Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Landbn. hefur haft þetta frv. til athugunar og leitað umsagna um það að venju, bæði frá landbrn. og Landnámi ríkisins, og fengið umsagnir þessara aðila, sem báðar eru jákvæðar. Þetta frv. er flutt samkv. beiðni hreppsnefndarinnar í Breiðdal. Hreppsnefndin telur það skynsamlegt, að hreppurinn eignist þessa jörð í þeim tilgangi alveg sérstaklega að geta af fremsta megni gert tilraunir til þess að byggja jörðina á ný. Hún hefur verið í eyði um stutt skeið, og hreppsnefndin væntir þess, að það megi takast að byggja hana á ný, ef hreppurinn fær eignarhald á jörðinni. Landbn. hefur fallizt á þessi sjónarmið og mælir með því, að orðið verði við þessari beiðni. Þá er þess að geta í sambandi við þetta mál, að form. landbn., sem jafnframt er 4. þm. Norðurl. e., hafa borizt tilmæli um það að afla heimildar þingsins til handa ríkisstj. til þess að selja eyðijörðina Þorsteinsstaði í Sauðaneshreppi bændunum Marinó Jóhannssyni og Kristbirni Jóhannssyni. Þeir búa á Tunguseli í sama hreppi og hafa notað þessa jörð til beitar, Þorsteinsstaðina, sem lengi hafa verið í eyði, og fara þess nú á leit að fá eignarhald á jörðinni. Fyrir landbn. lá bréf frá oddvita Sauðaneshrepps, þar sem hann mælir með þessari jarðarsölu, og einnig umsagnir frá landbrn. og Landnámi ríkisins, sem báðar eru jákvæðar. Landbn. ákvað því að taka upp sem brtt. við þetta frv. um sölu jarðarinnar Brekkuborgar ákvæði um að heimila einnig sölu á Þorsteinsstöðum í Sauðaneshreppi. Þessi tilhögun hefur stundum verið viðhöfð áður í sömu tilvikum og hér um ræðir. Landbn. leggur því til, að frv. verði samþ. með breytingum, sbr. þskj. 304, í þá átt, að á eftir 1. gr. frv. komi ný gr., þar sem heimilað er að selja nefndum bræðrum Þorsteinsstaði í Sauðaneshreppi.



Herra forseti. Þetta frv. var flutt samkv. beiðni hreppsnefndar Búlandshrepps. Það er um heimild fyrir ríkisstj. til að selja jarðirnar Háls og Kambshjáleigu í Búlandshreppi. Þessar jarðir eru báðar í Hálsþinghá inn frá kauptúninu á Djúpavogi, sunnanvert við Búlandstind. N. hefur sent þetta mál til umsagnar eftir venjulegum leiðum til landbrn. og Landnáms ríkisins og fengið álitsgerðir þessara aðila, sem báðar eru jákvæðar. Að þeim umsögnum athuguðum getur n. fallizt á rök flm. og leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Sjútvrh. (Lúðvík Jósepsson) : Herra forseti. Samkvæmt þessu frv. er gert ráð fyrir, að sjútvrn. geti veitt leyfi einstökum aðilum til þess að hafa með höndum fiskeldi í sjó. Gert er ráð fyrir í frv., að slík leyfi verði aðeins veitt að fenginni sérstakri umsögn frá Fiskifélagi Íslands, Hafrannsóknastofnuninni og veiðimálastjóra. Ýmsar almennar reglur eru settar í þessu frv. um starfsemi af þessu tagi. Þannig er gengið út frá því, að leyfi verði allajafna veitt til 10 ára til fiskræktar samkv. þessu frv., en þó ekki lengur en til 20 ára. Að sjálfsögðu er síðan gert ráð fyrir því, að hægt sé að samþykkja framlengingu á leyfistímanum. Gengið er út frá því í frv., að slík leyfi skuli veita á nöfn eða til tilgreindra aðila og það sé ekki leyfilegt að færa slík leyfi á milli aðila, án þess að til komi sérstakt samþykki rn. í hverju einstöku tilviki. Eins og kunnugt er, hefur allmikið verið um það rætt á síðari árum, að rétt væri að hefjast handa um fiskrækt í sjávarlónum og fjörðum, sem þykja til þess sérstaklega vel fallnir, og nokkrir áhugamenn á þessu sviði hafa óskað eftir að fá heimildir til þess að koma upp þvílíkri starfsemi. En það hefur komið í ljós, að ekki er að finna í íslenzkum lögum nein ákvæði, sem geta talizt viðhlítandi og hægt væri að veita slík leyfi samkvæmt, og