Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. annars minni hl. (Jón Baldvinsson) Jeg átti víst eitthvað ótalað við hv.frsm. meiri hl. (JJós). Hann var dálítið harðorður í ræðu sinni, því að það er svo, að ef farið er að finna að við varðskipin, þá er hv.þm. óðara rokinn upp, og stundum óþarflega hvasst. Hann breiddi sig ákaflega út yfir þann drengskap, er skipstjórar á varðskipunum sýndu, og það fer víst enginn að bera á móti því, að svo kunni að vera. En gallar eru á landhelgisgæslunni fyrir því, hversu miklir drengskaparmenn sem þessir skipstjórar eru sagðir vera. Það er með þennan drengskap, sem menn eru altaf að skjóta sjer undir og bera fyrir sig, eins og þegar þeir, sem stela, segja: grípið þjófinn. Það er engu líkara en eitthvað sje óhrein mjölögnin í pokahorninu hjá þeim, er þannig hrópa. Jeg get vel ímyndað mjer, að það sje rjett hjá hv.frsm. meiri hl., að yfirstjórn skipanna hljóti að vera í stjórnarráðinu, en afgreiðsla skipanna gæti eigi að síður verið t. d. hjá Eimskipafjelagi Íslands. Hv. þm. sagði, að gera þyrfti ýmsar ráðstafanir, t. d. útvega kol o. s. frv. handa skipunum, en það þyrfti vitanlega ekki síður, þó að yfírstjórn þeirra væri í stjórnarráðinu. Annars var mjer að detta í hug, að það mundi vera hentugra, að skipunum stjórnuðu viss hjeruð heldur en pólitísk stjórn, sem hefir togaraeigendur fyrir yfirstjórn. Með því fyrirkomulagi skilst mjer, að það væri tryggara, að skipin væru látin líta eftir á þeim stöðum, sem nauðsynlegast væri. Þau mundu þá fremur verða seld vestur í Jökuldjúp heldur en austur á Seyðisfjörð. Hæstv. stjórn hefir ekki farist svo vel í landhelgismálinu; það er t. d. kunnugt, að þegar hún ljet byggja Óðinn, reyndist hann alveg ómögulegur, þegar hann kom heim. Það hefir ekki verið sýnt fram á, að kostnaðurinn við afgreiðslu skipanna væri neitt minni í stjórnarráðinu en hann mundi vera annarsstaðar. Hvað fær skrifstofustjórinn í 1. skrifstofu stjórnarráðsins fyrir að annast um skipin? Það er kunnugt, að svona bitlingum er ausið út til ýmissa, t. d. vita menn, að einn úr stjórnarráðinu er endurskoðandi áfengisverslunarinnar og fær stórfje fyrir. Hv. þm. Vestm. sagði, að stýrimenn á þessum skipum þyrftu að hafa herforingjamentun.

Það sagði jeg aldrei

. Undirrótin til þess, að gera á þessa menn að föstum starfsmönnum með óhóflegum launum handa foringjunum er auðsæ. Íhaldið fer ekki dult með, hvað fyrir því vakir, nefnilega að geta beitt fyrir sig þessu liði, þegar á þarf að halda. Hv. þm. Vestm. er altaf að tala um þennan drengskap. Mjer datt í hug, þegar jeg var að lesa blað, sem gefið ef út í Vestmannaeyjum, hvað drengskapurinn er þar á háu stigi. Blaðið er að tala um andstæðinga sína, og eins og í öllum íhaldsblöðum, er þar verið að skamma eitt bæjarfjelag, nefnilega Ísafjörð, af því að þar er Alþýðuflokkurinn í meiri hluta, og þess vegna er honum kent um ástandið og hann talinn hafa komið bænum á höfuðið. En þessi blöð þegja yfir því, sem er hin raunverulega orsök þessa ástands. Þau minnast heldur ekki á aðra staði, t. d. Bíldudal og Þingeyri, þar sem svipað er ástatt. Hvað er svo það, sem hefir skeð? Atvinnurekendur hafa hætt rekstrinum og komið bæjarfjelaginu í vandræði vegna atvinnuleysis. Þetta eru sjálfskaparvíti þeirra, sem með atvinnureksturinn fara. Af því að háttv.þm. (JJós) er svo hátíðlegur, er rjett að lofa honum að heyra, hvað hans eigið blað segir um þetta.

Þm. veit vel, að jeg á ekkert blað í Vestmannaeyjum

. þetta blað hefir stutt hann til kosninga og hann hefir skrifað í það. Blaðið segir þar meðal annars um andstæðingablað sitt (Eyjablaðið): „Það svívirðir landsstjórnina, dómstólana og rjettarfarið. Það ræðst á bankana og reynir til að veikja þá með rógi og níði. Með því og á annan hátt reynir það að brjóta atvinnuvegina. Það vill rugla heilann, tappa blóðið út úr hjartanu og brjóta beinin og þykist með því ætla að vinna gagn vöðvunum, - verkamönnum og sjómönnum.“ Hv. þm. (JJós) vill ekki kannast við þetta, og er þá best að fara í hans eigin grein í sama blaði og sjá, hvað drengskapurinn er þar á háu stigi. par segir hv.þm. meðal annars: „- Á Ísafirði hafa afleiðingar niðurrifsstefnunnar, samfara erfiðu árferði, best komið í ljós. Þar hafa flokksbræður Eyjablaðsritstjóranna árum saman alið á æsingum og stjettahatri. Nú liggur útgerðin þar í kalda koli, atvinnuleysi fyrirsjáanlegt og sjómenn heita í vandræðum sínum á hið opinbera til hjálpar. Ekki þarf Íhaldsstjórn um að kenna þar. Nei, þar hafa jafnaðarmenn lengi haft meiri hluta í bæjarstjórn og notað hann sleitulaust til að ráða þar lögum og lofum. -“. Þetta finst mjer vera ódrengskapur, því að ástæðan til atvinnuleysisins á Ísafirði liggur hjá flokksmönnum hv.þm. Vestm., en ekki hjá jafnaðarmönnum á Ísafirði, og hv.þm. (JJós) veit það ofurvel. Það er vitanlegt, að hneyksli hafa átt sjer stað í landhelgisgæslunni, bæði þegar togarinn var látinn sleppa á Akureyri, og annað gerðist undir söndunum hjer um árið, og fleira hefir komið fyrir, sem sýnir, að þetta er ekki heilbrigð gæsla. Við Snæfellsnes er fullyrt, að togarar hafi ekki verið annarsstaðar en í landhelgi nú fyrir skemstu. Einn togaraskipstjóri var grátklökkur yfir því, að fjelag hans hefði ekki ráð á að „risikera“ 30 þús. kr. í sektir, ef illa tækist til, svo að hann varð að flakka hingað og þangað. Og hvers vegna er þetta nú? Auðvitað af því, að varðskipið var ekki á þessum slóðum meðan fiskigangan er þarna vestur frá. þetta er í leikmanna augum svo einfalt mál, að hæstv. stjórn ætti að geta skilið það. Jeg á eftir eina ræðu enn, ef tilefni gæfist til frekari athugasemda, og get því látið staðar numið að sinni.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) Jeg veit ekki, að hvorum fóstbrðranna jeg á að snúa mjer fyrst, hv. 1. landsk. (JJ) eða hv. 5. landsk. (JBald). En af því að það verður styttra, sem jeg þarf að tala við hv. 1. landsk., þá ætla jeg að snúa mjer fyrst að honum. Hann fór, eins og hann er vanur, úr einu í annað. Maður, sem var hjer í deildinni í 15 mínútur meðan hv.þm. var að tala, hafði ekki hugmynd um það, hvaða mál hann var að tala um. Hv. þm. (JJ) var að tala um drykkjuskap, en jeg held, að það sje ekki sprottið af sönnum bindindisáhuga, heldur af löngun til þess að hella sjer út yfir einstaka menn hjer í þinghelginni og nota sjer þetta sem vopn á hendur andstæðingum sínum.

Já, ef þeir væru fullir

. Hann sagði áðan, að tveir templarar hefðu fengið hann til þess að flytja þetta drykkjuskaparfrumvarp. En jeg held, að þessir templarar hafi ekki verið hepnir í valinu. Þeir hafa sniðgengið sína fjelaga og fengið málið í hendur manni, sem notaði það til ásakana og aurausturs á hendur einstökum mönnum. Þá gat háttv.þm. (JJ) um ræðu hv.þm. Snæf. (HSteins) og sagði, að hann hefði verið mjög óánægður með landhelgisgæsluna, en mjer fanst hann um leið gefa skýringu á því, hvernig á því hefði staðið á þessu tímabili, en hún var sú, að Íslands Falk var í lamasessi og Óðinn úti í Kaupmannahöfn og mig minnir, að hann segði, að Þór hefði verið upptekinn einhversstaðar annarsstaðar. Háttv. 5. landsk. sagði, að skipin hefðu verið á flakki á þeim tíma, sem ónóg gæsla var við Ólafsvík. En þess verða menn að gæta, að það er ekki altaf sjálfsagt, að það sje varðskipunum að kenna, þó einhverju sje ábótavant. Jeg vil ekki saka þá um slóðaskap, varðskipsforingjana, hvort heldur þeir eru innlendir eða útlendir, nema ástæða sje til þess. Háttv. 5. landsk. sagði, að jeg væri á verði fyrir varðskipin. Já, jeg er þannig á verði, að jeg vil láta foringjana njóta sannmælis. Ef ráðist er ómaklega á þessa menn, sem jeg þekki að mjög góðu, þá tek jeg svari þeirra, og jeg get fullvissað hv.þm. um það, að hvenær sem hann ræðst þannig á saklausa menn, sem jeg þekki, og jeg má mál hans heyra, mun jeg taka svar þeirra. Háttv. þm. hefir ekki svarað þeirri höfuðsök, sem jeg bar á hann, að óvild hans til útgerðarmanna væri ástæðan fyrir framkomu hans í þessu máli, eins og raunar fleirum. Háttv. þm. bar það fram, að íhaldsútgerðarmenn hefðu valdið því, að smíði Óðins tókst svo illa. En dettur hv.þm. í hug, að nokkur trúi annari eins fjarstæðu og þessu? Nei, jeg veit, að honum er ekki alvara. En þessi nýja aðdróttun og getsök í garð útgerðarmanna sýnir greinilega, ef nokkuð hefði skort á það áður, hver hugur hans er til þessara manna, sem hafa stórfeldasta atvinnuveg þjóðar vorrar með höndum. Mannanna, sem stjórna útgerðinni og veita atvinnu fjölda verkamanna og sjómanna, sem hann þykist bera fyrir brjósti. Annars er ekki neitt sagt með því, að gaflar sjeu á landhelgisgæslunni, því hvenær er ekki hægt að finna gafla, þegar altaf eru rógtungur á ferðinni, sem rægja alt og gefa saklausum mönnum sökina.

Eins og Eyjablaðið!

. Jeg sje það á öllum eyktamörkum, að það er nauðsynlegt að vera á verði, ef landhelgisgæslan verður framvegis ásótt með getsökum eins og við umr. um þetta mál. Það er einkennilegt, þegar allir eru sammála um það, að landið hafi sín eigin skip til landhelgisgæslu, að þessir hv.þm. skuli nú snúast öfugir við viðleitni. hæstv. stjórnar til þess að koma skipulagi á þessi mál. Það hefir víst ekki verið í ógáti, að hv. 5. landsk. tók undir það með mjer, að rjett væri, að ríkisstjórnin hefði yfirumsjón Varðskipanna. Það er auðvitað góðra gjalda vert, að hann skuli samþykkja þetta. En aðrar bollaleggingar hans um stjórn skipanna voru svo broslegar, að jeg veit ekki, hvort jeg á að fara að skemta hv. deild með því að rekja þær hjer. Hann talaði um, að óheppilegt væri, að skipin stæðu undir pólitískri stjórn, og til þess að losna við póltíkina leist honum best á, að yfirmenn skipanna væru kosnir. Það á svo sem ekki að meta mennina eftir lærdómi eða þekkingu, heldur á að velja þá með kosningu, til þess að losna við pólitísk áhrif! Mjer finst næsta tilfinnanlegt, að það skuli vera landskjörinn þingmaður, sem heldur fram slíkri dómadagsvitleysu. Það er óþarfi fyrir mig að minnast á þetta blað, sem háttv.þm. (JBald) var að tala um. Það er öllum í þessari háttv. deild vitanlegt, að jeg á ekkert blað, hvorki hjer nje annarsstaðar. En jeg get mint á blað, sem nákomið er þessum háttv.þm. og hann ræður víst miklu um, hvað í stendur. En þetta blað hans er, að jeg held, hið eina af íslenskum blöðum, sem aldrei hefir lagt björgunarskipsmálinu lið sitt, en það mál varð þó til þess að hrinda áleiðis landhelgisvarnamálinu yfirleitt. Hv. 5. landsk. getur kannske upplýst, að hann hafi skrifað greinar málinu til stuðnings, en þær hafa þá víst ekki birst í því blaði. Hv. þm. bar enn á móti því, að skipstjórar varðskipanna þyrftu sjermentun til starfsins. Ef hann trúir mjer ekki, verður hann að snúa sjer til einhverra annara manna, sem hann trúir betur, innlendra eða útlendra, og spyrja þá, hvaða þekkingu og sjermentun þeir menn verði að hafa, sem taka að sjer að stýra vopnuðum varðskipum. Hann heldur, að togaraskipstjórar geti tekið þessi störf að sjer. Jeg held, að þeir geti það ekki nema afla sjer þeirrar sjermentunar, sem varðskipsforingjar verða að hafa. Það þarf engan veginn að gera lítið úr þeirri sjermentun. Þótt jeg nefndi hana með útlendu nafni hjer áður við umr. um þetta mál, skal jeg reyna þegar tóm gefst að skýra hvert sjerstakt atriði fyrir þessum hv.þm. (JBald), Jeg tel þarfleysu að tefja umræðurnar hjer með slíkum skýringum, sem hann einn virðist þurfa að fá. Að síðustu skaust það upp hjá hv.þm., að ein af aðalástæðunum fyrir óvild hans til varðskipanna er sú, að honum þykir þar of mikið lögreglusnið á vera. Þegar ísl. ríkið tekur að sjer strandvarnir og siglir skipum sínum undir íslenskum fána, vill háttv.þm. ekki, að á því sje svipað snið og tíðkast hjá öðrum mentuðum þjóðum, af ótta við það, að þessu lögregluliði kunni að verða beitt gegn landsmönnum sjálfum. Það var ekki laust við ugg í Alþýðublaðinu út af þessu í vetur, enda þarf stundum minna til en vopnað varðskip til þess að flokksbræður hv. 5. landsk. sjái í því hættu fyrir „stríðið“ á hafnarbakkanum. Jeg vissi til þess á einum stað á landinu, að þeir voru hræddir við stofnun skátafjelags, af því að þeir hjeldu, að þar væri einhver vísir til ríkislögreglu. Það er einhver tegund af móðursýki í hv. 5. landsk., sem veldur því, að hann má ekki heyra lögreglu nefnda. Hann er víst hræddur um, að þessu lögregluliði á sjónum kunni að verða skotið upp á hafnarbakkann einhverntíma, þegar hann stikar þangað úr þinghúsinu til þess að stöðva vinnu, og er ekkert sjerlega glaður við þá tilhugsun. Það hefir verið reynt mikið til þess að þyrla upp ryki út af þessu sjálfsagða frv. og vekja ástæðulausa tortryggni. Til merkis um óheilindi hv. 5. landsk. í málinu má benda á það, að hann fárast yfir því, að laun sumra skipverja sjeu sett alt of lág, en virðir þó að engu þá till. meiri hl. nefndarinnar, sem fer í þá átt að bæta úr þessu. Það, sem þessum hv.þm. gengur til að vilja ekki hafa ákvæði um föst laun á varðskipunum, er nú víst í raun og veru það, að honum þykir ilt að missa þessa menn undan krúnunni næst þegar hann reynir að gerast verkfallskóngur. Jeg sje nú ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum. Jeg get fullyrt, að tortryggni háttv. 5. landsk. og aðdróttanir í garð yfirmanna varðskipanna hafa við engin rök að styðjast. Jeg þekki þessa menn miklu betur en hann og get fyllilega um þetta borið. Þó hægt kunni að vera að benda á einhverjar misfellur í starfinu, geta þær vel verið sprottnar af alveg óviðráðanlegum ástæðum. Jeg veit ekki, við hvaða störf háttv. 5. landsk. hefir verið mest riðinn önnur en brauðgerð. En jeg vil spyrja hann, hvort hann hafi aldrei sjeð neinar misfellur á störfum sínum, sem ekki hafi verið gerðar af ráðnum hug, og hvort honum finnist ekki ástæðulítið að gera úlfaþyt út af slíkum misfellum. Þeir menn, sem hjer hafa orðið fyrir aðkasti hv. 5. landsk., eru drengskaparmenn og skylduræknir. Jeg sje ekki neina ástæðu til að væna þá um, að þeir gæti ekki skyldu sinnar við landhelgisvarnirnar.

