Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði upphaflega ekki hugsað mér að taka þátt í þessum umræðum, en ég er svo undrandi á þeim umræðum og á þeim rökum, ef rök skyldi kalla, sem fram hafa komið hjá nokkrum andstæðingum þessa máls hér á þinginu, sem hafa verið að þvælast fyrir afgreiðslu þess allan þingtímann, að ég get ekki látið hjá líða að segja nokkur orð. Um undirbúning málsins undir þingmeðferð skal ég vera fáorður. Ég álít, að hæstv. ríkisstj. hafi gert sér óþarflega erfitt fyrir með afgreiðslu málsins. Ég held, að það hefði verið hægt að koma þessari aðstoð fram á miklu auðveldari hátt en hæstv. ríkisstj. valdi sér, en úr því að það var komið fram eins og það var, var ekkert annað fyrir en fylgja því þannig. Um það geta ekki verið skiptar skoðanir, að hjá því varð ekki komizt að hlaupa undir bagga hjá bændum á Austur- og Norðurlandi, ef ekki áttu af að hljótast stórslys. Ég verð líka að láta í ljós undrun mína yfir því skilningsleysi og andúð, svo að maður segi ekki fullum fjandskap gegn þessu máli og bændastéttinni, sem hefur komið fram hjá ýmsum andstæðingum málsins, sem mest hafa látið á sér bera hér á þinginu. Mér þykir það þeim mun raunalegra, sem hv. þm. mega vita og muna, að það hefur verið fastur liður á undanförnum þingum að veita aðstoð, samsvarandi þessari, til þeirrar atvinnugreinar, sem þeir telja sig málsvara fyrir. Það hefur m.ö.o. verið fastur liður að veita hér á þinginu aðstoð til vélbátaflotans, sem síldveiði hefur stundað, vegna áfalla, sem hann hefur orðið fyrir. Ég minnist þess ekki, að þeir þm., sem eru fulltrúar sveitakjördæmanna, hafi nokkru sinni reynt að leggja stein í götu þeirra mála. Ég man ekki betur en þeir hafi reynt að greiða fyrir þeim, svo að þau næðu fram að ganga eins og forsvarsmenn þeirra óskuðu eftir, og ekki reynt að hnýta aftan í þau öðrum till. Þá vil ég minna á, að eftir sumarið 1947, þegar verið var með þessi mál hér á Alþ., þá höfðu gengið yfir Suður- og Suðvesturland svo magnaðir óþurrkar, að ég hygg, að það mætti líkja því við óþurrkana á Norður- og Austurlandi í sumar, en samt var ekki verið að binda aðstoðina við síldarútveginn því skilyrði, að líka væri hlaupið undir bagga með bændunum, þó að þeir gyldu mikið afhroð, svo að nam tugum milljóna. Þeir voru ekki styrktir, og þeir stóðu að ýmsu leyti betur að vígi en bændurnir á óþurrkasvæðunum gera núna, meðfram vegna þess, að af langvarandi þekkingu og kynnum af svona tíðarfari standa sunnlenzkir bændur betur af sér rosa en þeir, sem því eru óvanari, og hafa margir búið sig betur undir að taka á móti slíku veðurfari en norðlenzkir bændur, m.a. með því að byggja votheysgryfjur. Ég vildi minna á þetta hér til að sýna, að hér höfumst við ólíkt að. En óviðfelldnastur hefur verið málflutningur þessara manna, hvernig þeir hafa reynt að stílla málinu upp. Hv. þm. Ísaf. kom því t.d. þannig fyrir, að annars vegar væri verið að hugsa um tímanlega velferð ánna og kúnna á Austurlandi, en hins vegar tímanlega velferð fólksins á Vestfjörðum, og ríkisstj. mæti meira búféð fyrir austan en fólkið fyrir vestan. Ég skil ekki, hvers vegna jafngreindur maður og hv. þm. Ísaf. stillir málinu svona upp. Hann hlýtur að vera að reyna að koma ríg upp þarna á milli. Hann veit, að félagsmálalöggjöfin er orðin svo fullkomin, að hér deyr fólk ekki úr hungri, meðan eitthvað er til í landinu, annaðhvort verður almennt hungur eða ekkert. Hann veit líka, að ef ekki hefði verið ráðizt í þessi bjargráð, þá hefði ekkert annað en hnífurinn legið fyrir fjölda skepna, til skaða fyrir bændur og landið allt. Ég reyndi að koma hv. þm. í skilning um, hvað hann væri að fara, með innskoti, sem hann tók ekki til greina þá, en notaði svo til að lýsa, hvern mann ég hefði að geyma, mín mannúð næði ekki lengra en það, að þetta fólk mætti allt deyja drottni sínum. Og síðar meir skilst mér, að þetta hafi verið rauði þráðurinn í málflutningi hv. þm. Ísaf. og fylgismanna hans, og þetta var ekki eingöngu látið ná til mín, heldur einnig til míns flokks og mér skilst meiri hlutans hér á Alþingi. Ja, það er þokkalegur þingmeirihluti á því herrans ári 1950 samkvæmt þessari lýsingu. Ég veit ekki, hvort hér hefur vegið meira óþokkaskapurinn eða skilningsleysið, þegar slíkur málflutningur er viðhafður. En sannleikurinn er sá, að hér er ekki um alinennt framfærslumál að ræða, hvorki fyrir fólk né fénað, og ég býst við því, að fólkið á Austurlandi hefði getað lifað góðu lífi fyrst um sinn, þótt bændurnir þar hefðu orðið að fella bústofn sinn, og það hefði líklega getað borðað kjötsúpu upp á hvern dag í vetur og jafnvel fram á sumar, og ef hv. þm. Ísaf. hefði viljað létta sér upp að vori og reyna á gestrisni íslenzkra bænda, þá hefði hann sjálfsagt getað fengið að borða þennan þjóðarrétt, ef hann á annað borð leggur hann sér til munns. En eftir eitt til tvö ár hefði svo getað farið, að Austfirðingar hefðu orðið að bíta í það súra epli að vera komnir á annarra framfæri og þá ef til vill Ísfirðinga, ef rætzt hefði úr aflabrögðum þar. En þessar ráðstafanir, sem hér á að gera, eru ekki framfærslumál, heldur tilraun til að undirbyggja og öryggja annan höfuðatvinnuveg landsmanna, en þetta virðist hv. þm. Ísaf. og hans félagar ekki hafa skilið. Það er vissulega nauðsynlegt að líta einnig á þarfir sjávarútvegsins, en það verður að koma honum til hjálpar á raunhæfan hátt, og það er ekki raunhæft að kasta fram vanhugsuðum till. um óarðbæra atvinnubótavinnu. Það hefur sýnt sig, að slíkt er skammgóður vermir, og ég álít, að út í slíkar aðgerðir eigi ekki að fara, fyrr en öll önnur ráð hafa brugðizt og algert öngþveiti blasir við. Og það er ekki hægt að saka Alþingi um það, að það hafi ekki bæði fyrr og nú reynt að undirbyggja sjávarútveginn, eins og nú er verið að reyna að gera varðandi landbúnað á Austfjörðum. Ég vil minna á málið, sem við vörðum mestum hluta gærdagsins í að ræða, málið um aðstoð við vélbátaflotann, sem nú er hér næst á dagskránni. Ég vil minna á það, að þegar við vorum ríkir, þá voru keyptir 30 nýir togarar, sem dreift var út um kaupstaði landsins til að undirbyggja sjávarútveginn þar. Ég vil enn fremur minna á hinn mikla vélbátaflota, sem á sama tíma var keyptur fyrir sjávarútveginn, og ég held, að hv. þm. Ísaf. hafi stundum verið allrogginn af sinni þátttöku í því máli. Ég vil og minna á allar þær milljónir, sem varið hefur verið til að reisa síldarbræðslur og fiskimjölsverksmiðjur og hraðfrystihús, og ég leyfi mér að lokum að minna á, að þjóðin er nú af fátækt sinni að reyna að kaupa 10 nýja togara enn, og enn má geta þess, að hæstv. ríkisstj. hefur í sumar lagt í það mikla vinnu og erfiði að reyna að lempa fólkið, sem þessi tæki fékk, til að nota þau sér til framdráttar, en það gekk illa meðal annars að fá Ísfirðinga til að nota það skip, sem ríkið hafði lánað þeim meginhlutann af fénu til. Það gekk illa að fá Ísfirðinga til að nota þetta skip sér til bjargar, og létu þeir það ónotað mikinn hluta sumars. Þeir mátu meira að halda borgarafundi og senda ríkisstj. lýsingar á því, hve hörmulegt atvinnuástandið þar væri, heldur en halda út þessari dýru og góðu fleytu til þess að afla sér bjargar og bæta þannig sjálfir úr atvinnuástandinu. Það má því segja, að þeir hafi bætt gráu ofan á svart með eigin aðgerðum eða öllu heldur aðgerðaleysi, þegar þetta bætist við aflabrestinn, og það er hart, þegar þessir menn koma svo og ásaka Alþingi fyrir að reyna að bjarga því, sem bjargað varð, hjá austfirzkum bændum, sem myrkranna milli í sumar og haust reyndu allt, sem hægt var, í baráttunni við rigninguna og rosann, en gátu þó ekki aflað nægilegs fóðurs fyrir bústofninn, meðal annars af því, að þeir höfðu ekki aðstöðu til votheysverkunar, sem aftur stafaði meðal annars af því, að gjaldeyri landsmanna hafði verið varið í tæki eins og togara Ísfirðinga, sem þá þótti ekki ómaksins vert að nota til þess, að fólkið þar gæti bjargazt af sjálfu sér. Ég endurtek, að það er ekki hægt að ásaka Alþingi fyrir það, að það hafi ekki reynt að undirbyggja atvinnulífið við sjávarsíðuna, og þess vegna ætti þar að geta verið blómlegt atvinnulíf, og ég býst við, að þeirri viðleitni verði haldið áfram, til þess að þeir, sem þar búa, geti aflað sér eðlilegra lífsgæða, og það verður gert, enda þótt hv. þm. Ísaf. og blað hans leggi á það aðaláherzluna, að hér á Alþingi séu vondir menn, eins og þm. Mýr., sem vilji helzt, að atvinnulaust fólk á Vestfjörðum og víðar deyi drottni sínum.



Herra forseti. Ég sé, að hér hefur verið tekin á dagskrá till. mín, sem felld var við 2. umr., og lítur út fyrir, að hv. þm. Mýr. hafi haldið, að hún væri enn til umr., þótt svo sé ekki. Ég ætla ekki að svara hv. þm. Mýr. nema að litlu leyti. Hann varð fyrir því óhappi að láta fjúka hér á Alþingi athugasemd, sem mér kom á óvart, því að hún lýsir ekki hans rétta innræti, því að hann er kunnur að mannkostum og öllu góðu. Ég virði ræðu hans til vorkunnar, en ég vil geta þess, að þegar mest er rætt um meting milli landbúnaðar og sjávarútvegs, þá mætti segja, að aðstoðin vegna aflabrests á síldveiðum og framlögin vegna sauðfjárveikivarna væru sambærileg. Raunar er aðstoðin við síldveiðiflotann aðeins lítill hluti af því fé, sem farið hefur til sauðfjárveikivarna, og tel ég það fé ekki eftir, þótt margt af því muni hafa farið forgörðum og margt í tilraunaskyni. Á síðastliðnum áramótum nam heildarframlag til sauðfjárveikivarna 34–36 millj. kr., og veit ég ekki, að þetta sé talið til skuldar hjá þeim, sem fengið hafa. Á sama tíma nam aðstoðin vegna aflabrests á síldveiðum 18 millj. kr., og það er enn talið til skuldar, og reynist erfitt að fá hæstv. ríkisstj. til að gefa það eftir. - Hv. þm. Mýr. talaði hér um andstæðinga þessa frv., og veit ég ekki, hverjir það eru, en hafi hann þar átt við mig, þá vil ég biðja hann að benda á eitthvert orð, sem ég hef látið falla í þá átt, að ég væri andvígur málinu. Ég hef einmitt haldið því fram, að þessi aðstoð væri bæði drengileg og nauðsynleg. Ég benti hins vegar á í þessu sambandi, að víða væri atvinnuleysi, sem úr þyrfti að bæta, og vissi ég ekki, að það ætti að vera þessu frv, til trafala, þótt reynt yrði að bæta úr neyð annarra manna samtímis. Hv. þm. Mýr. talaði um það, að ef bændur hefðu þurft að skera niður, þá hefðu þeir getað borðað kjötsúpu upp á hvern dag í vetur og jafnvel fram á sumar. Ég ímynda mér, að margir atvinnuleysingjar, sem hvergi fá neitt að gera, þættust hafa góðan kost, ef þeir hefðu kjötsúpu á borðinu daglega, og segi ég þetta ekki af því, að ég álíti eitthvað æskilegt, að bændur séu neyddir til niðurskurðar, heldur styð ég það, að unnið sé að því að koma í veg fyrir slíka ógæfu. - Hv. þm. Mýr. sagði enn fremur, að ef þeir nú yrðu að skera niður, þá mundu þeir jafnvel á næsta ári komast á framfæri annarra. Ég er nú ekki viss um, að þeir gætu ekki unnið fyrir sér á annan hátt, en eigi að síður hef ég lýst fylgi mínu við þá viðleitni að koma í veg fyrir, að þeir flosni upp vegna óþurrkanna, en þegar talað er um, að það sé sárt að lenda á annarra framfæri, þá er það ekki síður sárt fyrir það fólk, sem nú er atvinnulaust, að lenda á framfæri annarra, en til þess að koma í veg fyrir það stefndi brtt. mín, sem felld var við 2. umr. Hún var ekki um óarðbæran atvinnurekstur, heldur til þess að koma útgerðinni af stað, sem er sem stendur stöðvuð vegna sjóveða. - Hv þm. Mýr. seildist svo langt til að koma óorði á Ísfirðinga, að hann sagði, að þeir hefðu ekki notað togarann í allt sumar.  Ég mun ekki flytja frekari brtt. við þetta frv., en vil nú freista þess að fara aðra leið, ef verða mætti til að bæta úr því hörmulega ástandi í atvinnumálum ýmissa staða, sem ég hef margoft bent á. En ég vil nú leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh., hvort hann mundi ekki fáanlegur til þess, í samráði við þm. þeirra kjördæma, þar sem atvinnuleysið er sýnilega mest, og í samráði við viðkomandi sveitarstjórnir, að láta fara fram athugun þessara mála, og þá væntanlega að þeirri athugun lokinni að hafa viðræður við þm. kjördæmanna og viðkomandi sveitarstjórnir um það, hvernig úr hinu alvarlega ástandi megi bæta. Ef ég fengi jákvæð svör við þessari málaleitan, mundi ég ekki flytja frekari brtt. við frv., meðfram af því, að sýnt er, að þær muni ekki hafa meirihlutafylgi að fagna hér í hv. d., en í staðinn vil ég reyna þessa síðari leið, ef verða mætti til þess að fá fram jákvæðar aðgerðir af hálfu hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls sagði ég nokkur orð og taldi þá óeðlilegt að hnýta við frv. till., sem þá var ljóst, að fram mundu koma, af því að ég taldi þær um óskylt mál. Ég skýrði þá frá því, að ríkisstj. hefði látið athuga atvinnuástandið á þeim stöðum, þar sem helzt var kvartað um atvinnuleysi, og vissum við vel, að ástandið var alvarlegt víða. Nú hefur hv. þm. Ísaf. beint til mín spurningum um það, hvort ríkisstj. muni láta fara fram frekari rannsókn þessara mála, og þá í samráði við þm. viðkomandi kjördæma og sveitarstjórnir, og hvort ríkisstj. vilji að þeirri athugun lokinni taka málið til meðferðar í samráði við þm. þessara héraða. Út af þessu vil ég segja það, að ég mun láta fara fram slíka athugun, sem hv. þm. Ísaf. talaði um, og skoða ég það sem beint framhald af þeim rannsóknum, sem ríkisstj. hefur þegar hafið. Mér þykir og eðlilegt, að niðurstöður þeirra rannsókna verði ræddar við þm. hlutaðeigandi kjördæma, áður en til aðgerða kemur. Ég tel eðlilegt, að athugun eins og þessi beinist ekki eingöngu að ástandinu eins og það er í dag, heldur og að því, hvernig það hefur verið undanfarin ár, svo að sjá megi, hve munurinn er mikill. - Sé ég svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar, en vænti þess, að hv. þm. Ísaf. megi una við þessi svör.



