Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það hefur verið nokkurt hlé á því, að við gætum hafið fundarstörf hér í dag. Raunar undirstrikar það nú það, sem ég vil koma að, hve mikið er að gera í Nd., þar sem ég vildi mjög gjarnan, að hæstv. forsrh. væri viðstaddur, en hann var störfum hlaðinn þar. Þegar við lítum á dagskrá Alþ. í dag, sjáum við, að þar er eitt mál á dagskrá þessarar hv. d., en 15 mál á dagskrá Nd. Á þessu væri ekki orð gerandi, ef þetta væri einsdæmi, en svo hefur verið, frá því að við tókum til starfa eftir jólaleyfi, að oftast nær hafa verið eitt eða tvö mál - kannske komið einu sinni fyrir 3 mál - á dagskrá í Ed., en þetta milli 10 og 20 mál að öllum jafnaði á dagskrá í Nd. Þegar haft er í huga, að báðar d. þingsins eru jafnréttháar og að það skiptir verulegu máli fyrir vinnubrögð Alþingis, að verkefnum sé skipt nokkuð jafnt á milli beggja þd., þá sjá menn strax, að hér er nokkuð að. Það er ekki svo, að þetta sé í fyrsta skipti, sem ástæða hefur verið til þess að hreyfa aths. sem þessum, og ég er ekki að segja, að það hafi ekki komið fyrir, að það hafi verið ástæða til þess áður fyrr, áður en núv. ríkisstj. tók við völdum, og raunar hefur það verið gert. En mér þykir, að nú keyri alveg um þverbak í þessum efnum, og til stuðnings þeirri skoðun minni vil ég láta þess getið, að frá því að Alþ. tók til starfa eftir jólaleyfið hafa dagskrármál í þessari hv. d. verið 23, en í Nd. 103. En frv., sem hafa verið tekin fyrir á þessum tíma, hafa verið 12 í Ed., en 30 í Nd. Af þessum tölum er augljóst, að hér er mikið misræmi á ferðinni og þetta hlýtur að hafa veruleg áhrif á störf Alþ. Ég hygg, að ég þurfi ekki að fara að flytja hér langt mál til þess að færa sönnur á það. En þessar tölur, sem ég nefndi, gefa þó raunar ekki rétta mynd af ástandinu, því að ástandið er mun lakara en þessar tölur gefa til kynna. Það sjáum við, ef við athugum, hvers eðlis þau frv. eru, sem liggja fyrir hv. Nd. og hafa verið lögð fram á þessum tíma, sem hér um ræðir, og berum saman við þau frv., sem liggja fyrir þessari hv. d. og hafa verið borin fram á þessum sama tíma. Þá kemur í ljós, að það skiptir algerlega í tvö horn. Það er ekki að sjá, að ríkisstj. líti á báðar deildir sem hliðstæður í þessu efni. Ríkisstj. hefur, á sama tíma og hún hefur látið þessa hv. d. vera nær verkefnalausa, hlaðið á Nd. fjölda stjfrv. um hin þýðingarmestu efni, sem varða heila lagabálka um flókin og vandasöm mál. Ég nefni sem dæmi frv. um framkvæmd eignarnáms, frv. um dvalarheimili aldraðra, frv. um breyt. á l. um skólakostnað, frv. um breyt. á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins, frv. um skólakerfi, frv. um grunnskóla, frv. um skipulag ferðamála, frv. um samþykkt á ríkisreikningnum fyrir árið 1970. Það er ekki einu sinni hægt að treysta þessari d. fyrir tölum ríkisreikningsins, og hefur það þó verið í anda þess, sem d. hefur verið treyst fyrir, og kem ég nánar að því. Ég held áfram upptalningunni á stjfrv. í Nd. Þar er enn fremur um að ræða frv. um upplýsingaskyldu stjórnvalda, frv. um heilbrigðisþjónustu, frv. um Lyfjastofnun ríkisins, frv. um lyfjaframleiðslu, frv. um breyt. á orkulögum, frv. um breyt. á l. um atvinnuleysistryggingar. Af þessari upptalningu er ljóst, að það er rétt, sem ég sagði hér áðan, að ríkisstj. hefur hlaðið á hv. Nd. stórkostlegum verkefnum, frá því að Alþ. tók til starfa eftir jólaleyfi, hinum þýðingarmestu og margbrotnustu málum. Hvers vegna gerir hæstv. ríkisstj. þetta? Manni verður að spyrja: Hefur hv. Ed. haft svo mikið fyrir stafni? Raunar var ég búinn að segja, og okkur er öllum ljóst, að við höfum verið meira og minna aðgerðalaus, frá því að þing kom saman á þessu ári. En ríkisstj. er ekki alls varnað, ef svo mætti segja, og kannske er það ofmælt að hafa þetta orðalag. Hvað er það, sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fyrir þessa hv. d. á sama tíma? Það er frv. um breyt. á útflutningsgjaldi sjávarafurða og frv. um breyt. á l. um skipulag á löndun á loðnu til bræðslu. Það er naumast hægt að nefna annað. Bæði þessi mál eru ekki umfangsmikil og ekki til þess fallin, að það megi gera ráð fyrir miklum umr. eða miklum störfum í sambandi við þau.  