Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) Eins og þskj. bera með sjer, skiftist álit fjhn. í þrent, þar eð nefndarmönnum kom ekki saman um, hvað gera skyldi við frv. Að því er snertir nál. eins hlutans, á þskj. 164, er ekki að svo komnu máli hægt að segja neitt um það. Þar stendur bara, að ekki sje þörf á lagasetningu um þetta mál. Áður en jeg tala um álit okkar þriggja nefndarmanna, sem viljum samþykkja frv., ætla jeg lítillega að minnast á nefndarálit annars minni hlutans, á þskj. 137. Það byrjar á því, að háttv.þm. (JJ) talar um, hvað mörg föst embætti frv. skapi á varðskipunum tveimur. Það mátti vera honum og öllum ljóst, þegar afráðið var að gera út varðskipin, að ef stöður skipverja yrðu kallaðar embætti, yrðu þau auðvitað að fylgja með. Jeg get ekki sjeð, að það sje út af fyrir sig varhugavert, þó að svo sje gengið frá, að skipverjar sjeu festir með sjerstökum launalögum, því að það er vitanlegt, að hvað sem öðru líður, þyrfti altaf að manna skipin, ef áfram á að halda starfi landhelgisgæslunnar. Meiri hluti nefndarinnar getur heldur ekki fallist á þá skoðun, að ekki yrðu höfð mannaskifti, ef ástæða væri til, eins og annarsstaðar. En það er miklu öruggara, að þeir, sem á skipunum starfa, starfi fyrir lögfest laun eins og aðrir starfsmenn ríkisins. Eins og aths. við frv. bera með sjer, eru þessi launalög sniðin eftir bráðabirgðareglum um laun skipverja frá 1. júlí síðastliðið ár, en þær bráðabirgðareglur eru sniðnar eftir þeim kjörum, sem mennirnir hafa áður búið við. Jeg vil þá víkja dálítið að þeim ummælum hv. 1. landsk. (JJ) í nál. hans á þskj. 137, að hættulegt væri, ef á varðskipunum festust yfirmenn, sem ekki væru nógu óháðir íslenskum útgerðarmönnum. Vitaskuld er ekki hægt að segja annað en að það væri hættulegt og óæskilegt, ef til þess kæmi, en það er ekki nauðsynlegt að halda þessu fram í þingskjali, án nokkurs tilefnis. Mjer finst þessi framsetning ákaflega óviðkunnanleg, af því að það er eins og það liggi mikill uggur á bak við hjá hv.þm. um, að slíkt eigi sjer stað. Mjer er heldur ekki kunnugt um, að útgerðarmenn hafi „með vinboðum og veislufagnaði“, eins og hv. 1. landsk. kemst að orði, gert nokkra tilraun til þess að hæna að sjer yfirmenn varðskipanna eða á nokkum hátt reynt að leggja neinar tálsnörur fyrir þá, og verð jeg þó að álíta, að jeg sje þessum mönnum kunnugri en hv. 1. landsk. Þetta hjal hans um veislur og vináttubönd er að mínu áliti grímuklædd en í fylsta máta óviðeigandi aðdróttun, sem óhætt er að segja, að eftir atvikum komi ekki þessu máli neitt við. Nú er hv.þm. um leið að fárast út af því, að í frv. stjórnarinnar er gert ráð fyrir, að núverandi skipherrar haldi þeim launum, sem þeir hafa áður haft. En þegar hv.þm. Í öðru orðinu er að gera ráð fyrir, að þeir muni með veislufagnaði verða háðir útgerðarmönnum hjer, er ekki vel hugsunarrjett að telja eftir, að þeir sjeu sæmilega launaðir. Að skipstjórar og stýrimenn væru hjer ráðnir á sama hátt og á sjer stað hjá Eimskipafjelagi Íslands, álítur meiri hl. nefndarinnar ekki vera til bóta. Hv. þm. heldur því fram, að þá verði hægra að losna við þá, ef ástæða þætti til. Þetta er ein meinlokan enn hjá hv.þm., en alt þetta sýnir, að hv.þm., sem að öðru leyti er mjög vel greindur maður, hefir ekki gefið sjer tóm til þess að athuga eða kynna sjer þetta strandgæslustarf, áður en hann gerði tillögur um launakjör því viðvíkjandi. Það hefir verið farið vel og giftusamlega af stað með landhelgisgæslu okkar og núverandi yfirmenn hafa reynst ágætlega, enda hafa valist í þær stöður valinkunnir sæmdarmenn, sem áreiðanlega ljetu sjer ekki detta í hug að gangast fyrir veisluboðum eða öðru tildri, hvort heldur væri hjá útgerðarmönnum í Reykjavík eða „rökkurstund“ með kaffiboði hjá hv. 1. landsk. Við þetta má því bæta, að hv.þm. hleypur yfir það atriði, sem mestu skiftir. Það er sem sje ekki hægt að taka hvaða skipstjóra sem er til þess að stjórna varðskipum ríkisins. Þar er ekki heldur hægt að skifta um menn á sama hátt og á vöruflutningaskipum eða skipum Eimskipafjelagsins. Skipherra á varðskipi hefir fengið sjermentun í þeirri grein að hafa á hendi eftirlit með landhelgisgæslunni. Það er þess vegna svo, að þetta verður að vera þeirra lífsstarf, svo fremi að ekki komi eitthvað það fyrir, sem veldur því, að þeir missi stöður sínar eða láti af þeim. Þeir hafa mentun fram yfir aðra skipstjóra, þannig að þó að þeir geti stjórnað öðrum skipum, er hinsvegar ekki hægt að taka hvern venjulegan skipstjóra og gera hann að skipstjóra á varðskipi. Það eru ekki svo fáar greinir, sem þessir menn hafa lrt og tekið próf í, umfram þær, sem skipstjórar venjulega læra, og jeg get, ef þörf krefur, látið háttv. dm. vita, hvaða greinir þetta eru. Þessi sjermentun útheimtir venjulega 12 mánaða nám. Ef til vill er ekki ástæða til þess að orðlengja um þetta atriði, enda getur svo farið, að jeg þurfi að koma að því síðar. Aðeins vil jeg benda hv. dm. á það, að sú reynsla, sem fengin er í eftirlits- og björgunarstarfsemi okkar, bendir ótvírætt í þá átt, að heppilegt sje að geta haldið hinum sömu mönnum við það starf yfir lengri tíma og að mjög sje óheppilegt og jafnvel skaðlegt, ef tíð mannaskifti ættu sjer stað. Þetta á þó einkum við um björgunarstarfsemina, sem að vísu er nátengd landhelgisgæslunni, enda er og verður það annað veifið hlutverk varðeimskipanna að skifta sjer af björgun. Jeg ætla að vænta þess, að í framtíðinni staðfestist sú reynsla, sem þegar er fengin, og að ríkið megi lengi njóta starfskrafta þeirra manna, sem unnið hafa á þessu sviði undanfarin ár. Jeg sje þess vegna ekki neitt við það að athuga, þó að þeir sjeu gerðir fastari í sessi með þeim launalögum, sem hjer liggja fyrir. Í niðurlagi nál. síns kemur háttv. 1. landsk. inn á sparnaðartill. sína, sem hann kallar svo, að því er snertir háseta á skipunum. Það er vitanlega rjett h já hönum, að það mætti spara á þessum útgjaldalið, en þó einungis - eftir minni hyggju - með því að beita misrjetti. Mjer finst ekki, að það sje hægt fyrir okkur að taka eina einustu stjett manna - sjómannastjettina . - Út úr og skattleggja hana með þegnskylduvinnu, sem ekkert kæmi við aðra landsmenn. Það eru fleiri, sem líta svo á; það veit hv.þm. Svo að þessi sparnaður, sem hann talar um í frv., er alls ekki til í raun rjettri, fremur en ef maður hjeldi því fram sem sparnaði fyrir ríkissjóðinn að láta hvern og einn borgara þjóðfjelagsins vinna ríkinu kauplaust. Slík sparnaðardæmi er enginn vandi að búa til. Jeg ætla þá lítillega að minnast á þær brtt., sem meiri hl. hefir komið með. Raunar eru þær ekki stórvægilegar, en eru fram komnar til þess að jafna ofurlítið á milli yfirmanna í vjelarúmi og á þilfari á skipinu. Okkur virtist, að kaup 2. og 3. stýrimanns væri í frv. ákveðið heldur lágt, sömuleiðis kaup fullgildra háseta. Komum við því með þessa brtt. á þskj. 118, sem jeg vona, að hv. deild geti fullist á. Auk þeirra, sem jeg nefndi, er skipherra, 1. stýrimaður og vjelamenn. Hjer er þá um að ræða þá af skipverjum, sem maður getur ímyndað sjer, að verði um lengri tíma á skipunum. Aðrir hásetar en fullgildir hásetar standa yfir höfuð miklu skemur við á þesskonar skipum og hjer er um að ræða. Breytingin miðar að því, að þeir, sem eru farnir að verða sem fullgildir hásetar á þessum skipum, sitji frekar kyrrir, ef þeir telja sjer fært kaupsins vegna og annars. Meiri hl. vildi gera tilraun til að gera kjör þessara manna þannig, að þeir gætu við þau unað. Síðasta brtt. nefndarinnar fer fram á, að starfstími þeirra af skipverjum, sem áður voru að staðaldri í þjónustu á björgunarskipinu „Þór“, áður en hann varð eign ríkisins, sje talinn starfstími í þágu ríkisins. Sú till. virðist svo sanngjörn, að jeg álít ekki þörf að svo komnu máli að orðlengja mikið um hana, með því að jeg álít viðurkenningu fengna fyrir því hjá þinginu, að starfsemi björgunarfjelags Vestmannaeyja á undanförnum árum hafi verið spor í rjetta átt, enda hefir ríkið nú tekið að sjer að halda henni áfram ásamt vörslu landhelginnar, og hagar henni á sama hátt og áður var hjá björgunarfjelaginu. Þeim mönnum, er áður unnu að þessu hjá björgunarfjelaginu og halda nú áfram eftir að ríkið hefir tekið alt þetta að sjer, sje reiknaður sem þjónustualdur hjá ríkinu sá tími, er þeir unnu í þjónustu björgunarfjelags Vestmannaeyja.

