Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég gat þess við 2. umr. í gær, að ég hefði hug á því að flytja litla brtt. við bráðabirgðaákvæði þessa frv., sem hér liggur fyrir til umræðu. Þessi brtt. hefur verið prentuð og liggur nú fyrir á þskj. 551. Hún er, eins og liggur ljóst fyrir, um það, að umboð þeirra, sem nú skipa bankaráð Búnaðarbankans og endurskoðenda, falli ekki niður strax, heldur frá næstu áramótum að telja, og þá um leið, að starfstími hinna nýju manna, sem frv. gerir ráð fyrir að Alþ. kjósi nú, skuli vera frá ársbyrjun 1961 til ársloka 1961. Þessi brtt. er einkum gerð vegna þess, að samkvæmt henni mundi form. bankaráðsins, sem skipaður var af landbrh. á sínum tíma, útenda sinn starfstíma samkvæmt sínu skipunarbréfi. Ég lít svo á, að það sé alltaf athugavert að grípa inn í og breyta kjörtímanum hjá þeim, sem starfa samkvæmt lögum um ákveðinn kjörtíma. Vitanlega getur Alþ. gert það og er ekki alls kostar óeðlilegt, að það geri það í sambandi við þá menn, sem það hefur kosið. En þegar landbrh. skipar með innsigli sínu einhvern, þá má telja, að sú skipan sé á þá leið, að það sé eins og sá maður sé konunglegur starfsmaður, ef um konungsríki væri að ræða. Allt í þessu sambandi telst til fordæma. Það er vitnað til fordæma, ef slíkt hefur átt sér stað áður, og það er talið til fordæma eftirleiðis, ef það er upphaf mála. Ég tel, að það mundi verða viðkunnanlegra fyrir þann hæstv. núv. ráðh., þegar hann gefur út skipunarbréf sín, að hann geti gengið út frá því og þeir, sem hann skipar, að sá tími, sem þau eru út gefin fyrir, standi. Ég hef með þessari till. viljað gefa stjórnarflokkunum tækifæri til að segja síðar: Við virtum skipunarbréf fyrirrennara okkar. Þess vegna ætlumst við til, að okkar skipunarbréf verði virt. - Ég vænti þess, að hv. stjórnarflokkar vilji nota þetta tækifæri til að fá aðstöðu til að segja það og ætlast til, að þeirra skipunarbréf verði virt, þegar nýir taka við.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð vegna þeirra ummæla, sem hv.1. þm. Norðurl. e. (KK) hafði hér áðan og mér þóttu næsta einkennileg, af því að þau komu úr þeirri átt. Hann sagði, að það væri jafnan talið til fordæma, sem fyrst er gert, og taldi, að það væri eðlilegt, að það leiddi af sér síðar svipuð viðbrögð, ef einu sinni hefði verið gerð ákveðin ráðstöfun, og átti hann hér þá við það að fella niður umboð kjörinna eða skipaðra bankaráðsmanna. Ég held, að hv. 1. þm. Norðurl. e. sé áreiðanlega það minnisgóður maður, að hann viti það gerla, að þegar vinstri stjórnin breytti bankalöggjöfinni, enda þótt hún þá af einhverjum sérstökum ástæðum gleymdi Búnaðarbankanum, þá var fellt niður umboð allra bankaráðsmanna landsbankanefndar og allra þeirra aðila, sem þar áttu hlut að máli, hvernig svo sem þeir höfðu kjörnir verið, þannig að ef það er svo, eins og hann sagði, að það sé eðlilegt að líta á fordæmin og miða seinni verk við þau, þá vissulega hefur hans ágæti flokkur og þeir, sem þá studdu hann að því verki, gefið svo ótvírætt fordæmi í þessu efni, að það er naumast hægt fyrir hann að hneykslast yfir því, að hér skuli vera lagt til að fella úr gildi með breytingu þeirri, sem nú er lagt til að gera á lögum um Búnaðarbanka, umboð þeirra bankaráðsmanna, sem nú sitja þar. Mér sýnist því, miðað við það, sem hann taldi eðlilegt þá, að þá hljóti hann einnig að fallast á, að þetta sé eðlilegt, sem nú er gert, og í beinu framhaldi af því, sem þá var lögfest. Og af þeim sökum sýnist mér eðlilegt, með hliðsjón af því fordæmi, að það sé gerð sú breyting og umboð fellt niður, svo sem hér er lagt til, og skiptir í því efni að sjálfsögðu engu máli, hvort Alþ. hefur sjálft ákveðið á sínum tíma að tilnefna slíka menn eða ákveðið, að ráðherrar skuli tilnefna mennina. Í öllum tilfellum er það frá Alþingi komið, hvernig mennirnir eru í þetta starf settir. Og þar sem hér er ekki um nein embætti að ræða, heldur aðeins nefndir, sem talið er eðlilegt að kjósa á tilteknu árabili, mun ekki talið, a.m.k. miðað við það, sem áður hefur gerzt í þeim efnum, á neinn hátt óeðlilegt það, sem hér er um að ræða, og sýnist mér því ekki á neinn hátt eðlilegt, að sú brtt., sem hér er flutt, verði samþykkt.