Ég leyfi mér - með leyfi hæstv. forseta að lesa grg. „Frv. þetta er flutt að beiðni dómsmrn. og fylgdi svofelld grg.: Er frv. núgildandi l. um stofnun og slit hjúskapar var lagt fram á Alþ. vorið 1971, varð meðferð þess ekki lokið, og var frv. þá lagt fram að nýju á næsta þingi. Við framlagningu láðist að leiðrétta eitt ártal í l., og er þeirri leiðréttingu komið hér á framfær.“ Ég hef þá gert grein fyrir því, hvað hæstv. ríkisstj. hefur lagt fyrir þessa hv. d. á sama tíma og hún hefur hlaðið á hv. Nd. þeim stórmálum, er ég áður greindi. Ég tel með tilliti til þessa, að það hafi ekki verið að ófyrirsynju að hreyfa þessu máli hér. Hverjar eru ástæðurnar fyrir þessu? Er hér um að ræða algert hirðuleysi af hálfu hæstv. ríkisstj.? Eru vinnubrögð hennar algerlega skipulagslaus í þessum efnum? Er þetta tilviljun? Eða eru einhverjar sérstakar ástæður fyrir þessu? Telur hæstv. ríkisstj., að hv. Nd. sé betur til þess fallin að fá þessi verkefni, hin stærstu verkefni, yfirleitt fyrst og fjalla um þau þannig? Ég sé, að hæstv. forsrh. hristir höfuðið, og mér kemur það ekki á óvart. Ég hygg, að naumast enginn geti verið í efa um það, að þessi hv. d. er fullkomlega eins fær um að fjalla um hin vandasömustu mál og hv. Nd. En eigum við að gera ráð fyrir, að algert skipulagsleysi og hirðuleysi ráði gerðum ríkisstj. í þessu efni? Áður en við gerum það væri ekki óeðlilegt, að við athuguðum samt málið nánar, hvort einhverjar skýringar kynnu að leynast, sem mönnum væru ekki ljósar, eitthvað sérstakt væri hér á ferðinni, sem ekki hefur áður verið. Við erum nýkomin af fundi í Sþ., þar sem atkvgr. var um vantraust á ríkisstj. og þar kom í ljós, að ríkisstj. hefur tapað einu atkv. Hv. þm. Bjarni Guðnason vildi ekki með atkv. sínu verja stjórnina falli. Hann lýsti þessu yfir í umr. um vantraustið. En það er ekki upphaf þessa máls. Þessi hv. þm. lýsti því yfir í umr. í Sþ. fyrir áramót, að hann hefði sagt sig úr þingflokki SF, og hann gaf það fullkomlega í skyn, að hann mundi fara sínar eigin götur, ekki láta skipa sér fyrir verkum. Þetta gerðist nokkru fyrir síðustu áramót, á síðustu dögum þingsins fyrir jólaleyfi. Getur verið, að það sé eitthvert samband milli þessa atburðar og þess, að hæstv. ríkisstj. hefur síðan tekið upp þau óeðlilegu vinnubrögð, sem ég var að lýsa áðan, að flytja hin þýðingarmestu mál fyrst í Nd.? Kann það að vera, að hæstv. ríkisstj. þyki ekki annað vogandi, eins og nú er komið og ljóst er af yfirlýsingu hv. þm. Bjarna Guðnasonar fyrir jól, en að leggja málin fyrst fyrir Nd., vegna þess að þessi þm. hefur sagt, að hann telji sig ekki bundinn af því að fylgja ríkisstj. nema í þeim málum, sem hann telur sjálfur, að verðskuldi slíkt. Þessi hv. þm., sem á sæti í Nd., hefur sett sig í dómarasæti yfir hæstv. ríkisstj., og það er vitað, að þessi hv. þm. er harður dómari. Er það svo, að það sé það samband hér á milli, að hæstv. ríkisstj. óttist manninn með ljáinn í hv. Nd. og telji ekki ómaksins vert að hreyfa hér málum, fyrr en dómur er þar genginn? Ég hef ekki getað látið mér koma til hugar nokkra aðra skýringu á framferði ríkisstj., ef það er ekki svo, að hér sé um að kenna algeru hirðuleysi og skipulagsleysi í vinnubrögðum. Nú þykir mér, að þessi hv. d. eigi rétt á því að fá skýringar frá hæstv. forsrh, um það, hvað hér er á seyði. Er hér um yfirsjón að ræða, og ætlar hæstv, forsrh. að lofa hót og betrun, eða eru dýpri ástæður fyrir því, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur hagað sér í þessum efnum á síðustu vikum? Er það í sambandi við þann bláþráð, sem hæstv. ríkisstj. hangir á eftir yfirlýsingu hv. þm. Bjarna Guðnasonar?

Forsrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Það er sjálfsagt að taka ábendingar hv. þm. Þorvalds Garðars Kristjánssonar til athugunar og kanna þetta mál nánar. Það er nauðsynlegt, að sem mest jafnræði ríki á milli d., þannig að verkefnum sé skipt nokkurn veginn jafnt milli þeirra. Ég mun láta fara fram athugun á því, hvernig mál hafa verið af stjórnarinnar hálfu lögð fyrir deildir. En þá vil ég taka fram, að ég tel að sjálfsögðu allt þingið í heild, og ekki aðeins tímabilið frá jólaleyfi. Ef þetta á að meta réttilega, verður að líta á allan þingtímann í heild og athuga hvaða stjfrv. hafa verið lögð fram á þessu Alþ. og hvernig þeim hefur verið skipt á d. Ég hef einmitt lagt á það áherzlu við ráðh., að þeir skiptu málum, sem þeir flyttu, nokkurn veginn jafnt á d. Það má vel vera, að þetta hafi farið öðruvísi en gert var ráð fyrir og það hafi orðið hlutfallslega meira af málum í Nd., og til þess getur það óneitanlega bent, sem hv. þm. sagði áðan, hve mislöng dagskráin er hjá d. að þessu sinni. En sjálfsagt er að athuga og ganga úr skugga um þetta, og ég skal með ánægju ítreka það, sem ég hef áður lagt áherzlu á við ráðh., að þeir skipti málefnum sínum jafnt á deildir. Ég held, hvað sjálfan mig varðar, að ég hafi gætt þessa mjög nákvæmlega. Ég vona, að sú verði útkoman. Að vísu er ekki hægt að mæla frv. alveg að gildi, en ég hygg, að að tölu til skakki ekki miklu á þeim frv., sem ég hef lagt fyrir Ed., og þeim frv., sem ég hef lagt fyrir Nd. Ég held t. d., að það hafi verið misminni hjá hv. þm., að frv. um eignarnám hafi verið lagt fyrir Nd. Ég held, að ég hafi lagt það fyrir hv. Ed. Ég held líka, að það hafi verið rangt talið, en þó kann það að hafa verið misheyrn hjá mér, en ég tók ekki eftir því, að hann minntist á það, að ég lagði nú fyrir nokkrum dögum fram í þessari hv. d. frv. um lögreglustjóra á Höfn í Hornafirði. En þetta er sem sagt sjálfsagt að athuga, og ég tek þessum ábendingum þm. mjög vel og skal reyna að gera mitt til, að úr verði bætt, ef hér hefur orðið misbrestur á. En ég hygg, að skýringin sé að nokkru leyti sú, að Ed. virðist vera miklu skjótvirkari en Nd. og miklu röskari að skila af sér málum. Þess vegna er það t. d., að listinn í hv. Nd. núna verður langur, að það eru a. m. k. 3 mál á dagskránni, sem eru komin héðan frá hv. Ed. Þannig hefur það verið yfirleitt eða með litlum undantekningum um þau mál, sem ég hef lagt fyrir hv. Ed., að þeim hefur hún skilað af sér, þau eru komin til Nd. Að vísu á það ekki við um alveg öll, það eru enn í n. hér mál, sem ég hef lagt fram. Á hinn bóginn er það svo um þau mál, sem ég hef lagt fram í Nd., - ég man ekki í svipinn, hver þau eru, en t. d. frv. um málflytjendur og fleiri mál, sem eru til meðferðar í Nd., að þau hafa ekki komizt hingað til hv. Ed. Ég hygg, að skýringin á því sé sú að einhverju leyti, að hv. Ed. þm. séu leiknari í meðferð mála og fljótari að afgreiða þau. Enda væri ekki eðlilegt ef svo væri ekki, þar sem það er venjulegt, að menn komist ekki upp í Ed., fyrr en þeir hafa verið einhvern tíma í Nd. og fengið þar æfingu, þó að þar séu að vísu undantekningar, eins og um þann, sem hér stendur, sem hefur orðið að hrapa niður í Nd. á eftir. Ég ætla ekki að fara að hafa neitt framhald af þeim eldhúsdagsumr., sem fram fóru í gær og ætla þess vegna ekki að fara neitt að þræta út af hugleiðingum hv. þm. um það, að nafngreindur þm. væri harður dómari í Nd. yfir okkar verkum. Mér sýnist raunar, að sú ályktun, sem hann dró þar af, ætti ekki að vera rétt. Ég held, að það hlyti að verka öfugt. Ef þetta væri svo, hylltumst við frekar til að leggja málin fyrir Ed., þar sem væri fyrir fram vitað, að þau ættu greiðari framgang. En ef það stendur á því og er eitthvað í veginum fyrir því, að mál séu lögð fyrir hv. Ed., að hér sitja ekki menn, sem hafa jafnsérstakar skoðanir á hlutunum og þessi nafngreindi þm., sem hann minntist á, þá væri náttúrlega hægt að bæta úr því, ef t. d. einhver úr stjórnarandstöðuliðinu vildi gerast hér alveg sérstaklega uppvöðslusamur. Þá gæti vel verið, að það yrði farið að óttast þann dómara með einhverjum slíkum hætti. En ég held nú, að það sé ekki ástæða til að eyða orður að þessum hugleiðingum hv. þm., enda geri ég ekki ráð fyrir, að hann hafi ætlazt til þess, að þau væru tekin mjög alvarlega. En ég skal endurtaka það, sem ég hef sagt nú þegar, að ég skal láta athuga þetta nánar og skil vel það sjónarmið, sem hér hefur komið fram, að Ed. sé óánægð yfir því, ef svo er sem virðist vera, að hún fái ekki verkefni til jafns við Nd. Til viðbótar því, sem ég hef sagt, verður að hafa í huga, að það eru helmingi fleiri menn í Nd., þeir tala kannske helmingi meira, og þess vegna gengur málaafgreiðslan þar dálítið seinna. En ég hygg, að þetta sé nokkuð í samræmi við þá starfshætti, sem tíðkast í þingum, að það eru minni ræðuhöld, sem fara fram í efri deild en í þeirri neðri. En þegar gerð hefur verið skýrsla um það, hvernig málum hefur verið skipt af hálfu stjórnarinnar á milli d., er fyrst hægt að gera sér glögga grein fyrir þessu. Auðvitað getur ekki annað beinzt að stjórninni í því efni en það atriði, hvernig hún skiptir sínum málum, því að það fer svo eftir frumkvæði, atorku og dugnaði þm., hve mörg mál þeir flytja. Ég býst ekki við því, að það sé út af fyrir sig munur á því milli Ed. og Nd., nema að því leyti sem svarar til tölunnar á þm. Ég skal svo, herra forseti, ekki hafa þessi orð fleiri. Ég er sem sagt ekki viðbúinn því að svara þessu nánar og get í rauninni á þessu augnabliki ekki svarað fyrir aðra en sjálfan mig, en um það tel ég mig alveg geta svarað án þess að fara yfir þau frv., sem ég hef lagt fram, að ég hef skipt þeim mjög jafnt á milli deilda.