Herra forseti. Hv. þm. Ísaf. sagðist nú ætla að grípa til annarra ráða en áður til þess að fá réttingu mála sinna, og álit ég það alveg rétt af honum, og hefði hann átt að gera það þegar í upphafi, því að þá hefði hann ef til vill losnað við að setja þann blæ á málflutning sinn, sem verið hefur og gefið hefur til kynna öðrum þræði, að hann vildi setja fótinn fyrir þetta mál. Viðvíkjandi því, að Ísfirðingar hafi ekki viljað nota þá guðs og manna gjöf, sem togari þeirra er, þá veit hv. þm., að það var með miklum eftirgangsmunum, að ríkisstj. fékk Ísfirðinga til þess að nota skipið sér og sínum til framdráttar, á sama tíma og þeir kröfðust opinberra atvinnubóta á staðnum, og var þó öllum ljóst, einkum eftir að togari Akurnesinga hóf veiðar, hve geysimikil uppgrip það voru að nota slíkan togara. Hv. þm. Ísaf. hélt því fram, að ég hefði kastað fram ógætilegum orðum, sem ég ætti helzt að taka aftur. En ég verð að segja, að hv. þm. Ísaf. setti málið svo upp, að ekki var hægt að svara því öðruvísi en ég gerði, og mundi ég alltaf svara því þannig, ef málið væri sett upp á þann veg, sem hv. þm. og blað hans, Alþfl., gerðu, en bæði hv. þm. og blaðið met ég mikils, og var ég satt að segja undrandi á málflutningi þeirra. Hins vegar undraðist ég síður, þótt Þjóðviljinn beitti slíkum málflutningi, því að því blaði þykir jafnan gómsætast það efni, sem sótt er lengst niður í sorpið.



Herra forseti. Mig langar til að segja nokkur orð út af meginatriðum málsins og einnig út af því, sem fram hefur komið í umr. um það hér á Alþingi, eftir því sem mér hefur gefizt kostur á að fylgjast með þeim, en ég gat ekki verið viðstaddur 1. umr. málsins. Í fyrsta lagi vil ég taka það fram, að ég tel það mjög hæpna aðferð hjá hæstv. ríkisstj. að gefa út brbl. 4–5 dögum áður en reglulegt Alþingi kemur saman og það til þess að leggja á ríkissjóð verulega fjárhagslega bagga. Með því segi ég ekki, að hæstv. ríkisstj. hefði ekki átt að leggja fyrir Alþingi eitthvað líkt þessu frv., en það er vægast sagt óviðeigandi og allt að því misnotkun á heimild stjórnarskrárinnar til að gefa út brbl. að gera eins og hér hefur verið gert, því að við vitum, að ef hæstv. ríkisstj., sem hefur mikinn þingmeirihluta, hefði sagt þeim, sem frekast þurfa á aðstoð að halda, að hún mundi leggja fyrir Alþingi frv. til úrbóta, þá hefðu þeir látið sér það vel lynda og talið, að hæstv. ríkisstj. hefði orðið við óskum þeirra á eðlilegan hátt. Í annan stað hefur það verið lítið rökstutt, hvernig svæðunum er skipt. Veit ég t.d. ekki til þess, að Vaðlaheiði hafi alveg skorið úr um afkomu bænda í Þingeyjar- og Eyjafjarðarsýslum. Ég held, að ýmis svæði í Eyjafjarðarsýslu, þar sem ekki eru votheysgeymslur, hafi ekki farið betur út úr sumrinu en verulegur hluti Þingeyjarsýslu. Þessi mörk eru því þannig sett, að tæpast er hægt að fóta sig á þeim. Í þriðja lagi er fyrirkomulag allt um undirbúning aðstoðarinnar dálítið hæpið. Það hefur t.d. verið minnzt á það hér, að það sé miður smekklegt að senda tvo frambjóðendur stjórnarflokkanna til að athuga ástandið og láta þá lofa bændum stuðningi ríkisstj. og fulltingi. Það er dálítið vafasamt, svo að ekki sé meira sagt. Ég hefði talið eðlilegast að láta bjargráðasjóð hafa framkvæmd þessarar aðstoðar með hendi. Með þeim breyt., sem gerðar voru hér í fyrra á l. um sjóðinn, og að fenginni reynslu um aðstoð, sem hann framkvæmdi á næstsíðasta ári, þá var eðlilegast, að bjargráðasjóður framkvæmdi þá aðstoð, sem ríkisstj. og Alþingi ákvæðu. Er ég að þessu leyti sammála brtt., sem hv. þm. Barð. flutti í Ed. Þetta eru nokkur atriði varðandi útgáfu brbl. og meðferð málsins, sem mér þótti rétt að láta koma fram, áður en málið færi út úr þinginu, og síðan vil ég að lokum minnast örfáum orðum á þær umr., sem hér hafa farið fram um þetta mál, og þó sérstaklega að gefnu tilefni út af orðum hv. þm. Mýr. Hann sagði, að af hálfu okkar Alþýðuflokksmanna við þessar umr. hefði gætt nokkurs fjandskapar í garð bænda. Að svo miklu leyti sem ég hef getað fylgzt með þessum umr., en ég var ekki í þessari hv. d. við 1. umr. þessa máls, þá hef ég hvergi orðið þess var, að nokkurs fjandskapar gætti frá okkur Alþýðuflokksmönnum né vanmats á þeim búsifjum, sem bændur urðu fyrir af völdum óþurrkanna á síðasta sumri En hitt er annað mál með þá gagnrýni, sem komið hefur fram á einstökum atriðum í framkvæmd þess, og ég vil undirstrika það, að misjafnlega fljótt hafi verið brugðið við eftir því, hvaða stétt átti í hlut, hvort tjónið var af völdum óþurrka eða sakir langvarandi aflabrests. Ég held, að enginn þm. Alþfl. hafi talið eftir nokkurn styrk til bænda vegna hinna óhemjulegu óþurrka, sem stefndu bústofni þeirra í bráðan voða. En hitt er annað mál, hvort ekki hefði verið rétt að fara fram með öðrum hætti og hvort ekki sé rétt, þegar rætt er um hjálp til þessara staða, að minnast þá á aðra staði, sem ekki þurfa siður einhverrar hjálpar við, og það er þetta atriði málsins, sem ég vil taka undir, en hinu vísa ég á bug, að af hálfu okkar Alþýðuflokksmanna hafi gætt andúðar á aðstoð til bænda. Menn eiga ekki að drýgja ranglæti, en það er ekki rétt að þola ranglæti. Og ef sýnt er fram á ranglæti, er ekki verið að fara fram á að skerða þá aðstoð, sem er veitt, heldur að auka hana við þá, sem njóta hennar ekki. Þetta er það atriði, sem við Alþýðuflokksmenn leggjum áherzlu á. Hitt er svo, hvort rétt hafi verið að gefa út brbl. 4 eða 5 dögum áður en Alþingi kom saman, en láta ekki málíð ganga hér í gegnum þingið á réttan hátt. Þetta er það meginatriði, sem um er að ræða, og ég tel rétt, að það komi hér fram. Að lokum vil ég taka undir þau orð hv. þm. Ísaf., að þó að fundið hafi verið að þessu frv., þá er það alveg að ófyrirsynju að halda því fram, að það hafi gætt fjandskapar af hálfu Alþfl. til þess. Og það er leiðinlegt, að hv. þm. Mýr. skuli hafa látið sér þau orð um munn fara, svo reyndur og gætinn maður sem hann er og ég hef reynt hann að að vera í löngu samstarfi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá atriði í ræðu hv. síðasta ræðumanns. Þetta hefur að vísu verið hrakið hér við umr. áður, en það er rétt, að enn einu sinni komi fram leiðrétting á þessum misskilningi, sem virtist gæta hjá honum. Það er þá fyrst, að línan sé dregin við Vaðlaheiði, - hún er hvorki dregin við Vaðlaheiði né nokkur önnur landfræðileg takmörk, hún er dregin við 20% tap á heyfeng og hvergi annars staðar. Þar að auki er, eins og ég hef þegar tekið fram, tapið miklu meira, af því að heyin eru víða svo léleg, að þau hafa sama og ekkert fóðurgildi. Og viðvíkjandi skiptingunni í smærri atriðum er rétt að taka það fram, að það eru ekki nærri allir hreppar innan þeirra sýslna, þar sem vandræðin eru mest, sem fá hjálp. Það er því ljóst, að takmarkalínan er ekki dregin við Vaðlaheiði, heldur einungis við það tjón, sem menn hafa orðið fyrir. - Annað atriðið í ræðu hv. þm. var, að bjargráðasjóður hefði átt að úthluta þessum styrk. Því er til að svara, að hann á ekkert fé til, og var hér fylgt sömu reglu og hvað eftir annað hefur verið gert, þegar um það hefur verið að ræða að veita þar styrk, en þá hefur verið gengið fram hjá honum, til þess að beinn styrkur til sjávarsíðunnar tefðist ekki af þeim sökum. Hefði honum hins vegar verið uppálagt að taka lán, hefði það orðið til þess, að hann hefði ekki verið starfhæfur í 9–10 ár. Þetta var því eina leiðin, sem fær var, eins og sakir stóðu. Því var fylgt þeirri sömu reglu og gert hefur verið ótalinörgum sinnum, þegar um það hefur verið að ræða að veita hjálp til sjávarsíðunnar. - Þá er það að gefa út brbl. rétt fyrir samkomudag Alþingis. Ef stj. hefði gefið loforð, þá verður að hafa það í huga, að loforðin ein dugðu ekki. Bændur urðu að fá ákveðin svör um örugg lán og öruggan styrk, til þess að þeir gætu ákveðið þá þegar, hvað þeir settu á. Hefði þetta ekki verið gert strax, þá hefði stj. verið að gefa loforð um lög um aðstoð til að forða þeim búpeningi, sem búið var að skera. Það mátti ekki muna nema nokkrum dögum, og því voru gerð orð oddvitum að tilkynna bændum þetta, svo að þeír gætu þá strax ákveðið, hvað þeir gætu sett á. Það var brugðizt við strax, og hefði það ekki verið gert þá hefði þessi hjálp að engu haldi komið, því að rétt á eftir skall á með hríðar, svo að þetta mátti ekki seinna vera, ef hjálp átti að veita á annað borð. Svo er verið að tala um það, að fljótt hafi verið brugðizt við. Það mátti ekki seinna vera, ef að haldi átti að koma, hitt hefði verið það sama og láta bændur ekkert vita og láta þá slátra bústofninum. Þetta veit hver einasti maður, sem til þekkir, og ég sé, að bændurnir hér á þinginu sitja með ólundarsvip, þegar verið er að tala um það, að fljótt hafi verið brugðizt við. Það veit það hver maður, sem nokkuð þekkir til, að þetta mátti ekki seinna vera. Og ég fullyrði, að aldrei hefur verið meiri ástæða til þess að gefa út brbl. en einmitt nú, og það voru allar þær ástæður fyrir hendi, sem heimiluðu, að slíkt væri gert. Og ef ríkisstj. hefði ekki gert þetta, hefði hún sýnt af sér vítavert skeytingarleysi. - Ég hef nú sýnt fram á það, að engu mátti muna, að þessi hjálp kæmi að gagni. Þetta skilur hver maður, og það hefur verið margsýnt fram á það hér áður, en ég gat ekki setið þegjandi undir ásökunum um það, að fljótt hafi verið brugðizt við, þegar engu mátti muna, að hjálpin kæmi að haldi.