Halldór Steinsson Það er aðeins örstutt athugasemd út af ummælum hv.þm. Vestm. (JJós). Hann hefir misskilið mig. Í gær, þegar jeg talaði um landhelgisgæsluna á vestanverðum Faxaflóa og á Breiðafirði. Hann hefir skilið mig á þá leið, að jeg væri ánægður með landhelgisgæsluna þar vestur frá eins og hún hefir verið framkvæmd, nema aðeins yfir janúarmánuð. En jeg sagði í gær, að hún hefði verið verst í janúar, því að þá var hún sama sem engin. Varðskip sást ekki nema tvisvar eða þrisvar allan þann tíma. Jeg gat þess jafnframt, að þetta væri ekki með öllu óafsakanlegt að því er janúarmánuð snerti, af því að skipið var forfallað. En því fremur hefði mátt búast við fullkominni gæslu eftir að skipið kom heim. En það er síður en svo, að þessu hafi verið kipt í lag. Eins og jeg gat um í gær, hefir verið heill floti af íslenskum togurum á þessum slóðum. Og þar sem hvergi mun vera önnur eins aðsókn af togurum í landhelgi, nema ef til vill við Vestmannaeyjar, þá gegnir furðu, að ekki skuli vera haft varðskip að staðaldri á þessum slóðum, þegar ágangurinn er sem mestur. Það mætti gera kröfu til, að það kæmi þarna daglega, en það er nú eitthvað annað en svo sje. Það hefir aðeins skroppið vestur án þess að hafa hendur í hári nokkurs togara. Mjer dettur ekki í hug að kenna um vanrækslu skipstjóra, þegar hann fór á vettvang, en gæslan hefir bara verið algerlega ónóg. Jeg get svo endað með sömu orðum og áður, með því að beina þeirri kröfu til stjórnarinnar, að hún sjái um, að landhelgisgæslunni á þessum slóðum verði komið í betra horf framvegis en hún hingað til hefir verið.

Magnús Kristjánsson Jeg ætla að leyfa mjer með örfáum orðum að gera grein fyrir, hvernig jeg lít á þetta mál. Jeg álít, að enn sje varla kominn tími til þess að fara að skipa þessu með lögum. Við erum komnir mjög skamt á veg í þessu efni og jeg lít svo á, að á næstu árum verðum við að bæta við a. m. k. 2 varðskipum. Jeg álít, að ekki sje hægt að komast af með færri en 4 varðskip, ef landhelgisgæslan á að vera í nokkru lagi, og ef vel væri, þyrftu þau að vera 5. Það veitir ekki af einu skipi til vara meðan hin fara í þurkví, eins og þau munu verða að gera einu sinni á ári til eftirlits og hirðingar. Þegar skipin væru orðin 5, held jeg, að frekar ætti við að fara að skipa þessum málum til fullnustu. Að því er snertir yfirumsjón skipanna, held jeg að best færi á, að algerlega sjerstakur maður hefði það starf á hendi, auðvitað undir yfirstjórn stjórnarráðsins. Það þarf að vera maður, sem sje starfinu fullkomlega vaxinn og fær um að hafa á hendi alt eftirlit, sem þetta snertir. Mjer finst, að þessum manni ætti ekki að vera ofvaxið að sjá skipunum fyrir nægum mannafla á hvaða tíma sem væri, þótt skipverjar væru ekki gerðir að föstum starfsmönnum ríkisins. Jeg held, að það þoli a. m. k. bið að skipa þessum málum, og mun því ekki greiða frv. atkv. Mjer finst, að það geti orðið nokkuð þunglamalegt fyrirkomulag að gera alla þessa menn að föstum starfsmönnum ríkisins. Jeg get ímyndað mjer, að mannaskifti verði nokkuð tíð á skipunum og ekki líklegt, að menn ílengist þar, enda ekki nauðsynlegt. Jeg þarf að skoða betur huga minn um þetta mál, áður en jeg get fallist á þetta fyrirkomulag. Jeg vona, að hv. deild sje ljóst, hvað fyrir mjer vakir. Jeg álít best, þegar skipunum fjölgar, að þau standi undir umsjón alveg sjerstaks gæslumanns, og jeg held, að þá sje nógur tími til að athuga; hvaða fyrirkomulag hentar best að öðru leyti.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg get ekki almennilega skilið afstöðu þeirra manna, sem vilja vísa þessu máli frá af þeirri ástæðu, að ekki sje nauðsynlegt, að þingið taki ákvörðun um þessi laun. Sú hugsun liggur þá bak við, að stjórnin skuli ákveða, hvað borgað sje. En jeg segi alveg eins og er, að mjer finst hjer um svo stóra starfsgrein að ræða, að með því sje stjórninni fengið meira vald í hendur en eðlilegt er eftir stjórnarskránni. Eftir þeirri aðgæslu, sem Alþingi er ætlað að hafa á fjárhag ríkisins, getur það ekki skotið sjer undan að taka ákvörðun um, hvað greiða eigi öllum þessum starfsmannafjölda í laun. Það er örðug aðstaða fyrir stjórnina að standa í samningum við stóra starfsmannaflokka um kaup. Aðstaða stjórnarinnar er þar miklu verri en Alþingis. Þegar búið er að ákveða starfslaun með lögum, sýnir reynslan það, að jafnaðarlega fást nýtir menn til starfans, og þykjast þar með ná þeirri tryggingu fyrir framtíð sína, sem þeir álíta að slíkt sje. En ef vitað er, að stjórnin hefir á sínu valdi upphæð kaupsins, má búast við hvíldarlausri ásókn frá starfsmönnunum um að fá bætt kjör sín, og það getur verið erfitt fyrir stjórnina að taka á móti þeim kröfum hvenær sem er. Það er vanþakklátt að standa gegn slíkum kröfum og gæti verið freisting fyrir stjórnina að láta fremur undan þeim heldur en að standa á verði fyrir hagsmuni ríkissjóðs. Hv. 4. landsk. (MK) færði ekki fram aðrar ástæður fyrir því, að hann væri á móti frv., en þær, að það væri nokkuð þunglamalegt að setja þessa menn á föst laun. Jeg er á alveg gagnstæðri skoðun. Jeg get vitnað til launalaganna frá 1919. Jeg er viss um, að þau hafa sparað ríkissjóði útgjöld síðan, sem skifta miljónum. Stjórnin hefir ávalt getað vísað í þau lög og að eftir þeim yrði að fara. Jeg held, að hollast væri að hafa svo um búið á þessu sviði líka. Það er ekki hægt að neita hinu, að með því að hafa sjerstakan forstöðumann væri altaf hægt að fá fólk, með því að slaka til eftir þeim kröfum, sem fram kæmu. En jeg tel ekki heppilegt fyrir ríkið, að á einu starfssviði sje um meiri tilslakanir að ræða en á öðru. Það skapar óánægju hjá þeim, sem verða að sætta sig við hin lögmæltu laun. Jeg fer ekki út í þær ræður, sem hjer hafa verið haldnar utan við efni þessara laga. Mjer finst frv. ekki gefa neitt tilefni til þess að ræða um tilhögun strandgæslunnar yfirleitt. Þessu er þannig fyrir komið, að ráðstafanir um ferðir skipanna, hvar þau halda uppi gæslu, er í höndum Skrifstofustjórans í þeirri deild stjórnarráðsins, sem þessi mál heyra undir, og þar er þeim best komið, því að þangað koma allar kvartanir um ágang togaranna; er því best, að fyrirskipanirnar gangi beint þaðan til skipstjóra varðskipanna. Einfaldara og greiðara held jeg, að þessu verði ekki fyrir komið. Reikningshald fyrir skipin og eftirlit með vjelum þeirra er í höndum skrifstofu þeirrar, sem landið heldur hvort sem er til þess að annast eftirlit með skipum og bátum og öryggi þeirra, því að svo stendur á, að forstjóri hennar er sjerstaklega vel hæfur til þess að hafa eftirlit með vjelunum. Og þó að dálítið þurfi að greiða skrifstofu þessari, þá er það hverfandi hjá því að hafa sjerstaka skrifstofu til þess að annast þetta. Það mun nú vera þetta starf, sem talað er um að fela Eimskipafjelaginu. Og ef horfið yrði að því ráði, þá yrði það þó að minsta kosti að leita aðstoðar sjerfræðinga með það, er vjelunum viðkæmi, því að ekki hefir það á að skipa sjerfræðingum á því sviði. Þetta meðal annars gæti orðið til þess, að út frá Eimskipafjelaginu vitnaðist um ferðir og hreyfingar skipanna.

Stjórnarráðið er líka lekt

. Nei, stjórnarráðið er ekki lekt. Jeg verð því að telja það tæplega forsvaranlegt að láta Eimskipafjelagið hafa umsjón skipanna að þessu leyti, en þetta fyrirkomulag, sem nú er, hefir reynst vel og er kostnaðarlítið; auk þess hefir það þann kost, að hvenær sem þurfa þykir er hægt að breyta þessari tilhögun, án þess að nokkur starfsmaður þurfi að víkja. Jeg held því, að eins og skipastóllinn er nú, þá geti þessi tilhögun vel verið nú fyrst um sinn.

Magnús Kristjánsson Mjer skildist á hæstv.forsrh. (JÞ), að jeg hefði ekki fært næg rök fram fyrir þeirri tilhögun, sem jeg var að benda á. Þetta má vel vera, en jeg er svo gerður, að jeg vil sem minst tala um það, sem ekki liggur fyrir til umræðu, og því má vera, að jeg hafi verið stuttorðari en skyldi. Aðalástæðan, sem jeg bar fram, var sú, að mjer fyndist þetta fyrirkomulag, sem frv. gerir ráð fyrir, ætla að verða nokkuð þungt í vöfunum, og er það út af fyrir sig nokkur ástæða. Þá má og geta þess, að þegar mönnum þessum er ætlað að leggja fje í lífeyrissjóð embættismanna, þá eykur það starf þeirra, sem um hann eiga að sjá. En það, sem aðallega vakti fyrir mjer, er, að þar sem það er svo margt, sem stjórnin hefir með höndum í þessum málum, alt sitt úr hverri áttinni, þá gæti það verið heppilegt að færa öll þessi margbrotnu störf í eina heild undir stjórn eins manns, og það því fremur, sem ekki er hægt að ætlast til, að stjórnarráðsskrifstofurnar hafi þeirri sjerþekkingu á að skipa, sem þarf til að leysa öll þessi störf vel af hendi. Jeg tel því nauðsynlegt, að með þessi mál fari maður, sem hefir sjerþekkingu á þessum hlutum, en jeg get ekki búist við, að stjórnarráðið geti framvegis notið þeirrar sjerþekkingar, sem með þarf, ef það má ekki verja til þess þeim launum, sem nokkur getur sætt sig við. Auk þess, sem búast má við, að kröfurnar um fleiri varðskip verði háværari og háværari, því að enn sem komið er má heita, að landið sje gæslulaust, því að það er vitanlegt, að danska landhelgisgæslan kemur ekki að þeim notum sem skyldi, enda þótt svo hafi viljað til, að danska varðskipið hafi þessa síðustu daga verið venju fremur heppið að rekast á sökudólga, og hlýtur því að draga til þess, að hún hverfi úr sögunni, og tel jeg okkur lítinn baga að því. Jeg álít strandgæsluna sem sje ekki örugga nema með fjórum góðum varðskipum, og þegar svo er komið, verður að álítast nægilegt starf fyrir einn mann að sjá um þau öll, auk þess sem hann þyrfti að annast um öryggi skipa og sjá um, að skipaskrárnar væru í lagi.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg vil benda á, að forstjórn skipanna í landi er nú að mestu leyti eins hagað og háttv. 4. landsk. (MK) taldi æskilegast. Útgerð þeirra annast sami maður og sjer um öryggi skipa og skipaskrárnar. Háttv. þm. fór ekkert fram á það, að sjálft ákvörðunarvaldið yfir ferðum skipanna væri í höndum þessa manns, enda er það best komið þar, sem það er nú, í höndum skrifstofustjórans í dómsmálaráðuneytinu. En þar sem þessi háttv.þm. taldi æskilegt, að þessum skipastól fjölgaði, þá er það ein ástæðan enn fyrir Alþingi til þess að setja lög þau, sem hjer eru til umræðu, og ákveða þar með laun þessara manna, en fá ekki stjórninni í hendur að ákveða þau í hverju einstöku tilfelli.