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Ég minnist þess, að Sjálfstfl. og ýmsir menn í honum hneyksluðust mjög á því, sem hv. 6. þm. Norðurl. e. (MJ) vitnar nú í sem fordæmi. Og ég vildi nú segja það, að sú hneykslun hefur ekki staðið ákaflega djúpt, úr því að þeir vilja nú ekki upphefja þá reglu með því að gefa annað fordæmi. Ég hef aðeins með þessari till. boðið þeim upp á tækifæri til þess, sem kostar ekkert, en getur sýnt hugarfar og það, hvort hneykslanirnar hafa verið tilbúnar eða ekki.



Herra forseti. Ég hef ekki tekið þátt í þessum umræðum, nema hvað ég gerði stuttlega grein fyrir afstöðu minni og flokks míns við 1. umr., og það stafar m.a. af því, að hér er verið að deila um atriði, sem snertir starf, sem ég gegni, þó að það skipti mig æði litlu máli, hvort það umboð, sem ég hef, er lagt niður fyrr eða síðar. En vegna þess að hér hefur verið vikið að því, að það hafa verið gefin fordæmi um þetta atriði af þeirri ríkisstj., sem ég veitti forstöðu, og það er gert hvað eftir annað, neyðist ég til að gera örstutta grein fyrir þeim mismun, sem er á þessu tvennu. Ég býst við, að það séu fáir, ef það er nokkur, sem getur mótmælt því, að það sé erfitt fyrir ríkisstj„ meira að segja útilokað fyrir ríkisstj. að stjórna peningamálum þjóðar, sem eru þó fyrst og fremst eitt af því, sem stjórna þarf, ef aðalstjórnarandstöðuflokkurinn ræður yfir aðalbanka þjóðarinnar, þjóðbankanum, seðlabankanum, og til viðbótar öðrum aðalbanka, bæði að því er snertir bankaráð og bankastjóra og afhendingu gjaldeyris. Og ég geri ráð fyrir því, að það verði fáir, sem halda því fram, að það hafi ekki verið af óumflýjanlegri nauðsyn, sem þær ráðstafanir voru gerðar. Það er þetta, sem ég gerði grein fyrir við 1. umr. Það gegnir því nokkuð öðru máli en um banka, sem er sérbanki og stjórnin, ef hún á líf fyrir höndum, sem ég geri ráð fyrir að hún a.m.k. ætli sér, fær umráð yfir eftir örstuttan tíma. Þetta er meginmunurinn á því fordæmi, sem gefið er með þeim ráðstöfunum, sem sú stjórn, sem ég veitti forstöðu, gerði, og þeim ráðstöfunum, sem nú eru gerðar. Hér er seilzt svo langt, eins og hefur verið margendurtekið og ég vil enn í lok þessara umræðna vekja athygli á, að það er talið, að það verði að gera það að reglu, eins og kom fram hér í ræðu hæstv. landbrh. og fleiri þm. af sama flokki, að meiri hluti bankaráðs, meiri hluti í stjórn hvers einasta banka í landinu, - því að það er talið, að það þurfi að gera breytingar á hinum í haust, - verði að vera í samræmi við þann meiri hluta, sem fer með stjórn landsins hverju sinni, ekki aðeins meiri hluta, sem kosinn er við hverjar kosningar, heldur meiri hlutann, sem stendur að baki hverri stjórn. Það er ekki nóg að breyta til eftir hverjar kosningar hér eftir samkv. reglunni, heldur þarf að breyta til, ef það verða stjórnarskipti og aðrir flokkar fara með völd. Þetta er gert að meginreglu og slegið ófrávíkjanlega föstu með þessari reglu, þar sem seilzt er svo langt, að ekki er hægt að bíða í nokkra mánuði eftir því að breyta til um sérbanka, banka einnar stéttar. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. Þessi brtt. skiptir náttúrlega litlu máli til eða frá, nema til þess, eins og flm. sagði, að fá atkvgr. um hana til að undirstrika enn á ný, að hér sé föst regla upp tekin, sem er þess verð, að henni sé veitt athygli.