Frsm. annars minni hl. (Jónas Jónsson) Það er meira af vilja en mætti, sem hv.þm. Vestm. (JJós) og jeg tökum þátt í þessum umræðum. En þar sem hann hefir þó treyst sjer til að halda nærri 3/4 stundar ræðu, þá neyðist jeg til að segja fáein orð, þótt kvefaður sje jeg eins og hann. Jeg held jeg geti fylgt hans ræðu að því leyti, sem hann tók í henni lið fyrir lið þann skoðanamismun, sem er milli okkar í þessu máli, og fylgdi nál. mínu. Fyrst mótmælti hv.þm., að um föst embætti væri að ræða; en slíkt er ekki hægt. Frv. tekur þetta einmitt fram. Þó að það sje reynt að segja, að það þurfi þessa tölu af mönnum á skipin, þegar þeim er haldið út, þá er þess að gæta, að jeg hefi í minni till. komið með nýtt atriði, sem er þess eðlis, að spara má í framtíðinni mjög verulegan hluta útgerðarkostnaðar. Hv. frsm. meiri hl. ber ekki við að rökstyðja það, hvers vegna hann og ef til vill hans flokksbræður vilja loka möguleika til þess að koma við miklum sparnaði fyrir landssjóð. Því að það hlýtur hv.þm. að vera ljóst, að ef nú eru sett þau lög, að hásetar geti æfilangt verið fastir starfsmenn á skipunum, ef þeir vilja, þá er ekki auðvelt að losna við þá, fremur en aðra þaulsætna verkamenn ríkisins. Hinsvegar er það á ábyrgð þingmanna að binda þetta varanlega, og það er einmitt sú mikla yfirsjón, sem meiri hlutinn gerir sig hjer sekan um. Það myndi enginn hafa út á þetta að setja, þótt því skipulagi væri haldið, sem nú er, ef ekki væri verið að byrgja fyrir, að seinna meir, þegar fjárhagurinn kynni að vera erfiðari, væri hægt að koma við þessum sparnaði, sem ekki er óverulegur, nefnilega 80 þús. kr. á ári. Viðvíkjandi skiftum á mönnum? þarna yfirleitt er að vísu gert ráð fyrir því í kenningunni, að það megi víkja þeim frá sem öðrum embættismönnum. En hv.þm. Vestm. (JJós) meðal annara hefir tekið það fram frá sínu sjónarmiði við atkvgr. í hv. deild fyrir skömmu, að það sje ekkert sjerstaklega vítavert, þótt skipstjórar sjeu ölvaðir að starfi, og þar af leiðandi með sínum fulla rjetti á skipinu þrátt fyrir slík vansmíð. Þetta segi jeg ekki í sambandi. við þessi skip, heldur af því að hv.þm. (JJós) er búinn að sýna með þessu, hvað það þarf ákaflega mikið til frá hans sjónarmiði, til þess að maður í slíkri stöðu skuli gerður rækur. Þar næst kom hv.þm. að þeim kafla míns nál., þar sem jeg benti á almenna röksemd í þessu máli, án tillits til þeirra manna, sem nú eru eða kunna að vera á nokkrum ákveðnum tíma. - Hv. þm. gat sjeð gott dæmi með því að líta 900 ár aftur í tímann, þegar Ólafur helgi vildi fá Grímsey að gjöf, og ýmsir voru hlyntir því, en Einar Þveræingur, sagði, að sjálfsagt væri það ágætur konungur, sem bað um eyjuna, en ekki væri víst, að ætíð yrðu ágætir konungar í Noregi, og benti á óheppilegar afleiðingar fyrir Ísland, ef miður góður konungur rjeði þar ríkjum. Jeg býst við, að hv.þm. Vestm. hefði verið einn af þeim mönnum, sem hefðu sagt: Við skulum gefa þessum ágæta konungi eyjuna, hann er vinur okkar Íslendinga. En Íslendingar voru svona hyggnir í fornöld, að þeir gengu inn á þá röksemd, að tiltrúin yrði að miðast við skipulagið og það, sem heilbrigð skynsemi yfirleitt benti á, en ekki við augnabliks ágæti. Þess vegna vakir fyrir mjer sú almenna röksemd, sem ekki verður móti mælt. Jeg hefi ekki nokkra löngun til þess að kasta skugga á þá menn, sem nú stýra þessum skipum, fremur en þá, sem þar kunna að verða í framtíðinni. Skoðun mín á þessu er bygð á samskonar varfærni og kom Einari á Þverá til að mæla móti að gefa part af Íslandi. Það, sem liggur til grundvallar þessari skoðun minni, er sú nauðsyn, að skipstjórar á þessum skipum viti, að það sje hægt að skifta um, ef þeir standa í raun og veru ekki vel í stöðu sinni, þó að jafnvel sje ekki hægt að sanna á þá ákveðin formsbrot. Jeg lít nefnilega svo á, að hver embættismaður eigi ekki að vera í sinni stöðu fyrir sjálfan sig, heldur fyrir landið - fyrir heildina - og eigi því altaf að meta heildina meira en einstaklinginn. Viðvíkjandi viðhorfi íslenskra útgerðarmanna til landvarnanna býst jeg við, að hv.þm. (JJós) vilji ekki gera lítið úr því, sem tveir af flokksbræðrum hans hjeldu fram á Alþingi. Þeir lýstu því yfir, að íslenskir togarar væru langsamlega verstir um brot á landhelgislögunum. Annar lýsti því með ákaflega sterkum orðum, hvað þessir menn væru ágengir gagnvart hagsmunum síns eigin lands. Hann var útgerðarmaður úr Hafnarfirði. Sannarlega höfðu þeir enga ástæðu til að vera hlutdrægir gagnvart útgerðinni. Þessi fulltrúi útgerðarinnar sagði hreint og beint, að loftskeytatæki hefðu verið sett í íslenska togara sjer í lagi til þess að hægt væri að stjórna lögbrotunum úr landi. Þessu hefir aldrei verið mótmælt, hvorki þá eða síðar, þó að hlutaðeigendur ýmsir hefðu gjarnan viljað þvo af þennan dökka blett. Ef hv.þm. Vestm. vill halda fram, að þessi útgerðarmaður úr Hafnarfirði hafi þarna skrökvað á íslenska útgerðarmenn, að þeir skipuðu skipstjórunum í landhelgina, þá er það mál milli þeirra; en jeg segi fyrir mig, að jeg trúi ekki öðru en að þessi orð hafi verið sögð í fullri alvöru og eftir bestu sannfæringu. En ef menn trúa, að dómur þessa manns sje rjettur, þá er ekki nokkur vafi á, að það er ákaflega mikil freisting fyrir skipstjórana á öllum tímum að gæta ekki fylstu óhlutdrægni gagnvart sínum löndum, einkum ef þeir eru á einhvern hátt háðir útgerðarhagsmunum. Og jeg efast ekki um, að háttv.þm. er ljóst, að fyrir okkar unga sjálfstæði og fyrir álit okkar lands og landgæslu sje það nauðsynlegt, að ekki rísi neinn skynsamlegur grunur í augum útlendinga um það, að það sje gert upp á milli innlendra manna og útlendra í þessum efnum. En vitaskuld hafa útlend skip ekki á nokkurn hátt svipaða aðstöðu og íslensk til þess að vara yfirmenn sína við varðskipum. Þeir hafa engin þau sambönd við land, að þeir geti stjórnað lögbrotunum þaðan. Jeg býst ekki við, að hv.