Herra forseti. Ég get eftir atvikum sætt mig við yfirlýsingu hæstv. forsrh. í þessu máli og vænti þess, að athugun á ástandinu á Vestfjörðum verði hraðað svo sem frekast er kostur. - Hv. þm. Mýr. sé ég ekki ástæðu til að svara, hann hefur þegar tekið út sína hegningu fyrir þau ummæli, er hann hafði hér áður, en það er ástæða fyrir hann og hans flokk að láta sér afgreiðslu þessa máls að kenningu verða og bregðast nú fljótt og vel við, þegar um það verður að ræða að veita hjálp til annarra staða en hér er um að ræða.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við ræðu hæstv. landbrh. Hann sagði, að úthlutunin hefði ekki verið miðuð við vissar línur á landi, heldur miðuð við það tjón, sem viðkomandi aðilar hefðu orðið fyrir. Nú veit ég ekki, hvort rannsókn var látin fara fram vestan Vaðlaheiðar eða hvort tjón bænda í Eyjafirði nemur ekki 20% af heyfeng á vissum svæðum, en ég hef fullkomna ástæðu til að ætla, að svo sé. En aftur á móti er í brbl. dregin ákveðin lína á landi, og þar er Vaðlaheiði ómótmælanleg merkjalína milli Norður- og Austurlands þar sem Árneshreppur í Strandasýslu og Grunnavíkurhreppur í Norður-Ísafjarðarsýslu eru einu hrepparnir vestan Vaðlaheiðar, sem aðstoð fá, öðrum er ekki heimilt skv. l. þessum að veita hjálp. - Út af framkvæmd aðstoðarinnar og varðandi bjargráðasjóð, þá held ég, að það hefði mátt láta hann úthluta þessum styrk, enda þótt hann ætti ekkert fé til, en láta ekki brbl. grípa hér inn á svið Alþingis. Hann hefði getað gert þetta þannig, að ríkissjóður stæði á bak við, og það hefði ég talið eðlilegt eftir gangi málsins.



Herra forseti. Ég hef ekki tekið þátt í þessum umr., en ég vil aðeins staðfesta það, sem þeir forsrh. og landbrh. hafa sagt hér áður, og upplýsa það, að innan ríkisstj. var enginn ágreiningur um þessi mál. Með vaxandi óhug horfðu menn fram á komandi vetur, uggandi um það, að bændur yrðu til þess neyddir að skera bústofn sinn stórlega niður. Og ríkisstj. sendi menn til þess að rannsaka ástandið á þessum svæðum, og ég hygg, að niðurstöður þessara rannsókna verði ekki vefengdar. Það var sýnilegt, að það var bráð neyð fyrir dyrum, og það var ekki mikill tími til stefnu. Og það er misskilningur hjá hv. 8. landsk., að það hefði nægt að gefa bændum loforð um hjálp, - það voru seinustu forvöð til þess að þessi hjálp kæmi að notum. Bændur áttu ekki nema 2/3 af heyfeng sínum, og 1–2 dögum síðar urðu þeir að vita, hvað þeir gætu sett á af búpeningi sínum. Annars var hætta á, að þeir skæru niður eða settu svo og svo mikið af fénaði sínum á guð og gaddinn, sem hefði svo komið þeim í koll síðar. Eftir slíkan vetur var hætta á, að þeir yfirgæfu jarðir sínar og flyttust burt í von um einhver lífsskilyrði annars staðar, og það veit ég, að er á móti vilja alls Alþingis. Það er því sýnt, að þessi hjálp mátti ekki koma seinna, ef að gagni átti að koma, og það er því úr lausu lofti gripið að deila á ríkisstj. fyrir aðgerðir hennar í þessu máli, og ég vil taka það fram, að stj. stóð einhuga í þessu máli, og ef menn vilja ásaka einhverja aðila hennar, þá er þeim óhætt að ásaka hana alla. - Hvað því viðkemur, að þörf sé á hjálp til handa sjávarútveginum, þá er það mál þegar komið á nokkurn rekspöl og þegar fyrir hendi áætlanir um 20 millj. kr. aðstoð honum til handa, og ég vona, að sú hjálp geti orðið sem happadrýgst. - Ég hef nú nokkuð rakið sögu þessa máls. Það er öllum mönnum ljóst, að hér mátti engu muna, og ég vil taka það fram, að í þessu máli stóð ríkisstj. öll einhuga, og ég held, að það, sem við gerðum, hafi ekki verið annað en það, sem sannfæringin og skyldan bauð okkur.



Herra forseti. Frv. þetta, sem flutt er af hæstv. ríkisstj., hefur legið fyrir fjhn. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 324, þá leggur n. til, að frv. verði samþ., en mun leggja fram nokkrar brtt., sem ekki liggja enn fyrir, en meiri hl. telur ekkert athugavert við það, að frv. fari til 3. umr., og munu till. liggja fyrir við þá umr. Minni hl., hv. 2. þm. Reykv., skilar sérstöku áliti á þskj. 302, og hv. þm. V-Ísf. hefur lagt fram brtt. á þskj. 308. Meiri hl. getur ekki fallizt á þær brtt., en ég mun ekki gera þær að frekara umræðuefni hér að svo stöddu.



Herra forseti. Þetta mál er, eins og hv. þm. vita, framlenging á III. kafla dýrtíðarlaganna frá 1948, og var hann upphaflega settur til að standa straum af kostnaði af fiskábyrgðinni og öðrum kostnaði við að halda niðri dýrtíðinni í landinu. Á síðasta þingi voru svo tveir fyrstu kaflar laganna felldir niður, en það, sem eftir stóð, var III. kafli laganna, sem upphaflega skyldi standa undir kostnaði þeim, sem leiddi af hinum tveim. Aðferðin er því sú, að framlengja tekjuákvæði í lögum, en fella niður það, sem tekjurnar áttu að standa undir, og geta allir séð, hvílíkt hrákasmíði slíkt er. Frv. þetta hefur í för með sér gífurlegar álögur á almenning í landinu, og hinn mikli söluskattur eykur beinlínis dýrtíðina í landinu og þyngir í sífeilu álögurnar á almenningi, sem á með hverjum deginum verra og verra með að standa undir hinum síauknu álögum. Og með því að leggja á söluskatt, sem er lagður jafnt á nauðsynjar og óþarfa, þá er notuð sú aðferð til fjáröflunar, sem kemur þyngst niður á fjölmennum fjölskyldum og þeim, sem verst eiga með að bera slíkt, og skiptir byrðunum óréttlátast milli þegnanna. Ég er því á móti framgangi þessara l. í heild, þó viðurkenni ég, að margt það, sem söluskatturinn leggst á, mætti tolla meira en gert er, en það er enginn kostur á að fá fram slíka greiningu, þó að reynt hafi verið. Ég vil því í fyrsta lagi vera á móti því, hvernig farið er að afla þessa fjár, sem hér er verið að gera, þar sem það kemur hvað harðast niður á þeim, sem sízt eru færir um að bera það, og verður að fara einhverja aðra leið í því efni. Það er hart að þurfa að ræða slíkar álögur á almenning á sama degi og samþ. er hér skattfrelsi handa einu auðugasta hlutafélagi landsins. Ég undirstrika það, sem ég sagði áðan, að slík ráðstöfun má teljast furðuleg, en því miður verður víst ekki reist hér rönd við slíku. Þá er í öðru lagi það, sem finna má að söluskattinum, og raunar er tæknilegs eðlis, að hann er lagður á alla vöru, sem fer til framkvæmda ríkisins. Ég get um það í nál., að Sogsvirkjunin verði t.d. að greiða 5 millj. kr. í söluskatt af því efni, sem flytja verður inn til þeirra framkvæmda. Og um tíma voru miklir erfiðleikar á því að afla þess fjár, sem greiða þurfti í söluskatt um leið og varan var flutt inn. Hvað á slíkt að þýða, að ríkið skuli leggja slíkan skatt á fyrirtæki, sem það kemur sjálft á fót? Það hefur mikinn kostnað í för með sér fyrir fyrirtækin að fá lán til að greiða þennan skatt, svo gífurlegur sem hann er. Hvað þýðir þetta svo, þegar fyrirtækið er komið upp? Það þýðir, að fyrirtækið hefur verið gert miklu dýrara, og það er svo reiknað með í því kapítali, sem í fyrirtækinu liggur, og það kapítal verður að renta, og það þýðir hér við Sogsvirkjunina, að rafmagn það, sem hún framleiðir, verður dýrara, þýðir verri kjör fyrir almenning í landinu. Og önnur fyrirtæki, eins og t.d. áburðarverksmiðjan, sem einnig mun lenda í hinu sama með að greiða söluskatt, verður að greiða hærra verð fyrir rafmagnið, sem er svo að segja eina orkan, sem notuð er við framkvæmdir. Það þýðir, að sú vara, sem við flytjum út, verður dýrari og á þar af leiðandi erfiðara í samkeppni á erlendum mörkuðum. Það þýðir einnig, að varan verður dýrari til bænda, sem hefur aftur í för með sér hærra verð á landbúnaðarafurðum. Þetta er því ópraktísk aðferð, þegar koma á upp fyrirtækjum, sem mikið byggist á og gera eiga þjóðina samkeppnisfæra á erlendum mörkuðum. Ég held, að það sé alveg ófært, að ríkið leggi svo gífurlegar álögur á fyrirtæki, sem það stofnar sjálft. Ég held því, að hæstv. ríkisstj. ætti að athuga þetta vel, því að það er ekkert vit í slíku frá almennu fjárhagslegu sjónarmiði. En ef ríkið getur ekki útvegað sér tekjur á annan hátt, þá ætti það heldur að taka lán fyrir sig í Landsbankanum en að leggja slíkan aukakostnað á fyrirtæki, sem það kemur sjálft upp og síðan kemur fram sem aukinn kostnaður af framleiðslu þeirra. Ég held því, að það verði að endurskoða þetta fyrirkomulag, svo að slíkar álögur leggist ekki á t.d. Laxárvirkjunina og önnur fyrirtæki úti á landi, sem ríkið og einstök bæjar- og sveitarfélög eru að leitast við að koma upp í fjárhagsvandræðum sínum. Þá vil ég minnast á það, að til fjhn. komu fulltrúar frá bifreiðaeigendum, þ.e. bæði frá fólksflutnings- og vörubilaeigendum, og mæltust til, að 31. gr. l. væri felld niður. Það, sem þessir menn fluttu sem rök fyrir máli sínu, var einkum það, að vegna hins háa sölugjalds á bifreiðum freistuðust menn til að láta ekki skrá bifreiðar, sem seldar væru, á nafn hins nýja eiganda, en af þessu skapast hættulegt ástand og margvíslegar flækjur og vandræði, t.d. þegar bifreiðarnar lenda í slysum. Það upplýstist í n., að þó að mikil brögð séu að því, að menn láti ekki skrá seldar bifreiðar á rétt nöfn, þá hafi komið inn 1 millj. kr. á síðasta ári í þennan skatt, en það var samt sem áður álit okkar tveggja nm., hv. þm. V-Ísf. og mín, að fella bæri undan þennan skatt, þó að þessar tekjur væru af honum. Ekki sízt með tilliti til þeirra, sem hafa fyrir atvinnu að aka fólks- eða vöruflutningsbifreiðum, en það er svo um þessa menn, að atvinna þeirra hefur farið mjög versnandi hin síðari ár, og margir þeirra hafa af þeim sökum tilhneigingu til að selja sína bíla, þar sem atvinnan ber sig illa. Sumir menn, sem nú eru starfandi bilstjórar og eiga sína bíla, en hafa orðið að kaupa þá dýru verði, hafa nú jafnvel í hyggju að losna við þá og flytja upp í sveit til að stunda þar búrekstur. Yrði að teljast þjóðfélagslega rétt og heilbrigt að hjálpa þeim til að taka upp þau störf. Hins vegar er þetta gjald það mikill hluti af þeirra raunverulegu eigum, að þeir horfa í það að fórna þessu fé við sölu bílanna og missa þannig svo mikið af sínum eigum. Þeir hika því við að yfirgefa sína atvinnu og selja þessi tæki. Þjóðfélaginu væri að öllu leyti heppilegra að hliðra þarna til og gera þessum mönnum kleift að skipta um atvinnu. Það er því að mínu áliti rétt að afnema 31. gr. laganna. Nú kunna ýmsir að segja, að þetta mætti afnema að því er tekur til atvinnubilstjóra einna. En þá kemur það til greina, að aðrir, sem bifreiðar eiga og vilja losa sig við þær, hafa að ýmsu leyti svipaða sanngirniskröfu að gera. T.d. er allmargt af mönnum í millistétt, sem hafa reynt að eignast bifreið og koma upp þaki yfir höfuð sér á undanförnum áratug. Þegar nú þrengir að, þá reyna sumir þeirra, sem verst eru staddir, að bjarga sinni íbúð með því að selja bifreiðina. Hvers vegna ætti nú ríkið að taka þennan stóra skatt af þessum mönnum? Sá eignarskattur, sem lagður er á í þessu þjóðfélagi, er ekkert viðlíka mikill og hér er um að ræða. Og þeir skattar, sem á undanförnum árum hafa verið lagðir á auðmenn þessa lands, hafa ýmist verið afturkallaðir eða miklu minna orðið úr þeim en ráð var fyrir gert. Þessir menn verða hins vegar mjög hart úti af þessum skatti, og það væri af þessum sökum réttlátt, að 31. gr. yrði felld niður. Ég gerði grein fyrir því í nál., að ég mundi freista þess að fá fram þá breytingu á þessu frv. að fá sölugjaldið á bifreiðum niður fellt. Ég sé, að hv. meðnm. minn, hv. þm. V-Ísf., hefur þegar borið fram slíka brtt., og eftir því sem ég kemst næst, þá hefur meiri hl. n. e.t.v. tilhneigingu í þá átt að athuga þetta betur fyrir 3. umr. Og ef svo yrði, þá legg ég ekki áherzlu á að fá fram atkvgr. um þetta nú. En við þessa umr. vildi ég gera þessa grein fyrir afstöðu minni og láta koma í ljós, hvað ég legg höfuðáherzlu á. Þ.e.a.s. í fyrsta lagi að létta skatti af neyzluvörum, enn fremur um söluskattinn, sem ríkisstj. leggur á efni, sem notað er til fyrirtækja í ríkiseign, en það finnst mér alveg fráleitt. Viðvíkjandi 3. atriðinu, um 31. gr., þá mun ég ekki bera fram brtt. um það nú, þar sem mér hefur skilizt á meiri hl. n., að e.t.v. væri unnt að fá einhverja tilhliðrun í því efni fyrir 3. umr.



