Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur enn að nýju athugað betur frv. þetta um tollskrána og breyt. á henni, sem hér liggur nú fyrir til 3. umr. Ég hafði við 2. umr. ásamt hv. form. n. gert nokkra grein fyrir afstöðu okkar þar. Við töldum, að þeir menn, sem hefðu unnið að þessari tollskrá, breytingunni, sem gerð er með frv., hefðu gert það með alúð og samvizkusemi, enda var slíks þaðan von. Það voru menn, sem höfðu bæði vit og samvizkusemi til að gera það sæmilega, tollstjórinn og skrifstofustjórinn í fjmrn. Og Nd., sem hafði frv. þetta til athugunar, hafði mjög litið við það að athuga, og mátti heita, að það bærist óbreytt hingað. Þegar við fórum að athuga frv., rákum við okkur sameiginlega á dálitla annmarka á frv. og lögðum fram brtt. í þá átt að lagfæra það. Einnig var það seinna, að það kom fram, að hér væru ekki öll kurl komin til grafar, og var það hv. þm. Barð., sem bar það fram, og það var um það, að gufuvélahlutar væru hátt tollaðir, miðað við annað svipað. Er það rétt hjá honum, og töldum við það mjög til athugunar, bárum það undir tollstjóra og skrifstofustjóra fjmrn., sem sögðu, að þeir væru því ekki mótfallnir, að þar kæmi einhver breyt. á. Ég skal geta þess, að einmitt þessir hlutar voru áður fyrr með 30% verðtoll, en voru með seinni lögum færðir niður í 8% verðtoll, og sýnist okkur það nokkur bót, þótt betur megi ef til vill, ef duga skal. En sem sagt, sumt af þessum varahlutum kemur hér ekki til tollafgreiðslu, þeir berast með skipunum, sem þeir koma með og þeir eru látnir í, berast þannig að Slippnum, að ekki er tekinn tollur af þeim, eftir því sem okkur er sagt. Þess vegna verðum við að telja, að það sé ekki svo mikið undir þessum atvikum komið, hvort það er hærra eða lægra, fært niður í 2%, það er þá 6%, sem það munar. En þegar maður tekur tillit til þess, að nú hefur verðtollurinn verið færður á skömmum tíma úr 30% niður í 8%, þá er þarna nokkur bót á ráðin. Ég vil segja það einnig um verðtoll af manehettskyrtum, sem við héldum fram og vildum ekki taka aftur till. okkar um að væri færður niður um 10% frá því, sem frv. segir, úr 50% niður í 40%, að segja má, að það sé rétt og gangi mjög í þá átt, sem vera ber, að lækka þann toll frá því, sem áður var. En ef við litum á tímana, eins og þeir nú eru og eru fram undan, þá er í raun og veru þetta mál ekki svo mikils virði sem það sýnist fljótlega. Nú er mér tjáð og ég hef komizt að því, að innflutningur á manehettskyrtum yfirleitt úr bómull eða þess háttar sé langt til að hverfa, en aftur komi í stað þess skyrtur úr nylon og þess háttar efnum, sem eru ekki tollaðar undir þeirri grein, sem manehettskyrtur eru tollaðar, heldur allt öðru, þ.e. nylonvörum, svo að þetta er í raun og veru ekki svo mjög praktískt. Annars verð ég að telja það, að það sé frekar til bóta en hitt að laga þetta, en þar sem virzt hefur, að stjórnin telji nauðsynlegt, og við vitum allir þm., að nauðsynlegt er að koma þessu máli í höfn, tolllögunum, eins og þau eru, þá er það spursmál, hvort það er rétt að leggja í hættu vegna jafnlítilfjörlegra atvika eins og ég hef hér minnzt á og nálega engu munar fyrir kaupendur eða ríkissjóð. Þess vegna var það okkar álit, að þótt við tökum ekki till. okkar aftur, meiri hl. n., um manchettskyrtur, þá leggjum við enga áherzlu á, að sú brtt. okkar verði samþ., ef á annað borð er ekki samþ. fleira í frv. - En nóg um það. Nú kem ég að aðalmálinu, sem hér mun verða til umr., og skal ég ekki fara að teygja lopann mikið um það. Ég læt aðra tala það og flyt hér erindi, sem okkur í n. barst, bréf frá Félagi íslenzkra iðnrekenda, í svo kölluðu dósamáli, sem lá fyrir hjá n., þannig að einn nm. kom með brtt. um það að lækka toll á dósum mjög mikið, en við hinir gátum ekki fylgt þeirri till., og er hann einn um hana. Ég ætla sem sagt ekki neitt að fara að karpa við hann, hv. þm., en ég ætla að leyfa mér að lesa bréfið, sem ég gat um hér, ef hæstv. forseti leyfir. Það er dagsett 30. jan. 1953: „Fjárhagsnefnd Ed. Alþingis, Reykjavík. Vér leyfum oss hér með að senda yður bréf frá Dósaverksmiðjunni h/f, dags. í gær. Þar eru talin veigamikil mótrök gegn brtt. á þskj. 650 um tollalækkanir á hálfum dósum.“ - Það er vist hálfunnum dósum -  Frv. það, sem nú liggur fyrir hv. Alþ. um breyt. á tollskránni, er flutt í þeim tilgangi að bæta aðstöðu iðnaðarins vegna mikillar samkeppni við innfluttan varning. Munu brtt. frv. vera byggðar á niðurstöðum rannsóknarnefndar ríkisins í iðnaðarmálum. Þess vegna teljum vér, að fyrrgreind brtt. á þskj. 650, svo og brtt. á þskj. 641,1 brjóti í bága við stefnu og markmið frv. sjálfs. Virðingarfyllst. F. h. Félags íslenzkra iðnrekenda. Páll S. Pálsson.“ Ég get ekki farið að lesa öll þessi skjöl hér, en af því að hér er vitnað í umsögn Dósaverksmiðjunnar, þá verð ég að taka hér upp nokkurn kafla af bréfinu. „Reykjavík, 29. jan. 1953. Vegna fram kominnar brtt. í Ed. Alþingis á þskj. 650 við tollskrárfrv., sem mun eiga að skilja svo, að verðtollur á hálfunnum blikkdósum lækki úr 20% í 2%, viljum við hér með láta í ljós eftirfarandi álit okkar á því máli: 1) Verðtollur á hálfunnum dósum er nú 20% +45% álag, eða 29% af cif.- verði þeirra, en það samsvarar um 20% af heildarverði dósanna kominna í vörugeymslu. Ofanrituð lækkun verðtollsins mundi því að sjálfsögðu lækka hálfsmíðaðar dósir um ca. 18%, en fullsmíðaðar um 15–16%. Þó mundi þetta engin áhrif hafa á dósaverð fyrir útflutningsvöru, því að þá er verðtollur dósanna endurgreiddur. 2) Verðlækkun þessi á dósum nær þó skammt til verðlækkunar á matvælum í slíkum dósum, svo sem sýnt skal hér með dæmum: A) Fiskabollur í 1 kg dósum, útsöluverð um kr. 9.70, þar af tolllækkun dósarinnar samkv. ofanrituðu 22 aurar. B) Fiskbúðingur í 1 kg dósum, útsöluverð um kr. 10.70, þar af tolllækkun dósarinnar samkv. ofanrituðu 22 aurar. C) Grænar baunir í 1/2 kg dósum, útsöluverð um kr. 4.65, þar af tolllækkun dósarinnar samkv. ofanrituðu 14.4 aurar. Þess skal getið, að innfluttar grænar baunir í 1/2 kg dósum kosta nú í búðum kr. 6.50, svo að ekki þarf á 14 aura verðlækkun að halda á innlendu framleiðslunni til að standast samkeppni við erlendu vöruna, þar sem hún er svo miklu dýrari. 3) Innflutningur dósa, svo að segja tollfrjálsra, hefur tvímælalaust það í för með sér, að innlend smíði þeirra fellur niður um leið, og þar sem um niðursuðudósir er að ræða, sem mest er notað af í landinu, verður ekki haldið uppi dósaverksmiðju til þess eins að smíða hinar dósategundirnar eingöngu, sem lítill markaður er fyrir. 4) Þegar innlend dósasmiði er niður fallin, hljóta að skapast örðugleikar hjá kaupendum dósa um útvegun þessara umbúða. Hvenær sem fyrirtæki þarf á dósum að halda með stuttum fyrirvara, hefur það til engra að flýja nema panta þær frá útlöndum. Það tekur marga mánuði. Ekki er unnt að fá minna magn en nokkur hundruð þúsund af sömu tegund. Margar tegundir yrði að flytja inn fullsmíðaðar, og ýmsar tegundir, sem hér eru smíðaðar eftir sérstökum óskum kaupenda, fengjust ekki.“ Þannig er þetta bréf og lengra. Ég læt þetta nægja.  Ég mun ekki fara út í kappræður um þetta mál. Ég hef lesið ástæður þeirra góðu manna, sem hér eiga hlut að máli. Ég býst við, að þær verði athugaðar og talað um þær, en það getur vel farið svo, að þarna komi sá á eftir og tali, að það megi segja, að náttúran tali þar ein við sjálfa sig, þegar til kemur. Ég yfirleitt mun ekki orðlengja miklu meira til varnar. Ég vonast til þess, að hv. þdm. hafi athugað hlutina og meti þær ástæður, sem hér liggja fyrir, og verður þá að skeika að sköpuðu, hvernig atkvgr. fer.



Herra forseti. Mér þykir rétt að gera hér enn tilraun til þess að fá löguð þessi ákvæði, sem hér um ræðir, og skal hér í fáum orðum gera fyrst grein fyrir þeirri till., sem ég hef borið fram hér á þskj. 650 í sambandi við hálfunnar blikkdósir. Því hefur verið haldið fram mjög í n., að þetta gæti ekki haft nein áhrif á rekstur fyrirtækjanna, þar sem vitað væri, að framleiðsluvörurnar væru miklu ódýrari en innfluttar sams konar vörur, sem fluttar eru inn á bátagjaldeyri, og mínir hv. meðnefndarmenn hafa ekki fengizt til þess að líta á nein önnur atriði eða aðrar hliðar á málinu. Nú skal ég í stuttu máli skýra frá því og miða þá einkum og sér í lagi við þá verksmiðju, sem ég hef verið eigandi að s.l. 14 ár - og þekki þar af leiðandi vel þessi mál öll - en hún er nú komin í eigu annarra manna, svo að það er ekki um að ræða persónulega hagsmuni frá minni hálfu að berjast fyrir þessu máli. En ég vil leyfa mér að benda á, að ef verksmiðja líkt og sú, sem hér um ræðir, framleiðir 500 þús. hálfdósir, sem kallað er, af niðursoðnum baunum, sem er um það bil það magn, sem við höfum framleitt að meðaltali á ári, þá kosta dósirnar utan um þá framleiðslu 480 þús. kr. Af því eru rúmlega 140 þús. kr. verðtollur, eða 30% af því magni. Það má nú geta nærri, þegar verksmiðja með takmarkað veltufé þarf að kaupa inn a.m.k. 250–500 þús. dósir í einu, því að minni pöntun er ekki afgreidd, og liggja með það svo og svo langan tíma, sumpart ónotað og sumpart óselt, eftir að búið er að nota það, hvort það er ekki eitthvert atriði fyrir viðkomandi fyrirtæki að þurfa að binda þarna um 150 þús. kr. beinlínis vegna þess, að þessi skattur er lagður á af ríkissjóði. Ég veit, að þeir menn, sem eitthvað fást við atvinnurekstur, þekkja vel, hversu erfitt það er að ganga til bankanna og fá þar lánað stórt rekstrarfé og það, eins og ég segi, beinlínis til þess að geta uppfyllt lagafyrirmæli um skattgreiðslu til ríkissjóðs. Nú skal ég viðurkenna það, bæði til sóma fyrir hæstv. fjmrh. og eins fyrir viðkomandi sýslumann í Barðastrandarsýslu, að þeir hafa báðir haft ákaflega mikinn skilning á þessu máli og hafa einmitt, vegna þeirra erfiðleika, sem af þessu stafa, fallizt á að leyfa að tollafgreiða nokkurn hluta í einu og láta hitt liggja þar til þyrfti að nota það. Þetta er að sjálfsögðu tilvik frá lögunum, en hæstv. ráðh. hefur nú fallizt á þessa tilhögun einmitt vegna þess, að hann á því stigi skildi alveg nauðsynina fyrir því að koma þessu skipulagi á. Og ég held raunverulega, að ef þessi liðlegheit hefðu ekki verið sýnd, þá hefði verksmiðjan orðið að loka af þessum ástæðum, þar sem hún hefði ekki getað fengið nægilegt rekstrarfé til þess að greiða út svo stórar upphæðir í ríkissjóð og greiða siðan af þeim 8% a.m.k. í bönkunum. Ef nú ekki væri samt sem áður horfið að þessu ráði og bitið í það súra epli að flytja þessar dósir inn hálfunnar til þess að vinna þær áframhaldandi í verksmiðjunni sjálfri, eins og gert er með sérstökum vélum, sem til þess hafa verið keyptar, þá hefði orðið að greiða fyrir þessar sömu dósir hér frá dósaverksmiðju í Reykjavík, sem nú í dag og undanfarna daga hefur óskað eftir þessari vernd, 650 þús. kr., eða 170 þús. kr. hærra en samt sem áður var hægt að kaupa þetta magn frá útlandinu, þrátt fyrir það þó það þyrfti að greiða 30% verðtoll af því. Og einmitt vegna þess, að verðlagið hér er þannig, eins og ég hef nú lýst, þá hefur aldrei allan þann tíma, sem ég hef verið eigandi að þessari verksmiðju, verið keypt ein einasta dós hér í Reykjavík af þessum tegundum, vegna þess að það hefur verið hægt að fá þær þrátt fyrir allt miklu ódýrari með því að greiða ríkissjóði þær greiðslur, sem hér um ræðir. En það raskar ekki hinu, að fyrirtæki, sem byggt var upp sumpart til reynslu, hvort hægt væri að láta slíka verksmiðju sem hér um ræðir vinna úr hráefnum og selja það annaðhvort út úr landinu eða inni í landinu, - það raskar ekki því, að það eru svo miklir erfiðleikar í sambandi við þetta, að það er engan veginn rétt viðhorf frá því opinbera að meta ekki meira en gert er hér þá tilraun, sem hér hefur verið gerð, því að ég get fullyrt það, að einmitt þetta fyrirtæki hefur á mörgum erfiðustu árunum beinlínis bjargað þessu þorpi frá neyð - beinlínis bjargað því frá neyð á þeim tímum á veturna, þegar ekkert annað hefur verið að gera, þar sem mikill hópur af konum í þorpinu og börnum hefur getað aflað nægilega mikilla tekna til þess að halda uppi heimilinu, á meðan heimilisfeðurnir hafa ekki haft neinn starfa yfir mánuðina oft og tíðum frá 1. nóv. til 1. apríl. Og það væri mjög illa farið, ef hæstv. ríkisstj. með ranglátri tollalöggjöf beinlínis ynni að því, að slík starfsemi yrði lögð niður, og það er því hörmulegra, ef það er gert til þess að vernda aðrar atvinnugreinar hér í Rvík, sem ekki hafa heldur óhag af því, að þessi till. verði samþ., því að reynslan hefur, eins og ég tók fram áðan, sýnt það, að hún hefur hvorki haft af því tekjur né gróða, vegna þess að það hafa engin viðskipti átt sér hér stað. Nú sagði hæstv. dómsmrh. það alveg réttilega hér fyrir nokkru og eins endurtók hv. frsm. það hér, að sú breyt., sem nú er verið að gera á tollalöggjöf landsins og nú liggur hér fyrir, er alveg sérstaklega gerð til þess að styðja íslenzkan iðnað og skapa á þann hátt möguleika fyrir fólk til þess að starfa í staðinn fyrir að halda að sér höndum. Þess vegna finnst mér vera enn meiri nauðsyn á, að einmitt hv. Alþingi viðurkenni, að þessi grein þarf að breytast til þess að tryggja þetta meginatriði, sem verið er að reyna að ná með löggjöfinni, því að mér dettur ekki í hug að ætla hvorki iðnaðarsamböndunum það né hv. alþm., að löggjöfinni sé breytt eingöngu fyrir einhver einstök fyrirtæki á einstökum stöðum í landinu, því að það væri hróplegt ranglæti. Nú kemur hér fram í bréfi frá Dósaverksmiðjunni, að hennar innkaupsverð á þeim dósum, sem ég ræði hér um og kosta í útsölu um kr. 1.30 - þ.e. 1/2 kg dósum - er ekki nema 81 eyrir, þegar hún hefur flutt inn sams konar dósir, því að það hefur hún gert í stórum stíl. Ég hygg, að hún flytji mikið magn inn af hálfunnum dósum, líkt og niðursuðuverksmiðjur úti á landi, og selji þær siðan fullunnar hér. En þá er hennar hagur frá 80 aurum og upp í kr. 1.30, eða hvorki meira né minna en 49 aurar á hverja dós. Og ég verð að segja það, að mér finnst, að þær sneiðar séu skornar ákaflega þykkar til eins fyrirtækis, ef þær jafnframt eiga að vera til þess að íþyngja eða loka möguleikunum fyrir öðrum fyrirtækjum að starfa. En þetta eru ekki tölur, sem ég er að búa til. Þær eru hér skjallegar í skjölum, sem send eru frá sjálfri Dósaverksmiðjunni. Ég get vel skilið það, að þegar eingöngu ræður eigingirni hjá mönnum, eins og tvímælalaust ræður hjá þessari verksmiðju eða þeim mönnum, sem hana reka, þá vilja þeir gjarnan halda þessu kerfi, flytja inn hálfunnar dósir, þótt þeir þurfi að greiða ríkissjóði 30% í verðtoll, þegar þeir geta svo lagt 30% ofan á það aftur til þeirra, sem kaupa af þeim dósirnar, því að þá verður þeirra hagur því meiri. Bezt væri líklega fyrir þá, þegar þeir væru búnir að fá slíka aðstöðu, að tollurinn væri ekki 30%, heldur 130%, því að þeim mun meiri yrði ágóðinn í þeirra hlut, þegar ekki er hægt annað en að lúta þeirri einokunaraðstöðu, sem hér er beitt. Hitt er svo allt annað atriði, hvort það er rétt af hæstv. Alþ. að stuðla að því, að slík fjárplógsstarfsemi sé rekin hér af einstökum mönnum, og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að Alþingi vilji leggja blessun sína yfir það. Það hefur verið bent á það alveg réttilega, m.a. af hv. form. fjhn., sem ég viðurkenni að hefur haldið fjöldamarga fundi um þetta mál og gefið n. mjög mikið tækifæri til þess að ræða það, að umbúðirnar séu svo lítið atriði í sambandi við útsöluverðið, að þetta ætti ekki að muna svo miklu fyrir verksmiðjurnar, en það raskar ekki þeim staðreyndum, sem ég hef hér tekið fram í sambandi við erfiðleikana í atvinnurekstrinum. Þessar dósir, sem ég hef talað hér um og kosta 96 aura, eru seldar á framleiðsluverði frá verksmiðjunni fyrir rúmar 3 krónur, þótt þær séu nú seldar, þegar þær eru komnar hér í búðir og búnar að ganga í gegnum þann hreinsunareld allan, á 4 kr. og eitthvað. Hins vegar er markaðurinn takmarkaður. Það er ekki nema takmarkað magn, sem hægt er að framleiða fyrir íslenzkan markað, og þegar hann er þess utan fylltur af erlendum sams konar niðursuðuvörum, þótt þær séu allmiklu dýrari, þá eru þær þó óneitanlega að flækjast fyrir á markaðnum, og enginn, sem hefur étið baunadós, sem kostar 6–7 krónur, fer að bæta á sig annarrí, þótt hún kosti ekki nema 4–5 krónur, ef hann hefur hvorki þörf fyrir það né lyst. En það hefur verið eitt af því, sem hefur torveldað að nota íslenzka markaðinn fyrir niðursuðuvörur, að aðrar erlendar niðursuðuvörur hafa verið settar inn á markaðinn. Þetta vildi ég láta koma fram hér í sambandi við þetta mál, áður en gengið er til atkvæða um það. Ég skal viðurkenna, að það væri alveg óþarfi fyrir þessa verksmiðju að vera að berjast fyrir þessu máli, ef hún ætlaði sér eingöngu að starfa að útflutningsverðmæti, því að þá fæst tollurinn endurgreiddur. En bæði er það, að þessi verksmiðja, sem ég ræði um hér, hefur fengið á síg sérstakt orð fyrir niðursuðu til neyzlu innanlands, bæði hvað snertir baunir, gulrætur, rauðrófur og kjötvörur allar, og hún hefur öll þessi ár og ekki hvað sízt á meðan erfitt var að selja alla kjötframleiðsluna verið mjög mikið til hjálpar fyrir bændur að taka einmitt það kjötið, sem erfiðast var að selja á innlendum markaði, til að sjóða það niður, og hjálpaði þar í stórum stíl þeim sveitum, sem voru í kringum staðinn. Það væri illa farið að launa það og þá starfsemi alla, sem verksmiðjan hefur gert í sínu uppbyggingarstarfi í niðursuðu, með því að halda enn þá þeim tolli, sem hér um ræðir, til erfiðleika fyrir landbúnaðinn. Ég mun svo láta þetta nægja í sambandi við þessa till. Hvað snertir till. mína á þskj. 720, þá leyfi ég mér að upplýsa, að á bls. 48 í tollskránni er sagt undir tölulið 30, að bifvélar og hlutar til þeirra skuli greiddar með 2 aura vörumagnstolli og 2% verðtolli, en aftur á móti gufuvélar og hlutar til þeirra skulu tollast með 2 aura vörumagnstolli og 8% verðtolli. Nú er það svo, að því meir sem torveldast viðskiptin við Bretland, því færri ferðir fara skip nú, sérstaklega veiðiskipin, togararnir, til Englands á ári og koma þar kannske ekki vikum og mánuðum saman. Það er því alveg óhjákvæmilegt fyrir þessa aðila að flytja inn í allstórum stíl varahluta, ýmist hálfunna eða fullunna, til þess að halda gangandi þeim vélum, sem unnið er með um borð í skipunum. Á meðan togaraútgerðin hafði nægilegt fé, þá mótmælti hún því engan veginn að greiða, eins og hv. frsm. tók fram, 30% verðtoll af þessum hlutum, því að sumpart var það raunverulega til lækkunar á þeim tekjum, sem þeir urðu að greiða tekjuskatt af til ríkissjóðs á sínum tíma og var þá tekið á annan hátt, og sumpart munaði þá ekkert um þessi atriði, enda þá miklu minna flutt inn, meðan aðallega voru stundaðar veiðar allt árið um kring til Bretlands. En eftir að breytt hefur verið um, þannig að sum af þessum skipum koma ekki jafnvel mánuðum eða árum saman út, og erfiðleikar eru við reksturinn, þá er þetta stórkostlegt atriði fyrir þessa aðila. Ég vil m.a. benda á, að af einni skipsskrúfu verður að greiða hvorki meira né minna en 7–8 þús. kr. í toll. Og það er svo hlálega framkvæmt, að ef skipið sjálft kemur með skipsskrúfuna hingað til landsins og fer beina leið á dráttarbraut, þá þarf ekki að greiða af henni toll. En ef það kemst ekki á dráttarbrautina nema taka skrúfuna fyrst í land og setur hana nokkra metra með bil frá Ægisgarði og beina leið upp í Slippinn, þá er strax kominn á hana 7–8 þús. kr. tollur til ríkisins. Þetta hefur reynslan sýnt okkur undanfarna mánuði. Og þetta er beinlínis fyrir mistök á sínum tíma. Þeir menn, sem hafa samið þetta, hafa ekki skilið þessar aðstæður, og þess vegna ber að leiðrétta þetta. Ég veit, að hv. alþm. vilja gera þessa leiðréttingu á þessu og sjá, að þetta er sanngjarnt og rétt, þegar þeir hafa fengið skýringu á því. Ég sé, að það er komið fram yfir þann tíma, sem hæstv. forseti hugðist að halda hér fund, og skal ekki fara út í önnur atriði, en vil þó aðeins að gefnu tilefni mótmæla því, sem hv. frsm. sagði, að nm. - eins og hann orðaði það –legðu ekki áherzlu á till. um að lækka verðtoll á skyrtum frá 50 niður í 40%. A.m.k. er mín afstaða til málsins ekki slík. Ég legg einmitt mjög mikla áherzlu á það. Ég tel, að það sé einn þátturinn í að halda niðri verðlaginu í landinu, og ég tel, að það sé nægilega mikið svigrúm fyrir þá menn, sem starfa að skyrtugerð hér á landi, ef lagður er á 40% verðtollur til varnar því, að flutt verði inn þessi vara. Ég hef þess utan fengið fullkomnar upplýsingar um það, að þrátt fyrir góðan vilja hjá viðkomandi aðilum, þá komi það þráfaldlega fyrir, að menn verði að kaupa slíka vöru annars staðar frá, og þá er það engan veginn rétt stefna í baráttu við dýrtíðarmálin að hafa þessa álagningu hærri en nauðsynlegt er. - Að öðru leyti skal ég ekki ræða þessi atriði nú.



