Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og greint var frá fyrir jólin, hafði stj. í hyggju að leggja fram þetta frv. um heimild til að ráðstafa greiðsluafgangi ríkisins 1951. Því var þá lýst, í hverju þær till. mundu verða fólgnar, og er þetta frv. í samræmi við þær yfirlýsingar. Mér finnst því ekki ástæða til að fara mörgum orðum um það nú. Ég vil aðeins taka fram, að þær athuganir, sem fóru fram í árslok 1951 á þessu máli, bera það með sér, að greiðsluafgangurinn verður sízt meiri en gert var ráð fyrir, en fyrir jólin var gert ráð fyrir, að hann mundi losa 50 millj. kr. Ég sé ekki ástæðu til þess að útlista þetta mál nánar, þar sem það hefur verið svo oft og ýtarlega rætt, en ég vil leyfa mér að óska þess, að frv. verði vísað til fjhn. að umr. lokinni.



Herra forseti. Það er bara út af setningu, sem féll hjá hv. 7. landsk., um, að ekki hafi verið haldið reglunni í þeim till., sem n. gerir á þskj. 607. Um þetta vil ég segja, að nr. 2, 3 og G uppfylla skilyrði l. Um nr. 1 og 5 er það að segja, að þeir voru í frv. ríkisstj., þegar það kom frá dómsmrn., og ef þeir eru samþ., þá koma þeir inn í l., og er það í þessu tilfelli réttmeira heldur en þessi regla. Með öðrum orðum: fjórir af þessum mönnum, sem við höfum lagt til að verði samþ., uppfylla skilyrðin og um hina tvo verður deildin að gera upp við sig, hvort hún vill afgr. l. um þá, sem ekki falla undir þessa reglu.



Herra forseti. Ég þarf ekki að segja mikið um þetta mál, því að raunverulega greinir okkur lítið á, hæstv. dómsmrh. og mig, um þetta mál. Það er ljóst, að þingið getur gengið fram hjá þessari reglu, hvenær sem það vill, og sett l. um ríkisborgararétt. Það er því alveg rétt hjá hæstv. dómsmrh. og n., að hún er ekki bundin við þessa reglu og þingið getur sett l. um það, að þessi og þessi maður skuli fá ríkisborgararétt, þó að hann uppfylli ekki þessi skilyrði. En það er engum efa bundið, að þrátt fyrir þetta er nauðsynlegt að setja lagaákvæði fyrst og fremst um það, hvernig á að afla upplýsinga um mann, sem veita á ríkisborgararétt, og hvernig á að vinna úr þeim gögnum, og jafnframt, hvaða skilyrði hann þarf að uppfylla, en þetta eru vitanlega reglur, sem að jafnaði verður farið eftir, því þó að þetta sé svona, vegna þess að þessi ákvæði eru í stjskr., þá hlýtur það alltaf að verða handahóf og leiðinleg afgreiðsla, ef ekki eru settar um þetta reglur. Ég álít þess vegna ekki óeðlilegt, að Alþ. segi: Eftir þessum reglum ætla ég að fara, þegar ég set um það l. En eins og ég sagði áðan, þá er sáralítill ágreiningur eða næstum enginn um þetta atriði, og ég álít, í samræmi við það, sem ég vann að þessu 1935, að það þurfi að fullkomna þessar reglur, sem aldrei geta orðið annað en meginreglur, sem þingið segist ætla að fara eftir fyrst um sinn og getur síðan víkið frá eftir vild. Því er það mjög vafasamt atriði, að þetta eigi að vera í hendi löggjafans, svo mikið handahóf, sem á því hefur verið.