þm. geti neitað því, að það þurfi sjerstaklega gott skipulag til þess að standast það, sem felst í þessari ásökun samlanda okkar. Jeg tel þetta, að sumir útgerðarmenn bjóða skipstjórum sínum að veiða í landhelgi, æðimikla líkindasönnun fyrir því, að það mundi ekkert vera til sparað frá hálfu þessara manna, ef nokkur minsta leið væri til þess að veikja afstöðu yfirmanna varðskipanna, meðan þessi hugsunarháttur ríkir hjá útgerðarmönnum. Þess vegna álít jeg ágætt og sjálfsagt að veita þeim það heilbrigða aðhald með því að hafa þá ekki fastráðna, - að þeir geti ekki haft ástæðu til að hvíla á þeim kodda værðarinnar, að ekki komi til mála að skifta um þá. Jeg skal taka það fram í þessu sambandi, að það var alls ekkert gert við lækninn, sem í fyrra eða hitteðfyrra gat ekki bundið um beinbrot í 12 tíma, af því að hann var fullur. Fólk veit, að það er erfitt að fá skift um starfsmann, þótt hann brjóti, ef hann er í föstu embætti. Menn vita, hvað það gengur illa að fá lagt niður algerlega óþarft embætti. Einn helsti vínsali hjer á landi er í læknisstöðu. Hann hefir verið margdæmdur fyrir stórkostlega vínsölu. Í stað þess að leggja embættið niður hefir hæstv.forsrh. (JÞ) og formaður Íhaldsflokksins beitt sjer fyrir því hjer á þingi, að laun hans væru hækkuð, af því að það væri rjettlætiskrafa. Það er erfitt í þessu landi að fá rjettlæti framfylgt, þegar æðstu menn landsins leggja sig í líma við að gera sjerstakar ráðstafanir til að eyða úr ríkissjóði handa mönnum, sem hafa orðið brotlegir við sitt starf og lög landsins. Þessa skýring, dóm þessara tveggja kunnugu íhaldsmanna um það, hvernig sótt er fram af sumum togaraeigendum móti lögum landsins, það tel jeg nægilegt til þess að rökstyðja það á öllum tímum gagnvart þeim mönnum, sem hlut eiga að máli, að það þurfi að veita þeim það aðhald, sem fæst með þessu. Jeg skal taka undir með hv.þm. Vestm., að fyrir mjer vakir ekki nein löngun til þess að spara á kaupi þessara manna. Aðeins benti jeg á það ósamræmi hjá hæstv. stjórn, að hún telur þetta einskonar sparnaðarfrv., en samhliða því setur hún núverandi skipstjóra á hærri laun en hún ætlar þeim, sem á eftir koma. Nú spyr jeg hv.þm. Vestm.: Hvaða meining er að hugsa sjer, að maður muni þurfa alt að 1/3 hærri laun nú, til þess að vera óháður, heldur en nýr maður þyrfti eftir 1–2 ár? Þarf hann ekki líka að vera óháður? Þarf hann ekki að lifa? Jeg er gjarnan með því að borga sæmilega skipstjórum og stýrimönnum, aðeins ef maður gerir alt, sem er skynsamlega hægt að gera til þess að tryggja það, að þeir í nútíð og framtíð gætu leyst sitt vandasama starf vel af hendi. Jeg álít nauðsynlegt, að það sjeu á hverjum tíma á þessum skipum allra bestu og duglegustu mennirnir sem völ er á. Býst jeg við, að hv.þm. Vestm. verði mjer sammála um það. En ef maður játar það, þá verður maður líka að játa hitt, að það er ekki heppilegt að binda starfið þannig, að sami maður geti verið 40 ár í því. Meðan hann er ungur, er hann ef til vill sá besti, en svo geta komið aðrir, sem reynast ennþá betur. Það hefir vakið talsverða eftirtekt, að ungur maður, sem tekur við í fjarveru annars eldri skipstjóra, sýnir strax merkilega hæfileika til þess að fanga brotlega skipstjóra, fram yfir það, sem menn eiga að venjast af hálfu skipherra á útlendu varðskipunum. Og jeg minnist þess ekki, að eldri íslenskir yfirmenn hafi unnið önnur eins frægðarverk og þessi ungi maður. Jeg verð að segja það, að það er harla leiðinlegt, ef slíkur maður á allan sinn aldur að vera undirmaður án þess að geta fengið tækifæri til að beita sínum góðu hæfileikum, af því að valdið er fyrirfram skorðað hjá vissum mönnum. Auk þess eru laun stýrimanna svo lág, að freisting er fyrir afburðamenn að fara á önnur skip, sem bjóða betri kjör og meiri framavonir. Mjer er svo farið, að jeg álít embættin ekki til vegna mannanna, sem í þeim sitja, heldur vegna þjóðarinnar, og því beri fyrst og fremst að gæta hagsmuna hennar. Þá fór hv.þm. um það nokkrum orðum, að af því að þessir skipstjórar væru sjermentaðir, væri einsætt að hafa þá fasta. Annars gætum við átt á httu að missa þá og standa slyppir uppi. En reynslan segir annað. Í forföllum yfirmanns í fyrra kemur undirmaður, er virðist hinum fremri. Hv. þm. mun vera kunnugt um, að skipstjóranum á Þór tókst að ljúka því sjerfræðilega prófi á mjög stuttum tíma. Þetta sýnir, að dugandi menn geta fengið mikla þekkingu á skipunum sjálfum. Ekki mun þurfa að kvíða mannleysi. Jeg vil benda á, að hæstv. landsstjórn er frjálslyndari í þessum efnum en hv.þm. Vestm., því að hún leggur fyrir Nd. frv. um að taka próflausa menn og gefa þeim rjett til þess að stýra skipum. Það væri t. d. eftir því ekkert því til fyrirstöðu, að við, hv.þm. (JJós) og jeg, ef við bara erum ngilega í náðinni hjá hæstv. stjórn, og það veit jeg að hv.þm. er, fáum einhvern góðan veðurdag leyfi annar til þess að stýra Brúarfossi, en hinn Gullfossi. Þetta er eðlilega illa sjeð af skipstjórum, enda lítil ástæða til, þar eð kunnugt er, að mörg hundruð manna eru hjer færir um að stýra skipum, en hafa ekki færi á að komast að sem slíkir. Það hefir jafnvel komið til orða, að þeir lærðu skipstjórar sigli öllum flotanum í höfn og eftirláti hann hinum ólærðu, ef stjórnin heldur áfram að troða á rjetti þeirra. Þegar nú hæstv. stjórn er svona væg í kröfunum, þá er það ósamræmi að rígbinda menn æfilangt í þessar stöður, svo að jafnvel menn með fullkominn lærdóm komi ekki til greina. Háttv. þm. Vestm. neitaði, að um kunningsskap gæti verið að ræða milli útgerðarmanna og skipstjóra á þessum skipum. Jeg vil benda honum á, að hann segist vera persónulega vel kunnugur skipherranum á Þór, og hann er líka útgerðarmaður. Þótt jeg segi þetta, þá er það engin „krítik“ á þeirra samband. Jeg bendi aðeins á, að hjer liggur fyrir sönnun innan þessarar hv. deildar fyrir því, sem hv.þm. neitar. Það má aldrei falla grunur á, að varðskipstjórar sjeu háðir útgerðarmönnum. Nú er spurningin: lítur nú útgerðin svo á, ef brot sannast upp á skipstjóra, þá eigi að kasta honum? Svarið er skjallegt á prenti frá einum flokksbróður hv.þm. (JJós), sem stendur framarlega í togarafjelagi. Einn togari þess var tekinn í landhelgi og skipstjóri dæmdur sekur í hæstarjetti. En útgerðarmaðurinn lýsti því yfir, að skipstjórinn væri svo góður veiðimaður, að hann vildi ekki, að hann færi frá. Þetta sýnir, að hann tók ekki nærri sjer, að lögin væru brotin. Hv. þm. endaði með því að óska, að ekki yrðu tíð mannaskifti á þessum skipum. Jeg geri ekki ráð fyrir, að þau yrðu tíð, þótt samningum væri háttað eins og hjá Eimskipafjelaginu, að segja megi upp starfinu. Það er ekki notað nema út af beri. Þeir, sem standa sæmilega í stöðu sinni, eða vel það, sitja. Hinir eru látnir fara. Þennan möguleika til að skifta um, ef stjórnin hefir ástæðu til að halda annan mann hæfari eða finnur veilur á framkvæmd laganna, vill hv.þm. nema burt. Röksemdir hv.