Herra forseti. Mér skildist á hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK), miðað við það, hve hann hefur fordæmt það, sem hér hefur verið að gerast í sambandi við þetta mál, að hann gefi þá jafnframt með sinni afstöðu og með sinni síðustu ræðu yfirlýsingu um það, að hann telji, að aðgerðir vinstri stjórnarinnar í bankamálum hafi verið rangar. Hann segist vilja með þessari brtt. sinni gefa stuðningsmönnum þessa frv. og þá fyrst og fremst sjálfstæðismönnum, sem gagnrýndu margt í þeim breyt., sem þá voru gerðar á bankalöggjöfinni, tækifæri til þess að lýsa eða staðfesta fordæmingu þeirra á þeim aðgerðum, sem þá hefðu verið. Og með því að ganga sjálfur fram fyrir skjöldu með flutningi till., verður ekki annað skilið, ef orð hans eiga að skiljast í réttu samhengi, en að hann jafnframt lýsi því yfir, að það, sem þá hafi verið gert af hálfu vinstri stjórnarinnar, hafi verið rangt. Við getum látið þetta alveg liggja á milli hluta. Ég álít, að það sé rétt og eðlilegt, að bankaráð ríkisbankanna, ég endurtek: ríkisbankanna, séu skipuð með þeim hætti, sem hér er lagt til, að það séu fimm manna bankaráð, sem miðast við þá samsetningu, sem nú er í flokkaskiptingu á Alþingi og jafnan með þjóðinni, þar sem Alþ. er nú eftir kjördæmabreytinguna orðið miklu réttari mynd af raunverulegum þjóðarvilja, - að bankaráð þeirra banka séu skipuð á þennan veg, og sé þar ekki farið eftir því, sem gert var í tíð vinstri stjórnarinnar, vegna þess að þá var beinlínis gert ráð fyrir að skipa bankaráð eftir reglum, sem fyrir fram tryggðu misrétti, á þann hátt, að það séu kjörnir fjórir bankaráðsmenn og einn skipaður af ríkisstj., sem beinlínis var gert með það í huga að útiloka, að Sjálfstfl. gæti fengið eðlilega tölu bankaráðsmanna í samræmi við fylgi sitt á Alþingi. Þetta var eini tilgangurinn með tilhögun bankaráðsskipunar þeirrar, sem þá var lögfest. Með þeirri reglu, sem lagt er til að taka upp í þessu frv. og er að sjálfsögðu eðlilegt að gildi um ríkisbanka almennt, er gert ráð fyrir að innleiða reglu, sem sé þess eðlis, að ekki sé ástæða til að halda, að það þurfi að vera að hringla til eða frá með skipun bankaráða, enda þótt breyting verði á ríkisstj. og meiri hluta í Alþ., vegna þess að það er vitanlega alger misskilningur, sem hér hefur komið fram hjá ýmsum, að ef þessi háttur sé á hafður, þá leiði það af sér, að ógilda þurfi umboð bankaráðs og umturna þessari skipan allri, ef mynduð yrði ný ríkisstj. með annarri samsetningu en núverandi stjórn. Einmitt vegna þess, að bankaráðin eru í samræmi víð skipan Alþ., eru allar yfirgnæfandi líkur til þess a.m.k., þó að ekki sé sagt, að það sé fullvíst, að hvernig svo sem ríkisstj. yrði hér mynduð, þ.e.a.s. meirihlutastjórn, - og það er að sjálfsögðu aðeins eðlilegt, að þetta gildi, þegar um meirihlutastjórn er að ræða, - þá mundu bankaráðin með þeirri samsetningu, sem hér er lagt til, jafnan vera þannig skipuð, að ríkisstj. á hverjum tíma hefði meirihlutastuðning í bankaráðum ríkisbankanna. Þetta held ég að liggi í augum uppi, og þessi breyting, sem því er hér gerð, er beinlínis til þess að tryggja það, að ekki þurfi æ ofan í æ að vera að gera breytingar á bankakerfinu eftir á, og þá einmitt alls ekki verið að fylgja því fordæmi, sem gefið var af vinstri stjórninni í því efni, því að þar var lagt til að lögleiða skipan mála, sem vitanlega fær ekki staðizt, vegna þess að hún er ranglát. Hér er lagt til, að flokkar fái aðild að bankaráði ríkisbanka nákvæmlega í samræmi við þau eðlilegu styrkleikahlutföll í Alþ., og er þar engum ívilnað eða misboðið í einu né neinu. Þetta sýnist vera eðlileg regla, sem ætti að mega vænta að allir þingflokkar vilji viðurkenna, þar sem með því móti er ekki hætta á, að hlutur neins verði fyrir borð borinn.