Herra forseti. Við 2. umr. var till. mín um, að í byggingarkostnaði skyldu teljast öll áhöld, röntgentæki og húsbúnaður til sjúkrahúsa og sjúkraskýla og þannig greiðast af ríkissjóði sami hluti af þeim kostnaði eins og hann greiðir til sjúkrahúsanna samkv. gildandi lögum. Nú er það svo, að það er mismunandi stór hluti, sem ríkissjóður greiðir, hvort heldur húsið er byggt í kaupstað sem almennt sjúkrahús eða það er byggt í sveitum sem almennt sjúkrahús eða sjúkraskýli eða byggt sem fjórðungssjúkrahús, og hefði því þátttaka ríkissjóðs í kaupum á húsbúnaði, áhöldum og lækningatækjum orðið mismunandi eftir því, í hvaða hús þessi áhöld hefðu farið. Ég geri ráð fyrir því, að það hafi valdið raunverulega mjög miklu um afstöðu hv. þm., að hér var ekki sami styrkur veittur öllum sjúkrahúsum, að málið náði ekki fram að ganga, enda féll sú till. hér með eins atkvæðis mun. Okkur hefur því þótt rétt, mér og hv. 2. þm. Árn., að bera fram hér á ný till. á þskj. 724, svo hljóðandi: „Aftan við 1. efnismálsgr. 1. gr. laganna bætist nýr málslíður: Enn fremur greiðir ríkissjóður 40% af andvirði nauðsynlegs húsbúnaðar, áhalda og lækningatækja til sjúkrahúsa og sjúkraskýla.“ - En 40% er lágmarkið, sem ríkissjóður greiðir hverju sjúkrahúsi í byggingarstyrk. Ég vil því vænta þess, að hv. alþm. geti fallizt á, að hér sé fullt réttlætismál og engum gert misjafnt undir höfði. Hitt veit ég, að hv. þm. eru sammála um, að nauðsynin til þess að koma þessum tækjum í sjúkrahúsin er svo mikil, að það er raunverulega mjög einkennilegt, að það skuli ekki hafa fyrir löngu verið ákveðið, að ríkissjóður stuðlaði að kaupum á þeim engu síður en að byggingu húsanna. Meðal annars í baráttunni gegn berklaveikinni er það stórkostlegur þáttur að geta haft í hverju sjúkraskýli ljóslækningatæki eða lýsingatæki til þess á frumstiginu að geta jafnan fylgzt með því, hvaða sjúklingar eru í hverju héraði og hvort þeir eru smitberar eða ekki. Ég vil því vænta þess, að þessi till. verði samþ. nú við þessa umr.



Herra forseti. Eftir það, sem fram kom hérna í gær, höfum við í n., sérstaklega þm. Seyðf., haft samband við prófessor Ólaf Lárusson og menn úr lagadeildinni og reynt að finna form. sem félli mönnum betur að skapi, en næði þó a.m.k. nokkurn veginn því, sem til væri ætlazt. Og eftir þær umr. og eftir þeirra ábendingu höfum við samið 1. gr. um. Þetta var nú gert fyrst í morgun. Því liggur hún hér fyrir bara skrifleg, en - með leyfi hæstv. forseta - hljóðar hún nú þannig: „Þrátt fyrir ákvæði 4. gr. laganna er bændum rétt og heimilt að veðsetja bönkum og sparisjóðum að sjálfsvörzluveði einu nafni tiltekna flokka búfjár síns til tryggingar rekstrarlánum, sem veitt eru til ekki lengri tíma en eins árs í senn, og gengur það veð fyrir öðrum síðari veðsetningum búfjár og einstakra gripa.“ Breytingin, sem er orðin á þessu frá því, sem það var í gær, er í fyrsta lagi sú, að fóðrinu er sleppt. Það er hugsað þannig, að þegar afurðirnar eru lagðar inn að haustinu, - og þetta er helzt fyrir sauðfjárbú, sem þarf á þessu að halda, - þá komi um leið greiðsla upp í lánið, og þó að það hafi verið tekið til lengri tíma, þá sé ekki þörf á að hafa veðsetningu í fóðurforða fyrir veturinn, þess vegna sé óhætt að sleppa því. Þar að auki verður að líta svo á, að sá hópur búfjárins, sem þeir hafa sett að veði, noti það fóður, sem til er á heimilinu, jafnt við hitt, sem ekki væri veðsett, svo að það gangi jafnt yfir, og væri varla hægt að banna að gripa til veðsetta fóðursins handa hinum, ef ekki væri nægt fóður á heimilinu handa öllu, sem þar væri, eftir þeim reglum, sem almennt gilda um forðagæzlu og að hreppsnefndirnar geti tekið hey af mönnum, sem hafa aflögu hey, handa öðrum, sem vantar það. Þessi breyt. er þess vegna ekki stórvægileg. Hin er stórvægilegri, og ég er meira í vafa með hana, en þó var fallizt á það núna að sleppa afurðum búfjárins, gangandi út frá því, að þegar búféð sjálft sé að tryggingu, þá séu það fyrst og fremst afurðirnar af því, sem ætlað er að koma og komi til að borga veðlánið, og þess vegna sé ekki þörf á því að hafa afurðirnar með. Ég hafði hugsað mér, að menn gætu valið um, hvort þeir vildu heldur veðsetja væntanlegar afurðir af búfénu fyrir láninu eða búféð sjálft. En þótt það fari svona á stað þetta fyrsta ár, þá er hægt að laga það á næsta þingi, og ég vil gjarnan leggja hönd að því með þeim, sem þá koma til með að eiga við það, - og vænti ég, að það vilji nú reyndar allir vinna að því. Við leggjum þess vegna til, að þessi brtt. okkar sé samþ., en þar sem hún er skrifleg, þá mun þurfa að fá fyrir henni tvöföld afbrigði, en ég held, að það sé svo ljóst, að um breytingarnar, sem við gerum með þessu, þurfi ekki meiri umr., til þess að menn skilji alveg, hvað um er að ræða.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt brtt. við frv. Hún hljóðar svo: „1. gr. orðist svo: Aftan við lögin komi ný gr., svo hljóðandi: Þrátt fyrir ákvæði 4. gr. laganna er bændum rétt og heimilt að veðsetja bönkum og sparisjóðum að sjálfsvörzluveði einu nafni tiltekna flokka búfjár síns til tryggingar rekstrarlánum, sem veitt eru til ekki lengri tíma en eins árs í senn, og gengur það veð fyrir öðrum síðari veðsetningum búfjár og einstakra gripa.“



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. þm. Barð. og hv. 1. þm. N-M. flutt hér brtt. á þskj. 725. Ég mun ekki ræða þetta mál almennt. Það hafa þegar farið fram um það, bæði fyrr og síðar, allmiklar og ýtarlegar umr. hér á hv. Alþingi. En ég vil aðeins með örfáum orðum gera grein fyrir þessari brtt. Brtt. felur það í sér, og í rauninni það eitt, að í stað þeirra bráðabirgðaákvæða, sem samþ. voru inn í frv. á síðasta fundi þessarar hv. d., komi það, að lögin taki gildi 1. ágúst 1953. Ég lít svo á, að bráðabirgðaákvæði það, sem ég hef áður vikið að, sé vægast sagt mjög vafasamt. Í fyrsta lagi hlýtur það alltaf mjög að orka tvímælis, þegar fjárlög hafa verið samþ., að samþykkja þá lög, sem fela í sér meiri og minni útgjöld fyrir ríkissjóð, útgjöld, sem ekki hefur verið gert ráð fyrir í fjárlögum. Þetta ætti í rauninni aldrei að eiga sér stað og er a. m. k. alltaf mjög hæpið. Hér við bætist svo það, að eins og hv. alþm. öllum hlýtur að vera ljóst, þá var afgreiðsla fjárlaganna nú þannig, að það er kannske síður en oft áður hægt að leyfa sér þetta. Ég fæ ekki betur séð, en bráðabirgðaákvæðið gæti leitt til þess, að ríkissjóður þyrfti að greiða verðjöfnunargjald um óákveðinn tíma. Mér skilst, að ef kaup- og kjarasamningarnir frá í vetur yrðu framlengdir í vor, þá framlengdist bráðabirgðaákvæðið líka af sjálfu sér. Það er svo í annan stað ákaflega hæpið að miða gildistöku löggjafar við niðurfellingu tiltekinna samninga, hvers konar samninga sem þar væri um að ræða, enda ætla ég, að það sé venja, að l. segi alveg ákveðið til um það, hvenær þau taki gildi, eða a. m. k. vitni ekki í svona hluti um gildistöku. Það er óhætt að fullyrða, að fram hefur komið alveg ótvíræður þingvilji fyrir verðjöfnun á olíum og benzíni án þess að greiða mismuninn úr ríkissjóði. Um það bera vitni bæði þær atkvgr., sem fram hafa farið um málið fyrr og síðar, og einnig umr. En svo kemur fram núna allt í einu á þessu stigi málsins ótti nokkurra hv. þm. um það, að l., ef samþykkt yrðu, kynnu að brjóta í bága við kjarasamningana. Á þetta gátu sumir hv. þm. að vísu ekki fallizt, eins og atkvgr. í gær bar með sér, hvorki við, sem flytjum þessa brtt., né heldur nokkrir aðrir hv. dm. En við flm. till. viljum þó gjarnan koma til móts við aðra stuðningsmenn verðjöfnunarinnar með því að breyta 6. gr. l. þannig, að gildistöku l, seinki til 1. ágúst. Hitt virðist í alla staði óeðlilegt, að láta ríkið grípa inn í þetta mál á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í bráðabirgðaákvæðinu, fyrir fáa mánuði eða kannske óákveðinn tíma, þegar það er ekki hugsað sem framtíðarlausn á málinu, að ríkið borgi mismuninn. - Ég hef sýnt fram á það, að ef fresta á framkvæmd þessara l., þá er eðlilegra að gera það á þann hátt, sem brtt. okkar felur í sér, með því að tiltaka ákveðinn dag, og ég vænti þess, að allir, sem í alvöru vilja stuðla að því að koma á verðjöfnun á olíu og benzíni, geti fallizt á þessa till.