Herra forseti. Frsm. menntmn., hv. 7. þm. Reykv., er fjarstaddur, svo að ég vil leyfa mér að segja örfá orð um þetta mál, sem hér liggur fyrir. Þetta frv. er flutt af ríkisstj., og fjallar það um breyt. á l. um Háskóla Íslands. Þar er það ákvæði, að 2 af kennurum heimspekideildar skuli ekki hljóta prófessorsnafnbót eftir 6 ára kennslu, eins og þó er venja um aðra kennara skólans. Þetta frv. fer fram á það, að þetta ákvæði falli niður og þessir kennarar lúti hér eftir sömu lögum og aðrir kennarar skólans. Menntmn. hefur athugað þetta frv., og mælir hún með því, að það verði samþykkt.



Herra forseti. Samgmn. hefur haft þetta mál alhengi til meðferðar og rætt það ýtarlega. Hún hefur sent frv. til umsagnar þeim aðilum, sem um flugmál fjalla einkum í landinu, fyrst og fremst til flugráðs, sem mælir með því, að það verði samþ. óbreytt. Þá mælti Flugfélag Íslands einnig með frv., en stjórn Loftleiða h/f á móti því. Enn fremur átti n. tal við flugmálastjóra, sem lýsti sig andvígan því og lagði fram álitsgerð, sem birt er í nál. hv. minni hl. n. Það, sem í frv. felst fyrst og fremst, er, að lagt er til, að stjórn flugmálanna verði gerð einfaldari og ódýrari en nú er. En eins og kunnugt er, þá hafa síðan 1947 starfað 2 embættismenn að stjórn flugmálanna, flugvallastjóri og flugmálastjóri. Við fengna reynslu hefur komið í ljós, að þessi tvískipting er óþörf. Þess vegna hefur núv. ríkisstj. lagt fram frv. það, sem hér liggur fyrir til umræðu. En samkv. því er gert ráð fyrir þeirri breyt., að embættin verði sameinuð, þannig að embætti flugmálastjóra verði lagt niður. Enn fremur er ráðgerð sú breyt. í 3. gr. frv. að heimila ráðh. að setja reglugerð um flugferðir innlendra flugfélaga og veita sérleyfi til fastra áætlunarferja á flugleiðum innan lands. Orsök þeirra breyt. er sú, að talið er, að hin harða samkeppni hinna innlendu flugfélaga leiði til mikillar óþarfa eyðslu á fjármunum, og því þykir rétt að gefa ráðh. heimild til að setja reglur um betra skipulag á þessum málum. Þegar á þetta var litið, taldi meiri hl. samgmn. rétt, að frv. næði fram að ganga, og leggur til, að það verði samþ. með smábreytingu, þeirri, að sektarákvæðið í 4. gr. verði hækkað úr 40 þús. kr. í 30 þús. kr. Um þetta hef ég ekki meira að segja f.h. meiri hl. n. Hann telur stefnt hér í rétta átt, þar sem miðað er við að gera framkvæmd þessara mála ódýrari og einfaldari en nú er. Frá mínu sjónarmiði persónulega, þá tel ég, að e.t.v. hefði jafnframt mátt gera aðra breyt. á gildandi lögum um flugmál en þá, sem felst einkum í þessu frv., en það er varðandi ákvæðin um skipan flugráðs. Hingað til hefur það verið svo skipað, að meiri hl. fulltrúanna hefur verið frá öðru hinna tveggja stóru flugfélaga, sem hér eru starfandi, en það hefur leitt til þess, að það félagið, sem hefur orðið útundan um „representasjón“ í flugráði, hefur orðið óánægt og beint gagnrýni að stjórn flugráðs og störfum. Það má að vísu segja, að hér sé meira um að ræða val á mönnum í flugráð heldur en breyt. á störfum stofnunarinnar. Og með það fyrir augum, að kjörtímabil fulltrúa í flugráði rennur út í árslok 1949, þá vildi ég ekki bera neina brtt. fram um þetta nú, en ég vildi láta þetta koma fram, að ég tel rétt, ef flugfélögin eiga að hafa meiri hluta í flugráði á annað borð, að þá verði fulltrúatölunni skipt jafnar niður milli þeirra en verið hefur fram að þessu. Sé ég svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum að sinni, en vil f.h. meiri hl. n. mæla með því, að frv. nái fram að ganga með þeirri breyt., sem meiri hl. leggur til á þskj. 272.



Herra forseti. Það hefur nú farið svo um þetta mál, að n. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þess, og hef ég gefið út sérstakt nál. á þskj. 316, þar sem ég legg til, að það verði fellt. Meiri hl. n. leggur hins vegar til, að það verði samþ. Meginbreyting sú frá gildandi lögum, sem gert er ráð fyrir í frv., er í stuttu máli sú, að lagt verði niður starf flugmálastjóra og flugvallastjóra falið að gegna embætti hans. Þetta er hinn raunverulegi tilgangur frv., og það sem verið er að leita eftir. Þegar athugað er, hvernig máli þessu er háttað, þá kemur í ljós, að mjög einkennilega er að því unnið og að það er eitthvað annað en sparnaður, sem keppt er að, enda þótt reynt sé að láta líta svo út. Embætti flugmálastjóra var ákveðið með l. 1945, en 1947 var þessum lögum breytt og ákveðið að setja á stofn flugráð og stofna embætti flugvallastjóra ríkisins. Þá var þeim rökstuðningi beitt, að yfirstjórn flugmálanna væri svo yfirgripsmikil og vandasöm, að nauðsynlegt væri að bæta þar við nýjum starfsmanni, enda þótt það hefði nokkurn aukinn kostnað í för með sér. Samkv. þessari nýju skipan átti flugvallastjóri að annast rekstur og viðhald flugvalla ríkisins, en flugmálastjóri önnur störf, er flugið varða, svo sem flugumferðarstjórn, öryggisþjónustu og eftirlit með nýbyggingum flugvalla. Yfir þeim báðum var svo flugráð. Nú kemur fram frv. um að leggja niður þetta embætti af sparnaðarástæðum og er flutt af hálfu sömu mannanna, sem stóðu að hinni fyrri breytingu, að taka nýtt embætti upp. Nú má allt í einu spara þetta og fela einum manni yfirstjórn flugmálanna, sem áður var talið ofverk flugmálastjóra. Úr frá því sjónarmiði virðist nú eðlilegt, að flugmálastjóri, sem er eldri í starfi og reyndari en sá maður, er nú á að fela þetta á hendur, þar sem hann hefur gegnt þessu embætti frá öndverðu, - út frá því sjónarmiði virðist einsætt, að hann hefði haldið embætti sínu og fyrst og fremst væri afnumin sú breyt., sem gerð var 1947, og embætti flugvallastjóra, er þá var stofnað, hefði verið lagt niður. En þessi leið er ekki valin, heldur á að leggja niður eldra embættið og reyna að losna með því móti við hinn eldri embættismann, er svo lengi hefur farið með yfirstjórn þessara mála, og láta starfssvið hins yngri og óreyndari manns, sem aðeins hefur gripið yfir stjórn flugvalla, ná yfir stjórn á flugmálunum öllum. Eins og hér er því í pottinn búið um hina ráðgerðu breyt., þá er eðlilegt, að hv. flm. frv. skorti rök til skýringar slíkri ráðstöfun. Það er ástæðulaust að draga nokkra dul á það, að það hefur orðið ofan á hjá hæstv. ríkisstj. að losa sig við tiltekinn embættismann, sem ekki er kunnugt um, að hafi orðið hið minnsta á í embættisfærslu sinni, til þess að koma öðrum manni í hans starf. Það þykir því rétt að fara hér heldur krókaleiðina og gera embætti hins yngri manns, sem hér á hlut að máli, svo víðtækt, að það spenni yfir starfssvið hins eldri embættismanns. Við þá litlu athugun, sem fram fór á þessu máli af hálfu samgmn., kom í ljós, að annað af hinum tveimur stóru flugfélögum hér innanlands, Loftleiðir h/f, mælir gegn frv. þessu og færir rök að þeim mótmælum. Flugfélag Íslands hins vegar rökstyður sitt álit ekki neitt og svarar aðeins í örfáum orðum á þá leið, að það hafi ekkert við frv. að athuga, nema hvað það bendir á, að gera ætti lítils háttar breyt. á 3. gr., sem fjallar um algert aukaatriði. Að öðru leyti lætur það ekki í té rökstutt álit í sambandi við þá breyt. á yfirstjórn flugmálanna, sem um er að ræða. - Þá kom einnig fram ýtarleg álitsgerð frá flugmálastjóra, sem prentuð er sem fylgiskjal með nál. mínu á þskj. 316, og rekur hann þar málið ýtarlega og sýnir með augljósu móti fram á, hve fjarri það er réttu lagi, að hér sé um skipulagsbreytingar til bóta að ræða, heldur einungis um framhald að ræða þar sem frá var horfið 1947, þegar nýr maður var settur inn í starfið við hans hlið, sem byrjaði að vasast í ýmsu því, er hann hafði haft með höndum. Þá hefur hér einnig borizt til Alþ. umsögn félags flugvallastarfsmanna ríkisins, og er hún einnig prentuð með nál. mínu á þskj. 316, og er hún skýr og ótvíræð í þá átt að mæla eindregið í gegn þessu frv. og telja hér ómaklega að farið, að ætla með þessum hætti að víkja frá starfi embættismanni, sem nýtur fyllsta trausts og hefur gegnt því óaðfinnanlega. Þá sendi enn einn aðili álit sitt, flugráð, en það er raunar sami aðilinn og stjórn Flugfélags Íslands, og svarar það aðeins með örfáum orðum, að það hafi ekkert við frv. að athuga, en rökstyður hins vegar ekkert álit sitt. Það liggur þannig fyrir, að flugráð og stjórn Flugfélags Íslands, sem er nánast einn og sami aðili, geta á engan hátt rökstutt meðmæli sín með samþykkt frv. Hins vegar eru þrír aðilar, sem rökstyðja sitt mál ýtarlega og mæla frv. í gegn. En þótt svo sé, þá er nú sennilegt, að með þetta mál, eins og svo mörg önnur, hafi það ekki mikið upp á sig að ætla að ræða það ýtarlega eða leiða það rökum. Ef hv. stjórnarflokkar hafa ákveðið eitthvað, þá skal það standa, þó svo að engar röksemdir sé unnt að færa fyrir málunum og enginn fáist til að standa fyrir sæmilega skýrum svörum. Það mun því lítið tjóa fyrir þá, sem ekki geta fallizt á þá ráðstöfun, sem hér á að gera, að mæla henni í mót, þar sem hún mun ná fram að ganga eigi að síður. Af þessu, sem ég hef nú sagt, legg ég til, að þetta frv. verði fellt. Það hefði að vísu verið réttmætt að gera nokkra breytingu á stjórn flugmála eða í sambandi við hana, sem sé þá að afnema lögin frá 4947 um þessi mál að afnema embætti flugvallastjóra og störf flugráðs. En efni þessa frv. fjallar ekki um neitt slíkt og á engan rétt á sér, og því legg ég gegn samþykkt þess.



Herra forseti. Það ber sannarlega alleinkennilega að þetta frv., sem hér liggur fyrir, ef maður ekki þekkti dálítið vel til, hvað er að gerast á bak við tjöldin í þessum efnum. Ég vil segja, að þær ríkisstjórnir, sem hafa setið að völdum frá 1947, hafa farið mjög aftan að þessum málum, bæði með þessu frv. og þeim lögum, sem þær hafa fengið samþ. fram að þessu um flugmálin. Þessar hæstv. ríkisstjórnir eru nú búnar að fara í kringum sjálfar sig í þessum málum. Það er auðséð af þessu frv., að það bákn, sem skapað var 1947, það er flugráð og flugvallastjóri, hefur aðeins haft einn tilgang, sem sé þann að breyta til gagnvart einum ákveðnum embættismanni í þjóðfélaginu, sem þó hafði ekkert verið sett út á og hefur fengið traust og hrós þeirra manna, sem bezt þekkja til. 1947 er skapað heilt bákn og ný embætti, en nú á að fara að leggja niður það gamla embætti með þeirri röksemd, að aldrei hafi verið þörf á annarri yfirstjórn flugmálanna en þeirri, sem var 1947. Með öðrum orðum: Hér er um að ræða, það hefur beinlínis verið komið tvígang fram fyrir Alþingi undir fölskum forsendum. Og nú treystir hæstv. ríkisstjórn sér ekki til að ræða þetta mál, sem hér liggur fyrir, á þeim raunverulega grundvelli, sem þetta frv. stendur á, en kýs útúrdúra og skipar flugvallastjóra og flugráð, til þess að hægt sé að leggja þetta gamla embætti niður. Þetta er óviðfelldin aðferð, svo að ekki séu höfð sterkari orð um það. Nú liggja fyrir upplýsingar um það, að framkvæmd á lögunum frá 1947 hefur verið næstum því að segja til skammar af hálfu ríkisstjórnarinnar. Með öðrum orðum: Það, sem virtist vera tilgangurinn með þessum lögum, hefur ekki verið framkvæmt, þ.e. allt, sem við kemur starfsskiptingu og starfssviði, hefur verið meira eða minna brotið. Og það hefur kveðið svo rammt að þessum brotum á lögunum, að af hálfu annars flugfélags landsins hafa borizt kvartanir um þessi atriði til samgmn. Alþingis. Og þar kemur í ljós, að flugráð og flugvallastjóri hafa bókstaflega sölsað undir sig stjórn á þeim sviðum, sem ekki heyra undir þá aðila samkv. l. frá 1947, og hæstv. ríkisstj. hefur látið þetta líðast. - Annars held ég, að það væri máske réttast, að ég frestaði minni ræðu, úr því að hæstv. flugmrh. hefur ekki séð sér fært að vera hér viðstaddur umræðu þessa máls. Annars er það nú það minnsta, sem ríkisstj. getur gert, að vera viðstödd umr. þeirra mála, sem hún flytur hér á hv. Alþ. En ef hæstv. forseti óskar þess, þá get ég frestað minni ræðu.