Herra forseti. Ég sagði áðan, að ég ætlaði ekki að lengja þessar umræður. En það er ástæða til þess samt sem áður, áður en þetta mál fer úr þessari hv. d., sem verður sjálfsagt eftir fáeinar mínútur, að segja fáein orð í tilefni af því, sem hér hefur verið sagt um ríkisbanka og einkabanka. Eins og ég hef bent á, var það stefna hér í langan tíma, eftir að sparifjáreigendur urðu fyrir hinu ægilega tapi við gjaldþrot Íslandsbanka, að leyfa ekki að setja upp eða fara varlega í það að setja upp einkabanka, vegna þess að það var talið þjóðfélagslega hættulegt að láta sparifé vera ótryggt, vegna þess að ef almenningur yrði fyrir miklu tapi á því sparifé, sem hann legði inn í banka, væri líklegt, að það yrði til þess, að menn fengjust ekki til þess að safna sparifé á þann stað, sem er þjóðfélaginu nauðsynlegt. Nú er það svo, eins og ég sagði, að þessum bönkum er sjálfsagt svo vel stjórnað núna, bæði Iðnaðarbankanum og væntanlegum verzlunarbanka, að af þeim stafi ekki hætta. En þetta getur vitanlega komið fyrir hvenær sem er, og þess vegna, vegna þeirrar hættu, sem getur alltaf verið yfirvofandi, ef ekki er vel stjórnað, hefur ríkið tekið ábyrgð á sparifé hinna bankanna, sem kallaðir eru ríkisbankar og kallaðir ríkisbankar eingöngu vegna þess. En í raun og veru eru þau hlunnindi, sem fást við það að fá að reka banka, meðan fólk treystir því að leggja inn sparifé í hvaða banka sem er, þó að ekki sé ríkisábyrgð, þau hlunnindi að fá að reka banka eru meginatriðið. Spariféð, sem er í bönkunum og er ráðstafað, er ekki eign þessara banka, það er eign almennings í þessu landi, alveg eins í einkabönkunum og í þeim bönkum, sem ríkið ber ábyrgð á. Ég fullyrði, að það er skemmra yfir í það en frá því að taka meiri hlutann í aðalbönkunum, sem ég taldi vera nauðsynlegt fyrir hvaða ríkisstj. sem væri, þar sem stjórnarandstaðan hafði þar öll ráð, og til þeirra breyt., sem nú er verið að gera, - það er skemmra yfir í það nú, að þingið vilji líka hafa afskipti af ráðstöfun þessa sparifjár og stjórna því, þó að það séu einkabankar, ríkið beri ekki ábyrgð á því, vegna þess að það veitir hlunnindin. Það er mikill stigmunur á því að taka yfirráðin yfir tveimur aðalgjaldeyrisbönkunum og aðalútlánabönkunum og því, sem nú er gert með því að taka yfirráðin yfir því sparifé, sem ríkið að vísu ber ábyrgð á, og kalla því þennan sérbanka bændastéttarinnar ríkisbanka. Það er mikill munur á því og minni munur á því, eftir að þessi regla hefur verið staðfest um þennan sérbanka, að heimfæra regluna um yfirráð ríkisins yfir bönkunum öllum. Þó að ég sé síður en svo að mæla með því, að það sé gert, þá er rétt að vekja athygli á þessu, um leið og málið fer hér út úr deildinni.