Þorv. Garðar Kristjánsson; Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir svar hans og sérstaklega það, sem kom fram í hans ræðu, að hann er mér sammála um, að það sé rétt að hafa skynsamlega og jafna verkaskiptingu á milli deildanna. Ég átti raunar ekki von á öðru en að hæstv. forsrh. lýsti þessari skoðun, því að ég minnist þess, að hann hefur sjálfur staðið í stjórnarandstöðu og í þeim sporum, sem ég stend nú, og haldið fram því sjónarmiði, sem ég hef hér verið að túlka. Ég lít þannig á, að hæstv. forsrh. hafi ekki verið að bera brigður á þær upplýsingar, sem ég gaf hér áðan. En það er rétt, að þær tölur, sem ég nefndi, eru ekki miðaðar við allt þinghaldið í ár. Og það er að sjálfsögðu ágætt að gera heildarskýrslu, það kann að breyta einhverju. En hugboð mitt er, að það breyti ekki neinu verulega í þessu efni. Það er staðreynd, að vinnubrögð ríkisstj. hafi verið óeðlileg í þessu efni á öllu þinginu. En hæstv. forsrh. sagði og lagði áherzlu á, að hann teldi, að hann sjálfur hefði gætt sín í þessum efnum. Ég vil ekki bera brigður á það. Ég vil enn fremur segja það, að það urðu þau mistök í því, sem ég sagði áðan, að ég nefndi frv. um framkvæmd eignarnáms sem dæmi um verkefni Nd. Það er rétt, að það frv. var borið fram í Ed. og er í mínum frumgögnum fært þannig. En hæstv. forsrh. getur ekki látið sér nægja, að varðandi þau frv., sem hann ber fram, gæti jafnvægis í þessum efnum. Það getur verið fullkomlega óviðunandi ástand, þó að svo sé háttað. Hæstv. forsrh. ber skylda til þess að sjá svo um, að hans undirmenn í ríkisstj. hagi störfum þannig í þessum efnum, að úr verði bætt. Það er það, sem máli skiptir, og það er með það í huga, sem ég geri aths. Ég vil mega treysta því, að það verði einhver lagfæring í þessum efnum. Ég skal að öðru leyti ekki fjölyrða um annað í þessu sambandi. Hæstv. forsrh. ræddi nokkuð um samanburð á Nd. og Ed. og sagði lofsamleg orð um þessa hv. d. í því sambandi. Allt, sem hæstv. ráðh. sagði um það, er til stuðnings því sjónarmiði, að það ætti að treysta Ed. fyrir meiru en raun hefur orðið á undanförnum vikum. Hæstv. forsrh. sagðist ætla að leiða hjá sér það, sem ég vék að varðandi það ástand, sem skapazt hefur í þinginu vegna yfirlýsingar hv. þm. Bjarna Guðnasonar. En þó að hæstv. ráðh. vildi leiða þetta hjá sér, fannst mér hann gefa nokkuð athyglisverða yfirlýsingu í því efni. Það má segja, að það sé óbein yfirlýsing, þegar hann sagði, að það mætti þá jafna metin milli d. með því að fá hér harðan dómara í þessari d. úr stjórnarandstöðunni. Þetta er algerlega rétt, ef hæstv. forsrh. lítur svo á, að hv. þm. Bjarni Guðnason sé þegar kominn í stjórnarandstöðuna. Annars er ekki hægt að líkja þessu saman. En ég held, að hæstv. forsrh. þurfi ekki að óttast það, að stjórnarandstaðan í þessari d. muni ekki gegna sinni frumskyldu, að berjast móti ríkisstj. og gagnrýna hana. Fleira, sem hæstv. forsrh. sagði, var á sömu lund. Mér fannst það ekki vera rök gegn því, sem ég var að ræða, heldur því til stuðnings, ef eitthvað væri. Hann sagði m. a., að það væru fleiri menn í Nd. og þeir töluðu meira. Það virðist þá rökrétt, ef við höfum þetta í huga, að leggja ekki svo mikið á þann hóp manna, sem þarf að tala svo mikið og miklu meira en þarf að ræða í þessari d. Hæstv. ráðh. talaði um, að störf d. færu ekki einungis eftir því, hvað ríkisstj. legði til málanna eða legði fram af frv., heldur líka eftir þmfrv. Það er alveg rétt. Ég fór ekki nákvæmlega út í þau litlu störf, sem fram hafa farið í þessari hv. d. eftir jólaleyfið. Ég taldi ekki ástæðu til þess að vera að tíunda það, en bróðurparturinn af því, sem hér hefur verið fengizt við, er meðferð á þmfrv. En ég skal ekki vera að lengja þessar orðræður með því að fara að rekja nánar, hvaða frv. þetta eru og hve miklar umr. hafa verið um þau. Það hafa sáralitlar umr. verið um annað. Með því að ég fór ekki að tíunda öll þau