Herra forseti. Ég hef sannfærzt um það undir þessum umr., að það er stjórnskipulega rétt, að þingið hverju sinni ákveði, hverjum er veittur ríkisborgararéttur og hverjum synjað um hann. En samt er ég alveg sannfærður um, að það færi betur á því, að einhverjar meginreglur væru gildandi um það, hvaða skilyrðum menn þyrftu að fullnægja til þess að geta öðlazt íslenzkan ríkisborgararétt, því að það væri mjög óskemmtilegt, ef það giltu gerólíkar reglur um það frá ári til árs, hverjir fengju þennan mikilsverða rétt. Að manni væri veittur ríkisborgararéttur í fyrra, en öðrum, sem alveg stæði eins á um, væri synjað um hann í ár, það væri óskemmtilegt þingsins vegna. - Nú er með þessu frv. sett í 2. gr. nýtt skilyrði, sem ekki hefur verið sett áður, þar segir: „Þeir, sem heita erlendum nöfnum, skulu þó ekki öðlast íslenzkan ríkisborgararétt með lögum þessum fyrr en þeir hafa fengið íslenzk nöfn samkvæmt lögum nr. 54 27. júní 1925, um mannanöfn.“ Í ár væri þá kannske fjölda útlendra manna veittur ríkisborgararéttur, sem ekki mættu heita sínum útlendu nöfnum, en næst mættu menn heita hverrar þjóðar nöfnum sem vera vildi. Ef þetta er samþ. svona nú, þá tel ég sjálfsagt að fylgja þessari reglu í framtíðinni, en ekki að þingið rokki til með þetta frá ári til árs. - Í sambandi við þetta er ekki ljóst, hvernig á að framkvæma þetta, hvernig útlendingar eiga að skipta um nöfn. Svo er vitnað til l. um mannanöfn frá 1925, en þar segir, að prestar skuli hafa eftirlit með því, að þeim ákvæðum sé fylgt, að menn heiti íslenzkum nöfnum og kenni sig við föður sinn, og ef ágreiningur er, þá beri heimspekideild að skera úr, og að þeir, sem heita klaufalegum erlendum nöfnum áður en þessi l. voru sett, geti fengið nöfnum sínum breytt með konungsleyfi. Eiga nú þessir menn að sækja um forsetaleyfi, ganga undir skírn hjá presti eða sækja um leyfi til ríkisstj.? Er ekki einhver, sem getur upplýst, hvaða ráðstafanir útlendingar eiga að gera til þess að fullnægja þessu skilyrði, sem nú er sett til að geta fengið íslenzkan ríkisborgararétt?