Það er ráðgert, að fundur standi til hálf-átta.

Ég vil segja það, að þarna kemur fram ákæra frá öðru flugfélaginu um það, að þessir aðilar hafi sölsað undir sig stjórn á athöfnum, sem þeir lögum samkvæmt hafa ekkert með að gera, án þess að nokkur þessara aðila hafi haft til að bera þekkingu fram yfir flugmálastjóra, heldur frekar þvert á móti. Þetta flugfélag, sem er Loftleiðir h/f, bendir á, að það hafi jafnvel komið fyrir, að þessar aðgerðir hafi orðið mun dýrari heldur en áætlað hafi verið, og það kveðið svo rammt að þessu, að kostnaðurinn hafi jafnvel orðið tífaldur við það, sem áætlað var í byrjun. Við höfum kynnzt hinu og þessu viðvíkjandi framkvæmdum af hálfu hæstv. ríkisstj. Við vitum, að þær hafa farið fram úr áætlun. En að þær hafi tífaldazt, er dæmalaust. Ég vil því spyrja hæstv. ríkisstjórn: Er meiningin með þessum lögum að koma í veg fyrir, að hv. Alþingi geti fylgzt með framkvæmd opinberra mála sem þessara og að ríkisstj. geti skipað þar embætti eftir sínum geðþótta? Á að fara að innleiða þá reglu, að ef menn standa sig illa í starfi sínu, þá skuli þeir fá meiri völd, og ef menn standa sig vel, þá skuli þeim vikið frá og embættið afnumið? Ég held, að hv. þingmenn megi gera sér ljóst, hvert er verið að stefna með þessari aðferð. Það er heldur lagleg vísbending, sem meiri hl. Alþingis mundi gefa embættismönnum þjóðarinnar með samþykkt þessa frv. Það er hastarlegt, að svona mál skuli ekki fást rætt í alvöru, þegar enn fremur kemur yfirlýsing frá Loftleiðum h/f, þar sem sagt er, að eins og flugráð sé nú skipað, gefi félagið ekki treyst því sem óhlutdrægum aðila og telji því ekki ráðlegt að færa meira af þessum málefnum undir það. Með öðrum orðum: Eins og flugráð er nú skipað, þá sér þetta félag sér ekki fært annað en lýsa yfir: Við getum ekki treyst þessum aðila sem óhlutdrægum. Og það færir rök fyrir sínu máli. Er þetta ekki atriði, sem er fyllilega þess virði, að tekið sé tillit til þess? Er það ekki þess virði, er félag, sem er að brjótast við að halda uppi flugferðum, lýsir því yfir, að það geti ekki treyst þessari flugstofnun sem óhlutdrægum aðila, að staldrað verði við og athugað, hvað er að gerast á þessu sviði? Það er eitt af því, sem við hér á hv. Alþingi eigum að sjá um, að borgararnir njóti jafnréttis og að þeir geti treyst embættismönnum þjóðarinnar. Hér kemur yfirlýsing frá félagi um þetta efni, félagi, sem ég þykist vita, að engum detti í hug að segja að hafi pólitíska ástæðu til að taka afstöðu með flugmálastjóra og gegn flugvallastjóra og flugráði. Og það er ástæða til að halda, að þeir menn, sem standa að þessu félagi, séu nokkuð óhlutdrægir í sínum dómum og svo vandaðir, að þeir beri ekki upp svo ákveðnar kvartanir nema ástæða sé til þess. En hvað er hér á seyði? Jú. Í stjórn Flugfélags Íslands h/f (og ég vil taka fram, að þó ég deili á stjórn þess félags, þá er ég ekki að deila á félagið sjálft eða draga úr þeirri forustu, sem það hefur haft í flugmálum Íslendinga), í stjórn þess og flugráði eru að nokkru leyti sömu mennirnir, því að þegar flugráð var skipað þá voru 3 ráðamenn Flugfélags Íslands h/f teknir til að mynda meiri hl. þess. Enn fremur má ef til vill minna á, að Eimskipafélag Íslands h/f setti um svipað leyti allmikið kapítal í flugfélagið, og nú sem stendur er framkvæmdastjóri Eimskipafélagsins formaður Flugfélags Íslands h/f, og böndin á milli þessara tveggja félaga eru orðin mjög náin, sem eðlilegt er, þar sem stjórnarmeðlimir þeirra eru að nokkru leyti sömu mennirnir. Og þetta eru menn, sem eru tengdir núverandi ríkisstjórn bæði bræðra- og venslaböndum. Við vorum hér í dag að samþykkja skattfrelsi til handa Eimskipafélagi Íslands h/f, og nú eigum við að samþykkja eins konar einokunarvald til handa Flugfélagi Íslands h/f á flugmálum Íslendinga, og þótt annar aðilinn í flugmálunum lýsi því yfir, að hann treysti ekki því valdi til stjórnar í þeim málum. Finnst nú hv. þdm. ekki nokkuð langt gengið í að sölsa undir einstakar persónur völd í embættis- og fjármálum þjóðarinnar, þegar svona er farið að? Ég held a.m.k., að þessi skipun mála, sem þarna er, væri þess verð, að hv. þdm. athuguðu, hvað væri að gerast. Ég vil spyrja, hvort tilgangurinn með þessari meðferð mála sé sá að fara að skapa misrétti á milli þegna þjóðfélagsins; hvort það sé markviss stefna hæstv. ríkisstj. að hindra, að menn geti rækt ákveðin störf, ef menn eru ekki af ákveðinni ætt eða í ákveðnum félagsskap. Ég hefði viljað geta rætt þetta mál nú, svo að hv. þm. gerðu sér ljóst, hvað raunverulega væri að gerast, og ég vil gera það í þessari ræðu. Og ég vil taka fram, að ég álít ekki forsvaranlegt að halda lengi áfram fundi, eftir að ráðherra í því máli, sem rætt er, er kominn af fundi, og beini því til hæstv. forseta, hvort ekki sé réttast að fresta fundi nú, þegar svona stendur á.

Það er hugsað að slíta fundi kl. 7,30 í kvöld, en verði þá einhverjir á mælendaskrá, þá mun fundi að sjálfsögðu verða frestað.

Ég verð ekki búinn með mína ræðu kl. hálf-átta, og það er aðeins það, að ég vildi leggja fyrir hæstv. ríkisstjórn nokkrar spurningar, en þegar ráðh. mætir ekki, þá er þýðingarlaust að þylja þær upp. Og við þingmenn eigum að krefjast þess, að ráðherrar séu hér viðstaddir til andsvara í þeim málum, sem þeir bera fram, og að þeir standi í sínu embætti og slíkt verði ekki látið haldast uppi. Ég vil geta þess, að það hefur nokkrum sinnum komið fyrir, að forseti hefur orðið að slíta fundi kl. 2, vegna þess að ríkisstj. hefur ekki getað verið viðstödd. Og þegar kemur lengra fram á þingtímann, þá tekur maður eftir því, að ráðherrarnir tínast smátt og smátt út, er líða tekur á fundartímann, og þeir svara jafnvel ekki því, sem fyrir þá er lagt. Ég álít, að hæstv. ríkisstj. beri að rækja sína skyldu gagnvart Alþingi, og að það sé eitt af störfum hæstv. forseta að koma ráðherrunum í skilning um, hvernig þeim beri að rækja sínar skyldur. Það er því óviðkunnanlegt, að hæstv. flugmrh., sem lagt hefur fram þskj. með ýtarlegri og rökstuddri greinargerð fyrir þessu máli, skuli ekki vera í deildinni til þess að svara þeim fyrirspurnum, sem fyrir hann kunna að verða lagðar. Hitt er gefið, að hann kemst ekki undan því að svara þeim fyrirspurnum, sem ég legg fram, því að ég mun leggja þær fyrir hann seinna. Þær eru um margt, svo sem um vanrækslu við að gefa út erindisbréf, vanrækslu við að líta eftir verkaskiptingunni, skeytingarleysi um það, hvernig unnið er, og skeytingarleysi yfirleitt um þessi mál. Það er eðlilegt, að ráðherra beri að vera viðstaddur til að svara slíkum fyrirspurnum. Ráðherra, sem leggur hér fyrir frv. sem þetta, verður að geta sannfært hv. Alþingi um það, að hann sé hlutlaus í þessum málum. Því að þegar ráðh. fer fram á að mega skipta einokun á milli þegna þjóðfélagsins, þá er eðlilegt, að þm. vilji fá að vita, hvernig hann notar sitt vald. Það er því óhlutvendni að ætlast til, að Alþingi afgreiði þetta frv., án þess að hæstv. ráðh. svari til saka og þeim spurningum, sem fyrir hann eru lagðar í þessu máli. Ég mun því leggja mínar spurningar fyrir hann, er hann mætir. Þetta mál er það mikilvægt, því að það er ekki aðeins efnahagslegt öryggi þegnanna, heldur og líf þeirra, sem undir því er komið, að haldið verði þannig á þessum málum, að ekkert verði til sparað að tryggja öryggi þeirra, sem við þetta búa. Þarna á engan veginn við að kasta til höndunum, þarna er hin mesta nauðsyn á fyllstu gætni í afgreiðslu þessara mála og að það sé ekki sótt með neinu offorsi, heldur með alhliða athugun. [Frh.]



Herra forseti. Ég tel það í raun og veru nokkurt áhyggjuefni, hvernig því er varið með bátaflota okkar, hve mörg skip í bátaflota okkar eru í raun og veru á vissan hátt, ef segja mætti, hvorki fugl né fiskur. Það eru skip, sem geta verið heppileg til síldveiða fyrir Norðurlandi þá þrjá mánuði ársins, sem um síldveiðar er að ræða, en reynslan virðist þó hafa sýnt, að séu óheppileg til þorskveiða. Þegar svo er ástatt, þá virðist vera um tvennt að velja viðkomandi þessum bátum, annaðhvort að láta þá vera ónotaða allt að níu mánuði ársins eða setja þá á togveíðar, sem fjöldi þeirra er alls ekki fær til, ef þeir eiga að stunda togveiðar þar sem þeir hafa rétt til, ég meina utan landhelginnar. Ég hygg því, að það sé nokkurt sannmæli, sem hv. minni hl. sjútvn. heldur fram, að bátatogveiðarnar séu víðs vegar í kringum landið á grunnmiðum eins og sakir standa hættulegri heldur en togveiðar togaranna, og það liggi í því, að togbátarnir hafi yfirleitt ekki aðstöðu til að nota sér þau togveiðimið, þar sem togarar stunda veiðar yfirleitt með góðum árangri. Þegar á þetta er litið, þá má kannske virðast undarlegt, að meiri hl. sjútvn. leggur til, að samþ. verði frv. það, sem hér liggur fyrir, þ.e. sá hluti þess, þar sem gert er ráð fyrir, að togbátarnir búi við lægri sektarákvæði en togarar, þegar um brot á landhelgisl. er að ræða. En sú ástæða, sem þar er á bak við, er sú alkunna staðreynd, sem reyndar er vikið að í grg. frv., að þau sektarákvæði, sem nú eru í gildi í l. um bann gegn togveiðum í landhelgi, hafa alls ekki verið gerð gildandi gagnvart togbátunum. Og mun það jafnvel hafa verið svo, að þó að sektin hafi verið ákveðin, þá hefur í ýmsum tilfellum ekkert verið innheimt af sektinni. Og það er frá mínu sjónarmiði alveg óþolandi. Það er vitað, að ýmsir landhelgislögbrjótar á togbátunum hafa þessi lög og framkvæmd þeirra að athlægi, og háttalag þeirra í ýmsum tilfellum í sambandi við veiðar í landhelgi er þannig, að það virðist sem þeim finnist, að það sé ekki mjög mikið í húfi fyrir þá, hvort þeir hafi lögin í heiðri eða ekki. Þetta ástand er vitanlega, eins og vikið er að í grg. þess frv., sem hér er til umr., algerlega óviðunandi. Og meiri hl. sjútvn. fellst á það atriði frv., að togbátarnir yfirleitt búi við lægri sektarákvæði viðkomandi brotum gegn landhelgisl. heldur en togarar, og mælír með því, að það verði samþ. En það er byggt á því, - og ég geri ráð fyrir, að ég tali þar fyrir hönd allra í meiri h1. sjútvn., - að l. eins og þau verða, ef þetta frv. er samþ., verði þá gerð skilyrðislaust gildandi og framkvæmd þannig, að togbátar, sem sannir verða að sök um að brjóta landhelgisi., verði í hverju tilfelli dæmdir í þá hæstu sekt, sem um getur verið að ræða, og að sú sekt verði innheimt tafarlaust í hverju tilfelli. Ef þetta frv. verður gert að l. og ef lögunum verður framfylgt á þennan hátt, sem ég hef vikið að, þá hygg ég, að það megi segja, að hér sé í raun og veru um þyngingu að ræða á sektarrefsingum gagnvart togbátum, sem veiða í landhelgi, en ekki léttingu frá því sem nú er. Hitt er svo annað mál, hvort það væri ekki ástæða til þess að bæta við vissum ákvæðum í sambandi við þetta frv., þeim ákvæðum, sem gerðu það að verkum, að skipstjórar á togbátum ættu meira í húfi heldur en nú er, ef þeir verða sannir að sök um landhelgisbrot. Ég á þar víð, að ég tel, að það gæti vel komið til mála, að þeir ættu yfir höfði sér strax við fyrsta brot einhverja réttindaskerðingu og jafnvel einhverja hættu í sambandi við fangelsisvist strax við fyrsta brot. Og ég tel, að hv. sjútvn. mætti gjarnan athuga þetta betur en hún hefur þegar gert, hvort ekki væri rétt fyrir 3. umr. þessa máls að koma fram með brtt. í þessa átt. Hvað við kemur brtt. meiri hl. sjútvn. um það atriði að hækka rúmlestatölu eða stærð skipa þeirra, sem falla undir lægri sektarákvæðin, úr 115 lestum upp í 200 rúmlestir, þá ætla ég, að þar með vilji meiri hl. sjútvn. reyna að setja í einn og sama flokk alla þá báta, sem stunda togveiðar, og sé þar með sama sekt fyrir brot þessara báta, hvort sem þeir eru stærri eða minni, alveg eins og það hefur verið og er gert ráð fyrir, að það verði áfram sama sektarfjárhæð á hendur togara, sem brjóta landhelgisl., hvort sem togararnir eru stærri eða minni.