mál, sem hér hafa komið fyrir, þá nefndi ég ekki stjfrv. um lögreglustjóra á Höfn. Það er alveg rétt, að hæstv. ríkisstj. hefur borið það frv. fram, eins og við vitum allir. Hins vegar var nokkuð sögulegt, þegar það kom til 1. umr. Það var í upphafi ekki mælt fyrir því, því að hæstv. forsrh. var ekki viðstaddur í d., hvort sem það hefur verið vegna þess að hann hefur verið önnum kafinn í hv. Nd., eða af öðrum ástæðum. En ég minntist ekki á einstök mál, vegna þess að ég vildi ekki tefja umræðu þessa of lengi. Ég hygg, að það verði að líta svo á, að það sé vegna hugsunarleysis, hirðuleysis og skipulagsleysis í vinnubrögðum, sem hæstv. ríkisstj. hefur viðhaft þessi vinnubrögð, að fela þessari hv. d. svo lítil verkefni. Ég hygg, að það hafi komið fram. Hitt, hvort hér er eitthvað meira, sem býr undir, og eitthvað í sambandi við ástandið á stjórnarheimilinu og yfirlýsingu eins af fyrrv. stjórnarstuðningsmönnum, skal ég láta ósagt. Ég bíð þess að sjá, hverju fram vindur í þeim efnum.



Herra forseti. Af því að þessi d. hefur svo góðan tíma, þá vona ég, að mér fyrirgefist, þó að ég segi hér aðeins örfá orð. Það verða aðeins fá orð og þá fyrst og fremst vegna þess, að ég vil taka undir það, sem hv. 5. þm. Vestf. hefur hreyft hér. Það er allt of ójafnt skipt verkefnum á milli d. og sérstaklega stjfrv. En þetta er því miður ekki neitt einsdæmi. Ég hef átt sæti í þessari hv. d. nú í nokkur ár, 6 ár, held ég, nánar til tekið, og ég minnist þess ekki, að í eitt einasta skipti þessi ár, sem ég hef átt hér sæti, hafi ekki rekið að því, að einhver þm. úr stjórnarandstöðuliðinu stæði hér upp og kvartaði undan því, að verkefni Ed. væru of við nögl skorin. Hv. 6. þm. Vestf. lét þess sjálfur getið, að hæstv. forsrh. hefði staðið hér í þeim sporum, meðan hann var aðaltalsmaður okkar framsóknarmanna í stjórnarandstöðu í þessari hv. d. Ég minnist þess, að ég hef haldið margar áþekkar ræður, kannske ekki alveg eins langar, en álíka efnisríkar, held ég, um það, að Ed. hefði of lítil verkefni. Og ég vil styðja þá kröfu hv. þm., að þessu verði breytt. Ég held, að skýringin á þessu sé nærtæk. Hún er vafalaust sú, að af 7 ráðh. sitja 5 í Nd. Þegar svo þar við bætist, að annar af þeim ráðh., sem eiga sæti í Ed., sá, er hér stendur, flytur ekki eitt einasta mál í samræmi við það, sem tíðkazt hefur í tíð fyrirrennara hans í sæti utanrrh., verður þessi mismunur milli d. enn meiri en tölurnar 5 og 2 gefa tilefni til. Ég held, að það sé mannleg árátta ráðh. að flytja málin í þeirri d., sem þeir eiga sæti í, og að þetta sé skýringin, bæði nú á þessu þingi og á fyrri þingum, sem ég hef gert hér að umtalsefni, að mönnum þyki hægara að flytja málin í þeirri d., þar sem þeir eiga sæti. En þetta er rangt. Þetta á ekki að vera svona. Það á að skipta verkefnunum jafnt á milli d., eftir því sem föng eru á. Ég er algerlega sammála hv. þm. um það. Ég veit, að hæstv. forsrh, hefur brýnt það fyrir samráðh. okkar að dreifa málum á milli d., þó að reynslan hafi ekki orðið í samræmi við það algerlega, og ég veit og treysti því, að hæstv. forsrh. taki þessi mál til nýrrar meðferðar nú eftir aðfinnslu hv. þm. Ég hef raunar ekki meira um þetta að segja, en mér fannst viðeigandi að taka undir þessa réttmætu kröfu þm. um, að verkefnunum verði skipt réttlátar og jafnar milli d. en verið hefur, - ekki af því, að Ed.-menn þurfi að fyllast leiðindum yfir því að vera vantreyst, - ég held, að það sé alls ekki ástæða til þess, - heldur fyrst og fremst vegna þess, að vinnan á Alþ. þarf að ganga fyrir sig og hún gengur ekki réttlátlega og réttilega fyrir sig, nema verkefnunum sé skipt og frv. séu flutt jöfnum höndum í Ed. og Nd. Og ég vona, að það verði á því lagfæring.