því hefur verið horfið að því ráði að taka saman þetta frv. og gera þannig ráð fyrir föstu skipulagi í þessum efnum, þannig að þeir, sem áhuga hefðu og teldu sig hafa aðstöðu til þess að koma upp fiskrækt í sjó, gætu þá samkv. ákveðnum lagabókstaf sótt um leyfi og fengið rétt sinn verndaðan til þessarar starfsemi. Það hefur þótt rétt í þessu tilfelli að ganga út frá því, að bæði Fiskifélag Íslands og Hafrannsóknastofnunin væru í rauninni aðilar að þessu máli, vegna þess að þetta eru aðilar, sem eiga að fylgjast nákvæmlega með því, sem er að gerast í sjónum hér við strendur landsins, og eins og kunnugt er, þá getur verið um slíkt líf að ræða í ýmsum fjörðum og í lónum, sem þættu sæmilega álitleg til fiskræktar, að fiskifræðingum þyki ástæða til þess að fylgjast þar nákvæmlega með, hvernig með verður farið. Það er ekki gert ráð fyrir því samkv. þessu frv., að fiskrækt af þessu tagi geti á neinn hátt rekizt á ákvæði um fiskrækt í ám og vötnum, en um hana gilda önnur lagaákvæði. Ég tel ekki nauðsynlegt að fjölyrða frekar um þetta frv. hér á þessu stigi málsins, en vil vænta þess, að sú n., sem tekur málið til athugunar, kynni sér alla málavexti gaumgæfilega og hafi samráð við þá aðila, sem eðlilegast er, að fjalli um þessi mál, þannig að örugglega verði frá öllu gengið, þegar farið er inn á þessa braut, að veita aðilum sérstök réttindi og þar með einkaréttaraðstöðu í vissum tilfellum, til þess að hafa með hönd.um fiskrækt á tilteknum svæðum. Ég vil svo, herra forseti, óska eftir því, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og sjútvn. til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Eitt af fyrirheitunum í málefnasamningi ríkisstj. er á þá leið að tryggja með löggjöf, að vinnulaun fáist greidd þrátt fyrir gjaldþrot atvinnurekenda. Á s.l. vetri flutti núv. iðnrh„ Magnús Kjartansson, hér á Alþ. frv. til l. um kauptryggingarsjóð, er hafa skyldi það hlutverk að tryggja launþegum skaðlausa greiðslu vinnulauna, enda þótt launagreiðandi verði ógjaldbær eða bú hans tekið til gjaldþrotaskiptameðferðar. Og í haust fluttu þm. Eggert G. Þorsteinsson og Jón Árm. Héðinsson frv. um sama efni og fyrrgreint frv. Magnúsar Kjartanssonar og yfirlýsing ríkisstj. fjallar um. Fsp. mín á þskj. 168 til hæstv. félmrh. er um, hvað líði undirbúningi að framkvæmd áðurnefnds fyrirheits í málefnasamningi ríkisstj. Að slíkt fyrirheit var tekið upp í málefnasamninginn og áhugi okkar launþega á framgangi þess á að sjálfsögðu sínar orsakir. Fái ég lán í banka, er mér að sjálfsögðu gert að skyldu að leggja fram tryggingu fyrir skilvísri greiðslu lánsins. Kaupi ég t.d. gólfteppi í verzlun, ber mér að setja tryggingu eða fullgilda ábyrgð fyrir greiðslu afborgana, ef ekki er um staðgreiðslu að ræða. Verktaki er skyldaður til að setja gilda tryggingu fyrir því, að hann standi við verksamning að öllu leyti. Hann ræður til sín verkafólk, sem venjulega á að fá fyrstu launagreiðslu eftir hálfs mánaðar starf. Hann þarf enga tryggingu að setja fyrir því, að hann greiði þau vinnulaun. Hvort verkamaðurinn fær laun sín skilvíslega greidd eða ekki, verður bara að koma í ljós á sínum tíma. Og til þess eru því miður ófá dæmi, að verkafólk á hinum almenna vinnumarkaði hefur hvað eftir annað orðið fyrir þungum búsifjum í formi vangoldinna og svikinna vinnulauna af hálfu atvinnurekenda. Gæti ég í þessu sambandi nefnt mörg dæmi, en skal láta nægja að skýra frá því, að eitt verkalýðsfélag, Trésmiðafélag Reykjavíkur, er sem stendur með í gangi tvö slík mál, annað, þar sem félagar þess eiga 108 þús. 650 kr. útistandandi í vangoldnum vinnulaunum, og hitt, þar sem 16 trésmiðir og iðnnemar eiga útistandandi 