Það er aðeins fáorð aths., sem ég vil gera út af ummælum hv. frsm. meiri hl. sjútvn., þegar mál þetta var til umr. hér síðast. Hv. frsm. meiri hl. n., þm. Snæf., gat þess, að það hefði reynzt að undanförnu óhjákvæmilegt að gefa eftir nokkurn hluta af sektunum, sem átti að greiða lögum samkv. vegna brota á landhelgisl., sem framin hefðu verið af smærri bátum. Við ræddum nokkuð um þetta við 4. umr. þessa máls, ég og hæstv. dómsmrh. Og ég vil aðeins endurtaka það, sem ég hélt þá fram, að að sjálfsögðu hefði átt að láta jafnt yfir alla ganga í þessu efni og ganga jafnríkt eftir sektum fyrir brot á landhelgísl., sem framin eru af smærri og stærri skipum. Og rökstuddi ég það þá, eins og ég hef enn þá gert, með því, að sektir og sektarákvæði á að miða fyrst og fremst við það tjón, sem leiðir af framkvæmd verksins. Og ef svo yrði, eins og ég legg til, að þetta frv. nái ekki fram að ganga, þá geri ég fastlega ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj. eða sá ráðh., sem hefur þessi mál með höndum, framkvæmi lögin eftir orðanna hljóðan. Hv. frsm. meiri hl. n. vildi álíta, að ég hefði gert of mikið úr því, hve mikið væri hér af erlendum skipum kringum landið að veiðum af þessari stærð, sem frv. tekur til. Það er fjarri því, að ég hafi gert nokkuð of mikið úr þessu atriði. Það er fjöldi sjómanna víðs vegar kringum landið, sem ég hef talað við um þetta, og þeir hafa sagt mér af sinni reynslu í þessu. Og það dæmi, sem ég tók hér af Vestmannaeyjum, er rökstutt hér með því að vitna til samtala við marga formenn, sem stundað hafa veiðar við Eyjar. Og það er því vitanlegt, að svona, eins og ég lýsti við umr. hér fyrr, er ástandið um ásækni þessara erlendu botnvörpuskipa oft síðari hluta vetrarvertíðar við Vestmannaeyjar. Hv. frsm. meiri hl. sjútvn. vildi gera lítið úr því, að þessi erlendu skip, sem stunda hér botnvörpuveiðar, hefðu gerzt brotleg við landhelgislöggjöfina. Við vitum, að okkar landhelgisgæzlu er ákaflega áfátt, þannig að það er ekki nema lítill hluti af þeim brotum, sem framin eru, sem kemst upp um. Þetta liggur í því, að sú landhelgisgæzla, sem við höfum á að skipa, er ákaflega ófullnægjandi, miðað við það stóra svæði kringum allt landið, sem skipin eiga að vera til gæzlu á. Og þess vegna er það, að það er ekki nema lítill brothluti þeirra brota, sem raunverulega eru framin, sem hægt er að koma undir lög og dóm. Og þetta tekur vitanlega líka til þeirra erlendu skipa alveg eins og íslenzku skipanna, sem þessar veiðar eru stundaðar á hér við land. En þó er það alls ekki svo, að ekki hafi nokkrir bátar af þessum stærðum verið staðnir að brotum á landhelgisl. og tekið út sinn dóm, hvernig svo sem farið hefur um innheimtu sektanna. Það er mér ekki kunnugt um út af fyrir sig, hvernig farið hefur. En það leiðir af sjálfu sér, að við þá niðurfærslu, sem hér er gert ráð fyrir, að verði á sektunum, þá kemur það til greina gagnvart þeim útlendu skipum af þessari stærð, sem hér yrðu að veiðum, náttúrlega alveg eins og þeim íslenzku skipum, sem brotleg yrðu. Og tel ég, að þá linkind, sem þarna er um að ræða, beri ekki að sýna gagnvart innlendum skipum, og þá náttúrlega ekki frekar gagnvart þeim erlendu skipum, sem gera oft hér svo mikinn usla á miðunum, að allmikil hætta stafar af, þrátt fyrir það, þótt þeir, sem lögin brjóta, verði kannske ekki staðnir að lagabrotunum. Þá er það líka svo um upphæð sektanna hjá okkur í þessu sambandi, að það, að hún er svona há, er miðað við það, hversu áfátt er okkar landhelgisgæzlu, þannig að það er gert ráð fyrir, að sektarhæðin ein út af fyrir sig dragi nokkuð úr fýsnum manna til þess að fara inn í landhelgina til ólöglegra veiða. Þetta er viðurkennt, og meira að segja hafa af skipstjórum verið látin viðurkenningarorð falla um, að það sé ekki óeðlilegt, að sektir séu allverulega miklu hærri hér en annars staðar í löndum fyrir landhelgisbrot, vegna þess að aðstæðurnar, sem eru fyrir hendi hjá okkur, eru þannig, að erfiðleikar eru mjög miklir á að gæta þess, að landhelgisl. séu í heiðri höfð. Skal ég svo ekki eyða fleiri orðum um þetta mál. Ég þykist hafa gert, bæði í nál. og í umr., grein fyrir þeim ástæðum, sem afstaða mín til frv. þessa er byggð á.



Herra forseti. Ég vil aðeins leiðrétta misskilning í ræðu hv. þm. Borgf., minni hl. sjútvn., þar sem hann sagði, að ég hefði sagt hér í ræðu, þegar þetta frv. var hér áður á dagskrá, að erlend skip, sem væru við botnvörpuveiðar hér við land, mundu ekki gera sig sek um landhelgisbrot. Þetta er ákaflega rangt farið með, því að ég sagði, að fá erlend skip af þeirri stærð, sem gert er ráð fyrir, að þetta frv. eigi að ná til, væru að veiðum hér við land með botnvörpu, þ.e. skip allt að 200 rúmlestir að stærð. Og ég vil taka undir mál hv. 2. þm. N-M., að það er aðeins til þess að gera þessa löggjöf jákvæðari, að þessarar breyt. er óskað á l., sem sé með því að færa sektarfjárupphæðina niður, þannig að þá verði reynt að framfylgja sektarákvæðum l., svo að þeir bátar, sem sekir kynnu að gerast um brot á landhelgisl., verði þá látnir greiða sektirnar. Og ég held, að þessi breyt. á l. verði til þess, að minna verði um landhelgisbrot af hálfu þessara báta, eftir að þetta frv. er lögfest, er þeir eiga á hættu, að gerð verði gangskör að því, að sektirnar verði innheimtar.



Herra forseti. Frv. þessu á þskj. 138 var vísað til sjútvn., en hún varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Minni hl. n., hv. þm. Borgf., er andvígur frv., og hefur hann lagt fram sérstakt nál. - Meiri hl. er aftur á móti meðmæltur frv. og hefur gefið út nál., þar sem hann lýsir fylgi sínu við frv. - Ég tel svo óþarfa að fara fleiri orðum um frv. þetta, þar sem hæstv. dómsmrh. fylgdi því úr hlaði með ýtarlegri ræðu, þar sem hann gerði grein fyrir því, hvers vegna frv. þetta væri fram komið, en frv. er, sem kunnugt er, stjórnarfrv.



Herra forseti. Ég læt mér nægja að skírskota til raka þeirra, sem ég hef borið fram í máli þessu, bæði í nál. mínu og til þess, sem ég hef sagt hér áður við umr. um mál þetta í hv. d. Afstaða mín er enn sú sama til málsins. Ég er andvígur framgangi þess.



Herra forseti. Ég hef við fyrri umræður þessa máls rætt nokkuð um það skattfrelsi, sem Eimskipafélaginu er tryggt með þessu, og ég hafði búizt við, að það mundu koma fram nokkrar brtt. við þetta frv. Mér hafði skilizt svo á þeirri afstöðu, sem fram kom í fjhn., að hún væri e.t.v. að hugsa um að koma með brtt. Það hefur ekki orðið af því, og þar með þykir mér sýnt, að ekki sé þess kostur að fá samkomulag um, að nokkuð af þeim gróða, sem Eimskipafélagið fær nú árlega, - m. a. vegna þess, hvernig að því er haldið öllum flutningum fyrir tilstilli ríkisins, - sé tekið til ríkisins, til þess að létta álögum af öðrum. Það ætti a.m.k. að fást samkomulag um, að ríkið fengi í staðinn fyrir skattfrelsið fleiri hlutabréf en áður í Eimskipafélaginu. Ég álít mjög slæmt, að það skuli ekki nást samkomulag um þessa hluti. Það er áreiðanlega of langt gengið að gera þær stofnanir, sem njóta sérstakra hlunninda og fríðinda, skattfrjálsar. Þetta á ekki aðeins við með fyrirtæki eins og Eimskipafél., raunverulega er það að stefna í sömu átt með sum ríkisfyrirtækin, t.d. Landsbankann. Það er alveg ófært, þegar annar aðalatvinnuvegur landsmanna, vélbátaútvegurinn, er að kikna undir álögum, og það eru heimtaðir sívaxandi skattar í landinu til að standa undir atvinnuvegunum, að þó er ekki lagður skattur á þá vexti, sem Landsbankinn fær, eða þann farmgróða, sem Eimskipafélagið fær af freðfisksútflutningnum. Ég býst við, að það sé ekki fjarri lagi, að 1/10 af verðmæti freðfisksins nú séu farmgjöld til Eimskipafélagsins eða. þeirra, sem flytja hann út. Hverjir vextirnir eru, vita menn. Þarna þarf að breyta til. Það er ekki hægt að láta skapast hér á landi auðfélög og auðstofnanir, sem eiga 50–100 millj. skuldlausar og eiga þar að auki að njóta skattfrelsis og safna meiri og meiri gróða af undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar, sem rís þó ekki undir sínum eigin rekstri. Ég hef ítrekað þetta nokkuð, bæði við 1. og 2. umr. þessa máls, og ekki fengið undirtektir. Ég hef ítrekað það um leið, að afstaða mín til Eimskipafélagsins væri ekki af því, að ég kynni ekki að meta til fulls störf þess, en ég álít, bæði vegna þeirra ástæðna, sem eru hjá almenningi, og vegna þjóðarinnar allrar, að heppilegra hefði verið að gera þarna nokkrar breytingar á. En úr því að ekki er neinn möguleiki fyrir brtt., sem yrði samþ., þá mun ég ekki bera fram brtt., heldur halda áfram að greiða atkv. móti þessum lögum til að leggja áherzlu á, að ég álít ekki stefnt í rétta átt með áframhaldandi skattfrelsi þessa auðugasta fyrirtækis landsins á sama tíma og álögur á almenning eru þyngdar.



Frv. þessu hefur nú verið útbýtt með breytingum á þessum fundi. Ég hef ásamt hv. 2. landsk. lagt nokkrar brtt. inn á skrifstofu Alþingis nú eftir hádegið, en mun óska eftir að lýsa brtt. nú, ef það er ætlunin að ljúka umræðunni. Þar sem þessu frv. var ekki útbýtt fyrr en nú, er eini kosturinn að leggja fram brtt. nú.

Ég hygg, að ræða megi þessar brtt. sem skrifl. Þó hafa verið gerðar ráðstafanir til að hraða þeim sem mest úr prentun.