Frsm. annars minni hl. (Jónas Jónsson) Þetta mál hefir verið skýrt hjer í hv. deild, en jeg geri ráð fyrir, að það eigi eftir að skýrast betur. Hv. frsm. meiri hl. (JJós) og hæstv.forsrh. (JÞ) komu ekkert inn á aðalatriði málsins, en töluðu mest um aukaatriði þess. Jeg ætla mjer að gera að umtalsefni galla þá, sem jeg álít, að á þessu frv. sjeu - og geri það aðallega til þess að halda umr. í fastri rás þar til að atkvgr. kemur. Við 1. gr. frv. er það að athuga, að laun skipherra í framtíðinni eru ákveðin miklu lægri en laun núverandi skipstjóra. Af þessu leiðir það, að ef skipstjórinn á öðru skipinu fellur frá og 1. stýrimaður á öðruhvoru skipinu tekur við skipstjórn í hans stað, þá kemur hann til með að hafa nálega helmingi lægri laun sem skipstjóri en starfsbróðir hans á hinu skipinu. Skipstjórar þeir, sem nú eru á varðskipunum, hafa nú 1000 kr. á mánuði, eða 12000 kr. á ári, en hinum nýju skipstjórum er ætlað samkv. frv. að hafa 6000 kr. byrjunarlaun á ári. Er því ljóst, að hjer er um hið mesta ranglæti að ræða um launakjör þessara manna. Ef rjett er að láta þá skipstjóra, sem nú eru, hafa þessar 12 þús. kr., þá ætti það alveg eins að vera rjett að greiða hinum nýju skipstjórum þau laun. - Þegar litið er á laun stýrimanna, þá verður ekki annað sagt en að þau sjeu of lág borið saman við laun skipstjóra. Jeg skal geta þess, að í þessum stöðum eru nú 2 mjög duglegir menn, og hefir að minsta kosti annar þeirra getið sjer frægðarorð fyrir dugnað sinn í þessari stöðu. En vegna þess, hve mikill munur er gerður á launakjörum þessara manna og skipstjóranna, þá er hætta á því, að landið missi þessa duglegu menn úr þjónustu sinni. Jeg vildi í þessu sambandi beina þeirri spurningu til hæstv.forsrh., hvort það máske sje meining hans, að frv. það, sem hjer er um að ræða, eigi að gilda um þessa 2 menn, t. d. þann manninn, sem tók svo marga togara í fyrra, er hann gegndi skipstjórastörfum í forföllum skipstjórans á öðru varðskipinu, eða hvort þeir eigi að halda þeim launum, sem þeir hafa nú. Jeg vil spyrja hæstv. ráðh., hvort skipstjóranum, sem var á Þór í fyrra og sem tók svo marga togara að ólöglegum veiðum, að slíkt hefir ekki verið gert fyr eða síðar, - jeg vil spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort þessum manni hafi verið nokkur sómi sýndur fyrir það afrek sitt, hvort hann hafi verið „krossaður“ eða hafi fengið nokkur heiðurslaun, þó að jeg lýsi því yfir, að jeg legg ekki mikið upp úr slíku. Og jeg vil biðja hæstv. ráðh. að skýra frá því, hve marga tugi þúsunda landið hefir fengið fyrir dugnað þessa manns. Og jeg vil spyrja hæstv. ráðh., hvernig það lítur út að bera saman þann togarafjölda, sem Fylla hefir tekið og varðskipið Óðinn á jafnlöngum tíma og þessi maður var skipstjóri á Þór. Það er mest hætta á því, að ríkið missi duglegustu mennina, ef þeir eru ekki vel launaðir. Jeg álít það sjálfsagt að greiða vel duglegum mönnum í landsins þjónustu, en lítið þeim, sem óduglegir eru, en hæstv. ráðh. virðist hugsa gagnstætt um málið. Þá vil jeg minnast á laun háseta og kyndara. Er jeg þar á gagnstæðri skoðun við hv. 5. landsk. (JBald), er heldur því fram, að kaup háseta sje of lágt. Yfirkyndarar hafa eftir frv. að byrjunarlaunum 2100 kr. á ári, og eru það betri launakjör en sveitaprestar njóta eftir 10–12 ára nám. Miðað við þann tilkostnað, sem þessir menn hafa við það að búa sig undir starfið, þá verð jeg að játa það, að hæstv. stjórn hefir verið í fylsta máta rífleg, er hún ákvað þessi laun. Ef prestarnir væru jafnfíknir í há laun og læknarnir sýndu 1919, að þeir voru, þegar þeim með samtökum tókst að pína landið til þess að hækka launin, sem þó voru sæmilega há - og á jeg þar ekki hvað síst við spítalalæknana, sem hafa þreföld ráðherralaun - þá mundi þeim vafalaust takast að bæta kjör sín. Jeg vil leyfa mjer að beina athygli hæstv. landsstjórnar að því, að það að ákveða til frambúðar laun þessara manna nú á þessum tímum hruns alls verðmætis og kaups, og þar með að festa þessa menn um ófyrirsjáanlegan tíma, - það er hin mesta eyðsla á fje landsins. Nú hefir t. d. húsaleigan hjer í bæ lækkað að miklum mun, en hún hefir hingað til verið stór liður í útgjöldum manna hjer. En þó er nú með frv. þessu verið að festa laun þessara manna - með öðrum orðum að festa eyðsluna. Það er alveg ástæðulaust að láta kyndara hafa jafnhá laun undirbúningslaust eins og menn, sem varið hafa 10–12 árum æfi sinnar til þess eins að undirbúa sig undir starf sitt. Frv. er því óheppilegt að því leyti, sem það bindur launin og ákveður þau hærri en ástæða er til. Auk þess er það misrjetti í frv., að skipstjórar þeir, sem verða kunna í framtíðinni á varðskipunum, skuli verða að búa við langtum lægri launakjör en þeir skipstjórar, sem nú eru, en stýrimönnum er haldið niðri í launum og landinu með því gert erfitt um að halda þeim í þjónustu sinni. Við þetta bætist svo, að það á að svifta mennina, sem á skipunum vinna, þeirri vernd, sem sjólögin veita, með því að ofurselja þá dutlungum yfirmanna sinna. Þá hefi jeg ekki frá andstæðingum mínum heyrt nein rök gegn því, sem jeg hefi haldið fram, að það væri óhófleg eyðsla að kasta burtu 30 þús. kr. árlega með því að amast við því, að stýrimannaskólanemendur geti verið við verklegt nám á þessum skipum. Aðsókn að stýrimannaskólanum er nú svo mikil, að þó að menn þyrftu að vera 1–11/2 ár við verklegt nám, þá myndu þeir sækja hann engu að síður, vegna þess hve launin eru há á eftir. - Það sjer ekki á, að hv.þm. sjeu íhaldssamir um fjárhag landsins, þegar þeir mótmæla dagskrá, sem fer fram á það, að landið spari þennan álitlega skilding. Þegar jeg þannig hefi rifjað upp fyrir hv.þm., hversu ómöguleg afstaða hæstv. stjórnar er til þessa máls, þá vildi jeg minnast á nokkur atriði, sem komu fram í umr. Jeg mintist á það í gær, er mál þetta var til umræðu, að það væri óheppilegt að binda mennina svo við skipin eins og gert væri með þessu frv., því að þeir gætu sljóvgast í starfrækslu sinni, meðal annars vegna þess að þeir eignuðust vini meðal þeirra, sem þeir væru settir til höfuðs, en að þá væri illmögulegt að setja þá frá nema fyrir því meiri sakir. En að þetta geti komið fyrir, sýnir best það, sem minst hefir verið á hjer í hv. deild, að 20 íslenskir togarar hafa verið að veiðum í landhelgi á einhverju besta hrygningarsvæðinu við landið, án þess að þeir hafi verið teknir, enda þótt varðskipið sæi þá. En úr því að deyfðin er svona mikil nú á meðan mennirnir eru nýir í starfi sínu, - hversu mikil ástæða er ekki til að ætla, að verra verði þegar mennirnir eru farnir að þreytast, t. d. eftir 20 ár eða svo? Annars skal jeg geta þess, að það er yfirleitt ákaflega erfitt að fá embættismenn afsetta hjer á þessu landi, enda þótt þeir hafi brotið margt og mikið í embættisstarfi sínu. En ef yfirmennirnir eru daufir, því nauðsynlegra er það, að undirmennirnir sjeu tápmiklir. Jeg vil taka það fram, að þó að jeg hafi stundum vikið að afbrotum viðvíkjandi ofdrykkju, þá er það ekki af því, að ekki sje hægt að grípa á veikum kýlum hjá embættismönnum á fleiri sviðum. En þetta er oft mest áberandi og auðveldast að sanna, t. d. þegar læknir liggur dauðadrukkinn heima hjá sjer í 12 tíma og getur ekki bundið um beinbrot sjúklings, eða þegar trúnaðarmaður landsins erlendis drekkur frá sjer ráð og rænu, svo að það verður að síðustu að taka hann og leggja inn á spítala. Þessi spilling er meira áberandi en sum önnur missmíði, sem geta þó í sjálfu sjer verið hættulegri. Jeg hefi leitt rök að því, hve misnotkun á áfengi hjá embættismönnum getur verið hættuleg, og borið fram frv., sem átti að afstýra henni, en það ljet hæstv. ráðh. flokksmenn sína drepa. Þetta hefir orðið til þess, að hæstv. ráðh. hefir fengið þá skökku hugmynd, að jeg sjái enga aðra spillingu hjá embættismönnum en áfengisspillinguna. En hún er ekki nema lítill liður spillingarinnar. Spillingin er á svo miklu fleiri sviðum. Með frv. því, sem hjer um ræðir, er verið að auka möguleikana fyrir henni í framtíðinni, með því að búa svo um, að skipunum verði þannig stjórnað, að ekki sje full trygging fyrir því, að landhelginnar verði sem best gætt. Það væri síst glæsilegri saga, ef farið væri að rekja það, hvernig miljónirnar hafa farið, sem ráðlausir menn hafa svindlað burt, og nú er verið að reyna að fylla í skörðin með lántöku á lántöku ofan. Í hinu viðurkenda málgagni stjórnarinnar var í fyrra talað um það sem hreinustu dygð og sjerlega áþreifanlegt dæmi um sanna föðurlandsást, er lagt var til að koma landinu undir erlent vald. Hæsta spilling, sem þekkist í siðferðislegum efnum, kemur fram í einni bók, sem nú er að koma út og mun vera svívirðilegasta bók, sem prentuð hefir verið á Íslandi. En þessari bók er hælt með sterkum orðum í blaði því, sem stjórnin viðurkennir sem málgagn sitt. Þetta mun líklega vera gert eftir skipun, því að það mun vera siður í því blaði að birta fatt nema eftir beinni skipun að ofan. Áfengisspillinguna hefi jeg nefnt hjer sem eitt dæmi, sjerstaklega vegna þess, að núverandi stjórn og blöð hennar hafa lofað svo miklu í bindindismálinu, að sjerstaklega mikils er vænst af henni í því efni. Þá skal jeg minnast nokkuð á ræðu hv.þm. Vestm. (JJós). Af því að jeg hefi reynt að feta í fótspor hæstv. atvrh. (MG), sem átti verulegan þátt í að koma fram frv. um drukna bílstjóra, með því að láta slík lög ná yfir fleiri starfsmenn, þá segir hv.þm., að þetta geri jeg til þess að geta kastað aur á vissa menn, hella mjer yfir þá og koma með aðdróttanir í þeirra garð. Menn skyldu ætla, að jeg hefði farið fram á, að saklausir menn skyldu lagðir í einelti. Nei, mitt frv. náði aðeins til hinna seku, og það var ekki hart í sakirnar farið. Sekt við fyrsta brot, svo aðvörun, síðan embættismissir. En það er eins og þessir afbrotamenn eigi heilan hóp forsvarsmanna, þegar talað er um að hegna þeim fyrir afbrot þeirra, En það er nú vafasöm rjettlætistilfinning að mæla þá seku undan sekt sinni. Þá sagði þessi hv.þm., að það væri undarlegt, að gengið skyldi framhjá templurum að bera þetta frv. fram, ef templarar stæðu að því. Víst er það undarlegt, - en hefir hv.þm. orðið var við, að hinn marglofaði, landskjörni útvörður áfengisvarnanna hjer í deildinni hafi gert mikið í þessum málum? Hann verður aflvana, ef hann á að mæla fyrir frv., sem hann flytur sjálfur, eða bera fram frv. annara. íhaldsmaður einn hjer í bæ sagði mjer, að hann hefði ekki getað sofið í tvær nætur fyrir fylliríi á götum úti. En það hefir nú viljað svo til, að menn, sem hafa átt að berjast gegn þessu, hafa ekkert aðhafst, en ef aðrir leyfa sjer að gera eitthvað, þá er vaðið upp á þá með vonsku og hörðum orðum, eins og þeir væru afbrotamenn. En það kátlegasta er að athuga hin stóru loforð stjórnarflokksins fyrir kosningarnar. Íhaldsflokkurinn hefir barið sjer á brjóst og sagt, að ef þessi eða þessi maður yrði kosinn, hvort sem það nú var hv. 2. þm. Rang. (EJ) eða einhver annar slíkur, þá mundi alt verða í besta lagi með áfengisvarnirnar. En það hefir orðið minna úr efndunum, og ef aðrir gera eitthvað, þá fá þeir skömm í hattinn. Jeg hefi með þessu viljað sýna, að við megum ekki styðja að sama sljóleika og aðgerðarleysi með útgerð varðskipanna. Jeg var kominn á þing á undan hv.þm. Vestm., þó það að vísu muni ekki miklu, og studdi þá Vestmannaeyinga í baráttu sinni fyrir landhelgisvörnunum, meðan núverandi venslamenn hv: þm. gerðu Þór alt til bölvunar, sem þeir gátu. Jeg get því ekki tekið með neinu lítillæti aðfinslum hv.þm. út af því, að mjer sje ekki eins ant um það og honum, að strandgæslan sje í lagi. Jeg spurði hv.þm. um eitt ákveðið dæmi í gær, en hann svaraði því ekki. Nú vil jeg endurtaka þá spurningu mína, hvort hv.þm. muni ekki eftir því, að það hafi komið fyrir annan þessara duglegu skipstjóra meðan hann var á Þór, að honum hafi mistekist mæling einhversstaðar í nánd við Dyrhólaey, og einn íslenskur togari hafi sloppið vegna þessarar ófullkomnu mælingar. Jeg hefi þessa sögu frá manni, sem er hátt settur í fiskimannastjettinni. Jeg segi þetta ekki til þess að lasta mann þann, sem þetta henti; jeg held ekki fram, að hann hafi gert þetta viljandi, en get þessa vegna þess, að hv.þm. hjelt fram, að ekki mætti draga í efa þekkingu og kunnáttu þessara manna. En jeg álít, að ekki sje hægt að gera svo mikið upp á milli þekkingar stýrimanna og skipstjóra, fyrst togari slapp úr höndum þessa fulllærða manns vegna ófullkominnar mælingar. Þá barst talið að smíðinni á Óðni. Nú vil jeg spyrja, hvort það sje álit núverandi stjórnar, sem fram kom í grein í einu íhaldsblaðinu, að alt væri í dýrðlegu ásigkomulagi á Óðni. En í Morgunblaðinu höfum við lesið, að skipið hafði því sem næst farist með allri áhöfn í mynni einnar bestu hafnar á landinu, og þegar skipið fór út til viðgerðar, var almenn hræðsla um það, að það myndi velta á hliðina á leiðinni og sökkva með allri áhöfn. Þegar út kom, kom það í ljós, að skipið var vitlaust teiknað og vitlaust bygt, og það verður að fara í dýra viðgerð, sem tekur marga mánuði, og gat því ekki sint landhelgisgæslu þann tíma. Annars vil jeg hjer gefa hæstv. stjórn tækifæri til þess að skýra frá því, hvers vegna svona tókst til um byggingu þessa skips. Stjórnin hefir ekki leitað til hins fróðasta manns í þessum efnum, framkvæmdarstjóra Eimskipafjelagsins, áður en hún samdi um bygginguna. Mjer er kunnugt um það af viðtali við hann áður en skipið var bygt, að hann lagði mikla áherslu á það, að skipið væri með togarasniði bygt. Taldi hann til þess tvær ástæður. Með togaralaginu líktist það skipum þeim, sem það á að gæta að, og gætu þau því síður varað sig á því, og þolir auk þess betur slæman sjó. En í þess stað hefir skipið verið bygt sem eftirstæling af herskipi, eins og því sje ætlað að brjóta borgir og standa í sjóorustum, í stað þess að koma brotlegum togurum í opna skjöldu og taka þá. Saga stjórnarinnar í þessu máli er sorgleg, ef hún væri vandlega rakin. Þegar hún fer að nota landhelgissjóðinn til þess að byggja strandvarnarskip, þá notar hún ekki þekkingu hins reyndasta manns hjer á landi, heldur tekur hún ungan lögfræðing sjer til aðstoðar við samningsgerðina.  (Atvrh. MG: Hver er það?)  . Það er maður, sem hæstv. ráðh. þekkir vel. Það er sami maðurinn, sem var á ferð fyrir útvarpsfjelagið í Danmörku í fyrra og sagði við danska blaðamenn: „Vi har meget fine Forbindelser“, og vildi þar með gefa í skyn, að hæstv. ráðh. væri hluthafi í útvarpsfjelaginu. Annars mun hæstv. ráðh. geta upplýst, hvort hann hefir leitað ráða til Nielsens; jeg trúi því ekki, að skipið hefði oltið um sjálft sig á Siglufirði, ef svo hefði verið.  (Atvrh. MG: Jeg bað um hans ráð og fjekk þau!)  . Jeg vildi helst, að hæstv. ráðh. kæmi með það skriflegt frá Nielsen, að hann hafi verið með í ráðum um þyngdarpunktinn í Óðni. Manni veitir ekki af að hafa slíkan pappír í höndunum, ef maður á að trúa því. Þá vil jeg vekja eftirtekt á því, að hæstv. ráðh., sem hefir haft vörn þessa máls hjer, hefir ekki viljað skýra frá því, hvað skrifstofustjórinn á 1. skrifstofu hefir í þóknun fyrir að vera yfirráðsmaður skipanna. Þar sem skrifstofustjóri 1. skrifstofu stjórnarráðsins er með hæstlaunuðu embættismönnum landsins og hefir þar að auki bitlinga, og þá suma fyrir litla vinnu, eins og fyrir að vera endurskoðandi áfengisverslunar, þá fyndist mjer, að hann mætti gjarnan fórna þessu aukastarfi á altari föðurlandsins. Og þar sem hæstv. ráðh. skifta nú með sjer hálfum launum hins dána fjelaga þeirra, fyndist mjer, að þeir mættu líka bæta á sig einhverjum störfum. Ef skrifstofustjórinn fengist ekki til að auka þessu við störf sín, þætti mjer því, að hæstv. ráðherrar gætu gert það. Þótt allir skrifstofumenn í stjórnarráðinu sjeu sjálfsagt árvakrir menn og margir þeirra góðir lögfræðingar, þá efast jeg um, að þeir hafi mikla hugmynd um, hvernig lífið er í Breiðuvík undir Jökli, þegar 20 togarar eru að veiða þar uppi í landsteinum. Jeg efast líka um, að lögfræðingarnir beri mikið skyn á hrygningarstaði þorskfiska eða á líf fátækra sjómanna í landi. Þeir hafa sjálfsagt gott lagavit og geta liðsint hæstv.forsrh. (JÞ) í hans veiku viðleitni að stjórna lögum samkvæmt, en að þeir finni á sjer, hvar hentugast er að hafa varðskipin í þann og þann svipinn, það verð jeg að efast um. Enda hefir nú einn af fylgismönnum hæstv. landsstjórnar veitt henni drjúga ádrepu fyrir að hafa sofið í þessum málum. - Nú vil jeg beina því til hæstv. stjórnar, hvort ekki væri rjett að reyna að finna einhvern þann aðilja, er hefði meir brennandi áhuga fyrir því, að landhelginnar sje vel gætt, heldur en hið háa stjórnarráð, og fela síðan þeim aðilja að ráða, hvar strandvarnarskipin halda sig á hverjum tíma. Væri Fiskifjelaginu t. d. falið þetta, þá mundi ekki ástandið vera eins og það er við Snæfellsnes, eftir lýsingu hv.þm. Snæf. (HSteins). Jeg sje ekkert því til fyrirstöðu að fela þeim aðilja umsjá þessara mála, sem besta þekkingu hefir á þeim og sem eingöngu vinnur að málefnum fiskimanna og ber hag þeirra fyrir brjósti. Nú veitir Fiskifjelaginu forstöðu maður, sem lengi hefir verið skipstjóri og hefir miklu betri þekkingu á þessum málum en allir lögfræðingarnir í stjórnarráðinu og margfalt meiri áhuga. Mjer fyndist, að þetta mætti reyna eina vertíð og sjá svo, hvað fólkið segði suður með sjó og vestur á Snæfellsnesi. Hæstv. ráðherra (JÞ) viðurkendi, að þessu mætti vel koma þannig fyrir, af því að það er ekki lögbundið. Einmitt þess vegna má ennþá síður flana út í lagasetningu um þetta, sem gæti orðið til að koma í veg fyrir, að hið heppilegasta skipulag verði tekið upp. Jeg vil nota þetta tækifæri til að minna á, að einn af stýrimönnum, sem nú eru á varðskipunum, var fyrir fám missirum yfirmaður á vjelbát, sem annaðist strandgæslu fyrir Vestfjörðum. Þá var enskur togaraskipstjóri, sem tók þennan mann og vildi kúga hann til að leyfa togaranum að fara óáreittum úr landhelgi. En bátstjórinn var skyldurækinn og vildi ekki láta undan, svo að togarinn fór með hann til Englands. Maðurinn gerði alt til að koma fram rjetti sínum og landsins, sjálfsagt í því trausti, að hann fengi hjálp hjá íslenskum yfirvöldum. - Þetta mun hafa gerst í tíð núverandi hæstv. stjórnar, og það er sagt, að maðurinn hafi ekki fengið mikið þakklæti á hærri stöðum fyrir dugnað sinn, þegar heim kom. Að vísu varð eitthvert smávegis orðakast út af þessu við Englendinga, en til þess er landsstjórn höfð, að hún haldi á málum Íslendinga, jafnvel á móti stórþjóðum. - Jeg veit, að hjer á Alþingi eru menn, sem geta sannað það, sem jeg hefi sagt um þetta, svo að jeg vil ráða hæstv.forsrh. frá að fara að bera á móti því, að maðurinn hafi fengið lítið þakklæti. Loks sagði hæstv.forsrh., að nauðsynlegt væri að ákveða laun þessara manna með lögum, af því að Alþingi mætti ekki láta svo stórar fjárupphæðir renna eftirlitslaust gegnum greipar landsstjórnarinnar. Jeg vildi, að hann væri altaf eins umhyggjusamur um vilja Alþingis, t. d. þegar hann er að hugsa um að ganga í stórar ábyrgðir bak við þingið, eða þegar hann er að láta gera við bústað sinn á landssjóðs kostnað. Það væri óskandi, að hann væri altaf eins grandvar í athöfnum sínum eins og hann er nú í orðum. Jeg þarf nú ekki að segja meira um þetta frv. í bili. Jeg hefi gert skil bæði rökum og rakaleysi hæstv. ráðherra (JÞ) og annara, er hans máli fylgja. Frv. er í stuttu máli beint spor aftur á bak. Þar er gert upp á milli manna, sem engin ástæða er til að gera upp á milli. Þar er stofnað til fjárútláta, sem vel má komast hjá. Stýrimenn eru sviftir þeirri vernd, sem þeir leggja mjög mikið upp úr að hafa. En það allra versta er, að verði frv. að lögum, má telja fullvíst, að sami svefninn verður áfram um strandgæsluna sem nú var svo átakanlega lýst af hv.þm. Snæf.