Herra forseti. Ég bið afsökunar á því, ef ég hef orðið til að tefja fundinn, sem ég ætlaði mér ekki, - ég þurfti að láta hreinrita brtt., sem ég var með í þessu mikla máli. Ég hef bent á það áður, að þetta frv. eins og það liggur fyrir, að ákaflega þýðingarmikið mál, það er hluti af mjög víðtækum ráðstöfunum, sem verður að gera allar í heild, ef þær eiga ekki að verða fullkomið ranglæti. Ég hef einnig sýnt fram á það, að þó að hér væri aðeins tekinn lítill hluti af þessu þýðingarmikla máli, þá er það gert með þeim hætti, að því hlýtur að verða samfara ákaflega mikil skriffinnska og nýtt skrifstofubákn, sem ég hef haldið fram, án þess að hægt væri að hrekja, að væri helzt jafnandi til skömmtunarskrifstofunnar sælu, þannig að menn eru hér að ráðast í mikinn kostnað án þess að hafa athugað til hlítar, hvað fæst í aðra hönd. Sérstaklega geri ég ráð fyrir, að það hljóti að vera ákaflega umfangsmikið og erfitt í framkvæmd, ef í raun og veru á að hafa verðjöfnun á hverjum einasta benzíntank á landinu. Það er gefinn hlutur, að það hlýtur að kosta ákaflega misjafnt að koma benzíninu á hverja einustu afgreiðslustöð, og ef þetta á að reiknast út og jafnast til hlítar, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, þá skilst mér, að það sé í raun og veru óvinnandi verk, ef það á að gera með samvizkusemi og án þess að handahóf og tilviljun ráði. Hins vegar er því haldið fram af útvegsmönnum, að það sé mjög mikilsvert fyrir þá að fá þetta frv. samþ. nú, vegna þess að verð á fiski sé jafnt hvar sem er á landinu, en útgerðarkostnaður misjafn, eins og komi fram í því, að þeir verði að borga hærra verð á olíum úti um land heldur en hér sé borgað. Ég hef að vísu sýnt fram á, að þetta er ekki rétt nema að litlu leyti, vegna þess að t. d. kaupgjald er hærra hér í Reykjavík, en víðast hvar úti um land, einmitt á bátunum, en til viðbótar kemur það, að það er vitað, að kostnaður af húsum og mannvirkjum, sem þarf til útgerðarinnar, er ákaflega misjafn. Nú finnst mér þó sök sér að taka þetta mál á þann veg, að þetta geti orðið útvegsmönnum að gagni, en athuga hina hlið málsins varðandi verðjöfnun á benzíni betur til næsta þings og sjá, hvort hægt er að finna einhverja heppilegri lausn á því máli. Ég flyt því hér brtt. um það, að þetta frv. eigi einungis við um gasolíu og brennsluolíu af því, sem upphaflega var tekið til í frv., og að frv. verði breytt til samræmis við það. Ég legg til, með leyfi hæstv. forseta, að 1. gr. orðist svo: „Söluverð á gasolíu og brennsluolíu skal vera hið sama á öllum stöðum á landinu, þar sem tankskip geta landað olíunni í birgðageyma. Enn fremur skal það verð gilda fyrir fiskiskip í þeim verstöðvum, sem hafa ekki enn aðstöðu til að taka á móti olíu úr tankskipi.“ Öðrum greinum frv. verði svo breytt til samræmis við þetta, þannig að 3 af brtt. mínum og raunar 4, ef fyrirsögn er talin með, eru bein afleiðing af þessari fyrstu brtt. En til viðbótar legg ég svo til, að 5. gr. orðist eins og segir, ef ég má lesa þetta upp, með leyfi hæstv. forseta: .,Ríkisstjórnin skal tafarlaust láta rannsaka kostnað útvegsmanna í öllum verstöðvum landsins vegna nota þeirra af húsum og öðrum mannvirkjum í þágu útgerðarinnar. Ef það sannast, að kostnaður þessi sé ójafn að tiltölu, skal viðskmrn. setja ákvæði um jöfnun hans, og skulu þau byggð á sömu meginreglum og settar eru í 1.–4. gr. laga þessara.“ Ég legg sem sagt til, að það sé haldið lengra áfram á þeirri braut, sem frv. gerir ráð fyrir, að það sé ekki látið staðar numið varðandi olíuna eina, heldur tekinn inn í til jöfnunar einnig sá kostnaður, sem menn hafa vegna afnota af húsum og öðrum mannvirkjum og þá sé settur upp sams konar verðjöfnunarsjóður í þessum efnum eins og ætlunin er að setja upp varðandi olíuna. Ég játa, að það væri eðlilegt að taka hér inn ýmsa fleiri liði, eins og mannakaup og ýmiss konar aðrar nauðsynjar, en sökum þess, að þetta frv. er rekið hér áfram með óvenjulegri og óskiljanlegri hörku á síðustu dögum þingsins, þá hefur mér ekki unnizt tími til þess að gera brtt. eins víðtækar og ég hefði talið þörf á. En ég vil þó telja eðlilegt, að þar sem hér eru komnar veigamiklar brtt. fram, þá gefist mönnum nokkurt færi á að athuga það, og mundi leggja til, að hv. n. tæki málið enn til íhugunar um það, hvort henni sýnist ekki greinilegt, að þessar breyt. séu til bóta, eða færi þá rök á móti þeim, ef henni sýnist ástæða til þess, og ef til vill, ef þessar brtt. eru ekki taldar ganga nógu langt, þá verði fleiri atriði tekin inn í þetta frv. En að taka aðeins eitt atriði, eins og gert er í frv. upphaflega, leiðir til slíks ójafnaðar og ranglætis, að hv. Alþ. getur ekki verið þekkt fyrir slíka afgreiðslu á jafn veigamiklu máli. Út af þeirri furðulegu brtt., sem nokkrir stuðningsmenn frv. hafa komið fram með, get ég ekki sagt annað en það, að hún er ákaflega merkileg frá sjónarmiði stuðningsmannanna. Auðvitað getur það legið nærri, að við, sem erum frv. andvígir, getum verið þeirri brtt. sammála, að frv. nái fram að ganga sem allra síðast, og þess vegna hef ég sizt á móti því að samþ. það, að frv. gangi ekki í gildi fyrr en 1. ágúst 1953, jafnvel þótt ekki væri fyrr en 1. ágúst 1957, ef í það færi. Ég get ákaflega vel fellt mig við slíkar brtt. En varðandi meginhugsunina að tengja þetta við bráðabirgðaákvæðið og halda, að það leysi eitthvað þann vanda, sem leystur er með bráðabirgðaákvæðinu, þá er það auðvitað alger misskilningur. Með brtt., eins og hún er flutt af hv. flm. hennar nú, er beinlínis verið að ýta undir það, að vinnuófriður hefjist hér aftur í landinu. Þeir eru að hvetja til þess, að samningunum, sem náðust með svo miklum erfiðleikum nú rétt fyrir jól, verði sagt upp í vor, vegna þess að þetta nýja ranglæti eigi að koma til og umturna þeim ráðagerðum, sem samningarnir hvíldu á. Og ég verð að segja, að jafnvel þó að þessum mönnum þyki mikið um það vert að geta skattlagt Reykvíkinga og íbúa kringum Faxaflóa sínum umbjóðendum til hags, þá ofbýður mér sú ákefð að vilja vinna það til að ýta undir það, að hér hefjist á ný slíkt vinnustríð, slík allsherjar ógæfa fyrir þjóðfélagið eins og tókst að afstýra með samkomulaginu, sem gert var rétt fyrir jólin. En þeirra tillaga miðar einmitt að slíkum aðförum. Þess vegna get ég ekki annað en látið uppi mjög megna undrun mína yfir því, að slík till. skuli yfirleitt geta fæðzt í hugum manna, hvað þá heldur að svo mætir menn skuli leggja nafn sitt við að flytja hana. En eins og ég segi, ég vil leggja þessar brtt. hér fram og mundi verða mjög ásáttur með það, að hv. n. vildi taka þær til íhugunar, þannig að betri tími gæfist fyrir d. til að skoða málið í ljósi þeirra nýju till., bæði frá hv. þremenningum og mér, sem nú eru komnar fram.

Forseti (BSt): Út af ummælum hæstv. ráðh. um það, að þetta frv. sé rekið hér áfram með ofurkappi, vil ég geta þess, að ég get ekki tekið slíkt til mín. Hér er frv. á dagskrá afbrigðalaust, og ég sé ekki, að það hafi verið rekið neitt óeðlilega áfram frá minni hendi. Oftar en einu sinni hefur þetta mál verið tekið af dagskrá samkv. ósk.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. sagði hér áðan, að þetta frv. væri rekið hér með óeðlilegri og óskiljanlegri hörku. Hann fékk nú ekki samþykki hæstv. forseta fyrir því. Sannleikurinn er sá, að þetta frv. hefur verið rekið óeðlilega slælega í gegnum Alþ. En það hefur líka verið fylgt fullkomlega öllum lýðræðisreglum, og einmitt rök hæstv. ráðh. fyrir þessu máli hafa öll hnigið að því sama eins og rök hans fyrir meðferð málsins hér í þessari hv. d. Það er hnigið að því að þvæla málið hér, alveg þvert ofan í það, sem hann sjálfur raunverulega vill, því að hann vill ekkert af þessu, sem hann hér hefur óskað eftir að verði samþykkt og hann ber fram. Ég er alveg hárviss um það, að þegar frv. kemur til atkvæða, þá muni hann greiða atkv. á móti frv., þó að hann sé búinn að koma inn sínum brtt., sem honum þótti alveg nauðsynlegt að koma fram við frv. Haun mun alveg eins greiða atkvæði á móti frv., þó að þær till. verði samþ., sem hann ber fram nú, og sýnir það, að það vakir allt annað fyrir honum heldur en að koma frv. í eðlilegt horf. Það vakir fyrir honum fyrst og fremst að koma frv. fyrir kattarnef, og hann veit, að málið sjálft hefur svo mikið fylgi hér í þinginu, að því verður ekki vikið frá nema með einhverjum slíkum bolabrögðum. Þingræðislegt er það nú ekki, og sanngjarnt er það ekki heldur gagnvart hv. meiri hl. Alþ. eða gagnvart þeim mikla hluta þjóðarinnar, sem óskar eftir að þetta mál verði afgreitt á þann hátt, sem þar var borið fram. En ég skal þá gera nokkrar athugasemdir hér við það, sem hæstv. ráðh. hélt fram, vegna þess að mér skilst nú, að hann hafi ekkert á móti því, að nokkrar umr. fari enn þá fram um þetta frv., ef það mætti tefja það. Hins vegar hygg ég, að það sé svo mikið fylgi fyrir frv., að þingi verði nú tæplega slitið, fyrr en efnislega er búið að afgreiða þetta mál á einhvern hátt. Svo margir menn standa hér á bak við frv. Hæstv. ráðh. hefur hvað eftir annað sagt það hér, að þetta frv. skapaði skrifstofubákn, en hann hefur bara ekki fært fyrir þessu nein rök, því að sú hugsun hans, að það þurfi að skrá niður hvern smátank úti á landi í sambandi við benzinafgrelðsluna, er hreinasta fjarstæða, og slík hugsun getur ekki skapazt hjá neinum manni nema þeim, sem er orðinn svo flæktur inn í skrifstofustarf, að ekkert má gera hér í þessu landi nema í gegnum skrifstofur. Sannleikurinn er sá, að það er langeinfaldast og hægast og eðlilegast, að félögin finni það út sjálf, hve miklu magni hefur verið dreift um landið af benzíni eða olíu í tonnatali og hve mikill hluti það er af heildarsölunni, og ákveði svo sjálf hjá sér hér í Reykjavík, hvað mikið gjald þarf að setja á til þess að standa undir þeim kostnaði, sem þetta hefur í för með sér. Það er allt skrifstofubáknið, og mundu þau geta gert það allt saman á sínum eigin kontor, enda er það tekið fram í l., að ef ágóði verður af þessari starfsemi, þ. e. a. s., að allt verðjöfnunargjaldið verði ekki notað, þá skuli það ganga áframhaldandi til næsta árs. Það er einmitt hugsað, að svona skuli vera farið með þetta mál. En svo kemur okkar ágæti hæstv. dómsmrh. og ætlar hvað eftir annað að telja okkur trú um, að hér þurfi álíka óvinsælt skrifstofubákn eins og skömmtunarskrifstofuna, af því að það er óvinsælasta skrifstofan, sem nokkru sinni hefur verið hér í landinu.

Hún hefur ekki verið lögð niður enn.

Hefur ekki verið lögð niður enn? Það getur vel verið. Hún er jafnóvinsæl fyrir því. - Nei, hér er nú um hreinar fullyrðingar að ræða, en ekki nein rök. Þá sagði hæstv. ráðh., að fólk væri hér miklu dýrara, en annars staðar í öðrum verstöðvum. Ég veit nú ekki betur en að tryggingin fyrir hlutum sjómanna sé nú orðin nokkurn veginn jöfn um allt land, auk þess sem hæstv. ráðh. vill aldrei viðurkenna þær staðreyndir, að þetta mál snertir engu síður aðra menn en þá, sem hafa með útveg að gera. Benzínið m. a. snertir öll flutningatæki á landinu, og olían snertir miklu meira en bátaútveginn, hún snertir allan almenning í landinu, eins og ég hef tekið fram hér áður. Þess vegna er alveg óþarfi að vera að hamra á því, vð hér sé eingöngu um útvegsmál að ræða, því að það er sannarlega ekki síður hagsmunamál þeirra manna, sem búa úti í dreifbýlinu, og m. a. þeirra manna, sem árum saman hafa orðið að sæta fullkomnu ranglæti frá Reykjavík í sambandi við raforkumálin og frá þeim mönnum, sem hafa rekið þau hér með harðneskju og með miklu meiri óskiljanlegri hörku, heldur en þetta mál hefur verið rekið, þar sem tugir milljóna, hundrað milljónir eru teknar til þess að skapa ódýra orku fyrir þá menn, sem hér búa, á meðan þessir sömu menn eru að níðast á mönnum úti á landinu um að verða að nota olíu til að framleiða orkuna, sem enn er miklu dýrari, en hér. Hvar er þá réttlætið, sem hæstv. dómsmrh. er að tala um? Hann var að tala um, að það þyrfti að láta rannsaka kostnað við hús og annan aðbúnað úti á landinu í verstöðvunum og bera það á sama tíma við húsakynni hér í kringum Faxaflóa, og verðlagið í þessum húsum á báðum stöðunum. Ég vil nú spyrja: Vill þá ekki hæstv. ráðh. láta rannsaka eitthvað meira? Vill hann þá ekki líka láta rannsaka meðalhlut fiskimannanna úti á landinu og hér við Faxaflóa? Það liggja nú fyrir allmiklar rannsóknir í því máli, og það mætti kannske setja upp eina skömmtunarskrifstofu til að rannsaka það frekar, en gert hefur verið. En sannleikurinn er sá, að meðalhlutur manna úti á landinu, sem verða að búa við dýrari olíu, dýrari veiðarfæri, dýrari báta og jafndýrt fólk, er miklu smærri, en hér við Faxaflóa. Það er m. a. af því, að fólk úti á landinu fær ekki nema brot af þeirri þjónustu, sem veitt er Faxaflóa í sambandi við landhelgisgæzluna á hverju ári. En eftir að búið er að taka meginhlutann af flotanum, beztu skipin og stærstu skipin og langflest skipin, til þess að passa upp á veiðarfæri og veiðisvæðin hér við Faxaflóa og við Vestmannaeyjar, þá er þessi þjónusta ekki veitt þeim mönnum, sem verða að fiska á öðrum svæðum og verða að þola það, að þeirra veiðarfæri séu hirt af veiðiþjófum þeim til stórtjóns. Og ofan á það verða þeir að þola miklu dýrari olíu, það ranglæti, sem þessir menn vilja nú viðhalda í þessu máli, svo að það verður sannarlega meira en húsakynnin, sem þarf að rannsaka í þessu máli, ef á að fara inn á slíkt. Og þá er bezt að taka um leið og rannsaka, hvað þessir menn þurfa að greiða miklu meira fyrir rafmagnið og fyrir þá orku, sem þeir nota í sambandi við fiskiðjuverin, á meðan Reykvíkingar og þeir, sem eru hér við Faxaflóa, geta fengið í fyrsta lagi rafmagnið miklu ódýrara, í öðru lagi milljónir úr ríkissjóði til þess að standa undir rekstrartapi raforkuveranna og raforkuveltnanna, þar til þær fara að bera sig, gæði, sem neitað er um þessum mönnum úti á landinu árum saman og áratugum saman. Það er sannarlega ýmislegt fleira, sem þarf að rannsaka í þessu máli. - Og hvað er svo m. a. um gróðann á Þyrli, skipi ríkisins, sem tekur á aðra milljón í hreinan gróða við að flytja olíuna út á landið og tekur þetta sem sérstakan skatt af fólkinu úti á landinu? Vill ekki hæstv. ráðh., úr því að honum er umhugað um að koma fram svona miklum breytingum á frv., koma með brtt. um það, að þessum gróða skuli skipt upp á milli þessara manna? Að minnsta kosti hefði verið eðlilegra að setja inn í frv., að sá gróði, sem unnizt hefur á þessu undanfarin ár, skyldi standa undir dreifingarkostnaðinum, á meðan samningarnir standa við verkalýðinn. Í því var þó einhver sanngirni, en það munu vera, að ég hygg, um 4 eða 5 millj., sem ríkissjóður hefur þannig ranglega tekið af fátækum mönnum, sem búa úti á ströndinni og verða að greiða dýrara olíuverð. Og af hverju er þessu svo haldið uppi svona nú? Jú, vegna þess, eftir því sem hefur verið upplýst hjá okkur í fjvn., að olíufélögin sjálf halda því fram, að Þyrill, sem þénar milljónir á ári í olíuflutningunum, sé heinlínis að drepa þeirra flutningatæki, sem dreifa olíunni, og þess vegna sé nauðsynlegt að fara miklu hærra með olíuflutningana heldur en þeir eru nú. Hæstv. ráðh. tók að sér hér um daginn að verja gróða olíufélaganna og sagði, að það hefði sýnt sig með gögnum, sem hefðu verið lögð hér fram, að þau gætu á engan hátt tekið á sig meiri kostnað undir neinum kringumstæðum, þeirra hagur væri svo bágur, að það væri ómögulegt að leggja þar á nokkurn pinkil. En fyrir okkur í fjvn. lágu nýlega gögn um það, að eitt olíufélag hér gat boðið 176 þús. kr. lægra verð á olíu til ríkisstofnana heldur en það er selt almenningi. Það var ekki fátæktin þar. Að vísu hefur þetta sama félag nú síðan tekið óleyfilega, eftir því sem dómur hefur fallið um, nokkrar milljónir í sinn vasa. Og væri þá ekki rétt fyrir hæstv. dómsmrh. að benda á það fé fyrst og fremst til að standa undir þessum dreifingarkostnaði heldur en að vera að leggja hann á ríkissjóðinn eða láta hann enn vera á fátækum útgerðarmönnum og öðrum, sem búa úti á landinu. Og svo vildi ég gjarnan spyrja enn og vænti þess, að ráðh. svari því heldur en að vera að endurtaka sífellt staðlausa stafi um skrifstofubákn og annað, sem engin rök hefur við að styðjast: Hvernig fara aðrar þjóðir að í þessu máli? Hafa þær ekki stórkostleg skrifstofubákn með milljónaútgjöldum til þess að koma réttlætinu á í þessum málum? Mér er kunnugt um, og það hefur ekki verið hrakið, að í hverju og einu einasta landi, sem ég hef komið í og þekki, er benzínverð nákvæmlega það sama, hvort sem maður tekur það í einum stað niðri á ströndinni eða uppi á fjöllum. Hvernig fara þeir að? Vill ekki hæstv. ráðh. láta rannsaka það og athuga, áður en hann fullyrðir margsinnis hér, að hér sé um svo mikið skrifstofubákn að ræða, að það eitt hljóti að tefja fyrir og verði að tefja fyrir framgangi þessa máls? Mér er fullkunnugt um það líka, og hygg ég, að ég hafi ekki farið um færri lönd eða dvalið þar skemmri tíma, en hæstv. dómsmrh., að engin af þessum löndum selja olíu heldur með mismunandi verði, heldur alls staðar með sama verði í löndunum. Það er engum erfiðleikum bundið. Það þarf ekkert skrifstofubákn. En sannleikurinn er sá, að þessi lönd eiga bara engan dómsmrh., sem vill berjast gegn réttlætinu í þessu máli, eins og dómsmrh. hér gerir. Það er kjarni málsins. Hæstv. ráðh. sagði, að hann undraðist mjög, hvernig við þremenningarnir skyldum láta okkur detta í hug að bera fram þá breytingu, sem við bárum fram hér á þskj. 725. Að vísu var hann mjög kampakátur yfir a-liðnum, og má þá vænta þess, að hann samþykki bann, þar sem hann sagði, að hann óskaði mjög eftir, að frestað yrði því, að þessi lög taki gildi, helzt þar til 1957, eins og hann gat um, og vænti ég þá, að sú yfirlýsing, sem hann gaf hér áðan um, að hann gæti verið sammála þeim hluta till., standi a. m. k. fram yfir atkvæðagreiðsluna, svo að hann greiði atkvæði fyrri lið till. Það getur því ekki verið nein goðgá frá okkar þremenningunum að bera þá till. fram, sem hæstv. dómsmrh. hefur sjálfur lýst yfir að sé mjög til bóta, og ekki getur það verið mjög til þess að spilla friðnum í landinu. Þá er það b-liðurinn, að ákvæði til bráðabirgða falli niður. Ég sé nú ekki með mínu bezta viti, hvernig það getur spillt vinnufrið í landinu, þó að það ófremdarákvæði væri þurrkað út, sem raunverulega er ekki einasta flm. til skammar, heldur einnig til skammar þessari hv. d., að það var nokkurn tíma samþykkt, því að það er svo frámunalegt, að ég skil ekki, að jafngóður og glöggur maður eins og hæstv. dómsmrh. skyldi geta lagt nafn sitt og virðingu við að samþykkja slíkt ákvæði sem hér um ræðir, enda er ég hárviss um, eins og ég talaði um áðan, að hann verður aldrei með að samþykkja frv. með slíku ákvæði aftan í. Samningurinn er útrunninn 1. júní, og að vísu er hann uppsegjanlegur með eins mánaðar fyrirvara, en mér þætti einkennilegt, ef það yrði til þess að segja upp þessum samningi, að samþ. væri að fella niður ákvæðið til bráðabirgða, sem er í fullu ósamræmi við hagsmuni landsmanna annars vegar og við það, sem þessir hv. menn sjálfir vilja. Hvað ætti það að vera, sem gæti orsakað að segja samningnum upp, þó að þetta ákvæði félli í burtu? Það ætti þá að vera það, að þessi lög eiga að taka gildi tveimur mánuðum síðar til hagsbóta fyrir þorra af fólkinu í landinu. Ég veit ekki, hvaða aðilar það yrðu, sem kæmu fram til þess að krefjast þess að segja upp samningi, svo að fólkinu liði verr í þessu landi heldur en því líður í dag, því að áreiðanlega líður fólkinu betur og hagsmunum þess er betur borgið og atvinnu þess úti á landinu er betur borgið, ef lögin eru samþykkt, heldur en ef þau eru felld. Það þættu ákaflega einkennileg rök, ef það kæmi einhvers staðar annars staðar frá en frá hæstv. dómsmrh. í sambandi við þetta frv. Annars sýnir það sig glöggt á síðari till. hæstv. ráðh., að fyrir honum vakir ekkert annað í þessu máli heldur en að reyna að þvæla málið eins og hægt er, ekki til þess að fá það samþykkt með þeim brtt., sem hann er að reyna að telja hv. alþm. hér trú um, að séu til bóta fyrir frv., heldur til þess að skemma sjálft málið svo mikið, að jafnvel þeir menn, sem vilja samþykkja frv. og berjast fyrir að fá það til hagsbóta fyrir þjóðina, geti ekki komið nálægt því. Ég þekki þessar aðferðir, en þær eru engum til sóma, þær eru engum þm. til sóma, þær eru sízt af öllu hæstv. ráðh. til sóma. Ef meiri hl. alþm. er með ákveðnu máli og að ég nú ekki tali um þegar það er með góðu máli, eins og hér er um að ræða, máli, sem horfir til þjóðþrifa og hjálpar í örðugleikunum í sambandi við framleiðsluna, þá er það alveg óverjandi, að sú aðferð skuli vera notuð, sem hér er verið að beita í sambandi við þetta mál, og þess vegna vænti ég, að hv. alþm. felli þessar brtt., sem hæstv. forseti hefur lýst og ekki eru til neins annars, en til þess að torvelda framkvæmd málsins eða að fá málið drepið, og að þeir samþykki ekki einasta a-lið á till. 725, sem hæstv. dómsmrh. hefur nú lýst yfir að hann muni fylgja, heldur einnig b-liðinn, því að við það mundi þetta mál aftur fá sinn eðlilega svip og ákvæðin verða til stórkostlegra hagsmuna fyrir landsfólkið.