Við 2. umr. þessa máls í gær rakti bæði ég og hv. 2. landsk. þær brtt., sem L.Í.Ú. óskaði, að gerðar yrðu á frv. þessu, og ég vil nú leyfa mér að skýra þær nánar. Ég leyfi mér þá að skýra frá því, að það hafa komið fram kvartanir frá L.Í.Ú. vegna þeirra breytinga, sem frv. hefur tekið. - Upphaflega var gert ráð fyrir því í frv., að lánstíminn færðist aftur um 3 ár hjá stofnlánadeildinni og fiskimálasjóði. Landssambandið taldi sig samþykkt þessu. En nú á að breyta þessu og jafna því niður á það, sem eftir er lánstímans. Geta menn síðan talið það líklegt, ef erfiðleikarnir eru teknir bókstaflega, að útgerðarmenn geti staðið í skilum á afborgunum og vöxtum til stofnlánadeildarinnar og fiskimálasjóðs, sem er enn þá hærra en undanfarin ár? Þá skal þess líka gætt að reikna með 6% dráttarvöxtum í viðbót. Við teljum, að samþykkt L.Í.Ú. sé á fullkomnum rökum reist, og þess vegna leggjum við til, að frv. verði breytt í sitt upprunalega form, þannig að lánstíminn lengist um 3 ár. Með þessu móti yrði tekið tillit til sameiginlegra óska Landssambandsins, að ekki séu þegar í byrjun hækkaðar afborganir, svo að útgerðarmenn geti ekki staðið í skilum. Ég held þetta sé langhyggilegasta leiðin bæði fyrir útgerðarmenn og lánsstofnanir. Því að það sér hver heilvita maður, að það er ekki lítils virði fyrir lánsstofnanirnar, að staðið sé í skilum með lánin. Ég held, að hv. Alþingi gerði vel, ef það athugaði þetta. Ég hygg, að þarna fari saman hagsmunir útvegsmanna og lánsstofnana. Það er sjálfsagt ágætt fyrir lánsstofnanir að geta innheimt lánsfé sitt með skjótum hætti, en einnig afleitt að setja slík skilyrði, sem ekki verða uppfyllt, - og verður það að teljast mjög óhyggilegt. - Þá kom einnig fram ósk um það, að útgerðarmenn og útgerðarfélög, sem erfitt eiga með að standa í skilum með afborganir og vexti af lánum stofnlánadeildarinnar, gætu fengið nokkurn frest. Ég lýsti við 2. umr. þessa máls, að þessi tilmæli væru sett fram vegna eindreginna áskorana útgerðarmanna á Norðurlandi, sem komizt hafa af án aðstoðarlánanna, en eiga nú erfitt með að standa í skilum með vexti. Í samræmi við þetta leggjum við til, að á eftir 4. mgr. 3. gr. komi: „Heimilt er stjórn skuldaskilasjóðs að ákveða, að greiðslufrestur skv. 1. mgr. þessarar greinar skuli einnig veittur þeim útgerðarmönnum, sem síldveiðar stunduðu fyrir Norðurlandi 1945–4950 og hafa ekki fengið aðstoðarlán, enda telji sjóðsstjórnin þá eiga erfitt með greiðslu“. - Það verður sem sé lagt í vald sjóðsstjórnarinnar, hvort þessi aðstoð verði veitt eða ekki. Þegar tillit er tekið til, að flestir þessara manna hafa gert út í 6 síldarleysissumur, þá sýnist ekki ósanngjarnt, þótt þessi aðstoð verði veitt. - Þá leggjum við til, að 2. mgr. þessarar greinar, sem verður 3. mgr. 3. gr., verði svohljóðandi: „Dráttarvextir af vangoldnum afborgunum af lánum Sfofnlánadeildar og Fiskveiðasjóðs skulu ekki reiknast fyrir þann tíma, sem liðinn er, en frá gildistöku þessara laga skulu dráttarvextir reiknaðir 0.5% af vangoldinni upphæð fyrir hvern mánuð, sem greiðslan dregst“. Það er því gert ráð fyrir skv. þessari till., að haldið verði áfram að reikna dráttarvexti framvegis, en sú breyting gerð, að fyrir þessi 3 ár, sem vanskil hafa átt sér stað, verði ekki reiknaðir dráttarvextir. - Það er vitað, að allur fjöldi útgerðarmanna hefur tapað, og þá sýnist ekki ósanngjarnt, þótt bankarnir reikni sér ekki meiri vexti en af venjulegum lánum. Þetta er alveg samkv. óskum L.Í.Ú. og gengur ekki á rétt eins eða neins, - en mundi hins vegar koma að tilætluðum notum. - Við 5. gr. er það skilyrði fyrir aðstoðinni, að auglýsing sé birt í Lögbirtingablaðinu. Við þessa gr. leggjum við til, að bætt sé: „Heimilt er þó stjórn skuldaskilasjóðs að veita undanþágu frá ákvæði þessarar greinar um auglýsingu, telji hún, að umsækjandi hafi gert fulla grein fyrir fjárhag sínum.“ Þessi till. er einnig tekin eftir eindregnum óskum L.Í.Ú., og er það lagt í vald stjórnar skuldaskilasjóðs að auglýsa í Lögbirtingablaðinu eða ekki. Þar sem hér er ekki beinlínis um gjaldþrotaráðstafanir að ræða,. þá ætti að vera útlátalaust að setja þetta ákvæði í lögin. Ég held, að ekki séu hagsmunir neins fyrir borð bornir, en hins vegar útgerðarmönnum greiði gerður. Nú - við fyrri umr. þessa máls vakti ég og fleiri máls á því, að útlit væri fyrir, að þessar aðgerðir kæmu að sáralitlum notum fyrir ýmis sjávarþorp og aðra staði úti á landi, ef skuldabréfin fengju ekki meira gildi en nú er ætlazt til. Hæstv. atvmrh. gaf þá yfirlýsingu, að hann hefði grun um, að líklegt væri, að lánsstofnanir vildu taka skuldabréfin til greiðslu á nokkuð annan hátt en í frv. segir. - Þetta tel ég ófullnægjandi, en ég mun þó ekki flytja brtt., þar sem ég vona, að framkomin yfirlýsing hæstv. atvmrh. megi hafa enn meira gildi en hún gaf vonir til. - Nú er hins vegar ekki víst, að hann verði í þessu embætti allan þennan tíma, sem skuldabréfin eru í gildi eða í 15 ár -, en vonandi verður það þá í erfðaskrá hans til eftirmannsins, að skuldabréfin fái að halda sínu sama gildi. Ég vil þó benda á það, að þau munu setja fjölda fyrirtækja í erfiða aðstöðu fjárhagslega, svo að ekki sé meira sagt. - Síðar skal ég lýsa brtt. okkar við 14. gr. Ég gat þess í gær, þegar frv. þetta kom fram, að stjórn skuldaskilasjóðs skyldi vera skipuð 3 mönnum, einum frá hvorum banka og einum frá ríkisstj., en nú er ætlunin að hafa mennina 4, og er mér sagt, að viðbótarmaðurinn eigi að vera frá Framsfl. Nú er fjarri því, að ég sé að amast við því, að hv. þm. N–Þ. komist í stjórn skuldaskilasjóðs. Ég hef trú á því, að hann geti komið þar að miklu gagni. Fyrst það á að fjölga á annað borð í n., þá er langeðlilegast, að n. verði skipuð 5 mönnum og fengi þá stjórn L.Í.Ú. einn mann. Ef gert er rað fyrir, að tveir verði frá bönkunum og 2 frá ríkisstj., þá er óhætt að segja, að þar sé kross undir og ofan á og vel séð fyrir hagsmunum beggja, bæði ríkis og bæja. Og þótt 5. manni yrði bætt við og L.Í.Ú. fengi hann, þá verður ekki betur séð en hagsmunum ríkis og bæja sé vel borgið. - Enn fremur vil ég segja það, að þetta mundi fremur flýta fyrir störfum n., þar sem þarna mundi bætast við maður vel kunnugur útgerðarmálum og útgerðarmönnum. Þótt vizkan í þessari n. sé mikil fyrir, ætti það ekki að skaða, þótt einn fróður bættist við. Nú er ætlazt til, að atkv. formanns skeri úr málum, en auðvitað mundi það ákvæði falla brott, ef þessi breyt. yrði samþ. Þá vil ég segja það út frá þessum till. í heild, að ég tel, að þær hafi ekki í för með sér nein útgjöld fyrir ríkissjóð og gangi ekki á rétt eins eða neins, en á hinn bóginn gera útvegsmenn mun ánægðari, sem getur þó ekki talizt nein ánægja fyrir útgerðarmenn að láta framkvæma, þótt þetta sé orðað svo, að þetta sé aðstoð. Auðvitað vildu útgerðarmenn miklu heldur geta staðið í skilum, en nú verður ekki komizt hjá, að ríkið styrki þennan atvinnuveg, þótt bezt væri, ef hann þyrfti á engum styrkjum að halda. - Ég held, að ríkisstj. gerði vel í því að athuga, hvort hún geti ekki fallizt á þessar till. Þær eru ekki lagðar fram af neinni óvild, heldur af þeim, sem vilja, að þessi mál fái sem skynsamlegasta athugun. Þá læt ég útrætt um tillögurnar, en vil spyrja hæstv. atvmrh. um framkvæmd þessa máls. Á fundi L.Í.Ú. komu fram raddir um það að taka upp ákvæði, að við mat á skipum, sem mörgum er heldur illa við, verði tekið tillit til lögboðinna afskrifta. Þó mun vera erfitt að setja ákvæði í lögin vegna þess, að mörg skipin fara mjög lækkandi í mati, og þá einnig, að skip hafa hækkað í verði. Þótt ekki séu samþ. nein ákvæði í till. um þetta, þá mun sú nefnd, sem starfar, verða að fara með þessi mál. Ekki komu ákveðnar till. frá L.Í.Ú. um þetta. En ástæðan fyrir því, að menn töldu rétt að afskrifa skipin niður, var sú, að menn héldu, að útvegsmenn stæðu ekki undir skipum sinum, ef matið væri líkt og kaupverð. - Nú spyr ég hæstv. atvmrh., hvort rætt hafi verið um þetta milli hans og skilanefndarinnar, hvernig mati á þessum eignum verði hagað, - hvort þetta verður lagt undir vald skilanefndarinnar eða undir vald matsmanna skipanna, og væri þá ekki óeðlilegt, að matsmennirnir fengju fyrirmæli um, hvernig þeir ættu að haga sínu verki. - Ég skal þá ekki fjölyrða frekar um þetta, en ítreka tilmæli mín um það, að till. þessum verði tekið með velvild af hæstv. ríkisstjórn.



Þar sem ég og hæstv. fjmrh. þurfum að fara á fund núna kl. hálf-fjögur, ræði ég ekki till. hv. þm. Ísaf. nánar að sinni, en vil mælast til, að fundi verði frestað til kl. 5.



Herra forseti. Út af brtt. þeirra hv. þm. Ísaf. (FJ) og hv. 2, landsk. þm. (LJós) á þskj. 347 vil ég segja nokkur orð. - Varðandi 1. brtt., stafl. a, er það að segja, að eins og ég hef áður tekið fram í hv. d., treysti ég mér ekki til að fylgja henni eða leggja til frekari tilslökun í þessu efni en ákvæði frv. gera ráð fyrir eins og þau nú eru. - Varðandi b-lið og c-lið og varðandi 3. brtt. vil ég leyfa mér að fara fram á það, að hv. flm. taki þær aftur, enda þótt þetta sé síðasta umr. í þessari hv. d. - Ástæðan fyrir þessari ósk er sú, að ég hef að undanförnu, í samráði við og samkv. tilmælum hv. stuðningsmanna ríkisstj. og hv. sjútvn., verið málefnalega að athuga þessi atriði. Og þótt ég vilji ekki á þessu stigi málsins gefa fyrirheit um það, að ég muni bera fram brtt. um þessi atriði í hv. Ed., þá vil ég þó segja um þessar brtt. allar þrjár, að stj. og hennar flokksbræður í sjútvn. hafa verulega tilhneigingu til þess að hlutast til um, að þær í aðalatriðum verði teknar til greina, og er þó við það að bæta því, að sú till. af þessum, sem enn er sízt til mergjar brotin, er b-liður 1. brtt. Sá liður fjallar um það, að heimilt skuli stjórn skuldaskilasjóðs að ákveða, að greiðslufrestur samkv. 1. málsgr. þessarar gr. skuli einnig veittur þeim útgerðarmönnum, sem síldveiðar stunduðu fyrir Norðurlandi 1945–1950 og hafa ekki fengið aðstoðarlán, enda telji sjóðsstjórnin þá eiga erfitt með greiðslu. - Það má vel færa rök að því, að þetta sé sanngirnismál, og verður að viðurkenna, að þeir útvegsmenn, sem lent hafa í þessum sex hallærisútgerðarárum og hafa reynt að brjótast fram úr vandræðunum af eigin rammleik, eigi allríkan siðferðislegan rétt á því að lenda ekki í öðrum og meiri vandræðum vegna þeirra örðugleika að standa í skilum varðandi stofnlánin en aðrir menn, sem notið hafa stuðnings ríkissjóðs við sína útgerð á þessu árabili. Þessi hugsun er sanngjörn, og á hana föllumst við einmitt af þeim ástæðum, sem sjútvn. í samráði við stj. hefur verið að tala um þessa hlið málsins. En í þessu fylgir nokkur böggull skammrifi, ef þessi till. verður samþ., og þori ég því ekki að lofa, að samþ. verði till. efnislega svipuð þessari, þó að þetta hugarfar, sem ég hef nú lýst, hafi orðið þess valdandi, að einmitt þetta mál hefur verið rætt af þeim aðilum, sem ég nefndi. Ég mundi þó telja rétt, ef slík till. yrði samþ., að heimildin væri bundin því, að stjórn skuldaskilasjóðs væri sammála um, að greiðslufrestur yrði veittur. Um c-liðinn, sem fjallar um það, að dráttarvextir af vangoldnum afborgunum af lánum Stofnlánadeildar og Fiskveiðasjóðs skuli ekki reiknast fyrir þann tíma, sem liðinn er, en frá gildistöku þessara laga skuli dráttarvextir reiknaðir 0.5% af vangoldinni upphæð fyrir hvern mánuð, sem greiðslan dregst - eins og þar stendur -, vil ég segja það, að það er alveg rétt, sem frsm. sagði, að það má færa mjög sterk rök fyrir sanngirni þessarar till. Þessir menn, sem hér er um að ræða, hafa verið í svo miklum vandræðum með allan sinn atvinnurekstur og alla sína afkomu, að við erum einmitt að fjalla um sérstaka hjálp þeim til handa, og væri ekkert óeðlilegt, að sú hjálp yrði teygð það langt, að þeir fengju þessa umræddu eftirgjöf. Það verður að viðurkenna, að sú hugsun, sem hér liggur til grundvallar, hefur við rök að styðjast, og ég held, að megi segja um þessa sérstöku till., að hún hafi þegar verið rædd nokkuð við Landsbankann, og verður ekki annað sagt en að hún hafi yfirleitt mætt velvilja þeirra aðila og enn fremur sjútvnm. þeirra, er ég áður greindi, og ríkisstj. allrar. Þá er 3. brtt. þess efnis, að stjórn skuldaskilasjóðs verði skipuð fimm mönnum í stað fjögurra, eins og frv. gerir ráð fyrir, og sé einn tilnefndur af Landssambandi ísl. útvegsmanna. Okkur finnst, sem um þetta mál höfum fjallað, að það væri síður en svo goðgá, að Landssambandið fengi að tilnefna þarna einn mann, en það liggur ekki í hlutarins eðli, að þetta sé nauðsynlegt, og ég man ekki betur en að hv. þm. Ísaf. hafi verið á sínum tíma flm. að líkri lagasetningu, þar sem útgerðarmenn höfðu engan mann í stjórninni. Ég vona þá, að mönnum hafi skilizt, að þeir af stjórnarliðinu, sem um þetta hafa fjallað, hafa tekið með fullri góðvild á þessum till., þó að, eins og ég áður sagði, b-liður 1. brtt. sé minnst til mergjar brotinn. Og ég hygg, að það væri leiðinleg málsmeðferð, ef þyrfti að ganga til atkv. um þessar till. hér og afgr. þær á þann hátt, að þær féllu, og vona ég því, að hv. flm., eftir að hafa heyrt þessa skýringu af minni hendi, telji einnig rétt að taka þessar 3 till. aftur, þannig að tækifæri gefist til að flytja þær í svipuðu efnislegu formi í hv. Ed. Varðandi svo þá einu till., sem ég hef ekki enn gert að umtalsefni, þ.e. 2. brtt., um það að stjórn skuldaskilasjóðs skuli heimilt að veita undanþágu frá ákvæði þessarar gr., þ.e. 5. gr., um auglýsingu, ef hún telur, að umsækjandi hafi gert fulla grein fyrir fjárhag sínum, - má einnig færa nokkur rök fyrir réttmæti hennar, eins og 1. flm. einnig gerði, en ég verð þó að viðurkenna, að þessi till. hefur ekki verið rædd innan ríkisstj., en tel þó fyrir mitt leyti nokkuð varhugavert að ganga inn á hana, því að það væri einnig viss vandi settur á herðar sjóðsstj., ef hún fengi þannig heimild til þess að veita undanþágu, það væri mikill vandi á höndum hverju sinni að kveða á um það, hverjir ættu að njóta þeirrar undanþágu og hverjir ekki, og ég hygg, að sjálft frv. losnaði nokkuð úr böndunum, ef slík till. væri samþ. Ég sæki það þó ekki svo fast, en ef ég ætti að greiða atkv. um þessa till. nú, mundi ég ákveðið greiða atkv. gegn henni, eins og a-lið 1. brtt. Efni málsins er þá það, að ég mælist til við hv. flm.; með tilvísun til þess, sem ég hef um þetta sagt, að þeir taki aftur b- og c-lið 1. brtt. og 3. brtt., en ég verð undir öllum kringumstæðum mótfallinn a-lið 1. brtt. og á þessu stigi málsins einnig mótfallinn 2. brtt.