Frsm. annars minni hl. (Jón Baldvinsson) Jeg vil fyrst víkja að ummælum hæstv.forsrh. um yfirstjórn varðskipanna. Rök hans og annara hv.þm. fyrir því, að hún yrði að vera hjá stjórnarráðinu, voru ekki önnur en þau, að annars fengju alt of margir vitneskju um hreyfingar skipanna. Þetta er ekki rjett. Alveg sama vitneskjan meðal skrifstofufólksins er um ferðalag skipanna, hvort sem það er ákveðið í skrifstofu í stjórnarráðinu eða hjá Eimskipafjelagi Íslands. En það er ekki það, sem um er að ræða. Engum hefir til hugar komið að flytja yfirstjórn landhelgisgæslunnar úr stjórnarráðinu, eða að stjórn Eimskipafjelagsins eigi að skipa varðskipunum, hvert þau fari hvern daginn. Nei, jeg legg aðeins til, að Eimskipafjelaginu sje falið að sjá um mannaráðningar og afgreiðslu skipanna. Afgreiðsluna verður altaf að framkvæma, og sú vitneskja, sem þannig berst um það, hvar skipin eru, er nákvæmlega hin sama, hvort stjórnarráðið eða einhver annar hefir umsjón með henni, Þessi mótbára er því einskis virði. Þetta var samt aðalatriðið í ræðu hæstv.forsrh., auk þess sem hann vildi ekki fá stjórninni svo mikil völd í hendur sem að ákveða laungreiðslur til skipverja. Í þessu virðist helst felast það, að hæstv. ráðh, Væri svo hræddur um harðan eftirgang frá skipverja hálfu um góð laun, að hann fengi ekki staðist. Jeg verð nú að segja, að það er ekki hundrað í hættunni, þótt skipverjar sjeu ekki drepnir úr sulti, því að ef menn eru ánægðir, þá vinna þeir betur og verður meiri ágóði af starfi þeirra, En eins og nú stendur á, er megn óánægja með kaupið hjá öllum skipverjum nema einum á hvoru skipi, sem teknir hafa verið út úr, þ. e. a, s. skipstjórunum. Þessi óánægja er líka ákaflega skiljanleg, Launakjör frv. eru aðeins sköpuð frá annari hliðinni. Það er hugsað um það eitt, hvað ríkissjóði komi vel að borga, en alls ekki farið til skipverja og spurt um þarfir þeirra. Það er líka viðurkent af öllum, að launin eru lág og miklu lægri en t. d. hjá Eimskipafjelagi Íslands. Auk þess er í frv. ekki gert ráð fyrir neinum tryggingum til handa skipverjum. Þetta sýnir, að full ástæða er fyrir skipverja til að vera óánægðir, og óánægðir menn vinna aldrei eins vel og ánægðir. Þá kem jeg að því, er hv., frsm. meiri hl. (JJós) sagði. Hann er nú gefinn fyrir að vera allharðorður og taka óstint upp, ef nokkuð er fundið að landhelgisgæslunni, og finst vera hættulegt að tala nokkuð um hana. En það er ekki það, sem er hættulegt, að láta sögur þær, er ganga manna á milli, koma fyrir daggljósið. Það hættulegasta er það, ef sögurnar veiklyndi varðskipanna eða landsstjórnarinnar gagnvart ísl. skipum væru sannar. Við getum ekki vænst þess, að þær útlendu þjóðir, sem helst hafa þóst verða fyrir barðinu á íslensku varðskipunum, sýni okkur mikla vinsemd eða virðingu, ef það þykir sannast, að hjer gildi önnur lög um Íslendinga en útlendinga. Þetta verður hv.frsm. meiri hl. að taka til athugunar, og hann verður að viðurkenna, að það er rjettmætt, að slíkar aðfinslur komi fram og beinlínis skylt að koma með þær. Ef þær eru ekki á rökum bygðar, verður að hnekkja þeim. Hitt sýnir aðeins rökþrot, að kalla þá menn rógtungur og öðrum ónefnum, er segja frá þessu á Alþingi. Það sýnir vonleysi um að geta borið sakirnar af varðskipunum. Hv. frsm. meiri hl. fór mörgum orðum um löggæslu og hjelt, að jeg væri svo hræddur, að jeg þyldi ekki að heyra lögreglu nefnda. Mjer virðist nú full ástæða til að taka með tortrygni hverju frv. hæstv. landsstjórnar um aukna lögreglu. Það er sannað, að eitt sinn ætlaði stjórnin að taka meginhluta ungra manna og skipa honum með lögum að vera vörður um hagsmuni sinna flokksmanna. Hv. frsm. (JJós) var ennfremur að tala um, að blað „mitt“ hefði aldrei veitt landhelgisgæslunni fylgi. Ef hv.þm. á við Alþýðublaðið, þá man jeg ekki, hvað í því hefir staðið um þetta mál, en þó geri jeg fastlega ráð fyrir, að það hafi verið landhelgisgæslunni hlynt frekar en hið gagnstæða. En frá því að Alþýðuflokkurinn eignaðist fulltrúa á þingi, hefir hann altaf greitt atkv. með fjárveitingum til björgunarskips Vestmannaeyja og landhelgisgæslu þess skips. Ef fulltrúar allra flokka hefðu verið eins heilir og óskiftir í því máli eins og fulltrúi Alþýðuflokksins, þá hefði Björgunarfjelag Vestmannaeyja ekki átt við eins ramman reip að draga eins og raun var á, meðan kjarni íhaldsins, núverandi flokksbræður hv.þm. Vestm., stóð á móti öllum styrk til fjelagsins. Hv. þm. má þarna draga inn seglin og viðurkenna, að Alþýðuflokkurinn hefir verið landhelgisvörnunum mjög vinveittur. Mjer er það sjerstakt ánægjuefni að heyra, að hv.frsm. meiri hl. afneitaði með öllu blaði því, er jeg las hjer upp úr í dag, og að hann þvertók fyrir, að það væri hans stuðningsblað. Það stafar kannske af því, að hann sjer eftir á, að ekki hefir alt verið sannleikanum sem samkvæmast í þessu blaði. Hitt getur hv.þm. ekki skafið af sjer, hve feginn sem hann vill, að hann hefir lagt þessu blaði lið með því að eyða orku sinni og erfiði til að skrifa í það grein, þar sem hann er að tala illa um Ísafjörð og spilla fyrir honum. Nú veit jeg, að hann sjer eftir öllu og sjer, að alt var rangt, sem hann sagði. Met jeg hann mann að meiri fyrir. Annars er þessi herferð Íhaldsins gegn Ísafjarðarkaupstað orðin svo alvarleg, að jeg sje ekki betur en að löggjafarvaldið verði að fara að veita honum sjerstaka vernd. Jafnvel er talað um, að nú sje verið að róa í stjórnina og biðja hana að svifta bæinn hinum sjálfsagðasta rjetti til að skipa málum sínum, fjárforræðinu. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að mjer væri illa við lögreglu. Jeg verð nú að játa, að jeg sje ekki, hvað það var annað en tildur og hjegómi, sem hv.frsm. var að telja upp í dag, að vera að hrúga upp þessum dátum og binda þá með eiði við stjórnarskrána. Mjer finst hjegómaskapurinn þarna komast á svo hátt stig, að ómögulegt sje annað en að vera á móti þessu. Í lok ræðu sinnar talaði hv.frsm. um það, að jeg hefði lítilsvirt tilraunir hv. meiri hl. til að bæta kjör starfsmannanna á skipunum. - Mjer dettur í þessu sambandi í hug skrítla, sem jeg sá nýlega í blaði. Gömul kona segir við dreng: „Hvað segir lítill drengur, þegar gömul kona gefur honum 2 aura?“ „Hann er svo kurteis, að hann segir ekki neitt“, svaraði drengurinn. - Eins er um þetta. Þessar „gjafir“ hv. meiri hl. eru alls ekki þekka verðar. Það er kurteisi að tala ekki um þær. Þegar það er athugað, að munurinn á kaupi þessara manna og hinu raunverulega kaupi háseta hjá Eimskipafjelaginu er a. m. k. 100 kr. á mánuði, þá eru það engin ósköp, þótt árslaun hvers manns sjeu hækkuð um 200 kr. Þá gerði hv.frsm. meiri hl. lítið úr því, að jeg hefði lagt til, að yfirstjórn landhelgisgæslunnar væri best komin hjá þeim hjeruðum, sem mest þurfa á henni að halda, og að þau kysu menn til að framkvæma landhelgisgæsluna. Þarna misskildi hv.þm. mig viljandi. Jeg talaði um, að rjett væri, að yfirstjórn skipanna væri hjá þeim hjeruðum, sem mestra hagsmuna hefðu að gæta um landhelgina. Ef hv.frsm. er því mótfallinn, að þeir fái þarna að leggja orð í belg, fer jeg að efast um, að hann sje eins heill í þessu máli og hann læst vera. Eða hverjir mundu ganga harðara eftir því, að landhelginnar væri gætt en þeir, sem um sárast eiga að binda sakir landhelgisbrotanna? Hverjir mundu vera harðari eða líklegri til þess að verja landhelgina en einmitt þessir menn? Hv. þm. Vestm. (JJós) þykir það broslegt, að þessir menn rjeðu, sem einmitt eiga atvinnu sína undir því, að strandvarnirnar fari vel úr hendi. Jeg vona nú, að hann geti fallist á, að þetta sje ekki eins hlægilegt og hann vildi vera láta. Hann má ekki ímynda sjer, að það sjé af móðursýki mælt, þó allháværar raddir berist um, að máli þessu sje þann veg komið fyrir, að hagur fjöldans sje hafður fyrir augum. Hvort mundi umbjóðendum mínum meiri hagur, að landhelgisgæslan væri í góðu lagi eða rekin aðeins með hag nokkurra stórútgerðarmanna fyrir augum? Nú berast sögur víða frá um ásælni togaranna. Þeir eru dag eftir dag að veiða uppi í landssteinum, spilla veiðarfærum manna og eyðileggja atvinnu manna. En ekki láta varðskipin á sjer bóla. Hvers vegna hópast menn að vestan hingað í atvinnuleit, nema af því að togararnir hafa gerst þar svo ásælnir, að þeir hafa með öllu eyðilagt atvinnu þá, er menn höfðu af smábátaútveginum. Nú höfum við yfir þremur skipum að ráða, sem ekki hafa annað starf en að verja landhelgina, og jeg verð að segja það, að með slíkum skipakosti ættum við að geta varið svo landhelgina, að vel við mætti una. Og til. Þess útheimtist ekkert annað en árvekni þeirra manna, er þessum málum eiga að stjórna, að sjá um, að skipin haldi sig sem næst þeim stöðvum, sem nauðsynlegt er að verja. Það dugar lítið, þegar 30 togarar eru að veiðum í landhelgi vestur undir Snæfellsjökli, að senda þá varðskipin t. d. austur með söndum. Eitt þeirra ætti þó að geta verið að staðaldri á verði fram og aftur um Faxaflóa og í kringum Jökul. Jeg býst ekki við að taka aftur til máls, nema sjerstakt tilefni gefist til þess, enda verð jeg að telja, að hæstv. stjórn hafi nú fengið nokkra aðvörun um að láta landhelgisgæsluna komast í betra lag, Hygg líka, hvort sem rætt verður lengur eða skemur um málið, að skeiki aðsköpuðu um úrslit þess.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Hv. 1. landsk. (JJ) byrjaði á því, sem sjaldan skeður, að halda sjer við málið svo að mjer er þá skylt að víkja ekki heldur frá því, enda er mjer það ógeðfelt, þótt jeg hinsvegar neyðist oft til að gera það, þegar jeg á í orðakasti við þennan háttv.þm. Hann spurði fyrst um, hvers vegna ekki væri í frv. stungið upp á sömu launum handa þeim skipstjórum, er síðar verða ráðnir í þjónustu landsins, eins og þeim eru greidd, sem núna stjórna varðskipunum. Jeg hafði nú raunar svarað þessu áður, en skal þó endurtaka það. Stjórnin hefir ekki viljað ákveða launin svo há í framtíðinni eins og núverandi skipstjórar hafa, vegna þess að ætla má, að alt fari lækkandi, en launin upphaflega sett í dýrtíð. Hinsvegar má líka geta þess, að launin eru svo há núna vegna þess, að mennirnir voru áður ráðnir hjá Björgunarfjelagi Vestmannaeyinga, og því varð að ráða þá með sömu kjörum og þeir höfðu, þegar þeir gengu í þjónustu ríkisins. Auk þess var hjer um nýtt og vandasamt starf að ræða. Þegar Björgunarfjelag Vestmannaeyinga hóf þessa starfsemi, var ekki til nema einn íslenskur skipstjóri, er hafði þá þekkingu til að bera, sem stjórn á slíku skipi útheimtir. Og hann völdu Vestmannaeyingar og sömdu við hann á þeim sama grundvelli, sem enn gildir um laun hans. Aftur á móti má þess vænta, er stundir líða og búið er að rækja starfið með fjölgandi skipastól, að fleiri og fleiri læri til þess að verða færir um að takast slíka skipstjórn á hendur; en þegar svo er komið, má vænta, að vandræðalaust verði að fá hæfa menn í stöðurnar og þá með lægri launum. Sje hv.þm. óánægður með þetta, er honum innan handar að koma með brtt. og sjá, hvernig um hana fer. Þá spurðist hann fyrir um, hvort stýrimenn hefðu hærri laun en stungið er upp á í frv., og er því til að svara, að jeg hygg laun þau sem næst hin sömu og þeir hafa nú. Þó má geta þess, að frv. leggur þessum mönnum þá skyldu á herðar að greiða gjald í lífeyrissjóð. Það er þó ekki álitin byrði, því að þeir fá rjett til styrks úr sjóðnum síðar sem því nemur. Þá mintist hann á sjerstakan stýrimann, sem sýnt hefði mikinn dugnað og árvekni sem skipstjóri í forföllum annars, og spurði um, hvort manni þessum hefði verið veitt nokkur viðurkenning, svo sem kross eða heiðurslaun. Því er nú til að svara, að eins og hv. 1. landsk. veit, þá er það ekki á valdi stjórnarinnar að veita krossa; það gerir sjerstök nefnd, en jeg held samt, að þessi maður hafi ekki hrept slíkt hnoss. Hitt get jeg með fullum sannindum sagt, að heiðurslaun hefir hann ekki fengið. Það fer ekki heldur vel á því að verðlauna beinlínis með fjárgreiðslum eða veita heiðursverðlaun fyrir, þó sjerstaklega duglegir menn fari með lögregluvald á sjónum. Mjer er kunnugt um, að sú saga hefir borist erlendis, að yfirmenn varðskipanna nytu fjárhagslegra hlunninda fyrir að taka skip í landhelgi, en sem betur fór, tókst okkur að ósanna það; annars hefði þetta getað vakið grun um, að skipherrarnir væru hlutdrægir í starfinu. Hjer verður því að fara varlega og gefa ekki útlendingum ástæðu til að ætla, að varðskipin fari lengra í því að handsama togara en hrein og bein skylda þeirra býður. Með þessu vil jeg alls ekki draga úr því, að duglegum mönnum sje sýnd viðurkenning; en hún má naumast koma fram í peningagreiðslum. En gagnvart tali hans um embættis- og starfsmannastjett landsins alment og einstaka menn, svo sem að bera þeim á brýn deyfð og vanrækslu í starfi sínu, eins og hann gerði um einn af bestu embættismönnum landsins, skrifstofustjórann á 1. skrifstofu stjórnarráðsins, þá er það að segja, að hv. 1. landsk. gerði í þessu sambandi ráð fyrir, að landið mundi missa duglega starfsmenn, en þetta stríðir á móti því, sem hv. 1. landsk. hefir altaf annars verið að tala um, að frv. mundi verða þess valdandi að festa menn í starfinu. Hann ætti því að gera það upp við sig áður en hann heldur klukkutímalanga ræðu aftur um þetta, hvort frv. festi menn í embætti eða þeir yrðu eftir því of lausir. Það er hálfóviðkunnanlegt, þó að í langri ræðu sje, að halda fram tveimur gagnstæðum skoðunum. Þá þótti honum laun yfirkyndaranna of rífleg, en þá getur hann borið fram brtt. um að lækka þau. Þá sagði hann, að það væri eyðsla að festa launin með lögum og talaði um lækkun í því sambandi, og af því að við stæðum á háum launum sem stendur, væri erfitt að ákveða þau fyrir framtíðina. Með því hefir hann haft fyrir augum hækkun krónunnar upp í gullverð. En með frv. sneiðum við hjá þessum örðugleikum, því að með lækkandi dýrtíð lækka launaupphæðirnar sjálfkrafa eftir frv. Þess vegna sneiðir ríkissjóður hjá ýmsum örðugleikum, sem einstakir atvinnurekendur í landinu hafa við að búa viðvíkjandi launagreiðslu til starfsmanna sinna. Þá sagði hann, að stýrimennirnir mistu vernd sjólaganna, og var þá kominn út í annað frv., sem hjer eru ferðinni, enda gat nú hv. 1. landsk. ekki haldið sjer lengur við efnið. Hann mintist á skylduvinnu stýrimannaefna og taldi öll tormerki á, að hún kæmist í framkvæmd með frv. En jeg sje ekki, að frv. sje á neinn hátt því til fyrirstöðu, að stýrimannaefnin inni af hendi þessa skylduvinnu, sem hann var að tala um. Jeg sje ekki ástæðu til að fara að þrátta við hv.þm. nm það, sem hann nefndi, að varhugavert væri að binda menn æfilangt í embætti; menn sljóvguðust með aldrinum, en samkvæmt venjunni væru menn ekki reknir út stöðunni, þótt þeir væru orðnir ófærir til þess að gegna henni. Það má nú til sanns vegar færa, að það sje ekki venja að reka menn úr opinberum stöðum, þó það komi einstaka sinnum fyrir og ekki nema þegar fult tilefni gefst til þess. En hjer var hv. 1. landsk. kominn út í það efni, sem hann ætti að forðast að nefna, eins og snöru í hengds manns húsi, en það var sú spilling, sem á að varða brottrekstri úr stöðu. Því að það ætti hv. 1. landsk. að vita, að um fátt er eins mikið talað eins og það hneyksli, að ekki skuli vera búið fyrir löngu að reka hann af þingi. Þetta er skoðun þeirrar alþýðu, sem er óspilt í siðferðisskoðunum sínum, en ekki svo vel að sjer í stjórnlagafræði og löggjöf landsins, að hún viti, að þetta er ekki hægt.