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt af sjútvn. þessarar hv. d. í fullu samráði við sjútvrn. Hinn 12. febr. s. l. flutti hæstv. sjútvrh. framsögu fyrir stjfrv. á þskj. 287 um breytingar á gildandi l. um útflutningsgjald af sjávarafurðum. Því frv. var þá vísað til sjútvn. að lokinni 1. umr. Þegar sjútvn. fór að ræða það frv., komu strax fram ábendingar um, að full þörf væri á að taka saman í ein lög gildandi ákvæði um útflutningsgjaldið. Var hæstv. sjútvrh. tjáð, að n. hefði hug á að vinna þetta verk og þá, ef svo yrði talið rétt að flytja nýtt frv. um þetta efni, þar sem þær breytingar, sem gera þyrfti nú varðandi útflutningsgjaldið, yrðu felldar inn í hið nýja frv. Enda þótt ráðh. óskaði eindregið eftir því að máli þessu yrði hraðað eins og kostur væri, varð fullt samkomulag við hann um, að málið yrði athugað í n. með samningu nýs frv í huga. Var haft fullt samráð við ráðuneytisstjórann, Jón Arnalds, og veitti hann n, fúslega aðstoð og upplýsingar, eftir því sem óskað var. Þegar sjútvn, fékk frv. til meðferðar sendi hún það til umsagnar, bæði til Landssambands ísl. útvegsmanna, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og Sambands ísl. samvinnufélaga. Þegar þær umsagnir lágu fyrir, var farið í það að taka saman þetta frv., sem hér liggur fyrir. Í frv. eiga að felast öll gildandi ákvæði eldri l. um útflutningsgjald af sjávarafurðum, jafnframt því sem tekin eru inn í frv. þau ákvæði, sem samkomulag er nú um að breyta. Í frv. eru engin ákvæði nema þau, sem fullt samkomulag er um milli aðila, þ. e. milli samtaka sjómanna, útvegsmanna og fiskframleiðenda, svo og verðlagsráðs sjávarútvegsins í einu tilfelli, enda er hér um að ræða brúttógjald framleiðslu, og það felur í sér jöfnum höndum gjaldskyldu á sjómenn og útgerðarmenn. Jafnhliða því að nú eru sameinuð í ein lög gildandi ákvæði úr ýmsum l. í þessu efni, eru eldri lög um útflutningsgjaldið felld úr gildi. Þau lög, sem úr gildi falla, eða viss ákvæði eldri l., eru lög nr. 4 frá 28. febr. 1966, um útflutningsgjald af sjávarafurðum, lög nr. 4 1971 og lög nr. 17 1972, sem bæði varða útflutningsgjaldið, svo og II. kafli l. nr. 79 frá 1968, en það eru lög um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytingar gengis íslenzkrar krónu frá 31. des. 1968, en II. kafli þeirra l. fjallar um útflutningsgjaldið, þ. e. 10. gr. þeirra l. Enda þótt lög um útflutningsgjald af sjávarafurðum taki vafalítið hér eftir sem hingað til nokkuð oft breytingum eðli málsins samkv., þykir þó til bóta að taka rögg á sig öðru hverju og fella gildandi ákvæði úr ýmsum eldri l. í eina röð til að auðvelda málið. Í frv. þessu felast töluverðar breytingar á útflutningsgjöldum af sjávarafurðum. Þau hækka allverulega, og hækkunin er við það miðuð að auka tekjur Tryggingasjóðs fiskiskipa, en verulegur halli hefur verið á rekstri hans bæði árin 1971 og 1972. Tryggingasjóður fiskiskipa greiðir iðgjöld fiskiskipanna að verulegu leyti af tekjum af útflutningsgjaldi af sjávarafurðum eftir tilteknum reglum, sem sjútvrn. setur. Gera má ráð fyrir, að tekna til tryggingakerfisins verði áfram aflað á sama hátt eða með svipuðum hætti og verið hefur undanfarandi ár, þ. e. með útflutningsgjaldi af sjávarafurðum. Halli tryggingasjóðs á undanförnum árum hefur verið allverulegur, og þrátt fyrir hækkun útflutningsgjalda nú verður halli á rekstri tryggingasjóðs á árinu 1973, ef miðað er við óbreyttar áætlanir um greiðslu úr sjóðnum. Þær breytingar á útflutningsgjöldum eru, eins og ég tók fram hér í upphafi, gerðar í fullu samráði við þá aðila, sem hér eiga hlut að máli, og er aðallega eftirfarandi: 1. Að magngjald, sem verið hefur, er hækkað til samræmis við verðhækkanir, þannig að greiðsluhlutfall af þeim vörum, sem magngjald er greitt af, breytist ekki miðað við aðrar vörur. Á undanförnum árum hafa afurðir, sem háðar eru magngjaldi, dregizt nokkuð aftur úr, og er hví eðlilegt, að breyting á útflutningsgjaldi felist í hækkun magngjaldanna, því að þau útflutningsgjöld hafa lækkað verulega í hlutfalli við útflutningsverðmætið. 