Herra forseti. Ræða hv. þm. Barð. sannaði mjög ljóslega það, sem ég hef sagt, að það eru mörg atriði, sem eru mjög óupplýst í þessu máli enn þá, og þess vegna þarfnast frv. miklu nánari athugunar, en það hefur enn þá fengið. Það er að vísu svo, að bæði hæstv. forseti og hv. þm. Barð. mæla því mjög á mót, að þetta frv. sé rekið hér áfram af óeðlilegri hörku og hraða. Ég vitna einungis til ummæla eins af hv. nm., hv. 4. landsk. þm., sem lýsti yfir því hér í þd. fyrir helgina, að málið hefði verið afgreitt með þeim hætti í n., að það hefði verið á hlaupum, það hefði ekki fengizt reglulegur nefndarfundur um málið, enn þá síður íhugun þess mikla vanda, sem hér er um að ræða, heldur hefðu menn á hlaupum hitzt og samið nál., sem að vísu ganga nú mjög á við og dreif. Við vitum það hins vegar, að ætlunin er sú, að nm. íhugi mál af skynsemd og í næði, a. m. k. tylli sér niður, á meðan þeir eru að athuga þau mál, sem þeim eru fengin til umsagnar, en við höfum yfirlýsingu eins nefndarmanns, sem ekki hefur verið á móti mælt, því síður hnekkt, um það, að þessi sjálfsagða aðferð hafi ekki fengizt um þetta mál. Hv. nm., sem eru frv. fylgjandi, taka ekki heldur undir það að fá til íhugunar þær brtt., sem ég hef hér borið fram. Ef þeim væri í mun að athuga þetta mál, en ekki beita ofurvaldi á þingi til þess að knýja það í gegn, þá mundu þeir vitanlega taka sér þótt ekki væri nema stutta stund til þess að lesa sjálfir yfir þær brtt., sem hér hefur verið lýst og greinilega kom fram af ummælum hv. þm. Barð. a. m. k., að hann hafði alls ekki gert sér neina grein fyrir, hvað í fólst. Hann bar líka fram ýmsar spurningar og spurði réttilega um það, alveg á sama veg eins og ég: Ef á að setja löggjöf um þetta, þetta, þetta og þetta, þarf þá ekki að setja löggjöf um önnur atriði til viðbótar? Það er einmitt alveg nákvæmlega það sama, sem ég hef verið að halda hér fram í d. í dag og undanfarna daga, að hér er tekinn aðeins einn lítill angi af stóru máli, borið fram frv. um lausn á þeim litla hluta málsins, en sjálf meginatriðin látin óleyst og án þess að afstaða sé tekin til þeirra. Það er slík afgreiðsla, sem ég tel Alþ. vera með öllu ósæmandi, og þess vegna hef ég með mínum ummælum reynt að stuðla að því, að málið væri athugað frá fleiri hliðum og gaumgæfilegar, en þessir hv. þm. virðast vilja gefa sér tíma til. Hv. þm. Barð. hélt því mjög eindregið fram, að það ætti ekki að setja upp neitt skrifstofubákn hér samkvæmt þessu frv., heldur væri í lófa lagið fyrir olíufélögin sjálf að taka að sér þá verðjöfnun, sem hér um ræðir, en samkv. frv. eiga olíufélögin alls ekki að hafa þessa verðjöfnun með höndum. Hv. þm. vakti athygli á þessu sama atriði, - ég hygg, að það hafi verið annaðhvort á föstudag eða laugardag s. l. Ég benti þá á, að ef hann vildi fylgja þessu eftir, ætti hann að breyta frv. til samræmis við þetta, og það þyrfti einmitt að íhuga málið sérstaklega út frá því sjónarmiði. Hann hefur ekki fengizt til þess. Um daginn gerði hann sér grein fyrir, að þetta, sem hann vill og telur eðlilegt, felst ekki í frv. Nú, þegar komið er fram á þriðjudag, segir hann, að þetta sé vel hægt samkvæmt frv., að félögin eigi sjálf að taka þetta að sér og það þurfi ekkert skrifstofubákn til þess að annast þetta. En hvað segir frv. sjálft, með leyfi hæstv. forseta? Í 2. gr. segir: „Greiða skal verðjöfnunargjald af olíu og benzíni, sem keypt er til landsins. Gjald þetta ákveður viðskmrn. fyrir missiri í senn, og sé upphæð þess við það miðuð, að gjaldið nægi til að greiða flutningskostnað á því magni af olíu og benzíni, sem þarf að flytja frá innflutningsstöðum til annarra útsölustaða, svo að fullnægt verði eftirspurn eftir þessum vörum hvar sem er á landinu. Verðjöfnunargjaldið reiknast af seldu magni af olíu og benzíni, og skulu olíufélögin og innflytjendur greiða gjaldið til viðskmrn. ársfjórðungslega.“ Þarna er sem sagt um það að ræða, að innflytjendurnir, olíufélögin, eiga að gjalda tiltekinn skatt af höndum til ákveðinna ríkisstofnana, til viðskmrn. Þetta er ekkert annað en sérstök skattheimta, sem alls ekki lendir á olíufélögunum, heldur á neytendunum, og síðan segir í 3. gr., hvernig eigi að fara með: „Verðjöfnunargjald samkv. 2. gr. skal leggjast í verðjöfnunarsjóð. Úr verðjöfnunarsjóði skal greiða flutningskostnað á olíu og benzíni frá innflutningsstöðum til annarra útsölustaða. Viðskmrn. annast greiðslur úr sjóðnum eftir reglum, er það setur með reglugerð.“ Og það er ekki svo einu sinni, að viðskmrn., sem á nú að taka við fénu, eigi að geyma það, enn síður olíufélögin, eins og hv. þm. sagði. Nei, samkv. seinni málsgr. 3. gr. skal þetta fé, sem á hverjum tíma er í verðjöfnunarsjóði, ávaxtað í banka á sérstökum reikningi. Og í 4. gr. segir enn fremur um þetta: „Nú verður afgangur í verðjöfnunarsjóði í árslok, og skal hann þá yfirfærast til næsta árs. Ef tekjur sjóðsins eitthvert ár hrökkva ekki fyrir öllum gjöldum samkv. 3. gr., skal greiða það, sem á vantar, af fyrstu tekjum sjóðsins næsta ár.“ Það er sem sagt greinilegt og óumdeilanlegt, að þarna er verið að setja upp sérstakan sjóð, sem á að vísu að vera undir eftirliti og stjórn viðskmrn., en á að geymast í banka. Eins og ég hef margoft tekið fram, þá er það, sem hér er um að ræða, ekkert annað en það, að fulltrúar tiltekinna héraða á landinu nota sitt þinglega fylgi til þess að leggja skatt á þá menn, sem búa í þeim héruðum landsins, sem hafa að tiltölu of fáa þingmenn. Vegna þess, að þm. utan af landsbyggðinni eru hlutfallslega fleiri miðað við fólksfjölda heldur en rétt er, þá hafa þeir gert bandalag sín á milli til þess að skattleggja með þessum sérstaka hætti íbúa Reykjavíkur og þá, sem búa hér umhverfis Faxaflóa. Það er ekkert annað, sem í þessu frv. felst. Það er verið að taka með löggjöf úr vasa íbúanna hér peninga til þess að afhenda íbúunum úti á landi. Ég hef oft tekið það fram áður í þessum umræðum, að það getur verið mjög skynsamlegt og verjanlegt og að meginstefnu til algerlega rétt að jafna lífskjörin á milli manna, bæði innan tiltekinna byggðarlaga og í mismunandi byggðarlögum, og mikið af ríkissjóðnum gengur einmitt til þess að gera slíkar ráðstafanir, en þá er það gert með heildarhagsmuni fyrir augum, þá er það gert til þess að gefa fólkinu úti á landi færi á því að fá lagða vegi, byggðar brýr, fá síma, stunda jarðrækt og ýmiss konar aðrar þarfar og hollar framkvæmdir. Það er mjög eðlilegt og skiljanlegt, að fé úr þéttbýlinu, þar sem fólkið sýnist komast betur af í bili, sé á þennan hátt varið til þess að bæta lífskjör manna úti um land og gera mögulegt, að byggð haldist þar við. Þessari stefnu er ég algerlega sammála. En ég er hinu algerlega ósammála, sem hér er ætlazt til að gert sé, að ríkið taki eina vörutegund út úr, geri ráðstafanir til þess, að flutningur hennar um landið verði óhagkvæmari og dýrari, en hefur verið fram að þessu, eins og margsannað er, vegna þess að fyrsta afleiðingin af þessu frv. verður sú, að ýmiss konar aðilar, sem fram að þessu hafa talið sér nauðsyn að taka vöruna þar, sem hún var ódýrari, missa nú alla löngun í þessa átt og leggja það yfir á þennan sjóð að standa undir flutningskostnaðinum. Jafnvel hv. þm. N-M., sem ég hef nú ekki talið skarpvitrari eða skeleggari mann í neinn heldur en hv. þm. Barð., sá þetta og játaði. Hann játaði meira að segja, að það væri svo mikil hætta af spillingu hugarfarsins í sambandi við þessa löggjöf hjá sumu fólki, að hann bauðst til þess að taka að sér einhvers konar umferðarprédikunarstarf til þess að brýna fyrir fólki óeigingirni og góða lifnaðarhætti. Ég játa, að ég hélt því fram, þegar þetta tilboð kom fram frá hv. þm. N-M., að það væri lítils virði og hann með sínum orðum, þótt kraftmikil séu, mundi ekki vega á móti því ranglæti, sem í þessu frv. felst. En hv. þm. N-M. gerði sér grein fyrir hættunni og gat ekki mælt á móti því, að þetta mundi verða til þess að skapa óþarfa útgjöld og óþarfa kostnað. Jafnvel hann er víðsýnni en hv. þm. Barð. Hv. þm. Barð. sér nú þetta öðru hvoru, öðru hvoru játar hann hreinlega það, sem er aðalatriði þessa máls, að hér er um hreina hagsmunatogstreitu að ræða milli héraða. Það er um það að ræða, að þm. ýmissa héraða vilja nota vald sitt á þingi til þess að gera óskynsamlegar ráðstafanir til þess að bæta hag sinna kjósenda. Ef þetta væru skynsamlegar ráðstafanir og ráðstafanir, sem horfðu þjóðarheildinni til góðs, þá væri sjálfsagt að vera með þessu, en af því að þetta verður til þess að gera flutning vörunnar dýrari og allt óhagkvæmara í sambandi við þetta og af því að þetta verður til þess að koma upp nýju skrifstofubákni með ærnum kostnaði, nýjum embættismannafjölda, sem hv. þm. Barð. stundum talar mikið á móti, þá held ég, að þessi aðferð til þess að bæta kjör manna úti um land sé ákaflega óhepplleg og óskynsamleg. Hitt er svo annað mál, að ef menn vilja taka upp slíka jöfnunaraðferð eins og hér er ráðgert, þá er auðvitað sjálfsagt að jafna miklu fleiri atriði heldur en þetta eitt. Það tjáir ekki fyrir útvegsmenn utan af landi að segja: Ja, það verður að gera ráðstafanir til þess, að við fáum ódýrari olíu eða olíu með sama verði og útvegsmenn við Faxaflóa, af því að við fáum sama fiskverð og þeir. - Það er sannað og hefur ekki verið á móti því mælt t. d., að útvegsmenn hér í Reykjavík verða að borga hærra kaup en útvegsmenn víðs vegar úti um land. Það er líka sannað og óvefengjanlegt, og jafnvel hv. þm. N-M. komst ekki hjá því að játa það, að kostnaður við notkun fasteigna og annarra mannvirkja er ákaflega misjafn víðs vegar á landinu. Hér er það þannig, eins og við vitum, að það er lagt til grundvallar fasteignamat margfaldað svo og svo mikið varðandi ýmiss konar útgjöld til ríkisins, og alveg sama kemur fram varðandi mat á eigin leigu og annað slíkt og þá vitanlega einnig á húsaleigu á milli manna. Fasteignamatið í þessu sambandi er margfaldað með miklu hærri tölu í Reykjavík og á nokkrum stöðum öðrum heldur en víðs vegar úti um land, þannig að ef menn vilja koma á raunverulegum jöfnuði og sjá til þess, að menn beri raunverulega sama hlut frá borði, þá tjáir ekki að taka aðeins einn lítinn þátt þessa máls og segja: Útvegsmenn eiga í þessu efni að sitja alls staðar við sama hlut. - Þá verður að reikna dæmið alveg til hlítar. Ég hef aðeins tekið eitt atriði um kostnaðinn af fasteignum og öðrum mannvirkjum og lagt til, að það verði stofnaður svipaður verðjöfnunarsjóður um það eins og varðandi olíuna. Ég játa það og sagði það í minni ræðu áðan, að það er auðvitað sanngjarnt að taka mörg fleiri atriði til samanburðar í þessum efnum, en einmitt þess vegna tel ég, að þetta frv. þurfi að fá miklu rækilegri íhugun en það enn hefur fengið, og það ber óneitanlega mjög mikinn keim af því, að það er sótt af ofurkappi og ekki af sanngirni eða góðvild eins og skyldi, enda kom það fram, að það var einhver illur andi, sem talaði fyrir munn hv. þm. Barð. öðru hverju í hans ræðu. Hann lét út úr sér orð, sem minntu frekar á suma lakari þm. heldur en hann, bæði mig og suma aðra, og ég ætla ekki að fara að eltast við það, en það sýnir einungis, eins og ég segi, að það eru einhver annarleg öfl, sem eru þarna að verki, en ekki hans heilbrigða og góða skynsemd, sem venjulega ræður hans till. og aðgerðum. Fyrir mér hefur ekki vakað að tefja þetta mál með óþarfa umræðum eða málalengingum, heldur einungis að benda á þann vanda, sem hér er á höndum, og reyna að brýna fyrir þm., - ég óttast, að það sé fyrir daufum eyrum, það er alveg rétt, - en ég hef engu að síður viljað gera mitt til þess að reyna að vekja þessa menn til sanngjarnrar umhugsunar og vitundar um þá rangsleitni, sem þeir eru hér í þann veginn að fremja gagnvart vissum hluta landsfólksins, meira að segja meiri hluta landsfólksins, sem hefur ekki nógu marga þm. til þess að verja sig í slíku hagsmunatogstreitumáli eins og þessu. Hitt er svo óvefengjanlegt, að þó að frv. allt sé til óþurftar, þá er ákvæðið til bráðabirgða til bóta. Það er til bóta vegna þess, að það frestar þó, að sú hækkun, sem á að verða á þessum vörutegundum hér í Reykjavík, komi til framkvæmda, ef það verður talið og á meðan það verður talið til riftingar á þeim kaupsamningi, sem gerður var hér fyrir jólin. Og ef ákvæðið stendur óbreytt, þá verður það til þess að draga úr líkunum fyrir því, að þeim samningi verði sagt upp og ný vinnustyrjöld hefjist til líkingar við það, sem var hér í desembermánuði og ég hélt a. m. k. að hv. þm. Barð. allra manna sízt vildi. Ég vil nú enn á ný skora á hv. dm. að athuga þetta mál til hlítar og láta sanngirni ráða, en ekki einungis ákefðina eftir því að taka fé af samborgurum sínum til hags fyrir sína eigin kjósendur.