Hvað á að gera við dæmda vínsmyglara?

. Það á að dæma þá og síðan fullnægja dómnum. En yfir hv. 1. landsk. hefir verið feldur dómur, sem ekki er búið að fullnægja enn.

Hvaða dómur er það?

. Hv. þm. ætti ekki að þurfa að láta minna sig á þann dóm; hann er að minsta kosti flestum í fersku minni, sem sæti eiga í þessari hv. deild, sem feldi dóminn í fyrra. Þá vjek hv. 1. landsk. að bindindismálum, blaðinu Verði og Nýja sáttmála, sem hann svíður mikið undan og virða verður honum til vorkunnar. Afstaða Íhaldsflokksins til bindindismálsins er sú, að hann vill vinna að framgangi góðs máls vegna þess sjálfs, en ekki eins og hv. 1. landsk. gerir, sem misbrúkar hvaða gott mál sem er, með það eitt fyrir augum að fá einhvern örlítinn pólitískan ávinning fyrir sig upp í öll þau miklu töp, sem hann er altaf að bíða á landsmálasviðinu. Ef taka á mark á orðum hans, þá getur misbrúkun hans orðið til þess að rýra framgang málsins, enda verður því ekki neitað, að afskifti hans af bindindismálinu hafa orðið því til spillis. Íhaldsflokkurinn reynir aftur á móti eftir bestu getu sinni að sporna við því, að hv. 1. landsk. misbrúki bindindismálið því til óvinsælda. Þá talaði sami hv.þm. um mælingar við Dyrhólaey og beindi þeirri spurningu til hæstv. atvrh. (MG), hvort mæling sú hefði mistekist. En það er Gróusaga hjá hv.þm., eins og oft vill verða hjá honum, þegar hann fer að segja sögur, sem einhver úti í bæ á að hafa sagt honum. En það er vitanlegt, að það getur oft verið erfitt að framkvæma þessar mælingar, þegar ákveða þarf, hvort skip er í landhelgi eða ekki. Það getur oft verið svo dimt yfir ströndinni, að fáir staðir skeri sig úr, sem hægt sje að miða við. Þetta þekkja allir, sem við mælingar hafa fengist, og því er það ekki ávirðing við skipstjórana, þó að nægilega - nákvæmar mælingar geti ekki farið fram á stundum, þó að miklar líkur sjeu fyrir því, að um landhelgisbrot sje að ræða. Þá vjek hann að smíði Óðins og virtist þá kominn í essið sitt. Hann gaf það í skyn, að einhverjir mikilsmetnir útgerðarmenn hefðu ráðið missmíðinni á skipinu. Þetta er fyllilega samboðið hinum sjúka hugsunarhætti hv. 1. landsk. Hann sagði ennfremur, að landið hefði tapað af skipinu í marga mánuði á meðan það var í viðgerðinni. Þetta er ekki rjett hjá hv.þm. Skipið var ekki í viðgerð nema rúman mánuð, og það þurfti að fara til skipasmíðastöðvarinnar hvort sem var, áður en ábyrgðin rynni út. Þá spurði sami hv.þm. að því, hvers vegna stjórnin hefði ekki notað aðstoð Nielsens framkvæmdarstjóra Eimskipafjelagsins í þessu máli. En hæstv. atvrh. hefir nú svarað því, að það var gert, en framkvæmdarstjórinn átti ekki að reikna út þyngdarpunktinn. Um lagið á skipinu verð jeg að segja það, að hv. 1. landsk. er ekki fullgildur dómari. Skipið var bygt með það fyrir augum að vera svo líkt togara sem unt var. En þegar þess er gætt, að skipið átti að hafa meiri hraða en togari, tvær fallbyssur á stöllum og meira rúm á stjórnpalli, þá er það ekki undarlegt, þó að það verði nokkuð öðruvísi að útliti en togarar. Þá brúkaði hv.þm. svo sterkt orð, að það hefði verið hneyksli, sem hefði komið fyrir stjórnina, að skipið reyndist ekki stöðugt. Ja, jeg held, að ef maður vill tala um hneyksli, þá kom það ekki fyrir stjórnina, heldur skipasmíðastöðina, sem bygði skipið. Jeg held, að stjórnin sje nokkurnveginn hrein af því hneyksli, því að nú reyndi á, hvort þeir samningar, sem gerðir voru við skipasmíðastöðina, væru fullnægjandi, hvort svo væri frá þeim gengið, að dygði, ef til ætti að taka. Nú þurfti til að taka, og það reyndist svo, að öll ábyrgð af misfellunum lenti á skipasmíðastöðinni.

Ekki lenging á skipinu

. Jú, lenging á skipinu. Skipasmíðastöðin sá sjer ekki annað fært en að lengja skipið á sinn kostnað.

Ekki að öllu leyti

. Jú, hún sá sjer ekki annað fært en að lengja skipið á sinn kostnað; en hitt er annað mál, að þegar svo var komið, þá þótti stjórninni tilvinnandi að greiða 8 þús. kr. til þess að fá mun meiri lengingu en þá, sem skipasmíðastöðin var skyldug til að láta í tje. Úr því að jeg nefni þetta, þá vil jeg gjarnan segja það hjer, að þeir skipafróðu menn, sem stjórnin hafði sjer til aðstoðar um þetta, þeir hafa sagt okkur, að ef það hefði átt að semja frá upphafi um þá lengingu á skipinu, sem nú er orðin, þá mundi skipsverðið hafa orðið að minsta kosti 50 –70 þús. kr. hærra en það varð. Næst spurði hv.þm., hvað skrifstofustjóri hefði fyrir að hafa á hendi yfirumsjón með ferðalögum skipanna. Þetta er nú ekki búið að standa heilt ár ennþá; og jeg verð að segja eins og er, að jeg get ekki sagt um það; hygg það sje ekki búið að ákveða það ennþá. Jeg er ekki heldur við því búinn að svara því nú, hvað Ólafur Sveinsson skipaeftirlitsmaður og hans skrifstofa kann að fá fyrir það starf, sem hann hefir á hendi vegna skipanna. Það var náttúrlega hvorugum ljóst fyrirfram, hvorki stjórninni eða þeim, sem eiga að inna þetta verk af hendi, hvað mikið það mundi verða. Þetta er starfsemi hins opinbera, og jeg held það hafi ekki þótt tímabært að ákveða þóknun fyrir starfið fyr en liðið væri að mestu leyti ár, svo að það sæist, hvað mikið aukastarf þarna útheimtist. Þá hjelt hv.þm. áfram að reyna að tortryggja afskifti skrifstofustjórnar dómsmálaráðuneytisins út af þessu. Jeg er búinn að vísa heim þeim ummælum og þarf ekki að fjölyrða um það. Það getur vel verið, að aðrir gætu gert það, t. d. Fiskifjelagið; jeg skal ekki segja um það. Það verður tíminn að sýna. En ennþá er ekkert það komið fram, sem á nokkurn hátt geti bent til þess, að þetta starf væri betur komið í öðrum höndum en skrifstofustjórans. En það er nú svo, að þótt hjer sjeu nú orðin 3 skip, þá má búast við, að það verði oft og einatt einhverjir landsmanna, sem ekki þykjast fá nægilegar landvarnir af þessum þrem skiptum. Háttv. þm. Snæf. (HSteins) hefir borið fram eina slíka kvörtun fyrir sitt hjerað. En mjer skildist hann miða sjerstaklega við janúarmánuð, þegar svo sjerstaklega stóð á, að nokkurn hluta mánaðarins var ekkert skip tiltækt til strandvarna; 2 voru ekki hjer við land og það 3. var viðgerð. Ekki þó að sje sjálfsagt rjett að vera mjög fljótur til, hvenær sem kvartanir koma um togaraágang einhversstaðar, þá er ekki því að leyna, að það hefir mjög oft komið í ljós, að menn á landi geta ekki greint rjett um þetta, hvort togari er í landhelgi eða utan. Jeg verð því að segja það, að það er ekki ávalt hægt að treysta því, þótt menn haldi, að heilir hópar af togurum sjeu í landhelgi, að þar sje í raun og veru einn einasti. Þetta hafa þeir menn, sem hafa með Strandgæsluna að gera, margoft rekið sig á, og er reyndar alveg eðlilegt. Þá kom hv.þm. (JJ) að því, að einn af stýrimönnum, sem nú eru, hafi stýrt í fyrra vjelbáti, sem hafði strandgæslu og gert það með mikilli iðni og festu, en kvað hann lítið þakklæti hafa fengið fyrir. Jeg veit ekkert um það. En mjer skilst þó, að hafi hann verið formaður á vjelbáti í fyrra, en nú stýrimaður á okkar gufuskipi, þá sje hann kominn á þessu ári lengra á þeirri braut, sem hann hefir stefnt inn á. Og þó að þetta sje ekki mikið þakklæti, þá er það ofurlítil viðurkenning, - og alt annað en það, sem aðrir opinberir starfsmenn fá hjer í hv. deild, þeir sem standa vel í stöðu sinni.

Ekki þeir, sem standa vel í stöðu sinni

. Jú, alveg eins þeir, sem standa vel í stöðu sinni, og ekki síður. Hv. þm (JJ) hefir talað nægilega skýrt til þess að láta skilja það, að hann ef að reyna hjer að ófrægja einn af okkar allra bestu embættismönnum.

Hvern?

. Jeg er búinn að segja það áður í þessari sömu ræðu. Það þarf nú enginn að ímynda sjer, að hv. 1. landsk. fari eftir verðleikum manna, þegar hann deilir lofi sínu og lasti um embættismannastjettina, fremur en um aðra landsmenn. Hann fer altaf eftir pólitískum ástæðum, - oflofar sína meðhaldsmenn, en oflastar hina. Þegar hann hefir verið á þingmálafundum og staðið frammi fyrir bændum, - sem hann annars vill sleikja sig upp við - og orðið var við einhverja andúð til sín, þá varpar hann framan í bændur þeim ummælum, að þeir sjeu leiguþý erlendra kaupmanna.