Herra forseti. N. ræddi þetta mál og ákvað síðan að senda það til umsagnar Háskóla Íslands, sökum þess að gert er ráð fyrir því í frv., að eignarréttur á sömdu máli skuli undir vissum kringumstæðum falla til háskólans. - Einnig var samþ. að leita umsagnar Rithöfundafélags Íslands og Félags íslenzkra rithöfunda, og fékk n. svör frá öllum þessum aðilum. Bendir háskólinn á, að í nokkur undanfarin ár hafi lögfræðinganefndir frá Norðurlöndunum flestum unnið að endurskoðun á höfundal. þessara ríkja með samræmingu fyrir augum. Er viðurkennt, að íslenzku höfundal. þurfi breyt. við í ýmsum greinum, en þó talið ráðlegt að bíða endanlegra till. norrænu n., áður en hafizt verði handa um breyt. á höfundal. okkar. Í svari rithöfundafélaganna segir, að stjórnir beggja félaganna séu á einn máli um það, að þær vilji ekki að svo stöddu mæla með því, að vikið verði frá hinni almennu reglu um rithöfundarétt á þann hátt, sem í frv. segir, enda telja stjórnir rithöfundafélaganna. að nær mundi liggja að athuga ýmis önnur atriði í þessu sambandi, ef breyta ætti ákvæðum l. um þetta efni. Menntmn. er því þeirrar skoðunar, að rétt sé á þessu stigi málsins að afgr. það með svofelldri rökst. dagskrá: „Þar eð sameiginleg endurskoðun er fyrir nokkru hafin á höfundalögum flestra Norðurlandanna með samræmingu fyrir augum, telur deildin ekki rétt að afgreiða breytingar á íslenzku höfundalögunum að svo stöddu, heldur bíða þess, að kunn verði niðurstaða norrænu lögfræðinganefndanna, er að hinni sameiginlegu endurskoðun starfa, og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þetta mál mikið, en vil segja nokkur orð. - Ég vil fyrst segja það, að ég hef ekki heyrt álit frá n. í framsögu og ekki heldur í nál., hvort hún er andvíg þessu máli eða gæti hugsað sér að fylgja því; það kemur ekki fram í hinni rökst. dagskrá eða í framsögu. En vegna þess, hvernig rökst. dagskráin er samin, vildi ég mega spyrja hv. frsm. að því, hvort Íslendingar eiga sæti í þessari n. og hvaða Íslendingar það eru, því að ef svo væri, þá væri ekki óeðlilegt, að sá fulltrúi fengi þetta mál ásamt fskj. til athugunar, úr því að þessi ráðstefna er metin svo mikils, að það þykir sjálfsagt að afgr. ekki málið fyrr en þar fellur einhver úrskurður. Álit háskólans gæfi mér tilefni til þess að ræða það hér lengi, því að þar rekur sig hvað á annars horn. En ég skal þó ekki tefja störf þingsins með því að fara út í það mál á þessu stigi, en ég hef þó sterka tilhneigingu til að gagnrýna margt af því, sem þar kemur fram og ekki fær staðizt. Hins vegar get ég vel skilið afgreiðslu n., með tilliti til fskj. II, þar sem Rithöfundafélag Íslands og Félag íslenzkra rithöfunda leggja eindregið til, að málið sé ekki samþ. Hins vegar vil ég benda á, hvort ekki sé ástæða til fyrir n. að marka einhverja stefnu í sambandi við þau verk íslenzk, sem enginn höfundarréttur er að nú, en t. d. fornritin eru gefin út ár eftir ár til ágóða fyrir bókaútgefendur eina, því að ef meginreglan er sú, að þessi rit séu ekki gefin út nema til þess að alþýðan geti fengið þau ódýr, þá er það annað atriði. Hér eru nú gefin út rit eins og Íslendingasögurnar og Passíusálmarnir í alls konar skrautútgáfum og til stórgróða fyrir útgefendur. Hv. menntmn. hefur ekki viljað taka til greina það. sem um þetta mál er sagt í grg. við frv. mitt. Háskólinn hefur ekki heldur viljað taka við þessari tekjulind, sem ég geri ráð fyrir í frv. mínu. Ég skal svo ekki orðlengja þetta meir, en ég vonast til, að rökst. dagskráin verði felld og þannig verði búið um þau rit, sem enginn á höfundarrétt að, að allur ágóði af útgáfu þeirra renni til Háskóla Íslands.



Herra forseti. Ég get tekið undir það, sem hér hefur komið fram, að æskilegast væri, að farið væri eftir vissum meginreglum varðandi veitingu ríkisborgararéttar, og þau frv., sem ég hef lagt fram um þetta, hafa hvílt á þeirri hugsun að halda mjög í þennan rétt, en láta hann ná til þess fólks, sem raunverulega eru Íslendingar, eins og n. tekur núna upp konu, sem um nokkurra mánaða skeið fluttist úr landi og missir ríkisborgararéttinn og er svo komin hingað aftur. Það er meiningarlaust að láta þessa konu bíða mörg ár eftir því að fá fullan borgararétt aftur, og í þessu tilfelli er eðlilegt og sjálfsagt að breyta út af reglunni. Ég er ekki að hafa á móti því sem meginreglu, að menn verði að dveljast hér á landi t.d. í 10 ár, en í þessu tilfelli horfir málið öðruvísi við. Það getur líka staðið þannig á, að menn séu svo gersamlega tengdir íslenzku lífi, að ljóst sé, að þeir séu orðnir Íslendingar, þó að þeir séu ekki búnir að vera þennan tíma, svo að ég held, að menn greini talsvert minna á í þessum efnum en lítur út fyrir. Varðandi spurningu hv. 6. landsk. um nafnabreytingar, þá er það auðvitað atriði, sem kemur til athugunar, og liggur sennilega næst að ég svari því, þar sem framkvæmd l. mundi koma undir mig. Ég geri ráð fyrir, að ég mundi ekki krefjast nýrrar skírnar, og skilst mér, að það sé alveg ljóst, en þá mundi sennilega eðlilegast að láta þá sækja til ráðuneytisins um nafnabreytingu, og yrði þá sennilega látið vera það form að kalla það forsetaúrskurð eða forsetaleyfi með hlíðsjón af lögunum.