Herra forseti. Ég var við atkvgr. í Nd. og hef þess vegna ekki fylgzt með öllum umr. við þessa umr. hér um málið, en ég heyrði þó nokkuð af ræðu hv. 2, þm. Vestf. (HermJ), og gefur það mér tilefni til þess að segja aðeins örfá orð. Það er auðfundið, þegar þessi hv. þm. ræðir um þetta mál, að hugur hans fylgir ekki allur máli. Hann finnur á sér, að það, sem hann er að bera hér á borð sem rök gegn þessu frv., er harla léttvægt. Hann talar um tvo aðalríkisbanka þjóðfélagsins, sem séu Útvegsbankinn og Landsbankinn. Ég hef hins vegar alltaf fram að þessu heyrt talað um þrjá ríkisbanka landsins og þrjá aðalbanka, þ.e. Búnaðarbankann, Útvegsbankann og Landsbankann, og ég segi það, að Búnaðarbankinn hefur ekki minna hlutverki að gegna í þjóðfélaginu en t.d. Útvegsbankinn og á þess vegna alls ekki að vera settur skör lægra að neinu leyti. Það er þess vegna eðlilegt, að kjör bankaráðs Búnaðarbankans fari fram með sama hætti og hinna aðalbankanna, Landsbankans og Útvegsbankans, þar sem það er alls ekki stefnan að draga saman rekstur Búnaðarbankans, heldur miklu fremur að efla hann, eftir því sem auðið er, og vinna að því að auka tiltrú hans, ekki aðeins hjá bændum, heldur einnig hjá öðrum þjóðfélagsborgurum: Og það er einnig þannig, að sparisjóðsdeild Búnaðarbankans byggist ekki upp nema að örlitlu leyti af sparifjármyndun frá bændastéttinni, heldur miklu fremur af sparifé Reykvíkinga og annarra manna, sem eru ekki búsettir á grasi. Og sparisjóðsdeild Búnaðarbankans er annar meginþátturinn í rekstri bankans. Hinn þátturinn er fjárfestingarsjóðirnir, sem snúa að bændum. Og nú hefur verið á það minnzt, að fjárfestingarsjóðirnir eru þannig settir í dag, að það þarf átök til þess að rétta þá við og gera þeim mögulegt að fullnægja því hlutverki, sem þeim er ætlað. Og ég hef ekki trú á því, að það megi takast nema með sameinuðu átaki, og ég hygg og reyndar veit, að skilyrði til þess er það, að stjórn þessa banka sé kosin með eðlilegum hætti og á lýðræðislegan hátt. Það var minnzt á það hér áðan, hversu mikill reginmunur er á þeirri stefnu, sem þetta frv. felur í sér, og þeim frv., sem vinstri stjórnin lagði fram á sínum tíma til breytinga á bankalöggjöfinni. Það var réttilega sagt, að þá var verið að lögfesta ranglætið með því að útiloka stærsta stjórnmálaflokk þjóðarinnar frá því að hafa rétta hlutdeild í stjórn þessara banka. En með þessu frv. er verið að tryggja það, að bankaráð bankans verði á hverjum tíma skipað í réttu hlutfalli við styrkleika flokkanna á Alþingi. Þetta er vitanlega reginmunur, og ég vil ekki, að þessum umr. verði slitið án þess, að vakin sé athygli á yfirlýsingu formanns Framsfl. hér áðan, hv. 2. þm. Vestf., þar sem hann fullyrðir, að það sé útilokað, það sé ómögulegt fyrir neina ríkisstj. að búa við það, að stjórnarandstaðan hafi meiri hluta í aðalbönkunum. Þessi yfirlýsing frá hv. formanni Framsfl., hv. 2. þm. Vestf., gefur það til kynna, að honum finnst eðlilegt, að núv. ríkisstj. breyti t.d. löggjöfinni um Seðlabankann, þar sem stjórnarandstaðan hefur þar meiri hl. Og það er ekki nema eðlilegt, að þessi fullyrðing af hendi hv. 2. þm. Vestf. sé heyrð, án þess að ég ætli hér að fara að ræða um Seðlabankann. Hv. þm. talaði hér áðan um einkabanka og fannst það jafnvel áhættusamt og undarlegt, að þeir skyldu vera hér. En þess ber að geta, að einkabankar