Það voru leiguþý; það Vissu allir á fundinum

. Það var gamall og heiðvirður, gráhærður bóndi, sem hafði komist heiðarlega af alla sína æfi á sínu smábúi; en hann skifti við kaupmann, en ekki kaupfjelag, sem er í Sambandi háttv. 1. landsk. Það var nú hans sök. Hv. þm. viðurkendi í lok ræðu sinnar, að rjett hefði verið það, sem jeg benti á, að þingið hefði skyldu til þess að ákveða laun þessa starfsmannaflokks. Því að það var engin mótbára, þótt hafin vildi, að stjórnin ætti einnig á öðrum sviðum að minna þingið á skyldu sína í þessu efni. Þá kem jeg að hv. 5. landsk. (JBald). Hann var enn að halda þessu fram, að útgerðarstjórnin væri betur komin hjá Eimskipafjelaginu, og tókst ekki að færa neinar ástæður. Hann talaði um mannaráðningu og afgreiðslu. Eftir því frv., sem hjer liggur fyrir, mundi mannaráðning alls ekki koma til fjelagsins kasta. Afgreiðslu þessa skips er ekki hægt að jafna við afgreiðslu fólksflutningaskipa, sem fjelagið hefir. Hjer þarf ekki að taka á móti pöntunum fyrir farrými, ekki hafa innheimtu flutningsgjald eða annað, sem fylgir verslunarflota. Nei, hjer er afgreiðslan aðallega fólgin í því að sjá um, að skipin fái nauðsynlega viðgerð á vjelum og skipi og að keypt sjeu kol og það litla af efnivörum, sem þarf til viðhalds á vjelunum. Og þetta fellur alt saman mjög eðlilega inn í verkahring þess manns, sem hefir það á hendi. En flest af því er þannig, að Eimskipafjelagið myndi þurfa oft að leita til annara, þar á meðal ekki síst til hans, um framkvæmdir. Hv. þm. er á móti því, að laun þessa starfsfólks sjeu ákveðin í lögum, og er þar í raun og veru í algerðu ósamræmi við alla stefnu síns flokks. Þar sem þessi hreyfing, sem hann fylgir, er verulega vel á veg komin, þá er viljinn einmitt sá, að láta laun sem allra flestra vera ákveðin að lögum. Hann var að tala um það, að ef fólkið væri ánægt, þá fengist meira starf. Náttúrlega er þetta alveg rjett. Hann segir, að mikil óánægja sje nú. Jeg veit, að honum mun þetta kunnugra en mörgum öðrum, því að jeg veit ekki annað en hans aðalstarf - fyrir utan brauðgerðina og þingstörfin - sje sí og æ að kveikja óánægju. Hann hefir vel getað verið á ferli niður við skip í þeim erindum að sá frækornum óánægju. Slíkt er auðvelt verk. En það er ljóst, að verði launin ekki ákveðin, þá er að minsta kosti altaf boðið upp á viðleitni til þess að reyna að gera fólk óánægt. Þá fór hv.þm. að víkja að einhverjum sögum um hlutdrægni varðskipanna og stjórnarinnar gagnvart íslenskum togurum, sem væru mjög nærgöngulir við landhelgina. Hann var að gera ráð fyrir, að þetta myndi illa þokkað meðal útlendra þjóða, sem hjer stunda fiskiveiðar. Það er alveg ljóst, að hlutdrægni í þessu efni myndi illa þokkuð og gæti jafnvel falið í sjer ýmsa hættu fyrir okkar landhelgisgæslu. Jeg verð að segja, að meðan hv.þm. getur ekki bent á nein sannindi til þess að staðfesta þennan söguburð sinn, þá er það gersamlega óviðeigandi af honum sem þingmanni að vera að útbreiða þessar sögur og gera þær þannig - þótt öldungis tilefnislausar sjeu - að meira eða minna leyti trúanlegar fyrir útlendinga. Því að það er nú svo utanlands um þingmenn, að það er alls ekki gert ráð fyrir, að þeir sjeu með sögusagnir í þingræðum, nema því aðeins, að fullur fótur sje fyrir. Hv. þm. er þess vegna hjer með þessari Gróusögu beinlínis að ófrægja land og þjóð í augum útlendinga, og bendir þó jafnframt á hættuna, sem af geti stafað, ef útlendingar leggi trúnað á orð hans. Hv. þm. (JBald) hefir sýnt það, að honum þykir öll aukning lögreglu, sem Íhaldsstjórnin stingur upp á, varhugaverð, og fór hann með venjulegar öfgar í þessu sambandi. En það er satt að segja dálítið leiðinlegt fyrir þennan hv.þm. að vera sí og æ að vekja athygli á því, að hann muni sjálfur verða þurfandi fyrir það í framtíðinni að neyta lögbrota til þess að koma sínum áhugamálum fram, og geti þess vegna ekki til þess hugsað, að lögreglan í landinu verði nægilega sterk til þess að halda uppi lögum og rjetti. Allir vita, að það er ekkert annað en þetta, sem gerir það, að hv.þm. og hans nánustu flokksbræðrum er svo sjerstaklega í nöp við það, að lögreglan í landinu sje nokkuð aukin. En að reyna að fegra þetta með því, að það sje hjegómi að tylla þessu varðskipi upp sem lögreglu, það verð jeg að segja, að sýnir of mikla vanþekkingu hjá formanni stjórnmálaflokks. Hann ætti þó að vita, að engri þjóð getur haldist uppi að setja fasta borgara annara ríkja, þótt lögbrjótar sjeu, með einhverju og einhverju, sem hvorki er her nje lögregla. Hv. þm. má vera viss um það, að jafnvel þótt brennandi áhugi sje hjá Alþýðuflokknum fyrir landhelgisgæslunni, eins og hann lýsti, þá myndi okkur ekki haldast uppi, þótt nefnt yrði við alþýðuforingjana að fara út á sjó og taka höndum enska eða þýska togara. Þeir yrðu að fá lögregluvald af löggildri stjórn landsins áður en þeir legðu í leiðangurinn. Hv. þm. talaði um, hverjir mundu verða harðastir um landhelgisgæsluna. Þeir verða að minsta kosti ekki harðastir, sem vilja ekki láta þá fá lögregluvaldið, sem gæsluna framkvæma. Jeg held það sjeu talsverðar ýkjur hjá hv.þm. (JBald), að menn streymi hingað til Reykjavíkur vegna vöntunar á landhelgisgæslu; því að þótt henni sje nokkuð ábótavant ennþá, þá munu menn nú yfirleitt nokkurn veginn geta haldið hlut sínum fyrir ágangi. Menn streyma hingað til Reykjavíkur fyrir ýmsar ástæður og ekki síst það, að hjer er hærra kaupgjald en annarsstaðar. Menn vonast eftir að geta náð í það kaup, vitandi ekki, að fleiri eru hjer fyrir en þeir, sem geta komist að þeim kjörum. Jeg get náttúrlega tekið undir það, að við óskum allir, að gæslan geti haldið áfram að aukast. En jeg held það hafi ekki komið fram neitt í ræðu hv. 1. landsk. (JJ) og hv. 5. landsk. (JBald) við þetta tækifæri, sem feli í sjer neinar umbætur á landhelgisgæslunni frá því, sem nú er.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) Jeg mun ekki eiga eftir í þessu máli nema örstutta athugasemd, en hefi þó nokkrum atriðum að svara, sem ekki verður hjá komist. Hv. 1. landsk. (JJ) beindi til mín tveim fyrirspurnum. Sú fyrri snerti bindindi og var óljós, og vildi jeg spyrja hv.þm., við hvaða þingmann hann hafi átt með spurningunni.

Jeg læt þingmanninn alveg um það, hvernig hann hefir skilið það

. Ef hv.þm. getur ekki talað ljósar en þetta, þá á jeg ekki hægt með að svara fyrirspurn hans. En jeg verð að segja, að jeg tel þennan hv.þm. ekki neinn bindindisfrömuð fyrir þetta ölvunarfrv., sem hann gerðist flytjandi að hjer í hv. deild. Langt frá. Jeg sje ekki, að það hafi verið flutt til annars en að fá tækifæri til þess að hefi þessar ölvunarumræður, sem eru svo hugþekkar þessum hv.þm. Jeg álít slíkt einungis til skaða sannri bindindisstarfsemi. Þá var önnur fyrirspurn frá háttv.þm., hvort það hefði ekki einhverntíma mistekist mæling á varðskipinu Þór. Jeg verð að segja, að jeg hefi ekki verið neinn „kontrollör“ á mælingar Þórs. En það getur verið, að þetta eigi við það, að einhverntíma voru of fáar mælingar gerðar austur með Söndum hjá þessu skipi fyrir nokkrum árum, til þess að hægt væri að byggja á því ákæru. Út af þessu virtist mjer hv.þm. gera mikið veður. En það er ekki á neinum rökum bygt að ásaka þann skipstjóra, sem þá var með skipið, eða þá menn, sem að mælingunum stóðu. Ef hv.þm. er ekki ráðinn í að beita ósanngirni, þá myndi hann kannast við, að það er ekki nema eðlilegt, undir þeim kringumstæðum, sem voru, að mælingar yrðu of fáar. Þór var að elta 3 skip í einu. Það var einn einasti starfsmaður til þess að aðstoða skipstjóra. Þegar á þetta alt er litið, þá er það eiginlega ekki í frásögur færandi, að mælingar voru of fáar. Jeg vil benda hv.þm. á það, að fyrir hafa komið ónákvæmar mælingar á sjálfum herskipunum dönsku. Það hefir sannast. Og þó er fjöldi aðstoðarmanna þar til hjálpar við mælingarnar. Fyrir nokkrum árum átti það sjer stað á herskipi, að mæling eða niðurskrift mælingar var röng, þannig að mál það varð að falla niður, sem bygt var á þeirri mælingu. Veit jeg þó ekki til, að hv.þm. (JJ) hafi reynt að gera hróp að þessum herskipsforingja, enda væri það sjálfsagt ómaklegt.  (Forseti HSteins: Jeg vil benda öllum þremur hv.frsm. á það, að það er aðeins aths., sem þeir eiga eftir, og þar sem eftir er 3. umr., má geyma aðalkjarna málsins. Jeg gef 5 mínútur hverjum)  . Það er ekki rjett, að jeg geri lítið úr 1. stýrimanni á Óðni, sem var skipstjóri á Þór um tíma í fyrra. En mælikvarði þingmannsins á dugnað þessa foringja er alveg miðaður við það, hvað marga togara hann tók. Nú vill svo til, að hann tók marga togara. En sá hinna útlendu varðskipsforingja, sem talinn er að hafa varið landhelgina best, kapt. Hovgaard, tók engan togara, að því er fullyrt er. Tíminn er svo afskamtaður, að jeg get ekki komið alstaðar við, sem þyrfti, en það má gera við 3. umr. - Þessum stýrimanni, sem um er að ræða, var gert svo hátt undir höfði sem hægt var eftir atvikum, með því að gera hann að 1. stýrimanni á Óðni. Hann hefir því fengið viðurkenningu. Háttv. þm. mintist á, að Dir. Emil Nielsen hefði aldrei haft með undirbúning skipsins Óðins að gera. Jeg veit ekki betur en að sjútvn. fengi allar teikningar gegnum Eimskipafjelagið, og skeyti, sem fóru á milli vegna byggingarinnar, gengu gegnum þess hendur, að minsta kosti meðan á þingi stóð. Þá er hv. 5. landsk. (JBald). Hann kom lítið inn á það, sem jeg sagði við hann, og hefi jeg því ekki ástæðu til að tefja tímann með að eltast við hans ræðu. Hann sagði mig hafa verið hvassyrtan, og mun það satt vera. Það er eðlilegt, því að hann er margbúinn að ala hjer á slæmum sögum um landhelgisgæsluna, - sögum, sem jeg er hræddur um, að hann hafi búið til sjálfur. Jeg heyri ekki aðra tala meira um þetta en þennan hv.þm. Jeg geng talsvert um í bænum og tala einnig stundum við sjómenn, og jeg heyri ekki af þeirra munni þessar sögur um hlutdrægni varðskipsforingjanna íslensku, sem hv.þm. ávalt er að dylgja með. Það er heldur fáránleg till., að kjósa skuli yfirstjórn í hverri verstöð til þess að stjórna landhelgisgæslunni. Hvernig á maður annað en brosa að slíku? Þetta ráðstjórnarfyrirkomulag hv.þm. væri gersamlega óhæft. Það er grunsamlegt, þegar athuguð er sú fortíð, er hv. 5. landsk. hefir að baki sjer gagnvart útgerðinni, að hann skuli sífelt vera að hrópa á það, að meiri harðneskju sje beitt gagnvart henni af hálfu hins opinbera. Það hlýtur að vekja sterkan grun um, að hjer sjeu blandaðar hvatir á bak við.

Frsm. annars minni hl. (Jón Baldvinsson) Tvö atriði í ræðu hæstv.forsrh. (JÞ) sýna, í hvert óefni er komið fyrir honum og stjórninni. Hann greip til þess að nota ókvæðisorð, eins og þegar hann sagði, að menn væru að ófrægja landið út á við með því að finna að útgerð varðskipanna í höndum stjórnarinnar. Hann var líka að tala um það, hæstv.forsrh., að jeg legði það í vana minn að kveikja óánægju. Jeg skal ekki bera það af mjer, en jeg skammast mín ekkert fyrir það, ef það er gert til þess að bæta kjör þeirra, sem bágast eiga. Hæstv. forsrh. ætti að líta í sinn eiginn barm og sjá, hverjum hann vildi hjálpa, þegar hann ætlaði að gefa stærstu efnamönnum landsins eftir 600 þús. krónur! Jeg stend því jafnrjettur fyrir ásökunum hans. Rjettmæt óánægja er ekki eins vond eins og menn alment leggja í það orð. En óánægja sú, sem íhaldsstjórnin hefir vakið, er svo mögnuð og rótgróin, að það er ekki að furða, þótt menn þreyi þann dag, að hún veltist úr sessi, enda er þess nú vonandi skamt að bíða, að svo verði. Þá sagði hæstv.forsrh., að jeg færi með Gróusögur í sambandi við landhelgisgæsluna. Þetta eru óforsvaranleg orð, því að allir menn hjer í bæ og alstaðar úti um land, þar sem gæta þarf landhelginnar, vita það, að það er eins og fullkomið samband sje milli íslensku togaranna og stjórnarinnar. Hv. þm. Barð. (HK) og hv.þm. Borgf. (PO), sem báðir eru fylgismenn stjórnarinnar, hafa sagt, að íslensku togararnir væru verstu landhelgisbrjótarnir og að þeir teymdu erlenda togara inn í landhelgi. En hvernig stendur þá á því, að þeir sleppa altaf? Er það stjórninni að kenna? Það er einmitt gott fyrir hæstv.forsrh. að heyra það, að menn vita þetta, svo að hann geti hagað sjer öðruvísi eftirleiðis. Hv. frsm. meiri hl. (JJós), var að dylgja eitthvað um þá fortíð, er jeg hefði gagnvart útgerðinni, en jeg leiði minn hest hjá því að skilja hans dularfullu röksemdir.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Hv. 5. landsk. (JBald)) fanst jeg nokkuð harður við sig, þá er jeg bar honum það á brýn, að hann legði það í vana sinn að kveikja óánægju, en þó kannaðist hann við, að þetta væri rjett. Þetta var nú virðingarverð samviskusemi, en þó tók hann aftur með þessu það, sem hann hafði sagt áður, að ef fólk væri ánægt, þá ynni það störf sín betur en ella. Nú segist hann vilja, að menn sjeu óánægðir. Hann reyndi þá að bera það af sjer, að hann hefði farið með Gróusögur, en hvað eru það annað en Gróusögur að ófrægja rakalaust í augum útlendinga þá menn, sem eiga að halda hjer uppi landhelgisgæslu. Við aðra menn gat hann ekki átt, nema þá að hann hafi átt við þann mæta mann í landi, er segir skipunum fyrir verkum. Að stjórninni verður ásökunum hans eigi beint. En hann verður að kunna sig svo vel að vera ekki að glamra með það hjer í þinginu, að strandvarnarskipin sjeu hlutdræg í sínu starfi, sjái gegnum fingur við íslenska togara, en ofsæki útlendinga.