Forseti (BSt): Út af ummælum hæstv. dómsmrh. um nefndarstörfin get ég nú ekki um það borið annað en það, að það lágu fyrir nál. og ekki getið um það í þeim, að n. hefði unnið á hlaupum, enda eru engar reglur um það, hvort nm. eiga að sitja eða hvernig þeir eiga að bera sig til, þegar þeir afgreiða mál. En ég geri nú ráð fyrir, að störfum verði hagað svo í dag, að ef hv. n., sem hefur haft þetta mál til meðferðar, vill athuga það, þá fái hún nokkurn tíma til þess, áður en umræðu er lokið.



Herra forseti. Ég vildi nú benda hæstv. dómsmrh. á það, að ég hef allt aðra skoðun á, hvernig eigi að framkvæma þessa dreifingu, heldur en hann. Þrátt fyrir þau skýru ákvæði í frv., að hæstv. ráðh. eigi að setja um þetta reglugerð, þá skilst honum, að frv. fyrirskipi honum alveg tvímælalaust að setja hér upp stórkostlegt skrifstofubákn og ég held helzt sjálfum að láta flytja þetta hingað og þangað um landið. Ég veit nú, að hæstv. ráðh. meinar ekki þetta. Flutningurinn á þessari vöru hefur verið framkvæmdur af olíufélögunum sjálfum, að undanteknu því, sem Skipaútgerð ríkisins hefur tekið að sér, og það ætlast víst enginn til, að það sé keypt frá þeim aðilum að flytja olíu út um landið. Það eina, sem kemur þá hér til greina, er, að hæstv. ráðh. verður að meta það, hvort sú hækkun, sem þessir aðilar krefjast til þess að flytja olíuna út um landið, sé óeðileg eða ekki. Það er allt og sumt. Nú hef ég margsinnis bent á það og vil biðja hæstv. ráðh. og aðra hv. þm. að athuga það, að eins og nú hefur verið þessum málum skipað s. l. ár, þá hefur ríkisstj. haft nokkurn hluta af þessum fiutningi og þannig tekið stórkostlegt fé óleyfilega - beinlínis óleyfilega, með sérstakri óleyfilegri skattaálagningu, af þessum aðilum, og við það hefur hæstv. dómsmrh. ekkert haft að athuga. Við höfum hins vegar hvað eftir annað reynt að gera tilraun til þess að vekja á þessu athygli og hvað eftir annað verið bornar fram þáltill. um það hér í hv. Alþ. að laga þetta ranglæti, en það finnst einmitt hæstv. ríkisstj. ekkert athugavert við, þó að henni finnist nú athugavert við það, ef á með sérstökum lögum að ákveða jöfnunarverð á olíu um allt land. Ég vil því spyrja hæstv. ríkisstj.: Vill hún beita sér fyrir því, að ríkissjóður endurgreiði þennan ólöglega skatt? - Það verður ekki komizt hjá því að viðurkenna það, að þessi skattur er fullkomlega óleyfilega tekinn, og mér er kunnugt um, að þessi skattur hefur verið á aðra milljón kr. á hverju ári, síðan skipið fyrst byrjaði að flytja olíu, og það hefur verið varið með því, að olíufélögin sjálf hafa ekki einasta miklu hærri flutningsgjöld, heldur einnig píni þau Skipaútgerðina, eins og þeir orða það, til þess að vera niðri á þessu flutningsgjaldi, sem þó gefur á aðra milljón kr. á hverju ári í ríkissjóð, sem er algerlega ranglega tekin af þessu fólki. Ég vildi líka gjarnan heyra, hvort það virkilega vakir fyrir hæstv. dómsmrh., - því ef það væri svo, þá þykir mér vera merkileg nýjung á ferðinni, - að vinna að því að koma á ýmsu jafnaðarverði um allt land, svo framarlega sem olían væri tekin og þetta frv. nær fram að ganga. Ég er tilbúinn til þess að tala við hann um það, hvort hann t. d. vildi styðja að því að jafna fjárfestingar, sem hafa verið gerðar hér undanfarin ár, þannig að útkjálkahéruðin fengju sinn hluta. Ég vildi gjarnan vera með í því. Annaðhvort yrði þá stöðvað fyrst um sinn, sem ég óska nú ekki eftir, að hrúga tugum og hundruðum milljóna í ákveðin fyrirtæki hér í þéttbýlinu, eða þá að það yrði að ráðstafa mörgum tugum milljóna til þeirra staða, sem hafa orðið að líða - ekki fyrir það, að margbýlið hafi ekki átt nógu marga menn á þingi, heldur fyrir það, að í þessu hafa þm. utan af landinu sýnt fulla sanngirni við þá, sem búa hér í þéttbýlinu, en nú má ekki sýna dreifbýlinu af þessum sömu mönnum, sem áður hafa fengið stórkostleg fríðindi fram yfir hina aðilana. Við skulum svo bara athuga framlög til hinna verklegu framkvæmda. Jafnvel þó að séð sé eftir hverri krónu, sem fer í vegarspotta, brúargerðir og síma, sem er eins mikið notað af þeim mönnum, sem hér búa, eins og hinum, sem úti á landinu eru, og er í beggja þágu, þá er samt sem áður sífellt verið að telja þetta eftir, og þó er það svo, og það er mér fullkunnugt um, að a. m. k. miklu meira en heimingurinn af öllu því fé, sem varið er til vegaviðhalds hér í landinu, fer einmitt í þessi sömu héruð, sem fá öll önnur gæði veraldarinnar frá hv. Alþ. Þarf ekki annað en að minnast á veginn milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur, sem kostar á aðra millj. kr. í viðhaldi á hverju ári, og þætti góður skildingur, ef það mætti fara í eitthvert útkjálkahérað, annaðhvort til viðhalds eða til endurbygginga á vegum. Það er því alveg rangt, að það sé á þessu eina sviði, sem menn utan af landinu eru beittir órétti, það er svo að segja á hverju einu og einasta sviði, sem rekið er hér í Alþ., þegar þau mál eru skoðuð niður í kjölinn, og það er þó ekki einskis vert, að úti á landsbyggðinni þrauki enn þá fólk til þess að halda þeim hlutum landsins í byggð. Hvað sem líður góðrí afkomu hér í kaupstöðunum, sem raunverulega hefur nú alltaf verið hlaðið undir frá hv. Alþ. og ríkissjóði, þá er það ekki alveg einskis vert, að enn þá fáist menn til þess að berjast hinni góðu baráttu í hinum erfiðu héruðum, og það yrði allt annar svipur á landi og þjóð, ef allt fólkið væri komið hingað til Reykjavíkur eða við Faxaflóa. Það mundi þá sjást fljótt á, að íslenzka þjóðin yrði öll önnur, og það er ekkert lítið atriði í þessu máli. Ég skal svo ekki ræða þetta mál nánar og ekki svara öðru, sem fram kann að koma, nema sérstakt tilefni gefist til.



Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að svara þeim fyrirspurnum, sem hv. þm. Barð. bar fram til mín. Ég vil fyrst taka það fram, að við þurfum ekki að deila um nauðsyn á verklegum framkvæmdum úti á landi. Ég hef verið þeim jafnfylgjandi eins og hv. þm. Ég veit, að hann hefur allra manna mest beitt sér fyrir þeim í fjvn., og ég kannast ekki við, að ég hafi lagt stein í götu þeirra, hvorki innan Alþingis né innan ríkisstj., heldur geri ég mér fulla grein fyrir og hef margoft tekið fram í þessum umræðum, að ég tel nauðsynlegt, að slíkar framkvæmdir eigi sér stað ekki siður úti um landsbyggðina, heldur en hér í Reykjavík. Ég er andvígur þessu frv. vegna þess, að það er í eðli sínu óhyggilegt. Ég er ekki andvígur því vegna þess, að það komi fólkinu úti um land að gagni, heldur vegna þess, að það á óhyggilegan hátt og án þess, að það nema að litlu leyti verði fólkinu úti um land að gagni, miðar að því að taka fé af mönnum hér í Reykjavík og við Faxaflóa. Það væri miklu nær að taka þetta sem beinan skatt og borga það milliliðalaust og kostnaðarlaust til manna úti um land. Það gæti verið umtalsmál, en halda þá áfram þeirri hyggilegu aðferð á flutningum á olíu og benzíni, sem verið hefur, þannig að menn hefðu hag af því að taka það þar, sem ódýrast er. Þetta gæti verið miklu skynsamlegra, að taka féð bara beint og úthluta því. En að taka það til þess að gera vörudreifinguna dýrari og til þess að koma upp skrifstofubákni, eins og hér stendur til, það held ég að verði ekki fólkinu úti um land til frambúðar að gagni, heldur öllum til óþurftar, og það er þess vegna, sem ég er á móti þessu frv. og er sannfærður um, að það er spor í ranga átt. Hv. þm. talaði um það, hvort ég vildi, að það yrði jöfnun á fjárfestingu hér í Reykjavík við það, sem er úti um land. Auðvitað er byggt mikið hér í Reykjavík, og ýmiss konar fjárfestingar eiga sér hér stað. En ég vil þó vekja athygli á því, að ef miðað er við fólksfjölgun, ekki aðeins fólksfjölda, þá verður Reykjavík fyrir stórkostlegu misrétti, þannig að það getur auðvitað ekki komið til mála, á meðan fólksstraumurinn liggur hingað til Reykjavikur og verður á einn eða annan veg að sjá mönnum fyrir húsnæði hér í Reykjavík, að ætla að takmarka fjárfestingu umfram það, sem verið hefur hér í Reykjavík, af því að núgildandi reglur eru allar settar til hags fólkinu í strjálbýlinu, þar sem það er miðað við fólksfjöldann, en ekki fólksfjölgunina á hverjum stað. En þegar er verið að byggja upp ný héruð, þá verður auðvitað fyrst og fremst að miða við fólksfjölgunina. Það, að hv. þm. skuli tala um það svo sem í þessu sé nú hallað á aðra staði, en Reykjavík hafi hlunnindi, sýnir, hversu jafnvel skýrum mönnum getur skotizt, þegar þeir hafa eingöngu kjördæmahagsmuni fyrir augum, sem sannast sagt eru öllu ráðandi hjá þessum hv. þm. og sumum öðrum í þessu máli, kjördæmahagsmuni, sem væri hægt að fyrirgefa, þótt væru ráðandi hjá þessum mönnum, ef hér væri um hyggilega ráðstöfun að ræða, en það er bara ekki. Ráðstöfunin sjálf horfir til óþurftar, til aukins kostnaðar, og ég endurtek enn, ef eftir frv. verður farið, til stórkostlegs skrifstofubákns. Það getur verið, að það takist að leysa þetta mál á annan veg, það tækist með reglugerð að gera ákvæði frv. að engu. En það er þá ekki að þakka hv. þd., sem hefur verið bent á, hversu þetta væri fráleitt, heldur verður það að þakka þeim mönnum í viðskmrn., sem hafa þá vit fyrir hv. þm. um setningu þessara reglna. En eins og frv. er nú, þá er það ómótmælanlegt, að það er ætlazt til þess, að það verði settur sérstakur sjóður á stofn með sérstakri skattheimtu, með sérstöku skrifstofubákni, til þess að innheimta skattinn og til þess að útbýta aftur meðal þeirra, sem verða taldir verðugir. Hv. þm. talaði um það, að tekinn hefði verið ólöglegur skattur með gróða, sem hefði orðið á útgerð skipsins Þyrils. Ég hygg nú, að það sé hæpið að tala um það sem skatt, annars er það nú hæstv. fjmrh. að svara fyrir það, en ekki mitt. Ég held, að það sé nú tap á svo mörgum ríkisfyrirtækjum, að út af fyrir sig þurfi ekki að telja það skatt, þótt einhvers staðar græðist, og auðvitað þurfa ekki öll ríkisfyrirtæki endilega að vera með þeim ósköpum eins og Skipaútgerðin að öðru leyti, að á þeim tapist milljónir, og ég veit það, að hv. þm. mundi ekki telja það neitt óeðlilegt, þótt fyrirtæki eins og Skipaútgerðin og ýmiss konar annar opinber rekstur hefði einhvern sæmilegan ágóða. Ef hér er farið of harkalega í álagningu varðandi fragtir á olíunni, þá er það, eins og ég segi, atriði, sem sjálfsagt er að sækja hæstv. fjmrh. og Skipaútgerðina til saka um, hæstv. samgmrh., sem þarna er staddur, en ég kem út af fyrir sig lítið nærri því. Ég þykist vita, að þeir hafi í þeim efnum reynt að gera sitt bezta, og vil ekki væna þá um nein óheiðarleg brögð í því, hvernig þeir hafa ákveðið þessi farmgjöld. Þá vil ég nú svara spurningu, sem ég gleymdi að svara áðan og hv. þm. bar fram til min um jöfnun á olíuverði í öðrum löndum. Hv. þm. hefur mjög fullyrt það, bæði nú og áður, að benzínverð væri það sama í ýmsum löndum. Ég er þessu ókunnugur, en þá er það gert af olíufélögunum sjálfum, benzínsölunum, en ekki með slíkum tiltektum eins og hér eru ráðgerðar. Og það er einmitt eitt af því, sem ég bendi á, að það sé miklu hyggilegra að fá olíufélögin til þess að gera slíkar ráðstafanir, jafnvel knýja þau með opinberri löggjöf til þess að gera slíkar ráðstafanir sjálf, heldur en að setja upp slíkt skrifstofubákn, skattheimtu og faraldur, sem hér er ráðgert og ákveðið að setja upp. Hins vegar verð ég að mótmæla því, sem hv. þm. segir um olíuverð í öðrum löndum, að það sé jafnt þar alls staðar. Það liggur þvert á móti fyrir hér í þskj. frá L. Í. Ú. yfirlýsing um það, að í stærstu þjóðlöndum sé yfirleitt ekki slíkt jöfnunarverð á olíu, og þó að ég trúi hv. þm. Barð. að jafnaði vel, þá hefur mér nú fundizt hans málflutningur í þessu máli vera þannig, að ekki væri trúandi hverju orði hans, og ég vil að óreyndu trúa betur í þessu efni umsögn L. Í. Ú., sem hefur kynnt sér þetta sérstaklega og fullyrðir, að slíkt jöfnunarverð eigi sér ekki stað.