eru starfandi hjá öllum frjálsum þjóðum, og það verður að eiga það undir dómgreind og trausti borgaranna á þessum stofnunum, hvar þeir vilja ávaxta fé sitt. Sem betur fer er það nú svo, að það hefur örsjaldan komið fyrir í okkar þjóðfélagi, að skaði hafi skeð, þótt ekki hafi verið ríkisábyrgð fyrir sparifé. Það eru ekki aðeins þessir einkabankar, Iðnaðarbankinn og hinn væntanlegi Verzlunarbanki, heldur og allir sparisjóðir landsins og innlánsdeildir kaupfélaga, sem ávaxta sparifé landsmanna án þess, að ríkisábyrgð sé þar á bak við, og það er sem betur fer svo sjaldan, að það hafi viljað til slys af þessu, að það er ekki sérstök ástæða til nú að vera að vara menn við þessu. Eigi að síður er það svo mikils virði fyrir eina stofnun eins og Búnaðarbankann að hafa ríkisábyrgð - og ekki aðeins ríkisábyrgð, heldur að hafa fengið þá fyrirgreiðslu, sem bankinn hefur fengið á undanförnum árum, að það er vitanlega ekkert sambærilegt við hina svokölluðu stéttarbanka, Iðnaðarbankann og Verzlunarbankann. Og það er vitanlegt, að Búnaðarbankinn þarf á slíkri fyrirgreiðslu að halda í framtiðinni eins og áður og með allt öðrum hætti en stéttarbankarnir hafa farið fram á eða geta vænzt. Það hefur verið minnzt á það hér áður, að bankinn væri á þennan hátt, með því að kjósa bankaráðið eins og hér er gert ráð fyrir, slitinn úr tengslum við bændastéttina. Þetta er vitanlega alger fjarstæða, vegna þess að þótt Alþingi kjósi bankaráðið beinni kosningu í staðinn fyrir landbn. áður, þá er þar í rauninni ekki um neina breyt. að ræða. Þingflokkarnir hafa alltaf ráðið því, hverjir hafa verið kosnir í bankaráðið, og þingflokkarnir ráða því nú eftir hinni nýju skipan, og það er undir þeim komið nú eins og áður, hvort kosnir verða í bankaráðið menn, sem hafa sérstakan kunnugleika á málefnum landbúnaðarins eða eru í tengslum við hann. Það eru þess vegna alls ekki nein rök, þegar talað er um, að þessi væntanlega löggjöf slíti bankann úr tengslum við landbúnaðinn. Ég sé ekki ástæðu til að segja meira um þetta. Till. á þskj. 551 hefur verið rædd, og eins og fram hefur komið, virðist vera alveg ástæðulaust að samþykkja hana.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Norðurl. e. (MJ) sagði, að ég hefði - óbeint að vísu - viðurkennt, að það hefði verið rangt af vinstri stjórninni að gera þær breytingar á lögum ríkisbankanna, Landsbankans og Útvegsbankans, sem hún hefði gert að því er bankaráð þeirra stofnana snertir og bankastjóraskipan. Ég viðurkenndi þetta ekki, og ég vil vitna í skilgreiningu hv. 2. þm. Vestf. (HermJ) um muninn á nefndum bönkum og Búnaðarbankanum, og ég vil bæta því við, að þegar borið er saman tilefni um skipan bankastjóranna, þá virðist alls ekki vaka það sama fyrir hv. stjórnarflokkum nú og vakti fyrir vinstri stjórninni áður, að láta alla flokkana koma til greina um sæti bankastjóra. Flokkarnir hafa samþykkt nú, að bankastjórarnir megi vera tveir í Búnaðarbankanum. Það er ekki ástæða til að ætla, að það sé miðað við jafnrétti í þeim efnum, heldur við rétt þeirra tveggja stjórnarflokka, sem fara nú með völd í landinu og stýra málum hér á hv. Alþingi. Ég hef með till. minni, eins og ég gat um áðan, aðeins gefið þessum hv. flokki, Sjálfstfl., sérstaklega tækifæri til þess að sýna, hvort það var af sannfæringu, að hann hneykslaðist á löggjöfinni, sem sett var um