Flm. (Jónas Kristjánsson) Jeg var flm. að till. til þál. um, að stúdentaefnum væri leyft að taka próf við Akureyrarskólann, en hún fjell, eins og kunnugt er. Afstaða mín var og er fyrst og fremst sú, að gera norðanpiltum skólalærdóm sinn sem ódýrastan. Þegar jeg gerðist meðflytjandi að fyrri þáltill., hafði jeg ekki fyrir mjer umsögn háskólaráðsins í málinu, en hinsvegar hafði skólameistarinn á Akureyri sagt mjer, að ekkert mundi því til fyrir stöðu, að stúdentaefni fengju að taka prófið norður frá. En þegar um þetta var rætt á fundi í Sþ. nú á dögunum, var lesið upp brjef háskólaráðsins, þar sem tekið var fram, að eftir 17. gr. háskólalaganna sæi háskólinn sjer ekki fært að taka við þeim stúdentum, sem útskrifaðir væru á Akureyri, og teldi það sem brot á reglugerð háskólans eða háskólalögunum. Þessi yfirlýsing háskólaráðsins breytti stefnu minni í málinu. Jeg ætlaði mjer aldrei að etja kappi um þetta við háskólaráðið og sá því þann kostinn vænni, að fara þá leiðina, sem hjer er um að ræða, að stúdentaefnum gagnfræðaskólans á Akureyri verði veittur ferðastyrkur til þess að standast kostnaðinn við að taka prófið hjer. Fyrir mjer vakti aldrei annað en það, að piltum þessum væri gert sem ódýrast fyrir að taka prófið, og það sama býst jeg við að hafi vakað fyrir meðflytjendum mínum. Hinsvegar lít jeg svo á, að full þörf sje á að upp rísi lærður skóli í Norðurlandi, að það sem fyrst. En það er ekki hægt sem stendur, eða svo að það nái til þeirra pilta, sem stúdentspróf ætla að taka í vor, heldur verður að keppa að þessu í framtíðinni. Hjer er því ekki um annað að ræða en að ljetta undir með piltum og gera þeim kleift að taka prófið hjer. Jeg vildi ekki bera ábyrgð á því, að stúdentaefnin á Akureyri yrðu gintir til þess að taka próf fyrir norðan, próf sem ekkert gildi hefir, svo að þeim yrði neitað um inntöku í háskólann hjer, ef þeir óskuðu þess, og sömuleiðis neitað um aðgöngu að háskólum erlendis, ef þeir leituðu þangað. Hefði þetta alt í för með sjer mikið aukinn kostnað, tímatöf og vonbrigði fyrir piltana. Á þessu vildi jeg ekki bera ábyrgð, og þess vegna fjell jeg frá till. um daginn, og reyni svo þessa leið, sem jeg verð að álíta þá einu og heillavænlegustu, eins og málið horfir við. Vænti jeg því, að hv.þdm. geti fallist á till. mína og greiði henni atkv. Þegar málinu er bjargað í bili á þann hátt og stúdentaefnum gert fært að taka prófið, er næst fyrir hendi, að áhugamenn þessa máls snúi sjer að því að fá fullkominn mentaskóla í Norðurlandi, sem enginn vafi geti leikið á, að hafi rjett til þess að útskrifa stúdenta.

3310Einar Árnason: Það er aðeins vegna lítillar fyrirspurnar til hv.flm. (JKr), að jeg kvaddi mjer hljóðs. Mjer fanst það ekki koma nógu skýrt fram í ræðu hans, hvernig þessum styrk skuli varið, og sama er að segja um greinargerð þá, er till. fylgir, að mjer finst ekki, að hægt sje að lesa út úr henni, hvað eiginlega sje meint með orðinu „ferðastyrk“. Er það aðeins fargjald hingað suður og til baka norður? Eða er það meira? Er þar með átt við annan kostnað, sem af förinni leiðir, dvalarkostnað hjer í Reykjavík á undan prófinu og kostnað við undirbúning prófsins, sem gera má ráð fyrir, að piltar þurfi að kaupa? Þessu vildi jeg gjarnan fá svarað, áður en jeg á að greiða atkv. Í þessu máli, og eins er hitt, hvort samþ. þessarar þáltill. hefði það í för með sjer, að stúdentaefni, sem stundað hafa þetta framhaldsnám við skólann á Akureyri, megi vænta þessa styrks framvegis, eða á hverju ári. Mjer finst till. þessi, ef hún nær samþ., skapa einmitt slíkt fordæmi, og því virðist mjer nauðsynlegt, að það komi þegar fram í umr., hvernig eigi að skilja hana. Eitt atriði var það í ræðu hv.flm., sem jeg finn ástæðu til að mótmæla. Hann sagði, að till. okkar, sem borin var fram í Sþ., um rjett Akureyrarskóla til þess að útskrifa stúdenta, hefði verið brot á háskólalögunum. Þessu var að vísu haldið fram í umr. um daginn í Sþ., en þó að það væri gert, get jeg samt ekki fallist á, að það sje á neinum rökum bygt. Enda hefi jeg fengið þær upplýsingar síðan deilt var um brjef háskólaráðsins í Sþ., að sjálft háskólaráðið hafi ekki verið sammála um, hvernig skilja eigi 17. gr. háskólalaganna. Tveir af fimm, sem þar eiga sæti, vildu taka það gilt, að Akureyrarskólinn útskrifaði sína stúdenta, en þeir beygðu sig fyrir meiri hl. En þetta kemur ekki þessu máli við, eins og því er nú komið. Stúdentamir hljóta að vera stúdentar, hvaðan svo sem þeir koma og hvað sem háskólinn segir um það. Enda væri ekki loku fyrir það skotið, að farin yrði sú leið, að erlendum háskólum gæfist kostur á að kveða upp sinn dóm í þessu máli, og þá á þann hátt, að þeir annaðhvort veittu þessum stúdentum viðtöku eða þá synjuðu þeim.

Flm. (Jónas Kristjánsson) Jeg skal með örfáum orðum svara spurningum hv. 1. þm. Eyf. (EÁ). Með ferðastyrk á jeg ekki aðeins við allan ferðakostnað fram og aftur, heldur og dvalarkostnað piltanna hjer um prófið og einhvern tíma á undan því, eftir því sem ætla mætti, að þeir þyrftu til undirbúnings. Það leiðir af sjálfu sjer, að úr því hjer er verið að hjálpa fátækum piltum, þá verður fjárstyrkur þessi að miðast við það, að greiða þann kostnað, sem af því leiðir að taka prófið hjer. Um hitt, hvort þetta skuli vera standandi regla framvegis, þá er því að svara, að mjer er ekki kunnugt um, að piltar sjeu í undirbúningi um að taka stúdentspróf t. d. á næsta ári eða framvegis. En sje svo, tel jeg sjálfsagt, að þeir verði sömu hlunninda aðnjótandi, eða á meðan Akureyrarskólinn er ekki álitinn fær um að útskrifa stúdenta. Jeg mundi fyrir mitt leyti fylgja því eindregið, að fátækum, efnilegum piltum yrði veittur þessi styrkur áfram. En hinsvegar geri jeg ráð fyrir því, að þess sje ekki langt að bíða, að Norðlendingar leitist við að gera Akureyrarskólann að fullkomnum mentaskóla, og þá verður að líta á þennan ferðastyrk sem bráðabirgðaráðstöfun. Jeg hefi engan dóm lagt á það, hvort till. okkar á dögunum hefði verið brot á háskólalögunum. Um það var jeg heldur ekki fær að dæma, enda benti jeg á, að þetta væri skoðun háskólaráðsins, og sömuleiðis sagðist jeg hafa spurt ýmsa löglærða menn um þetta og þeir fallist á skoðun háskólaráðsins í þessu efni. Og jeg get bætt því við, að einn háskólakennarinn, sem er prófessor í lögum, hefir sagt mjer, að það væri skýlaust brot á háskólalögunum að veita Akureyrarskólanum, eins og hann er nú, rjett til þess að útskrifa stúdenta. Við þetta hefi jeg svo ekki fleiru að bæta, og getur verið útrætt um till. frá minni hendi.

Jónas Jónsson Jeg vildi leyfa mjer að beina einni eða tveimur fyrirspurnum til hæstv. kenslumálaráðh. (MG). Í fyrsta lagi, hvað háan styrk hann getur búist við, að hægt verði að veita þessum piltum - þeir eru víst 10 talsins, sem hugsað hafa sjer að ganga undir próf á Akureyri nú í vor. Þetta eru alt bláfátækir menn, sem eytt hafa 3 árum í mentaskólanám þar, og engan styrk fengið. Jeg vildi vita, hvort styrkurinn yrði miðaður við námsstyrk mentaskólasveina, eða hafður hærri, með það fyrir augum, að piltarnir hafa engan styrk fengið áður. Í öðru lagi vildi jeg mælast til, að orðalagi tillgr. væri breytt. Það stendur, að ferðastyrkur þessi nái aðeins til vorsins, sem nú fer í hönd. En af því að gera má ráð fyrir, að strax á næsta vori þurfi líka að útskrifa stúdenta frá Akureyrarskóla, þá virðist mjer, að standa ætti í till., að regla þessi gilti framvegis. Jeg álít, að því sje ekki þannig farið, að þessir piltar eigi auðvelt með að taka stúdentspróf hjer. Jeg hefi talað við einn af kennurum mentaskólans og spurt hann að því, hvort það væri rjett, sem jeg hefi heyrt, að samtök væri milli kennara hjer um að neita þessum piltum um tímakenslu fyrir stúdentspróf. Hann sagðist halda, að ekki væri um nein samtök að ræða, en rektor mentaskólans hefði beðið sig að taka norðanpiltana ekki til kenslu undir stúdentspróf, og því kvaðst hann hafa lofað. Jeg býst nú við, að fyrst rektor þótti það svona miklu máli skifta, að þessi stúdentaefni fengju ekki tilsögn hjer undir próf, þá hafi hann farið fram á þetta við fleiri kennara en þennan eina. Og þá ætla jeg, að hv.þdm. geti orðið það ljóst, að þessir norðanpiltar eiga kaldra griða að vænta hjer, þá er þeir koma til prófs. Jeg hefi aldrei heyrt, að rektor hafi nokkru sinni áður komið með slíka beiðni til kennara, vegna utanskólanemenda. Sumir kennarar geta ekki tekið pilta í tímakenslu undir próf, vegna tímaleysis, en aðrir, svo sem þessi kennari, sem jeg mintist á áðan, en það er dr. Ólafur Dan. Daníelsson, hafa aftur á móti hjálpað mörgum piltum. Utanskólanemendum - og til þeirra verða nemendur frá Akureyrarskóla nú að teljast - er það nauðsynlegt að fá að vita áður en til prófs kemur, hvað það er, sem kennarar leggja áherslu á, og að kynnast þeim, því að þá hafa þeir að mörgu leyti betri aðstöðu, er til prófs kemur. Þessi beiðni rektors gerir piltum erfitt fyrir um próftöku og leiðir til þess, að þessir piltar falli fremur en aðrir, vegna þess, að þeir hafa verri aðstöðu við próf. Jeg veit, að sumir af þessum piltum hafa nú, er þeir fengu vitneskju um þetta, fremur hugsað sjer að taka stúdentspróf erlendis. Og það skiftir landinu engu um styrk til þeirra, hvort þeir taka prófið hjer, í Noregi eða Danmörk, því að þeir fengju ekki meiri ferðastyrk til þess að taka próf ytra heldur en hjer. En það ætti hv.þdm. að vera ljóst, að óviðfeldið er að neyða pilta til þess að taka próf hjer, eftir það, sem á undan er gengið. Byrjun málsins er sú, að nokkrir menn á Akureyri, þar á meðal bæjarfógeti og Böðvar Bjarkan lögmaður, hafa ritað brjef um prófrjettindi þessara pilta norður frá. Þessir tveir menn eru að minsta kosti eins góðir lögmenn og guðfræðisprófessor við háskólann. Hæstv. stjórn leitar svo álits rektors mentaskólans um það, hvort þessir piltar megi ganga undir próf nyrðra, og hann svarar aftur með mjög kuldalegu brjefi. Og upp á hans „autoritet“ er svo beiðni piltanna synjað. En síðan, þegar það kemur til mála, að piltarnir fái að ganga undir próf hjer, þá eru hjer gerðar ráðstafanir, sem virðast miða að því að fella þessa pilta við próf. Um alla þessa framkomu er það vægast sagt, að hjer er stórhneyksli í uppsiglingu. Það á að neyða þessa pilta til þess að ganga undir próf þar, sem ekki á hið sama að ganga yfir þá og aðra. Ef prófið á svo að vera mælikvarði á það, hvað þeir eru vel að sjer í samanburði við aðra, þá fer að verða undarlegt rjettlæti í landinu. Jeg hefi líka heyrt, að nemendur í 6. bekk mentaskólans óski einskis fremur en þess, að piltarnir komi ekki að norðan. Af hverju? Af því að þeir búast við því, að prófið verði þá gert miklu þyngra heldur en ella, til þess að gera norðanpiltum sem erfiðast fyrir. Jeg álít, að þeir fylgismenn hæstv. stjórnar, sem hafa fylgt þessu máli fram í þeirri góðu trú, að þeir væru að gera rjett, muni nú eftir þetta eigi vilja halda áfram í sömu stefnu. Vona jeg, að hv.flm. (JKr) og hæstv. stjórn vilji fallast á till. mína, að ákveða styrkinn hæfilegan, og að það sje ótiltekið, hvar þessi stúdentaefni taka próf, því að það kemur ekki Alþingi við.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Hv. 1. landsk. (JJ) spurði um það, hvað stjórnin mundi vilja veita háan styrk, ef till. þessi væri samþ. Stjórnin hefir ekki ákveðið neitt um þetta. Mál þetta er nú til fyrri umr., og þess vegna er varla við því að búast, að hún hafi ákveðið neitt í þessa átt. Þá spurði hann og, hvort orðin „á næstkomandi vori“ mættu ekki falla burtu, með tilliti til þess, að slíkur styrkur yrði oftar veittur. Jeg sje enga ástæðu til þess að fella niður þetta ákvæði, því að ef slíkur styrkur á að haldast, þá er hægt að koma ákvæði um það inn í næstu fjárlög. Svo spurði hann líka um það, hvort ekki væri sama, þótt þessir nemendur tækju stúdentspróf erlendis. Í rauninni getur það verið sama fyrir ríkissjóð. en jeg er viss um, að það er verra fyrir piltana sjálfa að ganga undir próf á erlendu máli, og jeg býst ekki við því, að þeir sjeu færir um það, enda þótt þeir geti staðist próf hjer með lofi. Væri það því illa farið, ef þeir tækju það ráð. Það sem hv. 1. landsk. (JJ) sagði um samtök meðal kennara hjer gegn norðanpiltum, þá er mjer ekkert um þau kunnugt. En ef slíkt skyldi eiga sjer stað, þá tel jeg það algerlega rangt, og jeg trúi því ekki fyr en jeg tek á, að nokkur flugufótur sje fyrir þessu. Jeg býst heldur ekki við því, að það sjeu margir af norðanpiltum, sem hefðu getað notið aðstoðar dr. Ólafs Dan. Daníelssonar, því að jeg veit ekki betur en að þeir ætli sjer allir að taka próf í máladeild, en enginn í stærðfræðideild. Þá sagði hv.þm. (JJ), að stjórnin hefði gert það upp á „autoritet“ rektors mentaskólans að neita um, að piltar þessir tækju stúdentspróf á Akureyri. Þetta er ekki rjett. Neitunin er komin frá háskólaráðinu, því að það skilur háskólalögin svo, að einungis mentaskólinn hjer hafi heimild til að útskrifa stúdenta. Jeg get ekki trúað, að kennarar hjer sjeu svo ranglátir menn sem hv.þm. (JJ) lýsti þeim, að þeir vilji níðast á þessum nemendum að norðan. Og jeg veit ekki, hvaða ástæðu þeir ættu að hafa til þess. Það hefir aldrei heyrst, að níðst hafi verið á utanskólanemendum, enda vita allir, að það er altítt, að utanskólanemendur taki próf, og hefir ekki þótt nein frágangssök.

Jón Baldvinsson Mig langar til að beina þeirri fyrirspum til hv.flm. (JKr), hvort honum hafi verið kunnugt um það, að háskólaráðið hafi verið skift um þá till. hans, sem lá fyrir Sþ. um daginn. Og jeg vil spyrja hann. hvort honum sje kunnugt um, að samtök sjeu meðal kennara hjer gegn piltum að norðan? Mjer finst, að ef menn vita um þetta, og það er rjett, þá sje það ekki annað en fals við Akureyrarpilta að fara nú að veita þeim styrk til að sækja próf hingað. Hæstv. atvrh. (MG) hefir alls ekki hnekt því, sem hv. 1. landsk. (JJ) sagði um þetta, og hafi hv. 1. landsk. rjett fyrir sjer, þá á nú að leiða þessa nemendur á höggstokk. Mjer finst að svo komnu máli, að vísa megi till. til 2. umr., en mjer finst líka, að hæstv. stjórn ætti að hefja rannsókn út af ummælum hv. 1. landsk. (JJ), og ef þau reyndust rjett, þá ætti það að verða fyrsta verk þingsins að samþykkja við sex umræður í báðum deildum á einum degi að gera Akureyrarskóla að mentaskóla.