Herra forseti. Þegar ég var að þæfa í gamla daga og reyndar líka í nýja daga, - því að ég þæfði seinast rétt fyrir jólin vettlinga og sokka, - þá leiddist mér það ævinlega, og þegar Gunnar tónari kom heim í Viðvík til að þæfa vaðmálið, sem var búið að vefa á veturna, og stóð í skotinu fyrir aftan rúmið, þá þótti mér leiðinlegt að horfa á hann og leiðinlegt að sjá hann vinna. Og þetta gildir um þóf enn. Mér hefur alltaf leiðzt það og aldrei þótt ánægja af að taka þátt í því að hlusta á það. En ég vil nú minna á það, að á Alþ. 28. febr. 1950 var samþ. hér till. um verðjöfnun á olíu og benzíni. Ég vil minna á það, að viðskmrh. sagðist þá vilja athuga málið. Í því var ekki gert neitt, að menn vissu, og þess vegna var spurzt fyrir um það aftur á Alþ. 24. okt. 1951, hvað hefði gerzt í málinu. Þá spurði hv. þm. Snæf., hvað hefði gerzt í málinu, en hann hafði verið flytjandi að þáltill. á þinginu áður. Þá skýrði viðskmrh. frá því, að hann hefði lagt fyrir fjárhagsráð að athuga málið, og nú skuluð þið taka eftir, hvað bókað er hjá honum, þá getið þið bæði séð, hvað hann hefur sagt, ef rétt er bókað, og þá kannske líka, hvað góðir skrifarar náðu að bóka. Hann segir: „Það er áætlað, að verði verðjöfnunin framkvæmd, mundi verðið hækka í Reykjavík á benzíni um 3.7 aura tonnið, hráolíu um 2.9 aura tonnið, en á steinolíu um 52.3 aura tonnið.“ Þetta var hækkunin í Reykjavík. Þessar tölur eru miðaðar við síðustu endurskoðun fjárhagsráðs á upplýsingunum þar um kring. Þetta var undirbúningurinn, sem málið fékk hjá hæstv. ráðh., og þetta voru upplýsingarnar, sem hann gaf Alþ., - eftir því sem skrifararnir segja og að því er hann hefur látið standa, rétt eins og viðurkennt væri. Ekki hefur hann leiðrétt það enn. Þetta eru nú öll ósköpin, segir ráðh. Það eru hans orð, sem segja þetta. - Þegar hann nú var búinn að svara þessari fyrirspurn og ekkert kom enn fram í málinu að gagni, þá var lögð fram á ný 12. nóv. 1951 till. um verðjöfnun á benzíni og olíu, og þá taldi ráðh., að hann mundi geta framkvæmt þetta. Svo þegar hann fór að rannsaka málið nánar, þá sá hann, að það var ekki hægt, og sá ekki ástæðu til þess að gefa úr bráðabirgðalög um það, og ég skal ekkert lá honum það, en ég lái honum hins vegar hitt, að telja fyrst, að það væri hægt að framkvæma þessa þáltill., og upplýsa síðar, að það væri ekki hægt. Hann hefði átt að láta rannsaka málið, áður en hann gaf þær upplýsingar til að byrja með. Nú er því borið við, að það sé ekki hægt að framkvæma verðjöfnunina vegna þess, að það sé brot á þeim samningum, sem gerðir voru rétt fyrir jólin vegna verkfallsins, þá hafi ríkisstj. lofað því að lækka verð á olíu og benzíni, og ef nú sé sett á verðjöfnun, sem komi til að hækka það sums staðar og lækka það annars staðar, þá sé það brot á samningunum. Nú hef ég leitað eftir því hér, og hæstv. dómsmrh., sem hefur talað hér oft í málinu, hefur aldrei tekið undir þetta, að það væri brot á samningunum. Hann hefur látið aðra halda því fram, en aldrei tekið undir það, og það liggur ekkert fyrir frá ríkisstj., að um þetta hafi verið talað. Þó liggur fyrir, þegar verið er að gera samningana, að tvisvar sinnum hafa á Alþ. af yfir 30 mönnum verið greidd atkv. - með samhljóða atkv., af yfir 30 mönnum í hvert skipti - með verðjöfnuninni, og hér var þá komið fram í Alþ. frv. til l. um verðjöfnun, svo að hver maður, sem ekki er blindur fyrir því, sem var að gerast, mátti vita, að það frv. hefði fylgi hér á Alþ. Ef þess vegna þeir menn, sem stóðu að samningunum, hafa álitið, að hér væri eitthvað, sem væri öðruvísi, en þeir vildu vera láta, þá var náttúrlega sjálfsagður hlutur fyrir þá að athuga það mál um leið. Það lá alveg opið fyrir, og ég trúi því nú ekki, að það hafi verið þeir græningjar, allir þeir menn fyrir verkalýðinn, sem að málinu unnu, að þeir hafi ekki haft opin augu fyrir því, sem lá beint fram undan. Ég trúi því ekki. En svo er mér það ekki heldur alveg ljóst, fyrir hverja mennirnir sömdu. Sömdu þeir fyrir einstök félög hér við Faxaflóa, þar sem olíuverð er hækkað? Eða sömdu þeir fyrir önnur félög úti um land, þar sem olíuverð er lækkað? Voru þeir ekki aðilar fyrir þau öll 36, eða hvað þau voru nú mörg félögin, sem í verkfallinu voru, hvar sem þau voru á landinu? Ég hélt, að það hefði verið fyrir þau öll, og ég hélt þess vegna, að þó að jafnaðarverð komist á olíuna og þegar búið er að lækka hana um 4 aura áður, þá sé áframhaldandi 4 aura lækkun á olíunni í landinu í heild, svo að það raski ekki á neinn hátt samningunum, enda hefur því ekki verið haldið fram af þeim, sem að þeim stóðu hér, eins og ég áðan benti á, þar sem hæstv. dómsmrh. er einn í ríkisstj. og stóð þess vegna líka að samningunum og hefur talað oft í málinu og þæft og ekki séð ástæðu til að láta koma neitt sérstakt þykkildi á málþófið hvað þetta snertir í sinni meðferð á málinu. - Ég sé nú þess vegna ekki, að það sé nein sérstök þörf á því að taka tillit til þessa, en þó lýsti ég því yfir í gær, þegar gengið var til atkvæða um bráðabirgðabrtt., að það mætti auðveldlega komast fram hjá þessu atriði með því að setja inn í lögin ákvæði um, að verðjöfnunin kæmi ekki til framkvæmda, fyrr en eftir að samningarnir væru útrunnir, sem er í júnímánuði, og nú er komin fram brtt. um það, og þá raskar það ekki á neinn hátt samningunum. Það var auðgert að gera það, eins og ég sagði hæstv. dómsmrh. þarna inni í hinu svo kallaða „ráðherraherbergi“, þegar fyrst till. kom fram hér hjá hv. 6. landsk. þm. Ráðh. gerði mikið úr því skrifstofubákni, sem mundi þurfa að verða þessu samhliða. Ég held nú, að það sé á miklum misskilningi byggt. Hann líkir því við skömmtunarskrifstofuna, sem hann þó sjálfur elskar svo mikið, að hann hefur ekki séð ástæðu til að nema hana úr gildi enn og hefur haft hana með miklum mannskap til að úthluta smjörlíkisskömmtunarseðlum, sem einn maður hefði óskaplega auðveldlega getað innt af hendi. Það er þess vegna mesti misskilningur, enda má framkvæma þetta verðjöfnunargjald ú ýmsa vegu, meira að segja eins og l. eru, og svo má náttúrlega gera það enn einfaldara en l. eru, því að það er hægt að láta félögin gera þetta sjálf með ósköp hægu móti. Nú sem stendur er dreifingin á olíunni í landinu ákaflega dýr og þó enn þá dýrari á benzíninu, því að það er varla nokkur sá staður, þar sem benzíngeymir er, að ekki standi 2 eða 3 hlið við hlið. Það hefur verið leikið sér að því að setja í þetta fjárfestingu af fjárhagsráði og hæstv. ríkisstj. með því að láta flytja víða um land kannske í 3 benzíngeyma hlið við hlið, sem náttúrlega er gersamlegur óþarfi. Ef það verður farið inn á að verðjafna það, þá mundi þetta hverfa, þá mundu ekki öll olíufélögin þurfa að senda benzín yfir 300 km fjarlægð frá Reykjavík, eins og þarf að senda það lengst, heldur mundi bara eitt þeirra gera það og ekki þurfa að láta hvern benzínvagninn elta annan til að fylla þá alla saman. Það er ekkert annað, en óþarfa sóun. Það er hægt að koma því fyrir alla vega, flutningunum og verðjöfnuninni, miklu hægar, og þarf áreiðanlega ekkert skrifstofubákn til að framkvæma það, ef rétt er á málunum haldið. En ef menn hins vegar elska skrifstofubákn og langar til að koma sem flestu fólki á skrifstofur, - og til þess virðist viss hneigð hjá hæstv. ríkisstj., sbr. skömmtunarskrifstofuna og reyndar fleira, - þá er náttúrlega hægt að búa til smugu til að hola þar inn einhverjum manni, sem langar til að sitja í hægu sæti og hafa lítið að gera, í stað þess að láta hann vinna að framleiðslunni í landinu. En af því að ég treysti nú allri ríkisstjórninni svona í meðallagi, þá styð ég þetta samt, og ég vona, að hún fari ekki inn á þá leið. Því hefur verið haldið hér líka fram, að með því að samþ. till. um að breyta 6. gr. um gildistöku l., þá væru þeir, sem að því stæðu, að egna verkalýðsfélögin til að segja upp samningum fyrir 1. ágúst, áður en l. öðluðust gildi. Ef það væri rétt, þá eru það ekki við, sem flytjum fram brtt., heldur þeir, sem hafa haldið því fram hér í Alþ., að þetta væri brot á samningunum, sem ég tel á engan hátt vera. Það var samið fyrir alla, um allt land, sem áttu þátt í vinnudeilunni fyrir jólin, að olian eigi að lækka um 4 aura. Það er búið að lækka hana um 4 aura, og þó að jöfnunarverð sé sett á olíuna, svo að hún að meðaltali sé 4 aurum lægri um allt land frá því, sem hún var áður, þá er það ekkert brot á neinum samningum. Það hafði aldrei verið samið um það sérstaklega, að olían skyldi lækka á þessum stað. Það var samið fyrir eina heild, en ekki fyrir eitt verkalýðsfélag á einhverjum einum ákveðnum stað. Það er alger misskilningur, að svo sé, heldur er í raun og veru till. með 6. gr. óþörf, en það er þó rétt að samþ. hana samt, eins og málið er komið, svo að það sé ekki hægt að bera því við. Hefði nú hæstv. ríkisstj. haft einhverja svolitla löngun til að láta rannsaka málið, þá var það henni óskaplega auðgert mál, a. m. k. hvað olíuna snertir, því að það er til hér í landinu Fiskifélag Íslands, sem semur árlega skýrslur um rekstur vélbátaútvegsins. Síðasta skýrsla, sem ég hef séð frá því, er frá 1919, og hún sundurliðar útgjöldin á bátana í beitu, ís, olíu, salt, akstur og aukavinnu, viðlegugjald og bjóðageymslu, hafnargjöld, veiðarfæri, hluti skipverja, tryggingu áhafnar, viðhald skipa, viðhald véla, tryggingu skipa, vexti af rekstrarlánum, útsvör og skatta, framkvæmdastjórn og bókhald, ýmsan kostnað, vexti af föstum lánum, fyrningu af skipi og fyrningu af vélum og miðar við þennan kostnað víðs vegar á landinu. Hefði ríkisstj. haft nokkra minnstu löngun til þess að rannsaka málið hvað olíuna snertir og hvernig hún skiptist í rekstri á hina ýmsu landshluta, þá var ósköp auðgert að biðja þessa skrifstofu að flokka bátana eftir stærð, þannig að bátar af sömu stærð væru í sama flokki. Nú hefur þetta verið flokkað þannig, að bátastærðin er svo misjöfn, að það er ekki hægt að sjá þetta út á skýrslunum eins og þær eru birtar. En henni var það í lófa lagið að láta haga þessari reikningsfærslu þannig lagað, að þetta hefði legið hér alveg fyrir. En í 2 ár hefur hún haft þetta mál til meðferðar og verið að rannsaka það, gefizt upp á því að koma verðjöfnuninni í framkvæmd og ekki látið rannsaka það meira en það, að viðskmrh. gefur þær upplýsingar, sem prentaðar eru eftir honum í þingtíðindunum og ég geri ráð fyrir að hver einasti maður sjái að eru vitleysa, hvort sem hann hefur fengið þær svona vitlausar hjá fjárhagsráði, gert þær svona vitlausar, þegar farið var með þær inn í þingið, eða skrifstofan hefur gert þær svona vitlausar, þegar hún skrifaði þær inn í Alþingistíðindin. Einhvers staðar að er vitleysan komin, því að það er áreiðanlega meira en fáeinum aurum á tonnið, sem hækkunin mundi nema í Reykjavík. - Þó að við gerðum það fyrir hæstv. ráðh. að skjóta á fundi núna í hléinu, sem var, þá kom nú ekkert út af honum. Menn voru sinn á hverri skoðun um hans till. um málið. En ég gleðst þó yfir einu í hans till., ég gleðst yfir 5. gr., þar sem hann virðist vera kominn á þá skoðun, að rétt sé að verðjafna rafmagn úti um landið. Ég vona, að seinna meir, þegar farið er að taka á því máli, þá hafi hæstv. dómsmrh. ekki breytt um skoðun, heldur fylgist þá líka með okkur.



Herra forseti. Ég vil gjarnan byrja á því að gefa hv. þm. N-M. þær upplýsingar, að það er engin skömmtunarskrifstofa starfandi hér nú, svo að það er mesti misskilningur hjá honum, að ríkisstj. hafi nokkra skömmtunarskrifstofu gangandi. Það er búið að leggja skömmtunarskrifstofuna niður fyrir nokkru, en hv. þm. hefur auðsjáanlega ekki fylgzt með því. Hitt er annað mál, að fjárhagsráð sér um það litla, sem eftir er af skömmtuninni, og það er gert á þeirri skrifstofu, þar sem afgreiddar eru innflutningsbeiðnir og gjaldeyrisbeiðnir ásamt öðru.  En svo að ég komi að málinu, þá bar hv. 1. þm. N-M. það fram, að ég hefði gefið hér mjög einkennilegar upplýsingar í þinginu í fyrra um það, hverju nema mundi verðhækkun á olíu og benzíni, ef það væri verðjafnað. Ég veit ekki, hvort hv. þm. hefur lesið allar sínar þingræður og leiðrétt allar þær vitleysur, sem þar kunna að hafa komið upp, bæði frá honum og þingskrifurunum. En það hlýtur hver maður að sjá, að það, að það sé nokkurra aura verðhækkun á tonn, mismunurinn, er ekki rétt niður tekið. Og ég hygg, að það hafi ekki verið rangt frá skýrt. Annars er þetta ekkert meginatriði í málinu og skiptir í raun og veru engu. Það er sýnilegt, að hér eins og víðar í ræðum þm. hefur verið tekið rangt niður og þeir ekki leiðrétt af eðlilegum ástæðum, sem hver einasti þm. þekkir, að ræðurnar voru svo lélega niður teknar, að það þreyttust allir á að eltast við þær vitleysur, sem þar voru upp teknar. Hv. þm. gaf í skyn, að ég hefði, þegar þetta kom fyrst til mála í þinginu, lýst því yfir, að ég mundi framkvæma þessa verðjöfnun. Þetta er mjög mikill misskilningur hjá hv. þm., og ég veit, að hann segir þetta ekki á móti betri vitund; þetta er sprottið af misskilningi hjá honum, því að ég hef aldrei, frá því að byrjað var að tala um þetta, gefið neitt loforð um, að ég skyldi framkvæma þetta. Hitt vita allir, sem voru við umr. í Sþ. í fyrra, þegar þetta mál var þar til umr., að þá beinlínis tók ég fram, að ég liti svo á, að þó að þál. væri samþ. um þetta atriði, þá mundi ég ekki geta framkvæmt það, vegna þess að ég teldi það ekki framkvæmanlegt nema með l. Þá var það, að það einkennilega fyrirbrigði kom fyrir, að n. í þinginu, sem fjallaði um málið, gaf það út í áliti, að mér sem viðskmrh. bæri að gefa út brbl., ef það sýndi sig, að það væri ekki hægt að framkvæma fyrirmæli þál. að öðrum kosti. Þetta er vafalaust einsdæmi, að þingn. segi við ráðherra, meðan þing situr, að ef þau fyrirmæli, sem þingið gefur honum, séu ekki góð og glld, þá skuli hann bara setja brbl. Ég sagði, að ég teldi, að þetta væri óframkvæmanlegt fyrir mig án þess að hafa lagarétt. Þegar ég lét svo rannsaka þetta með fullum vilja að framkvæma ályktun Alþ., þá kom það í ljós, sem ég svo síðar gerði grein fyrir í opinberri tilkynningu, til þess að landsmenn gætu vitað, hvernig málið stóð, að það væri ekki hægt að framkvæma það eins og þurfti að gera nema hafa lagaheimild til þess. Það liggur aðallega í því, að það er ekki hægt að skylda menn til þess að greiða gjald í verðjöfnunarsjóð, án þess að lagaheimild sé fyrir því, og á því strandaði málið. Það er mesti misskilningur, að ég hafi stöðvað málið af því, að ég væri á móti því. Ég skal fúslega viðurkenna, að ég fylgi ekki málinu, en ég ætlaði að framkvæma það, ef það sýndi sig, að það væri hægt, úr því að þingvilji var til fyrir því. Ástæðan til þess, að ég stóð nú upp hérna, var sú, að ég ætlaði að bera fram hérna litla brtt. Í frv., eins og það liggur fyrir, er gert ráð fyrir því, að viðskmrn. skuli hafa með verðjöfnunarsjóðinn að gera og innheimta verðjöfnunargjaldið. Ég álít, að það sé hreinn óþarfi að leggja þetta starf á rn. Það hlýtur að hafa í för með sér, að rn. verður að fjölga á skrifstofu sinni einum til tveim mönnum til þess að sjá um þetta. Ég álít, að þetta sé hægt að gera með því að láta félögin sjálf hafa veg og vanda af því, en að það sé séð um það af ráðuneytisins hendi að setja reglur fyrir verðjöfnuninni og um það eftirlit, sem nauðsynlegt er með verðjöfnunarsjóðnum. Hér hefur starfað í mörg ár, frá því í byrjun stríðsins, verðjöfnunarsjóður í sambandi við kolaverzlun í Reykjavík. Þennan verðjöfnnnarsjóð hafa kolaverzlanirnar haft sjálfar, og rn. hefur haft eftirlit með því, hvernig með sjóðinn hefur verið farið. Þetta hefur gengið prýðilega, og það hefur aldrei þurft neitt upp á það að klaga. Ráðuneytið hefur fylgzt með því, hvernig sjóðnum hefur verið varið, hvað í hann hefur verið greitt, hvað úr honum greitt og annað þess háttar. Og mér vitanlega hefur þetta farið prýðilega fram og ekki nein ástæða til að hafa það á annan veg. Ég vildi því leggja til, að l. verði breytt á þann veg, að innflytjendurnir sjálfir hefðu þennan sjóð í sínum vörzlum. Ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa þessa brtt.: „2. gr. orðist svo: Til þess að framkvæma ákvæði 1. gr.“ - þ. e. að fyrirskipað er, að sama verð skuli vera alls staðar á landinu - „er innflytjendum heimilt að leggja verðjöfnunargjald á olíu og benzín, sem keypt er til landsins, og sé upphæð þess við það miðuð, að gjaldið nægi til að greiða flutningskosfnað á því magni, sem flytja þarf frá innflutningsstöðum til annarra sölustaða á landinu. Gjaldið skal greitt í sjóð, er sé í vörzlu innflytjenda. Ráðherra setur í reglugerð fyrirmæli um framkvæmd verðjöfnunarinnar og meðferð verðjöfnunarsjóðs. 3. gr. fellur niður. 4. gr. fellur niður.“ Ég álít, að með þessu sé létt af rn. miklu óþarfa starfi. Það sé sett í hendurnar á innflytjendunum sjálfum, sem eiga að bera veg og vanda af þessari verðjöfnun, og það opinbera á ekki að þurfa annað en að hafa nauðsynlegt eftirlit með því, hvernig þetta er framkvæmt, og sjá um, að ekki sé hærra verðjöfnunargjald lagt á, á neinum tíma heldur en réttur flutningskostnaður segir til um þá vöru, sem flutt er frá innflutningsstöðunum og út um land. Ég vænti þess vegna, að hv. d. geti fallizt á þessa breyt., sem að öðru leyti breytir frv. ekki neitt.

Forseti (ÞÞ): Mér hafa borizt brtt. við frv. frá hæstv. viðskmrh., og eru þær þannig: [Sjá þskj. 747]. Þessar brtt. er skriflegar og of seint fram komnar. Þarf því tvöföld afbrigði, og vil ég leita þeirra.



Mér er ekki alveg ljóst, hvort það felst í kostnaði við útgerð, að útgerðarmaður á sumarbústað, sem kostar 780 þúsund, og tekur til viðhalds á honum og í annað svipað af rekstrinum, eða hann á jörð, sem keypt hefur verið fyrir svipað og hýst upp, og telur það líka með rekstrinum, - ég er ekki alveg viss um, hvort dómsmrh. ætlast til, að þetta sé í kostnaðinum, en það kemur ekki fram í gr. Þess vegna vil ég ekki láta telja þetta til kostnaðar og segi nei.



Herra forseti. Ég vil benda á það, að í brtt. er sagt, að ríkisstj. skuli tafarlaust láta rannsaka kostnað útvegsmanna í öllum verstöðvum landsins vegna nota þeirra af húsum og öðrum mannvirkjum í þágu útgerðarinnar. Nú kemur það fram, að maður í ríkisskattanefnd veit ekki, hvort slíkar eignir, sem hann taldi upp, eru í þágu útgerðarinnar. Ég vil beina því til hæstv. fjmrh., hversu lengi það getur staðið að hafa svo vitlausan mann í svo þýðingarmikilli stöðu. Brtt. 725,a felld með 8:8 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PZ, RÞ, StgrA, VH, GJ, HermJ, KK, BSt. nei: SÓÓ, ÞÞ, BBen, FRV, GÍG, HG, JJós, LJóh. BrB greiddi ekki atkv. Brtt. 725,b felld með 10:7 atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 9:6 atkv. og endursent Nd.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. meiri hl. um þetta frv. með fyrirvara, og ég vildi aðeins gera grein fyrir þessum fyrirvara. Ég mæli með frv. vegna þess, að ég álít, að það mætti verða mikið gagn að slíku embætti, ef í það velst hæfur og dugandi maður. Annars er verr farið, en heima setið, og þessi tilraun mundi að öðrum kosti verða alger misheppnun. Afstaða mín til þess. hvort stofna beri þetta embætti eða ekki fer eingöngu eftir því, hvort svo reynist, að dugandi maður sé fáanlegur í embættið, eða þá að samkomulag geti orðið í fjvn. um að velja slíkan mann í embættið, en samkvæmt frv. er gert ráð fyrir því, að það sé fjvn., sem velur manninn í embættið. Þess vegna vil ég, að ákvæðið um þessa embættisstofnun verði aðeins heimildarákvæði, og vil áskilja mér og mínum flokki rétt til þess að vera á móti embættisstofnuninni, ef ekki reynist unnt að fá samkomulag um hæfan og dugandi mann í starfið. Sömuleiðis álít ég, að ekki eigi að gera það að skilyrði fyrir veitingu embættisins, að viðkomandi sé alþm. Hins vegar er rétt, að Alþ. eða fjvn. velji manninn í embættið. Ég tel fráleitt, að ríkisstj. veiti slíkt embætti, því að embættismaður sem þessi þarf að vera eins óháður framkvæmdavaldinu og kostur er. Þetta eru í stuttu máli ástæðurnar fyrir fyrirvara mínum og einnig fyrir því, að ég get ekki verið með rökstuddu dagskránni. Ef málið kemst til 3. umr., þá mun ég bera fram brtt. í samræmi við það, sem ég hef nú sagt.