bankana af völdum vinstri stjórnarinnar og þeirra flokka, sem hana studdu. Alþfl. hef ég þá gefið tækifæri líka til þess að sýna, hvort hann skilur ekki muninn á þessum stofnunum. Þó að hæstv. landbrh. haldi því fram, að það gildi alveg sama um Búnaðarbankann og hina bankana gagnvart stjórn og Alþingi, þá tekst honum aldrei að sanna það, það er aðeins orðið „ríkisbanki“, sem hann vill láta skilning sinn fljóta á. Starfsemi bankanna er svo ólík, og var rækilega bent á það í gær, að hinir tveir bankarnir fara með einn allra þýðingarmesta þáttinn í peningamálum þjóðarinnar, þar sem eru gjaldeyrisviðskiptin, sem Búnaðarbankinn er alls ekki með. Búnaðarbankinn er settur upp sem stéttarbanki, og þó að ríkið ábyrgist hann og annist stjórn hans, þá er það fyrir það, hvernig bændastéttin er sett til þess að reka peningastofnun, eins og ég tók fram í gær. Og það er skilningsleysi og tillitsleysi af stjórnarflokkunum nú að ætla að leika bankann þannig að taka hann undan þeim áhrifum, sem bændastéttin hefur haft, minnka þau áhrif, sem bændastétttin hefur haft, og neita því að láta stjórn Stéttarsambands bænda fá tækifæri til þess að setja fyrir hönd bændastéttarinnar einn fulltrúa inn í bankaráðið. Hæstv. landbrh. endurtók hér það sama, sem hann sagði, þegar hann flutti framsöguræðu fyrir þessu frv., að þessi skipan væri gerð til þess að auka og tryggja umhyggju Alþingis og flokkanna á Alþingi fyrir bankanum. Hann sagði, að það þyrfti einmitt eins og nú stæðu sakir hörð átök til þess að hjálpa stofnlánadeildum bankans. Það er rétt, það þarf að gera átök til þess, og sams konar átök hafa áður verið gerð. En Sjálfstfl. hefur hafnað því að gera þau átök með Framsfl., og var sannarlega nógur liðskostur til þess á Alþ., ef Sjálfstfl. hefði viljað ganga til liðs við í ramsfl. Þar á ég við það, að hann hefur fellt till. framsóknarmanna um, að ríkið yfirtaki skuldir stofnlánadeildanna, eins og regla hefur verið að gera í áföngum að undanförnu, og það hefur verið setið á frv., sem við framsóknarmenn lögðum fram í þessari hv. d. snemma í vetur. Ég tek þess vegna ekki alvarlega þessar ástæður, sem hæstv. landbrh. endurtekur hér. Það eru veik rök að halda því fram, eins og hv. 6. þm. Norðurl. e. og hæstv. landbrh. gerðu, að með þeirri skipan, sem gert er ráð fyrir í 1. gr. frv. um kosningar á bankaráðinu, sé tryggt, að það verði jafnan skipað í sama hlutfalli, kraftahlutfalli, og flokkarnir hafa á Alþingi, jafnvel þó að skipti um ríkisstj. Með þessu móti er því slegið föstu, að flokkarnir séu einhverjar heildir, sem ekki geti raskazt. Og þegar farið er að reikna með slíku, þá er eiginlega komið út fyrir að treysta á það, að pólitísk þróun geti átt sér stað í landinu. Það má vera, að stjórnarflokkarnir þykist hafa nokkurn veginn tryggt það með kjördæmabyltingunni, sem gerð var, að engin heilbrigð þróun geti átt sér stað í þá átt, að flokkarnir breytist, að með því hafi eiginlega pólitíkin staðnað í fjórum flokkum. Það getur vel verið, að þeir þykist hafa tryggt það. En líklega verður það nú ekki, þó að því miður hafi verið stofnað til þess með kjördæmabreytingunni, að heilbrigt pólitískt líf verði torveldara í landinu en hefði getað orðið með annarri skipan. Ég held, að hæstv. landbrh. hafi ekki heyrt, vegna þess að hann var ekki inni hér, á hvað ég lagði sérstaka áherzlu, þegar ég