þm. fyrir því, að verið væri að beita stýrimannaefni misrjetti með því að láta þau vera á þessu skólaskipi, voru engar. Það er sagt út í loftið. Stýrimannaefnum er nú gert að skyldu að sigla 3 ár áður en þeir fá inntöku í skólann. Stundum er erfitt að fá slík skiprúm, og jeg þekki menn, sem farið hafa á erlend skip til þess að fá þá verklegu æfingu, sem krafist er. Hvers vegna er þeim gert þetta að skyldu? Til þess að búið sje að þrautreyna, að þeir menn, er til þessa starfa veljast, sjeu virkilega hæfir og kunni alla nauðsynlega vinnu á skipi, er þeir eru orðnir yfirmenn. Þessar kröfur eru hliðstæðar því, að ungur læknir verður að kosta sig við verklegt nám á fæðingarstofnun ekki óverulegan tíma eftir próf, áður en hann er talinn fullgildur. Er það þá þegnskylduvinna? Nei. Aðeins nám, sem miðar að því að gera manninn hæfari sem lækni, bæði hans sjálfs vegna og þeirra, er eiga að njóta starfs hans síðar meir. Slíkt hið sama er að segja um varðskipin sem skólaskip. Jeg álít. það mundi vera tilvinnandi fyrir skipstjóra og stýrimenn að hafa átt kost á skiprúmi þar. Því að maður getur altaf ætlast til, að meiri sjómenska og betri stjórn verði á þessum skipum heldur en á einhverjum og einhverjum dalli, þar sem engin er trygging fyrir neinu nema því að vera látinn vinna. Það er beinlínis móðgun að bera það fram, að ekkert sjerstakt sje hægt að læra á þessum skipum. Yfirmennirnir eru þá allsendis ófærir til síns starfs. Þeir háfa að baki sjer lengri námstíma en aðrir skipstjórar, og störfum þeirra er þannig háttað, að þeir gætu gefið sjer meiri tíma til að sinna lærlingunum. Lærður skipstjóri gæti komið við á slíku skipi ekki aðeins verklegri æfingu, heldur líka bóklegri fræðslu, ef vilji væri á að sinna slíku. Enginn, sem lítur hlutlaust á málið, getur kallað þetta þegnskylduvinnu. Það er nám og vinna. Hliðstætt er dæmið um lækninn, sem gengur á fæðingarstofnun sjer til fullkomnunar í list sinni og gefur ekki aðeins vinnu sína, heldur líka kostar sig sjálfur. Þessi tilhögun, sem jeg fer fram á, á því að geta gert mennina hæfari til starfs síns um leið og hún leiðir ef sjer 30 þús. kr. sparnað á ári samkvæmt útreikningum, sem ekki hafa verið vjefengdir. Jeg gæti vel gengið inn á, að yfirmenn fengju þau laun, sem. ráðgert er í frv., eða jafnvel hærri, ef þörf gerist, ef aðeins opnuðust möguleikar til þess að þingið gæti beitt þeim strangleik, er því ber. Jeg hefi flutt dagskrártill. í þá átt, að frv. verði ekki afgreitt sem lög, af því það lokar öllum sundum í framtíðinni. Jeg sje ekki ástæðu til að fjölyrða meira að sinni, en vænti þess, að hv.þm. Vestm. sannfærist um, að dagskráin sje rjettmæt og óforsvaranlegt af þinginu, úr því sein komið er um skuldir landsins og útgjöld, að tvísýnt er að ríkissjóður rísi undir þeim til lengdar, að fara þá að binda eyðslu fasta, ekki aðeins nú, heldur og framvegis.

Frsm. annars minni hl. (Jón Baldvinsson) Jeg gat hvorugum nefndarhlutanum orðið samferða. Jeg get ekki fylgt hv. meiri hl., að samþykkja frv., því að margt er við það að athuga. Heldur ekki get jeg fallist á tilhögun þá, er hv. 1. landsk. (JJ) hugsar sjer, að gerð verði. Jeg hefi þá ástæðu fyrir því að vera á móti till.hv. 1. landsk., að jeg álít óverjandi að taka menn og neyða þá til að vinna langan tíma fyrir ekkert. Í þessu landi er það svo, að þótt kallaðir sjeu einhleypir menn, hafa þeir iðulega fyrir fjölskyldu að sjá, foreldrum og systkinum. Svo að ef farið væri að rannsaka, mundi það sýna sig, að ekki gætu nema sárfáir tekið þátt í þessu „námsskeiði“, nema skaða bæði sig og sína. Að fara að lögþvinga menn til slíks er óforsvaranlegt. Áður hefir verið feld till. í svipaða átt, sem sje þegnskylduvinnan. Þjóðin vill ekki sætta sig við að fara þá leið. Jeg er á móti tilhögun hv. 1. landsk. og jeg er líka á móti dagskrártill. hans, þó að jeg geti samþykt að vísa frv. frá. Mín till. er sú, að frv. verði felt, af því að ekki er þörf á lögum um þetta. Hæstv. landsstjórn er ekki vandara að ráða starfsmenn á varðskipin en t. d. Eimskipafjelagsstjórninni á sín skip, eða eins og nú er á verslunarskip ríkisins. Af þeim ástæðum er ekki þörf á lagasetningu. En það er um sjálft frv. að segja, að í því felst mikið misrjetti. Þar eru sett upp laun skipherra og ákveðin sem byrjunarlaun 500 kr. á mánuði, auk dýrtíðaruppbótar. En þau verða helmingi hærri hjá þeim núverandi skipstjórum. En jafnframt lækka laun skipverja meira en hjá stjettarbræðrum þeirra á verslunarskipunum samkvæmt þeim samningum, er Eimskipafjelagið hefir gert við háseta á skipum sínum. Með öðrum orðum: það, sem ríkisstjórnin ætlar að greiða, er í raun rjettri 100 kr. minna kaup á mánuði á varðskipunum heldur en á öðrum skipum ríkissjóðs. En ef farið er að þrýsta laununum niður fyrir það, sem sanngjarnt er og alment er borgað, leiðir það til þess, að góðir og dugandi menn leita fyrir sjer annarsstaðar, og þótt ríkinu haldist á þeim í atvinnuleysinu, missir það af þeim jafnskjótt og rýmkast um hjá atvinnuvegunum. Það er til skaða, ef ekki er borgað svo hátt kaup, að sæmilegir menn fáist, því að þótt verið sje að hæla skipstjórunum, þá vel er gert, er þeirra þó ekki einna heiðurinn, heldur líka skipsmannanna, eins og í stríði, þá er sigurinn ekki herkænsku herforingjans eins að þakka, heldur líka vasklegri framgöngu liðsmannanna. Hv. frsm. meiri hl. (JJós) hefir játað, að búast mætti við, að hásetar yrðu nokkuð lausir við á þessum skipum. En ekki nóg með það. Fullgildir hásetar geta ekki lifað og framfleytt fjölskyldu á þeim launum, er tilgreind eru í frv., og munu grípa fyrsta tækifæri, sem gefst, til að komast að öðru, ef haldið verður til streitu þeim launakjörum, sem hæstv. stjórn vill nú lögfesta. Það er líka gífurlegur munur, þegar kaupið er 100 kr. lægra á mánuði heldur en við aðra hliðstæða vinnu. Jeg get ekki láð þeim, að þeir vilji losa sig, ef nokkur tök eru á og völ á öðrum betri kjörum annarsstaðar. Eimskipafjelag Íslands reynir yfirleitt að halda góðum mönnum, til þess að tryggja sjer gott starf, og borgar þeim því sæmilega. Hv. frsm. meiri hl. talaði mikið um lærdóm og þekkingu þessara skipstjóra, sem nú stýra varðskipunum. Jeg held, að ýmsir fleiri sjeu færir til þess að gegna þessu starfi, og því ekki ástæða til að greiða þeim tiltölulega miklu hærra kaup en öðrum. Jeg ímynda mjer, að ýmsir togaraskipstjórar væru alveg eins færir um að taka að sjer stjórn þessara skipa eins og núverandi skipstjórar. Jeg get ekki skilið, að það sje sjerstaklega nauðsynlegur undirbúningur undir þetta starf að hafa verið dáti í liði Dana. Jeg held, að það væri engu síður mikilsvert að fá vana sjómenn í þessar stöður, sem þektu vel til togaraútgerðarinnar og vissu, hvenær togaranna er helst von í