433 þús. kr. í vinnulaunum, auk þess sem um er að ræða tugþúsunda skuld á afteknum félagsgjöldum, lífeyrisiðgjöldum og öðrum framlögum til sjóða félagsins. Og að sjálfsögðu skulda svo þessir sömu atvinnurekendur einnig stórar fjárhæðir til félagsmanna annarra verkalýðsfélaga, sem hjá þeim unnu. Í báðum þessum tilfellum er um að ræða atvinnurekendur, sem um tíma voru með mikil umsvif, en eru svo gersamlega á hausnum nú, að þeir eiga minna en ekki neitt til greiðslu upp í kröfur. Hér er því um að ræða hreint tap á vinnulaunum. Nú kunna menn að undrast, að svo stórar upphæðir í vangreiddum vinnulaunum skuli safnast fyrir án aðgerða verkafólksins eða verkalýðsfélagsins, og vissulega er ekki óeðlilegt, að slíkar spurningar vakni. En sannleikurinn er sá, að verkafólk er almennt ótrúlega seinþreytt til vandræða við þá atvinnurekendur, sem það vinnur hjá og umber þeim oft út á gefin loforð vinnulaunaskuldir vikum saman, svo að það sjálft kemst í alger þrot með eigin skuldbindingar og jafnvel framfærslu. Þannig eru því miður mörg þessara mála á vegi stödd, þegar verkalýðsfélögin fá loks tækifæri til afskipta. Spurningin stendur því oftast ekki um, hvernig fljótast sé hægt að innheimta launin, heldur hitt, hvort möguleiki sé á að ná einhverju eða alls engu. Sú krafa, að verkafólk fái verklaun sín skilvíslega greidd samkv. samningum, hefur hingað til ekki staðizt að öllu leyti í framkvæmd, því miður. Að tryggja með löggjöf, að svo verði í framtiðinni, á ég varla von á, að ágreiningur sé um hér á hv. Alþ. Ég vænti þess því, að svör hæstv. félmrh. verði á þá lund, að stjfrv., er byggt sé á fyrrgreindu fyrirheiti í stjórnarsáttmálanum, sé að vænta innan skamms tíma og það hljóti afgreiðslu á yfirstandandi þingi.



Herra forseti. Í fjarveru hæstv. félmrh.- mun ég flytja hér svar hans við fsp. hv. 8. þm. Reykv., sem fyrir liggur á þskj. 168. Fsp. er á þessa leið: „Hvað líður undirbúningi á framkvæmd þess fyrirheits í málefnasamningi ríkisstj. að tryggja með löggjöf, að vinnulaun fáist greidd þrátt fyrir gjaldþrot atvinnurekenda?“ Svar félmrn. er á þessa leið: Þeirri fsp. er beint á Alþ. til félmrh., hvað líði undirbúningi á framkvæmd þess fyrirheits í málefnasamningi ríkisstj. að tryggja með löggjöf, að vinnulaun fáist greidd þrátt fyrir gjaldþrot atvinnurekenda. Rn. er kunnugt um, að þetta mál er nú mjög á döfinni á Norðurlöndum. Danski vinnumálaráðherrann hefur lagt fram frv. til l. um þetta efni, og hefur félmrn. fengið það í hendur. Í Noregi hefur verið samið uppkast að frv. um sama efni, en í Svíþjóð munu vera í gildi lög um slíka tryggingu launagreiðslna. Félmrn. hefur nú nýskeð fengið sænsku lögin og norska frv. sent, en þessi gögn taldi rn. æskilegt að hafa til hliðsjónar við samningu væntanlegs lagafrv. Þessu nauðsynlega undirbúningsstarfi er þannig lokið, og er samning frv. um þetta vandasama mál næsta skrefið.

Fyrirspyrjandi(Jón Snorri Þorleifsson): Herra forseti. Eins og fram kom í svari hæstv. menntmrh., er að vænta frv. um þetta efni nú alveg á næstunni, og það kom einnig fram hjá honum, að aflað hefði verið upplýsinga um þetta frá Norðurlöndunum, og var það kunnugt, að einmitt á Norðurlöndunum hefur verið farin sú leið, sem hér er um að ræða, að tryggja skilvísa greiðslu vinnulauna, þrátt fyrir að atvinnurekandi standi ekki við greiðslu þeirra. Er það kannske og vafalaust fordæmi, sem við getum notfært okkur við samningu þessa frv., enda þótt kannske sé ekki að öllu leyti hægt að fara nákvæmlega sömu leið og þeir á Norðurlöndunum. En ég vildi aðeins þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans, og ég fagna því, að frv. skuli vera á næsta leiti.