gerði grein fyrir till. minni upphaflega. Ég lagði áherzlu á það, að eins og bráðabirgðaákvæði frv. eru, er stofnað til þess að ógilda bréf, sem landbrh. gaf áður, þegar hann skipaði formann bankaráðsins, og ég taldi, að það væri mjög líklegt, að hæstv. núv. ráðh. kynni betur við að geta hugsað til þess, að slík bréf, sem hann gæfi út til bankaráðsmanns og annarra í þjóðfélaginu, meðan hann situr að völdum, gætu orðið áreiðanleg og yrðu ekki rifin niður, áður en gildistími þeirra væri liðinn. Og ég lagði áherzlu á það, að með þessari lagasetningu væri verið að skapa fordæmi, að allt sem þetta væri talið til fordæma eftir á. Hv. stjórnarflokkar segja, að þeir fari að fordæmi vinstri stjórnarinnar, sem ekki er rétt, eins og hv. 2. þm. Vestf. hefur rækilega sýnt fram á hér í hv. þd. En ef þeir líta svo á, ættu þeir að hnekkja því fordæmi með því að setja annað fordæmi til þess að geta vitnað í það, þegar að því kemur, að aðrir taka við. Ég held þess vegna, að þeir geti aldrei komizt fram hjá því, þó að ég hafi ekki lýst því yfir, að vinstri stjórnin hafi gert rangt. Þeir höfðu, sjálfstæðismennirnir, slegið því föstu, að það væri rangt. Og þess vegna er það sama, hvernig á málið er litið. Hér er annaðhvort um það að ræða að fylgja slæmu fordæmi frá sjónarmiði sjálfstæðismanna eða setja nýtt betra fordæmi, og ég hef boðið þeim upp á tækifæri til hins betra, sem kostar þá ekki neitt, því að völdin fá þeir um næstu áramót til þess að gefa út bréf, sem er á réttum tíma út gefið og þeir geta þá eftir á gert kröfu til að fái að gilda sinn tíma.



Herra forseti. Það eru aðeins fáein orð í tilefni af því, að hv. þm, var að tala um, að það væri óviðeigandi að ógilda bréf ráðh. og þess vegna hefði hann flutt þessa till. Við sjálfstæðismenn töldum, að vinstri stjórnin hefði gert margt rangt. En þegar einn bankaráðsformaður kom til mín um það leyti, sem vinstri stjórnin var að breyta bankalöggjöfinni, og sagði mér frá því: Nú verð ég að fara úr bankaráðinu, enda þótt bréf, sem ég hef í vasanum frá þér, gefi til kynna, að ég eigi að vera áfram, - þá datt hvorki mér né öðrum sjálfstæðismönnum í hug að undrast það. En það vill svo til, að þegar ég var ráðh. í fyrra sinn, skipaði ég formann bankaráðs Landsbankans og formann bankaráðs Útvegsbankans, og þessi bréf voru ógilt með lögum. Það datt engum manni í hug að finna neitt að því, vegna þess að lög frá Alþingi hljóta að geta breytt slíku. Þess vegna er þetta ekkert nema fyrirsláttur hjá þessum ágæta þm., sem var að tala hér áðan. Hann meinar ekkert með því, að þetta sé óviðeigandi. Ef það væri sannfæring hans, þá þekki ég hann svo, að hann hefði ekki verið með í því að setja mætan mann eins og Magnús heitinn Jónsson, fyrrv. prófessor, frá því að vera formaður bankaráðs Landsbankans, eins og bréf frá mér gerði ráð fyrir að hann yrði. Ég trúi því ekki, að ef þessi hv. þm., sem talaði hér áðan, hefði talið rangt að ógilda þetta bréf, þá hefði hann gert það. Þess vegna á hann ekki nú að vera að flytja svona till. og tala alveg gegn því, sem hann í rauninni meinar. Það er ekki nema það, sem viðgengizt hefur og oft með eðlilegum hætti, að lögum hefur verið breytt og menn hafa ekki haldið embætti sínu, eftir að löggjöfin hefur komið þar í bága. Ég tel ekki ástæðu til þess að segja meira. Það var aðeins þetta, sem ég vildi minnast á.