Flm. (Jónas Kristjánsson) Spurningum hv. 5. landsk. (JBald) er fljótsvarað. Skólastjórinn á Akureyri hafði sagt mjer, að háskólinn hefði ekki á móti því, að stúdentspróf færi fram á Akureyri, og jeg vissi ekki betur en það væri rjett, þar til hæstv. atvrh. (MG) upplýsti, að svo væri ekki. Seinni spurningu hv.þm. (JBald) svara jeg neitandi. Jeg hefi aldrei heyrt minst á það atriði fyr en hv. 1. landsk. (JJ) gerði það áðan. Annars er fyrirspurnin svo illkvittnisleg og ósvífin, að hún er ekki svaraverð.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Hv. 5. landsk. (JBald) spurði um það, hvort hv.flm. (JKr) væri kunnugt um, að háskólaráðið hefði verið skift um till. sína. Mjer var ókunnugt um það, nema hvað jeg heyri nú, að það hafi verið skift, en það sjest ekki á brjefi því, sem jeg fekk frá því daginn áður en málið var til umr. í Sþ. Hin síðari fyrirspum hv. 5. landsk. (JBald) er ein hin mesta ósvífni, þar sem hann spyr hv.flm. (JKr), hvort honum sje kunnugt um, að fella eigi þá pilta, sem hv.flm. (JKr) er að berjast fyrir og hjálpa til þess að þeir geti tekið próf.

Jónas Jónsson Jeg get ekki sagt, að hæstv. atvrh. (MG) hafi leyst vel úr spurningum mínum. Hann vildi ekki gefa loforð um það, að till. hefði varanlegt gildi.  (Atvrh. MG: Jeg tel ekki þörf á því)  . Það gæti þó sparað þinginu það ómak að ræða um þetta aftur að ári. Þá virtist hann ekki átta sig á því, að það getur verið betra fyrir pilta að taka próf erlendis heldur en hjer hjá mönnum, er sýnast vera hlutdrægir fyrirfram í garð þessara nemenda. En eins og jeg sagði áðan, ber brjef rektors mentaskólans vott um mikinn kulda í garð nemenda í Akureyrarskóla. Það hefir afarsjaldan komið fyrir, að Íslendingum hafi orðið hált á prófum á útlendum málum. Sjálfur hefir hæstv. ráðh. (MG) tekið að minsta kosti tvö próf erlendis, með sæmilegum árangri, og fjöldi Íslendinga hefir tekið próf í heimspeki við Kaupmannahafnarháskóla, eftir tiltölulega stuttan tíma og án mikilla kynna af dönsku fólki, eða jafnvel af kennurum þeim, er prófa í þessari grein, og er þess ekki getið, að málið hafi orðið neinum að fótakefli. Brjef rektors ber með sjer þann kulda í garð þessara ungu námsmanna, að ekki er ósennilegt, að einhverjir þeirra vildu frekar leggja út í próf erlendis en eiga á hættu að falla hjer vegna óvildar. Hæstv. ráðh. (MG) sagði það ekki vera vegna orða rektors, að svo fór sem komið er. Hvers vegna var þá verið að bera málið undir hann? Vitanlega kom honum það ekki við. Enda mun orka tvímælis, hversu heppilegt það hafi verið af hæstv. stjórn að blanda honum inn í það, sjerstaklega vegna þess samkepnisanda, er kemur fram í umsagnarskjali hans. En jeg geri nú samt ráð fyrir, að ekki sje örgrant um, að einhverjir hv.þm. hafi látið það hafa áhrif á sig, úr því að hæstv. landsstjórn hafði útvegað skjalið sem sönnunargagn. Þá vil jeg leyfa mjer að benda hæstv. ráðh. (MG) á, hve óverjandi sú aðferð hans er, að leggja fram í þinginu dóm meiri hluta háskólaráðsins, án þess að upplýsa, að ráðið skiftist um málið. Af því að hæstv. ráðh. gat veitt þessa heimild og löggilt skólann nyrðra sem prófstofnun, eins og hann líka kannaðist við, er hann sagði, að stæðu þeir sig vel í vor, mætti vel vera, að það yrði gert að ári, þá vantaði, eins og hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) komst að orði, ekki nema ofurlitla góðvild og skilning á málinu. Ef hæstv. ráðh. (MG) eða hv.flm. (JKr) hefðu skýrt frá því, að tveir frægustu prófessoramir í háskólaráðinu álitu prófrjett fyrir stúdenta fullkomlega löglegan eins og málinu er háttað, og voru þar í fullkomlega samþykkir lögfræðingunum á Akureyri, hefði það breytt viðhorfinu töluvert við umræður málsins á þingi. Hv. flm. (JKr) sagði, að maður mætti ekki leyfa sjer að hafa skoðun þvert ofan í álit lögfræðinganna. En ef þá greinir á? Einn lögfræðingur í háskólaráðinu segir það stríða móti lögum, sem tveir lögfræðingar á Akureyri fara fram á. Það er enginn sá hlutur til í heiminum, sem lögfræðingum kemur saman um. Það, sem einn segir lög, segir annar vitleysu og lögleysu. Málfærslumenn fyrir rjetti halda fram gagnstæðum skoðunum og sverja og sárt við leggja, að þeirra málstaður sje sá rjetti. Án þess jeg vilji fara að fræða hv. 6. landsk. (JKr) út af því, að ekki tjái að deila við lögfræðingana, þá vil jeg þó láta hann vita, að menn með sæmilega heilbrigðri skynsemi taka ekki trúanlegt nema það, sem þeim trúanlegt þykir af lögskýringum svokallaðra lögfræðinga, því að alkunnugt er um marga þeirra, einkum hjer á landi, að þeir hafa merkilega gáfu til að álykta rangt. Í ræðulok urðu tilburðir hæstv. ráðh. út af hv. 6. landsk. líkastir því, er endur á vorin reyna að verja ósjálfbjarga unga sína. Þó að hv. 6. landsk. (JKr) sje kannske hvítvoðungur, þá hefir hann þó hlotið alleinkennilega frægð fyrir ekki löngu, svo að mjer þótti hann sæta helsti mikilli niðurlæging af hálfu hæstv. ráðh.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Mjer þykir leitt, að jeg heyrði ekki, hvað hv. 1. landsk. (JJ) sagði síðast. En eitthvað var hann víst að tala um hvítvoðung. Jeg býst ekki við, að það hafi verið svo merkilegt, að svaravert sje.

Hvítvoðungurinn svarar kannske sjálfur

. Þeir eru nú venjulega sagnafáir. Hv. 1. landsk. (JJ) væri víst best að tala altaf við hvítvoðunga. Þá þyrfti hann ekki að óttast að fá svör.

Jeg talaði við hænuna, en ekki eggið

. Hv. þm. (JJ) sagði till. betri, ef hún gilti lengur. Jeg veit ekki betur en það sje föst regla að borga ekki út eftir þál. nema einu sinni. Þær eru yfirleitt ekki löglegur grundvöllur til að borga út eftir. Það getur rjettlæst nú, af því að ekki eru til fjáraukalög fyrir árið 1927. En það er hægt að koma þessu í löglegu formi inn í fjárlög fyrir 1929. Hv. þm. (JJ) hjelt, að betra væri að taka próf erlendis. Það er misskilningur, sem auðsær er, þegar þess er gætt, að jafnan verður að gera stóra ritgerð á því máli, er talað er í því landi, þar sem stúdentsprófið fer fram. Og þess er ekki að vænta, að stúdentaefni hafi þau tök á erlendu máli, bæði að tala og rita, að það hamli þeim ekki að ná jafngóðu prófi og ella. Jeg get sagt það um sjálfan mig, að hefði jeg átt að taka stúdentspróf á dönsku t. d., mundi það hafa háð mjer afskaplega mikið, og jeg hefði ekki treyst mjer til þess. Og út frá því dæmi jeg um þessa ungu námsmenn. Fyrir 2. umr. skal jeg hafa aflað mjer upplýsinga. En jeg vil taka það fram, að jeg tel samtök í þá átt, er hv.þm. (JJ) vill vera láta, öldungis óverjandi, og jeg trúi ekki fyr en jeg tek á því, að þau sjeu til. Jeg skil ekki, að það sje samkepni, sem ræður áliti mentaskólans, því að aðsókn að honum er svo mikil, að hann rúmar ekki fleiri. Verður að leigja kenslustofur úti í bæ, svo er nemendafjöldinn mikill. Jeg býst ekki við, að rektor þyki á hann bætandi. Um klofninguna í háskólaráðinu er það að segja, að jeg átti ekki hægt um vik að upplýsa um hana, þar eð jeg hafði enga hugmynd um, að ráðið hefði skifst um málið. Hv. 1. landsk. (JJ) hefir sjálfur lesið brjef þess og getur borið um, að það ber ekki neitt slíkt með sjer. Og brjefið barst í mínar hendur kvöldið áður en málið kom til umræðu í Nd., og því enginn tími til þess að kalla saman fund með háskólaráðinu, enda ekkert tilefni til þess. Um ágreining lögfræðinganna er fátt að segja. Allar stjettir manna greinir á, lækna greinir á um sjúkdóma, kennara um kensluaðferðir o. s. frv. Fyrir fáum dögum átti jeg t. d. tal við tvo barnakennara um kenslubækur hv. 1. landsk. (JJ). Annar sagði þær vera ágætar; hinn sagði þær vera óbrúkandi. Hv. þm. (JJ) misskilur algerlega málfærslumenn fyrir rjetti. Þeir hafa tekið að sjer að færa fram alt, er verða má til málsbóta þeim aðilja, er þeir halda uppi vörn fyrir, en hvorki sverja þeir nje taka á sig ábyrgð, að þeir skilji lögin rjett. Þeir hafa leyfi til að skýra eingöngu frá þeirri hlið, er veit að skjólstæðing þeirra. Að þeir sverji fyrir rjettinum, er ekki annað en venjulegur misskilningur og fáviska hjá hv. 1. landsk. (JJ).

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Þessi þáltill. fer fram á útgjöld úr ríkissjóði á þessu ári, sem ekki eru heimiluð í fjárlögum. Án þess jeg vilji beinast gegn till., vil jeg að gefnu tilefni taka það fram, að með því að búast má við, að tekjur ríkissjóðs á yfirstandandi ári verði rýrar, ber nauðsyn til að fara gætilega í öll fjárútlát. Jeg áskil því fjármálaráðuneytinu rjett til þess að hafa hóf á fjárupphæðinni.

Jón Baldvinsson Jeg trúi hv. 5. landsk. (JKr), er hann segist ekki hafa vitað um samtök þau, er hv. 1. landsk. (JJ) upplýsti, að ættu sjer stað.  (Atvrh. MG: Hann upplýsti ekkert)  . - Jæja, gerði ráð fyrir, með talsvert sterkum líkum, skulum við segja. En jeg viðurkenni alls ekki, að það hafi verið ósvífni að spyrja hann um það. Til þess var fullkomið tilefni. Og eins vildi jeg enn mega spyrja hv. 6. landsk. (JKr): Er það nú alveg víst, að hann fylgi till. sinni áfram? Það er fylsta ástæða til að spyrja svo.  (Atvrh. MG: Hefir hv. 5. landsk. leyfi til að spyrja, hvernig þingmenn muni greiða atkvæði?)  . Og ekki nema rjett eftir öðru, að hann hlypi frá henni.

Flm. (Jónas Kristjánsson) Mjer dettur ekki í hug að svara ósvífni hv. 5. landsk. (JBald). Hún ber vott um svo lágt siðferðisástand, að jeg vil ekkert við hann eiga. Þótt hv. 1. landsk. (JJ) hafi lagt mig í einelti og ofsótt, sem vottanlegt er, þá veit jeg, að honum gengur ekki einungis illgirni til, eins og hv. 5. landsk. (JBald), heldur er það hans andlegi sjúkleiki, sem því veldur, eftir því sem jeg hefi komist næst um sálarástand hans. Hann er ekki andlega heilbrigður, og því get jeg fyrirgefið honum.

Einar Árnason Jeg gerði fyrirspurn til hv.flm. (JKr), og hann hefir svarað. Jeg skal taka það fram, að jeg er ánægður með svör hans viðvíkjandi því, hvað skilja mætti við orðið „ferðastyrk“ í till. En mjer skildist á hæstv.forsrh. (JÞ), að hann myndi fara sínu fram um það, hvað hann borgaði. Mjer skilst, að hjer sje ekki bygt á neinum föstum grundvelli, og þó að hv.flm. (JKr) hafi skýrt, hvað hann ætlaðist til að greitt sje, þá fer ræða hæstv.forsrh. (JÞ) í bág við það, þar sem hann virðist áskilja rjett í sínar hendur um upphæð styrksins. Þetta atriði þarf því frekari athugunar við, áður en till. er til lykta leidd.

Magnús Kristjánsson Jeg vil aðeins leyfa mjer að leggja til, að till. verði vísað til mentmn. að umr. lokinni.

Jónas Jónsson Í ofanálag á það, að Íhaldsflokkurinn hefir gert að flokksmáli að fella till. um stúdentspróf á Akureyri og kúgað flm. með endemum til þess að drepa sitt eigið frv., bætist nú það, að hæstv.dómsmrh. (MG) vill varna Akureyrarpiltum að nota þennan styrk annarsstaðar en í Reykjavík, og hæstv. fjrh. (JÞ) áskilur sjer rjett til að skamta styrkinn á stjúpmóðurvísu. Þótt ekki sje um stærra atriði að ræða en það, að kosta 10 pilta milli kaupstaða, þótt sinn í hvorum fjórðungi sje, og til skammrar dvalar meðan á prófi stendur, þá ætlar hann að telja mönnum trú um, að það sje fjárhagsatriði fyrir ríkissjóð að hafa styrkinn sem minstan. Hjer er beinlínis um „organiseraða“ óvild að ræða. Og ekki bætir það úr skák, að hv.þm. Ak. (BL), stuðningsmaður hæstv. stjórnar, hefir verið manna djarfastur að leggja á móti þessu sjálfsagða metnaðarmáli síns eigin kjördæmis, sem jafnvel flestallir íhaldsmenn á Akureyri eru fylgjandi. Hv. flm. (JKr) sagðist geta sannað með vottum, að jeg hafi viljað ofsækja sig. Jeg vildi gjarnan, að hann sannaði það einhvern tíma við tækifæri. Af sambúð okkar á þingi er annars það að segja, að jeg hefi stutt tvö mál, sem hann hefir áhuga á, og greitt atkv. með frv., sem hann var flm. að, og datt mjer síst annað í hug en honum þætti sjer með því greiði ger. Ennfremur hefi jeg flutt frv. fyrir bræður hans, templara, sem þeir fólu mjer, og töldu tvímælalaust mundu njóta stuðnings hv. 6. landsk. (JKr). En það fór nú á annan veg, sem kunnugt er. Meðan jeg ekki leita til hv.þm. (JKr) um læknishjálp, ætti hann að láta sjer hægt um mitt heilsufar og spara sjer tilboð um lækningar hjer á þingi. Hv. þm. (JKr) ætti að vera kunnugt um það, að hann hefir að baki sjer heima í hjeraði eitt hið einkennilegasta hneyksli, sem nokkur læknir á landinu hefir að baki sjer. Til hans kom kona, og hugði læknirinn hana fárveika af sullaveiki, lætur sækja nágrannalækni, leggur hana á skurðarborðið og ætlar að byrja að svæfa hana. En þá bendir hinn læknirinn honum á, að ekki muni þurfa að skera konuna upp, heldur muni hún fæða barn eftir fáa daga, enda reyndist sá sjúkdómur rjettur. Þar sem hv.þm. er svo seinheppinn við skyldulækningar heima í hjeraði, ætti það a. m. k. að vera honum bending um að vera ekki að bjóða fram sína fávísu aðstoð heilbrigðum mönnum í öðrum landshlutum. Það getur ekki orðið til annars en að menn fari að rifja upp, að hann er ekki eingöngu dvergur í landsmálum, heldur líka í lækningum.