébanda þess samnings, sem er að renna út, sem fresturinn er gefinn. Þá fjargviðraðist hv. þm. yfir því, að það þyrfti ákveðinn fjölda til að ákveða vinnustöðvun. Hv. þm. hefir ekki reynt að hrekja það, að það sé meira lýðræði í því fólgið, að meiri hl. eigi að segja til um það, hvort vinnustöðvun eigi að hefja eða ekki. Þegar Sjómannafélagið hóf sína vinnudeilu í vetur, datt okkur ekki annað f hug en að láta atkvgr. fara fram á meðal sjómanna um það, hvort þeir vildu segja upp samningunum eða ekki, og eins og kunnugt er, var yfirgnæfandi meiri hl. með því að segja samningunum upp. Ég held, að enginn hafi á móti því, að slík regla yrði tekin upp, því að það er nauðsynlegt, að félagsviljinn komi skýrt í ljós, og eins getur það verið nauðsynlegt, ef till. liggur fyrir í kaupdeilu, að sem allra flestir geti komið til greina með að segja álit sitt um, hvort að skuli ganga eða hafna. Eins og ég vitnaði hér áðan í Sjómannafélagið, þá hefir yfirleitt verið reynt að hafa svo almennar atkvgr. um slíkar till., til að félagsviljinn kæmi skýrt í ljós, og ég get ekki séð, að það sé til óþurftar félögunum, að slík regla yrði upp tekin, nema ef hv. þm. vill, að örfáir menn eigi að segja um, hvað gera eigi í þessum málum. Ég segi, að það sé meira lýðræði í því fólgið, að láta þetta ná til sem flestra félagsmanna, og það er ekkert annað í þessu frv., sem farið er fram á. Þegar þetta er upptalið og pólitísku verkföllin, sem hann telur vera til skemmda í þessu máli. þá er nú ekki annað eftir, og ennþá hefi ég ekki heyrt nein rök, sem byggð eru á reynslu og skynsemi, sem sýni það, að þessi ákvæði, sem hér hafa verið sett fram, séu til ófarnaðar verklýðshreyfingunni og verklýðsfélögunum. Að síðustu eru það trúnaðarmennirnir. Hv. þm. sagði, að það væri svo illa um trúnaðarmennina búið. Ég vil benda honum á, að hafi illa verið frá þessu gengið frá n. hálfu, þá hefir þetta verið endurbætt með þeirri brtt., sem hann í upphafi sinnar ræðu sagði, að hefði verið til mikilla bóta. 11. gr. sýnir og sannar, að það er svo gengið frá trúnaðarmönnunum, að með félagskap, sem nokkur dugur er í, er það merkilegt fyrirbrigði, ef það þarf að vera trúnaðarmönnunum til óhagræðis að gegna þessum störfum.

*Árni Jónsson: Ég hafði kvatt mér hljóðs, þegar umr. var frestað síðast, og tel ég rétt að láta það ekki falla niður með öllu, þó að ég hinsvegar verði að ítreka það, að ég sakna þess mjög, að hæstv. atvmrh.. sem jafnframt er 1. flm. þessa frv., skuli ekki enn hafa haft tækifæri til að mæta í þessari d., þegar svo stendur á, að ég og hv. þm. Vestm. höfum borið fram ákveðna fyrirspurn og óskað eftir, að hann svaraði henni. Það stendur í grg, frv., að samskonar ákvæði og þessi, sem í frv. felast, séu til í l. erlendis, en í því áliti, sem stjórn Landsbankans hefir sent um frv., segir hún, að henni sé eigi kunnugt um nein slík ákvæði í löggjöf Norðurlanda. Þess vegna vil ég, áður en málið fer lengra, enn ítreka þessa fyrirspurn og vona, að hæstv. ráðh. láti ekki undir höfuð leggjast að svara henni, hvar ákvæði eins og þessi séu í l., en ef þessi ákvæði eru ekki til, þá verður hann að játa, að hann fari með rangt mál í grg., og biðja d. afsökunar á því, að hann hafi hreint og beint borið þetta mál fram undir fölskum forsendum. Mér skilst, að síðan hann kom í ráðherrasessinn, hafi hann haft það sér til afsökunar, að honum sé þetta mál nú óviðkomandi, af því að hann flutti það sem óbrotinn þm. Mér dettur í hug það, sem kveðið var hér á árunum: „Óvinir þá í hann narta, er honum skipt í þrenna parta; einn skal hæst á hástól skarta, hitt eru bara dónar tveir“. Hæstv. ráðh. er að vísu ekki búinn að skipta sér nema í tvenna parta, en það er leiðinlegt, að hann skuli gera svo lítið úr hv. þm. V.