Ég saknaði þess, að hæstv. ráðh. svaraði þeirri fsp., sem ég beindi til hans út af væntanlegu mati á skipunum.  Ég hef ekki haft tækifæri til að bera mig saman við hv. meðflm. minn um tilmæli hæstv. ráðh. um að taka aftur b- og c-lið 1. brtt. og 3. brtt., en ég þykist vita, að meðflm. minn mundi e.t.v. fús til þess að fylgja tilmælum hæstv. ráðh., ef það lægi fyrir, að hæstv. ráðh. vildi beita sér fyrir þessum brtt. í Ed. eða líkum brtt., - ef það á að skilja orð hans þannig, að hann muni vilja beita sér fyrir till. Ef svo væri ekki, mundi ég ekki sjá ástæðu til að taka þessar brtt. aftur. Ég tel, að þessar till. eigi alveg fullan rétt á sér og gangi að engu leyti á rétt neins, en séu til þess fallnar í heild að gera framkvæmd þessara l. heppilegri, bæði fyrir skuldareigendur og útgerðarmenn. Nú, - ég vil þá í sambandi við síðustu brtt., um að fjölga í stjórn skuldaskilasjóðs um einn og gefa Landssambandi ísl. útvegsmanna kost á að tilnefna þar einn mann, sérstaklega taka fram, að ég tel það fulla sanngirniskröfu. Ég ætla ekki að fara að vekja hér upp neinar deilur, og ég bið menn fyrir alla muni að fara nú ekki að segja, að ég sé að stofna til einhvers metings milli útgerðarmanna og bænda, en mér dettur í hug í sambandi við þá löggjöf, sem verið var að afgreiða áðan, að þar var sveitarstjórnum falið að úthluta hjálpinni, og má vera, að það hafi verið eðlileg aðferð. Hér er aðeins farið fram á, að Landssamband ísl. útvegsmanna fái tækifæri til að tilnefna einn mann í fimm manna stjórn, sem ákveður, hvernig þessari hjálp er útdeilt, og ætti það að vera nokkur trygging fyrir því, að Landssambandið a.m.k. gæti fylgzt með því, hvað er að gerast, og gæti þá kannske orðið til þess að forðast misskilning og missagnir um framkvæmd málsins, þannig að hún gæti orðið ágreiningsminni og átakaminni en annars. Ég vil vænta þess, að hæstv. ráðh. svari þessum fsp., sem ég beindi til hans út af því, hvort komið hefði eitthvað til mála, hvernig hagað yrði mati á skipunum í sambandi við afskriftirnar, og hvort skilja mætti ummæli hans þannig, að hann vildi beita sér fyrir þessum brtt., sem hann nefndi.



Herra forseti. Mér láðist að svara þessari fsp. frá hv. þm. Ísaf., hvort nú þegar hafi verið ákveðnar reglur varðandi mat skipanna o.fl., sem hann gat um í því sambandi. Þetta hefur ekki verið rætt neitt milli mín og væntanlegrar sjóðsstjórnar, og er ekki ætlazt til, að hér gildi aðrar reglur en þær, sem greinir í 17. gr. frv. Varðandi hina fsp., hvort ég vilji beita mér fyrir brtt. efnislega svipuðum þeim, sem frá greinir í b- og c-lið 1. brtt. þeirra og 3. brtt., þá ætlaðist ég til, að hv. þm. og aðrir gætu skilið það af ummælum mínum, að varðandi c-lið 1. brtt., þ.e. varðandi dráttarvextina, og 3. brtt., þ.e. varðandi sjóðsstjórnina, taldi ég, að þeir af stjórnarliðinu, sem um þetta mál hefðu fjallað, þeir væru velviljaðir þessum till. Af því leiðir, að ég mun, þó að ég vilji ekki á þessu stigi málsins taka ábyrgð á málalokum í þeim efnum, beita mér fyrir þessum tveimur till., en um 3. brtt. vil ég ekki hafa eins sterk orð á þessu stigi málsins, þó að ég hafi í minni fyrri ræðu látið orð falla um það, að mér þætti æskilegt, að hægt væri að verða við þessum óskum, sem eru sannarlega sanngjarnar, en það fylgir, eins og ég sagði, nokkur böggull skammrifi, og ég þarf að athuga þá hlið málsins í samráði við þá menn, sem að þessum málum vinna með ríkisstj. Ég hygg þó, að ekki sé rétt af þeim mönnum, sem óska eftir að sú till. nái samþykki, að láta ganga atkv. um hana nú, því að málinu er betur borgið með því, að nánari athugun fari fram á þessu. Ég ætlast til þess, að allir hv. þm. hafi skilið það af ummælum mínum, að einmitt þessi þrjú málsatriði hafa verið athuguð af stjórnarliðinu eða þeim mönnum þess, sem sérstaklega fjalla um þetta mál, og einmitt þess vegna er ég reiðubúinn nú þegar að láta þetta skýr ummæli falla um þessi málsatriði. Ég er einnig reiðubúinn að skýra frá afstöðunni til aliðar 1. brtt., því að stj. hefur tekið afstöðu til hans, og það eina, sem ég hef á þessu stigi málsins ekki viljað segja skýrt til um, er 2. brtt., þó að ég sé henni persónulega mótfallinn. - Við getum skipt þessum brtt. í þrennt: 1. brtt., sem stjórnarliðið beitir sér á móti, eftir öllum atvikum málsins. Hvort sem einstakir þm. hafa raunverulega löngun til að samþ. hana eða ekki, munum við í stj. ekki samþ. hana. - Þar næst kemur 2. brtt., sem ég hef ekki haft tækifæri til að ræða við þá menn, sem um þetta mál fjalla, en ég er persónulega mótfallinn. Og loks er svo 3. brtt., sem ég gat nú undirbúningslaust svarað vegna þess að samstarfsmenn mínir í ríkisstj. og sjútvn. hafa rætt þetta mál nægilega mikið til þess, að ég veit hug þeirra til málsins. Ég veit, að þeir hafa tilhneigingu til þess að fjölga í stjórninni, þó ekki væri til annars en að gera Landssambandinu það til geðs, og varðandi dráttarvextina vil ég geta þess, að rætt hefur verið um, að það ætti að fella þá niður á þann hátt, sem greinir í brtt., en það væri ekki rétt af mér að gefa um það skýlaust fyrirheit, að þetta ætti að fella niður, því að ég hef ekki haft tækifæri til að ræða þetta við stjórnarflokkana. Annars er ég, eins og ég sagði, reiðubúinn til að gefa þessi svör núna vegna þess, að menn hafa rætt þetta mál, áður en till. komu fram, á þá leið, að ég mun að sjálfsögðu beita mér fyrir efnislega þessum tveimur till. og varðandi þá þriðju. B-liður 1. brtt. er ekki eins til mergjar brotinn og hinar tvær till., en ég hygg, að það sé rétt og mælist til þess, vegna þess að ég hef löngun til að fá þá till. samþ., að hún sé tekin aftur. Ég vona, að þetta sé nægilega skýrt til þess, að ekkert fari á milli mála um hug þeirra manna, sem fjallað hafa um þetta mál af hálfu stjórnarflokkanna.



Ég vænti þess af hæstv. ráðh., þegar l. þessi koma til framkvæmda, að hann hlutist þá til um, að skuldaskilasjóðsstjórnin fylgi vissum reglum um mat á skipunum og framkvæmdin verði í samræmi við þær óskir, sem fram kunna að koma á fundi Landssambandsins. Ég hef lýst því, að ég mundi ekki flytja um þetta brtt., því að mér er ekki ljóst, hvernig hægt væri að koma þessu fyrir í lagabálki, og vildi ég flytja þessa ósk frá Landssambandinu. Út af tilmælum ráðh. um, að tilteknar brtt. verði teknar aftur, vil ég taka fram, að við flm. höfum í trausti þess, að þær efnisbreyt. fáist á frv. í Ed., sem hæstv. ráðh. greindi, komið okkur saman um að taka þær till. aftur. En einmitt vegna þess, að þetta frv. kemur aftur hingað til þessarar d., þar sem ákveðið mun vera að breyta því í Ed., þá getum við líka, til þess að tefja ekki fyrir málinu hér, tekið hinar aðrar till. aftur, og mundum þá leggja þær fram, þegar málið kemur hér aftur til d., í því formi, sem við teldum þá ástæðu til, ef málið hefði ekki fengið þær breyt. í Ed., sem við gætum fallizt á.



Ég lýsi ánægju minni yfir því, að hv. flm. hafa tekið till. sínar aftur. - Varðandi tilmæli hv. þm. um, að ég hlutaðist til um, að sjóðsstjórnin fylgdi vissum reglum í mati á skipunum og teknar yrðu til greina óskir Landssambandsins, er fyrst það að segja, að ég veit ekki sjálfur fyrir víst, hvaða óskir Landssambandið hefur í þessum efnum. En auk þess vil ég gera þá játningu, að þegar slík stjórn er skipuð mönnum, sem hafa traust ríkisstj. og bankanna annars vegar, og þar sem enn fremur verður svo væntanlega bætt inn manni frá Landssambandinu, þá er nú mitt ráðríki ekki meira en það, að ég hef ríka tilhneigingu til þess að láta þessa menn ráða málunum, sem þeir eru settir til að fjalla um og hafa miklu meiri skilyrði til að dæma réttilega en maður, sem er önnum kafinn við önnur störf og hefur þess vegna verri aðstöðu til að dæma réttilega, hvað skynsamlegt er. Þetta er ekki því til fyrirstöðu, að ég reyni með ánægju að koma því að, sem mér finnst skynsamlegast, að svo miklu leyti sem ég hef vit á því máli, en úr því verður reynslan að skera.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég sakna þess nokkuð, að hv. flm. að brtt. á þskj. 374 skuli ekki hafa látið verða af því að bera fram brtt. við 17. gr. frv. Hv. þm. Ísaf., sem talaði fyrir þeirra hönd, sagði, að þar þyrfti mikla aðgæzlu, og hygg ég, að flestir muni vera honum sammála í því, en æskilegt hefði verið, að hann hefði gert grein fyrir, hvernig hann teldi, að matið ætti að fara fram og hvaða reglum ætti að fylgja í því, og hefðu slíkar ábendingar verið vel þegnar. Varðandi það, sem hv. þm. minntist sérstaklega á í sambandi við matið, að taka yrði tillit til lögmætra afskrifta af skipunum, þá er ég hræddur um, ef farið væri eftir því, að þá færi svo í sumum tilfellum, að erfitt væri fyrir þau skip að njóta hlunnindanna, sem ætla í skuldaskil. Það væri því æskilegt, ef hv. þm. Ísaf. treysti sér til að leggja fram till. um ákveðnar reglur um matið. Nú varðandi 44. gr. l., um skipun stjórnar skuldaskilasjóðs, þá held ég, að það skipti ekki svo miklu máli, hvort það er eins og gert er ráð fyrir í frv. eða á einhvern annan veg. En ég skil, að hv. þm. Ísaf. þyki slæmt, ef Alþfl. á engan fulltrúa í stjórninni, en sá alþýðuflokksmaður, sem á setu í skilanefndinni, hefur unnið þar gott starf, og ég efa ekki, að hv. þm. Ísaf. mun vinna gott starf í stjórn skuldaskilasjóðs, ef hann verður þar sem fulltrúi L.Í.Ú. Um þetta atriði er ég sammála hæstv. atvmrh., að vel geti komið til greina að hafa fyrirkomulag á þessu á annan veg en gert er ráð fyrir í frv. En í l. um skuldaskilasjóð vélbátaeigenda frá 1935, sem hv. þm. Ísaf. var 1. flm. að, þá eiga útgerðarmenn engan fulltrúa í stjórn skuldaskilasjóðsins.

L.Í.Ú. var þá víst ekki enn til orðið.

En það hefði víst samt sem áður verið hægt að koma því svo fyrir, að útgerðarmenn hefðu átt mann í stjórninni, en hún var skipuð bankastjóra Útvegsbankans og tveim mönnum tilnefndum af ríkisstj. En þar með er ekki sagt, að það eigi ekki fullan rétt á sér, að þessu sé nú svo skipað, að samtök útvegsmanna eigi nú einn fulltrúa í stjórn skuldaskilasjóðs, en ég tel slíkt ekki mikilvægt atriði.