Herra forseti. Það bréf, sem hv. frsm. mínni hl. las hér upp um daginn, þegar hann talaði gegn þessu frv., sem hér er til umræðu, held ég að sanni nú bezt þörfina fyrir því, að málunum sé skipað eins og ég legg til í mínu frv. Mér þykir nú dálítið einkennilegt, að endurskoðunardeildin, sem fékk þetta mál til meðferðar, skyldi ekki minnast á þetta skjal í sinni umsögn, og því einkennilegra þykir mér, að endurskoðunardeildin skuli hafa leynt fjvn. því og einnig hæstv. ráðh., að fyrirskipað hafi verið slíkt eftirlit sem fram kemur í bréfi dags. 28. febr. 1950, því að mér er alveg ókunnugt um það, að sá eftirlitsmaður, sem raunverulega hefur verið fengið þetta verk, eða endurskoðunarskrifstofan hafi gert minnstu tilraun til þess að hafa nokkra samvinnu við fjvn. um þessi mál eða látið hana vita um það, að verið væri að vinna að þeim málum samkvæmt því bréfi, sem fyrir liggur hér. Ég verð að segja, að ákaflega hefur verið hljótt um þessa stofnun, sem fyrirskipuð hefur verið samkvæmt bréfi frá 28. febr. 1950, að hvorki alþm., fjvn. né ríkisstj. eða nokkur embættismaður skuli hafa orðið þess var. Og ég held, að það sé ekki hægt að leggja fram öruggara gagn um, að svona á ekki að skipa málinu í framtíðinni, heldur en hv. frsm. minni hl. hefur gert hér með þessu skjali. Ég held, að það sé skýrasta sönnun þess, að rökstuddu dagskrána á ekki að samþykkja. Ég verð að segja það, að ég virði mjög vel þá viðleitni, sem fram hefur komið hjá hæstv. viðkomandi ráðh. á sínum tíma, sem hefur skipað þessum málum þannig, sem hér hefur verið gert, en hins vegar harma ég það mjög, að núverandi hæstv. ríkisstj. skuli ekki hafa rekið meira á eftir þessum framkvæmdum, en gert hefur verið. Hér er í 1. lið til þess ætlazt, að endurskoðunardeildin komi upp fullkominni spjaldskrá yfir rekstrarkostnað viðkomandi aðila frá 31. des. 1949 og síðan sé skráin endurnýjuð og leiðrétt um hver áramót eða oftar, ef þörf þykir. Ég vildi nú gjarnan spyrja þann hæstv. ráðh., sem hér er staddur nú, hvort þetta muni hafa verið gert og hversu langt sé komið þessum sérstaka hluta - eða hvort þetta hefur líka verið fullkomlega vanrækt eins og önnur fyrirmæli í þessu bréfi. Þá segir hér einnig, að sá maður, sem valinn verður til eftirlitsins, skuli sjálfur kynna sér einstök atriði rekstrarins, svo sem starfsaðferðir, vinnutíma, afköst starfsmanna, fjarvistir, hvort þörf er allra starfsmanna o. s. frv. Enn fremur um húsnæði, aukavinnu, bifreiðakostnað og ýmsan annan kostnað. Síðan þessi fyrirmæli hafa verið gefin, hefur á hverju ári hér ýmist við afgreiðslu fjárlaga eða í umræðum um sérstök þingmál verið sí og æ fundið að því m. a., hversu eftirvinna hafi verið mikil, og nýlega birti ég hér skýrslur, sem höfðu legið fyrir fjvn., sem sönnuðu m. a., að í einu fyrirtæki er á þriðju millj. kr. varið til eftirvinnu, í mörgum öðrum fyrirtækjum hefur verið varið svo gífurlegum fjárhæðum til eftirvinnu, að það má segja. að það sé raunverulega hreint hneyksli, og það hafa verið lögð fullkomin sönnunargögn á borðið um það, að margir af þessum mönnum, sem þannig eru að afla sér aukagreiðslu úr ríkissjóði, hafa stórkostlega vanrækt sín störf, - og samt hefur fyrir nærri þremur árum verið gefið hér út stjórnarráðsbréf til ákveðinnar stofnunar, sem vinnur í sjálfu fjármálaráðuneytinu, og ákveðnum manni falið að gæta þess, að slíkur sé ekki reksturinn í stofnununum. Hvað er hér eiginlega á ferðinni? Hefur þessi maður þá aldrei verið valinn í eftirlitið? Og hefur þá endurskoðunardeildinni aldrei verið falið að vinna þessi störf? Ég verð að segja, að eftir þessum gögnum, sem fyrir liggja hér, þá verður maður að líta svoleiðis á, að henni hafi verið falið að gera það, því að m. a. segir aðalendurskoðandi, sem hefur átt að meðtaka þetta bréf hér, að það sé smátt og smátt verið að koma þessu í lag. En ég verð að segja, að það gengur ákaflega smátt og smátt, ef þetta er þriggja ára árangur, að engar umbætur sjást í neinni stofnun, nema síður sé, og að aldrei er minnzt á þessi mál við þá menn, sem samkvæmt þingskyldu sinni ber að athuga öll þessi gögn og gagnrýna þau og fá samkomulag um annan og betri og hagkvæmari rekstur. Ég vil viðurkenna það, að það er engan veginn rétt að stofna það embætti, sem hér um ræðir, með slíkum árangri. Það vil ég viðurkenna bæði með hv. 1. landsk. og fleirum. Það er einmitt ástæðan fyrir því, að ég þekki þennan rekstur allan, þennan þunglamalega gang ákveðinna embættismanna, sem vita, að þeir geta setið í sinu embætti, hvernig sem það er leyst af hendi yfirleitt, á meðan þeir geta tuggið smjör, - ég þekki þetta ákaflega vel af minni reynslu hér í Alþingi, og það er þess vegna, sem ég vil ekki að einmitt þessu starfi sé þannig fyrir komið. Þetta starf á ekki að vera neinn atvinnuvegur fyrir viðkomandi aðila, sem í það verður settur, heldur á þetta að vera raunhæft starf, og það er þess vegna, sem ég hef óskað eftir, að það verði í beinu sambandi við fjvn. og við Alþ., svo að þar geti verið fullkomið samráð á milli frá ári til árs. Hér segir enn fremur í 3. tölul. að eftirlitið eigi að ná til allra kostnaðarliða og alls þess, sem hefur áhrif á kostnaðinn. Er í því efni bent á nauðsyn þess, að allar stærri stofnanir hafi vinnuklukku, er sýni, hversu reglulega starfsmenn komi til vinnu. Er til þess ætlazt, að eftirlitið nái einnig til þeirra og fylgzt sé með því, hvernig vinnubrögðin eru af hendi leyst. Ég vildi nú mega spyrja: Hefur þessu sjálfsagða atriði verið skipað svo sem fyrir er mælt hér, eða er ekkert eftirlit með endurskoðunardeildinni, ekki einu sinni frá hæstv. ráðh., að hún geri þessi verk eins og hann hefur fyrirskipað? Ég hygg, að það væri ekki neitt þrekvirki, hvorki af ráðuneytinu né hæstv. ríkisstj., að komast að raun um það, hvort þessari fyrirskipun hafi verið hlýtt og þessi verk framkvæmd. Ég hygg, að a. m. k. á þeim stöðunum, þar sem langmest er eftirvinna, - og mæli það ekki að ófyrirsynju, - þar hafi þessari skipun ekki verið komið á. Þessi skipun var komin á í sumum stofnunum hér áður, m. a. landssímanum, og það hefur verið þar lengi slíkt áhald, en ég þori að fullyrða, að það er síður en svo, að því hafi verið komið á í öllum stofnunum ríkisins síðan þetta bréf var gefið út. Þá er sagt hér, að verði eftirlitið þess vart, að embætti eða stofnanir auki starfsmannafjölda sinn eða rekstrarkostnað að öðru leyti án samþykkis fjmrn., beri strax að tilkynna það ráðherra. Ég vil nú spyrja: Hafa öll þau ágreiningsatriði, sem risið hafa upp á milli ráðuneytanna í sambandi við skipun embættismanna eða starfsliðs í stofnunum, verið borin undir þennan ágæta eftirlitsmann, sem skipaður hefur verið hér samkvæmt bréfi frá 28. febr. 1950? Hafa allir þeir mannahelmingar, sem vakið hafa ágreining hér í Alþ., sbr. ummæli hv. þm. Ísaf. á s. l. ári, þar sem hann ræddi mjög um eina þrjá eða fjóra helminga, sem hefðu verið settir inn í fjárlögin á því ári, - hafa þeir allir fengið jákvætt samþykki þessa endurskoðanda, sem hér um ræðir? Ég verð að halda það af þeirri reynslu, sem ég hef af þessum málum, að ekkert af þeim deiluatriðum, sem send hafa verið til fjvn. í sambandi við mannfjölgun, hafi gengið í gegnum þennan hreinsunareld, og ég vil benda á, að allt fram að síðasta degi hefur verið sótt mjög á til fjvn. frá ýmsum stofnunum í landinu, m. a. frá landssímanum og ýmsum öðrum stofnunum, um að fá flutt mikinn fjölda af starfsmönnum á milli flokka vegna þess kapphlaups, sem er um það að fá hærri laun og minni vinnutíma, en fjvn. vísaði öllu slíku frá sér sem eðlilegt er. Mér þætti mjög fróðlegt að vita, hvaða afstöðu aðalendurskoðandinn hefur til þessara mála. A. m. k. hafa ekki komið frá honum nein gögn, hvorki neikvæð né jákvæð, til fjvn. um þessi mál. Og svo stendur hér: „Eftirlitinu ber að gera till. til ráðh. um sparnað á rekstrarkostnaði, hvar sem því verður við komið að dómi eftirlitsins að vandlega athuguðu máli, og skal fylgja grg. tillögunum.“ Hafa þessar till. komið, og hafa þær þá verið stöðvaðar hjá hæstv. ráðherrum, því að til Alþ. hafa þær ekki komið? Mér er ekki kunnugt um, að síðan 28. febr. 1950 hafi ein einasta till. komið til fjvn. eða Alþ. um sparnað í rekstri ríkisins, þrátt fyrir það að hér hefur verið fyrirskipað, að þessi stofnun skuli taka að sér þetta verk. Þá hefur annaðhvort valizt í þetta gersamlega óhæfur maður, sem ég vil nú ekki viðurkenna, því að ég þekki persónulega einmitt þann mann, sem er aðalendurskoðandi hér og hefur forustu fyrir stofnuninni, og ég á ákaflega bágt með að trúa því, að hann hafi vanrækt svo gífurlega það verk, sem honum hefur verið hér falið, nema því aðeins að það hafi skeð, sem mér þykir miklu líklegra, að þessari fyrirskipun, sem hér um ræðir, hafi verið kippt til baka af annarri yngri fyrirskipun, og þætti mér mjög mikils vert, að það yrði upplýst. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að jafnprýðilegur maður og aðalendurskoðandi ríkisins hafi látið undir höfuð leggjast að gera þær framkvæmdir, sem hér eru lagðar fyrir hann með bréfi 28. febr. 1950. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á og læt segja mér það oftar en einu sinni að hann hafi brugðizt svo trausti þjóðarinnar og sinna yfirmanna, að hann hafi gersamlega látið vera með að framkvæma nokkuð af því. En þá væri ákaflega fróðlegt að fá upplýst, hver er ástæðan fyrir því, að þetta hefur ekki verið framkvæmt. Er það fyrirskipun frá hæstv. fjmrh., sem stofnunin liggur undir? Ég vildi nú vænta þess, að hv. frsm. minni hl., sem leggur til, að málinu sé vísað frá, upplýsi það, úr því að hann gerði okkur öllum þann greiða að grafa upp þetta bréf, sem enginn okkar víssi að væri til og ég er honum mjög þakklátur fyrir. Og mig furðar náttúrlega ekkert á því, þó að aðalendurskoðandinn skyldi ekki senda n. bréfið eða afrit af því, því að það er hrópandi ásökun á stofnunina í sambandi við þetta mál, sem ekki verður undir neinum kringumstæðum hreinsuð af stofnuninni, nema fram komi yfirlýsing frá hæstv. ríkisstj. um það. að hún sé sammála um að láta ekki verkin vera framkvæmd eins og hér um ræðir. Allt þetta sannar það, að ekki má samþykkja hina rökstuddu dagskrá, því að sé það það raunverulega í þessu máli, að hæstv. núverandi ríkisstj. hafi stöðvað eftirlitið, sem að áliti þáverandi hæstv. ráðh. var svo nauðsynlegt sem hér kemur fram í þessu bréfi, þá má ekki undir neinum kringumstæðum vísa þessu máli með rökstuddri dagskrá til þeirrar sömu ríkisstj. Það er fullviðurkennt hér skjallega, að þörfin sé knýjandi, og það er alveg sýnilegt, að viðkomandi hæstv. ráðh. hefur sett sig mjög inn í þessi mál á þeim tíma, sem hann skrifar þetta bréf, og ég er alveg viss um, að 90% af íslenzku þjóðinni er honum sammála um, að svona þarf einmitt að taka á þessum málum. En hver er þá ástæðan fyrir, að þetta hefur ekki verið gert? Er það hræðsla við það, að það geti komið fyrir, að einhverjum væri ýtt úr óþörfu starfi? Er það það, sem hefur ráðið hér gangi málanna? Eða er það eitthvert annað vald, sem hefur stöðvað þetta sjálfsagða eftirlit? Og ef það er svo, þá endurtek ég einmitt það, að það er alveg nauðsynlegt, að það séu ekki hinar ráðandi ríkisstj., sem ráði yfir þessum málum, heldur Alþ. sjálft. Það styrkir mig í þeirri skoðun, sem ég hafði áður, að fjvn. á hverjum tíma á að velja þennan mann, - engir aðrir aðilar. Það er ekki verið að taka valdið af Alþ. fyrir því. Hitt er svo annað mál, að fjvn. er þar í nánum tengslum við bæði alla hv. alþm. og við flokkana, og að sjálfsögðu yrði aldrei í þetta valinn maður, sem meiri hl. alþm. væri ekki sammála um, þó að n. væri falið að gera það, en það er miklu eðlilegra, að hún ráði fram úr þeim málum og beri ábyrgð á þeim, heldur en að hann sé kosinn af öllu þinginu. Ég mun ekki gera það að neinu deiluatriði, þó að frv. yrði við 3. umr. breytt í heimildarlög, eins og hv. 1. landsk. þm. hefur stungið upp á. Ég get vel fellt mig við það, því að ég er þess alveg víss, að ef væri gefin sú heimild, sem rætt er hér um, þá mundi engin fjvn. taka á sig þá ábyrgð að nota hana ekki. Það er ég hárviss um. Ég þekki ákaflega vel eftir 8 ára starf í fjvn., hversu það hefur verið nauðsynlegt að haga þar þannig störfum, að einhver hugmynd fengist um, hvernig þessar stofnanir eru reknar, og ég þekki ákaflega vel, hvaða erfiðleika fjvn. hefur haft við að fá viðkomandi forstjóra hinna margvíslegu stofnana til þess að skilja, að það hefur ekki verið til að gagnrýna þeirra gerðir eða nein árás á þeirra gerðir, þó að fjvn. hafi viljað fá upplýsingar um starfræksluna, fundið að því, sem nauðsynlegt var og þurfti að finna að, og óskaði eftir fullkomnu samkomulagi og samstarfi við þessa aðila, sem ávallt og ævinlega hefur brugðizt, af því að þeir vita, að fjvn. sjálf hefur ekkert framkvæmdavald. Þetta veit nú hv. frsm. minni hl. eins vel og ég. Hann hefur sjálfur margviðurkennt í n., að þótt þetta starf sé engan veginn skemmtilegt starf, þá sé það nauðsynlegt og það hafi tvímælalaust markað nokkra stefnu, það hafi verið spyrnt við fótum. En honum er eins kunnugt um það og mér, að árangurinn hefur því miður ekki orðið sem skyldi, og það er beinlínis vegna þess, að þegar þessir menn eru komnir úr fjvn.-herberginu, þá skjóta þeir sér undir valdaleysi fjvn. annars vegar og viljaleysi ríkisstj. á hverjum tíma til þess að koma í framkvæmd þeim till., sem fjvn. á hverju ári ber fram og óskar að séu framkvæmdar í sambandi við breyt. í starfrækslu ríkisins. Ég held, að þjóðin hafi ekki lokuð augun fyrir þeirri stefnu í þessum málum, sem augsýnileg er, því að það er alveg sjáanlegt, að ef ekki er breytt hér um og tekin önnur og betri stefna. þá hefur þetta Alþ. ekkert annað að gera hér í náinni framtíð, heldur en að leggja skatta á þegnana til þess að geta staðið undir sívaxandi kostnaði við ríkisreksturinn með síminnkandi vinnu og afköstum hjá embættismönnum þjóðarinnar. Og þá er það orðið aumt hlutskipti Alþ., ef það hefur ekki nema þetta tvennt að starfa hér, annars vegar að leggja þunga skatta á þjóðina, einstaklinga og atvinnuvegi, og hins vegar að taka og skipta þessu fé á milli þeirra manna, sem slá æ sterkari varnargirðingu um sína hagsmuni, eins og er sýnilegt, að hér er verið að gera. Ég vildi því vænta þess, að frv. yrði samþ. og þó að nokkuð sé liðið á þingtímann, þá fái það svo mikið fylgi hér, að það nái fram að ganga, því að það er áreiðanlega mikil þörf á því, að þessum málum sé skipað á annan hátt en nú er gert.