landhelgi. Háttv. frsm. meiri hl. (JJós) var mjög reiður yfir því, sem einhversstaðar hefir komið fram og er víst drepið á í nál.hv. 1. landsk. (JJ), að hætta gæti stafað af vináttuböndum milli útgerðarmanna og yfirmanna á varðskipunum. Jeg er nú ekkert sjerstaklega hræddur um, að útgerðarmenn dragi þessa menn til sín með vinboðum og veislufagnaði, en jeg er samt ekki viss um, að skipstjórarnir reynist nógu sterkir á svellinu til að standast að fullu áhrif þessara voldugri manna og sýni nægilega árvekni í að verja strendur landsins. Það er ekki langt síðan kvartað var yfir ágengni 30–40 togara í landhelgi við Snæfellsnes, og eins og vant er, var talið, að Ísl. togararnir væru Verstir. Óðinn heldur þegar vestur. En þegar þangað kemur, eru allir togararnir horfnir, eins og þeir vissu nákvæmlega, hvers var von. En jafnskjótt og skipið snýr við til Reykjavíkur, koma þeir aftur í landhelgina í einni þvögu. Jeg segi ekki, að ákjósanlegast sje, að varðskipin taki sem flesta togara og dragi þá fyrir lög og dóm. En þeim má ekki farast mjög klaufalega að verja landhelgina fyrir ágengni togaranna, og það er alveg óþarfi að taka það illa upp, þó að ísl. varðskipin sjeu „kritiseruð“ eins og þau dönsku. Það hefir verið fundið mjög mikið að strandvörnum dönsku varðskipanna og þeim brugðið um sinnuleysi í starfi sínu. En þeim hefir aldrei verið borið það á brýn, að þau ljetu íslensku togarana sleppa, ef þau á annað borð hittu þá í landhelgi. En á þá leið var talað um núverandi skipstjóra á Óðni, meðan hann var á Þór. Frá mínu sjónarmiði er enganveginn æskilegt að festa þessa menn í embættunum og borga þeim hærri laun en þörf er á, og það á kostnað hásetanna. En þetta er einmitt ósvikin íhaldsskoðun, að vilja launa fáeina menn hátt til þess að þeir geti kúgað aðra með lágum launum. Það er rjett hjá hv. 1. landsk., að í þessum lögum er ekki gert ráð fyrir, að skipstjórum megi segja upp, en það er gert ráð fyrir því í öðru frv., sem fyrir þinginu liggur. En það er ekki víst, að það frv. verði að lögum, þó að þetta verði samþykt, enda væri viðkunnanlegra, að um þetta væri ákvæði í því frv., sem fjallar um launakjör skipstjóranna. Um hina óæðri starfsmenn er ráðh. falið að gera ákvæði um kaup, er gildi til eins árs. Það eru nefndir „viðvaningar, óvaningar og vikadrengir“. Þetta er nú býsna skrítin upptalning og líkast því, að viðvaningar og óvaningar hafi samið frv. - Nú á stjórn ríkisins að hafa yfirumsjón á varðskipunum, þ. e. a. s., hún lætur einhvern skrifstofustjóra úr stjórnarráðinu hafa þetta eftirlit á hendi, en undir honum verður svo auðvitað einhver launaður starfsmaður. Væri nú ekki eðlilegra að fela Eimskipafjelaginu að sjá um þessa útgerð að því er snertir beinan rekstur skipanna, mannaráðningu og annað, sem ekki kemur undir skipstjóra. Jeg geri ekkert úr þeirri mótbáru, að þetta verði dýrara hjá Eimskipafjelaginu. Það verður ekki gert fyrir ekki neitt í stjórnarráðinu heldur. En það er nú svo um starfsmenn stjórnarráðsins, að þeim eru borguð fölsk laun. Aðalstarf þeirra er illa launað, en gert ráð fyrir, að þeir geti fengið svo og svo mikið af bitlingum, borgun fyrir endurskoðun og ýmislegt þess háttar. Jeg held, að betra væri að taka hinn upp, launa þeim sæmilega störf þeirra, svo að þeir gætu haldið sjer við þau og sýnt væri, hvað þeim er greitt í raun og veru, en ekki fara þessar krókaleiðir með uppbætur handa þeim, enda fá þeir venjulega helst uppbætur, sem best eru launaðir fyrir. Jeg skal svo ljúka máli mínu með þeirri ósk, að hv. deild þóknist að fella þetta frv. Að vísu kynni jeg að geta fallist á, að yfirmenn skipanna væru settir í launaflokk, þótt jeg á hinn bóginn telji það alveg óþarft. Helst gæti það þó komið til mála. En það er ekkert vit í hinu, að setja hásetana í launaflokk, aðeins til þess að hafa af þeim nokkrar krónur.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg get verið meiri hl. nefndarinnar þakklátur fyrir meðferð þessa máls. Hann leggur að vísu til, að gerðar verði lítilfjörlegar breytingar til hækkunar á launum 2. og 3. stýrimanns á þessum skipum. Þó jeg sje ekki öldungis sannfærður um, að það sje nauðsynlegt, er breytingin ekki meiri en það og launin ekki hærri en það, að jeg sje ekki ástæðu til að gera ágreining út af þessari brtt. Þá er nál. á þskj. 137, frá hv. 1. landsk. (JJ), sem lyktar með rökstuddri dagskrá þess efnis, að samþykt frv. virðist útiloka í bráð og lengd, að hægt verði að nota skipin til verklegrar kenslu í sjómensku. Um þetta verð jeg að segja það, að hvaða skoðun sem menn hafa á möguleika þess í framtíðinni eða hve æskilegt kann að þykja, að slík skylduvinna komist á, er það alger misskilningur, að frv. það um laun skipverja og skipstjóra, sem hjer liggur fyrir, útiloki þetta. Það mun vaka fyrir hv. 1. landsk., að þessi þegnskylduvinna megi koma í staðinn fyrir háseta að einhverju leyti. En jeg hygg, að allir geti orðið sammála um það, að þótt þessi tilhögun væri tekin upp, yrði ómögulegt fyrir skipin að sigla án þess að hafa einhverja fullgilda háseta. Það væri ekki hægt að ætlast til, að þessir menn kæmu í stað þeirra. Frv. þetta gerir heldur ekki annað en ákveða laun háseta. Það segir ekki fyrir um, hve margir þeir skuli vera. Þó enginn háseti væri tekinn, er frv. ekki til neinnar fyrirstöðu. Það færi þá um þessar stöður eins og önnur embætti, sem ákveðin eru laun eftir launalögum. Ef enginn er skipaður til að starfrækja þau, koma engin laun til greina. Það er því alger misskilningur hjá hv. 1. landsk., að þetta frv. komi á nokkurn hátt í bága við þá tilhögun, sem hann virðist hugsa sjer. Þessa misskilnings kennir greinilega í nál. Það byrjar með því að segja, að frv. geri ráð fyrir að skapa 40–50 föst embætti. Hvað segir frv. um það? Ekki nokkurn skapaðan hlut. Um yfirmenn skipa eru áður ákvæði í lögum. Hjer er ekki annað gert en að ákveða laun þeirra. Með þessum lögum eru engar stöður búnar til. Þá er mikið talað um það í þessu nál., að verið sje að festa starfsmenn um of með þessum launalögum. Það er talað um æfilanga ráðningu. Það stendur nú lítið í þessu frv. um ráðningartímann. En ef hv. 1. landsk. lítur í frv. til laga um varðskip ríkisins og sýslunarmenn á þeim, getur hann sjeð, að þar eru mjög ströng ákvæði um, að víkja megi þeim skipverjum frá starfi, sem á nokkurn hátt gerast brotlegir eða reynast miður hæfir til starfsins. Jeg held, að ekki sje hægt að segja það með sanni, að þessi löggjöf festi skipverjana um of. Enda kemur þessi skoðun hv. 1. landsk. fremur illa heim við skoðun hv. 5. landsk. (JBald), sem lagði mikla áherslu á, að alt of mikil hætta væri á tíðum mannaskiftum. Jeg held, að sannleikurinn liggi mitt á milli öfga þessara háttv.