- Húnv., að hann skuli ekki leggja honum neitt lið um þetta mál. Þetta mál hefir farið hæstv. ráðh. leiðinlega úr hendi. Eins og menn vita, þá eru kommúnistar einu mennirnir, sem hafa lokið lofsorði á frv. Ástæðan til þess er sú, að hæstv. atvmrh., flm. frv., hefir látið það henda sig, að blanda saman einkarekstri og ríkisrekstri, einmitt á þann hátt, sem kommúnistar telja, að geti verið til að styðja þeirra stefnu, því að það er eðlilegt, að kommúnistar vilji ekki hafa hér neitt nema ríkisrekstur, og svo þegar farið er að blanda þessu tvennu saman, sjá þeir sér leik á borði til áróðurs í þessu efni. Ég ætla svo að rifja upp, hvernig þetta mál bar að og hvernig Nd. skilaði því frá sér, því að satt að segja, af því að nú er orðið mjög áliðið þingtímans, og sérstaklega með tilliti til þess, hvað hv. þm. lætur sér lítið annt um þetta fóstur sitt - það er sýnilega ekkert ástfóstur -, þá tel ég ekki ákaflega miklar líkur til þess, að málið nái fram að ganga á þessu þingi. Og ef það nær ekki fram að ganga nú, þá hygg ég, að hv. þm. V.-Húnv. muni, hvort sem hann situr í ráðherrastóli eða ekki, hafa vitkazt það og þroskazt og fengið þá reynslu, að hann muni ekki láta sér detta í hug að flytja mál eins og þetta á næsta þingi. Upphaflega var ákveðið, að birting þessara efnahagsreikninga væri miðuð við þau félög og einstaklinga, sem skulduðu 50 þús. kr. eða þar yfir. Meiri hl. allshn. breytti því í það horf, að miðað skyldi við 100 þús. kr., en svo kom einn flokksmaður hæstv. ráðh. með þá till., að hækka þetta upp í 150 þús. kr. Þetta kemur nokkuð einkennilega fyrir, þegar þess er gætt, að í grg. segir hv. flm., að frv. sé flutt eftir samþykkt, sem gerð hafi verið af flokksþingi Framsfl., og þegar þess ennfremur er gætt, að í umsögn S. Í. S. um frv. er talað um, að S. Í. S. sé með því, að frv. nái fram að ganga, en vill lækka upphæðina niður í 50000 kr. Bankarnir, Vinnuveitendafélagið og verzlunarráðið hafa aftur á móti eindregið lagt á móti frv., svo að ekki er hægt að sjá annað en að þetta sé alveg í lausu lofti. Hv. flm. er sýnilega ekki í samræmi við sinn eiginn flokk, ekki í samræmi við S. Í. S., og hann og aðrir, sem hafa greitt frv. atkv., eru algerlega í andstöðu við þau fyrirtæki, sem ég nefndi, sem þeir sjálfir hafa snúið sér til til að fá álit um frv. Þó virðist átakanlegast, að hv. flm. virðist kominn í andstöðu við hæstv. atvmrh., þ. e. a. s., hæstv. atvmrh. hefir alveg yfirgefið flm., hv. þm. V.-Húnv. Ég vil ennfremur upplýsa, að í Nd. kom fram í umr., að það eru ekki aðeins bankastjórarnir, sem standa að bréfi Landsbankans, heldur hafði það beinlínis verið borið undir bankaráðið. Þess vegna er það svo, að hv. flm. er einnig kominn í ágreining við bankaráðið, en í því bankaráði er formaður Jón Árnason, forstjóri S. Í. S., og auk þess er þar formaður Framsfl., JJ, hv. þm. S.