2. Þá hækkar gjaldaprósentan af fiskmjöli og loðnuafurðum, en verðlag á þessum vörum hefur, sem kunnugt er, hækkað mjög mikið, og því þykir rétt að hækka þetta gjald verulega til samræmis við það, sem er á öðrum vörum. 3. Lækkað magngjald af ufsa- og karfaafurðum, en verðlag á þessum afurðum er nú mjög óhagstætt. Magngjaldið af þessum vörum lækkar úr 2300 kr. á tonn í 1700 kr. Magngjald af saltfiski og vörum, sem taldar eru í 2. tölul. 2. gr. þessa frv., hækkar hins vegar úr 2300 kr. í 3000 kr. á tonn. Magngjald af freðfiski og öðrum vörum í 3. tölul. 2. gr. þessa frv. hækkar úr 2300 kr. á tonn í 3400 kr., en nemi magngjaldið meiru en sem svarar 4½% af fob-verði verðmæta útfluttrar sjávarvöru, er heimilt að fella niður þann hluta gjaldsins, sem er umfram þetta mark. Þá hækkar gjald af loðnumjöli og loðnulýsi úr 4% í 8% af fob-verði. Gjald af fiskimjöli, karfamjöli, humarmjöli, rækjumjöli og lifrarmjöli hækkar úr 6% í 7% af fob-verði. Í gildandi l. er magngjald af skelfiski. Í því frv., sem sjútvrh. lagði fyrir þessa hv. d. og mælti fyrir hinn 12. febr., var lagt til, að það gjald breyttist í 6% af fob-verði. Í frv., sem hér liggur fyrir, er hins vegar gert ráð fyrir, að gjaldið verði 4% af fob-verði. Er þar m. a. farið að tilmælum Landssambands ísl. útvegsmanna, en það kom fram í umsögn þess, að eðlilegt mætti teljast, að þetta gjald yrði fækkað frá því, sem var. Einnig kom það fram í umsögn Farmanna- og fiskimannasambandsins, og hefur n. orðið ásátt um að taka þær aths. til greina. Hér er um mjög smávægilega breytingu að ræða, nánast það, að gjaldið verði óbreytt frá því, sem er nú í gildandi l. Gjald af frystri loðnu hækkar úr 4% í 6% af fob-verði, og er þar um hækkun að ræða af sömu ástæðu og ég hef áður tilgreint vegna hækkandi útflutningsverðs. Ég hef hér stuttlega rakið þær breytingar, sem frv. gerir ráð fyrir, en breytingar þessar munu auka tekjur af útflutningsgjaldi um 177 millj., miðað við spá um útflutningsframleiðslu ársins 1973. Breyting á skiptingu teknanna samkv. þessu frv. miðar að því, að nær öll hækkunin renni í Tryggingasjóð fiskiskipa. Samkv. gildandi l. renna nú 82% af tekjum útflutningsgjaldsins í tryggingasjóð, en samkv. því frv., er hér liggur fyrir, er ætlað, að 85% af útflutningsgjaldinu renni í tryggingasjóðinn. Þetta nægir þó ekki, eftir því sem fróðir menn telja, til að tryggja hallalausan rekstur sjóðsins, þó sennilega rekstur sjóðsins á árinu 1973, en alls ekki til að greiða halla, sem eftir er skilinn frá fyrri árum. Við ákvörðun fiskverðs í ársbyrjun 1973 var gert ráð fyrir þeim breytingum á útflutningsgjöldunum, sem þetta frv. felur í sér, enda er hér ekki vikið frá þeim grundvelli, sem undanfarið hefur gilt í þessum efnum, en hækkanir, sem eiga sér stað, eiga rót sína að rekja til hækkandi útflutningsverðs. Í ákvæðum til bráðabirgða í þessu frv. er heimild til að fella niður útflutningsgjald af frystum karfaflökum framleiddum á tímabilinu 1. júní til 30. sept. 1972. Þetta er gert vegna lélegrar afkomu karfafrystingar, og var í sambandi við fiskverðsákvörðun á s. l. sumri gefið fyrirheit um að fella þetta gjald niður. Í ákvæðum til bráðabirgða í hinu fyrra frv. var heimild til þess að greiða kostnað af framkvæmd l. um skipulag á loðnulöndun af þeim tekjum, sem hér um ræðir. Í þessu frv. er þessi heimild felld niður. Þessu ákvæði var skotið inn í hið fyrra frv., en snertir ekki þessa löggjöf. Þess vegna þótti ekki ástæða til að rýra tekjur tryggingasjóðs, heldur verði flutningasjóði gert að greiða þennan kostnað. Það var haft samráð við ráðuneytisstjórann í sjútvrn., Jón Arnalds, svo og Svein Finnsson hjá Verðlagsráði sjávarútvegsins í sambandi við þetta atriði, og höfðu þeir enga aths. við það að gera þótt þetta yrði fellt niður. Hins vegar kemur inn í nýtt ákvæði til bráðabirgða, heimild sjútvrh. til að ráðstafa útflutningsgjaldi af saltaðri síld og flökum úr saltaðri síld til