þm. og hjer sje mjög gætilega og hóflega í sakir farið. Út í ræðu hv. 1. landsk. ætla jeg að öðru leyti ekki að fara. Hún sýndi þann sálarsjúkleik hans, að geta ekki í þessu máli fremur en öðrum stilt sig um að tala um atriði, sem virðist fylla hug hans, sem sje það, ef opinber starfsmaður neytir víns eða veitir það öðrum. Hann talaði um aðstoðarlækninn á Ísafirði, án þess þó að nefna nafn hans. Jeg þekki þann. mann og veit, að í öllu borgaralegu lífi stendur hann á miklu hærra siðferðisstigi en hv. 1. landsk. Það eru til fleiri ódygðir en það að bragða vín, þó að hv. 1. landsk. láti sem hann muni ekki eftir því, þegar hann talar um vínhneigð eða vínnautn meðbræðra sinna í þjóðfjelaginu.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) Það er að sumu leyti búið að taka af mjer ómakið að svara þessum tveimur hv. andmælendum frv., og þó einkum andmælum háttv. 1. landsk. (JJ), sem byggjast á því, að hjer mætti spara 30 þús. kr. með því að skylda nemendur stýrimannaskólans til þess að vinna kauplaust á varðskipunum. Við skýringu hæstv.forsrh. (JÞ) mætti bæta því, að þótt launin sjeu ákveðin með lögum, er ekki loku fyrir það skotið, að breyta megi þeim síðar, ef hv. 1. landsk. eða aðrir sjá sjer fært að flytja stýrimannaskólann um borð í varðskipin. Þetta atriði kæmi þá til athugunar, ef slík fyrirkomulagsbreyting á stýrimannaskólanum þætti tiltækileg. Það er því fjarstæða, að hjer sje verið að binda einhvern hnút, sem ekki sje hægt að leysa. Jeg veit ekki, hve oft síðan jeg kom á þing hv. 1. landsk. hefir vitnað hjer í orð tveggja útgerðarmanna úr Íhaldsflokknum, um það, að loftskeytatæki væru sett í togarana til þess að hægra væri að stjórna þeim við landhelgisveiðar. En auk þess hefir hann ótal sinnum mint á það í blaði sínu, svo að jeg hefði munað það, þó að hann hefði ekki endurtekið það hjer nú. Það skiftir nú raunar ekki miklu, hvort það eru íhaldsmenn eða framsóknarmenn eða jafnaðarmenn, sem segja eitt eða annað í þessa átt. En það má víst benda á margt annað gagnlegt, sem af loftskeytatækjunum leiðir, en það, að þau hjálpi togurunum til að veiða í landhelgi, þó að jeg fullyrði ekkert um nema einhver kunni að nota þau í því skyni. Jeg hefi aldrei verið við stjórn togaraútgerðar riðinn og hygg, að við sjeum báðir jafnókunnugir á því sviði, hv. 1. landsk. og jeg. En loftskeytin hafa oft komið að gagni þeim, sem enga togara eiga. Það hefir þráfaldlega verið hægt að ná í togara til að bjarga bátum aðeins af því að þeir höfðu loftskeytatæki. Í fyrra framkvæmdu togarar úr Reykjavík stórfelda björgun á bátum frá Stokkseyri. Það væri holt fyrir hv. 1. landsk. að hafa slík dæmi í huga, þegar hann er að leggja niður fyrir sjer, að þessi tæki sjeu eingöngu notuð til þess að greiða fyrir veiðum í landhelgi. Þessir háttv. andmælendur mínir (JJ, JBald), samherjarnir í þessari háttv. deild, virðast báðir haldnir af óvilja gegn útgerðarmönnum og hættir því jafnan til þess að ala í brjósti tortrygni gagnvart þeim. Það kemur altaf fram, ef mál er rætt, sem snertir útgerðarmenn hjer í Reykjavík eða annarsstaðar á landinu. Mjer finst það mjög óviðeigandi, því að jeg er kunnugur útgerðarmönnum bæði hjer á landi og sumstaðar annarsstaðar í Norðurálfunni og veit nokkuð um það, hvernig þeir koma fram gagnvart þeim, sem hjá þeim vinna. Og það er víst, að íslenskir útgerðarmenn standa síst að baki stjettarbræðrum sínum erlendis í umhyggju fyrir þeim, sem hjá þeim vinna. Og það mun vart dæmi meðal útgerðarmanna hjer nærlendis um jafnmikinn drengskap til að hjálpa meðbræðrum sínum og útgerðarmenn hjer sýndu með togaraleitinni miklu hjer um árið. Þessi einstaka umhyggja, sem hv. 5. landsk. ber fyrir því, að íslensku varðskipin hremmi helst íslenska togara, held jeg að sje af þeim rótum runnin, að honum sje ósárt um það, þó að þeir fái skell. Hv. þm. sagði, að það væri viðkvæmt mál fyrir mjer, þegar talað væri um skipherrana á varðskipunum. Þetta er rjett hjá þessum hv.þm. Mjer er það altaf viðkvæmt mál, þegar jeg heyri drengskaparmönnum, sem jeg hefi þekt í fleiri ár, hallmælt af óhlutvöndum mönnum, þó aldrei nema þingmenn sjeu. Þetta má hv.þm. hafa eftir mjer. Hv. 1. landsk. var að tala um ásókn útgerðarmanna og gaf í skyn, að útgerðarmenn ásæktu skipherra varðskipanna. Þessu neita jeg harðlega og skora á hv. 1. landsk. að færa sönnur á þetta með ljósum dæmum, ef hann getur, ella standi hann ómerkur þessara orða sinna. Hitt er jeg honum alveg samdóma um, að það sje nauðsynlegt fyrir Ísland og sjálfstæði þess, að enginn blettur falli á starfsemi þessara löggslumanna okkar á hafinu. En þeir verða aldrei varðveittir frá slíkum tortrygnisgetsökum, sem menn eins og hv. 5. landsk. er altaf með í garð þeirra, hversu vandaðir sem þeir eru. Skipherrar varðskipanna koma til með að standa undir lögum um varðeimskip ríkisins og sýslunarmenn á þeim, sem jeg vænti að verði samþykt á þessu þingi. Verður þá stjórnarinnar að hafa eftirlit með því, hvernig þeir standa í stöðu sinni, og álít jeg slíkt eftirlit best komið þar. Og jeg lít svo á, að best sje, að menn þessir sjeu fastráðnir samkvæmt lögum þar að lútandi og hafi aðhald hjá stjórninni, og sje henni ekki trúandi til að sjá fyrir sæmilegu aðhaldi, þá veit jeg ekki, hverjum ætti betur að vera trúandi fyrir því. Í byrjun ræðu sinnar var háttv. 1. landsk. að tala um, að jeg vildi líða bæði drukna og ónýta embættismenn. Þessu hefi jeg svarað áður. Jeg veit, að í núgildandi lögum eru viðurlög við því að vera drukkinn á almannafæri, og sömuleiðis eru viðurlög við embættisafglöpum; þess vegna skoðaði jeg þetta ölvunarfrumvarp hans eins og hverja aðra árás á einstaka menn. Og jeg vildi síst verða til þess að fá honum og hans nótum það vopn í hendurnar, sem þeir gætu notað til þess að elta með einstöku andstæðinga sína, eins og dæmi eru til með aðstoðarlækninn á Ísafirði. Hann varð fyrir aðkasti þessara manna, en var sýknaður með dómi. Nei, þessum herrum eru síst fáandi í hendur þau vopn, sem þeir geta auðveldlega misbeitt til þess að skaða aðra. Það er aldrei nema satt, að maður sá, sem var skipherra á Þór um tíma í fyrra, reyndist mjög vel. En að ekki hafi verið forsvaranlegt að láta hann hætta þegar hinn reglulegi skipherra kom, get jeg ekki fallist á. Hann hafði ekki þá sjermentun, sem þessir menn þurfa að hafa.