- Þ. Ég held, að sýnt hafi verið fram á það, að þetta getur á engan hátt orðið til að bæta fyrir atvinnurekendunum. Bankarnir hafa lýst því yfir, að þeir hafi enga þörf fyrir frv., telja það ekki til bóta, heldur þvert á móti til að auka vandræði. Ég veit þá satt að segja ekki, hverjum frv. á að koma til góða, nema kommúnistum, sem hafa sagt, að þeir mundu verða frv. fylgjandi, og ég er ekki í vafa um, að það, sem fyrir þeim vakir, er fyrst og fremst að geta fengið tilefni til tortryggni og æsingaskrifa út af skuldum einstakra manna, án tillits til þess, hvort þær skuldir eru réttilega tryggðar, þ. e. a. s. varlega lánað, einblínandi aðeins á skuldaupphæðina. Ég verð að segja, að þegar á að fara að leggja lánveitingar bankanna undir dóm almennings, þá lýsi sér í þessari framkomu tortryggni á þeim mönnum, sem þjóðin hefir falið að fara með sparifé sitt. Væri sú tortryggni réttmæt, ætti það að koma fram í öðru formi, þá ætti að segja, að mennirnir væru ekki þeim vanda vaxnir að ávaxta fé þjóðarinnar, og því ætti að skipta um menn, en ekki, að Pétur og Páll og menn, sem ekki koma nálægt þessu, geti borið um, hvort þessi eða þessi lánveiting sé réttmæt eða ekki. Hv. 1. þm. Reykv. sýndi fram á, að þetta yrði óhjákvæmilega til þess, að mena vildu ekki eiga á hættu, að nafn þeirra stæði á þessari skrá, heldur sneru sér til einstakra manna og sættu verri lánskjörum, og afleiðingin yrði sú, að féð, í staðinn fyrir að fara til bankanna til ávöxtunar, lenti í bralli manna á milli. Mér finnst sannast að segja þessi tortryggni gegn bönkunum áréttast nokkuð af því, þegar sýnt er, að það álit, sem borið hefir verið undir ekki eingöngu framkvæmdarstjórn Landsbankans, heldur einnig bankaráðið sjálft, er að engu haft. En ef þetta yrði svo til þess að auka á tortryggni á bankanum, þá yrði það sýnilega til þess að draga úr þeirri viðleitni manna, að safna sparifé í bönkum landsins. Þannig gæti þetta orðið til þess, að ofan á þau yfirfærsluvandræði, sem nú eru fyrir hendi, bætist aukin vandræði af samþykkt þessa frv., og mér finnst sízt sitja á þeim manni, sem er atvmrh., að stuðla að því, að svo verði. Og ef þetta er rétt hjá mér, að þetta sé til þess - bæði framkoma hans með flutningi frv. og eins framkoma þeirra manna, sem hafa álit bankanna að engu, - að auka á tortryggni á bankann. þá finnst mér það koma úr hörðustu átt, að hæstv. atvmrh. sé í hópi þeirra manna, því að ég veit ekki betur en að þessi maður hafi fyrir ári síðan verið af bankans hálfu skikkaður til að hafa eftirlit með einu fyrirtæki, og tel ég, að hann hafi þar með verið í þjónustu bankans síðasta ár. Það er sem sagt komið í mesta hnút og öngþveiti þetta mál, og eins og ég tók fram við fyrri hluta þessarar umr., þá er það „prinsipið“, sem ég er á móti, en ekki hitt, hvort miða skuli við 50 eða 150 þús. kr. Það finnst mér ekki skipta öllu máli. Og þá er „spursmálið“ þetta - og ég hefi gamað að vita, hvað hv. frsm. segir um það -, hvort ekki sé þá rétt að miða við lægri upphæð, ekki aðeins að fara niður í 50 þús., heldur mætti það jafnvel lækka nokkuð meira. Ef þetta á að vera gróðafyrirtæki, munu fleiri vilji kaupa þessa bók. Ég veit ekki, nema rétt gæti verið að fela menningarsjóði að gefa hana út eða þá ríkisútgáfu skólabóka því að eflaust verður þetta notað til áróðurs í hinum pólitísku skólum. Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta frekar, ekki sízt vegna þess, að ég á sæti í þeirri n., sem ég geri ráð fyrir, að frv. verði vísað til, að lokinni umr.