Herra forseti. Ég hafði nú hugsað mér að fara nokkrum orðum um þetta frv., um leið og ég lýsti því, en hæstv. forseti hefur óskað eftir því, að framsöguræðan taki ekki langan tíma. Ég sé nú ekki samt annað en að ég verði að fara nokkrum orðum um málið, en ég skal reyna að stytta það eftir því, sem ég hef möguleika til. Í stjórnarskrá íslenzka lýðveldisins segir svo í 62. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Hin evangeliska lúterska kirkja skal vera þjóðkirkja á Íslandi og skal ríkisvaldið að því leyti styðja hana og vernda.“ Í samræmi við þetta greiðir íslenzka ríkið prestum þjóðkirkjunnar laun, kostar biskupsembættið og fleira, sem þeim málum tilheyrir. Og allar þær greiðslur, sem íslenzka ríkið greiðir nú til kirkjumála samkv. fjárlögum þessa árs, eru tæpar 6 millj. kr. Ekkert af þessu fé fer til kirkjubygginga af þeirri einföldu ástæðu, að ríkisvaldið, sem samkv. stjórnarskránni skal þó vernda og styðja þjóðkirkjuna, hefur engin afskipti af kirkjum, byggingu þeirra eða viðhaldi. Það viðfangsefni er fengið söfnuðum landsins, sem í langflestum tilfellum eru eigendur kirknanna nú orðið. Það er hverjum söfnuði skylt að hafa guðsþjónustuhús innan sóknarinnar, þar sem guðsþjónustur geta farið fram og önnur kirkjuleg starfsemi. Þessir hópar manna, söfnuðir, eru mismannmargir um allt land, en hafa þó þá skyldu á herðum að eiga að halda við og byggja kirkjur. Safnaðarmeðlimir eru allir þeir ungir og gamlir, sem lögheimili eiga í viðkomandi sókn og tilheyra hinni íslenzku þjóðkirkju, en gjaldskyldir til kirkju sinnar eru þeir, sem náð hafa 16 ára aldri og ekki eru eldri en 67 ára. Gjald það, sem hver gjaldskyldur einstaklingur greiðir til kirkjunnar, ákveður ríkisvaldið. Það fer ekki eftir þörfum kirkjunnar á hverjum stað, heldur er það fyrir fram ákveðið með lögum, og ef það ekki nægir til rekstrar og viðhalds kirkjunnar eða til greiðslu þess kostnaðar, sem af hinni kirkjulegu starfsemi leiðir í sókninni, hefur sóknarnefnd heimild til að innheimta hundraðsgjald af útsvörum sóknarmanna, en undanskildir þeirri útsvarsgreiðslu eru þó allir ópersónulegir aðilar og útsvarsgreiðendur,félög og fyrirtæki, og dregur það mikið úr gildi þessarar heimildar. En þó er hún til bóta, þegar í vandræði er komið. Samkvæmt því, sem ég hef nú drepið á, er þetta staðreynd: Ríkisvaldið viðurkennir og heitir að styðja hina íslenzku þjóðkirkju, og þetta er staðfest með stjórnarskrárákvæði enda greiðir ríkið prestum laun og sér þeim fyrir bústöðum að nokkru leyti. Kirkjuhúsin eru að öllu leyti falin umsjá söfnuðúm landsins. Þéir eiga að byggja þau, halda þeim við og annast rekstur þeirra að öllu leyti, greiða starfsfólki safnaðarins laun, og er þetta allt saman töluverður kostnaður. Tekjur kirknanna, sóknargjöldin, eru ákveðnar með lögum án nokkurs tillits til fjárþarfa þeirra til viðhalds og rekstrar. En sóknarmenn hafa fulla heimild til að neita að greiða til kirkju sinnar, þurfa ekki annað en segja einfaldlega, að þeir séu ekki í þjóðkirkjunni, og gengur þá greiðsla þeirra til Háskóla Íslands. Sóknargjöldin voru samkv. lögum s. l. ár sem næst 20 kr. á ári. 20 kr. á ári eru ekki miklir peningar í dag. Það má benda á það, að maður, sem vinnur fyrir venjulegu verkamannakaupi, mun vera rúmar 83 mínútur að vinna fyrir þeirri upphæð, sem honum er gert að skyldu að greiða til kirkju sinnar á ári. Af þessu, sem ég hef nú sagt, er ljóst, að tekjumöguleikar safnaða landsins eru ekki meiri en svo, að gott má telja, ef tekjurnar hrökkva til að greiða rekstrarkostnað við guðsþjónustuhald og venjulegt viðhald kirknanna. Ef um meiri kostnað er að ræða, t. d. byggingu nýrra kirkna, mikla viðgerð þeirra eða endurbyggingar, ber viðkomandi söfnuði upp á sker hvað fjárhaginn snertir. Fámennir söfnuðir ráða ekki við að byggja kirkjur, þótt þeir séu fulllr áhuga á málefninu. Þetta er öllum þeim, sem þessum málum eru kunnugir, ljóst, og þeim er einnig ljóst, að úr þessu verður að bæta. Þegar um kirkjubyggingar er að ræða, er hvergi lán að fá til byggingarinnar nema í hinum almenna kirkjusjóði, en lán þau, sem sjóðurinn veitir, eru mjög lág, miðað við byggingarkostnaðinn. Er þá ekki um annað fé að ræða, eins og nú standa sakir, en það, sem safnaðarfólk leggur sjálft af mörkum með frjálsum samskotum og margháttaðri vinnu og fyrirgreiðslu. En hvað góður sem viljinn er, hljóta efnin að ráða, og fámennir söfnuðir ráða ekki við málið. Verður þá ekki annað fyrir en að biðja ríkisvaldið um hjálp. Fer það nú mjög í vöxt, að söfnuðir leiti til Alþingis um styrki vegna kirkjubygginga, sem hv. alþm. sjá sér ekki fært að sinna. Vil ég benda á, að fyrir Alþ. því, sem nú hefur fyrir nokkrum dögum gengið frá fjárlögum fyrir yfirstandandi ár, þar sem gjöldin eru áætluð 422 millj. kr. eða nálægt því, lágu fyrir fjárbeiðnir frá fimm kirkjum um byggingarstyrk að upphæð samtals 210 þús. kr., sem ekki þótti nokkur leið að verða við. Mér dettur nú ekki í hug að halda því fram, að allir þeir hv. alþm., sem greiddu atkv. á móti fjárbeiðnum kirknanna í þetta sinn, hafi gert það vegna þess, að þeir séu á móti kirkju og kirkjulegri starfsemi í landinu, heldur lnun það vera hitt, að þeir sjá, að þarna er vandamál á ferðinni, sem leysa verði á annan hátt en þann að veita fjárfúlgur hvert sinn, sem um er beðið. Með því væri gefið fordæmi, sem leitt gæti út í öfgar, og skal viðurkennt, að þetta eru nokkur rök, þótt veikluleg séu og haldlítil. Það frv., sem hér liggur fyrir, fer inn á nýjar leiðir í þessu vandamáli. Hér er gert ráð fyrir að stofna sjóð, sem ríkissjóður greiði til árlega 500 þús. kr. í næstu 20 ár. Sjóður þessi láni síðan eftir vissum reglum til kirkjubygginga á landinu vaxtalaus lán til 50 ára. Lánin veitast eftir stærð kirknanna, og gerir það hægara fyrir um áætlanir á lánsupphæðum. Þá er gert ráð fyrir, að kirkjur, sem endurbyggðar eru eða verulega viðgerð fá, geti einnig fengið lán úr sjóðnum. Verði frv. þetta að iögum, tekst ríkissjóður þá skyldu á hendur að greiða árlega í sjóðinn 500 þús. kr. í næstu 20 ár, eða samtals 10 millj. kr. Þyki einhverjum hv. alþm. þetta vera mikil upphæð, sem varið sé í þessu skyni, má benda þeim á það, sem ég minntist hér á áðan, að fyrir Alþ. lágu fjárbeiðnir frá fimm kirkjum um 210 þús. kr. frá öllum. Þessar beiðnir og miklu hærri berast áreiðanlega hv. Alþ. á næstu árum, ef ekkert verður að gert. - munu berast látlaust og í vaxandi mæli. Það er alveg víst, að hv. alþm., hverjir sem þeir verða á næstu árum, geta ekki til lengdar staðið á móti þessum réttmætu kröfum, sem koma frá þúsundum landsmanna úr fjölmörgum byggðum landsins. Með þessu frv. er stefnt að því að geta mætt þessum kröfum og beiðnum, sem ég nú hef minnzt á, - mætt þeim að fullu, án þess að ríkissjóður finni til útgjaldaaukans. Með samþykkt þessa frv. er stigið stórt spor í menningarátt, hinu áhugasama safnaðarfólki úti um byggðir landsins er rétt örvandi hönd til að halda við og hafa í heiðri hina gömlu menningarstofnun íslenzku þjóðarinnar, kirkjuna. Þó að nú sé áliðið þings og þingi senn lokið, þykir mér betra að koma þessu máli af stað. Það er þó kynning á því, og hv. alþm., sem nú eiga von á því að tala við kjósendur sína um allt land á næsta sumri, fá tækifæri til þess að kynnast hug kjósenda sinna um þetta mál. Og ég er í litlum vafa um það, að það verða margir hv. kjósendur, sem ekki hafa á móti því, að þm. þeirra styðji að þessu máli. - Ég hefði viljað fara nokkru nánar út í frv., en ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri. Ég vísa til grg., sem með frv. er, og ég vil þá að lokum leyfa mér, herra forseti, að óska eftir, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Þann 13. jan. var vísað til hv. samgmn. frv. á þskj. 515 um samningsumleitanir við Eimskipafélag Íslands h. f. um strandferðir. Það er nú liðinn nærri heill mánuður síðan n. fékk þetta mál til meðferðar. Hér er um að ræða mál, sem gæti sparað ríkissjóði hvorki meira né minna en 5–6 millj. kr., ef það næði fram að ganga. Og hefði ég nú haldið; að ríkissjóði veitti ekkert af að þiggja þá upphæð til þess að mæta einhverju af þeim útgjöldum, sem að ófyrirsynju hefur orðið að taka inn á fjárlagafrv. við afgreiðslu þess. Ég vil því vænta þess, að hæstv. forseti sjái svo um, að n. skili áliti, og vænti þess, að hér verði ekki slitið fundum í þessari hv. d., fyrr en það álit liggur fyrir. Ég ásaka slíka meðferð á málum eins og hér hefur verið viðhöfð, að láta líða svo langan tíma í jafngóðu máli, án þess að það næði fram að ganga, og vænti, að hæstv. forseti styðji mig í því að knýja málið fram. Þann sama dag var einnig vísað til hv. menntmn. frv. um breyt. á l. um útvarpsrekstur ríkisins. Það átti einnig að spara ríkissjóði allmikið fé. Það hefur ekki heldur heyrzt neitt í sambandi við það mál, og vænti ég þess einnig, að hæstv. forseti beiti sínu forsetavaldi til þess að knýja fram bæði þessi mál, áður en Alþ. er slitið.



Herra forseti. Viðvíkjandi þessu, sem fram kom hjá hv. þm. Barð. um mál, sem hann talaði um og sagði að hefði verið vísað til samgmn. þessarar d., vil ég upplýsa það, að samgmn. hélt fund um þetta mál 23. jan. s.l. og samþykkti á þeim fundi að senda málið lil umsagnar Skipaútgerðar ríkisins og Eimskipafélags Íslands. Þetta var gert þegar að þessum fundi loknum og beðið um svar frá þessum aðilum sem allra fyrst. Þetta svar hefur ekki borizt enn og þess vegna fundur ekki haldinn um málið síðan, vegna þess að beðið var eftir þessum svörum. Á þessum fundi voru 4 nm. viðstaddir, en hv. 4. landsk., sem á sæti í n., var ekki á fundi. Hv. þm. ásakar n. fyrir meðferð á þessu máli. Ég verð nú að segja, að það að senda slík mál sem þetta til umsagnar þeirra aðila, sem það snertir á líkan hátt eins og þetta frv. gerir, hefur nú hv. þm. ekki alltaf álitið slæma meðferð á málum.



Ég vil leyfa mér að þakka hv. 2. þm. Árn. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur gefið í sambandi við frv. um Skipaútgerð ríkisins, en vil þó um leið leyfa mér að benda á, að það er ekki æskileg meðferð á máli að halda því í n. í 10 daga án þess að senda það til umsagnar. Það bendir ekki til þess, að n. sem slík hafi haft mikinn áhuga fyrir framgangi málsins og ekki mikinn skilning á, hversu nauðsynlegt það er, að málið næði fram að ganga. Þó að ekki hefði unnizt tími til að koma þessu máli gegnum þingið, sem ég nú fullyrði ekkert um, ef því hefði verið sýndur sómi, þá er það áreiðanlegt, að það er mikill stuðningur fyrir málið, hvernig sem á það er litið, að fyrir hefði legið í þingskjölum umsögn frá þessum aðilum, svo að ekki hefði þurft að senda málið til umsagnar á næsta þingi, ef það skyldi þá verða borið fram af einhverjum hv. þm. - Ég vil vænta þess, að hv. form. n. og hæstv. forseti sjái svo um, að umsögn um þetta mál komi frá þeim aðilum, sem það hefur verið sent til, eða þá umsögn frá þeim um, að þeir vilji ekki segja neitt um málið, og að málið komi til 2. umr., áður en þingi lýkur.



Herra forseti. Það er svo margt skrafað hér í d., að sumt fer kannske alveg fram hjá manni og sumt að nokkru leyti. Ég hef orðið var við það að, að mestu leyti fór fram hjá mér hér fyrirspurn, sem hv. þm. Barð. bar upp hérna. En ég hef aðeins þráðinn af því, og það var um það, hvað liði máli hans um nýja skipun á útvarpi og útvarpsráði, - ég man ekki nákvæmlega titilinn á því frv. Var því frv. vísað til menntmn., og við gerðum skjótt því máli skil, nefndin, og sendum það bæði til útvarpsstjóra og útvarpsráðs og báðum um svar fyrir 24. jan. Útvarpsstjóri gerði því mjög rækileg skil. Hann sendi fyrir tiltekinn tíma svar sítt til n., og svo litlu seinna sendi hann samskonar skjal til allra þm., að ég held, hér á þinginu. Þar að auki var þetta bréf hans birt í einu af höfuðstaðarblöðunum, - getur vel verið að það hafi verið í fleirum, þó að það hafi farið fram hjá mér, svo að hann svaraði fljótt. Hans till. voru, hafi hv. þm. ekki lesið það, að frv. væri „drepið með skjótum atvikum“. Svipaður var andinn í skjali útvarpsráðs, að það vildi, held ég, ekki til langlífis það frv., ef það gengi fram. Þessi skjöl hygg ég að hv. fyrirspyrjandi hafi lesið bæði. Ég ætlaðist til þess, að hann fengi að sjá skjalið frá útvarpsráðinu. Ég man ekki betur, en ég lánaði honum það. Það var stutt, en laggott. Síðan hefur hann ekki farið þess á leit við okkur, að við skiluðum nál. Þar að auki - ég vil segja það okkur til réttlætingar - voru komnar breytingar á útvarpið. Hann var farinn frá, sá sem svaraði bréfinu, útvarpsstjórinn, en búið að skipa nýjan útvarpsstjóra, og breyttist aðstaðan að mörgu leyti við þá skipun, að það var kominn nýr útvarpsstjóri. En frv. byggðist, ef ég man rétt, að nokkru leyti á því, að það væri ekki skipaður maður í stað útvarpsstjóra, heldur settur, en þetta kom náttúrlega heldur seint, og var það illa farið og ekki líkt hv. þm., sem er bæði skjótur og snar í snúningum, að verða þannig uppi með frv. og lenda í því að koma með það allt of seint. En ég man sem sagt ekki eftir ákveðinni ósk frá þm. um það, að við tækjum það sérstaklega fyrir. Ég hélt, að með þessari breyttu aðstöðu mundi það vera réttast, að það lognaðist út af, þar sem maður vonar, að hann hafí tækifæri til, þegar næsta þing byrjar, að koma fljótt og skjótlega með frv., sem þá kemur ekki fyrir aftan endalok þingsins eins og þetta. Þess vegna held ég, að það sé ekki rétt að fara að tefja þingið á því að setjast við nefndarstörf út af þessu, en bara muna, að seinna koma ráð og seinna koma dagar. Ég hugsa það verði, því að maður væntir þess, að hann geti með allri röggsemi barizt fyrir þessu frv. nú á næsta þingi.



Herra forseti. Ég vil út af ummælum hv. form. leiðrétta þann misskilning, sem kom fram hjá honum, að frv. mitt hafi verið borið fram vegna þess útvarpsstjóra, sem frá var farandi 



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að kvarta undan því, að frv., sem ég bar hér fram mjög snemma á þinginu um tekjuöflun og tekjuaðstoð fyrir Byggingarsjóð Verkamanna og vísað var til fjhn. 30. okt., hefur ekki enn þá fengið afgreiðslu í nefndinni. Þessi dráttur er náttúrlega með öllu óþolandi, og það tekur alveg út yfir, þegar frv. eru látin liggja svona lengi. Það er miklu frekar ástæða til þess að reka á eftir þessu máli og reyna að flýta því heldur en því, sem hv. þm. Barð. var að minnast hér á áðan, því að þetta er miklu eldra. Ég vil leyfa mér að óska aðstoðar forseta til þess að reyna að fá nál. fram í þessu máli og reyna að hlutast til um, að það verði afgr. sem allra fyrst.



Herra forseti. Nú skal ég ekki lengja mál mitt. En ég verð að skýra þennan misskilning, sem hér hefur verið milli mín og hv. þm. Barð. Við höfum verið nokkuð mörg ár saman á þingi, og hafi ekki málin verið með hraða, þau sem hann hefur flutt fram, afgr. í nefndum, þá hefur hann hingað til allajafna verið að klifa á því og áminna um að koma þeim fram. Þess vegna gat það verið, að ég hafi ekki uggað að mér, þegar ég fékk enga áminningu um þetta mál, og fannst þarna maður breyta vana sínum. En sem sagt, það var, að mér virðist, sameiginleg skoðun okkar nm., að heppilegast væri fyrir frv., að það hlyti þarna hægt og rólegt andlát og þyrfti ekki að hrekjast mjög mikið á milli manna meira, en það hafði gert. Þannig var þessu máli farið.

Forseti (BSt): Út af þeim umr., sem hér hafa orðið utan dagskrár um afgreiðslu nefnda, vil ég nú óska þess, að nefndir skili yfirleitt álitum um þau mál, sem til þeirra er vísað. En viðvíkjandi þeirri kröfu hv. þm. Barð., að ég sem forseti d. sjái um það, að tiltekið mál verði afgr. í d., áður en þingi er slitið  Út af kvörtun hv. 6. landsk. þm. stæði mér nú næst að svara, en ég get það tæplega frá þessum stað, en hans ósk mun verða tekin til athugunar.