Sjermentunin er þá til bölvunar, úr því að hinir ná fleiri togurum

. Hvað sem háttv. 1. landsk. segir um þessa sjermentun, þá er hún samt nauðsynleg, því að það er óneitanlega varasamt að hafa ósjermentaða menn með vopnuð skip úti á hafi, enda mundu aðrar þjóðir ekki þola okkur til lengdar að hafa varðskipin mönnuð öðruvísi en gerist annarsstaðar. Þá voru þeir báðir, hv. 1. landsk. og hv. 5. landsk., að tala um, að þeir álitu það til lítilla bóta fyrir varðskipsformennina, þó að þeir hefðu verið „dátar“ í sjóliði Dana. Þetta hefir kannske átt að vera spaug hjá hv.þm., en þess ber að gæta, að allir yfirmenn hjá þeim þjóðum, sem annars ala upp „dáta“, hvort heldur er í sjóliðinu eða landhernum, hafa verið “dátar“ fyrst. En þessir menn, sem hjer um ræðir, eru meira en „dátar“. Þeir hafa tekið „reserve“-lautinantspróf, en slík próf eru talin nauðsynleg fyrir skipstjóra á vopnuðum varðskipum. Það vill nú svo vel til, að jeg get upplýst fyrir hv. 1. og 5. landsk., í hverju þessir menn hafa tekið próf fram yfir venjulega skipstjóra, en jeg verð að nota útlend nöfn yfir þær fræðigreinar, því að jeg þekki ekki íslensk heiti á þeim. Það, sem því þeir hafa lært, er: 1. Teoretisk Artilleri. 2. Aktiv Söminelære. 3. Passiv Söminelære. 4. Elektroteknik. 5. Tjenestekendskab og Rapportstil. 6. Undervandsbaadsvæsen. 7. Flyvevæsen. 8. Sökrigshistorie & Taktik. 9. Retslære. 10. Radiotelegrafi. 11. Militær Uddannelse. 12. Signalering. 13. Legemsövelser. 14. Fartöjsövelser. 15. Orden med skriftlige Arbejder. Þetta er nú ef til vill ekki þungt á metunum hjá þessum hv.þm., en jeg vildi geta þessa hjer, til þess að það sæist, að hjer er um sjermentun að ræða, er togaraskipstjórar hafa ekki, og skipstjórar okkar á millilandaskipum ekki heldur. Það er því hreinasti misskilningur hjá hv. 5. landsk., að hægt sje að taka óbreytta togaraskipstjóra til þess að fara með þessi skip. Að vísu gætu þeir stýrt þeim eins og hverju öðru skipi, en hinu íslenska ríki myndi ekki lengi haldast það uppi að halda úti varðskipum á þann hátt. Nei, því verður ekki neitað, að það útheimtist fleira til þess að stýra varðskipi en togara. Þá var hv. 5. landsk. með dylgjur um skipstjórann á Óðni og nefndi Ólafsvík í því sambandi. Það hefir nú gengið svo síðan fyrst að landhelgisgæsla hófst hjer við land, að menn hafa verið misjafnlega ánægðir með hana. En það er einkum síðan Íslendingar byrjuðu sjálfir að hafa gæsluna á hendi, að vissir menn hjer í höfuðstaðnum hlaupa eftir hvaða söguburði sem til fellur, ef með honum er hægt að varpa einhverjum skugga á varðskipsforingjana íslensku. Jeg get ekki fallist á, að Eimskipafjelagið sjái um útgerð þessara skipa. Jeg verð að telja hyggilegast, að þeim sje stjórnað beint frá stjórnarráðinu, því eins og kunnugt er, má ekkert vitnast um hreyfingar skipanna; er því óheppilegt, að fregnir um þau nái út til almennings. Út af því, sem hv. 1. landsk. sagði um skipherrastöðumar á varðskipunum, að best myndi að gera þær ekki að föstum embættum, vil jeg spyrja hann, hvort hann haldi, að það verði til bóta fyrir landhelgisgæsluna, ef varðskipin skyldu verða látin hætta í bili sökum einhverra örðugleika, að skipstjórarnir færu þá t. d. að fá sjer vinnu á togurunum á milli. Jeg held, að slíkt mætti ekki koma fyrir, og öruggasta ráðið sje því að fara þá leið, sem farin er í frv. Jeg man nú ekki eftir fleiru, sem jeg þarf að segja þeim samherjunum í bili, en jeg mun ekki telja eftir mjer að standa upp aftur, ef ástæða gefst til.

Halldór Steinsson Þó að jeg sje ekki beinlínis mótfallinn frv. þessu, þá verð jeg að segja, að jeg tel það þýðingarlítið. Aðaltilgangurinn með því mun vera sá, að tryggja það, að á skipum þessum sje góð stjórn, svo að landhelgisgæslan fari sem best úr hendi. En jeg fæ ekki sjeð, að úr þeim göllum, sem á henni hafa verið, verði bætt með frv. þessu. Jeg get að mörgu leyti tekið undir með háttv. 1. landsk. (JJ), að full ástæða sje til þess að heimta, að landhelgisgæslunni verði komið í betra horf en verið hefir, því eins og hún hefir verið, er ekkert undarlegt, þó að fram komi óánægjuraddir um það, hvernig hún er framkvæmd. Reynslan hefir orðið sú, að enda þótt þrjú skip hafi átt að annast landhelgisgæsluna, þá hefir hún verið algerlega ónóg. Jeg er ekki þar með að segja, að skipstjórar skipanna háfi ekki gert skyldu sína, heldur hitt, að árangurinn af starfi þeirra hafi ekki nálægt því komið að fullum notum, og sem dæmi þess má geta, að frá því um nýár hefir altaf verið heill floti togara - 20–30 skip - óáreittur á norðanverðum Faxaflóa og sunnarlega á Breiðafirði. Í janúarmánuði mátti heita, að þetta svæði væri gæslulaust. Að vísu voru þá sjerstakar ástæður fyrir hendi með varðskipin. Óðinn var í Kaupmannahöfn til aðgerðar, Fálkinn í lamasessi hjer í Reykjavík og Þór að búa sig út fyrir vertíðina í Vestmannaeyjum. En síðan hafa bæði skipin Fylla og Óðinn skroppið þarna vestur til þess að líta eftir, en enginn sýnilegur árangur hefir orðið af þeirri gæslu, því að ekkert skip hefir verið kært, en það er margsannanlegt, að fjöldi þessara togara hefir verið fyrir innan landhelgislínu á þessum tíma. Það er því ekki að ófyrirsynju, þó að fram komi kröfur um betra eftirlit með landhelgisgæslunni en verið hefir, og jeg leyfi mjer að skora á stjórnina að hafa stöðugt eftirlit með starfsemi varðskipanna, svo að betri árangur verði af gæslunni hjer eftir en hingað til.

Frsm. annars minni hl. (Jónas Jónsson) * Nefndin hefir haft fyrir sjer skrá um, hvað hásetarnir eigi að vera margir á skipunum; þeir eiga að vera 15 talsins. Og með tilliti til annars, sem stjórnin hefir gert, er ekki annað líklegra en að hún ráði fljótlega menn á skipin. Það var bara yfirskotseiður, sem hæstv. ráðh. (JÞ) sór í þessu máli. Hann sagði, að svo væri ákveðið í frv., að skifta mætti um menn, ef illa reyndust. Það er satt, að hægt er að reka menn frá, eins og til er landsdómur til að dæma brotlega ráðherra. En hversu mikið hafa ekki núverandi ráðherrar gert sig brotlega, t. d. í Krossanesmálinu, án þess að hægt hafi verið að draga þá fyrir landsdóm. Afleiðingin af þessu er sú, að menn vita, að ekkert rjettlæti fæst, af því að sökudólgarnir finna altaf einhver ráð til að komast undan, þar sem vitanlegt er, að Íhaldsflokkurinn stendur sem máður við mann til að bera hver annars byrðar í þeim efnum. Jeg vil líka benda á það, að ströng ákvæði hefðu lítið að segja, þegar eftirlitið er ekkert og reynsla er fengin um það, að jafnvel dæmdir sökudólgar fá sjerstaka viðurkenningu stjórnarinnar fyrir framferði sitt. Það var angurvær blær á rödd hæstv. ráðh., þegar hann var að tala um þennan lægstlaunaða embættismann landsins, sem ekkert hefir annað að gera en að selja lyfseðla út á áfengi og margbúið er að dæma. Jeg vil svara hv.þm. Vestm. (JJós), þar sem hann var að tala um þennan lið, sem heyrir undir hið ljelega eftirlit stjórnarinnar. Hann vildi halda því fram, að nú væri haft strangt eftirlit og aðhald með þeim embættismönnum, sem misbrúka áfengissölu sína. En nú veit hv.þm., að læknirinn á Ísafirði, sem ekkert gerir annað en að selja vín, hefir hlotið sjerstök verðlaun af hæstv. ráðh. Það hefir enginn listamaður eða skáld fengið önnur eins verðlaun og þessi versti sökudólgur fyrir bannlagabrot. Þennan mann hefir ráðherrann viðurkent alveg sjerstaklega. Þetta sýnir, á hvaða menningarstigi ráðherrann sjálfur er. Sýnir, hvaða spilling þjóðin hlýtur af því að hafa slíkan mann fyrir æðsta mann þjóðfjelagsins. Það land, er hefir slíkan mann fyrir ráðherra, hlýtur fyr eða síðar að falla niður í siðferðilega rotnun. Það var eins og kæmi brennivínskrampi í andlit hæstv. ráðh., þegar jeg mintist á aðgerðir hans í þessu máli. Þetta er líka eðlilegt; sök bítur sekan. Dómarinn hjer í bænum, háttv.