síldarútvegsnefndar. Heimild þessi er veitt til þess að auðvelda heimflutning síldar af Hjaltlandseyja- og Norðursjávarmiðum og til þess að afla sölumarkaða fyrir þá síld. Þá er loks að geta smábreytingar í ákvæðum til bráðabirgða, en sú breyting er gerð eftir ósk sjútvrn. í bréfi til sjútvn., dags. 23. febr. s. l. Þessi breyting er í því fólgin, að heimilt er að endurgreiða útflutningsgjald af frystri síld framleiddri á árinu 1972. Hér er um að ræða, að til þess að tryggja beitufrystingu á s. l. sumri og hausti var ríkisábyrgð veitt þannig að ríkissjóði ber að greiða mismun á fáanlegu söluverði erlendis fyrir þessa framleiðslu og auglýstu verði beitunefndar sem var 24 kr. á kg. Ríkissjóður verður að greiða með þessum útflutningi, þar sem ekki fæst nógu hátt verð fyrir útflutning á þessari síld. Verið er að kanna sölumöguleika á þessari síld og sennilegt, að takist að selja hana, er verðið er ekki nógu hagstætt til þess að ná hinni tilskildu upphæð, 24 kr. á kg. Þess vegna er lagt til, að heimilt sé að fella niður útflutningsgjaldið eða endurgreiða það, og lækkar þar með sú upphæð, sem ríkissjóður þarf að greiða með þessum útflutningi. Herra forseti. Ég hef stuttlega gert grein fyrir frv. því, sem hér liggur fyrir, og þeim breytingum, sem gerðar hafa verið frá fyrra frv. á þskj. 287. Þar sem n. flytur þetta frv. eftir að hafa fjallað um það á fundum sínum, sé ég ekki ástæðu til að gera till. um, að það fari aftur til n. Hins vegar var í upphafi sú ósk borin fram af hæstv. sjútvrh., að frv. þetta mætti fá greiðan gang í gegnum þessa hv. d., og leyfi ég mér að flytja þá ósk nú, að d. sjái sér fært að hraða afgreiðslu þessa máls. Ég legg svo til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. frsm. sjútvn., hefur frv. þetta verið nú um nokkurn tíma hjá n. til sérstakrar athugunar, og varð fljótlega, eftir að n. tók þetta mál til meðferðar, samkomulag um það, að vinna skyldi að málinu eins og fram kemur með flutningi þessa frv. Það eru ýmsir annmarkar á því að vera með svo náskyld mál og eru í þessu frv. í mörgum lögum og miklu fyrirhafnarmeira fyrir þá, sem þurfa að nota löggjöfina, að því sé þannig skipað, en að hafa það eins og felst í frv., sem n. flytur. Efni frv. er, að því leyti sem því er breytt frá gildandi l., eins og frsm. greindi frá í samræmi við það, sem samið hefur verið um af hinu opinbera í þeim samningum, sem áttu sér stað varðandi sjávarútveginn um s. l. áramót. Hér er um verulega auknar tekjur af útflutningsgjaldi að ræða, eins og greint hefur verið frá. Er gert ráð fyrir, að það séu um 177 millj. kr. Ráðstöfun á upphæðinni að þessu sinni verður hins vegar þannig, að meginhlutinn af þessum nýju tekjum rennur beint í vátryggingarsjóð fiskiskipa. Vissulega var full þörf á því, eins og staða þess sjóðs er í dag, að þar yrði ráðin einhver bót á. Það var aðeins eitt atriði, sem ég vildi mælast til, að yrði tekið til athugunar á milli umr. Það hefur verið komið að máli við einstaka menn úr n. um það, nú eftir að n. afgreiddi frv., eins og það liggur hér fyrir, að taka til endurskoðunar, hvort ekki væri hægt að fallast á að færa gjald af útfluttri saltsíld úr 6. lið, eins og það er nú, þar sem gert er ráð fyrir að greiða 6% gjald af saltsíldinni, í 4% liðinn undir tölul. 4. Það má segja, að þetta eigi nokkurn rétt á sér vegna þeirra erfiðleika, sem saltsíldarframleiðslan á við að búa, sérstaklega eins og hefur verið á síðasta ári og nú eru horfur á. Ef hægt verður að stunda síldveiði í Norðursjó á yfirstandandi ári, er svo kostnaðarsamt að eiga við þá framleiðslu og fyrirhafnarmikið, að það á fyllilega rétt á sér, að það sé heldur létt á þessari framleiðslugrein og gjaldið lækkað úr 6% í 4%, eins og er um þá vöruflokka, sem falla undir 4. lið. Ég vildi mælast til þess, að þetta yrði tekið sérstaklega til athugunar á milli umr., og mér finnst, að margt mæli með því, að þessu sé breytt.