þm. Seyðf. (JóhJóh), er hjer í deildinni til vitnisburðar um, að hæstv. ráðh. er sjálfur dæmdur vínsmyglari og bannlagabrjótur. Hjá honum fara saman orð og verk. Jeg býst ekki við því, að jeg hafi með neitt siðferðisvottorð að gera.  (Forsrh. JÞ: Hv. þm. hefir fengið það hjá þingdeild sinni)  . Jeg býst heldur ekki við, að það saki mig neitt, þótt hæstv. ráðh. gleðjist yfir því, að hafa fengið flokksmenn sína í þessari deild til þess að gera þau afglöp, sem jafnvel aumasta blað landsins, Morgunblaðið, aðalstuðningsblað stjórnarinnar, fann hvöt hjá sjer til að fordæma. Jeg þarf ekki að sækja siðferðisvottorð til hæstv. ráðh. eða stjórnarinnar. Jeg hefi mína „pappíra“ í lagi og þeir þurfa engrar uppáskriftar frá einum nje neinum, síst frá þeim, sem hafa sýnt opinberlega samúð með alræmdum föðurlandssvikara, og það á þann hátt, að líkast var, að um samsekt væri að ræða. Og þótt hæstv. ráðherra segi, að þessi margbrotlegi embættismaður standi hátt í borgarálegu tilliti, þá sýnir það aðeins, á hvaða siðferðisstigi hann sjálfur stendur, hann, sem er fallinn niður fyrir lágmark borgaralegs heiðarleika. En þetta hefir þýðingu að því leyti, hvort telja megi aðstöðuna trygga á öðrum sviðum, hvort sökudólgar fái aðhald hjá stjórninni; þegar sjálfur yfirmaður landsins hefir lýst yfir því, að hann telji dæmdan brotamann siðferðislega góðan og gildan, þá þarf ekki að spyrja að því, hvert aðhaldið væri, ef um aðra tegund afbrotamanna væri að ræða. Eftir þetta þýðir hæstv. ráðh. ekkert að vera að flagga með aðhaldi, því að hann hefir hjer reist sjálfum sjer óbrotgjarnan minnisvarða, þegar um rjettvísi er að ræða. Jeg vil benda hæstv. ráðh. á það, að hann sjálfur er dæmdur við lög landsins, dæmdur af bæjarfógetanum í Reykjavík, hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), í nokkur hundruð króna sekt fyrir að reyna að lauma inn áfengi. Hæstv. ráðh. getur því ekki sett sig á háan hest. Hann getur ekki sett sig yfir lækninn á Ísafirði þar sem þeir eru báðir brotamenn. Jeg býst því ekki við að fá neina tryggingu fyrir því, að rjettlætinu sje fullnægt meðan núverandi stjórn situr við völd. Ef meira hefði þurft með en þetta, þá hefir hæstv. ráðh. vitnisburð flokksmanns síns (HSteins) um það, hvernig eftirlitið er nú. Og þegar það er ekki betra hjá þessu sjerstaka íhaldshreiðri, þá má nærri geta, hvernig það er annarsstaðar. Hv. þm. Vestm. (JJós) sagðist svo oft hafa heyrt mig vitna í orð tveggja íhaldsmanna, að hann þyrfti ekki að heyra það oftar. En hann linaðist ennþá meir, þegar hann heyrði að nýju vitnisburð þessara flokksmanna sinna. Og svo bættist við 3. vitnisburðurinn frá hv.þm. Snæf. (HSteins) um það, hvernig íslensku togararnir væru verstir allra togara með landhelgisbrot. Hv. þm. Snæf. dregur enga dul á það og bætir því við, að þessi brot sje hægt að sanna með vitnaleiðslum manna úr landi og eins manna á togurunum. Það er því gagnslaust fyrir hv.þm. Vestm. að fara í kringum það, að hv.þm. Barð. (HK) hefir borið íslensku skipstjórana þyngstum dómi allra manna, og ennfremur að Ágúst Flygenring hafi sagt, að loftskeytatækin hafi verið sett í togarana til þess fyrst og fremst að stjórna lögbrotunum úr landi. Hv. þm. sagði þau vera notuð til annars, en gat þó ekki afsannað dóm Flygenrings. Jeg hefi þannig bent á 3 íhaldsvitni í þessu máli, og það síðasta, hv.þm. Snæf., hefir sagt til litar nú í dag hjer í deildinni um það, hvernig lögbrotin eru framin rjett við nefið á íhaldsstjórninni, sem hefir sagt, að hún bæri málið sjerstaklega fyrir brjósti. Hv. þm. hefir misskilið, að jeg hafi talað um ofsókn. Jeg talaði um ásókn á skipstjóra sína og held mjer að dómi Ágústs Flygenrings, og þar sem Kveldúlfur vildi ekki segja upp skipstjóra sínum fyrir landhelgisbrotið, af því að maðurinn veiddi vel, þá tek jeg það svo, að samviskan hafi slegið framkvmdarstjórana sem brotlega sjálfa. Og þá er erfitt fyrir dómarana að vera óháðir og því liggja sumir þeirra undir þeim grun, að þeir skoði sig eingöngu í þjónustu flokksins, sem þeir tilheyra, en ekki í þjónustu rjettlætisins. En þetta má aldrei koma fyrir með skipstjórana á þessum skipum. Jeg hefi lýst því dæmi, er stjórnin verðlaunaði mann fyrir sýnilegt lögbrot. En hv.þm. Vestm. sagði, að ekki væri hægt að beita ofsóknum gegn ölvuðum mönnum. Sekur togaraskipstjóri, er flýr, heldur, að það sje ofsókn, þegar hann er eltur. Þegar þjófurinn, sem sent hefir kjötið til Vestmannaeyja, er eltur, þá er jeg viss um, að hann kallar það ofsókn. En hvernig er nú hægt að gera mun á rjettlætinu og því sem þjófurinn kallar ofsókn? Kallar þá hv.þm. það ofsókn, þótt fullur læknir, sem ekki getur bundið um beinbrot í heilt dægur, sje settur frá embætti? Nei, jeg veit, að hv.þm. hefir verið skipað að greiða atkv. svona af mönnum sem eru undir áhrifum víns. Það er því ekki að tala um aðhald með þeim seku, eins marga málsvara eins og þeir eiga í þessari hv. deild. Það var undarlegt, þegar hv.þm. Vestm. kom að því, að það hefði verið duglegur maður, sem var bráðabirgðaskipstjóri á Þór. Hv. þm. sagði, að hann hefði ekki haft næga mentun. En hann hafði þá mentun, sem kom fram í verkunum. Jeg skal játa, að jeg ber ekki mikla virðingu fyrir þeirri sjermentun, sem kemur fram í því að gera verkin seint og illa. Annars hefir víst engin skýring komið frá stjórninni á því ósamræmi, sem kemur fram í þessu frv. og í frv. stjórnarinnar í Nd., sem nálega eyðileggur alla sjermentun skipstjórnarmanna. Nú vil jeg spyrja hv.þm. Vestm. að því, hvort hann hafi ekki heyrt því fleygt, að einn af þessum sjermentuðu mönnum hafi mist íslenskan togara við Dyrhólaey, vegna þess, að hann gerði svo skakkar og ónákvæmar mælingar. Hann hafi ekki, vegna skorts á sjérmentun, gert nema nokkum hluta af mælingunum. Þegar svo málið hafi verið fannsakað, hafi hann reynst sekur. Er ekki eitthvað til í þessu? Ef svo er, þá er það átakanlegur vottur um skort á sjermentun þessara manna, ef þeir missa togara vegna þess skorts á algengri starfsþekkingu. Jeg hefi skrifað hjá mjer, að hv.þm. Vestm. vill hafa yfirstjórn þessara mála í stjórnarráðinu. En jeg hefi nú upplýst það, að hæstv.forsrh. (JÞ) hefir ekki ofgnægð af siðferði. Jeg tel rjettara, að þessi mál væru falin Eimskipafjelaginu. Jeg skal benda á annað. Til að mynda sjer skoðun um ástandið í stjórnarráðinu, vil jeg benda á það, að í ráðherratíð Björns Jónssonar var flestalt starfsliðið þar á móti honum, og það svo mjög, að hann gat ekki treyst meira á trúnað þess en svo, að hin meira áríðandi skjöl ljet hann gera úti í bæ. Vera má nú, að stjórnarráðið hafi skift um ham til betra síðan. Jeg býst nú við því, að eftirlitið í þessum málum verði í stjórnarráðinu, en fulla tryggingu hefir maður ekki. Það, sem einu sinni hefir komið fyrir, getur komið fyrir aftur. Þetta dæmi frá stjórnartíð Björns Jónssonar, ræða hv.þm. Snæf. (HSteins) og það, sem hv. 5. landsk. sagði í dag, sýnir, hversu erfitt er að framkvæma rjettlætið í landinu. En yfir tekur þó, er æðsti maður landsins lýsir yfir því, að hann hafi samúð með ranglætinu og lögbrotunum. * Upphaf ræðunnar vantar frá hendi skrifara.